^

GALA Daawoo Zɛʋɛi

Portions of the Holy Bible in the Toma language of Guinea

Des portions de la Sainte Bible dans la langue de la Guinée Toma

copyright © 2023 Pioneer Bible Translators and The Bible Society in Guinea-Conakry
Language: Toma
Translation by: Pioneer Bible Translators

Texte copyright © 2023 Traducteurs Pionniers de la Bible et Alliance Biblique en Guinée. Cette œuvre est mise à disposition selon les termes de la Licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2025-07-09

ePub generated by Haiola 11 Mar 2026 from source files dated 9 Jul 2025
eBible.org certified

95f995fa-1e05-5170-a262-d0f7dabeeddf

Zenɛze

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Zenɛze

Fai Kpein Tɔɔzeizuʋɛ

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zenɛze laaseigi ʋoluʋɛ ɠa ga «Tɔɔzeizuʋɛ». Tɔ ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai ma zɛʋɛ mɔungi, GALA Daawoo Zɛʋɛi zu. Eɓulu woo mɔungi zu, tɔɔzeiʋɛ ga «Tɔɔzeizu mɔunpa». Sɛʋɛi ɠa anii kpein kulazuʋɛ lɛɛzu, ma un ge daa ma mɛɛ ga GALA ta nuɓusɛiti zɔɠɔzu vai lɔɔzei ʋelei. Kisiɛi ma mɔinmɔin ka é niizuʋɛ vaaɠwɛ nu wolaiti zea, é lo nui ʋa ɓaa nuiti ba, ti Zenɛze zɛʋɛ ɠɛai, ta yeeɠɛɠalai nii sɛʋɛai ma. Tanigaa ta ɠisiɛzu ga ma zɛʋɛi ɠaalɛɛʋɛ ba, é ɠula sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu Ɓaɓilɔne, é zo kona unnaanigɔi ma, é li undɔzitai (400-600) ʋɔ pelei, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Zɔiti ma, ti laaʋɛ kisiɛ wɔlɔmai la ga Moize ɓɔɠɔi ɠa é Zenɛze zɛʋɛa ta Ɛgezɔde, ta Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi, naa ʋɛɛ Gaalu Sɛʋɛi ʋa, ta Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi, é zo kona waagila unsaʋagɔi ma, é li waagila unnaanigɔi ʋɔ pelei (1.300-1.400), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Kala mɔinmɔin ka Zenɛze zɛʋɛi zu, niiti ta ɓɔ keletiɛinti ba, ti GALA Daawoo Zɛʋɛi mɔtai ɠaaɠa, Minazeɠe Pɔlɔmai ʋɛɛ ma Niinɛi ʋa. Sɛʋɛi nii ɠa é naa lɛɛzu ga adeye, ʋelei kotoi lɔa la eteai zu, ta ʋelei nuɓusɛi kpɛdɛi ʋilɛgai la Kizo nu ʋa. Zenɛze zɛʋɛi ɠa dɛɛzu ɓalaa ga nɛɛʋɛ GALA bɛ ga é nuɓusɛiti kizo. Naa ɠulaʋɛ kɛlɛma faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛ mɔungi zu, é lo Yesu ʋa (3:15), ta GALA ná-minazeɠegi zu, nii é kɛɛni Abalaame ʋɛ, ga toɠa tuya loo ziiti pɛ bɛ eteai zu ga tɔun maaʋele (12:2-3).

Unsosuʋɛ

1. GALA ge eteai ɓɛtɛni, naa ʋɛɛ Adama ta Ɛve ʋa (1:1—2:25).

2. Adama ta Ɛve ta-ɠotoi, ta ti-mavofodaiti tɔnɔi (3:1—5:32).

3. Nowe ta ziɛve golai (6:1—9:29).

4. Yeeɠɛɠalai nii é ɠɛni Noweni ta Abalaame ti yɔɠɔzu, ta Ɓaɓɛle ziɠi gaaɠooza golai (10:1—11:32).

5. Abalaame ná-eteai zu vai (12:1—25:11).

6. Isemayɛle mavofodaiti (25:12-18).

7. Zakɔɓe ná-eteai zu vai (25:19—35:29).

8. Ezawu mavofodaiti (36:1-43).

9. Zozɛfe ná-eteai zu vai (37:1—50:26).

Eteai Ta Nuɓusɛi
Ta-Vai Lɔɔzei Ʋelei Eteai

1

(1:1—11:32)

Geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛ vai

1 Tɔɔzeizu mɔunpa GALA ge geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛni. 2 Kɛʋele ɠila ge la ɠɛni zooi ʋa, suɲakai ɠɛni de. Kpidii ʋɛɛni ziɛ zɛbɛlɛ golai ɠa. GALA Zɛnvui ɠɛni leʋeteʋesu ziɛi ɠa.

3 GALA ge ɠɛni ma: «Wozakalagi ɠula.» Wozakalagi ma ge ɠula. 4 GALA ge kaani ga wozakalagi ʋagɛ. GALA ge wozakalagi ta kpidii yeeɠaaɠwɛɛni. 5 GALA ge wozakalagi laasei pɛɛni ga foloi, é kpidii laasei pɛɛ ga kuai. Kpidii ʋɛɛni, geelaalao: naa ɠɛni ga folo mɔungi.

6 GALA ge ɠɛni ma: «Zɔɠɔzu ɠɛ ziɛiti ba, é ziɛiti zeeɠaaɠwɛ ta ziɛiti.» 7 GALA ge zɔɠɔzu ɠɛɛni ziɛiti ba, niiti ti buu ʋelei, ta niiti ti maazu ʋelei. Naa ɠɛɛni ɠana nɔ. 8 GALA ge zɔɠɔzuʋɛ laasei pɛɛni ga geeɠɔlɔgi. Kpidii ʋɛɛni, geelaalao: naa ɠɛni ga foloi velesiɛi.

9 GALA ge ɠɛni ma: «Ziɛiti ti geeɠɔlɔgi wu, naati ti ɠaalɛ ba ada ɠila, ada vɔɔi ɠula kɛlɛma.» Naa ɠɛɛni ɠana nɔ. 10 GALA ge ma vɔɔi laasei pɛɛni ga zooi. Ziɛiti ti ɠaalɛai ba, é naati daasei pɛɛ ga kpoloɗɛiti. GALA ge kaani ga naa ʋagɛ. 11 Naa ʋolu GALA ge ɠɛni ma: «Zooi pɔnɔba aniiti kula, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la: tufai nii ma waai su a ɠɛ ga ma zuwui, ta gwaa wuluiti, niiti ti-ma waai ti zu ta ɠɛ ga ma zuwui.» Naa ɠɛɛni ɠana nɔ. 12 Zooi pɔnɔba aniiti kulani, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la: tufai nii ma waai su a ɠɛ ga ma zuwui, ta gwaa wuluiti, niiti ti-ma waai ti zu ta ɠɛ ga ma zuwui. GALA ge kaani ga naa ʋagɛ. 13 Kpidii ʋɛɛni, geelaalao: naa ɠɛni ga foloi zaʋasiɛi.

14 GALA ge ɠɛni ma: «Wozakalagiti ti ɠɛ geezuʋɛ geei ɠaaʋɛ, ti foloi ta kuai yeeɠaaɠwɛ. Naati ti ɠɛ ga poogiti, é lo siɛgiti ba, ta foloiti, ta konagiti, 15 ti ɠɛ ga wozakalagiti geei ɠaaʋɛ, ti eteai zuɠala.» Naa ɠɛɛni ɠana nɔ. 16 GALA ge wozakala gola felegɔiti kpɛtɛni, ma wola gelei ɗa zei foloi unda, ma go gelei ɗa zei kuai unda. É somideɠaiti ɓalaa kpɛtɛni. 17 GALA ge ti zɛlɛni geei ɠaaʋɛ ga ti ɗa eteai zuɠala, 18 ti zei foloi ta kuai unda, ti wozakalagi ta kpidii yeeɠaaɠwɛ. GALA ge kaani ga naa ʋagɛ. 19 Kpidii ʋɛɛni, geelaalao: naa ɠɛni ga foloi naanisiɛi.

20 GALA ge ɠɛni ma: «Ziɛ wu ani vuluiti ti wola mɔin ziɛiti bu, wɔniiti ti ɗa ɠoʋe geezuʋɛ, zooi maazu.» 21 GALA ge kpoloɗɛ wu zua wolaiti kpɛtɛni, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la, ta zɛnvu anii ma ziiti kpein, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la, niiti ti leʋeteʋesu ziɛiti bu. É wɔniiti kpɛtɛni, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la. GALA ge kaani ga naa ʋagɛ. 22 GALA ge tuya looni ti ʋɛ, é ɠɛ ma: «À ɓuɠu, wo mɔin, wo kpoloɗɛiti buulaave, wɔniiti ti mɔin eteai zu.» 23 Kpidii ʋɛɛni, geelaalao: naa ɠɛni ga foloi lɔɔlusiɛi.

24 GALA ge ɠɛni ma: «Zooi fuluaniiti kula, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la: toganiiti, ta kpokpo ganiiti, ta dɔɓɔ zuaiti, eɠɛʋelei ti ɠilagilagi ti-ma ziiti ti la.» Naa ɠɛɛni ɠana nɔ. 25 GALA ge dɔɓɔ zuaiti kpɛtɛni, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la, toganiiti eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la, ta kpokpo ganiiti pɛ, eɠɛʋelei ti-ma ziiti ti la. GALA ge kaani ga naa ʋagɛ.

26 GALA ge ɠɛni ma: «Ade nuɓusɛi ɓɛtɛ ga ade-maaniinigi, é ɠɛ ga de-ʋaaɠulabai, é zei kaleiti unda, ta wɔniiti, ta toganiiti, ta eteai pɛ, ta aniiti kpein ti ɓokposu zooi ma.»

27 GALA ge nuɓusɛi ɓɛtɛni ga tɔ ɓɔɠɔi maaniinigi, é kpɛtɛni ga GALA maaniinigi. É zunui ta anzanui ɓɛtɛni.

28 GALA ge tuya looni ti ʋɛ, é ɠɛ ti ma: «À ɓuɠu, wo mɔin, wo eteai laave, wo maaɠolo. À zei kaleiti unda, ta wɔniiti, ta suai kpein é yɛnvuzu zooi ɠa.» 29 GALA ge ɠɛni ma: «Wɛlɛ, tufai nii ma waai su a ɠɛ ga ma zuwui, zooi ɠa ná pɛ, gè naa vea wo ʋɛ, ta gului nii ma waai su a ɠɛ ga ma zuwui, naa ɠa ɠɛ ga wo-laamianigi. 30 Gè tufa wundui vea ga daamianigi zou ɠa zuaiti pɛ bɛ, ta wɔniiti, ta nii kpein é ɓokposu zooi ma, nii nɔpɛ zɛnvu viilɛi su.» Naa ɠɛɛni ɠana nɔ. 31 GALA ge kaani ga nii kpein é kpɛtɛai, ti wola ʋagɛ. Kpidii ʋɛɛni, geelaalao: naa ɠɛni ga foloi lɔzitasiɛi.

2

1 Pele ɠana geeɠɔlɔgi ɓɛtɛ vai ɓeni la ta zooi, ta ti zu aniiti kpein. 2 Foloi lɔfelasiɛi, GALA kpegai ma ga ná-botii ɠaaɓela, é looɠoni ná-botii pɛ ba, nii é kɛɛni. 3 GALA ge tuya looni foloi lɔfelasiɛi ʋɛ, é makɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, tɔɔzei naama voloi é looɠoni, é lo ná-botii pɛ ba, aniiti kpɛtɛ vai zu é kɛɛni.

Eteai ta nuɓusɛi
ti ɓɛtɛ ʋelei yɔɠɔzulɛɛ vai

4 Geeɠɔlɔgi ta zooi lɔɔzei ʋelei ɠa é ga nii, siɛgi zu ti ɓɛtɛni la.

Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi ta geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni la, 5 dɔɓɔ ɠila kpalaa ge la ɠɛni dɛ eteai zu, tufa ɠila kpalaa ge la ɠɛni dɛ ʋɔnɔni, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni dɛ tona ʋuuni zooi ma, nu la ɠɛni dɛ ná ɲɛgɛlɛin, é ʋa ɗa boti ɠɛ zooi ma. 6 Kɛlɛ ɓumugi ɠɛni wuzeɠezu, é ɗa zooi ma yɛɓɛ. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi ma ʋɔlɔi zeɠeni, é kpɛtɛ ga zunui, é zɛnvu viilɛi ʋu sokpayeɠeiti su, zunui ɠɛ ga zɛnvu su anii.

8 Naa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI kpelei leʋeni Edɛn yooi zu, folo ɠulazu ʋelei. É zunui ʋilɛni su, nii é kpɛtɛai. 9 É gului ma zii kpein pɔnɔni zooi ɠa, ti ʋɛtɛga maanɛai, ti-ma waaiti nɛai. Zɛnvu wului ɠɛni loni kpelei zaamaʋɛ, naa ʋɛɛ gului ʋa, nii é faa ʋagɔi ta faa ɲɔi yɔɠɔzuɠwɛɛ pelei lɛɛzu.

10 Ziɛ wolai ɠɛni ɠulazu Edɛn yooi zu, é ɗa ʋu kpelei ma. Kulaai ma ná ʋa, gaaɠwɛɛni su ga ma ɓeke naanigɔ. 11 Ma mɔungi laaseigi ɠɛni ga Pison, naa ɠa kakuɠakugai Ɠavila yooi ná pɛ su. Zanugi ɠa ɗa ɠa zooi naa zu, 12 zanugi nii pagai. Nu ɠa ɗa gulu mana maku nɛɛnɛgi ɓalaa ɠa ná, daa ga ɓedɛliwume, ta kɔtu zɔngɔ ɓaagi, daa ga wonikese. 13 Felesiɛi laaseigi ɠɛni ga Giyon, naa ɠa kakuɠakugai Kuse yooi ná pɛ su. 14 Saʋasiɛi laaseigi ɠɛni ga Tigele, naa ɠa é yeizu Asuul laai zu folo ɠulazu ʋelei. Ziɛ wolai naanisiɛi ɠa é ga Efelate.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI zunui zeɠeni, é pilɛ Edɛn kpelei zu, ga é tii ɠɛ ná, ta é makɛ. 16 É devei nii veeni zunui ya, é ɠɛ ma: «Ɗa zoo è guluiti kpein ma waaiti ta mi, niiti ti kpelei zu, 17 kɛlɛ nii é faa ʋagɔi ta faa ɲɔi yɔɠɔzuɠwɛɛ pelei lɛɛzu, mina naama waai ta mi, mazɔlɔɔ voloi ɗa naa ta miina la, ɗa za.»

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «É la ʋani ga zunui ɠila ko yɛ de. Nà kpɔba nu ʋagɔ ɓɛtɛzu bɛ.» 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI dɔɓɔ zuaiti ta wɔniiti kpɛtɛni ga pɔlɔi. É ʋaani ga tiye zunui ʋɔ, é pɛtɛ, ʋelei a ti-laaseigiti pɛɛ la, naa ɠa a kɛ ti kpein ti daaseigi zɔlɔɔ, nii zunui a pɛɛ ti ʋa. 20 Zunui daaseigiti pɛɛni toganii pɛ ba, ta wɔniiti, ta dɔɓɔ zuaiti kpein. Kɛlɛ zunui la ɠɛni kpɔba nu ʋagɔ zɔlɔɔni. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɲiimɛni wolai lɔɔni zunui ɠaazu, é ɲi. É kaka ɠaegi gila seɠeni, é ma zuai laaɠulu pogi zu. 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI anzanui ɓɛtɛni ga naama ɠaka ɠaegi, nii é seɠeni, é kula zunui ɠakai zu, é ʋaani la zunui ʋɔ.

23 Zunui ɠɛni ma:

«Niizu nii ɠa é ga kaei, nii é ga mà ɠaei,

kpusɛi nii é ga kpùsɛi.

Daaseigi ɠa ʋɛɛ ga anzanui,

mazɔlɔɔ kulaʋɛ zunui zu.»

24 Naa ɠa é ba, zunui ɠa zeɠe kɛɛɠɛ ta dee ʋa, é ɠili anzai ʋa, ti ɠɛ ga kpusɛ ɠila. 25 Zunui ta anzai ti felegɔ ti ɠabei ɠɛni de, kɛlɛ ti la ɠɛni unfesu ɓɔɠɔ ɠaazu.

3

Nui loo vai kotoi zu

1 Kaalii ɠeleɠelega ɠɛni de, é leʋe dɔɓɔ zuaiti kpein ba, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛtɛni. É ɠɛni anzanui ma: «GALA ge bogɛ nɛi ga ɠite, ga wo mina guluiti kpein ma waai mi, niiti ti kpelei zu?»

2 Anzanui kaalii wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gá zoo gi kpelei zu wuluiti ma waai ta mi. 3 Kɛlɛ nii é ga gului é loni kpelei zaamaʋɛ, naa ma waai, GALA ge ɠɛni ma: ‹À mina ta mi, wo mina vɔɔɠu ba, naa ɠa a kɛ wo mina za.› »

4 Kaalii ɠɛni anzanui ma: «Wo la zaa ɲɛgɛlɛin! 5 Kɛlɛ GALA ge kwɛɛ ga foloi nɔpɛ wo ta miizu la, wo-ɠaazuʋɛti ta zeɠe ma, wa ɠɛ eɠɛ GALA, wa faa ʋagɔi ta faa ɲɔi yɔɠɔzuɠwɛɛ.»

6 Anzanui kaani ga gului naa ma waaiti pɛtɛ ga maanɛɛʋɛ, ta pagɛ ga nu mi, fizɔgɛ ga é keleɠelegi ve nu ya. É ma waai ta ɠulani, é mi. Naa ʋolu é ta veeni sinigi ya, nii é ɠɛni koba, naa ɓalaa ge miini. 7 Ti felegɔ ti-ɠaazuʋɛti ti zeɠeni ma. Ti kwɛɛni ga ti ɠabei ʋe. Ti kooleɠoole gului ma laaiti daɠani, ti gili ɓɔɠɔ ma.

8 Kpɔkɔ lɛilɛigi, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lugi mɛnini, é ɗa ziɛziɛ kpelei zu. Zunui ta anzai ti lɔɔɠuni poun Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa kpele zu wuluiti saama. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI zunui lolini, é ɠɛ ma: «Mini ɠa è ná?»

10 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè è-lugi mɛnigɛ kpelei zu. Dùaʋɛ, mazɔlɔɔ kàbei ʋe, naa ɠa é kɛa gè lɔɔɠua.» 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa kɛai è ma, è ɠabei ʋe? È gulu waai naa ta mia ɓaa, nii gè ɠɛni è ma, mina ta mi?»

12 Zunui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Anzanui nii è fea zèa, ga gi eteai ziɛ ʋɔɔma, naa ɠa é gulu waai vea zèa, gè ta mi.»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni anzanui ma: «Leeni vaa zu è naa ɠɛai?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kaalii ɠa é yàava, gè gulu waai ta mi.»

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni kaalii ma:

«Tɛi è naa ɠɛa, gè è ɠotoa,

toganiiti kpein ta dɔɓɔ zuaiti saama.

Ɗa ɗa ɓokpo è-ɠogi ma,

è ɗa pɔlɔi mi, è-zii ma voloi pɛ su.

15 Nà kpaai lɔ wo yɔɠɔzu wa anzanui,

naa ɠa ɠɛ mavofodai ta ɗɔnɔiti zɔɠɔzu.

Nɔnɔi ɠa ɗɔungi maawana,

ɗɔun ɗa kɔɠɔ libiligi maawana.»

16 É ɠɛni anzanui ma:

«Nà ta la ɗa-ɓɔlɔi ma, kogi a ɠɛna è ma,

ɗa ɓɔlɔ pɛ, ɗa ʋa dointi sɔlɔɔ.

È yiima vai ɠa è mɛɛn è-zinigi ʋɔ pelei,

toɠa zei è unda.»

17 É ɠɛni zunui ma:

«Tɛi è woiloga è-anzai wooi ma,

è gulu waai mi, nii gè ɠɛni è mina mi,

zooi ɠa ɠoto è maaʋele ma.

Kɛni è zuvikɛi ɠula, è ɓɔlɔ pɛ,

é ʋa leɠa è-laamianigi zɔlɔɔ, è-zii ma voloi pɛ su.

18 Toɠa ɠaingiti pɔnɔ è laalɔɠɔma.

Ɗa ɠɛ zooi ɠa lufaiti miizu.

19 Ɗa è-laamianigi zɔlɔɔ,

kɛlɛ kɛni fɔdɔi ɠula è-loʋalaʋɛ,

eyɛsu è ɠale ma zooi wu,

ʋɛ è zeɠeai ná.

Mazɔlɔɔ è ɓɛtɛʋɛ ga pɔlɔi,

ɗa ɠale ma pɔlɔi zu.»

20 Adama anzai laasei pɛɛni ga Ɛve,* mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ɠɛni ga nu vuluiti kpein ti-lee. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI sua ɠɔlɔi ɓɛtɛni ga seɠei Adama ta anzai ʋɛ, é too ti ɠɔba.

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Pɛtɛ, zunui ɠɛa eɠɛ ade taɠila, faa ʋagɔi ta faa ɲɔi yɔɠɔzuɠwɛɛ fai zu. Ade pele leʋe tuɠɔ niina, é mina yeemaale, é ʋa zɛnvu wului ma waai ɠula, a ʋa mi, a ʋa yɛ vulua ɠɔoɠɔ.» 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI zunui ɠulani Edɛn kpelei ʋa, ga é ɗa zooi woli, ʋɛ kulaai ná. 24 É zunui ɓɛai ma, geezuɠeelaiti ti-laaseigi ga seeluɓɛin, é naati toni Edɛn kpelei zu folo ɠulazu ʋelei, ta boɠa zɔkpɔi nii abui ba, é ɗa lati, ti ɗa zɛnvu wului ma ʋelei makɛ.

4

Kayɛnni ta Aɓɛle ta-vai

1 Zunui anzai Ɛve laani ʋolu, naa kogi zeɠe, é sɔlɔɔ ga Kayɛn, é ɠɛni ma: «Gè zunu zɔlɔɔga ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpɔbai maaʋele.» 2 Naa ʋolu, é deɠei Aɓɛle zɔlɔɔni. Aɓɛle ɠɛni ga baala makɛ nui, Kayɛn ɠɛ ga tii ɠɛɛ nui. 3 Yeeɠɛɠalai ta laawu, Kayɛn ʋaani ga zooi ʋaalɔnɔgi tanigaa, é kɛ ga vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 4 Aɓɛle ɓalaagi ʋaani ga ná-baala kpulugi ma yiʋo mɔungi tanigaa, é ti-ma zuai ʋasuʋɛti kula ga zalaɠai. Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezeini Aɓɛle ta ná-vebɛanii wu ga pagɔ. 5 Kɛlɛ é la ɠɛni yeezeini Kayɛn ta ná-vebɛanii wu. Kayɛn wola yiiɠaawanani, gaazuɠili.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Kayɛn ma: «Lee vaa zu è yiiɠaawanaai, è ɠaazuɠili? 7 Gaaɠalagɛ ga ni ɗa faa ʋagɔi ɠɛɛna, ɗa ɠaazuʋɛ wuzeɠe, kɛlɛ ni ɗa faa ɲɔi ɠɛɛna, kotoi ɠa laani ɗa-ʋɛlɛlaʋɛ. Ziima vai ɠa ɠɛ ga é zei è unda, kɛlɛ ɗɔun, vɔni ma.»

8 Kayɛn ɓɔɛni deɠei Aɓɛle ʋɔ, tɛi ti ɠɛni dɔɓɔi zu, Kayɛn valani Aɓɛle ʋa, é paa. 9 Naa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Kayɛn ma: «È-leɠei Aɓɛle ɠa mini?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la kwɛɛ. Nà ɠa gè ga dèɠei makɛ nui ɓaa?» 10 Naa ɠɛni ma: «Lee ɠa è kɛai? È-leɠei ma ɲamai ɓain gooi ɠa zeelizu mà, é zeɠe zooi ma. 11 Niizu è ɠotoʋɛ zooi ɠa, nii é laalaoga, é è-leɠei ma ɲamai ɓɔle, è paai. 12 Siɛgi zu è boti ɠɛɛzu la zooi ma, é la mɔ ná-kulanuma vea è ya. Ɗa ɠɛ ga pela nu, è ɗa leʋeteʋe eteai zu.»

13 Kayɛn ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Nà-faa ɲɔi ma ɓakɔi wola wuiʋɛ ga gè ʋa ziɛ bu. 14 Wɛlɛ, ɗa kpɛ̀ɛzu za tii ɠɛɛ yooi ma, gè maaɠooza, gè lɔɔɠu è ʋa. Nà ɠɛ ga pela nu, gè ɗa leʋeteʋe eteai zu. Ni nu a kàana, toɠa pàa.»

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ɓa-o! Ni nui ta a Kayɛn ʋaana, Kayɛn nɔnɔi ʋoto ka ɠula naama nui ma, ná zeizu ɠɛ lɔfela.» Ɠɔoɠɔ GALAGI poogi ʋɛɛni Kayɛn ʋa ga nu nɔpɛ ka kaana, é mina paa. 16 Naa ʋolu, Kayɛn maaɠoozani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é li, é zei Nɔde* yooi zu, Edɛn folo ɠulazu ʋelei.

Kayɛn mavofodai

17 Kayɛn anzai laani ʋolu, naa kogi zeɠe, é Enɔke zɔlɔɔ. É taai loni, é ná-doun zunui laaseigi ʋɛɛ ba. 18 Enɔke Iilade zɔlɔɔni, Iilade Meɠuyayɛle zɔlɔɔ, Meɠuyayɛle Metusayɛle zɔlɔɔ, Metusayɛle Lemɛke zɔlɔɔ.

19 Lemɛke anza felegɔ zeini. Gilagi laaseigi ɠɛni ga Ada, zɔi laaseigi ɠɛ ga Sila. 20 Ada Yaɓale zɔlɔɔni. Tɔ ɠa é ga naati ti-mɛmɛwolai, niiti ti zeini seɠe ɠotaiti bu, ti ɗa toganiiti makɛ. 21 Deɠei laaseigi ɠɛni ga Yuɓale. Tɔ ɠa é ga naati kpein ti-mɛmɛwolai, niiti ti kɔnigi ɠɛinsu, ti ɗa koolei vɛ. 22 Sila ɓalaagi Tuɓale-Kayɛn zɔlɔɔni, naa ɠa é ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi ta kɔlu aniiti kpein gain nui. Tuɓale-Kayɛn deɠe anzanui ɠɛni ga Naama.

23 Lemɛke ɠɛni anzaiti ma:

«Ada ta Sila, à woilo gòoi ma,

Lemɛke anzaiti, à woilo ga pagɔ gòoi ma.

Gè zunu ʋaani màawana vai zu,

ta zunu loungo nà-palai vaa zu.

24 Potokulai a ɠɛna Kayɛn ma, ná zeizu ɠɛ lɔfela,

Lemɛke nɔnɔi zeizu ɠa ɠɛ ga puulɔfela maazu lɔfela (77).»

Sɛte zɔlɔɔ fai

25 Adama anzai laani ʋolu mɔnɔ, naa kogi zeɠe, é doun zunu zɔlɔɔ, é daasei pɛɛ ga Sɛte,† mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «GALA ge doun zunu ɠili fea zèa Aɓɛle ʋotogi zu, nii Kayɛn paani.»

26 Sɛte doun zunu zɔlɔɔni ɓalaa, é daasei pɛɛ ga Enɔse. Názuʋɛ ɠa ti tɔɔzeini la ga Ɠɔoɠɔ GALAGI valia.

5

É zo Adama mavofodai ma,
é li Nowe nɔnɔi ʋɔ

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:1-4)

1 Adama mavofodai ma zɛʋɛi ɠa. Siɛgi zu GALA ge nui ɓɛtɛni la, é kpɛtɛni ga GALA baaɠulabai. 2 É zunui ɓɛtɛni ta anzanui, é tuya looni ti ʋɛ, é ti-laasei pɛɛ ga nuɓusɛi, ti ɓɛtɛ voloi nɔ.

3 Adama ná-konagi ɠɛai ma ga ungila puusaʋagɔ (130), é doun zunu zɔlɔɔni, nii é ɠɛni ga baaɠulabai, ta maaniinigi, é daasei pɛɛni ga Sɛte. 4 Sɛte zɔlɔɔga ʋoluma, Adama kona undɔsaʋa (800) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 5 Adama zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona untaaʋuugɔ puusaʋagɔ (930), naa ʋolu é zaani.

6 Sɛte ná-konagi ɠɛai ma ga ungila dɔɔlugɔ (105), é Enɔse zɔlɔɔni. 7 Enɔse zɔlɔɔga ʋoluma, Sɛte kona undɔsaʋa kona dɔfela (807) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 8 Sɛte zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona untaaʋuugɔ puugɔ maazu felegɔ (912), naa ʋolu é zaani.

9 Enɔse ná-konagi ɠɛai ma ga puutaaʋuugɔ (90), é Kenan zɔlɔɔni. 10 Kenan zɔlɔɔga ʋoluma, Enɔse kona undɔsaʋa puugɔ maazu lɔɔlugɔ (815) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 11 Enɔse zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona untaaʋuugɔ kona dɔɔlugɔ (905), naa ʋolu é zaani.

12 Kenan ná-konagi ɠɛai ma ga puulɔfela (70), é Maɠalaleyɛle zɔlɔɔni. 13 Maɠalaleyɛle zɔlɔɔga ʋoluma, Kenan kona undɔsaʋa puunaanigɔ (840) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 14 Kenan zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona untaaʋuugɔ kona puugɔ (910), naa ʋolu é zaani.

15 Maɠalaleyɛle ná-konagi ɠɛai ma ga puulɔzita maazu lɔɔlugɔ (65), é Yelɛde zɔlɔɔni. 16 Yelɛde zɔlɔɔga ʋoluma, Maɠalaleyɛle kona undɔsaʋa puusaʋagɔ (830) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 17 Maɠalaleyɛle zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona undɔsaʋa puutaaʋuu maazu lɔɔlugɔ (895), naa ʋolu é zaani.

18 Yelɛde ná-konagi ɠɛai ma ga ungila puulɔzita maazu felegɔ (162), é Enɔke zɔlɔɔni. 19 Enɔke zɔlɔɔga ʋoluma, Yelɛde kona undɔsaʋa (800) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 20 Yelɛde zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona untaaʋuugɔ puulɔzita maazu felegɔ (962), naa ʋolu é zaani.

21 Enɔke ná-konagi ɠɛai ma ga puulɔzita maazu lɔɔlugɔ (65), é Matuzalɛme zɔlɔɔni. 22 Matuzalɛme zɔlɔɔga ʋoluma, Enɔke kona unsaʋagɔ (300) ɠili kɛɛni, é ɗa ziɛ ga GALA ziimai. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 23 Enɔke zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona unsaʋagɔ puulɔzita maazu lɔɔlugɔ (365). 24 Enɔke ziɛni ga GALA ziimai, é la ɠɛni yɛni ná, tɔɔzei GALA ge seɠeni.

25 Matuzalɛme ná-konagi ɠɛai ma ga ungila puulɔsaʋa maazu lɔfela (187), é Lemɛke zɔlɔɔni. 26 Lemɛke zɔlɔɔga ʋoluma, Matuzalɛme kona undɔfela puulɔsaʋa maazu felegɔ (782) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 27 Matuzalɛme zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga untaaʋuugɔ puulɔzita maazu taaʋuugɔ (969), naa ʋolu é zaani.

28 Lemɛke ná-konagi ɠɛai ma ga ungila puulɔsaʋa maazu felegɔ (182), é doun zunu ɠila sɔlɔɔni. 29 É daasei pɛɛni ga Nowe.* É ɠɛni ma: «Nii ɠa ade ɠaanɛɛnɛ ada-wotiiti ta ada-ɓɔlɔiti kpein faa zu, é zɔlɔɔsu zooi ʋa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI foovoai.» 30 Nowe zɔlɔɔga ʋoluma, Lemɛke kona undɔɔlugɔ puutaaʋuu maazu lɔɔlugɔ (595) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni. 31 Lemɛke zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona undɔfela puulɔfela maazu lɔfela (777), naa ʋolu é zaani.

32 Nowe ná-konagi ɠɛai ma ga undɔɔlugɔ (500), é Sɛme ta Same ta Zafɛteni sɔlɔɔni.

6

Nuiti mɔin vai

1 Siɛgi zu nuiti ti tɔɔzeini la ga mɔinɗa zooi ɠa, ti doun anzanuiti sɔlɔɔni, 2 GALA doun zunuiti ti kaani ga nuiti ti-loun anzanuiti pagɛ, ti tanigaani seɠeni, ti ti ɠɛ ga ti-anzaiti, naati saama, niiti ti yiimazeɠeni ga tiye. 3 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma la: «Nà-zɛnvui la yɛga nuɓusɛi zu ɠɔ, mazɔlɔɔ nui ɠa ga saa ani nɔ, sii ma voloi ɠa ɠɛ ga kona ungila puufelegɔ (120) nɔ.» 4 Kooza nuiti ti ɠɛni eteai zu naama ziɛgiti su. Ʋele nɔ ɠana é ɠɛni la, GALA doun zunuiti pilɛga ʋoluma nuiti ti-loun anzanuiti polu. Naati ti dointi sɔlɔɔni ti ʋɛ, naama nu wolaiti ka ti lɔɠɔɠulani wɔlɔwɔlɔi zu.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI kaani ga nuɓusɛiti ta-vaa ɲɔi wola wɔɔlɔni zooi ɠa, ti-yiimaʋɛ ma ɠisiɛiti ti ɠɛni losu nɔ faa ɲɔi ʋa folo-o-folo. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠoloɠoloni nuɓusɛi ɓɛtɛ vai zu, é pilɛ zooi ɠa, gola ɠaazuɠilini. 7 É ɠɛni ma: «Nà nuɓusɛi ma zuwu ɠaaleʋezu zooi ɠa, nui nii gè kpɛtɛai, naa ʋɛɛ toganiiti ba, ta kpokpo ganiiti, ta wɔniiti, mazɔlɔɔ zìiɠoloɠologɛ ga leeni vaa zu gè ti ɓɛtɛai.» 8 Kɛlɛ Nowe zaalai zɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

Nowe ná-fai

9 Nowe mavofodai ʋɛtɛ. Nowe ɠɛni ga telebo nu ta sɔle nu ná-siɛgi zu nuɓusɛiti saama. Nowe ɠɛni ziɛzu ga GALA ziimai. 10 Nowe doun zunu saʋagɔ zɔlɔɔni: Sɛme, ta Same, naa ʋɛɛ Zafɛte ʋa.

11 Eteai ɠoloɠoloni GALA gaazu, daave ga toomai. 12 GALA ge eteai ʋɛtɛni, é ka ga é ɠoloɠologa, mazɔlɔɔ nuɓusɛiti kpein ti-ziɛ ʋelei ɠoloɠoloni eteai zu.

13 GALA ge ɠɛni Nowe ma: «Gè devea ga gè kpɛtɛanii kpein sii ɠaaɓela, mazɔlɔɔ nuiti ti eteai laavega ga toomai. Naa ɠa é ba, nà ti undaaʋilisu zooi ɠa. 14 Kein golai ɓɛtɛ ga gulu ʋagɔi. Ɗa teʋeleʋe su ga pɛlɛ goiti, è managi ziɛ koozuʋɛ ta poluʋɛ. 15 Wɛlɛ ʋelei ɗa kɛ la: keingi zakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ungila puulɔɔlugɔ (150), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), ta gaalɔgai ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15). 16 Ɗa fiilɛ zosuʋɛ ɠɛ ba maazuʋɛ kavagi wu, é ɠaku ma, nii tiegɔi a ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋalisaamai liegɔi. Ɗa daaʋɛ ɠula kakamaʋɛ. Ɗa sangasoi lo suʋɛ, ma ʋɛlɛi ɠɛ ɓɔɠɔ maazu ga saʋagɔ. 17 Nɔ̀un nà, nà ʋaazu ga ziɛve golai zooi ɠa, ga é fuluaniiti kpein koloɠolo, niiti kpein ti zooi ɠa, ti undaa ɠa ʋili. 18 Kɛlɛ nà nà-minazeɠegi ɠɛɛzu de yɔɠɔzu, ɗa lɛ keingi zu, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, é ʋɛɛ è-anzai ta è-loun anzaiti ba. 19 Ɗa suai ma zii velefelegi lɛ keingi zu ɓalaa, ga è ti-ma vului makɛ ɠoba. Ɗa kɛ ga ma zinɛ ɠila ta ma zaa ɠila. 20 Ma zinɛ ta ma zaa, ma zii ɠilagilagi ɠa ʋa è ʋɔ bɛ, wɔniiti su, toganiiti ɓalaa su, ta aniiti kpein ti ɓokposu zooi ma, ga ti pɛ ti yɛnvui makɛ. 21 Ɗa daamianigiti kpein seɠe, è makɛ ɠoba, naa ɠa a kɛ é ɠɛ ga daamianigi è ʋɛ ta tiya ɓalaa bɛ.» 22 Naa ɠa Nowe kɛɛni. É naati kpein kɛɛni, nii GALA ge ma levei veeni zea.

7

Nowe lɛɛ vai keingi zu
ta ziɛve golai ʋaa vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Nowe ma: «Lɛ keingi zu, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, mazɔlɔɔ gè è ʋɛtɛgɛ ga telebo nu niima yeeɠɛɠalai zu nuɓusɛiti saama. 2 Suai niiti ti ɲadegai, ɗa ma zii ɠilagilagi zeɠe, ma zinɛ lɔfela, ta ma zaa lɔfela, kɛlɛ suai niiti ti ɠɔzɔai, ɗa naama zii ɠɛ ga ma zinɛ ta ma zaa nɔ. 3 Wɔniiti ɓalaa, ɗa ma zii ɠilagilagi zeɠe, ma zinɛ lɔfela, ta ma zaa lɔfela, naa ɠa a kɛ è ti-ma zuwui makɛ eteai zu ná pɛ. 4 Mazɔlɔɔ é yɛga ga folo lɔfela, gè tonai ʋu eteai zu, folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40) laawu, fuluaniiti kpein gè ti ɓɛtɛai, gè ti-ma zuwu ɠaaleʋe zooi ɠa.» 5 Nowe naa kpein kɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni zea.

6 Nowe kona undɔzita (600) zɔlɔɔni niina, siɛgi zu ziɛve golai ʋaani la eteai zu. 7 Nowe lɛɛni keingi zu ta ná-doun zunuiti, ta anzai, ta ná-doun anzaiti, ga ti ɠizo ziɛve golai ma. 8 Suai niiti saama, ti ɲadegai, ta niiti ti ɠɔzɔai, naa ʋɛɛ wɔniiti kpein ba, ta suai niiti kpein ti ɓokposu zooi ma, 9 ti kpein ti zeelini Nowe ma keingi ʋɔ bɛ ga felefelegi, ma zinɛ ɠila ta ma zaa ɠila, eɠɛʋelei GALA ge ma levei veeni la Nowe ya. 10 Folo lɔfela ʋoluma, ziɛve golai eteai maaɓɔleni.

11 Nowe zii ma ɠona undɔzitai (600) ma alu felesiɛi ma volo puugɔ maazu lɔfelasiɛi (17) ma, naama voloi zooi wu ɗɛ wolaiti ma ɗɛungiti kpein daaleʋeni, ta geeɠɔlɔgi ma ʋɛlɛlaʋɛti ɓalaa daalaoni. 12 Tonai tɔɔzeini ga ʋua eteai zu, eyɛsu folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40). 13 Naama voloi ɓɔɠɔi nɔ ɠa Noweni ti lɛɛni la keingi zu, tɔun be, Sɛme ʋe, Same ʋe, ta Zafɛte, é ɓɔ anzai ʋa ta ná-doun anza saʋagɔiti, 14 naa ʋɛɛ dɔɓɔ zuai ma zii kpein ba, ta toganiiti, ta aniiti kpein ti ɓokposu zooi ma, é ɓɔ wɔniiti kpein ba, ta koʋe ganiiti kpein. 15 Anii vului ma ziiti kpein, ma zinɛ ma zaa, ti ʋaani ga felefelegi Nowe ʋɔ bɛ, ga ti lɛ keingi zu. 16 Ti ɠilagilagi lɛɛni ma zinɛ ma zaa, ti ma ziiti kɛʋelei, eɠɛʋelei GALA ge ma levei veeni la Nowe ya. Naa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI daaɠuluni ma.

17 Ziɛve golai yɛni lɛɛzu, é kɛ ga folo ʋuunaanigɔ (40) eteai zu. Ziɛi veni, é keingi wuzeɠe zooi maazu. 18 Ziɛi veni, é wola lɛ su eteai zu. Keingi ɠɛni ziɛzu ziɛi ɠa. 19 Ziɛi ɠɛni lɛɛzu su nɔ, eyɛsu é gize ɠaaɠoozagiti pɛ maaɓɔle geeɠɔlɔgi wu eteai zu ná pɛ. 20 Ziɛi lɛɛni gizeiti maazu ga mɛtɛlɛ lɔfela ɠɛɠala, ti pɛ maalɔɔɠuni. 21 Nii kpein é ɠɛni ga fuluanii eteai zu, ti pɛ ti zaani, wɔniiti, toganiiti, dɔɓɔ zuaiti, nii kpein é ɠɛni ɓokposu, ta nuɓusɛi kpein. 22 Nii kpein é ɠɛni yɛnvuzu zou vɔɔi ma, naa pɛ ge zaani. 23 GALA ge fuluanii kpein suwuɠaaleʋeni zooi ɠa: nuɓusɛi ta suaiti, naa ʋɛɛ kpokpo ganiiti ta wɔniiti ba. Nowe nɔ ɠa é yɛni ná, ta niiti ti ɠɛni ba keingi zu.

24 Ziɛvegi yɛni eteai zu eyɛsu folo ungila folo ʋuulɔɔlugɔ (150).

8

Nowe ɠula vai keingi zu

1 GALA ge ɠizɛni Nowe zu, ta dɔɓɔ zuaiti pɛ, ta toganiiti ti ɠɛni ba keingi zu. GALA ge fiilɛi leʋeni eteai zu, ziɛvegi tɔɔzeini ga maa ɗa yei. 2 Zooi wu ɗɛungiti ta geeɠɔlɔgi ma ʋɛlɛlaʋɛti daaɠuluni, tonai teʋe. 3 Ziɛi maa ɠɛni yeizu vaa, é ɗa zeɠe zooi ma, maalɔini folo ungila folo ʋuulɔɔlugɔ (150) laawu. 4 Alu dɔfelasiɛi ma volo puugɔ maazu lɔfelasiɛi (17) ma, keingi loni gizei ma, nii daaseigi ga Alalate. 5 Ziɛi ɠɛni ba maa ɗa yei, eyɛsu alugi ʋuusiɛi. Naama alugi ma volo mɔungi, gizeiti tɔungiti ti ɠulani kɛlɛma.

6 Folo ʋuunaanigɔ (40) leʋegai ma, Nowe fenɛtɛlɛi laalaoni, nii é kpɛtɛni keingi ʋa. 7 É kalawɔnii ʋilɛni, naa ɠula, é ɗa li, é ɗa ɠaaɠale ma, ná zeizu ɠɛ mɔinmɔin. É ná maaɓɔunni, eyɛsu ziɛi vɔ zooi ɠa. 8 Naa ʋolu é poopogi ɓalaa ʋilɛ, ga é pɛtɛ, ni ziɛi maayeiɗa zooi ɠa. 9 Kɛlɛ poopogi la ɠɛni zeizu zɔlɔɔni, é ɠaleni ma pɔ bɛ keingi zu, mazɔlɔɔ ziɛi ɠɛni zooi ma ná pɛ. Nowe yeeɠulani, é so, é tɛ ɓɔɠɔ ma keingi zu. 10 É folo lɔfela ɠiligaa maaɓɔunni mɔnɔ, naa ʋolu é yeeɓeni poopogi ʋa, é ɠula keingi zu. 11 Kpɔkɔmaʋɛ, poopogi ɠaleni ma, é ʋa pɔ bɛ. Pɛtɛ, wolive wului ɠaalaagi gila ge ɠɛni dakulugi ɠa. Nowe kwɛɛni naazu ga ziɛi maalɔiɗa ɠɛni de niina zooi ɠa. 12 É folo lɔfela ɠiligaa maaɓɔunni mɔnɔ, naa ʋolu é poopogi ʋilɛni. Kɛlɛ naa la mɔ ɠɛni ɠaleni ma ʋolu pɔ bɛ.

13 Nowe zii ma ɠona undɔzita maazu ɠilagi (601) ma alu mɔungi ma volo mɔungi, ziɛi vɔɔni zooi ɠa. Nowe keingi lakulugi zeɠeni da. É wɛlɛni, é ka ga zooi ɠaaʋɛ vɔɔni niina. 14 Alugi velesiɛi ma volo ʋuufelegɔ maazu lɔfelasiɛi (27) ma, zooi vɔɔni niina kpaankpaan.

15 GALA ge ɓɔɛni Nowe ʋɔ, é ɠɛ ma: 16 «Ɠula keingi zu, wa è-anzai, wa è-loun zunuiti, ta è-loun anzaiti. 17 Fuluanii ma zii kpein kula, niiti ti è ɠoba: wɔniiti, suaiti, ta kpokpo ganiiti, ti vaza eteai zu, ti ɓuɠu, ti mɔin ná.» 18 Nowe ɠulani keingi zu, ta ná-doun zunuiti, ta anzai, ta ná-doun anzaiti. 19 Suai ma zii ɠilagilagi kpein ge ɠulani keingi zu, ani niiti ti ɓokposu, wɔniiti ta nii kpein é vulua eteai zu.

20 Nowe zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. É ta zeɠeni suaiti su, niiti ti ɲadegai, ta wɔniiti su, niiti ti ɲadegai, é ti ɠɛ ga gala zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI zalaɠai naama maku nɛɛnɛgi mɛnigai ma, é boni yiimaʋɛ, é ɠɛ ma: «Gè la mɔ eteai ɠotoa nui maaʋele ma, anɛɛ ɓalaa nui yiimaʋɛ ma ɠisiɛiti togɛ faa ɲɔi ʋa, é lɔɔzei ma loungo ziɛgi zu ma. Gè la mɔ fuluanii kpein koloɠologa, eɠɛʋelei gè kɛai la.

22 Ni nɔ eteai ɠa dɛ ná,

anii vaza fai ta teʋe vai,

diegi ta kɔɔlɛi,

foɠoi ta samai,

foloi ta kpidii,

naati ti la ɓega ɲɛgɛlɛin.»

9

GALA ná-minazeɠegi Nowe ʋɛ

1 GALA ge tuya looni Nowe ʋɛ ta ná-doun zunuiti, é ɠɛni ti ma: «À ɓuɠu, wo mɔin, wo eteai laave. 2 Fuluaniiti kpein ta lua wo ʋa, ti zasu ɗa ɓali, é zo suaiti ma ti eteai zu, é li wɔniiti pɔ, ta kpokpo ganiiti, ta kaleiti: Ti pɛ feeʋɛ wo ya. 3 Gè fuluaniiti kpein fea wo ʋɛ ga daamianigi. Eɠɛʋelei gè tufa lɛnugi veai la wo ʋɛ, gè ti pɛ fea wo ʋɛ ɠana. 4 Anɛɛ naa ʋe, à mina suai mi, ma ɲamai ʋa yɛ su, naa ɠa é ga zɛnvui. 5 À suɠwɛɛ ɓalaa ga wo-ma ɲamai ɠa é ga wo-yɛnvui, nà maaɠaazaɠabo. Nà maaɠaazaɠabo naa ma, nii nɔpɛ a nu ɲamai ʋu, é ɠɛni ga suai, ɓaa é ɠɛni ga nui. Nà nui ɠilagilagi ɠaazaɠa kɛɛɠɛloin ma ɲamai ma.

6 Zɔi a nu ɲama ʋu,

tɔ ɓalaa nu ɠili ka ma ɲamai ʋu,

mazɔlɔɔ GALA ge nui ɓɛtɛʋɛ

ga maaniinigi ɠɛʋele.

7 Wɔun wa, à ɓuɠu, wo mɔin eteai zu.»

8 GALA ge ɓɔɛni Nowe ʋɔ ta ná-doun zunuiti, é ɠɛ ti ma: 9 «Wɛlɛ, gè minazeɠea wo ʋɛ, wa wo-mavofodai, 10 naa ʋɛɛ nii kpein ba é vulua wo ɠoba, wɔniiti, toganiiti, ta dɔɓɔ zuaiti, wa niiti kpein wo ɠulaai keingi zu ʋɔɔma, ti ʋaazu yɛnvuzu eteai zu. 11 Gè minazeɠea wo ʋɛ ga: Fuluanii pɛ undaa la mɔ ʋiliga ga ziɛve golai, ziɛve gola la mɔ ɠɛa ná, é ʋa eteai ɠoloɠolo.»

12 GALA ge ɠɛni ma mɔnɔ: «Nii ɠa é ga minazeɠegi ma ʋoogi eyɛsu ɠɔ, gè kɛɛzu ade yɔɠɔzu, nà-o, wa-o, ta anii kpein ti yɛnvuzu wo ɠoba. 13 Gè nà-kpazamanamanagi zeiɗa tonaɓiingi zu, toɠa ɠɛ ga minazeɠegi ma ʋoogi gi yɔɠɔzu gá eteai. 14 Siɛgi zu gè tonaɓiingiti gaalɛɛzu ba la, é zɛlɛ zooi maazu, kpazamanamanagi a ɠulana kɛlɛma tonaɓiingi zu, 15 nà ɠizɛ nà-minazeɠegi zu, é ade yɔɠɔzu, nà-o, wa-o, ta nii kpein é vulua. Ziɛi la mɔ vega, é ʋa fuluanii kpein koloɠolo. 16 Kpazamanamanagi ɠa ɠɛ tonaɓiingi zu, nà wɛlɛna ba, nà ɠizɛ ɠɔoɠɔ minazeɠegi zu, nii é gi yɔɠɔzu gá fuluaniiti kpein ti eteai zu.» 17 GALA ge ɠɛni Nowe ma mɔnɔ: «Naa ɠa é ga minazeɠegi ma ʋoogi, nii gè kɛa gi yɔɠɔzu gá fuluaniiti kpein ti eteai zu.»

Nowe ná-doun zunu saʋagɔiti ta-vai

18 Nowe ná-doun zunuiti ti ɠulani keingi zu, ti ɠɛni ga niiti: Sɛme, Same, ta Zafɛte. Kanaan kɛɛɠɛ ɠɛni ga Same. 19 Naati ka ti ga Nowe ná-doun zunu saʋagɔiti, ti-mavofodai ɠa é eteai laavegai.

20 Nowe ɠɛni ga tii ɠɛɛ nu mɔungi, nii é leezɛn ɓelei leʋeni. 21 É ma lɔɔi ɓɔleni, naa so, é la ga ɠabei ná-seɠe ɠotai wu. 22 Same, nii é ga Kanaan kɛɛɠɛ, naa kɛɛɠɛ ɠabei ɠaani, é liini eteaʋɛ, é bo diɛni felegɔ ma. 23 Sɛme ta Zafɛte ti tookɔba wolai zeɠeni, ti pɛɛ ɠɔma, ti ziɛ ga ʋoluʋelei, ti pɛɛ ti-ɠɛɛ ma, kabei maalɔɔɠu. Tɛi ti ʋoluavega ɠɛni de, ti la ɠɛni ti-ɠɛɛ ɠabei ɠaani ɲɛgɛlɛin.

24 Siɛgi zu Nowe wuunni da, é ɠula ná-dɔɔzodai zu, é naa mɛnini, nii ná-doun zunu ɠaaɓelagi kɛɛni la, 25 é zɛba é ɠɛ ma: «Kanaan ɠotoʋɛ! Toɠa ɠɛ ga kɛɛɠɛleaiti ta-luɔiti tɔnɔ ma luɔi!» 26 Naa ʋolu é ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Sɛme ná-GALAGI, Kanaan ɠa ɠɛ ga Sɛme ná-duɔi! 27 GALA ge Zafɛte zeizuʋɛ maawɔɔlɔ, é zei Sɛme ná-seɠe ɠotaiti bu, Kanaan ɠa ɠɛ ga ná-duɔi!»

28 Ziɛve golai ʋoluma, Nowe kɛɛni ga kona unsaʋagɔ puulɔɔlugɔ (350). 29 Nowe zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona untaaʋuugɔ puulɔɔlugɔ (950), naa ʋolu é zaani.

10

Ziiti tɔɔzei ʋelei

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:5-23)

1 Ziɛve golai leʋega ʋoluma, Nowe ná-doun zunuiti, Sɛme, Same ta Zafɛte, ti dointi sɔlɔɔni. Ti-mavofodaiti daaseigiti ti ɠɛni ga:

2 Zafɛte mavofodaiti ti ɠɛni ga: Gomɛɛl, Magɔge, Madayi, Yavan, Tuɓale, Mesɛke, ta Tilase. 3 Gomɛɛl mavofodaiti ti ɠɛni ga: Asakenaze, Lifate, ta Togaalema. 4 Yavan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Elisa, Taalasise, Kitime, ta Dodanime. 5 Ti-mavofodaiti kaa, ti zeini ziɛ zaama yooiti su, ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti. Ti vazagɛ zooiti su, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti, ta ti-laawooiti ta ti-ma ziiti ti la.

6 Same mavofodaiti ti ɠɛni ga: Kuse, Miselayime, Pute, ta Kanaan. 7 Kuse mavofodaiti ti ɠɛni ga: Seɓa, Ɠavila, Saɓata, Layema, ta Saɓeteka. Layema mavofodaiti ti ɠɛni ga: Saɓa ta Dedan.

8 Kuse Nimelɔde zɔlɔɔni, naa ɠa é ɠɛɛni ga zɛbɛsu nu wola mɔungi zooi ɠa. 9 É ɠɛni ga doso wola Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naa ɠa é ba, a ɗa wo da ga: «Doso wolai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eɠɛ Nimelɔde.» 10 Ná-masadai ma laa wola mɔungiti ti ɠɛni ga Ɓaɓɛleni ta Elɛke, naa ʋɛɛ Akade ʋa, ta Kalené,* niiti ti Sineyaal yooi zu. 11 Naama yooi ʋoluma, Nimelɔde liini Asiili yooi zu, é Ninive laa wolai lo, ta Leɠoɓɔte-Iil, ta Kala, 12 naa ʋɛɛ Lesɛn ʋa, nii é Ninive ta taa wolai Kala ti yɔɠɔzuʋɛ.

13 Miselayime mavofodaiti ti ɠɛni ga: Lude nuiti, Aname nuiti, Leɠaɓe nuiti, Nafatu nuiti, 14 Patɔlɔse nuiti, Kasulu nuiti, ta Kafatɔɔl nuiti. (Kasulu nui naati ka Filisiti nuiti kulaai ti zu).

15 Kanaan ná-doun zunu mɔungi é sɔlɔɔni, naa ɠa é ɠɛni ga Sidɔn, naa ʋolu gelei ɠɛ ga Ɠɛte. 16 Kanaan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Yeɓuse nuiti, Amool nuiti, Giilegase nuiti, 17 Ɠeve nuiti, Aaleke nuiti, Sine nuiti, 18 Aalevade nuiti, Semaal nuiti, ta Ɠamate nuiti. Naa ʋoluma Kanaan nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti vazani. 19 Kanaan nuiti ta-you ɠwɛgi liini eyɛsu Sidɔn, Gelaal letema ʋelei, eyɛsu é zeeli Gaza, ta Sɔdɔme ʋele, é ʋɛɛ Gomɔɔl ʋele ʋa, é li Adema ta Seɓoyime, eyɛsu é gaaɓela Lesa yooi ma. 20 Same mavofodaiti kana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, ta ti-laawooiti, ta ti-ma ziiti ta-yooiti su.

21 Sɛme doun zunuiti ɓalaa sɔlɔɔni, tɔ ɠa é ɠɛni ga Eɓɛɛl lointi kpein ti-mɛmɛwolai, Zafɛte nɔnɔ liɛi. 22 Sɛme mavofodaiti ti ɠɛni ga: Elame, Asuul, Aalapakasade, Lude, ta Alame. 23 Alame mavofodaiti ti ɠɛni ga: Use, Ɠule, Getɛɛl, ta Mase. 24 Aalapakasade Sela zɔlɔɔni, ta Sela Eɓɛɛl zɔlɔɔni. 25 Eɓɛɛl zunu loun felegɔ zɔlɔɔni: Gilagi laaseigi ɠɛni ga Pelɛge,† tɔɔzei ná-siɛgi zu ɠa zooi ɠa nuɓusɛiti zeeɠaaɠwɛɛni la, ta kɛɛɠɛloin laaseigi ɠɛni ga Yoketan. 26 Yoketan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Alamodade, Selɛfe, Ɠasaalemavɛte, Yela, 27 Ɠadolame, Uzale, Dikila, 28 Woɓale, Aɓimayɛle, Saɓa, 29 Wofiil, Ɠavila, ta Yoɓaɓe. Niima nuiti pɛ ti ɠɛni ga Yoketan mavofodaiti. 30 Ti zeini Mesa ta Sefaal ɠize yooi yɔɠɔzu, nii é folo ɠulazu ʋelei. 31 Sɛme mavofodaiti kana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, ta ti-laawooiti, ta ti-ma ziiti ta-yooiti su.

32 Nowe ná-doun zunuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti kana, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti-ma ziiti saama. Tiya ɠa ziiti kpein kulaai ti zu, ti vazagai eteai zu ziɛve golai leʋega ʋoluma.

11

Nuɓusɛi ɠaka fai Ɓaɓɛle

1 *Eteai pɛ ge ɠɛni zii woo ɠilagi wosu, ti ɠɛni ɓɔɛzu ga woo ɠilagi. 2 Ti zeɠeni ga folo ɠulazu ʋelei, ti nɛmɛ wola ɠila kaani Sineyaal yooi zu, miná ɠa ti zeini ná. 3 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Ade li, ade ɓilikiiti doɠa, ade ti ɠala abui zu.» Ɓilikii ɠɛni ti ʋɛ ga pɛlɛ lo kɔtui, ti ɗa sei ga managi. 4 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma mɔnɔ: «Ade li, de taai ta lo ɓɔɠɔ ʋɛ, ta pɛlɛ ɠaaɠoozagi nii nɔungi a zei geei ʋa. Ade ɓɔɠɔ lɔɠɔɠula, naa ɠa a kɛ ade mina vaza zooi ɠa ná pɛ.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeini taai ʋɛtɛsu ta pɛlɛ ɠaaɠoozagi, nii nuiti ti ɠɛni tosu. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Wɛlɛ, ta ga zii ɠilagi nɔ, woo ɠilagi nɔ ɠa é ti-la. Ni ta tɔɔzeina ɠani, ani nɔpɛ ge la mɔ pele ɓesaga ti luɠɔ naa ɠɛɛ vai zu, nii a ɠɛ ti ɠisu. 7 Ade yei, de li, de ti-laawooi zupu, naa ɠa a kɛ, ti mina ɓɔɠɔ laawooiti mɛni.»

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ti zuvazani, ti maaɠooza ná ʋa, ti li eteai zu ná pɛ. Ti looɠoni taai lo fai ʋa. 9 Naa ɠa é kɛai taai naa laasei pɛai ga Ɓaɓɛle,† mazɔlɔɔ miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI eteai kpein gooi zupuai ná. Ná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ti zuvazani ná, ti li eteai zu ná kpein.

Mɛmɛwolaiti daaseigiti é zo Sɛme ma,
é zeeli Abalame ma

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:24-27)

10 Sɛme mavofodai ɠaa: Ziɛve golai leʋegai ma, é ɠɛ ga kona felegɔ, Sɛme ná-konagi ɠɛni ga ungila (100), é Aalapakasade zɔlɔɔni. 11 Aalapakasade zɔlɔɔga ʋoluma, Sɛme kona undɔɔlugɔ (500) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

12 Aalapakasade ná-konagi ɠɛai ma ga puusaʋagɔ maazu lɔɔlugɔ (35), é Sela zɔlɔɔni. 13 Sela zɔlɔɔga ʋoluma, Aalapakasade kona unnaanigɔ kona saʋagɔ (403) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

14 Sela ná-konagi ɠɛai ma ga puusaʋagɔ (30), é Eɓɛɛl zɔlɔɔni. 15 Eɓɛɛl zɔlɔɔga ʋoluma, Sela kona unnaanigɔ kona saʋagɔ (403) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

16 Eɓɛɛl ná-konagi ɠɛai ma ga puusaʋagɔ maazu naanigɔ (34), é Pelɛge zɔlɔɔni. 17 Pelɛge zɔlɔɔga ʋoluma, Eɓɛɛl kona unnaanigɔ puusaʋagɔ (430) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

18 Pelɛge ná-konagi ɠɛai ma ga puusaʋagɔ (30), é Leyu zɔlɔɔni. 19 Leyu zɔlɔɔga ʋoluma, Pelɛge kona unfelegɔ kona taaʋuugɔ (209) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

20 Leyu ná-konagi ɠɛai ma ga puusaʋagɔ maazu felegɔ (32), é Seluge zɔlɔɔni. 21 Seluge zɔlɔɔga ʋoluma, Leyu kona unfelegɔ kona dɔfela (207) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

22 Seluge ná-konagi ɠɛai ma ga puusaʋagɔ (30), é Naɠɔɔl zɔlɔɔni. 23 Naɠɔɔl zɔlɔɔga ʋoluma, Seluge kona unfelegɔ (200) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

24 Naɠɔɔl ná-konagi ɠɛai ma ga puufelegɔ maazu taaʋuugɔ (29), é Tela zɔlɔɔni. 25 Tela zɔlɔɔga ʋoluma, Naɠɔɔl kona ungila puugɔ maazu taaʋuugɔ (119) ɠili kɛɛni. É doun zunui ta doun anzanui taɠiligaa zɔlɔɔni.

26 Tela ná-konagi ɠɛai ma ga puulɔfela (70), é Abalameni sɔlɔɔni ta Naɠɔɔl ta Ɠalan.

27 Tela mavofodai ɠaa: Tela Abalameni sɔlɔɔni ta Naɠɔɔl, ta Ɠalan. Ɠalan Lote zɔlɔɔni. 28 Ɠalan zaani kɛɛɠɛ Tela luɠɔ, sɔlɔɔ zooi zu, ʋɛ ná ga Uul, Ɓaɓilɔne yooi zu. 29 Abalame ta Naɠɔɔl ti anzaiti seini. Abalame anzai laaseigi ɠɛni ga Salayi. Naɠɔɔl anzai laaseigi ɠɛ ga Milika. Milika ta Yisekani ti-ɠɛɛ ɠɛni ga Ɠalan. 30 Salayi maaloni, doun la ɠɛni bɛ ɲɛgɛlɛin. 31 Tela ná-doun zunui Abalame zeɠeni, ta ná-dounloin Lote, Ɠalan ná-doun zunui, ta ná-doun anzai Salayi, Abalame anzai. Ti ɠulani ʋɔɔma Uul ʋa Ɓaɓilɔne yooi zu, ti li Kanaan yooi zu ʋele. Ti zeelini Ɠalan, ti zei ná.

32 Tela zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona unfelegɔ kona dɔɔlugɔ (205), naa ʋolu Tela zaani Ɠalan.

Aɓalame Ná-Fai

12

(12:1—25:18)

Abalame loli fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Abalame ma: «Zeɠe ɗa-yooi zu, ɗa-wolodai zu, è ɠula è-ɠɛɛ ʋɛlɛi wu, li zooi naa zu, ʋɛ gè ná lɛɛzu ga ɗe.

2 Nà ʋaazu zii wola ɠulazu è zu,

nà tuya loo è ʋɛ, gè è-laaseigi wɔɔlɔ.

Nà tuya loo zɔiti bɛ ga è maaʋele.

3 Nà tuya loo naati bɛ, niiti ta tuya loo è ʋɛ,

nà naati foovo, niiti ta è voovo,

etea ʋɛlɛyeɠei kpein ka tuyai zɔlɔɔ è maaʋele ma.»

4 Abalame liini, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ma la, Lote ʋilɛni polu. Abalame ná-konagi ɠɛni ga puulɔfela maazu lɔɔlugɔ (75), siɛgi zu è ɠulani la Ɠalan taai ʋa. 5 Abalame anzai Salayi zeɠeni ta Lote, nii é ɠɛni ga deɠe loin, é ʋɛɛ zeaɠɔligiti kpein ba, ta botiɠɛ nuiti, é ti zɔlɔɔni Ɠalan. Ti wuzeɠeni, ti li Kanaan yooi zu. Ti zeeliai ma Kanaan yooi zu, 6 Abalame ná zuɓizɛni, eyɛsu é li adaʋɛ ná laaseigi ga Sikɛme, eyɛsu é zeeli Molé, sɛne gului ʋɔ bɛ. Kanaan nuiti ka ti ɠɛni naama yooi zu názu.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani kɛlɛma Abalame ʋɛ, é ɠɛ ma: «Nà zooi nii veezu è-mavofodai ya.» Abalame zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é ɠulani bɛ kɛlɛma. 8 Naa ʋolu, é zeɠeni ná, é li ga gize yooi zu ʋelei, Ɓetɛle folo ɠulazu ʋelei. É ná-seɠe ɠotai loni Ɓetɛle folo liizu ʋelei ti yɔɠɔzuʋɛ ta Ayi, nii é folo ɠulazu ʋelei. É zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é wooɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. 9 Abalame ɠɛni liizu ɓɛkpɛ ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei.

Abalame yeeɠɛɠala go ɠɛɛ vai
Ezipete yooi zu

10 Pului looni zooi zu, Abalame yeini Ezipete ga é lago zei ná, mazɔlɔɔ pului wola wɔɔlɔni zooi zu. 11 Siɛgi zu é ɠɛni ʋaazu maaɓuɠazu la Ezipete ʋa, é ɠɛni anzai Salayi ma: «Wɛlɛ, gè kwɛɛ ga ɗa ga anzanui nii pagai. 12 Siɛgi zu Ezipete nuiti ti è ɠaazu la, ta ɠɛ ma: ‹Anzai ʋe!› Ta pàa, ti è yɛ vulua. 13 Ɗa ɠɛ ti ma mu, ɗa ga bàazeelai, naa ɠa a kɛ ti sò ga pagɔ è maaʋele ma, zɛ̀nvui yɛ zèa è-zaalai zu.»

14 Siɛgi zu Abalame zeelini la Ezipete yooi zu, Ezipete nuiti ti kaani ga anzai wola ʋagɛ. 15 Falaɠɔn ná-nu wolaiti ti kaai ma, ti maamusɛni Falaɠɔn ɠaazu. Ti liini ga anzanui masagi ná-pɛlɛi wu. 16 É Abalame zoni ga pagɔ anzanui maaʋele ma. Abalame togani goiti ta togani wolaiti sɔlɔɔni, naa ʋɛɛ soovalegiti ba, ta botiɠɛ zunuiti ta botiɠɛ anzanuiti, ta soovale saaiti ta ɲɔmɛiti.

17 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɔɠɔ vaa wolaiti pɛɛni Falaɠɔn ta ná-pɛlɛyeɠei ʋa, Salayi maaʋele ma, nii é ga Abalame anzai. 18 Falaɠɔn zɛba é Abalame loli, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa è kɛai ga ze? Lee vaa zu è la boni mà ga è-anzai ʋe? 19 Lee vaa zu è ɠɛai mà: ‹Bàazeelai ʋe›? Naa ɠa é kɛai gè seɠeai ga ànza. È-anzai ɠaa niina, seɠena, è li!»

20 Falaɠɔn devei veeni ná-nuiti zea ga ti zɛ ná, é li, ta anzai, é ʋɛɛ naati kpein ba, ti ɠɛni ga nɔnɔ.

13

Abalame ɠalema vai
Kanaan yooi zu

1 Abalame zeɠeni Ezipete yooi zu, é lɛ ʋolu Kanaan yooi zu, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, tɔun be-o, anzai ʋe-o, ta niiti kpein ti ɠɛni ga nɔnɔ. Lote ɠɛni ba. 2 Abalame wola ɓɛtɛni, toganiiti su, ta walii, ta zanugi.

3 É yɛni lɛɛzu ɓɛkpɛ, é zo lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu, eyɛsu é li Ɓetɛle, ʋɛ ná-seɠe ɠotai ɠɛni ná mɔunpa, Ɓetɛle ta Ayi ti yɔɠɔzuʋɛ, 4 ʋɛ é zalaɠa ɠulazuʋɛ loni ná mɔunpa. Miná ɠa Abalame wooɠulani ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

Abalame ta deɠe loin Lote
ti ʋali fai ma

5 Lote, nii é ɠɛni Abalame maazaasu, baalagiti ti ɠɛni zea ɓalaa, naa ʋɛɛ boliiti ba, ta nikɛiti, ta seɠe ɠotaiti, 6 zooi la ɠɛni kula ɠɛa ti ʋa, ga ti ʋa zei ada ɠila, mazɔlɔɔ ti-yeaɠɔligiti ti wola mɔinni gola, ti la ɓena zoo ti ʋa zei ada ɠila. 7 Naa ʋolu ɓalaa, Kanaan nuiti ta Felɛze nuiti ti ɠɛni zeini ma yooi zu naama ziɛgi zu. Kpɔɛi leʋeni Abalame ná-togani makɛ nuiti zɔɠɔzu ta Lote ná-togani makɛ nuiti.

8 Abalame ɠɛni Lote ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, maaɠaali mina ɠɛ de yɔɠɔzu da ɗe, ɓaa nà-togani makɛ nuiti ta ɗɔnɔiti zɔɠɔzu. Mazɔlɔɔ da ga kɛɛɠɛlointi. 9 Zooi kpein ka è ɠakala. De ɠaaɠwɛɛna ma mu, ni ɗa liina ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei, nà li ga nu yeezazu ʋelei, ni ɗa liina ga nu yeezazu ʋelei, nà li ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei.»

10 Lote ɠaazuwuzeɠeni, é wɛlɛ, é Zuludɛn nɛmɛ wolai ɠa, nii zɛɓɛa ɠɛni de ɲɛgɛlɛin. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛɛzu é ʋa Sɔdɔme ta Gomɔɔl ɠoloɠolo, ná ɠɛni eɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpelei, eyɛsu é zeeli Sowaal, kulaai ga Ezipete yooi ɠɛʋele. 11 Lote yiimazeɠeni ga Zuludɛn ma nɛmɛ wolai kpein, é liini ga folo ɠulazu ʋelei. Ʋele ɠana ti felegɔ ti ɠaaɠwɛɛni ma la. 12 Abalame zeini Kanaan yooi zu, Lote zei nɛmɛ zu laaiti su, é ná-seɠe ɠotaiti toni Sɔdɔme letema ʋelei. 13 Sɔdɔme nuiti ti wola zuɲɔuni, ti ɠɛni ga kotoba nu wolaiti Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi
Abalame ʋɛ

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Abalame ʋɔ, Lote zeɠea ʋoluma polu, é ɠɛ ma: «Adaʋɛ è ná loni, ɠaazuwuzeɠe, è wɛlɛ, nu ɠɔʋɛzu ʋelei ta nu yeezazu ʋelei, folo ɠulazu ʋelei ta folo liizu ʋelei. 15 Mazɔlɔɔ, zooi nii kpein è pɛtɛsu, nà ʋaazu feezu è ʋɛ, wa è-mavofodai, eyɛsu ɠɔ. 16 Nà è-mavofodai ɠɛ eɠɛ zooi ma vufiligi, nii nu la zooga é ʋa gaalu, eɠɛ pelegi nu la zooga la é ʋa zooi ma vufiligi ɠaalu. 17 Wuzeɠena ʋɛ, è zooi zuɓizɛ, è ziɛ sakpai ta kogi ma, mazɔlɔɔ nà ʋaazu feezu è ʋɛ.»

18 Abalame ná-seɠe ɠotaiti seɠeni, é li, é zei Mamelé ná-sɛne guluiti bu, Eɓelɔn ɠobaʋɛ. É zalaɠa ɠulazuʋɛ loni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

14

Abalame Lote unmɔɔ fai

1 Naama ziɛgi zu, Sineyaal masagi Amalafɛle, ta Elazaal masagi Aliyɔke, ta Elame masagi Kedɔɔl-Lawomɛɛl, ta Gɔyime masagi Tideyale, 2 yeeta naati ti kɔɔi ʋɛɛni Sɔdɔme masagi Ɓela ʋa ta Gomɔɔl masagi Ɓiilisa, ta Adema masagi Sineyaɓe, ta Seɓoyime masagi Semeyebɛɛl, ta Ɓela masagi (taai naa laa ɠa ga ɓalaa Sowaal). 3 Naati kpein ti ɠaalɛɛni ba Sidime nɛmɛ wolai zu, nii maaɓɔlegai za ga Kpoloɗɛ Wanai. 4 Kona puugɔ maazu felegɔ (12) laawu, ti ɠoloa ɠɛni de Kedɔɔl-Lawomɛɛl ʋɛ, kɛlɛ kona puugɔ maazu zaʋasiɛi (13) ma, ti ɓakani.

5 Kona puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma, Kedɔɔl-Lawomɛɛl ta masagiti ti ɠɛni polu, ti ʋaani, ti zobo sɔlɔɔ Lefa mavofodaiti ma Asatelɔte-Kaalenayime, ta Zuze mavofodaiti ti Ɠame, ta Eme mavofodaiti ti Savé-Kiliyatayime, 6 ta Woli nuiti ti ta-ɠizeiti su Seyiil, eyɛsu é zeeli Palan sɛne guluiti pɔ bɛ, nii é teʋebai ɠobaʋɛ. 7 Naa ʋolu, ti ɠaleni ma, ti li En-Misepate, nii é ga Kadɛse, ti zobo sɔlɔɔni Amalɛke nuiti ma, ta-yooi ná pɛ su, é ʋɛɛ Amool nuiti ba, ti ɠɛni zeini Ɠasason-Tamaal.

8 Názuʋɛ ɠa Sɔdɔme masagi, ta Gomɔɔl masagi, ta Adema masagi, ta Seɓoyime masagi, ta Ɓela masagi nii é ga Sowaal, naati ti kɔɔi ɠɛʋele ɓɛtɛni la ti laalɔɠɔma Sidime nɛmɛ wolai zu. 9 Elame masagi Kedɔɔl-Lawomɛɛl, ta Gɔyime masagi Tideyale, ta Sineyaal masagi Amalafɛle, ta Elazaal masagi Aliyɔke, ti ɠɛni ga masa naanigɔ, dɔɔlugɔi laalɔɠɔma. 10 Mana zeɠei wola mɔinni Sidime nɛmɛi zu, Sɔdɔme masagi ta Gomɔɔl ʋele geleiti ti ɠɛni ʋelazu, ti ɗa li, ti ɗa loo zeɠei naati su. Mɔtaiti ti ʋelani, ti li gizei ma. 11 Niiti ti zobogi zɔlɔɔni, naati ka ti Sɔdɔme ta Gomɔɔl naavoloiti kpein seɠeni, ta daamiani makɛgaiti, naa ʋolu ti li. 12 Ti Abalame deɠe loin Lote ta kɔligiti soni, ti li ga tiye, mazɔlɔɔ Lote ɠɛni zeini Sɔdɔme.

13 Pela nu ɠila ge ʋaani, é daazeeli Eɓulu nui Abalame ma, nii é ɠɛni zeini Amool nui Mamelé ná-sɛne guluiti saama. Mamelé ɠɛni ga Esekɔleni ta Anɛɛl ti-ɠɛɛloin, niiti ti minazeɠeni Abalame ʋɛ. 14 Abalame mɛnigai ma ga deɠe loin zogɛ, é ná-botiɠɛ nu unsaʋagɔ nu puugɔ maazu lɔsaʋa (318) maaɠilini, niiti ti zuzeeliai kɔɔɠɔ vai ma, ti zɔlɔɔgai ná-pɛlɛi wu, naati ti ʋilɛni masagiti polu, eyɛsu ti zeeli Dan. 15 É ná-botiɠɛ nuiti balini su, é sili nuiti so kpidii. É zobo sɔlɔɔni ti ma, é yɛ ti ʋolu, ti zeeli Woɓa, nii é Damase ɠɔʋɛzu ʋelei. 16 É ɠaleni ma ga kɔɔzoganiiti kpein. É ɠaleni ma ɓalaa ga deɠe loin Lote, ta zeaɠɔligiti, ta anzanuiti ɓalaa, ta kɔɔ luɔiti.

17 Naa ʋoluma, Abalame ɠaleni ma, é zobogi zɔlɔɔgai ma Kedɔɔl-Lawomɛɛl ma, ta masagiti ti ɠɛni polu. Sɔdɔme masagi ɠulani, é daaɠomi Savé nɛmɛi zu, nii é ga Masa Nɛmɛi.

18 Mɛlekizedɛke, Salɛme masagi ʋaani ga ɓului ta dɔɔi. É ɠɛni ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-zalaɠa ɠula nui. 19 É tuya looni Abalame ʋɛ, é ɠɛ ma: «GALA ge tuya loo Abalame ʋɛ, GALAGI nii é Anii-Pɛ-Unda, é geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛai! 20 Mamagi ɠa GALA bɛ, nii é Anii-Pɛ-Unda, nii é vaa bu, è zobogi zɔlɔɔ è zili nuiti ma!» Abalame kɔɔzoganiiti pɛ ma ʋuusiɛi veeni zea.

21 Sɔdɔme masagi ɠɛni Abalame ma: «Nuiti fe zèa, è naavoloiti ta sɔɔlaiti seɠe ʋɛ.»

22 Abalame ɠɛni Sɔdɔme masagi ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é Anii-Pɛ-Unda, é geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛai, 23 nii dɔin é ga ɗɔnɔi, gè la ani nɔpɛ seɠea naa ʋa, anɛɛ geze ɠaali ɠilagi ɓaa saʋala galu ɠilagi, naa ɠa a kɛ è mina ɠɛ ma: ‹Gè Abalame ɠɛɛʋɛ ga kpɛtɛ nu.› 24 Gè la ani nɔpɛ makɛsu nà ɓɔɠɔi bɛ̀, kɛni niigi zunu loungoiti ti miai, ta zunui naati tɔnɔi, niiti gi ɠɛa siɛi zu, Anɛɛl ta Esekɔle ta Mamelé, naati ta tɔnɔ zeɠe.»

15

GALA ná-minazeɠegi
Abalame ta mavofodai ʋɛ

1 Naama vaiti poluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Abalame ʋɔ segi zu, é ɠɛ ma: «Abalame, mina lua ɲɛgɛlɛin, nà ɠa gè ga è makɛ nui, ɗa-ɠulanumai ɠa wɔɔlɔ.» 2 Abalame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, lee ɠa è feezu zèa? Tɔɔzei doun la zèa, nà-pɛlɛi wu ʋogani zeɠe nui ɠa é ga Eliyezɛɛl, Damase nui.» 3 É ta laani ma mɔnɔ, é ɠɛ ma: «È la màvofoda ɓɛtɛni, zɔi sɔlɔɔgai nà-pɛlɛi wu, naa ɠa é ɠɛɛzu ga nà-pogani zeɠe nui.» 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, naa laade, é ʋa ɠɛ ɠɛɛzu ga ɗa-ʋogani zeɠe nui, kɛlɛ kɛni zɔi é ɠulazu è ɠoozu, naa ɠa a ɠɛ ga ɗa-ʋogani zeɠe nui.» 5 Naa ʋolu GALA ge ɠulani la eteaʋɛ ná-seɠe ɠotai ʋoluʋɛ, é ɠɛ ma: «Geeɠɔlɔgi ɠaaʋɛ ʋɛtɛ, è somideɠaiti gaalu, ni ɗa zoo è ti ɠaalu.» É ɠɛni ma mɔnɔ: «Zekana è-mavofodaiti tiegɔi a ɠɛ la.» 6 Abalame laani Ɠɔoɠɔ GALAGI la, naa naa leveni bɛ ga telebodai.

7 É ɠɛni ma: «Nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é è ɠula Uul taai ʋa Ɓaɓilɔne yooi zu, gè niima yooi ve è ya ga ɗɔnɔ.» 8 Abalame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà kwɛɛ ɠale ɠiteɠite ga nà sɔlɔɔsu?»

9 GALA ge ɠɛni ma: «Li, è kona saʋagɔ nikɛ ɓeai zo, ta kona saʋagɔ woli zaai, ta kona saʋagɔ ʋaala sinɛ wolai, è kpɔ kpumagoi ʋa, ta poopogi, è ti ɠula ga zalaɠai.» 10 Abalame naama zuaiti kpein seɠeni, é ti ʋaliʋali su, é ma zɛʋɛiti gaaʋote ɓɔɠɔ ma, é ɠɛ ga ma ɲɛkpɛ felegɔ, kɛlɛ é la ɠɛni wɔniiti baliʋalini su. 11 Sua mii wɔniiti ti ɠɛni ʋuuzu ti-ma ʋoomaiti ma, kɛlɛ Abalame ti ɓɛɛni.

12 Foloi liizuʋɛ, ɲiimɛni wolai leʋeni ga Abalame, dualuagi so, kpidi ɓɔii ʋɛɛ ma. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Abalame ma: «Suɠwɛɛ ga è-mavofodaiti ta ɠɛ ga seikɔɠɔma nuiti zooi taɠili su, ta ɠɛ ná ga duɔiti, ti ti zopele ɲɔu kona unnaanigɔ (400) laawu. 14 Kɛlɛ nà zii naa lukpɔɠaaleʋe, nii ta duɔlai ɠɛ zeezu, naa ʋoluma, naavolo wolaiti ta yɛ ti ya, ti ɠula zeezu. 15 Ɗɔun ɗa, ɗa za ziilɛigi zu, è maa ɠa ɠulu, è wɔlɔzaɠaga ʋoluma, undaanɛɛi zu. 16 È-mavofodai ma yamanii naanisiɛi ɠa ʋa ʋolu ʋɛ, mazɔlɔɔ Amool nuiti ta-vaaɠaaza golai laa la dɛ zeelini.»

17 Siɛgi zu foloi liini la, kpidi ɓɔii ʋɛɛni, diɠii nii é duului ɠulazu, ta sɔmɔgi é zosu, naati ti leʋeni sua ɠaaɠwɛaiti zɔɠɔzuʋɛ. 18 Naama yee ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni Abalame ʋɛ, é ɠɛ ma: «Gè niima yooi kpein fea è-mavofodai ʋɛ, é zo Ezipete ɗɛ wolai ma, é zeeli ziɛ wolai Efelate ma, 19 Ken nuiti ta-yooi, Kenize nuiti, Kademɔn nuiti, 20 Ɠɛte nuiti, Felɛze nuiti, Lefa mavofodaiti, 21 Amool nuiti, Kanaan nuiti, Giilegase nuiti, ta Yeɓuse nuiti.»

16

Agaal ná-fai
ta Isemayɛle zɔlɔɔ fai

1 Abalame anzai Salayi la ɠɛni doun zɔlɔɔni bɛ ɲɛgɛlɛin. Kɛlɛ duɔ anzanui ta ɠɛni zea, daaseigi ɠɛni ga Agaal, é ɠɛni ga Ezipete yooi zu nu. 2 É ɠɛni Abalame ma: «È kaa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI la vaani bu ga gè doun zɔlɔɔ. Li, è ʋilɛ nà-duɔ anzanui ʋolu, tanisu nà doun zunu zɔlɔɔ ga maaʋele.» Abalame ziɛni ga anzai Salayi ná-tɛnɛ gooi. 3 Abalame anzai Salayi ná-duɔ anzanui, Ezipete nui Agaal zeɠeni, é fe sinigi Abalame ya ga anza. Abalame zeini niina Kanaan yooi zu, é kɛ ná ga kona puugɔ. 4 É ʋilɛni Agaal ʋolu, naa kogi zeɠe. Siɛgi zu é ɓɔɠɔ ɠaai ma ga kogi ɠa ma, é ɠɛni bɛlɛlala wɛlɛi wosu ná-duɔ deei ʋa.

5 Salayi ɠɛni Abalame ma: «Poomugi é zeelizu mà, ɗa ɠa è unma ɠasɔ ʋe. Nà ɓɔɠɔi ɠa gè nà-duɔ anzanui zeɠea, gè da è ʋolu, siɛgi zu é kaa la ga kogi ɠa ma, é ɗa bɛlɛlala wɛlɛi wo ga ze. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nui de yɔɠɔzu.» 6 Abalame Salayi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-luɔ anzanui ɠa è yeezu. So, eɠɛʋelei nɛai la è ʋɛ.» Salayi zɛba é ɗa sopele ɲɔu, eyɛsu naa ʋela ba.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai kaani ziɛungi ɠobaʋɛ teʋebai zu, nii é Suul ʋelei zu. 8 É ɠɛni ma: «Salayi ná-duɔ anzanui Agaal, mini ɠa è zeɠeai ná, mini ɠa è liizu ná?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ʋelazu nà-duɔ deei Salayi ʋa.» 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni ma: «Ɠale ma ɗa-luɔ deei ʋɔ bɛ, è ɓɔɠɔ unmaayei bɛ.» 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni ma mɔnɔ: «Nà è-mavofodai mɔinzu, toɠa mɔin gola, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa gaalu.» 11 É ɠɛni ma mɔnɔ: «Wɛlɛ, ɗa doun zɔlɔɔsu, toɠa ɠɛ ga zunu loun. Ɗa daasei pɛɛ ga Isemayɛle,* mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI è woomɛnini ɗa-ɠoozuʋiligi zu. 12 Toɠa ɠɛ ga dɔɓɔi zu zoovalegi, toɠa ɠɛ ɛsɛ pɛ daalɔɠɔma, ɛsɛ pɛ ge ɠɛ daalɔɠɔma, toɠa zeɠe kɛɛɠɛlointi pɛ ba, é zei yɛ.»

13 Agaal ɓɔɠɔ ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gè GALA ɓɔɠɔi ɠaaʋɛ nɛi ɓaa, nii é nɔ̀un kaazu?» Ɠɔoɠɔ GALAGI nii é ɓɔɛni tɔun pɔ, é naa laasei pɛɛni ga Ata-Ɛle-Lɔyi.† 14 Naa ɠa é ba, ma ɠɔlɔyeɠei laasei pɛai ga, Laɠayi-Loyi ɠɔlɔyeɠei,‡ Toɠa Kadɛseni ta Ɓelɛde zɔɠɔzuʋɛ.

15 Agaal doun zunu zɔlɔɔni Abalame ʋɛ, naa daasei pɛɛni ga Isemayɛle. 16 Abalame ná-konagi ɠɛni ga puulɔsaʋa maazu lɔzita (86), siɛgi zu Agaal Isemayɛle zɔlɔɔni la bɛ.

17

Minazeɠegi ma ʋoogi

1 Abalame ná-konagi ɠɛai ma ga puutaaʋuu maazu taaʋuu (99), Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani bɛ kɛlɛma, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii. Ɗa-eteai ziɛ gàazu ga pagɔ, zelilomazu mina ɠɛ è ʋa. 2 Nà minazeɠezu è ʋɛ, nà è-mavofodai mɔinzu gola.»

3 Abalame maaʋɛɛni, é nɔkɔ zooi ma, GALA ge ɠɛni ɓɔɛzu pɔ, é ɠɛ ma: 4 «Wɛlɛ, nà-minazeɠegi ɠaa, gè kɛɛzu è ʋɛ: Ɗa ɠɛɛzu ga zii mɔinmɔingaa ti-ɠɛɛ. 5 Za ʋoluma, è la mɔ loliga ga Abalame,* kɛlɛ è-laaseigi ɠa ɠɛ ga Abalaame,† mazɔlɔɔ nà è ɠɛɛzu ga zii mɔinmɔingaa ti-ɠɛɛ. 6 Nà è-mavofodai ɠaawɔɔlɔ gola, ɗa ɠɛ ga zii mɔinmɔin tɔɔzeizu, masagiti ta ɠula è-mavofodai zu. 7 Nà nà-minazeɠegi zo è letema eyɛsu ɠɔ, nà kɛ ɠana nɔ è-mavofodai kpein bɛ. Niima minazeɠegi maaʋele ma, nà ɠɛ ga ɗa-ƓALAGI, ta è-mavofodai nɔnɔ è zeɠea ʋoluma ná. 8 Nà Kanaan yooi kpein fe è ʋɛ, ɗa-o, è-mavofodaiti-yo, ʋɛ è ná ga seikɔɠɔma nui niizu. Toɠa ɠɛ ga wɔnɔ eyɛsu ɠɔ. Nà ɠɛ ga è-mavofodai ná-GALAGI.»

9 GALA ge ɠɛni Abalaame ma mɔnɔ: «Ɗɔun, ɗa nà-minazeɠegiti makɛ, wa è-mavofodaiti kpein. 10 Nà-minazeɠegi ɠa é ga nii, nii wa so kpaan ade yɔɠɔzu, ɗa-o, è-mavofodaiti-yo: Zunuiti kpein ti wo zaama, ti lati pɛlɛʋolu. 11 Wa-latipɛlɛʋolui ɠa ɠɛ ga minazeɠegi ma ʋoogi ade yɔɠɔzu. 12 Zunuiti kpein ta ɠɛ wo zaama, wa ɗa ti lati pɛlɛʋolu foloi lɔsaʋasiɛi ma, é ɠɛ ɠana wo-mavofodaiti kpein su, é zɔlɔɔni pɛlɛi wu, ɓaa é ɠeyani ga walii, wɛɛin é ga duɔi, niiti ti la ga è-mavofoda. 13 Ti pɛ, zeeɠaaɠwɛɛzu la ba, ta lati pɛlɛʋolu, é zɔlɔɔni ɗa-ʋɛlɛi wu, ɓaa é ɠeyani ga ɗa-walii, nà-minazeɠegi ma ʋoogi ɠa ɠɛ wo-ɓusɛi ma zuai ʋa. Naa ɠa é ga ɠɔoɠɔ minazeɠegi. 14 Zunui nii é la latini pɛlɛʋolu kpusɛi zu, naa ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba, tɔɔzei é nà-minazeɠegi ɠoloɠologa.»

15 GALA ge ɠɛni Abalaame ma: «È la mɔ è-anzai Salayi loliga ga Salayi, kɛlɛ daaseigi ɠa ɠɛ ga Sala. 16 Nà tuya loo bɛ, nà doun zunu ve è ya ga tɔun maaʋele, nà tuya loozu bɛ, toɠa ɠɛ ga zii mɔinmɔingaa ti-lee, nuɓusɛiti ma mɔinmɔingaa ta-masagiti ta ɠula tɔun su.»

17 Abalaame maaʋɛɛni, é nɔkɔ zooi ma, é ɲɛɛi wo, é ɠɛ yiimaʋɛ: «Doun zunu ɠa zɔlɔɔ nɛi zunu ʋa, nii é kona ungila (100) kɛai na? Ta ànzai Sala é kona ʋuutaaʋuugɔ (90) ɠɛai na, naa ɠa zoo é doun zɔlɔɔ ɓaa?» 18 Abalaame ɠɛni GALA ma: «Nii gè falizu è ma, naa ɠa é ga Isemayɛle ɠula su, è makɛ ma kpaan.»

19 GALA ge ɠɛni ma: «Ɓa-o, è-anzai Sala ɠa doun zunu zɔlɔɔsu è ʋɛ, ɗa daasei pɛɛ ga Izaake. Nà-minazeɠegi ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ faa, gi yɔɠɔzu gá tɔ, ta gi yɔɠɔzu gá mavofodaiti. 20 Isemayɛle letemazu, gè ɗa-vali wooi mɛnigɛ ná-faa zu. Ungo, nà tuya loo bɛ. Toɠa ɓuɠu, nà mavofodai ɠaawɔɔlɔ gola. Masa puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa ɠula tɔun su, toɠa ɠɛ ga zii wola ma mɛmɛwolai. 21 Kɛlɛ nà nà-minazeɠegi ɠɛ gi yɔɠɔzu gá Izaake, doun zunui nii Sala sɔlɔɔsu è ʋɛ, niima yeeɠɛɠalai nɔ zu, konagi nii é ʋaazu.» 22 Siɛgi zu GALA ge ɓeni la ga ɓɔɛ Abalaame ʋɔ, é zeɠeni ná, é li.

23 Abalaame ná-doun zunui Isemayɛle zeɠeni, ta nii kpein é zɔlɔɔni ná-pɛlɛi wu, ta nii kpein é geyani ga walii, zunuiti kpein ná-pɛlɛ wu nuiti saama, é ti latini pɛlɛʋolu naama voloi, eɠɛʋelei GALA ge devei veeni la zea. 24 Abalaame ná-konagi ɠɛni ga puutaaʋuu maazu taaʋuu (99), siɛgi zu é latini da pɛlɛʋolu. 25 Ná-doun zunui Isemayɛle ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu saʋagɔ (13) niina, siɛgi zu é latini da pɛlɛʋolu. 26 Abalaame ta ná-doun zunui Isemayɛle ti latini pɛlɛʋolu naama voloi nɔ zu. 27 Zenɔ ɠana é ɠɛni la ga ná-pɛlɛ wu zunuiti kpein, niiti ti zɔlɔɔni ná-pɛlɛi wu, ta wɛɛinti ti ɠeyani ga walii, ti pɛ ti latini pɛlɛʋolu ta tiye.

18

Izaake zɔlɔɔ fai laazeeli vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani kɛlɛma Abalaame ʋɛ Mamelé ná-sɛne guluiti kobaʋɛ. Abalaame ɠɛni zeini ná-seɠe ɠotai laaʋɛ. Folo kpaai ɠɛni de. 2 É ɠaazuwuzeɠeni, é wɛlɛ. É zunu saʋagɔiti kaani loni, ti lago maaɠoozaai ba. É ti ɠaai ma, é zo ná-seɠe ɠotai laaʋɛ, é ɓizɛni, é ti laaɠomi, é maaʋɛɛni, é nɔkɔ zooi ma. 3 É ɠɛni ti ma: «Màliɠii, nà è maanɛɛnɛzu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nii gè zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, mina leʋe, è ʋa maaɠooza bà. 4 À va bu ga gè ʋa ga ziɛi tago, wo ɠɔɠɔiti maagba, wo lago looɠo gulu wolai tɛi bu. 5 Nà liizu, gè ʋa ga ɓulu go wo ʋɔ, wo zɛbɛ zɔlɔɔ ʋolu, naa ʋolu wa li niina, naa ɠa a kɛ wo mina leʋe ɠana nɔ pɔ̀ bɛ, nɛ̀i gè ga wa-wotiɠɛ nui.» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ungo, kɛ, eɠɛʋelei è bogai la.»

6 Abalaame liini gaamago nɔ ná-seɠe ɠotai wu, é ɠɛ Sala ma: «Suvilɛ, è kɔɠɔ ganii ɲɛ saʋagɔ zeɠe ɓulu vukɔi zu, è gaayɔ, è ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgiti kpɛtɛ.» 7 Abalaame ɓizɛni ná-togani ɓulugi ʋɔ bɛ, é nikɛ yiʋoi yɔbugi zeɠe nii pagai, é fe botiɠɛ nui ta ya, naa suvilɛ ga kpɛtɛa. 8 É nikɛ ɲiimiɗɛi ma wulɔi ta nɔnɔi zeɠeni, é pɛɛ nikɛ yiʋoi ʋa, ti kɛʋele ɓɛtɛni, é ʋaa la ti ʋɔ. É loni ti ɠoba tɔ ɓɔɠɔi, gulu wolai wu, ti ɠɛai ma laamiizu.

9 Naa ʋolu ti ɠɛni ma: «Mini ɠa è-anzai Sala ná?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Toɠa ʋɛ seɠe ɠotai wu.» 10 Gila ge ɠɛni ma: «Konagi nii é ʋaazu, niima yeeɠɛɠalai zu, nà ʋaazu ʋolu è ʋɔ bɛ, è-anzai Sala ɠa doun zunu zɔlɔɔ.»

Sala yɛni poluʋɛ seɠe ɠotai wu, é niima wooiti mɛni. 11 Abalaame ta Sala ti wɔlɔzaɠaga ɠɛni de niina, ti kona mɔinmɔin kula. Sala ɓudɛni niina doun zɔlɔɔ siɛgi maazu. 12 Sala ɲɛɛi woni ɠoozu, é ɠɛ ma: «Niizu gè wɔlɔzaɠaga, zini pɛlɛ wu wɔin ɠa ɠɛ mà mɔnɔ ɓaa? Màliɠii ɓalaa wɔlɔzaɠaga.»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Abalaame ma: «Lee vaa zu Sala ɲɛɛi wogai, é ɗa ɠɛ ma: ‹Gaama ʋe nɛi ɓaa, ga nà doun zunu zɔlɔɔsu, nɛ̀igi pɔ̀lɔzaɠagai na?› 14 Faa ɠa ná nɛi ɓaa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI la zooga kɛɛzu? Konagi nii é ʋaazu, niima yeeɠɛɠalai nɔ zu, nà ʋaazu ʋolu è ʋɔ bɛ, Sala ɠa doun zunu zɔlɔɔ.» 15 Sala luani, é zɛɛi wo, é ɠɛ ma: «Gè la ɲɛɛ woni.» Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ga ɠite, è ɲɛɛi wogɛ.»

Abalaame ná-GALA fali vai
Sɔdɔme ʋɛ

16 Zunuiti ti wuzeɠeni ga ti li, ti wɛlɛ ga Sɔdɔme ʋele. Abalaame ti ʋuuni ga pele, é vali ti ma. 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè la naa lɔɔɠuzu Abalaame ʋa, nii gè ʋaazu kɛɛzu. 18 Zii wolai nii zeeɠaaɓaai, toɠa ɠɛɛzu ga naa mɛmɛwola. Eteai zu zii kpein ka tuyai zɔlɔɔ maaʋele ma. 19 Mazɔlɔɔ gè yiimazeɠeʋɛ la, nii a kɛ, é devei ve ná-dointi zea, ta mavofodaiti, ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai ɠɛ, ti yɛ sɔledai ta telebodai ɠɛɛzu, naa ɠa a kɛ gè minazeɠegiti daazeeli, niiti gè ti woni bɛ.»

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Abalaame ma: «Sɔdɔme ta Gomɔɔl ti maalɔɔ ɓee wooi zuwɔɔlɔa, ta-ɠotoi ɓaɠoa gola. 21 Naa ɠa é ba, nà yeizu, gè pɛtɛ, ni ti ɠɛɛʋɛ eɠɛʋelei ma wooi ʋaa la, é zeeli mà, ɓaa ni é la ɠana, nà kwɛɛ.»

22 Zunui naati ti liini ga Sɔdɔme ʋele, siɛgi zu Abalaame ɠɛni loni la dɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 23 Abalaame maaɓuɠani ba, é ɠɛ ma: «Ɗa telebo nui ɓɔ nu ɲɔi ʋa, è ti undaaʋili ɓaa? 24 Tanisu telebo nu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠa taai zu, ɗa naati ɓalaa undaaʋilisu, è la taai zuvaayɛga telebo nu ʋuulɔɔlugɔi (50) maaʋele ma, ti ti zaama? 25 È la zooga è ʋa naa ɠɛ! È la telebo nui ta nu ɲɔi zoga ga ɠɛʋele, è ʋa telebo nui ɓɔ faa ɲɔu ɠɛ nui ʋa, è ʋa ti ʋaa! È la zooga è ʋa naa ɠɛ! Ɗɛi è eteai kpein tukpɔɠaaleʋezu, è la telebodai ɠɛa ɓaa?» 26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ni nà telebo nu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠaana Sɔdɔme taazuʋɛ, nà taai kpein suvaayɛ ti maaʋele ma.»

27 Abalaame kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, nà zoosu gè ɓɔɛ Màliɠii ʋɔ, nɛ̀i gè ga pɔlɔi nɔ, ta zuʋui. 28 Tanisu telebo nu ʋuulɔɔlugɔi (50) ɠaaɠaaʋoola ga dɔɔlugɔ, dɔɔlugɔ vai zu, ɗa taai kpein suɠoloɠolo ɓaa?» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè la taai zuɠoloɠologa, ni nà telebo nu ʋuunaanigɔ maazu lɔɔlugɔ (45) ɠaana ná.»

29 Abalaame kpɔɛi zeɠeni ʋolu mɔnɔ, é ɠɛ ma: «Tanisu telebo nu ʋuunaanigɔ (40) nɔ ɠa é ná.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè la suɠoloɠologa naama nu ʋuunaanigɔi (40) maaʋele ma.»

30 Abalaame ɠɛni ma: «Màliɠii, soma kae è mina yiiɠaawana, tɔɔzei nà ɠilizu faa ɠilagi ʋa. Tanisu telebo nu ʋuusaʋagɔ (30) ɠa é ná.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ni nà telebo nu ʋuusaʋagɔ (30) ɠaana ná, gè la taai zuɠoloɠologa.»

31 Abalaame ɠɛni ma: «Wɛlɛ, nà zoosu gè ɓɔɛ Màliɠii ʋɔ. Tanisu telebo nu ʋuufelegɔ (20) ɠa é ná.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè la taai zuɠoloɠologa nu ʋuufelegɔi (20) maaʋele ma.»

32 Abalaame ɠɛni ma: «Màliɠii, soma kae è mina yiiɠaawana, gè la mɔ kpɔɛ ɠili nɔpɛ bosu, é ɠula nii ʋolu. Tanisu telebo nu puugɔ ɠa ɠɛ ná.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè la Sɔdɔme zuɠoloɠologa naama nu puugɔiti maaʋele ma.» 33 Siɛgi zu ti ɓeni la ga yɛpɛ ta Abalaame, Ɠɔoɠɔ GALAGI liini. Abalaame ɓalaagi ɠaleni ma seizuʋɛ.

19

Sɔdɔme ta Gomɔɔl ɠoloɠolo fai

1 Geezuɠeela felegɔiti ti zeɠeni Sɔdɔme kpɔkɔmaʋɛ. Lote ɠɛni zeini Sɔdɔme taa ziɠidaʋɛ. Siɛgi zu Lote ti ɠaani la, é wuzeɠeni, é ti laaɠomi, é maaʋɛɛni, é nɔkɔ zooi ma. 2 É ɠɛni ti ma: «Nà wo maanɛɛnɛzu, màliɠiiti, à ɠale ma, wo ɲi nà-pɛlɛi wu, nɛ̀i gè ga wa-wotiɠɛ nui. Wa zoo wo wo-ɠɔɠɔiti maagba ná, wo ɲi piin, sobui wo wuzeɠe, wo ɗa li wo-liizu ʋelei.» Ti ɠɛni ma: «Ɓa-o, gá ɲiizu koi zaamaʋɛ nɔ.» 3 Kɛlɛ Lote ɠilini ti ma gola, ti vaani bu, ti li ná-pɛlɛi wu. É daamianigi ɓɛtɛni ti ʋɛ, é pɛɛ ɓului ʋa, nii lɛʋɛ la su. Ti laamiini.

4 Aisa ti ʋa la, Sɔdɔme taazuʋɛ zunuiti kpein ti ʋaani, ti ɠaku pɛlɛi ma, zunuiti kpein ti ʋaani, é zo zunu loungoiti ma, é li kɛwolaiti pɔ, ti pɛ ɲɛgɛlɛin ti ʋaani ná. 5 Ti Lote lolini, ti ɠɛ ma: «Zunuiti ta mini, niiti ti ʋaai è ʋɔ bɛ kpidii? Ti ɠula, è ʋa ga tiye gi ʋɔ, gi ɓɛdɛ ɠula ga tiye.»

6 Lote ɠulani pɛlɛlaʋɛ, é daaɠulu ga ʋoluʋelei. 7 É ɠɛni ti ma: «Ɓa, kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu, à mina faa ɲɔi ɠɛ. 8 À woilo, dòun anzanu felegɔiti ti ná, ti la vɔlɔ zunu vaa ɠwɛɛ. Nà ʋaazu ga naati wo ʋɔ eteaʋɛ, wo naa ɠɛ ga tiye, nii nɛai wo ʋɛ. Kɛlɛ à mina vɔɔɠu zunui niiti ba, tɔɔzei ti ʋaaʋɛ, ti laazuʋɛ nà-pɛlɛi wu.»

9 Ti ɠɛni ma: «Zeɠe lɛɛ ʋɛ!» Ti ɠɛni ma mɔnɔ: «Ɗɛi è ga seikɔɠɔma nu nɔ, è ʋaai, ɗa pɔ è ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nu! Ɓe nɔ, nii gi kɛɛzu ga ɗe, naa ɠa ɲɔu tɔnɔi ʋa.» Ti Lote ɓakpani ga ɲɔuɗa, ti maaɓuɠani kpogi ʋa, ga ti koloɠolo. 10 Zunu felegɔiti ti ɠɛni Lote ʋɔ bɛ, ti soni, ti mɛɛn pɛlɛi wu, ti pɛlɛi laaɠulu. 11 Ti yeeziɛni nuiti gaazu, niiti ti ɠɛni loni pɛlɛlaʋɛ, ti ɠaazuɠole, é zo zunu loungoiti ma, é li kɛwolaiti pɔ, naa ɠa é kɛɛni ti la mɔ ɠɛni pɛlɛlaʋɛ ɠaazu.

12 Zunu felegɔiti ti ɠɛni Lote ma: «Ɓɛgele ɠa é è ya ʋɛ mɔnɔ? È-nɛkoiti, è-loun zunuiti, è-loun anzanuiti, nii kpein é ga ɗɔnɔ taazuʋɛ ʋɛ, ti pɛ kula niima adaʋɛ ʋa. 13 Mazɔlɔɔ gá ga ʋa niima laai ɠoloɠolosu, tɔɔzei maalɔɔ ɓee wooi wɔɔlɔʋɛ, é zeelizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI gi leʋegɛ ga gi taai tɛi koloɠolo.»

14 Lote ɠulani, é li, é ɓɔɛ naati pɔ, niiti ti ná-doun anzanuiti maazoni, é ɠɛ ti ma: «À wuzeɠe, wo ɠula niima adaʋɛ ʋa, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠana ʋa taai ɠoloɠolosu!» Kɛlɛ naati ti naama wooiti kaani ga ɲɛɛvae faa nɔ.

15 Geelaalao siɛgi zu, geezuɠeelaiti ti ɠilini Lote ma, ti ɗa ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è-anzai zeɠe ta è-loun anzanu felegɔiti niiti ti ʋɛ, naa ɠa a kɛ è undaa mina ʋili taai ná-undaaʋiligi zu.» 16 Tɛi é ɠɛni nɛkɛsu, zunu felegɔiti ti soni zeei ʋa, tɔun be-o, anzai ʋe-o, ta ná-doun anzanu felegɔiti be-o, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni pɔ ga é ɓaa ti maazu, ti liini ga tiye, ti ti yɛ taa ʋoluʋɛ. 17 Ti ɠulaai ma taai ʋa, geezuɠeelai gila ge ɠɛni ma: «Ɓizɛ, è è-yɛnvui ɠizo! Mina wɛlɛ ʋolu, mina lo nɛmɛi zu ada nɔpɛ! Ʋela, è lɛ gizei ma, ni ɗa pɔ ga è undaa mina ʋili.»

18 Lote ɠɛni ma: «Ɓa-o, màliɠii! 19 Nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, è ɠɛɛʋɛ ga wooɠɛɠila nu bɛ̀, è zɛ̀nvui ɠizo fai zu. Gè la zooga gè ʋa ʋela, gè ʋa lɛ gizei ma, nà ɠɛ gè za, ùndaaʋili. 20 Wɛlɛ, taai tɛi tago maaɓuɠaʋɛ, ga gè ɓizɛ gè zeeli ná. Dɔiʋɛ, nà zoo gè ʋela, gè li ná, zɛ̀nvui ɠizo! Taai naa la lɔini ɓaa?» 21 Geezuɠeelai ɠɛni ma: «Wɛlɛ, gè vaa naa wu, ga gè kɛ è ʋɛ ga faaɓɔɠɔ, gè la taai tɔna koloɠologa, nii è ná-fai wosu. 22 Suvilɛ, è ʋela, è li ná, mazɔlɔɔ gè la zooga gè ʋa faa nɔpɛ kɛ, eyɛsu è zeeli ná.» Naa ɠa é kɛa, ti taai naa laasei pɛai ga Sowaal.*

23 Folo tɛɛ ziɛgi zu ɠa Lote zeelini la Sowaal. 24 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI timini abui ʋuuni la Sɔdɔme ta Gomɔɔl, eɠɛ tonai, é ɠulazu geezuʋɛ. 25 É taai naati koloɠoloni, naa ʋɛɛ maaɠoolii ma nɛmɛi kpein ba, ta ma nuɓusɛiti, naa ʋɛɛ siinziin ganigiti ba. 26 Lote anzai wɛlɛni ga ʋoluʋelei, é ʋoteni ga kpolo ziɠigi.

27 Abalaame wuzeɠeni ga sobuzobui, ga é li naama adaʋɛ, ʋɛ é ɠɛni loni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 28 É ɠaazuziɛni Sɔdɔme ta Gomɔɔl letema ʋelei, ta nɛmɛi maaɠoolii ma yooi kpein su, pɛtɛ, é duului ɠaani, é ɗa wuzeɠe zooi ma, eɠɛ abuzulugi ma luului.

29 Siɛgi zu GALA ge nɛmɛ zu laaiti suɠoloɠoloni la, é ɠizɛni Abalaame zu, é Lote ɠula faaɓaagi zaama, nii é taaiti tokani da, ʋɛ Lote ɠɛni zeini ná.

Lote ta ná-doun anzanuiti ta-vai

30 Lote zeɠeni Sowaal, é li, é zei gizei ma, ta ná-doun anzanu felegɔiti, mazɔlɔɔ é luani ga é mina yɛ Sowaal. É zeini pugi zu ta ná-doun anzanu felegɔiti. 31 Yeeta, nu ɠite gelei ɠɛni loungo gelei ma: «De-ɠɛɛ wɔlɔzaɠaga, zunu la zou yɔɠɔzuʋɛ ʋɛ, nii a ʋilɛ de ʋolu, eɠɛʋelei de ɠula de ka la etea. 32 De li, de dɔɔi ʋu de-ɠɛɛ la. De la koba, naa ɠa a kɛ, de-ɠɛɛ mavofodai ɠɛ ná.» 33 Ti dɔɔi ʋuuni ti-ɠɛɛ la kpidii naa, nu ɠite gelei liini, é la kɛɛɠɛ ɠoba. Naa la looni ga daa la koba, ta buzeɠe la.

34 Naa ʋolu sobui, nu ɠitei ɠɛni loungo gelei ma: «Wɛlɛ, dàaʋɛ kɛ̀ɛ ɠoba kpɔkɔ ná. De dɔɔi ʋu da mɔnɔ za kpɔkɔi, è li, è la koba, naa ɠa a kɛ de-ɠɛɛ mavofodai ɠɛ ná.» 35 Ti dɔɔi ʋuuni ti-ɠɛɛ la mɔnɔ kpɔkɔi tɔna. Loungo gelei liini, é la koba. Naa la looni ga daa la koba, ta buzeɠe la.

36 Lote ná-doun anzanu felegɔiti ti kogi zeɠeni ti-ɠɛɛ ʋa. 37 Nu ɠite gelei doun zunu zɔlɔɔni, é daasei pɛɛ ga Moaɓe.† Zaaɠaza tɔ ɠa é ga Moaɓe nuiti ti-mɛmɛwolai. 38 Loungo gelei ɓalaagi doun zunu zɔlɔɔni, é daasei pɛɛ ga Ɓɛne-Ami.‡ Zaaɠaza tɔ ɠa é ga Amɔn nuiti ti-mɛmɛwolai.

20

Abalaame lii vai Gelaal
Aɓimelɛke ʋɔ bɛ

1 Abalaame zeɠeni niima yooi zu, é li ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, é zeini Kadɛseni zɔɠɔzuʋɛ ta Suul, é lago zeini Gelaal. 2 Abalaame a la ɠɛna ɓɔɛa, é lo anzai Sala ʋa, é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Toɠa ga bàazeelai.» Gelaal masagi Aɓimelɛke Sala zeɠeni. 3 Naazu, GALA ge ɠulani kɛlɛma segi zu Aɓimelɛke ʋɛ kpidii, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, ɗa ʋaazu zaazu, tɔɔzei anzanui naa ná-faa zu, nii è seɠeai, mazɔlɔɔ zini ka bɛ.»

4 Aɓimelɛke la ɠɛni dɛ daani ʋolu, é gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ɗa sɔbalala nuiti paa ɓaa? 5 Sinigi ɓɔɠɔi lɛi kɛai mà: ‹Bàazeelai ʋe›? Ta anzanui ɓɔɠɔi ɓalaa bogɛ ga: ‹Dìɛi ʋe›? Gè kɛɛʋɛ kisiɛ ʋagɔi zu, ta sɔbalalai zu.»

6 GALA ge ɠɛni ma segi zu: «Gè kwɛɛ gè ɠɛ è kɛɛʋɛ zii ʋagɔlai zu, naa ɠa é kɛa gè pele ɓesagai è luɠɔ ga è mina koto ɠɛ dàalɔɠɔma. Naa ɠa é ba, gè la vaani bu ga è ʋa da ʋolu. 7 Niizu zunui nii anzai ve zea, mazɔlɔɔ toɠa ga GALA goo wo nui ta. Toɠa maanɛɛnɛi wo è ʋɛ, ɗa yɛ vulua. Kɛlɛ ni è la teʋeni pɔ, suɠwɛɛ ga ɗa za, ɗa-o, ɗa-nuɓusɛiti-yo.»

8 Aɓimelɛke wuzeɠeni sobuzobui, é ná-botiɠɛ nu wolaiti toli, é naama vaiti pɛ bo ti ma, ti wola luani. 9 Aɓimelɛke Abalaame ɓalaa tolini, é ɠɛ ma: «Lee ɠa è kɛai ga giye? Kotoi ɓɛgele ɠa gè kɛai è laalɔɠɔma, nà-o, nà-masadai-yo, è gi lɔai kotoi nii zu? È-ziɛ ʋelei é lo nɔ̀un ba, nu maa la nɛɛni ga é ʋa naa ɠɛ.» 10 Aɓimelɛke ɠɛni Abalaame ma: «Leeni ɠa é ɠɛa è ɠisu, è niima vai ɠɛai?»

11 Abalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠɛni ɠisiɛzu, gè ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma, zeɠema nɔpɛ ge la ba, ta ʋaazu pàazu ànzai vai zu, tɔɔzei GALA gaazuluaba ɠila kpalaa ge la niima yooi zu. 12 Gaama ʋe, toɠa ga bàazeelai, é ga kɛ̀ɛ ná-doun anzanui, kɛlɛ dèe ná-doun anzanu laade. Toɠa ga ànzai. 13 Siɛgi zu GALA ge kɛ̀ɛni la ga teʋeteʋe nu, gè ɠula kɛ̀ɛ ná-pɛlɛyeɠei wu, gè ɠɛni Sala ma: ‹Ʋɛ nɔpɛ de liizu ná, kɛni è ɠɛ bɛ̀ ga wooɠɛɠila nu, è ɗa ɠɛ ti ma: Dìɛi ʋe.› »

14 Aɓimelɛke toganii tanigaa zoni baalagiti saama, ta boliiti, ta nikɛiti, é ti ve Abalaame ya, é pɛɛ botiɠɛ zunuiti ba, ta botiɠɛ anzanuiti. É anzai Sala ɓalaa teʋeni pɔ. 15 É ɠɛni ma: «Nà-zooi laalaogɛ è luɠɔ, zei ʋɛ nɔpɛ ná nɛɛzu è ʋɛ.» 16 É ɠɛni Sala ma: «Gè wali ɠae waagila (1.000) fea è-liɛ ya, é ɠɛ ga poogi ga è la ga sɔba nu niima vaiti su, è-maaɠoolii zu nuiti gaazu.»

17 Abalaame GALA falini. GALA ge Aɓimelɛke ɠɛdɛni, ta anzai, ta ná-botiɠɛ anzanuiti, ti zooni ti ɗa dointi sɔlɔɔ ʋolu. 18 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI Aɓimelɛke ná-pɛlɛyeɠei wu anzanuiti pɛ kɛɛni ga doun zɔlɔɔtala nuiti, Abalaame anzai Sala ná-faa zu.

21

Izaake zɔlɔɔ fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI Sala maawɔinɠaani, é naa laazeelini bɛ, nii é minazeɠeni la. 2 Abalaame wɔlɔzaɠagai ma, anzai Sala kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ bɛ, naa ɠɛɛni é zoloo GALA ná-ku logai ma, nii é boni ma. 3 Doun zunui nii Sala sɔlɔɔni bɛ, Abalaame daasei pɛɛni ga Izaake.* 4 Abalaame ná-doun zunui Izaake latini pɛlɛʋolu, sɔlɔɔ foloi lɔsaʋasiɛi ma, eɠɛʋelei GALA ge ma levei veeni la zea. 5 Abalaame ná-konagi ɠɛni ga ungila (100), siɛgi zu ná-doun zunui Izaake zɔlɔɔni da.

6 Sala ɠɛni ma: «GALA ge zobo fea ga gè ɲɛɛi wo ga koozunɛɛi, nu-o-nu nii a nii mɛnina, naa ɠa ɗa ɲɛɛ nɔ kpaain.» 7 É ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa a la ɠɛ Abalaame ma, Sala ɠa ɲiimi ve dounɠa ya? Tama gè zunu loun zɔlɔɔga bɛ pɔlɔzaɠa siɛgi zu.»

Abalaame Agaal ta ná-doun zunui
Isemayɛleni kpɛɛ vai

8 Doungoi wɔɔlɔni, Sala daaɠula ɲiimii ʋa. Abalaame fɛti wolai ɠulani naama voloi. 9 Ezipete anzanui Agaal ná-doun zunui é sɔlɔɔni Abalaame ʋa, Sala naa ɠaani, é ɗa ɲɛɛi wo. 10 Sala ɠɛni Abalaame ma: «Duɔ anzanui nii ɓɛ ta ná-doun zunui, mazɔlɔɔ niima luɔ anzanui ná-doun zunui, ta dòun zunui Izaake ti la ɓɔga poganii ma.»

11 Niima wooi wanani Abalaame ma gola, ná-doun zunui maaʋele ma. 12 Kɛlɛ GALA ge ɠɛni Abalaame ma: «Mina nii wana ɓɔɠɔ ma ɗa-luɔ anzanui ná-doun zunui vaa zu. Naa pɛ kɛ Sala ʋɛ, nii é bosu è ma. Mazɔlɔɔ Izaake ɠa è-mavofodai a ɠula su. 13 Anɛɛ naa ʋe, nà ɗa-luɔ anzanui ná-doun zunui ɠɛ ga zii ta mɛmɛwola, mazɔlɔɔ tɔ ɓalaa ɠulaʋɛ è zu.»

14 Poluma zobui, Abalaame wuzeɠeni ga sobuzobui, é ɓului zeɠe ta kɔlɔ woolei ziɛi su, é sɛlɛ Agaal ɓaki ba, é zunu loungoi ɓalaa ve zea, é vali ti ma. É liini, é leʋeteʋe Ɓeel-Seɓa teʋebai zu. 15 Siɛgi zu kɔlɔ woolei zu ɗɛi ɓeni da, é zunu loungoi yɛni laani gulu goi ta wu, 16 é li, é zei tɔ ɠila ɠoozama, ná tago maaɠoozaai nɔ fɔɛn, mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Gàazu la yɛsu doin ʋa, é ʋa ɗa za.» É zeini tɔ ɠila ɠoozama, é ɗa ɓalakpala, é ɗa wɔlɔ.

17 GALA ge zunu loungoi wooi mɛnini, GALA ná-geezuɠeelai yɛni geezuʋɛ, é Agaal loli, é ɠɛ ma: «Agaal, leeni ɠa é è ya? Mina lua, mazɔlɔɔ ʋɛ è doungoi yɛgai ná, GALA ge goomɛnigɛ ná. 18 Wuzeɠe, è zunu loungoi zeɠe, è gaanɛɛnɛ. Mazɔlɔɔ nà zii wola ɓɛtɛzu ba.» 19 GALA ge gaazuzeɠeni ma, é kɔlɔyeɠei ɠa, é li, é kɔlɔ woolei laave ga ziɛi, é ta ve zunu loungoi ya, é ɓɔɔle.

20 GALA ge ɠɛni zunu loungoi ʋa, é ɗa wɔɔlɔ. É zeini teʋebai zu, é ɠɛni ga mɛɛn ʋili nu ʋagɔi. 21 É zeini Palan teʋebai zu. Dee anzanui ta ɠaiziɛni bɛ, é sei, naa ɠɛni ga Ezipete yooi zu nu.

Abalaame ná-minazeɠegi Aɓimelɛke ʋɛ

22 Naama ziɛgi nɔ zu, Aɓimelɛke ná-kɔɔɠuluɓai Pikɔle ʋilɛni polu, ti ʋa, ti Abalaame ɠa, é ɠɛ ma: «GALA ka naa pɛ suɓɛtɛzu, nii è kɛɛzu. 23 Ɠona bɛ̀ niina ga GALA daaseigi, ga è la yàava, ɓaa dòinti, ɓaa màvofodaiti, kɛlɛ ɗa yɛ ɗa-wooɠɛɠiladai ɠilagi nɔ ʋolu nɔ̀un bɛ, ta niima yooi nii è lago zeizu su, eɠɛʋelei gè kɛa la è ʋɛ.» 24 Abalaame ɠɛni ma: «Gè konai naa woga.» 25 É ɓaazaɠani Aɓimelɛke ma kɔlɔyeɠei ná-fai zu, nii naa ná-botiɠɛ nuiti ti seɠeni ga zeeɠaaɓaai. 26 Aɓimelɛke gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la kwɛɛ ɓɛ ɠa é naa ɠɛa. Ɗa ɓɔɠɔi è la ɠɛni naa woni mà, za ɠa gè mɛnisu da.» 27 Abalaame baalagi tanigaa zeɠeni, ta boliiti, ta nikɛiti, é ti ve Aɓimelɛke ʋɛ, ti felegɔ pɛ ti minazeɠegi ɠɛɛni ɓɔɠɔ ʋɛ. 28 Abalaame baala ziʋo zaa lɔfela makɛni yɛ ma ɓulugi zu. 29 Aɓimelɛke ɠɛni Abalaame ma: «Leeni vaa zu è niima ʋaala ziʋo zaa lɔfelaiti makɛgai yɛ?» 30 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Yeezei baala ziʋo zaa lɔfelai niiti bu, gè feezu è ya, naa ɠa ɠɛ bɛ̀ ga zeele wooi ga nà ɠa gè niima ɠɔlɔyeɠei wɔa.» 31 Naa ɠa é ba, ti naama adaʋɛ laaseigi ʋɛɛni la ga Ɓeel-Seɓa (nii poluʋɛ ga «minazeɠe kɔlɔyeɠei»), tɔɔzei miná ɠa ti felegɔ ti minazeɠeni ná ɓɔɠɔ ʋɛ. 32 Ti minazeɠeni ɓɔɠɔ ʋɛ Ɓeel-Seɓa. Naa ʋoluma Aɓimelɛke wuzeɠeni ta ná-kɔɔɠuluɓai Pikɔle, ti ɠale ma Filisiti nuiti ta-yooi zu. 33 Abalaame gului ta ziinni Ɓeel-Seɓa, nii ti ɠɛɛzu ma tamalise, náʋɛ ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI valini ná, GALA nii é ná eyɛsu ɠɔ. 34 É lɛbini zeini Filisiti nuiti ta-yooi zu.

22

Abalaame zuɠɔɠɔ fai

1 Niima vaiti pɛ poluma, GALA ge Abalaame zuɠɔɠɔni, é ɠɛ ma: «Abalaame!» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa!» 2 GALA ge ɠɛ ma: «È-loun zunu ɠila kpegi Izaake zeɠe, nii è nɛai ʋɛ, è li Moliya yooi zu, è kula ga gala zalaɠai gizei naa ma, nii ná yeelo ba.»

3 Abalaame wuzeɠeni ga sobuzobui, é ná-soovalegi ɠasɔɠili, é ná-botiɠɛ nu felegɔ zeɠeni ta ná-doun zunui Izaake. É koʋii ʋaliʋalini gala zalaɠai vaa ma, é li naama adaʋɛ, ʋɛ GALA ge yeeloni ná ʋa. 4 Foloi zaʋasiɛi ma, Abalaame ɠaazuwuzeɠeni, é naama adaʋɛ ɠa ɠoozama. 5 É ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: «À yɛ ʋɛ soovalegi ɠoba. Nà-o, zunu loungoi-yo, gá liizu munu, gi nɔkɔ GALA bu, naa ʋoluma gi ʋa wo ɠoba.»

6 Abalaame gala zalaɠai ma ɠoʋii zeɠeni, é ná-doun zunui Izaake laalɛ bu, é abui ta boɠai zeɠe. Ti felegɔ ti ɗa ziɛ ʋɔɔma, ti ɗa li. 7 Izaake ɓɔɛni kɛɛɠɛ Abalaame ʋɔ, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ!» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa, dòun zunu.» Izaake ɠɛ ma: «Abui ta koʋiiti kaa, kɛlɛ mini ɠa baala ziʋoi ná, gala zalaɠai vaa zu?» 8 Abalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dòun zunu, GALA ɓɔɠɔgoi ɠa ʋa ga baala ziʋoi, gala zalaɠai vaa zu.» Ti felegɔ ti ɠɛni ziɛzu ʋɔɔma, ti ɗa li.

9 Ti zeeliai ma naama adaʋɛ, ʋɛ GALA ge ná lɛɛni, Abalaame zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni, é koʋii la maazu ga pagɔ. É ná-doun zunui Izaake yeeiti ta kɔɠɔiti suɠilini, é da zalaɠa ɠulazuʋɛ koʋii maazu. 10 Naa ʋoluma Abalaame boɠai zeɠeni ga é ná-doun zunui ɠɔdaaleʋe. 11 Gaamago nɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai yɛni geezuʋɛ, é toli, é ɠɛ ma: «Abalaame! Abalaame!» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠa!» 12 Geezuɠeelai ɠɛni ma: «Mina yeevɔɔɠu zunu loungoi ʋa, è ʋa faa nɔpɛ kɛ la. Mazɔlɔɔ gè kwɛni niina ga ɗa luazu GALA ba, è la kòmani ga è-loun zunu ɠila kpegi.» 13 Abalaame ɠaazuwuzeɠeni, é baala sinɛ wolai ɠa ʋoluʋɛ, minɛiti sogai dɔɓɔ goi zu, é ɓata. É baala sinɛ wolai zoni, é kula ga gala zalaɠai ná-doun zunui ʋotogi zu. 14 Abalaame naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Adɔnayi-Yiileyee (nii poluʋɛ ga «Ɠɔoɠɔ GALAGI nii é nu ɠulazu faa zu»). Naa ɠa é ba, zaaɠaza ti ɠɛɛzu ná ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gizei ma, ɗa ɠula su.»

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai yɛni geezuʋɛ, é Abalaame loli ná zeizu velesiɛi, 16 é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠaa: nà ɠonazu nà ɓɔɠɔi ma, tɛi è naa ɠɛa, è la kòmani ga è-loun zunu ɠila kpegi, 17 nà tuya loozu è ʋɛ, gè è-mavofodai ɠaawɔɔlɔ, eɠɛ pelegi somideɠaiti ti mɔinɗai la geezuʋɛ, ta eɠɛ ɲaɠaegi nii é kpoloɗɛi ɠobaʋɛ. È-mavofodai ɠa zobo sɔlɔɔ sili nuiti ma. 18 Ziiti kpein ti eteai zu, ta tuyai zɔlɔɔ è-mavofodai maaʋele ma, tɔɔzei è gòoi zogɛ.»

19 Abalaame ɠaleni ma ná-botiɠɛ nuiti pɔ pelei, naa ʋolu ti ʋilɛni pelei ma, ti ɗa li ʋɔɔma Ɓeel-Seɓa. Miná ɠa Abalaame ɠɛni zeini ná.

20 Naama vaiti pɛ poluma, Abalaame mɛnini ga, Milika ɓalaagi doun zunua zɔlɔɔni kɛɛɠɛloin Naɠɔɔl ʋɛ. 21 Use ɠa é ga ná-doun mɔungi, naa deɠeiti ti ɠɛ ga Ɓuze, ta Kemuwɛle nii é ga Alame kɛɛɠɛ, 22 Kesede, Ɠazo, Piledase, Yidilafe, ta Ɓetuwɛle. 23 Ɓetuwɛle ɠa é Eleɓɛka zɔlɔɔni. Naama loun lɔsaʋaiti ka Milika ti zɔlɔɔni Abalaame kɛɛɠɛloin Naɠɔɔl ʋɛ. 24 Anza ɠiligi nii é la ɠɛni vuluni ga zɔi ɠɛʋele, nii daaseigi ɠɛni ga Leyuma, naa dointi sɔlɔɔni, ti-laaseigiti ti ɠɛni ga: Teba, Gaɠame, Taɠase, ta Maaka.

23

Sala zaa vai

1 Sala zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona ungila puufele maazu lɔfela (127). 2 É zaani Kiliyate-Aaleɓa, nii é ga Eɓelɔn, Kanaan yooi zu. Abalaame ná-saa vai ɠɛɛni, é ma wɔlɔi wo. 3 Naa ʋolu Abalaame wuzeɠeni, é anzai ma ʋoomai yɛ laani, é li, é ɓɔɛ Ɠɛte nuiti pɔ, 4 é ɠɛ ti ma: «Nà ga wɛɛin, gè zeini wo zaama. À maaɠulu bosu ve zèa, gè ànzai maaɠulu, nii saai.»

5 Ɠɛte nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: 6 «Woilo gi-woo ma, màliɠii. GALA ge è ɠɛɛʋɛ ga nu wola gi zaama. È-anzai maaɠulu gá-ɠabayeɠeiti ma ʋagɔi zu. Gi tanɔpɛ ge la è ɠoma ga ná-kabayeɠe ve vaa è ya è-anzai maaɠulu vai zu.»

7 Abalaame wuzeɠeni, é maaʋɛɛ zou nuiti bɛ, Ɠɛte mavofodaiti. 8 É ɓɔɛ ti ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «Ni wo va bu ga gè ànzai maaɠulu, à Soɠaal ná-doun zunui Efelon maanɛɛnɛ bɛ̀, 9 ga é Makepela ʋugi ve zèa, toɠa nɔnɔ ʋe, nii é ná-kpala kpelamaʋɛ. É zɛ zèa ga sɔngɔ ɠitei nɔ wo ɠaazu, naa ɠa a kɛ é ɠɛ zèa ga maaɠulu bosuʋɛ.»

10 Efelon ɠɛni zeini Ɠɛte nuiti saama. É Abalaame wooɠaaʋoteni Ɠɛte nuiti gaazu, ta niiti kpein ti ɠɛni lɛɛzu taazu ga siɠida ʋelei. 11 É ɠɛ ma: «Ɓa-o, màliɠii, woilo gòo ma! Gè nà-kpalagi vea è ʋɛ, ta pugi nii é ná. Gè fea è ʋɛ ga faanɛɛ, nà-nuɓusɛiti gaazu, ga è è-anzai maaɠulu ná.» 12 Abalaame maaʋɛɛni zou nuiti bɛ. 13 É Efelon wooɠaaʋoteni, nii a kɛ ti pɛ ti gooi mɛni, é ɠɛni ma: «Woilo dɛɛ gòoi ma, ɗa ɓalaagi. Va bu gè kpalagi zɔngɔi ve è ya. Yeezei bu bɛ̀, nà ànzai maaɠulu ná niina.»

14 Efelon Abalaame wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: 15 «Màliɠii, woilo gòoi ma, leeni ɠa a ɠɛ ga naa de yɔɠɔzu da ɗe, zooi naa vaa zu nii sɔngɔi ga wali ɠae unnaanigɔ (400)? È-anzai maaɠulu ná.» 16 Abalaame vaani naa wu, nii Efelon boni, é wali ɠaei ɠaaluni, nii naa boni ma Ɠɛte nuiti gaazu, é lo wali ɠae unnaanigɔi (400) ʋa, eɠɛʋelei falibogi laaʋɛ ɠɛni la yaaɠoiti zea.

17 Zekana Efelon ná-kpalagi é Makepela, Mamelé letemaʋɛ, kpalagi ta pugi é ná, guluiti ti kpalagi zu, kwɛpelemaʋɛ maaɠoolii zu, 18 naati pɛ ti ɠɛɛni niina ga Abalaame nɔnɔ, Ɠɛte nuiti gaazu, naati kpein gaazu, niiti ti ɠɛni lɛɛzu taazu ga siɠida ʋelei. 19 Naa ʋoluma Abalaame anzai Sala maaɠuluni Makepela ɓalagi ma ʋugi zu, Mamelé letema ʋelei, nii é ga Eɓelɔn, Kanaan yooi zu. 20 Kpalagi ta pugi nii é ná, ti ɠɛni ga Abalaame nɔnɔ, naa ɠɛ ga kabamaʋɛ, é geyani Ɠɛte nuiti ma.

24

Izaake anza zei vai

1 Abalaame wola wɔlɔzaɠaga ɠɛni de na, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni bɛ faiti kpein su. 2 Abalaame ná-botiɠɛ zunui lolini, nii pɔlɔzaɠagai é leʋe ti pɛ ba ná-pɛlɛi wu. Tɔ ɠa é ɠɛni zeaɠɔligiti kpein unda, é ɗa makɛ. É ɠɛni naa ma: «Yeelɔ kpàlai wu, 3 ɗa ɠonazu bɛ̀ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, geeɠɔlɔgi ta zooi ma ƓALAGI, ga è la anza ɠaiziaa dòun zunui ʋɛ Kanaan anzalopoiti saama, ʋɛ gè zeini ná. 4 Kɛlɛ ɗa liizu nà-zooi zu, nà-bolodai zu, è anzai zeɠe ná dòun zunui Izaake ʋɛ.»

5 Botiɠɛ zunui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tanisu anzanui la kɛa, é ʋa ʋilɛ pòlu, é ʋa ʋa niima yooi tɛi su, kɛni mu gè li ga è-loun zunui zooi naa zu, ʋɛ è ɠulaai ná ɓaa?» 6 Abalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dama, è mina li ga dòun zunui ná. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI, é ga geeɠɔlɔgi ma ƓALAGI, nii é kùla kɛ̀ɛ ʋɛlɛi wu, ta kɛ̀ɛ ná-zooi ʋa, nii é ɓɔɛni pɔ̀, é ɠonani bɛ̀, ga toɠa zooi nii ve màvofodai ya, tɔ ɓɔɠɔi ɠa ná-geezuɠeelai leʋe è luɠɔ, è anzai zeɠe ná dòun zunui ʋɛ. 8 Ni anzanui la pɔ, é ʋa ʋilɛ è ʋolu, ɗa vie naazu konai vaa zu, nii è bogai bɛ̀. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, mina li ná nɔ ga dòun zunui.» 9 Botiɠɛ nui yeei lɔɔni maliɠii Abalaame ɓalai wu, é ɠona bɛ ga toɠa ná-deveiti so.

10 Botiɠɛ nui ɲɔmɛ puugɔ zeɠeni maliɠii ná-ɲɔmɛiti saama, é liini ga maliɠii yeaɠɔligi ma zii mɔinmɔin. É wuzeɠeni, é li Mezopotami, Naɠɔɔl ná-taazuʋɛ. 11 Seeliai ma ná, é ɲɔmɛiti pilɛni ɲiibiɠa taa ʋoluʋɛ ziɛyeɠei ɠobaʋɛ, kpɔkɔmaʋɛ ma ziɛgi zu, yeeɠɛɠalai zu nii anzanuiti ta ɗa ɠula la, ti li ziɛ zaɠazuʋɛ. 12 Naa ʋolu é ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, màliɠii Abalaame ná-GALAGI, va bu, è ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma màliɠii Abalaame ʋɛ za, ga gè ɠomi ga naa, nii gè gaiziɛzu. 13 Nà ɠa, gè loni ʋɛ ziɛungi ɠobaʋɛ, taa nuiti ti-loun anzanuiti ta ʋaazu ɠulazu ga ti ʋa ti ziɛi zaɠa. 14 Anzalopoi nɔpɛ gè ɠɛɛzu ma: ‹Nà è maanɛɛnɛzu, ɗa-ɗɛ liɠii yei lɛɛ, gè ɓɔɔle,› a gooɠaaʋotena ga: ‹Ɓɔɔle, nà ziɛ veezu ɓalaa ɲɔmɛiti zea, ti ɓɔɔle,› naa ɠɛ ga naama anzanui, nii è devea ɗa-wotiɠɛ nui Izaake ʋɛ. Nà kwɛɛ ga naa maaʋele ga è ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma màliɠii ʋɛ.»

15 É ɠɛɛzu é ɓe ga ɓɔɛ, Eleɓɛka ʋaani, ná-ziɛ liɠii zeini kɔma. É ɠɛni ga Ɓetuwɛle ná-doun anzanui, Abalaame kɛɛɠɛloin Naɠɔɔl ta anzai Milika ti-lounloin. 16 É ɠɛni ga anzalopoi nii gola ʋani, kpea ɠɛni de na, zunu nɔpɛ ge la ɠɛni dɛ kwɛɛ. É yeini ziɛungi zu, é ná-ziɛ liɠii laave, é lɛ ʋolu.

17 Botiɠɛ nui ɓizɛni, é daaɠomi, é ɠɛ ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, ɗa-ɗɛ liɠii zu ɗɛi ta ve zèa, gè ɓɔɔle.» 18 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɔɔle, màliɠii!» É ná-ziɛ liɠii maayeini gaazuvilɛi zu, é ziɛi ve zea, é ɓɔɔle. 19 Siɛgi zu é ɓeni la ga ziɛi ve zea ga é ɓɔɔle, é ɠɛni ma: «Nà ʋaazu ziɛi zaɠazu ɓalaa ɗa-ɲɔmɛiti bɛ, eyɛsu ti ɓɔɔle gola ga pagɔ.» 20 É ɠaazuvilɛni, é ná-ziɛ liɠii zuwo toganiiti ta-ɓɔɔle wosuʋɛ, é ɓizɛni ziɛyeɠei ʋɔ bɛ mɔnɔ, é ziɛi zaɠa ɲɔmɛiti kpein bɛ. 21 Zunui la ɠɛni faa nɔpɛ boni, é ɠɛni nɔ ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, é ɗa wɛlɛ, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-siɛi nɛɛzu, ɓaa ni é la nɛɛzu.

22 Siɛgi zu ɲɔmɛiti ti ɓeni la ga ɓɔɔle, zunui zanu balaɠae gila seɠeni, nii buɲɛgi a la ɠɛ ga galamu lɔzita, ta zanu bala felegɔ ti ɠilagilagi wuɲɛgi ga galamu ungila (100) kɛɠala maazu ba, é ti veeni zea ga é ti lɔ yeeɠɔdaʋɛti. 23 É ɠɛni ma: «Ɓɛ ná-doun anzanu ɠa é ga ɗe? Bo dɛɛ mà, nà è maanɛɛnɛzu. Gá laazu zɔlɔɔ nɛi è-ɠɛɛ ná-pɛlɛi wu, ga gi ɲi ná?» 24 Eleɓɛka gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga Ɓetuwɛle ná-doun anzanui, Milika ta Naɠɔɔl ti-loun zunui.» 25 É ɠɛni ma mɔnɔ: «Suaiti daazuʋɛ lufai ta ti-laamianigi ɠa gi ʋɔ bɛ ga bɔɔlɔa, nu laazuʋɛ ɠa ná ɓalaa.»

26 Zunui nɔkɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, 27 é ɠɛ ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, màliɠii Abalaame ná-GALAGI, nii é la ɓeni ná-nuɓɔɠɔlai ʋa ta ná-wooɠɛɠiladai màliɠii letegi! Nà-siɛi nii zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI lia ga ze màliɠii kɛɛɠɛlointi ta-ʋɛlɛi wu.»

28 Anzalopoi ɓizɛni, é li dee ʋɔ bɛ, é naama vaiti kpein suɠula ma. 29 Eleɓɛka diɛi ta ɠɛni ná, daaseigi ga Laɓan. Laɓan ɓizɛni, é ɠula eteaʋɛ, é li zunui ʋɔ bɛ ziɛungi ɠoba. 30 É balaɠaegi ɠaani, ta balaiti baazeelai Eleɓɛka yeeɠɔdaʋɛti, é naa kpein mɛnini, nii zunui boni ma. É ʋaani zunui tɛi pɔ bɛ, nii é ɠɛni loni ɲɔmɛiti kobaʋɛ, ziɛungi ɠoba. 31 É ɠɛni ma: «Ʋa, ɗɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loai è ʋɛ! Lee vaa zu è yɛsu eteaʋɛ? Gè pɛlɛi wu ɠɛʋele ɓɛtɛa, ta adaʋɛ ʋɛ ɲɔmɛiti ta ɠɛ ná.»

32 Botiɠɛ nui lɛɛni pɛlɛi wu, Laɓan ɲɔmɛiti daayeini, é suaiti daazuʋɛ lufai ta ti-laamianigi ve ti ya, é ziɛi ve zunui ya ga ti ɠɔɠɔiti maagba ta maazaa nuiti. 33 Naa ʋolu ti daamianigi veeni zea. Kɛlɛ é ɠɛni ma: «Gè la daami wosu pɛ, kɛni nà naa wona, nii é bɛ̀ ga gè bo.» Laɓan ɠɛ ma: «Ʋoluvaawona.»

34 É ɠɛni ma: «Nà ga Abalaame ná-botiɠɛ nui. 35 Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looʋɛ gola màliɠii ʋɛ, é ɠɛa ga zɛbɛsu nu. Ɠɔoɠɔ GALAGI baalagiti feeʋɛ zea, boliiti ta nikɛiti, walii ta zanugi, botiɠɛ zunuiti ta botiɠɛ anzanuiti, ɲɔmɛiti ta soovalegiti. 36 Màliɠii anzai Sala wɔlɔzaɠagai ma, é zunu loun zɔlɔɔgɛ màliɠii ʋɛ. É sɔlɔɔ ganiiti kpein feeʋɛ doun zunui naa ya. 37 Màliɠii ɠɛni mà: ‹Ɠonana, è ɠɛ mà, è la anzanu zeɠea dòun zunui ʋɛ Kanaan anzalopoiti saama, niiti gè zeini ti zaama ta-yooi zu. 38 Kɛlɛ ɗa liizu kɛ̀ɛ ʋɛlɛyeɠei wu, nà-bolodai zu, miná ɠa ɗa anzai zeɠe ná dòun zunui ʋɛ.› 39 Gè ɠɛni màliɠii ma: ‹Tanisu anzanui la kɛa, é ʋa ʋilɛ pòlu.› 40 É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI nii gè ziaa gaazu ga pagɔ, naa ɠa ná-geezuɠeelai ʋilɛ è ʋolu, toɠa ɗa-ziɛi nɛɛ, ɗa anzai zeɠe dòun zunui ʋɛ nà-bolodai zu, kɛ̀ɛ ʋɛlɛyeɠei wu. 41 Siɛgi zu è liizu la nà-bolodai zu, ni ta ɠɛlɛna, ti la anzalopo veeni è ya, ɗa vie minazeɠegi vaa zu, è bosu bɛ̀.›

42 «Sèeliai ma ziɛungi ma, kɛ̀ɛʋɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, màliɠii Abalaame ná-GALAGI, va bu, è nà-siɛi nɛɛ, nii gè ma ɠani. 43 Nà ɠa gè loni ziɛungi ɠobaʋɛ, anzalopoi nii é ʋaazu ga é ziɛi zaɠa, nii nà ɠɛ ma é ná-ziɛ liɠii zu ɗɛi tago ve zèa, gè ɓɔɔle, 44 ni a gòoɠaaʋotena ga: Ɓɔɔle ɗa ɓɔɠɔi, nà zoo ɓalaa gè ziɛi zaɠa ɗa-ɲɔmɛiti bɛ, naama anzalopoi ɠɛ ga anzanui naa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI devea màliɠii ná-doun zunui ʋɛ.› 45 Gè ɠɛɛzu gè ɓe ga ɓɔɛ zìimaʋɛ, Eleɓɛka ɠanu é ʋaazu, ná-ziɛ liɠii zeini kɔma, é yei ziɛungi zu, é ziɛi zaɠa. Kɛ̀ɛʋɛ ma: ‹Nà è maanɛɛnɛzu, ziɛi ve zèa, gè ɓɔɔle.› 46 É ɠaazuvilɛʋɛ ga é ná-ziɛ liɠii maayei, nii é ɠɛni zeini kɔma, é ɠɛ mà: ‹Ɓɔɔlena, nà ziɛi veezu ɓalaa ɗa-ɲɔmɛiti zea, ti ɓɔɔle.› Gè ɓɔɔleʋɛ, é ta ve ɲɔmɛiti zea, ti ɓɔɔle ɓalaa. 47 Gè gaazaɠagɛ, gè ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ná-doun anzanu ɠa ga ɗe?› É gòoɠaaʋotegɛ ga: ‹Nà ga Ɓetuwɛle ná-doun anzanui, Naɠɔɔl ta Milika ti-lounloin.› Gè balaɠaegi lɔɔʋɛ sokpai ʋa, gè balaiti dɔ zeeiti ba. 48 Naa ʋoluma, gè maaʋɛɛʋɛ, gè nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, gè Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, nii é ga màliɠii Abalaame ná-GALAGI, nii é loga tùɠɔ wooɠɛɠiladai zu, naa ɠa a kɛ gè màliɠii kɛɛɠɛloin ná-dounloin zeɠe ná-doun zunui ʋɛ. 49 Niizu, ni wa nuɓɔɠɔlai ɠɛɛzu ta wooɠɛɠiladai màliɠii ʋɛ, à naa wo mà, ni mɔnɔ naa laade, wo naa ɓalaa bo mà, gè li ada ɠili.»

50 Laɓan ta Ɓetuwɛle ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Niima vai zeɠeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, gi la zooga gi ʋa ɓɔɛ é ʋɔ ga taali ɠili. 51 Eleɓɛka ʋɛtɛ, é è ɠakala, seɠe, è lii la, é ɠɛ ga è-maliɠii ná-doun zunui anzai, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la.»

52 Siɛgi zu Abalaame ná-botiɠɛ zunui ti-wooiti mɛnini da, é nɔkɔni zooi ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 53 Botiɠɛ zunui wali zɔɔlaiti kulani ta zanu sɔɔlaiti, ta seɠeiti, é ti ve Eleɓɛka ya, é faanɛɛ wolaiti kɛɛni diɛ ʋɛ ta dee ɓalaagi. 54 Naa ʋoluma, tɔ-o, maazaa nuiti-yo, ti daamii woni, ti ɓɔɔle, ti ɲi ná.

Sobui, siɛgi zu ti wuzeɠeni la, botiɠɛ zunui ɠɛni ma: «À yeeɓe bà niina, gè ɠale ma màliɠii ʋɔ bɛ.» 55 Eleɓɛka diɛ ta deeni ti ɠɛni ma: «Ɓɛ dɛ anzalopoi yɛ gi ʋa yeeɠɛɠala laawu, folo puugɔ ɠɛɠala, naa ʋolu wa li niina.» 56 Kɛlɛ é ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À mina mà volo li, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-siɛi nɛa. À yeeɓe bà, gè li, gè ɠale ma màliɠii ʋɔ bɛ.» 57 Ti ɠɛni ma: «Ade anzalopoi lolina, ade gaazaɠa tɔ ɓɔɠɔi.» 58 Ti Eleɓɛka lolini, ti ɠɛ ma: «Ɗa pɔ wo li, wa zunui nii?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, gá li.»

59 Ti vaani bu ga ti-ʋaazeelai Eleɓɛka li ta anzanui nii é ɠɛni sosu, ta Abalaame ná-botiɠɛ zunui, é ʋɛɛ ná-nuiti ba, ti ɠɛni polu. 60 Ti tuya looni Eleɓɛka ʋɛ, ti ɠɛ ma:

«Ɗɛi è ga gi-ʋaazeelai, ɗa ɠɛ ga waawaagiti ti-lee!

È-mavofodai zobo sɔlɔɔ siliɲɔɠɔiti ma faan!»

61 Eleɓɛka wuzeɠeni ta ná-botiɠɛ anzanu loungoiti, ti zei ɲɔmɛiti kɔma, ti ʋilɛ zunui ʋolu, ti ɗa li. Botiɠɛ zunui Eleɓɛka zeɠeni, é lii la.

62 Izaake ʋaani, é zeɠe Laɠayi-Loyi ɠɔlɔyeɠei ʋɔ bɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu. 63 Kpɔkɔmaʋɛ ta, Izaake ɠulani, é ɗa ziɛziɛ dɔɓɔi zu, é ɠaazuwuzeɠeni, é wɛlɛ, é ɲɔmɛiti kaa, ti ɗa ʋa. 64 Eleɓɛka ɠaazuwuzeɠeni ɓalaa, é Izaake ɠa, é zeɠe ɲɔmɛi ɠɔma, é ʋilɛ. 65 É ɠɛni botiɠɛ zunui ma: «Ɓɛ ɠa é ga zunui tɛi, é dɔɓɔi zu, é ʋaazu ade laaɠomisu?» Botiɠɛ zunui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii ʋe.» Gaamago nɔ, é ná-ɓazai ʋɛɛni ɠaazu. 66 Botiɠɛ zunui faiti kpein boni Izaake ma, niiti é ti ɠɛɛni. 67 Naa ʋolu, Izaake loni Eleɓɛka luɠɔ, é lii la dee Sala ná-seɠe ɠotai wu. É Eleɓɛka zeɠeni, naa ɠɛ ga anzai, é nɛɛni ʋɛ. Pele ɠana Izaake gaanɛɛnɛi zɔlɔɔni da, balaga ʋoluma dee ma.

25

Abalaame zaa vai
ta mavofodai é sɔlɔɔni Ketula ʋa

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:32-33)

1 Abalaame anzai ta zeɠeni mɔnɔ, nii daaseigi ɠɛni ga Ketula. 2 Dointi é ti zɔlɔɔni bɛ ti-laaseigiti ti ɠɛni ga: Zimelan, Yokesan, Medan, Madiyan, Yisiɓake, ta Suwa. 3 Yokesan Saɓa ta Dedanni sɔlɔɔni. Dedan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Asuul nuiti, Letuse nuiti, ta Leyume nuiti. 4 Madiyan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Efa, Efɛɛl, Enɔke, Aɓida, ta Eledaa. Niima nuiti pɛ ti ɠɛni ga Ketula mavofodaiti.

5 Abalaame yeaɠɔligiti kpein feeni Izaake ya. 6 Anza ɠiligiti niiti ti la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele, é vebɛaniiti feeni ti-loun zunuiti bɛ. Kɛai ma vulua dɛ, é ti leʋeni folo ɠulazu ʋelei, é ti maaɠooza ná-doun zunui Izaake ʋa.

7 Abalaame zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona ungila kona ʋuulɔfela maazu lɔɔlu (175). 8 Abalaame yii looni, é zaani pɔlɔzaɠaga ʋoluma undaanɛɛi zu, é lɛbini gola sii zuɠooza, naa ʋolu é liini mɛmɛwolani pɔ ti zaai. 9 Ná-doun zunuiti Izaake ta Isemayɛle ti maaɠuluni Makepela ʋugi zu, Efelon ná-kpalagi zu, Ɠɛte nui Soɠaal ná-doun zunui, Mamelé letemaʋɛ. 10 Naama ɓalagi ɠa Abalaame geyani Ɠɛte nuiti ma. Miná ɠa Abalaameni ta anzai Sala ti maaɠuluni ná. 11 Abalaame zaa ʋoluma, GALA ge tuya looni ná-doun zunui Izaake ʋɛ, é ɠɛni zeini Laɠayi-Loyi ɠɔlɔyeɠei ɠobaʋɛ.

Isemayɛle mavofodai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:28-31)

12 Abalaame ná-doun zunui Isemayɛle mavofodai ɠaa, tɔ ɠa Agaal, Ezipete anzanui é ga Sala ná-duɔ anzanui sɔlɔɔni Abalaame ʋɛ. 13 Isemayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la: Neɓayɔte, Isemayɛle ná-doun zunu mɔungi, ta Kedaal, Adaɓeyɛle, Miɓisame, 14 Misema, Duma, Masa, 15 Ɠadade, Tema, Yetuul, Nafise, ta Kedema. 16 Isemayɛle ná-doun zunuiti ta ti-laaseigiti kana, eɠɛʋelei ta-ɠwɛpelegiti ta ti ʋuu ʋeleiti ti la. Kundiɠi puugɔ maazu felegɔiti (12) kaa, ti ɠɛni ta-nuɓusɛiti unda. 17 Isemayɛle zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona ungila puusaʋagɔ maazu lɔfela (137). Zii looni, é za, é li mɛmɛwolani pɔ ti zaai. 18 Isemayɛle mavofodaiti ti zeini, é zo Ɠavila, eyɛsu é zeeli Suul, Ezipete yooi letema ʋelei, nu ɗa ɠɛna lia ga Asiili ʋele. Ti zeɠeni ti-ɠɛɛlointi pɛ ba, ti zei yɛ.

Zakɔɓe Ná-Fai

(25:19—36:43)

Izaake mavofodai

19 Abalaame ná-doun zunui Izaake mavofodai ɠaa: Izaake kɛɛɠɛ ɠɛni ga Abalaame. 20 Izaake ná-konagi ɠɛni ga puunaanigɔ (40), siɛgi zu é Laɓan baazeelai Eleɓɛka zeɠeni la ga anzai, Alame nui Ɓetuwɛle ná-doun anzanui, nii é Padan-Alame. 21 Izaake Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni anzai ná-faa zu, mazɔlɔɔ é ɠɛni ga doun zɔlɔɔtala nu. Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, anzai Eleɓɛka kogi zeɠeni. 22 Dointi ti ɠɛni ziɠazu ɓɔɠɔ ʋa koozu, é ɠɛni ma: «Leeni ɠa é ɠɛɛzu ga ze?» É liini, é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa. 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma:

«Zii felegɔ ɠa é è ɠoozu,

nuɓusɛiti ma zii felegɔ ɠa ɠaaɠwɛɛzu,

ta ɠɛna zɔlɔɔga, ti ɠula è ɠoozu.

Gilagi zɛbɛi ɠa wɔɔlɔ é leʋe zɔi ʋa,

nu ɠitei ɠa lɔ loungoi yeezu.»

24 Doun zɔlɔɔ foloi zeeliai ma, ti kaani ga yoogiti ka ti ɠɛni koozu. 25 Ma mɔungi é ʋaani, maaɓɔikpɔini, deɠai ɠɛ ma eɠɛ sua ɠɔlɔ. Ti daaseigi ʋɛɛni ga Ezawu.* 26 Naa ʋoluma, deɠei zɔlɔɔni, zeei Ezawu ɠɔɠɔ libiligi zogai. Ti daaseigi ʋɛɛni ga Zakɔɓe.† Kona ʋuulɔzita (60) ɠa Izaake kɛɛni kpein, ti zɔlɔɔ siɛgi zu.

Ezawu doun mɔun tosuʋɛ ʋɔdi vai
Zakɔɓe ma

27 Doun zunu felegɔi niiti ti kulasui woni. Ezawu ɠɛni ga dosoi zeeletegai, ta dɔɓɔ ziɛ nui, kɛlɛ Zakɔɓe ɠɛni ga zunui ná-fai ɠaalɛiɗai, é nɛɛni bɛ ga é yɛ nɔ seɠe ɠotaiti bu. 28 Izaake Ezawu nɛɛni ʋɛ, tɔɔzei dɔɓɔ zuai nɛɛni bɛ. Kɛlɛ Eleɓɛka Zakɔɓe nɛɛni ʋɛ.

29 Foloi ta, Zakɔɓe ɠɛai ma tɔɠɔi ɓɔlɔzu, Ezawu zeɠeni dɔɓɔi zu, gola ɓɔlɔai. 30 Ezawu ɠɛni Zakɔɓe ma: «Tɔɠɔ ɓɔi kpɔlɔi nii ta ve zèa, gè mi, mazɔlɔɔ kpɔ̀lɔʋɛ gola.» Naa ɠa é kɛɛni ti Edɔme‡ laaseigi ʋɛɛni la Ezawu ʋa. 31 Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-loun mɔun tosuʋɛ ʋɔdi mà dɛ.» 32 Ezawu ɠɛni ma: «Wɛlɛ, nà ga ʋa zaazu ga pului, naama loun mɔun tosuʋɛ ɠa leeni ɠɛ bɛ̀?» 33 Zakɔɓe ɠɛni ma: «Ɠonana dɛ bɛ̀.» Ezawu ɠonani bɛ, é ná-doun mɔun tosuʋɛ ʋɔdi Zakɔɓe ma. 34 Názu ɠa Zakɔɓe ɓului ta tɔɠɔ ɓɔlɔiti feeni la Ezawu ya. É daamii woni, é ɓɔɔle. Naa ʋolu é wuzeɠeni, é li. Zekana Ezawu doun mɔun tosuʋɛ ʋɛlɛʋɛlɛni da.

26

Izaake ta Aɓimelɛke ta-vai

1 Pului taɠili ge looni zooi zu, é ɠula zɔi ʋolu, é looni Abalaame ná-siɛgi zu. Izaake liini Gelaal, Filisiti nuiti ta-masagi Aɓimelɛke ʋɔ bɛ. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani bɛ kɛlɛma, é ɠɛ ma: «Mina yei Ezipete yooi zu, kɛlɛ zei zooi naa zu, nii gè dɛɛzu ga ɗe. 3 Yeeɠɛɠala ɠɛ niima yooi zu. Nà yɛ è ʋa, gè tuya loo è ʋɛ, mazɔlɔɔ nà niima you yɔɠɔzuʋɛti kpein feezu è ʋɛ, wa è-mavofodai. Nà nà-minazeɠegi zo kpaan, nii gè kɛɛni è-ɠɛɛ Abalaame ʋɛ. 4 Nà è-mavofodai mɔin su, eɠɛ geeɠɔlɔgi ma zomideɠaiti, nà niima you yɔɠɔzuʋɛti kpein fe è-mavofodai ya. Eteai zu zii kpein ka tuyai zɔlɔɔ è-mavofodai maaʋele ma. 5 Tɔɔzei Abalaame gòoi zoni, é nà-deveiti so, ta tɛnɛgiti gè ti woni la, ta nà-tɔgiti.» 6 Naa ɠa é kɛɛni, Izaake zeini la Gelaal.

7 Siɛgi zu naama adaʋɛ nuiti ti ɠɛni gaazaɠagi wosu da, é lo anzai ʋa, é ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: «Bàazeelai ʋe.» É ɠɛni luazu ga a ɠɛɛna anzai ʋe, náʋɛ nuiti ti mina paa Eleɓɛka ná-faa zu, tɔɔzei gola ʋani. 8 Tɛi ná-sei yeeɠɛɠalai zu ɠɛni ɠoozazu náʋɛ, foloi ta ɠɛni de Filisiti nuiti ta-masagi Aɓimelɛke wɛlɛni fenɛtɛlɛi la, é Izaake ɠa ta anzai Eleɓɛka, ti ɗa zeeʋoegi ɠɛ. 9 Aɓimelɛke Izaake lolini, é ɠɛ ma: «Gaamai zu, è-anzai ʋe! Lee vaa zu è ɠɛni ma: ‹Bàazeelai ʋe›?» Izaake gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kpɔ̀ɛʋɛ ɠana, nii a kɛ gè mina za maaʋele zu.» 10 Aɓimelɛke ɠɛni ma: «Lee ɠa è kɛai ga giye? Ná tago nɔ ɠɛa de nuɓusɛiti saama, zunui taɠila ge ʋa la ga è-anzai, è ɠɛa ʋaazu gi ɠɛɛzu ga sɔba nuiti.» 11 Aɓimelɛke niima levei veeni nuɓusɛiti kpein zea ga: «Nu nɔpɛ a faa ɲɔu ɠɛɛna ga zunui tɛi ɓaa anzai, ta naama nui ʋaa.»

12 Izaake tii ɠɛni zooi naa zu, é ɓɛtɛ, é ma ʋɛɛda ungila (100) sɔlɔɔni naama ɠonagi, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni bɛ. 13 Zunui nii ɓɛtɛni, é ɠɛni liizu nɔ ga ɓɛtɛa, eyɛsu é ɠɛ ga kpɛtɛ nu wola. 14 Togani ɓulugiti ti ɠɛni zea, nikɛiti, baalagiti, boliiti, ta botiɠɛ nu mɔinmɔingiti. Filisiti nuiti ti ɠɛni toloi ɠulazu la. 15 Kɔlɔyeɠeiti kpein kɛɛɠɛ Abalaame ná-botiɠɛ nuiti ti ti wɔɔni ná-siɛgi zu, ti naati daaveni ga pɔlɔi. 16 Aɓimelɛke ɠɛni Izaake ma: «Liina, è zeɠe gi ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ é yeeɠaaɓa, é leʋe gi ʋa.»

17 Izaake zeɠeni ná, é li, é ʋuuzuʋɛ ɠɛ ga Gelaal nɛmɛi zu, miná ɠa é zeini ná. 18 Izaake ziɛyeɠeiti bɔɔni ʋolu ga niinɛ, niiti ti wɔɔni kɛɛɠɛ Abalaame ná-siɛgi zu, niiti Filisiti nuiti ti ti laaveni Abalaame ná-saai ʋoluma. É naama laaseigiti nɔ ʋɛɛni ti ʋa, niiti kɛɛɠɛ ti ʋɛɛni ti ʋa. 19 Izaake ná-botiɠɛ nuiti ti ta wɔɔni mɔnɔ nɛmɛi zu, ti ziɛungi ɠaani ná. 20 Baala makɛ nuiti ti ɠɛni Gelaal, ti kpɔɛi ʋɛɛni Izaake ná-baala makɛ nuiti ba, ti ɠɛ ma: «Ziɛi ɠa ga gɔnɔ!» É ziɛyeɠei laasei pɛɛni ga Esɛke (nii poluʋɛ ga «maaɠaalii»), tɔɔzei ti kpɔɛi ʋɛɛni ba ziɛyeɠei ná-faa zu. 21 Ná-botiɠɛ nuiti ti ziɛyeɠe ɠili bɔɔni, nii ti sakpeni mɔnɔ ná-faa zu, é daasei pɛɛni ga Sitina (nii poluʋɛ ga «sakpegi»). 22 É zeɠeni miná, é li, é ziɛyeɠei taɠili bɔ, niigi kpɔɛ vaa la ɠɛni wuzeɠeni, é ʋa lo ba. É naa laasei pɛɛni ga Leɠoɓɔte (nii poluʋɛ ga «suwɔɔlɔa»), mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «Niizu, Ɠɔoɠɔ GALAGI suwɔɔlɔa gi ʋɛ, gi undaa ɠa nɛ zooi zu niina.»

23 É zeɠeni ná, é lɛ ga Ɓeel-Seɓa ʋele. 24 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani bɛ kɛlɛma naama ɓidii, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga è-ɠɛɛ Abalaame ná-GALAGI. Mina lua, mazɔlɔɔ nà è ʋa. Nà tuya loozu è ʋɛ, gè è-mavofodai mɔin su nà-botiɠɛ nui Abalaame maaʋele ma.» 25 Izaake zalaɠa ɠulazuʋɛ loni náʋɛ, é wooɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. É ná-seɠe ɠotai loni ná ɓalaa. Ná-botiɠɛ nuiti ti ziɛyeɠe ɠila bɔɔni ná.

26 Aɓimelɛke ʋaani pɔ bɛ, é zeɠe Gelaal, ta ná-tɛnɛbo nui Aɠuzate, ta Pikɔle, nii é ɠɛni ga ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠii. 27 Izaake ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo ʋaazu pɔ̀, tama wo ɗa wɔ̀inzeɠe, wo ɗa kpɛ̀ wo ʋɔ bɛti?» 28 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá pɛtɛsu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è ʋa. Naa ɠa é ba, gi ɠɛɛzu, minazeɠegi ɠɛ ade yɔɠɔzu, gá-o, ɗa-o, ade minazeɠe ɓɔɠɔ ʋɛ. 29 Ɗa ɠonazu ga è la faa ɲɔu nɔpɛ kɛa ga giye, eɠɛʋelei gi la è zopele ɲɔuni la ɲɛgɛlɛin, kɛni faa ʋagɔi nɔ ɠa gi kɛa è ʋɛ, gi è yɛni ná, è li ziilɛigi zu. Ɗɛi è tuyai zɔlɔɔgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.»

30 Izaake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛni ti ʋɛ. Ti laamiini, ti ɓɔɔle. 31 Ti wuzeɠeni sobuzobui, ti ɠona ɓɔɠɔ ʋɛ. Naa ʋolu Izaake valini ti ma, ti li ziilɛigi zu.

32 Naama voloi nɔ zu, Izaake ná-botiɠɛ nuiti ti ʋaani, ti ʋoluvaawo ma, é lo kɔlɔyeɠei ʋa, ti ɠɛni bɔɔzu, ti ɠɛ ma: «Gi ziɛi ɠaaʋɛ.» 33 Izaake daasei pɛɛni ga Siɓa (nii poluʋɛ ga «minazeɠegi»). Naa ɠa é ba, ti taai laasei pɛai la ga Ɓeel-Seɓa (nii poluʋɛ ga «minazeɠe kɔlɔyeɠei»), eyɛsu zaaɠaza.

Ezawu ná-vulu ɠɛɛ vaiti

34 Ezawu ná-konagi ɠɛai ma ga puunaanigɔ (40), é Ɠɛte nui Ɓeyeli ná-doun anzanui Zudite zeɠeni ga anza, ta Ɠɛte nui Elon ná-doun anzanui Ɓasemate. 35 Ti felegɔ pɛ ti ɠɛni Izaake ta Eleɓɛkani ziiɓɔlɔzu ti ɠoozu.

27

Tuyai lati fai
é ɠɛ ga Zakɔɓe nɔnɔ

1 Izaake ɠɛni wɔlɔzaɠasu, gaazuʋɛti maa ɠɛni ɓidizu, é la mɔ ɠɛni wozaɠaazu ɲɛgɛlɛin. É ná-doun zunu mɔungi Ezawu lolini, é ɠɛ ma: «Dòun zunu!» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa!» 2 Izaake ɠɛni ma: «Nà ɠaa, gè wɔlɔzaɠaga, gè la zaa volo ɠwɛɛ. 3 Ɗa-loso zɔɔlaiti ti ga ɗa-mɛɛn ʋuu ɓɔlɔi, ta ɗa-mɛɛn ɠaeiti, ti zeɠena, è li dɔɓɔi zu, è sua ɠaiziɛ bɛ̀. 4 Daamiani nɛɛnɛ kpɛtɛ bɛ̀, eɠɛʋelei nɛai la bɛ̀, è ʋaa la pɔ̀, gè mi, naa ɠa a kɛ gè tuya loo è ʋɛ pɛ, gè ʋa leɠa za.»

5 Eleɓɛka ɠɛni naa mɛnisu, nii Izaake ɠɛni bosu ná-doun zunui Ezawu ma. Ezawu liini dɔɓɔi zu sua ɠaiziɛzuʋɛ, é ʋa ʋaa la. 6 Eleɓɛka ɠɛni ná-doun zunui Zakɔɓe ma: «Wɛlɛ, gè è-ɠɛɛ woomɛnigɛ, é ɗa ɓɔɛ è-liɛ Ezawu ʋɔ, é ɠɛ ma: 7 ‹Ʋa bɛ̀ ga sua, è daamiani nɛɛnɛ kpɛtɛ bɛ̀, nii nà mi, nà tuya loozu è ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu pɛ, gè ʋa leɠa za.› 8 Woilo dɛɛ gòoi ma, dòun zunu, nii gè bosu è ma, è naa nɔ ɠɛ. 9 Li bɛ̀ togani ɓulugi zaama, è boli yiʋo ʋagɔ felegɔ zo, è ʋaa la, nà ti ɓɛtɛzu è-ɠɛɛ ʋɛ ga daamiani nɛɛnɛgi, eɠɛʋelei nɛai la bɛ. 10 È lii la è-ɠɛɛ ʋɔ, é mi, nii a kɛ é tuya loo è ʋɛ pɛ, é ʋa leɠa za.»

11 Zakɔɓe dee wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, kɛlɛ dìɛ Ezawu ɠa ga deɠaleɠa nu, nɔ̀un nà, gè la ga naama nu. 12 Tanisu kɛ̀ɛ ɠa yeeʋɛɛpɛɛ bà, nà ɠɛ gaazu ga woya nu, náma su, nà foovooi maaloli ɓɔɠɔ ma, tuyai ʋotogi zu.» 13 Dee ɠɛni ma: «Dòun zunu, naama voovooi yɛ ga ze! Woilo nɔ gòoi ma, è li, è ʋa ga tiye pɔ̀.»

14 Zakɔɓe liini, é ti zeɠe, é ʋa ga tiye dee ʋɔ. Naa daaɠolii woni, eɠɛʋelei nɛai la kɛɛɠɛ ʋɛ. 15 Naa ʋolu, Eleɓɛka ná-doun zunu mɔungi Ezawu ná-seɠeiti seɠeni, niiti ti wola ʋaga ɠɛni de, ti ɠɛni pɛlɛi wu, é ti loo ná-doun zunui loungo gelei Zakɔɓe ɠɔba. 16 É zeeiti ta kɔgi maavelevele ga boli yiʋoi ma ɠɔlɔiti, tɔɔzei deɠa la ɠɛni náti ma. 17 Daamiani nɛɛnɛgi ta ɓului niiti é ti ɓɛtɛni, é naati feeni ná-doun zunui Zakɔɓe ya.

18 Naa liini kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ!» Izaake ɠɛ ma: «Nà ɠaa! Ɓɛ ɠa é ga ɗe, dòun zunu?» 19 Zakɔɓe kɛɛɠɛ wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga Ezawu, è-loun zunu mɔungi. Gè naa ɠɛa, nii è bogai mà. Nà è maanɛɛnɛzu, wuzeɠe, è zei, è nà-sua ɓɛtɛai mi, naa ɠa a kɛ è tuya loo bɛ̀.» 20 Izaake ɠɛni ná-doun zunui ma: «È kɛɛʋɛ ɠale, dòun zunu, è suai ta zɔlɔɔgai gaamanɔ?» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ɠa é ʋaa la pɔ̀.»

21 Izaake ɠɛni Zakɔɓe ma: «Maaɓuɠa lɛɛ bà, dòun zunu, gè yeevɔɔɠu è ʋa, gè ɠɛ kwɛɛ, ni ɗa ga dòun zunui Ezawu, ɓaa ni é la ga tɔun.» 22 Zakɔɓe maaɓuɠani kɛɛɠɛ Izaake ʋa, naa yeeʋɛɛpɛɛ ba, é ɠɛ ma: «Kpɔɛ ʋelei ɠa ga Zakɔɓe ɓɔɛ ʋelei, kɛlɛ zeeiti ta ga Ezawu yeeiti.» 23 É la ɠɛni ɠwɛɛsu ɠaani ba, tɔɔzei deɠai ɠɛni zeeiti ma, eɠɛ diɛ Ezawu yeeiti. É tuya looni bɛ. 24 É gaazaɠani dɛ, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa nɛi è ga dòun zunui Ezawu ɓaa?» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ʋe.»

25 Izaake ɠɛni ma: «Dòun zunu, ɗa-zuai ta veena zèa, naa ɠa a kɛ gè mi, gè tuya loo è ʋɛ.» Zakɔɓe feeni zea, é mi, é ʋa pɔ ga dɔɔi ɓalaa, é kpɔle. 26 Naa ʋolu kɛɛɠɛ Izaake ɠɛni ma: «Dòun zunu, maaɓuɠa bà, è nɛ̀ɛnɛ ga daaʋɛ komagai.» 27 Zakɔɓe maaɓuɠani ba, é nɛɛnɛ ga daaʋɛ komagai. Izaake ná-seɠeiti makugi mɛnini. Naa ʋoluma, é tuya looni bɛ, é ɠɛ ma:

«Ungo, dòun zunui makugi ɠɛɛʋɛ eɠɛ kpalagi makugi,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loai bɛ.

28 GALA ge geeɠɔlɔgi ma nɔɗai ve è ya,

ta zooi ma ɠulanumai,

é moloi ta dɔɔi ve ga mɔinɗa.

29 Nuɓusɛiti ti ɠolo è ʋɛ,

ziiti ti boti ɠɛ è ʋɛ.

È ɠɛ ga è-ɠɛɛleaiti ti-maliɠii,

è-leelointi ti boti ɠɛ è ʋɛ.

Zɔi a è voovo, naa ɠa voovo,

zɔi a tuya loo è ʋɛ, tuya ɠa naa ʋɛ.»

30 Izaake ɓeni nɔ ga tuya loo Zakɔɓe ʋɛ, Zakɔɓe zeɠezuʋɛ nɔ feya kɛɛɠɛ Izaake ʋɔ bɛ, diɛ Ezawu ɗa unkula, é zeɠe doso ziɛ bosuʋɛ. 31 Tɔ ɓalaagi é daamiani nɛɛnɛgi ɠɛʋele ɓɛtɛni, é ʋaa la kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ, é ɠɛ kɛɛɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, wuzeɠena, è è-loun zunui ná-suai ta mi, naa ɠa a kɛ è tuya loo bɛ̀.» 32 Kɛɛɠɛ Izaake ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é ga ɗe?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga è-loun zunu mɔungi Ezawu.» 33 Izaake ɠɛni wola unga wuulee, é ɗa wola ɓali, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa ga naa deɠɛmu, nii é suai zogai, é ʋaa la pɔ̀? Gè ti pɛ ta miai, è ɠɛɛzu è ʋa, gè tuya loa bɛ. Toɠa tuyai zɔlɔɔ.»

34 Siɛgi zu Ezawu kɛɛɠɛ wooiti mɛnini da, é ɓainni ga woo wola, é ziiɠaawana ɓee wolai looni, é ɠɛ kɛɛɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, tuya loo bɛ̀, nà ɓalaagi!» 35 Izaake ɠɛni ma: «È-leɠei ʋaaʋɛ ga yaavai, é ɗa-luyai zeɠe.» 36 Ezawu ɠɛni ma: «Tɛi daaseigi ʋɛai ga Zakɔɓe, naa ɠa é yàavaai la ná zeizu ɠɛ fele ɓaa? É nà-doun mɔun tosuʋɛ zeɠea, é ʋaa mɔnɔ niizu, é nà-tuyai zeɠe!» É ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «È la tuyai ta makɛni bɛ̀ ɓaa?»

37 Izaake ɠɛni Ezawu ma: «Wɛlɛ, gè seiɗa ga è-maliɠii, gè kɛɛɠɛlointi kpein kɛa ga ná-botiɠɛ nuiti, gè moloi ta dɔɔi vea zea. Lee ɠa deɠɛmu nà zoo gè kɛ è ʋɛ, dòun zunu?» 38 Ezawu kɛɛɠɛ wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Naama luya ɠilagi nɔ ɠa é è ya ɓaa, kɛ̀ɛ? Nà ɓalaa tuya loo bɛ̀, kɛ̀ɛ!» Ezawu tɔɔzeini ga ɓainga, é ɗa wɔlɔ. 39 Kɛɛɠɛ Izaake gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

«Pɛtɛ, è-zeizuʋɛ ɠa ʋala zooi ma ɠulanumai ma,

ta geeɠɔlɔgi ma nɔɗagi ma.

40 Ɗa-woɠa zɔkpɔi ɠa a ɠɛ ga è-ɠɔnɔ gaiziɛ anii,

ɗa ɠɛ ga è-ɠɛɛloin ná-botiɠɛ nui,

kɛlɛ ɗa ɠɛna ziɛziɛga ɓɔɠɔ yeema,

ɗa ná-unbawului ɠaleɠale, è kula ɓɔɠɔ ɠɔba.»

Zakɔɓe ʋela vai

41 Ezawu Zakɔɓe wɔinzeɠeni, tɔɔzei tuyai ʋa kɛɛɠɛ boni bɛ, é ɗa ɠɛ yiimaʋɛ: «Kɛ̀ɛ zaa voloi maa ɠana ɓuɠa, nà dèɠei Zakɔɓe ʋaa naama yeei.» 42 Ti Eleɓɛka ná-doun zunu mɔungi Ezawu wooiti boni ma. É ná-doun zunui loungo gelei Zakɔɓe lolini, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, è-liɛ Ezawu ɠa ɠɛɛzu é potokulai ɠɛ, é è ʋaa. 43 Woilo gòoi ma niizu, dòun zunu! Wuzeɠe, è ʋela, è li dìɛ Laɓan ʋɔ bɛ Ɠalan yooi zu. 44 È yɛ koba yeeɠɛɠala laawu, eyɛsu è-liɛ yiimaalɛi. 45 Siɛgi zu è-liɛ ná-ziiɠaawanai ɓudɛzu la è maazu, é yeema naa ma, nii è kɛai la, nà è ɠaaɠale ma naazu niina. Leeni vaa zu nà ʋala wo felegɔ ma ʋɔɔma, folo ɠilagi zu?»

46 Eleɓɛka ɠɛni Izaake ma: «Zɛnvui wɔinzeɠea mà, Ɠɛte ná-doun anzanui niiti ta-vaa zu. Ni Zakɔɓe ɓalaa ka zooi niizu anzanui ta zeɠena, zɛnvui ɠa bɛ̀ ga leeni názu?»

28

1 Izaake Zakɔɓe lolini, é tuya loo bɛ, é devei nii ve zea, é ɠɛ ma: «Mina anzanu zeɠe Kanaan anzanu lointi saama. 2 Wuzeɠena, è li Padan-Alame è-lee kɛɛɠɛ Ɓetuwɛle ʋɔ bɛ, è anza ɠaiziɛ è-ɠɛkɛ Laɓan ná-doun anzanuiti saama, è sei. 3 GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii tuya loo è ʋɛ, é è ɠɛ ga kpuɠu nu, ɗa ɠa ga nuɓusɛ mɔinmɔin mɛmɛwola. 4 É Abalaame ná-tuyai ve è ya, é ʋɛɛ è-mavofodai ʋa, nii a kɛ zooi è zeini su ga seikɔɠɔma nui, è naa zɔlɔɔ, zooi nii GALA ge feeni Abalaame ya!» 5 Izaake Zakɔɓe leʋeni ga è li Padan-Alame, Alame nui Ɓetuwɛle ná-doun zunui Laɓan ʋɔ bɛ, Zakɔɓe ta Ezawu ti-lee Eleɓɛka diɛi.

6 Ezawu kaani ga Izaake tuya looni Zakɔɓe ʋɛ, é teʋe Padan-Alame ga é anza zeɠe ná. É mɛnini ɓalaa ga kɛai ma tuya loozu bɛ, é devei nii veeni zea ga: «Mina anza zeɠe Kanaan anzanu lointi saama.» 7 É kwɛɛni ɓalaa ga Zakɔɓe ɠoloni kɛɛɠɛ ta dee ʋɛ, é li Padan-Alame. 8 Ezawu gaaɠaani ga Kanaan anzanu lointi maayo ge la ɠɛni kɛɛɠɛ Izaake ʋɛ. 9 Ezawu liini Abalaame ná-doun zunui Isemayɛle ʋɔ bɛ. É Isemayɛle ná-doun anzanui Maɠalate zeɠeni ga anzai, nii é ga Neɓayɔte baazeelai, zɔɔma anzaiti poluma ti ɠɛni zea.

Zakɔɓe ná-segi, é boni Ɓetɛle

10 Zakɔɓe zeɠeni Ɓeel-Seɓa, é li Ɠalan. 11 É zeelini adaʋɛ ta, ʋɛ é ɲiini ná, mazɔlɔɔ foloi liini niina. É náʋɛ ɠɔtui ta zeɠeni, é da unbu, é ɲiini naama adaʋɛ. 12 Ná-segi zu, é kaɓagi ɠaani loni zooi ma, nɔungi zeiɗai geei ʋa. Pɛtɛ, GALA ná-geezuɠeelaiti ti ɠɛni lɛɛzu, ti ɗa yeei kaɓagi naa zu. 13 Pɛtɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni loni kaɓagi unsuʋɛ, é ɠɛ ma: «Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-ɠɛɛ Abalaame ná-GALAGI, ta Izaake ná-GALAGI. Zooi nii è laani ma, nà feezu è ʋɛ, wa è-mavofodai. 14 È-mavofodai ɠa ɠɛ eɠɛ zooi ma vufiligi, ná-zooi zu ɠa ɓaɠo, é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, é zo nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é li nu yeezazu ʋelei. Eteai ma ʋɛlɛyeɠeiti kpein ta tuyai zɔlɔɔ è maaʋele ma, ta è-mavofodai maaʋele ma. 15 Wɛlɛ, nà ɓɔɠɔi nà è ʋa, nà è makɛ, ʋɛ kpein è liizu ná, nà ʋaazu ga ɗe ʋolu niima yooi zu, mazɔlɔɔ gè la ɠɛlɛa è ʋa ɲɛgɛlɛin, eyɛsu naa kpein daazeeli, nii gè boga è ma.»

16 Zakɔɓe wuunni, é ɠula ná-ɲiimɛnii zu, é ɠɛ ma: «Gaamazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa niima adaʋɛ, nɔ̀un gè la ɠɛa suɠwɛɛ!» 17 É luani, é ɠɛ ma: «Aɛ, niima adaʋɛ maayikiʋɛ! Ʋɛ ɠa ná ga GALA ná-pɛlɛi, geeɠɔlɔgi ma ziɠidaʋɛ ʋe.» 18 Zakɔɓe wuzeɠeni ga sobuzobui, kɔtui nii é daani unbu, é naa zeɠeni, é gaalɔ ga ɠizɛsui, é gulɔi ʋu unsuʋɛ. 19 É naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Ɓetɛle (nii poluʋɛ ga «GALA ná-pɛlɛi»), kɛlɛ taai naa laaseigi ɠɛni ga Luze mɔungi zu. 20 Zakɔɓe minazeɠeni, é ɠɛ ma: «Ni GALA ga yɛna bà, é màkɛ siɛi nii zu, gè bosu, ni a daamianigiti ta seɠeiti feena zèa, 21 ta ni nà ɠalena ma kɛ̀ɛ ʋɛlɛi wu ziilɛigi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠɛ ga nà-GALAGI naazu. 22 Kɔtui nii gè gaalɔgai ga ɠizɛsui, naa ɠa ɠɛ ga GALA ná-pɛlɛi. Nii kpein è feezu zèa, nà naama ʋuusiɛi ve è ʋɛ.»

29

Zakɔɓe zeeli vai Laɓan ʋɔ bɛ

1 Zakɔɓe siɛi lɔɔzeini ʋolu, é li folo ɠulazu ʋelei yooi zu. 2 É wɛlɛni yeeta, é kɔlɔyeɠei ɠa dɔɓɔi zu, pɛtɛ, togani ɓulu seizu saʋagɔ ɠɛni ná, ti ɗa looɠo, mazɔlɔɔ naama ɠɔlɔyeɠei ɠa togani ɓulugiti ti ɠɛni ɓɔɔlezu la. Kɔtu wolai ɠa é ɠɛni ga kɔlɔyeɠei lakulugi. 3 Siɛgi zu togani ɓulugiti kpein ti ɓena ɠaalɛ ba la ná, ti ɓena kɔtui ɠilikili, ti seɠe ziɛyeɠei laaʋɛ, ta la ziɛi veena togani ɓulugiti zea, ti kɔtui la daazuʋɛ ziɛyeɠei la.

4 Zakɔɓe ɠɛni togani makɛ nuiti ma: «Kɛ̀ɛleaiti, mini nu ɠa ga woye?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá ga Ɠalan nuiti.» 5 É ɠɛni ti ma: «Wo Laɓan ɠwɛɛ nɛi ɓaa, nii é ga Naɠɔɔl ná-doun zunui?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Uun, gi kwɛɛ.» 6 É ɠɛni ti ma: «Kɛdɛgɛ nɛi ɓaa?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Kɛdɛgɛ, wɛlɛ nuu, ná-doun anzanui Lasɛle ʋa, é ʋaazu ga togani goiti.» 7 Zakɔɓe ɠɛni ma: «Wɛlɛ, foloi wɔɔlɔʋɛ dɛ, yeeɠɛɠala la ga nii, ga nu togani ɓulugiti gaalɛ ba. À ziɛi ve togani goiti zea, naa ʋolu, wo li ga tiye ga ti daami wo.» 8 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gi la zooga, kɛni togani ɓulugi kpein gaa ɠa lɛɛna ba, názu ɠa gá ɗa kɔtui ɠilikili da, é zeɠe ziɛyeɠei laaʋɛ, gi ziɛi ve togani goiti zea.»

9 É yɛni nɔ ɓɔɛzu dɛ ti ʋɔ, Lasɛle ɗa unkula ga kɛɛɠɛ ná-togani goiti, mazɔlɔɔ é ɠɛni ga togani makɛ nui. 10 Siɛgi zu Zakɔɓe kɛkɛ Laɓan ná-doun anzanui Lasɛle ɠaani la, ta Laɓan ná-togani ɓulugi, é maaɓuɠani ba, é kɔtui ɠilikili, é seɠe ziɛyeɠei laaʋɛ, é ziɛi ve kɛkɛ Laɓan ná-togani ɓulugi ya. 11 Naa ʋolu, Zakɔɓe Lasɛle nɛɛnɛni ga daaʋɛ komagai, é wooɠula, é wɔlɔ. 12 Zakɔɓe boni Lasɛle ma ga toɠa ga kɛɛɠɛ ná-nu, é ga Eleɓɛka ná-doun zunui. Lasɛle ɓizɛni, é li, é bo kɛɛɠɛ ma.

13 Laɓan baazeelai ná-doun zunui Zakɔɓe ʋaa vai ma wooi mɛnini nɔ feya, é ɓizɛni, é daaɠomi, é velevele da, é nɛɛnɛ. É loni tuɠɔ, é lii la ná-pɛlɛi wu. Faiti ti ziɛni, Zakɔɓe naati kpein gaalɛɛni la. 14 Laɓan ɠɛni ma naazu: «Gaamazu, ɗa ga màvofoda ɓɔɠɔɓɔɠɔgi.» Zakɔɓe alu gila kɛɛni Laɓan ʋɔ bɛ.

Zakɔɓe Lea ta Lasɛle vulu vai

15 Naa ʋoluma, Laɓan ɠɛni Zakɔɓe ma: «Nà-nui ɠa ga ɗe, ɗa yɛsu botii ɠɛɛzu bɛ̀ ɠana nɔ ɓaa? Nii a ɠɛ ga è-zalai, naa lɛ ga ze.»

16 Tama anzanu loun felegɔ ɠɛni Laɓan ya. Ma mɔungi laaseigi ɠɛni ga Lea, loungo gelei laaseigi ɠɛ ga Lasɛle. 17 Lea la ɠɛni wola ʋani, kɛlɛ Lasɛle wola ʋaga ɠɛni de. 18 Lasɛle maayo ge ɠɛni Zakɔɓe ʋɛ. É ɠɛni Laɓan ma: «Nà botii ɠɛ è ʋɛ ga kona dɔfela, è-loun anzanui loungo gelei ná-faa zu.» 19 Laɓan ɠɛni ma: «Yɛ pɔ̀ bɛ, nɛɛʋɛ bɛ̀ ga gè fe è ya, gè ʋa ʋɛ liizu feezu zunu ɠili zea.» 20 Ʋele ɠana Zakɔɓe botii ɠɛɛni la kona dɔfela zu Lasɛle ná-faa zu, kɛlɛ ti ɠɛni gaazu, eɠɛ foloi tanigaani nɔ, tɔɔzei maayo ge ɠɛni bɛ.

21 Naa ʋolu Zakɔɓe ɠɛni Laɓan ma: «Ànzai veena zèa, mazɔlɔɔ nà-botiɠɛ voloi laazeelia, nà pɔ ga gè ʋilɛ polu.» 22 Laɓan náʋɛ nuiti kpein gaalɛɛni ba, ti daamii ɠoozunɛɛi wo. 23 Kpɔkɔi zeeliai ma, é ná-doun anzanui Lea zeɠeni, é lii la Zakɔɓe ʋɔ, naa ʋilɛni polu. 24 Laɓan botiɠɛ anzanui Zilepa zeɠeni, é fe ná-doun anzanui Lea ya, ga naa ɠɛ ga ná-botiɠɛ anzanui.

25 Ma ɠeelaalaogai ma, Zakɔɓe ɗa wɛlɛ, é Lea ɠa, é ɠɛ Laɓan ma: «Lee ɠa è kɛai ga ze? Lasɛle ná-faa ɠa gè boti ɠɛai la è ʋɔ bɛ. Lee vaa zu è yàavaai?» 26 Laɓan ɠɛni ma: «Naa la ɗa ga ɠɛa gi ʋɔ bɛ pɔlɔmazu, ga è loungoi ve zini bɛ, nu ɠitei luɠɔ. 27 À dɔɔɠɔi ɠaaɓela wa nii, nà zɔi ɓalaa ve è ya, è botii ɠɛ mɔnɔ pɔ̀ bɛ kona dɔfela ɠiligaa laawu.»

28 Zakɔɓe vaani bu, ti dɔɔɠɔi ɠaaɓela ta Lea. Naa ʋolu Laɓan ná-doun anzanui Lasɛle zeɠeni, é fe Zakɔɓe ya ga anza. 29 Laɓan botiɠɛ anzanui Ɓiliɠa zeɠeni, é fe ná-doun anzanui Lasɛle ya ga ná-botiɠɛ anzanui. 30 Zakɔɓe Lasɛle ɓalaa daani ʋolu, nii gola nɛɛni bɛ, é leʋe Lea ʋa. É botii ɠɛɛni mɔnɔ Laɓan ʋɔ bɛ kona dɔfela ɠiligaa laawu.

Zakɔɓe ná-dointi sɔlɔɔ fai

31 Tɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI kaani ga tiba la ɠɛni Lea ʋa, é naa ɠɛɛni ga kpuɠu nu, Lasɛle ma ge ɠɛni ga doun zɔlɔɔtala nu. 32 Lea kogi zeɠeni, é zunu loun zɔlɔɔ. É daasei pɛɛni ga Luɓɛn,* tɔɔzei é ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-ɓɔɠɔmaayeii ʋɛtɛga, sìnigi ɠa nɛ̀ɛʋɛ niina niizu.» 33 É kogi zeɠeni mɔnɔ, é zunu loun zɔlɔɔ, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI mɛnigɛ ga tiba la bà, é nii ɓalaa fea bɛ̀.» É naa laasei pɛɛni ga Simiyɔn.† 34 É kogi zeɠeni mɔnɔ, é zunu loun zɔlɔɔ, é ɠɛ ma: «Sìnigi ɠa ɠili bà niina niizu, mazɔlɔɔ gè zunu loun saʋagɔ zɔlɔɔga bɛ.» Naa ɠa é kɛɛni ti daasei pɛɛni ga Levi.‡ 35 É kogi zeɠeni mɔnɔ, é zunu loun zɔlɔɔ, é ɠɛ ma: «Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛzu niina niizu.» Naa ɠa é kɛɛni, é daasei pɛɛni ga Zuda.§ É ɓeni niina doun zɔlɔɔgi ʋa.

30

1 Tɛi Lasɛle kaani ga é la doun zɔlɔɔsu Zakɔɓe ʋɛ, é toloi ɠulani ga baazeelai, é ɗa ɠɛ Zakɔɓe ma: «Dounɠa ve bɛ̀, ni naa laade, kɛni gè za!» 2 Zakɔɓe yiiɠaawanani Lasɛle ma, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè GALA potogi zu ɓaa, é pele leʋesu ɗa-loun zɔlɔɔgi luɠɔ?» 3 Lasɛle ɠɛni ma: «Nà-botiɠɛ anzanui Ɓiliɠa ʋɛtɛ, ʋilɛna naa ʋolu, é doun zɔlɔɔ kɔ̀ɠɔ ma, tɔun maaʋele ma gè doun zɔlɔɔ, nà ɓalaa.» 4 É ná-botiɠɛ anzanui Ɓiliɠa zeɠeni, é fe bɛ ga anza. Zakɔɓe ʋilɛni naa ʋolu. 5 Ɓiliɠa kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ Zakɔɓe ʋɛ. 6 Lasɛle ɠɛni ma: «GALA ge nà-gaamai vea zèa, é gòoi mɛniga, nà ɓalaagi, é doun zunu vea bɛ̀.» Naa ɠa é ba, é daasei pɛɛni ga Dan.* 7 Lasɛle ná-botiɠɛ anzanui Ɓiliɠa kogi zeɠeni mɔnɔ, é doun zunui velesiɛi zɔlɔɔ Zakɔɓe ʋɛ. 8 Lasɛle ɠɛni ma: «Gè ɲɛpi ɓaaɓaa kɔa bàazeelai laalɔɠɔma, gè zobo sɔlɔɔgɛ.» É daasei pɛɛni ga Nɛfɛtali.†

9 Lea kaai ma ga é ɓega doun zɔlɔɔgi ʋa, é ná-botiɠɛ anzanui Zilepa zeɠeni, é fe Zakɔɓe ya ga anza. 10 Lea ná-botiɠɛ anzanui Zilepa doun zunu zɔlɔɔni Zakɔɓe ʋɛ. 11 Lea ɠɛni ma: «Niima undaanɛɛ ɠa lee!» É daasei pɛɛni ga Gade.‡ 12 Lea ná-botiɠɛ anzanui Zilepa doun zunui velesiɛi zɔlɔɔni Zakɔɓe ʋɛ. 13 Lea ɠɛni ma: «Ga-o, kòozunɛa! Uun, anzalopoiti ta ɠɛ mà koozunɛ nui.» É daasei pɛɛni ga Asɛɛl.§

14 Luɓɛn ɠulani moloi é ga ɓeleegi, naa leʋe ziɛgi zu. Siinziin ganigi daaseigi ga mandelagɔɔlegi, é naati kaani kpalagiti su, é ti zeɠeni, é ʋa ga tiye dee Lea ʋɔ. Lasɛle ɠɛ Lea ma: «Nà è maanɛɛnɛzu ga è è-loun zunui ná-mandelagɔɔlegi* ta ve zèa.» 15 Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Faa go ɠana nɛi ɓaa, ga è sìnigi zeɠea, è ʋa li mɔnɔ dòun zunui ná-ani waaiti seɠezu?» Lasɛle ɠɛni ma: «Kii ɓaa! Zakɔɓe ɠa la è ɠoba za ɓidii, è-loun zunui ná-mandelagɔɔlegiti ma vaa zu.»

16 Kpɔkɔi Zakɔɓe ɠɛai ma ʋaazu, é zeɠe kpalagaʋɛ, Lea ɠulani, é daaɠomi, é ɠɛ ma: «Pɔ̀ bɛ ɠa é ʋaazu ná za ɓidii, mazɔlɔɔ gè è ɠeyaʋɛ ga dòun zunui ná-mandelagɔɔlegiti, è maazɔlɔɔ fai zu.» É ɲiini pɔ bɛ naama ɓidii. 17 GALA ge Lea wooɠaaʋoteni, é kogi zeɠe, é doun zunui lɔɔlusiɛi zɔlɔɔ Zakɔɓe ʋɛ. 18 Lea ɠɛni ma: «GALA ge nà-kulanumai vea, tɔɔzei gè nà-botiɠɛ anzanui veeni sìnigi ya.» É daasei pɛɛni ga Isakaal.† 19 Lea kogi zeɠeni mɔnɔ, é doun zunui lɔzitasiɛi zɔlɔɔ Zakɔɓe ʋɛ. 20 Lea ɠɛ ma: «GALA ge vebɛani ʋagɔ vea bɛ̀ niizu, sìnigi ɠa ʋaazu zeizu pɔ̀, mazɔlɔɔ gè doun zunu lɔzita zɔlɔɔga bɛ.» É daasei pɛɛni ga Zaɓulɔn.‡ 21 Naa ʋolu é doun anzanu zɔlɔɔni, nii é daasei pɛɛni ga Dina.

22 GALA ge ɠitooni Lasɛle zu, é gooɠaaʋote, é kɛ ga kpuɠu nu. 23 É kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔni, é ɠɛ ma: «GALA ge nà-unfegi zeɠea mà.» 24 É daasei pɛɛni ga Zozɛfe.§ É GALA falini, é ɗa ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI doun zunu ɠila kpɔ ba bɛ̀!»

Zakɔɓe ɓɛtɛ vai toganii zu

25 Siɛgi zu Lasɛle Zozɛfe zɔlɔɔni da, Zakɔɓe ɠɛni Laɓan ma: «Ɓena bà, gè ɠale ma, gè li nà-taazu, nà-zooi zu. 26 Ànzaiti feena zèa, ta dòinti, gi li, niiti gè botii ɠɛa è ʋɛ ti-ma vaa zu, mazɔlɔɔ è kwɛɛ ɗa ɓɔɠɔi botii niiti gè ti ɠɛa è ʋɛ.» 27 Laɓan ɠɛni ma: «Ni ɗa kɛɛna, woilo gòo ma. Nà-galagiti ti dɛɛʋɛ ga ze ga Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looʋɛ bɛ̀, ɗɔun è maaʋele ma. 28 È-zalai lɛ ga ze, nà feezu è ya.»

29 Zakɔɓe ɠɛni ma: «È kwɛɛ ɗa ɓɔɠɔi, eɠɛʋelei gè botii ɠɛai la è ʋɛ, ʋelei ɗa-logani ɓulugi ɠɛai la zèa. 30 Mazɔlɔɔ nii goi é ɠɛni è ya, aisa gè ʋa ʋa è ʋɔ bɛ, naa wola ɠaawɔɔlɔa. Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loa è ʋɛ, kaite kɔ̀ɠɔi ʋilɛ folo ma è ʋɔ bɛ. Niizu, siɛgi ɓɛgele ɠa nà botii ɠɛɛ la nà-pɛlɛi ʋɛ?» 31 Laɓan ɠɛni ma: «Leeni ɠa nà fe è ya?» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È la ani nɔpɛ feezu zèa. Ni ɗa vaana naa wu, nii gè bosu è ma, nà ɗa-logani ɓulugi ɠɔnɔkula mɔnɔ, gè makɛ. 32 Nà ziɛzu za ɗa-logani ɓulugi zaama. Gè naati pu yɛ, toganiiti saama, nii kpein pɔnɛai, ta ti ʋodapodagai, ta baala ziʋoi nii kpein tɛiɗai, gè kɛ ɠana nɔ boliiti saama, nii kpein podapodagai ta ti ʋɔnɛai. Naati ka ta ɠɛ ga sàlai. 33 Nà-ladalai ɠa gooɠaaʋotegi ve bɛ̀ lina, siɛgi zu è ʋaazu la, è sàlai ɠa. Nii kpein é la ʋɔnɛni, ɓaa é la ʋodapodani, boliiti su, ta ti la lɛini baala ziʋoiti su, naa ta a ɠaana zèa, naati ti unmaʋɛ.» 34 Laɓan ɠɛni ma: «É ɠɛ ɠana, eɠɛʋelei è bogai la.»

35 Naama volo ná nɔ, Laɓan boli zinɛiti puuni yɛ, niiti ti ʋɔnɛni ta ti ʋodapodagai, ta boli zaaiti ti ʋɔnɛai, ti ʋodapodagai, niiti kpein kolezu ɠɛni ti ʋa, ta niiti kpein ti lɛiɗai baala ziʋoiti su. É naati kalivaani ná-doun zunuiti ma. 36 Naa ʋolu é folo saʋagɔ ɠɛɠala ziɛ wosu yɛni ti yɔɠɔzu ta Zakɔɓe, nii é ɠɛni Laɓan ná-togani ɓulugi mɔtai ɠɔnɔkulazu, é ɗa makɛ.

37 Gului niiti ti ga pɛpele ta amande ta pelatanegiti, Zakɔɓe naati ma ɓeke wundui tanigaani teʋeni, é maaɠɔlɔgi naa tanigaa ɠula ma, naa ɠa a kɛ ma ɠolegi naa tanigaa ti ɠula kɛlɛma. 38 Naa ʋolu, gulu ɓekegi niiti é maaɠɔlɔgi ɠulani ti ma, é ti zeɠeni, é ti ʋilɛpilɛ kpɔɔle wosuʋɛ, ti ɠɛ toganiiti gaazu, ti ʋaazu ɓɔɔlezu, niiti ti ɓɔsɔgai, ti ɗa ka, ta ʋaana ɓɔɔlezu. 39 Toganii nii kpein kpɔsɔgai, ti ɠɛni leʋesu gulu ɓekegiti kakalaʋɛ, ti ɓena yiʋoiti pu, ti ʋɔnɛai, ɓaa ti ʋodapodagai. 40 Zakɔɓe ɠɛni togani yiʋoiti zeeɠaaɠwɛɛzu, kɛlɛ é togani ɓulugi mɔtai ʋuuni, ti ɗa wɛlɛ Laɓan ná-togani ɓulugi ʋa, niiti ti ʋɔnɛai, ta nii kpein tɛiɗai. Pele ɠana Zakɔɓe ná-togani ɓulugi ʋuuni la ɓɔɠɔ ma yɛ, é la ti ɓɔni su ta Laɓan ná-togani ɓulugi. 41 Siɛnɔpɛ su toganiiti ti maanɛai, ti ɠɛni pɛɛpolui wosu da, Zakɔɓe ɠɛni gulu ɓekegiti pilɛsu kpɔɔle wosuʋɛti, toganiiti gaazu, nii a kɛ ti ɓɔsɔgai ɗa leʋe gulu ɓekegiti kakalaʋɛ. 42 Siɛgi zu toganiiti ta la ɠaɲana la, é la ɠɛni gulu ɓekegiti pilɛsu, naa ɠa a kɛ, niiti ti ɠaɲaai, naati ti ɠɛ ga Laɓan nɔnɔiti, niiti ma ti maanɛai, naati ti ɠɛ ga Zakɔɓe nɔnɔiti. 43 Zakɔɓe ná-kpɛtɛi tanɔ ɠa é ɠɛni laazu ma. É togani goiti sɔlɔɔni ga mɔinɗa, ta botiɠɛ anzanuiti, naa ʋɛɛ botiɠɛ zunuiti ba, ta ɲɔmɛiti, ta soovalegiti.

31

Zakɔɓe ɠalema vai
Kanaan yooi zu

1 Zakɔɓe Laɓan ná-doun zunuiti goomɛnini, ti ɗa ɠɛ ma: «Nii kpein é ɠɛa ga gi-ɠɛɛ nɔnɔi, Zakɔɓe naati seɠea, gi-ɠɛɛ ɠɔligi ɠa é niima ɓɛtɛi zɔlɔɔgai su.» 2 Zakɔɓe Laɓan ɠaazuʋɛ ʋɛtɛni, é la mɔ ɠɛni ɠɛɛni, eɠɛʋelei é ɠɛni la mɔungi zu. 3 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni la Zakɔɓe ma: «Ɠale ma è-mɛmɛwolani ta-yooi zu, ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu, nà ɠɛ è ʋa.»

4 Zakɔɓe Lasɛleni ta Lea lolini, ga ti ʋa dɔɓɔi zu, ʋɛ é ɠɛni ná, ná-togani ɓulugi ɠoba. 5 É ɠɛni ti ma: «Nà kaazu ga wo-ɠɛɛ ɠaazuʋɛ la mɔ ga eɠɛʋelei é ɠɛa la nɔ̀un tetema mɔungi, kɛlɛ kɛ̀ɛ ná-GALAGI yɛgɛ nɔ̀un ba. 6 Wa ɓɔɠɔgoi wo kwɛni ga gè botii ɠɛɛni wo-ɠɛɛ ʋɛ ga sùvikɛi kpein. 7 Kɛlɛ wo-ɠɛɛ yaavai ɠɛɛni ga ze, é sàlai valiboni ná zeizu ɠɛ puu. GALA ge la ɠɛni vaani bu, é ʋa faa ɲɔu ɠɛ ga ze. 8 Siɛgi zu é ɠɛni ɠɛɛzu la mà: ‹Ma ʋodapodagiti ta ɠɛ ga è-zalai,› toganiiti ti ɓena pu ga ma yiʋoiti ti ʋodapodagai. Ta siɛgi zu a la ɠɛna la mà: ‹Ma ʋɔnɛgiti ta ɠɛ ga è-zalai,› toganiiti kpein ti ɓena sɔlɔɔga ma yiʋo ʋɔnɛgiti. 9 GALA ka é wo-ɠɛɛ ná-togani ɓulugi ɠulani zea, é fe bɛ̀.

10 «Siɛgi zu toganiiti ti ɠɛni ʋɛɛzu la ɓɔɠɔ ʋolu, gè ɠaazuwuzeɠeni, segi zu gè kaani ga boli zinɛiti ti ɠɛni ʋɛɛzu ma zaaiti polu, ti ʋɔnɛni, ti ʋodapodagɛ. 11 GALA ná-geezuɠeelai ɠɛni mà segi zu: ‹Zakɔɓe.› Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: ‹Nà ɠaa.› 12 É ɠɛ mà: ‹Ɠaazu wuzeɠe, è wɛlɛ, boli zinɛiti kpein ti ʋɛɛzu ma zaaiti polu, ti ʋɔnɛʋɛ, ti ʋodapodagɛ, mazɔlɔɔ gè naa kpein kaa, nii Laɓan kɛai ga ɗe. 13 Nà ɠa gè ga Ɓetɛle ƓALAGI, ʋɛ è gulɔi ziɛni ná kɔtui ma, è gaalɔ ga ɠizɛsui, ʋɛ è minazeɠeni ná bɛ̀. Niizuʋɛ wuzeɠena, ɠula niima yooi ʋa, è ɠale ma è zɔlɔɔ zooi zu.› »

14 Lasɛle ta Lea ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Leeni ɠa é gi ʋɛ mɔnɔ ga gɔnɔ ɓaa pogani gi-ɠɛɛ ná-pɛlɛi wu? 15 É la gi zoni nɔ eɠɛ wɛɛn anzanuiti ɓaa? Tɔɔzei é gi ʋɔdia, é gi-zɔngɔi mi. 16 Naavoloi kpein GALA ge kulaai gi-ɠɛɛ ya, ta ga gɔnɔ gá gi-lointi. Deɠɛmu, niizu, naa kpein kɛ, nii GALA ge boga è ma.»

17 Zakɔɓe wuzeɠeni, é ná-dointi ta anzaiti tɛ, é ti zei ɲɔmɛiti kɔma. 18 É liini ga ná-togani ɓulugi kpein, ta kɔligiti é ti zɔlɔɔni, togani ɓulugi é ɠɛni zea, é ti zɔlɔɔni Padan-Alame. É wuzeɠeni, é li kɛɛɠɛ Izaake ʋɔ bɛ, Kanaan yooi zu.

19 Názuʋɛ ɠa Laɓan liini la ná-baalagiti maaleɠaiti teʋezu. Lasɛle kɛɛɠɛ ná-pɛlɛ wu zaleiti unmani. 20 Zekana Zakɔɓe Alame nui Laɓan yaavani la, é la faa nɔpɛ boni ma, é ɗa ʋela. 21 É ʋelani ga naa kpein, nii é ɠɛni ga nɔnɔ. É liini, é ziɛ wolai Efelate ɓudɛ, naa ʋolu é leteni Galaade ɠize yooi ʋɔ pelei ma.

Laɓan ta Zakɔɓe
ti yɔɠɔzuɓɛtɛ vai

22 Foloi zaʋasiɛi ma ti daazeelini Laɓan ma ga Zakɔɓe ʋela. 23 É pɛlɛ wu nuiti seɠeni, ti ʋilɛ Zakɔɓe ʋolu, folo lɔfela laawu ti ɗa ziɛ. Ti kɔɠɔzumɛɛnni Galaade ɠize yooi zu. 24 Kɛlɛ GALA ge ɠulani kɛlɛma kpidii segi zu Alame nui Laɓan ʋɛ, é ɠɛ ma: «Dama, mina ɓɔɛ Zakɔɓe ʋɔ ga ɲɔuɗa.»

25 Laɓan zeelini Zakɔɓe ma. Zakɔɓe ná-seɠe ɠotai loni gize yooi zu. Laɓan ʋɛɛ ná-pɛlɛ wu nuiti ba, ti tɔnɔi loni ɓalaa Galaade ɠize yooi zu. 26 Laɓan ɠɛni Zakɔɓe ma naazu: «Lee ɠa è kɛai? Lee vaa zu è yàavaai, è liizu ga dòun anzanuiti, eɠɛ ta ɠɛ ga duɔiti, ti zogai kɔɔi zu? 27 Leeni vaa zu è ʋelaai dɔɔɠuzu, è nɔ̀un yaava, è la tòoni ɠisu lago pa? Nà la ɓe è ʋa, è li koozunɛɛi zu, guye wooiti saama, ta tamadegiti, ta kɔnigiti gooiti. 28 È la zɛ̀ni ná, gè ʋa dòunlointi ta dòun anzanuiti nɛɛnɛ ga daaʋɛ komagai! Ɠimalala vaa ɠa è kɛai niima gelei zu. 29 Zobogi ɠa bɛ̀, gè faa ɲɔu ɠɛ ga woye, kɛlɛ wo-ɠɛɛ ná-GALAGI ɠɛni mà wogi ɓidii: ‹Dama, mina ɓɔɛ Zakɔɓe ʋɔ ga ɲɔuɗa.› 30 Niizu è lia niina, tɔɔzei è-ɠɛɛ ʋɛlɛi ɠa wɔin ɠɛa è ma, kɛlɛ lee vaa zu è nà-galagiti unmaai?»

31 Zakɔɓe Laɓan wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dualuagi ɠa é ɠɛni sù, gè ɗa ɠisiɛ ga tanisu ɗa ʋaazu è-loun anzanuiti kulazu zèa ga zeeɠaaɓaai! 32 Kɛlɛ nui nɔpɛgi è ʋaazu ɗa-ɠalagiti kaazu zea, naa la mɔ zɛnvui ta woga! Adaʋɛti pɛ fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ da-nuiti gaazu, è naa zeɠe, nii é ga ɗɔnɔi.» Zakɔɓe la ɠɛni suɠwɛɛ ga Lasɛle ti unmani.

33 Laɓan lɛɛni Zakɔɓe ná-seɠe ɠotai wu, ta Lea ná-seɠe ɠotai, ta botiɠɛ anzanu felegɔiti ta-zeɠe ɠotai wu, é la ani nɔpɛ kaani. É ɠulani Lea ʋɔ bɛ, é lɛ Lasɛle ná-seɠe ɠotai wu. 34 Lasɛle pɛlɛ wu zaleiti seɠeni, é ti la ɲɔmɛi ná-kpɔkpɔgi wu, é zei maazu. Laɓan wɛlɛni seɠe ɠotai kpein bu, é la ani nɔpɛ kaani. 35 Lasɛle ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «Màliɠii, mina yiiɠaawana, ni gè la zooni gè ʋa wuzeɠe ɗɔun è ɠakala, mazɔlɔɔ nii a ɗa ɠɛ ga anzanuiti pɔlɔmazu, naa ɠa é bà.» É pɛlɛ wu zaleiti gaiziɛni, é la ti ɠaani ɲɛgɛlɛin.

36 Zakɔɓe yiiɠaawanani, é kpɔɛi laalɛ Laɓan wu. É ɠɛni ma: «Tɔ koloɠologi ɓɛgele ɠa gè kɛai, nà-kotoi ɠa ga ɓɛgele, è ʋilɛsu pòlu ga zeliloma wolai nii ma zii? 37 Siɛgi zu è nà-kasɔiti kpein fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛni la, leeni ɠa è kaai ga ɗa-ʋɛlɛ wu zɔɔlai? Dɛɛ lɛɛ nà-pɛlɛ wu nuiti ta ɗa-ʋɛlɛ wu nuiti gaazu, ti ɠɛ ga de zuvaa wo nui. 38 Wɛlɛ kona ʋuufelegɔ (20) ɠa gè kɛɛni è ʋɔ bɛ, ɗa-ʋaala saaiti ta ɗa-woli zaaiti ta ɠo ge la zeɠeni ma, gè la ɗa-logani ɓulugi ma ʋaala sinɛiti ta miini. 39 Gè la ʋaani è ʋɔ ga togani, nii suaa ti baliai ga, naama vai ɠɛni nà nɔ bà. Nii ta la unma zèa, foloi ɓaa kpidii, è ɠɛni naama zɔngɔi ɠulazu zèa. 40 Diegi ɠɛni zeizu mà, é ɗa kpɔ̀lɔ foloi, kɔɔlɛi ɠɛni ʋaazu mà kpidii, ɲiimɛni nɔpɛ gè la ɠɛni bosu. 41 Kona ʋuufelegɔ (20) ɠa gè kɛai ɗa-ʋɛlɛi wu, gè botii ɠɛɛni è ʋɛ ga kona puugɔ maazu naanigɔ (14) è-loun anzanu felegɔiti ta-vaa zu, gè kɛ ɗa-logani ɓulugi makɛ vai zu ga kona dɔzita, è sàlai valiboni ná zeizu ɠɛ puu. 42 Ni kɛ̀ɛ ná-GALAGI la ɠɛni ʋaani, é ʋa lo bɛ̀, Abalaame ná-GALAGI nii Izaake luazu ba, è ɓena zɛ̀ ɠana, gè ɠale ma ga zeaɲakai. Kɛlɛ GALA ge nà-kpɔlɔi ɠaani, ta nà-botii ɠɛʋelei, é zaamazu logi wo de yɔɠɔzu, wogi ɓidii.»

43 Laɓan Zakɔɓe wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Anzanu lointi ta ga nɔ̀un doun anzanuiti, doin niiti ta ga nɔ̀un dointi, niima logani ɓulugi ɠa ga nà-togani ɓulugi, nii kpein è kaazu, naa ɠa ga nɔ̀nɔ. Leeni ɠa nà zoo gè kɛ za dòun anzanuiti bɛ, ta ti-lointi, ti ti zɔlɔɔgai? 44 Niizu de minazeɠegi wo ɓɔɠɔ ʋɛ, nà-o, ɗa-o, naa ɠɛ ga zeelei de yɔɠɔzu de felegɔ.»

45 Zakɔɓe kɔtu ɠila seɠeni, é gaalɔ. 46 Zakɔɓe ɠɛni ná-pɛlɛ wu nuiti ma: «À kɔtuiti zɛʋɛ.» Ti kɔtuiti gaalɛɛni ba, ti ma ziɠigi lo. Ti daamii woni náʋɛ, kɔtu ziɠigi ɠobaʋɛ. 47 Laɓan daasei pɛɛni ga Yegaal-Saɠaduta, Zakɔɓe ma ge daasei pɛɛ ga Galeede.* 48 Laɓan ɠɛni ma: «Niima ɠɔtu ziɠigi ɠɛa ga zeelei de yɔɠɔzu za.» Naa ɠa é ba, ti daaseigi ʋɛɛni ga Galeede. 49 Ta ɗa toli ɓalaa ga Misepa,† tɔɔzei Laɓan ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa wɛlɛ de ma, nà-o, ɗa-o, siɛgi zu de ɠaazuzeɠezu la ɓɔɠɔ ʋa de felegɔ. 50 Ni ɗa dòun anzanuiti sopele ɲɔuna, ni ɗa anza ɠiligaa zeɠena mɔnɔ, nu laade é ʋa ɠɛ lɔɔzu de yɔɠɔzu, kɛlɛ dama, GALA ka é ɠɛɛzu de yɔɠɔzu ga zeelei.» 51 Laɓan ɠɛni Zakɔɓe ma: «Wɛlɛ kɔtu ziɠigi ʋa ta kɔtu ɠaalɔgai, niiti gè ti logai de yɔɠɔzu. 52 Kɔtu ziɠigi nii ta kɔtu ɠaalɔgai niiti ta ga zeeleiti, ga eyɛsu pɛ gè la ɓudɛa ti maazu, gè ʋa li è ʋɔ pelei, gè ʋa faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe, ta eyɛsu pɛ è la ɓudɛa ti maazu, è ʋa ʋa pɔ̀ pelei, è ʋa faa ɲɔu ɠɛ ga ze. 53 Abalaame ta Naɠɔɔl ta-ƓALAGI, ti-ɠɛɛ ná-GALAGI ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nui de yɔɠɔzu.» Zakɔɓe ɠonani GALAGI naa ma, nii Izaake ɠɛni luazu ba.

54 Naa ʋolu Zakɔɓe zalaɠai ɠulani gizei ma, é kɛɛɠɛleaiti toli ga ti daamii wo. Ti laamiini, ti ɲi gizei ma.

32

1 Laɓan wuzeɠeni ga sobuzobui, é ná-dounlointi ta ná-doun anzanuiti nɛɛnɛ, é tuya loo ti ʋɛ. Naa ʋolu é ɠale ma, é li zeizuʋɛ.

Zakɔɓe ɠɛʋele ɓɛtɛ vai ga
ti ɠomi ta Ezawu

2 Zakɔɓe ʋilɛni pelei zu, é ɗa li. GALA ná-geezuɠeelaiti ti ʋaani, ti daaɠomi. 3 Zakɔɓe ti ɠaai ma, é ɠɛni ma: «GALA ná-kɔɔlaaɠai ɠa!» É naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Maɠanayime (nii poluʋɛ ga «kɔɔlaaɠa felegɔi»).

4 Zakɔɓe keelaiti teʋeni luɠɔ diɛ Ezawu ma, Seyiil yooi zu, Edɔme ɠoʋii zu. 5 É devei nii veeni ti ya, é ɠɛ ti ma: «Wɛlɛ nii ɠa wa bo màliɠii Ezawu ma: ‹Pele ɠa ɗa-wotiɠɛ nui Zakɔɓe ɓɔɛzu la: Gè zeini Laɓan ʋɔ bɛ, zɛ̀gɛ ná eyɛsu niizu zeeli. 6 Nikɛiti ta zèa, ta soovalegiti, ta baalagiti, ta botiɠɛ zunuiti, ta botiɠɛ anzanuiti. Gè keelaiti teʋegɛ ga ti naama wooi laazeeli è ma, màliɠii, naa ɠa a kɛ gè zaalai zɔlɔɔ è ɠaazu.› »

7 Keelaiti ti ɠaleni ma Zakɔɓe ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Gi liiʋɛ è-liɛ Ezawu ʋɔ bɛ, ta ʋaazu è laaɠomisu, ta zunu unnaanigɔ (400).» 8 Zakɔɓe wola luani, zii ɗa zoolɛ. Nuiti ti ɠɛni polu, é naati balini su ga seizu felegɔ, é ʋɛɛ baalagiti ba, ta nikɛiti, ta ɲɔmɛiti. 9 É ɠɛni ma: «Ni Ezawu a ʋaana, é seizu ɠilagi zo, zɔi é yɛsu ná, naa ɠa zoo é ʋela.»

10 Naa ʋoluma Zakɔɓe maanɛɛnɛi woni, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ Abalaame ná-GALAGI, ta kɛ̀ɛ Izaake ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗɛi è ɠɛni mà: ‹Ɠalena ma ɗa-yooi zu, ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu, nà faa ʋagɔ ɠɛʋele ɓɛtɛzu è ʋɛ.› 11 Gè la kulani su, gè ʋa nuɓɔɠɔlai kpein sɔlɔɔ, ta wooɠɛɠiladai kpein nii è kɛa nɔ̀un tetema, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, mazɔlɔɔ kɛ̀ai ma Zuludɛn tɛi kpudɛzu, nà-tukpɔi nɔ ɠa é ɠɛni zèa, kɛlɛ niizu, nà niina nuɓusɛ ʋɛbɛ zeizu felegɔ unda. 12 Nà è maanɛɛnɛzu, kìzo, è kùla dìɛ Ezawu ya. Mazɔlɔɔ nà luazu ga é mina ʋa, é ʋa pàa, gá doun deeiti ta dointi. 13 Ɗa ma, è ɠɛni mà: ‹Nà faa ʋagɔ ɠɛʋele ɓɛtɛzu è ʋɛ, gè è-mavofodai ɠɛ eɠɛ kpoloɗɛi ɠoba ɲaɠaegi, é wola mɔin su, nu la zooga é ʋa gaalu.› »

14 Naama adaʋɛ tɔna ka Zakɔɓe ɲiini ná. Nii é ʋaani la ga kɔligi, é naa ta zeɠeni ba ga ɓɔɠɔ maazoloogi, é teʋe diɛ Ezawu ʋɔ: 15 boli zaa unfelegɔ (200) ta boli zinɛ ʋuufelegɔ (20), baala saa unfelegɔ (200) ta baala sinɛ wola ʋuufelegɔ (20), 16 ɲɔmɛ zaa ʋuusaʋagɔ (30), é ʋɛɛ ti-yiʋoiti ba, ti ɠɛni ɲiimii ɓɔlezu, nikɛ zaa ʋuunaanigɔ (40) ta nikɛ zinɛ puugɔ (10), soovale saa ʋuufelegɔ (20) ta soovale sinɛ puugɔ (10). 17 É ti ɠalivaani ná-botiɠɛ nuiti ma, togani ɓulugi yeeɠaaɠwɛa ɠɛni de su kpɛkpɛ. É ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: «À leʋe tùɠɔ, wo zɔɠɔzu ɠɛ togani ɓulugi ɠilagilagi ʋa.» 18 É niima levei veeni ma mɔungi ya ga: «Siɛgi zu dìɛ Ezawu wo laaɠomisu da, é wo ɠaazaɠa ga: ‹Ɗa ga ɓɛ ná-nu? Mini ɠa è liizu ná?› A ɠɛna ma: ‹Ɓɛ nɔnɔ ɠa ga togani ɓulugi, nii é è ɠakala?›, 19 ɗa gooɠaaʋote ga: ‹Ɗa-wotiɠɛ nui Zakɔɓe nɔnɔi ʋe, é teʋegɛ màliɠii Ezawu ma ga sabai. Wɛlɛ tɔ ɓɔɠɔgoi ʋa, é ʋaazu gi ʋoluʋelei.› »

20 Naama leve ɠilagi nɔ ɠa é feeni felesiɛi ya, ta saʋasiɛi, ta naati kpein niiti ti ʋilɛni togani ɓulugiti polu, é ɠɛ ti ma: «Ʋele ɠana wa ɓɔɛ la Ezawu ʋɔ, siɛgi zu wa ɠomina da. 21 Wa ɠɛɛzu ma ɓalaa: ‹Wɛlɛ, ɗa-wotiɠɛ nui Zakɔɓe ʋa, é ʋaazu gi ʋoluʋelei.› » Mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Nà ziilɛizu ga ɓɔɠɔ maazoloo ganii, nii é liizu tùɠɔ, naa ʋolu nà gaazuʋɛ ʋɛtɛ niina, tanisu toɠa yeezei bù ga pagɔ.» 22 Ɓɔɠɔ maazoloo ganiiti ti liini tuɠɔʋelei, tɔ ɓɔɠɔi ɲiini kotai wu naama ɓidii. 23 É wuzeɠeni naama ɓidii nɔ, é li ga anza felegɔiti, ta botiɠɛ anzanu felegɔiti, ta ná-doun puugɔ maazu ɠilagiti (11), é ɓudɛ ziɛ wolai Yaɓɔke maaleʋesuʋɛ. 24 É ti zeɠeni, é ti ɓudɛ ziɛ wolai maazu, nii kpein é ɠɛni ga nɔnɔ, é naa pɛ kpudɛni.

Zakɔɓe ná-ɲɛpi ɠɔɔ vai

25 Zakɔɓe ɠila ko yɛni ná. Ti kɔɔni naazu ta zunui ta, eyɛsu geelaalao. 26 Zunui kaai ma ga é la ziɛzu Zakɔɓe wu, é doɠani kpala ɠaei losuʋɛ kpoɠi ɠaei ʋa. Kpala ɠaei ziɛni su kpoɠi ɠaei losuʋɛ, siɛgi zu ti ɠɛni ɲɛpii ɠɔɔzu la. 27 Zunui ɠɛni Zakɔɓe ma: «Ɓena bà, gè li, mazɔlɔɔ woza ɠana ɠala.» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la ɓesu è ʋa pɛ, è ʋa li, ni è la tuya looni bɛ̀.» 28 Zunui ɠɛni ma: «È-laaseigi ɠa ga lee?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zakɔɓe.» 29 Zunui ɠɛni ma mɔnɔ: «È-laaseigi la mɔ ɠɛa ga Zakɔɓe, kɛlɛ toɠa ɠɛ ga Izilayɛle,* mazɔlɔɔ è ɲɛpii ɠɔa GALA daalɔɠɔma, ta nuiti, è pilɛ sɔlɔɔga.» 30 Zakɔɓe gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, è-laaseigi lɛ ga ze.» É gooɠaaʋoteni ga: «Leeni vaa zu è dàaseigi maaɠaazaɠabosu?» É tuya looni bɛ náʋɛ nɔ.

31 Zakɔɓe naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Penuwele,† mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «Gè GALA kaaʋɛ ga ɠaazuni ta ɠaazu, zɛ̀nvui ɠizo.» 32 Foloi lɛɛni niina, siɛgi zu é ɠɛni leʋesu la Penuwele ʋa. Zakɔɓe ɠɛni lɛkpuzu, é ɗa yei ɓalai ma fifi. 33 Naa ɠa é ba, zaaɠaza, Izilayɛle nuiti ti la ɗa ga sua ɲatai mia, nii é kpalai zu, é lɛɛzu kpoɠi ɠaei lodazuʋɛ, mazɔlɔɔ Zakɔɓe loɠani ɲatai ʋa, é kpala ɠaei lodazuʋɛ.

33

Zakɔɓe ta diɛ Ezawu
ti yɔɠɔzuɓɛtɛ vai

1 Zakɔɓe ɠaazuwuzeɠeni, é wɛlɛ, é Ezawu ɠa, é ɗa ʋa, zunu unnaanigɔ (400) polu. É dointi gaaɠwɛɛni Leani zɔɠɔzu ta Lasɛle ta botiɠɛ anzanu felegɔiti. 2 É botiɠɛ anzanuiti ta ti-lointi toni ʋelelaʋɛ ti untuɠɔ, naa ʋolu Lea ta ná-dointi, gaaɓelasu ɠɛ ga Lasɛle ta Zozɛfe. 3 Tɔ ɓɔɠɔi leʋeni ti luɠɔʋelei, é nɔkɔni zooi ma ná zeizu ɠɛ lɔfela, eyɛsu é zeeli diɛ Ezawu ɠobaʋɛ. 4 Ezawu ɓizɛni, é daaɠomi, é velevele ga kɔgi, é nɛɛnɛ. Ti felegɔ ti tɔɔzeini ga wɔlɔa. 5 Naa ʋolu, Ezawu ɠaazuwuzeɠeni, é anzanuiti ka ta dointi, é ɠɛ ma: «Ɓɛɛni kanu ti è yeema loni munu?» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dointi kana, niiti GALA ge ti veai ná-zaalai zu ɗa-wotiɠɛ nui ya.» 6 Botiɠɛ anzanuiti ti maaɓuɠani, tiya-o, ti-lointi-yo, ti nɔkɔ. 7 Lea ta ná-dointi ti maaɓuɠani ɓalaa, ti nɔkɔ. Naa ʋolu Zozɛfe ta Lasɛle ti maaɓuɠani, ti nɔkɔ.

8 Ezawu ɠɛni ma: «Leeni ɠa è kɛɛzu ga nuuma ʋɛbɛiti, gi ɠomigai ga tiye?» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè è zabaʋɛ, naa ɠa a kɛ, gè zaalai zɔlɔɔ màliɠii è ɠaazu.» 9 Ezawu ɠɛ ma: «Anii ʋooʋaʋɛ zèa, kɛ̀ɛloun, ɗɔnɔi kpein makɛ.» 10 Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, nà è maanɛɛnɛzu, ni gè zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, nà-soloo ganii zo. Mazɔlɔɔ gwɛ̀lɛʋɛ è-ɠaazuʋɛ ʋa, eɠɛʋelei nu a wɛlɛ la GALA gaazuʋɛ ʋa, tama è yeezeiʋɛ bù ga pagɔ. 11 Deɠɛmu, nà-soloo ganii zo, nii feai è ʋɛ, tɔɔzei GALA ge zaalaiti daavegɛ bɛ̀, gè la ʋalani ani nɔpɛ ma.» É ɠilini Ezawu ma, eyɛsu naa yeezei bu.

12 Ezawu ɠɛ ma: «Ade liina, ade ʋilɛna pelei zu. Nà liizu è luɠɔ.» 13 Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii kwɛɛ ga doungoiti ta-vai ɓaaʋɛ, ta togani yiʋoiti ti ɲiimii ɓɔlezu. Ni nu a ɓɔina ti la, folo ɠila su ga ti ziɛ vai, togani ɓulugi kpein undaa ɠa ʋili. 14 Màliɠii lo ʋelela nɔ̀un tuɠɔ, nɛ̀i gè ga ná-botiɠɛ nui. Nɔ̀un nà, nà ʋilɛsu ti ʋolu, gi ɗa li vaa, é zoloo togani ɓulugi ná-siɛi ma, nii é kàkala, ta é zoloo doungoiti ta-ziɛi ma, eyɛsu gè zeeli màliɠii ʋɔ bɛ Seyiil.» 15 Ezawu ɠɛ ma: «Nà pɔ tɔun gè nà-nuɓusɛiti gilazuʋɛ yɛ è ʋa.» Zakɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu naa a ɠɛ? Gè zaalai zɔlɔɔ nɔ màliɠii ɠaazu!»

16 Naama volo ná nɔ, Ezawu ɠaleni ma ga Seyiil ʋele. 17 Kɛlɛ Zakɔɓe liini Sukɔte, é pɛlɛi loni ɓɔɠɔ ʋɛ, é kotaiti to ná-togani ɓulugiti bɛ. Naa ɠa é ba, adaʋɛ ná laasei pɛai la ga Sukɔte (nii poluʋɛ ga «kotaiti»).

18 Zakɔɓe zeɠeai ma Padan-Alame, é zeelini ga pagɔ Sikɛme taazuʋɛ, Kanaan yooi zu. É zeini taa loaʋɛ. 19 Ʋɛ é ná-seɠe ɠotai loni ná, é naama you ɓuɠai ɠeyani Sikɛme kɛɛɠɛ Ɠamɔɔl ná-doun zunuiti ma, ga wali ɠae ungila (100). 20 Miná ɠa é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ná, nii é daasei pɛɛni ga Ɛle-Ɛlɔɠee-Izilayɛle (nii poluʋɛ ga «GALA ka ga Izilayɛle ná-GALAGI»).

34

Kpɔɛ wola leʋe vai,
é lo Dina ʋa

1 Yeeta, Lea ná-doun anzanui Dina, nii é sɔlɔɔni Zakɔɓe ʋa, naa ɠa é ɠulani zooi zu anzanu loungoiti pɛtɛ fai ma. 2 Zou ɠundiɠii Ɠeve nui Ɠamɔɔl ná-doun zunui Sikɛme kaani, é vala ba, é ma ɓea zeɠe. 3 É ɠilini Zakɔɓe ná-doun anzanui Dina ʋa ga zii pɛ. Anzalopoi nɛɛni bɛ, é ɓɔɛni naa ʋɔ ga é kigi lati. 4 Sikɛme ɠɛni kɛɛɠɛ Ɠamɔɔl ma: «Anzalopoi nii ɠaiziɛ bɛ̀ ga anza.»

5 Zakɔɓe mɛnigai ma ga é ɓaaɠulaʋɛ ná-doun anzanui Dina ma, tɛi ná-doun zunuiti ti ɠɛni dɔɓɔi zu ga ná-togani ɓulugi, é maaɠɛni kpɔ, eyɛsu ti ʋa. 6 Sikɛme kɛɛɠɛ Ɠamɔɔl liini, é ɓɔɛ Zakɔɓe ʋɔ. 7 Naa laa yɔɠɔzu, Zakɔɓe ná-doun zunuiti ti ʋaani, ti zeɠe dɔɓɔi zu. Ti mɛnigai ma, ti yiiɠaawanani, ti yiiɠula, tɔɔzei Sikɛme kɔzɔba vai ɠɛɛni Izilayɛle nuiti saama, daa vai zu ga Zakɔɓe ná-doun anzanui, nii maa la nɛɛni ga é ʋa ɠɛ. 8 Ɠamɔɔl ɓɔɛni ti ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «Wo-loun anzanui wola nɛɛʋɛ dòun zunui Sikɛme ʋɛ, nà wo maanɛɛnɛzu ga wo fe bɛ niina ga anza. 9 À ɠili gi ʋa vulu vai zu, wo ɗa wo-loun anzanuiti fe gi ʋɛ, wo ɗa gɔnɔiti seɠe. 10 Wa zei gi zaama, zooi laa ɠa lao wo luɠɔ ga wo zei ná, wo wa-wotii ɠɛ su, wo ná tanigaa ɠeya ɓɔɠɔ ʋɛ.»

11 Sikɛme ɠɛni anzanu loungoi kɛɛɠɛ ta diɛni ma: «À niima vaaɓɔɠɔi ɠɛ bɛ̀, nà naa ve wo ya, nii wa bona ga gè fe. 12 À kàkala la ga vulu anii, nii bɔɔlɔai, ta faaɓɔɠɔ ani mɔinmɔin, nà naa ve, nii wa bo mà, kɛlɛ à va bu ga anzalopoi ɠɛ ga ànza.»

13 Zakɔɓe ná-doun zunuiti ti Sikɛme ta kɛɛɠɛ Ɠamɔɔl wooɠaaʋoteni ga keleɠele, tɔɔzei é ɓaaɠulani ti-ʋaazeelai Dina ma. 14 Ti ɠɛni ti ma: «Faa ɠana, nii gi la zooga gi ʋa kɛ, ga gi gi-ʋaazeelai ve zunu ʋɛ, nii é la latini pɛlɛʋolu, mazɔlɔɔ toɠa ɠɛ ga ɓaaɠulama vaa gi ʋɛ. 15 Gá va niima vai wu, kɛlɛ kɛni wa ɠɛna ga gi ɠɛʋele, ga wo zaama zunuiti kpein ti lati pɛlɛʋolu. 16 Naazu, gá gi-loun anzanuiti fe wo ya, gi wo-loun anzanuiti seɠe ʋɛ, gá zei wo zaama, ade ɠɛ ga nuɓusɛ ɠila. 17 Kɛlɛ ni wo la vaani tatipɛlɛʋolu vai wu, gi bogai, gá gi-ʋaazeelai zeɠe, gi li.»

18 Ɠamɔɔl ta Sikɛme ti yeezeini naama wooiti bu, ti boni. 19 Zunu loungoi la ɠɛni suɠoozani, é naama vai ɠɛ, nii ti boni, mazɔlɔɔ é ɠɛni Zakɔɓe ná-doun anzanui ʋɔ. Toɠa ti ɠɛni woilosu goo ma gola kɛɛɠɛ ʋɛlɛi wu. 20 Ɠamɔɔl ta ná-doun zunui Sikɛme ti liini taa ziɠidaʋɛ, ti ɓɔɛ ɠani ta-laazu nuiti pɔ, 21 ti ɠɛ ma: «Nui niiti ta ga ziilɛi bea ade letegi, de va bu, ti zei zooi zu, ti ɗa suɠani ɠaiziɛ, wɛlɛ zooi zuwɔɔlɔʋɛ ta-vaa zu, naati kpein nɔ. Da ti-loun anzanuiti sei, de dɔnɔiti fe ti ya. 22 Kɛlɛ zunui naati ti la vaa bu, ti ʋa zei ade zaama, de ʋa ɠɛ ga nuɓusɛ ɠila, kɛni ade zaama zunui kpein ge lati pɛlɛʋolu, eɠɛʋelei tiya ɓɔɠɔi ti la, ti latigai da pɛlɛʋolu. 23 Ta-logani ɓulugiti, ti-yeaɠɔligiti ta ta-loganiiti kpein ti la ɠɛa ga dɔnɔ ɓaa? Ade yeezei nɔ ta-levei wu, nii a kɛ ti yɛ ade ʋa.» 24 Niiti kpein ti ɠɛni taa ziɠidaʋɛ, ti Ɠamɔɔl ta ná-doun zunui Sikɛme wooi mɛni, ti yeezeini ti-wooi wu. Taazuʋɛ zunuiti kpein ti latini pɛlɛʋolu.

25 Foloi zaʋasiɛi ma, siɛgi zu ti ɠɛni taɓai zu la, Zakɔɓe ná-doun zunu felegɔiti Simiyɔn ta Levi, Dina diɛiti, ti ta-woɠa zɔkpɔiti seɠeni, ti loo taai zu, ʋɛ ziilɛigi ɠɛni ná, ti zunuiti kpein paa. 26 Ti Ɠamɔɔl ta Sikɛmeni ɓalaa paani ga boɠa zɔkpɔi, ti lɛ, ti Dina ɠula Sikɛme ná-pɛlɛi wu, ti ɠula ná ʋa. 27 Zakɔɓe ná-doun zunui zɔiti ti ʋaani, ti nu ʋoomaiti zeaɠɔligiti seɠe, ti taazuʋɛ zɔɔlaiti seɠe, tɔɔzei ti ɓaaɠulani ti-ʋaazeelai ma. 28 Ti togani goiti ta ma wolaiti seɠeni, é ʋɛɛ soovalegiti ba, nii kpein nɔ é ɠɛni taazuʋɛ, ta ɓalaɠaiti su. 29 Ti liini ga ta-naavoloiti kpein, ta ti-lointi, ta ti-anzaiti, ta nii kpein é ɠɛni pɛlɛiti bu, ti naati kpein seɠeni.

30 Zakɔɓe ɠɛni naazu Simiyɔn ta Levi ma: «Wa kpɔ̀lɔzu, wo màayoseɠe zooi zu nuɓusɛiti bɛ, niiti ti ga Kanaan nuiti, ta Felɛze nuiti. Nuɓusɛ go nɔ ɠa é zèa, ta ʋaazu ɠaalɛɛzu ba dàalɔɠɔma, ti kɔɔi ʋɛɛ bà, ti kòloɠolo, nà-o, nà-pɛlɛyeɠei-yo.» 31 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu gá gi-ʋaazeelai yɛ ná, ti so eɠɛ koloɠolo anzanu?»

35

Zakɔɓe zeɠe vai Sikɛme,
é lɛ Ɓetɛle

1 GALA ge ɠɛni Zakɔɓe ma: «Wuzeɠe, è lɛ Ɓetɛle, è zei ná. Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ ta ɓɛtɛ ná GALAGI ʋɛ, nii é ɠulani è ʋɛ kɛlɛma, siɛgi zu è ɠɛni ʋelazu la è-liɛ Ezawu ʋa.» 2 Zakɔɓe ɠɛni ná-pɛlɛyeɠe wu nuiti ma, ta niiti kpein ti ɠɛni ba: «À kɔɔɠɔ ganigiti kula ɓɔɠɔ zaama, wo ɓɔɠɔ ɲade, wo wa-zeɠeiti maavalibo. 3 Ada wuzeɠezu, ade lɛ Ɓetɛle. Nà zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛzu GALA bɛ náʋɛ, nii é gòoɠaaʋoteni, siɛgi zu gè ɠɛni la kpalai zu, é ɠɛni bà nà-siɛi zu, kɛ̀ai ma pelei zu, gè ɗa li.» 4 Ti kɔɔɠɔ ganigiti kpein feeni Zakɔɓe ya, niiti ti ɠɛni ti ya, ta goizu anigiti ti ɠɛni ti woizu. Zakɔɓe zeɠei wɔɔni, é ti ʋu su, é pɔlɔi ʋu ti ma sɛne gului wu, Sikɛme ɠobaʋɛ. 5 Naa ʋoluma, ti zeɠeni ná, ti li. GALA ge dualuagi lɔɔni ná maaɠoolii zu laaiti nuɓusɛiti su, nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni Zakɔɓe ná-doun zunuiti saɠalaboni.

6 Zakɔɓe zeelini Luze, taai nii é Kanaan yooi zu, naa ɠa é ga Ɓetɛle, ta ná-siɛpoluiti kpein. 7 É zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ná, é naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Ɛle-Ɓetɛle (nii poluʋɛ ga «Ɓetɛle ƓALAGI»), mazɔlɔɔ miná ɠa GALA ge ɠulani bɛ ná kɛlɛma, siɛgi zu é ɠɛni ʋelazu la diɛ Ezawu ʋa.

8 Deɓola, anzanui nii é ɠɛni ga Eleɓɛka zo nui, naa zaani. Ti maaɠuluni Ɓetɛle, sɛne gului wu. Ti ná laasei pɛɛni ga: «Gɔlɔ wo sɛne gului».

9 GALA ge ɠulani mɔnɔ kɛlɛma Zakɔɓe ʋɛ, siɛgi zu é ʋaani la, é zeɠe Padan-Alame, é tuya loo bɛ. 10 GALA ge ɠɛni ma: «È-laaseigi ɠa ga Zakɔɓe, kɛlɛ è la mɔ loli ga Zakɔɓe laaseigi, è-laaseigi ɠa ɠɛ ga Izilayɛle.» É daasei pɛɛni ga Izilayɛle. 11 GALA ge ɠɛni ma: «Nà ga GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii. Ɓuɠu, è ɠaawɔɔlɔ, ziiti ta zii mɔinmɔin ka ɠula è zu, masagaa ta ɠula è ɠoozu. 12 Zooi naa gè feeni Abalaame ʋɛ ta Izaake, nà naa veezu è ʋɛ, wa è-mavofodai.»

13 Naa ʋolu GALA ge wuzeɠeni, é zeɠe koba, naama adaʋɛ ʋɛ é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ ná. 14 Zakɔɓe kɔtui ɠaalɔni, ʋɛ GALA ge ɓɔɛni pɔ ná, é puya zalaɠai ʋuuni maazu, ta é gulɔi ʋu ma. 15 Zakɔɓe naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Ɓetɛle, ʋɛ GALA ge ɓɔɛni pɔ ná.

Ɓɛnzamɛn zɔlɔɔ fai
ta Lasɛle zaa vai

16 Zakɔɓe ta ná-nuiti ti zeɠeni Ɓetɛle. Aisa ti ʋa zeeli Efelata, ti lago maaɠoozaa ɠɛni de dɛ ná ʋa, eyɛsu Lasɛle ɗa doin zɔlɔɔ. Ná-doun zɔlɔɔ fai ɓaani. 17 Doun zɔlɔɔ koozuwanai ma ziɛgi zu, maavie bo anzanui ɠɛni ma: «Mina lua, è doun zunu zɔlɔɔga mɔnɔ.» 18 Kɛlɛ zii loozuʋɛ, é ʋa za, é daasei pɛɛni ga Ɓɛne-Woni (nii poluʋɛ ga «màanɔɠɔ loun zunui»), kɛlɛ kɛɛɠɛ daasei pɛɛni ga Ɓɛnzamɛn (nii poluʋɛ ga «zeezazu loun zunui»). 19 Lasɛle zaani, ti maaɠulu Efelata pelei zu, naa ɠa é ga Ɓɛteleyɛme. 20 Zakɔɓe kɔtu ziɠigi loni ná-kabai ma ga ɠizɛsui. Zaaɠaza ta ɠɛɛzu ma «Lasɛle ná-kabama ɠizɛsu ɠɔtui».

21 Izilayɛle wuzeɠeni, é li, é ná-seɠe ɠotai lo Migedale-Edɛɛl ʋoluʋelei. 22 Siɛgi zu Izilayɛle ɠɛni zeini la naama yooi zu, Luɓɛn liini, é la ga Ɓiliɠa, kɛɛɠɛ anza ɠiligi nii é la ɠɛni vuluni ga zɔi ɠɛʋele. Izilayɛle naama wooi mɛnini.

Zakɔɓe ná-doun zunuiti tiegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu fele (12). 23 Lea ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Luɓɛn, Zakɔɓe ná-doun zunu mɔungi, ta Simiyɔn, Levi, Zuda, Isakaal, ta Zaɓulɔn. 24 Lasɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zozɛfe ta Ɓɛnzamɛn. 25 Lasɛle ná-botiɠɛ anzanui Ɓiliɠa ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Dan ta Nɛfɛtali. 26 Lea ná-botiɠɛ anzanui Zilepa ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Gade ta Asɛɛl. Zakɔɓe ná-doun zunuiti kana, é ti zɔlɔɔni Padan-Alame.

Izaake zaa vai

27 Zakɔɓe ɠaleni ma, é ʋa kɛɛɠɛ Izaake ʋɔ bɛ, Mamelé, nii é ga Kiliyate-Aaleɓa, daasei pɛai ga Eɓelɔn, ʋɛ Abalaameni ta Izaake ti seikɔɠɔmai ɠɛni ná. 28 Izaake zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona ungila kona ʋuulɔsaʋa (180). 29 Naa ʋolu zii looni, é za, é li mɛmɛwolani pɔ ti zaai. É wɔlɔzaɠani, sii zuɠooza. Ná-doun zunui Ezawuni ta Zakɔɓe ɠa ti maaɠuluni.

36

Ezawu mavofodai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:34-37)

1 Ezawu nii é ga Edɔme mavofodai ɠa. 2 Ezawu anzanu saʋagɔ zeɠeni, é sei, Kanaan anzanu loungoiti saama: Ada, Elon Ɠɛte nui ná-doun anzanui, Woɠoliɓama, Ana ná-doun anzanui, Siɓeyon Ɠeve nui ná-dounloin, 3 Ɓasemate, Isemayɛle ná-doun anzanui, Neɓayɔte baazeelai. 4 Ada Elifaze zɔlɔɔni Ezawu ʋɛ, Ɓasemate Leyuwɛle zɔlɔɔ bɛ. 5 Woɠoliɓama Yeyuse zɔlɔɔ, ta Yalame, ta Kola. Ezawu ná-doun zunuiti kana, é ti zɔlɔɔni Kanaan yooi zu.

6 Ezawu anzaiti seɠeni, ta ná-doun zunuiti, ta ná-doun anzanuiti, ta ná-pɛlɛ wu nuiti kpein, ta ná-togani ɓulugiti, ta ná-toganii kpein, naavoloi kpein é sɔlɔɔni Kanaan yooi zu, é li, é zei zou ɠili su, é maaɠooza deɠei Zakɔɓe ʋa. 7 Tɔɔzei naavoloi wola ɠaawɔɔlɔni, ti la ɓena zoo zeizu ʋɔɔma ada ɠila, ta zooi zu, ʋɛ ti seikɔɠɔmai ɠɛni ná, naa la mɔ ɓena kula ɠɛ ti ʋa, tɔɔzei ta-logani ɓulugiti faa ʋa. 8 Zekana Ezawu zeini la Seyiil ɠize yooi zu. Ezawu ɠa é ga Edɔme.

9 Ezawu mavofodai ná-fai ɠaa: Edɔme nuiti ti-mɛmɛwolai, é ɠɛni Seyiil ɠize yooi zu. 10 Ezawu ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Elifaze, Ezawu anzai Ada ná-doun zunui, Leyuwɛle, Ezawu anzai Ɓasemate ná-doun zunui. 11 Elifaze ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Teman, Womaal, Sefo, Gayetame, ta Kenaze. 12 Ezawu ná-doun zunui Elifaze anza ɠiligi ɠɛni ga Timina, nii é la ɠɛni vuluni ga zɔi ɠɛʋele, naa doun zunui zɔlɔɔni bɛ ga Amalɛke. Ezawu anzai Ada ná-dounlointi kana. 13 Leyuwɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Naɠate, Zela, Sama, ta Miza. Ezawu anzai Ɓasemate ná-dounlointi kana. 14 Ezawu anzai Woɠoliɓama, é ga Ana ná-doun anzanui, Siɓeyon ná-dounloin, naa ɠa é Yeyuse zɔlɔɔni bɛ, ta Yalame, ta Kola.

15 Bolodama ɠundiɠiiti kaa, ti ɠulani Ezawu ná-doun zunuiti saama. Ezawu ná-doun mɔungi Elifaze ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: kundiɠii Teman, kundiɠii Womaal, kundiɠii Sefo, kundiɠii Kenaze, 16 kundiɠii Kola, kundiɠii Gayetame, ta kundiɠii Amalɛke. Elifaze nɔnɔ ma wolodama ɠundiɠiiti kana Edɔme yooi zu. Ada ná-dounlointi kana. 17 Ezawu ná-doun zunui Leyuwɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: kundiɠii Naɠate, kundiɠii Zela, kundiɠii Sama ta kundiɠii Miza. Leyuwɛle nɔnɔ ma wolodama ɠundiɠiiti kana Edɔme yooi zu. Ezawu anzai Ɓasemate ná-dounlointi kana. 18 Ezawu anzai Woɠoliɓama ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: kundiɠii Yeyuse, kundiɠii Yalame, ta kundiɠii Kola. Ana ná-doun anzanui Woɠoliɓama, Ezawu anzai nɔnɔ ma wolodama ɠundiɠiiti kana. 19 Ezawu nii é ga Edɔme ná-doun zunuiti kana, ta ma wolodama ɠundiɠiiti.

Woli nui Seyiil mavofodaiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:38-42)

20 Woli nui Seyiil mavofodaiti kaa, ti ɠɛni ga sei nu mɔungiti zooi zu: Lotan, Sɔɓale, Siɓeyon, Ana, 21 Dison, Esɛɛl, ta Disan. Naati ka ti ga Woli nuiti ta-wolodama ɠundiɠiiti, Seyiil ná-doun zunuiti, Edɔme yooi zu. 22 Lotan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Woli ta Ɠemame. Lotan baazeelai laaseigi ɠɛni ga: Timina. 23 Sɔɓale mavofodaiti ti ɠɛni ga: Alavan, Manaɠate, Eɓale, Sefo ta Woname. 24 Siɓeyon ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Aya ta Ana. Ana tɛi ka é ziɛungi ɠaani teʋebai zu, nii kpadiai, siɛgi zu é ɠɛni daamianigi veezu la kɛɛɠɛ ná-soovalegiti zea, é ɗa ti makɛ. 25 Ana ná-dointi ti ɠɛni ga: ná-doun zunui Dison ta ná-doun anzanui Woɠoliɓama. 26 Dison ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɠɛmɛdan, Eseɓan, Yitilan ta Kelan. 27 Esɛɛl ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɓiliɠan, Zaavan ta Akan. 28 Disan ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Use ta Alan. 29 Woli nuiti ta-wolodama ɠundiɠiiti ti ɠɛni ga: kundiɠii Lotan, kundiɠii Sɔɓale, kundiɠii Siɓeyon, kundiɠii Ana, 30 kundiɠii Dison, kundiɠii Esɛɛl ta kundiɠii Disan. Tiya ɠa ti ɠɛni ga Woli nuiti ta-wolodama ɠundiɠiiti Seyiil yooi zu.

Edɔme masagiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:43-54)

31 Masagiti daaseigiti kaa, niiti ti masadai ɠɛɛni Edɔme yooi unda, aisa masa ge ʋa zei Izilayɛle unda. 32 Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓela masadai ɠɛɛni Edɔme unda, ná-taai laaseigi ɠɛni ga Dinaɓa. 33 Ɓela zaai ma, Ɓosela nui Zela ná-doun zunui Yoɓaɓe masadai ɠɛɛni potogi zu. 34 Yoɓaɓe zaai ma, Teman nuiti ta-you zu nui Ɠusame masadai ɠɛɛni potogi zu. 35 Ɠusame zaai ma, Ɓedade ná-doun zunui Ɠadade masadai ɠɛɛni potogi zu. Tɔun ka é vɔnini Madiyan nuiti ma Moaɓe yooi zu. Ná-taai laaseigi ɠɛni ga Avite. 36 Ɠadade zaai ma, Maseleka nui Samala masadai ɠɛɛni potogi zu. 37 Samala zaai ma, Sayile masadai ɠɛɛni potogi zu. É ɠɛni ga Leɠoɓɔte taa wolai zunu, ziɛ wolai laaʋɛ. 38 Sayile zaai ma, Akaɓɔɔl ná-doun zunui Ɓaale-Ɠanan masadai ɠɛɛni potogi zu. 39 Akaɓɔɔl ná-doun zunui Ɓaale-Ɠanan zaai ma, Ɠadaal masadai ɠɛɛni potogi zu. Ná-taai laaseigi ɠɛni ga Pau. Anzai laaseigi ɠɛni ga Meɠetaɓeyɛle, Matelede ná-doun anzanui, é ga Mezaɠaɓe ná-dounloin.

40 Ezawu ná-bolodama ɠundiɠiiti daaseigiti kaa, eɠɛʋelei ti-zeizuʋɛti ti la, ta eɠɛʋelei ti-laaseigiti ti la: Timina, Alava, Yetete, 41 Woɠoliɓama, Ela, Pinon, 42 Kenaze, Teman, Miɓisaal, 43 Magadiyɛle, ta Iilame. Edɔme ɠundiɠiiti kana, eɠɛʋelei ti-zeizuʋɛti ti la, zooi zu nii ti sɔlɔɔni. Ezawu ɠa é ga Edɔme mɛmɛwolai.

Zozɛfe Ná-Fai

37

(37:1—50:26)

Zozɛfe ná-segiti

1 Zakɔɓe zeini Kanaan yooi zu, ʋɛ kɛɛɠɛ seikɔɠɔmai ɠɛni ná. 2 Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei ná-fai ʋɛtɛ. Zozɛfe kona puugɔ maazu lɔfela (17) ɠulaai ma, ti ɠɛni togani ɓulugi makɛsu ta diɛni kɛɛɠɛ anzai Ɓiliɠa ná-doun zunuiti ta Zilepa ná-doun zunuiti. Zozɛfe ɠɛni ti maalɔɔzu, é ɗa ti-ziɛ ʋele ɲɔiti bo ti-ɠɛɛ ma. 3 Zozɛfe nɛɛni Izilayɛle ʋɛ, é leʋe zɔɔma lointi ba, mazɔlɔɔ é naa zɔlɔɔni pɔlɔzaɠa siɛgi zu. É seɠe ʋɔnɛ papa feeni bɛ. 4 Diɛni ti kaani ga nɛɛʋɛ ti-ɠɛɛ ʋɛ, é leʋe ti kpein ba. Ti wɔinzeɠeni, ti la ɠɛni zoosu ti ʋa ɓɔɛ pɔ ga nɛɛnɛgi.

5 Zozɛfe segi ta woni, é ɗa li, é suɠula diɛni ma, naati ti wɔinzeɠeni mɔnɔ ʋolu. 6 É ɠɛni ti ma: «À woilo segi naa ma, nii gè bogai! 7 Gè ade ɠaani, de ɗa moloi ɠili ba kpalagaʋɛ. Nà-molo ɠilii wuzeɠeni, é lo, wɔnɔ ma molo ɠiliiti ti ɠoolini ma, ti ɗa nɔkɔ bu.» 8 Diɛni ti ɠɛni ma: «Ɗa kaazu ga ɗa ɠɛɛzu ga masagi, è zei gi unda, è ɗa gi leve?» Ti wɔinzeɠeni mɔnɔ sɛsɛ, ná-segiti ta daawooiti maaʋele ma.

9 É segi taɠili boni mɔnɔ, nii é suɠulani diɛni ma. É ɠɛni ti ma: «Gè segi ta wogɛ mɔnɔ. Gè foloi ɠaani, ta alugi, ta somideɠa puugɔ maazu ɠilagiti (11), ti ʋaani, ti nɔkɔ bù kàkalaʋɛ.» 10 É suɠulani kɛɛɠɛ ta diɛni ma, naa zelii lo ma, é ɠɛ ma: «Segi naa ʋoluʋɛ ɠa ga lee, nii è bogai? Ɗa kaazu ga nà-o, è-lee-o, gá è-liɛni, gi kpein gá ʋaazu, gi nɔkɔ è wu?» 11 Diɛni ti ɠɛni toloi ɠulazu la, kɛlɛ kɛɛɠɛ naama vaiti makɛni ɠigi zu.

Zozɛfe ʋɔdi vai

12 Zozɛfe diɛni ti liini Sikɛme lugiti su ʋele, ga ti ti-ɠɛɛ ná-togani ɓulugi makɛ. 13 Izilayɛle ɠɛni Zozɛfe ma: «Nà pɔ gè è leʋe è-liɛni pɔ bɛ, ti togani ɓulugi makɛsuʋɛ Sikɛme.» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, nà ɠaa.» 14 Izilayɛle ɠɛni ma: «Li, è è-liɛni pɛtɛ, ni ti ɠɛdɛgɛ, ta ni faa nɔpɛ ge la toganiiti ba, è ɠale ma, è ʋa ga ti-maawoo ʋagɔi pɔ̀.» É Zozɛfe leʋeni ɠana, é zeɠe Eɓelɔn nɛmɛi zu, é li Sikɛme ʋele zɔli.

15 Ti ɠomini ta zunui ta, é ɗa diɛni ɠaiziɛ dɔɓɔi zu. É gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa è gaiziɛzu?» 16 Zozɛfe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà dìɛni gaiziɛzu. Nà è maanɛɛnɛzu, ná lɛ ga ze, ʋɛ dìɛni ti togani ɓulugi makɛsu ná.» 17 Zunui ɠɛni ma: «Ti zeɠea ʋɛ, ti li, tɔɔzei gè mɛnini, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Ade li Dotan.› » Zozɛfe ʋilɛni diɛni kɔɠɔ ʋogi ʋa, é ɗa li, é ti ɠa Dotan.

18 Ti kaai ma ɠoozama, kɛɛzu é maaɓuɠa ti ʋa, ti yaavai ɠilini ma ga ti paa. 19 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Se bo nui ʋɛtɛ, é ʋaazu. 20 À ʋa, ade paa, de pili zeɠezaɠai taɠila su. Ada ɠɛ ma nɔ sua vilɛi ta ɠa é sogai, da pɛtɛ naazu ʋelegi ná-segiti ti ʋaazu ɠɛɛzu la.»

21 Siɛgi zu Luɓɛn naa mɛnini la, é Zozɛfe maaloboni, é ɠɛni pɔ, é kula ti ya. É ɠɛni ti ma: «Ade mina zɛnvui ɠula zea.» 22 Luɓɛn ɠɛni ti ma mɔnɔ: «À mina ɲamai ʋu! À seɠe, wo pili zeɠezaɠai nii zu, é teʋebai zu, kɛlɛ à mina yeeloo ma.» É ɠɛni ɠisiɛzu ga é kizo, nii a kɛ é gaaɠale ma, é li kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ.

23 Siɛgi zu Zozɛfe zeelini la diɛni pɔ bɛ, ti ná-seɠe ʋɔnɛgi ɠulani ma. 24 Ti soni, ti seɠe, ti pili zeɠezaɠai ɓogi zu, nii suɲakai ɠɛni de, ziɛ nɔpɛ ge la ɠɛni su.

25 Ti zeini naa ʋoluma, ti ɗa daamii wo. Ti ɠaazuwuzeɠeni, ti wɛlɛ, ti Isemayɛle nuiti ma ʋɛbɛi ɠa, ti ɗa ʋa, ti ɗa zeɠe Galaade, ta-ɲɔmɛiti kasɔɠiliai ga gulu mana maku nɛɛnɛgi ma aniiti, ti ɠɛni liizu ga tiye Ezipete yooi zu. 26 Ná nɔ, Zuda ɠɛ kɛɛɠɛleaiti ma: «Lee ɠulanuma ɠa da sɔlɔɔ, da de-leɠei ʋaana, de ma ɲamai lɔɔɠu? 27 Ade li, de pɔdi Isemayɛle nuiti ma, de mina yeevɔɔɠu ba, mazɔlɔɔ de-leɠei ɠa ga de-ma ɲamai ta!» Kɛɛɠɛleaiti ti woiloni goo ma. 28 Yaaɠoiti ti ɠɛni zeɠezu Madiyan, naati teʋesuʋɛ, ti Zozɛfe mɛɛnni, ti tɛ, ti kula zeɠezaɠai zu, ti pɔdini Isemayɛle nuiti ma ga wali ɠae ʋuufelegɔ (20), naati ti lii la Ezipete yooi zu.

29 Siɛgi zu Luɓɛn ʋaani la ʋolu zeɠezaɠai laaʋɛ, Zozɛfe la mɔ ɠɛni su. É ɠɔba zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma. 30 É ɠaleni ma kɛɛɠɛleaiti pɔ bɛ, é ɠɛ ti ma: «Doungoi la mɔ ná! Leeni ɠa nà kɛ?» 31 Ti Zozɛfe ná-seɠei zeɠeni, ti boli zinɛi ɠɔdaaleʋe, ti dɔ ma ɲamai wu. 32 Ti ná-seɠe ʋɔnɛgi leʋeni ti-ɠɛɛ ma, ti ɠɛ ma: «Wɛlɛ nii ɠa gi kaai! Pɛtɛ, ni è-loun zunui ná-seɠei laade.» 33 Zakɔɓe kwɛɛni, é ɠɛ ma: «Dòun zunui ná-seɠei ʋe! Sua vilɛi ta soga! Zozɛfe ʋaliʋalia ga!» 34 Zakɔɓe ná-seɠeiti balini ga ga kidaaʋiligi maaʋele, é zaamaɠili ga saa wɔlɔ wo seɠei, é folo mɔinmɔin kɛɛni ná-doun zunui ná-saa wɔlɔi ɠa. 35 Ná-doun zunuiti ta ná-doun anzanuiti kpein ti ʋaani gaanɛɛnɛzu, kɛlɛ é la ɠɛni yeezeini gaanɛɛnɛ nɔpɛ bu. É ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: «Nà yɛsu wɔlɔzu, eyɛsu gè yei dòun zunui ʋɔ bɛ gɔvɛalaazu!» É ɠɛni ba nɔ, é ɗa wɔlɔ ná-doun zunui zaa vai zu.

36 Madiyan nuiti ti Zozɛfe ʋɔdini Ezipete yooi zu Potifaal ma, nii é ɠɛni ga Falaɠɔn ná-botiɠɛ nu wolai ta, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii.

38

Zuda ta Tamaal ta-vai

1 Naama ziɛgi zu, Zuda zeɠeni kɛɛɠɛleaiti ba, é li, é zei Adulame zunui ta ʋɔ bɛ, nii daaseigi ɠɛni ga Yiila. 2 Náʋɛ Zuda Kanaan anzalopoi ta ɠaani, nii kɛɛɠɛ laaseigi ɠɛni ga Suwa. É seɠeni ga anza, é ʋilɛ polu. 3 É kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ bɛ. É daasei pɛɛni ga Ɛɛl. 4 É kogi zeɠeni mɔnɔ, é doun zunu zɔlɔɔ, é daasei pɛɛ ga Wonan. 5 É doun zunui zaʋasiɛi zɔlɔɔni ʋolu, é daasei pɛɛ ga Sela. Zuda ɠɛni Keziɓe siɛgi zu anzai sɔlɔɔni da.

6 Zuda anzanui ta zeɠeni ná-doun zunu mɔungi Ɛɛl ʋɛ, daaseigi ɠɛni ga Tamaal. 7 Ɛɛl ɠɛni ga nu ɲɔu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ɠɔoɠɔ GALAGI paani. 8 Zuda ɠɛni naazu Wonan ma: «Li, è ʋilɛ è-liɛ anzai ʋolu, è-nimɔɠɔi ʋe, sei, è pɔnɔ to è-liɛ ʋa.» 9 Kɛlɛ Wonan kwɛɛni ga naama lointi ti la ɠɛɛzu ga tɔun nɔnɔ. Naa ɠa é ba, a la ɠɛna ɓɛdɛa diɛ anzai ma, é ɠɛni gaaɓelazu ga é ma ɗɛi ʋu zooi ma, nii a kɛ é mina mavofoda zɔlɔɔ diɛ ʋɛ. 10 Nii é ɠɛni kɛɛzu, naa wola ɲɔuni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naa tɔ ɓalaa paani. 11 Zuda ɠɛni naazu ná-doun anzai Tamaal ma: «Yɛna ga poanzai è-ɠɛɛ ʋɛlɛi wu, eyɛsu dòun zunui Sela wɔɔlɔ.» É ɠɛni ɓɔɛzu ɠana ga Sela mina za ga diɛni kɛʋele. Tamaal liini, é zei kɛɛɠɛ ʋɛlɛi wu.

12 Suɠoozani folo mɔinmɔingaa ti leʋe naa ma, Suwa ná-doun anzanui, é ga Zuda anzai, naa zaani. Siɛgi zu Zuda ná-gɔlɔ wo foloiti ti leʋeni da, é lɛɛni ga Timina ʋele ta bɔɔlai Yiila, Adulame nui, ná-baalagiti maaleɠa leʋezuʋɛ. 13 Ti ɠɛni Tamaal ma: «Wɛlɛ, è-ɠɛɛmɔɔin ɠa lɛɛzu Timina, ná-baalagiti maaleɠa leʋezuʋɛ.» 14 É ná-poanza zeɠeiti puuni, é seɠei veleveleni ɓɔɠɔ ma, é ɓɔɠɔ ɠaazumaalɔɔɠu, é lɛ, é zei Enayime nu lɛɛzuʋɛ Timina ʋelei zu. Mazɔlɔɔ é pɛtɛni ga Sela wɔɔlɔni niina, kɛlɛ ti la ɠɛni feeni naa ya ga anzai.

15 Zuda Tamaal ɠaani ga koloɠolo anzanui ta ʋe, mazɔlɔɔ é ɠaazuʋɛ maalɔɔɠuni. 16 É maaɓuɠani ba pele ɠobaʋɛ, é ɠɛ ma: «Va bu, gè la ga ɗe.» Mazɔlɔɔ é la ɠɛni kwɛɛni ga ná-doun anzai ʋe. Naa ɠɛni ma: «Leeni ɠa ɗa fe zèa, ɗa ʋilɛna pòlu?» 17 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà boli yiʋo ɠila teʋe è ma, é ɠula nà-togani ɓulugi zu.» Naa ɠɛni ma: «Zèe ɠa bu, kɛlɛ ɗa kpɔunma ve zèa, eyɛsu è teʋe.» 18 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa nà fe è ya ga kpɔunmai?» É ɠɛni ma: «Nii ɗa ɗa yeeʋozɛ da aniiti ba, naa ve zèa, ta ɗa-ɠalui, é ʋɛɛ ɗa-lukpɔi ʋa.» Naa ʋolu é ʋilɛni polu, naa kogi zeɠeni. 19 É wuzeɠeni, é li, é ná-seɠei ʋu, nii é ɠaazumaalɔɔɠuni la, é ná-poanza zeɠeiti seɠeni.

20 Zuda boli yiʋoi leʋeni bɔɔlai Adulame nui ʋɔ ga é lii la, é kpɔunma aniiti kula anzanui ya. Kɛlɛ é la ɠɛni anzanui ɠaani mɔnɔ. 21 É náʋɛ nuiti gaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Mini ɠa koloɠolo anzanui ná, nii é ɠɛni losu pele ɠobaʋɛ Enayime?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Koloɠolo anzanu la dɛ niima ada yɔɠɔzuʋɛ.» 22 É ɠaleni ma, é li, é ɠɛ Zuda ma: «Gè la kaani, náʋɛ nuiti ti ɠɛɛʋɛ mà: ‹Koloɠolo anzanu la dɛ ná yɔɠɔzuʋɛ ɲɛgɛlɛin.› » 23 Zuda ɠɛni ma naazu: «É makɛ naa ʋa, nii é zea, de mina ɓɔɠɔ lɔ ɲɛɛɠulasu zu. Wɛlɛ, nɔ̀un gè boli yiʋoi nii leʋega pɔ, kɛlɛ è la kaani.»

24 Alu saʋagɔ ɠɛɠala leʋegai ma, ti ʋaani, ti ɠɛ Zuda ma: «È-loun anzai Tamaal koloɠologi ɠɛa, tɔ vɔlɔ kogi ɠa ma, koloɠologi maaʋele ma.» Zuda ɠɛ ma: «À ɠula la, é ɠala.» 25 Ti ɠɛai ma ɠulazu la eteaʋɛ, é nu leʋeni kɛɛmɔɔin ma, é bo ma ga: «Zunui nii po ge ga niima ɠɔligiti, naa ɠa ná-kogi mà. Nà è maanɛɛnɛzu, ti ʋɛtɛ dɛɛ, ɓɛ ɠa nɔnɔ ga anii, nii nu a ɗa yeeʋozɛ da aniiti ba, ta galui, ta tukpɔi niiti?» 26 Zuda ti ɠaai ma, é ti ɠwɛɛni, é ɠɛ ma: «Tɔun sɔlegɛ, é leʋe nɔ̀un ba, é naa ɠɛɛʋɛ, tɔɔzei ba ga, gè la vaani bu, é ʋa zei dòun zunui Sela ʋɛ.» É la mɔ ɠɛni kɛɛni, é ʋa laa la.

27 Ná-doun zɔlɔɔ siɛgi zeeliai ma, ti kaani ga yoogiti ka ti ɠɛni koozu. 28 Doun zɔlɔɔ yeeɠɛɠalai zeeliai ma bɛ, gilagi yeei ɠulani kɛlɛma. Maavie bo anzanui soni, é geze ɓɔigi ɠili zeei ʋa, é ɠɛ ma: «Niima gelei ɠa é ɠulazu mɔunpa.» 29 Kɛlɛ é yeei lɔɔɠuni mɔnɔ, bɔɔlai ɠula etea mɔunpa. Maavie bo anzanui ɠɛni ma: «È ɠulaʋɛ ga zeeɠaaɓaai!» Ti daasei pɛɛni ga Pelɛze (nii poluʋɛ ga «kulazuʋɛ»). 30 Naa ʋoluma bɔɔlai zɔlɔɔni, nii geze ɓɔigi ɠilini zeei ʋa. Ti naa laasei pɛɛni ga Zela.*

39

Zozɛfe ɠɛɛ vai Potifaal ʋɔ bɛ

1 Ti yeini ga Zozɛfe Ezipete yooi zu. Ezipete nui Potifaal, nii é ɠɛni ga Falaɠɔn ná-botiɠɛ nu wolai ta, ta é ga masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii, naa ɠa é Zozɛfe ɠeyani Isemayɛle nuiti ma. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozɛfe ʋa, naa maaʋele ma, é ɠɛni undaanɛɛi zɔlɔɔsu naa kpein su, nii é ɓena kɛ. É ɠɛni maliɠii Ezipete nui ná-pɛlɛi wu. 3 Naa pɛtɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tɔun ba, nii nɔpɛgi é ɠɛni kɛɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni naa ɓɛtɛzu zeema. 4 Zozɛfe zaalai zɔlɔɔni maliɠii ɠaazu, é dɔɔni ná-botii zu, é sei ná-pɛlɛi unda. Nii kpein é ɠɛni zea, é naati kalivaani ma. 5 É zo naama voloi ma, Potifaal seiɗai ma ná-pɛlɛi unda, ta nii kpein é ɠɛni zea, Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni Ezipete nui Potifaal ná-pɛlɛi ʋɛ, Zozɛfe maaʋele ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tuyai ɠɛni zeaɠɔligiti kpein ba, é ɠɛni ga pɛlɛi wu, ɓaa kpalagaʋɛti. 6 Niiti kpein ti ɠɛni ga zeaɠɔli, é ti yɛni Zozɛfe yeezu, é la mɔ ɠɛni faa ɠili kɛɛzu, kɛni é ná-daamianigi zeɠe nɔ.

Zozɛfe ɠɛni ga zaalamai gola ʋagai. 7 Naama vaiti pɛ poluma, Zozɛfe maliɠii anzai ɠaazuɠulani ba, é ɠɛ ma: «Laa ga ze.» 8 É ɠɛlɛni, é ɠɛ maliɠii anzai ma: «Pɛlɛi wu vai leʋe ga kɔɠɔ felegɔ, màliɠii la faa nɔpɛ kwɛɛ ta zu, é ti pɛ zɛgɛ zèezu. 9 É la wɔɔlɔni nɔ̀un ba niima ʋɛlɛi wu, é la tɔ seini faa nɔpɛ ma, kɛni ɗa nɔ, tɔɔzei ɗa ga anzai. Nà naama vaa ɲɔu wolai ɠɛɛzu ɠale, gè koto zeɠe GALA daalɔɠɔma?» 10 Folo-o-folo é ɠɛni ɓɔizu Zozɛfe la, é ɗa faa ɠilagi nɔ wo ma, kɛlɛ naa la ɠɛni woilosu ta ma, é ɠɛlɛni ná-dakoba vai ʋa, ga a ʋa ʋilɛ polu.

11 Foloi ta, Zozɛfe ʋaani, é lɛ pɛlɛi wu, ga é ná-botii ɠɛ. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni ná, pɛlɛi wu nuiti su. 12 É soni ná-seɠei ʋa, é ɠɛ ma: «Laa ga ze!» Zozɛfe ná-seɠei yɛni zea, é ʋela, é ɠula etea ʋelei. 13 Siɛgi zu é kaani la ga naa ná-seɠei yɛga zea, é ʋela, é li ga etea ʋelei, 14 é ná-pɛlɛ wu nuiti tolini, é ɠɛ ti ma: «Sìnigi ʋaa ga Eɓulu nui ade ʋɔ, é ɗa ɓaaɠula ade ma. Paaʋɛ pɔ̀, é ɠɛ é la ga ze, kɛni kpàingai. 15 Siɛgi zu é kaai la ga gè wooɠula ga kpeei, é ná-seɠei yɛgɛ ʋuuni kòbaʋɛ, é ʋela, é li ga etea ʋelei.»

16 É Zozɛfe ná-seɠei yɛni ɠobaʋɛ, eyɛsu sinigi ʋaa pɛlɛi wu. 17 É faa ɠilagi nɔ woni ma, é ɠɛ ma: «Eɓulu nui é ga duɔi, nii è ʋaai la ade ʋɔ, paaʋɛ pɔ̀ ga é ɓaaɠula mà. 18 Kɛlɛ tɛi gè wooɠulaai ga kpeei, é ná-seɠei yɛgɛ kòbaʋɛ, é ʋela, é li ga etea ʋelei.» 19 Kpegai ma ga anzai ɓɔɛ wooiti mɛni, é ɗa ɠɛ ma: «Wɛlɛna, naa ɠa ɗa-luɔi kɛa,» Zozɛfe maliɠii wola yiiɠaawanani. 20 É Zozɛfe zoni, é pili kasoi ɠa, ʋɛ masagi ná-kasoɠa nuiti ti makɛni ná. Miná ɠa Zozɛfe ɠɛni ná kasoi ɠa.

Zozɛfe ɠɛɛ vai kasoi ɠa

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozɛfe ʋa, é wooɠɛɠiladai ɠɛ bɛ, nii a kɛ naa zaalai zɔlɔɔ kaso ɠundiɠii ya. 22 Kaso ɠundiɠii kasoɠa nui zɔiti kpein kalivaani Zozɛfe ma. Faa nɔpɛ ge la ɠɛni ɠɛɛzu tɔun polu. 23 Kaso ɠundiɠii la mɔ ɠɛni wɛlɛzu naama vai tanɔpɛ ma, nii é ɠɛni ɠɛɛzu Zozɛfe yeezu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ba. É vaani bu, naa pɛ suɓɛtɛ, nii é ɠɛni kɛɛzu.

40

Falaɠɔn ná-botiɠɛ ɠundiɠi felegɔiti
ta-zegiti

1 Naama vaiti poluma, Ezipete masagi Falaɠɔn ná-kpɔleɓɔle gani wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii ta ná-daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii ti ɓaaɠoni ti-maliɠii, Ezipete masagi ma. 2 Falaɠɔn yiiɠulani niima ɠundiɠi felegɔiti daalɔɠɔma, kpɔleɓɔle gani wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii ta daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii. 3 É ti ʋilini kasoi ɠa, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ná-pɛlɛi wu, ʋɛ Zozɛfe makɛga ɠɛni de ná. 4 Naa ti ɠalivaani Zozɛfe ma, ga é ɗa wɛlɛ ti ma. Ti yeeɠɛɠalai ta ɠɛɛni kasoi ɠa sɛ.

5 Kpidii ta, Ezipete masagi ná-kpɔleɓɔle gani ɠundiɠii ta ná-daaɠoli ɠundiɠii, ti ɠɛni kasoi ɠa, ti felegɔ pɛ ti segi woni, ɛsɛni ta nɔnɔ ma zegi, poluʋɛ ɠɛni ti ɠilagilagi ʋa. 6 Naa ʋoluma zobui, Zozɛfe ʋaai ma ti ʋɔ bɛ, é wɛlɛni ti ʋa, ti pɛ ti ɠaazuɠiliai. 7 É Falaɠɔn ná-botiɠɛ ɠundiɠiiti gaazaɠani, ti ɠɛni tɔun ba maliɠii ná-pɛlɛi wu kasoi ɠa, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu za wo-ɠaazuʋɛti ɲɔuɗai?» 8 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gi segi wogɛ, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ná, nii a poluʋɛ wo gi ma.» Zozɛfe ɠɛni ti ma: «GALA tɛi a zoo é segiti poluʋɛti bo ɓaa? À wa-zegiti suɠula lɛɛ mà.»

9 Kpɔleɓɔle gani ɠundiɠii laalɔɔni ná-segi zu, é suɠula Zozɛfe ma, é ɠɛ ma: «Nà-segi zu, wɛlɛ, ansaɠɔ tɔkulugi ɠɛni kàkalaʋɛ. 10 Ansaɠɔ tɔkulugi naama ɓeke saʋagɔ ɠɛni ba. Siɛgi zu é lɛnuni la, ma ʋuai ɠulani, ta ma ɠɔpɔgiti ti leezɛn ɓɔigi ve. 11 Falaɠɔn ná-kpɔɔle wɔwɔi ɠɛni zèa zoni, gè leezɛinti seɠeni, gè ti luɓa Falaɠɔn ná-kpɔɔle wɔwɔi zu, gè kpɔɔle wɔwɔi ve Falaɠɔn ya.»

12 Zozɛfe ɠɛni tɔun ma: «Poluʋɛ ɠaa: ma ɓeke saʋagɔiti ta ga folo saʋagɔiti. 13 Folo saʋagɔ a leʋena, Falaɠɔn ɠa ɗɔungi wuzeɠe, é è ɠaaɠale ma ɗa-wotii zu. Ɗa ná-kpɔɔle wɔwɔi zeizu zeezaamaʋɛ, eɠɛʋelei è ɠɛni kɛɛzu la, siɛgi zu è ɠɛni la ga ná-kpɔleɓɔle ganiiti ma ɠundiɠii. 14 Kɛlɛ nà è maanɛɛnɛzu, ɠizɛ sù, siɛgi zu è undaanɛɛzu la, nuɓɔɠɔla ɠɛ bɛ̀, è nà-faa ʋagɔ wo Falaɠɔn ma, nii a kɛ é kùla niima ɠasoi ɠa. 15 Mazɔlɔɔ ti kùlaʋɛ Eɓulu nuiti ta-yooi zu ga zeeɠaaɓaai, ʋɛ ɓalaagi gè la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni, nii nà ʋili kasoɠa ma vaa zu.»

16 Siɛgi zu daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii kaani la ga Zozɛfe segi ʋolu ʋagɔ wogɛ, é ɠɛni ma: «Nà ɓalaa gè segi ta wogɛ, ɓulu ɓɔlɔ saʋagɔ ɠɛni zeini ùnma. 17 Kpɔlɔgi nii gaaɠoozaa ɠɛni de, daamianigi ma zii kpein ge ɠɛni su Falaɠɔn ʋɛ, kɛlɛ wɔniiti ti ɠɛni miizu kpɔlɔgi zu, é zeini ùnma.»

18 Zozɛfe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Poluʋɛ ɠaa: kpɔlɔ saʋagɔiti ta ga folo saʋagɔiti. 19 Folo saʋagɔ a leʋena, Falaɠɔn ɠa ɗɔungi leʋe è ʋa, é è zɛlɛ gului ʋa, wɔniiti ta è-ma zuai mi.»

20 Foloi zaʋasiɛi ma, Falaɠɔn zɔlɔɔ fai ma ɠoozunɛ yeei, é daamiani nɛɛnɛ golai ɓɛtɛni, é fe ná-botiɠɛ nuiti kpein bɛ. Ná-botiɠɛ nuiti gaazu, é kpɔleɓɔle gani wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii ɠulani, ta daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii. 21 É kpɔleɓɔle gani ɠundiɠii ʋilɛni mɔnɔ ná-botii ma, é ɗa kpɔɔle wɔwɔi zei Falaɠɔn yeezaama. 22 Kɛlɛ é daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii zɛlɛni gului ʋa. Faiti pɛ ti ʋilɛni su, eɠɛʋelei nɔ Zozɛfe ta-zegiti poluʋɛti boni la. 23 Kɛlɛ kpɔleɓɔle gani wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii la ɠɛni ɠizɛni Zozɛfe zu, é yeemani ma.

41

Masagi Falaɠɔn ná-segiti

1 Kona felegɔ leʋegai ma, Falaɠɔn segi ta woni. Pɛtɛ: é ɠɛni ziɛ wolai Nile ɠobaʋɛ. 2 É nikɛ zaa lɔfela ɠaani, ti wola ʋagai, ti lɔtɔai. Ti lɛɛni, ti ɠula ziɛ wolai wu, ti ɗa daamii wo tufa lɛnugi zu, ziɛ ɠobaʋɛ. 3 Nikɛ zaa lɔfela ɠiligaa ti ɠulani ziɛ wolai wu zɔiti poluma, ti ɲɔuɗai, ti ɠaɲa, ti lo ti ɠobaʋɛ, ziɛ wolai laaʋɛ. 4 Nikɛ zaaiti ti ɲɔuɗai ta ti ɠaɲaai, naati ti nikɛ zaa lɔfelaiti miini, niiti ti ʋagai, ti lɔtɔai. Falaɠɔn wuunni.

5 É ɲiini ʋolu, é segi velesiɛi wo. É wɛlɛni, é anii ɠɔpɔ dɔfela ɠa, ti ɠɛzɛai, ti ʋagai, ti ʋɔnɔgai ma lɔkulu gilagi ʋa. 6 Naa ʋoluma, ani ɠɔpɔ dɔfela ɠiligaa ti ʋɔnɔni zɔiti poluma, ti ɓooveai, ti ʋooloai ga folo ɠulazu ʋele viilɛi. 7 Ani ɠɔpɔgiti ti ɓooveai, naati ti ani ɠɔpɔ dɔfela ʋagɔiti kpɔleni, niiti ti ɠɛzɛai, ti laavegai. Falaɠɔn wuunni, é gaaɠa ga é ɠɛa segi zu.

8 Sobui, Falaɠɔn ɠɛni unga wuulee, é Ezipete molikulagiti ta ma ɠima nuiti kpein tolini, é segiti suɠula ti ma. Kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni zooni, é ʋa ti ʋoluwo Falaɠɔn ma. 9 Kpɔleɓɔle gani wotiɠɛ ɠundiɠii kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ Falaɠɔn ma: «Kìgi loa nà-faaɠaazagi zu za. 10 Yeeta ɠɛni de, Falaɠɔn yiiɠaawanani ná-botiɠɛ nuiti ma, é nɔ̀un pilini kasoi ɠa masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ná-pɛlɛi wu, nà-o, daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii-yo. 11 Kpidi ɠilagi zu, gi felegɔ pɛ gi segiti boni, poluʋɛ ɠɛni ti ʋa. 12 Eɓulu zunu loungoi ta ɠɛni gi ʋa náʋɛ, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ná-duɔi, gi gá-zegiti suɠulani ma, é ɛsɛ nɔnɔ ʋoluwoni ma. 13 Ti pɛ ti ʋilɛni su nɔ, eɠɛʋelei é poluwoni gi ma la. Falaɠɔn pìlɛni ʋolu nà-botii ma, é daaɠoli wotiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii zɛlɛ gului ʋa.»

Zozɛfe Falaɠɔn ná-segiti
poluʋɛ wo fai

14 Falaɠɔn Zozɛfe lolini, ti kulani kasoi ɠa ga gaazuvilɛi. É nɔungi woni, é ná-seɠeiti maavalibo, é li Falaɠɔn ʋɔ bɛ. 15 Falaɠɔn ɠɛni Zozɛfe ma: «Gè se bogɛ, nu nɔpɛ ge la zooni poluʋɛ wosu, kɛlɛ gè mɛnigɛ ga ɗa ɗa segi ʋoluʋɛ wo, ni nu a suɠulana è ma.» 16 Zozɛfe Falaɠɔn wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà laade, kɛlɛ GALA ka a gooɠaaʋote pagɔi ve Falaɠɔn ya.»

17 Falaɠɔn ɠɛni Zozɛfe ma: «Nà-segi zu, gè ɠɛni loni ziɛ wolai Nile laaʋɛ. 18 Gè nikɛ zaa lɔfela ɠaani, ti lɔtɔai, ti wola ʋagai. Ti lɛɛni, ti ɠula ziɛ wolai wu, ti ɗa daamii wo tufa lɛnugi zu ziɛ ɠobaʋɛ. 19 Naa ʋolu, nikɛ zaa lɔfela ɠiligaa ti ɠulani, ti lɛ zɔiti poluʋelei, ti ɠaɲaai, ti wola ɲɔuɗai, ti-ɠɔlɔgi ɠulaai ti ma, gè la dɛ ti ɠɛɠala ɠaani ɲɔi zu Ezipete yooi kpein su. 20 Nikɛ zaaiti ti ɠɔlɔgi ɠulaai ti ma, ti wola ɲɔuɗai, naati ti nikɛ zaa lɔfela mɔungiti miini, niiti ti lɔtɔa ɠɛni de. 21 Ti ti ɓɔleni, ti yei ti ɠoozu, nu la vɔlɔ kwɛɛga ga ti lɔɔʋɛ ti ɠoozu. Nikɛ zaa ɠaɲaiti ti ɲɔuni nɔ, eɠɛʋelei ti ɠɛni la mɔunpa. Eyɛsu gè wuun. 22 Naa ʋolu zegi mɔnɔ, ani ɠɔpɔ dɔfela ti laavegai, ti ʋagai, naati ti ʋɔnɔni ma lɔkulu gilagi ʋa. 23 Naa ʋoluma, ani ɠɔpɔ dɔfela ɠiligaa ti ʋɔnɔni zɔiti poluma, ti ɓooveai, ti zuɲakai, ti ʋooloai ga folo ɠulazu ʋele viilɛi. 24 Ani ɠɔpɔgiti ti ɓooveai, naati ti ani ɠɔpɔ dɔfela ʋagɔiti kpɔleni. Gè suɠulaa molikulagiti ma, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la poluʋɛ woni mà.»

25 Zozɛfe ɠɛni Falaɠɔn ma: «Segi bogai è ʋɛ, toɠa ga faa ɠila nɔ. Nii GALA ge ʋaazu kɛɛzu, naa ɠana é kula kɛlɛma Falaɠɔn ʋɛ. 26 Nikɛ zaa lɔfela ʋagɔiti ta ga kona dɔfelaiti, ani ɠɔpɔ dɔfela ʋagɔiti ta ga kona dɔfelaiti. Se gila kpegi nɔ ʋe. 27 Nikɛ zaa lɔfelaiti ti ɠaɲaai, ti ɲɔuɗai, ti ma mɔungiti poluma, naati ta ga kona dɔfela ɓalaa, ta ani ɠɔpɔ dɔfelaiti ti zuɲakaiti, ti ʋooloai ga folo ɠulazu ʋele viilɛi, ta ɠɛɛzu ga kona dɔfela ʋului. 28 Eɠɛʋelei nɔ gè boga da Falaɠɔn ma, nii GALA ge ʋaazu kɛɛzu, naa ɠa é kulaa kɛlɛma Falaɠɔn ʋɛ. 29 Pɛtɛ, kona dɔfela laawu, daamianigi wola ɠa mɔin Ezipete yooi kpein su. 30 Pului ma ɠona dɔfelai ɠa ʋa naati poluma, nu ɠa yeema anii mɔin ziɛgi naa ma Ezipete yooi zu. Pului ɠa zooi ɠoloɠolo. 31 Pului naa é ʋaazu, toɠa ɓɔi, nu ɠi ge la mɔ loa su vɔlɔ ga ni daamiani ge ʋooʋani zooi zu. 32 Ni Falaɠɔn segi ɠaa, ná zeizu ɠɛ fele, naa ɠa ga faa ʋe deveai niina GALA bɛ, é ʋaazu ɠɛɛzu ga suvilɛ.

33 «Falaɠɔn faa ɠila kɛɛna niizu, wɛlɛ vaa ga ɠima nui ta, nii keleɠelegai, è seɠe, è sei Ezipete yooi unda. 34 Kɛni Falaɠɔn ani makɛ nuiti sei zooi zu, ga ti Ezipete moloi zeizu lɔɔlusiɛi zeɠe ba, ani mɔin ɠona dɔfelaiti ma ziɛgiti su. 35 Kona pagɔiti su ti ʋaazu zeelizu, ti naama laamianigiti kpein gaalɛ ba, Falaɠɔn ná-devei wu, ti moloiti gaalɛ ba taaiti su, molo makɛsuʋɛti, ti ɗa wɛlɛ ti ma. 36 Daamianigi naati ta ɠɛ ʋuuni ná zooi ʋɛ, pulu ɠona dɔfelaiti bɛ, ti ʋaazu Ezipete yooi zu, naa ɠa a kɛ nuɓusɛiti ti mina za ga pului zooi zu.»

Zozɛfe zei vai ga kundiɠi wolai
Ezipete yooi unda

37 Naama wooiti ti wola nɛɛni Falaɠɔn ta ná-botiɠɛ nu wolaiti kpein bɛ. 38 Falaɠɔn ɠɛni ti ma: «Ada zoo nu ɠili sɔlɔɔsu nɛi ɓaa ga nii ɠɛʋele, nii GALA Zɛnvui a ɠɛ zeini su?» 39 Falaɠɔn ɠɛni Zozɛfe ma: «Tɛi GALA ge niima vaiti dɛa ga ɗe, nu nɔpɛ ge la ná nii a ɠeleɠele, é ɠɛ ga ɠima nu ɓalaa ga è ɠɛʋele. 40 Ɗa ɠa è ɠɛɛzu nà-pɛlɛyeɠei unda, nà-nuɓusɛiti kpein ta ɠolo ɗa-lɔgiti bɛ. Nà ɓɔɠɔi nɔ ɠa teʋegai è ʋa, ta gè ɠɛ è maazu ga masa kpɔkpɔgi maaʋele.» 41 Falaɠɔn ɠɛni Zozɛfe ma: «Wɛlɛ, gè è zeiɗa Ezipete yooi kpein unda, devei ɠa ɗa nɔ è ya.»

42 Falaɠɔn nà-masa balaɠaegi ɠulani yee ʋa, é dɔ Zozɛfe yeei ʋa. É seɠei looni kɔba, nii é ga geze ʋagɔi. É zanu kɔbu ansai ʋilini kɔbu. 43 É tɛɛni ná-wotoloi velesiɛi zu. Teʋesuʋɛ, ti ɗa zeze kakala ʋelei, ti ɗa ɠɛ ma: «À ʋilɛ ɲiibiɠa!» Zekana Falaɠɔn Zozɛfe zeini la Ezipete yooi kpein unda. 44 Falaɠɔn ɠɛni mɔnɔ Zozɛfe ma: «Nà ɠa gè ga Falaɠɔn! Ni ɗa laade, nu nɔpɛ ge la yeeʋua faa wu Ezipete yooi kpein su.» 45 Falaɠɔn Zozɛfe laasei pɛɛni ga Safenate-Payeneya. É Asenate zeɠeni, é fe zea ga anza, galagi daa ga Won, naa ná-zalaɠa ɠula nui Potifela ná-doun anzanui. Zozɛfe liini, é leʋeteʋe, é wɛlɛ Ezipete yooi ná kpein su.

46 Zozɛfe ná-konagi ɠɛni niina ga puusaʋagɔ (30), siɛgi zu é liini la, é lo Ezipete masagi Falaɠɔn ɠaazu. Seɠeai ma Falaɠɔn ʋɔ bɛ, é Ezipete yooi kpein suɓizɛni. 47 Kona dɔfelaiti daawu, niiti daamianigiti ti ɓɛtɛni su, zooi baalɔnɔgi veeni ga pooʋamai. 48 Zozɛfe kona dɔfelai ma laamianigiti kpein gaalɛɛni ba Ezipete yooi zu, é daamianigiti maaɓɔni, é pu taaiti su. É naa ʋuuni taai ɠilagilagi ɠoozuʋɛ, nii é ga maaɠoolii zu yooi ná-daamianigiti. 49 Zozɛfe moloi ɠaalɛɛni ba, gola mɔin eɠɛ kpoloɗɛi ma ɲaɠaegi. Naama ʋooʋamai maaʋele ma, ti looɠoni gaalu fai ʋa, tɔɔzei nu la mɔ ɠɛni zoosu é ʋa gaalu, tiegi lateʋega ɠɛni de.

Zozɛfe ná-dointi ta-vai

50 Pulu ɠona mɔunpagi yeeluɠɔ, Won ná-zalaɠa ɠula nui Potifela ná-doun anzanui Asenate zunu loun felegɔ zɔlɔɔni Zozɛfe ʋɛ. 51 Zozɛfe doun mɔungi laasei pɛɛni ga Manasé,* mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «GALA ge zèema nà-kpɔlɔiti kpein ma, ta kɛ̀ɛ ná-pɛlɛyeɠei kpein ma.» 52 É felesiɛi laasei pɛɛni ga Efelayime.† É ɠɛni ma: «Mazɔlɔɔ GALA ge kɛ̀a ga kpuɠu nu, zooi naa zu, ʋɛ gè ziiɓɔlɔi zɔlɔɔni ná.»

Pului

53 Kona dɔfelai niiti aniiti ti wola ɓɛtɛni su Ezipete yooi zu, naati ti leʋeni. 54 Kona dɔfela ʋuluiti ti tɔɔzeini ga ʋaa, eɠɛʋelei Zozɛfe boni la. Pului looni zooi kpein su, kɛlɛ daamianigi ɠɛni Ezipete yooi pɛ su. 55 Siɛgi zu pului a la Ezipete yooi kpein sona da, nuɓusɛiti ti ɓena kpeei loo Falaɠɔn woizu ga ti daamianigi zɔlɔɔ. Falaɠɔn ɠɛni Ezipete nui kpein ma: «À li Zozɛfe ʋɔ bɛ, nii é bosu wo ma, wo naa ɠɛ.» 56 Pului looni zooi kpein su. Zozɛfe daamiani makɛsuʋɛti kpein daalaoni, é ɗa moloi ʋɔdi Ezipete nuiti ma. Pului ɠɛni liizu ga ɓɔiɗa Ezipete yooi zu. 57 Nui ɠɛni zeɠezu zooi kpein su, ti ɗa ʋa Ezipete, Zozɛfe ʋɔ bɛ, ga ti moloi ɠeya, mazɔlɔɔ pului wola ɓɔini zooi kpein su.

42

Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti ti ʋaa laa mɔungi
Ezipete yooi zu

1 Zakɔɓe kaai ma ga moloi ɠa Ezipete yooi zu, é ɠɛni ná-doun zunuiti ma: «Lee vaa zu wo wɛlɛzu ɓɔɠɔ ʋa wo ɠilagilagi? 2 Gè mɛnigɛ ga moloi ɠa Ezipete yooi zu. À yei, wo ta ɠeya ná ade ʋɛ, nii a kɛ ade yɛ vulua, ade mina za.»

3 Zozɛfe kɛɛɠɛloun puugɔiti ti yeini Ezipete yooi zu molo ɠeyazuʋɛ. 4 Zakɔɓe la ɠɛni Zozɛfe deɠei Ɓɛnzamɛn ʋilɛni ti ʋolu, é ɠɛni luazu ga faa ɲɔu mina ɠɛ la. 5 Izilayɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni zɔiti saama, niiti ti yeini molo ɠeyazuʋɛ, mazɔlɔɔ pului ɓɔini Kanaan yooi zu.

Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti poluɠula vai

6 Zozɛfe ɠa é ɠɛni devei wosu zooi zu ná kpein. Tɔ ɠa é ɠɛni moloi ʋɔdizu nuɓusɛi kpein ma. Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti ti ʋaani, ti nɔkɔ bu, ti unpilɛ zooi ma. 7 Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti kaani. É ti ɠwɛɛni, kɛlɛ é ɓɔɠɔ ɠɛɛni, eɠɛ é la ti ɠwɛɛ. É la ɠɛni ɓɔɛni ti ʋɔ fɔɔn, é ɠɛni ti ma: «Mini ɠa wo zeɠeai ná?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá zeɠezu Kanaan yooi zu, gi ʋaaʋɛ daamiani geyazu.»

8 Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti kwɛɛni, kɛlɛ tiya mu ti la ɠɛni tɔun kwɛɛni. 9 Zozɛfe ɠigi looni segiti su, é boni, é ʋilɛ ti ʋa. É ɠɛni ti ma: «Wa ga nɛnɛgiti! Wo ʋaaʋɛ ga wo zooi ná-zobotalazuʋɛti sumɔ.» 10 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓa-o, màliɠii, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, gi ʋaaʋɛ nɔ ga gi molo ɠeya. 11 Gi kpein gá nɔ ga zunu ɠila kpegi ná-doun zunuiti, gá ga sɔɓelama nuiti, ɗa-wotiɠɛ nuiti gi la ga nɛnɛgaa nɔ.» 12 É ɠɛni ti ma: «Kpele-o, wo ʋaaʋɛ zooi ná-zobotalazuʋɛti sumɔsu nɔ.»

13 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nuiti gá ga kɛɛɠɛloun puugɔ maazu felegɔ (12), zunu ɠila kpegi ná-doun zunuiti Kanaan yooi zu. Loungo gelei, naa yɛgɛ gi-ɠɛɛ ʋɔ bɛ za, gila ge ɠɛni ná, naa la mɔ vulua.» 14 Zozɛfe ɠɛni ti ma: «Naa mu ka gè bosu wo ma, gè ɠɛ ma, wa ga nɛnɛgiti. 15 Wɛlɛ, ʋelegi gè ʋaazu wo ʋoluɠulazu la. Nà ɠonazu Falaɠɔn ma, nii é vulua, wo la ɠulazuʋɛ ɲɛgɛlɛin, ni wo-leɠei la ʋaani ʋɛ. 16 Wo zaama, à gila teʋe, é li, é ʋa ga wo-leɠei. Wa ma, wo yɛ kasoi ɠa eyɛsu wo ɓɔɛ wooiti poluɠula, nà kwɛɛ ni gaamai ɠa wo bosu. Ni naa laade, gè ɠonaa Falaɠɔn ma, nii é vulua, wa ga nɛnɛgiti.» 17 É ti kpein dɔɔni ʋɔɔma kasoi ɠa folo saʋagɔ laawu.

18 Foloi zaʋasiɛi ma, Zozɛfe ɠɛni ti ma: «Nɔ̀un nà luazu GALA ba. Nii gè bosu wo ma, à naa ɠɛ, wa zɛnvui wo. 19 Ni wa ga sɔɓelama nuiti, wo-ɠɛɛloin ta yɛ kasoi ɠa, ʋɛ wo ná, wɔun, wo li ga moloi, wo wa-ʋɛlɛyeɠeiti kɔnɔkula la, 20 naa ʋolu wo ʋa pɔ̀ ga wo-leɠei, naa ɠa a kɛ wa-ɓɔɛiti poluɠula, wo mina za.» Ti yeezeini naa wu, ti naa ɠɛ.

21 Ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Ungo, ade ɠɛɛʋɛ ga sɔba nu de-leɠei letegi, mazɔlɔɔ de ná-ziizoolɛi ɠaani, siɛgi zu é ɠɛni de maanɛɛnɛzu la, de la ɠɛni woiloni ma ɲɛgɛlɛin! Naa ɠa é kɛa niima maanɔɠɔ vai zeelia ade ma la.» 22 Luɓɛn kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ti ma: «Gè la ɠɛni bosu wo ma ɓaa, ga: ‹À mina ɲama ɠula gaazu vaa ɠɛ ga doungoi nii›? Kɛlɛ wo la ɠɛni woiloni gòo ma ɲɛgɛlɛin. Ma ɲamai ɠa niizu maaɠaazaɠa ge wosu de ma.» 23 Ti la ɠɛni suɠwɛɛ ga Zozɛfe ɠa gaaɠaazu, mazɔlɔɔ é ɓena daawooleʋe nui ɠɛ ti yɔɠɔzu.

24 Zozɛfe maaɠoozani ti ʋa, é li, é lo, é ɗa wɔlɔ. É ʋaani ʋolu, é ɓɔɛ ti ʋɔ, é Simiyɔn ɠulani ti zaama, é gili ti ɠaazu. 25 Zozɛfe devei veeni ga ti ta-ɓɔlɔiti daave ga moloi, ti ɛsɛ ná-walii la ná-ɓɔlɔi zu, ti daamianigiti fe ti ya, ta mi pelei zu. Naa ɠa ti kɛɛni. 26 Ti ta-zoovalegiti kasɔɠilini ga moloi, ti li.

27 Ti taɠila ge ná-molo ɓɔlɔi laalaoni ga é daamianigi ve ná-soovalegi ya, ʋɛ ti ɲiini ná, é wɛlɛni, é ná-walii ɠa ná-ɓɔlɔi laaʋɛ. 28 É ɠɛni kɛɛɠɛleaiti ma: «Nà-walii ɠaaɠalegɛ ma ʋolu, wɛlɛ lɛɛ ba nà-ɓɔlɔi zu!» Ti ɠoozuʋilini, ti ɗa lua, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Leeni ɠa GALA ge kɛa ga adeye?»

29 Ti zeelini ti-ɠɛɛ Zakɔɓe ʋɔ bɛ, Kanaan yooi zu. Ti naa kpein suɠulani ma, nii é ɠɛni ga tiye. 30 Ti ɠɛni ma: «Zunui nii é ga zooi maliɠii, kpɔɛʋɛ gi ʋɔ ga ɲɔuɗa, é gi zogɛ, eɠɛ gá ɠɛ ga nɛnɛgiti. 31 Gi ɠɛɛʋɛ ma: ‹Gá ga sɔɓelama nuiti, gi la ga nɛnɛgaa. 32 Gá ga kɛɛɠɛloun puugɔ maazu felegɔ (12), gi pɛɛ ga kɛɛɠɛi ma. Gilagi la mɔ ná, doungo gelei ɠa gi-ɠɛɛ ʋɔ bɛ za, Kanaan yooi zu.› 33 Zunui naa é ga zooi maliɠii, kɛɛʋɛ gi ma: ‹Pɛtɛ ʋelei nà kwɛɛ da ga wa ga sɔɓelama nuiti. À wo-ɠɛɛloin gila zɛ kòba. À daamianigi zeɠe wa-ʋɛlɛyeɠeiti faa ma. Tɔɔzei pului ɓɔiʋɛ. 34 À li, wo ʋa ga wo-leɠei pɔ̀. Nà kwɛɛ ga naa maaʋele ga wo la ga nɛnɛgaa, kɛlɛ wa ga sɔɓelama nuiti. Nà wo-ɠɛɛloin ve wo ya, wa zoo wo ziɛziɛ zooi zu, maaɠili la ɠɛa wo ma.› »

35 Siɛgi zu ti ta-ɓɔlɔiti suwoni da, ɛsɛ ná-wali ɓuun ge ɠɛni laani ná-ɓɔlɔi zu. Tiya-o, ti-ɠɛɛ-o, ti wɛlɛni, ti ta-wali ɓuungi ɠa, eyɛsu ti ɗa lua. 36 Ti-ɠɛɛ Zakɔɓe ɠɛni ti ma: «Wa bàlasu dòinti ma! Zozɛfe la mɔ ná, Simiyɔn la mɔ ná mɔnɔ, wa ga Ɓɛnzamɛn zeɠe mɔnɔ, wo lii la! Nà nɔ ɠa naa kpein ge yɛsu ga ze.»

37 Luɓɛn ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «Ɗa dòun zunu felegɔiti paa, ni gè la ɠaleni ma è ʋɔ ga Ɓɛnzamɛn. Kaliva mà, nà ɠale ma la, gè ʋaa la è ʋɔ.» 38 Zakɔɓe ɠɛni ma: «Ɓa-o! Wo la lia ʋɔɔma pɛ wa dòun zunui, mazɔlɔɔ diɛ zunui zaa, tɔ ɠila kpe nɔ ɠa é zèa niina. Ni faa ɲɔu a maazɔlɔɔna siɛi zu, wo la ʋaazu bosu, wa nɔ̀undeɠa ɠolegiti zeizu gɔvɛalaazu soolɛi zu.»

43

Zakɔɓe vaa vai
Ɓɛnzamɛn lii vai wu

1 Pului ɠɛni liizu ga wola ɓɔiɗa zooi zu. 2 Siɛgi zu ti ɓeni la ga moloi mi, nii ti zeɠeni la Ezipete yooi zu, Zakɔɓe ɠɛni ná-doun zunuiti ma: «À ɠale ma, wo li, wo daamianigi tago ɠeya ade ʋɛ.»

3 Zuda gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zunui naa boni, é maaɓakpa ga: ‹Wo la mɔ ɠaazulaa gàazuʋɛ ma, kɛni wo-leɠei a yɛ ná wo ʋolu, wo ʋa.› 4 Ni ɗa yeeɓena gi-leɠei ʋa, gi li ʋɔɔma, gá li naazu Ezipete yooi zu, gi daamianigiti geya è ʋɛ. 5 Kɛlɛ ni è la pɔ, è ʋa teʋe, gi la kɛa, gi ʋa yei pɛ, mazɔlɔɔ zunui naa ɠɛɛʋɛ gi ma: ‹Wo la mɔ ɠaazulaa gàazuʋɛ ma, kɛni wo-leɠei a yɛ ná wo ʋolu, wo ʋa.› »

6 Izilayɛle ɠɛni ma: «Lee vaa ɲɔu mu kana wo kɛai ga ze, wa ɠɛna lia ɠɛɛzu zunui naa ma, wo-ɠɛɛloin taɠili kana mɔnɔ?» 7 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Zunui naa gi ɠaazaɠagɛ ga fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛgi gá-vaiti ma, ta gá-ʋɛlɛyeɠe vaiti, é ɠɛ ma: ‹Wo-ɠɛɛ ɠa dɛ vulua ɓaa? Kɛɛɠɛloun ɠili ka wo ʋɛ?› Gá ma, gi gooɠaaʋotegi veeni naati pɛ su, gá la zoo ɠale gi kwɛɛ ga toɠa ɠɛ gi ma: ‹À li, wo ʋa ga wo-leɠe zunui›?»

8 Zuda ɠɛni kɛɛɠɛ Izilayɛle ma: «Doungoi yɛ ná, é li pɔ̀, naa ɠa a kɛ, gi wuzeɠe, gi li, ada zoo de zɛnvui wo, ade mina za, ɗa-o, gi-lointi-yo, giya-o. 9 Nà ɠa gè ga zeelagai, ga nà ɓaazu tɔun maazu, ɗa maaɠaazaɠabo mà, ni gè la ʋaani la ʋolu è ʋɔ, gè ʋa pilɛ è ɠakala si, gè ɠɛ è ya ga sɔba nu eyɛsu ɠɔ. 10 Ni gi la ɠɛni lɛbini eyɛsu niizu zeeli, é ga gi ziɛ ná zeizu ɠɛ ɠɛɠala fele.»

11 Ti-ɠɛɛ Izilayɛle ɠɛni ti ma: «Tɛi é ɠɛa ɠana, à nii ɠɛɛna mu. À zooi ma zɔlɔɔ gani ʋagɔiti seɠena, wo ti ʋu wa-ɓɔlɔiti su, wo lii la ga sabaliʋai zunui naa ʋɔ, gulɔ maku nɛɛnɛgi tago, ta kɔin gulɔi tago, ta gulu mana maku nɛɛnɛgi, ta miilegi, ta gulu waai ma ɠɛzɛiti, niiti ti ga pisetasegiti ta amandegiti. 12 À walii ma ʋɛɛda felegɔi zeɠe, wo ɠale ma ga walii ti daani wa-ɓɔlɔiti daaʋɛ, tanisu kaka faa nɔ ɠɛni de. 13 À wo-leɠe zunui zeɠe, wo wuzeɠe, wo ɠale ma zunui naa ʋɔ bɛ. 14 GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii zaalai ve wo ya zunui naa ɠaazu, é va bu, é yeeɓe wo-ɠɛɛloin zɔi ʋa, ta Ɓɛnzamɛn, ga ti ɠale ma wo ʋɔ. Nɔ̀un nà, ni nà ʋalasu dòinti ma, gè ʋala ti ma!» 15 Ti sabaliʋai zeɠeni, ti walii ma ʋɛɛda felegɔiti seɠe ya, ti li ga Ɓɛnzamɛn ɓalaa. Ti yeini Ezipete yooi zu, ti li, ti ɓɔɠɔ lɛ ga Zozɛfe.

Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti suzo fai ga pagɔ

16 Zozɛfe wɛlɛni, é Ɓɛnzamɛn ɠa ti ʋa, é ɠɛ ná-naavolo unda nui ma: «Nui niiti tɛ nà-pɛlɛi wu, suai ta ʋaa, è kpɛtɛ, è daamii ɠɛʋele ɓɛtɛ, mazɔlɔɔ niima nuiti ta ʋaazu laamiizu pɔ̀ bɛ folo gaalɔgai ma.» 17 Zunui naama vaiti kpein kɛɛni, niiti Zozɛfe deveni ti ma, é liini ga nuiti Zozɛfe ná-pɛlɛi wu. 18 Ti luani siɛgi zu ti liini ga tiye la Zozɛfe ná-pɛlɛi wu, ti ɠɛni ma: «Walii vaa ʋe, é ɠɛni ada-ɓɔlɔiti su zɔizu. Naa ɠa ti liizu ga adeye ma, ti vala ade ʋa ga maaɓaai, ti de ɠɛ ga duɔiti, ti da-zoovalegiti seɠe.» 19 Ti maaɓuɠaai ma Zozɛfe ná-naavolo unda nui ʋa, ti ɓɔɛni pɔ nu lɛɛzuʋɛ pɛlɛlaʋɛ. 20 Ti ɠɛni ma: «Gi maavaayɛ, màliɠii! Gi ʋaa ná zeizu ɠɛ ɠila, ga gi daamianigiti geya. 21 Siɛgi zu gi zeeliai ma ʋɛ maanɛɛni ga gi ɲi ná kpidii, gi gá-ɓɔlɔiti daalaoni, ɛsɛ ge wɛlɛni, é ná-walii ɠa ná-ɓɔlɔi laaʋɛ, é ɠɛni nɔ kpein ga walii naa liegɔi, gi pɔdii looni la. Gi ʋaaʋɛ la ʋolu. 22 Gi ʋaaʋɛ ɓalaa ga wali ɠiligaa, ga gi daamianigiti geya. Gi la kwɛɛ ɓɛ ɠa é gá-walii laani gá-ɓɔlɔiti su.»

23 Naavolo unda nui ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À yiilɛi, wo mina lua! Wa-ƓALAGI ʋe, wo-ɠɛɛ ná-GALAGI, nii é naavoloi laani wa-ɓɔlɔiti su. Wa-walii zeelini zèa.» Naa ʋolu é yeeɓeni Simiyɔn ʋa, é lii la ti ʋɔ. 24 É ti lɛɛni Zozɛfe ná-pɛlɛi wu, é ʋa ga ziɛi ti ʋɔ, ti ɠɔɠɔiti maagba. É daamianigi veeni ɓalaa ta-zoovalegiti zea. 25 Ti ɠɛni sabaliʋaiti kɛʋele ɓɛtɛzu, ti ɗa Zozɛfe maaɓɔun, é ɠɛɛzu é ʋa folo gaalɔgai ma, mazɔlɔɔ é woni ti ma ga ta daami wosu ʋɔɔma ta tiye.

26 Siɛgi zu Zozɛfe ʋaani la ná-pɛlɛi wu, ti sabaliʋai veeni zea, nii é yɛni ti ya, ti ʋaa la, ti nɔkɔni bu zooi ma. 27 É ti ɠaazaɠani ʋelei ti ɠɛʋelei la, é ɠɛ ti ma: «Wo-ɠɛɛ ma wɔlɔzaɠagi, nii wo ná-fai woni, kɛdɛgɛ? Toɠa dɛ vulua?» 28 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nui gi-ɠɛɛ ɠɛdɛgɛ, toɠa dɛ vulua.» Ti laani kɔɠɔwu. 29 Zozɛfe wɛlɛni, é Ɓɛnzamɛn ɠa, nii é ɠɛni ga deɠei, dee ná-doun zunui. É gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Wo-leɠe zunu ɠaaɓelagi ɠaa, nii wo ná-fai woni mà?» É ɠɛni naa ma: «GALA ge è ɠaazumaawɔinɠa, dòun zunu!» 30 Zozɛfe ɠulani ga suvilɛ, mazɔlɔɔ deɠei ɠaa vai zu bɛ, naa kɛɛni wuulee, gɔlɔ wɔin soni. É lɛɛni daa ʋɛlɛi wu, é wɔlɔ. 31 Naa ʋolu é ɠaazuʋɛ gbani, é ɠula ná. É ɠaaɓaani é ɓɔɠɔ zuzo, é ɠɛni ma: «À ʋa ga daamianigi.»

32 Ti Zozɛfe nɔnɔi veeni zea yɛ, kɛɛɠɛleaiti tɔnɔi ɠɛ yɛ, Ezipete nuiti ti ɠɛni laamiizu pɔ bɛ, naati ɓalaa tɔnɔ veeni ti ya yɛ, mazɔlɔɔ Ezipete nuiti ti la ɠɛni kɛa, ti ʋa laami ʋɔɔma ta Eɓulu nuiti, ti ɠaazu kɔzɔba va ɠɛni ga naa. 33 Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti ti zeini gaazu ga ti zɔlɔɔ pelei, é zo ma mɔungi ma, é li ma ɠaaɓelagi ʋɔ. Ti ɠɛni wɛlɛzu ɓɔɠɔ ʋa, ti laavɔai, ti ɠilagilagi. 34 Zozɛfe daamianigiti teʋeni ti ʋɔ, niiti ti ɠɛni ná-taɓalii ɠa. Ɓɛnzamɛn ɠɛni sɔlɔɔsu, ná zeizu ɠɛ lɔɔlu, é leʋe zɔiti ba. Ti ɓɔɔleni, ti ɠoozunɛ ta tiye.

44

Unma vai yɛ fai ga Ɓɛnzamɛn

1 Zozɛfe devei nii veeni ná-naavolo unda nui ya, é ɠɛ ma: «Niima zunuiti ta-ɓɔlɔiti daave ga daamianigiti, eɠɛʋelei ta ziɛ bu la, è ɛsɛ ná-wali la ná-ɓɔlɔi la. 2 Nà-kpɔɔle wɔwɔi, nii é ga walii, ɗa naa la loungo gelei ná-ɓɔlɔi la, è pɛɛ ná-molo zɔngɔi ʋa.» Pɛlɛ ungi Zozɛfe ná-deveiti kɛɛni.

3 Sobui, geelaalaogai ma, ti yeeɓeni nui niiti ba ta ta-zoovalegiti, ti li. 4 Ti ɠulaai ma taai ʋa, ti maa la ɠɛni dɛ ɠoozani, Zozɛfe ɠɛni ná-naavolo unda nui ma: «Wuzeɠe, è li, è ʋilɛ nui niiti polu. Siɛgi zu è ti ɠɔɠɔzu mɛɛnsu da, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Lee vaa zu wo faa ʋagɔi zuloozu ga faa ɲɔi? 5 Leeni vaa zu wo màliɠii ná-kpɔɔle wɔwɔi unmaai, nii a ɗa ɓɔɔle su, é ɗa seɠe, é adɔi ɓɛɛ la? Faa ɲɔu wola ɠana wo kɛai ga ná.› »

6 Naavolo unda nui ti ɠɔɠɔzumɛɛnni, é ɓɔɛ ti ʋɔ, eɠɛʋelei nɔ maliɠii boni la ma. 7 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Leeni vaa zu màliɠii ɓɔɛzu ɠana ga naama zii? Ɗa-wotiɠɛ nuiti ti la dɛ naama ɠisiɛ nɔpɛ boni ga ti naa ɠɛɠala vaa ɲɔu ɠɛ! 8 Walii gi kaani gá-ɓɔlɔiti daaʋɛ, gi ʋaaʋɛ ga naa ʋolu è ʋɔ, gi zeɠe la Kanaan yooi zu. Lee vaa zu gá li mɔnɔ walii ɓaa mu zanu unmazu è-maliɠii ná-pɛlɛi wu. 9 Ɗa-wotiɠɛ nuiti gi zaama, zɔi nɔpɛ kpɔɔle wɔwɔi ɠulazu zeeʋo su, naama nui ɠa za, giya ɓɔɠɔi gá ɠɛ ga màliɠii ná-duɔiti!» 10 Naavolo unda nui ɠɛni ti ma: «Naa zolooga eɠɛʋelei wo bogai la. Zɔi nɔpɛ a ɠula zeeʋo su, naama nui ɠa ɠɛ ga nà-duɔi, naazu wɔun, wa ɠɛ ga sɔbalala nuiti.»

11 Ɛsɛ ge ɠaazuvilɛni, é ná-ɓɔlɔi ʋilɛ zooi ma, é daalao. 12 Naavolo unda nui ta-ɓɔlɔiti suveelɛni, é tɔɔzeini ti-ma ɓakologi ʋa, é gaaɓela ti-ma loungoi ma. Kpɔɔle wɔwɔi ɠaani Ɓɛnzamɛn ná-ɓɔlɔi zu. 13 Ti ta-zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, ɛsɛ ge ná-soovale kasɔɠili ʋolu, ti ɠale ma taazu.

14 Zuda ta kɛɛɠɛleaiti ti zeelini Zozɛfe ná-pɛlɛi wu, naa ɠɛni dɛ ná-pɛlɛi wu, ti nɔkɔni bu zooi ma. 15 Zozɛfe ɠɛni ti ma: «Leeni vaa ɠa wo kɛai ga nii? Wo la kwɛni ɓaa, ga zunui eɠɛʋelei gè la, ná zoo adɔi ɓɛɛzu?» 16 Zuda gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee ɠa gá bo màliɠii ma? Gá ɓɔɛ ɠale? Gá ɓɔɠɔ maalobo ɠale? GALA ge ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-vaaɠaazagi ɠula kɛlɛma. Giya ɠaa, gi ɠɛa ga màliɠii ná-duɔiti, giya-o, zɔi kpɔɔle wɔwɔi ɠaai zea-o.» 17 Kɛlɛ Zozɛfe ɠɛni ma: «Gè ɠizo naa ma, gè ʋa naa ɠɛɠala vaa ɠɛ! Nui nii kpɔɔle wɔwɔi ɠaai zea, naa ɠa a ɠɛ ga nà-duɔi. Kɛlɛ wɔun, à li wo-ɠɛɛ ʋɔ ziilɛigi zu.»

18 Zuda maaɓuɠani Zozɛfe ʋa, é ɠɛ ma: «Màliɠii, soma, è va bu ɗa-wotiɠɛ nui ɓɔɛ è ʋɔ, naa mina ɠɛ ga ɗa-yiiɠaawana vaa wola ɗa-wotiɠɛ zunui laalɔɠɔma, mazɔlɔɔ è ɠɛɛʋɛ eɠɛ Falaɠɔn. 19 Mɔunpa, màliɠii ɗa-wotiɠɛ nuiti gaazaɠani, é ɠɛ gi ma: ‹Kɛɛɠɛ ɠa wo ʋɛ nɛi, ɓaa wo-ɠɛɛloin taɠili?› 20 Gi màliɠii wooɠaaʋoteni ga, gi-ɠɛɛ ma wɔlɔzaɠagi ɠa ná, ta gi-leɠe zunu ɠilagi, nii é sɔlɔɔgai pɔlɔzaɠagai ma, naa diɛi zaa. Nii ɠila kpe ka zɛgai dee ya, kɛɛɠɛ gola nɛai ʋɛ. 21 È ɠɛni ɗa-wotiɠɛ nuiti gi ma: ‹À li, wo ʋaa la pɔ̀, gè ka ga ɠaazuʋɛ nà ɓɔɠɔi.› 22 Gi màliɠii wooɠaaʋoteni ga, zunu loungoi la zooga é ʋa zeɠe kɛɛɠɛ ʋa, ni naa laade, kɛɛɠɛ ɠa za. 23 È ɠɛni ɗa-wotiɠɛ nuiti gi ma: ‹Ni wo-leɠei la yɛni wo ʋolu, wo ʋa ʋa, wo la mɔ ɠaazulaa gàazuʋɛ ma pɛ.› 24 Siɛgi zu gi lɛai ma la ʋolu ɗa-wotiɠɛ nui gi-ɠɛɛ ʋɔ bɛ, gi màliɠii wooiti boni ma.

25 «Siɛgi zu gi-ɠɛɛ ɠɛni ma la: ‹À ɠale ma, wo li, wo daamianigi ta ɠeya ade ʋɛ,› 26 gi gooɠaaʋoteni, gi ɠɛ ma: ‹Gi la zooga ɠalesu ma ná, kɛni ni gi-leɠe zunui ɠa gi ʋa, gá yei naazu, mazɔlɔɔ ni gi-leɠe zunui la gi ʋa, gi la zooga gi ʋa ɠaazula zunui naa ɠaazuʋɛ ma.› 27 Ɗa-wotiɠɛ nui gi-ɠɛɛ ɠɛni gi ma: ‹Wo kwɛni ga ànzai Lasɛle doun zunu felegɔ zɔlɔɔni bɛ̀. 28 Gilagi ɠulani zèa, nà ɠisiɛzu ga, ɠiteɠitegi zu, dɔɓɔ zuai ta ɠa é soni, é baliʋali ga, tɔɔzei gè la mɔ ɠɛni kaani eyɛsu zaaɠaza. 29 Wa niima gelei zeɠena mɔnɔ, wo lii la, wo maaɠooza la bà, faa ɲɔu a ɠɛɛna la, wa nɔ̀undeɠa ɠolegi yeizu gɔvɛalaazu soolɛi zu.›

30 «Niizu, ni nà ɠalena ma ɗa-wotiɠɛ nui kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, zunu loungoi la yɛni gi ʋolu, gi ʋa li, ta nii ti ɠiliai ɓɔɠɔ ʋa, 31 toɠa za. Ɗa-wotiɠɛ nuiti gá ɠɛ ga sɔba nuiti, ni gá ɗa-wotiɠɛ nui gi-ɠɛɛ nɔundeɠa ɠolegi yeina gɔvɛalaazu soolɛi zu. 32 É ɓudɛ naa maazu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè yeelaani doungoi ná-fai ɠa. Gè ɠɛni kɛ̀ɛ ma: ‹Ni gè la ʋaani la ʋolu è ʋɔ, nà ɠɛ ga sɔba nu è letema eyɛsu ɠɔ.›

33 «Màliɠii, nà è maanɛɛnɛzu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà yɛ zunu loungoi ʋotogi zu, gè ɠɛ ga màliɠii ná-duɔi, zunu loungoiti ti li ta diɛni. 34 Nà zoo lɛɛzu ɠale kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, ni zunu loungoi la liini pòlu? Ee! Gè mina nimizai ɠa, nii é ʋaazu zeelizu kɛ̀ɛ ma!»

45

Zozɛfe ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga kɛɛɠɛleaiti

1 Zozɛfe la mɔ ɠɛni ziɛni ná wu, é ʋa ɓɔɠɔ zuzo naati kpein gaazu, ti ɠɛni loni maaɠoolii zu. É wooɠulani, é ɠɛ ma: «À nuiti kpein kula!» Nu nɔpɛ ge la ɠɛni yɛni Zozɛfe ɠoba, siɛgi zu é ɠɛni ɓɔɠɔ lɛɛzu la ga kɛɛɠɛleaiti. 2 É wola wooɠulani ga gɔlɔi, eyɛsu Ezipete nuiti ti mɛni, ma wooi zeelini Falaɠɔn ná-pɛlɛyeɠei ma.

3 Zozɛfe ɠɛni kɛɛɠɛleaiti ma: «Nà ga Zozɛfe! Kɛ̀ɛ ɠa nɛi dɛ vulua?» Kɛlɛ kɛɛɠɛleaiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa tɔun gooɠaaʋote, mazɔlɔɔ ti ɠɛni luazu ba, ti zasu ɗa ɓali gaazu. 4 Zozɛfe ɠɛni kɛɛɠɛleaiti ma: «Nà wo maanɛɛnɛzu, à maaɓuɠa bà.» Ti maaɓuɠani ba. É ɠɛni ti ma: «Nà ɠa gè ga Zozɛfe, wo-ɠɛɛloin, nii wo pɔdini, ti ʋaa la Ezipete yooi zu. 5 Niizu, naa mina ɠɛ wo ʋɛ ga ziiɓɔlɔ vaa, naa mina wo yiiɠaawana ga tɛi wo pɔ̀dini. Pàaʋɛ ʋɛ, nu yɛnvui makɛ vai ɠa é kɛa GALA ge tèʋe ʋɛ wo luɠɔ. 6 Mazɔlɔɔ kona felegɔ ɠaa na, pului loai zooi zu, kona dɔɔlugɔ ɠa dɛ ná ʋolu, wozawoli la ɠɛa, ɓaa molo leʋe vaa. 7 GALA ge tèʋegɛ wɔun wo luɠɔ, nii a kɛ wo yɛ vulua zooi ɠa, wo-yɛnvui makɛ, naa ɠɛ ga kpɔba vaa wola. 8 Naa ɠa é ba, wa laade, wo ʋa tèʋe ʋɛ, kɛlɛ GALA be. É sèiʋɛ ga Falaɠɔn kɛɛɠɛ, é kɛ̀ ga ná-pɛlɛi maliɠii, é kɛ̀ɛʋɛ ga Ezipete yooi kpein ma ɠundiɠi wolai.

9 «À ɠale ma fala, wo li kɛ̀ɛ ɠoba. Wa ɠɛ ma: ‹È-loun zunui Zozɛfe ɠa é niima wooi laazeelizu è ma: GALA ge sèiɗa ga Ezipete yooi kpein maliɠii. Suvilɛ, è ʋa pɔ̀ bɛ! 10 Ɗa ʋaazu zeizu Gosɛn yooi zu, è ɠɛ kòbaʋɛ, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, è lounlointi-yo, wa ɗa-ʋaalagiti, ta ɗa-nikɛiti, é ʋɛɛ nii kpein ba, é ga è-ɠɔligiti. 11 Miná ɠa nà è-maavai pɛ kɛ ná, naa ɠa a kɛ è la ʋalaga ani nɔpɛ ma, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, ta nii kpein é ga ɗɔnɔi, mazɔlɔɔ kona dɔɔlugɔ ʋului ɠa dɛ ʋaazu.›

12 «Wa ɓɔɠɔi wo kaa ga ɠaazuʋɛ, dèɠei Ɓɛnzamɛn ɓalaa kaa ga ɠaazuʋɛ, ga nà ɓɔɠɔgoi ɠa gè ɓɔɛzu wo ʋɔ. 13 Ɠaazu unfegi kpein é bɛ̀ Ezipete yooi zu, à li, wo naa zuɠula kɛ̀ɛ ma, nii kpein wo kaa ga ɠaazu, wo naa wo ma. À suvilɛ, wo ʋaa ga kɛ̀ɛ ʋɛ.»

14 Naa ʋolu, é yeeʋilini deɠe zunui Ɓɛnzamɛn ɠɔgi zu, é wɔlɔ. Ɓɛnzamɛn yee yɛni kɔgi ʋa, é ɗa wɔlɔ. 15 É kɛɛɠɛleaiti kpein nɛɛnɛni ɓalaa, é ɗa wɔlɔ. Naa ʋoluma, kɛɛɠɛleaiti ti yɛpɛni tɔun pɔ.

Falaɠɔn Zakɔɓe loli fai
Ezipete yooi zu

16 Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti paa vai ma wooi vazani Falaɠɔn ná-pɛlɛi wu. Naa nɛɛni Falaɠɔn ʋɛ ta ná-botiɠɛ nu wolaiti. 17 Falaɠɔn ɠɛni Zozɛfe ma: «Ɠɛ è-ɠɛɛleaiti ma: ‹À wa-loganiiti kasɔɠili, wo li Kanaan yooi zu, 18 wo wo-ɠɛɛ zeɠe ta wa-ʋɛlɛyeɠe wu nuɓusɛiti, naa ʋolu wo ɠale ma, wo ʋa pɔ̀ bɛ. Nà zooi ʋasuʋɛti fe wo ya Ezipete yooi zu. Wa zooi ná-kulanuma ʋagɔiti sɔlɔɔ, wo mi.› 19 Ɗa devei nii ve ti ya, è ɠɛ ti ma: ‹À wotoloiti seɠe Ezipete yooi zu, wo-lointi bɛ ta wo-anzaiti. Wa wo-ɠɛɛ ɓalaa seɠe, wo ʋa. 20 Wo-yii mina ɠoloɠolo wo-ɠɔligiti faa zu, mazɔlɔɔ anii ʋagɔiti ti Ezipete yooi zu, naati ta ɠɛ ga wɔnɔ.› »

21 Izilayɛle ná-dointi ti kɛɛni ɠana nɔ. Zozɛfe wotoloiti feeni ti ya, eɠɛʋelei Falaɠɔn ná-devei ɠɛni la. É daamianigiti feeni ti ya ɓalaa, nii ta mi pelei zu. 22 É seɠe niinɛi veeni ti ɠilagilagi ya. É wali ɠae unsaʋagɔ (300) veeni Ɓɛnzamɛn ya, ta seɠe niinɛ lɔɔlugɔ. 23 É soovale sinɛ puugɔ leʋeni kɛɛɠɛ ma, ti ɠasɔɠiliai ga Ezipete anii ʋapagiti, ta soovale saa puugɔ ti ɠasɔɠiliai ga moloi, ta ɓului, ta daamianigiti kɛɛɠɛ ná-siɛ vai zu. 24 Naa ʋolu, é yeeɓeni kɛɛɠɛleaiti ba, ti li, é ɠɛ ti ma: «À mina ɓɔɛ pelei zu.»

25 Ti ɠaleni ma, ti zeɠe Ezipete yooi zu, ti lɛ Kanaan yooi zu ti-ɠɛɛ Zakɔɓe ʋɔ bɛ. 26 Ti ɠɛni ma: «Zozɛfe ɠa dɛ vulua, tɔ ɠa é Ezipete yooi kpein unda.» Kɛlɛ Zakɔɓe ɠaalɛini nɔ tɔɔn, mazɔlɔɔ é la ɠɛni laani ti la. 27 Ti wooiti kpein daazeelini ma, niiti Zozɛfe ti woni ti ma. Zakɔɓe wotoloiti kaani, niiti Zozɛfe ti leʋeni seɠe vai zu. Názu ɠa ti-ɠɛɛ Zakɔɓe yiilɛini la ɓɔɠɔ ma. 28 Izilayɛle ɠɛni ma: «É zolooga! Dòun zunui Zozɛfe ɠa dɛ vulua! Nà liizu, gè pɛtɛ, aisa gè ʋa za.»

46

Zakɔɓe yei vai Ezipete yooi zu

1 Izilayɛle ʋilɛni pelei zu, é ɗa li, é ʋɛɛ naati kpein ba, ti ɠɛni ga nɔnɔi. Siɛgi zu é zeelini la Ɓeel-Seɓa, é zalaɠaiti kulani kɛɛɠɛ Izaake ná-GALAGI ʋɛ. 2 GALA ge ɓɔɛni Izilayɛle ʋɔ kulakɛlɛmaiti su kpidii naa. É tolini, é ɠɛ ma: «Zakɔɓe! Zakɔɓe!» Izilayɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛni ma: «Nà ɠaa!» 3 GALA ge ɠɛni ma: «Nà ga GALA, è-ɠɛɛ ná-GALAGI. Mina lua è lii vai zu Ezipete yooi zu, mazɔlɔɔ náʋɛ ɠa gè è ɠɛɛzu ná ga zii wola. 4 Nà ɓɔɠɔi ɠa gè yɛsu è ʋa, de yei Ezipete yooi zu, nà ɓɔɠɔi nɔ ɠa mɔnɔ gè ʋaazu lɛɛzu ga ɗe, gè è ɠula náʋɛ. Ɗa zaana, Zozɛfe ɠa é ʋaazu è-ɠaazuʋɛti pɛɛzu ma ga tɔ ɓɔɠɔi zeei.»

5 Zakɔɓe zeɠeni Ɓeel-Seɓa. Izilayɛle ná-doun zunuiti ti ti-ɠɛɛ Zakɔɓe zeɠeni, ta ti-lointi, ta ti-anzaiti, ti ti lɛ wotoloiti su, niiti Falaɠɔn ti leʋeni ga ti ti zeɠe ti zu. 6 Ti ta-logani ɓulugiti seɠeni ɓalaa, ta ti-yeaɠɔligiti kpein, niiti ti ti zɔlɔɔni Kanaan yooi zu. Pele ɠana Zakɔɓe zeelini la Ezipete yooi zu, é ʋɛɛ ná-pɛlɛyeɠei kpein ba. 7 É liini ga ná-pɛlɛyeɠei kpein Ezipete yooi zu: ná-doun zunuiti, ta naati ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti, ta ná-doun anzanuiti.

Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei,
nii é yeini Ezipete yooi zu

8 Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, niiti ti yeini Ezipete yooi zu, Zakɔɓe ta ná-doun zunuiti.

Zakɔɓe ná-doun zunu mɔungi, é sɔlɔɔni, daaseigi ɠɛni ga Luɓɛn. 9 Luɓɛn ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Enɔke, Palu, Ɠɛsɛlon, ta Kaalemi.

10 Simiyɔn ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yemuwɛle, Yamin, Woɠade, Yakin, Soɠaal, ta Sayile, nii é ga Kanaan anzanui ná-doun zunui.

11 Levi ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Gɛɛlɛson, Keɠate, ta Melali.

12 Zuda ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɛɛl, Wonan, Sela, Pelɛze, ta Zela. Kɛlɛ Ɛɛl ta Wɔnanni ti zaani Kanaan yooi zu. Pelɛze nɔnɔ ma loun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɠɛsɛlon ta Ɠamule.

13 Isakaal ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Tola, Puva, Yoɓe, ta Similon.

14 Zaɓulɔn ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Selɛde, Elon, ta Yaleyɛle.

15 Zunu lointi kana Lea ti zɔlɔɔni Zakɔɓe ʋɛ Padan-Alame, é ʋɛɛ ti-loun anzanui Dina ʋa. Ti-mavofodaiti pɛ ti ɠɛni ga nu ʋuusaʋa maazu saʋa (33).

16 Gade ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Sifiyon, Ɠagi, Suni, Ɛseɓon, Eli, Alodi, ta Aleli.

17 Asɛɛl ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yimina, Yisiva, Yisivi, Ɓelia, ta ti-ʋaazeelai Sela. Ɓelia ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɠeɓɛɛl ta Malekiyɛle.

18 Zakɔɓe mavofodaiti kana ti yɔɠɔzu ta Zilepa, botiɠɛ anzanui nii Laɓan feeni ná-doun anzanui Lea ya. Ti pɛ ti ɠɛni ga nu puugɔ maazu lɔzita (16).

19 Zakɔɓe anzai Lasɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zozɛfe ta Ɓɛnzamɛn.

20 Won ná-zalaɠa ɠula nui Potifela ná-doun anzanui Asenate doun felegɔ zɔlɔɔni Zozɛfe ʋɛ Ezipete yooi zu: Manasé ta Efelayime.

21 Ɓɛnzamɛn ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɓela, Ɓekɛɛl, Asaɓɛle, Gela, Naaman, Eyi, Lɔse, Mupime, Ɠupime, ta Aalede.

22 Zakɔɓe mavofodaiti kana ti yɔɠɔzu ta Lasɛle. Ti pɛ ti ɠɛni ga nu puugɔ maazu naani (14).

23 Dan ná-doun zunui ɠɛni ga: Ɠusime.

24 Nɛfɛtali ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yaseyɛle, Guni, Yesɛɛl, ta Sileme.

25 Zakɔɓe mavofodaiti kana ti yɔɠɔzu ta Ɓiliɠa, botiɠɛ anzanui Laɓan feeni ná-doun anzanui Lasɛle ya. Ti pɛ ti ɠɛni ga nu lɔfela.

26 Nuiti ti yɛni Zakɔɓe ʋa, ti ʋa Ezipete yooi zu, ti ɠulaai tɔun su, ti kpein kpɔga ɠɛni ga nu ʋuulɔzita maazu lɔzita (66), Zakɔɓe ná-doun zunuiti ti-anzaiti ti la naama ɠaalugi zu. 27 Zozɛfe ná-doun zunuiti ti zɔlɔɔni Ezipete yooi zu: nu felegɔ. Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei ma nuɓusɛi liegɔi é yeini Ezipete yooi zu, é ɠɛni ga nu ʋuulɔfela (70).

Zakɔɓe zeizu ɠula vai
Gosɛn yooi zu

28 Zakɔɓe Zuda leʋeni luɠɔʋelei Zozɛfe ʋɔ bɛ, é bo ma ga é daaɠomi Gosɛn. Ti zeeliai ma Gosɛn yooi zu, 29 Zozɛfe ná-wotoloi ɠɛʋele ɓɛtɛni, é lɛ su, é li Gosɛn, kɛɛɠɛ Izilayɛle laaɠomisu. É kaai ma nɔ feya, é vɛɛlɛ ga kɔgi, é lɛbi wɔlɔzu zeei naa ɠɔgi ʋa. 30 Izilayɛle ɠɛni Zozɛfe ma: «Nà zoo zaazu niina, tɔɔzei gè è-ɠaazuʋɛ ɠaa, ɗa dɛ vulua!»

31 Zozɛfe ɠɛni kɛɛɠɛleaiti ma, ta kɛɛɠɛ ná-pɛlɛyeɠei: «Nà liizu, gè Falaɠɔn loo ɠisu, gè ɠɛ ma: ‹Kɛ̀ɛleaiti ta kɛ̀ɛ ʋɛlɛyeɠei, niiti ti ɠɛa Kanaan yooi zu, ti ʋa, ti zeelia mà. 32 Niima nuiti ta ga togani makɛ nuiti, mazɔlɔɔ togani lo nuiti be, ti ʋaaʋɛ ga ta-ʋaalagiti, ta ta-woliiti, ta ta-nikɛiti, ta nii kpein é ga ti-ɠɔligiti.› 33 Siɛgi zu Falaɠɔn a wo lolina da, é ɠɛ wo ma: ‹Ɓɛgele ɠa wa ɗa kɛ?› 34 wa gooɠaaʋote ga: ‹Ɗa-wotiɠɛ nuiti gá ga togani lo nuiti, é tɔɔzei gi-ma loungo yeei ma, eyɛsu niizu, giya-o, gi-mɛmɛwolani-yo.› Naa ɠɛʋele ma, toɠa vaazu bu, wo zei Gosɛn yooi zu, mazɔlɔɔ togani lo nuiti bɛlɛzeɠeʋɛ Ezipete nuiti bɛ.»

47

Lɛbiyai Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei sɔlɔɔni

1 Zozɛfe liini, é Falaɠɔn loo ɠisu, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ ta kɛ̀ɛleaiti ti ʋaa, ti zeɠe Kanaan yooi zu, é ʋɛɛ ta-logani wolaiti ta ma goiti ba, ta nii kpein é ga tɔnɔi. Pɛtɛ, ti lia Gosɛn yooi zu.» 2 É nu lɔɔlugɔ zeɠeni kɛɛɠɛleaiti su, é li, é ti lɛ ga Falaɠɔn. 3 Falaɠɔn Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti gaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Wa-wotii ɠa ga ɓɛgele?» Ti Falaɠɔn wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nuiti gá ga togani lo nuiti, eɠɛʋelei gi-mɛmɛwolani ti ɠɛni la.» 4 Ti ɠɛni mɔnɔ Falaɠɔn ma: «Gi ʋaaʋɛ lago zeizu zooi zu, tɔɔzei daamiani ge la mɔ ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-logani ɓulugiti zea, mazɔlɔɔ pului wola ɓɔiʋɛ Kanaan yooi zu. Va bu, ɗa-wotiɠɛ nuiti gi zei Gosɛn yooi zu.»

5 Falaɠɔn ɠɛni Zozɛfe ma: «È-ɠɛɛ ta è-ɠɛɛleaiti paaʋɛ è ɠoba. 6 Ezipete yooi ɠa è yeema. È-ɠɛɛ ta è-ɠɛɛleaiti sei zooi ʋasuʋɛ. Ti zei Gosɛn yooi zu. Ni è kwɛɛ ga sɔɓelama zunua ta ti zaama, ti zei nà-togani ɓulugiti unda.»

7 Zozɛfe ʋaani ga kɛɛɠɛ Zakɔɓe, é dɛɛ ga Falaɠɔn. Zakɔɓe tuya looni Falaɠɔn ʋɛ. 8 Falaɠɔn ɠɛni Zakɔɓe ma: «È-zii ma voloi ma ɠonagiti ti ɠɛa ga dielegɔ?» 9 Zakɔɓe Falaɠɔn wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sìi ma voloi ma ɠonagiti ti ɠɛai siɛziɛgi zu, ta ga kona ungila puusaʋa (130). Sìi ma voloi ma ɠonagiti ti la mɔinni, ti ɲɔuʋɛ, ti la zeelini ɲɛgɛlɛin mɛ̀mɛwolani ti-zii ma voloi ma ɠonagiti su, tɔnɔ ma ziɛziɛ voloiti.» 10 Zakɔɓe tuya looni mɔnɔ Falaɠɔn ʋɛ, é zeɠe naa ʋɔ bɛ, é li.

11 Zozɛfe kɛɛɠɛ ta kɛɛɠɛleaiti seizu ɠulani, é naa ta veeni ti ya ga tɔnɔ Ezipete yooi zu, zooi ʋasuʋɛ, Lamesɛse yooi zu, eɠɛʋelei Falaɠɔn ma levei veeni la zea. 12 Zozɛfe kɛɛɠɛ ta kɛɛɠɛleaiti kɔnɔkulani, é ti laazɔbo, ta kɛɛɠɛ ná-pɛlɛyeɠei kpein, eɠɛʋelei dointi tiegɔi ɠɛni la.

Zozɛfe ná-botii ɠɛʋelei
pului ma ziɛgi zu

13 Daamiani ge la mɔ ɠɛni zooi zu ná kpein, mazɔlɔɔ pului wola ɓɔini. Nuɓusɛiti ti ɠaɲani, Ezipete yooi zu ta Kanaan yooi zu, pului maaʋele ma. 14 Zozɛfe walii kpein gaalɛɛni ba, é kula Ezipete yooi zu ta Kanaan yooi, moloi ʋoluʋele zu ti ɠɛni geyazu. É naama walii lɛɛni Falaɠɔn ná-pɛlɛi wu. 15 Siɛgi zu walii ɓeni da Ezipete yooi zu ta Kanaan yooi zu, Ezipete nuiti ti ʋaani Zozɛfe ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Daamianigi ve gi ya! Kɛni nɔ gi za è ɠaazu, tɔɔzei walii ɓega?» 16 Zozɛfe ɠɛni ma: «Ni wali la mɔ ná, à wa-loganiiti fe, nà daamianigi ve wo ya wa-loganiiti potogi zu.» 17 Ti ɠɛni ʋaazu ga ta-loganiiti Zozɛfe ʋɔ. Zozɛfe daamianigi veeni ti ya, ta-zooiti potogi zu, ta ta-nikɛiti, ta ta-ʋaalagiti, ta ta-woliiti, ta ta-zoovalegiti. É daamianigi veeni ti ya ɠana naama ɠonagi, ta-loganiiti kpein potogi zu.

18 Siɛgi zu naama ɠonagi leʋeni da, ti ʋaani pɔ bɛ poluma ɠonagi, ti ɠɛ ma: «Gi la dɔɔɠuzu ɲɛgɛlɛin màliɠii ʋa ga walii ɓega gi ya, ta gi ʋaa ga togani ɓulugi màliɠii ʋɔ, naa ɓega, é yɛga gi ma nɔ ga gi ʋaa ga gi-ɓusɛiti ta gá-yooiti, gi fe màliɠii ya. 19 Lee vaa zu gá li zaazu è ɠaazu, giya-o, gá-yooiti-yo? Gi ʋɛɛna gá-yooiti ba, è gi ɠeya daamianigi ʋotogiti su, gá ɠɛ ga Falaɠɔn ná-duɔiti, giya-o, gá-yooiti-yo. Nii ɓalaa gá faza, naa ve gi ya, naa ɠa a kɛ gi yɛ vulua, gi mina za, gá-yooiti gaa ɲakai mina yɛ.»

20 Zozɛfe Ezipete yooi kpein geyani Falaɠɔn ʋɛ, mazɔlɔɔ Ezipete nuiti ti ta-ɓalagiti pɔdini, ti ɠilagilagi, tɔɔzei pului ɓɔini ti la. Zooi ɠɛni ga Falaɠɔn ʋogi. 21 É nuɓusɛiti gaalɛɛni ba, é ti ʋu taa wolaiti su Ezipete ɠwɛpelemaʋɛti, é zo zɔɔla ʋele, é li zɔɔla ʋele. 22 Kɛlɛ é la ɠɛni zalaɠa ɠula nuiti ta-yooiti geyani, tɔɔzei Falaɠɔn tɔ seini zalaɠa ɠula nuiti ta-vaa zu. Ti-ɠɔnɔgi ɠɛni ga nii Falaɠɔn ɠɛni feezu ti ya. Naa ɠa é ba, ti la ɠɛni ta-yooiti pɔdini ɲɛgɛlɛin.

23 Zozɛfe ɠɛni nuɓusɛiti ma: «Gè wo ɠeyaʋɛ za Falaɠɔn ʋɛ, wo ʋɛɛ wa-yooiti ba. Ani zuwui ʋɛtɛ, wa zoo wo faza, wo boli wa-yooiti ba. 24 Molo leʋe ziɛgi zu, wa seizu lɔɔlusiɛi ve Falaɠɔn ya, seizu naanisiɛi zɔiti ti ɠɛ ga wɔnɔ, é ɠɛ ga kpalagiti ba zuwui, é wo ɠɔnɔkula wa wo-lointi, ta niiti kpein ti wa-ʋɛlɛyeɠeiti bu.» 25 Ti ɠɛni ma: «Ɗa ɠa è gi-yɛnvui yɛga gi ya, mazɔlɔɔ gi zaalai zɔlɔɔgɛ màliɠii è ɠaazu, gá ɠɛ ga Falaɠɔn ná-duɔiti.» 26 Zozɛfe naa ɠɛɛni ga tɔgi Ezipete yooi kpein su, naa yɛgɛ ma zaaɠaza, Ezipete yooiti ma zɔlɔɔ ganii zeizu lɔɔlusiɛi ɠa ga Falaɠɔn nɔnɔ. Kɛni nɔ zalaɠa ɠula nuiti ta-yooiti ka ti la ga Falaɠɔn nɔnɔ.

Zakɔɓe zii ma ɠona gaaɓelagiti

27 Izilayɛle nuiti ti zeini Ezipete yooi zu, Gosɛn yooi zu. Ti ɓɔɠɔ zɔlɔɔni, ti ɓuɠu, ti wola ɠaawɔɔlɔ. 28 Zakɔɓe kona puugɔ maazu lɔfela ɠɛni Ezipete yooi zu. Zakɔɓe zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona ungila puunaani maazu lɔfela (147).

29 Siɛgi zu saa voloi maaɓuɠani la, é ná-doun zunui Zozɛfe lolini, é ɠɛ ma: «Ni ɗa va bu, è faaɓɔɠɔ ɠɛ bɛ̀, nà è maanɛɛnɛzu, yeei lɔ kpàlai wu, è minazeɠe bɛ̀, è nɛɛbɛi ɠula kɛlɛma bɛ̀, ta wooɠɛɠiladai, ga è la màaɠulua Ezipete yooi zu. 30 Siɛgi zu gè liizu la mɛ̀mɛwolani pɔ, ti zaai, ɗa kùla Ezipete yooi ʋa, è li ga ze, è màaɠulu ta-ɠabayeɠei zu.» Zozɛfe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà kɛ ɠana, eɠɛʋelei è bogai la.» 31 Izilayɛle ɠɛni ma: «Ɠona bɛ̀.» Zozɛfe ɠonani bɛ. Naa ʋolu Izilayɛle nɔkɔni ná-betei unbuaʋɛ.

48

Zakɔɓe tuya loo vai
Zozɛfe ná-doun zunu felegɔiti bɛ

1 Naama vaiti poluma, ti ʋaani, ti ɠɛ Zozɛfe ma: «Wɛlɛ, è-ɠɛɛ ɠa zeeɓɛzu.» É ná-doun zunu felegɔiti seɠeni ya, Manasé ta Efelayime. 2 Ti liini, ti daazeeli Zakɔɓe ma ga: «È-loun zunui Zozɛfe ɠa ʋaazu è ʋɔ bɛ.» Izilayɛle zuvikɛiti kpein gaalɛɛni ba, é wuzeɠe, é zei ná-betei zu. 3 Zakɔɓe ɠɛni Zozɛfe ma: «GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠulani bɛ̀ kɛlɛma Luze, Kanaan yooi zu, é tuya looni bɛ̀. 4 É ɠɛni mà: ‹Nà è ɠɛɛzu ga kpuɠu nu, gè è ɠaawɔɔlɔ, gè è ɠɛ ga zii mɔinmɔin. Nà niima yooi ve è-mavofodai ʋɛ, ɗɔun ɗa zeɠena ná, toɠa ɠɛ ɠɔ ga è-mavofodai nɔnɔ.› 5 Doun zunu felegɔiti ti zɔlɔɔgai è ʋɛ Ezipete yooi zu, aisa gè ʋa ʋa è ʋɔ bɛ, Efelayime ta Manasé, naati ta ɠɛ ga nɔ̀nɔiti, eɠɛʋelei nɔ Luɓɛn ta Simiyɔnni ti la zèa. 6 Kɛlɛ, dointi è ti zɔlɔɔga niiti poluma, naati ta ɠɛ ga ɗɔnɔiti. Ta tɔnɔ ma ʋoganii zɔlɔɔ ti-liɛni ta-yooi zu. 7 Mazɔlɔɔ gè ɠɛni ɠalesu ma, gè ɗa zeɠe Padan-Alame, Lasɛle zaani pelei zu kòbaʋɛ, Kanaan yooi zu, ná maa la ɠɛni ɠoozani gola Efelata ʋa. Miná ɠa gè maaɠuluni ná, Efelata pelei zu.» (Efelata é lolisu ɓalaa ga Ɓɛteleyɛme.)

8 Izilayɛle wɛlɛni Zozɛfe ná-doun zunuiti ba, é ɠɛ ma: «Ɓɛɛni ka ga niiti?» 9 Zozɛfe kɛɛɠɛ wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dòun zunuiti kana, GALA ge ti vea zèa ʋɛ.» Izilayɛle ɠɛni ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, ti maaɓuɠa lɛɛ bà, ga gè tuya loo ti ʋɛ.»

10 Izilayɛle ɠaazuʋɛti maaɓidini pɔlɔzaɠagi maaʋele ma, é la mɔ ɠɛni wozaɠaazu fɔɔn. Zozɛfe ti zeɠeni, é ti maaɓuɠa ba. Izilayɛle laaʋɛɛni ti-ɠomagaʋɛti, é ti nɛɛnɛ. 11 Izilayɛle ɠɛni Zozɛfe ma: «Gè la ɠɛni ɠisiɛzu ga nà è-ɠaazuʋɛ ɠa ʋolu mɔnɔ, kɛlɛ wɛlɛ, GALA ge vaa bu vɔlɔ gè ɠaazula è-lointi ma.»

12 Zozɛfe ná-doun felegɔiti kulani kɛɛɠɛ ɲiibiiti zɔɠɔzu, é nɔkɔ zooi ma. 13 Naa ʋoluma Zozɛfe ti felegɔ pɛ seɠeni, é Efelayime zoni ga zeezai, é naa lo Izilayɛle ɠɔʋɛzu ʋelei, é Manasé zo ga ɠɔʋɛi, é naa lo ga Izilayɛle yeezazu ʋelei, é ti maaɓuɠa ba. 14 Kɛlɛ Izilayɛle zeezai maaleni, é pɛɛ Efelayime unma, nii é ɠɛni ga loungoi, é ɠɔʋɛzu ʋele yeei wuzeɠe, é pɛɛ Manasé unma. É zeeiti gaaʋolani ba, anɛɛ ni Manasé ɠa é ɠɛni ga doun mɔungi.

15 É tuya looni Zozɛfe ʋɛ, é ɠɛ ma:

«GALAGI niigi kɛ̀ɛ Abalaame ta kɛ̀ɛ Izaake ti ziɛni gaazu,

GALAGI nii togai tùɠɔ sìi ma voloi pɛ su eyɛsu za,

16 geezuɠeelai nii é ùnmɔɔga faa ɲɔi kpein ma,

naa tuya loo niima zunu loungoiti bɛ.

Ti ɗa ti loli ga dàaseigi, ta kɛ̀ɛni daaseigi, Abalaame ta Izaake,

ti wola ɠaawɔɔlɔ zooi zu ná pɛ.»

17 Zozɛfe kaani ga kɛɛɠɛ ɠa yeezai laazu Efelayime unma, naa la ɠɛni nɛɛni bɛ. É kɛɛɠɛ yeei zoni ga é seɠe Efelayime unma, é lii la Manasé unma ʋelei. 18 Zozɛfe ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «Mina kɛ ɠana kɛ̀ɛ, mazɔlɔɔ nii ma gelei ɠa é ga doun mɔungi. È-yeezai la nɔungi ma.»

19 Kɛɛɠɛ ɠɛlɛni, é ɠɛ ma: «Gè kwɛɛ, dòun zunu, gè suɠwɛɛ. Tɔ ɓalaagi toɠa ʋaazu ɠɛɛzu ga nuɓusɛ mɔinmɔin, gaawɔɔlɔ. Kɛlɛ deɠe zunui ɠa wɔɔlɔzu, é leʋe tɔun ba, mavofodaiti ta ɠɛ ga zii wola.» 20 Naama volo ná, é tuya looni ti felegɔ ʋɛ, é ɠɛ ma: «Izilayɛle nuɓusɛiti ta wo-laaseigi wo ta-luyai zu, ti ɠɛ ma: ‹GALA ge è ɠɛ ga Efelayime ta Manasé ɠɛʋele.› » Zekana é Efelayime leʋeni da Manasé luɠɔ.

21 Izilayɛle ɠɛni Zozɛfe ma: «Sàa yeei ɠana ʋa zeelizu, wɛlɛ GALA ka ɠɛɛzu wo ʋa, toɠa wo ɠaaɠale ma, é li ga woye, wo-mɛmɛwolani ta-yooi zu. 22 Nɔ̀un nà, nà Sikɛme yooi zeɠezu, gè da ɗɔnɔi ma, é leʋe è-ɠɛɛlointi tɔnɔi ʋa, nii gè kulani Amool nuiti zea, ga nà-boɠa zɔkpɔi, ta nà-mɛɛin.»

49

Zakɔɓe tuya loo vai
ná-doun zunu puugɔ maazu felegɔiti (12) bɛ

1 Zakɔɓe ná-doun zunuiti tolini, é ɠɛ ti ma: «À ɠaalɛ ba, gè faiti bo wo ma, niiti ti ʋaazu ɠɛɛzu ga woye ʋelela ʋelei.

2 «À ɠaalɛ ba, wo woilo gòo ma ga pagɔ, Zakɔɓe ná-doun zunuiti!

À woilo wo-ɠɛɛ Izilayɛle wooi ma!

3 «Luɓɛn, ɗa ɠa è ga dòun mɔungi,

ɗa ga è ga sɛ̀bɛi ta sùvikɛi ma mɔungiti,

è-losuʋɛ wɔɔlɔai ti pɛ ba,

è-zɛbɛi wɔɔlɔai ti pɛ ba.

4 È yeeɠaaɓaai eɠɛ ziɛvegi,

è la mɔ nu ɠitela losuʋɛ zɔlɔɔga,

mazɔlɔɔ è lɛɛʋɛ è-ɠɛɛ laa ʋetei zu,

è nà-betei ɠɔzɔʋɛ è lɛɛ vai zu ná.

5 «Simiyɔn ta Levi ta ga kɛɛɠɛlointi,

ta-woɠa zɔkpɔiti ta ga tooma aniiti.

6 Zìi mina ʋɔɔpɛɛ ta-yaava vai ʋa ɲɛgɛlɛin,

nà-kisiɛi mina ɠili ta-ɠaalɛbai ʋa!

Mazɔlɔɔ ti nu ʋaani ta-yiiɠulagi zu,

ti nikɛiti kɔɠɔʋolu ɲataiti teʋeni ta-unsuɲɔi zu.

7 Ta-yiiɠulagi ɠotoʋɛ, mazɔlɔɔ gola ɲɔuʋɛ,

ta-yiiɓadii ɠotoʋɛ!

Nà ti ɠaaɠwɛ Zakɔɓe nɔnɔiti saama,

nà ti vaza Izilayɛle zaama.

8 «Zuda, ɗa ɠa è-ɠɛɛlointi ti ʋaazu è maamusɛzu.

È-yeei ɠa ɠɛ è zili nuiti kɔ poluʋɛ.

È-ɠɛɛ ná-doun zunuiti ta ɠɛ nɔkɔsu è wu.

9 Zuda, dòun zunu, ɗa ga zala zinɛ goi,

nii é zeɠezu paa wosuʋɛ!

É ɲiibiiti pɛɛ su, é ʋɛɛ, eɠɛ zalai,

eɠɛ zala zaai, ɓɛ ɠa a zoo é buzeɠe pɛɛzuʋɛ?

10 Kundiɠilai ma lukpɔi la ɠulaa Zuda ʋɛlɛyeɠei ʋa pɛ,

anɛɛ tɔgi maazuɓaa nui ná-poogi la ɠulaa kɔɠɔ yɔɠɔzuʋɛti,

eyɛsu nii tukpɔi ga nɔnɔ naama nui ʋa,

nuiti ti ɠolo bɛ.

11 Toɠa ná-soovalegi ɠili leezɛn lɔkulugi ʋa,

é ná-soovale saai ma yiʋoi ɠili ma lɔkulu pagɔi ʋa.

Toɠa ná-seɠei gba dɔɔ ɗɛi wu,

é ná-seɠe maazu zeɠei gba leezɛin ma ɲamai wu.

12 Gaazuɠɛzɛiti kpɔiʋɛ su ga dɔɔi,

nɔnɔi ɲiigaiti koleʋɛ.

13 «Zaɓulɔn ɠa zei Kpoloɗɛ Wolai ɠobaʋɛ yooiti su,

toɠa zei ziɛlaʋɛ, ɓatoiti tosuʋɛ,

ná-zou ɠwɛpelemaʋɛti ta zeeli Sidɔn yooi ʋɔ pelei.

14 «Isakaal ɠa ga soovale sinɛi suɓaai,

é laani togani makɛ zasa felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ.

15 É ɗa ka ga ná-dooɠo bosuʋɛ ʋagɛ,

zooi wola ʋagɛ.

É ɗa ɓili kasɔi wu,

é ɗa ɓɔɠɔ lɔ duɔlai ma wotii zu.

16 «Dan ɠa ná-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe,

eɠɛ Izilayɛle ná-bolodai ɠila.

17 Dan ɠa ɠɛɛzu pelei zu ga kaalii,

é ɠɛ ga pɛɛɠaalii pele goi zu,

é sooi ɲi kɔɠɔ libiligi ʋa,

sooi ɠɔma nui loo daazei.

18 «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, kìtogɛ ɗa-ɠizo fai ʋa!

19 «Toosu nuiti ta ʋa Gade laalɔɠɔma,

kɛlɛ toɠa wuzeɠe, é laalɛ ti wu, é ti ziɠa ga ɠɔɠɔi.

20 «Asɛɛl ná-zooi zu ɠa daamianigi a ɠɛ ná ga bɔɔlɔa.

Toɠa masa daamiani pagɔi kpein kula.

21 «Nɛfɛtali ɠa ga dopai, é ɓɔɠɔ yeema, é ɗa ʋili,

é ɗa ziʋo ʋagɔiti pu.

22 «Zozɛfe ɠa ga gwaa wulu ʋagɔi ma ʋɔnɔbai,

gwaa wulu ʋagɔi ma ʋɔnɔbai, é ziɛungi ɠobaʋɛ.

Ma ɓekegiti buzeɠeʋɛ, ti zɛlɛ siɠigi maazu.

23 Ti ɓaaɠogɛ ma, ti mɛɛin ʋili ma.

Mɛɛn ʋili nuiti ti ɠɛni ga tɔun sili nuiti.

24 Kɛlɛ é ná-mɛɛin zogɛ kpaan tɔ ɓɔɠɔi,

zeeiti sulogɛ ga Zakɔɓe ná-Zɛbɛ-Su-ƓALAGI yeeiti,

nii é ga Izilayɛle makɛ nui ta ná-fasai.

25 È-ɠɛɛ ná-GALAGI zaalai zu, nii é ga ɗa-ɓɔba nui,

GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, nii a tuya loo è ʋɛ,

ɗa tuyaiti sɔlɔɔ, ti zeɠezu maazuʋɛ geeɠɔlɔgi zu,

ta tuyaiti ti ɠulazu ziɛi ɓomaʋɛ zooi wu,

ta doun mɔinmɔingiti ta togani ɓulugiti.

26 È-ɠɛɛ ná-tuyaiti zeeɠaaɓaaʋɛ,

ti leʋe sɔ̀lɔɔ nuiti tɔnɔiti ba,

eyɛsu é zeeli ɠɔoɠɔ gizeiti kwɛgi.

Tuyai naati ti yei Zozɛfe unma,

é yei, é la kɛɛɠɛlointi ta-ɠundiɠii losaamaʋɛ!

27 «Ɓɛnzamɛn ɠa ga zuluɓui, nii é anii ʋalizu ga,

sobui é ná-ani zogai mi,

kpɔkɔi, é kɔɔzoganii ɠaaɠwɛ.»

28 Naati kpein ka ti ga Izilayɛle ná-boloda puugɔ maazu felegɔiti (12), pele ɠana ti-ɠɛɛ naama ɓɔɛiti boni la ti ma, é ɗa tuya loo ti ʋɛ. É tuya looni ti ʋɛ, ɛsɛ gilagilagi ta nɔnɔ ma luyai.

Zakɔɓe zaa vai

29 Naa ʋolu é nii ma levei veeni ti ya ga: «Nà ga ʋa liizu kɛ̀ɛni pɔ, ti zaai. Wa màaɠulu mɛ̀mɛwolani kobaʋɛ, pugi zu, é Ɠɛte nui Efelon ná-kpalagi zu, 30 Makepela ɓalagi ma ʋugi zu, Mamelé ɠobaʋɛ, Kanaan yooi zu. Kpalagi naa ɠa Abalaame geyani Ɠɛte nui Efelon ma, é ɠɛ bɛ ga maaɠulu bosuʋɛ. 31 Ná nɔ ɠa ti Abalaame ta anzai Sala maaɠuluni ná. Ná nɔ ɠa ti Izaake ta anzai Eleɓɛka maaɠuluni ná. Ná nɔ ɠa gè Lea maaɠuluni ná. 32 Kpalagi ta pugi é ɠɛni su, ti ɠeyaa ɠɛni de Ɠɛte nuiti ma.»

33 Siɛgi zu Zakɔɓe ɓeni da ga deveiti fe ná-doun zunuiti zea, é laani ʋolu betei zu, zii looni, é za, é li mɛmɛwolani pɔ ti zaai.

50

Zakɔɓe maaɠulu vai

1 Zozɛfe ɠizini kɛɛɠɛ ɠaazuʋɛ ma. É wɔlɔni ma, é nɛɛnɛ ga daaʋɛ komagai. 2 Naa ʋolu Zozɛfe devei veeni ɗɔɠɔtɔlɔiti zea, niiti ti ɠɛni ga ná-botiɠɛ nuiti, ga ti kɛɛɠɛ ɠɛʋele ɓɛtɛ fɔɔn. Ɗɔɠɔtɔlɔiti ti Izilayɛle ma ʋoomai vɔɔni, ti ɗa gulɔ maku nɛɛnɛgi ɲɔfɔ ma. 3 Kɛni ta la kɛ ga folo ʋuunaanigɔ (40), yeeɠɛɠalai naa ɠa maanɛɛni, é ɠɛ, poomai ɗa vɔ, gulɔi ɗa ɲɔfɔ ma. Ezipete nuiti ti ná-wɔlɔi woni folo ʋuulɔfela (70) laawu.

4 Siɛgi zu saa wɔlɔi ma voloiti ti leʋeni da, Zozɛfe liini, é ɓɔɛ Falaɠɔn ná-koizuʋɛ nuiti pɔ, é ɠɛ ti ma: «Ni wa vaana bu, wo faaɓɔɠɔ ɠɛ bɛ̀, nà wo maanɛɛnɛzu ga wo li, wo niima wooiti bo Falaɠɔn ma: 5 ‹Kɛ̀ɛ ɠɛni gè ɠona bɛ, é ɠɛni mà: Nà ga ʋa zaazu. Ɗa màaɠulu kabayeɠei zu, nii gè bɔɔni Kanaan yooi zu. Nà pɔ gè lɛ ná, gè kɛ̀ɛ maaɠulu, naa ʋolu, nà ɠalesu ma, gè ʋa.› » 6 Falaɠɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lɛ, è è-ɠɛɛ maaɠulu, eɠɛʋelei è ɠonani la tɔun bɛ.»

7 Zozɛfe lɛɛni ga é kɛɛɠɛ maaɠulu, Falaɠɔn ná-botiɠɛ nuiti kpein ti ʋilɛni polu, ta ná-koizu ɠɛwolaiti, ta Ezipete yooi zu ɠɛwolaiti kpein, 8 ta Zozɛfe ná-pɛlɛyeɠei kpein, kɛɛɠɛleaiti, ta kɛɛɠɛ ná-pɛlɛyeɠei, doungoiti nɔ ɠa ti ti yɛni Gosɛn yooi zu, é ʋɛɛ ta-logani goiti ta ma wolaiti ba. 9 Wotoloiti ta soo nuiti ti ɠɛni Zozɛfe ʋolu ɓalaagi, naa ɠa é kɛɛni bɛbɛi wola laaɓaɠoni. 10 Ti zeelini Atade molo loɠazuʋɛ, nii é ziɛ wolai Zuludɛn ʋoluʋelei, ti ma maaɠulu bo fai wɔɔlɔni, ti maawui. Zozɛfe kɛɛɠɛ lɛbini, é kɛ ga folo lɔfela, é ɗa kɛɛɠɛ zaa wɔlɔi wo. 11 Kanaan nuiti ti ɠɛni zeini zooi zu, ti ɠidaani saa vai naa ɠɛʋelei wu, nii é ɠɛɛni Atade molo loɠazuʋɛ, ti ɠɛni ma: «Saa wɔlɔ ɓii ka ga nii kpaai Ezipete nuiti ma.» Naa ɠa é ba, ti naama molo loɠazuʋɛ laasei pɛɛni ga Aɓɛle-Miselayime.* Adaʋɛ ná ɠa ziɛ wolai Zuludɛn ʋoluʋelei. 12 Ʋele ɠana Zakɔɓe ná-doun zunuiti ti ti-ɠɛɛ ná-deveiti kɛɛni la. 13 Ná-doun zunuiti ti liini la Kanaan yooi zu, ti maaɠuluni Makepela ɓalagi ma ʋugi zu, nii Abalaame geyani Ɠɛte nui Efelon ma, ga é ɠɛ ga nɔnɔ ma maaɠulu bosuʋɛ, Mamelé ɠobaʋɛ. 14 Zozɛfe ɓegai ma ga kɛɛɠɛ maaɠulu, é ɠaleni ma Ezipete, ta kɛɛɠɛleaiti, ta niiti kpein ti lɛɛni ʋɔɔma kɛɛɠɛ maaɠuluzuʋɛ.

Inɛinɛgi ɠɛɛ vai
Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti ba

15 Zozɛfe kɛɛɠɛleaiti ti kaai ma ga ti-ɠɛɛ zaa, ti ɠɛni ma: «Ni sɛi Zozɛfe a ɠɛna, é ɠɛ ga ade zili nu, faa ɲɔi kpein de kɛɛni la, é ti ʋotokula ade ma!» 16 Ti keela wooi leʋeni Zozɛfe ma, ti ɠɛ ma: «Aisa è-ɠɛɛ ʋa za, é niima levei veeni, é ɠɛ ma: 17 ‹Wa ɓɔɛ Zozɛfe ʋɔ ɠani ga: Nà è maanɛɛnɛzu, è-ɠɛɛleaiti ta-lɔ koloɠologi zuvaayɛ, ta ta-ɠotoi, mazɔlɔɔ ti faa ɲɔi ɠɛɛʋɛ ga ɗe.› Gá è maanɛɛnɛzu, è-ɠɛɛ ná-GALAGI ná-botiɠɛ nuiti gá-ɠotoi zuvaayɛ niizu!» Zozɛfe wɔlɔni, siɛgi zu ti ɓɔɛni pɔ la ɠana. 18 Kɛɛɠɛlointi ti ʋaani tiya ɓɔɠɔi, ti la kɔɠɔwu, ti ɠɛ ma: «Giya ɠaa, gá ga ɗa-wotiɠɛ nuiti.» 19 Zozɛfe ɠɛni ti ma: «À mina lua, nà ɠa gè GALA potogi zu ɓaa? 20 Wo ɠisiɛni ga wo faa ɲɔu ɠɛ ga ze, kɛlɛ GALA ge naa valiboni, é kɛ ga faa ʋagɔ, ga naa laazeeli, nii é ɠɛɛzu za, naa ɠa a kɛ nuɓusɛ mɔinmɔin zɛnvui ɠizo. 21 Niizu, deɠɛmu à mina mɔ lua, nà wo-maavaiti pɛ kɛɛzu, ta wo-lointi tɔnɔi.» É ti ɠaanɛɛnɛni, kpɔɛ ʋelei ma ti ʋɔ ga pagɔ.

Zozɛfe zaa vai

22 Zozɛfe zeini Ezipete, ta ná-pɛlɛyeɠei. É yɛni vulua, ná-konagi ɠɛ ga ungila puugɔ (110). 23 Zozɛfe Efelayime mavofodaiti kaani, eyɛsu é zaʋagi ɠa. Manasé ná-doun zunui Makiil ná-doun zunuiti ti zɔlɔɔni ɓalaa kɔɠɔ ma. 24 Zozɛfe ɠɛni kɛɛɠɛleaiti ma: «Nà ga ʋa zaazu. Kɛlɛ GALA ka ʋaazu wo ɠulazu niima yooi tɛi su, é li ga woye mɔnɔ zooi naa zu, nii é ma minazeɠegi woni, é ma ɠonai wo Abalaame ʋɛ, ta Izaake, ta Zakɔɓe.» 25 Zozɛfe ɠɛni Izilayɛle lointi ma: «Kɛni wo ɠona, GALA ka ʋaazu wo maalobosu, zeɠema nɔpɛ ge la ba, wa lɛ ga mà ɠaeiti, wo ti maaɠooza ʋɛ ʋa.» 26 Zozɛfe ná-konagi ɠɛai ma ga ungila puugɔ (110), é zaani. Ti ma ʋoomai vɔɔni, ti ɗa gulɔ maku nɛɛnɛgi ɲɔfɔ ma, ti da pooma ɠesui zu Ezipete yooi zu.

* 3:20 3:20 Ɛve: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «nii é vulua».

* 4:16 4:16 Nɔde: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «teʋeteʋegi».

† 4:25 4:25 Sɛte: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «Galada».

* 5:29 5:29 Nowe: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «gaanɛɛnɛi».

* 10:10 10:10 Kalené: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: taa wola kpein

† 10:25 10:25 Pelɛge: Daaseigi nii poluʋɛ ga «zeeɠaaɠwɛɛi».

* 11:1 11:1-9 Niima vaiti kɛɛʋɛ gaaɠwɛsu puugɔi yeeluɠɔ.

† 11:9 11:9 Ɓaɓɛle: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «faazupui».

* 16:11 16:11 Isemayɛle: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «GALA ge mɛnigɛ».

† 16:13 16:13 Ata-Ɛle-Lɔyi: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «ɗa ga GALAGI nii é kàazu».

‡ 16:14 16:14 Laɠayi-Loyi ɠɔlɔyeɠei: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «nii é vulua, é ɗa kà, naa ná-kɔlɔyeɠei».

* 17:5 17:5 Abalame: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «ɠɛɛɠɛi unfemai bɛ».

† 17:5 17:5 Abalaame: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «nu mɔinmɔin kɛɛɠɛ».

* 19:22 19:22 Sowaal: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «dɔii».

† 19:37 19:37 Moaɓe: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «nii kulaai kɛɛɠɛ zu».

‡ 19:38 19:38 Ɓɛne-Ami: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «detɔi ná-doun zunui».

* 21:3 21:3 Izaake: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «toɠa ɲɛɛzu».

* 25:25 25:25 Ezawu: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «deɠaleɠagi».

† 25:26 25:26 Zakɔɓe: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «tibiligi» ɓaa «yaavai ɠɛ».

‡ 25:30 25:30 Edɔme: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «ma ɓɔigi».

* 29:32 29:32 Luɓɛn: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «à doun zunui ʋɛtɛ».

† 29:33 29:33 Simiyɔn: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «mɛnigɛ».

‡ 29:34 29:34 Levi: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «gilibai».

§ 29:35 29:35 Zuda: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «maamusɛi».

* 30:6 30:6 Dan: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «gaamai ʋe».

† 30:8 30:8 Nɛfɛtali: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «ɲɛpii».

‡ 30:11 30:11 Gade: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «undaanɛɛi».

§ 30:13 30:13 Asɛɛl: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «koozunɛɛʋɛ».

* 30:14 30:14 mandelagɔɔlegi: Tanigaa ta-ɠisiɛi zu, siinziin gani naa ɠa ɗa ɠɛ ga zaɓu anzanui kogi zeɠe.

† 30:18 30:18 Isakaal: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «zunui nii é ga nà-kulanumai».

‡ 30:20 30:20 Zaɓulɔn: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «sei».

§ 30:24 30:24 Zozɛfe: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «é ta ɓɔ ba».

* 31:47 31:47 Alame wooi zu, Yegaal-Saɠaduta ʋoluʋɛ ɠa ga «zeele woo ɠɔtu ziɠigi», eɠɛʋelei é la ga Galeede Eɓulu wooi zu.

† 31:49 31:49 Misepa: Daaseigi ti maaɓuɠaai ʋa ta «gwɛlɛma wosuʋɛ».

* 32:29 32:29 Izilayɛle: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «toɠa ɲɛpii ɠɔɔzu GALA daalɔɠɔma».

† 32:31 32:31 Penuwele: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «GALA gaazuʋɛ».

* 38:30 38:30 Zela: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «ma ɓɔi sɔsɔgi é volozu».

* 41:51 41:51 Manasé: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «é nu yeemazu».

† 41:52 41:52 Efelayime: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «kpuɠui».

* 50:11 50:11 Aɓɛle-Miselayime: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «Ezipete nuiti ta-zaa wɔlɔ vai».

Ɛgezɔde

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Ɛgezɔde

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Ɛgezɔde zɛʋɛi ɠa Abalaame mavofoda ná-wɔlɔwɔlɔ vai lɔɔzeizu ʋolu, nii tɔɔzeiɗai Zenɛze zɛʋɛi zu. Ɛgezɔde laaseigi ʋoluʋɛ ɠa ga «kulai», naa ɠa ɓɔɛzu é lo Izilayɛle nuɓusɛiti kula vai ʋa Ezipete yooi ʋa, ti ɗa ɠale ma zooi naa zu, nii GALA ge minazeɠeni la Abalaame ʋɛ. Faaɠwɛ nu wolai tanigaa ti laaʋɛ da ga GALA goo wo nui Moize ɠa é sɛʋɛi nii bɔɔlɔzu zɛʋɛai, eɠɛʋelei sɛʋɛi ɓɔɠɔgoi bosu la. Ɛgezɔde 24:4 zu, sɛʋɛʋɛ miná ʋelei Moize sɛʋɛi nii ná tanigaa zɛʋɛai la. Zozuwe 8:31 naama zɛʋɛi logɛ devei ʋa Ɛgezɔde 20:25 zu, é maaɓakpa é ɠɛ ma eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔ sɛʋɛi zu. Minazeɠe Niinɛi laaʋilɛgɛ mɔinmɔin sɛʋɛi naati ba, Moize ti zɛʋɛai, naama ʋoogi gila ka ga siɛgi zu é ɓɔɛzu la, é lo faiti ba, ti leʋeni é lo kpɔvɔ goi ʋa, nii abui ɠɛni ba, toɠa kolezu ga naama vaiti sɛʋɛʋɛ Moize ná-sɛʋɛi zu (Mak 12:26). Kɛɛʋɛ eɠɛ Izilayɛle nuiti kula vai Ezipete, naa ɠɛɛni kona waagila unsaʋagɔi ɓaa waagila unnaanigɔi ma (1.300-1.400), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi zu (1Ma 6:1), sɛʋɛʋɛ miná ga Izilayɛle nuiti kula vai ɠɛɛni kona unnaanigɔ puulɔsaʋa (480) leʋeni pɛ masagi Salomɔn ná-masa fai ma ɠona naanigɔi ʋa zeeli.

Ɛgezɔde zɛʋɛi kulaʋɛ kɛlɛma, ʋelei GALA ná-minazeɠegiti makɛni la kpaan Abalaame ʋɛ, naa ʋɛɛ Izaake ta Zakɔɓe ʋa. Sɛʋɛi nii ɠa zɛbɛsu unmɔɔgi lɛɛzu, nii GALA ge kɛɛni Abalaame vofodaiti bɛ, Izilayɛle nuɓusɛiti Ezipete yooi zu (1:1—12:51). Miná ɠa GALA loni ná ná-nuɓusɛiti tuɠɔ, é ʋa ga tiye Sinayi gizei ɠɔɠɔaʋɛ, ʋɛ é tɔ mɔinmɔin feeni ná Moize ya, niiti Izilayɛle nuiti maanɛɛni ga ti ɠolo ti ʋɛ (12:1—19:25). Tɔgi naati ta dɛɛzu ʋelei Izilayɛle nuiti maanɛɛni ti ɗa ziɛ la, zalaɠaiti kula ʋelei, naa ʋoluma ʋelei seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maanɛɛni é lo da, naa ma vaa ʋɛlɛʋɛlɛ koi pɛ ka su, minazeɠe kesui ɓalaa, GALA dɛbi vai ma zɔɔlaiti seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, é ɓɔ zalaɠa ɠula zeɠeiti ba zalaɠa ɠula nuiti faa ma (20:1—31:18). Izilayɛle ná-kpakagi ʋoluma, siɛgi zu ti nikɛ yiʋoi ʋaaɠulabai ɓɛtɛni la ga kɔɔɠɔ ganigi, Moize liini ʋolu ti ɠa ta GALA (32:1—33:23). Sɛʋɛi ɠaaɓelasu ʋelei, nu kalasu ʋelei sɔɔlai niiti ta-vai wogai maazu ʋelei, ʋelei ti naati kpɛtɛni la (33:1—40:38).

Unsosuʋɛ

1. Duɔlai Izilayɛle nuiti ti ɠɛni su Ezipete yooi zu (1:1-22).

2. Moize ná-fai ta ná-eteai, eyɛsu é zeeli toli foloi ma ga é GALA ná-nuɓusɛiti unmɔɔ (2:1—4:31).

3. GALA ge faa maanɛɛnɛgiti kɛɛni ta é nimiza vaiti teʋeni Ezipete yooi zu, nii a kɛ é ná-nuɓusɛiti unmɔɔ, é ti ɠula zooi naa zu, ta é ti ɠula Falaɠɔn ná-kɔɔʋɛbɛi ya (5:1—15:21).

4. Izilayɛle nuɓusɛiti kulaai ma Ezipete ʋa, ti li Sinayi gizei ʋɔ bɛ (15:22—19:25).

5. GALA ge tɔgi veeni Moize ya, nii su vai ɠɛni ga deveiti ti ʋilɛ Izilayɛle nuiti ta-eteai ziɛ ʋelei ʋa, tɛiti ti ga GALA ná-nuɓusɛiti, ta ʋelei maanɛai ti GALA dɛbi la (20:1—31:18).

6. Izilayɛle nuiti ti ɓakani, ti woo vɔni Moize diɛ Aalɔn ma ga naa kɔɔɠɔ gani kpɛtɛ ti ʋɛ, é ɠɛ ga nikɛ yiʋoi ʋaaɠulabai kpɛtɛai ga zanugi (32:1-35).

7. Moize GALA ná-lɛbiyai ɠaani ta é deveiti feeni Izilayɛle nuiti zea, é lo seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo pelei ʋa, ta é ʋilɛ minazeɠe kesui ʋa, naa ʋɛɛ sɔɔlai taɠiligaa ʋa, ti zoloogai GALA dɛbi vai ma seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, ta zalaɠa ɠula nuiti ta-zalaɠa ɠula zeɠeiti (33:1—40:38).

GALA Ge Izilayɛle Nuiti
Kula Vai
Ezipete Yooi Ʋa

1

(1:1—15:21)

Izilayɛle nuiti dɔɔ vai duɔlai zu
Ezipete yooi zu

1 Izilayɛle ná-doun zunuiti kaa, ti yɛni Zakɔɓe ʋolu, ti ʋa Ezipete yooi zu, ɛsɛ ta ná-pɛlɛyeɠei: 2 Luɓɛn, Simiyɔn, Levi ta Zuda, 3 Isakaal, Zaɓulɔn ta Ɓɛnzamɛn, 4 Dan, Nɛfɛtali, Gade ta Asɛɛl. 5 Zakɔɓe mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga nu ʋuulɔfela (70). Zozɛfe ɠɛni niina Ezipete yooi zu.

6 Zozɛfe zaani, kɛɛɠɛleaiti kpein ɓalaa, ta ti-ma ɠɛɠalamaiti kpein. 7 Izilayɛle nuiti ti ɓuɠuni, ti mɔin, ti ɠaawɔɔlɔ, ti ɗa ɠɛ nɔ ga zobobɛ nuiti. Zooi zulaaveni ga tiye.

8 Masa niinɛ zeini Ezipete yooi unda, nii é la ɠɛni Zozɛfe ɠwɛɛ. 9 É ɠɛni ná-nuɓusɛiti ma: «À wɛlɛ, Izilayɛle nuɓusɛiti ti mɔinɗa de ʋa, ti-zɛbɛi wɔɔlɔ dɔnɔi ʋa. 10 Ade li, de ɓɔɠɔ lɛ ga da ga keleɠele nuiti ta-vaa zu. De pele ɓesa ta-ɓuɠu vai luɠɔ, mazɔlɔɔ ni kɔɔ a ʋaana, ti mina ɓɔ de wɔinzeɠe nuiti ba, ti ʋa de zakpe, ti ʋa ɠula zooi ʋa naa ʋolu.»

11 Názu ɠa ti gwɛlɛma nuiti seini la Izilayɛle nuiti unda, ti ɗa ti ɓɔlɔ ga boti ɓaagiti, ti ɠɛni feezu ti ya ga maaɓaai. Pele ɠana ti taa wolaiti toni da Falaɠɔn ʋɛ, niiti ti ga Pitɔme ta Lamesɛse, anii makɛsuʋɛti. 12 Kɛlɛ tɔun ta la ɠɛna ti ɓɔlɔzu, ti maa ɓena mɔin nɔ, ti ɠaa ɗa wɔɔlɔ, eyɛsu Ezipete nuiti ti ti wɔinzeɠe. 13 Ezipete nuiti ti Izilayɛle nuiti gola zopele ɲɔuni, ti ʋɛɛ ti unga ga duɔla ɓaaɓaagi. 14 Ti eteai ɓaani ti ma ga boti ɓaaɓaagiti ti ɠɛni kɛɛzu, pɔlɔ ɠaayɔ faiti, ɓiliki loɠa vaiti, ta kpalaga wotiiti kpein, nii nɔ da ɠɛ ma wotii kpein, ti ti pɛ daani ti unma ga maaɓaai.

15 Ezipete masagi ɓɔɛni Eɓulu nuiti ta-maavie bo anzanuiti pɔ, gilagi laaseigi ɠɛni ga, Sifela, zɔi ɠɛ ga Pua, 16 é ɠɛ ti ma: «Siɛgi zu wo maaviegi wosu da Eɓulu anzanuiti pɔ bɛ, ni zunu loun ʋe, à naa ʋaa. Ni anzanu loun ʋe, à naa yɛ ná, é yɛ vulua.»

17 Kɛlɛ maavie bo anzanuiti ti ɠɛni luazu GALA ba, ti la ɠɛni kɛɛni, eɠɛʋelei Ezipete masagi boni la, ti ɠɛni doun zunuiti zɛsu vulua. 18 Ezipete masagi maavie bo anzanuiti tolini, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo naa ɠɛɛzu, wo ɗa doun zunuiti zɛ vulua?» 19 Maavie bo anzanuiti ti Falaɠɔn wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Eɓulu nuiti ti-anzaiti ti la ga Ezipete anzanuiti kɛʋele, ti zulogɛ, ta doin zɔlɔɔsu pɛ, maavie bo anzanui mu ge ʋa zeeli ná.»

20 GALA ge tuya looni maavie bo anzanuiti bɛ. Nuɓusɛiti maamɔinni, ti-zɛbɛi wɔɔlɔ. 21 Tɛi maavie bo anzanuiti ti luani GALA ba, GALA ge ti-mavofodai ɠaawɔɔlɔ. 22 Názu ɠa Falaɠɔn niima levei veeni la ná-nuɓusɛi kpein zea ga: «Zunu lointi kpein ta zɔlɔɔ, wa naati pili ya ziɛ wolai Nile wu, kɛlɛ anzanu lointi kpein wa naati zɛ vulua.»

2

Moize zɔlɔɔ fai
ta ná-doungo ziɛgi

1 Levi ná-pɛlɛyeɠei wu zunui ta liini, é anzanui ta zeɠe ná-bolodai zu, é sei ga anza. 2 Naama anzanui kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ. É kaani ga doungoi ʋagɛ, é seɠeni, é dɔɔɠu alu saʋagɔ laawu. 3 Tɛi é la mɔ ɠɛni zooga é ʋa dɔɔɠu, é tɛmu ɓɔlɔgi zeɠeni, é managi ziɛ ba. Naa ʋolu é doungoi zeɠeni, é da su, é li, é sei seeligiti saama ziɛ wolai Nile ɠobaʋɛ. 4 Doungoi diɛ anzanui liini, é lo ɠoozama tago, nii a kɛ é kwɛɛ, nii é ʋaazu ɠɛɛzu la.

5 Falaɠɔn ná-doun anzanui yeini ziɛ wolai Nile ʋɔ pelei ga é maagba, ta ná-botiɠɛ anzanuiti, ti ɠɛni ziɛziɛsu ziɛ wolai Nile laaʋɛ. É wɛlɛni, é tɛmu ɓɔlɔgi ɠa seeligiti saama, é ná-botiɠɛ anzanui leʋeni ga é li, é seɠe. 6 É daalaoni, é doungoi ɠa laani su. Zunu loungoi ɠɛni de, é ɗa wɔlɔ. Naa maawɔin soni, é ɠɛ ma: «Eɓulu nuiti ti-loin ta ɠaa.»

7 Doungoi diɛ anzanui ɠɛni Falaɠɔn ná-doun anzanui ma: «Nà zoo nɛi gè li, gè doun ɠulasu anzanui ta loli è ʋɛ, Eɓulu anzanuiti saama, naa ɠa a kɛ é ɗa ɲiimii ve doungoi nii ya è ʋɛ?» 8 Falaɠɔn ná-doun anzanui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li!» Anzanu loungoi liini, é doungoi dee loli. 9 Falaɠɔn ná-doun anzanui ɠɛni ma: «Li bɛ̀ ga doungoi nii, è ɗa ɲiimii ve zea, nà ʋaazu è zalazu.» Anzanui doungoi zeɠeni, é kula su. 10 Siɛgi zu doungoi wɔɔlɔni la, é liini la Falaɠɔn ná-doun anzanui ʋɔ. Naa seɠeni, é kɛ ga ná-doun zunu. É daasei pɛɛni ga Moize,* mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «Gè kulaʋɛ ziɛi ɠa.»

Moize ʋela vai,
é li Madiyan

11 Naama ziɛgi zu, Moize wɔɔlɔai ma, é liini ná-nuɓusɛiti pɔ bɛ, é wɛlɛni, é naati ta-woti ɓaagiti pɛtɛ. É Ezipete nui ta ɠaani, é ɗa kɛɛɠɛloin Eɓulu nui ta loɠa. 12 É wɛlɛni ɠoba, é kaai ma ga nu nɔpɛ ge la ɠɛni ná, é Ezipete zunui zoni, é paa, é dɔɔɠu ɲaɠaegi zu. 13 É ɠulani naa ʋoluma zobui, pɛtɛ, Eɓulu zunu felegɔ ɠɛni ná, ti ɗa kɔ. Zɔi é la ɠɛni ʋeeni, é ɠɛni naa ma: «Lee vaa zu è è-ɠɛɛloin loɠazu?» 14 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é è zeiɗa ga kundiɠii ta tukpɔɠaaleʋe nui gi unda? Ɗa ɠisiɛzu ga è pàa, eɠɛʋelei è Ezipete nui ʋaani la?» Moize luani, é ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Gaamazu fai nii ɠwɛɛgɛ na.» 15 Falaɠɔn naa mɛnini, nii é ɠɛɛni, é ɠɛni pɔ ga é Moize ʋaa.

Kɛlɛ Moize ʋelani Falaɠɔn ʋa, é li poun, é zei Madiyan yooi zu. Kɛai ma ziɛyeɠei ta ɠobaʋɛ, 16 anzanu loun lɔfela ti ʋaani ziɛ zaɠazuʋɛ. Ti ɠɛni ga Madiyan zalaɠa ɠula nui ná-doun anzanuiti. Ti toganiiti ta-ɓɔɔle wosuʋɛti daaveni, ti ti-ɠɛɛ ná-togani ɓulugiti kɔ. 17 Kɛlɛ togani makɛ nuiti ti ʋaani, ti ti ɓɛ. Moize wuzeɠeni, é ti maalobo, é ta-logani ɓulugiti kɔ. 18 Siɛgi zu ti ɠaleni ma la ti-ɠɛɛ Leyuwɛle ʋɔ bɛ, naa ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo ʋaai fala za?» 19 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ezipete zunui ta ɠa é gi maalobogai, é gi ɠula togani makɛ nuiti zea, é ziɛi zaɠaʋɛ vɔlɔ gi ʋɛ, é togani ɓulugi ɠɔ.» 20 É ɠɛni ná-doun anzanuiti ma: «Mini ɠa é ná? Lee vaa zu wo zunui naa yɛgai mu? À tolina, é daamianigi ta mi.»

21 Moize yeezeini bu ga é zei zunui naa ʋɔ bɛ, naa ma ge ná-doun anzanui Sefola zeɠe, é fe bɛ ga anza. 22 É doun zunu zɔlɔɔni. Moize daasei pɛɛni ga Gɛɛlɛsome (nii poluʋɛ ga «seikɔɠɔmai»), mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «Nà ga seikɔɠɔma nui, gè zeini zou ɠili su.»

GALA ge Izilayɛle nuiti
kpain gooi mɛni fai

23 Suɠoozaai ma, Ezipete masagi zaani. Izilayɛle nuɓusɛiti ti ɠɛni ɓalasu nɔ dɛ duɔlai zu, ti ɠɛni kpeei loozu. Kpeei ti ɠɛni toozu duɔlai zu, naa zeelini GALA ma. 24 GALA ge ti ɓala gooi mɛnini. GALA ge ɠizɛni ná-minazeɠegi zu, é boni Abalaame ʋɛ, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa. 25 GALA ge wɛlɛni Izilayɛle nuɓusɛiti ba, ti maawɔin so.

3

Moize loli fai GALA bɛ

1 Moize ɠɛni nɛkoi Zetelo ná-togani ɓulugi makɛsu, nii é ɠɛni ga zalaɠa ɠula nui Madiyan yooi zu. É liini ga togani ɓulugi teʋebai ʋoluʋelei, eyɛsu é li GALA ná-gizei ma, Wolɛɓe. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠulani bɛ kɛlɛma abuzogi zaama, kpɔvɔ goi zaamaʋɛ. Moize wɛlɛni, pɛtɛ, abui soni kpɔvɔ goi ʋa ná kpein, kɛlɛ kpɔvɔ goi la ɠɛni ɠalazu ɲɛgɛlɛin. 3 Moize ɠɛni ma: «Nà latisu, gè li, gè niima laavɔɔ vaa wolai ɠa, lee vaa zu kpɔvɔ goi la ɠalazu ɲɛgɛlɛin.» 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI kaani ga toɠa na lati ga é ná ɠa. GALA ge yɛni kpɔvɔ goi zaamaʋɛ, é toli, é ɠɛ ma: «Moize! Moize!» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa!» 5 GALA ge ɠɛni ma: «Mina maaɓuɠa ʋɛ ʋa, ɗa-zaʋalagiti kula ɠɔɠɔa, mazɔlɔɔ adaʋɛ ʋɛ è loni ná, zou ʋe gè maaɲɛɛ ʋɛai ba.» 6 É ɠɛni ma ʋolu: «Nà ɠa gè ga è-ɠɛɛ ná-GALAGI, ta è-mɛmɛwolani Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta-ƓALAGI.» Moize ɠaazuʋɛ lɔɔɠuni, mazɔlɔɔ é ɠɛni luazu ga é mina wɛlɛ GALA ba.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè nà-nuɓusɛiti ta-ɓɔlɔi ɠaa Ezipete yooi zu, gè ta-ɓee wooi mɛniga, ti toozu ta-wɛlɛma nuiti zea, gè ta-ɓɔlɔi ɠwɛɛ. 8 Gè ʋaa ga gè ti unmɔɔ, gè ti ɠula Ezipete nuiti zea, gè lɛ ga tiye zou ʋagɔi zu, suwɔɔlɔai, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, zooi nii Kanaan nuiti ti zeini su, ta Ɠɛte nuiti, ta Amool nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti. 9 Niizu Izilayɛle nuɓusɛiti ta-ɓee wooiti ti zeelia mà, gè nimizai ɠa, nii Ezipete nuiti ti seizu ti ma. 10 Naa ɠa é ba, nà è leʋesu Falaɠɔn ʋɔ bɛ, è nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti kula Ezipete yooi ʋa.»

11 Moize ɠɛni GALA ma: «Ɓɛ ɠa é ga ze, gè liizu Falaɠɔn ʋɔ bɛ, ga gè Izilayɛle nuɓusɛiti kula Ezipete yooi ʋa?» 12 GALA ge ɠɛni ma: «Nà ɠɛ è ʋa, wɛlɛ nii é ɠɛɛzu ga poogi ga nà ɠa gè è leʋesu: Siɛgi zu ɗa nuɓusɛiti kulana la Ezipete yooi ʋa, wa nɔkɔ bù gizei nii ma.»

13 Moize ɠɛni GALA ma: «Nà liizu Izilayɛle nuɓusɛiti pɔ bɛ, gè ɠɛ ti ma: ‹Wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI tèʋegɛ wo ʋɔ bɛ.› Kɛlɛ ni ta gàazaɠana ga ‹daasei ka lee?› Nà ti wooɠaaʋote ɠale?»

14 GALA ge ɠɛni Moize ma: «Nà ga naa, nii é ná.»* É ɠɛni ma mɔnɔ: «Pele ɠa ɗa Izilayɛle nuiti gooɠaaʋote da: ‹Zɔi é lolisu ga: Nà ná, naa ɠa é tèʋegai wo ʋɔ bɛ.› » 15 GALA ge ɠɛni Moize ma mɔnɔ: «Ɗa ɓɔɛ ɠani Izilayɛle nuiti pɔ: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI,† nii é ga wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Abalaameni, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa, ta-ƓALAGI naa ɠa é tèʋegai wo ʋɔ bɛ.› Dàaseigi ɠana eyɛsu ɠɔ, pele ɠana gè pɔ ga ti ɗa wooɠula mà la, yeeɠɛɠalaiti pɛ su. 16 Li, è Izilayɛle ɠɛwolaiti gaalɛ ba, è ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ɠulaʋɛ bɛ̀ kɛlɛma, nii é ga Abalaame ná-GALAGI, ta Izaake, ta Zakɔɓe. É ɠɛ ma: Gè wɛlɛa wo ma, gaamazu gè naa ɠaa, nii ti daazu wo ma Ezipete yooi zu. 17 Gè devea ga nà ʋaazu lɛɛzu ga woye, gè wo ɠula Ezipete yooi ʋa, ʋɛ wo ná kpɔlɔi zu, gè li ga woye Kanaan nuiti ta-yooi zu, ta Ɠɛte nuiti, ta Amool nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná.› 18 Ta woilo è-woo ma. Ɗa-o, Izilayɛle ɠɛwolaiti-yo, wa li Ezipete masagi ʋɔ bɛ, wo ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Eɓulu nuiti ta-ƓALAGI ʋaaʋɛ gi ʋɔ. Va bu niizu, gi folo saʋagɔ ziɛ wo teʋebai zu, ga gi li, gi zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ga gá-ƓALAGI.› 19 Gè kwɛni ga Ezipete masagi la ʋaazu yeeɓesu wo ʋa, wo ʋa li, ni naa la ɠɛɛni ga zeemaɓai. 20 Nà yeemaalesu, gè Ezipete yooi loɠa ga maaɓɛlɛ vai ma ziiti kpein, gè ʋaazu kɛɛzu ti zaama. Naa ʋoluma, toɠa ʋaazu yeeɓesu wo ʋa, wo li. 21 Nà fai ta ɠɛ, nii a kɛ niima nuɓusɛiti ti ɠaazu unfe sɔlɔɔ Ezipete nuiti gaazu. Siɛgi zu wo ʋaazu liizu la, wo la lia ga yeaɲaka ɲɛgɛlɛin. 22 Izilayɛle anzanui ɠilagilagi ɠa wali aniɲakaiti, ta zanu aniɲakaiti, ta seɠeiti fali seiɲɔɠɔi ma, ta naama anzanui ma, nii é ná-pɛlɛi wu, wo wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti maaɠili la. Wa ti ɠula Ezipete nuiti zea, wo ti maavo.»

4

GALA ge ná-zɛbɛi ɠula vai kɛlɛma
Moize ʋɛ

1 Moize gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ti la ʋaazu laazu dà, ti la woiloga gòoi ma. Kɛlɛ ta ʋaazu ɠɛɛzu mà: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠulani è ʋɛ kɛlɛma.› » 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Lee ɠa é zoni è ya?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tukpɔi ʋe.» 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Pili ya zooi ma.» É pilini ya zooi ma, naa latini, é ɠɛ ga kaalii. Moize ʋelani ba. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yeemaale, è so wɔɔngi ʋa.» É yeemaaleni, é so, naa latini, é ɠɛ ʋolu ga tukpɔi zea. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ɗa naa ɠɛ, naa ɠa a kɛ, ti la da ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ɠulaʋɛ kɛlɛma è ʋɛ, nii é ga Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta-ƓALAGI.»

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma mɔnɔ: «Yeeʋɛɛ è-ɠakai zu.» É yeei ʋɛɛni ɠakai zu. Naa ʋolu é seɠeni ná, pɛtɛ, geei ɠulani zeei maaʋɛ pɛ, koleai eɠɛ kobe kolegi. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Yeei ʋɛɛ ʋolu è-ɠakai zu.» É yeei ʋɛɛni ʋolu kakai zu. Naa ʋolu é yeei zeɠeni ɠakai zu, é latini, é ɠɛ ʋolu ga kɔlɔgi ɠɛʋelei. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ni ti la laani è la, ti la ɠisɔlɔɔni poogi ma mɔungi ma, ta la poogi velesiɛi la. 9 Ni ɓalaa ti la laani poo felegɔi naati da, ti la woiloni è-wooi ma, ɗa ziɛ wolai Nile ma ɗɛi ta zeɠe, è pu ya zooi ma. Ziɛi è ʋaazu seɠezu ziɛ wolai Nile ɠa, naa ɠa lati, é ɠɛ ga ɲamai zooi ma.»

10 Moize ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Ee, Màliɠii, gè la ga zunui nii daaɠɔlɔai, naa ma ge la tɔɔzeini bà wogi, ɓaa veleina, anɛɛ voloi naa è tɔɔzeiɗa la ga ɓɔɛa pɔ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, mazɔlɔɔ dàaʋɛ ta nɛ̀gi ti ɠiliʋɛ.» 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa é nu vului laaʋɛ ɓɛtɛa? Ɓɛ ɠa a ɗa nui ɠɛ ga ɓoɓoi, ɓaa goizuɓɔlɔ nu, ɓaa é kɛ ga wozaɠaa nu, ɓaa gaazuɠole nu? Nà nɔ laade ɓaa, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI? 12 Liina deɠɛmu ɠani, nà ɓɔɠɔi ɠa gè ɠɛɛzu è ʋa, ɗa ɠɛna ɓɔɛa, nii è ʋaazu bosu, nà è ɠala ga naa.» 13 Moize ɠɛni ma: «Ee, Màliɠii, nu ɠili teʋe, nii è pɔ è teʋe.»

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Moize ma, é ɠɛ ma: «È-liɛ Aalɔn, Levi nui, ɠa ná. Gè kwɛɛ ga daaɠɔlɔʋɛ. Wɛlɛ tɔ ɓɔɠɔgo ʋa, é ʋaazu è laaɠomisu. Siɛgi zu é è ɠaazu la, gola ɠoozu ɠa nɛɛ, ga ziimaʋɛ pɛ. 15 Ɗa ɓɔɛ pɔ, è wooiti pu da. Nɔ̀un nà, nà ɠɛ wo ʋa, wa ɠɛna ɓɔɛa, nà wo ɠala ga naa, nii wa kɛ. 16 Toɠa ɓɔɛ è ʋɛ nuɓusɛiti pɔ, é ɠɛ ga è-laaʋɛ, ɗɔun ɗa ɠɛ GALA tosuʋɛ tɔun bɛ. 17 Tukpɔi nii zeɠe ya, nii è ʋaazu poogiti kɛɛzu la.»

Moize ɠale fai ma
Ezipete yooi zu

18 Moize ɠaleni ma, é li nɛkoi Zetelo ʋɔ bɛ, é ɠɛni naa ma: «Nà pɔ gè li kɛ̀ɛleaiti pɔ bɛ, niiti ti Ezipete yooi zu, gè pɛtɛ ni ta dɛ vulua.» Zetelo ɠɛni ma: «Li ziilɛigi zu.»

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma Madiyan yooi zu: «Ɠale ma, è li Ezipete yooi zu, mazɔlɔɔ niiti kpein ti ɠɛa pɔ ti è ʋaa, naati ti zaa.» 20 Moize anzai ta ná-doun zunuiti seɠeni, é ti zei soovale sinɛi ɠɔma, ti pele zo, ti ɗa li Ezipete yooi zu. Moize GALA ná-tukpɔi zeɠeni ya.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɗa ɠalena ma Ezipete yooi zu, kɛni è maaɓɛlɛ vaiti kpein kɛ Falaɠɔn ɠaazu, nii gè ma zobogi veai è ya. Nɔ̀un nà, nà ʋaazu kigi ɓaazu, é la ʋaazu yeeɓesu nuɓusɛiti ba, ti ʋa li. 22 Ɗa ɠɛɛzu Falaɠɔn ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Izilayɛle ɠa ga dòun zunu mɔungi. 23 Gè bo è ma: Ɓe dòun zunui ʋa, é li, é boti ɠɛ bɛ̀. Ni è la ɠɛ kɛɛni, è ʋa ɓe ba, é ʋa li, nà è-loun zunu mɔungi undaaʋili.› »

24 Siɛgi zu Moize ɠɛni siɛi ma la, é ɠulani adaʋɛ ta, ʋɛ é ɲiini ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI daaɠomini, é ɠɛni pɔ ga é paa. 25 Sefola dodo ɠɔtui zeɠeni, é ná-doun zunui ná-zunu anii laayɔɓɔgi leʋega, é fɔɔɠu Moize ɠɔligi ʋa, é ɠɛ ma: «Ɗa bɛ̀ ga zinigi gè sɔlɔɔgai ga ɲamai.» 26 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛni ná. Názu ɠa anzanui ɠɛni ma la: «Zinigi sɔlɔɔgai ga ɲamai,» tatipɛlɛʋolui maaʋele ma.

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Aalɔn ma: «Li teʋebai zu, è Moize laaɠomi.» Aalɔn liini, é Moize laaɠomini GALA ná-gizei ma, é nɛɛnɛ. 28 Moize wooi kpein dɛɛni ga Aalɔn, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI teʋeni pɔ, ta poogiti kpein é deveni ga é kɛ. 29 Moize ta Aalɔn ti liini, ti Izilayɛle ɠɛwolaiti kpein gaalɛ ba. 30 Aalɔn ʋoluvaawoni ga naama vaiti kpein, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woni Moize ma. É poogiti kɛɛni nuɓusɛiti gaazu. 31 Nuɓusɛiti ti laani da. Ti kwɛɛgai ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaaʋɛ Izilayɛle nuiti pɔ, ga é wɛlɛ ti ma, é ta-maanɔɠɔi ɠa, ti ɓɔɠɔmaayeini, ti nɔkɔ bu.

5

Moize ta Aalɔn ti lii laa mɔungi
Falaɠɔn ʋɔ bɛ

1 Naama vaiti teʋegai ma, Moize ta Aalɔn ti liini Falaɠɔn ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Ɓe nà-nuɓusɛiti ba, ti li, ti fɛti ɠula teʋebai zu dàaseigi lɛbi vaa ma.› » 2 Falaɠɔn ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ga gè ɠolo bɛ, gè ɓe Izilayɛle nuiti ba, ti li? Gè la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ, gè la yeeɓega Izilayɛle nuiti ba pɛ, ti ʋa li.» 3 Ti ɠɛni ma: «Eɓulu nuiti ta-ƓALAGI ɠulaʋɛ kɛlɛma gi ʋɛ. Va bu gi folo saʋagɔ ziɛ wo teʋebai zu, gi li, gi zalaɠaiti kula gá-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa a kɛ, é mina ʋa seeɓɛ wola ʋɛɛzu gi ʋa, ɓaa a ʋa kɔɔ ʋɛɛ gi ʋa.» 4 Ezipete masagi ɠɛni ti ma: «Moize ta Aalɔn, leeni vaa zu wo nuɓusɛiti seɠezu ta-wotiiti ma? À ɠale ma, wo wa-wotiiti kɛ.» 5 Falaɠɔn ɠɛni ma: «Niizu, niima nuɓusɛiti ti mɔinɗa zooi zu, wa ta-wotiiti suɠoloɠolosu!»

Falaɠɔn ta ɓɔ fai
Izilayɛle nuiti ta-wotii ʋa

6 Naama voloi nɔ, Falaɠɔn niima levei veeni nuɓusɛiti ta-wɛlɛma nuiti zea, ta ta-wotiɠɛ ɠundiɠiiti, é ɠɛ ti ma: 7 «À mina mɔ tufa ve nuɓusɛiti zea, eɠɛʋelei é ɠɛa ɠɛɛzu la mɔungi zu, ga ti ʋa ɓilikii loɠa, ti ɗa li niina, tiya ɓɔɠɔi ti ɗa tufai yɛʋɛ. 8 Anɛɛ naa ʋe, ɓilikii liegɔi ti ɠɛa doɠazu mɔungi zu, wa naa nɔ la ti ɠakala. À mina ta ɠula naa la ga tago ɓalaa, mazɔlɔɔ ta ga dɔɔʋɛ nuiti, naa ɠa é kɛɛzu, ti kpeei loozu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓe gi ʋa, gi li, gi zalaɠaiti kula gá-ƓALAGI ʋɛ.› 9 À nui niiti kasɔɠili ga botii, ti-un ka yɛ naa ma, ti mina woilo zɛɛ ɓɔɛzuɠulaiti ma.»

10 Nuɓusɛiti ta-wɛlɛma nuiti, ta ta-wotiɠɛ ɠundiɠiiti ti liini, ti ɠɛ nuɓusɛiti ma: «Falaɠɔn wooi ɠaa: ‹Gè la mɔ tufa veezu wo ya. 11 Wa ɓɔɠɔi, à li, wo tufai ɠaiziɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ʋɛ nɔpɛ wa ka ná. Anɛɛ naa ʋe, tanɔpɛ ge la ɠulazu wa-wotii la.› » 12 Nuɓusɛiti ti vazani Ezipete yooi zu ná pɛ, ti ɗa tufa unkpulugiti zɛʋɛ tufai ʋotogi zu. 13 Ta-wɛlɛma nuiti ti ɠɛni ɓɔizu ti la, ti ɗa ɠɛ ma: «À wa-volo ɠila kuɠui ɓe, eɠɛ nɔ siɛgi zu tufai ɠɛni la wo ya.» 14 Ti ɠɛni Izilayɛle nuiti ta-wotiɠɛ ɠundiɠiiti doɠazu, niiti Falaɠɔn ná-gwɛlɛma nuiti ti ti zeini ti unda. Ti ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: «Lee vaa zu wo la ɓeni ga wogi ta za ɓilikii liegɔi loɠa, daai wo ɠakala, eɠɛʋelei é laani la wo ɠakala mɔungi zu?»

15 Izilayɛle nuiti ta-wotiɠɛ ɠundiɠiiti ti liini, ti ɓaazaɠa Falaɠɔn ma, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu è gi zosu ɠani, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti? 16 Ti la mɔ tufa veezu gi ya, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, ti ɗa ɠɛ gi ma: ‹À ɓilikiiti doɠa!› Gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, ta gi loɠazu, tama ɗa-nuɓusɛiti ka ti faaɠaazagi ɠɛai.» 17 Falaɠɔn ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wa ga dɔɔʋɛ nuiti, dɔɔʋɛ nu wolaiti! Naa ɠa é kɛɛzu, wo ɠɛɛzu ma: ‹Ɓe gi ʋa, gi li, gi zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.› 18 Niizu, à li, wa-woti ɠɛɛzuʋɛ, nu la mɔ tufa veezu wo ya ɲɛgɛlɛin, kɛlɛ wa ɓilikii liegɔi nɔ ve, nii wo ɠɛni feezu pɔlɔma.»

19 Izilayɛle nuiti ta-wotiɠɛ ɠundiɠiiti ti kaani ga ta ti maanɔɠɔzu nɔ sɛsɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Wo la tanɔpɛ kulazu ɓilikii liegɔi la, nii é veezu folo-o-folo.» 20 Ti ɠulazuʋɛ Falaɠɔn ʋɔ bɛ, ti zeelini Moize ta Aalɔn ʋɔ bɛ, naati ti ɠɛni ti maaɓɔunsu. 21 Ti ɠɛni ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo ɠaazu, toɠa wo lukpɔɠaaleʋe! Wo gi maayogi zeɠea Falaɠɔn ta ná-botiɠɛ nuiti bɛ. Wo boɠa zɔkpɔi laa ti-yeezaamaʋɛ, ga ti gi ʋaa la.»

22 Moize ɠaleni ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Màliɠii, lee vaa zu é faa ɲɔi ɠɛa ga niima nuɓusɛiti? Lee vaa zu è tèʋegai? 23 Kaipa gè liini Falaɠɔn ʋɔ bɛ, gè ɓɔɛ pɔ è-laaseigi zu, toɠa faa ɲɔi ɠɛɛzu nɔ ga niima nuɓusɛiti, ɗa ma, è la ɗa-nuɓusɛiti unmɔɔni pɛ, è ʋa ti ɠula zea.»

6

GALA ge Izilayɛle nuiti unmɔɔ fai
laazeeli vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɗa ʋaazu pɛtɛsu niizu, nii gè ʋaazu kɛɛzu ga Falaɠɔn. Nà-zeeɠaaɓaa wolai maaʋele ɠa é ʋaazu ɓesu la Izilayɛle nuiti ba, ti li, toɠa ti ɓɛɛzu, é ti ɠula ná-zooi ʋa.»

2 GALA ge ɓɔɛni mɔnɔ Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: «Nɔ̀un nà, nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 3 Gè ɠulani kɛlɛma Abalaame ʋɛ, ta Izaake, ta Zakɔɓe, ga GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, kɛlɛ gè la ɠɛni ɓɔɠɔ lɛɛni ga tiye ga dàaseigi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 4 Gè minazeɠeni ti ʋɛ, ga nà Kanaan yooi veezu ti ʋɛ, zooi naa, nii ti su ga seikɔɠɔma nuiti. 5 Nɔ̀un nà, gè Izilayɛle nuiti kpala gooi mɛnigɛ, niiti ti ga Ezipete nuiti ta-luɔiti. Gè ɠizɛgɛ nà-minazeɠegi zu. 6 Naa ɠa é ba, ɠɛ Izilayɛle nuiti ma: ‹Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà wo viesu, gè wo ɠula boti ɓaagi laawu, niiti Ezipete nuiti ti daazu wo unma. Nà wo unmɔɔsu, wo ɠula duɔlai zu, nii wo su ti ya. Nà wo unmɔɔsu ga nà-zeeɠaaɓaai, naa ɠa ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe wolai ti laalɔɠɔma. 7 Nà wo zeɠezu, wo ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, nà ɠɛ ga wa-ƓALAGI. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo unmɔɔsu, é wo ɠula boti ɓaagiti daawu, niiti Ezipete nuiti ti daazu wo unma. 8 Nà lɛɛzu ga woye zooi naa zu, nii gè ma ɠonai woni ga nà fe Abalaame ya, ta Izaake, ta Zakɔɓe. Nɔ̀un nà, nà feezu wo ya, é ɠɛ ga wɔnɔ. Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋe.› »

9 Moize naama wooiti boni Izilayɛle nuiti ma, kɛlɛ naati ti la ɠɛni woiloni goo ma, mazɔlɔɔ ti ɠɛni iɲɔteʋe wolai zu, duɔla ɓaaɓaa golai maaʋele ma, nii ti ɠɛni su.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 11 «Li, è ɓɔɛ Falaɠɔn ʋɔ, Ezipete masagi, é ɓe Izilayɛle nuiti ba, ti li, ti ɠula ná-zooi ʋa.» 12 Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Izilayɛle nuiti ti la woiloni gòoi ma. Falaɠɔn ɠa zoo ɠale woilosu gòo ma, nɛ̀i kpɔ̀ɛla ɓaai?»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é deveiti fe ti ya, é ʋilɛ Izilayɛle nuiti ba ta Ezipete masagi Falaɠɔn, Izilayɛle nuiti kula vai zu Ezipete yooi ʋa.

Moize ta Aalɔn ti-mɛmɛwolaiti

14 Izilayɛle nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma ɠundiɠiiti ti ɠɛni ga: Izilayɛle ná-doun zunu mɔungi é zɔlɔɔni, daa ga Luɓɛn. Naa ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Enɔke, Palu, Ɠɛsɛlon, ta Kaalemi. Luɓɛn nɔnɔ ma ʋɛlɛyeɠeiti kana.

15 Simiyɔn ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yemuwɛle, Yamin, Woɠade, Yakin, Soɠaal, ta Sayile, Kanaan anzanui ná-doun zunui. Simiyɔn ná-pɛlɛyeɠeiti kana.

16 Levi ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la: Gɛɛlɛson, Keɠate, ta Melali. Levi zii ma ɠonagiti ti ɠɛni ga kona ungila puusaʋagɔ maazu lɔfela (137). 17 Gɛɛlɛson ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Liɓini ta Simeyi, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti. 18 Keɠate ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Amalame, Yiseɠaal, Eɓelɔn, ta Uziyɛle. Keɠate zii ma ɠonagiti ti ɠɛni ga kona ungila puusaʋagɔ maazu saʋagɔ (133). 19 Melali ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Maali ta Musi. Naati ka ti ga Levi ná-pɛlɛyeɠeiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la.

20 Amalame nazai Yokeɓɛde zeini ga anza, naa doun zunuiti sɔlɔɔni bɛ: Aalɔn ta Moize. Amalame zii ma voloi kpein ge ɠɛni ga kona ungila puusaʋagɔ maazu lɔfela (137). 21 Yiseɠaal ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Kolé, Nefɛge, ta Zikili. 22 Uziyɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Misayɛle, Ɛlɛsafan, ta Sitili.

23 Aalɔn Naason baazeelai Eliseɓa zeini ga anza, nii é ga Aminadaɓe ná-doun anzanui, naa doun zunuiti sɔlɔɔni bɛ: Nadaɓe, Aɓiyu, Eleazaal, ta Itamaal.

24 Kolé ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Asiil, Ɛlɛkana, ta Aɓiazafe. Kolé ná-doun zunuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti kana.

25 Aalɔn ná-doun zunui Eleazaal, Putiyɛle ná-doun anzanui zeini ga anza, naa doun zunu zɔlɔɔni bɛ, é daasei pɛɛni ga Fineyase. Naati ka ti ga Levi lointi ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma ɠundiɠiiti, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la.

26 Aalɔn ta Moize naati ka Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti ma: «À li, wo Izilayɛle nuiti kula Ezipete yooi ʋa, wo ti zei kpasu ga pagɔ.» 27 Moize ta Aalɔn ɠa ti liini, ti ɓɔɛ Ezipete masagi Falaɠɔn ʋɔ, ga ti Izilayɛle nuiti kula Ezipete yooi ʋa.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi niinɛ vai Moize ʋɛ

28 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni la Moize ʋɔ, Ezipete yooi zu, 29 é ɠɛni ma: «Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. Li, è ɓɔɛ Ezipete masagi Falaɠɔn ʋɔ, naama vaiti kpein bo ma, nii gè bosu è ma.» 30 Kɛlɛ Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nɔ̀un nà ɠa kpɔ̀ɛla ɓaai, Falaɠɔn ɠa woilo ɠale gòo ma?»

7

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Wɛlɛ, nà è losu GALA tosuʋɛ Falaɠɔn ʋɛ, è-liɛ Aalɔn ɠɛ ga è laavaawo nui. 2 Ɗɔun, ɗa naati kpein bo, nii gè ʋaazu è levezu ma. È-liɛ Aalɔn ɠa lati, é ti wo ʋolu Falaɠɔn ma, ga é ɓe Izilayɛle nuiti ba, ti ɠula ná-zooi ʋa. 3 Nà ma, nɔ̀un, nà Falaɠɔn ɠigi ɓaazu, nà nà-poogiti ta nà-laavɔɔ vaiti kɛ, ná zeizu ɠɛ mɔinmɔin Ezipete yooi zu. 4 Kɛlɛ Falaɠɔn la ʋaazu woilosu wo-wooi ma. Názuʋɛ, nà yeeʋɛɛzu Ezipete yooi ma, gè nà-nu ɓulugiti kula Ezipete yooi ʋa, nà-nuɓusɛiti ti ga Izilayɛle nuiti, ga tukpɔɠaaleʋe wolai maaʋele. 5 Ezipete nuiti ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu gè ʋaazu yeemaalesu da Ezipete yooi maazu, gè Izilayɛle nuiti kula ti zaama.»

6 Moize ta Aalɔn ti naa ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la ti ya. 7 Moize ná-konagi ɠɛni niina ga puulɔsaʋa (80), Aalɔn ná-konagi ɠɛ ga puulɔsaʋa maazu saʋagɔ (83), siɛgi zu ti liini la, ti ɓɔɛ Falaɠɔn ʋɔ.

Aalɔn ná-tukpɔi lati fai,
é ɠɛ ga kaalii

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma: 9 «Ni Falaɠɔn a ɓɔɛna wo ʋɔ, é ɠɛ wo ma: ‹À laavɔɔ vaa ɠila kɛ,› ɗa ɠɛ Aalɔn ma: ‹Ɗa-lukpɔi zeɠe, è pili Falaɠɔn ɠakala zooi ma.› Toɠa ɠɛ ga kaalii.» 10 Moize ta Aalɔn ti liini Falaɠɔn ʋɔ bɛ, ti naa ɠɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI valini la ti ma. Aalɔn ná-tukpɔi ʋilini zooi ma Falaɠɔn ɠakala ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, naa latini, é ɠɛ ga kaalii. 11 Kɛlɛ Falaɠɔn molikulagiti tolini, ta zoɠoiti. Tiya ɓalaa, ti naa ɠɛɠalai ɠɛɛni ga ta-zoɠolaiti maaʋele. 12 Ti kpein ti ta-lukpɔiti pilini zooi ma, naati ti latini, ti ɠɛ ga kaaliiti. Kɛlɛ Aalɔn ná-tukpɔi ta-lukpɔiti kpɔleni. 13 Falaɠɔn ɠigi ɓaani, é la ɠɛni woiloni Moizeni ta Aalɔn wooi ma pɛ, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la.

Maanɔɠɔ mɔungi:
Ziɛi lati fai, é ɠɛ ga ɲamai

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Falaɠɔn ɠigi ɓaa, é la kɛɛzu, é ʋa ɓe nuɓusɛiti ba, ti ʋa li. 15 Li Falaɠɔn ʋɔ bɛ sobui nɔ, toɠa ɠulazu, é ɗa li ziɛ wolai Nile laaʋɛ. Tukpɔi zo ya, nii é latini, é ɠɛ ga kaalii. 16 Ɗa ɠɛɛzu Falaɠɔn ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Eɓulu nuiti ta-ƓALAGI, tèʋegɛ è ʋɔ bɛ ga gè bo è ma ga è ɓe ná-nuɓusɛiti ba, ti li, naa ɠa a kɛ ti dɛbi teʋebai zu. Kɛlɛ ɗɔun, zaaɠaza é la dɛ kɛɛni. 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɗa ʋaazu kwɛɛsu nii maaʋele ma, ga toɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. Nà ʋaazu ziɛ wolai Nile loɠazu ga tukpɔi é zoni zèa, toɠa ʋaazu latisu, é ɠɛ ga ɲamai. 18 Kaleiti kpein ti ziɛ wolai Nile wu, ta za, ziɛ wolai Nile makugi ɠa ɠula, Ezipete nuiti ta ɠaaɓa wafuun ga ti ziɛ wolai Nile ta ɓɔle.› » 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɠɛ Aalɔn ma: ‹Ɗa-lukpɔi zeɠe, è yeemaale Ezipete nuiti ta-ɗɛiti ma: ta-ɗɛ wolaiti, ta-ma ɓekegiti, ta-ɓoigiti, ta ta-ɗɛ yeɠe goiti. Ta ɠɛ ga ɲamai, ɲamai ɠa ɠɛ Ezipete yooi kpein su, gulu aniɲakaiti su ta kɔtu aniɲakaiti.› »

20 Moize ta Aalɔn ti naa ɠɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI valini la ti ma. É tukpɔi wuzeɠeni, é ziɛ wolai Nile loɠa Falaɠɔn ɠaazu, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti gaazu, Nile ɗɛi kpein ge latini ga ɲamai. 21 Kaleiti ti zaani ziɛ wolai Nile wu. Ziɛ wolai Nile makugi ɠulani, Ezipete nuiti ti la mɔ ɠɛni zoosu ti ʋa ziɛ wolai Nile ɓɔle. Ɲamai ɠɛni Ezipete yooi kpein su. 22 Kɛlɛ Ezipete molikulagiti ti naa ɠɛɠalai ɠɛɛni ga ta-zoɠolaiti maaʋele. Falaɠɔn ɠigi ɓaani, é la woiloni Moizeni ta Aalɔn woo ma, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la. 23 Falaɠɔn ɠaleni ma, é li ná-masa pɛlɛi wu, é la vɔlɔ ɠisɔlɔɔni niima vai ma ɲɛgɛlɛin.

24 Ezipete nuiti kpein ti zeɠeiti bɔɔni ziɛ wolai Nile maaɠoolii zu, ga ti kpɔɔle ɗɛ zɔlɔɔ, mazɔlɔɔ ti la ɠɛni zoosu ti ʋa ziɛ wolai Nile ta ɓɔle. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ziɛ wolai Nile ɠoloɠologai ma, é kɛɛni su ga folo lɔfela.

Maanɔɠɔi velesiɛi:
Zɔlɔgiti ti zooi maaɓɔle fai

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Li Falaɠɔn ʋɔ bɛ, è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɓe ná-nuɓusɛiti ba, ti li, naa ɠa a kɛ ti dɛ̀bi. 27 Ni è la ɠɛ kɛɛni, è ʋa ɓe ti ʋa, ti ʋa li, nà ʋaazu ɗa-yooi kpein suɠoloɠolosu ga zɔlɔgiti. 28 Ziɛ wolai Nile wuulaa ɠa ve ga zɔlɔgiti, ta ɠula bu, ti lɛ ɗa-masa pɛlɛi wu, ti lɔ è laa ʋɛlɛi wu, ta ɗa-ʋetei zu, ti lɛ ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛiti bu, ta ɗa-nuɓusɛiti pɔ bɛti, ta ʋu ɗa-ɓulu mɔ zeɠeiti su, ta ɗa-ɓulu vukɔ ɠaayɔ aniɲakaiti su. 29 Zɔlɔgiti ta lɛ wo ma, wa ɗa-nuɓusɛiti, ta ɗa-wotiɠɛ nuiti kpein.› »

8

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɠɛ Aalɔn ma: ‹Yeemaale ga ɗa-lukpɔi ziɛ wolaiti ma, ta ma ɓekegiti, ta kpoigiti, zɔlɔgiti ti lɛ Ezipete yooi ɠa.› » 2 Aalɔn yeemaaleni Ezipete ɗɛiti ma. Zɔlɔgiti ti lɛɛni, ti Ezipete yooi maaɓɔle. 3 Kɛlɛ molikulagiti ti naa ɠɛɠalai ɠɛɛni ga ta-zoɠolaiti maaʋele. Ti zɔlɔgiti puuni ɓalaagi Ezipete yooi ɠa.

4 Falaɠɔn Moizeni ta Aalɔn lolini, é ɠɛ ti ma: «À Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ, naa ɠa a kɛ é zɔlɔgiti maaɠooza gi ʋa ga nà-nuɓusɛiti. Nà ɓesu wa-nuɓusɛiti ba, ti li, ti zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.» 5 Moize ɠɛni Falaɠɔn ma: «Masagi, va bu ɗa ɓɔɠɔi è kui lɛ ga ze, yeei gè ʋaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛzu la è ʋɛ, wa ɗa-wotiɠɛ nuiti, ta ɗa-nuɓusɛiti, nii a kɛ é zɔlɔgiti maaɠooza è ʋa, ta ɗa-ʋɛlɛiti? Taɠila kpalaa ge la yɛga ná, kɛni ziɛ wolai Nile nɔ wu.» 6 Falaɠɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lina nɔ.» Moize ɠɛni ma: «Toɠa ɠɛ ɠana, eɠɛʋelei è faliai la, naa ɠa a kɛ, è kwɛɛ ga gala kili ge la ɠulani ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI. 7 Zɔlɔgiti ta maaɠooza è ʋa, ta ɗa-ʋɛlɛiti, ta ɗa-wotiɠɛ nuiti, ta ɗa-nuɓusɛiti, taɠila kpalaa ge la yɛga ná, kɛni ziɛ wolai Nile nɔ wu.»

8 Moize ta Aalɔn ti zeɠeni Falaɠɔn ʋɔ bɛ, Moize wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, zɔlɔgiti ta-vaa zu, niiti é ti leʋeni Falaɠɔn laalɔɠɔma. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI naa ɠɛɛni, nii Moize falini ma. Zɔlɔgiti ti zaani pɛlɛiti bu, ta koizuʋɛti, ta dɔɓɔiti su. 10 Ti ti ɠaalɛɛni ba kpifɔkpifɔ, makugi ɠɛni ɠulazu zooi zu ná pɛ. 11 Kɛlɛ Falaɠɔn kaai ma ga faiti ti zolooga, é ɓɔɠɔ ɠikpaani, é la woiloni Moizeni ta Aalɔn woo ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la.

Maanɔɠɔi zaʋasiɛi:
Sosoligiti

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɠɛ Aalɔn ma: ‹Ɗa-lukpɔi maale, è zooi ma vufiligi loɠa. Toɠa latisu ga sosoligiti Ezipete yooi zu ná kpein.› » 13 Zekana ti kɛɛni la. Aalɔn yeemaaleni ga ná-tukpɔi, é zooi ma vufiligi loɠa la. É ɠɛni ga sosoligiti, é ʋu nuiti ma, ta suaiti. Zooi ma vufiligi kpein ge ɠɛni ga sosoligiti, Ezipete yooi kpein su. 14 Molikulagiti ti ta-zoɠolaiti kpein kɛɛni, ga ti ʋa sosoligiti kula, kɛlɛ ti la ɠɛni zooni. Sosoligiti ti ʋuuni nuiti ma ta suaiti. 15 Názu ɠa molikulagiti ti ɠɛni la Falaɠɔn ma: «GALA ɓɔɠɔi yee ʋogi ʋe!» Kɛlɛ Falaɠɔn ɠigi ɓaani, é la woiloni Moizeni ta Aalɔn woo ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la.

Maanɔɠɔi naanisiɛi:
Dɛgiti puu vai

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Wuzeɠe ga sobuzobui, è li, è lo Falaɠɔn ɠakala, siɛgi zu é ɠulazu la ga é li ziaʋɛ, ɗa ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɓe nà-nuɓusɛiti ba, ti li, naa ɠa a kɛ ti dɛ̀bi. 17 Ni è la ɓeni nà-nuɓusɛiti ba, ti ʋa li, nà ʋaazu è laalɔɠɔma ga dɛgiti ti laaɓadiai, wa ɗa-wotiɠɛ nuiti, ta ɗa-nuɓusɛiti, naa ʋɛɛ ɗa-ʋɛlɛiti ba. Ezipete nuiti ta-ʋɛlɛiti buulaa ɠa ve ga dɛgiti, ta zooi ɓalaa laa ɠa ve. 18 Kɛlɛ naama volo ná, nà zeeɠaaɠwɛɛzu ɠɛ Gosɛn yooi ʋa, ʋɛ nà-nuɓusɛiti ti zeini ná, dɛgiti ti la ɠɛa miná ɲɛgɛlɛin, naa ɠa a kɛ è suɠwɛɛ ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà naama yooi zu. 19 Nà zeeɠaaɠwɛɛzu ɠɛɛzu nà-nuɓusɛiti ta ɗa-nuɓusɛiti ba. Laavɔɔ vai ma ʋoogi naa ɠa ɠula kɛlɛma lina.› » 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ɠana. Dɛgiti ti laaɓadiai, naati ma ɓulugi ʋaani Falaɠɔn ná-masa pɛlɛi wu, ta ná-botiɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛiti bu, ta Ezipete yooi kpein su. Zooi ɠoloɠoloni dɛgiti zea.

21 Falaɠɔn Moizeni ta Aalɔn lolini, é ɠɛ ti ma: «À li, wo zalaɠaiti kula wa-ƓALAGI ʋɛ zooi zu.» 22 Moize gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «É la zolooni lago pa ga é ɠɛ ɠana, mazɔlɔɔ gá ʋaazu zalaɠaiti kulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, gá-ƓALAGI, ti ga kɔzɔba aniiti Ezipete nuiti bɛ. Ni gá zalaɠaiti kulana Ezipete nuiti gaazu, ti ga kɔzɔba aniiti ti ʋɛ, ti la gi zɔa ga kɔtui ɓaa? 23 Gá folo saʋagɔ ziɛ wosu teʋebai zu, gi zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, gá-ƓALAGI, eɠɛʋelei é bogai la gi ma.» 24 Falaɠɔn ɠɛ ma: «Nɔ̀un nà, nà yeeɓesu wo ʋa, wo li teʋebai zu, wo zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa-ƓALAGI. Kɛlɛ wa ɠɛna lia, à mina maaɠooza. À maanɛɛnɛi wo bɛ̀.» 25 Moize gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Pɛtɛ, nà ga ɠula è ʋɔ bɛ, nà Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛzu è ʋɛ. Lina, dɛgiti ta maaɠooza Falaɠɔn ʋa, ta ná-botiɠɛ nuiti, ta ná-nuɓusɛiti, kɛlɛ Falaɠɔn mina yɛ gi yaavazu, é ʋa ɓe yeeɓesu nuɓusɛiti ba, ti ʋa li, ti ʋa zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.» 26 Moize ɠulani Falaɠɔn ʋɔ bɛ, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ. 27 Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni eɠɛʋelei Moize falini la ma, dɛgiti ti maaɠoozani Falaɠɔn ʋa, ta ná-botiɠɛ nuiti, ta ná-nuɓusɛiti. Gila kpalaa ge la ɠɛni yɛni ná. 28 Kɛlɛ niizu mɔnɔ, Falaɠɔn ɓɔɠɔ ɠigi ɓaani, é la yeeɓeni nuɓusɛiti ba, ti ʋa li.

9

Maanɔɠɔi lɔɔlusiɛi:
Ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋɛɛ vai suaiti ba

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Li Falaɠɔn ʋɔ bɛ, è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Eɓulu nuiti ta-ƓALAGI wooi ɠaa: Ɓe nà-nuɓusɛiti ba, ti li, naa ɠa a kɛ ti dɛ̀bi. 2 Ni è la ɠɛ kɛɛni, è ʋa ɓe ti ʋa, ti ʋa li, ɗa ti zona, 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeei ɠa ɠɛ ɗa-loganiiti daalɔɠɔma, niiti ti dɔɓɔiti su, sooiti, ta soovalegiti, ta ɲɔmɛiti, ta nikɛiti, ta baalagiti, ta boliiti. Toɠa ɠɛ ga ɗɔfɔi, é wola ɲɔu. 4 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zeeɠaaɠwɛɛzu ɠɛ Izilayɛle ná-toganiiti ba ta Ezipete nuiti ta-loganiiti. Niiti ti ga Izilayɛle nuiti tɔnɔi, gila kpalaa ge la zaa ti ʋa.› » 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI kui leʋea ba, é ɠɛ ma: «Lina, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naa ɠɛ zooi zu.»

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ɠana nɔ, poluma voloi. Ezipete nuiti ta-loganiiti kpein ti zaani, kɛlɛ sua ɠila kpalaa ge la ɠɛni zaani Izilayɛle nuiti ta-loganiiti su. 7 Falaɠɔn keelai leʋeni ga ti gaazaɠagiti bo, pɛtɛ, Izilayɛle ná-toganiiti gila kpalaa ge la ɠɛni zaani. Falaɠɔn ɠigi ɓaani, é la ɠɛni ɓeni Izilayɛle nuiti ba, ti ʋa li.

Maanɔɠɔi lɔzitasiɛi:
Divologiti ti lo fai nuiti ta suaiti ba

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma: «À yeelaave ga diɠi losuʋɛ ma yuʋui, Moize foɓe geezu ʋelei Falaɠɔn ɠaazu. 9 Toɠa ɠɛ ga fufiligi, é ʋɛɛ Ezipete yooi pɛ ma, é ɠɛ ga divologi, é lo nuiti ta suaiti ba, é ɠula ti ma, Ezipete yooi zu ná pɛ.» 10 Ti sulugi ma yuʋui zeɠeni, ti li, ti lo Falaɠɔn ɠakala. Moize foɓeni geezu ʋelei, é ɠɛni ga divologiti, kɛai ga kula ma anii nuiti ta suaiti ma. 11 Molikulagiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa ʋa Moize ɠakala, tɔɔzei divologiti ba, mazɔlɔɔ divologiti ti ɠɛni molikulagiti ba, eɠɛʋelei é ɠɛni la Ezipete nuiti kpein ba. 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI Falaɠɔn ɠigi ɓaani, Falaɠɔn la ɠɛni woiloni Moizeni ta Aalɔn wooi ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la Moize ma.

Maanɔɠɔi lɔfelasiɛi:
Sakɔtuiti puu vai

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Wuzeɠe ga sobuzobui, è li, è lo Falaɠɔn ɠakala. Ɗa ɠɛɛzu ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Eɓulu nuiti ta-ƓALAGI wooi ɠaa: Ɓe nà-nuɓusɛiti ba, ti li, naa ɠa a kɛ ti dɛ̀bi. 14 Mazɔlɔɔ niizu, nà ʋaazu ga maanɔɠɔ vaiti kpein ɗa ɓɔɠɔi è laalɔɠɔma, ta ɗa-wotiɠɛ nuiti daalɔɠɔma, ta ɗa-nuɓusɛiti daalɔɠɔma, naa ɠa a kɛ, è kwɛɛ ga kɛ̀ɠala nɔpɛ ge la ná eteai zu ná kpein. 15 Ni gè yeemaaleni, gè è loɠa ga saai, ɗa-o, ɗa-nuɓusɛiti-yo, é ga wo ɲɛɛlɛa etea. 16 Kɛlɛ gè è yɛgɛ vulua, naa ɠa a kɛ, è sɛ̀bɛi ɠa, ta ti dàaseigi wo eteai zu ná pɛ. 17 Ɗa ba, è ɗa pele ɓesa nà-nuɓusɛiti dii vai luɠɔ. 18 Naa ɠa é ba, lina, niima lɛlɛi ma, nà sakɔtui ʋuuzu zeeɠaaɓa, nii kɛɠala nɔpɛ ge la dɛ ɠɛɛni Ezipete yooi zu, é zo naa ɓɛtɛ volo ma, eyɛsu niizu. 19 Deɠɛmu, ɗa-loganiiti makɛsu ɓɛtɛna ga pagɔ, ta nii kpein é ga ɗɔnɔ, é è ya eteaʋɛ. Sakɔtui ɠa ʋaazu ʋuuzu nuiti kpein ma ta suaiti, niiti ti ʋaazu yɛsu eteaʋɛ, ti la lɔɔɠuni pɛlɛiti bu, naati ta za.› »

20 Falaɠɔn ná-botiɠɛ nuiti saama, niiti ti luani Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋa, naati ti ta-wotiɠɛ nuiti ta ta-loganiiti tɛɛni pɛlɛiti bu ga gaazuvilɛi. 21 Kɛlɛ niiti ti la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi lɔɔni yiima, ti ʋa kɛ ɠaazu ma ga faa, naati ti ta-wotiɠɛ nuiti ta ta-loganiiti zɛni eteaʋɛ.

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yeemaale geeɠɔlɔgi ʋɔ pelei, sakɔtui ʋu Ezipete yooi kpein su nuiti ma, ta suaiti, ta tufaiti kpein dɔɓɔiti su, Ezipete yooi zu.» 23 Moize ná-tukpɔi leteni geeɠɔlɔgi ʋɔ pelei. Ɠɔoɠɔ GALAGI tona kpunɛ tugi leʋeni, ta sakɔtui, geeɓadɛi yeini eteai zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI sakɔtui ʋuuni Ezipete yooi zu. 24 Sakɔtui ʋuuni, mainmain ɠɛni saɠazu, geeɓadɛi ɗa loo sakɔtuiti saama, gola yeeɠaaɓaani, kɛɠala la dɛ ɠɛɛni Ezipete yooi zu, kaipa é ɠɛɛni ga ɓɔɠɔ you. 25 Sakɔtui ʋuuni, é zeelini Ezipete yooi kpein ma ga ɲɔuɗa, nii kpein é ɠɛni eteaʋɛ, é zo nuiti ma, é zeeli suaiti ma. Sakɔtui ʋuuni tufaiti kpein ma dɔɓɔiti su, é guluiti suɠoloɠoloni dɔɓɔiti su. 26 Kɛni nɔ ʋɛ Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ná, Gosɛn yooi zu, miná ɠa sakɔtui la ɠɛni zeelini ná.

27 Falaɠɔn Moizeni ta Aalɔn lolini, é ɠɛ ti ma: «Gè kotoi ɠɛa niizu. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa sɔlegai, nà-o, nà-nuɓusɛiti-yo, gi la ʋeeni. 28 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛna, nii a kɛ tona kpunɛ tugi mina mɔ ɠula, ta sakɔtui mina mɔ ʋu. Nà ɓesu wo ʋa, wo li, nu la mɔ yeeʋiliga wo zu mɔnɔ.» 29 Moize ɠɛni ma: «Siɛgi zu gè ɠulazu la taai ʋa, nà zeeiti tɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. Tona kpunɛ tugi maa ɠa leʋe, ta sakɔtui, naa ɠa a kɛ è kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa po ge ga eteai. 30 Kɛlɛ gè kwɛɛ ga ɗa-o, ɗa-wotiɠɛ nuiti-yo, wo la dɛ luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.»

31 (Gezei ta wɔɔlezegi ti ɠoloɠoloni, tɔɔzei wɔɔlezegi ɠulaa ɠɛni de su ga niinɛ, gezei ʋua ɠɛni de ga niinɛ. 32 Ɓeleegi ta epɔtelegi ti la ɠɛni ɠoloɠoloni, tɔɔzei ti nɛkɛgɛ.)

33 Moize ɠulani Falaɠɔn ʋɔ bɛ, é li taa ʋoluʋɛ, é yeeiti tɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, tona kpunɛ gooi ta sakɔtuiti maaleʋeni, tonai la mɔ ɠɛni ʋuuni zooi ma. 34 Falaɠɔn kaai ma ga tonai, ta sakɔtui, ta tona kpunɛ gooiti maaleʋea, é ɠɛni nɔ ba, é ɗa kotoi ɠɛ, é ɓɔɠɔ ɠigi ɓaani, tɔ-o, ná-botiɠɛ nuiti-yo. 35 Falaɠɔn ɠigi ɓaani, é la ɠɛni ɓeni Izilayɛle nuiti ba, ti ʋa li, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI puuni la Moize la, é bo.

10

Maanɔɠɔi lɔsaʋasiɛi:
Kotogiti puu vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Li Falaɠɔn ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ nà ɠa gè kigi ɓaai, ta ná-botiɠɛ nuiti zii, nii a kɛ gè nà-poogiti kula kɛlɛma ti zaama. 2 Toɠa ɓalaa ga è suɠula è-lointi ma, ta ti-lointi, pelei gè Ezipete nuiti sogai da, ta poogi ma ziiti gè ti ɠulaai kɛlɛma ti zaama. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

3 Moize ta Aalɔn ti liini Falaɠɔn ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Eɓulu nuiti ta-ƓALAGI wooi ɠaa: ‹Ɗa yɛsu ɠɛlɛzu eyɛsu siɛgi ɓɛgele zu, ga è la ɓɔɠɔ unmaayeiɗa bɛ̀? Ɓe nà-nuɓusɛiti ba, ti li, naa ɠa a kɛ ti dɛ̀bi. 4 Mazɔlɔɔ ni è la ɠɛ kɛɛni, è ʋa ɓe nà-nuɓusɛiti ba, ti ʋa li, wɛlɛ, nà ʋaazu lina ga kotogiti ɗa-yooi zu. 5 Ta zooi maaɓɔle, nu la zooga é ʋa zooi ɠa, ti anii mɔtaiti mi nii é ná, nii sakɔtui zɛgai wo ya, guluiti kpein ti ɓɛtɛzu wo ʋɛ dɔɓɔiti su, ta naati kpein miizu. 6 Ta ɗa-ʋɛlɛiti buulaave, ta ɗa-wotiɠɛ nuiti kpein ta-ʋɛlɛiti, ta Ezipete nuiti kpein ta-ʋɛlɛiti. È-ɠɛɛni, ta è-ɠɛɛni ti-ɠɛɛni ti la ɠɛni naa ɠɛɠala ɠaani, kaipa ti ɠulani, ti ɗa yɛnvu zooi nii zu, eyɛsu niima voloi.› » Moize ʋoluaveni, é ɠula Falaɠɔn ʋɔ bɛ.

7 Falaɠɔn ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: «Zunui nii ɠa ɠɛɛzu ga balii ɠale ade ʋɛ, eyɛsu siɛ kpɛgele zu? Ɓena nui niiti ba, ti li, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, ta-ƓALAGI. È la dɛ suɠwɛɛ ɓaa ga Ezipete undaa ɠana ʋili?» 8 Ti ʋaani ʋolu ga Moize ta Aalɔn Falaɠɔn ʋɔ bɛ, naa ɠɛ ti ma: «À li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi. Kɛlɛ ɓɛɛni ka ti liizu?» 9 Moize gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gá liizu ga gá-nu niinɛiti ta gá-nu wɔlɔiti, gá liizu ga gi-loun zunuiti ta gi-loun anzanuiti, é ʋɛɛ gá-logani goiti ta ma wolaiti ba, mazɔlɔɔ kɛni gi fɛti ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma.» 10 Falaɠɔn ɠɛni ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛ wo ʋa, ni nà ɓena wo ʋa, wo li, wa-o, wo lointi-yo! À dama ga ɓɔɠɔ, tɔɔzei maanɔɠɔi ɠa wo ɠaiziɛzu! 11 Kɛlɛ é la ɠɛɛzu ɠana! Zunuiti à li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, mazɔlɔɔ naa ɠa wo maaɠaazaɠaboni!» Ti ti ɓɛɛni Falaɠɔn ʋɔ bɛ.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yeei maale Ezipete yooi maazu, nii a kɛ kotogiti ti ʋa, ti ʋu Ezipete yooi zu, ti zooi ɠa lufaiti kpein mi, nii kpein sakɔtui zɛgai.» 13 Moize ná-tukpɔi maaleni Ezipete yooi maazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaani ga folo ɠulazu ʋele viilɛi zooi zu, naama voloi pɛ ta ma ɓidii pɛ. Sobui, folo ɠulazu viilɛi ʋaani ga kotogiti. 14 Kotogiti ti lɛɛni Ezipete yooi kpein ga, ti ʋuuni Ezipete yooi ɠa adaʋɛ pɛ, naa wola ɓɔini, é leʋe mɔungi ʋa, koto ge la dɛ mɔinni ɠana, kɛɠala la mɔ ɠɛa ʋelela ʋelei eyɛsu ɠɔ. 15 Ti zooi maaʋɛ kpein seɠeni, zooi maaɓidini. Ti tufai kpein miini zooi ɠa, ta gulu waaiti kpein, nii kpein sakɔtui zɛni ná. Daa wundu ɠila kpalaa ge la ɠɛni yɛni guluiti ga, anɛɛ tufaiti ɓalaa dɔɓɔiti su, Ezipete yooi kpein su.

16 Falaɠɔn Moizeni ta Aalɔn lolini ga gaazuvilɛi, é ɠɛ ti ma: «Gè koto ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, wa-ƓALAGI, ta wo laalɔɠɔma. 17 Kɛlɛ nà-kotoi zuvaayɛ na, niima gelei nɔ zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ bɛ̀, wa-ƓALAGI, nii a kɛ é saa maanɔɠɔi nii maaɠooza bà niizu.» 18 Moize ɠulani Falaɠɔn ʋɔ bɛ, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaani ga folo liizu ʋele viilɛi, gola yeeɠaaɓaai, é li ga kotogiti, é ti ʋili Seeli Kpoloɗɛi wu. Kotogi gila kpalaa ge la ɠɛni yɛni Ezipete yooi ná tanɔpɛ. 20 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI Falaɠɔn ɠigi ɓaani, Falaɠɔn la ɠɛni ɓeni Izilayɛle nuiti ba, ti ʋa li.

Maanɔɠɔi laaʋuusiɛi:
Kpidii ʋɛɛ vai Ezipete yooi ma

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yeei maale geeɠɔlɔgi ʋɔ pelei, kpidii ʋɛɛ Ezipete yooi zu, kpidii nu yeei a vɔɔɠu ba.» 22 Moize yeei maaleni geeɠɔlɔgi ʋɔ pelei, kpidii ʋɛɛni Ezipete yooi zu ná pɛ, nii gola ɠaaɠiligai, naa ɠɛɛni folo saʋagɔ laawu. 23 Nu la ɠɛni bɔɔla ɠaazu, nu nɔpɛ ge la ɠɛni zeɠeni zeizuʋɛ folo saʋagɔ laawu. Kɛlɛ wozakalagi ɠɛni adaʋɛti pɛ, ʋɛ Izilayɛle nuiti ti ɠɛni náti.

24 Falaɠɔn Moize lolini, é ɠɛ ma: «À li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi. Wo-lointi ta zoo ti ʋilɛ wo ʋolu, kɛni wa-logani goiti ta ma wolaiti nɔ ɠa wa ti yɛ ʋɛ.» 25 Moize gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛni è gá-loganiiti zɛ gi ya, nii a kɛ gi zalaɠaiti ta gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 26 Gá liizu ga gá-logani ɓulugiti, ma ʋoloka gila kpalaa ge la yɛga, mazɔlɔɔ toɠa gi ta zeɠezu, gi Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi la, gá-ƓALAGI. Eyɛsu gi zeeli ná, gi la kwɛɛ, nii liegɔi gá kula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma.» 27 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI Falaɠɔn ɠigi ɓaani, Falaɠɔn la ɠɛni kɛɛni, é ʋa ɓe ti ʋa, ti ʋa li.

28 Falaɠɔn ɠɛni Moize ma: «Ɠula pɔ̀ bɛ! Dama ga ɓɔɠɔ, è ʋa gàazuʋɛ ɠa mɔnɔ, mazɔlɔɔ voloi ɗa gàazuʋɛ ʋɛtɛ da, ɗa za.» 29 Moize ɠɛni ma: «È boga! Gè la mɔ è-ɠaazuʋɛ ɠaa pɛ.»

11

Maanɔɠɔ ɠaaɓelagi
ma wooi wo fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nà ʋaazu ga maanɔɠɔ ɠaaɓelagi Falaɠɔn ʋɔ ta Ezipete yooi. Naa a ɠɛɛna, toɠa ɓesu wo ʋa, wo ɠula ʋɛ ʋa. Siɛgi zu é ɓesu la wo ʋa ga wo li, toɠa wo ɓɛ ʋɛ tɛtɛ. 2 Ɓɔɛ nuɓusɛiti pɔ ga, zunui ɠilagilagi ta anzanui ɠilagilagi wali aniɲakaiti ta zanu aniɲakaiti fali seiɲɔɠɔi ma.» 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ɠana, eyɛsu nuɓusɛiti ti ɠaazu unfe sɔlɔɔ Ezipete nuiti gaazu, Moize ɓɔɠɔi ɠɛni ga nui nii unfemai ɠɛni veezu bɛ gola Ezipete yooi zu, Falaɠɔn ná-botiɠɛ nuiti zea, ta nuɓusɛiti pɛ.

4 Moize ɠɛni: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Kua zaamai ma yeeɠɛɠalai, nà ʋaazu, gè leʋe Ezipete yooi zu. 5 Doun zunu mɔungi kpein ka za Ezipete yooi zu, Falaɠɔn é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, é zo naa ná-doun zunu mɔungi ma, eyɛsu é zeeli botiɠɛ anzanui ná-doun zunu mɔungi ma, nii é moloi ziɠazu, eyɛsu é zeeli toganiiti ti-yiʋo zinɛ mɔungiti kpein ma. 6 Kpee wola ɠa loo Ezipete yooi kpein su, nii kɛɠala la dɛ ɠɛɛni kaipa, ta kɛɠala la mɔ ɠɛa pɛ. 7 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, nu la ɠite ɓalaa gilɛ ɓɔzɔ woomɛniga nu ma, ɓaa mu sua ma, naa ɠa a kɛ wo kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zɔɠɔzu ɠɛɛʋɛ Ezipete ʋa ta Izilayɛle.› 8 Naazu, ɗa-wotiɠɛ nuiti kpein ta ʋa, ti nɔkɔ bù, ti ɠɛ ma: ‹Ɠula ʋɛ ʋa, wa nuɓusɛiti pɛ, niiti ti è ʋolu!› Naa ʋoluma nà ɠula, gè li.» Moize ɠulani Falaɠɔn ʋɔ bɛ ga ziiɠaawana wolai.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Falaɠɔn la woiloga wo-woo ma, naa ɠa a kɛ gè nà-maaɓɛlɛ vaiti kɛ ga mɔinɗa Ezipete yooi zu.» 10 Moize ta Aalɔn ti naama maaɓɛlɛ vaiti kpein kɛɛni Falaɠɔn ɠaazu, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI Falaɠɔn ɠigi ɓaani, é la ɓeni Izilayɛle nuiti ba, ti ʋa li, ti ʋa ɠula ná-zooi ʋa.

12

Pake fɛtii lɔɔzei ʋelei

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma, Ezipete yooi zu: 2 «Niima alugi ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga alugiti ma mɔungi, toɠa ɠɛɛzu wo ʋɛ ga konagi ma alu mɔungi. 3 À ɠɛ Izilayɛle ʋɛbɛi ma: ‹Niima alugi ma volo puugɔi ma, pɛlɛyeɠe ɠila baala ziʋo ɠila, ɓaa koi ɠila baala ziʋo ɠila, naa ɠa wa kula. 4 Ni pɛlɛyeɠei lɔiʋɛ baala ziʋoi ma, wa seɠe ti ʋɛ ta kobaʋɛ gelei, eɠɛʋelei nuiti tiegɔi la, wa baala ziʋoi naa ɠaaɠwɛ ga nii nu ɠilagilagi a zoo é mi. 5 Toɠa ɠɛ ga baala ziʋoi, nii nɛɛʋuzu la ba, é ga ma zinɛi, é kona gila kulaai. Wa zoo wo baala ziʋoi ɓaa boli yiʋoi zeɠe. 6 Wa makɛ, wo ɗa pɛtɛ eyɛsu alugi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14), Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ka ti ɠɔdaaleʋe kpɔkɔi. 7 Wa ma ɲamai zo, wo ta ziɛ daamasagiti ma, maazuʋɛ ta kobaʋɛ felegɔiti, ʋɛ a mi ná. 8 Naama ɓidii nɔ, wa ma zuai mi, mɔgai abui ɠa. Wa mi ta ɓului nii lɛʋɛ la su, ta tufa wanaiti. 9 À mina ma wundu mi, ɓaa wo ʋa gili ziɛi wu, kɛlɛ toɠa mɔ abui ɠa, nɔungi ʋɛɛ ma ɓeɠaiti ba ta koozu aniiti. 10 À mina tanɔpɛ zɛ ná sobu ʋa zeeli. Ni ta a yɛna ná sobui zeeli, wa naa ɠala. 11 Wɛlɛ ʋelei wa mi la: saamaɠiligi ɠa ɠɛ wo zaama, wa-zaʋalagiti ti ɠɛ wo-ɠɔɠɔiti ga, wa-lukpɔi ɠɛ zoni wo ya. Wa mi ga gaazuvilɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Pakegi ʋe. 12 Naama ɓidii, nà ziɛzu Ezipete yooi zu, gè Ezipete yooi zu loun zunu mɔungiti kpein paa, é zo nuiti ma, é li toganiiti pɔ. Nà Ezipete yooi ná-galagiti kpein tukpɔɠaaleʋe. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 13 Ɲamai ɠa ɠɛ ga poogi wo ʋɛ pɛlɛiti ma, ʋɛ wa ɠɛ ná. Nà ɲamai ɠaana, nà ɓudɛ wo maazu, maanɔɠɔ la zeelia wo ma, nii a wo ɠoloɠolo, siɛgi zu gè ʋaazu Ezipete yooi loɠazu la.

Ɓului nii lɛʋɛ la su,
naama vɛtii

14 « ‹Naama voloi ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ɠizɛsui, wa ma ɠoozunɛɛi wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma, é ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, wo-mavofodaiti kpein bɛ. 15 Folo lɔfela laawu, wa yɛ ɓului miizu, nii lɛʋɛ la su. Folo mɔungi ma, wa lɛʋɛi ɠula wa-ʋɛlɛiti bu tɛtɛ, mazɔlɔɔ, nu nɔpɛ a ɓului miina, nii lɛʋɛi su, é zo folo mɔungi ma, é li folo lɔfelasiɛi ʋɔ, naa ɓe ka leʋe Izilayɛle ʋa. 16 Folo mɔungi, wa gaalɛba ɲadegai wo, dɔfelasiɛi wa gaalɛba ɲadegai wo. Nu nɔpɛ ge la boti nɔpɛ kɛa naama voloiti su. Wa zoo nɔ wo nu ɠilagilagi ná-daamianigi ɓɛtɛ. 17 Ɓului nii lɛʋɛ la su, wa naama vɛti voloi makɛ, mazɔlɔɔ naama voloi ɓɔɠɔi nɔ ɠa gè wa-nu ɓulugiti kulazu la Ezipete yooi ʋa, wa naama voloi makɛ, é ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, wo-mavofodaiti kpein bɛ. 18 Alugi ma mɔungi, ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma ɓɔkɔi, wa ɓuluiti mi nii lɛʋɛ la su, eyɛsu folo ʋuufelegɔ maazu ɠilasiɛi (21) ma ɓɔkɔi. 19 Folo lɔfela laawu, lɛʋɛ nɔpɛ ge mina ɠa wa-ʋɛlɛiti bu, mazɔlɔɔ nu nɔpɛ a ɓulu miina lɛʋɛi su, naa ɓe ka leʋe Izilayɛle ʋɛbɛi ʋa, é ɠɛni ga seikɔɠɔma nu ɓaa zou loun. 20 À mina ɓulu mi nii lɛʋɛi su. Adaʋɛti kpein wo zeini náti, wa ɓuluiti mi nii lɛʋɛ la su.› »

Maanɔɠɔi ʋuusiɛi:
Doun mɔungiti saa vai

21 Moize Izilayɛle ɠɛwolaiti kpein tolini, é ɠɛ ti ma: «À li, wo baala ziʋoi ɓaa boli yiʋoi ta zeɠe wa-ʋɛlɛyeɠeiti bɛ, wo paa Pakegi vaa zu. 22 Wa ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi zeɠe, wo dɔ ɲamai wu, nii é ɠɛɛzu kokoi zu, wa kokoi zu ɲamai ziɛ daamasagiti ma, maazuʋɛ ta kobaʋɛ felegɔiti. Wo tanɔpɛ ge mina ɠula ná-pɛlɛi wu eyɛsu sobui zeeli. 23 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu ziɛzu la Ezipete yooi zu, ga é paai wo, a ɲamai ɠaana daamasagiti ma, maazuʋɛ ta kobaʋɛ felegɔiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓudɛ kpogi maazuʋɛ, é la ɓega faa zuɠoloɠolo geezuɠeelai ʋa, é ʋa lɛ wa-ʋɛlɛiti bu, é ʋa wo ʋaa.

24 «Wa niima vai makɛ kpaan ɓɔɠɔ ʋɛ ta wo-lointi bɛ eɠɛ tɔgi eyɛsu ɠɔ. 25 Siɛgi zu wo lɛɛzu la zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu wo ʋɛ, eɠɛʋelei ná-minazeɠegi la, wa makɛ niima vai ma. 26 Siɛgi zu wo-lointi ta ɠɛna la wo ma: ‹Niima vai ʋoluʋɛ ɠa wo ʋɛ ga ɓɛgele?›, 27 wa gooɠaaʋotegi ve, wo ɠɛ ma: ‹Pakegi ma zalaɠai ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, nii é ɓudɛni Izilayɛle nuiti ta-ʋɛlɛiti maazu Ezipete yooi zu, siɛgi zu é Ezipete nuiti paani la, é ada-ʋɛlɛiti makɛ.› » Nuɓusɛiti ti maayeini, ti nɔkɔ. 28 Izilayɛle nuiti ti liini, ti naa ɠɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ta Aalɔn ya.

29 Kua zaamai, Ɠɔoɠɔ GALAGI doun zunu mɔungiti kpein paani Ezipete yooi zu, é zo Ezipete masagi Falaɠɔn ná-doun zunu mɔungi ma, é li kasoɠa nui ʋɔ, naa ná-doun zunu mɔungi, ta toganiiti ti-yiʋo zinɛ mɔungiti kpein. 30 Falaɠɔn wuzeɠeni kpidii, tɔ ʋe, ná-botiɠɛ nuiti kpein be, ta Ezipete nuiti kpein. Kpee wolaiti ti looni Ezipete yooi zu ná kpein, mazɔlɔɔ pɛlɛ ɠila kpalaa ge la ɠɛni ná, ʋɛ nu la zaani ná.

31 Naama ɓidii nɔ zu, Falaɠɔn Moizeni ta Aalɔn lolini, é ɠɛ ti ma: «À wuzeɠe, wo ɠula nà-nuɓusɛiti saama, wa Izilayɛle nuiti. À li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, eɠɛʋelei wo boni la. 32 À wa-logani goiti seɠe, ta wa-logani wolaiti, eɠɛʋelei wo boni la. À li, à tuya loo nà ɓalaa bɛ̀.» 33 Ezipete nuiti ti ɠɛni ɓɔizu nuɓusɛiti da, ti ɓalani ga ti ɠula zooi ʋa, mazɔlɔɔ ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Gi kpein gi undaa ɠana ʋili.»

34 Nuɓusɛiti ti liini ga ta-ɓulu vukɔ ɠaayɔgai, nii é la ɠɛni dɛ ɓokoloni. Ti ɓulu vukɔ ɠaayɔ aniɲakaiti maaveleveleni ta-zeɠeiti su, ti ti la ɠɔmaʋɛti. 35 Izilayɛle nuiti ti naa ɠɛɛni, nii Moize boni ti ma: Ti wali aniɲakaiti falini Ezipete nuiti ma, ta zanu aniɲakaiti, ta seɠeiti. 36 Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ɠana eyɛsu nuɓusɛiti ti ɠaazu unfe sɔlɔɔ Ezipete nuiti gaazu. Nii ti falini ti ma, ti naa veeni ti ya. Ti naati kulani Ezipete nuiti zea, ti ti maavo.

Izilayɛle nuiti kula vai
Ezipete yooi ʋa

37 Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Lamesɛse, ti li Sukɔte. Zunuiti ti ɠɛni ziɛzu ɠɔɠɔa, naati ti ɠɛni ga nu waaundɔzita (600.000) ɠɛɠala, doungoiti ta anzanuiti ti la naama ɠaalugi zu. 38 Nui ma zii laalitaaligi kpein ge ʋilɛni ti ʋolu, toganii wola mɔinni ti ya, ma goiti ta ma wolaiti. 39 Ti ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgiti mɔni, nii lɛʋɛ la su, ga ɓulu vukɔ ɠaayɔgai, ti zeɠeni la Ezipete yooi zu, é la ɠɛni ɓokoloni, mazɔlɔɔ ti ti ɓɛɛni Ezipete yooi zu, ti la ɓena nɛkɛ, ta ti la ɠɛni zooga daamiani kpɛtɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ, nii ta mi ʋelela ʋelei.

40 Yeeɠɛɠalai liegɔi Izilayɛle nuiti ti kɛɛni Ezipete yooi zu, naa ɠɛni ga kona unnaanigɔ kona ʋuusaʋagɔ (430). 41 Kona unnaanigɔ kona ʋuusaʋagɔi (430), naama ɠona pilɛda voloi nɔ ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛ ɓulugiti kpein ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa. 42 Yeei Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa, é ɲiigaazuɠai ɠɛni naama ɓidii. Izilayɛle nuiti ta ti-mavofodaiti kpein ɓalaa, kɛni ti ɲiigaazuɠai ɠɛ naama ɓidii, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma.

Tɔgi é lo Pakegi ɠula vai ʋa

43 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma: «Wɛlɛ tɔgi ʋa, Pakegi ma vaa zu: Wɛɛn ɠila kpalaa mina ma anii ta mi. 44 Duɔi kpein nii geyaai ga walii, ta tatigai pɛlɛʋolu, toɠa zoo é ta mi. 45 Seikɔɠɔma nui ta botiɠɛ nui é zalazu, naati ti mina ta mi. 46 Wa mi pɛlɛi nɔ wu. À mina ɠula ga ma zuai tanɔpɛ pɛlɛi ʋa. À mina ma ɠaei tanɔpɛ gale. 47 Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ka Pake fɛtii ɠula. 48 Ni wɛɛin é zeini wo ɠɔɠɔma, naa ɠa pɔ é Pake fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, kɛni zunu kpein é ná-pɛlɛi wu, ti lati pɛlɛʋolu, naazu toɠa ʋa, é fɛtii ɠula. Toɠa ɠɛ naazu eɠɛ zou loun, kɛlɛ tatipɛlɛʋolulala nu nɔpɛ ge mina ta mi. 49 Tɔ gilagi naa nɔ ɠa é zeizu zou loin ma, ta seikɔɠɔma nui.»

50 Izilayɛle nuiti ti kɛɛni ɠana nɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la Moize ta Aalɔn ya. 51 Naama voloi ɓɔɠɔi nɔ ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle nuiti kulani la Ezipete yooi ʋa, eɠɛʋelei ti-ma ɓulugiti ti zeini la kpasu ga pagɔ.

13

Devei é lo Pakegi
ta doun mɔungiti ta-vai ʋa

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Doun zunu mɔungi kpein fe bɛ̀, niiti ta zɔlɔɔ Izilayɛle nuiti saama, nuɓusɛiti ta toganiiti. Ma mɔungi kpein Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, ta ga nɔ̀nɔ.»

3 Moize ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À ɠizɛ naama voloi zu, yeei wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zeeɠaaɓaai ɠa é wo ɠulani la. Nu mina ɓului mi nii lɛʋɛi su. 4 Wa ɠulazu za Ezipete yooi ʋa, molo ɠulasu alugi ma, wo li. 5 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛɛzu la ga woye Kanaan nuiti ta-yooi zu, ta Ɠɛte nuiti, ta Amool nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, nii é ma ɠonai woni wo-mɛmɛwolani bɛ ga é fe wo ʋɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, wa niima lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, niima alugi ɓɔɠɔi nɔ ma. 6 Folo lɔfela laawu, wa ɠɛ ɓuluiti miizu nii lɛʋɛ la su. Folo lɔfelasiɛi ma, fɛtii ɠa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma. 7 Wa ɓuluiti mi folo lɔfela laawu, nii lɛʋɛ la su. Ɓului nii lɛʋɛi su, naa mina ɠa wo-zeizuʋɛ, nu mina lɛʋɛ ɠa wo ʋɔ bɛ wa-yooi ɠa ná pɛ.

8 «Naama voloi zu, wa suɠula wo-loun zunui ma ga: ‹Toɠa ga naama vai, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni bɛ̀, siɛgi zu gè ɠulani la Ezipete yooi ʋa.› 9 Toɠa ɠɛ wo ʋɛ wo-yeei ʋa ga poogi, ta tookisui wo-loʋalaʋɛ, naa ɠa a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi ɠɛ wo-laaʋɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wo ɠulaʋɛ Ezipete yooi ʋa ga ná-zeeɠaaɓaai. 10 Wa niima levei zo, wo kɛ ma yeeɠɛɠalai ma kona-o-kona.

11 «Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛɛzu la ga woye Kanaan nuiti ta-yooi zu, eɠɛʋelei é ma ɠonai woni la wo ʋɛ, ta wo-mɛmɛwolani bɛ, ga toɠa ʋaazu feezu wo ʋɛ, 12 wa doun zunu mɔungi kpein fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, anɛɛ toganiiti ti-yiʋoi ma mɔungiti ti sɔlɔɔsu, ma zinɛiti ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ. 13 Wa soovale ziʋo mɔungi kpein unmɔɔ ga baala ziʋoi. Ni wo la unmɔɔni, wa kɔtɔɠaʋɛ wolo. Wa doun zunu mɔungi kpein unmɔɔ, wo-loun zunuiti saama. 14 Siɛgi zu wo-loun zunuiti ti wo ɠaazaɠasu la lina ɠa lina ga: ‹Naa ʋoluʋɛ ɠa ga ɓɛgele?›, wa gooɠaaʋote ga: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zeeɠaaɓaai maaʋele ɠa é ade ɠulani la Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu. 15 Tɛi Falaɠɔn ɠɛni ɠɛlɛzu ga kikpaai, ga é mina ɓe ade ʋa, de ʋa li, Ɠɔoɠɔ GALAGI doun zunu mɔungi kpein paani Ezipete yooi zu, é zo nuiti ti-loun zunu mɔungiti ma, é li suaiti ti-ma yiʋo zinɛ mɔungiti pɔ. Naa ɠa é kɛɛzu, ade ma zinɛ mɔungiti kpein kulazu la ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta de doun zunu mɔungiti kpein unmɔɔsu la.› 16 Toɠa ɠɛ eɠɛ poogi wo-yeei ʋa, ta wo-loʋalaʋɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ade ɠulani Ezipete yooi ʋa ga ná-zeeɠaaɓaai.»

Seeli Kpoloɗɛi maazuɓudɛ vai
Izilayɛle nuiti bɛ

17 Siɛgi zu Falaɠɔn ɓeni la nuɓusɛiti ba ga ti li, GALA ge la ɠɛni liini ga tiye Filisiti nuiti ta-yooi zu ʋele, anɛɛ ni naa wola maaɓuɠani, mazɔlɔɔ GALA ge ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Nuɓusɛiti ti iɲɔ ka leʋe, ti ɠale ma Ezipete yooi zu, ta ɠɛna kɔɔi ɠaa.» 18 Kɛlɛ GALA ge ti ɠaaɠaleni ma, é li ga tiye ga teʋebai zu ʋelei, Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ pelei. Izilayɛle nuiti ti ɠulani Ezipete yooi ʋa, ti ɠasɔɠiliai ga pagɔ.

19 Moize Zozɛfe ma ɠaeiti seɠeni ya, mazɔlɔɔ Zozɛfe ɠɛni Izilayɛle ná-doun zunuiti ma: «À ɠonana, wo ɠɛ, GALA ka ʋaazu ɓɔsu wo ʋa, wa lɛ ga mà ɠaeiti ya, wo ti maaɠooza ʋɛ ʋa.»

20 Ti zeɠeni Sukɔte, ti li, ti ʋu Etame teʋebai laaʋɛ. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni liizu ti luɠɔ foloi tonaɓiingi zu, é lo ti luɠɔ pelei zu, ta kpidii é lo ti luɠɔ ga abuzogi, é ti maaɠala, naa ɠa a kɛ ti ziɛ folo ʋɛɛ kpidi ʋa. 22 Tonaɓiingi la ɠɛni zeɠezu nuɓusɛiti tuɠɔ foloi laawu, abuzogi ɓalaa la ɠɛni zeɠezu ti luɠɔ kpidii laawu.

14

Falaɠɔn ná-kɔɔʋɛbɛiti pilɛ fai
Izilayɛle nuiti polu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ ga ti ɠale ma, ti ʋu Pi-Ɠaɠilɔte ɠakalaʋɛ, Migedɔle ta kpoloɗɛi ti yɔɠɔzuʋɛ, Ɓaale-Sefon letemaʋɛ. Naama adaʋɛ letemaʋɛ ɠa wa ʋu ná, kpoloɗɛi ɠobaʋɛ. 3 Falaɠɔn ɠa ʋaazu ɠɛɛzu ma: ‹Izilayɛle nuiti ti loa ya zooi zu, teʋebai ti maaɓɔlega.› 4 Nà Falaɠɔn ɠigi ɓaazu, toɠa ʋaazu ʋilɛsu ti ʋolu, kɛlɛ nà ʋaazu lɛbiyai zɔlɔɔsu ga Falaɠɔn ta ná-kɔɔʋɛbɛi maaʋele. Ezipete nuiti ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.» Izilayɛle nuiti ti kɛɛni ɠana nɔ.

5 É woni Ezipete masagi ma ga Izilayɛle nuɓusɛiti ti ʋela. Názu ɠa Falaɠɔn ná-kisiɛi ta ná-botiɠɛ nuiti ta-ɠisiɛi latini la, é lo nuɓusɛiti ta-vai ʋa. Ti ɠɛni ma: «Leeni ɠa ade kɛai, ga de ɓe fai Izilayɛle nuɓusɛiti ba, ti li, da-wotiiti ti la mɔ ɠɛa?» 6 Falaɠɔn ná-wotoloi ɠɛʋele ɓɛtɛni, é ná-kɔɔʋɛbɛi ʋilɛ ʋolu. 7 É wotolo ɓii gola undɔzita (600) zeɠeni ta Ezipete wotoloiti kpein, kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ti zu ga nu zaʋasaʋagi. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI Ezipete masagi Falaɠɔn ɠigi ɓaani, Falaɠɔn ʋilɛ Izilayɛle nuiti polu. Izilayɛle nuiti ti ɠulani ga zɛbɛi. 9 Ezipete nuiti ti ʋilɛni ti ʋolu, sooiti kpein, ta Falaɠɔn ná-wotoloiti, ta ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti, ta ná-kɔɔɓɔgi, ti zeelini ti ma, názu ti ʋuuni kpoloɗɛi ɠobaʋɛ, Pi-Ɠaɠilɔte ʋele, Ɓaale-Sefon letemaʋɛ.

10 Falaɠɔn ɠɛni maaɓuɠazu ti ʋa. Izilayɛle nuiti ti ɠaazuwuzeɠeni, wɛlɛ Ezipete nuiti ba, ti ʋaazu ti ʋoluʋelei. Izilayɛle nuiti ti wola luani, ti kpeei looni, ti wooɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. 11 Ti ɠɛni Moize ma: «Kabayeɠea ti la Ezipete yooi zu ɓaa, è ʋaazu ga giye ga gi za teʋebai zu? Lee ɠa è kɛai ga giye, è ɠulazu ga giye Ezipete yooi ʋa? 12 Naa laade gi ɓena bo è ma Ezipete yooi zu ɓaa, ga: ‹Gi yɛ ná, gi botii ɠɛ Ezipete nuiti bɛ›? Mazɔlɔɔ fizɔgɛ gi ma ga gi botii ɠɛ Ezipete nuiti bɛ, é leʋe gi zaa vai ʋa teʋebai zu.» 13 Moize nuɓusɛiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À mina lua. À yɛ zeini ʋɛ, wo wɛlɛ, ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu wo ɠizosu la za. Mazɔlɔɔ Ezipete nuiti wo ti ɠaazu za, wo la mɔ ti ɠaa eyɛsu pɛ. 14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kɔɔi ɠɔ wo ʋɛ. Wɔun, à ná lɛi tɔɔn.»

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Lee vaa zu è wooɠulazu mà ga kpeei? Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, ga ti ɗa nɔ li. 16 Ɗɔun, ɗa-lukpɔi wuzeɠe, yeemaale kpoloɗɛi ma, è bali su. Izilayɛle nuiti ta lɔɔzu kpoloɗɛi zaamaʋɛ ga ɠɔɠɔa vɔɔi. 17 Nɔ̀un nà, nà ʋaazu Ezipete nuiti kigi ɓaazu, ga ti ʋilɛ ti ʋolu. Nà ʋaazu lɛbiyai zɔlɔɔsu Falaɠɔn ta ná-kɔɔɓɔgi ná-faa zu, ta ná-wotoloiti, ta ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti. 18 Ezipete nuiti ta suɠwɛɛ ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu Falaɠɔn ta ná-wotoloiti ta ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti, ta nà-lɛbiyai ɠulana la kɛlɛma.»

19 GALA ná-geezuɠeelai nii é ɠɛni liizu Izilayɛle ʋɛbɛi luɠɔ, naa leʋeni ga ti ʋoluʋelei. Tonaɓiingi zeɠeni ɓalaa ti ɠakala ʋelei, é li, é lo ti ʋoluʋelei. 20 É loni Ezipete nuiti ta-ʋɛbɛi ta Izilayɛle nuiti ta-ʋɛbɛi ti zɔɠɔzuʋɛ. Tonaɓiingi ɠɛni ga kpidi ɓɔii gilazu ʋelei ʋɛ, ta é ɗa wozaɠala kpidii zu zɔɔla ʋelei ʋɛ. Ti la ɠɛni maaɓuɠani ɓɔɠɔ ʋa ɲɛgɛlɛin kpidii.

21 Názu ɠa Moize yeemaaleni la kpoloɗɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI kpoloɗɛi ɠaaɠaleni ma kpidii ɲɛgɛlɛin ga folo ɠulazu ʋele viilɛi, nii gola yeeɠaaɓaai. É kpoloɗɛi vɔɔni, ziɛi ʋali su. 22 Izilayɛle nuiti ti lɔɔni kpoloɗɛi zaamaʋɛ ga ti-ɠɔɠɔa vɔai. Ziɛi ɠaalɛɛni ba, é ɠɛ ga siɠigi ti yeezazuʋɛ ta ti ɠɔʋɛzuʋɛ. 23 Ezipete nuiti ti ʋilɛni ti ʋolu kpoloɗɛi zaamaʋɛ ga Falaɠɔn ná-sooiti kpein, ta ná-wotoloiti, naa ʋɛɛ ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti ba. 24 Ma ɠeelaalaosuʋɛ sobui, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni abuzogi ta tonaɓiingi letemaʋɛ, é wɛlɛni Ezipete nuiti ma ɓulugi ʋa, é Ezipete nu ɓulugiti kɛ wuulee. 25 É ta-wotoloiti kɔɠɔiti kulani ba, ti ziɛ vai ɓaa. Ezipete nuiti ti ɠɛni ma naazu: «Ade ʋela Izilayɛle nuiti ba, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kɔɔi ɠɔɔzu ti ʋɛ de laalɔɠɔma.»

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yeei maale kpoloɗɛi ma, ziɛi ɠa ɠaaɠalesu ma Ezipete nuiti ma, ta ta-wotoloiti, ta ta-zoo ɓizɛ nuiti.» 27 Moize yeemaaleni kpoloɗɛi ma. Sobui zeelizuʋɛ, kpoloɗɛi ʋaani daazuʋɛ ʋolu. Ezipete nuiti ti ɓizɛni maaɓuɠazuʋɛ ti ʋa, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI Ezipete nuiti tooni kpoloɗɛi zaamaʋɛ. 28 Ziɛi ɠaaɠaleni ma, é wotoloiti maaɓɔle, ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti, ta Falaɠɔn ná-kɔɔɓɔgi kpein. Niiti ti lɔɔni kpoloɗɛi zaamaʋɛ Izilayɛle nuiti poluʋelei, gila kpalaa ge la ɠɛni ɠulani. 29 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti ziɛni ga ɠɔɠɔa vɔɔiti kpoloɗɛi zaamaʋɛ. Ziɛi ɠaalɛɛni ba eɠɛ siɠigi, ti yeezazuʋɛ ta ti ɠɔʋɛzuʋɛ.

30 Naama voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ɠizoni, é kula Ezipete nuiti zea. Izilayɛle Ezipete nuiti ma ʋoomaiti kaani laani kpoloɗɛi laaʋɛ. 31 Izilayɛle Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zeeɠaaɓaai ɠaani, é kɛɛni Ezipete nuiti daalɔɠɔma. Nuɓusɛiti ti luani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. Ti ɠidaaleʋeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ta ná-botiɠɛ nui Moize.

15

Unmɔɔ guyei

1 Názuʋɛ, Moize ta Izilayɛle nuiti ti niima wuyei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti ɠɛ ma:

«Nà guyei loozu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, mazɔlɔɔ é ná-fɔnifaamai ɠulaʋɛ kɛlɛma,

é sooi ta kpizɛ nui ʋiliga kpoloɗɛi wu.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga sùvikɛi ta nà-maamusɛ wuyeiti ma ungi,

tɔ ɠa é ga nà-kizogi.

Toɠa ga nà-GALAGI, nà bɔɔlɔ.

Toɠa ga kɛ̀ɛ ná-GALAGI, nà maamusɛzu.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga kɔɔɠuluɓai.

Daaseigi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

4 É Falaɠɔn ná-wotoloiti ta ná-kɔɔɓɔgi ʋiliga kpoloɗɛi wu,

ná-kɔɔɠuluɓa ɠɛzɛiti maaɓɔlega Seeli Kpoloɗɛi wu.

5 Ziɛ lakpatakpagiti ti ti maaɓɔleni,

ti yeini ziɛi ɓomaʋɛti eɠɛ kɔtui.

6 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-yeezai maayikiʋɛ ga suvikɛi.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-yeezai ɠa é è zili nui ɠaayɔni.

7 Ee, è ɠaazu unfegi wɔɔlɔʋɛ!

Ɗa naati tokasu, niiti ti wuzeɠezu è laalɔɠɔma,

ɗa yeeɓesu ɗa-yiiɠaawana wolai ʋa,

é ti ɠala eɠɛ kpakui.

8 Ziɛi ma ziɠigiti ti loni ga è-zokpa zu viilɛiti maaʋele.

Ziɛi ɠaalɛɛni ba eɠɛ siɠigi,

paliiti ti ɓaani kpe kpoloɗɛi zaamaʋɛ.

9 Sili nui ɠɛni ɠɛɛzu ma: ‹Nà ʋilɛ ti ʋolu, gè ti zo.

Nà ta-naavoloi ɠaaɠwɛ, gè ta mi.

Nà boɠa zɔkpɔi mɛɛn, gè yeei ʋɛɛ ti ma.›

10 È laavuuvuuni, kpoloɗɛi ti maaɓɔleni.

Ti ɠɛni loozu eɠɛ kena kpui ziɛi wu, ti wola yeeɠaaɓaai.

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele galagiti saama?

Ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele, maayikiai ɲadedai zu,

ɠaazu unfegi bɛ, maamusɛi zoloogai ma,

é laavɔɔ vaiti kɛɛzu?

12 È yeezai maaleni nɔ,

zooi gi ɓɛɛ nuiti kpɔle.

13 Nuɓusɛiti é ti unmɔɔni, è loni naati tuɠɔ ga ɗa-wooɠɛɠiladai,

ɗa losu ti luɠɔ ga è-zuvikɛi, è li ga tiye è-zeizu ɲadegai.

14 Nuɓusɛiti ti mɛnini, ti zuɓali,

dualuagi Filisiti nuiti soga.

15 Edɔme ɠundiɠiiti sasu ɠa ɓalizu,

sasuɓalii Moaɓe ɠɔɔɠuluɓaiti soni,

Kanaan zei wo nuiti dɔtɔzuleʋea.

16 Maalua vai ta dualuagiti ta zeeli ti ma.

È-yeelokoi ná-bɔɔlɔi maaʋele ma, ta ɠɛɛzu ga ɓoɓoiti eɠɛ kɔtui,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, eyɛsu ɗa-nuɓusɛiti ti leʋe,

ɗa-nuɓusɛiti è ti ɠeyaai.

17 Ɗa liizu ga tiye, è ti zei ɗa-ɠizei ma,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, adaʋɛ è ná ɓɛtɛa ga è-zeizuʋɛ,

ee, Maliɠii, seizu ɲadegai, nii è-yeeiti ti kpɛtɛni.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ.»

19 Mazɔlɔɔ Falaɠɔn ná-sooiti, ta ná-wotoloiti ta ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti ti lɔɔni kpoloɗɛi zaamaʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI kpoloɗɛi ɠaaɠale ma ti ma, kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti ziɛni ga ɠɔɠɔa vɔɔi kpoloɗɛi zaamaʋɛ.

20 Miliyame é ga GALA goo wo anzanui, Aalɔn baazeelai, tamadegi zeɠeni. Anzanuiti kpein ti ʋilɛni polu ga tamadegiti, ti ɗa kuai wo. 21 Miliyame ɠɛni guyei laazosu, é ɗa ɠɛ ma:

«À guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, mazɔlɔɔ é ná-bɔɔlɔlai ɠula kɛlɛma,

é sooi ta kpizɛ nui ʋiliga kpoloɗɛi wu.»

Izilayɛle Nuiti Ta-Ziɛi Teʋebai Zu

(15:22—18:27)

Mala ɗɛi ʋɔ bɛ

22 Moize liini ga Izilayɛle nuiti, ti zeɠe Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ bɛ. Ti Suul teʋebai zu ʋelei zeɠeni, ti ziɛni teʋebai zu ga folo saʋagɔ, ti la ɠɛni ziɛ ɠaani ɲɛgɛlɛin.

23 Ti zeelini Mala, kɛlɛ ti la ɠɛni zooni, ti ʋa Mala ɗɛi ta ɓɔle, tɔɔzei é wanani. Naa ɠa é kɛɛni, naama laaseigi ʋɛɛni ba ga Mala (nii poluʋɛ ga «wanaʋɛ»). 24 Nuɓusɛiti ti zelii loni Moize ma, ti ɠɛ ma: «Leeni ɠa gá kpɔle?» 25 Moize wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI gului ta lɛɛni la. É ma ɓuɠai ta ʋilini ziɛi wu, ziɛi nɛɛni.

Miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔgiti ta deveiti feeni ná-nuɓusɛiti zea ná. Miná ɠa é ti ʋoluɠulani ná. 26 É ɠɛni ma: «Ni wa woilona gòo ma ga pagɔ, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI, ni wa naa ɠɛɛna, nii sɔlegai gàazu, ni wa woilona nà-deveiti ma, ta ni wa nà-tɔgiti kpein sona, gè la seeɓɛiti taɠila kpalaa pɛa wo ʋa, nii gè pɛɛni Ezipete nuiti ba, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é wo ɠɛdɛsu.»

27 Ti zeelini Elime, ʋɛ ziɛun puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛni ná, ta dɔɔ wulu ʋuulɔfela (70). Ti ʋuuni miná ziɛlaʋɛ.

16

Manegi ta kakalogiti

1 Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ge zeɠeni Elime, ti li, ti zeeli Sin teʋebai zu, nii é Elime ta Sinayi ti yɔɠɔzuʋɛ, folo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma, alugi velesiɛi ma, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa. 2 Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ge zelii loni Moize ta Aalɔn ma teʋebai zu. 3 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ti ma: «Leeni vaa zu gi la zaani Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu Ezipete yooi zu, siɛgi zu gi ɠɛni la sua liɠiiti koba, siɛgi zu gi ɠɛni la ɓului miizu, gi yiɠo kpe? Kɛlɛ wo ʋaaʋɛ ga giye teʋebai niizu ga wo bɛbɛi nii kpein paa ga pului.»

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nà ʋaazu ɓului ʋuuzu, é zeɠe geezuʋɛ. Nuɓusɛiti ta ʋaazu ɠulazu, ti ɗa zɛʋɛ folo-o-folo nii liegɔi a kula ɠɛ, naa ɠa a kɛ gè ti ʋoluɠula, gè pɛtɛ ni ta ziɛ ga nà-tɔgi, ɓaa ni ti la ziaa la. 5 Folo lɔzitasiɛi, siɛgi zu ti naa ɠɛʋele ɓɛtɛzu la, nii ti ʋaazu la, nii ta ɗa zɛʋɛ folo-o-folo, toɠa ɠɛ ga ná zeizu felegɔi.»

6 Moize ta Aalɔn ti ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «Za kpɔkɔi, wa ʋaazu kwɛɛsu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é wo ɠula Ezipete yooi ʋa. 7 Sobu, wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠa, tɔɔzei é wa-yelilomaiti mɛnigɛ, wo kɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. Mazɔlɔɔ gá ga leeni, wo zelii losu gi ma?» 8 Moize ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa suai veezu wo ya za kpɔkɔi, wo mi, sobui é ɓului ve wo ya, wo mi, wo yiɠo. Ɠɔoɠɔ GALAGI zelilomaiti mɛnigɛ, wo ti ɠɛai daalɔɠɔma, mazɔlɔɔ gá ga ɓɛgele? Giya lɛi wa-yelilomaiti ti ʋa ɠɛ ɠɛɛzu gi laalɔɠɔma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti ɠɛɛzu daalɔɠɔma.»

9 Moize ɠɛni Aalɔn ma: «Bo Izilayɛle ʋɛbɛi ma, ga ti maaɓuɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, mazɔlɔɔ é ta-yelilomaiti mɛnigɛ.» 10 Siɛgi zu Aalɔn ɠɛni ɓɔɛzu la Izilayɛle ʋɛbɛi kpein pɔ, ti ɠaaʋoteni ga teʋebai ʋɔ pelei, pɛtɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani kɛlɛma tonaɓiingi zu.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 12 «Gè Izilayɛle nuiti ta-yelilomaiti mɛnigɛ. Ɠɛ ti ma: ‹Kpɔkɔi wa suai miizu, sobui wa yiɠo ga ɓului, wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.› »

13 Kpɔkɔi, wɔniiti ti ʋaani, ti-ma zii ɠɛai eɠɛ kakalogi, ti ti-ʋuuzuʋɛ maaɓidi. Sobui, nɔɗagi ɠɛni ʋɛɛni ti-ʋuuzuʋɛ maaɠoolii zu. 14 Siɛgi zu naama nɔɗagi ɲɛɛlɛni la, ani goi ta ɠɛni teʋebai zu eɠɛ ani waa, eɠɛ kobe kolegi ma ɓuun goiti, é zooi ma. 15 Izilayɛle nuiti ti wɛlɛni ba, ti ɠɛ ɓɔɠɔ ma ti ɠilagilagi: «Leeni ɠa ga nii?» Mazɔlɔɔ ti la ɠɛni kwɛɛ, nii é ɠɛni de. Moize ɠɛni ti ma: «Ɓului ʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI fea wo ya ga daamianigi. 16 Pɛtɛ nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai: Ɛsɛ gilagilagi naa yɛʋɛ, nii a zoloo ga ná-daamianigi, kɔɠɔ ganii ɲɛ gila nu ɠila, eɠɛʋelei wa-nuiti tiegɔi la. Ɛsɛ ge ta zeɠe naati bɛ, niiti ti ná-seɠe ɠotai wu.» 17 Izilayɛle nuiti ti kɛɛni ɠana. Tanigaa ti zɛʋɛni ga gola, tanigaa ma ti zɛʋɛ ga tago. 18 Ti ɠɛni kɔɠɔsu kɔɠɔ gani zu, zɔi é ɠɛni zɛʋɛzu ga mɔinɗa, é la ɠɛni ʋooʋazu naa ya, zɔi ma é ɠɛni tago nɔ yɛʋɛzu, naa la ɠɛni ʋalasu. Ɛsɛ ge ɠɛni zɛʋɛzu, é zoloo nɔ ná-daamianigi ma.

19 Moize ɠɛni ti ma: «Nu nɔpɛ ge mina ta yɛ ná, é ʋa yɛsu sobui.» 20 Nui tanigaani ti la ɠɛni woiloni Moize woo ma, ti ta yɛni ná eyɛsu sobui. Kɛlɛ koegiti ti ʋuuni su, naa makugi ɠulani. Moize yiiɠaawanani naama nuiti ma. 21 Sobu ɠilagila, ɛsɛ ge ɠɛni naa yɛʋɛzu, nii a zoloo ga ná-daamianigi. Siɛgi zu foloi ma liegi a la ʋaana la, gaa ɠɛni wuunsu.

22 Foloi lɔzitasiɛi, ti ɠɛni daamianigi zeizu felegɔi yɛʋɛzu, wɔmɛɛl zu felegɔ nu ɠila. Bɛbɛi ma ɠundiɠiiti kpein ti ʋaani, ti suɠula Moize ma. 23 Moize ɠɛni ti ma: «Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai, lina ɠa ga dooɠo folo ɲadegai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. À naa mɔ, nii é wo ya ga wo mɔ. À naa ɓɔlɔ, nii é wo ya ga wo kpɔlɔ, mɔtai nii kpein é yɛsu, wo naa makɛ eyɛsu sobu.» 24 Ti zɛni ná eyɛsu sobui, eɠɛʋelei Moize devei veeni la. Naa maku ge la ɠɛni ɠulani, ta koegaa ti la ɠɛni ʋuuni su ɲɛgɛlɛin. 25 Moize ɠɛni ma: «À mi za, mazɔlɔɔ dooɠo foloi ʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Za, wo la ta ɠaa adaʋɛ tanɔpɛ eteaʋɛ. 26 Folo lɔzita laawu, wa ɠɛ zɛʋɛzu, kɛlɛ foloi lɔfelasiɛi ɠa ga dooɠo foloi, ta la ɠɛa ná, naama yeei.»

27 Foloi lɔfelasiɛi ma, nuɓusɛi tanigaani ti ɠulani ga ti ta yɛʋɛ, kɛlɛ ti la ɠɛni ta ɠaani. 28 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni la Moize ma: «Eyɛsu siɛ kpɛgele zu ɠa wo yɛsu ɠɛlɛzu la nà-deveiti ta nà-tɔgiti so fai ʋa? 29 À kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠo foloi veeʋɛ wo ya, naa ɠa é ba, folo lɔzitasiɛi ma, toɠa folo felegɔ laamianigi veezu wo ya. Ɛsɛ ge yɛ zeizuʋɛ, nu mina zeɠe zeizuʋɛ folo lɔfelasiɛi ma.» 30 Nuɓusɛiti ti dooɠo foloi maaɲɛɛni, ti looɠo folo lɔfelasiɛi ma.

31 Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei naama laamianigi laaseigi ʋɛɛni ga manegi.* É ɠulani ga kɔliandelegi ma ɠaei, é ɠoleni, é nɛɛ ga gatoi ɠɛʋelei, nii kɔin gulɔi ba. 32 Moize ɠɛni ma: «Wɛlɛ nii Ɠɔoɠɔ GALAGI devea: À kɔɠɔ ganii zu ɠila makɛ manegi zu, wo-mavofodaiti bɛ, lina ɠa lina, naa ɠa a kɛ ti ɓului ɠa, nii gè feeni wo ya, wo mi teʋebai zu, siɛgi zu wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa.» 33 Moize ɠɛni Aalɔn ma: «Diɠii zeɠe, è kɔɠɔ ganii ɲɛ ɠila pu su manegi zu, è sei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naa ɠa a kɛ é makɛ wo-mavofodaiti bɛ lina ɠa lina.» 34 Eɠɛʋelei devei la, Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni Moize ya, Aalɔn seini zeele woo zɛʋɛi ma ɠesui ɠakalaʋɛ, naa ɠa a kɛ, é makɛ. 35 Izilayɛle nuiti ti manegi miini kona ʋuunaanigɔ (40) laawu, eyɛsu ti zeeli zooi naa zu, ʋɛ nua ti ɠɛni zeini ná. Ti manegi miini, eyɛsu ti zeeli Kanaan yooi ɠwɛgi ma.

36 (Nu ɠilagilagi ɠɔnɔgi ɠɛni ga kɔɠɔ ganii zu ɠila. Kɔɠɔ ganii nii daaseigi ga wɔmɛɛlegi, naa ɠa ga efagi ma ɠaaɠwɛsu puugɔi.)

17

Ziɛi ɠula vai Wolɛɓe vasai ʋa

(Gaalu Sɛʋɛi 20:1-13)

1 Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ge zeɠeni Sin teʋebai zu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la, é ʋilɛ ta-ziɛ vai ʋa, ti liini, ti ʋu Lefidime. Ʋɛ nuɓusɛiti ti la ɠɛni ziɛ zɔlɔɔni ná, ti ʋa ɓɔɔle. 2 Názu ɠa nuɓusɛiti ti wuzeɠeni la Moize laalɔɠɔma. Ti ɠɛ ma: «À ziɛi ve gi ya, gi ɓɔɔle.» Moize ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Leeni vaa zu wo wuzeɠezu dàalɔɠɔma? Leeni vaa zu wo Ɠɔoɠɔ GALAGI zuɠɔɠɔsu?» 3 Nuɓusɛiti ti ɠɛni ná, kpɔɔle wɔin ɗa ɓɔi ti la, ti ɗa zelii lo Moize ma. Ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Lee vaa zu è gi ɠulaai Ezipete yooi ʋa, ga è gi ʋaa ga kpɔɔle wɔin, giya-o, gi-lointi-yo, ta gá-loganiiti-yo?» 4 Moize wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa nà kɛ, é lo niima nuɓusɛiti ba? Ná tago nɔ ʋe, ti ʋa ti sɔ̀ɔ ga kɔtui.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Leʋe nuɓusɛiti kakala ʋelei, è Izilayɛle ɠɛwolai tanigaani seɠe, ɗa-lukpɔi ɓalaa seɠe, nii è ziɛ wolai Nile loɠani la, è li luɠɔʋelei. 6 Wɛlɛ, nà liizu, gè lo è luɠɔ Wolɛɓe ɠɔtui ma, ɗa kɔtui loɠa, ziɛi ɠa ɠula ba, nuɓusɛiti ta ɓɔɔle.» Zekana Moize kɛɛni la, Izilayɛle ɠɛwolaiti gaazu. 7 É naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Masa ta Meliɓa (niiti ti-ʋoluʋɛti ga «suɠɔɠɔgi» ta «maaɠaalii»), tɔɔzei Izilayɛle nuiti ti maaɠaalii ɠɛɛni ná, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zuɠɔɠɔ, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade zaama nɛi, ɓaa é la ná?»

Izilayɛle nuiti ti pilɛ sɔlɔɔ fai
Amalɛke nuiti ma

8 Amalɛke nuiti ti ʋaani, ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle nuiti ba Lefidime. 9 Moize ɠɛni Zozuwe ma: «Yiimazeɠe ga zunui tanigaa ade ʋɛ, wo li, wo vala Amalɛke nuiti ba. Lina, nà liizu, gè lo gize unmaʋɛ, GALA ná-tukpɔi zoni zèa.» 10 Zozuwe naa ɠɛɛni, nii Moize boni ma, ga é Amalɛke zakpe. Moize ʋɛɛ Aalɔn ʋa, ta Ɠuul ti lɛɛni gizei unmaʋɛ. 11 Siɛgi zu Moize a la yeei wuzeɠena la, Izilayɛle ɠɛni pilɛ sɔlɔɔsu, kɛlɛ siɛgi zu a la yeei yeina la, Amalɛke ɠɛni pilɛ sɔlɔɔsu. 12 Tɛi Moize yeeiti suɓɔlɔni, ti kɔtui zeɠeni, ti da bu, é zei maazu. Aalɔn ta Ɠuul ti zeeiti soni, gilagi lo kakamaʋɛ, zɔi lo zɔɔla ʋelei, zeeiti maalegai yɛni de kpaan eyɛsu foloi da. 13 Zozuwe pilɛ sɔlɔɔni Amalɛke ma ta ná-nuɓusɛiti, ga boɠa zɔkpɔ ɠaaligi.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Niima vaiti sɛʋɛ sɛʋɛi zu, é ɠɛ ga ɠizɛsu vaa, è bo Zozuwe ma ga, nà Amalɛke ma zuwui ɠaaleʋezu geeɠɔlɔgi wu, nu la mɔ ɠisiaa ti zu.»

15 Moize zalaɠa ɠulazuʋɛ ta loni, é daasei pɛɛni ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga nà-ɗalapoi». 16 É ɠɛni ma: «Tɔɔzei nui ta yeei wuzeɠea Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-masa kpɔkpɔgi laalɔɠɔma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔi ɠa ɠɛ Amalɛke laalɔɠɔma, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.»

18

Moize nɛkoi Zetelo
ná-daalima vai

1 Moize nɛkoi Zetelo, Madiyan zalaɠa ɠula nui, naa kpein mɛnini, nii GALA ge kɛɛni Moize ʋɛ ta ná-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti, naa ɠa é ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle nuiti kula vai Ezipete ʋa. 2 Moize nɛkoi Zetelo Moize anzai Sefola zeɠeni, nii Moize yeeɓeni ba, é li kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ ʋolu, 3 ta ná-doun zunu felegɔiti ɓalaa, gilagi laaseigi ɠɛni ga Gɛɛlɛsome (nii poluʋɛ ga «seikɔɠɔmai»), mazɔlɔɔ Moize ɠɛni ma: «Nà ga seikɔɠɔma nui, gè zeini zou ɠili su.» 4 Zɔi laaseigi ɠɛni ga Eliyezɛɛl (nii poluʋɛ ga «nà-GALAGI ɓɔgɛ bà»), mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛ ná-GALAGI ɓɔgɛ bà, é ùnmɔɔ, é kùla Falaɠɔn ná-boɠa zɔkpɔi ya.»

5 Moize nɛkoi Zetelo liini teʋebai zu ga Moize ná-doun zunuiti ta anzai, ʋɛ é ɠɛni ʋuuni ná, GALA ná-gizei ɠoba. 6 É wooleʋeni Moize ma, é ɠɛ ma: «Nɔ̀un nà, è-nɛkoi Zetelo, pàaʋɛ è ʋɔ bɛ, ga è-anzai, é ʋɛɛ ná-doun zunu felegɔiti ba.» 7 Moize ɠulani é nɛkoi laaɠomi, é nɔkɔ bu, é nɛɛnɛ ga daaʋɛ komagai. Ti ɓɔɠɔ ɠaazaɠani ta-ɠɛdɛyaiti ma vaa ma, naa ʋolu ti lɛɛni Moize ná-seɠe ɠotai wu. 8 Moize naa kpein suɠulani nɛkoi ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ga Falaɠɔn ta Ezipete yooi Izilayɛle ná-faa zu, kpɔlɔiti kpein ti zeelini ti ma pelei zu, ta ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠulani la ti zu. 9 Zetelo ɠoozunɛɛni faa ʋagɔi kpein ma vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni Izilayɛle nuiti bɛ, ta eɠɛʋelei é ti unmɔɔni la, é ti ɠula Ezipete nuiti zea. 10 Zetelo ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é wo ɠula Ezipete nuiti zea, ta Falaɠɔn ya, nii é nuɓusɛiti kula Ezipete nuiti ta-zobogi ya! 11 Gè kwɛɛga niizu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ, é leʋe galagiti kpein ba, é naa ɠulani kɛlɛma, siɛgi zu Ezipete nuiti ti ɠɛni gaazumaavɔɔ vaiti kɛɛzu la ga Izilayɛle nuiti.» 12 Moize nɛkoi Zetelo gala zalaɠai ta zalaɠaiti kulani GALA bɛ. Aalɔn ta Izilayɛle ɠɛwolaiti kpein ti naama laamii woni ʋɔɔma ta Moize nɛkoi, GALA gaazu.

13 Poluma zobui, Moize zeini ga é nuɓusɛiti ta-lukpɔiti gaaleʋe. Nuɓusɛiti ti loni Moize ɠakala, é zo sobui ma, eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 14 Nii kpein Moize kɛɛni nuɓusɛiti bɛ, nɛkoi naa ɠaani, é ɠɛ ma: «Lee ɠa è kɛɛzu niima nuɓusɛiti bɛ? Lee vaa zu è zeizu ɗa ɠila, nuɓusɛiti kpein ti loni è ɠakala, é zo sobui ma, eyɛsu kpɔkɔi zeeli?» 15 Moize nɛkoi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Toɠa ga nuɓusɛiti ka ti ʋaazu pɔ̀ ga ti GALA gaazaɠa. 16 Siɛgi zu fai ta ɠɛɛzu la ti ya, ta ʋaazu pɔ̀, gè tukpɔi ɠaaleʋe ti yɔɠɔzu, gè GALA ná-deveiti ta ná-tɔgiti dɛɛ.»

17 Moize nɛkoi ɠɛni ma: «Nii è kɛɛzu, naa la ʋani. 18 Ɗa ɓɔɠɔ suvikɛi ɓesu fala, ta niima nuɓusɛi ɓalaa é è ʋa, mazɔlɔɔ fai nii wuiʋɛ è-zɛbɛi ma. Ɗa ɠila è la zooga è ʋa kɛ. 19 Niizu, woilona gòoi ma, nà è lɛnɛsu, GALA ge ɠɛ è ʋa! Ɠɛ ga nuɓusɛiti gaazuʋɛ GALA koba, ɗa ɓɔɠɔi è li ga nuɓusɛiti ta-vaiti GALA pɔ. 20 Deveiti ta tɔgiti gaalɛ ga tiye, pelei lɛ ga tiye, nii maanɛai ti ʋilɛ ba, ta kɛɛwotii nii maanɛai ti kɛ. 21 Yiimazeɠe ga sɔɓelama zunuiti nuɓusɛiti kpein saama, ti luazu GALA ba, zunuiti ti ɠiliai gaamai ʋa, ti lobɛanii wɔinzeɠezu, è ti zeɠe, è ti zei nuɓusɛiti unda ga nu waagilagila kundiɠiiti, nu ungilagila kundiɠiiti, nu ʋuulɔɔludɔɔlu kundiɠiiti, ta nu ʋuupuu kundiɠiiti. 22 Ti ɗa nuɓusɛiti ta-lukpɔi ɠaaleʋe siɛnɔpɛ, ti ʋa ga faa ɓiigiti è ʋɔ, tiya ɓɔɠɔiti ti faa goiti ma lukpɔi ɠaaleʋe. Ta ɠula ɗa-ɠasɔi ma, wo seɠe ʋɔɔma. 23 Ni ɗa naa ɠɛɛna, GALA ge deveiti fe è ya, ɗa zoo è ziɛ bu ga pagɔ, niima nuɓusɛiti kpein ta zeeli ziilɛigi zu ti ʋɔ bɛ.»

24 Moize woiloni nɛkoi wooi ma, é naa kpein kɛɛni, nii naa boni ma. 25 Moize yiimazeɠe ga sɔɓelama zunuiti, Izilayɛle nuiti kpein saama, é ti zei nuɓusɛiti unda ga nu waagilagila kundiɠiiti, nu ungilagila kundiɠiiti, nu ʋuulɔɔludɔɔlu kundiɠiiti, ta nu ʋuupuu kundiɠiiti. 26 Ti ɠɛni nuɓusɛiti ta-lukpɔiti gaaleʋezu siɛnɔpɛ, ti ɠɛni ʋaazu ga faa ɓii golaiti Moize ʋɔ bɛ, tiya ɓɔɠɔi ti ɓena fai mɔtaiti ma lukpɔi ɠaaleʋe.

27 Moize ɓeni nɛkoi ʋa, é li, naa liini ná-zooi zu.

GALA Ná-Minazeɠegi
Izilayɛle Nuiti Bɛ

19

(19:1—24:18)

Izilayɛle zeeli vai
Sinayi gizei ʋɔ bɛ teʋebai zu

1 Alugi zaʋasiɛi ma, ti ɠula ʋoluma Ezipete yooi ʋa, Izilayɛle nuiti ti zeelini Sinayi teʋebai zu naama voloi. 2 Ti zeɠeni Lefidime, ti liini, ti zeeli Sinayi teʋebai zu, ti ʋuuni teʋebai zu. Izilayɛle ʋuuni miná, gizei ɠakalaʋɛ.

3 Moize lɛɛni GALA pɔ pelei, Ɠɔoɠɔ GALAGI tolini gizei unmaʋɛ, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, nii ɠa ɗa bo Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei ma, è daazeeli Izilayɛle nuiti ma: 4 ‹Wa ɓɔɠɔgoi wo naa ɠaani, nii gè kɛɛni ga Ezipete nuiti, gè wo zeɠeni koɠɛ ɠoʋegiti su, gè ʋa ga woye pɔ̀ pelei. 5 Niizu, ni wa woilona gòoi ma, ni wa makɛna nà-minazeɠegi ma, wa ɠɛ ga nɔ̀nɔ ɠiteɠitegiti, nuɓusɛiti kpein saama. Anɛɛ ni eteai kpein ka ga nɔ̀nɔ, 6 wɔun wa, wa ɠɛ bɛ̀ ga zalaɠa ɠula zii, nii ɲadegai.› Wooiti kana ɗa ti wo Izilayɛle nuiti ma.»

7 Moize liini, é nuɓusɛiti ta-ɠɛwolaiti toli, é wooi nii kpein daani ti ʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la zea. 8 Nuɓusɛiti kpein ti zolooni faa ɠila ma, ti ɠɛ ma: «Gá naa kpein kɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai.» Moize nuɓusɛiti gooi laazeelini Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Wɛlɛ, nà ʋaazu è ʋɔ tonaɓiin gaaɠiligi zu, naa ɠa a kɛ, siɛgi zu gè ɓɔɛzu la è ʋɔ, nuɓusɛiti ti mɛni, ti la è la ɠɔ.» Moize nuɓusɛiti gooi laazeelini Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

GALA kula vai kɛlɛma
Sinayi gizei ma

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Li nuɓusɛiti pɔ bɛ, è ti ɲade za ta lina, ti ta-zeɠeiti gba. 11 Ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ɠɛle foloi zaʋasiɛi ma, mazɔlɔɔ foloi zaʋasiɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu yeizu nuɓusɛiti kpein gaazu, Sinayi gizei ma. 12 Ɗa nuɓusɛiti kwɛsuʋɛ leʋe ba gizei maaɠoolii zu, è ɠɛ ma: ‹À dama, wo mina lɛ gizei ma, wo mina vɔɔɠu dakɔlɔgaʋɛ ʋa. Nu nɔpɛ a vɔɔɠuna gizei ʋa, ta naama nui ʋaa. 13 Nu la yeevɔɔɠua ba, kɛlɛ toɠa zɔɔ ga kɔtui, ɓaa ti bɔ ga mɛɛinti, é ɠɛni ga sua, ɓaa nu, é la yɛga vulua ɲɛgɛlɛin.› Siɛgi zu baala sinɛ minɛi ma ʋuʋugi a vɛɛna la, tanigaa ta lɛ gizei ma názu.»

14 Moize yeini nuɓusɛiti pɔ pelei, é zeɠe gizei ma, é nuɓusɛiti ɲadeni. Naati ti ta-zeɠeiti gbani. 15 É ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À ɠɛʋele ɓɛtɛ folo saʋagɔ laawu. À mina maaɓuɠa anzanu ɠila kpalaa ba.»

16 Foloi zaʋasiɛi, ma zobui, tonai kpunɛni, mainmainti ti ɗa saɠa, ta tonaɓiin gaaɠiligai ɠɛni gizei ma, puʋu gooi wola ɠulani. Nuɓusɛiti kpein ti ɠɛni zeini ti-ʋuuzuʋɛ, ti tɔɔzeini ga sasuɓalii, dualuagi maaʋele ma. 17 Moize nuɓusɛiti kulani ti-ʋuuzuʋɛ, ti GALA daaɠomi. Ti liini, ti lo gizei ɠɔɠɔaʋɛ. 18 Sinayi gizei kpein ge ɠɛni ga duulu letele, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI yeini ná, abui zaama. Naama luului ɠɛni ɠulazu eɠɛ abuzulugi zu luului, gizei kpein ge ɠɛni ɓalizu ga zeeɠaaɓaai. 19 Puʋu gooi ɠɛni lɛɛzu, tugi ɗa zizi. Moize ɠɛni ɓɔɛzu, GALA ge ɠɛni gooɠaaʋotesu ga woo wola. 20 Zekana Ɠɔoɠɔ GALAGI yeini la Sinayi gizei ma, gize losaamaʋɛ. Moize lɛɛni ná.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yei, è nuɓusɛiti kwɛteʋe, ta mina ɓudɛ, é ʋa ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ pelei, faazuɓɛɛwo faa ma, ma mɔinmɔin undaa mina ʋa ʋilisu ti zaama. 22 Zalaɠa ɠula nuiti ɓɔɠɔi ti maaɓuɠazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti ɓɔɠɔ ɲade, Ɠɔoɠɔ GALAGI mina ʋa ta zeɠezu ti ʋa.» 23 Moize ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Nuɓusɛiti ti la zooga ti ʋa lɛ Sinayi gizei ma, mazɔlɔɔ è gi lɛnɛgɛ ga gi kwɛgi la gizei maaɠoolii zu, maaɲɛɛi ʋɛɛ ba.» 24 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Li, è yei, ɗa lɛɛzu ʋolu wa Aalɔn. Kɛlɛ zalaɠa ɠula nuiti ta nuɓusɛiti ti mina ɓudɛ ɲɛgɛlɛin, ti ʋa lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, nii a kɛ saa mina ʋa loozu ti zaama.» 25 Moize yeini nuɓusɛiti pɔ bɛ, é ɓɔɛ ti ʋɔ.

20

GALA ná-tɔ puugɔiti

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 5:6-21)

1 GALA ge niima wooiti kpein boni, é ɠɛ ma: 2 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI, nii é è ɠulani Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu.

3 Gala kiligaa ti mina ɠɛ è ʋɛ nɔ̀un polu.

4 Mina ani maaniini saɠa ɓɔɠɔ ʋɛ ɲɛgɛlɛin, ta ani nɔpɛ baaɠulaba, niiti ti geeɠɔlɔgi zu, ɓaa niiti ti zooi ma, ɓaa niiti ti ziɛiti bu zooi wu. 5 Mina nɔkɔ ti wu ɲɛgɛlɛin, mina ti lɛbi ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI, nà ga GALAGI toloai, nii a ɗa ɠɛɛɠɛiti ta-vaa ɲɔi ʋotokula ti-lointi ma, eyɛsu é zeeli yamanii zaʋasiɛi ta naanisiɛi ma, niiti ti màayoseɠezu ʋɛ. 6 Kɛlɛ nà ɗa wooɠɛɠiladai ɠɛ, eyɛsu é zeeli yamani waagilasiɛi (1.000) ma, naati bɛ, niiti ti nɛ̀ɛzu ʋɛ, ta ti nà-deveiti sosu.

7 Mina Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI laaseigi wo fuun ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naama nui leve ga sɔba nu, nii é daaseigi wosu fuun.

8 Ɠizɛ dooɠo foloi zu, è maaɲɛ. 9 Ɗa botii ɠɛ folo lɔzitai zu, è ɗa-wotii kpein kɛ. 10 Kɛlɛ folo lɔfelasiɛi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI, ná-dooɠo foloi. Mina boti nɔpɛ kɛ ma, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, è-loun anzanuiti-yo, ɗa-wotiɠɛ zunuiti-yo, ɗa-wotiɠɛ anzanuiti-yo, ɗa-loganiiti-yo, ta wɛɛinti niiti ti zeini è ɠɔɠɔma. 11 Mazɔlɔɔ folo lɔzita laawu Ɠɔoɠɔ GALAGI geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni, ta zooi, ta kpoloɗɛi, ta ti zu aniiti kpein, é looɠoni foloi lɔfelasiɛi ma. Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni dooɠo foloi ma, é makɛ ɓɔɠɔ ʋɛ.

12 È-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee, naa ɠa a kɛ è-zii ma voloiti suɠooza, naama yooi zu nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI feezu è ʋɛ.

13 Mina nu ʋaa ɲɛgɛlɛin.

14 Mina wɛɛnziɛ bo ɲɛgɛlɛin.

15 Mina unma wo ɲɛgɛlɛin.

16 Mina zɛɛ zeele woo wo ɲɛgɛlɛin è-zeiɲɔɠɔi laalɔɠɔma.

17 Mina ɠaazuɠula ɲɛgɛlɛin è-zeiɲɔɠɔi ná-pɛlɛi ʋa. Mina ɠaazuɠula ɲɛgɛlɛin è-zeiɲɔɠɔi anzai ʋa, ɓaa ná-botiɠɛ zunui, ɓaa ná-botiɠɛ anzanui, ɓaa ná-nikɛi, ɓaa ná-soovalegi, ɓaa ani nɔpɛ é ga è-zeiɲɔɠɔi nɔnɔ.

Moize, GALA daa vaa wo nui

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 5:23-33)

18 Nuɓusɛiti kpein ti tona kpunɛ tugiti mɛnini, ti mainmainti kaa, ti puʋugi wooi mɛni, ti gizei ɠa abuzogi ba. Nuɓusɛiti ti naati kaai ma, ti zasuɓalini, ti lo ɠoozama. 19 Ti ɠɛni Moize ma: «Ɗa ɓɔɠɔi è ɗa ɓɔɛ gi ʋɔ, gá woilo ma, kɛlɛ GALA ge mina ɓɔɛ gi ʋɔ, gá ʋa za.» 20 Moize ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À mina lua, mazɔlɔɔ GALA paaʋɛ ga é wo ʋoluɠula, naa ɠa a kɛ, wo lua ba, wo mina koto ɠɛ.» 21 Nuɓusɛiti ti ɠɛni loni ɠoozama. Kɛlɛ Moize maaɓuɠani tonaɓiingi ʋa, ʋɛ GALA ge ɠɛni ná.

Tɔgi é lo zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: Ʋele ɠa ɗa ɓɔɛ la Izilayɛle nuiti pɔ: Wo pɛtɛgɛ ga zɛ̀gɛ geeɠɔlɔgi zu, gè ɓɔɛ wo ʋɔ. 23 À mina galagaa ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga walii ɓaa zanugiti, wo ʋa ti ʋokɔɠɔ mà. À mina naa ta ɠɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ɲɛgɛlɛin. 24 Wa zalaɠa ɠulazuʋɛ lo bɛ̀ ga pɔlɔi, nii wa gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kula maazu, ga wa-ʋaalagiti ta wa-nikɛiti. Ʋɛ nɔpɛ gè ɠulazu ná kɛlɛma, nà ʋa wo ʋɔ bɛ, ga gè tuya loo wo ʋɛ. 25 Ni wa zalaɠa ɠulazuʋɛ lona bɛ̀ ga kɔtui, à mina to ga kɔtu zaɠaai, mazɔlɔɔ wa wa-zɔɔlaiti pɛɛna kɔtui ʋa, wa kɔzɔ. 26 À mina nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ lo, wo ʋa nu lɛɛzuʋɛ ɓɛtɛ ba, nu a ɠɛna lɛa ga, kabei mina ɠula kɛlɛma.

21

Tɔgiti é lo duɔiti ba
Eɓulu nuiti saama

(Levi Nuiti 25:39-46;
Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 15:12-18)

1 Tɔgiti pɛtɛ, ɗa dɛɛ ga tiye: 2 Ni wa Eɓulu nui ta ɠeyana ga duɔi, toɠa botii ɠɛ kona dɔzita laawu, kɛlɛ dɔfelasiɛi, toɠa ɠula, é wɔɔlɔyai zɔlɔɔ, é mina ani nɔpɛ sala. 3 Ni tɔ ɠila ka é ʋaani, tɔ ɠila ka a li, ni anza ɠɛɛʋɛ zea, ta li ta anzai. 4 Ni maliɠii ɠa é anzai veeni zea, é doun zunuiti ta doun anzanuiti sɔlɔɔ, anzanui ta ná-dointi ta ɠɛ ga maliɠii nɔnɔ, tɔ ɠila ka a li názu. 5 Ni duɔi a ɠɛna ma: «Màliɠii nɛɛʋɛ bɛ̀, ta ànzai ta dòinti ɓalaa, gè la pɔ gè ʋa ɠɛ ɓɔɠɔ yeema,» 6 naazu maliɠii ɠa lii la GALA kakala, é maaɓuɠa pɛlɛlaʋɛ ʋa, ɓaa daamasagi ʋa. Maliɠii ɠa goii wɔ ga kɔlu ɠaazoɓagi. Duɔi ɠa yɛ ná-botii zu ɠɔ.

7 Siɛgi zu zunui ta a ná-doun anzanui ʋɔdina la, ga é ɠɛ ga duɔi, é la ɠula duɔlai zu, eɠɛʋelei zunuiti ta ɠula la. 8 Ni wɔin a zeɠena maliɠii ma, nii é ɠɛa deveni ga é seɠe ga anza, toɠa zɛ ná, nu ɠili ge unmɔɔ, kɛlɛ zobo ge la ɠɛa zea ga é ʋa pɔdi zii ɠili ma, a naa ɠɛna é ɠɛa ga yaava nu anzanui letema. 9 Ni a devena ga é fulu ná-doun zunui ʋɛ, toɠa kɛ bɛ, eɠɛʋelei soloogai la anzanu lointi ma. 10 Ni a anza ɠili seɠena, é la ta ɠula ma mɔungi ná-daamianigi la, ta ná-seɠei, ta é la ɠɛlɛa naa ná-dakobai ʋa. 11 Ni é la ɠɛ naama vaa saʋagɔiti kɛɛni bɛ, toɠa zoo é li, é mina ani nɔpɛ sala.

Tɔgiti é lo doɠa vai
ta nu maawana vaiti ba

12 Zɔi nɔpɛ a nu loɠana, é za, ta naama nui ʋaa. 13 Ni é la woya ɓɛtɛni tuɠɔ, ni GALA ge kɛa é ɠɛ zea ga teʋezea vaa, nà ada ɓɛtɛzu wo ʋɛ, ʋɛ a ʋela, é li, é lɔɔɠu ná. 14 Kɛlɛ siɛgi zu nu a gaaɠilina la ma, é wuzeɠe seiɲɔɠɔi laalɔɠɔma, é keleɠele ɲɔi ɠɛ ga é paa, anɛɛ ni diiʋɛ, é lɔɔɠu nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ, wa kula naa ʋa, wo paa.

15 Zɔi nɔpɛ a kɛɛɠɛ loɠa, ɓaa dee, ta naama nui ʋaa.

16 Zɔi nɔpɛ a nuɓusɛ unma, é pɔdi, ɓaa é makɛ ya, ta naama nui ʋaa.

17 Zɔi nɔpɛ é kɛɛɠɛ ɓaa dee ɠotozu, ta naama nui ʋaa.

18 Siɛgi zu nua ti ɓɔɛzu la, gila ge seiɲɔɠɔi zɔɔ ga kɔtui, ɓaa é doɠa ga zeeɓuin, ni é la ɠɛɛni ga saa vaa, kɛlɛ naa ma ge la ga seeɓɛi, 19 ni toɠa zoo é ná-tukpɔi zeɠe, é ziɛziɛ eteaʋɛ, zɔi é doɠai wogai, faa la mɔ ɠɛa naa ʋa, kɛlɛ ná-botii koloɠologai ma, toɠa naa zala, é lati, é naa zale, eyɛsu é ɠɛdɛ.

20 Siɛgi zu zunui ta ná-duɔi loɠazu la ga tukpɔi, zunu ɓaa anzanu, eyɛsu duɔi za zea, ta potokula ma.

21 Ni a yɛna vulua folo ɠila, ɓaa felegɔ, ti la potokulaa ma, mazɔlɔɔ ná-walii ʋe.

22 Ni zunua ta ɓɔɛna, ti ziɠa anzanui ta ʋa kogi ma, é doin zɔlɔɔ, faaɓa kili ge la sɔlɔɔni, ta alamanii zala nii anzazinigi dɛɛzu, ta sala faawo bo nuiti kakala. 23 Kɛlɛ ni faaɓa ka ɠulana su, zɛnvui ʋoto ka ɠɛ ga zɛnvui, 24 nu ɠaazuɠɛzɛi ʋoto ka ɠɛ ga nu ɠaazuɠɛzɛi, nu ɲiiga ʋoto ka ɠɛ ga nu ɲiiga, nu yeei ʋoto ka ɠɛ ga nu yeei, nu ɠɔɠɔi ʋoto ka ɠɛ ga nu ɠɔɠɔi, 25 abu ʋalai ʋoto ka ɠɛ ga abu ʋalai, maawanai ʋoto ka ɠɛ ga maawanai, maaɓologi ʋoto ka ɠɛ ga maaɓologi.

26 Ni zunui ta a ná-duɔi loɠana gaazuɠɛzɛi gilagi ʋa, é ɠɛni ga zunu ɓaa anzanu, é naa ʋala gaazuɠɛzɛi ma, toɠa yeeɓe ba, é li, é ɠula duɔlai zu, gaazuɠɛzɛi zalai ɠana. 27 Ni a ná-duɔi ɲiigai gila kulana da, é ɠɛni ga zunu ɓaa anzanu, toɠa yeeɓe ba, é li, é ɠula duɔlai zu, ɲiigai zalai ɠana.

28 Ni nikɛi a nu ziɠana ga minɛi, zunu ɓaa anzanu, naa za, nikɛi ɠa zɔɔ ga kɔtui, nu mina ma zuai mi pa. Nikɛ nui la mɔ faa zɔlɔɔga. 29 Kɛlɛ ni kaite, nikɛi ɠɛɛʋɛ ba, é ɗa nuiti siɠa ga minɛi, ti ɗa nikɛ nui lɛnɛ, é la wɛlɛzu ma, siɛgi zu a zunu ɓaa anzanu ʋaana la, nikɛi ɠa zɔɔ ga kɔtui, é za. Ta nikɛ nui ɓalaagi ʋaa. 30 Ni ta zɛnvui unmɔɔ salai levena ma, toɠa naa kpein sala, nii a leve ma. 31 Siɛgi zu nikɛi a zunu loun ɓaa anzanu loun ziɠana la, naama lɔgi nɔ ɠa a ziɛ. 32 Kɛlɛ siɛgi zu nikɛi a duɔi ziɠana la, zunu ɓaa anzanu, wali ɠae ʋuusaʋagɔ (30) ɠa a zo duɔ kɛɛɠɛi ya, nikɛi ɠa zɔɔ ga kɔtui.

Tɔgiti é lo nu ɠɔligiti ba

33 Ni zunui ta a ziɛyeɠei laalaogai yɛna de, ɓaa ni zunui ta a ziɛyeɠei ta wɔɔna, é la daaɠuluni, nikɛi loo su, ɓaa soovalegi, 34 ziɛyeɠe nui ɠa toganii liegɔi ma walii zala kɛɛ nui ma, sua ʋoomai ɠa ɠɛ ga tɔun nɔnɔ.

35 Ni nui ta ná-nikɛ zinɛ a nui taɠili ná-nikɛ zinɛ ziɠana ga minɛiti, naa za, ta nikɛ zinɛi ʋɔdi, nii é vulua, ti walii ɠaaɠwɛ ʋa, ti lati, ti nikɛ ʋoomai ɓalaa gaaɠwɛ ʋa. 36 Kɛlɛ ni kwɛɛgɛ ga nikɛi é taɠili paai, kɛɛʋɛ siɠai wosu, ma nui la wɛlɛni ma ɲɛgɛlɛin, ma nui ɠa potogi leʋe ga nikɛi nɔ, nikɛ ʋoomai ɠɛ ga nɔnɔ.

37 Ni nui ta a nikɛ ɓaa baala unmana, ni a kɔdaaleʋena, ɓaa é pɔdi, toɠa nikɛ zinɛ lɔɔlugɔ ve nikɛ ɠilagi ʋotogi zu, ta baala naanigɔ baalagi ʋotogi zu.

22

1 Ni unma nui a zona unma wosuʋɛ ga maaɓaai, nu doɠa, é za, ti la ɠɛa ga sɔba nu ɲɛgɛlɛin, tɔun tetema saa vai zu. 2 Kɛlɛ ni foloi a tɛɛna, ta ɠɛ ga sɔba nu tɔun tetemazu paa vai zu.

Unma nui kpein ka naa ʋotogi ve, nii é unmaai. Ni ani la zea, ta pɔdi ná-unma vai zu. 3 Ni nii é unmaai, nikɛi ɓaa soovalegi, ɓaa baalagi, naa ɠa dɛ vulua zea, toɠa naa ʋotogi ve ga ma ʋɛɛdai.

4 Ni zunui ta a faa zuɠoloɠolo kɛɛna kpalagi ta zu, ɓaa kpelei ta zu, é ɓe ná-toganiiti ba, ti daami wo seiɲɔɠɔi ná-kpalagi zu, toɠa ma vaa zu ɓɛtɛi ɠɛ ga ná-kpalagi zu ani ʋagɔi, ɓaa ná-leezɛn ɓelei zu ani ʋagɔi.

5 Ni abui a leʋena, é so dɔɓɔi ʋa, moloi nii daa ga ɓelee, é so naama ɠilii ʋa, ɓaa nii é ma ɓaɠai ɠa, ɓaa é kpalagi ɠala, zɔi é abui loga, naa ɠa naama vai ɓɛtɛ ga é potogi ve.

6 Ni nui ta a walii ɓaa ani ɠiligaa ɠalivaana nui ta ma ga é makɛ, ni ta ti unmana naa ná-pɛlɛi wu, unma nui ɠa ma ʋɛɛdai ɠaaɠale ma, ni ta sona. 7 Ni unma nui la zoni, pɛlɛ nui ɠa lo GALA gaazu, é dɛɛ ga é la yeezeelini seiɲɔɠɔi ɠɔligi ma. 8 Maaɠaali vaa kpein, é lo nikɛ vaa ʋa, ɓaa soovale faa, ɓaa baala faa, ɓaa seɠe vaa, ɓaa tooya ani vaa, nii nu a ɠɛ ma: «Nii ʋe,» naama nu zeizu felegɔiti ta-vai laa ɠa zeeli GALA ma. Zɔi GALA ga peelalana, naa ɠa seiɲɔɠɔi nɔnɔi ɠaaɠale ma ga ma ʋɛɛdai.

9 Ni nui ta a soovale, ɓaa nikɛi, ɓaa baalagi, ɓaa togani nɔpɛ feena nui ta ya ga é makɛ ba, suai zɛba é za, ɓaa nata ɠale ba, ɓaa é ɲɛɛlɛ, nu nɔpɛ ge la kaani, 10 konai ɠa wo Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu ti felegɔ yɔɠɔzu, zɔi é suai makɛgai, naa ɠa bo ga é la yeeʋɛɛni seiɲɔɠɔi ɠɔligi ʋa. Togani nui ɠa yeezei konai naa wu, zɔi la ani nɔpɛ gaaɠalega ma ɲɛgɛlɛin. 11 Kɛlɛ ni suai unmaʋɛ pɔ bɛ, toɠa potogi ve ma nu ya. 12 Ni suai ʋaliʋaliʋɛ ga, toɠa dɛɛ, é ɠɛ ga zeele wooi, é la mɔ naa ʋoto fea, nii baliʋaliai ga.

13 Ni nui ta a togani ziingaona seiɲɔɠɔi ma, nata ɠale suai naa ʋa, ɓaa é za, ma nui ɠaazu la ná, toɠa potogi ve. 14 Ni ma nui ɠa ná, poto ge la vea. Ni suai zala vaa ɠɛɛʋɛ de, sala zɔngɔi ɠa kula ɠɛ.

Pelei nu a GALA dɛbi la
ta nuɓusɛiti

15 Ni zunui ta a anzalopo ɓeai ta nɛɛnɛsona, nii maa la dɛ zoni, é la koba, toɠa fulu naavoloi ɠula, é seɠe ga anza. 16 Ni doun kɛɛɠɛi a ɠɛlɛna, é ʋa fe zea, nii anzalopoiti ta ɗa vulu la, toɠa naa liegɔi zala ga walii.

17 À mina zoɠo anzanui yɛ ná, é ʋa yɛ vulua.

18 Nu-o-nu a la ga suai, ta naama nui ʋaa.

19 Zɔi a zalaɠaa ɠula gala kiligaa ʋɛ, é ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe polu, naa undaa ɠa ʋili.

20 À mina seikɔɠɔma nui zopele ɲɔu ɲɛgɛlɛin, wo ʋa suziɠa, mazɔlɔɔ wo ɠɛni ga seikɔɠɔma nuiti Ezipete yooi zu.

21 À mina poanzai ɓaa podoin yiiɓɔlɔ vaa ɠɛ ɲɛgɛlɛin. 22 Ni wa ti yiiɓɔlɔna, ti wooɠula mà ga kpeei, nà ti ɓain gooi mɛni. 23 Nà wola yiiɠaawana wo laalɔɠɔma, nà wo ʋaa ga kɔɔi, wo-anzaiti ta ɠɛ ga poanzaiti, ta wo-lointi ti ɠɛ ga podointi.

24 Ni wa wali ɠuye ʋɛɛna nà-nuɓusɛiti ta ma, mɔnɛ nui é wo ʋɔ bɛ, à mina ɠɛ bɛ eɠɛ kuye ʋɛɛ nu, wo mina talama maaloli ma ɲɛgɛlɛin. 25 Ni wa wo-zeiɲɔɠɔi ná-seɠei zeɠena ga kpɔunmai, wa fe zea, aisa foloi ʋa li. 26 Mazɔlɔɔ ná-seɠe ɠilagi ʋe, é pɛɛzu ɓɔɠɔ ma. Ni naa a ɠulana zea, lee ɠa a pɛɛ ɓɔɠɔ ma? A wooɠulana mà ga kpeei, nà gooi mɛni, mazɔlɔɔ nà ɗa nu maawɔinɠa.

27 À mina GALA koto, wo mina woo ɲɔu wo wa-nuɓusɛiti ta-ɠundiɠii ma.

28 Wo maanɛɛʋɛ, wo ʋa bɛ̀ ga wa-molo leʋea mɔungiti, wo kɛ ga zalaɠai, ta wa-leezɛn ɗɛ mɔungiti.

Wa wo-loun zunu mɔungi ve zèa. 29 Zekana wa kɛ la wa-logani wolai ta wa-logani goiti ta-vaa zu. Ma mɔungi ɠa yɛ dee ʋa folo lɔfela zu. Foloi lɔsaʋasiɛi, wa fe zèa.

30 Wa ɠɛ bɛ̀ ga nu ɲadegaiti. À mina sua mi, nii baliʋaliai ga dɔɓɔi zu. Wa naa ʋili ya gilɛiti bu.

23

Tɔgi é lo telebodai ɠɛɛ vai ʋa

1 À mina tiɠɛ woo vaza. À mina ɓɔ nu ɲɔu ʋa, wo ʋa zɛɛ zeele woo wo. 2 À mina ʋilɛ bɛbɛi ʋolu ga wo ʋa faa ɲɔu ɠɛ. Ni wo loligɛ ga wo zeele wooi ve, à mina lo naati polu, niiti ti mɔinɗai, wo ʋa telebodai maaʋe. 3 À mina lo mɔnɛ nui ʋolu ná-faawogi zu.

4 Ni wa ɠomina ga wo zili nui ná-nikɛi ɓaa ná-soovalegi toai ya, kɛni wo ʋaa la pɔ. 5 Nui é wo wɔinzeɠezu, wa ná-soovalegi ɠaana, toai ná-kasɔi wu, wa ma, wa inɛinɛsu ga daayei vai, wa ʋɛɛ ba, wo daayei.

6 À mina mɔnɛ nui ná-gaamai maaʋe ná-tukpɔi zu. 7 Kɛni wo ɓeteʋe zɛɛ ɓɔɛ wo fai ʋa. À mina sɔbalala nui ʋaa ta telebo nui. Mazɔlɔɔ gè la sɔba nui ʋɛtɛga eɠɛ telebo nui. 8 À mina lobɛani zo, mazɔlɔɔ lobɛaniiti ta ɗa naati gaazuɠole, niiti ti ɠaazuzeɠeai ma, ta ti telebo nuiti kpɔɛ wooiti maaʋe.

9 À mina seikɔɠɔma nui maanɔɠɔ. Wo kwɛni wa ɓɔɠɔi nii seikɔɠɔma nui a ɗa suzo, mazɔlɔɔ wo ɠɛni ga seikɔɠɔma nuiti Ezipete yooi zu.

Tɔgiti é lo konagiti ba
ta dooɠo foloi

10 Kona dɔzita laawu, wa ani zuwui vaza wa-yooi ma, wo baalɔnɔgi zɔlɔɔ. 11 Kɛlɛ wa yeeɓe ba, wo zɛ ɠana nɔ, kona dɔfelasiɛi, é naa ɠɛ dooɠogi zu. Mɔnɛ nuiti ti wa-nuɓusɛiti saama, naati ti naa mi, nii ta ka, ta dɔɓɔ zuaiti ti naa mi, nii é yɛsu. Wa kɛ ɠana ga wa-leezɛn ɓelei, ta wa-wolive wuluiti.

12 Folo lɔzita laawu, wa wa-wotii ɠɛ. Kɛlɛ folo lɔfelasiɛi, wa looɠo, naa ɠa a kɛ wa-wotiɠɛ nikɛiti ta wa-zoovalegiti ti looɠo, ta wa-luɔiti ta seikɔɠɔma nuiti ti lago looɠo.

13 À naa kpein so, nii gè bogai wo ma. À mina gala kiligaa laasei bo ɲɛgɛlɛin, nu mina ta mɛni ɲɛgɛlɛin, é ʋa ɠula wo-laaʋɛ.

Konagi zu vɛti wola saʋagɔiti

(Ɛgezɔde 34:18-26;
Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 16:1-17)

14 Ná zeizu ɠa ɠɛ saʋa konagi zu, wo ɗa fɛtiiti kula dàaseigi lɛbi vai zu. 15 Ɓului nii lɛʋɛ la su, wa naama vɛtii makɛ. Folo lɔfela laawu, naama ziɛgi deveai molo ɠulasu alugi ma, wa ɓului mi, nii lɛʋɛ la su, eɠɛʋelei gè ma levei veai la wo ya, mazɔlɔɔ naama alugi ma ɠa wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa. Nu nɔpɛ ge mina ɠula kɛlɛma gàazu ga yeaɲaka. 16 Wa molo mɔɔ vɛtii makɛ, wa-wotii zulɔnɔ mɔungiti, nii wa faza kpalagaʋɛ. Wa molo leʋe vɛtii makɛ kona ɠaaɓelagi zu, siɛgi zu wo ɓesu la ga wa-wotii zulɔnɔgi ɠaalɛ ba. 17 Ná zeizu ɠa ɠɛ saʋa konagi zu, zunuiti kpein ti ɠula kɛlɛma gàazu, nɛ̀i gè ga wo-Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI.

18 Ɓului nii lɛʋɛi su, à mina naa ɓɔ suai ʋa, wo ʋa kula ga nà-zalaɠai. À mina nà-fɛtii ma zalaɠai ma wulɔi makɛ kpidii laawu, é ʋa yɛsu sobu ʋa zeeli. 19 Wa ʋa ga wa-yooi ʋaalɔnɔ mɔungiti Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu.

À mina boli yiʋoi ɠili ga dee ná-ɲiimiɗɛi.

Kanaan yooi zɔlɔɔ fai
ma minazeɠegi

20 Nɔ̀un nà, nà geezuɠeelai ta leʋesu wo luɠɔ, é wo makɛ pelei zu, é wo laazeeli naama adaʋɛ, gè ná ɓɛtɛai. 21 À dama, wo ɓɔɠɔ zo gaazu, wo ɠolo gooi ʋɛ. À mina ziiɓɔlɔ vaa ɠɛ, tɔɔzei é la wa-lɔ koloɠologiti suvaayɛga, mazɔlɔɔ dàaseigi ɠa tɔun ba. 22 Kɛlɛ ni wa ɠolona gooi ʋɛ, ta ni wa naa kpein kɛɛna, nii gè bosu wo ma, nà ɠɛ ga wo zili nuiti sili nui, ta wo maayoseɠe nuiti maayoseɠe nui.

23 Nà-geezuɠeelai ɠa lo wo luɠɔ, é li ga woye Amool nuiti pɔ bɛ, ta Ɠɛte nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Kanaan nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, ta nà ti-ma zuwui ɠaaleʋe. 24 À mina nɔkɔ ta-ɠalagiti bu, wo mina ti lɛbi. À mina ʋokɔɠɔ naama nuɓusɛiti ma ti-ziɛ ʋelei zu. Kɛlɛ wa ti ɠoloɠolo, wo ta-zale ɠɔtuiti kpezeɠele. 25 Wa dɛ̀bi, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI. Nà tuya loo wa-laamianigi ma, ta wa-ɓɔɔle ɗɛi. Nà seeɓɛi ɠula wo zaama, gè maaɠooza wo ʋa. 26 Anzanu la ɠɛa wa-yooi zu, nii kogi a zeɠe ma, ɓaa doun zɔlɔɔtala anzanu. Nà wo-zii ma ɠonagi zuɠooza.

27 Aisa wo ʋa zeeli, nà dualuagi ʋu zooi zu nuiti su. Nà nuɓusɛiti kpein daaʋili, gè ti zeɠe pelei zu wo luɠɔ, niiti wa zeeli ti ʋɔ bɛ. Nà wo zili nuiti kpein kpɛ, ti ʋela wo ʋa. 28 Nà kaogiti teʋesu wo luɠɔ, ta Ɠeve nuiti kpɛ, ta Kanaan nuiti, ta Ɠɛte nuiti, ti maaɠooza wo ʋa. 29 Gè la ʋaazu ti ɓɛɛzu kona gila su, ti ʋa maaɠooza wo ʋa, naa ɠa a kɛ, zooi zu, ɲakai mina yɛ, dɔɓɔ zuaiti ti mina mɔin wo laalɔɠɔma. 30 Nà ti ɓɛɛzu vaavaa, ti maaɠooza wo ʋa, eyɛsu wo ɗa wola mɔin, wo zoo wo zooi zɔlɔɔ ga wɔnɔ.

31 Nà wa-ɠwɛpelemaʋɛti daazu, é zo Seeli Kpoloɗɛi ma, é zeeli Kpoloɗɛ Wolai ma, ta é zo teʋebai ma, é zeeli ziɛ wolai ma. Mazɔlɔɔ nà zooi ɠa nuiti dɔɔzu wo yeezu, wa ti ɓɛ luɠɔ. 32 À mina minazeɠe kɛ yɔɠɔzu wa tiye, ɓaa wa ta-ɠalagiti. 33 Ti mina zei wa-yooi zu, naa ɠa a kɛ ti mina wo lɔ kotoi zu dàalɔɠɔma, mazɔlɔɔ wa ta-ɠalagiti dɛbi, naa ɠa ɠɛ ga balii wo ʋɛ.

24

Minazeɠegi ma woolaamai

1 GALA ge ɠɛni Moize ma: «Lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, ɗa ɓɔɠɔi wa Aalɔn, ta Nadaɓe ta Aɓiyu, ta Izilayɛle ɠɛwola wɔlɔ ʋuulɔfela (70), wo yɛ ɠoozama, wo nɔkɔ. 2 Ɗa ɠila kpe nɔ ɠa ɗa maaɓuɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. Zɔiti ti mina maaɓuɠa ba, nuɓusɛiti ti mina yɛ é ʋolu, ti ʋa lɛ.» 3 Moize ʋaani, é Ɠɔoɠɔ GALAGI wooiti kpein bo nuɓusɛiti ma, ta tɔgiti kpein. Nuɓusɛiti kpein ti gooɠaaʋotegi veeni ga woo ɠila, ti ɠɛ ma: «Gá naa kpein kɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boga.» 4 Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI wooiti kpein sɛʋɛni. Naa ʋolu é wuzeɠeni ga sobuzobui, é zalaɠa ɠulazuʋɛ lo gizei ɠɔɠɔaʋɛ, é kɔtu puugɔ maazu felegɔiti (12) pilɛni ga ɠizɛsui Izilayɛle ná-boloda puugɔ maazu felegɔiti (12) faa zu. 5 É Izilayɛle zinipoiti teʋeni, ga ti gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta ti nikɛ zinɛiti kula ga ziilɛi zalaɠaiti. 6 Moize ɲamai ma lukpɛgi zeɠeni, é pu kokoiti su, é ma lukpɛgi zɔi zeɠeni, é pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. 7 É minazeɠegi ma zɛʋɛi zeɠeni, é kala nuɓusɛiti gaazu. Ti ɠɛni ma: «Gá naa kpein kɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boga, gá ɠolo gooiti bɛ.» 8 Moize ɲamai zeɠeni, é faza nuɓusɛiti ma, é ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga ɲamai nii é minazeɠegi maaɓakpasu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛa wo yɔɠɔzu, eɠɛʋelei niima ɓɔɛiti kpein ti la.»

Moize lɛɛ vai
Sinayi gizei ma

9 Moizeni ti lɛɛni gizei ma ta Aalɔn, ta Nadaɓe, ta Aɓiyu, é ʋɛɛ Izilayɛle ɠɛwola wɔlɔ ʋuulɔfela (70) ʋa. 10 Ti Izilayɛle ná-GALAGI ɠaani, kɔɠɔiti bu ɠɛai eɠɛ kɔtui nii daaseigi ga safiilegi, kpiiniai eɠɛ geeɠɔlɔgi. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni ga Izilayɛle nu ɓiigiti. Ti GALA kaani, naa ʋolu ti daamii woni, ti ɓɔɔle.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Lɛ pɔ̀ bɛ gizei ma, è yɛ ná. Nà kɔtu ɠokologiti feezu è ya: tɔgi ta deveiti gè ti zɛʋɛai Izilayɛle nuiti bɛ, ti ɠala fai zu.» 13 Moize wuzeɠeni, ta Zozuwe, nii é ga ná-botiɠɛ nui, Moize lɛɛni GALA ná-gizei ma. 14 É ɠɛni kɛwolaiti ma: «À gi maaɓɔun ʋɛ, eyɛsu gi ɠale ma ʋolu wo ʋɔ bɛ. Wɛlɛ, Aalɔn ta Ɠuul ta yɛsu wo ʋa ʋɛ, ni faaɠaaɠulaba a ɠɛna ta ya, toɠa bo ti ma.» 15 Moize lɛɛni gizei ma, tonaɓiingi ʋɛɛni gizei ma. 16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai yeini, é ʋɛɛ Sinayi gizei ma, tonaɓiingi ʋɛɛni ma folo lɔzita laawu. Foloi lɔfelasiɛi, Ɠɔoɠɔ GALAGI Moize lolini tonaɓiingi zaamaʋɛ. 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠɛʋelei ɠɛni Izilayɛle nuiti gaazu, eɠɛ abuzogi gize unmaʋɛ. 18 Moize lɔɔni tonaɓiingi zaama, é lɛ gizei ma. Moize kɛɛni gizei ma ga folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40).

GALA Ná-Seɠe Ʋɛlɛ Ɲadegai
Lo Fai Ma Leveiti

25

(25:1—31:18)

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma vebɛaniiti

(Ɛgezɔde 35:4-9)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 Bo Izilayɛle nuiti ma, ti ʋa pɔ̀ ga vebɛaniiti. Wa so, é ɠula nui kpein zea, nii faanɛɛ ɠigi bɛ. 3 Wɛlɛ vebɛanii ʋa, nii wa so, é ɠula ti ya: zanugi, ta walii, ta kɔlu ɓɔigi, 4 ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai, ta boli leɠai, 5 ta baala sinɛ ɠɔlɔiti, ti loai ga ma ɓɔigi, ta ziɛ wu zua ɠɔlɔiti, ta akasia wului, 6 ta fitina wulɔi, ta tufa maku nɛɛnɛgiti ti ga siɛma wulɔ ɲadegai ta ansansegi ʋɛ, 7 ta kɔtu zɔngɔ ɓaagi nii daaseigi ga wonikese, ta kɔtu zɔngɔ ɓaa kiligiti zalaɠa ɠula zeɠei ma vaa zu, ta ma ɠakazu zeɠei. 8 Ta seizu ɲadegai lo bɛ̀, nà zei ti zaama. 9 Wa ti kpein kɛ ga seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠazaʋi pelei, é ɠɛ ga sɔɔlai kpein kazaʋi pelei, nii gè ʋaazu dɛɛzu ga ɗe.

Minazeɠe kesui

(37:1-9)

10 Ta kesui ɓɛtɛ ga akasia wului. Sakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila taata, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui, ta sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 11 Ɗa zanu kitei ziɛ koozuʋɛ ta poluʋɛ, è daaɓegi ɠɛ ga zanugi, é ɠaku ma. 12 Ɗa zanugi ɠaawuun, è bala naanigɔiti kpɛtɛ bɛ, è ti ʋili goizu naanigɔiti ba, bala felegɔ gilazu ʋelei ta bala felegɔ zɔɔla ʋelei. 13 Ɗa gulu zɔkpɔiti kpɛtɛ ga akasia wului, è zanugi ziɛ ti ma. 14 Ɗa gulu zɔkpɔiti dɔ balaiti su, kesui ɠakamaʋɛti, ti kesui ʋa, kesui ɗa zeɠe ga tiye. 15 Gulu zɔkpɔiti ta yɛ kesui ná-balaiti su, ti mina ɠula ná. 16 Zeele woo zɛʋɛi gè feezu è ya, ɗa da kesui zu. 17 Ɗa kesui lakulugi ɓɛtɛ ga zanu kitei. Sakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila taata, kogi ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 18 Geezuɠeela felegɔiti ti laaseigi ga seeluɓɛin, ɗa naati kpɛtɛ ga zanu doɠai, è ti ʋilɛ kesui lakulugi laaɓe felegɔiti ga. 19 Ɗa seeluɓɛin gila kpɛtɛ daaɓegi ɠilazuʋɛ ɠa, seeluɓɛin gila daaɓegi zɔɔla ʋelei ɠa. Ɗa seeluɓɛin felegɔiti ta kesui lakulugi ɓɛtɛ ga ani ɠila nɔ. 20 Seeluɓɛinti ta ti-ɠoʋegiti suvie maazuʋɛ, ti kesui lakulugi maalɔɔɠu ga ti-ɠoʋegiti, ta ɠaaʋote ɓɔɠɔ ma. Seeluɓɛinti ta ɠaaʋote kesui lakulugi ma. 21 Zeele woo zɛʋɛi gè feezu è ya, ɗa da kesui zu. Ɗa kesui laaɠulu. 22 Miná ɠa nà ɠɛ ɠulazu ná kɛlɛma è ʋɛ, zeele woo ɠesui lakulugi maazuʋɛ seeluɓɛin felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ. Ná ɠa gè ʋaazu ɓɔɛzu ná è ʋɔ, é lo nà-deveiti kpein ba, Izilayɛle nuiti faa zu.

Ɓului nii feai GALA bɛ,
naa ma laɓalii

(37:10-16)

23 Ɗa taɓalii ɓɛtɛ ga akasia wului. Sakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 24 Ɗa zanu kitei ziɛ ma, è daaɓegi ɓɛtɛ ga zanugi, é ɠaku ma. 25 Ɗa kakamaʋɛti kpɛtɛ ga nu yeaʋɛ liegɔi ɠɛɠala, è naa laaɓegi ɓalaa kpɛtɛ ga zanugi, é ɠaku ma. 26 Ɗa zanu bala naanigɔiti to goizu naanigɔiti ba, ti ɠɛ kɔɠɔ naanigɔiti tetegi. 27 Balaiti ta ɠɛ kakamaʋɛti ba, gulu zɔkpɔiti ta lɔ ti zu, taɓalii zeɠe vai zu. 28 Ɗa gulu zɔkpɔiti kpɛtɛ ga akasia wului, è zanugi ziɛ ti ma, ti ɠɛ ga taɓalii zeɠe aniiti. 29 Ɗa diɠiiti kpɛtɛ, ta tazaiti, puya zalaɠai vaa zu, naa ʋɛɛ ziawɔiti ta kokoiti ba. Ɗa ti ɠɛ ga zanu kitei. 30 Ɗa ɓuluiti da taɓalii ɠa, niiti ti veai bɛ̀, ti ɠɛ ná gàazu yeenɔpɛ.

Fitina zeizuʋɛ

(Ɛgezɔde 37:17-24)

31 Ɗa fitina zei anii ɓɛtɛ ga zanu kitei doɠaai. Ti pɛ ti ɠɛ ga ani ɠila: kɔɠɔi, ta ma wului, ta ma ɓekegiti, ta maaɠili zɔɔlaiti ti ɠulaai ga gulu ʋuai. 32 Fitina zei anii ma ɓeke dɔzitaiti ta ɠula kakamaʋɛti, ma ɓeke saʋagɔ ɠa ɠɛɛzu kakamaʋɛ gilazuʋɛ, ta ma ɓeke saʋagɔ ɠɛ kakamaʋɛ zɔɔla ʋelei. 33 Maaɠili zɔɔlai ɠa ɠɛ saʋa ma ɓeke dɔzitai ɠilagilagi pɛ ba, ti ɠulaai ga amandegi ma ʋuai. 34 Maaɠili zɔɔla naanigɔ ɠa ɠɛ fitina zei anii ma wului ʋa, ti ɠulaai ga amandegi ma ʋuai. 35 Maaɠili zɔɔlai gila ka ɠɛ ma ɓeke felefelegiti todazuʋɛ. 36 Fitina zei anii ɠa ɠɛ ga zanu kitei doɠaai. Baalobazuʋɛti pɛ ti ɠɛ ga ani ɠila: ma wului, ta ma ɓekegiti, ta maaɠili zɔɔlaiti. 37 Ɗa ná-fitina lɔfelaiti kpɛtɛ, ti zeizu maazuʋɛ, nii a kɛ é ɗa wozaɠala gaazu. 38 Ná-salaʋa zo sɔɔlaiti ta ná-salaʋa zeɠe aniɲakaiti, ta ɠɛ ga zanu kitei. 39 Ɗa kilo ʋuusaʋagɔ (30) zeɠe zanu kitei zu, è kpɛtɛ ga fitina zei anii ta ma zɔɔlaiti kpein. 40 Dama, è kɛ ga naama ɠazaʋigi nɔ, nii é lɛɛni ga ɗe gizei ma.

26

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma landaiti
ta ma ʋɛɛmazeɠeiti

(Ɛgezɔde 36:8-19)

1 Ɗa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓɛtɛ ga tanda puugɔ, ga geze ʋagɔi kpaliai, ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi. Ɗa suʋu ga seeluɓɛinti baaɠulabai. 2 Tanda ɠilagi zakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ. Kɔɠɔgi ɠa ɠɛ ga ani ɠila nɔ tandaiti kpein faa zu. 3 Tanda lɔɔlugɔiti ta zei ɓɔɠɔ la, zɔ lɔɔlugɔiti ɓalaa ta zei ɓɔɠɔ la. 4 Ɗa galu ɓiiniiti giliɠili tandai ma ɓɔsu mɔungi laamaʋɛ. Ɗa kɛ ɠana nɔ ga tandai ma ɓɔsu velesiɛi laamaʋɛ. 5 Ɗa galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠiliɠili tandai ma ɓɔsu mɔungi laamaʋɛ ʋa, è galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠiliɠili tandai ma ɓɔsu velesiɛi laamaʋɛ ʋa. Naama ɠaluiti ta zoloo ɓɔɠɔ ma ga felefele. 6 Ɗa zanu kala puulɔɔlugɔ (50) ɓɛtɛ, è tandai ma ɓɔsuiti giliɠili ɓɔɠɔ ʋa ga tiye. Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠa ɠɛ ga ani ɠila kpe nɔ.

7 Ɗa boli leɠa landa puugɔ maazu ɠila (11) kpɛtɛ, ti ʋɛɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠɔma. 8 Tanda ɠilagi zakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ. Kɔɠɔgi ɠa ɠɛ ga ani ɠila nɔ tanda puugɔ maazu ɠilagiti (11) bɛ. 9 Ɗa tanda lɔɔlugɔiti giliɠili ɓɔɠɔ ʋa, ta è zɔ lɔzitaiti giliɠili ɓɔɠɔ ʋa. Ɗa tandai lɔzitasiɛi ʋɛɛ su fele seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 10 Ɗa galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠiliɠili tandai ma ɓɔsu mɔungi laamaʋɛ, ɗa galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɓalaa giliɠili tandai ma ɓɔsu velesiɛi laamaʋɛ. 11 Ɗa kɔlu ɓɔi kala puulɔɔlugɔ (50) ɓɛtɛ, è kalagiti dɔ galuiti unsu. Ɗa tanda ma ɓɔsuiti sei ɓɔɠɔ la ɠana, ti ɠɛ ga ani ɠila nɔ. 12 Seɠe ʋɛlɛi ma landaiti ta ʋaazu ʋooʋazu ma ga ta tukpɛ, naa ɠa yei, é ʋu ga seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋoluʋelei. 13 Mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui é yɛsu kakamaʋɛ gilazu ʋelei, ta mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui é yɛsu zɔɔla ʋelei, niiti ti yɛsu ʋolu seɠe ʋɛlɛi zakpai ma, naati ka ti yeizu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakama felegɔiti, ti ʋɛɛ ma. 14 Ɗa baala sinɛ ɠɔlɔiti kpɛtɛ ga pɛɛmazeɠei, toai ga ma ɓɔigi, seɠe ʋɛlɛi vaa zu, è ziɛ wu zua ɠɔlɔiti ma ʋɛɛmazeɠei ʋɛɛ maazu.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo guluiti

(Ɛgezɔde 36:20-38)

15 Ɗa seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti kpɛtɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛ ga akasia wuluiti. 16 Seɠe ʋɛlɛi zuzo gului zɔligɔi ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 17 Seɠe ʋɛlɛi zuzo gului ɠilagilagi pɛ kpadɔzuʋɛ ɠaa ɠa zoɓa ma wulu felegɔi ʋa. Zekana ɗa kɛ la seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo guluiti kpein bɛ. 18 Ɗa seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔ (20) ɓɛtɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛ, ti ɠɛɛzu nu yeezazu ʋelei. 19 Ɗa dabu ʋuunaanigɔiti (40) kpɛtɛ ga walii, ti ʋa la seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔiti (20) gilagilagi wu, kpadɔzu felegɔiti bɛ. 20 Ɗa seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔ (20) ɓɛtɛ ɓalaa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛ, nu ɠɔʋɛzu ʋelei. 21 Ɗa dabu ʋuunaanigɔiti (40) kpɛtɛ ɓalaa ga walii, ti ʋa la seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔiti (20) gilagilagi wu, kpadɔzu felegɔiti bɛ. 22 Ɗa seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu lɔzita ɓɛtɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓogaʋɛ, folo liizu ʋelei. 23 Ɗa seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu felegɔ ɓɛtɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma zoko felegɔiti bɛ, ti kpogaʋɛ. 24 Ta ɠili seɠe ʋɛlɛi zuzo gului zɔiti ba, é zo buuʋɛ, é zeeli bala mɔungi ma ungaʋɛ. Ʋele ɠana a ɠɛ la ga ti felegɔ, ti ʋilɛgai soko felegɔiti su. 25 Seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu lɔsaʋa ɠa naazu, é ɠɛɛzu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓogaʋɛ, é ʋɛɛ ta-labu puugɔ maazu lɔzitaiti (16) ba, ti ɓɛtɛai ga walii, seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ɠila dabu felegɔ.

26 Ɗa gulu zɔkpɔ lɔɔlugɔ ɓɛtɛ seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti bɛ ga akasia wului, ti ɓesa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakamaʋɛ ɠilagi, 27 ta gulu zɔkpɔ lɔɔlugɔ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakamaʋɛ zɔɔla ʋelei zuzo guluiti bɛ, ta gulu zɔkpɔ lɔɔlugɔ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓogaʋɛ zuzo guluiti bɛ, folo liizu ʋelei. 28 Zaamazu wulu zɔkpɔi ɠa seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti maaleʋe, é zo kwɛgi ma, é li zɔɔla ʋelei. 29 Ɗa zanugi ziɛ seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti ma. Ɗa ta-ʋalaiti kpɛtɛ ga zanugi, ga gulu zɔkpɔiti ti lɔ ti zu. Ɗa zanugi ziɛ naama wulu zɔkpɔiti ma. 30 Ɗa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo, eɠɛʋelei ma ɠazaʋigi lɛɛni la ga ɗe gizei ma.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi

31 Ɗa kwɛpele seɠezuɠoozagi ɓɛtɛ ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ɗa suʋu ga seeluɓɛinti baaɠulabai. 32 Toɠa zɛlɛ ga zanu kalagiti ti tɔkpala naanigɔiti ba, ti ɓɛtɛai ga akasia wului, zanugi ziaai ti ma, ti ɓadɔai dabu naanigɔiti ma, niiti ti ɓɛtɛai ga walii. 33 Ɗa kwɛpele seɠezuɠoozagi zɛlɛ kalagiti buuʋɛ. Kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠoozu ʋelei, miná ɠa ɗa zeele woo ɠesui lɛ ná. Kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ada ɲadegai ta ada ɲadega wolai ti yeeɠaaɠwɛɛzuʋɛ. 34 Ɗa zeele woo ɠesui laaɠulu, ada ɲadega wolai ʋɔ bɛ. 35 Ɗa taɓalii ʋilɛ kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠakalaʋɛ, seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. Fitina zei anii ɠɛ taɓalii letemaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ.

36 Ɗa kwɛpele seɠezuɠoozagi taɠili kpɛtɛ seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai, é ɠɛ ga seɠe zuʋuai. 37 Toɠa zɛlɛ ga zanu kalagiti ti tɔkpala lɔɔlugɔiti ba, ti ɓɛtɛai ga akasia wului, zanugi ziaai ti ma. Ɗa kɔlu ɓɔigi ɠaawuun, é ɠɛ ti ʋɛ ga ta-labu lɔɔlugɔiti.

27

Zalaɠa ɠulazuʋɛ

(Ɛgezɔde 38:1-7)

1 Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ga akasia wului. Sakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5). Zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠa ɠɛ ga seki naanigi, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5). 2 Ɗa minɛiti kpɛtɛ goizu naanigɔiti ba, ma minɛiti ta ɓɔ ba, ti ɠɛ ga ani ɠila nɔ. Ɗa kɔlu ɓɔigi ziɛ ti ma. 3 Ɗa aniɲakaiti kpɛtɛ zuʋui zo fai zu, ta pɛluiti, ta ɲama vaza aniɲakaiti, ta sua zɔɔ mitɛ wolaiti, ta abu zeɠe aniiti. Ɗa sɔɔlai naati kpein kpɛtɛ ga kɔlu ɓɔigi. 4 Ɗa kɔlu vɛlɛai ɓɛtɛ ga kɔlu ɓɔigi zalaɠa ɠulazuʋɛ. Ɗa kɔlu ɓɔi balaiti to kɔlu vɛlɛai ʋa, goizu naanigɔiti su. 5 Ɗa pilɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ lakɔlɔgaʋɛ wu, é zo buuʋɛ, eyɛsu é zeeli zalaɠa ɠulazuʋɛ zɔligɔi zaamaʋɛ. 6 Ɗa gulu zɔkpɔiti kpɛtɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋɛ, ga akasia wului, è kɔlu ɓɔigi ziɛ ti ma. 7 Gulu zɔkpɔiti ta lɔ balaiti su. Gulu zɔkpɔi naati ta ɠɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakama felegɔiti, siɛgi zu a ɠɛna ʋa zeɠezu la. 8 Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ga gulu zɛʋɛiti, zeɠei ɠɛ koozu. Toɠa ɠɛ eɠɛʋelei é lɛɛni la ga ɗe gizei ma.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma ɠoizuʋɛ

(Ɛgezɔde 38:9-20)

9 Ɗa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma ɠoizuʋɛ ɓɛtɛ. Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, maazasa ga seɠei é ga geze ʋagɔi kpaliai. Sasai zakpai ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50) naama ɠakama mɔungi. 10 Tɔkpala ʋuufelegɔiti (20) ta lɔ dabu ʋuufelegɔiti (20) ga, ti ɓɛtɛai ga kɔlu ɓɔigi. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti ta ti zɛlɛ kɔluiti ta ɠɛ ga walii. 11 Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, sasai zakpai ɠa ɠɛ miná ɓalaa ga mɛtɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50), naa ɠɛ ga seɠei, ta tɔkpala ʋuufelegɔiti (20), ta ta-labu ʋuufelegɔiti (20), ti ga kɔlu ɓɔigi. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti ta ti zɛlɛ kɔluiti ta ɠɛ ga walii. 12 Folo liizu ʋelei, sasai ɠogi ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), naa ɠɛ ga seɠei, ta ta-lɔkpala puugɔ ta ta-labu puugɔiti. 13 Folo ɠulazu ʋelei, sasai ɠogi ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 14 Nu lɛɛzuʋɛ ɠobaʋɛ ɠilazuʋɛ, sasai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ lɔfela ta tukpɛ (7,5), naa ɠɛ ga seɠei, ta tɔkpala saʋagɔ, ta ta-labu saʋagɔiti. 15 Nu lɛɛzuʋɛ ɠobaʋɛ zɔɔla ʋelei, sasai ɠa ɠɛ miná ga mɛtɛlɛ lɔfela ta tukpɛ (7,5), naa ɠɛ ga seɠei, ta tɔkpala saʋagɔ, ta ta-labu saʋagɔiti. 16 Sasai laaʋɛ vaa zu, kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ, é ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai, suʋuai, ta tɔkpala naanigɔ, ta ta-labu naanigɔiti. 17 Sasai ma lɔkpalaiti ma ɠalagiti ta ti zɛlɛ kɔluiti kpein ta ɠɛ ga walii. Ta-labuiti kpein ta ɠɛ ga kɔlu ɓɔigi. 18 Sasai zakpai ɠa ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi ɠɛ ga puufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5). Seɠeiti ta ɠɛ ga geze ʋagɔi kpaliai, ta dabuiti ta ɠɛ ga kɔlu ɓɔigi. 19 Sɔɔlai kpein deveai seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma wotii vaa ma, ta suzo kɔluiti kpein, ta sasai zuzo kɔluiti kpein ta ɠɛ ga kɔlu ɓɔigi.

Deveiti
é lo seizu ɲadegai ná-fitinaiti ba

(Levi Nuiti 24:1-4)

20 Ɗa devei ve Izilayɛle nuiti zea, ga ti ʋa è ʋɔ ga wolive wulɔ ʋagɔi, kpɛtɛai fitinai vaa zu, naa ɠa a kɛ wo yeeyɛ fitinaiti ba, yeenɔpɛ ti mina za. 21 GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠakalaʋɛ, nii é zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ. Miná ɠa Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta sei ná, fitinaiti ti zo, é zo kpɔkɔi ma, eyɛsu geelaalao, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Toɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi Izilayɛle nuiti ti-mavofodaiti kpein bɛ, ti maanɛai, ti so.

28

Zalaɠa ɠula zeɠeiti

(Ɛgezɔde 39:1-7)

1 Ɗa è-liɛ Aalɔn maaɓuɠa ɓɔɠɔ ʋa, ta ná-doun zunuiti, ti zeɠe Izilayɛle nuiti saama, ga è ti ve bɛ̀, nà-boti vai zu, é ga zalaɠa ɠula vai, Aalɔn ta ná-doun zunuiti, Nadaɓe ta Aɓiyu, ta Eleazaal ta Itamaal. 2 Ɗa zalaɠa ɠula zeɠeiti kpɛtɛ è-liɛ Aalɔn ʋɛ, ti ɠɛ ga tosuʋɛ ta ná-lɛbiyai ma ʋoogi. 3 Ɗa ɓɔɛ naati kpein pɔ, ti ga ɲɛɛliɠi nuiti, niiti gè ti laavegai ga ɠima yɛnvui, ta Aalɔn ná-seɠeiti kpɛtɛ, naa ɠa a kɛ é ve bɛ̀, é nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. 4 Wɛlɛ seɠeiti ba, ta ti ɓɛtɛ: kakazu zeɠe ɠila, zalaɠa ɠula zeɠe ɠila, tookɔba wola ɠila, seɠewuzeɠe ɠila nii suʋuai, bɔɔlɔ gila, ta saamaɠili gila. Ta zalaɠa ɠula zeɠe ɲadegaiti kpɛtɛ è-liɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti bɛ, naa ɠa a kɛ ti nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. 5 Ta zanugi zeɠe ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai.

Zalaɠa ɠula zeɠei

6 Ta zalaɠa ɠula zeɠei ɓɛtɛ ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ta suʋu ga zanu galui. 7 Ta kpakiga zeɠe felegɔiti kpɛtɛ, ti zei zalaɠa ɠula zeɠei ɠaaɓelasu felegɔiti da. 8 Zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi ɠa ɓɛtɛ ga ma zii nɔ. Toɠa ɠɛ ga zanugi, ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ta ɠɛ ga ani ɠila ta zalaɠa ɠula zeɠei.

9 Kɔtu zɔngɔ ɓaagi nii daaseigi ga wonikese, ɗa naa felegɔ zeɠe, è Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti sɛʋɛ ti ma, 10 ti-laasei dɔzita ɠa zɛʋɛ kɔtu ɠilagi ma, zɔɔma laasei dɔzitaiti ti ɠɛ kɔtui velesiɛi ma, eɠɛʋelei ti zɔlɔɔ pelei la. 11 Ɗa Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti sɛʋɛ kɔtu felegɔiti ma, eɠɛʋelei nu a ɗa kɔtui zaɠa la, eɠɛ zeeʋozɛba aniiti. Ɗa ti ɓata ti-lɔɔzuʋɛti ba, ti ga zanugi. 12 Ɗa ti ɠili zalaɠa ɠula zeɠei ma ɓakiga zeɠeiti ba, ti ɠɛ ga Izilayɛle ná-doun zunuiti ta-ɠizɛsui, nii Aalɔn seɠezu ɓaki felegɔiti ga, ga ti-laaseigi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 13 Ɗa dɔɔzuʋɛti felegɔ ɓɛtɛ ga zanugi. 14 Ɗa zanu galu felegɔiti fɛlɛ, è ti lo dɔɔzuʋɛti ba.

Kakazu zeɠei

(Ɛgezɔde 39:8-21)

15 Ɗa kakazu zeɠei ɓɛtɛ, nii deveiti ti zeɠezu la, ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ɗa suʋu ga zanu galui, ga zalaɠa ɠula zeɠei ɠɛʋelei. 16 Kakazu zeɠei ɠa ʋɛɛ su fele, é ɠɛ ga seki naanigi. Sakpai ɠɛ ga zeelo gila, kogi ɠɛ ga zeelo gila. 17 Ɗa kɔtu zɔngɔ ɓaagiti ɲɛkpɛ ba, ma ɲɛkpɛ naanigɔi zu: ma ɲɛkpɛ mɔungi zu, saaledowane gila, topaze gila, ta emelɔde gila, 18 ma ɲɛkpɛi velesiɛi zu, gelenate gila, safiil gila, ta diama ɠila, 19 ma ɲɛkpɛi zaʋasiɛi zu, wɔpale gila, agate gila, ta ametisete gila, 20 ma ɲɛkpɛi naanisiɛi zu, kelizolite gila, wonikese gila, ta zasepe gila. Naama ɠɔtu zɔngɔ ɓaagiti ta ɓata ti-lɔɔzuʋɛti ba, ti ga zanugi. 21 Ɗa Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti sɛʋɛ kɔtu puugɔ maazu felegɔiti (12) ma, eɠɛʋelei nu a ɗa kɔtui zaɠa la, eɠɛ zeeʋozɛba aniiti. Boloda puugɔ maazu felegɔiti (12) daaseigiti ta ɠɛ ti ma, kɔtu ɠila, gila daasei, kɔtu ɠila, gila daasei. 22 Ɗa zanu galuiti to kakazu zeɠei ʋa, ti vɛlɛai ga zanu kitei. 23 Ɗa zanu balaɠae felegɔiti kpɛtɛ, è ti lo kakazu zeɠei woizu felegɔiti ba. 24 Ɗa zanu galu felegɔiti to balaɠae felegɔiti ba, kakazu zeɠei woizu felegɔiti. 25 Ɗa zanu galu felegɔiti sokpaiti to dɔɔzuʋɛti felegɔ ʋa, niiti ti ɠiliai zalaɠa ɠula zeɠei ma ɓakiga zeɠe felegɔiti ba, nii a kɛ kakazu zeɠei yɛ ʋelelaʋɛ. 26 Ɗa zanu balaɠae felegɔ ɓɛtɛ mɔnɔ, è ti lo kakazu zeɠei woizu felegɔi zɔiti ba, koozu ʋelei, ná ʋɛɛzu zalaɠa ɠula zeɠei ma. 27 Ɗa zanu balaɠae felegɔ ɠiligaa ɓɛtɛ, è ti lo zalaɠa ɠula zeɠei ma ɓakiga zeɠe felegɔiti ba, buuʋɛ, ʋelela ʋelei, ti-lodazuʋɛ ɠobaʋɛ, zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi maazu. 28 Kakazu zeɠei ná-balaɠaegiti ta ɠili zalaɠa ɠula zeɠei ná-balaɠaegiti ba, ga galu ɓiinii, naa ɠa a kɛ, kakazu zeɠei ɠɛ zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi maazu, ti yeeɠaa mina ɠwɛ ta zalaɠa ɠula zeɠei.

29 Siɛgi zu Aalɔn lɛɛzu la ada ɲadegai, Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigi ɠa ɠɛ ziilaʋɛ, sɛʋɛai kakazu zeɠei ma, nii deveiti ti zeɠezu la, ga é ma ɠizɛsui makɛ yeenɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 30 Anii niiti ti-laaseigi ga wuulimegi ta tumimegi, naati pu kakazu zeɠei zu, nii deveiti ti zeɠezu la, ti ɠɛɛzu Aalɔn yiilaʋɛ, siɛgi zu é lɛɛzu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ʋele ɠana Aalɔn a pɛɛ la yiilaʋɛ yeenɔpɛ, nii a kɛ é ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠwɛɛ, é lo Izilayɛle nuiti ba.

Zalaɠa ɠula zeɠei zɔiti

(Ɛgezɔde 39:22-31)

31 Ɗa zalaɠa ɠula zeɠei ma lookɔba wolai ɠɛ ga geze ɓiinii, 32 ɗa kɔteʋe zaamazuʋɛ, nɔungi ɗa lɔ ná, è daaɠale é ɠaku ma ga seɠe vɛlɛai taɠili, naa ɠa a kɛ é mina ʋali ga. 33 Gului nii daa ga gelenadegi, ɗa naama waai maaniinigi ɠili daamaʋɛ, é ɠaku ma ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, zanu tala koiti ti ɠɛ ti yɔɠɔzuʋɛti, 34 zanu tala ko ɠila, gelenade gila, zanu tala ko ɠila, gelenade gila, naa ɠaku tookɔba wolai laamaʋɛ ma. 35 Aalɔn ɠa ɓɔɠɔ maaɠili la, é ɗa botii ɠɛ, tala koiti gooi ɠa ɠɛ mɛnisu, siɛgi zu é lɛɛzu la ada ɲadegai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ta siɛgi zu é ɠulazu la ná, é la zaa názu.

36 Ɗa zanu kitei ma zɛʋɛ goi ɓɛtɛ, è sɛʋɛi ɠɛ ma ga: «Feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ». Sɛʋɛai eɠɛʋelei nu a ɗa zeeʋozɛba anii maazaɠa la. 37 Ɗa gili bɔɔlɔgi ʋa ga galu ɓiinii, kakala ʋelei. 38 Toɠa ɠɛ Aalɔn loʋalaʋɛ yeenɔpɛ, siɛgi zu é losu la gàazu, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. Naa maaʋele ma, nà yeezei Izilayɛle nuiti ta-vebɛani ɲadegaiti bu, anɛɛ ni ta faaɠaazagiti kɛɛzu, ta ɠɛna ti vea zèa.

39 Seɠewuzeɠei ta bɔɔlɔgi ɓɛtɛ ga geze ʋagɔi, è saamaɠiligi ɓɛtɛ, è suʋu.

40 Ɗa seɠewuzeɠeiti kpɛtɛ Aalɔn ná-doun zunuiti bɛ, è saamaɠiligiti kpɛtɛ ti ʋɛ, è bɔɔlɔgiti kpɛtɛ ti ʋɛ, ti ɠɛ ga ti-losuʋɛ ta ta-lɛbiyai ma ʋoogi. 41 Ɗa è-liɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti maaɠili la. Ɗa gulɔi ziɛ ti ma, è ti ve bɛ̀, è ti ɲade, naa ɠa a kɛ ti nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. 42 Ɗa ʋɛlɛ kpuɠagi ɓɛtɛ ti ʋɛ ga gezei, é ti maaɲakaiti dɔɔɠu, toɠa zo ti-zaamaʋɛ, é yei ti-ɓalaiti ma. 43 Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta ti lɛ ɓɔɠɔ ma, siɛgi zu ti lɛɛzu la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ɓaa siɛgi zu ti maaɓuɠazu la zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, ti ʋa botii ɠɛ ada ɲadegai, naazu ti la ɠɛa ga sɔba nua ɲɛgɛlɛin, ta ti la zaa. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi Aalɔn ʋɛ ta mavofodaiti kpein bɛ.

29

Zalaɠa ɠula nuiti fee vai
GALA bɛ

(Levi nuiti 8:1-36)

1 Wɛlɛ, nii ɗa kɛ, Aalɔn ta ná-dointi fee vai zu bɛ̀, naa ɠa a kɛ ti nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. Nikɛ zinɛ ɓokpa gila seɠe, ta baala sinɛ felegɔ, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, 2 ta ɓului nii lɛʋɛ la su, ta ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgiti lɛʋɛ la su, gaayɔgai ga gulɔi, ta ɓulu lɛɛvɛiti, lɛʋɛ la su, gulɔi ʋuai ma, è ti ɓɛtɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi. 3 Ɗa ti ʋu kpɔlɔ gila su, è ʋa ga tiye kpɔlɔgi naa zu, è ti lɛ, ɗa ɠɛna nikɛ zinɛi ta baala sinɛ felegɔiti kulaa ga zalaɠai. 4 Ɗa li ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, è ti maagba ga ziɛi. 5 Ɗa seɠeiti seɠe, è Aalɔn maaɠili ga seɠewuzeɠei, ta tookɔba wolai, ta zalaɠa ɠula zeɠei, ta kakazu zeɠei, è saamaɠili ga zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi. 6 Ɗa bɔɔlɔgi lɔ nɔungi ʋa, è zanu sɛʋɛ goi ɠili kakalaʋɛ, nii é ga fee vai ma ʋoogi GALA bɛ. 7 È siɛma wulɔ ɲadegai zeɠe, è ta ʋu nɔungi zu, è ta ziɛ ma. 8 Ɗa ʋa ga ná-doun zunuiti, è ti maaɠili ga seɠewuzeɠeiti. 9 Ɗa ti zaamaɠili ga saamaɠiligiti, è bɔɔlɔgiti dɔ tɔungiti ba. Ta nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ, tɔgi ɠana eyɛsu ɠɔ. Ɗa Aalɔn ta ná-doun zunuiti fe bɛ̀.

10 Ɗa ʋa ga nikɛ zinɛ ɓokpagi GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ, Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti-yeeiti pɛɛ nikɛ zinɛi unmaʋɛ. 11 Ɗa nikɛ zinɛi ɠɔdaaleʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 12 Ɗa nikɛ zinɛi ma ɲamai zeɠe, è ta ziɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti ma ga è-yeeɓeɠai. Ɗa ɲamai mɔtai ʋu ya zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ. 13 Ɗa ma wulɔi kpein seɠe, nii felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, ta ma lɔɠɔ felegɔiti ma, ta gulɔi é ti maaʋɛ ɲɛgɛlɛin, ɗa naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. 14 Kɛlɛ ɗa nikɛ zinɛi mɔtai ɠala wo-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ: ma zuai, ta ma ɠɔlɔi, naa ʋɛɛ ma ɓooiti ba. Toɠa ga koto gba zalaɠai.

15 Ɗa baala sinɛi taɠila seɠe, Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta yeeiti pɛɛ baala sinɛi unmaʋɛ. 16 Ɗa baala sinɛi ɠɔdaaleʋe, è ma ɲamai zeɠe, è pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 17 Ɗa baala sinɛi leʋeleʋe, è kpulukpulu, è koozu zɔɔlaiti ta kɔɠɔiti gba, è ti la kpulukpulugai ta ma ungi ma. 18 Ɗa baala sinɛi pɛ gala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Toɠa ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

19 Ɗa zɔɔma ʋaala sinɛi zeɠe. Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta yeeiti pɛɛ baala sinɛi unmaʋɛ. 20 Ɗa baala sinɛi ɠɔdaaleʋe, è ma ɲamai ta zeɠe, è siɛ Aalɔn yeezazu ʋele woi yɔkpɔgi ma, ta ná-doun zunuiti zeezazu ʋele woi yɔkpɔgiti ma, ta ti-yeezazu yeezinɛkpotogiti ma, ta ti-yeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogiti ma. Ɗa ɲamai mɔtai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 21 Ɗa ɲamai ta zeɠe, nii a ɠɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ, ta siɛma wulɔ ɲadegai ta, è ti vaza Aalɔn ta ná-seɠeiti ma, naa ʋɛɛ ná-doun zunuiti ta ta-zeɠeiti ba. Pele ɠana ɗa Aalɔnni fe la bɛ̀, ta ná-seɠeiti, naa ʋɛɛ ná-doun zunuiti ta ta-zeɠeiti ba.

22 Ɗa baala sinɛi ma wulɔi zeɠe, ta ma wɔɔngi, ta ma wulɔi felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, ta ma lɔɠɔ felegɔiti, ta ma wulɔi felevelegai ti ma, ta zeezazu ɓalai, mazɔlɔɔ toɠa ga ti zei vai ma ʋaala sinɛi. 23 Ɓului lɛʋɛ la su, naama ɓɔlɔgi, nii seiɗai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, ɗa ɓulu ɠila seɠe naama ɓɔlɔgi zu, ta ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛ gila gulɔi ba, ta ɓulu lɛɛvɛ ɠila. 24 Ɗa ti kpein pu Aalɔn ta ná-doun zunuiti zeezu, ti ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 25 Naa ʋoluma, ɗa ti ɠula niina ti ya, è ti ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ, gala zalaɠai maazu. Toɠa ga zalaɠai, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

26 Ɗa Aalɔn zei vai ma ʋaala sinɛi ma ɠekegi zeɠe, è datɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Naa ɠa ɠɛ ga ɗɔnɔi. 27 Ɗa ti zei vai ma ʋaala sinɛi ma ɠekegi zeɠe ba ta ma ɓalai, niiti ti ɠula ga datɛɠɛ vai ma ʋoogi, ti zeɠe ba Aalɔn ʋɛ ta ná-doun zunuiti. 28 Ta ɠɛ ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti tɔnɔ, naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, nii Izilayɛle nuiti ta so, mazɔlɔɔ vebɛanii ɠana seɠeai ba Izilayɛle nuiti ta-yiilɛi zalaɠaiti su. Naa ɠa ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ.

29 Aalɔn a zaana, ná-zalaɠa ɠula zeɠeiti ta ɠɛ ga ná-doun zunuiti tɔnɔ, ta ti loo ɠɔba, siɛgi zu ti gulɔ ɲadegai ziɛzu la ti ma, ti zei vai zu. 30 Ná-doun zunuiti su, nii a ɠɛ potogi zu, zalaɠa ɠula vai zu, naa ɠa too ɠɔba folo lɔfela laawu, siɛgi zu é ɠɛɛzu lɛɛzu la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ga é botii ɠɛ ada ɲadegai.

31 Ɗa ti zei vai ma ʋaala sinɛi zeɠe, è ma zuai ɠili ada ɲadegai ta. 32 Baala sinɛi ma zuai ta ɓului a ɠɛ kpɔlɔgi zu, Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti mi, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 33 Nii kɛai ga koto gba anii, ta naa mi ɠana, naa ɠa a kɛ ti ve bɛ̀, ta ti ti zei. Nu ɠili nɔpɛ ge la ta mia, mazɔlɔɔ ti ɲadegɛ. 34 Ni ti zei vai ma zalaɠa zuai ɓaa ma ɓului ta ɠa yɛna ná eyɛsu sobui, nu la mɔ mia ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ ti ɲadegɛ. Nii é yɛsu, ɗa naa ɠala.

35 Ɗa ziɛ ga deveiti kpein, gè ti vea è ya Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta-vaa zu. Ɗa folo lɔfela ɠɛ ti zei vai zu. 36 Folo-o-folo, ɗa nikɛ zinɛ ɠila kula ga zalaɠai koto gba vai zu. Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ ɲade ga naama ɠoto gba vai, è gulɔi ziɛ ma ga é ɲade. 37 Folo lɔfela laawu, ɗa koto gba vaiti kɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ, é ɲade, zalaɠa ɠulazuʋɛ wola ɠa ɲade. Nii kpein a vɔɔɠu zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, naa ɠa ɲade.

Gala zalaɠai,
nii a ɠɛ ɠulazu folo-o-folo

(Gaalu Sɛʋɛi 28:1-8)

38 Folo-o-folo, ɗa ɗa kona gila baala sinɛ felegɔ ɠula ga zalaɠai zalaɠa ɠulazuʋɛ. 39 Ɗa baala ziʋoi ɠilagi ɠula ga zalaɠai sobui, è zɔɔma ʋaala ziʋoi ɠula ga zalaɠai kpɔkɔi. 40 Ɗa baala ziʋo mɔungi ɠula ga zalaɠai, è pɛɛ ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo saʋagɔ ʋa, gaayɔgai ga wolive wulɔ ʋagɔi ma litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5), naa ʋɛɛ dɔɔi litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5) ba. 41 Ɗa baala ziʋoi velesiɛi ɠula ga zalaɠai kpɔkɔi, è pɛɛ vebɛ zalaɠai ʋa, ta puya zalaɠai, eɠɛʋelei sobu gelei la. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 42 Toɠa ɠɛ ga gala zalaɠai, wo-mavofodaiti kpein ta ɠɛ kulazu folo-o-folo, gàazu, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, miná ɠa nà ɠɛ ɠulazu ná kɛlɛma wo ʋɛ, gè ɗa ɓɔɛ è ʋɔ. 43 Miná ɠa nà ɠɛ ɠulazu ná kɛlɛma Izilayɛle nuiti bɛ, naama adaʋɛ ɠa ɲade ga nà-lɛbiyai. 44 Nà GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ɲade. Nà Aalɔn ta ná-doun zunuiti ɲade, ti ɗa nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. 45 Nà zei Izilayɛle nuiti saama, gè ɠɛ ga ta-ƓALAGI. 46 Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI, nii é ti ɠulani Ezipete yooi ʋa, nà zei ti zaama. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI.

30

Ansansegiti
ma zalaɠa ɠulazuʋɛ

(Ɛgezɔde 37:25-28)

1 Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ gila kpɛtɛ ansansegiti gala vai zu. Ɗa kpɛtɛ ga akasia wului. 2 Toɠa ɠɛ ga seki naanigi, sakpai ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila. Ma minɛiti ti ɠɛɛzu ba, ta ɠɛ ga ani ɠila. 3 Ɗa zanu kitei ziɛ ma, gaaʋɛ, ta kakamaʋɛti, é ɠaku ma, ta ma minɛiti ma ná pɛ. Ɗa daaɓegi ɓɛtɛ ga zanugi, é ɠaku ná pɛ ma. 4 Ɗa zanu bala felegɔ lo ba daaɓegi wuʋɛ, kakama felegɔiti, gulu zɔkpɔiti ti ɗa lɔ ti zu, seɠe vai zu. 5 Ɗa gulu zɔkpɔiti kpɛtɛ ga akasia wului, è zanugi ziɛ ti ma. 6 Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ lo kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠakalaʋɛ, nii é zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ, kesui lakulugi ɠaazu letemaʋɛ, nii é zeele woo zɛʋɛi maazuʋɛ, ʋɛ nà ɠɛ ɠulazu kɛlɛma ná è ʋɛ. 7 Miná ɠa Aalɔn a ɗa ansansegiti gala ná. Toɠa ɠɛ ta ɠalazu sobu-o-sobu, siɛgi zu a ɠɛ fitinaiti kɛʋele ɓɛtɛzu la. 8 Aalɔn ɠa ɠɛ ta ɠalazu kpɔkɔi, siɛgi zu a ɠɛ fitinaiti kɛʋele ɓɛtɛzu la. Ansansegi ʋe, a ɠɛ ɠalazu yeenɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, wo-mavofodaiti kpein su. 9 À mina ansanse ma zii ɠili kula ga zalaɠa, zalaɠa ɠulazuʋɛ, anɛɛ gala zalaɠa ɠili be, ɓaa vebɛ zalaɠa ɠili. À mina puya zalaɠa ɠila kpalaa pu ya ná. 10 Aalɔn ɠa ɗa koto gba vaiti kɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ minɛiti maazu, ná ɠɛ ɠila kona-o-kona. Toɠa kɛ ga koto gba zuai ma ɲamai, ná ɠɛ ɠila kona-o-kona, wo-mavofodaiti kpein su. Zalaɠa ɠulazuʋɛ naa ɠa ɠɛ ga faa ɲadega wola Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

Seizu ɲadegai
ma mulu ɠula vai

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 12 «Siɛgi zu è Izilayɛle nuiti gaalusu da, ti ɠilagilagi ta ɓɔɠɔ unmɔɔ ganii zala Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, naa ɠa ɠɛ gaalugi ma ziɛgi zu, naa ɠa a kɛ maanɔɠɔ mina zeeli wo ma. 13 Niiti kpein ti ɠaalusu, naati ta ʋaazu wali ɠaei galamu lɔzita veezu, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma wali ɠaei la. Naa ɠɛ ga vebɛanii, é zeɠe ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 14 Nu-o-nu é ɠɛɛzu gaalugi zu, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, naa ɠa vebɛanii zala, nii é veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 15 Naavolo nui la salaa, é ʋa ʋooʋa ma, mɔnɛ nui ɓalaa la salaa, é ʋa yei bu. Vebɛani ʋe, é veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta-ɠotoiti gba vai zu. 16 Ɗa koto gba walii ɠula Izilayɛle nuiti zea, è dɔ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii zu. Toɠa ɠɛ ga ɠizɛsu vaa Izilayɛle nuiti bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, nuɓusɛiti ta-ɠotoiti gba vai zu.»

Maagba aniɲakai

(Ɛgezɔde 38:8)

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 18 «Ɗa maagba aniɲakai ɓɛtɛ ga kɔlu ɓɔigi, ná-seiga anii ɓalaa ɠa ɠɛ ga kɔlu ɓɔigi, maagba vaiti su. Ɗa pilɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ti yɔɠɔzuʋɛ, è ziɛi ʋu su. 19 Naa ɠa Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta ɠɛ yeeiti ta ɠɔɠɔiti maagbazu la. 20 Siɛgi zu ti lɛɛzu la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ta ɓɔɠɔ maagba ga naama ɗɛi, naa ɠa a kɛ ti mina za, ta siɛgi zu ti maaɓuɠazu la zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, ga ti botii ɠɛ, ti zalaɠaiti gala ga abui Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 21 Ta ti-yeeiti ta ti-ɠɔɠɔiti maagba, naa ɠa a kɛ ti mina za. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, Aalɔn ʋɛ ta ná-doun zunuiti, ta ti-mavofodaiti kpein bɛ.»

Gulɔ ɲadegai
ta ma maku nɛɛnɛ kelei

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 23 «Ɗa ansanse papagiti seɠe: miile gulɔ maku nɛɛnɛgi kilo lɔzita, ta kanɛle maku nɛɛnɛgi kilo saʋagɔ, ta seeli kpaɠa maku nɛɛnɛgi kilo saʋagɔ, 24 ta kasegi kilo lɔzita, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi la, ta wolive wulɔi litɛlɛ lɔzita. 25 Ɗa naa ɠɛ ga siɛma wulɔ ɲadegai, eɠɛʋelei gulɔ maku nɛɛnɛ kpɛtɛ nui a ɗa kpɛtɛ la. Naa ɠa é ɠɛɛzu ga siɛma wulɔ ɲadegai.

26 «Naa ɠa ɗa ta ziɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma, ta zeele woo ɠesui, 27 ta taɓalii ta ná-sɔɔlaiti, ta fitina zei anii, ta ná-sɔɔlaiti, ta ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ, 28 ta è siɛ gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ta ná-sɔɔlaiti kpein ma, ta maagba aniɲakai, é ʋɛɛ ná-seiga anii ʋa. 29 Ɗa niima aniiti kpein fe bɛ̀, ti wola ɠa ɲade, nii kpein a vɔɔɠu ti ʋa, naa ɠa ɲade. 30 Ɗa gulɔ ɲadegai ziɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti ma, è ti ve bɛ̀, naa ɠa a kɛ ti nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ.

31 «Ɗa ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹Naa ɠa ɠɛ bɛ̀ ga siɛma wulɔ ɲadegai, wo-mavofodaiti kpein su. 32 Nu mina ta ziɛ ɓusɛi ma, ɲɛgɛlɛin. À mina ma zii ɓɛtɛ ga kɛʋele. Ɲadegɛ, wa ɗa pɛtɛ ga ɲade ganii. 33 Nu-o-nu a ma zii ɓɛtɛna, ɓaa é ta ziɛ nu ɠili ma, é la ga zalaɠa ɠula nu, naa ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba.› »

Ansansegi

34 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ansansegi naati seɠe, ti ɠɛ tie: setaketegi, ta wonikesegi, ta galeɓanumegi, ta gulu mana maku nɛɛnɛgi. 35 Ɗa naa ɠɛ ga ansansegi, supuai, eɠɛʋelei gulɔ maku nɛɛnɛ kpɛtɛ nui a ɗa kpɛtɛ la, kpoloi ɠɛ ba. Toɠa ɠɛ ga ma ɠitei, é ɲade. 36 Ɗa kɛ ga ma vukɔi, è sei zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ʋɛ nà ɠɛ ɠulazu kɛlɛma ná è ʋɛ. Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga anii gola ɲadegai. 37 À mina ansanse kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ɲɛgɛlɛin ga nii ɠɛʋele, siɛma vaa zu. Wa pɛtɛ ga ani ʋe ɲadegai, makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ʋɛ. 38 Nu nɔpɛ a naa ɠɛɠala ɓɛtɛna, ga é ɗa maku, naa ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba.»

31

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma ɲɛɛliɠi nuiti

(Ɛgezɔde 35:30—36:1)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Wɛlɛ, gè yiimazeɠeʋɛ ga Ɓɛsaleyɛle, nii é ga Uli ná-doun zunui, Ɠuul ná-dounloin, Zuda ná-bolodai zu. 3 Gè daavegɛ ga GALA Zɛnvui, ta ɠimalai, ta keleɠelegi, ta soofaalai, botii ma zii kpein faa zu, 4 é zoo faiti kazaʋisu, é zanugi ɓɛtɛ, ta walii, ta kɔlu ɓɔigi, 5 é kɔtu zɔngɔ ɓaagiti saɠa, é ti ɲɛkpɛ ti-lɔɔzuʋɛti, é gului zaɠa, é botii ma zii kpein kɛ. 6 Gè kpɔba nu ʋɛɛʋɛ ba, nii é ga Woɠoliyaɓe, Ayizamake ná-doun zunui, é ɠula Dan ná-bolodai zu. Gè keleɠelegi ʋuuʋɛ naati kpein ziimaʋɛ, niiti ti zoogai faa la, ga ti naa kpein kɛ, nii gè è leveai ma, 7 é zo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma, é li zeele woo ɠesui ʋɔ, ta dakulugi, ta seɠe ʋɛlɛi ma zɔɔlaiti kpein, 8 ta taɓalii ta ná-sɔɔlaiti, ta fitinai zei anii é ga zanu kitei, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ, 9 ta gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta maagba aniɲakai ta ná-seiga anii, 10 ta botiɠɛ zeɠeiti, niiti ti ga zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-zalaɠa ɠula zeɠeiti, ta ná-doun zunuiti ta-zeɠeiti zalaɠa ɠulazuʋɛ ma woti vai ma, 11 ta siɛma wulɔ ɲadegai, ta ada ɲadegai ma ansansegi. Ta naa kpein kɛ, eɠɛʋelei gè deveai la.»

Dooɠo foloi

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 13 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹Wa nà-dooɠo foloiti maaɲɛ, mazɔlɔɔ naa ɠa a ɠɛ nɔ̀un nà, ta wa, ade yɔɠɔzu, wo-mavofodaiti kpein saama, é ɠɛ ga poogi, nii nu a kwɛɛ la ga nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é wo ɲadesu. 14 Wa dooɠo foloi maaɲɛ, mazɔlɔɔ toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga faa ɲadegai. Zɔi a kɔzɔna, ta naama nui ʋaa. Nu nɔpɛ a boti ɠɛɛna naama voloi ma, naa ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba, é ɠula ti zaama. 15 Folo lɔzita laawu, nu ɠa boti ɠɛ, kɛlɛ foloi lɔfelasiɛi ɠa ɠɛ ga dooɠo foloi, feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Zɔi nɔpɛ a boti ɠɛɛna dooɠo foloi, ta naama nui ʋaa. 16 Izilayɛle nuiti ta dooɠo foloi maaɲɛ, tiya-o, ti-mavofodaiti-yo, é ɠɛ ga ɠɔoɠɔ minazeɠegi. 17 Toɠa ɠɛ ga poogi, nà-o, Izilayɛle nuiti-yo, gi yɔɠɔzu, eyɛsu ɠɔ, mazɔlɔɔ folo lɔzita laawu, Ɠɔoɠɔ GALAGI geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛni. Folo lɔfelasiɛi é ɓeni ná-botii ʋa, é looɠo.› »

Tɔgi ma ɠɔtu ɠokologiti

18 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓeni la ga ɓɔɛ Moize ʋɔ Sinayi gizei ma, é zeele woo ɠokolo felegɔiti feeni zea, kɔtu ɠokologiti, GALA ge sɛʋɛi ɠɛai ti ma ga tɔ ɓɔɠɔi zeeɓeɠai.

Minazeɠegi Ɠoloɠolo Fai
Ta Niinɛ Vai

32

(32:1—34:35)

Nikɛ yiʋoi maaniinigi ɓɛtɛ vai
ga zanugi

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 9:6-29)

1 Nuɓusɛiti ti kaai ma ga Moize lɛbiga, é la yeini, é ʋa zeɠe gizei ma fala, ti ɠaalɛɛni ba Aalɔn maaɠoolii zu, ti ɠɛ ma: «Wuzeɠena, è galagiti kpɛtɛ gi ʋɛ, ti lo gi luɠɔ, mazɔlɔɔ Moize nii, zunui tɛi é gi ɠulaai Ezipete yooi ʋa, gi la kwɛɛ nii kɛai la.» 2 Aalɔn ɠɛni ti ma: «À zanu goizu anigiti kula wo-anzaiti goizuʋɛti, ta wo-loun zunuiti goizuʋɛti, ta wo-loun anzanuiti goizuʋɛti, wo ʋa ga tiye pɔ̀.» 3 Nuɓusɛiti kpein ti zanu goizu anigiti kulani woizuʋɛti, ti ʋa ga tiye Aalɔn ʋɔ. 4 É yeezeini zanugi wu, ti feeni zea. É gaawuunni, é pu zanu kpɛtɛ ɠokologi zu, é kpɛtɛ ga nikɛ yiʋoi maaniinigi. Naa ʋolu, ti ɠɛni ma: «Izilayɛle nuiti, à wɛlɛ wa-ɠalagi ʋa, é wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa.» 5 Siɛgi zu Aalɔn miná ɠaani la, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ta ɓɛtɛni nikɛ yiʋoi maaniinigi ʋɛ. É wooɠulani, é ɠɛ ma: «Fɛti wola ɠa ɠɛ ga lina Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma!» 6 Ma ɠeelaalaogai ma, ti wuzeɠeni ga sobuzobui, ti gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kula. Nuɓusɛiti ti zeini, ti daamii ta kpɔɔlei wo. Naa ʋolu, ti wuzeɠeni, ti ɗa ɠaɠo.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Yei, è li, mazɔlɔɔ ɗa-nuɓusɛiti, è ti ɠulani Ezipete yooi ʋa, ti ɓɔɠɔ ɠɔzɔa. 8 Ti zeɠea gaamago nɔ naama ʋelei ʋa, nii gè dɛai ga tiye. Ti nikɛ yiʋoi maaniinigi ɓɛtɛa ɓɔɠɔ ʋɛ, ga zanu gaawuungai, ti nɔkɔ bu, ti zalaɠaiti kula bɛ, ti ɠɛni ma: ‹Izilayɛle nuiti, à wɛlɛ wa-ɠalagi ʋa, é wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa.› » 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nà kaazu ga niima nuɓusɛiti ta ga nuɓusɛiti ti zuvɔai. 10 Niizu, zɛ̀ dɛɛ ná! Nà-ziiɠaawanai ɠa ʋaazu ti laalɔɠɔma, nà ti-ma zuwui ɠaaleʋezu, kɛlɛ nà è ɠɛɛzu ga zii wola.»

11 Moize ná-GALAGI maanɛɛnɛni, Ɠɔoɠɔ GALAGI, é ɠɛ ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, lee vaa zu ɗa yiiɠaawanai ʋaazu ɗa-nuɓusɛiti daalɔɠɔma, niiti è ti ɠulaai Ezipete yooi ʋa, ga ɗa-zɛbɛ wolai, ta zeeɠaaɓaai? 12 Ni ɗa naa ɠɛɛna, Ezipete nuiti ta ɠɛ ma: ‹Ti maanɔɠɔ vai ɠa é ti ɠulaai ma, ga é ti ʋaa gizeiti su, é ti-ma zuwu ɠaaleʋe eteai zu.› Ɗa-yiiɠaawana wolai yɛ ná, è mina faa ɲɔu ɠɛ ga ɗa-nuɓusɛiti. 13 Ɠizɛ Abalaame zu, ta Izaake, ta Izilayɛle, ɗa-wotiɠɛ nuiti, niiti è ɠonani ɓɔɠɔ ma ti ʋɛ ga: ‹Nà wo-mavofodai mɔin eɠɛ geeɠɔlɔgi ma zomideɠaiti, zooi nii kpein gè ɓɔɛzu ná-faa zu, ga nà fe wo-mavofodai ya, ta sɔlɔɔ, é yɛ ti ya ɠɔ.› » 14 Ɠɔoɠɔ GALAGI zeɠeni faa ɲɔi ʋolu, nii é ɠɛni pɔ é kɛ ga ná-nuɓusɛiti.

Moize ná-ziiɠaawanai

15 Moize yeini, é zeɠe gizei ma, zeele woo ɠokolo felegɔiti ti zoni zea, sɛʋɛi ɠɛɛni ti-ɠakama felegɔiti, ti zɛʋɛni zɔɔla ʋele ta zɔɔla ʋele. 16 GALA ka é kokologiti kpɛtɛni, GALA ná-sɛʋɛ ɠɛai ɠa é ɠɛni ti ma, pɔnɛai kokologiti ma.

17 Zozuwe nuɓusɛiti gooi mɛnini, ti ɗa zɔngɔ, é ɠɛ Moize ma: «Kɔɔ ɓee wooi ɠa nuiti puuzuʋɛ.» 18 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Pilɛ sɔlɔɔ nua ta-ɓee woo laade, pilɛ sɔlɔɔtala nua ta-ɓee woo laade, guye woo ɠa gè mɛnisu.»

19 Tɛi é ɠɛni maaɓuɠazu ti-ʋuuzuʋɛ ʋa, é nikɛ yiʋoi ɠaani, nuiti ti ɠɛni kuai wosu. Moize wola yiiɠaawanani. É kɔtu ɠokologiti pilini zooi ma, é ti wolowolo gize ɠɔɠɔaʋɛ. 20 É nikɛ yiʋoi zeɠeni, nii ti kpɛtɛni, é gala. É fukɔni, é kɛ ga fufiligi, é ma vukɔi vaza ziɛi ɠa, é to Izilayɛle nuiti da, ti kpɔle.

21 Moize ɠɛni Aalɔn ma: «Leeni ɠa nuɓusɛiti ti kɛai ga ɗe, è ti yɛgai ná, ti niima ɠoto wolai ɠɛ?» 22 Aalɔn gooɠaaʋoteni ga: «Màliɠii, ná-ziiɠaawanai mina wɔɔlɔ. Ɗa ɓɔɠɔ è niima nuɓusɛiti kwɛɛ, faa ɲɔi ɠa ti polu. 23 Ti ɠɛni mà: ‹Galagiti kpɛtɛ gi ʋɛ, ti lo gi luɠɔ, mazɔlɔɔ Moize nii, zunui tɛi é gi ɠulaai Ezipete yooi ʋa, gi la kwɛɛ nii kɛai la.› 24 Gè ɠɛni ti ma: ‹Niiti zanugi ti ya, ti kula ɓɔɠɔ ma.› Ti feeni zèa, gè pilini abui zu, niima nikɛ yiʋoi ɠulani su.»

25 Moize pɛtɛni ga nuɓusɛiti ti lɔɔni faazupui zu, Aalɔn ti yɛni faazupui naa zu, eyɛsu ti ɓɔɠɔ lɔ ti maayoseɠe nuiti ta-ɲɛɛɠulasui zu. 26 Moize loni ti-ʋuuzuʋɛ ma ʋɛlɛlaʋɛ, é ɠɛ ti ma: «À ʋa pɔ̀, wɔiti wo ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔiti!» Levi ná-bolodamaiti kpein ti ɠaalɛɛni ba koba. 27 É ɠɛni ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo ɠilagilagi ná-boɠa zɔkpɔ la ɠoba, à leʋeteʋe nuiti puuzuʋɛ, wo lati naa ma, é zo zɔɔma ʋɛlɛlaʋɛ, é li zɔɔla ʋelei, ɛsɛ gilagilagi kɛɛɠɛloun ʋaa, ɓaa bɔɔlai, ɓaa ná-nui.› » 28 Levi nuiti ti kɛɛni, eɠɛʋelei Moize boni la, zunu waasaʋagɔ (3.000) ɠɛɠala ɠa é zaani nuɓusɛiti saama naama voloi. 29 Moize ɠɛni ma: «Za, wo vea Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, mazɔlɔɔ wo ɠilagilagi la inɛinɛni ná-doun zunui ɓaa kɛɛɠɛloin ɠula vai zu ga zalaɠai, nii a kɛ é tuyai yei wo ma za voloi.»

Moize ná-GALA maanɛɛnɛi

30 Poluma zobui, Moize ɠɛni nuɓusɛiti ma: «Wo koto wola ɠɛɛʋɛ. Nà ʋaazu lɛɛzu niizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ. Tanisu nà wa-ɠotoi ma zuvaayɛgi zɔlɔɔ.» 31 Moize ɠaleni ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Ee! Niima nuɓusɛiti ti koto wola ɠɛɛʋɛ. Ti zanugi ɓɛtɛʋɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga galagi. 32 Soma kae, è ta-ɠotoi zuvaayɛ! Ni naa laade, nà è maanɛɛnɛzu, dàaseigi ɠaaʋa, é ɠula ɗa-zɛʋɛi zu, è kɛai.» 33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Zɔi é kotoi ɠɛai dàalɔɠɔma, naa ɠa nà daaseigi ɠaaʋa, é ɠula nà-sɛʋɛi zu. 34 Li niizuʋɛ, è li ga nuɓusɛiti, ʋɛ gè ná lɛɛni ga ɗe. Wɛlɛ, nà-geezuɠeelai ɠa lo è luɠɔ. Kɛlɛ nà-potokula voloi, ta ta-ɠotoiti suɓoloi ɠɔmɔ.» 35 Ɠɔoɠɔ GALAGI nuɓusɛiti doɠani, tɔɔzei nikɛ yiʋoi ʋa, nii ti ɠɛni Aalɔn ma, é kpɛtɛ ti ʋɛ.

33

Siɛi wuzeɠe vai ʋolu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Li, zeɠe ʋɛ, ɗa-o, nuɓusɛiti-yo, niiti è ti ɠula Ezipete yooi ʋa. Lɛ zooi ʋɔ pelei, nii gè ma minazeɠeni ga nà feezu Abalaame ya, ta Izaake, ta Zakɔɓe, gè ɠɛ ma: ‹Nà feezu è-mavofodai ya.› 2 Nà geezuɠeelai ta leʋesu è luɠɔ, nà Kanaan nuiti kpɛɛzu è luɠɔ, ta Amool nuiti, ta Ɠɛte nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti. 3 Lɛ naama yooi zu, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. Kɛlɛ ade la lɛɛzu ʋɔɔma, gè mina wo undaaʋili pelei zu, mazɔlɔɔ wa ga suvɔ nuɓusɛiti.»

4 Siɛgi zu nuɓusɛiti ti naama ɓɔɛ ɲɔiti mɛnini da, ti ɠaalɛini. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni ɓɔɠɔ maaɠilini ga ná-sɔɔla ʋagɔ. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɠɛ Izilayɛle nuiti ma: ‹Wa ga nuɓusɛiti ti zuvɔai. Ni gè lɛɛni wo zaama yeeɠɛɠala go laawu, nà la wo undaaʋili. Niizu, à wa-maaɠili zɔɔla ʋagɔiti kula ɓɔɠɔ ma, nà pɛtɛ, nii gè ʋaazu kɛɛzu wo ʋɛ.› » 6 Izilayɛle nuiti ti maaɠoozaai ma Wolɛɓe gizei ʋa, ti la mɔ ɠɛni ta-maaɠili zɔɔla ʋagɔiti toozu ɠɔba.

GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi

7 Ta la ti-ʋuuzuʋɛ ɓɛtɛna, Moize ɓena seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zeɠe, é to ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, tago maaɠooza. É daasei pɛɛni ga GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi. Nu-o-nu nii é ɠɛni pɔ ga é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa, naa ɠɛni ɠulazu, é li GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋɔ pelei, nii é ɠɛni ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋelei. 8 Siɛgi zu Moize ɠɛni liizu la seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, nuɓusɛi kpein ge ɠɛni wuzeɠezu, ɛsɛ ge ɠɛni losu ná-seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é ɠaazulo Moize ʋa, eyɛsu é lɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu. 9 Siɛgi zu Moize ɠɛni lɛɛzu la seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, tonaɓiingi ɠɛni yeizu, é lo seɠe ʋɛlɛ ɲadegai laaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ɓɔɛzu Moize ʋɔ. 10 Nuɓusɛi kpein ge ɠɛni tonaɓiingi ɠaazu, é ɗa lo seɠe ʋɛlɛ ɲadegai laaʋɛ, naazu nuɓusɛi kpein ge ɓena wuzeɠe, é yɛ ná-seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é nɔkɔ GALA bu. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ɓɔɛzu Moize ʋɔ ɠaazuni ta ɠaazu, eɠɛʋelei nu a ɗa ɓɔɛ la bɔɔla ʋɔ. Naa ʋolu Moize ɓena ɠale ma ti-ʋuuzuʋɛ, kɛlɛ ná-botiɠɛ zunu loungoi Zozuwe, Nun ná-doun zunui la ɠɛni zeɠezu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠoozu ʋelei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠula vai kɛlɛma
Moize ʋɛ

12 Moize ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Wɛlɛ, è ɠɛɛʋɛ mà: ‹Lo niima nuɓusɛiti tuɠɔ, è lɛ ga tiye,› ɗa ma, è la naama nui lɛɛni ga ze, nii gá li, é màaza! Anɛɛ naa ʋe, è ɠɛni mà: ‹Gè è ɠwɛɛ ga è-laaseigi, è zaalai zɔlɔɔgɛ gàazu.› 13 Niizu, ni gè zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, ɗa-ʋeleiti dɛɛna ga ze, naazu nà è ɠwɛɛ, gè zaalai zɔlɔɔ è ɠaazu mɔnɔ. Wɛlɛ, zii tɛi ka ga ɗa-nuɓusɛi.» 14 Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà losu è luɠɔ, nà ɓɔɠɔi. Nà dooɠo feezu è ʋɛ.»

15 Moize ɠɛni ma: «Ni ɗa ɓɔɠɔi è la losu gi luɠɔ, mina gi zeɠe ʋɛ. 16 Toɠa ɠwɛɛ ɠale ga gaama, ga gè zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, nɔ̀un nà-o, ɗa-nuɓusɛiti-yo? Siɛgi zu laade, ade ziɛzu la ʋɔɔma, ta siɛgi zu nà-o, ɗa-nuɓusɛiti-yo, zɔɠɔzu ɠɛɛzu la gi ʋa ga nuɓusɛiti kpein ti eteai zu?» 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nà naa ɠɛ, nii è maaɠaazaɠaboga mà, mazɔlɔɔ è zaalai zɔlɔɔgɛ gàazu, gè è ɠwɛɛ ga è-laaseigi.»

18 Moize ɠɛni ma: «Soma kae, è ɗa-lɛbiyai lɛ ga ze!» 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà leʋesu è ɠakalaʋɛ, gè nà-padai kpein dɛɛ ga ɗe, gè dàaseigi lɛ ga ɗe, nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. Nà zaalai la naa ma, nii gè pɔ gè zaalai la ma. Nà maawɔinɠai ɠɛ naa ʋɛ, nii gè pɔ gè maawɔinɠai ɠɛ bɛ.» 20 É ɠɛni ma mɔnɔ: «È la zooga è ʋa gàazuʋɛ ɠa, mazɔlɔɔ nui la zooga kàazu, é ʋa yɛ vulua.» 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Wɛlɛ adaʋɛ ta ʋa, kòbaʋɛ, ɗa lo fasai ma. 22 Siɛgi zu nà-lɛbiyai leʋesu da, nà è lɔɔzu fasa yeɠei ta zu, gè è maalɔɔɠu ga zèei, eyɛsu gè leʋe. 23 Naa ʋolu, nà yee ɠaaɠale ma niina, ɗa pòluʋelei ɠa, kɛlɛ gàazuʋɛ la zooga ɠaazu.»

34

Tɔgi ma ɠokolo niinɛiti saɠa vai

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 10:1-5)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Kɔtu ɠokolo felegɔ zaɠa ga ma mɔungiti kɛʋele. Nà wooiti sɛʋɛzu naama ɠɔtu ɠokologiti ma, wooi niiti ti ɠɛni ma mɔungiti ma, niiti è ti wolowoloni. 2 Sobuzobui, ɠɛʋele ɓɛtɛ, sobui nɔ, è lɛ Sinayi gizei ma, ɗa losu náʋɛ kàkala, gizei unmaʋɛ. 3 Nu nɔpɛ ge mina ʋilɛ è ʋolu, wo ʋa lɛ. Nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ lɛ gizei ma ná tanɔpɛ. Toganii ma go ɓaa ma wola mina ɓalaa daami wo gizei ma, ma lugi zu kpein.»

4 Moize kɔtu ɠokolo felegɔi zaɠani, eɠɛʋelei ma mɔungiti ti ɠɛni la. Moize wuzeɠeni sobuzobui, é lɛ Sinayi gizei ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la zea, é kɔtu ɠokolo felegɔiti seɠeni ya.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeini tonaɓiingi zu, é lo ná kobaʋɛ, é Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi lɛɛni. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI leʋeni kakalaʋɛ, é wooɠulani, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, maawɔinɠa ƓALAGI, nii é zaalai veezu, zii la ɠula fala, kpɛtɛai nuɓɔɠɔlai ta wooɠɛɠiladai zu, 7 é wooɠɛɠiladai ɠɛɛzu, eyɛsu é zeeli yamani waagilasiɛi (1.000) ma, é faa ɲɔi zuvaayɛsu, ta tɔ koloɠologiti, ta kotoi, kɛlɛ é la sɔba nui zoga ga sɔbalala nu, a ɗa ɠɛɛɠɛiti ta-vaa ɲɔi ʋotokula ti-lointi ma, ta ti-lounlointi ma, eyɛsu é zeeli yamani zaʋasiɛi ta naanisiɛi ma.»

8 Moize zuvilɛni ga maaʋɛa zooi ma, é nɔkɔ. 9 É ɠɛni ma: «Màliɠii, ni gè zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, ɠɛ gi zaama. Anɛɛ ni suvɔ nuɓusɛiti be, gá-vaa ɲɔiti suvaayɛ, ta gá-ɠotoiti, gi zeɠe, è gi ɠɛ ga ɗɔnɔ.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi

(Ɛgezɔde 23:14-19;
Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 16:1-17)

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɓɔɠɔ nà minazeɠegi ɠɛɛzu wo ʋɛ. Nà laavɔɔ vaiti kɛɛzu ɗa-nuɓusɛiti kpein gaazu, niiti ti ta la dɛ ɠɛɛni eteai zu ná tanɔpɛ, ziiti kpein saama. Nuɓusɛiti kpein wo zeini ti zaama, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwotii ɠa, kɛɛwotii nii maaluaai, nii nà kɛ ga è maaʋele.

11 «À dama ga devei gè feezu wo ya za. Nà ʋaazu Amool nuiti kpɛɛzu wo luɠɔ, ta Kanaan nuiti, ta Ɠɛte nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti. 12 À dama, wo mina minazeɠe kɛ zooi zu nuɓusɛiti bɛ, ʋɛ wo ʋaazu zeizu ná, naa ɠa a kɛ, ti mina ɠɛ ga balii wo zaama. 13 Kɛlɛ, kɛni wo ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti golo, wo ta-zale ɠɔtuiti kpezeɠele, wo ta-zale wuluiti teʋe ga. 14 À mina nɔkɔ gala kili bu, mazɔlɔɔ nà, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, dàaseigi ɠa ga ‹nii toloai›. Nà ga tolo ƓALAGI.

15 «À mina minazeɠe kɛ zooi zu nuɓusɛiti bɛ, naa ɠa a kɛ, ta koloɠologi ɠɛɛna ta ta-ɠalagiti, ti ti ɠɔ ga zalaɠaiti, ti mina wo loli, wo ʋa ta mi. 16 À mina ti-loun anzanuiti seɠe wo-loun zunuiti bɛ, ti-loun anzanuiti ta koloɠologi ɠɛɛna ta ta-ɠalagiti, ti mina wo-loun zunuiti maalɛlɛ ga ti ʋa ɗa naa ta ɠɛ.

17 «À mina kɔlui ɠaawuun, wo ʋa kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga galagi.

18 «Ɓului nii lɛʋɛ la su, wa naama vɛtii makɛ, folo lɔfela laawu, molo ɠulasu ziɛgi ma yeeɠɛɠalai zu, teʋeai ba, wa ɓuluiti mi nii lɛʋɛ la su, eɠɛʋelei gè devei veeni la wo ya, mazɔlɔɔ molo ɠulasu alugi ma ɠa wo ɠulani la Ezipete yooi zu.

19 «Doun mɔungi kpein ka ga nɔ̀nɔ, anɛɛ toganii ma yiʋo mɔungi ma zinɛi, é ɠɛni ga nikɛ yiʋo, ɓaa baala ziʋo. 20 Wa soovale ziʋo mɔungi unmɔɔ ga baala ziʋoi. Ni wo la unmɔɔni, wa kɔtɔɠaʋɛ wolo. Wa zunu loun mɔungi kpein unmɔɔ. Nu nɔpɛ ge mina ɠula kɛlɛma gàazu ga yeaɲaka.

21 «Wa botii ɠɛ folo lɔzita laawu, wo looɠo folo lɔfelasiɛi, anɛɛ wozawoli ta molo leʋe ziɛgi zu ʋe.

22 «Wa dɔɔɠɔiti ma vɛtii ɠula, ga moloi é ga ɓeleegi ma mɔɔ mɔungi, ta molo leʋe vɛtii konagi a ɓena. 23 Ná zeizu ɠa ɠɛ saʋa konagi zu, zunuiti kpein ti ɠula kɛlɛma Maliɠii ɠaazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI. 24 Mazɔlɔɔ nà ziiti kpɛɛzu wo luɠɔ, nà wa-ɠwɛpelemaʋɛti bɔɔlɔzu. Nu nɔpɛ gaazu la ɠulaa wa-yooi ʋa, siɛgi zu wo lɛɛzu la ga wo ɠula kɛlɛma Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI ɠaazu, ná zeizu ɠa ɠɛ saʋa konagi zu.

25 «Ɓului nii lɛʋɛi su, à mina naa ɓɔ suai ʋa, wo ʋa kula ga nà-zalaɠai. À mina Pakegi ná-fɛtii ma zalaɠai makɛ kpidii laawu, é ʋa yɛsu sobu ʋa zeeli.

26 «Wa ʋa ga wa-yooi ʋaalɔnɔ mɔungiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu.

«À mina boli yiʋoi ɠili ga dee ná-ɲiimiɗɛi.»

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Wooi niiti sɛʋɛ, mazɔlɔɔ minazeɠegi gè kɛɛzu è ʋɛ, ta Izilayɛle ʋɛ, toɠa zoloosu niima wooiti ma.» 28 Moize kɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠoba náʋɛ ga folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40). É la daami woni, ta é la ziɛ ɓɔleni. É minazeɠe gooiti sɛʋɛni kokologiti ma, ti ga tɔ puugɔi ma wooiti.

Moize ɠaazuʋɛ volo vai

29 Moize yeini, é zeɠe Sinayi gizei ma, zeele woo ɠokolo felegɔiti ti ɠɛni zea, zeizuʋɛ é zeɠe gizei ma. É la ɠɛni kwɛɛ ga gaazuʋɛ ɠɛni volozu, tɔɔzei ti yɛpɛni ta Ɠɔoɠɔ GALAGI. 30 Aalɔn ta Izilayɛle nuiti kpein ti wɛlɛni Moize ʋa, pɛtɛ, gaazuʋɛ ɠɛni volozu, ti ɠɛni luazu ga ti ʋa maaɓuɠa ba. 31 Moize ti lolini. Aalɔn ta bɛbɛiti ta-ɠundiɠiiti kpein ti ʋaani pɔ bɛ, é ɓɔɛni ti ʋɔ. 32 Naa ʋoluma, Izilayɛle nuiti kpein ti maaɓuɠani ba. É deveiti kpein feeni ti ya, niiti é ti zɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, Sinayi gizei ma. 33 Siɛgi zu Moize ɓeni la ga ɓɔɛ ti ʋɔ, é seɠei ʋɛɛni ɠaazu. 34 Siɛgi zu Moize a la ɠɛna lɛa la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, ga é ɓɔɛ pɔ, é ɠɛni seɠei ɠulazu ɠaazu, eyɛsu é ɠula. Siɛgi zu a la ɠulana la, é ɠɛni naa wosu Izilayɛle nuiti ma, nii é ga devei é veeni zea. 35 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni wɛlɛzu Moize ɠaazuʋɛ, ti kaani ga gaazuʋɛ ɠɛni volozu, Moize ɠɛni seɠei ʋɛɛzu ɠaazu ʋolu, eyɛsu é lɛ, é ɓɔɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ.

GALA Ná-Seɠe Ʋɛlɛ Ɲadegai
Lo Fai

35

(35:1—40:38)

Deveiti é lo dooɠo foloi ʋa

1 Moize Izilayɛle ʋɛbɛi kpein tolini, é ɠɛ ti ma: «À pɛtɛ, faiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti leveai ga ti ɠɛ: 2 Folo lɔzita laawu, nu ɠa boti ɠɛ, kɛlɛ folo lɔfelasiɛi ɠa ɠɛ ga dooɠo foloi, feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Zɔi nɔpɛ a boti ɠɛɛna naama voloi, ta naama nui ʋaa. 3 À mina abu ɠaazo dooɠo foloi, wo-zeizuʋɛ tanɔpɛ.»

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma vebɛaniiti

(Ɛgezɔde 25:1-9)

4 Moize ɓɔɛni Izilayɛle ʋɛbɛi kpein pɔ, é ɠɛ ti ma: «Wɛlɛ, nii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai: 5 À vebɛanii zeɠe wo-ɠɔligiti ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Nu nɔpɛ faanɛɛ ɠigi bɛ, naa ɠa ʋa ga vebɛanii nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: zanugi, ta walii, ta kɔlu ɓɔigi, 6 ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai, ta boli leɠai, 7 ta baala sinɛ ɠɔlɔiti, ti loai ga ma ɓɔigi, ta ziɛ wu zua ɠɔlɔiti, ta akasia wului, 8 ta fitina wulɔi, ta tufa maku nɛɛnɛgiti ti ga siɛma wulɔ ɲadegai, ta ansansegi ʋɛ, 9 ta kɔtu zɔngɔ ɓaagi nii daaseigi ga wonikese, ta kɔtu zɔngɔ ɓaa kiligiti zalaɠa ɠula zeɠei ma vaa zu, ta ma ɠakazu zeɠei.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma zɔɔlaiti

(Ɛgezɔde 39:32-43)

10 «Wo zaama, niiti kpein ti zoogai faa la, ɲɛɛliɠi vai zu, ti ʋa, ti naa ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai: 11 seɠe ʋɛlɛ ɲadegai, ta ná-seɠe ʋɛlɛi, ta ma ʋɛɛmazeɠei, ta ma ɠalagiti, ta suzo guluiti, ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta ná-tɔkpalaiti, ta ná-dabuiti, 12 ta kesui ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta dakulugi, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi, 13 ta taɓalii, ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta ɓuluiti ti veai GALA bɛ, 14 ta fitina zei anii, ta ná-sɔɔlaiti, ta ná-fitinaiti, ta gulɔi fitinai vaa zu, 15 ta ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ, ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta siɛma wulɔ ɲadegai ta ansansegi, ta pɛlɛlaʋɛ ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi, nu lɛɛzuʋɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, 16 ta gala zalaɠaiti kulazuʋɛ, ta kɔlu vɛlɛai é ga kɔlu ɓɔigi, ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta maagba aniɲakai ta ná-seiga anii, 17 ta koii ma zasai ma zeɠeiti, ma lɔkpalaiti, ta ma labuiti, ta sasai laaʋɛ ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi, 18 ta seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo kɔluiti, ta koii ma zasai zuzo kɔluiti, ta ta-ɠaluiti, 19 ta zalaɠa ɠula zeɠeiti ada ɲadegai vaa ma, zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-seɠeiti, ta ná-doun zunuiti ta-zeɠeiti zalaɠa ɠulazuʋɛ ma wotiiti faa zu.»

Izilayɛle nuiti ta-vebɛaniiti

20 Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ge zeɠeni Moize ʋɔ bɛ. 21 Niiti kpein é ɓɛtɛni ti yiima, faanɛɛ ɠigi ɠɛni ti ʋɛ, ti ʋaani ga vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ma vaa zu, ná-botii kpein faa zu, ta zalaɠa ɠula zeɠeiti faa zu. 22 Zunuiti ti ʋaani, anzanuiti ɓalaa, nu-o-nu nii faanɛɛ ɠigi a la ɠɛ bɛ, naati ti ɠɛni ʋaazu ga kɔbu aniiti, goizu anigiti, balaɠaegiti, ta balaiti, ta zanu ganiiti ma zii kpein. Ɛsɛ ge zanu vebɛanii veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 23 Niiti kpein seɠeiti ti ɠɛni ti ya, geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi, ta boli leɠai, ta baala sinɛ ɠɔlɔiti toai ga ma ɓɔigi, ta ziɛ wu zua ɠɔlɔiti, ti ʋaani ga tiye. 24 Niiti kpein walii ta kɔlu ɓɔigi ma vebɛanii ɠɛni ti ya, naati ti ʋaani ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ. Niiti kpein akasia wului ɠɛni ti ya, a zoo ɓɛtɛzu ma vaa ma, ti ʋaani ga tiye. 25 Anzanui niiti kpein ti zooni faa la, naati ti gezei ɓalini ga yeei, ti ʋaani ga gezei nii ti kpalini, geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. 26 Anzanui niiti kpein ti-yii ɠɛʋele ɓɛtɛni ga pagɔ, ti zoogai faa la, naati ti boli leɠai ɓalini. 27 Nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti ʋaani ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi, nii daaseigi ga wonikese, ta kɔtu zɔngɔ ɓaa kiligiti, zalaɠa ɠula zeɠei ma vaa zu, ta ma ɠakazu zeɠei. 28 Ti ʋaani ga tufa maku nɛɛnɛgiti ta gulɔi, fitinai ná-fai zu, ta siɛma wulɔ ɲadegai ta ansansegiti kpɛtɛ vai zu. 29 Izilayɛle nuiti kpein, zunuiti ta anzanuiti, niiti faanɛɛ ɠigi ɠɛni ti ʋɛ, ga ti ʋa ga ani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ná-botiiti faa zu é ma levei veeni Moize ya, naati ti ʋaani ga vebɛaniiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma ɲɛɛliɠi nuiti

(Ɛgezɔde 31:1-11)

30 Moize ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «À wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI yeelogɛ Ɓɛsaleyɛle ʋa, nii é ga Uli ná-doun zunui, Ɠuul ná-dounloin, Zuda ná-bolodai zu. 31 GALA ge daavegɛ ga GALA Zɛnvui, ta ɠimalai, ta keleɠelegi, ta soofaalai, botii ma zii kpein faa zu: 32 é zoo faiti kazaʋisu, é zanugi ɓɛtɛ, ta walii, ta kɔlu ɓɔigi, 33 é kɔtu zɔngɔ ɓaagiti saɠa, é ti ɲɛkpɛ ti-lɔɔzuʋɛti, é gului zaɠa, ta é ɲɛɛliɠi wotii ma zii kpein kɛ. 34 É kalagi ma vebɛanii veeʋɛ bɛ, zekana ɓalaa é kɛai la Woɠoliyaɓe ʋɛ, Ayizamake ná-doun zunui, Dan ná-bolodai zu. 35 É ti laavegɛ ga ɠimalai, ga ti botii ma ziiti kpein kɛ, nii é ɠɛni ga ɲɛɛliɠi vai, ta faa niinɛ laaɠula vai, ta seɠe zuʋu vai ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai, ta seɠe vɛlɛ vai. Ti zoogai ɲɛɛliɠi vai ma zii kpein da, ta faa niinɛ laaɠula vai ma zii kpein.

36

1 «Ɓɛsaleyɛle ta Woɠoliyaɓe, ta zunuiti kpein ti zooni faa la, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠimalai ta keleɠelegi ʋuuni ti-yiimaʋɛ, ti zoo ti botii ɠɛ, eɠɛʋelei seizu ɲadegai naama wotii kpein ga ɠɛ la, ti lɔɔni botii zu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la.»

2 Moize Ɓɛsaleyɛle ta Woɠoliyaɓe lolini, ta zunuiti kpein ɠigi ɠɛni ti ma, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI keleɠelegi ʋuuni ti-yiimaʋɛ, niiti kpein ti-ɠigiti kɛʋele ɓɛtɛni ga ti ɠolo botiiti kɛɛ vai zu. 3 Ti vebɛaniiti kpein seɠeni Moize ɠaazu, niiti Izilayɛle nuiti ti daani ɠisu, ti ʋaa la, naa ɠa a kɛ, seizu ɲadegai ma wotii ɠɛ. Sobu-o-sobu, nuiti ti ɠɛni ʋaazu ga vebɛaniiti Moize ʋɔ bɛ mɔnɔ. 4 Názu ɠa ɲɛɛliɠi nuiti kpein ti ɠɛni seizu ɲadegai ma wotii ɠɛɛzu, ti ɠilagilagi ti botiiti zɛni ná la, niiti ti ɠɛni ti ɠɛɛzu, 5 ti ʋaani, ti ɠɛ Moize ma: «Nuɓusɛiti ta wola ʋaazu la, é ʋooʋa botiiti kɛɛ vai ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai ga é ɠɛ.» 6 Moize devei woni ga ti sezei wo ti-ʋuuzuʋɛ ga: «Nu nɔpɛ, zunu ɓaa anzanu, ta mina mɔ vebɛani ɠɛʋele ɓɛtɛ seizu ɲadegai vaa zu.» Zekana ti pele leʋeni la nuɓusɛiti tuɠɔ, ti ʋa ʋa ga ta. 7 Sɔɔlaiti ti ti ɓɛtɛni, ti kula ɠɛɛni, é ʋooʋa botii kpein ma, é ɠɛni ɠɛɛzu.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma landaiti
ta ma ʋɛɛmazeɠeiti kpɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 26:1-14)

8 Zunuiti saama, niiti kpein ti zoogai faa la, ɲɛɛliɠi vai zu, ti seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓɛtɛni ga tanda puugɔ, ga geze ʋagɔi kpaliai, ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi. Ti suʋuni ga seeluɓɛinti baaɠulabai. 9 Tanda ɠilagi zakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ. Kɔɠɔgi ɠɛni ga ani ɠila nɔ tandaiti kpein faa zu. 10 Ti tanda lɔɔlugɔiti seini ɓɔɠɔ la, ti zɔ lɔɔlugɔiti ɓalaa sei ɓɔɠɔ la. 11 Ti galu ɓiiniiti giliɠilini tandai ma ɓɔsu mɔungi laamaʋɛ. Ti kɛɛni ɠana nɔ ga tandai ma ɓɔsu velesiɛi laamaʋɛ. 12 Ti galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠiliɠilini tandai ma ɓɔsu mɔungi laamaʋɛ ʋa, ti galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠiliɠili tandai ma ɓɔsu velesiɛi laamaʋɛ ʋa. Naama ɠaluiti ti zolooni ɓɔɠɔ ma ga felefele. 13 Ti zanu kala puulɔɔlugɔ (50) ɓɛtɛni, ti tandai ma ɓɔsuiti giliɠili ɓɔɠɔ ʋa ga tiye. Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠɛni ga ani ɠila kpe nɔ.

14 Ti boli leɠa landa puugɔ maazu ɠila (11) kpɛtɛni, ti ti ʋɛɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠɔma. 15 Tanda ɠilagi zakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ. Kɔɠɔgi ɠɛni ga ani ɠila nɔ tanda puugɔ maazu ɠilagiti (11) bɛ. 16 Ti tanda lɔɔlugɔiti giliɠilini ɓɔɠɔ ʋa, ta ti zɔ lɔzitaiti giliɠili ɓɔɠɔ ʋa. 17 Ti galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠiliɠilini tandai ma ɓɔsu mɔungi laamaʋɛ, ti galu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɓalaa giliɠili tandai ma ɓɔsu velesiɛi laamaʋɛ. 18 Ti kɔlu ɓɔi kala puulɔɔlugɔ (50) ɓɛtɛni, naa ɠa a kɛ tandai ma ɓɔsuiti ti zei da ga tiye, ti ɠɛ ga ani ɠila nɔ. 19 Ti baala sinɛ ɠɔlɔiti kpɛtɛni ga pɛɛmazeɠei, toai ga ma ɓɔigi, seɠe ʋɛlɛi ʋɛ, ti ziɛ wu zua ɠɔlɔiti ma ʋɛɛmazeɠei ʋɛɛ maazu.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo guluiti kpɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 26:15-37)

20 Ti seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti kpɛtɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛ ga akasia wuluiti. 21 Seɠe ʋɛlɛi zuzo gului zɔligɔi ɠɛni ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 22 Seɠe ʋɛlɛi zuzo gului ɠilagilagi pɛ kpadɔzuʋɛ ɠaazoɓani ma wulu felegɔi ʋa. Zekana ti kɛɛni la seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo guluiti kpein bɛ. 23 Ti seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔ (20) ɓɛtɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛ, ti ɠɛni nu yeezazu ʋelei. 24 Ti dabu ʋuunaanigɔiti (40) kpɛtɛni ga walii, ti ʋa la seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔiti (20) gilagilagi wu, kpadɔzu felegɔiti bɛ. 25 Ti seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔ (20) ɓɛtɛni ɓalaa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛ, nu ɠɔʋɛzu ʋelei. 26 Ti dabu ʋuunaanigɔiti (40) kpɛtɛni ɓalaa ga walii, ti ʋa la seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ʋuufelegɔiti (20) gilagilagi wu, kpadɔzu felegɔiti bɛ. 27 Ti seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu lɔzita ɓɛtɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓogaʋɛ, folo liizu ʋelei. 28 Ti seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu felegɔ ɓɛtɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma zoko felegɔiti bɛ, ti kpogaʋɛ. 29 Ti ɠilini seɠe ʋɛlɛi zuzo gului zɔiti ba, é zo buuʋɛ, é zeeli bala mɔungi ma ungaʋɛ. Ʋele ɠana é ɠɛni la ga ti felegɔ, ti ʋilɛgai soko felegɔiti su. 30 Seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu lɔsaʋa ɠa naazu, é ɠɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓogaʋɛ, é ʋɛɛ ta-labu puugɔ maazu lɔzitaiti (16) ba, ti ɓɛtɛai ga walii, seɠe ʋɛlɛi zuzo gulu ɠila dabu felegɔ.

31 Ti gulu zɔkpɔ lɔɔlugɔ ɓɛtɛni seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti bɛ ga akasia wului, ti ɓesa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakamaʋɛ ɠilagi, 32 ta gulu zɔkpɔ lɔɔlugɔ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakamaʋɛ zɔɔla ʋelei zuzo guluiti bɛ, ta gulu zɔkpɔ lɔɔlugɔ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓogaʋɛ zuzo guluiti bɛ, folo liizu ʋelei. 33 Ti zaamazu wulu zɔkpɔi ɓɛtɛni, ga é seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti maaleʋe, é zo kwɛgi ma, é li zɔɔla ʋelei. 34 Ti zanugi ziɛni seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti ma. Ti ta-ʋalaiti kpɛtɛni ga zanugi, ga gulu zɔkpɔiti ti ɗa lɔ ti zu. Ti zanugi ziɛni naama wulu zɔkpɔiti ma.

35 Ti kwɛpele seɠezuɠoozagi ɓɛtɛni ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ti suʋuni ga seeluɓɛinti baaɠulabai. 36 Ti akasia wulu lɔkpala naanigɔ ɓɛtɛni bɛ, ti zanugi ziɛ ti ma. Zanu kalagiti ti ɠɛni ti ʋa. Ti walii ɠaawuunni, ti kpɛtɛ ga ma labu naanigɔiti. 37 Ti kwɛpele seɠezuɠoozagi taɠili kpɛtɛni seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai, é ɠɛni ga seɠe zuʋuai. 38 Ti ná-tɔkpala lɔɔlugɔiti ta ta-ɠalagiti kpɛtɛni. Ti zanugi ziɛni ti-ma zeigaiti ma, ta ti ti zɛlɛ kɔluiti kpɛtɛ ga zanugi. Ta-labu lɔɔlugɔi ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi.

37

Kesui ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 25:10-22)

1 Ɓɛsaleyɛle kesui ɓɛtɛni ga akasia wului. Sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ɠila taata, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 2 É zanu kitei ziɛni koozuʋɛ ta poluʋɛ, é daaɓegi ɓɛtɛ ga zanugi, é ɠaku ma. 3 É zanugi ɠaawuunni, é bala naanigɔiti kpɛtɛ bɛ. É ti ʋilini goizu naanigɔiti ba, bala felegɔ gilazu ʋelei ta bala felegɔ zɔɔla ʋelei. 4 É gulu zɔkpɔiti kpɛtɛni ga akasia wului, é zanugi ziɛ ti ma. 5 É gulu zɔkpɔiti dɔɔni balaiti su, kesui ɠakamaʋɛti, kesui zeɠe vai zu. 6 É kesui lakulugi ɓɛtɛni ga zanu kitei. Sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ɠila taata, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 7 É seeluɓɛin felegɔiti kpɛtɛni ga zanu doɠai, kesui lakulugi laaɓe felegɔiti ga. 8 Seeluɓɛin gilagi ɠɛni daaɓegi gilazuʋɛ ɠa, seeluɓɛin gilagi ɠɛ daaɓegi zɔɔla ʋelei ɠa. É seeluɓɛin felegɔiti ta kesui lakulugi ɓɛtɛni ga ani ɠila nɔ. 9 Seeluɓɛinti ti ti-ɠoʋegiti suvieni maazuʋɛ, ti kesui lakulugi maalɔɔɠu ga ti-ɠoʋegiti, ti ɠaaʋote ɓɔɠɔ ma. Seeluɓɛinti ti ɠaaʋoteni kesui lakulugi ma.

Taɓalii ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 25:23-30)

10 É taɓalii ɓɛtɛni ga akasia wului. Sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ɠila, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠaaɠwɛsui. 11 É zanu kitei ziɛni ma, é daaɓegi ɓɛtɛ ga zanugi, é ɠaku ma. 12 É kakamaʋɛti kpɛtɛ ga nu yeaʋɛ liegɔi ɠɛɠala, é naa laaɓegi ɓɛtɛ ɓalaa ga zanugi, é ɠaku ma. 13 É zanugi ɠaawuunni, é kɛ ga balaiti taɓalii ʋɛ. É ti loni goizu naanigɔiti ba, kɔɠɔ naanigɔiti tetegi. 14 Balaiti ti ɠɛni kakamaʋɛti ba, gulu zɔkpɔiti ti lɔɔni ti zu, taɓalii zeɠe vai zu. 15 É gulu zɔkpɔiti kpɛtɛni ga akasia wului, é zanugi ziɛni ti ma, ti ɠɛ ga taɓalii zeɠe aniiti. 16 É aniɲakaiti kpɛtɛni ga nu ɗa ti zei taɓalii ɠa: diɠiiti, ta tazaiti, puya zalaɠai vaa zu, ta kokoiti, ta ziawɔiti. É ti ɓɛtɛni ga zanu kitei.

Fitina zei anii ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 25:31-40)

17 É fitina zei anii ɓɛtɛni ga zanu kitei doɠaai. Ti pɛ ti ɠɛni ga ani ɠila: kɔɠɔi, ta ma wului, ta ma ɓekegiti, ta maaɠili zɔɔlaiti ti ɠulaai ga gulu ʋuai. 18 Fitina zei anii ma ɓeke dɔzitaiti ti ɠulani kakamaʋɛti, ma ɓeke saʋagɔ ɠɛni kakamaʋɛ gilazuʋɛ, ta ma ɓeke saʋagɔ ɠɛ kakamaʋɛ zɔɔla ʋelei. 19 Maaɠili zɔɔlai ɠɛni saʋa ma ɓeke dɔzitai ɠilagilagi pɛ ba, ti ɠulaai ga amandegi ma ʋuai. 20 Maaɠili zɔɔla naanigɔ ɠɛni fitina zei anii ma wului ʋa, ti ɠulaai ga amandegi ma ʋuai. 21 Maaɠili zɔɔlai gila ge ɠɛni ma ɓeke felefelegiti todazuʋɛ. 22 Fitina zei anii ɠɛni ga zanu kitei doɠaai. Baalobazuʋɛti pɛ ti ɠɛni ga ani ɠila: ma wului, ta ma ɓekegiti, ta maaɠili zɔɔlaiti. 23 É ná-fitina lɔfelaiti kpɛtɛni, ta ná-salaʋa zo sɔɔlaiti, ta ná-salaʋa zeɠe aniɲakaiti, ti pɛ ti ga zanu kitei. 24 Kilo ʋuusaʋagɔ (30) ɠa é seɠeni zanu kitei zu, fitina zei anii, ta ma zɔɔlaiti kpein kpɛtɛ vai zu.

Ansansegi
ma zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 30:1-5)

25 É ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ga akasia wului. É ɠɛni ga seki naanigi, sakpai ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila. Ma minɛiti ti ɠɛni ba, ti ɠɛ ga ani ɠila. 26 É zanu kitei ziɛni gaaʋɛ, ta kakamaʋɛti, é kaku ma, ta ma minɛiti ma. É daaɓegi ɓɛtɛni ga zanugi, é kaku ma. 27 É zanu bala felegɔ loni ba, daaɓegi wuʋɛ, kakama felegɔiti, gulu zɔkpɔiti ti ɗa lɔ ti zu, seɠe vai zu. 28 É gulu zɔkpɔiti kpɛtɛni ga akasia wului, é zanugi ziɛ ti ma.

Siɛma wulɔi ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 30:22-38)

29 É siɛma wulɔ ɲadegai ɓɛtɛni, ta ansansegiti, eɠɛʋelei gulɔ maku nɛɛnɛ kpɛtɛ nui a ɗa kpɛtɛ la.

38

Gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 27:1-8)

1 É gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ɓɛtɛni ga akasia wului. Sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5). É ɠɛni ga seki naanigi, sɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5). 2 É minɛiti kpɛtɛni goizu naanigɔiti ba, ma minɛiti ti ɓɔ ba, ti ɠɛ ga ani ɠila nɔ. É kɔlu ɓɔigi ziɛni ti ma. 3 É zalaɠa ɠulazuʋɛ ma zɔɔlaiti kpein kpɛtɛni: zuʋu zo aniɲakaiti, ta pɛluiti, ta ɲama vaza aniɲakaiti, ta sua zɔɔ mitɛ wolaiti, ta abu zeɠe aniiti. É sɔɔlai naati kpein kpɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi. 4 É kɔlu vɛlɛai ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi zalaɠa ɠulazuʋɛ. É pilɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ lakɔlɔgaʋɛ wu, é zo buuʋɛ, eyɛsu é zeeli zalaɠa ɠulazuʋɛ zɔligɔi zaamaʋɛ. 5 É kɔlu ɓɔi balaiti kpɛtɛni, é ti lo kɔlu vɛlɛai ʋa, goizu naanigɔiti su, gulu zɔkpɔiti ti ʋa ɗa lɔ su. 6 É gulu zɔkpɔiti kpɛtɛni ga akasia wului, é kɔlu ɓɔigi ziɛ ti ma. 7 É gulu zɔkpɔiti dɔɔni balaiti su, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakamaʋɛti, ti ɠɛ ga seɠe aniiti. É zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ga gulu zɛʋɛiti, é zeɠei ɠɛ koozu.

Maagba aniɲakai ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 30:17-21)

8 Anzanuiti niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, naati ti ʋaani ga ta-ɠɔlu ɓɔi pɛtɛgiti. Naati ka é ti ɓɛtɛni ga maagba aniɲakai, é ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi. Ná-seiga anii ɓalaa ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma ɠoizuʋɛ ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 27:9-19)

9 É koizuʋɛ ɓɛtɛni. Nu yeezazu ʋelei, seɠei é ga geze ʋagɔi kpaliai ɠa é ɠɛni ná ga sasai. Sasai zakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50). 10 Tɔkpala ʋuufelegɔiti (20) ti lɔɔni dabu ʋuufelegɔiti (20) ga, ti ga kɔlu ɓɔigi. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti ta ti zɛlɛ kɔluiti ti ɠɛni ga walii. 11 Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, sasai zakpai ɠɛni miná ɓalaa ga mɛtɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50), naa ɠɛ ga seɠei, ta tɔkpala ʋuufelegɔ (20), ta ta-labu ʋuufelegɔiti (20), ti ga kɔlu ɓɔigi. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti ta ti zɛlɛ kɔluiti ti ɠɛni ga walii. 12 Folo liizu ʋelei, sasai ɠogi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), naa ɠɛ ga seɠei, ta ta-lɔkpala puugɔiti ta ta-labu puugɔiti. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti ta ti zɛlɛ kɔluiti ti ɠɛni ga walii. 13 Folo ɠulazu ʋelei, sasai ɠogi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 14 Nu lɛɛzuʋɛ ɠobaʋɛ ɠilazuʋɛ, sasai ɠɛni ga mɛtɛlɛ lɔfela ta tukpɛ (7,5), naa ɠɛ ga seɠei, ta tɔkpala saʋagɔ, ta ta-labu saʋagɔiti. 15 Nu lɛɛzuʋɛ ɠobaʋɛ zɔɔla ʋelei, sasai ɠɛni miná ga mɛtɛlɛ lɔfela ta tukpɛ (7,5), ta tɔkpala saʋagɔ, ta ta-labu saʋagɔiti. 16 Seɠei niiti kpein ti ɠɛni ga sasai, naati ti ɠɛni ga geze ʋagɔi kpaliai. 17 Tɔkpalaiti ma labuiti ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti, ta ti zɛlɛ kɔluiti ti ɠɛni ga walii, ta walii ɠɛni ʋɛɛni ti-ma zeigaiti ma.

18 Sasai laaʋɛ ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi zuʋua ɠɛni de ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ. Sɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), eɠɛʋelei sasai ma zeɠei la. 19 Sasai laaʋɛ ma lɔkpala naanigɔiti ma labu naanigɔiti ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi. Tɔkpalaiti ma ɠalagiti, ta ti zɛlɛ kɔluiti ti ɠɛni ga walii, ta walii ɠɛni ʋɛɛni ti-ma zeigaiti ma. 20 Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo kɔluiti kpein, ta sasai zuzo kɔluiti kpein ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo ganiiti
gaalu fai

21 Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo ganiiti ma ɠaalugi ʋɛtɛ, seɠe ʋɛlɛi nii zeele woo ɠesui ɠɛni bu, é loni Moize ná-devei wu, ga Levi nuiti ta-ɠaaɓaai, Itamaal ná-totuɠɔlai zu, zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui. 22 Uli ná-doun zunui Ɓɛsaleyɛle, Ɠuul ná-dounloin, Zuda ná-bolodai zu, é naa kpein kɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni Moize ya. 23 Woɠoliyaɓe, naa ɠɛni polu, é ga Ayizamake ná-doun zunui, Dan ná-bolodai zu, nii é ɠɛni ga ɲɛɛliɠi nui, faa niinɛ laaɠula nui, ta seɠe zuʋu nui ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai.

24 Zanugi liegɔi nii é lɔɔni seizu ɲadegai ma wotiiti kpein su, é ɠɛni ga kilo waagila (1.000) kɛɠala, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi la. 25 Nuɓusɛiti ti ɠaaluni, naati ta-walii ɠɛni ga kilo waasaʋagɔ unnaani puunaanigɔ (3.440) ɠɛɠala, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi la. 26 Nu ɠilagilagi ɠɛni wali ɠaei ma ʋalisaamai veezu, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma wali ɠaei la. Zunu ɠilagilagi naa ɠɛɛni, niiti kpein ti ɠaaluni, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, naa ɠa é ɠɛni ga zunu waaundɔzita maazu saʋagɔ undɔɔlu puulɔɔlugɔ (603.550). 27 Walii kilo waasaʋagɔ unnaani puufelegɔ (3.420), naa ɠa gaawuunni, é ɠɛ ga seizu ɲadegai ma labuiti, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi ma labuiti. Dabuiti ti ɓɛtɛai ga walii nii, naati ti ɠɛni ga ungila (100). 28 Walii kilo ʋuufelegɔi (20) mɔtai zɔiti, naati ka é ti ɠaawuunni. É kalagiti ta sɛlɛ kɔluiti kpɛtɛni la tɔkpalaiti bɛ, ta é ti-ma zeigaiti pɛɛ la. 29 Kɔlu ɓɔigi é ɠɛni ga vebɛanii, é ɠɛni ga kilo waafelegɔ unnaanigɔ puufele maazu ɠila (2.421) kɛɠala. 30 Ti GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ ma labuiti kpɛtɛni ga naama ɠɔlu ɓɔigi, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ, ta ná-kɔlu vɛlɛai, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ná-sɔɔlaiti kpein, 31 ta koii ma zasai ma labuiti kpein, ta sasai laaʋɛ ma labuiti, ta seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo kɔluiti kpein, ta sasai zuzo kɔluiti.

39

Zalaɠa ɠula zeɠeiti kpɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 28:1-14)

1 Gezei niiti ti loai ga ma ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, naa ɠa ti kpɛtɛni ga zalaɠa ɠula wotii ɠɛ zeɠeiti ada ɲadegai ma vaa ma. Ti ti ɓɛtɛni ga zalaɠa ɠula zeɠe ɲadegaiti Aalɔn ʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

2 Ti zalaɠa ɠula zeɠei ɓɛtɛni ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ti suʋuni ga zanu galui. 3 Ti zanugi ma sɛpɛgiti sumaaleni, ti teʋeleʋe eɠɛ galui, ti gezei zuʋu ga zanu galui, geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. 4 Ti kpakiga zeɠeiti kpɛtɛni ba, ti zeini zalaɠa ɠula zeɠei ɠaaɓelasu felegɔiti da. 5 Ti zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi ɓɛtɛni ga ma zii nɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. É ɠɛni ga zanugi, ta geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ti ɠɛni ga ani ɠila ta zalaɠa ɠula zeɠei. 6 Ti kɔtu zɔngɔ ɓaa felegɔiti kpatani ti-lɔɔzuʋɛti ba, ti ga zanugi, kɔtui nii daaseigi ga wonikese, niiti Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti ti zɛʋɛni ti ma, eɠɛʋelei nu a ɗa kɔtui zaɠa la, eɠɛ zeeʋozɛba anii. 7 Ti ti ɠilini zalaɠa ɠula zeɠei ma ɓakiga zeɠe felegɔiti ba, ti ɠɛ ga Izilayɛle ná-doun zunuiti ta-ɠizɛsui, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Kakazu zeɠei ɓɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 28:15-30)

8 Ti kakazu zeɠei ɓɛtɛni ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. Ti suʋuni ga zanu galui, ga zalaɠa ɠula zeɠei ɠɛʋelei. 9 Kakazu zeɠei ʋɛɛni su fele, é ɠɛ ga seki naanigi. Sakpai ɠɛni ga zeelo gila, kogi ɠɛ ga zeelo gila. 10 Ti kɔtu zɔngɔ ɓaagiti ɲɛkpɛni ba, ma ɲɛkpɛ naanigɔi zu: ma ɲɛkpɛ mɔungi zu, saaledowane gila, topaze gila, ta emelɔde gila, 11 ma ɲɛkpɛi velesiɛi zu, gelenate gila, safiil gila, ta diama ɠila, 12 ma ɲɛkpɛi zaʋasiɛi zu, wɔpale gila, agate gila, ta ametisete gila, 13 ma ɲɛkpɛi naanisiɛi zu, kelizolite gila, wonikese gila, ta zasepe gila. Niima ɠɔtu zɔngɔ ɓaagiti ti ɓatani ti-lɔɔzuʋɛti ba, ti ga zanugi. 14 Ti Izilayɛle ná-doun zunuiti daaseigiti sɛʋɛni kɔtu puugɔ maazu felegɔiti (12) ma, eɠɛʋelei nu a ɗa kɔtui zaɠa la, eɠɛ zeeʋozɛba aniiti. Boloda puugɔ maazu felegɔiti (12) daaseigiti ti ɠɛni ti ma, kɔtu ɠila, gila daasei, kɔtu ɠila, gila daasei.

15 Ti zanu galu felegɔiti toni kakazu zeɠei ʋa, ti vɛlɛai ga zanu kitei. 16 Ti zanu dɔɔzuʋɛ felegɔiti kpɛtɛni ta zanu balaɠae felegɔiti. Ti balaɠae felegɔiti toni kakazu zeɠei woizu felegɔiti ba. 17 Ti zanu galu felegɔiti toni balaɠae felegɔiti ba, kakazu zeɠei woizu felegɔiti. 18 Ti zanu galu felegɔiti sokpaiti toni dɔɔzuʋɛti felegɔ ʋa, niiti ti ɠiliai zalaɠa ɠula zeɠei ma ɓakiga zeɠe felegɔiti ba, nii a kɛ kakazu zeɠei yɛ ʋelelaʋɛ. 19 Ti zanu balaɠae felegɔi ɓɛtɛni mɔnɔ, ti ti lo kakazu zeɠei woizu felegɔi zɔiti ba, koozu ʋelei, ná ʋɛɛzu zalaɠa ɠula zeɠei ma. 20 Ti zanu balaɠae felegɔ ɠili kpɛtɛni, ti ti lo zalaɠa ɠula zeɠei ma ɓakiga zeɠe felegɔiti ba, buuʋɛ, ʋelela ʋelei, ti-lodazuʋɛ ɠobaʋɛ, zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi maazu. 21 Ti kakazu zeɠei ná-balaɠaegiti gilini zalaɠa ɠula zeɠei ná-balaɠaegiti ba, ga galu ɓiinii, naa ɠa a kɛ kakazu zeɠei ɠɛ zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi maazu, ti yeeɠaa mina ɠwɛ ta zalaɠa ɠula zeɠei. É ɠɛɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Zalaɠa ɠula zeɠei zɔiti kpɛtɛ vai

(Ɛgezɔde 28:31-43)

22 Ti zalaɠa ɠula zeɠei ma lookɔba wolai ɓɛtɛni, fɛlɛai ɲɛgɛlɛin nɔ ga geze ɓiinii. 23 Tookɔba wolai naa ɠɔ teʋezuʋɛ ɠɛni saamaʋɛ, daaɠaleai é ɠaku ma ga seɠei taɠili, naa ɠa a kɛ é mina ʋali ga. 24 Gului nii daa ga gelenadegi, naama waai maaniinigi ɠa ti gilini tookɔba wolai laamaʋɛ, ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi kpaliai. 25 Ti zanu kitei ma lala koiti kpɛtɛni, ti ti ɠili gelenadegiti zɔɠɔzuʋɛti, é ɠaku tookɔba wolai laamaʋɛ, gelenadegiti zɔɠɔzuʋɛti, 26 tala ko ɠila, gelenade gila, tala ko ɠila, gelenade gila, é ɠaku tookɔba wolai laamaʋɛ ma, botii ma vaa zu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

27 Ti seɠewuzeɠeiti kpɛtɛni Aalɔn ta ná-doun zunuiti bɛ, ga geze ʋagɔi, 28 ta bɔɔlɔgiti ga geze ʋagɔi, ta ʋɛlɛ kpuɠagiti ga geze ʋagɔi kpaliai, 29 ta saamaɠiligiti ga geze ʋagɔi kpaliai, é ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, suʋuai. Ti naa pɛ kpɛtɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

30 Ti zanu kitei ma zɛʋɛ goi ɓɛtɛni masa bɔɔlɔ ɲadegai ʋa, ti sɛʋɛni ga: «Feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ». Sɛʋɛai eɠɛʋelei nu a ɗa zeeʋozɛba anii maazaɠa la. 31 Ti galu ɓiinii lo ba, nii a kɛ ti gili bɔɔlɔgi ʋa, maazuʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai
ma wotii ɓe fai

(Ɛgezɔde 35:10-19)

32 Ʋele ɠana seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma wotii kpein ge ɓeni la, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi. Izilayɛle nuiti ti naa kpein kɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni Moize ya, ti kɛɛni ɠana nɔ. 33 Ti ʋaani ga seɠe ʋɛlɛ ɲadegai Moize ʋɔ: ná-seɠe ʋɛlɛi, ta ná-sɔɔlaiti kpein, kalagiti, seɠe ʋɛlɛi zuzo guluiti, gulu zɔkpɔiti, tɔkpalaiti, ta dabuiti, 34 ta baala sinɛ ɠɔlɔi ma ʋɛɛmazeɠei toai ga ma ɓɔigi, ta ziɛ wu zua ɠɔlɔiti ma ʋɛɛmazeɠei, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi, 35 ta zeele woo ɠesui ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta dakulugi, 36 ta taɓalii, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta ɓuluiti ti veai GALA bɛ, 37 ta fitina zei anii é ga zanu kitei, ta ná-fitinaiti, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta gulɔi fitinai vaa zu, 38 ta zalaɠa ɠulazuʋɛ nii zanugi ziɛni maaʋɛ, ta siɛma wulɔ ɲadegai, ta ansansegi, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi é nu lɛɛzuʋɛ seɠe ʋɛlɛi wu, 39 ta zalaɠa ɠulazuʋɛ é ga kɔlu ɓɔigi, ta kɔlu vɛlɛai é ga kɔlu ɓɔigi, ta ná-gulu zɔkpɔiti, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta maagba aniɲakai ta ná-seiga anii, 40 ta koii ma zasai ma zeɠeiti, ta ma lɔkpalaiti, ta ma labuiti, ta sasai laaʋɛ ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi, ta ná-galuiti, ta ná-suzo kɔluiti, ta seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu wotiɠɛ zɔɔlaiti kpein, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi vaa zu, 41 ta zalaɠa ɠula zeɠeiti ada ɲadegai vaa ma, zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-seɠeiti, ta ná-doun zunuiti ta-zeɠeiti zalaɠa ɠulazuʋɛ ma wotiiti faa zu.

42 Izilayɛle nuiti ti naama wotiiti kpein kɛɛni, é zoloo ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. 43 Moize botii kpein fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛni. É kaani ga ti kɛɛʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni la. Názu ɠa Moize tuya looni la ti ʋɛ.

40

Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo fai
ta fee vai GALA bɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Alu mɔungi ma volo mɔungi, ɗa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi. 3 Ɗa zeele woo ɠesui zei bu, è maalɔɔɠu ga kwɛpele seɠezuɠoozagi. 4 Ɗa ʋa ga taɓalii, è ná-sɔɔlaiti sei ga. Ɗa ʋa ga fitina zei anii, è fitinaiti kɛʋele ɓɛtɛ. 5 Ɗa ansansegi ma zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋilɛ, nii zanugi ziɛni maaʋɛ, zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ. Ɗa kwɛpele seɠezuɠoozagi zɛlɛ nu lɛɛzuʋɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu. 6 Ɗa gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ʋilɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi. 7 Ɗa maagba aniɲakai zei GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ti yɔɠɔzuʋɛ, è ziɛi ʋu su. 8 Ɗa koii ma zasai lo, é maaɠooli ná pɛ, è kwɛpele seɠezuɠoozagi zɛlɛ sasai laaʋɛ.

9 «Ɗa siɛma wulɔ ɲadegai zeɠe, è ta ziɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma, ta nii kpein a ɠɛ ná, è ti ɲade, ta ná-aniɲakaiti kpein. Toɠa ɲade. 10 Ɗa gulɔ ɲadegai ziɛ gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ma, ta ná-sɔɔlaiti. Ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛ ve bɛ̀, naa ɠa a kɛ, zalaɠa ɠulazuʋɛ wola ɲade. 11 Ɗa gulɔ ɲadegai ziɛ maagba aniɲakai ma, é ʋɛɛ ná-seiga anii ʋa, è ɲade.

12 «Ɗa Aalɔn ta ná-doun zunuiti maaɓuɠa nu lɛɛzuʋɛ ʋa, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ, è ti maagba ga ziɛi. 13 Ɗa Aalɔn maaɠili ga zalaɠa ɠula zeɠeiti. Ɗa gulɔ ɲadegai ziɛ ma, è fe bɛ̀, é zalaɠa ɠula losuʋɛ ma wotii ɠɛ bɛ̀. 14 Ɗa ʋa ga ná-doun zunuiti, è seɠewuzeɠei loo ti ɠɔba. 15 Ɗa gulɔ ɲadegai ziɛ ti ma, eɠɛʋelei è gulɔi ziɛzu la ti-ɠɛɛ ma, naa ɠa a kɛ ti nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. Gulɔi a ziɛna ti ma, naa maaʋele ma, zalaɠa ɠula vai ma losuʋɛ ɠa ɠɛ ti ya, ti-mavofodaiti kpein su.»

16 Moize naa kpein kɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni zea. Zekana é kɛɛni la. 17 Konagi velesiɛi ma alu mɔungi ma volo mɔungi ɠa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai loni la. 18 Moize seɠe ʋɛlɛ ɲadegai loni, é ma labuiti kpɛtɛ, é suzo guluiti pilɛ, é gulu zɔkpɔiti dɔ ti zu, é tɔkpalaiti to. 19 É tandai zuvieni, é pɛɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma. É pɛɛmazeɠei ʋɛɛni maazu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea. 20 É zeele woo ɠokolo felegɔi zeɠeni, é ti la kesui zu. É gulu zɔkpɔiti dɔɔni kesui ma ʋalaiti su. É kesui lakulugi zeini kesui la. 21 É liini ga kesui seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu. É kwɛpele seɠezuɠoozagi zɛlɛni, nii a kɛ é zeele woo ɠesui maalɔɔɠu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea. 22 É taɓalii ʋilɛni GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, nu ɠɔʋɛzu ʋelei, kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠakalaʋɛ. 23 É ɓuluiti puuni ga ga pagɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

24 É fitina zei anii ʋilɛni GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, nu yeezazu ʋelei, taɓalii letemaʋɛ. 25 É ma vitinaiti kɛʋele ɓɛtɛni, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea. 26 É zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋilɛni, nii zanugi ziɛni maaʋɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠakalaʋɛ. 27 É ansansegiti galani ga, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

28 É kwɛpele seɠezuɠoozagi zɛlɛni nu lɛɛzuʋɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu. 29 É gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ʋilɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi. É gala zalaɠai ɠulani ná ta vebɛ zalaɠai, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

30 É maagba aniɲakai zeini GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ti yɔɠɔzuʋɛ. É ziɛi ʋuuni su maagba vaiti su. 31 Moize ta Aalɔnni, ta ná-doun zunuiti, ti ɠɔɠɔiti ta ti-yeeiti maagbani náʋɛ. 32 Ta la ɠɛna lɛa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ɓaa ti ʋa maaɓuɠa zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, ti ɠɛni ɓɔɠɔ maagbazu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

33 É koii ma zasai loni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ta zalaɠa ɠulazuʋɛ maaɠoolii zu, é kwɛpele seɠezuɠoozagi zɛlɛ sasai laaʋɛ. Zekana Moize ɓeni da ga botii ɠɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai

(Gaalu Sɛʋɛi 9:15-23)

34 Tonaɓiingi ʋɛɛni GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wuulaaveni. 35 Moize la mɔ ɠɛni zoosu é ʋa lɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, mazɔlɔɔ tonaɓiingi ɠɛni ʋɛɛni ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠɛni nɔ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai laavesu ɠɔ. 36 Siɛgi zu tonaɓiingi ɠɛni wuzeɠezu la, é zeɠe seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maazu, názu ɠa Izilayɛle nuiti ti ɓena siɛi wo da, ti zeɠe ti-ʋuuzuʋɛ. 37 Ni tonaɓiingi la dɛ wuzeɠeni maazu, ti la ɠɛni liizu, eyɛsu voloi a la wuzeɠena la. 38 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tonaɓiingi ɠɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maazu foloi, kɛlɛ kpidii, abui ɠɛni zosu tonaɓiingi zu, Izilayɛle nuiti kpein ti ɠɛni kaazu kpezekele. Zekana é ɠɛni ɠɛɛzu la ta-ziɛ yeeɠɛɠalai kpein su.

* 2:10 2:10 Moize: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «kula».

* 3:14 3:14 Nà ga naa, nii é ná: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Nà ga naa, nii gè le

† 3:15 3:15 Ɠɔoɠɔ GALAGI: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «Nà ga naa, nii é ná».

* 16:31 16:31 manegi: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «Leeni ɠa ga nii?» Wɛlɛ ʋɛ: 16:15.

Levi Nuiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

Levi Nuiti

Ta-Zɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɔgi niiti GALA ge ti veeni Izilayɛle nuiti zea ga Moize maaʋele, naati ka ti Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi zu. Tɔgi naati pilɛgɛ zalaɠaiti kula ʋelei ʋa, ta devei niiti ti logai GALA dɛbi ʋelei ʋa seɠe ʋɛlɛi ɲadegai wu. Levi nuiti ti ɠɛni ga bolodai Izilayɛle nuiti saama, nii GALA ge yiimazeɠeni la ga ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti, ti ɠaaɓa GALA sei ʋɛlɛi wu wotiiti ma. Faaɠwɛ nu wolai tanigaa ti laaʋɛ da ga GALA goo wo nui Moize ɠa é Minazeɠe Pɔlɔmai ma zɛʋɛ lɔɔlugɔ mɔungiti sɛʋɛa, Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi ta zɔiti (Zenɛze, Ɛgezɔde, naa ʋɛɛ Gaalu Sɛʋɛi ʋa ta Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi). Naa ɠulaʋɛ kɛlɛma sɛʋɛi nii ɓɔɠɔi zu, tɔɔzei Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi nii tɔɔzeiʋɛ ga é ɠɛ ma GALA ge niima wooiti boni Moize ma (1:1). Tanigaa ti ɠɛ sɛʋɛi nii ma ɓuɠaiti gaalɛɛni ba, ti ɠula sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu Ɓaɓilɔne, é zo kona unnaanigɔi ma, é li undɔzitai (400-600) ʋɔ pelei, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ, zalaɠai ma zii mɔinmɔin ma vaa wogɛ ná, niiti GALA ge ti-ma levei veeni zalaɠa ɠula nuiti zea ga ti ɗa ti ɠula. Zalaɠai naa tanigaa ti ɠɛni ga nuiti ta-ɠotoiti ma vaa. Zalaɠai taɠiligaa ta zoo ɠulazu ga nui ta yiima vaa, é zoloo nɛɛbɛi ma, é ma nu yiimaʋɛ, é lo GALA ba. Kɛlɛ naa pɛ su, nii é ɠɛni ga faa ɓiigi, naa ɠɛni ga zalaɠai maanɛɛni ga nu kula, kɛni é ɠɛ ga anii gola vizɔgai, nɛɛʋuzu nɔpɛ ge mina ɠɛ ba. Naa ɠa é ɠɛni GALA ná-ɲadedai lɛɛzu, é kole fo. Sɛʋɛi ɠaaɓelasuʋɛ ɠa naa lɛɛzu, ʋelei Izilayɛle nuiti ta zalaɠa ɠula nuiti ta la kɛɛ la, ti yɛ ɲadedai zu, ɓaa nii ta kɛɛ, ti ɲade. Sɛʋɛi nii ma woo ungi ɠa ga GALA ɲadegɛ, ta ni Izilayɛle nuiti ta ʋilɛna tɔgi niiti polu ti sɛʋɛi nii zu, ta zoo eteai ziɛzu GALA gaazu.

Unsosuʋɛ

1. Kalagiti é lo zalaɠai ma zii ɠilagilagiti kula ʋelei ʋa (1:1—7:38).

2. Zeelobai wo pelei ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti ga ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti (8:1—10:20).

3. Deveiti ti logai daamiani ɲadegaiti ba, ta niiti ti la ɲadeni, naa ʋɛɛ seeɓɛiti ba (11:1—16:34).

4. Deve ɠiligaa é lo ɠɔnɔ faiti ba, fɛti vaiti, ta nu luʋa ʋele ʋagɔi, naa ʋɛɛ dooɠo konagiti ba (17:1—27:34).

Tɔgiti É Ʋilɛ Zalaɠaiti Ba

1

(1:1—7:38)

Gala zalaɠai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI Moize lolini, é ɓɔɛ pɔ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu nui ta vebɛanii veezu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, toɠa seɠe toganii ma wolaiti ɓaa ma goiti saama. 3 Ni ná-vebɛanii ɠa ga togani wolai, é ga gala zalaɠai, toɠa ma zinɛi ta ve, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ba. Toɠa kula GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI daazo. 4 Toɠa yeeʋɛɛ gala zalaɠa loganii unmaʋɛ, naa ɠa nɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga é ɠɛ tɔun bɛ ga koto gba vai. 5 Toɠa nikɛ zinɛi ɠɔdaaleʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Zalaɠa ɠula nuiti, Aalɔn ná-doun zunuiti, ta ma ɲamai lɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ti pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo, é GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 6 Toɠa gala zalaɠa loganii ɠɔlɔɔ, é teʋeleʋe, é kpulukpulu. 7 Zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunuiti ta abui la zalaɠa ɠulazuʋɛ, ti koʋii ʋu abui ɠa. 8 Zalaɠa ɠula nuiti, Aalɔn ná-doun zunuiti, ta ma ɓulukpulugiti, ta ma ungi, ta ma wulɔiti da koʋii maazu, zalaɠa ɠulazuʋɛ abui ɠa. 9 Toɠa koozu zɔɔlaiti ta kɔɠɔiti gba ga ziɛi. Zalaɠa ɠula nui ɠa ti kpein gala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Gala zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

10 «Ni ná-vebɛanii a ɠɛna ga gala zalaɠai, é ga togani goi, baala ziʋoiti ɓaa boli yiʋoiti, toɠa ma zinɛi ɠula ga zalaɠai, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ba. 11 Toɠa kɔdaaleʋe zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔʋɛzuʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Zalaɠa ɠula nuiti, Aalɔn ná-doun zunuiti, ta ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 12 Toɠa teʋeleʋe, é kpulukpulu, ta ma ungi, ta ma wulɔi. Zalaɠa ɠula nui ɠa ti la koʋii maazu, puai abui ɠa, zalaɠa ɠulazuʋɛ. 13 Toɠa koozu zɔɔlaiti, ta ma ɠɔɠɔiti gba ga ziɛi. Zalaɠa ɠula nui ɠa ti kpein kula ga zalaɠai, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ. Gala zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

14 «Ni ná-vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, a ɠɛna ga gala zalaɠai, é ga wɔnii, toɠa ʋa ga kpumagoi ɓaa poopo kpokpagi. 15 Zalaɠa ɠula nui ɠa ʋa ga wɔnii zalaɠa ɠulazuʋɛ. Toɠa nɔungi volo ba, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ. Toɠa ma ɲamai leda zalaɠa ɠulazuʋɛ laamaʋɛ. 16 Toɠa ma ɠɔzɔgi ta su aniiti kula su, é ti ʋili ya zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, zuʋu ʋilisuʋɛ. 17 Toɠa wɔni laaʋali koʋegiti zɔɠɔzuʋɛ, kɛlɛ é mina teʋe su. Zalaɠa ɠula nui ɠa wɔni ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ, koʋii maazu, puai abui ɠa. Gala zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

2

Vebɛ zalaɠai

1 «Siɛgi zu nui ta vebɛ zalaɠa veezu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ná-vebɛanii ɠa ɠɛ ga ani vukɔ ʋagɔi. Toɠa gulɔi ʋu ma, é ansansegi ɓɔ ba. 2 Toɠa ʋaa la zalaɠa ɠula nuiti pɔ, Aalɔn ná-doun zunuiti. Zalaɠa ɠula nui ɠa zeeɲɛ gila seɠe ani vukɔi zu, nii gulɔi ʋuai ma, é ɓɔ ansansegi kpein ba, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ ga ɠizɛsui. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 3 Nii é yɛsu vebɛ zalaɠai ʋolu, naa ɠa ɠɛ ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti tɔnɔ. Toɠa ga anii ɲadega wola zalaɠa aniiti saama, ti ɠalazu abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

4 «Ni vebɛ zalaɠa ʋe, nii é mɔsu sulugi zu, é ɠɛ ga ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgiti lɛʋɛ la su, é kpɛtɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, ɓaa ɓulu lɛɛvɛiti lɛʋɛ la su, gulɔi ʋuai ma.

5 «Ni vebɛ zalaɠa ʋe, nii é ɠeesu kɔlui maazu, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi lɛʋɛ la su, gaayɔgai ga gulɔi. 6 Toɠa ɠaleɠale, é ɓulukpulu, gulɔi ʋu maazu. Toɠa ga vebɛ zalaɠai.

7 «Ni vebɛ zalaɠa ʋe, nii é ɠeesu kɔlu liɠii ma, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi.

8 «Ta ʋa ga vebɛ zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, nii kpɛtɛai ga naama aniiti. Toɠa ve zalaɠa ɠula nui ya, é ʋaa la zalaɠa ɠulazuʋɛ. 9 Nii maanɛai, é ɠula ga ɠizɛsui, zalaɠa ɠula nui naa zeɠe ba, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 10 Nii é yɛsu vebɛ zalaɠai ʋolu, naa ɠa ɠɛ ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti tɔnɔ. Toɠa ga anii ɲadega wola zalaɠa aniiti saama, ti ɠalazu abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

11 «Vebɛ zalaɠai tanɔpɛ wo ɠɛɛzu feezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta la ɓɛtɛa ga lɛʋɛi, mazɔlɔɔ wo la ani nɔpɛ gala, nii lɛʋɛi a ɠɛ su, ɓaa kɔin gulɔi, vebɛaniiti saama, ti ɠalazu abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 12 Wa zoo wo ta ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti ma vebɛanii, kɛlɛ é mina ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ, eɠɛ vebɛanii makugi nɛai.

13 «Wa kpoloi ʋu wa-vebɛ zalaɠaiti kpein ba. Kpoloi mina ʋala wa-vebɛ zalaɠai zu, wa-ƓALAGI ná-minazeɠegi ma ʋoogi ʋe. Kɛni kpoloi ʋu wa-vebɛaniiti kpein ba.

14 «Ni wa zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti ma vebɛ zalaɠai veena Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa ani ɠɔpɔ niinɛiti gee dɛ, naa ʋolu wo ti wolowolo, ma vukɔi ɠula. 15 Wa gulɔi ʋu ma, ta ansansegi. Vebɛ zalaɠai ʋe. 16 Zalaɠa ɠula nui ɠa ma vukɔi ɠilazuʋɛ ɠala, ta gulɔi, é ʋɛɛ ansansegi kpein ba, é ɠɛ ga ɠizɛsui. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

3

Ziilɛi zalaɠai

1 «Ni nui ta ná-vebɛanii a ɠɛna ga ziilɛi zalaɠai, ni toɠa ga togani wolai, toɠa ma zinɛi ɓaa ma zaai ɠula, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 2 Toɠa yeeʋɛɛ zalaɠa loganii unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Zalaɠa ɠula nuiti, Aalɔn ná-doun zunuiti, ta ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 3 Naama yiilɛi zalaɠai zu, nii a kula ba ga zalaɠai, é ɠalazu abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa é ga: ma wulɔi felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta nii kpein giliai ba, 4 ta ma lɔɠɔ felegɔiti, ta ma wulɔi felevelegai ti ma, é ʋɛɛzu ma zaamalɔkaeiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, a kula ma lɔɠɔiti kobaʋɛ. 5 Aalɔn ná-doun zunuiti ta naa ʋɛɛ gala zalaɠai ʋa, nii a ɠɛ koʋii maazu, ti gala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

6 «Ni toɠa ziilɛi zalaɠai ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga togani goi ta, toɠa ma zinɛi ɓaa ma zaai ɠula, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ba. 7 Ni baala ziʋoi ɠa a kula ga zalaɠai, toɠa ʋaa la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 8 Toɠa yeeʋɛɛ zalaɠa loganii unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Aalɔn ná-doun zunuiti ta ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 9 Naama yiilɛi zalaɠai zu, nii a kula ba ga zalaɠai, é ɠalazu abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa é ga: ma wulɔi, ta wɔɔngi kpein, a kula saamalɔkaei ʋa, ta ma wulɔi felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta nii kpein giliai ba, 10 ta ma lɔɠɔ felegɔiti, ta ma wulɔi felevelegai ti ma, é ʋɛɛzu ma zaamalɔkaeiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, a kula ma lɔɠɔiti kobaʋɛ. 11 Zalaɠa ɠula nui ɠa naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Daamiani zalaɠai ʋe, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

12 «Ni ná-vebɛanii a ɠɛna ga bolii, toɠa kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 13 Toɠa yeeʋɛɛ zalaɠa loganii unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Aalɔn ná-doun zunuiti ta ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 14 Nii a kula ba ga zalaɠai, é ɠalazu abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naa ɠa é ga: ma wulɔi felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta nii kpein giliai ba, 15 ta ma lɔɠɔ felegɔiti, ta ma wulɔi felevelegai ti ma, é ʋɛɛzu ma zaamalɔkaeiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, a kula ma lɔɠɔiti kobaʋɛ. 16 Zalaɠa ɠula nui ɠa naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Daamiani zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai. Ma wulɔi kpein ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi.

17 «Nii ɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi wo-mavofodaiti kpein bɛ, ʋɛ nɔpɛ wa zei ná: Wo la sua wulɔi ta ɲamai mia pɛ.»

4

Koto gba zalaɠai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu nui ta kotoi ɠɛɛzu la, é la kɛɛni ga gaaɠilimai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ta laalɔɠɔma, é fai ta ɠɛ, nii maa la nɛɛni ga é ʋa ɠɛ, 3 ni zalaɠa ɠula nui ʋe, gulɔ ɲadegai ziaai ma, é nuɓusɛiti kɛ ga sɔba nu, ná-kotoi é kɛai naa maaʋele ma, toɠa nikɛ zinɛ ɓokpagi ɠula ga zalaɠai, nii nɛɛʋuzu la ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛ ga koto gba zalaɠai. 4 Toɠa ʋa ga nikɛ zinɛi GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é yeeʋɛɛ nikɛ zinɛi unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 5 Zalaɠa ɠula nui gulɔi ziaai ma, naa ɠa nikɛ zinɛi ma ɲamai ta zeɠe, é lii la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, 6 toɠa yeeɓeɠai lɔ ɲamai wu, é ɲamai vaza daa ɠɛ lɔfela, seizu ɲadegai ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi letemaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 7 Zalaɠa ɠula nui ɠa ɲamai ta ziɛ ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti ma, nii é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. Toɠa nikɛ zinɛi ma ɲamai mɔtai ʋu ya gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ, nii é GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 8 Toɠa koto gba nikɛ zinɛi ma wulɔi kpein kula: ma wulɔi felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta nii kpein giliai ba, 9 ta ma lɔɠɔ felegɔiti, ta ma wulɔi felevelegai ti ma, é ʋɛɛzu ma zaamalɔkaeiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, a kula ma lɔɠɔiti kobaʋɛ. 10 Zalaɠa ɠula nui ɠa tobazuʋɛ naati kula, eɠɛʋelei ti ɠulazu la ziilɛi zalaɠa nikɛ zinɛi ʋa, é ti ɠala, gala zalaɠaiti kulazuʋɛ. 11 Kɛlɛ nikɛ zinɛi ma ɠɔlɔi, ta ma zuai kpein, é ʋɛɛ nɔungi ʋa, ta kɔɠɔiti, ta ma ɠoozu zɔɔlaiti, ta ma ɓooiti, 12 woo zuɓuɠa su, nii kpein zɛgai ʋoluzu nikɛ zinɛi ʋa, toɠa li ga naa ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ada ɲadegai ta, zuʋu ʋilisuʋɛ, é gala abui ɠa, koʋii maazu. Toɠa gala zuʋu ʋilisuʋɛ.

13 «Ni Izilayɛle ʋɛbɛi kpein ka é kotoi ɠɛa, ti la gaaɠilini ma, ti la suɠwɛɛni, ti naa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi taɠila daalɔɠɔma, fai nii ti maa la nɛɛni ga ti ʋa kɛ ɲɛgɛlɛin, ti ɓɔɠɔ ɠɛ ɠana ga sɔba nu, 14 kotoi ti kɛai, naa a ɠulana kɛlɛ zu, bɛbɛi ɠa nikɛ zinɛ ɓokpa gila kula ga koto gba zalaɠai, ta ʋaa la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 15 Izilayɛle ɠɛwolaiti ta yeeʋɛɛ nikɛ zinɛi unmaʋɛ, ti kɔdaaleʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 16 Zalaɠa ɠula nui nii gulɔi ziaai ma, naa ɠa li ga nikɛ zinɛi ma ɲamai ta GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, 17 toɠa yeeɓeɠai lɔ ɲamai wu, é faza, ná zeizu ɠɛ lɔfela Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, kwɛpele seɠezuɠoozagi letemaʋɛ. 18 Toɠa ɲamai ta ziɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti su, nii é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ta toɠa ɲamai mɔtai ʋu ya gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ, nii é GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 19 Toɠa nikɛ zinɛi ma wulɔi kpein kula, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ. 20 Toɠa nikɛ zinɛi naa ɠɛ, eɠɛʋelei nɔ koto gba nikɛ zinɛi ɠɛɛzu la. Toɠa kɛ ɠana nɔ. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la ti ʋɛ, suvaa ɠa yɛ ti ʋɛ. 21 Toɠa li ga nikɛ zinɛi ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, é gala, eɠɛʋelei é nikɛ zinɛ mɔungi ɠalani la. Koto gba zalaɠai ɠana bɛbɛi ná-faa zu.

22 «Siɛgi zu kundiɠii ta a kotoi ɠɛɛna la, é la gaaɠilini ma, é kɛ ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ta laalɔɠɔma, é fai ta ɠɛ, nii maa la nɛɛni ga é ʋa ɠɛ, é ɓɔɠɔ ɠɛ ɠana ga sɔba nu, 23 a ná-kotoi ɠwɛɛna, nii é kɛai, toɠa boli zinɛi ɠula ga zalaɠai, nii nɛɛʋuzu la ba. 24 Toɠa yeeʋɛɛ boli zinɛi unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe, gala zalaɠa loganiiti kɔdaaleʋezuʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Koto gba zalaɠai ʋe. 25 Zalaɠa ɠula nui ɠa koto gba zalaɠai ma ɲamai ta zeɠe ga yeeɓeɠai, é ta ziɛ gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ma minɛiti ma, toɠa ɲamai mɔtai ʋu ya gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ. 26 Toɠa ma wulɔi kpein gala zalaɠa ɠulazuʋɛ, eɠɛʋelei ziilɛi zalaɠai ma wulɔi la. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la kundiɠii naa ʋɛ, ná-kotoi vaa zu, suvaa ɠa yɛ bɛ.

27 «Ni nui ta ʋe, nuɓusɛiti saama, é kotoi ɠɛai, é la gaaɠilini ma, é naa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti ta laalɔɠɔma, é fai ta ɠɛ, nii maa la nɛɛni ga é ʋa ɠɛ ɲɛgɛlɛin, é ɓɔɠɔ ɠɛ ga sɔba nu ɠana, 28 a ná-kotoi ɠwɛɛna, é kɛai, toɠa boli zaai ɠula ga zalaɠai, nii nɛɛʋuzu la ba, kotoi vaa zu nii é kɛai. 29 Toɠa yeeʋɛɛ koto gba loganii unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe, gala zalaɠa loganiiti kɔdaaleʋezuʋɛ. 30 Zalaɠa ɠula nui ɠa suai ma ɲamai ta zeɠe ga yeeɓeɠai, é ta ziɛ gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ma minɛiti ma, é ɲamai mɔtai ʋu ya zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ. 31 Toɠa ma wulɔi kpein kula, eɠɛʋelei ziilɛi zalaɠai ma wulɔi ɠulazu la, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la bɛ, suvaa ɠa yɛ bɛ.

32 «Ni sɔba nui a ʋaana ga baalagi ga koto gba zalaɠai, toɠa ɠɛ ga ma zaai, nii nɛɛʋuzu la ba. 33 Toɠa yeeʋɛɛ koto gba zalaɠa loganii unmaʋɛ, é kɔdaaleʋe, gala zalaɠa loganiiti kɔdaaleʋezuʋɛ. 34 Zalaɠa ɠula nui ɠa suai ma ɲamai ta zeɠe ga yeeɓeɠai, é ta ziɛ gala zalaɠaiti kulazuʋɛ ma minɛiti ma, é ɲamai mɔtai ʋu ya zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ. 35 Zalaɠa ɠula nui ɠa ma wulɔi kpein kula, eɠɛʋelei ziilɛi zalaɠa ʋaala gulɔi ɠulazu la, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ, naa ʋɛɛ gala zalaɠai zɔiti ba, ti ɠalazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la zunui naa ʋɛ, ná-kotoi vaa zu é kɛai, suvaa ɠa yɛ bɛ.

5

Kotoi niiti ti zuvaayɛsu
ga koto gba zalaɠai

1 «Ni nui ta a faa ɠaana, ɓaa é faa mɛni, naa ʋolu é toligi mɛni ga zeeleiti ti ʋa, kɛlɛ é la kɛɛni, nii é kwɛɛ, é ʋa naama zeele wooi wo, ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma.

2 «Siɛgi zu nui ta vɔɔɠuzu la kɔzɔba anii ta ʋa, é la suɠwɛɛ, kɔzɔba zuai ta ma ʋoomai, é ɠɛni ga dɔɓɔ zua, ɓaa toganii ta, ɓaa kpokpo ganii, tɔ ɓɔɠɔi ɠa ɠɔzɔ, é ɠɛ ga sɔba nu.

3 «Ni a vɔɔɠuna nui ta ma zii nɔpɛ ba, kɔzɔai, nii a zoo tɔ ɓalaa kɔzɔzu, a suɠwɛɛna nɔ feya, toɠa ɠɛ ga sɔba nu názu.

4 «Ni nui ta a ɓɔɛna soleyai zu, é ɠona ga toɠa faa ɲɔu ɠɛɛzu ɓaa faa ʋagɔi, é la ɠidaani bu, a suɠwɛɛna nɔ feya, toɠa ɠɛ ga sɔba nu názu.

5 «Deɠɛmu, zɔi é ɠɛɛzu ga sɔba nu niima vaiti gila su, toɠa laa zɔ ga ga ná-kotoi. 6 Naa ʋoluma ná-kotoi vaa zu é kɛai, toɠa ʋa ga baala saa ɠila ɓaa boli zaa ɠila, é ɠɛ ga koto gba zalaɠai, faazuɓɛtɛ vai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI letema. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la bɛ, ná-kotoi vaa zu.

Bala nuiti ta-zalaɠai

7 «Ni ani la nu ya, a baala saai zɔlɔɔ da, ɓaa boli zaai, ná-kotoi vaa zu é kɛai, toɠa ʋa ga kpumago felegɔ, ɓaa poopo kpokpa felegɔ, faazuɓɛtɛ vai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI letema. Gilagi ɠɛ ga koto gba zalaɠai, zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai. 8 Toɠa ʋa ga tiye zalaɠa ɠula nui ʋɔ, naa ɠa naa ɠula ga zalaɠai mɔunpa, nii maanɛai é ɠɛ ga koto gba zalaɠai. Zalaɠa ɠula nui ɠa kɔgi ʋee ga, kɛlɛ é mina nɔungi ɠula ga. 9 Toɠa ma ɲamai ta vaza zalaɠa ɠulazuʋɛ laamaʋɛ, é ɲamai mɔtai leda zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ. Koto gba zalaɠai ʋe. 10 Toɠa zɔɔma wɔni ɠɛ ga gala zalaɠai, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la zunui naa ʋɛ, ná-kotoi vaa zu é kɛai, suvaa ɠa yɛ bɛ.

11 «Ni ani la nu ya, nii a kpumago felegɔ zɔlɔɔ da, ɓaa poopo kpokpa felegɔ, toɠa ʋa ga vebɛanii ná-kotoi ma vaa zu, ga kilo saʋagɔ ɓulu vukɔ ʋagɔi zu. É mina gulɔ ʋu ma ɲɛgɛlɛin, ta é mina ansanse pɛɛ ba ɓalaa, mazɔlɔɔ toɠa ga koto gba zalaɠai. 12 Toɠa ʋaa la zalaɠa ɠula nui ʋɔ. Zalaɠa ɠula nui ɠa zeeɲɛ gila seɠe ga ɠizɛsui, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ, naa ʋɛɛ zalaɠai zɔiti ba, ti ɠalazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Koto gba zalaɠai ʋe. 13 Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la zunui naa ʋɛ, ná-kotoi vaa zu é kɛai, é lo naama vaiti taɠila ba, suvaa ɠa yɛ bɛ. Nii a yɛ ʋoluzu, naa ɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, eɠɛʋelei a ɗa ɠɛ la ga vebɛ zalaɠai.»

Faazuɓɛtɛ zalaɠai

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 15 «Siɛgi zu nui ta ɠɛɛzu la ga ladalala nu, é kotoi ɠɛ, é la gaaɠilini ma, é makɛ aniiti ba ɓɔɠɔ ʋɛ, niiti ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, toɠa baala sinɛi zeɠe, nii nɛɛʋuzu la ba, é kula ga faazuɓɛtɛ zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ná-kotoi vaa zu, eɠɛʋelei sɔngɔi la, é lo seizu ɲadegai ma wali vaiti kɛʋelei ʋa. Faazuɓɛtɛ zalaɠai ʋe. 16 Toɠa fe zalaɠa ɠula nui ya, é pɛɛ anii ná zeizu lɔɔlugɔi ɠilazuʋɛ ʋa, nii feai GALA bɛ. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la bɛ ga baala sinɛi, nii kulaai ga faazuɓɛtɛ zalaɠai, suvaa ɠa yɛ bɛ.

17 «Ni nui ta a koto ɠɛɛna, é la suɠwɛɛ, é naa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei gila daalɔɠɔma, fai niiti maa la nɛɛni, ti ʋa ɠɛ ɲɛgɛlɛin, toɠa ɓɔɠɔ ɠɛ ga sɔba nu, ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma. 18 Toɠa ʋa ga baala sinɛi, nii nɛɛʋuzu la ba, é fe zalaɠa ɠula nu ya, ga faazuɓɛtɛ zalaɠai, é seɠe togani ɓulugi zaama, eɠɛʋelei sɔngɔi la. Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la bɛ, ná-kotoi vaa zu é kɛai, é la suɠwɛɛ, suvaa ɠa yɛ bɛ. 19 Faazuɓɛtɛ zalaɠai ʋe, zunui naa ɓɔɠɔ ɠɛɛni ɠiteɠite su ga sɔba nu Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu.»

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 21 «Siɛgi zu nui ta koto ɠɛɛzu la, é ɠɛ ga ladalala nu Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu, é zɛɛi wo seiɲɔɠɔi ma, kaliva ma vaa zu, anii é kalivaai ma ga é makɛ, anii unmaai, ɓaa ta ɠulaai su ga yaavai, 22 ɓaa é laamaɓa ga tooya anii ɠaa vai, ɓaa é zɛɛ ɠonai wo, é lo kotoi tanɔpɛ ba, nuɓusɛi a zoo kɛɛzu, 23 siɛgi zu a kotoi ɠɛɛna la ɠana, é ɓɔɠɔ ɠɛ ga sɔba nu, anii nii é unma, ɓaa é ta ɠula su ga yaavai, toɠa naa ʋotogi ve, ɓaa anii é ɠalivaani ma, ɓaa anii toai ya, é ka, 24 ɓaa anii-yo-anii nii é zɛɛ ɠonai wosu, é lo ba. Toɠa gaavɔnigai ve, é seizu lɔɔlusiɛi ɠilazuʋɛ ɠila pɛɛ ba, é teʋe anii kɛɛ nui ʋɔ, naama voloi nɔ ma, yeei é ná-faa zuɓɛtɛ zalaɠai ɠulazu la. 25 Toɠa ʋa zalaɠa ɠula nui ʋɔ ga ná-faa zuɓɛtɛ zalaɠai, ná-kotoi vaa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ga baala sinɛi nii nɛɛʋuzu la ba, é ɠula togani ɓulugi zu, eɠɛʋelei sɔngɔi la. 26 Zekana zalaɠa ɠula nui a koto gba vai ɠɛ la bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, suvaa ɠa yɛ bɛ, é ɠɛni ga faaɠaazagi ma zii nɔpɛ, é ɓɔɠɔ ɠɛai su ga sɔba nu.»

6

Gala zalaɠaiti
ta vebɛaniiti ma lɔgiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Niima levei ve Aalɔn ta ná-doun zunuiti zea, è ɠɛ ti ma: Gala zalaɠai ma lɔgi ɠaa: Gala zalaɠai ɠa yɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma lutui zu, kpidii ɲɛgɛlɛin eyɛsu sobui, zalaɠa ɠulazuʋɛ ma abui ɠa yɛ sosu. 3 Sobui, zalaɠa ɠula nui ɠa ná-seɠei loo ɠɔba, é ʋɛlɛ kpuɠagi lɛ ɓɔɠɔ ma, niiti ti ga gezei. Toɠa zuʋui ɠula, nii abui kulaai gala zalaɠai ɠalazuʋɛ, toɠa sei zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠoba. 4 Naa ʋoluma toɠa ná-seɠeiti pu, é taɠiligaa loo, ga é li ga zuʋui ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ada ɲadegai ta zu. 5 Abui ɠa yɛ sosu zalaɠa ɠulazuʋɛ, é mina za ɲɛgɛlɛin. Sobu-o-sobu, zalaɠa ɠula nui ɠa abui lo koʋii ʋa, é gala zalaɠai ɓɛtɛ, é ziilɛi zalaɠaiti ma wulɔi ɠala. 6 Abui ɠa yɛ sosu ɠɔ zalaɠa ɠulazuʋɛ, é mina za.

7 «Vebɛ zalaɠai ma lɔgi ɠaa: Aalɔn ná-doun zunuiti ta kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ. 8 Zalaɠa ɠula nui ɠa zeeɲɛ gila seɠe ani vukɔi zu, nii gulɔi ʋuai ma, é pɛɛ ansansegi kpein ba. Toɠa naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ ga ɠizɛsui, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 9 Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta vebɛanii mɔtai mi. Ta mi ada ɲadegai ta, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, kɛlɛ lɛʋɛ mina ɠɛ ba. 10 Nu mina lɛʋɛ ʋu ma, é ʋa mɔ da. Tɔnɔi ɠana gè feai ti ʋɛ nà-vebɛaniiti su, ti ɠalazu abui ɠa. Ani ʋe gola ɲadegai, eɠɛ koto gba zalaɠai ɓaa faazuɓɛtɛ zalaɠai. 11 Zunui kpein ka ta mi, Aalɔn ná-doun zunuiti saama. Tɔgi ɠana wo-mavofodaiti kpein bɛ eyɛsu ɠɔ, é lo vebɛaniiti ba, ti ɠalazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Nu-o-nu a vɔɔɠu ba, naa ɠa ɲade.»

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 13 «Wɛlɛ vebɛanii ʋa, Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, foloi ta gulɔ ɲadegai ziɛna la ti ma: kilo saʋagɔ ɓulu vukɔ ʋagɔi zu, gilazuʋɛ sobui, gilazuʋɛ kpɔkɔi, eɠɛ folo-o-folo vebɛ zalaɠai. 14 Ɓulu vukɔi ɠa ɠaayɔ ga gulɔi, é la gee kɔlui maazu. Ɗa geegai ta teʋeleʋeai ɠula ga vebɛ zalaɠai, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 15 Zalaɠa ɠula nui niigi, Aalɔn ná-doun zunuiti saama, gulɔ ɲadegai a ziɛ ma ga é zei potogi zu, naa ɓalaa ɠa vebɛanii naa ɠula. Ɠɔoɠɔ tɔgi ʋe. Toɠa ɠala ɲɛgɛlɛin Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 16 Zalaɠa ɠula nui ná-vebɛ zalaɠai kpein ka ɠala ɲɛgɛlɛin, tanɔpɛ ge la mia.»

Koto gba zalaɠai

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 18 «Ɓɔɛ Aalɔn ʋɔ ta ná-doun zunuiti, è ɠɛ ti ma: Koto gba zalaɠai ma lɔgi ʋɛtɛ. Adaʋɛ gala zalaɠai ɠɔdaaleʋezu ná, miná ɠa koto gba zalaɠa zuai ɠɔdaaleʋezu ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ani ʋe gola ɲadegai. 19 Zalaɠa ɠula nui é koto gba zalaɠai ɠulazu, naa ɠa mi. Toɠa mi ada ɲadegai ta, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 20 Nu-o-nu a vɔɔɠu ma zuai ʋa, naa ɠa ɲade. Ni ma ɲamai a vazana seɠe ma, ʋɛ fazagai ná ma, miná ɠa gba ada ɲadegai ta. 21 Pɔlɔ liɠii a ɠili su, naa ɠa wolo. Ni kɔlu ɓɔi diɠii ɠa a ɠili su, su ɠa ɓale, é gba ziɛi wu. 22 Zunui kpein é ga zalaɠa ɠula nui, naa pɛ ka ta mi. Ani ʋe gola ɲadegai. 23 Kɛlɛ nu la zalaɠa zua nɔpɛ mia, nii ma ɲamai a ʋa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ga koto gba vai ʋa ɠɛ ada ɲadegai. Ma zuai ɠa ɠala.

7

Faazuɓɛtɛ zalaɠai

1 «Wɛlɛ faazuɓɛtɛ zalaɠa lɔgi ʋa: Ani ʋe gola ɲadegai. 2 Adaʋɛ ti gala zalaɠai ɠɔdaaleʋezu ná, miná ɠa faazuɓɛtɛ zalaɠa zuai ɠɔdaaleʋezu ná. Ma ɲamai ɠa ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 3 Ta ma wulɔi kpein kula: ma wɔɔngi, ta ma wulɔi felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, 4 ta ma lɔɠɔ felegɔiti, ta ma wulɔi felevelegai ti ma, é ʋɛɛzu ma zaamalɔkaeiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, a kula ma lɔɠɔiti kobaʋɛ. 5 Zalaɠa ɠula nui ɠa naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Faazuɓɛtɛ zalaɠai ʋe, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 6 Zunuiti kpein ti wo zaama ga zalaɠa ɠula nuiti, naati ta ta mi, é mi ada ɲadegai ta. Ani ʋe gola ɲadegai.

7 «Toɠa ɠɛ ɠana faazuɓɛtɛ zalaɠai vaa zu, eɠɛʋelei nɔ é la koto gba zalaɠai vaa zu. Tɔgi naa ɠa ga faa ɠila nɔ zalaɠa felegɔi naati faa zu, ma zuai ɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, nii é kotoi gbazu. 8 Zalaɠa ɠula nui é ʋaazu gala zalaɠai ɠulazu, nui ta ʋɛ, nɔnɔi ɠa ɠɛ ga gala zalaɠai ma ɠɔlɔgi, nii é kulaai ga zalaɠai. 9 Vebɛ zalaɠai kpein mɔgai sulugi zu, ɓaa anii ɠee kɔlu liɠii ma, ɓaa anii ɠee kɔlui maazu, naa ɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, nii é kulaai. 10 Vebɛ zalaɠai kpein gaayɔgai ga gulɔi, ɓaa ma vɔɔi, naa ɠa ɠɛ ga Aalɔn ná-doun zunuiti kpein tɔnɔ, ti ɠilagilagi pɛ.

Ziilɛi zalaɠai

11 «Ziilɛi zalaɠai ma lɔgi ʋɛtɛ, nii nu a kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: 12 Ni nui ta a ziilɛi zalaɠai ɠulana ga mama fee zalaɠai, toɠa kula ga ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgiti lɛʋɛ la su, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋɛɛ ɓulu lɛɛvɛi ʋa, nii lɛʋɛ la su, gulɔi ʋuai ma, ta ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgiti, kpɛtɛai ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi. 13 Toɠa ɓului ɠula ɓalaa, nii lɛʋɛi su, é pɛɛ ná-ziilɛi zalaɠai ʋa, mama fee vai zu. 14 Vebɛani ɠilagilagi tago ɠa ɠula ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Naa ʋolu ta ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, nii é ziilɛi zalaɠai ma ɲamai ʋiligai. 15 Ziilɛi zalaɠa zuai ɠa mi, naama voloi nɔ é ɠulazu la mama fee vai zu. Nu mina tanɔpɛ zɛ sobu ʋa zeeli.

16 «Ni nui ta a zalaɠa ɠulana minazeɠe daazeeli vaa zu, ɓaa vebɛanii vaa zu é daai ɠisu, ma zuai ɠa mi, naama voloi nɔ é kulazu la, nii a yɛ ʋoluzu, naa ɠa mi poluma zobui. 17 Nii é yɛsu ga zalaɠa zuai mɔtai foloi zaʋasiɛi, naa ɠa ɠala. 18 Ni nu a naama yiilɛi zalaɠa zuai ta miina foloi zaʋasiɛi, zalaɠai laa la mɔ zoga, é la faa ʋaa naa ma, nii é kula. Toɠa ɠɛ ga anii kɔzɔai, nu-o-nu a ta miina, ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma.

19 «Ma zuai fɔɔɠuai kɔzɔba anii ta ʋa, nu mina naa mi ɲɛgɛlɛin. Ma zuai ɠa ɠala.

«Nui niiti kpein ti la ɠɔzɔni tɔgi letemazu, naati ta zoo ti ziilɛi zalaɠa zuai ta mi. 20 Kɛlɛ nui nii kɔzɔai tɔgi letemazu, naa a ziilɛi zalaɠa zuai ta miina, é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, naama nui ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba. 21 Zɔi a vɔɔɠuna anii ta ʋa, nii kɔzɔai, nuɓusɛi kɔzɔai, ɓaa suai kɔzɔai, ɓaa ani nɔpɛ é ga kɔzɔba anii, é ziilɛi zalaɠa zuai mi, é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, naama nui ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba.»

Tɔgi é lo sua wulɔi
ta ɲamai mii vai ʋa

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 23 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: À mina nikɛ, ɓaa baala, ɓaa boli wulɔi mi ɲɛgɛlɛin. 24 Suai saai ɓɔɠɔ ʋɛ, ɓaa dɔɓɔ zuai ta paai, naama wulɔi ɠa zoo é ɠɛ ga wo-maavai ta ɠɛɛ anii nɔ, kɛlɛ wo la mia ɲɛgɛlɛin. 25 Zɔi a suai ma wulɔi ta mi, é ɠulazu ga zalaɠai, é ɠalazu abui ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naama nui ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba. 26 Ʋɛ nɔpɛ wa ɠɛ ná, à mina ɲamai mi, wɔnii nɔnɔi, ɓaa suai nɔnɔi. 27 Zɔi nɔpɛ a ɲamai mi, ma zii nɔpɛ, naama nui ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba.»

Zalaɠa ɠula nuiti ti-laamiizuʋɛ

28 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 29 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Zɔi a ná-ziilɛi zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, toɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi zeɠe ba. 30 Zalaɠai nii maanɛai é ɠala abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, toɠa ʋa ga naa ɓɔɠɔ ʋɛ, ma wulɔi, ta ma ɠekegi, é ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 31 Zalaɠa ɠula nui ɠa ma wulɔi ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Ma ɠekegi ɠa ɠɛ ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti tɔnɔ. 32 Wa-yiilɛi zalaɠaiti ka, wa ma yeezazu ɓalai ve zalaɠa ɠula nui ya. 33 Aalɔn ná-doun zunuiti su, zɔi a ziilɛi zalaɠai ma ɲamai ta ma wulɔi ɠulana, naa ɠa ma yeezazu ɓalai zɔlɔɔ, é ɠɛ ga nɔnɔ. 34 Mazɔlɔɔ ziilɛi zalaɠaiti su, nii Izilayɛle nuiti ti kulazu, ma ɠekegi ta ma ɓalai niiti ta ɗa ɠula ga datɛɠɛ vai ma ʋoogi, nà ti zeɠe, gè ti ve zalaɠa ɠula nui Aalɔn ya ta ná-doun zunuiti zea, ga ɠɔoɠɔ tɔgi Izilayɛle nuiti ta so.»

35 Daamiizuʋɛ ɠana, Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti sɔlɔɔsu, zalaɠaiti su ti ɠalaai abui ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é zo naama voloi ma, yeei ti lɛɛzu la ga ti zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. 36 Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle nuiti devezu la, ga é ve ti ya, é zo naama voloi ma, yeei gulɔ ɲadegai ziaa la ti ma. Toɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi ti-mavofodaiti kpein bɛ.

37 Gala zalaɠai ma lɔgiti kana, ta vebɛ zalaɠai, ta koto gba zalaɠai, ta faazuɓɛtɛ zalaɠai, ta nu zei vai ma zalaɠai, ta ziilɛi zalaɠai. 38 Ɠɔoɠɔ GALAGI ma leveiti feeni Moize ya, Sinayi gizei ma, voloi é devei veeni la Izilayɛle nuiti zea, ga ti ta-vebɛanii ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ Sinayi teʋebai zu.

Zalaɠa Ɠula Nu Mɔungiti
Fee Vai GALA Bɛ

8

(8:1—10:20)

Aalɔn ta ná-doun zunuiti
fee vai GALA bɛ

(Ɛgezɔde 29:1-37)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Aalɔn zeɠe ta ná-doun zunuiti ʋɔɔma, ta zalaɠa ɠula zeɠeiti, ta siɛma wulɔ ɲadegai, ta koto gba nikɛ zinɛi, ta baala sinɛ felegɔiti, ta ɓului lɛʋɛ la su, naama ɓɔlɔgi. 3 Bɛbɛi kpein toli GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ.» 4 Moize naa ɠɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni ga é kɛ. É bɛbɛi ɠaalɛɛni ba GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ.

5 Moize ɠɛni bɛbɛi ma: «À pɛtɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai ga é ɠɛ.» 6 Moize ʋaani ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti, é ti maagba ga ziɛi. 7 É seɠewuzeɠei looni Aalɔn ɠɔba, é saamaɠili ga saamaɠiligi. É tookɔba wolai looni kɔba, é zalaɠa ɠula zeɠei loo maazu, é gili ga zalaɠa ɠula zeɠei ma lokoi. 8 É kakazu zeɠei ʋilini kɔbu, é wuulimegi ta tumimegi ʋu kakazu zeɠei zu. 9 É bɔɔlɔgi lɔɔni nɔungi ʋa, é zanu sɛʋɛ goi ɠili kakalaʋɛ, nii é ga fee vai ma ʋoogi GALA bɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

10 Moize siɛma wulɔ ɲadegai zeɠeni, é siɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma, ta aniiti kpein ti ɠɛni ná, ʋele ɠana é ti veeni la GALA bɛ. 11 É faza daa ɠɛɛni lɔfela zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. É gulɔi ziɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ta maagba aniɲakai ta ná-seiga anii, naa ɠa a kɛ é ti ve GALA bɛ. 12 É siɛma wulɔ ɲadegai ʋuuni Aalɔn nɔungi zu, é ta ziɛ ma, nii a kɛ é fe GALA bɛ. 13 Moize ʋaani ga Aalɔn ná-doun zunuiti, é ti maaɠili ga seɠewuzeɠeiti, é ti zaamaɠili ga saamaɠiligiti, é bɔɔlɔgiti dɔ ti unba, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

14 É ʋaani ga koto gba nikɛ zinɛi. Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti yeeiti pɛɛni koto gba nikɛ zinɛi unmaʋɛ. 15 Moize kɔdaaleʋeni, é ɲamai zeɠe, é ta ziɛ ga yeeɓeɠai zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti ma, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɲade. É ɲamai mɔtai ʋuuni ya, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ, é ɲade ga koto gba vai ɗa ɠɛ ná. 16 É ma wulɔi kpein seɠeni, nii felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, ta ma lɔɠɔ felegɔiti, é ɓɔ ti-ma wulɔiti ba, é naa ɠalani zalaɠa ɠulazuʋɛ. 17 Kɛlɛ é nikɛ zinɛi mɔtai ɠalani ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea: ma zuai, ta ma ɠɔlɔi, naa ʋɛɛ ma ɓooiti ba.

18 É ʋaani ga gala zalaɠai ma ʋaala sinɛi. Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti yeeiti pɛɛni baala sinɛi unmaʋɛ. 19 Moize kɔdaaleʋeni, é ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 20 É baala sinɛi leʋeleʋeni, é kpulukpulu. É ma ungi ɠalani, ta ma ɓulukpulugiti, naa ʋɛɛ ma wulɔi ʋa. 21 É koozu zɔɔlaiti gbani ga ziɛi, ta kɔɠɔiti. É baala sinɛi pɛ galani zalaɠa ɠulazuʋɛ. Gala zalaɠai ɠɛni de, zalaɠai nii abui galaai, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

22 É ʋaani ga zɔɔma ʋaala sinɛi, ti zei vai ma ʋaala sinɛi. Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti yeeiti pɛɛni baala sinɛi unmaʋɛ. 23 Moize baala sinɛi ɠɔdaaleʋeni, é ma ɲamai ta zeɠe, é siɛ Aalɔn yeezazu ʋele woi yɔkpɔgi ma, ta zeezazu yeezinɛkpotogi ma, ta zeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogi ma. 24 É ʋaani ga Aalɔn ná-doun zunuiti, é ɲamai ziɛ ti-yeezazu ʋelei woi yɔkpɔgiti ma, ta ti-yeezazu yeezinɛkpotogiti, ta ti-yeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogiti. É ɲamai mɔtai ʋilini zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 25 É ma wulɔi zeɠeni, ta ma wɔɔngi, ta ma wulɔi kpein felevelegai koozu zɔɔlaiti ma, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ, ta ma lɔɠɔ felegɔiti, é ɓɔ ti-ma wulɔi ʋa, ta zeezazu ɓalai. 26 Ɓului lɛʋɛ la su, naama ɓɔlɔgi, nii seiɗai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, é ɓulu ɠila seɠeni naama ɓɔlɔgi zu, ta ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛ gila gulɔi ba, ta ɓulu lɛɛvɛ ɠila, é ti ʋuuni zalaɠa zuai ma wulɔi ma, ta ma yeezazu ɓalai ma. 27 É naama aniiti kpein puuni Aalɔn ta ná-doun zunuiti zea waa, ga ti ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 28 Naa ʋolu, Moize ti ɠulani ti ya, é ti ɠala, zalaɠa ɠulazuʋɛ, gala zalaɠai maazu. Ti zei vai ma zalaɠai ɠɛni de, zalaɠai nii abui galaai, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

29 Moize ti zei vai ma ʋaala sinɛi ma ɠekegi zeɠeni, é datɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Moize nɔnɔi ɠɛni ga naa, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

30 Moize siɛma wulɔ ɲadegai ta zeɠeni, ta ɲamai ta, nii é ɠɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ. É ti vaza Aalɔn ta ná-seɠeiti ma, naa ʋɛɛ Aalɔn ná-doun zunuiti ta ta-zeɠeiti ba. É Aalɔn veeni GALA bɛ, ta ná-seɠeiti, naa ʋɛɛ ná-doun zunuiti ta ta-zeɠeiti ba.

31 Moize ɠɛni Aalɔn ta ná-doun zunuiti ma: «À suai ɠili GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Miná ɠa wa mi ná, é ʋɛɛ ɓului ʋa, nii é wo zei vai ma ɓɔlɔgi zu, eɠɛʋelei gè deveni la, gè ɠɛ ma: ‹Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta mi.› 32 Suai ta ɓului mɔtai é yɛsu, wa naa ɠala. 33 Wa yɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ eyɛsu folo lɔfela, wo mina zeɠe ná, eyɛsu wo zei voloi liegɔi laazeeli, mazɔlɔɔ folo lɔfela ɠa é ɠɛɛzu ga wo zei voloi. 34 Nii kɛai za, Ɠɔoɠɔ GALAGI deveʋɛ ga naa ɠɛ wo ʋɛ ga koto gba vai. 35 Wa yɛsu deɠɛmu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ folo lɔfela, folo ʋɛɛ kpidi ʋa, wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti so, naa ɠa a kɛ wo mina za, mazɔlɔɔ naa ɠa ma levei veeni zèa.» 36 Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti naama vaiti kpein kɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni ga Moize maaʋele.

9

Aalɔn ta ná-doun zunuiti
ti lɔɔ vai botii zu

1 Foloi lɔsaʋasiɛi ma, Moize Aalɔn ta ná-doun zunuiti tolini, ta Izilayɛle ɠɛwolaiti, 2 é ɠɛ Aalɔn ma: «Nikɛ yiʋo zinɛ ɠila seɠe koto gba zalaɠa vai zu, ta baala sinɛ ɠila gala zalaɠa vai zu, nɛɛʋuzu mina ɠɛ tanɔpɛ ba, è ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 3 Ɗa ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹À boli zinɛ ɠila seɠe koto gba zalaɠai vaa zu, ta nikɛ yiʋo ɠila, ta baala ziʋo ɠila, kona gila keleiti, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, gala zalaɠai vaa zu, 4 ta nikɛ zinɛ ɠila, ta baala sinɛ ɠila ziilɛi zalaɠai vaa zu, naa ɠa a kɛ, ti ɠula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ta vebɛ zalaɠai, nii é ga ani vukɔi, gaayɔgai ga gulɔi. Mazɔlɔɔ za Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠulazu kɛlɛma wo ʋɛ.› »

5 Nii Moize deveni, ti ʋaani ga naa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Bɛbɛi kpein ge maaɓuɠani ná ʋa, ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 6 Moize ɠɛni ma: «Wa naa ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠa ʋaazu ɠulazu kɛlɛma wo ʋɛ.» 7 Moize ɠɛni Aalɔn ma: «Maaɓuɠa zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa. Ɗa-ɠotoi gba zalaɠai ɠula, ta ɗa-ɠala zalaɠai, è koto gba vai ɠɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ta nuɓusɛiti bɛ. Nuɓusɛiti ta-vebɛanii ɠula, è koto gba vai ɠɛ ti ʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni la.»

8 Aalɔn maaɓuɠani zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, é nikɛ yiʋoi ɠɔdaaleʋe tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi gba vai zu. 9 Aalɔn ná-doun zunuiti ti ɲamai veeni zea. É yeeɓeɠai lɔɔni ɲamai wu, é ta ziɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti ma. É ɲamai mɔtai ʋuuni ya zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔaʋɛ. 10 É ma wulɔi ɠalani zalaɠa ɠulazuʋɛ, ta ma lɔɠɔiti, ta koto gba zalaɠa zuai ma mɔɔin ʋasuʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. 11 Kɛlɛ é ma zuai ta ma ɠɔlɔgi ɠalani abui ɠa, ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ.

12 Aalɔn gala zalaɠa loganii ɠɔdaaleʋeni. Ná-doun zunuiti ti ɲamai veeni zea, é pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 13 Ti gala zalaɠai veeni zea, teʋeleʋeai, é ɓulukpulu, é ʋɛɛ ma ungi ʋa, é ti ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. 14 É koozu zɔɔlaiti ta kɔɠɔiti gbani, é ti ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ, gala zalaɠai maazu.

15 Naa ʋolu, é nuɓusɛiti ta-zalaɠai ɠulani. É boli zinɛi zeɠeni nuɓusɛiti ta-ɠoto gba zalaɠai, é kɔdaaleʋe, é kula koto gba vai zu, eɠɛʋelei zalaɠa zua mɔungi ɠɛni la. 16 É gala zalaɠai ɠulani, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 17 É vebɛ zalaɠai ɠulani, é zeeɲɛ gila seɠe su, é naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. Naa la ɓɔni gala zalaɠai ʋa, nii kulaai sobui.

18 É nikɛ zinɛi ɠɔdaaleʋeni, ta baala sinɛi ga ziilɛi zalaɠai, nuɓusɛiti faa zu. Aalɔn ná-doun zunuiti ti ɲamai veeni zea, é pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é ɠaku ma kpoloo. 19 Ti nikɛ zinɛi ta baala sinɛi ma wulɔi veeni zea: ma wɔɔngi, ta ma wulɔi é koozu zɔɔlaiti maavelevelegai, ta ma lɔɠɔiti, ta ma mɔɔin ʋasuʋɛ. 20 Ti ma wulɔiti puuni ma ɠekegiti su, é ma wulɔi ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ. 21 Aalɔn ma ɠekegiti ta zeezazu ɓalai zeɠeni, é ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la.

22 Aalɔn yeeiti tɛɛni geezu nuɓusɛiti pɔ pelei, é tuya loo ti ʋɛ. Kpegai ma ga koto gba zalaɠai ɠula, ta gala zalaɠai, naa ʋɛɛ ziilɛi zalaɠai ʋa, é zeɠeni zalaɠa ɠulazuʋɛ, é yei. 23 Moize ta Aalɔn ti lɛɛni GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. Siɛgi zu ti ɠulani la ná, ti tuya looni nuɓusɛiti bɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani kɛlɛma nuɓusɛiti kpein bɛ. 24 Abui ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, é gala zalaɠai ɠala, ta ma wulɔiti, niiti ti ɠɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ. Nuɓusɛiti kpein ti kaani. Ti kpeeiti tooni ga koozunɛɛi, ti nɔkɔ.

10

Aalɔn ná-doun zunu felegɔiti
saa vai

1 Aalɔn ná-doun zunuiti Nadaɓe ta Aɓiyu ti ta-ansanse gala liɠiiti seɠeni, ti abulekaiti pu ti zu, ti ansansegi ʋu maazu. Naazu ti ʋaani ga abu ɠiligi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, niigi GALA ge la ɠɛni ma leve veeni. 2 Gaamago nɔ, abui ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, é ti ɠala. Ti zaani Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala.

3 Moize ɠɛni Aalɔn ma: «Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI boni, siɛgi zu é ɠɛni la: ‹Niiti ti maaɓuɠazu bà, kɛni ti unfe nà-ɲadedai ma. Nà lɛbiyai zɔlɔɔ nuɓusɛiti kpein gaazu.› » Aalɔn maaɠɛni kpɔ.

4 Moize Misayɛle lolini ta Ɛlɛsafan, Uziyɛle ná-doun zunuiti, nii é ga Aalɔn kɛɛɠɛ kɛɛɠɛloin, é ɠɛ ti ma: «À maaɓuɠa bà, wo wo-ɠɛɛlointi seɠe, wo li ga tiye ade-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, wo ti maaɠooza seizu ɲadegai ʋa.» 5 Ti maaɓuɠani ba, ti ti zeɠe ta-zeɠewuzeɠeiti su, ti li ga tiye ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, eɠɛʋelei Moize boni la.

6 Moize ɠɛni Aalɔn ma, ta Eleazaal, ta Itamaal, Aalɔn ná-doun zunuiti: «À mina wɔundeɠaiti zɛ yaɠaba, wo mina wa-zeɠeiti bali ga, saa wɔlɔ vai zu, naa ɠa a kɛ, wo mina za, wo ʋa GALA ná-ziiɠaawanai maaloli bɛbɛi kpein ma. À wo-ɠɛɛlointi Izilayɛle ʋɛlɛyeɠeiti kpein zɛ ná, ti wɔlɔ naati ta-vaa zu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠalaai ga abui, nii é gaazogai. 7 À mina zeɠe GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, naa ɠa a kɛ wo mina za, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-siɛma wulɔ ɲadegai ɠa wo ma.» Ti naa ɠɛɛni, nii Moize bogai.

Devei tanigaani,
é lo zalaɠa ɠula nuiti ba

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ma: 9 «Mina dɔɔ ɓɔle, ɓaa kpɔleɓɔle ani nɔpɛ, nii a nu ɠaazulati, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, siɛgi zu wa ɠɛ lɛɛzu la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, naa ɠa a kɛ wo mina za. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi wo-mavofodaiti kpein bɛ. 10 Mazɔlɔɔ kɛni wo zoo zeeɠaaɠwɛɛzu ɠwɛɛsu ani ɲadegai ta ɲadetala gelei ʋa, ta nii kɔzɔai ta nii é la ɠɔzɔni. 11 À Izilayɛle nuiti kala ga tɔgi kpein, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni ti ya ga Moize maaʋele.»

12 Moize ɠɛni Aalɔn ma, ta doun zunu felegɔiti ti yɛni zea, Eleazaal ta Itamaal: «À vebɛ zalaɠai mɔtai zeɠe, nii é la ɠalani abui ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. À mi zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, lɛʋɛ mina ɠɛ ba, mazɔlɔɔ ani ʋe ɲadegai. 13 Wa mi ada ɲadegai ta, naa ɠa é ga wo-laamiizuʋɛ, wa è-loun zunuiti, zalaɠa aniiti saama, ti ɠalazu abui ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, mazɔlɔɔ devei ɠa naa, é veeni zèa. 14 Ma ɠekegi ta ma ɓalai niiti ti ɠula ga datɛɠɛ vai ma ʋoogi, wa naati mi ada ɲadegai ta, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, ta è-loun anzanuiti ti è ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ ti veeʋɛ wo ʋɛ, ga é leve ɗɔun è ʋɛ, wa è-loun zunuiti, Izilayɛle nuiti ta-yiilɛi zalaɠaiti su. 15 É ɠula gulɔiti polu, ti maanɛai ti ɠala, Izilayɛle nuiti ta ʋa ga ma ɠekegi ta ma ɓalai. Ti ɠulaai ma ga datɛɠɛ vai ma ʋoogi, ta ɠɛ ga ɗɔnɔ, wa è-loun zunuiti, ti è ʋa, ɠɔoɠɔ tɔgi ɠa ɠɛ ga ná, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni la.»

16 Moize koto gba woli zinɛi ɠaiziɛni, kɛlɛ galaa ɠɛni de niina. É yiiɠaawanani naazu Eleazaal ma, ta Itamaal, Aalɔn ná-doun zunuiti ti yɛni ná, é ɠɛ ma: 17 «Leeni vaa zu wo la koto gba zalaɠa zuai miini ada ɲadegai ta? Toɠa ga anii gola ɲadegai, Ɠɔoɠɔ GALAGI feai wo ʋɛ, naa ɠa a kɛ wo bɛbɛi ná-faaɠaazagi zeɠe, naa ɠa a kɛ wo ná-kotoi gba bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 18 Wɛlɛ, wo la liini ga zalaɠa zuai ma ɲamai seizu ɲadegai ɠoozuʋɛ. Wo maanɛɛni, wo zalaɠai ma zuai mi ada ɲadegai ta, eɠɛʋelei gè ma levei veai la.» 19 Aalɔn ɠɛni Moize ma: «Wɛlɛ, ti ta-ɠoto gba zalaɠai ɠulaa za, ta ta-ɠala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. È suɠwɛɛni sɔ, nii kɛai ga ze. Ni za gè ɠɛa koto gba zalaɠai miini, naa a la ɠɛ ga faa ʋagɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ɓaa?» 20 Moize naama wooiti mɛnini, é yeezei ti wu.

Kɔzɔba Vai
Ta Ɲade Faiti

11

(11:1—16:34)

Sua ɲadegaiti
ta kɔzɔba geleiti

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 14:3-21)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ ta Aalɔn, é ɠɛ ti ma: 2 «À ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, wo ɠɛ ti ma: Suaiti kpein saama, niiti ti eteai zu, wɛlɛ niiti ka wa zoo wo ti mi. 3 Wa zoo wo suai ma zii pɛ mi, nii polokagi ɠaaʋaliai, é miizu, é ɗa tɛ ʋolu. 4 Kɛlɛ niiti wo la ti mia, anɛɛ ni ti-ʋolokagi ɠaaʋaliʋɛ, ɓaa ti miizu, ti ɗa tɛ ʋolu, naati ta ga niiti: ɲɔmɛi, anɛɛ ni toɠa miizu, é ɗa tɛ ʋolu, kɛlɛ polokagi ɠaa la ʋalini. Wa deve ga kɔzɔʋɛ. 5 Foevoegoi ɓalaa ɠa miizu, é ɗa tɛ ʋolu, kɛlɛ polokagi ɠaa la ʋalini, wa deve ga kɔzɔʋɛ. 6 Zaɓei ɓalaa ɠa miizu, é ɗa tɛ ʋolu, kɛlɛ polokagi ɠaa la ʋalini, wa deve ga kɔzɔʋɛ. 7 Boigi ɓalaa, polokagi ɠaaʋaliʋɛ, kɛlɛ é la miizu, é ʋa ɗa tɛ ʋolu, wa deve ga kɔzɔʋɛ. 8 À mina ti-ma zuai ta mi, wo mina vɔɔɠu ti-ma ʋoomai ta ʋa. Wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ.

9 «Ziɛ wu zuaiti kpein su, wɛlɛ niiti ka wa zoo wo ti mi: niiti ma woekegi ti ʋa, ta maaɠalai ti ma, ti ziɛiti bu, é ɠɛni ga kpoloɗɛiti ɓaa ziɛ wolaiti. 10 Kɛlɛ wa naati deve ga ti ɠɔzɔʋɛ, niiti kpein ma woeke ge la ti ʋa, ɓaa maaɠala la ti ma, ti kpein saama, ti yɛnvuzu ziɛi wu, é ɠɛni ga kpoloɗɛiti ɓaa ziɛ wolaiti. 11 Wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ. À mina ti-ma zuai ta mi, wa ti-ma ʋoomai leve ga ti ɠɔzɔʋɛ. 12 Wa naati kpein deve ga ti ɠɔzɔʋɛ wo ɠaazu, niiti ti ziɛiti bu, ma woeke ge la ti ʋa, maaɠala la ti ma.

13 «Wɔniiti saama, wɛlɛ niiti ka wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ, nu la ti mia: ɗuai ma zii pɛ, koɠɛi ma zii pɛ, 14 seeʋei ma zii pɛ, 15 kalawɔnii ma zii pɛ, 16 sizigoi ma zii pɛ, buungi ma zii pɛ, 17 kpoloɗɛ laaʋɛ wɔnii ma zii tanigaa, 18 ziɛ wɔnii ma zii tanigaa, 19 ta zɛgbɛlutugi, ta dɛvɛi.

20 «Fuluani goi kpein koʋegi ba, é ɗa ziɛ ɠɔɠɔiti ga, wa naati deve ga ti ɠɔzɔʋɛ wo ɠaazu. 21 Kɛlɛ fuluaniiti kpein saama, ti ɠoʋesu, ti ɗa ziɛ ɠɔɠɔiti ga, wa zoo wo naati mi, niiti ti-ɓeɠaiti ti ti-ɠɔɠɔzapalagiti maazuʋɛ, ti ɗa ʋili zooi ma. 22 Pɛtɛ nii wa zoo wo mi: kotogi ta kpazinɛgi, ta ti-ma ziiti. 23 Wa fuluani zɔiti deve ga ti ɠɔzɔʋɛ, niiti ti ɠoʋesu, ta kɔɠɔi ti ʋa.

24 «Suai tanigaa ta ná, ta zoo ti wo ɠɔzɔ, nu-o-nu a vɔɔɠu ti-ma ʋoomai ta ʋa, naa ɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 25 Nu-o-nu a ti-ma ʋoomai ta zeɠe, kɛni é ná-seɠeiti gba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 26 Wa suai naa kpein deve ga kɔzɔʋɛ, nii polokagi ba kɛlɛ kɔɠɔi ɠaa la ʋalini, ɓaa é la miizu, é ʋa ɗa tɛ. Nu-o-nu a vɔɔɠu ta ʋa, toɠa ɠɔzɔ. 27 Wa naati kpein deve ga ti ɠɔzɔʋɛ, niiti ti-ɠɔɠɔi naani, ti ziɛzu ti-ɠɔɠɔzapalagiti ga. Nu-o-nu a vɔɔɠu ti-ma ʋoomai ta ʋa, toɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 28 Nu-o-nu a ti-ma ʋoomai ta zeɠe, kɛni é ná-seɠeiti gba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. Wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ.

29 «Pɛtɛ, sua goiti saama, ti ɓokposu zooi ma, niiti wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ, naati ta ga: inɛgi ma zii pɛ, 30 ta zeegoi, ta kooloi ma zii pɛ. 31 Wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ, sua goiti saama. Nu-o-nu a vɔɔɠu ti-ma ʋoomai ta ʋa, toɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 32 Sɔɔla kpein, ti-ma ʋoomai ta a vɔɔɠu ba, naa ɠa ɠɔzɔ: gulu aniɲakai, ɓaa seɠei, ɓaa kɔlɔ, ɓaa ɓɔlɔ, ɓaa aniɲaka kpein nu a ɓɛdɛ ɠula su. Kɛni é gba ga ziɛi, kɛlɛ kɔzɔai ɠa yɛ de eyɛsu kpɔkɔi zeeli, naa ʋolu toɠa ɲade niina. 33 Ni ti-ma ʋoomai a loona pɔlɔ liɠii zu, su anii ɠa ɠɔzɔ, wa aniɲakai naa wolo. 34 Daamiani kpein a ɠɛ ga nu mi, ni pɔlɔ liɠii naa zu ɗɛi ta a ʋuuna ma, naa ɠa ɠɔzɔ. Ni ti-ma ʋoomai a loona aniɲakai nɔpɛ su, kpɔɔle ani kpein, nii a ɠɛ su, naa ɠa ɠɔzɔ. 35 Sɔɔla kpein, ti-ma ʋoomai ta a vɔɔɠu ba, naa ɠa ɠɔzɔ. Ni a ɠɛna ga sulugi ɓaa abu laazuʋɛti, wa ti ɠoloɠolo. Ti ɠɔzɔʋɛ, wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ. 36 Ni a ɠɛna ga ziɛungi ɓaa ziɛ makɛsuʋɛti, naati ti la ɠɔzɔa, ti ɲadegai ɠa yɛ de, kɛlɛ zɔi nɔpɛ a vɔɔɠu ti-ma ʋoomai ta ʋa, naa ɠa ɠɔzɔ. 37 Ti-ma ʋoomai ta a loona ani zuwu ma, nii é vazasu, naa ɲadegai ɠa yɛ de. 38 Kɛlɛ ni nu a ziɛi ʋuuna ani zuwui ma, ta ti-ma ʋoomai ta loo ani zuwui naa ma, wa deve ga kɔzɔʋɛ.

39 «Suaiti ti ɠɛɛzu wo ʋɛ ga daamianigi, naa ta a zaana, zɔi a vɔɔɠu ma ʋoomai ʋa, toɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 40 Zɔi a ma zua ʋoomai ta mi, kɛni é ná-seɠeiti gba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. Zɔi a ma ʋoomai zeɠe, kɛni é ná-seɠeiti gba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi.

41 «Wa sua goi naati kpein deve ga ti ɠɔzɔʋɛ, niiti ti ɓokposu zooi ma. Nu mina ta mi ɲɛgɛlɛin. 42 À mina sua goi naa tanɔpɛ mi ɲɛgɛlɛin, niiti ti ɓokposu zooi ma, anɛɛ niiti ti ɓokposu ɠogi ma, anɛɛ niiti ti ziɛzu ɠɔɠɔ naanigɔiti ga, ɓaa ɠɔɠɔ mɔinmɔingiti ga, mazɔlɔɔ wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ. 43 À mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga naama zuaiti ti ɓokposu. À mina ɓɔɠɔ ɠɛ ga ɲadetala nu ga ti maaʋele. 44 Mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI. À ɓɔɠɔ ɲade, wa ɲade, mazɔlɔɔ nɔ̀un ɲàdegɛ. À mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga naama zua goiti, ti ɓokposu zooi ma. 45 Mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é wo ɠula Ezipete yooi ʋa, ga gè ɠɛ ga wa-ƓALAGI. À ɲade, mazɔlɔɔ nɔ̀un ɲàdegɛ.»

46 Tɔgi ɠana, é ʋilɛ suaiti ta-vai ʋa, ta wɔniiti, ta fuluaniiti kpein ti vulua, ti yɛnvuzu ziɛiti bu, ta fuluaniiti ti ɓokposu zooi ma, 47 naa ɠa a kɛ wo zɔɠɔzu ɠwɛɛ ani ɲadegaiti ba, ta niiti ti ɠɔzɔai, suai nu a mi, ta suai nu la mia.

12

Anzanui a doin zɔlɔɔna,
naa ɲade fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu anzanui a kogi zeɠena la, é doun zunu zɔlɔɔ, toɠa ɠɔzɔ folo lɔfela laawu. Toɠa ɠɔzɔ eɠɛ ná-alu kaa ziɛgi ma yeeɠɛɠalai. 3 Foloi lɔsaʋasiɛi ma, doungoi ɠa lati pɛlɛʋolu. 4 Toɠa yɛ dɛ mɔnɔ ɓɔɠɔ ɲadesu folo ʋuusaʋagɔ maazu saʋagɔ (33) laawu ɲamai vaa zu, é mina vɔɔɠu ani ɲadega ɠila kpalaa ba, é mina li seizu ɲadegai, eyɛsu ná-ɲade foloiti daazeeli.

5 «Ni a anzanu loun zɔlɔɔna, kɔzɔai ɠa yɛ de dɔɔɠɔ felegɔ laawu, eɠɛ ná-alu kaa ziɛgi ma yeeɠɛɠalai. Toɠa yɛ ɓɔɠɔ ɲadesu folo ʋuulɔzita maazu lɔzita (66) laawu.

6 «Siɛgi zu ná-ɲade foloiti daazeelizu la, zunu loin ná-faa zu, ɓaa anzanu loin ná-faa zu, toɠa ʋa ga kona gila baala ziʋoi zalaɠa ɠula nui ʋɔ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, ga é kɛ ga gala zalaɠai, ta poopo kpokpa gila, ɓaa kpumago ɠila, é kɛ ga koto gba zalaɠai. 7 Zalaɠa ɠula nui ɠa ti ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é koto gba vai ɠɛ bɛ. Toɠa ɲade naama ɲama ɠula ba vai ma kɛai la. Tɔgi ɠana anzanui ná-faa zu, nii é zunu loin zɔlɔɔsu, ɓaa anzanu loin. 8 Ni ani la nu ya, a baala ziʋoi zɔlɔɔ da, toɠa kpumago felegɔ zeɠe, ɓaa poopo kpokpa felegɔ, gilagi ɠa ɠɛ ga gala zalaɠai, zɔi ɠɛ ga koto gba zalaɠai. Zalaɠa ɠula nui ɠa koto gba vai ɠɛ bɛ, toɠa ɲade.»

13

Tɔgiti é lo kulama zeeɓɛiti ba

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «Siɛgi zu nui ta ɠɔlɔgi maaɓokolosu da, ɓaa poʋoɠulɔi ɠɛ ma, ɓaa gɛlɛɠɛlɛgi, nii é ɠɛɛzu ga kulama zeeɓɛi kɔlɔgi ma, ta lii la zalaɠa ɠula nui Aalɔn ʋɔ, ɓaa ná-doun zunui taɠila pɔ. 3 Zalaɠa ɠula nui ɠa seeɓɛi ɠɛʋele ʋɛtɛ, nii kulaai kɔlɔgi ma. Ni ma leɠai ɠoleʋɛ su, é yei, suɠooza kɔlɔgi ʋa, toɠa ga kulama zeeɓɛi ma zii ta. Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ, é dɛɛ ga nui naa ɠɔzɔʋɛ. 4 Ni ani ɠolekolegi é kɔlɔgi ma, é la yeini, su ʋa ɠooza kɔlɔgi ʋa, ma leɠai la ɠoleni, zalaɠa ɠula nui ɠa naama nui lɛ pɛlɛi wu, é daaɠulu ma, é yɛ ná folo lɔfela laawu. 5 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ foloi lɔfelasiɛi ma. Ni seeɓɛi la ɠɛ liini luɠɔma, ta é la vazani kɔlɔgi ma, zalaɠa ɠula nui ɠa tɛ pɛlɛi wu mɔnɔ ná zeizu velesiɛi, é daaɠulu ma folo lɔfela laawu. 6 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ, ná zeizu velesiɛi foloi lɔfelasiɛi ma. Ni tago zuzasaga, é la vazani kɔlɔgi ma, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga nui naa ɲadegɛ, poʋoɠulɔi ʋe. Toɠa ná-seɠeiti gba, toɠa ɲade. 7 Kɛlɛ ni poʋoɠulɔi a vazana kɔlɔgi ma, é ɓɔɠɔ lɛa ʋoluma ga zalaɠa ɠula nui, naa dɛɛ ga ɲadegɛ, toɠa ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui ná zeizu velesiɛi. 8 Naa ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni poʋoɠulɔi vazagɛ kɔlɔgi ma, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ. Kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe.

9 «Siɛgi zu kulama zeeɓɛi ma zii ta ɠɛɛzu la nui ta ʋa, ta lii la zalaɠa ɠula nui ʋɔ. 10 Naa ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni kɔlɔgi maaɓokologɛ, é ɠole, ta maaɓokolosuʋɛ ma leɠai ɠole, ta ma zua lɛtɛgi ɓokolo su, 11 kulama zeeɓɛi ʋe é naama nui ɠɔlɔgi wu. Zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ, é la tɛa pɛlɛ wu, é ʋa daaɠulu ma, mazɔlɔɔ kɔzɔʋɛ. 12 Ni kulama zeeɓɛi a ɠulana ma, é kɔlɔgi maazeɠe, é zo nɔungi ma, eyɛsu é zeeli kɔɠɔiti ma, ʋɛti zalaɠa ɠula nui ɠaazulosu naati ba, 13 naa ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni a kaana ga kulama zeeɓɛi kɔlɔgi maaʋɛ pɛ seɠea, toɠa dɛɛ ga nui nii seeɓɛi ba, ɲadegɛ, tɔɔzei maaʋɛ ɠolea ɲɛgɛlɛin, ɲadegɛ. 14 Kɛlɛ voloi ta ma zua lɛtɛgi ɠaa la tɔun ba, toɠa ɠɔzɔ. 15 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni a ma zua lɛtɛgi ɠaana, toɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ. Ma zua lɛtɛgi ɠɔzɔʋɛ, kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe. 16 Ni ma zua lɛtɛgi a valibona, é ɠole, toɠa li zalaɠa ɠula nui ʋɔ bɛ. 17 Naa ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni kɔlɔgi maaɠolea, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga nui nii seeɓɛi ba, ɲadegɛ.

18 «Siɛgi zu divologi losu la nui ta ʋa, divologi zeɠe ba, é ɠɛdɛ, 19 ʋɛ divologi ɠɛni ná, ani ɓudɔ ɠole ga ɠulana ná, ɓaa ani ɠolegi maaɓɔikpɔigai, naama nui ɠa ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui. 20 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni seeɓɛi yeiʋɛ, suɠooza kɔlɔgi ʋa, ta ma leɠai ɠole, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ. Kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe, nii kulaai divologi zu. 21 Kɛlɛ ni zalaɠa ɠula nui a kaana ga seeɓɛi zuzasagɛ, é la yeini, su ʋa ɠooza kɔlɔgi ʋa, ma leɠai ʋa ɠole, toɠa nui naa lɛ pɛlɛi wu, é daaɠulu ma folo lɔfela laawu. 22 Ni seeɓɛi a vazana kɔlɔgi ma, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ. Kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe. 23 Kɛlɛ ni seeɓɛi a yɛna ada ɠilagi nɔ, é la vazani maaʋɛ, toɠa ga divologi ma ʋilii. Zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga ɲadegɛ.

24 «Siɛgi zu abui nui ta maaɠalazu la, gɛlɛɠɛlɛ kolegi ɠula galazuʋɛ ʋogi zu, ɓaa koleai maaɓɔikpɔi, 25 zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni ma leɠai a ɠolena gɛlɛɠɛlɛgi zu, é yei suɠooza kɔlɔgi ʋa, kulama zeeɓɛi ʋe, nii kulaai gala ʋilii zu. Zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga nui naa ɠɔzɔʋɛ. Kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe. 26 Kɛlɛ ni zalaɠa ɠula nui a kaana ga seeɓɛi zuzasagɛ, é la yeini, su ʋa ɠooza kɔlɔgi ʋa, ma leɠai ʋa ɠole, toɠa nui naa lɛ pɛlɛi wu, é daaɠulu ma folo lɔfela laawu. 27 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ foloi lɔfelasiɛi ma. Ni seeɓɛi vazaga kɔlɔgi ma, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ. Kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe. 28 Kɛlɛ ni seeɓɛi a yɛna ada ɠilagi nɔ, é la vazani kɔlɔgi ma, suzasaga, gala ʋilii maaɓokologi nɔ ʋe, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga ɲadegɛ, mazɔlɔɔ gala ʋilii ʋe.

29 «Siɛgi zu seeɓɛi ɠɛɛzu la zunui ta ɓaa anzanui ta nɔungi zu, ɓaa nɛkpɛi ʋa, 30 zalaɠa ɠula nui ɠa seeɓɛi ɠɛʋele ʋɛtɛ. Ni zeiʋɛ, suɠooza kɔlɔgi ʋa, ma leɠai ma ɓɔikpɔigi ɠa su, pɛlɛʋɛlɛgai, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga nui naa ɠɔzɔʋɛ. Gɛlɛɠɛlɛgi ʋe, kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe é nɔungi zu, ɓaa é nɛkpɛi ʋa. 31 Ni zalaɠa ɠula nui a kaana ga seeɓɛi la yeini, su ʋa ɠooza kɔlɔgi ʋa, ma leɠa ʋagɔ la ná, toɠa tɛ pɛlɛi wu, é daaɠulu ma folo lɔfela laawu. 32 Zalaɠa ɠula nui ɠa seeɓɛi ɠɛʋele ʋɛtɛ foloi lɔfelasiɛi ma. Ni ma leɠai ma ɓɔikpɔi ge la su ɲɛgɛlɛin, seeɓɛi la vazani ma, é ʋa yei, su ʋa ɠooza kɔlɔgi ʋa, 33 zɔi seeɓɛi ma, naa ɠa nɔungi wo ta kpɛlɛi, kɛlɛ é la miná woga, ʋɛ seeɓɛi ná. Zalaɠa ɠula nui ɠa tɛ pɛlɛi wu mɔnɔ ná zeizu velesiɛi, é daaɠulu ma folo lɔfela laawu. 34 Zalaɠa ɠula nui ɠa seeɓɛi ɠɛʋele ʋɛtɛ foloi lɔfelasiɛi ma. Ni seeɓɛi la vazani ma, é ʋa yei, su ʋa ɠooza kɔlɔgi ʋa, zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga ɲadegɛ. Toɠa ná-seɠeiti gba, toɠa ɲade. 35 Kɛlɛ ni seeɓɛi a vazana kɔlɔgi ma, dɛai ʋoluma ga ɲadegɛ, 36 zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni seeɓɛi vazagɛ kɔlɔgi ma, zalaɠa ɠula nui la mɔ wɛlɛa ga ma leɠa ɓɔikpɔi faa, kɔzɔʋɛ. 37 Ni seeɓɛi la liini luɠɔma gaazu, ma leɠa ʋagɔiti ti ʋɔnɔga, seeɓɛi ɠɛdɛga, é ɲadega. Zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga ɲadegɛ.

38 «Siɛgi zu gɛlɛɠɛlɛ kolegiti ti ɠulazu la zunui ta ɓaa anzanui ta maaʋɛ, 39 zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni gɛlɛɠɛlɛgi ɠaaɠolekolegɛ, seeɓɛi ʋe, é la ɲɔuni, nui naa ɲadegɛ.

40 «Siɛgi zu zunui ta ɠɛɛzu ná la, undeɠa la unma, toɠa ga kpaana nui, ɲadegɛ. 41 Ni undeɠa la unma tosaamaʋɛ, é ʋa toʋala ʋelei, kpaana nui ʋe kakala ʋelei, ɲadegɛ. 42 Kɛlɛ ni seeɓɛi koleai maaɓɔikpɔi naa ɠa kpaanagi zu, kakala ʋelei ɓaa poluʋelei, kulama zeeɓɛi ɠana, kulaai kpaanagi zu. 43 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Ni seeɓɛi ɓokologɛ, é ɠole, maaɓɔikpɔi kpaanagi zu, poluʋelei ɓaa kakala ʋelei, kulaai ga kulama zeeɓɛi kɔlɔgi ma, 44 kulama zeeɓɛi ma zii ta ʋe, kɔzɔʋɛ. Zalaɠa ɠula nui ɠa dɛɛ ga kɔzɔʋɛ. Nɔungi zu ɠa seeɓɛi ná.

45 «Seeɓɛ nui ɠa ná-seɠei ʋali ga, é too ɠɔba, é nɔundeɠaiti zɛ yaɠaba, é daaʋɛ maalɔɔɠu, é ɗa kpeei loo, é ɗa ɠɛ ma: ‹Kɔ̀zɔʋɛ! Kɔ̀zɔʋɛ!› 46 Eyɛsu seeɓɛi ɓe ba, toɠa yɛ kɔzɔyai zu. Tɔɔzei kɔzɔʋɛ, tɔ ɠila ka a zei yɛ, seizuʋɛ ɠa ɠɛ ga ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ.

Fuinfuingiti
maaɠili zɔɔlaiti ma

47 «Siɛgi zu fuinfuingi ʋogi a ɠɛna la seɠei zu, baala deɠa zeɠei zu, ɓaa geze zeɠei zu, 48 ɓaa fɛlɛ zeɠei zu, ɓaa kɔlɔ zeɠei ta ʋa, ɓaa kɔlɔ zɔɔlai tanɔpɛ ba, 49 ni fuinfuingi ʋogi a ɓiinkpiinna ɓaa é ɓɔikpɔi seɠei zu, ɓaa kɔlɔi zu, fuinfuingi ʋe, maanɛai é lɛ ga zalaɠa ɠula nui. 50 Zalaɠa ɠula nui ɠa kɛʋele ʋɛtɛ. Toɠa naama anii lɛ pɛlɛi wu, é daaɠulu ma folo lɔfela laawu. 51 Toɠa kɛʋele ʋɛtɛ foloi lɔfelasiɛi ma. Ni fuinfuingi ʋogi a vazana seɠei zu, ɓaa kɔlɔi ma, toɠa ga fuinfuingi, é sumiizu, anii naa ɠɔzɔʋɛ. 52 Toɠa seɠei ɠala, ɓaa kɔlɔi, niigi fuinfuingi ʋogi ba, mazɔlɔɔ fuinfuingi ʋe, é sumiizu. Toɠa ɠala.

53 «Kɛlɛ ni zalaɠa ɠula nui a kaana ga fuinfuingi ʋogi la vazani seɠei zu, ɓaa kɔlɔi, 54 zalaɠa ɠula nui ɠa devei ve ga ti naa gba, nii fuinfuingi ʋɛai ba. Toɠa tɛ pɛlɛi wu, é daaɠulu ma ná zeizu velesiɛi folo lɔfela laawu. 55 Zalaɠa ɠula nui ɠa fuinfuingi naa ʋɛtɛ, anii naa gbaai ʋoluma. Ni fuinfuingi ʋogi la zeɠeni ɠɛʋele ma, anɛɛ ni é la vazani, anii naa ɠɔzɔʋɛ. Toɠa ɠala, anɛɛ ni fuinfuingi ɠa gaazu ʋagɔi ɓaa gaazu ɲɔi ma. 56 Ni a kaana ga fuinfuingi ʋogi ɠaazasaga, anii naa gbaai ʋoluma, toɠa ná leʋe seɠei ʋa, ɓaa kɔlɔi. 57 Ni fuinfuingi ʋogi a ɠulana mɔnɔ kɛlɛma seɠei ma, ɓaa kɔlɔi, fuinfuingi ʋe, é sumiizu. Nii fuinfuingi ʋɛai ba, naa ɠa ɠala. 58 Seɠei ɓaa kɔlɔi nii gbaai, fuinfuingi ʋogi zeɠe ba, naa ɠa gba ʋolu ná zeizu velesiɛi, toɠa ɲade.»

59 Tɔgi ɠana, é ʋilɛ ani nɔpɛ ba, nii maaʋɛ vuinfuinsu, é ɠɛni ga baala deɠa zeɠei, ɓaa geze zeɠei, ɓaa fɛlɛ zeɠei, ɓaa kɔlɔ zeɠei, ɓaa kɔlɔ zɔɔlai tanɔpɛ, pelegi a ɠwɛɛ da ni ɲadegɛ, ɓaa ni kɔzɔʋɛ.

14

Tɔgi é lo kulama zeeɓɛi
ma ɲade fai ʋa

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Wɛlɛ pelegi tɔgi a ɠɛ la, é ʋilɛ kulama zeeɓɛ nui ʋa, ná-ɲade foloi vaa zu. Ta ʋaa la zalaɠa ɠula nui ʋɔ. 3 Toɠa ɠula ti-ʋuuzuʋɛ ʋa, é kulama zeeɓɛ nui ɠɛʋele ʋɛtɛ. Ni kulama zeeɓɛ nui ɠɛdɛga, 4 zalaɠa ɠula nui ɠa devei ve ga ti wɔni felegɔ zeɠe, ti vulua, ti ɲadegai, ta sɛdele gulu ɓuɠai, ta geze ɓɔi sɔsɔgi, ta ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi, ná-ɲade fai zu. 5 Toɠa devei ve ga ti wɔnii gila kɔdaaleʋe pɔlɔ liɠii maazu, daavegai ga ziɛungi zu ɗɛi. 6 Toɠa wɔni vului zeɠe, ta sɛdele gulu ɓuɠai, ta geze ɓɔi sɔsɔgi, ta ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi, é ti lɔ wɔnii ɠɔdaaleʋeai ma ɲamai wu. 7 Toɠa faza daa ɠɛ lɔfela naa ma, nii kulama zeeɓɛi ɠɛa ma, maanɛai ga é ɲade. Naa ʋolu toɠa dɛɛ ga ɲadegɛ, é yeeɓe wɔni vului ʋa, é li dɔɓɔi zu.

8 «Zɔi é ɓɔɠɔ ɲadesu, naa ɠa ná-seɠeiti gba, é ɓɔɠɔ maaleɠai kpein bo, a maagbana ziɛi wu, toɠa ɲade. Naa ʋolu toɠa zoo é lɛ ti-ʋuuzuʋɛ, kɛlɛ é la zeiɗa ná-seɠe ɠotai wu, eyɛsu folo lɔfela leʋe. 9 Folo lɔfelasiɛi, toɠa maaleɠai kpein bo mɔnɔ, nɔungi ta kpɛlɛi, ta gaazu ɠɔ poluʋɛti. Toɠa ná-seɠeiti gba, é ɓusɛi maagba ga ziɛi, toɠa ɲade niina.

10 «Foloi lɔsaʋasiɛi, toɠa baala ziʋo zinɛ felegɔiti seɠe, niiti nɛɛʋuzu la ti ʋa, ta kona gila baala saai, nii nɛɛʋuzu la ba, ta ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo taaʋuugɔ, nii gaayɔgai ga gulɔi, ta gulɔi litɛlɛ ɠaaɠwɛsui, é ɠɛ ga vebɛ zalaɠai. 11 Zalaɠa ɠula nui nii é ɲade fai ɠɛɛzu, naa ɠa zunui ɠula kɛlɛma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, ta naama aniiti kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 12 Zalaɠa ɠula nui ɠa baala ziʋo zinɛiti gila seɠe, é kula ga faazuɓɛtɛ zalaɠai, é ʋɛɛ gulɔi litɛlɛ lukpɛgi ʋa. Toɠa ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 13 Toɠa baala ziʋoi ɠɔdaaleʋe, ʋɛ ta ɗa koto gba zalaɠa zuaiti kɔdaaleʋe ná, ta gala zalaɠaiti, ada ɲadegai ta, mazɔlɔɔ faazuɓɛtɛ zalaɠai ma zuai ɠa ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, eɠɛʋelei koto gba zalaɠai ma zuai la, ani ʋe gola ɲadegai. 14 Zalaɠa ɠula nui ɠa faazuɓɛtɛ zalaɠa zuai ma ɲamai ta zeɠe, é siɛ naa yeezazu woi yɔkpɔgi ma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, ta zeezazu yeezinɛkpotogi ma, naa ʋɛɛ zeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogi ʋa. 15 Toɠa gulɔi naa ta zeɠe, é pu ɠɔʋɛzu yeei ɠa. 16 Toɠa yeeɓeɠai lɔ gulɔi wu, nii é kɔʋɛzu yeei ɠa, é gulɔi vaza daa ɠɛ lɔfela ga yeeɓeɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 17 Toɠa gulɔi ta zeɠe, nii é kɔʋɛzu yeei ɠa, é siɛ naa yeezazu woi yɔkpɔgi ma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, ta zeezazu yeezinɛkpotogi ma, naa ʋɛɛ zeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogi ʋa, ʋɛ faazuɓɛtɛ zalaɠa zuai ma ɲamai ziaai ná. 18 Zalaɠa ɠula nui ɠa gulɔi mɔtai zeɠe, zɛgai zea, é siɛ naa nɔungi ma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, naa ɠa a kɛ é koto gba vai ɠɛ tɔun bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 19 Naa ʋoluma, toɠa koto gba zalaɠai ɠula, é koto gba vai ɠɛ naa ʋɛ, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu ná-kɔzɔba vai ma. Naa ʋolu toɠa gala zalaɠa loganii ɠɔdaaleʋe. 20 Toɠa gala zalaɠai ta vebɛ zalaɠai ɠula zalaɠa ɠulazuʋɛ. Toɠa koto gba vai ɠɛ zunui naa ʋɛ, naa ɠa ɲade.

Ɲadedai é lo bala nui ʋa,
nii kulama zeeɓɛi ba

21 «Ni toɠa ga bala nui, ná-sɔlɔɔgiti ti la kula ɠɛa su, toɠa baala ziʋo zinɛ ɠila nɔ zeɠe, nii a ɠula ga faazuɓɛtɛ zalaɠai, é datɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ, koto gba vai ɠɛ la tɔun bɛ. Toɠa ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo saʋagɔ zeɠe, gaayɔgai ga gulɔi, ta gulɔi litɛlɛ ɠaaɠwɛsui, é ɠɛ ga vebɛ zalaɠai. 22 Toɠa kpumago felegɔ zeɠe ɓalaa, ɓaa poopo kpokpa felegɔ, eɠɛʋelei ná-sɔlɔɔgiti ti la. Gilagi ɠɛ ga koto gba zalaɠai, zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai. 23 Folo lɔsaʋasiɛi, toɠa ʋa ga naama aniiti kpein zalaɠa ɠula nui ʋɔ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ná-ɲade fai zu. 24 Zalaɠa ɠula nui ɠa faazuɓɛtɛ zalaɠai ma ʋaala ziʋoi zeɠe ta gulɔi. Toɠa ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 25 Toɠa faazuɓɛtɛ zalaɠai ma ʋaala ziʋoi ɠɔdaaleʋe. Zalaɠa ɠula nui ɠa faazuɓɛtɛ zalaɠa zuai ma ɲamai ta zeɠe, é siɛ naa yeezazu woi yɔkpɔgi ma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, ta zeezazu yeezinɛkpotogi ma, naa ʋɛɛ zeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogi ʋa. 26 Toɠa gulɔi ta ʋu ɠɔʋɛzu yeei ɠa. 27 Toɠa yeeɓeɠai lɔ gulɔi ɠa, nii é kɔʋɛzu yeei ɠa, é gulɔi vaza daa ɠɛ lɔfela ga yeeɓeɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 28 Toɠa gulɔi ta zeɠe, nii é kɔʋɛzu yeei ɠa, é siɛ naa yeezazu woi yɔkpɔgi ma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, ta zeezazu yeezinɛkpotogi ma, naa ʋɛɛ zeezazu ɠɔɠɔzinɛkpotogi ʋa, ʋɛ faazuɓɛtɛ zalaɠa zuai ma ɲamai ziaai ná. 29 Zalaɠa ɠula nui ɠa gulɔi mɔtai zeɠe, zɛgai zea, é siɛ naa nɔungi ma, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu, naa ɠa a kɛ é koto gba vai ɠɛ tɔun bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 30 Naa ʋolu toɠa kpumagoiti gila kula ga zalaɠai, ɓaa poopo kpokpagiti gila, nii é zooga é sɔlɔɔ, 31 gilagi ɠa ɠɛ ga koto gba zalaɠai, zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai, é ʋɛɛ vebɛ zalaɠai ʋa. Zalaɠa ɠula nui ɠa koto gba vai ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naama nui ʋɛ, nii é ɓɔɠɔ ɲadesu.»

32 Ɲadedai ma lɔgi ɠana, naama nui vaa zu, nii kulama zeeɓɛi ba, tama sɔlɔɔgiti ti la kula ɠɛa su.

Fuinfuin pɛlɛi ɲade fai

33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ ta Aalɔn, é ɠɛ ti ma: 34 «Siɛgi zu wo lɔɔzu la Kanaan yooi zu, nii gè feezu wo ya ga wɔnɔ, ni nà fuinfuingi ʋɛɛna pɛlɛi ta ʋa, zooi zu wo sɔlɔɔsu, 35 zɔi nɔnɔ ga pɛlɛi, naa ɠa li, é daazeeli zalaɠa ɠula nui ma, é ɠɛ ma: ‹Nà fuinfuingi ʋogi ʋɛtɛsu nà-pɛlɛi ʋa.› 36 Aisa zalaɠa ɠula nui ʋa lɛ, é ʋa ná ɠɛʋele ʋɛtɛ, toɠa devei ve ga ti pɛlɛi zuwo, naa ɠa a kɛ, bu anii pɛ ge mina leve ga ti ɠɔzɔʋɛ. Naa ʋoluma zalaɠa ɠula nui ɠa lɛ pɛlɛi wu, é ná ɠɛʋele ʋɛtɛ.

37 «Toɠa fuinfuingi ʋogi ɠɛʋele ʋɛtɛ. Ni a kaana ga naa ʋogi ɠa pɛlɛi ʋa ga zeɠezeɠegiti suɓeingai, ɓaa ti maaɓɔikpɔigai, ti wɔai pɛlɛi zu suɠooza, 38 toɠa ɠula pɛlɛi wu, é lo daaʋɛ, é daaɠulu, é kɛ ga folo lɔfela. 39 Zalaɠa ɠula nui ɠa ɠale ma ná, foloi lɔfelasiɛi ma. Ni a kaana ga fuinfuingi ʋogi vazagɛ pɛlɛi ma, 40 toɠa deve ga ti kɔtui naati kula ná, niiti ti vuinfuingai, ti ti ʋili ya ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ada ɠɔzɔai ta. 41 Toɠa pɛlɛ ɠoozuʋɛ kpein fɔin, fufiligi kpein ti kpalesu, ta naa ʋili ya ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ada ɠɔzɔai ta. 42 Ta kɔtuiti maaleʋe ga ma niinɛ ɠiligaa, ti pɔlɔi zeɠe, ti pɛlɛi ziɛ.

43 «Ni fuinfuingi ʋogi a ɠaaɠalena ma, é ɠula pɛlɛ ɠoozuʋɛ ma, kɔtuiti kulaa ʋoluma ná, maavɔin, ta pɛlɛi ziɛ ʋolu, 44 zalaɠa ɠula nui ɠa ɠale ma ná ʋolu. Ni a kaana ga fuinfuingi ʋogi vazagɛ pɛlɛ ɠoozuʋɛ, fuinfuingi ʋe, é sumiizu. Pɛlɛi ɠɔzɔʋɛ. 45 Ta pɛlɛi wolo, ti ma ɠɔtuiti seɠe, ta guluiti, ta siɛ ʋɔlɔiti kpein, ti li ga tiye ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ada ɠɔzɔai ta. 46 Zɔi a lɛ pɛlɛi wu, siɛgi kpein su daaɠulugai la, naa ɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi. 47 Zɔi a ɠɛ laani pɛlɛi naa wu, naa ɠa ná-seɠeiti gba. Zɔi a laamiina pɛlɛi naa wu, naa ɓalaa ɠa ná-seɠeiti gba.

48 «Ni zalaɠa ɠula nui nii é ɠalegai ma pɛlɛi wu, naa a kaana ga fuinfuingi ʋogi la vazani, pɛlɛi ziaa ʋoluma, toɠa dɛɛ ga pɛlɛi ɲadegɛ, mazɔlɔɔ fuinfuingi ɓega. 49 Pɛlɛi ɲade fai zu, toɠa wɔni felegɔ zeɠe, ta sɛdele gulu ɓuɠai, ta geze ɓɔi sɔsɔgi ta ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi. 50 Toɠa wɔni gila kɔdaaleʋe pɔlɔ liɠii maazu, daavegai ga ziɛungi zu ɗɛi. 51 Toɠa sɛdele gulu ɓuɠai zeɠe, ta ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi, ta geze ɓɔi sɔsɔgi, ta wɔni vului, é ti lɔ wɔni ɠɔdaaleʋeai ma ɲamai wu, é faza daa ɠɛ lɔfela pɛlɛi wu. 52 Zekana a pɛlɛi ɲade da, ga wɔnii ma ɲamai, é ʋɛɛ ziɛungi zu ɗɛi ʋa, ta wɔni vului, naa ʋɛɛ sɛdele gulu ɓuɠai ta ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi ʋa, ta geze ɓɔi sɔsɔgi. 53 Toɠa yeeɓe wɔni vului ʋa, é li ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, dɔɓɔi zu. Zekana a koto gba vai ɠɛ la pɛlɛi ʋɛ. Pɛlɛi ɠa ɲade.»

54 Tɔgi ɠana kulama zeeɓɛi kpein faa zu, ta gɛlɛɠɛlɛ faiti, 55 ta fuinfuingi é ɠulazu seɠeiti su, ɓaa pɛlɛiti ma, 56 ta ada ɓokolo ba vaiti, ta poʋoɠulɔiti, ta gɛlɛɠɛlɛgiti, 57 é kalagi wo, siɛgi zu anii ɠɔzɔai la, ta siɛgi zu ɲadegai la. Tɔgi ɠana kulama zeeɓɛi vaa zu.

15

Zunui ná-ɲadetala vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «À ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, wo ɠɛ ti ma: Zunu nɔpɛ kalaɲa kolegi ba, kɔzɔʋɛ naa maaʋele ma. 3 Ná-kalaɲa kolegi maaʋele ɠa kɔzɔai la, é ɠɛni ɠulazu kpusɛi ʋa, ɓaa suzo pa de, kɔzɔʋɛ. 4 Bete nɔpɛ a la su, naa ɠɔzɔʋɛ, ta ani nɔpɛ a zei ma, naa ɠa ɠɔzɔ. 5 Zɔi a vɔɔɠu ná-betei ʋa, kɛni naa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 6 Zɔi a zeina ani ma, niigi é ɠɛa zeini ma, kɛni naa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 7 Zɔi a vɔɔɠu kpusɛi ʋa, kɛni naa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 8 A laaɗɛi ʋuuna nu ma, nii ɲadegai, kɛni naa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 9 Seima ani nɔpɛ a zei ma togani ɠɔma, naa ɠa ɠɔzɔ. 10 Zɔi a vɔɔɠu ani nɔpɛ ba, nii é ɠɛa tɔun bu, naa ɠɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. Zɔi a naama anii ta zeɠena, kɛni é ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 11 Nu-o-nu nii kalaɲa kolegi ba, é la yeagbani, a vɔɔɠuna nu ʋa, kɛni naama nui ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 12 Pɔlɔ liɠii kpein tɔun ka vɔɔɠuna ba, kɛni naa wolo, gulu aniɲakai kpein ka gba ziɛi wu.

13 «Siɛgi zu ná-kalaɲa kolegi a ɓena la, toɠa folo lɔfela ɠaalu ná-ɲade fai zu, é ná-seɠeiti gba, é maagba ga ziɛungi zu ɗɛi. Naa ʋolu toɠa ɲade. 14 Folo lɔsaʋasiɛi ma, toɠa kpumago felegɔ zeɠe, ɓaa poopo kpokpa felegɔ, é li Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é ti ve zalaɠa ɠula nui ya. 15 Naa ɠa gilagi ɠɛ ga koto gba zalaɠai, é zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai, é koto gba vai ɠɛ tɔun bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ná-kalaɲa kolegi vaa zu.

16 «Zunui nii maaɠoloɠolosu, kɛni é ɓusɛi kpein gba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 17 Seɠei kpein, ta kɔlɔi kpein a ʋu ti ma, naati ta gba ziɛi wu. Ti ɠɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi.

18 «Ni zunui ta anzanui ta laana, ta maagba ti ɠilagilagi. Ti ɠɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi.

Anzanui ná-ɲadetala vai

19 «Anzanui nii ɲamai ɠulazu ba, tɔɔzei ná-alugi ɠa é kaazu, toɠa yɛ ná-ɲadetalai zu folo lɔfela laawu. Nu-o-nu a vɔɔɠu ba, naa ɠɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 20 Bete nɔpɛ a la su ná-ɲadetala ziɛgi zu, naa ɠa ɠɔzɔ. Ani nɔpɛ a zei ma, naa ɠa ɠɔzɔ. 21 Nu-o-nu nii a vɔɔɠu ná-betei ʋa, kɛni naa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 22 Nu-o-nu nii a vɔɔɠu anii ta ʋa, nii é ɠɛa zeini ma, kɛni naa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 23 Ni anii ɠa betei ɠa, ɓaa ʋɛ seiɗai ná, zɔi a vɔɔɠu ba, kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. 24 Ni zunu a laana ga anzanui naa, ná-kɔzɔi ʋɛa tɔun ba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, folo lɔfela laawu. Bete nɔpɛ a la su, naa ɠa ɠɔzɔ.

25 «Anzanui nii ɲamai a yɛ ɠulazu ba folo mɔinmɔin daawu, é ɠula ná-alu kaa yeeɠɛɠala zoloogaiti polu, ɓaa ɲamai lɛbi ɠulazu ba, é leʋe pɔlɔmai ʋa, kɔzɔai ɠa yɛ de, ná-ɲama ʋuu ziɛgi kpein su, eɠɛʋelei nɔ ná-alu kaa yeeɠɛɠalai la. 26 Bete nɔpɛ a la su, naama ɲama ɠula ziɛgi laawu, naa ɠa ɠɔzɔ eɠɛ ná-alu kaa ʋetei, ani nɔpɛ nii a zeina ma, naa ɠa ɠɔzɔ, eɠɛ ná-alu kaa ziɛgi zu nɔ. 27 Nu-o-nu a vɔɔɠu ba, naa ɠa ɠɔzɔ, kɛni é ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi.

28 «Siɛgi zu é ɲadesu la ná-ɲama ʋui ma, toɠa foloi ɠaalu ga dɔfela. Naati poluma, toɠa ɲade. 29 Foloi lɔsaʋasiɛi ma, toɠa kpumago felegɔ zeɠe, ɓaa poopo kpokpa felegɔ, é li ga tiye zalaɠa ɠula nui ʋɔ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 30 Zalaɠa ɠula nui ɠa gilagi ɠula ga koto gba zalaɠai, é zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai. Zalaɠa ɠula nui ɠa koto gba vai ɠɛ bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ɲama ʋui ma vaa zu, nii é ɠɛa kɔzɔzu.

31 «Wa Izilayɛle nuiti maaɠooza faiti kpein ba, ta ti ɠɔzɔ, naa ɠa a kɛ ti mina za ta-ɠɔzɔ vaiti su, ni ta nà-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠɔzɔna, nii é ti zaama.»

32 Tɔgi ɠana naama zunui ʋɛ, nii kalaɲa kolegi ba, ɓaa maaɠoloɠologai, é ɠɔzɔ, 33 ɓaa anzanui, nii kɔzɔai ga ná-alu kaa ɲamai, ɓaa zunui, ɓaa anzanui, nii ɲamai ɠulazu ba, ɓaa zunui, nii é laazu anzanui ɠoba, kɔzɔai.

16

Tɔgi é lo koto gba vai ʋa
konagi zu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, Aalɔn ná-doun zunu felegɔiti saa ʋoluma, niiti ti ɓɔɠɔ lɛɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɓɔɛ è-liɛ Aalɔn ʋɔ, naa ɠa a kɛ, é mina ɗa lɛ yeenɔpɛ ada ɲadega wolai, kwɛpele seɠezuɠoozagi ʋoluʋɛ, kesui lakulugi ɠakalaʋɛ, nii é minazeɠe kesui la, naa ɠa a kɛ é mina za, mazɔlɔɔ nà ɠulazu kɛlɛma tonaɓiingi zu kesui lakulugi maazuʋɛ.

3 «Pɛtɛ ʋelegi Aalɔn a zoo lɛɛzu la ada ɲadega wolai: Toɠa nikɛ zinɛ ɓokpa gila seɠe ga koto gba zalaɠai, ta baala sinɛ ɠila ga gala zalaɠai. 4 Toɠa seɠewuzeɠe ɲadegai loo ɠɔba, é ga gezei, é ma ʋɛlɛ kpuɠagi lɛ ɓɔɠɔ ma, é zaamaɠili ga geze zaamaɠiligi, é ma wɔɔlɔgi lɔ unba. Zalaɠa ɠula zeɠeiti kana, niiti a ɓɔɠɔ maaɠili ga tiye, é maagba ʋoluma. 5 Toɠa boli zinɛ felegɔ ɠula Izilayɛle ʋɛbɛi ya ga koto gba zalaɠai, ta baala sinɛ ɠila ga gala zalaɠai.

6 «Aalɔn ɠa koto gba vai ɠɛ ga ná-nikɛ zinɛi, toɠa ná-kotoi gba ta ná-pɛlɛyeɠei. 7 Toɠa boli zinɛ felegɔiti seɠe, é ʋa ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 8 Aalɔn ɠa kpakutoomai ɠɛ ga boli zinɛ felegɔiti, gilagi ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, gilagi ɠɛ ga nii kotoi yɛsu da, é lii la. 9 Aalɔn ɠa boli zinɛi maaɓuɠa ʋa, niigi kpakui loozu ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é naa ɠula ga koto gba zalaɠai. 10 Boli zinɛi niigi kpakui loozu ma, ga kotoi yɛ da, é lii la, naa ma vului ɠa ʋilɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, naa ɠa a kɛ, é koto gba vai ɠɛ, ta yeeɓe ba, é li teʋebai zu, kotoi yɛ da.

11 «Aalɔn ɠa koto gba vai ɠɛ ga ná-nikɛ zinɛi. Toɠa koto gba vai ɠɛ tɔ ɓɔɠɔi ʋɛ, ta ná-pɛlɛyeɠei. Toɠa ná-koto gba nikɛ zinɛi ɠɔdaaleʋe. 12 Toɠa ansanse gala liɠii ta zeɠe, daavegai ga abulekaiti, seɠeai zalaɠa ɠulazuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ta é zeeɲɛ felegɔ zeɠe ansansegi ma vukɔi zu. Toɠa li ga naama aniiti kwɛpele seɠezuɠoozagi ʋoluʋɛ. 13 Toɠa ansansegi ʋu abui ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naa ɠa a kɛ ansansegi ma luului kesui lakulugi maalɔɔɠu, nii é zeele woo ɠesui maazu, naazu é la mɔ za pɛ. 14 Toɠa nikɛ zinɛi ma ɲamai zeɠe, é faza ga yeeɓeɠai kesui lakulugi ɠakala ʋelei, folo ɠulazu ʋelei, é ɲamai vaza ga yeeɓeɠai, ná zeizu ɠɛ lɔfela, kesui lakulugi ɠakala ʋelei. 15 Toɠa koto gba woli zinɛi ɠɔdaaleʋe nuɓusɛiti bɛ, é li ga ma ɲamai kwɛpele seɠezuɠoozagi ʋoluʋelei. Ʋelei nɔ é kɛai la ga nikɛ zinɛi ma ɲamai, zekana nɔ a kɛɛ la ga naa ma ɲamai, toɠa faza kesui lakulugi ma ta kakala ʋelei.

16 «Ʋele ɠana a koto gba vai ɠɛ la ada ɲadega wolai ʋɛ Izilayɛle nuiti ta-ɠɔzɔba vaiti faa zu, ta ta-lɔ koloɠologiti kpein maaʋele zu, ti kotoi ɠɛai ga ti maaʋele. Toɠa kɛ ɠana nɔ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋɛ, mazɔlɔɔ toɠa kɔzɔba nuɓusɛiti saama. 17 Nu nɔpɛ ge la yɛga GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, siɛgi zu é lɛɛzu la ga é koto gba vai ɠɛ ada ɲadega wolai, eyɛsu é ɠula ná. Toɠa koto gba vai ɠɛ tɔ ɓɔɠɔi ʋɛ, ta ná-pɛlɛyeɠei, ta Izilayɛle ʋɛbɛi kpein bɛ.

18 «A ɠɛna ɠulaa, toɠa li zalaɠa ɠulazuʋɛ, nii é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, é koto gba vai ɠɛ, zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋɛ, é nikɛ zinɛi ta boli zinɛi ma ɲamai zeɠe, é siɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ minɛiti ma, maaɠoolii pɛ su. 19 Toɠa ɲamai vaza ga zeeɓeɠai, ná zeizu ɠɛ lɔfela, zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. Toɠa kole, é ɲade, Izilayɛle nuiti ta-ɠɔzɔba vaiti faa zu.

20 «Siɛgi zu é ɓesu da ga koto gba vai ɠɛ ada ɲadega wolai ʋɛ, ta GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋɛ, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋɛ, toɠa boli zinɛi ma vului maaɓuɠa ʋa. 21 Aalɔn ɠa yee felegɔiti pɛɛ boli zinɛi ma vului unmaʋɛ, é laa zɔ ga maazu ga Izilayɛle nuiti ta-vaa ɲɔiti kpein, ta ta-lɔ koloɠologiti kpein, niiti ti kotoi ɠɛa ga ti maaʋele. Toɠa ti la boli zinɛi unma, naa ʋolu, é kpɛ, é li teʋebai zu, zunu ɠila ge ɓɔ ba, nii kɛʋele ɓɛtɛai. 22 Ta-vaa ɲɔiti ta yɛ boli zinɛi ʋa, ti kpɛ, é li teʋebai zu, é li zooi naa zu, ʋɛ ná ɲakai.

23 «Aalɔn ɠa lɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, é geze zeɠeiti kula, niiti é ɠɛa ti looni tɛɛzuʋɛ ada ɲadega wolai. Toɠa ti la ná. 24 Toɠa maagba ada ɲadegai ta, é ná-seɠeiti seɠe ʋolu. Naa ʋolu toɠa ɠula, é ná-gala zalaɠai ɠula, ta nuɓusɛiti ta-ɠala zalaɠai, é koto gba vai ɠɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ta nuɓusɛiti bɛ. 25 Toɠa koto gba zuai ma wulɔi ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ.

26 «Zɔi a bolii ɓɛ, nii kotoi yɛgai da, naa ɠa ná-seɠeiti gba, é maagba, naa ʋoluma toɠa lɛ niina ti-ʋuuzuʋɛ. 27 Koto gba zalaɠai ma nikɛ zinɛi ta koto gba woli zinɛi niiti ti ti-ma ɲamai zeɠeai, ti ʋaa la ada ɲadega wolai koto gba vai zu, ta li ga tiye ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ti ma ɠɔlɔiti gala abui ɠa, ta ma zuai, ta ma ɓooiti. 28 Zɔi a gala, naa ɠa ná-seɠeiti gba, é maagba. Naa ʋolu toɠa lɛ niina ti-ʋuuzuʋɛ.

29 «Nii ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, alugi lɔfelasiɛi ma volo puugɔi ma, wa zugi zo, wo la boti nɔpɛ kɛa, é ɠɛni ga zou loun, ɓaa wɛɛin nii é ga seikɔɠɔma nui wo zaama. 30 Mazɔlɔɔ naama volo ná, ta koto gba vai ɠɛ wo ʋɛ, naa ɠa a kɛ wo ɲade. Wa ɲade wa-ɠotoiti kpein faa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 31 Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga dooɠo folo wolai, wa zugi zo. Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi.

32 «Koto gba vai ɠa ɠɛ zalaɠa ɠula nui ya, nii gulɔi ziaai ma, feai bɛ̀ ga é ʋilɛ kɛɛɠɛ ʋotogi zu zalaɠa ɠula vai zu. Toɠa ɓɔɠɔ maaɠili ga zalaɠa ɠula zeɠeiti, ti ga gezei. 33 Toɠa koto gba vai ɠɛ ada ɲadega wolai ʋɛ, ta GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋɛ, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋɛ. Toɠa koto gba vai ɠɛ ɓalaa zalaɠa ɠula nuiti bɛ, ta nuɓusɛiti kpein bɛ.

34 «Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, koto gba vai ɠa ɠɛ, ná ɠɛ ɠila kona-o-kona, Izilayɛle nuiti ta-ɠotoiti kpein faa zu.»

Naa ɠɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni Moize ya.

Izilayɛle Nuiti Ta-Ɲadedai

17

(17:1—27:34)

Zalaɠa ɠulazu ɠila kpegi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Aalɔn ʋɔ, ta ná-doun zunuiti, ta Izilayɛle nuiti kpein, è ɠɛ ti ma: Wɛlɛ, nii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai:

3 «Ni Izilayɛle nui ta a nikɛi ɓaa baalagi, ɓaa bolii ɠɔdaaleʋena ga zalaɠai ti-ʋuuzuʋɛ, ɓaa ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, 4 é la liini la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é ʋa kɛ ga vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ, naama nui ɠa ɠɛ ga sɔba nu, tɔɔzei é ɲamai ʋua. Kpe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba, é ɠula ti zaama. 5 Naa ɠa a kɛ, Izilayɛle nuiti ti mina mɔ ta-zalaɠa aniiti kula dɔɓɔiti su, kɛlɛ ti ɗa ʋa ga tiye zalaɠa ɠula nui ʋɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é ti ɠula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga ziilɛi zalaɠaiti. 6 Zalaɠa ɠula nui ɠa ma ɲamai vaza Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é ma wulɔi ɠala, nii makugi a nɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 7 Ti la mɔ ta-zalaɠaiti kulaa zɛɛ ɠalagiti bɛ, niiti ti-ʋaaɠulabaiti ti ga boli zinɛiti, niiti ti ɠɛa ɓɔɠɔ ɠɔzɔzu ga tiye. Toɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi ti ʋɛ, ta ti-mavofodaiti kpein.

8 «Ɗa ɠɛ ti ma mɔnɔ: Ni Izilayɛle nui ta, ɓaa seikɔɠɔma nui ta, é ti zaama, a gala zalaɠai ɠulana, ɓaa zalaɠai taɠili, 9 é la liini la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, é ʋa kula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naama nui ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba.

Tɔgi é lo ɲama mii vai ʋa

10 «Ni Izilayɛle nui ta, ɓaa seikɔɠɔma nui ta, é ti zaama, a ɲamai ma zii tanɔpɛ miina, nà ʋoluave naama nui ʋa, nii é ɲamai miizu, nà naama nui ɓeteʋe ɓalaa ná-nuɓusɛiti ba, é ɠula ti zaama. 11 Mazɔlɔɔ ɲamai ɠa é ga kpɛtɛanii kpein zɛnvui. Gè feeʋɛ wo ya, ga wo koto gba vai ɠɛ la zalaɠa ɠulazuʋɛ, wo-yɛnvuiti faa zu, mazɔlɔɔ tɛi é ga zɛnvui ma ʋoogi, naa maaʋele ɠa ɲamai a kotoi gba la. 12 Naa ɠa é ba, gè bogɛ Izilayɛle nuiti ma ga, nu nɔpɛ ge mina ɲamai mi wo zaama, anɛɛ seikɔɠɔma nui ʋe, é mina ɲamai mi. 13 Ni Izilayɛle nui ta, ɓaa seikɔɠɔma nui ta, é ti zaama, a sua zona dɔɓɔ ziɛ su, ɓaa wɔnii, nii nu a mi, toɠa ma ɲamai ʋu zooi ma, é fufiligi ʋu gaazu. 14 Mazɔlɔɔ kpɛtɛanii kpein, ni nɔ toɠa vulua, zɛnvui ɠa ma ɲamai zu. Naa ɠa é ba, gè bogɛ Izilayɛle nuiti ma ga, wo la kpusɛi tanɔpɛ ma ɲamai mia, mazɔlɔɔ kpɛtɛanii kpein zɛnvui ɠa ɲamai zu, nu nɔpɛ a ta miina, naa ɓe ka leʋe Izilayɛle nuɓusɛiti ba.

15 «Nu nɔpɛ, é ɠɛni zou loun zu, ɓaa seikɔɠɔma nuiti su, a sua miina saai ɓɔɠɔ ʋɛ, ɓaa baliʋaliai ga, toɠa ná-seɠeiti gba, é maagba. Kɔzɔai ɠa yɛ de, eyɛsu kpɔkɔi. Naa ʋolu, toɠa ɲade. 16 Ni é la ná-seɠeiti gbani, é ʋa maagba, ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma.»

18

Dakoba vai
ma maaɲɛɛi tanigaani

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI. 3 À mina naa ɠɛ, nii é ɠɛɛzu Ezipete yooi zu, ʋɛ wo ɠɛni zeini ná. À mina naa ɠɛ, nii é ɠɛɛzu Kanaan yooi zu, ʋɛ gè liizu ga woye ná. À mina ʋilɛ ta-lɔgiti polu. 4 À ɠolo nà-deveiti bɛ, wo makɛ nà-tɔgiti ma, wo ʋilɛ ti ʋolu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI. 5 À ɠolo nà-tɔgiti bɛ, ta nà-deveiti, nui nii a ziɛna ga tiye, naa ɠa zɛnvui wo naa maaʋele ma. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

6 «Wo tanɔpɛ ge mina la ga anzanu, ta nii ti logai ɓɔɠɔ ʋa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

7 «Mina la è-lee ɠoba. Toɠa ɠɛ ga è-ɠɛɛ unfe faa. Toɠa ɠɛ ɓalaa ga è-lee unfe faa, mazɔlɔɔ è-lee ʋe.

8 «Mina la è-ɠɛɛ anzai taɠili koba. Toɠa ɠɛ ga è-ɠɛɛ unfe faa.

9 «Mina la è-ʋaazeelai ɠoba, è-ɠɛɛ ná-doun anzanui ʋe, ɓaa è-lee ná-doun anzanui, anɛɛ ni kulaʋɛ su pɛlɛyeɠei taɠili bu.

10 «Mina la ga è-loun zunui ná-doun anzanui, ɓaa è-loun anzanui ná-doun anzanui, mazɔlɔɔ ɗa-unfe faa ʋe, ɗa ɓɔɠɔi.

11 «Mina la ga è-ɠɛɛ anzai taɠili ná-doun anzanui. Toɠa ga è-ɠɛɛ ná-doun anzanui. Toɠa ga è-ʋaazeelai.

12 «Mina la ga è-ɠɛɛ ʋaazeelai. Toɠa ga è-ɠɛɛ ná-nu ɠiteɠitegi.

13 «Mina la ga è-lee diɛ ɓaa deɠe anzanu, mazɔlɔɔ è-lee ná-nu ɠiteɠitegi ʋe.

14 «Mina la ga è-ɠɛɛ diɛ ɓaa deɠe zunui anzai, mazɔlɔɔ toɠa ga è-lee.

15 «Mina la ga è-loun anzai. Toɠa ɠɛ ga è-loin unfe faa.

16 «Mina la ga è-ɠɛɛloin anzai. Toɠa ɠɛ ga è-ɠɛɛloin unfe faa.

17 «Mina la ga anzanui, ta ná-doun anzanui. È la ná-doun zunui ná-doun anzanui zeɠea, ɓaa ná-doun anzanui nɔnɔ ma loun anzanui, mazɔlɔɔ ta ga ná-nu ɠiteɠitegiti, naa ɠa ga faa ɲɔu wola.

18 «Ni è-anzai ɠa dɛ vulua, mina diɛ ɓaa deɠe anzanui ta zeɠe ga è-anza. Ɗa toloi lɔ ti yɔɠɔzu.

19 «Mina la ga anzanui ná-alu kaa ziɛgi zu, nii é tɔun kɔzɔzu.

20 «Mina la ga è-zeiɲɔɠɔi anzai, ɗa ɓɔɠɔ ɠɔzɔ la.

21 «Mina è-loin tanɔpɛ kula ga zalaɠa, é ʋa ɠala kɔɔɠɔ ganigi ʋɛ daa ga Mɔlɔke, dɛbi vaa ma, è la ɗa-ƓALAGI lɔɠɔi ɠoloɠologa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

22 «Mina la ga zunu, eɠɛʋelei nu a laa la ga anzanui. Naa ɠa ga kɔzɔba vaa.

23 «Mina la ga sua, è ʋa ɓɔɠɔ ɠɔzɔ. Anzanu mina la sua ɠoba. Ɓaaɠulama vaa ʋe.

24 «À mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga naama ziɛ ʋelei tanɔpɛ, mazɔlɔɔ ziiti gè ti ɓɛɛzu wo luɠɔ, naati ti ɓɔɠɔ ɠɔzɔʋɛ ga naama ziɛ ʋeleiti kpein. 25 Zooi kpein ge ɠɔzɔa, gè ti maaɠolo ta-vaaɠaaza golaiti faa zu, zooi unpiliga ga ná-nuɓusɛiti.

26 «Wɔun wa, wa ɠolo nà-tɔgiti bɛ, ta nà-deveiti, wo mina naama ɠɔzɔba vai tanɔpɛ kɛ, é ɠɛni ga zou loun, ɓaa seikɔɠɔma nui, nii é wo zaama. 27 Mazɔlɔɔ kɔzɔba vaiti kpein kana, zooi zu nuɓusɛiti ti ɠɛni kɛɛzu, niiti ti ɠɛni zeini zooi ɠa mɔungi wo luɠɔ, zooi ɠɔzɔa. 28 Naa a ɠɛɛna, zooi la mɔ unpiliga ga woye, tɔɔzei wa-ɠɔzɔba vaiti ba, eɠɛʋelei é unpilini la ga ziiti, ti ɠɛni wɔun wo luɠɔ náʋɛ. 29 Mazɔlɔɔ niiti kpein ti ʋaazu naa ɠɛɠala ɠɔzɔba vaiti ta ɠɛɛzu, ti ɓe ka leʋe ta-nuɓusɛiti ba, ti ɠula ti zaama.

30 «Wa ɠolo nà-deveiti bɛ, naa ɠa a kɛ, wo la mɔ naama vaa ɲɔu wolaiti tanɔpɛ kɛa, nii é ɠɛni ɠɛɛzu wo luɠɔ, wo la ɓɔɠɔ ɠɔzɔa ga naa ta. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

19

À ɲade, mazɔlɔɔ ɲàdegɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle ʋɛbɛi kpein pɔ, è ɠɛ ti ma: À ɲade, mazɔlɔɔ ɲàdegɛ, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

3 «Ɛsɛ gilagilagi ɠa unfe dee ta kɛɛɠɛ ma, é nà-dooɠo foloiti maaɲɛ. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

4 «À mina ɠaaʋote kɔɔɠɔ ganigiti ma. À mina galagaa ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga kɔlu ɠaawuungi. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

5 «Siɛgi zu wa ziilɛi zalaɠai ɠulana la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa kɛ, nii a kɛ é daazo. 6 Ma zuai ɠa mi foloi wo kulazu la ga zalaɠai, ɓaa poluma zobui. Nii é yɛsu ná eyɛsu foloi zaʋasiɛi, naa ɠa ɠala. 7 Foloi zaʋasiɛi, ni nu a ta miina, toɠa ɠɛ ga anii kɔzɔai, zalaɠai laa la mɔ zoga. 8 Zɔi a ta miina, ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma, mazɔlɔɔ toɠa naa ɠɔzɔzu, nii feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naama nui ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba.

9 «Siɛgi zu wo moloi leʋezu la wa-yooi zu, wa kpala kpelamaʋɛ yɛ ná, wo mina ná leʋe, wo mina ɠale ma posuyɛʋɛi ma. 10 À mina ani ɠɔpɔgiti kula ɓalaa, niiti ti yɛgai wa-leezɛn ɓelei zu. À mina ma waaiti zɛʋɛ, niiti ti loozu. Wa naa yɛ ná bala nuiti bɛ, ta seikɔɠɔma nuiti. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

11 «À mina unma wo. À mina zɛɛ wo, ɓaa wo ʋa woya ɓɛtɛ, wo ɠilagilagi wo-zeiɲɔɠɔi laalɔɠɔma. 12 À mina zɛɛ ɠona wo dàaseigi zu, mazɔlɔɔ wa wa-ƓALAGI lɔɠɔi ɠoloɠolo. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

13 «À mina wo-zeiɲɔɠɔi maanɔɠɔ vaa ɠɛ, wo mina unma wo. À mina ɠata nu ná-sala wali ma, é ʋa yɛsu poluma zobui. 14 À mina goizuɓɔlɔ nui ɠoto, wo mina ani nɔpɛ kpesa gaazuɠole nui luɠɔ, nii a ɠɔɠɔziɠa ba, kɛlɛ wa ɠɛ ga GALA gaazuluaba nu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

15 «À mina telebotala vaa nɔpɛ kɛ tukpɔɠaaleʋeiti su. À mina topolu ɠɛ bala nui ɓaa nu wolai ʋɛ. Kɛlɛ wa wo-zeiɲɔɠɔi lukpɔɠaaleʋe ga sɔledai. 16 À mina lɔɠɔ ɲɔu vaa ʋɛɛ wa-nuɓusɛiti ta ʋa. À mina zɛɛ zeele woo wo wo-zeiɲɔɠɔi laalɔɠɔma, a ɠɛ ga saa zaɓu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

17 «À mina wo-ɠɛɛloin wɔinzeɠe wo-yiimaʋɛ. À dama, wa ɠɛna zelii loga wo-ɠɛɛloin ma, wo mina koto la ɓɔɠɔ unma tɔun ná-faa zu. 18 À mina nɔnɔ ʋotokula vaa ɠɛ, wo mina faa zei yiima wa-nuɓusɛiti ta laalɔɠɔma. Wa wo-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ wa ɓɔɠɔi. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

19 «Wa ɠolo nà-deveiti bɛ. À mina sua ma zii felegɔ ʋu ɓɔɠɔ ma, ti ʋa pɛɛpolu wo. À mina ani zuwu zii felegɔ woli wa-ɓalagi ʋa. À mina seɠe loo ɠɔba fɛlɛai ga gezei ma zii felegɔ.

20 «Siɛgi zu zunui ta a laana ga duɔ anzanui ta, nii maazogai zunu ɠili bɛ, é la unmɔɔni, é la ɓɔɠɔ yeema, ta faa zuɠoloɠologi ɓɛtɛ, kɛlɛ ti la ti ʋaa, mazɔlɔɔ anzanui naa la ɓɔɠɔ yeema. 21 Zunui ɠa ʋa ga baala sinɛ ɠila, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ga ná-faa zuɓɛtɛ zalaɠai GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 22 Zalaɠa ɠula nui ɠa koto gba vai ɠɛ tɔun bɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, ná-kotoi vaa zu é kɛai, é kɛ ga baala sinɛi, é kulazu ga faazuɓɛtɛ zalaɠai, kotoi naa é kɛai, suvaa ɠa yɛ bɛ.

23 «Siɛgi zu wo liizu la zooi ná zu, wa ɓena ga gwaa wului ma zii pɛ sin, wa ti-ma waaiti pɛtɛ kona saʋagɔ laawu ga ti ɠɔzɔʋɛ, à mina ta mi ɲɛgɛlɛin. 24 Konagi naanisiɛi ma, wa ti-ma waaiti kpein fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maamusɛ vaa zu. 25 Konagi lɔɔlusiɛi ma, wa zoo wo ma waaiti ta mi. Ni wa naa ɠɛɛna, wa-ɠulanumai ɠa li ga wɔɔlɔa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

26 «À mina sua nɔpɛ mi, nii ɲamai su. À mina ɓɔɠɔ lɔ ungaiziɛ vaa zu, ta adɔɓɛɛ vaa nɔpɛ. 27 À mina wɔungiti buuwo, wo mina wo-ɓakalagiti bo. 28 À mina wɛn dɔ wo-ɠɔlɔgi ma gɔvɛ ʋɛ, wo mina pɔlɔpalɛ lɔ ɓɔɠɔ ma. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

29 «À mina wo-loun anzanui ɠaazu unfe seɠe ga wo ʋa dɔ koloɠologi zu, galagi tanɔpɛ dɛbi vaa ma, naa ɠa a kɛ zooi zu nuɓusɛiti ti mina lɔ koloɠologi zu, ná zulaa a ʋa ve ga kɔzɔba vai. 30 Wa nà-dooɠo foloiti maaɲɛ, wo unfe sèizu ɲadegai ma. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

31 «À mina li, wo ʋa gɔvɛ laawooleʋe nuiti gaazaɠa, ɓaa niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma. À mina ti ɠaiziɛ, wo mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga tiye. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

32 «Wa wuzeɠe un kolegiti kpein bɛ, wo kɛwola wɔlɔi lɛbi. Wa lua wa-ƓALAGI ʋa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

33 «Ni seikɔɠɔma nui ta a ʋaana wo zaama wa-yooi zu, à mina suziɠa. 34 Wa seikɔɠɔma nui zo ga pagɔ, eɠɛ pelegi wo zou loin zosu da. Wa nɛɛ ʋɛ eɠɛ wa ɓɔɠɔi. Mazɔlɔɔ wo ɠɛni ga seikɔɠɔma nuiti Ezipete yooi zu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

35 «À mina telebotala vaa ɠɛ, tukpɔɠaaleʋeiti su, anɛɛ kɔɠɔgiti su, ɓaa aniiti sɔligiti su, ɓaa aniiti buɲɛgiti su. 36 Kɛni wa-ɠɔɠɔ ganiiti ti zɔle, bui ʋelei zoloo. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo ɠulani Ezipete yooi ʋa. 37 Wa nà-deveiti kpein so, ta nà-tɔgiti, wo ti makɛ, wo ziɛ ga tiye. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

20

Kotoiti ma zalai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɠɛ Izilayɛle nuiti ma: Nu-o-nu é ɠɛni Izilayɛle nuiti saama, ɓaa seikɔɠɔma nu, nii a ná-doin ta ɠulana ga zalaɠa salei ʋɛ, daa ga Mɔlɔke, ta naama nui ʋaa. Zooi zu nuɓusɛiti ta sɔ ga kɔtui, é za. 3 Nɔ̀un nà ʋoluave naama nui ʋa, gè kpeteʋe ná-nuɓusɛiti ba, tɔɔzei ba é ná-doin ta leʋegɛ salei Mɔlɔke ʋɔ, é sèizu ɲadegai ɠɔzɔʋɛ, é dàasei ɲadegai ɠoloɠolo. 4 Ni Izilayɛle nuiti ta gilina ba, ti ɠaazuʋɛɛ ma naama nui letegi, nii é ná-doin ta leʋegai salei Mɔlɔke ʋɔ, ni ti la paani, 5 nɔ̀un, nà ʋoluave ma nui ʋa, ta ná-pɛlɛyeɠei, nà kpeteʋe ná-nuɓusɛiti ba, é ʋɛɛ naati kpein ba, niiti ti kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ɠɛɛzu, eɠɛʋelei é kɛɛzu la salei Mɔlɔke ʋɛ.

6 «Ni nui ta a liina, é gɔvɛ laawooleʋe nuiti gaazaɠa, ɓaa niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma, nii é ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ma zii, nà ʋoluave naama nui ʋa, gè kpeteʋe ná-nuɓusɛiti ba. 7 À ɓɔɠɔ ɲade, wa ɲade, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI. 8 À nà-deveiti makɛ, wo ziɛ ga tiye. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é wo ɲadesu.

9 «Zɔi nɔpɛ é kɛɛɠɛ ɓaa dee ɠotozu, ta naama nui ʋaa, tɔɔzei é kɛɛɠɛ ɓaa dee ɠotoa, ma ɲamai ɠa la tɔ ɓɔɠɔ unma.

10 «Siɛgi zu zunui ta a wɛɛnziɛ bona la ga seiɲɔɠɔi ta anza, wa wɛɛnziɛ nuiti felegɔ pɛ paa.

11 «Ni zunui ta a laana ga kɛɛɠɛ anzai, é kɛɛɠɛ ɠaazu unfe seɠea, wa naama zunui ta naama anzanuiti paa. Ti-ma ɲamai ɠa la ti unma. 12 Ni zunui ta a laana ga ná-doun anzai, wa ti felegɔi pɛ paa. Ti unfetala vai ɠɛa, ti-ma ɲamai ɠa la ti unma.

13 «Ni zunui ta a laana ga zunui ta, ti kɔzɔba vai ɠɛa, wa ti ʋaa. Ti-ma ɲamai ɠa la ti unma.

14 «Ni zunui ta a anzanui ta dee zeɠena, é ti felegɔ zei ga anza, naa ɠa ga faa ɲɔu wola. Ta ti saʋagɔ ɠala, naa ɠa a kɛ faa ɲɔu wolai naa mina yɛ wo zaama.

15 «Ni zunui ta a laana ga suai, wa zunui naa ʋaa, wo suai ɓalaa paa. 16 Ni anzanui ta a maaɓuɠana suai ta ʋa, é la koba, wa anzanui ʋaa, wo suai ʋaa. Ta ti pɛ paa, ti-ma ɲamai ɠa la ti unma.

17 «Ni zunui ta a ná-seelai zeina ga anza, kɛɛɠɛ ná-doun anzanui, ɓaa dee ná-doun anzanui, é naa unfega, ta é ɓɔɠɔ unfega. Unfetala vaa wola ɠana, ti ɓe ka leʋe ta-nuɓusɛiti ba, naa ɠa ɠɛ ta-nuiti pɛ gaazu. Zunui naa é ná-seelai unfegai, ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma.

18 «Ni zunui ta a laana ga anzanui ta, é ná-alugi ɠaai, ti felegɔ pɛ ti ɓe ka leʋe ta-nuɓusɛiti ba, mazɔlɔɔ ti ná-alugi ma ɲamai ɠaa.

19 «À mina la ga wo-lee diɛ ɓaa deɠe anzanui ta, ɓaa wo-ɠɛɛ ná-seelai ta. Ni zunui ta a laana ga ná-nu ɠiteɠitegi ta, ta-vaaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la ti unma.

20 «Zunui ta a laana ga kɛɛɠɛ diɛ ɓaa deɠe zunui ta anza, é zunui naa ɠaazu unfe seɠea. Ti felegɔ ta ta-ɠotoi ma ɠasɔi zeɠe, ta za ɠana nɔ, ti la doun zɔlɔɔga.

21 «Ni zunui ta a kɛɛloin anzai zeina, kɔzɔba vaa ɠana, é kɛɛɠɛloin unfega, ti la doun zɔlɔɔga.

22 «Wa makɛ nà-deveiti ma, ta nà-tɔgiti, wo ti zo kpaan, naa ɠa a kɛ zooi ʋɛ gè ʋaazu liizu ga woye ná, ga wo zei ná, é la unpiliga ga woye. 23 À mina ziɛ ga zii naati ta-luʋai, niiti gè ʋaazu ti ɓɛɛzu wo luɠɔ, mazɔlɔɔ ti naama ɠɛɛwotiiti kpein kɛɛʋɛ, naa ʋɛlɛzeɠe bɛ̀. 24 Gè boga wo ma: Wa ɠa wo ta-yooi zɔlɔɔsu, nà feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, zooi ʋe, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo yeeɠaaɠwɛa, wa zɔɔma ziiti. 25 Wa zɔɠɔzu ɠɛ kɔzɔba zuaiti ta sua ɲadegaiti ba, ta kɔzɔba wɔniiti ta wɔni ɲadegaiti ba, naa ɠa a kɛ wo mina ɓɔɠɔ ɠɛ ga kɔzɔba ʋea, ga suaiti, ɓaa wɔniiti, ɓaa ga naati kpein, niiti ti ɓokposu zooi ma. Gè ti yeeɠaaɠwɛa, ta suai zɔiti, nii a kɛ wo kwɛɛ ga ti ɠɔzɔʋɛ.

26 «À ɲade nɔ̀un bɛ, mazɔlɔɔ ɲàdegɛ, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè wo yeeɠaaɠwɛɛʋɛ wa zɔɔma ziiti, naa ɠa a kɛ, wo ɠɛ ga nɔ̀nɔiti.

27 «Zunui ɓaa anzanui nii é ga gɔvɛ laawooleʋe nui, ɓaa nii gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ma, wa sɔ ga kɔtui, é za. Ma ɲamai ɠa la unma.»

21

Deveiti
é lo zalaɠa ɠula nuiti ba

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ɓɔɛ zalaɠa ɠula nuiti pɔ, Aalɔn ná-doun zunuiti, è ɠɛ ti ma: Zalaɠa ɠula nui la ɓɔɠɔ ɠɔzɔa ná-nuɓusɛiti saama gɔvɛ maaʋele ma. 2 É ɠula ná-nu ɠiteɠitegiti polu, dee, ɓaa kɛɛɠɛ, ɓaa ná-doun zunui, ɓaa ná-doun anzanui, ɓaa kɛɛɠɛloin, 3 ɓaa ná-seelai, nii é la dɛ zeini zunu ʋɛ. Toɠa zoo é ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ná-seelai naa ʋɛ, tɔɔzei naa ɠa ná-pɛlɛyeɠei wu, é la dɛ lɛɛni zunu ɠili ná-pɛlɛ wu. 4 Toɠa ga kundiɠii ná-nuɓusɛiti saama, é la ɓɔɠɔ ɠɔzɔa, é ʋa lɔɠɔi ɠoloɠolo.

5 «Ni saa ɠa lona zalaɠa ɠula nuiti ma, ti la kpaana pɛa tɔungi zu, ti la ɓakalagiti boga, ti la pɔlɔpalɛ lɔa ɓɔɠɔ ma. 6 Ta ɲade ta-ƓALAGI ʋɛ, ti mina ta-ƓALAGI lɔɠɔi ɠoloɠolo, mazɔlɔɔ ta zalaɠaiti kulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ná-daamianigi ʋe é ɠalazu abui ɠa. Ti maanɛɛʋɛ, ti ɲade. 7 Ti la koloɠolo anzanu zeiɗa, ɓaa nii tɔɠɔi ɠoloɠologai. Ti la anzanu zeiɗa, nii sinigi ɠɛlɛai ba, mazɔlɔɔ zalaɠa ɠula nui ɲadegɛ ná-GALAGI ʋɛ. 8 Wa pɛtɛ ga ɲade nu, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é daamianigi ɠulazu ga zalaɠai wa-ƓALAGI ʋɛ. Toɠa ɠɛ ga ɲade nu wo ʋɛ, mazɔlɔɔ nɔ̀un ɲàdegɛ, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é wo ɲadesu. 9 Ni zalaɠa ɠula nui ná-doun anzanui a lɔɠɔi ɠoloɠolona ga é lɔ koloɠologi zu, toɠa kɛɛɠɛ lɔɠɔi ɠoloɠolosu, ta gala, é za.

10 «Zalaɠa ɠula nui nii kundiɠilai zea, kɛɛɠɛlointi maazu, nii gulɔ ɲadegai ziaai ma, ta nii zalaɠa ɠula zeɠeiti toai kɔba, é la nɔundeɠaiti zɛga yaɠaba, ta é la ná-seɠeiti balia ga. 11 É la lia pooma ɠoba, é la ɓɔɠɔ ɠɔzɔa, anɛɛ ni kɛɛɠɛ a zaana, ɓaa dee. 12 É la ɠula seizu ɲadegai ʋa, naa ɠa a kɛ é mina seizu ɲadegai ɠɔzɔ, mazɔlɔɔ feeʋɛ bɛ̀ ga nà-siɛma wulɔ ɲadegai maaʋele. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

13 «Zalaɠa ɠula nui naa mina anzanu zei, nii é zunu vaa ɠwɛɛ. 14 É la poanza zeiɗa, ɓaa anzanui nii sinigi ɠɛlɛai ba, ɓaa koloɠolo anzanu, ɓaa nii tɔɠɔi ɠoloɠologai, kɛlɛ anzanui a ɠɛ seizu, kɛni é ɠɛ ga ná-bolodai zu anzalopo ɓeai, é la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. 15 Zalaɠa ɠula nui naa la mavofodai lɔɠɔ ɠoloɠologa ná-bolodai zaama, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é tɔun ɲadesu.»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 17 «Ɓɔɛ Aalɔn ʋɔ, è ɠɛ ma: È-mavofodai zu zunui tanɔpɛ, nii nɛɛʋuzu ba, naa mina maaɓuɠa ga é ná-GALAGI ná-daamianigi ɠula ga zalaɠai. 18 Zunui tanɔpɛ, nii nɛɛʋuzu a ɠɛ ba, naa la maaɓuɠaa ná ʋa: gaazuɠole nu, ɓaa dɛkpu nu, ɓaa nii sokpai maaʋegai, ɓaa baalobazuʋɛ ta zeɠeai kɛʋele ma, 19 ɓaa zunui ta, nii kɔɠɔi ɠaleai, ɓaa zeei, 20 ɓaa zunui ta, nii gɔgɔi polu, ɓaa é ga kutui, ɓaa gaazuwana nu, ɓaa dɔɠɔi ma, ɓaa kulama zeeɓɛi ba, ɓaa nii pɔlɔɠɛzɛɠain woloai. 21 Zalaɠa ɠula nui Aalɔn mavofodai zu, zunui tanɔpɛ nii nɛɛʋuzu ba, naa mina maaɓuɠa ga é ʋa zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, zalaɠai niiti ti ɠalazu abui ɠa. Tɛi nɛɛʋuzuʋɛ ba, é mina maaɓuɠa, é ʋa ná-GALAGI ná-daamianigi ɠula ga zalaɠai. 22 Toɠa zoo é ná-GALAGI ná-daamianigi ta mi, aniiti ti wola ɲadegai, ta ani ɲadegaiti. 23 Kɛlɛ é la lia kwɛpele seɠezuɠoozagi ʋɔ pelei, ta é la maaɓuɠaa zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, mazɔlɔɔ nɛɛʋuzuʋɛ ɠa ba. É la nà-ada ɲadegai ɠɔzɔa ta ma zɔɔlaiti, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é ti ɲadesu.»

24 Moize naama wooiti daazeelini Aalɔn ma ta ná-doun zunuiti, é ʋɛɛ Izilayɛle nuiti kpein ba.

22

Maaɲɛɛi é lo zalaɠa aniiti fai ʋa

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Aalɔn ta ná-doun zunuiti kala ga fai niiti ta ti maaɲɛ, é lo vebɛani ɲadegaiti ba, niiti Izilayɛle nuiti ti ti ɠulazu bɛ̀, naa ɠa a kɛ ti mina dàasei ɲadegai ɠoloɠolo. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

3 «Ɠɛ ti ma: Wo-mavofodaiti saama, zunu nɔpɛ kɔzɔai a yɛ de, é maaɓuɠa vebɛani ɲadegaiti ba, niiti Izilayɛle nuiti ti ti veezu bɛ̀, naama nui ɠa ɓɛ, é zeɠe gàazu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 4 Nu-o-nu Aalɔn mavofodai zu, kulama zeeɓɛi a ɠɛ ba, ɓaa kalaɲa kolegi, naa la vebɛani ɲadegaiti ta mia, eyɛsu é ɓe ga ɲade. Zekana é la ga zɔi a vɔɔɠuna nui ta ʋa, kɔzɔai ga poomai, ɓaa é ɓɔɠɔ maaɠoloɠologai. 5 Zɔi a vɔɔɠuna kpokpo ganii ta ʋa, é kɔzɔi maazɔlɔɔ, ɓaa nu vului ta, nii kɔzɔba anii ma zii tanɔpɛ a ʋɛɛna ba, é ɠɔzɔ ga naa, 6 zɔi a vɔɔɠuna ta ʋa, naa ɠa yɛ kɔzɔyai zu eyɛsu kpɔkɔi, é la vebɛani ɲadegaiti ta mia, kɛni é maagba. 7 Foloi a ɓena ga da, toɠa ɲade, naa ʋolu toɠa zoo niina é vebɛani ɲadegaiti ta mi, mazɔlɔɔ ná-daamianigi ʋe. 8 É la sua ʋooma mia, ɓaa nii baliʋaliai ga, nii a kɛ é mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga naa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

9 «Zalaɠa ɠula nuiti ta nà-deveiti makɛ, naa ɠa a kɛ ti mina koloɠolo, koto ʋa la ti unma, ti mina ʋa zaazu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é ti ɲadesu.

10 «Izilayɛle nu nɔpɛ ge mina vebɛani ɲadegai ta mi, ni é la ga zalaɠa ɠula nu. Anɛɛ zalaɠa ɠula nui ma wɛɛin ta ná-botiɠɛ nui, ti la vebɛani ɲadegai ta mia. 11 Kɛlɛ duɔi nii zalaɠa ɠula nui geyaai, naa ɠa zoo é ta mi, ta nii ɓalaagi sɔlɔɔgai ná-pɛlɛi wu, ta ná-daamianigi ta mi. 12 Zalaɠa ɠula nui ná-doun anzanui, sinigi la ga zalaɠa ɠula nu, naa la naa ta mia, nii seɠeai vebɛani ɲadegaiti ba. 13 Kɛlɛ zalaɠa ɠula nui ná-doun anzanui, nii é ga poanzai, ɓaa nii sinigi ɠɛlɛai ba, é la doun zɔlɔɔni, ta nii é ʋaazu ɠalesu ma, é yɛ kɛɛɠɛ ná-pɛlɛi wu, eɠɛʋelei é ɠɛni ná la, ná-nu niinɛlai zu, naa ɠa zoo é kɛɛɠɛ ná-daamianigiti ta mi. Nu nɔpɛ ge la ta mia, ni é la ga zalaɠa ɠula nu.

14 «Ni nui ta a vebɛani ɲadegai miina, ki ge la ba, toɠa vebɛanii liegɔi naa ve zalaɠa ɠula nui ya, é ta ʋɛɛ ba ga gaaɠwɛsu lɔɔlugɔi zeizu ɠilagi. 15 Zalaɠa ɠula nuiti ti mina Izilayɛle nuiti ta-vebɛani ɲadegaiti kɔzɔ, nii naati ti seɠezu ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 16 Ni naati ta ta-vebɛani ɲadegaiti miina, ta ta-vaaɠaaza golai la ɓɔɠɔ unma, ti ɠɛ ga sɔba nuiti, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é ti ɲadesu.»

Suai niiti ta zoo ɠulazu
ga zalaɠai

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 18 «Ɓɔɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti pɔ, naa ʋɛɛ Izilayɛle nuiti kpein ba, è ɠɛ ti ma: Nu kpein é ga Izilayɛle nu, ɓaa ti ga seikɔɠɔma nu Izilayɛle yooi zu, niiti ta gala zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, minazeɠe daazeeli vaa zu, ɓaa vebɛanii vaa zu ti daai ɠisu, 19 nii a kɛ daazo, toɠa ʋa ga togani zinɛ ɠila, nii nɛɛʋuzu la ba, é kula nikɛiti saama, ɓaa baalagiti, ɓaa boliiti. 20 À mina ani nɔpɛ kula ga zalaɠai, nii nɛɛʋuzu a ɠɛ ba, mazɔlɔɔ daa la zoga wo ʋɛ. 21 Ni zunui ta a toganii ma wolai ɓaa ma goi ta ɠulana ga ziilɛi zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛni ga minazeɠe daazeeli vai, ɓaa é ɠɛni ga vebɛanii nii é daai ɠisu, nɛɛʋuzu mina ɠɛ zalaɠa anii ʋa, naa ɠa a kɛ daazo. Nɛɛʋuzu nɔpɛ ge mina ɠɛ ba. 22 À mina sua nɔpɛ kula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii gaazuɠoleai, ɓaa maalɛɠɛfɛgai, ɓaa koliiti ti ba, ɓaa kaʋai ɠulaai ma, ɓaa gɛlɛɠɛlɛgi ɠulaai ma. À mina naa ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 23 Nikɛ zinɛi ɓaa baala ziʋoi nii baalobazuʋɛ ta ɠoozaai, ɓaa ta ɓuɠa, wa zoo wo naa ɠula ga zalaɠai ɓaa vebɛanii, nii wo daai ɠisu, kɛlɛ naa ɠɛɠala zuai ma zalaɠai la daazoga minazeɠe daazeeli vaa zu. 24 À mina sua ɠula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii pɔlɔɠɛzɛɠain woloai, ɓaa kulaai su, ɓaa teʋeai ga. À mina naa ta ɠɛ ga zalaɠa wa-yooi zu. 25 À mina suai naa ma zii tanɔpɛ geya wɛɛn ma, wo ʋa kula wa-ƓALAGI ʋɛ ga zalaɠai. Mazɔlɔɔ ti maalɛɠɛfɛgɛ, nɛɛʋuzuʋɛ ɠa ba, daa la zoga wo ʋɛ.»

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 27 «Siɛgi zu nikɛi a zɔlɔɔna da, ɓaa baalagi, ɓaa bolii, toɠa yɛ ma leei ʋa, é kɛ ga folo lɔfela. É zo folo lɔsaʋasiɛi ma, eyɛsu zɔɔma voloiti, a ɠulana ga zalaɠai, nii abui galazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, daa ɠa zo. 28 À mina togani leei ta ma yiʋoi ʋaa ʋɔɔma folo ɠila nɔ. 29 Wa ɠɛna mama fee zalaɠai ɠulaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa kula ʋele ɓɛtɛ, nii a kɛ daazo. 30 Wa ti pɛ mi ma voloi nɔ ma, wo la ta yɛga ná, é ʋa yɛsu sobui ʋa zeeli. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

31 «Wa nà-deveiti so, wo ziɛ ga tiye. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

32 «À mina dàasei ɲadegai ɠoloɠolo, nà-ɲadedai ɠa maamusɛi zɔlɔɔ Izilayɛle nuiti saama. Nɔ̀un nà Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é wo ɲadesu, 33 nɛ̀i gè wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa, ga gè ɠɛ ga wa-ƓALAGI. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

23

Fɛti voloiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Fɛti voloi ɠa ga niiti, wo maanɛai wo ti ɠula dɛ̀bi vai ma, ti ga nà-fɛti voloiti. Naati ma vaa zu, wa nuɓusɛiti toli, ti gaalɛba ɲadegai wo.

3 «Ɛsɛ ka ná-botii ɠɛ folo lɔzita laawu, kɛlɛ foloi lɔfelasiɛi ɠa ga dooɠo foloi, gaalɛba ɲadegai ɠa wo ma. Wo la boti nɔpɛ kɛa naama voloi. Dooɠo foloi ɠa ɠɛ de Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, ʋɛ nɔpɛ wa zei ná.

4 «Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fɛti volo ɠiligi tanigaa ʋa, niiti wo maanɛai wo nuɓusɛiti toli ma, ti gaalɛba ɲadegai wo naama ɠuiti ma, ti logai.

Pakegi ta ɓului lɛʋɛ la su,
naati ma vɛtii

(Gaalu Sɛʋɛi 28:16-25)

5 «Alu mɔungi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma ɓɔkɔi, kpidii a ʋɛɛna, naa ɠa é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Pakegi. 6 Alugi naa ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15), naa ɠa ɠɛ ga ɓului nii lɛʋɛ la su, naa ma vɛtii, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma. Folo lɔfela laawu, wa yɛ ɓului miizu, nii lɛʋɛ la su. 7 Folo mɔungi, wa gaalɛba ɲadegai wo, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. 8 Folo lɔfela laawu, wa zalaɠai ɠula, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Folo lɔfelasiɛi ma, wa nuɓusɛiti toli, wo gaalɛba ɲadegai wo, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la.»

Zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti
ma vɛtii

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 10 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo ʋaazu lɔɔzu la zooi zu, nii gè feezu wo ya, wa moloi leʋena, wa ʋa ga ma ɠili ɠila, zalaɠa ɠula nui ʋɔ, wa-molo leʋea mɔungi zu. 11 Dooɠo foloi ʋoluma zobui, zalaɠa ɠula nui ɠa molo ɠilii latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, naa ɠa a kɛ daazo wo ʋɛ. 12 Voloi wo ʋaazu molo ɠilii latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛɛzu la, wa kona gila baala sinɛi zo, nii nɛɛʋuzu la ba, wo kula ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 13 Wa ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo lɔzita ʋɛɛ ba, gaayɔgai ga gulɔi, eɠɛ vebɛ zalaɠai galaai abui ɠa, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta puya zalaɠai litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5) dɔɔi zu. 14 Aisa naama voloi ʋa zeeli, wo ʋaazu ma ga vebɛanii wa-ƓALAGI ʋɔ, à mina ɓulu mi, ɓaa ani ɠɔpɔ geega, ɓaa molo niinɛi. Naa ɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi wo-mavofodaiti kpein bɛ, ʋɛ nɔpɛ wa zei ná.

Pantekote voloi

(Gaalu Sɛʋɛi 28:26-31)

15 «Wa dɔɔɠɔi ɠaalu ga dɔfela, é zo dooɠo foloi ʋoluma voloi ma, yeei wo ʋaazu la ga molo ɠili, wo datɛɠɛ mà. 16 É zo dooɠo foloi ma voloi ma, wa folo ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠaalu, wo molo niinɛi ma vebɛ zalaɠa ɠili kɛʋele ɓɛtɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 17 Wa ʋa ga ɓulu felegɔ, wo zeɠe la wo-zeizuʋɛ, wo ti latɛɠɛ, ti ɠilagilagi ɠa ɓɛtɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo lɔzita, ti mɔ ga lɛʋɛi. Naati ta ga zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 18 Ɓului naati poluma, wa kona gila baala ziʋo lɔfela ɠula ga zalaɠai, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, ta nikɛ zinɛ ɓokpa gila ta baala sinɛ felegɔ, ti ɠula ga gala zalaɠai, é ʋɛɛ ta-vebɛ zalaɠai ʋa, ta ta-ʋuya zalaɠai. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 19 Wa boli zinɛi ɠula ga koto gba zalaɠai, ta kona gila baala sinɛ felegɔ, wo kula ga ziilɛi zalaɠai. 20 Zalaɠa ɠula nui ɠa ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, é ʋɛɛ zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti ma ɓului ʋa, é ʋɛɛ baala ziʋo felegɔiti ba. Ta zeɠe, ti ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔi. 21 Naama voloi nɔ, wa nuɓusɛiti toli, ti gaalɛba ɲadegai wo. Wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi wo-mavofodaiti kpein bɛ, ʋɛ nɔpɛ wa zei ná.

22 «Siɛgi zu wo moloi leʋezu la wa-yooi zu, wa kpala kpelamaʋɛ yɛ ná, wo mina ná leʋe, wo mina ɠale ma posuyɛʋɛi ma. Wa naa yɛ ná bala nuiti bɛ, ta seikɔɠɔma nuiti. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

Puʋu fɛɛ vɛtii

(Gaalu Sɛʋɛi 29:1-6)

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 24 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Alugi lɔfelasiɛi ma volo mɔungi ma, toɠa ɠɛ ga dooɠo folo wola wo ʋɛ, wo ɠitoo sù, wa puʋugiti fɛ, wo gaalɛba ɲadegai wo. 25 Wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. Wa zalaɠai ɠula, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.»

Koto gba voloi

(Gaalu Sɛʋɛi 29:7-11)

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 27 «Alugi lɔfelasiɛi ma volo puugɔi ma, naa ɠa ɠɛ ga koto gba voloi. Wa gaalɛba ɲadegai wo, wo zugi zo, wo zalaɠai ɠula, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 28 Wo la boti nɔpɛ kɛa naama voloi, mazɔlɔɔ koto gba voloi ʋe, yeei koto gba vai maanɛai é ɠɛ la wo ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, wa-ƓALAGI. 29 Nu-o-nu nii é la zugi zoni naama voloi, naa ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba. 30 Nu nɔpɛ a boti ɠɛɛna naama voloi, nà undaaʋili ná-nuɓusɛiti saama. 31 Wo la boti nɔpɛ kɛa. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi wo-mavofodaiti kpein bɛ, ʋɛ nɔpɛ wo zeizu ná. 32 Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga dooɠo folo wolai, wa zugi zo. É zo alugi ma voloi laaʋuusiɛi ma ɓɔkɔi ma, é li poluma zobui ma ɓɔkɔi ʋɔ, kɛni wo looɠo.»

Kota vɛtii

(Gaalu Sɛʋɛi 29:12-39)

33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 34 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Ma alugi lɔfelasiɛi nɔ ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma, naa ɠa ɠɛ ga kota vɛtii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, folo lɔfela laawu. 35 Folo mɔungi, gaalɛba ɲadegai ɠa wo. Wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. 36 Folo lɔfela laawu, folo-o-folo wa gala zalaɠai gila kula, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Foloi lɔsaʋasiɛi, wa gaalɛba ɲadegai wo, wo gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Toɠa ɠɛ ga gaalɛba ɲadegai GALA dɛbi vai ma. Wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la.

37 «Fɛti voloiti kana, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, niiti wo maanɛai wo nuɓusɛiti toli ti ma, ti gaalɛba ɲadegai wo. Ti zalaɠaiti kula, ti ɠalazu abui ɠa, ta vebɛ zalaɠaiti, ta zalaɠaiti, ta puya zalaɠaiti, é zoloo foloi ɠilagilagi ma leveiti ma. 38 Wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-dooɠo foloiti maaɲɛ, wo ti la wa-vebɛaniiti maazu, ta wa-minazeɠegiti, ta wa-vebɛaniiti kpein wo ti laai ɠisu, niiti wo ti veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

39 «Alu dɔfelasiɛi ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma, siɛgi zu wo zooi zu ani waaiti kulazu la, wa fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma. Wa naa ɠɛ folo lɔfela laawu. Folo mɔungi ɠa ɠɛ ga dooɠogi, dɔsaʋasiɛi ɓalaa ɠɛ ga dooɠogi. 40 Folo mɔungi, wa gulu ʋagɔiti ma waai zeɠe, ta dɔɔ laaiti, ta gulu ɓekegiti, ti ɠaaɓiiliai, ta ziɛla wulu ɓekegiti. Wa ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, wa-ƓALAGI, wo naa ɠɛ folo lɔfela laawu. 41 Kona-o-kona wa fɛtii naa ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, folo lɔfela laawu. Toɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi wo-mavofodaiti kpein bɛ. Wa ɠɛ kulazu alu dɔfelasiɛi ma. 42 Wa zei kotaiti bu folo lɔfela laawu. Izilayɛle yooi zu, zou lointi kpein ta zei kotaiti bu, 43 naa ɠa a kɛ, wo-mavofodaiti ti kwɛɛ ga gè Izilayɛle nuiti seini kotaiti bu, gè ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

44 Ʋele ɠana Moize kalagiti feeni la Izilayɛle nuiti zea, é ʋilɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fɛti voloiti ba.

24

Deveiti
é lo seizu ɲadegai ná-fitinaiti ba

(Ɛgezɔde 27:20-21)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Devei ve Izilayɛle nuiti zea, ga ti ʋa è ʋɔ ga wolive wulɔ ʋagɔi, kpɛtɛai fitinai vaa zu, naa ɠa a kɛ wo yeeyɛ fitinaiti ba, yeenɔpɛ ti mina za. 3 GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠakalaʋɛ, nii é zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ, miná ɠa Aalɔn a sei ná, fitinaiti ti so, é zo kpɔkɔi ma, eyɛsu geelaalao, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Toɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi, wo-mavofodaiti kpein bɛ. 4 Toɠa fitinaiti kɛʋele ɓɛtɛ, fitina zei anii ɠa, é ga zanu kitei, ti ɗa zo yeenɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

Ɓului é ɠɛni veezu GALA bɛ

5 «Ɗa ɓulu vukɔ ʋagɔi zeɠe, è ɓulu puugɔ maazu felegɔ (12) ɓɛtɛ, ɓului ɠilagilagi ɠa ɠɛ ga kilo lɔzita. 6 Ɗa ti ɠɛʋele ɓɛtɛ zanu kitei ma laɓalii ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ga seizu felegɔ. 7 Ɗa ansanse kitei ta ʋu seizu ɠilagilagi ma. Naa ʋolu ɗa ansanse kitei ɠala Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ɓului ʋotogi zu, eɠɛ ɠizɛsui. 8 Dooɠo foloi ɠilagilagi, ta ɗa ɓului naati kɛʋele ɓɛtɛ yeenɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Toɠa ga minazeɠegi é yɛsu ná ɠɔ, Izilayɛle nuiti ta-vaa zu. 9 Ɓului naati ta ɠɛ ga Aalɔn ta ná-doun zunuiti tɔnɔ, ta ti mi ada ɲadegai ta, mazɔlɔɔ toɠa ɠɛ ti ʋɛ ga vebɛani ɲadega wolai, naati saama, niiti ti ɠalazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Toɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi.»

Woo ɲɔu wo nuiti
ta nu ʋaa nuiti sopelei

10 Yeeta, Izilayɛle anzanu ɠila ta Ezipete zunu ɠila, ti-loun zunui ʋaani Izilayɛle nuiti saama. Kpɔɛi leʋeni ti-ʋuuzuʋɛ, Izilayɛle anzanui naa ná-doun zunui ta Izilayɛle zunui ta ti yɔɠɔzu. 11 Izilayɛle anzanui naa ná-doun zunui woo ɲɔiti boni GALA daalɔɠɔma, é koto. Ti ʋaani la Moize ʋɔ. Dee laaseigi ɠɛni ga Selomite, Diɓili ná-doun anzanui, Dan ná-bolodai zu. 12 Ti makɛni ga pagɔ, eyɛsu deve zɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 14 «À woo ɲɔu wo nui ɠula wo-ʋuuzuʋɛ ʋa. Niiti kpein ti gooi mɛnigai, naati ti yeeiti pɛɛ unma, naa ʋoluma bɛbɛi kpein ge sɔ ga kɔtui, é za. 15 Ɗa ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ ga, nu-o-nu a ná-GALAGI ɠotona, naama nui ɠa ná-kotoi ma ɠasɔi zeɠe. 16 Zɔi nɔpɛ a woo ɲɔu wona Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi laalɔɠɔma, ta naama nui ʋaa, bɛbɛi kpein ka sɔ ga kɔtui, é za, é ɠɛni ga seikɔɠɔma nu ɓaa zou loun, tɔɔzei é woo ɲɔi woga GALA daaseigi laalɔɠɔma.

17 «Zɔi a nu ʋaana, ta naama nui ʋaa. 18 Zɔi a sua ʋaana, toɠa potogi ve ga suai ta. Zɛnvui ʋoto ka ɠɛ ga zɛnvui. 19 Ni nui ta a seiɲɔɠɔi maawanana, toɠa ɠɛ la, eɠɛʋelei tɔ ɓɔɠɔi é kɛa la ga zɔi. 20 Nii a nu ɠaei ɠale, naama nui ɠaei ɠa ɠale, nu ɠaazuɠɛzɛi ʋoto ka ɠɛ ga nu ɠaazuɠɛzɛi, nu ɲiiga ʋoto ka ɠɛ ga nu ɲiiga. Ta naama maawanai ɠɛɠalai ɠɛ ga naa, nii é kɛa ga zɔi. 21 Zɔi a sua ʋaana, toɠa potogi ve. Kɛlɛ zɔi a nu ʋaana, ta naama nui ʋaa.

22 «Tɔ gilagi nɔ ɠa seiɗai wo ma, seikɔɠɔma nu ʋɛɛ zou loun ʋa, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

23 Moize ɓɔɛni Izilayɛle nuiti pɔ. Ti woo ɲɔu wo nui ɠulani ti-ʋuuzuʋɛ ʋa, ti sɔ ga kɔtuiti, é za. Izilayɛle nuiti ti kɛɛni ɠana, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

25

Zooi ná-dooɠo konagi

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 15:1-11)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ Sinayi gizei ma, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo ʋaazu lɛɛzu la zooi naa zu, gè feezu wo ʋɛ, wa ɗa zooi yɛ ná, é ɗa looɠo yeeɠɛɠalai tanigaa zu, naa ɠa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai vaa ma. 3 Kona dɔzita laawu, wa wa-ani zuwui vaza wa-ɓalagiti su. Kona dɔzita laawu, wa wa-leezɛn ɓeleiti suɓɛtɛ ga pagɔ, wo gaawaai ɠula. 4 Kɛlɛ kona dɔfelasiɛi, dooɠogi ɠa ve zooi ya, dooɠogi ɠa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma. Wo la ani zuwu vazaga wa-ɓalagiti ba. Wo la wa-leezɛn ɓeleiti suɓɛtɛa. 5 Wo la molo ɠɔɠɔʋolu leʋea, wo mina leezɛn ɠula kpelei zu, nii su la ɓɛtɛni. Naa ɠa ɠɛ ga dooɠogi ɲɛgɛlɛin zooi ʋɛ. 6 Zooi ná-dooɠogi zaalai zu, wa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ, wɔun wa, wa-wotiɠɛ zunuiti, ta wa-wotiɠɛ anzanuiti, ta nui nii wo salazu folo-o-folo, ta wɛɛn é zeini wo ɠɔɠɔma, 7 ta wa-loganiiti, ta suaiti ti wa-yooi zu, zooi ʋaalɔnɔgi kpein ka ɠɛ ga daamianigi.

Ɓɔɠɔyeemai ta unmɔɔ konagi

8 «Wa dooɠo kona dɔfela ɠaalu, kona dɔfela zeizu lɔfela, naa ɠa é ga kona ʋuunaanigɔ maazu taaʋuugɔ (49). 9 Alu dɔfelasiɛi ma voloi ʋuusiɛi ma, wa puʋugi vɛ, gooɠula, koto gba voloi, wa puʋugi vɛ wa-yooi kpein su. 10 Wa kona ʋuulɔɔlusiɛi (50) naa leve ga kona ɲadegai, wo ɓɔɠɔyeemai laazeeli zooi zu zei wo nuiti kpein ma. Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ɓɔɠɔyeema ɠonagi, ɛsɛ gilagilagi ná-zooi ɠa ɠaaɠale ma pɔ, ta ɛsɛ ka ɠale ma ná-pɛlɛyeɠei wu. 11 Kona ʋuulɔɔlusiɛi (50) ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga ɓɔɠɔyeema ɠonagi: Wo la ani zuwu vazaga, wo mina molo ɠɔɠɔʋolu leʋe, wo mina leezɛn ɠula kpelei zu, nii su la ɓɛtɛni. 12 Mazɔlɔɔ ɓɔɠɔyeema ɠonagi ʋe. Wa deve ga ɲadegɛ. Anii niiti ti ʋɔnɔsu ɓɔɠɔ ʋɛ kpalagi zu, wa naati mi.

13 «Ɓɔɠɔyeema ɠonagi naa zu, ɛsɛ gilagilagi ná-zooi ɠa ɠaaɠale ma pɔ. 14 Ni wa zou ʋɔdina, ɓaa wo geya Izilayɛle nui ta ma, à mina tooma vaa ɠɛ. 15 Wa zou ʋɔdi zɔngɔi ɓaa geya zɔngɔi ɠwɛteʋe, é tɔɔzei ɓɔɠɔyeema ɠona gaaɓelagi ma, konagi liegɔi teʋegai, ta molo leʋei liegɔi a ɠɛ, aisa ɓɔɠɔyeema ɠonagi ʋa zeeli. 16 Konagi ta a ɠɛna laa ta ma, wa sɔngɔi ta la ma, konagi ma ge la ɠɛ dɛ mɔinni, wo ta ɠula sɔngɔi la. Mazɔlɔɔ molo leʋe laa liegɔi ɠa, é pɔdizu wo ma. 17 Wo tanɔpɛ ge mina loo seiɲɔɠɔi ma. Wa lua wa-ƓALAGI ʋa, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

18 «À nà-tɔgiti so, ta nà-deveiti, wo ti makɛ, wo ziɛ ga tiye, wa zei zooi zu ziilɛigi zu. 19 Zooi ɠa ná-kulanumaiti fe, wa daami wo, wo yiɠo, wo zei ziilɛigi zu. 20 Ni wa ɠɛna ma: ‹Leeni ɠa gá mi konagi lɔfelasiɛi, mazɔlɔɔ gi la tii ɠɛɛni, gi la ʋaazu ani zuwu ma lɔnɔ kulazu?› 21 Nà, nà-tuyai loo wo ʋɛ, konagi lɔzitasiɛi, nii a kona saʋagɔ molo leʋei liegɔi ve wo ya. 22 Wa tii ɠɛ konagi lɔsaʋasiɛi ma, ta wa molo wɔlɔmai mi, eyɛsu molo leʋea niinɛi zeeli, wa ɠɛ ma wɔlɔmai miizu.

Poganiiti unmɔɔ fai

23 «Zooi la ʋɔdia, é ʋa yɛsu ɠɔ, mazɔlɔɔ zooi ɠa ga nɔ̀nɔ, wa pɔ̀ bɛ ga wɛɛinti, eɠɛ nuiti ti ʋaai zeizu zooi zu yeeɠɛɠala go laawu. 24 Zooi zu ná kpein, ʋɛ wo ʋaazu zeizu ná, é ɠɛ ga wɔnɔ, wa tɔgi zei, é zobogi veezu ɛsɛ pɛ bɛ ga é ná-zooi unmɔɔ.

25 «Ni Izilayɛle nui ta a ɠɛna zeaɲakalai zu, é ná-zooi ta ʋɔdi, nii maanɛai ga é lo unmɔɔ fai ɠa, é ga ná-nu ɠiteɠitegi, naa ɠa ʋa, é naa unmɔɔ, nii kɛɛloin pɔdia. 26 Ni nui ta ɠa ná, nu la zea, maanɛai ga é lo unmɔɔ fai ɠa bɛ, ni a ani zɔlɔɔna ɓɔɠɔ ʋɛ, nii a ná-unmɔɔ fai ɠɛ la, 27 toɠa tɔɔzei ga konagiti gaaluga, é zo pɔdi voloi ma, é naa ʋotogi ve, nii é laazu maazu geya nui ʋɛ, ná-zooi ɠaaɠale ma pɔ. 28 Ni é la ani zɔlɔɔni, a potogi leʋe da, zooi ɠa yɛ geya nui yeezu, eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zeeli. Toɠa ɠaaɠale ma, é ɠɛ zeezu, é ɠɛ ga nɔnɔ názu.

29 «Ni nui ta a daa ʋɛlɛi ʋɔdina taai ta zu, maalatigai ga siɠigi, toɠa zoo é unmɔɔ kona gila daawu, é zo pɔdi voloi ma. Ná-unmɔɔ fai ɠa lɛbisu ga kona gila nɔ. 30 Kɛlɛ pɛlɛi naa togai taai ta zu, maalatigai ga siɠigi, ni naa la unmɔɔni kona gilagi ɠɛɛzu é pilɛ da, toɠa ɠɛ ga geya nui nɔnɔ niina eyɛsu ɠɔ, ta nɔnɔ mavofodai, ti la mɔ teʋega, anɛɛ ɓɔɠɔyeema ɠonagi a zeelina. 31 Pɛlɛiti ti taaiti su, siɠi ge la ti ma, naati ta leve, eɠɛʋelei zooi ma lɔgiti ti la. Pɔdi nui ɠa zoo é unmɔɔ, ni naa laade pɛlɛi ɠa leʋe ma nui ʋɔ ɓɔɠɔyeema ɠonagi.

32 «Nii é ga Levi nuiti ta-ʋɛlɛiti ta-vai, niiti ti ta-laaiti su, Levi nuiti ta zoo ti unmɔɔ fai ɠɛ eyɛsu ɠɔ. 33 Zɔi a pɛlɛi ta ɠeyana Levi nu ma taai zu, toɠa ɠula pɛlɛi naa wu, pɔdiai ma, ɓɔɠɔyeema ɠonagi ma. Mazɔlɔɔ Levi nuiti ta-ʋɛlɛiti ta-laaiti su, ta ga ta-ʋoganii Izilayɛle nuiti saama. 34 Kpalagiti ti ta-laaiti maaɠoolii zu, naati maa la nɛɛni, ti ʋa ʋɔdi, mazɔlɔɔ tiya ɠa ta-ʋoganii ʋe eyɛsu ɠɔ.

Tɔgi é lo bala nuiti
maaɠuyeiti ba

35 «Ni Izilayɛle nui ta a ɠɛna ga zeaɲaka nu wo ɠoba, aniiti balagai zea, wa yeezei bu, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la wɛɛinti ɓaa seikɔɠɔma nuiti bɛ, naa ɠa a kɛ é zɛnvui wo wo ɠoba. 36 À mina talama maaloli ma, ɓaa kulanumai, wa lua wa-ƓALAGI ʋa, wo-ɠɛɛloin zɛnvui wo wo ɠoba. 37 À mina kuye ʋɛɛ ga wa-walii, wo ʋa ta la ma. Wo la wa-laamianigi vea zea ga lɔdɔgi, wo ʋa ta la ma. 38 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo ɠula Ezipete yooi ʋa, ga é Kanaan yooi ve wo ya, naa ɠa a kɛ gè ɠɛ ga wa-ƓALAGI.

Tɔgi é lo
nuɓusɛiti unmɔɔ fai ʋa

(Ɛgezɔde 21:2-6;
Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 15:12-18)

39 «Ni Izilayɛle nui ta a ɠɛna ga zeaɲaka nu wo ɠoba, é ɓɔɠɔ ʋɔdi wo ma, à mina duɔla wotii la unma. 40 Toɠa ɠɛ wo ʋɔ bɛ, eɠɛ nui é botii ɠɛɛzu, wo ɗa sala, é ɠɛ eɠɛ seikɔɠɔma yeeɠɛɠala go nɔ zu. Toɠa yɛ wa-wotii laawu eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zeeli. 41 Toɠa zeɠe názu wo ʋɔ bɛ, tɔ-o, ná-dointi-yo, é ɠale ma ná-bolodai zu, kɛɛɠɛ ʋoganii zaama. 42 Mazɔlɔɔ nà-botiɠɛ nuiti be, gè ti ɠulaai Ezipete yooi ʋa, ti la ʋɔdia, eɠɛʋelei duɔiti ta ʋɔdi la. 43 È la zeiɗa unda ga maaɓa, kɛlɛ wa lua wa-ƓALAGI ʋa.

44 «Ziiti ti wo-maaɠoolii zu, naati saama ɠa wa duɔ zunui ɓaa duɔ anzanui zeɠena, ti ɠɛ ga wɔnɔ, tiya ɠa wa duɔiti geya ti zu. 45 Niiti ti ʋaai zeizu wo zaama, yeeɠɛɠala go laawu, wa zoo wo naati geya, ta ti-mavofodaiti. Ta ɠɛ ga wɔnɔ. 46 Wa ti yɛ ná, wa zeɠena ná, ti ɠɛ ga pogani wo-loun zunuiti bɛ, ti ɠɛ ga tɔnɔ. Wa zoo wo ti makɛ, ti ɠɛ ga duɔiti eyɛsu ɠɔ. Kɛlɛ wo-ɠɛɛlointi tetemazu, ti ga Izilayɛle nuiti, wo tanɔpɛ ge mina zei kɛɛɠɛloin unga ga maaɓa.

47 «Ni wɛɛn ɓaa seikɔɠɔma nu, a ɠɛna ga kpɛtɛ nui, Izilayɛle nui ta ɠɛ ga zeaɲaka nu koba, ni a ɓɔɠɔ ʋɔdina wɛɛn naa ma, ɓaa seikɔɠɔma nui naa ma, ɓaa wɛɛn ná-bolodai zu nui ta ma, 48 unmɔɔgi ma zobogi maanɛɛʋɛ é ɠɛ bɛ, anɛɛ ni é ɓega ga ɓɔɠɔ ʋɔdi. Kɛɛɠɛloin ta ɠa zoo é unmɔɔ. 49 Kɛɛɠɛ diɛ ɓaa deɠe zunui ta, ɓaa naa ná-doun zunui ta, ɓaa ná-nu ɠiteɠitegi ta, é ná-bolodai zu, naa ɠa zoo é unmɔɔ. Ɓaa ni sɔlɔɔ gani ɠa ná, nii zeelaai ma, toɠa ɓɔɠɔ unmɔɔ. 50 Ta geya nui ta konagi ɠaalu, é zo pɔdi voloi ma, é zeeli ɓɔɠɔyeema ɠonagi ma. Unmɔɔ salai ɠa leve, é zoloo nui ná-folo ɠila wotiɠɛ zalai ma, naa ɠa gaalusu, é zoloo konagi liegɔi ma. 51 Ni konagi wola mɔinʋɛ dɛ, ná-unmɔɔ fai zu, toɠa letemaʋɛ ma walii ɠula, nii zunui naa geyaai la. 52 Ni kona mɔinmɔin ge la mɔ yɛni, eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zeeli, toɠa gaalugi ɠɛ, é letemaʋɛ ma walii ɠaaɠale ma, ná-unmɔɔ fai zu, é zoloo naama ɠonagiti ma. 53 Toɠa ɠɛ maliɠii ʋɔ bɛ eɠɛ botiɠɛ nu, é ɗa zalai zeɠe konagi laawu. Naa la zeiɗa unda, é ʋa sopele ɲɔu ga maaɓa. 54 Ni é la unmɔɔni ga naama ʋelei tanɔpɛ, toɠa yɛ ná, eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zeeli, é ɠɛ ɓɔɠɔ yeema, tɔ-o, dointi-yo. 55 Mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ta ga botiɠɛ nuiti bɛ̀, tɔɔzei gè ti ɠulani Ezipete yooi ʋa. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

26

Tuyaiti

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 7:12-24;
28:1-14)

1 «À mina kɔɔɠɔ ganigiti kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ. À mina vololiba ʋilɛ, ɓaa sale ɠɔtu. À mina kɔtui tanɔpɛ saɠa, wo ʋa ɗa nɔkɔ bu wa-yooi zu, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

2 «Wa nà-dooɠo foloiti maaɲɛ, wo unfe sèizu ɲadegai ma. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

3 «Ni wa ziɛna ga nà-deveiti, wo ɠolo nà-tɔgiti bɛ, ni wa ti zona, 4 nà tonaiti fe wo ya ma yeeɠɛɠalai ma, zooi ɠa ná-kulanumaiti fe, guluiti ta waa. 5 Wa yɛ ɠɔ moloi loɠazu, eyɛsu dɔɔ ɓɛtɛ yeeɠɛɠalai zeeli, wo yɛ ɠɔ dɔɔ ɓɛtɛ vai ɠɛɛzu, eyɛsu ani zuwu vaza yeeɠɛɠalai zeeli. Wa daamianigi zɔlɔɔ ga mɔinɗa, wo zei ga pagɔ ziilɛigi zu, wa-yooi zu. 6 Nà ziilɛigi lɔ zooi zu, wa ɲiimɛnii wo, faa nɔpɛ ge la wo ɓɔlɔa. Nà sua vilɛiti kpein kula wa-yooi ʋa, kɔɔ la ɠɔa wa-yooi zu. 7 Wa ʋilɛ wo zili nuiti polu, wo zobo sɔlɔɔ ti ma ga wa-woɠa zɔkpɔi, ti loo. 8 Wo zaama, nu lɔɔlugɔ ɠa pilɛ sɔlɔɔ nu ungila (100) ma, ta nu ungila (100) ka nu waapuugɔ (10.000) ɓɛ. Wa-woɠa zɔkpɔi ɠa ɠɛ wo zili nuiti toozu bu. 9 Nà yeeyɛ wo ʋa, gè wo ɠɛ ga kpuɠu nu, wo wola mɔin. Nà nà-minazeɠegi makɛ kpaan wo ʋɛ. 10 Wa molo wɔlɔmai mi, wo mɔtai likpi vɔlɔ, nii a kɛ wo ma niinɛi ʋuuzu zɔlɔɔ. 11 Nà sèizuʋɛ ɓɛtɛ wo zaama, gè la mɔ ɠɛlɛa wo ʋa pɛ. 12 Nà ziɛ wo zaama, gè ɠɛ ga wa-ƓALAGI, wo ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti. 13 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo ɠulani Ezipete yooi ʋa, é wo ɠula duɔlai zu. Gè wa-unbawuluiti galeɠaleni, wo ziɛ unbuzeɠei zu.

Foovooiti

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 28:15-68)

14 «Kɛlɛ ni wo la woiloni gòo ma, wo ʋa ziɛ ga devei niiti kpein, 15 ni wa nà-deveiti wɔinzeɠena, wo ɠɛlɛ nà-tɔgiti ba, wo la ziɛni ga nà-deveiti kpein, wo nà-minazeɠegi ɠoloɠolo, 16 à wɛlɛ ʋelegi gè ʋaazu wo zosu da: Nà ziiɓɔlɔi lɔ wo zaama, kɔsɔ kolegi ta kɔlɔkpadimai ɗa wo zo, ti ɗa wo-ɠaazuʋɛti maaɓidi, ta ɗa ɠula wo-zii la. Wa wa-ani zuwuiti faza fuun nɔ, mazɔlɔɔ wo zili nuiti ta wa-molo leʋeaiti seɠe. 17 Nà ɠale ma wo laalɔɠɔma, wo-ɠɔɔɲɔɠɔiti ta zobo sɔlɔɔ wo ma. Niiti ti wo wɔinzeɠezu, naati ta zei wo unda. Wa ʋela, anɛɛ ni nu la ʋilɛni wo ʋolu, é ʋa ɗa wo ɓɛ.

18 «Ni naa pɛ poluma, wo la woiloni gòo ma, nà wo maaɠolo ná zeizu ɠɛ lɔfela wa-ɠotoiti faa zu. 19 Nà wa-wasogi ma zɛbɛi ɠoloɠolosu, geezuʋɛ ɠa ɓaa wo ma eɠɛ kɔlui, wa-yooi ɠɛ eɠɛ kɔlu ɓɔigi. 20 Wo-zuvikɛi ɠa ɓe, é ɠula wo ya fuun, wa-yooi la mɔ ná-kulanumaiti fea, zooi ɠa wuluiti ti la mɔ waa.

21 «Ni wa ɠɛlɛna, wo la kɛɛni, wo ʋa woilo gòo ma, nà wo loɠa ná zeizu ɠɛ lɔfela, eɠɛʋelei wa-ɠotoiti ti la. 22 Nà dɔɓɔ zuaiti teʋe wo laalɔɠɔma, ti wo-lointi paa, ti wa-loganiiti suwuɠaaleʋe, ti wo maalɔi, wa-ʋeleiti ta ʋaazu ɠɛɛzu ga teʋebaiti.

23 «Ni, anɛɛ naa ʋe, wo la vaani bu, gè ʋa wo maaɠolo, wa sàkpena, 24 nà ɓalaa, nà wo zakpe, gè wo loɠa ná zeizu ɠɛ lɔfela mɔnɔ, wa-ɠotoiti faa zu. 25 Nà kɔɔiti teʋe wo laalɔɠɔma, tɔɔzei wo minazeɠegi ɠoloɠologa. Wa ɠaalɛɛna ba wa-laaiti su, gè ɗɔfɔ zeeɓɛi lɔ wo zaama, wa lɔ wo zili nuiti zeezu. 26 Siɛgi zu gè wo ʋalasu la wo-ɠɔnɔgi ma, anzanu puugɔ ɠa ɓului mɔ sulu gila su, ti ʋaa la wo ʋɔ, gaa a ɠwɛɛna, wa daami wo, wo la yiɠoa.

27 «Ni, anɛɛ naa ʋe, wo la woiloni gòo ma, wa sàkpena, 28 nà ɓalaa, nà wo zakpe ga ziiɠaawanai, gè wo loɠa ná zeizu ɠɛ lɔfela mɔnɔ, wa-ɠotoiti faa zu. 29 Wa wo-loun zunuiti ma zuaiti mi, wo wo-loun anzanuiti ma zuaiti mi. 30 Nà wa-zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠolo, ta wa-ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛti, gè wo-ma ʋoomaiti pu wa-ɠɔɔɠɔ ganigiti ma ʋoomaiti ma, nà ɠɛlɛ wo ʋa. 31 Nà wa-laaiti kɛ ga teʋebai, gè wa-ada ɲadegaiti faza, wa-zalaɠa maku nɛɛnɛgiti ti la mɔ zìilɛiɗa. 32 Nà ɓɔɠɔi, nà zooi zuɠoloɠolo, wo zili nuiti ti ʋaai, ti zei ná, naati koozu ɠa ʋili, ti laavɔ. 33 Nà wo vaza ziiti saama, gè ʋilɛ wo ʋolu ga boɠa zɔkpɔi. Wa-yooi zu ɠa ɠoloɠolo, wa-laaiti ta ɠɛ ga teʋebai.

34 «Naazu zooi ɠa dooɠo sɔlɔɔ, siɛgi kpein é kɛɛzu gaalɛi zu, wa ɠɛɛzu wo zili nuiti ta-yooi zu. Zooi ɠa looɠo názu. 35 Siɛgi kpein é kɛɛzu gaalɛi zu, toɠa dooɠogi zɔlɔɔ, nii é la ɠɛa sɔlɔɔsu wa-looɠo konagiti su, siɛgi zu wo zeini la ná.

36 «Wo zaama, niiti ti ɠɛɛzu zeini ti zili nuiti ta-yooiti su, nà ti-yiiti daave ga dualuagi. Daai é ɲiikpisu, naa lugi ɠa ti maalua. Ta ʋela, eɠɛʋelei nu a ɗa ʋela la sili nui ná-boɠa zɔkpɔi ʋa. Ta loo, anɛɛ ni nu la ʋilɛni ti ʋolu. 37 Ta ɓunɛsu ɓɔɠɔ ma, eɠɛʋelei nu a ɠɛ la boɠa zɔkpɔi ɠakala, anɛɛ ni nu la ʋilɛni ti ʋolu. Wo la ungalɔga wo zili nuiti kakala. 38 Wo undaa ɠa ʋili zii ɠiligiti saama. Wo zili nuiti ta-yooi ɠa wo maaɓili. 39 Niiti ta yɛ vulua wo zaama, naati ta ɓɔɠɔ undaaʋili ti zili nuiti ta-yooi zu, ta-vaaɠaaza golaiti ta ti-mɛmɛwolani ta-vaaɠaaza golaiti faa zu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa
ná-minazeɠegi makɛ kpaan

40 «Ta laa zɔ ga ga ta-vaaɠaaza golaiti, ta ti-mɛmɛwolani ta-vaaɠaaza golaiti, é lo wooveledaiti ba, ti ti ɠɛɛni ga ze, ta sakpegi ti bogai ga ze, 41 naa ɠa é kɛa gè ti zakpeni, gè li ga tiye ti zili nuiti ta-yooi zu. Ni ta ɓɔɠɔmaayeina, ta ti ta-vaaɠaaza golai ma ɠuyei zala, 42 nà ɠizɛ nà-minazeɠegi zu, gi yɔɠɔzu gá ti-mɛmɛwolani, Zakɔɓe, Izaake, ta Abalaame, nà ɠizɛ ɓalaa zooi zu. 43 Mazɔlɔɔ ta ɠula zooi ʋa, naa ɠa dooɠo sɔlɔɔ názu, siɛgi zu é gaalɛi zu la, ti maaɠoozaai ba. Ta ta-vaaɠaaza golai ma ɠuyei zala, tɔɔzei ti ɠɛlɛni nà-deveiti ta nà-tɔgiti ba. 44 Kɛlɛ siɛgi zu ti ɠɛɛzu la, ti zili nuiti ta-yooi zu, gè la ɠɛlɛa ti ʋa ɲɛgɛlɛin, gè la ti-ma zuwu ɠaaleʋea, gè la nà-minazeɠegi ɠoloɠologa ti letemazu, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI. 45 Nà ɠizɛsu nà-minazeɠe mɔungi zu ti-mɛmɛwolani tetemazu, niiti gè ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa, ziiti gaazu, ga gè ɠɛ ga ta-ƓALAGI. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

46 Kalagiti kana, ta deveiti, ta tɔgiti, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti zeini, ti yɔɠɔzu ta Izilayɛle nuiti, Sinayi gizei ma ga Moize maaʋele.

27

Minazeɠe daazeeli zɔngɔi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Ni nui ta a minazeɠena ga é nui ta ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, toɠa ná-minazeɠegi laazeeli ga sɔngɔi, 3 a lona zunui ta ʋa, nii é kona ʋuufelegɔ (20) zɔlɔɔga, eyɛsu é zeeli kona ʋuulɔzita (60) ma, sɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae ʋuulɔɔlugɔ (50), é zoloo seizu ɲadegai ma walii ma. 4 Ni anzanu ʋe, sɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae ʋuusaʋagɔ (30). 5 Zunu loungoi, é zo kona dɔɔlugɔ ma, é li kona ʋuufelegɔ (20) ʋɔ, sɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae ʋuufelegɔ (20), anzanu loungoi ma zɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae puugɔ. 6 É zo alu gila ma, é li kona dɔɔlugɔ ʋɔ, zunu loungoi ma zɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae lɔɔlugɔ, anzanu loungoi ma zɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae saʋagɔ. 7 É zo kona ʋuulɔzita (60) ma, é lɛ zeemaazu, zunui ma zɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15), ta anzanui ma zɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae puugɔ. 8 Ni zɔi é minazeɠegi ɠɛai, naa ɠa ga zeaɲaka nu, é la zooga é ʋa sɔngɔi zala, toɠa ʋa ga zɔi nii é kalivaai, é dɛɛ ga zalaɠa ɠula nui. Naa ɠa deve, é soloo ná-sɔlɔɔgi ɠɛʋelei ma.

9 «Ni nu a minazeɠena ga é suai ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii a zoo ɠulazu ga zalaɠa, naa veeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 10 Nu la maavaliboga, nu la ma ʋagɔi ʋotogi ɠɛa ga ma ɲɔi, ɓaa ma ɲɔi ʋotogi ɠɛ ga ma ʋagɔi. Ni nu a suai ʋotogi ɠɛɛna ga taɠili, ti felegɔ ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

11 «Ni nu a minazeɠena ga é sua ɠɔzɔai ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é la zooga ɠulazu ga zalaɠa, toɠa lɛ ga zalaɠa ɠula nui, 12 naa ɠa sɔngɔi leve, é zoloo pa pelei ɓaa ɲɔu ʋelei ma, ná-devei ɠa ta yeezei bu. 13 Ni fee nui ɠa pɔ é unmɔɔ, toɠa ta la ma ga dɔɔlugɔi zeizu ɠilagi.

14 «Ni nui ta wɔinʋɛ ga é ná-pɛlɛi ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é kɛ ga nɔnɔ, zalaɠa ɠula nui ɠa sɔngɔi leve, é zoloo ná-pagi ɓaa ná-ɲɔi ma, ta yeezei naa wu, sɔngɔi nɔpɛ é devezu. 15 Ni zɔi nii é feai, toɠa pɔ é unmɔɔ, toɠa sɔngɔi ma ɠaaɠwɛsu lɔɔlugɔi ɠilazuʋɛ la sɔngɔi ma, naa ɠa ɠɛ ga nɔnɔ ʋolu ga niinɛ.

16 «Ni nui ta a ná-kpalagi veena Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, sɔngɔi liegɔi ɠa ɠwɛɛ, é zoloo ani zuwui liegɔi ma, nii a vaza ba, wali ɠae ʋuulɔɔlugɔ (50) moloi é ga wɔɔlezegi naama ɠilo unsaʋagɔ (300). 17 Ni a ná-kpalagi veena ɓɔɠɔyeema ɠonagi lɔɔzeigi, ta va sɔngɔi liegɔi wu. 18 Ni toɠa ná-kpalagi ve ɓɔɠɔyeema ɠonagi a leʋena, zalaɠa ɠula nui ɠa sɔngɔi ɠaalu, é zoloo konagi liegɔi ma, nii zɛgai ná, eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zɔi zeeli, ta ta ɠula sɔngɔi liegɔi la. 19 Ni kpala nui ɠa pɔ é ná-kpalagi unmɔɔ, toɠa sɔngɔi ma ɠaaɠwɛsu lɔɔlugɔi ɠilazuʋɛ ʋɛɛ ba, eɠɛʋelei zalaɠa ɠula nui a ɠida la sɔngɔi liegɔi wu, toɠa kpalagi zeɠe ʋolu. 20 Ni é la kpalagi unmɔɔni, é ʋɔdi zunui taɠili ma, zobo ge la mɔ ná, é ʋa unmɔɔ, 21 ɓɔɠɔyeema ɠonagi a zeelina, kpalagi naa ɠa ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, é ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, eɠɛ kpalagi nii feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ eyɛsu ɠɔ.

22 «Ni nui ta a kpalagi veena Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é geyaai, é la ʋɛɛni ná-poganiiti ba, 23 zalaɠa ɠula nui ɠa ɠida sɔngɔi liegɔi wu, é zoloo konagi liegɔi ma, a yɛ ná, eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zɔi zeeli. Zou vee nui ɠa naama walii liegɔi zala, naama voloi nɔ yeei deveai la, mazɔlɔɔ kpalagi veeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 24 Kɛlɛ ɓɔɠɔyeema ɠonagi ma, kpalagi ɠa ɠaaɠale ma naa ma, nii é ɠeyani ma, nii zooi ɓɔɠɔi ɠɛa zea ga poganii.

25 «Sɔngɔi kpein ka wo é zoloo seizu ɲadegai ma walii ma, nii ma ɠae ɠilagi wuɲɛgi ga galamu puugɔi.

26 «Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ná-togani ma yiʋo mɔungi ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, mazɔlɔɔ ma mɔungi kpein ka niina ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, é ɠɛni ga togani goiti ɓaa ma wolaiti ti-ma yiʋoiti. 27 Ni toɠa ɠɛ ga sua ɠɔzɔai ta, é la ɠulaa ga zalaɠa, toɠa unmɔɔ, eɠɛʋelei sɔngɔi la, é sɔngɔi ma ɠaaɠwɛsu lɔɔlugɔi ɠilazuʋɛ zeɠe, é pɛɛ ba. Ni é la unmɔɔni, toɠa ʋɔdi, eɠɛʋelei sɔngɔi la.

28 «Naa ʋoluma, nii kpein nu a kona Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, kɔligaa zaama ti ga nɔnɔi, naa la zooga ʋɔdizu, ɓaa é ʋa unmɔɔ, é ɠɛni ga nu vului, ɓaa toganii, ɓaa kpalagi é ga zeaɠɔligi. Nii kpein a ɠona Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, naa ɠa ɠɛ ga nɔnɔ ta anii gola ɲadegai. 29 Anɛɛ ni nuɓusɛi ʋe a kona, nu la zooga é ʋa unmɔɔ, ta naama nui ʋaa.

30 «Zooi ná-puusiɛiti, é ɠɛni ga zooi ʋaalɔnɔgiti, ɓaa guluiti gaawaaiti, ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, ani ʋe feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 31 Ni nui ta ɠa pɔ é ná-puusiɛi ma anii ta unmɔɔ, toɠa sɔngɔi ma ɠaaɠwɛsu lɔɔlugɔi ɠilazuʋɛ zeɠe, é pɛɛ ba. 32 Puusiɛ vai, nii é ʋilɛsu nikɛiti ba, ta baalagiti, ta boliiti, toganii a leʋena puu, tukpɔi wu, puusiɛi ɠa ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 33 Togani nui la zooga é ʋa ziimazeɠe kɛ, ma ʋagɔi ta ma ɲɔi zu. Nu la ta maavaliboga ga taɠili. Ni nu a ta ʋotogi ɠɛɛna ga taɠili, ti felegɔ ta ɠɛ ga ani ɲadegai, ti la zooga unmɔɔsu.»

34 Deveiti kana Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni Moize ya, Izilayɛle nuiti ta vaa ma, Sinayi gizei ma.

Gaalu Sɛʋɛi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Gaalu Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Kona ʋuunaanigɔi (40) niiti Izilayɛle nuɓusɛiti ti kɛɛni siɛi ɠa teʋebai zu, aisa ti ʋa zeeli minazeɠe zooi ma, é ga Kanaan yooi, fai niiti kpein ti ziɛni, naa ɠa Gaalu Sɛʋɛi suɠulazu. Sɛʋɛi laasei pɛɛʋɛ ga Gaalu Sɛʋɛi tɔɔzei, ada felegɔ ɠa su, ti zunuiti tiegɔi lɛɛzu Izilayɛle wolodamai ɠilagilagi pɛ su, niiti ti kɔɔmaʋɛ (1:1-54; 26:1-65). Faaɠwɛ nu wolai tanigaa ti laaʋɛ da ga GALA goo wo nui Moize ɠa é Minazeɠe Pɔlɔmai ma zɛʋɛ lɔɔlugɔ mɔungiti sɛʋɛa, Gaalu Sɛʋɛi ta zɔiti (Zenɛze, Ɛgezɔde, naa ʋɛɛ Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi ʋa, ta Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi). Naa ɠulaʋɛ kɛlɛma sɛʋɛi nii ɓɔɠɔi zu, tɔɔzei Gaalu Sɛʋɛi nii woo lɔɔzeiʋɛ ga é ɠɛ ma GALA ge niima wooiti boni Moize ma (1:1). Toɠa zoo ɠɛɛzu ga gaama ɓalaa ga Moize sɛʋɛi bɔɔlɔzuʋɛ zɛʋɛni, kɛlɛ sɛʋɛ ɠɛ nuiti ti ta ʋɛɛ ba, ná ʋolu ʋelei poun. Naama ʋoogi ɠa ga nii, gola ɓaaʋɛ nu ʋa ɠisiɛ ga Moize a la zoo é tɔ ɓɔɠɔi ná-ɓɔɠɔmaayeii maamusɛ (12:3).

Izilayɛle nuiti ti ɠɛai ma siɛi laawu teʋebai zu, ti kpee mɔinmɔin tooni ga GALA daalɔɠɔ, ti ɗa ɓaka daalɔɠɔma, tama ti naama ɓakɔi zɔlɔɔni ga gooɠaaʋotegi. Naama ʋoogi ta ɠa ga nii, siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti luani la, ti kpee loo GALA daalɔɠɔma ga Kanaan nuɓusɛiti sɛbɛi wola wɔɔlɔʋɛ (14:1-4). Naa maaʋele ma, GALA ge ɠɛni ma, naama yeeɠɛɠalai zu ɠɛɠalama ɠila ɲɛgɛlɛin kpakologiti saama, ta zaazu pɛ, Izilayɛle nuiti ti ʋa lɛ minazeɠe zooi zu. Moize ɓɔɠɔi kololalai ɠɛɛni ga GALA, tama zobo ge la mɔ ɠɛni veeni bɛ, é ʋa lɛ minazeɠe zooi zu. Tama anɛɛ ni nuɓusɛi ɠɛni ɓakasu, GALA ge ɠɛni ba nɔ, é ɗa ɓaa ti maazu. Siɛgi zu Izilayɛle zili nuiti ti GALA kwɛɛtala ɠala goo wo nui ta zeɠeni la, nii daa ɠɛni ga Ɓalaame, ga é Izilayɛle nuɓusɛiti foovo, aisa naa mu ge ʋa ɠɛ, GALA ge vaani bu ga tɔun é ɗa tuya wooiti nɔ wo (22:1—24:25).

Unsosuʋɛ

1. Fai tanigaa wogɛ é lo Izilayɛle nuiti gaalu fai ʋa, naa ʋɛɛ ti-ʋuuzuʋɛ ɓɛtɛ vai ʋa, ta zalaɠa ɠula nuiti tosuʋɛ, naa ʋɛɛ vebɛ aniiti ba, niiti bolodai ɠilagilagi maanɛɛni, é ʋa la zalaɠa ɠulazuʋɛ laalao fai zu (1:1—10:10).

2. Izilayɛle ná-siɛi é boni teʋebai zu (10:11—25:19).

3. Gaalugi velesiɛi wo fai, ta devei taɠiligaa ti veeni é lo Izilayɛle nuiti ba. Naa ʋolu adaʋɛ tanigaa laasei bogɛ, ʋɛti Izilayɛle nuiti ti ti-ʋuuzuʋɛti toni ná, ti ɠɛai ma liizu ga minazeɠe zooi ʋɔ pelei, faa wogɛ ɓalaa é lo zooi naa ɠaaɠwɛ ʋelei ʋa bolodamaiti zɔɠɔzu niiti ti ʋaazu lɛɛzu zooi zu (26:1—36:13).

Izilayɛle Nuiti Kɛai Ma
Sinayi Teʋebai Zu

1

(1:1—10:10)

Izilayɛle nuiti gaalu faa mɔungi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ Sinayi teʋebai zu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, alugi velesiɛi ma volo mɔungi ma, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa, ma ɠonagi velesiɛi. É ɠɛni ma: 2 «À Izilayɛle nuɓusɛiti kpein gaalu, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, wo zunuiti kpein gaalu, 3 é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, nii dɔin seeliai kɔɔɠɔ vai ma Izilayɛle nuiti saama. Wa Aalɔn, wa ti ɠaalu ga kɔɔʋɛbɛi ɠɛʋelei.

4 «Zunu ɠilagila ka ɠɛ wo ʋa, é ɠula bolodai ɠilagilagi zu, zunui nii a ɠɛ ga pɛlɛyeɠe ɠundiɠii. 5 Wɛlɛ zunuiti daaseigiti ba, niiti ta ɓɔ wo ʋa:

Luɓɛn ʋɔ bɛ, Elisuul, Sedeyuul ná-doun zunui,

6 Simiyɔn ʋɔ bɛ, Selumiyɛle, Sulisadayi ná-doun zunui,

7 Zuda ʋɔ bɛ, Naason, Aminadaɓe ná-doun zunui,

8 Isakaal ʋɔ bɛ, Netaneyɛle, Suaal ná-doun zunui,

9 Zaɓulɔn ʋɔ bɛ, Eliyaɓe, Ɠelon ná-doun zunui,

10 Zozɛfe ná-doun zunuiti pɔ bɛ,

Efelayime ʋɔ bɛ, Elisama, Amiyude ná-doun zunui,

Manasé ʋɔ bɛ, Gameliyɛle, Pedasuul ná-doun zunui,

11 Ɓɛnzamɛn ʋɔ bɛ, Aɓidan, Gideyɔni ná-doun zunui,

12 Dan ʋɔ bɛ, Ayiyezɛɛl, Amisadayi ná-doun zunui,

13 Asɛɛl ʋɔ bɛ, Pagiyɛle, Wokelan ná-doun zunui,

14 Gade ʋɔ bɛ, Eliasafe, Deyuwɛle ná-doun zunui,

15 Nɛfɛtali ʋɔ bɛ, Ayila, Enan ná-doun zunui.»

16 Naati ka ti ɠɛni ga nuɓusɛiti gaazuʋɛti, ti ti lolini. Ti ɠɛni ga ta-wolodamaiti ta-lotuɠɔiti. Tiya ɠa ti ɠɛni ɓalaa ga Izilayɛle ɠɔɔɓɔgi ma ɠundiɠiiti.

17 Moize ta Aalɔn ti zunui niiti kpɔni ɓɔɠɔ ʋa, niiti ziimazeɠegi ɠɛni ga tiye ga ti-laaseigiti. 18 Ti nuɓusɛiti pɛ gaalɛɛni ba, alugi velesiɛi ma volo mɔungi ma. Ti Izilayɛle nuiti kpein gaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti. Ti zunuiti daaseigiti sɛʋɛni ga gilagila, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, 19 eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. Zekana Moize ta-ɠaalugi woni da Sinayi teʋebai zu.

20 Luɓɛn, Izilayɛle ná-doun zunu mɔungi, mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 21 Luɓɛn ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuunaani maazu lɔzita undɔɔlugɔ (46.500).

22 Simiyɔn mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 23 Simiyɔn ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu taaʋuu unsaʋagɔ (59.300).

24 Gade mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 25 Gade ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuunaani maazu lɔɔlu undɔzita puulɔɔlu (45.650).

26 Zuda mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 27 Zuda ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuulɔfela maazu naani undɔzita (74.600).

28 Isakaal mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 29 Isakaal ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu naani unnaani (54.400).

30 Zaɓulɔn mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 31 Zaɓulɔn ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu lɔfela unnaani (57.400).

32 Zozɛfe ná-doun zunui Efelayime mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 33 Efelayime ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuunaani undɔɔlu (40.500).

34 Manasé mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 35 Manasé ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuusaʋa maazu fele unfelegɔ (32.200).

36 Ɓɛnzamɛn mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 37 Ɓɛnzamɛn ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuusaʋa maazu lɔɔlu unnaanigɔ (35.400).

38 Dan mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 39 Dan ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuulɔzita maazu fele undɔfela (62.700).

40 Asɛɛl mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 41 Asɛɛl ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuunaani maazu ɠila undɔɔlugɔ (41.500).

42 Nɛfɛtali mavofodaiti tetemazu, ti zunuiti gaaluni ga gilagila, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ. 43 Nɛfɛtali ná-bolodai zu nii gaaluni, naa ɠɛni ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu saʋa unnaanigɔ (53.400).

44 Naati tiegɔi ɠa Moizeni ta Aalɔn ti gaaluni. Zunu puugɔ maazu felegɔiti (12) niiti ti ɠɛni ga Izilayɛle woloda ɠundiɠiiti, naati ti ɓɔni ti ʋa. 45 Izilayɛle nuiti saama, niiti kpein ti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, niiti kpein ta la zoo ti li kɔɔmaʋɛ, 46 ti ɠɛni ga zunu waaundɔzita zunu waasaʋagɔ undɔɔlu puulɔɔlu (603.550).

Levi nuiti ta-vai

47 Levi nuiti ta-wolodai zu, ti-ɠɛɛ ʋɛlɛyeɠeiti bu, ti ɠaa la ɠɛni luni ti zaama. 48 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 49 «Mina Levi nuiti ta-wolodamaiti gaalu, mina ti ɠaalu Izilayɛle nuiti saama ɲɛgɛlɛin. 50 Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai, nii zeele woo ɠesui bu, naa ma wotii ve Levi nuiti zea, ta ma zɔɔlaiti kpein, ta nii kpein é ga naama vai. Ta seɠe ʋɛlɛi zeɠe, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ti ná-botii ɠɛ, ti ʋu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maaɠoolii zu. 51 Siɛgi zu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai a ɠɛna zeɠea la losuʋɛ, é ʋa li ada ɠili, Levi nuiti ta kulakula ba, ti to ʋolu ga niinɛ, ʋɛ ta ɠɛ zeizu ná. Zɔi nɔpɛ a maaɓuɠana ná ʋa, nii é la ga Levi ná-bolodai zu nui ta, ta naama nui ʋaa. 52 Izilayɛle nuiti ta ʋu ti-ʋuuzuʋɛ ti ɠilagilagi, ná-bolodai ná-poogi ɠobaʋɛ. 53 Kɛlɛ Levi nuiti ta ʋu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maaɠoolii zu, nii zeele woo ɠesui bu, naa ɠa a kɛ nà-ziiɠaawanai mina vuka Izilayɛle ʋɛbɛi ma. Levi nuiti ta ɠɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai makɛsu.»

54 Izilayɛle nuiti ti ɠoloni, ti deveiti kpein so, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni Moize ya.

2

Izilayɛle nuiti puu ʋelei

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «Izilayɛle nuiti ti ɠilagilagi ɠa ʋu ná-bolodai ná-poogi ɠobaʋɛ, ta-ʋɛlɛyeɠeiti ta-ʋoogi wu. Ta ʋu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi letema, ta maaɠoolii zu.

3 «Zuda ná-bolodai ɠa ʋu folo ɠulazu ʋelei, ná-poogi wu, ga ná-kɔɔɓɔgiti kɛʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Naason, Aminadaɓe ná-doun zunui. 4 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuulɔfela maazu naani undɔzita (74.600). 5 Isakaal ná-bolodai ɠa ʋu kobaʋɛ. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Netaneyɛle, Suaal ná-doun zunui. 6 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu naani unnaanigɔ (54.400). 7 Zaɓulɔn ná-bolodai ɠa ʋu zɔɔla ʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Eliyaɓe, Ɠelon ná-doun zunui. 8 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu lɔfela unnaanigɔ (57.400). 9 Zuda ná-kɔɔɓɔgiti ti-liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaungila waaʋuulɔsaʋa maazu lɔzita unnaanigɔ (186.400). Naati ka ta lo siɛi ma ʋelei la.

10 «Luɓɛn ná-bolodai ɠa ʋu nu yeezazu ʋelei, ná-poogi wu, ga ná-kɔɔɓɔgiti kɛʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Elisuul, Sedeyuul ná-doun zunui. 11 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuunaani maazu lɔzita undɔɔlugɔ (46.500). 12 Simiyɔn ná-bolodai ɠa ʋu kobaʋɛ. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Selumiyɛle, Sulisadayi ná-doun zunui. 13 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu taaʋuu unsaʋagɔ (59.300). 14 Gade ná-bolodai ɠa ʋu zɔɔla ʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Eliasafe, Leyuwɛle ná-doun zunui. 15 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuunaani maazu lɔɔlu undɔzita puulɔɔlugɔ (45.650). 16 Luɓɛn ná-kɔɔɓɔgiti ti-liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaungila waaʋuulɔɔlu maazu ɠila unnaani puulɔɔlugɔ (151.450). Naati ka ta ɠɛ ʋelelaiti poluʋɛ siɛ wo fai zu.

17 «Naa ʋoluma, Levi nuiti ta ʋilɛ ti ʋolu ga GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi, siɛ wo fai zu. Ta ɠɛ kɔɔɓɔ felegɔ mɔungiti ta kɔɔɓɔ felegɔ ɠaaɓelagiti zɔɠɔzu. Ʋelei ti ʋuu ʋelei la, pele ɠana ta lii la, ɛsɛ ge yɛ losu, ti ɠilagilagi, ta ta-ʋoogiti.

18 «Efelayime ná-bolodai ɠa ʋu folo liizu ʋelei, ná-poogi wu, ga ná-kɔɔɓɔgiti kɛʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Elisama, Amiyude ná-doun zunui. 19 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuunaani undɔɔlugɔ (40.500). 20 Manasé ná-bolodai ɠa ʋu kobaʋɛ. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Gameliyɛle, Pedasuul ná-doun zunui. 21 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuusaʋa maazu fele unfelegɔ (32.200). 22 Ɓɛnzamɛn ná-bolodai ɠa ʋu zɔɔla ʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Aɓidan, Gideyɔni ná-doun zunui. 23 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuusaʋa maazu lɔɔlu unnaanigɔ (35.400). 24 Efelayime ná-kɔɔɓɔgiti ti-liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaungila maazu lɔsaʋa ungila (108.100). Naati ka ta ɠɛ liizu togi zaʋasiɛi zu.

25 «Dan ná-bolodai ɠa ʋu nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ná-poogi wu, ga ná-kɔɔɓɔgiti kɛʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Ayiyezɛɛl, Amisadayi ná-doun zunui. 26 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuulɔzita maazu felegɔ undɔfela (62.700). 27 Asɛɛl ná-bolodai ɠa ʋu kobaʋɛ. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Pagiyɛle, Wokelan ná-doun zunui. 28 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuunaani maazu ɠila undɔɔlugɔ (41.500). 29 Nɛfɛtali ná-bolodai ɠa ʋu zɔɔla ʋelei. Ná-kundiɠii ɠa ɠɛ ga Ayila, Enan ná-doun zunui. 30 Ná-kɔɔɓɔgi liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaʋuulɔɔlu maazu saʋa unnaanigɔ (53.400). 31 Dan ná-kɔɔɓɔgiti ti-liegɔi ɠa ɠɛ ga zunu waaungila waaʋuulɔɔlugɔ maazu lɔfela undɔzita (157.600). Naati ka ta li ga gaaɓelagi ta ta-ʋoogiti.»

32 Izilayɛle nuɓusɛiti ti ti ɠaaluni ga pɛlɛyeɠei, ta ta-ɠɔɔɓɔgiti kɛʋelei, ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waaundɔzita zunu waasaʋagɔ undɔɔlu puulɔɔlugɔ (603.550). 33 Levi nuiti gaa la ɠɛni luni Izilayɛle nui zɔiti saama, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

34 Izilayɛle nuiti ti ziɛni ga deveiti pɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. Naa ɠa é kɛɛni, ti ɠɛni ʋuuzu ta-ʋoogi ɠoba. Ta ɠɛna ziaa, ti lo ga ta-woloda ʋelei, ta pɛlɛyeɠe ʋelei.

3

Aalɔn ná-doun zunuiti ta-wotii

1 Aalɔn ta Moize ti-mavofodai ʋɛtɛ, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni la Moize ʋɔ Sinayi gizei ma.

2 Aalɔn ná-doun zunuiti daaseigiti kaa: ma mɔungi laaseigi ɠɛni ga Nadaɓe, naa ʋolumai Aɓiyu ta Eleazaal, ta Itamaal. 3 Ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti, gulɔ ɲadegai ziɛni ti ma, zobogi ve ti ya, ga ti zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. 4 Kɛlɛ Nadaɓe ta Aɓiyu ti zaani Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu Sinayi teʋebai zu, tɔɔzei ti ʋaani ga abu ɠiligi. Ti la ɠɛni dounɠa zɔlɔɔni. Eleazaal ta Itamaal ti zalaɠa ɠula wotii ɠɛɛni, ti-ɠɛɛ Aalɔn ɗa wɛlɛ ti ma.

Levi nuiti kɛɛ vai
zalaɠa ɠula nuiti ta-wotii zu

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 6 «Ʋa ga Levi mavofodai, è ma nuɓusɛiti pu zalaɠa ɠula nui Aalɔn yeema, ga ti ɗa ɓɔ ba. 7 Ta ɠɛɛzu ná-botii zu, ta nuɓusɛiti ta-wotii, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ɠakala, ti ti-losuʋɛti kpein kɛ, ti daazeeli, é lo seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋa. 8 Ti ɠaaɓa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti ma, ti ti makɛ, ti ɠɛ Izilayɛle nuiti ta-wotii zu, ti ti-losuʋɛ kpein kɛ, ti daazeeli, é lo seɠe ʋɛlɛ ɲadegai vai ʋa. 9 Ɗa Levi nuiti fe Aalɔn ta ná-doun zunuiti zea. Ta veezu bɛ ɲɛgɛlɛin, ti ɠɛ ga Izilayɛle nuiti gaazuʋɛ. 10 Ɗa Aalɔn ta ná-doun zunuiti sei, ti zalaɠa ɠula wotii ɠɛ. Zɔi nɔpɛ a maaɓuɠana seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋa, nii é la ga ta-ʋɛlɛyeɠei wu nui ta, ta naama nui ʋaa.»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 12 «Wɛlɛ, gè yiimazeɠea ga Levi nuiti, Izilayɛle nuiti saama, doun zunu mɔungiti kpein potogi zu, Izilayɛle anzanuiti ti-loun mɔungiti. Ta ga nɔ̀nɔiti. 13 Doun zunu mɔungi kpein ka ga nɔ̀nɔ, é zo naama voloi ma, yeei gè Ezipete yooi zu loun zunu mɔungiti paani la, gè Izilayɛle loun zunu mɔungiti makɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, é zo nuiti ti-lointi ma, é li suaiti ti-yiʋoiti pɔ. Ta ga nɔ̀nɔ. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

Levi nuiti gaalu fai

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni Moize ya, Sinayi teʋebai zu, é ɠɛ ma: 15 «Levi mavofodaiti gaalu, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, ta ta-wolodamaiti. Ɗa zunuiti kpein gaalu, é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu.» 16 Moize ti ɠaaluni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei zu, eɠɛʋelei é ma levei zɔlɔɔni da.

17 Levi ná-doun zunuiti daaseigiti ti ɠɛni ga: Gɛɛlɛson, Keɠate ta Melali. 18 Gɛɛlɛson ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la: Liɓini ta Simeyi. 19 Keɠate ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la: Amalame, Yiseɠaal, Eɓelɔn, ta Uziyɛle. 20 Melali ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la: Maali ta Musi. Levi ná-bolodamaiti kana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la.

21 Gɛɛlɛson mavofodaiti ti ɠɛni ga Liɓini ná-bolodamaiti ta Simeyi nɔnɔiti. 22 Ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waadɔfela undɔɔlugɔ (7.500), é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu. 23 Gɛɛlɛson ná-bolodamaiti ti-ʋuuzuʋɛ ɠɛni ga seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋoluʋelei, folo liizu ʋelei. 24 Gɛɛlɛson ná-bolodamaiti ta-ɠundiɠii ɠɛni ga Eliasafe, Layɛle ná-doun zunui. 25 Ti-losuʋɛ ɠɛni ga ti ɠaaɓa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋaalobazuʋɛ niiti ma: seɠe ʋɛlɛ ɲadegai, ta ma ʋɛɛmazeɠei, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi, nii é GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, 26 ta koii ma zasai laaʋɛ ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi, ta sasai ma zeɠeiti, nii é seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ta zalaɠa ɠulazuʋɛ maaɠoolii zu, é ʋɛɛ ta-ɠaluiti ba. Tiya ɠa ti-ɠasɔ ɠɛni ga botii, nii togai naama aniiti kpein ba.

27 Keɠate mavofodaiti ti ɠɛni ga Amalame ná-bolodamaiti, ta Yiseɠaal nɔnɔiti, naa ʋɛɛ Eɓelɔn ta Uziyɛle tɔnɔiti ba. 28 Ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waadɔsaʋa undɔzita (8.600), é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu. Ti pɛ ka ti ɠɛni seizu ɲadegai ma wotii zu. 29 Keɠate ná-bolodamaiti ti-ʋuuzuʋɛ ɠɛni ga nu yeezazu ʋelei seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠilazuʋɛ. 30 Keɠate ná-bolodamaiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ta-ɠundiɠii ɠɛni ga Elisafan, Uziyɛle ná-doun zunui. 31 Ti-losuʋɛ ɠɛni ga ti ɠaaɓa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma zɔɔlai niiti ma: minazeɠe kesui, ta taɓalii, ta fitina zei anii, ta zalaɠa ɠulazuʋɛti, ta seizu ɲadegai ma zɔɔlaiti kpein, niiti botii ɠɛni ɠɛɛzu ga tiye, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi. Tiya ɠa ti-ɠasɔ ɠɛni ga botii, nii togai naama aniiti kpein ba. 32 Levi nuiti ta-ɠundiɠi wolai ɠɛni ga Eleazaal, zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui. Tɔ ɠa é ɠɛni wɛlɛzu Levi nuiti ma, niiti ti ɠɛni seizu ɲadegai ma wotii zu.

33 Melali mavofodaiti ti ɠɛni ga Maali ná-bolodamaiti ta Musi nɔnɔiti. 34 Ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waadɔzita unfelegɔ (6.200), é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu. 35 Melali ná-bolodamaiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ta-ɠundiɠii ɠɛni ga Suliyɛle, Aɓiyayile ná-doun zunui. Ti-ʋuuzuʋɛ ɠɛni ga seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠilazu ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ. 36 Ti-losuʋɛ ɠɛni ga ti ɠaaɓa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋaalobazuʋɛ niiti ma: seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo guluiti, ta ma wulu zɔkpɔiti, ta ma lɔkpalaiti, ta ta-labuiti, ta ta-zɔɔlaiti kpein niiti botii ɠɛni ɠɛɛzu ga tiye, 37 ta tɔkpalaiti ti ɠɛni ga koii ma zasai, é ɠooli ma, é ʋɛɛ ta-labuiti ba, ta ti zuzo kɔluiti, ta ta-ɠaluiti.

38 Moize-o, Aalɔn ta ná-doun zunuiti-yo, ti ʋuuni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Ti ɠɛni seizu ɲadegai ma wotii ɠɛɛzu Izilayɛle nuiti daaseigi zu. Zɔi nɔpɛ a la maaɓuɠana ná ʋa, ta naama nui ʋaa.

39 Levi nuiti kpein, niiti Moizeni ta Aalɔn ti ti ɠaaluni, zunuiti, é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la, é lo pɛlɛyeɠeiti ba, ti ɠɛni ga zunu waaʋuufele maazu felegɔ (22.000).

Doun mɔungiti unmɔɔ fai

40 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Doun zunu mɔungiti kpein gaalu Izilayɛle nuiti saama, é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu, è ti-laaseigiti sɛʋɛ. 41 Ɗa Levi nuiti fe bɛ̀, Izilayɛle nuiti ti-loun zunu mɔungiti potogi zu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. Levi nuiti ta-loganiiti ta ɠɛ ga nɔ̀nɔ, Izilayɛle nuiti ta-logani zinɛ mɔungiti potogi zu.» 42 Moize doun zunu mɔungiti kpein gaaluni Izilayɛle nuiti saama, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea. 43 Doun zunu mɔungi kpein gaaluni, é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu. Ti-liegɔi ɠɛni ga waaʋuufele maazu fele unfele puulɔfela maazu saʋagɔ (22.273).

44 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 45 «Levi nuiti fe bɛ̀, Izilayɛle nuiti ti-loun zunu mɔungiti potogi zu, ta Levi nuiti ta-loganiiti, Izilayɛle nuiti ta-loganiiti potogi zu. Levi nuiti ta ɠɛ ga nɔ̀nɔ. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 46 Izilayɛle nuiti ti-loun zunu mɔungiti, zunu unfele puulɔfela maazu saʋagɔ (273) unmɔɔ fai zu, nii daai ma, ti yɔɠɔzu ma ta Levi nuiti, 47 naa ɠa ga ɗa wali ɠae lɔɔludɔɔlu kula ti ɠilagilagi unmɔɔ fai zu. Wali ɠaei naa zoloo seizu ɲadegai ma walii ma, nii buɲɛgi ga galamu puugɔ. 48 Ɗa walii naa ve Aalɔn ta ná-doun zunuiti zea, ga naati unmɔɔ ganii, niiti ti-liegɔi a leʋe Levi nuiti tiegɔi ʋa.» 49 Moize unmɔɔgi ma walii zoni, é ɠula naati zea, niiti ti-liegɔi ɓudɛni Levi nuiti maazu, ti unmɔɔgai, 50 é walii zoni, é ɠula Izilayɛle nuiti ti-loun zunu mɔungiti zea, é ɠɛ ga wali ɠae waagila unsaʋa puulɔzita maazu lɔɔlugɔ (1.365), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma walii la. 51 Moize unmɔɔgi ma walii veeni Aalɔn ta ná-doun zunuiti zea, é zoloo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI Moize ɓɔɠɔi leveni la.

4

Keɠate nuiti ta-wotii

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «Keɠate mavofodaiti gaalu, Levi ná-doun zunuiti saama, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, 3 é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma.

4 «Keɠate mavofodaiti ta-wotii ʋɛtɛ, ta ɠɛ kɛɛzu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu: ada ɲadega wolai ma ɠasɔi ɠa ɠɛ ti unma. 5 Siɛgi zu ta ɠɛ liizu la, ti zeɠe ti-ʋuuzuʋɛ, Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta kwɛpele seɠezuɠoozagi ɠula, ti zeele woo ɠesui maavelevele la, 6 ziɛ wu zua ɠɔlɔi ʋɛɛ ma, ti seɠe ɓiinii ʋɛɛ maazu, naa ʋolu ti kesui zeɠe wulu zɔkpɔiti to ba.

7 «Ta seɠe ɓiinii ʋɛɛ taɓalii ma, nii ɓului laazu ga GALA bɛ, ti diɠiiti sei maazu, ta tazaiti, puya zalaɠai vaa zu, ta kokoiti, ta ziawɔiti. Ɓuluiti ti veai GALA bɛ, naati ta yɛ ná taɓalii ɠa. 8 Ta pɛɛmazeɠe ɓɔi sɔsɔgi ʋɛɛ ma aniiti ma, naa ʋolu ti ziɛ wu zua ɠɔlɔi velevele ti ma, naa ʋolu ti taɓalii zeɠe wulu zɔkpɔiti to ba.

9 «Ta seɠe ɓiinii zeɠe, ti felevele fitina zei anii ma, wozaɠala fai zu, ta ná-fitinaiti, ta ná-salaʋa zo sɔɔlaiti, ta ná-salaʋa zeɠe aniɲakaiti, ta ná-gulɔ aniɲakaiti, ná-botii ɠɛɛ vai ma. 10 Ta ti maavelevele, ta ná-sɔɔlaiti kpein, ziɛ wu zua ɠɔlɔi zu, ti ti la kasɔ zeɠe wului ma.

11 «Ta pɛɛmazeɠe ɓiinii ʋɛɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, nii zanugi ziɛni maaʋɛ, ti maavelevele ga ziɛ wu zua ɠɔlɔi, naa ʋolu ti seɠe wulu zɔkpɔiti to ba. 12 Ta aniɲakaiti kpein seɠe, niiti ti botii ɠɛɛzu ga tiye seizu ɲadegai zu, ti ti ʋu seɠe ɓiinii zu, ti ti maavelevele ga ziɛ wu zua ɠɔlɔi, naa ʋolu ti ti la kasɔ zeɠe wului ma.

13 «Ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ma yuʋui ɠula su, ti pɛɛmazeɠe ɓɔigi ʋɛɛ niina gaazu, 14 naa ɠa ti sɔɔlaiti kpein puuzu maazu, niiti ti ga ná-botiɠɛ aniiti: abu zeɠe aniiti, sua zɔɔ mitɛ wolaiti, pɛluiti, ta ɲama vaza aniɲakaiti. Naa ʋoluma ta ziɛ wu zua ɠɔlɔi ʋɛɛ ti pɛ maazu, ti seɠe wulu zɔkpɔiti to ba.

15 «Siɛgi zu Aalɔn ta ná-doun zunuiti ti ɓesu la ga seizu ɲadegai ta sɔɔlaiti maavelevele, ti lii ziɛgi zu, ti ʋa zeɠe ʋuuzuʋɛ, Keɠate ná-nuiti ta ʋa niina, ti ti zeɠe. Kɛlɛ ti mina yeevɔɔɠu ada ɲadegai ma anii ta ʋa, ti ʋa za. Keɠate mavofodaiti tosuʋɛ ɠana, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ná-fai zu.

16 «Zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui Eleazaal losuʋɛ ɠa ga, é ɗa wɛlɛ fitinai ná-gulɔi ma ta ansansegi, ta vebɛ zalaɠai é ɠulazu folo-o-folo, ta siɛma wulɔ ɲadegai. Toɠa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma wɛlɛma vai kpein kɛ, ta bu anii kpein, ta seizu ɲadegai, é ʋɛɛ ma zɔɔlaiti kpein ba.»

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: 18 «À mina va bu ga Keɠate nuiti ta-wolodai ma ʋɛlɛyeɠeiti ma zuwu ɠaaleʋe Levi nuiti saama. 19 Wɛlɛ pelegi maanɛai wo kɛ la ti ʋɛ, nii a kɛ ti zɛnvui wo, ti mina za: Siɛgi zu ti ʋaazu la ani ɲadegaiti pɔ bɛ, ɗɛi è ga Aalɔn, wa è-loun zunuiti, wa lɛ, wo ɛsɛ tosuʋɛ lɛɛ la, nii maanɛai é kɛ. 20 Keɠate nuiti ti maa la nɛɛni, ti ʋa lɛ ada ɲadegai eyɛsu pɛ, naa ʋɛtɛ faa zu, anɛɛ yeeɠɛɠala go nɔ laawu, ti ʋa za.»

Gɛɛlɛsome nuiti ta-wotii

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 22 «Gɛɛlɛson mavofodai ɠaalu, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti. 23 Ɗa zunuiti kpein gaalu, é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma. 24 Wɛlɛ nii ɠa é ɠɛɛzu ga Gɛɛlɛson nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti tosuʋɛ, nii ta kɛ, ta nii ta seɠe: 25 Ta ɗa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma landaiti seɠe, ta GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi, ta ma ʋɛɛmazeɠeiti, ta ziɛ wu zua ɠɔlɔi é ʋɛɛzu ti maazu, ta kwɛpele seɠezuɠoozagi é GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, 26 ta koii ma zasai, nii é seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ta zalaɠa ɠulazuʋɛ maaɠoolii zu, ta sasai laaʋɛ ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi, é ʋɛɛ ta-ɠaluiti ba, ta naama zɔɔlaiti kpein. Ta botii kpein kɛ, nii togai naa ʋa. 27 Gɛɛlɛson mavofodaiti ta ta-wotii kpein kɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti ta-levei wu, ti naama ɠasɔi zeɠe, nii maanɛai ti seɠe, ti ti-losuʋɛ laazeeli. 28 Pele ɠana Gɛɛlɛson nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ta-wotii a ɠɛ la, é lo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi vai ʋa. Ta kɛ, ti daazeeli zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui Itamaal ná-devei wu.

Melali nuiti ta-wotii

29 «Ɗa Melali mavofodaiti gaalu ɓalaa, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti. 30 Ɗa zunuiti kpein gaalu, é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma.

31 «Wɛlɛ, nii ɠa maanɛai ga ti ɗa seɠe, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma zɔɔlaiti su: seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zuzo guluiti, ta ma wulu zɔkpɔiti, ta ma lɔkpalaiti, ta ma labuiti, 32 ta tɔkpalaiti ti ɠɛni ga koii ma zasai, é ɠooli ma, é ʋɛɛ ta-labuiti ba, ta ti zuzo kɔluiti, ta ta-ɠaluiti, ta sɔɔlai nii kpein fizɔgai ti loda vai zu. Wa ɛsɛ ná-sɔɔla lɛɛ la, nii a ɠɛ seɠezu. 33 Pele ɠana Melali nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ta-wotii a ɠɛ la, ta ti-losuʋɛ, é lo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi vai ʋa. Naa ɠa ta ɠɛ kɛɛzu Itamaal yeezu, nii é ga zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui.»

Levi nuiti gaalu fai,
niiti ti ɠɛni botii zu

34 Moize ta Aalɔn ta nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti Keɠate mavofodaiti gaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, 35 é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma. 36 Nii gaaluni ta-wolodamaiti su, naa ɠɛni ga zunu waafelegɔ undɔfela puulɔɔlugɔ (2.750). 37 Keɠate ná-bolodamaiti kana, ti ti ɠaaluni, nii kpein é ɠɛni botii ɠɛɛzu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. Moize ta Aalɔn ti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

38 Gɛɛlɛson mavofodaiti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, 39 é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma, 40 nii gaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, naa ɠɛni ga zunu waafelegɔ undɔzita puusaʋagɔ (2.630). 41 Gɛɛlɛson ná-bolodamaiti kana, ti ti ɠaaluni, nii kpein é ɠɛni botii ɠɛɛzu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. Moize ta Aalɔn ti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la ti ya.

42 Melali ná-bolodamaiti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, 43 é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma, 44 nii gaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, naa ɠɛni ga zunu waasaʋagɔ unfelegɔ (3.200). 45 Melali ná-bolodamaiti kana, ti ti ɠaaluni. Moize ta Aalɔn ti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

46 Levi nuiti, Moize ta Aalɔn ta Izilayɛle nuiti ta-ɠundiɠiiti ti ti ɠaaluni, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, 47 é zo kona ʋuusaʋagɔ (30) ma, é li kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋɔ, nii nɔpɛgi a zoloo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ta ɠɛɛ vai ma, 48 ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waadɔsaʋa undɔɔlugɔ puulɔsaʋa (8.580). 49 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é devei veeni ga ti ti ɠaalu, Moize ɛsɛ ná-boti lɛɛni la, nii maanɛai é kɛ, ta kasɔi nii maanɛai é seɠe, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

5

Tɔgi é lo ɲade fai ʋa

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Devei ve Izilayɛle nuiti zea ga ti naati kpein kula ɓɔɠɔ zaama ti-ʋuuzuʋɛ, niiti ti ɠɔzɔai ga gee zeeɓɛi, ɓaa kalaɲa kolegi, ɓaa ti vɔɔɠuai poomai ta ʋa. 3 É ɠɛni ga zunu ɓaa anzanu, wa ti ɠula wo-ʋuuzuʋɛ ʋa, ti mina wo-ʋuuzuʋɛ ɠɔzɔ, ʋɛ gè zeini ná wo zaama.» 4 Izilayɛle nuiti ti woozogi ɠɛɛni, ti naama nuiti kpein kulani ti-ʋuuzuʋɛ ʋa, ti li ná ʋoluʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Unmai ma vaazuɓɛtɛi

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 6 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Ni zunu ɓaa anzanu a ɓaaɠona nui ta ma, toɠa ɠɛ ga ladalala nu Ɠɔoɠɔ GALAGI letema, kɛni é leve ga sɔba nu. 7 Toɠa laa zɔ ga ga kotoi é kɛai. Toɠa ma anii ɠaaɠale ma naa ʋɔ, nii é ɓaaɠogai ma, é kpɔ ba ga ma gaaɠwɛsu lɔɔlugɔi zeizu ɠilagi. 8 Ni nui nii kpaaɠomai wogai la, naa za, tama ná-pogani zeɠe nu la ná, nii faazuɓɛtɛi a wo zeezaama, aniiti kpein ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa ga zalaɠa ɠula nui ɠa ta ve zea, é ɓɔ baala sinɛi ʋa, é ga koto gba zalaɠai sɔba nui ʋɛ. 9 Vebɛani ɲadegai kpein Izilayɛle nuiti ta kula, faanɛɛ gelei nii a zeɠe ba, é ve zalaɠa ɠula nui ya, naa ɠa ɠɛ ga naa nɔnɔ. 10 Nii nui feezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa ve zalaɠa ɠula nui ya, nii nui a fe zalaɠa ɠula nui ya, naa nɔnɔ ɠana.»

Tolo vai é ʋilɛ anzanui ʋa

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 12 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Wɛlɛ nii maanɛai wo kɛ, ni anzanui ta a sinigi yaavana, é ɠɛ bɛ ga ladalala nu. 13 Ni zunu ɠili ka laana la, sinigi la ɠoleni ma, tɔɔzei é ɓɔɠɔ ɠɔzɔʋɛ dɔɔɠuzu, zeele la ná, a zeele woo wo daalɔɠɔma, tama é la zoni ná kɛɛzuʋɛ, 14 siɛgi zu tolo ɠigi ɠɛɛzu la sinigi ʋɛ, é zooʋi anzai ma, é ɠɛni ga ɠite vaa ɓaa zɛɛ, 15 toɠa ʋaa la zalaɠa ɠula nui ʋɔ bɛ, moloi nii é ga wɔɔlezegi, toɠa naama ɠɛzɛi kilo saʋagɔ zeɠe, é kɛ bɛ ga zalaɠai, é mina gulɔ ʋu ma, é mina ansanse pu ma, mazɔlɔɔ toɠa ga tolo zalaɠai, vebɛ zalaɠai nii é faaɠaaza golai ma vai loozu nu ɠisu.

16 «Zalaɠa ɠula nui ɠa maaɓuɠa ga anzanui seizu ɲadegai ʋa, é lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. 17 Toɠa ziɛ ɲadegai zaɠa pɔlɔ liɠi zu, é seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma vufiligi yɛʋɛ, é pu su. 18 Toɠa anzanui ɠaalɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é nɔungi vie, é vebɛ zalaɠai ve zea, nii é ná-faaɠaazagi ma ɠizɛsui wosu, naa ɠa é ga tolo zalaɠai, kɛlɛ zalaɠa ɠula nui ɓɔɠɔi ɠa foovoo ɗɛ wanai zo ya. 19 Toɠa ɠɛ anzanui ma: ‹Ɗa ɠonazu ga: Ni zunu ɠili ge la dɛ laani ga ɗe, è la dɛ ɓɔɠɔ ɠɔzɔni, è ʋa è-zinigi yaava, kaipa è zeini bɛ, naazu foovoo ɗɛ wanai nii mina faa ɲɔu nɔpɛ kɛ ga ɗe. 20 Kɛlɛ tama, è zeiɗai ma zini bɛ, ni è è-zinigi yaava, è ɓɔɠɔ ɠɔzɔ, è la zunu ɠili koba, 21 ɗa ɠonazu, è yeezei niima voovooiti bu: Ɠɔoɠɔ GALAGI è-ɓalaiti fɔ, é è-ɠogi lɛ da, eyɛsu ɗa-nuɓusɛiti ta ɠɛna foovoo loa, ti pokɔɠɔ è ma. 22 Foovoo ɗɛi tɛi ge lɔ è ɠoozu, é è-ɠogi lɛ da, é è-ɓalaiti fɔ!› Anzanui ɠa gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: ‹Ungo, é ɠɛ ɠana!›

23 «Zalaɠa ɠula nui ɠa foovoo vai niiti sɛʋɛ sɛʋɛi zu, é gba ziɛ wanai wu. 24 Toɠa ziɛ wanai naa lo anzanui la, nii é ga foovoo ɗɛi, é kpɔle, é yei koozu. 25 Aisa naa ʋa ɠɛ, zalaɠa ɠula nui ɠa tolo zalaɠai zeɠe anzanui ya, é datɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naa ʋolu é ʋaa la zalaɠa ɠulazuʋɛ. 26 Zalaɠa ɠula nui ɠa zeeɲɛ gila seɠe ba, é makɛ ga ɠizɛsui, é gala, zalaɠa ɠulazuʋɛ, naa ʋoluma, é ziɛi ve anzanui ya, é kpɔle. 27 Ni gaama ʋe ga é ɓɔɠɔ ɠɔzɔʋɛ, é ɠɛ ga ladalala nui sinigi ʋɛ, foovoo ɗɛi ɠa yei koozuʋɛ, é naa wona, kogi lɛ da, kpalaiti ta vɔ, eyɛsu ná-nuɓusɛiti ta ɠɛna foovoo loa, ti pokɔɠɔ ma. 28 Kɛlɛ ni anzanui la ɓɔɠɔ ɠɔzɔni, ni ɲadegɛ, faa ɲɔu nɔpɛ ge la ɠɛa la, toɠa zoo é dounɠa zɔlɔɔ ʋolu.

29 «Naa ɠa é ga tɔgi é ʋilɛ tolo vai ʋa, siɛgi zu anzanui é zini bɛ, é sinigi yaavazu la, é ɓɔɠɔ ɠɔzɔ, 30 ɓaa ni tolo yii a lɔɔna zunui ta yiima, é zooʋi anzai ma koloɠolo fai zu. Toɠa ɠula la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. Zalaɠa ɠula nui ɠa naa ɠɛ, nii kpein sɛʋɛai tɔgi zu. 31 Anzazinigi ɠa ɠɛ ga sɔbalala nu naazu, anzanui ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la tɔ ɓɔɠɔi unma.»

6

Nuiti ti ɓɔɠɔ ɠalivaazu
Ɠɔoɠɔ GALAGI ma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu zunui ta, ɓaa anzanui ta ɓɔɠɔ ɠalivaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɓɔɠɔ ɠalivaa minazeɠegi wo, 3 kɛni é ɓɔɠɔ zo, é mina dɔɔ ɓɔle, ɓaa kpɔɔle ani nɔpɛ a nu ɠaazulati, é mina dɔɔ laɓa ɓɔle, anɛɛ kpɔɔle ani laɓai ta ma zii nɔpɛ nii a nu zo, é mina leezɛin ma ɗɛi ta ɓɔle, é mina leezɛin ta mi, ma wundui ɓaa ma vɔɔi. 4 Eyɛsu kalivaa ziɛgi ɓe, é mina leezɛin ʋaalobazuʋɛ tanɔpɛ mi, é zo ma ɠaei ma, é li ma ɠɔlɔ pɔ.

5 «Naama yeeɠɛɠalai kpein daawu, niiti kalivaai ti zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nɔungi mina wo, eyɛsu naama yeeɠɛɠalaiti daazeeli, toɠa ɲade niina, é nɔundeɠai ta kpɛlɛiti zɛ ná.

6 «Yeeɠɛɠalai kpein daawu, é deveai ga é ɓɔɠɔ ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é mina maaɓuɠa nu ʋooma ʋa. 7 É mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ tɔgi letemazu, kɛɛɠɛ ʋɛ, ɓaa dee, ɓaa kɛɛɠɛloun zunu ʋɛ, ɓaa baazeela ʋɛ, ni naa ta a zaana, mazɔlɔɔ ná-kalivaa vai GALA ma, naama ʋoogi ɠa unmaʋɛ. 8 Kalivaa ziɛgi kpein daawu, toɠa ga nu ɲadegai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

9 «Ni nui ta a zaana koba kpaun, nɔungi é kalivaai, naa ɠɔzɔa, toɠa nɔungi wo ta kpɛlɛi, folo lɔfelasiɛi ma, ná-ɲade foloi. 10 Foloi lɔsaʋasiɛi, toɠa li ga kpumago felegɔ ɓaa poopo kpokpa felegɔ zalaɠa ɠula nui ʋɔ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 11 Zalaɠa ɠula nui ɠa gila kula ga koto gba zalaɠai, é zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai, kotoi kɛai ga é yeevɔɔɠu poomai ʋa, naa gbaai ɠana. Naama voloi nɔ zu, toɠa nɔungi ɠaliva mɔnɔ ga niinɛ. 12 Toɠa ɓɔɠɔ ɠaliva ʋolu ga niinɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ná-kalivaa yeeɠɛɠalaiti faa zu é ɠɛa deveni. Toɠa kona gila baala sinɛi ɠula ga faazuɓɛtɛ zalaɠai. Foloiti ti leʋegai, é mina mɔ naati gaalu, tɔɔzei ná-kalivaa voloiti ti ɠɔzɔni.

13 «Tɔgi ʋɛtɛ é ʋilɛ ɓɔɠɔ ɠalivaa vai ʋa: Foloi ná-kalivaa vai ɓesu la, naama voloi ta ʋaa la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 14 Toɠa ná-zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: kona gila baala sinɛ ɠila, nii nɛɛʋuzu la ba, naa ɠa ɠɛ ga gala zalaɠai, ta kona gila baala saa ɠila, nii nɛɛʋuzu la ba, naa ɠa ɠɛ ga koto gba zalaɠai, ta baala sinɛ wolai, nii nɛɛʋuzu la ba, naa ɠa ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. 15 Ɓului lɛʋɛ la su, toɠa ʋa ɓalaa ga naama ɓɔlɔgi: ɓului kpɛtɛai ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, ta ɓulu lɛɛvɛiti lɛʋɛ la su, gulɔi ʋuai ma, é ɓɔ ta-vebɛ zalaɠaiti ba, ta ta-ʋuya zalaɠaiti. 16 Zalaɠa ɠula nui ɠa ʋa ga ti pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, é ná-koto gba zalaɠai ɠula, ta ná-gala zalaɠai. 17 Toɠa baala sinɛ wolai ɠula ga ziilɛi zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta ɓului lɛʋɛ la su, naama ɓɔlɔgi, é kpɔ ná-vebɛ zalaɠai ʋa ta ná-puya zalaɠai. 18 Nui kalivaai, naa ɠa nɔungi wo, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Toɠa nɔundeɠai zeɠe ta kpɛlɛi, é ti ʋili abui ɠa, nii é ziilɛi zalaɠai wu. 19 Zalaɠa ɠula nui ɠa baala sinɛ wolai ma ɓakigi zeɠe, nii giliai, ta ɓulu ɠila lɛʋɛ la su, ta ɓulu lɛɛvɛ ɠila lɛʋɛ la su, é fe nui naa ya, nii é ɓɔɠɔ ɠalivaai, naa a ɓena ga nɔungi wo. 20 Naa ʋolu, zalaɠa ɠula nui ɠa ti latɛɠɛ vai ma ʋoogi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Daamianigi naati ɲadegɛ, ta ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔ, é ɓɔ ma ɠekegi ta ma ɓalai ʋa, niiti ti ɠula ga datɛɠɛ vai ma ʋoogi. Naa ɠɛa ʋoluma, nii é ɓɔɠɔ ɠalivaai, naa ɠa zoo é dɔɔi ɓɔle niina.

21 «Tɔgi ɠana é ʋilɛ naama nui ʋa, nii é ɓɔɠɔ ɠalivaazu, é minazeɠegi ɠɛai, nii maanɛai é kula ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ kalivaa vai zu, gaalu ge la naa ʋa, nii a ɠɛ ga faanɛɛi ma zobogi bɛ ga é kɛ. Toɠa kɛ eɠɛʋelei a minazeɠe la, é ɓɔ naa ʋa, nii tɔgi bogai, é ʋilɛ nui ɠalivaa vai ʋa.»

Tuyai loo ʋelei

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 23 «Ɓɔɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹Wɛlɛ, ʋele ɠa wa ɠɛ tuya loozu la Izilayɛle nuiti bɛ, wa ɠɛ ti ma:

24 Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo wo ʋɛ, é wo makɛ!

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezei wo wu ga pagɔ!

É zaalai la wo ma!

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI wɛlɛ wo ma!

É ziilɛigi ve wo ʋɛ!›

27 «Zekana ta wooɠula la mà, Izilayɛle nuiti ta-vaa zu, nɔ̀un nà, nà tuya loo ti ʋɛ.»

7

Botii lɔɔzei vai
seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu

1 Yeei Moize ɓeni da ga seɠe ʋɛlɛ ɲadegai lo, é gulɔ ɲadegai ziɛni ma, é fe GALA bɛ. É kɛɛni ɠana nɔ ga ma zɔɔlaiti, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, ta ma zɔɔlaiti. 2 Pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti, ti ga bolodaiti ta-ɠundiɠiiti ti maaɓuɠani. Tɛiti ti loni gaalugi untuɠɔ. 3 Ti ʋaani ga vebɛaniiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: wotolo lɔzita ti maazuʋɛai, ta nikɛ puugɔ maazu felegɔ (12), kundiɠi felegɔ wotolo ɠila, nikɛ ɠilagila. Ti ʋaani ga tiye seɠe ʋɛlɛ ɲadegai laaʋɛ.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 5 «Ta-vebɛaniiti so. Wotoloi niiti, ta nikɛi niiti, ta lɔ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii zu. Ɗa kaliva Levi nuiti ma, eɠɛʋelei ti ɠilagilagi ta-wotii ɓɛdɛma vai la.» 6 Moize yeezeini wotoloiti bu, ta nikɛiti, é ti ɠaaɠwɛ Levi nuiti ba. 7 É wotolo felegɔ zeɠeni, ta nikɛ naanigɔ, é fe Gɛɛlɛson ná-nuiti zea, eɠɛʋelei ta-wotii ɓɛdɛma vai ɠɛni la. 8 É wotolo naanigɔ ta nikɛ lɔsaʋa ve Melali ná-nuiti zea, tɔɔzei botii liegɔi ʋa, ti ɠɛni kɛɛzu Itamaal yeezu, zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui. 9 É la ɠɛni ta veeni Keɠate ná-nuiti zea, mazɔlɔɔ naati ka ani ɲadegaiti ma ɠasɔi ɠɛni ti unma, kɛni ti ɓena ti zeɠe ɠɔma.

Zalaɠa ɠulazuʋɛ laalao fai
ma vebɛaniiti

10 Kundiɠiiti ti ʋaani ga ta-vebɛaniiti, voloi ti zalaɠa ɠulazuʋɛ veeni la GALA bɛ, ti daalao, ti gulɔ ɲadegai ziɛ ma. Kundiɠiiti ti ʋaani ga ta-vebɛaniiti zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ. 11 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni la Moize ma: «Kundiɠiiti ti ʋa ga ta-vebɛaniiti, ti ɠilagilagi pɛ, nu ɠila, folo ɠila, zalaɠa ɠulazuʋɛ laalao fai zu.»

12 Folo mɔungi, Naason, Aminadaɓe ná-doun zunui ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. Naa ɠa é ɠɛni ga Zuda mavofodai nɔnɔi. 13 É ʋaani ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 14 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 15 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 16 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 17 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Aminadaɓe ná-doun zunui Naason ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

18 Foloi velesiɛi, Netaneyɛle, Suaal ná-doun zunui, Isakaal mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 19 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 20 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 21 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 22 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 23 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Suaal ná-doun zunui Netaneyɛle ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

24 Foloi zaʋasiɛi, Eliyaɓe, Ɠelon ná-doun zunui, Zaɓulɔn mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 25 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 26 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 27 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 28 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 29 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Ɠelon ná-doun zunui Eliyaɓe ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

30 Foloi naanisiɛi, Elisuul, Sedeyuul ná-doun zunui, Luɓɛn mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 31 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 32 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 33 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 34 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 35 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Sedeyuul ná-doun zunui Elisuul ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

36 Folo lɔɔlusiɛi, Selumiyɛle, Sulisadayi ná-doun zunui, Simiyɔn mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 37 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 38 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 39 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 40 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 41 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Sulisadayi ná-doun zunui Selumiyɛle ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

42 Foloi lɔzitasiɛi, Eliasafe, Deyuwɛle ná-doun zunui, Gade mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 43 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 44 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 45 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 46 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 47 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Deyuwɛle ná-doun zunui Eliasafe ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

48 Foloi lɔfelasiɛi, Elisama, Amiyude ná-doun zunui, Efelayime mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 49 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 50 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 51 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 52 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 53 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Amiyude ná-doun zunui Elisama ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

54 Foloi lɔsaʋasiɛi, Gameliyɛle, Pedasuul ná-doun zunui, Manasé mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 55 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 56 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 57 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 58 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 59 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Pedasuul ná-doun zunui Gameliyɛle ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

60 Foloi laaʋuusiɛi, Aɓidan, Gideyɔni ná-doun zunui, Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 61 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 62 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 63 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 64 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 65 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Gideyɔni ná-doun zunui Aɓidan ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

66 Foloi ʋuusiɛi, Ayiyezɛɛl, Amisadayi ná-doun zunui, Dan mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 67 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 68 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 69 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 70 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 71 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Amisadayi ná-doun zunui Ayiyezɛɛl ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

72 Folo puugɔ maazu ɠilasiɛi (11), Pagiyɛle, Wokelan ná-doun zunui Asɛɛl mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 73 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 74 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 75 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 76 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 77 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Wokelan ná-doun zunui Pagiyɛle ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

78 Folo puugɔ maazu velesiɛi (12), Ayila, Enan ná-doun zunui, Nɛfɛtali mavofodaiti ta-ɠundiɠii ʋaani, é ná-vebɛanii lɛ. 79 É ɠɛni ga tazai, é ga walii, buɲɛgi ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), ta koko ɠila, é ga walii, buɲɛgi ga galamu undɔsaʋa (800), eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi ɠɛni ɠɛɛzu la, ti felegɔ pɛ daavega ɠɛni de ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi, é ʋa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai, 80 ta zanu aniɲaka ɠila, buɲɛgi ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi. 81 É ʋaani ɓalaa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, ta baala sinɛ wola ɠila, ta kona gila baala sinɛ ɠila, gala zalaɠai vai zu, 82 ta boli zinɛ ɠila, koto gba zalaɠai vai zu, 83 ta nikɛ felegɔ, ta baala sinɛ wola lɔɔlugɔ, ta boli zinɛ lɔɔlugɔ, ta kona gila baala sinɛ lɔɔlugɔ, ti ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai. Enan ná-doun zunui Ayila ná-vebɛanii ɠɛni ga naa.

84 Voloi ti zalaɠa ɠulazuʋɛ laalaoni la, ti gulɔ ɲadegai ziɛ ma, kundiɠiiti ta-vebɛaniiti ti ɠɛni ga: wali laza puugɔ maazu fele (12), wali ɠoko puugɔ maazu fele (12), zanu aniɲaka puugɔ maazu fele (12). 85 Wali lazai ɠilagilagi wuɲɛgi ɠɛni ga kilo ɠila ta tukpɛ (1,5), wali ɠoko ɠilagilagi ɠɛni ga galamu undɔsaʋa (800), nii ti kulani, ti pɛ ge ɠɛni ga kilo ʋuufele maazu lɔfela ta tukpɛ (27,5) walii zu, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi la. 86 Zanu aniɲakai ɠilagilagi wuɲɛgi ɠɛni ga galamu ungila puugɔ (110), daavegai ga ansansegi, nii ti kulani, naa kpein ge ɠɛni ga galamu waagila unsaʋagɔ (1.300) zanugi zu, eɠɛʋelei seizu ɲadegai ma ɠɔɠɔgi la. 87 Nii ti ʋaani la ga gala zalaɠai, naa ɠɛni ga: nikɛ zinɛ puugɔ maazu fele (12), baala sinɛ wola puugɔ maazu fele (12), kona gila baala sinɛ puugɔ maazu fele (12), é ʋɛɛ vebɛ zalaɠaiti ba, ti ɠɛni pɛɛzu ti ʋa. Ti ʋaani ɓalaa ga boli zinɛ puugɔ maazu fele (12), koto gba zalaɠai vai zu. 88 Ziilɛi zalaɠai ma vai zu, nii ti kulani, naa ɠɛni ga: nikɛ zinɛ ʋuufele maazu naanigɔ (24), baala sinɛ wola ʋuulɔzita (60), boli zinɛ ʋuulɔzita (60), ta kona gila baala sinɛ ʋuulɔzita (60). Vebɛaniiti kɛni ga naati, ti ɠulani zalaɠa ɠulazuʋɛ laalaosuʋɛ, ti ɓegai ma ga fe GALA bɛ, ti gulɔ ɲadegai ziɛ ma.

89 Siɛgi zu Moize ɠɛni lɛɛzu la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ga é ʋa ɓɔɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, é ɠɛni wooi mɛnisu, é ɗa ɓɔɛ pɔ, é zeɠe kesui lakulugi maazuʋɛ seeluɓɛin felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ, ti zeiɗai zeele woo ɠesui maazu. É ɠɛni ɓɔɛzu pɔ.

8

Fitinaiti sei ʋelei ti-zeizuʋɛti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Aalɔn ʋɔ, è ɠɛ ma: Siɛgi zu è fitina lɔfelaiti seizu la ti-zeizuʋɛti, ɗa ti zei ga pagɔ, nii a kɛ ti-ma zezei ɗa ɠula fitina zei anii ɠakala, ʋelela ʋelei.»

3 Aalɔn kɛɛni ɠana. É fitinaiti seini, fitina zei anii ɠa ʋelela ʋelei, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. 4 Pɛtɛ ʋelei fitina zei anii ɓɛtɛni la, é ɠɛni ga zanu doɠai, é zo kɔɠɔi ma, é lɛ ma wulu ʋuaiti pɔ. Ti fitina zei anii ɓɛtɛni, é zoloo naama ɠazaʋigi ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛni ga Moize.

Levi nuiti fee vai GALA bɛ

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 6 «Levi nuiti seɠe Izilayɛle nuiti saama, è ti ɲade. 7 Wɛlɛ ʋelegi ɗa ti ɲade da. Ɗa ziɛi vaza ti ma, nii é ga ɲade ɗɛi, ti kpekai zeɠe, ti ti-ɓusɛi maaʋɛ pɛ bo da, ti ta-zeɠeiti gba. Tɔgi letemazu ti ɲadegai ɠana. 8 Ta nikɛ zinɛ ɓokpa gila seɠe, é ʋɛɛ vebɛ zalaɠai ʋa, nii soloogai ma, naa ɠa é ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi. Ɗɔun ɗa nikɛ zinɛ ɓokpagi velesiɛi zeɠe, é ɠɛ ga koto gba zalaɠai. 9 Ɗa li ga Levi nuiti GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, è Izilayɛle nuɓusɛiti kpein toli. 10 Ɗa Levi nuiti maaɓuɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, Izilayɛle nuiti ti yeei la ti ma. 11 Aalɔn ɠa Levi nuiti fe nɔ̀un bɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle nuiti bɛ, ta lɔ niina nà-botii zu. 12 Levi nuiti ta yeei ʋɛɛ nikɛ zinɛ felegɔiti unmaʋɛ. Ɗa ti ɠula ga zalaɠai, gilagi ɠɛ ga koto gba zalaɠai, zɔi ɠɛ ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa a kɛ koto gba zalaɠai ɠula Levi nuiti bɛ, eɠɛʋelei tɔgi la. 13 Ɗa Levi nuiti to Aalɔn ta ná-doun zunuiti kakala, è ti ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 14 Pele ɠana, ɗa Levi nuiti sei la yɛ, Izilayɛle nuiti saama, ta ɠɛ ga nɔ̀nɔiti. 15 É zo názu ma niina, ta lɔ botii zu, ti ɗa kɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu.

«Maanɛɛʋɛ è Levi nuiti ɲade, è ti ve bɛ̀ ɠana. 16 Mazɔlɔɔ ti veeʋɛ bɛ̀ ɲɛgɛlɛin Izilayɛle nuiti saama, ga Izilayɛle nuiti ti-loun zunu mɔungiti potogi. Gè Levi nuiti seɠeʋɛ ga nɔ̀nɔiti. 17 Mazɔlɔɔ doun zunu mɔungi kpein ka ga nɔ̀nɔ, Izilayɛle nuiti saama, nuiti ti-lointi, ta suaiti ti-ma yiʋoiti. Voloi gè doun zunu mɔungiti paani la Ezipete yooi zu, naama yeei ɠa gè ti makɛni la ɓɔɠɔ ʋɛ. 18 Gè Levi nuiti seɠeʋɛ, ga Izilayɛle nuiti ti-loun zunu mɔungiti potogi. 19 Gè ti veeʋɛ Aalɔn ta ná-doun zunuiti bɛ Izilayɛle nuiti saama, ga ti Izilayɛle nuiti ta-wotii ɠɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, ta botii ɠɛ ti ya, koto gba vai zu. Naazu faa ɲɔu la ɠɛa ga Izilayɛle nuiti, mazɔlɔɔ ti la maaɓuɠazu seizu ɲadegai ʋa.»

20 Moize ta Aalɔn, ta Izilayɛle nu ʋɛbɛi kpein, ti naa ɠɛɛni Levi nuiti ta-vaa zu, nii kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni Moize ya, é ʋilɛ ti ʋa. 21 Levi nuiti ti ɓɔɠɔ ɲadeni, ti ta-zeɠeiti gba. Aalɔn ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é tɔgi ma ɲade fai laazeeli koto gba vai zu ti ʋɛ, nii a kɛ ti ɲade. 22 Naa ʋoluma, Levi nuiti ti lɔɔni botii zu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, Aalɔn ta ná-doun zunuiti zeezu. Ti kɛɛni ta-vaa zu, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Levi nuiti ta-wotiɠɛ ɠonagi liegɔi

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni mɔnɔ Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 24 «Levi nuiti ti kona ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔi (25) zɔlɔɔgai, eyɛsu é lɛ zeemaazu, ta lɔ botii zu, ti ɗa kɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. 25 Zɔi a kona ʋuulɔɔlugɔ (50) zɔlɔɔna, naa ná-botii ɠa ɠwɛ niina, é la mɔ botii ɠɛa. 26 Toɠa zoo é ɗa ɓɔ kɛɛɠɛleaiti ba GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, naati ta-wotiiti su, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi la mɔ botii ɠɛa. Pele ɠana ɗa Levi nuiti ta-boti vaiti so da.»

9

Pake fɛtii ɠula vai teʋebai zu

1 Konagi velesiɛi ma alu mɔungi ma, ti ɠula ʋoluma Ezipete yooi ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, Sinayi gizei ma leʋebai zu. É ɠɛni ma: 2 «Kɛni Izilayɛle nuiti ti Pake fɛtii ɠula ma ɠu logai ma. 3 Wa ma vɛtii ɠula niima alugi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma, kpɔkɔi. Wa ma vɛtii ɠula, eɠɛʋelei nɔ deveiti ta tɔgiti feai la, é lo ba.»

4 Moize ɓɔɛni Izilayɛle nuiti pɔ ga ti Pake fɛtii ɠula. 5 Ti ma vɛtii ɠulani Sinayi teʋebai zu, alu mɔungi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma, kpɔkɔi, ti kɛ nɔ kpein, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Nuiti ti la ɲadeni,
é ʋa zoloo tɔgi ma

6 Nui tanigaani ti ɠɛni ná, ti la zooni ti ʋa Pake fɛtii ta ɠula, tɔɔzei ti ɓɔɠɔ ɠɔzɔni ga ti vɔɔɠu vai poomai ta ʋa. Ti liini ma volo ná nɔ Moize ʋɔ bɛ ta Aalɔn, 7 ti ɠɛ ma: «Tɔgi maaʋele ma gi ɓɔɠɔ ɠɔzɔʋɛ, tɔɔzei gi vɔɔɠuʋɛ poomai ʋa. Leeni vaa zu gi maa la nɛɛni, gi ʋa ʋa ga gá-vebɛanii, gi ʋa fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ʋɔɔma, gá Izilayɛle nui zɔiti, ma ɠu logai ma?» 8 Moize ɠɛni ti ma: «À maaɓɔun ʋɛ, gè li, gè woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, nii é bosu wa-vaa zu.»

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 10 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Ni nui ta a ɠɛna ná wo zaama, niizu ɓaa yeeɠɛɠalaiti su ti ʋaazu, a ɓɔɠɔ ɠɔzɔna tɔgi letemazu, tɔɔzei fɔɔɠuʋɛ poomai ta ʋa, ɓaa é siɛ ma ɠoozama, toɠa zoo nɔ é Pake fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma. 11 Alugi velesiɛi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma, kpɔkɔi ɠa ta Pake fɛtii ɠula la, ti baala ziʋoi mi, ta ɓului nii lɛʋɛ la su, ti pɛɛ tufa wanaiti ba. 12 Ti mina tanɔpɛ zɛ sobu ʋa zeeli, ti mina ma ɠaei tanɔpɛ gale. Ta ziɛ eɠɛʋelei deveiti ti la, é lo Pakegi ʋa. 13 Kɛlɛ zɔi nɔpɛ ɲadegai tɔgi letemazu, é la siɛ ma, é Pake fɛti vai ɠɛ ga faalakobai, naa ɓe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba, ná-faaɠaazagi ma ɠasɔi ɠa la unma, tɔɔzei é la ná-vebɛanii veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ma ɠui ma. 14 Ni wɛɛin ta ɠa zeini wo zaama, é pɔ é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Pake fɛtii ɠula, toɠa ziɛ eɠɛʋelei Pakegi ma lɔgi la ta ma leveiti. Seikɔɠɔma nu ʋɛɛ zou nu ʋa, niima lɔ gila kpe nɔ ɠa a zei ti ma.»

Tonaɓiingi nii é ɠɛni ga poogi ga
GALA ka ti zaama

(Ɛgezɔde 40:34-38)

15 Voloi seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠaalɔni da, nii zeele woo ɠesui ɠɛni bu, tonaɓiingi ʋɛɛni ma. Kpɔkɔi, eyɛsu sobui, é ɠɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma eɠɛ abuzogi. 16 É ɠɛni ɠana nɔ yeenɔpɛ su: Foloi, tonaɓiingi ɠɛni ʋɛɛzu seɠe ʋɛlɛi ma, kpidii ma ziɛgi zu, é ɠɛni ɠulazu eɠɛ abuzogi. 17 Siɛgi zu tonaɓiingi ɠɛni wuzeɠezu la, é zeɠe seɠe ʋɛlɛi maazu, názu ɠa Izilayɛle nuiti ti ɓena lii la, ʋɛ a la lona ná, ti ʋu miná. 18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠa Izilayɛle nuiti ti ɓena zeɠe la ti-ʋuuzuʋɛ, a la ná-devei veena, ti ʋu mɔnɔ. Ni nɔ tonaɓiingi ɠa dɛ ʋɛɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma, ti la ɠɛni zeɠezu ná. 19 Anɛɛ tonaɓiingi a la lɛbi pa seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maazu suɠooza, Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ɠolozu Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ, ti la ɠɛni liizu. 20 Tanisu tonaɓiingi ɠɛni foloi tanigaani nɔ ɠɛɛzu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maazuʋɛ, siɛnɔpɛ su, ti ɠɛni nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei maaɓɔunsu, ti ʋa ʋu ti-ʋuuzuʋɛ, ɓaa ti ʋa wuzeɠe ti-ʋuuzuʋɛ. 21 Tanisu ɓalaa tonaɓiingi ɓena yɛ adaʋɛ ta nɔ kpɔkɔi eyɛsu geelaalao, ɓaa é kɛ nɔ ga folo ɠila, kpidi ɠila, é ɓena wuzeɠe nɔ feya, Izilayɛle nuiti ti wuzeɠe ti-ʋuuzuʋɛ. 22 Ni a la yɛna seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma, é kɛ ga folo felegɔ, ɓaa alu gila, ɓaa é wola lɛbi suɠooza, Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni ti-ʋuuzuʋɛ valibosu, eyɛsu tonaɓiingi wuzeɠe. 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓena devei ve pɛ, Izilayɛle nuiti ti ʋa ʋu ti-ʋuuzuʋɛ, ɓaa ti ʋa wuzeɠe ti-ʋuuzuʋɛ. Ti ɠɛni ti-losuʋɛti kpein kɛɛzu, ti ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti bɛ, eɠɛʋelei é devei veeni la Moize ya.

10

Puʋu felegɔiti
ti ɓɛtɛni ga walii

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Puʋu felegɔ ɓɛtɛ ga wali loɠai. Ta ɠɛ è ya, è ɗa bɛbɛi loli da, é ɠɛ ga poogi nuiti bɛ siɛ wo fai zu, wa ɠɛna zeɠea wo-ʋuuzuʋɛ. 3 Ta puʋu felegɔiti fɛɛna ʋɔɔma, bɛbɛi kpein ka maaɓɔ è ʋɔ bɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 4 Ni ta puʋu gilagi nɔ vɛɛna, Izilayɛle ɠundiɠiiti, bolodama ɠundiɠiiti nɔ ɠa, ta maaɓɔ è ʋɔ bɛ. 5 Siɛgi zu wo fɛɛzu la ga goo ɠaaɓaingai, niiti ti ʋuuni folo ɠulazu ʋelei, naati ta wuzeɠe, ti siɛi lɔɔzei. 6 Siɛgi zu wo fɛɛzu la ga goo ɠaaɓaingai, ná zeizu velesiɛi, niiti ti ʋuuni nu yeezazu ʋelei, naati ta wuzeɠe, ti siɛi lɔɔzei. Puʋu goo ɠaaɓaingai ɠa ɠɛ ga siɛ wo fai ma ʋoogi. 7 Wa ɗa fɛ ɓalaa bɛbɛi loli fai ma, kɛlɛ názu wo la puʋugi vɛa ga goo ɠaa ʋa ɓain.

8 «Zalaɠa ɠula nuiti ti ga Aalɔn mavofodaiti, naati gila nɔ ɠa ta ɗa puʋugiti fɛ. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, wo-mavofodaiti kpein bɛ.

9 «Siɛgi zu wa ɠɛna la wa-yooi zu, wa ɠɛna lia kɔɔmaʋɛ wo zili nuiti daalɔɠɔma, ti laalɛ wo wu, wa puʋugi vɛ, wo goo ɠaaɓain, naazu nà ɠizɛ wo zu, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI. Nà wo unmɔɔ, gè wo ɠula wo zili nuiti zea. 10 Wa puʋugi vɛ, wa-ɠoozunɛ voloiti, ta wa-volo wolaiti, ta alugi ma volo mɔungiti, siɛgi zu wo gala zalaɠaiti kulazu la, ta ziilɛi zalaɠaiti. Toɠa ɠɛ ga zaɓui, wa-ƓALAGI ɠizɛ wo zu. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

Siɛi é Zo Sinayi Gizei Ma,
é Zeeli Moaɓe Ɠwɛpelemaʋɛ

(10:11—21:35)

Izilayɛle nuiti seɠe vai
Sinayi gizei ʋɔ bɛ

11 Konagi velesiɛi, ma alugi velesiɛi ma volo ʋuufelegɔi (20) ma, tonaɓiingi zeɠeni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maazu, nii zeele woo ɠesui ɠɛni bu. 12 Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Sinayi teʋebai zu, ti li, eɠɛʋelei devei veeni la, é ʋilɛ ta-ziɛ vai ʋa. Tonaɓiingi loni Palan teʋebai zu. 13 Ma mɔun ge ɠɛni ga nii ti ʋa zeɠe ti-ʋuuzuʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la, nii ti sɔlɔɔni Moize ya.

14 Nu ɓulugi nii gaalɛai ba Zuda ná-poogi wu, naa ɠa mɔunpa é ʋilɛni pelei ma. Zuda mavofodaiti ta-nu ɓulugiti ti ɠɛni Aminadaɓe ná-doun zunui Naason ná-deveiti bu. 15 Isakaal mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Suaal ná-doun zunui Netaneyɛle ná-deveiti bu. 16 Zaɓulɔn mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Ɠelon ná-doun zunui Eliyaɓe ná-deveiti bu.

17 Naa ʋoluma, ti seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠulakulani ba, Gɛɛlɛson mavofodaiti ta Melali mavofodaiti ti seɠe, ti ʋilɛ pelei ma.

18 Naa ʋolu, nu ɓulugi nii gaalɛai ba Luɓɛn ná-poogi wu, naa ʋilɛni pelei ma. Luɓɛn mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Sedeyuul ná-doun zunui Elisuul ná-deveiti bu. 19 Simiyɔn mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Sulisadayi ná-doun zunui mavofodai Selumiyɛle ná-deveiti bu. 20 Gade mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Deyuwɛle ná-doun zunui Eliasafe ná-deveiti bu.

21 Naa ʋolu, Keɠate mavofodaiti ti ada ɲadegai ma zɔɔlaiti seɠeni, ti ʋilɛ pelei ma. Levi nui zɔiti ti ɠɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋɛɛpɛɛzu ba, ti to, aisa Keɠate nuiti ti ʋa ʋa.

22 Naa ʋolu, nu ɓulugi nii gaalɛai ba Efelayime ná-poogi wu, naa ʋilɛni pelei ma. Efelayime mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Amiyude ná-doun zunui Elisama ná-deveiti bu. 23 Manasé mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Pedasuul ná-doun zunui Gameliyɛle ná-deveiti bu. 24 Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Gideyɔni ná-doun zunui Aɓidan ná-deveiti bu.

25 Naa ʋolu, nu ɓulugi nii gaalɛai ba Dan ná-poogi wu, naa ɠɛni ga ʋoluzui, é ʋilɛ pelei ma. Dan mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Amisadayi ná-doun zunui Ayiyezɛɛl ná-deveiti bu. 26 Asɛɛl mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Wokelan ná-doun zunui Pagiyɛle ná-deveiti bu. 27 Nɛfɛtali mavofodaiti ta-nu ɓulugi ɠɛni Enan ná-doun zunui Ayila ná-deveiti bu.

28 Izilayɛle nuiti ta-nu ɓulugiti ta-zeikpasui ɠɛni ga ná, siɛgi zu ta la ɠɛna siɛi woga da, ti ʋa zeɠe ti-ʋuuzuʋɛ.

29 Moize ɠɛni nɛkoi, Madiyan nui Leyuwɛle ná-doun zunui Woɓaɓe ma: «Gá ga li zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni la gi ʋɛ, ga toɠa fe gi ʋɛ. Ʋa, ade li, ɗa ɠɛ gaanɛ zu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni ga toɠa faa ʋagɔ ɠɛ Izilayɛle ʋɛ.» 30 Woɓaɓe ɠɛni ma: «Gè la ʋilɛsu è ʋolu. Zìimai ɠa ga gè ɠale ma nà-zooi zu, nà-nuɓusɛiti pɔ bɛ.» 31 Moize ɠilini ma, é ɠɛ ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, mina zeɠe gi ʋolu, mazɔlɔɔ è teʋebai nii zuɠwɛɛ gola, ta adaʋɛti gá zoo gi ʋu ná, ɗa ɠɛ gi ʋɛ ga totuɠɔi. 32 Ni ɗa gi maazaana, ɗa ɗɔnɔ zɔlɔɔ naama ani ʋagɔiti kpein su, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu ti veezu gi ʋɛ.»

33 Izilayɛle nuiti ti liini, ti zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gizei ma, ti folo saʋagɔ ziɛi woni. Naama volo saʋagɔiti daawu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠɛni loni ti luɠɔ, é ɗa ada ɠaiziɛ ti ʋɛ, ʋɛ ta looɠo ná. 34 Siɛgi zu ta la zeɠena la ti-ʋuuzuʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tonaɓiingi ɠɛni zɛlɛsu ti maazu foloi.

35 Minazeɠe kesui lii la ɠilagila, Moize ɠɛni GALA falii ɠɛɛzu, é ɗa ɠɛ ma: «Wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI, è zili nuiti ti vaza, niiti ti è wɔinzeɠezu, naati ti ʋela è ʋa!» 36 Siɛgi zu ta la zeina la, é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ʋa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-nuɓusɛ ɓulu mɔinmɔingiti saama, ti ga Izilayɛle nuiti!»

11

Izilayɛle nuiti ta-unsuyeli lo fai

1 Foloi ta, nuɓusɛiti ti unsuyelii loni, ti daazeeli Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI naa mɛnini da, é yiiɠaawanani. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-abui soni ti-ʋuuzuʋɛ, é naa ɠobaʋɛ ɠala. 2 Nuɓusɛiti ti wooɠulani Moize ma, naa Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ, abui za. 3 Ti naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Taɓeyela (nii poluʋɛ ga «ada ɠalai»), mazɔlɔɔ ná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-abui soni ná ti-ʋuuzuʋɛ.

Bɛbɛi suai maaloli fai

4 Nu ɠiligiti ti ɠɛni ga wɛɛinti Izilayɛle nuiti saama, naati ti-yiimaʋɛ laaveni ga gaazuɠulapɔ vaiti. Názu ɠa Izilayɛle nuiti ti tɔɔzeini la ga kpeei loa, ti ɗa ɠɛ ma: «Ni gá la zoo gi ɗa sua zɔlɔɔ, gi mi! 5 Gá ɠitoozu kalei zu, gi ɠɛni miizu Ezipete yooi zu, geya la ba, ta kilikamaiti, ta pasetɛkegiti, ta yaʋa laa kpaazagiti, ta yaʋa ɓaazagiti, ta yaʋa ʋɛlɛʋɛlɛgiti! 6 Niizu gá ga ɠaɲa. Gi ʋalagɛ anii kpein ma, kɛni nɔ manegi, yeenɔpɛ nɔ manegi!»

7 Manegi ma ɠazaʋigi ɠɛni eɠɛ kɔliandelegi ma ɠaei, gaazuʋɛ ɠɛ eɠɛ gulu mana maku nɛɛnɛgi, daaseigi ga ɓedɛliwume. 8 Nuɓusɛiti ti ɓena ɠula, ti vaza, ti ɗa zɛʋɛ, ti ɗa golowolo ga daamiani siɠa ɠɔtui, ɓaa ti siɠa kodai zu, ti gili diɠii zu, ti kɛ ga ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgi. Ná-nɛɛi ɠɛai eɠɛ ɓulu ʋɛlɛʋɛlɛgi gulɔi ba. 9 É ɠɛni ʋuuzu kpidii ti-ʋuuzuʋɛ, ta nɔɗai.

10 Pɛlɛyeɠei ɠilagilagi ʋuuni ná-seɠe ɠotai laaʋɛ, é ɗa kpeei loo. Moize nuɓusɛiti gooi mɛnini, ti ɗa wɔlɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI wola yiiɠaawanani. Moize wola ɠaazuɠilini. 11 É ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Lee vaa ɲɔu ɠa è kɛɛzu ga ze, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui? Lee vaa zu gè la zaalai zɔlɔɔni è ɠaazu? Ɗa zoo ɠale è niima nuɓusɛiti kpein ta-ɠasɔi la nɔ̀un unma? 12 Nà ɠa gè niima nuɓusɛiti kpein sɔlɔɔga ɓaa? Nà ɠa gè ti ʋilɛga etea ɓaa, è ɠɛɛzu mà: ‹Ti ʋɛɛ yiila, eɠɛʋelei doun deei a ɗa ná-ɲiimiɓɔlegi zo la,› gè naa ɠɛ eyɛsu gi zeeli naama yooi zu, nii è ma minazeɠe boni ti-mɛmɛwolani bɛ, ga ɗa feezu ti ya? 13 Mini ɠa nà suai zɔlɔɔna, gè ʋa gaaɠwɛ niima nuɓusɛiti kpein ba, ti wɔlɔzu kòba, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Suai ve gi ya, gi mi!› 14 Gè la zooga, nà ɠila ko, gè ʋa niima nuɓusɛiti kpein ta-ɠasɔi zeɠe. Gola wuiʋɛ mà! 15 Ni ɗa pɔ è zaalai la mà, zɛ̀nvui zeɠe, aisa è ʋa sò ɠani, gè mina nà-maanɔɠɔi ɠa!»

Kundiɠi ʋuulɔfelaiti (70) pɛɛ vai
Moize ʋa

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Zunu ʋuulɔfela (70) ɠaalɛ ba bɛ̀, è ti ɠula Izilayɛle ɠundiɠiiti saama, zunui niiti è ti ɠwɛɛ ga ta ga sɔɓelama nua, nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti. Ʋa ga tiye GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, wo lo ná ʋɔɔma, wa tiye. 17 Nà yeizu ná, gè ɓɔɛ è ʋɔ, nà ta zeɠe zɛnvui naa ʋa, nii é è ʋa, gè fe ti ya, naa ɠa a kɛ, wo niima nuɓusɛiti ta-ɠasɔi zeɠe ʋɔɔma, ɗa ɠila è mina mɔ seɠe. 18 Ɗa ɠɛ nuɓusɛiti ma: ‹À ɓɔɠɔ ɲade lina voloi vaa zu, wa ʋaazu suai miizu, tɔɔzei wo wɔlɔʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu ga: Ee, ni gá la zoo gi sua mi! Gi ɠɛa gaanɛ zu Ezipete yooi zu! Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu suai veezu wo ya, wo mi. 19 Wa ʋaazu miizu ɠɔ, é la nɔ ga folo ɠila faa, ɓaa folo felegɔ, ɓaa folo lɔɔlugɔ, ɓaa folo puugɔ, ɓaa folo ʋuufelegɔ (20). 20 Kɛlɛ wa yɛsu miizu eyɛsu alu gila, eyɛsu é ɠula wo-zokpai zu, unpili wɔin ɗa wo zo. Mazɔlɔɔ wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛlɛʋiliga, nii é wo zaama, wo wɔlɔa gaazu, wo ɠɛ ma: Leeni vaa zu deɠɛmu gi zeɠeai Ezipete yooi zu?› »

21 Moize gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Niima nuɓusɛiti gè ti zaama, gá ga zunu waaundɔzita (600.000), è minazeɠe naati bɛ ga ta suai mi alu gila daawu ɲɛgɛlɛin! 22 Ta baalagiti paa ti ʋɛ, ta nikɛiti, é ʋa kula ɠɛ ti ʋa? Anɛɛ ni nu ɠa kpoloɗɛi wu ɠaleiti kpein kpɛɛzu ti ʋɛ, toɠa kula ɠɛ nɛi?»

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI yee ɠa wola ɓuɠa ɓaa? Su la mɔ ɠoozani, ɗa naa ɠa, ni ɠite ʋe, ɓaa zɛɛ ʋe, ga ni nii nà bo, toɠa ɗa ʋilɛ su.»

GALA Zɛnvui yei vai
kundiɠi ʋuulɔfelaiti (70) ma

24 Moize ɠulani, é Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi wo nuɓusɛiti ma. Naa ʋolu, é zunu ʋuulɔfelaiti (70) gaalɛɛni ba, ta-ɠundiɠiiti saama, é ti lo seɠe ʋɛlɛi maaɠoolii zu. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeini tonaɓiingi zu, é ɓɔɛ pɔ. Zɛnvui nii é ɠɛni Moize ʋa, é ta zeɠeni naa ʋa, é fe kundiɠi ʋuulɔfelaiti (70) zea. Siɛgi zu zɛnvui yeini la ti ma, ti tɔɔzeini ga ɓɔɛa eɠɛ GALA goo wo nua, kɛlɛ ti la ɠɛni lɛbini ga.

26 Zɛnvui yeini ɓalaa zunu felegɔ ma ti-ʋuuzuʋɛ, gilagi laaseigi ɠɛni ga Eledade, zɔi laaseigi ɠɛ ga Medade. Zɛnvui yeini ti ma, mazɔlɔɔ ti-laaseigi zɛʋɛni zunu ʋuulɔfelaiti (70) saama, kɛlɛ ti la ɠɛni zeɠeni ti-ʋuuzuʋɛ, ti ʋa li seɠe ʋɛlɛi ʋɔ bɛ. Ti tɔɔzeini ga ɓɔɛa eɠɛ GALA goo wo nua. 27 Zunu loungoi ta ɓizɛni, é li, é bo Moize ma, é ɠɛ ma: «Eledade ta Medade ta GALA ná-kulakɛlɛma vaiti bosu ade-ʋuuzuʋɛ.» 28 Nun ná-doun zunui Zozuwe, nii é ɠɛni ga Moize ná-kpɔba nui, é zo ná-doungo ziɛgi zu ma, naa ɠɛni ma: «Màliɠii, Moize, pele leʋe ti luɠɔ, ti ɓe naa ɠɛɛzu!» 29 Moize ɠɛni ma: «Ɗa mà lolo ɠulazu? Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yei Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ ma, ti ɠɛ ga GALA goo wo nuiti!» 30 Moize ta Izilayɛle ɠundiɠiiti ti ɠaleni ma ti-ʋuuzuʋɛ.

Kakalogiti

31 Ɠɔoɠɔ GALAGI fiilɛi leʋeni kpoloɗɛi ɠa, é ʋa ga kakalogiti, ti ʋu ti-ʋuuzuʋɛ maaɠoolii zu, é ɠaku ná ma ga folo ɠila siɛ liegɔ. Ti zooi maaɓidini, eyɛsu é lɛ ga mɛtɛlɛ ɠila sɔligɔ. 32 Nuɓusɛiti ti loni ɠɔɠɔma naama voloi, ta ma ɓidii kpein, ta mɔnɔ poluma voloi ɲɛgɛlɛin, ti ɗa kakalogiti so. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni seɠeni, é ʋa yei kilo waasaʋagɔ (3.000) zeeɠɔɠɔwu. Ti ti zuvieni, ti ɗa fɔ ti-ʋuuzuʋɛ maaɠoolii kpein su. 33 Suai naa yɛni nɔ ti-laaʋɛ, ti la dɛ numani, eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana ti ma, é maanɔɠɔi ʋɛɛ nuɓusɛiti ba. 34 Ti naama adaʋɛ laaseigi ʋɛɛni ga Kiɓelɔte-Ɠataava (nii poluʋɛ ga «gaazuɠulapɔ ɠabayeɠeiti»), mazɔlɔɔ miná ɠa ti naati ma mɔinmɔin maaɠuluni ná, niiti daamii vai ma ɠaazuɠulapɔi ti zoni.

35 Nuɓusɛiti ti siɛi lɔɔzeini, ti zeɠe Kiɓelɔte-Ɠataava, ti ʋa Ɠaselɔte, ti ʋu miná.

12

Miliyame ta Aalɔn
ti vaa vai Moize ma

1 Moize Kuse anzanui ta zeɠeni ga anza. Miliyame ta Aalɔn ti ɠɛni vaazu ma. 2 Ti ɠɛni ma: «Moize ɠila nɔ lɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛai pɔ! Kpɔɛʋɛ gá ɓalaagi gi ʋɔ!» Ɠɔoɠɔ GALAGI ti-wooi mɛnini. 3 Tama Moize ɠɛni ga ɓɔɠɔmaayei nu gola, é leʋe nui pɛ ba eteai zu. 4 Gaamago nɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI Moize lolini, naa ʋɛɛ Aalɔn ʋa, ta Miliyame, é ɠɛ ti ma: «À ɠomi, wo saʋagɔ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋɔ bɛ.» Ti liini ná. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeini tonaɓiingi zu, é lo seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ maazuʋɛ. É Aalɔn ta Miliyameni tolini. Ti felegɔ ti ʋaani. 6 É ɠɛni ti ma: «À woilo, nii é bɛ̀, gè bo wo ma! Siɛgi zu GALA goo wo nu a ɠɛna la wo zaama, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɗa ɓɔɠɔ lɛɛ la kulakɛlɛmai zu, gè ɓɔɛ pɔ segi zu. 7 Kɛlɛ é la ɠana ga nà-botiɠɛ nui Moize, nii é ga lada nui nà-pɛlɛwu vai kpein su. 8 Nà ɗa ɓɔɛ pɔ ga wooi koleai, faa zuɓidi laade, gè ɓɔɠɔ lɛɛ la, é kà. Lee vaa zu wo la luani, wo ɗa va nà-botiɠɛ nui Moize ma?»

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani ti laalɔɠɔma, é li. 10 Tonaɓiingi zeɠeni nɔ feya seɠe ʋɛlɛi maazuʋɛ, geei ʋɛɛ Miliyame ma mɛɛ, koleai eɠɛ kobe kolegi. Aalɔn wɛlɛni ba, é ka ga é ɠɛa ga gee nu. 11 Aalɔn ɠɛni Moize ma: «Soma màliɠii, è mina gá-ɠotoi ma ɠasɔi la gi unma, gi kɛai ɠimalalai zu! 12 Ee, de-ʋaazeelai mina ɠɛ eɠɛ doin saai, é ʋa zɔlɔɔ, nii kpusɛi ta luulaai, aisa é ʋa zɔlɔɔ.»

13 Moize wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ɠɛ ma: «Ee, GALA, nà è maanɛɛnɛzu, kɛdɛ!»

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ni kɛɛɠɛ a la ɠɛni laaɗɛi ʋuuni gaazuʋɛ, é la ɓena yɛ ma unfegi zu, eyɛsu folo lɔfela? À kpɛ, é ɠula wo-ʋuuzuʋɛ ʋa, é kɛ su ga folo lɔfela, naa ʋoluma, wa yeezei bu niina, é ʋa wo zaama.»

15 Miliyame ɠulani ti-ʋuuzuʋɛ ʋa, é kɛ ga folo lɔfela. Nuɓusɛiti ti yɛni ti-ʋuuzuʋɛ, eyɛsu é ʋa, é lɔ ti zaama mɔnɔ. 16 Naa ʋoluma, ti zeɠeni Ɠaselɔte, ti li, ti ʋu Palan teʋebai zu.

13

Kanaan yooi zuʋɛtɛ fai

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 1:19-33)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Zunuiti teʋe, ti Kanaan yooi zuʋɛtɛ, gè feezu Izilayɛle nuiti bɛ. Yeelo nu ɠila ba, bolodai ɠilagilagi zu, seɠeai kundiɠiiti saama.»

3 Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi zoni, é zunuiti teʋeni, ti zeɠe Palan teʋebai zu. Izilayɛle nuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠɛni ga tiye.

4 Ti-laaseigiti ti ɠɛni ga:

Luɓɛn ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Samua, Zakuul ná-doun zunui.

5 Simiyɔn ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Safate, Woli ná-doun zunui.

6 Zuda ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui.

7 Isakaal ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Yigale, Zozɛfe ná-doun zunui.

8 Efelayime ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Wozé, Nun ná-doun zunui.

9 Ɓɛnzamɛn ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Palati, Lafu ná-doun zunui.

10 Zaɓulɔn ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Gadiyɛle, Sodi ná-doun zunui.

11 Zozɛfe ná-bolodai nii é ga Manasé nɔnɔi, naa ɠɛni ga: Gadi, Susi ná-doun zunui.

12 Dan ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Amiyɛle, Gemali ná-doun zunui.

13 Asɛɛl ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Setuul, Mikayɛle ná-doun zunui.

14 Nɛfɛtali ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Naaɓi, Vɔfesi ná-doun zunui.

15 Gade ná-bolodai nɔnɔi ɠɛni ga: Geyuwɛle, Maki ná-doun zunui.

16 Zunuiti daaseigiti kana, niiti Moize ti leʋeni ga ti Kanaan yooi zuʋɛtɛ. Moize Nun ná-doun zunui Wozé laasei pɛɛni ga Zozuwe.

17 Moize ti leʋegai ma ga ti Kanaan yooi zuʋɛtɛ, é ɠɛni ti ma: «À leʋe ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu ʋele, wo zeeli gize yooi ʋɔ pelei, 18 wo ɠida zooi ná-fai wu. Wo ka ʋelei é la, ta nuiti ti zeini ná, wo ti ʋɛtɛ ni ti zulogɛ, ɓaa ni zɛbɛ la ti ya, ni ti mɔinʋɛ, ɓaa ni ti la mɔinni. 19 Wo zooi ʋɛtɛ, ʋɛ ti zeini ná, ni pagɛ, ɓaa ni ɲɔuʋɛ, ta-laa wolaiti ta ɠale, ni siɠigi ɠa ti ma, ɓaa ni é la ti ma, 20 ani ɓɛtɛ you ʋe, ɓaa ani la ɓɛtɛa ga, gulua ta ga, ɓaa ti la ná? À yiilɔɔ! À zooi zu wulu waai tanigaa zeɠe.»

É ɠɛni ga leezɛn waa mɔungi ma yeeɠɛɠalai.

21 Zunui naati ti liini, ti zooi zuʋɛtɛ, é tɔɔzei Sin teʋebai zu eyɛsu Leɠɔɓe, Leɓo-Ɠamate ɠobaʋɛ. 22 Ti lɛɛni lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu, ti zeeli Eɓelɔn. Ayiman ta Sesayi ta Talamayi nuiti ti zeini ná, Anake mavofodaiti. Eɓelɔn laai loni, é kɛ ga kona dɔfela aisa Soan ʋa lo, nii é Ezipete yooi zu. 23 Ti zeeliai ma Esekɔle nɛmɛi zu, ti leezɛn ansaɠɔgi ma ɓeke gila teʋeni ba, nii leezɛn ɠɔpɔgi ɠɛni zɛlɛni ba. Bui ʋelei ma, ti dɔɔni gului ɠa, nu felegɔ da ɠɔma, ti seɠe. Ti gelenade wului ma waaiti seɠeni ɓalaa, ta kooleɠoolegiti. 24 Ti naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Esekɔle nɛmɛi (nii poluʋɛ ga «anii ɠɔpɔgi ma nɛmɛi»), tɔɔzei leezɛn ɠɔpɔgi ʋa, Izilayɛle nuiti ti teʋeni ná. 25 Ti ɠaleni ma, ti zeɠe zooi ʋɛtɛsuʋɛ, folo ʋuunaanigɔ (40) ɠa ti kɛɛni.

Nɛnɛ puugɔ maazu felegɔiti (12)
ta-ʋoluvaawo gooi

26 Ti ʋaani, ti Moize ɠa, ta Aalɔn, ta Izilayɛle ʋɛbɛi kpein, Palan teʋebai zu Kadɛse. Ti ʋoluvaawo ti ma ga nii kpein ti kaani, ti zooi zu wulu waaiti dɛɛ ga tiye. 27 Wɛlɛ poluvaawo gooi ʋa, ti boni Moize ma: «Gi zeelini zooi naa zu, ʋɛ è gi leʋeni ná. Gaamazu, zou ʋe, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, naa wulu waaiti pɛtɛ. 28 Kɛlɛ-o, nuiti ti zeini ná, ti wola zuɓaaʋɛ. Taaiti bɔɔlɔʋɛ, siɠigi ti ma. Gi Anake mavofodaiti ɓalaa pɛtɛgɛ ná. 29 Amalɛke nuiti ta zeini nu yeezazu ʋelei. Ɠɛte nuiti, ta Yeɓuse nuiti, ta Amool nuiti ta zeini gize yooi zu. Kanaan nuiti ta zeini Kpoloɗɛ Wolai laaʋɛ, ta Zuludɛn nɛmɛi zu.»

30 Názu ɠa Kalɛɓe ɠaaɓaani la ga é nuɓusɛiti gaaɓɛ, niiti ti tɔɔzeini niina ga wuzeɠea Moize laalɔɠɔma. É ɠɛni ti ma: «Ade li ná! Ada vɔni zooi ma, de seɠe. Mazɔlɔɔ ma ɠaaɓaai ɠa ade ya.»

31 Kɛlɛ zunuiti ti ɠɛni ga ná-siɛpoluiti, naati ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ma zobo ge la ade ʋɛ, de ʋa laalɛ nuuma nuɓusɛiti bu, mazɔlɔɔ ti zuɓaaʋɛ de ʋa.» 32 Ti tɔɔzeini Izilayɛle nuiti gaazu ga zooi naa ná-fai zuvalaga, nii ti liini ti ka, ti ɠɛni ma: «Zooi nii gi suɓizaai, gi suʋɛtɛ, toɠa ga zooi nii é naati paazu, niiti ti ʋaazu, ti zei ga. Nuiti kpein gi ti ɠaai ná, ta ga nu ɠoozagiti. 33 Gi kooza nuiti kaaʋɛ ná ɓalaa, Anake mavofodaiti, nu ɠoozagiti ma zuwuzui. Gi ɠɛa ti ɠoba, é ɠɛ gi ɠaazu, eɠɛ gá ɠɛ ga kotogiti nɔ, tiya ɓalaa, ti ɠaazu, gi ɠɛni eɠɛ kotogaa nɔ!»

14

Izilayɛle nuiti kpaka fai

1 Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ti kpeei looni, ti ɲii wɔlɔzu naama ɓidii. 2 Ti unsuyelii loni Moize ta Aalɔn laalɔɠɔma. Nuɓusɛiti kpein ti ɠɛni ti ma: «Ni suɠila gi zaani Ezipete yooi zu, ɓaa teʋebai zu! 3 Leeni vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI pɔ ga é ʋa ga giye niima yooi zu, ti ʋa gi ʋaa ga kɔɔi, gi-anzaiti, ta gi-lointi, ti ʋa ɠɛ ga gi zili nuiti daamianigi? É la ɠɛa gi ʋɛ ga faa ʋagɔ ɓaa, ga gi ɠale ma Ezipete yooi zu?» 4 Ti ɠilagilagiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Ade yeelo kundiɠi ɠila ba, de ɠale ma Ezipete yooi zu!»

5 Moize ta Aalɔn ti looni zooi ma, ti laaʋɛɛ Izilayɛle nuɓusɛiti kpein gaazu, ti ɠaalɛai ba. 6 Zozuwe, Nun ná-doun zunui, ta Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui, nu felegɔi naati, ti ɠɛni zɔiti ba, tɛiti ti liini zooi zuʋɛtɛsu, ti felegɔ ti ta-zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, 7 ti ɠɛ Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ma: «Zooi nii gi suɓizaai, gi suʋɛtɛ, toɠa ga zou ʋagɔ wola. 8 Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade ʋɛ, toɠa ade lɔ zooi naa zu, é fe de ʋɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. 9 Toɠa nɔ ga, à mina wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. À mina lua zooi naa zu nuiti ba, mazɔlɔɔ ta ɠɛɛzu nɔ ga ade-ɠɔnɔ, niinigi é ɠɛa ti makɛsu, naa maaɠooza ti ʋa, tama Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade ʋa. Deɠɛmu, à mina lua ti ʋa pa!»

10 Nuɓusɛiti kpein ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti ti zɔɔ ga kɔtui, ti ti ʋaa, kɛlɛ gaamanɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani kɛlɛma Izilayɛle nuiti bɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi maazu. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Niima nuɓusɛiti ta yɛsu bɛ̀lɛʋilisu eyɛsu siɛgi ɓɛgele zu? Ta yɛsu ɠɛlɛzu ga ti mina la dà, eyɛsu siɛgi ɓɛgele zu? Anɛɛ gè poo gola mɔinmɔin kɛa ti zaama. 12 Nà ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋɛɛzu ti ʋa, gè ti-ma zuwu ɠaaleʋe, naa ʋolu nà zii ɓɛtɛzu, é ɠula è zu, nii sɛbɛi a wɔɔlɔ, ta é mɔin Izilayɛle ʋa!»

13 Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ezipete nuiti ti kwɛɛ ga ɗa ɠa è niima nuɓusɛiti kula ta-yooi ʋa ga è-zɛbɛi. 14 Ti bogɛ niima you zu nuiti kpein ma. Ti mɛnigɛ ga ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa niima nuɓusɛiti saama, ɗa ɓɔɠɔ lɛɛzu kpezekele. Ti mɛnigɛ ga ɗa-lonaɓiingi ɠa zɛlɛni ti maazu, ɗa losu ti luɠɔ foloi tonaɓiingi zu, ta kpidii abuzogi zu. 15 Ni ɗa niima nuɓusɛi kpein paana eɠɛ nu ɠila, zooiti ti è-ɠɛɛ vaiti ma woomɛniga, è ti ɠɛai, naati ta ʋaazu ɠɛɛzu ma: 16 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɓena zobo sɔlɔɔ, é ʋa li ga nuɓusɛi tɛiti zooi naa zu, nii é ma ɠona woni ga é fe ti ya, naa ɠa é kɛai é ti ʋaa teʋebai zu.› 17 Niizu Màliɠii, nà è maanɛɛnɛzu, ɗa-zobogi ɠula kɛlɛma ga zɛbɛi pɛ, eɠɛʋelei è boni la gi ma ga: 18 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI yii la ɗa ga ɠula fala, kpɛtɛʋɛ wooɠɛɠiladai zu, toɠa ɗa faaɠaaza golai zuvaayɛ ta tɔ koloɠologi. Kɛlɛ é la ɗa ga sɔba nui levea ga sɔbalala nu, toɠa doun kɛɛɠɛiti ta-vaa ɲɔi ʋotokula ti-lointi ma, eyɛsu yamani zaʋasiɛi ɓaa naanisiɛi.› 19 Nà è maanɛɛnɛzu, niima nuɓusɛiti suvaayɛ ga ta-vaaɠaaza golai, ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma, eɠɛʋelei nɔ è niima nuɓusɛiti suvaayɛsu da, è zo ti ɠula voloi ma Ezipete yooi ʋa, é zeeli za ma.»

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Gè ti maavaayɛga, eɠɛʋelei è falia la. 21 Kɛlɛ eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-lɛbiyai eteai pɛ daavegai, gè ɠonaa ga: 22 Nui niiti ti nà-lɛbiyai ɠaani, ta poo golaiti gè ti ɠɛɛni Ezipete yooi zu, ta teʋebai zu, ti sùɠɔɠɔ daa ɠɛa puu, ti la ɠoloni bɛ̀, 23 ti taɠila kpalaa ge la zooi naa ɠaa, nii gè ma minazeɠe boni, gè ɠona su ti-mɛmɛwolani bɛ. Tɛiti kpein ti bɛ̀lɛʋiligai, taɠila kpalaa ge la lɛa ná. 24 Kɛlɛ nà-botiɠɛ nui Kalɛɓe, ɠi kili ka é ɠɛni naa ʋɛ, kɛɛʋɛ bɛ̀ ga wooɠɛɠila nu eyɛsu ɠɔ. Naa ɠa é ba, nà lɛ ga naa, ma yooi zu, ʋɛ é liini ná, mavofodaiti ta naa zɔlɔɔ. 25 Tɛi Amalɛke nuiti ta Kanaan nuiti ti zeini nɛmɛi zu, lina sobu nɔ, wa nuiti gaaɠalesu ma teʋebai zu, wo li ga Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ pelei.»

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma: 27 «Nà niima nuɓusɛ ɲɔiti zɛsu ná, ti ɗa unsuyelii lo dàalɔɠɔma, eyɛsu yeelɛ? Mazɔlɔɔ gè Izilayɛle nuiti ta-unsuyeliiti mɛnigɛ, ti tosu dàalɔɠɔma. 28 Ɠɛ ti ma: ‹Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, nà wo zosu, eɠɛʋelei wo wooiti bogai la gòizu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 29 Wa za teʋebai tɛi su, wo-ma ʋoomaiti ti la ná. Wɔiti dɔin ti wo ɠaaluni, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, mazɔlɔɔ wo unsuyelii logɛ dàalɔɠɔma, 30 wo la mɔ lɔa zooi naa zu, nii gè ma minazeɠegi woni, gè ɠona ga wa zei ga, kɛni Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui, ta Zozuwe, Nun ná-doun zunui. 31 Kɛlɛ wo-lointi, wo ɠɛni ɠɛɛzu ma ta ɠɛ ga wo zili nuiti daamiani, nà liizu ga tiye ma yooi zu, ta zooi naa ɠwɛɛ, nii wo bɛlɛʋiligai. 32 Kɛlɛ wɔun, wa zaazu teʋebai tɛi su. 33 Wo-lointi ta ɠɛɛzu ga teʋeteʋe nuiti, kona ʋuunaanigɔ (40) laawu. Ta wa-wooʋaladai ma zalai zɔlɔɔ ɠana, nii wo kɛa ga ze, eyɛsu wo pɛ wo za teʋebai zu. 34 Folo ʋuunaanigɔ (40) ɠa wo kɛɛni zooi zuʋɛtɛsuʋɛ, tama, wa wa-vaaɠaaza golai ma zalai zɔlɔɔ kona ʋuunaanigɔ (40) laawu, kona gila, folo ɠilagi ʋotogi zu. Wa kwɛɛ naazu ga wa ɠɛlɛna bà, wa ɓala.› 35 Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai. Ungo, zekana gè ʋaazu niima nuɓusɛ ɲɔiti sosu da, ti ɠiliai ʋa, ti wuzeɠe dàalɔɠɔma. Ta ɲɛɛlɛzu teʋebai tɛi su, ti za ná.»

36 Zunuiti Moize ti leʋeni ga ti zooi zuʋɛtɛ, ti ɠalegai ma ma, ti nuɓusɛiti unsuleʋeni, ti unsuyelii lo daalɔɠɔma, ga zooi zu vaiti suvala pelei. 37 Ɠɔoɠɔ GALAGI zunui naati doɠani, ti za, tɔɔzei ti zooi ná-fai zuvalani. 38 Zunuiti ti liini zooi zuʋɛtɛsu, ti pɛ ti zaani, kɛni Zozuwe, Nun ná-doun zunui, ta Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui, naati nɔ ɠa ti yɛni vulua.

Woozotala niinɛi

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 1:41-46)

39 Siɛgi zu Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi woni da Izilayɛle nuiti ma, nuɓusɛiti gola ɠaalɛini. 40 Poluma zobui, ti wuzeɠeni ga sobuzobui, ti lɛ gize yooi ʋɔ pelei, ti ɠɛ ma: «Gi koto ɠɛa, kɛlɛ gá ga lɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛai, é ʋilɛ ná ʋa.»

41 Moize ɠɛni ti ma: «Leeni vaa zu wo zeɠezu Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋolu? Wo la zobo sɔlɔɔga! 42 À mina lɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI la wo zaama. Wo zili nuiti ti mina wo ʋaa fuun. 43 Mazɔlɔɔ wa Amalɛke nuiti kaazu luɠɔ, ta Kanaan nuiti, wa ɓɔɠɔ ʋaa. Ʋelei wo ʋoluavegai da Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é la mɔ ɠɛa wo ʋa.»

44 Ti daani mɛɛ, kɛni ti lɛɛni gize yooi ʋɔ pelei, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui la ɠɛni liini, ta Moize ɓalaa, ti ʋa ɠula ti-ʋuuzuʋɛ ʋa. 45 Amalɛke nuiti ta Kanaan nuiti ti ɠɛni ʋuuni gize yooi zu, naati ti yeini, ti Izilayɛle nuiti sakpe, ti ti ɠoloɠolo, ti ʋilɛ ti ʋolu, eyɛsu ti li, ʋɛ ná laaseigi ga Ɠɔɔlema.

15

Tɔgi é lo vebɛaniiti ba,
ta puya zalaɠaiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo zeelizu la zooi naa zu, gè ʋaazu feezu wo ʋɛ ga wo zei ná, 3 wa ɠɛna pɔ wo zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii abui galazu, gala zalaɠai, ɓaa minazeɠe daazeeli zalaɠai, ɓaa vebɛanii nui daai ɠisu, ɓaa zalaɠai nii é ʋilɛsu wa-ƓALA fai ma vɛti voloi ta ʋa, wa kɛ ga nikɛi, ɓaa baalagi, ɓaa bolii, nii é ɠalazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 4 Wa vebɛ zalaɠaiti kpɔ zalaɠa zua ɠilagilagi pɛ ba. Wa ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo saʋagɔ ɓɔ ba, gaayɔgai ga gulɔi litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5), 5 ta puya zalaɠai ɠɛ ga dɔɔi litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5), ni zalaɠa zuai ɠa ga baala ziʋoi. 6 Ni baala sinɛ wolai ʋe, wa vebɛ zalaɠai ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo lɔzita, gaayɔgai ga gulɔi litɛlɛ felegɔ, 7 ta puya zalaɠai ɠɛ ga dɔɔi litɛlɛ felegɔ. Naama zalaɠaiti makugi ɠa nɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 8 Ni nikɛ zinɛi ɠa wo kulazu ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛ ga gala zalaɠai, ɓaa minazeɠe daazeeli zalaɠai, ɓaa é ɠɛ ga ziilɛi zalaɠai, 9 wa ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo taaʋuugɔ ɓɔ ba ga vebɛ zalaɠai, gaayɔgai ga gulɔi litɛlɛ saʋagɔ, 10 ta puya zalaɠai ɠɛ ga dɔɔi litɛlɛ saʋagɔ. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

11 «Pele ɠana wo maanɛai wo nikɛ zinɛ zalaɠai ɠula la, ɓaa baala sinɛi, ɓaa baala sinɛ yiʋoi, ɓaa boli yiʋoi. 12 Toganii mɔin ʋa ʋele-o-ʋele, vebɛanii ɠa ʋɛɛ ti ɠilagilagi ʋa. 13 Izilayɛle nu ɓɔɔɓɔgi kpein maanɛɛʋɛ é naama lɔgi zo, a ɠɛna zalaɠai ɠulaa, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 14 Tɔ gilagi naa nɔ ɠa a zei nuɓusɛi pɛ ma, ga faa ɠila nɔ anɛɛ wɛɛin é ga seikɔɠɔma nui, ɓaa ná-pɛlɛyeɠei wo zaama wo-mavofodaiti kpein su, ni ta pɔ ti zalaɠa ɠula, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 15 Nuɓusɛi pɛ ka tɔgi naa zo, ga faa ɠila nɔ toɠa la ɛsɛ gilagilagi pɛ ma, Izilayɛle nu ʋɛɛ seikɔɠɔma nu ʋa. Naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, wo-mavofodaiti kpein bɛ, ta seikɔɠɔma nui, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 16 Tɔ gilagi, ta deve ɠilagi nɔ ɠa a ɠɛ ná wo pɛ bɛ, wa seikɔɠɔma nui.»

Ɓulu mɔungiti ma vebɛanii

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 18 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo zeelizu la zooi zu, ʋɛ gè losu wo luɠɔ, wo li ná, 19 wo ma you zu ɓului miizu, wa gilazu zeɠe ba ga vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 20 Siɛgi zu wo ɓului mɔsu da, wa ma mɔungi zeɠe ba, wo kula bɛ̀ ga zalaɠai, eɠɛʋelei wa ɗa molo niinɛi nɔnɔi zeɠe ba la. 21 Vebɛanii ɠana, wa fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠula wa-vuului ná-botii ɠɛa mɔungi zu, wo-mavofodaiti kpein su.

Teʋezea ɠotoi ma zalaɠai

22 «Ni wa koto ɠɛɛna, wo la gaaɠilini ma, wo la tɔgi niiti kpein soni, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veai Moize ya, 23 é zo naama voloi ma Ɠɔoɠɔ GALAGI deveiti feeni la, eyɛsu é li wo-mavofodaiti pɔ ʋelela ʋelei, 24 ni faaɠaazagi a ɠɛɛna, é la ɠɛɛni ga gaaɠilima, é ɠɛ ga nuɓusɛiti kwɛɛtala zu vaa, nuɓusɛi kpein ka nikɛ zinɛ ɓokpa gila kula ga gala zalaɠai, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɓɔ vebɛ zalaɠai ʋa, ta puya zalaɠai, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu, ta boli zinɛi, nii a ɠɛ ga koto gba zalaɠai. 25 Zalaɠa ɠula nui ɠa kotoi gba Izilayɛle nuɓusɛiti kpein bɛ, suvaa ɠa yɛ ti ʋɛ, tɔɔzei faaɠaazagi ʋe, ti kɛai, ti la gaaɠilini ma. Siɛgi zu ti ʋaazu la ga ta-zalaɠai, nii abui galazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta koto gba zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, tɔɔzei ta-vaaɠaazagi vaa ʋa, ti kɛai, ti la gaaɠilini ma, 26 suvaa ɠa yɛ Izilayɛle nuɓusɛiti kpein bɛ, ta seikɔɠɔma nuiti, mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ti naama vaaɠaazagi ɠɛɛʋɛ, ti la gaaɠilini ma.

27 «Ni nu ɠila kpe nɔ ʋe, é kotoi ɠɛai, é la gaaɠilini ma, toɠa kona gila boli zaai ɠula ga koto gba zalaɠai. 28 Zalaɠa ɠula nui ɠa kotoi gba Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, nui naa ʋɛ, nii é kotoi ɠɛai, é la gaaɠilini ma. Siɛgi zu é kotoi gbazu la bɛ, naa zuvaa ɠa yɛ bɛ. 29 Siɛgi zu nu a koto ɠɛɛna la, nii é la gaaɠilini ma, tɔ gilagi nii nɔ ɠa a zei nui pɛ ma, Izilayɛle nuiti ti ga zou lointi, ta seikɔɠɔma nuiti.

30 «Kɛlɛ nu-o-nu, nii a gaaɠili ma, é kotoi ɠɛ, Izilayɛle nui, é ga zou loin, ɓaa seikɔɠɔma nui, é Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi ɠoloɠologa, kpe ka leʋe ná-nuɓusɛiti ba, é ɠula ti zaama. 31 É Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋɛlɛʋiliga, é ná-deveiti koloɠolo, kɛni kpe ge leʋe ná-nuiti ba. Ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi ɠa la unma.»

Dooɠo foloi zo fai

32 Tɛi Izilayɛle nuiti ti ɠɛni teʋebai zu, ti zunui ta ɠaani, é ɗa koʋii ɠale dooɠo foloi. 33 Tɛiti ti soni ná, ti ʋaani la Moize ʋɔ ta Aalɔn, ta nuɓusɛiti kpein pɔ. 34 Ti makɛni ma ga pagɔ, tɔɔzei faa nɔpɛ ge la ɠɛni dɛ leveni, é ʋa ʋilɛ naa ʋa, nii a zoo é ɠɛ la. 35 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Ta naama zunui ʋaa. Wa lii la wo-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, nuɓusɛi kpein ge sɔ ga kɔtui.» 36 Názu ɠa nuɓusɛiti ti ɠulani la la, ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ti sɔ ga kɔtui, eyɛsu é za, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Geze yiizayiizagi ma levei

37 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 38 «Bo Izilayɛle nuiti ma ga, tiya-o, ti-mavofodaiti-yo, ti geze yiizayiizagi lo ta-ʋɛɛkɔma zeɠeiti goizuʋɛ, ta geze ɠaali ɓiinii. 39 Siɛgi zu wo geze yiizayiizagiti kaazu la, wa ɠizɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti su, wo ɗa kɛ, wo la ɓɔɠɔ ɠakaga, wo ʋa ʋilɛ wo yiima vaiti polu, ta wa-ɠaazuɠulapɔiti, niiti ti wo lɔɔzu wooʋaladai zu. 40 Naazu wa ɠizɛ nà-deveiti kpein su, wo ɠolo ti ʋɛ. Wa ɲade wa-ƓALAGI ʋɛ. 41 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa, ga é ɠɛ ga wa-ƓALAGI. Ungo, nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.»

16

Kolé ɓaka fai

1 Kolé, Yiseɠaal ná-doun zunui, Keɠate ná-pɛlɛyeɠei wu, Levi ná-bolodai zu zunui ta ɠɛni de, é Luɓɛn ná-bolodai zu zunu saʋagɔ ʋɛɛni ɓɔɠɔ ʋa, Datan ta Aɓilame, Eliyaɓe ná-doun zunuiti, ta Won, Pelɛte ná-doun zunui, 2 ti wuzeɠeni Moize laalɔɠɔma, ti Izilayɛle nuiti nu unfelegɔ puulɔɔlugɔ (250) ʋɛɛni ɓɔɠɔ ʋa, niiti ti ɠɛni ga nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti, ti ɠɛni ga ɓalaa nuiti tɛnɛ nuiti maaɓɔgiti su, ti ga nuiti unfemai ti ʋɛ. 3 Ti ɠaalɛɛni ba Moize ta Aalɔnni daalɔɠɔma, ti ɠɛ ti ma: «É kula ɠɛa! Nuɓusɛi kpein ka ɲadegai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade pɛ ba. Zobogi ɓɛgele ɠa é wo ya, ga wo zei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-bɛbɛi ɠa ɲii?»

4 Siɛgi zu Moize naama yelilomaiti mɛnini da, é laaʋɛɛni zooi ma. 5 Naa ʋolu é ɓɔɛni Kolé ʋɔ, ta polu nuiti, é ɠɛ ma: «Lina sobu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naa lɛ, nii é ga nɔnɔi ta nii ɲadegai, a zoo maaɓuɠazu ba, nii é yiimazeɠezu la. 6 Wɛlɛ nii wo ʋaazu kɛɛzu, Kolé ta polu nuiti kpein ta ansanse gala liɠiiti seɠe, 7 ti ti laave ga abulekaiti, ti ansansegi ʋu ga, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a yiimazeɠe la, naa ɠa ɲadegai. É kula ɠɛa, Levi ma zuwuzuiti!»

8 Moize ɠɛni Kolé ma mɔnɔ: «À woilo gòoi ma ga pagɔ, Levi nuiti! 9 Naa ɠa wo ɠaazu ga faa go ɓaa, ga Izilayɛle ná-GALAGI yiimazeɠe ga woye yɛ, Izilayɛle nuɓusɛiti saama, é zobo fe wo ʋɛ, wo maaɓuɠa ba, wo ɗa botii ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, wo lo nuɓusɛiti untuɠɔ, wo botii ɠɛ tɔun bɛ? 10 É ma zobogi veeʋɛ wo ʋɛ ga wo ɗa maaɓuɠa ba, wa è-ɠɛɛleaiti, Levi nuiti. Naa ɠa wo zalaɠa ɠula nui losuʋɛ ɠaiziɛzu mɔnɔ? 11 Naa ɠa é kɛa ɗa-o, ɗa-nuiti-yo, wo gilia ba, wo wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma! Mazɔlɔɔ Aalɔn ɠa ga ɓɛ, wo ʋa ɠɛ unsuyelii losu daalɔɠɔma?»

12 Moize nu leʋeni ga ti Datan loli ta Aɓilame, Eliyaɓe ná-doun zunuiti. Kɛlɛ ti ɠɛni ma: «Gi la liizu! 13 È gi ɠula zou ʋagɔi ʋa, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, é ʋa ga giye teʋebai zu ga gi za, faa go ɠana ɓaa? Ɗa ɠɛɛzu mɔnɔ, è zei gi unda ɓaa? 14 È la ʋaani ga giye zou zu, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná! È la kpalagaa veeni gi ya, ɓaa kpelea ga gɔnɔ. Ɗa niima nuiti kpein kaazu ga gaazuɠole nuiti? Ɓa-o, gi la liizu pɛ!» 15 Moize wola yiiɠaawanani, é ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Mina yeezei ta-vebɛ zalaɠai wu! Gè la tanɔpɛ kɔli kulani zea, folo ɠila ɓalaa, anɛɛ soovale gila kpalaa, gè la dɛ faa ɲɔu ɠɛɛni ga taɠila ɓalaa!»

16 Moize ɠɛni Kolé ma: «Ɗa-o, è ʋolu nuiti-yo, é ɓɔ Aalɔn ʋa, à ɠula kɛlɛma lina Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. 17 Wo ɠilagilagi, ansanse gala liɠii zeɠe, è ansansegi ʋu su, è ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. Wa ʋa ga ansanse gala liɠi unfelegɔ puulɔɔlugɔ (250), ɗa-o, Aalɔn-o, wo ɠilagilagi ɠa nɔnɔi zo ya.»

18 Ti ɠilagilagi, ti ta-ansanse gala liɠii zeɠeni, ti abulekaiti pu su, ti ansansegi ʋu ga. Ti pɛ ti loni GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, Moize ɓalaagi ta Aalɔn. 19 Kolé bɛbɛi ɠaalɛɛni ba ti laalɔɠɔma GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ.

Naazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani kɛlɛma bɛbɛi kpein bɛ. 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma: 21 «À ɠula niima nuɓusɛiti saama, nà ti undaaʋilisu ɠaniɠanigi nɔ!» 22 Kɛlɛ Moize ta Aalɔn ti laaʋɛɛni zooi ma, ti maanɛɛnɛi wo, ti ɠɛ ma: «Ee, GALA! GALAGI nii deve kpɛtɛaniiti kpein zɛnvui ma, ɗa ʋaazu bɛbɛi kpein sosu ga nu ɠilagi ná-kotoi?»

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 24 «Ɓɔɛ nuɓusɛiti pɔ, è devei ve ti ya ga ti maaɠooza Kolé ta Datan ta Aɓilameni ta-zeɠe ɠotaiti ba.»

25 Moize wuzeɠeni zooi ma. Izilayɛle ɠundiɠiiti ti ʋilɛni polu, ti li Datan ta Aɓilame ʋɔ bɛ. 26 É ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À maaɠooza kotoba nui tɛiti ta-zeɠe ɠotaiti ba. À mina vɔɔɠu ti-yeaɠɔligi tanɔpɛ ba, ni wo la wɔinni, wo undaa ʋa ʋili ta-ɠotoiti faa zu!» 27 Naazu, ti maaɠoozani Kolé ta Datan ta Aɓilameni ta-zeɠe ɠotaiti ba.

Datan ta Aɓilame ti ɠulani, ti lo ta-zeɠe ɠotaiti daaʋɛ, ta ti-anzaiti, ta ti-loun zunuiti, ta ti-lounlointi. 28 Moize ɠɛni ma: «Nii ɠa wa kwɛɛ da ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é tèʋega, ga gè kɛɛwotii niiti kɛ, gè la faa nɔpɛ kɛɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ ɠana nɔ. 29 Ni niima nuɓusɛiti ta zaana ga nu zaa ʋele nɔ, eɠɛʋelei deveai la nuɓusɛi ma ga é za, naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI laade é ʋa vali mà, é ʋa tèʋe. 30 Kɛlɛ ni Ɠɔoɠɔ GALAGI a fai ta ɠɛɛna, nii kɛɠala la dɛ ɠɛɛni, ni zooi a laalaona, é ti ɓɔle ta ti-yeaɠɔligiti kpein, ti ma vului yei gɔvɛalaazu, wa kwɛɛ naazu ga nui niiti ti ɲɛɛɠulaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zu.»

31 Moize ɓeni nɔ ga woo ɠaaɓela, zooi ʋalini ga Datan ta Aɓilameni kɔɠɔwu. 32 Zooi laalaoni, é ti ɓɔle, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, ta Kolé ná-nuiti, ta ti-ɠɔligiti. 33 Naama nuiti ti yeini gɔvɛalaazu ga ti ma vului, ta tɔnɔiti kpein. Zooi laaɠuluni ti ma ʋolu. Pele ɠana ti ɠaalani da, nuɓusɛiti saama. 34 Ta-ɓee wooi mɛnigai ma, Izilayɛle nuiti kpein ti ɠɛni loni ná maaɠoolii zu, ti ɓizɛni, ti ɗa kpeei loo, ti ɠɛ ma: «Ade ɓizɛ, zooi mina ade ɓɔle, ada ɓalaa!» 35 Abui ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, é zunu unfelegɔ puulɔɔlugɔiti (250) gala, niiti ansansegi ɠɛni ti ya.

17

Ɓɛ ɠa a zoo
é maaɓuɠa GALA ba?

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Eleazaal ʋɔ, zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui, bo ma ga é ansanse gala liɠiiti kula abui zu, é abulekaiti pu ya ɠoozama, mazɔlɔɔ diɠii naati ti ɲadega. 3 Nui niiti, ti zaai ta-ɠotoi maaʋele ma, à ta-ansanse gala liɠiiti seɠe, wo ti loɠa, wo ti ɓɛtɛ ga kɔlu ɓɔi sɛpɛgiti, nii a ʋɛɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. Diɠii naati ti ɲadega, mazɔlɔɔ ti ʋaaʋɛ ga tiye pɔ̀. Ta ɠɛ ga poogi Izilayɛle nuiti bɛ.»

4 Zalaɠa ɠula nui Eleazaal ansanse gala liɠiiti seɠeni, niiti ti ga kɔlu ɓɔigi, zunuiti niiti ti ʋaani ga tiye, abui naati galani. Ti ti loɠani, ti ti ɠɛ ga ma zɛpɛgiti, ti pɛɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. 5 Naa ɠa é ga ɠizɛsui Izilayɛle nuiti bɛ, ga nu nɔpɛ nii é la ga Aalɔn mavofodai, maa la nɛɛni, é ʋa maaɓuɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é ʋa ansanse kula ga zalaɠai gaazu, a ʋa ɠɛ eɠɛ Kolé ta ná-nuɓusɛiti, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la Moize ya ga é bo ma.

Nuɓusɛiti ti zelii lo fai
Moize ta Aalɔn ma

6 Poluma zobui Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ti ɠɛni zelii losu Moize ta Aalɔn ma, ti ɠɛ ma: «Wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti paaʋɛ!» 7 Ti maaɓɔni ba Moize ta Aalɔn maaɠoolii zu. Ti ɠɛai ma latisu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋɔ pelei, pɛtɛ, tonaɓiingi ʋɛɛni ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani kɛlɛma. 8 Moize ta Aalɔn ti liini, ti lo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 10 «À ɠula bɛbɛi tɛi saama, nà ti-ma zuwu ɠaaleʋezu ɠani nɔ.» Ti laaʋɛɛni zooi ma. 11 Naa ʋolu Moize ɠɛni Aalɔn ma: «Ɗa-ansanse gala liɠii zeɠe fala, abulekaiti seɠe zalaɠa ɠulazuʋɛ, è pu su, è ansansegi ʋu ga. Suvilɛ, è lii la nuɓusɛiti pɔ bɛ, è koto gba vai ɠɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai lokoleʋea, niizu maanɔɠɔi tɔɔzeiɗa.»

12 Aalɔn naa ɠɛɛni, nii Moize boni ma. É ansanse gala liɠii zeɠeni, é ɓizɛ, é li nuɓusɛiti saama. Naazu maanɔɠɔi tɔɔzeini niina ga zeelia nuɓusɛiti ma. É ansansegiti galani, é koto gba vai ɠɛ nuɓusɛiti bɛ. 13 É loni nuiti saama, niiti ti zaa ɠɛni de na, ta niiti ti ɠɛni vulua, maanɔɠɔi ɓeni. 14 Nui liegɔi é zaani naama maanɔɠɔi zu, é ɠɛni ga nu waapuugɔ maazu naanigɔ undɔfela (14.700), é ɠula niiti polu, ti undaaʋilini Kolé ná-fai zu. 15 Aalɔn ɠaleni ma Moize ʋɔ bɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, siɛgi zu maanɔɠɔi ɓeni la.

Aalɔn ná-tukpɔi

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 17 «Devei ve Izilayɛle nuiti zea, ga bolodama ɠundiɠii ɠilagilagi tukpɔi ɠila fe è ya. Tukpɔ puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa bolodama ɠundiɠiiti ta fe è ya. È ti ɠilagilagi laaseigi zɛʋɛ ɛsɛ nɔnɔ ma. 18 Ɗa Aalɔn laaseigi zɛʋɛ Levi ná-bolodai ná-tukpɔi ma, mazɔlɔɔ bolodama ɠundiɠi ɠilagilagi ná-tukpɔi ɠa ɠɛ ná. 19 Ɗa ti la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ, ʋɛ ada ɠɛ ɠomisu ná. 20 Zunui nii gè yiimazeɠezu la, naa ná-tukpɔi ɠa ʋɔnɔ ba, naa ɠa a kɛ gè Izilayɛle nuiti ta-unsuyelii ɓe, nii ti bosu gòizu yeenɔpɛ wo laalɔɠɔma.»

21 Moize naama leveiti feeni Izilayɛle nuiti zea. Bolodama ɠundiɠiiti gilagilagi tukpɔ ɠilagila feeni zea, é ɠɛ ga tukpɔ puugɔ maazu felegɔ (12). Aalɔn ná-tukpɔi ɠɛni tɔnɔiti saama. 22 Moize ti laani Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, seɠe ʋɛlɛi wu, nii zeele woo ɠesui ɠɛni bu.

23 Poluma zobui, Moize lɛɛni seɠe ʋɛlɛi wu. É kaani ga Aalɔn ná-tukpɔi, nii é laani Levi ná-bolodai laaseigi zu, é ʋɔnɔni ba, ma ʋuaiti gaaʋuye, gulu waai é ga amandegi, naa ma ɓɔigi ɠɛni ba. 24 Moize tukpɔi kpein seɠeni ʋolu seɠe ʋɛlɛi wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é li, é dɛɛ ga Izilayɛle nuiti. Ti naa ɠaani nii kɛai, ɛsɛ ge ná-tukpɔ zeɠeni.

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Aalɔn ná-tukpɔi la ʋolu zeele woo ɠesui ɠakalaʋɛ. Toɠa makɛsu ná eɠɛ poogi niiti bɛ, ta ɠɛ ti ɓaka, naa ɠa a kɛ è ti ɓeteʋe unsuyeli lo fai ʋa gàazu, ti ʋa za.» 26 Moize kɛɛni ɠana. É Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi zoni, eɠɛʋelei naa deveni la.

27 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni Moize ma: «Wɛlɛ, gi loa ya, gá zaazu ɲɛgɛlɛin! 28 Nu-o-nu a maaɓuɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ʋa, naa ɠa zaazu! Zekana gi pɛ gi ɠaaɓelazu la?»

18

Zalaɠa ɠula nuiti
ta Levi nuiti tosuʋɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Aalɔn ma: «Ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, ta è-ɠɛɛ mavofodaiti, faaɠaaza golaiti kpein ti ɠɛɛzu seizu ɲadegai laalɔɠɔma, ma ɠasɔi ɠa la wo unma. Ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, faaɠaaza golaiti kpein ti ɠɛɛzu, wa-zalaɠa ɠula wotii ma ziɛgi zu, wa ɠa naama ɠasɔi a la wo unma. 2 È-ɠɛɛleaiti maaɓuɠa ɓɔɠɔ ʋa, Levi ná-bolodai, è-ɠɛɛ ná-bolodai, ti ɠili è ʋa, ti ɓɔ è ʋa, wa è-loun zunuiti wo ɠɛ botii zu seɠe ʋɛlɛi wu, nii zeele woo ɠesui bu. 3 Ta ɗa-levei zo, ti ɗa seɠe ʋɛlɛi kpein makɛ, kɛlɛ ti la maaɓuɠaa seizu ɲadegai ma zɔɔlaiti ba, anɛɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓalaa, wa ʋa lia zaazu, tiya-o, wa-o. 4 Ta ɠɛ wo ʋa, ɗa-wotii zu, ta ɠɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu wotii kpein su, ti ɗa botii pɛ kɛ, nii maanɛai ga ti kɛ. Kɛlɛ nu ɠili nɔpɛ ge la maaɓuɠaa wo ʋa. 5 Wa ɠa seizu ɲadegai ma ɠasɔi a ɠɛ wo unma, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ, nà-ziiɠaawanai loko la leʋea naazu, é ʋa yei Izilayɛle nuiti daalɔɠɔma. 6 À wɛlɛ, gè yiimazeɠeni ga wo-ɠɛɛleaiti, Levi nuiti, Izilayɛle nui zɔiti saama, ta ga nɔ̀nɔi, gè ti veeʋɛ wo ya ga ti GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma wotii ɠɛ. 7 Ɗɔun ɗa Aalɔn, wa è-mavofodaiti, wa wa-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ, naa kpein su nii é ʋilɛsu zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, ta nii é ada ɲadega wolai, kwɛpele seɠezuɠoozagi ʋoluʋɛ, wo-ɠasɔi ɠana. Gè wa-zalaɠa ɠula wotii veeʋɛ wo ʋɛ ga faanɛɛi. Zɔi nɔpɛ a maaɓuɠana ná ʋa, ga wo ɠɛʋele, ta naama nui ʋaa.»

Zalaɠa ɠula nuiti ti-laamiizuʋɛ

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Aalɔn ma: «Woilo, nii dɔin Izilayɛle nuiti ti kulazu vebɛani ɲadegaiti ba, nà ɓɔɠɔi gè naa makɛ vai ɠaliva è ma. Gè fea è ʋɛ, wa è-mavofodaiti, wɔnɔi ɠa ná, naa ɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi. 9 Wɛlɛ nii a ɠɛ ga wɔnɔi vebɛani ɲadegaiti su, nii é ga nɔ̀nɔi, naa a zeɠena ba, é ɠala: nii dɔin Izilayɛle nuiti ti kɛɛzu bɛ̀ ga vebɛ zalaɠaiti moloi zu, ta koto gba zalaɠaiti, ta ná-faa zuɓɛtɛ zalaɠaiti, ti ʋaazu ga tiye pɔ̀. Naama ani ɲadega wolaiti ta ɠɛ ga ɗɔnɔ, wa è-loun zunuiti. 10 Wa ti mi ada ɲadegai ta. Zunuiti nɔ ɠa ta mi. Ta ɠɛ ga ani ɲadega wolaiti wo ʋɛ.

11 «É ɓudɛ naa maazu, vebɛanii niiti Izilayɛle nuiti ti feezu bɛ̀, ɗa naa ɠilazuʋɛ zeɠe. Gè naa kpein fea è ʋɛ, wa è-loun zunuiti, ta è-loun anzanuiti, naa ɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi. Nuiti kpein ta ɠɛ ɗa-ʋɛlɛi wu, ti la tɔ koloɠoloni, ta zoo ti ta mi. 12 Zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti ti feezu bɛ̀, gè naati ɓalaa fea wo ʋɛ, naa ɠa é ga gulɔi, ta dɔɔ niinɛi, ta moloi, 13 zooi ʋaalɔnɔ mɔungi kpein ti ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ. Nuiti kpein ta ɠɛ ɗa-ʋɛlɛi wu, ti la tɔ koloɠoloni, ta zoo ti ta mi.

14 «Nii kpein Izilayɛle nuiti ta konana mà ga nɔ̀nɔi, naa ɠɛa ɓalaa ga wɔnɔ. 15 Doun mɔungiti, ta togani mɔungiti, ta ti ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naati ta ɠɛ ga ɗɔnɔ. Kɛni è doun zunu mɔungi unmɔɔ, è togani yiʋo zinɛ mɔungi ɓalaa unmɔɔ, nii é la zooga é ʋa ɠula ga zalaɠa. 16 Zunu loin unmɔɔ ganii ɠa ɠula, a alu gila sɔlɔɔna, sɔngɔi ɠa ɠɛ ga wali ɠae lɔɔlugɔ, seizu ɲadegai ma valibogi zu, naama wali ɠae ɠilagi ɠa ga galamu puugɔ. 17 Kɛlɛ mina va bu, ti ʋa nikɛ yiʋo mɔungi unmɔɔ, ɓaa baala ziʋo mɔungi, ɓaa boli yiʋo mɔungi, ta ga zalaɠa ani ɲadegaiti. Wa ti-ma ɲamai vaza zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, wo ti-ma wulɔi ɠula ga zalaɠai, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 18 Ti-ma zuai ɠa ɠɛ ga ɗɔnɔ, eɠɛʋelei zalaɠa zuaiti ta ɗa ɠɛ la, ma ɠekegi ta ma ɓalai é ga zeezazu ʋelei, niiti ti ɠula ga datɛɠɛ vai ma ʋoogi. 19 Ani ɲadegaiti kpein Izilayɛle nuiti ti seɠezu ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ta-vebɛaniiti su, gè naati fea wo ʋɛ, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, è-loun anzanuiti-yo, naa ɠa ga ɠɔoɠɔ tɔgi. Toɠa ga minazeɠegi é la ɠoloɠologa ta é la valiboga, wo yɔɠɔzu wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ta è-mavofodaiti.»

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Aalɔn ma: «È la zou zɔlɔɔga, ga è ɓɔɠɔ gele, Izilayɛle yooi zu, ɗɔnɔ nɔpɛ ge la ɠɛa ná, ti zaama. Nà ɠa gè ga ɗɔnɔi ta ɗa-ɓɛtɛi Izilayɛle nuiti saama.

Levi nuiti ti-laamiizuʋɛ

21 «Puusiɛi nii kpein Izilayɛle nuiti ti kulazu, gè naa vea Levi nuiti bɛ ga tɔnɔ, botii vaa zu ti kɛɛzu, nii ti kɛɛzu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. 22 Izilayɛle nuiti ti la mɔ maaɓuɠaa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ʋa, ti ʋa koto zeɠe, ti ʋa za. 23 Levi nuiti nɔ ɠa ta ɠɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu wotiiti kɛɛzu, ni faaɠaaza gola ɠa ɠɛɛna ná, tiya ɠa ma ɠasɔi a la ti unma. Toɠa ɠɛ ga ɠɔoɠɔ tɔgi, wo-mavofodaiti kpein bɛ. Ti la zou zɔlɔɔga Izilayɛle nuiti saama, 24 mazɔlɔɔ nà puusiɛi kpein feezu Levi nuiti bɛ ga tɔnɔ, nii Izilayɛle nuiti ti kulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Naa ɠa é kɛa, gè boni ti ma ga ti la zou zɔlɔɔga Izilayɛle nuiti saama.»

Levi nuiti ta-ʋuusiɛi

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 26 «Bo Levi nuiti ma ga: ‹Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ʋaazu ga puusiɛiti wo ʋɔ, gè feezu wo ya ga wɔnɔ, wa puusiɛi ɠula ba ga vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠa é ɠɛɛzu ga puusiɛi ma ʋuusiɛi. 27 Wɔnɔ ma ɠuladai naa ɠa levezu ga, eɠɛʋelei naa la, nii é ɠulazu molo loɠazuʋɛ ta dɔɔ ɓɛtɛzuʋɛ. 28 Pele ɠana wa ta ɠula da la, wa ɓalaagi, é ɠɛ ga vebɛanii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠula puusiɛi kpein ba, wo sɔlɔɔsu Izilayɛle nuiti zea. Wa fe zalaɠa ɠula nui Aalɔn ya, é ɠɛ ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 29 Faanɛɛi kpein wo sɔlɔɔsu, wa vebɛanii zeɠe ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa ma ʋagɔi zeɠe ba, é ɠɛ ga ma ʋagɔ ɲadegai seɠeai ba yɛ.›

30 «Ɗa ɠɛ ti ma mɔnɔ: ‹Wa ma ʋagɔi ɠulana ba, mɔtai ɠa ɠɛ wo ʋɛ, Levi nuiti, eɠɛʋelei naa la, nii é ɠulazu molo loɠazuʋɛ ta dɔɔ ɓɛtɛzuʋɛ. 31 Wa mi, ʋɛ nɔpɛ ná nɛai wo ʋɛ, wa wa-ʋɛlɛyeɠeiti, mazɔlɔɔ wo-zalai ɠana, botii kpein faa zu nii wo kɛɛzu GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. 32 Wo la faaɠaaza nɔpɛ kɛa ga naa, tɔɔzei wo ma ʋagɔi zeɠeʋɛ ba bɛ̀. Naazu wo la Izilayɛle nuiti ta-vebɛani ɲadegaiti kɔzɔa ɲɛgɛlɛin, wo ʋa za.› »

19

Ɲade ɗɛi ná-fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «Pɛtɛ, devei nii ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi zu: À bo Izilayɛle nuiti ma, ti ʋa ga nikɛ zaa ɓɔigi, nii nɛɛʋuzu la ba, ɓaa maa ʋa lɛɠɛfɛ, nii é la dɛ wozawolini. 3 Wa fe zalaɠa ɠula nui Eleazaal ya. Naa ɓalaagi ɠa lii la wo-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, ti kɔdaaleʋe gaazu. 4 Toɠa ma ɲamai ta zo, é yeeɓeɠai lɔ bu, é faza ná zeizu ɠɛ lɔfela GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi letema ʋelei. 5 Naa ʋolu, ta nikɛ zaai naa ɠala gaazu: ma ɠɔlɔi, naa ʋɛɛ ma zuai ʋa, ta ma ɲamai, naa ʋɛɛ ma ɓooiti pɛ ba. 6 Naa ʋolu, zalaɠa ɠula nui ɠa sɛdele gulu ɓuɠai zeɠe, ta ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi, ta geze ɓɔi sɔsɔgi, é ti ʋili abuzogi zaamaʋɛ, ʋɛ nikɛ zaa ɓɔigi ɠalazu ná. 7 Naa pɛ poluma, zalaɠa ɠula nui ɠa ná-seɠeiti gba, é ɓɔɠɔ maagba, aisa é ʋa ɠale ma wo-ʋuuzuʋɛ, anɛɛ naa ʋe, kɔzɔai ɠa yɛ de tɔgi letemazu eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 8 Zɔi ɓalaagi a nikɛ zaai ɠala, naa ɠa ná-seɠeiti gba, é ɓɔɠɔ maagba, kɔzɔai ɠa yɛ de eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 9 Zunu ɠila nii ɲadegai tɔgi letemazu, naa ɠa nikɛ zaai ma yuʋui ɠaalɛ ba, é lii la wo-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋelei, é pu ada ɲadegai ta, ʋɛ a makɛ ná Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, ɲade ɗɛi ɓɛtɛ vai zu, koto gba vai zu. 10 Zɔi a nikɛ zaai ma yuʋui ɠaalɛ ba, naa ɓalaa ɠa ná-seɠeiti gba, kɔzɔai ɠa yɛ de eyɛsu kpɔkɔi zeeli. Izilayɛle nuiti ta seikɔɠɔma nuiti, ta tɔgi nii zo eyɛsu ɠɔ.

11 «Nu-o-nu a vɔɔɠu nu ʋooma ʋa, kɔzɔai ɠa yɛ de, tɔgi letemazu, folo lɔfela laawu. 12 Ni a ɓɔɠɔ ɲadena foloi zaʋasiɛi ta dɔfelasiɛi, ga niima ɗɛi, toɠa ɲade. Ni naa la ɠɛɛni, kɔzɔai ɠa yɛ de. 13 Nu-o-nu nii a vɔɔɠu nu ʋooma ʋa, é la ɓɔɠɔ ɲade fai ɠɛɛni, toɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠɔzɔzu. Naama nui ɓe ka leʋe Izilayɛle nuiti ba. Tɔɔzei ɲade ɗɛi la vazani ma, kɔzɔai ɠa yɛ de.

14 «Tɔgi ʋɛtɛ, nii maanɛai ga wo so: Ni nu a zaana seɠe ɠotai wu, niiti kpein ti lɛɛzu ná, ta niiti kpein ti ɠɛni ná, ti ɠɔzɔai ɠa yɛ de folo lɔfela laawu. 15 Aniɲakai kpein daalaogai, dakulu ge la ʋɛɛni da, naa ɠa ɠɔzɔ. 16 Ni nu a vɔɔɠuna nu ʋooma ʋa dɔɓɔi zu, nu paa, ɓaa é za ɓɔɠɔ ʋɛ, ɓaa é vɔɔɠu nu ɠaei ɓaa kabai ʋa, kɔzɔai ɠa yɛ de folo lɔfela laawu.

17 «Nii a kɛ é ɲade, ta nikɛ zaai ma yuʋui zeɠe, nii kulaai ga zalaɠai, é ɠala, koto gba vai zu, ti pu aniɲakai zu, ti ziɛungi zu ɗɛi ʋu ma. 18 Zunui nii ɲadegai tɔgi letemazu, naa ɠa ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi gila seɠe, é dɔ ziɛi wu, é ta vaza seɠe ɠotai wu, ʋɛ nui ta zaai ná, ta aniɲakaiti ma, ta nuiti kpein ma ti ɠɛni ná. Toɠa kɛ ɠana nɔ naama nui ʋɛ, nii fɔɔɠuai nu ɠaeiti ba, ɓaa nu ʋoomai ʋa, nii nui ta paai, ɓaa saai ɓɔɠɔ ʋɛ, ɓaa nii fɔɔɠuai kabai ʋa. 19 Nui nii ɲadegai tɔgi letemazu, naa ɠa a ziɛi vaza zɔi ma nii kɔzɔai. Toɠa naa ɠɛ foloi zaʋasiɛi ta dɔfelasiɛi ma. Folo lɔfelasiɛi, zunui kɔzɔai, naa ɠa ná-seɠeiti gba, é ɓɔɠɔ maagba. Kpɔkɔi, toɠa ɲade.

20 «Kɛlɛ ni zunui nii kɔzɔai, é la ɓɔɠɔ ɲadeni, kpe ka leʋe Izilayɛle nuiti ba, mazɔlɔɔ toɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai ɠɔzɔzu. Tɔɔzei ɲade ɗɛi la vazani ma, kɔzɔai ɠa yɛ de.

21 «Izilayɛle nuiti ta niima lɔgi zo eyɛsu ɠɔ. Zɔi a ɲade ɗɛi vazana, naa ɠa ná-seɠeiti gba. Zɔi a vɔɔɠuna naama ɗɛi ʋa, naa ɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 22 Zunui kɔzɔai, anii kpein a vɔɔɠu ba, naati ta ɠɔzɔ, nu-o-nu a vɔɔɠu nui ʋa, nii kɔzɔai, tɔ ɓɔɠɔi ɠa ɠɔzɔ eyɛsu kpɔkɔi.»

20

Miliyame zaa vai
ta Meliɓa ɗɛi

(Ɛgezɔde 17:1-7)

1 Konagi ma alu mɔungi, Izilayɛle nuɓusɛiti ti zeelini Sin teʋebai zu, ti ʋu Kadɛse. Miná ɠa Miliyame zaani ná, ti maaɠulu ná.

2 Ziɛ la ɠɛni ná. Nuɓusɛiti ti ɠaalɛɛni ba Moize ta Aalɔn laalɔɠɔma. 3 Ti kpɔɛi ʋɛɛni Moize ʋa, ti ɠɛ ma: «Ee, ni gá la ɠɛni zaani, siɛgi zu gi-ɠɛɛleaiti ti ɠɛni zaazu la, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu! 4 Leeni vaa zu wo ʋaai ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti niima leʋebai zu, gi za gá gá-loganiiti? 5 Leeni vaa zu wo zeɠeai ga giye Ezipete yooi zu, wo ʋa ga giye niima adaʋɛ nimizai zu? Nu la zooga é ʋa ani nɔpɛ sin ʋɛ. Nu la kooleɠoole gulu ɠaazu ʋɛ, ɓaa kpelei, ɓaa gelenade gului. Ziɛ vɔlɔ ɠa é la ná, nu ʋa ɓɔɔle.»

6 Moize ta Aalɔn ti maaɠoozani bɛbɛi ʋa, ti li GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, náʋɛ ɠa ti looni ná, ti laaʋɛɛ zooi ma. Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani la ti ʋɛ kɛlɛma. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 8 «Ɗa-lukpɔi zeɠe, wa è-liɛ Aalɔn, wo nuɓusɛiti gaalɛ ba. Wa ɓɔɛ fasa ɠɔtui ʋɔ ti ɠaazu, é ziɛi ve. Ɗa ziɛi ɠulazu fasa ɠɔtui naa ʋa, è fe nuɓusɛiti zea, ti ɓɔɔle ta ta-loganiiti.»

9 Moize liini, é ná-tukpɔi zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eɠɛʋelei naama levei veeni la zea. 10 Moize ta Aalɔn ti bɛbɛi lolini fasa ɠɔtui ʋɔ bɛ, nii é lɛɛni ga tiye. Moize ɠɛni ti ma: «À woilo, wɔiti wo ga kololala nuiti! Wo laaʋɛ da ɓaa, ga gá zoo gi ziɛi ɠula fasa ɠɔtui tɛi ba wo ʋɛ?» 11 Moize yeewuzeɠeni, é fasa ɠɔtui loɠa la ɠɛ fele ga ná-tukpɔi. Ziɛi ɠulani ga bɔɔlɔa. Nuɓusɛiti ta toganiiti ti zooni ti ɓɔɔle.

12 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta Aalɔn ma: «Tɔɔzei wo la laani dà, wo ʋa nà-ɲadedai wɔɔlɔ Izilayɛle nuiti gaazu, naa maaʋele ma, wa la mɔ de, wa lo niima ʋɛbɛi luɠɔ, wo ʋa lii la naama yooi zu, nii gè feezu ti ʋɛ.»

13 Meliɓa ɗɛiti kana, Meliɓa laaseigi ɠa é ga «sakpegi». Ná ɠa Izilayɛle nuiti ti kpɔɛi ʋɛɛni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. Ná ɠa mɔnɔ é ná-lɛbiyai ɠulani ná kɛlɛma ti ʋɛ.

Edɔme masagi ɠɛlɛ vai
Izilayɛle leʋe fai ʋa ná-zooi zu

14 Moize keelaiti teʋeni, ti zeɠe Kadɛse, ti li Edɔme masagi ʋɔ bɛ. Ti ɠɛni ma: «È-ɠɛɛloin Izilayɛle ɠɛ, è kpɔlɔiti kpein kwɛɛ, nii gi sɔlɔɔgai. 15 Kaite gi-mɛmɛwolani ti liini Ezipete yooi zu, gi zeini ná kona mɔinmɔin daawu. Kɛlɛ Ezipete nuiti ti gi zopele ɲɔuni, eɠɛʋelei ti gi-mɛmɛwolani sopele ɲɔuni la. 16 Gi ɓainni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu, é gi woomɛni. É ná-geezuɠeelai leʋeni, é gi ɠula Ezipete yooi ʋa. Niizu gá Kadɛse, taai nii é ʋuuni ɗa-yooi ma ɠwɛpelemaʋɛ. 17 Va bu, gi leʋe ɗa-yooi zu. Gi la ziɛzu kpalagaa zu, ɓaa kpelea, gi la wa-ɠɔlɔyeɠe ɗɛ ɓɔlezu. Gá ʋilɛsu nɔ pele wolai nɔ ma, gi la zeɠezu ba, gi ʋa li ga yeezazu ʋele, ɓaa ɠɔʋɛzu ʋele, eyɛsu gi ɗa-yooi maazuɓudɛ.»

18 Edɔme masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wo la leʋesu nà-zooi zu. Ni naa laade, nà kɔɔi ʋɛɛ wo ʋa.»

19 Izilayɛle ɠeelaiti ti ɠɛni ma: «Gá ziɛzu nɔ ga pele wolai, ni gá ɗa-ɗɛi ta ɓɔlena, gá gá-loganiiti, gá sɔngɔi ve è ya. Gi la faa ɠili nɔpɛ maaɠaazaɠabosu è ma, kɛni nɔ è va bu, gi ziɛ ɠɔɠɔa, gi leʋe ɗa-yooi zu.»

20 Masagi ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo la leʋesu ʋɛ!»

Edɔme nuiti ti Izilayɛle laaɠomini ga kɔɔɓɔgi, ti wola mɔin, ti wola yeeɠaaɓaai, 21 ti pele ɓesa ti luɠɔ, ti ʋa leʋe ta-yooi zu, naa ɠa é kɛɛni Izilayɛle nuiti ti liini la ga pele ɠili.

Aalɔn zaa vai

22 Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ti zeɠeni Kadɛse, ti zeeli Ɠɔɔl gizei ma. 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ta Aalɔn ʋɔ, Ɠɔɔl gizei ma, Edɔme yooi ma ɠwɛpelemaʋɛ, é ɠɛ ti ma: 24 «Aalɔn ɠana ʋa liizu mɛmɛwolani pɔ, ti zaai. É la lɔɔzu zooi naa zu, nii gè ʋaazu feezu Izilayɛle nuiti zea, mazɔlɔɔ wo woozotalai ɠɛɛni ga nà-deveiti, Meliɓa ɗɛi ná-faa zu. 25 Aalɔn zeɠe ta ná-doun zunui Eleazaal, è lɛ ga tiye Ɠɔɔl gizei ma. 26 Ɗa Aalɔn ná-zalaɠa ɠula zeɠeiti kula kɔba, è ti loo ná-doun zunui Eleazaal ɠɔba. Naazu Aalɔn ɠa li niina mɛmɛwolani pɔ, toɠa za miná.»

27 Moize naa ɠɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni la. Ti saʋagɔ, ti lɛɛni Ɠɔɔl gizei ma, nuɓusɛiti gaazu. 28 Moize Aalɔn ná-seɠeiti kulani kɔba, é ti loo ná-doun zunui Eleazaal ɠɔba. Aalɔn zaani ná, gize unmaʋɛ. Moize ta Eleazaal ti yeini, ti zeɠe gize unmaʋɛ. 29 Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ti suɠwɛɛni ga Aalɔn zaa. Nuɓusɛiti kpein ti ná-wɔlɔi woni folo ʋuusaʋagɔ (30) laawu.

21

Izilayɛle nuiti ti zobo sɔlɔɔ fai
Kanaan nui tanigaa ma

1 Masagi Alade, Kanaan nui, é ɠɛni zeini lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu, é mɛnini ga Izilayɛle nuiti ta leʋesu ga Atalime ʋelei. É laalɛɛni ti wu, é tanigaa zo ti zaama ga duɔi. 2 Izilayɛle nuiti ti minazeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti ɠɛ ma: «Ni ɗa niima nuɓusɛiti dɔɔna gi yeezu, gá ta-laaiti kpein koloɠolo mɛtu.» 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle nuiti gooi zoni, é zobogi ve ti ʋɛ, ti pilɛ sɔlɔɔ Kanaan nuiti ma. Izilayɛle nuiti ti ti zuwuɠaaleʋeni, ti ta-laaiti koloɠolo. Ti naama adaʋɛ laaseigi ʋɛɛni ga Ɠɔɔlema (nii poluʋɛ ga «é ɠoloɠologa»).

Kaali ɲɔiti ta-vai

4 Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Ɠɔɔl gizei ma, ti li ga Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ pelei, nii a kɛ ti Edɔme yooi maala. Kɛlɛ nuɓusɛiti iɲɔ ge leʋeni pelei zu. 5 Ti tɔɔzeini ga ɓɔɛa GALA daalɔɠɔma ta Moize, ti ɗa ɠɛ ma: «Lee vaa zu wo gi ɠulaai Ezipete yooi ʋa, wo ʋa ga giye, gi ʋa za teʋebai zu? Mazɔlɔɔ ɓulu la ná, ziɛ la ná, niima maanɔɠɔ laamianigi wɔinzeɠea gi ma!»

6 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI kaali ɲɔiti teʋeni la nuɓusɛiti daalɔɠɔma, ti ɗa ti ɲi. Izilayɛle nuɓusɛi zaani ga gola. 7 Nuɓusɛiti ti ʋaani, ti Moize ɠa, ti ɠɛ ma: «Gi kotoi ɠɛɛni, siɛgi zu gi ɓɔɛa la Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma ta ɗa ɓɔɠɔi. Niizu, soma è Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ, é kaalii tɛiti kula gi ma!» Moize maanɛɛnɛi woni nuɓusɛiti bɛ.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kaalii ɓɛtɛ ga kɔlui, è sɛlɛ gulu ɠoozagi ʋa. Zɔi nɔpɛ kaali a ɲiina, é ɠaazuwuzeɠe, é wɛlɛ kaalii tɔna ba, naa la zaa.» 9 Moize kaalii ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, é sɛlɛ gulu ɠoozagi ʋa. É zo názu ma, nu nɔpɛ kaalii a la ɲiina, é ɠaazuwuzeɠe, é wɛlɛ kaalii ʋa, é ga kɔlu ɓɔigi, naa la mɔ ɠɛni za.

Minazeɠe zooi ma ɠwɛpelemaʋɛ

10 Naa ʋoluma, Izilayɛle nuiti ti zeɠeni ti-ʋuuzuʋɛ, ti li, ti ʋu Wɔɓɔte. 11 Ti zeɠeni miná, ti li Ye-Aɓalime, nii é teʋebai zu, gaaʋotegai Moaɓe yooi ma, folo ɠulazu ʋelei. 12 Naa ʋoluma, ti liini, ti ʋu Zelɛde nɛmɛi zu, 13 naa ʋolu ti liini, ti ʋu ziɛ wolai Aalanɔn ʋoluʋelei, ziɛi naa ɠa é yeizu teʋebai zu, é ɗa ɠula Amool nuiti ta-yooi zu, é ga kwɛpelegi Moaɓe yooi ta Amool nuiti ta-yooi yɔɠɔzu. 14 Naa ɠa é ba, bogɛ é ɠole, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔ vaiti ma zɛʋɛi zu ga: «Waɠɛɓe nii é Sufa, ta ma ɓekegiti, ta Aalanɔn, 15 é ɓɔ ma ɓekegiti ba, ti yeizu Aal taai ʋɔ pelei, tiya ɠa ti ga Moaɓe ɠwɛpelegiti.»

16 Ti zeɠeni miná, ti li Ɓeel. Kɔlɔyeɠei naa ná-fai ɠa é kɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nuɓusɛiti gaalɛ ba, nà ziɛi veezu ti ya.» 17 Izilayɛle nuiti ti niima wuyei looni, ti ɠɛ ma:

«Ziɛi ɠula kɔlɔyeɠei zu, é lɛ!

À maamusɛi wo!

18 À kɔlɔyeɠei ʋɛtɛ,

nii kundiɠiiti ti bɔɔni,

nii nu wolaiti ti bɔɔni

ga ta-lukpɔi ta ta-ɓakɔiti.»

Ti zeɠeni teʋebai zu, ti li Matana, 19 ti li Naɠaliyɛle, ta Ɓamɔte. 20 Ti liini nɛmɛi zu, nii é Moaɓe yooi zu, gizei nii daaseigi ga Pizega, naa unmaʋɛ, ʋɛ ná zɛlɛgai teʋebai maazu.

Izilayɛle pilɛ sɔlɔɔ fai masagi Siɠon ma

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 2:26—3:11)

21 Izilayɛle nuiti ti keelaiti teʋeni Amool nuiti ta-masagi Siɠon ma, ti ɠɛ ma: 22 «Va bu, gi leʋe ɗa-yooi zu. Gi la ziɛzu kpalagaa zu, ɓaa kpelea, gi la wa-ɠɔlɔyeɠe ɗɛ ɓɔlezu. Gá ʋilɛsu nɔ pele wolai nɔ ma, eyɛsu gi ɗa-yooi maazuɓudɛ.»

23 Anɛɛ naa ʋe, Siɠon ɠɛlɛni, é la ɓeni ti ʋa, ti ʋa ziɛ ná-zooi zu. É ná-kɔɔɠɔ nuiti pɛ gaalɛɛni ba, é li Izilayɛle nuiti daalɔɠɔma teʋebai zu, é kɔɔi ʋɛɛ ti ʋa Yaɠase. 24 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti vɔnini ma, ti ná-zooi pɛ seɠe, é zo ziɛ wolai Aalanɔn ma, nu yeezazu ʋelei, é li ziɛ wolai Yaɓɔke ʋɔ pelei, nu ɠɔʋɛzuʋɛ, eyɛsu é li Amɔn nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, ná makɛga ɠɛni de kpekpe. 25 Izilayɛle Amool nuiti ta-laaiti kpein soni, é zei ti zu, Ɠɛsɛɓon taai la ma mɛɛ, ta maaɠoolii zu geleiti pɛ. 26 Mazɔlɔɔ Ɠɛsɛɓon ɠɛni ga taa wola, ʋɛ Amool nuiti ta-masagi Siɠon ɠɛni zeini ná, é zo naama ziɛgi zu ma, é kɔɔi ʋɛɛni la Moaɓe masagi ʋa, é zooi kpein seɠeni, é zeeli ziɛ wolai Aalanɔn ma. 27 Naa ɠa é ba, faaɠwɛ nuiti ti boni la, ti ɠɛ ma:

«À ʋa Ɠɛsɛɓon!

Siɠon ná-taai lo ʋolu,

é lo ʋolu!

28 Mazɔlɔɔ abui ɠa vukazu, é ɗa ɠula Ɠɛsɛɓon,

abuzogi vazaga, é ɗa ɠula Siɠon ná-taazuʋɛ,

é Aal ɠala Moaɓe yooi zu,

ta Aalanɔn ada ɠaaɠoozagiti maliɠiiti.

29 Maanɔɠɔi ɠa è ʋɛ, Moaɓe!

È loa ya, Kemɔse ná-nuɓusɛi!

È-loun zunuiti ti ʋela.

È-loun anzanuiti ti ɠɛa ga

Amool nuiti ta-masagi ná-duɔiti,

ungo, Siɠon masagi.

30 Gi gá-mɛɛinti pilini Amool nuiti ma!

Niizu zooi pɛ ge ɠoloɠologa,

é zo Ɠɛsɛɓon, eyɛsu é zeeli Diɓon.

Eyɛsu é li Nofa, é li ɠite Medeɓa,

gi ti kpein koloɠoloni!»

31 Zekana Izilayɛle nuiti ti zeini la Amool nuiti ta-yooi zu. 32 Moize zou zuʋɛtɛ nuiti teʋeni, ti li, ti Yazɛɛl taai ʋɛtɛ. Taaiti kpein ti ɠɛni ba, Izilayɛle nuiti ti naati soni, ti Amool nuiti kpɛ ná.

Izilayɛle nuiti ti pilɛ sɔlɔɔ fai
Ɓasan masagi Wɔge ma

33 Naa ʋolu ti latini, ti li ga Ɓasan ʋele. Ɓasan masagi Wɔge ɠulani, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein, ti ti laaɠomi, ti ʋa kɔɔi ʋɛɛ ti ʋa Edeleyi. 34 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Mina lua tɔun ba, mazɔlɔɔ gè dɔa è yeezu, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein, é ʋɛɛ ná-zooi ʋa. Ɗa so, eɠɛʋelei è Amool nuiti ta-masagi Siɠon zoni da, nii é ɠɛni zeini Ɠɛsɛɓon.»

35 Izilayɛle nuiti ti Wɔge ʋaani ta ná-doun zunuiti, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein. Nu ɠila kpalaa ge la ɠulani. Ti ná-zooi zoni.

Izilayɛle Nuiti Kɛai Ma
Moaɓe Nɛmɛi Zu

22

(22:1—36:13)

Ɓalaame ta Ɓalake ta-vai

1 Izilayɛle nuiti ti liini mɔnɔ, ti ʋu Moaɓe nɛmɛi zu ziɛ wolai Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, Zeliko letemaʋɛ. 2 Sipɔɔl ná-doun zunui Ɓalake naa kpein kaani, nii Izilayɛle kɛɛni ga Amool nuiti. 3 Moaɓe nuiti ti wola luani nuɓusɛiti mɔin vai ʋa. Moaɓe nuiti sasuɓalini Izilayɛle nuiti tuɠɔ. 4 Ti ɓɔɠɔ ɠaani ta Madiyan nuiti ta-ɠundiɠiiti, ti ɠɛ naati ma: «Niima ʋɛbɛ wolai ɠa ʋaazu, ti zooi ta maaɠoolii kpein koloɠolo, eɠɛʋelei nikɛiti ta ɗa tufaiti gaamii la dɔɓɔiti su.» Naama ziɛgi zu Sipɔɔl ná-doun zunui Ɓalake ɠɛni masadai ɠɛɛzu Moaɓe yooi unda. 5 É keelaiti teʋeni Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame ma Petɔɔl, ziɛ wolai Efelate ɠobaʋɛ, zooi naa ɠa é zɔlɔɔni su, é ɠɛ naa ma: «Wɛlɛ nuɓusɛiti kulaʋɛ Ezipete! Ti vazaga adaʋɛ pɛ, ti zeiɗa nà-zooi letemaʋɛ. 6 Niizu nà è maanɛɛnɛzu ga è ʋa. Niima nuɓusɛiti foovo bɛ̀, mazɔlɔɔ ti-zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ nɔ̀nɔi ʋa. Tanisu nà zoo naazu gè vala ti ʋa, gè vɔni ti ma, gè ti ɓɛ, ti ɠula zooi ʋa. Mazɔlɔɔ gè kwɛɛ, zɔi ɗa tuya loo bɛ, tuyai ɠa naa ʋɛ, zɔi ɗa foovo, naa voovooʋɛ.»

7 Moaɓe ɠɛwolaiti ta Madiyan ɠɛwolaiti ti liini ga lobɛanii, ungaiziɛ vai zu, ti ʋa fe Ɓalaame ya. Ti zeelini Ɓalaame ʋɔ bɛ, ti Ɓalake laawooi wo ma. 8 Ɓalaame ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À yɛ ʋɛ za kpɔkɔi. Lina, nà nà-gooɠaaʋotegi ve wo ya, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI a ɓɔɛ la pɔ̀.» Moaɓe ɠundiɠiiti ti ɲiini pɔ bɛ.

9 GALA ge ʋaani Ɓalaame ʋɔ bɛ, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Nui ɓɛgele ɠa ga niiti ti è ʋɔ bɛ?»

10 Ɓalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nuiti be Sipɔɔl ná-doun zunui Ɓalake, Moaɓe masagi ti leʋegai, ga ti ɠɛ mà: 11 ‹Nuɓusɛiti ti ɠulaai Ezipete yooi ʋa, niizu ti ʋɛa zooi zu mɛɛ. Ʋa, è ti voovo bɛ̀, tanisu nà zoo naazu gè ti zakpe, gè ti ɓɛ.› » 12 Kɛlɛ GALA ge ɠɛni Ɓalaame ma: «Mina ʋilɛ ti ʋolu, wo ʋa li. È la niima nuɓusɛiti foovoa, mazɔlɔɔ tuyai ɠa ti ma.»

13 Poluma zobui, Ɓalaame liini, é ɠɛ kundiɠiiti ma, niiti Ɓalake ti leʋeni: «À ɠale ma wa-yooi zu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI la yeezeini bu ga gè ʋilɛ wo ʋolu.»

14 Moaɓe zou zu ɠundiɠiiti ti wuzeɠeni, ti ɠale ma Ɓalake ʋɔ bɛ, ti ɠɛni ma: «Ɓalaame la kɛɛni, é ʋa ʋilɛ gi ʋolu, gi ʋa ʋa.»

15 Ɓalake kundiɠi ɠiligaa leʋeni, ti mɔin gola, é leʋe ma mɔungi ʋa, ta unfemai veezu ti ʋɛ, é leʋe mɔun keleiti ba. 16 Ti ʋaani Ɓalaame ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Sipɔɔl ná-doun zunui Ɓalake ɠɛ ma: ‹Soma, è mina ɠɛlɛ, è ʋa è ɓɔ bà. 17 Nà è wola wɔɔlɔ, nà naa pɛ kɛ, nii ɗa maaɠaazaɠabo mà. Kɛlɛ kɛni è ʋa, è nuɓusɛi tɛiti foovo bɛ̀.› »

18 Ɓalaame Ɓalake ná-botiɠɛ nuiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Anɛɛ ni Ɓalake ɠa ʋaazu ga walii ta zanugi, nii é ná-masa pɛlɛi laavegai, é fe zèa, gè la Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI ná-devei tanɔpɛ koloɠologa, ma wola, ɓaa ma go. 19 Kɛlɛ tama, wa ɓalaa, à yɛ ʋɛ za kpɔkɔi. Nà pɔ gè naa ɠwɛɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa pɔ é fai ta wo mà dɛ.» 20 Kpidii GALA ge ʋaani, é ɠɛ Ɓalaame ma: «Ni niima zunuiti ti ʋaa è lolisu, à li wa tiye. Kɛlɛ mina faa nɔpɛ kɛ, kɛni nii nà bona è ma.» 21 Ɓalaame wuzeɠeni sobui, é ná-soovale saai maaɠili, ti li ta Moaɓe ɠundiɠiiti.

Geezuɠeelai pele leʋe vai
Ɓalaame luɠɔ

22 GALA ge yiiɠaawanani siɛ vai naa zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai loni pelei zu, é ɓesa tuɠɔ. Ɓalaame ɠɛni ná-soovale saai ɠɔma, ná-botiɠɛ nu felegɔ ʋilɛgai polu. 23 Soovale saai geezuɠeelai ɠaani, boɠa zɔkpɔi zea, kulaai maalaɠagi zu, é loni pele zaamaʋɛ. É zeɠeni pelei ʋa, é li ga dɔɓɔi zu ʋele. Ɓalaame tɔɔzeini ga doɠaa, é ʋaa la pelei zu.

24 Geezuɠeelai liini, é lo ɠoozama pele zokogi zu, leezɛn ɓeleiti zɔɠɔzu, kɔtu ziɠigi zɔɔla ʋele, é zɔɔla ʋele. 25 Soovale saai Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠaani, é ziɠa kɔtu ziɠigi ʋa, é Ɓalaame ɠɔɠɔi ɓata kɔtu ziɠigi ʋa. Naa ɓalaa tɔɔzeini ga doɠaa.

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai leʋeni ti ʋa mɔnɔ, é li, é lo pele ɓoɠologi zu, ʋɛ nu la zooga é ʋa leʋe ná, ga nu yeezazu ʋele, ɓaa nu ɠɔʋɛzu ʋele. 27 Siɛgi zu soovale saai kaani la, é ʋɛɛni zooi ma, Ɓalaame wu. Ɓalaame yiiɠaawanani, é tɔɔzei ga suloɠaa ga ná-tukpɔi. 28 Ɠɔoɠɔ GALAGI soovale saai laaʋɛ vieni, é ɓɔɛ Ɓalaame ʋɔ, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa gè kɛai ga ɗe, è dòɠa ná zeizu ɠɛa saʋa?» 29 Ɓalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mazɔlɔɔ è ɲɛɛɠulaʋɛ sù. Ee, ni boɠa zɔkpɔ ɠɛni zèa, gè ɠɛa è ʋaazu ɠani nɔ!» 30 Soovale saai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà laade gè ʋa ɠɛ ga ɗa-zoovale saai, nii ɗa ɗa zei kɔma yeenɔpɛ? Zekaa nɛi nà ɗa è zo da pɔlɔmazu ɓaa?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa!»

31 Gaamago nɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI Ɓalaame ɠaazuʋɛ zeɠeni ma, é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠa, é loni pele zaamaʋɛ, ná-boɠa zɔkpɔi zea, kulaai maalaɠagi zu. Ɓalaame ʋilɛni ɲiibiɠa, é nɔkɔ, é unpilɛ zooi ma. 32 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni ma: «Leeni vaa zu è ɗa-zoovale saai loɠaai ná zeizu ɠɛ saʋa? Nà ɠa pàai, gè pele leʋe è luɠɔ, mazɔlɔɔ siɛi nii è tɔɔzeiɗai, undaaʋili pelei ʋe. 33 Soovale saai kàaʋɛ, é màala ná zeizu ɠɛ saʋa. Ni é la ɠɛni màalaani, é ga gè è ʋaa, gè tɔun zɛ vulua.»

34 Ɓalaame ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ma: «Gè gaazaʋɛ, mazɔlɔɔ gè la ɠɛa kwɛɛ ga ɗa loni tùɠɔ pelei zu. Ni siɛi nii wanaʋɛ è ma, gè ɠale ma.» 35 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni ma: «À li wa zunui tɛiti, kɛlɛ kɛni nɔ è ɗa woo ɠilagi nɔ wo, nii nà bo è ma.» Ɓalaame ta kundiɠiiti Ɓalake ti leʋeni, ti ʋilɛni pelei zu, ti ɗa li.

36 Siɛgi zu Ɓalake mɛnini da ga Ɓalaame ʋaa, é liini, é daaɠomi Moaɓe taa wolai zu, nii é zou ɠwɛmaʋɛ ɠobaʋɛ, ziɛ wolai Aalanɔn ɠobaʋɛ. 37 Ɓalake Ɓalaame ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gè la keela mɔungiti teʋeni ɓaa, ga è ʋa? Leeni vaa zu è la ʋaani gaamago nɔ pɔ̀ bɛ? È ɠɛni ɠisiɛzu ga gè la zooga gè ʋa è wɔɔlɔ?» 38 Ɓalaame Ɓalake wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, gè ʋaa è ʋɔ bɛ. Ɗa kaazu niina ga nà zoo ɓɔɛzu è ʋɔ ɓɔɠɔ ʋɛ ɠana nɔ? Wooi nii GALA ka pu dà, naa nɔ ɠa nà bo è ma.»

39 Ɓalaame ʋilɛni Ɓalake ʋolu, ti li Kiliyate-Ɠusɔte. 40 Ɓalake nikɛiti ta baalagiti kulani ga zalaɠai, é Ɓalaame nɔnɔi leʋe ma, ta kundiɠiiti ti yɛni polu, ti ʋa.

Ɓalaame tuya loo vai
Izilayɛle nuiti bɛ

41 Poluma zobui, Ɓalake ʋaani, é Ɓalaame laaɠomi, ti lɛ Ɓamɔte-Ɓaale, ʋɛ é ɠɛni Izilayɛle nuɓusɛi ɠilazuʋɛ ɠaazu ná.

23

1 Ɓalaame ɠɛni Ɓalake ma: «Zalaɠa ɠulazu lɔfela lo bɛ̀ ʋɛ, è nikɛ zinɛ lɔfela ta baala sinɛ lɔfela ɠɛʋele ɓɛtɛ bɛ̀ ʋɛ.» 2 Ɓalake naa ɠɛɛni, nii Ɓalaame boni. Ɓalake ta Ɓalaame ti nikɛ zinɛ ɠila ta baala sinɛ ɠila kulani ga zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠilagilagi. 3 Ɓalaame ɠɛni Ɓalake ma: «Ɠaalɔ, è lo ɗa-ɠala zalaɠai ɠoba. Nà maaɠoozazu, tanisu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu é dàaɠomi. Nà naama wooi laazeeli è ma, nii a kula kɛlɛma bɛ̀.» É liini gizei ta ma, nii gulu la ma. 4 GALA ge ɠulani kɛlɛma Ɓalaame ʋɛ, naa ɠɛni ma: «Gè zalaɠa ɠulazu lɔfela logɛ, gè nikɛ zinɛi ta baala sinɛi ɠulaʋɛ ga zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠilagilagi.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋuuni Ɓalaame la, é ɠɛ ma: «Ɠale ma Ɓalake ʋɔ bɛ, è ɓɔɛ pɔ ɠani.» 6 Ɓalaame ɠaleni ma Ɓalake ʋɔ bɛ, nii é ɠɛni ná-gala zalaɠai ɠoba, ta Moaɓe ɠundiɠiiti. 7 Ɓalaame faalaalii nii woni, é ɠɛ ma:

«Moaɓe masagi Ɓalake zeɠeʋɛ ga ze

Siili yooi zu gizeiti su.

É ɠɛ mà: ‹Ʋa, è Zakɔɓe mavofodai voovo bɛ̀!

Ʋa, è ɗa-yiiɠaawanai yei Izilayɛle laalɔɠɔma!›

8 Nà naa voovoozu ɠale, nii GALA ge la foovooni?

Nà yiiɠula ɠale nuɓusɛiti ma, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI yii la ɠulani la?

9 Nà yɛsu fasa ɠizeiti unmaʋɛ, gè pɛtɛ,

nà yɛna gizeiti unmaʋɛ, gè pɛtɛ,

nuɓusɛ ʋe é zeizu yɛ,

zɔɠɔzu ɠa ti ʋa ta zii zɔiti.

10 Ɓɛ ɠa a zoo é Zakɔɓe mavofodai ma ʋɛbɛi ɠaalu,

ɓaa é Izilayɛle nu ɓulugi ɠaalu?

Gè za, eɠɛʋelei sɔle nui zaa ʋelei la.

Gàaɓela ʋelei ɠɛ ga nɔnɔi ɠɛʋelei.»

11 Ɓalake ɠɛni Ɓalaame ma: «Leeni ɠa è kɛa ga ze? Gè è zeɠeʋɛ ga è sìli nuiti foovo, wɛlɛ ɗa ba, è ɗa tuya loo ti ʋɛ!» 12 É ɠɛni ma: «Nà ɠɛna ɓɔɛa, gè la naa woga ɓaa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI pua dà?»

Ɓalaame ná-tuyai velesiɛi

13 Ɓalake ɠɛ ma: «Ʋa pɔ̀ bɛ, de li ada taɠili, ʋɛ ɗa ti ɠa ná. Ɗa ti ɠilazuʋɛ nɔ ɠa, è la ti pɛ kaa, miná ɠa ɗa ti voovo ná nɔ̀un bɛ.»

14 É liini la Sɔfime kpalagaʋɛ, Pizega gizei unmaʋɛ, é zalaɠa ɠulazu lɔfela lo, é nikɛ zinɛ ɠila ta baala sinɛ ɠila kula ga zalaɠai, ti ɠilagilagi maazu. 15 Ɓalaame ɠɛni ma: «Lo ʋɛ ɗa-ɠala zalaɠai ɠoba, gè li munu, gè Ɠɔoɠɔ GALAGI laaɠomi.»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani kɛlɛma Ɓalaame ʋɛ, é wooi ʋu da, é ɠɛ ma: «Ɠale ma Ɓalake ʋɔ bɛ, è ɓɔɛ pɔ ɠani.» 17 Ɓalaame ɠaleni ma Ɓalake ʋɔ bɛ, naa ɠɛni loni ná-gala zalaɠai ɠobaʋɛ, ta Moaɓe ɠundiɠiiti. Ɓalake ɠɛni ma: «Leeni ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai?»

18 Ɓalaame faalaalii nii woni, é ɠɛ ma:

«Ɓalake wuzeɠe, è woilo!

Sipɔɔl ná-doun zunui, woilo gòoi ma!

19 GALA ge la ga nuɓusɛi, é ʋa zɛɛi wo,

ɓaa nu vulu, é ʋa zeɠe kpɔɛ wooi ʋa.

Nii é bogai, é la naa ɠɛa ɓaa?

Toɠa woo wo, é la su vai ɠɛa?

20 Wɛlɛ, gè devei zɔlɔɔga ga gè tuya loo,

GALA ge tuya loa, gè la seɠezu ma.

21 É la telebotala vaa ɠaani Zakɔɓe ʋa,

é la sɔletala vaa ɠaani Izilayɛle nuɓusɛiti ba.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, é ga ná-GALAGI, naa ɠa tɔun polu,

toɠa masadai ma ɠoozunɛɛi zɔlɔɔ ti ʋɔ bɛ.

22 GALA ge ti ɠulani Ezipete yooi ʋa,

suvikɛi ɠulaʋɛ ga teɠui zuvikɛi ti ʋɛ.

23 Zoɠolai la ga faa nɔpɛ Zakɔɓe mavofodai ɠaazu,

ɓaa ungaiziɛ vai Izilayɛle laalɔɠɔma.

Yeeɠɛɠala ʋagɔi ma, toɠa ɗa wo Zakɔɓe ta Izilayɛle ma,

nii kpein GALA ge kɛɛzu.

24 Niima nuɓusɛiti ta wuzeɠezu eɠɛ zalai,

toɠa ɠaalɔsu eɠɛ zalai,

é ɗa ná-sua zogai mi,

é ɗa ná-sua zogai ma ɲamai ɓɔle,

naa ʋoluma ɠa niina a ɗa laa la.»

25 Ɓalake ɠɛni Ɓalaame ma: «Ni è la ti voovooni, mina tuya loo ti ʋɛ, ga tago ɓalaa.» 26 Ɓalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la boni è ma ɓaa ga nà naati kpein nɔ ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu?»

Ɓalaame ná-tuyai zaʋasiɛi

27 Ɓalake ɠɛni Ɓalaame ma: «Ʋa deɠɛmu, nà liizu ga ɗe adaʋɛ taɠili, tanisu GALA ka pɛtɛ názu ga ɗa nuɓusɛi niiti foovo nɔ̀un bɛ.» 28 Ɓalake liini ga Ɓalaame Peyɔɔl gizei unmaʋɛ, nii é zɛlɛni teʋebai maazu. 29 Ɓalaame ɠɛni Ɓalake ma: «Zalaɠa ɠulazu lɔfela lo bɛ̀, è nikɛ zinɛ lɔfela ta baala sinɛ lɔfela ɠɛʋele ɓɛtɛ bɛ̀ ʋɛ.» 30 Ɓalake naa ɠɛɛni, nii Ɓalaame boni. É nikɛ zinɛ ɠila ta baala sinɛ ɠila kulani ga zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠilagilagi.

24

1 Ɓalaame pɛtɛni ga nɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga tuyai loo Izilayɛle ʋɛ, é la mɔ ɠɛni liini kulakɛlɛma ɠili gaiziɛzu, eɠɛ pelegi é ɠɛni kɛɛzu la zɔɔma ziɛgiti su, kɛlɛ é ɠaazu latini teʋebai letema ʋelei. 2 É ɠaazuwuzeɠeni, é Izilayɛle ɠa ʋuuni, eɠɛʋelei ná-bolodaiti ti la. Názu ɠa GALA Zɛnvui yeini la tɔun ma. 3 Ɓalaame faalaalii nii laazeelini, é ɠɛ ma:

«Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame ná-keela wooi ɠaa,

zunui nii gaazuzeɠeai ma, ná-keela wooi ɠaa,

4 nui nii é GALA gooiti mɛnisu, naa ná-keela wooi ɠaa,

é Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-kulakɛlɛmai ɠaazu,

siɛgi zu é loozu la suɠili, gaazuzeɠe ma:

5 Ee Zakɔɓe, ɗa-zeɠe ɠotaiti wola ʋagɛ,

ta è-ɲiizuʋɛti ɓalaa, Izilayɛle!

6 Ti ɗa yei ga zuviega eɠɛ laasamagiti,

eɠɛ kpeleiti, ti ziɛ ɠobaʋɛ,

eɠɛ alɔwɛ gului, Ɠɔoɠɔ GALAGI siingai,

eɠɛ sɛdele gului, ti ziɛlaʋɛ.

7 Ziɛi ɠa yeizu, é ɗa ɠula seizuʋɛ,

ziɛ mɔinmɔingiti ta ná-ani zuwuiti fae.

Ná-masagi ɠa zobogi zɔlɔɔ Agage ma,

ná-masadai zɛbɛi ɠa wɔɔlɔ.

8 GALA ge kulaʋɛ Ezipete yooi ʋa,

teɠui zɛbɛi ɠɛɠalai ɠa é zea,

toɠa zobo sɔlɔɔ ziiti ma, ti ga sili nuiti,

é ti-ma ɠaeiti golowolo,

é ti zɔ ga ná-mɛɛinti.

9 Toɠa ɓili, é ʋɛɛ eɠɛ zala zinɛi,

eɠɛʋelei zala zaai la,

ɓɛ ɠa a kata ga é wuzeɠe?

Nui nii a tuya loo è ʋɛ, tuya ɠa naa ʋɛ,

nui nii a è voovo, foovooi ɠa naa zo.»

10 Ɓalake yiiɠaawanani Ɓalaame ma, é yealoɠani, é ɠɛni Ɓalaame ma: «Gè è loligɛ ga è ʋa, è sìli nuiti foovo, wɛlɛ, ná zeizu ɠɛa saʋa, è ɗa tuya loo ti ʋɛ. 11 Tɛi é ɠɛa ɠana, liina ɗa-yooi zu! Gè boni ga nà faanɛɛ mɔinmɔin kɛ è ʋɛ, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI è ʋalagɛ faanɛɛiti sɔlɔɔ fai ma.»

Ɓalaame GALA ná-kulakɛlɛmaiti bo fai
Izilayɛle ná-faa zu

12 Ɓalaame Ɓalake wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɓɔɛni ɠani keelaiti pɔ, è ti leʋeni mà: 13 ‹Anɛɛ ni Ɓalake ɠa ʋaazu ga walii ta zanugi, nii é ná-masa pɛlɛi laavegai, é fe zèa, gè la zooga faa nɔpɛ kɛɛzu ga ma ʋagɔ, ɓaa ma ɲɔu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei laalɔɠɔma. Nà naa nɔ wo, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a bo mà.› 14 Niizu nà ga li nà-nuɓusɛiti pɔ. Ʋa, nà naa lɛɛzu ga ɗe, nii Izilayɛle nuɓusɛiti ti ʋaazu kɛɛzu ga ɗa-nuɓusɛiti, yeeɠɛɠalaiti su ti ʋaazu.» 15 Ɓalaame faalaalii nii laazeelini, é ɠɛ ma:

«Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame ná-keela wooi ɠaa,

zunui nii gaazuzeɠeai ma, ná-keela wooi ɠaa,

16 nui nii é GALA gooiti mɛnisu, naa ná-keela wooi ɠaa,

nii é Anii-Pɛ-Unda ná-faaɠwɛgiti feai zea,

é Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-kulakɛlɛmai ɠaazu,

siɛgi zu é loozu la suɠili, gaazuzeɠe ma:

17 Nà pɛtɛsu, kɛlɛ niizu laade dɛ,

nà sumɔsu, kɛlɛ maa la dɛ ɓuɠani,

ʋelela ʋelei, somideɠai ta ɠa ɠulazu Zakɔɓe mavofodai zu,

masadai ma lukpɔi ɠa ɠɛ Izilayɛle zaama,

nii a ɠɛ Moaɓe nuiti goizuloɠazu,

toɠa Sɛte ná-doun zunuiti kpein doɠa tɔungi zu.

18 Toɠa Edɔme yooi zo, é ɠɛ ga nɔnɔ,

sili nuiti su, Seyiil yooi ɠa zo,

Izilayɛle ɠa ná-zeeɠaaɓaai lɛ.

19 Nui nii é ɠulazu Zakɔɓe mavofodai zu, naa ɠa masadai ɠɛ,

toɠa naati undaaʋili, niiti ti ʋelazu, ti ɠula taaiti ba.»

Ɓalaame Izilayɛle zili nuiti
koloɠolo fai wo fai

20 Ɓalaame Amalɛke ɠaani. É faalaalii nii laazeelini, é ɠɛ ma:

«Amalɛke ɠa é ga ziiti pɛ ti-ma mɔungi.

Kɛlɛ gaaɓelasu, toɠa ɠoloɠolosu.»

21 É Ken nuiti kaani. É faalaalii nii laazeelini, é ɠɛ ma:

«È-zeizuʋɛ logɛ kpe,

è-laɠagi logɛ fasa ɠizei ma.

22 Kɛlɛ Ken nuiti ta ɠɛ ga abui laamianigi.

Gaaɓelasu, Asuul nuiti ta li ga woye, ti wo ɠɛ ga kasoɠa nuiti.»

23 Gaaɓelasu, é faalaalii nii laazeelini, é ɠɛ ma:

«Ee, maanɔɠɔi nii é ʋaazu! Ɓɛ ɠa a yɛ vulua GALA ná-kɛɛwotii luɠɔ?

24 Kɛlɛ keingiti ti ziɛi ɠa, ti ʋaazu, ti zeɠe Kitime,

ta Asuul nuiti maanɔɠɔ, ti Eɓɛɛl nuiti maanɔɠɔ.

Tɔ ɓalaa toɠa liizu undaaʋiligi zu.»

25 Ɓalaame liini, é ɠale ma ná-zooi zu. Ɓalake ɓalaagi liini ga ʋɔ pelei.

25

Izilayɛle nuiti ti ɓɔɠɔ lɔɔ vai
kɔɔɠɔ gani kɔɔ vaiti su

1 Izilayɛle nuiti ti zeini Sitime. Nuɓusɛiti ti tɔɔzeini ga ɓɔɠɔ lɔa koloɠologi zu, ta Moaɓe anzanu lointi. 2 Naati ti ti lolini ga ti zalaɠai ɠula ta-ɠalagiti bɛ. Nuɓusɛiti ti vaani bu, ti zalaɠa laamii wo, ti nɔkɔ naati ta-ɠalagiti bu. 3 Ti ʋɔɔpɛɛni naati ta-ɠalagi Ɓaale-Peyɔɔl lɛbi vai ʋa. Naama vai Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani ti laalɔɠɔma. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nuɓusɛiti kpein gaalɛ ba, è ta-ɠundiɠiiti sɛlɛ guluiti ba, foloi ɠa, gàazu, naa ɠa a kɛ nà-ziiɠaawanai zeɠe Izilayɛle maala.» 5 Moize ɠɛni Izilayɛle lukpɔɠaaleʋe nuiti ma: «Wo ɠilagilagi ná-nuiti paa, niiti ti ʋɔɔpɛai Ɓaale-Peyɔɔl lɛbi vai ʋa.»

6 Zunu ɠila ge ɠɛni Izilayɛle nuiti saama, é ʋaani ga Madiyan anzanu ɠila kɛɛɠɛlointi saama, Moize ta Izilayɛle ʋɛbɛi kpein gaazu, naazu naati ti ɗa wɔlɔ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 7 Zalaɠa ɠula nui Aalɔn ná-doun zunui Eleazaal ná-doun zunui Fineyase naama vai ɠaai ma, é wuzeɠeni bɛbɛi zaama, é kpɛɛin zeɠe, 8 é ʋilɛ Izilayɛle zunui ʋolu ná-seɠe ɠotai wu, é ti felegɔ pɛ sɔ ʋɔɔma, kpɛɛin zunui volokula, é anzanui zo kobuʋɛ. Naazu maanɔɠɔ vai ɓeni Izilayɛle nuiti saama. 9 Nu waaʋuufelegɔ maazu naanigɔ (24.000) ɠa é zaani maanɔɠɔi naa zu.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 11 «Zalaɠa ɠula nui, Aalɔn ná-doun zunui Eleazaal ná-doun zunui Fineyase ɠa é nà-ziiɠaawanai zeɠea Izilayɛle nuiti maala, nà-ziizoolɛi ɠa é ma ti zaama, naa ɠa é kɛa, nɛ̀i gè ga GALAGI, nà pɔ ga ti nà ɠila nɔ dɛ̀bi, nà-ziiɠaawanai zu, gè la mɔ Izilayɛle nuiti ma zuwu ɠaaleʋeni. 12 Naa ɠa é ba, ɗa ɠɛ ma: ‹Gè minazeɠegi ɠɛa tɔun bɛ, nii a ɠɛ ga ziilɛigi ma ungi. 13 Toɠa ɠɛ ga tɔun nɔnɔ, ta mavofodaiti. Zalaɠa ɠula wotii ɠa ɠɛ ga tɔnɔ, yeeɠɛɠalai pɛ su, tɔɔzei é ná-ziizoolɛi ɠulaʋɛ kɛlɛma ná-GALAGI ʋɛ, é koto gba vai ɠɛɛʋɛ Izilayɛle nuiti ta-vaa zu.› »

14 Izilayɛle zunui ti paani ta Madiyan anzanui ʋɔɔma, daaseigi ɠɛni ga Zimili, Salu ná-doun zunui. É ɠɛni ga Simiyɔn ná-pɛlɛyeɠe ɠundiɠii ta. 15 Madiyan anzanui nii ti paani, daaseigi ɠɛni ga Koziɓi, kɛɛɠɛ laaseigi ɠɛni ga Suul, nii é ɠɛni ga bolodama mɔinmɔin ma ɠundiɠii, kulaai bolodai gila su Madiyan yooi zu.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 17 «Vala Madiyan nuiti ba, è ti-ma zuwu ɠaaleʋe. 18 Mazɔlɔɔ ti ɠɛni ga wo zili nuiti, ti laavegai ga keleɠele ɲɔi, Peyɔɔl ná-fai zu, ta Koziɓi, nii é ɠɛni ga Madiyan ɠundiɠii ta ná-doun anzanui, nii é zaani ga maanɔɠɔi, tɔɔzei Peyɔɔl ná-fai ʋa.»

Izilayɛle nuiti gaalu daa velesiɛi

19 Maanɔɠɔ vai naa leʋega ʋoluma,

26

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal ma, nii é ga Aalɔn ná-doun zunui: 2 «À Izilayɛle ʋɛbɛi kpein gaalu, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, Izilayɛle nuiti kpein su, niiti ta zoo ti li kɔɔmaʋɛ.» 3 Moize ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal, ti ɓɔɛni ti ʋɔ Moaɓe nɛmɛi zu, Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ, ti ɠɛ ma: 4 «Ada ʋaazu gaalugi wosu, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.»

Izilayɛle nuɓusɛiti pɛtɛ, niiti ti ɠulani Ezipete yooi ʋa:

5 Izilayɛle nii daa ga Zakɔɓe, ná-doun zunu mɔungi é sɔlɔɔni, daaseigi ɠɛni ga Luɓɛn. Luɓɛn ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti, ti ɠɛni ga: Enɔke mavofodaiti, Palu mavofodaiti, 6 Ɠɛsɛlon mavofodaiti, ta Kaalemi mavofodaiti. 7 Luɓɛn mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuunaani maazu saʋagɔ undɔfela puusaʋagɔ (43.730). 8 Palu ná-doun zunui ɠɛni ga Eliyaɓe. 9 Naa ɠa é ɠɛni ga Nemuwɛle kɛɛɠɛ, ta Datan, ta Aɓilame. Datan naa, ta Aɓilame ti ɠɛni ga kundiɠiiti bɛbɛi untuɠɔ, ti wuzeɠeni Moize ta Aalɔn laalɔɠɔma, ta Kolé ná-nu ɓulugiti, siɛgi zu ti wuzeɠeni la Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. 10 Zooi laaʋalini, é ti maalɔɔɠu, ta Kolé, siɛgi zu ná-nu ɓulugiti ti zaani la, ta siɛgi zu abui zunu unfelegɔ puulɔɔlugɔ (250) ɠalani la. Ti ɠɛni nuɓusɛiti bɛ ga kizɛsu vai. 11 Kɛlɛ Kolé ná-doun zunuiti ti la ɠɛni zaani.

12 Simiyɔn ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Nemuwɛle mavofodaiti, Yamin mavofodaiti, Yakin mavofodaiti, 13 Zela mavofodaiti, ta Sayile mavofodaiti. 14 Simiyɔn mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuufele maazu fele unfelegɔ (22.200).

15 Gade ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Sefon mavofodaiti, Ɠagi mavofodaiti, Suni mavofodaiti, 16 Wozeni mavofodaiti, Eli mavofodaiti, 17 Alode mavofodaiti, ta Aleli mavofodaiti. 18 Gade mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuunaanigɔ undɔɔlugɔ (40.500).

19 Zuda ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga Ɛɛl ta Wonan. Ɛɛl ta Wonan ti zaani Kanaan yooi zu. 20 Zuda ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Sela mavofodaiti, Pelɛze mavofodaiti, ta Zela mavofodaiti. 21 Pelɛze ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga: Ɠɛsɛlon mavofodaiti ta Ɠamule mavofodaiti. 22 Zuda mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuulɔfela maazu lɔzita undɔɔlugɔ (76.500).

23 Isakaal ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ti ɠɛni ga: Tola mavofodaiti, Puva mavofodaiti, 24 Yasuɓe mavofodaiti, ta Similon mavofodaiti. 25 Isakaal mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuulɔzita maazu naani unsaʋagɔ (64.300).

26 Zaɓulɔn ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Selɛde mavofodaiti, Elon mavofodaiti, ta Yaleyɛle mavofodaiti. 27 Zaɓulɔn mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuulɔzita undɔɔlugɔ (60.500).

28 Zozɛfe ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Manasé ta Efelayime. 29 Manasé ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga: Makiil mavofodaiti, Galaade mavofodaiti, nii é ɠɛni ga Makiil ná-doun zunui. 30 Galaade ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga: Yezɛɛl mavofodaiti, Ɠelɛke mavofodaiti, 31 Asaliyɛle mavofodaiti, Sikɛme mavofodaiti, 32 Semida mavofodaiti, ta Ɠefɛɛl mavofodaiti. 33 Ɠefɛɛl ná-doun zunui Selofeɠade la ɠɛni doun zunua zɔlɔɔni, kɛlɛ é doun anzanuiti sɔlɔɔni, ti-laaseigiti kaa: Maala, Noa, Wogela, Milika ta Tiilesa. 34 Manasé mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuulɔɔlugɔ maazu felegɔ undɔfela (52.700).

35 Efelayime ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Sutela mavofodaiti, Ɓekɛɛl mavofodaiti, ta Taɠan mavofodaiti. 36 Sutela ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga: Elan mavofodaiti. 37 Efelayime mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuusaʋagɔ maazu felegɔ undɔɔlugɔ (32.500). Zozɛfe ná-doun zunuiti kana, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la.

38 Ɓɛnzamɛn ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Ɓela mavofodaiti, Asaɓɛle mavofodaiti, Ayilame mavofodaiti, 39 Sufame mavofodaiti, ta Ɠufame mavofodaiti. 40 Ɓela ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga: Aalede mavofodaiti ta Naaman mavofodaiti. 41 Ɓɛnzamɛn mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuunaani maazu lɔɔlugɔ undɔzita (45.600).

42 Dan ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Suɠame mavofodaiti. 43 Suɠame mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuulɔzita maazu naanigɔ unnaanigɔ (64.400).

44 Asɛɛl ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Yimina mavofodaiti, Yisivi mavofodaiti, ta Ɓelia mavofodaiti. 45 Ɓelia ná-doun zunuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga: Ɠeɓɛɛl mavofodaiti ta Malekiyɛle mavofodaiti. 46 Anzanu loun ɠɛni Asɛɛl ya, daaseigi ɠɛni ga Sela. 47 Asɛɛl mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuulɔɔlugɔ maazu saʋagɔ unnaanigɔ (53.400).

48 Nɛfɛtali ná-doun zunuiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Yaseyɛle mavofodaiti, Guni mavofodaiti, 49 Yesɛɛl mavofodaiti, ta Sileme mavofodaiti. 50 Nɛfɛtali mavofodaiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaʋuunaanigɔ maazu lɔɔlugɔ unnaanigɔ (45.400).

51 Izilayɛle nuiti tiegɔi ɠɛni ga zunu waaundɔzita maazu ɠila undɔfela puusaʋagɔ (601.730).

Zooi ɠaaɠwɛɛ vai

52 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 53 «Zooi ɠaaɠwɛ bolodaiti ba, é zoloo nuiti tiegɔiti ma. 54 Bolodaiti ti mɔinɗai, ɗa zooi ve ti ya ga bɔɔlɔa, niiti ti lɔiɗai, è zooi tago ve ti ya. Ɛsɛ gilagilagi ná-zooi ɠa ve zea, é zoloo ti-liegɔi ma. 55 Kɛlɛ zooi ɠaa ɠa ɠwɛ ga kpakutoomai. Ta ti zɔlɔɔ ga tɔnɔ, eɠɛʋelei ti-ɠɛɛni ta-wolodaiti daaseigi la. 56 Zooi ɠaa ɠa ɠwɛ ga kpakutoomai, naati zɔɠɔzu, niiti ti wola mɔinɗai, ta niiti ti wola la mɔinni.»

Levi nuiti gaalu daa velesiɛi

57 Levi nuiti, ti ɠaaluni, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la, ti ɠɛni ga: Gɛɛlɛson mavofodaiti, Keɠate mavofodaiti, ta Melali mavofodaiti. 58 Levi mavofodaiti ti ɠɛni ga: Liɓini mavofodaiti, Eɓelɔn mavofodaiti, Maali mavofodaiti, Musi mavofodaiti, ta Kolé mavofodaiti. Keɠate Amalame zɔlɔɔni. 59 Amalame anzai laaseigi ɠɛni ga Yokeɓɛde, Levi ná-doun anzanui, nii é zɔlɔɔni Levi ʋɛ Ezipete yooi zu. É dounɠa zɔlɔɔni Amalame ʋɛ ga Aalɔn ta Moize, ta Miliyame, nii é ɠɛni ga ti-ʋaazeelai. 60 Niiti ti zɔlɔɔni Aalɔn ʋɛ ti ɠɛni ga Nadaɓe, Aɓiyu, naa ʋɛɛ Eleazaal ʋa, ta Itamaal. 61 Nadaɓe ta Aɓiyu ti zaani, naa ɠɛni siɛgi zu ti ʋaani la ga abu ɠiligi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala.

62 Niiti ti ɠaaluni, zunuiti kpein é zo alu gila ma, é lɛ zeemaazu, zunuiti ta zunu lointi, ti ɠɛni ga zunu waaʋuufele maazu saʋagɔ (23.000). Ti la ɠɛni ti ʋɛɛni Izilayɛle nuiti ba, ti ʋa ti ɠaalu, mazɔlɔɔ zou la ɠɛni veeni ti ya Izilayɛle nuiti saama.

Gaalugi unseizuʋɛ

63 Naati ka Moize ta Eleazaal ti ti ɠaaluni Moaɓe nɛmɛiti su, Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ. 64 Niiti kpein Moize ta zalaɠa ɠula nui Aalɔn ti ti ɠaaluni Sinayi teʋebai zu, naa tanɔpɛ ge la mɔ ɠɛni niiti saama. 65 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti ma: «Ta zaazu teʋebai zu.» Gila kpalaa ge la ɠɛni yɛni vulua, é ɠula Yefuné ná-doun zunui Kalɛɓe ʋolu, ta Nun ná-doun zunui Zozuwe.

27

Tɔgi é lo anzanuiti
ta-ʋogani zeɠe vaiti ba

1 Anzanu loun lɔɔlugɔ ɠɛni ná, ti-laaseigi ga: Maala, Noa, Wogela, Milika, ta Tiilesa. Ti-ɠɛɛ laaseigi ɠɛni ga Selofeɠade, Ɠefɛɛl ná-doun zunui, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Galaade, ta Makiil, ta Manasé, ta Zozɛfe. Anzanui naati ka ti ʋaani, 2 ti lo Moize ɠakala, ta Eleazaal, ta kundiɠiiti, ta bɛbɛi kpein, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ, ti ɠɛ ma: 3 «Gi-ɠɛɛ zaaʋɛ teʋebai zu, kɛlɛ é la ɠɛni naati ta-ɓɔgi zu, niiti ti wuzeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, Kolé ná-nu ɓulugiti, kɛlɛ é zaani ga kpɔɠɔ ɠotoi maaʋele, doun zunu la ɠɛni zea. 4 Leeni vaa zu gi-ɠɛɛ laaseigi a ɠula ná-bolodai zaama, tɔɔzei doun zunu ʋalagi maaʋele ma? Gi-ʋɔɔda ve, gi-ɠɛɛ kɛɛɠɛlointi saama.»

5 Moize liini ga ti-maavai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 7 «Gaamai ɠa Selofeɠade ná-doun anzanuiti ti bosu. Ɗa zooi ve ti ya, é ɠɛ ga tɔnɔi, ti-ɠɛɛ kɛɛɠɛlointi saama. Tiya ɠa ɗa ti-ɠɛɛ nɔnɔi leʋe ti ʋɔ. 8 Ɗa ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu zunui ta zaazu la, é la doun zunu yɛni, wa ná-poganii ve ná-doun anzanui ya. 9 Ni doun anzanu la zea, wa ná-poganii ve kɛɛɠɛlointi zea. 10 Ni kɛɛɠɛlounɠa ti la bɛ, wa ná-poganii ve kɛɛɠɛ kɛɛɠɛlointi zea. 11 Ni kɛɛɠɛlounɠa ti la kɛɛɠɛ ʋɛ, wa ná-poganii leʋe ná-nu ɠiteɠitegi ta ʋɔ bolodai zu, naa ɠa a yɛ zea. Toɠa ɠɛ ga devei ta tɔgi Izilayɛle nuiti bɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.»

Zozuwe ɠɛɛ vai ga Moize ʋotogi

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 31:1-8)

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Lɛ Aɓalime ɠizei nii ma, è wɛlɛ zooi ʋa, gè feezu Izilayɛle nuiti bɛ. 13 Ɗa wɛlɛzu ba, kɛlɛ ɗa ɓalaagi ɗa zaazu, è li è-mɛmɛwolani pɔ, ti zaai, eɠɛʋelei è-ɠɛɛloin Aalɔn zaani la, é li mɛmɛwolani pɔ ti zaai. 14 Mazɔlɔɔ wo ɠɛɛʋɛ ga kololala nuiti nà-devei laalɔɠɔma, Sin teʋebai zu, siɛgi zu bɛbɛi zu nuɓusɛiti ti maaɠaalii ɠɛɛni la, ti kpɔɛi ʋɛɛ bà. Wo la ɠɛni nà-ɲadedai maawuini nuɓusɛiti gaazu, é lo ziɛi vai ʋa, ti ɠɛni maalolisu.» (Naa ɠɛni ga Meliɓa ɗɛi ná-fai é ɠɛni Kadɛse, Sin teʋebai zu.)

15 Moize ɓɔɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, é ɠɛ ma: 16 «Ɠɔoɠɔ GALAGI é ga kpusɛi kpein ta-zɛnvuiti ta-ƓALAGI, ɗa ɓɔɠɔi yiimazeɠe ga nu, è sei bɛbɛi unda, é ɠɛ ga kundiɠii, 17 nui nii a ɠɛ losu ti untuɠɔ kɔɔɠɔzuʋɛti, é ɗa li ga tiye, é ɗa ʋa ga tiye, nii a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ti mina ɠɛ eɠɛʋelei baalagiti ti la, ti makɛ nu la ná.»

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Nun ná-doun zunui Zozuwe zeɠe, zunu ʋe nii zɛnvui zeini su, ɗa yeela ma. 19 Ɗa lii la, è sei zalaɠa ɠula nui Eleazaal ɠakala, ta bɛbɛi kpein, è deveiti fe zea ti ɠaazu. 20 Ɗa ɗa-ɠundiɠilai ma zobogi ta ve zea, naa ɠa a kɛ Izilayɛle ʋɛbɛi ɠolo bɛ. 21 Toɠa zei zalaɠa ɠula nui Eleazaal ɠakala, naa ɠa ɗa gàazaɠa tɔun bɛ, ga anii nii daaseigi ga wuulimegi. Nii nɔpɛ a bona, ʋele ɠana Zozuwe ta Izilayɛle nuɓusɛiti ta ta-ɠɔɔɠɔ vaiti so da.»

22 Moize kɛɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea. É Zozuwe zeini zalaɠa ɠula nui Eleazaal ɠakala, ta bɛbɛi kpein. 23 É yeeiti daani ma, é deveiti fe zea, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la ma.

28

Tɔgi é lo zalaɠaiti ba

(Ɛgezɔde 29:38-46)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Niima levei laazeeli Izilayɛle nuiti ma, è ɠɛ ti ma: Wa dama kpɛ, wo nɔ̀nɔ ma vebɛanii ve, yeeɠɛɠala ʋagɔi zu, é ga nà-zalaɠaiti, daamianigiti ti ɠalazu abui ɠa, ti bɛ̀ ga ani maku nɛai. 3 Ɗa ɠɛ ti ma: Folo-o-folo, wa kona gila baala sinɛ felegɔ ɠula, nii nɛɛʋuzu la ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga gala zalaɠai, nii abui galazu. 4 Ɗa baala ziʋoi ɠilagi ɠula ga zalaɠai sobui, è zɔɔma ʋaala ziʋoi ɠula ga zalaɠai kpɔkɔi, 5 naa ʋɛɛ vebɛ zalaɠai ʋa, nii é ga ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo saʋagɔ, gaayɔgai ga wolive wulɔ ʋagɔi litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5). 6 Gala zalaɠai ɠana, folo-o-folo, nii é ɠɛɛzu ɠulazu, eɠɛʋelei deveai la Sinayi gizei ma. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 7 Wa puya zalaɠai ɓɔ baala ziʋo mɔungi ʋa, ga dɔɔ ɓaagi litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5), ada ɲadegai zu ɠa wa puya zalaɠai naa ɠula ná, ga dɔɔ ɓaagi Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 8 Baala ziʋoi velesiɛi ɠa ɠula ga zalaɠai kpɔkɔi, vebɛ zalaɠai ta puya zalaɠai, niiti ti ɓɔgai sobu gelei ʋa, naa ma ziiti nɔ ɓɔ ba. Zalaɠai ʋe, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

Dooɠo foloi ma zalaɠaiti

9 «Dooɠo foloi, wa baala ziʋo felegɔ ɠula ga zalaɠai, niiti ti kona gila nɔ ɠɛa, nɛɛʋuzu nɔpɛ ge la ba, è vebɛ zalaɠai ʋu ma ga ɓulu vukɔ ʋagɔi kilo lɔzita, gaayɔgai ga gulɔi, puya zalaɠai ʋu ma. 10 Wa gala zalaɠai naa ɠula dooɠo foloi ɠilagilagi. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-puya zalaɠai.

Alugi laaɠulazuʋɛ ma zalaɠai

11 «Alugi laaɠulazuʋɛ, wa nikɛ zinɛ ɓokpa felegɔ ɠula ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta baala sinɛ ɠila, ta kona gila baala sinɛ lɔfela, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 12 Wa vebɛ zalaɠai ʋɛɛ gala zalaɠa zuaiti ba, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi: kilo taaʋuugɔ nikɛ zinɛi ɠilagilagi ʋɛ, ta kilo lɔzita baala sinɛi ʋɛ, 13 ta kilo saʋagɔ baala ziʋoi ɠilagilagi ʋɛ. Gala zalaɠai ʋe, zalaɠai nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 14 Puya zalaɠaiti ta ɠɛɛzu ga dɔɔi litɛlɛ saʋagɔ, é ʋɛɛ nikɛ zinɛ ɠilagi ʋa, litɛlɛ felegɔ ʋɛɛ baala sinɛi ʋa, ta litɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5) ge ʋɛɛ baala ziʋoi ʋa. Gala zalaɠaiti kana, ta ɠɛ ɠulazu alugi laaɠulazuʋɛ, alu-o-alu, konagi zu. 15 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-puya zalaɠai.

Pakegi ma zalaɠaiti

(Levi Nuiti 23:5-14)

16 «Alu mɔungi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ɠa ɠɛɛzu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Pakegi.

17 «Alugi naa ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ɠa fɛtii lɔɔzeizu ma. Ɓului nii lɛʋɛ la su, naa ɠa wa ɠɛ miizu eyɛsu folo lɔfela. 18 Folo mɔungi, wa gaalɛba ɲadegai wo, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la, 19 wa nikɛ zinɛ ɓokpa felegɔ ɠula ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta baala sinɛ ɠila, ta kona gila baala sinɛ lɔfela, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 20 Wa vebɛ zalaɠai ʋɛɛ gala zalaɠa zuaiti ba, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi: kilo taaʋuugɔ nikɛ zinɛi ɠilagilagi ʋɛ, ta kilo lɔzita baala sinɛi ʋɛ, 21 ta kilo saʋagɔ baala ziʋoi ɠilagilagi ʋɛ. 22 Wa boli zinɛ ɠila kula ga koto gba zalaɠai, naa ɠa a kɛ koto gba vai ɠɛ wo ʋɛ. 23 Naati kpein ta laazu gala zalaɠai maazu, é ɠulazu sobu-o-sobu. 24 Folo-o-folo, folo lɔfela laawu, wa naama laamianigiti kula, nii abui galazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Wa ti ɠula ga zalaɠai, é ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-puya zalaɠai. 25 Foloi lɔfelasiɛi, wa gaalɛba ɲadegai wo, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la.

Pantekote voloi ma zalaɠaiti

(Levi Nuiti 23:15-22)

26 «Zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti ma ɠoozunɛ voloi, wo ʋaazu vebɛ zalaɠai veezu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga ani niinɛiti, dɔɔɠɔiti ma vɛtii, wa gaalɛba ɲadegai wo, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. 27 Wa nikɛ zinɛ ɓokpa felegɔ ɠula ga gala zalaɠai, ta baala sinɛ ɠila, ta kona gila baala sinɛ lɔfela, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 28 Wa vebɛ zalaɠai ʋɛɛ gala zalaɠa zuaiti ba, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi: kilo taaʋuugɔ nikɛ zinɛi ɠilagilagi ʋɛ, ta kilo lɔzita baala sinɛi ʋɛ, 29 ta kilo saʋagɔ baala ziʋoi ɠilagilagi ʋɛ. 30 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa, naa ɠa a kɛ koto gba vai ɠɛ wo ʋɛ. 31 Wa suai niiti kula, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, ta ta-ʋuya zalaɠaiti. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛanii.

29

Puʋu fɛɛ vɛtii ma zalaɠaiti

(Levi Nuiti 23:23-25)

1 «Alugi lɔfelasiɛi ma volo mɔungi, wa gaalɛba ɲadegai wo. Wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. Toɠa ɠɛ wo ʋɛ ga puʋu fɛɛ yeei. 2 Wa nikɛ zinɛ ɓokpa gila kula ga gala zalaɠai, ta baala sinɛ ɠila, ta kona gila baala sinɛ lɔfela, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 3 Wa vebɛ zalaɠai ʋɛɛ gala zalaɠa zuaiti ba, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi: kilo taaʋuugɔ nikɛ zinɛi ʋɛ, ta kilo lɔzita baala sinɛi ʋɛ, 4 ta kilo saʋagɔ baala ziʋoi ɠilagilagi ʋɛ. 5 Wa boli zinɛ ɠila kula ga koto gba zalaɠai, naa ɠa a kɛ koto gba vai ɠɛ wo ʋɛ. 6 Naama zalaɠaiti ta ɓɔ gala zalaɠaiti ba, niiti ti ɠulazu alu-o-alu ta folo-o-folo, ta ta-vebɛ zalaɠaiti, ta ta-ʋuya zalaɠaiti, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu ta-vaa zu. Zalaɠaiti be, niiti abui ti ɠalazu, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

Koto gba voloi ma zalaɠaiti

(Levi Nuiti 23:26-32)

7 «Alugi lɔfelasiɛi ma volo puugɔi ma, wa gaalɛba ɲadegai wo. Wa zugi zo, wo la boti nɔpɛ kɛa. 8 Wa nikɛ zinɛ ɓokpa gila kula ga gala zalaɠai, ta baala sinɛ ɠila, ta kona gila baala sinɛ lɔfelaiti, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 9 Wa vebɛ zalaɠai ʋɛɛ gala zalaɠa zuaiti ba, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi: kilo taaʋuugɔ nikɛ zinɛi ʋɛ, ta kilo lɔzita baala sinɛi ʋɛ, 10 ta kilo saʋagɔ baala ziʋoi ɠilagilagi ʋɛ. 11 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ koto gba zalaɠai ʋa, nii é ɠulazu koto gba voloi, ta gala zalaɠai, nii é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ta-ʋuya zalaɠaiti.

Kota vɛtii ma zalaɠaiti

(Levi Nuiti 23:33-44)

12 «Alugi lɔfelasiɛi ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma, wa gaalɛba ɲadegai wo, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. Wa fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, wa naa ɠɛ folo lɔfela laawu. 13 Wa nikɛ zinɛ ɓokpa puugɔ maazu saʋagɔ (13) ɠula ga gala zalaɠai, ta boli zinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 14 Wa vebɛ zalaɠai ʋɛɛ gala zalaɠa zuaiti ba, toɠa ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi, gaayɔgai ga gulɔi: kilo taaʋuugɔ nikɛ zinɛi ɠilagilagi ʋɛ, ta kilo lɔzita baala sinɛi ɠilagilagi ʋɛ, 15 ta kilo saʋagɔ baala ziʋoi ɠilagilagi ʋɛ. 16 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

17 «Foloi velesiɛi ma, wa nikɛ zinɛ ɓokpa puugɔ maazu felegɔ (12) ɠula ga zalaɠai, ta baala sinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 18 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 19 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

20 «Foloi zaʋasiɛi ma, wa nikɛ zinɛ puugɔ maazu ɠila (11) kula ga zalaɠai, ta baala sinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 21 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 22 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

23 «Foloi naanisiɛi ma, wa nikɛ zinɛ puugɔ ɠula ga zalaɠai, ta baala sinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 24 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 25 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

26 «Foloi lɔɔlusiɛi ma, wa nikɛ zinɛ taaʋuugɔ ɠula ga zalaɠai, ta baala sinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 27 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 28 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

29 «Foloi lɔzitasiɛi ma, wa nikɛ zinɛ lɔsaʋa ɠula ga zalaɠai, ta baala sinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 30 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 31 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

32 «Foloi lɔfelasiɛi ma, wa nikɛ zinɛ lɔfela ɠula ga zalaɠai, ta baala sinɛ felegɔ, ta kona gila baala sinɛ puugɔ maazu naanigɔ (14), nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa. 33 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 34 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

35 «Foloi lɔsaʋasiɛi ma, wa GALA dɛbi ɠaalɛbai wo. Naama voloi, wo la boti nɔpɛ kɛa, eɠɛʋelei wa ɗa kɛ la. 36 Wa nikɛ zinɛ ɠila kula ga gala zalaɠai, baala sinɛ ɠila, ta kona gila baala sinɛ lɔfela, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, makugi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 37 Wa vebɛ zalaɠaiti ta puya zalaɠaiti pɛɛ zalaɠa zuaiti ba, kɔɠɔgi liegɔi zoloo ti-liegɔi ma, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu. 38 Wa boli zinɛi ɠula ɓalaa ga koto gba zalaɠai. Naa kpein ge ɓɔ gala zalaɠai ʋa, é ɠulazu folo-o-folo, ta ná-vebɛ zalaɠai, ta ná-puya zalaɠai.

39 «Naa ɠa wa kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa-vɛti voloiti su, é ɠula wa-vebɛaniiti polu, wo ti laai ɠisu, ta wa-minazeɠe daazeeli zalaɠaiti, ti ga wa-ɠala zalaɠaiti, ta wa-vebɛ zalaɠaiti, ta wa-ʋuya zalaɠaiti, ta wa-yiilɛi zalaɠaiti.»

30

1 Moize devei naati kpein boni Izilayɛle nuiti ma, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni zea.

Tɔgi é lo minazeɠegiti ba

2 Moize ɓɔɛni Izilayɛle nuiti ma wolodama ɠundiɠiiti pɔ, é ɠɛni ti ma: «Devei ʋɛtɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai: 3 Siɛgi zu zunui ta minazeɠezu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɓaa é konai wo, é ʋilɛ fai ta ʋa, nii é pɔ ga é kɛ, é la mɔ daawooi zeɠea ma. Toɠa naa kpein kɛ, niiti ti ɠulaai da, é bo.

4 «Ni anzalopoi ta, nii é kɛɛɠɛ ná-pɛlɛi wu dɛ, a minazeɠe kɛɛna Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɓɔɠɔ ɠili ga naa, 5 ni kɛɛɠɛ a ná-minazeɠe fai ta ná-kona vai zuɠwɛɛna, é ɓɔɠɔ ɠiliai la, ni kɛɛɠɛ a maaɠɛna kpɔ, é la faa woni tɔun tetegi, ná-minazeɠegiti ta ná-konaiti kpein ta yɛ ma, niiti é ɓɔɠɔ ɠiliai ga tiye. 6 Kɛlɛ ni kɛɛɠɛ la yeezeini bu, yeei nɔ é faa ɠwɛɛgai la su, minazeɠegiti ta konai kpein é ɓɔɠɔ ɠiliai la, naati ti la mɔ yɛga ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa suvaayɛ, mazɔlɔɔ kɛɛɠɛ la yeezeini ti wu.

7 «Ni toɠa zini bɛ, é minazeɠegaa ɠɛai na, ɓaa é ɓɔɠɔ ɠiliai na, ga kpɔɛi ta nii kulaai na da, é bo, 8 ta sinigi a faa ɠwɛɛna su, é maaɠɛ kpɔ tɔun tetegi voloi nɔ é faa ɠwɛɛgai la su, ná-minazeɠegiti ta yɛ ma, ta konaiti é ɓɔɠɔ ɠiliai ga tiye, ta yɛ ma. 9 Kɛlɛ ni sinigi la yeezeini bu, voloi nɔ é suɠwɛɛsu da, é minazeɠegi ɠaaʋa, nii é kɛai, ta kpɔɛi kulaai daaʋɛ, niiti é ɓɔɠɔ ɠiliai ga tiye, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa suvaayɛ.

10 «Poanzai, ɓaa anzanui ti ɠɛlɛai ba, minazeɠegi naa a bo, ɓaa konai nɔpɛ kulaai daaʋɛ, nii é ɓɔɠɔ ɠilizu la, giliai ɠa yɛ de.

11 «Anzanui nii é zini bɛ, naa a minazeɠegaa ɠɛɛna, ɓaa é ɓɔɠɔ ɠili ga konai ta, 12 sinigi a faa ɠwɛɛna su, é maaɠɛ kpɔ, é la yeeɠulani bu, é ʋa ɠɛlɛ, ná-minazeɠegiti kpein ta yɛ ma, ta kona wooi nɔpɛ é ɓɔɠɔ ɠiliai la. 13 Kɛlɛ ni sinigi a ɠɛlɛna, voloi nɔ é suɠwɛɛsu da, ná-minazeɠegi kpein ta kona wooi kpein é lo tɔ ɓɔɠɔi ʋa, ɓaa daawooi ʋa, naati ti la yɛga ma. Sinigi ti ɠaaʋaa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa suvaayɛ. 14 Sinigi ɠa zoo é ti yɛ ma, ɓaa é minazeɠegi kpein koloɠolo, ɓaa konai kpein nii a zoo ɠɛlɛzu la anii ta ʋa. 15 Ni sinigi la ɠɛlɛni, a maaɠɛna kpɔ eyɛsu poluma zobui zeeli, anzai ɠa ɠili minazeɠegi kpein su, ta kona wooiti kpein su, é ti woga. É vaa bu ga é ti makɛ, tɔɔzei é maaɠɛga kpɔ, é la faa woni, foloi é mɛniga da. 16 Kɛlɛ ni toɠa ti zeɠe ma, foloi tanigaani teʋega ʋoluma, kpega ʋoluma ga suɠwɛɛ, toɠa anzai ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi zeɠe.»

17 Tɔgiti kana, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni Moize ya, é ʋilɛ zunui ta anzai ti yɔɠɔzuʋɛ ʋa, doun kɛɛɠɛi ta ná-doun anzanui ti yɔɠɔzuʋɛ ʋa, siɛgi zu é ga nu niinɛi, é kɛɛɠɛ ná-pɛlɛi wu dɛ.

31

Pilɛ sɔlɔɔ fai Madiyan nuiti ma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Izilayɛle nuiti tɔnɔi ʋotokula Madiyan nuiti ma, naa ʋolu, ɗa li niina è-mɛmɛwolani pɔ, ti zaai.»

3 Moize ɓɔɛni nuɓusɛiti pɔ, é ɠɛ ti ma: «À zunui tanigaani maaɠili ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti wo zaama, ti li Madiyan nuiti daalɔɠɔma, naa ɠa a kɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-potokulai laazeeli Madiyan nuiti ma. 4 Bolodai ɠilagilagi zu, wa zunu waagila (1.000) kula ti zaama, wo ti leʋe kɔɔmaʋɛ.»

5 Ti ziimazeɠegi woni Izilayɛle nuɓusɛiti saama, bolodai ɠilagilagi zu, zunu waagilagila (1.000), ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) ti maaɠiliai kɔɔɠɔ vai ma. 6 Moize ti leʋeni kɔɔmaʋɛ, é Fineyase ʋɛɛ ti ʋa, zalaɠa ɠula nui Eleazaal ná-doun zunui, naa ɠa é ɠɛni seizu ɲadegai ma zɔɔlaiti seɠezu, ta puʋugiti é ʋa ɗa poogiti dɛɛ la.

7 Ti kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠeni, ti li Madiyan nuiti daalɔɠɔma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la Moize ya. Ti zunuiti kpein paani, 8 é ɓɔ Madiyan nuiti ta-masa dɔɔlugɔ ʋa, ti ga: Evi, Lekɛme, Suul, Ɠuul, ta Leɓa. Ti Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame ɓalaagi ʋaani ga boɠa zɔkpɔi. 9 Izilayɛle nuiti ti Madiyan anzanuiti ta ti-lointi soni ga duɔiti, ti li ga tiye. Ti ta-zuaiti soni, ta ta-logani ɓulugiti kpein, é ʋɛɛ ti-yeaɠɔligi kpein ba. 10 Ti abui loni ta-laaiti kpein ba, ʋɛti ti ɠɛni zeini ná, ta ti-ʋuuzuʋɛti kpein. 11 Ti liini ga aniiti kpein ti ti zoni kɔɔmaʋɛ, nuiti ti ʋɛɛ toganiiti ba. 12 Ti liini ga duɔiti, ta kɔɔzoganiiti, ta kɔɔi zu aniiti Moize ʋɔ, ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal, ta Izilayɛle ʋɛbɛi, naati ti ɠɛni ʋuuni Moaɓe nɛmɛi zu, Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ.

Kɔɔɠɔ nuiti ɲade fai

13 Moize ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal ta bɛbɛi ná-kundiɠiiti kpein ti wuzeɠeni, ti li, ti laaɠomisuʋɛ, ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋelei. 14 Moize yiiɠaawanani kɔɔɠuluɓaiti ma, nu waagilagila kundiɠiiti, ta nu ungilagila kundiɠiiti, niiti ti ʋaani, ti zeɠe kɔɔmaʋɛ. 15 Moize ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo niima anzanuiti kpein zɛgai vulua? 16 À ɠizɛ su ga, tiya ɠa ti Ɓalaame ná-tɛnɛ gooi zoni, ti Izilayɛle nuiti dɔ wooʋaladai zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, Peyɔɔl ná-fai zu, naa ɠa é ʋaani ga maanɔɠɔi Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti saama. 17 Niizu niina, à zunu loungoiti kpein paa, wo anzanui kpein paa, niiti ti zunu vaa ɠwɛɛgai na. 18 Anzanu loungoiti, niiti ti la dɛ zunu lakoba vaa ɠwɛɛ, naati nɔ ɠa wa ti yɛ ná, wo ti makɛ ɓɔɠɔ ʋɛ.

19 «Wɔun wa, à li, wo ʋu ada ɠila ade-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, wo yɛ ná folo lɔfela laawu, wɔiti wo nu ʋaai, ɓaa wo vɔɔɠu pooma ʋa, wa ɓɔɠɔ ɲade foloi zaʋasiɛi, ta foloi lɔfelasiɛi, wa-o, wa-luɔiti-yo. 20 Wa seɠeiti kpein ɲade ɓalaagi, sɔɔla kpein kpɛtɛai ga kɔlɔi, ɓaa boli leɠa zeɠei kpein, ta aniɲaka kpein é ga gului.»

21 Zalaɠa ɠula nui Eleazaal ɓɔɛni kɔɔɠɔ nuiti pɔ, ti zeɠeni kɔɔmaʋɛ, é ɠɛ ti ma: «À wɛlɛ faazeikpasui ʋa, é tɔgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veai Moize ya: 22 zanugi, walii, kɔlu ɓɔigi, kɔlui, foɠagi, ta bɔbɔgi, 23 anii kpein nii a zoo lɔɔzu abui ɠa, é la ɠala, wa naa lɔ abui ɠa, é ɲade. Naa ʋolu, wa ti lɔ ɓalaa ziɛ ɲadegai wu. Kɛlɛ, sɔɔla kpein é la zooga lɔɔzu abui ɠa, wa naati dɔ nɔ ziɛ ɲadegai wu. 24 Wa wa-zeɠeiti gba, foloi lɔfelasiɛi, wa ɲade niina, naa ʋoluma, wa zoo lɔɔzu ade-ʋuuzuʋɛ.»

Kɔɔzoganiiti gaaɠwɛɛ vai

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: 26 «Zalaɠa ɠula nui Eleazaal zeɠe, é ʋɛɛ è ʋa, ta nuɓusɛiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma ɠundiɠiiti, wo kɔɔzoganiiti gaalu, duɔiti ta toganiiti. 27 Ɗa kɔɔzoganii naati gaaɠwɛ su fele, ma ʋalisaamai ve kɔɔɠɔ nuiti zea, ma ʋalisaamai ve nuɓusɛi zɔiti kpein zea. 28 Nii é ɠɛɛzu ga kɔɔɠɔ nuiti tɔnɔi, vebɛanii ɠa zeɠe ba, é ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, nu ɠila ka zeɠe nu undɔɔlugɔi (500) zaama, togani ɠila ka zeɠe togani undɔɔlugɔi (500) zaama, ma wolaiti ta ma goiti ta soovalegiti saama. 29 Ma ʋalisaamai nii feai ti ya, ɗa seɠe naa ʋa, è fe zalaɠa ɠula nui Eleazaal ya, é ɠɛ ga vebɛanii seɠeai ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 30 Ma ʋalisaamai nii é ɠɛɛzu ga Izilayɛle nuiti tɔnɔi, ɗa nu ɠila seɠe nu ʋuulɔɔlugɔi (50) zaama, è togani ɠila seɠe togani ʋuulɔɔlugɔi (50) zaama, ma wolaiti ta ma goiti ta soovalegiti saama, è ti ve Levi nuiti zea, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai makɛ vai ɠalivaai ti ma.»

31 Moize ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal ti kɛɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

32 Kɔɔzoganiiti niiti kɔɔɠɔ nuiti ti ʋaani la, naa ɠɛni ga: baalagi ta bolii waaundɔzita waaʋuulɔfela maazu lɔɔlu (675.000), 33 nikɛ waaʋuulɔfela maazu felegɔ (72.000), 34 soovale waaʋuulɔzita maazu ɠila (61.000), 35 anzanu loungoi niiti ti la ɠɛni dɛ zunu lakoba vaa ɠwɛɛ, naati ti ɠɛni ga nu waaʋuusaʋagɔ maazu felegɔ (32.000).

36 Ma ʋalisaamai nii é ɠɛni ga kɔɔɠɔ nuiti tɔnɔi, tiegɔi ɠɛni ga: baalagi ta bolii waaunsaʋagɔ waaʋuusaʋagɔ maazu lɔfela undɔɔlu (337.500), 37 naa ɠa undɔzita puulɔfela maazu lɔɔlugɔi (675) zeɠeni ba, é ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, 38 nikɛ waaʋuusaʋagɔ maazu lɔzitai (36.000), naa ɠa puulɔfela maazu felegɔi (72) zeɠeni ba, é ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, 39 soovale waaʋuusaʋagɔ undɔɔlugɔi (30.500), naa ɠa puulɔzita maazu ɠilagi (61) zeɠeni ba, é ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, 40 nuɓusɛ waapuugɔ maazu lɔzitai (16.000), naa ɠa nu ʋuusaʋagɔ maazu felegɔi (32) zeɠeni ba, é ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi. 41 Vebɛanii kpein é ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, Moize naa zeɠeni, é pu zalaɠa ɠula nui Eleazaal yeezu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

42 Ma ʋalisaamai é ɠɛni ga Izilayɛle nuɓusɛiti tɔnɔi, nii Moize puuni yɛ, kɔɔɠɔ nuiti tɔnɔi ʋoluma, 43 naa ɠɛni ga: baalagi ta bolii waaunsaʋagɔ waaʋuusaʋagɔ maazu lɔfela undɔɔlu (337.500), 44 nikɛ waaʋuusaʋagɔ maazu lɔzita (36.000), 45 soovale waaʋuusaʋagɔ undɔɔlu (30.500), 46 nuɓusɛ waapuugɔ maazu lɔzita (16.000).

47 Ma ʋalisaamai é ɠɛni ga Izilayɛle nuiti tɔnɔi, Moize nu ɠilagilagi zeɠeni nu ʋuulɔɔludɔɔlugi (50) kpein ba, é togani ɠilagilagi ɠula togani ʋuulɔɔludɔɔlugi (50) kpein saama, é ti ve Levi nuiti zea, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai makɛsu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea.

Faanɛɛ wuuɠwɛɛ fai
ma vebɛaniiti

48 Kɔɔɓɔgiti deve ɠundiɠiiti, waagilagila kundiɠiiti, ta nu ungilagila kundiɠiiti, naati ti ʋaani naazu, 49 ti ɠɛ Moize ma: «Gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, gi kɔɔɠɔ nuiti gaaluga, niiti ti ɠɛa gá-leveiti bu, ti ɠaavɔnigɛ, zunu ɠila kpalaa ge la yɛni ná ʋolu gi zaama. 50 Gi ɠilagilagi gá ʋaazu ga zanu sɔɔlaiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ti ɠɛ ga vebɛaniiti, nii gi ka, zanu balaiti, yɔlɔɠɔiti, balaɠaegiti, goizu anigiti, ta kɔbu ansaiti, é ɠɛ ga koto gba anii tɔgi letemazu, gi-ɓusɛiti faa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.»

51 Moize ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal ti yeezeini naama zɔɔlaiti bu, ti ti veeni ti ya, ti ɓɛtɛai ga zanugi. 52 Zanugi kpein nu waagilagila kundiɠiiti ta nu ungilagila kundiɠiiti ti gaaluni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, buɲɛgi ɠɛni ga kilo ungila puulɔsaʋa maazu naanigɔ (184). 53 Kɔɔɠɔ nuiti ɛsɛ ge ná-kɔɔzoganii zeɠeni ɓɔɠɔ ʋɛ. 54 Moize ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal ti zanugi zeɠeni, nu waagilagila (1.000) kundiɠiiti ta nu ungilagila (100) kundiɠiiti zea, ti lii la GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, é ɠɛ ga ɠizɛsui Izilayɛle nuiti bɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

32

Galaade yooi vee vai
Gade ta Luɓɛn mavofodaiti zea

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 3:12-22)

1 Togani ɓulu golai ɠɛni Luɓɛn mavofodaiti ta Gade mavofodaiti zea. Ti kaani ga Yazɛɛl yooi ta Galaade yooi ta ga ada ʋagɔ toganiiti to fai zu. 2 Ti ʋaani, ti zeeli Moize ma, ta zalaɠa ɠula nui Eleazaal, ta nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti, ti ɠɛ ti ma: 3 «Taaiti ti ga, Atalɔte, Diɓon, Yazɛɛl, Nimila, Ɠɛsɛɓon, Eleyalé, Seɓame, Neɓo ta Ɓeyon, 4 zooi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, toɠa ga zooi pagai togani lo fai ma. Tama, toganii wola mɔinʋɛ gi ya gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti.» 5 Ti ɠɛni ma: «Ni gi zaalai zɔlɔɔgɛ è ɠaazu, yeezei bu, è zooi nii ve gi ya, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti. Mina gi ɓudɛ ga Zuludɛn ʋoluʋelei.»

6 Moize bolodama felegɔi niiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wa pɔ wo yɛ ʋɛ, wo-ɠɛɛlointi ta ɠɛɛna lia kɔɔmaʋɛ, naa ɠa ɠɛ ɠale? 7 Lee vaa zu wo pɔ Izilayɛle nuiti iɲɔteʋe ti lɛɛ vai zu zooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu ti ya? 8 Zekana kpein nɔ wo-ɠɛɛni ti kɛɛni la, siɛgi zu gè ti leʋeni la, ti zeɠe Kadɛse-Ɓaaleneya, ti li, ti zooi ʋɛtɛ. 9 Ti lɛɛni, ti zeeli Esekɔle nɛmɛi zu, ti ɓegai ma ga zooi ʋɛtɛ, ti Izilayɛle nuiti iɲɔteʋeni ga ti mina li zooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu ti ya. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani naama voloi, é ɠona, é ɠɛ ma: 11 ‹Zunui niiti ti ɠulaai Ezipete yooi ʋa, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, naati ti la ɠaazulaa zooi ma, nii gè ma ɠona woga ga nà feezu Abalaame ya, ta Izaake, ta Zakɔɓe, mazɔlɔɔ ti la ʋilɛni gòoi ʋolu, ti ʋa ɠolo bɛ̀, 12 é ɠula Kalɛɓe ʋolu, Yefuné ná-doun zunui, nii é ga Kenize nui, ta Nun ná-doun zunui Zozuwe, niiti ti ʋilɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋolu, ti ɠolo bɛ.›

13 «Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle nuiti ma, é ti leʋeteʋe teʋebai zu kona ʋuunaanigɔ (40) laawu, eyɛsu naama yamanii kpein ge zeɠe ná, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni. 14 Wɛlɛ, wa ɠa wo wo-ɠɛɛni tosuʋɛ zeɠea, eɠɛʋelei wo la ga kotoba nuiti ti zɔlɔɔgai, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ɠaalɛɛzu ba Izilayɛle laalɔɠɔma. 15 Mazɔlɔɔ ni wo la ɠɛ kɛɛni, wo ʋa ɠolo tɔun bɛ, toɠa Izilayɛle yɛ nɔ teʋebai zu, wa ɠɛ ga zaɓui wo niima nuɓusɛi kpein undaaʋili.»

16 Ti Moize wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓa-o, gá sasaiti nɔ losu ʋɛ, gá-logani ɓulugiti faa zu, gi taaiti to gá-ʋɛlɛyeɠeiti bɛ. 17 Gɔun gi letegi, gá ɓɔɠɔ maaɠili ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti gaazuvilɛi zu, gi lo Izilayɛle nuiti untuɠɔ, eyɛsu gi lɔ ga tiye naama adaʋɛ, ʋɛ ná veai ti ya. Gá-ʋɛlɛyeɠeiti gila nɔ ɠa ta ɠɛ yɛsu taaiti su, siɠigiti ti ti ma, nii a kɛ ti maalɔɔɠu zooi zu nuɓusɛiti ba. 18 Gi la ɠalega ma gá-ʋɛlɛiti bu, eyɛsu Izilayɛle nuiti gilagilagiti ti tɔnɔ ma yooiti sɔlɔɔ. 19 Kɛlɛ gi la mɔ zou zɔlɔɔga Zuludɛn ʋoluʋelei, anɛɛ ná maaɠooza ʋa, tɔɔzei gi gɔnɔ ma yooi zɔlɔɔga Zuludɛn ɠakamaʋɛ folo ɠulazu ʋelei.»

20 Moize ɠɛni ti ma: «Ni wa minazeɠe gooi naa laazeelina, ni wa ɓɔɠɔ maaɠilina ga wo kɔɔi ɠɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, 21 ni wa-ɠɔɔɠɔ nuiti kpein ta ɓɔɠɔ maaɠili, ti Zuludɛn ɓudɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eyɛsu é sili nuiti kpein kpɛ ɠaazu, 22 ni wa ɠale ma, siɛgi zu nɔ zooi maaɠolozu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, faa la mɔ ɠɛa wo ʋa, wa vie naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ta Izilayɛle letegi. Naazu, niima ada yɔɠɔzuʋɛ ɠa ɠɛ ga wɔnɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 23 Kɛlɛ ni wo la ɠɛ kɛɛni ɠana, wo koto ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. À suɠwɛɛ ga wa-ɠotoi ɠa wo ɠɔɠɔzumɛɛn! 24 À taaiti to wa-ʋɛlɛyeɠeiti bɛ, wo sasaiti to wa-logani ɓulugiti bɛ. Nii é ɠulaa wo-la, wo bo, à ziɛ ga naa.»

25 Gade mavofodaiti ta Luɓɛn mavofodaiti ti ɠɛni Moize ma: «Ɗa-wotiɠɛ nuiti gá kɛ, eɠɛʋelei màliɠii devei wogai la. 26 Gi-lointi, gi-anzaiti, gá-loganiiti, ta gá-logani ɓulugiti ta yɛ Galaade taaiti su. 27 Gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ zunuiti, gi pɛ gi maaɠiliai ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, gá Zuludɛn ɓudɛ, gi kɔɔi ɠɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eɠɛʋelei màliɠii bosu da.»

28 Moize devei veeni ta-vaa zu zalaɠa ɠula nui Eleazaal ya, ta Nun ná-doun zunui Zozuwe ya, é ʋɛɛ Izilayɛle wolodama ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ba. 29 É ɠɛni ti ma: «Ni wa Gade mavofodaiti ta Luɓɛn mavofodaiti, wa Zuludɛn maazuɓudɛna ʋɔɔma, ti maaɠiliai ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, ti kɔɔi ɠɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eyɛsu zooi maaɠolo wo ʋɛ, wa Galaade yooi ve ti ya ga tɔnɔ. 30 Kɛlɛ ni ti la Zuludɛn ɓudɛni, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ʋa ɠɛ de, ga wo kɔɔi ɠɔ ʋɔɔma, ta zei wo zaama Kanaan yooi zu.»

31 Gade mavofodaiti ta Luɓɛn mavofodaiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá naa ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai gi ma, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti. 32 Gá ɓudɛ, gi maaɠiliai ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, Kanaan yooi zu, kɛlɛ gá gɔnɔi ma yooi zɔlɔɔ Zuludɛn ɠakala ʋelei.»

33 Amool nuiti ta-masagi Siɠon, ta Ɓasan nuiti ta-masagi Wɔge, Moize naati ta-masadai ta ta-yooiti feeni Gade mavofodaiti zea, ta Luɓɛn mavofodaiti, é ʋɛɛ Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ʋa, nii é ga Zozɛfe ná-doun zunui, é ʋɛɛ ta-laaiti ba, ta ma yooiti ti ɠɛni ti ʋa.

34 Taai niiti Gade mavofodaiti ti ti loni, ti ɠɛni ga: Diɓon, Atalɔte, Alowɛɛl, 35 Atalɔte-Sofan, Yazɛɛl, Yogeɓeɠa, 36 Ɓɛte-Nimala, ta Ɓɛte-Ɠalan, taaiti siɠigi ti ma. Ti sasaiti toni togani ɓulugiti faa zu.

37 Taai niiti Luɓɛn mavofodaiti ti ti loni, ti ɠɛni ga: Ɠɛsɛɓon, Eleyalé, ta Kiliyatayime, 38 Neɓo, ta Ɓaale-Meyon, naati ti-laaseigi valiboni, ta Siɓima. Ti daaseigiti pɛɛni taaiti ba, niiti ti ti loni.

39 Makiil mavofodaiti, nii é ga Manasé ná-doun zunui, naati ti liini Galaade laalɔɠɔma, ti vɔni ma, ti zobo sɔlɔɔ Amool nuiti ma, ti ɠɛni zeini ná, ti ti zeɠe. 40 Moize Galaade yooi veeni ti ya, ti zeini ná. 41 Yayiil é ga Manasé ná-dounloin ta, naa wuzeɠeni, é li, é ɓalaɠaiti so, é ti-laasei pɛɛni ga Yayiil ná-taaiti. 42 Nɔɓa laalɛɛni Kenate wu, é so, ta taaiti ti ɠilini ba, é tɔ ɓɔɠɔi daaseigi ʋɛɛ ti ʋa.

33

Izilayɛle nuiti teʋesuʋɛti

1 Peleiti pɛtɛ Izilayɛle nuiti ti leʋeni da, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa, ti zeiɗai kpasu, Moize ta Aalɔn ti loni ti luɠɔ. 2 Moize ti-ʋuuzuʋɛti ta ti-ziɛzuʋɛti sɛʋɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la.

3 Alu mɔungi ma volo puugɔ maazu lɔɔlugɔi (15) ma, Pakegi ʋoluma zobui, ti liini, ti zeɠe Lamesɛse. Izilayɛle nuiti ti ɠulani ɓɔɠɔ yeema zooi ʋa, Ezipete nuiti kpein gaazu ɠɛni ti ʋa. 4 Ezipete nuiti ti ɠɛni ti-loun zunu mɔungiti maaɠuluzu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ʋaani. Tukpɔi ɠana é daalɛɛni ta-ɠalagiti bu.

5 Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Lamesɛse, ti li, ti ʋu Sukɔte. 6 Ti zeɠeni Sukɔte, ti li, ti ʋu Etame, nii é teʋebai ɠaaɓelazuʋɛ. 7 Ti zeɠeni Etame, ti ɠaaɠale ma ga ʋogi Pi-Ɠaɠilɔte ʋele, Ɓaale-Sefon folo ɠulazu ʋelei, ti li, ti ʋu Migedɔle letemaʋɛ. 8 Ti zeɠeni Pi-Ɠaɠilɔte, ti leʋe Seeli Kpoloɗɛi zaamaʋɛ, teʋebai ʋɔ pelei. Ti folo saʋagɔ ziɛ woni Etame teʋebai zu, ti li, ti ʋu Mala. 9 Ti zeɠeni Mala, ti zeeli Elime, ʋɛ ziɛun puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛni ná, ta dɔɔ wulu ʋuulɔfela (70), miná ɠa ti ʋuuni ná. 10 Ti zeɠeni Elime, ti li, ti ʋu Seeli Kpoloɗɛi ɠobaʋɛ. 11 Ti zeɠeni Seeli Kpoloɗɛi ɠobaʋɛ, ti li, ti ʋu Sin teʋebai zu. 12 Ti zeɠeni Sin teʋebai zu, ti li, ti ʋu Dofeka. 13 Ti zeɠeni Dofeka, ti li, ti ʋu Aluse. 14 Ti zeɠeni Aluse, ti li, ti ʋu Lefidime, ʋɛ nuɓusɛiti ti la ɠɛni ziɛ zɔlɔɔni ná ga ti ʋa ɓɔɔle.

15 Ti zeɠeni Lefidime, ti li, ti ʋu Sinayi teʋebai zu. 16 Ti zeɠeni Sinayi teʋebai zu, ti li, ti ʋu Kiɓelɔte-Ɠataava. 17 Ti zeɠeni Kiɓelɔte-Ɠataava, ti li, ti ʋu Ɠaselɔte. 18 Ti zeɠeni Ɠaselɔte, ti li, ti ʋu Litima. 19 Ti zeɠeni Litima, ti li, ti ʋu Limon-Peelɛse. 20 Ti zeɠeni Limon-Peelɛse, ti li, ti ʋu Liɓina. 21 Ti zeɠeni Liɓina, ti li, ti ʋu Lisa. 22 Ti zeɠeni Lisa, ti li, ti ʋu Keɠelata. 23 Ti zeɠeni Keɠelata, ti li, ti ʋu Safɛɛl gizei ma. 24 Ti zeɠeni Safɛɛl gizei ma, ti li, ti ʋu Ɠalada. 25 Ti zeɠeni Ɠalada, ti li, ti ʋu Makelɔte. 26 Ti zeɠeni Makelɔte, ti li, ti ʋu Taɠate. 27 Ti zeɠeni Taɠate, ti li, ti ʋu Tala. 28 Ti zeɠeni Tala, ti li, ti ʋu Mitaka. 29 Ti zeɠeni Mitaka, ti li, ti ʋu Ɠasemona. 30 Ti zeɠeni Ɠasemona, ti li, ti ʋu Moselɔte. 31 Ti zeɠeni Moselɔte, ti li, ti ʋu Ɓené-Yaakan. 32 Ti zeɠeni Ɓené-Yaakan, ti li, ti ʋu Ɠɔɔl-Gidegade. 33 Ti zeɠeni Ɠɔɔl-Gidegade, ti li, ti ʋu Yoteɓata. 34 Ti zeɠeni Yoteɓata, ti li, ti ʋu Aɓelɔna. 35 Ti zeɠeni Aɓelɔna, ti li, ti ʋu Ɛsiyon-Geeɓɛɛl. 36 Ti zeɠeni Ɛsiyon-Geeɓɛɛl, ti li, ti ʋu Sin teʋebai zu, tɔ ɠa é ga Kadɛse. 37 Ti zeɠeni Kadɛse, ti li, ti ʋu Ɠɔɔl gizei ma, Edɔme yooi ɠwɛmaʋɛ.

38 Eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei woni da, zalaɠa ɠula nui Aalɔn lɛɛni Ɠɔɔl gizei ma, é za, Izilayɛle nuiti kulaai ma Ezipete yooi ʋa ma ɠonagi ʋuunaanisiɛi (40) ma, alugi lɔɔlusiɛi ma volo mɔungi ma. 39 Aalɔn ná-konagi ɠɛni ga kona ungila kona ʋuufele maazu saʋagɔ (123), siɛgi zu é zaani la Ɠɔɔl gizei ma.

40 Názu ɠa Alade masagi, Kanaan yooi zu nui, nii é ɠɛni zeini zooi unda lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, naa mɛnini da ga Izilayɛle nuiti ta ʋaazu.

41 Ti zeɠeni Ɠɔɔl gizei ma, ti li, ti ʋu Salamona. 42 Ti zeɠeni Salamona, ti li, ti ʋu Punon. 43 Ti zeɠeni Punon, ti li, ti ʋu Wɔɓɔte. 44 Ti zeɠeni Wɔɓɔte, ti li, ti ʋu Ye-Aɓalime, Moaɓe kwɛpelemaʋɛ. 45 Ti zeɠeni Ye-Aɓalime, ti li, ti ʋu Diɓon-Gade. 46 Ti zeɠeni Diɓon-Gade, ti li, ti ʋu Alamon-Diɓelatayime. 47 Ti zeɠeni Alamon-Diɓelatayime, ti li, ti ʋu Aɓalime gizeiti zɔɠɔzuʋɛ, Neɓo gizei ɠakalaʋɛ. 48 Ti zeɠeni Aɓalime gizeiti ma, ti li, ti ʋu Moaɓe nɛmɛi zu, Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ. 49 Ti ʋuuni Zuludɛn ɠobaʋɛ, é zo Ɓɛte-Yesimɔte, é li Aɓɛle-Sitime, Moaɓe nɛmɛiti su.

Kanaan yooi zo fai ma levei

50 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, Moaɓe nɛmɛiti su Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ, 51 é ɠɛ ma: «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo Zuludɛn ɓudɛzu la, wo lɔ Kanaan yooi zu, 52 wa zooi zu nuiti kpein kpɛ luɠɔ, wo ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti kpein koloɠolo, ti ti ɓɛtɛai ga kɔtui, wo ta-vololibaiti kpein koloɠolo, ti ɓɛtɛai ga kɔlui gaawuungai, wo ta-zalaɠa ɠula adaʋɛti kpein koloɠolo. 53 Wa zooi zeɠe ga wɔnɔ, wo zei ná, mazɔlɔɔ gè zooi vea wo ya, é ɠɛ ga wɔnɔ. 54 Wa zooi ɠaaɠwɛ ʋa, wa kɛ ga kpakutoomai, eɠɛʋelei wa-wolodamaiti ti la. Niiti ti mɔinɗai, wa ta-yooi wɔɔlɔ, wo fe ti ya, niiti ti la mɔinni, wa ta-yooi ve ti ya, kɛlɛ gola mina wɔɔlɔ. Ɛsɛ ka naa zɔlɔɔ, nii a ve zea ga kpakutoomai, wa ti zeɠe ga wɔnɔ, eɠɛʋelei wo-ɠɛɛni ta-wolodamaiti ti la. 55 Kɛlɛ ni wo la zooi zu nuiti kpɛɛni luɠɔ, ti zaama, niiti wa ti yɛ ná, ta ɠɛɛzu ga ɠaingi, ti ɗa ʋu wo-ɠaazuʋɛti, ta ani ɠaazoɓagiti ti ɗa wo-ɠo kakamaʋɛti kpota, ta ɠɛ ga wo zili nuiti zooi naa zu, ʋɛ wo ʋaazu zeizu ná. 56 Názu ɠa nà wo zo da, eɠɛʋelei gè deveni la ga gè ti zo da.»

34

Kanaan yooi ma ɠwɛpelegiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Devei nii ve Izilayɛle nuiti zea, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo ʋaazu lɛɛzu la Kanaan yooi zu, wɛlɛ zooi ʋa, nii é ʋaazu veezu wo ya ga wɔnɔ, Kanaan yooi, é ʋɛɛ ná-kwɛpelegiti ba. 3 Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, wa-you ɠwɛgi lɔɔ ɠa zei Sin teʋebai zu, é lɛ ga Edɔme yooi zakpai. Folo ɠulazu ʋelei, wo-ɠwɛgi sogai lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, naa ɠa liizu, é lo Kpoloɗɛ Wanai ʋa, 4 wo-ɠwɛgi zu ɠa ɓilisu gize yɔɠɔzuʋɛ Akelaɓime, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, é leʋe ga Sin ʋele, é zeeli Kadɛse-Ɓaaleneya, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. É li ga Ɠasaal-Adaal ʋele, é leʋe ga Asamon ʋele, 5 é zo Asamon, é lati, é li, é zeeli Ezipete ɠɔtuɗɛi ma, é ʋilɛ Kpoloɗɛ Wolai ʋa.

6 «Wa-ɠwɛpelemaʋɛ é folo liizu ʋelei, naa ɠa ɠɛ ga Kpoloɗɛ Wolai.

7 «Wɛlɛ nii é ɠɛɛzu ga wa-ɠwɛpelemaʋɛ lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é zo Kpoloɗɛ Wolai ma, wa kwɛgi la, eyɛsu é zeeli Ɠɔɔl gizei ma. 8 Wa ɠwɛgi la, é zo Ɠɔɔl gizei ma, é li Leɓo-Ɠamate, é ʋilɛ Sedade ʋa, 9 é zo miná, é li ga Zifelon ʋele, é li, é ʋilɛ Ɠasaal-Enan ʋa. Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele ɠwɛpelegi ɠana.

10 «Wa ɠwɛpelemaʋɛ leʋe ba folo ɠulazu ʋelei, é zo Ɠasaal-Enan, é li Sefame ʋele, 11 é zo miná, é yei Liɓila, Ayɛn folo ɠulazu ʋelei, kwɛpelemaʋɛ ɠa yeizu, é ʋilɛ Kinelɛte ɓoloɗɛi ʋa, folo ɠulazu ʋelei, 12 é yei mɔnɔ ga ziɛ wolai Zuludɛn, é ʋilɛ Kpoloɗɛ Wanai ʋa. Wa-yooi ɠwɛgiti kana.»

13 Moize Izilayɛle nuiti kalani ga niima vaiti, é ɠɛ ti ma: «Zooi ɠana nii wo ʋaazu gaaɠwɛɛzu ga kpakutoomai, Ɠɔoɠɔ GALAGI devea ga é ve boloda taaʋuugɔi ta ma lukpɛgi ya. 14 Mazɔlɔɔ Luɓɛn nuiti ta-wolodamaiti, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, ti ta-yooiti seɠea, ta Gade nuiti ta-wolodamaiti ɓalaa, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ɓalaagi ná-zooi zeɠea. 15 Boloda felegɔi naati ta boloda lukpɛgi, ti tɔnɔi zeɠea Zuludɛn ʋoluʋelei, Zeliko letemaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei.»

Seikpasui é lo
zooi ɠaaɠwɛɛ vai ʋa

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 17 «Wɛlɛ zunuiti daaseigiti ba, ti ʋaazu zooi ɠaaɠwɛɛzu wo yɔɠɔzu: zalaɠa ɠula nui Eleazaal, ta Nun ná-doun zunui é ga Zozuwe. 18 Wa bolodama ɠundiɠii ɠilagilagi zeɠe ga ti zooi ɠaaɠwɛ. 19 Naama zunuiti daaseigiti ta ga:

Zuda ná-bolodai zu, Yefuné ná-doun zunui Kalɛɓe,

20 Simiyɔn nɔnɔi, Amiyude ná-doun zunui Samiyɛle,

21 Ɓɛnzamɛn nɔnɔi, Kisilon ná-doun zunui Elidade,

22 Dan nɔnɔi, Yogeli ná-doun zunui Ɓuki é ga kundiɠii,

23 Zozɛfe mavofodaiti su,

Manasé nɔnɔi, kundiɠii Ɠaniyɛle, Efode ná-doun zunui,

24 Efelayime nɔnɔi, kundiɠii Kemuwɛle, Sifitan ná-doun zunui,

25 Zaɓulɔn nɔnɔi, kundiɠii Elisafan, Paalenake ná-doun zunui,

26 Isakaal nɔnɔi, kundiɠii Paletiyɛle, Azan ná-doun zunui,

27 Asɛɛl nɔnɔi, kundiɠii Ayiyude, Selɔmi ná-doun zunui,

28 Nɛfɛtali nɔnɔi, kundiɠii Pedaɠɛle, Amiyude ná-doun zunui.»

29 Naati ka Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni ti ya, ga ti Kanaan yooi ɠaaɠwɛ Izilayɛle nuiti zɔɠɔzu.

35

Levi nuiti ta-laaiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, Moaɓe nɛmɛiti su, Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ. 2 É ɠɛni ma: «Devei ve Izilayɛle nuiti zea, ga ti va bu, ti taai tanigaa ve Levi nuiti zea ta-yooi zu, nii ti sɔlɔɔgai ga tɔnɔ, ʋɛti ta zoo ti zei náti. Wa náti maaɠooliiti fe Levi nuiti zea. 3 Naama laaiti ta ɠɛ ga ti-zeizuʋɛ. Ti-maaɠooliiti su ɠɛ ga ta-logani losuʋɛti, ti-yeaɠɔligiti ti ɠɛ ná, ta ta-logani ɓulugiti. 4 Taaiti maaɠooliiti su, niiti wo ti veezu Levi nuiti zea, zooi ɠa ɠɛ ba, é ɠaku ma ga mɛtɛlɛ undɔɔlugɔ (500), é tɔɔzei siɠigiti ma, é li poluʋelei maaɠoolii kpein su. 5 Wa kɔɠɔ, wo kwɛgi la taa ʋoluʋelei, ga mɛtɛlɛ waagila (1.000), é ɠaku ma kpoloo, taai ɠa ɠɛ zaamazuʋɛ. Ʋele ɠana zooi a ɠɛ la, ta-laaiti maaɠoolii zu. 6 Wa yeelo taa lɔzita ʋa, wo fe Levi nuiti bɛ, ti ɠɛ ga maaʋela wosuʋɛ, nui niiti ti nu ʋaazu, ti la gaaɠilini ma, ta zoo ti ʋela, ti li ná, é ʋɛɛ taa ʋuunaanigɔ maazu felegɔ (42) ɠiligaa ʋa. 7 Taaiti wo ʋaazu ti veezu Levi nuiti bɛ, tiegɔi ɠa ɠɛ ga puunaanigɔ maazu lɔsaʋa (48), é ʋɛɛ ti-maaɠoolii ma yooiti ba, ti ɠilagilagi pɛ. 8 Taaiti wo ʋaazu ti zeɠezu Izilayɛle nuiti ta-yooiti su, mɔinɗa ɠa ɠula naati zea, niiti gola ti ya, tago nɔ ɠa a ɠula naati zea, niiti é la mɔinni ti ya. Bolodai ɠilagilagi ɠa ná-taai ta ve Levi nuiti bɛ, eɠɛʋelei a zoloo da sɔlɔɔgi ma, é ʋaazu bosu.»

Maaʋela laaiti

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 4:41-43;
19:1-13;
Zozuwe 20:1-9)

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 10 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: Siɛgi zu wo Zuludɛn ɓudɛzu la, wo lɛ Kanaan yooi zu, 11 wa yeelo taai tanigaani ba, ta ɠɛ wo ʋɛ ga maaʋela laaiti, ni nu a nu ʋaana, é la gaaɠilini ma, é ʋela, é li ná. 12 Naama laaiti ta ɠɛ wo ʋɛ ga maaʋela laaiti, ɲamai ʋotokula nui ʋa, naa ɠa a kɛ nu ʋaa nui mina za, aisa é ʋa ɠula kɛlɛma nuɓusɛiti gaazu, ná-tukpɔi ɠaa ʋa leʋe. 13 Wa yeelo taa lɔzita ʋa, ti ɠɛ ga maaʋela laaiti, 14 wa taa saʋagɔ ve Zuludɛn ʋoluʋelei, wo taa saʋagɔ ve Kanaan yooi zu. Naati ta ɠɛɛzu ga maaʋela laaiti. 15 Naama laa lɔzitaiti ta ɠɛɛzu ga maaʋela laaiti Izilayɛle nuiti bɛ, ta wɛɛinti, naa ʋɛɛ seikɔɠɔma nuiti ba, nu-o-nu nii a nu ʋaana, é la gaaɠilini ma, miná ɠa a ʋela, é li ná.

16 «Ni zunui ta a seiɲɔɠɔi loɠana ga kɔlu ani, naa za, toɠa ga nu ʋaa nu. Ta nu ʋaa nui naa ʋaa. 17 Ni a sɔɔna ga kɔtu, naa za, toɠa ga nu ʋaa nu. Ta nu ʋaa nui naa ʋaa. 18 Ni a doɠana ga gulu, naa za, toɠa ga nu ʋaa nu. Ta nu ʋaa nui naa ʋaa. 19 Ɲamai ʋotokula nui ɠa nu ʋaa nui naa ʋaa, siɛgi zu é maazɔlɔɔsu da. 20 Ni zunui ta a zɔɔna seiɲɔɠɔi ʋa ga wɔinzeɠemai, ɓaa é ani zeɠe, é pili ma ga kisiɛ ɲɔi, saa vaa ɠula su, 21 ɓaa ni a doɠana ga yeei, sili vaa zu, saa vaa ɠula su, toɠa ga nu ʋaa nu, ta paa. Ɲamai ʋotokula nui naa ɠa nu ʋaa nui naa ʋaa, siɛgi zu é yeezeelizu la ma.

22 «Kɛlɛ ni zunui ta a zɔɔna seiɲɔɠɔi ʋa, é la gaaɠilini ma, é la daani ɠisu, ɓaa é anii ta ʋili ma, é la daani ɠisu, 23 ɓaa é la naa ɠaazu, eyɛsu é kɔtui loo ma, naa ʋolu ɠɛ ga saai, é la ga siliɲɔɠɔ, é la faa ɲɔu ɓɛtɛzu daalɔɠɔma, 24 nuɓusɛiti ta tukpɔɠaaleʋe, é zoloo tɔgi ma, nu ʋaa nui ta ɲamai ʋotokula nuiti zɔɠɔzu. 25 Nuɓusɛiti ta nu ʋaa nui ɠizo, ti kula ɲamai ʋotokula nui ya. Nuɓusɛiti ta gaaɠale ma maaʋela laai zu, ʋɛ pelaai, é li ná. Toɠa yɛ ná eyɛsu zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, nii gulɔ ɲadegai ziaai ma, naa za.

26 «Ni nu ʋaa nui a ɓudɛna maaʋela laai ma ɠwɛgiti maazu, ʋɛ pelaai, é li ná, 27 ni ta ɠomina ta ɲamai ʋotokula nui taa ʋoluʋɛ, naa paa, é la ɠɛa ga sɔba nu, nu ʋaa vaa zu. 28 Mazɔlɔɔ, nu ʋaa nui maanɛɛʋɛ, é yɛ maaʋela laai zu, eyɛsu zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai za. Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai zaa ʋoluma, nu ʋaa nui ɠa zoo é ɠale ma ná-poganii unda.

29 «Deveiti kana wo ma vaa zu, wo-mavofodaiti kpein su, ʋɛ nɔpɛ wa zei ná. 30 Ni nui ta a nu loɠana, é za, ta nu ʋaa nui ʋaa, zeeleiti gooi ma. Kɛlɛ zeele ɠila ge la kula ɠɛa, peelalai ʋa ve nui ya ga ti paa.

31 «À mina yeezei walii wu, nu ʋaa nui yɛnvui vaa zu, nii maanɛai ga é za, mazɔlɔɔ kɛni ti naama nui ʋaa. 32 À mina yeezei walii wu, wo ʋa pelei ve zea, é ʋa ɠula maaʋela laai ʋa, é ʋa ɠale ma ná-zooi zu, aisa zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ʋa za. 33 À mina zooi ɠɔzɔ, ʋɛ wo ʋaazu zeizu ná, mazɔlɔɔ ɲamai ɠa ɗa zooi ɠɔzɔ. Koto gba vaa la ɠɛa ɲamai ná-faa zu nii puai, kɛni naama nui ɲamai, nii é ɲamai ʋuai. 34 Wo la zooi naa ɠɔzɔa, ʋɛ wo ʋaazu zeizu ná, ʋɛ nà ɓalaagi gè ʋaazu zeizu ná, mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é zeini Izilayɛle nuiti saama.»

36

Tɔgi é lo
pɛlɛyeɠeiti ta-you vaiti ba

1 Pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ti ɠulaai Galaade ná-bolodai zu, Makiil ná-doun zunui, Manasé ná-doun zunui, Zozɛfe ná-doun zunuiti ta-wolodamaiti saama, ti ʋaani Moize ʋɔ bɛ, ti ɓɔɛ pɔ, ta Izilayɛle nuiti ta-ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti, 2 ti ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni màliɠii ya, ga é zooi ɠaaɠwɛ Izilayɛle nuiti ba ga kpakutoomai. Naa ʋoluma, màliɠii devei zɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, ga é gi-ɠɛɛloin Selofeɠade ná-poganii ve ná-doun anzanuiti zea. 3 Ni ta vuluna Izilayɛle nuiti ta-wolodamai taɠili ma, ta-ʋoganii ɠa zeɠe gi-mɛmɛwolani ta-ʋoganii ʋa, é ʋɛɛ bolodai naa, ná-poganii ʋa, nii ti ɠiliai ba, naa maaʋele ma, ta ɠa ɠulazu poganii la, nii gaaɠwɛai gi ʋa ga kpakutoomai. 4 Ɓɔɠɔyeema ɠonagi a zeelina Izilayɛle nuiti bɛ, ta-ʋoganii ɠa ʋɛɛ bolodai naa nɔnɔi ʋa, nii ti ɠilizu ba, toɠa zeɠe gá-wolodai nɔnɔ ma gelei ʋa.»

5 Moize Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti daazeelini Izilayɛle nuiti ma, é ɠɛ ti ma: «Zozɛfe mavofodaiti ta-wolodai ɠa gaamai wosu. 6 Pɛtɛ nii Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai Selofeɠade ná-doun anzanuiti ma: Ta zei naama nuiti bɛ, niiti ta ɠɛ ti ʋɔ, ni nɔ ta zei ti-ɠɛɛni ta-wolodai zu. 7 Izilayɛle yooi zu, poganii tanɔpɛ ge la ɠulaa bolodai ta zu, é ʋa li bolodai zɔi zu, kɛlɛ Izilayɛle nui ɠilagilagi ɠa ɠili kɛɛɠɛni ta-wolodai ma ʋoganii ʋa. 8 Anzanu loin ɠilagilagi kpein poganii a ɠɛ zea, Izilayɛle nuiti ta-wolodaiti su, kɛni naa zei zini bɛ, kɛɛɠɛ ná-bolodai zu, naa ɠa a kɛ Izilayɛle nuiti gilagilagiti ti ti-mɛmɛwolani ta-ʋoganii zɔlɔɔ. 9 Poganii tanɔpɛ ge la ɠulaa bolodai ta ʋa, é ʋa li bolodai taɠili su, kɛlɛ Izilayɛle nuiti ta-wolodaiti ta ɠili ti ɠilagilagi ta-ʋoganii ʋa.»

10 Selofeɠade ná-doun anzanuiti ti kɛɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. 11 Selofeɠade ná-doun anzanuiti ti ga Maala, Tiilesa, Wogela, Milika ta Noa, ti zeini ti-ɠɛɛ kɛɛɠɛlointi ti-loun zunuiti bɛ, 12 ti zeini Zozɛfe ná-doun zunui Manasé mavofodaiti bɛ, ta-ʋoganiiti ti yɛni ti-ɠɛɛni ta-wolodai zu.

13 Deveiti ta tɔgiti kana, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni Izilayɛle nuiti zea, ga Moize maaʋele, Moaɓe nɛmɛi zu, Zuludɛn ɠobaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ.

Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi ɠa ga sɛʋɛi nii é tɔgiti bosu ʋolu, niiti ti Minazeɠe Pɔlɔmai ma zɛʋɛ mɔun naanigɔi zɔiti su. Sɛʋɛi laaseigi ɠa ga «wooiti», Eɓulu wooi zu. Nui bɔɔlɔzu ɠa ɠisiɛzu ga Moize ɠa é sɛʋɛi nii ɠɛai, é ɠula puuzu ɠaaɓelagiti polu, niiti ti ná-saa vai zuɠulazu. Sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga: «Sɛʋɛi nii ɠa wooiti bosu, niiti Moize ti laazeelini Izilayɛle nuiti kpein ma.» Kisiɛi bogai ga Moize ɠa é ga Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi ɠɛɛ nui, naa wola maaɓakpagɛ Minazeɠe Niinɛi zu. Eɠɛʋelei é la Keelaiti Kɛɛwotiiti 3:22-23, miná Piyɛlɛ ɠɛni Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi zu wooiti bosu (18:15-18), ta é ɠɛni ma Moize ɓɔɛ wooiti be. Kɛɛʋɛ eɠɛ Moize Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi zɛʋɛni, ta Zenɛze, naa ʋɛɛ Ɛgezɔde ʋa, ta Levi Nuiti Ta-Zɛʋɛi ʋa, ta Gaalu Sɛʋɛi, é ti zɛʋɛni é zo kona waagila unsaʋagɔi ma, é li waagila unnaanigɔi ʋɔ pelei (1.300-1.400), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi zɛʋɛni eɠɛ a ɠɛ ga minazeɠegi masagi ta, ta masadai taɠili zɔɠɔzu, nii é tɔun ná-zobogi wu, ʋelei é ɠɛni ɠɛɛzu la wɔlɔwɔlɔ ziɛgiti su. Minazeɠegi ʋe, é GALA ta Izilayɛle nuiti zɔɠɔzu. GALA ge zolooni ma ga toɠa tuya loo Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, ni naati ta ziɛna ga ná-tɔgiti. Ni Izilayɛle a kololalai ɠɛɛna ga GALA ná-tɔgiti, toɠa naa zuɓolo ɠɔmɔ. Woo ungi naa ɠa sɛʋɛi zu ná pɛ, ma un ge daa ma mɛɛ ga gaaɠwɛsu puufelegɔ maazu lɔfelasiɛi (27) ta puufelegɔ maazu lɔsaʋasiɛi (28), miná tuyai ta foovooiti sɛʋɛʋɛ ná, niiti ti ɠɛɛzu ga Izilayɛle ná-koloi ta ná-kololalai ma ɠulanumai ɓaa su nimizai, naa ɠa é woo ungi naa wola maaɓakpagai. Bolodamai ɠilagilagiti pɛ ti ɠɛni loni gize felegɔ maazu, siɛgi zu ti minazeɠegi naati ta foovooiti naati daazeelizu la ɓɔɠɔ ma ga pilimai, ti zeizu felegɔ ti ɗa pili ɓɔɠɔ ma ga woo wolai, nii é dɛɛzu ti vaa minazeɠegi wu.

Unsosuʋɛ

1. Moize naa zuɠulani, nii teʋegai siɛgi zu ti ɠɛni ziɛzu la teʋebai zu (1:1—3:29).

2. Deveiti ti ʋilɛgai minazeɠegi ʋa, GALA ta ná-nuɓusɛiti zɔɠɔzu (4:1—26:19).

3. Izilayɛle nuiti ti ɠɛni tuyaiti ta foovooiti pilisu ɓɔɠɔ ma ga woo wola, ti dɛɛ ga ɛsɛ pɛ ge zolooga minazeɠegi ma (27:1—30:20).

4. Moize woo ɠaaɓelagiti boni Zozuwe ma, ta Izilayɛle wolodai ɠilagilagiti pɛ ma, aisa é ʋa za (31:1—34:12).

Moize Ná-Kpɔɛzuɠula Mɔungi

1

(1:1—4:44)

1 Sɛʋɛi nii ɠa wooiti bosu, niiti Moize ti laazeelini Izilayɛle nuiti kpein ma, Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, teʋebai zu, pɛtu nɛmɛi zu Sufe letemaʋɛ. Nɛmɛi naa ɠa Palanni zɔɠɔzuʋɛ ta taa naanigɔi zɔiti: Tofɛle ta Laɓan, naa ʋɛɛ Ɠaselɔte ta Di-Zaɠaɓe ʋa. 2 (Folo puugɔ maazu ɠila (11) siɛ ɠa é ná, é zo Wolɛɓe gizei ma, é ʋa ga Seyiil ɠizei ma ʋelei, é zeeli Kadɛse-Ɓaaleneya.) 3 Kona ʋuunaanisiɛi (40) ma alu puugɔ maazu ɠilagi (11) ma volo mɔungi ma, ti ɠula ʋoluma Ezipete yooi ʋa, Moize ɓɔɛni Izilayɛle nuiti pɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni la zea ta-vaa zu. 4 Naa ɠɛɛni, siɛgi zu é ɓeni da ga vɔni Amool nuiti ta-masagi Siɠon ma, nii ná-taa wolai ɠɛni ga Ɠɛsɛɓon, ta Ɓasan masagi Wɔge, nii é ɠɛni zeini Asatalɔte ta Edeleyi.

5 Zuludɛn ʋoluʋelei, Moaɓe yooi zu, miná ɠa Moize tɔɔzeini ná ga tɔgi nii yɔɠɔzulɛa ga tiye, é ɠɛ ti ma:

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ɓɔɛni de ʋɔ Wolɛɓe gizei ma, é ɠɛ ma: «Wo wola lɛbigɛ zeini gizei nii ʋɔ bɛ. 7 À latina, wo li Amool nuiti ta-ɠize yooi zu, ta ná maaɠooliiti su, ʋɛ Kanaan nuiti ti zeini ná, Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, ta gizeiti ma, naa ʋɛɛ ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu ʋa, ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, ta Kpoloɗɛ Wolai ɠobaʋɛti, eyɛsu é zeeli Liɓan ɠizeiti ma, ta ziɛ wolai Efelate ma. 8 À pɛtɛ, gè zooi tɛi fea wo ʋɛ. À li, wo zooi naa zeɠe ga wɔnɔ, nii nɔ̀un nà Ɠɔoɠɔ GALAGI gè ma ɠona woni wo-mɛmɛwolani bɛ, Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa, ga gè fe ti ʋɛ, ta ti-mavofodaiti, ta zeɠena ná.»

Moize tukpɔɠaaleʋe nuiti sei vai

(Ɛgezɔde 18:13-27)

9 Moize ɠɛni ma mɔnɔ: Naama ziɛgi zu, gè ɓɔɛni wo ʋɔ ɠani ga: «Gè la zooga, nà ɠila, gè ʋa lo wo luɠɔ. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI, wo maamɔinɗa, za wo mɔinɗa eɠɛ geeɠɔlɔgi ma zomideɠaiti. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, ta ɓɔ wo ʋa ná zeizu ɠɛ ga waagila (1.000), é tuya loo wo ʋɛ, eɠɛʋelei é minazeɠeni la! 12 Nà ɠila, nà wa-ɠasɔi zeɠe ɠale, gè wa-vaiti gaaɠula ba, ta wa-ɓɔɛ vaiti? 13 À yeelo zunui tanigaani ba, wa-wolodaiti su, ti ga ɠima nuiti, ti ɠeleɠelegai, ta lɔɠɔ ʋagɔi ti ʋa, gè ti zei wo unda.» 14 Wo gòoɠaaʋoteni, wo ɠɛ mà: «Nii è ɠisiaa su ga è kɛ, naa ɠa ga faa ʋagɔ.» 15 Gè wa-wolodama ɠundiɠiiti seɠeni, ɠima nuiti, lɔɠɔ ʋagɔi ti ʋa. Gè tanigaa zei wo unda ga nu waagilagila kundiɠiiti, nu ungilagila kundiɠiiti, nu ʋuulɔɔludɔɔlu kundiɠiiti, ta nu ʋuupuu kundiɠiiti. Gè zɔiti kɛ ga faaɠaaɠulaba nuiti wa-wolodaiti su. 16 Gè devei veeni naama ziɛgi zu, wa-lukpɔɠaaleʋe nuiti zea, gè ɠɛ ti ma: «À woilo wo-ɠɛɛleaiti goo ma, wo ti lukpɔɠaaleʋe ti yɔɠɔzu vaiti su, ta ti-ɠɛɛleaiti, ta wɛɛinti, ga telebodai. 17 À mina zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ nuiti su, wa woilo mɔnɛ nuiti goo ma, ta zobobɛ nuiti. À mina lua nu nɔpɛ ba, mazɔlɔɔ GALA ka po ge ga tukpɔɠaaleʋe vai. Ni fai ta a ɓaana wo ya gola, wa ʋaa la pɔ̀ bɛ, gè gaaɠula ba.» 18 Pele ɠana naama ziɛgi zu gè devei veeni la, ga nii kpein wa kɛ.

Kpakagi é ɠɛɛni Kadɛse

(Gaalu Sɛʋɛi 13:1-33;
14:20-45)

19 Ade zeɠeni Wolɛɓe gizei ʋɔ bɛ, de ziɛ teʋeba wolai zu, nii maayikiai, de li ga Amool nuiti ta-ɠize yooi zu ʋelei, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ade leveni la. Ade zeelini Kadɛse-Ɓaaleneya. 20 Gè ɠɛni wo ma: «Wo zeelia Amool nuiti ta-ɠize yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI fea de ʋɛ. 21 Pɛtɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI zooi laa wo ɠakala. À lɛ, wo seɠe ga wɔnɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI boni la wo ma. À mina lua. À mina ɓali.»

22 Wo pɛ wo maaɓuɠani bà, wo ɠɛ mà: «Ade zunui tanigaa leʋe, ti zooi zuʋɛtɛ, ti ʋa, ti ʋoluvaawo ade ma, pelei da ziɛ la, taaiti ʋɛ da li ná, ti naati dɛɛ.» 23 Wo ɠisu vai naa nɛɛni bɛ̀. Naa ɠa é kɛɛni, gè yeelo zunu puugɔ maazu felegɔ (12) ʋa wo zaama, boloda ɠila, zunu ɠila. 24 Ti liini, ti lɛ ga gize yooi ʋɔ pelei, eyɛsu ti li Esekɔle nɛmɛi zu, ti náti sumɔni. 25 Ti ʋaani ga ma yooi ma wulu waaiti ya, ti dɛɛ ga adeye, ti ʋoluvaawo, ti ɠɛ ma: «Zou ʋagɔ ʋe, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI feezu de ʋɛ.»

26 Kɛlɛ wo la kɛɛni, wo ʋa lɛ. Wo ɓakani wa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei laalɔɠɔma. 27 Wo ɓɔɛni unsu wa-zeɠe ɠotaiti bu, wo ɠɛ ma: «Tɛi ade wɔinzeɠea Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, naa ɠa é de ɠulaai la Ezipete yooi ʋa, é ʋa de lɔ Amool nuiti zeezu, ti de undaaʋili. 28 Mini ɠa ade liizu ná? Ade-ɠɛɛleaiti ti de iɲɔteʋea, ti ɠɛ ma: ‹Nuɓusɛa ʋe ti wola mɔinɗai, ti wola ɠoozakoozagai ade ʋa, taaiti be ti wola wɔɔlɔai, siɠigi ti ma, é zei geei ʋa, gi Anake mavofodaiti kaaʋɛ ná ɠite.› »

29 Gè ɠɛni wo ma: «À mina ɓali. À mina lua ti ʋa. 30 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI, nii é loni wo luɠɔ, tɔ ɓɔɠɔi ɠa a kɔɔi ɠɔ wo ʋɛ, eɠɛʋelei é kɛɛni la wo ʋɛ, wo ɠaazu, Ezipete yooi zu, 31 naa ʋolu teʋebai zu, wo kaani miná, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo zeɠeni, eɠɛʋelei zunui a ɗa ná-doun zunui zeɠe la, pelei kpein su, eyɛsu wo zeeli niima adaʋɛ.» 32 Anɛɛ naa ʋe, wo la ɠɛni laani Ɠɔoɠɔ GALAGI la, wa-ƓALAGI, 33 nii é ɠɛni losu wo luɠɔ pelei zu, ga é wo-ʋuuzu ɠaiziɛ, é ɠɛni losu wo luɠɔ kpidii abuzogi zu, é pelei lɛ ga woye, nii wo ziɛzu la, foloi é lo wo luɠɔ tonaɓiingi zu.

34 Ɠɔoɠɔ GALAGI wo ɠisu vai ɠwɛɛni, é yiiɠaawana, é minazeɠe ɠani: 35 «Niima yamanii zu nuɓusɛ ɲɔiti taɠila kpalaa ge la zooi naa ɠaa, nii gè ma ɠona woga ga gè fe wo-mɛmɛwolani zea, 36 kɛni Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui, tɔ ɠa a ka. Nà zooi naa ve zea, nii siaai su, ta ná-doun zunuiti, tɔɔzei siɛʋɛ ga zìimai.»

37 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani mà ɓalaa wa-vaa zu, é ɠɛ mà: «Ɗa ɓalaagi, è la mɔ lɛa ná. 38 Kɛlɛ Nun ná-doun zunui Zozuwe, ɗa-ɓɔba nui, naa ɠa lɛ ná. Naa iɲɔdɔ, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ʋaazu losu Izilayɛle nuiti tuɠɔ zooi zo fai zu. 39 Wo-lointi, wo ɠɛni ɠɛɛzu ma ta ɠɛ ga wo zili nuiti daamiani, ta wo-loun zunuiti, niiti ti la faa ʋagɔi ta faa ɲɔi yɔɠɔzuɠwɛɛ za, naati ka ti lɛɛzu ná, naati ka gè feezu ti ʋɛ, ti seɠe ga tɔnɔ. 40 Kɛlɛ wɔun, à ɠale ma, wo li ʋolu teʋebai zu, Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ pelei.»

41 Wo gòoɠaaʋoteni, wo ɠɛ mà: «Gi koto ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. Gá lɛɛzu, gi kɔɔi ɠɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI devei vea la gi ya.» Wo ɠilagilagi wo wa-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠeni, wo ka ga faa go, wo lɛɛ vai gize yooi zu. 42 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Ɠɛ ti ma: ‹À mina lɛ, ta à mina kɔɔ ɠɔ, mazɔlɔɔ gè la wo zaama ɲɛgɛlɛin, wo zili nuiti ta wo ɠoloɠolo nɔ fuun.› » 43 Anɛɛ naa ʋe, gè ɓɔlɔni ga ɓɔɛa wo ʋɔ, wo la woiloni, wo ɓakani Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, wo lɛɛni ga goizuɓɔlɔi gize yooi zu. 44 Názu ɠa Amool nuiti ti zeini gize yooi zu, ti ɠulani, ti wo laaɠomi, ti ʋilɛ wo ʋolu eɠɛ kɔingiti, ti laalɛ wo wu, é zo Seyiil lugi zu, eyɛsu é zeeli Ɠɔɔlema.

45 Wo ɠalegai ma ma, wo wɔlɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni woiloni wo-wooi ma, é woizuɓɔlɔni. 46 Naa ɠa é kɛɛni wo yɛni Kadɛse, wo wola lɛbi ná.

2

Edɔme ta Moaɓe ta Amɔn yooiti
maazuɓudɛ vai

1 Ade latini, de li ga teʋebai zu ʋele, de Seeli Kpoloɗɛi ma ʋelei zo, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni mà la. Ade folo mɔinmɔin kɛɛni, de ɗa lati Seyiil ɠize yooi ma.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: 3 «Wo lɛbiga latisu gize yooi tɛi ma. À latina ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei. 4 Devei nii ve nuɓusɛiti zea, ga wa ʋaazu leʋesu wo-ɠɛɛleaiti Ezawu ná-doun zunuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ, ti zeini Seyiil yooi zu. Ta lua wo ʋa, kɛlɛ à dama ga ɓɔɠɔ. 5 À mina laalɛ ti wu, mazɔlɔɔ gè la wo-ɠɔɠɔ losu nɔpɛ feezu ta-yooi zu, tɔɔzei gè Seyiil ɠize yooi veeʋɛ Ezawu ʋɛ ga nɔnɔ. 6 Wa daamianigi zɔlɔɔ ti ya, ga wo geya ga walii, wo mi, anɛɛ ziɛi wa ɠɛ kpɔlezu, wa sɔlɔɔ ti ya ga wo geya ga walii.»

7 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI tuya looʋɛ wo ʋɛ, wo-yeavaiti pɛ su, gwɛlɛʋɛ wo ma wa-ziɛi zu, teʋeba wolai nii zu. Kona ʋuunaanigɔ (40) ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo ʋa, wo la ʋalani ani nɔpɛ ma.

8 Ade-ɠɛɛleaiti Ezawu ná-doun zunuiti ti zeini Seyiil yooi zu, ade ti yɛni ɠoozama, de leʋe ti ʋa, de lago maaɠoozani Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu ʋelei ʋa, ta Elate, ta Ɛsiyon-Geeɓɛɛl. Naa ʋolu, ade latini, de li ga Moaɓe teʋebai zu ʋelei.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «À mina laalɛ Moaɓe nuiti bu, wo mina kɔɔ ʋɛɛ ti ʋa, mazɔlɔɔ gè la ada nɔpɛ feezu wo ya ná-zooi zu, Lote ná-doun zunuiti ka gè Aal yooi veai ti ya ga tɔnɔ.»

10 (Eme mavofodaiti ka ti ɠɛni zeini ná mɔungi, ma nuɓusɛiti ti wɔɔlɔni, ti wola mɔin, ti ɠoozakooza eɠɛ Anake mavofodaiti. 11 Tiya ɓalaagi ti ɠɛni ti ʋɛtɛsu eɠɛ Lefa mavofodaiti, ʋelei nɔ Anake mavofodaiti ti la, kɛlɛ Moaɓe nuiti ti ɠɛni ti lolisu ga Eme mavofodaiti. 12 Woli nuiti ka ti ɠɛni zeini Seyiil, Ezawu ná-doun zunuiti ti ti zoni, ti ti-ma zuwu ɠaaleʋe luɠɔ, ti zei ti-ʋotogi zu, eɠɛʋelei Izilayɛle kɛɛni la zooi naa zu, nii é zea, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni zea.)

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma mɔnɔ: «À wuzeɠena niizu, wo Zelɛde ɠɔtuɗɛi ɓudɛ.» Názu ɠa ade Zelɛde ɠɔtuɗɛi ɓudɛni la. 14 Yeeɠɛɠalai ade kɛɛni, de ɗa ziɛ, é zo Kadɛse-Ɓaaleneya, é li Zelɛde ɠɔtuɗɛi maazuɓudɛ voloi ʋɔ, é ɠɛni ga kona ʋuusaʋa maazu lɔsaʋa (38), eyɛsu zunuiti ti zeelini kɔɔɠɔ vai ma, naati kpein ti ɲɛɛlɛ de zaama, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ɠonai woni la ti ʋɛ. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠɛni ti laalɔɠɔma, é ɗa ti ʋaa, eyɛsu ti ɲɛɛlɛ de zaama.

16 Siɛgi zu kɔɔɠɔ nuiti kpein ti ɲɛɛlɛni la nuɓusɛiti saama ga ti za, 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: 18 «Wa Moaɓe ɠwɛpelemaʋɛ maazuɓudɛzu za, wo leʋe ga Aal taai ɠoba ʋelei, 19 wa ʋaazu maaɓuɠazu Amɔn nuiti ba. À mina laalɛ ti wu, wo mina kɔɔ ʋɛɛ ti ʋa, mazɔlɔɔ gè la ada nɔpɛ feezu wo ya Amɔn nuiti ta-yooi zu, Lote ná-doun zunuiti ka gè naa veai ti ya ga tɔnɔ.»

20 (Naama adaʋɛ leveni ga Lefa mavofodaiti ta-yooi, Lefa mavofodaiti ka ti ɠɛni zeini ná mɔungi, Amɔn nuiti ti ɠɛni ti lolisu ga Zamazume nuiti, 21 ti ɠɛni ga nuɓusɛiti ti wɔɔlɔni, ti wola mɔin, ti ɠoozakooza eɠɛ Anake mavofodaiti. Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠoloɠoloni Amɔn nuiti, naati ti ti zo, ti zei ti-ʋotogi zu. 22 Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni la Edɔme nuiti bɛ, ti ga Ezawu mavofodaiti, niiti ti zeini Seyiil, siɛgi zu é Woli nuiti koloɠoloni la, naati ti ta-yooi zoni, ti zei ná ti-ʋotogi zu, eyɛsu zaaɠaza. 23 Ava nuiti ti zeini taa goiti su, eyɛsu é zeeli Gaza, Kafatɔɔl nuiti ti ʋaani, ti naati koloɠolo, ti zei ti-ʋotogi zu.)

24 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «À wuzeɠe, wo pele zo, wo ziɛ wolai Aalanɔn ɓudɛ. Wɛlɛ, gè Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon Amool nui lɔa wo yeezu, ta ná-zooi. À tɔɔzei ga kɔɔi ʋɛɛ ba, wo ná-zooi zeɠe ga wɔnɔ. 25 Za, nà tɔɔzeizu ga wo-ʋaaluabai lɔa nuɓusɛiti kpein su, niiti ti zeini geeɠɔlɔgi wu, ta lua wo ʋa. Siɛgi zu ti wo-maawooi mɛnisu da, ta ɓali, ti ɠɛ nɔ unga wuulee wo luɠɔ.»

Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon ná-zooi zo fai

(Gaalu Sɛʋɛi 21:21-30)

26 De yɛni Kedemɔte teʋebai zu, gè keelaiti teʋe Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon ma, ga ziilɛi kpɔɛiti. Gè boni ma ga: 27 «Va bu, gi leʋe ɗa-yooi zu. Gá leʋesu ga pele zakpai nɔ, gi la zeɠezu ba, gi ʋa li ga yeezazu ʋele, ɓaa ɠɔʋɛzu ʋele. 28 Daamiani kpein gá mi, ɗa ti ʋɔdi gi ma, ziɛi nii kpein gá kpɔle, ɗa ti ʋɔdi gi ma, gá leʋesu nɔ ná ɠɔɠɔa. 29 Naa ɠa Ezawu ná-doun zunuiti ti kɛɛni gi ʋɛ, niiti ti zeini Seyiil, zenɔ ɠana Moaɓe nuiti ti kɛɛni la gi ʋɛ, niiti ti zeini Aal taazuʋɛ. Va bu gi leʋe, eyɛsu gi Zuludɛn maazuɓudɛ, gi lɔ zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI feezu gi ʋɛ.» 30 Kɛlɛ Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon la ɠɛni kɛɛni, é ʋa va bu, ade ʋa leʋe pɔ bɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI kigi ɓaani, é ɠaazumaavɔ, nii a kɛ é lɔ wo yeezu, eɠɛʋelei wo pɛtɛsu la za.

31 Naa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Wɛlɛ, gè tɔɔzeiɗa ga gè Siɠon ta ná-zooi lɔ wo yeezu. À tɔɔzei ga ná-zooi zeɠe ga wɔnɔ.» 32 Siɠon ɠulani ga ná-kɔɔɓɔgi pɛ, ti laalɛ ade wu, ti kɔɔi ʋɛɛ ade ʋa Yaɠase. 33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI dɔɔni de yeezu, de zobogi zɔlɔɔni ma, ta ná-doun zunuiti, ta ná-nuɓusɛiti pɛ. 34 Naama ziɛgi zu, ade ná-taaiti kpein soni da, de ti ɠoloɠolo. Ade nuɓusɛiti suwuɠaaleʋeni ti zu, zunuiti, ta anzanuiti, ta doungoiti, gila kpalaa ge la ɠulani. 35 Toganiiti nɔ ɠa ade ti makɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, ta kɔɔzoganiiti, ade ti yɛʋɛni taaiti su, niiti ade ti zoni. 36 É zo Alowɛɛl, ziɛ wolai Aalanɔn ɠomaʋɛ, ta taai naa nii é nɛmɛi zu, eyɛsu é zeeli Galaade, taa nɔpɛ ge la ɠɛni ná, nii ade la vɔnini ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ti pɛ dɔɔni de yeezu. 37 Kɛlɛ wo la ɠɛni maaɓuɠani Amɔn nuiti ta-yooi ʋa, anɛɛ ziɛ wolai Yaɓɔke ɠomaʋɛ, ta taaiti ti gize yooi zu, ta naama adaʋɛti tanɔpɛ, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni ade ya ga de ɓaa ti maazu.

3

Ɓasan masagi Wɔge ná-zooi zo fai

(Gaalu Sɛʋɛi 21:31-35)

1 Ade latini, de li ga Ɓasan ʋele. Ɓasan masagi Wɔge ɠulani, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein, ti ade laaɠomi, ti ʋa kɔɔi ʋɛɛ ade ʋa Edeleyi. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Mina lua tɔun ba, mazɔlɔɔ gè dɔa è yeezu, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein, é ʋɛɛ ná-zooi ʋa. Ɗa so, eɠɛʋelei è Amool nuiti ta-masagi Siɠon zoni da, nii é ɠɛni zeini Ɠɛsɛɓon.» 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI Ɓasan masagi Wɔge lɔɔni ade yeezu, é ɓɔ ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein ba. De ti pɛ paani. Nu ɠila kpalaa ge la ɠulani. 4 Názu ɠa de ná-taaiti pɛ soni da, taa ʋuulɔzita (60) ɠa é ɠɛni Aalagɔɓe yooi maaɠoolii zu, niiti Wɔge ɠɛni masadai ɠɛɛzu ti unda, Ɓasan yooi zu. Taa ɠila kpalaa ge la ɠɛni yɛni, nii de la ɠɛni soni. 5 Naama laa wolaiti toga ɠɛni de gola, siɠi gaaɠoozagiti ti ti ma, ta kpogiti nu ti loozu. Taaiti ti ɠɛni ná ɓalaa, ti mɔinɗai, niiti siɠi ge la ɠɛni ti ma. 6 Ade taai naati pɛ koloɠoloni, eɠɛʋelei de kɛɛni la ga Ɠɛsɛɓon masagi, Siɠon, nɔnɔiti. Ade nuɓusɛiti pɛ suwuɠaaleʋeni ti zu, zunuiti, ta anzanuiti, ta doungoiti. 7 Kɛlɛ ade toganiiti soni ɓɔɠɔ ʋɛ, ta kɔɔzoganiiti niiti ti ɠɛni taai naati su.

8 Zekana, naama ziɛgi zu, ade adaʋɛ náti kulani la Amool nuiti ta-masa felegɔiti zea, zooi nii é Zuludɛn ʋoluʋelei, é zo ziɛ wolai Aalanɔn ma, eyɛsu é zeeli Ɠɛɛlɛmɔn gizei ma. 9 (Sidɔn nuiti ti Ɠɛɛlɛmɔn gizei laasei pɛɛʋɛ ga, Siliyɔn, Amool nuiti ti daasei pɛɛ ga Seniil.) 10 Ade zooi kpein soni, niiti ti ɠɛni Ɓasan masagi Wɔge ná-masadai zu: gize nɛmɛ zu laaiti kpein, ta Galaade yooi kpein, naa ʋɛɛ Ɓasan yooi ʋa, eyɛsu é zeeli Saleka taai ta Edeleyi taai ma. 11 (Ɓasan masagi Wɔge ɠila kpe ka é yɛni vulua, Lefa mavofodaiti saama. Ná-pooma ɠesui kpɛtɛai ga kɔtui, naa ɠa dɛ Laɓa, Amɔn nuiti ta-laa wolai zu. Sakpai ɠa ga mɛtɛlɛ naanigɔ, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ felegɔ.)

Zuludɛn folo ɠulazu ʋele yooi
ɠaaɠwɛɛ vai

(Gaalu Sɛʋɛi 32:1-42)

12 Naama ziɛgi zu, ade ɓeni ga zooi naati kpein so. Luɓɛn ta Gade nuiti ta-wolodamaiti ka gè zooi naa veeni ti ya, nii é Alowɛɛl letemaʋɛ lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ziɛ wolai Aalanɔn ma, ta Galaade ɠize yooi ɠilazuʋɛ, é ɓɔ ná-taaiti ba. 13 Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ɠa gè Galaade yooi mɔtai veai zea, ta Ɓasan yooi kpein, nii Wɔge ɠɛni masadai ɠɛɛzu unda. (Aalagɔɓe maaɠoolii kpein, é ɓɔ Ɓasan kpein ba, naa ɠa é ɠɛni lolisu ga Lefa mavofodaiti ta-yooi. 14 Yayiil é ga Manasé ná-dounloin ta, naa ɠa é Aalagɔɓe yooi kpein seɠeni, eyɛsu é zeeli Gesuul nuiti ta Maakate nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ, é daaseigi ʋɛɛni Ɓasan laaiti ba, zaaɠaza ta lolisu ga Yayiil ná-taaiti.) 15 Gè Galaade yooi veeni Makiil ʋɛ. 16 Gè Galaade ɠilazuʋɛ veeni Luɓɛn nuiti bɛ, ta Gade nuiti, eyɛsu é zeeli ziɛ wolai Aalanɔn ma, tɔ ɠa é ga kwɛpelegi, eyɛsu é zeeli ziɛ wolai Yaɓɔke ma, Amɔn nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ. 17 Folo liizu ɠwɛpelemaʋɛ ɠɛni ga Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi, é zo Kinelɛte ʋa, é zeeli Kpoloɗɛ Wanai ma. Folo ɠulazu ɠwɛpelemaʋɛ ɠɛni ga Pizega ɠizei ɠɔɠɔaʋɛ.

18 Naama ziɛgi zu, gè niima levei veeni wo ya ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI niima yooi vea wo ʋɛ, nii a kɛ é ɠɛ ga wɔnɔ. Wɔiti kpein wo ga zunuiti, wa ɗa ɓɔɠɔ maaɠili ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, wo leʋe wo-ɠɛɛleaiti tuɠɔ, Izilayɛle nuiti. 19 Wo-anzaiti, wo-lointi, ta wa-loganiiti nɔ ɠa ta yɛ ná, naama laaiti su gè ti veai wo ya. (Wa-loganiiti mɔinʋɛ, gè naa zuɠwɛɛ.) 20 Wa ɓɔ wo-ɠɛɛleaiti ba, eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠo fe ti ʋɛ, eɠɛʋelei é kɛai la wo ʋɛ, tiya ɓalaagi ti zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu ti ya Zuludɛn ʋoluʋelei. Názu ɠa wa ɠale ma la wa-yooiti su, niiti gè ti veai wo ya.»

21 Naama ziɛgi zu, gè devei veeni Zozuwe ya, gè ɠɛ ma: «È-ɠaazuʋɛ naa kpein kaani, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI kɛɛni ga masa felegɔiti, pele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI a kɛ la ga masadai kpein, ʋɛ è ʋaazu leʋesu ná. 22 À mina lua ti ʋa, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɓɔɠɔi ɠa é kɔɔi ɠɔɔzu wo ʋɛ.»

Moize la lɛa minazeɠe zooi zu

23 Naama ziɛgi zu, gè Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni, gè ɠɛ ma: 24 «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è tɔɔzeiɗa ga è wɔɔlɔ ʋelei ta è-zɛbɛi lɛa ga ze, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ zunui, mazɔlɔɔ galagi ɓɛgele ɠa é geeɠɔlɔgi zu, ɓaa zooi ma, nii a zoo é ʋokɔɠɔ ɗa-ɠɛɛwotiiti ma, ta ɗa-vaa wolaiti? 25 Nà è maanɛɛnɛzu ga è va bu, gè Zuludɛn maazuɓudɛ, gè zou ʋagɔi naa ɠa, nii é zɔɔla ʋelei, naama ɠize you ʋagɔi, ta Liɓan.» 26 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani mà wa-vaa zu, é la mɔ ɠɛni pɔ ga é ʋa gòomɛni. É ɠɛni mà: «É kula ɠɛa! Mina mɔ ɓɔɛ pɔ̀ ga naama vai ta. 27 Lɛ Pizega gizei ma, è ɠaazuziɛ, folo liizu ʋelei, ta lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ta nu yeezazuʋɛ, ta folo ɠulazu ʋelei, è pɛtɛ ga ɠaazuʋɛ, mazɔlɔɔ è la Zuludɛn nii maazuɓudɛa pɛ. 28 Deveiti fe Zozuwe ya, è iɲɔdɔ, è sɛbɛlɔ, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é losu niima nuɓusɛiti tuɠɔ, é zooi nii ve ti ya ga tɔnɔ, nii è ʋaazu pɛtɛsu.» 29 Ade yɛni nɛmɛi zu, Ɓɛte-Peyɔɔl letemaʋɛ.

4

Nu ɠolo vai GALA ná-tɔgiti bɛ

1 Niizu, Izilayɛle nuɓusɛiti, à woilo tɔgiti ta deveiti ma, gè wo ɠalasu da. À ti zo, wo makɛ ti ma, naa ɠa a kɛ wo zɛnvui wo, wo zooi zɔlɔɔ ga wɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI feezu wo ʋɛ. 2 À mina ta ʋɛɛ devei naa ʋa, nii gè feezu wo ya, à mina tanɔpɛ seɠe ba. Wa ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti bɛ, ʋelei gè feezu la wo ya. 3 Wo-ɠaazuʋɛ naa ɠaani, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni, é lo Ɓaale-Peyɔɔl ʋa. Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI naati kpein undaaʋilini wo zaama, niiti ti ʋɔɔpɛɛni Ɓaale-Peyɔɔl lɛbi vai ʋa. 4 Wɔiti wo ɠilini Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋa, wo pɛ wa vulua za.

5 Wo suɠwɛɛ ga gè wo ɠalagɛ ga tɔgiti, ta deveiti, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-GALAGI ma levei veeni la zèa, naa ɠa a kɛ wo so, wo makɛ naama yooi zu, ʋɛ wo ʋaazu lɛɛzu ná, wo sɔlɔɔ ga wɔnɔ. 6 À so, wo makɛ, naa ɠa a wo ɠɛ ga ɠima nuiti, ta keleɠele nuiti, nuiti gaazu, ta naama vaiti mɛni, ti ɠɛ ma: «Zii wolai nii ɠa ga ɠima nu, ti ɠeleɠelegɛ.» 7 Zii ɓɛgele ɠa é ná, anɛɛ zou wolaiti saama, nii ná-galagiti maaɓuɠaai ba, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI maaɓuɠaai la de ʋa, siɛgi zu de wooɠulazu la ma? 8 Zii wolai ɓɛgele ɠa é ná, nii tɔgiti ta deveiti ti zea, ti zɔlegai, eɠɛʋelei niima lɔgi la, gè feezu wo ya za?

Kulakɛlɛmaiti ti veai
Sinayi gizei ma

9 Kɛlɛ à dama ga ɓɔɠɔ, wo ɓaa wo-yɛnvui maazu, wo-zii ma voloi pɛ su, wa ʋa yeema naama vaiti ma, niiti ti ɠɛɛni wo ɠaazu, wo ga ti-ma zeeleiti, ti mina ɠula wo ɠisu. À ti lɛ ga wo-lointi, ta wo-lounlointi. 10 À mina yeema naama voloi ma, yeei wo loni da Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠakala, Wolɛɓe gizei ma, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà la: «Niima nuɓusɛiti gaalɛ ba kàkalaʋɛ, gè dàawooi lɛ ga tiye, naa ɠa a kɛ ti tɔɔzei ga lua bà, ti-zii ma voloi pɛ su eteai zu, ti ti-lointi kala da.» 11 Wo maaɓuɠani gizei ʋa, wo lo kɔɠɔaʋɛ. Abui soni gizei ʋa, eyɛsu é lɛ geezuʋɛ. Kpidii ʋɛɛni, ta tonaɓiingi, ta ɓumugi. 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni abui zaamaʋɛ wo ʋɔ. Wo kpɔɛ wooiti mɛnini, kɛlɛ wo la ɠɛni gaazuʋɛ ɠaani, wooi nɔ ɠa é ɠɛni ná. 13 É ná-minazeɠegi ɠulani kɛlɛma wo ʋɛ, nii é wo leveni ga wo so, naa ɠa é ga tɔ puugɔiti. Naa ʋolu é ti zɛʋɛni kɔtu ɠokolo felegɔiti ma. 14 Naama ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni zèa, ga gè wo ɠala ga deveiti ta tɔgiti, naa ɠa a kɛ, wo ti zo, wo ɗa ziɛ ga tiye zooi naa zu, nii wo ʋaazu lɛɛzu su, wo seɠe, é ɠɛ wo ʋɛ ga wɔnɔ.

Kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ vai
maaɲɛɛ vai

15 Tɔɔzei wo la ɠɛni nu nɔpɛ gaazu ɠaani, voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ɓɔɛzu la wo ʋɔ, abui zaamaʋɛ, Wolɛɓe gizei ma, à dama ga ɓɔɠɔ, 16 wo mina ɓɔɠɔ yaava, wo ʋa kɔɔɠɔ ganigi ta ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, é ʋa ɠɛ ga anii tanɔpɛ baaɠulaba, zunu ɠɛʋele, ɓaa anzanui, 17 ɓaa suai ta ɠɛʋele, nii é vulua eteai zu, ɓaa wɔnii, nii é ɠoʋesu geezuʋɛ, 18 ɓaa suai ta ɠɛʋele, nii é ɓokposu zooi ma, ɓaa kalei ta ɠɛʋele, nii é ziɛi wu zooi wu. 19 À mina ungi wuzeɠe, wo ʋa wɛlɛ geezuʋɛ, wo ʋa foloi ʋɛtɛ, ta alugi, ta somideɠaiti, ta niiti kpein ti volozu geezuʋɛ, wo ʋa nɔkɔ ti wu, wo ʋa ɗa ti lɛbi. Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI naama vai yɛgɛ nuɓusɛi zɔiti zea, zooi ma geeɠɔlɔgi wu ná pɛ. 20 Kɛlɛ wɔun, Ɠɔoɠɔ GALAGI liini, é wo ɠaiziɛ, é wo volo abuzulugi naa zu, nii é ɠɛni ga Ezipete yooi, é wo ɠɛ ga ná-nuɓusɛiti, wo ɠɛ ga nɔnɔiti, eɠɛʋelei wo la za.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani mà wa-vaa zu, é ɠona, é ɠɛ, gè la Zuludɛn maazuɓudɛa, gè ʋa lɔ zou ʋagɔi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ya ga wɔnɔ. 22 Nɔ̀un nà, nà zaazu deɠɛmu niima yooi zu, gè la Zuludɛn maazuɓudɛa ɲɛgɛlɛin, kɛlɛ wɔun, wa kpudɛzu, wo zou ʋagɔi naa zeɠe ga wɔnɔ. 23 À dama, wo mina yeema minazeɠegi ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI seɠeni wo ʋɛ, wo ʋa kɔɔɠɔ ganigi ta ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, é ʋa ɠɛ ga anii tanɔpɛ baaɠulaba, nii a ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti daalɔɠɔma. 24 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠɛɛʋɛ eɠɛ abui, nii é anii pɛ galazu, GALAGI nii toloai.

25 Siɛgi zu wo dointi sɔlɔɔsu da, ta dounlointi, wo lɛbi zeini zooi zu, wa ɠakana, wo kɔɔɠɔ ganigi ta ɓɛtɛ ga ani nɔpɛ baaɠulaba, wo wa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, wo ziiɠaawana, 26 gè geeɠɔlɔgi ta zooi zoga za ga zeeleiti wo laalɔɠɔma, kulafiliba zaa ɓaungi ɠa zeeli wo ma, wo ɲɛɛlɛ zooi ɠa, wo ʋaazu sɔlɔɔsu ga wɔnɔ, wa Zuludɛn ɓudɛna, wo-zii zu la ɠoozaa ná, mazɔlɔɔ wa ɠoloɠolo ɲɛgɛlɛin. 27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo vaza nuɓusɛiti saama, wo wola ɠaaɠalɔi zii ɠiligiti saama, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI a li ga woye ná. 28 Miná, wa ɠɛ gala kiligiti dɛbizu, nii nuɓusɛi yeei kpɛtɛai ga gului ɓaa kɔtui, é la zooga é ʋa wozaɠa, ɓaa é ʋa faa mɛni, ɓaa é ʋa daami wo, ɓaa é ʋa ani maku mɛni. 29 Miná ɠa ɓalaagi wo ʋaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaiziɛzu ná ʋolu, wa ka, ni wa gaiziɛna ga wo-yiimaʋɛ pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ. 30 Niima vai kpein ka zeeli wo ma, wa-ɠidaaʋiligiti su. Naama ziɛgiti su ti ʋaazu, wa ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɔ, wo ɠolo gooi ʋɛ. 31 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa ga maawɔinɠaa ƓALAGI, é la ɠɛlɛa wo ʋa, é la wo ɠoloɠologa, é la yeemaa minazeɠegi ma, nii é ma ɠonai woni wo-mɛmɛwolani bɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa
é ga GALAGI

32 À ɠigaiziɛ lɛɛ su, fai niiti kpein ti ɠɛai, aisa wo ʋa zɔlɔɔ, kaipa GALA ge nuɓusɛi ɓɛtɛni, é kula etea, é zo gee ɓela, é li zɔɔla ʋele, fai nii kɛɠala la dɛ ɠɛɛni ga laavɔɔ vai, ta ɠɛa ɓaa? Nu nii ɠɛɠala vaa mɛniga ɓaa? 33 Nuɓusɛ galagi ta laawoo mɛniga nɛi ɓaa, é ɗa ɓɔɛ abui zaamaʋɛ, é la zaani, eɠɛʋelei kɛai la ga woye? 34 Galagi ɓɛgele ɠa é lia ná-nuɓusɛiti gaiziɛzu, zii ɠiligiti saama, ga ʋoluɠulaiti, ta laavɔɔ vaiti, naa ʋɛɛ maaɓɛlɛ vaiti ba, é kɔɔi ɠɔ ga yeei, é maalua vaiti kɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI kɛɛni la wo ʋɛ, Ezipete yooi zu, wo-ɠaazuʋɛ naa ɠa? 35 É naa kpein dɛɛni ga woye, wo ɠɛ kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALA, taɠili nɔpɛ ge la ná tɔun polu. 36 Daawooi zeɠeni geezuʋɛ, wo mɛni, é wo ɠala, é ná-abu wolai lɛ ga woye zooi ma. Wo daawooiti mɛnini, é ɠula abui zaamaʋɛ. 37 Tɔɔzei é wo-mɛmɛwolani nɛɛni ʋɛ, é yiimazeɠe ga ti-mavofodaiti, ta yɛ ná ti ʋoluʋelei, naa ɠa é kɛa, tɔ ɓɔɠɔi wo ɠula Ezipete yooi ʋa, ga ná-zɛbɛ wolai, 38 é ziiti kpɛ wo luɠɔ, ti wola wɔɔlɔai, ti zuɓa wo ʋa, é wo lɔ ta-yooi zu, é fe wo ya ga wɔnɔ, eɠɛʋelei wo pɛtɛsu da za. 39 À suɠwɛɛ deɠɛmu za, wo makɛ ɠɔ wo-yiimaʋɛ, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALA gila kpegi, geezuʋɛ ta zooi ma, taɠili nɔpɛ ge la ná tɔun polu. 40 Wa ná-tɔgiti so, wo ti makɛ, ta ná-deveiti, gè ti veezu wo ya za, naa ɠa a kɛ, wo undaanɛ, wa wo-lointi ti yɛsu ná wa zaana, wo-zii zuɠooza zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ eyɛsu ɠɔ.

Maaʋela wo taa saʋagɔiti

41 Moize yeeloni taa saʋagɔ ʋa Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, 42 ti ɠɛ ga maaʋela laai naama nui ʋɛ, nii é la gaaɠilini ma, é nu ʋa, é la wɔinzeɠeni pɔlɔma, nu ʋaa nui ɠa ʋela, é li taai naa gila su, zɛnvui ɠa yɛ zea. 43 Luɓɛn ná-bolodamaiti tɔnɔi ɠɛni ga Ɓesɛɛl, nii é ɠɛni teʋebai zu gize nɛmɛi ma, Gade nuiti tɔnɔi ɠɛni ga Lamɔte, Galaade yooi zu, Manasé nuiti ɓalaa tɔnɔi ɠɛ ga Golan, Ɓasan yooi zu.

Moize Ná-Kpɔɛzuɠulai Velesiɛi

(4:45—11:32)

44 Tɔgi ʋɛtɛ Moize dɛɛni ga Izilayɛle nuiti. 45 Ti ɠɛni ga deveiti, ta tɔgiti, ta kala gooiti é ti veeni Izilayɛle nuiti zea, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa. 46 Naa ɠɛɛni Zuludɛn ʋoluʋelei, nɛmɛi zu, Ɓɛte-Peyɔɔl letemaʋɛ, Amool nuiti ta-masagi Siɠon ná-zooi zu, nii é ɠɛni zeini Ɠɛsɛɓon, nii Moize ta Izilayɛle nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni ba, ti vɔni ma, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa. 47 Ti ná-zooi zeɠeni ga tɔnɔ, ta Ɓasan masagi Wɔge ná-zooi. Amool nuiti ta-masa felegɔi naati ti ɠɛni Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei. 48 Izilayɛle zeini ná kpein, é zo Alowɛɛl, ziɛ wolai Aalanɔn ɠomaʋɛ, é zeeli Siyon gizei ma, nii é ga Ɠɛɛlɛmɔn, 49 é ɓɔ Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi kpein ba, Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, é zeeli Kpoloɗɛ Wanai ma, Pizega ɠizei ɠɔɠɔaʋɛ.

5

Tɔ Puugɔiti

(Ɛgezɔde 20:1-17)

1 Moize Izilayɛle nuiti pɛ tolini, é ɠɛ ti ma: À woilo, Izilayɛle nuɓusɛiti, deveiti ta tɔgiti kaa, gè feezu wo ya za. À ti ɠala, wo ti zo, wo ɗa ti ɠɛ. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI minazeɠe boni de ʋɛ, Wolɛɓe gizei ma. 3 É la ga de-mɛmɛwolani gila nɔ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni ti ʋɛ, kɛlɛ dea ɓalaa, dɛi pɛ de ʋɛ za, de vulua. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni wo ʋɔ, ɠaazuni ta ɠaazu, gizei ma, abui zaama. 5 Naama ziɛgi zu, gè loni wo yɔɠɔzu, wa Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè daawooi laazeeli wo ma. Mazɔlɔɔ wo luani abui ʋa, wo la ɠɛni lɛɛni gizei ma. Pɛtɛ nii é boni, é ɠɛni: 6 «Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI, nii é è ɠulani Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu.

7 «Gala kiligaa ti mina ɠɛ è ʋɛ nɔ̀un polu.

8 «Mina ani maaniini saɠa ɓɔɠɔ ʋɛ ɲɛgɛlɛin, ga anii tanɔpɛ baaɠulaba, niiti ti geeɠɔlɔgi zu, ɓaa niiti ti zooi ma, ɓaa ziɛiti bu zooi wu. 9 Mina nɔkɔ ti wu ɲɛgɛlɛin, mina ti lɛbi ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI, nà ga GALAGI toloai, nii a ɗa ɠɛɛɠɛiti ta-vaa ɲɔi ʋotokula ti-lointi ma, eyɛsu é zeeli yamanii zaʋasiɛi ta naanisiɛi ma, niiti ti màayoseɠezu ʋɛ. 10 Kɛlɛ nà ɗa wooɠɛɠiladai ɠɛ, eyɛsu é zeeli yamani waagilasiɛi (1.000) ma, naati bɛ, niiti ti nɛ̀ɛzu ʋɛ, ta ti nà-deveiti sosu.

11 «Mina Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI laaseigi wo fuun ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naama nui leve ga sɔba nu, nii é daaseigi wosu fuun.

12 «Dooɠo foloi leve ga maaɲɛɛba voloi, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ma levei veai la è ya. 13 Ɗa botii ɠɛ folo lɔzitai zu, è ɗa-wotii kpein kɛ. 14 Kɛlɛ folo lɔfelasiɛi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ná-dooɠo foloi. Mina boti nɔpɛ kɛ ma, ɗa-o, è-loun zunuiti-yo, è-loun anzanuiti-yo, ɗa-wotiɠɛ zunuiti-yo, ɗa-wotiɠɛ anzanuiti-yo, ɗa-wotiɠɛ nikɛiti-yo, ɗa-zoovalegiti-yo, anɛɛ ɗa-loganiiti kpein, anɛɛ wɛɛinti niiti ti zeini è ɠɔɠɔma, naa ɠa a kɛ, ɗa-wotiɠɛ zunuiti ta ɗa-wotiɠɛ anzanuiti ti la looɠo ga è ɠɛʋele. 15 Ɗa ɠizɛ su ga è ɠɛni ga duɔi Ezipete yooi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ɠa é è ɠulani ná ga ná-zeeɠaaɓaai. Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI è levea ga è dooɠo foloi maaɲɛɛ.

16 «È-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ma levei veeni la è ya, naa ɠa a kɛ è-zii ma voloiti suɠooza, è ɗa-eteai ziɛ undaanɛɛi zu, naama yooi zu nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI feezu è ʋɛ.

17 «Mina nu ʋaa ɲɛgɛlɛin.

18 «Mina wɛɛnziɛ bo ɲɛgɛlɛin.

19 «Mina unma wo ɲɛgɛlɛin.

20 «Mina zɛɛ zeele woo wo ɲɛgɛlɛin è-zeiɲɔɠɔi laalɔɠɔma.

21 «Mina ɠaazuɠula ɲɛgɛlɛin è-zeiɲɔɠɔi anzai ʋa. Mina ɠaazuɠula è-zeiɲɔɠɔi ná-pɛlɛi ʋa, anɛɛ ná-kpalagi, ɓaa ná-botiɠɛ zunui, ɓaa ná-botiɠɛ anzanui, ɓaa ná-nikɛi, ɓaa ná-soovalegi, ɓaa ani nɔpɛ é ga è-zeiɲɔɠɔi nɔnɔ.»

22 Wooiti kana, Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woni wa-nuɓusɛiti ma, é wooɠula la gizei ma, abui zaamaʋɛ, tonaɓiingi zu, ta ɓumugi, é la tanɔpɛ daani ma. É ti zɛʋɛni kɔtu ɠokolo felegɔiti ma, é ti ve zèa.

Moize, GALA daa vaa wo nui

(Ɛgezɔde 20:18-21)

23 Wo wooi mɛnigai ma, nii é ɠɛni ɠulazu kpidii zu, tama abui gizei ʋa, wo ʋaani pɔ̀ bɛ, wa wa-wolodama ɠundiɠiiti kpein, ta wa-ɠɛwolaiti, 24 wo ɠɛni: «Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI ná-lɛbiyai lɛa ga giye, ta ná-bɔɔlɔi ɠɛʋelei, gi gooi mɛniga abui zaama, za gi kwɛɛga ga GALA ka zoo é ɓɔɛ nui ʋɔ, naa zoo é yɛ ná, é yɛ vulua. 25 Kɛlɛ niizu, lee vaa zu gá li ɓɔɠɔ lɔɔzu saai zu? Mazɔlɔɔ abu wolai nii ɠa gi undaaʋili. Ni gá yɛna Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI wooi mɛnisu, gá za. 26 Nu ɠila ɓalaa ka ná nɛi eteai zu, nii é zɛnvu su ƓALAGI wooi mɛniga ga gi ɠɛʋele, é ɗa ɓɔɛ abui zaama, é yɛ vulua, é la zaani? 27 Li ɗa ɓɔɠɔi, è woilo naa kpein ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI bosu, naa ʋolu è ti wo gi ma, gá woilo ma, gi kɛ.»

28 Ɠɔoɠɔ GALAGI wo-wooiti mɛnini, wo ɠɛai ma ɓɔɛzu pɔ̀, é ɠɛ mà: «Gè niima nuɓusɛiti daawooiti mɛniga, ti bogai è ma, gè vaa bu. 29 Ni nɔ ta la kɛʋele ʋagɔi naati makɛna, ti lua bà ti-yiimaʋɛ, ti nà-deveiti so yeenɔpɛ, nii a kɛ tiya-o, ti-mavofodaiti-yo, ti undaanɛ eyɛsu ɠɔ! 30 Li, è ɠɛ ti ma, ti ɠale ma ta-zeɠe ɠotaiti bu. 31 Kɛlɛ ɗɔun, ɗa yɛsu bà ʋɛ, nà deveiti, ta tɔgiti, ta faliiti bosu è ma, nii ɗa ti ɠala da, ti so, ti ɗa kɛ zooi naa zu, nii gè feezu ti ʋɛ ga tɔnɔ.»

32 Nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma levei vea wo ya, wa naa zo, wo ɗa kɛ, à mina zeɠe gila kpalaa ba. 33 Wa ziɛ ga pelei naa nɔ ɲɛgɛlɛin, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo leveai ma, naa ɠa a kɛ wo ɗa-eteai ziɛ undaanɛɛi zu, wo-zii zuɠooza, zooi naa zu, nii wo sɔlɔɔsu ga wɔnɔ.

6

À wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ,
wo ná-deveiti so

1 À wɛlɛ deveiti ba, ta tɔgiti, ta faliiti, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI dèveni ga gè wo ɠala da, nii a kɛ wo so, wo ɗa kɛ, zooi naa zu wo lɔɔzu su, wo seɠe ga wɔnɔ, 2 wo lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, wa-ƓALAGI, wo ɠolo wo-zii ma voloi pɛ su ná-deveiti bɛ, ta ná-tɔgiti, gè ti veai wo ya. Ta ga wɔnɔ, wa wo-lointi ta ti-mavofodaiti, naa ɠa a kɛ wo-zii zuɠooza. 3 Naa ɠa é ba, Izilayɛle nuɓusɛiti, à woilo ti ma, wo ɠaaɓa wo ɠolo ti ʋɛ, wo ti ɠɛ, nii a kɛ wo undaanɛ, wo wola mɔin naama yooi zu, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI boni la wo ma.

4 À woilo, Izilayɛle nuɓusɛiti! Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI ɠa é ga GALA gila kpegi.* 5 Ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ ga è-yii pɛ, è-yɛnvui pɛ, ta è-zuvikɛi pɛ. 6 Wooi niiti gè ti veezu è ya za, ta ɠɛ è-yiimaʋɛ. 7 È-lointi kala ga tiye, è yɛpɛ la ti ma, ɗa ɠɛna zeini ɗa-ʋɛlɛi wu, ta ɗa ɠɛna ziaa pelei zu, ɗa ɠɛna laa, ta ɗa wuzeɠena. 8 Ti ɠili è-yeeiti ba eɠɛ poogi, ti ɠɛ ga poogi è-loʋalaʋɛ. 9 Ɗa sɛʋɛ ɗa-ʋɛlɛi ma laamasagi ma, ta ɗa-laa ziɠidaʋɛ ma.

Izilayɛle maa la nɛɛnɛni,
é ʋa yeema ná-GALAGI ma

10 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI lɛɛzu la ga woye zooi naa zu, nii é ma ɠonai woni wo-mɛmɛwolani bɛ, Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa, ga é fe wo ʋɛ, ta taa wolaiti ti ʋagai, niiti wo la ti loni, 11 pɛlɛiti ti laavegai ga ani ʋagɔiti, wa laade wo ʋa naati pu ti wu, kɔlɔyeɠeiti ti wɔai, wa laade wo ʋa ti wɔ, leezɛn ɓeleiti, ta wolive wuluiti, wa laade wo ʋa ti zin, 12 siɛgi zu wo laamiizu la, wo yiɠo, à dama ga ɓɔɠɔ, wa ʋa yeema Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu. 13 À lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, wa-ƓALAGI, tɔ ɠila kpe ka wa dɛbi, wo ɠona daaseigi zu. 14 À mina ʋɔɔpɛɛ gala kiligiti ta-vaa ʋa, nuɓusɛiti ti wo-maaɠoolii zu ta-ɠalagiti, 15 mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo zaama, ga GALAGI nii toloai. Toɠa yiiɠaawana wo laalɔɠɔma, é wo-ma zuwu ɠaaleʋe eteai zu.

16 À mina Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI zuɠɔɠɔ, eɠɛʋelei wo kɛɛni la Masa.† 17 Kɛlɛ à ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti ta ná-tɔgiti bɛ, ta faliiti è ti woni wo ma. 18 Wa naa ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI devezu ga sɔlegɛ, ta pagɛ, naa ɠa a kɛ wo undaanɛ, wo zoo wo zou ʋagɔi zɔlɔɔ ga wɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ɠona woni wo-mɛmɛwolani bɛ, 19 é wo zili nuiti kpein kpɛ wo luɠɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la.

20 Siɛgi zu, ʋelela ʋelei, wo-loun zunuiti ti wo ɠaazaɠasu da ga: «Lee vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI kala gooi niiti, ta deveiti, ta tɔgiti feai wo ya?», 21 wa ti wooɠaaʋote ga: «Gi ɠɛni ga duɔiti Falaɠɔn ya Ezipete yooi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é gi ɠulani ná ga ná-zɛbɛi. 22 É laavɔɔ vaiti kɛɛni gi ɠaazu, ta poo golaiti, nii é ɠɛni ga Ezipete yooi nimiza vai, é ɠɛɛni Falaɠɔn ta ná-pɛlɛyeɠei kpein daalɔɠɔma. 23 Kɛlɛ gɔun, é gi ɠulani ná ʋa, é ʋa ga giye ʋɛ, é zooi ve gi ʋɛ, nii é ma minazeɠegi woni, é ɠona gi-mɛmɛwolani bɛ. 24 Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni ade ya, ga de tɔgi tɛiti so, de kɛ, de lua Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ʋa, naa ɠa a kɛ de undaanɛ eyɛsu ɠɔ, é de-yɛnvui makɛ, eɠɛʋelei é kɛɛzu la zaaɠaza. 25 Adɔun de letema, toɠa ga telebo faa, ni da Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ná-deveiti sona, de makɛ, eɠɛʋelei é boni la de ma.»

7

Kanaan nuiti ta ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti

(Ɛgezɔde 34:11-16)

1 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋaazu la ga woye, zooi naa zu wo seɠezu ga wɔnɔ, é ziiti kpein kpɛ wo luɠɔ, Ɠɛte nuiti, ta Giilegase nuiti, ta Amool nuiti, ta Kanaan nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, zii lɔfela ti mɔinɗai, ti-zɛbɛi wɔɔlɔ wɔnɔi ʋa, 2 a ti lɔɔna wo yeezu, wa zobo sɔlɔɔna ti ma, wa ti zuwuɠaaleʋe. À mina minazeɠe nɔpɛ kɛ ti ʋɛ, à mina ti maawɔinɠa. 3 À mina vulu ɓɔɠɔ ma wa nuɓusɛi naati. À mina wo-loun anzanu ve ti-loun zunu ʋɛ, wo mina ti-loun anzanu zeɠe wo-loun zunu ʋɛ. 4 Ni naa laade, ta wo-lointi seɠezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti ɗa gala kiligiti dɛbi. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yiiɠaawana wo laalɔɠɔma, é wo-ma zuwu ɠaaleʋe gaamago nɔ. 5 Wɛlɛ ʋelei wa ti zo da: Wa ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti golo, wo ta-zale ɠɔtuiti kpezeɠele, wo ta-zale wuluiti teʋe ga, wo ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti gala. 6 Mazɔlɔɔ wa ga nuɓusɛiti ti ɲadegai Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ. É yiimazeɠeni ga woye ziiti kpein saama eteai zu, ga wo ɠɛ ga nuɓusɛiti ti wola vizɔgai.

Maliɠii ná-wooɠɛɠiladai
ná-minazeɠe fai zu

7 É la ga wo mɔin ɠa bogai zɔɔma nuɓusɛiti ba, naa ɠa é kɛai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠiliai la wo ʋa, é yiimazeɠe ga woye, mazɔlɔɔ wɔun ka wo lɔiɗai nuɓusɛiti kpein saama. 8 Kɛlɛ tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI wo nɛɛʋɛ ʋɛ, tɔɔzei toɠa pɔ ga é ná-minazeɠe konai laazeeli, nii é boni wo-mɛmɛwolani ma, naa ɠa é kɛa, é wo ɠula ga ná-zeeɠaaɓaai duɔla ʋɛlɛi wu, é wo ɠula Ezipete masagi Falaɠɔn ya. 9 À suɠwɛɛ deɠɛmu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa é ga gaama ƓALA gila kpegi. Wooɠɛɠila GALAGI, é ná-minazeɠegi ta ná-wooɠɛɠiladai makɛsu eyɛsu é zeeli yamani waagilasiɛi (1.000) ma, naati bɛ, niiti ti nɛɛzu ʋɛ, ta ti ná-deveiti sosu. 10 Kɛlɛ toɠa ɗa naati sala gaamago nɔ, é zoloo ta-ɠɛɛwotiiti ma, niiti ti maayoseɠezu, é ti undaaʋili. Toɠa naama nui zala gaamago nɔ, nii é maayoseɠezu, é zoloo ná-kɛɛwotii ma. 11 Wa deveiti so mu, ta tɔgiti, ta kala gooiti, wo ti makɛ, niiti gè ti veezu wo ya za, wo ɗa ziɛ ga tiye.

Tuyai é koloi zu

(Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 28:1-14)

12 Ni nɔ wa yɛ woilosu tɔgiti ma, wo ti zo, wo ziɛ ga tiye, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa ná-minazeɠegi ta ná-wooɠɛɠiladai makɛ wo ʋɛ, eɠɛʋelei é ɠonani la wo-mɛmɛwolani bɛ. 13 Toɠa wo nɛɛ ʋɛ, é tuya loo wo ʋɛ, é wo maamɔin, é doun mɔinmɔin fe wo ya. Toɠa tuya loo wo ʋɛ zooi ʋaalɔnɔgiti ma: wa-moloi é ga ɓeleegi, ta wa-lɔɔɓɔigi, ta wa-wulɔi, é wa-loganiiti ma wolaiti ta ma goiti kpuɠu vai maawɔɔlɔ zooi zu, ʋelei é minazeɠeni la, é ɠona wo-mɛmɛwolani bɛ, ga é fe wo ya. 14 Wa-luyai ɠa wɔɔlɔ ziiti kpein tɔnɔi ʋa. Zunu ɓaa anzanu la ɠɛa wo zaama ga doun zɔlɔɔtala nu, wa-logani ɓulugi zu, gila kpalaa ge la ɠɛa ti zaama ga ziʋo ʋuulala gele. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa seeɓɛ ɲɔiti kpudɛ wo maazu, é la naama ɗɔfɔ ɲɔi tanɔpɛ pɛa wo ʋa, niiti ti zeelini Ezipete yooi ma, wo naa zuɠwɛɛ, kɛlɛ toɠa ti leʋe naati ma, niiti ti wo maayoseɠezu ʋɛ.

16 Wa nuɓusɛi kpein suwuɠaaleʋe, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti lɔɔzu wo yeezu, ta maawɔin mina wo zo. À mina ta-ɠalagiti dɛbi, toɠa ɠɛ ga balii wo ʋɛ.

Maliɠii ɠa ga ná-nuɓusɛiti makɛ nui

17 Wa ɠisiɛzu tanisu ga: «Zii niiti mɔinʋɛ gi ʋa, gá ti ɓɛ ɠale?» 18 À mina lua ti ʋa. À ɠitoo naa zu nɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI kɛɛni ga Falaɠɔn, ta Ezipete yooi kpein, 19 ʋoluɠula wolaiti wo-ɠaazuʋɛ ti ɠaani, poogiti, ta laavɔɔ vaa wolaiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-zeeɠaaɓaai, é wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa. Ʋele nɔ ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI a naama nuɓusɛiti kpein so da, niiti wo luazu ti ʋa. 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa kaogiti teʋe ti laalɔɠɔma, eyɛsu ti naati kpein paa, niiti ti yɛsu ná, ti lɔɔɠuzu wo ʋa. 21 Wo zasu mina ɓali ti ɠaazu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo zaama, GALAGI ʋe, bɔɔlɔai, ta maayikiai. 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa zii naati kpɛ wo luɠɔ vaavaa, wo la zooga wo ʋa ti-ma zuwu ɠaaleʋe gaamago nɔ, naa ɠa a kɛ, dɔɓɔ zuaiti ti mina mɔin, ti ʋa wuzeɠe wo laalɔɠɔma. 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa niima nuɓusɛiti dɔ wo yeezu, ti ɠɛ unga wuulee, eyɛsu ti undaaʋili. 24 Toɠa ta-masagiti dɔ wo yeezu, wa ti-laaseigi ɠaaʋa geeɠɔlɔgi wu zooi ma, taɠila kpalaa ge la loga wo luɠɔ, eyɛsu wo ti pɛ koloɠolo. 25 Ta-ɠalagiti ti ga vololibaiti, wa naati gala. À mina ɠaazuɠula wali ʋa ɓaa zanugi, nii é zɛlɛni ti ʋa. À mina ta zeɠe ʋɛ, a ʋa ɠɛ wo ʋɛ ga balii, mazɔlɔɔ ta ga kɔzɔba ani Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu. 26 À mina lɛ ga kɔzɔba ani wa-ʋɛlɛiti bu, wo ʋa ɠɔzɔ ga tɔun kɛʋele. À naama anii ɠoloɠolo, wo ɠɛlɛ ba, wo deve ga kɔzɔba anii, mazɔlɔɔ tɔgi ɠa ma.

8

Izilayɛle maaɠolo vai teʋebai zu

1 Deveiti kpein gè ti veezu wo ya za, wa ti zo, wo ziɛ ga tiye, naa ɠa a kɛ wo zɛnvui wo, wo maamɔin, wo zooi naa zeɠe ga wɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ɠona woni wo-mɛmɛwolani bɛ. 2 À ɠizɛ peleiti kpein su, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo ziɛni ga tiye kona ʋuunaanigɔ (40) laawu, teʋebai zu, é baladai lɛ ga woye, é wo ʋoluɠula. É naa ɠɛɛni, nii a kɛ é wo ɠoozu vaa ɠitei ɠwɛɛ, ni wa ɠolo ná-deveiti bɛ, ɓaa ni wa ɠɛlɛ. 3 Ungo, é vaani bu, wo baladai ɠwɛɛ, ta pului, é wo laamianigi ve ga manegi, nii wo la ɠɛni kwɛɛ, wo-mɛmɛwolani ɓalaa ti la ɠɛni kwɛɛ. Naa maaʋele ma, é ɠɛni pɔ é wo ɠala ga nui la zɛnvui woga ga daamianigi nɔ, kɛlɛ kɛni wooiti pɛ maaʋele ti ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI la. 4 Wa-zeɠe la ɠɛni zaɠani wo ɠɔba, wo-ɠɔɠɔ la veni wo wu, naama ɠona ʋuunaanigɔ (40) laawu. 5 À suɠwɛɛ wo-yiimaʋɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo maaɠolozu, eɠɛʋelei zunui ná-doin maaɠolozu la. 6 À Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti so mu, wo ziɛ ga ná-peleiti, wo lua ba.

Suɠɔɠɔgiti ta wo minazeɠe zooi zu

7 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo lɔɔzu zou ʋagɔi zu, zooi nii ziɛi mɔinɗai su, ziɛungiti ta zou ɗɛiti ti laani nɛmɛiti su, ta ti ɠulazu gizeiti ba. 8 Zou ʋe, nii moloiti kpein ti ɓɛtɛzu ga, ti-laa ga ɓelee ta wɔɔlezegi, ta leezɛn ɓelei, ta kooleɠoole gului, ta gelenade gului, ta wolive wului, ta kɔin gulɔi, 9 ʋɛ wo la kpala laamii woga ná, zou ʋe wo la ʋalaga ani nɔpɛ ma ná, kɔlui ɠa ma vasaiti su, wa zoo wo kɔlu ɓɔigi ɠula ma ɠizeiti su. 10 Wa daami wo, wo yiɠo, wa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI mama zou ʋagɔi vaa zu, nii é feai wo ya.

11 À dama, wo mina yeema Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma, wo ʋa ɓe ná-deveiti sosu, ta ná-fali wooiti, ta ná-tɔgiti, niiti gè ti veezu wo ya za. 12 Siɛgi zu wo daami wosu la, wo yiɠo, siɛgi zu wo pɛlɛ ʋagɔiti tosu da, wo ɗa ɲi ti wu, 13 siɛgi zu wa-loganii ma wolaiti ta ma goiti ti mɔinzu la, walii ta zanugi mɔin wo ya, wo-yeaɠɔligi kpein ge mɔin, 14 à dama, wo yiilaa mina ve ga wasogi, wo ʋa yeema Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma, nii é wo ɠulani Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu. 15 É loni wo luɠɔ, wo ziɛ teʋeba wolai zu, nii maayikiai, sulaavegai ga kaali ɲɔiti, ta akuɠɔtɔkaaliiti, ada vɔɔi, ziɛ la ná, miná ɠa é ziɛi ɠulani ná fasai ʋa. 16 Teʋebai naa zu, é wo ɠɔnɔkulani ga manegi, nii wo-mɛmɛwolani ti la ɠɛni kwɛɛ. É naa pɛ kɛɛni, nii a kɛ é zeaɲakalai lɛ ga woye, é wo ʋoluɠula, naa ʋoluma é faanɛɛ ɠɛ wo ʋɛ. 17 À dama, wo mina ɠɛ ma wo-yiimaʋɛ: «Nà ɓɔɠɔi nà-zobogi ta sɛ̀bɛi ɠa gè niima naavoloiti sɔlɔɔgai da.» 18 Wa ɠizɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zu, wa-ƓALAGI, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é zobogi vea wo ʋɛ, wo naama naavoloiti sɔlɔɔ, eɠɛʋelei é dɛɛzu la za mɔnɔ, ga ná-minazeɠegi maaʋele, nii é ma ɠonai woni wo-mɛmɛwolani bɛ.

19 Ni gaama wa yeemana Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, wa-ƓALAGI, wo ʋilɛ gala kiligiti polu, wo ɗa ti lɛbi, wo ɗa nɔkɔ ti wu, nà dɛɛzu ga woye za, ga wo undaa ɠa ʋili. 20 Ungo, wo undaa ɠa ʋili, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ziiti undaaʋilisu da wo luɠɔ, ni wo la woiloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, wa-ƓALAGI.

9

Izilayɛle nuiti ta-ɠololalai

1 À woilo, Izilayɛle nuɓusɛiti! Wa ga ʋa Zuludɛn maazuɓudɛzu za, wo li, wo ziiti kpɛ, ti wɔɔlɔʋɛ wo ʋa, ti-zɛbɛi wɔɔlɔ wɔnɔi ʋa, ta taa wolaiti su, siɠigi ti ma, é zei geei ʋa, 2 ta ga nuɓusɛiti ti wɔɔlɔai, ti wola ɠoozakooza, Anake mavofodaiti, wo ti ɠwɛɛ, wo ti-maawoo mɛnini ga: «Ɓɛ ɠa a zoo é Anake ná-doun zunuiti sakpe?» 3 À suɠwɛɛ ʋolu za, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɓɔɠɔi ɠa losu wo luɠɔ eɠɛ abui nii é galai wosu. Toɠa niima nuɓusɛiti koloɠolo, é ti unmaayei wo ʋɛ, wa zobo sɔlɔɔ ti ma, wo ti undaaʋili gaamago nɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la wo ma.

4 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti ɓɛɛzu la wo luɠɔ, à mina bo wo-yiimaʋɛ: «Ada-zɔledai ʋe, é kɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi veezu la de ya, ga adɔnɔ.» Mazɔlɔɔ zii niiti ta-vaa ɲɔi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛzu la wo luɠɔ. 5 É la ga wo lelebogɛ, ɓaa wo zɔlegɛ wo-yiimaʋɛ, naa ɠa é kɛɛzu wo ʋaazu ta-yooi zɔlɔɔsu da ga wɔnɔ, kɛlɛ zii naati ta-vaa ɲɔi ɠa é kɛa, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI, ti ɓɛɛzu la wo luɠɔ, é daawooi laazeeli, nii é ma ɠona woni wo-mɛmɛwolani bɛ, Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa. 6 À suɠwɛɛ deɠɛmu ga, é la ga wo lelebogɛ, naa ɠa é kɛɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI niima you ʋagɔi veezu la wo ya, ga wɔnɔ, mazɔlɔɔ wa ga nuɓusɛiti ti zuvɔai.

Nuɓusɛiti ta-vaaɠaazagi
é lo nikɛ yiʋoi ʋa

7 À ɠizɛ su, wo mina yeema, ʋelegi wo ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yiiɠaawana vaiti kɛɛzu la teʋebai zu. É zo wo ɠula voloi ma Ezipete, eyɛsu wo zeeli adaʋɛ tɛi, wo ɠɛni wuzeɠezu Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. 8 Wo Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Wolɛɓe gizei ma, é yiiɠaawanani, wɔin ɠɛni ma ga é wo-ma zuwu ɠaaleʋe. 9 Siɛgi zu gè lɛɛni la gizei ma, ga gè minazeɠe kɔtu ɠokologiti seɠe, minazeɠegi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni wo yɔɠɔzu wa tiye, gè yɛni náʋɛ, eyɛsu folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40), gè la daami woni, gè la ɓɔɔleni. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI kɔtu ɠokolo felegɔiti feeni zèa, GALA ge ti zɛʋɛai ga yeeɓeɠai, ti zoloo wooiti kpein ma, é ti woni wo ma gizei ma, abui zaamaʋɛ, gaalɛba voloi.

11 Folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔi (40) laawu, Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠe kɔtu ɠokolo felegɔiti feeni zèa. 12 É ɠɛni mà: «Wuzeɠe, è yei gaamanɔ, è zeɠe gizei ma, mazɔlɔɔ ɗa-nuɓusɛiti, è logai ti luɠɔ, è ti ɠula Ezipete yooi ʋa, ti koto wola ɠɛa. Ti zeɠea pelei ʋa fala, nii gè deveni ga ti ziɛ la. Ti kɔlu ɠaawuungai ɓɛtɛa ga kɔɔɠɔ ganigi.»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Gè niima nuɓusɛiti pɛtɛga, ti zuvɔɔʋɛ. 14 Ɓe bà, gè ti-ma zuwu ɠaaleʋe, gè ti-laaseigi ɓale, é ɠula geeɠɔlɔgi wu. Zii niiti ta-zobogi wɔɔlɔai, ti wola mɔinɗai, ti leʋe niiti ba, nà è ɠɛ ga naati ti-ɠɛɛ.»

15 Gè yeini, gè zeɠe gizei ma, minazeɠe kokolo felegɔiti ti zoni zèa, abui ɗa so gizei ʋa. 16 Gè wɛlɛni, pɛtɛ, wo kotoi ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI laalɔɠɔma. Wo nikɛ yiʋoi ɓɛtɛni ga kɔlu ɠaawuungi. Wo zeɠeni gaamago nɔ naama ʋelei ʋa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fai zɛʋɛni. 17 Gè kokolo felegɔiti soni ga yee felegɔi, gè ti ʋili zooi ma, ti wolowolo wo ɠaazu.

18 Naa ʋoluma gè laani Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɔɠɔwu, gè yɛni ná, eɠɛʋelei nɔ é ɠɛni la mɔungi, folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40), gè la daami woni, gè la ɓɔɔleni, tɔɔzei koto wolai ʋa, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, wo ziiɠaawana. 19 Mazɔlɔɔ gè luani ziiɠaawanai naa ʋa, ziiɠulagi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni su wo laalɔɠɔma, é ɠɛni pɔ ga é wo-ma zuwu ɠaaleʋe. Kɛlɛ názu mɔnɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI gòoɠaaʋoteni.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI wola yiiɠaawanani Aalɔn ma ɓalaa, é ɠɛni pɔ ga é undaaʋili. Gè maanɛɛnɛni Aalɔn ɓalaa ʋɛ naama ziɛgi zu. 21 Nii é ɠɛni ga wa-ɠotoi ɠɛ ungi, nikɛ yiʋoi naa wo kpɛtɛni, gè galani, gè fukɔ, gè kɛ ga fufiligi, gè ma vukɔi ʋili kɔtuɗɛi ɠa, nii é yeizu gizei ma.

Nuɓusɛiti ta-vaaɠaaza kiligiti

22 Wo Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani mɔnɔ Taɓeyela, ta Masa, ta Kiɓelɔte-Ɠataava. 23 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wo leʋeni la ga wo zeɠe Kadɛse-Ɓaaleneya, é ɠɛ wo ma: «À lɛ, wo zooi zeɠe ga wɔnɔ, nii gè feezu wo ya,» wo woozotalai ɠɛɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI, wo la ɠɛni laani tɔun da, wo la ɠɛni woiloni goo ma. 24 Kaipa gè wo ɠwɛɛni, wo la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

25 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ɠɛɛzu la, é wo-ma zuwu ɠaaleʋe, gè laani Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɔɠɔwu, gè yɛni ná eyɛsu folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40). 26 Gè falini, gè ɠɛ ma: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina ɗa-nuɓusɛiti ma zuwu ɠaaleʋe, ɗɔnɔiti è ti unmɔɔgai ga ɗa-zobogi, è ti ɠulaai Ezipete yooi ʋa ga è-yeei ná-zɛbɛi. 27 Ɠizɛ ɗa-wotiɠɛ nuiti su, Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa. Mina niima nuɓusɛiti so ga ti-zɔ ɲɔi, ta ta-vaa ɲɔi, ta ta-ɠotoi maaʋele! 28 Ni naa laade, zooi nii è gi ɠulaai su, naama nuɓusɛiti ta ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠulaʋɛ Ezipete yooi zu, é ʋa ti ʋaa teʋebai zu, tɔɔzei zobo ge la ɠɛni bɛ, é ʋa li ga tiye zooi naa zu, nii é ma vaa woni ti ma. 29 Tama, ta ga ɗa-nuɓusɛiti, ɗɔnɔiti, niiti è ti ɠulaai ga ɗa-zobo golai, ta ɗa-yeeɠaaɓaai.»

10

GALA ge ná-nuɓusɛiti maavaayɛ fai

(Ɛgezɔde 34:1-10)

1 Naama ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Kɔtu ɠokolo felegɔ zaɠa ga ma mɔungiti kɛʋele, è lɛ pɔ̀ bɛ, gizei ma, è kesui ɓɛtɛ ɓalaa ga gului. 2 Nà wooiti sɛʋɛzu naama ɠɔtu ɠokologiti ma, wooi niiti ti ɠɛni ma mɔungiti ma, niiti è ti wolowoloni, ɗa ti la kesui zu.»

3 Gè kesui ɓɛtɛni ga akasia wului, gè kɔtu ɠokolo felegɔi zaɠani, eɠɛʋelei ma mɔungiti ti ɠɛni la, gè lɛɛni gizei ma, kokolo felegɔiti ti zoni zèa. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI sɛʋɛi ɠɛɛni kokolo niinɛiti ma ga ma mɔungiti kɛʋelei, tɔ puugɔiti é ti veeni wo ya gizei ma abui zaamaʋɛ, voloi wo ɠaalɛɛni ba la. É feeni zèa. 5 Gè ɠaleni ma, gè gizei yei, gè kokologiti daani kesui zu, nii gè kpɛtɛni. Ti yɛgɛ laani su, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zèa.

6 (Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Ɓeyelɔte-Ɓene-Yaakan, ti li Mosela. Miná ɠa Aalɔn zaani ná, ti maaɠulu. Ná-doun zunui Eleazaal zeini potogi zu ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai. 7 Ti zeɠeni miná, ti li Gudegoda, ti zeɠe miná, ti li Yoteɓata, zooi ʋɛ ziɛi wola mɔinɗai ná. 8 Naama ziɛgi zu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni la ga Levi ná-bolodai, ga ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe, ti lo kakala, nii a kɛ ti ná-botii ɠɛ, ti tuya loo nuɓusɛiti bɛ daaseigi zu, naa ɠa ti kɛɛzu zaaɠaza. 9 Naa ɠa é ba, Levi nuiti ti la tɔnɔ zɔlɔɔni la zooi zu ti-ɠɛɛleaiti saama: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga tɔnɔi, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI boni la ti ma.)

10 Gè yɛni gizei ma, eɠɛʋelei é ɠɛɛni la ma mɔungi, folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔ (40). Ɠɔoɠɔ GALAGI gòoɠaaʋoteni mɔnɔ niizu, é zeɠe wo undaaʋili fai ʋolu. 11 É ɠɛni mà: «Wuzeɠe, li, è lo niima nuɓusɛiti tuɠɔ. Ti li zooi naa zu, ti seɠe ga tɔnɔ, nii gè ɠonani ti-mɛmɛwolani bɛ ga nà fe ti ya.»

Tɔgi é lo nɛɛbɛi
ta koloi ma vai ʋa

12 Niizu Izilayɛle nuɓusɛiti, leeni ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI pɔ ga wo kɛ bɛ? Toɠa nɔ ga wo lua ba, wo ziɛ ga ná-peleiti kpein, wo nɛɛ ʋɛ, wo dɛbi ga wo-yii pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ, 13 wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti so, ta ná-tɔgiti, gè ti veezu wo ya za, naa ɠa a kɛ wo undaanɛ.

14 Wɛlɛ, geeɠɔlɔ sɛbɛlɛ golai maaɠoozaai, naa ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɔnɔ, naa ʋɛɛ zooi ta gaa aniiti kpein ba. 15 Anɛɛ naa ʋe, wo-mɛmɛwolani nɔ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠilini ti ʋa, wo ti nɛɛ ʋɛ, ti ʋoluma, wa ʋe wo ga ti-mavofodaiti, wa ɠa é yiimazeɠea ga woye ziiti saama, eɠɛʋelei wo kaazu la za. 16 À valibo mu wo-yiimaʋɛ, wo mina ɠɔgi ɓaa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. 17 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa é ga GALAGI nii é galagiti unga, maliɠiiti ti-Maliɠii, GALAGI nii bɔɔlɔai, zeeɠaaɓaai, maayiki, é la zeelɔzɔɠɔzu ɠɛɛzu, é la lobɛani zoga, 18 é telebodai ɠɛɛzu podoin ʋɛ, ta poanzai, seikɔɠɔma nui nɛai bɛ, é kɔnɔgi ta seɠei veezu zea. 19 À seikɔɠɔma nui nɛɛ ʋɛ, mazɔlɔɔ wo ɠɛni ga seikɔɠɔma nuiti Ezipete yooi zu.

20 À lua Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋa, wo ɗa dɛbi, wo ɠili tɔ ɠila kpe nɔ ʋa, wa ɠɛna ɠonaa, wo ɠona daaseigi zu. 21 Tɔ ɠa é ga wa-maamusɛi ma ungi, toɠa ga wa-ƓALAGI, tɔ ɠa é kɛɛwoti wolaiti kɛa wo ʋɛ, ti maayikiai, wo-ɠaazuʋɛ ti ɠa. 22 Wo-mɛmɛwolani ti yeini Ezipete yooi zu, ti liegi ɠɛni ga nu ʋuulɔfela (70), niizu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo ɠɛa ga maamɔin nu, eɠɛʋelei geeɠɔlɔgi ɠaaʋɛ zomideɠaiti ti la.

11

À Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛ ʋɛ,
wo ɠolo ná-deveiti bɛ

1 Wa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ná-deveiti so yeenɔpɛ, ta ná-tɔgiti, ta ná-kala gooiti, ta ná-fali wooiti. 2 Wo la ga wo-lointi kɛʋele, niiti ti la niima vaiti kwɛɛ, ti la ti ɠaani, wɔi wo ná za, wo naa ɠwɛɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wo ɠalani da, bɔɔlɔ ʋelei, ná-zeeɠaaɓaai, ta ná-zɛbɛi, 3 laavɔɔ vaiti, ta kɛɛwotiiti é ti laazeelini Ezipete yooi zu, Falaɠɔn laalɔɠɔma, Ezipete masagi, ta ná-zooi kpein daalɔɠɔma, 4 nii é kɛɛni ga Ezipete ɠɔɔɠɔ nuiti, ta ta-zooiti, ta ta-wotoloiti, ʋelei é Seeli Kpoloɗɛi ɠaaɠaleni ma la, é ʋu ti ma, siɛgi zu ti ɠɛni wo zaɠalabosu la, é ti maalɔɔɠuni, ti ɲɛɛlɛ ɲɛgɛlɛin. 5 Wo naa kpein kwɛɛ, nii é kɛɛni wo ʋɛ teʋebai zu, eyɛsu wo ʋa zeeli niima adaʋɛ, 6 ʋelei é Datan zoni da, ta Aɓilame, Eliyaɓe ná-doun zunuiti, Luɓɛn ná-bolodai zu, siɛgi zu zooi laalaoni da ti ɠɔɠɔwu, é ti maaɠulu ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, ta ta-zeɠe ɠotaiti, ta niiti kpein ti ɠɛni loni ti ʋolu, Izilayɛle nuiti saama. 7 Mazɔlɔɔ wo kɛɛwoti wolai naa kpein kaani, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni.

8 Naa ɠa é ba, à deveiti kpein so, gè feezu wo ya za, nii a kɛ wo zɛbɛi zɔlɔɔ, wo li, wo zooi zo, ʋɛ wo liizu, wo ná zeɠe ga wɔnɔ, 9 wo-zii zu ɠa ɠooza zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ɠonai woni wo-mɛmɛwolani bɛ, ta ti-mavofodaiti, zooi ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. 10 Mazɔlɔɔ zooi nii wo liizu, wo seɠe ga wɔnɔ, é la ga Ezipete yooi ɠɛʋele, ʋɛ wo ɠulaai ná. Miná wa la ani zuwui vazana, kɛni wo ɓena kɔ, eɠɛ guulu kpelei. 11 Zooi nii wo leʋesu, wo li, wo seɠe ga wɔnɔ, toɠa ga zooi nii gizeiti ti su ta nɛmɛiti, é yɛɓɛzu ga tona ɗɛi é zeɠezu geezuʋɛ. 12 Zou ʋe nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI daazɔbosu, é ɠaaɓa ma, é zo konagi ma volo mɔungi ma, é li ma ɠaaɓelagi ʋɔ.

13 Ni wa ɠolona deveiti bɛ, gè ti veezu wo ya za, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ɗa lɛbi ga wo-yii pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ, 14 toɠa tonai ʋu wa-yooi zu, siɛgi zu maanɛai é ʋu la, sama gelei ta foɠo gelei, wa wa-moloi ɠaalɛ ba, nii é ga ɓeleegi, ta wa-lɔɔ niinɛi, ta wa-wulɔi, 15 toɠa tufa ʋagɔiti pu wa-lɔɓɔi zu, wa-loganiiti daamii vai zu, wa daami wo, wo yiɠo.

16 Wa dama ga ɓɔɠɔ, wo mina ɓɔɠɔ yɛ ná, wo ʋa ɠaka, wo ʋa li ga gala kiligiti pɔ pelei, wo ʋa ti lɛbi, wo ʋa nɔkɔ ti wu. 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yiiɠaawana wo ma, é geeɠɔlɔgi laaɠulu, tona la ʋua, zooi la aniiti pɔnɔga, wo undaa ɠa ʋili gaamanɔ zou ʋagɔi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI fea wo ʋɛ.

18 Tɔgi niiti gè ti veezu, wa ti zɛʋɛ wo-yiimaʋɛ, ti ɠɛ wo ɠisu, ti ɠili wo-yeeiti ba eɠɛ poogi, ti ɠɛ ga poogi wo-loʋalaʋɛ. 19 À wo-lointi kala ga tiye, wo yɛpɛ la ti ma, wa ɠɛna zeini wa-ʋɛlɛi wu, ta wa ɠɛna ziaa pelei zu, wa ɠɛna laa, ta wa wuzeɠena. 20 Wa ti zɛʋɛ wa-ʋɛlɛi ma laamasagi ma, ta wa-laa ziɠidaʋɛ ma. 21 Wo-ziiti ta wo-loun zunuiti siiti su ɠa ɠooza, eɠɛ geeɠɔlɔgiti siiti, niiti ti zɛlɛgai zooi maazu, naama yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ɠona woni wo-mɛmɛwolani bɛ, ga é fe ti ya.

22 Mazɔlɔɔ ni wa ɠolona devei niiti pɛ bɛ, gè feezu wo ya ga wo makɛ, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ziɛ ga pelei kpein é wo ɠalaga da, wo ɠili tɔ ɠilagi ʋa, 23 toɠa zii niiti kpein kpɛ wo luɠɔ, wa ziiti ta-yooi zeɠe ga wɔnɔ, niiti ti mɔinɗai wo ʋa, zɛbɛi ti ʋa ti leʋe wo ʋa. 24 Adaʋɛ kpein wo ɠɔɠɔlosu ná ma, miná ɠa ɠɛ ga wɔnɔ, wa-ɠwɛpelemaʋɛ ɠa zeeli Liɓan teʋebai ma, ta ziɛ wolai Efelate, eyɛsu é zeeli folo liizu ʋele ɓoloɗɛi ma. 25 Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa wo zakpe, eɠɛʋelei é boni la wo ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa dualuagi lɔ nuiti su wo luɠɔ, ti zasu ɗa ɓali, zooi kpein su ʋɛ wo leʋesu ná.

Tuyai ta foovooi

26 Gè tuyai ta foovooi zeiɗa wo luɠɔ za, wo yiimazeɠe: 27 Wa tuyai zɔlɔɔ, ni wa ɠolona Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti bɛ, gè feezu wo ya za, 28 wa foovooi zɔlɔɔ, ni wo la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti bɛ, ni wa zeɠena pelei ʋa, gè ma levei veezu wo ya za, wo ɠili gala kiligiti ba, niiti wo la ti ɠwɛɛ.

29 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI liizu la ga woye zooi naa zu, ʋɛ wo ná zeɠezu ga wɔnɔ, wa tuyai loo Galizime gizei ma, wo foovooi loo Eɓale gizei ma. 30 Naama ɠize felegɔiti pɛ ta Zuludɛn ʋoluʋelei, pelei nii é folo liizu ʋelei naa ʋoluʋɛ, Kanaan nuiti ta-yooi zu, niiti ti zeini Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, Gilegale letemaʋɛ, Molé sɛne gului, naati kobaʋɛ. 31 Mazɔlɔɔ wa ga ʋa Zuludɛn ɓudɛzu, wo li, wo zooi zo, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ya. Wa seɠe ga wɔnɔ, wo zei ná. 32 Wa dama, wo ɠolo deveiti bɛ ta tɔgiti, gè ti veezu wo ya za.

Tɔgiti Ta Deveiti

12

(12:1—26:19)

1 Wɛlɛ tɔgiti ta deveiti ba, niiti wa ti zo, wo ɗa ziɛ ga tiye wo-zii ma voloi pɛ su, zooi naa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI feezu wo ʋɛ, ga wo seɠe ga wɔnɔ.

GALA falizuʋɛ ɠɛ ɠila nɔ

2 Wa naama adaʋɛti pɛ kpezeɠele, ʋɛ zii naati wo ʋaazu ti ɓɛɛzu, ti ɠɛni ta-ɠalagiti dɛbizu ná, gize ɠaaɠoozagiti ma, ta gize goiti, ta gulu wolaiti bu. 3 Wa ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti toka, wo ta-zale ɠɔtuiti kpezeɠele, wo ta-zale wuluiti gala, wo ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti galeɠale, ti ga ta-ɠalagiti, wo ti-laaseigi ɓale, é ɠula adaʋɛ náti, é ɲɛɛlɛ. 4 À mina ti-ɠɛɛwotii naama zii ta ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI. 5 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa yiimazeɠezu ga adaʋɛ ta, wo-mavofodaiti kpein saama, ʋɛ ná a ɠɛ ga seizuʋɛ, miná ɠa wa li ná, wo ɗa nɔkɔ bu. 6 Miná ɠa wa gala zalaɠaiti kula ná, ta zalaɠaiti, ta puusiɛiti, ta ɠuladaiti, ta minazeɠe daazeeli zalaɠaiti, ta vebɛaniiti wo daai ɠisu, ta wa-loganii ma wolaiti ta ma goiti ma yiʋo mɔungiti. 7 Miná ɠa ɓalaa wa daami wo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wa-o, wa-ʋɛlɛyeɠeiti-yo, wo ɠoozunɛ naama ani ʋagɔi pɛ faa zu a ɠɛ wo ya, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI a tuya loo wo ʋɛ ti zu.

8 À mina faiti kɛ, eɠɛʋelei ade kɛɛzu la za ʋɛ, ɛsɛ ka naa ɠɛɛzu nɔ, nii pagai gaazu. 9 Tɔɔzei wo la dɛ zeelini dooɠo bosuʋɛ, ta zooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ. 10 Wa ga ʋa Zuludɛn maazuɓudɛzu, wo zei zooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, toɠa dooɠogi ve wo ya, é wo ɠula wo zili nuiti kpein zea, ti wo-maaɠoolii zu, wa zei zooi naa zu ziilɛigi zu. 11 Adaʋɛ ɠa ɠɛ miná, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI a yiimazeɠe ga ná, ʋɛ daaseigi a yɛ ná ʋa. Miná ɠa wa naati kpein kula ná, niiti gè wo levezu ti ma, wa-ɠala zalaɠaiti, ta wa-zalaɠaiti, ta wa-ʋuusiɛiti, ta wa-ɠuladaiti, ta vebɛaniiti wo minazeɠezu ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 12 Wa ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wa wo-loun zunuiti, ta wo-loun anzanuiti, ta wa-wotiɠɛ zunuiti, ta wa-wotiɠɛ anzanuiti, naa ʋɛɛ Levi nuiti ba, ti zeini wa-laaiti su, mazɔlɔɔ naati ti la zou nɔpɛ sɔlɔɔni wo zaama.

13 À dama ga ɓɔɠɔ, wo mina wa-ɠala zalaɠaiti kula adaʋɛ tanɔpɛ nɔ, wa ná ɠa, 14 kɛlɛ wa wa-ɠala zalaɠaiti kula naama adaʋɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI a yeelo ná ʋa, wa-wolodai ta zu, miná ɠa wa naa kpein kɛ ná, nii gè wo levezu ma. 15 Anɛɛ naa ʋe, siɛgi zu wɔin a wo zo da, wa zoo wo toganii ta ʋaa, wo ma zuai mi, é zoloo tuyai ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI bosu wo ʋɛ, ʋɛ nɔpɛ wa zei ná. Nui nii kɔzɔai, ɓaa nii ɲadegai, ta zoo ti ta mi, eɠɛ nɔ ʋelei nu dopa zuai ɓaa goe suai miizu la. 16 À mina nɔ ɲamai mi, kɛlɛ wa pu ya zooi ma eɠɛ ziɛi.

17 À mina wa-moloi ma ʋuusiɛi mi wo-zeizuʋɛ, ta wa-lɔɔ niinɛi, ta wa-wulɔi, ta wa-loganii ma wolaiti ta ma goiti ma yiʋoiti, anɛɛ minazeɠe ganii gila kpalaa, ɓaa wa-vebɛaniiti wo daai ɠisu, ta wa-ɠuladaiti. 18 Wa ɠɛ nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, naama adaʋɛ, ʋɛ é yeelosu ná ʋa, miná ɠa wa ti mi ná, wa wo-loun zunuiti, ta wo-loun anzanuiti, ta wa-wotiɠɛ zunuiti, ta wa-wotiɠɛ anzanuiti, ta Levi nuiti ti zeini wa-laaiti su, wa ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wa-wotii ma lɔnɔgiti kpein su. 19 À mina yeema Levi nuiti ma, eyɛsu pɛ wo-zii ma voloi pɛ su, wa-yooi zu.

20 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wa-yooi zuwɔɔlɔzu la, eɠɛʋelei é minazeɠeni la wo ʋɛ, ni sua wɔin a wo zona, wa zoo wo naa kpein mi, nii a nɛ wo ʋɛ. 21 Ni adaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa ga daaseigi ɠɛ ná, ná maaɠoozaʋɛ wo ʋa, wa-loganiiti Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu wo ʋɛ, wa zoo wo ta zeɠe ma wolaiti su, ɓaa ma goiti su, wo paa, eɠɛʋelei gè devei veeni la wo ya, wa zoo wo mi, ʋɛ wo zeini ná, eɠɛʋelei wo pɔ la. 22 Wa mi, eɠɛʋelei nu a ɗa dopa zuai ɓaa goe suai mi la, nui kɔzɔai, ɓaa nii ɲadegai, naa felegɔ pɛ ka zoo é ta mi. 23 À dama nɔ, wo mina ɲamai mi, mazɔlɔɔ ɲamai ɠa é ga zɛnvui, à mina zɛnvui ɓɔ suai ʋa, wo ʋa mi. 24 À mina ta mi ɲɛgɛlɛin, wa pu ya zooi ma eɠɛ ziɛi. 25 À mina mi, naa ɠa a kɛ wo undaanɛ, wa wo-mavofodaiti, tɔɔzei wo naa ɠɛa, nii sɔlegai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

26 Kɛlɛ wa-loganiiti wo ti veezu GALA bɛ, ta minazeɠe daazeeli zalaɠaiti, wa li ga naati naama adaʋɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeelosu ná ʋa. 27 Wa gala zalaɠaiti kula, suai ʋɛɛ ma ɲamai ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ. Wa-zalaɠai zɔiti ma ɲamai ɠa vaza Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ, wa zoo wo ma zuai ta mi.

28 À ɠizɛ devei niiti kpein su, gè feezu wo ya, à ɠolo ti pɛ bɛ. Naazu wo undaa ɠa nɛ, wa wo-mavofodaiti, tɔɔzei nii pagai, é zɔle Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, wa naa ɠɛɛzu.

Nu mina ʋokɔɠɔ
Kanaan nuiti ma

29 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ziiti ma zuwu ɠaaleʋezu la wo luɠɔ, niiti wo liizu ti ʋɔ bɛ, wo ti zo, siɛgi zu wo ti ɓɛɛzu la, wo zei ta-yooi zu, 30 à dama ga ɓɔɠɔ, wo mina ɠɔ ga ta-ʋalii, wo ʋa ʋokɔɠɔ ti ma, ti undaaʋiliga ʋoluma wo luɠɔ. À mina ʋɔɔpɛɛ ta-ɠalagiti ta vaa ʋa, wo ʋa gaazaɠa bo ga: «Nuɓusɛi niiti ti ɠɛni ta-ɠalagiti dɛbizu ɠale? Gá pɔ gá ɓalaagi gi kɛ ga ti ɠɛʋele.» 31 Wo ɠɛʋelei mina ɠɛ ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI letema. Mazɔlɔɔ zii naati ti ɠɛni fai ma zii pɛ kɛɛzu, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ga kɔzɔba vaiti, ti wɔin la ma. Ti yɛni liizu la, ti ɗa ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti gala ga zalaɠai ta-ɠalagiti bɛ.

13

1 Wa ɠolo devei kpein bɛ, nii gè feezu wo ya, wo makɛ, à mina tanɔpɛ da ma, à mina tanɔpɛ seɠe ba.

Kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti maaɠolo vai
Izilayɛle nuiti saama

2 Tanisu GALA goo wo nui ta ɠa wuzeɠe wo zaama, ɓaa kulakɛlɛma ɠaa nui, é poogi ta ve wo ya, é wo laavɔ, é maaɓɛlɛ vai ta lɛ ga woye. 3 Ni poogi ɓaa maaɓɛlɛ vai é bogai, naa laa a zeelina, é ɠɛ wo ma: «Ade li, de ʋilɛ gala kiligiti polu, de ti lɛbi,» tama wo la galagi naati kwɛɛ, 4 à mina woilo GALA goo wo nui naa wooi ma, ɓaa kulakɛlɛma ɠaa nui naa wooi ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI seɠeʋɛ ga é wo ʋoluɠula la, nii a kɛ é kwɛɛ ni nɛɛʋɛ wo ʋɛ, gaamai zu, ga wo-yii pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠila kpe nɔ ɠa wa ʋilɛ polu, wo lua ba, wo ɠolo ná-deveiti bɛ, wo woilo goo ma, wo dɛbi, wo ɠili tɔun ba. 6 Maanɛɛʋɛ ga ti GALA goo wo nui naa ʋaa, ɓaa kulakɛlɛma ɠaa nui naa, mazɔlɔɔ kpɔɛʋɛ ga nuiti ti kololalai ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI laalɔɠɔma, nii é wo ɠulani Ezipete yooi zu, é wo ɠula duɔla ʋɛlɛi wu, mazɔlɔɔ é ɠɛni pɔ ga é wo zeɠe pelei ʋa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma levei veeni ga wo ziɛ la. Wa faa ɲɔi lɔɔɠula ɠana ɓɔɠɔ zaama.

Wo wɔɔla mina wo ɠaka

7 Ni è-ɠɛɛloin, è-lee ná-doun zunui, ɓaa è-loun zunui, ɓaa è-loun anzanui, ɓaa è yiima anzai, ɓaa è-wɔɔlai nɛai è ʋɛ, naa ta a suɠɔɠɔna dɔɔɠuzu ga é è lɛ ga, é ɠɛ è ma: «De li, de gala kiligiti dɛbi,» tama ɗa-o, è-mɛmɛwolani-yo, wo la ɠɛni galagi naati kwɛɛ, 8 galagiti ti wɛɛn nuɓusɛiti saama, ti ɓuɠama, ɓaa ɠoozama, ti zeini, é zo zou ɓela ga, é li zou ɓela ga, 9 mina kisu vai zo, mina woilo goo ma, mina maawɔinɠa, mina maazasa, mina ná-kakagi lɔɔɠu. 10 È maanɛɛʋɛ ga è paa. Yeewuzeɠe daalɔɠɔma mɔunpa, ga è paa, naa ʋoluma, nuɓusɛiti ti ɓɔ è ʋa. 11 Ɗa sɔ ga kɔtui, é za, tɔɔzei wɔin ɠɛa ma ga é è zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ɗa-ƓALAGI, nii é è ɠulani Ezipete yooi ʋa, duɔla ʋɛlɛi wu. 12 Izilayɛle nuiti kpein ta mɛni, ti lua, nu nɔpɛ ge la mɔ naama ɠɛɛwoti ɲɔi ma zii ta ɠɛa wo zaama.

Kololala nuiti maaɠolo vai
Izilayɛle nuiti saama

13 Ni wa mɛnina taai taɠila ná-faa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feai wo ʋɛ ga wo zei su, 14 nu ɲakaiti kulaʋɛ wa-nuɓusɛiti ɓɔɠɔi nɔ zaama, ti ta-laazu nuiti kala ga: «Ade li, de gala kiligiti dɛbi,» tama wo la ɠɛni galagi naati kwɛɛ, 15 wa naa wuuzumɔ, wo ɠida bu, wo nuiti gaazaɠa ga pagɔ. Ni fai naa ɠa ga gaama, daazu ɠa ʋe nɛi, naama ɠɔzɔba vai ɠɛɛʋɛ nɛi wo zaama, 16 wa taa nuiti kpein paa ga boɠa zɔkpɔi, ta toganiiti. Wa koloɠolo ta su anii kpein. 17 Wa kɔɔzoganii kpein gaalɛ ba zaamazuʋɛ, wo taai ɠala ɲɛgɛlɛin, é ʋɛɛ ná-kɔɔzoganii ʋa ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Adaʋɛ ná ɠa ɠɛ ga ʋɛ ná ɠoloɠologai, taai la mɔ loga ʋolu eyɛsu pɛ. 18 À mina anii naa tanɔpɛ seɠe, nii maaɲɛɛ ʋɛai ba, naa ɠa a kɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ɠaayei, é wo maawɔinɠa, é wo maamɔin, eɠɛʋelei é ma ɠonai woni la wo-mɛmɛwolani bɛ, 19 wa woilona Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI woo ma, wo ɠolo ná-deveiti bɛ, gè ti veezu wo ya za, wo naa ɠɛ, nii sɔlegai Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu.

14

Fai niiti tɔgi zeiɗai ti ma,
é lo saa vai ʋa

1 Wa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-dointi. Saai a loona, à mina wɛn ɓaa pɔlɔpalɛ lɔ ɓɔɠɔ ma, ɓaa wo ʋa wɔungi ɓuye wo-loʋala ʋelei ga saa wɔlɔi ma ʋoogi. 2 Mazɔlɔɔ wa ga nuɓusɛiti ti ɲadegai Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeʋɛ ga woye, é wo ɠula ziiti kpein saama eteai zu, ga wo ɠɛ ga nɔnɔ yɛ.

Sua ɲadegaiti ta kɔzɔba geleiti

(Levi Nuiti 11:1-47)

3 À mina kɔzɔba ani nɔpɛ mi. 4 À wɛlɛ suai niiti ka wa zoo ti miizu: nikɛi, baalagi, ta bolii, 5 dopai ma zii pɛ, goegi ma zii pɛ, gize wolii, dɔɓɔ ʋaalagi, dɔɓɔ wolii, 6 suai nii kpein polokagi ɠaaʋaliai, é miizu, é ɗa tɛ ʋolu. 7 Kɛlɛ niiti wo la ti mia, anɛɛ ni ti-ʋolokagi ɠaaʋaliʋɛ, ɓaa ti miizu, ti ɗa tɛ ʋolu, naati ta ga niiti: ɲɔmɛi, zaɓei, ta foevoegoi, anɛɛ ni ta miizu, ti ɗa tɛ ʋolu, kɛlɛ ti-ʋolokagi ɠaa la ʋalini. Wa ti leve ga ti ɠɔzɔʋɛ. 8 Boigi ɓalaa, polokagi ɠaaʋaliʋɛ, kɛlɛ é la miizu, é ʋa ɗa tɛ ʋolu, wa deve ga kɔzɔʋɛ. À mina ti-ma zuai ta mi, wo mina vɔɔɠu ti-ma ʋoomai ta ʋa.

9 Ziɛ wu zuaiti kpein su, nii wa zoo wo mi, naa ɠa ga, niiti ma woekegi ti ʋa, ta maaɠalai ti ma. 10 Kɛlɛ à mina naati mi, niiti ma woeke ge la ti ʋa, ɓaa maaɠala la ti ma, wa naati deve ga ti ɠɔzɔʋɛ.

11 Wa zoo wo wɔni ɲadegai kpein mi. 12 Kɛlɛ wɛlɛ niiti wo la zooga wo ʋa ti mi: ɗuai ma zii pɛ, koɠɛi ma zii pɛ, 13 seeʋei ma zii pɛ, 14 kalawɔnii ma zii pɛ, 15 sizigoi ma zii pɛ, buungi ma zii pɛ, 16 ma wolaiti ta ma goiti, 17 kpoloɗɛ laaʋɛ wɔnii ma zii tanigaa, 18 ziɛ wɔnii ma zii tanigaa, ta zɛgbɛlutugi, ta dɛvɛi.

19 Fuluani goi kpein koʋegi ba, wa naati deve ga ti ɠɔzɔʋɛ, à mina naati mi. 20 Kɛlɛ wa zoo wo naati mi, niiti ti ɠoʋesu, ta ti ɲadegai.

21 À mina sua mi, nii saai ɓɔɠɔ ʋɛ. Wa zoo wo fe seikɔɠɔma nui ta ya, é wo ʋɔ bɛ, ga é mi, ɓaa wo pɔdi wɛɛin ta ma. Mazɔlɔɔ wa ga nuɓusɛiti ti ɲadegai Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ.

À mina boli yiʋoi ɠili ga dee ná-ɲiimiɗɛi.

Puusiɛ ɠula vai ma lɔgi

22 Kona-o-kona wa wa-ɓalagi zu aniiti kpein ma ʋuusiɛi zeɠe ba. 23 Wa mi Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, naama adaʋɛ, ʋɛ daaseigi a zei ná, é ɠɛni ga wa-moloi ma ʋuusiɛi, ta dɔɔ niinɛi nɔnɔi, ta gulɔi nɔnɔi, é ʋɛɛ wa-loganiiti ma wolaiti ta ma goiti ma yiʋo mɔungiti ba, naa ɠa a kɛ wo lua Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋa eyɛsu ɠɔ, wo-zii ma voloi pɛ su. 24 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI tuya loozu la wo ʋɛ, é ʋooʋa gola, tanisu wo la zooga wo ʋa lii la, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa ga daaseigi ɠɛ ná, tɔɔzei ná maaɠooza vai ʋa, 25 wa puusiɛi ʋɔdi, wo ma walii zeɠe, wo lii la naama adaʋɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa. 26 Miná, wa zoo wo naa kpein geya, nii wɔin wo ma, toganii ma wolaiti ta ma goiti, ta dɔɔi, ta kpɔleɓɔle ganiiti ta nu ɠaazulati, nii nɔpɛ nɛai wo ʋɛ, wo daami wo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wo ɠoozunɛ, wa-o, wa-ʋɛlɛyeɠeiti-yo.

27 À mina yeema Levi nuiti ma, ta ɠɛ wo zaama, mazɔlɔɔ ti la ada nɔpɛ sɔlɔɔni zooi zu ga tɔnɔ ga wo ɠɛʋele. 28 Kona zaʋasaʋagi ma, wa konagi zaʋasiɛi ma ʋuusiɛi zeɠe wa-ɓalagi zu aniiti kpein ba, wo pu wa-laazuʋɛ. 29 Levi nuiti, ti la ada nɔpɛ sɔlɔɔni zooi zu ga tɔnɔ, naati ta ʋa, ta seikɔɠɔma nuiti, ta podointi, ta poanzaiti ti zeini wa-laazuʋɛ, ti daami wo, ti yiɠo. Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tuya loo wa-wotii kpein ma, niiti wa ɠɛ ti ɠɛɛzu.

15

Kuyeiti suvaayɛ konagiti

(Levi Nuiti 25:1-7)

1 Konagi lɔfelasiɛiti kpein ma, wa kuyeiti suvaayɛ. 2 Wɛlɛ kuyeiti suvaayɛ pelei ʋa: Siɛgi zu kuyei zuvaayɛ konagi ma zezei wosu da, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, nu kpein é kuye ʋɛai seiɲɔɠɔi ma, é ga zou loin ga tɔun kɛʋele, é mina ani nɔpɛ maaloli ma. 3 Wa zoo wo ɓɔi wɛɛinti da ga ti ta-ɠuyeiti sala, kɛlɛ wa wo-zeiɲɔɠɔiti, zou lointi tɔnɔi yɛ ná, wo mina ani nɔpɛ maaloli ti ma. 4 Tama maa la nɛɛni ga bala nu ʋa ɠɛ wo zaama, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa pɔ ga é tuyai loo wo ʋɛ, é ʋooʋa, zooi naa zu, nii é feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, 5 ni nɔ wa woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wooi ma, deveiti gè ti veezu wo ya za, wo ti zo, wo ɗa ziɛ ga tiye. 6 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa tuya loo wo ʋɛ, eɠɛʋelei é minazeɠeni la. Naazu wa ɗa wali ɠuyei ʋɛɛ zou ɠiligaa ma, wo la lɔdɔ boga eyɛsu pɛ. Wa zei zii mɔinmɔin unda, kɛlɛ tanɔpɛ ge la zeiɗa wo unda.

7 Ni wo-zeiɲɔɠɔi, zou loin ta a lɔɔna baladai zu, naama yooi zu nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ, à mina ɠaazumaavɔ bɛ, wo ʋa ɓe kuyei ʋɛɛzu ma. 8 Kɛlɛ wa naa ʋɛɛ ma ga kuyei, nii a kula kpɛdɛ ma vai zu ɲɛgɛlɛin. 9 À dama, kisiɛ ɲɔi mina lɔ wo-yiimaʋɛ, wo ʋa ɠɛ ma: «Konagi lɔfelasiɛi maaɓuɠa, kuyeiti suvaayɛ konagi,» naa maaʋele ma, wo ɠaazu ɲɔi lo wo-zeiɲɔɠɔi zou loin ʋa, é ga bala nui, wo la ani nɔpɛ fea zea. Mazɔlɔɔ toɠa ɓaazaɠa ga wo-lɔɠɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, wa ɠɛ ga sɔba nu. 10 À kuyei ʋɛɛ ma, wo fe zea ga koozunɛɛi. À mina kɛ ga ɓala vaa. Naa a ɠɛɛna, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tuya loo wa-woti ɠɛai kpein ma, ta wa-woti ɠɛɛzuʋɛti kpein. 11 Bala nuiti ta ɠɛ nɔ ɠɔ wo zaama zooi zu, naa ɠa é ba, gè wo levea ga wo ɠɛ ga faanɛɛ ɠɛɛ nu, wo yeavie gola wo-zeiɲɔɠɔi zou lointi bɛ, ta maanɔɠɔ nuiti, ta bala nuiti ti zooi zu.

Duɔiti kula vai duɔlai zu

(Ɛgezɔde 21:1-11;
Levi Nuiti 25:39-46)

12 Ni wo-ɠɛɛloin Eɓulu nui ta, zunu ɓaa anzanu, a ɓɔɠɔ ʋɔdina wo ma, toɠa botii ɠɛ wo ʋɛ kona dɔzita laawu. Kɛlɛ konagi lɔfelasiɛi ma, wa fie, é zeɠe wo ʋɔ bɛ, é li. 13 Siɛgi zu wo fiesu la, ga é ɠɛ ɓɔɠɔ yeema, é zeɠe wo ʋɔ bɛ, é li, à mina ɓe ba, é ʋa li ga yeaɲaka. 14 Wa faanɛɛ ɠɛ bɛ, é zoloo tuyai ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI toa wo ʋɛ, wo seɠe wa-logani goiti ba, ta wa-moloi é ga ɓeleegi, ta wa-lɔɔi. 15 À ɠizɛ su ga wa ɓɔɠɔi wo ɠɛni ga duɔiti Ezipete yooi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa é wo unmɔɔni. Naa ɠa é kɛɛzu, gè niima levei veezu la wo ya za.

16 Ni wa-luɔi a ɠɛna, é la pɔ é zeɠe wo ʋɔ bɛ, tɔɔzei é ɠilia wo ʋa, wa wa-ʋɛlɛyeɠei, toɠa gaanɛ zu wo ʋɔ bɛ, 17 naazu wa kɔlu ɠaazoɓagi zeɠe, wo goii ʋɛɛ wa-ɓogi ʋa, wo bɔ. Naazu toɠa ɠɛ ga wa-wotiɠɛ nui eyɛsu ɠɔ. Wa kɛ ɠana nɔ ga wa-wotiɠɛ anzanui.

18 Naa mina ɠɛ wo ʋɛ ga faaɓa, duɔ vie fai zu wo ʋɛ, é ʋa li ɓɔɠɔ yeema, é zeɠe wo ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ é botii ɠɛa wo ʋɛ kona dɔzita laawu, é botii ɠɛa wo ʋɛ, nii a ɠɛ ga sala zeɠe nui nɔnɔi zeizu felegɔ ɠɛʋele. Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI tuya loo wo ʋɛ, naa kpein su, nii wo kɛɛzu.

Toganiiti ti-ma yiʋo mɔungiti

19 Wa-loganii ma wolaiti ta ma goiti ma yiʋo mɔungiti, ti ga ma zinɛiti, à naati fe Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ. À mina boti ɠɛ ga wa-nikɛiti ma yiʋo mɔungi. À mina wa-ʋaalagiti ma yiʋo mɔungiti maaleɠai leʋe. 20 Wa-o, wa-ʋɛlɛyeɠeiti-yo, wa ɗa mi konagi leʋe daa ɠilagila, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, naama adaʋɛ, ʋɛ é yeelosu ná ʋa. 21 Ni nɛɛʋuzu ɠa ba, ni toɠa lɛkpuzu, ɓaa gaazuɠolea ʋe, ɓaa nɛɛʋuzu wola ɠili ge ɠɛ ba, à mina naa ɠula ga zalaɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ. 22 Wa mi, ʋɛ wo zeini ná, nui nii kɔzɔai, ɓaa nii ɲadegai, naati seizu felegɔiti pɛ ta zoo ti ta mi, eɠɛʋelei nɔ nu a ɗa dopai ɓaa goegi mi la. 23 Kɛlɛ à mina ma ɲamai mi eyɛsu pɛ. Wa pu ya zooi ma, eɠɛ ziɛi.

16

Pake fɛtii

(Ɛgezɔde 12:1-20)

1 À ɠaaɓa, molo ɠulasu alugi ma, wo Pake fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI lɛbi vai ma, mazɔlɔɔ naama alugi ma ɓidii ta ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa. 2 Wa nikɛi ɠula ga Pake zalaɠai, ɓaa baalagi, ɓaa bolii, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI lɛbi vaa ma, naama adaʋɛ, ʋɛ a yeelo ná ʋa, ga daaseigi ɠɛ ná. 3 Ɓului lɛʋɛi su, à mina naa ɓɔ Pake daamianigi ʋa, wo ʋa mi, kɛlɛ folo lɔfela laawu, wa yɛ ɓului miizu, nii lɛʋɛ la su. Ziizoolɛ ɓului naa ɠa wo ɠitoo su ga wo zeɠeni Ezipete yooi zu ga gaazuvilɛi. Naa maaʋele ma, wo-zii ma voloi pɛ su, wo-ɠi ka yɛ wo zeɠe voloi zu Ezipete yooi zu. 4 Naama volo lɔfelai kpein daawu, maa la nɛɛni nu ʋa lɛʋɛi ʋo gila kpalaa ka wo-zeizuʋɛ wa-yooi kpein su. Nii é ga suai é ɠulazu ga zalaɠai folo mɔungi ma ɓɔkɔi, nu mina tanɔpɛ makɛ, é ʋa yɛsu sobui ʋa zeeli. 5 Wo la zooga wo ʋa Pakegi ma zalaɠa zuai ʋaa taaiti pɛ nɔ zu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti veezu wo ya ga wo-zeizuʋɛ. 6 Kɛni nɔ ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa, ga daaseigi ɠɛ ná, miná ɠa wa Pake zalaɠai ɠula ná. Wa zalaɠa zuai ɠɔdaaleʋe foloi daa ziɛgi zu, siɛgi zu wo wuzeɠeni la Ezipete yooi zu. 7 Wa suai ɠili, wo mi naama adaʋɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa. Poluma zobui, wa zoo wo li wa-zeɠe ɠotaiti bu. 8 Folo lɔzita laawu, wa yɛ ɓului miizu, nii lɛʋɛ la su. Folo lɔfelasiɛi, wa maaɓɔ ɲadegai wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI lɛbi vai ma. À mina boti nɔpɛ kɛ naama volo ná.

Pantekote voloi ma vɛtii

(Ɛgezɔde 34:22;
Levi Nuiti 23:15-21)

9 Wa dɔɔɠɔi ɠaalu ga dɔfela. Wa gaalu fai lɔɔzei, siɛgi zu moloi é ga ɓeleegi, wa naa leʋe vai lɔɔzeina la, wa molo leʋe woɠai lɔɔna su nɔ feya. 10 Naa ʋolu, wa dɔɔɠɔiti ma vɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI lɛbi vaa ma. Wa vebɛaniiti fe bɛ, wo daai ɠisu, é zoloo tuyai ma, nii wa-ƓALAGI a too wo ʋɛ. 11 Wa ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wa wo-loun zunuiti, wa wo-loun anzanuiti, wa wa-wotiɠɛ zunuiti, wa wa-wotiɠɛ anzanuiti, wa Levi nuiti ta ɠɛ zeini wa-laaiti su, ta seikɔɠɔma nuiti, ta podointi, ta poanzaiti ta ɠɛ wo zaama, naama adaʋɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa ga daaseigi ɠɛ ná. 12 Wa ɠizɛ su ga wo ɠɛni ga duɔiti Ezipete yooi zu. Wa ɠaaɓa, wo devei tɛiti so, wo ziɛ ga tiye.

Kota vɛtii

(Levi Nuiti 23:33-43)

13 Siɛgi zu wo ɓesu la ga moloi loɠa, nii é ga ɓeleegi, ta dɔɔ ɓɛtɛ vai, wa kota vɛtii ɠula, wa naa ɠɛ folo lɔfela laawu. 14 Wa ɠɛ koozunɛɛi zu, wo ɗa fɛtii ɠula, wa wo-loun zunuiti, wa wo-loun anzanuiti, wa wa-wotiɠɛ zunuiti, wa wa-wotiɠɛ anzanuiti, é ʋɛɛ Levi nuiti ba, ta seikɔɠɔma nuiti, ta podointi, ta poanzaiti ti zeini wo zaama. 15 Folo lɔfela ɠa wa kɛ fɛtii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI lɛbi vaa ma, naama adaʋɛ, ʋɛ é yeelosu ná ʋa, tɔɔzei toɠa ʋaazu tuya loozu kpalagi zu anii kpein ma, ta botii kpein wa kɛ, naa ɠa a kɛ, wo ɠɛ koozunɛɛi zu, nii kwɛ ge la ba.

16 Ná zeizu ɠa ɠɛ saʋa konagi zu, zunuiti kpein ti ɠula kɛlɛma Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, naama adaʋɛ, ʋɛ a yeelo ná ʋa: ɓului nii lɛʋɛ la su naama vɛtii zu, ta dɔɔɠɔiti ma vɛtii zu, ta kota vɛtii zu. Nu nɔpɛ ge mina ɠula kɛlɛma Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ga yeaɲaka. 17 Kɛlɛ ɛsɛ gilagilagi ɠa ʋa ga gala kɔɔi, é zoloo ná-sɔlɔɔgi ma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI tuya loa bɛ la.

Tukpɔɠaaleʋe nuiti sei vai

18 Taaiti kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti veezu wo ʋɛ, wa tukpɔɠaaleʋe nuiti sei naati, ta kundiɠiiti wa-wolodaiti su, ti ɗa nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe ga telebodai. 19 À mina tukpɔi maaʋe, à mina zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ, à mina lobɛani zo, wo ʋa yaava, mazɔlɔɔ lobɛanii ɠa ɗa ɠima nuiti gaazuɠole, é sɔbalala nuiti ta-vai maaʋe. 20 À ɠaaɓa, wo tukpɔɠaaleʋe ga sɔledai, naazu wa zoo wo wa-eteai ziɛ, wo zooi zeɠe ga wɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ.

Faiti tɔgi zeiɗai ti ma

21 À mina sale wului ta lo zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, nii wo ʋaazu kpɛtɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ. 22 À mina sale ɠɔtu ɠaalɔ naa ɠobaʋɛ, mazɔlɔɔ naama ɠɛɛwotii ma ziiti wɔinzeɠeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma.

17

1 À mina sua ɠula ga zalaɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, nii nɛɛʋuzuʋɛ tanɔpɛ ge ba, é ɠɛni ga nikɛi, ɓaa baalagi, ɓaa bolii, mazɔlɔɔ toɠa ɠɛ ga kɔzɔba ani Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ.

2 Tanisu taaiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti veezu wo ʋɛ, zunui ta, ɓaa anzanui ta ɠa ɠɛ ta zu, é ɗa wa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛ, é ná-minazeɠegi ɠoloɠolo, 3 é li, é ɗa gala kiligiti dɛbi, é ɗa nɔkɔ ti wu, é ɗa nɔkɔ foloi wu, ta alugi, ɓaa somideɠaiti kpein, nii é devei laalɔɠɔma nii gè feeni. 4 Wa ma woo mɛnina feya, wo ɠwɛɛ faa ɠɛ su, à ná wola wuuɓɛ ga pagɔ. Ni gaama ʋe, fai naa ɠoleʋɛ, kɔzɔba vai naa ɠɛɛʋɛ Izilayɛle nuiti saama, 5 nu ɲɔi naa, é ɠɛni ga zunu ɓaa anzanu, wa ʋaa la nu lɛɛzuʋɛ taazuʋɛ, wo sɔ ga kɔtuiti, é za. 6 Nii maanɛai é za, zeele felegɔ ɓaa saʋagɔ ná-zeele wooi ɠa wa lo ma, wo paa, zeele ɠila ná-zeele woo la kula ɠɛa su. 7 Zeeleiti ta ɠɛ ga ma mɔungi ti kɔtuiti pili ma, paa vai zu, nuɓusɛi mɔtaiti ta ɓɔ ti ʋa niina. Wa faa ɲɔi ɠula ɓɔɠɔ zaama ɠana.

Faaɓaagiti ka
ti-ma lukpɔi ɠaa a leʋe
GALA seizuʋɛ

8 Ni fai ta a ʋaana, é ʋilɛ nu ʋaa vaa ʋa, ɓaa kpɔɛ vaa, ɓaa nu maawana vaa, ɓaa faa ta, nii kpaai, wa li ga naa, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa. 9 Wa li, wo Levi nuiti pɛtɛ, ti ga zalaɠa ɠula nuiti, ta tukpɔɠaaleʋe nui é ná. Wa ti ɠaazaɠa, ti tukpɔi ɠaaleʋe wo ʋɛ. 10 Wa kɛ ɠana, eɠɛʋelei ta tukpɔi ɠaaleʋe la wo ʋɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeelosu ná ʋa. Wa ɠaaɓa, wo ziɛ ga naa, nii ta wo ɠala da. 11 Wa ziɛ ga tɔ gooi, ta wo ɠala da, ta tukpɔi naa ti gaaleʋezu, wo mina zeɠe ta-levei gila kpalaa ba. 12 Ni nui ta a ɠɛlɛna ga ná-wasogi maaʋele, é la woiloni zalaɠa ɠula nui wooi ma, nii é Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-botii zu, ɓaa tukpɔɠaaleʋe nui é ná, zunui naa ɠa za. Wa faa ɲɔi ɠula ɠana Izilayɛle nuiti saama. 13 Nuɓusɛiti ta mɛnina, dualuagi ɠa ti kpein so, nu nɔpɛ ge la mɔ waso fai naa ma zii ta ɠɛa.

Masadai

14 Siɛgi zu wo lɛɛzu la naama yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ, wo seɠe ga wɔnɔ, wo zei su, tanisu wa ʋaazu ɠɛɛzu ma: «Ade masa sei ɓɔɠɔ unda, eɠɛʋelei zii zɔiti ti la, ti de-maaɠoolii zu.» 15 Wa masagi naa zei ɓɔɠɔ unda, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI a yiimazeɠe la. Zou loin ta ɠa wa seɠe, wo sei ɓɔɠɔ unda, wo la zooga wo ʋa yeelo wɛɛn ʋa ga wa-masagi. 16 Masagi naa mina sooi wola mɔin ɓɔɠɔ ya, é mina nuɓusɛiti teʋe Ezipete yooi zu, ga ti li, ti soo mɔinɗa ɠeya ná. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni wo ma: «À mina mɔ ɠale ma, wo ʋa ziɛ ga pelei ná.» 17 Anzai mina mɔin, kigi a ʋa ʋote, a ʋa zeɠe GALA ba. É mina walii wola ɠaalɛ ba, ɓaa zanugi.

18 Siɛgi zu a zeina la masa kpɔkpɔgi ɠa, toɠa tɔ sɛʋɛi zɛʋɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, sɛʋɛi ta zu, toɠa bo Levi nuiti ma, ti ga zalaɠa ɠula nuiti, ga ti fe zea. 19 Naama zɛʋɛi mina ɠula zea, é ɗa kala sii ma voloi pɛ su, naa ɠa a kɛ é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALAGI ɠaazuluaba vai maaɠɔli, é tɔ gooiti kpein so, ta deveiti, é ɗa ziɛ ga tiye, 20 naa ɠa a kɛ, é mina ʋili kibɔɔlɔmai zu, é ʋa waso zou nuiti ma, é ʋa zeɠe devei gila kpalaa ba, nii a kɛ, sii zuɠooza ná-masadai zu, ta mavofodaiti, Izilayɛle nuiti saama.

18

Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti ti-laamiizuʋɛ

1 Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi mavofodai zɔiti kpein, ti la zou nɔpɛ sɔlɔɔga ga tɔnɔ, eɠɛʋelei Izilayɛle nui zɔiti ti la. Ta ti-ɠɔnɔgi zɔlɔɔ gala zalaɠaiti su, ta ani ʋagɔi kpein niiti ti veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 2 Zou la ɠɛa ti ya ga tɔnɔ, zou lointi saama. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga tɔnɔi, eɠɛʋelei tɔ ɓɔɠɔi boni la wo ma.

3 Wɛlɛ, ʋɛ ná a ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti daamiizu, nuɓusɛiti ta fe ti ya, niiti ta nikɛi ɠula ga zalaɠai, ɓaa baalagi, ta ma ɓakigi ve zalaɠa ɠula nuiti zea, ta ma ɓalɔiti, ta ma ɓudɛgi. 4 Wa zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti kpein fe ti ya, ga moloi nii é ga ɓeleegi, ta dɔɔ niinɛi, ta gulɔi, ta baala deɠa mɔungi wa teʋe wa-ʋaalagiti ma. 5 Mazɔlɔɔ wa-wolodamaiti saama, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yiimazeɠeʋɛ ga Levi nuiti ta ti-mavofodaiti, é ti lo seizu ɲadegai ma wotii untuɠɔ daaseigi vaa zu eyɛsu ɠɔ.

6 Siɛgi zu Levi nui ta zeɠezu la Izilayɛle laai ta zu, ʋɛ é ɠɛni zeini ná, tɔɔzei wɔinʋɛ ga é li ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeelogai ná ʋa, 7 é ɗa botii ɠɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ná-GALAGI laaseigi zu, eɠɛʋelei nɔ kɛɛɠɛleaiti, Levi nui zɔiti ti losu da Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. 8 Toɠa nɔnɔ ma laamianigi zɔlɔɔ, é zoloo naati tɔnɔi liegɔi ma, naa la ɓɔni pogani ʋaalɔnɔgi ʋa, é pɔdizu, nii é sɔlɔɔni kɛɛɠɛni zea.

Zɛɛ ɠala goo wo nuiti ta-vai

9 Siɛgi zu wo lɛɛzu la zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ, à mina ʋokɔɠɔ kɔzɔba ɠɛɛwotii naati ma, niiti zooi naa zu nuɓusɛiti ti ti ɠɛɛzu. 10 Nu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, nii a ná-doun zunui ɓaa ná-doun anzanui ɠula ga zalaɠai, é ʋa gala abui ɠa. Nu nɔpɛ ge mina ungaiziɛ vaa ɠɛ, ɓaa ʋelela ʋele vaa wo faa, ɓaa adɔɓɛɛ vaa, ɓaa zoɠo vaa, 11 ɓaa sale ʋili ma vaa, ɓaa zɛnvu ɠaazaɠa faa, ɓaa gɔvɛ ɠaazaɠa faa. 12 Mazɔlɔɔ niiti ti naama vaiti kɛɛzu, naati ta ga kɔzɔba nu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, tɔɔzei zooi nii wo ʋaazu lɔɔzu su, nuiti ti zeini ná, naati ti ɓɔɠɔ veeni naama vaiti zea, naa ɠa é kɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa ti ɓɛɛzu wo luɠɔ. 13 Wɔun wo letegi, à ɓɔɠɔ ve Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, peelalazu mina ɠɛ wo ʋa. 14 Mazɔlɔɔ zii naati wo ʋaazu ti ɓɛɛzu, ta ɗa woilo adɔɓɛɛ nuiti gooi ma, ta ungaiziɛ nuiti, kɛlɛ wɔun wa, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI la pɔ ga wo ʋa naa ma zii tanɔpɛ kɛ.

GALA goo wo nu ɠiteiti

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa GALA goo wo nui ta wuzeɠezu wo ʋɛ ga nɔ̀un kɛʋele, wo-ɠɛɛleaiti saama. À woilo goo ma. 16 Naa zoloogɛ naa ma, nii wo maaɠaazaɠaboni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma, voloi wo ɠaalɛɛni ba la Wolɛɓe gizei ma, wo ɠɛni ma: «Gi la mɔ pɔ ga gi ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI wooi mɛni, gi la mɔ pɔ gi ʋa niima abu wolai ɠa. Gi la pɔ gi ʋa za.» 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà naazu: «Gè vaa naa wu, nii ti bosu ɠani. 18 Nà GALA goo wo nui ta wuzeɠezu ti ʋɛ, ti-ɠɛɛleaiti saama, ga è ɠɛʋele. Nà dàawooi ʋu da, toɠa naa kpein bo ti ma, nii nà deve ma. 19 Ni nui ta a ɠɛlɛna, ga é mina woilo naa ma, nii é bosu dàaseigi zu, nà ɓɔɠɔi, nà su ɓolo ve zea. 20 Kɛlɛ ni gala goo wo nui ta a ɓɔɛna dàaseigi zu ga gaazumaanɛɛi, é wooi ta wo, nii gè la deveni ga é bo, ɓaa é ɓɔɛ gala kiligiti daaseigi zu, gala goo wo nui naa ɠa za.»

21 Tanisu, wa ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga: «Gá wooi naa ɠwɛɛ ɠale, nii é la zeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ?» 22 Siɛgi zu gala goo wo nui ɓɔɛzu la Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, gooi la ʋilɛni su, naa la ɠɛɛni, nii é bogai, Ɠɔoɠɔ GALAGI laade é ʋa naama wooi wo. Gaazulɛɛi nɔ ɠa gala goo wo nui naa, a naa wo da. À mina va bu, é ʋa wo laavɔ.

19

Maaʋela laaiti

(Gaalu Sɛʋɛi 35:9-34;
Zozuwe 20:1-9)

1 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋaazu ziiti kpɛɛzu la, niiti é pɔ é ta-yooi ve wo ya, siɛgi zu wo ti ɓɛɛzu la, wo zei ta-laaiti su, ta ta-ʋɛlɛiti bu, 2 wa taa saʋagɔ yɛ ná yɛ zooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ. 3 Wa peleiti to ti ʋa, nii a kɛ nu ʋaa nui ɗa lɔɔɠuzu ɠaiziɛ ná, wa zooi ʋalisu ga saʋagɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ.

4 Wɛlɛ ʋelei nu ʋaa nui maanɛai la, é ɓɔɠɔ maaʋela la, taai naati gila su, zɛnvui ʋa ɠizo: Ni é seiɲɔɠɔi ʋaaʋɛ, é la gaaɠilini ma, naa ná-wɔinzeɠema ɠi ge la ɠɛa kisu kaipa. 5 A ɠɛna nɔ ga tanisu ti li ta bɔɔlai dɔɓɔi zu, gulu leʋezuʋɛ, a yɛna gului ʋɔsu, zoovɛi ɠula ma ungi ɠa, é bɔɔlai zaɠa, é za. Zunui naa ɠa zoo é ʋela, é li taai naati gila su, zɛnvui ɠizo, 6 naa ɠa a kɛ, ɲamai ʋotokula nui mina lia ʋilɛsu polu, ná-ziiɠaawana wolai zu, é ʋa so, ni siɛ ɠooza ka a wo, é ʋa zeeli taai naa ma, a ʋa paa, tama zunui naa maa la nɛɛni, é ʋa za. Wɔinzeɠema vaa la ɠɛa ti yɔɠɔzu kaipa ta seiɲɔɠɔi, é paai. 7 Naa ɠa é ba, gè devei vea wo ya, ga wo yeelo taa saʋagɔ ʋa ɓɔɠɔ ʋɛ yɛ.

8 Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI a wa-yooi zuwɔɔlɔna, eɠɛʋelei é minazeɠeni wo-mɛmɛwolani bɛ, é zooi kpein fe wo ya, nii é minazeɠea ga é fe wo ya, 9 ni nɔ wa devei niiti so, wo ɗa ziɛ ga tiye, nii gè feezu wo ya za, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ziɛ siɛnɔpɛ su ga ná-pelei, wa taa saʋagɔ la taa saʋagɔi niiti ma ɓɔɠɔ ʋɛ, 10 naa ɠa a kɛ, nu la sɔbalala nu ʋaa, ma ɲamai ʋa ʋu zooi nii zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, nu ʋaa ɲama ɠotoi la ɠɛa wo ʋa naazu.

11 Kɛlɛ ni wɔinzeɠemai ɠa nui ta ɠisu seiɲɔɠɔi laalɔɠɔma, é ɗa gaaʋɛɛnɛ, é so, é doɠa, naa za, é ʋela, é li, é zei naama laai taɠila su, 12 ná-taazu ɠɛwolaiti ta nu leʋe kalama, a ʋaana, ti fe ɲamai puai, naa ʋotokula nui ya, naa ɠa a kɛ é za. 13 À mina maawɔinɠa, wa Izilayɛle ɲade ɠana sɔbalala nui ɲamai ma puai, wa ɠɛ gaanɛɛi zu.

Kwɛmaʋɛ ma maaɲɛɛ
ta zɛɛ zeele vai

14 Siɛgi zu wo zeizu la zooi naa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, à mina kwɛ ma ɠɔtui zeɠe daazuʋɛ, nii é wo-zeiɲɔɠɔi ɠwɛgi lɛɛzu, nii nu mɔungiti ti daani, ti ʋaai ma.

15 Zeele ɠilagi ná-zeele wooi la zoga nu ɠilagi laalɔɠɔma, é ʋa lo ná-faaɠaazagi ʋa, ɓaa ná-faa ɲɔi, ɓaa kotoi tanɔpɛ nu a kɛ. Fai pɛ gaa ɠa ɠula ba nɔ, ga zeele felegɔ ɓaa zeele saʋagɔ ná-zeele wooi maaʋele. 16 Ni zɛɛ zeelei a zɛɛi ʋɛɛna nui ta ma, faa ɲɔi ta ma vaa zu, 17 nu felegɔiti ti zakpegai, naati ta ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, zalaɠa ɠula nuiti ta tukpɔɠaaleʋe nuiti kakala, niiti ti botii zu naama ziɛgi zu. 18 Tukpɔɠaaleʋe nuiti ta naa wuuɓɛ ga pagɔ gola. Ni ta kaana ga zeelei zɛɛi woni, zɛɛ zeele wooi nɔ ɠa é boni kɛɛɠɛloin laalɔɠɔma, 19 naazu wa naa ɠɛ la, nii é wɔinni ga é ɠɛ ga kɛɛɠɛloin. Ʋele ɠana wa faa ɲɔi ɠula la ɓɔɠɔ zaama. 20 Zɔiti ta mɛnina, ta lua, nu nɔpɛ ge la mɔ naa ɠɛɠala vaa ɲɔi ta ɠɛa wo zaama. 21 À mina maawɔinɠa ɠɛ, devei ɠa ɠɛ ga: Zɛnvui ʋoto ka ɠɛ ga zɛnvui, nu ɠaazuɠɛzɛi ʋoto ka ɠɛ ga nu ɠaazuɠɛzɛi, nu ɲiiga ʋoto ka ɠɛ ga nu ɲiiga, nu yeei ʋoto ka ɠɛ ga nu yeei, nu ɠɔɠɔi ʋoto ka ɠɛ ga nu ɠɔɠɔi.

20

Kɔɔɠɔ vai ma lɔgiti

1 Siɛgi zu wo liizu la kɔɔmaʋɛ wo zili nuiti daalɔɠɔma, wo sooiti ka, ta kɔɔɠɔ wotoloiti, ta kɔɔɠɔ nuiti, ti mɔinɗai wo ʋa, à mina lua ti ʋa. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nii é wo ɠulani Ezipete yooi ʋa, naa ɠa wo ʋa. 2 Wa ɠɛna ɠɛʋele ɓɛtɛa ga wo ʋa kɔɔi lɔɔzei, zalaɠa ɠula nui ɠa maaɓuɠa wo ʋa, é ɓɔɛ kɔɔɠɔ nuiti pɔ. 3 Toɠa ɠɛ ma: «À woilo ma, Izilayɛle nuiti! Wo ʋaa za, ga wo kɔɔi ɠɔ wo zili nuiti daalɔɠɔma. À mina iɲɔteʋe wo-yiimaʋɛ. À mina lua, wo zasu mina ɓali, wo-ɠigi mina zupu ti ɠaazu. 4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa losu wo luɠɔ, é kɔɔi ɠɔ wo ʋɛ wo zili nuiti daalɔɠɔma, naa ɠa a kɛ é wo ɠizo.»

5 Naa ʋoluma, kundiɠiiti ta ɓɔɛ kɔɔɠɔ nuiti pɔ, ti ɠɛ ti ma: «Nui ta ɠa wo zaama nɛi ɓaa, nii é pɛlɛ niinɛ logai, é la dɛ daalaoni? É ɠale ma ná-taazu, a ʋa za kɔɔmaʋɛ, nu ɠili ge ʋa niinɛ mɔunpa. 6 Nui ta ɠa wo zaama nɛi, nii é leezɛn ɓelei leʋeai, é la dɛ ma waa mɔungi ɠulani? É ɠale ma ná-taazu, a ʋa za kɔɔmaʋɛ, nu ɠili ge ʋa ná-leezɛn ɓelei ma waa mɔungi ɠula. 7 Nui ta ɠa wo zaama nɛi, nii é anzanui ta maazogai, é la dɛ fuluni? É ɠale ma ná-taazu, a ʋa za kɔɔmaʋɛ, taɠili ge ʋa ná-anzanu maazogai zei.» 8 Kundiɠiiti ta ɓɔɛ kɔɔɠɔ nuiti pɔ mɔnɔ, ti ɠɛ ti ma: «Nui ta ɠa wo zaama nɛi, nii é luazu, iɲɔteʋeai? É ɠale ma ná-taazu, a ʋa kɛɛɠɛleaiti iɲɔteʋe ga ɓɔɠɔ ɠɛʋele.» 9 Siɛgi zu kundiɠiiti ti ɓesu da ga ɓɔɛ kɔɔɠɔ nuiti pɔ, ta kundiɠiiti sei niina nu ɓulugiti unda.

10 Siɛgi zu wo liizu la taai zosu, wo bo taazeigiti ma ga, ti ɓɔɠɔ ve wo ya, kɔɔɠɔ vaa mina ɠɛ ba. 11 Ni ta vaana wo ɠisu vai wu, ti taai laalao wo ʋɛ, ta-nuɓusɛiti kpein ta ɠɛ ga wa-wotiɠɛ nuiti, ti ɠɛ ga wa-luɔiti. 12 Ta ɠɛlɛna wo ɠisu vai ʋa, ti kɔɔi laalɛ wo wu, wa lati taai ma, wo sei kɛlɛ su. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa dɔ wo yeezu, wa zunuiti kpein paa ga boɠa zɔkpɔi. 14 Kɛlɛ anzanuiti, ta doungoiti, ta toganiiti, ta kɔɔzoganiiti wa ka taazuʋɛ, wa naati kpein seɠe ɓɔɠɔ ʋɛ. Kɔɔzoganiiti wa ti ɠula wo zili nuiti zea, wa naa zeɠe, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa é naa veezu wo ʋɛ. 15 Zekana wa kɛ la ga naama laaiti kpein ti maaɠoozaai wo ʋa, niiti ti la ɓɔni naama yooi ʋa, nii wo zeini su. 16 Kɛlɛ naama laaiti ma nuɓusɛiti, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ta-yooi veai ga é ɠɛ wo ʋɛ ga wɔnɔ, nii kpein é yɛnvuzu ná, à mina tanɔpɛ zɛ vulua. 17 Wa niiti kpein suwuɠaaleʋe, niiti ti ga Ɠɛte nuiti, ta Amool nuiti, ta Kanaan nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma levei veeni la wo ya, 18 naa ɠa a kɛ, ti mina wo ɠala ga ta-ɠɔzɔba vaiti ti kɛɛzu, ta-ɠalagiti dɛbi vai zu, wo ʋa ta ɠɛ ti ɠɛʋele, wo ʋa kotoi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI laalɔɠɔma.

19 Siɛgi zu wo taai zeizu la kɛlɛ su, suɠooza, aisa wo ʋa so, à mina zoovɛ ʋɛɛ maaɠoolii zu wuluiti ba, ti waazu. Wa zoo wo ti-ma waaiti ta mi, kɛlɛ à mina ti ʋɔ. Mazɔlɔɔ dɔɓɔzu wului la ga nuɓusɛi, nii wa li kɔɔi loozu ma. 20 Gului niiti ti la gwaa woga, nu ʋa ma waai mi, naati nɔ ɠa wa zoo wo ti ʋɔ. Wa zoo wo ti zeɠe, ti ɠɛ ga gului, wo kɔɔɠɔ zɔɔlaiti kpɛtɛ ga tiye taai naa laalɔɠɔma, nii wo maalatigai, wo zei ma, é kɔɔi ɠɔɔzu wo laalɔɠɔma, eyɛsu é loo bu.

21

Ni ta nu ʋaana,
nu la paa nui ɠwɛɛ

1 Zooi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ya ga wɔnɔ, ni ta nui ta ʋaana ná, wo ma ʋoomai ɠa dɔɓɔi zu, wo la nu ʋaa nui ɠwɛɛni, 2 wa-ɠundiɠiiti ta wa-lukpɔɠaaleʋe nuiti ta li naama adaʋɛ, ti ná yɔɠɔzuʋɛ ɠɔɠɔ, é zo poomai ʋɔ bɛ ʋa, é zeeli maaɠoolii ma laaiti su, 3 ti ɠɛ kwɛɛ nii maaɓuɠaai. Naama laai ma ɠundiɠiiti ta nikɛ zaa yiʋoi zeɠe, nii é la dɛ botii ɠɛɛni, unbawulu la dɛ ʋilini unba. 4 Ta lii la kɔtuɗɛi ta ʋɔ bɛ, nii é la ɗa ga vɔa eyɛsu ɠɔ, ʋɛ nu la dɛ wozawolini ná, ɓaa nu ʋa ani vaza ná. Miná ɠa ta nikɛ yiʋoi ma zaai ɓoɓoɠaʋɛ wolo ná, kɔtuɗɛi wu.

5 Názuʋɛ ɠa zalaɠa ɠula nuiti, Levi nuiti ta maaɓuɠa la ná ʋa, mazɔlɔɔ tiya ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yiimazeɠeai ga tiye, ga ti ɠɛ ná-botii zu, ti ɗa tuyai loo daaseigi zu. Tiya ɠa ti maanɛai, ti kpɔɛ vaiti gaaɠula ba, ta doɠa vaiti, ta nu maawana vaiti. 6 Naa ʋolu, kundiɠiiti ti taai naa zu, nii dɛai ga maaɓuɠaʋɛ poomai ʋa, ta yagba nikɛ zaa yiʋoi maazu, nii kpoɓoɠaʋɛ woloai kɔtuɗɛi wu. 7 Ti ɠɛ ma: «Gi-yeeiti ti la ɠɛɛni ga, nui nii ma ɲama ʋuu nua, gi ɠaazuʋɛ la faa nɔpɛ kaani, é ʋa lo ba, gá ɠɛ su ga zeele. 8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-nuɓusɛiti maavaayɛ, Izilayɛle nuiti, è ti unmɔɔgai. Mina sɔbalala nu ʋaa vai ma ɠasɔi la ti unma.» Pele ɠana ɲamai puai ma ɠoto gba vai a ɠɛ la ti ʋɛ. 9 Wa sɔbalala nu ʋaa vai ma ɠasɔi zeɠe ɓɔɠɔ unma ɠana, tɔɔzei wo naa ɠɛa, nii sɔlegai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

Duɔ anzanuiti ta-vai

10 Siɛgi zu wo liizu la, wo kɔɔi loo wo zili nuiti ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti lɔ wo yeezu, niiti wo ti ɠɛɛzu ga duɔiti, tanisu ti zaama, 11 wo zaama ta a duɔ anzanu ʋagɔ ta ɠana, wɔin so, é pɔ ga é zei bɛ ga anza. 12 Toɠa lii la ná-pɛlɛi wu. Anzanui ɠa nɔungi ɓuye, ta é zeezaingiti teʋe. 13 Toɠa ná-duɔ zeɠei ʋu, nii é ɠɛni kɔba. Toɠa zei sinigi ná-pɛlɛi wu, é wɔlɔ kɛɛɠɛ ta dee ta-vaa zu, alu gila daawu. Naa a leʋena, toɠa ʋilɛ polu niina, é ɠɛ ga sinigi, naa ɠɛ ga anzai. 14 Su a ɠoozana, wɔin a zeɠena zunui ma, toɠa ɓe ba, é li ʋɛ ná nɛai bɛ. Zunui la zooga é ʋa pɔdi, ɓaa é ʋa dɔ duɔla zu, tɔɔzei é laa koba, ti ɓɔ faa ma.

Doun zunu mɔungiti tosuʋɛ

15 Ni anza felegɔ a ɠɛna zunui ta ya, tanisu toɠa gilagi nɛɛ ʋɛ, é leʋe zɔi ʋa. Ni ti felegɔ ta dointi sɔlɔɔna bɛ, tanisu doun zunu mɔungi ɠɛ ga anzanui naa nɔnɔi, nii gola la ziimani. 16 A ɠɛna pogani ɠaaɠwɛa ná-doun zunuiti zɔɠɔzu, é la zooga é ʋa doun mɔun tosuʋɛ ve anzanui naa ná-doun zunui ya, nii gola nɛai bɛ, é ʋa kula naa ná-doun zunui ya, nii gola la ziimani, ni naa ɠa é ga doun mɔungi. 17 Kɛni anzanui naa gola la nɛɛni bɛ, é ná-doun zunui ɠwɛɛ ga doun zunu mɔungi, é pogani ma ʋɛɛda felegɔi ve zea, zeaɠɔligi kpein su. Mazɔlɔɔ doun zunui naa ɠa é ga suvikɛi ma mɔungi, doun mɔun tosuʋɛ ɠa ga tɔun nɔnɔ.

Doun zunui nii kpakagai

18 Ni zunui ta ɠa ná, doun zunui ta zea, kpakagai, gaazulɛ, é la ɠoloni kɛɛɠɛ ta dee ʋɛ, ni ta maaɠolona, kɛlɛ é la ɠoloni, 19 kɛɛɠɛ ta dee ta so, ti lii la taa ɠundiɠiiti pɔ bɛ, taa ziɠidaʋɛ. 20 Ta ɠɛ kundiɠiiti ma: «Gi-loun zunui ʋɛtɛ, kpakagai, gaazulɛ, é la ɠoloni gi ʋɛ, é ɠɛa ga koloɠolo nu, ta dɔɔ ɓɔle nu.» 21 Ná-taazu zunuiti kpein ta sɔ ga kɔtui, é za. Wa faa ɲɔi lɔɔɠula ɠana ɓɔɠɔ zaama. Izilayɛle nuiti kpein ta ma wooi mɛnina, ta lua.

Nu zɛlɛgai ma ʋoomai ná-fai

22 Ni zunui ta a faa ɲɔi ta ɠɛɛna, soloogai ga é za, wo sɛlɛ gului ʋa, 23 ma ʋoomai maa la nɛɛni é ʋa kpidii ɠɛ zɛlɛni gului ʋa. Wa maaɠulu ma yeei nɔ, mazɔlɔɔ nii sɛlɛgai gului ʋa, naa ɠa ga foovooi GALA gaazu. À mina zooi ɠɔzɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ.

22

À lua wo-wɔɔlaiti kɔligiti ba

1 Wa wo-ɠɛɛloin ná-nikɛi ɓaa ná-baalagi ɠaana, toai ya, à mina gaazumaavɔɔ ɠɛ, kɛni wo lii la pɔ. 2 Ni wo la zeini ada ɠila wa wo-ɠɛɛloin naa, maaɠoozaʋɛ wo ʋa, ɓaa wo la kwɛni, à li ga toganii wa-ʋɛlɛi wu, wo makɛ ba wa-ʋɛlɛi wu, eyɛsu é maaɠaazaɠabo, názu wa fe zea. 3 Zekana wa kɛ la ga ná-soovalegi, ɓaa ná-seɠei, ɓaa ani nɔpɛ nɔ wo-ɠɛɛloin a toona ya, wo ka, à mina gaazumaavɔɔ vaa ɠɛ la. 4 Ni wa wo-ɠɛɛloin ná-soovalegi ɠaana, ɓaa ná-nikɛi, toai pelei zu, à mina ɠaazumaavɔ, wo ʋa leʋe ba, wa ɓɔ ba, wo buzeɠe.

Tɔgiti é lo faa mɔinmɔin ba

5 Anzanu mina zunu zeɠe loo ɠɔba, zunu mina anzanu zeɠe loo ɠɔba, niiti kpein ti naama vai ɠɛɛzu, naati ta ga kɔzɔba nuiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

6 Ni wa wɔni laɠa kaana pelei zu, é gului zu, ɓaa zooi ma, ma leei ʋɛɛni ma ɠainti ma, ɓaa ma yiʋoiti, à mina ma leei ta ma yiʋoiti kpɔsu, wo ʋa ti zeɠe. 7 À ɓe ma leei ʋa, é ɠoʋe, é li. Wa zoo wo ma yiʋoiti seɠe. Wa ziɛna ɠana, wo undaa ɠa nɛ, wo-zii zuɠooza.

8 Ni wa pɛlɛ niinɛ lona, kɔmaʋɛ ɠaanɛmɛai, kɛni wo sasai lo pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, é ɠaku ma, nu a ʋa ɠula ná, é ʋa loo, a zaana, ma lɔɠɔ a ʋa ʋɛɛ wo ʋa.

9 À mina ani ɠiligaa zin wa-leezɛn ɓelei zu, ni naa laade, nii nɔpɛ a zɔlɔɔna ná, leezɛinti, ta ani waai zɔiti, tɔgi ɠa ɠɛ ti ma. 10 À mina nikɛ zinɛi ta soovale sinɛi ɓɔsu, wo ʋa ti lɔ unbawulu ɠilagi wu, ti ʋa wozai woli wo ʋɛ. 11 À mina seɠe loo ɠɔba, nii fɛlɛai zupuai ga baala deɠai ta gezei.

12 Seɠei nii wo felevelesu ɓɔɠɔ ma, wa geze yiizayiizagi lo goizu naanigɔiti ba.

Vulu vai ma maaɲɛɛ tanigaani

13 Ni zunui ta a anzanui ta zeina, ti ɓɔ faa ma, naa ʋoluma, naa wɔinzeɠe ma, 14 é zɛɛ vaiti kpɛtɛ anzanui laalɔɠɔma, é kisiɛ ɲɔi wo, é lo ba, é ɠɛ ma: «Gè la ɠɛni ma ɓea zeɠeni, gè fuluai ma, gè ʋilɛ polu,» 15 naazu, anzanui kɛɛɠɛ ta dee ta ma ɓea ʋoogi zeɠe, ti lii la taa ɠundiɠiiti pɔ taa ziɠidaʋɛ, ti-zeizuʋɛ. 16 Kɛɛɠɛ ɠa ɠɛ ti ma: «Gè dòun anzanui veeni zunui tɛi bɛ ga vului, kɛlɛ é maaɓoa, 17 é tɔɔzeiɗa ga maaɓoa, ga wɛɛnziɛ nu ʋe, é la ma ɓea zeɠeni. Kɛlɛ poogi ʋɛtɛ, nii é dɛɛzu ga dòun anzanui ma ɓeai ɠɛni de.» Ta maazaa kpidii ma lasuzeɠei zuvie taa ɠundiɠiiti gaazu, nii ɲamai vazagai su. 18 Taa ɠundiɠiiti ta zunui naa zo, ti faa la ma, 19 tɔɔzei é Izilayɛle anzanu ɓeai ta maaɓoa, kɛni ti alamanii loo ma, ga wali ɠae ungila (100), é fe anzanu loungoi kɛɛɠɛ ya. Toɠa yɛ zea ga anzai eyɛsu saai, ma zobo nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa bɛ, é ʋa ɠɛlɛ ba.

20 Kɛlɛ tama, ni kɛɛʋɛ ga gaama, anzanu loungoi ná-kpea vai ma ʋoogi la ɠaani, 21 ta anzanu loungoi ɠula, ti to kɛɛɠɛ ná-pɛlɛlaʋɛ, ná-taazuiti ta sɔ ga kɔtui, é za, tɔɔzei é etea ɠoloɠolo faa ɠɛa Izilayɛle nuiti saama, é koloɠologi ɠɛ, kɛai ma kɛɛɠɛ ná-pɛlɛi wu. Pele ɠana wa faa ɲɔi lɔɔɠula la ɓɔɠɔ zaama, nii é wo ɠɔzɔzu.

Dakoba vaiti maaɲɛ ti ʋa

22 Ni ta zunui ta zona, é ɗa la ga anzanui é zini bɛ, ta ti felegɔ pɛ paa, zunui ta anzanui. Wa faa ɲɔi lɔɔɠula ɠana Izilayɛle nuiti saama.

23 Ni anzalopoi ta maazogɛ zunui ta ʋɛ, ta ɠomina ta zunui taɠili taazuʋɛ, é la koba, 24 wa li ga ti felegɔ taa ziɠidaʋɛ, wo ti zɔɔ ga kɔtui, ti za. Anzanu loungoi ɠa za, tɔɔzei é la kpee looni, anɛɛ ni taazuʋɛ ʋe, zunui ɠa za, tɔɔzei é ɓaaɠulaa seiɲɔɠɔi anzai ma. Wa faa ɲɔi lɔɔɠula ɠana ɓɔɠɔ zaama. 25 Ni dɔɓɔi zu ɠa zunui ɠomigai ná ga anzanu loungoi, nii maazogai, ni a sona, é la koba, zunui é dakobai wogai, naa ɠila nɔ ɠa a za. 26 À mina faa nɔpɛ kɛ ga anzalopoi, mazɔlɔɔ é la faaɠaaza faa nɔpɛ kɛɛni, nii soloogai saai ma. É ɓɔɠɔ ɠaani faaɓaagi laawu nɔ, eɠɛʋelei zunu a vala la seiɲɔɠɔi ʋa, é paa. 27 Anzalopoi maazogai, zunui ɠomigai da dɔɓɔi zu, é kpeei looʋɛ, kɛlɛ nu la ʋaani, é ʋa ɓɔ ba.

28 Ni zunui ta anzalopoi ta ta ɠomina, nii nu la dɛ maazoni, é so zee ʋa, é laa la, ti ti zo ná, 29 zunui daai la, naa ɠa wali ɠae ʋuulɔɔlugɔ (50) ve doun kɛɛɠɛi ya, toɠa seɠe, é ɠɛ ga anza, tɔɔzei tɔ ɠa é ma ɓea zeɠeai. Kɛlɛ é la pilɛga, sii ma voloi pɛ su.

23

1 Nu nɔpɛ ge la kɛɛɠɛ anzai tanɔpɛ seiɗa ga anza, é mina ɓaaɠula kɛɛɠɛ ma ɠana.

Nui niiti maanɛai ga
ti ɠula maaɓɔgi zaama

2 Zunu nɔpɛ nii pɔlɔɠɛzɛɠain woloai, ɓaa sɛɛɠagai, naa la lɔa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɓɔgi zu.

3 Wɛɛn loun la lɔa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɓɔgi zu, anɛɛ ti-mavofodai ʋuusiɛi ʋe, é la lɔa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɓɔgi zu.

4 Amɔn nuiti ta Moaɓe nuiti ti la lɔa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɓɔgi zu, anɛɛ ti-mavofodai ʋuusiɛi ʋe, é la lɔa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɓɔgi zu. 5 É ɠɛ ɠana eyɛsu ɠɔ, tɔɔzei wo ɠulazuʋɛ Ezipete yooi ʋa, ti la ɠɛni ʋaani wo ʋɔ pelei zu ga ɓulu ɓaa ziɛ, kɛlɛ ti Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame lɛɛni ga wo laalɔɠɔma, nii é ɠɛni Petɔɔl, Mezopotami yooi zu, ga é wo voovo. 6 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI la ɠɛni kɛɛni, é ʋa woilo Ɓalaame wooi ma, é foovooi latini wo ʋɛ ga tuyai, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo nɛɛʋɛ ʋɛ. 7 Wa-eteai pɛ su, à mina yiizoolɛ ga ta-yiilɛi faa, ɓaa ta-undaanɛ vaa.

8 À mina Edɔme nuiti wɔinzeɠe, mazɔlɔɔ wo-ɠɛɛlointi be, à mina Ezipete nuiti wɔinzeɠe, mazɔlɔɔ wo ɠɛni ga seikɔɠɔma nuiti ta-yooi zu, 9 doun zunuiti ti ti zɔlɔɔsu ti-mavofodai zaʋasiɛi zu, naati ta zoo ti lɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɓɔgi zu.

Kɔɔɠɔ nuiti puuzuʋɛ ɲade fai

10 Siɛgi zu wo liizu la kɔɔmaʋɛ wo zili nuiti daalɔɠɔma, wa wa-ɠɔɔlaaɠai ʋuuna, à dama, wo mina faa nɔpɛ kɛ, a wo ɠɔzɔ. 11 Ni zunui ta a ɠɛna ná, é ɠɔzɔ tɔgi letemazu, maaɠoloɠolo kpidii, toɠa ɠula wo-ʋuuzuʋɛ ʋa, é mina lɛ ná ga foloi. 12 Kpɔkɔ voloi, toɠa maagba, foloi a daana, toɠa zoo niina é lɔ ʋolu wo-ʋuuzuʋɛ.

13 Wa adaʋɛ ta leʋe ba wo-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ, eteaʋɛ, miná ɠa wa ɠɛ liizu ná dɔɓɔ zu. 14 Kɔɔɠɔ nui ɠilagilagi ɠa sɔɔlai ta makɛ ná-kasɔi zu, siɛgi zu maaɠalasu da, toɠa zeɠei wɔ, naa ʋolu a ɓena, é ná-kpooi maaɠulu. 15 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa ziɛzu wo-ʋuuzuʋɛ, é ɗa wo makɛ, é zobogi ve wo ʋɛ, wo pilɛ sɔlɔɔ wo zili nuiti ma. Wo-ʋuuzuʋɛ kpein maanɛɛʋɛ, é ɲade, GALA ge mina faa zolootala nɔpɛ ka wo zaama, nii a ɠɛ ga zaɓu, é ʋoluave wo ʋa.

Tɔgi é lo duɔiti ba

16 Duɔi a ʋelana, é zeɠe maliɠii ʋɔ bɛ, é ʋa, é lɔɔɠu wo ʋɔ bɛ, à mina gaaɠale ma ʋolu maliɠii ʋɔ bɛ. 17 Toɠa yɛ wo zaama wa-yooi zu, ʋɛ ná a nɛ bɛ, wa-laai ta zu, ʋɛ a ɠɛ ná gaanɛ zu. À mina suziɠa.

Walii nui sɔlɔɔsu koloɠologi zu

18 Koloɠolo anzanu nɔpɛ ɓaa koloɠolo zunu nɔpɛ ge mina ɠɛ Izilayɛle nuiti saama, galagi tanɔpɛ dɛbi vaa ma. 19 Anzanui ɓaa zunui a koloɠologi ɠɛɛna, ti sala, à mina ʋa ga ma walii tanɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu, minazeɠe daazeeli vaa zu. Mazɔlɔɔ ti felegɔ pɛ ta ga kɔzɔba ani Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu.

Kuyei maalamai ba

20 À mina wo-ɠɛɛloin ɠata ga é maalamai la walii ma, ɓaa daamianigi ma, ɓaa ani nɔpɛ ma, nii nu a seɠe ga é ta la ma. 21 Wa zoo wo wɛɛn ɠata ga é maalamai la ma, kɛlɛ à mina maalama ɠula wo-ɠɛɛloin ya, naa ɠa a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI tuya loo wo ʋɛ, wo-yeavaiti kpein su, zooi naa zu, nii wo liizu wo seɠe ga wɔnɔ.

Minazeɠe faiti

22 Wa minazeɠe bona Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, à mina suɠooza, wo daazeeli. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa ma ɠuyei ɓɛ wo ma, wa koto zeɠe ga naa. 23 Ni wa ɓɔɠɔ zona, wo la minazeɠe boni, wo la koto ɠɛɛni. 24 Kɛlɛ minazeɠe goo a ɠulana wo-laaʋɛ, wo bo, kɛni wo so, wo daazeeli Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, eɠɛʋelei wo kulaa la yiima, wo boga wo-laaʋɛ.

Siɛ ʋelei zu laamii

25 Ni wa lɔɔna wo-zeiɲɔɠɔi ná-leezɛn ɓelei zu, wa zoo wo ma waai ta mi, wo yiɠo, kɛlɛ à mina ta ʋu wa-aniɲaka zu, wo ʋa lii la. 26 Ni wa lɔɔna wo-zeiɲɔɠɔi ná-kpalagi zu, moloi é ga ɓeleegi, wa zoo wo ma ɠɔpɔgi ta ɠaaʋolososo ga yeei, kɛlɛ à mina molo leʋe woɠai lɔ wo-zeiɲɔɠɔi ná-moloi zu, wo ʋa ta leʋe.

24

Vulu zaa vai

1 Ni tanisu zunui ta a anzanui ta zeina, ti yɛ liizu la, wɔinzeɠe ma, tɔɔzei é fai ta ɠa naa ʋa, nii é la nɛɛni bɛ, toɠa vulu zaa zɛʋɛi ɓɛtɛ, é fe zea, é pilɛ, é ɠula ná-pɛlɛi wu, 2 naa a zeɠena pɔ bɛ, é li, é zei ʋolu zunu ɠili bɛ, 3 ni wɔin a zeɠena naama zunui ma, é vulu zaa zɛʋɛi ɓɛtɛ, é fe zea, é kula ná-pɛlɛi wu, ɓaa zunu ɠaaɓelagi ná, nii é ɠɛa seini, naa za, 4 zunu mɔungi é pilɛni, naa la mɔ zooga é ʋa sei ga anza, kɔzɔa ʋoluma, mazɔlɔɔ naa ɠa ga fai kɔzɔai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. À mina zooi zulaave ga kotoi, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ.

Tɔgi zeikɔlɔgiti

5 Siɛgi zu zunui anzai zeizu la ga niinɛ, suvaa ɠa yɛ ga kɔɔɠɔ vai, daaloba woti vaa la laa unma, toɠa yɛ ná-pɛlɛyeɠei yeema, eyɛsu kona gila, anzai é fuluai, é naa ɠoozunɛ vai ɠɛ.

6 À mina wo-zeiɲɔɠɔi ná-molo ziɠa ɠodai ta etei ti felegɔ zeɠe ʋɔɔma ga kpɔunma. À mina vɔlɔ ɠite etei ɠula zea, mazɔlɔɔ wa naa ɠɛɛna, kɛɛʋɛ eɠɛ wa zɛnvui ɠula zea.

7 Ni wa zunui ta ɠaana, é nu vului ta unmaai wo-ɠɛɛlointi Izilayɛle nuiti saama, é dɔ duɔlai zu, ɓaa é pɔdi, kɛni unma nui naa za. Wa faa ɲɔi lɔɔɠula ɠana ɓɔɠɔ zaama.

8 À dama ga gee zeeɓɛi, wo naa kpein so, wo ziɛ la, nii Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti ti wo ɠalasu da. Wa devei naati so, wo ziɛ ga tiye, nii gè feeni ti ya. 9 À ɠizɛ naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI kɛɛni ga Miliyame, wo ɠɛai ma siɛi wosu, wo ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa.

10 Wa kuyei ʋɛɛna wo-zeiɲɔɠɔi ma, à mina lɛ ná-pɛlɛi wu, wo ʋa ma ɓɔunma ani zeɠe, 11 wa kuye zo nui maaɓɔun eteaʋɛ, é ʋa ga ná-kpɔunma anii wo ʋɔ eteaʋɛ. 12 Ni bala nui ʋe, é ná-seɠe wolai veai wo ya ga kpɔunmai, aisa wo ʋa la, kɛni wo ná-kpɔunma anii ɠaaɠale ma, wo fe zea. 13 À mina ɓe teʋesu pɔ pa, foloi a ɠɛna daa, naa ɠa a kɛ a ɠɛna laa, é pɛɛ ɓɔɠɔ ma, é tuya loo wo ʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa naama vai leve wo ʋɛ ga telebodai.

14 À mina tooma vaa ɠɛ ga zeaɲaka nui, ɓaa maanɔɠɔ nui, wo ʋa ná-folo wotii ma zalai ɠoloɠolo, é ɠɛni ga Izilayɛle nu, ɓaa seikɔɠɔma nui nii é zeini wo zaama, wa-yooi zu. 15 Kɛni wo salai ve zea, folo-o-folo aisa foloi ʋa da, mazɔlɔɔ toɠa ga zeaɲaka nui, kpalaʋɛ ga zalai zɔlɔɔ fai. Ni naa laade, toɠa kpee loo Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu wo laalɔɠɔma, ma ɠotoi ɠa la wo unma.

16 Nu la doun kɛɛɠɛiti paa ti-lointi ta-ɠoto ɠɛai vaa zu, nu la dointi paa ti zɔlɔɔ nuiti ta-ɠoto ɠɛai vaa zu. Ɛsɛ gilagilagi ɠa za tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi vaa zu, nii é kɛai.

17 À mina tukpɔɠaaleʋe ga zeelɔzɔɠɔzu, wo ʋa seikɔɠɔma nui lɔ, ɓaa podoin. À mina poanzai ná-seɠei zo ga kpɔunma. 18 À ɠizɛ su ga wo ɠɛni ga duɔiti Ezipete yooi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wo unmɔɔni. Naa ɠa é kɛa, gè devei nii veezu ga wo ziɛ la.

19 Siɛgi zu wo moloi leʋezu la wa-ɓalagaʋɛ, wa yeemana molo ɠilii ta ma kpalagi zu, à mina ɠale ma, wo ʋa seɠe. À zɛ ná. Toɠa yɛ ná seikɔɠɔma nuiti bɛ, ta podointi, ta poanzaiti, naa ɠa a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo wo ʋɛ, fai kpein su wo kɛɛzu. 20 Wa wolive wului ma waai loɠana ga, à mina ziɛ ʋogi zu, niiti ti yɛgai ma ɓekegiti ga, naati ta ɠɛ ga seikɔɠɔma nuiti tɔnɔ, ta podointi, ta poanzaiti. 21 Zenɔ ɠana, siɛgi zu wo leezɛinti kulazu la, à mina ɠale ma ʋogi zu, wo ʋa ma ɠɔpɔgi mɔtaiti kula, niiti ti yɛgai ma ɓekegiti ba, naa ɠa ɠɛ ga seikɔɠɔma nuiti tɔnɔ, ta podointi, ta poanzaiti. 22 À ɠizɛ su ga wo ɠɛni ga duɔiti Ezipete yooi zu. Naa ɠa é ba, gè devei nii veezu wo ya, ga wo so, wo ziɛ la.

25

1 Kpɔɛ a ɠɛna zunu felegɔiti zɔɠɔzu, ta li tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, zɔi peai, faa la ɠɛa naa ʋa, sɔba nui ʋeelala. 2 Ni maanɛɛʋɛ ga é loɠa, tukpɔɠaaleʋe nui ɠa pɛɛ zooi ma, é doɠa pee nui ɠaazu ga kpakɔ ɲɛ tiegɔi, nii soloogai ná-faa ɠoloɠologi ma. 3 Kɛlɛ é la loɠaa, é ʋa ɓudɛ kpakɔ ɲɛ ʋuunaanigɔi (40) maazu, ti ʋa yɛ doɠazu, ti ʋa pooʋa ma gola, wo ʋa wo-ɠɛɛloin ɠaazu unfe seɠe.

4 À mina nikɛi laaʋɛ ɠili, a ɠɛna moloi ɠaalia ga.

Poanza zei vai,
nii é la dɛ doun zɔlɔɔni

5 Ɠɛɛɠɛlointi ta zeina ada ɠila, gilagi za, é la doun zunu yɛni, nii saai, naa anzai la ɠula koii ʋa, é ʋa zei nu ɠili bɛ, kɛlɛ kɛɛɠɛloin ɠa ʋilɛ polu, é sei ga anza, é kɛɛɠɛloun vai laazeeli. 6 Doun zunu mɔungi anzanui naa sɔlɔɔsu, toɠa leve ga kɛɛɠɛloin saai naa ná-doun zunui, naa ɠa a kɛ daaseigi naa mina loo ya Izilayɛle nuiti saama. 7 Ni wɔin la zunui naa ma ga é ʋa nimɔɠɔi zei, anzanui ɠa li taa ɠundiɠiiti pɔ bɛ taa ziɠidaʋɛ, é ɠɛ ti ma: «Nìmɔɠɔi ɠɛlɛʋɛ ga é mina kɛɛɠɛloin laaseigi yɛ Izilayɛle nuiti saama, é la pɔ é ʋa sèi, nɛ̀i gè ga nimɔɠɔi.» 8 Taa ɠundiɠiiti ta toli, ti ɓɔɛ pɔ. Ni a lona kpaan, é ɠɛ ma: «Gè la pɔ gè ʋa seɠe,» 9 nimɔɠɔi ɠa maaɓuɠa ba taa ɠundiɠiiti gaazu, é naa ná-saʋalagi ɠula kɔɠɔ ʋa, é laaɗɛi ʋu gaazu. Toɠa bo, é wooɠula la, é ɠɛ ma: «Zunui nii é la pɔ ga kɛɛɠɛloin ná-pɛlɛi ɠaa ʋa lɔ, naama nui ɠa ɠɛ ga nii ɠɛʋelei.» 10 Daaseigi ɠa ʋɛɛ ba Izilayɛle nuiti saama ga: «Zunui nii kɔɠɔa zaʋalagi ɠulaai kɔɠɔa, naa ná-pɛlɛi».

Ɲɛpi lɔgi

11 Siɛgi zu zunu felegɔiti ti ɲɛpii ɠɔɔzu la, ni gilagi anzai a maaɓuɠana ti ʋa, é ɠɛ é sinigi ɠula zɔi ya, naa ɓe doɠazu, anzanui naa a yeemaalena, é zunui zo tuɠɔ, 12 wa zeei leʋe ba. À mina maawɔinɠa.

Zɛɛ ɠɔɠɔganiiti

13 Kilo ɠɔtui ma zii felegɔ mina ɠɛ wo ya wa-ɓɔlɔi zu, gilagi wui, zɔi wuɲɛgi veɠa. 14 Kɔɠɔ ganii ma zii felegɔ mina ɠɛ wo ya wa-ʋɛlɛi wu, gilagi wola wɔɔlɔ, zɔi wola lɔi. 15 Kilo ɠɔtui ta kɔɠɔ ganii, niiti ta ɠɛ wo ya, kɛni ti zɔle, ti zoloo su kpein nɔ, naa ɠa a kɛ wo-zii zuɠooza naama yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ. 16 Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ é ziɛzu ɠana, nu nɔpɛ é yaava vai naa ɠɛɛzu, naama nui ɠa ga kɔzɔba nu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu.

Amalɛke nuiti ta-vai

17 À ɠizɛ su ʋelei Amalɛke nuiti ti wo zoni da pelei zu, wo ɠulazuʋɛ Ezipete yooi zu, 18 ʋelei ti ʋilɛni la wo ʋolu, ti ʋoluzu nuiti so, fikɛ la ɠɛni wo zu, wo ɓɔlɔai, tɔɔzei ti la ɠɛni luazu GALA ba. 19 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI dooɠo feezu la wo ʋɛ, é wo ɠula wo zili nuiti zea, ti wo-maaɠoolii zu, zooi naa zu é feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, à Amalɛke nuiti ma zuwu ɠaaleʋe geeɠɔlɔgi wu, ti-laaseigi ɓale, ta-ɠisiɛi ɲɛɛlɛ. À mina yeema naa ma pa, wo kɛ.

26

Minazeɠe zooi zu
wulu waa mɔungiti

1 Siɛgi zu wo zeelizu la naama yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ ga wɔnɔ, siɛgi zu wo seɠezu la, wo zei ná, 2 wo ɠilagilagi ɠa ta zeɠe zooi ma lɔnɔ mɔungi ʋa, é ʋaazu sɔlɔɔsu zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ya, toɠa ti ʋu kpɔlɔgi zu, é li ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI yeelosu ná ʋa ga daaseigi ɠɛ ná. 3 Toɠa li, é zalaɠa ɠula nui ɠa, nii é botii zu naama ziɛgi zu, é ɠɛ ma: «Nà dɛɛzu za ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ga gè lɔa zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonani ade-mɛmɛwolani bɛ ná-faa zu, ga é fe de ʋɛ.» 4 Zalaɠa ɠula nui ɠa kpɔlɔgi ɠula zea, é sei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ. 5 Zunui ɠa ɓɔɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALAGI ɠaazu, é ɠɛ ma: «Kɛ̀wola ɠɛni ga Alame nui, siɛziɛ nu, é yeini Ezipete yooi zu ga nu ɓulu ko nɔ, é zei ná, ti ɠɛ ga zii wola ná, ti zɛbɛ, ti wola mɔin. 6 Kɛlɛ Ezipete nuiti ti gi zopele ɲɔuni, ti gi wɔinzeɠe, ti gi lɔ duɔla ɓaa golai zu. 7 Názu ɠa gi kpee looni la Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu, gi-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. É gi ɓala gooiti mɛnini, é gá-maawɔin ɠa, ta gá-ɓɔlɔi, ta gá-ʋoluɠulai, 8 é gi ɠulani Ezipete ʋa ga ná-zeeɠaaɓaai, naa ɠɛni ga kiteʋe vaa wola Ezipete nuiti bɛ, ta poogiti, ta laavɔɔ vaiti. 9 Naa ʋolu, é loni gi luɠɔ, é ʋa ga giye niima yooi zu, é zooi nii ve gi ʋɛ ga faanɛɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. 10 Naa ɠa é ba, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè ʋaa è ʋɔ za ga zooi ná-tɔnɔ mɔungiti, zooi nii è fea bɛ̀.» Naa ʋoluma, toɠa kpɔlɔgi zei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALAGI ɠakala, é nɔkɔ bu. 11 Naa ʋolu, wa ɠoozunɛ, wa Levi nuiti, ta seikɔɠɔma nuiti ti wo zaama, ani ʋagɔiti kpein su, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI fea wo ʋɛ, wa wa-ʋɛlɛyeɠeiti.

Kona saʋagɔ ʋuusiɛiti

12 Siɛgi zu wo ɓesu la ga wo-zɔlɔɔ ganiiti kpein ma ʋuusiɛi zeɠe ba, konagi zaʋasiɛi ma, puusiɛ ɠonagi ma, wa feena Levi nuiti zea, ta seikɔɠɔma nuiti ti wo zaama, ta podointi, ta poanzaiti, ti ani zɔlɔɔ, ti mi, ti yiɠo, ʋɛ wo zeini ná, 13 naazu, wa nii wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wo ɠɛ ma: «Nii kpein é ga ɗɔnɔ nà-pɛlɛi wu, gè naa ɠula ná, gè fe Levi nuiti zea, ta seikɔɠɔma nuiti, ta podointi, ta poanzaiti, é zoloo deveiti kpein ma, è feeni zèa. Gè la ɗa-leveiti taɠila kpalaa koloɠoloni, ɓaa gè ʋa yeema ta ma. 14 Gè la puusiɛi nii ta zeɠeni ba, gè ʋa mi saa wɔlɔ wo faa zu, gè la ta zeɠeni ba, siɛgi zu kɔ̀zɔa ɠɛni de la, gè la ta veeni gɔvɛ ya. Gè Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-GALAGI wooi zogɛ, gè ziɛ ga ɗa-leveiti kpein, è ti veeni zèa. 15 Yɛ geezuʋɛ, è ɠaazulo è-zeizu ɲadegai ʋa, geeɠɔlɔgi ungaʋɛ, tuya loo ɗa-nuɓusɛiti bɛ, Izilayɛle nuiti, ta zooi nii è feai gi ʋɛ, eɠɛʋelei è ma ɠonai woni la gi-mɛmɛwolani bɛ, zooi ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná.»

Minazeɠe goo ɠaaɓelagi

16 Za, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa ɓɔɛzu wo ʋɔ, ga wo ná-deveiti so, ta ná-tɔgiti. Wa ɠolo ti ʋɛ, wo ti zo ga yiimaʋɛ pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ. 17 Wo minazeɠea za Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga toɠa ɠɛ ga wa-ƓALAGI, ta wa ziɛ ga pelei naa, nii é dɛa ga woye, wo ziima vaiti kɛ, wo ɠolo ná-deveiti ta ná-tɔgiti bɛ, wo woilo gooi ma. 18 Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu, é minazeɠea wo ʋɛ za, ga wa ɠɛ bɛ ga nuɓusɛiti ti wola vizɔgai, niiti ti ɠolozu ná-deveiti bɛ. 19 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa pɔ wo yeeleʋe ziiti pɛ ba, é ti ɓɛtɛai, wo lɛbiyai zɔlɔɔ, wo-lɔɠɔi ɠula, wo-losuʋɛ wɔɔlɔ, wo ɠɛ ga nuɓusɛiti ti ɲadegai bɛ, eɠɛʋelei é boni la.

Minazeɠegi Niinɛ Vai

27

(27:1—28:68)

Tɔgi zɛʋɛ vai

1 Nuɓusɛiti ta-ɠɛwolaiti ti ʋilɛni Moize ʋolu, é tɔgi veeni Izilayɛle nuiti zea, é ɠɛ ti ma: Wa deveiti kpein so, nii gè feezu wo ya za. 2 Foloi wa Zuludɛn ɓudɛ la, wo lɔ zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ, wa kɔtu ɓaazagi ma ziɠigi ɠaalɛ ba, wo kobegi ziɛ ma. 3 Wa ziɛ wolai ɓudɛna, wo tɔ gooi kpein sɛʋɛ kɔtui naati ma. Wa lɔ ɠana naama yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI minazeɠeni la wo ʋɛ. 4 Wa Zuludɛn ɓudɛna, wa kɔtu ziɠigi lo Eɓale gizei ma, eɠɛʋelei gè ma levei veezu la wo ya za, wo kobegi ziɛ ti ma. 5 Naama adaʋɛ nɔ ɠa wo zalaɠa ɠulazuʋɛ losu ná Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, ga kɔtuiti, nii kɔlu ani la dɛ vɔɔɠuni ba. 6 À mina Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ lo ga kɔtu zaɠaai. Wa gala zalaɠaiti kula bɛ naama zalaɠa ɠulazuʋɛ. 7 Wa ziilɛi zalaɠaiti kula, wo naa mi náʋɛ nɔ, wo ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu. 8 Wa niima lɔ gooiti kpein sɛʋɛ kɔtu ziɠigi ma ga pagɔ, nu ɗa zoo é kala ga pagɔ.

9 Naa ʋoluma, Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti ti ʋilɛni Moize ʋolu, é ɓɔɛni mɔnɔ Izilayɛle nuiti kpein pɔ, é ɠɛ ti ma: Izilayɛle nuɓusɛiti, à maaɠɛ kpɔ, wo woilo! Za, wo ɠɛa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-nuɓusɛiti. 10 À ɠolo deɠɛmu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI laawooi ʋɛ. À ná-deveiti so kpaan, ta ná-tɔgiti gè ti veezu wo ya za.

11 Naama volo ná nɔ ɠa Moize niima levei veeni la nuɓusɛiti zea, é ɠɛ ti ma: 12 Siɛgi zu wo Zuludɛn ɓudɛzu la, Simiyɔn ná-bolodamaiti, ta Levi nɔnɔiti, ta Zuda nɔnɔiti, ta Isakaal nɔnɔiti, ta Zozɛfe nɔnɔiti, ta Ɓɛnzamɛn nɔnɔiti, ta lo Galizime gizei ma, ti tuyai loo nuɓusɛiti bɛ. 13 Luɓɛn ná-bolodamaiti, ta Gade nɔnɔiti, ta Asɛɛl nɔnɔiti, ta Zaɓulɔn nɔnɔiti, ta Dan nɔnɔiti, ta Nɛfɛtali nɔnɔiti, ta lo Eɓale gizei ma, ti foovooi loo.

Foovooiti

14 Levi nuiti ta kpɔɛi zeɠe, ti bo Izilayɛle nuiti ma ga woo wola, ti ɠɛ ma: 15 «Foovoo nu ɠa ga nui naa, nii é kɔɔɠɔ ganigi ta ɓɛtɛzu, é pɔnɛ, ɓaa é vololibai ɓɛtɛzu ga kɔlu ɠaawuungai, ga é to ada maalɔɔɠuai ta zu, naa ɠɛɠala ani ɓɛtɛaiti, ta ga kɔzɔba ani Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

16 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi é ɓaaɠulazu kɛɛɠɛ ta dee ma.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

17 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi é ti ɠwɛpelemaʋɛ ma ɠɔtui zeɠezu daazu ta seiɲɔɠɔi, é ta ʋili ʋɔ pelei zu.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

18 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi a gaazuɠole nui ɠaka.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

19 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi é tukpɔɠaaleʋe vai maaʋesu seikɔɠɔma nui laalɔɠɔma, ɓaa podoin, ɓaa poanzai.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

20 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi a la ga kɛɛɠɛ anzai ta, mazɔlɔɔ é ɓaaɠula kɛɛɠɛ ma.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

21 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi a la ga suai ma zii nɔpɛ.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

22 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi a la ga baazeelai, kɛɛɠɛ ná-doun anzanui, ɓaa dee ná-doun anzanui.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

23 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi a la ga mɔɛin.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

24 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi é seiɲɔɠɔi ʋaazu dɔɔɠuzu.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

25 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi a lobɛani zo, ga é sɔbalala nui ʋaa.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

26 «Foovoo nu ɠa ga naa, zɔi nɔpɛ é la ɠɛ unfema veeni tɔ gooi niiti bɛ, é ti zo yɔɔɠɛ, é la ziɛni ga tiye.» Nuɓusɛi kpein ka ɠɛ ma: «Amina!»

28

Tuya loo vaiti

(Levi Nuiti 26:3-13;
Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 7:12-24)

1 Ni wa ɠolona ga pagɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, wo ná-deveiti so, wo ziɛ ga tiye, niiti gè ti veezu wo ya za, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo ɠɛ ga ma mɔungi, wo wɔɔlɔ ziiti kpein ba eteai zu. 2 Ni wa ɠolona Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, wɛlɛ tuyaiti ba, é ʋaazu ti loozu wo ʋɛ: 3 Toɠa tuya loo wo ʋɛ taazuʋɛ, ta ɓalaɠai zu. 4 Toɠa tuya loo wo ʋɛ, é doun mɔinmɔin fe wo ya, é daamianigi ve wo ya ga bɔɔlɔa, é wa-nikɛiti gaawɔɔlɔ, ta wa-ʋaalagiti, ta wa-woliiti. 5 Toɠa tuya loo wa-ɓɔlɔgiti ta wa-ɓaɠa liɠiiti ma. 6 Toɠa tuya loo wo ʋɛ, wa ɠɛna lia, ta wa ɠɛna ʋaa.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo zili nuiti suvaza, ta ʋaana laalɛɛzu wo wu. Ta ziɛ ga pele ɠila nɔ, ta ɠɛna ʋaa wo laalɔɠɔma, kɛlɛ ta ʋela wo ʋa, ti li ga pele lɔfela. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tuya loo wo ʋɛ, é molo ɠotaiti daave, wo ɓɔɠɔ zɔlɔɔ wo-yeavai pɛ su. Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa tuya loo wo ʋɛ zooi naa zu, nii é feezu wo ʋɛ.

9 Ni wa ɠolona Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti bɛ, wo ziɛ ga pelei naati, é ti lɛa ga woye, toɠa wo ɠɛ ga ná-nuɓusɛiti ti ɲadegai bɛ, eɠɛʋelei é minazeɠeni la. 10 Eteai zu nuɓusɛiti kpein ta ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi ɠa wosu wo ʋɛ. Ta unfema ve wo ʋɛ. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ani ʋagɔi kpein gaavɔni wo ʋɛ, zooi naa zu, nii é minazeɠea, é ɠona ma vaa zu wo-mɛmɛwolani bɛ, ga é fe wo ya: Toɠa doun mɔinmɔin fe wo ya, wa-loganiiti ti ɓuɠu, ti mɔin, é daamianigi ve wo ya ga bɔɔlɔa. 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-naavolo makɛsu ʋagɔi laalao wo ʋɛ, geezuʋɛ, é tonai ʋu wa-yooi zu ma yeeɠɛɠalai ma, é tuya loo botii kpein ma, nii wo-yeei kɛɛzu. Wa kuyei ʋɛɛ zou mɔinmɔin ma, kɛlɛ wa ɓɔɠɔi wo ɓɛdɛ la ɠɛa ba ga wo kuye zeɠe. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tosu mɔungi ve wo ya ziiti kpein saama, wo la ɠɛa ga ma ɠaaɓela. Wa yɛ loni ʋelelaʋɛ nɔ, wo la yeiɗa bu, ni nɔ wa woilosu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti ma, gè ti veezu wo ya za, wo ɠolo ti ʋɛ, wo ziɛ ga tiye, 14 wo mina zeɠe gila kpalaa ba, devei nii kpein gè feai wo ya za, wo mina ɠili gala kiligiti ba, wo ʋa ti lɛbi.

Foovooi taɠiligaa

(Levi Nuiti 26:14-46)

15 Kɛlɛ ni wo la ɠɛ ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, ni wo la ɠaaɓaani, wo ʋa ná-deveiti ta ná-tɔgiti so, wo ʋa ziɛ ga tiye, niiti gè ti veezu wo ya za, wɛlɛ foovooiti ba, ti ʋaazu zeelizu wo ma: 16 Toɠa wo ɠoto taazuʋɛ, ta ɓalaɠai zu. 17 Toɠa wa-ɓɔlɔgiti ta wa-ɓaɠa liɠiiti koto. 18 Toɠa wo ɠoto, é la doun mɔinmɔin fea wo ya, é ʋa daamianigi ve wo ya ga bɔɔlɔa, é ʋa wa-nikɛiti gaawɔɔlɔ, ta wa-ʋaalagiti, ta wa-woliiti. 19 Toɠa wo ɠoto, wa ɠɛna lia, ta wa ɠɛna ʋaa.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yeeɓe maanɔɠɔi ʋa, é ʋa wo laalɔɠɔma, ta faazupui, ta wo ɠoloɠolo fai, fai kpein su wa ɠɛ kɛɛzu, eyɛsu wo ɠoloɠolo mɛtu, su la ɠooza wo ɲɛɛlɛ, tɔɔzei wo ɠɛlɛa ba, wo faa ɲɔiti kɛ.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗɔfɔ zeeɓɛi ɠili wo ʋa, nii a wo-ma zuwu ɠaaleʋe zooi naa zu, nii wo ʋaazu sɔlɔɔsu ga wɔnɔ. 22 Toɠa wo ɓɔlɔ ga kɔsɔ kolegi, kɔlɔkpadimai, ta kpɔlɔɓɔlɔgi ma zii pɛ. Toɠa fɔɔvɔgi ʋili wa-ɓalagiti su, ta siinziin ganigiti ta-zeeɓɛiti. Naama maanɔɠɔiti kpein ta ʋilɛ wo ʋolu, eyɛsu wo undaaʋili. 23 Geeɠɔlɔgi é wo maazuʋɛ, naa ɠa ɓaa eɠɛ kɔlu ɓɔigi, zooi wo ma, naa ɓaa eɠɛ kɔlui. 24 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa fufiligi ta ɲaɠaegi leʋe wa-yooi zu tonai ʋotogi zu, naati ka ta ɠɛ ʋuuzu wo ma, ti zeɠe geezuʋɛ, eyɛsu wo-ma zuwu ɠaaleʋe.

25 Toɠa va bu, wo ɓizɛ wo zili nuiti ba, ni wa ziɛna ga pele ɠila nɔ, wo ɗa li ti laalɔɠɔma, pele lɔfela ɠa wa ʋela la ti ʋa. Fai niiti ta ɠɛ zeelizu wo ma, naati ta eteai ma masadaiti kpein maalua. 26 Wo-ma ʋoomaiti ta ɠɛ ga wɔniiti ta dɔɓɔ zuaiti daamianigi, nu nɔpɛ ge la ʋaa, é ʋa ti ɲiikpi wo maazu.

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa divologi lo wo ʋa, eɠɛʋelei é ɠɛni la ga Ezipete nuiti, ta puzɛɠulagi, ta dɔɠɔi, ta maaɓelegi niiti ti la zalea. 28 Toɠa titi seeɓɛi ʋili wo ma, ta gaazuɠolei, ta ɠimalalai, 29 wo ɗa yeeʋɛɛ mɛmɛ foloi, eɠɛʋelei gaazuɠole nuiti ta ɗa kɛ la kpidii zu. Wo-ɠɛɛ vai tanɔpɛ su la ɓɛtɛa. Yeenɔpɛ, kɛni nɔ nuiti ti ɗa loo wo ma, ti wo yeaɓale, nu nɔpɛ ge la ɓɔga wo ʋa, é ʋa wo maalobo.

30 Ni zunui ta a anzalopo maazona, zunui taɠili ka naa ɓea. Nui ta a pɛlɛ lona, taɠili ka a zei naa wu. Nui ta a kpele leʋena, tɔ ɓɔɠɔi la ma waai ta mia. 31 Ta wa-nikɛiti paa wo ɠaazu, kɛlɛ wo la ma zuai tanɔpɛ mia. Ta wa-zoovalegiti unma wo ɠaazu, wo la sɔlɔɔga ʋolu ɲɛgɛlɛin. Wo zili nuiti ta wa-ʋaalagiti ta wa-woliiti kula wo ya, nu nɔpɛ ge la ɓɔga wo ʋa. 32 Wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti ta lɔ zii ɠiligiti zeezu, wa ɠɛ naa ɠaazu, ti wɔin ɗa wo zo, kɛlɛ wo la zooga wo ʋa faa nɔpɛ kɛ. 33 Zii wo la kwɛɛ, naa ɠa a wa-yooi ma lɔnɔgi mi, ta botii kpein wo kɛɛzu, naama lɔnɔgiti, nuiti ta ɠɛ nɔ loozu wo ma ɠɔ, ti ɗa wo ɠoloɠolo. 34 Naama vaiti ta ɠɛna ɠɛa wo ɠaazu, wo ɗa ti ɠa, wo-ɠigi ɠa ɠula wo ya. 35 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa divologi lo wo-ɲiibiiti ba, ta wo-ɓalaiti, toɠa lo wo-ɓusɛi kpein ba, é zo wo-ɠɔɠɔaʋɛ, é lɛ wɔungi zu, nii é la ɠɛdɛga eyɛsu pɛ.

36 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo lɔ duɔlai zu, wa wa-masagi wa sei ɓɔɠɔ unda, wo li zii ta zaama, nii wa-o, wo-mɛmɛwolani-yo, wo la ɠɛni kwɛɛ ɲɛgɛlɛin. Wa lɔ gala kiligiti dɛbi vai zu, niiti ti ga guluiti, ta kɔtuiti. 37 Nuɓusɛiti kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI a li ga woye ti ʋɔ bɛ, wa-vai ɠa ti laavɔ, wo ɠɛ ti ʋɛ ga faalaalii, ti ɗa ɲɛɛɠula wo zu.

38 Wa ani zuwu mɔinmɔin faza wa-ɓalagi zu, kɛlɛ tago nɔ ɠa wa sɔlɔɔ, mazɔlɔɔ kotogiti ta ti pɛ koloɠolo. 39 Wa leezɛn ɓeleiti teʋe, wo boti ɠɛ ti zu, kɛlɛ wo la dɔɔ zɔlɔɔga ba, wo ʋa kpɔle, wo la ma waa ɠila kpalaa sɔlɔɔga, wo ʋa kula, mazɔlɔɔ ɓelekpelegiti ta ti pɛ mi. 40 Wolive wului ɠa ɠɛ wa-yooi ɠa ná pɛ, kɛlɛ wo la gulɔ zɔlɔɔga ma waai ʋa ga mɔinɗa, anɛɛ nii wa ɠɛ siɛzu ɓɔɠɔ ma, mazɔlɔɔ wa-wolive ma ʋuai ɠa a ɠɛ ʋuuzu ya. 41 Wa doun zunuiti ta doun anzanuiti sɔlɔɔ, kɛlɛ ti la ɠɛa ga wɔnɔ, mazɔlɔɔ ta ti lɔ duɔlai zu. 42 Kotogiti ta wa-wuluiti kpein gaami, ta zooi ɠaa lufaiti.

43 Seikɔɠɔma nuiti ta ɠɛ wo zaama, ti-losuʋɛ ɠa li ga wɔɔlɔa wɔnɔi ʋa, wɔun wa yɛ nɔ yeizu bu ɠɔ. 44 Tiya ɠa ta ɠɛ kuyei ʋɛɛzu wo ma, kɛlɛ wɔun wo la ani nɔpɛ sɔlɔɔga, wo ʋa kuye ʋɛɛ ti ma. Ta ɠɛ wo luɠɔ, wo ɠɛ ga ti ʋoluʋelei.

45 Naama voovooi kpein ka la wo unma, é ʋilɛ wo ʋolu, é wo zo, eyɛsu wo-ma zuwu ɠaaleʋe, tɔɔzei wo la ɠolozu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, wo ʋa ná-deveiti so, ta ná-tɔgiti, niiti é ti veeni wo ya. 46 Ta ɠɛ wo ʋɛ wa wo-mavofodaiti ga poogiti ta maaɓɛlɛ vaiti, wa ɠi sɔlɔɔ ga ti maaʋele.

47 Tɔɔzei wo la botii ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ ga koozunɛɛi, wo-yiimaʋɛ ʋa zɔle, siɛgi zu anii pɛ ge ɠɛa ʋooʋani la wo ya, 48 wo zili nuiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti leʋesu wo laalɔɠɔma, wa botii ɠɛ ti yeezu, pului zaama, ta kpɔɔle wɔin, wo ɠɛ seɠe vɛɛloi zu, wo ʋala anii kpein ma, unbawului nii é ga kɔlu gelei, naa ɠa ta pili wo ɠɔba, eyɛsu wo-ma zuwu ɠaaleʋe. 49 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋa ga zii ta wo laalɔɠɔma, é zeɠe ɠoozama, zou ɓela ga, nii wo la daawooi mɛnisu, toɠa loo wo ma, eɠɛ koɠɛi a ɠɛ loozu ná-daamianigi ma. 50 Toɠa ɠɛ ga zii ná, zunuiti ti su, ti ɠaazumaavɔai, ti la unfema vea kɛwola wɔlɔ ʋɛ, ti la doungo maawɔinɠaa. 51 Ta wa-loganiiti mi, ta wa-yooi ʋaalɔnɔgiti, eyɛsu ti wo-ma zuwu ɠaaleʋe. Wa za ga pului, mazɔlɔɔ ti la molo yɛga wo ya, ɓaa dɔɔi, ɓaa gulɔi, ɓaa nikɛiti, ɓaa baalagiti, ɓaa boliiti, eyɛsu ti wo pɛ wo undaaʋili.

52 Ta wa-laaiti sei kɛlɛ su, eyɛsu siɠi gaaɠoozagiti wo ɠigi ti ʋa, naati ti loo bu, wa-yooi zu ná pɛ, ta wa-laaiti kpein sei kɛlɛ su zooi zu ná pɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu wo ʋɛ. 53 Siɛgi pɛ daawu wo zeiɗai la kɛlɛ su, wo zili nuiti ta yɛ ɓɔizu wo la, eyɛsu ʋoluɠulai naa zu, wo ɗa wo-lointi mi, ungo, wa wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti ma zuaiti mi, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋaazu ti veezu wo ʋɛ. 54 Zunui nii ná-fai wola ɠaanɛai wo zaama, naa ɠa wɛlɛ kɛɛɠɛloin ʋa ga ɲɔuɗa, ta nɛɛbɛ anzai, ta doin niiti ta yɛ dɛ zea, 55 ga é mina ná-dointi ma zuai ta ve ti tanɔpɛ zea, makɛ vai zu bɛ ga tɔ ɓɔɠɔi ná-daamianigi, mazɔlɔɔ ani nɔpɛ ge la mɔ zea, tɔɔzei ʋoluɠulai ʋa, wo zili nuiti ta da wo ma, ga wa-laaiti kpein sei vai ʋa kɛlɛ su. 56 Anzanui nii ná-fai wola ɠaanɛai wo zaama, é la ɠɛni zoosu é ʋa ɠɔɠɔaʋɛ ʋɛɛ zou ɲakai ma, naa ɠa ɠaazu ɲɔi lo nɛɛbɛ zinigi ʋa, ta ná-doun zunui, ta ná-doun anzanui, 57 mazɔlɔɔ toɠa wɔin ga é doun ɲɛgi ta doun laɠagi mi dɔɔɠuzu, nii é sɔlɔɔgai, wɔin galui leʋeai nɔ feya, tɔɔzei ʋoluɠulai ʋa, wo zili nuiti ta da wo ma, ga wa-laaiti kpein maalati fai.

58 Ni wo la tɔ gooi tɛiti kpein soni, ti sɛʋɛi zu, wo ʋa ziɛ ga tiye, wo ʋa naa lɛbi, nii lɛbiyai bɛ, maayikiai, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI, 59 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo loɠa ga laavɔɔ vai, wa wo-mavofodaiti, ga ɗɔfɔ zeeɓɛiti ta ɠili wo ma, ta seeɓɛ ɲɔiti ta ɠili wo ma. 60 Ɗɔfɔ zeeɓɛi kpein é pɛɛni Ezipete nuiti ba, wo ɠɛni luazu ti ʋa. Toɠa naa kpein pɛɛ wo ʋa. 61 Naa ʋoluma, toɠa ʋa ga seeɓɛi ma zii pɛ ta ɗɔfɔi niiti ti-laasei ge la woni tɔ sɛʋɛi nii zu, eyɛsu wo-ma zuwu ɠaaleʋe. 62 Wo mɔin ʋa ga somideɠaiti tiegɔ, wo wola maa ɠa lɔi, tɔɔzei wo la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI laawooi ʋɛ. 63 Eɠɛʋelei nɔ é nɛɛni la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga é faanɛɛi ɠɛ wo ʋɛ, wo wola mɔin, zenɔ ɠana a nɛ la bɛ mɔnɔ ga é wo undaaʋili, wo ɠoloɠolo, wo ɠula zooi naa ʋa, nii wo ʋaazu lɔɔzu su, wo sɔlɔɔ ga wɔnɔ.

64 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo vaza eteai zu ná pɛ, nuɓusɛiti saama. Wa gala kiligiti dɛbi, nii wa ɓɔɠɔi wo la ɠɛni kwɛɛ, ɓaa wo-mɛmɛwolani, galagiti ti ga gului, ta kɔtui. 65 Zii naati saama, wo la ɠɛa gaanɛ zu, wo la zeiɗa ada, ʋɛ wa dooɠo sɔlɔɔ ná. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo lɔ ziizoolɛi zu, wo ɠaazu ɗa zoolɛ, iɲɔteʋei ɗa ɓɔi wo la, 66 gaa nɔpɛ ge la ɠɛa wo luɠɔʋele vaiti ba, wa ɠɛ dualuagi zu, kpidi ʋɛɛ folo ʋa, kito ge la ɠɛa wo ʋɛ wa-eteai vaa zu. 67 Sobui a zeelina, wo ɗa ɠɛ ma: «Ee, ni kpɔkɔi ɠɛni de!» Kpɔkɔi wo ɠɛ ma: «Ee, ni sobui ɠɛni de!» Tɔɔzei dualuagi maaʋele ma, nii wo sɔlɔɔsu wo-yiimaʋɛ, ta naama vaiti maaʋele wa ɠɛ ti ɠaazu. 68 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo ʋilɛ Ezipete ʋelei ma, wo li keingiti su ga pelei naa, nii gè ɠɛni wo ma: «Wo la mɔ ka ʋolu pɛ.» Miná, zinaa pɛ ta anzaa pɛ, wa ɓɔɠɔ ve wo zili nuiti bɛ, ga ti wo ɠeya, wo ɠɛ ga duɔiti. Kɛlɛ, nu nɔpɛ ge la wo ɠeyaa.

Moize Ná-Kpɔɛzuɠula Ɠaaɓelagi

(28:69—30:20)

69 Wɛlɛ minazeɠe gooiti ba Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni Moize ya, naa ɠɛɛni Izilayɛle ná-faa ma Moaɓe yooi zu, é ɓɔ minazeɠegi ʋa, nii é boni ti ʋɛ Wolɛɓe gizei ma.

29

Faiti GALA ge ti ɠɛɛni
Izilayɛle nuiti bɛ

1 Moize Izilayɛle nuiti kpein tolini, é ɠɛ ti ma: Wo naa kpein kaani ga wa ɓɔɠɔi wo-ɠaazuʋɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni Ezipete yooi zu, ga masagi Falaɠɔn, ta ná-botiɠɛ nuiti kpein, ta ná-zooi pɛ. 2 Wo ʋoluɠula vaa wolai ɠaani, nii é seini ti ma, wo ɠɛni ga zeelei poogiti ta maaɓɛlɛ vaiti su, é ti ɠɛɛni. 3 Kɛlɛ zaaɠaza, Ɠɔoɠɔ GALAGI la kwɛɛ kigi veeni wo ʋɛ, ɓaa wozaɠa ɠaazuʋɛ, ɓaa faa mɛni goiyeɠei.

4 Tògɛ wo luɠɔ teʋebai zu eyɛsu kona ʋuunaanigɔ (40), wa-zeɠe la zaɠani wo ɠɔba, wa-zaʋala ge la zaɠani wo ɠɔɠɔa. 5 Wo ɓɛdɛ la ʋilɛni ɓulu mii vaa ʋa, ɓaa dɔɔ ɓɔle vaa, anɛɛ gaazulati gani nɔpɛ, naa ɠa a kɛ wo kwɛɛ ga nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

6 Ade zeeliai ma adaʋɛ tɛi, Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon ta Ɓasan masagi Wɔge, naati ti ɠulani, ti ade laaɠomi, ti kɔɔi ʋɛɛ ade ʋa, ade pilɛ sɔlɔɔni ti ma. 7 Ade ta-yooi zoni, de fe Luɓɛn ná-bolodaiti zea ga tɔnɔ, ta Gade ná-bolodaiti, naa ʋɛɛ Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ʋa. 8 À ɠolo minazeɠegi tɛi ma wooiti bɛ, wo ziɛ ga tiye, naa ɠa a kɛ wo-ɠɛɛ vaiti pɛ suɓɛtɛ.

Minazeɠegi ɠa ga sɔɓelama vaa
GALA gaazu

9 Wa za losu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazu, wo pɛ, bolodama ɠundiɠiiti, kɛwolaiti, ta kundiɠiiti, Izilayɛle zunuiti kpein, 10 wo-lointi, wo-anzaiti, ta seikɔɠɔma nuiti ti wo zaama wo-ʋuuzuʋɛ, ti gului leʋezu wo ʋɛ, ɓaa ti ziɛi zaɠazu wo ʋɛ. 11 Wa za ʋɛ, ga wo lɔ minazeɠegi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI pɔ é bo wo ʋɛ za, ga konaiti, 12 naa ɠa a kɛ wo ɠɛ ga ná-nuɓusɛiti, tɔ ɓɔɠɔi ɠɛ ga wa-ƓALAGI, eɠɛʋelei é boni la wo ma, eɠɛʋelei é ma ɠonai woni la wo-mɛmɛwolani bɛ, Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa. 13 Wa ɠila nɔ laade, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa ɠɛ niima minazeɠegi wosu wo ʋɛ, ga konaiti, 14 toɠa wosu wo ʋɛ, wɔiti wo loni za Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ɠaazu, ta zɔiti ɓalaa ti ga de-mavofodaiti ti la dɛ zɔlɔɔni.

Maaɲɛɛ ɠa kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ʋa

15 Wo kwɛɛ ʋelei ade ɠɛni la Ezipete yooi zu, ʋelei ade ziiti ta-yooiti maazuɓudɛni la, ʋɛ wo ziɛni ná. 16 Wo kɔɔɠɔ gani ɲɔuɲɔugiti kaani, ti ga gului, ta kɔtui, naa ʋɛɛ wali ɠaei ʋa, ta zanugi. 17 Nu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, zunu, ɓaa anzanu, ɓaa pɛlɛyeɠe, ɓaa bolodai ta, nii kigi a zeɠe za Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI ʋa, é ʋa li zii naati ta-ɠalagiti dɛbizu. À lua, ga nu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, eɠɛ gului nii ma zapei ga nu ʋaa ani, ɓaa ani wana. 18 Nu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, niima ɠona wooiti mɛniga ʋoluma, é ʋa ɓɔɠɔ maamusɛ, é ʋa ɠɛ ma: «Fai pɛ ka zoloo nɔ̀un bɛ, anɛɛ ni nà ʋilɛsu kìsu vaiti nɔ ʋolu.» Ni zooi nii zɛɓɛai naa a maanɔɠɔi zɔlɔɔna, zɔi nii fɔai naa ɓalaa ɠa ta zɔlɔɔ. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI la vaa bu, é ʋa maavaayɛ. Kɛlɛ ná-ziiɠaawanai ɠa zeeli ma zunui naa, ná-ladalalai maaʋele ma, foovoo vaiti kpein ti zɛʋɛai niima zɛʋɛi tɛi su, naati ta la unma, toɠa daaseigi ɠaaʋa, é kula eteai zu. 20 Nii a kɛ maanɔɠɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kpeteʋe Izilayɛle wolodamaiti kpein ba, eɠɛʋelei minazeɠegi zu voovoo vaiti kpein sɛʋɛai la, niima lɔ sɛʋɛi zu.

Kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ma zalai

21 Wo-mavofodaiti ti ʋaazu, wo-loun zunuiti ti wuzeɠezu, wa zeɠena ná, ta wɛɛin é ʋaazu, é zeɠe zou ɠili su ɠoozama, ta zooi nii zu maanɔɠɔiti kaana, ta seeɓɛiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ʋɛai ba, 22 zooi pɛ galaai ga timinigi, ta kpoloi, nu la zooga é ʋa ani nɔpɛ sin ná, ani nɔpɛ ge la ʋɔnɔ ga, tufa nɔpɛ ge la mɔ ɓɛtɛa ga, é ɠɛa ga faazupui ɠɛʋele nii é ɠɛni Sɔdɔme, ta Gomɔɔl, ta Adema, ta Seɓoyime, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná ma vaiti supuni, ná-ziiɠaawanai ta ná-ziiɠulagi zu, 23 ziiti kpein ta ɠɛ ma: «Leeni vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI niima yooi zogai ɠani? Leeni ɠa é ga niima yiiɠaawana wolai?» 24 Ta ti wooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: «Nii ɠɛɛʋɛ, tɔɔzei ti ɠɛlɛʋɛ minazeɠegi ʋa, nii ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ti yɔɠɔzu, é ti ɠulaai ma Ezipete yooi zu. 25 Tɔɔzei ti liiʋɛ, ti gala kiligiti dɛbi, ti nɔkɔ gala kiligiti bu, ti la ɠɛni ti ɠwɛɛ kaipa, é la veeni ti ya ga tɔnɔ. 26 Naa ɠa é kɛa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ʋa zooi nii laalɔɠɔma, é ʋa ga maanɔɠɔ vai kpein, nii sɛʋɛai niima lɔ sɛʋɛi zu. 27 É ti lɔɔɠulani ta-yooi zu ga ná-ziiɠaawanai, ta ná-ziiɠulagi, naa ʋɛɛ ná-ziimaleʋei ʋa. É ti ɓɛ, ti li zou ɠili su, ʋɛ ti zeini ná dɛ za.»

28 Fai niiti ti lɔɔɠuai, Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ɠa é naati kwɛɛ. Kɛlɛ niiti ti ɠulaai kɛlɛma, naati ta ga adɔnɔ, da de-lointi eyɛsu ɠɔ, naa ɠa é ga tɔgi nii zu wooiti, nii maanɛai, de so, de ziɛ la.

30

Galema ʋolui GALA pɔ

1 Wooi niiti gè ti wogai wo ma, tuyai ta foovooi, ta ʋaazu ɠɛɛzu. Ni wa ti zona ʋolu ga niinɛ wo-yiimaʋɛ, nuɓusɛiti saama, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋaazu wo ɓɛɛzu, wo vaza náti, 2 ni wa ɠalena ma, wo ʋa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɔ, ni wa woilona gooi ma, wo ɠolo bɛ ga wo-yiimaʋɛ pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ, wa wo-lointi, nii kpein nɔ gè feezu wo ya za, 3 naazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo niinɛ, é wo maawɔinɠa, toɠa wo ɠaalɛ ba, é ʋa ga woye, wo ɠula nuɓusɛiti saama, ʋɛ wo ɠɛa vazani ná. 4 Anɛɛ ni wa ɠɛ pela ʋelei zu, zou ɓela ga, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa li, é wo ɠaiziɛ náʋɛ, é wo ɠaalɛ ba, 5 é ʋa ga woye naama yooi zu, nii wo-mɛmɛwolani ti sɔlɔɔgai, wa seɠe ga wɔnɔ. Toɠa wo undaanɛ, é wo mɔin, wo leʋe wo-mɛmɛwolani ba. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo valibo wo-yiimaʋɛ, wa wo-mavofodaiti, naa ɠa a kɛ wo nɛɛ ʋɛ ga wo-yiimaʋɛ pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ, naazu, wa zɛnvui wo. 7 Foovoo vai niiti kpein gè ti zɛʋɛai wo ʋɛ, naa ɠa zeeli wo zili nuiti ma, niiti ti wo maayoseɠezu, ti wo wɔinzeɠe. 8 Wɔun wa, wa ɠale ma, wo ʋa tɔun pɔ ʋolu, wo woilo gooi ma, wo ná-deveiti kpein so, nii gè feezu wo ya za. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa undaanɛɛi ɠɛ wo ʋɛ, é wo-ɠɛɛ vaiti kpein suɓɛtɛ, wo ɓuɠu ga doun mɔinmɔin, wa-loganiiti gola ɠaawɔɔlɔ, daamianigi ʋooʋa wo ya. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wɔin ga wa-undaanɛɛi ʋolu, eɠɛʋelei é wɔinni la ga wo-mɛmɛwolani ta-undaanɛɛi, 10 ni nɔ wa woilo gooi ma, wo ɠolo ná-tɔgiti bɛ, ta ná-deveiti, niiti ti zɛʋɛai tɔ sɛʋɛi nii zu, siɛgi zu wo ɠalesu ma la, wo ʋa pɔ, ga wo-yiimaʋɛ pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ.

Tɔgi ɠa nu yiimaʋɛ

11 Devei gè feezu wo ya za, é la ɓaani, é ʋa ɓudɛ wo-zɛbɛi maazu, ɓaa maa ʋa ɠooza wo ʋa. 12 É la geeɠɔlɔgi zu, wa ʋa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa a lɛ geeɠɔlɔgi zu gi ʋɛ, é ʋaa la gi ʋɛ, é ʋa su vai wo gi ma, naa ɠa a kɛ, gi so, gi ziɛ la?» 13 É la kpoloɗɛi ʋoluʋelei, wa ʋa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa a ɓudɛ gi ʋɛ kpoloɗɛi ʋoluʋelei, é ʋaa la gi ʋɛ, é su vai wo gi ma, naa ɠa a kɛ gi so, gi ziɛ la?» 14 Wooi ɠa wo ɠoba nɔ, toɠa wo-laaʋɛ, ta wo-yiimaʋɛ, ga wo so, wo ziɛ la.

Zɛnvui ta saai

15 À wɛlɛ, za gè zɛnvui ta undaanɛɛi zeiɗa wo luɠɔ, gè saai ta maanɔɠɔi ɓalaa seiɗa wo luɠɔ. 16 Devei gè feezu wo ya za, naa ɠa é ga, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ziɛ ga pelei, nii é dɛa ga woye, wo ɠolo ná-deveiti bɛ, ta ná-tɔgiti, ta ná-kala gooiti, naa ɠa a kɛ wo zɛnvui wo, wo mɔin, wo tuyai zɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, wa-ƓALAGI, naama yooi zu, ʋɛ wo liizu ná, wo seɠe ga wɔnɔ. 17 Kɛlɛ ni wo-ɠigi a zeɠena tɔun ba, ni wo la kɛɛni, wo ʋa ɠolo bɛ, wa ɓɔɠɔ yɛna ná, wo ɗa nɔkɔ gala kiligiti bu, wo ɗa ti lɛbi, 18 nà wo loozu ɠisu naa luɠɔ za ga wo undaa ɠa ʋili. Wo-zii zu la ɠooza naama yooi zu Zuludɛn ʋoluʋelei, ʋɛ wo ʋaazu liizu ná, wo seɠe ga wɔnɔ.

19 Gè geeɠɔlɔgi ta zooi zoga za ga zeelei wo laalɔɠɔma, ga wo yiimazeɠe zɛnvui ta saai ti yɔɠɔzu, tuyai ta foovooi ti yɔɠɔzu. À yiimazeɠe ga zɛnvui, naa ɠa a kɛ, wo zɛnvui wo, wa wo-mavofodaiti. 20 À yiimazeɠe ga wo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ɠolo tɔun bɛ, wo ɠili ba ɠɔ, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ga wo-yɛnvui, é wo-zii zuɠoozazu, wo ʋa zei zooi naa ɠa, nii é ma ɠona woni ga é fe wo-mɛmɛwolani zea, Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa.

Moize Ná-Falimai
Ta Saa Vai

31

(31:1—34:12)

1 Moize ɓɔɛni Izilayɛle nuiti kpein pɔ ɠani, é ɠɛ ti ma: 2 «Niizu gè kona ungila puufelegɔ (120) zɔlɔɔga, gè la mɔ zooga gè ʋa lo wo luɠɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà, gè la Zuludɛn nii maazuɓudɛa. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɓɔɠɔi ɠa lo wo luɠɔ. Zii naati ti zeini ná, toɠa naati koloɠolo wo luɠɔ, wo zoo wo ta-yooi zeɠe ga wɔnɔ. Zozuwe ɠa é losu wo untuɠɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti ɠoloɠolo, eɠɛʋelei é Amool masagiti koloɠoloni da, Siɠon ta Wɔge ta ta-yooi. 5 Toɠa zobogi ve wo ʋɛ, wo vɔni zii naati ma, wa ti zo kpein nɔ, eɠɛʋelei gè wo leveni la. 6 À yiilɔɔ, wo zɛbɛzeɠe! À mina lua, ti mina wo zasuɓali, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɓɔɠɔi ɠa liizu wo ʋolu, é la yeeɓega wo ʋa, é la ɠɛlɛa wo ʋa.»

Zozuwe ʋilɛ fai Moize ʋotogi zu

7 Naa ʋolu, Moize Zozuwe lolini, é ɠɛ ma Izilayɛle nuiti kpein gaazu: «Yiilɔɔ, è zɛbɛzeɠe, mazɔlɔɔ ɗa ɠa è lɛɛzu ga niima nuɓusɛiti naama yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ɠona woni ti-mɛmɛwolani bɛ, é ʋa fe ti ya. Ɗa ɠa è ʋaazu liizu ga tiye, ti seɠe ga tɔnɔ. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa lo è luɠɔ, toɠa ɠɛ è ʋa, é la yeeɓega è ʋa, é la ɠɛlɛa è ʋa. Mina lua ani nɔpɛ ba, è zasu mina ɓali.»

Tɔ sɛʋɛi ɠala yeeɠɛɠalaiti

9 Moize niima lɔ gooiti kpein sɛʋɛni, é kaliva zalaɠa ɠula nuiti ma, Levi mavofodaiti, ti-losuʋɛ ɠɛni ga ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe, ta Izilayɛle ɠundiɠiiti kpein. 10 É niima levei veeni ti ya, é ɠɛ ti ma: «Konagi lɔfelasiɛi ɠilagilagi kpein ma, kuye zuvaayɛ konagi laawu, kota vɛtii ma ziɛgi zu, 11 siɛgi zu Izilayɛle nuiti kpein ti ʋaazu la, ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠakala, naama adaʋɛ, ʋɛ é yeelosu ná ʋa, wa tɔ gooi nii ɠala ná Izilayɛle nuiti kpein bɛ. 12 Wa nuɓusɛiti kpein gaalɛ ba, zunuiti, ta anzanuiti, ta doungoiti, ta wɛɛinti ti seikɔɠɔmai zu wo zaama, naa ɠa a kɛ ti pɛ ti tɔgi ɠala gooi mɛni, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazuluabai maalɛlɛ, ti niima lɔ gooiti kpein so, ti ɗa ziɛ la, 13 ti-lointi ɓalaa, niiti ti la kwɛɛ, naati ta mɛni, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠaazuluabai maalɛlɛ, yeenɔpɛ, wo-zii ma voloi pɛ su, naama yooi zu wo ʋaazu seɠezu ga wɔnɔ, wo Zuludɛn ɓudɛa ʋoluma.»

Izilayɛle nuiti ta ɠɛ ga
wooʋalada nuiti

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Moize ma: «Wɛlɛ, è-zii ɠaaɓelazuʋɛ maaɓuɠa. Ʋa ga Zozuwe, wo lo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, miná ɠa gè nà-deveiti feezu zea ná.» Moize ta Aalɔn ti liini, ti lo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani kɛlɛma ti ʋɛ miná, tonaɓiingi zu, é lo GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 16 É ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, nágo ʋe na, è li è-mɛmɛwolani pɔ, ti zaai. È zaa ʋoluma, niima nuɓusɛiti ta ʋaazu koloɠologi ɠɛɛzu ta gala kiligiti, naama yooi zu, ʋɛ ti ʋaazu liizu ná. Ta ɠɛlɛ bà, ti minazeɠegi ɠoloɠolo, nii gè kɛɛni ti ʋɛ. 17 Naa maaʋele ma, nà yiiɠaawana ti ma naama voloi zu. Nà ɠɛlɛ ti ʋa, gè ʋoluave ti ʋa. Naazu, nuɓusɛiti ta ɠɛ ga zii taɠili daamiani, kpɔlɔ mɔinmɔin ka zeeli ti ma, ta faaɓaagiti. Naama voloi, Izilayɛle nuiti ta ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Gaamazu, tɛi ada-ƓALAGI la mɔ de zaama, naa ɠa é kɛɛzu, niima maanɔɠɔiti ti zeelizu la de ma.› 18 Ungo, naama ziɛgi zu nà ʋoluave ti ʋa ɲɛgɛlɛin, faa ɲɔi kpein faa zu, nii ta kɛ, ta ɠaaʋotena gala kiligiti ma.

19 «À guyei nii zɛʋɛ niizu. Ɗa ʋe Moize, Izilayɛle nuiti kala da, ti ɗa too, naa ɠa a kɛ, guyei naa ɠɛ bɛ̀ ga zeelei ti laalɔɠɔma. 20 Nà liizu ga tiye zooi naa zu, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, gè minazeɠeni, gè ɠona ti-mɛmɛwolani bɛ, ta daami wo, ti yiɠo, ta zei ná, anii pɛ ge ʋooʋa ti ya, názu ɠa ta ɠaaʋote da gala kiligiti ma, ti ɗa ti lɛbi, ta zìi ɠoloɠolo, ti nà-minazeɠegi ɠoloɠolo. 21 Siɛgi zu maanɔɠɔ mɔinmɔingi zeelizu la ti ma, ta faaɓaagi, naazu guyei nii ɠa ɠɛ ga zeelei ti laalɔɠɔma. Mazɔlɔɔ ti-mavofodaiti ti la yeemaa, ti ʋa ɓe too vai ʋa. Gè ti-yiimaʋɛ ɠɛʋelei ɠwɛɛ niina, aisa gè ʋa li ga tiye zooi naa zu, nii gè minazeɠeni, gè ma ɠona wo ti ʋɛ.» 22 Naama volo ná nɔ ɠa Moize guyei naa zɛʋɛni la, nii é Izilayɛle nuiti kalani da.

23 Naa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti feeni Nun ná-doun zunui Zozuwe ya, é ɠɛ ma: «Yiilɔɔ, è zɛbɛzeɠe, mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ʋaazu liizu ga Izilayɛle nuiti naama yooi zu, nii gè minazeɠeni ma vaa zu, gè ɠona. Nɔ̀un nà, nà ɠɛɛzu è ʋa.»

24 Siɛgi zu Moize ɓeni da ga tɔ gooiti kpein sɛʋɛ, sɛʋɛ ɠila su, ta la yɛni ʋoluzu, 25 é niima levei veeni Levi nuiti zea, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠezu, é ɠɛ ti ma: 26 «À tɔ sɛʋɛi nii zeɠe, wo da Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-minazeɠe kesui ɠobaʋɛ. Toɠa yɛsu ná, é ɠɛ ga zeelei Izilayɛle nuɓusɛiti daalɔɠɔma. 27 Tɔɔzei ba ga, gè kwɛɛ wa ga kololala nuiti, wo zuvɔɔʋɛ. Ni za, nà vulua wo zaama, wo ɗa wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, wa ʋaazu kɛɛzu ɠale, sàa ʋoluma! 28 Niizu, à wa-wolodama ɠɛwolaiti gaalɛ ba màaɠoolii zu, ta kundiɠiiti kpein, gè guyei ma wooiti bo ti ma, nà geeɠɔlɔgi ta zooi zosu ga zeelei ti laalɔɠɔma. 29 Gè kwɛɛ, gè ɠɛ, sàa ʋoluma, kɛni nɔ wo ɓɔɠɔ ɠɔzɔ, wo zeɠe pelei ʋa, nii gè ná-fai zɛʋɛai. Naazu kpɔlɔi ɠa zeeli wo ma ʋelela ʋelei, tɔɔzei wa Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛ, wo-ziɛ ʋeleiti ta ʋaazu ná-ziiɠaawanai maalolisu wo ma.»

30 Naa ʋoluma, Moize guye wooiti kpein dɛɛni ga Izilayɛle nu ʋɛbɛi, ti ti pɛ mɛnini.

32

Moize ná-guyei

1 Ee, geeɠɔlɔgi, woilo, nà ɓɔɛzu.

Ɗa ʋe, ee, zooi, dàawooiti mɛni!

2 Nà-faaɠwɛgi ʋu eɠɛ tonai,

gòoi ziɛ eɠɛ nɔɗai,

eɠɛ duɓui é tufa lɛnugi ɠa,

eɠɛ sabalagi é tufai ɠa.

3 Mazɔlɔɔ nà Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi wosu.

À ada-ƓALAGI maamusɛ!

4 Toɠa ga fasai, ná-kɛɛwotii laazeeliʋɛ,

ná-peleiti pɛ sɔlegɛ,

wooɠɛɠila GALAGI ʋe, telebotala vaa la ziima,

toɠa telebogai, é zɔle.

5 Wɔun wa, tɔun tetemazu, wo yaavaʋɛ,

wo la mɔ ga ná-dointi,

tɔɔzei sɔgi ɠa wo ʋa,

wa ga yaava nuiti, ta sɔletala nuiti.

6 Ɠimalala nuɓusɛiti, ɠi ge la ti ma,

Ɠɔoɠɔ GALAGI zopelei ɠana wo ʋɛ?

Wo-ɠɛɛ laade ɓaa, wo ɓɛtɛ nui?

Tɔ laade é ʋa wo ɓɛtɛ, é ʋa wo zei?

7 À ɠizɛ wɔlɔwɔlɔ voloiti su,

wo ɠida yeeɠɛɠala ɠilagilagi ma ɠonagiti bu.

À wo zɔlɔɔ nuiti gaazaɠa, ta dɛɛ ga woye.

À wa-nu wɔlɔiti gaazaɠa, ta wo ɠala da.

8 Siɛgi zu nii é Anii-Pɛ-Unda, é zooi veeni la nuɓusɛiti bɛ,

é nuɓusɛiti gaaɠwɛ, ti vaza zooi ɠa,

é zooiti kwɛgi la,

é zoloo GALA dointi tiegɔi ma.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi ɠa é ga ná-nuɓusɛiti,

Zakɔɓe ná-dointi ka ti ga nɔnɔ.

10 É Izilayɛle ɠaani teʋebai zu, ná zuɲakai,

ʋɛ nu la zeini ná, kɛni suaiti kpain gooi nɔ.

É sɛsɛboni, é seɠe, é kula su,

é ɠaaɓa ma, eɠɛ gaazuleegi.

11 Kɛɛʋɛ eɠɛ koɠɛi nii paai ma yiʋoiti maaloɠazu,

é ɠoʋesu ná-ziʋoiti maazu,

é ɠoʋegi zuvie, é ti zeɠe,

é ti zo ga ɠoʋedeɠaiti, é ɗa li ga tiye.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa é loni ti luɠɔ,

gala kili gila kpalaa ge la ɠɛni ɓɔni ba.

13 É lɛɛni ga tiye zooi ɠaaɠoozazuʋɛ,

é ti ɠɔnɔkulani ga kpalaga aniiti.

É ti ɠɔnɔkulani ga kɔin gulɔi, é ɠulazu fasai ʋa,

é wolive wuluiti pɔnɔni kɔtuɠɔtu zooi zu.

14 É ti ɠɔnɔkulani ga nikɛ zaaiti ta-nɔnɔi,

ta boli zaaiti ta-nɔnɔi,

é ʋɛɛ baala sinɛiti ma wulɔiti ba,

ta Ɓasan yooi zu ʋaala golaiti, ta ma woli zinɛiti,

ta molo ʋapagi é ga ɓeleegi,

ta dɔɔɓɔi papagi.

15 Su la ɠoozani, Yesulun, nii é ga Izilayɛle,

é ɓɔɠɔ maalɔtɔai ma, é ɓakani.

É wɔɔlɔni, é ɓakpa, gaazuʋɛ ɗa volo.

É ɠɛlɛni GALAGI ʋa, nii é tɔun kpɛtɛai,

é ná-kizo fasai ʋɛlɛʋili.

16 Izilayɛle nuiti ti GALA diini toloi ma,

tɔɔzei ti gaaʋɛɛni,

ti ʋilɛ gala kiligiti polu,

ti ziiɠaawanani ga ta-ɠɔzɔba vaiti.

17 Ti ɠɛa zalaɠaiti kulazu inɛgiti bɛ,

niiti ti la vɔlɔ ga gala,

niiti ti la ti ɠwɛɛ, ti ɠulaai ga niinɛ,

niiti wo-mɛmɛwolani ti la ɠɛni ti lɛbizu.

18 Izilayɛle, è yeema è makɛ vasai ma, nii è zɔlɔɔgai la,

è yeema GALA ma, nii é zɛnvui veai è ya.

19 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI naa ɠaani la, é yiiɠaawanani,

tɔɔzei ná-doun zunuiti ta ná-doun anzanuiti ti ɓaaɠoni ma.

20 É boni, é ɠɛ ma: «Nà ʋoluavesu ti ʋa,

fai nii é ʋaazu ti zɔlɔɔsu, nà naa ʋɛtɛ názu.

Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti be, ti yaavaai,

dointi be, ti la ga wooɠɛɠila nu.

21 Ti kɛ̀a ga tolo nu ga naa maaʋele, nii é la ga gala,

ti zìiɠaawana ga kɔɔɠɔ ganigiti.

Nà ɓalaa, nà ti ɠɛɛzu ga tolo nuiti ga naa maaʋele, nii é la ga zii nɔpɛ.

Nà ti yiiɠaawanazu ga zii ta, nii ɠi ge la ma.

22 Mazɔlɔɔ nà-ziiɠaawana abui soga,

toɠa galai wosu, eyɛsu é zeeli gɔvɛalaazu ɓogi zu,

toɠa zooi ta gaa aniiti miizu,

é soga gizeiti kpogiti ba.

23 «Nà maanɔɠɔi ɠiizisu ti ma,

nà nà-mɛɛinti kpein pilisu ti ma.

24 Pului ɠa ti ɠoloɠolo,

kɔlɔkpadimai ʋɛɛ ti ʋa, ɗɔfɔi ti ʋaa.

Gè suaiti teʋe ti ma, ti ɗa ti ʋali ga ga ti-ɲiigai,

ta kaali ɲɔiti ma wanai.

25 Koi yɔɠɔzuʋɛti, boɠa zɔkpɔi ɠa ɠɛ ti ʋolu miná,

é ɗa ti ʋala ti-lointi ma,

pɛlɛiti bu, dualuagi ɠa zeeli ti pɛ ma,

zunu loungoiti, ta anzanu loungoiti,

ta ɲiimiɓɔlegiti, ta kɛwola wɔlɔiti, ti pɛ.

26 Wɔin ɠɛni mà ga gè ti pɛ ma zuwu ɠaaleʋe,

nuɓusɛiti ti mina mɔ ɠisiɛ ti zu eteai zu.

27 Kɛlɛ gè luani ga ti zili nuiti ti mina ɲɛɛɠula nɔ̀un su,

ti ʋa ɠisiɛ ga ta-zobogi ɠa é naa ɠɛa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laade, é ʋa naati kpein kɛ.»

28 Izilayɛle ɠa ga zii, nii balagai ɠi pagɔi ma,

ti ʋalagɛ keleɠelegi ma.

29 Ni ti ɠɛni ga ɠima nu,

ta la ɠɛ faiti zɔɠɔzuɠaazu,

ti ɠida ʋelela ʋele vaiti bu.

30 Kɔɔɠɔ nu ɠilagi ɠa zoo ɠale é nu waagila (1.000) kpɛ?

Ɓaa nu felegɔi nɔ nu waapuugɔi (10.000) ɓɛ?

Naa la ɓe naa ɠɛ, ni ti makɛ vasai la ɠɛni ti ʋɔdini,

ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni yeezeɠeni ti maazu.

31 Mazɔlɔɔ ti zili nuiti ti kwɛɛ ga,

ta-ɠalagi é ti makɛsu, naa la ga Izilayɛle ná-GALAGI ɠɛʋele.

32 Ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ kpelei, nii ma zuwui zeɠeai Sɔdɔme,

ta ga kpelei nii seɠeai Gomɔɔl.

Ma lɔɓɔi gwaai wanaʋɛ,

leezɛn ɓelei ma waai wanaʋɛ.

33 Ta-lɔɔi ɠa ga kaali wanai,

toɠa ga pɛɛɠaali wana ɲɔi.

34 «Kɛlɛ pɛtɛ, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

nii gè kɛʋele ɓɛtɛai dɔɔɠuzu,

gè makɛ ba ti laalɔɠɔma.

35 Nà ɠa gè ga potokula nui, gè ti zala, ʋelei soloogai la ti ma,

siɛgi zu ti-ɠɔɠɔi ɓunɛsu la.

Mazɔlɔɔ ti ɠoloɠolo foloi maaɓuɠa gola,

nii deveai ti ma, naa wola maaɓuɠa.»

36 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe ga telebodai,

toɠa ná-botiɠɛ nuiti maawɔinɠa,

siɛgi zu é kwɛɛsu la ga ti-zɛbɛi ɓega,

nu la mɔ ti zaama a ɠɛ ga duɔ, ɓaa ɓɔɠɔyeema nu.

37 Názu, toɠa ɠɛ ma:

«Wa-yɛɛ ɠalagiti ta mini mu?

Mini ɠa fasai ná, nii wo ɠɛni ɠitosu ba?

38 Galagiti ti ɠɛni wa-zalaɠa zua wulɔiti miizu,

ti ɗa wa-ʋuya zalaɠai ma lɔɔi ɓɔle,

ti wuzeɠe lɛɛ, ti ɓɔ wo ʋa.

Ti ɠɛ wo ʋɛ ga wo makɛ anii.

39 «À suɠwɛɛ deɠɛmu, ga nà ɠila kpe ka gè ga GALAGI,

taɠili ge la ná nɔ̀un polu.

Nà ɠa nà ɗa paai wo,

nà ɠila kpe nɔ ɠa nà ɗa zɛnvui ve,

nà ɠa gè maawanai woni, nà ɠa gè kɛdɛsu,

nà sona, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa kula zèa.

40 Mazɔlɔɔ gè yeelɛa geezu,

gè dɛɛ, gè ɠɛ ma:

‹Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, eyɛsu ɠɔ,

41 gè nà-boɠa zɔkpɔi ɠaalia,

gè wuzeɠea potokulai ma,

nà nɔ̀nɔ ʋotokulazu màayoseɠe nuiti ma,

gè naati kpein sala, niiti ti wɔ̀inzeɠeai.

42 Sìli nuiti ti-ɲamai ɠa nà-mɛɛinti so eɠɛ dɔɔi,

nà-boɠa zɔkpɔi ɠa yiɠo ga nuiti ma zuai,

ta nu maawanaiti ta duɔiti ti-ma ɲamai,

ta sìli nuiti ta-ɠundiɠiiti tɔungiti.› »

43 Zii ɠiligiti, à ɠoozunɛ ná-nuɓusɛiti ma!

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-botiɠɛ nuiti ti zaa vai ʋotokulazu,

toɠa potokulai ɠɛɛzu sili nuiti ma,

toɠa koto gba vai ɠɛɛzu zooi ʋɛ, ná-nuɓusɛiti bɛ.

44 Moize ta Nun ná-doun zunui Zozuwe ti ʋaani, ti niima wuye wooiti kpein kala nuɓusɛiti bɛ, naati ti mɛnini.

Kɛni nuiti ti ɠolo

45 Moize ɓegai ma ga niima wooiti kpein bo Izilayɛle nuiti ma, 46 é ɠɛni ti ma: «À ɠizɛ niima wooiti kpein su, nii gè kɛɛzu ga zeele wooi wo laalɔɠɔma za. Wa wo-lointi kala ga tiye, naa ɠa a kɛ, ti ɠolo tɔgi ná-deveiti kpein bu, ti ziɛ la. 47 Mazɔlɔɔ é la ga wafuun goo wo ʋɛ, wa-eteai ɠa su, niima wooi maaʋele ma, wo-zii zu ɠa ɠooza naama yooi zu, nii wo ʋaazu sɔlɔɔsu ga wɔnɔ, wa Zuludɛn ɓudɛna.»

Moize zaa vai wo fai

48 Naama volo ná nɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Moize ʋɔ, é ɠɛ ma: 49 «Lɛ Aɓalime ɠize ɲɛkpɛiti ma, è lɛ Neɓo gizei ma, nii é Moaɓe yooi zu, Zeliko letemaʋɛ, è Kanaan yooi ʋɛtɛ, nii gè feezu Izilayɛle nuiti bɛ ga tɔnɔ. 50 Ɗa zaazu gizei naa ma, nii è ʋaazu lɛɛzu ma, è li è-mɛmɛwolani pɔ, ti zaai, eɠɛʋelei è-liɛ Aalɔn zaani la Ɠɔɔl gizei ma, é li mɛmɛwolani pɔ ti zaai. 51 Tɔɔzei wo la ɠɛɛni ga lada nu bɛ̀ Izilayɛle nuiti saama, Meliɓa ɗɛiti pɔ bɛ, Kadɛse, Sin teʋebai zu. Wo la ɠɛni vaani bu, nà-ɲadedai ʋa ɠula kɛlɛma Izilayɛle nuiti gaazu. 52 Ɗa yɛ ɠoozama, è zooi naa ɠa ga ɠaazu, nii gè feezu Izilayɛle nuiti bɛ, kɛlɛ è la lɛa ná.»

33

Moize tuya loo vai
Izilayɛle nuiti bɛ

1 Tuyai ʋɛtɛ, nii GALA nui Moize tooni Izilayɛle nuiti bɛ, aisa é ʋa za. 2 É ɠɛni ma:

Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaaʋɛ, é zeɠe Sinayi gizei ma,

é wuzeɠeʋɛ ti ʋɛ, eɠɛ foloi, é zeɠe Seyiil yooi zu,

toɠa volozu, é zo Palan ɠizei ma zoligɔ,

paaʋɛ, é ɠula ná-geezuɠeela ɲadegai waawaagiti saama,

tɔ sɛʋɛi ɠɛni zea, abui ba.

3 Ungo, nuɓusɛiti nɛɛʋɛ è ʋɛ,

ɗa makɛsu naati ma, niiti ti ga ɗɔnɔiti,

ta ʋuuni è ɠɔɠɔwu, ti ɗa è-laawooi mɛni.

4 Ada-vaa ɠa é tɔgi veeni la Moize ya,

Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti ti sɔlɔɔ ga tɔnɔ.

5 É ɠɛni ga masagi Yesulun unda,

siɛgi zu nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti maaɓɔni da,

ta Izilayɛle wolodamaiti.

6 Luɓɛn zii zuɠooza, é mina za,

ná-nuɓusɛiti ti la mɔinni, naati yɛ ná ɠɔ.

7 Wɛlɛ nii ɠa é boni, é lo Zuda ʋa:

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo Zuda wooi ma.

Lo tuɠɔ, è lii la ná-nuɓusɛiti pɔ.

Zeeiti ti maalobo,

ɗa ɓɔɠɔi ɠɛ ga ná-kpɔba nui sili nuiti daalɔɠɔma.

8 Levi letegi, é ɠɛni ma:

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI! È wuulimegi ta tumimegi veeni ɗa-lada wotiɠɛ nuiti zea, Levi mavofodaiti,

niiti è ti ʋoluɠulaai Masa,

è ti zakpe Meliɓa ɗɛiti pɔ bɛ.

9 Levi, nii é ɠɛɛzu kɛɛɠɛ ta dee ta-vaa ma:

«Gè la wɛlɛzu ti ʋa!»

Tɛigi é la zeelɔzɔɠɔzu ɠɛɛni ná-doun zunuiti ta kɛɛɠɛlointi zɔɠɔzu,

kɛai ga wooɠɛɠila nu è-laawooi ɠila nɔ ʋɛ, ta ɗa-minazeɠegi.

10 Levi nuiti ta ɗa Zakɔɓe ná-nuiti kala ga ɗa-levei,

ti Izilayɛle nuiti kala ga ɗa-lɔgi,

ti ansansegiti gala è ʋɛ,

ti gala zalaɠai ɠula ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛ.

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta ɓɔ ti-zɛbɛi ʋa,

è tuya loo botii kpein ma, ti kɛɛzu ga yeei.

Ti zili nuiti ta-ɠaaɓaai ɠoloɠolo,

niiti kpein ti ti wɔinzeɠezu,

tanɔpɛ ge mina ungi wuzeɠe mɔnɔ eyɛsu pɛ.

12 Ɓɛnzamɛn letegi, é ɠɛni ma:

Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛbɛ nui, toɠa zeini ziilɛigi zu tɔun koba,

GALA ka é makɛsu yeenɔpɛ,

toɠa zeini ná-gizeiti saama.

13 Zozɛfe letegi, é ɠɛni ma:

Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looʋɛ ná-zooi ʋɛ,

ga nɔɗa ʋagɔi é zeɠezu geezuʋɛ,

ta zou wu ɗɛ wolaiti,

14 ta gulu waa ʋagɔiti, foloi ti ɓɔizu,

ta gulu waai kpein nɛai, ti ʋɔnɔsu alu-o-alu,

15 ta vebɛani ʋagɔiti, gize wɔlɔzaɠagiti ti feezu,

ta wɔlɔwɔlɔi zu ɠizeiti ta-lɔnɔ pagɔiti.

16 Tɔnɔgi nii fizɔgai gola, é zooi laavegai.

GALA nii é ɠulani kɛlɛma kpɔvɔ goi zu,

nii abui ɠɛni sosu ba, naa ná-faanɛɛi ʋa,

é ɠɛ ga masa bɔɔlɔgi Zozɛfe unba, tɛigi ziimazeɠegi wogai da,

é ɠɛ ga kɛɛɠɛlointi ta-ɠundiɠii.

17 Unfemai ɠa Zozɛfe ʋɛ!

Suzeeliʋɛ eɠɛ nikɛ zinɛi.

Minɛ felegɔi ɠa ba, eɠɛ wɔlɔwɔlɔ leɠui,

naati ka a ɗa ziiti siɠa la,

é ti laaʋili, é li ga tiye zou ɓela ga.

Minɛi gilagi ɠa é ga Efelayime nuɓusɛ waawaagiti,

zɔi ɠa é ga Manasé ná-nuɓusɛ mɔinmɔingiti.

18 Zaɓulɔn letegi, é ɠɛni ma:

Zaɓulɔn, ɠoozunɛ ɗa-ʋɔdi loo vaiti su.

Isakaal, ɗɔun zei kpɛ ɗa-zeɠe ɠotaiti bu.

19 Wa nuɓusɛiti toli wa-ɠize ɠaaɠoozagi ma,

wa zalaɠaiti kula ga telebodai,

kpoloɗɛi ta ziɛlaʋɛ ɲaɠaegi ta ɠɛ ga zaɓu,

wo naavolo mɔinmɔin sɔlɔɔ.

20 Gade letegi, é ɠɛni ma:

Maamusɛi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é zou wolai veezu Gade ʋɛ.

Gade ɠa looɠosu eɠɛ zala zaai,

a ɗa ná-sua zogai ʋali ga, é so kɔɠɔiti ma, é li nɔunkalagi ʋɔ.

21 É yiimazeɠeni ga ma ʋagɔi,

ʋɛ ná makɛgai bɛ, kundiɠi laamiizuʋɛ ɠana.

Tɔ ɠa é loni nuɓusɛiti untuɠɔ,

é telebodai ziɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI pɔ la,

é zoloo faa zɔlegaiti ma, ti wogai Izilayɛle ná-faa zu.

22 Dan letegi, é ɠɛni ma:

Dan ɠa ga zala ɓokpagi,

nii é ʋilisu, é zeɠe Ɓasan yooi zu.

23 Nɛfɛtali letegi, é ɠɛni ma:

Nɛfɛtali yiɠoa ga faanɛɛi,

é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tuyaiti pɛ sɔlɔɔga.

Ná-zooi é seɠezu ga nɔnɔ,

toɠa zo folo ɠulazu, é li lɛkpɛma nu yeezazuʋɛ.

24 Asɛɛl letegi, é ɠɛni ma:

Asɛɛl ɠa ga tuya nu, Zakɔɓe ná-doun zunuiti saama.

Undaanɛ ɠɛ bɛ yɛ, kɛɛɠɛlointi saama,

kɔɠɔi ɠa lɔ gulɔi wu.

25 Ná-taazuʋɛ, sɔɠɔgiti ta ɠɛ ga kɔlui ta kɔlu ɓɔigi,

ná-kɛdɛyai yɛ zea, sii ma voloi pɛ su.

26 Ee, Yesulun, GALA pokɔɠɔma la ná!

Toɠa geeɠɔlɔgi ɓotasu, é ʋa é ɓɔ è ʋa,

maayikiʋɛ, toɠa tonaɓiingiti su.

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga nu lɔɔɠuzuʋɛ,

toɠa ga ɗa-ɓɔba nui ɠɔoɠɔ zooi ma.

Toɠa è zili nui ɓɛ è luɠɔ,

é ɠɛ è ma: «Suwuɠaaleʋe!»

28 Naazu Izilayɛle zeini ziilɛigi zu,

Zakɔɓe ná-dointi ta-ɗɛungi ɠa ɠulazu ga pagɔ yɛ,

zooi ná zu, ʋɛ moloi, é ga ɓeleegi, naa ʋɔnɔsu ná, leezɛn ɓelei ná,

geezuʋɛ ɗa nɔɗai vaza ná ma.

29 Izilayɛle nuiti, wo undaanɛɛʋɛ! Ɓɛɛni ka ti wo ɠɛʋele,

wɔi wo ga nuɓusɛiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠizogai?

Toɠa ga wa-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgi, nii é ʋaazu é ɓɔ wo ʋa.

Toɠa ɓalaa ga boɠa zɔkpɔi, nii wo pilɛ sɔlɔɔsu da.

Wo zili nuiti ta ʋaana wo ʋɔ ga ɓɔɠɔmaayeii,

wa ɠɔɠɔlo ta-ada ɠaaɠoozagiti kpein ma.

34

Moize zaa vai

1 Moize zeɠeni Moaɓe nɛmɛi zu, é lɛ Neɓo gizei ma, Pizega unmaʋɛ, Zeliko letemaʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi kpein dɛɛni la, é zo Galaade yooi zu, eyɛsu é zeeli Dan taai ma, 2 Nɛfɛtali yooiti, ta Efelayime ta Manasé, ta Zuda yooi, é zei folo liizu ʋele ɓoloɗɛi ʋa, 3 ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi, ta Zeliko nɛmɛi, taai nii dɔɔ wuluiti ti su, é zeeli Sowaal. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Zooi ɠana, gè minazeɠeni la, gè ɠona Abalaame ʋɛ, ta Izaake, ta Zakɔɓe, gè ɠɛ ti ma: ‹Nà feezu wo-mavofodaiti bɛ.› Gè dɛɛʋɛ ga ɗe, è ka ga ɠaazuʋɛ, kɛlɛ è la lɔa ná pɛ.»

5 Miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize zaani ná, Moaɓe yooi zu, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɠuluni miná, nɛmɛi zu, Moaɓe yooi zu, Ɓɛte-Peyɔɔl letemaʋɛ. Nu nɔpɛ ge la ná-kabayeɠei ɠwɛni, eyɛsu niizu. 7 Moize kona ungila puufelegɔ (120) zɔlɔɔni, siɛgi zu é zaani la. Gaazu maa la ɠɛni ɓidini, ta la ɠɛni ɠulani ná-zɛbɛi la. 8 Izilayɛle nuiti ti Moize ná-saa wɔlɔi woni folo ʋuusaʋagɔ (30) laawu, Moaɓe nɛmɛi zu. Naa ʋolu, gɔlɔi ta gaanɛɛnɛi é woni Moize ná-fai zu, naati gaaɓelani.

9 Nun ná-doun zunui Zozuwe laaveni ga ɠima yɛnvui, mazɔlɔɔ Moize yeelaani ma. É zo názu ma, Izilayɛle nuiti ti ɠoloni bɛ, ti ziɛ é zoloo deveiti ma, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni Moize ya.

10 Kaipa, GALA goo wo nu la mɔ wuzeɠeni Izilayɛle nuiti saama ga Moize ɠɛʋele, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni kaazu ɠaazuni ta ɠaazu. 11 Nu nɔpɛ ge la ʋokɔɠɔga ma, poogiti ta maaɓɛlɛ vaa wolaiti su, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI teʋeni ga é ti ɠɛ, Ezipete masagi Falaɠɔn ɠaazu ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, ta ná-nuɓusɛiti kpein, 12 ta zɛbɛsu ɠɛɛwotiiti ti maayikiai, niiti Moize ti ɠɛɛni Izilayɛle nuiti gaazu.

* 6:4 6:4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI ɠa é ga GALA gila kpegi: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔ ɠa é ga ada-ƓALAGI ɓaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI ɠa ɠila

† 6:16 6:16 Ɛgz 17:1-7.

Zozuwe

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Zozuwe

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zozuwe Ná-Sɛʋɛi ɠa Izilayɛle nuɓusɛiti ta-wɔlɔwɔlɔ vai lɔɔzeizu ʋolu, Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi ʋoluma. Izilayɛle nuɓusɛiti ti tɔɔzeiʋɛ Zuludɛn ʋoluʋɛ folo ɠulazu ʋelei. Zozuwe Ná-Sɛʋɛi ɠa dɛɛzu, ʋelei ti Zuludɛn maaɓudɛai la, ta ʋelei Zozuwe nii é ɠɛɛni ga Moize maaleʋegi, naa loni la ti luɠɔ, ti Kanaan yooi zo. Ti naa ɠɛɛni, mazɔlɔɔ GALA ka é ma levei veeni ti ya. Naama vai ʋɔ GALA ge ɠɛni minazeɠegi laazeelizu, nii é kɛɛni ga toɠa Kanaan yooi ve Abalaame vofodaiti bɛ (Zen 12:7).

Nu la kwɛɛ ɓɛ ɠa é Zozuwe Ná-Sɛʋɛi ɠɛai, ɓaa é gaalɛai ba. Ná tanigaa sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠa ɓɔɛzu eɠɛ faiti ta ziɛ gaazu, siɛgi zu ti ɠɛni ɠɛɛzu la (eɠɛʋelei 5:1, 6 la). Naa maaʋele ma, faaɠwɛ nu wolai tanigaa laaʋɛ da ga Zozuwe ɓɔɠɔi ɠa é sɛʋɛi bɔɔlɔzuʋɛ zɛʋɛai. Naa pɛ ge ɠɛɛ ʋa, koleʋɛ ga nu ɠili ge sɛʋɛi nii ná tanigaa zɛʋɛʋɛ, é ɠula Zozuwe ʋolu, eɠɛʋelei Zozuwe ná-maaɠulu fai la (24:29). Faaɠwɛ nu wolai tanigaa ti ɠɛ, fai niiti ti wogai sɛʋɛi nii zu, ma vaiti teʋegɛ kona undɔsaʋa (800) ɠulasu pɛ sɛʋɛi ʋa ɠɛ. Kɛɛʋɛ eɠɛ faiti ti Zozuwe Ná-Sɛʋɛi zu, ti leʋegɛ kona waagila unfelegɔ puulɔɔlugɔ (1.250) ziɛgi zu, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, naa ɠa dɛɛzu ga kona ʋuunaanigɔ (40) leʋegai ma, Lamesɛse ná-masadai ʋoluma Ezipete yooi zu. Lamesɛse ɠa é ga masagi nii nu kaazu ga tɔ ɠa é ɠɛni masadai ɠɛɛzu Izilayɛle nuiti kula ziɛgi zu Ezipete ʋa (Ɛgz 1:11).

Unsosuʋɛ

1. Izilayɛle nuiti ti Zuludɛn maaɓudɛni ta ti lɔɔni Kanaan yooi zu (1:1—5:12).

2. Kanaan yooi zo fai Izilayɛle nuiti bɛ (5:13—12:24).

3. Kanaan yooi ɠaaɠwɛ vai Izilayɛle wolodamaiti zɔɠɔzu (13:1—21:45).

4. Izilayɛle wolodamai tanigaa ɠalema vai ʋolu, ti li Zuludɛn ʋoluʋɛ folo ɠulazu ʋelei, Zozuwe ná-falimai ta maaɠulu vaa, naa ʋoluma ʋelei minazeɠegi é Izilayɛle ta GALA ti yɔɠɔzu, naa niinɛni la ʋolu (22:1—24:33).

1

Zozuwe zei vai
nuɓusɛiti unda

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize zaa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Nun ná-doun zunui Zozuwe ma, Moize ná-kpɔba nui: 2 «Nà-botiɠɛ nui Moize zaa. Niizu, ɠɛʋele ɓɛtɛna, ɗa-o, niima nuɓusɛiti-yo, wo Zuludɛn ɓudɛ, wo lɔ zooi naa zu, nii gè feezu Izilayɛle nuiti zea. 3 Adaʋɛ nɔpɛ wo-ɠɔɠɔi a lona ná ma, gè miná vea wo ʋɛ, eɠɛʋelei gè boni la Moize ma. 4 Wa-yooi ɠa zo teʋebai ma, eyɛsu é zeeli Liɓan ɠizeiti ma, ta ziɛ wolai Efelate, Ɠɛte nuiti ta-yooi kpein ka ɠɛ su, é zei Kpoloɗɛ Wolai ʋa, folo liizu ʋelei. 5 Nu nɔpɛ ge la loga è luɠɔ, è-zii ma voloi pɛ su. Nà ɠɛ è ʋa, eɠɛʋelei gè ɠɛni la Moize ʋa, gè la yeeɓega è ʋa pɛ, gè la ɠɛlɛa è ʋa ɲɛgɛlɛin. 6 Yiilɔɔ, è zɛbɛzeɠe, mazɔlɔɔ è-zaalai zu ɠa niima nuɓusɛiti ti zooi zɔlɔɔsu da ga tɔnɔ, nii gè ma minazeɠe boni ti-mɛmɛwolani bɛ, ga nà feezu ti ya. 7 Kɛni nɔ è yiilɔɔ, è zɛbɛzeɠe ga pagɔ, è ɠolo tɔ gooi kpein bɛ, nii nà-botiɠɛ nui Moize sɛʋɛni è ʋɛ, è ziɛ la, è mina zeɠe ba, è ʋa li ga yeeza, ɓaa ɠɔʋɛi, naazu ɗa zobo sɔlɔɔ fai kpein su, è kɛɛzu. 8 È ɗa tɔ sɛʋɛi nii ɠala, è ɗa yɛpɛ ga su wooiti, è ɠisiɛ ti zu folo ʋɛɛ kpidi ʋa, naa ɠa a kɛ è ɠolo su wooi pɛ bɛ, mazɔlɔɔ názu ɠa è-ɠɛɛ vaiti suɓɛtɛzu la, è zobo sɔlɔɔ fai kpein su, è kɛɛzu. 9 Gè la boni è ma ɓaa ga, yiilɔɔ, è zɛbɛzeɠe? Mina lua ani nɔpɛ ba, è zasu mina ɓali, mazɔlɔɔ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI, nà ɠɛ è ʋa, ʋɛ nɔpɛ è liizu ná.»

Zuludɛn ɓudɛ vai
ma ɠɛʋele ɓɛtɛi

10 Zozuwe niima leveiti feeni nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti zea, é ɠɛ ti ma: 11 «À ziɛ ade-ʋuuzuʋɛ ná pɛ, wo devei ve nuɓusɛiti zea, ga ti daamianigi ɠɛʋele ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, mazɔlɔɔ folo saʋagɔ ʋoluma, wa Zuludɛn nii ɓudɛzu, wo li, wo zooi zeɠe ga wɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feezu.»

12 Zozuwe ɓɔɛni Luɓɛn ná-bolodai ʋɔ, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, é ɠɛ ti ma: 13 «À ɠizɛ devei zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize feeni wo ya, é ɠɛ wo ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI zooi vea wo ya, é dooɠogi ve wo ya.› 14 Wo-anzaiti, ta wo-lointi, ta wa-loganiiti ta yɛ Zuludɛn ʋoluʋɛ folo ɠulazu ʋelei, zooi naa zu nii Moize feeni wo ya, kɛlɛ zunuiti kpein, ti ga kɔɔɠɔ nuiti, wa ɓudɛ, wo lo wo-ɠɛɛleaiti untuɠɔ kɔɔmaʋɛ, wo yeeve ti ʋɛ, 15 eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI dooɠo fe ti ʋɛ ga wo ɠɛʋele, ti zooi naa zɔlɔɔ, nii é feezu ti ʋɛ. Naa ʋoluma, wa ɠale ma niina wɔnɔ ma yooi zu, wo zei ná pɛ, Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize boni la.»

16 Ti Zozuwe wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Devei kpein è fea, gá naa kpein so, ʋɛ nɔpɛ è gi leʋesu ná, gá li miná. 17 Gá ɠolo è ʋɛ, eɠɛʋelei gi ɠoloni la Moize ʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI ɠɛ è ʋa, eɠɛʋelei é ɠɛni la Moize ʋa. 18 Zɔi nɔpɛ a ɓakana ɗa-ɠundiɠilai laalɔɠɔma, é la ɠoloni ɗa-leveiti kpein bɛ, ta naama nui ʋaa. Yiilɔɔ nɔ, è zɛbɛzeɠe!»

2

Zeliko zuʋɛtɛ fai

1 Nun ná-doun zunui Zozuwe nɛnɛ felegɔ leʋeni dɔɔɠuzu, ti zeɠe Akasia nɛmɛi zu, é ɠɛ ti ma: «À li, wo zooi zuʋɛtɛ, ta Zeliko ɓɔɔɓɔ.» Ti liini, ti ɲi koloɠolo anzanui ta ná-pɛlɛi wu, nii daaseigi ɠɛni ga Laɠaɓe.

2 Ti ɠɛni Zeliko masagi ma: «Wɛlɛ, Izilayɛle nuiti seeliʋɛ ʋɛ kpidii, ga ti zooi zuʋɛtɛ.» 3 Zeliko masagi keelai leʋeni Laɠaɓe ma, é ɠɛ ma: «Zunuiti fe gi ya, ti ɲiai ɗa-ʋɛlɛi wu, mazɔlɔɔ zooi zuʋɛtɛ fai ɠa ti ʋaai ma.» 4 Kɛlɛ anzanui zunu felegɔiti seɠeni, é ti lɔɔɠu, é ɠɛ ma: «Gaamazu, zunui naati ti ʋaani pɔ̀ bɛ, kɛlɛ gè la ɠɛni ti-zeɠezu ɠwɛɛ. 5 Siɠi daaʋɛ laaɠulu ziɛgi zu, fitilimaʋɛ, ma zunuiti ti ɠulani, ti li, gè la kwɛɛ, ʋɛ ti liai ná. À suvilɛ, wo ʋilɛ ti ʋolu, wa ti ɠɔɠɔzumɛɛnsu.»

6 Tɔun é ti lɛɛni pɛlɛ ɠɔmaʋɛ dooɠo bosuʋɛ, é ti lɔɔɠu geze ɓaku ziɠigi wu, nii é kɛʋele ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ ná-pɛlɛ ɠɔmaʋɛ. 7 Masagi ná-keelaiti ti ʋilɛni ti ʋolu pelei naa zu, nii é liizu Zuludɛn maaleʋesu ʋelei. Ti ɠulani nɔ taai ʋa feya, ti siɠigi laaɠulu ti ʋoluʋelei.

Laɠaɓe ta nɛnɛ felegɔiti
ta-woolaamai

8 Laɠaɓe lɛɛni pɛlɛ ɠɔmaʋɛ dooɠo bosuʋɛ, é ma wɛɛinti ka, aisa ti ʋa la. 9 É ɠɛni ti ma: «Gè kwɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI niima yooi veeʋɛ wo ʋɛ, dualuagi gi zoga, ʋɛ yɔɠɔzuʋɛ nuɓusɛiti kpein sasu ɠa ɓalizu wo luɠɔ. 10 Mazɔlɔɔ gi mɛnini ga Ɠɔoɠɔ GALAGI Seeli Kpoloɗɛi vɔɔni su wo luɠɔ, siɛgi zu wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa. Gi naa mɛnini, ʋelei wo Amool nuiti ta-masa felegɔiti soni da, Siɠon ta Wɔge, ti ɠɛni masadai ɠɛɛzu Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei, wo ti zuwuɠaaleʋe ta ta-nuɓusɛiti, wo ta-yooi ɠoloɠolo. 11 Gi naama vaiti mɛnigai ma, gi iɲɔ ge leʋea. Nu nɔpɛ zii la lɔa, é ʋa lo wo luɠɔ. Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa é ga GALA, geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma. 12 Niizu, à ɠonana bɛ̀, Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, ga nuɓɔɠɔlai gè kɛai wo ʋɛ, wa buuɠwɛɛ, wa ɓalaagi wo nuɓɔɠɔlai ɠɛ nà-pɛlɛyeɠei ʋɛ. À poogi ta ve zèa, nii nà la da. 13 À minazeɠe bɛ̀ ga wa kɛ̀ɛ yɛ vulua, ta dèe, ta kɛ̀ɛ ná-dointi, ta tɔnɔiti kpein, wo la vaa bu, gi ʋa za.» 14 Zunui niiti ti ɠɛni ma: «Ni nɔ wo la gi maalɔɔni, gi ɠonaa gi-yɛnvui ma, gá ɠɛ ga wooɠɛɠila nu gá-minazeɠegi zu, gá ɠɛ ga faanɛɛ wuuɠwɛɛ nu è ʋɛ, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi veezu la gi ʋɛ.»

15 Laɠaɓe ná-pɛlɛi ɠɛni loni taai ma ziɠigi ʋa, siɠigi ɠoozuʋɛ ɓɔɠɔi ɠa é ɠɛni zeini ná. Naa ɠa é kɛɛni, é zooni é zunu felegɔiti kula fenɛtɛlɛi laaʋɛ, é ti yei ga galui. 16 É ɠɛni ti ma: «À li ga gize yooi zu ʋelei, ni naa laade, wo la ɠulaa wo ɓɛɛ nuiti zea. À lɔɔɠu ná folo saʋagɔ laawu, eyɛsu ti ɠale ma. Naa ʋolu, wa pele zo niina.» 17 Zunu felegɔi naati ti ɠɛni ma: «Wɛlɛ, ʋelei gá minazeɠegi a yɛ ma la, nii è boga ga gi kɛ è ʋɛ, faa la ɠɛa gi ʋa: 18 Aisa gi ʋa ʋa zooi zu, galu ɓɔigi nii ɠili fenɛtɛlɛi laaʋɛ, nii gi ɠulaai daaʋɛ, gi ʋilɛ, è è-ɠɛɛ, ta è-lee, ta è-ɠɛɛleaiti, ta ɗa-ʋɛlɛyeɠei kpein gaalɛ ba ɗa-ʋɛlɛi wu. 19 Nu nɔpɛ a ɓudɛna ɗa-ʋɛlɛi ma ɓofalagi maazu, é ɠula eteaʋɛ, naa ma ɲamai ɠa la tɔ ɓɔɠɔi unma, faa la ɠɛa gi ʋa. Kɛlɛ ni gá yeevɔɔɠuna naa taɠila kpalaa ba, niiti ti è ʋa pɛlɛi wu, naa ma ɲamai ɠa la gi unma. 20 Ni ɗa gi maalɔɔna, faa la gi ʋa, é lo konai ʋa, gi bogai è ʋɛ.» 21 É ɠɛni ti ma: «É ɠɛ, eɠɛʋelei wa-minazeɠegi la!» É ɓeni ti ʋa, ti li. É galu ɓɔigi ɠilini ná-fenɛtɛlɛi laaʋɛ.

22 Ti liini, ti zeeli gize yooi zu, ti yɛ ná, eyɛsu folo saʋagɔ, eyɛsu ti ɠaiziɛ nuiti ti ɠale ma. Ti ɠaiziɛ nuiti ti ti ɠaiziɛni pele ɠobaʋɛ ná pɛ, ti la ti ɠaani. 23 Zunu felegɔiti ti yeini ʋolu, ti zeɠe gize yooi zu, ti Zuludɛn ɓudɛ. Ti zeelini Zozuwe ʋɔ bɛ, Nun ná-doun zunui, ti ʋoluvaawo ma ga nii kpein é ziɛni. 24 Ti ɠɛni Zozuwe ma: «Gaama ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi kpein feeʋɛ ade ʋɛ, mazɔlɔɔ zooi zu nuɓusɛiti kpein sasu ɠa ɓalizu ade luɠɔ.»

3

Zuludɛn ɓudɛ vai

1 Zozuwe wuzeɠeni poluma zobui, ta Izilayɛle nuiti kpein ti zeɠe ti-ʋuuzuʋɛ Akasia nɛmɛi zu, ti li, ti ʋu Zuludɛn ziɛlaʋɛ, ti ɲi miná, aisa ti ʋa ɓudɛ. 2 Folo saʋagɔ ʋoluma, nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti ti-ʋuuzuʋɛ maaɠakuni, 3 ti devei niiti fe ti ya: «Siɛgi zu wa zalaɠa ɠula nuiti kaana la, Levi nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠeai, wa zeɠe niina wo-ʋuuzuʋɛ wo ná, wo ʋilɛ ti ʋolu. 4 Wa zɔɠɔzu ɠɛ ɓɔɠɔ ʋa wa minazeɠe kesui, ga kilo ɠila. À mina maaɓuɠa ba. Wa pelei ɠwɛɛ naazu, nii wa ziɛ la, mazɔlɔɔ kaipa wo la dɛ ziɛni ga ná ʋelei.»

5 Zozuwe ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À ɓɔɠɔ ɲade, mazɔlɔɔ lina, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa laavɔɔ vaa wolaiti kɛɛzu wo zaama.» 6 É ɠɛni zalaɠa ɠula nuiti ma: «À minazeɠe kesui zeɠe, wo lo nuɓusɛiti tuɠɔ siɛi zu.» Ti minazeɠe kesui zeɠeni, ti lo nuɓusɛiti tuɠɔ.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Za nɔ, nà tɔɔzeizu ga è wɔɔlɔa Izilayɛle nuiti gaazu, ti kwɛɛ ga nà ɠɛɛzu è ʋa, eɠɛʋelei gè ɠɛni la Moize ʋa. 8 Devei nii ve zalaɠa ɠula nuiti zea, niiti ti minazeɠe kesui zeɠezu, ga ta zeelina Zuludɛn ziɛ wolai laaʋɛ, ti-ɠɔɠɔi a lona ziɛi wu, ti lo miná.»

9 Zozuwe ɓɔɛni Izilayɛle nuiti kpein pɔ, é ɠɛ ti ma: «À maaɓuɠa, wo woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI laawooiti ma. 10 Pɛtɛ ʋelei wa kwɛɛ da ga zɛnvu su ƓALAGI, toɠa wo zaama, toɠa Kanaan nuiti kpɛ wo luɠɔ, ta Ɠɛte nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Giilegase nuiti, ta Amool nuiti, ta Yeɓuse nuiti: 11 Eteai pɛ Maliɠii ná-minazeɠe kesui ɠa Zuludɛn ɓudɛzu wo ɠaazu. 12 À yeelo zunu puugɔ maazu felegɔ (12) ʋa niina, Izilayɛle wolodaiti su, boloda ɠila, nu ɠila. 13 Siɛgi zu zalaɠa ɠula nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI, eteai pɛ Maliɠii ná-minazeɠe kesui zeɠezu, naati ti-ɠɔɠɔi ʋilɛsu la Zuludɛn wu, ziɛ wolai ɠa leʋesu fele, ziɛi é zeɠezu maazu ʋelei, naa ɠa lo, gaalɛ ba eɠɛ siɠigi.»

14 Nuɓusɛiti ti ta-zeɠe ɠotaiti pɛɛni su, Zuludɛn ɓudɛ vai zu. Zalaɠa ɠula nuiti ti minazeɠe kesui zeɠeni, ti lo ti luɠɔ. 15 Molo leʋe ziɛgi zu ɠɛni de, Zuludɛn a ɗa ve la yeenɔpɛ, é ɓudɛ ma ɠakeiti maazu. Siɛgi zu zalaɠa ɠula nuiti ti minazeɠe kesui zeɠezu la, ti-ɠɔɠɔi maayɛɓɛni la ziɛi wu, 16 ziɛi nii é ɠɛni yeizu, é ɗa zeɠe maazu ʋelei, naa zuzoni, é la mɔ ɠɛni yeizu, é loni gaaɠooza eɠɛ siɠigi, é li ɠoozama, é zo Adame taai ma, é li Saletan ʋele. Kɛlɛ tɔun, buu ʋelei, ziɛi nii é yeizu Kpoloɗɛ Wanai ʋɔ pelei, Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, naa ɠɛni yeizu, eyɛsu é vɔ. Nuɓusɛiti ti leʋeni Zeliko letemaʋɛ. 17 Zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠezu, ti loni Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, ná vɔai. Ti yɛni loni ná kpaan, eyɛsu nuiti kpein ti leʋe, ti-ɠɔɠɔi maavɔai.

4

Kizɛsu ɠɔtu
puugɔ maazu felegɔiti (12)

1 Nuɓusɛiti kpein kpegai ma ga Zuludɛn ɓudɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: 2 «À yeelo zunu puugɔ maazu felegɔ (12) ʋa, boloda ɠila, nu ɠila. 3 À bo ti ma, ti li, ti kɔtu puugɔ maazu felegɔ (12) zeɠe, Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, ʋɛ zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛa loni ná, wo li ga tiye adaʋɛ wo ɲiizu ná, za ɓidii.»

4 Zozuwe zunu puugɔ maazu felegɔiti (12) tolini, niiti é yeeloni ti ʋa, Izilayɛle nuiti saama, boloda ɠila, nu ɠila, 5 é ɠɛ ti ma: «À leʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ, wo li Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, wo ɠilagilagi kɔtui ɠaiziɛ, é da ɠɔma, wo seɠe ga Izilayɛle wolodai liegɔi, 6 naa ɠa a kɛ, é ɠɛ ga poogi wo zaama. Siɛnɔpɛ su wo-loun zunuiti ta wo ɠaazaɠana la ga: ‹Niima ɠɔtuiti ta ga leeni wo ʋɛ?›, 7 wa ɠɛ ti ma: ‹Zuludɛn leʋeni su fele Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui luɠɔ, siɛgi zu é ɠɛni ziɛ wolai ɓudɛzu la. Niima ɠɔtuiti ta ga ɠizɛsui Izilayɛle nuiti kpein bɛ eyɛsu ɠɔ, é dɛɛ ga Zuludɛn leʋeni su fele.› »

8 Izilayɛle nuiti ti naa ɠɛɛni, nii Zozuwe boni ti ma. Ti kɔtu puugɔ maazu felegɔ (12) zeɠeni Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, kɔtu ɠilagila Izilayɛle wolodai ɠilagilagi ʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛni la ga Zozuwe. Ti liini ga tiye ti-ʋuuzuʋɛ, ti ti la ná. 9 Zozuwe kɔtu puugɔ maazu felegɔ (12) ɠiligaa loni Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, ʋɛ zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛni loni ná, niiti minazeɠe kesui ɠɛni ti ya. Kɔtui naati ta ná zaaɠaza.

10 Zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛni minazeɠe kesui zeɠezu, ti yɛni loni Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, eyɛsu devei nii kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI boni Zozuwe ma, nuɓusɛiti ti naati kpein kɛ. Zozuwe deveiti kpein kɛɛni, eɠɛʋelei Moize feeni la zea. Nuɓusɛiti ti ɠaazuvilɛni, ti leʋe. 11 Siɛgi zu nuɓusɛiti kpein ti leʋeni da ziɛ ʋoluʋelei, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ta zalaɠa ɠula nuiti ti leʋeni, ti lo nuɓusɛiti untuɠɔ. 12 Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, naati ta-zunuiti ti ɠɛni ziɛzu Izilayɛle nui zɔiti tuɠɔ, ti maaɠiliai ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la ti ya. 13 Kɔɔɠɔ nu waaʋuunaanigɔ (40.000) ɠɛɠala, ti maaɠiliai ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, naati ka ti liini kɔɔɠɔ vai ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, Zeliko nɛmɛi zu. 14 Naama voloi, Ɠɔoɠɔ GALAGI Zozuwe wɔɔlɔni Izilayɛle nuiti gaazu, ti unfema veeni ná-kundiɠilai ʋɛ, eɠɛʋelei nɔ ti kɛɛni la Moize ʋɛ, sii ma voloi pɛ su.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: 16 «Devei ve zalaɠa ɠula nuiti zea, ti zeele woo ɠesui zeɠezu, ti lɛ, ti ɠula Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ.» 17 Zozuwe naama levei veeni zalaɠa ɠula nuiti zea, é ɠɛ ti ma: «À lɛ, wo ɠula Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ.» 18 Siɛgi zu zalaɠa ɠula nuiti, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠezu, ti ɠulani la ziɛ laazuʋɛ, ti-ɠɔɠɔi lo kakei ma, Zuludɛn ɗɛi laani su ʋolu, é náti pɛ daave, é ɗa yei, eɠɛʋelei é ɠɛni la pɔlɔmazu.

19 Nuɓusɛiti ti Zuludɛn ɓudɛni, alu mɔungi ma volo puugɔi ma. Ti liini, ti ʋu Gilegale, Zeliko ɠwɛpelemaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei. 20 Kɔtu puugɔ maazu felegɔiti (12) ti ti zeɠeni Zuludɛn ziɛ laazuʋɛ, Zozuwe naati toni Gilegale. 21 Naa ʋolu é ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «Ni yeei ta, wo-mavofodaiti ti ti-ɠɛɛni gaazaɠasu da ga kɔtui niiti ta ga leeni? 22 Wa gaalɛ ga tiye, ʋelei Izilayɛle nuɓusɛiti ti Zuludɛn ɓudɛni la ga ɠɔɠɔa vɔɔi, 23 mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI Zuludɛn vɔɔni su daazuʋɛ, eyɛsu wo leʋe, eɠɛʋelei é kɛɛni la ga Seeli Kpoloɗɛi gi luɠɔ, nii a kɛ gi ɓudɛ. 24 É naa ɠɛɛni, nii a kɛ eteai zu nuɓusɛiti kpein ti kwɛɛ ʋelei ná-zɛbɛi wɔɔlɔai la, naa ɠa a kɛ wa ɓalaagi wo lua Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋa, wo ɗa dɛbi.»

5

1 Amool nuiti ta-masagiti kpein ti zeini Zuludɛn folo liizu ʋelei, ta Kanaan masagiti ti zeini Kpoloɗɛ Wolai laaʋɛ, ti mɛnini ga Ɠɔoɠɔ GALAGI Zuludɛn vɔɔni su Izilayɛle nuiti tuɠɔ, eyɛsu ti leʋe. Ti iɲɔ ge leʋeni, nu nɔpɛ zii la ɠɛni lɔɔni, é ʋa lo Izilayɛle nuiti tuɠɔ.

Buzeɠe niinɛgiti
tati fai pɛlɛʋolu

2 Naama ziɛgi zu nɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Kɔtuiti kpɛtɛ ga boɠai, é tatipɛlɛʋolu vai lɔɔzei ʋolu Izilayɛle nu niinɛi niiti ta-vaa zu.»

3 Zozuwe kɔtuiti kpɛtɛni ga boɠai, é Izilayɛle nuiti tatini pɛlɛʋolu gizei ɠobaʋɛ, Alalɔte (nii poluʋɛ ga «tatipɛlɛʋolui»). 4 Pɛtɛ, lee vaa zu Zozuwe ti latini pɛlɛʋolu: Zunui nii kpein ná-konagi zeelini kɔɔɠɔ vai ma, ti ɠulani Ezipete yooi zu, naati pɛ ti zaani pelei zu, teʋebai zu, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa. 5 Ti pɛ ti latini pɛlɛʋolu. Kɛlɛ zunu loin kpein é zɔlɔɔni pelei zu, teʋebai ɓudɛ ziɛgi zu, ti ɠulaai ma Ezipete yooi ʋa, nu la ɠɛni naa tanɔpɛ tatini pɛlɛʋolu. 6 Izilayɛle nuiti ti yɛni ziɛzu teʋebai zu, é ɠɛ ga kona ʋuunaanigɔ (40), eyɛsu zunuiti, ma ɠɛɠalamaiti, niiti ti zeelini kɔɔɠɔ vai ma, ti ɠulazuʋɛ Ezipete yooi ʋa, naati ti za. Tɔɔzei ti la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi zoni. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonani ga é la ti yɛga ná, ti ʋa zooi naa ɠa ga ɠaazu, nii é minazeɠeni, é ɠona ná-faa zu ti-mɛmɛwolani bɛ, ga é fe ade ʋɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. 7 Ti-loun zunuiti ka é ti zeini ti-ʋotogi zu. Zozuwe ti latini pɛlɛʋolu, tɔɔzei ti la ɠɛni dɛ latini pɛlɛʋolu, ta-ziɛ wo siɛgi zu teʋebai zu.

8 Siɛgi zu ti zunuiti pɛ tatini da pɛlɛʋolu, ti yɛni ada ɠilagi, ti-ʋuuzuʋɛ, eyɛsu ti ɠɛdɛ. 9 Naa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Za, gè Ezipete unfegi zeɠea wo ɠaazu.»

Naa ɠa é ba, adaʋɛ ná laaseigi ʋɛɛni ga Gilegale.* Daaseigi naa ɠa é ba zaaɠaza.

Pake fɛtii
ta manegi ɓe fai

10 Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ʋuuni la Gilegale, ti Pake fɛtii ɠulani alugi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma ɓɔkɔi, Zeliko nɛmɛi zu. 11 Poluma voloi nɔ, ti zooi ʋaalɔnɔgi ta miini, ɓului nii lɛʋɛ la su, ta ani ɠae ɠeegai. 12 Poluma voloi nɔ ɠa manegi ɓeteʋeni la ʋuu vai ʋa, tɔɔzei ti ɠɛni zoosu ti ɠɔnɔ sɔlɔɔ ga zooi zu ziinziin ganigiti ma waaiti. Mane ge la mɔ ɠɛni ná Izilayɛle nuiti bɛ, ti ɠɛni niina Kanaan yooi zu ziinziin ganigiti miizu naama ɠonagi.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔ ɠundiɠii
ʋaa vai

13 Foloi ta, Zozuwe ɠɛni Zeliko ɠobaʋɛ, é ɠaazuwuzeɠeni, é zunui ta ɠa, é loni kakalaʋɛ, ná-boɠa zɔkpɔi ɠulaai maalaɠagi zu, é zoni zea. Zozuwe maaɓuɠani ba, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Ɗa ga gá-nui ta, ɓaa gi zili nuiti ti ta?» 14 Zunui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o. Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔ ɠundiɠii, unkula ʋele ɠa gè su.»

Zozuwe nɔkɔni, é unpilɛ zooi ma, é ɠɛ ma: «Màliɠii, nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, ɗa-levei ɠa ga ɓɛgeleni?» 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔ ɠundiɠii gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-zaʋalagiti kula ɠɔɠɔa, mazɔlɔɔ adaʋɛ è loni ná, naa ɲadegɛ.» Zozuwe gooi zoni, é kɛ ɠana.

6

Zeliko zo fai
Izilayɛle nuiti bɛ

1 Zeliko taai laaɠuluni kpekpe, Izilayɛle nuiti maaʋele ma. Nu la ɠɛni lɛɛzu, nu la ɠɛni ɠulazu. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Wɛlɛ, gè Zeliko lɔa è yeezu, ta ná-masagi, ta ná-kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti kpein. 3 Folo lɔzita laawu, ɗa-o, ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti-yo, folo-o-folo wa ɗa lati taai ma, ná ɠɛ ɠila folo ɠila. 4 Zalaɠa ɠula nu lɔfela, niiti baala minɛ ʋuʋugi ti ɠilagilagi ya, naati ta lo minazeɠe kesui luɠɔ. Folo lɔfelasiɛi, wa lati taai ma, ná ɠɛ lɔfela, zalaɠa ɠula nuiti ta puʋugi vɛ niina. 5 Siɛgi zu nuɓusɛiti ti baala sinɛ ʋuʋugi vɛ wooi mɛnisu da suɠoozaai, ɛsɛ pɛ ka kpeei loo ʋɔɔma, taai ma ziɠigiti ta wolo gaamago nɔ. Nuɓusɛiti ta taai zo, ɛsɛ ge lɔ ga letegi.»

6 Nun ná-doun zunui Zozuwe zalaɠa ɠula nuiti tolini, é ɠɛ ti ma: «À minazeɠe kesui zeɠe, zalaɠa ɠula nu lɔfela baala sinɛ ʋuʋu dɔfela zeɠe, ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui luɠɔ.» 7 Naa ʋoluma é ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À li, wo lati taai ma, kɔɔɠɔ zunu ɠɛzɛɠɛzɛgiti kpein ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui luɠɔ.»

8 Nuɓusɛiti ti kɛɛni, eɠɛʋelei Zozuwe devei veeni la. Zalaɠa ɠula nu lɔfelaiti, ti puʋu dɔfelaiti seɠeni, kpɛtɛai ga baala sinɛ minɛiti. Ti loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui luɠɔ, ti tɔɔzei ga puʋugi vɛa. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ʋilɛni ti ʋolu. 9 Kɔɔɠɔ nui tanigaa ti ɠɛni loni zalaɠa ɠula nuiti tuɠɔ, niiti ti ɠɛni puʋugi vɛɛzu, ta kɔɔɠɔ nui zɔiti ti ʋilɛni kesui ʋolu. Ti ɠɛni ziɛzu puʋugi wooi ma. 10 Zozuwe naama levei veeni nuɓusɛiti zea, é ɠɛ ti ma: «À mina kpee loo pa, nu mina wo woomɛni, woo ɠila kpalaa mina ɠula wo-laaʋɛ, eyɛsu foloi nà devei ve la wo ya, ga wo kpeei loo. Wa wooɠula niina.» 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui latini taai ma, ná ɠɛ ɠila. Naa ʋolu ti liini ti-ʋuuzuʋɛ, ti ɲi ná kpidii.

12 Zozuwe wuzeɠeni ga sobuzobui. Zalaɠa ɠula nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠeni. 13 Zalaɠa ɠula nu lɔfelaiti, ti puʋu dɔfelaiti seɠeni, niiti ti ɓɛtɛai ga baala sinɛ minɛiti, naati ti ʋilɛni pelei zu mɔnɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui luɠɔ, ti ɗa ti vɛ. Kɔɔɠɔ nui tanigaa ti loni ti luɠɔ, kɔɔɠɔ nui zɔiti ti ʋilɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ʋolu. Ti ɠɛni ziɛzu puʋugi wooi nɔ ma. 14 Ti latini taai ma, ná ɠɛ ɠila, foloi velesiɛi. Naa ʋolu ti ɠale ma ti-ʋuuzuʋɛ. Ti kɛɛni ɠana nɔ folo lɔzitai kpein su.

15 Foloi lɔfelasiɛi ma, ti wuzeɠeni ga gosui, ti lati taai ma, ná ɠɛ lɔfela ɠana nɔ. Naama volo ɠila kpegi nɔ ti latini taai ma ga dɔfela. 16 Dɔfelasiɛi ma, zalaɠa ɠula nuiti ti puʋugi vɛɛni, Zozuwe ɠɛni nuɓusɛiti ma: «À kpeei loo, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI taai vea wo ʋɛ! 17 Taai ɠa ɠulazu ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta su aniiti kpein. Kɛni koloɠolo anzanui Laɠaɓe ɠila kpe nɔ ɠa a yɛ vulua, ta niiti kpein ta ɠɛ ba ná-pɛlɛi wu, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é zunuiti dɔɔɠuni, niiti ade ti leʋeni. 18 Kɛlɛ à dama! À ɓɔɠɔ zo, wo dama ga nii maaɲɛɛi ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. À mina naa tanɔpɛ seɠe, nii maaɲɛɛi ba, wo ʋa Izilayɛle ʋuuzuʋɛ lɔ nimizai zu, wo ʋa maanɔɠɔi ʋɛɛ ba. 19 Walii kpein, ta zanugi, ta kɔlu ɓɔi sɔɔlaiti, ta kɔlu zɔɔlaiti, naa kpein feeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Ta ʋuuzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-naavolo makɛsuʋɛ.»

20 Ti puʋugi vɛɛni. Nuɓusɛiti ti mɛnigai ma, ti kpeei looni, ti wooɠula la, siɠigi woloni gaamago nɔ. Nuɓusɛiti ti ʋilini taazuʋɛ, ɛsɛ ge lɔ ga letegi, ti taai zo. 21 Ti taai zu nuɓusɛiti pɛ suwuɠaaleʋeni, zunuiti ta anzanuiti, nu niinɛiti ta nu wɔlɔiti. Anɛɛ nikɛiti pɛ ka ti ti zuwuɠaaleʋeni, ta baalagiti, ta soovalegiti.

Laɠaɓe ta ná-nuiti makɛ vai

22 Zozuwe ɠɛni zunu felegɔiti ma, niiti ti zooi zuʋɛtɛni: «À li koloɠolo anzanui ná-pɛlɛi wu, wo anzanui naa ɠula, ta nɔnɔiti kpein, eɠɛʋelei wo minazeɠeni la bɛ, wo ɠona.» 23 Zunu felegɔiti ti liini zou zuʋɛtɛ fai ma, naati ti liini, ti Laɠaɓe ɠula, ta kɛɛɠɛ, ta dee, ta kɛɛɠɛleaiti, ta nɔnɔiti kpein, ti ná-nuiti pɛ kula. Ti ɓaa ti maazu, ti ti ʋu Izilayɛle nuiti puuzuʋɛ ʋoluʋɛ. 24 Ti taai ɠalani, ta nii kpein é ɠɛni ná. Kɛni walii, ta zanugi, ta kɔlu ɓɔi sɔɔlaiti, ta kɔlu zɔɔlaiti, ti naati puuni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-naavolo makɛsuʋɛ. 25 Zozuwe koloɠolo anzanui Laɠaɓe yɛnvui makɛni, ta ná-pɛlɛyeɠei, ta niiti kpein ti ɠɛni ga nɔnɔ. É zeini Izilayɛle nuiti saama eyɛsu zaaɠaza. Mazɔlɔɔ é keelaiti dɔɔɠuni ga pagɔ, niiti Zozuwe ti leʋeni Zeliko ʋɛtɛ fai ma.

26 Naama ziɛgi zu, Zozuwe niima ɠonai woni, é ɠɛ ma:

«Naama zunui ɠa ga foovoo nu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu,

nii a wuzeɠe, é ɠɛ é Zeliko taai lo ʋolu.

Ná-doun zunu mɔungi yɛnvui ɠa

a yɛ buulaagi ma yeɠei wɔɔ vai zu.

Ná-doun zunu ɠaaɓelagi yɛnvui ɠa

a yɛ kpogiti too vai zu.»

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ʋa, tɔɠɔi ɠulani zooi pɛ su.

7

Akan ná-kotoi

1 Izilayɛle nuiti ti wooʋalada vaa wola ɠɛɛni, é lo aniiti ba, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ʋɛɛni ti ʋa, ga nu mina ta zeɠe. Zuda ná-bolodai zu nui ta, nii daa ga Akan, Kaalemi ná-doun zunui, nii é ga Zaɓidi ná-doun zunui, Zaɓedi nɔnɔ ma ɠɛɛɠɛi ɠɛni ga Zela. Akan naa ɠa é ma anii tanigaa zeɠeni ɓɔɠɔ ʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI wola yiiɠaawanani Izilayɛle nuiti ma.

2 Zozuwe yɛni Zeliko, é zunuiti teʋe Ayi taazuʋɛ, Ɓɛte-Avɛn ɠobaʋɛ, Ɓetɛle folo ɠulazu ʋelei, é valini ti ma ga ti ma yooi zuʋɛtɛ. Nɛnɛgi naati ti liini, ti Ayi ʋɛtɛ. 3 Ti ɠaleni ma Zozuwe ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Nuɓusɛi kpein ge mina li, zunu waafelegɔ (2.000) ɓaa waasaʋagɔ (3.000) nɔ li, ta vɔni Ayi ma. Mina nuɓusɛi kpein kpɔlɔ, de-zakpeɲɔɠɔiti ti la mɔinni.»

4 Naa ɠa é kɛɛni ti kɔɔɠɔ nu waasaʋagɔ (3.000) leʋeni, ti li, ti laalɛ taai wu, kɛlɛ Ayi laaʋeaiti ti ti ɓɛɛni. 5 Ayi nuiti ti zunu ʋuusaʋagɔ maazu lɔzita (36) ɠɛɠala ʋaani ti ʋa. Ti ʋilɛni zɔiti polu, ti zeɠe nu lɛɛzuʋɛ taazuʋɛ. Ti vɔnini ti ma taai ma ɠizei yeizuʋɛ, eyɛsu ti zeeli zanu kulazuʋɛ. Nuɓusɛiti ti iɲɔ ge leʋeni, ti ʋala ta-zobogi pɛ ma.

6 Zozuwe ta Izilayɛle ɠɛwolaiti ti ta-zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, ti fufiligi ʋu tɔungiti ma, ti la zooi ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ, ti yɛni ná, kpɔkɔi zeeli. 7 Zozuwe ɠɛni ma: «Ee, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, lee vaa zu è Zuludɛn maazuɓudɛai ga niima nuɓusɛiti, gi lɔɔ vai ʋe Amool nuiti zeezu ɓaa, ga ti gi undaaʋili? Ni gi yɛni suɠila Zuludɛn ziɛ wolai ʋoluʋelei! 8 Nɔ̀un nà, Màliɠii, leeni ɠa nà bo, niizu Izilayɛle nuiti ti ʋelaa ti zili nuiti ba? 9 Kanaan nuiti ta zii zɔiti ti zeini zooi zu, ta suɠwɛɛsu, ta gi maaɠoolizu, ti gi-laaseigi ɠaaʋa, é ɠula zooi ɠa. Naazu leeni ɠa è kɛɛzu ga è-laasei golai?»

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Wuzeɠe! Lee vaa zu è yɛsu laani zooi ma, è laaɓadɔai? 11 Izilayɛle kotoi ɠɛɛʋɛ. Ti minazeɠegi ɠoloɠologɛ, nii gè boni ti ʋɛ. Ti maaɲɛɛba aniiti seɠeʋɛ, ti ga nɔ̀nɔiti, ti ti unma, ti zɛɛi wo, ti dɔ ɓɔɠɔ aniiti saama. 12 Naa ɠa é ba, Izilayɛle nuiti ti la loga ti zili nuiti tuɠɔ, ti ʋa ziɛ ti wu. Ta yɛ ʋelazu nɔ ɠɔ ti zili nuiti ba, mazɔlɔɔ tiya ɓɔɠɔi ti ɠɛa ga maaɲɛɛba anii. Gè la yɛsu ɠɔ ɠɛɛzu wo ʋa, ni wo la naa ɠoloɠoloni, nii é wo zaama ga maaɲɛɛba anii. 13 Wuzeɠe, è nuɓusɛiti toli, è ti ɲade. Bo ti ma ga ti ɓɔɠɔ ɲade lina vaa ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Maaɲɛɛba anii ɠa wo zaama, Izilayɛle nuiti. Wo la zooga wo ʋa ziɛ wo zili nuiti bu, ni wo la naa ɠulani ɓɔɠɔ zaama. 14 Lina sobu, wa ʋaazu, wo lo gàazu ga boloda ʋelei. Naa ʋolu bolodai nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a yeelona ba, naati ta ɓɔɠɔ lɛ ga koi ʋelei. Pɛlɛyeɠei nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a yeelona ba, naama zunuiti ta ɓɔɠɔ lɛ niina ga gilagila. 15 Zɔi nɔpɛ a zona ga sɔba nui, ga tɔ ɠa é maaɲɛɛba anii zeɠeai, toɠa ɠala ta nɔnɔiti kpein, tɔɔzei é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi ɠoloɠologɛ, é ɓaaɠulama vaa ɠɛa Izilayɛle nuiti saama.»

Akan ná-kotoi ma zalai
zɔlɔɔ fai

16 Poluma zobui, Zozuwe wuzeɠeni ga sobui, é Izilayɛle nuiti toli ga boloda ʋelei. Zuda ná-bolodai ɠa é zoni. 17 É ti lolini ga koi ʋelei. Zela ná-koii ɠa é zoni. É Zela ná-koii lolini. Zaɓidi ná-pɛlɛyeɠei ɠa é zoni. 18 É naama ʋɛlɛyeɠei lolini ga zunui ɠilagilagi. Akan ɠa é zoni, Kaalemi ná-doun zunui, nii é ga Zaɓidi ná-doun zunui, Zaɓidi nɔnɔ ma ɠɛɛɠɛi ɠɛni ga Zela, Zuda ná-bolodai zu.

19 Zozuwe ɠɛni Akan ma: «Dòun zunu, lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI, unfemai ve bɛ, naa lɛ ga ze, nii è kɛai, mina dɔɔɠu bà.»

20 Akan Zozuwe wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gaama ʋe, gè kotoi ɠɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, Izilayɛle ná-GALAGI. Wɛlɛ nii ɠa gè kɛai: 21 Gè seɠeungi ɠaani Ɓaɓilɔne zeɠei, pagai gola, é kɔɔzoganiiti saama, ta wali ɠae unfelegɔ (200), ta zanu pagɔi nii buɲɛgi ga galamu undɔɔlugɔ (500), gàazuɠulani ti ʋa, gè ti zeɠe. Ti lɔɔɠuʋɛ niina zooi wu, nà-seɠe ɠotai wu, wali ɠaei ɠa bu.»

22 Zozuwe numaa leʋeni Akan ná-seɠe ɠotai wu. Ti ɓizɛni, ti li, ti aniiti dɔɔɠuai ɠa seɠe ɠotai wu, wali ɠaei laani bu. 23 Ti ti pɛ kulani seɠe ɠotai wu, ti ʋaa la Zozuwe ʋɔ, ta Izilayɛle nuiti pɛ, ti ti ʋu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. 24 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti Zela ná-dounloin Akan zoni, ta walii, ta seɠeungi, ta zanu kpui, ta ná-doun zunuiti, ta ná-doun anzanuiti, ta ná-nikɛiti, ta ná-soovalegiti, ta ná-baalagiti, ta ná-seɠe ɠotai, é ɓɔ zeaɠɔligi kpein ba, ti li ga tiye Akɔɔl nɛmɛi zu.* 25 Zozuwe ɠɛni Akan ma: «Lee vaa zu è maanɔɠɔi zeiɗai gi ma? Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɔɠɔi zei è ma za!» Gaamanɔ Izilayɛle nuiti pɛ ti sɔɔni ga kɔtui, é za. Ti ná-nuiti pɛ sɔɔni ga kɔtui, ti za. Naa ʋolu, ti ti pɛ gala ta zeaɠɔligiti. 26 Naa ʋoluma ti kɔtu ziɠigi loni maazu, nii é ná zaaɠaza. Ɠɔoɠɔ GALAGI yeeɠulani ná-ziiɠaawanai zu. Naa ɠa é kɛa naama adaʋɛ laasei pɛai la ga Akɔɔl nɛmɛi zu, daaseigi naa ɠa é ba zaaɠaza.

8

Ayi taai zo fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Mina lua, è zasu mina ɓali ɲɛgɛlɛin. Kɔɔɠɔ nuiti kpein seɠe, wo li, wo laalɛ Ayi taai wu. Mazɔlɔɔ gè Ayi masagi lɔa è yeezu, ta ná-nuɓusɛiti kpein, ná-taai ta ná-zooi pɛ. 2 Ɗa Ayi zo ta ná-masagi, eɠɛʋelei è Zeliko ta ná-masagi zoni da. Kɛlɛ niizu, niiti ta ɠɛ ga wɔnɔ kɔɔzoganii zu, naa ɠa ɠɛ ga ti-yeaɠɔligiti, ta ta-loganiiti. Kɔɔɠɔ nui tanigaa lɔɔɠu taa ʋoluʋɛ.»

3 Zozuwe ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein seɠeni, ti ʋilɛ pelei ma, ti li, ti laalɛ Ayi taai wu. Zozuwe yeeloni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ waaʋuusaʋagɔ (30.000) ʋa, é ti leʋe kpidii. 4 É niima levei veeni ti ya, é ɠɛ ma: «À li, wo lɔɔɠu taai ʋoluʋɛ. À mina maaɠooza gola taai ʋa, wo ɠɛʋele ɓɛtɛ wo pɛ. 5 Nɔ̀un nà, gá nuɓusɛiti ti bà, gá maaɓuɠazu taai ʋa. Ayi nuiti ta ɠulana gi laaɠomisu, eɠɛʋelei ti kɛɛni la mɔungi, gá ʋelazu ti ʋa. 6 Ta ɠula, ti ʋilɛ gi ʋolu, eyɛsu gi ti yeeleʋe taai ʋa, mazɔlɔɔ ta ɠɛ ma: ‹Ta ʋelazu gi ʋa, eɠɛʋelei é ɠɛɛni la zɔizu.› 7 Wa ɠula dɔɔɠu ʋelei zu, wo taai zo. Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI dɔa wo yeezu. 8 Siɛgi zu wo vɔnisu da taai ma, wa abui lo ba. Wa kɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi la. À ziɛ ga devei, nii gè fea wo ya.» 9 Zozuwe ti leʋeni, ti li, ti lɔɔɠu Ɓetɛleni zɔɠɔzuʋɛ ta Ayi, Ayi folo liizu ʋelei. Zozuwe yɛni nuɓusɛiti saama naama ɓidii.

10 Zozuwe wuzeɠeni sobuzobui, é ná-kɔɔɠɔ nuiti pɛtɛ, naa ʋolu é loni ti untuɠɔ, ta Izilayɛle ɠundiɠiiti, ti li Ayi laalɔɠɔma. 11 Kɔɔɠɔ nuiti kpein ti ʋilɛni polu, ti yɛni liizu ɠana, eyɛsu ti zeeli taai letemaʋɛ. Ti ʋuuni Ayi lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, nɛmɛi ɠɛni ti yɔɠɔzu ta Ayi. 12 Zozuwe zunu waadɔɔlugɔ (5.000) zeɠeni, é ti lɔɔɠu Ɓetɛle ta Ayi ti yɔɠɔzuʋɛ, taa ʋoluʋɛ folo liizu ʋelei. 13 Kɔɔɠɔ nuiti ti zeini ti-ʋuuzu ɓiigi, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. Niiti ti ɠɛni ti makɛsu ʋoluzu ʋelei, naati ti ɠɛni taa ʋoluʋɛ folo liizu ʋelei. Zozuwe ɲiini naama ɓidii nɛmɛi zaamaʋɛ.

14 Siɛgi zu Ayi masagi suɠwɛɛni da, é ná-zunuiti buzeɠeni gaamanɔ, ti suvilɛ, ti ɠula taai ʋa, ti li kɔɔɠɔzuʋɛ, ti lo Izilayɛle laalɔɠɔma, Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi letemaʋɛ. Masagi ɠi ge la ɠɛni ba ga ni nua lɔɔɠuʋɛ taa ʋoluʋɛ tɔun daalɔɠɔma. 15 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti kɛɛni eɠɛ ta vɔni ti ma, ti ʋela, ti li ga teʋebai zu ʋele. 16 Ti taazu nuɓusɛiti kpein tolini ga ti ʋilɛ ti ʋolu. Ti ʋilɛni Zozuwe ʋolu, ti yeeleʋe taai ʋa. 17 Nu nɔpɛ ge la ɠɛni yɛni Ayi ta Ɓetɛle taazuʋɛti, nii é la ɠɛni ɠulani, é ʋa li Izilayɛle nuiti kpɛɛzuʋɛ. Ti taa laalaogai yɛni, ti ʋilɛ Izilayɛle nuiti polu.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Ɗa-ɓɛɛin maale Ayi letema ʋelei, mazɔlɔɔ nà dɔɔzu è yeezu.» Zozuwe kpɛɛin maaleni taai letegi. 19 Zozuwe yeemaalegai ma nɔ feya, zunuiti ti lɔɔɠuni, naati ti ɠulani, ti ʋili taai zu. Ti lɛɛni, ti so, ti abui ʋili ba.

20 Ayi nuɓusɛiti ti wɛlɛni ʋoluʋelei, ti duului ɠa, é ɗa ɠula taai ʋa, é ɗa lɛ geezuʋɛ. Ti la mɔ ɠɛni zobo nɔpɛ sɔlɔɔni, ti ʋa ʋela ga yeezazu ʋele ɓaa ɠɔʋɛzu ʋele. Pele leʋeni ti luɠɔ ná pɛ, mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ʋelazu, ti ɗa li ga teʋebai zu ʋele, naati ti ɠaleni ma ti ɓɛɛ nuiti daalɔɠɔma. 21 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti kpein ti kaai ma ga zunuiti ti lɔɔɠuni, naati ti ɠulaa, ti taai zo, taai ɠala luului ɠɛni lɛɛzu, ti ɠaaʋoteni Ayi nuiti ma, ti laalɛ ti wu. 22 Kɔɔɠɔ nui zɔiti ɓalaa, ti ɠulani taai ʋa, ti li, ti ʋɛɛ zɔiti ba. Izilayɛle nuiti ti Ayi nuiti kalini. Ti zobo sɔlɔɔni ti ma, nu ɠila kpalaa ge la ɠulani, ti la gila kpalaa zɛni vulua. 23 Kɛlɛ ti Ayi masagi ma vului zoni, ti ʋaa la Zozuwe ʋɔ.

24 Izilayɛle nuiti ti Ayi nuiti kpein paani, niiti ti ɠɛni ɓalaɠaiti su, ta teʋebai zu, ʋɛti ti ʋilɛni ti ʋolu náti, ti ti pɛ paani ga ta-woɠa zɔkpɔiti, é zeeli ma ɠaaɓelagi ma. Naa ʋoluma, Izilayɛle zunuiti kpein ti lɛɛni taazuʋɛ, ti taazu nuɓusɛiti mɔta zuwuɠaaleʋe. 25 Ʋele ɠana, naama voloi, nu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) undaaʋilini da, zunu, anzanu, nii kpein é ɠɛni ga Ayi nuɓusɛ. 26 Zozuwe ná-kpɛɛin maalegai yɛni de, eyɛsu Ayi nuɓusɛiti kpein suwuɠaaleʋe. 27 Anɛɛ naa ʋe, Izilayɛle nuiti ti toganiiti ta ani ʋagɔiti soni ga kɔɔzoganiiti, niiti ti ɠɛni taazuʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Zozuwe ya.

28 Zozuwe Ayi ɠalani, é ná ɠoloɠolo, ná ɠɛ ga teʋebai eyɛsu ɠɔ, zekana ná la zaaɠaza. 29 Ti Ayi masagi zɛlɛni gului ʋa, é yɛni ná eyɛsu kpɔkɔi zeeli. Foloi ɠɛai ma daazu, Zozuwe devei veeni ga ti ma ʋooma yei, ti kula gului ma. Ti pilini ya nu lɛɛzuʋɛ taazuʋɛ, ti kɔtu ziɠigi ʋuuni ma, naa ɠa ná zaaɠaza.

Tɔ sɛʋɛi ɠala fai
nuɓusɛi kpein gaazu

30 Zozuwe zalaɠa ɠulazuʋɛ loni Eɓale gizei ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI. 31 É toni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize ma levei veeni la Izilayɛle nuiti zea, niiti ti zɛʋɛai Moize ná-tɔgi zu: zalaɠa ɠulazuʋɛ nii togai ga kɔtuiti, niiti kɔlu ani la vɔɔɠuni ti ʋa. Ti gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kulani ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 32 Tɔgi nii Moize sɛʋɛni, Zozuwe naa zu wooiti sɛʋɛni kɔtuiti ma, Izilayɛle nuiti gaazu. 33 Naama ziɛgi kpein su, Izilayɛle nuiti kpein, kɛwolaiti, ta kundiɠiiti, ta tukpɔɠaaleʋe nuiti, ti ɠɛni loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui maaɠoolii zu, Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti naati gaazu, tɛiti ti seɠezu. Seikɔɠɔma nuiti ta Izilayɛle nu ɓɔɔɓɔgiti, ti ɠɛni ná. Ti ɠilazuʋɛ ɠɛni loni Galizime gizei letemaʋɛ, ti ɠilazuʋɛ ɠɛni Eɓale gizei letemaʋɛ, eɠɛʋelei Moize, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui boni la kaite, ga ti ɗa tuyai loo la Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ.

34 Naa ʋoluma, Zozuwe tɔ gooiti kpein kalani, tuya loo ɓɔɛiti ta foovoo geleiti, eɠɛʋelei nɔ é ɠɛni la tɔgi ma zɛʋɛi zu. 35 Zozuwe ti pɛ kalani Izilayɛle nu ʋɛbɛiti kpein gaazu, nii kpein nɔ Moize feeni ga devei, é la tanɔpɛ zɛni ʋoluzu, naa ɠɛni anzaiti gaazu, ta doungoiti, ta seikɔɠɔma nuiti.

9

Gaɓaɠɔn nuiti ta-ɠeleɠele ɲɔi

1 Ma wooi zeelini masagiti kpein ma, niiti ti zeini zooiti su niiti ti Zuludɛn folo liizu ʋelei, gize yooiti su, ta Kpoloɗɛ Wolai laaʋɛ ma nɛmɛi, eyɛsu é zeeli Liɓan yooi ma ɠizeiti ma. Ɠɛte masagiti, ta Amool geleiti, ta Kanaan geleiti, ta Felɛze geleiti, ta Ɠeve geleiti, ta Yeɓuse geleiti, 2 ti ɠaalɛɛni ba, ti zoloo su ga ti laalɛ Zozuwe ta Izilayɛle nuiti bu.

3 Gaɓaɠɔn nuiti ti naa kpein mɛnini, nii Zozuwe kɛɛni ga Zeliko ta Ayi. 4 Ti keleɠele ɲɔi ɓɛtɛni, ti li, eɠɛ ta ti leʋe siɛ ma, ti ɓɔlɔ zaɠaiti pɛɛ ta-zoovalegiti kɔma, ti kɔlɔ woole wɔlɔzaɠagiti seɠe, baliai ga, ti daɠa. 5 Saʋala pɔlɔmaiti ti ɠɛni ti ɠɔɠɔa, ti ti laɠagai, ti ɓɔɠɔ maaɠili ga seɠe wɔlɔmaiti. Ɓuluiti ti ti ɓɛtɛni, naati ti vɔɔni niina, ti vuinfuin. 6 Ti ʋaani Gilegale, ti Zozuwe ʋɛtɛ, ti ɓɔɛ ti ʋɔ ta Izilayɛle zunuiti, ti ɠɛ ma: «Gi zeɠeʋɛ ɠoozama zooi ta zu, gi ʋa, gi wo maanɛɛnɛ ga ade minazeɠe bo yɔɠɔzu.»

7 Izilayɛle zunuiti ti Ɠeve nui naati gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa é kwɛɛ, ni wo la ga gi-zeiɲɔɠɔiti ta? Niizu gi la zooga gi ʋa minazeɠe bo wo ʋɛ.»

8 Ti ɠɛni Zozuwe ma: «Gá pɔ gi ɠɛ ga ɗa-wotiɠɛ nuiti.» Zozuwe ɠɛni ti ma: «Ɓɛ ɠa ga woye, mini ɠa wo zeɠeai ná?»

9 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nuiti gi zeɠeʋɛ zooi ta zu, ɠoozama, gi ʋa, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI maawooi ʋa. Gi maawooi mɛnigɛ, ta nii kpein é kɛɛni Ezipete yooi zu, 10 ʋelei é Amool nuiti ta-masagiti soni da, niiti ti ɠɛni masadai ɠɛɛzu Zuludɛn ʋoluʋelei, Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon, ta Ɓasan masagi Wɔge, nii é ɠɛni zeini Asatalɔte. 11 Gá-ɠɛwolaiti, ta gá-you zu nuiti kpein ti ɠɛni gi ma: ‹À siɛ ɠɔnɔgiti seɠe ya, wo li, wo Izilayɛle nuiti ka, wo ɠɛ ti ma: Gá pɔ gi ɠɛ ga wa-wotiɠɛ nuiti. Ade minazeɠe bo yɔɠɔzu.› 12 Gá-ɓuluiti pɛtɛ, ti ɓadia ɠɛni de, siɛgi zu gi ti zeɠeni la ga siɛ ɠɔnɔgi, gi ɗa ɠula gá-ʋɛlɛiti bu, foloi gi siɛi lɔɔzeini la, ga gi ʋa wo ʋɔ bɛ. Wɛlɛ, niizu ti vɔa, ti ɗa vuinfuin. 13 Niima lɔɔ wooleiti pɛtɛ, ti ma niinɛ ɠɛɛʋɛ de, gi ti laave, ti ʋalia ga. Gá-zeɠeiti pɛtɛ, ta gá-zaʋalagiti, ti pɛ ti wɔlɔzaɠaga, tɔɔzei siɛ ɠoozagi ʋa.»

14 Izilayɛle nuiti ti ta-laamianigiti seɠeni, kɛlɛ ti la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani. 15 Zozuwe ziilɛi fai ma minazeɠegi ɠɛɛni ti yɔɠɔzu, é ɓaa ti-yɛnvui maazu. Nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti minazeɠeni, ti ɠona.

16 Folo saʋagɔ leʋegai ma, minazeɠegi woga ʋoluma ti ʋɛ, pɛtɛ nii é ɠɛɛni, Izilayɛle nuiti ti kwɛɛni ga ti-zeiɲɔɠɔiti be, ti ɠɛni zeini ɠoba. 17 Izilayɛle nuiti ti zeɠeni ti-zeizuʋɛ, ti folo saʋagɔ ziɛ wo, ti zeeli ta-laazuʋɛti. Naama laaiti ta ga: Gaɓaɠɔn, Kefila, Ɓeyelɔte, ta Kiliyate-Yeyalime. 18 Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni ti ʋaani, tɔɔzei konai ʋa bɛbɛiti ta-ɠundiɠiiti ti boni, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI laaseigi zu. Kɛlɛ nuɓusɛiti ti unsuyelii loni kundiɠiiti daalɔɠɔma. 19 Kundiɠiiti kpein ti dɛɛni ga nuɓusɛiti, ti ɠɛ ti ma: «Giya ɠa gi konai woni ti ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI laaseigi zu, niizu ade la zooga ade ʋa vɔɔɠu ti ʋa. 20 À wɛlɛ, ʋelei ade ʋaazu ti zosu da, da ti yɛsu vulua, de mina Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ɲɔu lo ɓɔɠɔ ʋa, tɔɔzei konai ʋa, gi boni ti ʋɛ.» 21 Kundiɠiiti ti ɠɛ ti ma: «Ta yɛsu vulua. Kɛlɛ kɛni ti ɗa koʋii ɠale, ti ɗa ziɛi zaɠa nuɓusɛiti kpein bɛ.» Naa ɠa é ɠɛni ga kundiɠiiti ta-levei.

22 Zozuwe Gaɓaɠɔn nuiti tolini, é ɠɛ ti ma: «Leeni vaa zu wo gi yaavani, wo kula eɠɛ wa ɠɛ ɠɛni zeini ɠoozama, tama wo zeini gi ɠobaʋɛ nɔ? 23 Niizu, wo voovooʋɛ, wo la mɔ ɠula duɔlai zu, eyɛsu ɠɔ, wa koʋii ɠale, wo ɗa ziɛi zaɠa, nà-GALAGI ná-pɛlɛi wu.»

24 Gaɓaɠɔn nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gi kɛɛni ɠana, tɔɔzei ti gi ɠobavaawoni, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI devei veeni ná-botiɠɛ nui Moize ya, ga toɠa zooi kpein feezu wo ya, é ɠɛ wo gaa nui kpein undaaʋili, wa ɠɛna lia ga zeiɗa ga. Wo ʋaazuʋɛ, gi wola luani, é lo gi-yɛnvui ʋa. Naa ɠa é kɛɛni, gi naa ɠɛɛni. 25 Gá niina è yeezu, gi zo, eɠɛʋelei soloogai la è ɠaazu, nii sɔlegai.»

26 Pele ɠana Zozuwe ɓaani la ti maazu, ga Izilayɛle nuiti ti mina ti ʋaa. 27 É ti losuʋɛ ɠɛɛni ga ti ɗa koʋii ɠale, ti ɗa ziɛi zaɠa nuɓusɛiti bɛ, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ, naama adaʋɛ, ʋɛ é ʋaazu yeelosu ná ʋa. Naa ɠa ti yɛgai kɛɛzu eyɛsu zaaɠaza.

10

Kɔɔi é ɠɔɔni Gaɓaɠɔn
ta maaɠoolii zu

1 Zeluzalɛme masagi Adoni-Sedɛke mɛnini ga Zozuwe taai zoga, nii é ga Ayi, é koloɠolo mɛtu, nii é kɛɛni ga Zeliko taai ta ná-masagi, naa ɠɛɠalai ɠa é kɛɛni ga Ayi ta ná-masagi. É mɛnini ɓalaa ga Gaɓaɠɔn nuiti ti yɔɠɔzuɓɛtɛni ta Izilayɛle nuiti, ta zeini ti zaama. 2 É wola luani, mazɔlɔɔ Gaɓaɠɔn ɠɛni ga taa ɓii gola, eɠɛʋelei nɔ masa taaiti ti la, é wɔɔlɔni Ayi ʋa, naa ʋɛɛ, zunuiti kpein ti ɠɛni ga kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti. 3 Naa ɠa é kɛɛni, Zeluzalɛme masagi Adoni-Sedɛke keelaiti teʋeni Eɓelɔn masagi Woɠame ma, ta Yaalemute masagi Pileyame, ta Lakise masagi Yafia, ta Egelon masagi Deɓiil, ga é wo ti ma ga: 4 «À ʋa, wo yeeve bɛ̀, ade Gaɓaɠɔn zakpe, tɔɔzei ná-nuiti ti ziilɛi minazeɠegi woga yɔɠɔzu ta Zozuwe, ta Izilayɛle nuiti.»

5 Naa ɠa é kɛɛni, Amool nuiti ta-masa dɔɔlugɔiti, ti woolaani ma, Zeluzalɛme gelei, ta Eɓelɔn gelei, ta Yaalemute gelei, ta Lakise gelei, ta Egelon gelei, ti lo ta-zalaʋusuiti untuɠɔ, ti li Gaɓaɠɔn laalɔɠɔma. Ti Gaɓaɠɔn zeini kɛlɛ su, ti laalɛ taai wu.

6 Gaɓaɠɔn nuiti ti keelaiti teʋeni Zozuwe ma ti-ʋuuzuʋɛ Gilegale, ti ɠɛ ma: «Mina ɠɛlɛ ɗa-wotiɠɛ nuiti gi ʋa. Ʋa fala, è ɓɔ gi ʋa, è gi ɠizo, mazɔlɔɔ Amool nuiti ta-masagiti ti zeini gize yooi zu, ti yeezoga, ti ʋa gi laalɔɠɔma.»

7 Zozuwe ta kɔɔɠɔ nuiti kpein ti lɛɛni, ti zeɠe Gilegale, ta ná-kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Mina lua naama masagiti ba, mazɔlɔɔ gè zobogi vea è ʋɛ, è vɔni ti ma, ti taɠila kpalaa ge la zooga é ʋa è zakpe.»

9 Zozuwe ɲiini piin ziɛzu, é zo Gilegale. É ɠulani ti viliba, é loo ti ma. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ti zuvazani Izilayɛle nuiti tuɠɔ, kɔɔi ɠoloɠoloni ti ya Gaɓaɠɔn ɠakalaʋɛ. Izilayɛle nuiti ti pilɛ sɔlɔɔni ti ma, ti ʋilɛ ti ʋolu pelei zu, é lɛɛzu gize yɔɠɔzuʋɛ Ɓɛte-Ɠolon, eyɛsu ti zeeli Azeka ta Makeda. 11 Siɛgi zu Amool nuiti ti ɠɛni ʋelazu la Izilayɛle nuiti ba, ti ɗa yei ga pelei, é gize yɔɠɔzuʋɛ Ɓɛte-Ɠolon, Ɠɔoɠɔ GALAGI sakɔtu wolai yeini ti ma, é zeɠe geezuʋɛ, é ɗa ʋu ti ma, eyɛsu é zeeli Azeka. Naa nui wola ʋaani, é leʋe Izilayɛle nuiti ta-nu ʋaai ʋa ga boɠa zɔkpɔi.

12 Naama volo ná, Zozuwe wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, yeei Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni la Izilayɛle nuiti bɛ ga ti pilɛ sɔlɔɔ Amool nuiti ma. Zozuwe wooɠulani Izilayɛle nuiti kpein gaazu, é ɠɛ ma:

«Foloi, lo kpɛ Gaɓaɠɔn maazuʋɛ!

Alugi, lo Ayalon nɛmɛi maazuʋɛ!»

13 Foloi loni, é la ɲiikpini. Alugi ɓalaa loni, eyɛsu nuɓusɛiti ti potokulai ɠɛ ti zili nuiti ma. Naa zɛʋɛʋɛ «Telebo nui ná-sɛʋɛi» zu. Foloi loni, é tɛai ma, é la daani eyɛsu folo ɠila kpalain. 14 Folo ɠila kpalaa ge la dɛ ɠɛɛni ga naama voloi ɠɛʋele, naa luɠɔ ɓaa naa ʋoluma, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa woilo nui woo ma ɠana, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu Izilayɛle nuiti bɛ.

15 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti kpein ti ɠaleni ma ti-ʋuuzuʋɛ Gilegale.

Zozuwe masagiti paa vai

16 Masa dɔɔlugɔi naati ti ʋelani, ti lɔɔɠu Makeda, pugi zu. 17 Nui tanigaani ti Zozuwe ɠobavaawoni, ti ɠɛ ma: «Masa dɔɔlugɔiti dɔɔɠuʋɛ Makeda, pugi zu.» 18 Zozuwe ɠɛni ma: «À kɔtu wolaiti kilikili, wo da pugi laaʋɛ, wo zunuiti sei ná, ti naa makɛ. 19 Wɔun wa, à mina looɠo, à ʋilɛ wo zili nuiti polu, à pele leʋe ti luɠɔ, ti mina lɛ ta-laazuʋɛti, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti lɔa wo yeezu.»

20 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti ɓeni ga yeezeeli ti ma, nágo ti ʋa ti-ma zuwu ɠaaleʋe, kɛni pela geleiti nɔ, niiti ti liini ta-laaiti su, niiti siɠigi ti ma. 21 Naa ʋolu, nuɓusɛiti kpein gaazɔlegai ʋaani ga pagɔ ti-ʋuuzuʋɛ, Zozuwe ʋɔ bɛ, Makeda. Naa ʋoluma, ma yooi kpein su, nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ɓɔɛzu Izilayɛle nuiti daalɔɠɔma.

22 Zozuwe ɠɛni ti ma: «À pugi laalao, wo masa dɔɔlugɔiti kula su, wo ʋa ga tiye pɔ̀.» 23 Zekana ti kɛɛni la, ti masa dɔɔlugɔiti kulani pugi zu, ti li ga tiye pɔ, Zeluzalɛme masagi, Eɓelɔn masagi, ta Yaalemute masagi, naa ʋɛɛ Lakise masagi ʋa, ta Egelon masagi. 24 Siɛgi zu ti masagi naati kulani la, ti ʋa ga tiye Zozuwe ʋɔ, Zozuwe Izilayɛle zunuiti kpein tolini, ta kɔɔɠɔ nu ɠundiɠiiti niiti ti ɓɔni ba kɔɔɠɔzuʋɛ, é ɠɛ ti ma: «À maaɓuɠa bà, wo ɠɔɠɔlo masagi niiti kɔda.» Ti maaɓuɠani ba, ti ɠɔɠɔlo ti-ɠɔdaʋɛti. 25 Zozuwe ɠɛni ti ma: «À mina lua, wo zasu mina ɓali. À yiilɔɔ, wo zɛbɛzeɠe, mazɔlɔɔ ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI wo zili nuiti sosu da, niiti wo ʋaazu ti zakpesu.»

26 Naa ʋoluma, Zozuwe ti ʋaani, é ti zɛlɛ gulu lɔɔlugɔiti ba. Ti yɛni zɛlɛni ná eyɛsu kpɔkɔi. 27 Foloi daa ziɛgi zu, Zozuwe devei veeni, ga ti ti-ma ʋoomaiti kula guluiti ba, ti ti ʋili ya pugi zu, ʋɛ masagiti ti lɔɔɠuni ná. Naa ʋoluma, ti daaɠulu ga kɔtu wolaiti. Naati ta ná zaaɠaza.

Zooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ
zo fai

28 Zozuwe Makeda zoni naama voloi nɔ. É taaʋeaiti kpein suwuɠaaleʋeni ta ta-masagi, é la ɠɛni gila kpalaa zɛni vulua. É Makeda masagi zoni, eɠɛʋelei é Zeliko masagi zoni da.

29 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Makeda, ti li Liɓina, ti laalɛ bu. 30 Ɠɔoɠɔ GALAGI taai naa ta taa masagi lɔɔni Izilayɛle nuiti zeezu. Ti taaʋeaiti kpein suwuɠaaleʋeni, ti la gila kpalaa zɛni vulua. Zozuwe ma masagi zoni, eɠɛʋelei é Zeliko masagi zoni da.

31 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Liɓina, ti li Lakise. Ti seini kɛlɛ su, ti laalɛ bu. 32 Ɠɔoɠɔ GALAGI Lakise lɔɔni ti yeezu, ti naa zoni foloi velesiɛi. Ti taaʋeaiti kpein suwuɠaaleʋe, niiti ti ɠɛni ná, eɠɛʋelei ti kɛɛni la ga Liɓina. 33 Gezɛɛl masagi Wolame ʋaani Lakise maalobosu. Kɛlɛ Zozuwe vɔnini ma, ta ná-nuɓusɛiti, é la gila kpalaa zɛni vulua.

34 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Lakise, ti li Egelon. Ti seini kɛlɛ su, ti laalɛ bu. 35 Ti soni ma volo ɠilagi nɔ. Ti taaʋeaiti kpein suwuɠaaleʋeni, niiti ti ɠɛni ná. Zozuwe ná zuɠoloɠoloni ma yee nɔ, eɠɛʋelei é kɛɛni la ga Lakise.

36 Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Egelon, ti li Eɓelɔn, ti laalɛ bu. 37 Ti taai zoni, ti masagi ta nuɓusɛiti pɛ suwuɠaaleʋe, ta taa goiti ti ɠɛni ba, naati su nuɓusɛiti, eɠɛʋelei ti kɛɛni la ga Egelon. Zozuwe taai ɠoloɠoloni mɛtu, é la ɠɛni nu ɠila kpalaa zɛni vulua.

38 Naa ʋoluma, Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti ɠaleni ma Deɓiil ʋele, ti laalɛ bu. 39 Ti taai zoni, ti taa masagi zo, ta taa goiti kpein ti ɠɛni ba. Ti nuɓusɛi kpein suwuɠaaleʋeni, niiti ti ɠɛni ná, ti la gila kpalaa zɛni vulua. Zozuwe Deɓiil ta ná-masagi zoni, eɠɛʋelei é Eɓelɔn zoni da, ta ná-masagi, ta Liɓina ta ná-masagi.

40 Zozuwe zooi pɛ soni, é pilɛ sɔlɔɔni masagiti ma, ti ɠɛni gize yooi zu, ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi, ta niiti ti ɠɛni gize ɠaaɠoozagiti ma. É nu vului kpein suwuɠaaleʋeni, é la nuɓusɛi ɠila kpalaa zɛni ná, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI ma levei veeni la. 41 É naa yɔɠɔzuʋɛ ma yooi pɛ soni, é zo Kadɛse-Ɓaaleneya, é zeeli Gaza, ta Gosɛn lugi zu, é zeeli Gaɓaɠɔn. 42 Kula laa ɠila kpegi nɔ zu, é zobo sɔlɔɔni masagiti kpein ma, é ta-yooiti pɛ so, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu ná-nuɓusɛiti bɛ.

43 Naa ʋoluma, Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti ɠaleni ma ti-ʋuuzuʋɛ Gilegale.

11

Kɔɔ wolai ɠɔɔ vai
Melɔme ɗɛi ɠobaʋɛ

1 Siɛgi zu Ɠasɔɔl masagi Yaɓin mɛnini da ga Zozuwe pilɛ sɔlɔɔgɛ, é keelaiti teʋeni Madon masagi Yoɓaɓe ma, ta Similon masagi, ta Akasafe masagi, 2 ta naati ma ti ɠɛni zeini gize yooi zu lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ta Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, ziɛ wolai Zenezalɛte lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, ta folo liizu ʋelei, Dɔɔl yooi zu. 3 É ta leʋeni Kanaan nuiti ma, folo ɠulazu ʋelei, ta folo liizu ʋelei, ta Amool nuiti, ta Ɠɛte nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Yeɓuse nuiti ti gize yooi zu, ta Ɠeve nuiti ti Ɠɛɛlɛmɔn gizei ɠɔɠɔaʋɛ, Misepa yooi zu. 4 Naama masagiti ta ta-ɠɔɔɠɔ nuiti kpein ti ɠulani. Ti ɠɛni ga bɛbɛi nii mɔinɗai, eɠɛ kpoloɗɛi ɠoba ɲaɠaegi. Soo ɓulugi ta wotoloiti ti ɠɛni ti ya, ti wola mɔinni gola. 5 Naama masagiti kpein ti yeezoni, ti li, ti-ʋuuzuʋɛ ɓɛtɛ Melɔme ɗɛi ɠobaʋɛ, ga ti kɔɔi ɠɔ Izilayɛle laalɔɠɔma.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozuwe ma: «Mina lua ti ʋa, mazɔlɔɔ lina, niima yeeɠɛɠalai ma, nà ti lɔɔzu Izilayɛle nuiti zeezu, ti maawana, ti za. Ɗa ta-zooiti kɔɠɔʋolu ɲatai leʋe, è ta-wotoloiti gala.»

7 Zozuwe ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠulani ti viliba, ti laalɛ ti wu Melɔme ɗɛi ɠobaʋɛ. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ti lɔɔni Izilayɛle nuiti zeezu, ti vɔni ti ma, ti ʋilɛ ti ʋolu, eyɛsu ti zeeli Sidɔn taa wolai ʋɔ bɛ, eyɛsu ti zeeli Miselefɔte-Mayime, eyɛsu ti zeeli Misepé nɛmɛi zu, folo ɠulazu ʋelei. Ti pilɛ sɔlɔɔni ti ma, eyɛsu ti la nu vulu ɠila kpalaa zɛni ná. 9 Zozuwe ti zoni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zea. É ta-zooiti kɔɠɔʋolu ɲataiti teʋeni, é ta-wotoloiti gala.

Masagiti ta-laaiti so fai

10 Naama ziɛgi zu, Zozuwe ɠalesuʋɛ ma ga ʋogi, é Ɠasɔɔl zoni, é ma masagi ʋaa ga boɠa zɔkpɔi. Tɔun, mɔungi Ɠasɔɔl ɠa é ɠɛni ga masadai naati kpein ma laa wolai. 11 Ti naa ɠoloɠoloni, ti nuɓusɛi kpein suwuɠaaleʋe, nu vulu nɔpɛ ge la ɠɛni yɛni ná. Ti Ɠasɔɔl ɠalani. 12 Zozuwe masagi naati ta-laa wolaiti kpein soni ɓalaa, é ti ɠoloɠolo, é ma masagiti ta ta-nuɓusɛiti kpein suwuɠaaleʋe, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize ma levei veeni la. 13 Anɛɛ naa ʋe, Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni taa wolai taɠila kpalaa galani, niiti ti ʋuuni gizeiti ma, kɛni Ɠasɔɔl nɔ, nii Zozuwe galani. 14 Izilayɛle nuiti ti naavoloi kpein seɠeni ɓɔɠɔ ʋɛ, ta taazuʋɛ ma loganiiti, kɛlɛ ti nuɓusɛi kpein ma zuwu ɠaaleʋeni, ti la nu vulu ɠila kpalaa zɛni ná. 15 Devei nii kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni ná-botiɠɛ nui Moize ya, Moize feeni ɠana nɔ Zozuwe ya, naa ma ge ti pɛ kɛɛni ɠana nɔ. É la ɠɛni devei naa tanɔpɛ soni ga faaʋalagaazu vaa.

Zooi niiti Zozuwe ti zoni

16 Zozuwe zooi kpein soni: gize yooi, ta zooi nii é lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, ta Gosɛn yooi kpein, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi kpein, ta Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi, ta gize yooi pɛ, ta lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ ma nɛmɛi pɛ. 17 É masagiti soni, é ti ʋaa, é zo Ɠalake gizei, nii é Seyiil ɠobaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, eyɛsu é zeeli Ɓaale-Gade, Liɓan ʋɛtugi zu, Ɠɛɛlɛmɔn gizei ɠɔɠɔaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. 18 Kɔɔi naa Zozuwe pɛɛni naama masagiti ba, ti lɛbini ga ga gola. 19 Taa nɔpɛ ge la ɠɛni ná, niiti ti zolooni ziilɛi faa ma ta Izilayɛle nuiti, kɛni Gaɓaɠɔn, ʋɛ Ɠeve nuiti ti ɠɛni zeini ná. Izilayɛle nuiti ti kɔɔi ɠɔɔni, ti taai pɛ so. 20 Ti-ɠigiti kpaa vai zeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ga ti kɔɔi ɠɔ Izilayɛle laalɔɠɔma, nii a kɛ naa ti ʋaa, é mina ti maawɔinɠa, kɛlɛ kɛni é ti zuwuɠaaleʋe, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

21 Naama ziɛgi nɔ zu, Zozuwe liini, é Anake mavofodaiti sakpe, niiti ti ɠɛni zeini Eɓelɔn ɠizeiti ma, ta Deɓiil, ta Anaɓe, ta Zuda ɠize yooi zu, ta Izilayɛle ɠize yooi zu. É ti zuwuɠaaleʋeni, é ta-laa wolaiti koloɠolo. 22 Zii nii é ga Anake, naama nu nɔpɛ ge la ɠɛni yɛni Izilayɛle yooi zu ɲɛgɛlɛin. Tanigaani ti ɠɛni zeini nɔ Gaza laai zu, ta Gate, ta Asadɔde. 23 Zozuwe zooiti pɛ seɠeni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI faiti kpein boni la Moize ma. Zozuwe feeni Izilayɛle nuiti bɛ ga tɔnɔ, é gaaɠwɛ ti ʋa, ga ti zei ʋelei bolodaiti su. Ziilɛigi lɔɔni zooi zu, kɔɔɠɔ vai ɓe.

12

Masagiti niiti Moize vɔnini ti ma

1 Masagiti pɛtɛ, niiti Izilayɛle nuiti ti vɔnini ti ma, Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, ti zei ta-yooiti su, é zo ziɛ wolai Aalanɔn ma, eyɛsu é zeeli Ɠɛɛlɛmɔn gizei ma, folo ɠulazu ʋelei, Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu. 2 Ma mɔungi ɠɛni ga Siɠon, Amool nuiti ta-masagi, nii é ɠɛni zeini Ɠɛsɛɓon, ná-masadai zoni Alowɛɛl ma, nii é ziɛ wolai Aalanɔn ma ʋɛtugi laaʋɛ, é zeeli Galaade yooi ɠilazuʋɛ, eyɛsu ziɛ wolai Yaɓɔke ʋɔ bɛ, nii é ɠɛni ga Amɔn nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ. 3 Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi ɠɛni zea, folo ɠulazu ʋelei, ta ziɛ wolai Zenezalɛte, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é zei Kpoloɗɛ Wanai ʋa, Ɓɛte-Yesimɔte ɠobaʋɛ, ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, zooi nii é Pizega ɠizei ɠɔɠɔaʋɛ.

4 Ɓasan nuiti ta-masagi Wɔge, nii é ɠɛni ga Lefa mavofodai ma ɠaaɓelagi ta, é ɠɛni masadai ɠɛɛzu Asatalɔte ta Edeleyi unda. 5 É ɠɛni masadai ɠɛɛzu Ɠɛɛlɛmɔn gizei ta Saleka ta Ɓasan yooi pɛ unda, eyɛsu é zei Gesuul nuiti ta Maakate nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ ʋa, ta Galaade ɠilazuʋɛ unda, eyɛsu é zei Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon ná-kwɛpelemaʋɛ ʋa.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize ta Izilayɛle nuiti ti vɔnini naama masa felegɔiti ma. Moize ta-yooi veeni ga tɔnɔ Luɓɛn ná-bolodai ya, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ.

Masagiti niiti Zozuwe vɔnini ti ma

7 Masagiti pɛtɛ, niiti Zozuwe ta Izilayɛle nuiti ti vɔnini ti ma Zuludɛn folo liizu ʋelei, é zo Ɓaale-Gade, Liɓan ʋɛtugi zu, é zeeli Ɠalake gizei ma, nii buzeɠeai Seyiil ʋele. Zozuwe ti veeni Izilayɛle wolodaiti zea ga tɔnɔ, é gaaɠwɛ ti ʋa. 8 Naama yooiti ti ɠɛni gize yooi, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi, ta Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi, ta gize wolaiti ma, ta teʋebai zu, ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu. Zooi naati ti ɠɛni ga Ɠɛte nuiti ta-yooiti, ta Amool nuiti, naa ʋɛɛ Kanaan nuiti ta Felɛze nuiti ba, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti. 9 Masagiti ti pilɛ sɔlɔɔni ti ma, ti ɠɛni ga niiti: Zeliko masagi, Ayi masagi Ɓetɛle ɠobaʋɛ, 10 Zeluzalɛme masagi, Eɓelɔn masagi, 11 Yaalemute masagi, Lakise masagi, 12 Egelon masagi, Gezɛɛl masagi, 13 Deɓiil masagi, Geedɛɛl masagi, 14 Ɠɔɔlema masagi, Alade masagi, 15 Liɓina masagi, Adulame masagi, 16 Makeda masagi, Ɓetɛle masagi, 17 Tapua masagi, Ɠefɛɛl masagi, 18 Afɛke masagi, Lasalon masagi, 19 Madon masagi, Ɠasɔɔl masagi, 20 Similon-Melon masagi, Akasafe masagi, 21 Taanake masagi, Megido masagi, 22 Kedɛse masagi, Yokeneyame masagi é ɠɛni Kaalamɛle, 23 Dɔɔl masagi é ɠɛni Dɔɔl yooi zu, Gɔyime masagi é ɠɛni Gilegale ɠobaʋɛ, 24 Tiilesa masagi. Masagiti tiegɔi ɠɛni ga nu ʋuusaʋagɔ maazu ɠila (31).

13

Zooi niiti ti la dɛ zoni

1 Zozuwe wɔlɔzaɠani niina. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Wɛlɛ, è wɔlɔzaɠaga, tama zooi wɔɔlɔʋɛ dɛ ná, nii é la dɛ zoni. 2 Zooi ʋɛtɛ, zɛgai ná: Filisiti nuiti ta-yooiti kpein, ta Gesuul nuiti ta-yooi kpein. 3 É zo Siɠɔɔl ɗɛi ma, é yeizu Ezipete yooi zu ʋele, Ekelɔn kwɛmaʋɛ lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, naama adaʋɛ pɛ ka levezu ga Kanaan nuiti ta-yooi. Miná ɠa Filisiti nuiti ta-masada lɔɔlugɔiti ma laa wolaiti ti ná, Gaza, Asadɔde, Asekalɔn, Gate, ta Ekelɔn, ta Ava nuiti ta-yooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. 4 Kanaan yooi pɛ ka dɛ ná ɓalaa, maanɛai é zo, é zo Meyala ma, nii é ga Sidɔn nuiti tɔnɔi, eyɛsu é zeeli Afɛke, Amool nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ, 5 ta Geɓale nuiti ta-yooi, ta Liɓan kpein, folo ɠulazu ʋelei, é zo Ɓaale-Gade, Ɠɛɛlɛmɔn gizei ɠɔɠɔaʋɛ, eyɛsu é zeeli Leɓo-Ɠamate, 6 nuiti kpein ti zeini gize yooi zu, é zo Liɓan, é zeeli Miselefɔte-Mayime, Sidɔn nuiti kpein. Nà ti ɓɛɛzu Izilayɛle nuiti tuɠɔ. Naa ɠa é ba, naati kpein fe Izilayɛle ya ga kpakutoomai, eɠɛʋelei gè ma levei veeni la, 7 zooi tɛi gaaɠwɛɛna, è fe boloda taaʋuugɔiti zea, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ.»

Zooi ɠaaɠwɛɛ vai
Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei

8 Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ zɔi ta Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade nɔnɔi, naati ti ta-yooi zɔlɔɔni. Ɠɔoɠɔ GALA ná-botiɠɛ nui Moize feeni ti ya Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, 9 é zo Alowɛɛl, ziɛ wolai Aalanɔn laaʋɛ, eyɛsu é zeeli taa wolai ma, é pɛtugi zaamaʋɛ, é ɓɔ gize nɛmɛi kpein ba, é zo Medeɓa, eyɛsu é zeeli Diɓon, 10 ta Amool nuiti ta-masagi Siɠon, nii é ɠɛni masadai ɠɛɛzu Ɠɛsɛɓon, naa ná-taa wolaiti kpein, é zeeli Amɔn nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ. 11 É ɓɔ Galaade yooi ɓalaagi ʋa, ta Gesuul nuiti ta-yooi, ta Maakate nuiti, ta Ɠɛɛlɛmɔn gizei, ta Ɓasan kpein é zeeli Saleka, 12 ta Wɔge ná-masadai kpein Ɓasan yooi zu, nii é ɠɛni ga Lefa mavofodai ma ɠaaɓelagi, é masadai ɠɛɛni Asatalɔte ta Edeleyi. Moize zobogi zɔlɔɔni niima masagiti ma, é ti ɓɛ ta-yooi ɠa. 13 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni Gesuul nuiti ta Maakate nuiti kpɛɛni, naa ɠa é kɛa ti zeini Izilayɛle nuiti saama, zaaɠaza.

14 Levi ná-bolodai ɠila kpe ka é la ɠɛni zou zɔlɔɔni ga nɔnɔ. Kɛlɛ gala zalaɠaiti, ti ga Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ná-GALAGI nɔnɔi, naa ɠa é ga tɔnɔi, eɠɛʋelei é woni la tɔun ma.

Luɓɛn ná-bolodai ná-zooi

15 Moize Luɓɛn ná-bolodai nɔnɔi veeni zea, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 16 Zooi ti sɔlɔɔni, é zoni Alowɛɛl, ziɛ wolai Aalanɔn laaʋɛ, ta taa wolai é pɛtugi zaamaʋɛ, gize nɛmɛi kpein ma Medeɓa ɠobaʋɛ, 17 é li Ɠɛsɛɓon, ta ma laa wolai kpein ti gize nɛmɛi ma: Diɓon, Ɓamɔte-Ɓaale, Ɓɛte-Ɓaale-Meyon, 18 Yasa, Kedemɔte, Mefaate, 19 Kiliyatayime, Siɓima, Seelɛte-Ɠasaɠaal pɛtugi ma ɠizei ma, 20 Ɓɛte-Peyɔɔl, Pizega ɠizei ɠɔɠɔaʋɛ, ta Ɓɛte-Yesimɔte. 21 Gize nɛmɛi maaʋɛ laa wolai naati kpein poluma, ti Amool nuiti ta masagi Siɠon ná-masadai ma yooi kpein sɔlɔɔni, nii é ɠɛni masadai ɠɛɛzu Ɠɛsɛɓon. Moize zobogi zɔlɔɔni Siɠon ma, ta Madiyan ɠundiɠiiti, ti ɠoloni Siɠon ʋɛ, ti zeini zooi zu: Evi, Lekɛme, Suul, Ɠuul, ta Leɓa. 22 Ungaiziɛ nui Ɓalaame, Ɓeyɔɔl ná-doun zunui ɠɛni naati saama, niiti Izilayɛle nuiti ti ti ʋaani ga boɠa zɔkpɔi. 23 Luɓɛn mavofodaiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ ɠɛni ga Zuludɛn, ta ziɛlaʋɛ.

Luɓɛn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Gade ná-bolodai ná-zooi

24 Moize Gade ná-bolodai nɔnɔi veeni zea, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 25 Nii ti sɔlɔɔni ga zooi ná ɠɛni ga: Yazɛɛl, ta Galaade laa wolaiti kpein, ta Amɔn nuiti ta-yooi ɠilazuʋɛ, é zeeli Alowɛɛl, Laɓa letemaʋɛ, 26 é zo Ɠɛsɛɓon, é zeeli Lamate-Misepé, ta Ɓetonime, é zo Maɠanayime, é zeeli Deɓiil ɠwɛpelemaʋɛ, 27 ta nɛmɛi zu, Ɓɛte-Ɠalame, Ɓɛte-Nimala, Sukɔte, ta Safon, Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon ná-masadai ma yooi mɔtai. Naama yooi kpein é ɠɛni ziɛ wolai Zuludɛn ʋoluʋɛ. Zuludɛn ɠɛni zou ɠwɛpelemaʋɛ, nii é folo liizu ʋelei, eyɛsu é zeeli ziɛ wolai Zenezalɛte ɠaaɓelazuʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ.

28 Gade mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi,
nii é folo ɠulazu ʋelei

29 Naa ʋoluma, Moize Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ nɔnɔi veeni zea, gaaɠwɛ ti ʋa, ʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 30 Zooi ti sɔlɔɔni, naa ɠɛni ga Ɓasan, é zo Maɠanayime, Ɓasan masagi Wɔge ná-masadai ma yooi kpein, ta Yayiil ná-taa go ʋuulɔzita (60), ti kpein ti ʋuuni ma yooi zu. 31 Naa ʋoluma, ti Galaade yooi ɠilazuʋɛ zɔlɔɔni, ta Asatalɔte ta Edeleyi, Ɓasan masagi Wɔge ná-masadai ma laa wolaiti. Ti ti pɛ gaaɠwɛ Makiil mavofodaiti ba, Manasé ná-doun zunui, ʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la.

32 Zooi ɠana, nii Moize feeni Moaɓe yooi ma nɛmɛiti su, Zuludɛn ʋoluʋelei, Zeliko letemaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei. 33 Moize la ɠɛni zou veeni Levi mavofodaiti zea. Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI ɠa é ga tɔnɔi, eɠɛʋelei é boni la ti ma.

14

Kanaan yooi ɠaaɠwɛɛ vai
Zuludɛn folo liizu ʋelei

1 Wɛlɛ nii Izilayɛle nuiti ti sɔlɔɔni ga tɔnɔ, Kanaan yooi zu, nii zalaɠa ɠula nui Eleazaal, ta Nun ná-doun zunui Zozuwe, ta boloda ʋɛlɛyeɠeiti ta-ɠundiɠiiti ti feeni ti ya. 2 Zou ɠaaɠwɛɛ vai ná, boloda taaʋuugɔi ta ma lukpɛgi ʋa, naa ɠɛɛni ga kpakutoomai, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya. 3 Mazɔlɔɔ Moize zooi veeni niina boloda felegɔiti ta ma lukpɛgi ya, Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei, é la ɠɛni ta veeni Levi nuiti zea. 4 Zozɛfe mavofodaiti ti ɠɛni ga boloda felegɔ, Manasé ta Efelayime, kɛlɛ ti la ɠɛni zou veeni Levi nuiti zea, kɛni nɔ ta-laaiti, ta ná maaɠooliiti, ta-loganiiti faa zu, ta ʋɛ ta ti-ɠɔligiti makɛ ná. 5 Izilayɛle nuiti ti kɛɛni, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya, ti zooi ɠaaɠwɛɛni.

Eɓelɔn laai ta ma yooi
vee vai Kalɛɓe ya

6 Zuda ná-bolodamaiti ti maaɓuɠani Zozuwe ʋa Gilegale. Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui, nii é ɠɛni ga Kenize nui, naa ɠɛni ma: «È naa ɠwɛɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni GALA nui Moize ma, nɔ̀un nà-faa zu, ta ɗɔun ɗa-vaa zu, siɛgi zu ade ɠɛni la Kadɛse-Ɓaaleneya. 7 Gè kona ʋuunaanigɔ (40) zɔlɔɔni niina, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize tèʋeni la, gè zeɠe Kadɛse-Ɓaaleneya, gè li zooi zuʋɛtɛ fai ma. Gè ʋoluvaawoni ma, ga sɔledai zìimaʋɛ. 8 Kɛlɛ zunuiti ti ɠɛni bà, naati ti nuɓusɛiti iɲɔteʋeni. Kɛlɛ nɔ̀un nà, gè ziɛni ga wooɠɛɠiladai Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI ná-pelei. 9 Naama volo ná, Moize niima ɠonai woni, é ɠɛ ma: ‹Gaamazu, zooi nii è ziaa su, naa ɠa ɠɛ ga ɗɔnɔi, wa è-mavofodai, eyɛsu ɠɔ, tɔɔzei è ziɛʋɛ wooɠɛɠiladai zu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI ná-pelei.› 10 Niizu pɛtɛ, é ɠɛa ga kona ʋuunaanigɔ maazu lɔɔlugɔ (45), siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni la Moize ʋɔ, Izilayɛle ɠɛai ma siɛi wosu teʋebai zu, é mà vului makɛga ga ná-minazeɠegi maaʋele. Za, gè kona ʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔ (85) zɔlɔɔga. 11 Sùlogɛ dɛ, eɠɛ naama voloi nɔ, yeei Moize tèʋeni da siɛi ma, zɛbɛi ɠa dɛ bà kɔɔɠɔ vaa zu, eɠɛʋelei é ɠɛni bà la naama ziɛgi zu, nà zoo dɛ gè ɗa li, gè ɗa ʋa. 12 Niizu, gize yooi naa ve zèa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma minazeɠegi woni bɛ̀ ma volo ná. Mazɔlɔɔ è mɛnini naama voloi nɔ ga Anake mavofodaiti ta ná, taa wolaiti ta ná, siɠigi ti ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ bà nɔ, nà ti ɓɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la.»

13 Zozuwe tuya looni Kalɛɓe ʋɛ, Yefuné ná-doun zunui, é Eɓelɔn ve zea ga nɔnɔ. 14 Ʋele ɠana Kalɛɓe, Yefuné ná-doun zunui, Kenize nui, Eɓelɔn zɔlɔɔni da ga nɔnɔ eyɛsu zaaɠaza, tɔɔzei é ziɛni ga wooɠɛɠiladai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pelei zu, Izilayɛle ná-GALAGI. 15 Mɔungi, Eɓelɔn laaseigi ɠɛni ga Kiliyate-Aaleɓa. Aaleɓa ɠɛni ga zunui nii unfemai ɠɛni bɛ gola, Anake mavofodaiti saama.

É zo názuʋɛ ma niina, kɔɔi ɓeni zooi zu, ziilɛigi ɠɛni ná pɛ.

15

Zuda ná-bolodai ná-zooi

1 Zooi nii kpakutoomai feeni Zuda ná-bolodai ma ʋɛlɛyeɠeiti zea, é zeelini Edɔme ɠwɛpelemaʋɛ Sin teʋebai zu, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. 2 Pele ɠana, ta-ɠwɛpelemaʋɛ lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, naa liini la Kpoloɗɛ Wanai ɠaaɓelazuʋɛ, é zei lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi ʋa, 3 é li, é too ma lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, gize yɔɠɔzuʋɛ Akelaɓime, é leʋe ga Sin ʋele, é lɛ lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ Kadɛse-Ɓaaleneya, é leʋe miná ga Ɠɛsɛlon ʋele, é lɛ Adaal, é lati Kaalekaa ʋele, 4 é leʋe naa ʋolu ga Asamon ʋele, é lo Ezipete ɠɔtuɗɛi ʋa, kwɛpelegi loni Kpoloɗɛ Wolai ʋa. Naa ɠa é ga wo-ɠwɛgi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ.

5 Folo ɠulazu ʋelei, kwɛpelemaʋɛ ɠɛni ga Kpoloɗɛ Wanai, eyɛsu é zei ti loolaʋɛ ʋa ta Zuludɛn.

Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, kwɛmaʋɛ zoni kpoloɗɛi zuzeizuʋɛ, nii é ti loolaʋɛ ta Zuludɛn. 6 É lɛɛni ga Ɓɛte-Ɠogela ʋele, é leʋe Ɓɛte-Alaɓa, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é lo kɔtui ʋa, ti ɠɛɛzu ma Ɓoɠan, Luɓɛn ná-doun zunui taɠila daasei kana, 7 kwɛpelemaʋɛ liini Deɓiil, é leʋe Akɔɔl nɛmɛi zu, é li lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei Gilegale, é gize yɔɠɔzuʋɛ Adumime letemaʋɛ, kɔtuɗɛi ʋɔ bɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. Naa ʋolu é leʋe En-Semɛse ziɛungiti pɔ bɛ, é too ma En-Lɔgɛle. 8 Kwɛpelegi lɛɛni, é leʋe ga Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu ʋele, Yeɓuse nuiti ta-ɠizei ɠɔɠɔaʋɛ, nii é ga Zeluzalɛme, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. Kwɛpelegi untɛɛni gizei ma, nii é ʋuuni folo liizu ʋelei, Ɠinɔme ʋɛtugi zu, Lefayime ʋɛtugi ɠaaɓelazuʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. 9 É zo gize unmaʋɛ, é yei, é zeeli Nɛfetoa ɗɛungiti ma, é li Efelon gizei ma laaiti pɔ pelei, aisa é ʋa li ga Ɓaala ʋele, nii é ga Kiliyate-Yeyalime. 10 É zo Ɓaala, kwɛpelemaʋɛ, é lati folo liizu ʋelei, Seyiil ɠizeiti pɔ pelei, é leʋe Dɔɓɔ ɠizei ɠɔɠɔaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, naa ɠa é ga Kesalon, é yei Ɓɛte-Semɛse, é leʋe Timina. 11 É zeɠe miná, é zeeli Ekelɔn ɠize ɠɔɠɔaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é ʋa Sikelon, é leʋe Ɓaala gizei ʋɔ bɛ, é li Yaɓeneyɛle, é lo Kpoloɗɛ Wolai ʋa.

12 Folo liizu ʋelei ma ɠwɛmaʋɛ ɠɛni ga Kpoloɗɛ Wolai laaʋɛ. Ʋele ɠana kwɛpelemaʋɛti ti ɠɛni la, é lo zooi ʋa, é veeni Zuda mavofodaiti zea, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la.

Kalɛɓe ná-zooi zo fai ɓɔɠɔ ʋɛ

(Tukpɔɠaaleʋe Nuiti 1:10-15)

13 Ti Yefuné ná-doun zunui Kalɛɓe nɔnɔi veeni zea Zuda mavofodaiti saama, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Zozuwe ya: Kiliyate-Aaleɓa, nii é ga Eɓelɔn. Aaleɓa ɠɛni ga Anake mɛmɛwolai. 14 Kalɛɓe Anake mavofodaiti kpɛɛni: Sesayi nuiti, Ayiman nuiti, ta Talamayi nuiti. 15 É zeɠeni miná, é li é Deɓiil nuiti sakpe. Mɔungi Deɓiil laaseigi ɠɛni ga Kiliyate-Seefɛɛl. 16 Kalɛɓe ɠɛni ma: «Nà dòun anzanui Akasa ve naama nui ʋɛ ga anza, nii a Kiliyate-Seefɛɛl zakpe, é so.» 17 Kalɛɓe kɛɛɠɛloin Kenaze ná-doun zunui Woteniyɛle ɠa é ná zoni. Kalɛɓe ná-doun anzanui Akasa veeni bɛ ga anza.

18 Seeliai ma sinigi ʋɔ bɛ, é dɛɛni ga naa, ga naa kpalagi ta vali kɛɛɠɛ Kalɛɓe ma. Naa ʋolu, Akesa ʋilini, é zeɠe ná-soovalegi ɠɔma. Kalɛɓe gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa wɔin è ma?» 19 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Faanɛɛ ɠɛ bɛ̀! Ziɛungaa ve bɛ̀, mazɔlɔɔ zooi è sèiɗai su, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, naa vɔɔʋɛ.» Kalɛɓe ziɛungiti feeni bɛ maazu ʋelei, ta buu ʋelei.

Zuda mavofodaiti ta-laaiti

20 Zuda mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 21 Zuda mavofodaiti ta-laaiti ti ɠɛni lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, Edɔme ɠwɛpelemaʋɛ letegi, naati ti ɠɛni ga: Kaɓeseyɛle, Edɛɛl, Yaguul, 22 Kina, Dimona, Adada, 23 Kedɛse, Ɠasɔɔl, Yitinan, 24 Zife, Telɛme, Ɓealɔte, 25 Ɠasɔɔl-Ɠadata, Keliyɔte-Ɠɛselon, nii é ga Ɠasɔɔl, 26 Amame, Sema, Molada, 27 Ɠasaal-Gada, Ɠɛsɛmon, Ɓɛte-Palɛte, 28 Ɠasaal-Suale, Ɓeel-Seɓa, Ɓiziyotiya, 29 Ɓaala, Iyime, Asɛme, 30 Ɛlɛtolade, Kesile, Ɠɔɔlema, 31 Sikilage, Mademana, Sanesana, 32 Leɓayɔte, Siliɠime, Ayɛn, ta Limon. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga taa ʋuufelegɔ maazu taaʋuugɔ (29), ta ma laa goiti.

33 Taai niiti ti ɠɛni ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, naati ti ɠɛni ga niiti: Esetawɔle, Soleya, Asena, 34 Zanoa, En-Ganime, Tapua, Ename, 35 Yaalemute, Adulame, Soko, Azeka, 36 Saalayime, Aditayime, Gedela, ta Gedelɔtayime. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu naanigɔ (14), ta ma laa goiti.

37 Senan, Ɠadasa, Migedale-Gade. 38 Dileyan, Misepé, Yoketeyɛle, 39 Lakise, Ɓosekate, Egelon, 40 Kaɓon, Laamase, Kitelise, 41 Gedelɔte, Ɓɛte-Dagon, Naama, ta Makeda. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔzita (16), ta ma laa goiti.

42 Liɓina, Etɛɛl, Asan 43 Yifeta, Asena, Nesiɓe, 44 Keyila, Akiziɓe, ta Malesa. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga taaʋuugɔ, ta ma laa goiti.

45 Ekelɔn ta ma laa goiti, ta ma ɓalaɠaiti, 46 taa wolai nii kpein é Asadɔde ɠobaʋɛ, ta ma laa goiti, Ekelɔn ta Kpoloɗɛ Wolai ti yɔɠɔzuʋɛ.

47 Asadɔde ta ma laa goiti, ta ma ɓalaɠaiti, ta Gaza ta ma laa goiti, ta ma ɓalaɠaiti, eyɛsu é zeeli Ezipete ɠɔtuɗɛi ma, é li Kpoloɗɛ Wolai laaʋɛ.

48 Gize yooi ma ʋele geleiti ti ɠɛni ga: Samiil, Yatiil, Soko, 49 Dana, Kiliyate-Sana, nii é ga Deɓiil, 50 Anaɓe, Esetemo, Anime, 51 Gosɛn, Wolon, ta Gilo. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu ɠila (11), ta ma laa goiti.

52 Alaɓe, Luma, Esɛyan, 53 Yanume, Ɓɛte-Tapua, Afeka, 54 Ɠumeta, Kiliyate-Aaleɓa, nii é ga Eɓelɔn, ta Siyɔɔl. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga taaʋuugɔ, ta ma laa goiti.

55 Maon, Kaalamɛle, Zife, Yuta, 56 Zizeleyɛle, Yokedeyame, Zanoa, 57 Kayɛn, Giɓea, ta Timina. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ, ta ma laa goiti.

58 Ɠalaɠule, Ɓɛte-Suul, Gedɔɔl, 59 Maalate, Ɓɛte-Anɔte, ta Ɛlɛtekon. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga dɔzita, ta ma laa goiti.

60 Kiliyate-Ɓaale nii é ga Kiliyate-Yeyalime, ta Laɓa. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga felegɔ, ta ma laa goiti.

61 Teʋebai zu geleiti ti ɠɛni ga: Ɓɛte-Alaɓa, Midin, Sekaka, 62 Niɓesan, Iil-Mela, ta En-Gedi. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga dɔzita, ta ma laa goiti.

63 Zuda mavofodaiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa Yeɓuse nuiti kpɛ, niiti ti ɠɛni zeini Zeluzalɛme, naati ta dɛ zeini ná zaaɠaza ta Zuda nuiti.

16

Zozɛfe mavofodai ná-zooi

1 Zozɛfe mavofodai ná-zooi é sɔlɔɔni ga kpakutoomai, ma ɠwɛpelei tɔɔzeini Zuludɛn ʋa, Zeliko ɠobaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, ziɛungi letemaʋɛ, nii é kpɔɔle ɗɛi veezu taa nuiti zea. É zeɠeni miná, é lɛ ga gize yooi zu ʋelei, teʋebai zu, é li Ɓetɛle. 2 É zeɠeni Ɓetɛle, é li ga Luze ʋele, é leʋe Aaleke nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ Atalɔte ʋele. 3 Naa ʋolu é yeini folo liizu ʋelei, ga Yafilɛte nuiti pɔ pelei, eyɛsu Ɓɛte-Ɠolon buu ʋelei, é zeeli Gezɛɛl, é lo Kpoloɗɛ Wolai ʋa. 4 Zooi ɠana, nii é ɠɛni ga Zozɛfe mavofodaiti tɔnɔi, Manasé ta Efelayime.

Efelayime ná-bolodai ná-zooi

5 Zooi ʋɛtɛ, nii é veeni Efelayime mavofodaiti zea, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la: Folo ɠulazu ʋelei, ta-ɠwɛpelemaʋɛ zoni Atalɔte-Adaal, é zeeli Ɓɛte-Ɠolon ná maazu ʋelei. 6 É loni Kpoloɗɛ Wolai ʋa, folo liizu ʋelei. Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, kwɛpelemaʋɛ liini ga Mikemetate ʋele, é lati ga folo ɠulazu ʋelei, é Taanate-Silo maaleʋe, é li ga Yanoa ʋele. 7 Miná ɠa é yeini ná ga Atalɔte ʋele, ta Naalata, é lo Zeliko ʋa, é ʋilɛ Zuludɛn ʋa. 8 É zoni Tapua, é li folo liizu ʋelei, Kana kɔtuɗɛi ʋɔ bɛ, é lo Kpoloɗɛ Wolai ʋa. Naa ɠa é ɠɛni ga Efelayime mavofodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, 9 é ɓɔ taa wolaiti ba, ta ma laa goiti, niiti ti makɛni ti ʋɛ, Manasé mavofodai ná-zooi zu. 10 Efelayime nuiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa Kanaan nuiti kpɛ, niiti ti ɠɛni zeini Gezɛɛl. Naati ta zeini ti zaama, zaaɠaza, kɛlɛ Efelayime nuiti ti duɔla wotii kpein daani ti unma.

17

Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi,
nii é folo liizu ʋelei

1 Zooi ta veeni Manasé mavofodai ya, tɔ ɠa é ɠɛni ga Zozɛfe ná-doun zunu mɔungi. Makiil ɠɛni ga Manasé ná-doun zunu mɔungi, é ɠɛ ga Galaade kɛɛɠɛ, tɔ ɠa é Galaade ta Ɓasan yooiti sɔlɔɔni, Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, mazɔlɔɔ é ɠɛni ga kɔɔɠɔ nu wola. 2 Manasé mavofodai zɔiti ti zooiti sɔlɔɔni, Zuludɛn folo liizu ʋelei, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. Aɓiyezɛɛl mavofodaiti ti ta zɔlɔɔni, ta Ɠelɛke mavofodaiti, ta Asaliyɛle mavofodaiti, ta Sikɛme mavofodaiti, ta Ɠefɛɛl mavofodaiti, ta Semida mavofodaiti. Zozɛfe ná-doun zunui Manasé mavofodaiti kana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la.

3 Manasé wolodamai ta ɠɛni ná, daa ga Selofeɠade, doun zunu la ɠɛni zea, kɛni nɔ anzanu lointi, ti-laaseigiti kaa: Maala, Noa, Wogela, Milika, ta Tiilesa. Selofeɠade ɠɛni ga Ɠefɛɛl ná-doun zunui. Mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Galaade, ta Makiil, ta Manasé. 4 Ná-doun anzanui naati ti ʋaani zalaɠa ɠula nui Eleazaal ʋɔ bɛ, ta Zozuwe, Nun ná-doun zunui, ta kundiɠiiti, ti ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni Moize ya, ga é zou ve gi ya, gi-ɠɛɛ kɛɛɠɛlointi saama.» Ti zou veeni ti ya, ti-ɠɛɛ kɛɛɠɛlointi saama, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la. 5 Manasé ná-bolodai zou puugɔ zɔlɔɔni, Galaade ta Ɓasan yooiti ti la naama ɠaalugi zu, niiti ti Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, 6 mazɔlɔɔ Manasé ná-doun anzanuiti ti zou zɔlɔɔni ná-doun zunuiti saama. Galaade yooi ma ge ɠɛ ga Manasé ná-doun zunui zɔiti tɔnɔ.

7 Manasé ná-kwɛpelemaʋɛ zoni Asɛɛl ma, é li Mikemetate nii é Sikɛme letemaʋɛ, é zeɠe miná, é yei Yamin ʋele, En-Tapua nuiti pɔ bɛ. 8 Tapua yooi ɠɛni ga Manasé mavofodaiti tɔnɔ, kɛlɛ Tapua taai, nii é ɠɛni Manasé kwɛpelemaʋɛ, miná ɠɛni ga Efelayime mavofodaiti tɔnɔ. 9 Kwɛpelemaʋɛ loni Kana kɔtuɗɛi ʋa nu yeezazuʋɛ. Kɛlɛ taa wolai niiti ti ɠɛni ga kɔtuɗɛi ʋoluʋelei nu yeezazuʋɛ, naati ti ɠɛni ga Efelayime nɔnɔ, anɛɛ ni ti ti ɠɛni Manasé yooi ma. Manasé ná-kwɛpelegi leʋeni kɔtuɗɛi ɠoba, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é zei Kpoloɗɛ Wolai ʋa. 10 Naa ɠa é kɛɛni, Efelayime ná-zooi liini ga lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ, Manasé nɔnɔi ma ge li ga lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ. Kpoloɗɛ Wolai ɠɛni ga kwɛmaʋɛ, folo liizu ʋelei. Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é zeini Asɛɛl ʋa, folo ɠulazu ʋelei, é zei Isakaal ʋa.

11 Manasé taa wola mɔinmɔin sɔlɔɔni ɓalaa Asɛɛl ná-zooi zu ta Isakaal. Ta ga Ɓɛte-Seyan ta ma laa goiti, Yiɓileyame ta ma laa goiti, é ʋɛɛ Dɔɔl ɓalaagi ʋa, ta ná-koʋi saʋagɔiti, niiti ti ga En-Dɔɔl, Taanake, ta Megido, ta ma nuɓusɛiti pɛ, ta ma laa goiti pɛ. 12 Anɛɛ naa ʋe, Manasé ná-nuiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa taa wolai naati su nuiti so, Kanaan nuiti ti yɛni zeini ma yooi zu. 13 Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti zɛbɛi zɔlɔɔni da, ti Kanaan nuiti dɔɔni duɔla wotii ɠɛɛ vai zu, kɛlɛ ti la ɠɛni zooni ti ʋa ti ɓɛ.

Ta ɓɔ fai Zozɛfe mavofodai ná-zooi ʋa

14 Zozɛfe mavofodaiti ti ʋaani, ti ɓaazaɠa Zozuwe ma, ti ɠɛ ma: «Leeni vaa zu è zooi tago nɔ veai gi ya, ga kpakutoomai? Tama Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loa gi ʋɛ gola, niizu gi wola mɔinɗa gola.» 15 Zozuwe ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ni wo wola mɔinɗa gola, ni Efelayime ɠize yooi la mɔ kula ɠɛa wo ʋa, à li Felɛze nuiti ta-lɔɓɔiti su, ta Lefa mavofodaiti, wo ná ta maazaɠa ɓɔɠɔ ʋɛ.» 16 Zozɛfe mavofodaiti ti ɠɛni ma: «Gaamai ʋe gize yooi la kulaa gi ʋa, naa ʋolu kɔlu wotoloiti ta Kanaan nuiti zea, ti zeini pɛtugi zu, niiti ti Ɓɛte-Seyan, ta niiti ti logai ba, ta niiti ti zeini Zizeleyɛle pɛtugi zu.» 17 Zozuwe ɠɛni Efelayime nuiti ta Manasé nuiti ma, ti ga Zozɛfe mavofodaiti: «Wa ga nuɓusɛiti ti wola mɔinɗai, wo-zɛbɛi wɔɔlɔa, wo la mɔ vɔniga zou go nɔ ma. 18 Kɛlɛ wa gize yooi zeɠe, nii dɔɓɔi ma. Wa maazaɠa, wo zei ná pɛ. Wa Kanaan nuiti kpɛ, anɛɛ kɔlu wotoloiti ta ti ya, zɛbɛi ɠɛ ti ʋa.»

18

Zooi ɠaaɠwɛɛ vai
boloda lɔfelai zɔiti ba

1 Izilayɛle nuiti ti zooi zogai ma, ti maaɠolo, ti ɠaalɛɛni ba Silo. Ti GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi loni ná. 2 Boloda lɔfela ɠa é yɛni Izilayɛle nuiti saama, niiti ti la ɠɛni dɛ tɔnɔi zɔlɔɔni.

3 Zozuwe ɠɛni naazu Izilayɛle nuiti ma: «Yeeɠɛɠala lielegɔ ɠa dɛ wo kɛɛzu faalakobai zu, wo ʋa li, wo ʋa zooi zeɠe ga wɔnɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI feai wo ʋɛ? 4 À yeelo zunu saʋagɔ ʋa bolodai ɠilagilagi zu, nà ti leʋesu ada. Ta wuzeɠezu, ti zooi zuɓizɛ, ti ta-wolodamai nɔnɔi ʋɛtɛ, ti ná-fai zɛʋɛ, ti ʋaa la pɔ̀ bɛ. 5 Ta kɛɛzu su lɔfela, ti gaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa. Zuda ɠa yɛsu ná-kwɛpelemaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. Zozɛfe ná-pɛlɛyeɠei ɠa yɛsu ná-kwɛpelemaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. 6 Wa zooi ɠaaɠwɛɛzu su lɔfela, wo ʋa ʋɛ pɔ̀ ga ma zɛʋɛi. Nà kpakutoomai ɠɛɛzu wo ʋɛ, ʋɛ nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ɠaazu. 7 Kɛlɛ Levi mavofodai la zou nɔpɛ sɔlɔɔga ga nɔnɔ wo zaama, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula vai ɠa é ga tɔnɔi. Nii é ga Gade ná-bolodai, ta Luɓɛn ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, naati ti tɔnɔi zɔlɔɔgɛ na, Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei, nii Moize, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui feeni ti ya.»

8 Zunuiti ti yeeloni ti ʋa ga ti zooi ɠaaɠwɛ, naati ti pele zoni. Aisa ti ʋa li, Zozuwe niima leveiti feeni ti ya, é ɠɛ ti ma: «À li, wo ziɛ zooi zu, wo gaaɠwɛ sɛʋɛi zu, naa ʋolu wo ɠale ma pɔ̀ bɛ. Silo ʋɛ nɔ ɠa, gè kpakutoomai ɠɛɛzu ná wo ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.»

9 Zunui naati ti liini, ti ziɛ zooi zu, ti gaaɠwɛ sɛʋɛi zu, ti kɛ su lɔfela, eɠɛʋelei taa wolaiti ti la. Ti ɠaleni ma Zozuwe ʋɔ bɛ, ti-ʋuuzuʋɛ Silo. 10 Zozuwe zooi ɠaaɠwɛɛni Izilayɛle nuiti ba ga kpakutoomai Silo, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é bolodai ɠilagilagi nɔnɔi ve zea.

Ɓɛnzamɛn ná-bolodai ná-zooi

11 Zooi ma mɔungi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. Ná-zooi ɠwɛgi ɠɛni Zuda ná-bolodai ta Zozɛfe mavofodaiti ta-wolodaiti zɔɠɔzuʋɛ. 12 Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ti ɠwɛgi zoni Zuludɛn ʋa, é lɛ Zeliko ɠobaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é lɛ gize yooi zu folo liizu ʋelei, é li, é ʋilɛ Ɓɛte-Avɛn leʋebai ʋa. 13 Kwɛpelemaʋɛ leʋeni ga Luze ʋele, nii daa ga Ɓetɛle, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, naa ʋolu é yeini ga Atalɔte-Adaal ʋele gize maazuʋɛ, nii é Ɓɛte-Ɠolon buu ʋelei, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. 14 Folo ɠulazu ʋelei, kwɛpelemaʋɛ liini, é lati kpoloɗɛi ʋɔ pelei, é zo gizei ʋa, nii é Ɓɛte-Ɠolon letemaʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, é li, é lo Kiliyate-Ɓaale ʋa, nii é ga Kiliyate-Yeyalime, Zuda mavofodaiti ta-laa wolai. Folo liizu ʋele ɠwɛpelegi ɠana.

15 Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei ma ɠwɛgi zoni Kiliyate-Yeyalime ʋa, é liini folo liizu ʋelei Nɛfetoa ɗɛungiti pɔ bɛ, 16 miná ɠa é yeini ná gize ɠɔɠɔaʋɛ, nii é zɛlɛni Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi maazu, Lefayime ʋɛtugi zu, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. É yeini Ɠinɔme ʋɛtugi zu, Yeɓuse nuiti ta-ɠize ɠobuʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, eyɛsu é zeeli En-Lɔgɛle. 17 É latini lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é lo En-Semɛse ʋa, naa ʋolu é lo Gelilɔte ʋa, gize yɔɠɔzuʋɛ Adumime letemaʋɛ. É zo miná, é yeini kɔtui naa ʋɔ bɛ, nii daa ga Ɓoɠan, Luɓɛn ná-doun zunui taɠila daasei kana. 18 É leʋeni gizei ɠobuʋɛ lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, nii sɛlɛgai Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi maazu, é yeini pɛtu nɛmɛi zu. 19 É liini Ɓɛte-Ɠogela ɠoba, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é li, é lo Kpoloɗɛ Wanai ʋa ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei tosuʋɛ Zuludɛn ʋa. Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ ʋele ɠwɛpelegi ɠana.

20 Folo ɠulazu ʋelei, Zuludɛn ɠa é ɠɛni ga kwɛmaʋɛ.

Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, ta ta-ɠwɛpelemaʋɛti é lati ti ma.

21 Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta-laa wolaiti ti ɠɛni ga niiti, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la: Zeliko, Ɓɛte-Ɠogela, Emɛke-Kesise, 22 Ɓɛte-Alaɓa, Semalayime, Ɓetɛle, 23 Avime, Pala, Wofela, 24 Kefaal-Amonayi, Wɔfeni, ta Geɓa. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu felegɔ (12), ta ma laa goiti.

25 Gaɓaɠɔn, Lama, Ɓeyelɔte, 26 Misepé, Kefila, Mosa, 27 Lekɛme, Yiilepeyɛle, Taleyala, 28 Sela, Elɛfe, Yeɓuse, nii é ga Zeluzalɛme, Giɓeate, ta Kiliyate. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu naanigɔ (14), ta ma laa goiti.

Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la.

19

Simiyɔn ná-bolodai ná-zooi

1 Zooi velesiɛi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Simiyɔn ná-bolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. Ta-yooi ɠɛni Zuda nɔnɔi zaamaʋɛ. 2 Ta-yooi zu laaiti ti ɠɛni ga niiti: Ɓeel-Seɓa, Seɓa, Molada, 3 Ɠasaal-Suale, Ɓala, Asɛme, 4 Ɛlɛtolade, Ɓetule, Ɠɔɔlema, 5 Sikilage, Ɓɛte-Maalekaɓɔte, Ɠasaal-Susa, 6 Ɓɛte-Leɓayɔte, ta Saluɠɛn. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu saʋagɔ (13), ta ma laa goiti.

7 Ayɛn, Limon, Etɛɛl, ta Asan. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga naanigɔ, ta ma laa goiti, 8 ta taa goiti kpein ti naama laa wolaiti maaɠoolii zu, eyɛsu é zeeli Ɓaalate-Ɓeel, nii é ga Lamate, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu.

Simiyɔn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 9 Simiyɔn mavofodai ná-zooi zeɠeni Zuda nuiti tɔnɔi ʋa, mazɔlɔɔ Zuda mavofodaiti ta-yooi ti sɔlɔɔni, gola ɓaɠoni ti ma. Naa ɠa é kɛɛni, Zuda ná-zooi Simiyɔn mavofodaiti maalatini.

Zaɓulɔn ná-bolodai ná-zooi

10 Zooi zaʋasiɛi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Zaɓulɔn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. Ta-yooi ma ɠwɛpelemaʋɛ zeelini Salide. 11 É lɛɛni folo liizu ʋelei, Maleyala ʋele, é zei Daɓesɛte ʋa, naa ʋolu kɔtuɗɛi nii é yeizu Yokeneyame ɠakalaʋɛ. 12 É zo Salide, é latini folo ɠulazu ʋelei, Kisilɔte-Taɓɔɔl ɠwɛpelemaʋɛ, é ʋilɛ Daɓelate ʋa, é lɛ Yafia. 13 É zeɠeni miná, é leʋe folo ɠulazu ʋelei ga Gita-Ɠefɛɛl ʋele ta Ita-Kasin, é lo Limon ʋa, é lati, é zeeli Neya. 14 Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, kwɛpelemaʋɛ latini, é li Ɠanaton, é lo Yifeta-Ɛle ʋɛtugi ʋa. 15 É ɓɔ Katate ʋa, ta Naɠalale, ta Similon, ta Yideyala, ta Ɓɛteleyɛme. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu felegɔ (12), ta ma laa goiti.

16 Zaɓulɔn mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Isakaal ná-bolodai ná-zooi

17 Zooi naanisiɛi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Isakaal mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 18 Ta-yooi zu laaiti ti ɠɛni ga niiti: Zizeleyɛle, Kesulɔte, Sunɛme, 19 Ɠafalayime, Siyon, Anaɠalate, 20 Laɓite, Kisiyon, Aɓɛse, 21 Lemɛte, En-Ganime, En-Ɠada, ta Ɓɛte-Pasɛse. 22 Ta-ɠwɛpelemaʋɛ loni Taɓɔɔl ʋa, Saɠasima, ta Ɓɛte-Semɛse, é lo Zuludɛn ʋa. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔzita (16), ta ma laa goiti.

23 Isakaal mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Asɛɛl ná-bolodai ná-zooi

24 Zooi lɔɔlusiɛi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Asɛɛl mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 25 Ta-yooi zu laaiti ti ɠɛni ga niiti: Ɠɛlɛkate, Ɠali, Ɓetɛn, Akasafe, 26 Alamelɛke, Ameyade, Miseyale. Folo liizu ʋelei ta-ɠwɛpelemaʋɛ zeini Kaalamɛle ʋa, ta Siɠɔɔl-Liɓenate. 27 Naa ʋolu, folo ɠulazu ʋelei, é latini ga Ɓɛte-Dagon ʋele, é lo Zaɓulɔn yooi ʋa, ta Yifeta-Ɛle ʋɛtugi, é li lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é zeeli Ɓɛte-Emɛke ta Neyiyɛle, é loni Kaɓule ʋa nu ɠɔʋɛzuʋɛ, 28 Eɓelon ʋele, ta Leɠɔɓe, ta Ɠamon, ta Kana, eyɛsu é zeeli Sidɔn wolai ma. 29 Kwɛpelemaʋɛ lati mɔnɔ Lama ʋele, é lo Tiil taa wolai ʋa siɠigi ma, Woza ʋele, é li, é lo Kpoloɗɛ Wolai ʋa, ga Akiziɓe yooi ʋɔ pelei, 30 é ɓɔ Uma ʋa, ta Afɛke, ta Leɠɔɓe. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puufelegɔ maazu felegɔ (22), ta ma laa goiti.

31 Asɛɛl mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Nɛfɛtali ná-bolodai ná-zooi

32 Zooi lɔzitasiɛi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Nɛfɛtali mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 33 Ta-ɠwɛpelemaʋɛ zeelini Ɠelɛfe zɔli, é zo Saananime sɛne gului, ta Adami-Neekɛɓe, ta Yaɓeneyɛle, é zeeli Lakume, é lo Zuludɛn ʋa. 34 É latini folo liizu ʋelei, ga Azenɔte-Taɓɔɔl ʋele, é zeɠe miná, é li, é lo Ɠukɔke ʋa, é zei Zaɓulɔn yooi ʋa ga nu yeezazu ʋelei, é lo Asɛɛl yooi ʋa folo liizu ʋelei, ta Yeɠuda, Zuludɛn ɠɛni ga folo ɠulazu ʋelei. 35 Taa wolaiti siɠigi ɠɛni ti ma, naati ti ɠɛni ga: Sidime, Sɛɛl, Ɠamate, Lakate, Kinelɛte, 36 Adama, Lama, Ɠasɔɔl, 37 Kedɛse, Edeleyi, En-Ɠasɔɔl, 38 Yileyon, Migedale-Ɛle, Ɠɔlɛme, Ɓɛte-Anate, ta Ɓɛte-Semɛse. Taa wolai liegɔi ɠɛni ga puugɔ maazu taaʋuugɔ (19), ta ma laa goiti.

39 Nɛfɛtali mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Dan ná-bolodai ná-zooi

40 Zooi lɔfelasiɛi kpakui looni ma, naa ɠɛni ga Dan mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la. 41 Ta-yooi zu laaiti ti ɠɛni ga niiti: Soleya, Esetawɔle, Iil-Semɛse, 42 Saalaɓin, Ayalon, Yitila, 43 Elon, Timinata, Ekelɔn, 44 Ɛlɛteké, Giɓeton, Ɓaalate, 45 Yeɠude, Ɓené-Ɓelake, Gate-Limon, 46 Yaalekon ɗɛi, ta Lakon, é ɓɔ zooi ʋa, é Zafa letemaʋɛ.

47 Dan mavofodaiti ti ʋalani ta-yooi ma. Dan mavofodaiti ti lɛɛni naazu, ti kɔɔi ʋɛɛ Lesɛme ʋa. Ti vɔnini taai naa ma, ti su nuɓusɛi pɛ pa ga boɠa zɔkpɔi, ti seɠe ga tɔnɔ, ti zei ná. Ti ti-mɛmɛwolai Dan laaseigi ʋɛɛni Lesɛme ʋa.

48 Dan mavofodaiti ta-wolodai nɔnɔi ɠana, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, taa wolaiti ta ma laa goiti.

Timinate-Sela laai
vee vai Zozuwe ya

49 Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɓeni la ga zooi ɠaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa, ti kwɛgiti da, ti zooi ta veeni Zozuwe ʋɛ, Nun ná-doun zunui, é ɠɛ ga nɔnɔi ti zaama. 50 Eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la, taa wolai é yiimazeɠeni la, naa ɠa ti feeni zea, Timinate-Sela, nii é ɠɛni Efelayime ɠize yooi zu. É taai naa loni ʋolu, é zei ná.

51 Zooiti kana, niiti zalaɠa ɠula nui Eleazaal, ta Nun ná-doun zunui Zozuwe, ta pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ti Izilayɛle wolodaiti su, ti gaaɠwɛɛni ga kpakutoomai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, Silo, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. Pele ɠana ti zooi ɠaaɠwɛɛ vai ɠaaɓelani la.

20

Maaʋela wo taa lɔzitaiti

(Gaalu Sɛʋɛi 35:9-34;
Tɔ Sɛʋɛi Velesiɛi 4:41-43;
19:1-13)

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zozuwe ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹À taaiti kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga maaʋela laaiti, nii gè ma vai woni wo ma ga Moize maaʋele. 3 Nu ʋaa nui nii a nu ʋaana, é la gaaɠilini ma, é ga teʋezea vaa nɔ, toɠa zoo é ʋela, é li ná. Toɠa ɠɛ ga wo-ʋelazuʋɛ, ɲamai ʋotokula nui ʋa. 4 Nu ʋaa nui ɠa ʋela, é li ma laai taɠila su, toɠa lo siɠidaʋɛ, é ná-fai lɛ ga taa ɠundiɠiiti. Naati ta yeezei bu, é yɛ ti ʋɔ bɛ taazuʋɛ, ti ada ve zea, ʋɛ a yɛ ná. 5 Ɲamai ʋotokula nui a ʋilɛna polu, ti la nu ʋaa nui vea zea. Mazɔlɔɔ é la gaaɠilini ma, é ʋa seiɲɔɠɔi ʋa, é la ɠɛni ga naa zili nu pɔlɔmazu. 6 Toɠa yɛ naama laazuʋɛ, eyɛsu é ɠula kɛlɛma nuɓusɛiti gaazu, ti ná-tukpɔi ɠaaleʋe, ɓaa eyɛsu zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, nii é botii zu naama yeeɠɛɠalai, naa za. Naama ziɛgi zu ɠa nu ʋaa nui a ɠale ma la ná-pɛlɛi wu, ná-taazuʋɛ, ʋɛ é ʋelani, é zeɠe ná.› »

7 Ti yiimazeɠeni ga Kedɛse, taai nii é Galilé, Nɛfɛtali ɠize yooi zu, ta Sikɛme, nii é Efelayime ɠize yooi zu, ta Kiliyate-Aaleɓa, nii é lolisu ɓalaa ga Eɓelɔn, é Zuda ɠize yooi zu. 8 Zuludɛn ʋoluʋɛ, Zeliko folo ɠulazu ʋelei, ti yeeloni Ɓesɛɛl ʋa, é zɛlɛni teʋebai maazu, Luɓɛn yooi zu, ta Lamɔte, nii é Galaade, Gade yooi zu, ta Golan, nii é Ɓasan, Manasé yooi zu. 9 Taaiti kana, ti yeeloni ti ʋa, ti ɠɛ ga maaʋela laaiti, Izilayɛle nuiti bɛ, ta seikɔɠɔma nuiti ta ɠɛ ti zaama, nu-o-nu nii a nu ʋaana, é la gaaɠilini ma, naa ɠa zoo é ʋela, é li ná, ɲamai ʋotokula nui la pa, aisa é ʋa ɠula kɛlɛma nuɓusɛiti gaazu, ná-tukpɔi ɠaa ʋa leʋe.

21

Levi nuiti ta-laa wolaiti

1 Levi nuiti ta-ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ti ʋaani zalaɠa ɠula nui Eleazaal ʋɔ bɛ, ta Nun ná-doun zunui Zozuwe, ta Izilayɛle wolodai zɔiti ta-ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti, 2 Silo, Kanaan yooi zu. Ti ɓɔɛni ti ʋɔ, ti ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni Moize ya, ga taaiti ti ve gi ya, ga gi zei ti zu, ta ti-maaɠooliiti, ʋɛ gá-loganiiti ta ɠɛ laamiizu ná.» 3 Izilayɛle nuiti ti taai tanigaa zeɠeni ta-yooiti su, ta ti-maaɠooliiti, ti fe Levi nuiti zea, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni la.

4 Kpakutoomai zolooni mɔunpa su Keɠate mavofodaiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma. Ti zaama, Levi nuiti ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula nui Aalɔn mavofodaiti, naati ti taa puugɔ maazu saʋagɔ (13) zɔlɔɔni kpakutoomai zu, niiti ti Zuda, Simiyɔn, ta Ɓɛnzamɛnni ta-wolodaiti ta-yooiti su. 5 Keɠate mavofodai zɔiti ti taa puugɔ zɔlɔɔni kpakutoomai zu, Efelayime ná-bolodai ná-zooi zu, ta Dan ná-bolodai ná-zooi zu, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu.

6 Gɛɛlɛson mavofodaiti ti taa puugɔ maazu saʋagɔ (13) zɔlɔɔni kpakutoomai zu, Isakaal ná-bolodai ná-zooi zu, ta Asɛɛl ná-bolodai ná-zooi zu, ta Nɛfɛtali ná-bolodai ná-zooi zu, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu, nii é zeini Ɓasan yooi zu.

7 Melali mavofodaiti, eɠɛʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti la, ti taa puugɔ maazu felegɔ (12) zɔlɔɔni Luɓɛn ná-bolodai ná-zooi zu, ta Gade ná-bolodai ná-zooi zu, ta Zaɓulɔn ná-bolodai ná-zooi zu.

8 Izilayɛle nuiti ti naama laaiti ta ti-maaɠooliiti feeni Levi nuiti zea ga kpakutoomai, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la Moize ya.

Keɠate mavofodai ná-taa wolaiti

9 Zuda ná-bolodai ná-zooi zu, ta Simiyɔn ná-bolodai ná-zooi zu, taai niiti ti ti veeni naati zea, ti-laaseigiti kaa, 10 ti ɠɛni ga Keɠate ná-pɛlɛyeɠeiti tɔnɔ, Aalɔn mavofodaiti saama, Levi ná-bolodai zu. Mazɔlɔɔ tiya ɠa kpakutoomai ti zoni mɔunpa. 11 Ti Kiliyate-Aaleɓa veeni ti ya, nii é ga Eɓelɔn, Zuda ɠize yooi zu, ta maaɠoolii. Aaleɓa ɠɛni ga Anake kɛɛɠɛ. 12 Kɛlɛ kpalagiti ta taa goiti ti ɠilini ma laai ʋa, naati ti veeni Yefuné ná-doun zunui Kalɛɓe ya ga nɔnɔ. 13 Taai niiti ti veeni zalaɠa ɠula nui Aalɔn mavofodaiti zea, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Eɓelɔn, taai naa ɠɛni ga nu ʋaa nuiti maaʋelazuʋɛ ta, Liɓina, 14 Yatiil, Esetemoa, 15 Wolon, Deɓiil, 16 Ayɛn, Yuta, é ʋɛɛ Ɓɛte-Semɛse ʋa. Taa wola taaʋuugɔ ɠana, ti sɔlɔɔni Zudani ta Simiyɔn ta-wolodaiti ta-yooi zu. 17 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Ɓɛnzamɛn ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Gaɓaɠɔn, ta Geɓa, 18 é ʋɛɛ Anatɔte ʋa, ta Alamon, taa wola naanigɔ. 19 Taa wolai liegɔi zalaɠa ɠula nuiti Aalɔn mavofodaiti ti sɔlɔɔni, é ɠɛni ga taa wola puugɔ maazu saʋagɔ (13), é ʋɛɛ ti-maaɠooliiti ba.

20 Levi nuiti ti ga Keɠate mavofodai zɔiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti, naati ti taa wolaiti sɔlɔɔni ga kpakutoomai, Efelayime ná-bolodai ná-zooi zu. 21 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Sikɛme, taai naa ɠɛni ga nu ʋaa nuiti maaʋelazuʋɛ ta, Efelayime ɠize yooi zu, naa ʋɛɛ Gezɛɛl ʋa, 22 ta Kiɓisayime, é ʋɛɛ Ɓɛte-Ɠolon ʋa, taa wola naanigɔ. 23 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Dan ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Ɛlɛteké, ta Giɓeton, 24 ta Ayalon, é ʋɛɛ Gate-Limon ʋa, taa wola naanigɔ. 25 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Taanake, é ʋɛɛ Gate-Limon ʋa, taa wola felegɔ. 26 Taa wolai liegɔi Keɠate mavofodai zɔiti ti sɔlɔɔni, é ɠɛni ga taa wola puugɔ, é ʋɛɛ ti-maaɠooliiti ba.

Gɛɛlɛsome mavofodai ná-taa wolaiti

27 Levi ʋɛlɛyeɠeiti ti ga Gɛɛlɛson mavofodaiti, taai niiti ti ti zɔlɔɔni Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Golan, nii é Ɓasan yooi zu, taai naa ɠɛni ga nu ʋaa nuiti maaʋelazuʋɛ ta, é ʋɛɛ Ɓeesetela ʋa, taa wola felegɔ. 28 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Isakaal ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Kisiyon, ta Daɓelate, 29 ta Yaalemute, é ʋɛɛ En-Ganime ʋa, taa wola naanigɔ. 30 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Asɛɛl ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Miseyale, Aɓedon, 31 Ɠɛlɛkate, é ʋɛɛ Leɠɔɓe ʋa, taa wola naanigɔ. 32 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Nɛfɛtali ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Kedɛse, nii é Galilé yooi zu, taai naa ɠɛni ga nu ʋaa nuiti maaʋelazuʋɛ ta, ta Ɠamɔte-Dɔɔl, é ʋɛɛ Kaaletan ʋa, taa wola saʋagɔ. 33 Taa wolai liegɔi Gɛɛlɛson mavofodaiti ti sɔlɔɔni, é ɠɛni ga taa wola puugɔ maazu saʋagɔ (13), é ʋɛɛ ti-maaɠooliiti ba.

Melali mavofodai ná-taa wolaiti

34 Taai niiti ti ti veeni Levi ná-pɛlɛyeɠei mɔtaiti zea, ti ga Melali mavofodaiti, Zaɓulɔn ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Yokeneyame, Kaaleta, 35 ta Dimina, é ʋɛɛ Naɠalale ʋa, taa wola naanigɔ. 36 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Luɓɛn ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Ɓesɛɛl, Yasa, 37 ta Kedemɔte, é ʋɛɛ Mefaate ʋa, taa wola naanigɔ. 38 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Gade ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Lamɔte, nii é Galaade yooi zu, taai naa ɠɛni ga nu ʋaa nuiti maaʋelazuʋɛ ta, ta Maɠanayime, 39 ta Ɠɛsɛɓon, é ʋɛɛ Yazɛɛl ʋa, taa wola naanigɔ. 40 Taa wolai liegɔi Melali mavofodaiti ti sɔlɔɔni kpakutoomai zu, ti ga Levi ná-pɛlɛyeɠei mɔtaiti, é ɠɛni ga taa wola puugɔ maazu felegɔ (12).

41 Taa wolai liegɔi Levi nuiti ti sɔlɔɔni, Izilayɛle nui zɔiti saama, é ɠɛni ga taa wola ʋuunaanigɔ maazu lɔsaʋa (48), é ʋɛɛ ti-maaɠooliiti ba. 42 Taa wolai naa ɠilagilagi pɛ, zooi ɠɛni maaɠoolii zu, pele ɠana é ɠɛni la, é lo taa wolai naati kpein ba.

GALA ge ná-minazeɠegi laazeeli vai

43 Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi kpein feeni la Izilayɛle nuiti bɛ, nii é ma ɠonai woni ti-mɛmɛwolani bɛ. Ti seɠeni ga tɔnɔ, ti zei ná. 44 Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠogi veeni ti ya ta-you ɠwɛmaʋɛti pɛ, eɠɛʋelei é ma ɠonai woni la ti-mɛmɛwolani bɛ. Ti zili nu nɔpɛ ge la vɔnini ti ma, é ɓɔni ti ʋa, ti pilɛ sɔlɔɔ ti zili nuiti kpein ma, ta la loni ti luɠɔ. 45 Faanɛɛi kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI ma minazeɠeni ga é kɛ Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, ʋele ɠana naa pɛ daazeelini la, tanɔpɛ suɲaka la ɠɛni yɛni.

22

Bolodai niiti ti zeini
Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei

1 Zozuwe Luɓɛn zunuiti tolini ta Gade zunuiti, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ma zunuiti, 2 é ɠɛ ti ma: «Wo naa kpein kɛɛʋɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize ma levei veeni wo ya, wo ɠoloʋɛ nà-devei kpein bɛ. 3 Wo la ɓeteʋeni wo-ɠɛɛleaiti ba siɛnɔpɛ su, eyɛsu zaaɠaza, wo devei naa zogɛ, wo ziɛ la, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feeni wo ya. 4 Niizu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI dooɠo fea wo-ɠɛɛleaiti bɛ, eɠɛʋelei é boni la ti ma. À pele zona, wo li wa-zeɠe ɠotaiti bu, wa-yooi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize feeni wo ya ga wɔnɔ, Zuludɛn ʋoluʋelei. 5 À dama, wo ziɛ ga devei, wo tɔgi zo, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize feeni wo ya. À Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, wo ziɛ ga ná-peleiti kpein, wo ná-deveiti so, wo ziɛ la, wo ɠili tɔun ba, wo dɛbi ga wo-yiimaʋɛ pɛ, ta wo-yɛnvui pɛ.»

6 Zozuwe tuya looni ti ʋɛ, é ti ʋilɛ, ti li ta-laaiti su. 7 Moize zou veeni Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ya ga nɔnɔ, Ɓasan yooi zu. Zɔɔma lukpɛgi nɔnɔ ma yooi zɔlɔɔni Zuludɛn folo liizu ʋelei, ti zei ná ta ti-ɠɛɛleaiti. Siɛgi zu Zozuwe ti ʋilɛni da, ga ti li ta-zeɠe ɠotaiti bu, é tuya looni ti ʋɛ, 8 é ɠɛ ti ma: «À ɠale ma, wo li wa-zeɠe ɠotaiti bu ga naavolo wolaiti, ta togani ɓulu golaiti, ta wali mɔinmɔin gola, ta zanugi, ta kɔlu ɓɔigi, ta kɔlui, ta seɠeiti. Wa wo-ɠɛɛleaiti, à kɔɔzoganii ɠaaɠwɛ ʋa, nii wo kulaai wo zili nuiti zea.»

9 Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade ná-bolodai, naa ʋɛɛ Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ʋa, naati ti zeɠeni Izilayɛle nuiti pɔ bɛ Silo, Kanaan yooi zu, ti ɠale ma Galaade yooi zu, zooi nii ti sɔlɔɔni ga tɔnɔ Moize ya, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei zu.

Zalaɠa ɠulazuʋɛ,
é ɠɛni Zuludɛn ʋoluʋelei

10 Siɛgi zu ti zeelini la Zuludɛn laaʋɛ, ti ɠɛni dɛ Kanaan yooi zu ʋele, Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, ti zalaɠa ɠulazuʋɛ loni ziɛlaʋɛ, gola maayikini. 11 Izilayɛle nui zɔiti ti mɛnini ga Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, ti zalaɠa ɠulazuʋɛ logɛ Zuludɛn laaʋɛ, Kanaan yooi zu ʋele, Izilayɛle nui zɔiti koba ʋelei.

12 Izilayɛle nui zɔiti ti mɛnigai ma, ti kpein ti ɠaalɛɛni ba Silo, ti ʋa li ga kɔɔi ti laalɔɠɔma. 13 Ti zunuiti teʋeni Luɓɛn ná-bolodai ʋɔ bɛ, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, Galaade yooi zu. Nuiti ti ti leʋeni, ta ɠɛni ga Fineyase, zalaɠa ɠula nui Eleazaal ná-doun zunui, 14 kundiɠi puugɔ ɓɔni ba, boloda ɠila kundiɠi ɠila. Ti pɛ ti ɠɛni ga kundiɠii ta-ʋɛlɛyeɠeiti bu, Izilayɛle wolodamaiti su.

15 Ti liini Luɓɛn ná-bolodai ʋɔ bɛ, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, Galaade yooi zu, ti ɓɔɛni ti ʋɔ, ti ɠɛ ti ma: 16 «Wɛlɛ nii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ti boga: Lee vaa zu wo wooʋaladai ɠɛɛzu, wo wuzeɠe Izilayɛle ná-GALAGI laalɔɠɔma? Lee vaa zu wo zeɠezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋolu niizu? Mazɔlɔɔ wa zalaɠa ɠulazu lona ɓɔɠɔ ʋɛ za, wo la wuzeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma ɓaa? 17 Ade faaɠaaza gola ɠɛɛni Peyɔɔl, de la dɛ ɓeni ga ɲade naa ma zaaɠaza, anɛɛ nii é kpɔlɔi laani de ma. Naa la kulani ɓaa? 18 Wa ga ʋoluave za Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa! Ni wa wuzeɠena za Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, lina, zii ɠa ɠula Izilayɛle nuɓusɛi kpein ma. 19 Zooi nii feai wo ya ga wɔnɔ, ni naa ɠɔzɔʋɛ wo ɠaazu, à ʋa naama yooi zu, nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, ʋɛ ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɓɛtɛai ná, wo zei gi zaama. Kɛlɛ à mina wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, à mina wuzeɠe gi laalɔɠɔma, wo ʋa ɓɔɠɔ zalaɠa ɠulazu lo, é ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI nɔnɔi ʋolu. 20 Siɛgi zu Zela ná-doun zunui Akan faaɠaaza golai ɠɛɛni la, é ʋilɛ aniiti ba, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ʋɛɛni ti ʋa, é ti zeɠeni, Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai zɔlɔɔni, wo naa zuɠwɛɛ ga pagɔ. Tɔ ɠila ta ɠɛni de, undaa ʋa ʋili ná-faa ɲɔi vaa zu.»

21 Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade ná-bolodai, ta Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, naati ti Izilayɛle wolodai zɔiti ta-ɠundiɠiiti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ti ma: 22 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, GALAGI ɠɛɠala la ná, ungo GALAGI ɠɛɠala la ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI naa ɠwɛɛ! Izilayɛle ɓalaa ka kwɛɛ! Ni kpaka faa ɠa gi kɛai ma, ɓaa wooʋalada vaa, é mina gi ɠizo za voloi! 23 Ni gi zalaɠa ɠulazuʋɛ logɛ, nii a kɛ gi zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, gi ʋa ɗa gala zalaɠaiti kula ná, ta vebɛ zalaɠaiti, ta ziilɛi zalaɠaiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi gi zakpe! 24 Kɛlɛ ɓa-o, naa laade! Gi nii ɠɛɛʋɛ, gi ɠoozuʋilini, gi ɗa ɠisiɛ ga lina ɠa lina, wo-mavofodaiti ti mina ɠɛ gi-mavofodaiti ma: ‹Lee ɓɔfaama ɠa é wo yɔɠɔzu, wa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI? 25 Luɓɛn ná-bolodai, ta Gade ná-bolodai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi la Zuludɛn ɠɛɛni ga kwɛpelemaʋɛ ade yɔɠɔzu ɓaa? Wɔnɔ la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faiti su!› Wo-mavofodaiti ta ɠɛ ga zaɓu, gi-mavofodaiti ti ɓeteʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ʋa. 26 Naa ɠa é kɛɛni, gi ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Ade zalaɠa ɠulazuʋɛ lo.› É la ga gi ʋa ɠɛ gala zalaɠa ɠulazu ná, ɓaa zalaɠa ɠiligaa, 27 é ɠɛ nɔ ga zeele vaa ade yɔɠɔzu, ta ade-mavofodaiti zɔɠɔzu, ada zeɠena ná, gi Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ɠɛ tɔ ɓɔɠɔi ɠaazu, ga gá-ɠala zalaɠaiti, ta gá-yiilɛi zalaɠaiti, ta gá-zalaɠa ɠiligiti. Nii gi pɔ ga é mina ɠɛ, naa ɠa ga, yeeta, wo-mavofodai mina ɠɛ gɔnɔi ma: ‹Wa-vaa la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faa zu!› 28 Gi ɠɛni ma, ni yeeta ta naama ɓɔɛi wona gi ma, ɓaa gi-mavofodaiti ma, gá ti wooɠaaʋote, gi ɠɛ ti ma: ‹À Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ma zii ʋɛtɛ, nii gi-mɛmɛwolani ti kpɛtɛni, é la ga gala zalaɠaiti ti ʋa ɗa ɠula ná, ɓaa zalaɠa ɠiligaa, kɛlɛ é ɠɛ ga zeelei ade yɔɠɔzu.› 29 Naa maaɠooza gi ʋa, gi ʋa wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, gi ʋa ʋoluave Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa za, gi ʋa zalaɠa ɠulazuʋɛ lo, gi ʋa ɗa gala zalaɠaiti kula ná, ta vebɛ zalaɠaiti, ta zalaɠa ɠiligiti, gi ʋa ɓudɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ maazu, nii é ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ.»

30 Siɛgi zu zalaɠa ɠula nui Fineyase ta kundiɠiiti, ta pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti, ti naama woozuɠula gooiti kpein mɛnini da, nii Luɓɛn ná-nuiti ti boni ta Gade ná-nuiti, ta Manasé ná-nuiti, ti yiilɛini. 31 Zalaɠa ɠula nui Eleazaal ná-doun zunui Fineyase ɠɛni Luɓɛn ná-nuiti ma, ta Gade ná-nuiti, ta Manasé ná-nuiti: «Gi kwɛɛga za ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade zaama, tɔɔzei wo la wooʋalada vaa ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma. Wo la Izilayɛle nuiti dɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu, é ʋa faa ɲɔu ɠɛ ga tiye.»

32 Zalaɠa ɠula nui Eleazaal ná-doun zunui Fineyase ta kundiɠiiti, ti zeɠeni Luɓɛn ná-nuiti pɔ bɛ, ta Gade ná-nuiti, Galaade yooi zu. Ti ʋaani Kanaan yooi zu, Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, ti ʋoluvaawo. 33 Poluvaawogi naa Izilayɛle nuiti ziilɛini, ti GALA mama, ti la mɔ ɠɛni faa woni ga ti ʋa li, ti ʋa kɔɔ ʋɛɛ Luɓɛn ná-nuiti ba, ta Gade ná-nuiti, ti ʋa zooi naa ɠoloɠolo, nii ti zeini su. 34 Luɓɛn ná-nuiti ta Gade ná-nuiti ti daaseigi ʋɛɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ naa ʋa, ga «zeelei», mazɔlɔɔ ti ɠɛni ma: «Toɠa ga zeelei ade yɔɠɔzu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe ka é ga GALAGI.»

23

Zozuwe ná-falima woo ɠaaɓelagiti

1 Kona mɔinmɔin ge leʋeni, Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠogi veai ma Izilayɛle nuiti zea, é ti ɠula ti zili nuiti zea, niiti ti ɠɛni ti-maaɠoolii zu. Zozuwe wola wɔlɔzaɠani niina. 2 Zozuwe Izilayɛle nuiti kpein tolini, ta-ɠɛwolaiti, ta-ɠundiɠiiti, ta-lukpɔɠaaleʋe nuiti, ta-ɠɔɔɠɔ nu ɠundiɠiiti. É ɠɛni ti ma: «Gè wola wɔlɔzaɠaga. 3 Wɔun, wo naa kpein kaa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI kɛɛni ga zii ɠiligiti, wa-vaa zu. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa é kɔɔi ɠɔɔni wo ʋɛ. 4 Wɛlɛ, gè zooi veeni wo ya ga kpakutoomai, eɠɛʋelei wa-wolodaiti ti la, zii naati ti zo fai yɛgai ʋoluzu, ta ziiti kpein gè ti-ma zuwu ɠaaleʋeni, é zo Zuludɛn ʋa, eyɛsu é zeeli Kpoloɗɛ Wolai ma, folo liizu ʋelei. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ti laaʋili, ti maaɠooza wo ʋa, é ti ɓɛ wo luɠɔ, wa ta-yooi zeɠe ga wɔnɔ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI boni la wo ma.

6 «À ɠaaɓa ga zɛbɛi pɛ, wo naa kpein so, wo ziɛ la, nii sɛʋɛai, Moize ná-tɔ sɛʋɛi zu, wo mina zeɠe ba ga yeezai, ɓaa ga ɠɔʋɛi. 7 À mina zupu, wa zii niiti ti yɛgai wo zaama. À mina ta-ɠalagiti daasei bo. À mina ta wo wa-ɠona wo faiti su. À mina ti lɛbi. À mina nɔkɔ ti wu. 8 Kɛlɛ à ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋa, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la zaaɠaza.

9 «Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nuɓusɛ mɔinmɔingiti kpɛ wo luɠɔ, niiti ti zɛbɛi wola wɔɔlɔai, eyɛsu za zeeli, nu nɔpɛ ge la dɛ loni wo luɠɔ, é ʋa zoo wo la. 10 Wo zaama, nu ɠilagi ɠɛni nu waagilagi (1.000) ɓɛɛzu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu wo ʋɛ, eɠɛʋelei é boni la. 11 À dama ga ɓɔɠɔ gola, à Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ.

12 «Mazɔlɔɔ ni wa ʋoluavena tɔun ba, wo ɠili ziiti ba, ti dɛ wo zaama, wo vulu ɓɔɠɔ ma wa tiye, ni wa zupuna wa tiye, 13 à suɠwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI la yɛga zii niiti kpɛɛzu wo luɠɔ, kɛlɛ ta ɠɛ wo ʋɛ ga tumɔi, ta balii, ta kpakɔi é wo loɠazu, ta ɠaingi é wo-ɠaazuʋɛ, eyɛsu wo undaaʋili zou ʋagɔi zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI feeni wo ʋɛ.

14 «Nɔ̀un nà, nà ga ʋa zaazu. Niizu à suɠwɛɛ ga pagɔ wo-yiimaʋɛ ta wa-ɠisiɛi zu, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-minazeɠe kpɔɛ ʋagɔiti ma wooi gila kpalaa suɲaka la yɛni. Ti pɛ daazeeliʋɛ wo ʋɛ, gila kpalaa suɲaka la yɛni. 15 Eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-minazeɠe kpɔɛ ʋagɔiti boni la wo ma, ti laazeeli wo ʋɛ, toɠa maanɔɠɔ vaiti daazeeli wo laalɔɠɔma, eyɛsu é wo-ma zuwu ɠaaleʋe, wo ɠula zou ʋagɔi ɠa, nii é feai wo ʋɛ. 16 Ni wa minazeɠegi ɠoloɠolona, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI boni wo ʋɛ, wo li, wo ɗa gala kiligiti dɛbi, wo ɗa nɔkɔ ti wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yiiɠaawana wo ma, toɠa wo ɠula zou ʋagɔi naa ʋa, nii é feai wo ʋɛ, wo undaaʋili.»

24

Gaalɛba ɠaaɓelagi ti boni Sikɛme

1 Zozuwe Izilayɛle wolodamaiti kpein gaalɛɛni ba Sikɛme. É Izilayɛle ɠɛwolaiti tolini, ta kundiɠiiti, ta tukpɔɠaaleʋe nuiti, ta kɔɔɠɔ nu ɠundiɠiiti. Ti loni GALA gaazu.

2 Zozuwe ɠɛni nuɓusɛiti kpein ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Suɠooza gola, wo-mɛmɛwolani, Tela ɓɔɔɓɔ, Abalaame ta Naɠɔɔleni ti-ɠɛɛ, naati ti zeini ziɛ wolai Efelate ʋoluʋele yooi zu, ti ɠɛni gala kiligiti dɛbizu. 3 Gè wo-mɛmɛwola Abalaame zeɠeni ziɛ wolai Efelate ʋoluʋele yooi zu. Gè ziɛni la Kanaan yooi zu ná pɛ. Gè mavofodai mɔinni gola, gè Izaake ve zea ga doun zunui. 4 Gè Zakɔɓe ta Ezawu veeni Izaake ya. Gè Seyiil ɠize yooi veeni Ezawu ʋɛ ga nɔnɔ. Zakɔɓe ta ná-doun zunuiti ti liini Ezipete yooi zu.

5 « ‹Suɠoozaai ma, gè Moizeni ta Aalɔn leʋeni, gè maanɔɠɔ vaa mɔinmɔin daa Ezipete yooi ma, naa ʋoluma gè wo ɠula ná. 6 Gè wo-mɛmɛwolani kulani Ezipete yooi ʋa, wo zeeli kpoloɗɛi ma. Ezipete nuiti ti ʋilɛni wo-mɛmɛwolani polu ga wotoloiti, ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti, ti zeeli Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ bɛ. 7 Wo-mɛmɛwolani ti kpeei looni gòizu. Gè kpidii lɔɔni wo yɔɠɔzu wa Ezipete nuiti, gè kpoloɗɛi ɠaaɠale ma, gè pu ti ma, é ti maalɔɔɠu. Wo naa kpein suɠwɛɛ ga pagɔ, nii gè kɛɛni ga Ezipete nuiti. Wo yɛni zeini teʋebai zu, eyɛsu suɠooza.

8 « ‹Gè liini ga woye Amool nuiti ta-yooi zu, niiti ti zeini Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei. Ti kɔɔi ʋɛɛni wo ʋa, kɛlɛ gè zobogi veeni wo ʋɛ, wo pilɛ sɔlɔɔ ti ma. Wo ta-yooi zeɠeni ga wɔnɔ, gè ti ɠoloɠoloni wo luɠɔ. 9 Sipɔɔl ná-doun zunui Ɓalake, Moaɓe masagi wuzeɠeni, é Izilayɛle zakpe. É Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame lolini, ga é wo voovo. 10 Kɛlɛ gè la ɠɛni kɛɛni, gè ʋa woilo Ɓalaame wooi ma, tuyai ɠa é tooni wo ʋɛ. Gè wo ɠulani Ɓalake yeezu.

11 « ‹Wo Zuludɛn maazuɓudɛni, wo ʋa Zeliko. Naama laa wolai zu nuiti ti wo zakpeni, gè zobogi ve wo ʋɛ, wo pilɛ sɔlɔɔ ti ma. Pele nɔ ɠana wo sɔlɔɔni la Amool nuiti ma, ta Felɛze nuiti, ta Kanaan nuiti, ta Ɠɛte nuiti, ta Giilegase nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti. 12 Gè kaogiti teʋeni wo luɠɔ, ti Amool nuiti ta-masa felegɔi tɛiti kpɛɛni wo luɠɔ, ti ti maaɠooza wo ʋa, wa-woɠa zɔkpɔi ɓaa wa-mɛɛin laade, wo ʋa ti ɓɛɛ la. 13 Gè zooi veeni wo ʋɛ, nii wo la tii ɠɛɛni ma, ta taa wolaiti wo la ti loni, wo zeizu ti zu, ta leezɛn ɓeleiti, ta wolive wuluiti, niiti wo la ti ziinni, kɛlɛ wo ma waaiti miizu.› »

Izilayɛle nuiti ti yiimazeɠe vai
ga Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai

14 Zozuwe ɠɛni ti ma: «Niizu, à lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, wo dɛbi ga sɔledai ta wooɠɛɠiladai. À gala kiligiti kula ɓɔɠɔ zaama, niiti wo-mɛmɛwolani ti ɠɛni ti lɛbizu ziɛ wolai Efelate ʋoluʋelei ta Ezipete yooi zu. À Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi. 15 Ni é la nɛɛni wo ʋɛ ga wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, à yiimazeɠe za ga galagi naa, nii wa dɛbi, ɓaa naati niiti wo-mɛmɛwolani ti ti lɛbini ziɛ wolai Efelate ʋoluʋele yooi zu, ɓaa Amool nuiti ta-ɠalagiti, niiti wo zeini ta-yooi zu. Nà-o, nà-pɛlɛyeɠei-yo, gá Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi.»

16 Nuɓusɛiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Naama ɠisiɛi maaɠooza gi ʋa, gi ʋa ɠɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, gi ʋa gala kiligiti dɛbi! 17 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI ɠa é gi ɠulani Ezipete yooi ʋa, gá gi-mɛmɛwolani, zooi nii gi ɠɛni su ga duɔiti. É poo golaiti kɛɛni gi ɠaazu, é gi makɛni pelei zu, ʋɛ kpein gi ziɛni ná, ta nuɓusɛiti kpein saama, niiti gi ta-yooi maazuɓudɛni. 18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é nuɓusɛiti kpein kpɛɛni gi luɠɔ, ma un ge daa ma mɛɛ ga Amool nuiti ti ɠɛni zeini zooi tɛi su. Gá ɓalaagi, gá Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, mazɔlɔɔ toɠa ga gá-ƓALAGI.»

19 Zozuwe ɠɛni nuɓusɛiti ma: «Wo la zooga wo ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, mazɔlɔɔ GALAGI ʋe ɲadegai, GALAGI ʋe toloai, é la wa-lɔ koloɠologiti suvaayɛga, ta wa-ɠotoiti. 20 Wa ɠɛlɛna ba, wo ɗa gala kiligiti dɛbi, toɠa ɠale ma wo laalɔɠɔma, é faa ɲɔi ɠɛ ga woye. É faanɛɛi ɠɛa ʋoluma wo ʋɛ, toɠa wo-ma zuwu ɠaaleʋe.»

21 Nuɓusɛiti ti Zozuwe wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓa-o! Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gá dɛbi.» 22 Zozuwe ɠɛni ti ma: «Wo ɠɛa ga zeeleiti, wa ɓɔɠɔi wo laalɔɠɔma, ga wa ɠa wo yiimazeɠea ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ga wo dɛbi.» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá ga ma zeeleiti.»

23 Zozuwe ɠɛni ti ma: «Ni naa ʋe, à ɓeteʋe gala kiligiti ba, ti wo zaama, wo lati Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, Izilayɛle ná-GALAGI, ga wo-yiimaʋɛ pɛ.» 24 Nuɓusɛiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, gá-ƓALAGI, gi ɠolo ná-deveiti bɛ.»

Minazeɠegi unso fai

25 Naama volo ná Sikɛme, Zozuwe minazeɠegi unsoni nuɓusɛiti bɛ, é tɔgi ve ti ya, ta deveiti. 26 Zozuwe niima vaiti kpein sɛʋɛni GALA ná-tɔ sɛʋɛi zu. É kɔtu wolai zeɠeni, é gaalɔ sɛne gului wu, nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai. 27 Zozuwe ɠɛni nuɓusɛiti ma: «Wɛlɛ, kɔtui nii ɠa ɠɛɛzu ga zeelei ade laalɔɠɔma, mazɔlɔɔ wooi kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai ade ma, é naati pɛ mɛnigɛ. Ungo, toɠa ɠɛ ga zeelei wo laalɔɠɔma, ga wo mina ɠɛlɛ wa-ƓALAGI ʋa.» 28 Ti ɓegai ma, Zozuwe yeeɓeni nuɓusɛiti ba, ɛsɛ ge li, é zei ná-poganii unda.

Zozuwe zaa vai

29 Naama vaiti poluma, Nun ná-doun zunui Zozuwe, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui zaani, ná-konagi ɠɛni ga kona ungila kona puugɔ (110). 30 Ti maaɠuluni zooi naa zu, nii é sɔlɔɔni ga nɔnɔ, Timinate-Sela, Efelayime ɠize yooi zu, Gaase gizei lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ.

31 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu, Zozuwe zii ma voloi pɛ su, saa ʋoluma ɓalaa, kɛwolai naati sii ma voloi pɛ su, niiti ti yɛni vulua Zozuwe ná-siɛgi kpein su, ti naama vaa wolaiti kpein kaai, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠɛɛni Izilayɛle ʋɛ.

32 Zozɛfe ma ɠaeiti Izilayɛle nuiti ti ʋaani ga tiye, ti zeɠe ga tiye Ezipete yooi zu, ti naati maaɠuluni Sikɛme taazuʋɛ, zou goi naa zu, nii Zakɔɓe geyani ga wali ɠae ungila (100), Ɠamɔɔl mavofodaiti ma, nii é ɠɛni ga Sikɛme kɛɛɠɛ. Ná ɠɛɛni ga Zozɛfe mavofodaiti tɔnɔ ma yooi ta.

33 Aalɔn ná-doun zunui Eleazaal ɓalaagi zaani. Ti maaɠuluni gizei ma, nii é veeni ná-doun zunui Fineyase ya, Efelayime ɠize yooi zu.

* 5:9 5:9 Gilegale: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «seɠeai».

* 7:24 7:24 Akɔɔl: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «maanɔɠɔi».

Tukpɔɠaaleʋe Nuiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Tukpɔɠaaleʋe Nuiti

Ta-Zɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tukpɔɠaaleʋe Nuiti Ta-Zɛʋɛi ɠa Izilayɛle ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, siɛgi zu ti Kanaan yooi ná ta zoga la mɔunpa. Naama yeeɠɛɠala pɛ ge ɠɛni nɔ ga kpakagi ta unmɔɔgi. Izilayɛle ɠɛɛ vaa wɔlɔma ɠɛni de, ti ɓena tɔɔzei ga kɔɔɠɔ ganigiti dɛbia nɔ feya, GALA ma ge ɓena zou ɠili buzeɠe ti laalɔɠɔma, naati ti ɗa ti maanɔɠɔ. Naa ʋoluma nuɓusɛi ɓena ɠaaɠale ma GALA pɔ, ti kpee loo goizu, naazu ɠa GALA ge ɠɛni totuɠɔi ta wuzeɠezu la, niiti ti laaseigi ɠɛni ga «tukpɔɠaaleʋe nuiti,» nii a kɛ ma nu lo nuɓusɛiti tuɠɔ, é ti unmɔɔ ti-zili nuiti ma.

Nu nɔpɛ ge la Tukpɔɠaaleʋe Nuiti Ta-Zɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠwɛɛ. Toɠa wosu ga GALA goo wo nui Samiyɛle ɠa é sɛʋɛa. Nu ɠa zoo bosu ga ladalai ga sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ, siɛgi zu masa ge ɠɛni la niina Izilayɛle unda, tɔɔzei sɛʋɛi ɓɔɠɔi ɠa bosu ná zeizu ɠɛ mɔinmɔin, é ɗa ɠɛ ma: «Naama ziɛgi zu, masa ge la ɠɛni Izilayɛle unda» (17:6; 18:1; 19:1; 21:25). Ni Izilayɛle nuiti kula vai Ezipete yooi ʋa, naa ɠɛɛni kona waagila unnaanigɔ (1.400) ɠɛɠala, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, naa ʋoluʋɛ ɠa ga fai niiti ti wogai Tukpɔɠaaleʋe Nuiti Ta-Zɛʋɛi zu, naati kɛɛʋɛ kona waagila unsaʋagɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta kona waagila kona ʋuulɔɔlugɔi (1.300-1.050), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, konagi naa zu ɠa Sayile zeini la ga masagi.

Unsosuʋɛ

1. Kɔɔ ɠaaɓelagi Izilayɛle kɔɔni Kanaan nuiti daalɔɠɔma Zozuwe zaa ʋoluma, tukpɔɠaaleʋe nuiti ta-yeeɠɛɠalai lɔɔzeizuʋɛ, siɛgi zu GALA ge ɠɛni totuɠɔiti buzeɠezu la, nii a kɛ ti lo Izilayɛle luɠɔ ta ti unmɔɔ (1:1—3:6).

2. Tukpɔɠaaleʋe nui niiti GALA ge ɠɛni ti wuzeɠezu ga ti ɓɔ Izilayɛle ʋa, naati ta-vaiti suɠula vai (3:7—16:31).

3. Izilayɛle nuiti ta-ɓaka fai tanigaa (17:1—21:25).

1

Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋele wolodaiti
ta-yooi zo fai

1 Zozuwe zaai ma, Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Gi zaama, ɓɛ ɠa a li mɔunpa, é kɔɔi ʋɛɛ Kanaan nuiti ba?»

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Zuda ɠa mɔunpa a li, gè zooi lɔa zeezu.»

3 Zuda nuiti ti ɠɛni ti-ɠɛɛloin Simiyɔn ná-nuiti ma: «Ade lɛ wo ɓɔ gi ʋa zooi naa vaa zu, nii feai gi ya, ade Kanaan nuiti sakpe, gá ɓalaa gá ʋilɛ wo ʋolu, ade li naama yooi zu, nii feai wo ya.»

Simiyɔn ná-nuiti ti ʋilɛni ti ʋolu ti li. 4 Zuda nuiti ti lɛɛni, Ɠɔoɠɔ GALAGI Kanaan nuiti dɔɔni ti yeezu, ta Felɛze nuiti. Ti zunu waapuugɔ (10.000) ʋaani naati ba Ɓezɛke. 5 Ti masagi Adoni-Ɓezɛke ɠaani Ɓezɛke, ti sakpeni, ti zobogi zɔlɔɔni Kanaan nuiti ma, ta Felɛze nuiti. 6 Adoni-Ɓezɛke ɓizɛni, kɛlɛ ti ʋilɛni polu, ti so, ti zeezinɛkpotogiti ta kɔɠɔzinɛkpotogiti teʋeni ba. 7 Adoni-Ɓezɛke ɠɛni ma: «Masa puulɔfela (70), niiti ti ti-yeezinɛkpotogiti, ta ti-ɠɔɠɔzinɛkpotogiti teʋeni ba, naati ti ɠɛni daamianigi mɔtai yɛʋɛzu, nii é ɠɛni loozu, é ɗa ɠula nà-taɓalii ɠa. GALA ge naa ɠɛa ga ze, nii gè kɛɛni.» Ti liini la Zeluzalɛme, miná ɠa é zaani ná.

8 Zuda nuiti ti laalɛɛni Zeluzalɛme wu, ti soni. Ti ma laai zu nuɓusɛiti pɛ paa, ti abui lo taai ʋa. 9 Naa ʋoluma, ti liini ti kɔɔi ʋɛɛ Kanaan nuiti ba, niiti ti ɠɛni zeini gize yooi zu, ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu.

10 Zuda nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni Kanaan nuiti ba, niiti ti ɠɛni zeini Eɓelɔn, nii daaseigi ɠɛni mɔungi ga Kiliyate-Aaleɓa. Ti zobo sɔlɔɔni Sesayi nuiti ma, ta Ayiman nuiti, ta Talamayi nuiti. 11 Ti zeɠeni miná, ti li ti Deɓiil nuiti sakpe. Mɔungi, Deɓiil laaseigi ɠɛni ga Kiliyate-Seefɛɛl. 12 Kalɛɓe ɠɛni ma: «Nà dòun anzanui Akasa ve naama nui ʋɛ ga anza, nii a Kiliyate-Seefɛɛl zakpe, é so.» 13 Kalɛɓe deɠei Kenaze ná-doun zunui Woteniyɛle ɠa é ná zoni. Kalɛɓe ná-doun anzanui Akasa veeni bɛ ga anza. 14 Seeliai ma sinigi ʋɔ bɛ, é dɛɛni ga naa, ga naa kpalagi ta vali kɛɛɠɛ Kalɛɓe ma. Naa ʋolu, Akesa ʋilini, é zeɠe ná-soovalegi ɠɔma. Kalɛɓe gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa wɔin è ma?»

15 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Faanɛɛ ɠɛ bɛ̀! Ziɛungaa ve bɛ̀, mazɔlɔɔ zooi è sèiɗai su, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, naa vɔɔʋɛ.» Kalɛɓe ziɛungiti feeni bɛ maazu ʋelei, ta buu ʋelei.

16 Ken nuiti, Moize nɛkoi mavofodaiti, ti zeɠeni Zeliko, Dɔza Taa Wolai, ta Zuda nuiti, ti li ti zei nuɓusɛiti saama, teʋebai zu Zuda yooi zu, ʋɛ ná Alade lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. 17 Zuda nuiti ti ɓɔni ti-ɠɛɛloin Simiyɔn ná-nuiti ba, ti li ti Kanaan nuiti sakpe, niiti ti ɠɛni zeini Sefate. Ti nuɓusɛiti kpein suwuɠaaleʋeni, ti taai ɠoloɠolo ɲɛgɛlɛin. Ti taai naa laasei pɛɛni ga Ɠɔɔlema (nii poluʋɛ ga «é ɠoloɠologa»). 18 Zuda nuiti ti Gaza zoni ɓalaa, ta Asekalɔn, ta Ekelɔn, ta naama laa wolaiti maaɠoolii ma yooiti. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠɛni ti ʋa, naa ɠa é kɛɛni Zuda nuiti ti zoo, ti gize yooi zo. Kɛlɛ ti la ɠɛni zooni, ti ʋa pɛtugi zu nuiti kpɛ, mazɔlɔɔ naati, kɔɔɠɔ wotoloiti ti ɠɛni naati zea, nii é ga kɔlu geleiti. 20 Kalɛɓe Eɓelɔn zɔlɔɔni, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la. É Anake mavofoda saʋagɔiti kpɛɛni ná. 21 Ɓɛnzamɛn mavofodai la ɠɛni Yeɓuse nuiti kpɛɛni, niiti ti ɠɛni zeini Zeluzalɛme, naati ta dɛ zeini Zeluzalɛme zaaɠaza, ta Ɓɛnzamɛn mavofodai.

Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele wolodaiti
ta-yooi zo fai

22 Zozɛfe mavofodai ɓalaa liini, é laalɛ Ɓetɛle wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti ʋa. 23 Ti nuiti teʋeni ga ti Ɓetɛle taai ʋɛtɛ, nii mɔungi daaseigi ɠɛni ga Luze. 24 Keelaiti ti zunu ɠila kaani, é ɗa ɠula taazuʋɛ, ti ɠɛni ma: «Pele lɛ ga giye, ʋɛ gá lɔ ná taazuʋɛ, gá nuɓɔɠɔla ɠɛ è ʋɛ.» 25 Pelei ta lɛɛ la taazuʋɛ, é naa lɛɛni ga tiye. Ti taa nuiti kpein paani, kɛlɛ ti zunui naa ta ná-pɛlɛyeɠei yɛni ná, naati ti li. 26 Zunui naa liini Ɠɛte nuiti ta-yooi zu, é taai loni ná, é daasei pɛɛni ga Luze, daaseigi naa ɠa é ba zaaɠaza.

27 Manasé nuiti ti la ɠɛni Ɓɛte-Seyan nuiti kpɛɛni, ta Taanake nuiti, ta Dɔɔl nuiti, ta Yiɓileyame nuiti, ta Megido nuiti, ta ti-ʋaalobaiti kpein. Kanaan nui naati ti yɛni zeini ma yooi zu. 28 Siɛgi zu Izilayɛle nuiti sɛbɛi wɔɔlɔni la, ti ɠɛni duɔla wotii veezu ti ya, ti ɗa kɛ, kɛlɛ ti la ɠɛni ti ɓɛɛni.

29 Efelayime nuiti ti la ɠɛni Kanaan nuiti kpɛɛni, niiti ti ɠɛni zeini Gezɛɛl, naati ti yɛni zeini Efelayime nuiti saama.

30 Zaɓulɔn nuiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa Kitilon nuiti kpɛ, ta Naɠalɔle nuiti. Kanaan nui naati ti yɛni zeini Zaɓulɔn nuiti saama, kɛlɛ naati ti ɠɛni duɔla wotii veezu ti ya, ti ɗa kɛ.

31 Asɛɛl nuiti ti la ɠɛni Ako nuiti kpɛɛni, ta Sidɔn nuiti, ta Aalaɓe nuiti, ta Akiziɓe nuiti, ta Ɠɛleɓa nuiti, ta Afike nuiti, ta Leɠɔɓe nuiti. 32 Asɛɛl mavofodaiti ti zeini Kanaan nui naati saama, niiti ti ɠɛni zeini zooi naa zu, mazɔlɔɔ ti la ɠɛni ti ɓɛɛni.

33 Nɛfɛtali nuiti ti la ɠɛni Ɓɛte-Semɛse nuiti kpɛɛni, ta Ɓɛte-Anate, ti yɛni zeini Kanaan nui naati saama, niiti ti ɠɛni zeini zooi naa zu. Kɛlɛ ti ɠɛni duɔla wotii veezu taa wola felegɔi naati su nuiti zea, ti ɗa kɛ.

34 Amool nuiti, ti Dan ná-nuiti kpɛɛni, ti lɛ gize yooi zu, ti la ɠɛni vaani bu ga ti yei nɛmɛi zu. 35 Amool nuiti ti yɛni zeini Ɠaal-Ɠelɛse, ta Ayalon, ta Saalaɓime, kɛlɛ Zozɛfe mavofodai zɛbɛi ɠɛni liizu ga wɔɔlɔa ti laalɔɠɔma, ti ɠɛni duɔla wotii veezu ti ya, ti ɗa kɛ. 36 Amool nuiti ta-ɠwɛpelemaʋɛ liini gize yɔɠɔzuʋɛ Akelaɓime, é zo Sela, é li ná ʋoluʋelei.

2

Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni ɠɛɛni
ga wooɠɛɠila nu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keelai zeɠeni Gilegale, é ʋa Ɓokime, é ɓɔɛni Izilayɛle nuiti pɔ, é ɠɛ ti ma: «Gè wo ɠulani Ezipete yooi ʋa, gè ʋaani ga woye zooi naa zu, nii gè minazeɠeni ná-faa zu, gè ma ɠonai wo, wo-mɛmɛwolani bɛ. Gè ɠɛni ma: ‹Eyɛsu ɠɔ, gè la nà-minazeɠegi ɠoloɠologa wo letema. 2 Wɔun wa, wo la minazeɠe boga niima yooi ma nuɓusɛiti bɛ, wa ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti toka.› Kɛlɛ wo la woiloni gòoi ma. Lee vaa zu wo naa ɠɛɛni? 3 Názu ɠa gè ɠɛni la ma, gè la ti ɓɛɛzu wo luɠɔ, ta yɛsu wo ɠoba, ta-ɠalagiti ti ɠɛ ga baliiti wo luɠɔ.»

4 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keelai niima wooiti boni la Izilayɛle nuiti ma, nuɓusɛiti ti tɔɔzeini ga wɔlɔa. 5 Ti naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Ɓokime (nii poluʋɛ ga «gɔlɔ nuiti»). Ti zalaɠaiti kulani ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

Zozuwe zaa vai

6 Zozuwe yeeɓeni nuɓusɛiti ba, Izilayɛle nuiti ti liini ti zooi zeɠe, ti ɠilagilagi zei ná-poganii unda. 7 Nuɓusɛiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu, Zozuwe zii ma voloi pɛ su, ta kɛwolai naati kpein ta-ziɛgi zu, niiti ti ɠɛni ma ta Zozuweni, ti kɛɛwoti wolaiti kpein kaani, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠɛɛni, Izilayɛle ná-faa zu.

8 Nun ná-doun zunui Zozuwe, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui zaani, siɛgi zu ná-konagi ɠɛni la ga ungila puugɔ (110). 9 Ti maaɠuluni ná-zooi ma, nii é sɔlɔɔni ga nɔnɔ Timinate-Ɠelɛse, Efelayime ɠize yooi zu, Gaase gizei lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ. 10 Ma ɠɛɠalamaiti kpein ɓalaa ti zeɠeni ná, ti za. Ɠɛɠalama ɠili ge wuzeɠeni naati poluma, nii é la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ, anɛɛ kɛɛwotii nii é kɛɛni Izilayɛle ná-faa ma.

Nuɓusɛiti ti ɠɛlɛ vai
Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa

11 Názu ɠa Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni la, ti Ɓaale ɠalagiti dɛbini. 12 Ti ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, nii é ti ɠulani Ezipete yooi ʋa, ti ʋilɛ gala kiligiti polu, nuɓusɛiti ta-ɠalagiti saama, niiti ti ti-maaɠoolii zu. Ti ɠɛni nɔkɔsu ti wu, ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana. 13 Ʋele ɠana ti ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti ɗa Ɓaaleni dɛbi ta Asetaateiti.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle nuiti ma. É ɓeni ti ʋa, toosu nuiti ti loo ti ma, é la ti maaloboni. É ti lɔɔni ti zili nuiti zeezu, niiti ti ɠɛni ti-maaɠoolii zu, ti la zobo sɔlɔɔni, ti ʋa lo ti zili nuiti daalɔɠɔma. 15 Siɛnɔpɛ su ta la liina la kɔɔmaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni suɠoloɠolosu ti ya, eɠɛʋelei é boni la ti ma, é ma ɠonai wo. Ʋele ɠana ti lɔɔni la iɲɔteʋe wolai zu.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI tukpɔɠaaleʋe nuiti buzeɠeni, niiti ti ti ɠizoni, ti ti ɠula ti zili nuiti zea, niiti ti ɠɛni loozu ti ma. 17 Kɛlɛ ti la ɠɛni woilosu ta-lukpɔɠaaleʋe nuiti gooi ma. Ti ɠɛni nɔ ɓɔɠɔ ɠɔzɔzu ga gala kiligiti, ti ɗa nɔkɔ ti wu. Ti ɠɛni zeɠezu gaamanɔ naama ʋelei ʋa, nii ti-mɛmɛwolani ti ziɛni la, niiti ti ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ʋɛ, ti la ɠɛni ʋokɔɠɔni naati ma, ti-ziɛ ʋelei ɠɛni yɛ. 18 Siɛnɔpɛ su Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni tukpɔɠaaleʋe nui leʋesu da, é ɠɛni ɠɛɛzu naa ʋa, é ti unmɔɔ, é ti ɠula ti zili nuiti zeezu, tukpɔɠaaleʋe nui naa ná-yeeɠɛɠalai kpein su. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI a la ná-nuɓusɛiti kaana, ti ɗa kpeei loo unbawului wu, ti zili nuiti zea, ti ɗa ti maanɔɠɔ, ti maawɔin ɠɛni sosu. 19 Kɛlɛ siɛgi zu tukpɔɠaaleʋe nui a la zaana la, nuɓusɛiti ti ɓena tɔɔzei ga ɓɔɠɔ ɠɔzɔa mɔnɔ, é leʋe ti-mɛmɛwolani tɔnɔi ʋa, ti ʋilɛ gala kiligiti polu, ti ɗa ti lɛbi, ti ɗa nɔkɔ ti wu, ti la ɠɛni yeeɓesu ti-zɔ ɲɔiti ba, ta ta-ɠikpaaiti.

GALA ge Izilayɛle lɔɔ vai
ʋoluɠulai zu

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle ma, é ɠɛ ma: «Tɔɔzei niima nuɓusɛiti ti nà-minazeɠegi ɠoloɠologa, nii gè boni ti-mɛmɛwolani bɛ, tɔɔzei ti la ɠoloni gòoi ʋɛ, 21 nɔ̀un nà, gè la mɔ zii niiti gila kpalaa kpɛa, tɛiti ti yɛgai ná, eyɛsu Zozuwe za, 22 naa ɠa a kɛ gè ti ɠɛ ga Izilayɛle ʋoluɠula anii, gè kwɛɛ, ni ta ziɛ ga nà-pelei, eɠɛʋelei ti-mɛmɛwolani ti ziɛni la, ti ɠolo bɛ̀.» 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI zii naati zɛni ná, ti zei ziilɛigi zu, é la ɠaazuvilɛni ga ti ɓɛa, tɛiti é la ɠɛni ti lɔɔni Zozuwe yeezu.

3

1 Ziiti pɛtɛ, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti yɛni zooi zu, ga ti ɠɛ ga ʋoluɠula anii Izilayɛle ʋɛ, tiya ɠa ti la ɠɛni Kanaan yooi zo fai ma ɠɔɔi ta ɠɔɔni. 2 Naa ɠɛ ungi ɠɛni ga ɠɛɠalama niinɛi, é wuzeɠezu Izilayɛle nuiti saama, niiti ti la kɔɔɠɔ vaa ɠwɛɛ, naati ti kɔɔɠɔ vai maalɛlɛ. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI Filisiti nuiti ta-masada lɔɔlugɔi ma nuɓusɛiti zɛni zooi zu, ta Kanaan nuiti kpein, ta Sidɔn nuiti, ta Ɠeve nuiti ti ɠɛni zeini Liɓan ɠizeiti ma, é zo Ɓaale-Ɠɛɛlɛmɔn gizei ma, eyɛsu é zeeli Leɓo-Ɠamate. 4 Zooi naati ti ɠɛni ná, Izilayɛle ʋoluɠula vai ma, ni ta ɠolo deveiti bɛ, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni ti-mɛmɛwolani zea ga Moize maaʋele.

5 Izilayɛle nuiti ti zeini Kanaan nuiti saama, ta Ɠɛte nuiti, ta Amool nuiti, ta Felɛze nuiti, ta Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti. 6 Ti zooi naati su nuiti ti-loun anzanuiti seini ga ti-anzaiti, ti ti-loun anzanuiti fe naati ti-loun zunuiti bɛ ga ti-anzaiti, ti ɗa ta-ɠalagiti dɛbi.

Woteniyɛle,
tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda

7 Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni. Ti yeemani Ɠɔoɠɔ GALA ma, ta-ƓALAGI, ti li ti ɗa nɔkɔ Ɓaaleni bu, ta Aselani. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle ma, é ti ʋɔdini Mezopotami masagi Kusan-Liseyatayime ma. Ti duɔlai ɠɛɛni Kusan-Liseyatayime yeezu ga kona dɔsaʋa. 9 Ti kpeei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu, naa unmɔɔ nu wuzeɠeni Izilayɛle nuiti bɛ, naa ti ɠizoni, Woteniyɛle ɠɛni ga naa, nii é ɠɛni ga Kenaze ná-doun zunui, Kalɛɓe deɠei. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɠɛni tɔun ba. É ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda. É liini ga kɔɔi Kusan-Liseyatayime laalɔɠɔma, Mezopotami masagi, Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi veeni bɛ, é pilɛ sɔlɔɔ naa ma. 11 Ziilɛigi ɠɛni zooi zu ná pɛ, kona ʋuunaanigɔ (40) laawu. Kenaze ná-doun zunui Woteniyɛle zaani.

Eɠude,
tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda

12 Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni mɔnɔ. Naa maaʋele ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI Moaɓe masagi Egelon iɲɔdɔɔni, é wuzeɠe Izilayɛle laalɔɠɔma. 13 Egelon Amɔn nuiti kpɔni ɓɔɠɔ ʋa, ta Amalɛke nuiti, ti li ti laalɛ Izilayɛle wu, ti zobogi zɔlɔɔni ma, ti kpɛ ti kula Zeliko ʋa, Dɔza Taa Wolai, ti so. 14 Izilayɛle nuiti ti lɔɔni duɔlai zu, Moaɓe masagi Egelon yeezu, kona puugɔ maazu lɔsaʋa (18) laawu.

15 Izilayɛle nuiti ti kpeei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu, naa unmɔɔ nu leʋeni ti ma ga Eɠude, Ɓɛnzamɛn nui, Gela ná-doun zunui, nii é ɠɛni ga kɔʋɛ nui. Izilayɛle nuiti ti valini ma ga é li ga maazoloo ganii Egelon ʋɔ, Moaɓe masagi. 16 Eɠude boɠa zɔkpɔi ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, ga gaavelegi, é ɠɛ ga mɛtɛlɛ lukpɛgi, é gilini ná-saamaɠiligi ʋa ná-seɠei wu, ga zeezazu ʋele kpalai ma. 17 É liini é maazoloo ganii ve Egelon ya, Moaɓe masagi. Tama Egelon ɠɛni ga zunui, nii gola wɔɔlɔni. 18 Siɛgi zu é ɓeni da ga maazoloo ganii ve zea, é yeeɓeni zunuiti ba, ti li, tɛiti ti ʋaani ga anii naati. 19 Seeliai ma kɔɔɠɔ ganigiti pɔ bɛ, ti ga kɔtui, Gilegale ɠobaʋɛ, é ɠaleni ma ʋolu, é ɠɛ masagi ma: «Ee, masagi, keela woo ɠa zèa, è ʋɛ, é ga dɔɔɠuzu vaa.»

Masagi devei veeni ga ti ɓe ba, niiti kpein ti ɠɛni ná, naati pɛ ti ɠulani pɛlɛi wu. 20 Názu ɠa Eɠude maaɓuɠani la masagi ʋa, é ɠɛni zeini sangasoi wu maazuʋɛ, nii é makɛni ɓɔɠɔ ʋɛ dooɠo bosuʋɛ maazuʋɛ, fiilɛi ɠa. Eɠude ɠɛni ma: «GALA ná-keela wooi ɠa é zèa, ga é wo è ma.» Masagi wuzeɠeni ná-kpɔkpɔgi zu. 21 Eɠude ɠɔʋɛi maaleni yeezazu ʋelei, é boɠa zɔkpɔi mɛɛnni, é pu ba kogi zu. 22 Ma ungi ɓalaa lɔɔni, ma mɛɛngi lɔa ʋoluma, ma wulɔi ziɛni ma mɛɛngi ma, é naa laaɠulu. Mazɔlɔɔ boɠa zɔkpɔi folokulani ga poluʋelei, é la ɠɛni mɛɛnni, é ʋa kula. 23 Eɠude ɠulani ga pɛlɛ ʋoluʋelei, é daaɠulu, é sɔɠɔgi loo.

24 Siɛgi zu é ɠulani la, masagi ná-botiɠɛ nuiti ti liini ti naa ʋɛtɛ, ti kaani ga sangasoi ma ʋɛlɛlaʋɛti daaɠuluni, sɔɠɔgi loo. Ti ɠɛni ma: «Tanisu, toɠa ɠɛ latini pɛlɛi ʋolu.» 25 Ti ɓɔlɔni ga maaɓɔunga, kɛlɛ tɛi é la ɠɛni sangasoi ma ʋɛlɛlaʋɛti daalaoni maazuʋɛ, ti kpakui zeɠeni, ti daalao, pɛtɛ ti-maliɠii ɠɛni laani zooi ma, saai.

26 Tɛi ti wola lɛbini maaɓɔungi ɠa, Eɠude ʋelani. Kɔɔɠɔ ganigiti ti ga kɔtui, é naati pɔ bɛ maazuɓudɛni, é ʋela é li Seyila. 27 Seeliai ma miná feya, é puʋugi vɛɛni Efelayime ɠize yooi zu. Izilayɛle nuiti ti yeini, ti zeɠe gize yooi zu, é loni ti untuɠɔ.

28 É ɠɛni ti ma: «À ʋilɛ pòlu, mazɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI Moaɓe nuiti dɔa wo yeezu, wo zili nuiti.» Ti ʋilɛni polu, ti Zuludɛn maaleʋesuʋɛti so Moaɓe yooi letemaʋɛ, ti la nu nɔpɛ zɛni ná, é ʋa ziɛ wolai maazuɓudɛ. 29 Naama voloi, ti zunu waapuugɔ (10.000) ʋaani Moaɓe nuiti ba, ti pɛ ti ga zunuiti ti zuloga, kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti, gila kpalaa ge la ɠulani. 30 Naama voloi, Moaɓe unmaayeini Izilayɛle yeewu. Ziilɛigi lɔɔni zooi zu, eyɛsu kona ʋuulɔsaʋa (80) laawu.

Samegaal,
tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda

31 Tɔun poluma, Anate ná-doun zunui Samegaal ɠa é wuzeɠeni. É zunu undɔzita (600) ʋaani Filisiti nuiti ba, ga nikɛ maaɓɛɛ lukpɔi kɔlu ɠaazoɓagi ga. Tɔ ɓalaa é Izilayɛle nuɓusɛiti unmɔɔni.

4

Deɓola,
tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda

1 Eɠude zaa ʋoluma, Izilayɛle nuiti ti tɔɔzeini ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛa. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ti lɔɔni Kanaan masagi Yaɓin yeezu, nii é ɠɛni masadai ɠɛɛzu Ɠasɔɔl taa wolai unda. Ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠii ɠɛni ga Sisela, é ɠɛni zeini Ɠalosɛte-Goyime. 3 Kɔlu wotolo untaaʋuugɔ (900) ɠa é ɠɛni Yaɓin ya, é Izilayɛle nuiti gola zopele ɲɔuni, kona ʋuufelegɔ (20) laawu. Naati ti kpeei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu ga é ɓɔ ti ʋa.

4 Naama ziɛgi zu, Lapidɔte anzai Deɓola, GALA goo wo anzanui, é ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu. 5 É ɠɛni zeizu dɔɔ wului wu, ti daasei pɛɛni ga Deɓola ná-dɔɔ wului, Lama ta Ɓetɛle ti yɔɠɔzuʋɛ, Efelayime ɠize yooi zu. Izilayɛle nuiti ti ɠɛni liizu pɔ bɛ faawo bo fai ma. 6 Foloi ta, é keela leʋeni Ɓalake ma, Aɓinoame ná-doun zunui, Kedɛse nui, Nɛfɛtali yooi zu, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI devei, nii veeʋɛ è ya: ‹Li è zunu waapuugɔ (10.000) laasei sɛʋɛ, Nɛfɛtali ná-bolodai zu, ta Zaɓulɔn ná-bolodai, è lo ti luɠɔ, wo li Taɓɔɔl gizei ma. 7 Nà ʋaazu ga Yaɓin ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠii Sisela è ʋɔ, ziɛ wolai Kison ʋɔ bɛ, ta ná-wotoloiti, ta ná-salaʋusuiti, nà ti lɔɔzu è yeezu.› »

8 Ɓalake Deɓola wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni ɗa ʋilɛ pòlu, nà li, kɛlɛ ni è la ʋilɛni pòlu, gè la lia.»

9 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ʋilɛsu è ʋolu, de li, kɛlɛ è la lɛbiya zɔlɔɔga pelei naa zu, è ɓɔɠɔ lɔɔzu su, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Sisela lɔɔzu anzanu yeezu.» Deɓola ʋilɛni Ɓalake ʋolu, ti li Kedɛse. 10 Ɓalake Nɛfɛtali ná-bolodai lolini Kedɛse, ta Zaɓulɔn ná-bolodai. Zunu waapuugɔ (10.000) ʋilɛni polu, Deɓola ʋɛɛni ti ʋa, ti li.

11 Ma ziɛgi nɔ zu, Ɠeɓɛɛl, Ken nui, ɓeteʋeni Ken nui zɔiti ba, Woɓaɓe mavofodaiti, Moize nɛkoi, é liini é ná-seɠe ɠotai lo Kedɛse, Saananime sɛne gului ɠobaʋɛ.

12 É woni Sisela ma, ga Aɓinoame ná-doun zunui Ɓalake lɛa Taɓɔɔl gizei ma. 13 Sisela ná-salaʋusuiti gaalɛɛni ba, ta kɔlu wotolo untaaʋuugɔ (900). Ná-kɔɔɠɔ nuiti kpein ti liini Ɠalosɛte-Goyime, ziɛ wolai Kison ʋɔ bɛ. 14 Deɓola ɠɛni Ɓalake ma: «De liina! Za ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI Sisela lɔɔzu la è yeezu, è pilɛ sɔlɔɔ ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa losu è luɠɔ.» Ɓalake loni zunu waapuugɔ (10.000) untuɠɔ, ti Taɓɔɔl gizei yei. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI Sisela ɓɛɛni ta ná-wotoloiti, ta ná-salaʋusuiti, é ti pɛ kpɛɛni ga boɠa zɔkpɔi Ɓalake luɠɔ. Sisela ɠulani ná-wotoloi zu, é ʋilɛ ɠɔɠɔa, é ʋela. 16 Ɓalake ʋilɛni wotoloiti polu, ta salaʋusuiti, eyɛsu ti zeeli Ɠalosɛte-Goyime, ti Sisela ná-salaʋusuiti kpein paani. Nu ɠila kpalaa ge la ɠɛni ɠulani.

17 Sisela ɓizɛni ɠɔɠɔa, é li Ken nui Eɓɛɛl anzai Yayɛle ná-seɠe ɠotai wu, mazɔlɔɔ ziilɛigi ma minazeɠegi ɠɛni Ɠasɔɔl masagi Yaɓin ta Ɠeɓɛɛl ná-pɛlɛyeɠei ti zɔɠɔzu. 18 Yayɛle ɠulani, é Sisela laaɠomi, é ɠɛ ma: «Lɛ ʋɛ, màliɠii, lɛ pɔ̀ bɛ. Mina lua!» É lɛɛni ná-seɠe ɠotai wu, naa pɛɛmazeɠei ʋɛɛni ma.

19 É ɠɛni ma: «Soma è ziɛ ve zèa, gè ɓɔɔle, kpɔɔle wɔin ɠa mà.» É kɔlɔ woolei laalaoni nɔnɔi su, é fe zea, é ɓɔɔle, naa ʋolu, é seɠei ʋɛɛ ma.

20 Sisela ɠɛni ma: «Li è lo seɠe ɠotai laaʋɛ, ni nu a ʋaana, é è ɠaazaɠa ga: ‹Nu ɠa ʋɛ?›, ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓa-o!› »

21 Sisela wola ɓɔlɔa ɠɛni de, é ɲiini poun. Ɠeɓɛɛl anzai Yayɛle, seɠe ɠotai ma wulu ɠaazoɓagi ta zeɠeni, é pɛɛ malitoi ʋa, é maaɓuɠa ba vaavaa, é kpadɔ nɔungi ʋa, é folokula é zooi zo, é zaani.

22 Ɓalake yɛni Sisela ɓɛɛzu, é ʋa ná, Yayɛle ɠulani é daaɠomi, é ɠɛ ma: «Ʋa gè zunui lɛ ga ɗe, nii è gaiziɛzu.» É lɛɛni naa ʋɔ bɛ, é Sisela ɠa laani zooi ma, saai, seɠe ɠotai ma wulu ɠaazoɓagi nɔungi volokulaai.

23 Zekana, naama volo ná, GALA ge zobogi veeni la Izilayɛle nuiti bɛ, ti pilɛ sɔlɔɔ Kanaan masagi Yaɓin ma. 24 Izilayɛle nuiti ta-zobogi liini ga wɔɔlɔa, Kanaan masagi Yaɓin laalɔɠɔma, eyɛsu ti-ma zuwu ɠaaleʋe.

5

Deɓola ná-guyei

1 Naama voloi Deɓola ta Aɓinoame ná-doun zunui Ɓalake ti guyei looni, ti ɠɛ ma:

2 Izilayɛle, ɛsɛ nɔungi viegɛ, kɛʋele ɓɛtɛ ga é kɔɔi ɠɔ,

nuɓusɛiti ti ɓɔɠɔ veeʋɛ ga ti kɔɔi ɠɔ:

Ɠɔoɠɔ GALAGI mama!

3 Masagiti, à woilo gòo ma! Kundiɠiiti, à woilo!

Nà guyei loozu, ungo, nɔ̀un, nà guyei loozu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

gè guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, Izilayɛle ná-GALAGI!

4 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu è Seyiil ɠizei yeini la,

è ʋaai ma, è zeɠe Edɔme yooi zu,

zooi ɓalini, tonaɓiingi yeeɓeni tonai ʋa, é ʋu.

5 Gizeiti ti ɓusɛni è luɠɔ,

Sinayi gizei ná-Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI.

6 Anate ná-doun zunui Samegaal ná-siɛgi zu,

Yayɛle ná-siɛgi zu, peleiti kpein ti laaɠuluni,

siɛ wo nuiti ti ɠɛni ziɛzu ga kaku peleiti.

7 Ɛsɛ pɛ ge ɠɛlɛni Izilayɛle laa wolaiti ba,

ti ɠɛlɛni ti ʋa,

eyɛsu nà, Deɓola, gè wuzeɠe,

gè wuzeɠe, eɠɛ doun deei Izilayɛle ʋɛ.

8 Izilayɛle nuiti ti yiimazeɠeni ga gala kiligiti,

gaamago nɔ, kɔɔi ʋaani ta-ziɠidaʋɛti.

Kɔɔɠɔ nui waaʋuunaanigɔ (40.000) ɠa é Izilayɛle,

kɛlɛ kɔɔɠɔ zɛpɛ gila kpalaa ge la ná, anɛɛ mɛɛn ɠila kpalaa.

9 Zìi ɠa zoolɛzu Izilayɛle ɠundiɠiiti ta-vaa zu,

ti ɓɔɠɔ veai nuɓusɛiti saama, ga ti kɔɔi ɠɔ.

À mamagi ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

10 Wɔiti wo lɛɛzu soovale saa ɠolegiti kɔma,

wɔiti wo zeini seɠe wolaiti su,

wɔiti wo ziɛzu peleiti su, à ɠigaiziɛ!

11 Niiti ti ziɛungiti kobaʋɛ, ti ɗa ziɛi ɠaaɠwɛ,

ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faanɛɛiti maamusɛzu,

ná-faanɛɛiti Izilayɛle ɠundiɠiiti tetema,

siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ti yeini la, taa wolai ma ziɠidaʋɛti.

12 Wuzeɠe Deɓola, wuzeɠe!

Ɠaalɔ, guye ɠila too!

Aɓinoame ná-doun zunui Ɓalake, wuzeɠe!

Li ga ɗa-luɔiti.

13 Nui mɔtai zɛgai zobobɛ nuiti su,

GALA ge feeni naati bɛ, ga ti zei nuɓusɛiti unda,

Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni bɛ̀, ga nɔ̀un gè ɠɛ kɔɔ ɠundiɠiiti saama!

14 Niiti ti pilɛ sɔlɔɔgai Amalɛke ma, naati kulaʋɛ Efelayime.

Ɓɛnzamɛn ʋilɛni ti ʋolu, toɠa ta-ɠɔɔɠɔ nuiti saama.

Makiil ná-pɛlɛyeɠei kundiɠiiti kulani.

Zaɓulɔn ná-bolodai ma ge gaalu bo nuiti fe, ti sɛʋɛi ɠɛ ga sɛʋɛ ɠɛ nui ná-tukpɔi.

15 Isakaal ná-kundiɠiiti ti ɠɛni Deɓola ʋa,

Isakaal ɠa Ɓalake ʋa,

ti yeini nɛmɛi zu.

Luɓɛn ná-nuiti saama, ɓɔɠɔɠaai woni,

kpɔɛzuɠulai woni, goolaama la ɠulani su.

16 Lee vaa zu è yɛni loni togani makɛsu felegɔi yɔɠɔzu,

è ɗa woilo togani makɛ nuiti kpain gooi ma?

Luɓɛn ná-nuiti saama, ɓɔɠɔɠaai woni,

kpɔɛzuɠulai woni, goolaama la ɠulani su.

17 Galaade yɛni Zuludɛn ʋoluʋelei.

Dan la zeɠeni ná-ɓatoiti koba.

Asɛɛl yɛni zeini kpoloɗɛi laaʋɛ,

é zeini kpɛ, ziilɛigi zu, ná-ɓato losuʋɛ.

18 Zaɓulɔn ɠa ga nuɓusɛi, nii tɛɠɛai saai zu,

Nɛfɛtali ɓalaagi, zenɔ ɠana é la, kɔɔɠɔzuʋɛ.

19 Masagiti, ti ziliai ga giye, Kanaan masagiti,

ti kɔɔi ʋɛɛni gi ʋa Taanake, Megido ɗɛiti pɔ bɛ,

kɛlɛ ti la liini ga ani nɔpɛ, wali ɓaa kɔɔzogani.

20 Geeɠɔlɔgi zu, somideɠaiti ti kɔɔi ɠɔɔni,

ti ʋilɛni ti-ziɛ ʋeleiti ba, ti Sisela zakpe.

21 Ziɛ wolai Kison ti yɛʋɛni, é yei ga tiye,

wɔlɔwɔlɔ ɗɛ wolai, ziɛ wolai Kison.

De ziɛ ga zɛbɛi!

22 Sooiti ti leʋeni ga kpizɛi,

ti-ʋolokagiti tugi ɗa ɠula, ti-lugi ɗa ɠula zooi ma.

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni ma:

«À Meloze voovo! À foovo, wo ná-taai zu nuiti foovo!

Mazɔlɔɔ ti la ʋaani, ti ʋa ɓɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

ti ʋa ɓɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, kɔɔɠɔ ɠundiɠiiti saama!»

24 Yayɛle ɠa ga tuya nu anzanuiti saama,

Ken nui Ɠeɓɛɛl anzai!

Tuyai ɠa bɛ, anzanuiti saama,

niiti ti zeini seɠe ɠotaiti bu!

25 Sisela ziɛi valini ma,

é nɔnɔi veeni naa ya.

É nikɛ ɲiimiɗɛi ma wulɔi veeni zea lɛbiya ɗaawɔi zu.

26 É gulu ɠaazoɓagi zoni ga yeei gilagi,

é botiɠɛ nuiti ta-malitoi zeɠe ga yeezai.

É Sisela loɠani ga malitoi, é naa nɔungi ʋalini su!

É tooni, é nɔungi ɓota.

27 É zeini Yayɛle ɠɔɠɔwu,

é looni, é la.

É zeini kɔɠɔwu, é looni.

Ʋɛ é zeini ná, miná ɠa é looni ná, é zumaale, é za.

28 Maazuʋɛ, fenɛtɛlɛ laaʋɛ,

miná ɠa Sisela dee wɛlɛni ná, daavɔ, é ɠɛ ma:

«Lee vaa zu ná-wotoloi lɛbisu, é la ʋaazu?

Lee vaa zu ná-wotoloiti ti liizu vaa?»

29 É ɠɛni naa wosu nɔ ɠɔ,

nii ná-botiɠɛ ɠima anzanuiti ti boni:

30 «Salaʋusuiti ti kɔɔzoganiiti ka ga bɔɔlɔa,

ti ɗa ti ɠaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa:

Anzalopo ɠila, ɓaa anzalopo felegɔ,

naa ve kɔɔɠɔ nui ɠilagilagi ya.

Sisela ɠa seɠe zupu ʋagɔi zɔlɔɔsu,

seɠeiti ti ʋodaai, ti zuʋuai,

seɠe zuʋua felegɔi ɠa loo zobo sɔlɔɔ nui ɠɔba.»

31 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è zili nuiti undaaʋili ɠana!

Kɛlɛ niiti ti è nɛai ʋɛ,

naati ti volo ga foloi ɠɛʋele, a ɠɛna toa gola!

Ziilɛigi lɔɔni zooi zu kona ʋuunaanigɔ (40) laawu.

6

Madiyan nuiti ti Izilayɛle ɓɔlɔ vai

1 Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni mɔnɔ. Naa ti lɔɔni Madiyan nuiti zeezu, kona dɔfela laawu. 2 Madiyan nuiti ti Izilayɛle wola ɓɔlɔni. Madiyan nuiti ta-vaa ɠa é kɛɛni, Izilayɛle nuiti ti lɔɔɠuzuʋɛti kpɛtɛni la gizeiti ba, ta pugiti, ta fasaiti. 3 Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ta la tii ɠɛɛna la, Madiyan nuiti ti ɠɛni lɛɛzu ta Amalɛke nuiti, siɛziɛ nuiti ti ga folo ɠulazu ʋele nuiti, ti li ti laalɔɠɔma. 4 Ti ʋuuzuʋɛ ɓɛtɛni zooi zu, ti ɗa zooi zu ɠulanumai kpein koloɠolo, Gaza maaɠoolii zu. Ti la ɠɛni daamiani nɔpɛ zɛsu Izilayɛle nuiti zea, anɛɛ baalagiti, ɓaa nikɛiti, anɛɛ soovalegiti. 5 Ti ɠɛni ʋaazu ga ta-loganiiti, ta ta-zeɠe ɠotaiti, eɠɛ koto kpulugiti, nu la ɠɛni zooga, é ʋa ti ɠaalu, tiya-o, ta-ɲɔmɛiti-yo, ti ɠɛni ʋaazu zooi zu, zooi ɠoloɠolo fai ma.

6 Izilayɛle wola ʋalani, tɔɔzei Madiyan nuiti ba, Izilayɛle nuiti ti kpeei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu. 7 Siɛgi zu ti kpeei looni la Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu, Madiyan ná-faa zu, 8 é GALA goo wo nui ta leʋeni ti ma, naa ɠɛni ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè lɛɛni ga woye, gè wo ɠula Ezipete yooi ʋa, gè wo ɠulani duɔlai ma ʋɛlɛi wu. 9 Gè wo ɠizoni, gè wo ɠula Ezipete nuiti zea, ta niiti kpein ti ɠɛni wo maanɔɠɔzu, gè ti ɓɛ wo luɠɔ, gè ta-yooi ve wo ya. 10 Gè ɠɛni wo ma: Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, à mina nɔkɔ Amool nuiti ta-ɠalagiti bu, niiti wo zeini ta-yooi zu. Kɛlɛ wo la woiloni gòoi ma.› »

GALA ge vali vai Zedeyɔn ma
ga é Izilayɛle unmɔɔ

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ʋaani Wofela taazuʋɛ. É zeini sɛne gului wu, nii é ɠɛni loni Zoase ná-zooi zu, Aɓiyezɛɛl ná-pɛlɛyeɠei wu nui. Ná-doun zunui Zedeyɔn ɠɛni moloi loɠazu, dɔɔɓɔi kpɛtɛzuʋɛ, é ɗa dɔɔɠu Madiyan nuiti ba. 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠulani kɛlɛma bɛ, é ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è ʋa, kɔɔɠɔ nu wolai!»

13 Zedeyɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ee, màliɠii, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gi ʋa, lee vaa zu niima maanɔɠɔ vaiti kpein ti zeizu gi ma? Poo golai naati ta mini, niiti gi-mɛmɛwolani ti-ma vaiti boni gi ma, siɛgi zu ti ɠɛni la gi ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é gi ɠulani Ezipete yooi zu›? Niizu é ɠɛlɛa gi ʋa, é gi lɔ Madiyan nuiti zeezu.»

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaaʋoteni ma, é ɠɛ ma: «Li ga naama zɛbɛi, nii é è ʋa, ɗa Izilayɛle nuiti unmɔɔ, è ti ɠula Madiyan nuiti zeezu. Nà laade ɓaa, gè ʋa ɠɛ è leʋesu?»

15 Kɛlɛ Zedeyɔn ɠɛni ma: «Ee, màliɠii, leeni ɠa nà Izilayɛle nuiti kizo da? Nà-pɛlɛyeɠei ɠa gaalɔiɗai Manasé ná-bolodai zu, nà ɠa gè ga doungoi kɛ̀ɛ ná-doun zunuiti saama.»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Kɛlɛ nà ɠɛ è ʋa, ɗa zobo sɔlɔɔ Madiyan nuiti ma, eɠɛ zunu ɠila nɔ.»

17 Zedeyɔn ɠɛni ma: «Ni è zaalai laa mà, poo fe zèa, nii nà kwɛɛ da, ga Màliɠii, ɗa ɠa è ɓɔɛzu pɔ̀. 18 Nà è maanɛɛnɛzu, mina maaɠooza ʋɛ ʋa, eyɛsu gè ʋa ga nà-vebɛanii, gè da è ɠɔɠɔwu.»

Naa ɠɛni ma: «Nà yɛsu ʋɛ, eyɛsu è ɠale ma, è ʋa ʋɛ.»

19 Zedeyɔn liini é boli ɓokpagi ɓɛtɛ, é ɓɔ ɓulu vukɔi kilo ʋuusaʋagɔ (30) ʋa, é naa ɓɛtɛni ga ɓului, nii lɛʋɛ la su. É suai ʋuuni kpɔlɔgi zu, é sua ɗɛi ʋu pɔlɔ liɠii zu, é li ga tiye pɔ sɛne gului wu, é sei kakala.

20 GALA ná-geezuɠeelai ɠɛni ma: «Suai zeɠe ta ɓului nii lɛʋɛ la su, ti la kɔtu wolai tɛi maazu, è sua ɗɛi ʋu ti ma.» Zedeyɔn gooi zoni. 21 Tukpɔi é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ya, é naa zokpai loni suai ʋa, ta ɓului nii lɛʋɛ la su. Abui soni kɔtu wolai ʋa, é suai ɠala, ta ɓului nii lɛʋɛ la su. Naa ʋolu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɲɛɛlɛni gaazu. 22 Zedeyɔn kwɛɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ʋe. É kpeei looni, é ɠɛ ma: «Màanɔɠɔa, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI! Mazɔlɔɔ gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠaa, ga gàazuʋɛ.»

23 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Yiilɛi, mina lua, è la zaazu.»

24 Zedeyɔn zalaɠa ɠulazuʋɛ loni náʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é daasei pɛɛni ga «ziilɛi GALAGI». Toɠa dɛ ná, zaaɠaza Wofela taazuʋɛ, Aɓiyezɛɛl ná-pɛlɛyeɠei zaama.

Zedeyɔn Ɓaale ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ
ɠoloɠolo fai

25 Ma ɓɔkɔi nɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zedeyɔn ma: «È-ɠɛɛ ná-nikɛ zinɛi zo, kona dɔfela gelei. Ɓaale ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠoloɠolo, nii é ga è-ɠɛɛ nɔnɔi, sale wului é loni koba, naa ɓalaa ɠoloɠolo. 26 Naama ɠizei maazuʋɛ ɠa è zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛzu ná, ga pagɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI ʋɛ. Ɗa nikɛ zinɛi velesiɛi zo, è kula ga gala zalaɠai, sale wului nii è koloɠolosu, naa ɠa ɗa seɠe, è kɛ ga koʋii.»

27 Zedeyɔn zunu puugɔ zeɠeni ná-botiɠɛ nuiti saama, é naa ɠɛɛni nii kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ma. Kɛlɛ é la ɠɛni zooni, é ʋa naa ɠɛ ga foloi, kɛni kpidii, tɔɔzei é ɠɛni luazu kɛɛɠɛ ná-pɛlɛyeɠei ʋa, ta taaʋeaiti. 28 Siɛgi zu taaʋeaiti ti wuzeɠeni la ga sobuzobui, ti pɛtɛni ga Ɓaale ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠoloɠoloni, sale wului ɠoloɠoloni, nikɛ zinɛi ɠilagi ɠulani ga gala zalaɠai zalaɠa ɠulazuʋɛ, naa ɓɛtɛa niinɛi. 29 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é naa ɠɛai?»

Siɛgi zu ti ɠɛni gaazaɠagi wosu da, ti ɠɛni ti ma: «Zedeyɔn ʋe, Zoase ná-doun zunui, naa ɠa é naa ɠɛɛni.»

30 Gaamanɔ, taaʋeaiti ti ɠɛni Zoase ma: «È-loun zunui ɠula, kɛni é za, mazɔlɔɔ é Ɓaale ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠoloɠologa, ta sale wului é ɠɛni ná ɠobaʋɛ.»

31 Zoase maaɠoolii zu nuɓusɛiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wa ɠa wa Ɓaale maalogi wo bɛ ɓaa? Wa ɠa wa ɓɔ ba, wo kizo? Nu-o-nu a Ɓaale maalobona, ta naama nui ʋaa, aisa lina sobu. Ni Ɓaale ɠa ga gala, é ɓɔɠɔ maalogi wo ɓɔɠɔ ʋɛ, tɔɔzei ti ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓezeɠelega.»

32 É zo naama voloi ma, ti Zedeyɔn laasei pɛɛni ga Yeluɓaale (nii poluʋɛ ga «ɓaale ɓɔɠɔ maalobo»), tɔɔzei ti ɠɛ ma: «Ɓaale ɓɔɠɔ maalobo tɔun daalɔɠɔma, tɔɔzei é ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠoloɠoloni.»

Zedeyɔn poogi ɠaiziɛ vai

33 Madiyan nuiti ta Amalɛke nuiti, siɛziɛ nuiti ti ga folo ɠulazu ʋele nuɓusɛiti, ti ɠaalɛɛni ba, ti Zuludɛn ɓudɛ, ti li ti ʋu Zizeleyɛle nɛmɛi zu. 34 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini Zedeyɔn ma, é lɔ su. É puʋugi vɛɛni, é Aɓiyezɛɛl ná-pɛlɛyeɠei lolini, ti ʋilɛ polu. 35 É keelaiti teʋeni Manasé ná-zooi zu, ti naati tolini ti ʋilɛ polu. É keelaiti teʋeni Asɛɛl ná pɛ, ta Zaɓulɔn, ta Nɛfɛtali, naati ti lɛɛni ti ti laaɠomi.

36 Zedeyɔn ɠɛni GALA ma: «Ni ɗa pɔ, è Izilayɛle ɠizo ga ze, eɠɛʋelei è bogai la, 37 wɛlɛ, nii ɠa gè falizu è ma, nà baala kɔlɔi ʋɛɛzu zooi ma, molo loɠazuʋɛ. Ni nɔɗai a ʋuuna baala kɔlɔi nɔ ma, zooi nii é maaɠoolii zu, ná pɛ maavɔai yɛ de, nà kwɛɛ gè ɠɛ ɗa pɔ è Izilayɛle ɠizo ga ze, eɠɛʋelei è bogai la.»

38 Ʋele nɔ ɠana é ɠɛɛni la. Poluma zobui, é wuzeɠeni ga sobuzobui, é li é baala kɔlɔi luɓa, ma nɔɗai kokoi laaveni.

39 Zedeyɔn ɠɛni GALA ma: «Mina yiiɠaawana mà, gaazaɠa gila kpe nɔ ɠa gè bosu ga ɗe, poo gaaɓelagi é ʋilɛ baala kɔlɔi ʋa, tɔ ɠila kpe nɔ vɔai yɛ de, kɛlɛ nɔɗai zooi maaʋɛ kpein zɛɓɛ maaɠoolii zu.»

40 GALA ge naa nɔ ɠɛɛni mɔnɔ kpidii naa. Baala kɔlɔi ɠila kpe nɔ ɠa fɔai yɛni de, nɔɗai ʋuuni zooi ma ná pɛ.

7

Zedeyɔn
ta kɔɔɠɔ nu unsaʋagɔiti (300)

1 Poluma zobui, Yeluɓaale, nii é ga Zedeyɔn, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ʋilɛni pelei zu, ti liini ti ʋu Ɠalɔde ziɛungi ɠobaʋɛ. Madiyan nuiti ti ʋuuni ti ɠɔʋɛzu ʋelei, é zo Molé ɠizei ʋa, eyɛsu ma nɛmɛi zu. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zedeyɔn ma: «Nuɓusɛi é è ʋolu, naati gola mɔinʋɛ, gè ʋa va bu, ti ʋa pilɛ sɔlɔɔ Madiyan nuiti ma. Naa a ɠɛɛna, Izilayɛle nuiti ta waso nɔ̀un ma, ti ɠisiɛ ga ti ɓɔɠɔ zɛbɛi ɠa ti ɓɔɠɔ unmɔɔgai da. 3 Niima ɠaazaɠagi wo ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti saama, è ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ɠa é wo zaama, é luazu sasu ɗa ɓali? É maaɠooza Galaade gizei ʋa, é li ná-taazu.› » Ná-kɔɔɠɔ nui zunu waaʋuufele maazu felegɔ (22.000) ɠa é ɠaleni ma, é yɛni ná ga zunu waapuugɔ (10.000).

4 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zedeyɔn ma: «Kɔɔɠɔ nuiti gola mɔinʋɛ dɛ. Yei ga tiye kɔtuɗɛi ʋɔ bɛ, miná ɠa suwɛɛngi wosu ná. Nii nà ɠɛ è ma: ‹Nii ɠa ʋilɛ è ʋolu,› naa ɠa ʋilɛ è ʋolu. Kɛlɛ nii kpein nà ɠɛ è ma: ‹Nii mina ʋilɛ è ʋolu, wo ʋa li,› naa mina ʋilɛ è ʋolu, wo ʋa li.»

5 Zedeyɔn yeini ga ná-zunuiti kɔtuɗɛi laaʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Nui nii kpein a laaʋɛ ziɛi ɠa, é ɗa kpɔle ga gilɛi ɠɛʋele, naati seɠe zɔiti ba, ti ʋilɛsu ɲiibiɠa, ti ɗa ɓɔɔle, è ti ʋu yɛ.» 6 Nui niiti ti ɠɛni ziɛi ɓɔlezu, ti seɠe ga yeei, ti to la, naati ti ɠɛni ga zunu unsaʋagɔ (300). Zɔiti kpein ti ʋilɛni ɲiibiɠa, ti laaʋɛɛ ziɛi ɠa, ti ɗa kpɔle.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zedeyɔn ma: «Zunu unsaʋagɔi (300) niiti ti ziɛi ɓɔlea ga yeei, naati ka gè wo unmɔɔsu ga ti maaʋele, gè Madiyan nuiti dɔ wo yeezu. Nuɓusɛi mɔtaiti ti ɠale ma ta-ʋɛlɛiti bu.» 8 Naa ʋolu, Zedeyɔn Izilayɛle zunuiti kpein gaaɠaleni ma, ɛsɛ ge li ná-seɠe ɠotai wu, é zunu unsaʋagɔ (300) nɔ makɛ, naati ma ti ta-laamianigiti seɠeni, ta ta-ʋuʋugiti. Tama Madiyan nuiti ti ɠɛni ʋuuni ti yeeɠɔɠɔwuʋɛ nɔ nɛmɛi zu.

Zedeyɔn zili nuiti ta-ɠɔɔɠɔ nui ta
segi wo fai

9 Naama ɓidi ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zedeyɔn ma: «Li, è laalɛ Madiyan nuiti bu ta-ɠɔɔlaaɠai zu, mazɔlɔɔ gè ti lɔa è yeezu. 10 Ni ɗa luazu ga è yei ná, à yei ta-ɠɔɔlaaɠai zu, wa ɗa-wotiɠɛ nui Pula. 11 Woilo, è naa mɛni nii ti bosu, naa ɠa è zɛbɛlɔ, ɗa yei naa ʋolu è laalɛ ta-ɠɔɔlaaɠai wu.» Zedeyɔnni ti yeini ta ná-botiɠɛ nui Pula, naati ta-ɠɔɔlaaɠai ma mɔungi ʋɔ bɛ. 12 Madiyan nuiti, ta Amalɛke nuiti, ta folo ɠulazu ʋele nuiti, ti vazaga ɠɛni de nɛmɛi zu, ti mɔin gola, eɠɛ kotogiti, nu la ɓena zoo é ʋa ta-ɲɔmɛiti gaalu, ti mɔinni eɠɛ kpoloɗɛi ɠobaʋɛ ɲaɠaegi.

13 Zedeyɔn zeeliai ma ná, wɛlɛ zunui ta ɠɛni segi zuɠulazu bɔɔlai ta ma. É ɠɛni ma: «Sèsuʋɛ, wɛlɛ wɔɔlezegi ma ɓului gila ge ɠilikilini, é li é loo Madiyan nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu, seeliai ma seɠe ɠotai ʋɔ bɛ, é loɠani maazuʋɛ ta buuʋɛ ʋa, é toka zooi ma.»

14 Bɔɔlai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ani ɠili nɔpɛ ta ga ná, kɛni Zoase ná-doun zunui Zedeyɔn ná-boɠa zɔkpɔi, Izilayɛle zunui, nii GALA ge zobogi veai bɛ, ga é pilɛ sɔlɔɔ Madiyan ma, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti.»

15 Siɛgi zu Zedeyɔn segi zu wooi mɛnini da, ta poluwo gooi, é nɔkɔni, é ɠale ma Izilayɛle nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu, é ɠɛ ti ma: «À wuzeɠe, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi vea wo ʋɛ, wo pilɛ sɔlɔɔ Madiyan nuiti ta-ɠɔɔɠɔ nuiti ma.»

16 Zedeyɔn zunu unsaʋagɔiti (300) gaaɠwɛɛni su saʋa, é puʋugi veeni kɔɔɠɔ nui ɠilagilagi pɛ zea, ta pɔlɔ liɠi zuɲakai, nii ti ɠɛni sɔmɔgi ɠaazosu, ti dɔ su. 17 É ɠɛni ti ma: «Wa ɠɛ nɔ̀un pɛtɛsu, wo ɗa naa nɔ ɠɛ, nii gè kɛɛzu. Nà zeelina nɔ feya ta-ɠɔɔlaaɠai ɠobaʋɛ, nii gè kɛɛzu, wo naa ɠɛ. 18 Siɛgi zu gè puʋugi vɛɛzu la, niiti kpein ti bà, wa puʋugi vɛ wa ɓalaagi ta-ɠɔɔlaaɠai maaɠoolii zu, wo ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Zedeyɔn ʋɛ!› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi vee vai
Izilayɛle ya

19 Zedeyɔn ta zunu ungilagiti (100) ti zeelini Madiyan nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu, aisa kua zaamai. Naati ti kɔɔlaaɠa maaɓɛɛ nuiti maavaliboni nɔ feya. Gaamago nɔ, Zedeyɔn ta ná-nuiti ti puʋugi vɛɛni, ti pɔlɔ liɠiiti golo, niiti ti ɠɛni zoni ti ya. 20 Ti-zeizu saʋagɔiti pɛ ti puʋugi ʋɛɛni, ti ta-ʋɔlɔ liɠiiti golo. Ti sɔmɔgi zoni ga ti-ɠɔʋɛi, puʋugi ɠɛ ti-yeezai ɠa, ti ɗa fɛ, ti ɗa kpeei loo, ti ɠɛ ma: «À sogi wo ga wa-woɠa zɔkpɔi Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta Zedeyɔn ʋɛ!» 21 Ti ɠilagilagi pɛ ge yɛni loni losuʋɛ, kɔɔlaaɠai maaɠoolii zu, zunuiti kpein ti ʋelani ti ɠula kɔɔlaaɠai ʋa ga kpizɛi, ti ɗa kpeei loo. 22 Zunu unsaʋagɔi (300) ɠɛai ma puʋugi vɛɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani bu, ga tɛiti ti ɠɛni kɔɔlaaɠai zu, ti ʋɛɛ ɓɔɠɔ ma ga boɠa zɔkpɔiti. Kɔɔlaaɠai zu nui mɔtaiti ti ɓizɛni, eyɛsu ti li Ɓɛte-Sita, ti li ga Selela ʋele, ti zeeli Aɓɛle-Meɠola taa wolai ʋɔ bɛ, Taɓate ɠobaʋɛ.

Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nui zɔiti
ti ʋaa vai kpɔbai ma

23 Izilayɛle zunuiti ti ɠaalɛɛni ba, Nɛfɛtali geleiti, ta Asɛɛl ta Manasé geleiti, ti ʋilɛni Madiyan nuiti polu. 24 Zedeyɔn keelaiti teʋeni Efelayime ɠize yooi zu ná pɛ, ti ɠɛ ma: «À yei wo Madiyan nuiti daaɠomi, wo ziɛ leʋesuʋɛti so ti luɠɔ, eyɛsu Ɓɛte-Ɓala, ta Zuludɛn leʋesuʋɛti.» Ti Efelayime zunuiti kpein tolini, ti yeini ti ziɛ leʋesuʋɛti so, eyɛsu Ɓɛte-Ɓala, ta Zuludɛn leʋesuʋɛti. 25 Ti Madiyan nuiti ta-ɠundiɠi felegɔ zoni, Wolɛɓe ta Zeebe, ti Wolɛɓe ʋaani fasai ma, daasei pɛai ga Wolɛɓe vasai, ti Zeebe ʋaani dɔɔɓɔi kpɛtɛzuʋɛ, nii daasei pɛai ga Zeebe ná-dɔɔɓɔi kpɛtɛzuʋɛ. Ti ʋilɛni Madiyan nuiti polu, ti liini ga Wolɛɓe nɔungi, ta Zeebe nɔungi, ti fe Zedeyɔn ya, Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei.

8

Efelayime nuiti ta-yiiɠaawana vai

1 Efelayime zunuiti ti ɠɛni Zedeyɔn ma: «Leeni vaa ɠa è kɛai ga giye? Lee vaa zu è la gi lolini, è liizuʋɛ Madiyan nuiti sakpesu?» Ti laalɛɛni bu, ti ɓɔɛ gola.

2 Zedeyɔn ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa wola ɠa gè kɛai, nii nu a pokɔɠɔna wɔnɔ ɠɛai ma? Efelayime nuiti, wo-losuʋɛ wo naa ɠɛai, posuyɛʋɛi naa la wɔɔlɔni, é ʋa leʋe Aɓiyezɛɛl ná-pɛlɛyeɠei nɔnɔ ma lɔɔɓɔi kpɛtɛai ʋa? 3 Naa pɛ poluma, wa ɠa GALA ge Madiyan ɠundiɠiiti Wolɛɓe ta Zeebe lɔɔni wo yeezu. Lee ʋokɔɠɔma vaa ɠa gè kɛɛni ga woye naazu?» Zedeyɔn ná-gooɠaaʋotegi ti yiilɛini, ti zeɠe ziiɠaawanai ʋolu.

Zobo sɔlɔɔ fai
Madiyan masagiti ma

4 Zedeyɔn zeeliai ma Zuludɛn ma, ta zunu unsaʋagɔiti (300), ti maazuɓudɛni, ti wola ɓɔlɔai, kɛlɛ ti ɠɛni nɔ ti zili nuiti kpɛɛzu. 5 Zedeyɔnni seeliai ma Sukɔte taa wolai zu, é ɠɛni taaʋeaiti ma: «Nà wo maanɛɛnɛzu, à ɓulua ve zunuiti zea, niiti ti màazaasu, mazɔlɔɔ ti ɓɔlɔa, tama nà dɛ Zeɓa ta Salamuna ɓɛɛzu, niiti ti ga Madiyan masagiti.»

6 Sukɔte ɠundiɠiiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Leeni vaa zu gá daamianigi ve ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti zea? È yeeziɛ Zeɓa ta Salamunani bu, ɓaa ti lɔ è yeezu?»

7 Zedeyɔn ɠɛni ti ma: «Ni é ɠɛa ɠana, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI Zeɓa ta Salamuna lɔɔzu la zèezu, nà wo zuvala ga teʋebai zu ɠaingiti ta ɠaingi ma zii pɛ.»

8 Zedeyɔn zeɠeni ná, é li Penuwele, é fali ɠilagi naa nɔ woni ma laaʋeaiti ma. Penuwele nuiti ti gooɠaaʋote gilagi naa nɔ woni da, nii Sukɔte nuiti ti boni la. 9 É ɠɛni Penuwele nuiti ma: «Siɛgi zu kɔɔi a ɓena la, nà ɠalena ma ziilɛigi zu, nà wa-laaʋeaiti ta-ʋɛlɛ ɠaaɠooza golai loka.»

10 Zeɓa ta Salamuna ti ɠɛni Kaalekɔɔl ta ta-ɠɔɔɠɔ nuiti, ti-liegɔi ɠɛni ga zunu waapuugɔ maazu lɔɔlu (15.000). Naa nɔ ɠa é yɛni ti ya, folo ɠulazu ʋele nuiti ta-ɠɔɔɠɔ nuiti su zunu waaungila waaʋuufelegɔ (120.000) kpein ge zaani, niiti ti ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu ga boɠa zɔkpɔi. 11 Zedeyɔn lɛɛni ga teʋeteʋe nuiti ta-ʋelei, Nɔɓa folo ɠulazu ʋelei ta Yogeɓeɠa, é liini é kɔɔlaaɠai zakpe, nii é laani ɓɔɠɔ la, maaɠili la ɠɛni ma. 12 Madiyan masa felegɔiti, Zeɓa ta Salamuna, ti ʋelani. Zedeyɔn ʋilɛni ti ʋolu, ti ti zo, dualuagi lɔɔni ta-ɠɔɔɠɔ nuiti su, ti vaza.

Sukɔte ta Penuwele nuiti suloɠa vai

13 Zoase ná-doun zunui, Zedeyɔn zeɠezuʋɛ kɔɔmaʋɛ, é lɛɛni ga pelei, é gize yɔɠɔzuʋɛ Ɠelɛse. 14 É zunu loungoi ta zoni, Sukɔte nuiti saama, é gaazaɠa, naa Sukɔte ɠundiɠiiti ta kɛwolaiti daaseigi zɛʋɛni, é fe zea, ti ɠɛni ga zunu ʋuulɔfela maazu lɔfela (77). 15 Naa ʋolu, é ʋaani Sukɔte nuiti pɔ bɛ, é ɠɛ ti ma: «À wɛlɛ Zeɓa ta Salamuna ʋa, niiti wo pòomuni ta-vaa zu, wo ɗa ɠɛ mà: ‹Zeɓa ta Salamuna ti lɔa è yeezu ɓaa, gi ʋa daamiani fe ɗa-nuiti zea, niiti ti ɓɔlɔai?› » 16 É Sukɔte taa ɠɛwolaiti soni, é teʋebai zu ɠaingiti kula, ta ɠaingi ma zii pɛ, é ti zuvala da. 17 É Penuwele taaʋeaiti ta-ʋɛlɛ ɠaaɠooza golai lokani ɓalaa, é zunuiti paa.

18 Zedeyɔn ɠɛni Zeɓa ta Salamuna ma: «Zunuiti ti ɠɛni ɠale, niiti wo ti ʋaani Taɓɔɔl?»

Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ti ɠɛni ga è ɠɛʋele, ti ɠɛʋelei ɠɛni eɠɛ masa dounɠa.»

19 Zedeyɔn ɠɛni ti ma: «Kɛ̀ɛleaiti kana, gi dee ma. Nà ɠonazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ni wo ti yɛni vulua, wo la ti ʋaani, gè la ɓena wo ʋaa pɛ!» 20 É ɠɛni ná-doun zunu mɔungi Yetɛɛl ma: «Wuzeɠe, è ti ʋaa!» Kɛlɛ zunu loungoi la ɠɛni ná-boɠa zɔkpɔi ɠulani su, tɔɔzei é ɠɛni luazu, mazɔlɔɔ zunu loungoi nɔ ɠɛni de dɛ.

21 Zeɓa ta Salamuna ti ɠɛni Zedeyɔn ma: «Wuzeɠe, è gi ʋaa ɗa ɓɔɠɔi! Mazɔlɔɔ ʋelei zunui la, zekana ná-zɛbɛi la!» Zedeyɔn wuzeɠeni, é Zeɓa ta Salamuna ʋaa. Naa ʋolu, é ta-ɲɔmɛiti kɔbu yɔlɔɠɔ ʋagɔiti seɠeni.

Zedeyɔn ɠɛlɛ vai masadai ʋa

22 Izilayɛle zunuiti ti ɠɛni Zedeyɔn ma: «Zei ga masagi gi unda, ɗa zeɠena ná è-loun zunui, naa ʋolu è-lounloin, mazɔlɔɔ è gi ɠizoga gi ɠula Madiyan nuiti zea.»

23 Zedeyɔn ɠɛni ti ma: «Gè la zeizu wo unda ga masa, anɛɛ dòun zunui ʋe, ɓaa dòunloin. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é zeizu wo unda ga masagi.» 24 Zedeyɔn ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Nà faa ɠila bosu wo ma ga wo kɛ: Wo ɠilagilagi zanu goizu anigi gila fe bɛ̀, aniiti su ti zogai kɔɔi zu.» Zanu goizu anigiti ti ɠɛni Madiyan nuiti zea, tɔɔzei ʋele ɠana teʋebai zu nuiti ti ɠɛni la.

25 Ti ɠɛni ma: «Gá ti ve ga koozunɛ.» Ti seɠe wolai zuvieni, ɛsɛ ge ɗa goizu anigi ʋili su, é ɠula naa zu, nii é sogai kɔɔi zu. 26 Zanu goizu anigi Zedeyɔn sɔlɔɔni, ti pɛ buɲɛgi ɠɛni ga kilo ʋuufelegɔ (20). É kɔbu yɔlɔɠɔiti sɔlɔɔni ɓalaa, ta seɠe ɓɔi pagɔiti, niiti Madiyan masagiti ti ɓena too ɠɔba, ta yɔlɔɠɔ ʋagɔiti, ti ɠɛni ta-ɲɔmɛiti kɔbu. 27 Zedeyɔn zalaɠa ɠula zeɠei ɓɛtɛni la, nii é ga kakazu gelei, é daani ná-taazuʋɛ, Wofela. Miná ɠa Izilayɛle nuiti ti ɓɔɠɔ ɠɔzɔni ná, tɔɔzei ti ɠɛni nɔkɔsu bu. É ɠɛni ga balii Zedeyɔn ʋɛ ta ná-pɛlɛyeɠei.

Zedeyɔn zaa vai

28 Madiyan ɠoloni Izilayɛle ʋɛ, ti la mɔ ungi wuzeɠeni pɛ. Zooi zeini ziilɛigi zu, kona ʋuunaanigɔ (40) laawu Zedeyɔn zii ma voloi pɛ su.

29 Zoase ná-doun zunui Yeluɓaale, nii é ga Zedeyɔn, ɠaleni ma, é zei ná-pɛlɛi wu. 30 Zedeyɔn doun zunu ʋuulɔfela (70) zɔlɔɔni, kpɔɠɔ gelei, mazɔlɔɔ anzai wola mɔinni. 31 Anzai Sikɛme, nii é la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele, naa doun zunu ɠila sɔlɔɔni bɛ ɓalaa, é naa laasei pɛɛni ga Aɓimelɛke.

32 Zoase ná-doun zunui, Zedeyɔn zaani, kɛlɛ é pɔlɔzaɠagi woni undaanɛɛi zu. Ti maaɠuluni kɛɛɠɛ Zoase ná-kabayeɠei zu, Wofela taazuʋɛ, nii é ɠɛni ga Aɓiyezɛɛl ná-pɛlɛyeɠei nɔnɔi.

33 Siɛgi zu Zedeyɔn zaani la, Izilayɛle nuiti ti tɔɔzeini ga koloɠologi ɠɛa ta Ɓaaleni, ti Ɓaale-Ɓelite ɠɛni ga ta-ɠalagi. 34 Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni ɠizɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zu, ta-ƓALAGI, nii é ti vieni, é ti ɠula ti zili nuiti kpein zeezu, niiti ti ɠɛni ti-maaɠoolii zu. 35 Ti la ɠɛni nuɓɔɠɔlai wuuɠwɛɛni, ga tago nɔpɛ, é ʋa lo Zedeyɔn ná-pɛlɛyeɠei ʋa, nii é ga Yeluɓaale, faa ʋagɔi nii kpein é kɛɛni Izilayɛle letema.

9

Aɓimelɛke zei vai
ga masagi Sikɛme

1 Yeluɓaale, nii é ga Zedeyɔn, naa ná-doun zunui gila, nii é ga Aɓimelɛke, naa ɠa é liini kɛkɛni pɔ bɛ Sikɛme, é ɓɔɛ dee ná-pɛlɛyeɠei wu nuɓusɛiti pɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «À Sikɛme nu wolaiti gaazaɠa, wo ɠɛ ti ma: ‹Leeni ɠa fizɔgai wo ma, Yeluɓaale ná-doun zunu ʋuulɔfelaiti (70) ti zei wo unda, ɓaa nu ɠila nɔ zei wo unda?› À ɠizɛ su ga wo ta ɠa ga ze, ada ga ɲama ɠilagi.»

3 Kɛkɛni ti liini ti naama wooiti daazeeli Sikɛme nu wolaiti kpein ma. Naati kpein ti ɠitoni Aɓimelɛke ʋa, mazɔlɔɔ ti ɠɛni ma: «Gi ta ʋe.» 4 Ti wali ɠae ʋuulɔfela (70) veeni zea, ti seɠe Ɓaale-Ɓelite lɛbi ʋɛlɛi wu. Aɓimelɛke nu ɲakaiti ta teʋeteʋe nuiti seɠeni ga naama walii, ti ʋilɛ polu. 5 Naa ʋoluma, é liini kɛɛɠɛ ná-taazuʋɛ Wofela, é kɛɛɠɛ Yeluɓaale ná-doun zunu ʋuulɔfelaiti (70) paa, é ti pɛ paani kɔtu ɠilagi maazu. Kɛni Yotame ɠila kpe, Yeluɓaale ná-doun zunui, nii gola lɔini ti zu, naa la ɠɛni zaani, tɔɔzei é lɔɔɠuni. 6 Sikɛme nu wolaiti kpein ta Ɓɛte-Milo nuɓusɛiti kpein ti ɠaalɛɛni ba, ti Aɓimelɛke zei ga masagi, ti naa ɠɛni sɛne gului wu Sikɛme, zalaɠa ɠɔtu ɠaaɠoozagi ɠobaʋɛ.

Yotame ná-faalaalii

7 Naa kpein ge woni Yotame ma. É liini é lo Galizime gizei unmaʋɛ, é ɓɔɛni ti ʋɔ, é wooɠula la, é ɠɛ ma:

À woilo gòo ma, Sikɛme nu wolaiti,

ni wa pɔ ga GALA ge wo woomɛni!

8 Gulu wolaiti ti liini,

ga ti gulɔi ziɛ masagi ma, é zei ti unda.

Ti ɠɛni wolive wului ma:

«Zei gi unda ga masagi.»

9 Kɛlɛ wolive wului ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma:

«Gè ɓe mà waai ma wulɔi vee vai ʋa ɓaa,

nii ta ɗa GALA ta nuɓusɛiti dɛbi la,

gè li gè ɓɔɠɔ ɓɔlɔ ga gè zei guluiti unda?»

10 Guluiti ti ɠɛni naazu kooleɠoole gului ma:

«Ʋa, è zei gi unda ga masagi!»

11 Kɛlɛ kooleɠoole gului ɠɛni ti ma:

«Gè ɠɛlɛ mà nɛɛi ʋa, ta mà waa ʋagɔi,

gè li gè ɓɔɠɔ ɓɔlɔ ga gè zei guluiti unda?»

12 Guluiti ti ɠɛni leezɛn ansaɠɔgi ma:

«Ʋa, ɗɔun è zei gi unda ga masagi.»

13 Kɛlɛ leezɛn ansaɠɔgi ɠɛni ti ma:

«Gè ɠɛlɛ nà-dɔɔi ʋa,

nii é GALA ta nuiti koozunɛɛzu,

gè li gè ɓɔɠɔ ɓɔlɔ ga gè zei guluiti unda?»

14 Názu ɠa guluiti kpein ti ɠɛni la ɠain ba wului ma:

«Ʋa, è zei gi unda ga masagi.»

15 Ɠain ba wului ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma:

«Ni wo-yiimai ɠana, wo gulɔi ziɛ mà,

wo kɛ̀ ga masagi wo unda,

à ʋa wo lɔɔɠu mà niinigi wu.

Ni wa ɠɛlɛna, abui ɠa ɠula mà ɠaingiti su,

é Liɓan sɛdele guluiti gala.»

16 Yotame ɠɛni ma mɔnɔ: «Niizu deɠɛmu, kisiɛ ʋagɔi ɠa wo bogai nɛi, ta sɔledai, Aɓimelɛke zei vai zu ga masagi? Faa ʋagɔ ɠana nɛi wo kɛai Yeluɓaale ná-pɛlɛyeɠei letema? Wo unfemai veeʋɛ bɛ nɛi, é zoloo ná-kɛɛwoti ʋagɔiti ma, niiti é ti ɠɛɛni? 17 Mazɔlɔɔ kɛ̀ɛ kɔɔi ɠɔɔni wo ʋɛ, é ɠikulani zɛnvui zu kɔɔmaʋɛ, é wo ɠulani Madiyan nuiti zea. 18 Wɔun, wo wuzeɠea kɛ̀ɛ ná-pɛlɛyeɠei laalɔɠɔma za, wo ná-doun zunuiti paani, zunu ʋuulɔfela (70), kɔtu ɠilagi maazu. Wo ná-botiɠɛ anzanui ná-doun zunui Aɓimelɛke lo Sikɛme ga masagi, tɔɔzei toɠa ga wo-ɠɛɛloin. 19 Ni kisiɛ ʋagɔi ɠana wo bogai za, ta sɔledai, Yeluɓaale letema, ta ná-pɛlɛyeɠei, Aɓimelɛke wo yiima vai ɠɛ wo ʋɛ, wa ɓalaa wo ziima vai ɠɛ! 20 Ni naa laade, abu ɠila ka ɠula Aɓimelɛke zu, nii a Sikɛme nu wolaiti gala, ta Milo ʋɛlɛyeɠei, abu ɠila ka ɠula Sikɛme nu wolaiti su, ta Ɓɛte-Milo nuiti, nii a Aɓimelɛke ɠala!»

21 Yotame ʋelani é li é lɔɔɠu Ɓeel, miná ɠa é yɛni ná, é maaɠooza kɛɛɠɛloin Aɓimelɛke ʋa.

Nuiti ti wuzeɠe vai
Aɓimelɛke laalɔɠɔma Sikɛme

22 Aɓimelɛke ɠɛni ga kundiɠii Izilayɛle unda kona saʋagɔ laawu. 23 Naa ʋoluma, GALA ge gooɠaaɠaalala yɛnvui lɔɔni Aɓimelɛke ta Sikɛme nu wolaiti zɔɠɔzu, naati ti wuzeɠeni daalɔɠɔma, 24 tɔɔzei faa ɲɔi ʋa é kɛɛni ga Yeluɓaale ná-doun zunu ʋuulɔfelaiti (70), naa ɠa a kɛ ti-ma ɲamai la Aɓimelɛke unma, tɔɔzei ti-ɠɛɛloin ʋe, tɔ ɠa é ti ʋaani, Sikɛme nu wolaiti ti ɓɔ ba. 25 Nii a kɛ ti zoo Aɓimelɛke la, Sikɛme nuiti, ti nuiti seini gizeiti unmaʋɛ, ti ti lɔɔɠu taa wolai ɠobaʋɛ, naama zunuiti ti ɠɛni loozu nuiti ma, niiti ti ɠɛni leʋesu ti ɠobaʋɛ. Ma wooi woni Aɓimelɛke ma.

26 Yeeta, Eɓɛde ná-doun zunui Gaale, ta kɛɛɠɛlointi ti ɠɛni leʋesu Sikɛme. Sikɛme nu wolaiti kpein ti laani da. 27 Ti liini ta-leezɛn ɓeleiti su, ti ma waaiti kula, ti ti ɓɛtɛ, ti koozunɛ vɛti ɠula, ti li ta-ɠalagi ná-pɛlɛi wu, ti daamii wo, ti ɓɔɔle, ti Aɓimelɛke ɠoto. 28 Eɓɛde ná-doun zunui Gaale ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ɓɛ ɠa é ga Aɓimelɛke, ɓɛ ɠa é ga Sikɛme, gi ʋa botii ɠɛ Aɓimelɛke ʋɛ? Yeluɓaale ná-doun zunui laade ɓaa, Zeɓule laade é ʋa ɠɛ ga ná-keelai? À botii ɠɛ Ɠamɔɔl zunuiti bɛ, nii é ga Sikɛme kɛɛɠɛ. Gɔun, leeni vaa zu gá botii ɠɛ Aɓimelɛke ʋɛ? 29 Ni nui ta a niima nuɓusɛiti ta-ɠundiɠilai veena zèa! Nà la Aɓimelɛke maaɠooza. Nà la ɠɛ Aɓimelɛke ma: ‹Li è ta ɓɔ ɗa-zalaʋusuiti ba, è ʋa è kɔɔi ɠɔ!› »

30 Zeɓule nii é ɠɛni ga taai ma ɠundiɠii, naa mɛnini nii Gaale boni, Eɓɛde ná-doun zunui, gola yiiɠaawanani. 31 É keelaiti teʋeni dɔɔɠuzu Aɓimelɛke ma, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, Eɓɛde ná-doun zunui Gaale, ta kɛɛɠɛlointi ti ʋaaʋɛ Sikɛme, ti taai wuzeɠea è laalɔɠɔma. 32 Kɛni niina è ɓaɠa ga kuai, wa nuɓusɛiti ti è ʋa, à lɔɔɠu ti ʋa ɓalaɠai zu. 33 Sobui, foloi a ɠulana, ɗa wuzeɠe è yei ti ma taa wolai zu. Siɛgi zu Gaale ta polu nuɓusɛiti ta wuzeɠena la è laalɔɠɔma, ɗa naa ɠɛ la, nii è-zɛbɛi a zoo da.»

34 Aɓimelɛke ta nuɓusɛiti ti ɠɛni polu, ti wuzeɠeni ga kuai, ti li ti lɔɔɠu Sikɛme ɠobaʋɛ, ti ɓɔɠɔ zeini su ga naanigɔ. 35 Eɓɛde ná-doun zunui, Gaale ɠulani, é lo taa ziɠidaʋɛ. Aɓimelɛke ta nuɓusɛiti kpein ti ɠɛni polu dɔɔɠu ʋelei zu, ti ɠulani kɛlɛma.

36 Gaale ti ɠaani, é ɠɛ Zeɓule ma: «Wɛlɛ nuɓusɛiti ba, ti gizei yeizu.»

Zeɓule gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gizeiti ma niinigi ɠa è kaazu ga numaa ʋe.»

37 Gaale ɠɛni ma mɔnɔ: «Nuɓusɛiti be ti yeizu zou zaamaʋɛ, bɛbɛi ɠa ʋaazu ga ungaiziɛ sɛne gului ma ʋelei.»

38 Zeɓule gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-ɓɔɛzuɠula ʋagɔiti ta mini, ɗɛi è ɠɛni ɠɛɛzu ma: ‹Ɓɛ ɠa é ga Aɓimelɛke, gi ʋa botii ɠɛ bɛ?› Nuɓusɛiti ta ga naa, è ɠɛni ti ʋɛlɛʋɛlɛsu? Liina niina è kɔɔi ʋɛɛ ba!»

39 Gaale loni Sikɛme nu wolaiti tuɠɔ, é kɔɔi ʋɛɛ Aɓimelɛke ʋa. 40 Aɓimelɛke ʋilɛni polu, é ʋela naa ʋa. Nu mɔinmɔin maawanani ti za, tanigaa ti looni, aisa ti ʋa zeeli taa ziɠidaʋɛ. 41 Aɓimelɛke ɠwɛni Aluma. Zeɓule Gaale ɓɛɛni ta kɛɛɠɛleaiti, ti la zooni ti ʋa yɛ Sikɛme.

Aɓimelɛke Sikɛme ɠoloɠolo fai

42 Poluma zobui, Sikɛme nuɓusɛiti ti ɠulani ɓalaɠai zu. Naa woni Aɓimelɛke ma, 43 é ná-kɔɔɠɔ nuiti seɠeni, é ti ɠaaɠwɛ su ga seizu saʋagɔ, é lɔɔɠu ɓalaɠai zu, ti pelei ɓɔun. É kaai ma ga nuɓusɛiti ta ɠulazu taa wolai zu, é wuzeɠeni ti laalɔɠɔma, é ti zakpe. 44 Aɓimelɛke ta nu zeizu liegɔi é polu, ti vazani, ti loni taa ziɠidaʋɛ, nu ɓulu felegɔiti ti ʋuuni naati kpein ma, niiti ti ɠɛni ɓalaɠai zu, ti ti zakpe. 45 É laalɛɛni taai wu, é luʋa loni ba folo ɠila ɲɛgɛlɛin. Yɔvɛlɛɛ é ʋa leɠa taai zo, é zu nuɓusɛiti pɛ paa ti ɠɛni ná. É taai lokani, é kpoloi vaza ná.

46 Siɛgi zu Migedale-Sikɛme nu wolaiti ti naa mɛnini da, ti ʋelani ti li ti lɔɔɠu zeɠei zu, ta-ɠalagi Ɓelite ná-pɛlɛi wu. 47 É woni Aɓimelɛke ma ga Migedale-Sikɛme nu wolaiti pɛ ti ɠaalɛɛni ba. 48 Aɓimelɛke lɛɛni Salamon gizei ma, ta nuɓusɛiti ti ɠɛni polu. É zoovɛi zeɠeni, é gulu ɓekegi leʋega, é kula ba, é da ɠɔma. Naa ʋolu, é ɠɛni polu nuɓusɛiti ma: «Wo naa ɠaa, nii gè kɛai, à suvilɛ wo kɛ, eɠɛʋelei gè kɛai la.» 49 Nuɓusɛiti kpein ɛsɛ ge gulu ɓeke gilagila teʋeni, ti ʋilɛ Aɓimelɛke ʋolu. Ti liini ti gulu ɓekegiti pu zeɠei laaʋɛ, ti abui lo ba, ti naa ɠala, ta nii kpein é ɠɛni ná. Zekana ti Migedale-Sikɛme taaʋeaiti kpein undaaʋilini la, nu waagila (1.000) kɛɠala ɠɛni de, zunuiti ta anzanuiti.

Aɓimelɛke zaa vai

50 Naa ʋoluma, Aɓimelɛke liini Teɓɛse. É laalɛɛni taai wu, é so. 51 Pɛlɛ ɠaaɠooza golai ɠɛni taa zaamaʋɛ, ʋɛ zunuiti ta anzanuiti ti ɠɛni lɔɔɠuzu ná, ta taa nu wolaiti. Ti daaɠuluni ɓɔɠɔ ma, ti lɛ kɔmaʋɛ. 52 Aɓimelɛke ʋaani pɛlɛ ɠaaɠoozagi ʋɔ bɛ, ʋɛ ná ɠɛni ga ti-lɔɔɠuzuʋɛ, é laalɛɛni bu, é maaɓuɠa pɛlɛlaʋɛ ʋa, ga é abui lo ba. 53 Názu ɠa anzanui ta molo ziɠa ɠɔtui looni la Aɓimelɛke nɔungi zu, é nɔunkalagi wolowolo. 54 Gaamago nɔ, é zunu loungoi lolini, nii é ɠɛni ná-kɔɔɠɔ zɔɔlai zeɠezu, é ɠɛ ma: «Ɗa-woɠa zɔkpɔi ɠula su, è pàa, naa ɠa a kɛ ti mina ɗa ga ɠɛ ma: ‹Anzanu ɠa é paani.› » Zunu loungoi bɔɔni, é za. 55 Izilayɛle zunuiti ti kaai ma ga Aɓimelɛke za, ɛsɛ ge liini ná-taazu.

56 Ʋele ɠana GALA ge Aɓimelɛke ná-faa ɲɔi zalani la tɔ ɓɔɠɔi ma, nii é kɛɛni ga kɛɛɠɛ, tɔɔzei kɛɛɠɛloun ʋuulɔfelaiti (70) paa vai ʋa. 57 GALA ge Sikɛme nuiti ta-vaa ɲɔi ʋotokulani tiya ɓɔɠɔi ma. Ʋele ɠana Yeluɓaale ná-doun zunui Yotame ná-foovooi laazeelini la.

10

Tola ta Yayiil,
tukpɔɠaaleʋe nuiti Izilayɛle unda

1 Aɓimelɛke zaa ʋoluma, Pua ná-doun zunui Tola, nii é ɠɛni ga Dodo ná-dounloin, Isakaal ná-bolodai zu nui ta, naa ɠa é wuzeɠeni ga é Izilayɛle unmɔɔ. É ɠɛni zeini Samiil, Efelayime ɠize yooi zu. 2 É ɠɛni Izilayɛle ga tukpɔɠaaleʋe nui kona ʋuufelegɔ maazu saʋagɔ (23) laawu. Naa ʋoluma é zaani, ti maaɠuluni Samiil.

3 Yayiil Galaade nui ɠa é zeini potogi zu, ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda, kona ʋuufelegɔ maazu felegɔ (22) laawu. 4 Ná-doun zunui ɠɛni ga puusaʋagɔ (30), ti ɠɛni zeizu soovale ʋuusaʋagɔiti (30) kɔma, taa ʋuusaʋagɔ (30) ɠa é ɠɛni ti ya, ti ti-laaseigi ʋɛɛni ga Yayiil ná-taaiti, zaaɠaza naa nɔ ɠa é ti ʋa, ta ʋuuni Galaade yooi zu. 5 Yayiil zaani, ti maaɠuluni Kamon.

Amɔn nuiti ti Izilayɛle nuiti kpɔlɔ vai

6 Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni mɔnɔ. Ti Ɓaaleni dɛbini, ta Asetaateiti, ta Siili nuiti ta-ɠalagiti, ta Sidɔn nuiti ta-ɠalagiti, ta Moaɓe nuiti ta-ɠalagiti, ta Amɔn nuiti, ta Filisiti nuiti. Ti ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti la mɔ ɠɛni dɛbizu. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle ma, é ti ʋɔdi Filisiti nuiti ma, ta Amɔn nuiti. 8 É zo naama ɠonagi ma, eyɛsu kona puugɔ maazu lɔsaʋa (18) laawu, ti Izilayɛle nuiti maanɔɠɔni, ti ti nimiza. Tɛiti ti ɠɛni Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, Amool nuiti ta-yooi zu Galaade. 9 Amɔn nuiti ti Zuludɛn ɓudɛni, ti kɔɔi ʋɛɛ Zuda ʋa, ta Ɓɛnzamɛn, ta Efelayime ʋɛlɛyeɠei. Izilayɛle nuiti ti ɠɛni kidaaʋili golai zu. 10 Izilayɛle nuiti ti ɓainni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu, ti ɠɛ ma: «Gi kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma, mazɔlɔɔ gi ɠɛlɛa è ʋa, gá-ƓALAGI, gi ɗa Ɓaaleni dɛbi.»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «É zo Ezipete nuiti ma, é li Amool nuiti pɔ, ta Amɔn nuiti, ta Filisiti nuiti, 12 ta Sidɔn nuiti, ta Amalɛke nuiti, ta Maon nuiti, naati kpein ti wo nimizani, kɛlɛ siɛgi zu wo kpee looni la gòizu, gè la ɠɛni wo ɠizoni, gè ʋa wo ɠula ti ya ɓaa? 13 Kɛlɛ wa ya, wo ɠɛlɛni bà, wo ɗa gala kiligiti dɛbi. Naa ɠa é ba, gè la mɔ wo ɠizosu mɔnɔ. 14 À li wo kpeei loo gala kiligiti goizu, niiti wo yiimazeɠeai ga tiye, ti wo ɠizo wa-maanɔɠɔ ziɛgi zu!»

15 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Gi kotoi ɠɛa, gi zo, eɠɛʋelei è pɔ la. Kɛlɛ yiilɔɔ, è gi ɠizo za!» 16 Ti gala kiligiti kulani ɓɔɠɔ zaama, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi. Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni vaani bu, ga Izilayɛle yɛ kpɔlɔi zu.

17 Amɔn nuiti ti ɠaalɛɛni ba, ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Galaade, Izilayɛle nuiti ti ɠaalɛɛni ba ɓalaa, ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Misepa. 18 Nuɓusɛiti ta Galaade ɠundiɠiiti ti ɓɔɠɔ ɠaazaɠani ga: «Zunui ɓɛ ɠa a laalɛ Amɔn nuiti bu? Toɠa ɠɛ ga Galaade nuiti kpein ta-ɠundiɠii.»

11

Zɛfeté,
tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle unda

1 Galaade nui Zɛfeté ɠɛni ga kɔɔɠɔ nu wola. É ɠɛni ga koloɠolo anzanui ná-doun zunui, ti yɔɠɔzu ta zunui daa ɠɛni ga Galaade. 2 Zunui naa ɓɔɠɔ anzai ɓalaa ge zunu lointi sɔlɔɔni. Naati ti wɔɔlɔni, ti Zɛfeté ɓɛɛni pɛlɛyeɠei wu, ti ɠɛ ma: «È la pogani zɔlɔɔga gi-ɠɛɛ ná-pɛlɛi wu, mazɔlɔɔ ɗa ga anzanu ɠili ná-doun zunu.» 3 Zɛfeté ʋelani, é maaɠooza kɛɛɠɛleaiti ba. É liini é zei Tɔɓe yooi zu. Nu ɲakaiti ma ɓulugi ʋilɛni polu, ti ɗa siɛpolui wo.

4 Yeeɠɛɠalai tanigaa ʋoluma, Amɔn nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni Izilayɛle ʋa. 5 Tɛi Amɔn nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni Izilayɛle ʋa, Galaade ɠɛwolaiti ti liini, ti Zɛfeté loli Tɔɓe yooi zu. 6 Ti ɠɛni Zɛfeté ma: «Ʋa è ɠɛ ga gá-ɠɔɔɠuluɓai, ade Amɔn nuiti sakpe.»

7 Zɛfeté Galaade ɠɛwolaiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo la ɠɛni wɔ̀inzeɠeni ɓaa, wo ʋa kpɛ̀, wo kùla kɛ̀ɛ ná-pɛlɛyeɠei ʋa? Lee vaa zu wo ʋaazu pɔ̀ niina, tɛi wo kidaaʋiligi zu ɓaa?»

8 Galaade ɠɛwolaiti ti ɠɛni Zɛfeté ma: «Naa mu ka é kɛai gi ʋaai è ʋɔ bɛ ʋolu niizu, è lo gi luɠɔ, è Amɔn nuiti sakpe, è ɠɛ ga gá-ɠundiɠii, è ɓɔ Galaade nuiti kpein ba.»

9 Zɛfeté Galaade ɠɛwolaiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wa liina ga ze ʋolu, gè Amɔn nuiti sakpe, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI a ti lɔɔna zèezu, nà ɠa ga ɠɛ ga wa-ɠundiɠii.»

10 Galaade ɠɛwolaiti ti ɠɛni Zɛfeté ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga zeelei, nii gi bosu gá ziɛ ga è-wooi.» 11 Zɛfeté ʋilɛni Galaade ɠɛwolaiti polu, ti li. Nuɓusɛiti ti yeeloni ba, ti kɛ ga kundiɠii, ta kɔɔɠuluɓai ɓɔɠɔ unda. Zɛfeté naa kpein suɠulani, nii ti zolooni ma ta kɛwolaiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu Misepa.

Zɛfeté ná-keela wooi leʋe fai
Amɔn nuiti ma

12 Zɛfeté keelaiti teʋeni Amɔn masagi ma, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa é è ɠisu dàalɔɠɔma, è ʋaazu è ɗa kɔɔi ʋɛɛ nà-zooi ʋa?»

13 Amɔn nuiti ta-masagi keelaiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Toɠa ga Izilayɛle ɠulazuʋɛ Ezipete yooi ʋa, ti nà-zooi zeɠeni, é zo ziɛ wolai Aalanɔn ʋa, é li ziɛ wolai Yaɓɔke ʋɔ bɛ, é zeeli Zuludɛn ma nɛmɛi ma. À mináti fe zèa, ziilɛigi zu.»

14 Zɛfeté keelaiti teʋeni ʋolu ga niinɛ Amɔn nuiti ta-masagi ma, 15 ti liini ti ɠɛ ma: «Zɛfeté bogɛ ga: Izilayɛle la Moaɓe you zeɠeni, ɓaa Amɔn nuiti ta-you. 16 Tɔɔzei Izilayɛle lɛɛni é zeɠe Ezipete, é ziɛni ga teʋebai zu ʋelei, eyɛsu é zeeli Seeli Kpoloɗɛi ma, é zeeli Kadɛse. 17 Názu ɠa Izilayɛle nuiti ti keelaiti teʋeni la Edɔme masagi ma, ti ɠɛ ma: ‹Soma gi leʋe ga ɗa-yooi zu ʋele.› Kɛlɛ Edɔme masagi la ɠɛni kɛɛni, é ʋa woilo. Ti ta leʋeni ɓalaa Moaɓe masagi ma, naa ɓalaa ɠɛlɛni. Izilayɛle nuiti ti yɛni Kadɛse.

18 «Ti ziɛni teʋebai zu, ti latini Edɔme yooi ma, ta Moaɓe yooi, ti ʋa ga Moaɓe yooi folo ɠulazu ʋelei, ti ʋuuni ziɛ wolai Aalanɔn ʋoluʋɛ, ti la lɛɛni Moaɓe yooi zu, mazɔlɔɔ Aalanɔn ɠa é ga Moaɓe you ɠwɛgi.

19 «Izilayɛle nuiti ti keelaiti teʋeni Amool nuiti ta-masagi Siɠon ma, Ɠɛsɛɓon masagi, ti ɠɛ ma: ‹Soma, gi ziɛ ɗa-yooi zu, gi leʋe, gi li ʋɛ gi liizu ná.› 20 Kɛlɛ Siɠon la ɠɛni wola laani Izilayɛle la, é ʋa va bu ga naa ʋa leʋe ná-zooi zu. É ná-nuɓusɛiti kpein gaalɛɛni ba, ti ti ɓɔun Yaɠase, ti kɔɔi ʋɛɛ ti ʋa.

21 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, Siɠon ta ná-nuɓusɛiti dɔɔni Izilayɛle yeezu, é pilɛ sɔlɔɔ ti ma. Izilayɛle zooi kpein soni, ʋɛ Amool nuiti ti ɠɛni ná. 22 Ti Amool nuiti ta-yooi kpein soni, é zo ziɛ wolai Aalanɔn ma, eyɛsu é zeeli ziɛ wolai Yaɓɔke ma, é zo teʋebai ma, é zeeli Zuludɛn ma.

23 «Niizu niina, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, Amool nuiti kpɛa ná-nuɓusɛiti Izilayɛle luɠɔ, ɗa pɔ è ti ɓɛ ná ɓaa? 24 Nii nɔpɛ ɗa-ɠalagi Kemɔse feezu è ya ga è so, è la naa zoga ɓaa? Nii kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI seizu gi luɠɔ ga gi seɠe, gi la naa zeɠea ɓaa? 25 È vizɔgɛ mu Ɓalake ʋa ɓaa, Sipɔɔl ná-doun zunui, Moaɓe masagi? É Izilayɛle zakpeni nɛi ɓaa, ɓaa é kɔɔ ʋɛɛni ba? 26 É ɠɛa ga kona unsaʋagɔ (300) Izilayɛle zeini Ɠɛsɛɓon, ta Alowɛɛl, ta taaiti ti ɠiliai ti ʋa, ta taa wolaiti kpein ti ziɛ wolai Aalanɔn laaʋɛ. Leeni vaa zu wo la ɠɛni ti ɠulani ti ya naama ziɛgi zu? 27 Nɔ̀un nà, gè la kotoba vaa nɔpɛ kɛɛni è laalɔɠɔma, ɗa ɠa è faa ɲɔi ɠɛɛzu ga ze, è kɔɔi ʋɛɛ vai nɔ̀un ba. Ɠɔoɠɔ GALAGI, tukpɔɠaaleʋe ƓALAGI, ɠɛ za ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle nuiti ta Amɔn nuiti zɔɠɔzu!»

28 Amɔn nuiti ta-masagi la ɠɛni woiloni naama wooiti ma, niiti Zɛfeté ɠɛni ti wosu ma.

Zɛfeté ná-minazeɠegi
ta ná-pilɛ sɔlɔɔ fai

29 Naazu ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini Zɛfeté ma, é Galaade ta Manasé yooiti maazuɓudɛni, é leʋe Misepé Galaade yooi zu, seɠeai ma miná, é liini luɠɔ, é laalɛ Amɔn nuiti bu. 30 Zɛfeté minazeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛ ma: «Ni gaamazu ɗa zobo feena bɛ̀, gè pilɛ sɔlɔɔ Amɔn nuiti ma, 31 nà nu mɔungi naa ve è ʋɛ, gè kula ga gala zalaɠai, nii a ɠula nà-pɛlɛi wu, é ʋa dàaɠomisu, nà zobo sɔlɔɔna Amɔn nuiti ma kɔɔi zu, gè ɠale ma.»

32 Zɛfeté leʋeni é li Amɔn nuiti daalɔɠɔma, é kɔɔi ʋɛɛ ti ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ti lɔɔni zeezu. 33 É ti wola zuɠoloɠoloni taa wola ʋuufelegɔ (20) zu, é zo Alowɛɛl, Minite ʋele, eyɛsu é zeeli Aɓɛle-Kelamime. Amɔn nuiti ti ɠoloni Izilayɛle nuiti bɛ.

Zɛfeté ná-doun anzanui ná-fai

34 Zɛfeté ɠaleni ma ʋolu ná-pɛlɛi wu Misepa. Wɛlɛ, ná-doun anzanui ɠa é ɠulani, é daaɠomi ga tamadegiti ta kua wo faiti. Ná-doun ɠila kpegi ɠɛni de, zunu loun la ɠɛni zea, ɓaa anzanu loun. 35 É kaani nɔ feya, é ná-seɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, é ɠɛ ma: «Ee, dòun anzanu! È kpɔ̀lɔa, ɗa màanɔɠɔ nuiti saama! Gè minazeɠe bogɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, gè la zeɠea nà-minazeɠegi ʋolu.»

36 É ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛ, ni è minazeɠe boga, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, nii kulaai è-laaʋɛ, è bo, naa ɠɛ ga ze, niizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗɔnɔ ʋotokula è zili nuiti ma, Amɔn nuiti.» 37 É ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «Faa ɠila ka gè falizu è ma, è kɛ bɛ̀, alu felegɔ ve bɛ̀, gè li ga bɔ̀ɔlaiti gizei ma, gi nà-kpea wɔlɔi wo.»

38 Zɛfeté gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li!» É valini ma ga alu felegɔ. É liini gizei ma, ta bɔɔlaiti, ti ná-kpea wɔlɔi wo. 39 Alu felegɔi ʋoluma, é ɠaleni ma kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ, naama ge ná-minazeɠegi laazeelini la. É la ɠɛni dɛ zunu vaa ɠwɛɛ.

Naama yeei ɠa ma lɔgi zeini la Izilayɛle zaama ga, 40 kona-o-kona, Izilayɛle anzalopoiti ti ɗa li, ti wɔlɔ ga folo naanigɔ Zɛfeté ná-doun anzanui ná-faa zu, nii é ga Galaade nui.

12

Zii ɠɔɔi Efelayime ta Galaade yɔɠɔzu

1 Efelayime wolodai ma zunuiti ti ɠaalɛɛni ba, ti Zuludɛn ɓudɛ, ti li Safon, ti ɠɛni Zɛfeté ma: «Leeni vaa zu è leʋegai, è li, è kɔɔi ʋɛɛ Amɔn nuiti ba, è la gi lolini, gi ʋa ʋilɛ è ʋolu? Gá pɔ gi ɗa-ʋɛlɛi ɠala, gi è ɓɔ ba, è ɠala.»

2 Zɛfeté ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Kpɔɛ wola ɠa é ɠɛa loni gi ʋa gá nà-nuɓusɛiti, é lo gi yɔɠɔzuʋɛ ʋa gá Amɔn nuiti. Siɛgi zu gè wo lolini la, ga wo ʋa wo ɓɔ bà, wo la ʋaani wo ʋa ɓɔ bà, wo ʋa kùla ti ya. 3 Siɛgi zu gè kaani la ga gè la zooga ɠitosu wo ʋa, gè ɠikulani zɛ̀nvui zu, gè liini nà ɠila, gè Amɔn nuiti sakpe. Ɠɔoɠɔ GALAGI ti lɔɔni zèezu. Lee vaa zu za wo ʋaazu dàalɔɠɔma, ga wo kɔɔ ʋɛɛ bà?»

4 Efelayime nuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu: «Wa ya, Galaade nuiti, wa ga Efelayime nuiti ti ʋelaai, ti li Manasé.» Naa ɠa é kɛɛni, Zɛfeté Galaade zunuiti kpein gaalɛ ba, é kɔɔi ʋɛɛ Efelayime nui naati ba, ti pilɛ sɔlɔɔ ti ma. 5 Galaade nuiti ti Zuludɛn maaleʋesuʋɛti soni Efelayime letemaʋɛ. Pela nuiti ti ɠɛni zeɠezu Efelayime, naa ta a la ɠɛna: «Nà pɔ gè leʋe,» Galaade nuiti ti ɠɛni gaazaɠasu, ti ɠɛ ma: «Ɗa ga Efelayime nuiti ta?» A la ɠɛna ti ma: «Ɓa-o,» 6 ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ɗa ɠɛ ‹Siɓɔlɛte.› » É ɠɛni ɠɛɛzu «Ziɓɔlɛte,» mazɔlɔɔ ti la ɠɛni zoosu ti ʋa bo ga pagɔ. Naa ɠa é ɠɛni kɛɛzu, Galaade zunuiti ti ɠɛni ti zosu, ti ɗa ti ɠɔdaaleʋe Zuludɛn maaleʋesuʋɛ. Efelayime zunuiti ti undaaʋilini naama vai zu, é ɠɛni ga nu waaʋuunaani maazu fele (42.000).

7 Zɛfeté ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu kona dɔzita laawu. Naa ʋoluma Galaade nui Zɛfeté zaani, ti maaɠuluni Galaade laa wolai ta zu.

Iɓesan ta Elon ta Aɓedon,
tukpɔɠaaleʋe nuiti

8 Tɔun poluma, Ɓɛteleyɛme nui Iɓesan ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu. 9 É doun zunu ʋuusaʋagɔ (30) zɔlɔɔni, ta doun anzanu ʋuusaʋagɔ (30), é ti veeni Izilayɛle wolodama ɠiligiti bɛ ga anzai, é anzanuiti fuluni ná-doun zunuiti bɛ, ti ɠula Izilayɛle wolodama ɠiligiti su. É ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu, kona dɔfela laawu. 10 Naa ʋolu, Iɓesan zaani, ti maaɠulu Ɓɛteleyɛme.

11 Tɔun poluma, Zaɓulɔn nui Elon ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu kona puugɔ laawu. 12 Saai ma, ti maaɠuluni Ayalon, Zaɓulɔn yooi zu.

13 Tɔun poluma, Aɓadon, Pilaton nui Ɠilɛle ná-doun zunui ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu. 14 É doun zunu ʋuunaanigɔ (40) zɔlɔɔni, ná-dounloin ɠɛni ga puusaʋagɔ (30), ti ga zunuiti, ti pɛ ti ɠɛni zeizu soovale ʋuulɔfela (70) ɠɔma. É ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu kona dɔsaʋa laawu. 15 Naa ʋolu, Pilaton nui Ɠilɛle ná-doun zunui Aɓadon zaani, ti maaɠulu Pilaton, Efelayime yooi zu, Amalɛke nuiti ta-ɠize yooi zu.

13

Samesɔn zɔlɔɔ fai

1 Izilayɛle nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni mɔnɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ti lɔɔni Filisiti nuiti zeezu kona ʋuunaanigɔ (40) laawu.

2 Zunui ta ɠɛni Soleya, Dan ná-bolodai zu, daa ɠɛni ga Manoa. Anzai ɠɛni ga doun zɔlɔɔtala nui, é la ɠɛni zooni é ʋa doun zɔlɔɔ. 3 Foloi ta, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠulani kɛlɛma anza nui naa ʋɛ, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, ɗa ga doun zɔlɔɔtala anzai, è la dɛ doun zɔlɔɔni, ɗa kogi zeɠezu, kɛlɛ è doun zunu zɔlɔɔ. 4 Niizu, dama ga ɓɔɠɔ, mina dɔɔ ɓɔle, ɓaa ani nɔpɛ a nu ɠaazulati, ta è mina ani mi, nii kɔzɔai. 5 Mazɔlɔɔ ɗa ʋaazu kogi zeɠezu, è doun zunu zɔlɔɔ. Doungoi naa ɠa yɛsu dee ɠoozu, é ɠaliva GALA ma, eyɛsu pɛ, maa la nɛɛni, é ʋa nɔungi wo, ɓaa kpɛlɛi. Toɠa a tɔɔzei ga Izilayɛle ɠula Filisiti nuiti zeezu.»

6 Anzanui liini ná-koizu, é ɠɛ sinigi ma: «GALA nui ta ʋaaʋɛ pɔ̀ bɛ, é ɠɛa ɠulani ga GALA ná-geezuɠeelai ta, gaamazu maayikiʋɛ. Gè la gaazaɠani ga ʋɛ seɠeai ná, ta é la laasei dɛɛni ga ze. 7 Kɛlɛ kɛɛʋɛ mà: ‹Wɛlɛ, ɗa ʋaazu kogi zeɠezu, è doun zunu zɔlɔɔ. Niizu mina dɔɔ ɓɔle, ɓaa gaazulati gani, ta mina ani mi, nii kɔzɔai, tɔɔzei doungoi naa yɛgɛ dee ɠoozu, é ɠaliva GALA ma, eyɛsu saa voloi zeeli.› »

8 Manoa Ɠɔoɠɔ GALAGI valini, é ɠɛ ma: «Ee, Màliɠii, GALA nui è teʋeni, é ʋaana mɔnɔ gi ʋɔ bɛ, é gi ɠala ga nii maanɛai gi kɛ doungoi ná-fai zu, nii é zɔlɔɔsu!»

9 GALA ge Manoa wooi mɛnini, GALA ná-geezuɠeelai ʋaani mɔnɔ anzanui ʋɔ bɛ, siɛgi zu é ɠɛni zeini la kpalagaʋɛ, sinigi Manoa la ɠɛni ba ná. 10 É suvilɛni é ɓizɛ, é li, é bo sinigi ma, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, zunui nii é ʋaani pɔ̀ bɛ zɔizu, é ɠula kɛlɛma bɛ̀ mɔnɔ.»

11 Manoa wuzeɠeni, é ʋilɛ anzai ʋolu, ti li zunui ʋɔ bɛ, é ɠɛ naa ma: «Ɗa ɠa nɛi è ɓɔɛai anzanui nii ʋɔ?»

Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ʋe.»

12 Manoa ɠɛni ma: «Niizu è-laawooi a ʋilɛna su, tɔgi ɓɛgele ɠa gá so doungoi ná-faa zu, leeni ɠa gá kɛ?»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È-anzai maanɛɛʋɛ é ɓɔɠɔ zo naa pɛ su, nii gè boni ma. 14 É mina leezɛn ansaɠɔgi ma waai mi, é mina dɔɔ ɓɔle, ɓaa gaazulati gani, é mina ani nɔpɛ mi, nii kɔzɔai, é ziɛ ga devei naa, eɠɛʋelei gè boni ma la.»

15 Manoa ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ma, naazu: «Va bu gi è zuzo, gi boli yiʋo ɠila kpɛtɛ è ʋɛ.»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Anɛɛ ni ɗa sùzosu, gè la ɗa-laamianigi ta mia, kɛlɛ ni ɗa pɔ è gala zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɠɛ!» Manoa la ɠɛni kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ʋe.

17 É geezuɠeelai ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «È-laaseigi? Naa ɠa a kɛ, nii è bogai, naa laa a zeelina, gi zoo gi è wɔɔlɔ.»

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è gàazaɠasu dàaseigi ma? Daasei be maayikiai.»

19 Manoa boli yiʋoi zeɠeni, é kpɔ vebɛ zalaɠai ʋa, é gala zalaɠa ɠula kɔtu wolai ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Laavɔɔ vaa ɠɛɛni, siɛgi zu Manoa ta anzai ti ɠɛni wɛlɛzu la, 20 abuzogi ɠɛni lɛɛzu geezu ʋelei, é ɗa zeɠe zalaɠa ɠulazuʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai lɛɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ ma abuzogi zu. Manoa ta anzai ti naa ɠaai ma, ti looni zooi ma, ti laaʋɛ. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai la mɔ ɠɛni ɠulani kɛlɛma Manoani bɛ ta anzai. Manoa kwɛɛni naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni de.

22 Manoa ɠɛni anzai ma: «Da zaazu ti, mazɔlɔɔ de GALA kaa.»

23 Anzai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni pɔ ga é de ʋaa, é la ɓena da-vebɛ zalaɠai ta gala zalaɠai zo, é la ɓena naama vaiti kpein dɛɛ ga deye, é la ɓena naama vaiti kpein bo de ma.»

24 Anzanui doun zunu zɔlɔɔni, é daasei pɛɛ ga Samesɔn. Doungoi wɔɔlɔni, Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni bɛ. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui tɔɔzeini ga botii ɠɛa la Maɠané-Dan, Soleya ta Esetawɔle ti yɔɠɔzuʋɛ.

14

Samesɔn Filisiti anzanui vulu vai

1 Foloi ta, Samesɔn yeini Timina, é Filisiti nuiti ta-anzalopoi ta ɠaani. 2 É ɠalegai ma ma, é boni kɛɛɠɛ ta dee ma, é ɠɛ ti ma: «Gè anzanui ta ɠaaʋɛ Timina, Filisiti anzalopoiti saama, à li wo naa vulu bɛ̀ ga anza.»

3 Kɛɛɠɛ ta dee ti ɠɛni ma: «Anzanu la è-ɠɛɛleaiti ti-loun anzanuiti saama ɓaa, ta da-nuɓusɛiti kpein, è liizu anzanu zeɠezu Filisiti nuiti pɔ bɛ, naama latipɛlɛʋolulala nuiti?»

Samesɔn ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «À naa zeɠe bɛ̀, mazɔlɔɔ naa zoloogɛ mà.»

4 Kɛɛɠɛ ta dee ti la ɠɛni kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é loni naama vaiti untuɠɔ, mazɔlɔɔ naa ɠɛni kpɔɛ ɠeleɠele gaiziɛzu é lo Filisiti nuiti ba. Naama ziɛgi zu Filisiti nuiti ka ti ɠɛni zeini Izilayɛle nuiti unda.

5 Samesɔn yeini Timina ta kɛɛɠɛni ta dee, ti zeelini leezɛn ɓelei ʋɔ bɛ, gaamago nɔ zala ɓokpagi ɠulani, é ɗa zikɔ, é daaɠomi. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini Samesɔn ma, zea ɲakai, é zalai zoni, é bali ga, eɠɛʋelei nu a ɗa boli yiʋoi ʋali ga la. Kɛlɛ é la ɠɛni naa woni kɛɛɠɛ ta dee ma. 7 É yeini é ɓɔɛ anzanui ʋɔ, naa ná-fai wola nɛɛni bɛ.

8 Foloi tanigaani teʋegai ma, é ɠaleni ma ga é li é vului ɠɛ, é zeɠeni pelei ʋa, é li é zalai ma ʋoomai ʋɛtɛ. É kɔingiti kaani, ti zalai ma ʋoomai zu, ta kɔin gulɔi. 9 É ta zeɠeni ya, é ɗa ziɛ, é ɗa kɔmɔ pelei zu. Siɛgi zu é zeelini la kɛɛɠɛ ta dee ʋɔ bɛ, é ta veeni ti ya, naati ti ta miini. Kɛlɛ é la ɠɛni boni ti ma ga é kɔin gulɔi ɠulani zala ʋoomai zu.

Samesɔn faalaalii wo fai
Filisiti nuiti ma

10 Samesɔn kɛɛɠɛ yeini anzanui ʋɔ bɛ. Samesɔn vulu vai ma laaɠolii woni, mazɔlɔɔ zekana nu niinɛiti ti ɠɛni kɛɛzu la. 11 Ti kaai ma, ti yeeloni nu ʋuusaʋagɔ (30) ʋa ga ná-siɛpoluiti, ti ɠɛ ba.

12 Samesɔn ɠɛni ti ma: «Nà faalaalii ta wosu wo ma. Ni wa poluwona mà, aisa fɛtii ma volo lɔfelai ʋa ɓe, nà seɠewuzeɠe ʋuusaʋagɔ (30) ve wo ya, ta seɠe wola ʋuusaʋagɔ (30). 13 Kɛlɛ ni wo la zooni wo ʋa poluwo mà, wa ɠa wa seɠewuzeɠe ʋuusaʋagɔ (30) ve zèa, ta seɠe wola ʋuusaʋagɔ (30).»

Ti ɠɛni ma: «Ɗa-vaalaalii wo, gi mɛni.»

14 É ɠɛni ti ma:

«Nii é mii wosu, nu laamianigi ɠulaʋɛ naa zu,

Nii suɓaai, nɛɛ gelei ɠulani naa zu.»

Folo saʋagɔ laawu, nu niinɛiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa faalaalii ʋoluwo. 15 Foloi naanisiɛi,* ti ɠɛni Samesɔn anzai ma: «È-zinigi nɛɛnɛso, é faalaalii ʋoluʋɛ wo è ma, è ʋa è bo gi ma, ni naa laade, gá è ɠalazu, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo. Wo gi loligɛ ga wo loo gi zu ɓaa?»

16 Samesɔn anzai tɔɔzeini ga wɔlɔa daalɔɠɔma, é ɗa ɠɛ ma: «È la nɛ̀ɛni ʋɛ! Wɔ̀in la è ma! È faalaalii woga nà-zou zu nuiti ma, è la poluʋɛ lɛɛni ga ze!»

Kɛlɛ é ɠɛni ma: «Gè la poluwoni kɛ̀ɛ ma, anɛɛ dèe ɓalaa, ɗa ɠa ga poluwo è ma?»

17 É ɠɛni wɔlɔzu goizu fɛtii ma volo lɔfelaiti kpein daawu, foloi lɔfelasiɛi é faalaalii ʋoluʋɛ woni ma, mazɔlɔɔ anzanui ɓɔini da. Naa liini gaamanɔ é bo ná-nuɓusɛiti ma.

18 Foloi lɔfelasiɛi, aisa foloi ʋa da, taazuʋɛ nu niinɛiti ti ɠɛni Samesɔn ma: «Leeni ɠa ɲɛmigai kɔin gulɔi ʋa, ɓɛ ɠa suɓaai zalai ʋa?»

É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ni wo la ɠɛni wozai wolini ga nà-nikɛ zaai, wo la ɓena gooɠaaʋote sɔlɔɔ.»

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini ma, é yeini Asekalɔn. É zunu ʋuusaʋagɔ (30) ʋaani, é ta-zɔɔlaiti seɠeni, é seɠe wolaiti feeni naati zea, niiti ti faalaalii ʋoluʋɛ woni. Naa ʋolu, gola yiiɠaawanai ɠa é ɠaleni ma la kɛɛɠɛ ná-pɛlɛi wu.

20 Ti Samesɔn anzai veeni zunu loungoi naa ya, nii é ɠɛni ga bɔɔlai vulu vai zu.

15

Samesɔn potokulai wo fai
Filisiti nuiti ma

1 Yeeɠɛɠalai tanigaa leʋegai ma, moloi é ga ɓeleegi, naa leʋe ziɛgi zu, Samesɔn liini laaliizu anzai ma ga boli yiʋoi, é ɗa ɠɛ ma: «Nà lɛɛzu ànzai ná-pɛlɛi wu.» Kɛlɛ anzai kɛɛɠɛ la ɠɛni kɛɛni, é ʋa lɛ ná.

2 Naa ɠɛni ma: «Gè ɠɛa laani da ga wɔin la è ma, gè fea è-wɔɔlai ya ga anza. Deɠe anzanui la ʋani, é ʋa leʋe tɔun ba ɓaa? Naa zeɠe tɔun potogi zu.»

3 Samesɔn ɠɛni ti ma: «Niizu gè la mɔ ɠɛa ga sɔba nu Filisiti nuiti ta-vaa zu, ni nà faa ɲɔu ɠɛɛna ga tiye.» 4 Samesɔn liini, é koʋe unsaʋagɔ (300) zo, é felefelegiti wɔɔngiti gili ɓɔɠɔ ʋa, é sɔmɔgi ɠili ti-wɔɔn felegɔiti saama. 5 É abui loni sɔmɔgiti ba, é yeeɓe koʋeiti ba, ti ʋilɛ Filisiti nuiti ta-moloiti su, nii é ga ɓeleegi, ma ɠiliiti ta ma mɔɔiti ti ɠala, ta wolive ɓeleiti.

6 Filisiti nuiti ti ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa é niima vai ɠɛai?»

Ti ɠɛni ti ma: «Samesɔn ʋe, Timina nui nɛkoi, tɔɔzei naa anzai zeɠeʋɛ, é fe bɔɔlai ya ga anza.» Filisiti nuiti ti liini, ti anzanui naa ɠala, ta kɛɛɠɛ.

7 Samesɔn ɠɛni ti ma: «Zekana wo kɛɛzu la ɓaa? Gè la mɔ looɠoga eyɛsu gè nɔnɔ ʋotokula wo ma.» 8 É laalɛɛni ti wu, é ti zuloɠani gola. Naa ʋolu, é li é zei Etame pugi zu.

Samesɔn vee vai
Filisiti nuiti zea

9 Filisiti nuiti ti liini ti ʋu Zuda yooi zu, ti vaza Leyi ʋele. 10 Zuda nuiti ti gaazaɠagi woni, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu wo lɛai gi laalɔɠɔma?»

Ti ɠɛni ti ma: «Gi ʋaaʋɛ ga gi Samesɔn ɠili, gi naa ʋotokula, nii é kɛai ga giye.»

11 Naa ɠa é kɛɛni, Zuda yooi zu zunu waasaʋagɔ (3.000) liini Etame pugi zu, ti ɠɛ Samesɔn ma: «È la suɠwɛɛ ɓaa ga Filisiti nuiti ta zeini ade unda? Leeni ɠa è kɛai ga giye?»

É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gè ti zogɛ, eɠɛʋelei ti sògai la.»

12 Ti ɠɛni ma: «Gi ʋaaʋɛ gi è ɠili, naa ʋolu gi è ve Filisiti nuiti zea.»

Samesɔn ɠɛni ti ma: «À ɠona bɛ̀, ga wo la pàa wa ɓɔɠɔi.»

13 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓa-o, gá pɔ nɔ ga gi è ɠili, gi è leʋe ti ʋɔ, kɛlɛ gi la è ʋaazu.» Ti gilini ga galu niinɛ felegɔ, ti kula pugi zu. 14 Siɛgi zu ti zeelini la Leyi, Filisiti nuiti ti kpeei looni ga koozunɛɛi, ti daaɠomi. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini Samesɔn ma gaamanɔ. Galuiti ti ɠɛni zee ʋa, naati ti ɠɛni eɠɛ gezei, nii abui galaai, gili ɠaluiti pɛ ti ʋuuni ya, ti ɠula zee ʋa. 15 É soovalegi kpalɔɠae niinɛi ɠaani, é yeemaaleni, é seɠe, é zunu waagila (1.000) paani ga naa.

16 Samesɔn ɠɛni ma:

«Gè poomaiti gaalɛ ba

ga soovale kpalɔɠae ɠilagi,

ungo gè zunu waagila (1.000) paa,

ga soovale kpalɔɠae ɠilagi.»

17 Siɛgi zu é ɓeni la ga ɓɔɛ, é soovale kpalɔɠaei ʋilini ya. Ti naama adaʋɛ laasei pɛɛni ga Lamate-Leyi.*

18 Kpɔɔle wɔin wola ɓɔini da, é wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è kizo faa wolai nii ɠɛai ga zèei, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, niizu nà ga za ga kpɔɔle wɔin, nà ga loo tatipɛlɛʋolulala nuiti zeezaama?» 19 Gaamanɔ, GALA ge kɔtui ma yeɠei laalaoni, nii é Leyi, ziɛi ɠulani ná. Samesɔn ɓɔɔleni, ziilɛi tɔɔn, é zɛbɛi zɔlɔɔ ʋolu. Naa ɠa é kɛɛni ti ziɛungi naa laasei pɛɛni ga En-Ɠakole,† naa ná-ziɛungi, toɠa dɛ ná zaaɠaza Leyi.

20 Samesɔn ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu, Filisiti nuiti ta-ziɛgi zu kona ʋuufelegɔ (20) laawu.

16

Samesɔn ná-fai Gaza taazuʋɛ

1 Samesɔn liini Gaza taazuʋɛ, é koloɠolo anzanui ta ɠaani ná, é lɛɛni naa ná-pɛlɛi wu. 2 Ti ɠɛni Gaza nuiti ma: «Samesɔn zeeliʋɛ taazuʋɛ.» Ti nu ɠulazuʋɛ kpein makɛni kpidii, ti ɗa maaɓɔun taa ziɠidaʋɛ. Anɛɛ naa ʋe, ti ɠaalɛini kpidii ɲɛgɛlɛin, ti deve ga ti paa sobui.

3 Samesɔn yɛni laani dɔin eyɛsu kua zaamai. Kua zaamai, é wuzeɠeni, é taai ma ziɠigi ma ɓo sɛʋɛiti soni ta daamasa felegɔiti, é kpo sɔɠɔgi ʋa, é ti pɛ pu ɠɔma, é li ga tiye gize unmaʋɛ Eɓelɔn letemaʋɛ.

Dalila Samesɔn yaava vai

4 Tago zuɠoozaai ma, Samesɔn anzanui ta nɛɛni ʋɛ, nii daa ɠɛni ga Dalila, é ɠɛni zeini Solɛke nɛmɛi zu. 5 Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti ti liini naa ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Nɛɛnɛso dɛɛ, è kwɛɛ ʋɛ ná-zɛbɛ wolai zeɠezu ná, ta ʋelei ga zobo sɔlɔɔ da ma, gá gilizu, gi vɔni ma, gi ɠilagilagi ɠa wali ɠae waagila ungila (1.100) fe è ya.»

6 Dalila ɠɛni Samesɔn ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, ʋɛ ɗa-zɛbɛ wolai zeɠezu ná, soma è ná lɛ ga ze, ta leeni ɠa nu a è ɠili la, nu vɔni è ma.»

7 Samesɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni nu a gìlina ga mɛɛn galu niinɛ lɔfela, niiti ti la dɛ vɔɔni, zɛbɛi ɠa ɠula zèa, nà ɠɛ nɔ eɠɛ nui mɔtaiti kɛʋele.»

8 Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti ti ʋaani ga mɛɛn galu niinɛ lɔfelaiti Dalila ʋɔ, niiti ti la ɠɛni dɛ vɔɔni. É gilini ga naati. 9 Kɛlɛ ti nuiti dɔɔɠuni koba pɛlɛi wu. Anzanui ɠɛni ma: «Filisiti nuiti ta ga è zo, Samesɔn!» É mɛɛn galui naati suleʋeleʋeni eɠɛ nɔ geze vuɓe ga ɠala abu ɠa. Ná-zɛbɛi zeɠezuʋɛ la ɠɛni ɠwɛɛni.

10 Dalila ɠɛni Samesɔn ma: «Wɛlɛ, è gàaɓoloɠazu, zɛɛiti ka è ti woga mà. Niizu nà è maanɛɛnɛzu, soma è naa lɛ ga ze, nii nu ɠa è ɠili la.»

11 É ɠɛni ma: «Ni ta gìlina ga galu wɔɛn niinɛiti, ti la dɛ botii ɠɛɛni ga tiye, zɛbɛi ɠa ɠula zèa, nà ɠɛ nɔ eɠɛ nui mɔtaiti kɛʋele.»

12 Dalila galu wɔɛn niinɛiti seɠeni, é gili ga tiye. Naa ʋoluma, é ɠɛ ma: «Filisiti nuiti ta ga è zo, Samesɔn!» Nuiti ma ti ɠɛni loni koba pɛlɛwuʋɛ. Kɛlɛ galuiti ti ɠɛni zeei ʋa, é ti leʋeni ga eɠɛ geze ɠaali ɠila nɔ.

13 Dalila ɠɛni Samesɔn ma: «Zaaɠaza ɗa gàaɓoloɠazu, zɛɛiti nɔ ɠa è ti wosu mà. Dɛɛ ga ze, nii nu ɠa è ɠili la.»

Samesɔn ɠɛni ma: «Ni ɗa nɔ̀un kpaɠa lɔfelaiti fɛlɛna geze vɛlɛ ɓakogi zu, è ti zei da ga pagɔ ga gului, nà ʋala sɛ̀bɛi ma, nà ɠɛ eɠɛʋelei nuɓusɛi mɔtaiti ti la.»

14 Kɛai ma ɲiizu, Dalila nɔun kpaɠa lɔfelaiti fɛlɛni geze vɛlɛ ɓakogi zu, è ti zei da ga pagɔ ga gului. É ɠɛni ma: «Filisiti nuiti ta ga è zo, Samesɔn!»

É wuunni, é ɠula ná-ɲiimɛnii zu, é kpako guluiti tɔɔɠulani.

15 Dalila ɠɛni ma: «Ɗa zoo ɠale è ɠɛ mà: ‹Gè è nɛɛʋɛ ʋɛ.› È la laani dà! Wɛlɛ, ná zeizu ɠɛa saʋa, è ɗa gàaɓoloɠa, è la kɛɛni, è ʋa ɗa-zɛbɛ wolai zeɠezuʋɛ lɛ ga ze.» 16 Tɛi folo-o-folo é ɠɛni kpɔlɔzu, é ɗa zelii lo ma ga daawooiti, saa wɔin soni.

17 É ɠoozu vai pɛ boni ma, é ɠɛ ma: «Kpeka la dɛ vɔɔɠuni nɔ̀ungi ʋa, tɔɔzei gè yɛni dèe ɠoozu, gè ɠaliva GALA ma. Ni nɔ̀ungi a wona, nà ʋala sɛ̀bɛi ma, nà ɠɛ eɠɛʋelei nuɓusɛi mɔtaiti ti la.»

18 Dalila kaai ma ga é ɠoozu vai pɛ boga ma, é wooleʋeni, ti Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti toli, é ɠɛ ti ma: «À ʋaana niizu, mazɔlɔɔ é ɠoozu vai pɛ boga mà.» Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti ti liini pɔ bɛ, ga waliiti ya. 19 É Samesɔn laani ɠɔɠɔi ma, naa ɲi, naa ʋolu é zunui ta lolini, naa nɔundeɠa vɛlɛa lɔfelaiti teʋe ga. Pele ɠana é tɔɔzeini la ga vɔniga ma, tɔɔzei ná-zɛbɛi ɠulani zea.

20 É ɠɛni ma: «Filisiti nuiti ta ga è zo, Samesɔn!»

É wuunni, é ɠula ná-ɲiimɛnii zu, é ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Nà ɠulazu, eɠɛʋelei gè kɛai la mɔungiti su, gè ɓɔɠɔ vie!» É la ɠɛni kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zeɠea polu.

21 Filisiti nuiti ti soni, ti gaazuɠɛzɛ felegɔiti kulani su. Ti yeini la Gaza, ti gili ga kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔi, ti pili kasoi ɠa, é ɗa molo ziɠa ɠɔtui lati.

Samesɔn ná-potokulai ta saa vai

22 Anɛɛ naa ʋe, nɔungi ɓuyega ʋoluma, nɔundeɠai tɔɔzeini ga lɛa nɔungi ma. 23 Tama, Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠaalɛɛni ba, ga ti zalaɠa wola ɠula ta-ɠalagi Dagon ʋɛ, ti ɠoozunɛ. Ti ɠɛni ɠɛɛzu: «Gá-ɠalagi gi zili nui Samesɔn lɔa gi yeezu.»

24 Siɛgi zu nuɓusɛiti ti kaani la, ti ɠoozunɛɛni, ti ta-ɠalagi maamusɛ, ti ɠɛ ma:

«Gá-ɠalagi gi zili nui lɔa gi yeezu,

tɔ ɠa é ɠɛni gá-yooi ɠoloɠolosu,

é ɗa gá-nu mɔinmɔingiti paa.»

25 Tɛi ti wola ɠoozunɛɛni, ti ɠɛni ma: «À Samesɔn loli, é ʋa é ɠaogi wo gi ʋɛ!» Ti Samesɔn lolini, é ɠula kasoi ɠa, é ɗa ɠaogi wo ti ɠaazu. Ti toni pɛlɛi ma ɓɛdɛgiti zɔɠɔzuʋɛ.

26 Samesɔn ɠɛni zunu loungoi ma, nii é ɠɛni sosu zee ʋa: «Lo tùɠɔ, è zèe ʋɛɛ kpɛdɛgiti ba, niiti pɛlɛi zeini ti ɠa, gè yeeve ti ʋɛ.»

27 Pɛlɛ wolai naa laaveni ga nuɓusɛi, zunuiti ta anzanuiti, Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti kpein ti ɠɛni ná. Seizei bosuʋɛ pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, miná pɛ ka naa laaveni, nu waasaʋagɔ (3.000) ɠa é ɠɛni ná, zunuiti ta anzanuiti, ti ɠɛni wɛlɛzu Samesɔn ʋa, é ɗa ɠaogi wo. 28 Samesɔn wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ɠɛ ma: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI! Nà è maanɛɛnɛzu, ɠizɛ sù, ee, GALA, zɛbɛi ve bɛ̀, niizu, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ, gè gàazuɠɛzɛ felegɔi vaa ʋotokula Filisiti nuiti ma!»

29 Samesɔn yeeveeni zaamazu ɓɛdɛ felegɔiti bɛ, pɛlɛi ɠɛni zeini ga, é vɔɔɠu ti ʋa, zɔi ɠɛni zeezazuʋɛ, zɔi ɠɛ kɔʋɛzuʋɛ. 30 Naa ʋolu é ɠɛni ma: «Gi za ʋɔɔma gá Filisiti nuiti!» É ti laaʋilini ga zɛbɛi pɛ, pɛlɛi woloni Filisiti nuiti ta-ɠundiɠiiti ma, ta bɛbɛi, nii é ɠɛni ná. Nii é paani saazuʋɛ, naa mɔinni é leʋe kɛai ma vulua gele ʋa.

31 Kɛɛɠɛleaiti ta ná-nuiti kpein, ti yeini, ti ma ʋoomai zeɠe, ti lii la, ga ti maaɠulu Soleya ta Esetawɔle ti yɔɠɔzuʋɛ, kɛɛɠɛ Manoa ná-kabayeɠei zu. É ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui Izilayɛle yooi zu kona ʋuufelegɔ (20) laawu.

17

Mika ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ

1 Zunui ta ɠɛni zeini Efelayime ɠize yooi zu, daaseigi ɠɛni ga Mika. 2 É ɠɛni dee ma: «È-ɠi ka su ga ti wali ɠae waagila ungila (1.100) unmani è ya, è unma nui voovooni gàazu. Nà ɠa gè walii naa ɠulani è ya, toɠa pɔ̀ bɛ.»

Dee ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo dòun zunui ʋɛ!»

3 É wali ɠae waagila ungilagi (1.100) veeni dee ya, naa ɠɛni ma: «Nà niima wali ɠaei veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga nà ɓɔɠɔi zeei, é ɠɛ dòun zunui ʋɛ, ga vololibai ta kɔɔɠɔ ganigi é ga kɔlui gaawuungai. Zekana gè feezu la è ya ʋolu.»

4 É wali ɠaei veeni dee ya. Dee wali ɠae unfelegɔi (200) zeɠeni, é fe kɔlu ɠaawuun nui ya. Naa vololibai ta kɔɔɠɔ ganigi ɓɛtɛni ga kɔlu ɠaawuungai. Ti ti ʋuuni Mika ná-pɛlɛi wu.

5 Mika naa, ada zɔlɔɔni ná-pɛlɛi wu, ʋɛ é ɠɛni nɔkɔsu ná ti wu. É zalaɠa ɠula zeɠei ta pɛlɛ wu zalei taɠiligaa ɓɛtɛni, é ná-doun zunui ta zei ga ná-zalaɠa ɠula nui.

Mika ná-zalaɠa ɠula nui

6 Naama ziɛgi zu, masa ge la ɠɛni Izilayɛle unda. Ɛsɛ ge ɠɛni naa nɔ ɠɛɛzu, nii pagai gaazu. 7 Zunu loungoi ta ɠɛni Ɓɛteleyɛme laai zu, Zuda yooi zu, Zuda ná-bolodai zu. É ɠɛni ga Levi nui ta, é ɠɛni seikɔɠɔmai zu. 8 Zunui naa zeɠeni Ɓɛteleyɛme taazuʋɛ, Zuda yooi zu, é li zeizu adaʋɛ ta, ʋɛ a zei ná. É yɛni ziɛzu pelei zu, é zeeli Efelayime ɠize yooi zu, eyɛsu é zeeli Mika ná-pɛlɛi wu.

9 Mika ɠɛni ma: «Ɗa zeɠezu mini?»

É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga Levi nui, Ɓɛteleyɛme, Zuda yooi zu, nà liizu gè zei ʋɛ nà zoo zeizu ná.»

10 Mika ɠɛni ma: «Yɛ pɔ̀ bɛ, è ɠɛ ga kɛ̀ɛ, ta zalaɠa ɠula nui bɛ̀, nà wali ɠae puugɔ ve è ya kona gilagi laawu, é ɓɔ seɠeiti ba, ta daamianigi.»

Levi nui ná-botii lɔɔzeini. 11 É vaani bu ɠana, é yɛ zunui naa ʋɔ bɛ, naa ɓalaa yeezeini bu, é deve ga ná-doun zunui ta. 12 Mika Levi nui zeini zalaɠa ɠula wotii unda, zunu loungoi naa ɠɛni ga ná-zalaɠa ɠula nui. É naa laazuʋɛɛni ná-pɛlɛi wu. 13 Mika ɠɛni ma: «Niizu, gè kwɛɛga ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa faanɛɛ ɠɛ bɛ̀, tɔɔzei Levi nui nii ɠa bà ga zalaɠa ɠula nui.»

18

Zou ɠaiziɛ vai Dan mavofodaiti bɛ

1 Naama ziɛgi zu, masa ge la ɠɛni Izilayɛle unda. Dan mavofodaiti ti ɠɛni zou ɠaiziɛzu, ʋɛ ta zei ná. Mazɔlɔɔ eyɛsu naama ziɛgi zu zeeli, ti la ɠɛni dɛ zou zɔlɔɔni Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei zɔiti saama. 2 Dan mavofodaiti ti zunu ɠɛzɛɠɛzɛ dɔɔlugɔ ɠulani ɓɔɠɔ zaama, ti zeɠe Soleya ta Esetawɔle, ti li ti zooi ʋɛtɛ, ti ziɛziɛ su. Ti ɠɛni ti ma: «À li, wo zooi zuʋɛtɛ.»

Ti zeelini Efelayime ɠize yooi zu, eyɛsu ti li Mika ná-pɛlɛi wu, ti ɲi ná. 3 Ti maaɓuɠaai ma Mika ná-pɛlɛi ʋa, ti Levi zunu loungoi wooi ʋaaɠulabai ɠwɛɛni, ti ɠale ma, ti ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa paai ga ɗe ʋɛ? Leeni ɠa è kɛɛzu ʋɛ? Leeni vaa zu è yɛsu ʋɛ?»

4 Nii kpein Mika kɛɛni bɛ, é naati boni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Toɠa ɗa sàla, gè ɠɛa ga ná-zalaɠa ɠula nui.»

5 Názu ɠa ti ɠɛni ma la: «Gá è maanɛɛnɛzu, GALA gaazaɠa dɛɛ, gi kwɛɛ ni siɛi gi tɔɔzeiɗa, toɠa zoloo.»

6 Zalaɠa ɠula nui ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À li ziilɛigi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo ʋa, siɛi zu wo tɔɔzeizu.»

7 Zunu lɔɔlugɔi naati ti liini, ti zeeli Layise. Ti nuɓusɛiti kaani ti zeini ná, ti laai ɓɔɠɔ la, ga Sidɔn nuiti kɛʋele, ti yiilɛiɗai kitogi zu. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni ti ɓɔlɔzu ti-maaɠoolii zu, ɓaa é ʋa zei ti unda. Ti maaɠoozani Sidɔn nuiti ba, kpɔfaama la ɠɛni ti yɔɠɔzu ta nu nɔpɛ.

8 Zunu lɔɔlugɔi naati ti ɠaleni ma, ti li ti-ɠɛɛleaiti pɔ bɛ Soleya ta Esetawɔle, naati ti ɠɛni ti ma: «Lee vaa ɠa siɛi ma?»

9 Ti ɠɛni ti ma: «À wuzeɠe! Ade lɛ ti laalɔɠɔma, mazɔlɔɔ gi zooi ɠaaʋɛ, gola ʋagɛ. Toɠa ɠale! Wa zeini nɔ, wo la faa wosu! À mina ɠɛ ga dɔɔʋɛ nui. À pele zo, wo li wo zooi naa zo! 10 Wa zeelina náʋɛ, wa nuɓusɛiti ka ná, ti laai ɓɔɠɔ la. Zou ʋe gola wɔɔlɔai, GALA ge fea wo ya, ada ʋe nu la ʋalaga ani nɔpɛ ma ná, anii nii kpein nɔ é eteai zu.»

11 Zunu undɔzita (600), Dan mavofodaiti su, naati ka ti ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠeni, ti zeɠe Soleya ta Esetawɔle. 12 Ti lɛɛni, ti kɔɔlaaɠai ʋu Kiliyate-Yeyalime ʋoluʋɛ, Zuda yooi zu. Naa ɠa é ba, naama adaʋɛ laasei pɛai ga Maɠané-Dan, zaaɠaza (nii poluʋɛ ga «Dan ná-kɔɔlaaɠai»). 13 Ti zeɠeni miná, ti li Efelayime ɠize yooi zu, eyɛsu ti zeeli Mika ná-pɛlɛi wu.

14 Zunu lɔɔlugɔi niiti ti liini Layise yooi zuʋɛtɛsu, naati ti ɠɛni ti-wɔɔlaiti ma: «Wo suɠwɛɛ nɛi ɓaa, ga zalaɠa ɠula zeɠei ɠa pɛlɛi nii ta wu, ta pɛlɛ wu zaleiti, ta vololibai, ta kɔɔɠɔ ganigi taɠili, nii é ga kɔlu ɠaawuungai? À naa leve, nii wa kɛ.» 15 Ti ɠaleni ma miná, ti lɛ Levi zunu loungoi ná-pɛlɛi wu, Mika ná-pɛlɛi wu, ti tuʋɔgi wo. 16 Názu niina, Dan mavofodaiti, nu undɔzitai (600) niiti kɔɔɠɔ zɔɔlai ɠɛni ti ya, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai kɔɔɠɔ vai ma, naati ti ɠɛni loni pɛlɛlaʋɛ. 17 Zunu lɔɔlugɔi niiti ti liini zooi zuʋɛtɛsu, naati ti lɛɛni, ti vololibai zeɠe, ta zalaɠa ɠula zeɠei, ta pɛlɛ wu zaleiti, ta kɔɔɠɔ ganigi, nii é ɠɛni ga kɔlu ɠaawuungai. Zalaɠa ɠula nui ɠɛni loni pɛlɛlaʋɛ ta nu undɔzitaiti (600) niiti kɔɔɠɔ zɔɔlai ɠɛni ti ya.

18 Zalaɠa ɠula nui zɔiti kaai ma, ti lɛ Mika ná-pɛlɛi wu, ti vololibai zeɠe, ta zalaɠa ɠula zeɠei, ta pɛlɛ wu zaleiti, ta kɔɔɠɔ ganigi é ga kɔlu ɠaawuungai, é ɠɛni ti ma: «Leeni ɠa wo kɛɛzu miná?»

19 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Maaɠɛ kpɔ! Yeeʋɛɛ la, è ʋilɛ gi ʋolu, ɠɛ ga ɠɛɛɠɛi gi ʋɛ, ta zalaɠa ɠula nui. Fizɔgɛ è ma nɛi ɓaa, è ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui zunu ɠilagi nɔ ʋɛ, ɓaa è ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui bolodai ʋɛ, ta pɛlɛyeɠei ʋɛ, Izilayɛle yooi zu?»

20 Zalaɠa ɠula nui wola ɠoozunɛ naama vai zu. É zalaɠa ɠula zeɠei zeɠeni, ta pɛlɛ wu zaleiti, ta vololibai, é ʋilɛ nuɓusɛiti saama.

21 Ti pele zoni, ti ɗa li, ti doungoiti toni luɠɔ, ta toganiiti, ta kasɔiti.

22 Ti maaɠoozaai ma Mika ná-pɛlɛi ʋa, Mika zeiɲɔɠɔiti ti ɓɔɠɔ lolini, ti ʋilɛ Dan ná-nuiti polu. 23 Ti ɠɛni kpeei loozu Dan ná-nuiti polu, naati ti ɠaleni ma, ti ɠɛ Mika ma: «Leeni ɠa kɛai, è toligi wosu ɠana?»

24 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nà-galagiti gè ti ɓɛtɛni, wo ti zeɠea, é ʋɛɛ zalaɠa ɠula nui ʋa, wo lia ga tiye, lee ɠili ka niina zɛgai zèa, wa gaazaɠa mà vaa zu?»

25 Dan ná-nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Mina gi woizuɓɔlɔ! Tanisu gi zaama, nui tanigaa yiiɠaawana, ti loo è ma. Toɠa ɠɛ ga è undaaʋili faa, wa ɗa-ʋɛlɛyeɠei.» 26 Dan ná-nuiti ti pele zoni, ti ɗa li. Mika kaai ma ga ta-zobogi wɔɔlɔʋɛ nɔnɔi ʋa, é ɠaleni ma, é li ná-pɛlɛi wu.

Dan mavofodaiti ti zei vai Layise

27 Nii kpein Mika kpɛtɛni, zekana Dan ná-nuiti ti naati seɠeni la, ti li ga tiye, é ʋɛɛ zalaɠa ɠula nui ʋa, é ɠɛni zea. Naa ʋoluma, ti laalɛɛni Layise wu, ti nuɓusɛiti paa, niiti ti ɠaalɛini, ti laai ɓɔɠɔ la, ti zeini ziilɛigi zu, naa ʋolu ti abui loni taai ʋa. 28 Nu nɔpɛ ge la ɠɛni ʋaani, é ʋa ɓɔ ti ʋa, mazɔlɔɔ ti maaɠoozani Sidɔn yooi ʋa, kpɔfaama la ɠɛni ti yɔɠɔzu ta nu nɔpɛ, ná ɠɛni nɛmɛi zu, nii é Ɓɛte-Leɠɔɓe.

Dan ná-nuiti ti taai loni ʋolu, ti zei ná. 29 Ti taai laasei pɛɛni ga Dan, ti-mɛmɛwola Dan laaseigi, Izilayɛle ná-doun zunui, kɛlɛ mɔungi daaseigi ɠɛni ga Layise. 30 Dan ná-nuiti ti vololibai naa ɠaalɔni ná, ti Zonatan zei ga zalaɠa ɠula nui, Dan mavofodaiti bɛ, nii é ɠɛni ga Gɛɛlɛsome ná-doun zunui, Moize* ná-dounloin. Naa mavofodaiti ka ti ɠɛni naama wotii ma, eyɛsu ti li ga tiye duɔlai zu. 31 Vololibai nii Mika kpɛtɛni, ti naa makɛni, GALA pɛlɛi nii é ɠɛni Silo, naa ná-yeeɠɛɠalai kpein daawu.

19

Giɓea laaʋeaiti ta-vaa ɲɔi

1 Naama ziɛgi zu, masa ge la ɠɛni Izilayɛle unda. Levi nui ta ɠɛni ná, é ɠɛni zeini Efelayime ɠize yooi ɠaaɓelazuʋɛ, é anzai ta zeɠeni Ɓɛteleyɛme Zuda yooi zu, nii é la vuluni ga zɔiti kɛʋele. 2 Kɛlɛ anzanui naa ɓɔɠɔ lɔɔni koloɠologi zu, é zeɠeni pɔ bɛ, é ɠale ma kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ Ɓɛteleyɛme, é kɛɛni ná ga alu naanigɔ. 3 Sinigi wuzeɠeni, é li pɔ bɛ, é ʋa ɓɔɛ pɔ, é ziila, é lii la. Ná-botiɠɛ zunu loungoi ɠɛni ba, ta soovale felegɔ. Anzanu loungoi naa lɛɛni kɛɛɠɛ ná-pɛlɛi wu, siɛgi zu kɛɛɠɛ zunui ɠaani la, é yeezeini bu ga koozunɛ.

4 Nɛkoi, anzanu loungoi kɛɛɠɛ, naa yeeʋilini su, é yɛ naa ʋɔ bɛ, é kɛ ná ga folo saʋagɔ. Ti ɗa daamii wo, ti ɗa ɓɔɔle, ti ɗa ɲi ná. 5 Foloi naanisiɛi, ti wuzeɠeni ga sobuzobui, Levi nui ɠɛʋele ɓɛtɛni ga é li. Kɛlɛ anzanu loungoi kɛɛɠɛ ɠɛni nɛkoi ma: «Ani go mi, è zɛbɛ zɔlɔɔ, wa li niina.»

6 Ti zeini, ti daamii wo, ti ɓɔɔle ʋɔɔma ti felegɔ. Naa ʋolu anzanu loungoi kɛɛɠɛ ɠɛni anzazinigi ma: «Deve, è ɲi ʋɛ, è yiilɛi.» 7 Anzazinigi wuzeɠeni ga é li, kɛlɛ nɛkoi ɠilini ma, é kpidi ɠila kɛɛni ná mɔnɔ. 8 Foloi lɔɔlusiɛi, é wuzeɠeni ga sobuzobui ga é li. Anzanui kɛɛɠɛ ɠɛni ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, ani go mi, wo naa maaɓɔun, foloi gaayei.» Ti felegɔ pɛ ti daamii woni.

9 Anzazinigi wuzeɠeni, ga ti li ta anzai nii é la ɠɛni fuluni ga zɔiti kɛʋele, ta ná-botiɠɛ zunu loungoi, kɛlɛ anzai kɛɛɠɛ ɠɛni ma: «Wɛlɛ foloi gaayeiɗa, woza lia, à ɲi ʋɛ, foloi lia. À ɲi ʋɛ, è yiiɠaalɛi, lina wa wuzeɠe ga sobuzobui, wo ʋilɛ pelei zu, è li ɗa-laazu.» 10 Anzazinigi la ɠɛni pɔ ga é ʋa ɲi ná, é wuzeɠeni, é li. É zeelini Yeɓuse ɠakalaʋɛ, nii é ga Zeluzalɛme, ta soovale felegɔiti ti maaɠiliai, ta anzai nii é la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele.

11 Siɛgi zu ti zeelini la Yeɓuse, foloi wola liini niina. Botiɠɛ zunu loungoi ɠɛni maliɠii ma: «Ade li, de lati Yeɓuse nuiti ta-laai tɛi ma, ade ɲi ná.»

12 Maliɠii gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, ade la laazu zii ɠiligiti ta-laazu, ʋɛ Izilayɛle nu la ná, ada ɲiizu Giɓea.» 13 É ɠɛni mɔnɔ ná-botiɠɛ zunu loungoi ma: «Ade li, de maaɓuɠa nuuma adaʋɛti ta ʋa, Giɓea ɓaa Lama, de ɲi ná.» 14 Ti yɛni ziɛzu eyɛsu foloi da, siɛgi zu ti maaɓuɠani la Giɓea ʋa, nii é Ɓɛnzamɛn yooi zu. 15 Ti latini eyɛsu ti zeeli miná, ti ɲi Giɓea. Levi nui lɛɛni, é lo taa zaamaʋɛ. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni suzoni, é ʋa daazuʋɛɛ ná-pɛlɛi wu, ga é ɲi ná.

16 Gaaɓelasu, kɛwola wɔlɔi ta ʋaani kpɔkɔi, é zeɠe boti ɠɛɛzuʋɛ kpalagaʋɛ, zunui naa ɠɛni ga Efelayime ɠize yooi zu nui ta, é ɠɛni zeini Giɓea, kɛlɛ náʋɛ nuiti ti ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn nuiti. 17 É ɠaazuwuzeɠeni, é wɛɛin ɠa taa zaamaʋɛ. Kɛwolai ɠɛni ma: «Ɗa liizu mini? Ɗa zeɠezu mini?»

18 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gá zeɠezu Ɓɛteleyɛme Zuda yooi zu, gá liizu Efelayime ɠize yooi ɠaaɓelazuʋɛ, miná ɠa gè zɔlɔɔni ná. Pàaʋɛ, gè zeɠe Ɓɛteleyɛme Zuda yooi zu, nà liizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pɛlɛi wu, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ná, nii é yeezeizu bù. 19 Tama, tufai ɠa gi ya soovalegiti kɔnɔ fai zu, ta ɓului ɓalaa, ta dɔɔi, gi ʋɛ ga ànzai ta nà-botiɠɛ nui, gi ɓɛdɛ la ani nɔpɛ ba.»

20 Kɛwolai ɠɛni ma naazu: «Ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ! Gè minazeɠea ga è-maavai pɛ, è la ɲia taa zaamaʋɛ.» 21 É ti lɛɛni ná-pɛlɛi wu, é tufai ve soovalegiti zea. Siɛʋeaiti ti ɠɔɠɔiti maagbani, naa ʋolu ti daamii wo, ti ɓɔɔle.

22 Siɛgi zu ti ɠɛni ɠoozunɛɛzu la, taazuʋɛ zunuiti, nu ɲakaiti, ti ʋaani ti ɠaku pɛlɛi ma, ti ɗa daa ziɠa, ti ɗa ɠɛ kɛwola wɔlɔi ma, pɛlɛ kɛɛ nui: «Zunui ɠula, nii tɛai è ʋɔ bɛ, gi ɓɛdɛ ɠula la!»

23 Pɛlɛ kɛɛ nui ɠulani, é li ti ʋɔ bɛ, é ɠɛ ti ma: «Ɓa-o, kɛ̀ɛleaiti, à mina faa ɲɔu ɠɛ, nà wo maanɛɛnɛzu, tɔɔzei zunui nii ɠa ga mà wɛɛn, à mina tɔɠɔ ɠoloɠolo faa ɠɛ. 24 Wɛlɛ dòun anzanui ʋa, kpeaai, ta zunui anzai, nà ɠulazu ga naati. À loo naati ma, wo naa ɠɛ nii wo wɔinni wo kɛ. Kɛlɛ à mina tɔɠɔ ɠoloɠolo faa wolai naa ɠɛ ga zunui nii.»

25 Zunui naati ti la ɠɛni woiloni goo ma. Názu ɠa Levi nui anzai zoni la, é kula eteaʋɛ. Ti ʋuuni ma, ti ʋooʋa ma, é zo kpidii ma eyɛsu sobui, naa ʋolu sobuzobui ti yeeɓe ba. 26 Sobui, anzanui naa ʋaani, é loo zunui naa ná-pɛlɛlaʋɛ, ʋɛ sinigi ɠɛni ná, eyɛsu woza ɠala.

27 Sobui sinigi wuzeɠeni, é pɛlɛi laalao, é ɠula, é ʋa li ná-siɛi ma. Kɛlɛ anzanui naa, é ga anzai nii é la ɠɛni fuluni ga zɔiti kɛʋele, é naa ɠaani laani nu lɛɛzuʋɛ pɛlɛi wu, zeeiti pɛai kpofalagi ma. 28 É ɠɛni ma: «Wuzeɠe, de li!» Kɛlɛ gooɠaaʋote ge la ɠɛni veeni. Sinigi seɠeni, é pɛɛ soovalegi gila kɔma, é ʋilɛ pelei zu, é ɗa li ná-taazu.

29 Seeliai ma ná-pɛlɛi wu, é boɠai zeɠeni, é anzai leʋeleʋe, é kɛ ga ma ɓulukpulu puugɔ maazu felegɔ (12), é teʋeni Izilayɛle yooi zu ná pɛ. 30 Niiti kpein ti naa ɠaani, ti ɠɛni ma: «Nii ɠɛɠala vaa nɔpɛ ge la dɛ ɠɛɛni, nu la dɛ ta ɠaani, kaipa Izilayɛle nuiti ti lɛɛni, ti ɠula Ezipete yooi ʋa, eyɛsu zaaɠaza. À ɠisiɛ su, wo ɓɔɠɔ ɠa, wo deve wo!»

20

Izilayɛle nuiti ti devei wo fai
Ɓɛnzamɛn nuiti daalɔɠɔma

1 Izilayɛle nuiti kpein ti ʋaani, é zo Dan, é li Ɓeel-Seɓa, eyɛsu Galaade yooi zu, bɛbɛi ɠaalɛɛni ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala eɠɛ nu ɠila nɔ Misepa. 2 Nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti kpein, ti ga Izilayɛle wolodamaiti, ti ɠɛni GALA ná-nuɓusɛiti ta-maaɓɔgi zu, zunu waaunnaanigɔ (400.000) ɠɛni ná, niiti ti ɠɛni ziɛzu ɠɔɠɔa, boɠa zɔkpɔi ɠɛni ti ya. 3 Ɓɛnzamɛn nuiti ti mɛnini ga Izilayɛle nuiti ti lɛɛni Misepa. Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ma: «Ʋelei faa ɲɔi nii ʋaai la, à naa wo lɛɛ gi ma.»

4 Levi nui nii ti anzai ʋaani, naa ɠɛni ti ma: «Ànzai nii é la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele, gá naa ɠa gi ʋaani Giɓea Ɓɛnzamɛn yooi zu, ga gi ɲi ná. 5 Taaʋeaiti ti laalɛɛni nɔ̀un bu. Kpidii, ti pɛlɛi maalatini, ʋɛ gè ɠɛni ná, ti ɠɛ ti pàa. Ti ʋilɛni ànzai ʋolu, ti yɛ laazu la eyɛsu ti paa. 6 Gè ma ʋoomai zeɠeni, gè teʋeleʋe, gè sei su puu maazu fele (12), gè teʋe Izilayɛle yooi zu ná pɛ. Tɔɔzei ɲamaba vai é ga tɔɠɔ ɠoloɠologi niima zii ɠɛa Izilayɛle yooi zu. 7 Wɛlɛ, Izilayɛle nuiti wo kpein ka, wo ɠaalɛai ba, à unpilɛna, wo faa ɠila deve!»

8 Nuɓusɛi kpein ge wuzeɠeni sɔ gilagi zu, ti ɠɛ ma: «Nu ɠila kpalaa ge la ɠalesu ma ná-seɠe ɠotai wu, nu ɠila kpalaa ge la liizu ná-pɛlɛi wu. 9 Wɛlɛ nii ade kɛɛzu niina ga Giɓea nuiti, ada kpakutoomai ɠɛɛzu, ade kwɛɛ nii da kɛ ga tiye. 10 Izilayɛle wolodai kpein su, ada nu puugɔ zeɠezu nu ungilagi (100) zu, ta nu ungila (100) nu waagilagi (1.000) zu, ta nu waagila (1.000) nu waapuugɔi (10.000) zu, ta liizu ti daamiani gaiziɛ nuɓusɛiti bɛ, naa ɠa a kɛ ta ɠalena ma, ade Giɓea zo, nii é Ɓɛnzamɛn yooi zu, eɠɛʋelei ta-ɲamaba vaa ɲɔi la, ti kɛai Izilayɛle yooi zu.» 11 Zekana Izilayɛle zunuiti kpein ti ɠaalɛɛni ba la taai laalɔɠɔma, eɠɛ zunu ɠila kpe nɔ.

12 Izilayɛle wolodaiti ti zunuiti teʋeni Ɓɛnzamɛn ná-pɛlɛyeɠei ma, ti ɠɛ ma: «Ɲamaba vai, nii ɲɔuɗai, naa ɠɛɛʋɛ ɠale wo zaama? 13 Gaamago nɔ, su mina ɠooza, à nu ɲakaiti fe gi ya, niiti ti Giɓea, gi ti undaaʋili, gi faa ɲɔi ɠula Izilayɛle zaama ɠana!»

Ɓɛnzamɛn nuiti ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa woilo ti-ɠɛɛleaiti goo ma, Izilayɛle nuiti. 14 Ɓɛnzamɛn nuiti ti zeɠeni ta-laa wolaiti su, ti ɠaalɛ ba Giɓea, ti ʋa li ga kɔɔi Izilayɛle laalɔɠɔma. 15 Ɓɛnzamɛn nuiti gaaluni ma volo ná, ti ɠɛni ga, zunu waaʋuufele maazu lɔzita (26.000), niiti boɠa zɔkpɔi ɠɛni ti ya, Giɓea taaʋeaiti ti la naama ɠaalugi zu, tɔɔzei naati tiegi ɠɛni ga nu undɔfela (700), ti ga kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti. 16 Naama ɠɔɔɠɔ nuiti saama, kɔʋɛ nui ɠɛni ti zaama ga nu undɔfela (700), naati kpein ti ɠɛni zoosu ti kɔtui ʋili ga fɛlɛvɛlɛgi, ti la ʋoola nu undeɠa ɠila kpegi ʋa. 17 Ti Izilayɛle nuiti gaaluni ɓalaa, ti ɠɛni ga nu waaunnaanigɔ (400.000), niiti boɠa zɔkpɔi ti ya, ti ga kɔɔɠɔ nuiti, Ɓɛnzamɛn nuiti ti la naama ɠaalugi zu.

Kɔɔi ɠɔɔ vai
Ɓɛnzamɛn nuiti daalɔɠɔma

18 Izilayɛle nuiti ti wuzeɠeni, ti lɛ Ɓetɛle, ti GALA gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Gi zaama ɓɛ ɠa a lɛ dɛ mɔunpa, é Ɓɛnzamɛn nuiti sakpe?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Zuda nuiti ka ta lɛ ti tɔɔzei.»

19 Geelaalaoni nɔ feya, Izilayɛle nuiti ti wuzeɠe ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Giɓea ɠobaʋɛ. 20 Ti ɠulani, ti li ga ti kɔɔi ʋɛɛ Ɓɛnzamɛn nuiti ba, ti ɓɔɠɔ zeini su, ti lo Giɓea laawu. 21 Ɓɛnzamɛn nuiti ti ɠulani Giɓea, ti Izilayɛle nui ʋaani kɔɔɠɔzuʋɛ naama volo ná ga nu waaʋuufele maazu fele (22.000). 22 Nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti, ti ɓɔɠɔ iɲɔdɔɔni, ti ɠɛʋele ɓɛtɛni kɔɔɠɔ vai ma mɔnɔ ga niinɛ naama adaʋɛ nɔ, ʋɛ ti ɠɛni ʋuuni ná folo mɔungi. 23 Izilayɛle nuiti ti lɛɛni, ti wɔlɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, eyɛsu kpɔkɔi zeeli. Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Gi maanɛɛʋɛ nɛi gi kɔɔ laalɛ Ɓɛnzamɛn nuiti bu, gi-ɠɛɛleaiti?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti ma: «À li ti laalɔɠɔma.»

24 Poluma zobui, Izilayɛle nuiti ti laalɛɛni Ɓɛnzamɛn nuiti bu ʋolu, ná zeizu velesiɛi. 25 Ná zeizu velesiɛi naa, Ɓɛnzamɛn nuiti ti ɠulani Giɓea, ti ti laaɠomi, ti nu waapuugɔ maazu lɔsaʋa (18.000) ʋaani Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti ba, kɔɔɠɔzuʋɛ, ti zoogai boɠa zɔkpɔi ʋilisu.

26 Izilayɛle nuiti kpein, ti ma ʋɛbɛiti ti lɛɛni Ɓetɛle. Ti yɛni zeini ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, ti ɗa wɔlɔ, ti zugi zo eyɛsu kpɔkɔi, ti gala zalaɠaiti kula, ta ziilɛi zalaɠaiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala. 27 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani mɔnɔ. Naama ziɛgi zu, miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠɛni ná. 28 Eleazaal ná-doun zunui, Fineyase, nii é ga Aalɔn ná-dounloin, naa ɠa é ɠɛni botii zu naama ɠonagi. Ti ɠɛ ma: «Gi maanɛɛʋɛ gi li mɔnɔ, gi gi-ɠɛɛleaiti sakpe, Ɓɛnzamɛn mavofodaiti, ɓaa gi looɠo?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti ma: «À li, mazɔlɔɔ lina, nà zobo feezu wo ʋɛ, wo pilɛ sɔlɔɔ ti ma.»

29 Izilayɛle nuiti, ti zunuiti seini dɔɔɠuzu Giɓea maaɠoolii zu. 30 Naa ʋolu, ti liini, ti laalɛ Ɓɛnzamɛn nuiti bu ná foloi zaʋasiɛi. Ti ɓɔɠɔ zeini su kɔɔɠɔ vai ma Giɓea luɠɔ, eɠɛʋelei ma mɔun felegɔi ɠɛni la. 31 Ɓɛnzamɛn nuiti ti ɠulani kɔɔɠɔ vai ma, ti ɓeni ɓɔɠɔ ʋa, ti yeeɓeteʋe taai ʋa. Ti tɔɔzeini ga nuiti paa nuɓusɛiti saama, eɠɛʋelei nɔ ti kɛɛni la mɔungiti su, pelei naati su, nii gilagi lɛɛzu ga Ɓetɛle ʋele, gilagi ɗa li ga Giɓea ʋele ɓalaɠai zu. Izilayɛle zunui ti paani, é ɠɛni ga nu ʋuusaʋagɔ (30).

32 Ɓɛnzamɛn nuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ade vɔniga ti ma ga mɔungi nɔ ɠɛʋelei.»

Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu: «Ade ʋela ti ʋa, de ti ɓeteʋe taai ʋa, de li ga tiye pelei zu.»

33 Izilayɛle zunui kpein ge zeɠeni losuʋɛti, ti ɓɔɠɔ ɠɛʋele ɓɛtɛ Ɓaale-Tamaal. Izilayɛle ná-nuiti ti lɔɔɠuni, naati ti zeɠeni Maalé-Geɓa, ʋɛ ti ɠɛni ná. 34 Kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ waapuugɔ (10.000), niiti zeelobai woni ga tiye Izilayɛle zaama, naati ti zeelini Giɓea ɠakalaʋɛ. Kɔɔi wola ɓɔini, kɛlɛ Ɓɛnzamɛn nuiti ti la ɠɛni kwɛɛ ga maanɔɠɔi ɠa ʋaazu ti ʋɔ. 35 Ɠɔoɠɔ GALAGI Ɓɛnzamɛn nuiti sakpeni Izilayɛle ʋɛ, naama voloi, Izilayɛle zunu waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ ungila (25.100) paani, ti pɛ ti zoogai kɔɔi ɠɔɔzu ga boɠa zɔkpɔi.

36 Ɓɛnzamɛn nuiti ti kwɛɛni ga Izilayɛle nuiti ti pilɛ sɔlɔɔga ti ma. Izilayɛle zunuiti ti kɛɛni, eɠɛ ta ɠɛ ʋelazu Ɓɛnzamɛn nuiti ba, kɛlɛ ti-ɠigi ɠɛni ta-ɠɔɔɠɔ nuiti ba, niiti ti lɔɔɠuni Giɓea ɠobaʋɛ. 37 Názu ɠa nui naati ti lɔɔɠuni, ti ɠulani la, ti loo Giɓea zu, ti vaza taazuʋɛ, ti nuiti undaaʋili. 38 Ti zolooni ma ta Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nui zɔiti, ga ti abui lo, ma luului wuzeɠe taazuʋɛ, é ɗa lɛ geezuʋɛ. 39 Izilayɛle zunuiti ti ɠaaʋoteni ʋolu ti ma, ga kɔɔɠɔi. Ɓɛnzamɛn nuiti ti nu ʋuusaʋagɔ (30) ɠɛɠala ʋaani niina ti ʋa, naa maaʋele ma, ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ti ʋoluazoga, ti ɗa ʋela ade ʋa, eɠɛʋelei é ɠɛni la kɔɔɠɔ volo mɔungi zu.»

40 Gaamanɔ, duulu wolai tɔɔzeini ga wuzeɠea taazuʋɛ. Ɓɛnzamɛn nuiti ti latini, ti ka ga abuzogi ɠa ta-laai ʋa, ma abuzogi ɗa lɛ geezuʋɛ. 41 Názu ɠa Izilayɛle zunuiti ti ɠaleni ma la Ɓɛnzamɛn nuiti daalɔɠɔma, naati ti wola zuluani. Mazɔlɔɔ ti undaaʋiligi ɠaani, nii é ɠɛni ti luɠɔ. 42 Ti ʋoluaveni Izilayɛle zunuiti ba, ti ɗa li ga teʋebai zu ʋele. Kɛlɛ kɔɔi la ɠɛni ɓudɛni ti maazu, niiti ti zeɠeni taazu ʋelei, naati ti ɠɛni ti ʋaazu, tɔɔzei ti ɠɛni ti yɔɠɔzu. 43 Izilayɛle nuiti ti Ɓɛnzamɛn nuiti maalatini, ti ʋilɛni ti ʋolu, ti ɗa ti ʋaa, ʋɛ kpein ti ɠɛni ɠɛɛzu ti looɠo ná, eyɛsu Giɓea letemaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei. 44 Ti Ɓɛnzamɛn zunu waapuugɔ maazu lɔsaʋa (18.000) ʋaani, ti pɛ ti ga kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti. 45 Niiti ti yɛni vulua, naati ti ɓizɛni, ti li teʋebai zu, Limon fasai ʋɔ pelei, ti nu waadɔɔlugɔ (5.000) ʋaani naati saama pelei zu, ti ʋilɛ ti ʋolu, eyɛsu ti zeeli Gidome, ti nu waafelegɔ (2.000) ʋaa ti ʋa miná.

46 Ɓɛnzamɛn nui liegɔi é zaani, é ɠɛni ga zunu waaʋuufele maazu lɔɔlu (25.000), ti pɛ ti ga kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti. 47 Zunu undɔzita (600), niiti ti ʋoluaveni, ti ʋela ti li teʋebai zu, Limon fasai ʋɔ pelei, naati ti yɛni miná eyɛsu alu naanigɔ. 48 Naa ʋoluma, Izilayɛle nuiti ti ɠaaʋoteni Ɓɛnzamɛn nuiti daalɔɠɔma, ti ɗa zunuiti paa ga boɠa zɔkpɔi taaiti su, ta toganiiti, ta niiti kpein nɔ ti ɠɛni ti ɠaazu luɠɔ. Ti abui loni taaiti kpein ba, ma yooi zu, niiti ti ti ɠaani.

21

Ɓɛnzamɛn mavofodai ʋuu vai su ʋolu

1 Zunuiti ti ɠonani Misepa ga ti la mɔ ti-loun anzanu vea Ɓɛnzamɛn nu ʋɛ ga vulu.

2 Nuɓusɛiti ti ʋaani Ɓetɛle, ti yɛni zeini ná GALA kakala eyɛsu kpɔkɔi. Ti yɛni zɔngɔzu, ti ɗa wɔlɔ gola, 3 ti ɗa ɠɛ ma: «Leeni vaa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, niima vaa ɲɔu zii ɠɛai Izilayɛle? Leeni vaa zu Izilayɛle ʋalagai za ná-bolodai gila ma?»

4 Poluma zobui, nuɓusɛiti kpein ti wuzeɠeni ga sobuzobui, ti zalaɠa ɠulazuʋɛ loni náʋɛ. Ti gala zalaɠaiti kulani ta ziilɛi zalaɠaiti. 5 Naa ʋolu, Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Izilayɛle wolodai kpein su, ma ɓɛgele ɠa é laade zaama, gaalɛbai zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu?» Mazɔlɔɔ ti konai woni naama nui laalɔɠɔma, nii é la ʋaani Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala Misepa, é woni ga ta naama nui ʋaa.

6 Izilayɛle nuiti ti-ɠɛɛloin Ɓɛnzamɛn ná-fai ma maawɔin ti zoni, ti ɗa ɠɛ ma: «Za, bolodai gila kpeteʋea Izilayɛle ʋa. 7 Leeni ɠa ada kɛ ti ʋɛ, nii a kɛ niiti ti yɛgai vulua, naati ti anza zɔlɔɔ? Tɔɔzei de ɠonani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga de la de-loun anzanuiti ta vea ti ya ga anza.» 8 Ti ɠɛni ma: «Nui ta ɠa ná nɛi ɓaa, Izilayɛle ná-bolodaiti saama, nii é la lɛɛni Misepa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala?» Ti kaani ga Yaɓese nii é Galaade, naa ná-nu ɠila kpalaa ge la ɠɛni ʋaani kɔɔlaaɠai zu, ta maaɓɔgi zu. 9 Ti nuɓusɛiti gaalugai ma, Yaɓese nii é Galaade, ti la ɠɛni naa ná-nu ɠila kpalaa kaani.

10 Nuɓusɛiti ti kɔɔɠɔ nu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) leʋeni, ti devei ve ti ya, ti ɠɛ ti ma: «À li Galaade yooi zu, wo Yaɓese laaʋeaiti pɛ paa, anzanuiti pɛ ta doungoiti. 11 Wɛlɛ ʋelei wa kɛ la, à zunuiti kpein suwuɠaaleʋe, ta anzanui kpein niiti ti zunu vaa ɠwɛɛ.» 12 Kɔɔɠɔ nui naati ti anzalopo ɓea unnaanigɔ (400) ɠaani Yaɓese taaʋeaiti saama, Galaade yooi zu, niiti zunu la ɠɛni dɛ vɔɔɠuni ti ʋa. Ti liini ga tiye, Silo kɔɔlaaɠai zu, Kanaan yooi zu.

13 Nuɓusɛiti kpein ti keelaiti teʋeni Ɓɛnzamɛn nuiti ma, niiti ti lɔɔɠuni Limon fasai ma, nii a kɛ ti yɔɠɔzuɓɛtɛ, ziilɛigi ɠɛ ti zaama. 14 Ɓɛnzamɛn nuiti ti ɠaleni ma. Ti anzanuiti feeni ti ya, niiti ti la ɠɛni ti ʋaani Yaɓese, Galaade yooi zu, kɛlɛ é la ɠɛni kula ɠɛɛni ti ʋa.

15 Ɓɛnzamɛn nuiti maawɔin nuɓusɛiti soni, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI zeɠe ɲaka wɔɔni Izilayɛle wolodamaiti saama. 16 Bɛbɛi ma ɠundiɠiiti ti ɠɛni ma: «Ada kɛ ɠale, de ʋa anzanu zɔlɔɔ zɔiti bɛ, ti yɛgai vulua, tɔɔzei Ɓɛnzamɛn anzanuiti kpein undaaʋiligɛ?» 17 Ti ɠɛni ma mɔnɔ: «Niiti ti yɛgai vulua Ɓɛnzamɛn nuiti saama, naati ti ta-ʋoganiiti makɛ, naa ɠa a kɛ bolodai ta ɠaa mina ʋala ba Izilayɛle zu. 18 Kɛlɛ ade la zooga de ʋa de-loun anzanui ta ve ti ʋɛ ga anza.» Mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti konai woni, ti ɠɛ ma: «Naama nui ɠotoʋɛ, nii a anza ve Ɓɛnzamɛn nui ta ya!» 19 Ti ɠɛni ma: «Wɛlɛ kona-o-kona Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fɛtii ɠa ɗa ɠula Silo, nii é Ɓetɛle lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, é lo pelei naa ʋa folo ɠulazu ʋelei, nii é zeɠezu Ɓetɛle é ɗa li Sikɛme, ta Leɓona lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ.»

20 Naa ʋolu, ti niima levei veeni Ɓɛnzamɛn nuiti zea, ti ɠɛ ti ma: «À li wo lɔɔɠu ná, leezɛn ɓeleiti su. 21 Siɛgi zu wo Silo anzalopoiti kaazu la, ti ɗa kuai wo, ti ɗa lati, wa ɠula leezɛn ɓelei zu, wo ɠilagilagi ɠa anzalopo ɠila so ɓɔɠɔ ʋɛ ga anza, wo li ga tiye Ɓɛnzamɛn yooi zu. 22 Ni ti-ɠɛɛni, ɓaa ti-ɠɛɛleaiti, ta ʋaana ti ɓaazaɠa gi ʋɔ bɛ, gá ɠɛ ti ma: ‹À gi maawɔinɠa, mazɔlɔɔ gi la anzanu zɔlɔɔni ti ʋɛ kɔɔi zu. Wa laade wo ʋa fe ti ya, ni wa ɠɛni de, wa la ɠɛ ga sɔba nu.› »

23 Zekana Ɓɛnzamɛn zunuiti ti kɛɛni la, ti anzanuiti seɠeni ga ti-liegɔi, é ɠula anzalopoiti saama, niiti ti ɠɛni kuai wosu Silo, naa ʋolu ti li ga tiye. Ti ta-laaiti to ʋolu, ti zei ná, ta-ʋoganiiti saama ti ɠilagilagi pɛ. 24 Naama ziɛgi nɔ zu, Izilayɛle nui zɔiti ti liini ta-wolodaiti su, ta-ʋɛlɛyeɠeiti bu, ti ɠilagilagi ti zei ta-ʋoganii unda.

25 Naama ziɛgi zu, masa ge la ɠɛni Izilayɛle unda. Ɛsɛ ge ɠɛni naa nɔ ɠɛɛzu, nii pagai gaazu.

* 14:15 14:15 Foloi naanisiɛi: Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, naa ɠa ga: foloi lɔfelasiɛi.

* 15:17 15:17 Lamate-Leyi: Daaseigi nii poluʋɛ ga «kpalɔɠae ɠizei».

† 15:19 15:19 En-Ɠakole: Daaseigi nii poluʋɛ ga «tolibo nui ná-ziɛungi».

* 18:30 18:30 Moize: Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, naa ɠa ga: Manasé.

Lute

1

2

3

4

Lute

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Lute Ná-Sɛʋɛi ɠa faa maanɛɛnɛgi tanigaa zuɠulazu, niiti ti zeelini Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ta ma, Izilayɛle lukpɔɠaaleʋe nuiti ta-ziɛgi zu. Pɛlɛyeɠei naa ma ʋɛlɛ deei, nii daa ga Naomi, naa ɠɛni faa ɓɔi wola laawu, siɛgi zu sinigi ta ná-doun zunu felegɔiti ti zaani la, naazu ti zeini Moaɓe wɛɛn yooi zu. Kɛlɛ naa ɠulaai ma su, Naomi tuya zɔlɔɔni siɛgi zu ná-doun anzai gilagi, nii daa ɠɛni ga Lute, Moaɓe nui, naa ʋilɛni la polu kɛai ma ɠalesu ma Izilayɛle yooi zu, ta é minazeɠe bɛ ga toɠa yeezei bu. Naa ʋoluma anzanu felegɔi niiti, Lute ta Naomi ti tuya zɔlɔɔni, siɛgi zu pɛlɛyeɠei naa ʋaalobai gila, nii daa ga Ɓoaze, naa minazeɠeni la ga toɠa ɠaaɓa ti ma, ta é Lute zeɠe ga anza. Tukpɔɠaaleʋe nuiti ta-yeeɠɛɠalai wola ɲɔuni, Izilayɛle nui ma mɔinmɔin ge ɠɛni ta-eteai ziɛzu, ti maavaa la tɔgiti ba, kɛlɛ Naomi ta Lute, naa ʋɛɛ Ɓoaze ʋa, ta-vai ɠɛni yɛ, ti ɠɛni ga Izilayɛle nuiti niiti ti ɠɛni pɔ ga ti ziɛ ga GALA ná-tɔgiti.

Nu nɔpɛ ge la sɛʋɛi nii zɛʋɛ nui ɠwɛɛ. Nu la kwɛɛ ɓalaa siɛgi nii kulaai la, kɛlɛ tanigaa ti ɠɛ sɛʋɛi nii zɛʋɛʋɛ siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠula la duɔlai zu, naa lɔɔzei Eɓulu wooi ma zii ʋa, nii sɛʋɛi ɠɛai su. Fai ta ɠa ná nii maanɛai nu ɠizɛ su, naa ɠa ga Lute nii é la ɠɛni ga Izilayɛle nu, naa ɠɛɛʋɛ ga masagi Davide dee wola ʋolu lee wolai. Naa ɠa bosu ga toɠa ɓalaa ga Yesu Kilista mɛmɛwolai ta, naa ɠa dɛɛzu ga nu ɠɛɛ vai ga GALA nɔnɔ, naa la ɠulazu nɔ ɗa-ʋɛlɛyeɠei zu, kɛlɛ nu yiimaʋɛ.

Unsosuʋɛ

1. Naomi ná-pɛlɛyeɠei ta faa ɓɔii nii é zeelini pɛlɛyeɠei ma, ta ʋelei Naomini ta Lute ti ɠaleni la ma Izilayɛle yooi zu. (1:1-22).

2. Luteni ta Ɓoaze ti ɠaani, siɛgi zu Lute ɠɛni molo ɠɔpɔgiti zɛʋɛzu la, niiti ti ɠɛni yɛsu molo leʋe nuiti pogi zu Ɓoaze ná-kpalagaʋɛ (2:1-23).

3. Naomi Lute leʋeni ga é li, é ɠɛ Ɓoaze ma, ti vulu ɓɔɠɔma ta naa, nii a kɛ Ɓoaze ɠaaɓa ma, tɔɔzei Ɓoaze ɠɛni ga pɛlɛyeɠei ʋaalobai ta ɓɔɠɔɓɔɠɔ minazeɠegi maaʋele ma. Ɓoaze vaani naa wu (3:1-18).

4. Ɓoaze Naomi sinigi ʋoganiiti unmɔɔni, é zɛba é Lute vulu ga anza (4:1-22).

1

Elimelɛke ná-pɛlɛyeɠei
ná-maanɔɠɔ vai

1 Tukpɔɠaaleʋe nuiti ta-ziɛgi zu, pului looni Izilayɛle nuiti ta-yooi zu. Ɓɛteleyɛme laai é Zuda yooi zu, naama zunui ta liini ta anzai ta ná-doun zunu felegɔiti, ga ti lago zei Moaɓe yooi zu. 2 Zunui naa laaseigi ɠɛni ga Elimelɛke, anzai laaseigi ɠɛni ga Naomi, ta ná-doun zunu felegɔiti daaseigiti ti ɠɛni ga Maalon ta Kiliyon. Ti ɠɛni ga Efelata nuiti, Ɓɛteleyɛme laai zu Zuda yooi zu. Ti zeeliai ma Moaɓe yooi zu, ti zeizuʋɛ ɓɛtɛni ná. 3 Naomi zinigi Elimelɛke zaani, anzanui ɠila ko yɛni niina ná, ta ná-doun zunu felegɔiti. 4 Ti Moaɓe anzanuiti seini. Gilagi laaseigi ɠɛni ga Wɔɔlepa, felesiɛi laaseigi ɠɛ ga Lute. Ti zeini ná kona puugɔ laawu. 5 Maalon ta Kiliyon ti zaani ɓalaa ti felegɔ pɛ. Naomi yɛni ná, balagai ná-doun felegɔiti ma ta sinigi.

Lute ta Naomi
ti lii vai Ɓɛteleyɛme

6 É yɛni Moaɓe yooi zu, é mɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI undaanɛɛ laa ná-nuɓusɛiti bɛ, é daamianigi vea ti ya. É wuzeɠeni, tɔ-o, ná-doun anzaiti-yo, ga ti zeɠe Moaɓe yooi zu. 7 Ti zeɠeni ti-zeizuʋɛ, ta ná-doun anza felegɔiti, ti ʋilɛ pelei ma, ga ti ɠale ma Zuda yooi zu. 8 Naomi ɠɛni naazu ná-doun anza felegɔiti ma: «À ɠale ma, ɛsɛ ge li dee ná-pɛlɛi wu. Ɠɔoɠɔ GALAGI faaɓɔɠɔ ɠɛ wo ʋɛ, ʋelei wo kɛa la wo-zinigiti bɛ, niiti ti zaai, ta wo kɛa la nà ɓalaa bɛ. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI wo ɠilagilagi zei ʋele ɓɛtɛ zini pɛlɛi wu, wa ɠɛ bu!» É ti nɛɛnɛni. Ti tɔɔzeini ga wɔlɔa. 10 Ti ɠɛni ma: «Ɓa-o, ada liizu ʋɔɔma ɗa-nuɓusɛiti pɔ bɛ.»

11 Naomi ɠɛni ti ma: «À ɠale ma, dòun anzanuiti! Lee vaa zu wa ʋilɛ pòlu? Doun zunua ta kòozu mɔnɔ ɓaa, ta ɠɛ ga wo-zinigiti? 12 À ɠale ma, dòun anzanuiti. À li! Mazɔlɔɔ gòla wɔlɔʋɛ na, gè ʋa zei zini bɛ. Anɛɛ ɓalaa nà ɠɛɛzu ma: ‹Kito ka bɛ̀, ga za ɓidii, gè ve zini bɛ ga gè zunu lounɠa zɔlɔɔ,› 13 wa naati maaɓɔun ga ti wɔɔlɔ, wa ɠɛlɛ wo zei vai ʋa zini bɛ naazu ɓaa? Ɓa-o, dòun anzanuiti! Mazɔlɔɔ nà-kpɔlɔi wɔɔlɔʋɛ wɔnɔi ʋa, ta mɔnɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeewuzeɠeʋɛ dàalɔɠɔma.»

14 Ti wɔlɔni mɔnɔ. Wɔɔlepa deemɔɔn nɛɛnɛni, ti bali ma, kɛlɛ Lute ɠilini ba. 15 Naomi ɠɛni Lute ma: «Pɛtɛ, è-zeebɔi ɠalega ma ná-nuɓusɛiti pɔ ta ná-galagiti. Ɠale ma, è ʋilɛ è-zeebɔi ʋolu.»

16 Kɛlɛ Lute ɠɛni ma: «Mina ɓɔi dà ga gè zeɠe è ʋolu, ga gè ɠɛlɛ è ʋa! Ʋɛ ɗa li ná, nà li miná, ʋɛ ɗa zei ná, nà zei miná. Ɗa-nuɓusɛiti ta ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, ɗa-ƓALAGI ɠa ɠɛ ga nà-GALAGI. 17 Ʋɛ ɗa za ná, nà za miná, màaɠulu ná. Ɠɔoɠɔ GALAGI sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni ani ɠili ka kpèteʋena è ʋa, é ɠula saai ʋolu!» 18 Naomi kaai ma ga wɔinʋɛ ga ti li ʋɔɔma, é zɛni kana niina.

19 Ti felegɔ ti ziɛni ʋɔɔma, eyɛsu ti zeeli Ɓɛteleyɛme. Siɛgi zu ti lɛɛni la Ɓɛteleyɛme, taai kpein ge ɓusɛni ti maaʋele ma, anzanuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Naomi ɠa nɛi ɓaa?» 20 É ɠɛni ti ma-o: «À mina mɔ tòli ga Naomi,* kɛni Mala.† Mazɔlɔɔ Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii eteai ɓaa mà. 21 Dìizuʋɛ, zèei laavega ɠɛni de, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaa ga ze zèaɲakai. Lee vaa zu wa tòli ga Naomi? Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋoluavega bà, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii màanɔɠɔa.»

22 Zekana Naomi ta ná-doun anzai Lute, Moaɓe nui, ti ʋaani la, ti zeɠe Moaɓe yooi zu. Ti zeelini Ɓɛteleyɛme, moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naa leʋe vai lɔɔzeiɗai nɔ kpein.

2

Lute molo ɠɔpɔgi yɛʋɛ vai
Ɓoaze ná-kpalagaʋɛ

1 Naomi zinigi ná-nui ta ɠɛni ná. É ɠɛni ga zobobɛ nu kpɛtɛai, Elimelɛke ná-pɛlɛyeɠei wu, daaseigi ɠɛni ga Ɓoaze. 2 Moaɓe nui Lute ɠɛni Naomi ma: «Nà è maanɛɛnɛzu ga è va bu, gè li molo ɠɔpɔ gaiziɛzuʋɛ kpalagaʋɛ, naama nui ʋosuʋɛ, nii a màawɔinɠa.» É ɠɛni ma: «Li, dòun anzanu.»

3 É liini molo ɠɔpɔ gaiziɛzuʋɛ kpalagi ta zu, molo leʋe nuiti pogi zu. É zolooni nɔ kpein ga kpalagi naa ɠɛni ga Ɓoaze nɔnɔi, nii é ɠɛni ga Elimelɛke ná-pɛlɛyeɠei wu nui.

4 Ná tago kɛai ma, Ɓoaze ʋaani, é zeɠe Ɓɛteleyɛme, é ɠɛ molo leʋe nuiti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ wo ʋa!» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo è ʋɛ!»

5 Ɓoaze ɠɛni ná-botiɠɛ zunui ma, nii é ɠɛni wɛlɛzu molo leʋe nuiti ma: «Anzanu loungoi nii ɠa ga ɓɛ ná-doun?» 6 Botiɠɛ zunui é ɠɛni wɛlɛzu molo leʋe nuiti ma, naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Moaɓe anzanu loungoi ta ʋe, nii ti ʋaai ta Naomi, ti zeɠe Moaɓe yooi zu. 7 É bogɛ mà ga gè va bu, é ɗa molo ɠɔpɔgiti gaiziɛ, molo ɠiliiti zɔɠɔzu, molo leʋe nuiti poluʋelei, é ɗa ti ɠaalɛ ba. Paa yee ma za sobui, toɠa loni nɔ eyɛsu niizu, é lago looɠogɛ nɔ kotai wu.»

8 Ɓoaze ɠɛni Lute ma: «Woilo, dòun anzanu, mina li molo ɠɔpɔ gaiziɛzu kpala kili su, mina maaɠooza ʋɛ ʋa, yɛ nà-botiɠɛ anzanuiti ba. 9 Wɛlɛ ʋɛ moloi leʋezu ná kpalagi zu, è li ti ʋolu. Gè nà-botiɠɛ zunuiti tɛnɛgɛ ga ti mina vɔɔɠu è ʋa. Siɛgi zu kpɔɔle wɔin è zosu da, ɗa li ziɛ liɠiiti pɔ bɛ, è ɓɔɔle ga nii botiɠɛ zunuiti ti saɠaai.» 10 É ʋilɛni ɲiibiɠa zooi ma, é nɔkɔ, é ɠɛ ma: «Gè zaalai zɔlɔɔgɛ ɠale è ɠaazu, ga è ɠɛɛzu mà bɛbɛ, nɛ̀i gè ga wɛɛn anzanui?» 11 Ɓoaze gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ti naa kpein bogɛ mà, nii è kɛa è-leemɔɔn ʋɛ, è-zinigi zaa ʋoluma, ʋelei è zeɠeai la è-ɠɛɛ ta è-leeni ba, ta zooi è zɔlɔɔgai su, ga è ʋa nuɓusɛiti pɔ, niiti è la ɠɛa ti ɠwɛɛ pɔlɔmazu. 12 Nii è kɛa, Ɠɔoɠɔ GALAGI naama ɠulanumai ve è ʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, nii è ʋaa, è lɔɔɠu koʋegi wu, naa ɗa-ɠulanumai zuwɔɔlɔ gola.» 13 Lute ɠɛni ma: «Ee, Màliɠii, gè zaalai zɔlɔɔga è ɠaazu! Mazɔlɔɔ è gàanɛɛnɛa, ta è ɓɔɛa pɔ̀, è zìila, nɛ̀i, gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui. Anɛɛ naa ʋe, nɔ̀un, gè la ga ɗa-wotiɠɛ anzanuiti gila kpalaa kɛʋele.»

14 Daamii ziɛgi zu, Ɓoaze ɠɛni ma: «Maaɓuɠa, è daamii wo, ɗa-ɓulu ɓuɠai lɔ guulu daɓai wu.» É zeini molo leʋe nuiti kobaʋɛ. Ɓoaze ani ɠae ɠeegai veeni zea. É miini, é yiɠo, é mɔtai makɛ. 15 Naa ʋolu é wuzeɠeni posuyɛʋɛi ma. Ɓoaze niima levei veeni ná-botiɠɛ zunuiti zea, é ɠɛ ti ma: «À yeezei bu ga é posuyɛʋɛi ɠɛ ɓalaa molo ɠiliiti zɔɠɔzu. À mina kpɔlɔ. 16 Anɛɛ wa ma ɠɔpɔgi tanigaa ɠula ma ɠiliiti ba, ga wo zɛ ná, é zɛʋɛ, wo mina zelilo ma.»

17 É posuyɛʋɛi ɠɛɛni kpalagaʋɛ eyɛsu kpɔkɔi. É naa loɠani, nii é zɛʋɛni. É kilo ʋuusaʋagɔ (30) ɓɔlɔ ɠila daaveni ga molo ɠaamagi nii daa ga wɔɔlezegi. 18 Nii é zɛʋɛni, é naa zeɠeni, é lii la taazu, é dɛɛni ga deemɔɔn. É ná-daamianigi mɔtai ɓalaa ɠulani, é ti ve zea. 19 Deemɔɔn ɠɛni ma: «Mini ɠa è posuyɛʋɛi ɠɛai ná za? Mini ɠa è botii ɠɛai ná za? Tuya ɠa naa ʋɛ, zɔi é è zɛsɛbogai!» É naa kpein suɠulani deemɔɔn ma, nii kpein é ziɛni su. Naa ʋolu, é ɠɛni ma: «Zunui nii gè botii ɠɛai pɔ bɛ, daa ɠa ga Ɓoaze.» 20 Naomi ɠɛni ná-doun anzai ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo naama nui ʋɛ, tɛigi é maawɔinɠai ɠɛɛzu naati bɛ, ti vulua, ta naati bɛ, niiti ti zaai!» Naomi ɠɛni ma mɔnɔ: «Zunui naa ɠa ga da-nu ɠiteɠite, toɠa ga naati ti ta, niiti ti-losuʋɛ ga ti de unmɔɔ.»

21 Moaɓe nui Lute ta laani ma, é ɠɛ ma: «Kɛɛʋɛ mà ɓalaa: ‹Yɛ nà-botiɠɛ nuiti ba, eyɛsu ti ɓe ga nà-moloi leʋe.› » 22 Naomi ɠɛni ná-doun anzai Lute ma: «Naa ʋagɛ, dòun anzanu, ga è ɠɛ ná-botiɠɛ anzanuiti ba, naa ɠa a kɛ nu mina è ɓɔlɔ kpalagi taɠili su.»

23 Naazu, é yɛni Ɓoaze ná-botiɠɛ anzanuiti ba, é ɗa posuyɛʋɛi ɠɛ, eyɛsu moloi nii daa ga wɔɔlezegi ta moloi nii daa ga ɓeleegi, naati ti leʋe vaiti kpein ti ɓe. Naa pɛ su é ɠɛɛni deemɔɔn ʋɔ bɛ.

3

Lute ná-maanɛɛnɛi

1 Yeeta Lute deemɔɔn Naomi ɠɛni ma: «Dòun anzanu, nà pɔ gè è zei ʋele ɓɛtɛ, naa ɠa a kɛ è ɠɛ undaanɛɛi zu. 2 È kwɛni ga Ɓoaze nii è ɠɛa ná-botiɠɛ anzanuiti ba, naa ɠa ga da-nui ta. Tama za kpɔkɔi, toɠa liizu moloi ɠaavɛɛzu, ná-molo loɠazuʋɛ. 3 Maagba, è gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ ɓɔɠɔ ma, è ɗa-zeɠe ʋagɔiti too, è yei molo loɠazuʋɛ. Mina ɓɔɠɔ lɛɛ la, eyɛsu é ɓe ga daamii wo, é ɓɔɔle. 4 Siɛgi zu é liizu la, é la, ná ʋɛtɛ, ʋɛ é laazu ná. Naa ʋolu maaɓuɠa ba, è seɠei tago wuzeɠe kɔɠɔiti ma, è la. Tɔ ɓɔɠɔgo, toɠa naa wo è ma, nii maanɛai ga è kɛ.» 5 Lute gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà naa kpein kɛ, nii è boga mà.»

6 É yeini molo loɠazuʋɛ, é naa kpein kɛɛni, nii deemɔɔn deveni ma. 7 Ɓoaze laamiini, é ɓɔɔle, koozunɛɛni ziimaʋɛ. É liini, é la molo ɠiliiti poluʋɛ. Lute ʋaani naazu vaavaa, é seɠei zeɠe kɔɠɔiti ma, é la. 8 Kua zaamai, zunui naa wuunni kami, é lati, é ka ga anzanui ta ɠa laani kɔɠɔiti bu. 9 É ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa ga ɗe?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ʋe, Lute ʋe, ɗa-wotiɠɛ anzanui. Ɓaa màazu, mazɔlɔɔ ʋelei è la ga gi ɓɔɠɔ nu, unmɔɔ fai ma losuʋɛ veeʋɛ è ya nɔ̀un tetema.»

10 É ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo è ʋɛ, dòun anzanu! Faa ɠaaɓelagi nii ɠa ɗa-wooɠɛɠiladai lɛɛzu mɔnɔ, é leʋe ma mɔungi ʋa, mazɔlɔɔ è la nu niinɛiti gaiziɛni, bala nua, ɓaa kpɛtɛ nua. 11 Niizu, dòun anzanu, mina lua ɲɛgɛlɛin. Nà naa kpein kɛ è ʋɛ, nii è bosu, mazɔlɔɔ nuɓusɛ pɛ ge suɠwɛɛ ga ɗa ga anzanu zɔɓelama. 12 Gaamai ʋe ga unmɔɔ fai ma losuʋɛ ɠa zèa, kɛlɛ taɠili ka ná, nii é nɔ̀un tuɠɔ. 13 Ɲi ʋɛ. Lina, ni toɠa pɔ é unmɔɔ fai ma losuʋɛ ɠɛ è ʋɛ, é kɛ. Kɛlɛ ni é la nɛɛni bɛ ga é kɛ è ʋɛ, gè ɠona Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nɔ̀un, nà kɛ è ʋɛ. Yɛ laani eyɛsu sobu.»

14 É yɛni laani kɔɠɔiti bu eyɛsu sobui. É wuzeɠeni ga kpidiɓidigi, nu la dɛ zooga è ʋa nu maaɓɛɛɠaga ɠa. Mazɔlɔɔ Ɓoaze ɠɛni ma: «Maa la nɛɛni ga nu ʋa suɠwɛɛ ga anzanu lɛɛʋɛ molo loɠazuʋɛ.» 15 É ɠɛni ma: «Ɗa-zeɠe wolai zuvie, è so.» É soni. Naa su lɔzita ɠɔɠɔni moloi zu, é pu su, é daalɛ bu. Naa ʋolu é lɛɛni taazu.

16 Lute ʋaani deemɔɔn ʋɔ bɛ. Naomi ɠɛni ma: «Ɗa ʋe ɓaa, dòun anzanu?» Lute naa kpein suɠulani, nii zunui naa kɛɛni bɛ. 17 É ɠɛni ma: «É su lɔzita veeʋɛ bɛ̀ moloi zu, é ɠɛ mà: ‹È la lia ga yeaɲaka è-leemɔɔn ʋɔ bɛ.› » 18 Naomi ɠɛni ma: «Yɛ ʋɛ, è yiilɛi, dòun anzanu, eyɛsu è kwɛɛ ʋelei niima vai ʋaazu ɓesu da, mazɔlɔɔ zunui nii la dooɠo nɔpɛ boga ɲɛgɛlɛin, kɛni a niima vai ɠaaɓelana za.»

4

Lute vulu vai Ɓoaze ʋɛ

1 Ɓoaze liini taa ziɠidaʋɛ, é zei ná. Pɛtɛ, zɔi unmɔɔ fai ma losuʋɛ ɠɛni zea, nii Ɓoaze ná-fai woni, naa ʋaani, é ɗa leʋe. Ɓoaze ɠɛni ma: «Ʋaa lɛɛ ʋɛ, zei lɛɛ ʋɛ.» Naa ʋaani, é zei. 2 Ɓoaze nu puugɔ zeɠeni taa ɠɛwolaiti saama, é ɠɛni ti ma: «À zei lɛɛ ʋɛ.» Ti zeini. 3 Naa ʋolu é ɠɛni naama nui ma, nii unmɔɔ fai ma losuʋɛ ɠɛni zea: «È suɠwɛɛni ga Naomi ʋa, é zeɠe Moaɓe yooi zu. Toɠa pɔ é zou ɓuɠai ʋɔdi, nii é ga ade-ɠɛɛloin Elimelɛke nɔnɔi. 4 Gè ɠisiɛʋɛ ga gè naa wo è ma, ga è geya taaʋeaiti gaazu, ta nà-nuɓusɛiti ta-ɠɛwolaiti gaazu. Ni ɗa pɔ è unmɔɔ, unmɔɔ. Ni è la unmɔɔsu, dɛɛ ga ze, gè ɠɛ kwɛɛ, mazɔlɔɔ ɗa ɠa mɔunpa ma losuʋɛ è ya. Nà ɠa é zèa ɗɔun è ʋoluma.» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà pɔ gè zooi unmɔɔ.»

5 Ɓoaze ɠɛni ma: «Foloi è zooi ɠeyazu la Naomi ma, ɗa Moaɓe nui Lute ɓalaagi zei naama ziɛgi zu, nii é ga poanzai, nii a kɛ sinigi nii saai, vofoda ɠɛ naa ʋa, niiti ta ná-poganii zeɠe.» 6 Zɔi unmɔɔ fai ma losuʋɛ ɠɛni zea, naa gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Ni naa ʋe, gè ɠɛlɛa unmɔɔ tosuʋɛ ʋa, gè mina ʋa nà-poganii ɠoloɠolosu. Unmɔɔ fai ma losuʋɛ zeɠe ga ɗɔnɔ, mazɔlɔɔ gè la zooga gè ʋa unmɔɔ.»

7 Izilayɛle nuiti saama mɔungi, faa nɔpɛ a la ɠɛna ɠilia ba, é lo unmɔɔ faa ʋa, ɓaa anii maavalibo faa ʋa, gilagi ɓena ná-saʋalagi ɠula ɠɔɠɔa, é fe zɔi ya, naa ɓena ɠɛ ga poogi Izilayɛle nuiti bɛ ga naama vai ɓɛtɛa. 8 Zɔi unmɔɔ fai ma losuʋɛ ɠɛni zea, naa ɠɛni Ɓoaze ma: «Zooi ɠeya ɓɔɠɔ ʋɛ,» é ná-saʋalagi ɠulani ɠɔɠɔa.

9 Ɓoaze ɠɛni naazu kɛwolaiti ta nuɓusɛiti kpein ma: «Wo ɠɛa ga zeeleiti za, ga nii kpein é ɠɛa ga Elimelɛke nɔnɔ ta Kiliyon, naa ʋɛɛ Maalon ʋa, gè naati pɛ geyaa Naomi ma. 10 Gè Moaɓe nui Lute zeiɗa ɓalaa, é ɠɛ ga ànza, nii é ɠɛni ga Maalon anzai, ga nii saai naa laaseigi mina ɲɛɛlɛ ná-poganii zaama, naa ɠa a kɛ daaseigi yɛ ná ɠɔ kɛɛɠɛleaiti saama, sɔlɔɔ taa ziɠidaʋɛ. Wo ɠɛa ga ma zeeleiti za.»

11 Nuɓusɛi niiti kpein ti ɠɛni taa ziɠidaʋɛ ta kɛwolaiti, ti ɠɛni ma: «Gá ga naama zeeleiti! Anzanui é lɛɛzu ɗa-ʋɛlɛi wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛ ga Zakɔɓe anzaiti Lasɛle ta Leani kɛʋele, niiti ti felegɔiti ti Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei logai! Ɗa ɓɔɠɔi ɓalaa, tuyai ɠɛ è ma Efelata, ta è lɔɠɔ zɔlɔɔ Ɓɛteleyɛme! 12 Vofodai nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu è ya ga anzanu loungoi nii maaʋele, é ɗa-ʋɛlɛyeɠei ɠɛ ga Pelɛze ná-pɛlɛyeɠei ɠɛʋele, nii Tamaal sɔlɔɔni Zuda ʋɛ!»

13 Ɓoaze Lute zeɠeni, é kɛ ga anza, é daani ʋolu. Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani bu Lute kogi zeɠe, é doun zunu zɔlɔɔ. 14 Anzanuiti ti ɠɛni Naomi ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é la vaani bu, è ʋa ʋala za pɛlɛyeɠei makɛ nui ma, GALA ge kɛ daaseigi wɔɔlɔ Izilayɛle nuiti saama faan! 15 Doin nii ɠa è-yɛnvui niinɛ, é è makɛ ɗa wɔlɔzaɠana, mazɔlɔɔ è-loun anzai nii è nɛai bɛ, ta fizɔgai è ʋɛ zunu loun lɔfela ʋa, naa ɠa é sɔlɔɔgai.» 16 Naomi doin zeɠeni, é pɛɛ yiila. Tɔ ɠa é kulani su. 17 Anzanuiti ti ɠɛni ga seiɲɔɠɔiti, naati ti ɠɛ ma: «Doun zunu zɔlɔɔga Naomi ʋɛ!» Ti daasei pɛɛni ga Woɓɛde. Tɔ ɠa é ɠɛni ga Izayi kɛɛɠɛ, é ɠɛ ga Davide kɛɛɠɛwola.

Davide mɛmɛwolaiti

18 Pelɛze mavofodaiti ta ga: Pelɛze Ɠɛsɛlon zɔlɔɔni, 19 Ɠɛsɛlon Lame zɔlɔɔ, Lame Aminadaɓe zɔlɔɔ, 20 Aminadaɓe Naason zɔlɔɔ, Naason Salema zɔlɔɔ, 21 Salema Ɓoaze zɔlɔɔ, Ɓoaze Woɓɛde zɔlɔɔ, 22 Woɓɛde Izayi zɔlɔɔ, ta Izayi Davide zɔlɔɔ.

* 1:20 1:20 Naomi: Daaseigi nii poluʋɛ ga «koozunɛ anzanui».

† 1:20 1:20 Mala: Daaseigi nii poluʋɛ ga «ziiɓɔlɔ anzanui».

1 Samiyɛle

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Samiyɛle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɔɔzeizuʋɛ, Samiyɛle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi ti ɓɔni su, ti ɠɛ ga sɛʋɛ zuɠooza gila kpe, daaseigi ɠɛni nɔ ga «Samiyɛle». Sɛpetante zɛʋɛi zu ɠa gaaɠwɛɛni su ná mɔunpa. Sɛpetante zɛʋɛi naa ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai, nii tatigai Gɛlɛke wooi zu. Samiyɛle ná-sɛʋɛiti ta ɓɔɛzu, é ʋilɛ GALA goo wo nui Samiyɛle ná-eteai ʋa, naa ʋɛɛ masagi Sayile ta masagi Davide ta-eteaiti ba. Samiyɛle ɠa é ɠɛni ga totuɠɔ ɠaaɓelagi, siɛgi zu Izilayɛle yooi ma lotuɠɔlai ɠɛni ɠulazu la tukpɔɠaaleʋe nuiti zea, é ɗa ve masagiti zea. Samiyɛle ɠa ɓalaa é gulɔi ziɛni Sayile ta Davide ma, Izilayɛle masa mɔun felegɔiti. Samiyɛle ná-sɛʋɛ felegɔiti ta Izilayɛle yooi ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, ʋelei é ziɛni la, naama yeeɠɛɠalai zu.

Nu nɔpɛ ge la kwɛɛ zɔi é Samiyɛle ná-sɛʋɛ felegɔiti sɛʋɛai. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui la faa nɔpɛ boni, é ʋa ʋilɛ tɔ ɓɔɠɔi ʋa sɛʋɛi zu. Kɛlɛ é eteai ziɛni, masagi Davide ná-yeeɠɛɠala ma, tanisu vɔlɔ é leʋe naa ná-yeeɠɛɠalai ʋa, ta zee zeelini ɓalaa sɛʋɛi taɠiligaa ma, niiti ti ɠɛni Sayile ta Samiyɛle ta-eteai zu vaiti suɠulazu. Ʋelei dɔɔɠuzu vai la, togai sɛʋɛi niiti kɛɛ nui ɓaa kɛɛ nuiti ba, nu la kwɛɛ ɓalaa yeeɠɛɠalai ti zɛʋɛai ma.

Unsosuʋɛ

1. GALA goo wo nui Samiyɛle zɔlɔɔ fai ta toli fai (1:1—3:21).

2. Filisiti nuiti ti GALA ná-minazeɠe kesui zeɠeni, ti kula Izilayɛle nuiti zea, tama naa ɠɛɛni ga faa zuɠoloɠologi Filisiti yooi zu, siɛgi zu kesui ɠɛni la ta-yooi zu (4:1—7:17).

3. Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ti ɓɛdɛi ɠa masa ba, Samiyɛle ma ge gulɔi ziɛ Sayile ma, é ɠɛ ga Izilayɛle masa mɔungi. Naa ʋolu suɠoozaai ma, Maliɠii ɠɛlɛni Sayile ʋa (8:1—15:35).

4. Samiyɛle gulɔi ziɛni Davide ma, é ɠɛ ga Izilayɛle masagi velesiɛi, ta eyɛsu Sayile ná-eteai ɠaaɓela, é ɠɛni Davide ɠaiziɛzu ga é paa (16:1—31:13).

Samiyɛle Ná-Fai

1

(1:1—7:17)

Ane lii vai GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ Silo

1 Efelayime zunui ta ɠɛni Lama, Sɔfe ɠoʋii ma, Efelayime ɠize yooi zu. Daaseigi ɠɛni ga Ɛlɛkana. É ɠɛni ga Yeloɠame ná-doun zunui, kɛwola ɠɛni ga Toɠu ná-doun zunui Eliyu. Toɠu naa, kɛɛɠɛ ɠɛni ga Sufe. 2 Anza felegɔ ɠa Ɛlɛkana seini. Ma mɔungi laa ɠɛni ga Ane, felesiɛi laa ɠɛ ga Penina, dointi ti ɠɛni Penina ʋɛ, kɛlɛ ta la ɠɛni Ane ʋɛ.

3 Kona-o-kona Ɛlɛkana ɓena zeɠe ná-taazuʋɛ, é li Silo, é nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, Fai-Pɛ-Maliɠii. Eli ná-doun zunu felegɔiti, Wofeni ta Fineyase, naati ti ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti Silo taazuʋɛ. 4 Zalaɠai ɠula laa ɠilagila, Ɛlɛkana ʋɛ, é ɓena ma zuai ta ɠaaɠwɛ Penina ta ná-dointi ba. 5 Kɛlɛ Ane nɔnɔi ɓena wɔɔlɔ ga seizu felegɔ, tɔɔzei Ane wola nɛɛni Ɛlɛkana ʋɛ, anɛɛ ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni doun veeni naa ʋɛ. 6 Sinianzai Penina la ɠɛni looɠosu ga gaazu unfe seɠeai, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni doun veeni bɛ. 7 Kona-o-kona, naa nɔ ɠa ti ɠɛni daawu. Penina ɗa Ane yiiɓɔlɔ, dii laa ɠilagila Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ.

Ti yɛni naazu konagi ta, Ane tɔɔzei ga é ɗa wɔlɔ, é ɗa ɠɛlɛ daami wo fai ʋa. 8 Sinigi Ɛlɛkana gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ane, lee vaa zu è wɔlɔzu, è ɗa ɠɛlɛ daamianigi ʋa? Toɠa ɠale, è ɓɔɠɔ maawɔinzu? Nà ɠila gè la vizɔni doun puugɔ ʋa è ʋɛ ɓaa?»

Ane ná-GALA maanɛɛnɛi

9 Ti daamii wogai ma, ti ɓɔɔle Silo, Ane wuzeɠeni, é li zalaɠa ɠulazu ʋelei, zalaɠa ɠula nui Eli ɠɛni zeini ná-kpɔkpɔgi ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ. 10 Tɔɔzei ziiɓɔlɔa ɠɛni de koozu gola, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni, é ɗa wɔlɔ gola. 11 É minazeɠegi woni, é ɠɛ ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii! Ni ɗa nà-kpɔlɔi ʋɛtɛna, è gàazumaawɔinɠa, ni è la yeemani mà, ni ɗa doun zunu veena bɛ̀, nà fe è ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, sii ma voloi pɛ su, kpeka la vɔɔɠua nɔundeɠai ta kpɛlɛi ʋa eyɛsu pɛ.»

12 Tɛi Ane lɛbini Ɠɔoɠɔ GALAGI valizu, Eli ɠɛni dakɔlɔgiti ɲiikpi pelei zumɔsu. 13 É ɠɛni naa lakɔlɔgiti kaazu, ti ɗa ɲiikpi, kɛlɛ nu la ɠɛni woo nɔpɛ mɛnisu, mazɔlɔɔ Ane ɠɛni GALA falizu yiimaʋɛ. Eli ɠisiɛni ga dɔɔi ɠa é Ane zogai. 14 Eli ɠɛni Ane ma: «Ɗa ɠulazu niima ɠɛʋelei zu yeelɛ? Li, è ɗa-lɔɔi ɠula ɠaazu ada ɠili pele.»

15 Ane gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, màliɠii, dɔɔ lɛi é ʋa ɠɛ bà, gè la dɔɔ ɓɔleni, ɓaa gaazulati gani nɔpɛ. Kɛlɛ zìi ɠa é ɓɔlɔzu kòozu. Nà ʋɛ ga gè nà-ziiɓɔlɔi lɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 16 Mina pɛ̀tɛ ga anzanu ɲakai, ziiɓɔlɔ lateʋegai ɠa é kɛa gè lɛbiga nà-GALA falii zu.»

17 Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni naa ʋe, li, ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI è wooɠaaʋote, nii è falia ma, é naa ve è ya!»

18 Ane Eli wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-nuɓɔɠɔlai zoo é yɛ bà.» Naa woga ʋoluma Ane ʋɛ, é liini, é daamii wo, gaazuʋɛ zei ga pagɔ. 19 Poluma zobui, kpidiɓidigi, Ɛlɛkana ta ná-pɛlɛyeɠei pɛ ti liini, ti nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, naa ʋoluma, ti ɠaleni ma, ti li ta-laazu Lama.

Ɛlɛkana ɓɛdɛni anzai Ane ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ge naa maawɔinɠaani. 20 Ane kogi zeɠeni naama ɠonagi nɔ laawu, é zunu loun zɔlɔɔ, é ɠɛ ma: «Doin nii laa ɠa ga Samiyɛle,* mazɔlɔɔ gè faliʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.»

Ane ná-doin ɠalivaa vai GALA ma

21 Naa ʋoluma, Ɛlɛkana ta ná-pɛlɛyeɠei pɛ ti ɠɛni liizu mɔnɔ Silo, ga ti naama zalaɠai ɠula, nii ta ɗa kula kona-o-kona, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta é ná-minazeɠegi laazeeli, nii é kɛɛni. 22 Kɛlɛ Ane la ɠɛni ʋilɛni ti ʋolu naama ziɛi zu, é ɠɛni sinigi ma: «Nà naa maaɓɔunsu, eyɛsu doin laaɠula ɲiimii ʋa, naazu nà lii la niina Silo, gè fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii a kɛ doin tɛi ge yɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, sii ma voloi pɛ su.»

23 Sinigi Ɛlɛkana ɠɛni ma: «Kɛ eɠɛʋelei è devea la, naa maaɓɔun eyɛsu è doin laaɠula ɲiimii ʋa. Ɠɔoɠɔ GALAGI ge kɛ, nii é minazeɠea la, naa laazeeli.» Ane yɛni ná, é ɗa ɲiimii ve doungoi ya, eyɛsu naa laaɠula ɲiimii ʋa.

24 Doin laaɠulaai ma ɲiimii ʋa, dee Ane seɠeni, é lii la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ Silo, anɛɛ ni doungoi lɔiɗa ɠɛni de dɛ. É kona saʋagɔ nikɛ zinɛi zeɠeni, é ʋɛɛ ɓulu vukɔi kilo ʋuusaʋagɔ (30) ʋa, ta kɔlɔ woole ɠila daavegai ga dɔɔi. 25 Ti nikɛ zinɛi ʋaani, ti kula ga zalaɠai, naa ʋoluma, ti liini ga doungoi Eli ʋɔ. 26 Ane ɠɛni ma: «Ee, màliɠii, è-ɠi ka naa zu nɛi ɓaa, ga anzanui ta ʋaani, é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI vali è ɠobaʋɛ? GALA ka kàazu, eɠɛʋelei è vulua la ga ɠite, gaamazu nà ɠɛni de. 27 Wɛlɛ, doin nii ɠa gè ɠɛni falizu GALA ma. Tama Ɠɔoɠɔ GALAGI fea zèa. 28 Nà ɓalaagi, nà pɔ ga gè kaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, toɠa ga nɔnɔ sii ma voloi pɛ su.» Ti nɔkɔni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI wu.

2

Ane ná-mama guyei

1 Ane GALA falini ɠani:

«Zìi laavegɛ ga koozunɛɛi, Ɠɔoɠɔ GALAGI zaalai zu.

Gè unbuzeɠei zɔlɔɔga Ɠɔoɠɔ GALAGI zaalai zu,

nà zoo niina gè ɓɔɛ, gè sìli nuiti gooɠaaʋote,

kòozunɛɛʋɛ, tɔɔzei GALA ge ɓɔga bà.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛɠala la ná, tɔ ɠila kpe ka ɲadegai.

É ɠula tɔun polu, gala kili ge la ná,

gala kili ge la ná, é ʋa ɠɛ ga fasai, ga gɔnɔ ma ƓALAGI ɠɛʋele.

3 À wa-waso kpɔɛiti kpelana mu pele zu,

ta poomu gooiti ti ɠɛa ɠulazu wo-laaʋɛti.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga GALAGI, nii é fai pɛ kwɛɛ,

tɔ ɠa é nuɓusɛiti ta-ɠɛɛwotiiti buɲɛgi ɠɔɠɔsu.

4 Kɔɔɠuluɓa wolaiti ta-mɛɛinti ti ɠaleɠalea,

kɛlɛ zɛbɛsulala nuiti ti zɛbɛi zɔlɔɔga.

5 Zɔiti ti yiɠoa ɠɛa de, naati ta laamiani gaiziɛzu.

Kɛlɛ niiti mu pului ɠɛa ti ma, ti la mɔ ɓɛdɛni ga ti boti ɠɛ pɛ, ti ʋa ɠɔnɔ sɔlɔɔ.

Doun zɔlɔɔtala anzanui doun lɔfela zɔlɔɔga, zɔi ma doin ɠɛa mɔinni zea, naa maaloga.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa a ɗa paai wo, é lati, é zɛnvui ve,

tɔ ɠa a ɗa nui yɛnvui yei gɔvɛalaazu,

tɔ nɔ ɠa ɓalaa a ɗa nui yɛnvui ɠula gɔvɛalaazu.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe ka a ɗa baladai ve,

é kpɛtɛi ɓalaa fe.

Tɔ ɠa a ɗa nui maayei,

kɛlɛ toɠa ɗa nui unbuzeɠe ɓalaa.

8 Toɠa ɗa bala nui wuzeɠe, é kula fufiligi zu,

é zeaɲaka nui wuzeɠe, é kula kpoɠagi zu,

é seizu ve ti ya, seizumaanɛgiti saama,

é unfema losuʋɛ ve ti ya.

Zooi ma ɓɛdɛgiti, ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ,

tiya ɠa é eteai zeini ti ma.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa ɓaa ná-wooɠɛɠila nuiti maazu, ti-ziɛzuʋɛ pɛ.

Kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti undaa ɠa ʋili kpidii zu,

mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la vɔniga faa ma, ga tɔ ɓɔɠɔi zɛbɛi.

10 Zɔiti ti wuzeɠezu Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,

ti kpein ti zu ɠa ɠoloɠolo.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛsu geeɠɔlɔgi zu, é ɓain ga tiye, eɠɛ geeɓadɛ lugi.

Toɠa eteai lukpɔɠaaleʋe, é zeeli zou ɓela ga naa pɛ.

Toɠa zobogi ve ná-masagi ya,

nii é gulɔi ziaai ma, é ta ʋɛɛ sɛbɛi ʋa.»

11 Naa pɛ poluma, Ɛlɛkana ɠaleni ma, ná-taazu Lama, kɛlɛ zunu loungoi Samiyɛle yɛni Silo, é ɗa botii ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, zalaɠa ɠula nui Eli ɠobaʋɛ.

Eli ná-dointi ta-vai

12 Eli ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga nu ɲakaiti, ti la ɠɛni unfesu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. 13 Wɛlɛ, ti-ziɛ ʋelei ɠɛni ga nii, nii ti ɠɛni kɛɛzu ga bɛbɛi: Nu nɔpɛ é ʋaazu ga zalaɠai kula vai ma, zalaɠa ɠula nui ná-botiɠɛ nui ɠɛni liizu, naama nui ʋɔ bɛ, siɛgi zu zalaɠa zuai ɠɛɛzu la abui ɠa, é ɗa ɠili, a ɠɛna lia sua zɔɔ mitɛ wolai ɠa zea, nii ɲiigai ga ga saʋagɔ. 14 É ɓena mitɛ wolai lɔ aniɲakai zu, nii é ga diɠii, ɓaa pɔlɔ liɠii, ni naa laade kokoi, nii nɔpɛ mitɛi naa a lɔɔna ba, naa ɠa é ga zalaɠa ɠula nui nɔnɔi. Naa ɠa ti ɠɛni kɛɛzu ga Izilayɛle nuiti kpein, niiti ti ɠɛni ʋaazu Silo zalaɠa ɠula vai ma. 15 Yeeta ɓena ɠɛle ɠite, ti ʋa ɠɛ ti zalaɠa zuai ma wulɔiti gala, zalaɠa ɠula nui ná-botiɠɛ nui ɓena ʋa, naama nui ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Zalaɠa ɠula nui ná-mɔ suai ve, mazɔlɔɔ é la ʋaazu giliai ta zosu, ma wundui nɔ ɠa é pɔ.»

16 Ni zunui nii ti ná-zalaɠai ɠulazu, naa a ɠɛna ma: «Zɛna dɛ, gi ɓe ga ma wulɔi ɠala, ɗa ʋa niina, nii nɔpɛ è pɔ, è naa zeɠe,» zalaɠa ɠula nui ná-botiɠɛ nui ɓena ɠɛ ma: «Ɓa, kɛni è fe niizu, è la na kɛɛni, nà ta zeɠe ga zeeɠaaɓaai.»

17 Niima zunu loungoiti sɔgi wola ɲɔuni, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, tɔɔzei vebɛanii niiti nuiti ti ɠɛni feezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, zunu loungoi niiti ti ɠɛni naa ɠɛɛzu ga fuun gani.

18 Kɛlɛ doungoi Samiyɛle ɠɛni ná-botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, kɔba zeɠei ɠɛni ga zalaɠa ɠula zeɠei.

Samiyɛle ta sɔlɔɔ nuiti

19 Kona kula laa ɠilagila, Samiyɛle dee ɓena seɠe maavɔnigi ɓɛtɛ bɛ, ta la ɠɛna lia ta sinigi Silo, zalaɠa ɠula vai ma, é ɠɛni liizu ga naama zeɠei ná-doin ʋɔ. 20 Eli tuya looni Ɛlɛkana ta anzai ʋɛ, é ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI va bu ga é doun ɠiligaa zɔlɔɔ è-anzai nii ʋa, niiti ta ɠɛ ga Samiyɛle ʋotogi, nii é fea Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.» Naa ʋoluma, ti ɠaleni ma ta-laazu. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI Ane maawɔinɠaani, polu ɠɛ ga Ane zunu loun saʋagɔ, ta anzanu loun felegɔ ɠiligaa zɔlɔɔni ʋolu. Naama ziɛgi zu Samiyɛle ɠɛni ba, é ɗa wɔɔlɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

Eli ta ná-dointi

22 Eli wɔlɔzaɠani niina ga gola. É ná-doun zunuiti siɛ ʋelei ma woo mɛnini, é ʋilɛ Izilayɛle nuiti ba, é mɛnini ga ná-doun zunuiti ta vɔlɔ laazu ga anzanuiti, niiti ti ɠaalɛɛzu ba GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 23 Eli ɠɛni ná-doun zunuiti ma: «Leeni ɠa gè mɛnisu, é ʋilɛ wo ʋa? Ɛsɛ pɛ ka wo-lɔɠɔ ɲɔi wosu, tɔɔzei wo-ziɛ ʋelei la ʋani. Leeni vaa zu wo naa ɠɛɛzu? 24 Dòun zunuiti, à yeeɠula naazu, nii gè mɛnisu é ʋilɛ wo ʋa, naa la ʋani. Wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti diizu tɔ koloɠologiti ma. 25 Ni nui ta a koto ɠɛɛna bɔɔla nuɓusɛi ta laalɔɠɔma, GALA ka é ga tukpɔɠaaleʋe nui naazu, kɛlɛ zɔi é kotoi ɠɛɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi laalɔɠɔma, ɓɛ ɠa a naama nui maavaawo?» Eli nii kpein boni, kɛlɛ ná-doun zunuiti ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa ti-ɠɛɛ wooi zo, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni niina ga ti za.

26 Samiyɛle ma zunu loungoi ɠɛni wɔɔlɔzu, é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ta nuɓusɛiti ziilaa.

Nimizai é zeini
Eli ná-pɛlɛyeɠei ma

27 Yeeta GALA goo wo nui ta ʋaani, é ɠɛ Eli ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹È suɠwɛɛ kala, ga è-mɛmɛwolani kɛai ma Ezipete yooi zu, Falaɠɔn ná-pɛlɛi wu ga duɔiti, gè ɓɔɠɔ lɛɛni ga tiye, tiya-o, ta-ʋɛlɛyeɠeiti-yo. 28 Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei kpein saama, è-mɛmɛwola Aalɔn ɠa gè yiimazeɠeni la, ga é ɠɛ ga nà-zalaɠa ɠula nui. É ɗa lo nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ, é ɗa nà-zalaɠaiti daazeeli mà, é ɗa ansansegiti gala bɛ̀, ta é ɗa gàazaɠa. Gè ti-laamiizu veeni, tɔ-o, mavofodai-yo, gala zalaɠai ti-ma zuaiti ba, niiti Izilayɛle nuiti ti ʋaazu la. 29 Toɠa ɠale mu, wo bɛlɛ ɠulazu nà-zalaɠaiti ta nà-vebɛaniiti ba, nii gè ma levei veai, ga é ɗa ɠɛ nà-pɛlɛi wu? Lee vaa zu è è-loun zunuiti fizɔsu bà? Wo ɗa ɓɔɠɔ ɠɔnɔkula ga zalaɠa zuai ʋasuʋɛti, niiti nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti, ti ʋaazu la pɔ̀?

30 « ‹Naa ɠa é ba, tɛi é ɠɛa ɠana, nɛ̀i gè ga Izilayɛle ná-GALAGI, gòoi ɠa é ga nii: Gè minazeɠeni è ʋɛ, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, ta è-mɛmɛwolani tɔnɔ ma ʋɛlɛyeɠei ɓalaa, ga wa ɠa wo ga nà-botiɠɛ nuiti yeenɔpɛ eyɛsu ɠɔ. Kɛlɛ, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà bosu è ma ga minazeɠegi naa li poun. Mazɔlɔɔ nà ɗa ɠaazu unfegi ve naati bɛ, niiti ti dɛ̀bizu, kɛlɛ niiti ti bɛ̀lɛlalazu, unfegi ɠa ɗa yei ga tiye. 31 Foloi tanigaa ta ʋaazu, nà ʋaazu ɗa-ʋɛlɛyeɠei, ta è-mɛmɛwola nɔnɔ ma ʋɛlɛyeɠei zuvikɛi ɠulazu ti ya, naa ɠa a kɛ, nu wɔlɔzaɠa nɔpɛ ge mina mɔ ɠɛ ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu. 32 Ɗa wɛlɛ, è è zili nui ɠa, é ɗa ɠaaɓa sèi ʋɛlɛi ma. Fai pɛ ka ɠɛ ga pagɔ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠe ʋɛ, naama ziɛgi zu nu la mɔ kɛwola wɔlɔ nɔpɛ kaa, ɗa-ʋɛlɛi wu. 33 Naa pɛ ge ɠɛɛ ʋa, nà ʋaazu è-mavofodai gila makɛsu, nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, nii a kɛ é ɗa nimiza ɓɔɠɔ ma, ga toloi ta kiteʋei. Názu ma, ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu nui mɔtaiti kpein ta za, ti-ma niinɛlai zu.

34 « ‹Nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga è-loun felegɔiti, Wofeni, ta Fineyase, naa ɠa é ɠɛɛzu ga poogi è ʋɛ, ga nii gè bosu gaamai ʋe, tɔɔzei, ti felegɔ pɛ ta zaazu folo ɠila kpe. 35 Naa ʋoluma, nà yiimazeɠe ga zalaɠa ɠula nu ɓɔɠɔ ʋɛ, gè sei, nii a ɠɛ ga lada nu, toɠa ziɛ ga nà-kisiɛiti, ta zìimai vaiti. Nà mavofodai ɓɛtɛ ba, nii a yɛ ná ɠɔ, é ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui, masagi ɠoba, nii gè yiimazeɠezu la, gè gulɔi ziɛ ma. 36 Zɔi a yɛ vulua è-mavofodai zu, naa ɠa ʋa zalaɠa ɠula nui naa ʋɔ bɛ, é ʋilɛ ɲiibiɠa kakala, nii a kɛ é ʋa wali ɠilagi zɔlɔɔ, ɓaa ɓulu ɓuɠa ɠila ko. Toɠa zalaɠa ɠula nui naa maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: Soma, è boti ve zèa, zalaɠa ɠulazuʋɛ, nii a kɛ gè ɓulu ɓuɠa go zɔlɔɔ ga kɔnɔgi.› »

3

Samiyɛle loli fai GALA bɛ

1 Zunu loungoi Samiyɛle ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botii ɠɛɛzu, Eli ɠobaʋɛ. Naama ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni ɓɔɛni nuiti pɔ, valafala, ti la mɔ ɠɛni ná-kulakɛlɛma vaiti sɔlɔɔsu valafala.

2 É ɠɛni ga kpidii ta, zalaɠa ɠula nui Eli ɠɛni laani daazuʋɛ, naama ziɛgi zu Eli ɠaazuʋɛti maaɓidini niina. É la mɔ ɠɛni wozaɠaazu fɔɔn. 3 Samiyɛle ɓalaa ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, é ɠɛni laani minazeɠe kesui ɠobaʋɛ, naazu GALA ná-fitinai ɗa zo dɛ. 4 Naama ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI Samiyɛle lolini, Samiyɛle ɠɛ ma: «Nà ɠaa!»

5 Samiyɛle ɓizɛni, é li Eli ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa, mazɔlɔɔ è tòligɛ.»

Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la toli boni, ɠale ma, è li, è la.» Samiyɛle liini, é la ʋolu.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI Samiyɛle lolini ʋolu. Samiyɛle wuzeɠeni, é li Eli ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa, mazɔlɔɔ è tòligɛ.»

Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dòun zunu! Gè la toli boni, li, è la.»

7 Samiyɛle ma ge la ɠɛni dɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ, tɔɔzei kaipa naa la ɠɛni dɛ ɓɔɛni tɔ ɓɔɠɔi ʋɔ.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI Samiyɛle lolini ʋolu, ná zeizu zaʋasiɛi. Samiyɛle ɠaleni ma Eli ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa, mazɔlɔɔ è tòligɛ.»

Eli gaaɠaani niina ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é doungoi lolisu. 9 Eli ɠɛni Samiyɛle ma naazu: «Liina, è la, ni ɗa toli kili mɛnina, ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓɔɛna, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wotiɠɛ nui woilogɛ.› » Samiyɛle liini, é la daazuʋɛ.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaani, é lo kobaʋɛ, é toli ga ma mɔungiti kɛʋele, é ɠɛ ma: «Samiyɛle! Samiyɛle!»

Samiyɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɔɛna, mazɔlɔɔ nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui gòilogɛ.»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Samiyɛle ma: «Nà ʋaazu faa laazu Izilayɛle nuɓusɛiti ma, nu-o-nu a ma wooi mɛnina, daa ɠa vɔ. 12 Naama voloi, maanɔɠɔi nii kpein gè deveai Eli ta ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ, nà ti pɛ daazeeli, gè la gila kpalaa zɛga ʋoluzu. 13 Gè dɛɛʋɛ la ga, nà ná-pɛlɛyeɠei ʋeelalazu eyɛsu ɠɔ, mazɔlɔɔ é ɠɛa suɠwɛɛ ga ná-dointi ta bɛ̀lɛlalazu, kɛlɛ é la kɛɛni, é ʋa naati maaɠolo. 14 Naa ɠa é ba, gè ɠona Eli ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ, gè ɠɛ ma: ‹Zalaɠai ɓaa vebɛaniiti ti la zooga ti ʋa Eli ná-pɛlɛyeɠei ná-kotoi gba eyɛsu pɛ.› »

15 Samiyɛle yɛni laani eyɛsu geelaalao. Naa ʋoluma, é wuzeɠeni, é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ʋɛlɛlaʋɛti daalao. Kɛlɛ nii GALA ge boni ma, é ɠɛni luazu ga é ʋa naa wo Eli ma. 16 Kɛlɛ Eli tolini, é ɠɛ ma: «Samiyɛle, dòun zunui!»

Doungoi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa.»

17 Eli ɠɛ ma: «Lee ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai è ma? Mina tanɔpɛ dɔɔɠu bà. GALA ka è zo ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni ɗa gila kpalaa dɔɔɠuna bà!» 18 Samiyɛle daani ma kpɛ, é ti pɛ daazeeli ma, é la ɠɛni tanɔpɛ dɔɔɠuni Eli ʋa. Eli ɠɛni ma: «Tɔ ɠa é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, é naa ɠɛ, nii pagai gaazu.»

19 Samiyɛle ɠɛni wɔɔlɔzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ba yeenɔpɛ, wooi ɠilagilagi kpein é ɠɛni bosu, Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, ti pɛ daa ɠɛni zeelizu. 20 Naa ɠa é kɛɛni, Izilayɛle kpein, é zo Dan, é li Ɓeel-Seɓa, ti pɛ ti kwɛɛni ga Samiyɛle ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI laawoo wo nui. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni ɓeni ɠula vai ʋa kɛlɛma Silo, mazɔlɔɔ miná ɠa é ɠɛni ɓɔɠɔ lɛɛzu ná ga Samiyɛle, é ɗa daawooi lɛɛ la.

4

1 Samiyɛle ɠɛni naama wooi laazeelizu Izilayɛle pɛ ma, nii é ɠɛni sɔlɔɔsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

Minazeɠe kesui zeɠe vai
Filisiti nuiti bɛ

Izilayɛle nuiti ti ɠulani ga ti Filisiti nuiti daaɠomi ga kɔɔi, Izilayɛle ná-kɔɔʋɛbɛi ʋuuni Eɓɛn-Ezɛɛl. Filisiti nuiti ti tɔnɔi ʋu Afɛke taazuʋɛ. 2 Filisiti nuiti ti lopele ɓɛtɛni kɔɔɠɔ vai ma, ti kɔɔi lɔɔzeini ta Izilayɛle nuiti. Kɔɔi ɓɔini ga gola, Filisiti nuiti ti zeelini Izilayɛle nuiti ma, ti nu waanaanigɔ (4.000) ɠɛɠala ʋaani ti zaama, kɔɔɠɔzuʋɛ. 3 Zɔiti ti ʋelani, naati ti ɠalegai ma ma kɔɔlaaɠai zu, Izilayɛle lotuɠɔiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga: «Lee vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ade yɛga na Filisiti nuiti ti ɗa vɔni ade ma?» Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Ade li Silo, ade ʋa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui. Naa a ɠɛna ade zaama, toɠa ade ɠizo ade zili nuiti zeei ma.»

4 Ti numaa leʋeni Silo, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠalama, Fai-Pɛ-Maliɠii, nii é zeini seeluɓɛinti unda. Zalaɠa ɠula nui Eli ná-doun zunu felegɔiti Wofeni ta Fineyase ti yɛni minazeɠe kesui ʋolu, ti ʋa.

5 Ti zeeliai ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui kɔɔlaaɠai zu, Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi wooɠulani ga koozunɛɛi, eyɛsu zooi ɓali ti wu, ʋɛ ti ɠɛni ná. 6 Filisiti nuiti ti zɔngɔ wooi naa mɛnigai ma, ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: «Kpee wolai nii ʋoluʋɛ ɠa ga leeni, Eɓulu nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu?» Ti mɛnini ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠa ti ʋaai la Izilayɛle ná-kɔɔlaaɠai zu. 7 Ti wola luani, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Ade maanɔɠɔa, tɔɔzei GALA ge ʋa Eɓulu nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu, é la ɠɛa ɠana pɔlɔma. 8 Ade maanɔɠɔa-o! Ɓɛ ɠa a ade ɠula zɛbɛsu ɠalagi niiti zea? Galagi tɛiti ka ti maanɔɠɔi ma zii mɔinmɔin seini Ezipete nuiti ma, teʋebai zu. 9 À zasulo! Filisiti nuiti, wo ɠɛ ga zunu ɓɔɠɔɓɔɠɔ! Wo mina ʋa lɔɔzu duɔlai zu, Eɓulu nuiti zea, eɠɛʋelei ti ɠɛa la wo ya duɔlai zu, naa ɠa é ba, à zunuyai ɠɛna, wo kɔɔi ɠɔ.»

10 Filisiti nuiti ti kɔɔi lɔɔzeini, ti vɔnini Izilayɛle ma, ɛsɛ pɛ ge ɗa ɓizɛ ga lɔɔɠua ná-seɠe ɠotai wu. Ti vɔnini Izilayɛle ma ga gola, nu waaʋuusaʋagɔ (30.000) ɠa é zaani Izilayɛle ʋa. 11 Filisiti nuiti ti GALA ná-minazeɠe kesui zeɠeni, Eli ná-doun zunu felegɔiti ma, Wofeni ta Fineyase, naati ti za kɔɔi zu.

Eli ta ná-doun anzai ti zaa vai

12 Naama volo ɠilagi nɔ, zunu ɠila ge ɓizɛni, é ɠula kɔɔlaaɠai zu, é ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn mavofodai zu nui ta, é ʋaani Silo, ná-seɠeiti baliʋaliai ga, fufiligi nɔungi pɛ unma, kidaaʋiligi maaʋele ma. 13 Tɛai ma taazuʋɛ, Eli ɠɛni zeini ná-kpɔkpɔgi ɠa, pele ɠobaʋɛ, é ɗa maaɓɔungi wo, tɔɔzei zii ɠɛni zoolɛzu ga GALA ná-minazeɠe kesui ma vai. Zunui tɛi paai ma, é nuuma wooi wo taazuʋɛ, nuɓusɛiti pɛ ti kpeei ɠulani bu.

14 Eli naama ɓeei mɛnigai ma, é gaazaɠagi woni ga: «Lee ma ɓee ɠa é loozu?»

Zunui tɛi ge ʋaani, ga é naama vai laazeeli Eli ma. 15 Naama ziɛgi zu, Eli zii ma voloi ɠɛni ga kona ʋuutaaʋuu maazu lɔsaʋa (98), gaazuɠoleni niina. 16 Zunui ɠɛni Eli ma: «Pèlaʋɛ, gè zeɠe kɔɔɠɔzuʋɛ za nɔ.»

Eli ɠɛni ma: «Leeni ɠa kɛai, dòun zunu?»

17 Keelai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Izilayɛle ɓizaa Filisiti nuiti ba, gi looʋɛ bu ga gola. È-loun zunu felegɔiti saaʋɛ vɔlɔ kɔɔi zu, Wofeni ta Fineyase. GALA ná-minazeɠe kesui ɓalaagi zeɠeʋɛ Filisiti nuiti bɛ.» 18 Siɛgi zu keelai ɓɔɛni la, é ʋilɛ GALA ná-minazeɠe kesui ʋa, Eli ɠulani ná-kpɔkpɔgi ɠa, é ɓudɛ ɓɔɠɔ maazu, é loo kpogi ɠobaʋɛ, kpoɓoi woloni, é za. Mazɔlɔɔ, Eli wɔlɔzaɠani niina, é wuini ɓɔɠɔ ma ɓalaa. Eli Izilayɛle lukpɔɠaaleʋeni kona ʋuunaanigɔ (40) laawu.

19 Ná-doin, Fineyase anzai ɠogi ɠaawɔɔni niina. É mɛnigai ma, ga ti GALA ná-minazeɠe kesui zeɠeʋɛ, naa ʋoluma, kɛɛmɔɔin ta sinigi ti zaa, anzanui nii zeini ɠɔɠɔʋolu, é doin zɔlɔɔ, tɔɔzei koozuwanai soni gaamanɔ. 20 Tɛi é ɠɛnina zaazu, anzanui niiti ti ɠɛni koba, naati ti ɠɛni ma: «Mina lua, mazɔlɔɔ è zunu loun zɔlɔɔga.» Kɛlɛ é la vɔlɔ ɠɛni woiloni naa ma, é ʋa ta zeɠe ba ti ʋɛ. 21 É doin laasei pɛɛni ga I-Kaɓɔde (nii poluʋɛ ga «lɛbiya la mɔ ná»). Mazɔlɔɔ é ɠɛni ma: «GALA ná-lɛbiyai zeɠea Izilayɛle ʋa.» Kɛai ma naa wosu, é ɠisiɛni, é ʋilɛ GALA ná-minazeɠe kesui ʋa, nii Filisiti nuiti ti seɠeni, ta kɛɛmɔɔin ta sinigi ti zaa vai. 22 É wooɠulani, é ɠɛ ma: «Ungo, lɛbiyai ɠula Izilayɛle ʋa, mazɔlɔɔ Izilayɛle zili nuiti ti lia ga GALA ná-minazeɠe kesui.»

5

Minazeɠe kesui vai
Filisiti nuiti pɔ bɛ

1 Filisiti nuiti ti GALA ná-minazeɠe kesui zeɠeni Eɓɛn-Ezɛɛl, ti lii la Asadɔde taazuʋɛ. 2 Ti tɛɛni ta-ɠalagi Dagon ná-pɛlɛi wu, ti da maaniini saɠaai naa ɠobaʋɛ. 3 Asadɔde nuiti ti wuzeɠeni sobuzobui, ti ka ga Dagon ɠa laani daaʋɛai zooi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ. Ti buzeɠeni, ti to tosuʋɛ. 4 Poluma zobui mɔnɔ, ti wuzeɠeni kpidiɓidigi, ti ka ga Dagon ɠa laani daaʋɛai mɔnɔ zooi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ, nɔungi ta zee felegɔiti teʋeai ba, ti vazagai kpofalagi maazu, kpusɛi nɔ ɠa é yɛni ná niina. 5 Naa ɠa é kɛa, Dagon ná-zalaɠa ɠula nuiti, ta niiti kpein ti lɛɛzu Dagon ná-pɛlɛi wu Asadɔde, ti la ɗa ga ziɛ kpofalagi ma, zaaɠaza.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zɛbɛi lɛɛni ga Asadɔde nuiti, é dualuagi lɔɔni ti zu, é puzɛɠulagi ʋɛɛni ti ʋa, Asadɔde ta ná-zooi pɛ su. 7 Asadɔde nuiti ti naama vai ɠaai ma, é ɗa ɠɛ ga tiye, ti ɠɛni ma: «Izilayɛle ná-GALAGI ná-minazeɠe kesui la lɛbiga ada-laazuʋɛ, mazɔlɔɔ zeei ná-zɛbɛi ɠa ade laalɔɠɔma, ada-o, ada-ɠalagi Dagon-o.»

8 Ti Filisiti ɠundiɠiiti tolini Asadɔde taazuʋɛ, ti ti ɠaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Lee ɠa ada kɛ ga Izilayɛle ná-GALAGI ná-minazeɠe kesui nii?»

Naati ti ti wooɠaaʋoteni, ti ɠɛni ti ma: «Kɛni Izilayɛle ná-GALAGI ná-minazeɠe kesui leʋe Gate.» Ti liini ga GALA ná-minazeɠe kesui miná. 9 Kɛlɛ ti lia ʋoluma la, Ɠɔoɠɔ GALAGI wuzeɠeni Gate taai laalɔɠɔma. Dualua golai lɔɔni ti pɛ su, puzɛɠulagi ti zoni, é lɔɔzei doungoiti ma, é li kpakologiti pɔ.

10 Gaamago nɔ, ti GALA ná-minazeɠe kesui ɠulani naa ʋa, ti lii la Ekelɔn. Kɛlɛ ti zeeliai ma la Ekelɔn, Ekelɔn nuiti ti kpee wolai looni, ti ɠɛ ma: «Ti ʋa ga Izilayɛle ná-GALAGI ná-minazeɠe kesui ada-laazuʋɛ, nii a kɛ ade za, adea-o, ada-nuɓusɛiti-yo!» 11 Tiya ɓalaa, ti Filisiti ɠundiɠiiti tolini, ti ɠɛ ti ma: «À Izilayɛle ná-GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠaaɠale ma ná-zooi zu, ni naa laade, gi kpein gá ʋaazu zaazu, giya-o, gá-nuɓusɛiti-yo!» Mazɔlɔɔ nuiti ti ɠɛni zaazu ga duɔi taazuʋɛ ná pɛ. Mazɔlɔɔ GALA ge ná-zɛbɛi lɛɛni ga tiye gola. 12 Nui niiti saai a la ʋoola ti ʋa, puzɛɠulagi ɠa é ɓena naati so, naa maaʋele ma, taai zu nuɓusɛiti kpain gooi lɛɛni geeɠɔlɔgi zu.

6

GALA ná-minazeɠe kesui
ɠaaɠalema vai Izilayɛle yooi zu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui kɛɛni ga alu dɔfela Filisiti nuiti ta-yooi zu. 2 Filisiti nuiti, ti ta-zalaɠa ɠula nuiti ta ʋelela ʋele vaa wo nuiti gaalɛɛni ba, ti ɠɛ ti ma: «Leeni ɠa gá kɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui? À pele lɛ ga giye, nii gá leʋe da, gi daazeeli ná-zooi zu.»

3 Naati ti ti wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ni wa Izilayɛle ná-GALAGI ná-minazeɠe kesui leʋesu ná-zooi zu, à mina ma ɲakai nɔ leʋe. Kɛni wo faazuɓɛtɛ zalaɠaa ɠula bɛ. Wa naa ɠɛɛna, wa ɠɛdɛ, wa kwɛɛ leeni vaa zu é wuzeɠezu wo laalɔɠɔma siɛnɔpɛ.»

4 Filisiti nuiti ti ti ɠaazaɠani ʋolu ga: «Faazuɓɛtɛ zalaɠai ma zii ɓɛgele ɠa gá kula?»

Zalaɠa ɠula nuiti ta ʋelela ʋele vaa wo nuiti ti ti wooɠaaʋoteni ga: «À zanu sɔɔla lɔɔlugɔ ɓɛtɛ, é ɠɛ ga puzɛɠulagi ʋaaɠulabai, ta zanu sɔɔla lɔɔlugɔ, nii é ɠɛɛzu ga inɛgiti baaɠulabai, naa ɠa é zoloosu Filisiti ɠundiɠi lɔɔlugɔiti tiegɔi ma, mazɔlɔɔ kpakɔ ɠilagi nɔ ɠa seeliai wo ma, wa-o, wa-ɠundiɠiiti-yo. 5 À wa-ʋuzɛɠulagiti ta inɛgiti baaɠulabaiti kpɛtɛ, niiti ti faa zuɠoloɠologi ɠɛɛzu zooi zu, wo zɛba wo lɛbiyai ve Izilayɛle ná-GALAGI ʋɛ, tanisu toɠa ná-ziiɠaawanai yɛ ná, é bosu wo laalɔɠɔma, wa-o, wa-ɠalagiti-yo, ta wa-yooi. 6 À mina ɠikpa ga Falaɠɔn ta Ezipete nuiti kɛʋele. Wo ɠizɛ su, ga GALAGI nii ɠa é naati kpɔlɔni ga kɛʋele mɔinmɔin, eyɛsu naati ti ɓe Izilayɛle ʋa, é ɠula duɔlai zu.

7 «À wotolo niinɛi ɓɛtɛna, wo nikɛ zaa felegɔ zeɠe, niiti ti-ma yiʋoiti ti ɲiimii ɓɔlezu, nikɛ zaai niiti unbawului laade laani ti unma kaipa. Wo ti ɠili wotoloi ʋa, kɛlɛ wo li ga ti-ma yiʋoiti togani makɛ ʋɛlɛi wu. 8 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe, wo da wotoloi zu, wo zɛba wo kesui taɠili seɠe, wo zanu sɔɔlaiti pu su, niiti wo ti ɠulaai ga wa-vaa zuɓɛtɛ zalaɠai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, à naama ɠesui la minazeɠe kesui ɠoba, wotoloi zu, wo ɓe wotoloi ʋa, é ɗa li. 9 Wa losu, wo ɗa wɛlɛ nikɛiti ba. Ni ta liina ga Izilayɛle yooi zu ʋele, kwɛpelema ʋelei, ʋɛ ʋele Ɓɛte-Semɛse ná, wa kwɛɛ naazu, ga Izilayɛle ná-GALAGI ɠa é maanɔɠɔi niiti seiɗa ade ma. Kɛlɛ, ni ti la liini ga naa ʋele, ada ɠɛ ma naazu: ‹Tɔ laade zee ʋa ɠɛ ade ʋa, kɛlɛ niima vai ʋaaʋɛ nɔ ɓɔɠɔ ʋɛ.› »

10 Filisiti nuiti ti ziɛni ga naama lɛnɛ gooi. Ti koima nikɛ zaa felegɔi zeɠeni, ti ti ɠili wotoloi ʋa, ti nikɛ yiʋoiti tɛ togani makɛ ʋɛlɛi wu. 11 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui laani wotoloi zu, ta kesui nii zanu sɔɔlaiti ti su, puzɛɠulagi ta inɛgiti baaɠulabai. 12 Nikɛ zaaiti ti liini ga Ɓɛte-Semɛse ʋele, ti lete nɔ tein, ti ɗa li ga ɓainga, ti la ɠɛni zeɠeni pelei ʋa, ti ʋa li ga yeezazu ʋele, ɓaa ɠɔʋɛzu ʋele. Filisiti ɠundiɠiiti ti yɛni ti ʋolu, eyɛsu ti zeeli Ɓɛte-Semɛse ɠwɛpelemaʋɛ.

13 Ɓɛte-Semɛse nuiti ti ɠɛni nɛmɛ wolai zu, molo leʋezuʋɛ. Ti minazeɠe kesui ɠaai ma, ti wola ɠoozunɛɛni. 14 Wotoloi zeelini Ɓɛte-Semɛse nui, Zozuwe ná-kpalagi zu, wotoloi loni kɔtu wolai ɠobaʋɛ. Nuiti ti wotoloi ma wuluiti teʋeleʋeni, ti baliʋali, ti zɛba ti nikɛ zaa felegɔiti kɛ ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 15 Levi nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠulani wotoloi zu, ta kesui nii zanu sɔɔlaiti ti ɠɛni su, ti ti la kɔtu wolai maazu. Naama volo ɠilagi nɔ, Ɓɛte-Semɛse nuiti ti gala zalaɠaiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta zalaɠai taɠiligaa. 16 Siɛgi zu Filisiti ɠundiɠiiti ti miná ɠaai ma la, ti ɠaleni ma naama voloi nɔ Ekelɔn.

17 Filisiti nuiti ti faazuɓɛtɛ zalaɠai ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Zanu sɔɔla lɔɔlugɔ ɠɛni de, nii é ɠɛni ga ta-ʋuzɛɠulagi ʋaaɠulabai, é zoloo ta-laa wola lɔɔlugɔi niiti tiegɔi ma: Asadɔde, Gaza, Asekalɔn, Gate, ta Ekelɔn. 18 Inɛgiti baaɠulabaiti ɓalaa ti ɠɛni ná, naa ɓalaa zolooni taai naati ma, niiti Filisiti ɠundiɠi lɔɔlugɔiti ti zeini ti unda, é lɔɔzei taa wolaiti ma, niiti siɠigi ti ma, é li taa goiti pɔ, niiti siɠi ge la ti ma. Kɔtu wolai nii Levi nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui laani ma, Ɓɛte-Semɛse nui Zozuwe ná-kpalagi zu, naa ɠa dɛ ná, zaaɠaza, ga niima vaiti ma zeelei.

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeeʋɛɛni Ɓɛte-Semɛse nuiti ma, nu ʋuulɔfela (70) ɠa é zaani ti zaama, mazɔlɔɔ ti wɛlɛni minazeɠe kesui zu. Bɛbɛi kpein ge naama zaa wɔlɔi woni, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI vɔɔɠuni ti ʋa gola. 20 Ɓɛte-Semɛse nuiti ti ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa a zoo é lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, GALA ɲadegai nii? Ɓɛ ʋɔɔda ɠa ada zoo ade ná-minazeɠe kesui leʋe ná, nii a kɛ é zeɠe ade ʋɔ bɛ?» 21 Ti keelaiti teʋeni Kiliyate-Yeyalime nuiti ma, ti ɠɛ ti ma: «Filisiti nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠaaɠalega ma, à ʋa, wo seɠe, wo lii la wa-laazuʋɛ.»

7

1 Kiliyate-Yeyalime nuiti ti ʋaani, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe, ti lii la, ti tɛ Aɓinadaɓe ná-pɛlɛi wu, gizei ma. Ti yiimazeɠeni ga ná-doun zunui Eleazaal, ga é ɗa makɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ʋa.

Izilayɛle nuiti paa vai ʋolu
Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ

2 É lɔɔzei minazeɠe kesui ʋa voloi ma Kiliyate-Yeyalime, suɠoozani gola, kona ʋuufelegɔ (20) leʋeni niina. Naazu Izilayɛle nuiti kpein ti ɠɛni ɓalakpalasu, mazɔlɔɔ wɔin ɠɛni ti ma, ga ti ʋa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ. 3 Samiyɛle ɠɛni Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei pɛ ma: «Ni wa ɠalesu ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga wo-yii pɛ, à gala kiligiti kula ɓɔɠɔ zaama, ta saleiti ti-laa ga Asetaate, wo ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa ga wo-yii pɛ, wo tɔ ɠila kpe dɛbi, naazu toɠa wo ɠizo, é wo ɠula Filisiti nuiti zea.» 4 Izilayɛle nuiti ti Ɓaaleni ta Asetaateiti kpein kulani ɓɔɠɔ zaama, ti la mɔ ɠɛni ani ɠili nɔpɛ dɛbini, kɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ.

5 Samiyɛle ɠɛni ti ma: «À Izilayɛle nuiti kpein gaalɛ ba Misepa, gè Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ wa-vaa zu.»

6 Ti ɠaalɛɛni ba Misepa, ti ɗa ziɛi zaɠa, ti ɗa pu ya zooi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ti zugi zoni naama voloi, ti laani zɔ ga ga ta-ɠotoiti, ti ɠɛ ma: «Gi kotoi ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma.» Misepa ɠa Samiyɛle ɠɛni ná ga Izilayɛle ná-tukpɔɠaaleʋe nui.

Izilayɛle vɔni fai Filisiti nuiti ma

7 Siɛgi zu Filisiti nuiti ti mɛnini da ga Izilayɛle ɠaalɛɛʋɛ ba Misepa, ta-ɠundiɠi lɔɔlugɔiti ti deveni ga ti ʋa ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle ʋa. Izilayɛle nuiti ti ma wooi mɛnigai ma, ti luani ga gola Filisiti nuiti ba. 8 Ti ɠɛni Samiyɛle ma: «Mina maaɠɛ kpɔ, è ɗa wooɠula ade ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ada-ƓALAGI, nii a kɛ é ade ɠizo Filisiti nuiti ma.» 9 Samiyɛle baala ziʋoi zeɠeni, nii é ɠɛni dɛ ɲiimii ɓɔlezu, é kula ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Naa ʋoluma, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni Izilayɛle ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni.

10 Siɛgi zu Samiyɛle ɠɛni gala zalaɠai ɠulazu la, Filisiti nuiti ti maaɓuɠani Izilayɛle ʋa, ga ti kɔɔi ʋɛɛ ba. Kɛlɛ naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI geeɓadɛ lu golai ʋilini ti zaama, é ti ɓɛ, ti ʋoluazo. Izilayɛle nuiti ti vɔnini ti ma. 11 Izilayɛle nuiti ti ɠulani Misepa ʋa, ti ʋilɛ Filisiti nuiti polu, ti ɗa ti ɓɛ, ti ɗa ti ʋaa, ti yɛni Filisiti nuiti polu, eyɛsu ti zeeli Ɓɛte-Kaal taa ɠɔɠɔwuʋɛ.

12 Samiyɛle wooɠulani, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔgɛ ade ʋa, eyɛsu ade zeeli ʋɛ.» É kɔtu wola ɠila seɠeni, naazu é kpadɔ Misepani zɔɠɔzuʋɛ, ta Sen, é daaseigi ʋɛɛ ga Eɓɛn-Ezɛɛl (nii poluʋɛ ga «kpɔba ɠɔtui»). 13 Filisiti nuiti gaazu unfegi zeɠeni naazu pa, ti la mɔ ɠɛni ɓudɛni ta-ɠwɛpelemaʋɛ maazu, ti ʋa ʋili Izilayɛle yooi zu ʋele. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeewuzeɠeni ti laalɔɠɔma Samiyɛle zii ma voloi pɛ daawu. 14 Izilayɛle laa wolaiti kpein, niiti ti ɠɛni Filisiti nuiti zea, naati kpein, ti ɠaaɠaleni ma ʋolu, ti zeeli Izilayɛle ya, é zo Ekelɔn, é li Gate, é ʋɛɛ naa maaɠoolii ma yooi pɛ ba, ti ɠulani ti ya. Ziilɛigi ɠɛni Izilayɛle nuiti zɔɠɔzu ta Amool nuiti.

15 Samiyɛle ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nui, sii ma voloi pɛ daawu, Izilayɛle yooi zu. 16 Kona-o-kona, Samiyɛle ɓena leʋe zooi zu, é tɔɔzei Ɓetɛle, é li Gilegale, é zeeli Misepa, é ɗa Izilayɛle nuiti tukpɔɠaaleʋe, naama laaiti su. 17 Naa pɛ poluma, é ɓena ɠale ma Lama, ʋɛ ná-pɛlɛi ɠɛni ná, miná ɠa é ɓena Izilayɛle nuiti tukpɔɠaaleʋe ná. Ná nɔ ɠa é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

Masa Fai Lɔɔzei Ʋelei

8

(8:1—12:25)

Masa gaiziɛ vai Izilayɛle ʋɛ

1 Samiyɛle wɔlɔzaɠagai ma, é ná-doun zunuiti seini ʋotogi zu, tukpɔɠaaleʋe vai ma, Izilayɛle yooi zu. 2 Ná-doun zunu mɔungi laaseigi ɠɛni ga Zowɛle, felesiɛi laaseigi ɠɛ ga Aɓiya. Ti zeini Ɓeel-Seɓa, ga ti ɗa tukpɔɠaaleʋe miná. 3 Kɛlɛ ti la ɠɛni ʋilɛni ti-ɠɛɛ Samiyɛle ziɛ ʋelei ʋolu. Tɛi walii ná-nɛɛbɛi ɠɛni ti-yiimaʋɛ ga gola, ti ɠɛni lobɛaniiti sosu, ti ɗa tukpɔi ɠaaleʋe ga telebotalai.

4 Naa ɠa é kɛɛni, Izilayɛle ɠundiɠiiti kpein ti maaɓɔni Lama, Samiyɛle ʋɔ bɛ. 5 Ti ɠɛni Samiyɛle ma: «Ɗa ɠaa, è wɔlɔzaɠagai, tama è-lointi ti la ziɛzu ga pagɔ, ga è ɠɛʋele. Naa ɠa é ba, masa seina gi unda, nii a ɠɛ gi levezu, eɠɛʋelei é ɠɛɛzu la zɔɔma yooiti su.»

6 Naama wooi wanani Samiyɛle ma, ga ti ɠɛɛ vai ma: «Masa sei gi unda, nii a ɠɛ gi levezu.» Samiyɛle Ɠɔoɠɔ GALAGI valini. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI Samiyɛle wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Woilo Izilayɛle nuiti gooi ma, nii ti maaɠaazaɠaboga, yeezei naa wu. Mazɔlɔɔ ɗa laade ti ʋa ɠɛ ɠɛlɛzu è ʋa, nà ɠa ti ɠɛlɛzu bà, ga gè mina mɔ ɠɛ ga masagi ti unda. 8 Nii ti kɛɛzu ga ɗe, naa nɔ ɠa ti kɛɛzu ga ze kaite, é lɔɔzei voloi gè ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa, duɔlai zu, ta ɗa ɠɛlɛ bà, ti ɗa gala kiligiti dɛbi. 9 Naa ɠa é ba, nii ti boga naa ɠɛ ti ʋɛ, kɛlɛ ti lɛnɛ ga gola, è naati dɛɛ ga tiye, nii kpein a ɠɛ ga masagi zɔgiti.»

10 Samiyɛle liini, é Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi pɛ daazeeli bɛbɛi ma, niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ma, é masa sei ti unda. 11 Samiyɛle ɠɛni ti ma: «À woilo fai niiti ma, niiti ti ɠɛɛzu ga masagi zɔgi: mɔunpa, toɠa wo-loun zunuiti seɠe, é ti ɠɛ ga ná-salaʋusuiti. Ti ɠɛ ga ná-kɔɔɠɔ wotolo ɓizɛ nuiti, ɓaa ná-sooiti kpizɛ nuiti, ɓaa niiti ti ziɛzu tɔ ɓɔɠɔi ná-wotoloi ɠakalaʋɛ. 12 Toɠa yiimazeɠe ga tanigaa, é ti ɠɛ ga nu waagilagilagiti ta-ɠundiɠiiti, é tanigaa ɠɛ ga nu ʋuulɔɔludɔɔlugiti ta-ɠundiɠiiti salaʋusuiti saama. Toɠa tanigaa ɠɛ ga ná-wozawoli nuiti, zɔiti ti ɠɛ ga ná-molo leʋe nuiti. Toɠa taɠiligaa zeɠe, é ti ɠɛ ga ɠain bo nuiti, ti ɗa kɔɔɠɔ zɔɔlaiti gain, ta ma wotoloi ʋa zɔɔlaiti. 13 Toɠa wo-loun anzanuiti seɠe, é tanigaa ɠɛ ga gulɔ maku nɛɛnɛ kpɛtɛ nuiti, ɓaa daaɠoli wo nuiti, ɓaa ɓulu ɓɛtɛ nuiti. 14 Toɠa wa-ɓalagiti seɠe, ta wa-leezɛn ɓeleiti, ta wa-wolive ɓele ʋapagiti, é ti ve ná-botiɠɛ nu wolaiti zea. 15 Toɠa puusiɛi ɠula wa-ani zuwuiti ba, ta wa-leezɛn ɓeleiti, é ti ve ná-nu wolaiti zea, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti. 16 Toɠa wa-wotiɠɛ nuiti, zunuiti ta anzanuiti seɠe, naa ɓɔ wa-nu niinɛiti ba, niiti ti ga zɛbɛsu geleiti, ta wa-zoovalegiti, ti ɗa botii ɠɛ bɛ. 17 Toɠa wa-loganiiti ma ʋuusiɛiti seɠe, wa ɓɔɠɔi, wa ɠɛ ga ná-duɔiti. 18 Naama voloi, wa kpeei loo ga wa-masagi laalɔɠɔi, nii wo yiimazeɠeai la, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la woiloga wo-wooi ma.»

19 Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa Samiyɛle wooi zo, ti ɠɛni ma: «Gá-vaa ɠana! Gi ɠɛ masagi ɠɛ nɔ gi unda, 20 naa ɠa a kɛ, gá ɓalaa gi ɠɛ ga zɔɔma yooiti kɛʋele, gá-masagi ɗa gi lukpɔɠaaleʋe, é ɗa lo gá-ɠɔɔʋɛbɛiti tuɠɔ, gi ɗa kɔɔi ɠɔ ʋɔɔma.»

21 Samiyɛle ɓegai ma ga Izilayɛle nuiti ta-ɓɔɛi naati mɛni, é ti pɛ daazeelini Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Samiyɛle ma: «Yeezei naa wu, nii ti maaɠaazaɠaboga è ma, masagi zei ti unda.»

Naa ʋoluma, Samiyɛle ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «Ɛsɛ pɛ ge liina ná-taazu.»

9

Sayile soovale saaiti gaiziɛ vai

1 Zunui ta ɠɛni Ɓɛnzamɛn mavofodai zu, nii daa ɠɛni ga Kise, Aɓiyɛle ná-doun zunui ɠɛni de, Aɓiyɛle kɛɛɠɛ ɠɛni ga Selɔɔl, Selɔɔl kɛɛɠɛ ɠɛ ga Ɓekolate, Ɓekolate kɛɛɠɛ ɠɛ ga Afia, Afia ɓalaa ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn mavofodai zu nui ta ná-doun zunu. Kise ɠɛni ga zɛbɛsu nu. 2 Zunu loun ɠila ge ɠɛni Kise nii ya, nii daaseigi ɠɛni ga Sayile, zunu loungo ʋapa ge ɠɛni de. Izilayɛle nuiti saama, tanɔpɛ ge la ɠɛni zeelini su pagi zu, é ɠoozani é leʋe ti pɛ ba.

3 Yeeta, Kise ná-soovale saaiti ti looni ya, é ɗa ɠɛ ná-doin Sayile ma: «Botiɠɛ nui gila seɠe, wo li, wo soovale saaiti gaiziɛ.» 4 Sayile ta ná-botiɠɛ nui ti Efelayime ɠize yooi zuɓizɛni, ti leʋe miná ʋa, ti li ga Salisa yooi zu ʋele, ti la soovale saaiti kaani. Ti liini mɔnɔ ga Saalime yooi zu ʋele, ta Ɓɛnzamɛn yooi zu ʋele, kɛlɛ ti la ti ɠaani pɛ.

5 Ti zeeliai ma Sufe yooi zu, Sayile ɠɛni ná-botiɠɛ nui ma: «De ɠale ma taazu, ni naa laade, kɛ̀ɛ ɠa ʋaazu yeemazu soovale saaiti fai ma, é yiizoolɛ ga deye.»

6 Ná-botiɠɛ nui ɠɛni ma: «GALA goo wo nui ta ɠa taai nii zu é de luɠɔ, tɔɠɔi wola ɠulaʋɛ, nii nɔpɛ é bosu, naa ɠa ɗa ʋilɛsu. De li, de gaazaɠa, ɓafɔ toɠa de lii ʋele lɛ da-ziɛi niizu.»

7 Sayile ɠɛni ná-botiɠɛ nui ma: «Ungo, kɛlɛ leeni ɠa de liizu la zunui tɔna pɔ? Daamianigi ɓega da-ɓɔlɔiti su, vebɛani ɠili ge la de ya, nii da fe GALA goo wo nui ya. Leeni ɠa é de ya?»

8 Ná-botiɠɛ nui ɠɛni ma: «Wali ɠila ka dɛ zèa, nà naa ve GALA goo wo nui ya, é pelei lɛ ga deye, nii da ziɛ la.»

9 (Mɔungi, Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, ta la ɠɛna lia GALA gaazaɠasu, ti ɓena ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «À ʋa, ade li wozaɠaa nui ʋɔ bɛ.» Mazɔlɔɔ nii daaseigi ga «GALA goo wo nui» za, naa laa ɠɛni ga «wozaɠaa nui»).

10 Sayile ɠɛni ná-botiɠɛ nui ma: «Gaama ɠa è ya, de liina.» Ti liini ga taai naa zu ʋele, ʋɛ GALA goo wo nui ɠɛni ná. 11 Ti ɠɛai ma taa ɠizei lɛɛzu, ti ɠomini ga anzalopoiti, ti ɗa gizei yei ziɛ zaɠazuʋɛ, ti naati gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Wozaɠaa nui ɠa nɛi taazuʋɛ?»

12 Anzalopoiti ti ti wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ungo, paa ɠa feya wo luɠɔ, paaʋɛ za gá-laazuʋɛ, tɔɔzei taai kpein ka za zalaɠa ɠulazu, zalaɠa ɠula adaʋɛ ma. À li fala. 13 Wa ʋaazu kaazu, wa lɛɛna nɔ feya taazuʋɛ, é ʋa ɠɛ é li zalaɠa ɠula adaʋɛ daamii vai ma. À liina fala, wa ka, tɔɔzei nuɓusɛiti ti la daami woga tɔun polu, mazɔlɔɔ toɠa tuyai loo zalaɠai ma pɛ, niiti ti loligai, naati ti ʋa daami wo.»

Sayile lii vai
Samiyɛle ʋɔ bɛ Lama

14 Ti liini taazuʋɛ, nu lɛɛzuʋɛ taai zu, Samiyɛle ɗa ɠula ga ti ʋɔ pelei, é ʋa li zalaɠa ɠula adaʋɛ.

15 Tama Sayile ʋa ɠɛ é ʋa, folo ɠila ge yɛni naa luɠɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI niima vai lɛ ga Samiyɛle. 16 É ɠɛ ma: «Lina, niima yeeɠɛɠalai nɔ zu, nà zunui ta leʋesu è ma, é ɠula Ɓɛnzamɛn yooi zu. Ɗa gulɔi ziɛ ma, è kɛ ga masagi nà-nuɓusɛiti unda, Izilayɛle nuiti. Toɠa ti unmɔɔ, é ti ɠula Filisiti nuiti zea. Mazɔlɔɔ gè nà-nuiti ta-ɓɔlɔi ɠaa, gè ti ɓain gooi mɛniga.»

17 Samiyɛle Sayile ɠaai ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Zunui nii ɠa gè ɠɛni ná-fai wosu è ma, nii ɠa é masadai ɠɛɛzu nà-nuɓusɛiti unda.»

18 Sayile maaɓuɠani Samiyɛle ʋa, nu lɛɛzuʋɛ taazuʋɛ, é ɠɛ ma: «Wozaɠaa nui ná-pɛlɛi lɛ ga ze.»

19 Samiyɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga wozaɠaa nui, lo tùɠɔ, de li zalaɠa ɠula adaʋɛ. Ada laamiizu ʋɔɔma za, lina sobu, nà ɓena ga ɗa-ɠidaaʋili faiti kpein suɠula è ma, nà ɓe niina è ʋa, è ɗa li. 20 Nii é ga soovale saaiti, ti loai ya ma volo zaʋasiɛ ɠa, mina mɔ yiizoolɛ ga naati, mazɔlɔɔ ti naati kaaʋɛ na. Kɛlɛ é ɓudɛ naa maazu, ani ʋagɔi niiti kpein ti Izilayɛle yooi zu, naati ta ga ɓɛ nɔnɔ? Ɗa laade ɓaa? Ɗa-o, è-ɠɛɛ ná-pɛlɛyeɠei-yo?»

21 Sayile gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è naa wosu mà? Nɛ̀i gè ga Ɓɛnzamɛn mavofodai zu nui ta nɔ, nii gaalɔiɗai Izilayɛle wolodai kpein su. Kɛ̀ɛ ná-pɛlɛi lɛi é ʋa lɔi Ɓɛnzamɛn wolodamai kpein saama ɓaa?»

22 Samiyɛle lɛɛni ga Sayile, ta ná-botiɠɛ nui, daamii wo pɛlɛi wu, é seizu ʋagɔ ve ti ya ʋelelaʋɛ, naama nu ʋuusaʋagɔiti (30) saama, niiti ti lolini daamii wo fai ma. 23 Samiyɛle ɠɛni daaɠoli wo nui ma: «Ʋa ga suai gè ɠɛa feeni è ya, ga è makɛ ba yɛ.»

24 Daaɠoli wo nui sua ɓalai zeɠeni, é ʋɛɛ baalobai pɛ ba, é ʋaa la, é da Sayile ɠakala. Samiyɛle ɠɛni Sayile ma naazu: «Nii ɠa gè ɠɛa makɛni è ʋɛ, siɛgi zu gè nuiti toligai ma la daamii vai ma, toɠa ná, miina.» Zekana é ɠɛɛni la Sayile ta Samiyɛle ti daamii woni ʋɔɔma naama voloi. 25 Naa ʋoluma, ti zeɠeni zalaɠa ɠula adaʋɛ, ti yei ga taazu ʋele. Samiyɛle ta Sayile ti liini, ti zei dooɠo bosuʋɛ, pɛlɛi maazuʋɛ, ti ɗa yɛpɛ.

Samiyɛle gulɔi ziɛ vai Sayile ma

26 Poluma zobui, Sayileni ta ná-botiɠɛ nui ti wuzeɠeai ma, Samiyɛle Sayile lolini dooɠo bosuʋɛ pɛlɛi maazuʋɛ, é ɠɛ ma: «De liina, gè è ʋu ga pele.» Sayileni ti ʋilɛni pelei ma ta Samiyɛle, ti ɗa li. 27 Ti zeeliai ma taai ɠwɛmaʋɛ, Samiyɛle ɠɛni Sayile ma: «Bo ɗa-wotiɠɛ nui ma, é leʋe ʋelelaʋɛ.» Naa liini ga ʋelela ʋelei. Samiyɛle ɠɛni Sayile ma: «Lo dɛɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai, gè naa lɛ ga ɗe.»

10

1 Samiyɛle ná-gulɔ woolei laalaoni, nii é ɠɛni zea. É gulɔi ʋuuni Sayile nɔungi ma. É nɛɛnɛni ga daaʋɛ komagai, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI gulɔi ziaa è ma, è ʋa ɠɛ ga ná-nuɓusɛiti ta-lotuɠɔi. 2 Za, da balina ma, ɗa liizu, è ɠula zunu felegɔ ma Lasɛle ná-kabai ɠobaʋɛ, Sɛlɛsa Ɓɛnzamɛn yooi zu, ta ʋaazu ɠɛɛzu è ma: ‹Soovale saai niiti è ɠɛa liini ti ɠaiziɛzu, ti ti ɠaa. È-ɠɛɛ la mɔ yiizoolɛzu ga naati, wa-yiizoolɛi ɠa è ma niina, é ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: Toɠa kɛ ɠale, é ʋa ná-doun zunui ɠa?›

3 «Ɗa zeɠena miná, ɗa lago liizu poun, è zeeli sɛne gului ma, é Taɓɔɔl. Wa ɠomisu miná, wa zunu saʋagɔ, ti ɗa li Ɓetɛle GALA dɛbi vai ma, boli yiʋo saʋagɔi ɠa ma mɔungi ya, ɓulu saʋagɔi zoni felesiɛi ya, kɔlɔ woole ɠila ge zoni saʋasiɛi ya, daavegai ga dɔɔi. 4 Ta ʋaazu laaliizu è ma, ti ɓulu felegɔ ve è ʋɛ, yeezei bu.

5 «Naa ʋoluma ɗa zeelizu Giɓea-Elɔyime, ʋɛ Filisiti nuiti ta-ɠundiɠii gila ge zeini ná. Ɗa ɠɛna lɛa taazuʋɛ, wa ɠomisu wa GALA goo wo nuiti ma ɓulugi, ti ɗa zeɠe zalaɠa ɠula adaʋɛ, gɛingɛin gani gɛin nuiti ti ti luɠɔ, ti ɗa kɔnigi ɠɛin, ta papai, ta tamadegiti, ti ɗa koolei vɛ. GALA goo wo nui naati, ti ɗa GALA ná-kulakɛlɛma vaiti bo. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɠa yeizu è ma, ɗa ɓalaagi, è ɗa GALA ná-kulakɛlɛma vaiti bo ga ti ɠɛʋele, ɗa valibosu, è ɠɛ ga nu niinɛ. 7 Niima vaiti kpein daa ɠa zeelina, ɗa kwɛɛ naazu ga GALA ka è ʋa. Naazu nii maanɛai ga è kɛ, naa ɠɛ.

8 «Naa pɛ poluma ɗa tosu da tùɠɔ, è li Gilegale, nà ʋaazu, gè è ɠa ná, gala zalaɠaiti kula vai ma, ta ziilɛi zalaɠaiti. Ɗa màaɓɔunsu ná folo lɔfela laawu, eyɛsu gè ʋa, gè naa lɛ ga ɗe, nii maanɛai ga è kɛ.»

9 Sayile ʋoluaveni nɔ feya Samiyɛle ʋa, é ɗa li, GALA ge zii maavaliboni, nii kpein Samiyɛle boni ma, ti pɛ daazeelini naama voloi nɔ. 10 Seeliai ma Giɓea, GALA goo wo nu ɓulugi daaɠomini, GALA Zɛnvui yeini ma, tɔ ɓalaa é ʋili ti zaama, é ɗa GALA ná-kulakɛlɛma vaiti bo. 11 Zɔiti kpein ti ɠɛni kwɛɛ kaite, ti kaai ma, é ɗa GALA ná-kulakɛlɛma vaiti bo, GALA goo wo nuiti saama, ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga: «Leeni ɠa kɛai ga Kise ná-doun zunui? Sayile ɓalaa kana GALA goo wo nuiti saama ɓaa?»

12 Naama nui ta ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa mu é ga ta-ɠalamɔin?» Miná ɠa faalaalii naa zɔlɔɔni ná ga: «Sayile ɓalaa kana GALA goo wo nuiti saama ɓaa?» 13 Sayile ɓegai ma ga GALA ná-kulakɛlɛma vaiti bo, é liini zalaɠa ɠula adaʋɛ.

14 Sayile kɛɛɠɛ kɛɛɠɛloin ɠɛni ma: «Mini ɠa wo ɠɛa liini ná, wa ɗa-wotiɠɛ nui?»

É ɠɛni kɛɛɠɛ kɛɛɠɛloin ma: «Gi ɠɛa liini soovale saaiti gaiziɛzu, kɛlɛ gi la ti ɠaani, naa ɠa é kɛa, gi lia, gi Samiyɛle ɠaazaɠa.»

15 Kɛɛɠɛ kɛɛɠɛloin ɠɛni ma: «Leeni ɠa mu Samiyɛle boga wo ma?»

16 Sayile gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛɛʋɛ nɔ gi ma, soovale saaiti kaaʋɛ na.» Kɛlɛ Sayile la ɠɛni kɛɛni, é ʋa naa wo kɛɛɠɛ kɛɛɠɛloin ma, nii Samiyɛle boni, é ʋilɛ masa fai ʋa.

Sayile zei vai
ga masagi Izilayɛle unda

17 Samiyɛle Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ tolini Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu Misepa, 18 é ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ɠa gè Izilayɛle ɠulani Ezipete yooi zu, gè lɛɛ la. Gè wo unmɔɔ, gè wo ɠula Ezipete nuiti zea, ta zɔɔma masa zooiti, niiti ti ɠɛni wo wɔinzeɠezu.› 19 Wa ɠa za, wo ɠɛlɛzu wa-ƓALAGI ʋa, tama ka é wo ɠizoni wa-yiiɓɔlɔi yeeɠɛɠalai, ta wa-maanɔɠɔ voloiti su. Wo ɠɛ nɔ̀un ma: ‹Masa sei gi unda.› Naa ɠa é ba, à ɠaalɛ ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala ga bolodama ʋelei, ta pɛlɛyeɠe ʋelei.»

20 Samiyɛle Izilayɛle nuiti teʋeni ga bolodama ʋelei, Ɓɛnzamɛn ná-bolodamaiti ka zeelobai woni ga tiye. 21 Samiyɛle Ɓɛnzamɛn ná-bolodamaiti teʋeni ga pɛlɛyeɠe ʋelei, ziimazeɠegi zolooni Mateli ná-pɛlɛyeɠei ma, naati saama, Kise ná-doun zunui Sayile ɠa ziimazeɠegi zolooni ma. Ti gaiziɛni, kɛlɛ ti la kaani. 22 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani ʋolu, ti ɠɛ ma: «Zunui taɠili kana ɓaa, nii paai ʋɛ?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À wɛlɛ, dɔɔɠuʋɛ kasɔiti poluʋɛ.»

23 Ti ɓizɛni, ti li, ti ʋaa la, é lo bɛbɛi zaama, gaaɠoozani ti pɛ ba. 24 Samiyɛle ɠɛni bɛbɛi pɛ ma: «À wɛlɛ, zunui tɛi ka Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni la, kɛɠala nɔpɛ ge la wo zaama.»

Ti pɛ ti wooɠulani, ti ɗa ɠɛ ma: «Masagi lɛbi ɠeke faan!»

25 Naa ʋoluma, Samiyɛle daani ma kpɛ é naa lɛ ga tiye, niiti maanɛai ti ɠɛ ga masagi laamiizuʋɛ ta tosuʋɛ, é lati, é sɛʋɛ, é da Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizuʋɛ. Kpegai ma, é nuɓusɛiti pɛ gaaɠaleni ma, ɛsɛ ge li ná-taazu. 26 Sayile ɓalaa ge ɠaleni ma ná-taazu, Giɓea, sɔɓelama nui tanigaa ti ʋilɛni polu, niiti GALA ge puuni ti yiima, ga ti ɠili tɔun ba. 27 Anɛɛ naa ʋe, nu ɲakai tanigaa ti ɠɛni ná, ti ɗa ɠɛ ma: «Lee ma ɓɔba ɠa nii a zoo kɛɛzu ade ʋɛ?» Ti ɠɛni bɛlɛlalazu, ti la ɠɛni vebɛani nɔpɛ feeni bɛ. Kɛlɛ Sayile la ɠɛni faa woni.

11

Sayile vɔni fai Amɔn nuiti ma

1 Amɔn nuiti ta-masagi Naɠase ʋaani ga ná-kɔɔʋɛbɛi, é Yaɓese taai zei kɛlɛ su, nii é Galaade yooi zu. Yaɓese nuiti ti ɠɛni Naɠase ma: «Ade minazeɠe bo yɔɠɔzu, gá ɠolo è ʋɛ.»

2 Kɛlɛ Naɠase ti wooɠaaʋoteni ga: «Ni wa pɔ ade minazeɠe bo yɔɠɔzu, kɛni wo va bu, gè wo yeezazu ʋele ɠaazuɠɛzɛiti kula su, wo ɠilagilagi pɛ, gè unfegi ʋu Izilayɛle nuiti pɛ gaazu ga naa.»

3 Yaɓese ɠɛwolaiti ti ɠɛni Naɠase ma: «Dɔɔɠɔ ɠila ku ve gi ʋɛ, gi keelaiti teʋe Izilayɛle yooi zu ná pɛ. Ni nu nɔpɛ ge la zɔlɔɔni, nii a kpɔba ve gi ʋɛ, gá ɓɔɠɔ ve è ya naazu.»

4 Keelaiti ti zeelini Giɓea, Sayile ná-taazuʋɛ, ti naama vai pɛ bo taazuʋɛ nui pɛ ma. Bɛbɛi pɛ ge wɔlɔni. 5 Naa zolooni nɔ Sayile ɗa zeɠe kpalagaʋɛ ga ná-nikɛiti. É gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Lee ɠa kɛai ga nuɓusɛiti ti wɔlɔzu?» Ti Yaɓese nuiti daawooi laazeelini ma.

6 Naama wooiti mɛnigai ma Sayile ʋɛ, GALA Zɛnvui yeini ma, ziiɠaawanani ga gola. 7 Sayile nikɛ felegɔ zoni, é ti ʋaa, é suɓulukpulu, é fe keelaiti zea, é ti leʋe Izilayɛle yooi zu ná pɛ, é vali ti ma ga: «Nu nɔpɛ é la kɛɛni, é ʋa li kɔɔɠɔzuʋɛ Sayile ta Samiyɛle ʋolu, zekana ma nui ná-nikɛiti ta ɓulukpulu da.» Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɔgi yeini Izilayɛle nuiti pɛ ma, ti lua gola, ti ɠulani, ti ɗa li ná, eɠɛ nu ɠila nɔ. 8 Sayile ti ɠaaluni Ɓezɛke. Izilayɛle wolodamai zɔiti ti ɠɛni ga nu waaunsaʋagɔ (300.000), Zuda wolodamaiti ti ɠɛ ga nu waaʋuusaʋagɔ (30.000).

9 Ti ɠɛni Yaɓese ɠeelaiti ma: «À li, wo ɠɛ Yaɓese nuiti ma, Galaade yooi zu: ‹Lina, wa unmɔɔgi zɔlɔɔ, siɛgi zu foloi gaalɔsu da.› » Keelaiti ti liini, ti naama wooi wo Yaɓese nuiti ma, é ɠɛni ga koozunɛ wola ti ʋɛ. 10 Ti ɠɛni Amɔn nuiti ma: «Lina gá ɓɔɠɔ ve wo ya, nii nɔpɛ wo pɔ, wo naa ɠɛ ga giye.»

11 Poluma voloi, Sayile ná-kɔɔʋɛbɛi ɠaaɠwɛɛni su ga saʋagɔ. Ti lɔɔni Amɔn nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu ga gosui, ti yɛni naati paazu, eyɛsu folo gaalɔgai. Zɔiti ti la ɠɛni zaani, naati ti vazani ga gilagila, ti tanɔpɛ ti la ɠɛni ʋolu fele.

12 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni Samiyɛle ma: «Ɓɛɛni ka ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: ‹Sayile la masadai ɠɛa gi unda›? À ti ve gi ya, gi ti ʋaa.»

13 Kɛlɛ Sayile ɠɛni ti ma: «À mina nu nɔpɛ paa za ɠɛɠala foloi, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI fɔnifaamai vea ade ʋɛ za, Izilayɛle nuiti.»

14 Samiyɛle ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «À ʋa, ade li Gilegale, ade laa la Sayile ná-masadai maazu, ade maaɓakpa.» 15 Bɛbɛi pɛ ge ɠaalɛɛni ba Gilegale. Ti bo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ti maaɓakpa, ga Sayile ɠa ga masagi. Ti ziilɛi zalaɠaiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Sayile ta Izilayɛle nuiti pɛ ti wola ɠoozunɛɛni.

12

Samiyɛle ná-falima ɓɔɛiti

1 Samiyɛle ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: «Wo kaa, gè woiloga wo-woo ma, nii wo ɠɛa pɔ, gè naa pɛ kɛa wo ʋɛ, gè masagi zeiɗa wo unda. 2 Za ʋoluma, masagi nii ɠa a ɗa lo wo luɠɔ niina. Nɔ̀un gè lo ga wo luɠɔ, é lɔɔzei mà loungo yee ma, é zeeli za ma. Gè wɔlɔzaɠaga, nɔ̀undeɠaiti ti ɠolea, dòinti ɓalaa kana ti wo zaama. 3 Nà losu za wo ɠaazu, gè wo ɠaazaɠa, à gòoɠaaʋote, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ta masagi nii é gulɔi ziaai ma. Wo zaama, ɓɛ ɠa gè ná-nikɛ, ɓaa ná-soovale kula zea? Ɓɛ ɠa gè mɔnɛa, ɓaa gè suziɠaa, wafuun? Ɓɛ ɠa é lobɛani vea zèa, nii a kɛ gè ɠaazu ʋɛɛ ma, ná-faaɠaazagiti ma? À bo dɛɛ mà, ni nà ɠɛ ani nɔpɛ kulani nu ya telebotala maazu, nà ti pɛ gaaɠale ma.»

4 Ti gooɠaaʋoteni ga: «È la gi mɔnɛni, è ʋa gi zuziɠa fuun, è la ɓalaa lobɛani nɔpɛ kulani nu ya.»

5 Samiyɛle ɠɛni ti ma ʋolu: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta wa-masagi, ta ga zeelei, ga wo la sɔ kaani bà, nii wa pèelala su.»

Ti ɠɛni ma: «Ungo, zekana é la.»

6 Samiyɛle ɠɛni nuɓusɛiti ma, mɔnɔ: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é yiimazeɠeni ga Moize ta Aalɔnni ga ti wo-mɛmɛwolani kula Ezipete yooi zu. 7 Naa ɠa é ba, à ɠaalɛɛna ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, gè wo ɠitoo naama vaa wolaiti su, niiti é ti ɠɛa wo ɠizo faa zu, wa-o, wo-mɛmɛwolani-yo.

8 «Zakɔɓe ta ná-nuɓusɛiti, ti liai ma Ezipete yooi zu, kpɔlɔi yɛni zeizu ti ma, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lolini, ga é ɓɔ ti ʋa, naa ɠa é kɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI Moize ta Aalɔnni teʋeni, ti ti ɠula Ezipete yooi ʋa, ti ʋa ga tiye, ti zei zooi nii zu, ʋɛ ade ná za. 9 Kɛlɛ wo-mɛmɛwolani ti ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ta-ƓALAGI. Naa ɠa é kɛɛni, Ɠɔoɠɔ GALAGI yeeɓeni ti ʋa la, ti lɔ Ɠasɔɔl ɠɔɔɠuluɓai Sisela yeezu, ta Filisiti nuiti, ta Moaɓe masagi, niiti ti kɔɔi ʋɛɛni ti ʋa. 10 Ti wooɠulani mɔnɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ti laa zɔ ga ga ta-ɠotoiti, ti ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá ga sɔba nu, mazɔlɔɔ gi ɠɛlɛa è ʋa, gi ɗa kɔɔɠɔ ganigiti dɛbi, Ɓaaleni, ta Asetaateiti. Kɛlɛ gi unmɔɔ niizu, è gi ɠula gi zili nuiti zea, naa a ɠɛɛna, gá è lɛbi.› 11 Naa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI Zedeyɔn leʋeni, é Ɓedan leʋe, ta Zɛfeté, é gaaɓela ga ze, nà Samiyɛle, ga é wo ɠizo wo zili nuiti ma, niiti ti ɠɛni wo-maaɠoolii zu, naa ɠa é kɛa, wo zeini ziilɛigi zu zooi zu.

12 «Wo Amɔn nuiti ta-masagi Naɠase ɠaai ma, é ɗa ʋa kɔɔi ʋɛɛzu wo ʋa, wo ɠɛni mà: ‹Masa sei gi unda.› Wo naa ɠɛ, eɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛi, é ʋa ɠɛ ga wa-masagi. 13 Wa-masagi ɠaa mu, eɠɛʋelei wo yiimazeɠea la da, ta wo maaɠaazaɠaboga da mà. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é seiɗa wo unda. 14 É lɔɔzei za ma, ni wa Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbina, wo botii ɠɛ bɛ, wo ɠolo bɛ, ni wo la wuzeɠeni ná-tɔgiti daalɔɠɔma, ni wa-o, wa-masagi-yo, wa ʋilɛna Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋolu, fai pɛ ka ɠɛ ga pagɔ. 15 Kɛlɛ ni wo la woiloni gooi ma, wa wuzeɠena ná-deveiti daalɔɠɔma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yeewuzeɠe wo laalɔɠɔma ga gola, eɠɛʋelei é kɛɛni la ga wo-mɛmɛwolani.

16 «À yɛ losuʋɛti, wo laavɔɔ vaa wolai ɠa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu kɛɛzu wo ɠaazu. 17 Foɠoi lɛi ade ʋa ɠɛ su ɓaa? Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI valizu, é yeeɓe geeɓadɛi ʋa, ta tonai, ti ʋa, wo kwɛɛ ga naati ga faa ɲɔu wola ɠa wo kɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ga wo masa gaiziɛ ɓɔɠɔ ʋɛ.»

18 Samiyɛle Ɠɔoɠɔ GALAGI valini, naama voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI tonai ʋuuni, é geeɓadɛiti too. Izilayɛle nuiti pɛ ti luani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ta Samiyɛle. 19 Ti pɛ ti ɠɛni Samiyɛle ma: «Ɗa-ƓALAGI maanɛɛnɛ gi ʋɛ, nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii a kɛ gi mina za, mazɔlɔɔ gá-ɠotoi zɔiti pɛ poluma, gi ta laa ma, ga gi masa gaiziɛ ɓɔɠɔ ʋɛ.»

20 Samiyɛle ɠɛni ti ma: «À mina lua. Wa ɠa wo niima vaa ɲɔi ɠɛa, kɛlɛ à mina ʋoluave Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, kɛlɛ à dɛbi ga wo-yii pɛ. 21 Wa ʋoluavena ba, naa ʋolu ɠa ga wo ʋilɛ kɔɔɠɔ ganigiti polu, niiti zobo ge la ti ʋɛ, ti ʋa ɓɔ nu ʋa, ɓaa ti ʋa nu ɠizo, mazɔlɔɔ ta ga fuun ganiiti. 22 Nɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga é wo ɠɛ ga ná-nuɓusɛiti, naa ɠa é ba, é la ɠɛlɛa wo ʋa, mazɔlɔɔ toɠa pɔ ga lɛbiyai ve daasei golai ʋɛ. 23 Niima é ga nɔ̀un tetegi, Ɠɔoɠɔ GALAGI kìzo naama ɠoto wolai ɠɛɛ vai ma, tɔun daalɔɠɔma, ga gè ʋa ɓe maanɛɛnɛi wosu wo ʋɛ. Nà yɛsu wo ɠalasu ga pelei pagai, ta sɔlegai. 24 Wa ma, à lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, wo dɛbi gaamai zu, ga wo-yii pɛ. Mazɔlɔɔ à ɠizɛ faa wolaiti su, é ti ɠɛai wo ɠaazu. 25 Kɛlɛ ni wa faa ɲɔi ɠɛɛna, wo undaa ɠa ʋili, wa-o, wa-masagi-yo.»

Sayile Ná-Masadai

13

(13:1—31:13)

Izilayɛle ɓaka fai
Filisiti nuiti daalɔɠɔma

1 Sayile ná-konagi ɠɛni ga puusaʋagɔ (30), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuunaanigɔ maazu felegɔ (42) ɠa é kɛɛni masadai zu, Izilayɛle unda.

2 Sayile yeeloni salaʋusu waasaʋagɔ (3.000) ʋa, Izilayɛle nuiti saama, nu waafelegɔi (2.000) yɛni koba Mikemase ta Ɓetɛle ɠize yooi zu, mɔta waagilagi (1.000) ʋilɛni ná-doun zunui Zonatan ʋolu, ti li, ti zei Giɓea, Ɓɛnzamɛn yooi zu. Sayile nuɓusɛi mɔtaiti gaaɠaleni ma, ɛsɛ ge li ná-pɛlɛi wu.

3 Yeeta, Zonatan Filisiti nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zoni, nii é ɠɛni Geɓa. Naama wooi zeelini Filisiti nuiti ma. Sayile ɠɛni ti puʋugi vɛ Izilayɛle yooi zu ná pɛ, mazɔlɔɔ é ɠɛni bosu, é ɗa ɠɛ ma: «Kɛni Eɓulu nuiti pɛ ti suɠwɛɛ.» 4 Izilayɛle nuiti pɛ ti mɛnini ga Sayile Filisiti nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zogɛ, naa maaʋele ma, Izilayɛle wɔinzeɠea Filisiti nuiti ma. Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi pɛ ge ɠaalɛɛni ba Sayile ɠoba, Gilegale.

5 Filisiti nuiti ɓalaa, ti ta-ɠɔɔʋɛbɛi ɠaalɛɛni ba, ga ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle ʋa. Kɔɔɠɔ wotolo waasaʋagɔ (3.000) ɠa é ɠɛni ti ya, soo ɓizɛ zalaʋusu waadɔzita (6.000), salaʋusuiti ti mɔin, é ɠɛ kpoloɗɛi laaʋɛ ɲaɠaegi. Ti tɔnɔ ma ɠɔɔlaaɠai ʋuuni Mikemase, folo ɠulazu ʋelei Ɓɛte-Avɛn letemaʋɛ. 6 Izilayɛle nuiti ti kaai ma ga faaɓaagi ɠa ti daawu, mazɔlɔɔ ti zili nuiti ti ti ɠatani, ti ɠɛni lɔɔɠuzu pugiti su, pɛtugiti su, zeɠeiti su, kɔtu yeɠeiti su, ta ziɛyeɠeiti su niiti ti zuvɔai. 7 Eɓulu nuiti saama, tanigaa ti Zuludɛn maaleʋesuʋɛ ɓudɛni, ga ti li, ti lɔɔɠu Gade ta Galaade yooi zu.

Naazu Sayile ɠɛni dɛ Gilegale, ná-kɔɔʋɛbɛi koba, ti ɗa ɓali ga dualuagi. 8 Folo lɔfela laawu, ti ɠɛni Samiyɛle ɓɔunsu, mazɔlɔɔ é boni ga toɠa ʋaazu. Kɛlɛ é la ɠɛni dɛ ʋaani Gilegale, kɔɔɠɔ nuiti ti tɔɔzeini ga ti ɗa vaza, ti ɗa zeɠe Sayile ɠoba.

Sayile ná-faaɠaazagi

9 Sayile ɠɛni ti ma: «À ʋa ga zalaɠa loganiiti pɔ̀, gala zalaɠaiti, ta ziilɛi zalaɠaiti.» Tɔ ɓɔɠɔi é gala zalaɠai ɠulani. 10 Kpesuʋɛ ga kula, Samiyɛle ɗa zeeli ná. Sayile liini, é daaɠomi, é tuʋɔ.

11 Samiyɛle ɠɛni ma: «Lee ɠa è kɛai?»

Sayile gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Siɛgi zu gè kaa la ga nà-kɔɔɠɔ nuiti ta ga zeɠe kòba, ɗa ma, è la ʋaani fala toligi ma, nii bogai, Filisiti nuiti ma gaalɛai na ba Mikemase, 12 gè ɠɛni ma: ‹Filisiti nuiti ta ʋaazu ti loo gi ma Gilegale, aisa gi ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ!› Naa ɠa é kɛa, gè ɠɛɛlala vaa ɠɛa, gè gala zalaɠai ɠula.»

13 Samiyɛle ɠɛni Sayile ma: «È ɠimalala vaa ɠɛɛʋɛ, è la ɠoloni devei naa ʋɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI feai è ya. Ni è ná-devei zoni, é ɠɛa vaazu bu ɗa-ʋɛlɛyeɠei yɛ masadai zu eyɛsu ɠɔ, Izilayɛle unda. 14 Kɛlɛ tɛi è la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti bɛ, ɗa-masadai la yɛga ná ɠɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI devea ga é ziima nui ɠaiziɛ, é naa zei ná-nuɓusɛiti unda, Izilayɛle nuiti.»

Kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛʋele ɓɛtɛ vai

15 Naa ʋoluma, Samiyɛle zeɠeni koba Gilegale, é li Giɓea, Ɓɛnzamɛn yooi zu. Sayile ná-kɔɔɠɔ nuiti gaaluni, niiti ti ɠɛni koba, ti ɠɛ ga nu undɔzita (600). 16 Sayile ta ná-doun zunui Zonatan, ta ta-ɠɔɔɠɔ nuiti, niiti ti ɠɛni ti ʋa Geɓa, Ɓɛnzamɛn yooi zu, ti lopele ɓɛtɛni kɔɔɠɔ vai ma, naazu Filisiti nuiti ɓalaa, ti lopele ɓɛtɛa Mikemase. 17 Faa zuɠoloɠolo kɔɔʋɛbɛi ɠulani Filisiti nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu, ti ɠaaɠwɛ su ga saʋagɔ, ma mɔungiti ti Wofela ʋelei zoni, Suale yooi zu ʋele. 18 Felesiɛiti ti li ga Ɓɛte-Ɠolon ʋele, saʋasiɛiti ti li ga kwɛpelema ʋelei nii é liizu ga pɛtugi zu ʋele, nii daa ga Seɓoyime ʋɛtugi, teʋebai ʋɔ pelei.

19 Naama ziɛgi zu, ɠain bo nu nɔpɛ ge la ɠɛni Izilayɛle yooi zu ná tanɔpɛ, mazɔlɔɔ Filisiti nuiti ti ɠɛni ma: «Ade pele ɓesa Eɓulu nuiti tuɠɔ, ga ti mina boɠa zɔkpɔ ɓaa kpɛɛn ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ.» 20 Kɛni, Izilayɛle nuiti pɛ ti ɓena li Filisiti nuiti pɔ bɛ, ga ti ta-wozawoli nikɛiti ta-ɠaliiti gaali, ta zoovɛiti, naa ʋɛɛ zeɠe wɔɔ ɠɔluiti ba, ta kɔtu wolo ɠɔluiti. 21 Siɛgi zu wozawoli nikɛiti ta-ɠaliiti, ta kɔtu wolo ɠɔluiti, ta gaazaʋa kɔluiti, ta zoovɛiti ti ɠaa a la zaana, ɓaa togani makɛ nuiti ta-ɠɔlu ɠaazoɓagi zokpai zɔle fai zu, kɛni ti li Filisiti nuiti pɔ bɛ.

22 Kɔɔɠɔ voloi zeeliai ma, boɠa zɔkpɔ nɔpɛ ge la nu nɔpɛ zea, anɛɛ kpɛɛin, kɛni Sayile ta Zonatanni nɔ ɠa ta ɠɛni ti ya.

23 Filisiti ɠɔɔʋɛbɛi gila ge ʋaani, é gize yɔɠɔzu ʋelei zo Mikemase ɠobaʋɛ.

14

Zonatan kɔɔi ʋɛɛ vai
Filisiti nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai gila ba

1 Yeeta, Sayile ná-doun zunui Zonatan ɠɛni ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui ma: «Ʋa, de li Filisiti ɠɔɔʋɛbɛi nii ʋɔ bɛ, nii é kwɛpelegi ʋoluʋelei.» Kɛlɛ Zonatan la ɠɛni faa woni kɛɛɠɛ ma.

2 Sayile ɠɛni zeini Giɓea taa ɠwɛmaʋɛ, gului ta wu, nii daa ga gelenade gului, nii é Migilon. Kɔɔɠɔ nu undɔzita (600) ɠɛɠala ɠa é ɠɛni zea. 3 Zalaɠa ɠula nui, nii é ɠɛni loni naa ɠoba, zalaɠa ɠula zeɠei kɔba, daa ɠɛni ga Ayiya, Ayituɓe ná-doun zunui. Ayituɓe kɛɛɠɛloin ɠɛni ga I-Kaɓɔde. Ti-ɠɛɛ laaseigi ɠɛni ga Fineyase, Eli nii é ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nui Silo, naa ná-doun zunui. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni suɠwɛɛ ga Zonatan lia ada.

4 Pelei nii Zonatan soni, nii a kɛ é zeeli Filisiti ɠɔɔɓɔgi ma, ma ʋelei ɠɛni laani fasa ɠaazoɓa felegɔi yɔɠɔzuʋɛ, niiti ti-laa ga Ɓosɛse, ta Sene. 5 Ma mɔungi ɠɛni loni lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ Mikemase letemaʋɛ, felesiɛi ɠɛni loni lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ Geɓa letemaʋɛ.

6 Zonatan ɠɛni zunu loungoi ma: «Ʋa, de vala tatipɛlɛʋolulala nui tɛiti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋa, tanisu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu ɓɔsu de ʋa. Mazɔlɔɔ zobogi ɠa bɛ, é kizogi wo, ga nu ɓulu ko nɔ, eɠɛʋelei a kɛɛ la ga nu ɓulu golai.»

7 Zunu loungoi ɠɛni ma: «Nii é è ɠisu, de naa ɠɛ. De li, kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga gè ʋilɛ è ʋolu, ʋɛ nɔpɛ è pɔ ga de li ná.»

8 Zonatan ɠɛni ma: «Da ziɛzu vaavaa, de zeeli nui niiti ma, eyɛsu de ɠula ti viliba. 9 Ni ta de ɠaana, ti ɠɛ de ma: ‹À lo miná, à mina zeɠe ná, eyɛsu gi zeeli wo ma,› da yɛ de-losuʋɛ, de la lia ti ʋɔ bɛ. 10 Kɛlɛ ni ta ɠɛɛna de ma: ‹À lɛ ʋɛ,› da liizu, naa ɠa é dɛɛzu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa vaazu bu, de vɔni ti ma.»

11 Siɛgi zu ti ɓɔɠɔ lɛɛni la, ga Filisiti nui naati, niiti ti ɠɛni kɔɔlaaɠai naa zu, naati ti ɓainni, ti ɠɛ ma: «À wɛlɛ Eɓulu nuiti ba! Ti ɠula zeɠeiti su, ʋɛti ti ɠɛa lɔɔɠuni náti.» 12 Ti ɠɛni Zonatan ta zunu loungoi ma, nii é kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠezu: «À lɛ ʋɛ, gi ɓɔɠɔ lɛ ga woye.»

Zonatan ɠɛni ná-botiɠɛ nui ma: «Ʋilɛ pòlu, de lɛ gize unmaʋɛ. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi vea Izilayɛle ya, ga é vɔni ti ma.»

13 Zonatan ʋɛɛni ya, é ɗa ziɛ. Filisiti nuiti ti ɠɛni loozu Zonatan ɠɔɠɔwu, zunu loungoi ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ti ɠɛni zea, naa ɗa ti ʋaa ga poluʋelei. 14 Nu ʋuufelegɔ (20) ɠa Zonatan ta ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui, ti paani ada lɔilɔi koi miná. 15 Filisiti ɠɔɔlaaɠai zu ɠɛni nɔ wuulee, bɛbɛiti kpein ti ɠɛni ná maaɠoolii zu laaiti su, ti pɛ ti luani. Dualuagi taa makɛ kɔɔɓɔgi zoni, ta ɲɛpi ɠɔɔ gelei nii é ɠɛni Filisiti nuiti zea. Naa pɛ poluma, zooi tɔɔzeini ga é ɗa ɓali, naa ti mɔta ɠɛ unga wuulee.

16 Taa maaɓɛɛ nuiti, niiti Sayile ti ʋilɛni Giɓea taai ma, nii é Ɓɛnzamɛn yooi zu, naati ti Filisiti nu ɓulugi ɠaani, ti ɗa vaza, ti ɗa li pele ungi pɛ su. 17 Sayile ɠɛni ná-kɔɔɠɔ nuiti ma, niiti ti ɠɛni koba: «À gaalugi wo dɛɛ, wo ka niiti ti ɠulaai ade zaama, ti li.» Ti gaalugi woni, ti ka ga Zonatan ta ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui, ti la ti zaama.

18 Sayile ɠɛni Ayiya ma: «Maaɓuɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui.» Mazɔlɔɔ naama voloi minazeɠe kesui ɠɛni Izilayɛle nuiti zea. 19 Siɛgi zu Sayile ɠɛni ɓɔɛzu la zalaɠa ɠula nui ʋɔ, zɔngɔi wola ɠɛni wɔɔlɔzu Filisiti nuiti saama. Sayile ɠɛni zalaɠa ɠula nui ma: «Yeeɠula niina naa zu.»

20 Sayile ná-kɔɔɠɔ nuiti gaalɛɛni ba, ti li kɔɔɠɔzuʋɛ. Ti ti zili nuiti kaani, ti ɗa ɓɔɠɔ ʋaa ga boɠa zɔkpɔiti, é ɠɛni ga faazupu wolai. 21 Eɓulu nuiti ti ɠɛni Filisiti nuiti zea dɛ, duɔlai zu, ti yɛni ti ʋolu, ti li kɔɔlaaɠai zu, naati ti latini ga Izilayɛle nuiti pɔ pelei, ti ʋɛɛ naati ba, niiti ti ɠɛni Sayile ta Zonatan ʋolu. 22 Izilayɛle nuiti ɓalaa, niiti ti lɔɔɠuni Efelayime ɠize yooi zu, naati ti mɛnini ga Filisiti nuiti ti ʋelani, ti ɠulani, ti ɗa Filisiti nuiti kpɛ, ti ɗa ti ʋaa. 23 Naama voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI unmɔɔgi veeni Izilayɛle ʋɛ, ti yɛni kɔɔi ɠa eyɛsu ti leʋe Ɓɛte-Avɛn ʋa.

24 Ma voloi Izilayɛle nuiti ti wola ɓɔlɔni, mazɔlɔɔ Sayile ti ʋilɛni foovooi laawu, é ɠɛ ma: «Ni gè la dɛ wanaɠulani sìli nuiti ba, zɔi nɔpɛ a daami wona, kpɔkɔ ʋa ɠɛ é zeeli, ma nui voovooʋɛ.» Naa maaʋele ma, nu nɔpɛ ge la ɠɛni daamiani nɔpɛ miini.

25 Ti pɛ ti zeeli dɔɓɔi ta zu, ʋɛ gului ta ɠɛni ná, kɔin gulɔi ma yeɠei zu, é ɗa ʋu ya zooi ma. 26 Ti zeeliai ma gului naa ma, ti pɛ ti kaani, kɔin gulɔi ɗa yei la. Kɛlɛ tanɔpɛ ge la ɠɛni yeeʋilɛni ga, é ʋa tɛ la, mazɔlɔɔ ti ɠɛni luazu foovooi ʋa, nii Sayile tooni. 27 Kɛlɛ Zonatan la ɠɛni kɛɛɠɛ wooi mɛnini, siɛgi zu naa ɠɛni foovooi loozu la bɛbɛi laalɔɠɔma. Kpakui é ɠɛni zoni zea, é naa lɔɔni kɔin gulɔi ɠa, é dɔ la, gaamago gaazuzeini ga pagɔ. 28 Kɔɔɠɔ nui gila ge ɠɛni ma: «È-ɠɛɛ foovooi looʋɛ ga: Zɔi a daami wona za, naama nui voovooʋɛ. Tɔ ɠa é kɛa, ɛsɛ pɛ suvikɛi ɠulaai.»

29 Zonatan ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛ ɠa é kpɔlɔi zeiɗa bɛbɛi ma. À wɛlɛna, ʋelei gè zɛbɛi zɔlɔɔga la, kɔin gulɔi nii ta ɠɔmɔgai ma bɛ̀. 30 Ni kɔɔɠɔ nuiti pɛ ti daami woni za, ga aniiti ti zogai kɔɔi zu, ade ɠɛa Filisiti nuiti paazu, é leʋe nii ʋa kɛai.»

31 Naama voloi Izilayɛle vɔnini Filisiti nuiti ma, ti yɛ ti ʋolu ti zeɠe Mikemase, ti zeeli Ayalon. Ti zuvikɛi pɛ ge ɠulani niina ti ya. 32 Ti looni ani naati su ti zogai kɔɔi zu. Ti baalagiti ta nikɛiti ta nikɛ yiʋoiti soni, ti ti ʋaa náʋɛ nɔ, ti ɗa suai ʋɛɛ ma ɲamai ʋa, ti ɗa mi. 33 Nui ta ʋaani, é ɠɛ Sayile ma: «Nuɓusɛiti ta ga kotoi ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, ta suai ʋɛɛzu ma ɲamai ʋa, ti ɗa mi.»

Sayile ɓainni ga tiye, é ɠɛ ti ma: «Wa ga wooʋalada nuiti! À kɔtu wolai ta ɠilikili fala, wo ʋaa la ʋɛ. 34 Naa ʋoluma, à leʋe ga boga ɛsɛ pɛ ma, ga ti ɠaalɛ ba pɔ̀ bɛ, ɛsɛ ga ɠɛna ʋaa, é ʋa ga ná-nikɛi, ɓaa ná-baalagi, ʋɛ ɠa maanɛai ga ti ta-loganiiti kɔdaaleʋe ná, ta ɗa mi niina, naa ɠa a kɛ, ti mina kotoi naa ma zii ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, ga ti ɗa suai ʋɛɛ ma ɲamai ʋa, ti ɗa mi.» Naama ɓɔkɔi, ɛsɛ pɛ ge ʋaani ga ná-toganii, ti kɔdaaleʋe miná. 35 Sayile zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni miná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Naa ɠa é ɠɛni ga ma mɔungi, nii é kpɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma.

36 Sayile ɠɛ ma: «Ade li za ɓidii, ade loo Filisiti nuiti su, eyɛsu geelaalao, ade ti-ɠɔligiti seɠe ga zeeɠaaɓaai, ade mina ɓe nu ɠila kpalaa ba, zɛnvui ʋa yɛ su.»

Nuiti ti ɠɛni ma: «Nii nɛai è ʋɛ, naa ɠɛ.»

Kɛlɛ zalaɠa ɠula nui ɠɛ ma: «Ade Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa dɛ.»

37 Sayile Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà zoo nɛi gè yei Filisiti nuiti polu? Nà liina, ɗa kɛ nɛi ɓaa, è ti lɔ gi yeezu, gi vɔni ti ma?» Kɛlɛ GALA ge la ɠɛni gooɠaaʋoteni naama voloi.

38 Sayile Izilayɛle ɠundiɠiiti pɛ gaalɛɛni ba, é ɠɛ ti ma: «À faiti buuʋɛtɛ ga pagɔ, wo ɠɛ kwɛɛ kotoi nii kɛai za. 39 Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, Izilayɛle ná-unmɔɔ GALAGI ga: Zɔi é niima vaa ɲɔi ɠɛai, kɛni é za, anɛɛ ɓalaa dòun zunui Zonatan ʋe.» Kɛlɛ bɛbɛi zaama, nu nɔpɛ ge la ɠɛni gooɠaaʋoteni.

40 Sayile ɗa ɠɛ ti ma: «Wo pɛ à lo ga ʋepema ɠila pele, nà-o, dòun zunui Zonatan-o, gi lo ga ʋepema ɠila pelei, gi felegɔ.»

Nuiti ti ɠɛni ma: «Nii nɔpɛ è pɔ, naa ɠɛ.»

41 Sayile ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Izilayɛle ná-GALAGI! Gaamai ɠula kɛlɛma.» GALA ná-gooɠaaʋotegi é feeni, naa Sayile ta Zonatan zoni, faa zeɠe nuɓusɛiti ba niina. 42 Sayile devei veeni, ga kpakutoomai ɠɛ ti yɔɠɔzu ta ná-doun zunui Zonatan. Naa ɠɛai ma, Zonatan ɠa é zoni.

43 Sayile ɠɛni Zonatan ma: «Nii è kɛai, bo dɛɛ mà.»

Zonatan ɠɛni ma: «Gè kɔin gulɔi tago ɠɔɠɔgɛ ga tukpɔi ɓogi, nii é ɠɛa zèa. Nà ɠaa, kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga gè za.»

44 Sayile ɠɛ ma: «È gaamai woga, kɛni è za, Zonatan. GALA ge sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni è la zaani.»

45 Kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni Sayile ma: «È ɠɛ ma lee? Zonatan za! Naa li poun! Nii é ɠɛa ga zaɓui, é zobogi ve Izilayɛle ʋɛ sili nuiti ma. Gi ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga gi la vaa bu pɛ, ga nɔundeɠai gila kpalaa ge ʋa loo zooi ma, mazɔlɔɔ, nii é kɛai za, é naa ɠɛɛʋɛ GALA ná-kpɔbai zu.» Naa ɠa é kɛɛni kɔɔɠɔ nuiti ti Zonatan ɠizoni da saai ma.

46 Sayile la mɔ ɠɛni ʋilɛni Filisiti nuiti polu, naati ti ɠaleni ma ta-yooi zu.

Sayile ná-fɔnifaamaiti sili nuiti ma

47 Sayile masadai zɔlɔɔgai ma Izilayɛle unda, é kɔɔi ʋɛɛni sili nuiti pɛ ba, ti ɠɛni maaɠoolii zu, Moaɓe nuiti, Amɔn nuiti, Edɔme nuiti, Soɓa yooi zu masadaiti, ta Filisiti nuiti. Naama ɠɔɔi pɛ su, é ɠɛni vɔnisu sili nuiti ma. 48 É ná-zɛbɛsulai lɛɛni, siɛgi zu é vɔnini da Amalɛke nuiti ma, é Izilayɛle ɠula naati zea, niiti kpein ti ɠɛni zeaɠɔligiti seɠezu ga zeeɠaaɓaai.

49 Sayile zunu lounɠa zɔlɔɔni, ti-laaseigiti ti ɠɛni ga: Zonatan, Yisivi, ta Malekisua. É doun anzanu felegɔ zɔlɔɔni ɓalaa, ma mɔungi laa ɠɛni ga Melaɓe, felesiɛi laa ɠɛ ga Mikale. 50 Sayile anzai laa ɠɛni ga, Ayinoame, Ayimaase ná-doun anzanui ɠɛni de. Sayile ná-kɔɔɠuluɓa wolai laa ɠɛni ga, Aɓenɛɛl, Nɛɛl ná-doun zunui, Nɛɛl naa ɠɛni ga, Sayile kɛɛɠɛ deɠei. 51 Tɔɔzei, Kise nii é ga Sayile kɛɛɠɛ, naati ta Nɛɛl ɠa ti ɠɛni ɠɛɛ ma, ti-ɠɛɛ laa ɠɛni ga, Aɓiyɛle.

52 Siɛgi kpein Sayile kɛɛni masadai zu, kɔɔi ɠɛni nɔ ti yɔɠɔzu ta Filisiti nuiti ga zeeɠaaɓaa. Naa ɠa é kɛɛni, Sayile a la zunui ta ɠaana, é ga zɛbɛsu nu, ɓaa é ga ziilɔɔ nu, é ɠɛni naa zeɠezu, é dɔ ná-kɔɔɓɔgi zaama.

15

GALA kɛlɛ vai Sayile ʋa

1 Yeeta, Samiyɛle ɠɛni Sayile ma: «Nà ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI tèʋeni, ga gè gulɔi ziɛ è ma, è ɠɛ ga Izilayɛle ná-masagi, niiti ti ga ná-nuiti. Woilo naa ma, nii é pɔ gè bo è ma. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Kì ka su ga Izilayɛle zeɠezuʋɛ Ezipete yooi zu, Amalɛke nuiti ti pele ɓesani tuɠɔ. 3 Naa ɠa é ba, li, è vala ti ʋa, è ti-yeaɠɔligiti pɛ kona GALA ma. Nii kpein é ga fuluani, naati pɛ suwuɠaaleʋe, è mina gaazumaawɔinɠaa nɔpɛ kɛ, tɔɔzei zunuiti ma, é li anzanuiti pɔ, ta doungoiti, naa ʋɛɛ ɲiimiɓɔlegiti pɛ ba, nikɛiti ɓalaa, ta baalagiti, ɲɔmɛiti, ta soovalegiti.› »

4 Sayile ná-kɔɔʋɛbɛi ɠaalɛɛni ba, é ti ɠaalu Telayime taazuʋɛ. Izilayɛle wolodai zɔiti ta-ɠɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ga nu waaunfelegɔ (200.000), Zuda wolodai zu geleiti ti ɠɛni ga, nu waapuugɔ (10.000). 5 Sayile loni ti luɠɔ, eyɛsu ti zeeli Amalɛke nuiti ta-laai ɠobaʋɛ, é zɛba é nuiti pilɛ, ti lɔɔɠu, ti pelei ɓɔun, ti luɠɔ nɛmɛi zu. 6 Sayile ɠɛni Ken nuiti ma: «À mina yɛ Amalɛke nuiti saama, à maaɠooza ti ʋa. Gè la pɔ ga nii gè seizu ti ma, wa ʋa wɔnɔ zɔlɔɔ su, mazɔlɔɔ, wo ɠɛni ga wooɠɛɠila nu Izilayɛle nuiti bɛ, ti zeɠezuʋɛ Ezipete yooi zu.» Ken nuiti ti ɠulani Amalɛke nuiti saama.

7 Sayile Amalɛke nuiti paa vai lɔɔzeini Ɠavila, é yɛ ti ʋolu, ti zeeli Suul, taai nii é Ezipete ɠobaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei. 8 Sayile Amalɛke nuiti ta-masagi Agage zoni ga ma vului, é nuɓusɛi mɔtaiti suwuɠaaleʋe ga boɠa zɔkpɔi. 9 Kɛlɛ Sayile ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti Agage yɛni vulua, ta togani ʋagɔiti, niiti ti zoni kɔɔi zu, baalagiti, nikɛiti, boliiti, togani niiti ti wola wulɔai, ta baala ziʋoiti, ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa naati suwuɠaaleʋe. Kɛlɛ zɔiti ti la ɠɛni ʋani, tosu la ti ʋa, naati ka ti ti zuwuɠaaleʋe.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Samiyɛle ʋɔ, é ɠɛ ma: 11 «Gè nimizaa ɓɔɠɔ ma, ziimazeɠe vai zu ga Sayile, ga gè kɛ ga masagi, mazɔlɔɔ é ʋoluavega bà, nà-devei nii gè fea zea, é la ziɛni ga naa.» Samiyɛle yiiɓɔlɔni koozu, kpidii ɲɛgɛlɛin, é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛzu.

12 Poluma zobui, Samiyɛle wuzeɠeni ga sobuzobui, é li é Sayile ɠa. É yɛni pelei zu, é mɛni ga Sayile lɛɛni Kaalamɛle gizei ma, ga é ɠizɛsu ani ʋilɛ ná, naa ʋoluma, é ɠaleni ma, é yei ga Gilegale ʋele.

13 Samiyɛle zeeliai ma Sayile ma, naa daaɠomini, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo è ʋɛ! Devei nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai zèa, gè kɛa.»

14 Samiyɛle ɠɛni ma: «Mini ɠa baalagiti kpain gooi zeɠezu ná, nii gè mɛnisu, ta nikɛiti kpain gooi, é loozu gòizu?»

15 Sayile ɠɛni ma: «Kɔɔɠɔ nuiti ka ti yiimazeɠeai ga baalagiti ta nikɛiti ma ʋapagiti, ti zeɠe ga tiye Amalɛke nuiti pɔ bɛ, ga ti ʋa ɠɛ ga zalaɠai, ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Gi mɔtaiti suwuɠaaleʋe ɲɛgɛlɛin.»

16 Samiyɛle ɠɛni Sayile ma: «Ɠwɛ mina! Naa kula ɠɛa su. Ɓɛ gè naa wo è ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛni ga ze kpidii teʋegai.»

Sayile ɠɛni ma: «Awa, ɓɔɛna.»

17 Samiyɛle ɠɛni ma: «Siɛgi zu è la ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazu la ga sɔɓelama nu, názu ɠa è ɠɛa la ga masagi Izilayɛle wolodamaiti unda, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é gulɔi ziɛ è ma, è ɠɛ ga masagi Izilayɛle unda. 18 Tama Ɠɔoɠɔ GALAGI è-ziɛ ʋelei lɛa, é devei ve è ya, ga è li, è Amalɛke nuiti suwuɠaaleʋe, kotoba nui naati, è kɔɔi ʋɛɛ ti ʋa, eyɛsu è ti zuɠoloɠolo. 19 Lee vaa zu è la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ʋɛ? Lee vaa zu è Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛzu, è ɗa aniiti seɠe, niiti ti zogai kɔɔi zu?»

20 Sayile ɠɛni Samiyɛle ma: «Nà ma, kòloʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ʋɛ, nii é fea zèa, nii é tèʋegai kɛɛ vai ma, gè naa ɠɛɛʋɛ, gè ɠale ma ga Agage, Amalɛke nuiti ta-masagi, gè nui mɔtaiti suwuɠaaleʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 21 Kɛlɛ kɔɔɠɔ nuiti ka ti baalagiti ta nikɛiti ma ʋapagiti seɠeai, anii naati su ti zogai kɔɔi zu, niiti maanɛa ɠɛni de ga maaɲɛɛi ʋɛɛ ti ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti naati seɠeʋɛ ga ti ʋa ɠɛ ga zalaɠai Gilegale Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é ga ɗa-ƓALAGI.»

Woozogi vizɔgɛ zalaɠai ʋa

22 Samiyɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛni ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinʋɛ nɛi ga zalaɠaiti ta gala zalaɠaiti,

eɠɛʋelei wɔinɗai la ga nu ɠolo daawooi ʋɛ?

Wɛlɛ, woozogi vizɔgɛ zalaɠaiti ba,

koloi vizɔgɛ é leʋe baala sinɛiti ma wulɔi ʋa.

23 Mazɔlɔɔ zɔi é kololalai ɠɛɛzu, naa ɲɔuʋɛ eɠɛʋelei ungaiziɛ wo fai la.

Ɓɔɠɔmaayeilalai ɲɔuʋɛ, ta ga ɠɛʋelei nɔ ta ani ɠɔɔ vai.

Tɛi è Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋiliga ya,

tɔ ɓalaa é è ʋiliga ya, é masadai ɠula è ya.»

24 Sayile kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ Samiyɛle ma: «Gè kotoi ɠɛa, mazɔlɔɔ gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠoloɠologa, ta ɗɔnɔ ma lɛnɛ gooiti, è ti veai zèa. Gè sumɔga dualuagi ma, ga gè mina kɔɔɠɔ nuiti ziiɠaawana, gè woiloga naa ma, nii ti maaɠaazaɠaboga mà. 25 Nii gè è maanɛɛnɛzu la, naa ɠa ga, è soma è nà-kotoi nii zuvaayɛ, è ʋa, de li, gè nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu.»

26 Samiyɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, de la liizu ʋɔɔma, mazɔlɔɔ è Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti daaʋiligɛ, naa ɠa é kɛa, tɔ ɓalaa é è laaʋiliga, é masadai ɠula è ya Izilayɛle unda.»

27 Tɛi Samiyɛle ɠɛni ʋoluavesu, ga é ɠale ma, Sayile soni ná-seɠei lakɔlɔgi ʋa, é ʋali ga, ma ɓuɠai yɛ zea. 28 Samiyɛle ɠɛni ma: «Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle masadai ʋalizu ga la, é kula è ya za, é fe taɠili zea, nii fizɔgai è ʋa. 29 Suɠwɛɛ ga Maliɠii nii é ga Izilayɛle ná-lɛbiyai, é la zɛɛ woga, é la nimiza ɓɔɠɔ ma ga nuɓusɛi ɠɛʋele.»

30 Sayile ɠɛni ma ʋolu: «Gè kotoi ɠɛɛʋɛ, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, soma è unfema ve zèa nà-nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti gaazu, ta Izilayɛle nuiti pɛ gaazu. Soma è ʋilɛ pòlu, de li, gè nɔkɔ ɗa-ƓALAGI wu, nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.» 31 Samiyɛle ʋilɛni Sayile ʋolu, ti li, Sayile nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu.

32 Samiyɛle ɠɛni ti ma: «À ʋa ga Amalɛke masagi Agage pɔ̀.» Agage ɠɛni ʋaazu koozunɛai, é ɗa ɠisiɛ ga saai ɠa na a ɓudɛ maazu. 33 Kɛlɛ Samiyɛle ɠɛni Agage ma: «Ɗa-woɠa zɔkpɔi ɠa é anzanui ma mɔinmɔin balani ti-lointi ma, naa maaʋele ma, ɗa ɓalaa è-lee ɠa ʋala è ma za.» Samiyɛle Agage ʋaani Gilegale, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

34 Naa ʋoluma, Samiyɛle ɠaleni ma Lama, Sayile ɓalaa ge ɠaleni ma ná-taazu Giɓea. 35 Samiyɛle la mɔ ɠɛni ɠaleni ma ʋolu, é ʋa li Sayile ɠa vaa ma, eyɛsu saa voloi zeeli. Kɛlɛ Sayile ma yiizoolɛi ɠɛni ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛni niina Sayile ʋa, é ɠɛ Sayile mina mɔ ɠɛ ga masagi.

16

GALA ge yiimazeɠe vai
ga Davide ga masa niinɛi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Samiyɛle ma: «Ɗa yɛsu wɔlɔzu, eyɛsu yeelɛ, Sayile ná-faa zu? Nɔ̀un gè ɠɛlɛa ba, nii a kɛ gè Izilayɛle masadai ɠula zea. Ɗa-wulɔ minɛi laave, è li Ɓɛteleyɛme taazuʋɛ. Nà è leʋesu Izayi ná-pɛlɛi wu, mazɔlɔɔ gè yiimazeɠeʋɛ ga ná-doun zunui gila, ga é ɠɛ ga masagi.» 2 Samiyɛle ɠɛni ma: «Naa ɠa zoo é ɠɛ ɠale? Sayile a mɛnina, toɠa pàa.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Nikɛ ɓokpa gila seɠe, è lii la, ɗa ɠɛɛzu ma: ‹Pàaʋɛ zalaɠa ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.› 3 Ɗa Izayi loli zalaɠa ɠulazuʋɛ. Nii gè pɔ ga è kɛ, nà naa lɛ ga ɗe niina. Nui nii gè dɛɛzu ga ɗe, naa ɠa è gulɔi ziɛzu ma bɛ̀.»

4 Samiyɛle ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ, é liini Ɓɛteleyɛme. Taa ɠɛwolaiti ti Samiyɛle ɠaai ma, ti yiizoolɛni, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «È ʋaa ungi ɠa ga faa ʋagɔ ɓaa?» 5 Samiyɛle ɠɛni ti ma: «Ungo, pàaʋɛ zalaɠa ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. À ɓɔɠɔ ɲadena zalaɠa ɠula vai ma, wa ʋa niina pɔ̀ pelei.» Samiyɛle Izayi ta ná-dointi tolini ga ti ɓɔɠɔ ɲade, ti ʋa zalaɠa ɠulazuʋɛ.

6 Naati paai ma, Samiyɛle Eliyaɓe ɠaani, é ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Tanisu nii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeai la.» 7 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Samiyɛle ma: «È ɠaazu mina ɠula kpusɛi ta kooza ʋelei ʋa, mazɔlɔɔ gè la yiimazeɠeni la. Gè la faiti pɛtɛsu ga eɠɛʋelei nuiti ti kaazu la. Nuɓusɛi ɓelagi ɠa nɔ ga nii é kaazu ga ɠaazuʋɛ, kɛlɛ nɔ̀un, nà ɗa wɛlɛ nui yiimaʋɛ.»

8 Naa ʋoluma, Izayi Aɓinadaɓe lolini, é dɛɛ ga Samiyɛle, kɛlɛ Samiyɛle ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI la yiimazeɠeni ga nii ɓalaa.» 9 Naa ʋoluma, é ʋaani ga Sama. Samiyɛle ɠɛni ma ʋolu: «Ɠɔoɠɔ GALAGI la yiimazeɠeni ga nii ɓalaa.» 10 Izayi ná-doun lɔfela lɛɛni ga Samiyɛle ɠana nɔ, kɛlɛ Samiyɛle ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI la yiimazeɠeni ga nii tanɔpɛ.» 11 Samiyɛle Izayi ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «È-loun zunuiti tie ka ná ɓaa?» Izayi ɠɛni ma: «Ti-ma loungoi ɠa dɔɓɔi zu, é ɗa baalagiti makɛ.» Samiyɛle ɠɛni ma: «Nu leʋe, ti toli, é ʋa, tɔɔzei ade la zalaɠa laamii lɔɔzeizu polu, kɛni a ʋaana.»

12 Izayi nu leʋeni, ti Davide loli, é ʋa. Davide ɠɛni ga zunu loungoi, é ɠɛni ga kpɔi nu, gaazuɠɛzɛiti seiɗai su ga pagɔ, dɔtɔai ɓalaa ga pagɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Samiyɛle ma: «Tɔ ɠaa, wuzeɠe, è gulɔi ziɛ ma.» 13 Samiyɛle gulɔ minɛi zeɠeni, é gulɔi ziɛ Davide nɔungi ma, kɛɛɠɛlointi gaazu. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini Davide ma naama voloi, é yɛni ba ɠɔ. Samiyɛle ɓegai ma, é ɠaleni ma Lama.

GALA Zɛnvui zeɠe vai Sayile ʋa

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui zeɠeni Sayile ʋa, zɛnvu ɲɔi ta leʋega ɠɛni de Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ɗa nɔungi zeɠe ma. 15 Sayile ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: «Gi suɠwɛɛ ga GALA ge zɛnvu ɲɔi ta leʋega, nii é ɗɔungi zeɠezu ma. 16 Naa ɠa é ba, ni ɗa devei veena nɔ gi ya, gá nu ɠaiziɛzu, nii soogai kɔnigi ɠɛinsu, naa ɠa a kɛ, siɛgi zu zɛnvu ɲɔi a ɗɔungi zeɠena ma, gɛingɛin gani gɛin nui ɠa kɔnigi ɠɛin, naazu ɗɔungi zu ɠa la ga pagɔ.»

17 Sayile ɠɛni ti ma: «Zèe ɠa bu, à gɛingɛin gani gɛin nu ɠaiziɛna bɛ̀, wo ʋaa la pɔ̀.» 18 Ná-botiɠɛ nui gila ge kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Gè zunu loungoi ta ɠaaʋɛ Ɓɛteleyɛme taazuʋɛ, Izayi ná-dointi saama, soogɛ kɔnigi ɠɛinsu. Toɠa ga kɔɔɠɔ nu wola, é ɓudɛ naa maazu, soogɛ ɓɔɛzu ga pagɔ, pagɛ gola, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ba.»

19 Sayile keelaiti teʋeni Izayi ma ga ti ɠɛ ma: «Masagi ɠɛ è Davide leʋe ma, è-loin nii é baalagiti makɛsu.» 20 Izayi ɓului tanigaa zeɠeni, ta kɔlɔ woole ɠila, nii dɔɔi su, ta boli yiʋo ɠila, é ma ɠasɔi la soovalegi ʋolu, ná-doin Davide li ga tiye Sayile ʋɔ. 21 Davide zeelini nɔ feya Sayile ʋɔ bɛ, é lɔ naa ná-botii zu. Davide ná-fai nɛɛ ʋele ma Sayile ʋɛ, é seɠeni, é kɛ ga ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠe nui. 22 Sayile keela leʋeni Izayi ma, é ɠɛ ma: «È-loin Davide ná-fai wola nɛɛʋɛ bɛ̀, ɓɛ é yɛ kòba, é ɗa boti ɠɛ bɛ̀.» 23 É lɔɔzei naama voloi ma, zɛnvu ɲɔi GALA ge ɠɛni teʋesu, naa a la Sayile nɔungi zeɠena ma, Davide ɓena kɔnigi zeɠe, é ɗa gɛin. Sayile nɔungi zu ɠɛni laazu ga pagɔ, é lago vizɔ, zɛnvu ɲɔi maaɠooza ba.

17

Goliate malimasakɛɛi leʋe fai
Izilayɛle nuiti ma

1 Filisiti nuiti ti ta-ɠɔɔɓɔgiti gaalɛɛni ba, ti ʋa kɔɔi loo. Ti ɓɔɠɔ ɠaalɛɛni ba Soko, Zuda yooi zu. Ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋuuni Efɛse-Damime, Soko ta Azeka ti yɔɠɔzuʋɛ. 2 Sayile ta Izilayɛle ɠɔɔɓɔgiti ɓalaa ti ɓɔɠɔ ɠaalɛɛni ba. Ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Ela ʋɛtugi zu, ti lopele ɓɛtɛni kɔɔɠɔ vai ma, Filisiti nuiti daalɔɠɔma. 3 Naa ɠɛai ma, Filisiti nuiti ti ɠɛni gize ɠila ma, Izilayɛle nuiti ɓalaa ti ɠɛ gizei taɠili ma, zɔɔla ʋelei, pɛtugi ɠɛ ti yɔɠɔzu.

4 Filisiti nuiti ta-ɠɔɔɠuluɓai ɠila ge ɠulani ti zaama. Gate taazuʋɛ nu ɠɛni de, daaseigi ɠɛni ga Goliate, sɔligɔi ɠɛni ga, mɛtɛlɛ saʋagɔ. 5 Maaɠilia ɠɛni de ga kɔlu ɓɔi bɔɔlɔgi, kɔlu zeɠei nii é ga kaka makɛ gelei, naa ɓalaa ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi, buɲɛgi ɠɛni ga kilo ʋuulɔzita (60). 6 Kpekazuʋɛti makɛga ɠɛni de ga kɔlu ɓɔi kokologiti, kpɛɛn goi é ɠɛni zɛlɛni kpaki poluʋɛ, naa ɓalaa ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi. 7 Ná-kpɛɛn wolai ma wului ɓaɠoni, eɠɛ seɠe vɛlɛ nui ná-gba gului, nii a ɗa seɠei ʋu ma, kpɛɛin ma mɛɛngi wuɲɛgi ɠɛni ga kilo lɔfela. Ná-kɔɔɠɔ zɛpɛ seɠe nui ɠɛni loni tuɠɔ.

8 Filisiti nui loni Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti daawu, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo lopele ɓɛtɛzu kɔɔɠɔ vai ma? Nɔ̀un nà ga Filisiti nui, wa ma, wa ga Sayile ná-duɔiti. À nu ɠila kula, é ʋa gi kɔɔi ɠɔ gá tɔ. 9 Ni a vɔnina mà, é pàa, gá ɠɛ ga wa-luɔiti, kɛlɛ ni nà ɠa ga vɔni ma, gè paa, wa ɠɛ ga gá-luɔiti. 10 Za, gè malimasakɛɛi leʋea ga Izilayɛle ɠɔɔɓɔgi! À nu ɠila kula, gi kɔ gá tɔ.» 11 Siɛgi zu Sayile ta ná-kɔɔɓɔgi ti Filisiti nui naa wooi mɛnini da, ti zasuɓalini, ti wola lua.

Davide lii vai Izilayɛle ɠɔɔlaaɠai zu

12 Davide ɠɛni ga Efelata ʋɛlɛyeɠei wu nu, Izayi ná-doun zunui gila, nii é ɠɛni zeini Ɓɛteleyɛme, Zuda yooi zu, doun zunu lɔsaʋa ɠa é ɠɛni zea. Sayile ná-siɛgi zu, Izayi wɔlɔzaɠani niina ga gola. 13 Izayi ná-doun zunu mɔun saʋagɔiti ti ʋilɛni Sayile ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ. Ma mɔungi laa ɠɛni ga Eliyaɓe, felesiɛi laa ɠɛni ga Aɓinadaɓe, saʋasiɛi laa ɠɛni ga Sama. 14 Davide ɠa é ɠɛni ga doungoi ti pɛ su. Diɛ saʋagɔiti ti ʋilɛni Sayile ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ. 15 Davide ɠɛni liizu kɔɔlaaɠai zu, é ɗa ɠale ma Ɓɛteleyɛme, kɛɛɠɛ ná-baalagiti makɛ vai zu. 16 Sobu ɠilagila, kpɔkɔ ɠilagila, Filisiti nui ɠɛni losu Izilayɛle laawu. É kɛɛni ga folo ʋuunaanigɔ (40).

17 Názu ɠa Izayi ɠɛni la ná-doun zunui Davide ma: «Kilo ʋuusaʋagɔ (30) zeɠe, ani ɠae ɠeegai zu, è lii la, ta ɓulu puugɔi, è ti ve è-liɛni zea, kɔɔlaaɠai zu. 18 Folomaze puugɔi niiti ɓalaa seɠe, è li, è fe ta-ɠɔɔ ɠundiɠii ya, nii é nu waagila (1.000) unda. Li, è ka, ni è-liɛni kɛdɛgɛ, ɗa ɠɛna ʋaa, ti sabaliʋa ve è ya, è ʋaa la pɔ̀. 19 Ɗa ti ɠaazu Sayile ʋɔ bɛ, ta Izilayɛle ɠɔɔɓɔgi pɛ, Ela ʋɛtugi zu. Ta kɔɔi ɠa, ta Filisiti nuiti.»

20 Poluma zobui, Davide wuzeɠeni ga sobuzobui, é kɛɛɠɛ ná-baalagiti kaliva nu ɠili ma, ga naa ɗa ti makɛ. Kasɔi nii maanɛɛni ga é lii la, é naa zeɠeni, eɠɛʋelei kɛɛɠɛ boni ma la. Davide zeelini nɔ kpein, siɛgi zu kɔɔʋɛbɛi ɠɛni lopele ɓɛtɛzu la kɔɔɠɔ vai ma, ta ti ɗa kɔɔ ɓeei loo. 21 Izilayɛle nuiti ti lopele ɓɛtɛni, Filisiti nuiti ti lopele ɓɛtɛ, kɔɔɠɔ vai ma. 22 Davide ná-kasɔiti kalivaani kasɔ makɛ nui ma, é li ga kɔɔɠɔzu ʋelei, é diɛni tuʋɔ. 23 Davide ɠɛai ma ɓɔɛzu diɛni pɔ, é kaani ga, zunu ɠila ka ɠulazu Filisiti nuiti saama, daa ga Goliate, Gate nu ɠɛni de, é ɗa ma ɓɔɛ ɠilagi nɔ wo. Davide gooi mɛnini. 24 Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti kpein ti kaai ma, ti wola luani, ti ʋela. 25 Ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Wa zunui nii ɠaazu? Toɠa na ʋa mɔnɔ, ga é Izilayɛle ʋoomu, zɔi nɔpɛ a zoo é zunui nii ʋaa, masagi ɠa naavolo mɔinmɔin fe ma nui ya, é ná-doun anzanui ve bɛ ga vului, naa ʋolu é ma nui kɛɛɠɛ ná-pɛlɛyeɠei ɠula mului zu, Izilayɛle yooi zu.»

26 Davide zunuiti gaazaɠani, niiti ti ɠɛni koba, é ɠɛ ti ma: «Leeni ɠa ta fe naama nui ya, nii a zoo é Filisiti nui nii ʋaa, é unfe kasɔi zeɠe Izilayɛle unma? Filisiti nui nii ɠa ga leeni, tatipɛlɛʋolulala nui tɛi, a zɛnvu su ƓALAGI ná-kɔɔɓɔgi ʋoomu?» 27 Ti Davide wooɠaaʋoteni, ga minazeɠe gooi nii bogai naama nui vaa ma, nii a zoo é paa.

28 Diɛ Eliyaɓe goomɛnini, ti ɗa yɛpɛ ta zunuiti. É yiiɠaawanani, é ɠɛ Davide ma: «Lee ɠa è ʋaai kɛɛzu ʋɛ? Ɓɛ ɠa è baala kpulu koi yɛgai zea, teʋebai zu? Gè ɗa-wasogi ɠwɛɛ, ta kibɔɔlɔmai, nii é è-yiimaʋɛ. È ʋaaʋɛ ga è kɔɔɠɔzuʋɛ ɠa.»

29 Davide diɛ ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa gè kɛa ga faa ɲɔi? Gaazaɠa nɔ ɠa gè boga.» 30 Davide ʋoluaveni diɛ ʋa, é gaazaɠagi wo ga kɔɔɠɔ nui taɠili, é ma ɠaazaɠa gilagi nɔ woni, ga nu mɔinmɔin, ti ɗa gooɠaaʋote gilagi nɔ ve zea.

Davide ɓɔɠɔ ɠula vai
ga ti kɔ ta Goliate

31 Davide ɓɔɛ wooi zeelini ɛsɛ pɛ ma, Sayile ɓɔɠɔi ɓalaa mɛnini, é Davide lolini. 32 Davide ɠɛni Sayile ma: «Màliɠii, nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ iɲɔteʋe Filisiti nui tɛi ná-faa zu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà liizu, gi kɔ gá tɔ.»

33 Sayile ɠɛni Davide ma: «Ɓa! È la zooga liizu laalɛɛzu Filisiti nui nii wu, mazɔlɔɔ ɗa ga zunu loungo nɔ, tama toɠa ga kɔɔɠɔ nu kaite ma loungo ziɛ su.» 34 Davide ɠɛni Sayile ma: «Siɛgi zu nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà la ɠɛna kɛ̀ɛ ná-baala kpulugiti makɛsu la, zalai ɓaa filɛ zuai ta a la ʋaana ga é togani gila kula baala kpulugi zaama, 35 gè ɓena ʋilɛ polu, gè toganii naa ɠula daaʋɛ. Ni zalai ɓaa filɛ zuai a la ɠalena ma, é laalɛ bù, gè ɓena so kɔma leɠai ʋa, gè yɛ doɠazu, gè paa. 36 Ʋele ɠana gè zalai ta filɛ zuai ma mɔinmɔin paani la. Zekana nɔ gè kɛɛzu la ga Filisiti nui nii, tatipɛlɛʋolulala nui tɛi, mazɔlɔɔ é zɛnvu su ƓALAGI ná-kɔɔɓɔgi ʋoomuga. 37 Ɠɔoɠɔ GALAGI nii é kùla zalai ta filɛ zuai zaingiti zea, naa ɠa zoo é kùla Filisiti nui tɛi zea.»

Sayile ɠɛni Davide ma: «Liina, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛ è ʋa.» 38 Naa woga ʋoluma, Sayile Davide maaɠilini ga tɔ ɓɔɠɔi ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, é kɔlu ɓɔi bɔɔlɔgi lɔ unba, é kaka makɛ kɔlu zeɠei loo kɔba. 39 Kɔɔɠɔ maaɠili zɔɔlai naati poluma, Davide Sayile ná-boɠa zɔkpɔi ɠilini zaama, é ɠɛ é ziɛ la, kɛlɛ é la ɠɛni zooni é ʋa ziɛ. Tɔɔzei, é la ɠɛni naa ma pɔlɔma. É ɠɛni Sayile ma, naazu: «Gè la zooga gè ʋa ziɛ ga niiti pɛ, gè la ma pɔlɔma.» Davide ti kpein kula ɓɔɠɔ ma. 40 É ná-tukpɔi zeɠeni, é yei kɔtuɗɛi ɠobaʋɛ, é yiimazeɠe ga kɔtu lɔɔlugɔ náʋɛ, niiti ti maaloungai, é ti lɔ ná-ɓɔlɔi zu, é ná-fɛlɛvɛlɛgi zeɠe, é li Filisiti nui laalɔɠɔma.

Davide vɔni fai Goliate ma

41 Filisiti nui ta ná-kɔɔɠɔ zɛpɛ seɠe nui ɓalaa, nii é ɠɛni tuɠɔ, ti ɠɛni maaɓuɠazu Davide ʋa, vaavaa. 42 Filisiti nui wɛlɛni ga pagɔ, é Davide ɠaai ma, é lɛɠɛni su, mazɔlɔɔ zunu loungo ɠaazui ɠɛni ba, é ga kpɔi nu, pagai, dɔtɔai. 43 Filisiti nui ɓainni ga Davide, é ɠɛ ma: «Ɗa kàazu ga gilɛ ɓaa, è ʋaazu dàalɔɠɔma ga kpakuiti?» Kpegai ma ga Davide voovo, ná-galagiti kpein daaseigi zu, 44 é ɠɛni Davide ma: «Ʋa ʋɛ, gè è-ma zuai ve wɔniiti zea, ta dɔɓɔ zuaiti, ga ti-ɠɔnɔgi.»

45 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗɔun ɗa ʋaazu dàalɔɠɔma ga boɠa zɔkpɔi, ta kpɛɛin, naa ʋɛɛ kpɛɛn goi ʋa, kɛlɛ nɔ̀un nà ʋaazu è laalɔɠɔma Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ɠɔɔɓɔgi ná-GALAGI, nii è poomugai. 46 Za, Ɠɔoɠɔ GALAGI zaalai zu, nà vɔnisu è ma, gè è ʋaa, gè ɗɔungi leʋe è ʋa. Foloi ʋa ɠɛ é li za, nà Filisiti ɠɔɔʋɛbɛiti ma ʋoomaiti kɛɛzu ga wɔniiti, ta dɔɓɔ zuaiti kɔnɔgi. Naazu etea pɛ ka kwɛɛ ga GALA ka Izilayɛle ʋɛ. 47 Bɛbɛi nii pɛ ka kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa nu ɠizo, boɠa zɔkpɔ vaa la ba, ɓaa kpɛɛin. Mazɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa po ge ga kɔɔi, toɠa wo lɔɔzu za gi yeezu.»

48 Gaamago nɔ, Filisiti nui tɔɔzeini ga ɠɛʋele ɓɛtɛa, é ʋa maaɓuɠa Davide ʋa. Davide suvilɛni ga ɓizaa kɔɔɠɔzuʋɛ, é ɗa li Filisiti nui laaɠomi su. 49 Davide yeelɔɔni ná-ɓɔlɔi zu, é kɔtu ɠila seɠe, é pili ga ná-fɛlɛvɛlɛgi. Kɔtui li nɔ, é ʋilɛ Filisiti nui loʋalaʋɛ, é lɔ nɔungi zu, Filisiti nui ɠula unga, é laaʋɛ zooi ma. 50 Davide vɔni pelei ɠana Filisiti nui ma, boɠa zɔkpɔ la ɠɛni zea, kɛni ná-fɛlɛvɛlɛgi nɔ, ta kɔtu ɠila kpe naa nɔ ɠa é Filisiti nui zɔɔni la, é paa. 51 Davide ɓizɛni, é zeeli Filisiti nui ma, é naa ná-boɠa zɔkpɔi ɠula ma laɠagi zu, é nɔungi leʋe ba. Filisiti nuiti ti kaai ma ga, ta-ɠɔɔɠuluɓai zaa, ti ʋelani.

52 Izilayɛle ta Zuda ɠɔɔɠɔ nuiti ti ʋilɛni Filisiti nuiti polu, ti ɗa kɔɔ ɓeei loo, ti yɛni Filisiti nuiti kpɛɛzu, eyɛsu ti zeeli pɛtugi ɠobaʋɛ, ta Ekelɔn taa ziɠidaʋɛ. Filisiti nui niiti ti ti ʋaani, naati ma ʋoomai vazani Saalayime ʋelei ma, eyɛsu é zeeli Gate ta Ekelɔn. 53 Izilayɛle nuiti ti zeɠeni Filisiti nuiti polu, ti ɠale ma naati ta-ɠɔɔlaaɠai zu, ti ɗa naati zeaɠɔligiti seɠe. 54 Davide Filisiti nui nɔungi zeɠeni, é lii la Zeluzalɛme. Kɛlɛ é naa ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti puuni ná-seɠe ɠotai wu.

55 Siɛgi zu Sayile Davide ɠaani la, é ɗa li Filisiti nui laalɔɠɔma, é ná-kɔɔɠuluɓai Aɓenɛɛl ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Zunu loungoi nii ɠa ga ɓɛ ná-doun zunu?» Aɓenɛɛl ɠɛni ma: «Ee, masagi, GALA ka kàazu, eɠɛʋelei è vulua la ga ɠite, gaamazu gè la naama vai ɠwɛɛ.» 56 Masagi ɠɛni ma: «Gaazaɠa bo, è ɠɛ zunu loungoi nii kɛɛɠɛ ɠwɛɛ.» 57 Davide ɠalegai ma ma, kpegai ma ga Filisiti nui ʋaa, Aɓenɛɛl loni tuɠɔ, ti li Sayile ʋɔ bɛ. Filisiti nui nɔungi ɠɛni dɛ zoni Davide ya. 58 Sayile Davide ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Doungo, ɓɛ doun zunu ɠa ga ɗe?» Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga ɗa-wotiɠɛ nui Izayi ná-doun zunui, Ɓɛteleyɛme nui.»

18

Zonatan ná-nɛɛbɛi
é ʋilɛ Davide ʋa

1 Davide ɓegai ma ga ɓɔɛ Sayile ʋɔ, Zonatan ɠilini Davide ʋa ziimaʋɛ. É Davide nɛɛni ʋɛ, eɠɛ tɔ ɓɔɠɔi. 2 Naama voloi, Sayile la ɠɛni ɓeni Davide ʋa, é ʋa li kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ, é Davide makɛni ɠoba. 3 Zonatan ta Davide ti minazeɠe boni yɔɠɔzu, tɔɔzei Zonatan Davide nɛɛni ʋɛ, eɠɛ tɔ ɓɔɠɔi. 4 É ná-seɠe wolai ɠulani ɠɔba, é fe Davide ʋɛ, naa ʋɛɛ ná-kɔɔɠɔ zeɠeiti ba, é ná-boɠa zɔkpɔi ta ná-mɛɛinti feeni Davide ʋɛ, ta ná-saamaɠiligi. 5 Ʋɛ nɔpɛ Sayile a la Davide leʋe ná kɔɔmaʋɛ, Davide ɠɛni vɔnisu naa ma, naa ɠa é kɛɛni, Sayile pilɛni da ná-kɔɔɠɔ nuiti unda. Davide ná-fai wola nɛɛni bɛbɛi ʋɛ, ta Sayile ná-botiɠɛ nu wolaiti.

Sayile toloi ɠula vai ga Davide

6 Davide ɓegai ma ga Filisiti nui ʋaa, ti ɠalegai ma ma, ti zeɠe kɔɔɠɔzuʋɛ, anzanuiti ti ɠulani Izilayɛle laaiti pɛ su, ti masagi Sayile laaɠomi, ti ɗa kuai wo, ti ɗa guyei loo, ga koozunɛ woo wolai, ti ɗa tamadegiti ta gɛingɛin ganigi taɠiligaani gɛin. 7 Ti pɛ ti ɠɛni guyei loozu ʋɔɔma ga koozunɛɛi, ti ɗa ɠɛ ma:

«Sayile vɔnini nu waagilagilagiti ma,

Davide ma ge vɔni nu waaʋuupuugiti ma!»

8 Sayile naama vai zeɠeni ga faa ɲɔu, é yiiɠaawana ga gola, é ɗa ɠisiɛ ga: «Ta waa seizu ʋuupuugiti feezu Davide ya, ti ɗa waa seizu ɠilagilagiti fe zèa. Masadai nɔ ɠa é la dɛ zea.» 9 É lɔɔzei naama voloi ma, Sayile ɠɛni wɛlɛzu Davide ʋa niina ga toloi.

10 Poluma voloi, GALA ge zɛnvu ɲɔi gila teʋeni, é lɔ Sayile zu, é tɔɔzei ga é ɗa kulakɛlɛma vaiti bo ná-pɛlɛi wu. Davide ɠɛni ná-kɔnigi ɠɛinsu, eɠɛʋelei é ɠɛni kɛɛzu la zɔɔma voloiti su. Sayile ná-kpɛɛin ɠɛni zoni zea. 11 Sayile ná-kpɛɛin ʋilini, é ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Nà sɔɔzu, gè kpadɔ pɛlɛi ʋa.» Kɛlɛ ná zeizu ɠɛni fele, Davide ɗa zeɠe tuɠɔ.

12 Sayile luani Davide ʋa, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Davide ʋolu, kɛlɛ é zeɠea tɔun polu. 13 Naa ɠa é kɛɛni, Sayile Davide maaɠoozani la ɓɔɠɔ ʋa, é sei salaʋusu waagila (1.000) unda. Davide ta ná-salaʋusuiti, ti ɓena li kɔɔɠɔzuʋɛti. 14 Ʋɛ nɔpɛ Davide a la li ná, é ɠɛni zobogi zɔlɔɔsu fai pɛ su, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni polu. 15 Sayile naama vɔnifaama wolaiti kaai ma, ta ʋɛɛni ná-duai ʋa. 16 Kɛlɛ Davide ná-fai wola nɛɛni Izilayɛle ʋɛ, ta Zuda nuɓusɛiti pɛ bɛ, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ɠɛni losu ti luɠɔ ta-ɠɔɔɠɔ vaiti su.

Davide Mikale vulu vai

17 Yeeta, Sayile ɠɛni Davide ma: «Wɔin ɠa mà ga gè dòun anzanu mɔungi Melaɓe ve è ʋɛ ga vului, ni ɗa ɠɛna bɛ̀ ga kɔɔɠuluɓa wola, è ɗa lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔiti tuɠɔ.» Naa wosuʋɛ bɛ, é ɠɛni ɠisiɛzu ga: «Nà ɓɔɠɔi gè la paazu, Filisiti nuiti ka ti paazu.» 18 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga leeni, ɓaa tosuʋɛ ɓɛgele ɠa é kɛ̀ɛ ʋɛlɛi ʋa, Izilayɛle yooi zu, gè ɠɛ ga masagi nɛkoi?» 19 Kɛlɛ siɛgi zeeliai ma, ga Sayile ná-doun anzanui Melaɓe ve Davide ya ga anzai, kɛɛɠɛ tatini, é fe Meɠola nui Adiliyɛle ya ga vului.

20 Sayile ná-doun anzanui velesiɛi, nii daa ɠɛni ga Mikale, naa Davide nɛɛni ʋɛ. Sayile mɛnigai ma, koozunɛɛni ga gola. 21 Mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Nà feezu bɛ ga vului, nii a kɛ, é ɠɛ bɛ ga balii, Filisiti nuiti ti paa.» Sayile ɠɛni Davide ma ʋolu: «Ɗa zoo è ɠɛ ga nɛ̀koi niina.»

22 Sayile ɠɛni ná-botiɠɛ nu wolaiti ma, ti ɓɔɛ Davide ʋɔ ga pagɔ, ti ɠɛ ma: «Ɗa-vai nɛa masagi ta ná-nuɓusɛiti bɛ. Va bu za ga è ɠɛ ga masagi nɛkoi.» 23 Sayile ná-botiɠɛ nu wolaiti ti liini, ti naama wooiti daazeeli Davide ma. Kɛlɛ Davide ti wooɠaaʋoteni ga: «Toɠa wo ɠaazu ga faa go ɓaa, ga nɔ̀un gè ɠɛ ga masagi nɛkoi? Nà ga bala nu nɔ, ta tosu wola la bà.»

24 Sayile ná-botiɠɛ nu wolaiti ti liini, ti Davide ná-gooɠaaʋotegi laazeeli Sayile ma. 25 Sayile ɠɛni ti ma: «À ɠɛ Davide ma: ‹Masagi la vulu zɔngɔ ɠaiziɛzu ná-doun anzanui vaa zu. Nii nɔ wɔin ma, naa ɠa é ga, zunu ani laayɔɓɔ ungila (100), Filisiti nuiti saama, naa ɠa é ɠɛɛzu ga ná-wanaɠulai sili nuiti ba.› » Sayile naa woni, nii a kɛ, é Davide undaaʋili Filisiti nuiti zea.

26 Sayile ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ʋaani, ti naa wo Davide ma. Naama wooi Davide ɛnɛkɛni, nii a kɛ, é ɠɛ ga masagi nɛkoi. Kui nii masagi toni, naa ʋa ɠɛ é zeeli, 27 Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti liini ti Filisiti nu unfelegɔ (200) ʋa, ti naati ta-zunu aniiti daayɔɓɔgiti teʋe. Davide ʋaani ga ti pɛ gaavɔnigai, é fe masagi ya, nii a kɛ, é ɠɛ ga naa nɛkoi. Sayile ná-doun anzanui Mikale veeni Davide ʋɛ ga anza. 28 Sayile gaaɠaai ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Davide ʋa, ta Davide nɛɛʋɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-doun anzanui Mikale ʋɛ, 29 Sayile ná-dualuagi wɔɔlɔni, é lo Davide ʋa, é ɠɛni naa wɔinzeɠezu niina nɔ yeenɔpɛ.

30 Naama ziɛgi zu, Filisiti ɠundiɠiiti ti ɠɛni liizu ga kɔɔi, Izilayɛle nuiti daalɔɠɔma. Kɛlɛ ti lii laa ɠilagila ga kɔɔi, Davide ɓena zobo sɔlɔɔ gola, é leʋe Sayile ná-kɔɔɠuluɓaiti pɛ ba. Naa ɠa é kɛɛni, tɔɠɔi ɠulani gola.

19

Zonatan Davide maalobo fai

1 Sayile ɓɔɛni ná-doun zunui Zonatan ʋɔ, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, ga ti Davide ʋa. Kɛlɛ Sayile ná-doun zunui Zonatan Davide nɛɛni ʋɛ ga gola. 2 É Davide ɠoba vaa woni, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ Sayile ɠa pɔ ga é è ʋa. Naa ɠa é ba, wɛlɛ ɓɔɠɔ ma, lina sobu, mina ɠula kɛlɛma, lɔɔɠu. 3 Gá kɛ̀ɛ, gá ʋaazu ɠulazu, gi ziɛziɛ kpalagi naazu, ʋɛ è lɔɔɠuai ná. Nà ɓɔɛzu kɛ̀ɛ ʋɔ ga ɗa-vai, gè kisu vai ɠwɛɛ, é ʋilɛ è ʋa, gè ʋa, gè bo è ma.»

4 Zonatan ɠɛni Davide maamusɛ ɓɔɛiti bosu kɛɛɠɛ Sayile ɠoba, é ɠɛ ma: «Masagi mina ɓɔɠɔ ɠɛ ga sɔba nu ná-botiɠɛ nui Davide ná-faa zu, mazɔlɔɔ é la faa ɠaazani è ma. Kɛlɛ ná-botii pɛ kɛɛʋɛ ga undaanɛ è ʋɛ. 5 É ɠikulani zɛnvui zu, é li, é Filisiti nui ʋa, naa ɠɛni ga unmɔɔ faa wola, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni Izilayɛle pɛ bɛ. Ɗa ɓɔɠɔi è miná ɠaani, è ɠoozunɛ naama vai zu. Lee vaa zu mu ɗa li ɓɔɠɔ lɔɔzu kotoi naama zii zu, ga è sɔbalala nui ma ɲamai ʋu, lee vaa zu ɗa Davide ʋa nɔ fuun?»

6 Sayile woiloni Zonatan ná-kpɔɛiti ma, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga Davide la zaa.» 7 Zonatan Davide lolini, é naama ɓɔɛiti pɛ bo ma, é lo Davide luɠɔ, é lii la Sayile ʋɔ bɛ. Davide ná-botii lɔɔzeini Sayile ʋɔ bɛ ga mɔungi ɠɛʋele.

Davide ɠizo fai anzai Mikale ʋɛ

8 Tɛi kɔɔi lɔɔzeini ʋolu, Davide liini, é kɔɔi ʋɛɛ Filisiti nuiti ba, é vɔni ti ma ga gola, naati ti ʋela ba.

9 Zɛnvu ɲɔi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI teʋeni, naa lɔɔni Sayile zu, é ɠɛni zeini ná-pɛlɛi wu, ná-kpɛɛin zoni zea. Davide ɠɛni zeini, é ɗa kɔnigi ɠɛin. 10 Sayile ɠɛni pɔ ga é Davide zɔ, é kpadɔ pɛlɛi ʋa ga ná-kpɛɛin. Kɛlɛ Davide lɛkpɛni kpɛɛin luɠɔ, kpɛɛin ɓadɔ pɛlɛi ʋa. Davide ɓizɛni, é ʋela. Ma ɓidii nɔ, 11 Sayile keelaiti teʋeni Davide ná-pɛlɛlaʋɛ, ga ti ná makɛ, ti ʋa paa sobui. Kɛlɛ Davide anzai Mikale boni ma, é ɠɛ ma: «Ni è la ʋelani za ɓidii, lina, è zaa.»

12 É kulani fenɛtɛlɛi laaʋɛ, é zei. Davide ʋelani, é li. Pele ɠana é ɠulani la. 13 Naa ʋoluma, Mikale pɛlɛ wu zalei zeɠeni, é da betei zu. É boli ɠɔlɔi zeɠe, é dɔ unba, é seɠei ʋɛɛ ma.

14 Siɛgi zu Sayile keelaiti teʋeni da, ga ti Davide zo, é ɠɛni ti ma: «É la ɠɛdɛni.» 15 Sayile ti ɠaaɠaleni ma, ga ti Davide ʋɛtɛ. É ɠɛni ti ma: «À zɛ ná-betei zu, wo ʋaa la pɔ̀, nii a kɛ gè paa.» 16 Keelaiti ti ɠaleni ma ʋolu, wɛlɛ, pɛlɛ wu zalei ɠa é ɠɛni laani betei zu, boli ɠɔlɔi laani unbu.

17 Sayile ɠɛni Mikale ma: «Lee vaa zu è yàavaai ɠani, è ɓe sìli nui ʋa, é ʋela?» Mikale gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tɔ ɠa kɛai mà: ‹Zɛ̀na, gè li. Ni naa laade, nà è ʋaazu.› »

Davide ʋela vai Samiyɛle ʋɔ bɛ

18 Davide ʋela ʋelei ɠana, é li Samiyɛle ʋɔ bɛ Lama. Nii pɛ Sayile kɛɛni, é naati pɛ boni Samiyɛle ma. Naa ʋoluma, ti felegɔ ti liini, ti zei Nayɔte. 19 Nuiti ti liini ti ɠɛ Sayile ma: «Wɛlɛ, Davide ɠa Nayɔte, Lama ɠobaʋɛ.» 20 Sayile nuiti teʋeni ga ti Davide zo. Kɛlɛ ti liai ma, ti GALA goo wo nu ɓulugi ɠaani, ti ɗa kulakɛlɛma vaiti bo, Samiyɛle loni ti luɠɔ, GALA Zɛnvui yeini ti ma, tiya ɓalaa, ti ɗa kulakɛlɛma vaiti bo. 21 Sayile mɛnigai ma, é taɠiligaa leʋeni mɔnɔ, naati ɓalaa, ti ɗa kulakɛlɛma vaiti bo. Sayile taɠiligaa leʋeni ná zeizu zaʋasiɛi, naati ɓalaa, ti ɗa kulakɛlɛma vaiti bo. 22 Sayile ɓɔɠɔi liini Lama. Seeliai ma ziɛyeɠe wolai ma, nii é Seku taazuʋɛ, é gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Mini ɠa Samiyɛle ta Davide ti ná?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ta Nayɔte, Lama ɠobaʋɛ.» 23 Diizuʋɛ miná, GALA Zɛnvui yeini ma, tɔ ɓalaa pelei zu, é ɠɛni kulakɛlɛma vaiti bosu, é ɗa li, eyɛsu é zeeli Nayɔte, Lama ɠobaʋɛ. 24 Seeliai ma, é seɠei ɠulani ɠɔba tɔ ɓalaa, é ɗa kulakɛlɛma vaiti bo, tɔ ɓalaa Samiyɛle ɠaazu. É looni suɠili, maaɲakai yɛni laani zooi ma, naama voloi, ta ma ɓidii. Naa ɠa é kɛa, ti ɠɛni ma: «Sayile ɓalaa kana GALA goo wo nuiti saama ɓaa?»

20

Davide ta Zonatan ta-woolaamai

1 Davide ʋelani, é zeɠe Nayɔte, Lama ɠobaʋɛ. É liini, é Zonatan ɠaazaɠa, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa gè kɛa? Nà-faaɠaazagi ɠa ga leeni, kotoi ɓɛgele ɠa gè kɛa è-ɠɛɛ laalɔɠɔma, é ɠɛɛzu é pàa?» 2 Zonatan gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Naa li poun! È la zaa. Kɛ̀ɛ la dɛ faa nɔpɛ kɛɛni, ni é la boni mà. Lee vaa zu mu kɛ̀ɛ nii lɔɔɠuzu bà? Faa nɔpɛ ge la naazu.» 3 Davide ɠɛni ma: «Nà ɠonazu è ʋɛ ga è-ɠɛɛ kwɛni ga bɔ̀ɔlai ɠa ga ɗe, toɠa ɠɛ ɠisiɛni nɔ ga: ‹Kɛni Zonatan mina faa ɠwɛɛ niima vai zu, ni naa laade, zii ɠa ɓɔlɔ.› Kɛlɛ gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma, ɗɛi è vulua, nà bosu è ma ga kɔɠɔ lo daa ɠila nɔ ɠa é gi yɔɠɔzu gá saai.»

4 Zonatan ɠɛni Davide ma: «Nii nɔpɛ è pɔ, bo mà, nà kɛ è ʋɛ.» 5 Davide ɠɛni ma: «Lina ɠa é ga alu toga niinɛi ma vɛtii, maanɛɛʋɛ gè daami wo masagi ná-taɓalii ɠa. Kɛlɛ va bu, gè li, gè lɔɔɠu dɔɓɔi zu, eyɛsu foloi zaʋasiɛi kpɔkɔ. 6 Ni è-ɠɛɛ a kaana ga gè la ná, ɗa ɠɛ ma: ‹Davide màanɛɛnɛʋɛ ga gè ɓe ba, é li fala ná-taazu Ɓɛteleyɛme. Mazɔlɔɔ ná-pɛlɛyeɠei pɛ ka zalaɠai ɠulazu, nii ta ɗa kula kona-o-kona.› 7 Ni a ɠɛna ma: ‹Naa ʋagɛ,› naazu ziilɛigi ɠa bɛ̀ ɗa-wotiɠɛ nui. Kɛlɛ, ni a yiiɠaawanana, kwɛɛ ga é devea ga é pàa. 8 Ɗa wooɠɛɠiladai lɛ ga ze naazu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, mazɔlɔɔ de minazeɠea ɓɔɠɔ ʋɛ ga nɛɛbɛi, Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu. Ni nà ɠɛ ga sɔba nu faa nɔpɛ su, pàa ɗa ɓɔɠɔi, kɛlɛ mina li ga ze è-ɠɛɛ ʋɔ.»

9 Zonatan ɠɛni ma: «Naama ɠigi maaɠooza bà poun! Ni nà kwɛɛna ga kɛ̀ɛ ɠa pɔ é faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe, nà bo è ma.» 10 Davide ɠɛni Zonatan ma: «Ni è-ɠɛɛ ɠa è wooɠaaʋotena ga ɲɔuɗa, ɓɛ ɠa è teʋesu ga é bo mà?» 11 Zonatan ɠɛni Davide ma: «Ʋa, de li dɔɓɔi zu.» Ti felegɔ ti liini dɔɓɔi zu.

12 Zonatan ɠɛni ma: «Gè minazeɠea Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, Izilayɛle ná-GALAGI, ga lina, ɓaa lina a leʋena, niima yeeɠɛɠalai nɔ ma, nà kɛ̀ɛ ɠoozu ɠaazaɠasu, gè ná-kisiɛiti kwɛɛ. Ni ná-kisiɛiti pagɛ, é ʋilɛ è ʋa, naazu nà bo è ma. 13 Kɛlɛ, ni kɛ̀ɛ ɠa pɔ é faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe, gè la kɛɛni, gè ʋa bo è ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI sò ná-ziiɠaawanai pɛ su. Nà ɓe è ʋa, è li ziilɛigi zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ è ʋa, eɠɛʋelei é ɠɛni la kɛ̀ɛ ʋa. 14 Ni nà dɛ vulua, ziɛ bɛ̀ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠiladai, nii a kɛ gè mina za. 15 Ɗa-wooɠɛɠiladai mina zeɠe màvofodaiti ba, anɛɛ ɓalaa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è zili nuiti pɛ kulazu eteai zu.»

16 Zonatan minazeɠegi ɠɛɛni ti yɔɠɔzu ta Davide ná-pɛlɛyeɠei. Kpegai ma, é ɠɛ ma: «Ni ɗa minazeɠegi nii ɠoloɠolona, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è loɠa ga è zili nuiti ta-ɓakɔi.»

17 Naa ʋoluma Zonatan ɠɛni Davide ma, é ɠona ga toɠa nɛɛ ʋɛ eyɛsu ɠɔ. Mazɔlɔɔ Zonatan Davide nɛɛni ʋɛ eɠɛ tɔ ɓɔɠɔi.

18 Zonatan ɠɛni ma: «Lina, ta kwɛɛsu ga è la ʋaani alu toga niinɛi ma vɛtii zu, tɔɔzei è-zeizuʋɛ ɲakai ɠa ɠɛɛzu lee. 19 Lina a leʋena, li ʋɛ è lɔɔɠuni ná, siɛgi zu niima vaiti pɛ tɔɔzeini la, ɗa lɔɔɠu Ezɛle ɠɔtui ɠobaʋɛ. 20 Nà mɛɛin ʋilisu saʋa kɔtui ʋɔ pelei, gè ɗa tete anii ta ma. 21 Naa ʋoluma, nà nà-botiɠɛ zunu loungoi leʋesu, ga é ti zeɠe. Ni nà ɠɛna ma: ‹Wɛlɛ, mɛɛn ɠaeiti ta è ʋoluʋelei, ɠale ma, è ti zeɠe,› naazu, ɗa zoo ʋaazu, mazɔlɔɔ fai pɛ pagɛ è luɠɔ. Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga faa nɔpɛ ge la ná, nii ɗa lua ba. 22 Kɛlɛ ni nà ɠɛna zunu loungoi ma: ‹Li poun, mɛɛn ɠaeiti maaɠoozaʋɛ è ʋa,› naazu, li, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é pɔ ga è li. 23 Wooi ɠana de giliai ba, ɓɔɠɔ yɔɠɔzu, ɗa-o, nà-o, Ɠɔoɠɔ GALAGI va bu, de yɛ wooɠɛɠiladai zu, eyɛsu ɠɔ.»

Sayile deve vai ga é Davide ʋaa

24 Davide liini, é lɔɔɠu dɔɓɔi zu. Alu toga niinɛi ma vɛtii ɠula yeei, kpɔkɔi, masagi liini, é zei taɓalii ɠakala daami wosuʋɛ. 25 Masagi zeini seizuʋɛ, ʋɛ a ɗa ɠɛ ná pɔlɔma, é ʋoluzei pɛlɛi ʋa, Zonatan zei é ɠaaʋote ma, Aɓenɛɛl zei Sayile ɠoba, kɛlɛ Davide zeizuʋɛ ɲakai ɠɛni de. 26 Sayile la ɠɛni faa nɔpɛ boni naama voloi, é ɠɛni ɠisiɛzu ga naa ɠa ɠɛ kɔzɔba vai ta ɠɛɛni kazemazu. 27 Kɛlɛ, fɛtii ma voloi velesiɛi, Sayile Davide zeizuʋɛ ɲakai ɠaai ma mɔnɔ, é Zonatan ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Toɠa ɠale gè la Davide ɠaazu daami wosuʋɛ, wogi, ta za?»

28 Zonatan gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Davide gòla màanɛɛnɛʋɛ ga gè ɓe ba, é li Ɓɛteleyɛme. 29 Kɛɛʋɛ mà: ‹Nà è maanɛɛnɛzu, yeeɓe bà, gè li. Mazɔlɔɔ, gá zalaɠa ɠulazu pɛlɛyeɠei wu, gá-laazu, dìɛ tòligɛ ma vai ma. Naa ɠa é ba, va bu bɛ̀, gè li gè ɠaazula nà-nuiti ma.› Naa ɠa é kɛa, Davide la fɛti laamii woni è ʋɔ bɛ.»

30 Sayile wola yiiɠaawanani Zonatan ma, é ɠɛ ma: «Ɗa ga tuʋa ʋele ɲɔu anzanui ta kololala anzanui ná-doun zunui. Gè suɠwɛɛ ga è Izayi ná-doun zunui ɠɛa ga è-wɔɔlai, ɗa-unfe kana, è-lee ná-unfe ge ɠɛ lee. 31 Kɛlɛ, woilo nii ma, gè bosu è ma: Ni nu laali nuu ɠa vulua, è la ɠɛa ziilɛi su pɛ, è la masadai zɔlɔɔga eyɛsu pɛ. Naa ɠa é ba, nu leʋe naa luɠɔ, ti so, ti ʋaa la pɔ̀, kɛni é za.»

32 Zonatan kɛɛɠɛ Sayile wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu é zaazu? Lee ɠa é kɛa?» 33 Sayile ná-kpɛɛin ʋilini ga é Zonatan zɔ. Zonatan gaaɠaani naazu ga kɛɛɠɛ deveʋɛ ga é Davide ʋaa. 34 É wuzeɠeni ga ziiɠaawanai, é la daami woni naama voloi. Tɔɔzei zii ɠɛni zoolɛzu ga Davide ná-faa, kɛɛɠɛ ɠɛni poomusu ga gola.

Davideni ti vali vai ta Zonatan

35 Poluma zobui, Zonatan liini dɔɓɔi zu, ʋɛ ti zolooni ná ma, ta Davide. Botiɠɛ zunu loungo ɠila ge ɠɛni polu. 36 É ɠɛni naa ma: «Ɓizɛ, è li, mɛɛn ɠaeiti gè ti ʋilisu, è ti yɛʋɛ.» Botiɠɛ zunu loungoi ɓizɛni, Zonatan mɛɛn ɠae ɠila pilini, é kpudɛ naa maazu. 37 Zunu loungoi maaɓuɠaai ma, mɛɛn ɠaei ɓadɔzuʋɛ ʋa, Zonatan ɠɛni ma: «Mɛɛn ɠaei maaɠoozaʋɛ è ʋa. 38 Li ga suvilɛ, mina yɛ miná!» Zonatan ná-botiɠɛ zunu loungoi mɛɛinti gaalɛɛni ba, é li ga tiye maliɠii ʋɔ. 39 Zunu loungoi la ɠɛni faa nɔpɛ gaaɠaani, kɛni Zonatanni ta Davide ɠa ti ɠɛni gaaɠaazu yɔɠɔzu. 40 Zonatan ná-mɛɛin ta ná-mɛɛn ɠaeiti feeni ná-botiɠɛ zunu loungoi ya, é ɠɛ ma: «Li ga tiye taazu.»

41 Zunu loungoi liai ma, Davide ɠulani dɔɔɠuzuʋɛ kɔtu ziɠigi ʋoluʋɛ, é nɔkɔ ná zeizu ɠɛ saʋa, Zonatan ɠakala, é unpilɛ zooi ma. Ti felegɔ ti ɓɔɠɔ nɛɛnɛni, ti lɛbi wɔlɔzu, Davide ɓɔɔɓɔ ge wola wɔlɔni. 42 Naa ʋoluma, Zonatan ɠɛni Davide ma: «Li ziilɛigi zu. Ɠizɛ bɔɔla vai ma minazeɠegi zu, de felegɔ de boga yɔɠɔzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, de ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI va bu, de yɛ wooɠɛɠiladai zu, eyɛsu ɠɔ, ɗa-o, nà-o, ta de-mavofodaiti!› »

21

1 Davide wuzeɠeni, é li, Zonatan ɓalaa ge ɠale ma, é lɛ taazu.

Davide ʋela vai Ayimelɛke ʋɔ bɛ

2 Davide liini Nɔɓe, zalaɠa ɠula nui Ayimelɛke ʋɔ bɛ. Naa kaai ma, é daaɠomini ga kpalii, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu ɗa ɠila è ʋaazu, nu nɔpɛ ge la è ʋolu?» 3 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Masagi tèʋegɛ keela ma, é ɠɛ mà: ‹Nu nɔpɛ ge mina faa ɠwɛɛ niima vai zu, nii gè è leʋesu ma, ta devei nii gè feezu è ya.› Naa ɠa é kɛa, gè ada lɛa ga nà-nuɓusɛiti ga gi ɠomi ná. 4 Daamiani kpɛgele ɠa é è ya ɠani? Ɓulu lɔɔlugɔ ve zèa, ɓaa nii nɔpɛ ɗa sɔlɔɔ.»

5 Zalaɠa ɠula nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓulu ɠili ge la zèa, kɛni nii makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Ɗa zoo ti zeɠezu, è li ga tiye ɗa-nuiti bɛ, ni ti la anzanu vaa ɠɛɛni niizuʋɛ.» 6 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Siɛnɔpɛ su gi nii ɠɛɠala vai ta ma la, tɔ ka gi ma, é ʋilɛ anzanu vai ʋa. Ni gá ɠɛna lia kɔɔɠɔzuʋɛ ta nɔ, nà-siɛpoluiti pɛ ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ ɲadegɛ, toɠa ɓudɛ naa maazu, niima ziɛi zu.» 7 Zalaɠa ɠula nui ɓulu ɲadegai naati feeni Davide ya, mazɔlɔɔ taɠili ge la ɠɛni ná. Ɓului naati fea ɠɛni de Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naa ʋoluma ti ti ɠulani zalaɠa ɠula laɓalii ɠa, ti maavalibo fai zu ga ma niinɛi.

8 Naama voloi, Sayile ná-botiɠɛ nui ta ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ, ga é fai ta ɠaaɠula ba, ti yɔɠɔzu ta GALA. É ɠɛni ga Edɔme nu, daa ga Dowɛge, tɔ ɠa é ɠɛni ga Sayile ná-baala makɛ nuiti ta-ɠundiɠii. 9 Davide zalaɠa ɠula nui Ayimelɛke ɠaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ma: «Kpɛɛin la è ya, ɓaa boɠa zɔkpɔ? Masagi ná-keela ziɛgi nii ɠɛɛʋɛ ga gaazuvilɛ vaa, tɔ ɠa é kɛa gè la ná maazɔlɔɔni, gè ʋa nà-boɠa zɔkpɔi zeɠe, ɓaa kɔɔɠɔ zɔɔlai taɠili.» 10 Zalaɠa ɠula nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Filisiti nui Goliate ná-boɠa zɔkpɔi ɠa é ʋɛ, nii è paani Ela pɛtugi zu. Maavelevelegɛ seɠei ta zu, toɠa laani zalaɠa ɠula zeɠei ʋoluʋɛ. Ni ɗa pɔ ga è seɠe, seɠe, tɔɔzei taɠili ge la gi ya ʋɛ, kɛni tɔ nɔ.» Davide ɠɛni ma: «Fe zèa, tɔɔzei kɛɠala la ná.»

Davide lii vai
Filisiti nuiti pɔ bɛ Gate

11 Davide wuzeɠeni, é ʋela Sayile ʋa, naama voloi nɔ. É liini Akise ʋɔ bɛ, Gate masagi. 12 Akise ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠɛni ma: «Davide la ga nii ɓaa, zooi ma masagi? Nii lɛi ti ɠɛni guyei loozu bɛ, ti ɗa kuai wo, ti ɗa ɠɛ ma:

‹Sayile vɔnini nu waagilagilagiti ma,

Davide ma ge vɔni nu waaʋuupuugiti ma›?»

13 Davide naama wooiti seɠeni ga sɔɓelama vaa, é wola lua Gate masagi Akise ʋa. 14 Davide ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga ɓoloɠa nui Filisiti nuiti gaazu, é ɗa zeeʋozɛbaiti kɛ kpogiti ma, é ɗa ɓe daaɗɛ ɲagi ʋa, naa ɗa yei kpɛlɛi ɠa. 15 Akise ɠɛni ná-botiɠɛ nu wolaiti ma: «Wa kaazu wa ɓɔɠɔi ga zunui tɛi nɔungi zeɠea ma! Lee vaa zu wo ʋaazu la pɔ̀? 16 Ɓoloɠa nu ʋala ka é mà ɓaa, wo ʋaazu ga niima gelei ga é ɗa ɓoloɠa vaiti kɛ gàazu? Wa ɠisiɛzu ga nii ɠa lɛɛzu nà-pɛlɛi wu ɓaa?»

22

Davide ɠɛɛ vai ga kɔɔ lotuɠɔi

1 Davide zeɠeni miná, é li, é lɔɔɠu Adulame ʋugi zu. Kɛɛɠɛlointi ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ ti mɛnigai ma, ti liini pɔ bɛ. 2 Naa ʋoluma, maanɔɠɔ nuiti pɛ, ta niiti kuyei ɠɛni ti ma, ta niiti ti ɠoozu la ɠɛni nɛɛni, naati pɛ ti ɠaalɛɛni ba Davide ɠoba, é ɠɛ ga ta-ɠundiɠii. Ti ɠɛni ga nu unnaanigɔ (400) ɠɛɠala.

3 Davide zeɠeni miná, é li Misepé, Moaɓe yooi zu. É ɠɛni Moaɓe masagi ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, ga kɛ̀ɛni ta dèe ti ʋa, ti zei ʋɛ, eyɛsu gè ɗa sò pelei ɠa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.» 4 Davide liini ga kɛɛɠɛ ta dee, Moaɓe masagi ná-koizuʋɛ. Ti yɛni miná siɛgi naa pɛ su Davide kɛɛni dɔɔɠui zu.

5 Yeeta, GALA goo wo nui Gade ɠɛni Davide ma: «Ɠula dɔɔɠui nii zu, ɠale ma, è li Zuda yooi zu.» Naazu Davide liini, é lɔ Ɠelɛte lɔɓɔi zu.

Sayile Ayimelɛke ʋaa vai
ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti

6 Sayile ɠɛni Giɓea, é zeini gizei ma, tamalise wului ma niinigi wu, ná-kpɛɛin zoni zea, ná-botiɠɛ nuiti kakugai ma. É mɛnini ga ti Davide ta ná-nuiti kaaʋɛ. 7 É ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: «Ɓɛnzamɛn nuiti, à woilo gòoi ma! Wa ɠisiɛzu ga Izayi ná-doun zunui nuu ɠa kpalagiti fe wo pɛ zea, ta leezɛn ɓeleiti? Wa ɠisiɛzu ga toɠa wo zei nu ungilagilagiti unda, ta nu waagilagilagiti unda ɓaa? 8 Lee vaa zu mu, wo pɛ wo yaavai lɔɔzu mà? Mazɔlɔɔ wo tanɔpɛ ge la boni mà ga dòun zunui ti, ta Izayi ná-doun zunui, Davide, ti minazeɠeni yɔɠɔzu. Wo tanɔpɛ ge la yiizoolɛni ga é ʋa dɛɛ ga ze, ga dòun zunui ɠa nà-botiɠɛ nui laaʋilisu mà, nii a kɛ é bali lɛ tùɠɔ, eɠɛʋelei ade kaazu la za.»

9 Edɔme nui Dowɛge, nii é ɠɛni Sayile ná-botiɠɛ nu wolaiti saama, naa Sayile wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè Izayi ná-doun zunui ɠaaʋɛ, é ʋa Nɔɓe, Ayituɓe ná-doun zunui Ayimelɛke ʋɔ bɛ. 10 Ayimelɛke Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠagɛ Davide ʋɛ, é daamianigiti fe zea, é Filisiti nui Goliate ná-boɠa zɔkpɔi ve zea.»

11 Masagi nuiti teʋeni, ga ti ʋa ga Ayituɓe ná-doun zunui Ayimelɛke, nii é ɠɛni ga zalaɠa ɠula nui, ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ, ti ga zalaɠa ɠula nuiti Nɔɓe. Ti pɛ ti ʋaani, ti ɓɔɠɔ lɛ ga masagi. 12 Sayile ɠɛni ma: «Woilo ga pagɔ, Ayituɓe ná-doun zunui!» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gòi logɛ, màliɠii.»

13 Sayile ɠɛ ma: «Lee vaa zu wa Izayi ná-doun zunui wo woyai lɔɔzu mà? Lee vaa zu è ɓului ta boɠa zɔkpɔi veai zea, è Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa bɛ, nii a kɛ, é wuzeɠe dàalɔɠɔma, é bali lɛ tùɠɔ, eɠɛʋelei é kɛɛzu la za?» 14 Ayimelɛke masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nuiti saama, ɓɛ ɠa é ga wooɠɛɠila nu, ga Davide ɠɛʋele? É ga è-nɛkoi, é ga è makɛ nui, naa pɛ poluma tɔ lɛi unfema wolai ʋa ɠɛ zea ɗa-ʋɛlɛi wu ɓaa? 15 Ma mɔun ge la ga nuu ɓalaa, gè ʋa ɠɛ GALA gaazaɠasu bɛ. Kɛlɛ naa li poun! Gè la ɠisiɛni kaipa ga gè woya lɔ è ma. Tɔ ɠa é ba, mina niima ɠasɔi la ùnma, ɓaa nà-pɛlɛyeɠei wu nuɓusɛiti unma, mazɔlɔɔ gè la faa nɔpɛ kwɛɛ niima vai zu.»

16 Masagi ɠɛni ma: «Ayimelɛke, ɗa zaazu, wa ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ.»

17 Naa ʋoluma masagi ɠɛni makɛ nuiti ma, ti ɠɛni kobaʋɛ: «À li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti paa, mazɔlɔɔ tiya ɓalaa ti ɓɔgɛ Davide ʋa, ti ɠɛa kwɛɛni ga toɠa ʋelazu, ti la boni mà.» Kɛlɛ, masagi ná-botiɠɛ nuiti ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa yeevɔɔɠu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti ba. 18 Masagi ɠɛ ʋele ɠana Dowɛge ma: «Li, è zalaɠa ɠula nuiti paa.» Edɔme nui Dowɛge ɠa é latini, é zalaɠa ɠula nuiti paa. Naama voloi, zunu ʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔ (85) ɠa é paani, niiti zalaɠa ɠula zeɠei ɠɛni ti ɠɔba. 19 É Nɔɓe nuiti paani mɔnɔ ga boɠa zɔkpɔi, zalaɠa ɠula nuiti ta-laazuʋɛ. É tɔɔzeini zunuiti ma, é li anzanuiti, ta doungoiti pɔ, naa ʋɛɛ ɲiimiɓɔlegiti ba, ta ɓalaa nikɛiti, ta soovalegiti, ta baalagiti, é ti pɛ paani.

20 Kɛni Aɓiataal, nii é ɠɛni ga Ayimelɛke ná-doun zunui, é ga Ayituɓe ná-dounloin, naa ɠila kpe nɔ ɠa é zooni é ʋela, é li Davide ʋɔ bɛ. 21 Aɓiataal boni Davide ma ga Sayile Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti paaʋɛ. 22 Davide ɠɛni Aɓiataal ma: «Gè gaaɠaani ga Edɔme nui Dowɛge ɠa li nɔ ti, é niima vaiti daazeeli Sayile ma, tɔɔzei é ɠɛni Nɔɓe naama voloi. Ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu nuiti saa vai ma ungi ɠa é ga ze. 23 Naa ɠa é ba, yɛ kòba, mina lua, mazɔlɔɔ zɔi é zɛ̀nvui ɠaiziɛzu, toɠa ɗa ɓalaa è-yɛnvui ɠaiziɛzu. Kɛlɛ ni ɗa kòba, nà è makɛ ga pagɔ.»

23

Davide Keyila taai unmɔɔ vai

1 Ti ʋaani, ti ɠɛ Davide ma: «Filisiti nuiti ti kɔɔi laalɛa Keyila taai wu, ti ɗa moloi unma molo loɠazuʋɛ.» 2 Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà zoo nɛi gè li, gè kɔɔi ʋɛɛ Filisiti nui niiti ba?» Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, li, ɗa vɔnisu ti ma, è Keyila taai ɠula ti ya.»

3 Kɛlɛ Davide ná-nuiti ti ɠɛni ma: «Zuda yooi zu mu ka gi ná dualuagi zu, gá liina laalɛɛzu Filisiti nuiti bu Keyila, ta la ʋɛa dualuagi ʋa ɓaa?»

4 Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani ʋolu, Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è li Keyila, mazɔlɔɔ nà Filisiti nuiti dɔɔzu è yeezu.»

5 Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɗa li Keyila, ti kɔɔi ʋɛɛ Filisiti nuiti ba, ti naati ta-logani ɓulugi zo, ti vɔni naati ma ga gola. Ʋele ɠana Davide Keyila nuiti unmɔɔni da. 6 Siɛgi zu Ayimelɛke ná-doun zunui, Aɓiataal ɠɛni ʋelazu la Davide ʋɔ bɛ Keyila, é liini ga zalaɠa ɠula zeɠei ya, ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠasu da.

7 Ti liini, ti ɠɛ Sayile ma: «Davide ɠa Keyila.» Sayile ɠɛ ma: «GALA ge dɔa zèezu, mazɔlɔɔ é ɓɔɠɔ lɔa bali ɠa, ga dii vai é lɛ taai naa zu, kpogi da, ta pilisuiti.»

8 Sayile ná-nuiti pɛ gaalɛɛni ba, ga ti li, ti Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti sei kɛlɛ su, Keyila taazuʋɛ. 9 Davide suɠwɛɛni ga Sayile maaɓɔteʋea, é ɠɛni zalaɠa ɠula nui Aɓiataal ma: «Ʋa ga zalaɠa ɠula zeɠei.» 10 Davide ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, gè mɛniga ga Sayile ɠa ɠɛʋele ɓɛtɛzu ga é ʋa, é Keyila taai ɠoloɠolo nɔ̀un maaʋele ma. 11 Keyila ɠundiɠiiti ta ʋaazu fèezu zea ɓaa? Tɔun ka ʋaazu ga ɠite, eɠɛʋelei gè mɛnigai da, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui? Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, zoo è naa lɛ ga ze.» Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, toɠa ʋaazu.»

12 Davide ɠɛni ma ʋolu: «Sayile ɠa ʋaana, Keyila ɠundiɠiiti ta ʋaazu gi leʋesu pɔ ɓaa, nà-o, nà-nuiti-yo?» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Ta wo leʋesu pɔ.»

13 Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠulani Keyila taai ʋa. Ti ɠɛni ga nu undɔzita (600) ɠɛɠala, ti li ʋɛ ta zoo ti li ná. Sayile mɛnigai ma ga Davide ɠulaa taai ʋa, é ná-kɔɔɓɔgi ɠaaɠaleni ma.

Zonatan ná-daalimai

14 Davide zeelini Zife teʋebai zu, é zei gize ɠakamaʋɛ ná zɛlɛgai. Sayile ɠɛni gaiziɛzu folo-o-folo, kɛlɛ GALA ge la ɠɛni feeni zea.

15 Davide suɠwɛɛni ga Sayile ʋilɛga polu, ga é paa. É yɛni Wolɛsa, Zife teʋebai zu. 16 Názu ɠa Sayile ná-doun zunui Zonatan wuzeɠeni la, é ʋilɛ pelei ma, ga é li Wolɛsa, é Davide iɲɔdɔ GALA ná-fai zu. 17 É ɠɛ ma: «Mina lua, mazɔlɔɔ kɛ̀ɛ Sayile, yee la zeelia è ma pɛ. Ɗa masadai ɠɛɛzu Izilayɛle unda, nɔ̀un gè ɠɛ ga ɗa-zeikobai. Kɛ̀ɛ ɓɔɠɔi suɠwɛɛ ga zekana é ɠɛɛzu la.» 18 Ti felegɔ ti minazeɠegi ɠɛɛni yɔɠɔzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Davide yɛni Wolɛsa, Zonatan ɠale ma ná-taazu.

Sayile ʋoola vai Davide ʋa

19 Zife nui tanigaa ti liini Giɓea, Sayile ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Davide lɔɔɠuʋɛ gi zaama, dɔɔɠuʋɛ Wolɛsa, ada zɛlɛgiti Ɠakila ɠizei ma, teʋebai zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. 20 Ee, masagi, ni ɗa pɔ ga è Davide zo, ʋa nɔ, gá fe è ya.»

21 Sayile ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo wo ʋɛ, wɔi màawɔin wo zogai. 22 Nà wo maanɛɛnɛzu, à li dɛ, wo teʋesuʋɛti kwɛɛ, ɓɛ ɠa é kaa? Mazɔlɔɔ gè mɛnigɛ ga keleɠelegɛ gola. 23 À faiti buuʋɛtɛ, wo dɔɔɠuzuʋɛti kwɛɛ, naa ʋoluma wo ʋa, wo ma ɠaamai wo mà. Nà yɛ wo ʋolu, naazu ade li. Ni toɠa zooi zu, nà gaiziɛ Zuda yooi ma zokogi pɛ su.» 24 Zife nuiti ti toni da Sayile luɠɔ, ti ɗa li Zife. Naazu Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti, ti ɠɛni Maon leʋebai zu, Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, nii é teʋebai zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ.

25 Sayile ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti liini gaiziɛzu. Davide mɛnigai ma, é yeini, é zei fasa ɠizeiti saama, Maon leʋebai zu. Sayile mɛnigai ma, é ʋilɛni Davide ʋolu teʋebai zu. 26 Sayile ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ziɛzu gizei ɠakamaʋɛ gilazu ʋelei, Davide ta nɔnɔiti ti ɗa ziɛ zɔɔla ʋelei. Davide ɠɛni ʋelazu ga suvilɛ Sayile ʋa. Sayile ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛnina zeelizu Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ma, ti ʋa ti maaɠaku, ti ti zo, 27 eyɛsu keela zeeli Sayile ma, é ɠɛ ma: «Ʋa fala! Filisiti nuiti ti kɔɔi ʋɛa zooi ʋa.» 28 Sayile ɠaleni ma ga ʋoluʋelei, é zeɠe Davide ʋolu, é li, é Filisiti nuiti daaɠomi, ga kɔɔi. Naa ɠa é kɛɛni ti miná laasei pɛɛni ga Zeeɠaaɠwɛ Vasai.

24

Davide ɠɛlɛ vai Sayile ʋaa vai ʋa

1 Davide zeɠeni miná, é li, é zei En-Gedi, adaʋɛti náti maazɔlɔɔsu ɓaai. 2 Sayile ɠalegai ma ma, é zeɠe Filisiti nuiti polu, é mɛnini ga Davide ɠa En-Gedi yooi ma leʋebai zu. 3 É yeeloni nu waasaʋagɔ (3.000) ʋa, niiti ti ga salaʋusu ɠɛzɛɠɛzɛgiti Izilayɛle yooi ná pɛ su. Tɔ-o, naati-yo, ti li Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti gaiziɛzu, eyɛsu ti zeeli Dɔɓɔ Woliiti Ta-Vasaiti ma.

4 É zeelini baala sasai ma, nii é ɠɛni pele ɠobaʋɛ, pugi ta ɠɛni miná. Sayile lɔɔni pugi naa zu, ga é lɔ dɔɓɔ zu. Davide ta ná-nuiti ti ɠɛni pugi naa ɓomaʋɛ.

5 Davide ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ma: «Pɛtɛ yeeɠɛɠalai ɠa nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma minazeɠe boni, ga é è zili nui lɔ è yeezu, nii a kɛ nii nɛai è ʋɛ, è naa ɠɛ la.» Davide wuzeɠeni, é li, é Sayile ná-seɠei laaʋɛ ta leʋe ba, Sayile la looni ga naa. 6 Davide naa ɠɛai ma, zii doɠani, tɔɔzei é Sayile ná-seɠe wolai ta leʋeni ba. 7 É ɠɛ ná-kɔɔɠɔ nuiti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI màkɛ, ga gè mina nii ɠɛɠala vai ta ɠɛ eyɛsu pɛ, gè ʋa yeeloo màliɠii ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gulɔi ziaai ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é gulɔi ziaa ma.»

8 Davide ná-kɔɔɠɔ nuiti suzoni ga naama wooi, é la kɛɛni, naati ti ʋa vala Sayile ʋa. Sayile wuzeɠeni, é ɠula pugi zu, é ɗa li.

9 Naa ʋoluma, Davide wuzeɠeni, é ɠula pugi zu, é ʋilɛ Sayile ʋolu, é ɗa toli, é ɠɛ ma: «Ee, masagi! Màliɠii!» Sayile wɛlɛni ʋolu, Davide ʋilɛni ɲiibiɠa, é unpilɛ zooi ma, é nɔkɔ. 10 Davide ɠɛni Sayile ma: «Lee vaa zu è woilosu naati goo ma, niiti ti ɠɛɛzu è ma: ‹Davide ɠa pɔ é faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe›? 11 Ɗa ɓɔɠɔi è naa ɠaa za ga è-ɠaazuɠɛzɛiti, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛa za è lɔɔni zèezu, pugi zu. Ti ɠɛa ɠɛni mà, gè è ʋaa, kɛlɛ gè è yɛgɛ ná, gè ɠɛ ma: ‹Gè la yeeloozu màliɠii ma, mazɔlɔɔ toɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeai la, nii é gulɔi ziaai ma.› 12 Ee, kɛ̀ɛ, wɛlɛna ɗa-zeɠe wolai lakɔlɔgi ʋa, é zèa. Ni gè ɗa-zeɠe wolai lakɔlɔgi ta leʋea ba, kɛlɛ gè la è ʋaani, gaaɠa ga naa ga sili vaa la kìsu, ɓaa buzeɠe daalɔɠɔma vaa, gè la ɓalaa koto ɠɛɛni è laalɔɠɔma. Ɗɔun ka è gàiziɛzu ga è pàa. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɠɛɛzu ga tukpɔɠaaleʋe nui de yɔɠɔzu, ɗa-o, nà-o. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nɔ̀nɔi ʋotokula è ma, kɛlɛ nɔ̀un gè la yeevɔɔɠuzu è ʋa. 14 Eɠɛʋelei faalaalii wɔlɔmai bosu la ga: ‹Suɲɔu nuiti nɔ ɠa suɲɔi ɠa ɗa ɠula ti zu.› Kɛlɛ, nɔ̀un, zèei la ɠɛa è laalɔɠɔma. 15 Ɓɛ ɠa mu Izilayɛle masagi liizu daalɔɠɔma ga kɔɔi? Ɓɛ ɠa è ʋilɛsu polu? Gilɛ ʋoomai, koe fɔfɔ goi nɔ. 16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa telebodai ɠɛ, tɔ ɠa é ɠɛɛzu ga tukpɔɠaaleʋe nui de yɔɠɔzu, ɗa-o, nà-o, toɠa màalobo, toɠa tukpɔi lo bɛ̀, é kùla è ya.»

17 Davide ɓegai ma ga naama ɓɔɛiti bo Sayile ma, Sayile gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Dòun zunu Davide, ɗa ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka gè è woomɛnisu nɛi ɓaa?» Sayile tɔɔzeini ga é ɗa wɔlɔ gola. 18 Naa ʋoluma, é ɠɛni Davide ma: «È lelebogɛ, é leʋe nɔ̀un ba, mazɔlɔɔ è nuɓɔɠɔlai ɠɛa bɛ̀, nɔ̀un gè faa ɲɔi ɠɛ ga ɗe. 19 È nuɓɔɠɔlai ɠula kɛlɛma za, nii è kɛɛzu bɛ̀, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛa fèeni è ya, kɛlɛ è la pàani. 20 Ni nui ta a ɠulana sili nui viliba, toɠa ɗa zɛ ná, é li ɓɔɠɔ yeema ɓaa? Nii è kɛa bɛ̀ za, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi naama ɠulanumai ve è ya. 21 Gè kwɛɛga niina ga, ɗa ɠɛɛzu ga masagi, Izilayɛle masadai ɠa zei ga pagɔ è yeezu. 22 Ɠonana bɛ̀, Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, ga è la màvofodai ɠaaleʋea, naa ʋoluma, è la kɛ̀ɛ ʋɛlɛi laaseigi ɓalega.»

23 Davide ɠonani Sayile ʋɛ. Sayile ɠaleni ma ná-taazu, Davide ɓalaa ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠale ma ti-lɔɔɠuzuʋɛ.

25

1 Naama ziɛgi zu Samiyɛle zaani. Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠaalɛɛni ba, ti ná-saa wɔlɔi wo, ti maaɠuluni ná-taazuʋɛ Lama.

Naɓale faanɛɛ wuuɠwɛɛtalai
ɠɛɛ vai ga Davide

Naa ʋoluma, Davide ʋilɛni pelei ma, é li ga Palan teʋebai zu ʋele. 2 Zunui ta ɠɛni Maon, é ga kpɛtɛ nu wola, kɔligiti ti ɠɛni Kaalamɛle taa goi zu. Baalagi ɠɛni zea ga waasaʋagɔ (3.000), bolii ɠɛ zea ga waagila (1.000). Niima ziɛgi zu é ɠɛni Kaalamɛle, é ɗa ná-baalagiti maaleɠai leʋe. 3 Zunui nii ɠɛni ga Kalɛɓe mavofodai zu nui ta, daa ɠɛni ga Naɓale, anzai laa ɠɛ ga Aɓigayile. É ɠɛni ga ɠima anzanu, pagai ɓalaa, kɛlɛ sinigi ná-fai ɓaani, suɲɔu.

4 Davide mɛnini teʋebai zu ga Naɓale ɠa ná-baalagiti maaleɠai leʋezu. 5 É yeeloni zunu loungo puugɔ ʋa, ná-nuiti saama, é ɠɛ ti ma: «À li Kaalamɛle, wo Naɓale luʋɔ bɛ̀. 6 Wo ɠɛ ma: ‹È-zii zuɠooza! Ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, ta nii pɛ é ga ɗɔnɔ. 7 Gè mɛnigɛ ga ɗa ɗa-ʋaalagiti maaleɠai leʋezu. Tama ɗa-ʋaala makɛ nuiti ti ɠɛa gi ʋa, gi la faa ɲɔu ɠɛɛni ga tiye, ti la ʋalani ani nɔpɛ ma, yeeɠɛɠalai naa pɛ su, nii ti kɛa Kaalamɛle. 8 Ti ɠaazaɠa ma, ta zoo ti bo è ma. Naa ɠa é ba, yeezei nà-zunu loungoiti bu ga pagɔ, tɔɔzei gi ʋaa gi zoloo fɛti voloi ma. Naa maaʋele ma, nii nɔpɛ é è ya, naa ve gi ya, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, gá è-loun zunui Davide.› »

9 Davide ná-zunu loungoiti seeliai ma, ti naama wooiti pɛ daazeelini Naɓale ma, Davide laaseigi zu. Naa ʋoluma ti maaɠɛ kpɔ. 10 Naɓale ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa é ga Davide? Ɓɛ ɠa é ga Izayi ná-doun zunui? Niizu botiɠɛ nu mɔinmɔin ka ʋelazu, ti zeɠe ta-luɔ kɛɛɠɛiti pɔ bɛ. 11 Nɔ̀un gè nà-ɓului, ta nà-ziɛi zeɠe, ta nà-suai, nii gè kɛʋele ɓɛtɛai nà-baala maaleɠa leʋe nuiti bɛ, gè fe naama nuiti zea, niiti gè la ti-zeɠezu ɠwɛɛ?»

12 Davide ná-zunu loungoiti ti ʋoluazoni, ti ɠale ma, ti Naɓale ná-kpɔɛiti pɛ daazeeli Davide ma. 13 Davide ɠɛni naazu ná-kɔɔɠɔ nuiti ma: «Wo ɠilagilagi pɛ ge ná-boɠa zɔkpɔi ɠili zaama.» Davide ta ná-nuiti pɛ ti ta-woɠa zɔkpɔiti gilini zaama. Nu unnaanigɔ (400) ɠa é ʋilɛni polu, nu unfelegɔ (200) yɛ kasɔiti koba.

Aɓigayile ɓɔ fai Davide ʋa
ga ná-ɠimalai

14 Naɓale ná-botiɠɛ nu ɠila ge liini, é naama vaiti pɛ daazeeli Naɓale anzai Aɓigayile ma, é ɠɛ ma: «Davide keelaiti teʋegɛ, ti zeɠe teʋebai zu, ga ti gá-ɠalamɔin luʋɔ, kɛlɛ é la yeezeini ti wu ga pagɔ. 15 Nui naati ma, ti ɠɛni ga nu ʋagɔ gi ʋɛ, ti la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni ga giye, ani nɔpɛ ge la ɠulani gi ya, yeeɠɛɠalai naa pɛ su, nii gi kɛɛni ti ɠoba. 16 Kpidii ʋɛɛ folo ʋa, ti ɠɛa gi ma ga siɠigi, yeeɠɛɠalai naa pɛ su, nii gi kɛɛni ti ɠoba, gi ɗa baalagiti kɔnɔkula. 17 Naa ɠa é ba, ɠisiɛ naazu ga pagɔ, nii ɗa kɛ, mazɔlɔɔ ni è la faa ɠɛɛni, maanɔɠɔi ɠa é ʋaazu gá-ɠalamɔin ʋɔ, ta ná-pɛlɛyeɠei. Tɔ ma, toɠa ga nu ɲaka, nu la zooga faa nɔpɛ bosu ma.»

18 Aɓigayile suvilɛni, é ɓulu unfelegɔ (200) zeɠe, kɔlɔ woole felegɔ dɔɔi zu, baala dɔɔlugɔ niiti ti ɠɛʋele ɓɛtɛa ɠɛni de niina, kɔɠɔ ganii zu lɔɔlugɔ ani ɠae ɠeegai zu, leezɛn vɔɔi zeeɲɛ ungila (100), ta kooleɠoole fɔɔi ma ɓuun ba unfelegɔ (200), é ti pɛ daani soovalegiti kɔma. 19 É ɠɛ ná-botiɠɛ nuiti ma: «À lo tùɠɔ, nà wo ʋolu.» Sinigi Naɓale la ɠɛni faa nɔpɛ kwɛɛ naama vaiti su.

20 É ɠɛni zeini ná-soovalegi ɠɔma, é ɗa yei, gizei ɠɛni gaazu luɠɔ. Naazu ma Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɗa ʋa ga pɔ pelei, gaamago é ɓɔɠɔ ɠaani naati kakala.

21 Naazu Davide ɓegai ga ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Gè nii ɠɔligiti makɛgɛ nɔ fuun teʋebai zu, ga ta mina loo ya, é nà-faa ʋagɔi zuloa ga faa ɲɔi. 22 GALA ge sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni é zo za ma, é li lina ʋɔ, nà zunu ɠila kpalaa zɛ ná vulua Naɓale ná-pɛlɛi wu.»

23 Aɓigayile Davide ɠaai ma, é ɠulani ná-soovalegi ɠɔma ga suvilɛ, é ɠaazuyei zooi ma, é la Davide ɠɔɠɔwu. 24 Naa ʋoluma é looni kɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Màliɠii, va bu ga niima vaa ɲɔi pɛ ge ɠɛ ga ùnma ɠasɔ! Va bu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui, gè ɓɔɛ è ʋɔ, woilo gòo ma. 25 Màliɠii, mina wɛlɛ nu ɲakai Naɓale ʋa, mazɔlɔɔ daaseigi sogɛ ɠɛzɛɠɛzɛ: Daa ɠa ga Naɓale, poluʋɛ ga nu ɲakai, tama ʋele ɠana é ziɛzu la. Nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui, gè la zunu loungoiti kaani, niiti è ti leʋeni. 26 Kɛlɛ gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma ɗɛi è vulua, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é pele ɓesaga è luɠɔ ga è mina lɔ nu ʋaa vaa zu, ɓaa è ʋa potokulai ɠɛ ɓɔɠɔ ʋɛ. Màliɠii è zili nuiti pɛ ti ɠɛ ga Naɓale ɠɛʋele. 27 Yeezei vebɛanii nii wu, gè ʋaa la, è gaaɠwɛ zunu loungoiti ba, niiti ti è ʋolu, màliɠii. 28 Soma è nà-faa ɲɔi zuvaayɛ bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui. Dàaʋɛ da ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai veezu è ya, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, mazɔlɔɔ màliɠii ɗa losu ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔɠɔ vaiti su. Ni nu a wɛlɛna è-ziɛ ʋelei ʋa, è-zii ma voloiti su, nu la è ɠa ga sɔba nu. 29 Ni nui ta a ʋilɛna è ʋolu ga é è ʋaa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ɠa màliɠii è-yɛnvui makɛ ɠoba, nii a kɛ è yɛ fulu nuiti saama. Kɛlɛ toɠa è zili nui yɛnvui ʋili ya poun, eɠɛ fɛlɛvɛlɛ ka ani ʋili ya. 30 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓesu la ga faa ʋagɔi naati pɛ kɛ è ʋɛ, niiti é minazeɠeai ga tiye è ʋɛ, é è ɠɛ ga Izilayɛle ná-totuɠɔi, 31 màliɠii è-yii la ɓɔlɔa è ɠoozu, ɓaa è ʋa nimiza ɓɔɠɔ ma ga è ʋa ɠɛ nu ʋaani nɔ fuun, ɓaa è ʋa potokulai ɠɛ ɓɔɠɔ ʋɛ. Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓesu la ga faa ʋagɔi ɠɛ è ʋɛ, màliɠii, ɠizɛ sù, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui.»

32 Davide ɠɛni Aɓigayile ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI, nii é è leʋega za dàaɠomisu. 33 Tuya ɠa è ma ɗa-ɠimala ʋagɔi ma vaa zu, tuya ɠa è ma ɓalaa è pele ɓesa fai zu tùɠɔ ga gè mina nu ʋaa, gè mina potokulai ɠɛ ɓɔɠɔ ʋɛ. 34 Gaamazu gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, Izilayɛle ná-GALAGI, nii é vulua, ga é pele ɓesagɛ tùɠɔ ga gè mina faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe. Ni naa laade, ni è la ɠɛni dàaɠomini fala, é zo niizu ma, é li lina sobui ʋɔ, zunu ɠila kpalaa ge la mɔ ɠɛni yɛga vulua Naɓale ná-pɛlɛi wu.» 35 Davide yeezeini vebɛanii wu, nii Aɓigayile ʋaani la pɔ, é ɠɛ naa ma: «Ɠale ma, è li ɗa-ʋɛlɛi wu, ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ. Gè è woomɛniga, gè yeezei bu, eɠɛʋelei è bogai la mà.»

Davide Aɓigayile zeɠe vai ga anza

36 Aɓigayile zeeliai ma, é kaani ga Naɓale ɠa fɛtii ɠulazu eɠɛ masa. Gola ɠoozunɛɛni, dɔɔi sogai, é la ɠɛni faa nɔpɛ boni naa ma, eyɛsu sobui. 37 Kɛlɛ sobui, Naɓale ná-dɔɔi ɠulaai ma gaazu, anzai naama vaiti pɛ boni ma, niiti ti leʋegai. Naɓale yii doɠani, suvidi. 38 Folo puugɔ leʋegai ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI doɠani, é za.

39 Davide mɛnigai ma ga Naɓale zaa, é ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é màaloboga, siɛgi zu Naɓale ɠɛni pòomusu la. Mamagi ɠa bɛ, é pele ɓesaga tùɠɔ, ga gè mina faa ɲɔu ɠɛ. Tɔ ɠa é Naɓale ná-faa ɲɔu ɠasɔi la tɔ ɓɔɠɔ unma.»

Naa ʋoluma, Davide keela leʋeni Aɓigayile ma ga naa ɠɛ ga anzai. 40 Ti zeelini Aɓigayile ʋɔ bɛ Kaalamɛle, ti ɠɛ ma: «Davide gi leʋegɛ è ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ toɠa pɔ ga è ɠɛ ga anza.» 41 É wuzeɠeni, é nɔkɔ zooi ma, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ, ga gè ɠɛ ga duɔi, gè ɗa màliɠii ná-botiɠɛ nuiti kɔɠɔiti maagba.» 42 Naa ʋoluma é wuzeɠeni, é zei soovalegi ɠɔma, é ʋilɛ pelei ma ta Davide ná-keelaiti, ná-botiɠɛ anzanu lɔɔlugɔ ɠa é maazaani. Ʋele ɠana é ɠɛɛni la ga Davide anzai.

43 Tɛi Davide Zizeleyɛle nui Ayinoame zeɠeni, ti felegɔ ti ɠɛni ga Davide anzaiti. 44 Mikale nii é ɠɛni ga Davide anza mɔungi, naa kɛɛɠɛ Sayile feeni Palati ʋɛ ga vului, Layise ná-doun zunui, nii é ɠɛni ga Galime nui.

26

Davide ɠɛlɛ vai ʋolu
Sayile ʋaa vai ʋa

1 Zife nuiti ti liini Giɓea, ti ɠɛ Sayile ma: «Davide lɔɔɠuʋɛ Ɠakila ɠizei ma, teʋebai ɠobaʋɛ.» 2 Sayile liini Zife teʋebai zu, ga é Davide ɠaiziɛ. Nu waasaʋagɔ (3.000) ɠa é ɠɛni polu, niiti ti ga salaʋusu ɠɛzɛɠɛzɛgiti Izilayɛle yooi ná pɛ su. 3 É ná-kɔɔlaaɠai ʋuuni Ɠakila ɠizei ma, teʋebai ɠobaʋɛ pele laaʋɛ. Naama ziɛgi zu Davide ɠɛni ɲiizu teʋebai zu. É mɛnigai ma ga Sayile ʋilɛgɛ polu, é ɗa gaiziɛ teʋebai zu, 4 é nɛnɛgiti teʋeni dɔɔɠuzu, é kwɛɛni naazu ga Sayile ʋaa ga ɠite.

5 Davide wuzeɠeni, é ʋilɛ pelei ma, é zeelini ʋɛ Sayile ná-kɔɔɓɔgi ʋuuni ná, é wɛlɛ ga pagɔ, é Sayileni daazuʋɛ ɠa, ta ná-kɔɔɠuluɓai Aɓenɛɛl, Nɛɛl ná-doun zunui. Sayile ɠɛni laani kɔɔlaaɠai zaamaʋɛ, ná-salaʋusuiti ti laani maaɠoolii zu.

6 Davide Ɠɛte nui Ayimelɛke lolini, ta Aɓisayi, Seluya ná-doun zunui, Zoaɓe kɛɛɠɛloin, é ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Wo zaama, gá ɓɛ ɠa gi liizu Sayile ʋɔ bɛ, kɔɔlaaɠai zu?» Aɓisayi ɠɛ ma: «Nɔ̀un, kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga de li.»

7 Davide ta Aɓisayi ti lɔɔni kɔɔʋɛbɛi zaama ga kpidii, ti Sayile ɠaani laani zaamazuʋɛ, kɔɔlaaɠai zu, ná-kpɛɛin ɓadɔai unbuaʋɛ zooi ma. Aɓenɛɛl ta salaʋusuiti ti laani maaɠoolii zu.

8 Aɓisayi ɠɛ Davide ma: «GALA ge è zili nui lɔa za è yeezu. Va bu gè sɔ ga kpɛɛin, ná ɠɛ ɠila nɔ, felesiɛ vaa la ba.»

9 Kɛlɛ Davide ɠɛni Aɓisayi ma: «Mina paa! Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa a yeeloo naama nui ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeai la, é gulɔi ziaai ma, ma nui ɠɛ ga sɔbalala nu? 10 Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa é nii yɛnvui zeɠezu ga saai, ɓaa é undaaʋili kɔɔi zu. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI kìzo naa ma, gè ʋa yeevɔɔɠu naama nui ʋa, nii é gulɔi ziaai ma. Kpɛɛin nɔ zeɠe, nii é unbuaʋɛ, ta ziɛ woolei, de li.»

12 Davide kpɛɛin ta ziɛ woolei zeɠeni, niiti ti ɠɛni Sayile unbuaʋɛ, ti ɗa li. Nu nɔpɛ ge la ti ɠaani, nu la looni ga ná, tanɔpɛ ge la ɓalaa wuunni, ti pɛ ti ɠɛni ɲiizu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɲiimɛni wolai leʋeni ga tiye.

13 Davide pɛtugi maaleʋeni, é lo gize unmaʋɛ ɠoozama, ti yɔɠɔzu ɠooza ta Sayile ná-kɔɔlaaɠai. 14 É tɔɔzeini ga wooɠula Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl ma ta ná-kɔɔʋɛbɛi, é ɠɛ ma: «Aɓenɛɛl, è la gòoɠaaʋotesu?» Aɓenɛɛl ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa ga ɗe, ɗɛi è ɓainsu masagi woizu?»

15 Davide kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ Aɓenɛɛl ma: «Ɗa ga zunu ɠiteɠite, è ɠɛɠala nɔpɛ ge la Izilayɛle, lee vaa zu mu è la masagi makɛni, è-maliɠii? Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti saama nui ta ʋaaʋɛ, ga é è-maliɠii ɗa-masagi ʋaa. 16 Nii è kɛai, é la ʋani. Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga wo maanɛɛʋɛ ga wo za, mazɔlɔɔ wo la masagi makɛni, wo-maliɠii, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gulɔi ziaai ma. Wɛlɛna! Mini ɠa masagi ná-kpɛɛin ta ná-ziɛ woolei ti ná, niiti ti ɠɛa unbuaʋɛ?»

17 Sayile Davide wooi ɠwɛɛni, é ɠɛ ma: «Dòun zunu Davide, è-wooi ɠa gè mɛnisu ɓaa?» Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, masagi màliɠii, gòoi ɠa è mɛnisu.» 18 É ɠɛni ma: «Lee vaa zu màliɠii ʋilɛsu pòlu, nɛ̀i gè ga ná-botiɠɛ nui? Lee ɠa gè kɛa? Faa ɲɔi ɓɛgele ɠa é ga sɔ̀gi? 19 Niizu, màliɠii, soma é woilo gòoi ma, nɛ̀i gè ga ná-botiɠɛ nui: Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é è laaʋilisu mà, naazu é soma é yeezei vebɛani ɠila bu, naa ziilɛi, kɛlɛ ni nuiti ka ti è laaʋilisu mà, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ma nuiti foovo, mazɔlɔɔ ta kpɛ̀ɛzu ga ti kùla zooi ʋa za, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai ná-nuɓusɛiti zea ga tɔnɔ, kɛɛʋɛ eɠɛ ta ɠɛ ɠɛɛzu mà: ‹Li, è gala kiligiti dɛbi.› 20 Kɛlɛ, ee! Mà ɲamai mina ʋu kae Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ɠɔpoluma, mazɔlɔɔ Izilayɛle masagi liiʋɛ ga kɔɔi koe fɔfɔ go nɔ laalɔɠɔma, eɠɛ ta ɠɛ kakalo kpɛɛzu gizeiti ma.»

21 Sayile ɓainni, é ɠɛ ma: «Gè kotoi ɠɛa. Ɠale ma è ʋa, dòun zunu Davide, mazɔlɔɔ gè la mɔ faa ɲɔu nɔpɛ kɛa ga ɗe, tɔɔzei zɛ̀nvui vizɔga za è ɠaazu. Ɠimalala vaa ɠa gè kɛai, gè faaɠaaza golai ɠɛa.» 22 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Masagi, ɗa-ɓɛɛin ɠa é ʋɛ, ɗa-wotiɠɛ nui gila ge ʋa é seɠe. 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɛsɛ pɛ ná-telebodai, ta ná-wooɠɛɠiladai zulɔnɔgi ve zea, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛa è veeni zèa za, kɛlɛ gè la vaani bu, gè ʋa yeevɔɔɠu naa ʋa, nii ná-gulɔi ziaai ma. 24 Eɠɛʋelei è-yɛnvui vizɔga la gàazu za, nà ɓalaa zɛ̀nvui vizɔ ɠana kae Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é kùla kidaaʋiligi pɛ su.» 25 Sayile ɠɛni Davide ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo è ʋɛ, dòun zunu Davide. Ɗa ʋaazu faa wola mɔinmɔin kɛɛzu, nii nɔpɛ ɗa tɔɔzei, ti pɛ su ɠa nɛɛ.» Naa ʋoluma Davide liini ga ʋɔ pelei, Sayile ɓalaa ge li ná-taazu.

27

Davide lɔɔɠu vai ʋolu
Filisiti nuiti pɔ bɛ

1 Davide ɠisiɛni, é ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Yeeta Sayile ɠa ʋaazu vɔnisu mà, é pàa. Nii pagai ga gè kɛ, naa ɠa ga gè ʋela, gè li, gè lɔɔɠu Filisiti nuiti ta-yooi zu, nii a kɛ Sayile looɠo gàiziɛzu Izilayɛle yooi zu, naazu kùla ɠana zea.» 2 Davide wuzeɠeni, ta nu undɔzitai (600) niiti ti ɠɛni ba, ti li Maoke ná-doun zunui Akise ʋɔ bɛ, Gate masagi. 3 Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti liini, ti zei Gate masagi Akise ɠoba, ɛsɛ pɛ ta ná-pɛlɛyeɠei, Davide ɓalaa, anza felegɔiti ti ɠɛni zea, Ayinoame Zizeleyɛle nui, ta Kaalamɛle nui Aɓigayile poanzai, nii Naɓale zɛni. 4 Ti liini, ti naa laazeeli Sayile ma, ga Davide ʋela, é li Gate. Sayile looɠoni Davide ɠaiziɛ vai ʋa.

5 Davide ɠɛni Akise ma: «Ni ɗa kɛ è faaɓɔɠɔ ɠɛ bɛ̀, seizu ve zèa dɔɓɔzu laai ta zu, ʋɛ nà li, gè zei ná. Mazɔlɔɔ é la ga faa ʋagɔ ga nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè zei è ɠoba, masa taai zu.» 6 Naama voloi nɔ Akise Sikilage laai veeni zea. Tɔ ɠa é kɛa Sikilage ɠɛni la ga Zuda masagiti tɔnɔ eyɛsu za. 7 Davide kɛɛni Filisiti yooi zu ga kona gila, alu naanigɔ.

8 Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni liizu, ti ɗa kɔɔi ʋɛɛ Gesuul nuiti ba, ta Giileze nuiti, ta Amalɛke nuiti, nuɓusɛi niiti ti ɠɛni zooi naazu kaite Suul letegi, é zeeli Ezipete yooi ɠwɛpelemaʋɛ. 9 Davide ɠɛni naama yooi zuɠoloɠolosu, é la ɠɛni zunu ɓaa anzanu yɛsu vulua. É ɠɛni ʋaazu ga baalagiti, boliiti, nikɛiti, soovalegiti, ɲɔmɛiti, ta seɠeiti, a la ɠalena ma, é ɠɛni liizu Akise ʋɔ bɛ. 10 Akise ɓena Davide ɠaazaɠa, é ɠɛ ma: «Ɓɛɛni ka za wo kɔɔi ʋɛai ti ʋa?» Davide ɠɛni gooɠaaʋotesu, é ɠɛ ma: «Zuda yooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ,» ɓaa «Yelameyɛle yooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ,» ɓaa «Ken yooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ.» 11 Davide la ɠɛni nu nɔpɛ zɛsu vulua, é ɠɛni ga zunu, ɓaa anzanu, é ʋa lii la Gate ʋɔ, mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Ti mina poluvaawo bo ga sɔ̀gi ɠa nii ɓaa nii.» Naa nɔ ɠa Davide ɠɛni kɛɛzu, yeeɠɛɠalai pɛ daawu, nii é kɛɛni Filisiti nuiti ta-yooi zu. 12 Akise laani Davide la ga gola, é ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Davide ɓɔɠɔ wɔinzeɠea ná-nuiti ma, Izilayɛle nuiti, toɠa yɛsu bù ɠɔ, é ɗa botii ɠɛ bɛ̀.»

28

1 Naama ziɛgi zu Filisiti nuiti ti ta-ɠɔɔʋɛbɛi ɠaalɛɛni ba, ga ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle ʋa. Akise ɠɛni Davide ma: «Kɛni è kwɛɛ ga ɗa-o, ɗa-nuiti-yo, wa ɠɛɛzu gi ʋɔ pelei kɔɔi nii zu.» 2 Davide ɠɛni Akise ma: «Naa ʋagɛ, ɗa ʋaazu kaazu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nii gè ʋaazu kɛɛzu.» Akise ɠɛni Davide ma ʋolu: «Gè è zeɠea ga màkɛ nui, eyɛsu ɠɔ.»

Sayile lii vai
gɔvɛ laawooleʋe anzanui ta ʋɔ bɛ

3 Ná laa yɔɠɔzu, Samiyɛle zaani, Izilayɛle pɛ ge ná-saa wɔlɔi wo, ti maaɠulu ná-taazuʋɛ Lama. Sayile gɔvɛ laawooleʋe nuiti pɛ kulani Izilayɛle yooi ʋa, ta niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma.

4 Filisiti nuiti ti ɠaalɛɛni ba, ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Sunɛme. Sayile Izilayɛle pɛ gaalɛɛni ba, ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Gileɓoa. 5 Sayile Filisiti nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai ɠaai ma, dualuagi soni, sasuɓalini gola. 6 Sayile Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la kɛɛni, é ʋa gooɠaaʋote, ga segiti, ɓaa gaazaɠa sɔɔlaiti, ɓaa GALA goo wo nuiti maaʋele. 7 Sayile ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: «À anzanui ta ɠaiziɛ bɛ̀, nii a zoo é gɔvɛiti daawooleʋe, gè li pɔ bɛ, gè gaazaɠa.» Ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠɛni ma: «Anzanui ta ɠa En-Dɔɔl, nii a ɗa gɔvɛiti gaazaɠa.»

8 Sayile ɓɔɠɔ maavaliboni, é seɠe ɠiligaa loo ɠɔba, é zunu felegɔ ʋilɛ ʋolu, ti li En-Dɔɔl, ti zeelini anzanui ʋɔ bɛ ga kpidii, Sayile ɠɛ ma: «Nà pɔ ga è ʋelela ʋele vaiti bo bɛ̀, ga è gɔvɛi ta laawooleʋe bɛ̀, nii gè ɠɛɛzu, è toli.»

9 Anzanui ɠɛni ma: «È suɠwɛɛ sɔ ga Sayile gɔvɛ laawooleʋe nuiti kulaʋɛ zooi ʋa, ta niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma, ɗa ɠɛɛzu è balii lɛ tùɠɔ ɓaa? Sàa vai ɠa è pɔ ɓaa?»

10 Sayile ɠonani Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga faa ɲɔu nɔpɛ ge la ɠula niima vai zu, é ʋa zeeli è ma.»

11 Anzanui ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa è ɠɛɛzu gè toli è ʋɛ?» Sayile ɠɛ ma: «Samiyɛle loli bɛ̀.» 12 Siɛgi zu anzanui Samiyɛle ɠaani la, é wola ɓainni, é ɠɛ Sayile ma: «Lee vaa zu è yaavazu? Ɗa ɠa è ga Sayile.»

13 Masagi ɠɛni ma: «Mina lua, kɛlɛ ɓɛgele ɠa è kaazu?» Anzanui ɠɛ ma: «Galagi ta ma zii ɠa gè kaazu, é ɗa ɠula zooi wu.»

14 Sayile ɠɛ ma: «Kɛʋelei ɠa ɠale?» Anzanui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛwola wɔlɔi ʋe de, é lɛɛzu, maavelevelegai ga seɠei.» Sayile kwɛɛni ga Samiyɛle ʋe, é unpilɛni zooi ma, é la kɔɠɔwu.

15 Samiyɛle ɠɛni Sayile ma: «Lee vaa zu è ná-dooɠogi zuɠoloɠologai? Lee vaa zu è tòlisu?» Sayile gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ziiɓɔlɔ wolai zu, Filisiti nuiti ti kɔɔi laalɛa bù, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ge zeɠea bà, é la gòoɠaaʋoteni ga GALA goo wo nuiti ɓaa segiti maaʋele. Gè è loligɛ ga nii nà kɛ, è naa lɛ ga ze.»

16 Samiyɛle ɠɛ ma: «Lee vaa zu mu è tòlisu, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛa è ʋa, é ɠɛa ga è zili nui? 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI naa laazeelia, nii é ɠɛni gè bo è ma. É masadai ɠulaa è ya, é fe è ɠoba nui ta ya, Davide ya. 18 Tɛi è la kɛɛni, è ʋa ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ʋɛ, ʋelei é ɠɛni ɠɛɛzu, é yeeʋɛɛ la Amalɛke nuiti ma, ná-ziiɠaawanai zu, è la naa ɠɛɛni. Naa ɠa é kɛa, Ɠɔoɠɔ GALAGI è zosu la ɠani za. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa vɔlɔ wo lɔɔzu Filisiti nuiti zeezu, ɗa-o, Izilayɛle nuiti-yo. Ɗa-o, è-lointi-yo, wa ʋaazu pɔ̀ pelei lina, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi pɛ dɔ Filisiti nuiti zeezu.»

20 Gaamago Sayile yɛni loni, é loo zooi ma, mazɔlɔɔ é wola luani Samiyɛle laawooi ʋa. Naa ʋolu, tɛi é la ɠɛni daami woni foloi, ta kpidii, zɛbɛ la mɔ ɠɛni zea.

21 Anzanui ʋaani Sayile ɠoba, é ka ga naa wola luaʋɛ, é ɠɛni Sayile ma: «Pɛtɛ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui, gè woiloga è-woo ma, gè ɠikula zɛnvui zu, gè naa ɠɛ, nii è boga mà. 22 Ɗa ɓalaa woilona ɗa-wotiɠɛ anzanui wooi ma: Ɓɛ gè ɓulu ɓuɠa ɠila kɛʋele ɓɛtɛ è ʋɛ, è mi, nii a kɛ è zɛbɛ zɔlɔɔ, è wuzeɠe, è ʋilɛ pelei ma, è ɗa li.»

23 Sayile ɠɛlɛni, é ɠɛ ma: «Gè la daami wosu.» Kɛlɛ ná-botiɠɛ nuiti, ta anzanui, ti ɓɔini da, Sayile ma ge woilo ti-woo ma. É wuzeɠeni zooi ma, é zei betei zu.

24 Anzanui nikɛ ɓokpagi ʋaani, nii é ɠɛni zea, é ɗa makɛ, é ɓulu vukɔi zeɠe, é gaayɔ, é kpɛtɛ ga ɓuluiti, nii lɛʋɛ la su. 25 Anzanui daamianigi naati feeni Sayile ta ná-botiɠɛ nuiti zea. Ti ɓegai ma ga daamii wo, ti wuzeɠeni, ti li ma ɓidi naa nɔ.

29

Filisiti nuiti ti Davide ɠaaɠale vai ma

1 Filisiti nuiti ti ta-ɠɔɔʋɛbɛi pɛ gaalɛɛni ba Afɛke, Izilayɛle ná-kɔɔlaaɠai ʋu ziɛungi ɠobaʋɛ, nii é Zizeleyɛle. 2 Filisiti ɠundiɠiiti ti maaɓuɠani ga ta-nu ungilagiti, ta ta-nu waagilagiti. Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ʋilɛni masagi Akise ʋolu, ti ɠɛni ʋoluzu ʋelei. 3 Filisiti ɠundiɠiiti ti ɠɛni ma: «Ɓɛɛni ka ga Eɓulu nui niiti?» Akise ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Davide ʋe, Izilayɛle masagi Sayile ná-botiɠɛ nui, é folo mɔinmɔin, ta kona mɔinmɔin kɛa kòba, gè la dɛ sɔ kaani, nii nu a peelala su, é lɔɔzei paa yee ma, é zeeli za ma.»

4 Kɛlɛ Filisiti ɠundiɠiiti ti yiiɠaawanani Akise ma, ti ɠɛ ma: «Zunui nii ɠaaɠale ma, ʋɛ è seiɗai ná. É mina yei gi ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ, é mina ʋa ɠɛɛzu ga gi zili nui kɔɔɠɔ ziɛgi zu. Nii la ʋaazu maliɠii ɛnɛkɛsu, kɛni é gá-nuɓusɛi ta leʋe naa ʋɔ. 5 Davide nii nɔ laade ti ɠɛni guyei loozu bɛ, ti ɗa kuai wo, ti ɗa ɠɛ ma:

‹Sayile vɔnini nu waagilagilagiti ma,

Davide ma ge vɔni nu waaʋuupuugiti ma›?»

6 Akise Davide lolini, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga ɗa ga sɔle nu, nɛɛʋɛ bɛ̀ ga gè ɗa è ɠa kòba, ade ɗa lɔ, ade ɗa ɠula, ada kɔɔʋɛbɛi, mazɔlɔɔ kaipa è ʋaani kòba, gè la dɛ è-zɔ kaani, è yɛ ga su za zeelia. Kɛlɛ, è maayo ge la Filisiti ɠundiɠiiti bɛ. 7 Naa ɠa é ba, ɠale ma, è li, ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ, nii a kɛ Filisiti ɠundiɠiiti wanama vaa mina ɠɛ.»

8 Davide ɠɛni Akise ma: «Lee ɠa gè kɛa mu, leeni ɠa è kaai bà, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, é lɔɔzei pàa yee ma è ɠoba, é zeeli za ma, nii a kɛ gè mina li, gè ʋa kɔɔi ɠɔ màliɠii zili nuiti daalɔɠɔma?»

9 Akise Davide wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè kwɛni ga è nɛɛʋɛ bɛ̀, eɠɛ GALA ná-geezuɠeela, kɛlɛ Filisiti ɠundiɠiiti ka ti ɠɛai mà: ‹É la ʋilɛsu gi ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ.› 10 Naa ɠa é ba, à wuzeɠe lina sobuzobu, ɗa-o, ɗa-ɠalamɔin ná-botiɠɛ nuiti-yo, niiti ti ʋilɛgai è ʋolu, à wuzeɠe sobui, woza zu a ɠɛɛna kala, wo ɗa li.»

11 Poluma voloi sobuzobui, Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti wuzeɠeni fala, ti ɠale ma Filisiti nuiti ta-yooi zu. Filisiti nuiti ti liini Zizeleyɛle.

30

Amalɛke nuiti ti loo vai Sikilage zu

1 Amalɛke nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni Sikilage ʋa, ta Zuda yooi ʋa, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. Siɛgi zu Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti zeelini la foloi zaʋasiɛi Sikilage, ti kaani ga ti taai ɠoloɠologɛ, ti galaai ga abui. 2 Ti anzanuiti soni, ta niiti pɛ ti ɠɛni taazuʋɛ, doungo ʋɛɛ kpakolo ba. Ti la ɠɛni nu nɔpɛ paani, kɛlɛ ti ti zoni, ti pele zo, ti ɗa li. 3 Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti zeeliai ma taazuʋɛ, ti taai ɠaani galaai. Ti-anzanuiti, ta ti-loun zunuiti, ta ti-loun anzanuiti, ti zogai ga kɔɔ luɔiti, ti li ga tiye. 4 Davide ta nuɓusɛiti ti ɠɛni polu, ti tɔɔzeini ga ɓainga, ti ɗa wɔlɔ, eyɛsu zɛbɛi pɛ ge ɠula ti ya. 5 Ti Davide anza felegɔiti pɛ soni ga duɔi, Ayinoame Zizeleyɛle nui, ta Aɓigayile poanzai, nii Kaalamɛle nui Naɓale zɛni.

6 Davide yii wola ɓɔlɔni, mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti sɔ ga kɔtui, é za, tɔɔzei ti ɠilagilagi pɛ ti yii ɠɛni zoolɛzu ga ti-loun zunuiti, ta ti-loun anzanuiti ta-vai. Kɛlɛ Davide ɓɔɠɔ ɠalivaani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ná-GALAGI, é zɛbɛ niinɛ zɔlɔɔni ʋolu.

7 Davide ɠɛni zalaɠa ɠula nui Ayimelɛke ná-doun zunui Aɓiataal ma: «Ʋa ga zalaɠa ɠula zeɠei, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠasu da.» Aɓiataal ʋaani la, é fe zea. 8 Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà zoo nɛi gè ʋilɛ niima nuiti polu? Nà ʋilɛna ti ʋolu, nà ti ɠɔɠɔzumɛɛn nɛi?» Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ʋilɛ ti ʋolu, ɗa ti ɠɔɠɔzumɛɛnsu, nii pɛ ti liai la, è ti pɛ unmɔɔ.»

9 Davide ta ná-nu undɔzitaiti (600) ti ʋilɛni pelei ma. Ti zeeliai ma Ɓezɔɔl kɔtuɗɛi ma, tanigaa ti yɛni miná. 10 Davide ʋilɛni nɔ pelei ma, nui naati polu, ta nu unnaanigɔ (400), nu unfelegɔ (200) zɔiti ti ɓɔlɔni, ti la zooni ti ʋa Ɓezɔɔl kɔtuɗɛi ɓudɛ, naati ti yɛni miná.

11 Ti Ezipete zunui ta ɠaani dɔɓɔi zu, ti so, ti lii la Davide ʋɔ. Ti ɓului veeni zea, é mi, ti ziɛi ve zea, é ɓɔɔle, 12 ti kooleɠoolegi ma waa vɔɔi ta veeni zea, ta zeeɲɛ felegɔ leezɛn vɔɔi zu. Kpegai ma ga daamii wo, é zɛbɛ zɔlɔɔni, mazɔlɔɔ é kɛɛni ga folo saʋagɔ, ta kpidi saʋagɔ, é la daami wosu, é la ɓɔɔlezu.

13 Davide gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ná-nu ɠa ga ɗe? Mini ɠa è zeɠezu ná?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga Ezipete zunu loungo, Amalɛke zunui ta ná-duɔ ɠa ga ze, folo saʋagɔ ɠa nà-duɔ kɛɛɠɛi tòai ya, mazɔlɔɔ gè la ɠɛdɛni. 14 Kɔɔi ɠa gi liai gi too, Kelɛte yooi zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, Zuda yooi, ta Kalɛɓe yooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, gi abui logɛ ɓalaa Sikilage ʋa.»

15 Davide gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa kɛ è lo tùɠɔ, de zeeli kɔɔɓɔgi naa ma?» Ezipete zunu loungoi ɠɛni Davide ma: «Ɠona bɛ̀ GALA daaseigi zu, ga è la pàa, ta è la fèa nà-duɔ kɛɛɠɛi ya, naa a ɠɛɛna, nà lo è luɠɔ, de zeeli ti ma.»

Davide ziɛ vai Amalɛke nuiti bu

16 É loni Davide luɠɔ, ti zeeli Amalɛke nui naati ma, ti vazagai naama you yɔɠɔzuʋɛ, ti ɗa daamii ta kpɔɔlei wo, ti ɗa fɛtii ɠula, koozunɛɛi maaʋele ma, é lɔɔzei naama ani mɔinmɔingi vaa ʋa, nii ti soni kɔɔi zu, Filisiti yooi, ta Zuda yooi zu. 17 Davide kɔɔi ʋɛɛni ti ʋa gosui, é yɛ ti ʋaazu, eyɛsu poluma voloi kpɔkɔi. Tanɔpɛ ge la ɠulani zea, kɛni zunu loungo unnaanigɔiti (400), niiti ti zeini ɲɔmɛiti kɔma, ti ʋela. 18 Davide naati pɛ unmɔɔni, niiti Amalɛke nuiti ti ti zeɠeni, é anza felegɔiti ɓalaa unmɔɔni. 19 Ti la ɠɛni ʋalani nu ɠila kpalaa ma, doungoa zu, kpakologaa zu, zunu loungo, ɓaa anzanu loungo, nii pɛ é zoni kɔɔi zu, ti la ʋalani gilazu ɓalaa ma. Nii pɛ ti kulani ti ya, Davide ɠaleni ma ga ti pɛ. 20 Davide togani ʋɛlɛʋɛlɛgiti, ta ma ɓaazagiti soni, nui niiti ti ɠɛni loni togani ɓulugi naati tuɠɔ, ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «À ka, nii ɠa Davide sogai kɔɔi zu.»

Kɔɔzoganii ɠaaɠwɛɛ vai

21 Davide zeelini nu unfelegɔiti (200) ma, niiti ti ɓɔlɔni, ti la ɠɛni zooni ti ʋa ʋilɛ polu, ti yɛni Ɓezɔɔl kɔtuɗɛi ʋɔ bɛ. Naati ti ʋaani Davide laaɠomisu, ta nui niiti ti ɠɛni polu. Davide maaɓuɠani ti ʋa, é ti luʋɔ. 22 Nui niiti ti ɠɛni Davide ʋolu, nu ɲɔiti ta nu ɲakai tanigaa ti ɠɛni ti zaama, ti ɗa ɠɛ ma: «Tɛi ti la ade maazaani kɔɔɠɔzuʋɛ, nii pɛ ade sogai kɔɔi zu, tɔnɔ la ba, kɛni ti-anzaiti, ta ti-lointi nɔ ɠa ta ve ti ya, ti ɗa li.» 23 Kɛlɛ Davide ɠɛni ti ma: «Kɛ̀ɛlointi, à mina naa ɠɛ, ga nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai ade ya, mazɔlɔɔ é ade makɛga, é naati dɔ ade yeezu, niiti ti laalɛai ade wu. 24 Ɓɛ ɠa é woilosu wo-woo ma niima vai zu? Zɔi diai kɔɔɠɔzuʋɛ, ta nii zɛgai kasɔiti koba, tɔnɔi ɠa ɠɛɛzu ga ɠɛʋele, ti gaaɠwɛ yɔɠɔzu ʋɔɔma.» 25 Ʋele ɠana è ɠɛɛni la, é lɔɔzei naama voloi ma, é li ga naa luɠɔʋelei, ti naa ɠɛɛni ga tɔgi, ta devei Izilayɛle yooi zu, zaaɠaza tɔgi naa ɠa ná.

26 Davide liai ma Sikilage, aniiti ti zogai kɔɔi zu, é naati gaaɠwɛɛni, é ta leʋe bɔɔlaiti ma, Zuda ɠundiɠiiti, é ɠɛ ti ma: «Wo-zabai ɠaa, kulaai anii naati su, ti zogai kɔɔi zu, nii kɔai Ɠɔoɠɔ GALAGI zili nuiti daalɔɠɔma.» 27 Ʋele ɠana é kɛɛni la Ɓetɛle geleiti bɛ, é ta leʋe Lamɔte ɠundiɠiiti ma ti lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ yooi zu, é ta leʋe Yatiil ɠundiɠiiti ma. 28 É ta leʋe Alowɛɛl ɠundiɠiiti ma, ta Sifemɔte ɠundiɠiiti, é ta leʋe Esetemoa ɠundiɠiiti ma. 29 É ta leʋe Lakale ɠundiɠiiti ma, é ta leʋe Yelameyɛle laa wolaiti su ɠundiɠiiti ma, ta Ken laa wolaiti su ɠundiɠiiti ma. 30 É ta leʋe Ɠɔɔlema ɠundiɠiiti ma, ta Ɓɔɔl-Asan ɠundiɠiiti, é ta leʋe Atake ɠundiɠiiti ma. 31 É ta leʋe Eɓelɔn ɠundiɠiiti ma, ta ʋɛ kpein Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti leʋeni ná.

31

Sayile zaa vai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 10:1-12)

1 Filisiti nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni Izilayɛle nuiti ba. Izilayɛle nuiti ti ʋelani ti ʋa, ti-ma mɔinmɔin ge zaani ti zaama, Gileɓoa gizei ma. 2 Filisiti nuiti ti ɠaaʋoteni ga ɠiteɠite Sayile ma, ta ná-doun zunuiti. Ti ná-doun zunuiti paani: Zonatan, Aɓinadaɓe, naa ʋɛɛ Malekisua ʋa. 3 Kɔɔi ɠaaʋoteni Sayile nɔ ma niina. Mɛɛn ʋili nuiti ti kaani, é wola lua.

4 Sayile ɠɛni ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui ma: «Ɗa-woɠa zɔkpɔi ɠula ma laɠagi zu, è pàa, nii a kɛ tatipɛlɛʋolulala nui niiti ti mina ʋa pàazu, ti ʋa ɓaaɠula mà.» Kɛlɛ naa la ɠɛni kɛɛni, tɔɔzei é ɠɛni ɓalizu ga dualuagi. Sayile ɓɔɠɔi ɗa ná-boɠa zɔkpɔi zeɠe, é lɔ ga. 5 Ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui kaai ma ga é zaa, tɔ ɓalaa é lɔɔni nɔnɔ ma woɠa zɔkpɔi ɠa, ti pɛ ti za.

6 Ʋele ɠana Sayile ta ná-doun zunu saʋagɔiti ti zaani la folo ɠila kpegi, ta ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui, é ʋɛɛ ná-kɔɔɠɔ nuiti ba. 7 Izilayɛle nui niiti ti ɠɛni pɛtugi ʋoluʋelei, ta zɔiti ti ɠɛni Zuludɛn ʋoluʋelei zɔɔma ɠakei ma, ti kaai ma ga Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ʋela, ta Sayile ʋɛɛ ná-dointi ba, ti za, tiya ɓalaa ti ɠulani ta-laaiti su, ti ʋela. Filisiti nuiti ti ʋaani, ti zei naama laaiti su.

8 Poluma voloi Filisiti nuiti ti ʋaani kɔɔ lɔɓɔi zu, nii a kɛ ti poomaiti kɔligiti seɠe. Ti Sayile ta ná-doun zunu saʋagɔiti ma ʋoomaiti kaani Gileɓoa gizei ma. 9 Ti Sayile nɔungi leʋeni ba, ti ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠe. Naa ʋolu ti ta-vɔnifaamai ma wooi laazeeli Filisiti yooi ná pɛ su, daazeeli nuɓusɛiti ma ta ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti ta-ʋɛlɛiti bu. 10 Ti Sayile ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti daani Asetaateiti ta-ʋɛlɛi wu, ti ma ʋoomai zɛlɛ Ɓɛte-San ziɠigi ʋa.

11 Siɛgi zu Galaade yooi zu Yaɓese laaʋeaiti, ti naa mɛnini da, nii Filisiti nuiti ti kɛai ga Sayile, 12 kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti ti ʋa, naati ti ʋilɛni pelei ma, ti ɲi piin ziɛzu, ti ʋa, ti Sayile ma ʋoomai ɠula Ɓɛte-San ziɠigi ʋa, ti ná-doun zunu saʋagɔiti ma ʋoomaiti seɠe ɓalaa, ti li ga tiye Yaɓese, ti ti ɠala miná. 13 Ti ti-ma ɠaeiti seɠeni, ti naati maaɠulu, tamalise wului wu, nii é Yaɓese. Naa ʋoluma, ti zugi zoni folo lɔfela laawu.

* 1:20 1:20 Samiyɛle: Daaseigi nii ti maaɓuɠaai ʋa ta «faliai».

2 Samiyɛle

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Samiyɛle Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɔɔzeizuʋɛ, Samiyɛle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi ti ɓɔni su, ti ɠɛ ga sɛʋɛ zuɠooza gila kpe, daaseigi ɠɛni nɔ ga «Samiyɛle». Sɛpetante zɛʋɛi zu ɠa gaaɠwɛɛni su ná mɔunpa. Sɛpetante zɛʋɛi naa ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai, nii tatigai Gɛlɛke wooi zu. Samiyɛle ná-sɛʋɛiti ta ɓɔɛzu, é ʋilɛ GALA goo wo nui Samiyɛle ná-eteai ʋa, naa ʋɛɛ masagi Sayile ta masagi Davide ta-eteaiti ba. Samiyɛle ɠa é ɠɛni ga totuɠɔ ɠaaɓelagi, siɛgi zu Izilayɛle yooi ma lotuɠɔlai ɠɛni ɠulazu la tukpɔɠaaleʋe nuiti zea, é ɗa ve masagiti zea. Samiyɛle ɠa ɓalaa é gulɔi ziɛni Sayile ta Davide ma, Izilayɛle masa mɔun felegɔiti. Samiyɛle ná-sɛʋɛ felegɔiti ta Izilayɛle yooi ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, ʋelei é ziɛni la, naama yeeɠɛɠalai zu.

Nu nɔpɛ ge la kwɛɛ zɔi é Samiyɛle ná-sɛʋɛ felegɔiti sɛʋɛai. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui la faa nɔpɛ boni, é ʋa ʋilɛ tɔ ɓɔɠɔi ʋa sɛʋɛi zu. Kɛlɛ é eteai ziɛni, masagi Davide ná-yeeɠɛɠala ma, tanisu vɔlɔ é leʋe naa ná-yeeɠɛɠalai ʋa, ta zee zeelini ɓalaa sɛʋɛi taɠiligaa ma, niiti ti ɠɛni Sayile ta Samiyɛle ta-eteai zu vaiti suɠulazu. Ʋelei dɔɔɠuzu vai la, togai sɛʋɛi niiti kɛɛ nui ɓaa kɛɛ nuiti ba, nu la kwɛɛ ɓalaa yeeɠɛɠalai ti zɛʋɛai ma.

Unsosuʋɛ

1. Davide ɠɛɛni dɛ ga Zuda masagi, naa ʋoluma é ɠɛ ga Izilayɛle pɛ ma masagi (1:1—5:25).

2. Davide masadai ɠɛɛni ta é vɔnini sili nui ma mɔinmɔin ma (6:1—10:19).

3. Davide wɛɛnziɛgi ta nu ʋaai ɠɛɛni, naa ʋolu GALA goo wo nui Natan zelii lo ma (11:1—12:31).

4. Buzeɠe daalɔɠɔma felegɔi niiti ti ɠɛɛni Davide laalɔɠɔma (13:1—20:26).

5. Masagi Davide ná-masadai ma vaa ɠaaɓelagiti dɛɛ vai (21:1—24:25).

Davide Ná-Masadai

1

Sayile ta Zonatan
ti zaa vai wo fai Davide ma

1 Sayile ɠɛnina zaani, siɛgi zu Davide ɠaleni ma la, é ʋa, é zei Sikilage, kpegai ma ga vɔni Amalɛke nuiti ma. É folo felegɔ ɠɛɛni Sikilage. 2 Foloi zaʋasiɛi, zunui ta ɠulani Sayile ná-kɔɔlaaɠai zu, é ʋa, kɔba zeɠeiti baliʋaliai ga, fufiligi ʋuuni nɔungi ma kidaaʋiligi maaʋele ma. Seeliai ma Davide ɠoba, é looni zooi ma, é la Davide ɠɔɠɔwu.

3 Davide gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Mini ɠa è zeɠezu ná?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Pèlaʋɛ, gè zeɠe Izilayɛle ná-kɔɔlaaɠai zu.» 4 Davide ɠɛni ma: «Lee ɠa kɛai? Nà è maanɛɛnɛzu, bo dɛɛ mà.» Naa ɠɛni ma: «Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ɓizaa kɔɔi ʋa, ti zunu mɔinmɔin paa ti zaama. Sayile ɓɔɠɔi ta Zonatan ti zaa.»

5 Davide zunu loungoi naa ɠaazaɠani, nii é ɠɛni poluvaawogi wosu, é ɠɛ ma: «È kwɛɛgɛ ɠale ga Sayile ta ná-doun zunui Zonatan ti zaa?» 6 Zunu loungoi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Soloogɛ nɔ kpein ga gè ɠɛa Gileɓoa gizei ma, gè Sayile ɠa, é ɗa zɛlɛ ga ná-kpɛɛin ma ungi, kɔɔɠɔ wotoloiti ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti ti ɗa maaɓuɠa ba. 7 É wɛlɛni ʋolu, é kà, é tòli, gè ɠɛ ma: ‹Yoo, masagi.› 8 É gàazaɠani, é ɠɛ mà: ‹Ɓɛ ɠa ga ɗe?› Gè ɠɛ ma: ‹Nà ga Amalɛke nu.› 9 É ɠɛni mà: ‹Maaɓuɠa bà, è pàa. Mazɔlɔɔ gaazulatigi sòga, anɛɛ ni zɛnvui ɠa dɛ sù.› 10 Gè maaɓuɠani ba, gè paa, mazɔlɔɔ gè kaani ga é la mɔ yɛnvua ná-tooi ʋoluma. Naa ʋoluma gè masa bɔɔlɔgi ɠula unma, gè balai ɠula zeei ʋa. Tiya ɠaa, pàaʋɛ ga tiye màliɠii ʋɔ.»

11 Davide ɠɔba zeɠeiti soni, é ti ʋaliʋali ga, ga kidaaʋiligi maaʋele. Koba nuiti pɛ ti ta-zeɠeiti baliʋalini ga ga kɛʋele. 12 Ti saa wɔlɔi woni, ti ɓɔɠɔ maawɔin, ti zugi zo eyɛsu kpɔkɔ, Sayile ta Zonatan ta-vaa zu, naa ʋɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔʋɛbɛi ʋa, ta Izilayɛle nuiti pɛ ta-vaa zu, niiti ti zaani kɔɔi zu.

13 Davide zunu loungoi ɠaazaɠani ʋolu, nii é poluvaawogi woni ma, é ɠɛ ma: «Mini nu ɠa ga ɗe?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ ɠa ga Amalɛke zunui ta, nii paai seikɔɠɔmai ma zooi nii zu.» 14 Davide ɠɛni ma ʋolu: «Lee vaa zu è la luani, è yeemaalega, è naama nui ʋaa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeai la, é gulɔi ziaai ma?»

15 Davide ná-kɔɔɠɔ nui gila tolini, é ɠɛ ma: «Ʋa, è paa.» Kɔɔɠɔ nui Amalɛke nui naa ʋaani. 16 Davide ɠɛni ma: «È zaa vai ma ungi ɠa ga ɗa ɓɔɠɔi, mazɔlɔɔ ɗa ɓɔɠɔ ɠa è ɓɔɠɔ maalɔa, siɛgi zu è ɠɛa la ma: ‹Nà ɠa gè naama nui ʋaa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeai la, é gulɔi ziaai ma.› »

Saa wɔlɔ wuyei Davide tooni
Sayile ta Zonatan ma

17 Davide saa wɔlɔ wuyei nii ɓɛtɛni, é too Sayile ta Zonatan ma. 18 É devei veeni ga ti Zuda mavofodaiti pɛ kala ga ma guyei. Guyei ʋe daa ga «Mɛɛin». Sɛʋɛʋɛ «Telebo nui ná-sɛʋɛi» zu.

19 Izilayɛle, ɗa-ɠɔɔɠɔ nu wolaiti ti zaa, ɗa-ɠizeiti ma!

Toɠa ɠale kɔɔɠuluɓa wolaiti toai?

20 À mina ma wooi laazeeli Gate,

ma wooi mina wo Asekalɔn koi yɔɠɔzuʋɛti,

nii a kɛ Filisiti anzanu loungoiti ti mina ɠoozunɛ,

nii a kɛ tatipɛlɛʋolulala nuiti ti-loun anzanuiti ti mina guyei loo,

ti ʋa ɗa kuai wo.

21 Ee, Gileɓoa gizeiti, duɓu mina mɔ ʋu wo ma, ta tona,

tii nɔpɛ ge mina mɔ ɠɛ wo-ɠakamaʋɛti, é ʋa ɗa ɓɛtɛ.

Mazɔlɔɔ ná ɠa ɓaaɠulaai ná kɔɔɠɔ nuiti ta-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgiti ma,

Sayile ná-kɔɔɠɔ zɛpɛgi, nii gulɔi la mɔ ziaa ma eyɛsu pɛ.

22 Zonatan ná-mɛɛin la ɠɛa ɠulazu ʋolu, aisa é ʋa sili nuiti paa,

é la ɠɛa zeɠezu kɔɔɲɔɠɔiti sɛbɛi luɠɔ,

Sayile ná-boɠa zɔkpɔi la ɠɛa ɠaaɠalesu ma,

kɛni a la losuʋɛ ɠɛɛna.

23 Sayile ta Zonatan ti ɠɛa nɛɛni nuiti bɛ, ti-zii ma voloi pɛ su,

ti la ɓalaa ɠaaɠwɛɛni saai zu.

Ti zuvilɛni, é leʋe koɠɛiti ba,

ti ɠaaɓa, é leʋe zalaiti ba.

24 Izilayɛle anzanu loungoiti, à wɔlɔ Sayile ná-faa zu,

nii é ɠɛa seɠe ɓiigiti toozu wo ɠɔba, ti ʋagai,

é ɠɛa zanu sɔɔlaiti gilizu wa-zeɠeiti ba.

25 Toɠa ɠale kɔɔɠuluɓa wolaiti toai kɔɔi zaama?

Naa ɠɛɛʋɛ ɠale, Zonatan zaai gize unmaʋɛ?

26 Zìi ɠa ɓɔlɔzu kòozu ɗa-vaa zu, Zonatan,

kɛ̀ɛloin, bɔɔla ʋagɔi nii gola ɠɛa nɛɛni bɛ̀.

Ɗa-wɔɔla vai wola ɠɛa ʋani nɔ̀un bɛ,

é ʋa é leʋe anzanui ná-nɛɛbɛi ʋa.

27 Toɠa ɠale kɔɔɠuluɓa wolaiti toai?

Toɠa ɠale kɔɔɠɔ nu wolai niiti undaaʋiligai?

2

Davide zei vai
ga Zuda masagi Eɓelɔn

1 Naama vaiti poluma, Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, ga ni toɠa zoo liizu, é zei Zuda laa wolai gila su. Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, ɗa zoo liizu.» Davide ɠɛ ma: «Taai ma ɓɛgele zu?» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Eɓelɔn.»

2 Davide liini zeizu miná ta anza felegɔiti, Zizeleyɛle nui Ayinoame, ta Aɓigayile, poanzai nii Kaalamɛle nui Naɓale zɛni. 3 É liini ɓalaa ga ná-kɔɔɠɔ nuiti pɛ, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti, ti li, ti zei Eɓelɔn maaɠoolii zu laaiti su. 4 Zuda nuiti ti ʋaani miná, ti gulɔi ziɛ Davide ma ga é ɠɛ ga Zuda masagi.

Davide mɛnini ga Yaɓese nui niiti ti Galaade, ti Sayile maaɠuluʋɛ. 5 Davide keelaiti teʋeni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo wo ʋɛ, tɔɔzei wooɠɛɠiladai naa ʋa, nii wo kɛa wo-maliɠii Sayile ʋɛ, ga wo maaɠulua. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɓalaa zoo é nuɓɔɠɔlai ta wooɠɛɠiladai ɠɛ wo ʋɛ. Nà wa-nuɓɔɠɔlai ɠɛɠala ɠɛ wo ʋɛ. 7 À zɛbɛzeɠe, wo ɠɛ ga gaaɓaa nu wolaiti. Wo-maliɠii Sayile zaa, kɛlɛ à suɠwɛɛ ga Zuda nuiti ti gulɔi ziɛʋɛ mà, ga gè ɠɛ ga ta-masagi.»

Iseɓaale zei vai
ga Izilayɛle masagi

8 Naama ziɛgi zu, Sayile ná-kɔɔɠuluɓai, Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl liini ga Sayile ná-doun zunui Iseɓaale Maɠanayime taazuʋɛ. 9 É liini, é dɛɛ ga naa ɠa é ga masagi Galaade, Asuul, Zizeleyɛle, Efelayime, ta Ɓɛnzamɛn yooiti unda, suɓuɠa zu Izilayɛle yooi kpein. 10 Sayile ná-doun zunui Iseɓaale ná-konagi ɠɛni ga puunaanigɔ (40), siɛgi zu é zeini la ga Izilayɛle* masagi. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu. Kɛlɛ Zuda wolodamaiti ti ɠilini Davide ʋa. 11 Davide masadai ɠɛɛni Zuda wolodai unda kona dɔfela, alu dɔzita laawu Eɓelɔn.

Tetele kɔɔi Zuda ta Izilayɛle yɔɠɔzu

12 Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl ta Sayile ná-doun zunui Iseɓaale ná-kɔɔɠɔ nuiti ti zeɠeni Maɠanayime, ti ɗa li ga Gaɓaɠɔn ʋele. 13 Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ta Davide ná-kɔɔɠɔ nuiti ɓalaa ti ʋilɛni pelei ma, ti zeizu felegɔ pɛ ti ɠomi kpoigi ɠobaʋɛ nii é Gaɓaɠɔn, ti lopele ɓɛtɛ, zɔiti ti lo ziɛ ʋoluʋɛ, zɔiti ɓalaa ti lo ziɛ ʋoluʋɛ.

14 Aɓenɛɛl ɠɛni Zoaɓe ma: «Nà pɔ ga ɗa-zunu loungoi tanigaa ta nɔ̀nɔi tanigaa ti kɔ ga gilagila.» Zoaɓe ɠɛni ma: «Zèe ɠa bu.» 15 Kɔɔɠɔ nu puugɔ maazu felegɔ (12) ɠulani Ɓɛnzamɛn ma wolodamaiti saama, ta Sayile ná-doun zunui Iseɓaale letegi, salaʋusu puugɔ maazu felegɔ (12) ɠula Davide ná-kɔɔɠɔ nuiti saama. 16 Kɔɔɠɔ nui ɠilagilagi zili nu zoni nɔungi ʋa, é boɠa zɔkpɔi lɔ kokakamaʋɛ, eyɛsu ti pɛ ti loo ʋɔɔma. Ti Gaɓaɠɔn ɠobaʋɛ miná laasei pɛɛni ga Boɠa Zɔkpɔ Ɓalagi. 17 Kɔɔi wuzeɠeni ti yɔɠɔzu, é ɓɔi. Davide ná-nuiti ti ziɛni Aɓenɛɛl ta Izilayɛle nuiti bu naama voloi.

18 Seluya ná-doun zunu saʋagɔ ɠɛni salaʋusuiti saama: Zoaɓe, Aɓisayi, ta Azayɛle. Azayɛle veɠani ɓɔɠɔ ma, é ɓizɛ, eɠɛ dopai é dɔɓɔi zu. 19 É ʋilɛni Aɓenɛɛl ʋolu, é ɗa kpɛ. É ʋilɛni naa ʋolu, é la zeɠeni polu, é ʋa li ga yeezazu ʋele ɓaa ɠɔʋɛzu ʋele. 20 Aɓenɛɛl ungi latini, é gaazaɠagi wo, é ɠɛ ma: «Azayɛle, ɗa ɠa è pòlu?» Azayɛle ɠɛ ma: «Ungo, nà ʋe.» 21 Aɓenɛɛl ɠɛni ma: «Li ga yeezai, ɓaa ɠɔʋɛi, è ʋilɛ salaʋusu zunu loungoi nii gila polu, è ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti kula zea.» Kɛlɛ Azayɛle la ɠɛni kɛɛni, é ʋa zeɠe polu. 22 Aɓenɛɛl ɠɛni ma ʋolu: «Zeɠe pòlu, lee vaa zu è dìizu è ʋaa vai ma? Nà zoo ɠale gè wɛlɛ è-liɛ Zoaɓe ɠaazu?» 23 Kɛlɛ Azayɛle la ɠɛni kɛɛni, é ʋa zeɠe polu. Aɓenɛɛl ná-kpɛɛin ma ungi lɔ Azayɛle ɠogi zu, é ɠula ga poluʋelei. É looni gaama, é za ná nɔ. Nu nɔpɛ a la zeelina ʋɛ Azayɛle zaai ná, kɛni a la lo.

24 Zoaɓe ta Aɓisayi ti ʋilɛni nɔ Aɓenɛɛl ʋolu, foloi daazuʋɛ kpein ti ɗa zeeli Ama ɠizei ma, Giya letemaʋɛ, Gaɓaɠɔn teʋebai zu ʋelei. 25 Ɓɛnzamɛn nuiti ti ɠaalɛɛni ba, ti ɓun ɓɔɠɔ ma Aɓenɛɛl ɠobaʋɛ, ti gize unmaʋɛ zo. 26 Aɓenɛɛl ɗa wooɠula Zoaɓe ma, é ɠɛ ma: «Ade la looɠoga kɔɔi ɠɔɔzu ɓɔɠɔ laalɔɠɔma ga boɠa zɔkpɔi? È la gaaɠaazu ga niima vaiti gaaɓelagi ɠa ga faa ɲɔu? Lee ɠa è maaɓɔunsu, è ʋa bo ɗa-nuiti ma ga ti zeɠe ti-ɠɛɛlointi polu?» 27 Zoaɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ni è la ɠɛni ɓɔɛni ɠana, nà-nuiti ti ɠɛa yɛsu wo ɓɛɛzu eyɛsu lina sobu.» 28 Zoaɓe puʋugi vɛɛni, kɔɔʋɛbɛi pɛ ge loni, ti looɠo kɔɔi ʋa ta Izilayɛle nuiti kpɛɛ vai ʋa.

29 Aɓenɛɛl ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ziɛni naama ɓidii ɲɛgɛlɛin, Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, ti zeeli Zuludɛn ma, ti kpudɛ, ti Ɓitelon maaleʋe, ti zeeli Maɠanayime.

30 Zoaɓe zeɠeai ma Aɓenɛɛl ʋolu, é ná-kɔɔʋɛbɛiti pɛ gaalɛɛni ba. É ɠula Azayɛle ʋolu, nu puugɔ maazu taaʋuugɔ (19) ɠiligaa ɠa ti la ɠɛni ɓɔɛni toligi ma, Davide ná-nuiti saama. 31 Kɛlɛ Davide ná-nuiti ti nu unsaʋagɔ nu ʋuulɔzita (360) ʋaani Ɓɛnzamɛn nuiti ta Aɓenɛɛl ná-nuiti saama. 32 Ti liini ga Azayɛle ma ʋoomai, ti maaɠulu kɛɛɠɛ ná-kabai zu Ɓɛteleyɛme. Zoaɓe ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɲiini piin ziɛzu, ti zeeli Eɓelɔn geelaalaosuʋɛ.

3

1 Kɔɔi lɛbini Sayile ná-pɛlɛyeɠei ta Davide ná-pɛlɛyeɠei yɔɠɔzu, kɛlɛ Davide ná-pɛlɛyeɠei zɛbɛi ɠɛni liizu ga wɔɔlɔa, Sayile ná-pɛlɛyeɠei zɛbɛi ɗa li ga ʋɛlɛʋɛlɛga.

Davide ná-doun zunuiti
ti zɔlɔɔni Eɓelɔn

2 Davide doun zunua zɔlɔɔni Eɓelɔn. Ma mɔungi laa ɠɛni ga Amenɔn, Zizeleyɛle nui Ayinoame ná-doun zunui. 3 Felesiɛi laa ɠɛ ga Kileyaɓe, Aɓigayile ná-doun zunui, Kaalamɛle nui Naɓale ná-poanzai. Saʋasiɛi laa ɠɛni ga Aɓasalɔme, Maaka ná-doun zunui, Gesuul masagi Talamayi ná-doun anzanui. 4 Naanisiɛi laa ɠɛ ga Adoniya, Ɠagite ná-doun zunui. Dɔɔlusiɛi laa ɠɛni ga Sefatia, Aɓitale ná-doun zunui, 5 ta dɔzitasiɛi laa ɠɛ ga Yitileyame, Egela ná-doun zunui, Egela naa ɓalaa ɠɛni ga Davide anzai ta. Davide ná-doun zunuiti kana, ti zɔlɔɔni bɛ Eɓelɔn.

Aɓenɛɛl ɠili vai Davide ʋa

6 Kɔɔi ɠɛai ma Sayile ná-pɛlɛyeɠei ta Davide ná-pɛlɛyeɠei yɔɠɔzu, Aɓenɛɛl losuʋɛ maaɓakpani Sayile ná-pɛlɛyeɠei wu. 7 Anzai ɠɛni Sayile ya, nii é la vuluni ga zɔiti kɛʋele, daa ga Lisipa, Aya ná-doun anzanui. Iseɓaale ɗa zelii lo Aɓenɛɛl ma, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è laai kɛ̀ɛ anzai ɠoba?» 8 Naama wooiti ti wola wanani Aɓenɛɛl ma, é ɠɛ Iseɓaale ma: «Ɗa kàazu ga gilɛ, nii é botii ɠɛɛzu Zuda ʋɛ ɓaa? Kaite nà wooɠɛɠiladai ɠɛɛzu è-ɠɛɛ Sayile ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ta bɔɔlaiti. Gè la vaani bu, è ʋa loo Davide yeezu. Ɗa ɠa è faaɠaaza daazu ùnma za, anzanui nii maaʋele ma. 9 GALA ge sò ná-ziiɠaawanaiti pɛ su, ni gè la losuʋɛ kpein kɛɛni, naa laazeeli vai zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠea la Davide ʋɛ, é konai wo maazu, 10 é ɠɛ toɠa Izilayɛle ta Zuda masadai ɠulazu Sayile ná-pɛlɛyeɠei ya, é fe Davide ya, é lɔɔzei Dan, é li Ɓeel-Seɓa.» 11 Iseɓaale la ɠɛni zooni é ʋa gooɠaaʋote ga woo ɠila kpalaa, mazɔlɔɔ é ɠɛni wola luazu ba.

12 Aɓenɛɛl keelaiti teʋeni Davide ma, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠili ka nɔnɔ ga zooi nii? De minazeɠe kɛ yɔɠɔzu, nà zoo gè ɓɔ è ʋa, gè Izilayɛle pɛ tati è ma.» 13 Davide ɠɛni ma: «Zèe ɠa bu, da minazeɠe ɓɔɠɔ yɔɠɔzu, kɛlɛ faa ɠila kpe maazu: ɗa ɠɛna ʋaa, kɛni è ʋa dɛɛ ga Sayile ná-doun anzanui Mikale.» 14 Naama ziɛgi zu, Davide keelaiti teʋeni Sayile ná-doun zunui Iseɓaale ma, é ɠɛ ma: «Ànzai Mikale ve zèa, nii gè fuluai ga Filisiti nuiti ta-zunu ani laayɔɓɔ ungilagi (100).»

15 Iseɓaale Mikale zeɠeni sinigi Paletiyɛle ʋɔ bɛ, Layise ná-doun zunui. 16 Paletiyɛle ʋilɛni polu, é ɗa wɔlɔ, é yɛni polu, ti zeeli Ɓaɠulime. Ti zeeliai ma niina, Aɓenɛɛl ɠɛni ma: «Ɠalena ma, è li.» É ɠaleni ma.

17 Aɓenɛɛl ɓɔɛni Izilayɛle ɠɛwolaiti pɔ, é ɠɛ ti ma: «Kaite wɔin ɠɛa wo ma ga Davide ɠɛ ga wa-masagi. 18 Yeeɠɛɠalai zeelia, wo naama ɠɛɛwotiiti kɛ. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeʋɛ, é ɠɛ ma: ‹Nà-botiɠɛ nui Davide ɠa gè nà-nuiti Izilayɛle nuiti unmɔɔsu ga maaʋele, gè ti ɠula Filisiti nuiti zea, ta ti zili nuiti pɛ zea.› »

19 Aɓenɛɛl ɓɔɛni ɠana nɔ Ɓɛnzamɛn mavofodai ʋɔ. Naa ʋoluma é liini Eɓelɔn, é naama vaiti daazeeli Davide ma, nii ti zolooni ma ta Izilayɛle nui mɔtaiti, naa ʋɛɛ Ɓɛnzamɛn mavofodai zu nuiti ba. 20 É zeelini Davide ʋɔ bɛ Eɓelɔn, ta zunu ʋuufelegɔiti (20), niiti ti maazaani. Davide daami wola ɠɛʋele ɓɛtɛni ti pɛ bɛ. 21 Aɓenɛɛl ɠɛni Davide ma: «Nà liizu, gè Izilayɛle nuiti pɛ gaalɛ ba ɗa-zobogi wu, màliɠii masagi, minazeɠegi ɠa ɠɛ wo yɔɠɔzu, ɗa masadai ɠɛ, ʋelei nɔpɛ è pɔ la.» Naa ʋoluma Davide yeeɓeni Aɓenɛɛl ʋa, é li ziilɛigi zu.

Zoaɓe Aɓenɛɛl ʋaa vai

22 Su la ɠoozani, Zoaɓe ta Davide ná-nuiti ti ɗa unkula, ti zeɠe kɔɔmaʋɛ ta. Ti ʋaani ga ani mɔinmɔin, niiti ti ti zoni kɔɔi zu. Aɓenɛɛl la mɔ ɠɛni Davide ʋɔ bɛ Eɓelɔn, mazɔlɔɔ Davide ɓeni ba, é li ziilɛigi zu. 23 Siɛgi zu Zoaɓe ta ná-siɛpoluiti ti zeelini la, ti ɠɛni ma: «Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl ɠɛa ʋaani masagi ʋɔ bɛ, naama ge ɓe ba, é li ziilɛi su.» 24 Zoaɓe liini masagi ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Lee ɠa è kɛai? Aɓenɛɛl ʋaaʋɛ è ʋɔ bɛ, ɗɔun è zɛ ná, é li ɓɔɠɔ yeema. 25 È Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl ɠwɛɛ sɔ! Ni paaʋɛ è ʋɔ bɛ, naa ɠa nɔ ga é è yaava, é è lii ʋeleiti ta è ʋaa ʋeleiti kwɛɛ, naa ʋoluma é naa pɛ kwɛɛ, nii è kɛɛzu.»

26 Zoaɓe ɠulani masagi ʋɔ bɛ, é keelaiti teʋe Aɓenɛɛl ʋolu. Ti Aɓenɛɛl ɠaaɠaleni ma, é zeɠe ziɛyeɠei ʋɔ bɛ zɔligɔ, nii é Sila. Davide ɠwɛɛ faa la ɠɛni naa zu. 27 Aɓenɛɛl ɠalegai ma ma Eɓelɔn, Zoaɓe liini la dɔɔɠuzu, taai ma ziɠidaʋɛ ɠoozu ʋelei, eɠɛ a ɠɛɛ dɔɔɠuzu vaa wosu naa ma. Ti zeeliai ma miná, Zoaɓe boɠai lɔɔni Aɓenɛɛl ɠogi zu, é paa, nii a kɛ é deɠei Azayɛle ʋaa vai ʋotokula.

28 Davide naama wooi mɛnigai ma, nii kɛai, é ɠɛni ma: «Nà-o, nà-masadai-yo, gi-zɔ ge la Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl zaa vai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu eyɛsu ɠɔ. 29 Ma ɠasɔi pɛ ka laazu Zoaɓe ta ná-pɛlɛyeɠei unma! Mavofodai zu mina ʋala pɛ ga: kalaɲa kole nu, ɓaa gee nu, ɓaa nui a ɠɛ zɛlɛsu ga tukpɔi, é ɗa ziɛ, ɓaa nii a za ga boɠa zɔkpɔi, ɓaa nui daamianigi a ɓe ʋalasu zea.» 30 Zoaɓe ta deɠei Aɓisayi ti Aɓenɛɛl ʋaani, mazɔlɔɔ é ti-leɠei Azayɛle ʋaani Gaɓaɠɔn ɠɔɔi zu.

31 Davide ɠɛni Zoaɓe ta kɔɔɠɔ nuiti pɛ ma, ti ɠɛni polu: «À wo ɠɔba zeɠeiti bali ga kidaaʋiligi maaʋele ma, wo ɓɔɠɔ maaɠili ga saa wɔlɔ wo seɠei, wo Aɓenɛɛl ná-saa wɔlɔi wo.» Davide ɠɛni ziɛzu pooma ɠesui ʋoluʋelei. 32 Ti Aɓenɛɛl maaɠuluni Eɓelɔn, Davide kpeei ɠulani bu. Eyɛsu nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni koba, ti ɗa wɔlɔ. 33 Masagi saa wɔlɔ wuyei nii looni Aɓenɛɛl ma, é ɠɛ ma:

«Lee vaa zu è zaai, Aɓenɛɛl, ga nu ɲakaiti saa ʋelei?

34 È-yeeiti su la ɠɛa ɠilini,

yɔlɔɠɔ la ɠɛa è-ɠɔɠɔiti su,

kɛlɛ è-ma ʋoomai looʋɛ,

eɠɛ nui nii toosu nuiti ti valaai ba.»

Nuɓusɛiti pɛ ti tɔɔzeini ga wɔlɔa ʋolu. 35 Naa ʋoluma ɛsɛ pɛ ge ɓɔini Davide la ga é daami wo, siɛgi zu foloi ɠɛni ná la dɛ, kɛlɛ é konai nii woni, é ɠɛ ma: «GALA ge sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni nà ɓulu ɓuɠa ɠila kpalaa miina, ɓaa gè daamiani nɔpɛ mi, foloi ʋa ɠɛ é da.» 36 Nuɓusɛiti pɛ ti faa ɠwɛɛni, é lo naa ʋa, ti va bu, eɠɛʋelei ti ɠɛni vaazu la masagi ɠɛɛ vai pɛ bu. 37 Kɔɔʋɛbɛiti pɛ ta Izilayɛle pɛ ge kwɛɛni naama voloi ga masagi zɔ ge la Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl ná-saa vai zu.

38 Masagi ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: «Wo suɠwɛɛ nɛi ɓaa, ga kundiɠii gila é ga nu wolai ta, naa ɠa toai za Izilayɛle? 39 Masa gulɔi ziɛʋɛ mà, kɛlɛ zɛbɛ wola la dɛ zèa. Seluya ná-doun zunui niiti ma, ta ga zɛbɛsu nu wolaiti. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi faa ɲɔu ɠɛ nui zala, é zoloo ná-faa ɲɔi ma.»

4

Iseɓaale zaa vai

1 Siɛgi zu Sayile ná-doun zunui Iseɓaale mɛnini la ga Aɓenɛɛl zaa Eɓelɔn, zɛbɛi ɠulani zea, ta dualuagi Izilayɛle nuiti pɛ soni. 2 Zunu felegɔ ɠɛni Iseɓaale ná-devei wu, ti ga kɔɔɓɔ kundiɠiiti, gilagi laa ɠɛni ga Ɓaana, zɔi laa ga Lekaɓe, ti-ɠɛɛ ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn nui Limon, Ɓeyelɔte taazuʋɛ nu ɠɛni de. (Ɓeyelɔte ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn nuiti po. 3 Ɓeyelɔte nuiti ti ʋelani, ti li, ti zei Gitayime, ti-mavofodaiti ta dɛ miná zaaɠaza.)

4 Zunu loun ɠila ge ɠɛni Sayile ná-doun zunui Zonatan ʋɛ, kɔɠɔ felegɔi pɛ maalɛɠɛfɛgai. Zizeleyɛle ɠɔɔi ma ziɛgi zu, kona dɔɔlugɔ ɠa é ɠɛni zea. Sayile ta Zonatan ti zaa wooi ʋaai ma, doun zo anzanui seɠeni, é ʋela la, é yɛ gaazuvilɛi zu, é too, naa ɠɔɠɔ felegɔiti ti ɠula bu. Daa ɠɛni ga Mefiɓaale.

5 Ɓeyelɔte nui Limon ná-doun zunu felegɔiti Lekaɓe ta Ɓaana ti lɛɛni Iseɓaale ná-pɛlɛi wu folo gaalɔgai, naa ɠɛni laani folo ɲiimɛnii zu. 6 Ti lɛɛni pɛlɛ ɠoozuʋɛ eɠɛ ta ɠɛ molo zeɠezu, ti boɠai ʋu kogi zu. Naa ʋolu Lekaɓe ta kɛɛɠɛloin Ɓaana ti ʋelani, ti li. 7 Ti lɛɛni pɛlɛ ɠoozuʋɛ, siɛgi zu é ɠɛni laani la, é ɗa looɠo ná-betei zu daa ʋɛlɛi wu, ti paa. Ti nɔungi leʋeni ba, ti ɓizɛ la, ti ɲi piin ziɛzu Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu. 8 Ti liini ga Iseɓaale nɔungi masagi Davide ʋɔ Eɓelɔn, ti ɠɛ ma: «Sayile ná-doun zunui Iseɓaale nɔungi ɠa, è zili nui Sayile nii é ɠɛa è ɠaiziɛzu ga é è ʋaa. Ɠɔoɠɔ GALAGI màliɠii masagi nɔnɔi ʋotokulaa Sayile ta mavofodaiti ma za.»

9 Davide Ɓeyelɔte nui Limon ná-doun zunu felegɔiti gooɠaaʋoteni, Lekaɓe ta Ɓaana, é ɠɛ ti ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é ùnmɔɔgai, é kùla kidaaʋiligiti pɛ su, 10 zɔi é ʋaani pɔ̀ Sikilage, é Sayile zaa vai wo mà, é ɠɛni kaazu ga woo niinɛ ʋagɔ ɠa é daazeelizu mà, gè ɠɛni ti so, ti paa, naa ɠa é ɠɛni ga ná-woo niinɛ ʋagɔi zulɔnɔgi, nii gè feeni zea. 11 Siɛgi zu mu faa ɲɔu ɠɛ nuiti wo sɔbalala nui ʋaazu la ná-pɛlɛi wu, daazuʋɛ, gè la ma ɲamai maaɠaazaɠaboga wo ma ɓaa, nii é wo-yeeiti ma? Nà wo ɠulazu zooi ʋa!»

12 Gaamago Davide devei veeni ná-nuiti zea, ti ti ʋaa, naa ʋoluma ti ti-yeeiti ta ti-ɠɔɠɔiti teʋe ti ʋa, ti ti zɛlɛ Eɓelɔn kpoigi ɠobaʋɛ. Ti Iseɓaale nɔungi zeɠeni, ti maaɠulu Aɓenɛɛl ná-kabai zu Eɓelɔn.

5

Izilayɛle masagi Davide

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 11:1-3)

1 Izilayɛle wolodamai zɔiti pɛ ti ʋaani Davide ʋɔ bɛ Eɓelɔn, ti ɠɛ ma: «Ada ga zii ɠila, ta ɲama ɠila. 2 Kaite Sayile ná-masadai ma ziɛgi zu gi unda, ɗa ɠa è ɠɛni losu Izilayɛle ná-kɔɔiti tuɠɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni è ʋɛ, é ɠɛ ma: ‹Ɗa ɠa è ɠɛɛzu ga nà-nuɓusɛi Izilayɛle maaɓɛɛ nui, è ɠɛ ga ná-totuɠɔi.› » 3 Izilayɛle ɠɛwolaiti pɛ ti ʋaani masagi Davide ʋɔ bɛ Eɓelɔn. Miná ɠa ti minazeɠe kɛɛni ná yɔɠɔzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ti gulɔi ziɛni ma, kɛɛ vai zu ga Izilayɛle pɛ ma masagi.

4 Davide ná-konagi ɠɛni ga puusaʋagɔ (30), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuunaanigɔ (40) ɠa é kɛɛni masadai zu. 5 É kona dɔfela ta alu dɔzita ɠɛɛni Eɓelɔn, Zuda wolodamaiti unda, é kɛ ga kona ʋuusaʋagɔ maazu saʋagɔ (33) masadai zu Zeluzalɛme, Zuda ta Izilayɛle wolodamaiti pɛ unda.

Zeluzalɛme zo fai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 11:4-9)

6 Masagi ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti liini Zeluzalɛme laalɔɠɔma, nii a kɛ ti kɔɔi ʋɛɛ Yeɓuse nuiti ba, niiti ti ɠɛni zeini naama yooi zu. Naati ti ɠɛni Davide ma: «È la lɛa taai nii zu pɛ! Mazɔlɔɔ anɛɛ gaazuɠole nuiti ta dɛkpu nuiti ta è laaʋili.» Naa ʋolu ɠɛni ga Davide la lɛa taazuʋɛ pɛ. 7 Kɛlɛ Davide Siyɔn zoni, taai nii makɛgai ga siɠi gaaɠoozagiti, ti ná laasei pɛɛ ga: «Davide ná-taa wolai».

8 Naama voloi, Davide ɠɛni ná-kɔɔɠɔ nuiti ma: «Zɔi é pɔ é ziɛ Yeɓuse nuiti bu, é leʋe nɔ ga ziɛ yei ʋelei, é zooi wu, toɠa zeeli ti ma, dɛkpu nui ta gaazuɠole nui niiti wɔinzeɠeʋɛ mà.» Miná ɠa faalaalii naa zeɠeni ná ga: «Gaazuɠole nui ta dɛkpu nui ti la lɛa pɛlɛi wu.» 9 Davide zeini taazuʋɛ, é ná laasei pɛɛ ga: «Davide ná-taa wolai». É ta ɓɔni taai zɛbɛi ʋa ga pɛlɛiti ta siɠigiti, niiti é ti loni pɛtugi maaɠoolii zu nii é daaveni, daa ga Milo. 10 Davide zɛbɛi ɠɛni liizu ga wɔɔlɔa, tama Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛni ba.

Tiil masagi Yilame ná-keelaiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 14:1-2)

11 Tiil masagi Yilame keelaiti teʋeni Davide ma, é sɛdele guluiti teʋe ma, ta pɛlɛ maalɛɛ nuiti, naa ʋɛɛ kɔtu zaɠa nuiti ba. Ti masa pɛlɛi loni Davide ʋɛ. 12 Davide kwɛɛni naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔun toga ga Izilayɛle masagi, ta é ɠɛni ná-masadai ɠaawɔɔlɔzu, ná-nuɓusɛiti maaʋele ma, Izilayɛle nuiti.

Davide ná-doun zunuiti
ti zɔlɔɔni Zeluzalɛme

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 3:5-9;
14:3-7)

13 Davide zeɠeai ma Eɓelɔn, é li zeizu Zeluzalɛme, é anza ɠiligaa vuluni, ta é tanigaa zei, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele. É doun zunuiti ta doun anzanuiti sɔlɔɔni naati ba. 14 Davide ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, niiti ti zɔlɔɔni Zeluzalɛme: Samua, Soɓaɓe, Natan, Salomɔn, 15 Yiɓaal, Elisua, Nefɛge, Yafia, 16 Elisama, Eliada, ta Elifelɛte.

Davide ná-fɔnifaamaiti Filisiti nuiti ma

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 14:8-16)

17 Siɛgi zu Filisiti nuiti ti mɛnini la ga ti gulɔi ziaa Davide ma ga é ɠɛ ga Izilayɛle masagi, ti lɛɛni gaiziɛ vai ma. Davide ma wooi mɛnini, é yei kɔɔlaaɠai zu. 18 Filisiti nuiti ti ʋaani ga kɔɔi, ti ʋu Lefayime ʋɛtugi zu. 19 Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà zoo nɛi gè li Filisiti nuiti daalɔɠɔma? Ɗa ti lɔ nɛi zèezu ɓaa?» Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li, tɔɔzei zeɠema nɔpɛ ge la ba, nà Filisiti nuiti dɔɔzu è yeezu.»

20 Davide zeelini Ɓaale-Pelasime, é vɔni ti ma miná. Davide ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI zeɠe wɔɔʋɛ sìli nuiti ta-ɠɔɔɓɔgi ʋa tùɠɔ, eɠɛʋelei ziɛi a ɗa kaaɠai ɠolo la.» Naa ɠa é kɛɛni, ti ná laasei pɛɛni ga Ɓaale-Pelasime (nii poluʋɛ ga «Maliɠii nii é zeɠe wɔɔzu»). 21 Filisiti nuiti ti ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti tooni ya miná, Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti naati seɠe.

22 Filisiti nuiti ti ɠaleni ma ʋolu ga kɔɔi, ti ʋu Lefayime ʋɛtugi zu. 23 Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani ʋolu. Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mina ti laaɠomi. Ɠula ga ti ʋoluʋelei, ɗa zeelizu ti ma guluiti tetemaʋɛ. 24 Siɛgi zu è nu ɠɔɠɔ lugi mɛnisu da guluiti unsuʋɛ, zuvilɛ, è ʋa, mazɔlɔɔ názu ɠa gè losu da è luɠɔ, nii a kɛ gè vɔni Filisiti nuiti ma.» 25 Davide naa ɠɛɛni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ma. É vɔnini Filisiti nuiti ma, é ɗa ti ɓɛ, é zo Geɓa, é zeeli Gezɛɛl.

6

Davide lii vai
ga minazeɠe kesui Zeluzalɛme

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 13:1-14)

1 Davide Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nu ʋapagiti gaalɛɛni ba ʋolu, ti ɠɛ ga nu waaʋuusaʋagɔ (30.000). 2 Naa ʋoluma, é ʋilɛni pelei ma ta naama ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ, ti ɗa li Ɓaalé-Zuda ga ti ʋa ga GALA ná-minazeɠe kesui, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maalolisu ma, Fai-Pɛ-Maliɠii, é zeini seeluɓɛinti unda. 3 Ti minazeɠe kesui ɠulani Aɓinadaɓe ná-pɛlɛi wu gize unmaʋɛ, ti da wotolo niinɛi zu. Aɓinadaɓe ná-doun zunuiti Uza ta Ayiyo ɠa ti ɠɛni loni wotoloi luɠɔ. 4 Ti minazeɠe kesui zeɠeni Aɓinadaɓe ná-pɛlɛi wu gize unmaʋɛ, ti ɗa lii la. Ayiyo ɠɛni ziɛzu wotoloi luɠɔ. 5 Davide ta Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠɛni ɠoozunɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ti ɗa gɛingɛin ganigi ma ziiti pɛ gɛin, niiti ti ɓɛtɛai ga sipɛlɛ gului, naa ʋɛɛ kɔnigiti ba, ta papaiti, tamadegiti, sɛkɛiti, ta kɔtɛgiti.

6 Ti zeeliai ma Nakon ná-molo loɠazuʋɛ, nikɛiti ti ɓunɛni, ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti GALA ná-minazeɠe kesui loo. Uza yeemaaleni, é so. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Uza ma, é doɠa náʋɛ nɔ, tɔɔzei ná-faaɠaazagi ʋa. Uza zaani miná, GALA ná-minazeɠe kesui ɠobaʋɛ.

8 Davide yiiɠaawanani, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI nii ɠɛɠala loɠai woni ga Uza. Ná laasei ge ʋɛɛni ga Pelɛze-Uza (nii poluʋɛ ga «é ɠulaʋɛ Uza ma»), naama laaseigi ɠa dɛ é ba zaaɠaza. 9 Naama voloi Davide wola luani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Nà zoo ɠale gè lɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui pɔ̀ bɛ?» 10 Davide la ɠɛni vaani bu, é ʋa li ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui pɔ bɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ti liini la Gate nui Woɓɛde-Edɔme ná-pɛlɛi wu. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui yɛni ná alu saʋagɔ laawu. Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni Gate nui Woɓɛde-Edɔme ʋɛ ta ná-pɛlɛyeɠei pɛ.

Minazeɠe kesui zeeli vai Zeluzalɛme

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 15:25—16:3)

12 É woni Davide ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looʋɛ Woɓɛde-Edɔme ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ ta nɔnɔiti pɛ, GALA ná-minazeɠe kesui maaʋele ma. Názuʋɛ Davide liini, é GALA ná-minazeɠe kesui zeɠe Woɓɛde-Edɔme ná-pɛlɛi wu, é lii la Davide ná-taa wolai zu, koozunɛ wolai zaama. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe nuiti ti kɔɠɔ lo dɔzita ɠɛai ma, Davide nikɛ zinɛ wola ɠila kulani ga zalaɠai ta nikɛ yiʋo ɠila nii gulɔai. 14 Davide ɠɛni kuai wosu ga zɛbɛi pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, maaɠiliai nɔ ga geze zeɠei, kulaai ga zalaɠa ɠula nuiti ta-zeɠei. 15 Ʋele ɠana Davide ta Izilayɛle nuiti pɛ ti liini la ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui Zeluzalɛme, ga koozunɛ wooiti ta puʋu fɛɛ wooiti.

16 Tɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠɛni lɛɛzu Davide ná-taa wolai zu, Sayile ná-doun anzanui Mikale loni, é ɗa wɛlɛ fenɛtɛlɛ laaʋɛ. É masagi Davide ɠaani, é ɗa ʋili, é ɗa kuai wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. É Davide ʋɛlɛʋɛlɛni yiimaʋɛ.

17 Ti ʋaani ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui, ti da seɠe ɠotai wu, nii Davide toni bɛ. Davide gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 18 Davide ɓegai ma ga zalaɠai naati kula, é tuya looni nuɓusɛiti bɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii laaseigi zu. 19 É zɛba é daamianigi ɠaaɠwɛ Izilayɛle nuiti pɛ ba, zunuiti ta anzanuiti, ɛsɛ gilagilagi ɓulu ɠilagila sɔlɔɔni, ta sua mɔgai, é ʋɛɛ leezɛn vɔɔi ma ɓuun gilagila ba. Naa ʋoluma, ɛsɛ pɛ ge ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu.

20 Davide ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu ga é tuya loo ná-pɛlɛ wu nuiti bɛ. Sayile ná-doun anzanui Mikale daaɠomini, é ɠɛ ma: «Ee! Gaamazu Izilayɛle masagi lɛbiya zɔlɔɔgɛ za, é ɠɔba ɲakai ɠulaʋɛ ná-botiɠɛ nuiti ta-wotiɠɛ anzanuiti gaazu, eɠɛ zunu ɲakai ta nɔ!» 21 Davide Mikale wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gè nà-koozunɛɛi ɠulaai gaazu, nii é yiimazeɠeai ga ze, é è-ɠɛɛ yɛ ná, ta ná-pɛlɛyeɠei pɛ, é kɛ̀ ga ná-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ta-lotuɠɔi. Nà koozunɛɛi ɠula dɛ ʋolu, dɛbi vai ma. 22 Nà dɛ ɓɔɠɔ ʋɛlɛʋɛlɛsu ʋolu, é leʋe nii ʋa kɛai, gè ɓɔɠɔmaayei. Kɛlɛ naa pɛ ge ɠɛɛ ʋa, lɛbiyai ɠa ve bɛ̀, botiɠɛ anzanui naati zea, niiti è vaazu ti ma.» 23 Sayile ná-doun anzanui Mikale la ɠɛni doun zɔlɔɔni, eyɛsu é za.

7

GALA ná-minazeɠegi
Davide ta mavofodaiti bɛ

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 17:1-15)

1 Tɛi masagi Davide zeini ná-pɛlɛi wu, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠo feeni zea, é kula sili nuiti pɛ zea, niiti ti ɠɛni maaɠoolii zu, 2 é ɠɛni GALA goo wo nui Natan ma: «Wɛlɛ! Nà ɲiizu masa pɛlɛi wu, nii togai ga sɛdele gului, GALA ná-minazeɠe kesui ma ge ɗa ɲi seɠe ʋɛlɛi wu.» 3 Natan masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li, nii nɔpɛ é è yiima, è kɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è ʋa.»

4 Kɛlɛ naama ɓidii, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Natan ʋɔ ɠani: 5 «Li, è ɠɛ nà-botiɠɛ nui Davide ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɗa ɠa è ɠɛɛzu è pɛlɛ lo bɛ̀, ʋɛ nà zei ná? 6 É lɔɔzei Izilayɛle nuiti kula yee ma bɛ̀ Ezipete yooi zu, é zeeli za ma, kaipa sèizu la ɠɛni ga pɛlɛ wu. Kɛlɛ gè ɠɛni ti ʋa ʋɛ nɔpɛ ta la ɠɛ ná, tama gè ɠɛni seɠe ʋɛlɛi wu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. 7 Yeeɠɛɠalai nii pɛ gè kɛɛni Izilayɛle nuiti polu, gè ɠɛni totuɠɔiti seizu ga ti lo ná-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti tuɠɔ, kɛlɛ ti zaama ɓɛ ɠa gè ɠɛni ma: Lee vaa zu wo la pɛlɛ losu bɛ̀ ga sɛdele gului?›

8 «Pɛtɛ, nii ɠa è liizu niina, è bo nà-botiɠɛ nui Davide ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: Nà ɠa gè è zeɠeni baala makɛsuʋɛ tufa lɛnugiti su, gè è ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ta-lotuɠɔi. 9 Nii pɛ è yeeʋua bu, zɛ̀gɛ è ʋa naati pɛ su, gè è zili nuiti pɛ suwuɠaaleʋe. Nà lɛbiya laasei feezu è ya, ga etea nu wolaiti tɔnɔi ɠɛʋele. 10 Nà seizu veezu nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti zea, ʋɛ ta zei ná, ti la luaa ani nɔpɛ ba, telebotala nuiti ti la mɔ tɔɔzeiɗa ga ti ʋa ɗa ti ɓɔlɔ ga ma mɔungi zu ɠɛʋele, 11 eɠɛʋelei tukpɔɠaaleʋe nuiti ta-ziɛgi ɠɛni la, niiti gè ti zeini nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti unda. Nà dooɠogi veezu è ya, gè è unmɔɔ è zili nuiti ma. Naa ʋoluma, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà dɛɛzu ga ɗe ga ɗa-ʋɛlɛyeɠei ɠa ɠɛɛzu ga masa pɛlɛyeɠei.

12 « ‹Siɛgi zu è lii voloi zeelizu la è-mɛmɛwolani pɔ, nà è-mavofodai ta ɓɔɠɔɓɔɠɔ sei ga è-ʋotogi masadai zu, gè ná-masadai zei. 13 Tɔ ɠa é ʋaazu pɛlɛ losu bɛ̀, nà ɓaa ná-masa kpɔkpɔgi maazu eyɛsu ɠɔ. 14 Nà ɓɔɠɔi nà ɠɛ bɛ ga ɠɛɛɠɛi, tɔun ge ɠɛ bɛ̀ ga doun zunu. Ni a faa ɲɔu ɠɛɛna, nà maaɠolo, eɠɛʋelei doun kɛɛɠɛi a ɗa ná-doin maaɠolo la. 15 Kɛlɛ gè la nà-nuɓɔɠɔlai maaɠoozaa ba pɛ, eɠɛʋelei gè maaɠoozani la Sayile ʋa, nii gè dikpini, gè è ʋilɛ ga potogi. 16 Ɗa-ʋɛlɛyeɠei ta ɗa-masadai ta zei ga pagɔ gàazu eyɛsu ɠɔ, ɗa-masa kpɔkpɔgi la ɲiikpiga eyɛsu ɠɔ.› »

17 Natan liini, é niima ɓɔɛiti pɛ ta ma ɠulakɛlɛmaiti pɛ daazeeli ga pagɔ Davide ma.

Davide ná-maanɛɛnɛi

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 17:16-27)

18 Naa ɠɛai ma, Davide liini, é zei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é GALA fali ɠani: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ga leeni, nà-pɛlɛyeɠei ɓalaa ka ga leeni, è liizu dàazeelizu, ʋɛ gè ná? 19 È la mɔ naa ɠaani ga faa wola, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è minazeɠea ʋolu bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, ga ʋelela ʋele vaiti ti maaɠoozaai, é ʋilɛ nà-masa pɛlɛyeɠei ʋa. Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ʋelei ɠana ɗa ɗa nuɓusɛi zo da nɛi? 20 Lee ɠili ka nà bo è ma, é ʋɛɛ nii ʋa? Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɓɔɠɔi è kwɛ̀ɛ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. 21 Ɗa-minazeɠegi ta ɗa-leveiti maaʋele ɠa é kɛa, è niima vaa wolaiti kɛa, è lati, è ti ɠula bɛ̀ kɛlɛma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.

22 «Ee, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è wɔɔlɔʋɛ! Nu nɔpɛ ge la ga è ɠɛʋele, gaamazu gala kili nɔpɛ ge la ná, é ɠula è ʋolu, eɠɛʋelei nɔ gi mɛnigai la ga gi-woiyeɠeiti. 23 Eteai zu, zii ɓɛgele ɠa é ga ɗa-nuiti Izilayɛle nuiti kɛʋele, nii è liai, è ti unmɔɔ, ti ɠɛ ga ɗa-nuɓusɛiti, ta è ɓɔɠɔ wɔɔlɔ? È la zii ɠiligi tanigaa ɓɛɛni ɓaa ta ta-ɠalagiti ɗa-nuɓusɛiti tuɠɔ, niiti è ti unmɔɔgai, è ti ɠula Ezipete yooi ʋa. 24 È ɗa-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti seiɗa ga ti ɠɛ ga ɗa-nuɓusɛiti eyɛsu ɠɔ. Ɗa ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ɠɛa ga ta-ƓALAGI.

25 «Niizu niina, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, soma kae, è ɓaa ɗa-minazeɠegi maazu, nii kɛa bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, ta nà-masa pɛlɛyeɠei ʋɛ. Kɛ, eɠɛʋelei è boga la. 26 Naazu ɗa lɛbiyai zɔlɔɔ eyɛsu ɠɔ, ta nuiti ti ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é ga Izilayɛle ná-GALAGI!› Nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui Davide, nà-masa pɛlɛyeɠei mina ɲiikpi pɛ è ɠaazu. 27 Mazɔlɔɔ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI, ɗa ɓɔɠɔi ɠa è dɛa ga ze, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, ga ɗa masa pɛlɛyeɠei losu bɛ̀, naa ɠa é kɛa gè gaaɓaa zɔlɔɔga, gè niima maanɛɛnɛ wooi laazeeli è ma.

28 «Niizu niina, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga GALA, è-laawooiti ta ga gaamai, ɗa ma ka è minazeɠea bɛ̀ ga undaanɛɛi nii, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. 29 Soma mu niina, è tuya loo nà-masa pɛlɛyeɠei ma, nii a kɛ é yɛ ná ɠɔ è ɠaazu. Mazɔlɔɔ, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è minazeɠea, ɗa-luyai maaʋele nɔ ɠa a kɛ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà-masa pɛlɛyeɠei tuya zɔlɔɔ.»

8

Davide zobo sɔlɔɔ fai
zɔɔma ziiti ma, ti maaɠoolii zu

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 18:1-13)

1 Naa ʋoluma Davide vɔnini Filisiti nuiti ma, é ti ɠaazu unfe seɠe, é ta-ɠaaɓaai ɠula ti ya.

2 É vɔnini ɓalaa Moaɓe nuiti ma. Niiti é ti zoni, é ti laani zooi ma, é ti ɠaaɠwɛ su ga seizu saʋagɔ ga galui. Nu zeizu saʋagɔi zaama, é seizu felegɔiti paani, é seizu ɠilagi yɛ vulua. Moaɓe nuiti ti ɠoloni Davide ʋɛ, ti ɗa mului zala ma.

3 Naa ʋoluma Davide vɔnini Soɓa masagi Ɠadadezɛɛl ma, Leɠɔɓe ná-doun zunui, siɛgi zu é ɠɛni liizu la ga ná-masadai zeiɗa ʋolu ziɛ wolai Efelate maaʋɛ. 4 Davide soo ɓizɛ zalaʋusu waagila undɔfela (1.700) zoni, ta siɛ kɔɠɔa zalaʋusu waaʋuufelegɔ (20.000). É wotolo ɓizɛ zoo ungila (100) makɛni. É mɔtaiti kɔɠɔʋolu ɲataiti teʋeni.

5 Siili yooi zu nuiti ti ɠɛni Damase, naati ti ʋaani ɓɔsu Soɓa masagi Ɠadadezɛɛl ʋa. Davide nu waaʋuufelegɔ maazu felegɔ (22.000) ʋaani ti ʋa. 6 Naa ʋoluma, Davide kundiɠiiti seini Damase yooi zu Siili nuiti saama. Siili nuiti ti ɠoloni Davide ʋɛ, ti ɗa mului zala ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni fɔnifaamai veezu Davide ʋɛ, ʋɛ kpein é ɠɛni liizu ná ga kɔɔi. 7 Davide zanu kɔɔɠɔ zɛpɛgiti seɠeni, niiti ti ɠɛni Ɠadadezɛɛl ná-salaʋusuiti zea, é li ga tiye Zeluzalɛme. 8 Davide kɔlu ɓɔi mɔinmɔin seɠeni masagi Ɠadadezɛɛl ná-taa wolaiti su, Ɓeta ta Ɓelotayi.

9 Siɛgi zu Ɠamate masagi Toyi mɛnini da ga Davide vɔnigɛ Ɠadadezɛɛl ná-kɔɔʋɛbɛiti pɛ ma, 10 é ná-doun zunui Yolame leʋeni Davide ma ga é tuʋɔ, ta é mama fala vai zu Ɠadadezɛɛl ʋa, é vɔni ma, tɔɔzei Toyi ta Ɠadadezɛɛl ti ɠɛni kɔɔi ɠa nɔ ɠɔ. Yolame liizuʋɛ, é liini ga sɔɔlai ma zii pɛ, niiti ti ɠɛni ga walii, zanugi, ta kɔlu ɓɔigi. 11 Masagi Davide ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, eɠɛʋelei é kɛɛni la niina ga walii ta zanugi, nii é kulani zɔɔma zii ɠiligiti zea, niiti é vɔnini ti ma: 12 Edɔme nuiti, Moaɓe nuiti, Amɔn nuiti, Filisiti nuiti, ta Amalɛke nuiti, ta nii kpein é soni kɔɔi zu, é kula Soɓa masagi Ɠadadezɛɛl ya, Leɠɔɓe ná-doun zunui.

13 Davide lɔɠɔi mɔta ɠulani, siɛgi zu é ɠaleni la ma, fɔnigai ma Edɔme nu waapuugɔ maazu lɔsaʋai (18.000) ma, Kpolo Ʋɛtugi zu. 14 Naa ʋoluma, é kundiɠiiti seini Edɔme yooi ná pɛ su. Edɔme nuiti pɛ ti ɠoloni Davide ʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni fɔnifaamai veezu Davide ʋɛ, ʋɛ kpein é ɠɛni liizu ná ga kɔɔi.

Davide ná-botiɠɛ nu wolaiti daaseigiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 18:14-17)

15 Davide masadai ɠɛɛni Izilayɛle pɛ unda, é ɠɛni tukpɔi ɠaaleʋezu ga sɔledai ná-nuɓusɛiti pɛ bɛ. 16 Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ɠa é ɠɛni ná-kɔɔʋɛbɛi unda, Ayilude ná-doun zunui Zozafate ɠɛ ga laavaawogi, 17 Ayituɓe ná-doun zunui Sadɔke, ta Aɓiataal ná-doun zunui Ayimelɛke ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti, Selaya ɠɛ ga sɛʋɛ ɠɛ nui. 18 Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ɠa é ɠɛni Kelɛte nuiti ta Pelɛte nuiti unda, niiti ti ɠɛni ga masa makɛ nuiti. Davide ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti.

9

Davide yeezei vai
Zonatan ná-doun zunui Mefiɓaale wu

1 Davide gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Sayile ná-pɛlɛ wu nui ta yɛgɛ nɛi vulua? Nà pɔ gè wooɠɛɠilada ɠɛ bɛ, Zonatan maaʋele ma.» 2 Sayile ná-pɛlɛyeɠei wu botiɠɛ nui gila ge ɠɛni ná, daa ga Siɓa. Ti ʋaani la masagi ʋɔ bɛ. Davide gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Siɓa?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga Siɓa, ɗa-wotiɠɛ nui.» 3 Masagi ɗa gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Nu vulu nɔpɛ ge la yɛni Sayile ná-pɛlɛyeɠei wu, nii nà ziɛ bɛ ga GALA ná-wooɠɛɠiladai?» Siɓa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zonatan ná-doun zunui gila ka dɛ ná, nii kɔɠɔ felegɔi pɛ maalɛɠɛfɛgai.» 4 Masagi ɠɛni ma: «Mini ɠa é ná?» Siɓa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Toɠa Lodeɓaal, Makiil ná-pɛlɛi wu, Amiyɛle ná-doun zunui.» 5 Masagi Davide nu leʋeni, ti li, ti seɠe Lodeɓaal, Amiyɛle ná-doun zunui Makiil ná-pɛlɛi wu.

6 Siɛgi zu Sayile ná-dounloin, é ga Zonatan ná-doun zunui Mefiɓaale zeelini la Davide ɠakala, é laani masagi ɠɔɠɔwu. Davide tolini, é ɠɛ ma: «Mefiɓaale!» Naa ɠɛ ma: «Wɛlɛ nà ʋa, ɗa-wotiɠɛ nui.» 7 Davide ɠɛni ma: «Mina lua. Nà wooɠɛɠilada ɠɛɛzu è ʋɛ, è-ɠɛɛ Zonatan maaʋele ma. Nà è-ɠɛwola Sayile ná-zooi pɛ feezu ʋolu è ya, ɗa ɓɔɠɔi ɗa ɠɛ laamiizu nà-taɓalii ɠa folo-o-folo.» 8 Mefiɓaale laani kɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Masagi, lee vaa zu è yiizoolɛzu ga ze, nɛ̀i gè la vizɔni gilɛ ʋoomai ʋa?»

9 Masagi Siɓa lolini, Sayile ná-botiɠɛ nui, é ɠɛ ma: «Nii kpein é ɠɛa ga Sayile ta ná-pɛlɛyeɠei nɔnɔ, gè ti pɛ fea è-maliɠii ná-dounloin ya. 10 Ɗa ʋe-o, è-loun zunuiti be-o, ɗa-wotiɠɛ nuiti be-o, wa ɠɛɛzu tii ɠɛɛzu bɛ. Nii wa sɔlɔɔna, wo ʋaa la, naa ɠa é ɠɛɛzu ga è-maliɠii ná-pɛlɛyeɠei ɠɔnɔgi. Mefiɓaale ɓɔɠɔi ɠa ɠɛɛzu laamiizu nà-taɓalii ɠa folo-o-folo.» Siɓa ma, zunu loun puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ɠa é ɠɛni zea, ta botiɠɛ nu ʋuufelegɔ (20). 11 Siɓa ɠɛni masagi ma: «Nii kpein màliɠii masagi bogai mà, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà ti pɛ kɛɛzu.» Mefiɓaale ma ge ɠɛni daami wosu masagi ná-taɓalii ɠa, eɠɛ masagi ná-doin ta. 12 Zunu loun ɠila ge ɠɛni Mefiɓaale ya, nii daa ɠɛni ga Mika. Siɓa ná-pɛlɛ wu nuiti pɛ ti ɠɛni botii ɠɛɛzu Mefiɓaale ʋɛ. 13 Mefiɓaale yɛni Zeluzalɛme, é ɗa laami masagi ná-taɓalii ɠa. Kɔɠɔ felegɔiti pɛ maalɛɠɛfɛni.

10

Amɔn masagi Davide ná-keelaiti unfe fai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 19:1-5)

1 Naa ʋoluma Amɔn masagi zaani, ná-doun zunui Ɠanun zei potogi zu ga masagi. 2 Davide ɠɛni ma: «Nà wooɠɛɠilada ɠɛɛzu Ɠanun ʋɛ, eɠɛʋelei kɛɛɠɛ Naɠase wooɠɛɠiladai ɠɛni la bɛ̀.» Davide ná-botiɠɛ nui tanigaa leʋeni ga ti ɓena fe bɛ kɛɛɠɛ zaa vai zu. Siɛgi zu Davide ná-botiɠɛ nuiti ti zeelini la Amɔn yooi zu, 3 Amɔn ɠundiɠiiti ti ɠɛni ta-masagi Ɠanun ma: «Ɗa kaazu ga è-ɠɛɛ ná-lɛbiya ɠa é kɛɛzu Davide gaanɛɛnɛ nua leʋesu la è ma ɓaa? Taai ɠwɛɛ fai ta pɛtɛ fai laade ɓaa, nii a kɛ ti ʋa koloɠolo yeeta?»

4 Ɠanun zɛba é Davide ná-keelaiti so, ti ti-ɓɛlɛiti gilazuʋɛti bo, ti ti ɠɔba zeɠeiti teʋe ga ti-ʋunɔgi letemaʋɛ, naa ʋoluma ti ɓe ti ʋa, ti ɗa li. 5 Davide mɛnini nii kɛai. É keela leʋeni ti luɠɔ, mazɔlɔɔ naati ti wola unfeni. É ɠɛ ti ma: «À yɛ Zeliko eyɛsu wo-ɓɛlɛiti ti lɛ ʋolu, wa ʋa niina.»

Davide vɔni fai Amɔn ta Siili nuiti ma

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 19:6-19)

6 Amɔn nuiti ti kaani ga ti ɓɔɠɔ wɔinzeɠea Davide ma. Ti salaʋusuiti gaiziɛni zou ɠiligaa zu: salaʋusu waaʋuufelegɔ (20.000) Siili nuiti saama ti Ɓɛte-Leɠɔɓe, ta Soɓa, salaʋusu waagila (1.000) Maaka masagi ʋɔ bɛ, ta salaʋusu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) Tɔɓe ʋɔ pelei. 7 Davide mɛnigai ma, é Zoaɓe leʋeni ti laalɔɠɔma, ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ.

8 Amɔn nuiti ti ɠulani, ti lo kɔɔɠɔ vai ma, ta-laa wolai laaʋɛ. Siili zalaʋusuiti, niiti ti zeɠeni Soɓa ta Leɠɔɓe ta Tɔɓe, é ʋɛɛ Maaka zalaʋusuiti ba, naati pɛ ti ɠɛni loni yɛ kɔɔ lɔɓɔi zu. 9 Zoaɓe kaai ma ga kɔɔɠɔzuʋɛ ɠa fele ʋɔɔma, ʋelelaʋɛ ta ʋoluzu ʋelei, é yeeloni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti ba, é ti ʋilɛ Siili nuiti daawu kɔɔɠɔ vai ma. 10 É kɔɔʋɛbɛi mɔtai ma lotuɠɔlai ɠalivaani kɛɛɠɛloin Aɓisayi ma, naati ti lo Amɔn nuiti daawu kɔɔɠɔ vai ma. 11 Zoaɓe ɠɛni kɛɛɠɛloin Aɓisayi ma: «Ni Siili nuiti zeevi ka mɔinna mà, ɗa ʋa, è ɓɔ bà. Ni Amɔn nuiti zeevi ka mɔinna è ma, nà ʋa, gè ɓɔ è ʋa. 12 Zɛbɛzeɠe, ade kɔɔi ɠɔ, de da-nuɓusɛiti maalobo, ta da-ƓALAGI ná-taaiti. Ɠɔoɠɔ GALAGI naa ɠɛ, nii pagai gaazu!»

13 Zoaɓe ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti lopele ɓɛtɛni kɔɔɠɔ vai ma, Siili nuiti daalɔɠɔma, naati ti ʋelani ba. 14 Amɔn nuiti ti kaai ma ga Siili nuiti ti ʋela, tiya ɓalaa ti ʋelani Aɓisayi ʋa, ti li ta-laazu. Zoaɓe zeɠeni Amɔn nuiti polu, é ɠale ma Zeluzalɛme.

15 Siili nuiti ti kaai ma ga Izilayɛle nuiti ti vɔniga ti ma, ti ta-ɠɔɔʋɛbɛi pɛ gaalɛɛni ba. 16 Masagi Ɠadadezɛɛl keela leʋeni, ga ti Siili nui zɔiti gaalɛ ba, niiti ti ziɛ wolai Efelate ʋoluʋelei. Ɠadadezɛɛl ná-kɔɔɠuluɓai Soɓake loni ti luɠɔ, ti zeeli Ɠelame.

17 Davide faa ɠwɛɛgai ma su, é Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti pɛ gaalɛɛni ba, ti Zuludɛn ɓudɛ, ti li Ɠelame. Siili nuiti ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ga ti vala Davide ʋa, ti kɔɔi lɔɔzeini. 18 Kɛlɛ ti ʋelani Izilayɛle nuiti ba. Davide kɔɔɠɔ wotolo undɔfela (700) zu zalaʋusuiti paani, ta soo ɓizɛ zalaʋusu waaʋuunaanigɔ (40.000). Zeezeelini ɓalaa ta-ɠɔɔɠuluɓai Soɓake ma, naa za náʋɛ. 19 Tɛi masagi niiti kpein ti ɓɔni Ɠadadezɛɛl ʋa, ti kaani ga Izilayɛle ziaa ti wu, ti ziilɛigi ɠaiziɛni yɔɠɔzu ta Izilayɛle, ti ɠolo Izilayɛle ʋɛ. Naa ʋoluma Siili nuiti ti ɠɛni luazu ga ti ʋa li ɓɔsu Amɔn nuiti ba.

11

Davide ta Ɓate-Seɓa ta-vai

1 Poluma ɠonagi, yeeɠɛɠalai nii masagiti ta ɗa lii la kɔɔɠɔzuʋɛ, Davide Zoaɓe ta ná-kɔɔɠɔ nu wolaiti teʋeni, ti lo Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti kpein tuɠɔ. Ti Amɔn yooi zuɠoloɠoloni, ti ta-laa wolai Laɓa zei kɛlɛ su. Kɛlɛ Davide yɛni Zeluzalɛme.

2 Yeeta kpɔkɔ voloi, Davide wuzeɠeni folo ɲiimɛnii zu, é ɗa ziɛziɛ dooɠo bosuʋɛ, ná ɓɛtɛai ná-masa pɛlɛi ɠɔmaʋɛ. É yɛni miná, é anzanui ta ɠa, é ɗa maagba, gola ʋagai. 3 Davide nu leʋeni ga ti anzanui naa ʋolu ɠaazaɠa bo. Ti ɠɛ ma: «Eliyame ná-doun anzanui Ɓate-Seɓa ʋe, Ɠɛte nui Ilii anzai.» 4 Davide numaa leʋeni, ti li, ti toli. É ʋaani Davide ʋɔ bɛ, naa la koba. Tɔ ma kpega ɠɛni de nɔ feya ga ɲade fai ɠɛ ná-alugi ɠa ʋoluma. É ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu. 5 Naa ʋoluma, é kaani ga kogi ɠa ma, é keela leʋe Davide ma, é ɠɛ ma: «Kogi ɠa mà.»

6 Davide keela leʋeni Zoaɓe ma ga naa Ɠɛte nui Ilii leʋe ma. Zoaɓe devei veeni naa ya, ga é li masagi ʋɔ bɛ. 7 Ilii zeelini Davide ma, naa Zoaɓe ta kɔɔʋɛbɛi maaɠaazaɠabo ma, ta kɔɔi ɠɛʋelei. 8 Naa ʋoluma Davide ɠɛni ma: «Li ɗa-ɠoizu, è looɠo.» Kulaai ma masagi ʋɔ bɛ, naa vebɛanii leʋeni ma. 9 Kɛlɛ Ilii la ɠɛni kɛɛni, é ʋa li ná-pɛlɛi wu. É laani masagi ná-pɛlɛlaʋɛ, ta maliɠii makɛ nuiti.

10 Ti boni Davide ma ga Ilii la liini ná-pɛlɛi wu. Davide tolini, é ɠɛ ma: «Siɛi ɠa è zeɠezu ma, lee vaa zu è la liini ɗa-ɠoizuʋɛ?» 11 Ilii gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Minazeɠe kesui, ta Izilayɛle kpein, é ʋɛɛ Zuda ʋa, ta ɲiizu kotaiti bu, kɔɔɠuluɓai Zoaɓe ta ná-salaʋusuiti ta kɔɔ lɔɓɔi ʋa. Nà zoo ɠale, gè naati zɛ miná, gè li nà-pɛlɛi wu, gè laami, gè ɓɔɔle, ta gè la ànzai ɠoba? GALA ka kàazu, eɠɛʋelei è vulua la ga ɠite, gaamazu gè la naama vaa zii ɠɛa eyɛsu pɛ.»

12 Davide ɠɛni ma: «Yɛ ʋɛ mɔnɔ za, lina, gè ɓe è ʋa, è li.» Ilii yɛni Zeluzalɛme naama voloi, ta poluma zobui. 13 Davide tolini ga ti daamii wo ʋɔɔma pɔ bɛ, é dɔɔi veeni zea, naa yɛ kpɔlezu eyɛsu dɔɔi so. Kɛlɛ kpɔkɔi, Ilii liini mɔnɔ, ti la ta maliɠii makɛ nuiti. É la kɛɛni, é ʋa li ná-pɛlɛi wu.

14 Poluma zobui Davide sɛʋɛ ɠɛɛni Zoaɓe ma, é fe Ilii ya ga é lii la. 15 Sɛʋɛi naa zu wooi ɠɛni ga nii: «Ilii ʋilɛ ʋelelaʋɛ, ʋɛ kɔɔi ɓɔiɗai ná, wo ɠula ʋolu, wo maaɠooza ba, nii a kɛ ti yeezeeli ma, é za.»

16 Zoaɓe ɠɛai ma taai zeizu kɛlɛ su, é Ilii ʋilɛni, ʋɛ ná zogai kpe ti zili nuiti ta-zalaʋusu wolaiti bɛ. 17 Niiti ti ɠɛni taai naa zu, naati ti ɠulani, ti kɔɔi vala Zoaɓe ʋa. Ti salaʋusui tanigaa ta ɠuluɓai tanigaa ʋaani Davide ná-kɔɔʋɛbɛi ʋa. Ɠɛte nui Ilii ɠɛni naati saama, ti zaai.

18 Zoaɓe wooleʋeni Davide ma, é kɔɔi ɠɛʋelei pɛ suɠula ma. 19 Zoaɓe ɠɛni keelai ma, nii é ɠɛni liizu ga wooleʋegi: «Ɗa ɓena ga kɔɔɠɔzuʋɛ vai pɛ bo masagi ma, 20 ni a yiiɠaawanana, é è ɠaazaɠa ga: ‹Lee vaa zu wo wola maaɓuɠaai taai ʋa ɠana kɔɔɠɔ ziɛgi zu? Wo la suɠwɛɛ ga nu ɠa zoo yɛsu siɠigi ungaʋɛ, é mɛɛin ʋili? 21 Wo-ɠi ka su nɛi ɓaa anzanu ɠa é Yeluɓesɛte ná-doun zunui Aɓimelɛke ʋaani Teɓɛse?* É la ɠɛni yɛni siɠigi ungaʋɛ, é kɔtu wolai ʋili ma, é paa? Lee vaa zu wo wola maaɓuɠaai siɠigi ʋa?› Ɗa ɠɛ ma niina: ‹Ɗa-wotiɠɛ nui Ɠɛte nui Ilii ɓalaa saaʋɛ kɔɔi zu.› »

22 Keelai liini ga é wooleʋegi wo Davide ma, nii a kɛ nii pɛ Zoaɓe boni ma, é li, é bo Davide ma. 23 É ɠɛni Davide ma: «Taai maaɓɛɛ nuiti ti ɠɛa dɛ ziɛni gi wu, ti ɠulani gi laalɔɠɔma, ti ʋa dɔɓɔi zu, kɛlɛ gi ti laaʋiligɛ, eyɛsu taa ziɠidaʋɛ. 24 Názu ɠa mɛɛn ʋili nuiti ti yɛga la siɠigi ungaʋɛ, ti mɛɛinti pili, masagi ɗa-zalaʋusui tanigaa zaaʋɛ, ɗa-wotiɠɛ nui Ɠɛte nui Ilii ɠa naati saama, niiti ti zaai.»

25 Davide ɠɛni keelai ma: «Nii ɠa ɗa bo Zoaɓe ma: ‹Mina niima vai zeɠe ga faaɓa. Kɔɔi zuɲaka la ɗa ga ɠula. Ɠaaɓa, è taai zo, è koloɠolo.› Li, è Zoaɓe iɲɔdɔ ga naama wooi.»

26 Siɛgi zu Ilii anzai mɛnini da ga sinigi zaa, é naa ná-saa wɔlɔi woni. 27 Saa wɔlɔi ma voloiti teʋegai ma, Davide nu leʋeni daaɠomisu, é naa lɛɛni ná-pɛlɛi wu, é ɠɛ ga anzai, é doun zunu zɔlɔɔni bɛ. Kɛlɛ nii Davide kɛɛni, naa wanani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

12

GALA goo wo nui Natan
zelilo fai Davide ma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI Natan leʋeni Davide ma. É liini pɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Zunu felegɔ ɠɛni taai ta zu, zɔi ga kpɛtɛ nu, bɔɔlai ga bala nu. 2 Nikɛiti ta baalagiti ti mɔinni kpɛtɛ nui ya. 3 Baala saa yiʋo ɠila kpe nɔ ɠa é ɠɛni bala nui ya, nii é geyani, é ɗa to, naa ɠɛni ɓaɠozu pɔ bɛ ná-dointi koba. É ɠɛni zunui ná-daamianigi miizu, é ɗa ɓɔɔle ná-ziawɔi zu, é ɗa la zeeloko zu, é ɠɛni zea eɠɛ ná-doun anzanu. 4 Yeeta wɛɛn ɠulani kpɛtɛ nui ma, kɛlɛ tɔun ge la ɠɛni pɔ ga é ʋa ná-toganii ta zeɠe, baalagiti ɓaa nikɛiti saama, é ʋa gili ma wɛɛin ʋɛ ga kɔnɔgi. É liini, é bala nui ná-baala saa yiʋoi zo, é kpɛtɛ ga ma wɛɛin ɠɔnɔgi.»

5 Davide wola yiiɠaawanani naama zunui ma, é ɠɛ Natan ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga nui nii é naama vai ɠɛa, maanɛɛʋɛ ga é za. 6 Baala ziʋoi é seɠeai, toɠa naama ʋɛɛda naanigɔi ve, mazɔlɔɔ é la gaazumaawɔinɠaa ɠɛɛni.»

7 Natan ɠɛni Davide ma naazu: «Ɗa ɠa è ga zunui naa! Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ɠa gè gulɔi ziaa è ma ga è ɠɛ ga Izilayɛle masagi, gè è ɠula Sayile ya. 8 Gè è-maliɠii Sayile ná-pɛlɛi lɔ è yeezu, gè anzaiti pu è yeezu, gè è zei ga Izilayɛle ta Zuda unda ga masagi. Ni naa pɛ ge ɠɛa ga faa go, kɛ̀ʋele ɓɛtɛa ɠɛa de ga gè vebɛani ɠiligaa la ma. 9 Lee vaa zu mu è dàawooi ʋɛlɛʋɛlɛsu, è ɗa wànama vai ɠɛ? È Ɠɛte nui Ilii ʋaaʋɛ ga boɠa zɔkpɔi, è anzai zeɠe, è kɛ ga ɗɔnɔ, tɔ ɓɔɠɔi ma è paa ga Amɔn nuiti ta-woɠa zɔkpɔi. 10 Naa ɠa é ba, toomai la mɔ zeɠea ɗa-ʋɛlɛi ʋa pɛ, mazɔlɔɔ è pɛ̀lɛʋɛlɛga, è Ɠɛte nui Ilii anzai zeɠe ga ɗɔnɔ.› 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi è ʋɔ, è ɠula ɗa-ʋɛlɛyeɠei nɔ wu, nà è ɓɔɠɔ anzaiti seɠezu è ɠaazu, gè ti ve nu ɠili zea, é la ga tiye ɛsɛ pɛ gaazu. 12 Ɗɔun è ɗɔnɔi ɠɛɛʋɛ dɔɔɠuzu, nɔ̀un nà nii ɠɛɛzu Izilayɛle pɛ gaazu, folo wolai.› »

13 Davide ɠɛni Natan ma: «Gè kotoi ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma.» Natan ɠɛni Davide ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ɠotoi maavaayɛga, è la mɔ zaazu. 14 Kɛlɛ tɛi niima vai maaʋele ma, è yeeɠɛɠalai vea Ɠɔoɠɔ GALAGI zili nuiti zea ga ti woo ɲɔi wo ma, doin sɔlɔɔgai è ʋɛ, toɠa za.»

Davide ná-faaɠaazagi ma zalai

15 Natan ɠaleni ma ná-koizu. Ɠɔoɠɔ GALAGI seeɓɛ wolai ʋilini doungoi ma, nii Ilii anzai sɔlɔɔni Davide ʋɛ. 16 Davide GALA maanɛɛnɛni doungoi ʋɛ. É zugi zoni, é ɲi piin laani zooi ma. 17 Ná-pɛlɛi wu wotiɠɛ nu wolaiti ti looɠoni ba ga é wuzeɠe, kɛlɛ é ɠɛlɛni, é la kɛɛni, ti ʋa laami ʋɔɔma.

18 Folo lɔfela ʋoluma, doungoi zaani. Davide ná-botiɠɛ nuiti ti la ɠɛni zoosu ti ʋa bo ma, mazɔlɔɔ ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Doungoi ɠɛai ma vulua, é la woiloni ade-woo ma. Ada zoo ɠale, ade ɠɛ ma, doungoi zaa? Toɠa faa ɲɔu ɠɛ ga ɓɔɠɔ.» 19 Davide kaani ga ná-botiɠɛ nuiti ta ɓɔɛzu laa wu. É gaaɠaani ga doungoi zaa. É ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Doungoi zaa ɓaa?» Ti ɠɛ ma: «É zaa.»

20 Naazu Davide wuzeɠeni zooi ma, é maagba, é gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ ɓɔɠɔ ma, é ná-seɠei maavalibo, é li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ʋɛlɛlaʋɛ, é nɔkɔ ná. Naa ʋoluma é liini ná-koizu, é ɠɛ ti daamianigi ve zea, é laami. 21 Ná-botiɠɛ nuiti ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Nii è kɛai, naa ʋoluʋɛ ɠa ga leeni? Siɛgi zu doungoi ɠɛa la vulua, è zugi zogɛ, è ɗa wɔlɔ. Tɛi é zaa, è wuzeɠe, è ɗa laami.» 22 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Siɛgi zu doungoi ɠɛa la dɛ vulua, gè ɠɛa zugi zosu, gè ɗa wɔlɔ, mazɔlɔɔ gè ɠɛa ɠɛɛzu ma: ‹Ɓɛ ɠa é kwɛɛ ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la màawɔinɠa, é ʋa doungoi yɛnvui yɛ su?› 23 Ni é zaa, lee vaa zu nà li zu sosu? Naama zobo ka bɛ̀, gè zɛnvui ʋu su? Nɔ̀un nà liizu pɔ pelei, kɛlɛ tɔun ge la mɔ ʋaazu ga pɔ̀ pelei.»

Salomɔn zɔlɔɔ fai

24 Davide maaɓuɠani anzai Ɓate-Seɓa ʋa, é gaanɛɛnɛ, é laani koba, naa doun zunu ɠili sɔlɔɔ bɛ ʋolu, é daasei pɛɛ ga Salomɔn. Ɠɔoɠɔ GALAGI doungoi naa nɛɛni ʋɛ, 25 é naa lɛɛni ga Davide ga GALA goo wo nui Natan maaʋele. Naama nɛɛbɛi maaʋele ma, doungoi laaseigi ʋɛɛni ga, Yedidia (nii poluʋɛ ga «Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛɲɔɠɔi»).

Davide Amɔn nuiti ta-laa wolai
Laɓa zo fai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 20:1-3)

26 Naama ziɛgi zu kɔɔɠuluɓai Zoaɓe laalɛɛni Amɔn nuiti ta-laa wolai Laɓa wu, é masa koizuʋɛ zoni. 27 Názu ɠa é keelaiti teʋeni la Davide ma, é ɠɛ ma: «Gè laalɛa Laɓa wu, gè buu ʋele ɠoizuʋɛ zoga vɔlɔ, ʋɛ ziɛ makɛsuʋɛ ná. 28 Kɔɔʋɛbɛi mɔtai ɠaalɛɛna ba mu, è ʋa, è taai zei kɛlɛ su ɗa ɓɔɠɔi, è so. Gè la pɔ ga gè so, ma lɛbiyai pɛ ge ʋa ʋa pɔ̀.» 29 Davide kɔɔʋɛbɛi mɔtai pɛ gaalɛɛni ba, é li, é laalɛ Laɓa wu, é naa zo. 30 Davide masa bɔɔlɔgi zeɠeni, nii é ɠɛni ta-masagi unma. Bɔɔlɔgi naa ɠɛni ga zanu tetelegi, buɲɛgi ɠɛni ga kilo ʋuusaʋagɔ (30), kɔtu zɔngɔ ɓaagi ɠila ge ɠɛni ba. Ti dɔɔni Davide unma. É ɠulani taai naa zu ga ani mɔinmɔin, niiti é ti zoni kɔɔi zu. 31 Nuɓusɛi niiti ti ɠɛni zeini ná, é naa tanigaa ɠɛɛni ga sii ziɛ nuiti, kɔtu zaɠa nuiti, gulu ʋɔ nuiti, é tanigaa ɠɛ ga ɓiliki loɠa nuiti. Ʋele ɠana é kɛɛni la ga nuɓusɛiti pɛ, niiti ti ɠɛni Amɔn laaiti su. Naa ʋoluma, Davide ta kɔɔʋɛbɛiti pɛ ti ɠaleni ma Zeluzalɛme.

13

Amenɔn ta Tamaal ta-vai

1 Naa ʋoluma, pɛtɛ nii é ɠɛɛni, zeela ɠila ge ɠɛni Davide ná-doun zunui Aɓasalɔme ya, pagai ga gola, daa ga Tamaal. Davide ná-doun zunui Amenɔn wɔinni la. 2 Amenɔn zeeɓɛni ga ziiɓɔlɔi, é ʋilɛ ná-seelai Tamaal ʋa, nii wɔin ɠɛni ma. É ɠɛni Amenɔn ɠaazu ga fai maayikiai, ga é ʋa maaɓuɠa naa ʋa, mazɔlɔɔ naa la ɠɛni dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. 3 Amenɔn bɔɔlai ta ɠɛni ná, gola ɠeleɠelegai, daa ga Yonadaɓe, Davide kɛɛɠɛloin Simeya ná-doun zunui ɠɛni de. 4 É ɠɛni Amenɔn ma: «Lee vaa zu ɗɛi è ga masa doin, è ɓɔɠɔ maawɔinzu ɠani sobu-o-sobu? È la pɔ è ʋa bo mà?» Amenɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tamaal ɠa wɔin mà, kɛ̀ɛloin Aɓasalɔme ná-seelai.» 5 Yonadaɓe ɠɛ ma: «La betei zu, è ɓɔɠɔ ɠɛ ga seeɓɛ nui. Siɛgi zu è-ɠɛɛ a ʋaana la, ɗa ɠɛ ma: ‹Va bu, nà-seelai Tamaal ʋa, é daamii ve zèa, é kpɛtɛ gàazu, tɔ ɓɔɠɔi é fe zèa, gè mi.› »

6 Amenɔn laani, é ɓɔɠɔ ɠɛ ga seeɓɛ nui. Masagi liini wɛlɛzu ma, Amenɔn ɠɛ masagi ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, soma nà-seelai Tamaal ʋa, é dɛɠɛ ɓuun felegɔ ɓɛtɛ gàazu, tɔ ɓɔɠɔi é ti ve zèa, gè ti mi.» 7 Davide keela leʋeni Tamaal ma ná-pɛlɛi wu, é ɠɛ ma: «Li è-liɛ Amenɔn ná-pɛlɛi wu, è kɔnɔ gili.»

8 Tamaal liini diɛ Amenɔn ʋɔ bɛ, é ka laani, é ɓulu vukɔi yɛɓɛni, é gaayɔ, é dɛɠɛ ɓuun felegɔi ɓɛtɛ diɛ ɠaazu, é gili. 9 É ma liɠii zeɠe, é daaloka gaazu. Kɛlɛ Amenɔn ɠɛlɛni daami ʋa. É ɠɛ ma: «À nuiti kula nà-pɛlɛi wu!» Ɛsɛ pɛ ge ɠulani ná-pɛlɛi wu. 10 Amenɔn ɠɛni niina Tamaal ma: «Ʋaana ga dɛɠɛ ɓuungiti dàa ʋɛlɛi wu, miná ɠa è ti veezu ná zèa ɗa ɓɔɠɔi, gè ti mi.» Tamaal liini ga dɛɠɛ ɓuungiti, é ti ɓɛtɛni diɛ Amenɔn ʋɛ, naa laa ʋɛlɛi wu. 11 Siɛgi zu é ɠɛni feezu la zea, Amenɔn soni, é ɠɛ ma: «Ʋa, de la, zeela!» 12 Tamaal ɠɛ ma: «Ɓa, dìɛ, mina ʋu mà! Naa la ɗa ga ɠɛ Izilayɛle. Mina unfetala vai naa ɠɛ! 13 Naa ɠɛa ʋoluma, mini ɠa nà li ná ga nà-unfegi? Ɗa ɓalaa, ɗa ɓɔɠɔ ɠula naazu ga unfetala nu Izilayɛle. Lee vaa zu è la lia, è bo masagi ma? É la ɠɛlɛa fèe vai ʋa è ʋɛ.» 14 Kɛlɛ Amenɔn la ɠɛni kɛɛni, é ʋa woilo goo ma, é soni ga maaɓaai, é ʋu ma, é laa la.

15 Naa ɠɛai ma, maayo ge zeɠeni Amenɔn ʋɛ, é naa wɔinzeɠeni ga gola, é leʋe naa ná-nɛɛbɛi ʋa, nii é ɠɛni ziima. É ɠɛni naa ma: «Wuzeɠena ʋɛ, è li!» 16 Tamaal ɠɛni ma: «Ɓa! Mina kpɛ̀ ɠana, naa ɠa ɠɛ ga faa ɲɔu wola, é leʋe nii ʋa, è kɛai ga ze niina.» Kɛlɛ é la kɛɛni mɔnɔ, é ʋa woilo goo ma. 17 É ná-botiɠɛ zunu loungoi lolini, é ɠɛ ma: «Anzanu loungoi nii ɠula mà pɛlɛi wu, è pɛlɛi ʋilisu ga poluʋelei.» 18 Botiɠɛ zunu loungoi kulani eteaʋɛ, é pɛlɛi ʋilisu ga poluʋelei.

Seɠe ʋapagi ta ɠɛni Tamaal ɠɔba, pɔnɛai, naama zeɠei ma zii ɠa masagi ná-doun anzanuiti ti ɓena too ɠɔba, niiti ti la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. 19 Tamaal zuʋui ʋuuni nɔungi ma, é ná-seɠe ʋɔnɛgi ʋali ga, nii é ɠɛni kɔba, é yeela unma, é ɗa li ga wɔlɔa.

20 Kɛɛɠɛloin Aɓasalɔme ɠɛni ma: «È-ɠɛɛloin Amenɔn ʋuuʋɛ è ma ɓaa? Nii gè bosu è ma niina, zeela, maaɠɛ kpɔ, ɗa-zeelai ʋe. Mina naama vai zeɠe yii ʋɔ.» Tamaal yɛni niina diɛ Aɓasalɔme ná-pɛlɛi wu, eɠɛ anzanui nii sinigi ɠɛlɛai ba.

21 Masagi Davide naama vaiti mɛnini, é wola yiiɠaawana. 22 Aɓasalɔme la ɠɛni faa nɔpɛ boni Amenɔn ma. É naa wɔinzeɠeni, mazɔlɔɔ naa ʋuuni ná-seelai Tamaal ma.

Aɓasalɔme potokulai ɠɛɛ vai
ná-seelai ʋɛ

23 Kona felegɔ ʋoluma, baala maaleɠa leʋe nuiti ti ɠɛni Aɓasalɔme ya Ɓaale-Ɠasɔɔl, Efelayime ɠobaʋɛ. É masagi ná-doun zunuiti pɛ tolini ná. 24 É liini masagi ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «È kwɛni ga nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui nà nà-baalagiti maaleɠai leʋezu. Masagi soma tɔ-o, ná-botiɠɛ nuiti-yo, wo ʋa pɔ̀ bɛ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.» 25 Kɛlɛ masagi ɠɛni ma: «Ɓa-o, dòun zunu, gi pɛ gi la ʋaazu, naa ɠa ɠɛ ga kasɔ wola è unma.» Aɓasalɔme ɓɔini da, kɛlɛ masagi ɠɛlɛni toligi ʋa, é tuya looni nɔ bɛ.

26 Aɓasalɔme ɠɛni ma: «Ni è la mɔ kɛɛni è ʋa ʋa, va bu kɛ̀ɛloin Amenɔn li, é gi maaza.» Masagi ɠɛni ma: «Lee vaa zu é liizu, wo maazaasu?» 27 Aɓasalɔme ná-kpɔidai maaʋele ma, masagi ɓeni Amenɔn ʋa, ti li ta masagi ná-doun zunuiti pɛ.

28 Aɓasalɔme devei veeni ná-botiɠɛ nuiti zea, é ɠɛ ti ma: «Wa Amenɔn ɠaana feya koozunɛai ga dɔɔi, ta nà ɠɛna wo ma: ‹À Amenɔn loɠa,› názu wa paa niina. À mina lua, nà ɠa gè devei veai wo ya. À zɛbɛzeɠe, wo ɠaaɓa.» 29 Aɓasalɔme ná-botiɠɛ nuiti ti ná-devei zoni, ti Amenɔn ʋa. Gaamago masagi ná-doun zunui zɔiti ti wuzeɠeni daami wosuʋɛ, ɛsɛ ge lɛ ná-soovale fuului ɠɔma, é ʋela.

30 Ti yɛni pelei ma, Davide mɛni ga Aɓasalɔme masagi ná-doun zunuiti pɛ paaʋɛ, gila kpalaa ge la ɠulani. 31 Masagi wuzeɠeni, é ná-seɠeiti baliʋali ga ga kidaaʋiligi maaʋele, é la zooi ma. Ná-botiɠɛ nu wolaiti pɛ ti ɠɛni loni koba, ta-zeɠeiti baliʋaliai ga.

32 Davide kɛɛɠɛloin Simeya ná-doun zunui Yonadaɓe kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Màliɠii masagi mina ɠisiɛ ga masagi ná-doun zunuiti pɛ ka ti zaai, Amenɔn ɠila ka saai. Kaite yeei é ʋuuni la ná-seelai Tamaal ma, Aɓasalɔme ɠɛni ɠɛɛzu, toɠa paazu. 33 Màliɠii masagi mina niima vai zeɠe mu yii ʋɔ, é ʋa ɗa ɠisiɛ ga ná-doun zunuiti pɛ ka ti zaai. Amenɔn ɠila nɔ ɠa saai.»

34 Aɓasalɔme ɓɔɠɔi ʋelaʋɛ.

Siɛgi zu ada maaɓɛɛ nui wɛlɛni la ɠoozama, é nu mɔinmɔin golai ɠaani, ti ɗa ʋa ga poluʋelei, gize ɠakamaʋɛ. 35 Yonadaɓe ɠɛni masagi ma: «Wɛlɛna masagi ná-doun zunuiti ba, ti ʋaazu, eɠɛʋelei nɔ gè ɠɛa bosu la è ma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.» 36 Kpesuʋɛ ga ɓɔɛ, masagi ná-doun zunuiti ti unkulani. Ti pɛ ti wɔlɔni ga gola, masagi ɓalaa ta ná-botiɠɛ nuiti ti wɔlɔni gola.

37 Aɓasalɔme ʋelani, é li Gesuul masagi Talamayi ʋɔ bɛ, Amiyude ná-doun zunui. Davide ɠɛni ná-doun zunui zaa wɔlɔi wosu folo-o-folo. 38 Aɓasalɔme yɛni pela ʋelei zu Gesuul, é kɛ ga kona saʋagɔ. 39 Masagi Davide looɠoni Aɓasalɔme ɓɛɛ vai ʋa, mazɔlɔɔ gaanɛɛnɛa ɠɛni de niina Amenɔn zaa vai zu.

14

Aɓasalɔme ɠalema vai Zeluzalɛme

1 Seluya ná-doun zunui Zoaɓe kaani ga masagi yiimaalɛiɗa Aɓasalɔme letegi. 2 É keela leʋeni Tekoa, ti ʋa ga anzanui ta, nii gola zoogai faa ɓɛtɛzu, é ɠɛ ma: «Ɓɔɠɔ ɠɛ eɠɛ ɗa ɠɛ saa wɔlɔ wosu, è saa wɔlɔ zeɠei loo ɠɔba, mina gulɔ maku nɛɛnɛ siɛ ɓɔɠɔ ma, ɠaazuʋɛ ɠɛ eɠɛ anzanui nii é ná-nui ta zaa wɔlɔ wosu kaite. 3 Ɗa li niina masagi ʋɔ bɛ, nii gè bosu è ma, è naa wo ma.» Zoaɓe naa lɛɛni la, nii maanɛɛni é bo masagi ma.

4 Tekoa anzanui liini masagi ʋɔ bɛ, é la kɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Ee, masagi, kìzo.» 5 Masagi ɠɛni ma: «Leeni ɠa è pɔ?» É ɠɛni ma: «Masagi! Nà ga poanzai, sìnigi zaa. 6 Doun zunu felegɔ ɠa é ɠɛa zèa, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui. Ti felegɔ ti kɔɔni dɔɓɔi zu, nu la ná, é ʋa ti ɠaaɠwɛ, zɔi ɗa bɔɔlai loɠa, é paa. 7 Pɛlɛyeɠei pɛ buzeɠe ʋele ɠana dàalɔɠɔma, ti ɠɛ mà: ‹Zɔi é bɔɔlai ʋaai, fe, gi paa, tɔɔzei é kɛɛɠɛloin ʋaaʋɛ. Ʋele ɠana gá pogani zeɠe nui undaaʋili da gaama.› Ta naa ɠɛɛna, ta nà-kito gaaɓelagi ɠoloɠolosu naazu. Sìnigi laaseigi ta mavofodai ɠa ɲɛɛlɛ zooi ɠa.»

8 Masagi ɠɛni anzanui ma: «Li ɗa-laazu, nà deveiti feezu ɗa-vaa zu.» 9 Tekoa anzanui ɠɛni ma: «Màliɠii masagi, niima vaaɠaazagi yɛ ga giye, gá nà-pɛlɛyeɠei, masagi ɠɛ ga sɔbalala nu, ta mavofodaiti, niima vai zu.» 10 Masagi ɠɛni ma: «Ni nu nɔpɛ ka zelilona è ma niima vai zu, ʋaa la pɔ̀, toɠa è yɛ ná.»

11 Anzanui kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma: «Masagi soma, é minazeɠe bɛ̀ Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, ga potokula nui mina ta ʋɛɛ nà-maanɔɠɔi ʋa, ga é ʋa zɔi ʋaa, nii zɛgai zèa.» Masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga è-loin unma undeɠai gila kpalaa ge la loa zooi ma.»

12 Anzanui ɠɛni ma: «Ɗa va bu nɛi, màliɠii masagi, gè faa ɠili bo dɛ è ma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui?» Masagi ɠɛ ma: «Ɓɔɛna.» 13 Anzanui kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu mu è ɠisiɛi ɠana, é lo GALA ná-nuɓusɛiti ba? Mazɔlɔɔ wooi niiti maaʋele ma, è ti wogai feya, masagi, è ɓɔɠɔ ɠwɛɛgɛ ga sɔba nu, mazɔlɔɔ è la Aɓasalɔme ɠaaɠaleni ma, nii è kpɛai. 14 Yeeta ade pɛ ada zaazu, eɠɛ ziɛi puai ya zooi ma, nu la zooga zɛʋɛzu. GALA ge la ɗa ga zɛnvu ɠula nu ya, kɛlɛ toɠa ɗa pelei ɠaiziɛ ga nii kpɛai, é mina yɛ pela ʋelei zu. 15 Ɗa kaana, pàai gè ɓɔɛ è ʋɔ, toɠa ga nuɓusɛiti kɛʋelei ɠa, é màaluai, gè ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Nà liizu, gè ɓɔɛ masagi ʋɔ, tanisu toɠa ziɛ ga nà-tɛnɛ gooi, nɛ̀i gè ga ná-botiɠɛ anzanui. 16 Tanisu toɠa kɛ é ɓaa màazu, nɛ̀i gè ga ná-botiɠɛ anzanui, zunui naa laalɔɠɔma, nii é ɠɛa pɔ é gi laazeɠe etea, gá dòun zunui, ga é gi ɠula nuɓusɛiti saama, niiti GALA ge yiimazeɠeai ga tiye ga ti ɠɛ ga nɔnɔ.› 17 Kɛ̀ɛʋɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Maliɠii masagi laawooi ɠa ɠɛ ga ziilɛi kpɔɛ bɛ̀.› Mazɔlɔɔ màliɠii masagi ɠɛɛʋɛ eɠɛ GALA ná-geezuɠeelai ga é faa ʋagɔi ta faa ɲɔi yɔɠɔzuɠula. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI yɛ è ʋa.»

18 Masagi ɠɛni anzanui ma: «Nà ɓalaa, nii gè è ɠaazaɠasu ma, mina tanɔpɛ dɔɔɠu bà.» Anzanui ɠɛ ma: «Màliɠii masagi, ɓɔɛna.» 19 Masagi kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma: «Zoaɓe lɛi é ʋa ɠɛ ʋolu niima vai pɛ su?» Anzanui ɠɛ ma: «Ee, màliɠii masagi, GALA ka kàazu, eɠɛʋelei è vulua la ga ɠite, nii kpein màliɠii masagi boga, nu la zooga zeɠezu ba, è ʋa li ga yeeza ɓaa ɠɔʋɛzu ʋele. Ti pɛ ka ga gaamai, ɗa-wotiɠɛ nui Zoaɓe ɠa é tèʋega, ga gè ɓɔɛ è ʋɔ. Nii kpein maanɛai ga gè bo, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui, tɔ ɠa é ti pɛ pua dà. 20 Ni ɗa-wotiɠɛ nui Zoaɓe naa ɠɛa, toɠa pɔ é niima vai ɠula ga kɛʋelei taɠili. Kɛlɛ ɠigi ɠa màliɠii ya, eɠɛ GALA ná-geezuɠeelai. Nii kpein é ɠɛɛzu zooi zu, é ti pɛ kwɛɛ.»

21 Masagi liini, é ɠɛ Zoaɓe ma: «Nii è boga, gè vaa bu. Liina, è ʋa ga zunu loungoi Aɓasalɔme ʋɛ.» 22 Zoaɓe laani masagi ɠɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «GALA ge tuya loo è ʋɛ, masagi! Gè kwɛɛga ga è yiilaaʋɛ mà, tɔɔzei è naa ɠɛa, nii gè bogai è ma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.» 23 Zoaɓe wuzeɠeni, é li Gesuul, é Aɓasalɔme zeɠe ná, é ʋaa la Zeluzalɛme.

24 Masagi ɠɛni ma: «Aɓasalɔme mina zeeli pɔ̀ bɛ, é li ná-pɛlɛi wu.» Aɓasalɔme liini ná-pɛlɛi wu, é la ɠaazulaani masagi ma.

Davideni ta Aɓasalɔme
ti yɔɠɔzuɓɛtɛ vai

25 Izilayɛle yooi zu, Aɓasalɔme ɠɛɠala la ɠɛni ná pagi zu, é zo kɔɠɔaʋɛ, é lɛ unmaʋɛ, ná pɛ paga ɠɛni de. 26 Konagi ɓesu ɠilagila, é ɠɛni nɔungi wosu, mazɔlɔɔ nɔundeɠai ɠɛni wuizu ma. Ti ɓena nɔundeɠai ɠɔɠɔ, é ɠɛ ga, kilo felegɔ ta tukpɛ (2,5), eɠɛʋelei masagi ná-kɔɠɔgiti ti la. 27 Aɓasalɔme zunu loun saʋagɔ zɔlɔɔni, ta anzanu loun ɠila, nii é ɠɛni ga anzanu ʋapa gola, daa ɠɛni ga Tamaal.

28 Aɓasalɔme kɛɛni ga kona felegɔ Zeluzalɛme, é la liini masagi ɠakala. 29 Yeeta é Zoaɓe lolini ga é naa leʋe masagi ʋɔ bɛ, kɛlɛ Zoaɓe la ɠɛni kɛɛni, é ʋa li pɔ bɛ toligi ma. Aɓasalɔme tolini ná velesiɛi zu, kɛlɛ Zoaɓe la ɠɛni kɛɛni. 30 Názu ɠa Aɓasalɔme ɠɛni la ná-botiɠɛ nuiti ma: «À wɛlɛ! Zoaɓe ná-kpalagi ɠa nɔ̀nɔi ɠoba. À li, wo abui ʋili ba.» Aɓasalɔme ná-botiɠɛ nuiti ti abui ʋilini Zoaɓe ná-kpalagi ʋa. 31 Zoaɓe wuzeɠeni, é li Aɓasalɔme ʋɔ bɛ, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu ɗa-wotiɠɛ nuiti ti abui logai nà-kpalagi ʋa?» 32 Aɓasalɔme gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè è loligɛ, è la kɛɛni, è ʋa ʋa. Gè ɠɛa ɠɛɛzu, gè è leʋe, è masagi ɠaazaɠa, è ɠɛ ma: ‹Lee vaa zu sèɠeai Gesuul, gè ʋa? Maanɛɛni nɔ gè yɛ ná.› Nà pɔ niina ga gè ɠɛ masagi ɠakala niizu, ni nà ga sɔba nu, é pàa!» 33 Zoaɓe liini masagi ʋɔ bɛ, é naa ná-doin laawooiti pɛ daazeeli ma. Masagi Aɓasalɔme lolini. Diai ma, é la masagi ɠɔɠɔwu. Masagi Aɓasalɔme nɛɛnɛni ga daaʋɛ komagai.

15

Aɓasalɔme wuzeɠe vai
Davide laalɔɠɔma

1 Naa ʋoluma Aɓasalɔme kɔɔɠɔ wotolo ɠila ta sooiti gaiziɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, ta nu ʋuulɔɔlugɔ (50), niiti ti ɠɛni ɓizɛzu ná-wotoloi ɠakala. 2 É ɠɛni wuzeɠezu ga sobuzobui, é lo pele ɠobaʋɛ. Nu nɔpɛ a la ɠɛna lia masagi ʋɔ bɛ tukpɔɠaaleʋe vai ma, Aɓasalɔme ɠɛni gaazaɠasu, é ɠɛ ma: «Ɗa ga taa ɓɛgele zu nu?» Naa a la ɠɛna ma: «Nà ga Izilayɛle wolodai zu nui ta.» 3 Naazu Aɓasalɔme ɠɛni ɠɛɛzu ma: «È lii ungi ʋagɛ, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la masagi ʋɔ bɛ, a woilo è-woo ma.» 4 É ɓena ɠɛ ma ʋolu: «Ee, ni nà ɠa gè ɠɛni tukpɔɠaaleʋezu zooi nii zu, niiti kpein kpɔɛ ɓaa goomaaɠaali ti yɔɠɔzu, ta la ɠɛ ʋaazu pɔ̀, nà ma, nà la ɠɛ ta-lukpɔi ɠaaleʋezu ga telebodai.» 5 Ni nui ta a la maaɓuɠana ga é nɔkɔ bɛ, é ɠɛni yeemaalesu ma, é so, é buzeɠe, é nɛɛnɛ. 6 Zekana Aɓasalɔme ɠɛni kɛɛzu la ga nui pɛ nɔ a ɠɛ liizu masagi ʋɔ bɛ tukpɔi ɠaaleʋe vaa ma, naa ɠa é yɛni kɛɛzu, é nɛɛ Izilayɛle nuiti bɛ.

7 Kona naanigɔ ʋoluma, Aɓasalɔme ɠɛni masagi ma: «Va bu, gè li Eɓelɔn, gè minazeɠegi laazeeli, nii gè kɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 8 Mazɔlɔɔ nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè minazeɠe kɛɛni, siɛgi zu gè ɠɛni la Gesuul, Siili yooi zu. Gè ɠɛni ma: ‹Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI a gàaɠalena ma Zeluzalɛme, nà zalaɠa ɠula bɛ.› » 9 Masagi ɠɛni ma: «Li, ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ.» Aɓasalɔme liini Eɓelɔn.

10 Kɛai ma miná, é keelaiti teʋeni Izilayɛle wolodaiti pɛ ma, é ɠɛ ti ma: «Siɛgi zu wa puʋu fɛɛ wooi mɛnina la, wa ɠɛ ma: ‹Aɓasalɔme ɠɛa ga masagi Eɓelɔn.› » 11 Nu unfelegɔi (200) niiti Aɓasalɔme ti lolini, ti zeɠe Zeluzalɛme, ti ʋilɛ polu ladalai zu, ti la ɠɛni faa nɔpɛ kwɛɛ ná-kisiɛi zu. 12 Kɛai ma zalaɠai ɠulazu, é nu leʋeni Gilo taazuʋɛ ga ti Gilo nui Ayitofɛle loli, é ɠɛni ga Davide ná-tɛnɛbo nui. Woyai zɛbɛi wola wɔɔlɔni, ta nuɓusɛi ɠɛni liizu ga mɔinɗa Aɓasalɔme ʋolu.

Davide ʋela vai

13 Nui ta ʋaani, é ɠɛ Davide ma: «Izilayɛle nuiti ti ɠaaʋotega Aɓasalɔme ma.» 14 Davide ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma, niiti kpein ti ɠɛni koba Zeluzalɛme: «À wuzeɠe, ade ʋela, mazɔlɔɔ ade ɠula ɠeleɠele kili ge la ná Aɓasalɔme ya. À suvilɛ, wo li, ni naa laade, toɠa zuvilɛzu ga é zeeli ade ma, é faa ɲɔu ɠɛ ga adeye, ta é lɛ taazuʋɛ ga boɠa zɔkpɔi, é ɗa nuiti paa.» 15 Masagi ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: «Masagi, nii nɔpɛ è devezu, gá è yeema.»

16 Masagi ta ná-pɛlɛyeɠei pɛ ti ʋilɛni ɠɔɠɔa, ti ʋela, kɛlɛ é anza puugɔ yɛni ná, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele, ga ti ɗa wɛlɛ koii ma. 17 Masagi ɠulazuʋɛ taai ʋa ta nuɓusɛiti pɛ, ti lago loni pɛlɛ ɠaaɓelagi ɠobaʋɛ. 18 Ná-botiɠɛ nuiti kpein ti ɠɛni leʋesu koba, ta tɔ ɓɔɠɔi makɛ nuiti niiti ti ɠɛni ga Kelɛte nuiti ta Pelɛte nuiti, naa ʋɛɛ Gate nu undɔzitaiti (600) ba, niiti ti zeɠeni Gate, ti ʋilɛ masagi ʋolu, ti ɗa lo tuɠɔ.

19 Masagi ɠɛni Gate nui Itayi ma: «Lee vaa zu ɗa ɓalaa è ʋilɛsu gi ʋolu? Ɠale ma, è li, è yɛ masa niinɛi ɠoba, mazɔlɔɔ ɗa ga wɛɛn ʋɛ, ti è ɠulaai ɗa-yooi ʋa. 20 È ʋaaʋɛ pɔ̀ bɛ su la dɛ ɠoozani, nà è ʋilɛsu ɠale mɔnɔ ɠɔɠɔma za gi ʋolu? Gè la dɛ vɔlɔ kwɛɛ mini ɠa gè liizu ná. Ɠale ma, è li wa è-ɠɛɛlointi. Ɠɔoɠɔ GALAGI zoo é nuɓɔɠɔlai ta wooɠɛɠiladai ɠɛ è ʋɛ.» 21 Itayi masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma ɗɛi è vulua, ga ʋɛ nɔpɛ màliɠii masagi è liizu ná, nà è ʋolu, saai zu ɓaa zɛnvui zu.» 22 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Naa ʋagɛ. Leʋena mu ʋelelaʋɛ.» Gate nui Itayi leʋeni ʋelelaʋɛ ta ná-nuɓusɛiti pɛ, é ʋɛɛ ta-ʋɛlɛyeɠeiti ba. 23 Bɛbɛi leʋesuʋɛ, nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni wɔlɔzu. Masagi Sedelɔn ʋɛtugi ɓudɛni, ta polu nuiti pɛ. Ti teʋebai zu ʋelei zoni.

Davide wooɠɛɠila botiɠɛ nuiti
zɛ fai Zeluzalɛme

24 Zalaɠa ɠula nuiti Sadɔke ta Aɓiataal ɓalaa ti ɠɛni ná, ta Levi nui niiti ti ɠɛni GALA ná-minazeɠe kesui zeɠezu. Naati ti minazeɠe kesui laani zooi ma, eyɛsu nuɓusɛi pɛ ge ɓe ga ɠula taai ʋa. 25 Masagi ɠɛni Sadɔke ma: «Ɠale ma ga GALA ná-minazeɠe kesui taazu. Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa pɔ é faaɓɔɠɔ ɠɛ bɛ̀, toɠa ʋa ga ze ʋolu, é va bu gè ná-minazeɠe kesui ɠa, ta seizuʋɛ. 26 Kɛlɛ ni a ɠɛɛna mà: ‹Zìima nu la mɔ ga ɗe,› naazu é sò ʋelei é pɔ la.» 27 Masagi ɠɛni zalaɠa ɠula nui Sadɔke ma ʋolu: «Ɗa wozaɠaazu? Ɠale ma, é li taazu ziilɛigi zu, wo-loun felegɔiti ti wo maaza, è-loin Ayimaase, ta Aɓiataal ná-doin Zonatan. 28 Nɔ̀un nà maaɓɔungi wosu ɠɔɠɔzu teʋebai zu, ziɛ maaleʋesuʋɛ ɠobaʋɛ, eyɛsu gè wo-laaɠeela zɔlɔɔ.» 29 Sadɔke ta Aɓiataal ti ɠaleni ma ga GALA ná-minazeɠe kesui Zeluzalɛme, ti yɛ ná.

30 Davide ɠɛni Wolive wulu ɓelei ma ɠizei lɛɛzu, é ɗa wɔlɔ, é seɠei ʋɛai nɔungi ma, é ɠɛni ziɛzu ga kɔɠɔa ɲakai. Zɔiti pɛ ti ɠɛni polu, ti seɠeiti pɛɛni tɔungiti ma ɓalaa, ti ɗa lɛ ga wɔlɔa. 31 Ti ʋaani, ti ɠɛ Davide ma: «Ayitofɛle ɠa woya gili nuiti saama, niiti ti Aɓasalɔme ʋolu.» Davide ɠɛni ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooiti suɲaka ɠula.»

32 Davide zeeliai ma gize unmaʋɛ, ʋɛ nu nɔkɔsu ná GALA bu, Aaleke nui Ɠusayi ɠulani ga poluʋelei, kɔba zeɠei ʋaliai ga, fufiligi ʋuuni nɔungi ma kidaaʋiligi maaʋele ma. 33 Davide ɠɛni ma: «Ni ɗa ʋilɛna pòlu, ɗa ɠɛɛzu ga kàsɔ. 34 Kɛlɛ ni ɗa ɠalena ma taazu, è ɠɛ Aɓasalɔme ma: ‹Ee, masagi, nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè botii ɠɛa è-ɠɛɛ ʋɛ eyɛsu za zeeli, niizu niina ɗa ɠa gè botii ɠɛɛzu è ʋɛ,› naazu ɗa zoo è pele ɓesa bɛ̀ Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooiti tuɠɔ. 35 Zalaɠa ɠula nuiti Sadɔke ta Aɓiataal ta ɠɛɛzu è ʋa. Nii nɔpɛ ɗa mɛnina masagi ná-pɛlɛi wu, ɗa li, è bo ti ma. 36 Ti-loun felegɔiti ta ná, Sadɔke ná-doun zunui Ayimaase ta Aɓiataal ná-doun zunui Zonatan. Wooi nɔpɛ wo mɛnisu, naati ka wa vali ti ma, ti ʋa, ti bo mà.» 37 Davide bɔɔlai Ɠusayi ɠaleni ma naazu taazu, siɛgi zu Aɓasalɔme ɠɛni lɛɛzu la Zeluzalɛme.

16

Davide ta Mefiɓaale ná-botiɠɛ nui Siɓa

1 Davide lago leʋeni nɔ gize unmaʋɛ ʋa, é Mefiɓaale ná-botiɠɛ nui Siɓa ɠa, é ʋaazu daaɠomisu ga soovale felegɔ ti maaɠiliai ta ti ɠasɔɠiliai ga ɓulu unfelegɔ (200), ta leezɛn vɔɔ ɓuun ungila (100), naa ʋɛɛ gulu waa ungila (100) kili ba, ta kɔlɔ woole ɠila dɔɔi zu. 2 Masagi gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Lee ɠa è pɔ è kɛ ga nii pɛ?» Siɓa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Soovalegiti ta ga masagi ná-pɛlɛyeɠei nɔnɔ, ti ɗa zei ti ɠɔma, ɓului ta gulu waaiti ti ɠɛ ga ɠɔnɔgi buzeɠe niinɛgiti bɛ, dɔɔi ɠɛ ga kpɔɔle ɗɛi naati bɛ, ta ɓɔlɔ teʋebai zu.» 3 Masagi ɠɛni ma ʋolu: «Mini ɠa mu ɗa-ɠalamɔin ná-doun zunui ná?» Siɓa masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zɛgɛ Zeluzalɛme, mazɔlɔɔ é ɠɛa ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: ‹Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ɠa kɛ̀ɛ ná-masadai ve zèa niina.› » 4 Masagi ɠɛni Siɓa ma naazu: «Ni zekana é la, nii pɛ é ga Mefiɓaale nɔnɔ, gè ti pɛ fea è ya.» Siɓa ɠɛni ma: «Nà laazu è ɠɔɠɔwu. Ɗa-vaaɓɔɠɔi zoo é yɛ bà, màliɠii.»

Simeyi Davide voovoo vai

5 Masagi Davide zeeliai ma Ɓaɠulime, zunui ta ɠulani taa goi naa zu, é ga Sayile ná-pɛlɛyeɠei wu nui ta. Zunui naa laaseigi ɠɛni ga Simeyi, é ga Gela ná-doun zunui. É ɠɛni ʋaazu ga Davide voovoa, 6 é ɗa kɔtuiti pili Davide ta ná-botiɠɛ nuiti ma, anɛɛ ni nuɓusɛiti ta salaʋusuiti ti ɠakuni naa ma, kɔʋɛzu ʋelei ta zeezazu ʋelei. 7 Simeyi ɠɛni wooɠulazu, é ɗa Davide voovo, é ɗa ɠɛ ma: «Leʋe, leʋe, nu ʋaa nui, nu ɲakai! 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI Sayile ná-pɛlɛyeɠei ma ɲamai laa è unma, Sayile nii è masadai ɠɛɛzu potogi zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI masadai ɠula è ya, é fe è-loin Aɓasalɔme ya. Wɛlɛ ɗa ʋa za, è maawɔinɗai, eɠɛʋelei soloogai la è ma, mazɔlɔɔ ɗa ga nu ʋaa nui.»

9 Názu ɠa Seluya ná-doun zunui Aɓisayi ɠɛni la masagi ma: «Lee vaa zu nu ɠa gilɛ ʋoomai nii yɛ ná, é ɗa màliɠii masagi voovo? Va bu gè li, gè nɔungi leʋe ba.» 10 Masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wɔnɔi ɠa naa zu ga leeni, Seluya ná-doun zunuiti? Mazɔlɔɔ ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kɛai ma é fòovo, ɓɛ ɠa a zelilo ma?» 11 Naa ʋoluma Davide ɠɛni Aɓisayi ta ná-botiɠɛ nuiti pɛ ma: «Ni dòun zunui nii gè sɔlɔɔgai nà ɓɔɠɔi, naa ɠa ɠɛɛzu é pàa, Ɓɛnzamɛn nui nii la kɛa, é ʋa leʋe naa ʋa ɓaa? À zɛ ná dɔin, é foovooi loo, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga ma. 12 Tanisu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nà-maanɔɠɔi ʋɛtɛsu, é za voovooi lati ga tuyai.»

13 Davide ta ná-nuiti ti ɠɛni liizu nɔ, Simeyi ɓalaa ɠɛni ziɛzu Davide ɠobaʋɛ gize ɠakamaʋɛ, é ɗa foovooi loo, ta é ɗa kɔtui ta fufiligiti pili. 14 Gaaɓelagi, masagi ta polu nuiti ti zeelini, ti wola ɓɔlɔai. Miná ɠa ti looɠoni ná.

Aɓasalɔme zeeli vai Zeluzalɛme

15 Aɓasalɔme ta Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ ti lɛɛni Zeluzalɛme, Ayitofɛle ɠɛni ba. 16 Siɛgi zu Davide bɔɔlai Aaleke nui Ɠusayi zeelini la Aɓasalɔme ɠobaʋɛ, é ɠɛni ma: «Masagi lɛbi ɠeke, é lɛbi ɠeke faan!» 17 Aɓasalɔme ɠɛni Ɠusayi ma: «Ɗa-wooɠɛɠiladai pɛ kana, é ʋilɛ è-wɔɔlai ʋa? Toɠa ɠale, è la ʋilɛni polu?» 18 Ɠusayi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa, nui nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ta nuɓusɛi niiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ nuiti pɛ ba, ti yiimazeɠeai la, naa ɠa gè ʋilɛsu polu, gè yɛ koba. 19 Tɔun vɔlɔ, nui ma zii pɛ tɛi nà ɗa botii ɠɛ bɛ. Bɔ̀ɔlai ná-doun zunui la ga ɗe ɓaa? Ʋelei nɔ gè ɠɛa la ga è-ɠɛɛ ná-botiɠɛ nui, zenɔ ɠana gè botii ɠɛɛzu la è ʋɛ.»

20 Aɓasalɔme ɠɛni Ayitofɛle ma: «À ɗa tɛnɛgi wo ʋɔɔma. Ada kɛ ɠale?» 21 Ayitofɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li, è la ga è-ɠɛɛ anzaiti, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele, é ti yɛgai masa pɛlɛi wu, ga ti ɗa makɛ. Izilayɛle pɛ ka kwɛɛ naazu ga è lɛɠɛa è-ɠɛɛ zu, naazu niiti pɛ ti è ʋolu, ta zɛbɛ zɔlɔɔ.» 22 Ti seɠe ɠotai loni Aɓasalɔme ʋɛ, dooɠo bosuʋɛ ná ɓɛtɛai pɛlɛi maazu, miná ɠa é laani ná ga kɛɛɠɛ anzaiti, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele, Izilayɛle nuiti pɛ gaazu.

23 Naama ziɛgi zu kuɲɛ ɠɛni Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooiti pɛ ba, eɠɛ nu ɠa GALA ɓɔɠɔi ɠaazaɠa, zekana ná-tɛnɛ gooiti pɛ ti ɠɛni la Davide ʋɛ ta Aɓasalɔme ɓalaa bɛ.

17

Ɠusayi Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooi maaɠaali vai

1 Ayitofɛle ɠɛni Aɓasalɔme ma: «Ɓe gè yeelo nu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) ʋa, gè ʋilɛ Davide ʋolu za ɓidii nɔ. 2 Nà zeelizu ma siɛgi zu kpɔlɔai la, zɛbɛ la mɔ zea. Nà faazupui ʋilisu pɔ bɛ. Niiti kpein ti polu, naati ti ɓizɛ, gè masagi ɠila nɔ ʋaa. 3 Naa ʋoluma gè ɠale ma ga nuɓusɛiti pɛ. Mazɔlɔɔ ni zunui naa a zaana, nii è gaiziɛzu, nuɓusɛiti pɛ ta ɠale ma è ʋɔ. Ti zei ziilɛigi zu.» 4 Naama wooi zolooni Aɓasalɔme ta Izilayɛle nu wolaiti pɛ ma.

5 Aɓasalɔme ɠɛni ma: «Aaleke nui Ɠusayi loli dɛɛ, ade tɔ ɓalaa goomɛni.» 6 Ɠusayi lɛai ma Aɓasalɔme ʋɔ bɛ, Aɓasalɔme gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ nii ɠa Ayitofɛle boga, gi naa ɠɛ, nii é bogai, ɓaa ɠigi taɠili ka è ʋɛ?» 7 Ɠusayi Aɓasalɔme wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Niima gelei zu, Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooi la ʋani.» 8 Ɠusayi ɠɛni ma: «È è-ɠɛɛ ɠwɛɛ sɔ ta ná-nuiti! Ta ga zɛbɛsu zalaʋusuiti, ti vilɛʋɛ eɠɛ zuluɓui, nii ma yiʋoi ɠulaai zea dɔɓɔi zu. È-ɠɛɛ ɠa ga kɔɔɠɔ nui, é la ʋaazu kpidii ɠɛɛzu nuɓusɛiti saama. 9 De ɓɔɛzu ɠani, toɠa ɠɛ lɔɔɠua kɔtu yeɠei ta zu, ɓaa adɛ taɠili. Ni tɔ ɠa zeina ga ɗa-ɠɔɔɠɔ nui tanigaa ti zaana ti ya, ma wooi ga mɛni é wo ga: ‹Aɓasalɔme ná-nuiti ti loa bu.› 10 Naazu, anɛɛ zɛbɛsu zalaʋusui, niiti zala yii ti ɠoozu, naati pɛ ta ɠɛ iɲɔteʋei zu. Mazɔlɔɔ Izilayɛle pɛ ge kwɛɛ ga è-ɠɛɛ ɠa ga kɔɔɠuluɓa wolai, ta kɔɔɠɔ nu wolaiti ta ba. 11 Nà pɔ ga Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠaalɛ ba è ɠoba, é zo Dan, é li Ɓeel-Seɓa, ɗa-ɠɔɔʋɛbɛi ɠa mɔin eɠɛ kpoloɗɛi laaʋɛ ma ɲaɠaegi. Ɗa ɓɔɠɔi è lo ti luɠɔ kɔɔɠɔzuʋɛ. 12 Ada zeelizu Davide ma adɛ ta, ʋɛ dɔɔɠuai ná, ade loo ma, eɠɛʋelei nɔɗai a ɗa ʋɛɛ la zooi ma. Tɔ-o, ná-siɛpoluiti-yo, tanɔpɛ ge la ɠula ade ya. 13 Ni a lɔɔɠuna taai ta zu, Izilayɛle nuiti pɛ ta ʋa ga galuiti, ade taai naa mɛɛn pɛtugi zu, é kobaʋɛ, eyɛsu kɔtu ɠila kpalaa ge mina mɔ ɠɛ ná.»

14 Aɓasalɔme ta Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠɛni ma: «Aaleke nui Ɠusayi ná-tɛnɛgi vizɔgɛ, é leʋe Ayitofɛle nɔnɔi ʋa.» Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni ga é Ayitofɛle ná-tɛnɛ pagɔi loo bu, nii a kɛ é ʋa ga maanɔɠɔi Aɓasalɔme ma.

Davide Zuludɛn ɓudɛ vai

15 Ɠusayi liini zalaɠa ɠula nuiti Sadɔke ta Aɓiataal ʋɔ bɛ, é Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooi laazeeli ti ma, ta nii tɔ ɓɔɠɔi é bogai Aɓasalɔme ta Izilayɛle nu wolaiti pɛ ma. 16 É ɠɛni ti ma ʋolu: «À nu leʋe fala Davide ma, é bo ma ga, é mina ɲi za teʋebai zu ziɛ maaleʋesuʋɛ ɠobaʋɛ, kɛlɛ é Zuludɛn ɓudɛ, é li poun, nii a kɛ ti mina za ta ná-siɛpoluiti.»

17 Zonatan ta Ayimaase ti ɠɛni En-Lɔgɛle, botiɠɛ anzanui gila ge ɠɛni liizu, é ɗa keela wooi wo ti ma, nii maanɛɛni ga ti li, ti bo Davide ma. Mazɔlɔɔ ti maa la ɠɛni nɛɛni ga ti lɛ taazuʋɛ, naa ɠa a kɛ nu mina ti ɠa. 18 Kɛlɛ zunu loungo ɠila ge ti ɠaani, é li, é bo Aɓasalɔme ma. Keela felegɔiti ti liini ga gaazuvilɛ, ti liini, ti lɛ Ɓaɠulime zunui ta ná-pɛlɛ wu. Ziɛyeɠe ɠɛni ná-koizuʋɛ, ti lɔɔɠuni zeɠei naa zu. 19 Pɛlɛ deei seɠe wolai zeɠeni, é pɛɛ zeɠei la, é ani ɠae ziɠai ʋuuni ma, nu nɔpɛ ge la ɓena gaaɠa ga ani ɠa ná.

20 Aɓasalɔme ná-keelaiti ti ʋaani anzanui naa ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Mini ɠa Ayimaase ta Zonatan ti ná?» Anzanui ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ti ziɛi ɓudɛa.» Ti naati gaiziɛni, kɛlɛ ti la ɠɛni Ayimaase ta Zonatan ɠaani. Ti ɠaleni ma Zeluzalɛme.

21 Ti liai ma, Ayimaase ta Zonatan ti ɠulani ziɛyeɠei zu, ti li, ti keela wooi wo Davide ma. Ti Ayitofɛle ná-tɛnɛ gooi laazeelini Davide ma, nii é boni daalɔɠɔma. Naa ʋoluma ti ɠɛni ma: «À wuzeɠe, wo ziɛi ɓudɛ ga suvilɛ.» 22 Davide ta nui niiti kpein ti ɠɛni polu, ti Zuludɛn ɓudɛni. Geelaalaosuʋɛ kaani ga ti pɛ ti leʋega.

23 Ayitofɛle kaai ma ga ná-tɛnɛ gooi la zoni, é lɛɛni ná-soovalegi ɠɔma, é li ná-taazu. Kpegai ma ga vali ná-pɛlɛ wu nuiti ma, é ɓɔɠɔ zɛlɛni, é za, ti maaɠulu kɛɛɠɛ ná-kabai zu.

Davide zeeli vai Maɠanayime

24 Davide zeelini Maɠanayime. Aɓasalɔme ta Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti pɛ ti Zuludɛn ɓudɛni. 25 Aɓasalɔme Amasa ɠɛɛni ga ná-kɔɔɠuluɓai, Zoaɓe ʋotogi zu. Amasa tɔna ge ɠɛni ga Izilayɛle zunui ta ná-doun zunu, nii daa ɠɛni ga Yitila. Amasa dee laa ɠɛni ga Aɓigayile, Naɠase ná-doun anzanui, nii é ɠɛni ga Zoaɓe dee Seluya baazeelai. 26 Izilayɛle nuiti ta Aɓasalɔme ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋuuni Galaade yooi zu.

27 Davide zeeliai ma Maɠanayime, zunui tanigaa ti daaɠomini: Naɠase ná-doun zunui Soɓi, é ga Laɓa nui, Amɔn nuiti ta-laa wolai, ta Lodeɓaal nui Amiyɛle ná-doun zunui Makiil, naa ʋɛɛ Ɓaalazilayi ʋa, Logɛlime nui Galaade yooi zu. 28 Zunui niiti ti ʋaani ga daama aniiti, ta aniɲakaiti, ta diɠiiti, ti ʋa ga moloi nii é ga ɓeleegi ta wɔɔlezegi, ti ʋa ga ɓulu vukɔi, ta ani ɠae ɠeegaiti, ti ʋa ga tɔɠɔ ɓaazagiti ta ma ʋɛlɛʋɛlɛgi. 29 Ti ʋaani mɔnɔ ga kɔin gulɔi, ta nikɛ ɲiimiɗɛi ma wulɔi, naa ʋɛɛ folomazegi ʋa, ta baalagiti. Ti naati pɛ feeni Davide ta ná-nuɓusɛiti zea, nii a kɛ ti laami, mazɔlɔɔ ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Numai niiti ti ɓɔlɔa ga siɛi ti boga teʋebai zu, pului ta kpɔɔle wɔin ɠana ti ma.»

18

Aɓasalɔme ná-kɔɔʋɛbɛi loo vai bu

1 Davide kɔɔɠɔ nuiti gaaluni, niiti ti ɠɛni polu. É nu waagilagila kundiɠiiti ta nu ungilagila kundiɠiiti seini ti unda. 2 Davide kɔɔʋɛbɛi ɠaaɠwɛɛni su saʋa, é ma mɔungi ve Zoaɓe ya, é felesiɛi ve Zoaɓe kɛɛɠɛloin Aɓisayi ya, Seluya ná-doun zunui, é saʋasiɛi ve Gate nui Itayi ya. É zɛba é ɠɛ tɔ ɓɔɠɔi toɠa ʋilɛsu ti ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ. 3 Kɛlɛ kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ma: «Kpele-o, è la ʋilɛsu gi ʋolu! Mazɔlɔɔ ni gá ʋelana, é la ɠɛa ga faa ɓii gi zili nuiti gaazu, anɛɛ ɓalaa gi ɠilazuʋɛ pɛ ka zaazu, ti la naa ɠɛa ga faa ɓii. Kɛlɛ ɗa ɠila, è ɠɛɛʋɛ eɠɛ nu waapuugɔ (10.000) gi zaama. É ɠula naa ʋolu ɓalaa, fizɔgɛ ga è yɛ taazuʋɛ, è ɗa kpɔbai leʋe gi ma.» 4 Masagi ɠɛni ti ma: «Nà naa ɠɛɛzu, nii pagai wo ɠaazu.» Masagi loni taa ziɠidaʋɛ ɠobaʋɛ, siɛgi zu kɔɔʋɛbɛi ɠɛni ɠulazu la, nu ungilagilagiti ta nu waagilagilagiti. 5 Masagi devei veeni nu saʋagɔi niiti zea, Zoaɓe, Aɓisayi, ta Itayi, é ɠɛ ti ma: «Nà wo maanɛɛnɛzu, à mina faa ɲɔu ɠɛ ga zunu loungoi Aɓasalɔme.» Bɛbɛi pɛ ge masagi woomɛnini, é ɗa devei naa ve kɔɔʋɛbɛi ma ɠundiɠiiti zea, é ʋilɛ Aɓasalɔme ʋa.

6 Kɔɔʋɛbɛi lɔɔni dɔɓɔi ʋa ga ti Izilayɛle nuiti daaɠomi ga kɔɔi. Ti kɔɔi lɔɔni ga, Efelayime lɔɓɔi zu. 7 Davide ná-kɔɔɓɔgi vɔnini Izilayɛle gelei ma ga gola, nu waaʋuufelegɔ (20.000) ɠa ti paani Izilayɛle ʋa. 8 Kɔɔɠɔ nuiti ti vazani ma zou ɠɛlɛgi naa zu. Naama voloi nui liegi é zaani dɔɓɔi zu, naa mɔinni, é leʋe niiti ba, boɠa zɔkpɔi ti ʋaani.

Zoaɓe Aɓasalɔme ʋaa vai

9 Aɓasalɔme wɛlɛni, é ɓɔɠɔ ɠa Davide ná-nuiti kakala. É ɓizɛni ná-soovale fuului ɠɔma, naa li, é lɔ sɛne gulu wola ta ma ɓɔvɔi zu. Aɓasalɔme nɔungi ɓatani gulu ɓekegiti zɔɠɔzuʋɛ, é yɛni zɛlɛni geeɠɔlɔgi ta zooi yɔɠɔzuʋɛ, ná-soovale fuului ɠula bu, é ɗa li. 10 Kɔɔɠɔ nui gila ge kaani, é li, é bo Zoaɓe ma. É ɠɛ ma: «Gè Aɓasalɔme ɠaaʋɛ zɛlɛni sɛne gului ʋa.» 11 Zoaɓe ɠɛni ma: «È kaaʋɛ! Leeni vaa zu è la paani náʋɛ nɔ? Nà la wali ɠae puugɔ ve è ya ta saamaɠili gila.» 12 Kɛlɛ kɔɔɠɔ nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, anɛɛ ni wali ɠae waagila (1.000) ka ɗa la kɔɠɔ, è fe zèa, gè la kɛa, gè ʋa yeelo masagi ná-doun zunui ma, mazɔlɔɔ gi goomɛnini, é fali nii wo wo ma, ɗa-o, Aɓisayi-yo, ta Itayi, é ɠɛ wo ma: ‹À dama ga nu nɔpɛ ge mina faa ɲɔu ɠɛ ga zunu loungoi Aɓasalɔme.› 13 Tɔ vɔlɔ ni gè ɠikulani zɛ̀nvui zu, gè paa ná, gè kɛ eɠɛ faa la ɠula su, masagi a la mɛni nɔ, mazɔlɔɔ faa la ɗa ga lɔɔɠu ba, ɗa ɓɔɠɔi ɓalaa è la ɓena màavaawo.» 14 Zoaɓe ɠɛni ma: «Gè la nà-yeeɠɛɠalai ɠoloɠolosu è ma!» É kpaku ɠaazoɓa saʋagɔ zeɠeni, é li, Aɓasalɔme yɛnvui su dɛ zɛlɛni gului ʋa, é ti ɓadɔ naa yii ʋa. 15 Zunu loungo puugɔi niiti ti ɠɛni Zoaɓe ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠezu, naati ti ɠakuni Aɓasalɔme ma, ti mɔta ʋa.

16 Zoaɓe puʋugi vɛɛni ga ti looɠo kɔɔi ʋa. Ná-kɔɔʋɛbɛi ɠaleni ma, ti zeɠe Izilayɛle nuiti polu. 17 Ti Aɓasalɔme zeɠeni, ti pili zeɠe ɓoma ɠooza golai ta zu, ti kɔtu ziɠi golai lo maazu. Názu Izilayɛle nuiti ɛsɛ ge ɗa li ʋɔ da.

18 Aɓasalɔme ɠɛai ma vulua, é kɔtu ɠila kpadɔni Masagi Ná-Pɛtugi zu ga ɠizɛsui, mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Zunu loun la bɛ̀, nii tɔ̀ɠɔi ɠa yɛ ba eyɛsu ɠɔ.» É tɔ ɓɔɠɔi daaseigi vɛɛni ɠizɛsu ɠɔtui naa ʋa, zaaɠaza daa ɠa ga: «Aɓasalɔme ná-ɠizɛsu ɠɔtui».

Davide Aɓasalɔme zaa vai mɛni fai

19 Sadɔke ná-doun zunui Ayimaase ɠɛni Zoaɓe ma: «Va bu, gè li, gè niima woo niinɛ ʋagɔi laazeeli masagi ma, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gaamai vea zea, é unmɔɔga, é kula sili nuiti zea.» 20 Zoaɓe ɠɛni ma: «È la zooga ɠɛɛzu ga woo niinɛ ʋagɔ laazeeli nu za, ɗa zoo ɠɛɛzu la yee ɠili, kɛlɛ za è la zooga liizu niima wooi wosu, mazɔlɔɔ masagi ná-doun zunui zaaʋɛ.» 21 Zoaɓe ɠɛni Etiyopi zunui gila ma: «Nii è kaai, li, è naa wo masagi ma.» Zunui naa laani Zoaɓe ɠɔɠɔwu, é wuzeɠe, é li ga kpizɛi. 22 Sadɔke ná-doun zunui Ayimaase kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ Zoaɓe ma: «Nii a ɠulana su, naa ɠula su! Kɛlɛ ɓe bà, gè ɓizɛ Etiyopi zunui ʋolu.» Zoaɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee ɓizɛ ɠa è pɔ è bo, bɔɛ? Ɗa-undaanɛɛ nɔpɛ ge la nii ɠɛɠala woo laazeeli vai zu.» 23 Ayimaase ɠɛni ma ʋolu: «Nii a ɠulana su, naa ɠula su! Kɛlɛ nà pɔ gè ɓizɛ.» Zoaɓe ɗa ɠɛ ma niina: «Ɓizɛna mu.» Ayimaase ɓizɛni, é li ga Zuludɛn ma nɛmɛi zu ʋele, é leʋe Etiyopi zunui ʋa.

24 Davide ɠɛni zeini taai ma ziɠidaʋɛ ɠoozu ʋelei. Taai maaɓɛɛ nui lɛɛni siɠigi ɠa, é wɛlɛ zeemaalegi zu, é zunu ɠila ka, é ɗa ʋa ga kpizɛi. 25 Taai maaɓɛɛ nui wooɠulani, é daazeeli masagi ma. Masagi ɠɛni ma: «Ni tɔ ɠila be, toɠa ʋaazu ga woo niinɛ ʋagɔ.» Zunui naa ɠɛni maaɓuɠazu ga kpizɛi. 26 Taai maaɓɛɛ nui wɛlɛni mɔnɔ, é zunu ɠili ka, é ɗa ʋa ga ɓizaa, é wooɠulani siɠida makɛ nui ma, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ zunu ɠili ba, é ʋaazu ga ɓizaa tɔ ɠila.» Masagi ɠɛni ma: «Tɔ ɓalaa toɠa ʋaazu ga woo niinɛ ʋagɔ.» 27 Taai maaɓɛɛ nui ɠɛni ma: «Nà kaazu ga ma mɔungi ɓizɛ ʋele ɠɛɛʋɛ eɠɛ Sadɔke ná-doun zunui Ayimaase.» Masagi ɠɛ ma: «Nu ʋagɔ ʋe, toɠa ʋaazu ga woo niinɛ ʋagɔa.»

28 Ayimaase maaɓuɠani masagi ʋa, é ɠɛ ma: «Fai pɛ ka ziɛzu ga pagɔ!» É laani masagi ɠɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɗa-ƓALAGI, nii é va bu, è vɔni naati ma, niiti ti ɠɛa wuzeɠeni màliɠii masagi laalɔɠɔma.» 29 Masagi gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Zunu loungoi Aɓasalɔme ɠɛdɛgɛ faa la ba?» Ayimaase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Siɛgi zu Zoaɓe ɠɛa tèʋesu la è ʋɔ bɛ ga botiɠɛ nui taɠili ʋɔɔma, gè ɠɛa nuiti kaazu, ti ɗa wola ɠɛ unga wuulee, kɛlɛ gè la kwɛɛ lee ma vaa wuulee be.» 30 Masagi ɠɛni ma: «Ziɛ su, è lo ʋɛ.» Ayimaase ziɛni su, é ɗa maaɓɔungi wo.

31 Etiyopi zunui unkulani názuʋɛ, é ɠɛ ma: «Woo niinɛ ʋagɔ ɠa gè ʋaazu daazeelizu màliɠii masagi ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ɠaamai vea è ya, é è unmɔɔga, é è ɠula è zili nuiti zea.» 32 Masagi gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Zunu loungoi Aɓasalɔme ɠɛdɛgɛ faa la ba?» Etiyopi zunui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nii seeliai zunu loungoi naa ma, é zeeli faan màliɠii masagi zili nuiti ma, ta niiti ti wuzeɠezu daalɔɠɔma.»

19

Davide ná-doun zunui zaa wɔlɔi

1 Masagi ɓɔlɔni ziimaʋɛ naazu, é lɛɛzu ga wɔlɔa pɛlɛ ɠaaɠoozagi wu siɠidaʋɛ, é ɗa ɠɛ ma: «Ee, dòun zunui, Aɓasalɔme, dòun zunui! Ee, dòun zunui, Aɓasalɔme! Ni nɔ̀un gè zaani nɔ è-ʋotogi zu! Ee, Aɓasalɔme, dòun zunui, dòun zunui!»

2 Ti liini, ti ɠɛ Zoaɓe ma: «Masagi ɠa wɔlɔzu, é ɗa ɓɔɠɔ maawɔin Aɓasalɔme ná-faa zu.» 3 Naama voloi ma vɔnifaamai ma ɠoozunɛɛi latini ga saa wɔlɔi nuɓusɛi pɛ bɛ, mazɔlɔɔ ti mɛnini ga masagi ɠaazuɠiliʋɛ ná-doun zunui zaa vai zu. 4 Ma volo ɠilagi nɔ, kɔɔɠɔ nuiti pɛ ti lɛɛni taazuʋɛ ga dɔɔɠui, eɠɛ kɔɔɠɔ nuiti ti ʋelaai kɔɔi ʋa, ti ɗa unfe. 5 Masagi seɠei ʋɛɛni ɠaazu, é ɗa ɠɛ nɔ ma: «Ee, dòun zunui Aɓasalɔme! Ee, Aɓasalɔme dòun zunui, dòun zunui!»

6 Zoaɓe lɛɛni pɔ bɛ pɛlɛi wu, é ɠɛ ma: «È unfegi yeiɗa za ga ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti, niiti ti wo-yɛnvuiti kizoga, ɗa-o, è-loun zunuiti ta è-loun anzanuiti-yo, naa ʋɛɛ è-anzaiti pɛ ba. 7 Niiti ti è wɔinzeɠezu, naati ka è ti nɛɛzu ʋɛ, è naati wɔinzeɠe, niiti ti è nɛɛzu ʋɛ. È dɛa za ga ɗa-ɠɔɔʋɛbɛi ma ɠundiɠiiti ta ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti, naati zɛnvui la ga ani nɔpɛ è ɠaazu. Gè kwɛɛga niina ga ni Aɓasalɔme yɛni vulua, gi pɛ gi za, naa a la nɛɛ è ʋɛ. 8 Wuzeɠe niina, è ɠula mu, è ɓɔɛ ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti pɔ ga iɲɔdɔɔ wooiti. Mazɔlɔɔ gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga ni è la ɠulani, nu nɔpɛ ge la yɛga è ʋa za ɓidii. Naa ɠa ɲɔu è ma, é leʋe maanɔɠɔi pɛ ba, niiti ti zeeliai è ma, é zo ɗa-loungo ziɛ su ma, é zeeli za ma.» 9 Masagi ɠulani naazu, é zei siɠidaʋɛ. Ti daazeelini kɔɔɠɔ nuiti pɛ ma ga masagi ɠanu, é zeini siɠidaʋɛ. Ti pɛ ti ɠaalɛɛni ba koba.

Davide ɠalema vai Zeluzalɛme

Aɓasalɔme ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ʋelani, ɛsɛ ge li ná-pɛlɛ wu. 10 Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei pɛ bu nuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Masagi ɠa é ade unmɔɔga ade zili nuiti ma, ma un ge daa ma ga, tɔ ɠa é ade unmɔɔga Filisiti nuiti ma. Kɛlɛ niizu Aɓasalɔme maaʋele ma, é ʋelaa, é ɠula zooi ʋa. 11 Aɓasalɔme nii ade gulɔi ziaa ma, ga é ɠɛ ga ada-masagi, naa zaa kɔɔi zu. Leeni ɠa mu wo maaɓɔunsu, Davide loli fai zu, é ʋa zei ʋolu ga masagi?»

12 Nii é ɠɛni wosu Izilayɛle yooi zu ná pɛ, Davide mɛnini, é wooleʋe ga ti bo zalaɠa ɠula nuiti ma, Sadɔke ta Aɓiataal, ti ɠɛ ti ma: «À li, wo ɠɛ Zuda wolodai ma ɠundiɠiiti ma: ‹Lee vaa zu wo ɠɛɛzu ga gaaɓela wo ʋaa vai zu ga masagi seizuʋɛ? 13 Wa ga masagi kɛɛɠɛlointi, wo ɠɛ ga zii ɠila, ta ɲama ɠila. Leeni vaa zu mu wa ɠɛ ga nu ɠaaɓela wo ʋaa vai zu ga masagi?› 14 À ɠɛ Amasa ma: ‹Da ga zii ɠila, ta ɲama ɠila. GALA ge sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni gè la è ɠɛɛni ga kɔɔɠuluɓai Zoaɓe ʋotogi zu.› » 15 Naa maaʋele ma, Davide Zuda nuiti pɛ kigi ɠaaʋoteni ɓɔɠɔ ma eɠɛ nu ɠila nɔ. Ti ɠɛni masagi ma naazu: «Ɠale ma, è ʋa, wa ɗa-wotiɠɛ nuiti.»

Davide Simeyi maavaayɛ fai

16 Masagi ɠaleni ma ʋolu, é zeeli Zuludɛn laaʋɛ. Zuda nuiti pɛ ti liini ga kpizɛi Gilegale, ga ti masagi laaɠomi, é ziɛi leʋe. 17 Gela ná-doun zunui Simeyi, Ɓɛnzamɛn nui nii é ɠɛni ga Ɓaɠulime nui, naa ʋilɛni Zuda nuiti polu, ti li masagi laaɠomisu. 18 Ta Ɓɛnzamɛn nu waagila (1.000) ka ti liini. Sayile ná-pɛlɛyeɠei wu botiɠɛ nui Siɓa liini ɓalaa, ta ná-doun zunu puugɔ maazu lɔɔlugɔiti (15), naa ʋɛɛ ná-botiɠɛ nu ʋuufelegɔ (20) ʋa. Ti pɛ ti yeini ga gaazuvilɛi Zuludɛn laaʋɛ masagi laaɠomisu. 19 Naama ziɛ su, bebei ɗa ziɛi leʋe ga masagi ná-pɛlɛyeɠei, ta é naa ɠɛ, nii nɛai masagi ʋɛ. Masagi Zuludɛn leʋegai ma, Gela ná-doun zunui Simeyi looni masagi ɠɔɠɔwu, 20 é ɠɛ ma: «Màliɠii masagi mina sò ga nà-faaɠaazagi, é mina ɠizɛ su ga foloi é ɠɛni ɠulazu la Zeluzalɛme ʋa, gè faa ɲɔu ɠɛɛni la, é ʋa naa makɛ yiima. 21 Mazɔlɔɔ nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè suɠwɛɛ ga gè koto ɠɛɛʋɛ, nà ɠa gè ga nu mɔungi Zozɛfe mavofodaiti saama, gè ʋa, gè màliɠii masagi laaɠomi.»

22 Seluya ná-doun zunui Aɓisayi ɠɛni ma naazu: «Simeyi maa la nɛɛni, é ʋa za ɓaa? Tɛigi é masagi voovoai, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gulɔi ziaai ma?» 23 Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee ɠa é ade yɔɠɔzu, Seluya ná-doun zunuiti, wa-o, nà-o? Wo liizu ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga sìli nuiti kɛʋele. Za ɠa nɛi ga ku, nii nu ɠa Izilayɛle nui ta ʋaa ma? Ladalai la zèa za ɓaa ga nà masadai ɠɛɛzu dɛ Izilayɛle unda?» 24 Masagi latini Simeyi ma, é ɠonani bɛ, é ɠɛ ma: «È la zaa.»

Mefiɓaale woozuɠula fai Davide ʋɛ

25 Sayile ná-dounloin Mefiɓaale ɓalaa ge liini masagi laaɠomisu. É lɔɔzei naa ɠula voloi ma Zeluzalɛme ʋa, é zeeli naa ɠalema voloi ma ga ʋagɔ, Mefiɓaale la ɠɛni ɠaaɓaani kɔɠɔiti ma, é la ɓɛlɛi woni, é la ná-seɠeiti gbani ɓalaa. 26 Seeliai ma masagi ʋɔ bɛ, naa gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Mefiɓaale, leeni vaa zu è la ʋilɛni pòlu?»

27 É masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ee, màliɠii masagi, nà-botiɠɛ nui ɠa é yàavaai, ni naa laade, gè ɠɛni ma: ‹Nà nà-soovalegi ɠɛʋele ɓɛtɛzu, gè zei kɔma, gè ʋilɛ masagi ʋolu, mazɔlɔɔ nà ga maalɛɠɛfɛ nu.› 28 Kɛlɛ nà-botiɠɛ nui ʋaa è ʋɔ bɛ, é zɛɛi ʋɛɛ mà. Kɛlɛ màliɠii masagi, ɗa ga eɠɛ GALA ná-geezuɠeelai. Nii nɔpɛ soloogai è ɠaazu, naa ɠɛ. 29 Kɛ̀wola Sayile ná-pɛlɛyeɠei wu nui tanɔpɛ ge la ɠɛa ani ɠili maaɓɔunsu è ya kɛni saai, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, è yeezeiʋɛ nɔ̀un bu, gè ɠɛ naati saama, niiti ti daami wosu ɗa-laɓalii ɠa. Zobogi ɓɛgele ɠa é bɛ̀ ga gè kpɔba ɠili fali màliɠii masagi ma?»

30 Masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-ɓɔɛzuɠula mɔinmɔingi yɛ ná kana, gè deveʋɛ ga wo Sayile ná-zooiti gaaɠwɛ ʋa, wa Siɓa.» 31 Mefiɓaale ɠɛni masagi ma: «Siɓa ti pɛ seɠe vɔlɔ ʋɛ. Tɛi nɔ màliɠii masagi ɠalesu ma ga ʋagɔ, naa ɠa gè ɠɛa pɔ.»

Davide Ɓaalazilayi mɛɛin vee vai

32 Galaade nui Ɓaalazilayi ɓalaa zeɠeni Logɛlime, é ʋa masagi ʋuuzu ga pele Zuludɛn ziɛlaʋɛ, ta é vali naa ma ziɛlaʋɛ. 33 Kona ʋuulɔsaʋa (80) ɠɛwola wɔlɔ ɠɛni de. Tɔ ɠa é ɠɛni masagi ɓɛdɛma vai pɛ gaaɠulazu ba, naa ɠɛai ma Maɠanayime, tɔɔzei é ɠɛni ga kpɛtɛ nu wola. 34 Masagi ɠɛni Ɓaalazilayi ma: «Ʋilɛ pòlu, de ziɛi ɓudɛ, de li Zeluzalɛme, nà è ɓɛdɛma vai pɛ gaaɠula ba pɔ̀ bɛ.»

35 Kɛlɛ Ɓaalazilayi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sìi ma ɠonagi yɛga ʋoluzu ga dielegɔ, gè ʋilɛsu è ʋolu, de li Zeluzalɛme? 36 Kona ʋuulɔsaʋa (80) ɠa é zèa, gè la mɔ zoosu gè ʋa ani ʋagɔi ta ani ɲɔi yɔɠɔzuɠula. Nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè la vɔlɔ zoosu gè ʋa naati ta-nɛɛi yɔɠɔzuɠula, niiti gè ti miizu, ta niiti gè ti ɓɔlezu. Gè la zoosu ɓalaa gè ʋa guye loo zunuiti ta guye loo anzanuiti goo ʋaaɠulaba ɠa. Lee vaa zu nà li ɠɛɛzu ga màliɠii masagi unma ɠasɔ? 37 Nà Zuludɛn ɓudɛzu nɔ, de lago li. Gè la ɠite kwɛɛ lee vaa zu masagi ɗa li mɛ̀ɛin veezu ɠani. 38 Va bu, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè ɠale ma nà-pɛlɛi wu, gè za nà-taazu, kɛ̀ɛ ta dèe ta-ɠabaiti koba. Wɛlɛ ɗa-wotiɠɛ nui Kimeɠame ʋa, toɠa yɛsu è ʋolu, nii nɔpɛ è pɔ è kɛ bɛ̀ ga ma ʋagɔ, naa ɠɛ bɛ.» 39 Masagi ɠɛni ma: «Zèe ɠa bu, ɓɛ Kimeɠame ʋilɛ pòlu, nii nɔpɛ è pɔ, nà kɛ bɛ. Nii nɔpɛ wɔin è ma, nà kɛ è ʋɛ.»

40 Ɛsɛ pɛ ge Zuludɛn ɓudɛai ma, masagi ɓalaa kpudɛai ma, é Ɓaalazilayi nɛɛnɛni ga daaʋɛ komagai, é tuya loo bɛ. Naa ʋoluma Ɓaalazilayi ɠaleni ma ná-taazu. 41 Masagi liini ga Gilegale ʋele, Kimeɠame ɠɛni polu. Zuda ɠɔɔʋɛbɛi pɛ, ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛ ɠilazuʋɛ pɛ ge ɠɛni ná, siɛgi zu masagi ɠɛni Zuludɛn ɓudɛzu la.

Maaɠaalii lɔɔ vai
Zuda ta Izilayɛle yɔɠɔzu

42 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti maaɓuɠani masagi ʋa, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu gi-ɠɛɛlointi Zuda nuiti ti ʋaai, ti è zeɠe dɔɔɠuzu, ti Zuludɛn ɓudɛ ga ɗe, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, ta nuɓusɛi niiti pɛ ti ɠɛa è ʋolu?» 43 Zuda nuiti ti ti wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá-o, masagi-yo, gi ɓɔgɛ é leʋe wo ʋa. Toɠa ɠale wo yiiɠaawanazu naazu? Gi zɛlɛ ka bogai masagi ʋa ɓaa? Ɓaa vebɛani ɓɛgele ɠa é fea gi ya?» 44 Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ma: «Masagi ɠa ga gɔnɔ ná zeizu ɠɛ puu, é leʋe wo ʋa, gi leve ɠa Davide ɓɔɠɔi ma, é leʋe wo ʋa. Toɠa ɠale mu, wo gi ʋɛlɛlalazu ɠani? Gɛi gi ɠɛa ga nu mɔungi, gi ɠɛ ma: ‹Ade ʋa ga ada-masagi.› » Kɛlɛ Zuda nuiti ta-wooɠaaʋotegi yeeɠaaɓaani, é leʋe Izilayɛle nuiti tɔnɔi ʋa.

20

Seɓa ɓaka fai Davide laalɔɠɔma

1 Nu ɲakai ta ɠɛni náʋɛ, daa ga Seɓa, é ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn nui, Ɓikeli ná-doun zunui. É puʋugi vɛɛni, é wooɠula, é ɠɛ ma: «Faa la ade yɔɠɔzu ada Davide, ade la ɓɔni faa nɔpɛ ma ada Izayi ná-doun zunui. Adɛi de ga Izilayɛle nuiti, ɛsɛ pɛ ge li ná-pɛlɛ wu!» 2 Izilayɛle nui zɔiti pɛ ti zeɠeni Davide ʋa, ti ʋilɛ Ɓikeli ná-doun zunui Seɓa ʋolu. Kɛni Zuda nuiti nɔ ɠa ti yɛni ta-masagi ʋa, ti yɛni polu, ti zeɠe Zuludɛn ziɛlaʋɛ, eyɛsu ti zeeli Zeluzalɛme.

3 Davide zeeliai ma masa pɛlɛi wu, é anza puugɔiti gaiziɛni, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele, niiti é ti yɛni ga ti ɗa wɛlɛ koii ma. É ti ʋuuni pɛlɛ ɠila bu, ʋɛ ná makɛgai ga pagɔ. É ɠɛni ti ɓɛdɛma vaiti pɛ gaaɠulazu ba, kɛlɛ é la mɔ ɠɛni laani ti ɠoba pɛ. Naati ti yɛni pɛlɛ laaɠulugai wu eyɛsu ti zaa voloi zeeli, ti ta-eteai ziɛ eɠɛ poanzaiti.

Zoaɓe Amasa ʋaa vai

4 Masagi ɠɛni Amasa ma: «Gè folo saʋagɔ vea è ya, è Zuda ɠɔɔʋɛbɛi pɛ toli bɛ̀, wo ʋa ʋɛ.» 5 Amasa masagi ná-devei laazeelini, kɛlɛ kui leʋeni, nii masagi toni.

6 Davide ɠɛni Aɓisayi ma: «Ɓikeli ná-doun zunui Seɓa ɲɔuɗa, é leʋe Aɓasalɔme ʋa niina. Liina mu, é lo masa makɛ kɔɔʋɛbɛi luɠɔ, wo ʋilɛ polu, é mina lɔɔɠuzu zɔlɔɔ taa wolai ta zu, nii siɠigi ma, ʋɛ ade yee la zeelia ma ná.» 7 Aɓisayi liini ga Zoaɓe ná-kɔɔʋɛbɛi, ta Kelɛte nuiti, naa ʋɛɛ Pelɛte geleiti ba, ta kɔɔɠuluɓa ɠiteiti. Ti zeɠeni Zeluzalɛme, ti li Ɓikeli ná-doun zunui Seɓa zosuʋɛ.

8 Ti zeeliai ma kɔtu wolai ma, nii é Gaɓaɠɔn, ti Amasa ɠaani, é ɗa ʋa ga ti ʋɔ pelei. Zoaɓe saamaɠiligi ta ɠilini ná-seɠei maazu, boɠa zɔkpɔi ɠɛni ma laɠagi zu, giliai saamaɠiligi ʋa. Siɛgi zu Zoaɓe ɠɛni maaɓuɠazu la Amasa ʋa, boɠai looni. 9 Zoaɓe ɠɛni Amasa ma: «È ɠɛdɛgɛ, kɛ̀ɛloun?» É Amasa ɓɛlɛi zoni ga zeezai, é nɛɛnɛ ga daaʋɛ komagai. 10 Amasa la ɠɛni boɠa zɔkpɔi ɠaani ga pagɔ, nii é ɠɛni Zoaɓe ɠɔʋɛi ɠa. Naa zɛba é boɠai lɔ kogi zu, é koozu zɔɔlaiti pu zooi ma. Amasa zaani gaamanɔ, Zoaɓe la mɔ ɠɛni boɠai ʋuuni ba, ná ʋa ɠɛ fele. Naa ʋoluma Zoaɓe ta kɛɛɠɛloin Aɓisayi ti pele zoni, ti ʋilɛ Ɓikeli ná-doun zunui Seɓa ɠaiziɛ vai ma.

11 Zoaɓe ná-kɔɔɠɔ nui gila ge ɠɛni loni Amasa ma ʋoomai ɠobaʋɛ, é ɗa ɠɛ ma: «Zɔiti kpein ti Zoaɓe ta Davide ʋɔ, naati ti ʋilɛ Zoaɓe ʋolu.» 12 Amasa maaɠɔkɔni ma ɲamai zu pele ɠɛzɛi zu. Kɔɔɠɔ nui naa kaai ma ga kɔɔʋɛbɛi pɛ ka ʋaazu, ti ɗa lo, é Amasa ma ʋoomai zeɠeni pelei zu, é da kpalagi ta zu, é seɠei ʋɛɛ ma. 13 Poomai zeɠeai ma pelei zu, kɔɔɠɔ nuiti pɛ ti leʋeni, ti ʋilɛ Zoaɓe ʋolu, Ɓikeli ná-doun zunui Seɓa ɠaiziɛ vai ma.

Seɓa ná-fai ɠaaɓelasuʋɛ

14 Ti Izilayɛle yooi ná pɛ suɓizɛni, ti li ga Aɓɛle-Ɓɛte-Maaka ʋele. Ɓeel nuiti pɛ ti ɠaalɛɛni ba, ti ʋilɛ Zoaɓe ʋolu. 15 Zoaɓe ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti zeelini Aɓɛle-Ɓɛte-Maaka taai ma, ti sei kɛlɛ su. Ti siɠigi loni taai laalɔɠɔma, é zeeli taai ma ziɠigi ɠɛɠala. Nuɓusɛi niiti ti ɠɛni Zoaɓe ʋolu, naati ti tɔɔzeini ga siɠigi wuɠula, nii a kɛ é ʋa ɠolo.

16 Anzanui ta ɠɛni ná, é ga ɠima nu, naa yɛni taazuʋɛ, é ɓain, é ɠɛ ma: «À woilo dɛɛ! À bo Zoaɓe ma, é soma é maaɓuɠa ʋɛ, nà pɔ gè ɓɔɛ pɔ.» 17 Zoaɓe maaɓuɠani, anzanui ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Zoaɓe?» É ɠɛ ma: «Eyei, nà ʋe.» Anzanui ɠɛ ma: «Woilo gòo ma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.» Zoaɓe ɠɛ ma: «Gòilogɛ.» 18 Anzanui ɠɛ ma: «Mɔungi ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: ‹À li, wo gaazaɠa bo Aɓɛle, naama vai ɠa ɠaaɠula ba.› 19 Gá naama nuiti saama, niiti ti yiilɛiɗai, ta ti ga wooɠɛɠila nuiti Izilayɛle. Ɗa ma, ɗɔun, ɗa pɔ è taai naa ɠoloɠolo, nii é Izilayɛle ga taa ɓii gola! Lee vaa zu è pɔ è Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi ɠoloɠolo?»

20 Zoaɓe ɠɛni ma: «Naa li poun! Gè la ʋaani taa ɠoloɠolo faa ma, ɓaa gè ani nɔpɛ suɠoloɠolo. 21 Naama vaa laade. Kɛlɛ Efelayime ɠize yooi zu zunui ta ɠa ná, daa ga Seɓa, Ɓikeli ná-doun zunui ʋe. Naa ɠa é wuzeɠeai masagi Davide laalɔɠɔma. À tɔ ɠila nɔ ve zèa, gè maaɠooza taai ʋa.» Anzanui ɠɛ Zoaɓe ma: «Naa zolooga! Gá nɔungi ʋili niina è ma siɠigi ʋoluʋelei.»

22 Anzanui liini, é ɓɔɛ seiɲɔɠɔiti pɔ ga ɠimalai. Ti Ɓikeli ná-doun zunui Seɓa nɔungi leʋeni ba, ti pili Zoaɓe ma. Zoaɓe puʋugi vɛɛni, ɛsɛ pɛ ge vaza, ti zeɠe siɠigi ma, ti ɠale ma ta-ʋɛlɛiti bu. Zoaɓe ɠaleni ma masagi ʋɔ bɛ Zeluzalɛme.

Davide ná-botiɠɛ nu wolaiti daaseigiti

23 Zoaɓe ɠɛni Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ unda. Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ɠa é ɠɛni Kelɛte nuiti ta Pelɛte nuiti unda. 24 Adolame ɠa é ɠɛni duɔla wotiiti unda. Ayilude ná-doun zunui Zozafate ɠɛni ga laavaawogi. 25 Seva ɠɛni ga sɛʋɛ ɠɛ nui, Sadɔke ta Aɓiataal ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti. 26 Yayiil nui Ila ɠɛni ɓalaa ga zalaɠa ɠula nui Davide ʋɛ.

21

Kona saʋagɔ ʋului loo vai

1 Davide ná-siɛgi zu, pului looni, é kɛ ga kona saʋagɔ. Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani, naa gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Sayile maaʋele ʋe, ta ná-pɛlɛyeɠei, é ga ɲama ʋuu ʋɛlɛyeɠei, mazɔlɔɔ é Gaɓaɠɔn nuiti paani.» 2 Masagi Gaɓaɠɔn nuiti tolini. Ti la ɠɛni ga Izilayɛle nu, kɛlɛ Amool nuiti mɔtaiti ge ɠɛni de. Izilayɛle nuiti ti minazeɠeni ti ʋɛ ga ti la naati pa, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, Sayile ná-gaaɓaai é ɠɛni zea Izilayɛle nuiti ta Zuda nuiti bɛ, é ɠɛni ɠɛɛzu, é ti zuwuɠaaleʋe. 3 Davide ɠɛni Gaɓaɠɔn nuiti ma: «Lee ɠa nà kɛ wo ʋɛ? Lee ɠa nà kula ga zalaɠai niima ɠoto gba vai zu, nii a kɛ wo tuya loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti bɛ?»

4 Gaɓaɠɔn nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Kpɔɛi é gi yɔɠɔzu gá Sayile ta ná-pɛlɛyeɠei, su la ɓɛtɛa ga walii ɓaa zanugi, gá lɛi ɓalaa gá Izilayɛle nui tanɔpɛ paa.» Masagi ɠɛni ti ma: «Lee ɠa mu wo pɔ gè kɛ wo ʋɛ?» 5 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Tɛi zunui nii ɠɛa ɠɛɛzu, é gi undaaʋili, ta é gi zuwuɠaaleʋe Izilayɛle yooi ná pɛ su, 6 gi ɓɛdɛi ɠa mavofodai zu zunu lɔfela ʋa, gi ti zɛlɛ gului ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, Sayile nii Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni la, naa ná-taazuʋɛ Giɓea.» Masagi ɠɛni ma: «Nà ti lɔɔzu wo yeezu.»

7 Masagi Zonatan ná-doun zunui Mefiɓaale yɛni ná, tɔɔzei minazeɠegi ʋa, ti kɛɛni yɔɠɔzu ta Sayile ná-doun zunui Zonatan, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 8 Kɛlɛ masagi Aya ná-doun anzanui Lisipa ná-doun zunu felegɔiti soni, niiti é ti zɔlɔɔni Sayile ʋɛ, Aalamoni ta Mefiɓaale, ta Sayile ná-doun anzanui Meelaɓe ná-doun zunu lɔɔlugɔiti, é ti zɔlɔɔni Meɠola nui Ɓaalazilayi ná-doun zunui Adiliyɛle ʋɛ. 9 É ti ve Gaɓaɠɔn nuiti zea, ti ti zɛlɛ gize unmaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ti nu lɔfela pɛ ti zaani ʋɔɔma. Ti zaani nɔ é zoloo moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naa leʋe volo mɔungi ma.

10 Aya ná-doun anzanui Lisipa saa wɔlɔ wo seɠei zeɠeni, é pɛɛ wu fasai ma, molo leʋe volo mɔungi, eyɛsu tonai ʋu ti ma, é ɠɛni wɔniiti kpɛɛzu poomaiti ma foloi, é ɗa dɔɓɔ zuaiti kpɛ kpidii. 11 Ti liini, ti naa wo Davide ma, nii Aya ná-doun anzanui Lisipa kɛɛni, Sayile anzai nii é la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele. 12 Davide liini naazu, é Sayile ma ɠaeiti ta ná-doun zunui Zonatan ma ɠaeiti maavali Yaɓese nuiti ma, Galaade yooi zu. Mazɔlɔɔ naati ka ti ti-ma ʋoomaiti seɠeni Ɓɛte-San taa zaamaʋɛ, ʋɛ Filisiti nuiti ti ti zɛlɛni ná, siɛgi zu ti vɔnini la Sayile ma Gileɓoa. 13 Ti zeɠeni miná ga Sayile ma ɠaeiti ta ná-doun zunui Zonatan ma ɠaeiti, ti ʋa ga tiye, ti kpɔ zɔiti ba, ti zɛlɛni. 14 Ti liini, ti Sayile ma ɠaeiti ta Zonatan ma ɠaeiti maaɠulu Sayile kɛɛɠɛ Kise ná-kabai zu, Sela, Ɓɛnzamɛn yooi zu. Ti masagi ná-deveiti pɛ daazeelini. Naa ʋoluma GALA ge zooi maawɔinɠaani.

Kɔɔi niiti ti ɠɔɔni
Filisiti nuiti daalɔɠɔma

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 20:4-8)

15 Kɔɔi tɔɔzeini mɔnɔ Filisiti nuiti ta Izilayɛle yɔɠɔzu. Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti ti liini, ti vala Filisiti nuiti ba. Davide ɓɔlɔa ɠɛni de niina. 16 Lafa mavofodai zu nui nii daa ɠɛni ga Yiseɓi-Ɓenɔde ɠɛni ɠɛɛzu, é Davide ʋaa. Boɠa zɔkpɔ niinɛi ɠɛni keelaʋɛ, kpɛɛin é ɠɛni zea, ma mɛɛngi ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi, buɲɛgi ga kilo saʋagɔ ɠɛɠala. 17 Kɛlɛ Seluya ná-doun zunui Aɓisayi ʋaani, é ɓɔ Davide ʋa, é Filisiti nui ʋa. Davide ná-kɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ma naazu: «È la mɔ ʋilɛga gi ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ, naa ɠa a kɛ Izilayɛle ná-lanboi mina za.»

18 Kɔɔi taɠili su mɔnɔ, Filisiti nuiti daalɔɠɔma Gɔɓe, Ɠusa nui Siɓekayi Safe ʋaani, naa ɓalaa ɠɛni ga Lafa mavofodai ta. 19 Naa ʋolu kɔɔi taɠili su mɔnɔ Filisiti nuiti daalɔɠɔma Gɔɓe, Ɓɛteleyɛme nui Yaalé-Wolegime ná-doun zunui Ɛlɛɠanan Gate nui Goliate ʋaani, nii ná-kpɛɛin ma wului wɔɔlɔni, eɠɛ seɠe vɛlɛ nui ná-gba gului. 20 Kɔɔi taɠili su mɔnɔ Gate, zunui ta ɠɛni ná, koozaai, zeeɓeɠaiti ta kɔɠɔɓeɠaiti ti ga dɔzitadɔzita, ti pɛ kpɔga ɠɛ ga puufele maazu naani (24). É ɠɛni ga Lafa mavofodai ta tɔ ɓalaa. 21 É malimasakɛɛi leʋeni ga Izilayɛle nuiti, Davide kɛɛɠɛloin Simeya ná-doun zunui Zonatan paani. 22 Lafa mavofoda naanigɔi niiti ti zɔlɔɔni Gate, ti pɛ ti zaani Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti zeezu.

22

Davide ná-guyei

(Guyeiti 18)

1 Davide niima wuyei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, siɛgi zu naa unmɔɔni da, é kula sili nuiti kpein zeezu, ma un ge la ma mɛɛ ga Sayile. 2 É ɠɛni ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga nà-fasai, nà-siɠigi, ùnmɔɔ nui,

3 nà-GALAGI, nà-fasai, ʋɛ gè lɔɔɠuzu ná,

nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi, zobogi nii é kìzosu,

nà-siɠi gaaɠoozagi, dɔ̀ɔɠuzuʋɛ,

kìzo nui, nii é kìzosu toosu nuiti ma.

4 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Siɛgi zu gè tolini da, gè vieni, gè ɠula sìli nuiti kpein zea.

5 «Mazɔlɔɔ saai ma ɗɛ lakpatakpagiti ti màaɓɔleni,

é ɗa màalua, eɠɛʋelei kɔtuɗɛi la, é faa zuɠoloɠologi ɠɛɛzu.

6 Gɔvɛalaazu ɠaluiti ti veleveleni mà,

saai ná-tumɔiti ti ɠɛ tùɠɔ, ti ɗa màalua.

7 Nà-kidaaʋiligi zu, gè wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

gè wooɠulani nà-GALAGI ma,

é yɛni ná-masa pɛlɛi wu, é gòomɛni,

nà-kpee wooi looni goizu.

8 «Naazu, zooi ɓalini, é ɲiikpi,

geeɠɔlɔgi ma wuulaagiti ti ɓalini,

ti ɲiikpi ná-ziiɠaawanai maaʋele ma.

9 Duului ɠa ɠulazu sokpayeɠeiti su,

abui nii é galai wosu, naa ɗa ɠula daaʋɛ,

ga tiɠilekai é ɗa ɠala.

10 É geeɠɔlɔgi ziɛni su, é yei,

tonaɓiin gaaɠiligai kɔɠɔi wu.

11 É lɛɛni seeluɓɛin ɠɔma, é ɗa ɠoʋe,

é ɠula kɛlɛma fiilɛi ɠoʋegiti kɔma.

12 É ɓɔɠɔ maaveleveleni ga kpidii, é lɔɔɠu su,

fiilɛ wolai ma ɓidii zu, tonaɓiin gaaɠiligai zu.

13 Wozakalagi, nii é ɠɛni tuɠɔ,

abulekaiti ti ɠɛni zosu ba.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zikɔzu geeɠɔlɔgi zu,

GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa wooi ɠa ɠulazu.

15 É mɛɛinti pilini ga é sili nuiti suvaza,

é mainmainti pilini, nii a kɛ ti ʋoluazo.

16 Kpoloɗɛi ɓomaʋɛ ɠulani kɛlɛma,

eteai ma wuulaagiti maa ɠɛ kala,

ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpaazaɠai maaʋele,

ta sokpayeɠeiti su viilɛi!

17 «É yeemaaleni, é yɛ geezuʋɛ, é nɔ̀un so,

é mɛ̀ɛn, é kùla ziɛ wolaiti ga.

18 É kùlani sìli nu wolai ya,

niiti ti wɔ̀inzeɠezu, tama ti zuɓaai nɔ̀un ba.

19 Ti wuzeɠeni dàalɔɠɔma nà-kidaaʋili foloi,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é loni pòlu.

20 É kùlani faaɓaagi zu,

é kùlani, mazɔlɔɔ nɛ̀ɛʋɛ bɛ.

21 «Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani bu, é sò eɠɛʋelei nà-telebodai la,

é kɛ bɛ̀, eɠɛʋelei zèeiti ɲade pelei la,

22 mazɔlɔɔ gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-peleiti sogɛ,

gè la maaɠoozani nà-GALAGI ʋa, ga faa ɲɔu ɠɛɛ vaa maaʋele.

23 Gàazu ɠa ná-tɔgiti ba yeenɔpɛ,

gè la zeɠezu ná-deveiti ba.

24 Gè ɠɛni ga ziimai ɠɛ nui,

gè ɓɔɠɔ zoni ga gè mina faaɠaaza gola ɠɛ.

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI sàlani nà-telebo fai maaʋele ma,

eɠɛʋelei nɔ̀un ɲadegai la tɔun gaazu.

26 «Zɔi é è ʋɛ ga wooɠɛɠila nui, ɗa ɠɛ naa ʋɛ ga wooɠɛɠila GALAGI,

zɔi peelalazu la ba, peelalazu la è ʋa naa letema.

27 Zɔi ɲadegai, ɗa ɗa-ɲadedai lɛɛzu ga naa,

niiti ti ga yaava nuiti, ɗa ɗa-ɠimalai lɛɛzu ga naati.

28 Ɗa maanɔɠɔ nuiti kizosu,

ɗa wɛlɛzu gaazulɛɛ nuiti ba, è ti maayei.

29 Ɗa ɠa è ga nà-wozakalagi, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nà-kpidii zu ɠɛ kala.

30 Ni ɗa bà, nà ʋili salaʋusu ɓulugi zaama,

ni nà-GALAGI ɠa bà, nà ʋili gè ɓudɛ siɠigi maazu.

31 «GALA ná-peleiti daazeeliʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠoleʋɛ.

GALA ka ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi naati kpein bɛ, niiti ti lɔɔɠuzu tɔun polu.

32 Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa é ga GALA, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI laade?

Ɓɛ ɠa é ga fasai, ni gá-ƓALAGI laade?

33 GALA ka é ga nà-siɠi gaaɠoozagi, nii zeeɠaaɓaai,

é nà-pelei ɓɛtɛ ga pagɔ.

34 Toɠa kɔ̀ɠɔiti kɛɛzu, eɠɛ dopai ɠɔɠɔiti,

é tò ada ɠaaɠoozagiti.

35 Tɔ ɠa é màalɛlɛzu ga kɔɔɠɔ vai,

mɛɛin é ga kɔlu ɓɔigi kpili fai ɓaai, zèeiti ta mɛɛn ɠae ʋilisu ga naa.

36 Unmɔɔgi è bosu ga ze, naa ɠa é ga nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi,

ɗa-ɓɔbaiti ta sɛ̀bɛlɔɔzu.

37 È-zaalai zu, nà ziɛzu valafala,

kɔ̀ɠɔiti ti la liizu ga.

38 «Nà ʋilɛsu sìli nuiti polu, gè ti zuɠoloɠolo,

gè la ɠalega ma, ni gè la ti-ma zuwu ɠaaleʋeni.

39 Gè ti-ma zuwu ɠaaleʋeni, gè ti ʋali ga,

ti la mɔ wuzeɠea,

ti loo kɔ̀ɠɔ wu.

40 Ɗa sàamaɠilizu ga zɛbɛi kɔɔɠɔ vai ma,

ɗa sìli nuiti toozu bu bɛ̀.

41 Ɗa sìli nuiti kpɛɛzu tùɠɔ,

nà wɔ̀inzeɠe nuiti koloɠolo.

42 Ti kpɔba nu ɠaiziaa, ti la sɔlɔɔni,

ni ta Ɠɔoɠɔ GALAGI lolina, naa la ti wooɠaaʋotesu!

43 Nà ti ɠɛɛzu ga zooi ma vufiligi,

gè ti wolowolo, gè ziɛ ti zu, eɠɛ pele zu ʋalaʋalagi.

44 «È kùla nà-nuɓusɛiti ta-ɓaka fai laawu,

è màkɛga ga zii ɠiligiti ta-ɠundiɠii.

Nuɓusɛiti gè la ti ɠwɛɛ, naati ta botii ɠɛɛzu bɛ̀.

45 Wɛɛinti ta ʋaazu, ti ɗa tɛ̀ su.

Nà ti levena nɔ feya, ti ɠolo bɛ̀ gaamanɔ.

46 Wɛɛinti ta iɲɔteʋei zu,

ti zasu ɗa ɓali, ta ɠɛna ɠulaa ta-ziɠigi zu.

47 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa vulua! Mamagi ɠa bɛ, tɔ ɠa é ga nà-fasai!

Ɛsɛ pɛ ge nà-GALAGI maamusɛ, nà-kizo fasai.

48 GALAGI é zobo feezu bɛ̀, gè nɔ̀nɔ ʋotokula,

é ziiti kolozu bɛ̀,

49 ɗa kùlazu sìli nuiti zea.

Ɗa sèizu wɔ̀inzeɠe nuiti unda,

è kùla nu ɲɔiti zea!

50 Naa ɠa é ba, nà è maamusɛ zii ɠiligiti saama, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Nà guyei loo è-laaseigi lɛbi vaa ma.

51 Ɠɔoɠɔ GALAGI unmɔɔ faa wolai ɠɛa ná-masagi ʋɛ.

Toɠa wooɠɛɠiladai ɠɛɛzu naa ʋɛ, nii gulɔ ɲadegai ziaai ma,

nii é ga Davide, ta mavofodai, eyɛsu ɠɔ!»

23

Davide ná-woo ɠaaɓelagiti

1 Davide ná-woo ɠaaɓelagiti kaa:

«Davide ɓɔɛ wooi, Izayi ná-doun zunui,

tosuba nu wolai ɓɔɛ wooi,

nii Zakɔɓe ná-GALAGI yiimazeɠeai la, é gulɔi ziaai ma,

Izilayɛle yiima wuye loo nui.

2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɓɔɛa ga màaʋele,

é daawooi ʋua dà.

3 Izilayɛle ná-GALAGI ɓɔɛa,

Izilayɛle ná-fasai ɠɛni mà:

‹Zɔi é masadai ɠɛɛzu nuiti unda ga telebogi,

ta é kɛɛzu GALA gaazuluabai zu,

4 kulaʋɛ ga foloi, é ɠulazu sobui,

é volozu geezuʋɛ, ʋɛ tonaɓiin ge la ná,

ma zezei ta tonai ti ɗa tufai ʋɔnɔ zooi ma.›

5 «Nà-pɛlɛyeɠei la ɠana ɓaa GALA gaazu?

Tɔɔzei é ɠɔoɠɔ minazeɠe kɛɛʋɛ bɛ̀,

é gaaɠula ba, é makɛ ga pagɔ.

Toɠa ʋaazu ga nà-kizogi,

é zìima vaiti daazeeli.

6 Kɛlɛ nu ɲakaiti kpein kɛɛʋɛ eɠɛ ɠaingiti ti ʋilisu ya,

tɔɔzei nu la ti zeɠea ga yeaɲaka.

7 Zɔi é pɔ é ti zeɠe,

kɛni é kɔlui ɓaa kpɛɛin ma wului zeɠe,

ti ɠala abui zu náʋɛ nɔ.»

Davide ná-kɔɔɠuluɓa wolaiti daaseigiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 11:10-47)

8 Wɛlɛ Davide ná-kɔɔɠuluɓa wolaiti daaseigiti ba: Ma mɔungi ɠɛni ga Yosɛɓe-Ɓaseɓɛte, Taakemɔn mavofodai, é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓaiti ta-lotuɠɔi. Daa ɠɛni ɓalaa ga Ɛsenee nui Adino. Tɔ ɠa é nu undɔsaʋa (800) ʋaani ʋɔɔma kɔɔɠɔ laa ɠila su.

9 Tɔun polumai ɠɛni ga Dodo ná-doun zunui Eleazaal, Aɠoa nui ta ná-dounloin. É ɠɛni kɔɔɠuluɓa saʋagɔiti saama, niiti ti yɛni Davide ʋa, siɛgi zu ti malimasakɛɛi leʋeni la ga Filisiti nuiti, naati gaalɛai ma ba kɔɔɠɔ vai ma, naazu Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ɗa ɠula ʋolu, ti ɗa lɔɔɠu. 10 Kɛlɛ Eleazaal loni kpaan, é yɛni Filisiti nuiti paazu, zeei ɓata boɠa zɔkpɔi ʋa ga kpɔlɔi. Naama voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI fɔnifaama wola veeni Izilayɛle ya, kɔɔʋɛbɛi maaɓuɠani Eleazaal ʋa nɔ ga ti poomaiti kɔligiti seɠe.

11 Tɔun polumai ɠɛni ga Sama, Ɠalaal nui Agé ná-doun zunui. Filisiti nuiti ti ɠaalɛɛni ba Leyi. Tɔɠɔ ɓelei ta ɠɛni náʋɛ, Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ʋelazu Filisiti nuiti ba. 12 Kɛlɛ Sama loni kpalagi zaama, é ná zo ʋolu, é ɗa Filisiti nuiti paa. Ɠɔoɠɔ GALAGI fɔnifaama wola veeni Izilayɛle ya.

13 Yeeta molo leʋei lɔɔzeizuʋɛ, kɔɔɠuluɓa ʋuusaʋagɔiti (30) saama, nu saʋagɔ yeini Davide ɠoba Adulame ʋugi zu, siɛgi zu Filisiti ɠɔɔɓɔgi gila ge ɠɛni ɠaalɛɛzu la ba Lefayime ʋɛtugi zu. 14 Davide ɠɛni názu ná-dɔɔɠu wosuʋɛ, siɛgi zu Filisiti ɠɔɔɓɔgi gila ge zeini la Ɓɛteleyɛme. 15 Ani wɔin ta Davide zoni nɔ sa, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa a ʋa bɛ̀ ga Ɓɛteleyɛme taa loaʋɛ ma ziɛyeɠei zu ɗɛi ta pɔ̀, gè kpɔle?» 16 Kɔɔɠuluɓa saʋagɔiti ti lɔɔni Filisiti ɠɔɔlaaɠai zu, ti ziɛi zaɠa ziɛyeɠei zu, é Ɓɛteleyɛme taa loaʋɛ. Ti ʋaani la, ti fe Davide ya, kɛlɛ é la ɠɛni kɛɛni, é ʋa kpɔle. É feeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é pu ya zooi ma. 17 É ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI kìzo nii ɠɛɠala vai ɠɛɛ vai ma! Kulaʋɛ eɠɛ nà ɠɛ naama nuiti ma ɲamai ɓɔlezu, niiti ti ɠikulaai ti-yɛnvuiti su, ti li.» É ɠɛlɛni kpɔle vai ʋa.

Lɔɠɔɠula faa wolai ɠana kɔɔɠuluɓa wola saʋagɔi naati ti kɛɛni.

18 Zoaɓe kɛɛɠɛloin Aɓisayi, Seluya ná-doun zunui ɠa é ɠɛni ga nu saʋagɔiti ta-ɠundiɠii. Tɔ ɠa é nu unsaʋagɔ (300) ʋaani ga ná-kpɛɛin. É lɔɠɔ zɔlɔɔni naazu nu saʋagɔiti saama. 19 Tɔɠɔɠulani ti saʋagɔ zaama, é ɠɛ ga ta-ɠundiɠii, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini nu saʋagɔ mɔungiti su.

20 Ɓenaya, Yeɠoyada ná-doun zunui, é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolai ta ná-dounloun, nii é ɠɛni ga Kaɓeseyɛle nu, é lɔɠɔɠula faa wolaiti kɛɛni. Ɓenaya naa ɠa é Moaɓe ɠɔɔɠuluɓa wola felegɔ ʋaani. Tɔ ɠa ɓalaa, kɔɔlɛ vukɔi yɛni ʋuuzu foloi ta, é yeini ziɛyeɠei ɓomaʋɛ, é zalai ʋa. 21 Tɔ ɠa mɔnɔ é Ezipete nui ta ʋaani, nii gola maayikini, kpɛɛin zoni zea. Tukpɔ nɔ ɠa é ɠɛni zoni Ɓenaya ya, é ʋili Ezipete nui naa ma, é naa ná-kpɛɛin ɠula zea, é paa la. 22 Lɔɠɔɠula faa wolaiti kana Ɓenaya kɛɛni, Yeɠoyada ná-doun zunui, é lɔɠɔ wola zɔlɔɔni kɔɔɠuluɓa wola saʋagɔ ɠiligi niiti saama. 23 É lɛbiya wola zɔlɔɔni nu ʋuusaʋagɔiti (30) pɛ ba, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini nu saʋagɔ mɔungiti su. Davide seini tɔ ɓɔɠɔi makɛ zalaʋusuiti unda.

24 Niiti ɓalaa ti ɠɛni nu ʋuusaʋagɔiti (30) saama: Zoaɓe kɛɛɠɛloin Azayɛle, Ɓɛteleyɛme nui Dodo ná-doun zunui Ɛlɛɠanan, 25 Sama ta Elika, Ɠalɔde nu felegɔiti, 26 Pelɛte nui Ɠelɛse, Tekoa nui Ikese ná-doun zunui Ila, 27 Anatɔte nui Aɓiyezɛɛl, Ɠusa nui Meɓunayi, 28 Aɠoa nui Salamon, Netofa nui Maɠalayi, 29 Netofa nui Ɓaana ná-doun zunui Ɠelɛɓe, Liɓayi ná-doun zunui Itayi, Giɓea nui Ɓɛnzamɛn yooi zu, 30 Pilaton nui Ɓenaya, Naɠalé-Gaase nui Yidayi, 31 Aalaɓa nui Aɓi-Alaɓon, Ɓaaleɠume nui Azamavɛte, 32 Saaleɓon nui Eliaɓa, Ɓené-Yasɛn, Zonatan, 33 Ɠalaal nui Sama, Alaal nui Salaal ná-doun zunui Ayiyame, 34 Aɠasebayi ná-doun zunui Elifelɛte, Maaka zunui ta dounloun ɠɛni de, Gilo nui Ayitofɛle ná-doun zunui Eliyame, 35 Kaalamɛle nui Ɠɛselayi, Alaɓe nui Paalayi, 36 Soɓa nui Natan ná-doun zunui Yigeyale, Gade nui Ɓani, 37 Amɔn nui Selɛke, Ɓeyelɔte nui Naalayi, nii é ɠɛni Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠezu, 38 Ila ta Galɛɓe, Yetɛɛl nu felegɔiti, 39 ta Ɠɛte nui Ilii.

Ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu ʋuusaʋa maazu lɔfela (37).

24

Davide Izilayɛle nuiti daaseigiti sɛʋɛ vai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 21:1-26)

1 Yeeta Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani mɔnɔ Izilayɛle nuiti ma, é Davide li ti laalɔɠɔma ga, é Izilayɛle ta Zuda nuiti daaseigiti sɛʋɛ. 2 Masagi ɠɛni naazu ná-kɔɔɠuluɓai Zoaɓe ma, nii é ɠɛni koba: «Leʋe Izilayɛle yooi ná pɛ su, é zo Dan, é li Ɓeel-Seɓa, nuɓusɛiti daaseigi zɛʋɛ, nii a kɛ gè ti-liegɔi ɠwɛɛ.» 3 Zoaɓe ɠɛni ma: «Ɗa-ƓALAGI é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, naa kɛ é nuɓusɛi mɔin su ga seizu ungila (100), ta màliɠii masagi ka ga ɠaazu! Kɛlɛ leeni ʋe màliɠii masagi pɔ ga é naa ɠɛɠala vai ɠɛ?»

4 Kɛlɛ masagi la zeɠeni wooi ʋolu, nii é boni Zoaɓe ta kɔɔʋɛbɛi ma ɠundiɠiiti ma. Ti ʋilɛni pelei ma ga ti li, ti Izilayɛle nuiti daaseigiti sɛʋɛ. 5 Ti Zuludɛn ɓudɛni, ti ʋu Alowɛɛl, taa wolai yeezazuʋɛ nii é Gade nɛmɛi zaama, Yazɛɛl ɠobaʋɛ. 6 Ti zeɠeni miná, ti li Galaade ɠoʋi ma ta Taatime-Ɠɔdesi yooi. Ti zɛsu, ti li ga Dan-Yaan ʋele eyɛsu ti zeeli Sidɔn. 7 Ti zeelini Tiil taa wolai zu siɠigi ma, naa ʋolu ti liini Ɠeve ta Kanaan laa wolaiti pɛ su. Gaaɓelagi zu, ti zeeli Ɓeel-Seɓa, Zuda yooi zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ. 8 Ʋele ɠana ti zooi ná pɛ suɓizɛni la, alu taaʋuugɔ folo ʋuufelegɔ (20) laawu, ti ɠaleni ma Zeluzalɛme. 9 Zoaɓe daasei sɛʋɛi ma ʋoluvaawogi woni masagi ma: Izilayɛle ɠɛni ga zunu waaundɔsaʋa (800.000), niiti ta zoo liizu kɔɔ ma, Zuda geleiti ti ɠɛni ga zunu waaundɔɔlugɔ (500.000).

10 Gaamago Davide gaaɠaani ga toɠa ga sɔba nu, mazɔlɔɔ é nuɓusɛiti daaseigiti sɛʋɛni. É ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Gè faaɠaaza gola ɠɛa ga nii ɠɛɛ vai! Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, sùvaayɛ ga nà-faa ɲɔi kae, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, mazɔlɔɔ gè kwɛni ga gè nii ɠɛɛʋɛ eɠɛ ɠimalala nu.»

11 Davide wuzeɠeai ma poluma zobui, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Gade ʋɔ, nii é ɠɛni Davide ɠoba, é ɠɛ ma: 12 «Li, è ɠɛ Davide ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà faa saʋagɔi niiti gila seizu è ma, yiimazeɠe ga gila, gè sei è ma.› » 13 Gade liini Davide ʋɔ bɛ, é keela wooi wo ma, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa è pɔ ga gè sei è ma: Kona dɔfela pului ɠɛ ɗa-yooi zu? Ɓaa alu saʋagɔ é ɗa ɓizɛ è zili nuiti ba, ti wuzeɠezu è laalɔɠɔma? Ni naa laade, ɗɔfɔi ʋa ɗa-yooi zu folo saʋagɔ laawu? Ɠisiɛ su ga pagɔ, è yiimazeɠe, è naa wo mà, nii nà li, gè bo tèʋe nui ma.» 14 Davide Gade wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ziiɓɔlɔ wolai ɠa gè su! Ade loo Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu, mazɔlɔɔ ná-gaazumaawɔinɠai zuwɔɔlɔʋɛ, kɛlɛ gè mina loo nuiti zeezu!»

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗɔfɔ zeeɓɛi leʋeni Izilayɛle yooi zu, ma yee zobui nɔ eyɛsu é zeeli kui ma teʋeai ba. É tɔɔzei Dan, é zeeli Ɓeel-Seɓa, é zunu waaʋuulɔfela (70.000) ʋaa. 16 Tɛi geezuɠeelai ɠɛni yeemaalesu Zeluzalɛme ma ga é koloɠolo, Ɠɔoɠɔ GALAGI nimizani ɓɔɠɔ ma ga naama vaa ɲɔi. É ɠɛni geezuɠeelai ma, nii é ɠɛni faa zuɠoloɠologi ɠɛɛzu nuɓusɛiti saama: «Yeei lɛɛna ba, naa kula ɠɛa su.» Geezuɠeelai ɠɛni niina Yeɓuse nui Alavena ná-molo loɠazuʋɛ ɠobaʋɛ.

17 Davide geezuɠeelai ɠaai ma, é ɗa nuɓusɛiti paa, é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Nà ɠa gè kotoi ɠɛai, nà ɠa gè faaɠaazagi ɠɛai. Kɛlɛ nuɓusɛi niiti, leeni ɠa ti kɛa? Dòɠa mu, nà ɠila, nà-o, nà-pɛlɛyeɠei-yo.»

18 Naama voloi nɔ, Gade liini Davide ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è li Yeɓuse nui Alavena ná-molo loɠazuʋɛ, è zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.» 19 Davide liini ná, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI valini la Gade ma ga é bo ma. 20 Alavena ɠaazuwuzeɠeni, é masagi ɠa ta ná-botiɠɛ nuiti, ti ɗa ʋa. É liini naazu, é la masagi ɠɔɠɔwu. 21 É gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Toɠa ɠale, màliɠii masagi, è ʋaazu pɔ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui?» Davide ɠɛ ma: «Gè ʋaa, gè molo loɠazuʋɛ ʋɛ ɠeya è ma, gè zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii a kɛ ɗɔfɔi nii maaɠooza nuɓusɛiti ba.»

22 Alavena ɠɛni Davide ma: «Màliɠii masagi, molo loɠazuʋɛ zeɠe. Zalaɠai nii è pɔ è kula, è naa ɠula. Nikɛiti ka gala zalaɠai vai zu, kaʋa loɠa wulu zɛpɛgi ma wuluiti ta nikɛiti gili wuluiti ta ɠɛ ga koʋii. 23 Ee, masagi, gè ti pɛ fea è ya. Ɠɔoɠɔ GALAGI é ga ɗa-ƓALAGI, naa yeezei kae è wu ga pagɔ.»

24 Kɛlɛ masagi ɠɛni Alavena ma: «Ɓa-o, nà geyazu è ma ga sɔngɔi ɠiteɠitegi. Gè la gala zalaɠa ɠulazu nà-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii gè la ɓɔlɔni ma.» Davide molo loɠazuʋɛ ɠeyani ta nikɛiti ga wali ɠae ʋuulɔɔlugɔ (50). 25 É zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni miná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kula. Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi maawɔinɠaani la, ɗɔfɔi maaɠooza Izilayɛle ʋa.

* 2:10 2:10 Izilayɛle: Ʋɛ Izilayɛle ɠa ga boloda puugɔiti ti lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzu ʋelei.

* 11:21 11:21 Wɛlɛ ʋɛ: TɠN 9:50-54.

1 Masagiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɔɔzeizu mɔunpa, Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi ti ɓɔni su, ti ɠɛ ga sɛʋɛ zuɠooza gila kpe nɔ. Sɛpetante zɛʋɛi zu ɠa gaaɠwɛɛni su ná mɔunpa. Sɛpetante zɛʋɛi naa ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai, nii tatigai Gɛlɛke wooi zu. Nu la kwɛɛ zɔi é Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi zɛʋɛai, ɓaa é ti ɠaalɛai ba. Masagiti Ta-Zɛʋɛi ɠɛɛ nui wɛlɛʋɛ ada mɔinmɔin, é ʋa sɛʋɛi niiti gaalɛba (1Ma 11:41; 14:19, 29). Nu la ɓalaa kɛɛ yeeɠɛɠalai ɓaa gaalɛba yeeɠɛɠala ɓɔɠɔɓɔɠɔgi ɠwɛɛ. Koleʋɛ ga sɛʋɛi niiti kɛɛ vai ɠaaɓelagɛ masagi Yeɠoyakin ɠula ʋoluma kasoi ɠa, kona undɔɔlugɔ puulɔzita maazu ɠilagi ma (561), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Tɔɔzei niima vaiti sɛʋɛʋɛ Masagiti Ta-Zɛʋɛi Velesiɛi zu (2Ma 25:27). Faaɠwɛ nu mɔinmɔin daaʋɛ da ga sɛʋɛi niiti ná bɔɔlɔzu ɠɛɛʋɛ kona mɔinmɔin su ná luɠɔ.

Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi ta Izilayɛle ta Zuda masagiti ti ɠilagilagiti pɛ ta-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, é tɔɔzei masagi Salomɔn ná-yeeɠɛɠalai, názu masa zou felegɔiti kpɔga ɠɛni de dɛ su. Ta naa ɓalaa suɠulazu, ʋele masadai ɠaaɠwɛɛni la su fele, ti ɛsɛ gilagilagi ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠula, eyɛsu yeeɠɛɠalai naa ma, siɛgi zu ti ti felegɔ pɛ soga la, ti li ga tiye duɔlai zu. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠa dɛɛzu ɓalaa, ʋelei masagi ɠilagilagiti ti yɔɠɔzuʋɛ ɠɛni la ta GALA, ni ma nu ɠɛni ziɛzu ga GALA ziimai, ɓaa ni é la ɠɛni ziɛzu ga GALA ziimai.

Masagi tanigaa «ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni» (2Ma 18:3). Tanigaa ma «ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni» (2Ma 21:2). Masagi niiti kpein ti ziɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima ʋelei, sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠa naati ta-wɔlɔwɔlɔ vaiti suɠulazu ga pagɔ, é dɛɛ ga zooi ɠilagilagi ná-dituɠɔmai ma ungi ɠɛni ɠulazu ta-masagiti ta-wooɠɛɠiladai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Masagiti Ta-Zɛʋɛi Velesiɛi 17:7 zu toɠa ɠalasu miná ga Izilayɛle liini duɔlai zu, tɔɔzei Izilayɛle nuiti «ti kotoi ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,» ta «ti ɠɛni gala kiligiti dɛbizu.»

Unsosuʋɛ

1. Davide ná-doun zunui Salomɔn ɠɛɛ vai ga masagi, ta ʋelei é masa fai ɠɛɛni la Izilayɛle pɛ unda (1:1—11:43).

2. Masadai ɠaaɠwɛ vai su Izilayɛle ta Zuda, ta ta-masagi tanigaa ta-vaiti (12:1—16:34).

3. GALA goo wo nui Eli ná-botii é kɛɛni, ta ma un ge daa ma mɛɛ ga ti yɔɠɔzuʋɛ ta Izilayɛle masagi Akaɓe (17:1—19:21).

4. Izilayɛle ta Zuda masagi taɠiligaa (20:1—22:54).

Davide Ná-Masadai Ɓelagi
Ta Salomɔn Nɔnɔi Lɔɔzeigi

1

(1:1—11:43)

Masa kpɔkpɔgi wɔin ɠɛɛ vai Adoniya ma

1 Masagi Davide wɔlɔzaɠaga ɠɛni de niina, anɛɛ ɓalaa ta la seɠeiti felevele ma, naa la ɠɛni kɔɔlɛsu. 2 Ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: «Ɓɛ gi anzalopo ɓea ɠila gaiziɛ màliɠii masagi ʋɛ, é ɗa boti ɠɛ è ʋɛ, é ɗa è makɛ, ta é ɗa la è ɠoba, naa ɠa ɠɛɛna kɔɔlɛi ɠa zeɠe màliɠii masagi ma.» 3 Ti wɛlɛni Izilayɛle yooi zu ná pɛ ga anzalopo ʋagɔ. Ti Aɓisage ɠaani, Sunɛme nui, ti ʋaa la masagi ɠoba. 4 Anzalopoi naa wola ʋani, é ɠaaɓaani masagi ma, é ɗa boti ɠɛ bɛ. Kɛlɛ masagi la ɠɛni daani ʋolu pɛ ga anza.

5 Naama ziɛgi zu, Davide ta Ɠagite ti-loun zunui Adoniya ɓɔɠɔ lɛɛzu su, é ɗa ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ɠɛɛzu ga masagi.» É wotolo vaaɠɛɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti, naa ʋɛɛ zunu ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋa, ti ɗa ɓizɛ tɔun tuɠɔ. 6 Kaipa, sii ma voloi pɛ su, kɛɛɠɛ la ɠɛni zeliloni ma, é ʋa ɠɛ ma: «Toɠa ɠale, è naa ɠɛɛzu?» É ɠula naa ʋolu, Adoniya ɠɛni ga lakpa doun ʋapa, Aɓasalɔme deɠe ɠɛni de. 7 Ti yɛpɛni ta Zoaɓe, Seluya ná-doun zunui, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nui Aɓiataal ʋa, naati ti ʋilɛ Adoniya ʋolu. 8 Kɛlɛ zalaɠa ɠula nui Sadɔke ʋe, Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ʋe, GALA goo wo nui Natan ʋe, Simeyi ʋe, ta Leyi, naa ʋɛɛ Davide ná-kɔɔɠuluɓaiti ba, ti tanɔpɛ ge la ɠɛni Adoniya ʋolu.

9 Yeeta Adoniya zalaɠai ɠulani Zɔyelɛte ɠɔtui ɠobaʋɛ, nii é En-Lɔgɛle ɠobaʋɛ, ga baalagiti, ta nikɛiti, ta nikɛ yiʋoiti ti wulɔai. É kɛɛɠɛlointi pɛ tolini, masagi ná-dointi, ta Zuda nu ɓiigi niiti kpein ti ɠɛni boti ɠɛɛzu masagi ʋɛ. 10 Kɛlɛ é la ɠɛni GALA goo wo nui Natan lolini, ta Ɓenaya, ta masagi ná-salaʋusu wolaiti, naa ʋɛɛ deɠei Salomɔn ʋa.

Natan ta Ɓate-Seɓa
ti Salomɔn nɔnɔ ma ʋepei ma

11 Natan liini Salomɔn dee Ɓate-Seɓa ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «È suɠwɛɛ ɓaa ga Ɠagite ná-doun zunui Adoniya ɠana ɓɔɠɔ ɠɛ ga masagi ade-maliɠii Davide ɠi poluma? 12 Woilo, gè tɛnɛ fe è ya, nii a wo-yɛnvuiti kizo, wa è-loin Salomɔn. 13 Liina fala masagi ʋɔ bɛ, è gaazaɠa, è ɠɛ ma: ‹Ee, màliɠii masagi, ɗa lɛi è minazeɠeni bɛ̀, è ɠona, ga dòun zunui Salomɔn ɠa é masadai zeɠezu è ʋoluʋelei, é zei ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa? Toɠa ɠale mu Adoniya masadai ɠɛɛzu?› 14 Ɗa yɛsu nɔ ɓɔɛzu masagi ʋɔ, gè lɛ nà ɓɔɠɔi, gè è-wooi mɔta maaɓakpa.»

15 Ɓate-Seɓa liini masagi laa ʋɛlɛi wu. Naa wɔlɔzaɠaga ɠɛni de niina gola, Sunɛme nui Aɓisage ɗa ɠaaɓa ma. 16 Ɓate-Seɓa ʋilɛni ɲiibiɠa, é la masagi ɠɔɠɔwu. Naa zɛba é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa è pɔ gè kɛ è ʋɛ?»

17 É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, è minazeɠeʋɛ bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui, è ɠona ɗa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu ga dòun zunui Salomɔn ɠa é masadai ɠɛɛzu è ʋoluʋelei, é zei ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa. 18 Kɛlɛ wɛlɛ niina, Adoniya ɓɔɠɔ ɠɛa ga masagi, màliɠii masagi è-ɠi ge la su. 19 É togani mɔinmɔin kulani ga zalaɠai: nikɛ zinɛ wolaiti, nikɛ yiʋoiti ti wulɔai, ta baalagiti, é masagi ná-doun zunuiti pɛ toli, ta zalaɠa ɠula nui Aɓiataal, naa ʋɛɛ kɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔi Zoaɓe ʋa, kɛlɛ é la è-loun zunui Salomɔn lolini. 20 Tama Izilayɛle pɛ gaazu ɠa ɗa nɔ ʋa, màliɠii masagi, ga è naama nui lɛ, nii é zeizu è-ʋoga màliɠii ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa. 21 Ni naa laade, siɛgi zu màliɠii masagi è liizu la è-mɛmɛwolani pɔ, ta ʋaazu gi zosu eɠɛ faa ɲɔu ɠɛ ʋea, gá dòun zunui Salomɔn.»

22 É yɛni nɔ ɓɔɛzu masagi ʋɔ, GALA goo wo nui Natan ʋaa. 23 Ti ʋa ti ɠɛ masagi ma: «Wɛlɛ GALA goo wo nui Natan ʋa.» Naa lɛɛni masagi ʋɔ bɛ, é la kɔɠɔwu, nɔungi ʋilɛgai zooi ma, 24 é ɠɛ ma: «Ee, màliɠii masagi, ɗa ɠa è bogai ɓaa ga Adoniya ɠa masadai ɠɛ è ʋoluʋelei, ta é zei ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa? 25 Mazɔlɔɔ diiʋɛ za, é nikɛiti ta nikɛ yiʋoiti ti wulɔai, ta baala mɔinmɔin ga ɠula ga zalaɠai, é masagi ná-doun zunuiti pɛ toligɛ, ta kɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔiti, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nui Aɓiataal ʋa. Tiya ɠanu, ti daamii ta kpɔɔlei wosu ta tiye, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Masagi Adoniya lɛbi ɠeke faan!› 26 Kɛlɛ é la nɔ̀un tolini, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, é la zalaɠa ɠula nui Sadɔke lolini, ta Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya, ta ɗa-wotiɠɛ nui Salomɔn. 27 Nii ɠɛɠala vai ɠa zoo ɠɛɛzu ɓaa màliɠii masagi ná-devei wu, ga è la zooga è ʋa naa lɛ ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, zɔi é màliɠii masagi maavalibosu masa kpɔkpɔgi ɠa?»

Davide yeelo fai ʋotogi ʋa

28 Masagi Davide gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À Ɓate-Seɓa loli dɛɛ bɛ̀.» Naa lɛɛni masagi ʋɔ bɛ, é lo kakala. 29 Masagi ɓɔɛni pɔ konai zu, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é kùlaai ziiɓɔlɔiti pɛ su, 30 gè bo è ma ga za nɔ, nà minazeɠegi naa laazeelizu, nii gè kɛɛni è ʋɛ, gè ɠona Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI laaseigi zu, siɛgi zu gè ɠɛa è ma la è-loun zunui Salomɔn ɠa é masadai ɠɛɛzu pòluʋele, é zei nà-masa kpɔkpɔgi ɠa pòtogi zu.» 31 Ɓate-Seɓa ʋilɛni ɲiibiɠa, é la masagi ɠɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Màliɠii masagi Davide lɛbi ɠeke faan!»

32 Masagi ɠɛni ma: «À zalaɠa ɠula nui Sadɔke loli, ta GALA goo wo nui Natan, naa ʋɛɛ Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya.» Ti lɛɛni masagi ʋɔ bɛ. 33 Masagi ɠɛni ti ma: «À nà-botiɠɛ nuiti pɛ toli, ti ʋilɛ wo ʋolu, wo dòun zunui Salomɔn lɛ nà-soovale fuului ɠɔma, wo yei la Giyon. 34 Miná ɠa zalaɠa ɠula nui Sadɔke ta GALA goo wo nui Natan ti gulɔi ziɛzu ma ná, é ɠɛ ga Izilayɛle masagi. Wa puʋugi vɛɛzu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Masagi Salomɔn lɛbi ɠeke faan!› 35 Wa yɛsu polu, wo lɛ, é ʋa é zei nà-masa kpɔkpɔgi ɠa. Tɔ ɠa é masadai ɠɛɛzu pòtogi zu. Gè yeeloga ba ga Izilayɛle ta Zuda ta-lotuɠɔi.»

36 Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «É ɠɛ ɠana! Ɠɔoɠɔ GALAGI é ga màliɠii masagi ɗa-ƓALAGI, naa laawooi ɠana! 37 Eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛgai la màliɠii masagi è ʋa, é yɛ ɠana nɔ Salomɔn ʋa, é ná-masadai ma lɛbiyai zuwɔɔlɔ, é leʋe màliɠii masagi Davide nɔnɔi ʋa.»

38 Zalaɠa ɠula nui Sadɔke-o, GALA goo wo nui Natan-o, ta Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya, ta Kelɛte nuiti, naa ʋɛɛ Pelɛte geleiti ba, ti Salomɔn zeɠeni, ti tɛ masagi Davide ná-soovale fuului ɠɔma, ti lii la Giyon. 39 Zalaɠa ɠula nui Sadɔke minɛi zeɠeni, nii gulɔi ɠɛni su, seɠe ʋɛlɛi wu, é gulɔi ziɛ Salomɔn ma. Ti puʋugi vɛɛni, nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛ ma: «Masagi Salomɔn lɛbi ɠeke faan!» 40 Nuɓusɛi pɛ ge loni ga poluʋelei, ti ɗa lɛ, nuiti ti ɗa kooleiti fɛ ti ɗa ɠoozunɛ ga gola, eyɛsu zooi ɓali ga ti-wooi lugi.

Salomɔn Adoniya maavaayɛ fai

41 Adoniya ta ná-nu loligaiti ti zɔngɔ wooi mɛnini, siɛgi zu ti ɠɛni ɓesu la ga ta-vɛti laamii wo. Zoaɓe puʋugi wooi mɛnigai ma, é gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Lee ma vaa wuulee ka, é taazuʋɛ?» 42 É yɛni nɔ ɓɔɛzu, zalaɠa ɠula nui Aɓiataal ná-doun zunui Zonatan ʋa. Adoniya ɠɛni ma: «Ʋa, mazɔlɔɔ ɗa ga sɔɓelama nu, tanisu woo niinɛ ʋagɔ ɠa è ʋaazu bosu.»

43 Zonatan Adoniya wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Naa laade vɔlɔ pɛ, ade-maliɠii masagi Davide ɠa é Salomɔn zeiɗai ga masagi. 44 Masagi zalaɠa ɠula nui Sadɔke, ta GALA goo wo nui Natan, ta Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya, ta Kelɛte nuiti ta Pelɛte nuiti pilɛgɛ polu, ti tɛɛʋɛ masagi ná-soovale fuului ɠɔma. 45 Zalaɠa ɠula nui Sadɔke ta GALA goo wo nui Natan ti gulɔi ziaa ma Giyon ga é ɠɛ ga masagi. Miná ɠa ti zeɠeai ná, ti lɛ ga koozunɛɛi, taai zu ɠɛ wuulee, naama zɔngɔ wooi ɠa wo mɛnigai. 46 Salomɔn vɔlɔ zeiɗa masa kpɔkpɔgi ɠa. 47 Ade-maliɠii masagi Davide ná-nu wolaiti ti ʋaa ga ti tuya loo bɛ, ti ɠɛ ma: ‹Ɗa-ƓALAGI kɛ, é Salomɔn lɔɠɔi ɠula, é leʋe ɗɔnɔi ʋa, ta ná-masadai ma lɛbiyai wɔɔlɔ ɗɔnɔi ʋa!› Masagi yɛgɛ daa ʋetei zu, é nɔkɔ. 48 Naa pɛ poluma, masagi wooi ɠaa, nii é bogai: ‹Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI, nii é nu zeiɗai za nà-masa kpɔkpɔgi ɠa, ta gè kaa ga ɠaazu.› »

49 Adoniya ná-nu loligaiti ti naama wooi mɛnigai ma, ti zuɓalini, ɛsɛ ge ɗa li liizu ʋele. 50 Adoniya lua ʋelei ma Salomɔn ʋa, é wuzeɠeni, é li, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti so. 51 Ti liini, ti ɠɛ Salomɔn ma: «Pɛtɛ, duai maaʋele ma, Adoniya liiʋɛ, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti so, é ɗa ɠɛ ma: ‹Masagi Salomɔn minazeɠe bɛ̀ za, é ɠona ga é la pàa ga boɠa zɔkpɔi!› » 52 Salomɔn ɠɛni ma: «Ni a ziɛna eɠɛ sɔɓelama nu, nɔundeɠai gila kpalaa ge la loɠa zooi ma. Kɛlɛ ni a ɠɛna ga sɔba nu, toɠa za.» 53 Masagi Salomɔn numaa leʋeni, ti li, ti Adoniya zeɠe zalaɠa ɠulazuʋɛ, ti ʋaa la. É laani masagi Salomɔn ɠɔɠɔwu, Salomɔn ɠɛ ma: «Li ɗa-ʋɛlɛi wu.»

2

Davide falima woo ɠaaɓelagiti

1 Davide kaai ma ga toɠa na ʋa zaazu, é valini ná-doun zunui Salomɔn ma ga niima wooiti: 2 «Nɔ̀un nà ga li ʋɛ ná ga fulu nui pɛ gaaɓelazuʋɛ. Zɛbɛzeɠe, é ɠɛ ga zunu! 3 Ɠolo ɗa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, è ɗa ziima vai nɔ ɠɛ, è ɠolo ná-deveiti ta ná-tɔgiti bɛ, ta ná-kala gooiti, eɠɛʋelei é sɛʋɛai la Moize ná-tɔgi zu, naa ɠa a kɛ è ɓɔɠɔ zɔlɔɔ naa pɛ su, nii ɗa yeeʋuu bu, 4 nii a kɛ ɓalaa Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠegi naa laazeeli, nii é kɛɛni bɛ̀, siɛgi zu é ɠɛni la mà: ‹Ni è-mavofodaiti ta zìima vai ɠɛna wooɠɛɠiladai zu, ga ti-yii pɛ ta ti-yɛnvui pɛ, nu ɠa zɔlɔɔ nɔ ɠɔ ti zaama, nii a ɠɛ zeizu Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa.›

5 «Naa ʋoluma, è kwɛni nii kpein Seluya ná-doun zunui Zoaɓe kɛɛni ga ze, nii é kɛɛni ga Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔ felegɔiti Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl, ta Yetɛɛl ná-doun zunui Amasa. É ti ʋaani ziilɛigi ma ziɛgi zu, eɠɛʋelei a la kɛɛ la kɔɔɠɔ ziɛgi zu, naati ma ɲamai ma ɠasɔi ɠa tɔun unma. 6 Ɠɛ ga ɠima nu tetemazu, mina zɛ ná, é ʋa za gaanɛ zu pɔlɔzaɠagi ya.

7 «Mina yeema è Galaade nui Ɓaalazilayi ná-doun zunuiti so ga pagɔ, ti ɠɛ naati saama, niiti è ti ɠɔnɔkulazu, mazɔlɔɔ ʋele ɠana ti dàaɠomini la, kɛ̀ai ma ʋelazu è-liɛ Aɓasalɔme ʋa.

8 «Mina yeema ga Simeyi ɠa è ɠoba, Ɓɛnzamɛn nui, Gela ná-doun zunui, nii é ɠɛni zeini Ɓaɠulime, é pòomuni, é kòto ga ɲɔuɗa, voloi gè ɠɛni liizu la Maɠanayime. Kɛlɛ gàlesuʋɛ ma, é ʋaani, é dàaɠomi Zuludɛn laaʋɛ, gè ɠonani bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, gè ɠɛ ma: ‹Gè la è ʋaa ga boɠa zɔkpɔi pɛ.› 9 Niizu mina so ga sɔbalala nu, ɗa ga ɠima nu, è kwɛni ʋelei ɗa so da, anɛɛ ni pɔlɔzaɠagɛ na, kɛni è kɛ ʋele-o-ʋele ti paa.»

Davide zaa vai

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 29:26-28)

10 Davide zaani, ti maaɠulu Zeluzalɛme. 11 É kona ʋuunaanigɔ (40) ɠɛni masadai zu Izilayɛle unda: É kona dɔfelai ɠɛɛni Eɓelɔn, é kona ʋuusaʋagɔ maazu saʋagɔi (33) ɠɛ Zeluzalɛme. 12 Salomɔn zeini kɛɛɠɛ Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, é tɔ ɓɔɠɔi ná-masadai zapelɔ.

Adoniya zaa vai leve vai Salomɔn ʋɛ

13 Ɠagite ná-doun zunui Adoniya liini Salomɔn dee Ɓate-Seɓa ʋɔ bɛ. Naa gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa ʋaazu nɛi ga kisiɛ ʋagɔa?» Adoniya ɠɛ ma: «Ungo. 14 Nà pɔ gè ɓɔɛ è ʋɔ.» Naa ɠɛ ma: «Ɓɔɛna, ɓɛgele ʋe?» 15 Adoniya ɠɛ ma: «È kwɛni ga masadai ɠɛa ga nɔ̀nɔ, ta Izilayɛle nuiti pɛ gaazu ɠɛa bà ga ti kɛ̀ ga masagi, kɛlɛ masadai latiga dèɠei ma, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é seiɗa tuɠɔ. 16 Faa ɠila kpe nɔ ɠa gè falizu è ma, mina ɠɛlɛ gòoi ʋa.» Ɓate-Seɓa ɠɛ ma: «Ɓɔɛna!» 17 É kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, bo masagi Salomɔn ma, é Sunɛme nui Aɓisage ve zèa, é ɠɛ ga ànzai. Mazɔlɔɔ nii nɔpɛ ɗa fali ma, é la ɠɛlɛa è-woo ʋa.» 18 Ɓate-Seɓa ɠɛni ma: «Naa ʋagɛ. Nà ɓɔɠɔi nà ɓɔɛzu pɔ é ʋilɛ è ʋa.»

19 Ɓate-Seɓa liini masagi Salomɔn ʋɔ bɛ ga é Adoniya ná-faa wo ma. Masagi wuzeɠeni, é li daaɠomisu, é laani tɔun kɔɠɔwu, é zei ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, é masa kpɔkpɔgi taɠili pilɛ, dee zei ga zeezazuʋɛ. 20 É ɠɛni ma: «Gaazaɠa ko ɠila nɔ ɠa gè bosu ga ɗe, mina ɠɛlɛ bà.» Masagi ɠɛni ma: «Ɓɛgele ɠa è pɔ, dèe, gè la ɠɛlɛa.» 21 Ɓate-Seɓa ɠɛ ma: «Ɓɛ Sunɛme nui Aɓisage ve è-ɠɛɛloin Adoniya ʋɛ é ɠɛ ga anzai.» 22 Masagi Salomɔn dee wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è Sunɛme nui Aɓisage maavalizu Adoniya ʋɛ? Masadai pɛ maavali bɛ mu, tɛi tɔ ɠa é ga dìɛi, maavali tɔun bɛ, ta zalaɠa ɠula nui Aɓiataal ʋɛ, naa ʋɛɛ Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ʋa!»

23 Masagi Salomɔn ɠonani naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ɠɛ ma: «GALA ge sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni gè la Adoniya ʋaani, tɔɔzei nuu ʋa é maaɠaazaɠabogai. 24 Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, tɛi é sèiɗai kpaan kɛ̀ɛ Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, ta é minazeɠeai bɛ̀ ga masadai nà-o, màvofodaiti-yo, ga za nɔ ta Adoniya ʋa.» 25 Masagi Salomɔn Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya leʋeni, é paa, ʋele ɠana Adoniya zaani la.

Salomɔn Aɓiataal ɠula vai ná-botii zu

26 Masagi Salomɔn ɠɛni zalaɠa ɠula nui Aɓiataal ma: «Ɠale ma, è li è-ɠɔligiti saama ɗa-laazu Anatɔte, mazɔlɔɔ saai zoloogɛ è ma. Kɛlɛ gè la è ʋaazu za, mazɔlɔɔ è ɠɛni Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠezu kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, ta è ɗɔnɔ zɔlɔɔni ná-ziiɓɔlɔi pɛ su.» 27 Ʋele ɠana Salomɔn Aɓiataal ɓɛɛni la, é kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula vai zu, nii a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi laazeeli, nii é boni Eli ná-pɛlɛyeɠei ma Silo.*

Salomɔn devei vee vai ga
ti Zoaɓe ʋa

28 Naama wooi zeelini Zoaɓe ma. Zoaɓe ma ge ʋilɛni Adoniya ʋolu, anɛɛ ni é la ɠɛni ʋilɛni Aɓasalɔme ʋolu, naa ɠa é kɛɛni Zoaɓe liini, é lɔɔɠu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛi wu, é li, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti so. 29 Ti liini, ti ɠɛ masagi Salomɔn ma: «Zoaɓe lɔɔɠuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛi wu, toɠa zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ.» Salomɔn Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya leʋeni naazu, é ɠɛ ma: «Li, è paa.» 30 Ɓenaya zeeliai ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛi ma, é ɠɛni Zoaɓe ma: «Masagi ɠɛ, è ɠula.» Kɛlɛ é gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o! Ʋɛ ɠa gè zaazu ná!»

Ɓenaya ɠaleni ma masagi ʋɔ bɛ, é Zoaɓe ná-gooɠaaʋotegi wo ma. 31 Masagi ɠɛni ma: «Li, è kɛ eɠɛʋelei é bogai la, paa, naa ʋoluma ɗa maaɠulu, è faa zeɠe gi unma gá nà-pɛlɛyeɠei, ɲamai naa vaa zu Zoaɓe puai fuun. 32 Ɲamaiti é ti ʋuai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naati da tɔ ɓɔɠɔ unma, tɔɔzei é zunu felegɔ ʋaani, Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl, nii é ɠɛni ga Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔi, ta Yetɛɛl ná-doun zunui Amasa, Zuda ɠɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔi, niiti ti lelebogai, ti vizɔgai é leʋe tɔun ba, é ti ʋaa ga boɠa zɔkpɔi, kɛ̀ɛ Davide ɠwɛɛ faa la ɠɛni su. 33 Ti-ma ɲamai ɠa la Zoaɓe ta mavofodaiti unma eyɛsu ɠɔ. Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziilɛigi ɠa ɠɛ Davide ta mavofodaiti bɛ, ná-pɛlɛyeɠei ta ná-masa kpɔkpɔgi ʋɛ eyɛsu ɠɔ.»

34 Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya liini, é Zoaɓe ʋaa. Ti maaɠuluni ná-zooi ma teʋebai zu. 35 Masagi Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ʋilɛni potogi zu kɔɔʋɛbɛi unda, é zalaɠa ɠula nui Sadɔke ʋilɛ Aɓiataal ʋotogi zu.

Simeyi ʋaa vai

36 Masagi keela leʋeni Simeyi ma, ti toli é ʋa, masagi ɠɛ ma: «Pɛlɛ lo ɓɔɠɔ ʋɛ Zeluzalɛme, ná ɠa è ɠɛɛzu ná, è mina ɠula, è ʋa ziɛziɛ. 37 Kwɛɛ ga voloi è ɠulazu la taai ʋa, è Sedelɔn ʋɛtugi maaleʋe, ɗa za, è-ma ɲamai ɠa la è unma.» 38 Simeyi ɠɛni masagi ma: «Naa ʋagɛ! Nii nɔpɛ è bosu, màliɠii masagi, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui nà kɛ.» Simeyi lɛbini Zeluzalɛme.

39 Kɛlɛ kona saʋagɔ ʋoluma, ná-duɔ felegɔ ʋelani, ti zeɠe pɔ bɛ, ti li Maaka ná-doun zunui Akise ʋɔ bɛ, Gate masagi. Ti ɠɛni Simeyi ma: «Ɗa-luɔiti ta Gate.» 40 Simeyi wuzeɠeni názu, é ɠɛʋele ɓɛtɛ, é lɛ ná-soovalegi ɠɔma, é li Gate, Akise ʋɔ bɛ, é ná-duɔiti seɠe, é ɠale ma ga tiye. 41 Naama wooi zeelini Salomɔn ma ga Simeyi zeɠeʋɛ Zeluzalɛme, é li Gate, é ɠale ma. 42 Masagi Simeyi lolini, é ɠɛ ma: «Gè la ɠɛni ɠɛɛni è ma: ‹Ɠona Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga è la ɠula taai ʋa,› ɓaa, gè ɠɛ è ma: ‹Voloi è ɠulazu la taai ʋa, ɗa za›? È la ɠɛni gòoɠaaʋoteni, è ʋa ɠɛ mà: ‹Naa ʋagɛ, gè mɛniga,› ɓaa? 43 Lee vaa zu mu è konai naa zeɠea ma, nii boga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, è la ɠoloni devei ʋɛ gè feeni è ya?» 44 Masagi ɠɛni Simeyi ma: «È kwɛni ɗa ɓɔɠɔi, faa ɲɔi nii è kɛa ga gaaɠilima ga kɛ̀ɛ Davide. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa-nu ɲɔulai ma ɠasɔi la è unma. 45 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tuya loo bɛ̀, é Davide ná-masa kpɔkpɔgi zapelɔ eyɛsu ɠɔ.» 46 Masagi devei veeni Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ya, naa ɠula, é Simeyi ʋaa.

Ʋele ɠana masadai zeini la ga pagɔ Salomɔn yeezu.

3

Salomɔn Falaɠɔn ná-doun anzanui
vulu vai

1 Salomɔn Ezipete masagi Falaɠɔn ná-doun anzanui vuluni, vului naa maaʋele ma, ti ɠilini ʋa ta Falaɠɔn. É ʋa ɠɛ é ɓe ga masa pɛlɛi lo, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi, naa ʋɛɛ siɠigi ʋa Zeluzalɛme ma, nii é ɠɛni lolisu ɓalaa ga Davide ná-taa wolai, miná ɠa é zeini ná. 2 Nuɓusɛiti ti ɠɛni dɛ zalaɠaiti kulazu zalaɠa ɠula adaʋɛti, mazɔlɔɔ ti la ɠɛni dɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi loni bɛ. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛni Salomɔn ʋɛ, é ɠɛni ziɛzu ga kɛɛɠɛ Davide ná-tɛnɛ gooiti. Kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi ɠɛni zalaɠaiti kulazu, é ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠula adaʋɛti.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠigi vee vai Salomɔn ʋɛ

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:2-13)

4 Yeeta, masagi liini Gaɓaɠɔn ga é zalaɠai ɠula, Mazɔlɔɔ miná ɠa ná ɠɛni ga zalaɠa ɠula ada ɓiigi: Salomɔn gala zalaɠa mɔinmɔingaa ɠulani niina zalaɠa ɠulazuʋɛ miná. 5 Kpidii, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani bɛ kɛlɛma segi zu Gaɓaɠɔn, é ɠɛ ma: «Nii wɔin è ma, dɛɛ, gè kɛ è ʋɛ.» 6 Salomɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È ɗa-wooɠɛɠilada wolai ɠulaʋɛ kɛlɛma ɗa-wotiɠɛ nui kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, tɔ ɓalaa é ziɛ gaamai ta telebodai zu, naa ʋɛɛ sɔledai ʋa è ʋɛ. È naama wooɠɛɠiladai makɛga bɛ ga è doun zunu ve bɛ, nii é zeini za ná-masa kpɔkpɔgi ɠa. 7 Niizu niina, Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-GALAGI, ɗa ɠa è kɛ̀a ga masagi, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, kɛ̀ɛ Davide ʋotogi zu, nà ma, nà ga zunu loungo nɔ, nii é la zooni deve wosu. 8 Nɔ̀un nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè wɛlɛa nɔ, gè ɓɔɠɔ ɠa ɗa-nuɓusɛiti untuɠɔ, niiti è yiimazeɠeai ga tiye, ti mɔinɗai, nu la zooga ti ɠaalusu, è ʋa ti-lie kwɛɛ. 9 Naa ɠa é ba, ɠigi ve zèa, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nii nà lo da ɗa-nuɓusɛiti tuɠɔ, gè kwɛɛ nii pagai ta nii ɲɔuɗai. Mazɔlɔɔ ni naa laade, ɓɛ ɠa a zoo losu ɗa-nuɓusɛ mɔinmɔingi niiti tuɠɔ?»

10 Naama ƓALA falii Salomɔn kɛɛni, é nɛɛni Maliɠii ʋɛ. 11 GALA ge wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tɛi naa ɠa è falizu, è la sii zuɠooza valini ɓɔɠɔ ʋɛ, è la naavolo valini ɓɔɠɔ ʋɛ, è la ɓalaa è zili nuiti saa vai valini, kɛlɛ ɠigi ɠa è falizu, nii a kɛ è masadai ɠɛ ga telebodai, 12 nà è yiima vai laazeelizu, nii a kɛ ɠigi ɠɛ è ma, ta è ɠeleɠele, é leʋe naati ba, ti ɠɛa è luɠɔ, ta niiti ti ʋaazu è ʋoluʋele. 13 Naa pɛ poluma, nii è la falini, nà naa veezu è ya, naavoloi ta lɛbiyai, nii a kɛ è-zii ma voloi pɛ su, è ɠɛɠala mina zɔlɔɔ masagiti saama. 14 Ni ɗa ziɛna ga nà-peleiti, è ɠolo nà-deveiti ta nà-tɔgiti bɛ ga è-ɠɛɛ Davide ɠɛʋele, nà è-zii zuɠooza.»

15 Salomɔn wuunni, é gaaɠa ga GALA kpɔɛʋɛ pɔ segi zu. É ɠaleni ma Zeluzalɛme, é li Maliɠii ná-minazeɠe kesui ʋɔ bɛ. É gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kulani, é fɛti wola ɠɛʋele ɓɛtɛ ná-botiɠɛ nu wolaiti bɛ.

Salomɔn tukpɔi ɠaaleʋe vai ga ɠimalai

16 Yeeta koloɠolo anzanu felegɔ ʋaani masagi ʋɔ bɛ, ti lo kakala. 17 Gilagi ɠɛni ma: «Ni ɗa vaana bu, màliɠii, woilo gòo ma. Gá anzanui nii gá ɲiizu pɛlɛ ɠilagi wu, gè doun zunu ɠila sɔlɔɔgɛ koba. 18 Folo saʋagɔ ʋoluma, tɔ ɓalaa é doin zɔlɔɔ. Giya ɠila nɔ ɠa gi ɠɛa pɛlɛi wu, nu ɠili nɔpɛ ge la ɠɛa gi ɠoba, kɛni gi felegɔ nɔ. 19 Kpidii niina é laani ná-doin ma, naa za. 20 Buzeɠe ʋele ɠana kua zaamai, názu nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui gè ɲiizu, é dòin zeɠe kàkala, é da ɠakala, é nɔnɔ ma loun ʋoomai la kàkala. 21 Sobui gè wuzeɠea ga gè ɲiimii ve doin ya, gè ka ga doungoi zaaʋɛ. Foloi ɠulaai ma, gè ɗa pɛtɛ ga pagɔ, gè ka niina ga nɔ̀nɔ ma loin laade, nii gè sɔlɔɔgai.»

22 Zɔi yɛ ná, é ɠɛ ma: «Zɛ! Dòin ɠa é vulua, ɗɔnɔi ɠa saai!» Ma mɔungi ɠɛ ma: «Ɓa-o, ɗɔnɔ naa mu ka saai, nɔ̀nɔi ɠa é vulua!» Naama maaɠaalii ɠa ti ɠɛni ga masagi ɠakala. 23 Gaaɓelagi zu, naa ɗa ɠɛ ti ma: «Zɔi ɠɛ: ‹Dòin ɠa é vulua, ɗɔnɔi ɠa saai,› zɔi ɓalaa ge ɠɛ: ‹Ɓa-o! È-loin ɠa saai, nɔ̀nɔi ɠa é vulua.› » 24 Masagi ɠɛ ma ʋolu: «À ʋa ga boɠa zɔkpɔi ta pɔ̀.» Ti ʋa ga boɠa zɔkpɔi pɔ. 25 É ɠɛ ma: «Doungoi nii é vulua, à teʋe su fele, wo gilazuʋɛ ve zɔi ya, wo gilagi ve zɔi ɓalaa zea.»

26 Zɔi nɔnɔ ɠɛni ga doungoi é vulua, ná-doin maawɔin soni ga gola, é ɠɛ masagi ma: «Maliɠii, doungoi nii é vulua, à fe zea, kɛlɛ à mina paa!» Kɛlɛ bɔɔlai ɠɛni ma: «Ɓa-o! À teʋe su, naazu é la yɛga zèa, é la yɛga zea.» 27 Názu ɠa masagi tukpɔi ɠaaleʋeni la, é ɠɛ ma: «À mina doungoi ʋaa, nii é vulua, wo fe anzanu mɔungi ya, toɠa ná-doun ʋe.»

28 Izilayɛle nuiti pɛ ti masagi ná-tukpɔɠaaleʋei naa ma woo mɛnini. Ti pɛ ti luani ba, tɔɔzei ti kwɛɛni ga é ɠigi zɔlɔɔgɛ GALA zea tukpɔɠaaleʋe vai zu.

4

Salomɔn ná-botiɠɛ nu wolaiti

1 Masagi Salomɔn ɠɛni Izilayɛle pɛ unda. 2 Ná-nu wolaiti daaseigiti kaa: Zalaɠa ɠula nui Azalia, Sadɔke ná-doun zunui, 3 Sisa ná-doun zunu felegɔiti, Eliyɔlɛfe ta Ayiya, naati ka ti ɠɛni ga ná-sɛʋɛ ɠɛ nuiti. Ayilude ná-doun zunui Zozafate ɠɛ ga laavaawogi. 4 Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ɠɛni ga kɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔi, Sadɔke ta Aɓiataal ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti. 5 Natan ná-doun zunui Azalia ɠa é ɠɛni ga zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ta-ɠundiɠii, Natan ná-doun zunui Zaɓude ɠɛni ga zalaɠa ɠula nui, é ɠɛ ga masagi bɔɔlai. 6 Ayisaal ɠa é ɠɛni wɛlɛzu masa pɛlɛi ma, Aɓada ná-doun zunui Adonilame ɠa é ɠɛni ga duɔla wotii ma ɠundiɠii.

7 Zou zɛʋɛ ɠundiɠi puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa é ɠɛni Salomɔn ya Izilayɛle yooi ná pɛ su, tiya ɠa ti ɠɛni masagi ta ná-pɛlɛyeɠei ɠɔnɔ fai gaaɠulazu ba, ti ɠilagilagiti pɛ ti ɓena alu gilagila seɠe konagi zu. 8 Ti-laaseigiti kaa: Ɠuul ná-doun zunui, nii é ɠɛni Efelayime ɠize yooi zu. 9 Deekɛɛl ná-doun zunui ɠɛni Makase, ta Saalaɓime, ta Ɓɛte-Semɛse, ta Elon Ɓɛte-Ɠanan unda. 10 Ɠesɛde ná-doun zunui ɠa é ɠɛni Aluɓɔte, tɔ ɠa Soko ta Ɠefɛɛl yooi ɠɛni zea. 11 Aɓinadaɓe ná-doun zunui ɠa Dɔɔl yooi ɠɛni zea, Salomɔn ná-doun anzanui Tafate ɠa é ɠɛni ga anzai. 12 Ayilude ná-doun zunui Ɓaana ɠa Taanake ta Megido ɠɛni zea, ta Ɓɛte-Seyan pɛ, nii é Saletan ɠobaʋɛ Zizeleyɛle wuʋɛ, é zo Ɓɛte-Seyan, é li Aɓɛle-Meɠola, é li Yokemeyame. 13 Geɓɛɛl ná-doun zunui ɠɛni zeini Lamɔte Galaade yooi zu. Tɔ ɠa é ɠɛni Manasé ná-doun zunui Yayiil ná-taaiti unda ga kundiɠii, niiti ti ɠɛni Galaade, naa ʋɛɛ Aalagɔɓe ɠoʋii Ɓasan yooi zu ʋa, taa wola ʋuulɔzita (60) ɠɛni ná, siɠigi ti ma, ti laa ɗa ɠulu ga kɔlu ɓɔi sɔɠɔgi. 14 Ido ná-doun zunui Ayinadaɓe ɠa é ɠɛni Maɠanayime. 15 Ayimaase ɠɛni Nɛfɛtali. Naa ɓalaa Salomɔn ná-doun anzanui ta zeɠeni ga anza, daa ga Ɓasemate. 16 Ɠusayi ná-doun zunui Ɓaana ɠa é ɠɛni Asɛɛl ta Ɓealɔte. 17 Palua ná-doun zunui Zozafate ɠa é ɠɛni Isakaal. 18 Ela ná-doun zunui Simeyi ɠɛ Ɓɛnzamɛn. 19 Uli ná-doun zunui Geɓɛɛl ɠɛni Galaade yooi zu, Amool masagi Siɠon ná-zooi ɠɛni zea, ta Ɓasan masagi Wɔge ná-zooi. Zou zɛʋɛ ɠundiɠi ɠila nɔ ɠa é ɠɛni zooi ná zu. 20 Zuda ta Izilayɛle ti mɔinni eɠɛ kpoloɗɛi ɠoba ɲaɠaegi. Ti ɠɛni daamii ta kpɔɔlei wosu, ti ɗa ɠoozunɛ.

5

Salomɔn ná-masadai zeelizuʋɛti

1 Salomɔn ɠɛni masadai ɠɛɛzu zɔɔma masada ʋɛlɛʋɛlɛgiti pɛ unda, é zo ziɛ wolai Efelate, é li Filisiti yooi zu, é zeeli Ezipete yooi ɠwɛgi ma. Sii ma voloi pɛ su, naama yooiti ti ɠɛni maazoloo ganii ɠulazu, ta ti ɠoloni bɛ.

2 Folo-o-folo Salomɔn ta ná-nuɓusɛiti kɔnɔgi ɓena ɠɛ ga ɓulu vukɔ ʋagɔi ma ɓaazagi kilo waataaʋuugɔ (9.000), ta ɓulu vukɔi kilo waapuugɔ maazu lɔsaʋa (18.000). 3 Nikɛ puugɔ niiti ti makɛgai ga pagɔ, ta nikɛ ʋuufelegɔ (20) niiti ti zogai nikɛ makɛsuʋɛ dɔɓɔi zu, baala ungila (100), naa la ʋɛɛni goegiti, ta dopaiti, ta boliiti ba, ta wɔniiti ti makɛgai ga pagɔ. 4 É ɠɛni masadai ɠɛɛzu yooiti pɛ unda niiti ti folo liizu ʋelei ziɛ wolai Efelate letemaʋɛ, é zo Tifisa, é zeeli Gaza, é ɠɛni naama you yɔɠɔzuʋɛ masagiti pɛ unda, ta ziilɛigi ɠɛni ti yɔɠɔzu ta maaɠoolii zu yooiti pɛ. 5 Sii ma voloi pɛ su, Zuda ta Izilayɛle nuiti sei ʋele ʋani, é zo Dan, é li Ɓeel-Seɓa, ɛsɛ pɛ ge ɠɛni ná-leezɛn ɓelei ta ná-kooleɠoole gului wu, é ɗa ɠoozunɛ ná ziilɛigi zu.

6 Soo waaʋuunaanigɔ (40.000) makɛ pɛlɛiti ti ɠɛni Salomɔn ya, ta soo ɓizɛ zalaʋusu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000), ná-wotoloiti faa zu. 7 Zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ti ɠɛni masagi Salomɔn ɠɔnɔ fai ɠaaɠulazu ba, ta niiti kpein é ɠɛni ti ɠɔnɔkulazu, ɛsɛ ge ɠɛni ná-botii ɠɛɛ alugi naa zu nii feai zea, ti la ɠɛni vaazu bu ga ani nɔpɛ ge ʋala ti ya. 8 Ɛsɛ ge ɠɛni sooiti ta kpizɛ geleiti kɔnɔgi leʋesu naama adaʋɛ ʋɛ masagi ɠɛni ná, ga moloi nii daa ga wɔɔlezegi, ta molo ɓaɠai, é zoloo devei ma bogai.

Salomɔn ná-ɠimalai

9 GALA ge ɠigi ta keleɠele golai veeni Salomɔn ʋɛ, ná-faaɠwɛgi zu vai mɔin eɠɛ kpoloɗɛi laaʋɛ ɲaɠaegi. 10 Salomɔn ɠimalai zɔlɔɔni, é leʋeni ɠima nuiti kpein ba, niiti ti ɠɛni folo ɠulazu ʋele yooiti su, ta Ezipete. 11 Kɛɠala la ɠɛni nuiti saama ɠimalai zu, ná-ɠimalai leʋeni Ezela nui Etan nɔnɔi ʋa, é leʋeni ɓalaa Maɠɔle ná-doun zunuiti ba: Ɠeman, ta Kalakɔle ta Daalada. Salomɔn wɔɔlɔ ʋelei ma, maawooi ziɛni ti maaɠoolizu nuɓusɛiti saama. 12 É faalaali waasaʋagɔ (3.000) ta guye waagila dɔɔlugɔ (1.005) ɓɛtɛni. 13 É ɓɔɛni é ʋilɛ pɔnɔgani kpein ba, é zo Liɓan sɛdele gului ma, é kɔkula ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi ma, é ʋɔnɔsu siɠigi ʋa. É ɓɔɛni mɔnɔ é ʋilɛ suaiti, ta wɔniiti, ta kpokpo suaiti, ta kaleiti ba. 14 Etea masagi niiti pɛ ti ná-ɠimalai ma woo mɛnini, naati ti ɠɛni nuiti teʋesu ga ti ná-ɠima ɓɔɛi ta mɛni.

Salomɔn GALA sei ʋɛlɛi lo fai
ma ɠɛʋele ɓɛtɛi ɠɛɛ vai

(1 Masagiti 7:13-14;
2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:18—2:17)

15 Tiil masagi Yilame mɛnigai ma ga ti gulɔi ziaa Salomɔn ma, ti kɛ ga masagi kɛɛɠɛ ʋotogi zu, é numaa leʋeni ma. Mazɔlɔɔ Davide bɔɔla wɔlɔwɔlɔ ge ɠɛni ga Yilame. 16 Salomɔn keelaiti teʋeni Yilame ma, é ɠɛ ma: 17 «Ɗa ɓɔɠɔi è ɠɛa kɛ̀ɛ Davide ɠwɛɛ, é la zooni é ʋa pɛlɛ lo ná-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, tɔɔzei kɔɔi ʋa é ɠɛa kɔɔzu nuɓusɛi naati daalɔɠɔma, ti ɠɛa maaɠakuni, eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓe ga ti la kɔɠɔwu. 18 Kɛlɛ niizu, nà-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠogi vea zèa adɛ pɛ, kɔ̀ɔɲɔɠɔ la mɔ ná, inɛinɛ faa la ná, é ʋa lo maanɔɠɔ vaa ʋa. 19 Wɔin ɠa mà ga gè pɛlɛi lo nà-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, eɠɛʋelei tɔ ɓɔɠɔi é boni la kɛ̀ɛ Davide ma ga: ‹È-loun zunui nii gè ʋaazu seizu ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa è-ʋotogi zu, naa ɠa é ʋaazu pɛlɛi losu dàaseigi zu.› 20 Va bu niizu, è devei ve ga ti Liɓan sɛdele gului ta leʋe bɛ̀. Nà-botiɠɛ nuiti ta ɓɔsu ɗɔnɔiti ba, nii nɔpɛ ɗa bo ga ɗa-wotiɠɛ nuiti salai, nà naa veezu. Mazɔlɔɔ ɗa ɓɔɠɔi è kwɛni ga gulu leʋe nu ʋagɔ la gi zaama ga wo ɠɛʋele, Sidɔn nuiti.»

21 Yilame Salomɔn wooi mɛnigai ma, gola ɠoozunɛɛni, é ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é ɠima loun vea Davide ʋɛ, nii a lo niima nuɓusɛ mɔinmɔingi niiti tuɠɔ.» 22 Yilame wooleʋeni Salomɔn ma, é gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Nii è bogai ɗa-wooleʋegi zu, gè mɛniga. Nii nɔpɛ è pɔ é lo sɛdele gului ta sipɛlɛ gului ʋa, nà fe è ʋɛ. 23 Nà-botiɠɛ nuiti ta ti zeɠezu Liɓan ɠizeiti ma, ti yei ga tiye kpoloɗɛi laaʋɛ, ti guluɓumaiti gili ba, ti kɛ ga bebeiti, ti da ziɛi ɠa eyɛsu ti zeeli ga tiye ʋɛ è ná lɛɛzu ga ze, ti bebei naati fie ná. Ɗa-wotiɠɛ nuiti ta ʋa, ti guluiti seɠe miná. Ɗa ma, è nà-pɛlɛyeɠei ɠɔnɔgi ve, nii nà bo è ma.»

24 Yilame sɛdele gului ta sipɛlɛ gului veeni Salomɔn ya, ʋelei é ɠɛni pɔ la. 25 Salomɔn ma tetegi, kona-o-kona é ɠɛni masagi Yilame ná-pɛlɛyeɠei ɠɔnɔgi veezu, moloi nii daa ga ɓelee, naa ma ɠilo miliyɔn lɔzita (6.000.000) ta wolive wulɔ ʋagɔi litɛlɛ waadɔsaʋa (8.000), é ɠɛ ga ná-masa pɛlɛyeɠei ɠɔnɔgi. 26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠigi veeni Salomɔn ʋɛ eɠɛʋelei é minazeɠeni la bɛ. Ziilɛigi ɠɛni Salomɔnni zɔɠɔzu ta Yilame, ti felegɔ ti minazeɠe kɛɛni yɔɠɔzu.

27 Masagi Salomɔn duɔla wotiɠɛ nu waaʋuusaʋagɔ (30.000) laasei sɛʋɛni Izilayɛle yooi zu ná pɛ. 28 Alu gilagila é ɠɛni nu waapuugɔ (10.000) leʋesu Liɓan, ti ɠɛni alu gila kɛɛzu Liɓan, ti alu felegɔ ɠɛ ta-laazu. Adonilame ɠa é ɠɛni ga ta-ɠundiɠii. 29 Kasɔ mɛɛn nu waaʋuulɔfela (70.000) ɠɛni Salomɔn ya, ta kɔtu zaɠa nu waaʋuulɔsaʋa (80.000) gize yooi zu, 30 é ɠula kundiɠii waasaʋagɔ unsaʋagɔiti (3.300) polu, niiti ti ɠɛni Salomɔn ná-zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti bu, ta ti ɠɛni wɛlɛzu botiɠɛ ʋɛbɛi naa ná-botii ma. 31 Masagi Salomɔn devei veeni ga ti kɔtu ɓaaza papagiti kula, ti ti zaɠa, ti ɠɛ ga pɛlɛi wuulaagi. 32 Salomɔn ta Yilame ta-wotiɠɛ nuiti ta Geɓale nuiti ti ɠɛɛni kɔtuiti saɠazu, ti ɗa guluiti ta kɔtuiti kɛʋele ɓɛtɛ pɛlɛi lo fai zu.

6

GALA sei ʋɛlɛi lo fai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 3:1-14)

1 Masagi Salomɔn Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai lɔɔzeini kona unnaanigɔ puulɔsaʋa (480) ʋoluma Izilayɛle nuiti kula yee ma Ezipete yooi zu, Salomɔn ná-kona naanigɔi ma masadai zu konagi ma alugi velesiɛi ma, nii daa ga Zive. 2 Pɛlɛi nii Salomɔn toni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ sɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ, gaaɠooza ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15). 3 Tɛɛ wosuʋɛ ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi ɠaazu ʋelei, sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ, é zoloo pɛlɛi ɠogi ma, buuɠooza ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ. 4 É fenɛtɛlɛiti kpɛtɛni pɛlɛi ʋa, é giliyazegi ʋilɛ ti la. 5 GALA sei ʋɛlɛi maaɠoolii zu, é sangasoiti toni, é ti ʋoluzei pɛlɛ ɠoozu wolai ma ziɠigi ʋa, ta pɛlɛ ɠoozuʋɛ naa ɠɛni pɛlɛ ɓoga ʋelei. 6 Sangasoi ma ʋɛlɛ mɔungi é ɠɛni buuʋɛ, naa ɠoozuʋɛ ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), zaamazu gelei ɠoozuʋɛ ɠɛ ga mɛtɛlɛ saʋagɔ, maazuʋɛ gelei ɠoozuʋɛ ɠɛ ga mɛtɛlɛ saʋagɔ ta tukpɛ (3,5). GALA sei ʋɛlɛi ma ziɠigi ɠaa ɠɛni liizu ga ʋɛlɛa etea ʋelei maazuʋɛ, nii a kɛ pɛlɛ maalɛɛ wuluiti ti mina lɔ siɠigi zu.

7 Ti GALA sei ʋɛlɛi loni ga kɔtu zaɠaaiti nɔ, niiti ti ɠɛʋele ɓɛtɛni kɔtu ɠulazuʋɛ, naa ɠa é kɛɛni eyɛsu pɛlɛ logi ɓe, nu la malito, ɓaa zoovɛ, ɓaa kɔlu ani nɔpɛ tu mɛnini GALA sei ʋɛlɛ losuʋɛ.

8 Sangasoi ma ʋɛlɛ mɔungi laaʋɛ ɠɛni nu yeezazu ʋelei pɛlɛi ʋa, miná ɠa nu ɠɛni lɛɛzu ná, è ziɛ nu lɛɛzuʋɛ suzeiɗai, è lɛ zaamazu ʋɛlɛi wu, ʋele nɔ ɠana é ɠɛni la nu ʋa lɛ saʋasiɛi zu. 9 Salomɔn ɓegai ma ga GALA sei ʋɛlɛi lo, é dakai ɓɛtɛni ga sɛdele gulu zɛʋɛiti ta é ma wulu ʋaliʋaligiti sei bu. 10 É sangasoiti toni, ti ɠaaɠooza ga mɛtɛlɛ velefele ta tukpɛ (2,5), ti ʋoluzei pɛlɛi ʋa. É ti ɠilini pɛlɛi ʋa ga sɛdele guluiti.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Salomɔn ʋɔ, é ɠɛ ma: 12 «Pɛlɛi ɠaa, è tosu, ni ɗa ziɛna é zoloo nà-tɔgiti ma, è ɠolo nà-deveiti bɛ, è ziɛ ga zìimai, ʋelei gè è leveai la, nà nà-minazeɠegi laazeeli è ʋɛ, nii gè kɛɛni è-ɠɛɛ Davide ʋɛ. 13 Nà ʋa, gè zei Izilayɛle nuiti saama, gè la ɠɛlɛa nà-nuɓusɛiti ba, Izilayɛle nuiti.»

GALA sei ʋɛlɛi ɠoozuʋɛ ɓɛtɛ vai

14 Pɛlɛi lo fai ɓegai ma, 15 Salomɔn sɛdele gulu zɛʋɛi ʋɛɛni siɠigi ma pɛlɛ ɠoozuʋɛ, é zo bu, é lɛ dakai ma, é sipɛlɛ gulu zɛʋɛi ʋɛɛ zooi ma pɛlɛ ɠoozuʋɛ ná pɛ. 16 É sɛdele gulu zɛʋɛi ʋɛɛni pɛlɛ ɓoga ʋelei ma leʋesui ma ziɠigi ma, é zo bu, é lɛ dakai ma, sakpai ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ, é koozuʋɛ ɓɛtɛni, ná ɠɛ ga ada ɲadega wolai. 17 GALA sei ʋɛlɛi mɔtai, pɛlɛ ɠoozu wolazuʋɛ zakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ (20). 18 Gulu zɛʋɛi niiti ti ɠɛni pɛlɛ ɠoozuʋɛ, naati maaʋɛlupɛluni ga goolei ʋaaɠulabai ta ani ʋuai niiti ti ɠaaʋuyegai. Pɛlɛi ná pɛ maazeɠeni ga sɛdele gului, nu la ɠɛni kɔtui gila kpalaa kaazu.

19 Salomɔn ada ɲadega wolai ɠɛʋele ɓɛtɛni, ʋɛ ná wola vizɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, nii a kɛ é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui la ná. 20 Pɛlɛ ɠoozuʋɛ, ʋɛ é ná ɓɛtɛni, miná ɠogi ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ, sakpai ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ, gaa zɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ. Zanu kitei ɠa ti siɛni ma ziɠigiti ma, ti zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni náʋɛ ti sɛdele gulu zɛʋɛiti pɛɛ ma. 21 Salomɔn zanu kitei ziɛni pɛlɛ ɠoozuʋɛ ná pɛ. É zanu yɔlɔɠɔ goiti sɛlɛni ʋoluzu ʋele ʋɛlɛ ɠoozuʋɛ laaʋɛ. 22 Pɛlɛ ɠoozuʋɛ ná pɛ ge ɠɛni nɔ ga zanugi, ʋele nɔ ɠana ɓalaa é ɠɛni la ga zalaɠa ɠulazuʋɛ nii é ɠɛni la ada ɲadega wolai laaʋɛ.

23 Ti seeluɓɛin felegɔ maaniini saɠani ga dɔɓɔ wolive wului, ti ɠaa zɔligi ɠɛ ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ, ada ɲadega wolai. 24 Ti-ɠoʋe gilagilagi zuɠoozani ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), ma ɠoʋe felegɔiti ta zeina la é ɠɛ ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ. 25 Seeluɓɛinti kpɛtɛ ʋelei ɠɛni ga faa ɠila nɔ. 26 Ti-zɔligiti ti ɠɛ ga faa ɠila nɔ. 27 Salomɔn seeluɓɛinti pilɛni pɛlɛ ɠoozuʋɛ, GALA sei ʋɛlɛi zaamaʋɛ, zɔi ɠoʋe gilagi zei pɛlɛi ʋa, zɔi ɓalaa ɠoʋe gilagi zei pɛlɛi ʋa, ti-ɠoʋe felegɔi zɔiti ti zei ɓɔɠɔ la. 28 Salomɔn zanugi ziɛni seeluɓɛin naati ɓalaa ma.

29 Ti pɛlɛ ɠoozu felegɔi ma ziɠigiti pɛlupɛluni ga seeluɓɛinti, ta dɔɔ wuluiti, ta ani ʋuaiti ti ɠaaʋuyegai. 30 Ti zanugi ɓalaa puuni gulu zɛʋɛiti ma, niiti ti pɛlɛ ɠoozu felegɔiti buulaani ga tiye.

31 Ada ɲadega wolai laaʋɛ ma ɓogi ɠɛni fele, ti ga dɔɓɔ wolive wului, daamasagiti, maazuʋɛ ta kobaʋɛ felegɔiti, naati ti ɠɛni siɠigi ma ɠaaɠwɛsu lɔɔlugɔi ɠila nɔ zeɠezu. 32 Kpo felegɔiti ti ɠɛni ga dɔɓɔ wolive wului, kpo felegɔi naati pɛlupɛluga ɠɛni de ga seeluɓɛinti, ta dɔɔ wuluiti, ta ani ʋua ɠaaʋuyegaiti ti ɓɛtɛai ga zanugi. Ti zanugi ʋuuni ɓalaa seeluɓɛinti ta dɔɔ wuluiti ma maaniinigiti ma. 33 Ʋele ɠana é kɛɛni la ga GALA sei ʋɛlɛi laa wolazuʋɛ ɓalaa. Daamasagiti, maazuʋɛ ta kobaʋɛ felegɔiti, naati ti ɠɛni ga dɔɓɔ wolive wului, ti siɠigi ma ɠaaɠwɛsu naanigɔi ɠila nɔ zeɠe, 34 ta kpo felegɔiti ti ɠɛni ga sipɛlɛ gului, kɔlu ɠala felefelegi ɠɛ ti ɠilagilagiti ba. 35 Ti ti maaʋɛlupɛlu ɓalaa ga seeluɓɛinti, ta dɔɔ wuluiti, ta ani ʋua ɠaaʋuyegaiti, ti zanugi ziɛ ʋɛti, ti naati maazaɠani. 36 Salomɔn koi ɠoozuʋɛ maaɠakuni ga siɠigi, nii toga ɠɛni de ga kɔtu zaɠaai ma ɲɛkpɛ saʋagɔ, ti laani ɓɔɠɔ maazu, sɛdele gulu ʋaliʋaligi ma ɲɛkpɛ ɠila.

37 Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma wuulaagi laa vai lɔɔzeini Salomɔn ná-masadai ma ɠonagi naanisiɛi, alugi ma daa ga Zive, 38 ná-masadai ma ɠonagi puugɔ maazu ɠilasiɛi (11) ma, alugi lɔsaʋasiɛi ma, nii daa ga Ɓule, ti ɓeni ga pɛlɛi lo, ti ba vai pɛ kɛ, eɠɛʋelei ti seini la kpasu. Kona dɔfela ɠa ti kɛɛni naazu ti ɓe ga pɛlɛi lo.

7

Masa pɛlɛi lo fai

1 Salomɔn tɔ ɓɔɠɔi ná-masa pɛlɛi lo fai lɔɔzeini, naa ma wotii ɠɛɛni kona puugɔ maazu saʋagɔ (13) laawu, é ɓe. 2 É pɛlɛi loni dɛ, nii ti daasei pɛɛni ga: «Liɓan Lɔɓɔi», sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuufele maazu lɔɔlugɔ (25), gaaɠooza ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15), daaseigi naa ɠɛni ba, tɔɔzei dakai ma lagaiti ti ga sɛdele gulu zɛʋɛiti, naati ti ɠɛni laani kpɛdɛgi ma ɲɛkpɛ naanigɔ ɠa, naati ɓalaa ti ga sɛdele gului. 3 Dakai ɓalaa nii é ɠɛni ga sɛdele gului, naa ɠɛni laani daga ɲɛkpɛ saʋagɔ ma, ti ga puugɔ maazu lɔɔludɔɔlu (15), ti pɛ kpɔga ɠɛ ga puunaanigɔ maazu lɔɔlugɔ (45), naati ɓalaa sɛdelegiti ka ti ɠɛni ti wu ga kpɛdɛgiti. 4 Fenɛtɛlɛ laalaogai ma ɲɛkpɛi ɠɛni saʋa, fenɛtɛlɛi ɠilagilagi pɛ gaaʋotega ɠɛni de taɠili ma. 5 Naama ɓogiti kpein ta daamasagiti, ti seki naanigi ɠazaʋini, ɠaaʋotegai ɓɔɠɔ ma ga felefele, ma ɲɛkpɛi ɠɛ ga saʋagɔ.

6 Salomɔn kpɛdɛ pɛlɛ ɠoozuʋɛ loni, sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15). É nu lɛɛzuʋɛ ɓɛtɛni ba, é kpɛdɛgiti sei bu, é ná go maalɛɛ pɛlɛ ɠaazu ʋelei.

7 É pɛlɛ ɠoozuʋɛ ná ta ɓɛtɛni, ʋɛ ɠɛni ga masa kpɔkpɔgi ʋilɛsuʋɛ faawo bo fai ma, é ná laasei pɛɛni ɓalaa ga faawo bo pɛlɛi. Buulaani, koozuʋɛ ma ziɠigi maazeɠe ga sɛdele gului, é zo zooi ma, é zei dakai ʋa.

8 Tɔ ɓɔɠɔi laa ʋɛlɛi ɠɛni koi ɠili su, zɔɔma ɠoi ʋoluʋelei ʋɛ masa kpɔkpɔgi ʋilɛsuʋɛ ɠɛni ná, kɛlɛ é ti lo pelei ɓɔni. Salomɔn naama ʋɛlɛi ma zii loni Falaɠɔn ná-doun anzanui ʋɛ, nii é fuluni.

9 Naama ʋɛlɛiti kpein toga ɠɛni de ga kɔtu ʋapagiti, ti zaɠaai ga pagɔ ga sii, gaazu felegɔi pɛ ma. Zekana é ɠɛni la é zo zooi ma, é lɛ pɛlɛ ɲigaaʋɛ, ta etea ʋelei siɠigi lo fai zu koii ma. 10 Seɓasemaiti ɓɔɠɔi laani ga kɔtu ʋapagiti ti ɠoozakoozagai ga mɛtɛlɛ naaninaani, dɔɔludɔɔlu. 11 Seɓasemai naati ka, ti kɔtu ɠooza ɓaazagiti daani ti ma, ti zaɠaai ga pagɔ ga sii, ta sɛdele guluiti. 12 Siɠigi é ɠɛni koi wolai ma, toga ɠɛni de ga kɔtu ɠooza saɠaai ma ɲɛkpɛ saʋagɔ, ta sɛdele gului ma ɲɛkpɛ ɠila, ʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoi ɠoozuʋɛ zu ziɠigi ɠɛni la ta ma lɛɛ wosuʋɛ.

Botii niiti ti ɠalivaai Yilame ma

13 Masagi Salomɔn keela leʋeni Yilame ma Tiil yooi zu ga é ʋa. 14 É ɠɛni ga Tiil nu ga kɛɛɠɛ maaʋele, é ɠɛ ga Nɛfɛtali ma wolodamai zu nu ga dee maaʋele, naa ɠɛni ga poanzai. Yilame ɠɛni ga ɠima nu wola, é ɠeleɠele, ta é zoo kɔlu ɓɔigi ɓɛtɛzu gola. É ʋaani masagi Salomɔn ʋɔ bɛ, é naa ná-botiiti pɛ kɛ.

Kɔlu ɓɔi kpɛdɛgiti

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 3:15-17)

15 Yilame kpɛdɛ felegɔ ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, ti zɔligi ga mɛtɛlɛ laaʋutaaʋu, ma ɠakumai ɠɛ ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ ta tukpɛ (5,5). 16 É seiga felegɔ ɓɛtɛni kpɛdɛgiti faa ma ga kɔlu ɓɔi gaawuungai, ti ɠilagilagi zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5). 17 É kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti kpɛtɛni, ti ʋilipiligai ɓɔɠɔ zu eɠɛ yɔlɔɠɔ, seigai naati faa ma, é ɠɛni zɔi ʋa lɔfela, é ɠɛ zɔi ʋa lɔfela. 18 É gelenade gulu waai ʋaaɠulabaiti kpɛtɛni ɓalaa, é kɛ ga ma ɲɛkpɛ felegɔ, é kaku kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti ma, niiti ti ɠɛni seiga felegɔiti ba. 19 Kpɛdɛ felegɔi niiti ti ɠɛni tɛɛ wosuʋɛ, seigaiti ti ɠɛni ti ɠa, ti-zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ velefele, ti ɓɛtɛai ga bulɛgi ma ʋuai ɠazaʋi pelei. 20 Seigai niiti ti ɠɛni kpɛdɛgiti ga, naati kpokolosuʋɛ yeemaazuʋɛ, ʋɛ ná ɓudɛni kɔlu ɓɔi ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti maazu, nu a la zoo è gelenade unvelefele (200) gaalu, ma ɲɛkpɛi ɠakugai seigaiti kɔbuʋɛ. 21 É kpɛdɛ felegɔiti pilɛni tɛɛ wosuʋɛ ɠakalaʋɛ, é nu yeezazu ʋele gelei laasei pɛɛ ga Yakin (nii poluʋɛ ga «toɠa sɛbɛlɔɔi wo su»). Felesiɛi é nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é naa laasei pɛɛni ga Ɓoaze (nii poluʋɛ ga «zɛbɛi ɠa tɔun su»). 22 Bulɛgi ma ʋuai ʋaaɠulabai ɠɛni zeini kpɛdɛgiti ungaʋɛ. Ʋele ɠana Yilame kpɛdɛgi kpɛtɛni la.

Kɔlu ɓɔi ziɛ liɠi wolai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 4:2-5)

23 Yilame ziɛ liɠi wolai* ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔi gaawuungai. Kiliɠiligai, koozuʋɛ zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ, gaaɠooza ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), ma ɠakumai ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15). 24 Goolei ʋaaɠulabai ɠakuni kɔbuʋɛ, puuvelefelegi (20) ɠa é ɠɛni mɛtɛlɛ ɠilagilagi pɛ ma, ma ɲɛkpɛi ɠɛni fele, é ma ɠɔlu ɓɔigiti gaawuunni ʋɔɔma ta tazai ma ɠɔlu ɓɔigi. 25 Ziɛ liɠi wolai ɓɔɠɔi ɠɛni zeini nikɛ zinɛ ʋaaɠulaba puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa, saʋagɔi ɠaaʋoteni ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, saʋagɔ ɠaaʋote ga folo liizu ʋelei, saʋagɔ ɠaaʋote ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, saʋagɔi ɠaaʋote ga folo ɠulazu ʋelei, ti ʋoluavegai ɓɔɠɔ ʋa tazai wu. 26 Tazai ɠaaɠilini ga zeelo daa ɠila, dakɔlɔgi ɓɛtɛni eɠɛ ziawɔi, nii kpɛtɛai ga bulɛgi ma ʋuai ɠazaʋi pelei, litɛlɛ waaʋuulɔsaʋa (80.000) ɠɛɠala ɠa é ɠɛni ʋuuzu su.

Kɔlu ɓɔi wotoloiti

27 Yilame wotolo puugɔ ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, ti-ɠogiti ta ti-zakpaiti ti ɠɛni ga mɛtɛlɛ velefele, ti ɠaaɠooza ga mɛtɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5). 28 Pɛtɛ ʋelei é ti ɓɛtɛni la: Ti ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔi sɛpɛgiti, kɔlu ɓɔi sɛpɛgi naati gilia ɠɛni de ma ɠakaiti zɔɠɔzu. 29 Zalaiti, ta nikɛiti, ta seeluɓɛinti baaɠulabai ɠɛni kɔlu zɛpɛgi naati ma, niiti ti zuzoni wotoloi ma ɠakaiti zɔɠɔzu, ʋele ɠana é ɠɛni ɓalaa wotoloi ma ɠakaiti niiti ti ɠɛni zalaiti ta nikɛiti baaɠulabaiti, ungaʋɛ ta buuʋɛ, naati maaʋɛlupɛluni ga adɛ maanɛɛ aniiti ti yeizu. 30 Wotoloi ɠilagilagiti kpein ti-ɠɔɠɔi ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi naaninaani, ti lɔɔni kɔlu ɓɔi sɔkpɔ ɠiliɠiligiti ga, ti ʋa ɗa lati ma. Kɔlu ɓɔi sɔkpɔi naati ɓalaa ti lɔɔni kɔlui tanigaa ɠa, wotoloi zeki naanigɔiti ga nii a kɛ ti taza wolai zuzo. Ti kɔlui naati gaawuunni ʋɔɔma ta wotoloi ma ɠakaiti, kɛlɛ ti la ɠɛni ɓudɛni ani naati maazu, ti ti ʋɛlupɛlugai. 31 Wotoloi ungaʋɛ daaʋɛ ɠiliɠilini, suɠooza ga zeelo felegɔ ta tukpɛ, naa ɠa é ɠɛni tazai zuzosu, ma ɠakumai ɠɛ ga zeelo saʋagɔ ta tukpɛ, daalaosuʋɛ miná ɓalaa ʋɛlupɛluni. Kɔlu zɛpɛgiti ti ɠɛni ga seki naani kpuɠagi, ti la ɠɛni ɠiliɠilini. 32 Ma ɠɔɠɔ naanigɔiti ti ɠɛni kɔlu zɛpɛgiti bu, kɔlui nii ti ɠɛni latisu ga, naa ɠilini wotoloi ʋa buuʋɛ, ma ɠɔɠɔ ɠilagilagi ma ɠakumai ɠɛni ga zeelo saʋagɔ ta tukpɛ. 33 Ma ɠɔɠɔi naati ti ɓɛtɛni ga sooi nɔnɔ ma wotoloi ɠɔɠɔi ɠɛʋele. Nii é latisu ga, ta ma zeikoozuiti pɛ ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔi gaawuungai. 34 Kɔlu naanigɔi niiti ti ɠɛni wotoloi zeki naanigɔiti, naati ti ɠɛni ga ani ɠila ta kɔlu zɛpɛgiti. 35 Kɔlu ɓɔi kiliɠiligi ɠɛni wotoloi ungaʋɛ, komaʋɛ wɔɔlɔai ga zeelo gila ta tukpɛ, kɔlu naanigɔi ta kɔlu zɛpɛgiti ti ɠɛni miná, ti ga kɔlu zii ɠila nɔ. 36 Yilame wotoloi zosuʋɛ ma ɠɔlu zɛpɛgiti ta dagaiti pɛlupɛluni ga seeluɓɛinti, ta zalaiti, ta dɔɔ wuluiti, naa ʋɛɛ adɛ maanɛɛ aniiti ba. 37 Ʋele ɠana é kɛɛni la ga wotolo puugɔiti kpein. Ti-zɔligiti ta ti-ɠazaʋigiti kpein ti ɓɔni, ti pɛ ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔi gaawuungai.

38 É taza wola puugɔ ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, ti ɠilagilagi laaʋɛ zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ, litɛlɛ waagila undɔzita (1.600) ɠa é ɠɛni ʋuuzu taza gilagi zu, tazai naati gilagilagi pɛ ge ɠɛni zeini wotolo puugɔiti gilagilagiti da. 39 É wotolo lɔɔlugɔ ta ta-ɗɛ liɠiiti toni GALA sei ʋɛlɛi yeezazu ʋelei, é dɔɔlugɔi ta ta-ɗɛ liɠiiti to nu ɠɔʋɛzu ʋelei. Ziɛ liɠi wolai kiliɠiligai naa ɠɛni zeini GALA sei ʋɛlɛi yeezazu ʋelei lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei.

Zalaɠa ɠula zɔɔlaiti

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 4:7—5:1)

40 Yilame zuʋu zo aniɲakaiti ta pɛluiti ta ɲama vaza aniɲakaiti kpɛtɛni. Ʋele ɠana é masagi Salomɔn ná-botiiti kpein gaaɓelani la, nii naa feeni zea Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi vai zu: 41 Kpɛdɛ felegɔ ta seiga felegɔiti ti ɠiliɠiligai, maanɛai ga ti zei ti ɠa, kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛ felegɔ niiti ti seiga ɠiliɠiligiti ma, 42 gelenade gulu waai ʋaaɠulabai, naa unnaanigɔ (400) niiti ti ɠɛni zɛlɛni kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti ba, ga ma ɲɛkpɛ velefele, 43 wotoloiti ta taza wolaiti niiti ti ɠɛni zeini wotoloiti ga, 44 ziɛ liɠi wolai nii tɔ ɠila é ɠɛni ɓɛtɛ ʋelei ma, ta nikɛi ʋaaɠulaba puugɔ maazu felegɔi (12), niiti é ɠɛni zeini ti ma. 45 Yilame zuʋu zo aniɲakaiti, ta pɛluiti, ta ɲama vaza aniɲakaiti kpɛtɛni. Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zɔɔlai niiti kpein ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi maaloungai, é ti ɓɛtɛni masagi Salomɔn ʋɛ. 46 Ti ti ɠaawuunni, ti ti ʋu penɛ yeɠeiti su, Zuludɛn ma nɛmɛ wolai zu, Sukɔteni zɔɠɔzuʋɛ ta Saletan. 47 Salomɔn niima zɔɔlaiti pɛ kɛʋele ɓɛtɛni, ti la kɔlu ɓɔigi wuɲɛgi ɠɔɠɔni, tɔɔzei gola mɔinni.

48 Salomɔn zɔɔma zɔɔlaiti kpɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi vaa ma: ansansegiti kulazuʋɛ ga zalaɠai, ta taɓalii nii ɓului ɠɛni laazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naati maaziɛni ga zanugi, 49 fitina zei aniiti ti ga zanu kitei, ti ʋilɛgai ga dɔɔludɔɔlu, nu yeezazuʋɛ ta nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ada ɲadega wolai ɠakalaʋɛ, ta tufa waa ʋuaiti baaɠulabaiti, fitinaiti, ta bɛɛngiti, ti pɛ ti ga zanugi, 50 tazaiti, salaʋa zo sɔɔlaiti, ɲama vaza aniɲakaiti, ansanse seɠe ɲakaiti, ansanse gala liɠiiti, ti ga zanu kitei, zanu kalagiti kpogiti faa ma pɛlɛ ɠoozuʋɛ ada ɲadega wolai ma ʋɛlɛlaʋɛ ta GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ ma ɓogiti faa ma. 51 Salomɔn ɓegai ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai ma wotii pɛ kɛ tɛtɛ, é devei veeni ga ti ʋa ga sɔɔlaiti pɛ kɛɛɠɛ Davide ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: walii, zanugi, naa ʋɛɛ sɔɔlai ma zii pɛ ba, é ti pɛ pu GALA sei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ.

8

GALA sei ʋɛlɛi laalao fai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 5:2—6:2)

1 Naama ziɛgi zu masagi Salomɔn Izilayɛle ɠɛwolaiti pɛ, ta bolodama ɠundiɠiiti, ta pɛlɛyeɠeiti gaazuʋɛti pɛ tolini ga ti ɠaalɛ ba koba Zeluzalɛme, ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe Davide ná-taa wolai zu, ná laa ga Siyɔn, ti li la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 2 Izilayɛle nuiti kpein ti ɠaalɛɛni ba masagi Salomɔn ɠoba fɛti ɠula vai ma, nii a ɗa ɠɛ alugi lɔfelasiɛi ma, daa ga Etanime.

3 Izilayɛle ɠundiɠiiti pɛ ti ʋaani, zalaɠa ɠula nuiti tosuʋɛ ɠɛni ga ti minazeɠe kesui zeɠe. 4 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠeni, ta GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi, naa ʋɛɛ bu zɔɔlai ɲadegaiti pɛ ba. 5 Masagi Salomɔn ta Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ, niiti ti ɠaalɛɛni ba koba, naati ti ɠɛni minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ, ti ɗa togani ʋɛlɛʋɛlɛgiti ta ma ɓaazagi ma mɔinmɔin kula ga zalaɠai, nu la ɓena tie kwɛɛ.

6 Zalaɠa ɠula nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui laani, ʋɛ ná ɓɛtɛai bɛ, ʋoluzu ʋele ʋɛlɛ ɠoozuʋɛ GALA sei ʋɛlɛ wu, ná laa ga ada ɲadega wolai, seeluɓɛinti koʋegiti bu. 7 Tɔɔzei seeluɓɛinti koʋegiti suviega ɠɛni de minazeɠe kesui zeizuʋɛ maazu, nii a kɛ ti ʋɛɛ kesui ta seɠe wulu zɔkpɔiti ma. 8 Ʋelei ti gulu zɔkpɔi naati koozani la, nu ɠɛni yɛsu ada ɲadegai wu, ʋɛ ná ada ɲadega wolai ɠakalaʋɛ, nu ɗa ti-zokpaiti ka, kɛlɛ nu la ɠɛni ti ɠaazu ga etea ʋelei. Miná ɠa ti yɛgai ná eyɛsu za. 9 Ani ɠili ge la ɠɛni minazeɠe kesui zu, kɛni kɔtu ɠokolo felegɔiti Moize ti laani su Wolɛɓe,* siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠegi ɠɛni la ti yɔɠɔzu ta Izilayɛle nuiti, ti ɠulazuʋɛ Ezipete. 10 Siɛgi zu zalaɠa ɠula nuiti ti ɠulani la ada ɲadegai, tonaɓiingi Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wuulaaveni. 11 Tonaɓiingi maaʋele ma, zalaɠa ɠula nuiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa yɛ ná ga ti ʋa ta-wotii ɠɛ. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ná-pɛlɛi wuulaaveni.

12 Salomɔn ɠɛni ma názu: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ, toɠa zeizu ada ɓidiai zu. 13 Nɔ̀un, gè pɛlɛ maayiki toga è ʋɛ, ʋɛ ɗa zei ná eyɛsu ɠɔ!»

GALA sei ʋɛlɛi ɠalivaazuʋɛ ɓɔɛi
Salomɔn boni

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 6:3-11)

14 Naa ʋoluma masagi latini, é tuya loo Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ bɛ, ti ɠɛni loni. 15 É ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI! É ná-minazeɠegi laazeelia, nii é kɛɛni kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, é ɠɛ ma: 16 ‹É zo foloi naa ma, yeei gè nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti kulani la Ezipete yooi zu, é zeeli za ma, gè la yiimazeɠeni ga taa wolai tanɔpɛ Izilayɛle wolodamaiti saama, ʋɛ pɛlɛ ɠa lo ná nɔ̀un bɛ, gè zei ná. Kɛlɛ gè yiimazeɠea ga Davide, nii a kɛ é lo nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti untuɠɔ.› 17 Wɔin ɠɛni kɛ̀ɛ Davide ma ga é pɛlɛ lo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi wɔɔlɔ vaa ma, Izilayɛle ná-GALAGI. 18 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: ‹Pɛlɛ lo devei è bo ga nɔ̀un tɔɠɔi wɔɔlɔ vaa ma, naa ɠa ga faa ʋagɔ, è kɛɛʋɛ ga pagɔ è ɠisiɛ naa zu. 19 Naa pɛ ge ɠɛ ʋa, ɗa lɛi è ʋa ɠɛ pɛlɛi naa losu, è-loun zunui ɠa é pɛlɛi naa losu bɛ̀.› 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi laazeelia. Gè kɛ̀ɛ Davide maavaliboga, nà zeini za Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, ta gè pɛlɛi loga Izilayɛle ná-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi wɔɔlɔ vaa ma. 21 Gè ada yɛgɛ ná, ʋɛ minazeɠe kesui ɠa la ná, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe gooi laani su, nii é kɛɛni ti yɔɠɔzu ta ade-mɛmɛwolani, siɛgi zu é ti ɠulani la Ezipete.»

Salomɔn ná-GALA maanɛɛnɛi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 6:12-40)

22 Naa ʋoluma Salomɔn loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ laawu, Izilayɛle ɓɔgi pɛ gaazu. É yeelɛɛni geezu, 23 é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, gala kili ge la ná ga è ɠɛʋele, geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma. Ɗa ga wooɠɛɠila nu ɗa-minazeɠegi zu, ɗa ɗa-wooɠɛɠiladai makɛsu ɗa-wotiɠɛ nuiti bɛ, niiti ti ziɛzu ga è-yiimai ga ti-yiimaʋɛ pɛ. 24 Ʋele ɠana è ɗa-minazeɠegi laazeeliai la, nii è kɛɛni ɗa-wotiɠɛ nui kɛ̀ɛ Davide ʋɛ. Ungo, è naa ɠɛɛʋɛ za, nii a kɛ naa laazeeli, nii kulaai ɗa ɓɔɠɔi è-la, è bo. 25 Niizu niina, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, soma è zɔɔma minazeɠegi laazeeli, nii è kɛɛni, siɛgi zu è ɠɛni la ma: ‹Ni è-mavofodaiti ta ziɛ ʋele ɓɛtɛna, ti ziɛ gàazu ga pagɔ eɠɛʋelei ɗa ɓɔɠɔi è ziaai la, gè bo è ma ga gaamai, è la ʋalaga nu ma ti zaama, nii a zei Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa nɔ̀un gaazu.› 26 Naama minazeɠegi è kɛai ɗa-wotiɠɛ nui kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, sona ma mu kae, Izilayɛle ná-GALAGI, è daazeeli.

27 «Kɛlɛ GALA ka zoo nɛi é zei zooi ma? Geeɠɔlɔgi mu ta ná-suwɔɔlɔi é la vɔnini miná, de ʋa ɠɛ ma pɛlɛi nii gè togai. 28 Naa pɛ ge ɠɛɛʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, soma è woilo nà-GALA falii ta nà-maanɛɛnɛi ma, woilo toligi ma gè bosu ga ɗe za, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. 29 Ɠaazu yɛ pɛlɛi nii ʋa kpidi ʋɛɛ folo ʋa, ʋɛ ɗa ɓɔɠɔi è kulaa la, è ɠɛ ma: ‹Ʋɛ ɠa gè ɠɛɛzu ná.› Woilo GALA falii ma gè daazeelizu è ma náʋɛ. 30 Soma è woilo nà-maanɛɛnɛi ma, ta toligi ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti daazeelizu è ma, ta ɠaaʋotena adaʋɛ nii ma. Yɛ è-zeizuʋɛ geeɠɔlɔgi zu, è gá-ƓALA falii mɛni, è gi zuvaayɛ.

31 «Ni nui ta a koto ɠɛɛna seiɲɔɠɔi laalɔɠɔma, ti ɠɛ ma kɛni é ɠona, ni konai naa ɠa wona ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ pɛlɛi nii ɠakalaʋɛ, 32 yɛ geeɠɔlɔgi zu, è woilo, lɔ ti yɔɠɔzu, è ɗa-wotiɠɛ nuiti tukpɔɠaaleʋe, è sɔba nui ʋeelala, é sɔgi zulɔnɔgi zɔlɔɔ, è sɔbalala nui ná-sɔbalalai ɠula kɛlɛma, è so ʋelei ná-telebogi la.

33 «Ni ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti zili nuiti ta vɔnina ti ma, tɔɔzei ti kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma, ni ta ɠalena ma è ʋɔ, ti è maamusɛ, ni ta-maanɛɛnɛ wooi a zeelina è ma niima ʋɛlɛi wu, 34 ti woomɛni geeɠɔlɔgi zu, ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti suvaayɛ ga ta-ɠotoi, ʋa ga tiye ʋolu zooi nii zu è feai ti-mɛmɛwolani bɛ.

35 «Ni geeɠɔlɔgi laa ɠa ɠuluna, tona la ʋuuzu tɔɔzei ti kotoi ɠɛɛʋɛ è laalɔɠɔma, ni ta ɠaaʋotena ʋɛ ma ga ti è maanɛɛnɛ, ti è maamusɛ, ti zeɠe ta-ɠotoiti polu, mazɔlɔɔ è ti unmaayeiɗa, 36 woilo ti-woo ma geeɠɔlɔgi zu, ɗa-wotiɠɛ nuiti ta ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti suvaayɛ ga ta-ɠotoi. Pele ʋagɔi lɛ ga tiye, nii ta ziɛ la, yeeɓe tonai ʋa, é ʋu zooi naa ma, é ga ɗɔnɔi, nii è feai ti ya ga tɔnɔ.

37 «Siɛgi zu pului loozu la zooi zu, ɓaa ɗɔfɔi ɠɛ zooi zu, siɛgi zu siinziin ganiiti ti zeeɓɛzu la, siɛgi zu kotogiti ɓaa kotokɔliiti ti ʋaazu la ga mɔinɗa, siɛgi zu ɓalaa Izilayɛle zili nuiti ti ʋaazu la zooi zu, ti zeeli ta-laa wolaiti su, niiti siɠigiti ti ma, ni seeɓɛi ta ɓaa faaɓaagi tanɔpɛ ka ʋaana ti ma, 38 ni naama vaaɓaagi ɠa nui tanɔpɛ ziiɓɔlɔna ɗa-nuɓusɛiti saama Izilayɛle nuiti, ma nui ɠa yeemaalena pɛlɛi nii ʋɔ pelei, é è maanɛɛnɛ, ɓaa é è vali, 39 gooɠaaʋote geeɠɔlɔgi zu, ʋɛ è zeini ná, ti zuvaayɛ, lɔ ná yɔɠɔzu, è ɛsɛ gilagilagi zo é zoloo sɔgi ma, mazɔlɔɔ è zii ɠwɛɛ. Tɔɔzei ɗa ɠila kpe ka è nuiti kpein zii ɠwɛɛ. 40 Ɗa naa ɠɛna, ta è lɛbi yeeɠɛɠalai pɛ daawu ta kɛ vulua zooi ná zu, è feai gi-mɛmɛwolani zea.

41 «Ni wɛɛin ta a ɠɛna ná, é la ga ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti ta, tama é è-maawoo mɛnigai, é zeɠe ɠoozama you zu, é ʋa, 42 mazɔlɔɔ wɛɛinti ta mɛni ga ɗa ga GALA golai, nii é sɛbɛi ɠulazu kɛlɛma, ni a ʋaana pɛlɛi nii ʋɔ pelei é maanɛɛnɛi wo, 43 soma kae è gooɠaaʋote geeɠɔlɔgi zu, ʋɛ è zeini ná. Nii é falia è ma, naa ve zea, naa ɠa a kɛ etea nuɓusɛiti pɛ ti è ɠwɛɛ, ti lua è-ɠaazu ʋa, ga ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle ɠɛʋele, ta kwɛɛ ɓalaa ga pɛlɛi nii gè togai, ɗa ɠa ɗɔnɔ ʋe.

44 «Siɛgi zu ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti liizu la kɔɔɠɔzuʋɛ, ʋɛ è ti leʋesu ná, ti zili nuiti daalɔɠɔma, ni ta è valina, ɗɛi è ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ti ɠaaʋotegai taai ta pɛlɛi nii ma gè togai ɗa-lɛbiyai vaa ma, 45 ti woomɛni geeɠɔlɔgi zu, ta-ƓALA falii ta ta-maanɛɛnɛi ɠaaʋote, ti maalobo.

46 «Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti kotoi ɠɛɛzu la è laalɔɠɔma, mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la ná, nii é la koto ɠɛa, ni ɗa yiiɠaawanana, è ti lɔ ti zili nuiti zeezu, naati ti li ga tiye ɓuɠama ɓaa ɠoozama you zu, duɔlai zu, 47 ni ta yɛna duɔla yooi naa zu, ti ʋa ɠima, ti ɠale ma è ʋɔ, ti è maanɛɛnɛ, ti ɠɛ è ma: ‹Gi kotoi ɠɛa, gi ziɛ ʋele ɲɔuɗa, gá ga sɔba nuiti,› 48 ni ta ɠalena ma è ʋɔ ga ti-yii pɛ, ta ti-yɛnvui pɛ, ni ta yɛna ti zili nuiti ta-yooi zu, ʋɛ ti ná duɔlai zu, ti è maanɛɛnɛ, ti ɠaaʋotegai zooi naa ma è feai ti-ɠɛɛni zea, ta taai nii ma è yiimazeɠeai la, ta pɛlɛi nii ma gè togai ɗa-lɛbiyai vaa ma, 49 ti woomɛni è-zeizuʋɛ geeɠɔlɔgi zu, ta-ƓALA fali ta ta-maanɛɛnɛi ɠaaʋote, è ti maalobo. 50 Ɗa-nuɓusɛiti suvaayɛ ga kotoi ti kɛai è laalɔɠɔma, ta tɔ koloɠologiti kpein ti ti ɠɛai, va bu ti zili nuiti ti ti maawɔinɠa. 51 Mazɔlɔɔ ta ga ɗa-nuɓusɛiti, ta ga ɗɔnɔi, é lɔɔzei ti ɠula yeei ma è ʋɛ Ezipete yooi ʋa, kɔlu ɠaawuun abuzulugi tɔna su.

52 «Ɠaazuʋɛ zeɠe ma, è woilo gá-maanɛɛnɛi ma gi kɛɛzu, nà-o, ɗa-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti-yo, siɛnɔpɛ su gi wooɠulazu la è ma. 53 Mazɔlɔɔ, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è yiimazeɠea ga giye zɔɔma ziiti saama, ga gi ɠɛ ga ɗɔnɔ, eɠɛʋelei è puuni la ɗa-wotiɠɛ nui Moize la, é bo, siɛgi zu è gi-ɠɛɛni kulani la Ezipete yooi zu.»

Tuyai Salomɔn tooni nuɓusɛiti bɛ

54 Salomɔn ɓegai ma ga naama ƓALA falii ta naama maanɛɛnɛiti bo, é wuzeɠeni ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ, ʋɛ é ʋilɛni ná ɲiibiɠa, é yeelɛ geezu. 55 É wuzeɠeni ʋolu, é tuya loo Izilayɛle ʋɛbɛi ʋɛ ga woo wola, é ɠɛ ma: 56 «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, tɛigi é dooɠogi veai ná-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti bɛ, eɠɛʋelei é minazeɠeni la, mazɔlɔɔ minazeɠe goo ʋagɔi kpein é puuni ná-botiɠɛ nui Moize laaʋɛ, tanɔpɛ ge la yɛni ʋoluzu, nii daa la zeelini. 57 Ada-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI zoo é yɛ ade ʋa niizu, eɠɛʋelei é ɠɛni la ade-mɛmɛwolani ba, é mina ɠɛlɛ ade ʋa, é mina looɠo ɓɔsu ade ʋa. 58 Kɛlɛ é ade-yiiti tati ɓɔɠɔ ma, nii a kɛ ade ziɛ ga ziima ʋelei, ade ná-deveiti ta ná-kalagiti ta ná-tɔgiti so, niiti é ti veeni ade-mɛmɛwolani zea. 59 Maanɛɛnɛ wooi niiti gè ti laazeeliai Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, naati ti yɛ kae ada-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠi su folo ʋɛɛ kpidi ʋa, é ná-botiɠɛ nui maalobo, ta é ná-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti maalobo folo-o-folo. 60 Naazu, etea nuɓusɛiti pɛ ta kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa é ga GALA, é ɠula tɔun polu, taɠili ge la ná. 61 Wa ma, wo-yiiti ti ɠili ada-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ʋa, nii a kɛ wo ɠolo ná-tɔgiti ta ná-deveiti bɛ, eɠɛʋelei é ɠɛɛzu la za.»

Zalaɠai niiti ti ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 7:4-10)

62 Masagi Salomɔn ta Izilayɛle nuiti kpein ti ɠaalɛa ɠɛni de ba, ti zalaɠaiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma. 63 Salomɔn nikɛ waaʋuufelegɔ maazu felegɔ (22.000) ta baala waaungila waaʋuufelegɔ (120.000) ɠulani ga ziilɛi zalaɠai. Ʋele ɠana masagi ta Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laalaoni da. 64 Naama voloi nɔ masagi Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ ma ɠoi ɠoozuʋɛ pɛ feeni GALA bɛ, mazɔlɔɔ zalaɠa ɠulazuʋɛ nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ, kpɛtɛai ga kɔlu ɓɔigi, miná wola lɔini zalaɠaiti faa ma naama voloi, tɔ ɠa é kɛɛni Salomɔn koi ɠoozuʋɛ pɛ seɠeni, ga ti ɗa gala zalaɠaiti gala ná, ta vebɛ zalaɠaiti, naa ʋɛɛ ziilɛi zalaɠaiti ma wulɔiti ba.

65 Naama ziɛgi nɔ zu Salomɔnni ta Izilayɛle nuiti pɛ ti fɛtii ɠulani. Bɛbɛ wolai ɠa é zeɠeni Izilayɛle yooi zu ná pɛ, é zo Leɓo-Ɠamate yooi zu, é zeeli Ezipete kɔtuɗɛi ma, ti ʋaani ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu folo lɔfela laawu, naa ʋoluma ti folo lɔfela ɠili kɛ, ti pɛ kpɔga ɠɛ ga folo puugɔ maazu naanigɔ (14). 66 Poluma zobui Salomɔn nuɓusɛiti gaaɠaleni ma. Ti tuya looni masagi ʋɛ, ti ɠale ma ta-ʋɛlɛiti bu ga koozunɛɛi, ti ɠoozunɛɛni tɔɔzei faanɛɛi kpein faa zu nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni ná-botiɠɛ nui Davide ʋɛ, ta ná-nuɓusɛi Izilayɛle ʋɛ.

9

Gooɠaaʋotegi Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni
Salomɔn ya

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 7:11-22)

1 Salomɔn ɓegai ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo, ta masa pɛlɛi, ta nii kpein é ɠɛni pɔ ga é to, 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani bɛ kɛlɛma ná zeizu velesiɛi zu, eɠɛʋelei é ɠulani la bɛ kɛlɛma Gaɓaɠɔn. 3 É ɠɛni ma: «Gè woiloga ɗa-ƓALA falii ta ɗa-maanɛɛnɛ wooi ma, nii è daazeeliai mà. Pɛlɛi nii è togai bɛ̀, gè kɛa ga ada ɲadegai, ʋɛ nà yɛ ná eyɛsu ɠɔ. Nà wɛlɛ ma yeenɔpɛ, ta zìi ɠa ɠɛ ná. 4 Ɗa ma, ni ɗa ziɛna gàazu, eɠɛʋelei è-ɠɛɛ Davide ziɛni la ladalai ta sɔledai zu, è naati pɛ kɛ, niiti gè è levea ti ma, ni ɗa ɠolona nà-deveiti ta nà-tɔgiti bɛ, gè ti veai è ya, 5 nà ɗa-masa kpɔkpɔgi zei kpɛ Izilayɛle unda eyɛsu ɠɔ, eɠɛʋelei gè minazeɠeni la è-ɠɛɛ Davide ʋɛ, siɛgi zu gè ɠɛɛni la ma: ‹Nu ɠa ɠɛ zɔlɔɔsu nɔ ɠɔ è-mavofodaiti saama, nii a ɠɛ zeizu Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa.› 6 Kɛlɛ ni wa ʋoluavena bà, wa wo-mavofodaiti, ni wo la ɠoloni nà-tɔgiti ta nà-deveiti bɛ, gè ti zeiɗai wo ma, ni wa liina, wo gala kiligaa lɛbi, wo nɔkɔ ti wu, 7 nà Izilayɛle nuɓusɛiti kula zooi naa ʋa, nii gè feai ti ya, pɛlɛi nii gè kɛai ga ada ɲadegai, dàaseigi yɛ fai zu ná, nà pili ya poun, é zeɠe gàazu, Izilayɛle ɠa ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu ani ta bɛlɛlala ani etea nuɓusɛiti pɛ bɛ. 8 Nuiti ta ɠɛna leʋega Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi nii ɠoba, koloɠologai, daa ɠa vɔ, é ɗa foei vɛ. Nuiti ta ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Leeni vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi nii ta pɛlɛi nii zogai ɠani?› 9 Gooɠaaʋotegi ɠa ɠɛ ga: ‹Mazɔlɔɔ ti ɠɛlɛa ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, nii é ti-mɛmɛwolani kulani Ezipete yooi ʋa, mazɔlɔɔ ti ʋilɛga gala kiligiti polu, ti nɔkɔ ti wu, ti ti lɛbi, naa ɠa é kɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI niima maanɔɠɔiti pɛ seiɗai la ti ma.› »

Salomɔn ná-boti wolaiti

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 8:1-18)

10 Salomɔn kɛɛni ga kona ʋuufelegɔ (20) pɛlɛ felegɔiti to fai ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta masa pɛlɛi. 11 Tɛi Tiil masagi Yilame ɠa é sɛdele guluiti, ta sipɛlɛ guluiti, ta zanugiti feeni Salomɔn ʋɛ, eɠɛʋelei Salomɔn ɠɛni pɔ la, masagi Salomɔn ɓalaa taa wola ʋuufelegɔ (20) veeni Yilame ʋɛ, Galilé yooi zu. 12 Yilame zeɠeni Tiil ga é taaiti ka, niiti Salomɔn ti veai bɛ. Kɛlɛ taai naati ti la ɠɛni ɛnɛkɛni. 13 É ɠɛni ma: «Taai ma zii ɓɛgeleni ka è ti veai bɛ̀ ɠani, nɛ̀ɛɲɔɠɔi Salomɔn?» É ti laasei pɛɛni ga Kaɓule yooi (nii poluʋɛ ga «tosu la ba»), daaseigi naa ɠa é ti ʋa zaaɠaza. 14 Kilo waasaʋagɔ undɔɔlugɔ (3.500) ɠa Yilame teʋeni Salomɔn ma zanugi zu.

15 Masagi Salomɔn duɔla wotii zeini kpasu, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai zu ta masa pɛlɛi, ta pɛtugi laave fai, nii daa ga Milo, naa ʋɛɛ Zeluzalɛme ziɠigi ʋa, ta Ɠasɔɔl, naa ʋolu Megido, é ʋɛɛ Gezɛɛl ʋa. 16 Ezipete masagi Falaɠɔn liini Gezɛɛl zosu, é abui loni taai ʋa, é Kanaan nuiti paa, niiti ti ɠɛni zeini taai naa zu. É taai naa veeni ná-doun anzanui ʋɛ ga vulu ɠɛɛzu vaanɛɛi, siɛgi zu naa zeini la Salomɔn ʋɛ ga anza. 17 Naa ɠa é kɛɛni Salomɔn taai naa loni ʋolu, é Ɓɛte-Ɠolon buu ʋelei loni ʋolu ɓalaa, 18 é Ɓaalate ta Tamaal loni ɓalaa, teʋebai ma you zɛʋɛi ma, zooi zu. 19 É taai naati kpein toni, ti ɠɛni bɛ ga ani makɛsuʋɛti, ta taai niiti ná-kɔɔɠɔ wotoloiti ti ɠɛni ti zu, naa ʋɛɛ ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti ɲiizu laaiti ba. Nii kpein é ɠɛni pɔ ga é to ga pɛlɛ, é ti loni Zeluzalɛme taazuʋɛ, ta Liɓan ɠizei ma, ta ʋɛ kpein é ɠɛni zeini naa unda.

20 Zii ɠiligi tanigaa ti ɠɛni dɛ zooi zu naama ziɛgi zu: Amool nuiti, Ɠɛte nuiti, Felɛze nuiti, Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, ti tanɔpɛ ti la ɠɛni ga Izilayɛle nu, 21 niiti ti-mavofodaiti ti yɛni zooi zu mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa ti zuwuɠaaleʋe, tiya ɠa Salomɔn duɔla wotii niiti daani ti ma, zaaɠaza naa ɠa ti daawu. 22 Kɛlɛ Salomɔn la ɠɛni Izilayɛle nu nɔpɛ seɠeni ga duɔ, é ti ɠɛɛni ga salaʋusuiti, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, ta salaʋusu ɠundiɠiiti, ta ná-kɔɔɠuluɓaiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ wotolo ɓizɛ nuiti ta ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti ba. 23 Nu undɔɔlugɔ puulɔɔlugɔ (550) ɠa Salomɔn toni ná-botiɠɛ nuiti untuɠɔ, niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu.

24 Siɛgi zu Falaɠɔn ná-doun anzanui ɠulani la Davide ná-taa wolai zu, é lati ná-pɛlɛ wolai wu nii Salomɔn toni bɛ, názu ɠa Salomɔn pɛtugi laaveni da, nii daa ga Milo.

25 Salomɔn ɠɛni gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kulazu ná zeizu ɠɛ saʋa konagi zu, zalaɠa ɠulazuʋɛ é naa ɓɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛni ansansegiti galazu zalaɠa ɠulazuʋɛ, nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ʋele ɠana botii ɠɛni ɠɛɛzu la GALA sei ʋɛlɛi wu.

26 Masagi Salomɔn keingiti kpɛtɛni Ɛsiyon-Geeɓɛɛl, Elate ɠobaʋɛ, Seeli Kpoloɗɛi ɠa Edɔme yooi zu. 27 Fenisi nuiti ti ga kpoloɗɛ ɠa wotiɠɛ nuiti, ta ti kpoloɗɛi ɠwɛɛ gola, Masagi Yilame naati teʋeni, ga ti ɓɔ Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti ba. 28 Ti liini Wofiil, ti ʋa ga zanugi, nii a la leʋe kilo waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) ʋa.

10

Saɓa masa anzanui ʋaa vai laaliizu
Salomɔn ma

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 9:1-12)

1 É woni Saɓa yooi zu masa anzanui ma ga Salomɔn lɔɠɔ ʋagɔ zɔlɔɔgɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya. É ʋaani Salomɔn ʋoluɠulazu ga gaazaɠa kpaaɓaagiti. 2 Bɛbɛ wola yɛni polu, ti ʋa Zeluzalɛme, é ʋaani ga ɲɔmɛiti ti ɠasɔɠiliai ga tufa maku nɛɛnɛgiti, ta zanu mɔinmɔingiti, ta kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti. É kisu vai pɛ boni naa ma. 3 Salomɔn ná-gaazaɠagiti pɛ gaaʋoteni, tanɔpɛ ge la ɠɛni ɓaani masagi ya, ta la yɛni ʋoluzu, nii é la ɠɛni zooga é ʋa gaaʋote. 4 Saɓa masa anzanui Salomɔn ná-ɠimalai pɛ kaani, ta pɛlɛi é togai, 5 é ná-daamianigiti ka, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ɲiizuʋɛti, ta ná-botiɠɛ nuiti tosuʋɛti, ta ti maaɠili zɔɔlaiti, ta niiti ti ɠɛni daamianigi ta dɔɔi veezu zea, é wɛlɛ, é gala zalaɠaiti ka, naa ɠɛni ti ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Naati kaai ma, daavɔɔni, zɛnvu maaleʋe.

6 É ɠɛni masagi ma: «Nii kpein ti bogai mà nà-zooi zu, é lo è-laawooiti ta ɗa-ɠimalai ʋa, ti pɛ ka ga gaama. 7 Gè ʋa ɠɛ gè zeeli ʋɛ, gè ka ga ɠaazu, gè la ɠɛa laani da, kɛlɛ ti la vɔlɔ ma lukpɛ ɓalaa boni mà, è ɓɛtɛʋɛ, ɠigi ɠɛ è ya gola, é leʋe naa ʋa, nii ti boga mà ɗa-lɔɠɔɠulagi zu. 8 Undaanɛ nu ɠa ga ɗa-nuiti, ta ɗa-wotiɠɛ nu wolaiti, ti è ʋa folo-o-folo, ti ɗa tɔnɔ zɔlɔɔ ɗa-ɠimalai zu. 9 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɗa-ƓALAGI nii é faaɓɔɠɔ ɠɛai è ʋɛ, ga é è zei Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa. Ná-nɛɛbɛi nii é zii ma ɠɔ Izilayɛle ʋɛ, naa maaʋele ɠa é kɛa è zeiɗai ga masagi, nii a kɛ è sɔledai ta telebodai ɠɛ.» 10 Naa ʋoluma, é zanugi kilo waasaʋagɔ undɔɔlugɔ (3.500) veeni masagi ʋɛ, ta é tufa maku nɛɛnɛgi ma mɔinmɔin feeni, ta kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti. Kaipa nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ʋaani ga tufa maku nɛɛnɛgi naa ma zii ta, é ʋa mɔin ga naa ɠɛʋele, Saɓa masa anzanui ʋaani la Salomɔn ʋɔ.

11 Ɓatoi niiti ti ɠɛni ʋaazu ga zanugi, é zeɠezu Wofiil, naati ti ɠɛni ʋaazu ga santale gului ga mɔinɗa, ta kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti. 12 Masagi santale gului naa tanigaa ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta masagi ná-pɛlɛi ma wuuzeigiti, é kɔnigiti ta papaiti kpɛtɛ ga ta guye loo nuiti bɛ. Santale gului ta la mɔ ɠɛni ʋaani pɛ, nu la mɔ ɠɛni ta ɠaani pɛ, eyɛsu za zeeli.

13 Nii kpein wɔin ɠɛni Saɓa masa anzanui ma, ta nii kpein é falini masagi Salomɔn ma, naa ti pɛ feeni zea, naa ʋoluma é vebɛani ɠiligaa veeni bɛ, nii a zoo masa tɔɠɔɠulazu, eɠɛʋelei Salomɔn la. Masa anzanui ɠaleni ma ná-zooi zu, ta ná-botiɠɛ nuiti.

Salomɔn ná-kpɛtɛi zu aniiti

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 1:14-17; 9:13-28)

14 Kona-o-kona kilo waaʋuufelegɔ (20.000) ɠa Salomɔn ɠɛni sɔlɔɔsu zanugi zu, 15 naa la ʋɛɛni sɛʋɛ zalaiti ba niiti ti ɠɛni ɠulazu zou ʋolu zɔɔlaiti ta yaaɠo zɔɔlaiti ma, naa ʋɛɛ mului ʋa nii zou ʋolu masagiti ta ná-zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ti ɠɛni feezu.

16 Masagi Salomɔn kɔɔɠɔ zɛpɛ gola unfelegɔ (200) ɓɛtɛni ga zanu doɠaai, kilo lɔzita ɠa é dɔɔni ga zanugi ti ɠilagilagi pɛ kpɛtɛ vai zu, 17 é kɔɔɠɔ zɛpɛ koiti unsaʋagɔ (300) ɓɛtɛ ga zanu doɠaai, kilo ɠila ta tukpɛ (1,5) ka é dɔɔni ga zanugi ti ɠilagilagi pɛ kpɛtɛ vai zu. Masagi ti pɛ daani pɛlɛi naa wu daa ga «Liɓan lɔɓɔi».

18 Masagi masa kpɔkpɔ gola ɓɛtɛni ga see ɲiigai, é maaʋu ga zanu kitei. 19 Kɔɠɔ losu lɔzita ɠa é ɠɛni nu laazeelizu masa kpɔkpɔgi naa ɠa, tiɓisui ɠiliɠilini, zeelokoi ɠɛ ba kakama felegɔiti, zalai ʋaaɠulaba felegɔ ɠɛ zeeloko felegɔiti koba, 20 zalai ʋaaɠulaba puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛ kɔɠɔ losu lɔzitaiti su, kakama felegɔiti pɛ su. Kɛɠala nɔpɛ ge la dɛ ɓɛtɛni masadai tanɔpɛ bɛ.

21 Masagi Salomɔn ná-ziawɔi pɛ ge ɠɛni ga zanugi, daami aniɲakai niiti kpein ti ɠɛni pɛlɛi wu daa ga «Liɓan lɔɓɔi», naati pɛ ti ɠɛni ga zanu kitei. Tanɔpɛ ge la ɠɛni ga walii, mazɔlɔɔ Salomɔn ná-siɛgi zu, nu la vɔlɔ ɠɛni walii levezu ga ani ɓii. 22 Tɔɔzei ɓatoiti ti ɠɛni masagi ya ti ɗa leʋeteʋe kpoloɗɛi ɠa ta Yilame nɔnɔiti, kona saʋagɔ-o-kona saʋagɔ ɓatoiti ti ɠɛni ʋaazu ga zanugi ta walii, ta see ɲiigai, ta koyaiti, ta waso wɔniiti.

23 Masagi Salomɔn leʋeni etea masagiti pɛ ba, kpɛtɛi ta ɠimalai zu. 24 GALA ge ɠimalai wola veeni Salomɔn ya, naa maaʋele ma ɛsɛ pɛ ge ɠɛni ʋaazu ga ti goomɛni. 25 Ɛsɛ ge ɗa ʋa ga vebɛaniiti pɔ, ga walii zɔɔlaiti ta zanu sɔɔlaiti, seɠeiti ta kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, é tufa maku nɛɛnɛgiti feezu, ta sooiti, naa ʋɛɛ soovale fuuluiti ba. Ʋele ɠana é ɠɛni ɠɛɛzu la kona-o-kona.

26 Wotolo waagila unnaanigɔ (1.400) ɠa é ɠɛni Salomɔn ya, ta soo ɓizɛ zalaʋusu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000), é ti ɠaaɠwɛ taaiti su, ʋɛti ná-sooiti ti ɠɛni ná, ta Zeluzalɛme tɔ ɓɔɠɔi ɠobaʋɛ. 27 Masagi zaalai zu, walii mɔinni Zeluzalɛme eɠɛ kɔtui, sɛdele gului mɔin eɠɛ sikɔmɔɔl gului, nii é ʋɔnɔsu ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu. 28 Ezipete ta Silisi ɠa Salomɔn ná-sooiti ti ɠɛni zeɠezu ná, masagi ná-yaaɠo ʋɛbɛi ɠɛni liizu ná, ti sooiti geya ga naama zɔngɔi nii deveai. 29 Wotoloi ɠilagilagi kpein é ɠɛni zeɠezu Ezipete, sɔngɔi ɠɛni ga wali ɠae undɔzita (600), sooi ɠilagilagi zɔngɔi ɠɛ ga wali ɠae ungila puulɔɔlugɔ (150). Yaaɠo ɠilagi naati nɔ ɠa ti ɠɛni liizu ga wotoloiti ta sooiti Ɠɛte masagiti ta Siili masagiti pɔ.

11

Salomɔn ʋoluave fai ná-GALAGI ʋa

1 Salomɔn wɛɛn anzanu mɔinmɔin nɛɛni ʋɛ, é ɠula Falaɠɔn ná-doun anzanui ʋolu, tanigaa ti ɠɛni ga: Moaɓe nu, Amɔn nu, Edɔme nu, Sidɔn nu, ta Ɠɛte nuiti, 2 ti ɠulani zii naati su, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Izilayɛle nuiti ma ta-vaa zu: «À mina ɠili ti ʋa, ti mina ɠili wo ʋa, mazɔlɔɔ ta wo-yiiti tati ta-ɠalagiti pɔ pelei.» Naama ziiti ka Salomɔn gilini ti ʋa ga nɛɛbɛi. 3 É masa doun undɔfela (700) vuluni, ti ɠɛ ga anzaiti, é anzanu unsaʋagɔ (300) ɠiligaa zei, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele. Anzaiti ti zii latini. 4 Salomɔn wɔlɔzaɠa siɛgi zu, anzaiti ti zii latini gala kiligiti ma, zii la mɔ ɠɛni ná-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila nɔ ʋa, eɠɛʋelei kɛɛɠɛ Davide yii ɠɛni la. 5 Salomɔn Asetaate lɛbini, Sidɔn nuiti ta-ɠalagi, é Milikɔme lɛbi, Amɔn nuiti ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ gani. 6 Salomɔn Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é la ziɛni ga naa yiima ʋelei pɛ, eɠɛʋelei kɛɛɠɛ Davide ziɛni la. 7 Naama ziɛgi zu, Salomɔn zalaɠa ɠula adaʋɛ ɓɛtɛni gizei ma é Zeluzalɛme folo ɠulazu ʋelei, Kemɔse ʋɛ, Moaɓe nuiti ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ gani, é ta ɓɛtɛ Mɔlɔke ʋɛ, Amɔn nuiti ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ gani. 8 Ʋele ɠana é kɛɛni la anzaiti kpein ta-ɠalagiti bɛ, wɛɛn anzanui niiti ti ɠɛni zea, nii a kɛ naati ti ɗa zalaɠaiti kula ga ansansegiti ta toganiiti.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI yiiɠaawanani Salomɔn ma, mazɔlɔɔ é ʋoluaveni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, nii é ɠulani ba ga seizu felegɔ. 10 Naama ge devei veeni zea, é lo niima vai ga é mina gala kili dɛbi, kɛlɛ Salomɔn la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti soni. 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Salomɔn ma: «Tɛi ʋele ɠana è ziɛzu la, è la nà-minazeɠegi ta nà-deveiti makɛni, niiti gè ti veeni è ya, nà masadai ɠulazu è ya, gè fe naa ya, nii é è yeeɠɔɠɔwu. 12 Kɛlɛ gè la naa ɠɛɛzu siɛgi zu è vulua la dɛ, è-ɠɛɛ Davide maaʋele ma. È-loun zunui ɠa gè ʋaazu masadai ɠulazu zeezu. 13 Gè la ɓalaa masadai pɛ kulazu zeezu, nà boloda ɠila zɛsu è-loun zunui ya, nà-botiɠɛ nui Davide maaʋele ma, ta Zeluzalɛme, ʋɛ gè yiimazeɠeai ga ná.»

Salomɔn ziliɲɔɠɔiti

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI Salomɔn zakpeɲɔɠɔ ɠila buzeɠeni, Edɔme nui Ɠadade, é ɠɛni ga masa pɛlɛi wu nui ta. 15 Siɛgi zu Davide kɔɔi ʋɛɛni la Edɔme yooi ʋa, ná-kɔɔɠuluɓai Zoaɓe lɛɛni ná poomaiti maaɠuluzu, názu ɠa é Edɔme zunuiti pɛ paani la ti ɠɛni Edɔme, 16 é yɛni ná alu dɔzita laawu ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ, eyɛsu ti zunuiti pɛ pa. 17 Názu ɠa Ɠadade ʋelani la, ti li Ezipete ta Edɔme nuiti, niiti ti ɠɛni ga kɛɛɠɛ ná-botiɠɛ nuiti. Naama ziɛgi zu Ɠadade ɠɛni dɛ ga zunu loungo. 18 Ti zeɠeai ma Madiyan, ti zeelini Palan, ti Palan nuiti seɠe ya, ti zeeli Ezipete, Ezipete masagi Falaɠɔn ʋɔ bɛ. Falaɠɔn pɛlɛ ta zou veeni Ɠadade ʋɛ, é ɗa kɔnɔkula. 19 Ɠadade undaanɛɛ zɔlɔɔni Falaɠɔn ya, eyɛsu Falaɠɔn ná-nimɔɠɔi ve bɛ ga anza, masagi anzai Taapanɛse ná-seelai. 20 Taapanɛse ná-seelai doun zunu ɠila sɔlɔɔni Ɠadade ʋɛ, é daasei pɛɛ ga Genuɓate. Taapanɛse doungoi naa ɠulani su Falaɠɔn ná-pɛlɛi wu, Falaɠɔn ná-dointi saama.

21 Siɛgi zu Ɠadade yɛni da Ezipete, é mɛni ga Davide zaa, ná-kɔɔɠuluɓai Zoaɓe ɓalaa ge zaa, é ɠɛni Falaɠɔn ma: «Ɓena bà, gè ɠale ma nà-zooi zu.» 22 Falaɠɔn gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa è ʋalagai ma kòbaʋɛ? Toɠa ɠale è pɔ ga è ɠale ma ɗa-yooi zu?» É naa wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la ʋalani ani nɔpɛ ma, kɛlɛ ɓɛ gè li.»

23 GALA ge Salomɔn zakpeɲɔɠɔi taɠili buzeɠeni, Eliada ná-doun zunui Lezon, é ʋelani, é zeɠe Ɠadadezɛɛl ʋɔ bɛ, Soɓa masagi. 24 É nui tanigaa ɠaalɛɛni ba ɠoba, siɛgi zu Davide Ɠadadezɛɛl ná-kɔɔʋɛbɛiti paa la, naazu é ɓɔɠɔ ɠɛni ga kɔɔɓɔ kundiɠi, ti liini, ti zei Damase, é ɗa masadai ɠɛ miná. 25 É ɠɛni ga Izilayɛle ziliɲɔɠɔ Salomɔn zii ma voloi pɛ su, naama vaa ɲɔi kpein koba, nii Ɠadade ɠɛni kɛɛzu la, é zilini ga Izilayɛle, é ɗa masadai ɠɛ Siili yooi unda.

Zeloɓoame ɓaka fai

26 Zeloɓoame ɠɛni ga Neɓate ná-doun zunui, Efelayime nui nii ná-taazuʋɛ ɠɛni ga Seleda, dee ɠɛni ga poanzai ta, daa ga Selua. Zeloɓoame ɠɛni ga Salomɔn ná-botiɠɛ nu wolai ta. Tɔ ɓalaa é wuzeɠeni masagi laalɔɠɔma. 27 Pɛtɛ ʋelei é wuzeɠeni la naa laalɔɠɔma. Salomɔn ɠɛai ma pɛtugi laave fai ma nii daa ga Milo, ta é zeɠei laaɠulu, nii é ɠɛni siɠigi ʋa kɛɛɠɛ Davide ná-taa wolai ma. 28 Zeloɓoame ɠa gaaɓaa nu. Salomɔn kaai ma ga toɠa botii ɠɛɛzu ga pagɔ, é toni Zozɛfe ná-pɛlɛyeɠei wu ɠasɔ zeɠe nuiti pɛ unda.

29 Naama ziɛgi zu Zeloɓoame ɠulaai ma Zeluzalɛme ʋa, ti ɠomini pelei zu ta GALA goo wo nui Ayiya, Silo nui, seɠe niinɛi kɔba. Ti nu felegɔ nɔ ɠa ti ɠɛni dɔɓɔi zu. 30 Ayiya ná-seɠe niinɛi ɠulani ɠɔba, é baliʋali su ga puugɔ maazu felegɔ (12). 31 É ɠɛni Zeloɓoame ma: «Puugɔi zeɠe ɓɔɠɔ ʋɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Pɛtɛ, nà ʋaazu masadai ɠulazu Salomɔn ya, gè boloda puugɔi ve è ʋɛ. 32 Kɛlɛ boloda ɠila ka yɛsu zea nà-botiɠɛ nui Davide maaʋele ma, ta Zeluzalɛme, taai nii gè yiimazeɠeai la Izilayɛle wolodaiti kpein saama. 33 Nà naa ɠɛɛzu tɔɔzei ti ʋoluavega nɔ̀un ba, ti nɔkɔ Sidɔn nuiti ta-ɠalagi Asetaate wu, ti nɔkɔ ɓalaa Moaɓe nuiti ta-ɠalagi Kemɔse wu, ta Amɔn nuiti ta-ɠalagi Milikɔme wu, naa ʋoluma ti la kɛɛni ti ʋa ziɛ ga zìimai, ti la zìima vaa ɠɛɛni, ti la nà-deveiti ta nà-tɔgiti soni, Salomɔn kɛɛɠɛ Davide ɠɛʋele. 34 Gè la masadai pɛ kulazu zea, mazɔlɔɔ nà seɠezu ga masagi sii ma voloi pɛ su, nà-botiɠɛ nui Davide maaʋele ma, nii gè yiimazeɠeai la, ta é nà-deveiti ta nà-tɔgiti sogai. 35 Kɛlɛ nà masadai ɠulazu ná-doun zunui yeezu, gè boloda puugɔ ve è ya, 36 nà boloda ɠila zɛsu zea, naa ɠa a kɛ nà-botiɠɛ nui Davide mina ʋala mavofoda ma, nii a ɠɛ masadai ɠɛɛzu nɔ̀un gaazu Zeluzalɛme taazuʋɛ, ʋɛ gè yiimazeɠeai ga ná ga gè dàaseigi ʋɛɛ ná ʋa. 37 Nà è zeɠezu, è masadai ɠɛ naa kpein unda, nii a nɛɛ è-yii ʋɛ, ɗa ɠɛ ga Izilayɛle masagi. 38 Ni ɗa woilona nii kpein ma gè è levezu ma, ɗa ziɛna ga zìimai, nii pagai gàazu, ɗa naa ɠɛna, è nà-deveiti ta nà-tɔgiti so, eɠɛʋelei nà-botiɠɛ nui Davide kɛai la, nà yɛ è ʋa, gè masa pɛlɛyeɠe lo è ʋɛ, nii é la ɲiikpiga eyɛsu pɛ, eɠɛʋelei gè ta logai la Davide ʋɛ, nà Izilayɛle ve è ʋɛ. 39 Nà Davide mavofodaiti unmaayeizu ga naa, kɛlɛ naa lɛi é ʋa ɠɛ yɛsu ma ɠɔ.› »

40 Salomɔn ɠɛni pɔ ga é Zeloɓoame ʋaa, kɛlɛ Zeloɓoame ʋelani, é li Ezipete, masagi Sisake ɠoba, é yɛni Ezipete eyɛsu Salomɔn za.

Salomɔn ná-masadai ɠaaɓela pelei

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 9:29-31)

41 Salomɔn ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, ta ná-ɠimalai, naati sɛʋɛʋɛ Salomɔn ná-kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi zu. 42 Salomɔn kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme ta Izilayɛle pɛ unda ga kona ʋuunaanigɔ (40). 43 Naa ʋoluma, Salomɔn zaani. Ti maaɠuluni kɛɛɠɛ Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Loɓoame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda ta Izilayɛle Masagiti, É Lɔɔzei Balimai Ma, Eyɛsu Izilayɛle Masadai Ɓe

12

(12:1—22:54)

Balimai: Zuda masagi Loɓoame
ta Izilayɛle masagi Zeloɓoame

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 10:1-15)

1 Loɓoame liini Sikɛme, mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠaalɛɛni ba ná ga ti sei ga masagi. 2 Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ɠɛni dɛ Ezipete, ʋɛ é ʋelani ná, é lɔɔɠu Salomɔn ʋa, É niima maaɓɔgi ma woo mɛnigai ma, é deveni ga é yɛ Ezipete. 3 Ti numaa leʋeni daaɠomisu, Zeloɓoame ʋaani naazu, tɔ-o, Izilayɛle nuiti-yo, ti ɓɔɛni Loɓoame ʋɔ ɠani: 4 «È-ɠɛɛ gi unma ɠasɔi wola wuiɗa, ɗɔun ta ɠulana duɔla ɠasɔi naa ná-buii ma, nii è-ɠɛɛ daai gi unma, gá botii ɠɛ è ʋɛ.» 5 É ɠɛni ti ma: «À li, wa ɠale ma ʋolu, wo ʋa pɔ̀ bɛ folo saʋagɔ ʋoluma.» Nuɓusɛi liini.

6 Masagi Loɓoame kɛwolaiti gaazaɠani, niiti ti ɠɛni kɛɛɠɛ Salomɔn lɛnɛsu, kɛai ma vulua, é ɠɛ ti ma: «Tɛnɛ kpɛgele ɠa wo feezu, gè nuɓusɛi wooɠaaʋote da?» 7 Naati ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ni ɗa dɛɛ za ga è ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ ga è botii ɠɛ nuɓusɛi ʋɛ, ni ɗa ti wooɠaaʋotena ga woo ʋagɔiti, ta ɠɛɛzu ga ɗa-wotiɠɛ nuiti eyɛsu ɠɔ.»

8 Kɛlɛ Loɓoame la ɠɛni kɛwolaiti ta-lɛnɛgi zoni, nii ti feeni zea. É zinipoiti gaazaɠani, niiti ti ɠɛni loni koba, ta niiti ti ɓaɠoni ʋɔɔma. 9 É ɠɛni ti ma: «Tɛnɛ kpɛgele ɠa wo feezu, gè nuɓusɛi wooɠaaʋote da, é ɠɛɛzu mà: ‹Ta ɠula kasɔi nii ná-buii ma, nii è-ɠɛɛ daai gi unma›?» 10 Kɛɠala zunu loungoiti ti ɠɛni ma: «Nuɓusɛi niiti ti ɠɛ: ‹È-ɠɛɛ kasɔ wuii daa gi unma, naa maaʋele ma è ta ɠula ma,› ɗa ti wooɠaaʋote ɠani: ‹Zèeɓeɠa goi wɔɔlɔʋɛ kɛ̀ɛ zaamalɔkaeiti ba. 11 Kɛ̀ɛ kasɔ wuigi laaʋɛ wo unma, nɔ̀un nà ta ʋɛɛzu ná-buii ʋa. Kɛ̀ɛ ɠɛa wo ʋolu ga kpakɔi, nɔ̀un nà ʋilɛsu wo ʋolu ga kpakɔi nii maayikiai.› »

12 Foloi zaʋasiɛi Zeloɓoame ta nuɓusɛi pɛ ti ʋaani, ti Loɓoame ɠa, eɠɛʋelei é boni la ti ma. 13 Masagi la ɠɛni ziɛni ga kɛwolaiti ta-lɛnɛgi, é ɓɔɛni nuɓusɛi ʋɔ ga ɲɔuɗa, 14 eɠɛʋelei nɔ bɔɔla zunu loungoiti ti tɛnɛni la, é ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛ kasɔ wuigi laaʋɛ wo unma, nɔ̀un nà ta ʋɛɛzu ná-buii ʋa. Kɛ̀ɛ ɠɛa wo ʋolu ga kpakɔi, nɔ̀un nà ʋilɛsu wo ʋolu ga kpakɔi nii maayikiai.» 15 Ʋele ɠana masagi ɠɛlɛni la nuɓusɛi wooi ʋa, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa é loni faiti tuɠɔ ɠana, nii a kɛ é ná-minazeɠegi laazeeli, nii é kɛɛni Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ʋɛ, é ɠula GALA goo wo nui Ayiya la, Silo nui.

Masadai ɠaaɠwɛ vai su fele

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 10:16—11:4)

16 Siɛgi zu lɛkpɛma maazu ʋele nuiti ti kaani la ga masagi la woilosu ti-woo ma, ti ɠɛni ma: «Lee ɠili ka ade ɓɔgai ma, ada Davide? Ade la ɓɔni pogani ma, ada Izayi ná-doun zunui. Ade ɠale ma ada-laazuʋɛti. Ɗɛi ma è ga Davide mavofodai, ɠaaɓa ɗa-ʋɛlɛi ma.» Nuɓusɛi zeɠeni koba, ti li. 17 Loɓoame masadai ɠɛɛni nuɓusɛiti unda, niiti ti ɠɛni zeini Zuda laa wolaiti nɔ zu.

18 Naa pɛ poluma, é Adolame leʋeni, nii é ɠɛni duɔla wotii unda, naa li Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, ti lɛkpɛma maazu ʋelei. Kɛlɛ naati ti sɔɔni ga kɔtui, é za. Masagi ɓɔɠɔi zooni nɔ, é lɛ ná-soo wotoloi zu, é ʋela, é li Zeluzalɛme. 19 Ʋele ɠana Izilayɛle nui niiti ti ɠɛni lɛkpɛma maazu ʋelei ti ɠɛlɛni la Davide ná-pɛlɛyeɠei ná-masadai ʋa, eyɛsu za zeeli.

20 Siɛgi zu ti pɛ ti suɠwɛɛni la ga Zeloɓoame ɠalega ma, ti ɓɔɠɔ ɠaalɛba ɠɛɛni, ti toli ná, ti sei ga Izilayɛle masagi. Zuda wolodai ɠila nɔ ɠa é yɛni Davide ná-pɛlɛyeɠei ʋa.

21 Loɓoame zeelini nɔ feya Zeluzalɛme, é kɔɔɠɔ nu waaungila waaʋuulɔsaʋa (180.000) ɠaalɛɛni ba Zuda ta Ɓɛnzamɛn wolodamaiti saama, niiti ti zoogai gola, ga ti li, ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle nuiti ba, ti lɛkpɛma maazu ʋelei, nii a kɛ é zei naati unda ga maaɓaai, tɛigi é ga Salomɔn ná-doun zunui. 22 Kɛlɛ GALA ge ɓɔɛni GALA goo wo nui Semaya ʋɔ, é ɠɛ ma: 23 «Ɓɔɛ Salomɔn ná-doun zunui Loɓoame ʋɔ, Zuda masagi, ta Zuda ta Ɓɛnzamɛn ma wolodamaiti su nuiti pɛ pɔ, naa ʋɛɛ nuɓusɛi mɔtai pɛ ba, è ɠɛ ti ma: 24 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: À mina lɛ, wo ʋa vala wo-ɠɛɛlointi ba, Izilayɛle nuiti ti lɛkpɛma maazu ʋelei. Wo ɠilagilagi pɛ ge ɠale ma ná-pɛlɛi wu, mazɔlɔɔ nà ɠa niima vaiti seɠeai pɔ̀.› » Ti ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ. Ti ɠaleni ma, ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la ti ma.

Zeloɓoame ná-kotoi

25 Zeloɓoame siɠigi loni Sikɛme taai ma, Efelayime ɠize yooi zu, é zei ná. É zeɠeni miná, é siɠigi lo Penuwele taai ma.

26 Zeloɓoame ɠisiɛni, é ɠɛ ma: «Masadai ɠa dɛ a ɠɛ ga Davide ná-pɛlɛyeɠei nɔnɔ. 27 Ni nuɓusɛi niiti ta lɛɛzu Zeluzalɛme, zalaɠa ɠula vai ma Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti-yii ɠa lati ti-maliɠii Loɓoame ma ʋolu, Zuda masagi, ta nɔ̀un paa, ti ɠale ma ʋolu Zuda masagi Loɓoame ʋɔ.»

28 Masagi ɠobaɠaazaɠani, é nikɛ yiʋoi ʋaaɠulaba felegɔ ɓɛtɛ ga zanugi, é ɠɛ nuɓusɛiti ma: «Wo wola ziaa Zeluzalɛme. Izilayɛle nuiti, à wɛlɛ wa-ɠalagiti ba, ti wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa.» 29 É ta ʋilɛni Ɓetɛle, é zɔi ʋilɛ Dan. 30 É nuɓusɛiti diini ɠana kotoi ɠɛɛ vai ma, nuɓusɛi ʋilɛni nikɛi ʋaaɠulabai ɠilagi ʋolu, ti zeeli Dan. 31 Zeloɓoame kɔɔɠɔ gani kɔɔ ʋɛlɛiti toni zalaɠa ɠula adaʋɛti koba, é zalaɠa ɠula nuiti sei, niiti ti ɠɛni nuɓusɛiti saama, ti la ga Levi mavofodai zu nui ta. 32 Zeloɓoame fɛti voloi ma ɠui loni alugi lɔsaʋasiɛi ma volo puugɔ maazu lɔɔlugɔi (15) ma, eɠɛʋelei nɔ ti ɠɛni kɛɠala vɛtii ɠulazu la Zuda. Tɔ ɓɔɠɔi é zalaɠaiti kulani zalaɠa ɠulazuʋɛ. Pɛtɛ nii ɠa é kɛɛni Ɓetɛle, é zalaɠai ɠulani nikɛ yiʋoi ʋaaɠulabaiti bɛ niiti é ti ɓɛtɛni, zalaɠa ɠula nui niiti é yiimazeɠeni ga tiye, é naa tanigaa zei zalaɠa ɠula adaʋɛti koba. 33 Alugi lɔsaʋasiɛi ma volo puugɔ maazu lɔɔlugɔi (15), kui nii tɔ ɓɔɠɔi é toni, Zeloɓoame fɛti ɠila daani ga Ɓetɛle ta Izilayɛle nuiti bɛ, fɛti naa ɠulazuʋɛ, tɔ ɓɔɠɔ ɠa é ansansegiti galani zalaɠa ɠulazuʋɛ, ʋɛ é ná ɓɛtɛni.

13

GALA goo wo nui ta ʋaa vai Ɓetɛle

1 GALA goo wo nui ta devei zɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya ga é zeɠe Zuda yooi zu, é li Ɓetɛle. É zeelini kpein nɔ, Zeloɓoame ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠulazuʋɛ. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi nii woni zalaɠa ɠulazuʋɛ laalɔɠɔma, é ɠɛ ma: «Zalaɠa ɠulazuʋɛ! Zalaɠa ɠulazuʋɛ! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Zunu loun ɠa zɔlɔɔsu Davide ná-pɛlɛyeɠei wu, daaseigi ɠa ɠɛ ga Zoziase, nii é ʋaazu zalaɠa ɠula adaʋɛti ma zalaɠa ɠula nuiti kulazu ga zalaɠai è ma, niiti ti ansansegiti galazu è ma, ta nu ɠaeiti gala vɔlɔ è ma.› » 3 Naama voloi nɔ é poogi veeni ti ya, é ɠɛ ti ma: «Wɛlɛ poogi ʋa nii é dɛɛzu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kpɔɛai: Zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠa ʋaazu ʋalizu su, zuʋui nii é ʋuuni ga, naa ɠa vazasu.»

4 Siɛgi zu masagi naama wooi mɛnini la, nii GALA goo wo nui boni zalaɠa ɠulazuʋɛ laalɔɠɔma nii é Ɓetɛle, é yeemaaleni, é ɠɛ ma: «À so!» Kɛlɛ zeei nii é maaleni GALA goo wo nui laalɔɠɔma, naa zaani ma, é la mɔ ɠɛni zooni é ʋa tɛ ba. 5 Zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋalini su, zuʋui é ɠɛni ga, naa vazani, é zoloo poogi ma nii GALA goo wo nui feeni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI maaʋele. 6 Masagi kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ GALA goo wo nui ma: «Ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ bɛ̀, nii a kɛ gè zo gè zèei lɛ ba.» GALA goo wo nui Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni, masagi zooni é zeei lɛ ba, é ʋilɛ kɛʋele wɔlɔmai zu.

7 Masagi GALA goo wo nui lolini, é ɠɛ ma: «Ʋa, de li nà-pɛlɛi wu, de daami wo, naa ʋoluma nà faanɛɛ ɠɛ è ʋɛ niina.» 8 Kɛlɛ GALA goo wo nui ɠɛni ma: «Anɛɛ ɓalaa ɗa ɗa-naavoloi ma ʋalisaamai pɛ feezu zèa, gè la liizu ɗa-ʋɛlɛi wu, gè la daamiani nɔpɛ mia, gè la ɓalaa ziɛ nɔpɛ kpɔlea. 9 Mazɔlɔɔ gè niima levei zɔlɔɔgɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, é ɠɛ mà: ‹Mina daamii ta kpɔle wo, mina ɓalaa ɠale ma ga pelei nii è liai la.› » 10 É liini ga pele ɠili, é la ɠɛni ɠaleni ma ga pelei nii é liini la Ɓetɛle.

GALA goo wo nui woozotalai ɠɛɛ vai
ga Ɠɔoɠɔ GALAGI

11 Naama ziɛgi zu GALA goo wo nu wɔlɔzaɠagi ta ɠɛni Ɓetɛle. Ná-doun zunuiti ti naa kpein boni ma, nii pɛ GALA goo wo nui kɛɛni, nii seɠeai Zuda, é ʋa Ɓetɛle naama voloi, ta nii kpein é boni masagi ma. Ná-doun zunuiti ti naa pɛ suɠulaai ma ma. 12 É ɠɛɛni ti ma: «Mini ʋele ɠa diai la?» Ná-doun zunuiti ti GALA goo wo nui lii ʋelei ɠaani, nii é zeɠeni Zuda. 13 É ɠɛ ma: «À soovalegi maaɠili bɛ̀.» Ti soovalegi maaɠilini, é lɛ kɔma.

14 É ʋilɛni GALA goo wo nui ʋolu, é li, é naa ɠa zeini sɛne gului ta wu, é ɠɛ naa ma: «Ɗa ɠa è ga GALA goo wo nui seɠeai Zuda?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Eyei, nà ʋe de.» 15 É ɠɛni ma naazu: «Ʋa, de li pɛlɛi wu, de daami wo.» 16 Kɛlɛ GALA goo wo nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la ɠalega ma è ʋɔ, gè ʋa lɛ ɗa-ʋɛlɛi wu. De la daamiani mia ʋɔɔma, de la ɓɔɔlea ʋɔɔma pɛ adaʋɛ tɛi, 17 mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛɛʋɛ mà: ‹Mina daamii ta kpɔle wo ná, mina ɓalaa ɠale ma ga pelei nii è liai la.› »

18 GALA goo wo nu ɠɛwolai ɠɛni ma: «Nà ɓalaa, nà ga GALA goo wo nui ta ga è ɠɛʋele. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai gila teʋegɛ mà, é ɠɛ mà: ‹Li, è gaaɠale ma, wo ʋa ɗa-ʋɛlɛi wu, é laami, ta é ɓɔɔle.› » Zɛɛi ɠa é ɠɛni bosu naa ma. 19 GALA goo wo nui ʋilɛni polu, ti ɠale ma, é daamii woni, é ɓɔɔle ná-pɛlɛi wu.

20 Ti ɠɛai ma daamii wosu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo kɛwolai ʋɔ, nii é gaaɠaleni ma. 21 É ɓɔɛni GALA goo wo nui ʋɔ nii é ʋaani, é zeɠe Zuda, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Tɛi è kololalai ɠɛa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, è la tɔgi zoni nii ɗa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI feai è ya, 22 tɛi è ɠalega ma, è laami ta è ɓɔɔle naama adaʋɛ, ʋɛ kɛai è ma: Mina daamii ta kpɔle wo ná, è-ma ʋoomai la laa è-ɠɛɛni ta-ɠabaiti su.› »

23 Ti ɓegai ma ga daamii wo, ti ɓɔɔle, GALA goo wo nui nii é gaaɠaleni ma, é naa ná-soovalegi maaɠilini. 24 Naa ɗa li, é ɠulani zala ɠila ma pelei zu, naa paa, é ma ʋoomai yɛni laani pelei zu, soovalegiti ta zalai ti loni koba. 25 Teʋe nuiti ti poomai naa ɠaani laani pelei zu, zalai loni koba. Ti liini, ti bo taazuʋɛ, ʋɛ GALA goo wo kɛwolai ná.

26 GALA goo wo kɛwolai nii é gaaɠaleni ma naama wooi mɛnini, é ɠɛ ma: «GALA goo wo nui ʋe, nii é kololalai ɠɛai ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei, Ɠɔoɠɔ GALAGI fea zalai ya, naa bali ga, é paa, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la ma.» 27 É ɠɛni ná-doun zunuiti ma: «À soovalegi maaɠili bɛ̀.» Ti soovalegi maaɠilini. 28 É liini, é poomai ɠa pelei zu, soovalegiti ta zalai ti loni koba. Zalai la ɠɛni poomai miini, ta é la ɠɛni soovalegi ʋalini ga. 29 GALA goo wo kɛwolai GALA goo wo nui ma ʋoomai wuzeɠeni, é da soovalegi ɠɔma, é ɠale ma la taazuʋɛ, nii a kɛ é ná-saa wɔlɔi wo, é maaɠulu. 30 É naa laani tɔ ɓɔɠɔi ná-kabai zu, nuiti ti ɠɛni saa wɔlɔ wuyei loozu ma, ti ɗa ɠɛ ma: «Maawɔin vaa ʋe, kɛ̀ɛloin zaa.»

31 Maaɠulugi ɓegai ma, GALA goo wo kɛwolai ɠɛni ná-doun zunuiti ma: «Yeei gè zaazu la, à màaɠulu kabai nii nɔ zu, nii GALA goo wo nui maaɠulugai su, wa mà ʋoomai la ma ʋoomai ɠoba. 32 Mazɔlɔɔ wooi nii é bogai Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu Ɓetɛle zalaɠa ɠulazuʋɛ laalɔɠɔma, ta zalaɠa ɠula adaʋɛti ma ʋɛlɛiti kpein daalɔɠɔma ti Samali yooi zu, ma wooi zu vaiti daa ɠa zeeli.»

33 Niima vai pɛ poluma, Zeloɓoame la ɠɛni valiboni, é ʋa zeɠe kɛɛwoti ɲɔiti polu. É ɠɛni ba nɔ, é ɗa nuiti seɠe nuɓusɛiti saama, é ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti, zalaɠa ɠula adaʋɛti unda. Nu nɔpɛ nɔ ma wɔin a la ɠɛ naa ma, é ɠɛni naa zeizu ga ta. 34 Naa ɠɛɛni ga kotoi ɠɛ zaɓui Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ, naa ɠa é kɛɛni é ɠoloɠoloni, é ɲɛɛlɛ zooi ɠa.

14

Zeloɓoame ná-masadai ɓelagi

1 Naama ziɛgi zu, Zeloɓoame ná-doun zunui Aɓiya zeeɓɛni. 2 Zeloɓoame ɠɛni anzai ma: «Ʋote, nii a kɛ nu nɔpɛ ge mina kwɛɛ ga ànzai ɠa ga ɗe, li Silo. Miná ɠa GALA goo wo nui Ayiya ná, tɔ ɠa é dɛɛni ga ze ga nà ɠɛɛzu ga masagi nuɓusɛi niiti unda. 3 Ɗa ɓulu puugɔ zeɠezu, ta ɓuluiti, naa ʋɛɛ kɔin gulɔ woole ɠila ba, ɗa zeelina pɔ bɛ, toɠa naa wo è ma, nii é ɠɛɛzu ga doungoi.»

4 Ʋele ɠana Zeloɓoame anzai kɛɛni la. É liini Silo, é lɛ GALA goo wo nui Ayiya naa ná-pɛlɛi wu. Ayiya la mɔ ɠɛni wozaɠaazu, gaazuʋɛ maaɓidini niina ga pɔlɔzaɠagi. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Ayiya ma: «Zeloɓoame anzai ɠana, é ʋaazu è ʋɔ bɛ ga é è ɠaazaɠa ná-doun zunui vaa zu, mazɔlɔɔ naa la ɠɛdɛni, ɗa gooɠaaʋote ɠani ta nii. Siɛgi zu é ʋaazu la, toɠa ɓɔɠɔ ɠulazu ga nu ɠili.»

6 Siɛgi zu Ayiya kɔɠɔ lugi mɛnini la, kɛai ma kpofalagi maaɓudɛzu, é ɠɛni ma: «Lɛ, Zeloɓoame anzai, lee vaa zu è ɓɔɠɔ ɠulazu ga nu ɠili? Tèʋegɛ ga gè ziizoolɛ ɠeela woo wo è ma. 7 Li, è ɠɛ Zeloɓoame ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Gè è zeɠeʋɛ nuɓusɛiti saama, gè è ɠɛ ga masagi ná-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti unda. 8 Gè masadai ɠulaʋɛ Davide ná-pɛlɛyeɠei ya, gè fe è ya. Kɛlɛ è la kɛɛni ga nà-botiɠɛ nui Davide ɠɛʋele, nii é nà-deveiti soni, ta é ɠili nɔ̀un ba ga zii pɛ, ga é naa nɔ ɠɛ nii pagai gàazu. 9 È-ziɛ ʋele ɲɔuɗa, é leʋe naati kpein ba ti leʋegai è luɠɔ, è lia, è gala kiligaa ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ta kɔɔɠɔ ganigiti, ga kɔlui puai, nii a kɛ è zìiɠaawana, é ʋoluave nɔ̀un ba. 10 Naa ɠa é ba, nà maanɔɠɔi zeizu ɗa-ʋɛlɛyeɠei ma, gè zunuiti pɛ undaaʋili è-ʋaalobaiti saama, doungo ʋɛɛ kpakolo ba, gè ɗa-ʋɛlɛyeɠei ɓale ná tɛtɛ, eɠɛʋelei nu ɠa ɗa kaʋai ɓale da ga kpalegi. 11 Ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu nui nɔpɛ é zaazu taazuʋɛ, gilɛiti ka ta ma ʋoomai mi, zɔi ma é zaazu dɔɓɔi zu, wɔniiti ka ta naama ʋoomai mi. Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai.›

12 «Ɗɛi ma è ga Zeloɓoame anzai, ɠale ma, è li ɗa-laazu, kɛlɛ ɗa lɛɛzu nɔ feya taazuʋɛ, doungoi za. 13 Izilayɛle kpein ka ná-saa wɔlɔi wo. Tɔ ɠila kpe ka Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei wu maaɠuluzu kabai zu, tɔɔzei tɔ ɠila kpe ka sɔ pagɔ ɠaai su, Izilayɛle ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei wu. 14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masa sei Izilayɛle unda naama voloi, nii a Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti kpein undaaʋili. Naama voloi ɠa pele ma, é ɗa ʋa, é zeelia vɔlɔ. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Izilayɛle nuiti doɠa, tɛiti ti ɠɛai eɠɛ seeligi é ziɛlaʋɛ, toɠa ti lɔɔɠula zou ʋagɔi naazu é feeni ti-ɠɛɛni bɛ, é ti vaza ziɛ wolai Efelate ʋoluʋele yooi zu. Naa ɠa ɠɛɛzu ga tiye mazɔlɔɔ ti sale wuluiti kpadɔa, nii a kɛ ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana. 16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu ɠɛlɛzu Izilayɛle ʋa, tɔɔzei kotoiti ba Zeloɓoame ti ɠɛai, ta niiti é nuɓusɛiti diai ti ɠɛɛ vai ma.»

17 Zeloɓoame anzai wuzeɠeni, é ɠale ma Tiilesa. Kɛai ma kpofalagi maaɓudɛzu, é ʋa lɛ pɛlɛi wu, doungoi ɗa za. 18 Ti maaɠuluni, Izilayɛle nuiti pɛ ti ná-saa wɔlɔi wo, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, é ɠula ná-botiɠɛ nui, GALA goo wo nui Ayiya la.

19 Zeloɓoame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ʋelei é kɔɔi ɠɔɔni la, ta ʋelei é masadai ɠɛɛni la, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 20 É kɛɛni masadai zu ga kona ʋuufelegɔ maazu felegɔ (22). Zeloɓoame zaani. Ná-doun zunui Nadaɓe ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Loɓoame

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 12:1-16)

21 Salomɔn ná-doun zunui Loɓoame masadai ɠɛɛni Zuda unda. Ná-konagi ɠɛni ga puunaani maazu ɠila (41), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔfela (17) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme, taai nii Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni la Izilayɛle wolodamaiti pɛ saama, ga tɔɠɔi ʋɛɛ ná ʋa. Loɓoame dee laa ɠɛni ga Naama, Amɔn nu ɠɛni de. 22 Zuda wolodamai zu nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, ti ná-toloi wuzeɠe ga ta-ɠotoiti, é leʋe ti-ɠɛɛni tɔnɔi ʋa ti kɛɛni. 23 Tiya ɓalaa ti zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, ti sale ɠɔtuiti ta sale wuluiti to gizeiti kpein ungaʋɛti, ta gulu wunduiti bu. 24 Koloɠolo nuiti ti ɠɛ ti ya ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti, ti ɠɛni ʋokɔɠɔsu zii naati ta-ɠɔzɔba ɠɛɛwotiiti ma, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle nuiti tuɠɔ.

25 Loɓoame ná-konagi lɔɔlusiɛi ma masadai zu, Ezipete masagi Sisake lɛɛni Zeluzalɛme laalɔɠɔma. 26 É Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu naavolo makɛsuʋɛ anii pɛ seɠeni ta masa pɛlɛi wu geleiti, é anii pɛ seɠeni. É lati, é zanu kɔɔɠɔ zɛpɛgiti pɛ seɠe, niiti Salomɔn ti ɓɛtɛni. 27 Masagi Loɓoame naati maavalibogi ɠɛɛni ga kɔlu ɓɔi kɔɔɠɔ zɛpɛgiti, é ti ve salaʋusui niiti ti ɠɛni masa pɛlɛi laaʋɛ makɛsu, naati ta-ɠundiɠiiti zea. 28 Masagi li laa ɠilagila Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, salaʋusuiti ti ɓena kɔɔɠɔ zɛpɛgiti seɠe, naa ʋoluma ti ɠale ma ga tiye, ti ti la ma ʋɛlɛi wu.

29 Loɓoame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 30 Kɔɔi yɛni nɔ ɠɔ Loɓoameni zɔɠɔzu ta Zeloɓoame. 31 Loɓoame zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ Davide ná-taa wolai zu. Loɓoame dee laa ɠɛni ga Naama, Amɔn nu ɠɛni de. Ná-doun zunui Aɓiyame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

15

Zuda masagi Aɓiyame

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 13:1-3, 22-23)

1 Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ná-kona puugɔ maazu lɔsaʋasiɛi (18) ma masadai zu Izilayɛle unda, Aɓiyame zeini Zuda unda ga masagi. 2 Kona saʋagɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Maaka, Aɓisalɔme ná-doun anzanui ɠɛni de.

3 Aɓiyame kotoi naati kɛɛni, niiti kɛɛɠɛ ti ɠɛɛni tɔun tuɠɔ, é la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛni ʋɛ ga zii pɛ ga mɛmɛwola Davide ɠɛʋele. 4 Kɛlɛ Davide maaʋele ma, ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI doun zunu ɠila feeni bɛ, naa ʋa zei potogi zu, nii a kɛ pɛlɛyeɠei ɠaa mina leʋe, ta Zeluzalɛme yɛ ga masa taa wolai. 5 Mazɔlɔɔ Davide ziɛni telebodai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é la kololala nɔpɛ kɛɛni ga naa, é ɠula Ɠɛte nui Ilii ná-fai ʋolu.

6 Kɔɔi yɛni nɔ ɠɔ Loɓoameni zɔɠɔzu ta Zeloɓoame, sii ma voloi pɛ su. 7 Aɓiyame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. Kɔɔi ɠɛni Aɓiyameni zɔɠɔzu ta Zeloɓoame. 8 Aɓiyame zaani. Ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Aza ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Aza

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 14:1-2; 15:16-19; 16:1-6, 11-14)

9 Zeloɓoame ná-kona ʋuufelesiɛi (20) ma masadai zu Izilayɛle unda, Aza zeini Zuda unda ga masagi. 10 Kona ʋuunaanigɔ maazu ɠila (41) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Deewola laa ɠɛni ga Maaka, Aɓisalɔme ná-doun anzanui ɠɛni de.

11 Aza Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ mɛmɛwola Davide kɛɛni la. 12 É koloɠolo nuiti kpein kulani zooi ʋa, niiti ti ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛti, é kɔɔɠɔ ganigiti kpein koloɠolo, nii mɛmɛwolani ti ti ɓɛtɛni. 13 É lɛbiya laaseigi zeɠeni deewola Maaka ʋa, nii é ɠɛni lolisu ga «Masa mama wolai», mazɔlɔɔ naa kɔɔɠɔ gani ɲɔi ta ɓɛtɛni anzanu ɠalagi Asela ʋɛ. Aza kɔɔɠɔ ganigi naa leʋeni ga, é gala Sedelɔn pɛtugi zu. 14 Kɛlɛ anɛɛ Aza zii ma voloi pɛ su, é Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛni ʋɛ ga zii pɛ, é la ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛti kpeni. 15 É ʋaani ga anii naati Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, niiti ta kɛɛɠɛ ti ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: walii, zanugi, ta sɔɔla ɠiligiti.

16 Kɔɔi ɠɛni nɔ Aza yɔɠɔzu ta Izilayɛle masagi Ɓaasa, ti-zii voloi pɛ daawu. 17 Ɓaasa ʋaani yeeta, é kɔɔi ʋɛɛ Zuda yooi ʋa, é siɠigi lo Lama taa goi ma, nii a kɛ é pelei leʋe Zuda masagi Aza luɠɔ ta ná-zooi zu nuiti, ti mina ɗa ga lɔ, ti ʋa ɗa ɠula ga miná ʋele. 18 Aza walii ta zanugi pɛ seɠeni, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ, ta masagi ná-pɛlɛi wu, é ti ve ná-botiɠɛ nu wolaiti zea. Naa ʋoluma é ti leʋe Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ma, nii é ɠɛni zeini Damase, Taɓalimon ná-doun zunui, é ɠɛ mɔnɔ ga Ɠeziyon ná-dounloin, é ɠɛni naa ma, 19 «De minazeɠe yɔɠɔzu, eɠɛʋelei de-ɠɛɛni felegɔ ti kɛɛni la. Pɛtɛ, gè walii ta zanugiti teʋega è ma. Li, è ɗa-minazeɠegi ɠoloɠolo nii é wo yɔɠɔzu wa Izilayɛle masagi Ɓaasa, nii a kɛ é zeɠe nà-zooi ma.»

20 Ɓɛne-Ɠadade yeezeini masagi Aza ná-kpɔɛi wu, é ná-salaʋusu ɠundiɠiiti teʋeni, ti li ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle laa wolaiti ba. Ti tɔɔzeini Iyon, ti li Dan ta Aɓɛle-Ɓɛte-Maaka, ti Kinelɔte ɠoʋi zo, naa ʋɛɛ Nɛfɛtali yooi mɔtai pɛ ba. 21 Ɓaasa naa mɛnigai ma, é looɠoni siɠigi lo fai ʋa Lama ma, é zeini Tiilesa. 22 Masagi Aza ɠɛni Zuda nuiti kpein ma, kula ba la ba, ti kɔtuiti ta guluiti mɛɛn, niiti Ɓaasa ɠɛni botii ɠɛɛzu ga tiye Lama ziɠigi losuʋɛ. Masagi Aza ti zeɠeni, é siɠigi lo da Geɓa ta Misepa ma Ɓɛnzamɛn yooi zu.

23 Aza ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, ná-tɔɠɔɠula faiti, ta taai niiti é siɠigi loni ti ma, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. Pɔlɔzaɠa siɛgi zu kɔɠɔ wanai ɠa é soni. 24 Aza zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, mɛmɛwola Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Zozafate ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Izilayɛle masagi Nadaɓe

25 Aza ná-kona felesiɛi ma masadai zu Zuda unda, Zeloɓoame ná-doun zunui Nadaɓe zeini Izilayɛle unda ga masagi. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Izilayɛle unda. 26 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é ziɛ ʋele ɲɔuni ga kɛɛɠɛ ɠɛʋele, nii é nuiti diini kotoi ɠɛɛ vai ma.

27 Isakaal wolodamai zu nui daa ga Ayiya, naa ná-doun zunui Ɓaasa yaava ɠilini Nadaɓe ma, siɛgi zu Nadaɓe ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi pɛ ti Filisiti nuiti ta-laa wolai Giɓeton zeini la kɛlɛ su. Ɓaasa masagi Nadaɓe ʋaani. 28 Ɓaasa paani Zuda masagi Aza ná-konagi zaʋasiɛi ma masadai zu, é masadai ɠɛ potogi zu. 29 É ɠɛɛni nɔ feya ga masagi, é Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ paani, é la ɠɛni naa mavofodai zu nui gila kpalaa zɛni vulua, é ti zuwuɠaaleʋeni, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, é ɠula Silo ƓALA goo wo nui Ayiya la. 30 Naa kpein ge ɠɛɛni tɔɔzei kotoi ʋa Zeloɓoame kɛɛni, ta nii é nuɓusɛiti diini kɛɛ vai ma, naa ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI yiiɠaawanani.

31 Nadaɓe ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 32 Kɔɔi ɠɛni nɔ Aza yɔɠɔzu ta Izilayɛle masagi Ɓaasa ti-zii voloi pɛ daawu.

Izilayɛle masagi Ɓaasa

33 Aza ná-kona saʋasiɛi ma masadai zu Zuda unda, Ayiya ná-doun zunui Ɓaasa zeini Izilayɛle unda ga masagi Tiilesa. Kona ʋuufelegɔ maazu naanigɔ (24) ɠa é kɛɛni masadai zu. 34 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é ziɛ ʋele ɲɔu ga Zeloɓoame ɠɛʋele, nii é Izilayɛle nuiti diini kotoi ɠɛɛ vai ma.

16

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Zewu ʋɔ, Ɠanani ná-doun zunui, ga é keela wooi nii laazeeli Ɓaasa ma: 2 «Gè è zeɠeni fufiligi zu, gè è ɠɛ ga nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti ta-lotuɠɔi, kɛlɛ è ʋilɛga Zeloɓoame ná-kɛʋelei ʋolu, è nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti dia kotoi ɠɛɛ vai ma, naa maaʋele ma, è nɔ̀un ziiɠaawana. 3 Naa ɠa é ba, nà è ɓalesu ná, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, nà wo zosu eɠɛʋelei gè Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei zoni la, Neɓate ná-doun zunui. 4 Ɓaasa ná-pɛlɛyeɠei wu, nui nɔpɛ é zaazu taazuʋɛ, gilɛiti ka ta ma ʋoomai mi, zɔi ma é zaazu dɔɓɔi zu, wɔniiti ka ta naama ʋoomai mi.»

5 Ɓaasa ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta ná-tɔɠɔɠula faiti, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 6 Ɓaasa zaani. Ti maaɠuluni Tiilesa. Ná-doun zunui Ela ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Ɓaasa ta ná-pɛlɛyeɠei ʋɔ, é ɠula GALA goo wo nui Zewu la, Ɠanani ná-doun zunui, tɔɔzei faa felegɔ: mɔunpa, kotoi é kɛɛni, é Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana ga ná-kɛɛwotiiti, eɠɛʋelei Zeloɓoame ta ná-pɛlɛyeɠei ti kɛɛni la, naa ʋoluma Ɓaasa Zeloɓoame mavofodaiti paa vai.

Izilayɛle masagi Ela

8 Aza ná-kona ʋuufelegɔ maazu lɔzitai (26) ma masadai zu Zuda unda, Ɓaasa ná-doun zunui Ela zeini Izilayɛle unda ga masagi Tiilesa. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu. 9 Ná-kɔɔɠuluɓai Zimili, nii é ɠɛni kɔɔɠɔ wotoloi ɠilazuʋɛ kpein unda, naa yaavai ɠilini ma. Siɛgi zu Ela ɠɛni la Tiilesa, Aalasa ná-pɛlɛi wu, masa pɛlɛi ma ɠundiɠii, é ɗa dɔɔi ɓɔle eɠɛ nui dɔɔi sogai, 10 Zimili lɛɛni, é paa, é masadai ɠɛɛ naa ʋotogi zu. Naa ɠɛɛni Zuda masagi Aza ná-kona ʋuufelegɔ maazu lɔfelai (27) ma masadai zu.

11 É ɠɛɛni nɔ feya ga masagi, é Ɓaasa ná-pɛlɛyeɠei pɛ undaaʋili, é la zunu ɠila kpalaa zɛni vulua doungo zu, ɓaa kpakolo su ná-pɛlɛwu nuiti saama, ta nui niiti ti ɠɛni polu. 12 Ʋele ɠana Zimili Ɓaasa ná-pɛlɛyeɠei pɛ undaaʋilini la, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni la tɔun daalɔɠɔma, é ɠula GALA goo wo nui Zewu la. 13 Naa pɛ ge ɠɛɛni tɔɔzei Ɓaasa ta ná-doun zunui Ela ta-ɠotoiti ba ti ti ɠɛɛni, ta niiti ti Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ná-GALAGI yiiɠaawana ga ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti.

14 Ela ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu.

Izilayɛle masagi Zimili

15 Aza ná-kona ʋuufelegɔ maazu lɔfelai (27) ma masadai zu Zuda unda, Zimili kɛɛni masadai zu ga dɔɔɠɔ ɠila Tiilesa, názu Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ɗa Filisiti nuiti ta-laa wolai Giɓeton maaɠaku. 16 Kɔɔɠɔ nuiti ti mɛnigai ma ga Zimili masagi maaɓɔteʋea, é paa, naama volo na nɔ ti yɛni kɔɔlaaɠai zu, ti ta-ɠɔɔɠuluɓai Womeli ɠɛ ga Izilayɛle masagi. 17 Womeli ta ná-kɔɔʋɛbɛi pɛ ti zeɠeni Giɓeton, ti li, ti Tiilesa zei kɛlɛ su. 18 Zimili kaai ma ga taai zoga, é liini, é lɛ dɔɔɠu wosuʋɛ naa ɠɛni masa pɛlɛi wu, é abui ʋili masa pɛlɛi ʋa, é za abui zu. 19 É zaani tɔɔzei kotoiti ba é ti ɠɛɛni, é Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛ, é ziɛ ʋele ɲɔu ga Zeloɓoame ɠɛʋele, nii é Izilayɛle nuiti diini kotoi ɠɛɛ vai ma. 20 Zimili ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta yaavai é gilini, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu.

21 Izilayɛle nuɓusɛiti ti ɠɛɛni su fele, gilazuʋɛ ʋilɛni Ginate ná-doun zunui Tiɓini ʋolu ga ti kɛ ga masagi, gilazuʋɛ ʋilɛ Womeli ʋolu. 22 Niiti ti ɠɛni Womeli ʋolu, naati ti zobo sɔlɔɔni zɔiti ma ti ɠɛni Ginate ná-doun zunui Tiɓini ʋolu. Tiɓini zaani niina, Womeli zei masadai zu.

Izilayɛle masagi Womeli

23 Aza ná-kona ʋuusaʋagɔ maazu ɠilagi (31) ma masadai zu Zuda unda, Womeli zeini Izilayɛle unda ga masagi. Kona puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa é kɛɛni masadai zu. Naama ɠona puugɔ maazu felegɔi (12) zu, é kɛɛni ga kona dɔzita Tiilesa. 24 Naa ʋoluma é liini Semɛɛl ʋɔ bɛ, é Samali ɠizei ɠeya ma ga walii waadɔzita (6.000), é taa wolai lo gizei naa ma, é taai naa laaseigi ʋɛɛ ga Samali. Naama laaseigi ɠulani Seemeel laaseigi zu, nii é zooi ɠeyani ma.

25 Womeli Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, siɛ ʋelei ɲɔi é leʋe masagiti pɛ ba, ti leʋeni tɔun tuɠɔ. 26 É ziɛ ʋele ɲɔuni ga Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ɠɛʋele, nii é Izilayɛle nuiti diini kotoi ɠɛɛ vai ma, ta ti Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ná-GALAGI yiiɠaawana ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ti ɠɛni kɛɛzu. 27 Womeli ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta ná-tɔɠɔɠula faiti é ti lɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 28 Womeli zaani. Ti maaɠuluni Samali. Ná-doun zunui Akaɓe ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Izilayɛle masagi Akaɓe

29 Aza ná-kona ʋuusaʋagɔ maazu lɔsaʋai (38) ma masadai zu Zuda unda, Womeli ná-doun zunui Akaɓe zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona ʋuufelegɔ maazu felegɔ (22) ɠa é kɛɛni masadai zu. 30 Womeli ná-doun zunui Akaɓe Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é ɲɔu é leʋe masagiti pɛ ba, ti leʋegai tuɠɔ. 31 É Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ná-kotoiti pɛ kɛɛni, naa la ziilɛini, é li, é Sidɔn masagi Eteɓaale ná-doun anzanui Zezaɓɛle vulu, é li vɔlɔ é kɔɔɠɔ ganigi Ɓaale lɛbi, é nɔkɔ bu. 32 É pɛlɛ loni kɔɔɠɔ ganigi Ɓaale ʋɛ Samali, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ná. 33 É sale wului ɓadɔni. Naama ɠɛɛwotiiti kpein maaʋele ma, Akaɓe Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI yiiɠaawanani, é leʋe Izilayɛle masagiti kpein ba, ti leʋeni tɔun tuɠɔ.

34 Akaɓe ná-siɛgi zu ɠa Ɓetɛle nui Yiyɛle Zeliko taai loni da ʋolu. Kɔtu mɔungi é daani, naa zu anii ɠɛni ga ná-doun zunu mɔungi Aɓilame, kpegai ma ga pɛlɛla ɓogiti pilɛ, naa zu anii ɠɛ ga ná-doun zunui loungo gelei Seguɓe. Naama vai pɛ ge ɠɛɛni é zoloo wooi naa ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni, é ɠula Nun ná-doun zunui Zozuwe la.

17

GALA goo wo nui Eli
foɠo ɓaankpaangi ma vai wo fai

1 Tiseɓé nui Eli, nii é ɠɛni ga Galaade yooi zu nui ta, naa ɠɛni Akaɓe ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, Izilayɛle ná-GALAGI gè botii ɠɛɛzu bɛ, konagi niiti ti ʋaazu, duɓu la ʋua, tona la ʋua, kɛni ni nà falina.»

2 Naama wooi ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Eli ʋɔ, é ɠɛ ma: 3 «Zeɠe ʋɛ, è li folo ɠulazu ʋelei. Lɔɔɠu Kelite kɔtuɗɛi ma ʋɛtugi zu, nii é folo ɠulazu ʋelei ziɛ wolai Zuludɛn ɠobaʋɛ. 4 Kɔtuɗɛi naa ɠa é ɠɛɛzu ga ɗa-ɓɔɔle ɗɛi, gè devei vea kalawɔniiti zea ga ti ɗa è ɠɔnɔkula ná.»

5 Eli liini, é naa ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ma. É liini, é zei Kelite kɔtuɗɛi ɠobaʋɛ, nii é folo ɠulazu ʋelei ziɛ wolai Zuludɛn ɠobaʋɛ. 6 Kalawɔniiti ti ɠɛni liizu pɔ ga ɓului ta suai sobui ta kpɔkɔ, é ɠɛni ɓɔɔlezu ga kɔtuɗɛi. 7 Kɛlɛ yeeɠɛɠalai tanigaa laawu, kɔtuɗɛi vɔɔni, mazɔlɔɔ tona la mɔ ɠɛni ʋuuzu zooi zu.

Eli lii vai poanzai ʋɔ bɛ Salɛpɛta

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ naazu, é ɠɛ ma: 9 «Wuzeɠe, è li Salɛpɛta, Sidɔn yooi zu, è zei ná. Gè devei veeʋɛ poanzai ta ya, ga é ɗa è ɠɔnɔkula miná.»

10 Eli wuzeɠeni, é li Salɛpɛta. Taa ziɠidaʋɛ, é poanzai ta ɠaani, é ɗa koʋii yɛʋɛ. Eli tolini, é ɠɛ ma: «Ni ɗa kɛɛna, li kae, è ʋa bɛ̀ ga ziɛi tago ziɛ liɠii zu, gè ɓɔɔle.» 11 Naa liizuʋɛ ʋaazu ga ziɛi, é naa lolini ʋolu, é ɠɛ ma: «Ni ɗa kɛɛna, è ʋa ɓalaa ga ɓulu ɓuɠa ɠila pɔ̀.»

12 Kɛlɛ poanzai ɠɛni ma: «Gè ɠonaa ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga ɓulu ɓuɠa ɠila kpalaa ge la zèa pɛlɛi wu. Zee zakpa ɲɛ gila nɔ ɠa é zèa aniɲakai zu ga ɓulu vukɔi, ta gulɔi tago nɔ ɠa é zèa gulɔ woolei zu. Gè ɠɛa ʋaani koʋi ɓuɠa felegɔ yɛʋɛzu, gè li, gè naa mɔta goi ɓɛtɛ dòun zunui ʋɛ. Gá miina, ani ɠili ge la mɔ gi ya, kɛni niina nɔ gi zei, gi ɗa saai maaɓɔun.»

13 Eli ɠɛni ma: «Mina lua. Li, è naa ɠɛ, nii è bogai, kɛlɛ nii é è yeewu, ɓulu ɠila kpɛtɛ dɛ ga naa nɔ̀un bɛ, è ʋaa la pɔ̀, ɗa li niina, è ta ɓɛtɛ wo ʋɛ, wa è-loun zunui. 14 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Ɓulu vukɔi ma aniɲakai zu la ʋalaga pɛ, ta gulɔ woolei zu la ʋalaga pɛ, eyɛsu naama voloi zeeli, yeei Ɠɔoɠɔ GALAGI tonai ʋuuzu la zooi ma.› »

15 É liini, é naa ɠɛ, nii Eli boni ma. Tama, daamianigi ɠɛni zea yeeɠɛɠala zuɠooza daawu, tɔ-o, ná-pɛlɛyeɠei-yo, naa ʋɛɛ Eli ʋa. 16 Ɓulu vukɔi la ʋalani aniɲakai zu, gulɔi la ʋalani goolei zu, eɠɛʋelei nɔ Eli Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi woni da ma.

Eli poanzai ná-doun zunui
yɛnvui ʋuu vai su ʋolu

17 Niima vaiti pɛ poluma, poanzai é yeezeini Eli wu, naa ná-doun zunui zeeɓɛni, seeɓɛi ɓɔi, é za. 18 Dee ɠɛni ma: «GALA goo wo nui, leeni ɠa é de yɔɠɔzu? È ʋaaʋɛ ga è kì too nà-faaɠaaza golaiti, ta è ɠɛ ga dòun zunui zaa zaɓui ɓaa?» 19 Eli ɠɛni ma: «È-loun zunui ve zèa.» É naa ɠulani anzanui yeeloko zu, é lɛɛ la geezu ʋɛlɛi wu, ʋɛ ti daazuʋɛɛni ná, é da ná-betei zu. 20 Naa ʋoluma é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni ɠani: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗɛi è ga nà-GALAGI, poanzai nii ɓalaa é yeezeiɗai bù ná-pɛlɛi wu, ɗa pɔ è ma ɲɔi zei ma, ga è ná-doun zunui ʋaa?» 21 É zakpa maalɛɛ daa ɠɛɛni doungoi ma ga saʋagɔ, é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ ɠani: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, nà è maanɛɛnɛzu, doungoi nii yɛnvui ʋu su ʋolu!» 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI Eli woomɛnini, é doungoi yɛnvui ʋuuni su ʋolu, naa tɔɔzei mɔnɔ ga yɛnvua.

23 Eli doungoi zeɠeni, é yei la buu ʋele ʋɛlɛi wu, é fe dee ya, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, è-loin ɠa vulua!» 24 Anzanui ɠɛni Eli ma: «Gè kwɛɛga niizu ga ɗa ga GALA goo wo nu ɓɔɠɔɓɔɠɔ, ta ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi laazeelizu ga ɠite.»

18

Eli ɠale fai ma Akaɓe ʋɔ bɛ

1 Folo mɔinmɔin ge leʋeni. Foɠo ɓaankpaangi ma ɠona saʋasiɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Eli ʋɔ, é ɠɛ ma: «Li, è ɓɔɠɔ lɛ ga Akaɓe, nà ɓe tonai ʋa niina, é ʋu zooi ma.» 2 Eli liini ɓɔɠɔ lɛɛzu ga Akaɓe. Pului wola ɓɔini Samali. 3 Akaɓe Aɓediyase lolini, masa pɛlɛi wu ɠundiɠii. (Aɓediyase ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluaba nu wola. 4 Siɛgi zu Zezaɓɛle ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawoo wo nuiti paazu la, Aɓediyase nu ungila (100) seɠeni ti zaama, é ti lɔɔɠu pugiti su ga nu ʋuulɔɔludɔɔlu, é ɗa ti ɠɔnɔkula ga ɓului ta ziɛi.) 5 Akaɓe ɠɛni Aɓediyase ma: «Leʋena zooi zu ná pɛ ziɛungiti ta kɔtuɗɛiti pɔ bɛ ti, ɓafɔ ɗa tufa wundu ɠaa, nii a kɛ sooiti ta soovale fuuluiti zɛnvu yɛ ti zu, ade mina ʋili togani ʋaa vaa zu.» 6 Ti zooi ɠaaɠwɛɛni ɓɔɠɔ ʋa ga ti suɓizɛ, Akaɓe ɠila ge li ga ná-pele, Aɓediyase ɓalaa tɔ ɠila ge li ga ná-pele.

7 Aɓediyase ɠila kɛai ma pelei zu, é Eli ɠaani, é ɗa ʋa pɔ pelei. Aɓediyase ɠwɛɛsu ɠaani ba, é loo kɔɠɔwu, é laaʋɛ zooi ma, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa nɛi, màliɠii Eli?» 8 Eli ɠɛ ma: «Nà ɠa. Li, è ɠɛ è-maliɠii ma: ‹Eli ɠa é ʋaazu.› » 9 Aɓediyase ɠɛni Eli ma: «Kotoi ɓɛgele ɠa gè kɛai, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, è tèʋesu Akaɓe ʋɔ ga é pàa? 10 Gè ɠonaa ɗa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga zou la yɛni ta masa zooi ta la yɛni, ʋɛ màliɠii la nu leʋeni ná è ɠaiziɛzu. Ni naama yooi zu nuiti ta la ɠɛna ma: ‹É la ʋaani gi ʋɔ bɛ,› kɛni naati ti ɠona mɔnɔ ga ti la è ɠaani. 11 Ɗa ma ka, è ɠɛ gè li, gè ɠɛ màliɠii ma: ‹Eli ɠa é ʋaazu.› 12 Naa ʋoluma nà zeɠena è ɠoba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɠa ʋaazu é è zeɠe, é li ga ɗe, gè la kwɛɛ mini, gè zɛba gè li, gè ʋoluvaawo Akaɓe ma, a ʋaana, é la è ɠaani, toɠa pàa. Nà ma, ɗa-wotiɠɛ nui, nà luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa kaite mà loungo yee. 13 Màliɠii, ti la naa woni è ma ɓaa, nii gè kɛɛni, siɛgi zu Zezaɓɛle ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawoo wo nuiti paazu la? Gè GALA goo wo nu ungila (100) dɔɔɠuni ti zaama pugiti su ga nu ʋuulɔɔludɔɔlu, gè ɗa ti ɠɔnɔgi ɠula ga ɓului ta ziɛi. 14 Ɗa ɠa, è ɠɛ gè li, gè ɠɛ maliɠii ma: ‹Eli ɠa é ʋaazu.› Toɠa pàa.»

15 Kɛlɛ Eli ɠɛni ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ma, nii é vulua, nii gè botii ɠɛɛzu bɛ, gaamazu za kɛni gè ɓɔɠɔ lɛ ga Akaɓe.»

16 Aɓediyase liini, é Akaɓe laaɠomi, é ʋoluvaawo naa ma. Akaɓe ɓalaa liini naazu Eli ʋɔ pelei. 17 É Eli ɠaai ma, é ɠɛni ma: «Wɛlɛ ɗa ʋa, ɗɛi è ʋaazu ga maanɔɠɔi Izilayɛle yooi zu!» 18 Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà laade, gè ʋa ʋa ga maanɔɠɔi Izilayɛle ma, kɛlɛ wa ʋe, ɗa-o, è-ɠɛɛ ná-pɛlɛyeɠei-yo, mazɔlɔɔ wo ɠɛlɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti ba, wo ɗa lɛbiyai ve Ɓaaleni bɛ. 19 Keela leʋena, é Izilayɛle nuiti pɛ gaalɛ ba kòba Kaalamɛle gizei ma, naa ʋɛɛ Ɓaale ná-gala goo wo nu unnaani puulɔɔlugɔiti (450) ba, ta anzanu ɠalagi Asela ná-gala goo wo nu unnaanigɔiti (400), niiti Zezaɓɛle ti ɠɔnɔkulazu.»

Eli ta Ɓaale ɠala goo wo nuiti Kaalamɛle

20 Akaɓe keelaiti teʋeni, ti Izilayɛle nuiti kpein gaalɛ ba, ta gala goo wo nuiti, Kaalamɛle gizei ma. 21 Eli maaɓuɠani nuɓusɛiti ba, é ɠɛ ti ma: «Wa yɛsu ada felegɔiti zɔɠɔzu, eyɛsu yeelɛ? Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALA, à ʋilɛ polu, ni tama Ɓaale ʋe, à ʋilɛ polu!» Nuɓusɛiti ti la gooɠaaʋoteni ga woo ɠila kpalaa.

22 Eli ɠɛni ti ma: «Nà ɠila ka zɛ̀gai ná ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALA goo wo nui, Ɓaale nɔnɔiti ta ga nu unnaanigɔ puulɔɔlugɔ (450). 23 Ti nikɛ zinɛ felegɔ ve gi ya. Ɓaale ná-nuiti ti yiimazeɠe, ti teʋeleʋe, ti da koʋii maazu, ti mina abu lo ba. Nà ɓalaagi, gè nikɛ zinɛi ɠilagi ɠɛʋele ɓɛtɛ, gè da koʋii maazu, gè mina abu lo ba. 24 Naa ʋoluma à wa-ɠalagi vali, nɔ̀un gè Ɠɔoɠɔ GALAGI vali. Zɔi é ga GALA kitei, naa ɠa é gooɠaaʋotegi veezu ga é abui ɠaazo.» Nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛ ma: «Gi vaa naa wu.»

25 Eli ɠɛni Ɓaale ná-gala goo wo nuiti ma: «À yiimazeɠe nikɛ zinɛiti su, wa mɔunpa, mazɔlɔɔ wa ɠa wo mɔinɗai. Naa ʋoluma à wa-ɠalagi vali, kɛlɛ à mina abu ɠaazo.» 26 Ti nikɛ zinɛi zeɠeni, nii ti feeni ti ya, ti zalaɠai ɓɛtɛ, ti tɔɔzei ga Ɓaale maanɛɛnɛa, é zo sobui ma, é zeeli folo gaalɔgai ma, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓaale, gi wooɠaaʋote!» Ti ɗa kua wo zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, kɛlɛ ti la gooɠaaʋote nɔpɛ sɔlɔɔni.

27 Foloi gaalɔgai ma, Eli tɔɔzeini ga é ɲɛɛɠulaa ti zu, é ɗa ɠɛ ti ma: «À wola wooɠula, mazɔlɔɔ galagi ʋe. Tanisu toɠa ɠisiɛzu fai ta zu, ɓaa ti toli ga gaazuvilɛ adɛ ta, ɓaa toɠa ɠɛ lia siɛ ma, ni naa laade, toɠa ɠɛ ɲiizu, à maaloɠa.» 28 Ti wola ɓainni, ti ɗa gaaɠili ma, ti ɗa ɓɔɠɔ maawana ga boɠa zɔkpɔiti ta kpɛɛinti, eɠɛʋelei ti-ɠɛɛwoti wɔlɔmaiti ti la, ti yɛ su, ɲamai ɗa ɠula ti ʋa. 29 Folo gaalɔgai leʋegai ma, ti ɠɛni Ɓaale lolisu mɔnɔ ga zea laalitaaligi ma mɔinmɔin, eyɛsu kpɔkɔ volo zalaɠa ɠula yeeɠɛɠalai zeeli, kɛlɛ ti la gooɠaaʋote gila kpalaa sɔlɔɔni ga woo ɲɛ gila ɓaa poo gila kpalaa.

30 Eli nuɓusɛiti tolini ga ti ɠaalɛ ba koba. Ti ʋaai ma, Eli tɔɔzeini ga é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ʋolu, ʋɛ ná ɠoloɠologa ɠɛni de niina. 31 Eli kɔtu puugɔ maazu felegɔ (12) zeɠeni, é zoloo Zakɔɓe mavofodaiti ma wolodamaiti tiegɔi ma. Zakɔɓei naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ, é ɠɛ ma: «È-laaseigi ɠa ɠɛ niina ga Izilayɛle.» 32 Kɔtui naati ka é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, é zeɠei leʋe, é kaku zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, nii litɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30) a zoo ʋuuzu su. 33 É koʋiiti daani ga pagɔ, é nikɛ zinɛi leʋeleʋe, é da koʋiiti maazu. 34 Naa ʋoluma é ɠɛni ti ma: «À ziɛ zaɠa, ɓɔni naanigɔ laave ga ziɛi, wo ti ʋu zalaɠai ta koʋiiti ma.» Ti naa ɠɛɛni. Eli ɠɛni ti ma: «À felesiɛi ɠɛ.» Ti naa ɠɛɛni. É ɠɛni ti ma: «À saʋasiɛi ɠɛ.» Ti naa ɓalaa kɛɛni. 35 Ziɛi yeini, é ɠakuni zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, é zeɠei laave.

36 Yeeɠɛɠalai kpɔkɔ volo zalaɠai ɠa ɗa ɠula la GALA bɛ, GALA goo wo nui Eli maaɓuɠani zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Abalaame, ta Izaake, ta Izilayɛle ta-ƓALAGI, ɛsɛ pɛ ge kwɛɛ za ga ɗa ɠa è ga Izilayɛle ná-GALAGI, nɔ̀un nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, ti kwɛɛ ɓalaa ga nii kpein gè kɛa, ɗa ɠa è naama levei veai zèa. 37 Gòoɠaaʋote, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gòoɠaaʋote, nii a kɛ niima nuiti ti kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga GALA kitei, ta ɗa ɠa è ti-yiiti gaaɠalesu ma è ma ga mɔungi ɠɛʋele.»

38 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeeɓeni abui ʋa, é yei, é zalaɠai ta koʋiiti ta kɔtuiti gala, naa ʋɛɛ fufiligi ʋa, é ziɛi vɔ, nii é ɠɛni zeɠei zu. 39 Izilayɛle nuiti ti miná ɠaai ma, ti looni, ti laaʋɛ zooi ma, ti ɗa ɓain, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALA kitei! Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALA kitei!»

40 Eli zɛba é ɠɛ ti ma: «À Ɓaale ná-gala goo wo nuiti so, gila kpalaa ge mina ʋela.» Ti ti pɛ soni, Eli yei ga tiye Kison kɔtuɗɛi laaʋɛ, miná ɠa ti ti ɠɔdaaleʋeni ná.

Foɠo ɓaankpaangi ɠaaɓelagi

41 Naa ʋoluma Eli ɠɛni Akaɓe ma: «Li, è daami wo, è ɓɔɔle, mazɔlɔɔ nà tonai woomɛnisu, é ɗa kpunɛ.» 42 Akaɓe liini ga é daamii wo, é ɓɔɔle. Eli ma ge lɛ Kaalamɛle gizei ma, é ʋilɛ ɲiibiɠa zooi ma, é nɔungi ʋilɛ ɲiibiiti zɔɠɔzu. 43 É ɠɛni ná-botiɠɛ nui ma: «Lɛ, é wɛlɛ kpoloɗɛi laa ʋelei.» Naa lɛɛni, é wɛlɛ, é ɠale ma, é ɠɛ ma: «Ani nɔpɛ ge la ná.» Eli teʋe daa ɠɛɛni lɔfela. 44 Dɔfelasiɛi botiɠɛ nui ɠɛni ma: «Tonaɓiin ko ɠa zeɠezu kpoloɗɛi ɠaa ʋelei, é ɗa lɛ. Kɛlɛ é la wɔɔlɔni nu yee zapalagi ʋa.» Eli devei veeni zea, é ɠɛ ma: «Li, è bo Akaɓe ma, é ná-sooiti kɛʋele ɓɛtɛ, é yei fala, tonai mina ʋa pele leʋesu tuɠɔ.»

45 Geei ɠaa ɠɛni liizu ga ɓidia, tɔɔzei tonaɓiingiti ba, fiilɛi ɠɛni ʋaazu la, tona wolai tɔɔzeini ga ʋua, naazu masagi Akaɓe ɠɛni ná-wotoloi zu, é ɗa lɛ Zizeleyɛle taazuʋɛ. 46 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛbɛi veeni Eli ʋɛ, é zaamaɠili dii vai zu, é yɛni ɓizɛzu Akaɓe ná-wotoloi ɠakala, ti zeeli Zizeleyɛle taa loaʋɛ.

19

Eli ʋela vai Zezaɓɛle ʋa

1 Akaɓe liini, é naa kpein suɠula Zezaɓɛle ma, nii Eli kɛɛni, ʋelei ti Ɓaale ná-gala goo wo nuiti paani la ga boɠa zɔkpɔi. 2 Zezaɓɛle keela leʋeni Eli ma, é ɠɛ ma: «Lina, ni gè la è ʋaani, ʋelei è gala goo wo nui niiti paai la, naa a ɠɛɛna, galagiti ti sò ta-yiiɠaawanai pɛ su.»

3 Eli luani, é ʋela ga é zɛnvui ɠizo. Seeliai ma Ɓeel-Seɓa, Zuda yooi zu, é ná-botiɠɛ nui yɛni miná. 4 É folo ɠila kɛɛni, é ɗa ziɛ teʋebai zu, é li, é zei gului ta wu, daa ga zenɛ. Saa wɔin soni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, zɛ̀nvui zeɠe niina, kpɔlɔi kula ɠɛa ga ze, mazɔlɔɔ gè la vizɔni mɛ̀mɛwolani ba.» 5 É laani gului wu, é ɲi. Gaamago geezuɠeelai gila ge ʋaani, é maaloɠa, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è daamii wo.» 6 É wuzeɠeni, é wɛlɛ, é ɓulu laalii ɠaa, nii mɔgai kɔtu ɓadii ma, naa unbuaʋɛ, ta ziawɔ ɠila, ziɛi fegɔ. É daamii wogai ma, é ɓɔɔle, é laani ʋolu gului wu. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ʋaani ʋolu, é maaloɠa, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è daamii wo, mazɔlɔɔ siɛ ɠooza ka è ya.» 8 É wuzeɠeni, é daamii wo, é ɓɔɔle. Zɛbɛi nii daamianigi naa feeni zea, naa yɛni ba, é kɛ ga folo ʋuunaanigɔ (40), kpidi ʋuunaanigɔ (40) siɛi ɠa, eyɛsu é zeeli GALA ná-gizei ma, Wolɛɓe.

GALA ge iɲɔdɔɔi vee vai ʋolu Eli ya

9 Eli lɔɔni miná pugi zu, é ɲi ná piin. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ miná, é ɠɛ ma: «Lee ɠa è kɛɛzu ʋɛ, Eli?» 10 Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè sùvikɛi pɛ kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Fai-Pɛ-Maliɠii, mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti ɠɛlɛa ɗa-minazeɠegi ʋa, ti ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛti koloɠologa, ti è-laawoo wo nuiti paa ga boɠa zɔkpɔi. Nà ɠila ka niina zɛ̀gai ʋoluzu, nà ɓalaagi ta pɔ ga ti pàa.»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ɠula, è lo gizei ma nɔ̀un gaazu.» Gaamago nɔ, fiilɛ wolai lokoleʋeni, é ɗa ʋa ga zeeɠaaɓaai, sɛbɛ wɔɔlɔ ʋelei ma é ɠɛni gizeiti ta fasaiti golozu Ɠɔoɠɔ GALAGI luɠɔ, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni fiilɛi zu. Fiilɛi leʋegai ma, zou ɓalii ɠɛni, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni zou ɓalii zu. 12 Zou ɓalii ʋoluma, abui ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni abui zu. Abui ʋoluma, fiilɛ lɛilɛi ko lugi ɠulani fɛɛ, gaanɛai.

13 Eli tugi mɛnigai ma, é ɠaazuʋɛ maaveleveleni ga ná-seɠe wolai, é ɠulani pugi zu, é lo daaʋɛ. É woo mɛnini, é ɗa ɠɛ ma: «Lee ɠa è kɛɛzu ʋɛ, Eli?» 14 Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè sùvikɛi pɛ kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Fai-Pɛ-Maliɠii, mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti ɠɛlɛa ɗa-minazeɠegi ʋa, ti ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛti koloɠologa, ti è-laawoo wo nuiti paa ga boɠa zɔkpɔi. Nà ɠila ka niina zɛ̀gai ʋoluzu, nà ɓalaagi ta pɔ ga ti pàa.»

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «Ɠale ma ga teʋebai zu ʋelei nii nɔ è ʋaai la. Li Damase, è gulɔi ziɛ Ɠazayɛle ma, é ɠɛ ga Siili masagi. 16 È gulɔi ziɛ Nimesi ná-doun zunui Zewu ma, é ɠɛ ga Izilayɛle masagi, è gulɔi ziɛ Aɓɛle-Meɠola nui Safate ná-doun zunui Elizé ma, é ɠɛ ga GALA goo wo nui è-ʋotogi zu. 17 Naazu zɔi Ɠazayɛle ná-boɠa zɔkpɔi a ʋoola ba, Zewu ɠa naama nui ʋaa, nii Zewu ná-boɠa zɔkpɔi a ʋoola ba, Elizé ɠa naama nui ʋaa. 18 Kɛlɛ nà nu waadɔfela (7.000) makɛsu Izilayɛle nuiti saama, niiti ti la ʋilɛni ɲiibiɠa Ɓaale ʋɛ, ta ti la laaʋɛɛni komaga, ti ʋa nɛɛnɛ.»

Elizé loli fai

19 Eli zeɠeni miná, é li, é Safate ná-doun zunui Elizé ɠaa, naa ɗa wozai ʋili, woza ʋili nikɛ velefelegi ɠɛni kakala ga puugɔ maazu felegɔ (12), puugɔ maazu velesiɛi (12) ɠa é ɠɛni zea. Eli leʋeni Elizé ɠoba, é ná-seɠe ɠula ɠɔba, é pili Elizé ma. 20 Elizé ná-nikɛiti zɛni ná, é ɓizɛ Eli ʋolu, é ɠɛ ma: «Ɓɛ gè kɛ̀ɛni ta dèe nɛɛnɛ, gè vali ti ma. Naa ʋoluma nà ʋa niina, gè ʋilɛ è ʋolu.» Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li, è ʋa, ɠizɛ naa zu, nii gè kɛai ga ɗe.» 21 Ta Eli ti baligai ma ma, é liini ga ʋoluʋelei, é nikɛ felegɔ zo, é kɛ ga zalaɠai, é ma unbawului ɠɛ ga koʋii, ti suai ɠili la, é fe nuɓusɛiti zea, ti mi, é wuzeɠe, é ʋilɛ Eli ʋolu, é ɠɛ ga naa ná-botiɠɛ nui.

20

Akaɓe vɔni fai
Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ma

1 Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ná-kɔɔʋɛbɛi pɛ gaalɛɛni ba, é ʋɛɛ masa puusaʋagɔ maazu felegɔ (32) ʋa, naa ʋɛɛ sooiti, ta kɔɔɠɔ wotoloiti. Ti ʋaani, ti Samali zei kɛlɛ su ga ti kɔɔi vala ba. 2 É keelaiti teʋeni taazuʋɛ Izilayɛle masagi Akaɓe ma, 3 ti ɠɛ ma: «Ɓɛne-Ɠadade ɠɛ: ‹Ɗa-wali ta ɗa-zanugiti fe zèa, è-anzaiti ta è-loun zunui zɛbɛsu geleiti fe zèa.› » 4 Izilayɛle masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, nii è boga, zèe ɠa bu, nà-o, zeaɠɔli kpein, gá ga ɗɔnɔ.»

5 Ɓɛne-Ɠadade ná-keelaiti teʋeni ʋolu, ti ɠɛ Akaɓe ma: «Ɓɛne-Ɠadade ɠɛ: ‹Gè woo leʋega è ma ga è ɗa-waliiti ta ɗa-zanugiti fe zèa, naa ʋɛɛ è-anzaiti ta è-loun zunuiti ba. 6 Lina niima yeeɠɛɠalai ma, nà nà-botiɠɛ nu wolaiti teʋesu, ti ʋa, ti wɛlɛ ɗa-ʋɛlɛi ta ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛiti bu, ti naa kpein seɠe, nii pagai è ɠaazu.› »

7 Izilayɛle masagi zooi ma ɠundiɠiiti pɛ gaalɛɛni ba, é ɠɛ ti ma: «À suɠwɛɛ, wo gaaɠa ga zunui nii ɠa ade ɠaiziɛzu ga faa ɲɔu. É keela leʋega mà ga gè nà-waliiti ta nà-zanugiti fe zea, naa ʋɛɛ ànzaiti ta dòun zunuiti ba, gè la ɠɛlɛni naa tanɔpɛ ba.» 8 Kundiɠiiti ta nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni Akaɓe ma: «Mina woilo goo ma, mina yeezei ná-faa nɔpɛ bu.»

9 É ɠɛni naazu Ɓɛne-Ɠadade ná-keelaiti ma: «À li, wo ɠɛ màliɠii masagi ma: ‹Nii kpein è boga mà mɔungi, nà naati kɛ, kɛlɛ gaaɓela kelei nii è boga, gè la zooga kɛɛzu.› » Keelaiti ti liini, ti naa wo Ɓɛne-Ɠadade ma. 10 Ɓɛne-Ɠadade wooleʋeni mɔnɔ Akaɓe ma, é ɠɛ ma: «Ni Samali vufiligi ɠa kula ɠɛɛna ga é kɔɔɠɔ nui niiti zeaʋɛ laave pòlu, naa ɠa ɠɛɛna galagiti ti sò ta-yiiɠaawanai pɛ su.» 11 Kɛlɛ Izilayɛle masagi ɠɛni ti ma: «À li, wo ɠɛ ma: ‹Zɔi é liizu kɔɔmaʋɛ, naa maa la nɛɛni, é ʋa ɓɔɠɔ lɛ su eɠɛ zɔi é zobo sɔlɔɔgai, é ɗa zeɠe kɔɔɠɔzuʋɛ.› »

12 Siɛgi zu Ɓɛne-Ɠadade naama wooi mɛnini da, é ɠɛni dɔɔi ɓɔlezu ta zɔɔma masagiti seɠe ɠotaiti bu. É ɠɛni ná-kɔɔɠɔ nuiti ma: «Ɛsɛ ge lo tosu.» Ti loni ti-losuʋɛti taai zo fai zu.

GALA goo wo nui ta ʋaa vai
é ɓɔɛ masagi Akaɓe ʋɔ

13 Naama ziɛgi zu GALA goo wo nui gila ge ʋaani, é Izilayɛle masagi Akaɓe ʋɛtɛ, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹È kɔɔʋɛbɛ wolai nii ʋɛtɛga? Nà dɔɔzu za è yeezu, ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› » 14 Akaɓe gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa leʋesu ga ɓɛ maaʋele, é dɔ zèezu?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà dɔɔzu è yeezu ga nu niinɛiti maaʋele, ti lɔai salaʋusu vai zu ga niinɛ zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti bɛ.› » Akaɓe gaazaɠani ʋolu ga: «Ɓɛ ɠa é kɔɔi lɔɔzeizu?» GALA goo wo nui gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Ɗa ʋe.»

15 Akaɓe salaʋusu loungoiti gaalɛɛni ba niiti zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, ti ti-laaseigiti sɛʋɛni, naati ti ɠɛni ga nu unfelegɔ puusaʋa maazu fele (232), é Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi mɔtaiti gaalu, ti ɠɛ ga nu waadɔfela (7.000). 16 Ti ɠulani ga folo gaalɔgai. Naazu Ɓɛne-Ɠadade ta masa ʋuusaʋagɔ maazu felegɔi (32), niiti ti ʋaani ɓɔsu ba, ti ɗa dɔɔi ɓɔle, é ɗa ti zo seɠe ɠotaiti bu. 17 Zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ta-zalaʋusuiti ka ti ɠulani mɔunpa. Ɓɛne-Ɠadade nuiti teʋeni ná, ga é kwɛɛ nii é ɠɛɛzu ná. Ti ʋaani, ti ɠɛ ma: «Nuiti kulaʋɛ Samali.» 18 É ɠɛni ti ma: «É ɠɛni ga ziilɛigi zuvali vai ʋe, ɓaa ti ʋa kɔɔi ʋɛɛzu ade ʋa, à ti ma vuluiti so, wo ʋa ga tiye.»

19 Salaʋusu niinɛiti ta kɔɔʋɛbɛi nii é ɠɛni ti ʋolu, ti ɠulani taai ʋa. 20 Ɛsɛ ge valani kɔɔɲɔɠɔi ʋa, é paa, Siili nuiti ti ʋela, Izilayɛle nuiti ti ʋilɛ ti ʋolu. Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ʋelani sooi gila kɔma, ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti. 21 Izilayɛle masagi ná-kɔɔʋɛbɛi leʋeni, ti ti zili nuiti ta-zooiti ta kɔɔɠɔ wotoloiti suɠoloɠolo, ti Siili nuiti too bu ga gola.

22 Naa ʋoluma GALA goo wo nui ʋaani, é ɠɛ Izilayɛle masagi ma: «Zɛbɛzeɠe, è ɠisiɛ naa zu, nii ɗa kɛ, mazɔlɔɔ ɲɔmɔ zu niima ziɛgi nɔ ma, Siili nuiti ta ʋaazu, ti kɔɔi vala è ʋa.»

Izilayɛle nuiti ti vɔni fai mɔnɔ
Siili nuiti ma

23 Siili masagi ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠɛni ma: «Ta-ƓALAGI ɠa ga gize maazu ƓALAGI, naa ɠa é kɛa ti vɔniga ade ma. Ade vala ti ʋa nɛmɛi zu, naazu ada vɔni ti ma. 24 Pɛtɛ nii ɗa kɛ, masagi niiti kpein kula ti-losuʋɛti, è ti maavalibo ga zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti. 25 Naa ʋoluma salaʋusuiti daaseigiti sɛʋɛ, ti mɔin eɠɛʋelei zɔiti ti ɠɛa mɔinni la, è ʋalagai ti ma, sooiti ti mɔin ta kɔɔɠɔ wotoloiti. Ade zɛba ade vala ti ʋa nɛmɛi zu, ada vɔni nɔ ti ma.» Ɓɛne-Ɠadade ziɛni ga ta-lɛnɛ gooi, é naa pɛ kɛɛni, nii ti boni ma.

26 Poluma ɠonagi ma yeeɠɛɠalai nɔ, é Siili ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ gaalɛɛni ba, ti ʋa Afɛke taazuʋɛ kɔɔi vala vai zu Izilayɛle yooi ʋa. 27 Izilayɛle nuiti ɓalaa ti ta-ɠɔɔʋɛbɛiti gaalɛɛni ba, ti daamianigiti fe ti ya. Ti liini, ti ti laaɠomi ga kɔɔi. Izilayɛle nuiti ti loni ti ɠaazu, ti ɠɛ nɔ eɠɛ boli ɓulu felegɔ. Siili nuiti ma, ti ma ʋɛbɛi ʋuuni zooi zu ná pɛ. 28 GALA goo wo nui ʋaani, é ɠɛ Izilayɛle masagi ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Tɛi Siili nuiti ti ɠɛ nɔ̀un nà ga gize maazu ƓALA, gè la ga pɛtu su ƓALA, naa maaʋele ma, nà niima ʋɛbɛ wolai lɔɔzu è yeezu. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI› » 29 Kɔɔʋɛbɛ felegɔiti ti yɛni loni ɓɔɠɔ laawu, é yɛsu folo lɔfela, foloi lɔfelasiɛi kɔɔi ɗa tɔɔzei, Izilayɛle nuiti Siili zalaʋusu waaungila (100.000) paa folo ɠilagi.

Akaɓe Siili masagi yɛnvui yɛ fai zea

30 Mɔtaiti ti ʋelani, ti li Afɛke taazuʋɛ. Niiti ti yɛni ʋoluzu, nu waaʋuufelegɔ maazu lɔfela (27.000) ʋelani, ti li Afɛke taa wolai zu, kɛlɛ taai ma siɠigi ɠoloni ti ma. Ɓɛne-Ɠadade ʋelani, é li taazuʋɛ, é ɗa leʋeteʋe pɛlɛiti bu. 31 Ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠɛni ma: «Woilo, gi mɛnigɛ ga Izilayɛle masagiti ta ga gaazumaawɔinɠaa nuiti. Ɓɛ gi saa wɔlɔ wo seɠeiti gili zaama, gi galuiti gili gɔungiti ba, gi li masagi ʋɔ bɛ, ɓafɔ toɠa è yɛ vulua.» 32 Ti saa wɔlɔ wo seɠeiti gilini zaama, ti galuiti gili tɔungiti ba, ti li masagi ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nui Ɓɛne-Ɠadade wooi ɠaa: ‹Zɛ̀nvui yɛ zèa.› » Akaɓe ɠɛni ti ma: «Tɔun ka dɛ vulua kɛlɛ? Toɠa ga kɛ̀ɛloin.» 33 Naati ti ziilɛi faa ɠaani naama wooi zu, ti zuvilɛ ga ti so ga gooi, ti ɠɛ ma: «Ungo, toɠa ga è-ɠɛɛloin.» Akaɓe ɠɛni ti ma: «À li, wo ʋaa la!» Ɓɛne-Ɠadade ɠulani ná-dɔɔɠu ʋelei zu, é ʋa, é ɓɔɠɔ lɛ ga Akaɓe. Akaɓe tɛɛni, é sei ná-wotoloi zu. 34 Ɓɛne-Ɠadade ɠɛni Akaɓe ma: «Nà taaiti pɛ gaaɠale ma è ma, niiti kɛ̀ɛ ti ɠulani è-ɠɛɛ ya, ɗa zoo pɔdi loozuʋɛti daalaosu Damase, eɠɛʋelei kɛ̀ɛ ti laalaoni la Samali.» Akaɓe ɠɛ ma: «Nà ma, nà wɔɔlɔyai ve è ya, de minazeɠe kɛ yɔɠɔzu.» Ti minazeɠegi ɠɛɛni yɔɠɔzu, é ɓe naa ʋa, é li ɓɔɠɔ yeema.

Akaɓe ná-minazeɠegi ʋeelala vai GALA goo wo nui ta ʋɛ

35 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nu ɓɔgi ma nu ɠila pɔ, é ɠɛ bɔɔlai ma: «Dòɠa!» Kɛlɛ naa la ɠɛni kɛɛni, é ʋa doɠa. 36 Ma mɔungi ɗa ɠɛ bɔɔlai ma: «Tɛi è la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ʋɛ, ɗa zeɠena kòba, zalai ta ɠa valazu è ʋa, é è ʋaa.» Tama é zeɠeni nɔ feya bɔɔlai ɠoba, zala ɠila ge ɠula, é vala ba, é paa.

37 Ma mɔungi liini mɔnɔ, é taɠili ka, é faa ɠilagi nɔ wo naa ma. Naa doɠani, é maawana. 38 GALA goo wo nui ɓegai ma ga ɠaazuʋɛ maavelevele ga seɠe zakpaiti, nii a kɛ nu mina kwɛɛ, é liini, é lo masagi leʋe pelei zu.

39 Masagi leʋesuʋɛ, GALA goo wo nui ɓainni, é ɠɛ ma: «Nà-masagi! Zɛ̀gɛ kɔɔɠɔzuʋɛ, zunu ɠila ge ʋa ga kɔɔ luɔi ta pɔ̀, é ɠɛ mà: ‹Makɛ bɛ̀ zunui tɛi ma, a ʋelana, ɗa ɠa è yɛsu potogi zu, ni naa laade, è wali ɠae waasaʋagɔ (3.000) ve.› 40 Tama nɔ̀un gaazuvilɛi yɛgɛ de, gè ɗa lɔ, gè ɗa ɠula, kɔɔ luɔi ʋela.» Izilayɛle masagi ɠɛ ma: «È tukpɔɠaaleʋea ɗa ɓɔɠɔi!»

41 Gaamago, GALA goo wo nui seɠe zakpaiti kulani ɠaazu, masagi ɠwɛɛsu ɠa ba ga GALA goo wo nui ta ʋe. 42 É ɠɛni masagi ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹É yeeɓega zunui naa ʋa, é li, nii gè ɠɛa daa veeni saai ʋɛ. Naa ɠa é ba, ɗa ɠa è ga potogi, ɗa-nuɓusɛiti ta za ná-nuɓusɛiti potogi zu.› » 43 Izilayɛle masagi ɠaleni ma Samali zii ɠoloɠologi ta ziiɠaawanai zu.

21

Naɓɔte ʋaa vai

1 Yeeɠɛɠalai tanigaa ti leʋegai ma niima vaiti poluma, pɛtɛ nii é ɠɛɛni: Zunui ta ɠɛni Zizeleyɛle taazuʋɛ nuiti saama, daa ga Naɓɔte, leezɛn ɓelei ɠɛni zea Zizeleyɛle, Samali masagi Akaɓe ná-masa pɛlɛi ɠobaʋɛ. 2 Akaɓe ɗa ɠɛ Naɓɔte ma: «Ɗa-leezɛn ɓelei ve zèa, gè ná ɠɛ ga guluwulu kpelei, mazɔlɔɔ toɠa nà-masa pɛlɛi ɠoba. Nà maavalibo ga leezɛn ɓelei taɠili, nii pagai tɔun ba, ɓaa ni ɗa pɔ, nà sɔngɔi ɠɛɠalai ve è ya ga walii.» 3 Kɛlɛ Naɓɔte ɠɛni Akaɓe ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI kìzo naa ma ga gè ʋa zooi naa ve è ya, nii gè sɔlɔɔgai ga pogani kɛ̀ɛni zea.» 4 Akaɓe ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu zii ɠoloɠologi ta ziiɠaawanai zu, tɔɔzei naama wooi ʋa, nii Zizeleyɛle nui Naɓɔte boni ma ga: «Gè la mɛ̀mɛwolani ta-ʋoganii veezu è ya.» É laani ná-betei zu, é ɠaaʋote pɛlɛi ma, é la daami woni.

5 Anzai Zezaɓɛle ʋaani koba, é ɠɛ ma: «Lee ma yiizoolɛ ɠa é è ma, è la kɛɛzu è ʋa daami wo?» 6 É ɠɛ naa ma: «Kɛ̀ɛʋɛ Zizeleyɛle nui Naɓɔte ma: ‹Ɗa-leezɛn ɓelei ve zèa, gè geya ga walii, ɓaa gè maavalibo ga leezɛn ɓelei taɠili.› Kɛlɛ kɛɛʋɛ mà: ‹Gè la nà-leezɛn ɓelei veezu è ya.› » 7 Anzai Zezaɓɛle ɗa ɠɛ ma: «Ɗa lɛi è ʋa ɠɛ masadai ɠɛɛzu Izilayɛle yooi zu ɓaa? Wuzeɠe, è daami wo, è ɠoozunɛ. Nɔ̀un nà Zizeleyɛle nui Naɓɔte ná-leezɛn ɓelei veezu è ya.»

8 É sɛʋɛiti kɛɛni Akaɓe laaseigi zu, é Akaɓe ná-poogi zei ti ʋa, é ti leʋe kundiɠiiti ta ɠalazogiti ma, ti ɠɛni ɲii wosu taa ɠila su ta Naɓɔteni. 9 Nii ɠa é boni sɛʋɛi naati su: «À zu so foloi leʋe ba, wo Naɓɔte lo nuɓusɛiti untuɠɔ. 10 Wo nu ɲaka felegɔ zei daawu, ti ɗa maalɔ, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Naɓɔte GALA kotoʋɛ, naa ʋɛɛ masagi ʋa.› Naa ʋoluma à kula taai ʋa, wo yɛ sɔɔzu ga kɔtui, é za.»

11 Kundiɠiiti ta ɠalazogiti ti naa ɠɛɛni, nii Zezaɓɛle boni ti ma ná-sɛʋɛiti su. 12 Ti zu so foloi leʋeni ba, ti ɠɛ Naɓɔte ma, é lo ma ɠaalɛbai luɠɔ. 13 Nu ɲaka felegɔiti ti ʋaani, ti zei daawu, ti tɔɔzei ga maalɔa, ti ɗa ɠɛ ma: «Naɓɔte GALA kotoʋɛ, naa ʋɛɛ masagi ʋa!» Ti kulani naazu taai ʋa, ti yɛ sɔɔzu ga kɔtui, é za. 14 Taa ɠundiɠiiti ti keela leʋeni Zezaɓɛle ma ga Naɓɔte zɔɔʋɛ ga kɔtui, tama é zaa.

15 Zezaɓɛle mɛnigai ma ga ti Naɓɔte zɔɔʋɛ ga kɔtui, é za, é ɠɛni Akaɓe ma: «Wuzeɠe, è Zizeleyɛle nui Naɓɔte ná-leezɛn ɓelei zeɠe ga ɗɔnɔ, nii kɛlɛai feezu è ya ga è geya. Mazɔlɔɔ Naɓɔte la mɔ vulua, é zaa.» 16 Akaɓe mɛnigai ma ga Naɓɔte za, é wuzeɠeni ga é yei Zizeleyɛle nui Naɓɔte ná-leezɛn ɓelei zu, é ʋa seɠe ga nɔnɔ.

GALA ge Akaɓe ta Zezaɓɛle ʋeelala vai

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni naazu Tiseɓé nui Eli ʋɔ, é ɠɛ ma: 18 «Wuzeɠe, è Akaɓe laaɠomi, Izilayɛle masagi, é Samali, wɛlɛna ba é Naɓɔte ná-leezɛn ɓelei zu, ga é seɠe ga nɔnɔ. 19 Ɗa ɓɔɛ pɔ, è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Toɠa ɠale, è ɓega ʋoluma ga zunui ʋaa, ɗa ga li mɔnɔ kɔligi zeɠezu ga ɗɔnɔ?› Ɗa ɠɛ ma ʋolu: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ʋɛ nɔ gilɛiti ti Naɓɔte ɲamai ɠɔmɔgai ná, miná nɔ ɠa ti è-ɲamai ɠɔmɔsu ná.› »

20 Akaɓe Eli ɠaai ma, é ɠɛni naa ma: «Wɛlɛ, ɗa ʋa! È kàa kɛlɛ, sìli nui?» Eli ɠɛ ma: «Gè è ɠaa, è ɓɔɠɔ ʋɔdia faa ɲɔi ma, è Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛ. 21 Woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma: ‹Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi è ma, gè è ɓale ná, gè ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu zunuiti pɛ suwuɠaaleʋe, doungo ʋɛɛ kpakolo ba Izilayɛle yooi zu. 22 Nà ɗa-ʋɛlɛyeɠei ɠɛɛzu ga Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei ɠɛʋele, Neɓate ná-doun zunui, ta Ɓaasa ná-pɛlɛyeɠei ɠɛʋele, Ayiya ná-doun zunui, mazɔlɔɔ è zìiɠaawana, è Izilayɛle lia kotoi ma.› 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛʋɛ é ʋilɛ Zezaɓɛle ɓalaa ba, é ɠɛ ma: ‹Gilɛiti ta Zezaɓɛle ma zuai mi Zizeleyɛle ziɠigi ɠobaʋɛ.› 24 Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei wu nui nɔpɛ é zaazu taazuʋɛ, gilɛiti ka ta ma ʋoomai mi, zɔi ma é zaazu dɔɓɔi zu, wɔniiti ka ta naama ʋoomai mi.»

25 (Gaamazu Akaɓe ɠɛɠala nu la zɔlɔɔni, nii a yiimazeɠe ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛai ga tɔun kɛʋele, tama anzai Zezaɓɛle ɠa é ɠɛni diizu ma. 26 É ziɛ ʋelei wola ɲɔu ga é ɓɔɠɔ lɔɔ vai kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai zu, eɠɛʋelei nɔ Amool nuiti ti ɠɛni kɛɛzu la, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle nuiti tuɠɔ, é ti-zeizuʋɛ ve naati zea.)

Akaɓe ɓɔɠɔmaayei vai
é lɔɔzei siɛ ʋelei ʋa

27 Akaɓe naama wooiti mɛnigai ma, niiti Eli ti woni ma, é ná-seɠei ʋalini ga ga ɓɔɠɔmaayeii ma ʋoogi, é saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba, é zugi zo, é ɗa ziɛ vaavaa. 28 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Eli ʋɔ, Tiseɓé nui, é ɠɛ ma: 29 «È kaa, ʋelei Akaɓe ɓɔɠɔmaayeiɗa la gàazu? Tɛi é ɓɔɠɔmaayeiɗa bɛ̀, gè la mɔ zɛsu vulua, gè ʋa ʋaa ga maanɔɠɔi, nii gè ɠɛa ɠɛɛzu gè ʋaa la. Ná-doun zunui ná-yeeɠɛɠalai zu ɠa, gè ʋaazu la ga maanɔɠɔi naa.»

22

Akaɓe ɠa pɔ é Lamɔte taai zeɠe ʋolu

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 18:1-3)

1 Kona saʋagɔ leʋeni, kɔɔ nɔpɛ ge la ɠɛɛni Izilayɛle nuiti ta Siili nuiti zɔɠɔzu. 2 Konagi zaʋasiɛi ma, Zuda masagi Zozafate yeini Izilayɛle masagi ɠoba. 3 Izilayɛle masagi ɠɛni ná-botiɠɛ nu wolaiti ma: «Wo kwɛni ga Lamɔte nii é Galaade yooi zu, toɠa ga adɔnɔ? Tama ada inɛinɛsu ga kula vai Siili masagi ya.» 4 É ɠɛni Zozafate ma: «Da liizu kɔɔɠɔzuʋɛ Lamɔte laalɔɠɔma Galaade yooi zu?» Naa ɠɛ ma: «De felegɔ da liizu, naa ʋɛɛ ɗa-nuiti ta nɔ̀nɔiti ba, ɗa-zooiti ta nɔ̀nɔiti.»

GALA goo wo nuiti
ti pilɛ sɔlɔɔ fai wo fai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 18:4-11)

5 Naa ʋoluma Zozafate ɠɛni Izilayɛle masagi ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa lɛɛ dɛ.» 6 Izilayɛle masagi GALA goo wo nu unnaanigɔ (400) ɠɛɠala ɠaalɛɛni ba, é ti ɠaazaɠa ga: «Nà zoo nɛi gè li, gè kɔɔi ʋɛɛ Lamɔte ʋa Galaade yooi zu, ɓaa gè looɠo?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Lɛ, Maliɠii ɠa dɔ masagi yeezu.»

7 Kɛlɛ Zozafate ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALA goo wo nui ta la mɔ ʋɛ, nu ʋa gaazaɠa ga tɔun maaʋele?» 8 Izilayɛle masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nu ɠila nɔ ɠa niina é ʋoluzu, nii da zoo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠasu ga maaʋele, daa ɠa ga Misé, Yimila ná-doun zunui. Kɛlɛ wɔinzeɠeʋɛ mà, mazɔlɔɔ é la ɗa ga woo ʋagɔ nɔpɛ bo bɛ̀, kɛni woo ɲɔiti nɔ.» Zozafate ɠɛ ma: «Masagi mina ɓɔɛ ɠana!» 9 Izilayɛle masagi ná-botiɠɛ nu wolai gila tolini, é ɠɛ ma: «Li ɠani nɔ, è ʋa ga Yimila ná-doun zunui Misé.»

10 Izilayɛle masagi ta Zuda masagi Zozafate ɛsɛ maaɠilini ga ná-masa seɠeiti, ti zeini ta-kpɔkpɔgiti ga fiilɛi ɠa, Samali taa ziɠidaʋɛ, GALA goo wo nuiti ti ɗa kulakɛlɛma vaiti bo ti ɠaazu. 11 Kenaana ná-doun zunui Sedesiyase minɛiti kpɛtɛni ga kɔlui, é ɗa ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Minɛi niiti ka è yɛsu Siili nuiti doɠazu ga tiye, eyɛsu è ti zuɠoloɠolo.› » 12 Naa nɔ ɠa GALA goo wo nuiti kpein ti ɠɛni bosu, ti ɗa ɠɛ ma: «Lɛ Lamɔte Galaade yooi zu, ɗa zobo sɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa dɔ masagi yeezu.»

GALA goo wo nui Misé
ta-loobu vai wo fai ti ma

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 18:12-27)

13 Keelai é liini Misé lolisu, é ɠɛni Misé ma: «GALA goo wo nuiti pɛ ti zoloogɛ ma ga ti masagi ná-faa ʋagɔi wo, ɗa ɓalaagi è-wooi maanɛɛʋɛ é zoloo tɔnɔi ma, ɗa ná-faa ʋagɔi wo.» 14 Misé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga nii nɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu mà, naa ɠa gè bosu.» 15 Seeliai ma masagi ʋɔ bɛ, naa gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Misé, gá zoo nɛi gi li, gi kɔɔi ʋɛɛ Lamɔte ʋa Galaade yooi zu, ɓaa gi looɠo?» Naa ɠɛ ma: «Ungo, li, ɗa zobo sɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa dɔ masagi yeezu.» 16 Kɛlɛ masagi kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Nà yɛsu è maanɛɛnɛzu eyɛsu yeelɛ, è ʋa gaamai wo mà nɔ, é ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI la?»

17 Misé ɠɛni ma naazu:

«Gè Izilayɛle nuiti kpein kaaʋɛ, ti vazagai gizeiti ma,

ti ɠɛai eɠɛ baalagiti makɛ nu la ti ʋɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

‹Totuɠɔ la mɔ niima nuiti bɛ.

Naa ɠa é ba, ɛsɛ pɛ ge ɠale ma dɔin ná-pɛlɛ wu.› »

18 Izilayɛle masagi zɛba é ɠɛ Zozafate ma: «Kɛbɛ gè bogɛ è ma ga zunui nii la ɗa ga GALA ná-kulakɛlɛma vaa ʋagɔ wo ga bɛ̀, kɛni ma ɲɔiti nɔ.» 19 Misé liini luɠɔ ga kpɔɛi zuɠulaa, é ɠɛ ma: «Woilo mu Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma! Gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaaʋɛ zeini ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, naazu geezu ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ ti loni koba, zeezazu ʋelei ta kɔʋɛzu ʋelei. 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠaazaɠa ga: ‹Ɓɛ ɠa a zoo é Akaɓe yaava, nii a kɛ é li, é kɔɔi vala Lamɔte ʋa, Galaade yooi zu, é za kɔɔɠɔzuʋɛ?› Ɛsɛ ge ɗa ná-gooɠaaʋote fe. 21 Gaaɓelagi zu, zɛnvui ta maaɓuɠani, é lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é ɠɛ ma: ‹Nɔ̀un nà zoo gè yaava.› Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: ‹Ɗa kɛɛzu ɠale?› 22 É ɠɛ ma: ‹Nà liizu gè zɛɛi lɔ ná-GALA goo wo nuiti kpein da.› Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: ‹Gaamazu ɗa zoo yaavazu, ɗa ziɛ ná wu. Liina, è kɛ ʋelei è bogai la.› » 23 Misé wooɠaaɓelani, é ɠɛ ma: «Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛai faaʋɛ bu ga zɛɛ yɛnvui ʋa é lɔ ɗa-ƓALA goo wo nuiti kpein su ti ʋɛ, mazɔlɔɔ é ɗa-undaaʋiligi levea.»

24 Naazu GALA goo wo nui nii daa ga Sedesiyase, Kenaana ná-doun zunui wuzeɠeni la, é Misé woizuloɠa, é ɠɛ ma: «Pelei ma ɓɛgele ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui leʋegai la, é ɠula nɔ̀un su, é ɓɔɛ è ʋɔ?» 25 Misé ɠɛ ma: «Ɗa kwɛɛ voloi ɗa ɠɛ leʋeteʋesu pɛlɛiti bu ga è ʋa lɔɔɠu.»

26 Izilayɛle masagi niima levei veeni ná-botiɠɛ nui gila zea, é ɠɛ ma: «Misé zo, è li, è fe taa ɠundiɠii Amon ya, ta masagi ná-doun zunui Zoase. 27 Ɗa ɠɛ ti ma: ‹Masagi ɠɛ wo zunui nii lɔ kasoi ɠa, wo ɗa ɓului ta ziɛi tago nɔ ve zea, eyɛsu gè ɠale ma, gè zeɠe kɔɔɠɔzuʋɛ ga pagɔ ziilɛigi zu.› » 28 Misé zɛba é wooɠula, é ɠɛ ma: «Ni ɗa ɠalena ma ga ziilɛigi, naa ɠa ɠɛɛna Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɓɔɛni ga màaʋele.» É ɠɛni ma ʋolu: «À woilo gòo ma, wɔi kpein wo ga nuɓusɛiti.»

Akaɓe zaa vai kɔɔi zu

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 18:28-34)

29 Naama ziɛ su, Izilayɛle masagi ta Zuda masagi Zozafate ti lɛɛni Lamɔte Galaade yooi zu. 30 Akaɓe ɠɛni Zozafate ma: «Nà ná-seɠeiti maaleʋesu, gè li kɔɔɠɔzuʋɛ, ɗa ma, è ɗa masa seɠei loo ɠɔba.» Izilayɛle masagi ná-seɠeiti maaleʋeni, é li kɔɔɠɔzuʋɛ. 31 Siili masagi niima levei veeni kundiɠi ʋuusaʋagɔ maazu felegɔiti (32) zea, niiti ti ɠɛni kɔɔɠɔ wotoloiti unda, é ɠɛ ti ma: «À mina vala salaʋusu goiti ta kɔɔɠuluɓaiti ba, kɛlɛ Izilayɛle masagi ɠila nɔ ɠa wa vala ba.» 32 Kɔɔɠɔ wotolo ɠundiɠiiti ti Zozafate ɠaai ma, ti ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Izilayɛle masa kitei ɠanu.» Ti liini pɔ pelei ga ti vala ba. Kɛlɛ Zozafate ɓainni. 33 Kɔɔɠɔ wotolo ɠundiɠiiti ti kaai ma ga Izilayɛle masagi laade, ti zeɠeni polu.

34 Siili zalaʋusui gila ge ná-mɛɛin ʋilini ga kulafilibai, é lɔ kaka makɛ ɠɔɔɠɔ zɔɔlai zeidazuʋɛ yɔɠɔzu, é zeeli Izilayɛle masagi ma. Masagi ɠɛni naazu ná-kɔɔɠɔ wotolo ɓizɛ nui ma: «Daalati ga ze, ɠula ga ze kɔɔ lɔɓɔi ʋa, mazɔlɔɔ màawanaa.» 35 Kɔɔi ɓɔini naama voloi. Masagi yɛni loni ná-kɔɔɠɔ wotoloi zu Siili nuiti daawu, eyɛsu é za kpɔkɔi. Maawana ɲamai ʋuuni ná-kɔɔɠɔ wotoloi zu ná pɛ. 36 Kpɔkɔi, wooi ta ɠulani kɔɔʋɛbɛi pɛ saama, ti ɠɛ ma: «Ɛsɛ pɛ ge ɠalena ma ná-taazu, ɛsɛ pɛ ge ɠalena ma ʋɔ bɛ.»

37 Ʋele ɠana masagi zaani la, ti lii la Samali, ti maaɠulu miná. 38 Ti ɠɛai ma ma ɲamai gbazu ná-kɔɔɠɔ wotoloi zu Samali ɓoigi wu, gilɛiti ti ɠɛni ma ɲamai ɠɔmɔsu, koloɠolo anzanuiti ti ɗa maagba bu, Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi nii é boni, naa ʋilɛni su naazu.

39 Akaɓe ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, see ɲiiga ʋɛlɛi é toni, ta taai niiti kpein é siɠigi loni ti ma, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 40 Akaɓe zaani. Ná-doun zunui Aɠazia ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Zozafate

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 17:1-6; 20:31—21:1)

41 Akaɓe ná-kona naanisiɛi ma masadai zu Izilayɛle unda, Aza ná-doun zunui Zozafate zeini Zuda unda ga masagi. 42 Zozafate ná-konagi ɠɛni ga puusaʋa maazu lɔɔlugɔ (35), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Azuɓa, Siliɠi ná-doun anzanui ɠɛni de. 43 É ziɛ ʋele ʋani ga kɛɛɠɛ Aza ɠɛʋele, é la zeɠeni naa ná-pelei tanɔpɛ ba, é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vaiti nɔ ɠɛ. 44 Kɛlɛ é la ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠoloni, nuɓusɛiti ti ɠɛni dɛ zalaɠaiti kulazu, ti ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠula adaʋɛti. 45 Ziilɛigi ɠɛni Zozafate ta Izilayɛle masagi ti yɔɠɔzu.

46 Zozafate ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ná-tɔɠɔɠula faiti ta kɔɔi niiti é ti ɠɔɔni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 47 É koloɠolo zunui mɔtaiti kulani zooi ʋa, niiti ti ɠɛni ná kaite kɛɛɠɛ Aza ná-siɛgi zu zɔli.

48 Masa nɔpɛ ge la ɠɛni Edɔme yooi zu, kɛni masagi ná-zou zɛʋɛ ɠundiɠii gila nɔ. 49 Zozafate ɓatoiti kpɛtɛni Taalasise ɗɛi ɠa, ga ti ɗa li Wofiil, ti ɗa ʋa ga zanugi. Kɛlɛ ti la zeelini pɛ, tɔɔzei ɓatoiti ti ɠɛni ɠoloɠolosu Ɛsiyon-Geeɓɛɛl. 50 Akaɓe ná-doun zunui Aɠazia zɛba é ɠɛ Zozafate ma: «De ɓɔsu de da-wotiɠɛ nuiti teʋe ʋɔɔma ɓatoiti su,» kɛlɛ Zozafate la ɠɛni kɛɛni. 51 Zozafate zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Yolame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Izilayɛle masagi Aɠazia

52 Zozafate ná-kona puugɔ maazu lɔfelasiɛi (17) ma masadai zu Zuda unda, Akaɓe ná-doun zunui Aɠazia zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Izilayɛle unda. 53 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni ga kɛɛɠɛ ta dee ɠɛʋele, ta Zeloɓoame Neɓate ná-doun zunui ɠɛʋele, nii é Izilayɛle nuiti diini kotoi ɠɛɛ vai ma. 54 É Ɓaale lɛbini, é nɔkɔ bu, é Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani, Izilayɛle ná-GALAGI, eɠɛʋelei nɔ kɛɛɠɛ kɛɛni la.

* 2:27 2:27 Wɛlɛ ʋɛ: 1Sa 2:30-36.

* 7:23 7:23 Wɛlɛ ʋɛ: Ɛgz 30:17-21.

* 8:9 8:9 Wolɛɓe: Sinayi ɠizei laaseigi taɠili be.

2 Masagiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

Masagiti Ta-Zɛʋɛi Velesiɛi

Tɔɔzeizu mɔunpa, Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi ti ɓɔni su, ti ɠɛ ga sɛʋɛ zuɠooza gila kpe nɔ. Sɛpetante zɛʋɛi zu ɠa gaaɠwɛɛni su ná mɔunpa. Sɛpetante zɛʋɛi naa ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai, nii tatigai Gɛlɛke wooi zu. Nu la kwɛɛ zɔi é Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi zɛʋɛai, ɓaa é ti ɠaalɛai ba. Masagiti Ta-Zɛʋɛi ɠɛɛ nui wɛlɛʋɛ ada mɔinmɔin, é ʋa sɛʋɛi niiti gaalɛba (1Ma 11:41; 14:19, 29). Nu la ɓalaa kɛɛ yeeɠɛɠalai ɓaa gaalɛba yeeɠɛɠala ɓɔɠɔɓɔɠɔgi ɠwɛɛ. Koleʋɛ ga sɛʋɛi niiti kɛɛ vai ɠaaɓelagɛ masagi Yeɠoyakin ɠula ʋoluma kasoi ɠa, kona undɔɔlugɔ puulɔzita maazu ɠilagi ma (561), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Tɔɔzei niima vaiti sɛʋɛʋɛ Masagiti Ta-Zɛʋɛi Velesiɛi zu (2Ma 25:27). Faaɠwɛ nu mɔinmɔin daaʋɛ da ga sɛʋɛi niiti ná bɔɔlɔzu ɠɛɛʋɛ kona mɔinmɔin su ná luɠɔ.

Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ta Felesiɛi ta Izilayɛle ta Zuda masagiti ti ɠilagilagiti pɛ ta-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, é tɔɔzei masagi Salomɔn ná-yeeɠɛɠalai, názu masa zou felegɔiti kpɔga ɠɛni de dɛ su. Ta naa ɓalaa suɠulazu, ʋele masadai ɠaaɠwɛɛni la su fele, ti ɛsɛ gilagilagi ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠula, eyɛsu yeeɠɛɠalai naa ma, siɛgi zu ti ti felegɔ pɛ soga la, ti li ga tiye duɔlai zu. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠa dɛɛzu ɓalaa, ʋelei masagi ɠilagilagiti ti yɔɠɔzuʋɛ ɠɛni la ta GALA, ni ma nu ɠɛni ziɛzu ga GALA ziimai, ɓaa ni é la ɠɛni ziɛzu ga GALA ziimai.

Masagi tanigaa «ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni» (2Ma 18:3). Tanigaa ma «ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni» (2Ma 21:2). Masagi niiti kpein ti ziɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima ʋelei, sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠa naati ta-wɔlɔwɔlɔ vaiti suɠulazu ga pagɔ, é dɛɛ ga zooi ɠilagilagi ná-dituɠɔmai ma ungi ɠɛni ɠulazu ta-masagiti ta-wooɠɛɠiladai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Masagiti Ta-Zɛʋɛi Velesiɛi 17:7 zu toɠa ɠalasu miná ga Izilayɛle liini duɔlai zu, tɔɔzei Izilayɛle nuiti «ti kotoi ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,» ta «ti ɠɛni gala kiligiti dɛbizu.»

Unsosuʋɛ

1. GALA goo wo nui Eli ná-botii ɠaaɓelazuʋɛ, ta ná-kaladopoi Elizé nii é maaleʋeni, naa ná-botii é kɛɛni (1:1—8:15).

2. Izilayɛle ta Zuda masa mɔinmɔingi taɠiligaa ta-vai, ta Izilayɛle lii vai duɔlai zu (8:16—17:41).

3. Zuda masagi Ezekiase ná-masa fai, tɔun ge ɠɛni ga wooɠɛɠila nu Maliɠii ʋɛ (18:1—20:21).

4. Zuda masa gaaɓelagiti ta-etea ziɛgi, ta ʋelei fɔnigi woni da Zuda ma, ti lii la duɔlai zu Ɓaɓilɔne (21:1—25:30).

Zuda Ta Izilayɛle Masagiti

1

(1:1—17:41)

Aɠazia ná-seeɓɛi ta saa vai

1 Akaɓe zaa ʋoluma, Moaɓe nuiti ti ɓakani Izilayɛle laalɔɠɔma.

2 Masagi Aɠazia ɠulani ná-geezu ʋɛlɛi wu Samali, é loo bu ga fenɛtɛlɛi laa ʋelei, gola maawana. É keelaiti teʋeni ga ti li, ti Ekelɔn ɠalagi Ɓaale-Zeɓuɓe ɠaazaɠa, ni toɠa zoo ɠɛdɛsu maawanai ʋoluma. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɓɔɛni Tiseɓé nui Eli ʋɔ, é ɠɛ ma: «Ʋilɛ pelei zu, è Samali masagi ná-keelaiti daaɠomi, è ti ɠaazaɠa, è ɠɛ ma: ‹GALA ge la Izilayɛle yooi zu ɓaa, wo liizu Ekelɔn ɠalagi Ɓaale-Zeɓuɓe ɠaazaɠasu?› 4 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Betei nii è laani ga, è la mɔ ɠula naa ɠa pɛ, ɗa zaazu.› » Naa ʋoluma Eli liini.

5 Keelaiti ti ɠaleni ma Aɠazia ʋɔ bɛ, naa ti ɠaazaɠa, é ɠɛ ma: «Toɠa ɠale wo ɠalegai ma ɠani fala?» 6 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Zunui ta gi laaɠomigɛ, é ɠɛ gi ma: ‹À ɠale ma, wo li masagi ʋɔ bɛ, nii é wo leʋegai, wo ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: GALA ge la Izilayɛle yooi zu ɓaa, è liizu Ekelɔn ɠalagi Ɓaale-Zeɓuɓe ɠaazaɠasu? Naa ɠa é ba, betei nii è laani ga, è la mɔ ɠula naa ɠa pɛ, ɗa zaazu.› » 7 Aɠazia ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Zunui naa ɓɛtɛ ʋelei ɠa ɠale, nii paai, é wo laaɠomi, é keela wooi nii wo wo ma?» 8 Ti ɠɛni ma: «Zunui nii maaɠiliʋɛ ga sua leɠa zeɠei, kɔlɔ zaamaɠiligi saama.» Aɠazia ɠɛ ma: «Eli ʋe, Tiseɓé nui.»

Aɠazia ɠisiɛ vai ga é Eli zo

9 Gaamago Aɠazia kɔɔɠuluɓa ɠila teʋeni ta nu ʋuulɔɔlugɔ (50) Eli ma, ga ti so, ti ʋaa la. Kɔɔɠuluɓai lɛɛni, é Eli ɠa gizei unmaʋɛ. É ɠɛ Eli ma: «GALA goo wo nui, masagi ɠɛ, è yei.» 10 Eli gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni nà ga GALA goo wo nu, abui zeɠe geezuʋɛ, é wo ɠala muluu, wa ɗa-nu ʋuulɔɔlugɔiti (50).» Gaamanɔ abui zeɠeni geezuʋɛ, é kɔɔɠuluɓai ta ná-salaʋusu ʋuulɔɔlugɔiti (50) gala muluu.

11 Aɠazia kɔɔɠuluɓa ɠili teʋeni ʋolu ta nu ʋuulɔɔlugɔ (50). Naa ɠɛni Eli ma: «GALA goo wo nui, masagi ná-devei maaʋele ma, zuvilɛ, è yei!» 12 Eli ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni nà ga GALA goo wo nu, abui zeɠe geezuʋɛ, é wo ɠala, wa ɗa-nu ʋuulɔɔlugɔiti (50).» Gaamanɔ abui zeɠeni geezuʋɛ, é kɔɔɠuluɓai ta ná-salaʋusu ʋuulɔɔlugɔiti (50) gala.

13 Aɠazia kɔɔɠuluɓai zaʋasiɛi leʋeni ta ná-nu ʋuulɔɔlugɔi (50). Kɔɔɠuluɓai zaʋasiɛi naa zeeliai ma Eli ʋɔ bɛ, é ʋilɛni ɲiibiɠa Eli ɠakala, é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: «GALA goo wo nu, nà è maanɛɛnɛzu, nɔ̀un zɛnvui, ta ɗa-wotiɠɛ nu ʋuulɔɔlugɔi niiti zɛnvuiti ti vizɔ è ɠaazu. 14 Pɛtɛ, abui zeɠea geezuʋɛ, é kɔɔɠuluɓa mɔun felegɔiti ta ta-nu ʋuulɔɔludɔɔlugɔiti (50) gala, kɛlɛ zɛ̀nvui vizɔ niina è ɠaazu.» 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni Eli ma: «Ʋilɛ polu, wo yei, mina lua ba.» Eli wuzeɠeni, ti yei ta tɔ masagi ʋɔ bɛ. 16 Ti zeeliai ma, Eli ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Tɛi è keelaiti teʋega Ɓaale-Zeɓuɓe ɠaazaɠasu, Ekelɔn ɠalagi, eɠɛ GALA ge la ɠɛ Izilayɛle yooi zu nii nu ɠa gaazaɠa, naa ma ka é ba, è la ɠulazu betei naa zu pɛ, è laani ga, ɗa zaazu ga ɠite.› »

Aɠazia zaa vai

17 Aɠazia zaani ga ɠite, ʋelei nɔ naama wooi la nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni, é ɠula Eli la. Tɛi doun zunu la ɠɛni bɛ, kɛɛɠɛloin Yolame zeini potogi zu ga masagi, Zuda masagi Yolame ná-masadai ma ɠonagi velesiɛi ma, Zozafate ná-doun zunui. 18 Aɠazia ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu.

2

GALA ge Eli lɛɛ vai geeɠɔlɔgi zu

1 Pɛtɛ nii é ɠɛɛni voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Eli wuzeɠezu la, é tɛ geeɠɔlɔgi zu tɔngɔlɔ fiilɛi zu. Eli ta Elizé ti zeɠeni Gilegale. 2 Eli ɠɛni Elizé ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, yɛ ʋɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tèʋesu Ɓetɛle.» Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma ɗɛi è vulua, ga gè la zeɠezu è ʋa.» Ti zeelini Ɓetɛle. 3 GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopoiti ti ɠɛni Ɓetɛle, naati ti Elizé laaɠomini, ti ɠɛ ma: «È suɠwɛɛni nɛi ɓaa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa za ɗa-ɠalamɔin wuzeɠezu è unmazu?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè suɠwɛɛni, nà ɓalaa. À maaɠɛ kpɔ!»

4 Eli ɠɛni ma: «Elizé, nà è maanɛɛnɛzu, yɛ ʋɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tèʋesu Zeliko.» Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma ɗɛi è vulua, ga gè la zeɠezu è ʋa!» Ti zeelini Zeliko. 5 GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopoiti ti ɠɛni Zeliko, naati ti maaɓuɠani Elizé ʋa, ti ɠɛ ma: «È suɠwɛɛni nɛi ɓaa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa za ɗa-ɠalamɔin wuzeɠezu è unmazu?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè suɠwɛɛni, nà ɓalaa. À maaɠɛ kpɔ!»

6 Eli ɠɛni ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, yɛ ʋɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tèʋesu Zuludɛn.» Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma ɗɛi è vulua, ga gè la zeɠezu è ʋa!» Ti felegɔ ti liini ʋɔɔma.

7 GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopo ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋilɛni ti ʋolu, ti lo letema ɠoozama, ti zeeliai ma Zuludɛn laaʋɛ. 8 Eli ná-seɠe wolai ɠulani ɠɔba, é kpilikpili, é ziɛi loɠa la, ziɛi ʋalisu ta lɛ, ta yei, ti zoo ti ziɛi ɓudɛ ada vɔɔi zu.

9 Ti ziɛi ɓudɛai ma, Eli ɠɛni Elizé ma: «Ɓɛgele ɠa è pɔ gè kɛ è ʋɛ, gè ʋa ɠɛ gè lɛ màaɠooza è ʋa?» Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà è maanɛɛnɛzu ga ɗa-yɛnvui ma ʋɛɛda felegɔi ɠɛ nɔ̀un ba.» 10 Eli ɠɛ ma: «Faa ɓaaɓa kana è falizu. Kɛlɛ ni ɗa kàana, siɛgi zu gè wuzeɠezu la è ɠoba, gè ɗa lɛ, naa ɠa ɠɛ è ʋɛ. Ni naa laade, é la ɠɛa è ʋɛ.»

11 Tɛi ti ɠɛni ziɛzu, ti ɗa yɛpɛ, wotolo ɠila ge ʋaani abui ba, sooiti ti ɠɛni mɛɛnsu abui naati ba, ti Elini ta Elizé ʋalini ma, zɔi li yɛ, zɔi ɓalaa li yɛ. Tɔngɔlɔ fiilɛi Eli zeɠeni, é lɛɛ la geeɠɔlɔgi zu. 12 Elizé miná ɠaai ma, é ɓainni, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ! Kɛ̀ɛ! Ɗɛi è ɠɛa ga eɠɛ Izilayɛle ná-wotoloi ta kpizɛ nui!» Naa ʋoluma é la mɔ ɠɛni kaani pɛ, é zɛba é ná-seɠei zo, é bali su fele.

13 É zɛba é Eli ná-seɠe wolai zeɠe zooi ma, nii naa tooni. Naa ʋoluma é ɠaleni ma ga ʋoluʋelei, é lo Zuludɛn laaʋɛ, 14 é seɠe wolai zeɠe nii Eli tooni, é ziɛi loɠa la, é ɠɛ ma: «Mini ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná, Eli ná-GALAGI?» Ʋele ɠana tɔ ɓalaa é ziɛi loɠani la, naa ʋalisu ta lɛ, ta yei, é leʋe ada vɔɔi zu.

15 GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopoiti ti ɠɛni Zeliko, naati ti kaai ma, ti ɠɛni ma: «Eli ná-zɛnvui ɠana Elizé ʋa!» Ti liini, ti daaɠomi, ti la tɔun kɔɠɔwu zooi ma. 16 Ti ɠɛni ma: «Gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, nu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠa gi zaama, ti ga zɛbɛsu nuiti, ɓɛ ti li, ti ɗa-ɠalamɔin ɠaiziɛ. Tanisu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná zɛnvui seɠeʋɛ, é pili gizei ta unma, ɓaa pɛtugi ta zu.» É ɠɛni ti ma: «À mina ti leʋe.» 17 Kɛlɛ ti wola ɓɔini da, é zɛba é ɠɛ ti ma: «À ti leʋena.» Ti nu ʋuulɔɔlugɔi (50) naati teʋeni, ti gaiziɛi woni folo saʋagɔ laawu nɔ fuun. 18 Ti ʋaani Elizé ʋɔ bɛ Zeliko, é ɠɛ ti ma: «Kɛbɛ kɛ̀ɛʋɛ wo ma, à mina li.»

Elizé Zeliko ɗɛungi zu ɲade fai

19 Zeliko nuiti ti ʋaani, ti ɠɛ Elizé ma: «Ʋelei ɗa ɓɔɠɔi è kaazu, màliɠii, gá-laai ʋuuzuʋɛ ʋagɛ, kɛlɛ ziɛi la ʋani, é la kɛɛzu ɓalaa ani ʋa ɓɛtɛ zooi ɠa.» 20 É ɠɛni ti ma: «À kpoloi ʋu aniɲaka niinɛi zu, wo ʋaa la pɔ̀.» Ti ʋaani la pɔ. 21 É liini ziɛungi zu, é kpoloi ʋu ná, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè ziɛi nii ɲadega, é la mɔ nu nɔpɛ paa, é la mɔ pele leʋega zooi luɠɔ ani ʋa ɓe ɓɛtɛzu ga.› » 22 Ziɛi naa ɲadeni, zaaɠaza ɲadegɛ, ʋelei nɔ Elizé boni la.

23 Elizé zeɠeni miná, é li Ɓetɛle. Tɛi é ɠɛni lɛɛzu ga pelei, zunu loungoiti ti ɠulani taazuʋɛ, ti ɗa ɲɛɛɠula su, ti ɗa ɠɛ ma: «Lɛ-o, kpaana nui! Lɛ-o, kpaana nui!» 24 É latini, é wɛlɛ ʋolu ga tiye, é ti ɠoto Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu. Filɛ zua felegɔ ɠulani dɔɓɔi zu, ti nu ʋuunaanigɔ maazu felegɔ (42) ɓulukpulu ti zaama. 25 É zeɠeni ná, é li Kaalamɛle gizei ma, é zeɠe miná, é li Samali.

3

Izilayɛle masagi Yolame

1 Zozafate ná-kona puugɔ maazu lɔsaʋai (18) ma masadai zu Zuda unda, Akaɓe ná-doun zunui Yolame zeini Izilayɛle unda ga masagi. Kona puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa é kɛɛni masadai zu Samali. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini kɛɛɠɛ ta dee zu. É Ɓaale ma maaniini saɠaai lokani, nii kɛɛɠɛ toni. 3 Kɛlɛ é ɠili kpaan Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ná-kotoi ʋa, nii é Izilayɛle liini kotoi ma, é la zeɠeni polu pɛ.

Kulaai wo fai Moaɓe laalɔɠɔma

4 Moaɓe masagi Mesa ɠɛni ga baala to nui, é ɠɛni mului zalazu Izilayɛle masagi ma ga baala ziʋo waaungila (100.000), ta baala sinɛ waaungila (100.000), naa ʋɛɛ ti maaleɠai ʋa. 5 Akaɓe zaai ma, Moaɓe masagi ɓakani Izilayɛle masagi ya. 6 Masagi Yolame ɠulani Samali ʋa, é Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ gaalɛ ba. 7 É wooleʋeni Zuda masagi Zozafate ma, é ɠɛ ma: «Moaɓe masagi ɓakaga zèa, ɗa kɛ nɛi è ʋa, de li, de vala ba?» Zozafate gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Un. De felegɔ da liizu, naa ʋɛɛ ɗa-nuiti ta nɔ̀nɔiti ba, ɗa-zooiti ta nɔ̀nɔiti.» 8 Zozafate ɠɛni ma ʋolu: «Pelei ɓɛgele ɠa de sosu?» Yolame ɠɛ ma: «Da sogi wosu ga Edɔme teʋebai zu ʋelei.»

9 Izilayɛle masagi ta Zuda masagi, naa ʋɛɛ Edɔme masagi ʋa, ti ʋilɛni pelei ma, ti kɛ ziɛzu ga folo lɔfela pele ɠakugi zu. Kɛlɛ ziɛi ɓeni ti ya nuɓusɛiti faa ma ta togani niiti ti ɠɛni ti ʋolu. 10 Izilayɛle masagi ɓainni, é ɠɛ ma: «Maanɔɠɔ vaa ɠa-o, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaaʋɛ ga ade saʋagɔ masagiti ga é ade ve Moaɓe nuiti zea!» 11 Kɛlɛ Zozafate ɠɛni ma: «GALA goo wo nui ta la ʋɛ, nii a Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa ade ʋɛ?» Izilayɛle masagi ná-kɔɔɠuluɓai gila ge ɠɛni ma: «Eli ná-kaladopoi Elizé ɠa ʋɛ, Safate ná-doun zunui.» 12 Zozafate ɠɛ ma: «Zunui naa ɠa ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi zɔlɔɔ.» Izilayɛle masagi ta Zozafate, naa ʋɛɛ Edɔme masagi ʋa, ti liini Elizé ʋɔ bɛ.

13 Kɛlɛ Elizé ɠɛni Izilayɛle masagi ma: «Leeni ɠa de yɔɠɔzu? Li, è è-ɠɛɛ ta è-lee ta-ɠala goo wo nuiti gaazaɠa.» Izilayɛle masagi ɠɛ ma: «Ɓa, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaaʋɛ ga gi saʋagɔ masagiti ga é gi ve Moaɓe nuiti zea.» 14 Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ma, nii é vulua, nii gè dɛbizu, ni gè la ɠɛni unfesu Zuda masagi Zozafate ma, gè la vɔlɔ ɓena woilo è-woo ma, gè ʋa wɛlɛ è ɠaazu. 15 Niizu à ʋa ga gɛingɛin gani gɛin nui ta pɔ̀.»

Siɛgi zu naa ɠɛni ná-gɛingɛin gani ɠɛinsu la, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zɛbɛi yeini Elizé ma, 16 é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À zeɠe mɔinmɔin teʋe kɔtuɗɛi laazuʋɛ tɛi ná vɔai!› 17 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo la fiilɛ ɠaa, wo la tona ɠaa, kɛlɛ kɔtuɗɛ laazuʋɛ nii laa ɠa ve ga ziɛi, wa wo ɓɔɔle ɗɛi zɔlɔɔ, wa wa-logani ɓulugiti ta wa-logani ɠiligiti.› 18 Kɛlɛ naa ɠa ga faa go nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, toɠa Moaɓe nuiti dɔɔzu wo yeezu. 19 Wa ta-laa wolaiti kpein suɠoloɠolo, niiti siɠigi ti ma, ta ta-laa ɓiigiti. Wa ta-wulu ʋagɔiti kpein toka, wo ta-ɗɛ ungiti pɛ daaɠulu, wo lati, wo ta-you ʋapagiti pɛ koloɠolo ga wo kɔtuiti pili náti.»

20 Poluma zobui, sobu zalaɠai ɠula ziɛgi zu, ziɛi zeɠeni ga Edɔme lugi zu ʋele, é ná yɔɠɔzuʋɛ kpein sulaave.

21 Naazu ma Moaɓe nuiti ti mɛnigai ma ga masa saʋagɔi naati pilɛgɛ pelei ma ga ti kɔɔi vala ti ʋa, ti zunuiti kpein gaalɛɛni ba. Niiti ti zeeliai na kɔɔɠɔ vai ma ta niiti ti leʋegai na ná ʋa, ti li, ti lo kwɛpelemaʋɛ. 22 Sobui Moaɓe zalaʋusuiti ti wɛlɛni, ti ziɛi ɠa, kpɔiɗai eɠɛ ɲama, mazɔlɔɔ foloi ɠɛni loozu ga ma zezei ɗa ɠale ma. 23 Ti ɓainni, ti ɠɛ ma: «Ɲamai ʋe, masagiti ta ɠɛ boɠai zeɠea ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, ti ɓɔɠɔ ʋaa! Moaɓe nuiti, ade liina, ade ti-yeaɠɔligiti seɠe!»

24 Ti ɓizɛni, ti lɔ Izilayɛle nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai zu, kɛlɛ naati ti Moaɓe nuiti daaɠomini, ti vɔni ti ma, ti ti ɓɛ, ti wola lɔ Moaɓe yooi zu, ti vɔni ti ma ga gola. 25 Ti ta-laa wolaiti koloɠoloni, ti ɗa kɔtuiti pili naati ta-molo ɓalagiti su, é yɛsu mináti sulaave ga kɔtuiti, ti ziɛungiti pɛ daaɠulu, ti gulu ʋagɔiti pɛ pɔ. Gaaɓelagi zu, taa wolai Kiil-Ɠalezɛte ɠila nɔ ɠa é yɛni ná, kɛlɛ naa ɓalaa, kɔɔɠɔ nui niiti fɛlɛvɛlɛgi ɠɛni ti ya, ti maaɠakuni, ti vala ba. 26 Moaɓe masagi kaai ma ga é la zooga é ʋa lo kɔɔi naa luɠɔ, é salaʋusu undɔfela (700) zeɠeni, niiti boɠa zɔkpɔi ti ya, ga é pele ɠaiziɛ, é zeeli Edɔme masagi ma, kɛlɛ é la ɠɛni zooni. 27 Názu ɠa é ná-doun zunu mɔungi zoni la, nii maanɛɛni ga é zei poga masadai zu, é kula ga gala zalaɠai siɠigi ɠa é taai ma. Izilayɛle nuiti ti miná ɠaai ma, ná wɔinzeɠeni ti ma ga gola, ti zeɠeni Moaɓe masagi ʋolu, ti ɠale ma ta-yooi zu.

4

Elizé ɓɔ fai poanzai gila ba

1 GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopoi gila ná-poanzai Elizé maanɛɛnɛni, é ɠɛ ma: «È kwɛɛ ga ɗa-wotiɠɛ nui sìnigi ɠɛa luazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, kɛlɛ é zaa, tama zunui nii ná-kuyei gi ma ga walii, naa ɠɛ gè dòun felegɔiti fe zea, ti ɠɛ ga ná-duɔiti.» 2 Elizé gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa nà kɛ è ʋɛ? Nii é è ya pɛlɛi wu, naa lɛ ga ze.» Anzanui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ani nɔpɛ ge la mɔ zèa pɛlɛi wu, kɛni gulɔ woole ɠila nɔ.» 3 Elizé ɠɛ ma: «Li è-zeiɲɔɠɔiti pɔ bɛ, è aniɲaka wola zuɲakaiti siingao ti ma ga mɔinɗa. 4 Naa ʋoluma à lɛ pɛlɛi wu, wa è-lointi wo daaɠulu ɓɔɠɔ ma. Ɗa tɔɔzei niina ga gulɔi ʋua aniɲakaiti su. Zɔi daa ɠa veena, è ɗa naa zei ɠoba.»

5 Anzanui liini, ti pɛlɛi laaɠulu ɓɔɠɔ ma ta ná-dointi, naati ti ɗa aniɲakaiti fe zea, é ɗa ti laave. 6 Ná tago kɛɛni, é ɠɛ ná-doin gila ma: «Aniɲakai gila fe zèa dɛ.» Kɛlɛ ti pɛ daaveni niina, doungoi ɠɛ ma: «Tanɔpɛ ge la mɔ ná.» Gaamanɔ gulɔi ɓelani pele zu, é la mɔ ɠɛɛni ʋuuzu. 7 Anzanui liini, é naa wo GALA goo wo nui ma, nii kɛai. Naa ɠɛ ma: «Li, è gulɔi tɔna pɔdi, è kuyei ɠula. Wali mɔtai é yɛsu ʋoluzu, naa ɠa ɠɛ ga wo-ɠɔnɔgi, wa è-lointi.»

Elizé ta Sunɛme anzanui

8 Yeeta Elizé ɠɛni leʋesu Sunɛme. Anzanu ɠila ge ɠɛni ná, é ga naavolo nu. É ɓɔini Elizé la ga naa daami wo pɔ bɛ. Naa ɠa é kɛɛni, Elizé leʋe da ɠilagila, é ɠɛni liizu anzanui ʋɔ bɛ, é daami wo. 9 Anzanui ɠɛni sinigi ma: «Dàaʋɛ da ga zunui nii é leʋesu ʋɛ, toɠa ga GALA goo wo nu ɲadega. 10 De maanɛɛʋɛ de daazu ɓɛtɛ bɛ pɛlɛi maazuʋɛ, de bete ɠila pilɛ ná bɛ, ta taɓali ɠila, ta kpɔkpɔ gila, naa ʋɛɛ lanbo ɠila ba, naa ɠa a kɛ a ʋaana de ʋɔ bɛ, é ɗa ɲi ná.»

11 Yeeta Elizé ɠɛni leʋesu ná, é liini, é lɛ geezu ʋɛlɛi naa wu, é ɲi ná. 12 Elizé valini ná-botiɠɛ nui Geyazi ma, ga naa li, é Sunɛme anzanui loli. Siɛgi zu naa ʋaani la é lo kakala, 13 Elizé ɠɛni Geyazi ma ʋolu: «Gaazaɠa, é ɠɛ ma: ‹È niima ɓɔlɔi pɛ suzoga gi ʋɛ, leeni ɠa gá kɛ è ʋɛ? Gi ɗa-vaa ʋagɔi laazeeli masagi ma, ɓaa kɔɔɠuluɓai ma?› » É ɠɛni ti ma: «Ɓa-o, wo mama, nà yɛnvuzu undaanɛɛi zu ná-nuɓusɛiti saama.»

14 Elizé Geyazi ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa nu ɠa kɛ mu bɛ?» Geyazi gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Kɛbɛ doun la bɛ, tama sinigi wɔlɔzaɠaga.» 15 Elizé ɠɛni Geyazi ma: «Toli ʋolu.» Geyazi tolini, é ʋa, é lo pɛlɛlaʋɛ. 16 Elizé ɠɛ ma: «Yɔɠɔnázu niima ziɛgi nɔ ma, ɗa doun zunu la yeezu.» É ɓainni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, màliɠii, GALA goo wo nui, mina zɛɛ ɠito bo ga ze, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ anzanui.» 17 Anzanui naama ge kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ yeeɠɛɠalai naa nɔ ma, nii Elizé vaani ma.

18 Doungoi wɔɔlɔni. Yeeta kɛɛɠɛni ti yɛni boti ɠɛɛzuʋɛ ta molo leʋe nuiti, é li naa ʋɔ bɛ. 19 É ɠɛni kɛɛɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, nɔ̀ungi! Nɔ̀ungi!» Kɛɛɠɛ ɠɛni ná-botiɠɛ zunu loungoi ma: «Lii la dee ʋɔ.» 20 Naa seɠeni, é lii la dee ʋɔ. Doungoi yɛni laani dee ɠɔɠɔi ma eyɛsu foloi gaalɔ, é zɛba é za. 21 É lɛɛni, é da GALA goo wo nui ná-betei zu, é pɛlɛi laaɠulu, é ɠula.

22 É sinigi lolini, é ɠɛ ma: «Botiɠɛ nui gila teʋe mà, ta soovale saa ɠila, nà liizu fala GALA goo wo nui ʋɔ bɛ, nà ʋaazu ʋolu.» 23 Sinigi ɠɛni ma: «Toɠa ɠale è liizu pɔ bɛ za? Alu toga niinɛi ma vɛti laade, dooɠo folo laade ɓalaa.» É naa wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mina yiizoolɛ.» 24 É zeizuʋɛ ɓɛtɛni soovale saai ɠɔma, é ɠɛ ná-botiɠɛ zunu loungoi ma: «Kpizɛ, de li, mina lo ga ze, kɛni nà bona è ma.» 25 É liini GALA goo wo nui ʋɔ bɛ Kaalamɛle gizei ma.

GALA goo wo nui kaai ma ɠoozama poun, é ɠɛni ná-botiɠɛ nui Geyazi ma: «Wɛlɛ nuu, Sunɛme anzanui ʋa! 26 Ɓizɛ, è daaɠomi, è gaazaɠa, è ɠɛ ma: ‹È ɠɛdɛgɛ? È-zinigi ɠɛdɛgɛ? Doungoi ɠɛdɛgɛ?› » Anzanui Geyazi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ma ɲɔu la ná.»

27 Kɛlɛ seeliai ma Elizé ʋɔ bɛ gizei ma, é looni kɔɠɔwu. Geyazi ɠɛni ɠɛɛzu é daaʋili, kɛlɛ Elizé ɠɛni ma: «Ɓe ba, mazɔlɔɔ ziiɓɔlɔ wolai ɠa é ba, nii gè la dɛ un kwɛɛ, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI la dɛɛni ga ze.» 28 Gaamago nɔ, anzanui ɠɛni ma: «Nà ɠa nɛi gè ɠɛni è ma doun zunu ve zèa? Kɛbɛ gè ɠɛni è ma vɔlɔ: ‹Mina zɛɛ ɠito bo ga ze.› »

29 Elizé ɠɛni Geyazi ma: «Zaamaɠili, è nà-GALA goo wo tukpɔi zeɠe, è li. Ni ɗa nu ɠaana pelei zu, mina laali ma, nu ɠa laaliina è ma, mina daazo. Ɗa zeelina, ɗa nà-tukpɔi laazu zunu loungoi ɠaazuʋɛ.» 30 Zunu loungoi dee ɠɛni ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ta ɗa ɓalaa ma, ɗɛi è vulua, ga gè la è yɛsu ʋɛ, gè ʋa li pɛ!» Elizé wuzeɠeni naazu, é ʋilɛ polu.

31 Geyazi toni da ti luɠɔ, é li, é tukpɔi la zunu loungoi ɠaazuʋɛ, kɛlɛ woo la ɠulani, é la naa ɲiikpi poo kaani ɓalaa. É ɠaleni ma ga ʋoluʋelei Elizé laaɠomisu, é ɠɛ naa ma: «Doungoi la wuunni.»

32 Elizé zeeliai ma pɛlɛi wu, doungoi ma ʋoomai ɠɛni dɛ laani ná-betei zu. 33 Elizé lɛɛni, é pɛlɛi laaɠulu ti felegɔ ma, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ. 34 É ʋɛɛni doungoi maazu, é laaʋɛ lɔ naa laaʋɛ, é ɠaazuʋɛ lo naa ɠaazuʋɛ ʋa, é zeaʋɛti pɛɛ naa yeaʋɛti, pɛai yɛni de naa ma, eyɛsu doungoi ɠɔlɔgi ɓadi ʋolu. 35 Elizé wuzeɠeni ʋolu, é ɗa leʋeteʋe pɛlɛ ɠoozuʋɛ, naa ʋoluma é ɓilini mɔnɔ doungoi ma. Gaamago doungoi yɛnvu maaɠulani ga dɔfela, é ɠaazuzeɠe ma.

36 Elizé Geyazi lolini, é ɠɛ ma: «Li, è Sunɛme anzanui tɛi toli.» Geyazi liini, é toli. Anzanui ʋaai ma, Elizé ɠɛni ma: «Ʋa, è è-loin zeɠe.» 37 É maaɓuɠani, é loo GALA goo wo nui ɠɔɠɔwu, é nɔkɔ zooi ma, naa ʋolu é ná-doin la yeezu, é ɠula la.

Elizé ná-kaladopoiti kɔnɔkula vai

38 Elizé ɠaleni ma Gilegale. Tama pului ɠɛni naama yooi zu. Yeeta ná-kaladopoiti ti ɠɛni zeini koba, é ɠɛ ná-botiɠɛ nui ma: «Diɠi wolai zei abui ɠa, è daamianigi ɠili kaladopoiti bɛ.»

39 Ti-ma ɓulugi zaama, gila ge liini dɔɓɔi zu ga é tufai tanigaa ɠaiziɛ, é ansaɠɔ goole ɓelei ta ɠaani, é ga dɔɓɔ gelei. É goolei tanigaa ɠaani ná, é ta ɠula, é ná-seɠei zulaave da. Seeliai ma, é ti leʋeleʋeni, é ti ʋu diɠii zu, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni ma zii ɠwɛɛ. 40 Siɛgi zu ti gaaɠwɛɛni la nuiti ba, ti kɔɠɔgai ma, ti tɔɔzeini ga ɓainga, ti ɗa ɠɛ ma: «GALA goo wo nui, nu ʋaa ɠani ɠa daamianigi nii zu!» Ti la zooni ti ʋa mi.

41 Kɛlɛ Elizé ɠɛni ti ʋa ga ɓulu vukɔi pɔ, é ta zeɠeni, é pu daamianigi zu, naa ʋolu é ɠɛ ná-botiɠɛ nui ma: «Daamianigi ve nuiti zea, ti mi.» Ani ɲɔu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛɛni diɠii zu.

42 Naama ziɛgi zu, zunui ta zeɠeni Ɓaale-Salisa, é ʋa ga wɔɔleze ɓulu ʋuufelegɔ (20), kpɛtɛai ga ɓulu vukɔ niinɛi, ta moloi é ga ɓeleegi, naama ɠɛzɛ niinɛi ɓɔlɔ ɠila GALA goo wo nui ʋɔ. Elizé ɠɛni ná-botiɠɛ nui ma: «Daamianigi niiti gaaɠwɛ ɛsɛ pɛ ba.» 43 Kɛlɛ naa ɠɛni ma: «Nà zoo ɠale gè nu ungila (100) kɔnɔkula ga nii?» Elizé ɠɛ ma: «Gè ɠɛ è ma, gaaɠwɛ ɛsɛ pɛ ba, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ɛsɛ pɛ ka daami wo, é kula ɠɛ mɔtai yɛ vɔlɔ.› » 44 Botiɠɛ nui gaaɠwɛɛni ti pɛ ba, ti daamii woni, mɔtai yɛ, ʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la.

5

Elizé gee nui Naaman ɠɛdɛ fai

1 Siili masagi ná-kɔɔɠuluɓai Naaman ɠɛni masagi yiima nui, unfema wola ɠɛni bɛ, mazɔlɔɔ tɔ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI Siili nuiti unmɔɔni ga maaʋele. Kɛlɛ ziilɔɔ ɠɔɔɠuluɓai naa ɠɛni ga gee nui. 2 Kɔɔɓɔgi tanigaa ti zeɠeni Siili yooi zu, ti li Izilayɛle yooi zu, ti ʋaani ga anzanu loungo ɠila ga kɔɔ luɔi. Niima ziɛgi zu, é ɠɛ botii ɠɛɛzu Naaman anzai ʋa. 3 Anzanu loungoi ɠɛni ná-duɔ dee ma: «Ee! Ni màliɠii a la liina nɔ Samali GALA goo wo nui ʋɔ bɛ, naa a la zoo é ná-geei zeɠe ba.»

4 Naaman naama wooiti daazeelini masagi ma, niiti Izilayɛle anzanu loungoi ti woni. 5 Siili masagi ɠɛni ma: «Naa ʋagɛ, liina, nà sɛʋɛ ɠɛɛzu, gè fe è ya, è lii la Izilayɛle masagi ʋɔ.» Naaman ʋilɛni pelei ma, diizuʋɛ é liini ga kilo unsaʋagɔ (300) walii zu, ta kilo ʋuulɔzita (60) zanugi zu, naa ʋɛɛ seɠe niinɛ puugɔ ʋa. 6 Seeliai ma Samali, é sɛʋɛi veeni Izilayɛle masagi ya, nii é zɛʋɛni su ga: «Ɗa niima ɠeela wooi zɔlɔɔsu é ɠula nà-kɔɔɠuluɓai Naaman ya, nii gè teʋesu è ma ga è balo, è kula ná-gee zeeɓɛi zu.»

7 Izilayɛle masagi sɛʋɛi naa zu vai ɠwɛɛgai ma, é ɠɔba zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, é ɓain, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga gala ɓaa? Ɓaa zobo ka é bɛ̀ ɓaa zɛnvui ta saai ma, zunui nii liizu gee nu leʋesu mà ga gè kɛdɛ? À gaaɠa ga kpɔɛi ɠa nii gaiziɛzu pɔ̀.»

8 GALA goo wo nui Elizé mɛnigai ma ga Izilayɛle masagi ná-seɠeiti baliʋɛ ga, é wooleʋeni ma, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è ɗa-zeɠeiti balizu ga? Zunui tɔna teʋe mà, toɠa kwɛɛ ga GALA goo wo nu ɠa Izilayɛle yooi zu.» 9 Naaman ta ná-sooiti naa ʋɛɛ ná-wotoloi ʋa, ti liini, ti lo Elizé ná-pɛlɛlaʋɛ, é ɗa naa maaɓɔun. 10 Elizé keela leʋeni ma, é ɠɛ ma: «Li, è maagba Zuludɛn wu ga dɔfela, ɗa ɠɛdɛ ta ɗa ɲade fo.»

11 Naaman yiiɠaawanani, é ɠale ma, é ɗa ɠɛ ma: «Gè ɠɛa ɠisiɛzu ga zunui tɛi ka ɠulazu tɔ ɓɔɠɔi, é lo ʋɛ, é ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ, naa ʋolu é yeei leʋeteʋe adɛ naa maazu ʋɛ seeɓɛi ná ʋa, é bàlo gee zeeɓɛi nii mà. 12 Damase ɗɛiti, Amana ta Palepaal ti la vizɔni Izilayɛle ɗɛiti kpein ba, ɓaa? Gè la ɓena zoo gè maagba miná, gè ɲade ɓaa?» É ɠaleni ma ga ziiɠaawanai. 13 Kɛlɛ ná-botiɠɛ nuiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «Ni GALA goo wo nui nii faa ɓaaɓa boni è ma, màliɠii, è la ɓena kɛ ɓaa? Ni tɔun é ɠɛa è ɓɔɠɔ maagba, naa ɠɛ, è ɲade.»

14 É yeini naazu ziaʋɛ, é lɔ Zuludɛn wu ga seizu lɔfela, ʋelei GALA goo wo nui boni la ma, kɔlɔgi lounni ma eɠɛ doungo, é ɲade fofo. 15 É ɠaleni ma GALA goo wo nui ʋɔ bɛ, ta ná-siɛpoluiti pɛ. Seeliai ma, é ɓɔɠɔ lɛɛni ga naa, é ɠɛ ma: «Gè kwɛɛga niina ga Gala kili ge la eteai zu, ná tanɔpɛ, é ɠula Izilayɛle ná-GALAGI ʋolu. Nà è maanɛɛnɛzu niina, yeezei vebɛanii nii wu, gè feezu è ya, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.» 16 Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ma, nii é vulua, nii gè dɛbizu, ga gè la ani nɔpɛ soga.» Naaman ɓɔini da, kɛlɛ Elizé la ɠɛni kɛɛni pɛ.

17 Naaman ɠɛni ma: «Tɛi è ɠɛ ɓa, va bu ɓalaa gè ɗa-yooi ma ʋɔlɔi ta zeɠe, nii a ɠɛ ga soovale fuulu felegɔ ɠasɔ, gè lii la, mazɔlɔɔ nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè la pɔ ga gè gala zalaɠa ɓaa zalaɠa nɔpɛ kula gala kili bɛ, kɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI. 18 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI soma, é sùvaayɛ ga siɛgi zu màliɠii lɛɛzu la Limon zei ʋɛlɛi wu ga é nɔkɔ bu, kɛni nɔ gè nɔkɔ Limon zei ʋɛlɛi wu, mazɔlɔɔ toɠa ɗa ʋoluzei zèei ʋa. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-wotiɠɛ nui zuvaayɛ ga naama ɠɛɛwotii» 19 Elizé ɠɛni ma: «Li, ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ.» Naaman zeɠeni koba, é li.

Geyazi ná-faaɠaazagi

Naaman la ɠɛni dɛ liini ɠoozama, 20 GALA goo wo nui Elizé ná-botiɠɛ nui Geyazi ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Màliɠii la kɛɛni, é ʋa yeezei ani tanɔpɛ bu, niiti Siili nui Naaman feai zea. Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nà ɓizɛzu polu, gè ani zɔlɔɔ zea.» 21 Geyazi ʋilɛni Naaman ʋolu ga kpizɛi. Naaman kaai ma ʋoluʋelei, é ɠulani ná-wotoloi zu ga gaazuvilɛi, é ʋilɛ zooi ma, é daaɠomi, é ɠɛ ma: «Toɠa ɠale mu?» 22 Geyazi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ma ɲɔu nɔpɛ ge la ná. Màliɠii ɠɛɛʋɛ nɔ, gè bo è ma ga GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopo felegɔ ʋaa nɔ ɠa feya pɔ̀ bɛ, ti zeɠe Efelayime ɠize yooi zu, naa maaʋele ma, è soma è kilo ʋuusaʋagɔ (30) ve zèa walii zu, ta ɓɔɠɔ maavalibo seɠe felegɔ ti ma vaa ma.»

23 Naaman ɠɛni ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, soma è kilo ʋuulɔzita (60) zeɠe.» É ɓɔini da, é walii kilo ʋuulɔzitai (60) ʋu ɓɔlɔ felegɔ zu, ta ɓɔɠɔ maavalibo seɠe felegɔiti, é ti ve ná-botiɠɛ nu felegɔ ya, ti seɠe Geyazi ʋɛ. 24 Ti zeeliai ma gizei ma é taa lɔɔʋɛ, Geyazi kasɔiti kulani ti ya, é lɛ ga sɔɔlaiti ná-pɛlɛi wu, é zunu felegɔi naati gaaɠale ma, ti ɗa li.

25 Naa ʋoluma é ɠaleni ma maliɠii ʋɔ bɛ. Naa gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Mini ɠa è zeɠezu ná, Geyazi?» Geyazi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la ɠɛa liini ada nɔpɛ.» 26 Kɛlɛ Elizé ɠɛni ma: «Ɗa kaazu ga nɔ̀un zɛnvui la ɠɛa è ʋolu ɓaa, siɛgi zu zunui naa ɠɛa ɠulazu la ná-wotoloi zu, é ɗa ʋa è laaɠomisu? Toɠa è ɠisu ga yeeɠɛɠala ɠa ga nii ɓaa, nii nu ɠa yeezei su walii ta seɠeiti bu, wolive ɓelei ta leezɛn ɓeleiti bu, togani ʋɛlɛʋɛlɛgi ta ma ɓaazagiti bu, botiɠɛ zunuiti ta anzanuiti bu? 27 Naaman ná-geei ɠa ʋɛɛzu è ʋa, ta è-mavofodai ʋa eyɛsu ɠɔ.» Geyazi zeɠeai ma Elizé ʋɔ bɛ, geei ʋɛɛni ba, é ɠole eɠɛ kobegi.

6

Zoovɛ ʋɛngi zɛlɛ fai ziɛi ɠa

1 Yeeta GALA goo wo nuiti ta-ɠaladopoiti ti ɠɛni Elizé ma: «Wɛlɛ, ʋɛ ade gaalɛbai ɠɛɛzu ná, ná lɔiɗa ade ma. 2 Va bu gi li Zuludɛn, gi ɠilagilagi pɛ gi gulu ɠilagila teʋe, gi kota niinɛ ɠili to ade ʋɛ, gaalɛba vai zu.» Elizé ɠɛ ti ma: «À liina.» 3 Kɛlɛ ti ɠila ge maanɛɛnɛni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, soma è ʋilɛ gi ʋolu, ade li!» Elizé ɠɛ ma: «Zèe ɠa bu, ade li.» 4 É ʋilɛni ti ʋolu, ti li Zuludɛn, ti ɗa guluiti pɔ ná.

5 Gila ge yɛni ná-gului ʋɔsu, ná-zoovɛ ʋɛngi ɠula ga, é ʋili ziɛi wu. É ɓainga, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, maanɔɠɔa! Gè zoovɛi nii ziingaoʋɛ.» 6 GALA goo wo nui ɠɛ ma: «Mini ɠa piligai ná?» Zunui ná lɛɛni la, Elizé zɛba é gulu ɓuɠai ta leʋe, é pili ma ada ɠilagi nɔ. Gaamago zoovɛ ʋɛngi lɛ ziɛi ɠa. 7 Elizé ɠɛni ma: «Seɠe.» Zunui yeemaale, é zoovɛ ʋɛngi zeɠe.

Siili zalaʋusuiti ti deve vai ga
ti Elizé zo

8 Kɔɔi ɠɛni Siili masagi ta Izilayɛle yɔɠɔzu, é ná-kɔɔɠuluɓaiti gaazaɠani, naa ʋoluma é dɛɛ ga tiye ʋɛ ná-kɔɔlaaɠai ɠɛɛzu ná. 9 Kɛlɛ GALA goo wo nui wooleʋeni Izilayɛle masagi ma, é ɠɛ ma: «Dama, mina leʋe ga niima ʋelei, mazɔlɔɔ Siili nuiti ta yeizu ga ná ʋelei.» 10 Izilayɛle masagi numaa leʋeni ná, ti ɗa wɛlɛ ʋɛ ma GALA goo wo nui ná lɛɛni la. Ná zeizu ɠɛɛni mɔinmɔin Elizé ɗa too kisu, tama é ɗa ɠɛʋele ɓɛtɛ.

11 Naama vaiti ti Siili masagi yiiɓɔlɔni gola, é ná-kɔɔɠuluɓaiti gaalɛ ba, é ɠɛ ti ma: «Yaava nui ɠa ade zaama, é Izilayɛle masagi ná-kakei ɠa, wo la pɔ wo ʋa dɛɛ ga ze ɓaa?» 12 Ti zaama gila ge ɠɛni ma: «Yaava nu nɔpɛ ge la ade zaama, màliɠii masagi. Kɛlɛ GALA goo wo nui Elizé, nii é Izilayɛle, naa ɠa é naama wooiti pɛ daazeelizu ná-masagi ma, nii kpein è bosu è laa ʋɛlɛi wu.» 13 Masagi ɠɛ ti ma: «Ʋɛ é ná, à li, wo ná ɠaiziɛ, nii a kɛ gè nu leʋe, ti so.» Ti ʋaani, ti ɠɛ ma: «Toɠa Dotan.» 14 É kɔɔʋɛbɛ wola leʋeni ná, ta sooiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ wotoloiti ba. Ti zeelini ga kpidii, ti taai maaɠaku.

15 Poluma zobui, GALA goo wo nui ná-botiɠɛ nui wuzeɠeni ga sobuzobui, é ɠula eteaʋɛ, é ka ga taai maaɠakugɛ ga sooiti ta kɔɔɠɔ wotoloiti, é ɠɛ ma: «Ee, màliɠii, da kɛɛzu ɠale?» 16 Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mina lua, mazɔlɔɔ zɔiti ti de ʋa, naati mɔinʋɛ é leʋe ti ʋa.» 17 Elizé GALA falini, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, gaazuʋɛ zeɠe ma, é wozaɠa.» Ɠɔoɠɔ GALAGI botiɠɛ nui ɠaazuʋɛ zeɠeni ma, é ka ga gizei maalaavegɛ ga abu ba zooiti ta wotoloiti Elizé maaɠoolii zu.

18 Siili zalaʋusuiti ti ɠɛni liizu Elizé ʋɔ pelei. Elizé GALA falini, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è maanɛɛnɛzu, ti loɠa ga gaazuɠolei.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠaazuɠoleni, ʋelei Elizé boni la. 19 Elizé ɠɛni ti ma: «Wo ɠakaga pelei ʋa, taai nii lɛi ti ʋa dɛɛ ga woye, à ʋa, gè lo wo luɠɔ, ade li zunui naa ʋɔ bɛ wo gaiziɛzu.» É liini ga tiye Samali taazuʋɛ.

20 Ti zeeliai ma Samali taazuʋɛ, Elizé GALA falini ʋolu, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, nui niiti gaazuzeɠena ma, ti wozaɠa.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ti-ɠaazuʋɛti seɠeni ma, ti ka ga ta Samali taa zaamaʋɛ. 21 Izilayɛle masagi ti ɠaai ma, é Elizé ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, gè ti ʋaa ɓaa?» 22 Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa, mina ti ʋaa! Ɗa ɗa salaʋusui naati paa ɓaa, niiti è ti zogai ga ɗa-woɠa zɔkpɔi ta ɗa-mɛɛin? Daamii mu fe lɛɛ ti ya ga ɓului ta ziɛi, ta daami wona, ti ɓɔɔle, ti ɠale ma ta-masagi ʋɔ bɛ.» 23 Izilayɛle masagi daamiani pagɔ ɓɛtɛni ti ʋɛ, ti mi, ti ɓɔɔle, naa ʋoluma é ti ɠaaɠale ma ta-masagi ʋɔ bɛ. Naa ma pa, Siili nuiti ti la mɔ ɠɛni tosu wosu Izilayɛle yooi zu.

Pului loo vai Samali

24 Yeeɠɛɠalai tanigaa leʋegai ma, Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ná-kɔɔʋɛbɛiti pɛ gaalɛɛni ba, ti li, ti Samali zei kɛlɛ su. 25 Pulu wolai zɛba é loo Samali taazuʋɛ. Taai zei ʋelei ma kɛlɛ su, soovale gilagi nɔungi ɠɛni ɠeyazu ga wali ɠae ʋuulɔsaʋa (80), poopo kpooi ma ɠilo lukpɛgi ɗa ɠeya ga wali ɠae lɔɔlugɔ.

26 Yeeta Izilayɛle masagi ɠɛni ziɛzu siɠigi ɠa, anzanu ɠila ge wooɠulani ma, é ɠɛ ma: «Màliɠii masagi, ʋa, è ɓɔ bà!» 27 Masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɓɔni è ʋa, nà zoo ɠale gè ɓɔ è ʋa? Molo la zèa, dɔɔ la zèa, gè ʋa fe è ya.» 28 Masagi ɠɛni ma ʋolu: «Lee ɠa kɛai ga ɗe?» Anzanui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Anzanui nii ɠa kɛai mà: ‹È-loun zunui ve, de mi za, lina, de nɔ̀nɔi mi.› 29 Gi zɛba gi dòun zunui ɠili, gi mi. Poluma voloi, gè ɠɛ ma: ‹È-loun zunui veena, de mi,› é dɔɔɠu.»

30 Masagi anzanui naa ná-kpɔɛi mɛnigai ma, é ɠɔba zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, teʋesuʋɛ ʋolu siɠigi ɠa, nuɓusɛiti ti kaani ga é saa wɔlɔ wo seɠei looʋɛ ná-seɠei wu. 31 É ɠɛni ma: «GALA ge sò ná-ziiɠaawanai pɛ su, ni Safate ná-doun zunui Elizé nɔungi ɠa yɛna ga, za leʋe.»

Elizé pului ɠaaɓela fai laazeeli vai

32 Elizé ɠɛni ná-pɛlɛi wu ta taa ɠundiɠiiti. Masagi nu leʋeni ná, kɛlɛ masagi ná-keelai ʋa ɠɛ é ʋa, Elizé ɓega ga ɠɛ kundiɠiiti ma: «Wo la suɠwɛɛ ga nu ʋaa nui ná-doun zunui nii nu leʋega ga é nɔ̀ungi ɠula ga? À dama, wa ná-nu leʋegai ɠaana nɔ feya, à pɛlɛi laaɠulu, é mina lɛ pɛlɛi wu. Tɔ lɛi ade kɔɠɔ lugi mɛnisu ɓaa?» 33 É la vɔlɔ ɓeni ga ɓɔɛ, eyɛsu masagi ná-nu leʋegai unkula. Masagi ɠɛni Elizé ma: «Niima vaa ɲɔi pɛ kulaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, lee ɠili ka nà ɠito ba tɔun zea?»

7

1 Elizé ɠɛni ti ma: «À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Lina niima yeeɠɛɠalai nɔ ma Samali lɔɔɠɔi zu, ɓulu vukɔi kilo puugɔi ɠa ɗa ɠeya ga wali ɠae ɠila, ta moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naa ma ɠilo ʋuufelegɔi (20) ɗa ɠeya ga wali ɠae ɠila.› » 2 Masagi ná-makɛ nui nii é ɠɛni polu folo-o-folo, naa ɠɛni GALA goo wo nui ma: «Anɛɛ ɓalaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zeɠeiti bɔɔzu geeɠɔlɔgi ʋa, nii è bogai, naa ɠa zoo ɠɛɛzu ɠale?» Elizé ɠɛ ma: «Ɗa ka ga è-ɠaazuʋɛ, kɛlɛ è la ta mia.»

Gee nuiti tɛɛ vai Siili ɠɔɔlaaɠai zu

3 Gee nu naanigɔ ɠɛni taa ziɠidaʋɛ ɠobaʋɛ. Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Lee vaa zu ada zei ʋɛ, ade ɗa saai maaɓɔun? 4 Ni ada devena ga de lɛ taazuʋɛ, ada za ná, mazɔlɔɔ pului ɠa ná. Kɛlɛ ni ada yɛna ʋɛ, ada za ɓalaa. Ade liina mu Siili ɠɔɔlaaɠai zu, ade ɓɔɠɔ ve ti ya. Ni ta ade yɛna vulua, soloogɛ, ni mɔnɔ ta ade ʋaazu, ti ade ʋaa!»

5 Kpɔkɔi zeelizuʋɛ, ti yeini Siili ɠɔɔlaaɠai ʋɔ pelei, ti zeeli kɔɔlaaɠai laaʋɛ, kɛlɛ ti la nu nɔpɛ kaani kɔɔlaaɠai zu. 6 Mazɔlɔɔ Maliɠii kulani Siili nuiti goizu, eɠɛ kɔɔʋɛbɛ wolai ɠɔɠɔ lugi, niiti ti ʋaazu sooiti kɔma ta kɔɔɠɔ wotoloiti su. Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Izilayɛle masagi lia, é Ɠɛte masagiti ta Ezipete masagiti buzeɠe ga ti ta-ɠɔɔʋɛbɛiti teʋe ade laalɔɠɔma!» 7 Kpidii ʋɛai ma, ti ʋelani ga ti ti-yɛnvuiti kizo, ti kɔɔlaaɠai yɛni nɔ ɠana, ti seɠe ɠotaiti ta sooiti zɛ ná, naa ʋɛɛ soovalegiti ba.

8 Gee nu naanigɔiti seeliai ma kɔɔlaaɠai laaʋɛ, ti lɛɛni seɠe ɠotai gila bu, ti daamii wo, ti ɓɔɔle, naa ʋoluma ti walii ta zanugi ta seɠeiti seɠe, ti ti lɔɔɠu, ti ɠale ma, ti lɛ taɠili bu, nii ti kaani ná, ti seɠe, ti li, ti dɔɔɠu.

Gee nuiti ti ma wooi laazeeli vai
masagi ma

9 Ti zɛba ti ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Nii ade kɛɛzu, é la ʋani, za ɠa ga woo niinɛ ʋagɔ volo. Ni ada niima woo niinɛ ʋagɔi makɛna ɓɔɠɔ nɔ ʋɛ, ade la boni eyɛsu geelaalao, ma ɓakɔi ɠa zeeli ade ma. Ade li, ade bo masagi ná-koizuʋɛ.» 10 Ti liini, ti ʋoluvaawo taa makɛ nuiti ma, ti ɠɛ ti ma: «Gi liiʋɛ, gi lɛ Siili ɠɔɔlaaɠai zu, gi la nu nɔpɛ kaani, gi la nu ɠila kpalaa goomɛnini, sooiti ta soovalegiti nɔ ɠa ti ná, ti ɠiliai, seɠe ɠotaiti ta ɠɛʋele nɔ ma.» 11 Taa makɛ nuiti ti nu ɠila tolini, ti bo ma, é li, é bo masagi ná-koizuʋɛ.

12 Masagi wuzeɠeni kpidii, é ná-nu wolaiti gaalɛ ba, é ɠɛ ti ma: «Nà ɠisiɛzu ga Siili nuiti ti ɠɛɛʋɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Tɛi pului ti ma, ade ɠula, ade lɔɔɠu dɔɓɔi zu. Ta ɠulana taai ʋa, ade ti ma vuluiti so, ade lɛ taazuʋɛ.› » 13 Ná-botiɠɛ nui gila ge ɠɛni ma: «Ade nui tanigaa leʋe soo lɔɔlugɔiti kɔma, ti yɛgai ade ya taazuʋɛ, ti li, ti wɛlɛ ná. Naa la ɠɛa ade ʋa ga faa nɔpɛ, mazɔlɔɔ nii a zeeli ti ma, naa nɔ ɠa a zeeli Izilayɛle nui mɔtaiti ma ti taazuʋɛ, tama ti maaɓuɠaai na ti-ɠaaɓelasuʋɛ ʋa.» 14 Ti kɔɔɠɔ wotolo felegɔ ɠasɔɠilini, ti ti ɠili sooiti ba, ti ʋilɛ Siili ɠɔɔʋɛbɛi ʋolu, ti ka nii kɛai. 15 Ada zu ɓɛɛ nuiti ti ʋilɛni Siili ɠɔɔʋɛbɛi ɠɔɠɔ ʋogi ʋa eyɛsu ti zeeli Zuludɛn ziɛlaʋɛ. Pelei maazeɠeni nɔ ga seɠeiti ta sɔɔlaiti niiti Siili nuiti ti ɠɛni ti loozu ya kpizɛi zu. Keelai naati ti ɠaleni ma, ti ʋa, ti ʋoluvaawo masagi ma.

Elizé ná-faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛiti
pilɛ fai su

16 Gaamago nɔ, Samali taazuʋɛ nuɓusɛiti ti ɠulani, ti yei Siili ɠɔɔlaaɠai zu, ti ɗa aniiti seɠe. Názu ɠa ɓulu vukɔi kilo puugɔi ɠɛni ɠeyazu la ga wali ɠae ɠila, ta moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naa ma ɠilo ʋuufelegɔi (20) ɗa ɠeya ga wali ɠae ɠila, ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la. 17 Masagi siɠidaʋɛ makɛ vai veeni ná-makɛ nui ya, nii é ɠɛni polu folo-o-folo, kɛlɛ nuɓusɛiti ti yɛni ziɛzu ma, é za, ʋelei nɔ GALA goo wo nui boni la ma, siɛgi zu masagi liini la naa ʋɛtɛsu. 18 Mazɔlɔɔ naama ziɛgi zu ɠa GALA goo wo nui ɠɛni la ma: «Moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naa ma ɠilo ʋuufelegɔi (20) ɗa ɠeya ga wali ɠae ɠila, ta ɓulu vukɔi kilo puugɔi ɠa ɗa ɠeya ga wali ɠae ɠila, lina niima yeeɠɛɠalai nɔ ma Samali lɔɔɠɔi zu.» 19 Názu ɠa masagi ná-makɛ nui gooɠaaʋoteni la ga: «Anɛɛ ɓalaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zeɠeiti bɔɔzu geeɠɔlɔgi ʋa, nii è bogai, naa ɠa zoo ɠɛɛzu ɠale?» ta Elizé gooɠaaʋoteni la ga: «Ɗa ka ga è-ɠaazuʋɛ, kɛlɛ è la ta mia.» 20 Naa ɠa é ɠɛɛni la, nuɓusɛiti ti ziɛni ma siɠidaʋɛ, é za.

8

Izilayɛle masagi tukpɔi ɠaaleʋe vai
Sunɛme anzanui ʋɛ

1 Elizé ɓɔɛni anzanui naa ʋɔ, nii é ná-doun zunui yɛnvui ʋuuni su, é ɠɛ ma: «À ɠula ʋɛ ʋa wa ɗa-ʋɛlɛyeɠei. Wo li seikɔɠɔma ʋele zu, zou ɠili su, ʋɛ wa zoo zeizu ná, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI deveʋɛ ga é pului loo zooi nii zu, é yɛsu kona dɔfela.» 2 Anzanui ziɛni ga GALA goo wo nui ná-tɛnɛ gooi, ta ná-pɛlɛyeɠei ti liini, ti zei Filisiti yooi zu kona dɔfela laawu.

3 Kona dɔfelai ɓegai ma, anzanui zeɠeni Filisiti yooi zu, é li masagi ʋɔ bɛ ga ti ná-pɛlɛi ta ná-zooiti fe zea. 4 É zolooni kpein masagi ta GALA goo wo nui Elizé ná-botiɠɛ nui Geyazi ti ɗa yɛpɛ, é naa ɠaazaɠagai, é ɠɛ ma: «Faa wolai niiti Elizé ti ɠɛai, ti wo dɛɛ mà.» 5 Siɛgi zu é ɠɛni naa wosu da ʋelei Elizé gɔvɛi ta wuzeɠeni la, é kula saai ya, anzanui nii Elizé ná-doun zunui yɛnvui ʋuuni su, naa unkulani masagi ʋɔ bɛ ga naa ɓɔ ba ná-pɛlɛi ta ná-zooiti fai zu. Gaamago Geyazi wooɠulani, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ anzanui ʋa gè ɠɛa ná-fai wosu è ma, màliɠii masagi, wɛlɛ ná-doun zunui ɓalaa ba, nii Elizé buzeɠeni, é kula saai ya.» 6 Masagi anzanui ɠaazaɠani, naa ná-faiti pɛ suɠula ma. Masagi ná-botiɠɛ nu wolai gila feeni anzanui ya, é ɠɛ naa ma: «Li, è bo, ti anzanui nii ɠɔligiti pɛ gaaɠale ma pɔ, ti ani ve zea ga ná-zooi ʋaalɔnɔgi ti kulaai, é zo dii volo nuu ma, é zeeli niizu ma, naama zalai.»

Ɠazayɛle ta Elizé ti ɠomi fai

7 Yeeta mɔnɔ Elizé liini Damase. Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ɠɛni zeeɓɛzu, ti ɠɛni ma: «GALA goo wo nui ʋaaʋɛ ʋɛ.» 8 Masagi ɠɛni Ɠazayɛle ma: «Vebɛani zeɠe, è li GALA goo wo nui ʋɔ bɛ, é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa bɛ̀, ni nà ɠulazu niima zeeɓɛi zu.» 9 Ɠazayɛle vebɛaniiti seɠeni, niiti ti ga Damase yooi ʋaalɔnɔ pagɔiti, é ɲɔmɛ ʋuunaanigɔ (40) ɠasɔɠili ga tiye, é li GALA goo wo nui Elizé ʋɔ bɛ. Seeliai ma, é loni naa ɠaazu, é ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nui Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade tèʋegɛ ga gè è ɠaazaɠa, ni toɠa ɠɛdɛsu, é ɠula niima zeeɓɛi zu.» 10 Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li, è ɠɛ ma: ‹Ungo, ɗa ɠɛdɛsu, è ɠula seeɓɛi nii zu.› Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛʋɛ ga ze ga toɠa zaazu.» 11 GALA goo wo nui ɠaazuloni Ɠazayɛle ʋa, é yɛ wɛlɛzu ba, naa unfe, naa ʋoluma Elizé ɗa wɔlɔ. 12 Ɠazayɛle gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Toɠa ɠale màliɠii wɔlɔzu?» Elizé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mazɔlɔɔ gè kwɛni faa ɲɔi nii kpein è ʋaazu kɛɛzu ga Izilayɛle nuiti. Ɗa ʋaazu abui losu ta-laa wolaiti ba niiti siɠigi ti ma, è ta-zunu loungoiti paa ga boɠa zɔkpɔi, è lati, è ta-loungo ʋɛlɛʋɛlɛgiti kpɔnɛkɛlɛ, è koma anzanuiti kogiti daaʋali.» 13 Ɠazayɛle kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Nà ga leeni kae, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, kɛ̀ai nɔ eɠɛ gilɛi, nà zoo nii ɠɛɠala vaa wolaiti kɛɛzu?» Elizé ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛʋɛ ga ze ga ɗa ɠɛɛzu ga Siili masagi.»

14 Ɠazayɛle zeɠeni Elizé ɠoba, é li maliɠii ʋɔ bɛ, naa gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa Elizé bogai è ma?» É ɠɛ ma: «É ɠɛ ɗa ɠɛdɛsu, è ɠula seeɓɛi nii zu.» 15 Poluma voloi Ɠazayɛle pɛɛmazeɠei gila seɠeni, é dɔ ziɛi wu, é pɛɛ masagi ɠaazu, naa za, é masadai ɠɛ naa ʋotogi zu.

Zuda masagi Yolame

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 21:2-20)

16 Akaɓe ná-doun zunui Yolame ná-kona dɔɔlusiɛi ma masadai zu Izilayɛle unda, Zozafate ná-doun zunui Yolame zeini Zuda unda ga masagi. 17 Ná-konagi ɠɛni ga puusaʋa maazu fele (32), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona dɔsaʋa ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 18 É ziɛ ʋele ɲɔuni ga Izilayɛle masagiti kɛʋele, eɠɛʋelei nɔ Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei kɛɛni la, mazɔlɔɔ é Akaɓe ná-doun anzanui gila fuluni. É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni. 19 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni kɛɛni é ʋa Zuda masadai ɠoloɠolo, mazɔlɔɔ é minazeɠeni ná-botiɠɛ nui Davide ʋɛ ga naa mavofodaiti ta ɠɛ masadai ɠɛɛzu nɔ ɠɔ.

20 Yolame ná-masa fai ma ziɛgi zu ɠa Edɔme nuiti ti ɓakani la Zuda masadai laalɔɠɔma, ti ɓɔɠɔ masa sei. 21 Názu ɠa Yolame ná-kɔɔɠɔ wotoloiti pɛ gaalɛɛni ba la, é li Sayiil. Kɛlɛ, kɛni kua zaamai masagi ta ná-kɔɔɠɔ wotolo ɓizɛ ɠundiɠiiti pɛ ti lɔɔni Edɔme nuiti ta-ɠɔɔɲɛkpɛi zaama, ti leʋe ga zeeɠaaɓa, mazɔlɔɔ naati ti ti maaɠakuni niina, kɛlɛ ná-salaʋusuiti ti ʋelani, ti li ta-zeɠe ɠotaiti bu. 22 É zo názu ma niina, é zeeli za ma, Edɔme nuiti ti la mɔ Zuda masadai yeema, ta ɓɔɠɔ yeema. Naama yeeɠɛɠalai nɔ Liɓina taa wolai wuzeɠeni Zuda laalɔɠɔma.

23 Yolame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 24 Yolame zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Aɠazia ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Aɠazia

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 22:1-6)

25 Akaɓe ná-doun zunui Yolame ná-kona puugɔ maazu felegɔ (12) ma masadai zu Izilayɛle unda, Yolame ná-doun zunui Aɠazia zeini Zuda unda ga masagi. 26 Ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu fele (22), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona gila ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Atali, Izilayɛle masagi Womeli ná-dounloin ta ɠɛni de. 27 É ziɛ ʋele ɲɔuni ga Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei ɠɛʋele, é Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ pɛlɛyeɠei naa kɛɛni la, mazɔlɔɔ vulu ɠalui ɠɛni ti yɔɠɔzu.

28 Aɠazia ta Akaɓe ná-doun zunui Yolame ti liini ga kɔɔi Siili masagi Ɠazayɛle laalɔɠɔma, Lamɔte Galaade yooi zu. Siili nuiti ti masagi Yolame maawanani, 29 naa ɠale ma Zizeleyɛle, ná-maawanaiti salezu nii Siili nuiti ti pɛɛni ba Lama, siɛgi zu ti lia la ga kɔɔi Siili masagi Ɠazayɛle laalɔɠɔma. Názu ɠa Aɠazia liini la pɛtɛsu, mazɔlɔɔ é ɠɛni zoolɛzu ga ʋe.

9

Zewu ɠɛɛ vai ga Izilayɛle masagi

1 GALA goo wo nui Elizé GALA goo wo kaladopoi gila tolini, é ɠɛ ma: «Ɠɛʋele ɓɛtɛ è lii vai zu, é gulɔ ɓoɓogi nii zeɠe, è li Lamɔte Galaade yooi zu. 2 Ɗa liizu, è Zozafate ná-doun zunui Zewu ʋɛtɛ, Nimesi ná-dounloin, ɗa tolisu, è ɠɛ ma é ɠula bɔɔlaiti saama, wa lɛɛzu pɛlɛ ɠoozu ʋɛlɛi gila bu. 3 È gulɔ ɓoɓogi zeɠe, è gulɔi ziɛ nɔungi zu, è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè gulɔi ziaa è ma ga è ɠɛ ga Izilayɛle masagi!› Naa ʋoluma ɗa ɓizɛzu, è ɠula pɛlɛlaʋɛ, è ʋela, mina maaɓɔun bo.»

4 GALA goo wo kaladopoi liini Lamɔte Galaade yooi zu. 5 Seeliai ma, é kɔɔʋɛbɛi ma ɠundiɠiiti kaani, ti ɠaalɛai ba ada ɠila. É ɠɛni ma: «Kundiɠii, kpɛ̀dɛʋɛ è ma.» Zewu gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gi zaama ɓɛ ʋe?» Naa ɠɛ ma: «Ɗa ʋe, kundiɠii.» 6 Zewu wuzeɠeni, é lɛ pɛlɛi wu, GALA goo wo nui gulɔi ziɛni nɔungi zu, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè gulɔi ziaa è ma ga è ɠɛ ga Izilayɛle masagi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti. 7 Ɗa ʋaazu è-maliɠii Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti paazu. Ʋele ɠana gè nà-botiɠɛ nuiti, GALA goo wo nuiti, tɔnɔi ʋotokulazu la, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nuiti kpein Zezaɓɛle ti ʋaai. 8 Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei pɛ undaa ɠa ʋilisu, nà ná-pɛlɛyeɠei wu zunuiti pɛ suwuɠaaleʋe Izilayɛle yooi ɠa, doungo ʋɛɛ kpakolo ba. 9 Nà pɛlɛyeɠei naa zosu ʋelei gè Zeloɓoame ná-pɛlɛyeɠei zoni la, Neɓate ná-doun zunui, ta ʋelei gè Ɓaasa nɔnɔi zoni da, Ayiya ná-doun zunui. 10 Zezaɓɛle ma, gilɛiti ka ti miizu Zizeleyɛle kpelei zu, nu nɔpɛ ge la zɔlɔɔga, é ʋa maaɠulu.› » GALA goo wo nui ɓegai ma ga naama wooiti bo, é pɛlɛi laalaoni, é ʋela.

11 Zewu ɠalegai ma ma bɔɔlaiti koba, naati ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Toɠa ɠale? Leeni ɠa titi nui nuu ɠɛa ʋaani ma è ʋɔ bɛ?» Zewu ɠɛ ti ma: «Wo niima nu laaliiti kwɛɛ kala, ta ta-ɓɔɛ ɲakaiti.» 12 Kɛlɛ naati ti ɠɛni ma: «Zɛɛ ɠana è bosu. Nii é bogai è ma, naa wo gi ma.» Zewu zɛba é ɠɛ ti ma: «Kɛɛʋɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè gulɔi ziaa è ma ga è ɠɛ ga Izilayɛle masagi.› »

13 Naama wooiti mɛnigai ma ti ʋɛ, ti ta-zeɠeiti kulani ɠɔba ga gaazuvilɛi, ti ɗa ti ʋɛɛ Zewu luɠɔ nu lɛɛzuʋɛti, ti ɗa koolei vɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Zewu ɠa ga masagi!»

Zewu Izilayɛle masagi Yolame ʋaa vai

14 Ʋele ɠana Zozafate ná-doun zunui, Nimesi ná-dounloin Zewu yaavai ɓɛtɛni la Yolame laalɔɠɔma, siɛgi zu naati ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ ti ɠɛni Lamɔte maalobosu da Galaade yooi zu, Siili masagi Ɠazayɛle laalɔɠɔma. 15 Masagi Yolame liini Zizeleyɛle ga é ná-palaiti sale, tɔɔzei maawanai ʋa Siili nuiti ti boni la kɔɔɠɔzuʋɛ Siili masagi Ɠazayɛle laalɔɠɔma. Zewu ɠɛni bɔɔlaiti ma: «Ni wa pɔ̀, kɛni nu nɔpɛ ge mina ɠula taai ʋa, é ʋa li ma wooi wosu Zizeleyɛle.»

16 Zewu lɛɛni ná-wotoloi zu, é li Zizeleyɛle, ʋɛ Yolame ɠɛni laani ná. Zuda masagi Aɠazia liai laaliizu ma. 17 Taai maaɓɛɛ nui ɠɛni siɠigi ɠa, é Zewu ná-bɛbɛi ɠa, ti ɗa ʋa. É wooleʋeni masagi ma ga: «Nà bɛbɛi ɠaazu, ti ɗa ʋa.» Yolame ɠɛni ti ma: «À soo ɓizɛ zalaʋusu ɠila teʋe, é ti laaɠomi, é ti ɠaazaɠa, ni ziilɛi faa ɠa ti ʋaazu la.» 18 Soo ɓizɛ nui liini Zewu laaɠomisu, é ɠɛ ma: «Masagi ɠɛ: ‹Ziilɛi faa ɠa è ʋaazu ma?› » Zewu ɠɛ ma: «Ɗɔnɔ ɠa ziilɛi fai zu ga leeni? Ɠale ma, è lo ga pòluʋelei.» Taai maaɓɛɛ nui ná-poluvaawogi woni, é ɠɛ ma: «Keelai lia, é zeeli ti ma, kɛlɛ é la ɠalesu ma.» 19 Ti taɠili teʋeni mɔnɔ, naa liini, é ɠɛ Zewu ma: «Masagi ɠɛ: ‹Ziilɛi faa ɠa è ʋaazu ma?› » Zewu ɠɛ ma: «Ɗɔnɔ ɠa ziilɛi fai zu ga leeni? Ɠale ma, è lo ga pòluʋelei.» 20 Taai maaɓɛɛ nui ná-poluvaawogi woni, é ɠɛ ma: «Keelai lia, é zeeli ti ma, kɛlɛ é la ɠalesu ma. Zɔi é bɛbɛi luɠɔ, toɠa ná-wotoloi ɓizɛzu eɠɛ Zewu, Nimesi ná-dounloin, tɔɔzei toɠa ɓizɛzu eɠɛ titi nu.»

21 Naazu ɠa Yolame ɠɛni la ti ma: «À nà-wotoloi ɠili sooi ʋa.» Ti ná-wotoloi ɠilini sooi ʋa. Izilayɛle masagi Yolame ta Zuda masagi Aɠazia ti lɛɛni ta-wotoloiti su, ti li Zewu laaɠomisu. Ti zeelini ma ná-kpelei zu nii mɔungi é ɠɛni ga Zizeleyɛle nui Naɓɔte nɔnɔ.

22 Yolame Zewu ɠaai ma, é gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Zewu, ziilɛi faa ɠa è ʋaazu ma?» Zewu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ziilɛi faa ɠa è bosu? È kwɛɛ kala ga zaaɠaza è-lee Zezaɓɛle ná-koloɠolo fai ɠa dɛ ná, ta ná-zoɠo vaa mɔinmɔingiti.» 23 Yolame ná-wotoloi laalatini, é ɠɛ Aɠazia ma: «Dama, Aɠazia! Yaavai ʋe!» Naa ʋolu é ʋelani. 24 Kɛlɛ Zewu ná-mɛɛin zoni, é pili, mɛɛn ɠae li, é Yolame zo kpaki zɔɠɔzuʋɛ, é leʋe, é ɠula kekegi zu, Yolame looni ná-wotoloi zu, é za.

25 Zewu ɠɛni ná-kɔɔɠɔ zɛpɛ seɠe nui Ɓidikaal ma: «Ma ʋoomai zeɠe, è pili ya Zizeleyɛle nui Naɓɔte ná-kpelei zu. È-ɠi ka su nɛi? De felegɔ de ɠɛni wotolo ɠila su, kɛɛɠɛ Akaɓe ʋolu, Ɠɔoɠɔ GALAGI niima ɠeela wooi woni daalɔɠɔma, é ɠɛ ma: 26 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Tɛi gè Naɓɔte ma ɲamai ta ná-dointi ti-ma ɲamai ɠaa, é ɗa yei, nà kɛɠalai nɔ ɠɛɛzu ga ɗe ma kpele ɠilagi nɔ zu, naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai.› Naa maaʋele ma, seɠe, è pili ya, ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la.»

Zewu Zuda masagi Aɠazia ʋaa vai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 22:7-9)

27 Zuda masagi Aɠazia miná ɠaai ma, é ʋelani, é li ga pelei nii é liizu Ɓɛte-Ɠagan. Zewu ʋilɛni polu tɔ ɓalaa, é ɠɛ ti ma: «À tɔ ɓalaa paa.» Wotoloi zu, ti sɔɔni ga mɛɛin, pelei zu nii lɛɛzu ga Guul ʋele, Yiɓileyame ɠobaʋɛ. É ʋelani, é li Megido, é yɛ ná, é za. 28 Ná-botiɠɛ nuiti seɠeni wotoloi ta zu, ti lii la Zeluzalɛme, ti maaɠulu ná-kabai zu mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, mɛmɛwola Davide ná-taa wolai zu. 29 Aɠazia masadai zɔlɔɔni siɛgi zu Akaɓe ná-doun zunui Yolame kɛɛni la ga kona puugɔ maazu ɠila (11).

Zezaɓɛle zaa vai

30 Zewu lɛɛni Zizeleyɛle. Zezaɓɛle mɛnigai ma, é gulɔi ziɛni ɠaazuʋɛ, é nɔungi maaɠili, é ɗa wɛlɛ fenɛtɛlɛi la. 31 Zewu zeelizuʋɛ siɠidaʋɛ, é ɠɛni naa ma: «Ziilɛi faa ʋe ɓaa, Zimili niinɛi* nii é maliɠii ʋaazu?»

32 Zewu ɠaazuwuzeɠeni, é wɛlɛ fenɛtɛlɛi la, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é bɛ̀ miná?» Zunu zɛɛɠaga felegɔ ɓaa saʋagɔ ti ungi ɠulani, ti wɛlɛ ba. 33 É ɠɛni ti ma: «À pili zooi ma.» Ti zɔɔni ba, é loo zooi ma, ma ɲamai vaza pɛlɛi ma, ta sooiti ma. Zewu ziɛni ma ga ná-soo wotoloi, é leʋe.

34 Zewu lɛɛni masa pɛlɛi wu, é daamii wo, é ɓɔɔle, é ɠɛ ná-siɛpoluiti ma: «À li, wo ɠaaɓa, wo anzanui tɛi maaɠulu nii kotoai, mazɔlɔɔ masa doin ɠɛa de.» 35 Ti liini ga ti maaɠulu, kɛlɛ ti ʋa ɠɛ ti li, nɔun kalagi ta zeeiti ta kɔɠɔiti nɔ ɠa ti ti ɠaani ná. 36 Ti ɠaleni ma, ti bo Zewu ma, naa ɠɛ ma: «Naama wooi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI boni, é ɠula ná-botiɠɛ nui Eli la, Tiseɓé nui, é ɠɛ ma: ‹Gilɛiti ta Zezaɓɛle ma zuai mi Zizeleyɛle ɓalagi zu. 37 Zezaɓɛle ma zuai mɔtai zu ɠa vaza eɠɛ ga pɔlɔ lɛigi kpalagiti su, nu nɔpɛ ge la zooga kaazu, é ʋa ɠɛ ma: Zezaɓɛle ɠaa.› »

10

Akaɓe mavofodaiti suwuɠaaleʋe vai

1 Akaɓe ná-doun zunu ʋuulɔfela (70) ɠa é ɠɛni Samali. Zewu sɛʋɛiti teʋeni Zizeleyɛle ɠundiɠiiti ta taa ɠɛwolaiti ma, naa ʋɛɛ nui naati ba ti ɠɛni Akaɓe ná-doun zunuiti kalasu, sɛʋɛi zu wooi ɠɛni ga nii: 2 «Wa ɠa wo ɠaaɓaazu wo-maliɠii ná-pɛlɛyeɠei wu lointi ma, wotoloiti ta sooiti ta kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ta wo ya, wa zeini ɓalaa taa wolai zu siɠigi ma. Naa ɠa é ba, wa sɛʋɛi nii zɔlɔɔna nɔ feya, 3 à wɛlɛ masagi ná-doun zunuiti saama, zɔi a zoo ta soloogai ma ga é ɠɛ ga masagi, wo naa zei ga masagi, wo zɛba wo ɠɛʋele ɓɛtɛ, wo kɔɔi ɠɔ masagi ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ.»

4 Naama nuiti ti naa mɛnigai ma, ti wola luani, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Masa felegɔ mu ka ti la zooni ti ʋa lo Zewu laawu, ada zoo ɠale ade lo daawu?» 5 Gaamago masa pɛlɛi ma ɠundiɠii, ta salaʋusu ɠundiɠii é taazuʋɛ, naa ʋɛɛ kɛwolaiti ta masagi ná-doun zunuiti kala nuiti ba, ti gooɠaaʋotegi nii leʋeni Zewu ma, ti ɠɛ ma: «Gá ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, nii nɔpɛ ɗa bo, naa ɠa gi kɛɛzu, gi la nu nɔpɛ seizu ga masa. Naa ɠa é ba, nii nɛai è ʋɛ, naa ɠɛ.» 6 Zewu sɛʋɛi velesiɛi leʋeni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Ni wa pɔ̀, ni wa ɠolozu nà-deveiti bɛ, lina niima yeeɠɛɠalai nɔ ma, à masagi ná-doun zunuiti kpein tɔungiti teʋe ti ʋa, wo ʋa ga tiye pɔ̀ Zizeleyɛle.» Tama, masagi ná-doun zunu ʋuulɔfelaiti gaaɠwɛa ɠɛni de taa wolai zu nu ɓiigiti ba, naati ka ti ɠɛni ti ɠulazu su.

7 Sɛʋɛi zeeliai ma ti ma, ti masagi ná-doun zunu ʋuulɔfelaiti (70) soni, ti ti ɠɔdaaleʋe, ti tɔungiti pu kpɔlɔgiti su, ti ti leʋe Zewu ma Zizeleyɛle. 8 Keela ɠila ge liini, é bo Zewu ma ga ti ʋaa ga nu unkalagi naati, Zewu devei veeni ga ti nu ungiti sei su ga ma ziɠi felegɔ taa ziɠidaʋɛ eyɛsu geelaa ɗa lao.

9 Poluma voloi sobui é ɠulani taai ʋa, é ɓɔɛ bɛbɛi ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «Wɔun wa ga sɔbalala ʋea! Nà ɠa gè ga sɔba nui, mazɔlɔɔ nà ɠa gè yaavai ɠiliai masagi Yolame ma, gè paa. Kɛlɛ niiti ma, ɓɛ ɠa é ti ʋaai? 10 À kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi niiti kpein é ti woni Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei laalɔɠɔma, gila kpalaa ge la yɛni ʋoluzu nii daa la zeelini. É naama wooiti kpein daazeelia, niiti é ti woni, é ɠula ná-botiɠɛ nui Eli la.» 11 Zewu Akaɓe ná-pɛlɛ wu nui mɔtaiti paani niiti ti ɠɛni Zizeleyɛle, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, naa ʋɛɛ bɔɔlaiti ta zalaɠa ɠula nuiti ba, é la gila kpalaa zɛni ná.

Zewu devei vee vai
ga ti Aɠazia kɛɛɠɛlointi paa

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 22:8)

12 Naa ʋoluma Zewu ʋilɛni pelei ma, é ɗa li Samali. Seelizuʋɛ togani makɛ nuiti ta-ɠaalɛba ʋɛlɛi gila ma, nii é ɠɛni pelei zu, 13 Zewu ɠomini ga Zuda masagi Aɠazia kɛɛɠɛlointi, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa ga woye?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gá ga masagi Aɠazia kɛɛɠɛlointi, gá liizu masagi ná-dointi tuʋɔsu, ta masa anzanui Zezaɓɛle ná-dointi.» 14 Zewu ɠɛni ná-siɛpoluiti ma: «À ti ma vuluiti so.» Ti ti ma vuluiti soni, ti ti ɠɔdaaleʋe, ti ti ʋili ya gaalɛba ʋɛlɛi naa ma ziɛyeɠei zu. Ti ɠɛni ga nu ʋuunaanigɔ maazu felegɔ (42), Zewu la ɠɛni gila kpalaa zɛni ná.

15 Seɠeai ma miná, ti ɠomini ta Lekaɓe ná-doun zunui Yonadaɓe, é ɠɛ naa ma: «È yiima ɠoleʋɛ nɛi bɛ̀, ʋelei zìima ɠoleai la è ʋɛ?» Yonadaɓe ɠɛ ma: «Zìima ɠoleʋɛ.» Zewu ɠɛ ma: «Ni ʋele ɠana é la, yeela zèa.» Yonadaɓe yeelaani zea. Zewu zɛba é tɛ, é sei ɠoba ná-wotoloi zu, 16 é ɠɛ ma: «Ʋa, de li, è ka ʋelei gè botii ɠɛɛzu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga zɛbɛi.» É liini ga naa ná-wotoloi zu.

17 Zewu zeeliai ma Samali, é Akaɓe ná-pɛlɛ wu nui mɔtaiti paani niiti ti ɠɛni Samali, é ti zuwuɠaaleʋe, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la Eli ma.

Zewu Ɓaale ɠala goo wo nuiti paa vai

18 Naa ʋoluma, é nuɓusɛiti gaalɛɛni ba, é ɠɛ ti ma: «Akaɓe la wola Ɓaale lɛbini, nɔ̀un nà Zewu nà dɛbizu ga gola. 19 Naa ɠa é ba, à Ɓaale ɠala goo wo nuiti kpein toli, ti ʋa pɔ̀ bɛ, nui niiti kpein ti dɛbizu ta ná-zalaɠa ɠula nuiti, gila kpalaa ge mina yɛ ʋoluzu, mazɔlɔɔ nà pɔ gè zalaɠa wola ɠula Ɓaale ʋɛ. Zɔi nɔpɛ a yɛ ʋoluzu, naama nui la yɛga vulua.» Zewu ɠɛni naa wosu ga keleɠelegi, nii a kɛ é Ɓaale lɛbi nuiti paa. 20 É ɠɛni ti ma: «À fɛti ɠula ɠui lo, Ɓaale lɛbi vai zu.» Ti kui loni. 21 Zewu keelai leʋeni Izilayɛle yooi zu ná pɛ. Ɓaale lɛbi nuiti pɛ ti ʋaani, nu ɠila kpalaa ge la ɠɛni yɛni ʋoluzu nii é la ʋaani. Ti lɛɛni Ɓaale lɛbi ʋɛlɛi wu, buulaave é zeeli kwɛgi pɛ ma. 22 Zewu ɠɛni zalaɠa ɠula zeɠeiti makɛ nui ma: «Seɠeiti kula Ɓaale lɛbi nuiti pɛ bɛ.» Zunui naa seɠeiti kulani ti ʋɛ.

23 Zewu ta Lekaɓe ná-doun zunui Yonadaɓe ti lɛɛni Ɓaale lɛbi ʋɛlɛi wu, é ɠɛ ti ma: «À wɛlɛ ɓɔɠɔ zaama, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui tanɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, Ɓaale lɛbi nuiti wo ma letele nɔ yɛ pɛlɛi wu.» 24 Ti lɛɛni ga ti zalaɠaiti ta gala zalaɠaiti kula. Zewu salaʋusu ʋuulɔsaʋa (80) loni eteaʋɛ, ti ɠaku pɛlɛi ma, é ɠɛ ti ma: «Zɔi nɔpɛ a ɓe nu ɠila kpalaa ba, é li, niiti su gè ti veezu wo ya, è ma nui ɗa za potogi zu.»

25 Ti ɓegai ma ga gala zalaɠaiti kula, Zewu ɠɛni salaʋusuiti ta ta-ɠundiɠiiti ma: «À lɛ, wo ti ʋaa, tanɔpɛ ge mina ɠula ba.» Ti lɛɛni, ti ɗa naati paa ga boɠa zɔkpɔi, ti ɗa poomaiti pili ya etea ʋelei, ti yɛni ti ʋaazu eyɛsu ti lɛ Ɓaale ná-pɛlɛi ma ada ɲadega wolai wu. 26 Ti Ɓaale ʋɛlɛi wu zale zɔɔlaiti kulani, ti abui lo ti ʋa, ti ɠala. 27 Ti Ɓaale ná-sale ɠɔtui loka ta ti ná-pɛlɛi ɓalaa golo, ti ná lati ga bɛbɛi ná-maagba wosu, naa ɠa é su, zaaɠaza.

Izilayɛle masagi Zewu

28 Zewu Ɓaale ɠulani Izilayɛle yooi ʋa tɛtɛ. 29 Kɛlɛ é la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma, mazɔlɔɔ zanu nikɛ yiʋoiti ti ɠɛni dɛ Ɓetɛle, ta Dan. 30 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zewu ma: «Tɛi è naa ɠɛa nii sɔlegai gàazu, è naa kpein kɛ nii é ɠɛa ga zìima vai é lo Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei ʋa, è-lointi ta yɛ zeizu Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa eyɛsu è-mavofodai zeizu naanisiɛi.» 31 Naa pɛ ge ɠɛɛni, kɛlɛ Zewu la ɠɛni ziɛni ga yii pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti su, Izilayɛle ná-GALAGI. É la zeɠeni pɛ naama ɠotoiti polu, niiti Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma.

32 Naama ziɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔɔzeini ga é ɗa ta leʋe Izilayɛle yooi ʋa. É vaani bu Siili masagi Ɠazayɛle vɔni ti ma ta-yooi ɠwɛpelemaʋɛti pɛ. 33 Ʋele ɠana ti ʋalani la zooi ɠilazuʋɛ ma, é folo ɠulazu ʋelei Zuludɛn letegi ma, é zo taa wolai Alowɛɛl ma é lɛkpɛma maazu ʋelei ziɛ wolai Aalanɔn letegi ma, Galaade ta Ɓasan yooi ɠɛni ga mináti, ná ɠa Luɓɛn wolodamaiti ta Gade wolodamaiti, naa ʋɛɛ Manasé wolodamaiti ba ti ɠɛni zeini ná.

34 Zewu ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naa ʋɛɛ ná-tɔɠɔɠula faiti ba, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 35 Zewu zaani. Ti maaɠuluni Samali. Ná-doun zunui Yoaɠaze ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu. 36 Zewu kɛɛni masadai zu Izilayɛle unda Samali ga kona ʋuufele maazu lɔsaʋa (28).

11

Atali masadai zeɠe vai ga maaɓaai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 22:10-12)

1 Aɠazia dee Atali kaai ma ga ná-doun zunui zaa, é deveni ga é masagi mavofodaiti pɛ paa. 2 Kɛlɛ Yolame ná-doun anzanui, Aɠazia baazeelai Yeɠoseba zooni é Aɠazia ná-doun zunui Zoase zeɠe dɔɔɠuzu masa dointi saama, niiti Atali ɠɛni ti ʋaazu, é li ga tiye ta anzanui nii é ɠɛni sosu, é ti lɛ nu ɲii ʋɛlɛi gila bu. É doungoi lɔɔɠuni Atali ʋa, naa ɠa é kɛɛni naa la paani. 3 É kɛɛni dɔɔɠu ʋelei zu ga kona dɔzita Yeɠoseba ya Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, naama ziɛgi zu Atali ɗa masadai ɠɛ zooi unda.

Zoase ɠɛɛ vai ga masagi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 23:1-21)

4 Konagi lɔfelasiɛi ma, zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada ɗa Kali nuiti ta-zalaʋusu ungilagila kundiɠiiti toli, ta zɔɔma zalaʋusuiti niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi makɛsu. É ti lolini, ti ʋa pɔ bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Ti minazeɠegi ɠɛ yɔɠɔzu, ti ɠona Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, naa ʋoluma é masagi ná-doun zunui lɛ ga tiye. 5 É zɛba é devei niiti fe ti ya, é ɠɛ ti ma: «Pɛtɛ nii wa kɛ, dooɠo foloi nii é ʋaazu, wa-ɠɔɔɓɔgi ma zeikpasu ɠila ka ɠɛɛzu tuʋasui zu, ma ɠiliba mɔungi ɠa ɠɛɛzu masa pɛlɛi makɛsu ʋelei é la pɔlɔmazu. 6 Felesiɛi ɗa Suul Ziɠidaʋɛ makɛ, saʋasiɛi ɗa salaʋusuiti poluʋɛ ziɠidaʋɛ makɛ, ma ɠiliba saʋagɔi naati ta ɠɛɛzu masa pɛlɛi makɛsu ga seɠezeɠedai. 7 Wa-ɠɔɔɓɔgi ma zeikpasu felegɔi niiti ti la ɗa ga ɠɛ tuʋasui zu dooɠo foloi, naati ɓalaa ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi makɛ, nii a kɛ ti ɓaa masagi maazu. 8 Wa masagi maaɠakusu é pilɛ da, ɛsɛ pɛ ná-kɔɔɠɔ zɔɔla ɠɛ zoni zea. Nu nɔpɛ a ɠɛ é leʋe wo ʋa ga maaɓaa, à ma nui ʋa. Wa yɛsu masagi ʋa a ɠɛna ɠulaa, ta a ɠɛna lɛa.»

9 Salaʋusu ɠundiɠiiti ti naa ɠɛɛni nii zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada boni ti ma. Ti ta-zalaʋusuiti gaalɛɛni ba: zɔiti ti ɠɛni ʋaazu ada makɛ vai ma dooɠo foloi, naa ʋɛɛ niiti ba ti ɠɛni zeɠezu ná dooɠo foloi. Ti pɛ ti liini zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada ʋɔ bɛ. 10 Zalaɠa ɠula nui kpɛɛinti ta kɔɔɠɔ zɛpɛgiti feeni salaʋusu ɠundiɠiiti zea, niiti ti ɠɛni ga masagi Davide nɔnɔ pɔlɔma, ta ti ɠɛni laani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 11 Salaʋusuiti ti lopele ɓɛtɛni, ɛsɛ ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zoni zea, ti ɲɛkpɛni ga kakuma lukpɛgi siɠidaʋɛ, é zo ʋepema nu yeezazuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋa é li nu ɠɔʋɛzu ʋelei, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, pɛlɛ ɠobaʋɛ, nii a kɛ ti masagi maaɠaku. 12 Yeɠoyada ʋaani ga masagi ná-doun zunui, é masa bɔɔlɔgi lɔ unma, ta é tɔ sɛʋɛi ve zea, ti gulɔi ziɛ ma, ti kɛ ga masagi, ti ɗa yealoɠa, ti ɗa ɠɛ ma: «Masagi lɛbi ɠeke faan!»

13 Atali salaʋusuiti ta nuɓusɛiti gooi mɛnigai ma, é ʋaani bɛbɛi zaama Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋɔ pelei. 14 É wɛlɛ, é masa niinɛi ɠa loni kpɛdɛgi ɠobaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ, ʋelei kundiɠiiti ta ɗa kɛɛ la, salaʋusu ɠundiɠiiti ta puʋu fɛɛ, nuiti ti loni koba. Nuɓusɛiti pɛ koozunɛai, puʋu fɛɛ nuiti ti ɗa puʋugi vɛ. Atali zɛba é ná-seɠeiti bali ga kidaaʋiligi maaʋele ma, é ɓain, é ɠɛ ma: «Yaava ɠa! Yaava ɠa!» 15 Tɛi zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada la ɠɛni pɔ ga ti paa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é ɓɔɛni salaʋusu ɠundiɠii ʋɔ é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓai, é ɠɛ ma: «À kula ɓɔɠɔ zaama. Zɔi nɔpɛ a ʋilɛ polu, à ma nui ʋaa ga boɠa zɔkpɔi.» 16 Ti yeeʋɛɛni ma, ti lii la ga masa pɛlɛi ʋɔ pelei, sooiti tɛɛzu ʋelei, miná ɠa ti paani ná.

17 Yeɠoyada minazeɠegi ɓɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ta masagi ti yɔɠɔzu, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti ba, minazeɠegi naa ɠɛni dɛɛzu ga nuɓusɛi va bu ga ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti. É minazeɠegi ɠilini ba ɓalaa masagi ta nuɓusɛiti zɔɠɔzu. 18 Zooi zu nuɓusɛiti pɛ ti lɛɛni Ɓaale ná-pɛlɛi wu, ti golo. Ti ná-zalaɠa ɠulazuʋɛti golowolo ta kɔɔɠɔ ganigiti, ti Ɓaale ná-zalaɠa ɠula nui Matan ʋaa zalaɠa ɠulazuʋɛti kakalaʋɛ. Zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi makɛ vai zeini kpasu. 19 É Kali nuiti ta-zalaʋusu ungilagila kundiɠiiti ta zɔɔma zalaʋusuiti gaalɛɛni ba, ta nuɓusɛiti pɛ, ti masagi zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti leʋe ga salaʋusuiti ta-ʋɛlɛla ʋelei, ti lii la masa pɛlɛi wu. Zoase zeini naazu masa kpɔkpɔgi ɠa. 20 Zooi zu nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni koozunɛɛi zu, taazuʋɛ ɠaalɛini tɔɔn ti ɓegai ma ga Atali ʋaa ga boɠa zɔkpɔi masa pɛlɛi wu.

12

Zuda masagi Zoase

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 24:1-3)

1 Zoase ná-konagi ɠɛni ga dɔfela, siɛgi zu é zeini la ga masagi. 2 Zewu ná-kona dɔfelai ma masadai zu Izilayɛle unda, Zoase zeini Zuda unda ga masagi. Kona ʋuunaanigɔ (40) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Siɓia, Ɓeel-Seɓa nu ɠɛni de. 3 Zoase Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni yeeɠɛɠalai kpein daawu é kɛɛni, é ɗa ziɛ ga zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada ná-tɛnɛ gooi. 4 Kɛlɛ é la ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠoloni, nuɓusɛiti ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu, ti ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠula adaʋɛti.

GALA sei ʋɛlɛi niinɛ vai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 24:4-14)

5 Yeeta Zoase ɠɛni zalaɠa ɠula nuiti ma: «À waliiti kpein so ti ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ ná-botiɠɛ vai ma, ta nu ɠilagilagi unmɔɔ walii, naa ʋɛɛ vebɛ waliiti ba ti ʋaazu ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 6 Zalaɠa ɠula nui ɠilagilagi kpein ka kulazu gaazuɠwɛɛgiti zea, ʋɛti kpein náti koloɠologai GALA sei ʋɛlɛi ʋa, wo náti kpɛtɛ ga walii naati.»

7 Kɛlɛ ná-kona ʋuufelegɔ maazu saʋagɔi (23) ma masadai zu, zalaɠa ɠula nuiti ti la ɠɛni dɛ GALA sei ʋɛlɛi ná tanɔpɛ kpɛtɛni. 8 Masagi zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada lolini ta zɔɔma zalaɠa ɠula nuiti, é ɠɛ ti ma: «Toɠa ɠale, wo la GALA sei ʋɛlɛi ɓɛtɛni? Tɛi ʋele ɠana wo kɛɛzu la, wo la mɔ walii zoga pɛ, nii wo ɠaazuɠwɛɛgiti ti ʋaazu la, kɛlɛ wa ti yɛsu ná niina pɛlɛi ɓɛtɛ vai ma.» 9 Zalaɠa ɠula nuiti ti vaani bu ga ti mina wali zo, ta ti mina pɛlɛi ɓɛtɛ.

10 Zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada kesu ɠila kpɛtɛni, é zeɠei wɔ ba, é sei zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋepema nu yeezazuʋɛ, ʋɛ nuiti ti ɠɛni leʋesu ná, ti ɗa li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Zalaɠa ɠula nui niiti ti ɠɛni pɛlɛlaʋɛ makɛsu, naati ti ɓena walii kpein pu su, nii nuiti ti ɠɛni ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ.

11 Ta la kaana ga walii mɔinɗa kesui zu, masagi ná-sɛʋɛ ɠɛ nui ɠɛni lɛɛzu ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, ti walii ɠaalu nii ti ɠɛni ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti pu ɓɔlɔiti su. 12 Ti ɠɛni walii naa veezu naama nuiti zea, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma woti vai unda, ti ɠɛni naama walii ɠɛɛzu ga botiɠɛ nuiti ta pɛlɛ maalɛɛ nuiti salai, niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma, 13 naa ʋɛɛ pɛlɛ lo nuiti ta kɔtu zaɠa nuiti ba, ti ɗa guluiti ta kɔtu zaɠaaiti geya ga ma walii, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai zu.

14 Kɛlɛ ti la ɠɛni wali woole taza ɓɛtɛni, ɓaa boɠa, ɓaa ɲama vaza aniɲaka, ɓaa puʋugiti, ɓaa wali woole aniɲaka nɔpɛ ta zanu kelei ga walii nii ti ɠɛni ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 15 Ti ɠɛni feezu botiɠɛ nuiti zea, ga ti dɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai zu. 16 Nui niiti ti ɠɛni wali veezu ti ya ga ti fe naati zea ti botii unda, ti la ɠɛni ɠɛɛzu naati ma ti ʋoluvaawo, mazɔlɔɔ ti ɠɛni kɛɛzu ga telebogi. 17 Walii nii é ɠɛni ga faazuɓɛtɛ zalaɠai ta koto gba zalaɠai, naa la ɠɛni lɔɔzu kesui zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔ.

Zoase ná-masa fai ɠaaɓelagi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 24:23-27)

18 Názu ɠa Siili masagi Ɠazayɛle kɔɔi valani la Gate ʋa, é ná zo. É ɠɛni pɔ ga é lɛ Zeluzalɛme laalɔɠɔma. 19 Gaamago Zoase ani ɓiigiti kpein gaalɛɛni ba, niiti kɛɛɠɛwolani Zozafate ta Yolame ta Aɠazia, Zuda masagiti ta tɔ ɓɔɠɔi ti feeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é pɛɛ zanugi pɛ ba é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ ta masa pɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ, é ti pɛ seɠe, é teʋe Siili masagi Ɠazayɛle ʋɔ, naa ma ge maaɠooza Zeluzalɛme ʋa.

20 Zoase ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 21 Ná-botiɠɛ nu wolaiti ti yaavai ɠilini ma, ti paa Ɓɛte-Milo wu, nii é Sila ɠizei yeizuʋɛ. 22 Nu felegɔ ɠɛni ti zaama, Yozaɓade Simeyate ná-doun zunui, ta Yeɠozaɓade Somɛɛl ná-doun zunui, naati ka ti paani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Amasia ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

13

Izilayɛle masagi Yoaɠaze

1 Aɠazia ná-doun zunui Zoase ná-kona ʋuufele maazu saʋagɔi (23) ma masadai zu Zuda unda, Zewu ná-doun zunui Yoaɠaze zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona puu maazu lɔfela (17) ɠa é kɛɛni masadai zu. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle ma, é ti lɔ Siili masagi Ɠazayɛle yeezu, ta naa ná-doun zunui Ɓɛne-Ɠadade yeezu yeeɠɛɠalai kpein daawu naati ti kɛɛni masadai zu.

4 Kɛlɛ Yoaɠaze Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni, naa goomɛni mazɔlɔɔ é kaani ʋelei Siili masagi ɠɛni Izilayɛle ɓɔlɔzu la. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI kizo nu leʋeni Izilayɛle ma, é ti ɠula Siili nuiti ta-zeigai wu. Naa ʋoluma Izilayɛle zeini mɔnɔ ziilɛigi zu ga pɔlɔmai ɠɛʋele. 6 Kɛlɛ naa pɛ poluma, ti la ɠɛni zeɠeni Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ta ná-pɛlɛyeɠei ná-kotoiti polu, mazɔlɔɔ Zeloɓoame Izilayɛle liini kotoi ɠɛɛ vai ma. Sale wului yɛni vɔlɔ ʋilɛni Samali taazuʋɛ. 7 Gaaɓelagi zu, Yoaɠaze ná-kɔɔʋɛbɛi ɠɛni nɔ ga soo ɓizɛ nu ʋuulɔɔlugɔ (50), kɔɔɠɔ wotolo puugɔ, naa ʋɛɛ kɔɠɔa zalaʋusu nu waapuugɔ (10.000) ʋa, mazɔlɔɔ Siili masagi ma mɔinmɔin paani, é tago nɔ yɛ ná, ti lɔi eɠɛ nu ɠɔɠɔ ɠoba vufiligi.

8 Yoaɠaze ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, ta ná-tɔɠɔɠula faiti, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 9 Yoaɠaze zaani. Ti maaɠuluni Samali. Ná-doun zunui Zoase ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Izilayɛle masagi Zoase

10 Zoase ná-kona ʋuusaʋa maazu lɔfelasiɛi (37) ma masadai zu Zuda unda, Yoaɠaze ná-doun zunui Zoase zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona puu maazu lɔzita (16) ɠa é kɛɛni masadai zu. 11 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é la zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma, naama ʋelei nɔ ɠa é yɛni ma kpaan.

12 Zoase ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naa ʋɛɛ ná-tɔɠɔɠula faiti ba ta kɔɔi é kɔɔni Zuda masagi Amasia laalɔɠɔma, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 13 Zoase zaani. Ti maaɠuluni Samali, Izilayɛle masagiti koba. Ná-doun zunui Zeloɓoame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Elizé ná-faiti gaaɓelagi

14 Kɛlɛ aisa Zoase ʋa za, Elizé za zeeɓɛi soni, Izilayɛle masagi Zoase liini laaliizu ma, é ɠɔlɔni Elizé ɠaazu, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ! Kɛ̀ɛ! Ɗɛi è ɠɛa ga eɠɛ Izilayɛle ná-wotoloi ta kpizɛ nui!» 15 Elizé ɠɛni ma: «Mɛɛn ɠila seɠe ta mɛɛn ɠaeiti.» É mɛɛn ɠila seɠeni, naa ʋɛɛ mɛɛn ɠaeiti ba. 16 Naa ʋoluma Elizé ɠɛ ma: «Mɛɛin zumɛɛnna.» É mɛɛin zumɛɛnni, Elizé yeeiti pɛɛ masagi yeeiti ma, 17 é ɠɛ ma: «Fenɛtɛlɛi laalao ga folo ɠulazu ʋelei.» Zoase daalaoni, Elizé ɠɛ ma ʋolu: «Pili!» É pilini. Elizé wooɠulani, é ɠɛ ma: «Mɛɛin nii ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fɔnifaama mɛɛin, fɔnifaamai nii é feezu è ya Siili nuiti daalɔɠɔma. Ɗa vɔnisu Siili nuiti ma Afɛke eyɛsu è ti zuwuɠaaleʋe.»

18 Elizé ɠɛni ma mɔnɔ: «Mɛɛin zɔiti seɠe.» É ti zeɠeni. Elizé ɠɛni Izilayɛle masagi ma: «Mɛɛinti seɠe, è zooi loɠa.» É zooi loɠa laa ɠɛɛni ga saʋagɔ ga mɛɛin. 19 GALA goo wo nui yiiɠaawanani ma, é ɠɛ ma: «Ma ɠɛa nɛɛni é loɠa laa ɠɛ lɔɔlu ɓaa lɔzita, naazu ɗa la vɔni Siili nuiti ma eyɛsu è ti zuwuɠaaleʋe, kɛlɛ ɗa vɔnisu ti ma niina ga saʋagɔ nɔ.»

20 Elizé zaani, ti maaɠulu. Poluma ɠonagi toosu nu ɓulugiti ti zeɠeni Moaɓe yooi zu, ti lɔ Izilayɛle yooi zu. 21 Tɛi nuiti ti ɠɛni poomai ta maaɠuluzu, ti toosu nu ɓulugi naati gila kaani, ti poomai ʋilini ga gaazuvilɛ Elizé ná-kabai zu. Poomai vɔɔɠuai ma Elizé ma ɠaeiti ba, zɛnvui ʋuuni su ʋolu, é wuzeɠeni, é lo ɠɔɠɔiti ga.

Pilɛ sɔlɔɔ fai Siili nuiti ma

22 Yoaɠaze ná-masadai ma ziɛgi kpein su, Siili masagi Ɠazayɛle ɠɛni Izilayɛle maanɔɠɔzu. 23 Kɛlɛ ti maawɔin Ɠɔoɠɔ GALAGI zoni, é ɓɔ ti ʋa, tɔɔzei ná-minazeɠegi ʋa Abalaame, ta Izaake, ta Zakɔɓe ʋɛ. É la ɠɛni kɛɛni é ʋa ti undaaʋili, zaaɠaza é la ti maaɠoozani ɓɔɠɔ ʋa poun.

24 Siili masagi Ɠazayɛle zaani. Ná-doun zunui Ɓɛne-Ɠadade ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu. 25 Gaamago Zoase Izilayɛle laa wolaiti seɠeni ʋolu, niiti Ɠazayɛle ti ɠulani kɛɛɠɛ Yoaɠaze ya. Ná zeizu ɠɛɛni saʋa Zoase ɗa vɔni Ɓɛne-Ɠadade ma, é taa wolai naati unmɔɔ.

14

Zuda masagi Amasia

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 25:1-4, 11-12, 17-28; 26:1-2)

1 Yoaɠaze ná-doun zunui Zoase ná-kona velesiɛi ma masadai zu Izilayɛle unda, Zuda masagi Zoase ná-doun zunui Amasia zeini Zuda unda ga masagi. 2 Ná-konagi ɠɛni ga puufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25) siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuufelegɔ maazu taaʋuugɔ (29) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yoadan, Zeluzalɛme nu ɠɛni de. 3 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini mɛmɛwola Davide zu. É ziɛni nɔ ga kɛɛɠɛ Zoase ziɛ ʋelei. 4 Zalaɠa ɠula adaʋɛti ti la ɠɛni ɲɛɛlɛni zooi ɠa, nuɓusɛiti ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu, ti ɗa ansansegiti gala náti. 5 Sei ʋele ɓɛtɛai ma nɔ feya masadai zu, é kɛɛɠɛ ná-botiɠɛ nu wolaiti pɛ paani, niiti ti kɛɛɠɛ ʋaani. 6 Kɛlɛ é la ɠɛni naati ti-lointi paani, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔ sɛʋɛi zu, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai ná ga: «Nu la doun kɛɛɠɛiti paa ti-lointi ta-ɠoto ɠɛai vaa zu, nu la dointi paa ti zɔlɔɔ nuiti ta-ɠoto ɠɛai vaa zu, kɛlɛ ɛsɛ gilagilagi ɠa za tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi vaa zu.» 7 É Edɔme nu waapuugɔ (10.000) ʋaani Kpolo Ʋɛtugi zu, siɛgi ti kɛɛni kɔɔi ɠa, é Sela taai zoni, é daasei pɛɛ ga Yoketeyɛle, naama laaseigi ɠa é ná ʋa zaaɠaza.

Amasia loo vai bu
Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi luɠɔ

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 25:14-24)

8 Naazu Amasia keelaiti teʋeni Izilayɛle masagi Zoase ma, Yoaɠaze ná-doun zunui, Zewu ná-dounloin, é ɠɛ naa ma: «Ʋa, de ɠomi, de kɔɔi ɠɔ.» 9 Kɛlɛ Izilayɛle masagi Zoase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Yeeta Liɓan yooi zu, ɠain gulu goi ta ɠɛni sɛdele gului ma: ‹È-loun anzanui ve, é zei dòun zunui ʋɛ ga anza,› kɛlɛ Liɓan lɔɓɔ zuaiti ti leʋeni ga ɠain gului ʋɔ pelei, ti suɠolo ga ɠɔɠɔi. 10 Gaama ʋe è vɔniga Edɔme nuiti ma, è ɠaazulɛa. Ɠoozunɛ naama lɛbiyai ma, è yɛ è-zeizuʋɛ. Leeni vaa zu ɗa ɓɔɠɔ lɔ fai ta zu nii gaaɓela ge la ʋani ɗa ɓɔɠɔi ma, naa ʋɛɛ Zuda masa zooi ʋa?» 11 Kɛlɛ Amasia la ɠɛni woiloni goo ma. Názu ɠa Izilayɛle masagi Zoase lɛɛni la, ti kɔɔi ɠɔ ta Zuda masagi Amasia Zuda laai zu daa ga Ɓɛte-Semɛse. 12 Zuda ɠɔɔʋɛbɛi looni bu Izilayɛle gelei ɠakala, ti ʋela naati ba, ɛsɛ ge li ná-taa zu. 13 Izilayɛle masagi Zoase Zuda masagi Amasia zoni Ɓɛte-Semɛse. Amasia ɠɛni ga Zoase ná-doun zunui, é ɠɛ ga Aɠazia ná-dounloin. É liini Zeluzalɛme, é siɠigi ʋaaleʋe ga mɛtɛlɛ unfelegɔ (200) ɠɛɠala siɠidaʋɛti zɔɠɔzu, niiti ti laa ga Efelayime ta Zokogi. 14 É zanugi ta waliiti pɛ seɠeni, naa ʋɛɛ sɔɔlaiti pɛ ba ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ, ta masa pɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ, é duɔiti soni ɓalaa, naa ʋoluma é ɠale ma Samali.

15 Zoase ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ná-tɔɠɔɠula faiti ta kɔɔi é kɔɔni Zuda masagi Amasia laalɔɠɔma, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 16 Zoase zaani. Ti maaɠuluni Samali, Izilayɛle masagiti koba. Ná-doun zunui Zeloɓoame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Amasia ʋaa vai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 25:25-28)

17 Zoase ná-doun zunui Amasia Zuda masagi kona puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ɠɛɛni vulua, Izilayɛle masagi Zoase zaa ʋoluma, Yoaɠaze ná-doun zunui. 18 Amasia ná-kɛɛwotii mɔtaiti sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 19 Ti yaavai ɠilini ma Zeluzalɛme, é ʋela, é li Lakise, kɛlɛ sili nuiti ti numaa leʋeni polu Lakise ga ti paa miná. 20 Ti ma ʋoomai laani wotoloi zu, sooiti ti ɗa mɛɛn, ti ʋaa la, ti maaɠulu mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ Zeluzalɛme, Davide ná-taa wolai zu.

21 Zuda nuɓusɛiti pɛ ti ná-doun zunui Azalia zeɠeni, nii ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔzita (16), ti sei ga masagi kɛɛɠɛ Amasia ʋotogi zu. 22 Tɔ ɠa kɛɛɠɛ zaai ma, é Elate taa wolai zoni ʋolu, é ná lo ʋolu, é dɔ Zuda masadai ná-zobogi wu.

Izilayɛle masagi Zeloɓoame velesiɛi

23 Zoase ná-doun zunui Amasia ná-kona puugɔ maazu lɔɔlugɔi (15) ma masadai zu Zuda unda, Izilayɛle masa pɔlɔi Zoase ná-doun zunui Zeloɓoame zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona ʋuunaanigɔ maazu ɠila (41) ka é kɛɛni masadai zu. 24 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoi gila kpalaa polu, nii Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma. 25 É Izilayɛle you ɠwɛgi laani ʋolu daazu, é zo Leɓo-Ɠamate, é zeeli Kpoloɗɛ Wanai ma, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, é ɠula ná-botiɠɛ nui GALA goo wo nui Zonase la, Gate-Ɠefɛɛl nui, Amitayi ná-doun zunui. 26 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɔɠɔ wolai ɠaani nii Izilayɛle loai su, nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ná, doungo ʋɛɛ kpakolo ba, nii a zoo ɓɔsu ba. 27 Tama Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni boni ga toɠa Izilayɛle laaseigi ɲɛɛlɛzu, é kula geeɠɔlɔgi wu, naa ɠa é kɛɛni é Izilayɛle yooi ɠizoni ga Zoase ná-doun zunui Zeloɓoame maaʋele.

28 Zeloɓoame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, ná-tɔɠɔɠula faiti, ta ná-kɔɔiti, ta ʋelei é Damase ta Ɠamate lɔɔni la Izilayɛle masadai ná-zobogi wu, niiti ti ɠɛni ga Zuda nɔnɔ, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 29 Zeloɓoame zaani, ti maaɠuluni Izilayɛle masagiti ta-ɠabamaʋɛ. Ná-doun zunui Zakali ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

15

Zuda masagi Azalia

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 26:3-4, 21-23)

1 Izilayɛle masagi Zeloɓoame ná-kona ʋuufelegɔ maazu lɔfelasiɛi (27) ma masadai zu Izilayɛle unda, Amasia ná-doun zunui Azalia zeini Zuda unda ga masagi. 2 Ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔzita (16), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuulɔɔlugɔ maazu felegɔ (52) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yekoliya, Zeluzalɛme nu ɠɛni de. 3 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni ga kɛɛɠɛ Amasia ɠɛʋele fai pɛ su. 4 Kɛlɛ é la ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠoloni, nuɓusɛiti ti ɠɛni dɛ zalaɠaiti kulazu, ti ɗa ansansegiti gala náti.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI gee zeeɓɛi ʋɛɛni masagi ʋa, é yɛni naama zeeɓɛi zu eyɛsu saa voloi zeeli. Ti maaɠelesa teʋeni pɛlɛi ta wu. Ná-doun zunui Yotame ɠa é ɠɛni masa pɛlɛi unda, é ɗa masadai ɠɛ zooi zu nuɓusɛiti unda. 6 Azalia ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 7 Azalia zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Yotame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Izilayɛle masagi Zakali

8 Azalia ná-kona ʋuusaʋa maazu lɔsaʋasiɛi (38) ma masadai zu Zuda unda, Zeloɓoame ná-doun zunui Zakali zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Alu dɔzita ɠa é kɛɛni masadai zu. 9 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ kɛɛɠɛiti kɛɛni la. É la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma.

10 Yaɓese ná-doun zunui Salume yaavai ɠilini ma, é paa nuɓusɛiti gaazu, naa ʋoluma é masadai ɠɛɛ potogi zu. 11 Zakali ná-kɛɛwotii mɔtaiti sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 12 Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋilɛni la su, nii é boni Zewu ma, é ɠɛ ma: «È-lointi ta yɛ zeizu Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa eyɛsu è-mavofodai zeizu naanisiɛi.» Naa ma nɔ ɠa é ɠɛɛni.

Izilayɛle masagi Salume

13 Woziase ná-kona ʋuusaʋagɔ maazu taaʋuugɔi (39) ma masadai zu Zuda unda, Yaɓese ná-doun zunui Salume zeini Izilayɛle unda ga masagi. Alu gila ka é kɛɛni masadai zu Samali. 14 Gadi ná-doun zunui Menaɠɛme zeɠeni Tiilesa, é lɛ Samali, é Yaɓese ná-doun zunui Salume ʋaa, é masadai ɠɛɛni potogi zu. 15 Salume ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta yaavai é gilini, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu.

16 Názu ɠa Menaɠɛme kɔɔi valani la Tifisa taai ʋa, ta ná maaɠoolii zu laaiti kpein, é nuɓusɛiti pɛ paa, é zo Tiilesa é zeeli Tifisa, mazɔlɔɔ ti la ɠɛni taai naa ma ʋɛlɛlaʋɛti daalaoni tuɠɔ. Naa ʋoluma, koma anzanuiti pɛ ti ɠɛni ná, é ti-ɠogiti daaʋalini.

Izilayɛle masagi Menaɠɛme

17 Azalia ná-kona ʋuusaʋagɔ maazu taaʋuugɔi (39) ma masadai zu Zuda unda, Gadi ná-doun zunui Menaɠɛme zeini Izilayɛle unda ga masagi. Kona puugɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Samali. 18 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni. Sii ma voloi pɛ su, é la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma.

19 Asiili masagi Pule* ʋaani, é zooi zo. Menaɠɛme walii kilo waaʋuusaʋagɔ (30.000) veeni zea, ga naa ɓɔ ba é yɛ masa kpɔkpɔgi ɠa, ta ná-masa fai ɠɔɠɔ ɓikpi. 20 Menaɠɛme naama walii zɔlɔɔni ga mului nii é kulani Izilayɛle naavolo nuiti zea, nu ɠilagilagi ɠɛni feezu ga wali ɠae ʋuulɔɔlugɔ (50), é ma waliiti kpein fe Asiili masagi ya. Naa vaani bu é ɠula zooi ʋa, é ɠale ma ná-taa zu. 21 Menaɠɛme ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 22 Menaɠɛme zaani. Ná-doun zunui Pekayia ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Izilayɛle masagi Pekayia

23 Azalia ná-kona ʋuulɔɔlugɔi (50) ma masadai zu Zuda unda, Menaɠɛme ná-doun zunui Pekayia zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu. 24 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma. 25 Ná-kɔɔɠuluɓai gila nii daa ɠɛni ga Peka, Lemalia ná-doun zunui, naa yaavai ɠilini ma, é paa Samali taazuʋɛ, masa pɛlɛi wu, é Pekayia ná-siɛpoluiti Aalagɔɓe ta Aliye ɓalaa paani. Salaʋusu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠɛni Peka ya Galaade nuiti saama. Kpegai ma ga ti ʋaa, é masadai ɠɛɛni naa ʋotogi zu. 26 Pekayia ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu.

Izilayɛle masagi Peka

27 Azalia ná-kona ʋuulɔɔlu maazu felegɔi (52) ma masadai zu Zuda unda, Lemalia ná-doun zunui Peka zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona ʋuufelegɔ (20) ɠa é kɛɛni masadai zu. 28 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é la ɠɛni zeɠeni naama ɠotoiti polu, niiti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame Izilayɛle nuiti diini kɛɛ vai ma.

29 Peka ná-siɛgi zu, Asiili masagi Tigilate-Pilezɛɛl ʋaani ga kɔɔi, é taa wolai niiti so: Iyon, Aɓɛle-Ɓɛte-Maaka, Yanoa, Kedɛse, Ɠasɔɔl, é Galaade ta Galilé yooiti pɛ soni ɓalaa naa ʋɛɛ Nɛfɛtali yooi ʋa, é li ga ma nuɓusɛiti duɔlai zu Asiili. 30 Ela ná-doun zunui Wozé yaavai ɠilini Lemalia ná-doun zunui Peka ma, é paa, é masadai ɠɛɛ naa ʋotogi zu, Woziase ná-doun zunui Yotame ná-kona ʋuufelegɔi (20) ma Zuda unda masa fai zu. 31 Peka ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu.

Zuda masagi Yotame

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 27:1-3, 7-9)

32 Lemalia ná-doun zunui Peka ná-kona felesiɛi ma masadai zu Izilayɛle unda, Woziase ná-doun zunui Yotame zeini Zuda unda ga masagi. 33 Ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlugɔ (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔzita (16) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yelusa, Sadɔke ná-doun anzanui ɠɛni de. 34 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni ga kɛɛɠɛ Woziase ɠɛʋele fai pɛ su. 35 Kɛlɛ zalaɠa ɠula adaʋɛti ti la ɠɛni ɲɛɛlɛni zooi ɠa, nuɓusɛiti ti ɠɛni dɛ zalaɠaiti kulazu, ta ti ɗa ansansegiti gala náti. Yotame ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ziɠidaʋɛ ɓɛtɛni ʋɛ ná ɠɛni lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzu ʋelei. 36 Yotame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 37 Ná-masa fai ma ziɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔɔzeini ga é ɗa Siili masagi Lesin leʋe Zuda laalɔɠɔma, ta Izilayɛle masagi Peka, Lemalia ná-doun zunui. 38 Yotame zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, mɛmɛwola Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Aɠaze ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

16

Zuda masagi Aɠaze

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 28:1-27)

1 Lemalia ná-doun zunui Peka ná-kona puugɔ maazu lɔfelasiɛi (17) ma masadai zu Izilayɛle unda, Yotame ná-doun zunui Aɠaze zeini Zuda unda ga masagi. 2 Aɠaze ná-konagi ɠɛni ga puufelegɔ (20), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔzita (16) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. É la ɠɛni ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vaa ɠɛɛni, eɠɛʋelei mɛmɛwola Davide kɛɛni la. 3 É ziɛ ʋele ɲɔuni ga Izilayɛle masagiti kɛʋele. É ná-doun zunui vɔlɔ ɠulani ga gala zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, é ʋilɛ kɔzɔba vaiti polu niiti zii ɠiligiti ti ɠɛni kɛɛzu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle luɠɔ, é ta-yooi ve zea. 4 É ɠɛni zalaɠaiti kulazu ta é ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠula adaʋɛti, ta gizeiti unmaʋɛti, naa ʋɛɛ gulu wunduiti pɛ bu.

5 Naazu Siili masagi Lesin ta Izilayɛle masagi Peka, Lemalia ná-doun zunui, ti ʋaani, ti kɔɔi vala Zeluzalɛme ʋa. Ti Aɠaze zeini kɛlɛ su, kɛlɛ ti la ɠɛni ziɛni bu. 6 Naama ziɛgi nɔ zu Siili masagi Lesin Elate taa wolai zoni, é dɔ Siili masadai ná-zobogi wu, é Zuda nuiti kula Elate ʋa, é ʋa ga Edɔme nuiti, ti zei ná, ná ɠa ti ná zaaɠaza. 7 Aɠaze keela leʋeni Asiili masagi Tigilate-Pilezɛɛl ma, é ɠɛ ma: «Nà ga ɗa-wotiɠɛ nui ta è-loin, naa ma, ʋa, è kìzo Siili masagi yeei ma ta Izilayɛle masagi yeei, niiti ti kɔɔi valaai bà.» 8 Aɠaze wali ta zanugiti seɠeni, ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ ta masa pɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ, é ti leʋe ga sabaliʋai Asiili masagi ma. 9 Asiili masagi woiloni goo ma, é lɛɛni Damase laalɔɠɔma, é ná zo, é li ga ma nuɓusɛiti Kiil duɔlai zu, é Lesin ʋaa.

10 Masagi Aɠaze liini Damase Tigilate-Pilezɛɛl laaɠomi su, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋɛtɛni nii é ɠɛni taazuʋɛ, é ma ɠazaʋigi leʋeni zalaɠa ɠula nui Ilii ma, ta ma zeikpasui kpein. 11 Zalaɠa ɠula nui Ilii zalaɠa ɠulazuʋɛ ta ɓɛtɛni ga ma zii nɔ, ʋelei nɔ masagi Aɠaze yɛni la Damase, é teʋe ma. É ɓeni ga kpɛtɛ pɛ masagi ʋa ɠale ma, é zeɠe Damase. 12 Masagi zeɠeni Damase, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠa, é maaɓuɠa ná ʋa, é lɛ ga. 13 Tɔ ɓɔɠɔi é ná-gala zalaɠai ɠulani, naa ʋɛɛ ná-vebɛ zalaɠai ʋa, ta puya zalaɠaiti, é ziilɛi zalaɠaiti kula, é ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. 14 Zalaɠa ɠulazuʋɛ nii togai ga kɔlu ɓɔigi ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, é naa ɠulani tosuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta zalaɠa ɠulazu niinɛi ti yɔɠɔzuʋɛ, é to zalaɠa ɠulazu niinɛi ɠoba lɛkpɛma maazu ʋelei.

15 Masagi Aɠaze niima levei veeni zalaɠa ɠula nui Ilii ya, é ɠɛ ma: «Za ʋoluma, zalaɠa ɠulazu wolai nii ɠa niina maanɛai è ɗa gala zalaɠai ɠala ma sobu ɠilagila, ta kpɔkɔ zalaɠaiti, masagi ná-gala zalaɠai ta ma vebɛ zalaɠaiti, nuɓusɛiti ta-ɠala zalaɠai ta ma vebɛ zalaɠaiti, ta ta-ʋuya zalaɠaiti, suai niiti kpein ti ɠulazu ga gala zalaɠai ta zɔɔma zalaɠaiti, è ɗa ti ma ɲamaiti pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. Niima é ga zalaɠa ɠulazuʋɛ kpɛtɛai ga kɔlu ɓɔigi, nà ɓɔɠɔi nà deve wosu é ʋilɛ naa ʋa» 16 Zalaɠa ɠula nui Ilii masagi ná-devei kpein soni, é kɛ.

17 Masagi Aɠaze Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠɔlu ɓɔi wotoloiti ma ɠɔlu ɓɔi sɛpɛgiti suɠaleɠaleni, é ma tazaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ziɛ liɠi wolai nii é ɠɛni zeini kɔlu ɓɔi nikɛiti kɔma, é naa ɠula ná, é sei zooi ma kɔtuiti ma. 18 Naa ʋoluma Asiili masagi ná-nɛɛbɛi maaʋele ma, é dooɠo foloi ma ʋɛlɛi ɠoloɠoloni, nii toga ɠɛni de Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠoozuʋɛ, ta poluʋelei masagi lɛɛzu ʋelei.

19 Aɠaze ná-kɛɛwotii mɔtaiti, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 20 Aɠaze zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Ezekiase ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

17

Izilayɛle masa gaaɓelagi Wozé

1 Aɠaze ná-kona puugɔ maazu velesiɛi (12) ma masadai zu Zuda unda, Ela ná-doun zunui Wozé zeini Izilayɛle unda ga masagi Samali. Kona taaʋuugɔ ɠa é kɛɛni masadai zu. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini Izilayɛle masa mɔungiti su, ti leʋegai tɔun tuɠɔ.

3 Asiili masagi Salamanazaal lɛɛni, é kɔɔi vala ba. Wozé lɔɔni zeezu, é ɗa maazoloo ganii zala ma. 4 Kɛlɛ Wozé yaavai ɠilini Salamanazaal ma. É keela leʋeni Ezipete masagi ma, Sayise, ta é la mɔ ɠɛni kɛɛzu é ʋa kona gilagila maazoloo ganii zala Asiili masagi ma. Salamanazaal naa zuɠwɛɛgai ma, é Wozé zoni, é pili kasoi ɠa. 5 Naa ʋoluma é zooi ná pɛ suɓizɛni, é ʋa, é Samali zei kɛlɛ su kona saʋagɔ laawu. 6 Wozé ná-kona taaʋuusiɛi ma masadai zu Izilayɛle unda, Asiili masagi Samali zoni, é li ga Izilayɛle nuiti Asiili duɔlai zu, é ti zei Ɠala, ta Gozan ɗɛi Ɠaɓɔɔl ɠobaʋɛ, ta Mɛde nuiti ta-laa wolaiti su.

Izilayɛle nuiti kula vai ma ungi
zooi ʋa

7 Niima vai ɠɛɛni mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti kotoi ɠɛɛni ta-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, nii é ti ɠulani Ezipete, Falaɠɔn ná-duɔlai zu. Naa ʋoluma niima vai ɠɛɛni mazɔlɔɔ ti gala kiligiti dɛbini. 8 Ti ʋilɛgɛ zii naati kɛzɔgiti polu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle luɠɔ. ta tuʋa ʋelei niiti Izilayɛle masagiti ti ti lɔɔni zooi zu. 9 Izilayɛle nuiti ti naa ɠɛɛni dɔɔɠuzu ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, nii maa la nɛɛni nu ʋa kɛ. Ti zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛʋɛ ɓɔɠɔ ʋɛ taa wolaiti kpein su, é tɔɔzei taa maaɓɛɛ nuiti seizuʋɛti ma, é li taa wolaiti pɔ niiti siɠigi ti ma. 10 Ti sale ɠɔtuiti ta sale wuluiti kpadɔʋɛ gizeiti kpein ma, ta gulu wunduiti kpein bu. 11 Mináti ka ti ɠɛa ansansegiti galazu ná, ga zii naati kɛʋele niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni ti luɠɔ. Ti faa ɲɔiti kɛɛni, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani. 12 Naa ʋoluma ti lɛbiyai veeʋɛ kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, tama Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔgi zeini ti ma ga ti mina naa ɠɛ.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle nuiti ta Zuda nuiti tɛnɛni ga GALA goo wo nuiti pɛ ta wozaɠa nuiti pɛ maaʋele, é ɠɛ ti ma: «À zeɠe wa-ɠɛɛwoti ɲɔiti polu, wo nà-deveiti ta nà-tɔgiti so, niiti gè ti zɛʋɛai tɔ sɛʋɛi zu, gè ti ve wo-ɠɛɛni zea ga nà-botiɠɛ nuiti maaʋele, GALA goo wo nuiti.» 14 Kɛlɛ nui niiti ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa woilo naa ma, nii ti ɠɛni bosu ti ma, ti kikpaai ɠɛɛni ga ti-ɠɛwolani kɛʋele, niiti ti la ɠɛni laani ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI la. 15 Ti ɠɛlɛni ná-tɔgiti ba, ta minazeɠegi é kɛɛni ti yɔɠɔzu ta ti-ɠɛɛni, naa ʋɛɛ tɛnɛgiti ba é boni ga tiye. Ti ɓɔɠɔ ɠilini kɛzɛsulala ɠalagiti ba, tiya ɓɔɠɔi ti ɠɛ ga kɛzɛsulala nuiti. Ti ʋilɛni zii naati sɔgiti polu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti ma: «À mina ʋokɔɠɔ ti ma.» 16 Ti ɠɛlɛni ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti ba, ti nikɛ yiʋo felegɔ ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga kɔlu ɠaawuungai, ti sale wului ɓadɔ, ti ɗa nɔkɔ foloi, ta alugi, ta somideɠaiti bu, ti ɗa lɛbiyai ve Ɓaale ʋɛ. 17 Ti ɗa ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti gala abui zu ga zalaɠai, ti ɗa ungaiziɛ vaiti ta adɔɓɛɛ vaiti kɛ, ti ɗa ɓɔɠɔ ve Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛ vai ya, nii a kɛ ti naa yiiɠaawana. 18 Naa ɠa é kɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI wola yiiɠaawanani la Izilayɛle ma, é la mɔ pɔ ga é ti ɠa ga ɠaazu, tɔ ɠa é kɛa Zuda wolodai ɠila nɔ ɠa zɛgai ná.

19 Zuda nuiti ɓalaa ti la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti soni. Ti ziɛni ga Izilayɛle nui zɔiti kɛzɔgiti kɛʋelei. 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛa Izilayɛle mavofodaiti pɛ ba, é ti unfe, é ti lɔ toosu nuiti zea, é ti ɓɛ ɠoba.

21 Siɛgi zu é Izilayɛle ɠulani la Davide ná-pɛlɛyeɠei ya, ti Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame zeini ga masagi, Zeloɓoame naa ma ge ti zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é Izilayɛle li koto wolai ma, ti kɛ. 22 Izilayɛle nuiti ti ɓɔɠɔ veeni Zeloɓoame ná-kotoiti zea, ti la kɛɛni ti ʋa zeɠe ti ʋolu pɛ, 23 eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana Izilayɛle ma, é kpɛ ɠaazu, eɠɛʋelei nɔ é boni la, é ɠula ná-botiɠɛ nuiti kpein da, GALA goo wo nuiti. Izilayɛle ɠulaʋɛ ná-zooi ʋa, é li poun duɔlai zu Asiili yooi zu ʋɛ, zɛgai ná zaaɠaza.

Samali nuiti tɔkulugi

24 Asiili masagi nuiti seɠeni taa wolai niiti su: Ɓaɓilɔne, Kuta, Ava, Ɠamate, ta Sefaalavayime, é ti zei ga keɠaaɓa Samali laa wolaiti su, Izilayɛle nuiti potogi zu, niiti ti liini ga tiye duɔlai zu. Ti Samali zoni ga tɔnɔ, ti zei ná, ta ma laa wolaiti su. 25 Ti tɔɔzeiɗai ma ga zeiɗa ná, ti la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu. Ɠɔoɠɔ GALAGI zalaiti teʋeni ti laalɔɠɔma, ti nu mɔinmɔin paa ti zaama. 26 Ti liini, ti ɠɛ Asiili masagi ma: «Nui niiti è liai ga tiye, é ti zei Samali laaiti su, ti la naama ƓALAGI lɛbi ʋelei ɠwɛɛ. Tɔ ɠa é kɛa naa zalaiti teʋega ti laalɔɠɔma, ti ɗa ti ʋaa.» 27 Masagi devei veeni ga ti zalaɠa ɠula nui gila gaaɠale ma ná, niiti ti ɠɛa zeini ná pɔlɔma, ti liai duɔlai zu, ga é li, é zei ná, é ti ɠala ga naama ƓALAGI lɛbi vai. 28 Naa ɠa é kɛɛni zalaɠa ɠula nui niiti ti ti ɠulani Samali ʋa, ti li ga tiye duɔlai zu, naa gila ge ɠaleni ma, é li, é zei Ɓetɛle, é ɗa nui naati kala ga Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi ʋelei.

29 Kɛlɛ zii ɠiligi naati ɛsɛ pɛ ge ɓɔɠɔ ɠala kpɛtɛni, ti ti ʋilɛ zalaɠa ɠula adaʋɛti ma ʋɛlɛiti bu, ʋɛti Samali nu wɔlɔmaiti ti náti toni. Ti naa ɠɛɛni Samali laaiti su, ʋɛ zii naati ɛsɛ ge ɠɛni zeini ná. 30 Ɓaɓilɔne nuiti ti Sukɔte-Ɓenɔte ɓɛtɛni, Kute nuiti ti Nɛɛlɛgale ɓɛtɛ, Ɠamate nuiti ti Asima ɓɛtɛ, 31 Ava nuiti ti Nibaze ta Taalatake ɓɛtɛ, Sefaalavayime nuiti ti ɗa ti-loun zunuiti gala abui ɠa ta-ɠalagiti Adalamelɛke ta Anamelɛke ti lɛbi vai zu. 32 Ti pɛ ti ɠɛni ɓalaa Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu. Ti ɠɛni yeelosu nuiti ba ɓɔɠɔ zaama ga naati ti ɠɛ ga ta-zalaɠa ɠula nuiti, ta-zalaɠa ɠula adaʋɛti pɛlɛiti bu. 33 Ʋele ɠana ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu la, ti lati, ti ɗa ti ɓɔɠɔ ɠalagiti dɛbi, ʋelei ti-ɠɛɛ vaa wɔlɔiti ti ɠɛni la naama yooiti su ti zeɠeai náti.

34 Zaaɠaza ti-mavofodaiti ta ti-ɠɛɛ vaa wɔlɔmaiti kɛɛzu dɛ, ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu ga pagɔ, ti la ɓalaa ta-vaa wɔlɔmaiti ma lɔgiti sosu, ta ti ɓɔɠɔ leveiti, ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti ta ná-deveiti sosu, niiti é ti veeni Zakɔɓe mavofodaiti zea, Zakɔɓei naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI daasei pɛɛni ga Izilayɛle. 35 Minazeɠegi ɠɛni Zakɔɓe mavofodaiti zɔɠɔzu ta Ɠɔoɠɔ GALAGI, naa devei niiti boni ga tiye: «À mina gala kiligaa lɛbi, wo mina nɔkɔ ti wu. À mina ti lɛbi, wo mina zalaɠa ɠila kpalaa kula ti ʋɛ. 36 Kɛlɛ à nɔkɔna nà ɠila kpe bu, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè wo ɠula Ezipete ʋa ga sɛ̀bɛ wolai, nà ɠa maanɛai wo nɔkɔ bù, wo zalaɠaiti kula bɛ̀. 37 Kɛni wo ɗa nà-deveiti ta nà-tɔgiti so nɔ ɠɔ, naa ʋɛɛ nà-kalagiti ba, niiti gè ti zɛʋɛai, gè fe wo ya, ma un ge daa ma ga wo mina gala kiligaa lɛbi. 38 À mina yeema minazeɠegi ma nii gè kɛa ade yɔɠɔzu. À mina gala kiligaa lɛbi. 39 Kɛlɛ nɛ̀i gè ga wa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, à nà ɠila dɛbi, nà wo ɠula wo zili nuiti pɛ zea.»

40 Kɛlɛ nui naati ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa woilo goo ma, ti ɠɛni ti-ɠɛɛwoti wɔlɔmai nɔ ɠɛɛzu. 41 Zii ɠiligi niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu, ti ɗa ti ɓɔɠɔ ɠalagiti dɛbi ɓalaagi. Ti-lointi ta ti-lounlointi ɓalaa zenɔ ɠana ti kɛɛzu la zaaɠaza.

Izilayɛle Gaaɓelagiti É Zo Ezekiase Ma, É Zeeli Zuda Masadai Ɠoloɠolo Siɛgi Ma

18

(18:1—25:30)

Zuda masagi Ezekiase ná-masa fai lɔɔzeigi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 29:1-2; 31:1)

1 Ela ná-doun zunui Wozé ná-kona saʋasiɛi ma masadai zu Izilayɛle unda, Aɠaze ná-doun zunui Ezekiase zeini Zuda unda ga masagi. 2 Ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlugɔ (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuufele maazu taaʋuugɔ (29) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Aɓi, Zakali ná-doun anzanui ɠɛni de. 3 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni ga mɛmɛwola Davide ɠɛʋele fai pɛ su. 4 É zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠoloni, é sale ɠɔtuiti kpezeɠele, é sale wului leʋe ga, é kɔlu ɓɔi kaalii ɓezeɠele, nii Moize kpɛtɛni, mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti ti ɠɛni dɛ ansansegiti galazu tɔun kakala, ti daasei pɛɛ ga Newusetan.

5 Ezekiase laani Ɠɔoɠɔ GALAGI la, Izilayɛle ná-GALAGI, é leʋe Zuda masagiti kpein ba, ti ʋaani tɔun poluma, ta niiti ti ɠɛni tɔun tuɠɔ. 6 É ɠilini Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é la zeɠeni polu, ta é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti kpein so, niiti é ti veeni Moize ya. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓalaa yɛni ba. Nii kpein é yeeʋuuni bu, ti pɛ ge ɠɛni zoloosu. É ɓakani Asiili masagi ya, é la mɔ ɠɛni lɔɔni naa yeezu pɛ. 8 Tɔ ɠa é vɔnini Filisiti nuiti ma, é yɛ ti ʋolu, é zeeli Gaza ta ma yooi pɛ su, é ta-laa wolaiti so niiti siɠigi ti ma, ta ada maaɓɛɛ nuiti seizuʋɛti.

Asiili nuiti ti Samali zo fai

(2 Masagiti 17:3-7)

9 Masagi Ezekiase ná-kona naanisiɛi ma, nii é zolooni Izilayɛle masagi Wozé, Ela ná-doun zunui ná-kona dɔfelasiɛi ma, Asiili masagi Salamanazaal ʋaani Samali laalɔɠɔma, é ná zei kɛlɛ su. 10 É ná zoni kona saʋagɔi laawu, Ezekiase ná-masadai ma ɠonagi lɔzitasiɛi ma. Izilayɛle masagi Wozé ná-masadai ma ɠonagi laaʋuusiɛi ma ɠa Samali zoni la. 11 Asiili masagi Izilayɛle nuiti kulani ta-yooi ʋa, é li ga tiye duɔlai zu, é ti zei Ɠala, ta Gozan ɗɛi Ɠaɓɔɔl ɠobaʋɛ, ta Mɛde nuiti ta-laa wolaiti su. 12 Mazɔlɔɔ ti la ɠɛni woiloni Ɠɔoɠɔ GALAGI woo ma, ta-ƓALAGI, ti ná-minazeɠegi ɠoloɠolo. Ti la woiloni naa ma, ti la naa zoni, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize boni ti ma.

Sɛnakeliɓe ʋaa vai
Zuda yooi laalɔɠɔma

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:1-8;
Ezayi 36:1)

13 Masagi Ezekiase ná-kona puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma, Asiili masagi Sɛnakeliɓe liini ga kɔɔi Zuda laa wolaiti pɛ daalɔɠɔma, é ti zo. 14 Zuda masagi Ezekiase wooleʋeni Asiili masagi ma Lakise taazuʋɛ, é ɠɛ ma: «Gè la ʋeeni. Maaɠooza bà. Ni nɔpɛ ɗa da mà, nà ziɛ bu.» Asiili masagi unma ɠasɔi laani ga walii kilo waataaʋuugɔ (9.000), ta zanugi kilo untaaʋuugɔ (900). 15 Ezekiase waliiti kpein teʋeni nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta masagi ná-pɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ. 16 Kɛni vɔlɔ zanugi é puuni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɓogiti ta daamasagiti ma, é naati kulani ma, é ti ve Asiili masagi ya.

Zeluzalɛme zei vai kɛlɛ su

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:9-16;
Ezayi 36:2-10)

17 Asiili masagi yɛni Lakise, é ná-zalaʋusu ɠundiɠi wolai leʋe masagi Ezekiase ʋɔ bɛ, ta salaʋusu ɠundiɠi gila, naa ʋɛɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-kpɔba nui ʋa kɔɔlaaɠai zu. Ti liini ta kɔɔʋɛbɛ wola ɠila, ti zeeli Zeluzalɛme. Ti zeeliai ma taai ma, ti loni ziɛ makɛsuʋɛ é ɠɛni maazuʋɛ, naama ɗɛi yei ʋelei ɠobaʋɛ, pele ungi naa zu, nii é liizu ga kala loo nuiti ta-ɓalagi zu ʋele, 18 ti ɗa masagi loli. Názu ɠa Yilikiya ná-doun zunui Eliakime, masagi ná-pɛlɛi wu ɠundiɠii, liini la ti ʋɔ bɛ, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Seɓena, naa ʋɛɛ Azafe ná-doun zunui Yoa ʋa, laavaawogi.

19 Asiili masagi ná-kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui ɠɛni ti ma: «À ɠɛ Ezekiase ma: ‹Masa golai, Asiili masagi wooi ɠaa: Ɓɛgele ɠa è ɠitogai ba? 20 Ɗa ɠisiɛzu ga kpɔɛzuɠulai nɔ ɠa a zoo ɠɛɛzu ga kɔɔɠɔ vai ma vaazeikpasui, ta ma zɛbɛi? Ɓɛ ɠa mu è ʋoluzeiɗai ba, è liizu ɓakasu zèa? 21 Ɗa ʋoluzeizu Ezipete ʋa, seeli kpakui naa nii goloai, a ɗa naama nuiti zeaʋɛ zaɠa, niiti ti zɛlɛsu la. Ʋele ɠana Falaɠɔn la, Ezipete masagi, naama nuiti bɛ ti ɓɔɠɔ ɠalivaazu ma. 22 Tanisu wa ʋaazu ɠɛɛzu mà: Gá-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gi ɠalivaazu ma. Kɛlɛ GALAGI naa lɛi Ezekiase ná-zalaɠa ɠula adaʋɛti ta zalaɠa ɠulazuʋɛti kulaai zooi ʋa, é ɠɛ Zuda nuiti ta Zeluzalɛme nuiti ma, ti ɗa GALA dɛbi zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠila kpegi nɔ ɠakala, nii é Zeluzalɛme? 23 Za voloi zu, gè malimasakɛɛi leʋezu ga ɗe, màliɠii Asiili masagi laaseigi zu: Gè soo waafelegɔ (2.000) vea è ʋɛ, ni ɗa zoo è nu zɔlɔɔ, ti lɛ ti ɠɔma. 24 Kɛlɛ ɗa zoo ɠale è ʋoluave kundiɠii gila kpalaa ba, màliɠii ná-botiɠɛ nu goiti saama? È ɠitosu Ezipete ʋa, ga è ʋa kɔɔɠɔ wotoloiti sɔlɔɔ, ta sooiti! 25 Toɠa è ɠisu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛi é ʋa va bu ga gè ʋa, gè ʋɛ ɠoloɠolo? Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɠɛni mà: Li, è vala zooi nuu ʋa, è koloɠolo!› »

Asiili nuiti ti nuɓusɛiti maalua vai
ga ti ɓɔɠɔ ve

(Ezayi 36:11-22)

26 Yilikiya ná-doun zunui Eliakime, ta Seɓena, naa ʋɛɛ Yoa ʋa, ti ɠɛni Asiili nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui ma: «Soma è ɓɔɛ gi ʋɔ Alame nuiti daawooi zu, mazɔlɔɔ gá mɛnisu. Mina ɓɔɛ gi ʋɔ Eɓulu wooi zu naama nuiti maaʋele ma ti siɠigi ɠa, ti ɗa de woomɛni.» 27 Kɛlɛ kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wa kaazu ga wa-o, wa-masagi-yo, wa nɔ ɠa nà-masagi tèʋegai wo ma ga gè niima ɠeela wooi laazeeli wo ma ɓaa? Toɠa ga niima nuiti pɛ tɔnɔ, niiti ti zeini siɠigi ɠa, ti ʋaazu ɠɛɛzu ga wo ɠɛʋele, ti ɗa ti-ɓooiti mi, ti ɗa ɓɔɔle ga ta-woiɗɛiti?»

28 Naa ʋoluma kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui loni miná, é ɓɔɛ ga woo wola Eɓulu wooi zu, é ɗa ɠɛ ma: «À woilo masa golai laawooi ma, Asiili masagi! 29 Masagi ɠɛ: ‹À mina va bu Ezekiase ʋa wo ɠaka, mazɔlɔɔ é la zooga wo unmɔɔsu, wo ʋa ɠula gi ya. 30 Ezekiase mina lo wo luɠɔ, wo ʋa ɓɔɠɔ ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ʋa ɠɛ wo ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade unmɔɔsu ga ɠite, taai nii la loa Asiili masagi yeezu. 31 À mina woilo Ezekiase woo ma, mazɔlɔɔ Asiili masagi wooi ɠaa: Ade woolaama, wo ɓɔɠɔ ve zèa, názu wo ɠilagilagi pɛ ka ná-leezɛn ɓelei ta ná-kooleɠoolegi ɠaawaai mi, ma nu ɓɔɔle ga ná-ziɛyeɠei zu ɗɛi, 32 eyɛsu gè ʋa, gè ʋa li ga woye zou ɠili su, nii kulaai ga wa-yooi, zooi nii moloi ta dɔɔi ti su, ɓului ta leezɛn ɓeleiti ti su, ta wolive wuluiti ma waai ma wulɔi ta kɔin gulɔi ti su. Naazu wa yɛnvu, wo la zaa. Naa ɠa é ba, à mina woilo Ezekiase woo ma, toɠa wo ɠakasu, é ɗa ɠɛ wo ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade unmɔɔsu. 33 Zɔɔma yooiti ta-ɠalagiti ti ti unmɔɔgɛ nɛi, ti ti ɠula Asiili masagi ya? 34 Mini ɠa Ɠamate ta Aalapadeni ta-ɠalagiti ti ná? Mini ɠa Sefaalavayime ná-galagiti ti ná, Ɠena, ta Iva geleiti? Ti zoogɛ nɛi ti Samali ɠula zèa? 35 Naama yooiti ma ɠalagiti kpein saama, ma ɓɛgeleni ka ti ta-yooi unmɔɔni, ti kula zèa, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa Zeluzalɛme unmɔɔ, é ʋa kula zèa?› »

36 Nuɓusɛiti ti maaɠɛni kpɔ, ti la gooɠaaʋoteni ga woo ɠila kpalaa, mazɔlɔɔ masagi Ezekiase ɠɛni ti ma: «À mina gooɠaaʋote.» 37 Yilikiya ná-doun zunui Eliakime, masagi ná-pɛlɛi wu ɠundiɠii, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Seɓena, naa ʋɛɛ Azafe ná-doun zunui Yoa ʋa, laavaawogi, ti liini Ezekiase ʋɔ bɛ, ta-zeɠeiti baliʋaliai ga kidaaʋiligi maaʋele ma, ti Asiili ɠɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui laawooi laazeeli ma.

19

Ezekiase GALA goo wo nui Ezayi
ɠaazaɠa fai

(Ezayi 37:1-7)

1 Masagi Ezekiase naama wooi mɛnigai ma, é ná-seɠeiti baliʋalini ga ga kidaaʋiligi maaʋele, é saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba, é li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 2 É Eliakime leʋeni, nii é ɠɛni ga masagi ná-pɛlɛi wu ɠundiɠii, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Seɓena, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nu wɔlɔiti ba, saa wɔlɔ wo seɠei ti ɠɔba, ti li GALA goo wo nui Ezayi ʋɔ bɛ, Amɔse ná-doun zunui. 3 Ti ɠɛ ma: «Ezekiase wooi ɠaa: ‹Za voloi ɠa ga ziiɓɔlɔ volo, ta maaɠolo volo, ta unfe ku. Mazɔlɔɔ gi ɠɛa eɠɛ koma anzanui, doin zɔlɔɔ fai maaɓuɠaai na ba, kɛlɛ zɛbɛ nɔpɛ ge la mɔ ná, é ʋa sɔlɔɔ. 4 Asiili masagi ná-kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui leʋegɛ ga é zɛnvu su ƓALAGI ʋoomu. Ee, é ga ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni poomugi naati mɛnisu, é doɠa, tɔɔzei kpɔɛ ʋelei nuuti ba. Ɗɔun, ɠaaɓa, è Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ ná-nuɓusɛi mɔtai niiti bɛ.› »

5 Masagi Ezekiase ná-keelaiti ti zeelini Ezayi ʋɔ bɛ. 6 Naa ɠɛni ti ma: «À li, wo ɠɛ wo-maliɠii ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wooi nuuti Asiili masagi ná-botiɠɛ nuiti ti pòomugai ga tiye, naa mina è maalua. 7 Masagi ɠa wooi ta mɛni, gè pu ziimaʋɛ ga é ɠale ma ná-zooi zu. Miná ɠa nà va bu ga ti paa ná ga boɠa zɔkpɔi.› »

Sɛnakeliɓe ɓɔɠɔ maalua vai ʋolu
Zeluzalɛme ma

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:17;
Ezayi 37:8-13)

8 Asiili ɠɔɔlaaɠai ná-kpɔba nui ɠaleni ma, mazɔlɔɔ é mɛnini ga ná-masagi zeɠeʋɛ Lakise, é li, é Liɓina zei kɛlɛ su. Miná ɠa é kaani ná. 9 Su la ɠoozani Asiili masagi keela woo zɔlɔɔ ga Etiyopi masagi Tilaka ʋilɛgɛ pele ma tɔun daalɔɠɔma. É keelaiti teʋeni ʋolu Ezekiase ma, é ɠɛ ma: 10 «À ɠɛ Zuda masagi Ezekiase ma: ‹Mina va bu ɗa-ƓALAGI ʋa è yaava, nii è ɠalivaai ma, ni a ɠɛɛna è ma, Zeluzalɛme la lɔa Asiili masagi yeezu. 11 Ɗa ɓɔɠɔgoi è mɛnini ʋelei Asiili masagiti ti zooiti kpein sogai la, ti ti kpein koloɠoloni nɔ. Ɗa kaazu ga ɗa ɠila ka naa ɠa ʋoola è ʋa? 12 Mɛ̀mɛwolani ti taa wolai niiti koloɠoloni: Gozan, Ɠalan, ta Lesɛfe, ti Edɛn mavofodaiti suwuɠaaleʋe niiti ti ɠɛni Telasaal. Naama yooiti ta-ɠalagiti ti ti unmɔɔni ɓaa? 13 Mini ɠa Ɠamate masagi ná, ta Aalapade masagi, ta Layile masagi, ta Sefaalavayime masagi, naa ʋɛɛ Ɠena ta Iva geleiti ba?› »

Ezekiase ná-GALA maanɛɛnɛi

(Ezayi 37:14-20)

14 Ezekiase sɛʋɛi ɠulani keelaiti zea, é kala. Naa ʋoluma é lɛɛni la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é suvie Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, 15 é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, ɗɛi è zeini seeluɓɛinti unda, ɗa ɠa è ga GALA gila kpegi eteai zu masadaiti pɛ bɛ eteai zu, ɗa ɠa è geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa ta zooi. 16 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo ga pagɔ, ɠaazuzeɠe ma, è wɛlɛ! Sɛnakeliɓe wooi mɛni, nii é ná-kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui leʋegai ga zɛnvu su ƓALAGI ʋoomu ga tiye. 17 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gaamai ʋe, Asiili masagiti ti zɔɔma ziiti ta ta-yooiti koloɠologɛ. 18 Ti naati ta-ɠalagiti pili abui zu, ti ɠala, tɔɔzei naati ti la ɠɛni ga gala kitea, ti ɠɛni nɔ ga nuɓusɛiti ta-ɲɛɛliɠi wotiiti, gului ta kɔtui, tama ti ti ɠoloɠologɛ. 19 Naa ɠa é ba, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, gi ɠizo, è gi ɠula Sɛnakeliɓe ya, nii a kɛ eteai zu masadaiti pɛ ti kwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠila kpe ka è ga GALAGI.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gooɠaaʋotegi

(Ezayi 37:21-35)

20 Názu ɠa Amɔse ná-doun zunui Ezayi niima ɠeela wooi leʋeni la Ezekiase ma, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè maanɛɛnɛi mɛniga nii è daazeeliai mà, é ʋilɛ Asiili masagi Sɛnakeliɓe ʋa.› 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa daalɔɠɔma:

‹Siyɔn anzalopoi è ʋɛlɛʋiliga,

é ɗa ɲɛɛɠula è zu.

Zeluzalɛme anzalopoi ɠa è ɲɛɛzu,

é ɗa ungi ɲiikpi ga ɗe.

22 « ‹Ɓɛ ɠa è poomugai, è suvɛ?

Ɓɛ ɠa è daaɠugi ɠulazu la ga woo wola,

è wɛlɛ ba ga bɛlɛlalai?

Nà ʋe de, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai!

23 È pòomugɛ, nɛ̀i gè ga Maliɠii, ga ɗa-ɠeelaiti maaʋele,

è ɠɛ ma: Nà-kɔɔɠɔ wotolo mɔinmɔingiti saala zu,

gè lɛɛni gizeiti unmaʋɛ,

gè lɔ Liɓan ɠizei zaamaʋɛ,

gè sɛdele gulu ɠoozagiti teʋe,

naa ʋɛɛ sipɛlɛ gulu ʋapagiti ba,

gè zeeli ma unsu ɠaaɓelagi ma,

ná-goya wolai unga munu.

24 Gè ziɛyeɠei wɔɔʋɛ wɛɛn yooi zu,

gè su ɗɛi ɓɔle.

Gè ziɛ wolai Nile ma ɓekegiti pɛ fɔɔni ga kɔ̀ɠɔiti

Ezipete yooi zu ná pɛ.

25 « ‹Kɛlɛ ɗɔun è la suɠwɛɛni ga kaite gè niima vaiti deveʋɛ,

ta kaite wɔlɔwɔlɔ gè seiʋɛ kpasu?

Niizu niina, nà ga naa laazeeli, nii gè deveai.

Naa ɠa é kɛa gè ʋaa ga ɗe,

nii a kɛ è taa wolaiti golo niiti siɠigi ti ma,

ti ɠɛ nɔ ga kɔtu ziɠigiti.

26 Zɛbɛ nɔpɛ ge la ti zu nuɓusɛiti ba,

ta luazu, unfegi yeiɗai ga tiye,

ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ dɔɓɔzu lufai, eɠɛ tufa lɛnugi,

eɠɛ pɛlɛ ɠɔma lufa ʋɔnɔgi,

é vɔɔzu aisa ma ɓakui ʋa lo ba.

27 Kɛlɛ gè ɗa-vaiti pɛ kwɛɛ, siɛgi zu è zeini la,

gè kwɛɛ siɛgi è ɠulazu la, ɓaa è lɛɛzu la ɗa-ʋɛlɛi wu,

ta siɛgi zu è wuzeɠezu la dàalɔɠɔma.

28 Tɛi è wuzeɠea dàalɔɠɔma

ɗa-ɓɔɛ yaɠasagiti ti lɔa gòizu,

nà nà-balaɠaegi ʋilisu è-zokpai ʋa,

gè è-lakɔlɔgiti pilisu ga nà-kalafei,

gè è ɠaaɠale ma ga pelei nii è ʋaai la.

29 « ‹Ɗɔun, ɗa ma, Ezekiase, nii ɠa ɠɛɛzu è ʋɛ ga poogi:

Ɲɔmɔ ɠonagi molo ɠaei nii pɔnɔgai ɓɔɠɔ ʋɛ,

naa ɠa é ɠɛɛzu ga wo-ɠɔnɔgi,

yɔɠɔnázu ɓalaa ʋele nɔ ɠana é ɠɛɛzu la.

Kɛlɛ konagi zaʋasiɛi, à tii ɠɛ, wo teʋe,

wo leezɛn ɓeleiti sin, wo ti-ɠaawaai mi.

30 Zuda nui niiti ta yɛ vulua,

naati ta ɠɛ eɠɛ gulu ʋɔnɔgi,

nii é zapei niinɛiti dɔɔzu,

ta é waazu ga pagɔ.

31 Ungo, nui mɔta go ɠa yɛ vulua Zeluzalɛme,

kɔɔ ʋoolabaiti ta ɠɛ Siyɔn gizeiti ma.

Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu kɛɛzu

tɔɔzei ná-nɛɛbɛ wolai ʋa.›

32 «Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ Asiili masagi ʋa:

‹É la lɛa taa wolai nii zu pɛ,

é la mɛɛn nɔpɛ piliga daalɔɠɔma,

é la maaɓuɠaa ba ga ná-kɔɔɠɔ zɛpɛgiti maaʋele,

é la pɔlɔ ziɠi toga daalɔɠɔma.

33 Pelei é ʋaani la, toɠa ɠale ma ga naa nɔ,

é la lɛa taai tɛi su,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

34 ‹Nà ɓaazu taai nii maazu, gè kizo, nà ɓɔɠɔi maaʋele ma ta nà-botiɠɛ nui Davide maaʋele ma.› »

Unmɔɔgi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:21-22;
Ezayi 37:36-38)

35 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠulani naama ɓidii, é nu waaungila waaʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔ (185.000) ʋaa Asiili ɠɔɔlaaɠai zu. Poluma zobui, ti wuungai ma, ti kɔɔlaaɠai zulaavegai ɠaani ga poomaiti. 36 Názu ɠa, Asiili masagi Sɛnakeliɓe kɔɔlaaɠai zeɠeni ná la, é li, é ɠale ma Ninive, é yɛ ná.

37 Yeeta, é yɛni nɔkɔsu ná-galagi Nisilɔke ná-pɛlɛi wu, ná-doun zunuiti Adalamelɛke ta Salɛsɛɛl ti paa ga boɠa zɔkpɔi, naa ʋoluma ti ʋela, ti li Alalate yooi zu. Ná-doun zunui zɔi, daa ɠɛni ga Ezaal-Ɠadon, naa ɠa é zeini potogi zu masa kpɔkpɔgi ɠa.

20

Ezekiase zeeɓɛ vai ta kɛdɛ fai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:24-26;
Ezayi 38:1-8, 21-22)

1 Naama ziɛgi zu Ezekiase zeeɓɛni, é ɠɛnina zaazu. Amɔse ná-doun zunui Ezayi, GALA goo wo nui liini pɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ɗa-vaiti gaaɠula ba, é devei yɛ ɗa-ʋɛlɛyeɠei ya, tɔɔzei ɗa ga za, è la ɠulazu seeɓɛi nii zu.› » 2 Ezekiase ɠaaʋoteni pɛlɛi ma, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni ɠani: 3 «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, soma è ɠizɛ su ga sìɛʋɛ è ɠaazu ga wooɠɛɠiladai ta ɠi pagɔlai, gè naa ɠɛ nii pagai è ɠaazu.» Naa ʋoluma Ezekiase wɔlɔni, gaazuɗɛi ʋu ga gola. 4 Ezayi la ɠɛni dɛ ɠulani koi zaamaʋɛ ʋa, eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛ pɔ, é ɠɛ ma: 5 «Ɠale ma Ezekiase ʋɔ bɛ, nà-nuɓusɛiti ta-lotuɠɔi, è ɠɛ ma: ‹È-mɛmɛwola Davide ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè ɗa-maanɛɛnɛ wooi mɛniga, gè è-ɠaazuɗɛi ɠaa. Nà è ɠɛdɛsu, lina ɠa leʋena ɗa zoo è li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 6 Gè kona puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ʋiliga è-zii zu. Ɗa-o, taai nii-yo, nà wo unmɔɔsu, gè wo ɠula Asiili masagi ya, nà taai nii makɛ nà ɓɔɠɔi nà-faa zu ta nà-botiɠɛ nui Davide ná-faa zu.› » 7 Ezayi ɠɛni ti ma: «À kooleɠoolegi ɠaawaai ɠaayɔgai zeɠe.» Ti seɠeni, ti pu masagi ná-wologi ɠa, é ɠɛdɛ. 8 Ezekiase Ezayi ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Poogi ɓɛgele ɠa nà kwɛɛ da ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kɛ̀dɛsu, ta nà zoo gè li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ lina ɠa leʋena?» 9 Ezayi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Poogi ʋɛtɛ nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu è ya, è ʋa kwɛɛ da ga toɠa ná-minazeɠegi laazeelizu nii é kɛai è ʋɛ: Ɗa pɔ ga niinigi li luɠɔ ga kɔɠɔ losu puugɔ, ɓaa é ɠula ʋolu ga kɔɠɔ losu puugɔ?» 10 Ezekiase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «É la ɓaani ga niinigi li luɠɔ ga kɔɠɔ losu puugɔ, é ʋa zeeli kula vai zu ga ʋoluʋelei. É ɠula ʋolu tɔun ga kɔɠɔ losu puugɔ.» 11 GALA goo wo nui Ezayi Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni, naa niinigi ɠula ʋolu ga kɔɠɔ losu puugɔ, Aɠaze ná-kɔɠɔ losuʋɛ, ʋɛ é yeini ná niina.

Ɓaɓilɔne ɠeelaiti

(Ezayi 39:1-8)

12 Naama yeeɠɛɠalai nɔ, Ɓaɓilɔne masagi Melodake-Ɓaladan, Ɓaladan ná-doun zunui, mɛnini ga Ezekiase zeeɓɛni. É keelaiti teʋeni ma, sɛʋɛi ti ya ta sabaliʋai. 13 Ezekiase yeezeini ti wu, naa ʋoluma é pɛlɛi wu lɛɛni ga tiye, ʋɛ ná ga ani ɓiigiti makɛsuʋɛ, walii ta zanugi ta tufa maku nɛɛnɛgiti, ta gulɔ maku nɛɛnɛgi. É ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti puuzuʋɛ ɓalaa lɛ, ta nii kpein makɛga ɠɛni de zea. É la ɠɛni ani nɔpɛ dɔɔɠuni ti ʋa ná-pɛlɛi wu, ta ná-masa zooi zu.

14 Naa ʋoluma GALA goo wo nui Ezayi ʋaani masagi Ezekiase ʋɔ bɛ, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa niima nuiti ti bogai, mini mu ka ti zeɠeai ná?» Ezekiase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ti zeɠeʋɛ ada ɠooza, Ɓaɓilɔne.» 15 Ezayi ɠɛni ma ʋolu: «Leeni ɠa ti kaai ɗa-ʋɛlɛi wu?» Ezekiase ɠɛ ma: «Ti anii kpein kaaʋɛ nà-pɛlɛi wu, ani nɔpɛ gè la yɛni ʋoluzu nà-naavolo makɛsuʋɛ, nii gè la dɛɛni ga tiye.»

16 Ezayi ɠɛni Ezekiase ma naazu: «Woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma: 17 ‹Foloi tanigaa ta ʋaazu, nii kpein é ɗa-ʋɛlɛi wu, nii è-mɛmɛwolani ti gaalɛai ba, eyɛsu za zeeli, ta li ga ti pɛ Ɓaɓilɔne, gila kpalaa ge la yɛga ʋoluzu.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga. 18 « ‹Ta li ga è-mavofodai tanigaani, ti ɠɛ ga botiɠɛ nu wolaiti Ɓaɓilɔne masagi ná-pɛlɛi wu.› »

19 Ezekiase Ezayi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋagɛ nii è bogai mà.» Mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Kɛbɛ tɔun ziilɛigi ta makɛi ɠa ɠɛ ade ʋɛ sìi ma voloi pɛ su, kɛlɛ?» 20 Ezekiase ná-fai mɔtaiti ta ná-tɔɠɔɠula faiti, ta ʋelei é ziɛ makɛsuʋɛ ɓɛtɛni la, zeɠei é bɔɔni ga é lɛ ga ziɛi taazuʋɛ, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 21 Ezekiase zaani. Ná-doun zunui Manasé ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

21

Zuda masagi Manasé

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 33:1-10, 18-20)

1 Manasé ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu felegɔ (12), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuulɔɔlugɔ maazu lɔɔlugɔ (55) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Ɠɛfɛsiɓa. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é ʋilɛ kɔzɔba vaiti polu niiti zii ɠiligiti ti ɠɛni kɛɛzu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle nuiti tuɠɔ. 3 É zalaɠa ɠula adaʋɛti toni ʋolu, niiti kɛɛɠɛ Ezekiase ti ɠoloɠoloni, é Ɓaale ná-zalaɠa ɠulazuʋɛti kpɛtɛ, é sale wului ɓadɔ, ʋelei Izilayɛle masagi Akaɓe kɛɛni la, é nɔkɔ aniiti pɛ bu ti volozu geeɠɔlɔgi zu, é ti lɛbi. 4 É zii ɠiligiti ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti kpɛtɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ga ná ɠa daaseigi ɠa ɠɛ wosu ná. 5 É zalaɠa ɠulazuʋɛti kpɛtɛni foloi ta alugi ta somideɠaiti bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoi ɠoozu felegɔiti su. 6 É ná-doun zunui ɠalani abui zu ga zalaɠai, é ɗa adɔi ɓɛ é ʋilɛ ʋelela ʋele vaiti ba, é ɗa zoɠo vai ma zii pɛ kɛ. É gɔvɛ laawooleʋe nuiti seini, ti ɗa ʋelela ʋele vaiti bo. É ɠɛni liizu nɔ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛa, nii a kɛ é naa yiiɠaawana. 7 É anzanu ɠalagi Asela ma maaniini saɠaai lɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni é lo ná ʋa Davide ta ná-doun zunui Salomɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «Pɛlɛi nii, ta Zeluzalɛme ɠa gè yiimazeɠeai ga náti Izilayɛle wolodamaiti pɛ saama ga dàaseigi ɗa wo ná eyɛsu ɠɔ. 8 Gè la mɔ Izilayɛle nuiti pilɛga ɠɔɠɔma pɛ, ti maa ʋa ɠooza naama yooi ʋa gè feai ti-mɛmɛwolani bɛ, ni ta naati kɛɛna nɔ nii kpein gè boga ti ma, é zoloo tɔgi naa ma nii nà-botiɠɛ nui Moize feai ti ya.» 9 Kɛlɛ ti la woiloni naa ma, Manasé ti ɠakaga, ti faa ɲɔi ɠɛ é leʋe naama yooiti ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠoloɠoloni Izilayɛle nuiti tuɠɔ.

10 Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI niima wooi ʋuuni ná-botiɠɛ nuiti da, GALA goo wo nuiti, ga ti bo: 11 «Tɛi Zuda masagi Manasé kɔzɔba vai naati kɛa, é faa ɲɔi ɠɛ é leʋe Amool nuiti ba, niiti ti leʋegai tɔun tuɠɔ, é Zuda lɔ kotoi zu ga ná-kɔɔɠɔ ganigiti, 12 naa ɠa é ba Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi ma zii ta, Zeluzalɛme ta Zuda ma, nii nu-o-nu a ma wooi mɛnina, daa ɠa vɔ. 13 Nà Zeluzalɛme ɠoloɠolosu ga Samali ta Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei ɠɛʋele, nà Zeluzalɛme zugbazu, eɠɛʋelei nu a ɗa aniɲakai zugba la, é daaʋɛ. 14 Nà ɠɛlɛzu nà-nuɓusɛi mɔtaiti ba, gè ti ve ti zili nuiti zea, ti ti-yeaɠɔligiti kpein kula ti ya ga zeeɠaaɓaai. 15 Nà naa ɠɛɛzu, mazɔlɔɔ ti wànama vai ɠɛɛʋɛ, ta é lɔɔzei yee nuu ma gè ti-mɛmɛwolani kulani la Ezipete, é zeeli za ma, ti la ɓɔlɔni ga zìiɠaawana.› »

16 Manasé sɔbalala nu mɔinmɔin paani, eyɛsu Zeluzalɛme laave ga nu ɲamai, naama ɠotoi laani koto mɔinmɔingiti ma, niiti é Zuda nuiti dɔɔni ti zu, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛ.

17 Manasé ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naa ʋɛɛ ná-kotoi ɠɛɛ ʋelei ʋa, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 18 Manasé zaani. Ti maaɠuluni ná-pɛlɛi ma ɓelei zu, é lolisu ɓalaa ga Uza ná-kpelei. Ná-doun zunui Amon ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Amon

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 33:21-25)

19 Amon ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu felegɔ (22), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Mesulemɛte, Yotaɓa nui Ɠaluse ná-doun anzanui ɠɛni de. 20 Amon Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ kɛɛɠɛ Manasé kɛɛni la. 21 É ʋilɛni kɛɛɠɛ ziɛ ʋelei nɔ ʋa, é ɗa kɔɔɠɔ ganigiti dɛbi niiti kɛɛɠɛ ti lɛbini, é nɔkɔni ɓalaa ti wu. 22 É ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, é la ziɛni ga naa yiima ʋeleiti. 23 Ná-botiɠɛ nu wolaiti ti yaavai ɠilini ma, ti paa ná-masa pɛlɛi wu. 24 Kɛlɛ zooi zu nuɓusɛiti ti naama nuiti pɛ paani, niiti ti yaavai ɠilini masagi Amon ma. Ti ná-doun zunui Zoziase zeini ga masagi potogi zu.

25 Amon ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 26 Ti maaɠuluni ná-kabai zu, Uza ná-kpelei zu. Ná-doun zunui Zoziase ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

22

Zuda masagi Zoziase

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 34:1-2)

1 Zoziase ná-konagi ɠɛni ga dɔsaʋa, siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuusaʋagɔ maazu ɠila (31) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yedida, Ɓosekate nui Adaya ná-doun anzanui ɠɛni de. 2 Zoziase Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni, é siɛ ʋele ʋagɔiti kɛɛni ga mɛmɛwola Davide ɠɛʋele nɔ fai pɛ su, é la zeɠeni naa ziɛ ʋelei gila kpalaa ba.

Tɔ sɛʋɛi ɠaa vai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 34:8-18)

3 Masagi Zoziase ná-kona puugɔ maazu lɔsaʋai (18) ma masa fai zu, é Asalia ná-doun zunui, Mesulame ná-dounloin Safan lolini, nii é ɠɛni ga sɛʋɛ ɠɛ nui, é teʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é ɠɛ ma: 4 «Li zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yilikiya ʋɔ bɛ, è bo ma ga ti wali ɠaalu nii nuiti ti ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, nii pɛlɛla makɛ nuiti ti sɔlɔɔsu nuɓusɛiti zea, 5 ti wali naa ve naama nuiti zea, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi zaɠazuʋɛti kpɛtɛ vai unda, naati ti naama walii ɠɛ ga botiɠɛ nuiti salai, niiti ti botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma: 6 pɛlɛ maalɛɛ nuiti, botiɠɛ nuiti, ta pɛlɛ lo nuiti. Ti guluiti ta kɔtu zaɠaaiti geya ga ma walii ta, nii soloogai Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai zu. 7 Kɛlɛ nu mina ti ɠaazaɠa ga ti ɠonabo é ʋilɛ walii ʋa é veezu ti ya, mazɔlɔɔ ta ziɛzu ga wooɠɛɠiladai.»

8 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yilikiya ɠɛni sɛʋɛ ɠɛ nui Safan ma naazu: «Gè tɔ sɛʋɛi ɠaaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu.» Yilikiya sɛʋɛi veeni Safan ya, é kala. 9 Naa ʋoluma Safan ɠaleni ma masagi ʋɔ bɛ, é ʋoluvaawo ma, é ɠɛ ma: «Walii é ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ɗa-wotiɠɛ nuiti ti fea naama nuiti zea, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai unda.» 10 É ɠɛ ma ʋolu: «Zalaɠa ɠula nui Yilikiya sɛʋɛ ɠila feeʋɛ zèa.» É tɔɔzeini ga kalaga masagi ɠaazu.

Masagi GALA goo wo anzanui Ɠuluda
ɠaazaɠa fai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 34:19-28)

11 Masagi tɔ sɛʋɛi zu wooi mɛnigai ma, é ná-seɠeiti baliʋalini ga kidaaʋiligi maaʋele ma. 12 Naa ʋoluma é niima nuiti tolini: zalaɠa ɠula nui Yilikiya, Safan ná-doun zunui Ayikame, Misé ná-doun zunui Akaɓɔɔl, sɛʋɛ ɠɛ nui Safan, ta Azaya, masagi ná-botiɠɛ nui gila. 13 É ɠɛni ti ma: «À li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa bɛ̀, nuɓusɛi ɓalaa bɛ, ta Zuda pɛ bɛ, tɔɔzei sɛʋɛi nii zu wooi ʋa, nii kaai. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai wola wɔɔlɔʋɛ, ná-ziiɠaawanai yeiɗa ade ma, mazɔlɔɔ ade-mɛmɛwolani ti la ɠoloni sɛʋɛi nii zu wooi ʋɛ, ti ʋa naa ɠɛ nii kpein sɛʋɛai su.»

14 Zalaɠa ɠula nui Yilikiya, ta Ayikame, ta Akaɓɔɔl, ta Safan, naa ʋɛɛ Azaya ʋa, ti wuzeɠeni názu, ti li GALA goo wo anzanui Ɠuluda ʋɔ bɛ. Sinigi ɠɛni ga zunui ta daaseigi ga Salume, Tikava ná-doun zunui, é ɠɛ ga Ɠaalaɠase ná-dounloin, tɔ ɠa é ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zeɠeiti ma ɠundiɠii. Anzanui naa ɠɛni zeini Zeluzalɛme taazuʋɛ koi niinɛi zu. Ti ʋoluvaawoni ma. 15 Ɠuluda ɗa ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹À daazeeli zunui naa ma, nii é wo leʋegai mà: 16 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi zooi nii ta su nuɓusɛiti ma, nii kpein sɛʋɛai ma yeeluɠɔ sɛʋɛi naa zu nii Zuda masagi kalagai. 17 Mazɔlɔɔ ti ɠɛlɛa bà, ti ɗa ansansegiti gala gala kiligiti bɛ, ti zìiɠaawana ɠana ga ta-ɠɛɛwotiiti, naa maaʋele ma, nà-ziiɠaawanai yeiɗa zooi nii ma, tama é la dɛ vɔlɔ zeɠezu ga. 18 Kɛlɛ Zuda masagi é wo leʋegai ga wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa, à li, wo ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: È sɛʋɛi naa zu wooiti mɛniga. 19 È yiiɓɔlɔa, è ɓɔɠɔmaayei kàkala, naama wooi mɛnigai ʋoluma, nii gè boga zooi nii ta su nuɓusɛiti daalɔɠɔma, é lɔɔzei ná ɠoloɠolo fai ʋa, ta foovooi gè toai. È ɗa-zeɠeiti balia ga, è wɔlɔ gàazu kidaaʋiligi maaʋele ma. Nà ɓalaagi, gè ɗa-maanɛɛnɛ wooi mɛniga, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 20 Naa maaʋele ma, nà è laazeelizu è-mɛmɛwolani ma, ti zaai, è maaɠulu ziilɛigi zu ɗa-ɠabai gila su, è ɠaazu la laa maanɔɠɔi nii gila kpalaa ma, niiti gè ʋaazu ga tiye zooi nii laalɔɠɔma.› » Keelaiti ti liini, ti naati bo masagi ma.

23

Minazeɠegi niinɛ vai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 34:29-32)

1 Masagi wooleʋeni ga Zuda ɠɛwolaiti kpein ta Zeluzalɛme geleiti ti ɠaalɛ ba koba. 2 Naa ʋoluma masagi liini Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, naa ʋɛɛ Zuda ta Zeluzalɛme nuɓusɛiti pɛ ba, zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti, nuɓusɛi pɛ, ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti. Minazeɠe sɛʋɛi nii ti kaani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, é naa zu wooi ɠalani ti pɛ gaazu. 3 Naa ʋoluma é loni kpɛdɛgi ɠobaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ, é minazeɠegi niinɛ ti yɔɠɔzu ta Ɠɔoɠɔ GALAGI, é minazeɠe ga toɠa ɠɛ ga wooɠɛɠila nu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠolo naa ná-deveiti bɛ, ta ná-tɔgiti, naa ʋɛɛ ná-kalagiti ba ga yii pɛ, ta é sɛʋɛi naa zu vaiti kpein pilɛ kɛɛwotii zu. Nuɓusɛi pɛ ge lɔɔni minazeɠegi naa zu.

Falibo fai Zoziase kɛɛni
Zuda yooi zu

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 34:3-5)

4 Masagi ɠɛni zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yilikiya ma, ta zalaɠa ɠula nui zɔiti, naa ʋɛɛ pɛlɛla makɛ nuiti ba, ti sɔɔlaiti kpein kula Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, niiti ti ɓɛtɛai Ɓaale ta Asela ta aniiti pɛ ti volozu geeɠɔlɔgi zu ta-vaa ma. Ti ti ɠulani Zeluzalɛme ʋa, ti ti ɠala Sedelɔn pɛtugi zu, ti li ga ma yuʋui Ɓetɛle. 5 Kɔɔɠɔ gani zalaɠa ɠula nui niiti kpein Zuda masagiti ti ti zeini Zuda laa wolaiti su, ta Zeluzalɛme ɠobaʋɛti, ga ti ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠula adaʋɛti, masagi ti pɛ kulani ti-losuʋɛti. Niiti ɓalaa ti ɠɛni ansansegiti galazu Ɓaale ta foloi, ta alugi, ta somideɠaiti bɛ, ta aniiti pɛ bɛ ti volozu geeɠɔlɔgi zu, é naati kulani ná. 6 É sale wului ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ti lii la Zeluzalɛme ʋoluʋelei, Sedelɔn pɛtugi zu, ti gala, é ɠɛ nɔ ga zuʋui, ti ma yuʋui ʋili ya bɛbɛ maaɠulu yeɠei zu. 7 Masagi koloɠolo nuiti ta-ʋɛlɛiti goloni ɓalaa, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ta ʋɛti anzanuiti ti ɠɛni seɠe zuɠoozagiti fɛlɛzu ná sale wului ʋɛ.

8 É zalaɠa ɠula nuiti kpein tolini, ti ɠula Zuda laa wolaiti su. É zalaɠa ɠula adaʋɛti kɔzɔni, ʋɛti zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛni ansansegiti galazu náti, é zo Geɓa, é ʋa Ɓeel-Seɓa. É zalaɠa ɠula adaʋɛti goloni, niiti ti ɠɛni taaiti ma ziɠidaʋɛti, ma un ge daa ma mɛɛ ga taa ɠundiɠii Zozuwe nɔnɔ ma ziɠidaʋɛ, nii é nu ɠɔʋɛzu ʋelei taa ziɠidaʋɛ letegi. 9 Ti la ɠɛni vaani bu ga zalaɠa ɠula adaʋɛti ma zalaɠa ɠula nuiti ti ʋa boti nɔpɛ kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ nii é ɠɛni Zeluzalɛme, ti ɠɛni ɓului nɔ miizu, nii lɛʋɛ la su, ta ti-wɔɔla zalaɠa ɠula nui zɔiti.

10 Masagi Tofɛte abu laazuʋɛ ɓalaa kɔzɔni, nii é ɠɛni Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu, nii a kɛ nu nɔpɛ ge mina mɔ ná-doun zunu ɓaa ná-doun anzanu ɠala ná abui zu ga zalaɠai Mɔlɔke lɛbi vaa zu. 11 É sooiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ʋɛlɛlaʋɛ, niiti Zuda masagiti ti ʋilɛni ná foloi ʋɛ, botiɠɛ nu wolai Natan-Melɛke ɲii ʋɛlɛi ɠobaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ʋɛɛbaiti bu, é foloi ná-wotoloiti gala. 12 Masagi zalaɠa ɠulazuʋɛti goloni, niiti Zuda masagiti ti ti loni Aɠaze ná-pɛlɛi maazuʋɛ dooɠo bosuʋɛ, ta niiti Manasé ti loni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizu felegɔiti. Kpegai ma ga ti zuɠaleɠale, ti liini ga ma ɓulukpulu koiti, ti ti ʋili ya Sedelɔn pɛtugi zu. 13 Masagi zalaɠa ɠula adaʋɛti kɔzɔni, niiti ti ɠɛni Zeluzalɛme ɠoba, faa zuɠoloɠolo gizei ʋa lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, niiti Izilayɛle masagi Salomɔn ti loni Asetaate ʋɛ, Sidɔn ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ gani, ta Kemɔse ʋɛ, Moaɓe nuiti tɔnɔi, naa ʋɛɛ Amɔn nuiti ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ gani Milikɔme ʋa. 14 É sale ɠɔtuiti kpezeɠele, é sale wuluiti teʋe ga, é ti-losuʋɛti daave ga nu ɠaeiti.*

Falibo fai Zoziase kɛɛni
Izilayɛle yooi zu

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 34:6-7)

15 Ʋele nɔ ɠana Zoziase kɛɛni la ga zalaɠa ɠulazuʋɛ nii é ɠɛni Ɓetɛle,† ta zalaɠa ɠula adaʋɛ Zeloɓoame toni, Neɓate ná-doun zunui, nii é Izilayɛle lɔɔni kotoi zu. É zalaɠa ɠulazuʋɛ miná ɠoloni, é zalaɠa ɠula adaʋɛ ɠala, é kɛ ga fufiligi, é sale wului ɠala. 16 Zoziase latini, é wɛlɛ ʋolu, é kabaiti ka, ti ɠɛni ná gizei ma. É nuiti teʋeni, ti ʋa ga nu ɠaeiti, é ti ɠala zalaɠa ɠulazuʋɛ, é ná ɠɔzɔ ga naa, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, é ɠula GALA goo wo nui la, tɔɔzei naama wooiti ka é ti woni siɛgi zu masagi Zeloɓoame ɠɛni loni la zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ fɛti ɠula ziɛgi zu. Zoziase latini, é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALA goo wo nui naa ná-kabai ʋɛtɛ. 17 Naa ʋoluma é ɠɛni ma: «Kizɛsu ani ɓɛgele ɠanu gè kaazu?» Taazuʋɛ nuiti ti ɠɛni ma: «GALA goo wo nui nii é ʋaani é zeɠe Zuda, naa ɠabai ʋe, nii é niima wooiti boni niiti è ti ɠɛai za ga Ɓetɛle zalaɠa ɠulazuʋɛ.» 18 Masagi ɠɛni ti ma: «À zɛ ná, nu nɔpɛ ge mina vɔɔɠu ma ɠaeiti ba.» Ti unfema veeni GALA goo wo nui naa ma ɠaeiti bɛ, ta GALA goo wo nui zɔi ɓalaa ma ɠaeiti bɛ, nii é zeɠeni Samali.‡

19 Pɛlɛi niiti Izilayɛle masagiti ti ti loni zalaɠa ɠula adaʋɛti Samali laa wolaiti su, niiti ti ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ma ungi, Zoziase naati goloni ɓalaa. Ʋelei nɔ é kɛɛni la Ɓetɛle, zenɔ ɠana é kɛɛni la ga tiye. 20 É zalaɠa ɠula adaʋɛti ma zalaɠa ɠula nuiti pɛ paani, é ɗa ti ɠɔdaaleʋe ti ɓɔɠɔ zalaɠa ɠulazuʋɛti, é lati, é nu ɠaeiti gala náti. Kpegai ma, é ɠale ma Zeluzalɛme.

Pake fɛtii
nii Zuda nuiti ti kulani

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 35:1, 18-19)

21 Masagi devei nii veeni nuɓusɛiti pɛ zea, é ɠɛ ti ma: «À Pake fɛtii ɠula, wo wa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, eɠɛʋelei sɛʋɛai la minazeɠe sɛʋɛi nii zu.» 22 Kaipa Pake fɛtii naa ɠɛɠala la ɠɛni dɛ ɠulani, é zo siɛgi zu ma tukpɔɠaaleʋe nuiti ti ɠɛni masadai ɠɛɛzu la zooi unda, ta Izilayɛle ta Zuda masagiti ta-ziɛgi tanɔpɛ su. 23 Zoziase ná-masa fai ma ɠona puugɔ maazu lɔsaʋai (18) ma nɔ ɠa, ti Pake fɛtii naa ɠulani la Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma Zeluzalɛme.

Zoziase ná-fai ɓelagi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 35:20-27; 36:1)

24 Naa pɛ poluma, Zoziase gɔvɛ laawooleʋe nuiti kpein kulani Zuda yooi ta Zeluzalɛme ʋa, ta niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma, naa ʋɛɛ pɛlɛ wu zaleiti ba, ta zokosu zaleiti, ta GALA kwɛɛtala nuiti ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ ganiiti kpein, nii a kɛ ɛsɛ pɛ ge ɠolo tɔ sɛʋɛi naa zu wooiti bɛ, nii zalaɠa ɠula nui Yilikiya kaai Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 25 Masagiti kpein ti leʋeni Zoziase luɠɔ, ta niiti kpein ti ʋaani tɔun poluʋele, tanɔpɛ ge la zɔlɔɔni, nii é ɠaleni ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ ga yii pɛ, ta zɛnvui pɛ, ta suvikɛi pɛ, ma nu ʋa Moize ná-tɔgi pɛ so ga Zoziase ɠɛʋele.

26 Anɛɛ naa ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni zeɠeni ná-ziiɠaawana wolai ʋolu, nii é ɠɛni zii ma Zuda laalɔɠɔma, tɔɔzei faaɠaaza golai naati kpein ba, niiti Manasé ziiɠaawanani ga tiye. 27 Naa ɠa é kɛɛni, é ɠɛni ma: «Nà Zuda ɓɛɛzu maaɠooza bà, ʋelei gè Izilayɛle ɓɛai la, nà ɠɛlɛzu Zeluzalɛme ʋa, nii gè ɠɛa yiimazeɠeni la, ta pɛlɛi nii gè minazeɠeni ga é ɠɛ ga sèi ʋɛlɛi.»

28 Zoziase ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 29 Ná-masa fai ma ziɛgi zu, Ezipete masagi Falaɠɔn Neko liini ga kɔɔi pɛɛzu Asiili masagi ʋa, é leʋeni ga ziɛ wolai Efelate ʋɔ pelei. Masagi Zoziase daaɠomini ga é pele leʋe tuɠɔ, kɛlɛ ti ɠomigai ma, Falaɠɔn paani Megido. 30 Ná-kɔɔɠuluɓaiti ti daani wotoloi gila su, ti seɠe Megido, ti lii la Zeluzalɛme, ti maaɠulu ná-kabai zu. Zooi zu nuɓusɛiti ti ná-doun zunui Yoaɠaze zeɠeni, ti gulɔi ziɛ ma, ti sei ga masagi kɛɛɠɛ ʋotogi zu.

Zuda masagi Yoaɠaze

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:2-4)

31 Yoaɠaze ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu saʋagɔ (23), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Alu saʋagɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Ɠamutal, Liɓina nui Zelemi ná-doun anzanui ɠɛni de. 32 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni ga mɛmɛwolani kɛʋele fai pɛ su. 33 Falaɠɔn Neko gilini ga kɔlu yɔlɔɠɔi Liɓila, Ɠamate yooi zu, naa ɠɛ ga ná-masa fai ɓelagi Zeluzalɛme. Falaɠɔn Neko maazoloo ganii laani zooi unma ga walii kilo waasaʋagɔ (3.000), ta zanugi kilo ʋuusaʋagɔ (30). 34 Falaɠɔn Neko Zoziase ná-doun zunui Eliakime zeini ga masagi kɛɛɠɛ ʋotogi zu, é naa laaseigi maavalibo ga Yeɠoyakime. É li ga Yoaɠaze Ezipete yooi zu, naa yɛ miná, é za. 35 Yeɠoyakime mului ɠulani ná-zooi zu nuɓusɛiti pɛ zea, nii a kɛ é naa leʋe nii Falaɠɔn maaloligai. Siɛgi zu ɛsɛ pɛ ge ɓeni la ga nɔnɔi ɠula, Yeɠoyakime walii ta zanugi zeɠeni, é teʋe Falaɠɔn Neko ʋɔ.

Zuda masagi Yeɠoyakime

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:5-8)

36 Yeɠoyakime ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlu (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu ɠila (11) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Zeɓuda, Luma nui Pedaya ná-doun anzanui ɠɛni de. 37 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni fai pɛ su ga mɛmɛwolani kɛʋele.

24

1 Yeɠoyakime ná-siɛgi zu, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal kɔɔi valani ba, naa zei unga kona saʋagɔ laawu, naa ʋoluma é ɓaka naa ya ʋolu. 2 Naazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI toosu nu ɓulugiti buzeɠeni daalɔɠɔma, tanigaa ti zeɠe ga Ɓaɓilɔne yooi zu ʋele, tanigaa Siili, tanigaa Moaɓe ʋele ta Amɔn ʋele, nii a kɛ Zuda masadai zeɠe ná, eɠɛʋelei é puuni la ná-botiɠɛ nuiti GALA goo wo nuiti da la, ti bo. 3 Naama maanɔɠɔi pɛ ge ʋaani ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei maaʋele, mazɔlɔɔ é ɠɛni pɔ ga é Zuda ɓɛ ɠoba poun, tɔɔzei kotoi kpein faa ʋa Manasé kɛɛni. 4 Mazɔlɔɔ é sɔbalala nu mɔinmɔin paani, ti-ma ɲamai Zeluzalɛme laave, Ɠɔoɠɔ GALAGI la mɔ ɠɛni pɔ é ʋa maavaayɛ bo.

5 Yeɠoyakime ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta nii kpein é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 6 Yeɠoyakime zaani. Ná-doun zunui Yeɠoyakin ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu. 7 Naama ziɛgi zu Ezipete masagi la mɔ ɠɛni ɠulazu ná-zooi ʋa, mazɔlɔɔ ʋɛ kpein ná ɠɛni zea mɔungi, Ɓaɓilɔne masagi mináti kpein kulani zea, é zo kɔtuɗɛi ma é Ezipete you ɠwɛgi ma lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é zeeli Ɓaɓilɔne ɗɛ wolai Efelate ma.

Zuda masagi Yeɠoyakin

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:9-10)

8 Yeɠoyakin ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔsaʋa (18), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Alu saʋagɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Newuseta, Zeluzalɛme nui Ɛlɛnatan ná-doun anzanui ɠɛni de. 9 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni fai pɛ su, eɠɛʋelei nɔ kɛɛɠɛ kɛɛni la.

Zeluzalɛme zei vai kɛlɛ su

10 Naama ziɛgi zu, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-salaʋusuiti ti lɛɛni Zeluzalɛme laalɔɠɔma, ti ná zei kɛlɛ su. 11 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋaani taa loaʋɛ, názu ná-salaʋusuiti ti taai zeiɗai na kɛlɛ su. 12 Názu ɠa Zuda masagi Yeɠoyakin ɠula la taai ʋa, ta dee, ta ná-salaʋusu ɠundiɠi wolaiti, ta ná-lada nuiti, ti ɓɔɠɔ ve Neɓukadenɛzaal ya, naa ti ɠɛ ga kasoɠa nuiti, Neɓukadenɛzaal ná-kona dɔsaʋasiɛi ma ɠɛni de masa fai zu. 13 É liini ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu naavoloi pɛ, ta masagi ná-pɛlɛi wu naavoloi pɛ, é zanu sɔɔlaiti pɛ kpezeɠeleni, niiti Izilayɛle masagi Salomɔn ti ɓɛtɛni. Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi laazeelini la, nii é boni. 14 É liini ga Zeluzalɛme nuɓusɛiti pɛ, kundiɠiiti pɛ, ta salaʋusuiti pɛ, ta ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti pɛ, ta ɠain bo nuiti pɛ, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu waapuugɔ (10.000), niiti ti liini duɔlai zu, zeaɲaka nuiti nɔ ɠa ti yɛni zooi zu. 15 Neɓukadenɛzaal Yeɠoyakin zeɠeni Zeluzalɛme, é lii la Ɓaɓilɔne, ta dee, ta anzaiti, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, ta zooi ná-zɛbɛsu nuiti. 16 Ɓaɓilɔne masagi liini ɓalaa ga salaʋusu waadɔfelaiti (7.000), ɲɛɛliɠi nuiti ta ɠain bo nuiti kpɔga ɠɛni ga waagila (1.000), ta kɔɔɠɔ nuiti ti ɠalagai kɔɔi zu. 17 É Yeɠoyakin kɛɛ kɛɛɠɛloin Matania zeini ga masagi naa ʋotogi zu, é daaseigi maavalibo ga Sedesiyase.

Zuda masa gaaɓelagi Sedesiyase

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:11-12;
Zelemi 52:1-3)

18 Sedesiyase ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu ɠila (21), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu ɠila (11) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Ɠamutal, Liɓina nui Zelemi ná-doun anzanui ɠɛni de. 19 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni ga Yeɠoyakime ɠɛʋele fai pɛ su. 20 Niima vaiti kpein ti ɠɛɛni mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Zeluzalɛme ta Zuda yooi pɛ ma, ta é ɠɛni pɔ ga é ti ɓɛ ɠoba poun.

Sedesiyase ɓakani Ɓaɓilɔne masagi laalɔɠɔma.

25

Zeluzalɛme zo fai

(Zelemi 39:1-7; 52:3-11)

1 Sedesiyase ná-kona taaʋuugɔi alugi ʋuusiɛi ma volo ʋuusiɛi ma masa fai zu, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋaani ga ná-kɔɔʋɛbɛi pɛ Zeluzalɛme laalɔɠɔma, é ná zei kɛlɛ su, ti pɔlɔ ziɠigiti toni daalɔɠɔma, ti kaku taai ma. 2 Taai zeini kɛlɛ su eyɛsu masagi Sedesiyase ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu ɠilasiɛi (11).

3 Alugi naanisiɛi ma volo taaʋuugɔi ma, pului ɓɔini gola taazuʋɛ, daamiani nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ná zooi zu nuɓusɛiti bɛ. 4 Ɓaɓilɔne nuiti ti zeɠei wɔɔni taa ma ziɠigi ʋa. Kpidii ʋɛai ma, masagi ta Zuda zalaʋusuiti kpein ti ʋelani. Anɛɛ ni Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti latiga ɠɛni de taai ma, ti ɠulani taai ʋa ga pɛlɛla ʋelei nii é siɠi felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ, masagi ná-kpelei ɠobaʋɛ. Ti liini ga pelei nii é liizu ga Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu ʋelei. 5 Kɛlɛ Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti ʋilɛni masagi Sedesiyase ʋolu, ti kɔɠɔzumɛɛn Zeliko nɛmɛi zu. Ná-salaʋusuiti kpein ti vazani ba. 6 Ɓaɓilɔne nuiti ti masagi zoni, ti lii la Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ Liɓila, ti ná-tukpɔi ɠaaleʋe. 7 Ti Sedesiyase ná-doun zunuiti paani ti-ɠɛɛ ɠaazu, ti lati, ti gaazuɠɛzɛiti golo su, ti gili ga kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔ felegɔ. Naa ʋoluma ti liini la Ɓaɓilɔne.

Zuda nuɓusɛiti dii vai duɔlai zu

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:17-21;
Zelemi 39:8-10; 52:12-30)

8 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu taaʋuusiɛi (19) ma, alugi lɔɔlusiɛi ma volo lɔfelai ma, Neɓuzaladan lɛɛni Zeluzalɛme, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ɠɛni de, é ɠɛni ga nu wola Ɓaɓilɔne masagi ná-koizuʋɛ. 9 É Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta masagi ná-pɛlɛi ɠala, ta Zeluzalɛme ʋɛlɛiti pɛ, ta pɛlɛ ɓiigiti pɛ. 10 Ɓaɓilɔne ɠɔɔʋɛbɛi kpein é ɠɛni masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ʋolu, ti siɠigiti goloni niiti ti Zeluzalɛme maaɠakuni. 11 Nuɓusɛi mɔtaiti niiti ti yɛni taazuʋɛ, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan liini ga naati duɔlai zu, ta niiti ti ɓɔɠɔ veeni Ɓaɓilɔne masagi ya, naa ʋɛɛ bɛbɛi mɔtai ʋa. 12 Kɛlɛ é nuɓusɛi ɠilazuʋɛ yɛni ná, bala nuiti, ti ɗa botii ɠɛ leezɛn ɓeleiti su ta kpalagiti.

13 Ɓaɓilɔne nuiti ti kɔlu ɓɔi kpɛdɛgiti galeɠaleni, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta wotoloiti, naa ʋɛɛ ziɛ liɠi wolai ʋa é ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi, é ɠɛni zeini koizuʋɛ. Ti liini ga kɔlu ɓɔigi tɔnati pɛ Ɓaɓilɔne. 14 Ti zuʋu zo ganiiti ta pɛluiti, ta salaʋa zo sɔɔlaiti, ta ansanse seɠe ɲakaiti, ta kɔlu ɓɔi sɔɔlaiti kpein seɠeni, niiti botii ɠɛni ɠɛɛzu ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 15 Masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii sɔɔlaiti seɠeni, ti ɓɛtɛai ga zanugi ta walii, abu zeɠe aniiti ta ɲama vaza aniɲakaiti. 16 Kpɛdɛ felegɔiti, ta ziɛ liɠi wolai, ta wotoloiti, niiti Salomɔn ti ɓɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi vaa ma, nu nɔpɛ ge la ɓena ti-wuɲɛgi liegɔi ɠwɛɛ ga kɔlu ɓɔigi. 17 Kpɛdɛ felegɔiti gaaɠoozani ga mɛtɛlɛ laaʋutaaʋu. Seiga felegɔ ɓɛtɛni kpɛdɛgiti faa ma ga kɔlu ɓɔigi, ti ɠilagilagi zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5). Kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti ti ʋilipiligai ɓɔɠɔ zu eɠɛ yɔlɔɠɔ, naati kakugai seigaiti ma, gelenade gulu waai ʋaaɠulabaiti sɛlɛsɛlɛgai ti ʋa, ti pɛ ti ga kɔlu ɓɔigi.

18 Masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Selaya zoni, ta Sofoni é ɠɛni ga ná-seikobai, ta zalaɠa ɠula nu saʋagɔ ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ makɛsu. 19 É salaʋusu ɠundiɠi ɠila soni, nii é ɠɛni ga salaʋusuiti ta-vaaɠaaɠulaba nui, ta nu lɔɔlugɔ masagi ná-tɛnɛbo nuiti saama, ta sɛʋɛ ɠɛ nui nii é ɠɛni nuiti daaseigiti sɛʋɛzu salaʋusu vai zu, tɔ ɓalaa é ɠɛni ga kɔɔʋɛbɛ ɠundiɠi gila, ta Zuda zunu ʋuulɔzita (60). Naama nuiti pɛ ti ɠɛni Zeluzalɛme taazuʋɛ. 20 Neɓuzaladan liini ga tiye Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ bɛ Liɓila. 21 Naa ti pɛ paani náʋɛ nɔ, Ɠamate yooi zu. Ʋele ɠana Zuda liini la duɔlai zu, maaɠooza ná-zooi ʋa.

Gedalia ɠɛɛ vai ga Zuda you zɛʋɛ masagi

(Zelemi 40:7—41:18)

22 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal Gedalia zeɠeni, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin, é sei Zuda nuɓusɛi mɔtaiti unda, niiti é vaani bu ga ti yɛ zooi zu.

23 Ti mɛnigai ma ga Neɓukadenɛzaal Gedalia ɠɛa ga kundiɠii, Zuda zalaʋusu ɠundiɠii niiti ti liini Gedalia ʋɔ bɛ Misepa: Netania ná-doun zunui Isemayɛle, Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan, Netofa nui Tanumɛte ná-doun zunui Selaya, Maakate nui Yaazania ta ta-zalaʋusuiti pɛ. 24 Gedalia minazeɠeni ti ʋɛ ta ta-zalaʋusuiti, é ɠɛ ti ma: «Dualua ge mina wo zo é ʋa lo Ɓaɓilɔne nuiti ba. À zei zooi zu, wo ɠolo Ɓaɓilɔne masagi ʋɛ, naa ɠa wa-undaanɛɛi su.»

25 Kɛlɛ alugi lɔfelasiɛi ma, Netania ná-doun zunui Isemayɛle, é ga Elisama ná-dounloin, masa suwuzui ta, naa ʋaani Misepa ta nu puugɔ, ti Gedalia loɠa, ti paa, ta Zuda nuiti naa ʋɛɛ Ɓaɓilɔne nuiti ba ti ɠɛni koba taazuʋɛ. 26 Naa ɠɛai ma nuɓusɛi mɔtaiti ta salaʋusu ɠundiɠiiti ti ʋelani, ti li Ezipete, mazɔlɔɔ ti ɠɛni luazu Ɓaɓilɔne nuiti ba.

Yeɠoyakin maavaayɛ fai

(Zelemi 52:31-34)

27 Kona ʋuusaʋagɔ maazu lɔfelai (37) ɠɛai ma Zuda masagi Yeɠoyakin ʋɛ duɔlai zu, Evile-Melodake zeini ga Ɓaɓilɔne masagi. Naama ɠonagi ma alu puugɔ maazu felegɔi (12) ma volo ʋuufelegɔ maazu lɔfelai (27) ma, é Yeɠoyakin maavaayɛni, é kula kasoi ɠa. 28 É ɠɛni ɓɔɛzu pɔ ga pagɔ, naa ʋoluma é tosu veeni zea é ɓudɛ zɔɔma masagiti tɔnɔiti maazu, niiti ti ɠɛni ba Ɓaɓilɔne. 29 É zobogi veeni Yeɠoyakin ya ga naa mina mɔ kasoɠa zeɠei loo ɠɔba. Naa ʋoluma é ɠɛni laamiizu niina masagi ná-taɓalii ɠa sii ma voloi pɛ su. 30 Ɓaɓilɔne masagi maavaiti kpein kɛɛni, é ɗa ti ɠaaɠula ba, folo-o-folo, sii ma voloi pɛ su.

* 9:31 9:31 Zimili niinɛi: Naa ɠa ʋilɛsu Zimili ʋa, nii é Izilayɛle masagi Ela ʋaani. 1Ma 16:8-20.

* 15:19 15:19 Pule: Asiili masagi Tigilate-Pilezɛɛl laaseigi ɠana Ɓaɓilɔne wooi zu. 15:29.

* 23:14 23:14 Nu ɠaeiti ti ɠɛni naama adaʋɛti kɔzɔzu.

† 23:15 23:15 zalaɠa ɠulazuʋɛ nii é ɠɛni Ɓetɛle: Wɛlɛ ʋɛ: 1Ma 12:26—13:10.

‡ 23:18 23:18 Wɛlɛ ʋɛ: 1Ma 13:29-31.

1 Dɔlɔ Sɛʋɛi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

Dɔlɔ Sɛʋɛ Mɔungi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɔɔzeizu mɔunpa, Dɔlɔ Sɛʋɛi ma Mɔungi ta Felesiɛi ti ɓɔni su, ti ɠɛ ga sɛʋɛ ɠila kpe nɔ. Sɛpetante zɛʋɛi zu ɠa gaaɠwɛɛni su ná mɔunpa. Sɛpetante zɛʋɛi naa ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai, nii tatigai Gɛlɛke wooi zu. Daaseigi é ba Eɓulu wooi zu, naa ɠa ga «folo ɠilagilagi zu vaiti ti leʋesu». Faaɠwɛ nu mɔinmɔin ka kaazu ga Ɛsedalase ɠa é Dɔlɔ Sɛʋɛ felegɔiti sɛʋɛai, naa ʋɛɛ Ɛsedalase Ná-Sɛʋɛi ʋa ta Neɠemi nɔnɔi. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui wɛlɛʋɛ sɛʋɛ mɔinmɔin su, nii a kɛ é nɔnɔ ma zɛʋɛiti kɛ, ma un ge daa ma ga Samiyɛle Ná-Sɛʋɛ felegɔiti ta Masagiti Ta-Zɛʋɛ felegɔiti. Faaɠwɛ nu wolai ma mɔinmɔin daaʋɛ da ga sɛʋɛi niiti kɛɛʋɛ kona unnaanigɔ zɔɠɔzuʋɛ ta unnaani puulɔɔlugɔi (400-450), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, naa zoloogɛ nɔ kpein Ɛsedalase ná-eteai ma ziɛgi ma.

Dɔlɔ Sɛʋɛi ma Mɔungi ta Felesiɛi lɔɔzeizuʋɛ ɠa nu wɔlɔzaɠagiti daaseigiti dɔlɔsu, é zo Adama ma, é zeeli Abalaame ma, ta Izilayɛle ɠɛɛ vai ga ɓɔɠɔ you naa lɔɔzeizuʋɛ, eyɛsu é zeeli Izilayɛle nuiti gaaɠalema ziɛgi ma, ti ɠula duɔlai zu Ɓaɓilɔne. É zo niina naama ziɛgi ma, Dɔlɔ Sɛʋɛiti ta Izilayɛle ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, é zo Sayile ná-masadai ma ziɛgi ma, é zeeli Zeluzalɛme ɠoloɠolo siɛgi ma. Dɔlɔ Sɛʋɛiti su, sɛʋɛi ɠɛɛ nui wola ɠaazulogɛ GALA sei ʋɛlɛi ná-fai ʋa Zeluzalɛme. Davide kɛʋele ɓɛtɛ mɔinmɔin kɛɛni pɛlɛi lo fai zu (1DS 28:1—29:30), naa ʋoluma ná-doun zunui Salomɔn ɠa é pɛlɛi loni niina (2DS 2:1—7:22). Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɓɔɛʋɛ ɓalaa é lo GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolo pelei ʋa ta ʋelei bu zɔɔlaiti seɠeai la, ti li ga tiye (2DS 36:15-21). Gaaɓelagi ɠa ga Dɔlɔ Sɛʋɛi Velesiɛi puuzu ɠaaɓelagi (2DS 36:23) ɠa kulazu kɛlɛma ʋelei GALA sei ʋɛlɛi ʋaazu losu da ʋolu ga niina.

Unsosuʋɛ

1. Nu wɔlɔzaɠagiti daaseigi ta zɛʋɛʋɛ, é zo Adama ma, é zeeli Izilayɛle nuiti gaaɠalema ziɛgi ma, ti ɠula duɔlai zu (1:1—9:44).

2. Davide ná-eteai ta ná-masa fai Izilayɛle unda (10:1—29:30).

1

É zo Adama ma, é ʋa Sɛme ʋɔ

1 Adama ɠɛni ga Sɛte kɛɛɠɛ, Sɛte ɠɛ ga Enɔse kɛɛɠɛ, 2 Enɔse ɠɛ ga Kenan kɛɛɠɛ, Kenan ɠɛ ga Maɠalaleyɛle kɛɛɠɛ, Maɠalaleyɛle ɠɛ ga Yelɛde kɛɛɠɛ, 3 Yelɛde ɠɛ ga Enɔke kɛɛɠɛ, Enɔke ɠɛ ga Matuzalɛme kɛɛɠɛ, Matuzalɛme ɠɛ ga Lemɛke kɛɛɠɛ, 4 Lemɛke ɠɛ ga Nowe kɛɛɠɛ, Nowe ɠɛ ga Sɛme, Same ta Zafɛte ti-ɠɛɛ.

5 Zafɛte mavofodaiti ti ɠɛni ga: Gomɛɛl, Magɔge, Madayi, Yavan, Tuɓale, Mesɛke ta Tilase. 6 Gomɛɛl mavofodaiti ti ɠɛni ga: Asakenaze, Difate, ta Togaalema. 7 Yavan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Elisa, Taalasise, Kitime, ta Lodanime.

8 Same mavofodaiti ti ɠɛni ga: Kuse, Miselayime, Pute, ta Kanaan. 9 Kuse mavofodaiti ti ɠɛni ga: Seɓa, Ɠavila, Saɓata, Layema, ta Saɓeteka. Layema mavofodaiti ti ɠɛni ga: Saɓa ta Dedan. 10 Kuse Nimelɔde zɔlɔɔni, naa ɠa é ɠɛɛni ga zɛbɛsu nu wola mɔungi zooi ɠa.

11 Miselayime mavofodaiti ti ɠɛni ga: Lude nuiti, Aname nuiti, Leɠaɓe nuiti, Nafatu nuiti, 12 Patɔlɔse nuiti, Kasulu nuiti, ta Kafatɔɔl nuiti. (Kasulu nui naati ka Filisiti nuiti kulaai ti zu.)

13 Kanaan ná-doun zunu mɔungi é sɔlɔɔni, naa ɠa é ɠɛni ga Sidɔn, naa ʋolu gelei ɠɛ ga Ɠɛte. 14 Kanaan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Yeɓuse nuiti, Amool nuiti, Giilegase nuiti, 15 Ɠeve nuiti, Aaleke nuiti, Sine nuiti, 16 Aalevade nuiti, Semaal nuiti, ta Ɠamate nuiti.

17 Sɛme mavofodaiti ti ɠɛni ga: Elame, Asuul, Aalapakasade, Lude, ta Alame. Alame mavofodaiti ti ɠɛni ga: Use, Ɠule, Getɛɛl ta Mesɛke. 18 Aalapakasade Sela zɔlɔɔni, ta Sela Eɓɛɛl zɔlɔɔni. 19 Eɓɛɛl zunu loun felegɔ zɔlɔɔni: Gilagi laaseigi ɠɛni ga Pelɛge, tɔɔzei ná-siɛgi zu ɠa zooi ɠa nuɓusɛiti zeeɠaaɠwɛɛni la, ta kɛɛɠɛloin laaseigi ɠɛni ga Yoketan. 20 Yoketan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Alamodade, Selɛfe, Ɠasaalemavɛte, Yela, 21 Ɠadolame, Uzale, Dikila, 22 Eɓale, Aɓimayɛle, Saɓa, 23 Wofiil, Ɠavila ta Yoɓaɓe. Niima nuiti pɛ ti ɠɛni ga Yoketan mavofodaiti.

Ɠɛɛɠɛ wola puugɔiti é zo Sɛme ma,
é zeeli Abalaame ma

24 Sɛme ɠa é ɠɛni ga Aalapakasade kɛɛɠɛ, Aalapakasade ɠɛ ga Sela kɛɛɠɛ, 25 Sela ɠɛ ga Eɓɛɛl kɛɛɠɛ, Eɓɛɛl ɠɛ ga Pelɛge kɛɛɠɛ, Pelɛge ɠɛ ga Leyu kɛɛɠɛ, 26 Leyu ɠɛ ga Seluge kɛɛɠɛ, Seluge ɠɛ ga Naɠɔɔl kɛɛɠɛ, Naɠɔɔl ɠɛ ga Tela kɛɛɠɛ, 27 Tela ɠɛ ga Abalame kɛɛɠɛ nii é ga Abalaame.

Abalaame ná-dointi ta ti-mavofodaiti

28 Abalaame ná-dointi ti ɠɛni ga: Izaake ta Isemayɛle. 29 Wɛlɛ ti-mavofodaiti ba: Neɓayɔte, Isemayɛle ná-doun zunu mɔungi, ta Kedaal, Adaɓeyɛle, Miɓisame, 30 Misema, Duma, Masa, Ɠadade, Tema, 31 Yetuul, Nafise ta Kedema. Naati ka ti ɠɛni ga Isemayɛle ná-doun zunuiti. 32 Ketula Abalaame anzai nii é la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele, naa ná-dointi ti ɠɛni ga: Zimelan, Yokesan, Medan, Madiyan, Yisiɓake, ta Suwa. Yokesan ná-dointi ti ɠɛni ga: Saɓa ta Dedan. 33 Madiyan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Efa, Efɛɛl, Enɔke, Aɓida ta Eledaa. Niima nuiti pɛ ti ɠɛni ga Ketula mavofodaiti.

Ezawu mavofodaiti

34 Abalaame ná-doun zunui ɠɛni ga Izaake, Izaake ná-doun zunuiti ti ɠɛ ga Ezawu ta Izilayɛle. 35 Ezawu ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Elifaze, Leyuwɛle, Yeyuse, Yalame ta Kola. 36 Elifaze ná-dointi ti ɠɛni ga: Teman, Womaal, Sefi, Gayetame, Kenaze, Timina, ta Amalɛke. 37 Leyuwɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Naɠate, Zela, Sama ta Miza. 38 Seyiil mavofodaiti ti ɠɛni ga: Lotan, Sɔɓale, Siɓeyon, Ana, Dison, Esɛɛl, Disan. 39 Lotan mavofodaiti ti ɠɛni ga: Woli ta Womame. Lotan baazeelai laaseigi ɠɛni ga: Timina. 40 Sɔɓale mavofodaiti ti ɠɛni ga: Aliyan, Manaɠate, Eɓale, Sefi, ta Woname. Siɓeyon ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Aya ta Ana. 41 Ana ná-doun zunui ɠɛni ga: Dison. Dison ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti: Amalan, Eseɓan, Yitilan ta Kelan. 42 Esɛɛl ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɓiliɠan, Zaavan ta Yaakan. Disan ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Use ta Alan.

Edɔme masagiti

(Zenɛze 36:31-43)

43 Masagiti daaseigiti kaa, niiti ti masadai ɠɛɛni Edɔme yooi unda, aisa masa ge ʋa zei Izilayɛle unda: Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓela, ná-taai laaseigi ɠɛni ga Dinaɓa. 44 Ɓela zaai ma, Ɓosela nui Zela ná-doun zunui Yoɓaɓe masadai ɠɛɛni potogi zu. 45 Yoɓaɓe zaai ma, Teman nuiti ta-you zu nui Ɠusame masadai ɠɛɛni potogi zu. 46 Ɠusame zaai ma, Ɓedade ná-doun zunui Ɠadade masadai ɠɛɛni potogi zu. Tɔun ka é vɔnini Madiyan nuiti ma Moaɓe yooi zu. Ná-taai laaseigi ɠɛni ga Avite. 47 Ɠadade zaai ma, Maseleka nui Samala masadai ɠɛɛni potogi zu. 48 Samala zaai ma, Sayile masadai ɠɛɛni potogi zu. É ɠɛni ga Leɠoɓɔte taa wolai zunu, ziɛ wolai laaʋɛ. 49 Sayile zaai ma, Akaɓɔɔl ná-doun zunui Ɓaale-Ɠanan masadai ɠɛɛni potogi zu. 50 Ɓaale-Ɠanan zaai ma, Ɠadade masadai ɠɛɛni potogi zu. Ná-taai laaseigi ɠɛni ga Pau. Matelede ná-doun anzanui ɠa é ɠɛni ga anzai, daaseigi ɠɛni ga Meɠetaɓeyɛle, Mezaɠaɓe ná-dounloin. 51 Ɠadade zaai ma, pɛlɛyeɠe ɠundiɠii tanigaa ɠa ti ɠɛni Edɔme unda, ti-laaseigiti kaa: Timina, Alava, Yetete, 52 Woɠoliɓama, Ela, Pinon, 53 Kenaze, Teman, Miɓisaal, 54 Magadiyɛle ta Iilame. Edɔme ɠundiɠiiti kana.

2

Zakɔɓe ná-doun zunuiti

1 Izilayɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Luɓɛn, Simiyɔn, Levi, Zuda, Isakaal, Zaɓulɔn, 2 Dan, Zozɛfe, Ɓɛnzamɛn, Nɛfɛtali, Gade, ta Asɛɛl.

Zuda mavofodaiti

3 Doun zunu saʋagɔ ɠa Zuda sɔlɔɔni, anzai ʋa Kanaan nui, Suwa ná-doun anzanui, naama lointi daaseigiti kaa: Ɛɛl, Wonan, Sela. Zuda ná-doun zunu mɔungi Ɛɛl zɔgi ɲɔi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, tama é paa. 4 Zuda ná-doun anzai Tamaal, doun zunua zɔlɔɔni Zuda ɓɔɠɔi ʋɛ, naati daaseigiti kaa: Pelɛze ta Zela. Naati pɛ ta ɓɔna su, zunu loun lɔɔlugɔ ɠa Zuda sɔlɔɔni.

5 Pelɛze ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɠɛsɛlon ta Ɠamule. 6 Zela doun zunu lɔɔlugɔ zɔlɔɔni: Zimili, Etan, Ɠeman, Kalakɔle ta Dala. 7 Kaalemi ná-doun zunui ɠɛni ga: Akaal. Tɔ ɠa é ɠɛni ga nimizai ma ungi Izilayɛle ʋɛ, siɛgi zu é kɔɔzogani ta makɛni la ɓɔɠɔ ʋɛ, nii makɛga ɠɛni de Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔ ʋɛ. 8 Etan ná-doun zunui ɠɛni ga: Azalia. 9 Ɠɛsɛlon ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yelameyɛle, Lame ta Keluɓayi.

10 Lame Aminadaɓe zɔlɔɔni, Aminadaɓe Naason zɔlɔɔ, nii é ɠɛni ga Zuda ʋɛlɛyeɠei ma lotuɠɔi, 11 Naason Salema zɔlɔɔ, Salema Ɓoaze zɔlɔɔ, 12 Ɓoaze Woɓɛde zɔlɔɔ, Woɓɛde Izayi zɔlɔɔ.

13 Izayi ná-doun zunu mɔungi laaseigi ɠɛni ga Eliyaɓe, felesiɛi ɠɛ ga Aɓinadaɓe, saʋasiɛi ɠɛ ga Simeya, 14 naanisiɛi ɠɛ ga Netaneyɛle, dɔɔlusiɛi ɠɛ ga Ladayi, 15 dɔzitasiɛi ɠɛ ga Wosɛme, naati pɛ poluma dɔfelasiɛi ɠa é ɠɛni ga Davide. 16 Ti-ʋaazeelaiti ti ɠɛni ga: Seluya ta Aɓigayile. Doun zunu saʋagɔ ɠa Seluya sɔlɔɔni: Aɓisayi, Zoaɓe ta Azayɛle. 17 Aɓigayile zunu loun ɠila sɔlɔɔni Yetɛɛl ʋɛ, Isemayɛle nui, ná-doun zunui naa laasei ge ɠɛni ga Amasa.

18 Zunu loun saʋagɔ ɠa Ɠɛsɛlon ná-doun zunui Kalɛɓe sɔlɔɔni anzai Azuɓa ʋa, ta Yeliyɔte, naati ti laaseigiti ti ɠɛni ga: Yesɛɛl, Soɓaɓe ta Aaladon. 19 Azuɓa zaani, Kalɛɓe zɛba é Efalate zeɠe ga anza, naa doun zunu ɠila sɔlɔɔ bɛ, daaseigi ga Ɠuul. 20 Ɠuul Uli zɔlɔɔni, Uli Ɓɛsaleyɛle zɔlɔɔ.

21 Naa ʋoluma, Ɠɛsɛlon kona ʋuulɔzitai (60) zɔlɔɔgai ma, é ʋilɛni Galaade kɛɛɠɛ Makiil ná-doun anzanui ʋolu, é fulu ga anza. Naa doun zɔlɔɔ bɛ daaseigi ga Seguɓe. 22 Seguɓe ná-doun zunui ɠɛni ga Yayiil, nii é taa wola ʋuufelegɔ maazu saʋagɔ (23) ɠɛni zea Galaade yooi zu. 23 Kɛlɛ Gesuul masagiti ta Alame geleiti ti Yayiil ná-taaiti kulani mavofodaiti zea, naa ʋɛɛ Kenate taa wolai ʋa, ta taa wolai niiti pɛ ti ɠɛni koba, ti pɛ kpɔga ɗa ɠɛ ga taa wola ʋuulɔzita (60). Niiti pɛ ti ɠɛni zeini taai naati su, ti ɠɛni ga Makiil mavofodaiti, nii é ɠɛni ga Galaade kɛɛɠɛ. 24 Ɠɛsɛlon zaai ma, nii anzai ɠɛni ga Aɓiya, Kalɛɓe ʋilɛni Efelata ʋolu, naa doun zunu zɔlɔɔ bɛ nii daaseigi ɠɛni ga Asuul, nii é Tekoa laaɠulani.

25 Ɠɛsɛlon ná-doun zunu mɔungi Yelameyɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Lame, ma mɔungi ɠana, naa ʋoluma Ɓuna, Wolɛn, Wosɛme ta Ayiya. 26 Yelameyɛle anza ɠili sɔlɔɔni, daaseigi ɠɛni ga Atala, naa doun zunu zɔlɔɔ bɛ, nii daaseigi ɠɛni ga Woname. 27 Yelameyɛle ná-doun zunu mɔungi Lame ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Maase, Yamin ta Ekɛɛl. 28 Woname ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Samayi ta Yada. Samayi ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Nadaɓe ta Aɓisuul. 29 Aɓisuul anzai laaseigi ɠɛni ga Aɓiyayile, naa doun zunu felegɔ zɔlɔɔni bɛ: Aaɓan ta Molide. 30 Nadaɓe ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Selɛde ta Apayime. Selɛde zaani, é la doun zɔlɔɔni. 31 Apayime ná-doun zunui ɠɛni ga Yiseyi, Yiseyi Sesan zɔlɔɔ, Sesan Aalayi zɔlɔɔ. 32 Samayi kɛɛɠɛloin Yada ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yetɛɛl ta Zonatan. Yetɛɛl zaani, é la doun zɔlɔɔni. 33 Zonatan ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Pelɛte ta Zaza. Yelameyɛle mavofodaiti kana.

34 Sesan la ɠɛni zunu loun zɔlɔɔni, anzanu lointi nɔ ɠa ti ɠɛni zea. Ezipete nu ɠɛni zea ga duɔi, daaseigi ga Yalaɠa. 35 É ná-doun anzanui gila feeni naa ya ga anza. Naa doun zunu zɔlɔɔni, é daasei pɛɛ ga Atayi. 36 Atayi Natan zɔlɔɔni, Natan Zaɓade zɔlɔɔ, 37 Zaɓade Efelale zɔlɔɔ, Efelale Woɓɛde zɔlɔɔ, 38 Woɓɛde Zewu zɔlɔɔ, Zewu Azalia zɔlɔɔ, 39 Azalia Ɠelɛse zɔlɔɔ, Ɠelɛse Elasa zɔlɔɔ, 40 Elasa Sisimayi zɔlɔɔ, Sisimayi Salume zɔlɔɔ, 41 Salume Yekamia zɔlɔɔ, Yekamia Elisama zɔlɔɔ.

42 Yelameyɛle kɛɛɠɛloin Kalɛɓe nɔnɔ ma lointi ti ɠɛni ga niiti: Ná-doun zunu mɔungi ɠɛni ga Mesa nii é Zife laaɠulani, felesiɛi ɠɛni ga Malesa, naa ɠa é Eɓelɔn laaɠulani. 43 Eɓelɔn ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Kola, Tapua, Lekɛme ta Sema. 44 Sema Laɠame zɔlɔɔni, Laɠame Yolokɛyame zɔlɔɔ. Lekɛme Samayi zɔlɔɔni, 45 Samayi Maon zɔlɔɔ, Maon Ɓɛte-Suul zɔlɔɔ. 46 Kalɛɓe anzai nii é la ɠɛni vuluni ga zɔi ɠɛʋele, nii daaseigi ɠɛni ga Efa, naa doun zunua zɔlɔɔni Kalɛɓe ʋɛ: Ɠalan, Mosa ta Gazɛze. Ɠalan Gazɛze zɔlɔɔni. 47 Yadayi ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Legeme, Yotame, Gesan, Pelɛte, Efa ta Saafe. 48 Kalɛɓe anzai nii é la vuluni ga zɔi ɠɛʋele, daaseigi ga Maaka, naa doun zunua zɔlɔɔni bɛ: Seɓɛɛl ta Tilana. 49 Naa ʋoluma, é Mademana kɛɛɠɛ Saafe zɔlɔɔ, naa ʋɛɛ Makaɓena ta Giɓea ti-ɠɛɛ Seva ʋa. Doun anzanu ɠɛni Kalɛɓe ya ɓalaa, daaseigi ga Akasa. 50 Kalɛɓe mavofodaiti kana. Kalɛɓe anzai Efelata, nɔnɔ ma loun zunu mɔungi Ɠuul ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Sɔɓale, nii é Kiliyate-Yeyalime laaɠulani, 51 Salema, nii é Ɓɛteleyɛme laaɠulani, naa ʋɛɛ Ɠalɛfe ʋa, nii é Ɓɛte-Gadeel laaɠulani. 52 Sɔɓale nii é Kiliyate-Yeyalime laaɠulani, naa vofodaa zɔlɔɔni: Naati ka ti ga Alowe nuiti ta Menuɠote nuiti gilazuʋɛ. 53 Kiliyate-Yeyalime ʋɛlɛyeɠeiti ti ɠɛni ga: Yetɛɛl nuiti, Pute nuiti, Sumate nuiti, ta Misala nuiti. Naama ʋɛlɛyeɠeiti ka Sɔla nuiti ta Esetawɔle nuiti ti ɠulaai ti zu. 54 Salema mavofodaiti ti ɠɛni ga: Ɓɛteleyɛme nuiti, Netofa nuiti, Atalɔte-Ɓɛte-Zoaɓe nuiti, ta Manati nuiti gilazuʋɛ, ta Sɔla nuiti, 55 naa ʋɛɛ faaɠwɛ nuiti ta ʋɛlɛyeɠeiti ba ti ɠɛni zeini Yaɓese: Tileya nuiti, Simeyate nuiti, ta Sukate nuiti. Naati ka ti ga Ken nuiti, Lekaɓe ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔi Ɠamate mavofodaiti.

3

Davide mavofodaiti

1 Wɛlɛ Davide ná-doun zunuiti daaseigiti ba, niiti é ti zɔlɔɔni Eɓelɔn: Ma mɔungi laa ɠɛni ga Amenɔn, Zizeleyɛle nui Ayinoame ná-doun zunui. Felesiɛi laa ɠɛni ga Daniyɛle, Kaalamɛle nui Aɓigayile ná-doun zunui. 2 Saʋasiɛi laa ɠɛni ga Aɓasalɔme, Maaka ná-doun zunui, Gesuul masagi Talamayi ná-doun anzanui. Naanisiɛi laa ɠɛni ga Adoniya, Ɠagite ná-doun zunui. 3 Dɔɔlusiɛi laa ɠɛni ga Sefatia, Aɓitale ná-doun zunui, ta dɔzitasiɛi laa ɠɛ ga Yitileyame, Egela ná-doun zunui, Egela naa ɓalaa ɠɛni ga Davide anzai ta. 4 Doun zunu lɔzitai naati ti zɔlɔɔni bɛ Eɓelɔn, ʋɛ é kona dɔfela ta alu dɔzita ɠɛni ná masadai zu. É kɛ ga kona ʋuusaʋa maazu saʋa (33) masadai zu Zeluzalɛme.

5 Niiti é ti zɔlɔɔni Zeluzalɛme, naati kaa: Simeya, Soɓaɓe, Natan, Salomɔn, naati naanigɔ pɛ ti ɠɛni ga Ɓate-Seɓa ná-dointi, Amiyɛle ná-doun anzanui. 6 Naa ʋoluma doun zunu taaʋuugɔ ɠiligaa ti zɔlɔɔni Davide ʋɛ ʋolu: Yiɓaal, Elisama, Elifelɛte, 7 Nɔga, Nefɛge, Yafia, 8 Elisama, Eliada, ta Elifelɛte. Doun zunu taaʋuugɔ ɠiligaa ɠana ti zɔlɔɔni Davide ʋɛ ʋolu. 9 Davide ná-doun zunuiti pɛ kana, naa pɛ poluma, anzai niiti é la ɠɛni ti vuluni ga zɔiti kɛʋele, naati ɓalaa ti zunu lointi sɔlɔɔni bɛ. Ti pɛ ti-ʋaazeelai ɠɛni ga Tamaal.

10 Salomɔn mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Loɓoame, Aɓiya, Aza, Zozafate, 11 Yolame, Aɠazia, Zoase, 12 Amasia, Azalia, Yotame, 13 Aɠaze, Ezekiase, Manasé, 14 Amon, ta Zoziase. 15 Zoziase ná-doun zunuiti kaa: Ma mɔungi ɠɛni ga Yoɠanan, felesiɛi Yeɠoyakime, saʋasiɛi Sedesiyase, ta naanisiɛi Salume. 16 Yeɠoyakime ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Yekonia ta Sedesiyase. 17 Yekonia nii ti liini la duɔlai zu, fofodaiti ti ɠɛni ga: Seyalitiyɛle, 18 naa ʋoluma, Malikilame, Pedaya, Sɛnasaal, Yekamia, Wosama, ta Nedaɓia. 19 Pedaya ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zoloɓaɓɛle ta Simeyi. Zoloɓaɓɛle zunu loun felegɔ zɔlɔɔni: Mesulame ta Ɠanania, Selomite ɠa é ɠɛni ga ta-zeelai, 20 naa ʋoluma, zunu loun lɔɔlugɔ ɠiligaa ti zɔlɔɔni bɛ: Asuɓa, Woɠɛle, Ɓelekia, Ɠasadia, ta Yusaɓe-Ɠesɛde. 21 Ɠanania ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Pelatiya ta Yesaya. Lefaya ná-doun zunuiti ta Aalanane nɔnɔiti, naa ʋɛɛ Aɓediyase nɔnɔiti ba ta Sekania nɔnɔiti ti ɠɛni ga niiti: 22 Doun zunu lɔzita ɠa Sekania sɔlɔɔni: Semaya, Ɠatuse, Yigeyale, Ɓalia, Nɛyalia, ta Safate. 23 Doun zunu saʋagɔ ɠa Nɛyalia sɔlɔɔni: Eliyɔyenayi, Ezekiase, ta Azilikame. 24 Doun zunu lɔfela ɠa Eliyɔyenayi sɔlɔɔni: Wodavia, Eliasiɓe, Pelaya, Akuɓe, Yoɠanan, Delaya, ta Anani.

4

Zuda mavofodai taɠiligaa laaseigiti

1 Zuda mavofodaiti kaa: Pelɛze, Ɠɛsɛlon, Kaalemi, Ɠuul, ta Sɔɓale. 2 Sɔɓale ná-doun zunui Leaya ná-doun zunui ɠɛni ga Yaɠate, Yaɠate Aɠumayi ta Laɠade zɔlɔɔ. Naati ka ti ɠɛni ga Sɔla ʋɛlɛyeɠeiti ti-mɛmɛwolani. 3 Etame ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zizeleyɛle, Yisima, ta Yideɓase, ti-ʋaazeelai ɠɛni ga Aselɛleponi. 4 Penuwele Gedɔɔl zɔlɔɔni, Ezɛɛl Ɠusa zɔlɔɔ. Ɠuul mavofodaiti kana, nii é ɠɛni ga Efelata ná-doun zunu mɔungi, Ɓɛteleyɛme laaɠula nui.

5 Anza felegɔ ɠa é ɠɛni Tekoa kɛɛɠɛ Asuul ya: Ɠeleya ta Naala. 6 Naala doun zunua zɔlɔɔni bɛ: Aɠuzame, Ɠefɛɛl, Temeni, ta Aɠasetali. 7 Ɠeleya ɓalaa doun zunua zɔlɔɔni bɛ: Selete, Soɠaal, ta Etenan. 8 Kɔse Anuɓe ta Ɠasoɓeɓa zɔlɔɔni, naa ʋɛɛ Aɠaleɠeel ʋɛlɛyeɠeiti ba, nii é ɠɛni ga Ɠalume ná-doun zunui. 9 Ɠaazu unfegi ɠɛni Yaeɓɛse ʋɛ é leʋe kɛɛɠɛlointi ba. Dee daaseigi ʋɛɛni ga Yaeɓɛse, tɔɔzei é ɠɛni ma: «Gè doin nii zɔlɔɔgɛ soolɛi zu.» 10 Yaeɓɛse wooɠulani Izilayɛle ná-GALAGI ma, é ɠɛ ma: «Ɗa-luyai loo bɛ̀ ga ɠiteɠite, è nà-zooi zuwɔɔlɔ, ɗa-ɓaa maazu yeei zɛlɛ màazu, maanɔɠɔi ta soolɛi maaɠooza bà!» GALA ma ge naa veeni zea, nii é falini naa ma.

11 Suɠa kɛɛɠɛloin Keluɓe ná-doun zunui ɠɛni ga Meyiil, nii é ɠɛni ga Eseton kɛɛɠɛ. 12 Eseton ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɓɛte-Lafa, Paseya, ta Teyina, nii é Naɠase taai laaɠulani. Niima nuiti ka ti ɠɛni zeini Leka.

13 Kenaze ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Woteniyɛle ta Selaya. Woteniyɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɠatate 14 ta Meyonotayi, nii é Wofela zɔlɔɔni. Selaya Zoaɓe zɔlɔɔni, ɲɛɛliɠi nuiti ti-ɠɛwola, niiti ti ɠɛni zeini ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti ta-ʋɛtugi zu.

15 Yefuné ná-doun zunui Kalɛɓe nɔnɔ ma loun zunuiti daaseigiti kaa: Ilu, Ela, ta Naame. Ela ná-doun zunui ɠɛni ga Kenaze.

16 Yeɠalelɛle ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zife, Zifa, Tilia, ta Azaleyɛle. 17 Ɛsedalase ná-doun zunuiti: Yetɛɛl, Melɛde, Efɛɛl, ta Yalɔn. Melɛde anzai dointi sɔlɔɔni: Miliyame, Samayi, ta Yisiɓa, nii é ɠɛni ga Esetemoa kɛɛɠɛ. 18 (Anzai nii é ɠɛni ga Zuifui ta, naa ɓalaa dointi sɔlɔɔni: Yelɛde nii é Gedɔɔl laaɠulani, Ɠeɓɛɛl nii é Soko laaɠulani, naa ʋɛɛ Yekutiyɛle ʋa, nii é Zanoa laaɠulani.) Ɓitiya ná-doun zunuiti kana, Falaɠɔn ná-doun anzanui nii Melɛde seɠeni ga anza. 19 Naɠame baazeelai, nii é ɠɛni ga Wodiya anzai, ná-doun zunuiti kaa: Keyila kɛɛɠɛ Galame nui, ta Esetemoa Maakate nui.

20 Simon ná-doun zunuiti kaa: Amenɔn, Lina, Ɓɛne-Ɠanan, ta Tilɔn. Yiseyi ná-doun zunuiti kaa: Zoɠɛte ta Ɓɛne-Zoɠɛte. 21 Zuda ná-doun zunui Sela mavofodaiti kaa: Ɛɛl nii é ɠɛni ga Leka kɛɛɠɛ, Layeda nii é ɠɛni ga Malesa kɛɛɠɛ, naa ʋɛɛ pɛlɛyeɠeiti ba niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu geze ʋagɔi ma ti ɠɛni zeini Ɓɛte-Asaɓea, 22 Yokime, Kozeɓa nuiti, Zoase, ta Salafe, niiti ti ɠɛni zeini Moaɓe unda, ta Yasuɓi-Leɠɛme. Niima aniiti ta ga faa wɔlɔma. 23 Ti ɠɛni ga pɔlɔ liɠi lo nuiti niiti ti ɠɛni zeini Netayime ta Gedela masagi ɠoba, ti ɗa boti ɠɛ bɛ.

Simiyɔn mavofodaiti

24 Simiyɔn ná-doun zunuiti: Nemuwɛle, Yamin, Yaliɓe, Zela, ta Sayile. 25 Sayile mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛi ma, é li lointi pɔ: Salume, Miɓisame, ta Misema. 26 Misema ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Ɠamuwɛle, Zakuul, ta Simeyi. 27 Doun zunu puugɔ maazu lɔzita (16) ta anzanu loun lɔzita ɠa Simeyi sɔlɔɔni. Kɛɛɠɛlointi ti la ɠɛni doun mɔinmɔin sɔlɔɔni. Naa ɠa é kɛɛni Simiyɔn wolodamai ma ʋɛlɛyeɠeiti ti la ɠɛni wola ɓuɠuzu ga Zuda geleiti kɛʋele. 28 Ti ɠɛni zeini taai wolai niiti su: Ɓeel-Seɓa, Molada, Ɠasaal-Suale, 29 Ɓiliɠa, Esɛme, Tolade, 30 Ɓetuwɛle, Ɠɔɔlema, Sikilage, 31 Ɓɛte-Maalekaɓɔte, Ɠasaal-Susime, Ɓɛte-Ɓileyi, ta Saalayime. Naati ka ti ɠɛni ga ta-laa wolaiti, eyɛsu Davide ɗa masadai zɔlɔɔ. 32 Ma laa goiti ti ɠɛni ga dɔɔlugɔ: Etame, Ayɛn, Limon, Tokɛn, ta Asan. 33 Naati ka ti ʋɛɛzu zɔɔma laa goiti ba, niiti ti taa wolai naati maaɠoolii zu, eyɛsu é zeeli Ɓaale. Ti-zeizuʋɛti kana, ta ti-mavofodaiti kana ɓalaa.

34 Mesoɓade, Yamelɛke, Amasia ná-doun zunui Yosa, 35 Zowɛle, Zewu, Yosiɓia ná-doun zunui, nii kɛɛɠɛ ɠɛni ga Selaya, naa kɛɛɠɛ ɠɛ ga Aziyɛle, 36 Eliyɔyenayi, Yaakoɓa, Yesoɠaya, Azaya, Adiyɛle, Yesimiyɛle, Ɓenaya, 37 Ziza, Sifeyi ná-doun zunui, é lati é ɠɛ ga Alon ná-dounloin, naa ɓɔɠɔi mu ge ɠɛni ga Yedaya, ta Simili, naa ʋɛɛ Semaya ʋa ti-mavofodai ta, 38 zunui niiti ti-laaseigiti bogai, naati ka ti ɠɛni ga ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti, ta-ʋɛlɛyeɠeiti gola ɠaa yɛni wɔɔlɔzu. 39 Ti liini ga Gedɔɔl taa lɔa ʋelei, folo ɠulazu ʋelei pɛtugi letemaʋɛ, nii a kɛ ti ta-ʋaalagiti daamiizu zɔlɔɔ. 40 Ti tufa lɛnu papagi zɔlɔɔni, zooi ta zu ʋɛ ná zuwɔɔlɔai, ná ɠaalɛiɗai ga pagɔ, ziilɛigi ɓalaa ge ná, ʋɛ Same mavofodaiti ti ɠɛni zeini ná wɔlɔwɔlɔi zu. 41 Siɛgi zu Ezekiase ɠɛni la ga Zuda masagi, pɛlɛ ungi niiti ti laaseigi wogai, naati ti wuzeɠeni, ti li naama yooi zu, ti Same mavofodaiti ta-zeɠe ɠotaiti golo, ti ma nuɓusɛiti paa tɛtɛ, nu la mɔ vɔlɔ naati po kaazu za logi zu. Ti zeini naati ta-yooi ná zu, tɔɔzei ti ta-loganiiti daamiizu ʋagɔ zɔlɔɔni ná. 42 Simiyɔn mavofodaiti su, nu undɔɔlugɔ (500) liini, ti zei Seyiil ɠize yooi zu, ta-lotuɠɔiti ti ɠɛni Yiseyi ná-doun zunui niiti: Pelatiya, Neyalia, Lefaya, naa ʋɛɛ Uziyɛle ʋa. 43 Ti Amalɛke ɠɔɔ looɠobai mɔta goiti paani, ti zei miná, naa ɠa dɛ ti ná zaaɠaza.

5

Luɓɛn mavofodaiti

1 Luɓɛn ɠa é ɠɛni ga Izilayɛle ná-doun zunu mɔungi, kɛlɛ tɛi é laani kɛɛɠɛ anzai gila koba, nii é la ɠɛni vuluni ga zɔiti kɛʋele, ná-doun mɔun tosuʋɛ ɠulani zea, é ve Izilayɛle ná-doun Zozɛfe ná-doun zunuiti zea. Naa ɠa é kɛɛni Luɓɛn laaseigi la mɔ ɠɛni zɛʋɛni doun mɔun tosuʋɛ. 2 Zuda ɠɛɛni ga zɛbɛsu nu wola kɛɛɠɛlointi saama, mavofodaiti saama ɠa masa ge zɔlɔɔni ná, kɛlɛ doun mɔun tosuʋɛ veeni Zozɛfe ʋɛ.

3 Izilayɛle ná-doun zunu mɔungi Luɓɛn ná-dointi daaseigiti kaa: Enɔke, Palu, Ɠɛsɛlon ta Kaalemi. 4 Zowɛle nɔnɔ mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Semaya, Gɔge, Simeyi, 5 Misé, Leaya, Ɓaale, 6 Ɓeyela. Ɓeyela ɠɛni ga totuɠɔ wola Luɓɛnni mavofodaiti saama. Tɔ ɠa Asiili masagi Tigilate-Pilezɛɛl seɠeni, é lii la duɔlai zu. 7 Ɓeela kɛɛɠɛlointi pɛtɛ, ti laaseigiti ti zɛʋɛai, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la, ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti: Ma mɔungi ɠɛni ga Yeiyɛle, naa ʋoluma Zakali, 8 ti-ɠaaɓelagi ɠɛni ga Zowɛle ná-dounloin Sema nɔnɔ ma lounloin Azaze ná-doun zunui Ɓela. Niima nuiti ti ɠɛni zeini Alowɛɛl ɠoʋii ma ta zooi nii diai é zei Neɓo gizei ʋa ta taai nii zu daa ga Ɓaale-Meyon. 9 Ti ɠɛni zeini teʋebai laawu folo ɠulazu ʋelei, eyɛsu é zeeli ziɛ wolai Efelate ma, tɔɔzei ta-logani ɓulugiti suwɔɔlɔni Galaade yooi zu. 10 Sayile ná-siɛgi zu, ti kɔɔi ʋɛɛni Ɠagaal nuiti ba, ti vɔni naati ma, ti naati ta-ʋɛlɛiti seɠe ga ti-ɲiizuʋɛti Galaade yooi zu folo ɠulazu ʋelei.

Gade mavofodaiti

11 Gade mavofodaiti ti ɠɛni zeini ti ɠoba lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei Ɓasan nɛmɛi zu, eyɛsu ti zei Saleka ʋa. 12 Naati saama, pɛlɛyeɠe wolai ɠɛni ga Zowɛle nɔnɔi, felesiɛi ɠɛ ga Safame nɔnɔi, naa ʋoluma Yayenayi ta Safate ta-ʋɛlɛyeɠeiti. 13 Pɛlɛyeɠe lɔfela ɠili ge ɠɛni ti ɠoba, naama ʋɛlɛyeɠe ungiti kaa: Mikayɛle, Mesulame, Seɓa, Yolayi, Yayekan, Ziya, ta Eɓɛɛl. 14 Naati pɛ ti ɠɛni ga Aɓiyayile ná-doun zunuiti, Aɓiyayile mɛmɛwolani daaseigiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Ɠuli, Yaloa, Galaade, Mikayɛle, Yesisayi, Yado, ta Ɓuze. 15 Guni ná-doin Aɓidiyɛle ná-doun zunui Ayi ɠa é ɠɛni ga ta-ʋɛlɛyeɠeiti pɛ ma lotuɠɔi. 16 Ti ɠɛni zeini Galaade yooi zu, ta Ɓasan, naa ʋɛɛ ná maaɠoolii zu yooi pɛ ba, ta togani losuʋɛti kpein ti ɠɛni Salon, eyɛsu ti zeeli kwɛpelemaʋɛ. 17 Niima nuiti pɛ daaseigi zɛʋɛni daasei sɛʋɛ zɛʋɛ wolai zu, siɛgi zu Yotame ɠɛni la ga Zuda masagi, Zeloɓoame ɠɛ ga Izilayɛle masagi.

18 Luɓɛn ta Gade ti-mavofodaiti, naa ʋɛɛ Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ʋa, kɔɔɠuluɓa wolaiti ti ɠɛni naati zea, niiti ti-liegɔi ɠɛni ga nu waaʋuunaani maazu naanigɔ undɔfela puulɔzita (44.760), ti zoogai kɔɔɠɔ zɛpɛgi zosu, naa ʋɛɛ boɠa zɔkpɔi ʋa, ti zoogai ɓalaa mɛɛin ʋilisu, ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ga ti li kɔɔɠɔzuʋɛ. 19 Ti kɔɔi ʋɛɛni Ɠagaal nuiti ba, ti pɛɛ Yetuul ʋa, naa ʋɛɛ Nafise ta Nodaɓe ʋa. 20 GALA ge ɓɔni ti ʋa, é zobogi ve ti ya, ti vɔni Ɠagaal nuiti ma ta niiti kpein ti kpɔni su, tɔɔzei siɛgi zu ti ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu la, ti wooɠulani GALA ma. GALA ge ti wooɠaaʋoteni, tɔɔzei ti laani da. 21 Ti naati ta-loganiiti pɛ seɠeni: ɲɔmɛ waaʋuulɔɔlugɔ (50.000), baalagi ta bolii naati ti ɠɛni ga waaunfelegɔ waaʋuulɔɔlugɔ (250.000), soovalegi ɠɛni waafelegɔ (2.000). Ti nu waaungila (100.000) soni ɓalaa ga duɔiti. 22 Ti zili nui ma mɔinmɔin ge zaani, tɔɔzei GALA ɓɔɠɔgoi ɠa kɔɔi naa ɠɛni zeezu. Ti zeini naati ta-yooi zu, eyɛsu ti lii ziɛgi zeeli duɔlai zu.

Manasé mavofodaiti

23 Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ zeini zooi naa zu, nii sogai Ɓasan ʋa, é zei Ɓaale-Ɠɛɛlɛmɔn ʋa, é zo Seniil ʋa, é zei Ɠɛɛlɛmɔn gizei ʋa. Ta-nuɓusɛiti gola ɠaawɔɔlɔni. 24 Ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti daaseigiti kaa: Efɛɛl, Yiseyi, Eliyɛle, Azaliyɛle, Zelemi, Wodavia ta Yadiyɛle. Ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔi niiti pɛ ti ɠɛni ga kɔɔɠuluɓaiti, ti ɠɛ ɓalaa ga tɔɠɔɠulagiti.

25 Kɛlɛ bolodamai niiti ti-mavofodai ti gaaɓela kɛɛni ga ti ɠɛ ga wooʋalada nuiti ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ʋɛ, ti ɠɛlɛ naa ʋa, ti ɗa zooi naa zu nuɓusɛiti ta-ɠalagi dɛbi, zii ɠiligi niiti GALA ge ti zuɠoloɠoloni ti ʋɛ. 26 Naa ɠa é kɛɛni, GALA ge Asiili masagi niiti buzeɠeni ti laalɔɠɔma: Pule ta Tigilate-Pilezɛɛl, ga ti li ga bolodamai niiti ma nuɓusɛiti: Luɓɛn ta Gade, naa ʋɛɛ Manasé wolodamai ɠilazuʋɛ, ti ti ʋu taai niiti su: Ɠala, Ɠaɓɔɔl, ta Ɠala, naa ʋɛɛ Gozan ɗɛi maaɠoolii ʋa, zaaɠaza mináti ka ti zeini náti.

Levi mavofodaiti

27 Levi ná-doun zunuiti: Gɛɛlɛson, Keɠate, ta Melali. 28 Keɠate ná-doun zunuiti: Amalame, Yiseɠaal, Eɓelɔn, ta Uziyɛle. 29 Amalame ná-dointi: Aalɔn, Moize, ta Miliyame. Aalɔn ná-doun zunuiti: Nadaɓe, Aɓiyu, Eleazaal, ta Itamaal. 30 Eleazaal ná-doun zunui ɠɛni ga Fineyase, naa mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Aɓisua, 31 Ɓuki, Uzi, 32 Zelayia, Melayɔte, 33 Amalia, Ayituɓe, 34 Sadɔke, Ayimaase, 35 Azalia, Yoɠanan, 36 Azalia, nii é zalaɠa ɠula wotii ɠɛɛni GALA sei ʋɛlɛi wu, nii Salomɔn toni Zeluzalɛme. 37 Azalia Amalia zɔlɔɔni, Amalia Ayituɓe zɔlɔɔ, 38 Ayituɓe Sadɔke zɔlɔɔ, Sadɔke Salume zɔlɔɔ, 39 Salume Yilikiya zɔlɔɔ, Yilikiya Azalia zɔlɔɔ, 40 Azalia Selaya zɔlɔɔ, Selaya Yewosadake zɔlɔɔ. 41 Yewosadake liini duɔlai zu, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI Zuda ta Zeluzalɛme nuɓusɛiti teʋeni da duɔlai zu ga Neɓukadenɛzaal maaʋele.

6

1 Levi mavofodaiti kaa: Gɛɛlɛson, Keɠate ta Melali. 2 Gɛɛlɛson ná-dointi kaa: Liɓini ta Simeyi. 3 Keɠate ná-doun zunuiti kaa: Amalame, Yiseɠaal, Eɓelɔn, ta Uziyɛle. 4 Melali ná-doun zunuiti kaa: Maali ta Musi. Levi ʋɛlɛyeɠeiti kaa, ti laaseigiti sɛʋɛai ti-ɠɛɛni tɔɠɔiti bu.

5 Gɛɛlɛson mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Liɓini, Yaɠate, Zima, 6 Yoa, Ido, Zela, Yeatalayi.

7 Keɠate mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Aminadaɓe, Kolé, Asiil, 8 Ɛlɛkana, Eɓiyasafe, Asiil, 9 Taɠate, Uliyɛle, Uziya, Sayile. 10 Ɛlɛkana ná-doun zunuiti kaa: Amasayi ta Ayimɔte. 11 Ɛlɛkana mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Sofayi, Naɠate, 12 Eliyaɓe, Yeloɠame, Ɛlɛkana, ta Samiyɛle. 13 Samiyɛle ná-doun zunuiti kaa: Ma mɔungi ɠɛni ga Zowɛle, felesiɛi ɠɛ ga Aɓiya.

14 Melali mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma é li lointi pɔ: Maali, Liɓini, Simeyi, Uza, 15 Simeya, Ɠagiya, ta Azaya.

16 Levi mavofodaiti daaseigiti pɛtɛ, niiti Davide guye loo vai veeni ti ya Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, siɛgi zu ti minazeɠe kesui laani la ná. 17 Ti ɠɛni niina ta-wuye loo wotii ɠɛɛzu seɠe ʋɛlɛ ɲadegai laaʋɛ, nii é ga GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi, eyɛsu Salomɔn pɛlɛi lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ Zeluzalɛme. Ti ɠɛni ta-wotii ɠɛɛzu, é zoloo devei naa ma, nii é veeni ti ya. 18 Pɛtɛ niiti ka ti ɠɛni naama wotii ɠɛɛzu ta ti-loun zunuiti. Keɠate mavofodaiti saama: Ɠeman, nii é ɠɛni ga gɛingɛin gani gɛin nui, fofodaiti kaa, é zo lointi ma, é li ɠɛɛɠɛiti pɔ: Zowɛle, Samiyɛle, 19 Ɛlɛkana, Yeloɠame, Eliyɛle, Toa, 20 Sufe, Ɛlɛkana, Maɠate, Amasayi, 21 Ɛlɛkana, Zowɛle, Azalia, Sofoni, 22 Taɠate, Asiil, Eɓiyasafe, Kolé, 23 Yiseɠaal, Keɠate, Levi, Izilayɛle ná-doun zunui.

24 Kɛɛɠɛloin Azafe ɠɛni loni zeezazuʋɛ, ta nii ti ɠɛni ga bolodamai. Naa mavofodaiti kaa, é zo lointi ma, é li ɠɛɛɠɛiti pɔ: Ɓelekia, Simeya, 25 Mikayɛle, Ɓaazeya, Malikiya, 26 Eteni, Zela, Adaya, 27 Etan, Zima, Simeyi, 28 Yaɠate, Gɛɛlɛson, Levi ná-doun zunui.

29 Etan ɠɛni loni ga kɔʋɛzu ʋelei, Melali mavofodaiti saama, ta niiti ti ɠɛni ga bolodamai. Etan mavofoda ɠitei kaa, é zo lointi ma, é li ɠɛɛɠɛiti pɔ: Kisi, Aɓidi, Maluke, 30 Ɠasaɓiya, Amasia, Yilikiya, 31 Amesi, Ɓani, Semɛɛl, 32 Maali, Musi, Melali, Levi ná-doun zunui. 33 Levi wolodamai zɔiti kpein ti ɠɛni boti ɠiligiti ma GALA ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai.

34 Aalɔn ta fofodaiti ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu gala zalaɠaiti kulazuʋɛ, ti ɗa ansansegiti gala naama zalaɠa ɠulazuʋɛ. Botii kpein maanɛɛni ga é ɠɛ ada ɲadega wolai, tiya ɠa ti ɠɛni naati kɛɛzu. Tiya nɔ ɠa ɓalaa ti ɠɛni losu Izilayɛle nuiti tuɠɔ, naati ta-ɠotoiti gba vai ma zalaɠa ɠula vaiti su, eɠɛʋelei nɔ GALA ná-botiɠɛ nui Moize deveni la. 35 Aalɔn mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Eleazaal, Fineyase, Aɓisua, 36 Ɓuki, Uzi, Zelayia, 37 Melayɔte, Amalia, Ayituɓe, 38 Sadɔke, ta Ayimaase.

Taai niiti ti veeni Levi mavofodaiti zea

39 Pɛtɛ taaiti daaseigiti ba, niiti ti veeni Aalɔn mavofodaiti zea, niiti ti ga Keɠate mavofodaiti saama. Ti taaiti feeni ti ya ga kpakutoomai: 40 Zuda yooi zu laai Eɓelɔn, ta maaɠoolii. 41 Kɛlɛ kpalagiti ta taa goiti ti ɠilini ma laai ʋa, ti naati feeni Yefuné ná-doun zunui Kalɛɓe ya.

42 Taa wolai niiti ka ti veeni Aalɔn mavofodaiti zea ga maaʋela laaiti, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Eɓelɔn, Liɓina, Yatiil, Esetemoa, 43 Yilɛn, Deɓiil, 44 Asan, ta Ɓɛte-Semɛse. 45 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Ɓɛnzamɛn ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Geɓa, Alemɛte, ta Anatɔte. Ti pɛ kpɔga taa puugɔ maazu saʋagɔ (13) ɠa ti sɔlɔɔni, ti gaaɠwɛ ta-ʋɛlɛyeɠeiti ba.

46 Keɠate mavofodai zɔiti ti taa wola puugɔ zɔlɔɔni ga kpakutoomai Efelayime ta Dan ta-wolodaiti ta-yooiti su, naa ʋɛɛ Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu. 47 Gɛɛlɛson mavofodaiti ti sɔlɔɔni ga taa wola puugɔ maazu saʋagɔ (13), ti naati sɔlɔɔni Isakaal, Asɛɛl, Nɛfɛtalini ti-mavofodaiti ta-yooiti su, ta Manasé mavofodaiti ta-yooi zu Ɓasan. 48 Melali mavofodaiti ti taa wola puugɔ maazu felegɔ (12) zɔlɔɔni ga kpakutoomai, Luɓɛn, Gade, ta Zaɓulɔnni ta-wolodaiti ta-yooiti su. 49 Izilayɛle nuiti ti niima laa wolaiti ta ti-maaɠooliiti feeni Levi mavofodaiti bɛ. 50 Taai niiti ti-laaseigiti bogai maazu ʋelei, ti naati feeni ti ya ɓalaa ga kpakutoomai, Zuda, Simiyɔn, ta Ɓɛnzamɛnni ta-wolodaiti ta-yooiti su.

51 Keɠate mavofodai zɔiti, taai niiti ti ti zɔlɔɔni, Efelayime ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: 52 Sikɛme, nii é ɠɛni ga maaʋela laai ta Efelayime ɠize yooi zu, Gezɛɛl, 53 Yokemeyame, Ɓɛte-Ɠolon, 54 Ayalon, ta Gate-Limon. 55 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Anɛɛl, ta Ɓileame. Mináti ka Keɠate mavofodai zɔiti ti sɔlɔɔni.

56 Gɛɛlɛson mavofodaiti, taai niiti ti ti zɔlɔɔni Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Golan, nii é Ɓasan yooi zu, ta Asatalɔte. 57 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Isakaal ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Kedɛse, Daɓelate, 58 Lamɔte, ta Anɛme. 59 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Asɛɛl ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Masale, ta Aɓedon, 60 Ɠukɔke, ta Leɠɔɓe. 61 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Nɛfɛtali ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Kedɛse, nii é Galilé yooi zu, Ɠamon, ta Kiliyatayime.

62 Melali mavofodai zɔiti, taai niiti ti ti zɔlɔɔni, Zaɓulɔn ná-bolodamai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Limono, ta Taɓɔɔl. 63 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Zuludɛn ziɛ ʋoluʋelei, Zuludɛn ɠobaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, Zeliko letemaʋɛ, Luɓɛn ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Ɓesɛɛl, nii é teʋebai zu, Yasa, 64 Kedemɔte, ta Mefaate. 65 Taai niiti ti ti zɔlɔɔni Gade ná-bolodai ná-zooi zu, ta ti-maaɠooliiti, naati ti ɠɛni ga: Lamɔte, nii é Galaade yooi zu, Maɠanayime, 66 Ɠɛsɛɓon, ta Yazɛɛl.

7

Isakaal mavofodaiti

1 Doun zunu naanigɔ ɠa Isakaal sɔlɔɔni: Tola, Pua, Yasuɓe ta Similon. 2 Tola ná-doun zunuiti daaseigiti kaa: Uzi, Lefaya, Yeliyɛle, Yamayi, Yiɓisame, ta Samiyɛle, naati kpein ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti Tola mavofodaiti su. Ti pɛ ti ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolaiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti bu. Davide ɠɛai ma ga masagi, ti-liegɔi ɠɛni ga nu waaʋuufele maazu felegɔ undɔzita (22.600). 3 Uzi mavofodaiti kaa: Yizalaya, naa ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti: Mikayɛle, Aɓediyase, Zowɛle, Yizalayia. Ti nu lɔɔlugɔ pɛ ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti. 4 Salaʋusuiti ti ɠɛni ta-ʋɛlɛyeɠeiti zea, naati ti-liegɔi ɠɛni ga nu waaʋuusaʋagɔ maazu lɔzita (36.000), tɔɔzei ti-anzaiti ta ti-lointi mɔin ʋelei ʋa. 5 Isakaal mavofodaiti ta-nuɓusɛi pɛ kpɔga ɠɛni ga waaʋuulɔsaʋa maazu lɔfela (87.000), ti ga kɔɔɠuluɓaiti niiti ti-laaseigiti sɛʋɛai.

Ɓɛnzamɛn mavofodaiti

6 Doun zunu saʋagɔ ɠa Ɓɛnzamɛn sɔlɔɔni: Ɓela, Ɓekɛɛl, ta Yediayɛle. 7 Ɓela sɔlɔɔni ga zunu loun lɔɔlugɔ: Ɛsɛɓon, Uzi, Uziyɛle, Yelimɔte, ta Ili, naati ka ti ɠɛni ga ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti, ti ɠɛ ga kɔɔɠuluɓaiti, tɛiti kpein ti laaseigi zɛʋɛni, ti ɠɛni ga zunu waaʋuufele maazu felegɔ puusaʋagɔ maazu naanigɔ (22.034). 8 Ɓekɛɛl mavofodaiti kaa: Zemila, Yoase, Eliyezɛɛl, Eliyɔyenayi, Womeli, Yelemɔte, Aɓiya, Anatɔte, ta Alemɛte. Ɓekɛɛl mavofodaiti kana. 9 Ta-ʋɛlɛyeɠeiti daaseigiti sɛʋɛai ma, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga zunu waaʋuufelegɔ unfelegɔ (20.200), ti ga ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti, ti ɠɛ kɔɔɠuluɓaiti. 10 Yediayɛle mavofodaiti kaa: Ɓiliɠan, nii ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti: Yeyuse, Ɓɛnzamɛn, Eɠude, Kenaana, Zetan, Taalasise, Ayisaɠaal. 11 Yediayɛle mavofodai niiti kpein ti ɠɛni ga ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma lotuɠɔiti, niiti zunu waapuugɔ maazu lɔfela unfelegɔ (17.200) ɠɛni ti zaama ga kɔɔɠuluɓaiti, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ga ti li kɔɔɠɔzu. 12 Supime ta Ɠupime ti ɠɛni ga Iil ná-doun zunuiti, Ɠusime ɠɛ ga Aɠɛɛl ná-doun zunui.

Nɛfɛtali mavofodaiti

13 Nɛfɛtali mavofodaiti kaa: Yasiyɛle, Guni, Yesɛɛl ta Salume. Nɛfɛtali dee ɠɛni ga Ɓiliɠa.

Manasé mavofodaiti

14 Manasé mavofodaiti kaa: É doun zunu felegɔ zɔlɔɔni Siili anzanui ʋa, nii é la vuluni ga zɔi ɠɛʋele, naama loun mɔungi laaseigi ɠɛni ga Asaliyɛle, felesiɛi laaseigi ɠɛ ga Makiil, naa ɠa é ɠɛni ga Galaade kɛɛɠɛ. 15 Makiil anza ɠila fuluni Ɠupime ʋɛ, é gila fulu Supime ʋɛ. Baazeelai laaseigi ɠɛni ga Maaka. Doun zunui velesiɛi laaseigi ɠɛni ga Selofeɠade, anzanu letele nɔ ɠa naa sɔlɔɔni. 16 Makiil anzai Maaka doun zunu ɠili sɔlɔɔni bɛ, é daasei pɛɛ ga Pelɛse, é taɠili sɔlɔɔ, é naa laasei pɛɛ ga Selɛse. Selɛse ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti: Ulame, Lekɛme. 17 Ulame ná-doun zunui ɠɛni ga: Ɓedan. Galaade mavofodaiti kana, Makiil ná-doun zunui, é ga Manasé ná-dounloin. 18 Galaade baazeelai Yamolekɛte zunu loun zɔlɔɔni: Yisɔde, Aɓiyezɛɛl, ta Maala. 19 Semida ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti: Ayiyan, Sikɛme, Liki, ta Aniame.

Efelayime mavofodaiti

20 Efelayime mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Sutela, Ɓelɛde, Taɠate, Eleyada, Taɠate, 21 Zaɓade, Sutela. Ezɛɛl ta Eleyade, Gate nui niiti ti ɠɛni ga zooi naa zu nuiti, ti naati felegɔ ʋaani, tɔɔzei ti ɠɛni ɠɛɛzu ti naati ta-logani ɓulugiti seɠe ga tɔnɔ. 22 Ti-ɠɛɛ Efelayime folo mɔinmɔin kɛɛni ti zaa wɔlɔi ɠa. Baalobaiti ti ʋaani ga ti gaanɛɛnɛ. 23 Naa ʋoluma Efelayime laani anzai ɠoba, naa kogi zeɠe, é doun zunu zɔlɔɔ, é daasei pɛɛ ga Ɓelia (nii poluʋɛ ga «kpɔlɔi zu»), tɔɔzei ná-pɛlɛyeɠei ɠɛni kpɔlɔi zu. 24 Efelayime anzanu loun zɔlɔɔni ɓalaa, nii daaseigi ɠɛni ga Seyela. Tɔ ɠa é Ɓɛte-Ɠolon taai maazu ʋelei ta buu ʋelei loni, naa ʋɛɛ Uzɛn-Seyela ʋa. 25 Ɓelia mavofodaiti kaa, é zo ɠɛɛɠɛiti ma, é li lointi pɔ: Lefa, Lesɛfe, Tela, Taɠan, 26 Layedan, Amiyude, Elisama, 27 Nun, ta ná-doun zunui Zozuwe. 28 Taai niiti Efelayime nuiti ti ti zɔlɔɔni ga ti zei ná, mináti kaa: Ɓetɛle ta koba laaiti, Naalan ɠa é ɠɛni ga folo ɠulazu ʋelei, folo liizu ʋelei Gezɛɛl ɠa é ɠɛni miná ta koba laaiti: Sikɛme, ta taa wola felegɔi naati koba laa goiti, naa ʋɛɛ Sikɛme ta Aya ti yɔɠɔzu yooi ma laaiti pɛ ba. 29 Manasé mavofodaiti taa wolai niiti sɔlɔɔni: Ɓɛte-Seyan, Taanake, Megido, Dɔɔl, ta ti ɠoba laa goiti pɛ. Taa wolai naati su ɠa Izilayɛle ná-doun zunui Zozɛfe vofodaiti ti ɠɛni zeini ná.

Asɛɛl mavofodaiti

30 Asɛɛl ná-doun zunuiti kaa: Yimina, Yisiva, Yisivi ta Ɓelia, naa ʋɛɛ ti-ʋaazeelai Sela ʋa. 31 Ɓelia ná-doun zunuiti kaa: Ɠeɓɛɛl, ta Malekiyɛle. Malekiyɛle naa ɠa é Ɓilizavite laaɠulani. 32 Ɠeɓɛɛl nɔnɔ ma loun zunuiti kaa: Yafilɛte, Somɛɛl, Wotame, ta ti-ʋaazeelai Suwa. 33 Yafilɛte ná-doun zunuiti kaa: Pasake, Ɓimiɠale, ta Asavate. Yafilɛte ná-doun zunuiti kana. 34 Semɛɛl ná-doun zunuiti kaa: Ayi, Loyega, Ɠuɓa, ta Alame. 35 Kɛɛɠɛloin Ɠelɛme ná-doun zunuiti kaa: Sofa, Yimina, Selɛke, ta Amale. 36 Sofa ná-doun zunuiti kaa: Suwa, Ɠaalenefɛɛl, Suale, Ɓeli, Yimila, 37 Ɓesɛɛl, Wode, Sama, Silisa, Yitilan, ta Ɓeyela. 38 Yetɛɛl ná-doun zunuiti kaa: Yefuné, Pisipa, ta Ala. 39 Ula ná-doun zunuiti kaa: Ala, Ɠaniyɛle, Lisia. 40 Niima nuiti pɛ ti ɠɛni ga Asɛɛl mavofodaiti, ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔ ʋagɔiti, ti ɠɛni ga nu ɓiigiti kɔɔɠuluɓaiti, ta totuɠɔ nu wolaiti. Zunui niiti ti-laaseigiti ti zɛʋɛni niiti ta zoo liizu kɔɔɠɔzu, naati ti ɠɛni ga nu waaʋuufele maazu lɔzita (26.000).

8

Ɓɛnzamɛn mavofodaiti

1 Ɓɛnzamɛn ná-doun zunuiti ti-laaseigiti kaa: Ɓela ɠa é ɠɛni ga doun mɔungi, Asaɓɛle ɠɛ ga felesiɛi, saʋasiɛi ɠɛ ga Aala, 2 naanisiɛi ɠɛni ga Noɠa, dɔɔlusiɛi ɠɛ ga Lafa. 3 Ɓela doun zunuiti sɔlɔɔni: Adaal, Gela, Aɓiyude, 4 Aɓisua, Naaman, Aɠoa, 5 Gela, Sefufan, ta Ɠulame.

6 Eɠude ná-doun zunuiti Geɓa nuɓusɛiti ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti ti ti zeɠeni zeizu, ti naati sei Manaɠate. Ti-laaseigiti kaa: 7 Naaman, Ayiya, ta Gela, nii é ɠɛni ga Uza ta Ayiyude ti-ɠɛɛ, naa ɠa é loni seɠeseizui luɠɔ. 8 Saɠalayime anzaiti kpɛɛni, Ɠusime ta Ɓaala, naa ʋoluma é doun zunua zɔlɔɔni Moaɓe nɛmɛi zu. 9 É anzanu ɠili seini nii daaseigi ɠɛni ga Wodɛse, é doun zunuiti sɔlɔɔ naa ʋa, naati daaseigiti kaa: Yoɓaɓe, Siɓia, Mesa, Malekame, 10 Yeyuse, Sakia ta Miilima. Saɠalayime ná-doun zunuiti ti-laaseigiti kana, niiti ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti.

11 Mɔunpa dɛ, é Aɓituɓe ta Ɛlɛpaale zɔlɔɔni anzai Ɠusime ʋa. 12 Ɛlɛpaale ná-doun zunuiti ti-laaseigiti kaa: Eɓɛɛl, Miseyame, ta Semɛde, nii é taa wola felegɔi niiti toni: Wono, ta Lode, é ʋɛɛ ti ɠoba laa goiti ba. 13 Ɓelia ta Sema, niiti ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti Ayalon nuiti saama, ti Gate nuiti kpɛɛni. 14 Naa ʋoluma, Ɓelia ná-doun zunuiti ti-laaseigiti kaa: Ayiyo, Sasake, Yelemɔte, 15 Zeɓadia, Alade, Edɛɛl, 16 Mikayɛle, Yisifa ta Yoɠa, 17 Ɛlɛpaale ná-doun zunuiti ti-laaseigiti kaa: Zeɓadia, Mesulame, Yiziki, Ɠeɓɛɛl, 18 Yisemelayi, Yiziliya ta Yoɓaɓe. 19 Simeyi ná-doun zunuiti daaseigiti kaa: Yakime, Zikili, Zaɓidi, 20 Eliyenayi, Siletayi, Eliyɛle, 21 Adaya, Ɓelaya, ta Similate. 22 Naa ʋoluma, Sasake ná-doun zunuiti daaseigiti kaa: Yisipan, Eɓɛɛl, Eliyɛle, 23 Aɓadon, Zikili, Ɠanan, 24 Ɠanania, Elame, Antotiya, 25 Yifideya, ta Penuwele. 26 Yeloɠame ná-doun zunuiti daaseigiti kaa: Sameselai, Seɠalia, Atalia, 27 Yalesia, Eliya ta Zikili.

28 Naati ka ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la. Ti ɠɛni zeini Zeluzalɛme.

29 Gaɓaɠɔn kɛɛɠɛ ɠɛni zeini Gaɓaɠɔn taazuʋɛ, ta anzai nii daaseigi ɠɛni ga Maaka. 30 Ná-doun zunu mɔungi laaseigi ɠɛni ga Aɓadon, naa ʋolu Suul, Kise, Ɓaale, Nadaɓe, 31 Gedɔɔl, Ayiyo, ta Zekɛɛl. 32 Mikelɔte ná-doun zunui ɠɛni ga Simeya. Niima nuiti ɓalaa ti zeini Zeluzalɛme ti-ɠɛɛlointi koba.

Sayile vofodaiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 9:39-44)

33 Nɛɛl Kise zɔlɔɔni, Kise Sayile zɔlɔɔ. Sayile ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zonatan, Malekisua, Aɓinadaɓe, naa ʋɛɛ Eseɓaale ʋa. 34 Zonatan Meliɓe-Ɓaale zɔlɔɔni, Meliɓe-Ɓaale Misé zɔlɔɔ. 35 Misé ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Piton, Melɛke, Taalea ta Aɠaze. 36 Aɠaze Yewoada zɔlɔɔni, Yewoada ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Alemɛte, Azamavɛte, ta Zimili. Zimili Mosa zɔlɔɔni, 37 Mosa Ɓineya zɔlɔɔ, Ɓineya Lafa zɔlɔɔ, Lafa Eleyasa zɔlɔɔ, Eleyasa Asɛle zɔlɔɔ. 38 Doun zunu lɔzita ɠa Asɛle sɔlɔɔni, ti laaseigiti kaa: Azilikame, Ɓokelu, Isemayɛle, Sealia, Aɓediyase naa ʋɛɛ Ɠanan ʋa. Asɛle ná-doun zunuiti kana. 39 Asɛle kɛɛɠɛloin ɠɛni ga Esɛke. Esɛke ná-doun zunuiti daaseigiti kaa: Ulame ɠa é ɠɛni ga doun mɔungi, felesiɛi ɠɛ ga Yeyuse, saʋasiɛi ɠɛ ga Elifelɛte. 40 Ulame ná-doun zunuiti ti ɠɛni kɔɔɠɔ nu wolaiti, ti zoogai mɛɛin ʋilisu. Ti wola ɓuɠuni, ti-lointi ta ti-lounlointi gola mɔinni. Ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu ungila nu ʋuulɔɔlugɔ (150). Niima nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn mavofodaiti.

9

Zeluzalɛme zei wo nuiti
ti ɠulaa ʋoluma duɔlai zu

1 Izilayɛle nuiti pɛ daaseigi zɛʋɛni ga pɛlɛyeɠe ʋelei, daasei sɛʋɛ zɛʋɛ wolai zu, nii é ɠɛni masagiti zea. Zuda nuɓusɛiti ti liini Ɓaɓilɔne duɔlai zu, tɔɔzei ta-wooʋaladai ʋa. 2 Niiti ti ɠɛni ga nu mɔun ti ɠale ma ʋolu ta-yooiti su, ti zei ta-laaiti su, naati ti ɠɛni ga Izilayɛle nuiti, zalaɠa ɠula nuiti, Levi mavofodaiti, ta niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu.

3 Naa ʋoluma, Zuda, Ɓɛnzamɛn, Efelayime ta Manasé wolodamaiti su nuiti ti ʋaani, ti zei Zeluzalɛme.

4 Zuda wolodamaiti su, zɔiti ti ʋaani, naati ti ɠɛni ga: Utayi, nii é ɠɛni ga Amiyude ná-doun zunui, Amiyude naa ɠɛni ga Womeli ná-doun zunui, é ɠɛ ga Imili ná-dounloin, Imili naa ɓalaa kɛɛɠɛ ɠɛni ga Ɓani, nii é ɠɛni ga Pelɛze ná-bolodai zu nui ta. 5 Silo nuiti su, niiti ti ʋaani, ti zei, ti ɠɛni ga: ná-doun zunu mɔungi Azaya ta ná-doun zunuiti. 6 Zela mavofodaiti su, zɔi é ʋaani, é zei, naa ɠɛni ga: Yeyuwɛle. Zuda wolodamaiti su nuiti niiti ti zeini Zeluzalɛme ti ɠɛni ga nu undɔzita nu ʋuutaaʋuugɔ (690).

7 Ɓɛnzamɛn wolodai zu niiti ti ʋaani, ti zei, naati ti ɠɛni ga: Salu, Mesulame ná-doun zunui, é ɠɛ ga Wodavia ná-dounloin, é ɓalaa ga Ɠasenua ná-dounloun loin. 8 Naa ʋolumai ɠɛni ga Yiɓeneya, Yeloɠame ná-doun zunui, Ela, Uzi ná-doun zunui, é ɠɛ ga Mikili ná-dounloin, Mesulame, Sefatia ná-doun zunui, é ɠɛ ga Leyuwɛle ná-dounloin, é ɓalaa ga Yiɓiniya ná-dounloun loin. 9 Ɓɛnzamɛn wolodai zu niiti ti ʋaani, ti zei, naati ti ɠɛni ga nu untaaʋuugɔ puulɔɔlugɔ maazu lɔzita (956), naama nuiti pɛ ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti.

10 Zɔiti ti ʋaani zalaɠa ɠula nuiti saama, naati kaa, é zo lointi ma, é li ɠɛɛɠɛiti pɔ: Yedaya, Yeɠoyaliɓe, Yakin, 11 Azalia, Yilikiya, Mesulame, Sadɔke, Melayɔte, Ayituɓe, naa ɠa é ɠɛni ga GALA sei ʋɛlɛi ma lotuɠɔi. 12 Adaya ɓalaa ge ɠɛni ná, Yeloɠame ná-doun zunui, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga: Pasuul ta Malikiya. Mayesayi ɓalaa ʋaani, Adiyɛle ná-doun zunui, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga: Yazela, Mesulame, Mesilemite, naa ʋɛɛ Imɛɛl ʋa. 13 Naati ti ʋɛɛ zɔɔma zalaɠa ɠula nuiti ba, ti ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu waagila undɔfela puulɔzita (1.760), ti ɠɛni ga zɛbɛsu nuiti ta nu ɓiigiti, ti ɗa botii ɠɛ GALA sei ʋɛlɛi wu.

14 Levi mavofodaiti saama, zɔiti ti ʋaani, ti zei, naati kaa é zo lointi ma, é li ɠɛɛɠɛiti pɔ: Semaya, Ɠasuɓe, Azilikame, ta Ɠasaɓiya, niiti ti ɠɛni ga Melali ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti. 15 Ɓakeɓakaal ɓalaa ɠɛni ná, naa ʋɛɛ Ɠelɛse ʋa, ta Galale, naa ʋɛɛ Matania ʋa, nii é ɠɛni ga Misé ná-doun zunui, é ɠɛ ga Zikili ná-dounloin ta Azafe mavofodai. 16 Aɓediyase ɠɛni ná, Semaya ná-doun zunui, Galale ta Yedutun ti-mavofodai. Ɓelekia ɠɛni ná ɓalaa, Aza ná-doun zunui, é ga Ɛlɛkana ná-dounloin, nii é ɠɛni ɲii wosu Netofa nuiti ta-laaiti su.

17 Siɠida makɛ nuiti ɓalaa ti ɠɛni ná: Salume, Akuɓe, Talamɔn, Ayiman, ta ti-ɠɛɛlointi. Salume ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi. 18 Zaaɠaza mavofodaiti ka dɛ ti botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ folo ɠulazu ʋelei, ʋɛ ná laaseigi ʋɛai ga masagi ná-siɠidaʋɛ. Siɠida makɛ nuiti ka ti ɠɛni Levi mavofodaiti saama. 19 Salume, Kolé ná-doun zunui, Eɓiyasafe ta Kolé ti-mavofodai, ta Kolé ʋɛlɛyeɠei zɔiti pɛ bu nuiti, ti ɠɛni ga GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ makɛ nuiti, eɠɛʋelei ti-mɛmɛwolani ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ makɛsu la. 20 Mɔungi Eleazaal ná-doun zunui Fineyase ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ba. 21 Meselemia ná-doun zunui Zakali ɓalaa ɠɛni ga GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ makɛ nui ta.

22 Niiti kpein ti yeeloni ti ʋa ga ti ɠɛ ga siɠida makɛ nuiti, ti ɠɛni ga nu unfelegɔ nu puu maazu felegɔ (212). Ti-laaseigiti ti zɛʋɛni ga taa ʋelei. Davide ta GALA goo wo nui Samiyɛle ti naama losuʋɛ veeni ti ya eyɛsu ɠɔ. 23 Tiya-o, ti-mavofodaiti-yo, ta-wotii ɠa ga ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ makɛ, seɠe ʋɛlɛi laaʋɛ. 24 Siɠida makɛ nuiti ti ɠɛni ʋepema naanigɔiti pɛ su: folo ɠulazu ʋelei, folo liizu ʋelei, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei. 25 Siɠida makɛ nui zɔi niiti ti ɠɛni ti ɓɔɠɔ laaiti su, naati ti ɓena ʋa, ti ɗa dɔɔɠɔ ɠilagilagi ɠɛ ti ɠoba. 26 Kɛlɛ siɠida makɛ nu ɓii naanigɔi niiti ti ɠɛni ná nɔ ɠɔ, Levi mavofodaiti ge ɠɛni ga tiye, tiya ɠa ti ɠɛni wɛlɛzu ɲii wosuʋɛti ma, ta GALA sei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ ma. 27 Ti ɠɛni ɲiizu piin GALA sei ʋɛlɛ maaɠoolii zu, tɔɔzei tiya ɠa ti ɠɛni wɛlɛzu ma, naa ʋoluma, kɛni sobu-o-sobu ti ma ʋɛlɛlaʋɛti daalao.

28 Tanigaa ta-wotii ɠɛni ga ti ɗa wɛlɛ GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti ma, siɛgi zu ta la ɠɛna ɠulaa la ga tiye, ta la ɠɛna ɓalaa ti lɛa pɛlɛi wu, ti ɓena ti ɠaalu. 29 Taɠiligaa tɔnɔi ɠɛni ga ti ɗa wɛlɛ aniɲakai mɔtaiti ma ta zalaɠa ɠula zɔɔlaiti, naa ʋɛɛ ɓulu vukɔ ʋagɔi, dɔɔi, gulɔi, ansansegi, ta tufa maku nɛɛnɛgiti ba. 30 Kɛlɛ zalaɠa ɠula nuiti ɓɔɠɔgo ti ɓena tufa maku nɛɛnɛgi naati kpɛtɛ. 31 Levi nu ɠila ge ɠɛni ná, é ga Kolé mavofodai Salume ná-doun zunu mɔungi, daaseigi ɠɛni ga Matitia, naa ná-botii ɠɛni ga é ɗa ɓului ɓɛtɛ, nii é ɠɛni ɠɛɛzu ga vebɛ zalaɠai. 32 Levi mavofodai taɠiligaa niiti ti ɠɛni ga Keɠate ʋaalobaiti ta, naati ta-wotii ɠɛni ga ti ɗa ɓului ɓɛtɛ, nii é ɠɛni ɠɛɛzu ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ dooɠo folo ɠilagila.

33 Levi ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔi niiti ti ɠɛni guye loo vai unda, naati ti ɲii ʋɛlɛiti ti ɠɛni ná, ti-ʋɔ ge la ɠɛni zɔɔma wotii tanɔpɛ ba, tɔɔzei kpidi ʋɛɛ folo ʋa botii ɠɛni nɔ ti ya. 34 Levi ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti kana, eɠɛʋelei ti-mavofodaiti ti la. Ti ɠɛni zeini Zeluzalɛme.

Sayile vofodaiti

(1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 8:29-38)

35 Gaɓaɠɔn kɛɛɠɛ Yeiyɛle ɠɛni zeini Gaɓaɠɔn taazuʋɛ, ta anzai nii daaseigi ɠɛni ga Maaka. 36 Ná-doun zunu mɔungi laaseigi ɠɛni ga Aɓadon, naa ʋolu Suul, Kise, Ɓaale, Nɛɛl, Nadaɓe, 37 Gedɔɔl, Ayiyo, Zakali, ta Mikelɔte. 38 Mikelɔte ná-doun zunui ɠɛni ga Simeyame. Niima nuiti ɓalaa ti zeini Zeluzalɛme, ti-ɠɛɛlointi koba. 39 Nɛɛl Kise zɔlɔɔni, Kise Sayile zɔlɔɔ. Sayile ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Zonatan, Malekisua, Aɓinadaɓe, naa ʋɛɛ Eseɓaale ʋa. 40 Zonatan Meliɓe-Ɓaale zɔlɔɔni, Meliɓe-Ɓaale Misé zɔlɔɔ. 41 Misé ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Piton, Melɛke, ta Taalea. 42 Aɠaze Yayela zɔlɔɔni, Yayela ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Alemɛte, Azamavɛte, ta Zimili. Zimili Mosa zɔlɔɔni, 43 Mosa Ɓineya zɔlɔɔ, Ɓineya Lefaya zɔlɔɔ, Lefaya Eleyasa zɔlɔɔ, Asɛle zɔlɔɔ. 44 Doun zunu lɔzita ɠa Asɛle sɔlɔɔni, ti laaseigiti kaa: Azilikame, Ɓokelu, Isemayɛle, Sealia, Aɓediyase naa ʋɛɛ Ɠanan ʋa. Asɛle ná-doun zunuiti kana.

10

Sayile zaa vai

(1 Samiyɛle 31:1-13)

1 Filisiti nuiti ti kɔɔi ʋɛɛni Izilayɛle nuiti ba. Izilayɛle nuiti ti ʋelani ti ʋa, ti-ma mɔinmɔin ge zaani ti zaama, Gileɓoa gizei ma. 2 Filisiti nuiti ti ɠaaʋoteni ga ɠiteɠite Sayile ma, ta ná-doun zunuiti. Ti ná-doun zunuiti paani: Zonatan, Aɓinadaɓe, naa ʋɛɛ Malekisua ʋa. 3 Kɔɔi ɠaaʋoteni Sayile nɔ ma niina. Mɛɛn ʋili nuiti ti kaani, é wola lua. 4 Sayile ɠɛni ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui ma: «Ɗa-woɠa zɔkpɔi ɠula ma laɠagi zu, è pàa, nii a kɛ tatipɛlɛʋolulala nui niiti ti mina ʋa pàazu, ti ʋa ɓaaɠula mà.» Kɛlɛ naa la ɠɛni kɛɛni, tɔɔzei é ɠɛni ɓalizu ga dualuagi. Sayile ɓɔɠɔi ɗa ná-boɠa zɔkpɔi zeɠe, é lɔ ga. 5 Ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zeɠe nui kaai ma ga é zaa, tɔ ɓalaa é lɔɔni nɔnɔ ma woɠa zɔkpɔi ɠa, é za. 6 Ʋele ɠana Sayile ta ná-doun zunu saʋagɔiti pɛ ti zaani la ʋɔɔma, naa ʋɛɛ ná-pɛlɛyeɠei pɛ ba. 7 Izilayɛle nui niiti pɛ ti ɠɛni pɛtugi zu, ti kaai ma ga Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ʋela, ta Sayile naa ʋɛɛ ná-doun zunuiti ba ti za, tiya ɓalaa ti ɠulani ta-laaiti su, ti ʋela. Filisiti nuiti ti ʋaani, ti zei naama laaiti su.

8 Poluma voloi Filisiti nuiti ti ʋaani kɔɔ lɔɓɔi zu, nii a kɛ ti poomaiti kɔligiti seɠe. Ti Sayile ta ná-doun zunuiti ma ʋoomaiti kaani Gileɓoa gizei ma. 9 Ti Sayile ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠe, ti nɔungi leʋe ba, ti li ga ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ta nɔungi. Naa ʋolu ti ta-vɔnifaamai ma wooi laazeeli Filisiti yooi ná pɛ su, daazeeli nuɓusɛiti ta ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti ma. 10 Ti Sayile ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti daani ta-ɠalagiti ta-ʋɛlɛi wu, ti Sayile nɔungi zɛlɛ ta-ɠalagi Dagon ná-pɛlɛi wu.

11 Siɛgi zu Galaade yooi zu Yaɓese nuiti ti naa pɛ mɛnini da, nii Filisiti nuiti ti kɛai ga Sayile, 12 kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti ti ʋilɛni pelei ma, ti Sayile ta ná-doun zunuiti ma ʋoomaiti seɠe, ti ʋa ga tiye Yaɓese. Ti naati ma ɠaeiti maaɠulu, sɛne gului wu Yaɓese, naa ʋoluma ti zugi zoni folo lɔfela laawu.

13 Sayile saai zɔlɔɔni, tɔɔzei kololalai ʋa, nii é kɛɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. É la ɠɛni kɛɛni, é ʋa ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ, naa ʋoluma é liini gɔvɛ laawooleʋe nui ta ʋɔ, é ɠɛ naa gɔvɛi ta ɠaazaɠa bɛ, 14 aisa tɔun é ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa. Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani bu é za, tama é masadai zeɠe, é fe Izayi ná-doun zunui Davide ya.

11

Izilayɛle masagi Davide

(2 Samiyɛle 5:1-3)

1 Izilayɛle nuiti pɛ ti ʋaani Davide ʋɔ bɛ Eɓelɔn, ti ɠɛ ma: «Ada ga zii ɠila, ta ɲama ɠila. 2 Kaite Sayile ná-masadai ma ziɛgi zu, ɗa ɠa è ɠɛni losu Izilayɛle ná-kɔɔiti tuɠɔ. Tama ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni è ʋɛ, é ɠɛ ma: ‹Ɗa ɠa è ɠɛɛzu ga nà-nuɓusɛi Izilayɛle maaɓɛɛ nui, è ɠɛ ga ná-totuɠɔi.› » 3 Izilayɛle ɠɛwolaiti pɛ ti ʋaani masagi Davide ʋɔ bɛ Eɓelɔn. Miná ɠa ti minazeɠe kɛɛni ná yɔɠɔzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ti gulɔi ziɛni ma, kɛɛ vai zu ga Izilayɛle pɛ ma masagi, é zoloo naa ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni, é ɠula Samiyɛle la.

Zeluzalɛme zo fai

(2 Samiyɛle 5:6-10)

4 Davide ta Izilayɛle nuiti pɛ ti liini Zeluzalɛme laalɔɠɔma, ʋɛ ná laaseigi ga Yeɓuse, naa ɠa Yeɓuse nuiti ti ɠɛni zeini ná, zooi naa zu zei wo nuiti. 5 Naati ti ɠɛni Davide ma: «È la lɛa taai nii zu pɛ!» Kɛlɛ Davide Siyɔn zoni, taai nii makɛgai ga siɠi gaaɠoozagiti, ti ná laasei pɛɛ ga: «Davide ná-taa wolai».

6 Davide ɠɛni ná-nuiti ma: «Zɔi nɔpɛ a ɠɛ ga nu mɔungi, é vɔni Yeɓuse nuiti ma, nà kɛ ga kɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔi.» Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ese ka é lɛɛni ti laalɔɠɔma, tama, é ɠɛ ga kɔɔʋɛbɛi ma lotuɠɔi. 7 Davide zeini taazuʋɛ, naa ɠa é kɛa ti ná laaseigi ʋɛɛni la ga: «Davide ná-taa wolai». 8 É ta ɓɔni taai zɛbɛi ʋa ga pɛlɛiti ta siɠigiti, niiti é ti loni pɛtugi maaɠoolii zu nii é daaveni, daa ga Milo. Naama ziɛgi zu, Zoaɓe ɗa taai mɔtai niinɛ. 9 Davide zɛbɛi ɠɛni liizu ga wɔɔlɔa, tama Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛni ba.

Davide ná-kɔɔɠuluɓa wolaiti daaseigiti

(2 Samiyɛle 23:8-39)

10 Davide ná-kɔɔɠuluɓaiti daaseigiti pɛtɛ, niiti ta Izilayɛle nuiti pɛ ti yeezeini bu ga zɛbɛi, yeeɠɛɠalai pɛ su é kɛɛni masadai zu, é zoloo naa ma nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni é ʋilɛ Izilayɛle ʋa. 11 Wɛlɛ Davide ná-kɔɔɠuluɓa wolaiti daaseigiti ba: Ɠakamoni mavofodai Yasoɓeyame, é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓaiti ta-lotuɠɔi. Tɔ ɠa é nu unsaʋagɔ (300) ʋaani ga ná-kpɛɛin, é ti pɛ paa ʋɔɔma kɔɔɠɔ laa ɠila su.

12 Tɔun polumai ɠɛni ga Dodo ná-doun zunui Eleazaal, Aɠoa nui. É ɠɛni kɔɔɠuluɓa saʋagɔiti saama. 13 Tɔ ɠa é Davide maazaani Pa-Damime, ʋɛ Filisiti nuiti ti ɠaalɛɛni ba ná kɔɔɠɔ vai ma. Kpalagi ta ɠɛni miná, sulaavegai kpe ga moloi nii daa ga wɔɔlezegi. Izilayɛle nuiti ti ʋelani Filisiti nuiti ba. 14 Ti lopele ɓɛtɛni kpalagi zu, ti ná zo ʋolu, ti vɔni Filisiti nuiti ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI fɔnifaama wola veeni Izilayɛle ya.

15 Yeeta, kɔɔɠuluɓa ʋuusaʋagɔiti (30) saama, nu saʋagɔ yeini Davide ɠoba fasai ma Adulame ʋugi zu, siɛgi zu Filisiti ɠɔɔɓɔgi gila ge ɠɛni ɠaalɛɛzu la ba Lefayime ʋɛtugi zu. 16 Davide ɠɛni názu ná-dɔɔɠu wosuʋɛ, siɛgi zu Filisiti ɠɔɔɓɔgi gila ge zeini la Ɓɛteleyɛme. 17 Ani wɔin ta Davide zoni nɔ sa, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa a ʋa bɛ̀ ga Ɓɛteleyɛme taa loaʋɛ ma ziɛyeɠei zu ɗɛi ta pɔ̀, gè kpɔle?» 18 Kɔɔɠuluɓa saʋagɔiti ti lɔɔni Filisiti ɠɔɔlaaɠai zu, ti ziɛi zaɠa ziɛyeɠei zu, é Ɓɛteleyɛme taa loaʋɛ. Ti ʋaani la, ti fe Davide ya, kɛlɛ é la ɠɛni kɛɛni, é ʋa kpɔle. É feeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é pu ya zooi ma. 19 É ɠɛni ma: «Nà-GALAGI kìzo nii ɠɛɠala vai ɠɛɛ vai ma! Kulaʋɛ eɠɛ nà ɠɛ naama nuiti ma ɲamai ɓɔlezu, niiti ti ɠikulaai ti-yɛnvuiti su, ti li. Tɔɔzei ti ɠikulaʋɛ ti-yɛnvuiti su pɛ, ti ʋa ʋa ga ziɛi nii.» É ɠɛlɛni kpɔle vai ʋa.

Lɔɠɔɠula faa wolai ɠana kɔɔɠuluɓa wola saʋagɔi naati ti kɛɛni.

20 Zoaɓe kɛɛɠɛloin Aɓisayi ɠa é ɠɛni ga nu saʋagɔiti ta-ɠundiɠii. Tɔ ɠa é nu unsaʋagɔ (300) ʋaani ga ná-kpɛɛin. É lɔɠɔ zɔlɔɔni naazu nu saʋagɔiti saama. 21 Tɔɠɔɠulani ti saʋagɔ zaama, é ɠɛ ga ta-ɠundiɠii, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini nu saʋagɔ mɔungiti su.

22 Ɓenaya, Yeɠoyada ná-doun zunui, é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolai ta ná-dounloun, nii é ɠɛni ga Kaɓeseyɛle nu, é lɔɠɔɠula faa wolaiti kɛɛni. Ɓenaya naa ɠa é Moaɓe ɠɔɔɠuluɓa wola felegɔ ʋaani. Tɔ ɠa ɓalaa, kɔɔlɛ vukɔi yɛni ʋuuzu foloi ta, é yeini ziɛyeɠei ɓomaʋɛ, é zalai ʋa. 23 Tɔ ɠa mɔnɔ é Ezipete nui ta ʋaani, nii sɔligɔi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5) kɛɠala, kpɛɛin é ɠɛni zea, é wɔɔlɔni ga seɠe vɛlɛ nui ná-gba gului ɠɛɠala. Tukpɔ nɔ ɠa é ɠɛni zoni Ɓenaya ya, é ʋili Ezipete nui naa ma, é naa ná-kpɛɛin ɠula zea, é paa la. 24 Lɔɠɔɠula faa wolaiti kana Ɓenaya kɛɛni, Yeɠoyada ná-doun zunui, é lɔɠɔ wola zɔlɔɔni kɔɔɠuluɓa wola saʋagɔ ɠiligi niiti saama. 25 É lɛbiya wola zɔlɔɔni nu ʋuusaʋagɔiti (30) pɛ ba, kɛlɛ é la ɠɛni zeelini nu saʋagɔ mɔungiti su. Davide seini tɔ ɓɔɠɔi makɛ zalaʋusuiti unda.

26 Kɔɔɠuluɓai taɠiligaa laaseigiti kaa: Zoaɓe kɛɛɠɛloin Azayɛle, Ɓɛteleyɛme nui Dodo ná-doun zunui Ɛlɛɠanan, 27 Ɠalɔɔl nui Samɔte, Palon nui Ɠelɛse, 28 Tekoa nui Ikese ná-doun zunui Ila, Anatɔte nui Aɓiyezɛɛl, 29 Ɠusa nui Siɓekayi, Aɠoa nui Ilayi, 30 Netofa nui Maɠalayi, Netofa nui Ɓaana ná-doun zunui Ɠelɛde, 31 Liɓayi ná-doun zunui Itayi, Giɓea nui Ɓɛnzamɛn yooi zu, Pilaton nui Ɓenaya, 32 Naɠalé-Gaase nui Ɠulayi, Aalaɓa nui Aɓiyɛle, 33 Ɓaɠalime nui Azamavɛte, Saaleɓon nui Eliaɓa, 34 Gizon nui Ɓené-Ɠasɛme, Ɠalaal nui Sage ná-doun zunui Zonatan, 35 Ɠalaal nui Sakaal ná-doun zunui Ayiyame, Uul ná-doun zunui Elifale, 36 Mekela nui Ɠefɛɛl, Palon nui Ayiya, 37 Kaalamɛle nui Ɠɛsɛlo, Ezeɓayi ná-doun zunui Naalayi, 38 Natan kɛɛɠɛloin Zowɛle, Ɠageli ná-doun zunui Miɓaal, 39 Amɔn nui Selɛke, Ɓeyelɔte nui Naalayi, nii é ɠɛni Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠezu, 40 Ila ta Galɛɓe, Yetɛɛl nu felegɔiti, 41 Ɠɛte nui Ilii, Aalayi ná-doun zunui Zaɓade, 42 Siza ná-doun zunui Adina, é ɠɛni ga Luɓɛn wolodamai zu nu, é ɠɛni ga Luɓɛn wolodamai zu nuiti ta-lotuɠɔi, é ɠɛni zeini ɓalaa salaʋusu ʋuusaʋagɔ (30) unda, 43 Maaka ná-doun zunui Ɠanan, Miteni nui Zozafate, 44 Asatelɔte nui Uziya, Alowɛɛl nui Wotame ná-doun zunuiti, Sama ta Yeiyɛle, 45 Simili ná-doun zunui Yediayɛle, kɛɛɠɛloin ɓalaa Yoɠa, Tise nui, 46 Maɠava nui Eliyɛle, Ɛlɛname ná-doun zunuiti Yeliɓayi ta Yosavia, Moaɓe nui Yitima, 47 ta Metesoɓaya nuiti Eliyɛle, Woɓɛde, naa ʋɛɛ Yasiyɛle ʋa.

12

Kɔɔɠɔ nui niiti ti ɠɛni Davide ʋa

1 Siɛgi zu Davide ɠɛni lɔɔɠuzu la Sikilage, nii a kɛ é maaɠooza Kise ná-doun zunui Sayile ʋa, kɔɔɠɔ nui tanigaa ti ʋaani pɔ bɛ. Naati ti ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolaiti ti ɠɛni yeeveezu bɛ kɔɔɠɔzuʋɛ. 2 Mɛɛinti ti ɠɛni ti ya, ti zooni kɔɔi ɠɔɔzu ga ti-yeezaiti ta ti-ɠɔʋɛiti kɔtu ʋili fai zu ɓaa mɛɛn ɠae ʋili fai zu. Ti pɛ ti ɠɛni boloda ɠilagi nɔ zu ta Sayileni, Ɓɛnzamɛn ná-bolodai. 3 Ti laaseigiti kaa: ta-ɠundiɠii Ayiyezɛɛl ta kɛɛɠɛloin Zoase, Giɓea nui Sema ná-doun zunuiti, Azamavɛte ná-doun zunu felegɔiti, Yeziyɛle ta Pelɛte, Ɓelaka, Anatɔte nui Zewu, 4 Gaɓaɠɔn nui Yisemaya, naa ɠɛni kɔɔɠɔ nu ʋuusaʋagɔiti (30) saama, tɔ ɠa é ɠɛni ga ta-ɠundiɠii. 5 Zelemi, Yaɠaziyɛle, Yoɠanan, Gedeela nui Yozaɓade, 6 Eluzayi, Yelimɔte, Ɓealiya, Semalia, Ɠalɔfe nui Sefatia, 7 Ɛlɛkana, Yisiya, Azalɛle, Yowezɛɛl, Yasoɓeyame, niiti pɛ ti ɠɛni ga Kolé mavofodaiti, 8 Gedɔɔl nui Yeloɠame ná-doun zunuiti Yowela ta Zeɓadia.

9 Gade wolodamaiti ti ɠɛni zeɠezu Sayile ʋa, ti ɗa ʋilɛ Davide ʋolu teʋebai zu. Ti ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolaiti, ti ga salaʋusuiti ti ɠalagai ga kɔɔɠɔ vai, ti zoogai ɠɔɔzu ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi ta kpɛɛin. Ti maayikini eɠɛ zalai, ti zuvilɛ eɠɛ goegiti ti ɓizɛzu gizei ma. 10 Ezɛɛl ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, naa ʋoluma Aɓediyase ɠa é ɠɛni ga felesiɛi, Eliyaɓe ɠɛ ga saʋasiɛi, 11 Misamana ɠɛ ga naanisiɛi, Zelemi ɠɛ ga dɔɔlusiɛi, 12 Atayi ɠɛ ga dɔzitasiɛi, Eliyɛle ɠɛ ga dɔfelasiɛi, 13 Yoɠanan ɠɛ ga dɔsaʋasiɛi, Ɛlɛzaɓade ɠɛ ga taaʋuusiɛi, 14 Zelemi ɠɛ ga puusiɛi, Makeɓanayi ɠɛ ga puugɔ maazu ɠilasiɛi (11). 15 Gade wolodamai zu nui naati pɛ ti ɠɛni ga salaʋusu lotuɠɔiti, zɔi zeemaalɔiɗai ti zaama, naa ɠila kpe a la zoo vɔnisu nu ungila (100) ma, zɔi zeeɠaaɓaai ti zaama, naa a la zoo vɔnisu nu waagila (1.000) ma. 16 Tiya ɠa ti Zuludɛn ɓudɛni konagi ma alu mɔungi ma ziɛve siɛgi zu, ti ziɛɠoba nuiti pɛ kpɛ, niiti ti ɠɛni folo ɠulazu ʋelei ta niiti ti ɠɛni folo liizu ʋelei.

17 Ɓɛnzamɛn wolodamaiti ta Zuda wolodamaiti su nui tanigaa ɓalaa ti liini Davide, ʋɛ naa lɔɔɠuni ná. 18 Davide ti laaɠomini, é ɠɛ ti ma: «Ni wa ʋaazu pɔ̀ ga ziilɛigi, kisiɛ ʋagɔi zu ga wo ɓɔ bà, naazu ada ɠili ɓɔɠɔ ʋa. Kɛlɛ ni wa ʋaazu ga wo yàava, wo fè sìli nuiti zea, tama gè la faa ɲɔu ɠɛɛni, ade-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ná ɠa é tukpɔɠaaleʋe ade yɔɠɔzu.» 19 Naama ziɛgi zu GALA Zɛnvui yeini Amasayi ma, nii é ɠɛni ga nu ʋuusaʋagɔiti (30) ta-ɠundiɠii, é ɠɛ ma:

«Gá è ʋa, Davide, Izayi ná-doun zunui, gá è ɠoba.

Ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ, ziilɛigi ɠɛ naati bɛ ti ɓɔsu è ʋa,

tɔɔzei GALA ge ɓɔga è ʋa!»

Davide yeezeini ti wu, é ti ɠɛ ga ná-kɔɔɓɔgi tanigaa ma ɠundiɠiiti.

20 Manasé wolodai zu nui tanigaa ɓalaa ti ɠilini Davide ʋa, siɛgi zu naa ʋɛɛni la Filisiti nuiti ba, ga ti kɔɔi ɠɔ Sayile laalɔɠɔma. Kɛlɛ de bo ga gaama, Davide ta ná-nuiti ti la ɠɛni kɔɔɠɔni Filisiti nuiti bɛ, tɔɔzei naati ta-ɠundiɠiiti ti Davideni kpɛɛni ʋolu, ti ɠɛni ma: «Davide ta maliɠi wɔlɔmai ta yɔɠɔzuɓɛtɛna, toɠa ade ve naa ya.» 21 Siɛgi zu niina Davide ɠɛni liizu la Sikilage, názu ɠa Manasé nui niiti ti ʋilɛni la polu, ti laaseigiti kaa: Adana, Yozaɓade, Yediayɛle, Mikayɛle, Yozaɓade, Eliyu ta Siletayi. Ti ɠilagilagi pɛ ti ɠɛni ga salaʋusu waagilagila kundiɠiiti Manasé wolodamaiti saama. 22 Naa ɠɛni ga kpɔba wola Davide ta ná-nuiti bɛ, tɔɔzei ti pɛ ti ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolaiti, Davide ti ɠɛɛni ga kundiɠiiti ná-kɔɔʋɛbɛi zu. 23 Folo-o-folo, nuiti ti ɠɛni ʋaazu, ti ɗa ʋɛɛ Davide ʋa ga ti ɓɔ ba, gaamanɔ ná-kɔɔʋɛbɛi zuwɔɔlɔni, é ɠɛni eɠɛ GALA ná-kɔɔʋɛbɛi.

Davide ná-kɔɔʋɛbɛi wɔɔlɔ vai gola

24 Salaʋusuiti tiegɔi ɠaa, niiti ti ʋaani Eɓelɔn ga ti ɓɔ Davide ʋa, ga ti Sayile ná-masadai ve zea, ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la.

25 Zuda wolodai zu nu waadɔzita nu undɔsaʋa (6.800) kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ta kpɛɛinti ti ti ya.

26 Simiyɔn wolodai zu nu waadɔfela nu ungila (7.100), ti ga kɔɔɠuluɓaiti.

27 Levi wolodai zu nu waanaanigɔ nu undɔzita (4.600), 28 naa ʋɛɛ Yeɠoyada ʋa, nii é ɠɛni ga Aalɔn mavofodaiti ta-ɠundiɠii, nu waasaʋagɔ nu undɔfela (3.700) ɠa é ʋɛɛni naa ʋolu. 29 Sadɔke ɠɛni ga zunu loungo nii é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wola, ná-pɛlɛyeɠei wu totuɠɔ ʋuufelegɔ maazu felegɔ (22) ɠa é ɠɛni polu.

30 Ɓɛnzamɛn wolodai zu nuiti, niiti ti ɠɛni ga Sayile kɛɛɠɛlointi, naati ti ɠɛni ga nu waasaʋagɔ (3.000), ti bɔɔlɔzu, ti ɠɛni botii ɠɛɛzu Sayile ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ.

31 Nu waaʋuufelegɔ nu undɔsaʋa (20.800) ɠa é zeɠeni Efelayime wolodai zu, ti ga kɔɔɠuluɓaiti, ti pɛ ti ga lɔɠɔba nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti bu.

32 Manasé wolodai ɠilazuʋɛ zu nu waapuugɔ maazu lɔsaʋa (18.000) ɠa daaseigi zɛʋɛni ga ti li, ti Davide zei ga masagi.

33 Isakaal wolodai zu totuɠɔ unfelegɔ (200) ɠa é ʋaani ta niiti ti ɠɛni ta-levei wu, ti pɛ ti ɠɛni kwɛɛ ʋelei ta yeeɠɛɠalai nii Izilayɛle ɠa faa ɠɛɛzu la.

34 Zaɓulɔn wolodai zu salaʋusu waaʋuulɔɔlugɔ (50.000) ɠa é ʋaani, ti pɛ ti ɠalagai ga kɔɔɠɔi, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ga ti li kɔɔɠɔzuʋɛ, kɔɔɠɔ zɔɔlai ma zii pɛ ge ti ya. Ti zooni ɓalaa kɔɔi ɠɔɔzu gilibalai zu.

35 Nɛfɛtali wolodai zu kɔɔɠuluɓa waagila (1.000) ka é zeɠeni miná, ti ʋaani ga salaʋusu waaʋuusaʋagɔ maazu lɔfela (37.000), kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ta kpɛɛinti ti ti ya.

36 Salaʋusu waaʋuufelegɔ maazu lɔsaʋa undɔzita (28.600) ɠa é zeɠeni Dan wolodai zu, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ga ti li kɔɔɠɔzuʋɛ.

37 Salaʋusu waaʋuunaanigɔ (40.000) ɠa é zeɠeni Asɛɛl wolodai zu, ti ɠalagai ga kɔɔɠɔi, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ga ti li kɔɔɠɔzuʋɛ.

38 Bolodai niiti ti ɠɛni zeini Zuludɛn ʋoluʋelei, folo ɠulazu ʋelei, niiti ti ga Luɓɛn, Gade, ta Manasé wolodai ɠilazuʋɛ, naati ti nu waaungila waaʋuufelegɔ (120.000) leʋeni, kɔɔɠɔ zɔɔlai ma zii pɛ ge ti ya.

39 Salaʋusui niiti pɛ ti ʋaani Eɓelɔn, ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ga ti kɔɔi ɠɔ, ti pɛ ti zolooni ɠi gila ma ga ti Davide ɠɛ ga masagi Izilayɛle pɛ unda. Izilayɛle nui mɔtai zɔiti pɛ ti zolooni ma ga ti masadai ve Davide ya Izilayɛle nuiti pɛ maazu. 40 Ti kɛɛni ná Davide ɠoba ga folo saʋagɔ, ti-ɠɔnɔgi ta ti ɓɔɔle ani ɠɛni ga nii ti-ɠɛɛlointi ti ɠɛni feezu ti ya. 41 Ná ɠoba yooiti su nuiti ɓalaa, eyɛsu é zeeli Isakaal, Zaɓulɔn ta Nɛfɛtali wolodamaiti su nuɓusɛiti ti daamianigiti daani soovalegiti kɔma, ta ɲɔmɛiti, soovale fuuluiti ta nikɛiti kɔma, ti ʋa ga tiye, daamianigi naati ti ɠɛni ga: ɓulu vukɔiti, kooleɠoole fɔɔi ma liʋɛiti, leezɛn vɔɔi, dɔɔi, gulɔi, nikɛiti ta baala mɔinmɔin, tɔɔzei koozunɛɛi wɔɔlɔni Izilayɛle yooi zu.

13

Davide lii vai
ga minazeɠe kesui Zeluzalɛme

(2 Samiyɛle 6:1-11)

1 Davide salaʋusu ɠundiɠiiti pɛ gaalɛɛni ba, niiti ti ɠɛni nu waagilagilagiti ta nu ungilagilagiti unda, naa ʋɛɛ seizumaanɛgi zɔiti ba. 2 Naa ʋoluma, é ɓɔɛni Izilayɛle ʋɛbɛi pɛ pɔ, é ɠɛ ti ma: «Ni wa kaana ga faa ʋagɔ ʋe, ni toɠa ɓalaa ada-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faazeikpasui zu, ade keelaiti teʋena ade-ɠɛɛlointi pɛ ma, niiti ti yɛgai ʋoluzu Izilayɛle you zɛʋɛi ɠilagilagiti pɛ su, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nuiti ta Levi mavofodaiti ba ti ta-laaiti su ta ná ɠoba yooi zu, nii a kɛ ti pɛ ti ɠaalɛ ba ade zaama. 3 Naa ʋoluma, ada ʋa niina ga ada-ƓALAGI ná-minazeɠe kesui ade ɠoba. Tɔɔzei siɛgi zu Sayile ɠɛa la masadai zu ade unda, ade la yiizoolɛni ga ade ʋa li kalama.» 4 Bɛbɛi pɛ ge zolooni naama ɠigi ma, ti deveni ga ti naa ɠɛ.

5 Davide Izilayɛle nuiti pɛ gaalɛɛni ba, é zo Ezipete ɠɔtuɗɛi ma, é zeeli Leɓo-Ɠamate, nii a kɛ ti GALA ná-minazeɠe kesui zeɠe Kiliyate-Yeyalime, ti ʋaa la Zeluzalɛme. 6 Davide ta Izilayɛle nuiti pɛ ti liini Ɓaala, nii é Kiliyate-Yeyalime, Zuda yooi zu, ga ti ʋa ga GALA ná-minazeɠe kesui, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maalolisu ma, nii é zeini seeluɓɛinti unda. 7 Ti GALA ná-minazeɠe kesui ɠulani Aɓinadaɓe ná-pɛlɛi wu, ti da wotolo niinɛi zu. Uza ta Ayiyo ɠa ti ɠɛni ziɛzu wotoloi luɠɔ. 8 Davide ta Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠɛni ɠoozunɛɛzu GALA gaazu, ti ɗa guyeiti too ga zɛbɛi pɛ, ti ɗa gɛingɛin ganigiti gɛin: kɔnigiti, papaiti, tamadegiti, kɔtɛgiti, ta puʋugiti.

9 Ti zeeliai ma Kidon ná-molo loɠazuʋɛ, nikɛiti ti ɓunɛni, ti ɠɛni ɠɛɛzu ti minazeɠe kesui loo. Uza yeemaaleni, é so. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Uza ma, é doɠa, tɔɔzei é yeevɔɔɠuni minazeɠe kesui ʋa. Uza zaani miná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 11 Davide yiiɠaawanani, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI nii ɠɛɠala loɠai woni ga Uza. Ná laasei ge ʋɛɛni ga Pelɛze-Uza (nii poluʋɛ ga «é ɠulaʋɛ Uza ma»), naama laaseigi ɠa dɛ é ba zaaɠaza. 12 Naama voloi Davide wola luani GALA ba, é ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Nà zoo ɠale gè lɛ ga GALA ná-minazeɠe kesui pɔ̀ bɛ?» 13 Davide la ɠɛni liini ga minazeɠe kesui pɔ bɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ti liini la Gate nui Woɓɛde-Edɔme ná-pɛlɛi wu. 14 GALA ná-minazeɠe kesui yɛni ná alu saʋagɔ laawu. Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni Woɓɛde-Edɔme ʋɛ ta nɔnɔiti pɛ.

14

Tiil masagi Yilame ná-keelaiti

(2 Samiyɛle 5:11-12)

1 Tiil masagi Yilame keelaiti teʋeni Davide ma, é sɛdele guluiti teʋe ma, ta kɔtu zaɠa nuiti, naa ʋɛɛ pɛlɛ maalɛɛ nuiti ba, nii a kɛ ti masa pɛlɛi lo Davide ʋɛ. 2 Davide kwɛɛni naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔun toga ga Izilayɛle masagi, ta é ɠɛni ná-masadai ɠaawɔɔlɔzu, ná-nuɓusɛiti maaʋele ma, Izilayɛle nuiti.

Davide ná-doun zunuiti
ti zɔlɔɔni Zeluzalɛme

(2 Samiyɛle 5:13-16;
1 Dɔlɔ Sɛʋɛi 3:5-9)

3 Davide zeiɗai ma Zeluzalɛme, é anza ɠiligaa vuluni, é doun zunuiti ta doun anzanuiti sɔlɔɔni naati ba. 4 Davide ná-doun zunuiti daaseigiti kaa, niiti ti zɔlɔɔni Zeluzalɛme: Samua, Soɓaɓe, Natan, Salomɔn. 5 Yiɓaal, Elisua, Ɛlɛpelɛte, 6 Nɔga, Nefɛge, Yafia 7 Elisama, Ɓeyeliyada, ta Elifelɛte.

Davide ná-fɔnifaamaiti Filisiti nuiti ma

(2 Samiyɛle 5:17-25)

8 Siɛgi zu Filisiti nuiti ti mɛnini la ga ti gulɔi ziaa Davide ma ga é ɠɛ ga Izilayɛle masagi, ti lɛɛni gaiziɛ vai ma. Davide ma wooi mɛnini, é liini ti laaɠomisu. 9 Filisiti nuiti ti ʋaani ga kɔɔi, ti loo Lefayime ʋɛtugi zu nuiti ma. 10 Davide GALA gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà zoo nɛi gè li Filisiti nuiti daalɔɠɔma? Ɗa ti lɔ nɛi zèezu ɓaa?» Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Li, nà ti lɔɔzu è yeezu.»

11 Filisiti nuiti ti zeelini Ɓaale-Pelasime, Davide vɔni ti ma miná. É ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI zeɠe wɔɔʋɛ sìli nuiti ta-ɠɔɔɓɔgi ʋa ga zèe, eɠɛʋelei ziɛi a ɗa kaaɠai ɠolo la.» Naa ɠa é kɛɛni ti ná laasei pɛɛni ga Ɓaale-Pelasime (nii poluʋɛ ga «Maliɠii nii é zeɠe wɔɔzu»). 12 Filisiti nuiti ti ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti tooni ya miná, Davide devei veeni ná-nuiti zea ga ti naati gala.

13 Filisiti nuiti ti ɠaleni ma ʋolu ga kɔɔi, ti loo pɛtugi zu nuiti ma. 14 Davide GALA gaazaɠani ʋolu. Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mina ti laaɠomi. Ɠula ga ti ʋoluʋelei, ɗa zeelizu ti ma guluiti tetemaʋɛ. 15 Siɛgi zu è nu ɠɔɠɔ lugi mɛnisu da guluiti unsuʋɛ, zuvilɛ, è ʋa, è vala ti ʋa, mazɔlɔɔ názu ɠa gè losu da è luɠɔ, nii a kɛ gè vɔni Filisiti nuiti ma.» 16 Davide naa ɠɛɛni, nii GALA boni ma. Ná-nuiti ti vɔnini Filisiti nuiti ta-ɠɔɔɓɔgi ma, ti ɗa ti ɓɛ, é zo Gaɓaɠɔn, é zeeli Gezɛɛl. 17 Naa ɠɛɛni nɛi feya, Davide lɔɠɔi ɠula, ma wooi vazani zooiti pɛ su, Ɠɔoɠɔ GALAGI Davide maayikini zooiti pɛ gaazu.

15

Minazeɠe kesui lii vai Zeluzalɛme

1 Davide pɛlɛiti toni ɓɔɠɔ ʋɛ Davide ná-taa wolai zu. É ada ɠɛʋele ɓɛtɛni GALA ná-minazeɠe kesui ʋɛ, é seɠe ʋɛlɛ ɠila to bɛ. 2 É zɛba é ɠɛ ma: «Levi nuiti gila kpe nɔ ɠa ti GALA ná-minazeɠe kesui zeɠezu, tɔɔzei tiya ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeai ga tiye ga ti ɗa naa ɠɛ, ta ti ɗa botii ɠɛ bɛ yeenɔpɛ.»

3 Davide Izilayɛle nuiti pɛ gaalɛɛni ba Zeluzalɛme, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ʋaa vai zu, ga ti da ʋɛ é ná ɓɛtɛai bɛ. 4 Davide Aalɔn mavofodaiti ta Levi wolodamaiti pɛ gaalɛɛni ba, Levi nui naati kaa: 5 Keɠate ʋɛlɛyeɠei wu nuiti tetegi zu, Uliyɛle ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, ti ɠɛni ga nu ungila nu ʋuufelegɔ (120). 6 Melali ʋɛlɛyeɠei wu nuiti tetegi zu, Azaya ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, ti ɠɛni ga nu unfelegɔ puufelegɔ (220). 7 Gɛɛlɛson ʋɛlɛyeɠei wu nuiti tetegi zu, Zowɛle ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, ti ɠɛni ga nu ungila nu ʋuusaʋagɔ (130). 8 Elisafan ʋɛlɛyeɠei wu nuiti tetegi zu, Semaya ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, ti ɠɛni ga nu unfelegɔ (200). 9 Eɓelɔn ʋɛlɛyeɠei wu nuiti tetegi zu, Eliyɛle ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, ti ɠɛni ga nu ʋuulɔsaʋa (80). 10 Uziyɛle ʋɛlɛyeɠei wu nuiti tetegi zu, Aminadaɓe ɠa é ɠɛni ga ta-lotuɠɔi, ti ɠɛni ga nu ungila nu puu maazu felegɔ (112).

11 Davide zalaɠa ɠula nuiti Sadɔke ta Aɓiataal lolini, naa ʋɛɛ Levi nuiti ba Uliyɛle, Azaya, Zowɛle, Semaya, Eliyɛle ta Aminadaɓe. 12 É ɠɛni ti ma: «Wa ɠa wo ga Levi ʋɛlɛyeɠeiti ta-lotuɠɔiti, à ɓɔɠɔ ɲadena, wa wo-ɠɛɛlointi, wo lɛ ga Izilayɛle ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui, wo da ʋɛ gè ná ɓɛtɛai bɛ. 13 Tɔɔzei tɛi wo la ɠɛni ná ma mɔungi zu, naa ɠa é kɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI gi loɠani la, mazɔlɔɔ gi la ɠɛni gaiziɛni ga ʋelei tɔgi bosu la.»

14 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti ɓɔɠɔ ɲadeni, nii a kɛ ti ʋa ga Izilayɛle ná-GALAGI, nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, naa nà-minazeɠe kesui. 15 Levi nuiti ti kesui zeɠeni ga gulu zɔkpɔiti, ti da ɠɔma, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei la, nii Moize feeni.

Gɛingɛin gani nuiti ta ada makɛ nuiti

16 Davide ɠɛni Levi nuiti ta-lotuɠɔiti ma, ti guye loo nuiti kɛʋele ɓɛtɛ niiti ti ta-ʋɛlɛyeɠeiti bu, naa ʋɛɛ ta-ɠɛingɛin ganiiti ba: kɔnigiti, papaiti, naa ʋɛɛ kɔtɛgiti ba, nii a kɛ ti ɗa koozunɛ vaiti gaanɛ ga gɛingɛin ganigiti goo wolai. 17 Levi nuiti ti yeeloni niima nuiti ba naama wotii vaa zu: Zowɛle ná-doun zunui Ɠeman, Ɓelekia ná-doun zunui Azafe, ta nii ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe ɠila bu nu, naa ʋɛɛ Kusaya ná-doun zunui Etan ʋa, Melali ná-pɛlɛyeɠei wu. 18 Naa ʋolu ti Levi nui taɠiligaa zeɠeni ti ʋɛɛ ti ʋa, naati ti-laaseigiti kaa: Siɠida makɛ nuiti ti ɠɛni ga: Zakali, Ɓɛn, Yaziyɛle, Semilamɔte, Yeiyɛle, Uni, Eliyaɓe, Ɓenaya, Maaseya, Matitia, Elifeleɠu, Mikineya, Woɓɛde-Edɔme naa ʋɛɛ Yeɠiyɛle ʋa. 19 Gɛingɛin gani gɛin nuiti ti ɠɛni ga: Ɠeman, Azafe ta Etan, naati ka ti ɠɛni kɔlu ɓɔi kɔtɛgi ɠɛinsu. 20 Zakali, Aziyɛle, Semilamɔte, Yeɠiyɛle, Uni, Eliyaɓe, Maaseya ta Ɓenaya naati ka ti ɠɛni kɔnigi ɠɛinsu ga goo ɠaaɓaingai. 21 Matitia, Elifeleɠu, Mikineya, Woɓɛde-Edɔme, Yeiyɛle, ta Azazia, naati ka ti ɠɛni kɔnigi ɠɛinsu nii galui ga lɔsaʋa, ti ɗa sei guyei wu. 22 Levi nuiti ta-lotuɠɔi Kenania ɠa é ɠɛni losu guyei luɠɔ, tɔɔzei é zooni gola naa la. 23 Ɓelekia ta Ɛlɛkana, naati ka ti ɠɛni wɛlɛzu minazeɠe kesui ma. 24 Zalaɠa ɠula nuiti Seɓania, Zozafate, Netaneyɛle, Amasayi, Zakali, Ɓenaya, naa ʋɛɛ Eliyezɛɛl ʋa, naati ka ti ɠɛni puʋugi vɛɛzu, ti ɗa ziɛ GALA ná-minazeɠe kesui ɠakala. Woɓɛde-Edɔme ta Yeɠiya, naati ka ti ɠɛni wɛlɛzu minazeɠe kesui ma ɓalaa.

Minazeɠe kesui zeeli vai Zeluzalɛme

(2 Samiyɛle 6:12-19)

25 Davide ta Izilayɛle nu wolaiti, naa ʋɛɛ salaʋusu ɠundiɠiiti ba, ti liini ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe Woɓɛde-Edɔme ná-pɛlɛi wu, ti ʋaa la, koozunɛ wolai zaama. 26 GALA ná-kpɔbai ɠa é kɛɛni Levi mavofodaiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠeni la. Nikɛ zinɛ lɔfela ta baala sinɛ lɔfela ɠa ti kulani ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 27 Davide ɓɔɠɔ maaɠilini ga geze ʋagɔ zeɠe wolai, ga Levi nuiti kɛʋele, niiti ti ɠɛni minazeɠe kesui zeɠezu, naa ʋɛɛ guye loo nuiti ba, ta Kenania, gɛingɛin gani ɠɛin nuiti ta-ɠundiɠii. Naa ʋoluma, Davide seɠewuzeɠei ɓalaa tooni kɔba, nii é ɠɛni ga geze zeɠei, kulaai ga zalaɠa ɠula nuiti ta-zeɠei. 28 Ʋele ɠana Izilayɛle nuiti pɛ ti liini la ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui Zeluzalɛme, ga koozunɛ wooiti, ta kooleiti, naa ʋɛɛ puʋugiti ba, ta kɔtɛgiti, ti ɗa kɔnigiti ta papaiti gɛin. 29 Tɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠɛni lɛɛzu Davide ná-taa wolai zu, Sayile ná-doun anzanui Mikale loni, é ɗa wɛlɛ fenɛtɛlɛ laaʋɛ. É masagi Davide ɠaani, é ɗa ʋili, é ɗa kuai wo. É Davide ʋɛlɛʋɛlɛni yiimaʋɛ.

16

1 Ti ʋaani ga GALA ná-minazeɠe kesui, ti da seɠe ɠotai wu, nii Davide toni bɛ. Ti gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kulani GALA bɛ. 2 Davide ɓegai ma ga zalaɠai naati kula, é tuya looni nuɓusɛiti bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu. 3 É zɛba é daamianigi ɠaaɠwɛ Izilayɛle nuiti pɛ ba, zunuiti ta anzanuiti, ɛsɛ gilagilagi ɓulu ɠilagila sɔlɔɔni, ta sua mɔgai, é ʋɛɛ leezɛn vɔɔi ma ɓuun gilagila ba.

Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ vai
Levi nuiti bɛ

4 É Levi nui tanigaa zeɠeni, naati ta-wotii ɠɛni ga ti yɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠoba, ti ɗa wooɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, Izilayɛle ná-GALAGI, ti ɗa guyeiti too bɛ, ti ɗa maamusɛ. 5 Naama nuiti ti ɠɛni ga: Azafe naa ɠa é ɠɛni ga ta-ɠundiɠii, ná-seikobai ɠɛ ga Zakali, naa ʋolu geleiti ti ɠɛ ga Yeiyɛle, Semilamɔte, Yeɠiyɛle, Matitia, Eliyaɓe, Ɓenaya, Woɓɛde-Edɔme ta Yeiyɛle. Gɛingɛin ganiiti ti ɠɛni ti ya: papaiti ta kɔnigiti. Azafe ɠɛni kɔtɛgiti gɛinsu. 6 Zalaɠa ɠula nu felegɔiti, Ɓenaya ta Yaɠaziyɛle, naati ti ɠɛni puʋugi vɛɛzu siɛgi pɛ su Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ. 7 Ma mɔun ge ɠɛni ga naa, ga Davide yeelo Azafe ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti ba, ga ti ɗa maamusɛ wuyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

Guyei

(Guyeiti 105:1-15; 96:1-13; 106:1, 47-48)

8 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, wo wooɠula, wo dɛɛ ga toɠa ga GALA,

wo kɛɛ vaa wolaiti dɛɛ ziiti saama!

9 À guyei loo tɔun bɛ, wo maamusɛ ga gɛingɛin ganigiti!

À kɛɛwoti maayikiaiti kpein dɛɛ!

10 À ɓɔɠɔ maamusɛ ga GALA daasei ɲadegai!

Niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛzu, naati ti ɠoozunɛ.

11 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ ta ná-zɛbɛi,

wɔin ɠɛ wo ma ga wo ɠɛ gaazu yeenɔpɛ.

12 À ɠizɛ kɛɛwoti maayikiaiti su, é ti ɠɛɛni,

maaɓɛlɛ vaiti, ta ná-tukpɔɠaaleʋeiti,

13 wɔiti wo ga ná-botiɠɛ nui Izilayɛle mavofodaiti,

wɔi wo ga Zakɔɓe ná-dointi, wɔi é yiimazeɠeai ga woye!

14 Ada-ƓALAGI ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

toɠa deve eteai pɛ ma.

15 À ɠizɛ ná-minazeɠegi zu yeenɔpɛ,

wooi nii é fea yamani waagila (1.000) su nuɓusɛiti zea,

16 minazeɠegi é boni Abalaame ʋɛ,

ta ná-kona wooi ɠɛ de Izaake ʋɛ.

17 É kɛ ga devei Zakɔɓe ʋɛ,

é ɠɛ ga ɠɔoɠɔ minazeɠegi Izilayɛle ʋɛ.

18 É ɠɛni ma:

«Nà Kanaan yooi veezu è ʋɛ,

toɠa ɠɛ ga wɔnɔi wo sɔlɔɔsu.»

19 Wo lɔini gola,

wo goa nɔ ɠɛni de, wo ga wɛɛinti wo seikɔɠɔmai zu ná,

20 ti ɠɛni leʋeteʋesu, ziiti pɔ bɛti,

ta masadaiti pɔ bɛti.

21 Kɛlɛ GALA ge la ɠɛni ti yɛni na, nu nɔpɛ ge ʋa ti maanɔɠɔ,

ti makɛ vai ɠa é masagiti doɠani la.

22 É ɠɛni ti ma:

«À mina naati sopele ɲɔu, niiti gè yiimazeɠeai ga tiye,

à mina faa ɲɔu ɠɛ ga dàawoo laazeeli nuiti.»

23 Eteai zu nuɓusɛiti kpein, à guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Folo-o-folo, à ná-kizo fai ma woo niinɛ ʋagɔi laazeeli!

24 À ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma ziiti saama,

ta kɛɛwoti maayikiaiti nuɓusɛiti saama!

25 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ, tɔ ɠa maamusɛi kpein soloogai ma,

maayikiʋɛ é leʋe gala kiligiti ba.

26 Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ta-ɠalagiti pɛ ta ga zɛɛ ɠalagiti,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni.

27 Toɠa volozu ná-bɔɔlɔi ta ná-maayikii zu,

zobogi ta koozunɛɛi ta seizu ɲadegai.

28 Nuɓusɛiti kpein zooi ɠa, à Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

wo ná-lɛbiyai ta ná-zɛbɛi ɠula kɛlɛma.

29 À lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI laasei golai ʋɛ!

À ʋa ga vebɛaniiti, wo lo kakalaʋɛ!

À ʋilɛ ɲiibiɠa, wo nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, ná-ɲadedai ma voloi zu.

30 Eteai zu nuɓusɛiti kpein, à ɓali gaazu.

Eteai ɠa loni kpaan, é la ɲiikpiga.

31 Geeɠɔlɔgiti ti ɠoozunɛ, eteai ɠɛ koozunɛ wolai zu,

Ti dɛɛ ga zii ɠiligiti pɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu.

32 Kpoloɗɛi zikɔ, ta bu aniiti kpein.

Dɔɓɔi ɠoozunɛ, ta su aniiti kpein.

33 Dɔɓɔzu wuluiti kpein ti wooɠula ga koozunɛɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

Mazɔlɔɔ toɠa ʋaazu é eteai lukpɔɠaaleʋe.

34 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!

35 À ɠɛ ma: «Ee, GALAGI, gi Ɠizo Nui, gi ɠizo!

Gi ɠaalɛ ba, è gi ɠula zii ɠiligiti saama,

naa ɠa a kɛ gi è maamusɛ, ɗɛigi è ɲadegai,

gá-ɠoozunɛɛi ɠɛ ga gi ɗa è lɛbi!

36 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

Izilayɛle ná-GALAGI, ɠɔoɠɔ ta ɠɔoɠɔ!»

Nuɓusɛiti kpein ti ɠɛni ma: «Amina!» Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛni.

37 Davide Azafe ta kɛɛɠɛlointi zɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ɠoba, ti ɗa ta-wotii ɠɛ miná yeenɔpɛ, eɠɛʋelei deveai la folo ɠilagilagi vaa ma. 38 Siɠida makɛ nuiti é yeeloni ti ʋa, naati ti ɠɛni ga niiti: Yedutun ná-doun zunui Woɓɛde-Edɔme, naa ʋɛɛ Woza ʋa, ta ti-ɠɛɛlointi nu ʋuulɔzita maazu lɔsaʋa (68). 39 É devei veeni zalaɠa ɠula nui Sadɔke ya ta zalaɠa ɠula nui zɔiti, ga ti ɗa ta-wotii ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ, nii é zalaɠa ɠula adaʋɛ ma Gaɓaɠɔn, 40 nii a kɛ ti ɗa gala zalaɠai ɠula folo ʋɛɛ kpɔkɔ ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ maazu, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi zu, nii é feeni Izilayɛle ya. 41 Zɔiti ti ɠɛni ti ɠoba, naati ti ɠɛni ga niiti: Ɠeman ta Yedutun, naa ʋɛɛ zɔiti ba, niiti ziimazeɠegi woni ga tiye, ti yeelo ti ʋa ga ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ. 42 Ɠeman ta Yedutun tɔnɔ ma wotii ɠɛni ga ti ɗa puʋugi vɛ, naa ʋɛɛ kɔtɛgi ɠɛin fai ʋa, ta gɛingɛin gani zɔiti niiti ti maanɛɛni ga ti ɗa ɠɛ guyei wu GALA dɛbi vai ma. Yedutun ná-doun zunuiti ta wotii ɠɛni ga ti ɗa wɛlɛ siɠidaʋɛti ma.

43 Naa ʋoluma, nuɓusɛiti pɛ ti ɠaleni ma ta-ɠoizuʋɛti. Davide ɓalaa ge ɠaleni ma ná-koizu ga é tuya loo ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ.

17

GALA ná-minazeɠegi
Davide ta mavofodaiti bɛ

(2 Samiyɛle 7:1-17)

1 Tɛi masagi Davide zeini ná-pɛlɛi wu, é ɠɛni GALA goo wo nui Natan ma: «Wɛlɛ! Nà ɲiizu masa pɛlɛi wu, nii togai ga sɛdele gului, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ma ge ɗa ɲi seɠe ʋɛlɛi wu.» 2 Natan Davide wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nii nɔpɛ é è yiima, è kɛ, mazɔlɔɔ GALA ka è ʋa.»

3 Kɛlɛ naama ɓidii, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Natan ʋɔ ɠani: 4 «Li, è ɠɛ nà-botiɠɛ nui Davide ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɗa laade è ʋa ɠɛ pɛlɛ losu bɛ̀, ʋɛ nà zei ná. 5 É lɔɔzei Izilayɛle nuiti kula yee ma bɛ̀ Ezipete yooi zu, é zeeli za ma, kaipa sèizu la ɠɛni ga pɛlɛ wu. Kɛlɛ gè ɠɛni ti ʋa ʋɛ nɔpɛ ta la ɠɛ ná, tama gè ɠɛni seɠe ʋɛlɛi wu, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu. 6 Yeeɠɛɠalai nii pɛ gè kɛɛni Izilayɛle nuiti polu, gè ɠɛni totuɠɔiti seizu ga ti lo ná-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti tuɠɔ, kɛlɛ ti zaama ɓɛ ɠa gè ɠɛni ma: Lee vaa zu wo la pɛlɛ losu bɛ̀ ga sɛdele gului?

7 « ‹Pɛtɛ, nii ɠa è liizu niina, è bo nà-botiɠɛ nui Davide ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: Nà ɠa gè è zeɠeni baala makɛsuʋɛ tufa lɛnugiti su, gè è ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ta-lotuɠɔi. 8 Nii pɛ è yeeʋua bu, zɛ̀gɛ è ʋa naati pɛ su, gè è zili nuiti pɛ suwuɠaaleʋe. Nà lɛbiya laasei feezu è ya, ga etea nu wolaiti tɔnɔi ɠɛʋele. 9 Nà seizu veezu nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti zea, ʋɛ ta zei ná, ti la luaa ani nɔpɛ ba, telebotala nuiti ti la mɔ tɔɔzeiɗa ga ti ʋa ɗa ti zopele ɲɔu ga ma mɔungi zu ɠɛʋele, 10 eɠɛʋelei tukpɔɠaaleʋe nuiti ta-ziɛgi ɠɛni la, niiti gè ti zeini nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti unda. Nà è zili nuiti dɔ è yeezu. Naa ʋoluma, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà dɛɛzu ga ɗe ga ɗa-ʋɛlɛyeɠei ɠa ɠɛɛzu ga masa pɛlɛyeɠei.

11 « ‹Siɛgi zu è lii voloi zeelizu la è-mɛmɛwolani pɔ, nà è-mavofodai ta ɓɔɠɔɓɔɠɔ sei ga è-ʋotogi masadai zu, gè ná-masadai zei. 12 Tɔ ɠa é ʋaazu pɛlɛ losu bɛ̀, nà ɓaa ná-masa kpɔkpɔgi maazu eyɛsu ɠɔ. 13 Nà ɓɔɠɔi nà ɠɛ bɛ ga ɠɛɛɠɛi, tɔun ge ɠɛ bɛ̀ ga doun zunu. Kɛlɛ gè la nà-nuɓɔɠɔlai maaɠoozaa ba pɛ, eɠɛʋelei gè maaɠoozani la naama nui ʋa, nii é ɠɛni ná è luɠɔ. 14 Nà sei nà-pɛlɛyeɠei ta nà-masadai zu eyɛsu ɠɔ, ná-masa kpɔkpɔgi la ɲiikpiga eyɛsu ɠɔ.› »

15 Natan liini, é niima ɓɔɛiti pɛ ta ma ɠulakɛlɛmaiti pɛ daazeeli ga pagɔ Davide ma.

Davide ná-maanɛɛnɛi

(2 Samiyɛle 7:18-29)

16 Naa ɠɛai ma, Davide liini, é zei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é GALA fali ɠani: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ga leeni, nà-pɛlɛyeɠei ɓalaa ka ga leeni, è liizu dàazeelizu ʋɛ gè ná? 17 È la mɔ naa ɠaani ga faa wola, ee, GALAGI. È minazeɠea ʋolu bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, ga ʋelela ʋele vaiti ti maaɠoozaai, é ʋilɛ nà-masa pɛlɛyeɠei ʋa. Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗɔun ɗa sòsu eɠɛ nà ɠɛ ga nu ɓii. 18 Lee ɠili ka nà bo è ma é ʋilɛ niima lɛbiyai ʋa, nii é feezu ɗa-wotiɠɛ nui ʋɛ? Ɗa ɓɔɠɔi è kwɛ̀ɛ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI, tɛi ɗa-wotiɠɛ nui nɛai è ʋɛ, ta è devea ga è kɛ ɠani, naa ɠa è niima vaa wolaiti kɛa, è lati, è ti ɠula kɛlɛma.

20 «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nu nɔpɛ ge la ga è ɠɛʋele, gala kili nɔpɛ ge la ná, é ɠula è ʋolu, eɠɛʋelei nɔ gi mɛnigai la ga gi-woiyeɠeiti. 21 Eteai zu, zii ɓɛgele ɠa é ga ɗa-nuiti Izilayɛle nuiti kɛʋele, nii è liai, è ti unmɔɔ, ti ɠɛ ga ɗa-nuɓusɛiti? È lɔɠɔɠula faa ɠɛa, tɔɔzei faa wolaiti ta faa maayiki golaiti ba, è ti ɠɛai Izilayɛle ʋɛ, è zii ɠiligiti kpɛɛʋɛ ɗa-nuɓusɛiti tuɠɔ, è ti unmɔɔni, è ti ɠula Ezipete yooi ʋa. 22 È ɗa-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti kɛa ga ɗa-nuɓusɛiti eyɛsu ɠɔ. Ɗa ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ɠɛa ga ta-ƓALAGI.

23 «Niizu niina, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, soma kae yeenɔpɛ su, è ɓaa ɗa-minazeɠegi maazu, nii kɛa bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, ta nà-masa pɛlɛyeɠei ʋɛ. Kɛ eɠɛʋelei è boga la. 24 Naama minazeɠegi laazeeli kae. Naazu ɗa lɛbiyai zɔlɔɔ eyɛsu ɠɔ, ta nuiti ti ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI ɠa ga GALA kiteɠite Izilayɛle ʋɛ!› Nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui Davide, nà-masa pɛlɛyeɠei mina ɲiikpi pɛ è ɠaazu. 25 Mazɔlɔɔ, ee, nà-GALAGI, ɗa ɓɔɠɔi ɠa è dɛa ga ze, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, ga ɗa masa pɛlɛyeɠei losu bɛ̀, naa ɠa é kɛa gè gaaɓaa zɔlɔɔga, gè niima maanɛɛnɛ wooi laazeeli è ma.

26 «Niizu niina, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga GALA, ɗa ma ka, è minazeɠea bɛ̀ ga undaanɛɛi nii, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. 27 Soma mu niina, è tuya loo nà-masa pɛlɛyeɠei ma, nii a kɛ é yɛ ná ɠɔ è ɠaazu. Mazɔlɔɔ, nii nɔpɛ ɗa tuya loo bɛ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, tuyai ɠa naa ma eyɛsu ɠɔ.»

18

Davide zobo sɔlɔɔ fai
zɔɔma ziiti ma, ti maaɠoolii zu

(2 Samiyɛle 8:1-14)

1 Naa ʋoluma Davide vɔnini Filisiti nuiti ma, é ti ɠaazu unfe seɠe, é ta-laa wolai Gate ɠula ti ya, naa ʋɛɛ koba laaiti pɛ ba.

2 É vɔnini ɓalaa Moaɓe nuiti ma. Naati ti ɠoloni bɛ, ti ɗa mului zala ma.

3 Naa ʋoluma Davide vɔnini Soɓa masagi Ɠadadezɛɛl ma Ɠamate ʋele, siɛgi zu é ɠɛni liizu la ga ná-masadai zeiɗa ziɛ wolai Efelate maaʋɛ. 4 Davide kɔɔɠɔ wotolo waagila (1.000) kulani zea, naa ʋɛɛ soo ɓizɛ zalaʋusu waadɔfela (7.000) ʋa, ta siɛ kɔɠɔa zalaʋusu waaʋuufelegɔ (20.000). É wotolo ɓizɛ zoo ungila (100) makɛni. É mɔtaiti kɔɠɔʋolu ɲataiti teʋeni.

5 Siili yooi zu nuiti ti ɠɛni Damase, naati ti ʋaani ɓɔsu Soɓa masagi Ɠadadezɛɛl ʋa. Davide nu waaʋuufelegɔ maazu felegɔ (22.000) ʋaani ti ʋa. 6 Naa ʋoluma, Davide kundiɠiiti seini Damase yooi zu Siili nuiti saama. Siili nuiti ti ɠoloni Davide ʋɛ, ti ɗa mului zala ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni fɔnifaamai veezu Davide ʋɛ, ʋɛ kpein é ɠɛni liizu ná ga kɔɔi. 7 Davide zanu kɔɔɠɔ zɛpɛgiti seɠeni, niiti ti ɠɛni Ɠadadezɛɛl ná-salaʋusuiti zea, é li ga tiye Zeluzalɛme. 8 Davide kɔlu ɓɔi mɔinmɔin seɠeni masagi Ɠadadezɛɛl ná-taa wolaiti su Tiɓate, ta Kun. Suɠoozaai ma, naama ɠɔlu ɓɔigiti ka Salomɔn ti zeɠeni, é ziɛ liɠi wolai ɓɛtɛ la ta kɔlu ɓɔi kpɛdɛgiti, naa ʋɛɛ sɔɔlai mɔtaiti pɛ ba, niiti é ti ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi.

9 Siɛgi zu Ɠamate masagi Towu mɛnini da ga Davide vɔnigɛ Soɓa masagi Ɠadadezɛɛl ná-kɔɔʋɛbɛiti pɛ ma, 10 é ná-doun zunui Ɠadolame leʋeni Davide ma ga é tuʋɔ, ta é mama, fala vai zu Ɠadadezɛɛl ʋa, é vɔni ma, tɔɔzei Towu ta Ɠadadezɛɛl ti ɠɛni kɔɔi ɠa nɔ ɠɔ. É sɔɔlai ma zii pɛ teʋeni ɓalaa, niiti ti ɠɛni ga walii, zanugi, ta kɔlu ɓɔigi. 11 Masagi Davide ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, eɠɛʋelei é kɛɛni la niina ga walii ta zanugi nii é kulani zɔɔma zii ɠiligiti zea, naati ka ti ga: Edɔme nuiti, Moaɓe nuiti, Amɔn nuiti, Filisiti nuiti, ta Amalɛke nuiti.

12 Seluya ná-doun zunui Aɓisayi vɔnini Edɔme nu waapuugɔ maazu lɔsaʋai (18.000) ma, Kpolo Ʋɛtugi zu. 13 Naa ʋoluma, é kundiɠiiti seini Edɔme yooi zu. Edɔme nuiti pɛ ti ɠoloni Davide ʋɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni fɔnifaamai veezu Davide ʋɛ, ʋɛ kpein é ɠɛni liizu ná ga kɔɔi.

Davide ná-botiɠɛ nu wolaiti daaseigiti

(2 Samiyɛle 8:15-18)

14 Davide masadai ɠɛɛni Izilayɛle pɛ unda, é ɠɛni tukpɔi ɠaaleʋezu ga sɔledai ná-nuɓusɛiti pɛ bɛ. 15 Seluya ná-doun zunui Zoaɓe ɠa é ɠɛni ná-kɔɔʋɛbɛi unda, Ayilude ná-doun zunui Zozafate ɠɛ ga laavaawogi, 16 Ayituɓe ná-doun zunui Sadɔke, ta Aɓiataal ná-doun zunui Aɓimelɛke, ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti, Savɔɠa ɠɛ ga sɛʋɛ ɠɛ nui. 17 Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya ɠa é ɠɛni Kelɛte nuiti ta Pelɛte nuiti unda, niiti ti ɠɛni ga masa makɛ nuiti. Davide ná-doun zunuiti ka ti ɠɛni ga ná-seikobaiti.

19

Amɔn masagi Davide ná-keelaiti unfe fai

(2 Samiyɛle 10:1-5)

1 Naa ʋoluma, Amɔn masagi Naɠase zaani, ná-doun zunui zei potogi zu ga masagi. 2 Davide ɠɛni ma: «Nà wooɠɛɠilada ɠɛɛzu Ɠanun ʋɛ, eɠɛʋelei kɛɛɠɛ Naɠase wooɠɛɠiladai ɠɛni la bɛ̀.» Davide keelai tanigaa leʋeni ga ti ɓena fe bɛ kɛɛɠɛ zaa vai zu. Siɛgi zu Davide ná-botiɠɛ nuiti ti zeelini la Amɔn yooi zu Ɠanun ʋɔ bɛ ga ti ɓena fe bɛ, 3 Amɔn ɠundiɠiiti ti ɠɛni Ɠanun ma: «Ɗa kaazu ga è-ɠɛɛ ná-lɛbiya ɠa é kɛɛzu Davide gaanɛɛnɛ nua leʋesu la è ma ɓaa? Zooi ɠwɛɛ fai ta pɛtɛ fai laade ɓaa, nii a kɛ ti ʋa koloɠolo yeeta?»

4 Ɠanun zɛba é Davide ná-keelaiti so, ti ti-ɓɛlɛiti bo, ti ti ɠɔba zeɠeiti teʋe ga ti-ʋunɔgi letemaʋɛ, naa ʋoluma ti ɓe ti ʋa, 5 ti ɗa li. Davide mɛnini nii kɛai. É keela leʋeni ti luɠɔ, mazɔlɔɔ naati ti wola unfeni. É ɠɛ ti ma: «À yɛ Zeliko eyɛsu wo-ɓɛlɛiti ti lɛ ʋolu, wa ʋa niina.»

Davide vɔni fai
Amɔn ta Siili nuiti ma

(2 Samiyɛle 10:6-19)

6 Amɔn nuiti ti kaani ga ti ɓɔɠɔ wɔinzeɠea Davide ma. Ɠanun ta Amɔn nuiti ti walii kilo waaʋuusaʋagɔ (30.000) teʋeni Siili nuiti ma, niiti ti Mezopotami ʋele, ta Maaka ʋele, naa ʋɛɛ Soɓa ʋele ʋa, nii a kɛ ti soo ɓizɛ zalaʋusuiti seɠe ʋɛ. 7 Ʋele ɠana ti kɔɔɠɔ wotolo waaʋuusaʋagɔ maazu felegɔ (32.000) zɔlɔɔni da, naa ʋɛɛ Maaka masagi ʋa ta ná-kɔɔʋɛbɛi. Naati ti ʋaa, ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu Medeɓa ɠobaʋɛ. Amɔn nuiti ma, ti ɠula ta-laa wolaiti su, ti ɠaalɛ ba, ti ʋa kɔɔɠɔ vai ma. 8 Davide mɛnigai ma, é Zoaɓe leʋeni ti laalɔɠɔma, ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ.

9 Amɔn nuiti ti ɠulani, ti lo kɔɔɠɔ vai ma, ta-laa wolai laaʋɛ. Masagi niiti ti ʋaani ɓɔsu ti ʋa, naati ti ɠɛni loni yɛ kɔɔ lɔɓɔi zu. 10 Zoaɓe kaai ma ga kɔɔɠɔzuʋɛ ɠa fele ʋɔɔma, ʋelelaʋɛ ta ʋoluzu ʋelei, é yeeloni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti ba, é ti ʋilɛ Siili nuiti daawu kɔɔɠɔ vai ma. 11 É kɔɔʋɛbɛi mɔtai ma lotuɠɔlai ɠalivaani kɛɛɠɛloin Aɓisayi ma, naati ti lo Amɔn nuiti daawu kɔɔɠɔ vai ma. 12 Zoaɓe ɠɛni kɛɛɠɛloin Aɓisayi ma: «Ni Siili nuiti zeevi ka mɔinna mà, ɗa ʋa è ɓɔ bà. Ni Amɔn nuiti zeevi ka mɔinna è ma, nà ʋa, gè ɓɔ è ʋa. 13 Zɛbɛzeɠe, ade kɔɔi ɠɔ, de da-nuɓusɛiti maalobo, ta da-ƓALAGI ná-taaiti. Ɠɔoɠɔ GALAGI naa ɠɛ, nii pagai gaazu!»

14 Zoaɓe ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti lopele ɓɛtɛni kɔɔɠɔ vai ma, Siili nuiti daalɔɠɔma, naati ti ʋelani ba. 15 Amɔn nuiti ti kaai ma ga Siili nuiti ti ʋela, tiya ɓalaa ti ʋelani Zoaɓe kɛɛɠɛloin Aɓisayi ʋa, ti li ta-laazu. Zoaɓe ɠaleni ma Zeluzalɛme.

16 Siili nuiti ti kaai ma ga Izilayɛle nuiti ti vɔniga ti ma, ti keela leʋeni, ga ti Siili nui zɔiti gaalɛ ba, niiti ti ziɛ wolai Efelate ʋoluʋelei. Ɠadadezɛɛl ná-kɔɔɠuluɓai Sofake loni ti luɠɔ.

17 Davide faa ɠwɛɛgai ma su, é Izilayɛle ɠɔɔɠɔ nuiti pɛ gaalɛɛni ba, ti Zuludɛn ɓudɛ, ti li Siili nuiti daalɔɠɔma. Ti ɠɛʋele ɓɛtɛni, ti vala naati ba, naati mɔunpa ka ti kɔɔi lɔɔzeini. 18 Kɛlɛ ti ʋelani Izilayɛle nuiti ba. Davide kɔɔɠɔ wotolo waadɔfela (7.000) zu zalaʋusuiti paani, ta siɛ kɔɠɔa zalaʋusu waaʋuunaanigɔ (40.000). É ta-ɠɔɔɠuluɓai Sofake ʋaani ɓalaa. 19 Tɛi masagi niiti kpein ti ɓɔni Ɠadadezɛɛl ʋa, ti kaani ga Izilayɛle ziaa ti wu, ti ziilɛigi ɠaiziɛni Davide ya, ti ɠolo bɛ. Naa ʋoluma Siili nuiti ti la mɔ ɠɛni kɛɛzu, ti ʋa li ɓɔsu Amɔn nuiti ba.

20

Laɓa zo fai Zoaɓe ʋɛ

(2 Samiyɛle 11:1; 12:26-31)

1 Poluma ɠonagi, yeeɠɛɠalai nii masagiti ta ɗa lii la kɔɔɠɔzuʋɛ, Zoaɓe loni kɔɔʋɛbɛ wolaiti tuɠɔ. Ti Amɔn yooi zuɠoloɠoloni, é ta-laa wolai Laɓa zei kɛlɛ su. Kɛlɛ Davide yɛni Zeluzalɛme. Zoaɓe vɔnini Laɓa ma, é ná ɠoloɠolo. 2 Davide masa bɔɔlɔgi zeɠeni nii é ɠɛni ta-masagi unma. Bɔɔlɔgi naa ɠɛni ga zanu tetelegi, buɲɛgi ɠɛni ga kilo ʋuusaʋagɔ (30), kɔtu zɔngɔ ɓaagi ɠila ge ɠɛni ba. Ti dɔɔni Davide unma. É ɠulani taai naa zu ga ani mɔinmɔin, niiti é ti zoni kɔɔi zu. 3 Nuɓusɛi niiti ti ɠɛni zeini ná, é naa tanigaa ɠɛɛni ga sii ziɛ nuiti, kɔtu zaɠa nuiti, gulu ʋɔ nuiti. Ʋele ɠana Davide kɛɛni la ga nuɓusɛiti pɛ niiti ti ɠɛni Amɔn laaiti su. Naa ʋoluma, Davide ta kɔɔʋɛbɛiti pɛ ti ɠaleni ma Zeluzalɛme.

Kɔɔi niiti ti ɠɔɔni
Filisiti nuiti daalɔɠɔma

(2 Samiyɛle 21:18-22)

4 Kɔɔi taɠili su mɔnɔ Filisiti nuiti daalɔɠɔma Gezɛɛl, Ɠusa nui Siɓekayi Sipayi ʋaani, naa ɓalaa ɠɛni ga Lefa mavofodai ta. Filisiti nuiti gaazu unfe ge zeɠeni naazu. 5 Naa ʋolu kɔɔi taɠili su mɔnɔ Filisiti nuiti daalɔɠɔma, Yayiil ná-doun zunui Ɛlɛɠanan Gate nui Lami ʋaani, Goliate kɛɛɠɛloin, nii ná-kpɛɛin ma wului wɔɔlɔni, eɠɛ seɠe vɛlɛ nui ná-gba gului. 6 Kɔɔi taɠili su mɔnɔ Gate, zunui ta ɠɛni ná, koozaai, zeeɓeɠaiti ta kɔɠɔɓeɠaiti ti ga dɔzitadɔzita, ti pɛ kpɔga ɠɛ ga puufele maazu naani (24). É ɠɛni ga Lafa mavofodai ta tɔ ɓalaa. 7 É malimasakɛɛi leʋeni ga Izilayɛle nuiti. Davide kɛɛɠɛloin Simeya ná-doun zunui Zonatan paani. 8 Lafa mavofodai niiti ti zɔlɔɔni Gate, ti pɛ ti zaani Davide ta ná-kɔɔɠɔ nuiti zeezu.

21

Davide Izilayɛle nuiti daaseigiti sɛʋɛ vai

(2 Samiyɛle 24:1-25)

1 Yeeta Setana* wuzeɠeni Izilayɛle nuiti daalɔɠɔma, é Davide li Izilayɛle nuiti daaseigiti sɛʋɛ vai ma. 2 Davide zɛba é ɠɛ Zoaɓe ta kɔɔʋɛbɛi ma ɠundiɠiiti ma: «À Izilayɛle nuɓusɛiti daaseigiti sɛʋɛ, é zo Ɓeel-Seɓa, é li Dan, wo ɠale ma, wo ʋoluvaawo mà, nii a kɛ gè ti-liegɔi ɠwɛɛ.» 3 Zoaɓe ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛ é ná-nuɓusɛiti mɔin su ga seizu ungila (100) faan! Kɛlɛ, ee, màliɠii masagi, za logi zu ti pɛ ti la ga ɗa-wotiɠɛ nuiti ɓaa? Leeni ʋe mu màliɠii masagi pɔ ga é naa ɠɛɠala vai ɠɛ? Lee vaa zu é liizu Izilayɛle ɠɛɛzu ga sɔba nu?»

4 Kɛlɛ masagi la zeɠeni wooi ʋolu, nii é boni Zoaɓe ma. É liini Izilayɛle yooi zu ná pɛ. Naa ʋoluma, é ɠale ma Zeluzalɛme. 5 Zoaɓe daasei sɛʋɛi ma ʋoluvaawogi woni Davide ma: Izilayɛle zunuiti ti ɠɛni ga miliyɔn ɠila nu waaungila (1.100.000), niiti ta zoo liizu kɔɔ ma. Zuda geleiti ti ɠɛni ga zunu waaunnaanigɔ nu waaʋuulɔfela (470.000). 6 Masagi ná-devei naa wana ʋelei ma Zoaɓe ma, é la ɠɛni vɔlɔ Levi ta Ɓɛnzamɛn wolodamaiti daaseigiti sɛʋɛni zɔiti saama.

7 Naama laasei sɛʋɛ vai ɠɛni ga faa ɲɔu GALA gaazu, é ɠaaʋote Izilayɛle laalɔɠɔma. 8 Davide ɠɛni GALAGI ma: «Gè faaɠaaza gola ɠɛa ga nii ɠɛɛ vai! Naa ɠa é ba, sùvaayɛ ga nà-faa ɲɔi kae, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, mazɔlɔɔ gè kwɛni ga gè nii ɠɛɛʋɛ eɠɛ ɠimalala nu.»

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Gade ʋɔ, nii é ɠɛni Davide ɠoba, é ɠɛ ma: 10 «Li, è ɠɛ Davide ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà faa saʋagɔi niiti gila seizu è ma, yiimazeɠe ga gila, gè sei è ma.› » 11 Gade liini Davide ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Yiimazeɠe niima vaa saʋagɔiti su: 12 Ɗa-yooi kɛ pului zu ga kona saʋagɔ, ɓaa è loo bu alu saʋagɔ laawu, è ɗa ɓizɛ è zili nuiti ba, ti wuzeɠezu è laalɔɠɔma. Ni naa laade, folo saʋagɔ laawu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-yooi loɠa ga ɗɔfɔi, naama volo saʋagɔiti daawu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai faa zuɠoloɠologi ɠɛ Izilayɛle yooi zu ná pɛ.› Yiimazeɠe, è naa wo mà, nii nà li, gè bo tèʋe nui ma.» 13 Davide Gade wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ziiɓɔlɔ wolai ɠa gè su! Ee, ɓɛ ʋɛ gè loo Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu, mazɔlɔɔ ná-gaazumaawɔinɠai zuwɔɔlɔʋɛ, kɛlɛ gè mina loo nuiti zeezu!»

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗɔfɔ zeeɓɛi leʋeni Izilayɛle yooi zu, é zunu waaʋuulɔfela (70.000) ʋaa. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI geezuɠeelai ta leʋeni ga é Zeluzalɛme ɠoloɠolo, kɛlɛ tɛi naa ɠɛni taai ɠoloɠolosu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wɛlɛni, naama vaa ɲɔi wɔinzeɠe ma, é zɛ ná. É ɠɛni geezuɠeelai ma, nii é ɠɛni faa zuɠoloɠologi ɠɛɛzu: «Yeei lɛɛna ba, naa kula ɠɛa su.» Geezuɠeelai ɠɛni niina Yeɓuse nui Wɔɔlenan ná-molo loɠazuʋɛ ɠobaʋɛ.

16 Davide Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠaani, é zɛlɛ zooiti zɔɠɔzuʋɛ ta geeɠɔlɔgi, ná-boɠa zɔkpɔi ɠulaai maalaɠagi zu, maalegai Zeluzalɛme ma. Gaamago Davide ʋɛɛ kundiɠiiti ba, ti ɓɔɠɔ maaɠilini ga saa wɔlɔ wo seɠei, ti laaʋɛ zooi ma. 17 Davide GALA falini ɠani, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè devei veai ga ti nuiti daaseigiti sɛʋɛ, nà ɠa gè kotoi ɠɛai, nà ɠa gè faaɠaaza golaiti kɛai. Kɛlɛ nuɓusɛi niiti, leeni ɠa ti kɛa? Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, dòɠa mu, nà ɠila, nà-o, nà-pɛlɛyeɠei-yo, kɛlɛ soma kae ɗɔfɔi nii ɓe yeizu ɗa-nuɓusɛiti ma!»

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni Gade ma: «Bo Davide ma, é lɛ Yeɓuse nui Wɔɔlenan ná-molo loɠazuʋɛ, é zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.» 19 Davide liini ná, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI valini la Gade ma, ga é bo ma. 20 Wɔɔlenan ɠɛni moloi loɠazu, é latini, é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠa. Ná-doun zunu naanigɔiti ti ɠɛni koba, naati ti lɔɔɠuni. 21 Davide maaɓuɠaai ma ba, Wɔɔlenan ɠaazuwuzeɠeni, é Davide ɠa. É ɠulani molo loɠazuʋɛ, é la Davide ɠɔɠɔwu. 22 Davide ɠɛ Wɔɔlenan ma: «Molo loɠazuʋɛ tɛi fe zèa, gè geya è ma, gè zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Soma kae è ná ve zèa, gè geya ga sɔngɔ ɠiteɠitegi, nii a kɛ ɗɔfɔi nii maaɠooza nuɓusɛiti ba.»

23 Wɔɔlenan ɠɛni Davide ma: «Màliɠii masagi, molo loɠazuʋɛ zeɠe. Nii è pɔ è kɛ, è naa ɠɛ. Nikɛiti ɓalaa kaa, naati ta ɠɛ ga gala zalaɠai, kaʋa loɠa wulu zɛpɛgi ma wuluiti ta ɠɛ ga koʋii, naa ʋoluma moloi ɠa ɠɛ ga vebɛ zalaɠai. Gè ti pɛ fea è ya.»

24 Kɛlɛ masagi Davide ɠɛni Wɔɔlenan ma: «Ɓa-o, nà geyazu è ma ga sɔngɔi ɠiteɠitegi. Gè la ani nɔpɛ fea Ɠɔoɠɔ GALAGI ya nii é ga ɗɔnɔ, gè ʋa kula ga gala zalaɠai bɛ, tama ge la ani nɔpɛ dɔɔni polu.» 25 Davide zanu kae undɔzita (600) veeni Wɔɔlenan ya ga zou zɔngɔi. 26 É zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni miná Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kula. É wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, naama ge gooɠaaʋote ga abui zeɠe geeɠɔlɔgi zu, é zo zalaɠai ʋa, nii é ɠɛni gala zalaɠaiti kulazuʋɛ. 27 Naa ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni geezuɠeelai ya ga naa ná-boɠa zɔkpɔi lɔ ma laɠagi zu.

28 Naama ziɛgi zu, tɛi Davide kaani ga Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋoteni Yeɓuse nui Wɔɔlenan ná-molo loɠazuʋɛ, é tɔɔzeini ga é ɗa zalaɠaiti kula miná. 29 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai, nii Moize kpɛtɛni teʋebai zu, ta gala zalaɠaiti kulazuʋɛ, naati ti ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛ ma Gaɓaɠɔn. 30 Kɛlɛ Davide la ɠɛni zoosu é ʋa li, é ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa, tɔɔzei gola zu luani ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ná-boɠa zɔkpɔi.

22

1 Davide ɠɛni ma: «Ʋɛ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi losu ná, ʋɛ ɠa ná ɠɛɛzu ga Izilayɛle ná-gala zalaɠaiti kulazuʋɛ.»

GALA sei ʋɛlɛi lo fai ma ɠɛʋele ɓɛtɛi

2 É devei veeni ga ti wɛɛinti pɛ gaalɛ ba, niiti ti ɠɛni zeini Izilayɛle yooi zu, é naati kakala laani ga ti kɔtui ɠula, ti saɠa GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu. 3 Davide kɔlu mɔinmɔin kɛʋele ɓɛtɛni ɓalaa kpogiti kpadɔ vai zu, ta kalagiti, é kɔlu ɓɔigi ma mɔinmɔin gaalɛɛni ba ɓalaa, nii nu la ɓena zoo gaalusu, 4 naa ʋɛɛ sɛdele gulu mɔinmɔingi ʋa, nii Sidɔn nuiti ta Tiil nuiti ti ɠɛni feezu. 5 É ɠisiɛni, é ɠɛ ma: «Dòun zunui Salomɔn ɠa ga zunu loungo, nii é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ. Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi niima maanɛai ga é lo, kɛni tɔɠɔi ɠula zooi pɛ su, tɔɔzei bɔɔlɔ ʋelei ʋa, ta gola ʋa pelei ʋa. Naa ɠa é ba, nà kɛʋele ɓɛtɛi lɔɔzeizu bɛ.» Ʋele ɠana Davide pɛlɛ lo sɔɔlai ma mɔinmɔin gaalɛɛni la ba, é ʋa ʋɛ zaazu.

6 Naa ʋoluma é ná-doin Salomɔn lolini, é devei ve naa ya ga naa GALA sei ʋɛlɛi lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI. 7 É ɠɛni naa ma: «Dòun zunu, wɔin ɠɛa mà ga nà ɓɔɠɔi gè GALA sei ʋɛlɛi lo nà-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ dɛbi vai ma. 8 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: ‹È ɲamai wola ʋuuʋɛ, è kɔɔ wolaiti kɔɔʋɛ. Ɲama mɔinmɔingi nii è pua gàazu zooi ma naa maaʋele ma, ɗa laade è ʋa ɠɛ pɛlɛi losu bɛ̀ dɛ̀bi vai ma. 9 Kɛlɛ doun zunu ɠa zɔlɔɔsu è ʋɛ, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga ziilɛi nu. Nà ziilɛigi ɠɛʋele ɓɛtɛ ti yɔɠɔzu ta sili nuiti pɛ, niiti ti maaɠoolii zu. Daaseigi ɠa ɠɛɛzu ga Salomɔn (nii poluʋɛ ga «ziilɛi nui»). Sii ma voloi pɛ su, nà ziilɛigi ta dooɠogi ve Izilayɛle ʋɛ. 10 Tɔ ɠa é ʋaazu pɛlɛi losu bɛ̀, toɠa ɠɛ bɛ̀ ga dòun zunui, gè ɠɛ bɛ ga kɛɛɠɛ. Nà ná-masadai makɛ kpaan Izilayɛle unda, é la ɲiikpiga pɛ.› »

11 Davide ɠɛni ma ʋolu: «Dòun zunu, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛ è ʋa, nii a kɛ è zoo è GALA sei ʋɛlɛi lo ɗa-ƓALAGI ʋɛ, nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, eɠɛʋelei tɔ ɓɔɠɔi é bogai la é ʋilɛ è ʋa. 12 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI soma kae siɛgi zu é è zeizu la Izilayɛle unda, é ɠimalai ta keleɠelegi ve è ʋɛ, nii a kɛ è ɠolo ná-tɔgi ʋɛ, tɛigi é ga ɗa-ƓALAGI. 13 Ɗa ʋaazu liizu luɠɔ, ni ɗa ɠaaɓaana kele è ɠolo Ɠɔoɠɔ GALA ná-deveiti ta ná-tɔgiti bɛ, niiti é ti veeni Moize ya Izilayɛle ʋɛ. Yiilɔɔ, è zɛbɛzeɠe, mina lua, è zasu mina ɓali pa. 14 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai zu, gè ɠaaɓaaʋɛ kele gè kilo miliyɔn saʋagɔ (3.000.000) ɠaalɛ ba zanugi zu, naa ʋɛɛ kilo miliyɔn ʋuusaʋagɔ (30.000.000) ʋa walii zu, ta kɔlu ɓɔigi, naa ʋɛɛ kɔlu ɠitei ʋa, niiti nu la zooga ti ɠaalusu. Gè gului ta kɔtui ɓalaa kɛʋele ɓɛtɛʋɛ, ɗa ta ɓɔ niina naati ba ʋolu. 15 Ɲɛɛliɠi ɠɛ nu mɔinmɔin ka è ɠoba, kɔtu zaɠa nuiti, gului ta kɔtui maaʋɔnɛ nuiti, ta kala nu wolaiti botii pɛ su. 16 Zanugi, walii, kɔlu ɓɔigi, kɔlu ɠitei, naati ta è ya gaalu ge la ba. Tɔ ɠa é ba botii lɔɔzeina, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛ è ʋa kae!»

17 Naa ʋoluma Davide boni Izilayɛle lotuɠɔiti pɛ ma ga ti yeeve ná-doun zunui Salomɔn ʋɛ. 18 É ɠɛni ti ma: «Wa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo ʋa. É dooɠogi vea wo ya wa-you ɠwɛmaʋɛti pɛ, mazɔlɔɔ é zooi zu nuɓusɛ wɔlɔmaiti dɔa nà-zobogi wu. Pɛtɛ naati ta niina Ɠɔoɠɔ GALAGI ta ná-nuɓusɛiti ta-zobogi wu. 19 Naa ɠa é ba, à ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa ga wo-yii pɛ ta wo-yɛnvui pɛ. À botii lɔɔzeina, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai lo, nii a kɛ wo ʋa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ta ani niiti kpein ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wo ti la pɛlɛi naa wu, nii togai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.»

23

Levi nuiti gaalu fai

1 Siɛgi zu Davide wola wɔlɔzaɠani da, sii ma voloi wola mɔinɗai, é ná-doun zunui Salomɔn zeɠeni, é sei Izilayɛle unda ga masagi.

2 É Izilayɛle lotuɠɔiti pɛ gaalɛɛni ba ta zalaɠa ɠula nuiti, naa ʋɛɛ Levi nuiti ba. 3 Naama ziɛgi zu é Levi nuiti gaaluni, niiti ta-ɠonagi zeeliai na puusaʋagɔ (30) zu, ti ɠɛni ga nu waaʋuusaʋa maazu lɔsaʋa (38.000). 4 Ti zaama, masagi Davide yeeloni nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ʋa ga ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai ma wotiiti tuɠɔ. É yeelo nu waadɔzita (6.000) ʋa, naati ti ɠɛ ga kundiɠiiti ta tukpɔɠaaleʋe nuiti. 5 É yeelo nu waanaanigɔ (4.000) ʋa, naati ti ɠɛ ga siɠida makɛ nuiti, é nu waanaanigɔi (4.000) zɔiti kɛ ga guye loo nuiti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ vai zu ga gɛingɛin ganigiti niiti é ti ɓɛtɛni naama vai ma.

6 Davide Levi nuiti gaaɠwɛɛni su ga saʋagɔ, ʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti seiɗai la kpasu Levi ná-doun saʋagɔiti ba: Gɛɛlɛson, Keɠate, ta Melali.

7 Doun zunu felegɔ ɠa Gɛɛlɛson sɔlɔɔni: Layedan ta Simeyi. 8 Layedan doun zunu saʋagɔ zɔlɔɔni: Ma mɔungi ɠɛni ga Yeɠiyɛle, naa ʋolu Zetame ta Zowɛle. 9 Simeyi ɓalaa doun zunu saʋagɔ zɔlɔɔni: Selomite, Ɠaziyɛle ta Ɠalan. Pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti kana, niiti ti ɠulaai Layedan vofodai zu. 10 Simeyi zunu loun naanigɔ ɠiligaa zɔlɔɔni: Yaɠate, Zina, Yeyuse ta Ɓelia. 11 Yaɠate ɠa é ɠɛni ga doun mɔungi, felesiɛi ɠɛ ga Ziza. Yeyuse ta Ɓelia ti la ɠɛni doun mɔinmɔin sɔlɔɔni, naa ɠa é kɛɛni ti ti felegɔ ɓɔni su, ti kɛ ga pɛlɛyeɠe ɠila gaalu bo siɛgi zu.

12 Doun naanigɔ ɠa Keɠate sɔlɔɔni: Amalame, Yiseɠaal, Eɓelɔn, ta Uziyɛle. 13 Amalame ná-doun zunuiti kaa: Aalɔn, ta Moize. Zeelogi woni Aalɔn ta mavofodaiti ba ɠɔoɠɔ faa ma ga ti ɗa botii ɠɛ yeenɔpɛ ada ɲadega wolai, nii a kɛ ti ɗa ansansegiti gala Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti botii ɠɛ bɛ, ta ti ɗa tuyai loo daaseigi zu ɠɔ.

14 GALA botiɠɛ nui Moize mavofodaiti gaaluni Levi wolodamaiti saama. 15 Moize ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Gɛɛlɛsome, ta Eliyezɛɛl. 16 Gɛɛlɛsome ná-doun zunui ɠɛni ga kundiɠii Seɓuwɛle. 17 Doun zunu ɠila nɔ ɠa Eliyezɛɛl sɔlɔɔni, kundiɠii nii daaseigi ɠɛni ga Leyaɓia. Kɛlɛ Leyaɓia mavofodaiti ti wola mɔinni. 18 Yiseɠaal ná-doun zunui ɠɛni ga kundiɠii Selomite. 19 Eɓelɔn ná-doun zunuiti kaa: Doun mɔungi ɠɛni ga Yeliya, felesiɛi ɠɛ ga Amalia, saʋasiɛi ɠɛ ga Yaɠaziyɛle, naanisiɛi ɠɛ ga Yekameyame. 20 Uziyɛle ná-doun zunu mɔungi ɠɛni ga Misé, felesiɛi ɠɛ ga Yisiya.

21 Melali ná-doun zunuiti kaa: Maali ta Musi. Maali ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga Eleazaal ta Kise. 22 Eleazaal zaani, é la doun zunu zɔlɔɔni, anzanu lointi nɔ ɠa é ti zɔlɔɔni. Naati ti zeini Kise ná-doun zunuiti bɛ, ta niiti ti ɠɛni ga bolodamaiti. 23 Zunu loun saʋagɔ ɠa Musi sɔlɔɔni: Maali, Edɛɛl ta Yelemɔte.

24 Levi mavofodaiti kana, ʋelei ti zeiɗai la su kpɛkpɛ ga pɛlɛyeɠe ʋelei, pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti ɓalaa kana ti laaseigiti sɛʋɛai ga gilagila daasei sɛʋɛ ziɛgi zu, ti ɠɛni lɔɔzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu wotii zu, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu. 25 Tɔɔzei Davide ɠɛni ma: «Izilayɛle ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠogi vea ná-nuɓusɛiti bɛ, é zeizuʋɛ ɠɛa ga Zeluzalɛme eyɛsu ɠɔ. 26 Levi nuiti ti la mɔ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai zeɠea, ti ʋa ɗa leʋe da, ta bu zɔɔlaiti pɛ.»

27 Davide ná-deve ɠaaɓelagi ɠa é kɛɛni ti Levi nuiti daaseigiti sɛʋɛni gaalu sɛʋɛi zu, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu. 28 Ta-wotii ɠɛni ga ti ɗa ɓɔ Aalɔn mavofodaiti ba Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, tiya ɠa ti ɠɛni wɛlɛzu ma ɠoizuʋɛ ma, ta pɛɛ ba ʋɛlɛ goiti, ti ɗa aniiti maaɲade niiti ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta GALA sei ʋɛlɛi wu wotii pɛ. 29 Ti ɗa ɓuluiti kpɛtɛ, niiti ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti ɓulu vukɔi ɓɛtɛ vebɛ zalaɠaiti kula vai zu, ti ɓulu lɛɛvɛiti kpɛtɛ, nii lɛʋɛ la su, ti vebɛ zalaɠaiti kpɛtɛ niiti ti mɔsu, ta niiti ti ɠaayɔgai ga gulɔi, ta ani ɠɔɠɔ ganii ma zii pɛ. 30 Naa ʋoluma, tanigaa ti maanɛɛni ga folo-o-folo ti ɗa li sobu ɠilagila ta kpɔkɔ ɠilagila, ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, ti dɛbi. 31 Ti ɗa gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, dooɠo foloiti, alu toga niinɛi ma vɛtiiti ma, ta gaalɛbaiti su, é zoloo naa liegɔi ma nii ma levei zɛʋɛni, é ve ti ya. 32 Ti maanɛɛni ga ti ɗa wɛlɛ GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ma ta seizu ɲadegai, ti ɓɔ ti-ɠɛɛlointi Aalɔn mavofodaiti ba Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu wotii pɛ su.

24

Zalaɠa ɠula nuiti
ta-ɓɔgiti gaaɠwɛ ʋeleiti su

1 Aalɔn mavofodaiti gaaɠwɛɛni su ga Aalɔn ná-doun zunuiti tiegɔi: Nadaɓe, Aɓiyu, Eleazaal, ta Itamaal. 2 Nadaɓe ta Aɓiyu ti zaani ti-ɠɛɛ luɠɔ, ti la doun yɛni ga ʋoluʋelei. Eleazaal ta Itamaal ti zalaɠa ɠula wotii ɠɛɛni. 3 Suɠoozaai ma, Sadɔke nii é ɠɛni ga Eleazaal ná-dounloin ta, ta Ayimelɛke nii é ɠɛni ga Itamaal ná-dounloin ta, ti ɓɔni Davide ʋa, ti Aalɔn mavofodaiti gaaɠwɛsu kpɔgi gilagilagiti su, é zoloo botiiti ma niiti é veeni ti ya. 4 É ʋɛtɛni ga totuɠɔi mɔinni Eleazaal mavofodaiti saama, é leʋe Itamaal nɔnɔiti ba. Naa ɠa é kɛɛni Eleazaal mavofodaiti gaaɠwɛɛni su ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔ puugɔ maazu lɔzita (16), Itamaal nɔnɔiti gaaɠwɛsu ga pɛlɛyeɠe lotuɠɔ lɔsaʋa. 5 Ti ɠaaɠwɛɛni su ga kpakutoomai, tɔɔzei seizu ɲadegai ma lotuɠɔi tanigaa ta GALA botii ma lotuɠɔi tanigaa ti ɠɛni Eleazaal mavofodaiti saama, ta ɠɛ Itamaal mavofodaiti saama. 6 Sɛʋɛ ɠɛ nui Semaya, Netaneyɛle ná-doun zunui, nii é ɠɛni ga Levi mavofodai ta, naa ti-laaseigiti sɛʋɛni masagi ɠaazu, ta totuɠɔiti, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nui Sadɔke, ta Aɓiataal ná-doun zunui Ayimelɛke ʋa, ta zalaɠa ɠula nui naa ʋɛɛ Levi nuiti ta-ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti ba. Ti ɠɛni kɛɛzu ga seɠezeɠedai, ta la pɛlɛyeɠe ɠila seɠena Eleazaal nɔnɔiti saama, ti gila seɠe Itamaal nɔnɔiti saama.

7 Pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti kaa, niiti zeelobai woni ga tiye ga seɠezeɠedai ga kpakutoomai: Ma mɔungi, Yeɠoyaliɓe. Felesiɛi, Yedaya. 8 Saʋasiɛi, Ɠalime. Naanisiɛi, Seyolime. 9 Dɔɔlusiɛi, Malikiya. Dɔzitasiɛi, Miyamine. 10 Dɔfelasiɛi, Akɔse. Dɔsaʋasiɛi, Aɓiya. 11 Taaʋuusiɛi, Zozuwe. Puusiɛi, Sekania. 12 Puugɔ maazu ɠilasiɛi (11), Eliasiɓe. Puugɔ maazu velesiɛi (12), Yakime. 13 Puugɔ maazu zaʋasiɛi (13), Ɠupa. Puugɔ maazu naanisiɛi (14), Yeseɓeyaɓe. 14 Puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15), Ɓiliga. Puugɔ maazu lɔzitasiɛi (16), Imɛɛl. 15 Puugɔ maazu lɔfelasiɛi (17), Eziil. Puugɔ maazu lɔsaʋasiɛi (18), Apisɛse. 16 Puugɔ maazu taaʋuusiɛi (19), Petayia. Puufelesiɛi (20), Ezekiyɛle. 17 Puufele maazu ɠilasiɛi (21), Yakin. Puufele maazu velesiɛi (22), Gamule. 18 Puufele maazu zaʋasiɛi (23), Delaya. Puufele maazu naanisiɛi (24), Maaziya. 19 Ʋele ɠana ti ɠaaɠwɛɛni la su, ga ti ɗa lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ti ɠɛni ta-wotiiti kɛɛzu, é zoloo devei naa ma nii Izilayɛle ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni ti-mɛmɛwola Aalɔn ya, é daazeeli ti ma.

Levi mavofodai zɔiti daaseigiti

20 Levi ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠii zɔiti daaseigiti kaa: Suɓayɛle, Amalame mavofodaiti saama, Yedeya, Suɓayɛle nɔnɔiti saama, 21 Kundiɠii Yisiya, Leyaɓia mavofodaiti saama, 22 Selomɔte, Yiseɠaal mavofodaiti saama, Yaɠate, Selomɔte mavofodaiti saama. 23 Eɓelɔn ná-doun zunuiti kaa: Ma mɔungi ɠɛni ga Yeliya, felesiɛi ɠɛ ga Amalia, saʋasiɛi ɠɛ ga Yaɠaziyɛle, naanisiɛi ɠa ga Yekameyame. 24 Samiil, Uziyɛle ná-doun zunui Misé mavofodaiti saama. 25 Zakali, Misé kɛɛɠɛloin Yisiya mavofodaiti saama. 26 Melali ná-doun zunuiti kaa: Maali ta Musi, naa ʋɛɛ ná-doun zunui Yaziya nɔnɔ ma lointi ba. 27 Melali mavofodaiti kaa, ná-doun zunui Yaziya ma ʋele ma: Soɠame ta Zakuul naa ʋɛɛ Iɓili ʋa. 28 Maali mavofodaiti saama, Eleazaal, nii é la ɠɛni doun zɔlɔɔni. 29 Kise ná-doun zunui Yelameyɛle. 30 Musi ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga: Maali, Edɛɛl ta Yelimɔte. Levi mavofodaiti kana, ʋelei ta-ʋɛlɛyeɠeiti ti zeini la su kpɛkpɛ. 31 Tiya ɓalaa ʋelei nɔ ti-ɠɛɛlointi ti kɛɛni la Aalɔn mavofodaiti, ti ta-wotii zeini su ga kpakutoomai, masagi Davide ɠaazu, ta Sadɔke, naa ʋɛɛ Ayimelɛke ʋa, ta zalaɠa ɠula nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti, ta Levi ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti. Ʋelei nɔ ɓakologi ná-pɛlɛyeɠei zosu da, ʋele nɔ ɠana loungoi nɔnɔ ma ʋɛlɛyeɠei zosu la.

25

Guye loo nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti

1 Davide ɓɔga kundiɠiiti niiti ti GALA dɛbi vai unda, ti yeeloni Azafe mavofodai tanigaa ʋa, naa ʋɛɛ Ɠeman mavofodai tanigaa, ta Yedutun mavofodai tanigaa ʋa, niiti ti ɠɛni GALA gooi wosu guyei zu, ti ɗa kɔnigi, papai ta kɔtɛgiti gɛin guyei wu. Nui niiti ti ti ʋilɛni naama wotii laawu, ti-laaseigiti kaa: 2 Azafe ná-doun zunuiti saama: Zakuul, Zozɛfe, Netania ta Azaleyɛla, naati ta-lotuɠɔi ɠɛni ga ti-ɠɛɛ, nii masagi ɠɛni losu tuɠɔ, é ɗa GALA gooi wo guyeiti su. 3 Yedutun nɔnɔ ma lointi ti ɠɛni ga nu lɔzita: Gedaliya, Seli, Ezayi, Simeyi, Ɠasaɓiya ta Matitia, ti-ɠɛɛ ɠɛni losu ti luɠɔ, nii é ɠɛni GALA gooi wosu guyeiti su, é ɗa kɔnigi ɠɛin bu Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ vai ma. 4 Ɠeman mavofodaiti su: Ɓukiya, Matania, Uziyɛle, Seɓuwɛle, Yelimɔte, Ɠanania, Ɠanani, Eliyata, Gidalati, Lomameti-Ezɛɛl, Yoseɓekasa, Maloti, Wotiil, Maɠaziɔte. 5 Niiti pɛ ti ɠɛni ga Ɠeman ná-doun zunuiti, nii é ɠɛni ga masagi ná-GALA goo wo nui, GALA ge ɠɛni ɓɔɛzu pɔ, nii a kɛ é naa maamusɛ ná-zobogi vaa zu. É ɠula doun zunu puugɔ maazu naanigɔiti (14) polu, GALA ge doun anzanu saʋagɔ veeni Ɠeman ʋɛ. 6 Ti-ɠɛɛni ti ɓena lo ti pɛ ti luɠɔ, ti ɗa guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ga kɔtɛgi, kɔnigi ta papai, ʋele ɠana ti ɠɛni ta-wotii ɠɛɛzu la GALA sei ʋɛlɛi wu. Azafe ʋe, Yedutun ʋe ta Ɠeman ti ɠɛni masagi ná-devei wu. 7 Levi nui niiti ti kalagi woni, ti ɠɛ ga kalamɔinti Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai zu ga guyei, ti ɠɛni ga nu unfelegɔ puulɔsaʋa maazu lɔsaʋa (288). 8 Ta-wotii zeini kpasu ga kpakutoomai, zeelɔzɔɠɔzu la ɠɛni ɠɛɛni ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti zɔɠɔzu, ɓaa kalamɔinti ta kaladopoiti zɔɠɔzu.

9 Kpakutooma mɔungi nii é zɔɠɔni Azafe ná-pɛlɛyeɠei ma, naa looni Zozɛfe ma, felesiɛi loo Gedaliya ma ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 10 Saʋasiɛi, Zakuul, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 11 Naanisiɛi, Yiseli, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 12 Dɔɔlusiɛi, Netania, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 13 Dɔzitasiɛi, Ɓukiya, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 14 Dɔfelasiɛi, Yesaleyɛla, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 15 Dɔsaʋasiɛi, Yesaya, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 16 Taaʋuusiɛi, Matania, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 17 Puusiɛi, Simeyi, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 18 Puugɔ maazu ɠilasiɛi (11), Azalɛle, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 19 Puugɔ maazu velesiɛi (12), Ɠasaɓiya, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 20 Puugɔ maazu zaʋasiɛi (13), Suɓayɛle, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 21 Puugɔ maazu naanisiɛi (14), Matitia, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 22 Puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15), Yelemɔte, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 23 Puugɔ maazu lɔzitasiɛi (16), Ɠanania, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 24 Puugɔ maazu lɔfelasiɛi (17), Yoseɓekasa, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 25 Puugɔ maazu lɔsaʋasiɛi (18), Ɠanani, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 26 Puugɔ maazu taaʋuusiɛi (19), Maloti, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 27 Puufelesiɛi (20), Eliyata, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 28 Puufele maazu ɠilasiɛi (21), Wotiil, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 29 Puufele maazu velesiɛi (22), Gidalati, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12). 30 Puufele maazu zaʋasiɛi (23), Maɠaziɔte, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12) 31 Puufele maazu naanisiɛi (24), Lomameti-Ezɛɛl, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12).

26

Siɠida makɛ nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti

1 Wɛlɛ ʋele ɠa siɠida makɛ nuiti ti zeini la kpasu. Kolé mavofodaiti saama, niiti ti ɠɛni ná, tiya ɠaa: Kolé ná-doun zunui Meselemiya, Azafe ná-pɛlɛyeɠei wu nu ɠɛni ga naa. 2 Ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti eɠɛʋelei ti zɔlɔɔ pelei la: Zakali, Yediayɛle, Zeɓadia, 3 Yateniyɛle, Elame, Yoɠanan ta Eliyɔyenayi. 4 Woɓɛde-Edɔme ná-doun zunuiti ti ɠɛni ga niiti eɠɛʋelei ti zɔlɔɔ pelei la: Semaya, Yeɠozaɓade, Yoa, Sakaal, Netaneyɛle. 5 Amiyɛle, Isakaal ta Pewuletayi, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu lɔsaʋa, tɔɔzei GALA ge tuya looni bɛ. 6 Ná-doun zunui Semaya doun zunua zɔlɔɔni, niiti ti ɠɛni ga zobobɛ nuiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti bu, tɔɔzei ti ɠɛni ga sɔɓelama nuiti. 7 Naama loun zunuiti ti ɠɛni ga: Wɔteni, Lefayɛle, Woɓɛde, Ɛlɛzaɓade, ma un ge daa ma mɛɛ ga ti-ɠɛɛlointi Eliyu ta Samakia niiti ti ɠɛɛni ga soofaala nu ɠiteɠitegiti. 8 Woɓɛde-Edɔme mavofodaiti kana. Tiya-o, ti-lointi-yo, naa ʋɛɛ ta-wolodamaiti ba, ti ɠɛni ga nu ʋuulɔzita maazu felegɔ (62), ti pɛ ti ga sɔɓelama nuiti, niiti ti ɠɛni ta-wotiiti kɛɛzu ga zɛbɛi.

9 Meselemiya nɔnɔ ma ɓɔgi zu, ná-doun zunuiti ta kɛɛɠɛlointi ka ti ɠɛni su, ti nu puugɔ maazu lɔsaʋa (18), ti ɠɛni ga sɔɓelama nuiti. 10 Melali mavofodai Woza doun zunuiti sɔlɔɔni. Simili ɠa é ɠɛni ga totuɠɔi, anɛɛ ni tɔ lɛi é ʋa ɠɛni ga doun mɔungi, kɛɛɠɛ seini ga totuɠɔi. 11 Naa ʋolu, felesiɛi ɠɛni ga Yilikiya, saʋasiɛi Teɓaliya, naanisiɛi Zakali. Woza ná-bolodamai zu nuiti ti ɠɛni ga nu puugɔ maazu saʋagɔ (13).

12 Siɠida makɛ nuiti ta-ɓɔgi naati pɛɛ, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, ta ti-ɠɛɛlointi pɛ, ti ɠɛni ta-wotii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 13 Ti kpakutoomai ɠɛɛni ga ti siɠidaʋɛti gaaɠwɛ pɛlɛyeɠe ɓɔgiti ba, zeelɔzɔɠɔzu la ɠɛni ɠɛɛni ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti zɔɠɔzu.

14 Kpakutoomai maaʋele ma, Selemiya ɠa é folo ɠulazu ʋele ʋɛlɛlaʋɛ zɔlɔɔni. Ná-doun zunui Zakali, nii é ɠɛni ga tɛnɛbo nu wola ɠigi ma, kpakutoomai maaʋele ma, naa lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele ʋɛlɛlaʋɛ zɔlɔɔni. 15 Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋele ʋɛlɛlaʋɛ veeni Woɓɛde-Edɔme ya, kasɔ ʋuu ʋɛlɛiti ti ve ná-doun zunuiti zea. 16 Supime ta Woza, naati ka folo liizu ʋele ziɠidaʋɛ veeni ti ya, naa ʋɛɛ siɠidaʋɛ ʋa, ná laaseigi ga Salekɛte, nii daalaosu ga pelei zu ʋele nii é lɛɛzu.

Wɛlɛ, ʋele ɠaa botiiti gaaɠwɛɛni la ga ti ɠaaɠooza ʋelei: 17 Folo ɠulazu ʋele ʋɛlɛlaʋɛ, Levi nu lɔzita foloi ma, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, nu naanigɔ foloi ma, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, nu naanigɔ foloi ma, nu velefelegi zeizu felegɔ kasɔ ʋuuzu felegɔiti faa ma. 18 Pɛɛbai ʋɔ pelei, folo liizu ʋelei, nu naanigɔ ɠa é ɠɛni nu lɛɛzuʋɛ makɛsu, nu felegɔ ɗa pɛɛbaiti makɛ. 19 Siɠida makɛ nuiti ta-ɓɔgiti kaa, niiti ti laaseigiti ti zɛʋɛni, ti ga Kolé ta Melali ti-mavofodaiti.

Levi nuiti ta-woti ɓiigi tanigaa

20 Levi nui tanigaa ʋelei Ayiya la, é ɠɛni ga GALA sei ʋɛlɛ wu naavolo makɛ nui, ta sɔɔlaiti pɛ makɛ nui, niiti ti veai ga GALA nɔnɔ. 21 Ti ɠɛni ga Layedan mavofodaiti, Gɛɛlɛson ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti, ti ɠilagilagi ti ɠɛni ga ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma lotuɠɔiti. Ti-laaseigiti kaa: Yeɠiyeli, 22 ta ná-doun zunuiti Zetame ta kɛɛɠɛloin Zowɛle. Tiya ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu naavoloi makɛ vai ɠɛni ti ʋa.

23 Amalame, Yiseɠaal, Eɓelɔn ta Uziyɛle ti-mavofodaiti saama, niiti ti zeɠeni, 24 ti ɠɛni ga: Seɓuwɛle Gɛɛlɛsome mavofodai, Moize ná-doun zunui, nii é ɠɛni ga naavolo makɛ nuiti ta-lotuɠɔ wolai. 25 Kɛɛɠɛlointi niiti ti ɠɛni ga Eliyezɛɛl mavofodaiti, naati seɠezeɠeʋɛ da ga ti zɔlɔɔ pelei: Leyaɓia, Ezayi, Yolame, Zikili ta Selomite. 26 Selomite ta kɛɛɠɛlointi ka ti zeini GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti makɛ vai unda, niiti masagi Davide ti veeni GALA bɛ, ta pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti, ta nu waagilagila kundiɠiiti, naa ʋɛɛ nu ungilagila kundiɠiiti ba, ta salaʋusu ɠundiɠii zɔiti. 27 Naati, ti kɔɔzoganii ɠilazuʋɛ veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai zu. 28 Selomite ta kɛɛɠɛlointi ka mɔnɔ ti ɠɛni wɛlɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti pɛ ma, niiti niima nuiti ti ti veeni GALA bɛ, naa ʋɛɛ ani mɔtaiti pɛ ba niiti ti veai GALA bɛ: GALA goo wo nui Samiyɛle, Kise ná-doun zunui Sayile, Nɛɛl ná-doun zunui Aɓenɛɛl, Seluya ná-doun zunui Zoaɓe.

29 Yiseɠaal mavofodaiti saama, Kenania ta ná-doun zunuiti ka ti ɠɛni ga bɛbɛi ma vaaɠaaɠulaba nuiti Izilayɛle yooi zu, tiya ɠa ti ɠɛni ga kundiɠiiti ta tukpɔɠaaleʋe nuiti. 30 Eɓelɔn nuiti saama, Ɠasaɓiya ta kaɲɔɠɔiti, sɔɓelama nu waagila undɔfela (1.700), naati ka ti ɠɛni wɛlɛzu Izilayɛle yooi ma, nii é Zuludɛn ɠobaʋɛ folo liizu ʋelei, tiya ɠa ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faiti unda, ta ti ɗa nuɓusɛiti zɔɠɔzu vaiti gaaɠula ba. 31 Pɛlɛyeɠe laasei sɛʋɛiti da wooi ma, Yeliya ɠa é ɠɛni ga Eɓelɔn nuiti ta-lotuɠɔi. Masagi Davide ná-kona ʋuunaanigɔi (40) ma masa fai zu, ti faiti buuʋɛtɛni, ti ka ga kɔɔɠuluɓa wolaiti ta ti zaama ti ga nu ɓiigiti, Yazɛɛl taazuʋɛ Galaade ɠoʋii ma. 32 Yeliya ta ná-bolodai zu nuiti ti ɠɛni ga nu waafelegɔ undɔfela (2.700), ti ga nu ɓiigiti, ta pɛlɛyeɠe lotuɠɔiti. Tiya ɠa masagi Davide GALA faiti ta nuɓusɛiti zɔɠɔzu vaaɠaaɠulaba vai ɠalivaani ti ma, Luɓɛn mavofodaiti, Gade mavofodaiti, ta Manasé mavofodaiti gilazuʋɛ unda.

27

Kɔɔʋɛbɛi zei ʋelei kpasu

1 Izilayɛle ʋɛlɛyeɠe lotuɠɔiti daaseigiti pɛtɛ, niiti ti zeɠeni ga salaʋusu ɠundiɠiiti, nu waagilagilagiti ta nu ungilagilagiti unda, ta faaɠaaɠulaba nuiti niiti ti ɠɛni ɓɔsu masagi ʋa salaʋusu ɠɔɔɓɔgiti faa zu, niiti ti ɠɛni ʋaazu alu-o-alu, ti ɗa ta-wotii ɠɛ. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni kɔɔɓɔgi ɠilagilagi pɛ su.

2 Kɔɔɓɔ mɔungi nii alu mɔungi veeni zea, nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni su. Zɔi é ɠɛni unda, naa ɠɛni ga Zaɓidiyɛle ná-doun zunui Yasoɓeyame. 3 É ɠɛni ga Pelɛze mavofodai ta, tɔ ɠa alu mɔungi zu é ɠɛni kɔɔʋɛbɛi ma ɠundiɠiiti pɛ devezu. 4 Kɔɔɓɔgi velesiɛi nii alugi velesiɛi ɠɛni zea, naati ɓalaa ti ɠɛni ga waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000), Aɠoa nui Dodayi ɠa é ɠɛni naa unda, ná-seikobai ɠɛni ga Mikelɔte. 5 Alugi zaʋasiɛi ma ɠɔɔɓɔgi ma lotuɠɔi ɠɛni ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yeɠoyada ná-doun zunui Ɓenaya, tiya ɓalaa ti ɠɛni ga nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000). 6 Ɓenaya naa ɠɛni kɔɔɠuluɓa ʋuusaʋagɔiti (30) unda, é ná-doun zunui Amizaɓade zeini ná-kɔɔɓɔgi naa unda. 7 Kɔɔɠuluɓai naanisiɛi nii alugi naanisiɛi ɠɛni zea, naa ɠɛni ga Azayɛle, Zoaɓe kɛɛɠɛloin, ti yɛ liizu la, ná-doun zunui Zeɓadia ʋilɛ potogi zu, tiya ɓalaa ti ɠɛni ga nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000). 8 Alugi lɔɔlusiɛi nɔnɔi ɠɛni ga Yizala ná-pɛlɛyeɠei wu nui Samewute. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 9 Alugi lɔzitasiɛi nɔnɔi ɠɛni ga Ikese ná-doun zunui Ila, Tekoa nu ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 10 Alugi lɔfelasiɛi nɔnɔi ɠɛni ga Efelayime mavofodai Ɠelɛse, Palon nu ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 11 Alugi lɔsaʋasiɛi nɔnɔi ɠɛni ga Ɠusa nui Siɓekayi, Zela ná-pɛlɛyeɠei wu nu ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 12 Alugi laaʋuusiɛi nɔnɔi ɠɛni ga Anatɔte nui Aɓiyezɛɛl, Ɓɛnzamɛn mavofodai ta ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 13 Alugi ʋuusiɛi nɔnɔi ɠɛni ga Netofa nui Maɠalayi, Zela ná-pɛlɛyeɠei wu nu ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 14 Alugi puugɔ maazu ɠilasiɛi (11) nɔnɔi ɠɛni ga Pilaton nui Ɓenaya, Efelayime mavofodai ta ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu. 15 Alugi puugɔ maazu velesiɛi (12) nɔnɔi ɠɛni ga Netofa nui Ɠɛledayi, Woteniyɛle mavofodai ta ɠɛni de. Nu waaʋuufele maazu naanigɔ (24.000) ɠa é ɠɛni ná-kɔɔɓɔgi zu.

Boloda lotuɠɔiti

16 Wɛlɛ totuɠɔi niiti ti-laaseigi ʋɛɛ, naati ka ti ɠɛni bolodaiti unda Izilayɛle yooi zu. Luɓɛn ná-bolodai: Zikili ná-doun zunui Eliyezɛɛl. Simiyɔn ná-bolodai: Maaka ná-doun zunui Sefatia. 17 Levi ná-bolodai: Kemuwɛle ná-doun zunui Ɠasaɓiya, Aalɔn mavofodaiti tɔnɔi ɠɛni ga: Sadɔke. 18 Zuda ná-bolodai: Eliyu, Davide kɛɛɠɛloin ta ɠɛni de. Isakaal ná-bolodai: Mikayɛle ná-doun zunui Womeli. 19 Zaɓulɔn ná-bolodai: Aɓediyase ná-doun zunui Yisemaya. Nɛfɛtali ná-bolodai: Azaliyɛle ná-doun zunui Yelimɔte. 20 Efelayime ná-bolodai: Azazia ná-doun zunui Wozé. Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ: Pedaya ná-doun zunui Zowɛle. 21 Manasé ná-bolodai ɠilazuʋɛ, é ɠɛni zeini Galaade: Zakali ná-doun zunui Yido. Ɓɛnzamɛn ná-bolodai: Aɓenɛɛl ná-doun zunui Yasiyɛle. 22 Dan ná-bolodai: Yeloɠame ná-doun zunui Azalɛle. Niima nuiti ka ti ɠɛni ga Izilayɛle wolodaiti ma lotuɠɔiti.

23 Davide la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa zunu loungoiti daaseigiti sɛʋɛ, niiti ta-ɠonagi ɠɛni ga puufelegɔ (20), é yei bu, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni ga toɠa Izilayɛle nuiti gaawɔɔlɔ, ti mɔin eɠɛ somideɠaiti ti geeɠɔlɔgi ɠa. 24 Seluya ná-doun zunu Zoaɓe daasei sɛʋɛi lɔɔzeini, kɛlɛ é la ɠɛni gaaɓelani, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Izilayɛle ma naama laasei sɛʋɛi vaa zu. Naa ɠa é kɛɛni, naama laasei sɛʋɛi é ɠɛɛni, ma ɠaalugiti ti la ʋilɛni Davide ɠɛɛ vaiti ma zɛʋɛiti su.

Masagi ná-botiɠɛ nu wolaiti

25 Adiyɛle ná-doun zunui Azamavɛte ɠa é ɠɛni masagi ná-naavolo makɛ vai unda. Niiti ti ti ɠaalɛɛni ba ɓalaɠaiti su, taa wolaiti ta taa goiti su, ta siɠi gaaɠoozagiti su, nui nii é ɠɛni naati unda, naa ɠɛni ga Woziase ná-doun zunui, Zonatan. 26 Zɔi ma é ɠɛni kpalaga lii ɠɛ nuiti unda, naa ɠɛni ga Keluɓe ná-doun zunui Ezili. 27 Zɔi é ɠɛni leezɛn ɓele wotiɠɛ nuiti unda, naa ɠɛni ga Simeyi, Lama nu ɠɛni de. Nii é ɠɛni dɔɔ makɛ vai unda kpeleiti su, naa ɠɛni ga Sefame nui Zaɓidi. 28 Ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, zɔi é ɠɛni wolive ɓelei ta sikɔmɔɔl kpeleiti unda, naa ɠɛni ga Ɓaale-Ɠanan, Gedɛɛl nu ɠɛni de. Nui nii é ɠɛni gulɔiti makɛsu, naa ɠɛni ga Yoase. 29 Togani ɓulugi niiti ta-laamii wosuʋɛ ɠɛni ga Salon nɛmɛi zu, nui nii é ɠɛni naati unda, naa ɠɛni ga Sitilayi, Salon nu ɠɛni de. Togani ɓulugi nii ma é ɠɛni pɛtugiti su, Adalayi ná-doun zunui Safate ɠa é ɠɛni naati unda. 30 Zɔi é ɠɛni ɲɔmɛiti unda, naa ɠɛni ga Woɓile, Isemayɛle nu ɠɛni ga naa. Nii é ɠɛni soovale saaiti unda, naa ɠɛni ga Melonɔte nui Yedeya. 31 Zɔi é ɠɛni baala kpulugiti ta boli ɓulugiti unda, naa ɠɛni ga Ɠagaal nui Yazize. Niima nuiti kpein ka ti ɠɛni Davide ɠɔligiti unda.

Davide ɓɔɠɔi ná-tɛnɛbo nuiti

32 Davide kɛkɛi Zonatan ɠɛni ga ná-tɛnɛbo nui, é ɠɛni ga faaɠwɛ nu wola, é ɠɛni ga sɛʋɛ ɠɛ nui. Tɔ ʋe, Ɠakamoni ná-doun zunui Yeɠiyɛle ʋe, tiya ɠa ti ɠɛni masagi ná-dointi kalasu. 33 Ayitofɛle ɠɛni ga masagi ná-tɛnɛbo nui. Aaleke nui Ɠusayi ɠa é ɠɛni ga masagi ná-dɔɔɠuzu vaa makɛ nui. 34 Ayitofɛle zeɠeai ma ná, Ɓenaya ná-doun zunui Yeɠoyada ʋilɛni potogi zu, ta Aɓiataal. Zoaɓe ɠa é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓa wolai masagi ná-kɔɔʋɛbɛiti unda.

28

Davide GALA sei ʋɛlɛ lo fai ɠalivaa vai
Salomɔn ma

1 Davide Izilayɛle ɠundiɠiiti pɛ gaalɛɛni ba Zeluzalɛme: bolodama ɠundiɠiiti, masagi ɓɔɠɔi ná-salaʋusu ɠundiɠiiti, salaʋusu ɠundiɠiiti niiti ti ɠɛni nu waagilagilagiti ta nu ungilagilagiti unda, masagi ta ná-dointi kɔligiti ta togani ɓulugiti makɛ nuiti, tosuba nu wolaiti masa pɛlɛi wu, kɔɔɠuluɓa wolaiti, ta sɔɓelama nuiti pɛ. 2 Masagi Davide ɠaalɔni, é zɛba é ɓɔɛ ti ʋɔ ɠani: «Kɛ̀ɛleaiti, naa ʋɛɛ nà-nuɓusɛiti ba, à woilo gòo ma! É ɠɛa nɛɛni bɛ̀ ga gè GALA sei ʋɛlɛi lo, ʋɛ ná a ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui looɠosuʋɛ, ta ada-ƓALAGI ɠɔɠɔlosuʋɛ. Gè kɛʋele ɓɛtɛi pɛ kɛɛʋɛ pɛlɛi lo fai zu. 3 Kɛlɛ GALA kɛɛʋɛ mà: ‹Ɗa lɛi è ʋa ɠɛ pɛlɛ losu bɛ̀, ɗa ga kɔɔɠɔ nu, è ɲamai ʋuuʋɛ.› 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI ɠa é yiimazeɠea ga ze kɛ̀ɛ ʋɛlɛi wu, nii a kɛ é kɛ̀ ga Izilayɛle masagi, ta gè ɠɔoɠɔ masa pɛlɛyeɠei laalao. Mazɔlɔɔ Zuda ná-bolodai ɠa é yiimazeɠei la ga naa lo zɔiti tuɠɔ. Zuda wolodai naa zu, é yiimazeɠe ga kɛ̀ɛ ʋɛlɛi, tama kɛ̀ɛlointi pɛ saama, nà ɠa é yiimazeɠeai ga ze, é sèi masadai zu Izilayɛle unda. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI doun zunu mɔinmɔin feeʋɛ bɛ̀. Doun zunui naati saama, é yiimazeɠe ga Salomɔn ga naa zei Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa ta é masadai ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zaalai zu. 6 É zɛba é ɠɛ ma: ‹È-loin Salomɔn ɠa é nà-pɛlɛi losu, ta ma ɠoizuʋɛti pɛ. Tɔɔzei gè yiimazeɠea la, ga é ɠɛ ga dòun zunui, nɔ̀un nà ɠɛ bɛ ga kɛɛɠɛ. 7 Nà ɓaa ná-masa fai maazu eyɛsu ɠɔ, ni a zɛbɛzeɠena, ʋelei é kɛɛzu la za, ga é ɠolo nà-deveiti ta nà-tɔgiti bɛ.› 8 Naa ɠa é ba, za ɠani, Izilayɛle pɛ gaazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-bɛbɛi pɛ gaazu, ta ada-ƓALAGI ɓɔɠɔi ɠaazu, à minazeɠena ga wa ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-deveiti pɛ bɛ, wo ɗa kala, nii a kɛ wo kwɛɛ ga gola. Naazu zou ʋagɔi nii ɠa yɛ wo ya, wo fe wo-mavofodaiti zea ga pogani eyɛsu ɠɔ.

9 «Ɗɛi ma è ga dòun zunui Salomɔn, ɠaaɓa kele, è è-ɠɛɛ ná-GALAGI ɠwɛɛ ga pagɔ, lɛbiyai ve bɛ ga è-yii pɛ, ta kisiɛ ʋagɔi zu, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wɛlɛzu nui yiima munu poun, é kisiɛiti pɛ pɛtɛ. Ni ɗa gaiziɛna, toɠa ɓɔɠɔ yɛna è ka, kɛlɛ ni ɗa ʋoluavena ba, toɠa ɠɛlɛ è ʋa eyɛsu ɠɔ. 10 Kwɛɛ niina ga Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠea ga ɗe, ga è sei ʋɛlɛ lo bɛ, ʋɛ ná ɠɛɛzu ga seizu ɲadegai. Zɛbɛzeɠe, è botii lɔɔzei.»

Davide GALA sei ʋɛlɛi ma ɠazaʋigi vee vai
Salomɔn ya

11 Davide GALA sei ʋɛlɛi ma lɛɛ wosuʋɛ ma ɠazaʋigi veeni Salomɔn ya, naa ʋɛɛ ma ʋɛlɛiti kazaʋigiti ba, pɛɛbaiti, naavolo makɛsuʋɛti, geezu ʋɛlɛiti, ta pɛlɛ ɠoozu ʋɛlɛiti, naa ʋɛɛ minazeɠe kesui laazuʋɛ ʋa. 12 Naa ʋoluma, é naa pɛ ma ɠazaʋigiti feeni zea, niiti é deveni ga é ti lo: Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, pɛlɛi niiti ti ɠakusu ma, ʋɛti ti ɠɛɛzu ga GALA sei ʋɛlɛi wu naavolo makɛsuʋɛti ta anii niiti kpein ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 13 Naa ʋolu, masagi Levi nuiti ta zalaɠa ɠula nuiti ta-zeikpasu zɛʋɛiti feeni Salomɔn ya, naa ʋɛɛ botii ma zii pɛ ba niiti ti maanɛai ga ti ɗa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta sɔɔlaiti pɛ niiti botii ɠɛɛzu ga tiye GALA sei ʋɛlɛi wu. 14 É zanugi wuɲɛgi liegɔi lɛɛni la, nii maanɛai é lɔ zanu sɔɔlaiti gilagilagi zu, botii ɠilagilagi vaa zu, ʋele nɔ ɠana ɓalaa é kɛɛni la ga walii, sɔɔlai ɠilagilagiti pɛ faa zu ti maanɛai ti lɔ botii ɠilagilagiti su. 15 É zanu fitina zei aniiti ta ma fitinaiti buɲɛgi liegɔi lɛɛni ti ɠilagilagi pɛ, ʋele nɔ ɠana ɓalaa é kɛɛni la ga walii geleiti ta ma fitinaiti, é zoloo botii ma nii é ɠɛɛzu ga ti ɠilagilagi. 16 É zanugi liegɔi lɛɛni nii gaawuunsu, é ʋu taɓalii ɠilagilagiti ma, niiti ɓului laazu ti ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta walii wuɲɛgi, walii laɓaliiti faa zu. 17 É sua zɔɔ mitɛ wolaiti kazaʋigi lɛɛni la, naa ʋɛɛ ɲama vaza aniɲakaiti ba ta zanu gooleiti, ti pɛ ti ga zanu kitei, naa ʋɛɛ ziawɔiti ba ti ga zanugi. É zanugi liegɔi lɛɛni nii maanɛai é ɓɛtɛ ga ziawɔi ɠilagilagi. Ʋele nɔ ɠana é kɛɛni la ga ziawɔi niiti ti ɓɛtɛzu ga walii. 18 É ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ ma ɠazaʋigi lɛɛni la, nii zanu gbaai ʋuuzu ma. É zanugi wuɲɛgi liegɔi lɛɛni ɓalaa, naa ʋɛɛ zanu wotoloi ʋa, kpɛtɛai ga seeluɓɛinti niiti ti-ɠoʋegi ɠɛni zɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui maazu. 19 Davide ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa é botii nii ma ɠazaʋigi pɛ sɛʋɛa sɛʋɛi zu, nii a kɛ gè ti ɠaaɠa.»

20 Naa ʋoluma, Davide ɠɛni Salomɔn ma: «Dòun zunu, yiilɔɔ, zɛbɛzeɠe, è tɔɔzei ga botii ɠɛa! Mina lua, è maa mina ɓali, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI nii é ga nà-GALAGI, naa ɠa yɛsu è ʋa, é la è yɛga ná pɛ, é la ɠɛlɛa è ʋa pɛ, eyɛsu è ɓe ga botii naati pɛ kɛ, nii maanɛai ga è kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai zu. 21 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ɓalaa kana, ti zeiʋɛ su kpɛkpɛ ga kpɔgiti, GALA sei ʋɛlɛi wu wotiiti faa ma. Niima wotiiti pɛ su, ɗa kpɔba zɔlɔɔ ɲɛɛliɠi nuiti saama, botii ɠilagilagiti pɛ faa zu, niiti a nɛɛ ti ʋɛ ga ti ɓɔ è ʋa, kundiɠiiti ta nuɓusɛiti pɛ ta è yeema.»

29

Vebɛaniiti niiti Davide ti veeni
GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu

1 Masagi Davide ɠɛni bɛbɛi ma: «Dòun zunui Salomɔn, nii ɠilagi GALA ge yiimazeɠeai la, toɠa ga zunu loungo nɔ, ɠi gola la dɛ zea, botii ma suwɔɔlɔʋɛ, tɔɔzei pɛlɛi nii la ga nuɓusɛ nɔnɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nɔnɔ ʋe. 2 Nɔ̀un nà ɓɔɠɔi gè sòoda vai pɛ kɛɛʋɛ, nii a kɛ gè kɛʋele ɓɛtɛi ɠɛ nà-GALAGI zei ʋɛlɛi nii lo fai zu: zanugi, walii, kɔlu ɓɔigi, kɔlu ɠite, naa ʋɛɛ gului ʋa, gè naati gaalɛɛʋɛ ba, nii a kɛ niiti kpein ti maanɛai ga ti ɓɛtɛ ga sɔɔlai naa ma ziiti, ti ʋa ɓɛtɛ ga tiye. Gè kɔtu ʋapagiti gaalɛɛʋɛ ba ɓalaa: niiti ta zoo ɲɛkpɛzu, niiti ti volozu, ma ʋɔnɛgiti, kɔtu zɔngɔ ɓaagi ma zii pɛ, ta kɔtu ɠolegiti, kɔtui wola mɔinʋɛ. 3 Naa pɛ poluma, nii gè kɛʋele ɓɛtɛai GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu, GALA sei ʋɛlɛi nɛɛ ʋelei ma bɛ̀, gè nà ɓɔɠɔi kɔli papagiti fea, zanugiti, waliiti, niiti ti ga kpɔ̀ɠɔ geleiti, é ɠula niiti polu gè ti ɓɛtɛai GALA pɛlɛ ɲadegai lo fai zu. 4 Nii makɛgai bɛ̀ naa ɠa ga: kilo waaungila (100.000) zanu kitei zu, nii é zeɠezu Wofiil, naa ɓɔ kilo waaunfelegɔ waaʋuunaanigɔ (240.000) ʋa walii maaɲadegai zu pɛlɛi ɠoozuʋɛ ziɛ vai zu. 5 Zanugi ta walii niiti ta ná, nii a kɛ sɔɔlai nii nɔpɛ maanɛai ga é ɓɛtɛ ga zanugi ɓaa walii, ti ɓɛtɛ ga niiti, botii pɛ su niiti ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti ta ɠɛ ti kɛ. Niima ziɛgi zu niina, wo zaama, ɓɛ ɠa kɛʋele ɓɛtɛai ga é faaɓɔɠɔ ɠɛ ga ɠoozunɛ ʋele Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ?»

Vebɛanii niiti nuɓusɛiti ti ti veeni
GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu

6 Naama ziɛgi zu Izilayɛle ɠundiɠiiti kpein, pɛlɛyeɠe geleiti, boloda geleiti, nu ungilagila ta nu waagilagila kundiɠiiti, naa ʋɛɛ niiti ba ti masagi ná-faiti unda, ti pɛ ti zɛba ti vebɛaniiti fe, ti daai ɠisu. 7 Nii ti gaalɛɛni ba é ɠɛni ga: zanugi kilo waaungila waaʋuulɔfela (170.000), zanu kae waapuugɔ (10.000), walii leʋeni kilo waaunsaʋagɔ (300.000) ʋa, kɔlu ɓɔigi a la zeeli kilo waaundɔzita (600.000) zu, kɔlu ɠitei a la leʋe kilo miliyɔn saʋagɔ (3.000.000) ʋa. 8 Zɔiti kɔtu zɔngɔ ɓaagiti ti ɠɛni ti ya, naati ti ɠɛni ʋaazu ga tiye, ti ɗa kaliva Yeɠiyɛle ma, Gɛɛlɛson mavofodai, ga ti ʋa da Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu naavolo makɛsuʋɛ. 9 Nuɓusɛi wola ɠoozunɛɛni vebɛanii naati fai zu, tɔɔzei ti ɠɛni feezu ga yii pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. Masagi Davide ɓɔɠɔi ɓalaa gola ɠoozunɛɛni.

Davide ná-mama fe ƓALA falii

10 Davide mamagi veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ bɛbɛi pɛ gaazu, é ɠɛ ma:

«Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mamagi ɠa è ʋɛ eyɛsu ɠɔ,

gi-mɛmɛwola Izilayɛle ná-GALAGI.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è-ʋo ge ga

bɔɔlɔi, zɛbɛi, pagi, lɛbiyai ta masadai.

Mazɔlɔɔ nii kpein é geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma ta ga ɗɔnɔ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Ɗa ɠa è-ʋo ge ga masadai,

ɗa ɠa zobogi è ya fuluanii pɛ unda.

12 Ɗa ɠa kpɛtɛi ta lɛbiyai zeɠezu è ʋɔ.

È leve ɠa anii pɛ ma,

gaaɓaai ta zobogi naati ta è yeezaama.

Zobogi ɠa è ʋɛ ga zɔi è pɔ ga è unbuzeɠe, è naa wuzeɠe ta è gaaɓaai ve bɛ.

13 Naa ɠa é ba, gá-ƓALAGI, gá è maamusɛzu,

gi ɗa-lɛbiyai ɠula kɛlɛma.

14 Mazɔlɔɔ nà ga leeni kae,

nà-nuɓusɛiti ɓalaa ta ga leeni kae,

gi zoosu gi nii ɠɛɠala vaaɓɔɠɔi ɠɛ è ʋɛ?

Nii kpein ka zeɠezu ɗa nɔ è ʋɔ.

Nii gi feai è ya, gi naa zɔlɔɔgɛ ɗa ɓɔɠɔi nɔ è ya.

15 Gá nɔ ga wɛɛinti ta seikɔɠɔma nuiti è ɠaazu,

ʋelei nɔ gi-mɛmɛwolani ti ɠɛni la.

Gi-zii ma voloiti eteai zu, ta nɔ ga eɠɛ niinigi é leʋesu,

é leʋesu, kito nɔpɛ ge la bɛ.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, naavoloi nii pɛ ka zɔlɔɔsu ɗa nɔ è ya,

nii kpein gi gaalɛai ba ɠani, nii a kɛ gi pɛlɛi lo nii è-laaseigi ɠa ʋɛ ba,

ɗɛi è ɲadegai, niiti pɛ ta ga ɗɔnɔ.

17 Ee, nà-GALAGI, gè suɠwɛɛ ga ɗa gi yiizumɔsu,

è ɠoozu ɠa ɗa nɛɛ, siɛgi zu nui ta a ziɛna la telebodai zu.

Naa ma ka é ba, gè niima vebɛaniiti pɛ feeʋɛ è ya zii zɔledai zu.

É ɠɛ bɛ̀ ga koozunɛ, siɛgi zu gè ɗa-nuɓusɛiti pɛtɛga la, ti ɗa ʋa ga vebɛaniiti ga ɠoozunɛ ʋele.

18 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi-mɛmɛwolani Abalaame, Izaake, ta Izilayɛle ta-ƓALAGI, ɠi pagɔi nii ta kisiɛ ʋagɔi niiti makɛ yeenɔpɛ ɗa-nuɓusɛiti ziimaʋɛ.

Ti-yii latigai makɛ kpaankpaan è ʋɔ pelei.

19 Zii ve dòun zunui Salomɔn ya, nii gaa la ɠwɛni su fele,

nii a kɛ é ɠolo ɗa-leveiti bɛ, naa ʋɛɛ ɗa-ɠalagiti ta ɗa-lɔgiti ba.

É ziɛ ga ti pɛ, ta é GALA sei ʋɛlɛi lo, nii gè ma ɠɛʋele ɓɛtɛi ɠɛai.»

Gulɔi ziɛ vaa Salomɔn ma
é ʋa ɠɛ ga masagi

20 Naa ʋoluma, Davide ɠɛni bɛbɛi ma: «À Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, wa-ƓALAGI!» Bɛbɛi pɛ ge zɛba é mamagi ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. Ti ʋilɛni ɲiibiɠa, ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɔɠɔwu ta masagi ɠaazu. 21 Poluma zobui, ti zalaɠaiti ta gala zalaɠaiti kulani, ti fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: nikɛ zinɛ waagila (1.000), baala sinɛ waagila (1.000), ta baala ziʋo waagila (1.000), naa ʋɛɛ puya zalaɠaiti ba ga dɔɔi nii a la kula ɠɛ su, naa ʋolu, ti zalaɠa mɔinmɔin kiligaa ɠula Izilayɛle pɛ bɛ. 22 Naama voloi ti daamii ta kpɔɔlei woni ga koozunɛ wolai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Ná zeizu velesiɛi ɠɛni ga nii, ti gulɔi ziɛ Davide ná-doun zunui Salomɔn ma Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, é ʋa ɠɛ ga ta-masagi. Ti gulɔi ziɛni ɓalaa Sadɔke ma, é ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui. 23 Salomɔn zeini Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, ga é masadai ɠɛ kɛɛɠɛ Davide ʋotogi zu. É masadai zeɠeni, é ɗa li luɠɔma, Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠoloni bɛ. 24 Kundiɠiiti ta salaʋusuiti, naa ʋɛɛ masagi ná-doun zunuiti pɛ ba, ti ɠoloni bɛ. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI Salomɔn unbuzeɠeni Izilayɛle nuiti pɛ gaazu, é ná-masadai maawui é leʋe zɔiti pɛ ba, ti masadai ɠɛɛni Izilayɛle unda tɔun tuɠɔ.

Davide zaa vai

(1 Masagiti 2:10-12)

26 Izayi ná-doun zunui Davide masadai ɠɛɛni Izilayɛle pɛ unda. 27 É kona ʋuunaanigɔ (40) ɠɛni masadai zu Izilayɛle unda: É kona dɔfelai ɠɛɛni Eɓelɔn, é kona ʋuusaʋagɔ maazu saʋagɔi (33) ɠɛ Zeluzalɛme. 28 Davide zaani, kɛlɛ pɔlɔzaɠaga ʋoluma kɔɛkɔɛ ziilɛi su, é zii zɔlɔɔni, naa ʋɛɛ naavoloi ta lɛbiyai ʋa. Ná-doun zunui Salomɔn ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

29 Masagi Davide ná-kɛɛwotiiti, é zo ma mɔungiti ma, é li ma ɠaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nuiti Samiyɛle, Natan ta Gade ta-zɛʋɛiti su. 30 Ná-masadai, ná-zobogi, naa ʋɛɛ fai pɛ ba é ɠɛɛni ná-yeeɠɛɠalai, Izilayɛle yooi zu, ta zɔɔma masa zooiti su, naa pɛ bogɛ sɛʋɛi naati su.

* 21:1 21:1 Setana: Daaseigi nii poluʋɛ ga «maalɔɔ nui».

2 Dɔlɔ Sɛʋɛi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Dɔlɔ Sɛʋɛi Velesiɛi

Tɔɔzeizu mɔunpa, Dɔlɔ Sɛʋɛi ma Mɔungi ta Felesiɛi ti ɓɔni su, ti ɠɛ ga sɛʋɛ ɠila kpe nɔ. Sɛpetante zɛʋɛi zu ɠa gaaɠwɛɛni su ná mɔunpa. Sɛpetante zɛʋɛi naa ɠa é ga Minazeɠe Pɔlɔmai, nii tatigai Gɛlɛke wooi zu. Daaseigi é ba Eɓulu wooi zu, naa ɠa ga «folo ɠilagilagi zu vaiti ti leʋesu». Faaɠwɛ nu mɔinmɔin ka kaazu ga Ɛsedalase ɠa é Dɔlɔ Sɛʋɛ felegɔiti sɛʋɛai, naa ʋɛɛ Ɛsedalase Ná-Sɛʋɛi ʋa ta Neɠemi nɔnɔi. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui wɛlɛʋɛ sɛʋɛ mɔinmɔin su, nii a kɛ é nɔnɔ ma zɛʋɛiti kɛ, ma un ge daa ma ga Samiyɛle Ná-Sɛʋɛ felegɔiti ta Masagiti Ta-Zɛʋɛ felegɔiti. Faaɠwɛ nu wolai ma mɔinmɔin daaʋɛ da ga sɛʋɛi niiti kɛɛʋɛ kona unnaanigɔ zɔɠɔzuʋɛ ta unnaani puulɔɔlugɔi (400-450), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, naa zoloogɛ nɔ kpein Ɛsedalase ná-eteai ma ziɛgi ma.

Dɔlɔ Sɛʋɛi ma Mɔungi ta Felesiɛi lɔɔzeizuʋɛ ɠa nu wɔlɔzaɠagiti daaseigiti dɔlɔsu, é zo Adama ma, é zeeli Abalaame ma, ta Izilayɛle ɠɛɛ vai ga ɓɔɠɔ you naa lɔɔzeizuʋɛ, eyɛsu é zeeli Izilayɛle nuiti gaaɠalema ziɛgi ma, ti ɠula duɔlai zu Ɓaɓilɔne. É zo niina naama ziɛgi ma, Dɔlɔ Sɛʋɛiti ta Izilayɛle ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠulazu, é zo Sayile ná-masadai ma ziɛgi ma, é zeeli Zeluzalɛme ɠoloɠolo siɛgi ma. Dɔlɔ Sɛʋɛiti su, sɛʋɛi ɠɛɛ nui wola ɠaazulogɛ GALA sei ʋɛlɛi ná-fai ʋa Zeluzalɛme. Davide kɛʋele ɓɛtɛ mɔinmɔin kɛɛni pɛlɛi lo fai zu (1DS 28:1—29:30), naa ʋoluma ná-doun zunui Salomɔn ɠa é pɛlɛi loni niina (2DS 2:1—7:22). Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɓɔɛʋɛ ɓalaa é lo GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolo pelei ʋa ta ʋelei bu zɔɔlaiti seɠeai la, ti li ga tiye (2DS 36:15-21). Gaaɓelagi ɠa ga Dɔlɔ Sɛʋɛi Velesiɛi puuzu ɠaaɓelagi (2DS 36:23) ɠa kulazu kɛlɛma ʋelei GALA sei ʋɛlɛi ʋaazu losu da ʋolu ga niina.

Unsosuʋɛ

1. Salomɔn ná-eteai ta ná-masa fai Izilayɛle pɛ unda (1:1—9:31).

2. Ʋelei Izilayɛle ɠaaɠwɛɛni la su ga masa zou felegɔ, Izilayɛle ta Zuda, ta masagi ɠilagilagiti niiti ti zeini Zuda masadai unda, é zo gaaɠwɛɛi ma ziɛgi ma, eyɛsu é zeeli masadai naa zo siɛgi ma (10:1—36:23).

Salomɔn Ná-Masadai

1

(1:1—9:31)

1 Davide ná-doun zunui Salomɔn tɔ ɓɔɠɔi ná-masadai zapelɔɔni. Ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ba, é ɗa ta ɓɔ tɔɠɔi ʋa.

Salomɔn ɠigi vali vai GALA ma

(1 Masagiti 3:4-15)

2 Masagi Salomɔn Izilayɛle nuiti pɛ tolini, ma un ge daa ma mɛɛ ga salaʋusu ɠundiɠiiti ti nu waagilagilagiti ta nu ungilagilagiti unda, tukpɔɠaaleʋe nuiti, ta Izilayɛle nu ɓiigiti pɛ, naa ʋɛɛ bolodama ɠundiɠiiti ba. 3 Salomɔn ta bɛbɛiti pɛ ti liini zalaɠa ɠula adaʋɛ Gaɓaɠɔn, mazɔlɔɔ miná ɠa GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ɠɛni ná, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize kpɛtɛni teʋebai zu. 4 Kɛlɛ masagi Davide liini ga GALA ná-minazeɠe kesui Kiliyate-Yeyalime, é da naama adaʋɛ, ʋɛ é ná ɓɛtɛni bɛ, mazɔlɔɔ kaite é seɠe ɠotai loni bɛ Zeluzalɛme. 5 Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ɠakalaʋɛ, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɛni ná, é ga kɔlu ɓɔigi, nii Ɓɛsaleyɛle toni, Uli ná-doun zunui, Ɠuul ná-dounloin. Miná Salomɔn ta polu nuɓusɛiti pɛ ti ʋaani ná, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa. 6 Miná ɠa masagi Salomɔn lɛɛni ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, zalaɠa ɠulazuʋɛ é ga kɔlu ɓɔigi GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi wu, é gala zalaɠa waagila (1.000) kula.

7 Naama ɓidii, GALA ge ɠulani bɛ kɛlɛma, é ɠɛ ma: «Nii wɔin è ma, dɛɛ, gè kɛ è ʋɛ.» 8 Salomɔn gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È ɗa-wooɠɛɠilada wolai ɠulaʋɛ kɛlɛma kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, è sèi potogi zu. 9 Niizu niina, Ɠɔoɠɔ GALAGI, minazeɠegi nii è kɛɛni kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, soma è naa laazeeli, tɔɔzei ɗa ɠa è kɛ̀a ga masagi nuɓusɛiti unda, niiti ti mɔinɗai eɠɛ zooi ma vufiligi. 10 Naa ɠa é ba, ɠigi ta faaɠwɛgi ve bɛ̀, nii a kɛ gè kwɛɛ ʋelei nà lo da nuɓusɛi niiti tuɠɔ. Mazɔlɔɔ ni naa laade, ɓɛ ɠa a zoo losu ɗa-nuɓusɛ mɔinmɔingi niiti tuɠɔ?» 11 GALA ge zɛba é Salomɔn wooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Tɛi naa ɠa é ga è yiima vai, è la kpɛtɛi ta naavoloi ɓaa lɛbiyai valini ɓɔɠɔ ʋɛ, è la ɓalaa è zili nuiti saa vai ɓaa è-zii zuɠooza vai valini, kɛlɛ ɠigi ta faaɠwɛgi ɠa è falizu, nii a kɛ è lo nà-nuɓusɛiti tuɠɔ ga pagɔ, niiti gè è zeiɗai ti unda, 12 deɠɛmu nà ɠigi ta faaɠwɛgi veezu è ʋɛ. Naa pɛ poluma, nà kpɛtɛi ta naavoloi veezu è ya, naa ʋɛɛ lɛbiyai ʋa, é leʋe naati ba ti ɠɛni masadai zu è luɠɔ, ta niiti ti ʋaazu masadai ɠɛɛzu ga è ʋoluʋele.» 13 Naa ʋoluma, Salomɔn zeɠeni Gaɓaɠɔn, zalaɠa ɠula adaʋɛ, GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ, é ɠale ma Zeluzalɛme. É masadai ɠɛɛni Izilayɛle unda.

Salomɔn ná-kpɛtɛi ta ná-lɛbiyai

(1 Masagiti 10:26-29;
2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 9:25-28)

14 Wotolo waagila unnaanigɔ (1.400) ɠa é ɠɛni Salomɔn ya, ta soo ɓizɛ zalaʋusu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000), é ti ɠaaɠwɛ taaiti su, ʋɛti ná-sooiti ti ɠɛni ná, ta Zeluzalɛme tɔ ɓɔɠɔi ɠobaʋɛ. 15 Masagi zaalai zu, walii ta zanugi mɔinni Zeluzalɛme eɠɛ kɔtui, sɛdele gului mɔin eɠɛ sikɔmɔɔl gului, nii é ʋɔnɔsu ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu. 16 Ezipete ta Silisi ɠa Salomɔn ná-sooiti ti ɠɛni zeɠezu ná, masagi ná-yaaɠo ʋɛbɛi ɠɛni liizu ná ti sooiti geya ga naama zɔngɔi nii deveai. 17 Wotoloi ɠilagilagi kpein é ɠɛni zeɠezu Ezipete, sɔngɔi ɠɛni ga wali ɠae undɔzita (600), sooi ɠilagilagi zɔngɔi ɠɛ ga wali ɠae ungila puulɔɔlugɔ (150). Yaaɠo ɠilagi naati nɔ ɠa ti ɠɛni liizu ga wotoloiti ta sooiti Ɠɛte masagiti ta Siili masagiti pɔ.

Salomɔn GALA sei ʋɛlɛi lo fai
ma ɠɛʋele ɓɛtɛi ɠɛɛ vai

(1 Masagiti 5:15-32; 7:13-14)

18 Salomɔn deveni ga é GALA sei ʋɛlɛi lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta é masa pɛlɛi lo ɓɔɠɔ ʋɛ.

2

1 Masagi Salomɔn nu waaʋuulɔfela (70.000) laasei sɛʋɛni sɔɔlaiti seɠe vai zu, nu waaʋuulɔsaʋa (80.000) kɔtui ɠula vai ta saɠa vai zu gizei zu, é nu waasaʋagɔ undɔzita (3.600) laasei sɛʋɛ, naati ti ɗa wɛlɛ zekegiti ma. 2 Salomɔn keelaiti teʋeni Tiil masagi Yilame ma, é ɠɛ ma: «Soma, nii è kɛɛni kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, è kɛɠalai ɠɛ bɛ̀, tɔɔzei è sɛdele gului veeni zea ga é masa pɛlɛi lo ɓɔɠɔ ʋɛ, ʋɛ a ɠɛ ɲiizu ná. 3 Niima ziɛgi zu, nà GALA sei ʋɛlɛi losu nà-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛ ga nɔnɔ. Miná ɠa gi ɠɛɛzu ansansegiti galazu ná bɛ, gi ɗa ɓuluiti da ná yeenɔpɛ, nii maanɛai ga é ve bɛ, gi ɗa gala zalaɠaiti kula sobu ʋɛɛ kpɔkɔ ʋa, gi ɗa dooɠo foloiti ta alu toga niinɛi ma vɛtiiti kula ná, naa ʋɛɛ gá-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fɛti zɔiti pɛ ba. Naa ɠa ɠɛɛzu ga kɛɛ vaa Izilayɛle yooi zu eyɛsu ɠɔ. 4 GALA sei ʋɛlɛi gè tosu, su vaa ɠa ɓaɠozu, tɔɔzei gá-ƓALAGI wɔɔlɔʋɛ galagiti pɛ ba. 5 Kɛlɛ ɓɛ mu ka a zoo é pɛlɛ lo, é zoloo tɔun ma, geeɠɔlɔgiti mu ka é la vɔnisu ti zu? Nà ɓɔɠɔgoi ɓalaa, nà ga leeni kae gè pɛlɛ losu bɛ? Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, nà zoo ɓalaa gè ada go ɓɛtɛ, ʋɛ gá ɠɛ zalaɠaiti galazu ná bɛ.

6 «Soma, è ɲɛɛliɠi ɠɛ nu ɠila teʋe mà, nii soogai zanugi ta walii ɓɛtɛzu, naa ʋɛɛ kɔlu ɓɔigi ta kɔlu ɠitei ʋa, soogai ɓalaa kala loozu seɠeiti ma ga ma ɓɔigi, ma ɓɔi sɔsɔgi, naa ʋɛɛ ma ɓiinii ʋa, soogai ɓalaa ani ʋɛlupɛlu fai la. Ta nà-ɲɛɛliɠi wotiɠɛ nuiti ka ti botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, niiti kɛ̀ɛ Davide ti ɠɛʋele ɓɛtɛni, ti Zeluzalɛme ta Zuda yooi zu ná pɛ. 7 Soma ɓalaa è Liɓan yooi zu wului tanigaa leʋe mà: sɛdelegi, sipɛlɛgi, naa ʋɛɛ santalegi ʋa, tɔɔzei gè kwɛni ga ɗa-wulu leʋe nuiti soogɛ naa la ga gola. Ta nà-botiɠɛ nuiti ta botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, 8 ti gulu mɔinmɔin kpɛtɛ bɛ̀, tɔɔzei GALA sei ʋɛlɛi nii gè tosu gola ɠa wɔɔlɔzu, é ʋa ɓalaa ga gola. 9 Nɔ̀un tetegi, nii nà fe ga ɗa-wulu leʋe nuiti kɔnɔgi, naa ɠa ga: moloi nii daa ga ɓelee, naa ma ɠilo miliyɔn lɔzita (6.000.000), wɔɔlezegi ma ɠilo miliyɔn naanigɔ (4.000.000), dɔɔi litɛlɛ waaundɔsaʋa (800.000), wolive wulɔi litɛlɛ waaundɔsaʋa (800.000).»

10 Tiil masagi Yilame sɛʋɛi ɠɛɛni, é teʋe Salomɔn ma, é ɠɛ ma sɛʋɛi naa zu: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti nɛɛ ɠa bogai bɛ, naa ɠa é kɛa é è zeiɗa ti unda ga masagi.» 11 Naa ʋoluma, Yilame ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI, nii é geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛa, é ɠima loun, keleɠele doun ta faa ɠaaɠa loun vea masagi Davide ʋɛ, nii é ʋaazu GALA sei ʋɛlɛi losu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta é masa pɛlɛ wolai lo ɓɔɠɔ ʋɛ.

12 «Naa ɠa é ba, nà ɲɛɛliɠi nu ɓɔɠɔɓɔɠɔ teʋesu è ma, nii kalagai ɠɛzɛɠɛzɛ, daaseigi ɠa ga Ɠulame-Aɓi. 13 Dee ɠa ga Dan mavofodai zu anzanui ta, kɛɛɠɛ ɠa ga Tiil nu. Soogɛ zanugi ta walii ɓɛtɛzu, naa ʋɛɛ kɔlu ɓɔigi ta kɔlu ɠitei ʋa, ta kɔtui, naa ʋɛɛ gului ʋa. É kala loo vai ɠwɛɛ, ga geze ɓɔigi, ta ma ɓiinii, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, naa ʋɛɛ geze ʋagɔ zeɠei ʋa. Kalagɛ gola ani ʋɛlupɛlu faiti su. Botii nɔpɛgi é ɠalivaazu ma, toɠa zoo kɛɛzu. Ta ɓɔga ɗa-ɲɛɛliɠi ɠɛɛ nuiti ka ti botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, naa ʋɛɛ màliɠii Davide nɔnɔiti ba, è-ɠɛɛ ya. 14 Nii niina gè falizu màliɠii ma, naa ɠa ga, ɠɔnɔgi niiti è vaai ti ma, è naati teʋe ɗa-wotiɠɛ nuiti ma: ɓeleegi, wɔɔlezegi, naa ʋɛɛ gulɔi ta dɔɔi ʋa. 15 Gɔun, gá ma, gului nɔpɛgi è ɓɛdɛi ɠa ɠɛ ba Liɓan yooi zu, gá ti pɛ pɔ, gi ti ɠili ba, gi da ziɛi ɠa, gi ʋaa la è ʋɔ Zafa, ɗa ti zeɠe niina miná, è daazeeli Zeluzalɛme.»

16 Salomɔn wɛɛinti pɛ gaaluni, niiti ti ɠɛni Izilayɛle yooi zu, kɛɛɠɛ Davide nɔnɔ ma laasei sɛʋɛi ʋoluma. Wɛɛinti ti ɠɛni ga nu waaungila waaʋuulɔɔlu maazu saʋagɔ nu undɔzita (153.600). 17 É nu waaʋuulɔfela (70.000) zeɠeni ti zu, naati ti ɠɛ ga kasɔ zeɠe nuiti, é nu waaʋuulɔsaʋa (80.000) zeɠe, naati ti ɗa kɔtui zaɠa gizei zu, mɔta waasaʋagɔ undɔzitai (3.600) ɗa wɛlɛ botiɠɛ nuiti pɛ ta-wotii ma.

3

GALA sei ʋɛlɛi lo fai

(1 Masagiti 6:1-38)

1 Masagi Salomɔn Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai lɔɔzeini Zeluzalɛme, Moliya gizei ma, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠulani ná kɛlɛma kɛɛɠɛ Davide ʋɛ. É toni ʋɛ kɛɛɠɛ yiimazeɠeni ga ná, Yeɓuse nui Wɔɔlenan ná-molo loɠazuʋɛ. 2 Salomɔn GALA sei ʋɛlɛi lo fai lɔɔzeini ná-kona naanisiɛi ma masadai zu, naama ɠonagi ma alugi velesiɛi ma voloi velesiɛi. 3 Pɛlɛi nii Salomɔn toni GALA bɛ sɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ. 4 Tɛɛ wosuʋɛ ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi ɠaazu ʋelei, sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ, é zoloo pɛlɛi ɠogi ma, gaazɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuulɔzita (60). Salomɔn koozuʋɛ ziɛni ga zanu kitei. 5 Pɛlɛ ɠoozu wolai ziɛni ga sipɛlɛ gului, é naa ziɛ ga zanu pagɔi, ti pɛlupɛlu ga dɔɔ laai ʋaaɠulabai ta yɔlɔɠɔ goiti baaɠulabai. 6 Ti GALA sei ʋɛlɛi ʋɔnɛni ga kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti, zanugi ɠɛni ga Palivayime zanugi. 7 GALA sei ʋɛlɛi ná pɛ ge ziɛni ga zanugi: pɛlɛ ɠoozu wolai, kpɛdɛgiti, kpofalagi, teʋesuiti, kpogiti. Naa ʋoluma, Salomɔn teʋesuiti koozuʋɛti pɛlupɛluni ga seeluɓɛinti baaɠulabaiti.

Ada ɲadega wolai

8 É koozuʋɛ ɓɛtɛni, naa ɠɛ ga ada ɲadega wolai, sakpai ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ, é zoloo GALA sei ʋɛlɛi ɠogi ma, kogi ɓalaa ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ, kilo waaʋuufelegɔ (20.000) ɠa é feeni zanu pagɔi zu ga ti siɛ naati pɛ ma. 9 Zanu gaazoɓagiti buɲɛgi ɠɛni ga galamu undɔzita (600). É geezu ʋɛlɛiti ɓalaa siɛni ga zanugi.

10 Ti seeluɓɛn felegɔ ɓɛtɛni ada ɲadega wolai vaa ma, ti zanugi ziɛ ti ma. 11 Ti-ɠoʋegi zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ, ma mɔungi ɠoʋe gilagi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), é ɗa zei pɛlɛi ʋa, zɔi ɓalaa ɠooza ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), é ɗa zei bɔɔlai ɠoʋe gilagi ʋa. 12 Bɔɔlai naa ɓalaa ɠoʋe gilagi zuviegai, é ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), é ɗa zei pɛlɛi ʋa zɔɔla ʋelei, koʋegi ɠilagi zɔi ɓalaa ɗa zei bɔɔlai nɔnɔi ʋa. 13 Naa ɠa é kɛɛni seeluɓɛn felegɔi naati koʋegiti sɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ puugɔ. Ti felegɔ ti ɠɛni loni ti-ɠɔɠɔiti ga, ti ɗa wɛlɛ ga pɛlɛ ɠoozu ʋelei. 14 Ti kwɛpele seɠezuɠoozagi vɛlɛni, ti pɔnɛ ga ma ɓiinii, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, ta geze ʋagɔi, ti suʋu ga seeluɓɛinti baaɠulabai.

Kpɛdɛgiti ta zalaɠa ɠulazuʋɛ
ti ɓɛtɛai ga kɔlu ɓɔigi

(1 Masagiti 7:14-22)

15 GALA sei ʋɛlɛi ɠaazu ʋelei, é kpɛdɛ felegɔ ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, ti ɠooza ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔfela (17), é seiga felegɔ ɓɛtɛni kpɛdɛgiti faa ma, ti ɠilagilagi zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5). 16 É kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti kpɛtɛni, ti ʋilipiligai ɓɔɠɔ zu eɠɛ yɔlɔɠɔ, ti naati pilɛ kpɛdɛgiti ungaʋɛ. Gelenade gulu waai ʋaaɠulabaiti ungila (100) é ɠɛni zɛlɛni kɔlu yɔlɔɠɔi naati ba. 17 É kpɛdɛ felegɔiti pilɛni pɛlɛla wolazuʋɛ ɠakalaʋɛ, nu yeezazu ʋelei ta nu ɠɔʋɛzu ʋelei. É gilagi laasei pɛɛni ga Yakin (nii poluʋɛ ga «toɠa sɛbɛlɔɔi wo su»), é felesiɛi laasei pɛɛ ga Ɓoaze (nii poluʋɛ ga «zɛbɛi ɠa tɔun su»).

4

Zalaɠa ɠulazuʋɛ ná ɓɛtɛai ga kɔlu ɓɔigi

(1 Masagiti 7:23-26)

1 Salomɔn boni ga ti zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛ ga kɔlu ɓɔigi, kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ, sakpai ɠɛ mɛtɛlɛ puugɔ, gaaɠooza ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ. 2 Naa ʋoluma, é ziɛ liɠi wolai ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔi gaawuungai. Kiliɠiligai, koozuʋɛ zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ, gaaɠooza ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5), ma ɠakumai ɠɛ ga mɛtɛlɛ puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15). 3 Nikɛ zinɛ ʋaaɠulabai* ɠakuni kɔbuʋɛ, puuvelefelegi (20) ɠa é ɠɛni mɛtɛlɛ ɠilagilagi pɛ ma, ma ɲɛkpɛi ɠɛni fele, é ma ɠɔlu ɓɔigiti gaawuunni ʋɔɔma ta tazai ma ɠɔlu ɓɔigi. 4 Ziɛ liɠi wolai ɓɔɠɔi ɠɛni zeini nikɛ zinɛ ʋaaɠulaba puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa, saʋagɔi ɠaaʋoteni ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, saʋagɔ ɠaaʋote ga folo liizu ʋelei, saʋagɔ ɠaaʋote ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, saʋagɔi ɠaaʋote ga folo ɠulazu ʋelei, ti ʋoluavegai ɓɔɠɔ ʋa tazai wu. 5 Tazai ɠaaɠilini ga zeelo daa ɠila, dakɔlɔgi ɓɛtɛni eɠɛ ziawɔi nii kpɛtɛai ga bulɛgi ma ʋuai ɠazaʋi pelei, litɛlɛ waaungila waaʋuufelegɔ (120.000) ɠɛɠala a la ʋu su. 6 É taza wola puugɔ ɓɛtɛni, dɔɔlugɔi ɠɛni zeini GALA sei ʋɛlɛi yeezazu ʋelei, dɔɔlugɔi zeini kɔʋɛzu ʋelei, ani gba vai zu, tiya ɠa gala zalaɠai ma zɔɔlaiti pɛ ti ɠɛni gbazu ti zu. Ziɛ liɠi wolai ma ge ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti maagbazuʋɛ.

Zalaɠa ɠula zɔɔlaiti

(1 Masagiti 7:40-51)

7 Salomɔn zanu fitina zei anii puugɔ ɓɛtɛni, é zoloo kazaʋigi ma nii sɛʋɛai, ti naati sei GALA sei ʋɛlɛi ma ʋɛlɛ wolai wu, dɔɔlugɔi nu yeezazu ʋelei, dɔɔlugɔi nu ɠɔʋɛzu ʋele. 8 É taɓalii puugɔ ɓɛtɛni, ti naati ɓalaa sei GALA sei ʋɛlɛi ma ʋɛlɛ wolai wu, dɔɔlugɔi nu yeezazu ʋelei, dɔɔlugɔi nu ɠɔʋɛzu ʋele. É ɲama vaza aniɲaka ungila (100) kpɛtɛni ga zanugi. 9 É koi zaamaʋɛ ɓɛtɛni zalaɠa ɠula nuiti bɛ, naa ʋɛɛ koi zaama wolai ʋa, ta ma ʋɛlɛla wolaiti, ti kpogiti siɛni ga kɔlu ɓɔigi. 10 Ziɛ liɠi wolai kiliɠiligai naa ɠɛni zeini GALA sei ʋɛlɛi yeezazu ʋelei, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei ta folo ɠulazu ʋelei yɔɠɔzuʋɛ.

11 Ɠulame-Aɓi zuʋu zo aniɲakaiti ta pɛluiti ta ɲama vaza aniɲakaiti kpɛtɛni. Ʋele ɠana é masagi Salomɔn ná-botiiti kpein gaaɓelani la, nii naa feeni zea GALA sei ʋɛlɛi vai zu: 12 kpɛdɛ felegɔ ta ta-zeiga felegɔi ti ɠiliɠiligai, ti zeizu ti unga, kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛ felegɔ niiti ti seiga ɠiliɠiligiti ma, 13 gelenade gulu waai ʋaaɠulabai, naa unnaanigɔ (400) niiti ti ɠɛni zɛlɛni kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti ba, ga ma ɲɛkpɛ velefele, 14 wotoloiti ta taza wolaiti niiti ti ɠɛni zeini wotoloiti ga, 15 ziɛ liɠi wolai nii tɔ ɠila é ɠɛni ɓɛtɛ ʋelei ma, ta nikɛi ʋaaɠulaba puugɔ maazu felegɔi (12), niiti ziɛ liɠi wolai ɠɛni zeini ti ma. 16 Ɠulame-Aɓi zuʋu zo aniɲakaiti, ta pɛluiti, ta sua zɔɔ mitɛ wolaiti kpɛtɛni. Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zɔɔlai niiti kpein ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi maaloungai, é ti ɓɛtɛni masagi Salomɔn ʋɛ. 17 Ti ti ɠaawuunni, ti ti ʋu penɛ yeɠeiti su, Zuludɛn ma nɛmɛ wolai zu, Sukɔteni zɔɠɔzuʋɛ ta Seleda. 18 Salomɔn niima zɔɔlaiti pɛ kpɛtɛni gola mɔin, nu la ɠɛni zooga é ʋa kɔlu ɓɔigi wuɲɛgi ɠɔɠɔ, tɔɔzei gola mɔinni.

19 Salomɔn zɔɔma zɔɔlaiti kpɛtɛni GALA sei ʋɛlɛi vaa ma: ansansegiti kulazuʋɛ ga zalaɠai, naa maaziɛni ga zanugi, ta taɓalii nii ɓului ɠɛni laazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, 20 fitina zei aniiti ti ga zanu kitei, ta ma fitinaiti, niiti maanɛɛni ga ti ɠaa ɗa zo ʋelegi deveai la, ada ɲadega wolai ɠakalaʋɛ, 21 ta tufa waa ʋuaiti baaɠulabaiti, fitinaiti, ta bɛɛngiti, ti pɛ ti ga zanu kitei, 22 salaʋa zo sɔɔlaiti, ɲama vaza aniɲakaiti, ansanse seɠe ɲakaiti, ansanse gala liɠiiti, ti ga zanu kitei, zanu kalagiti kpogiti faa ma pɛlɛ ɠoozuʋɛ ada ɲadega wolai ma ʋɛlɛlaʋɛ ta GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ ma ɓogiti faa ma.

5

GALA sei ʋɛlɛi laalao fai

(1 Masagiti 8:1-13)

1 Salomɔn ɓegai ma ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai ma wotii pɛ kɛ tɛtɛ, é devei veeni ga ti ʋa ga sɔɔlaiti pɛ kɛɛɠɛ Davide ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: walii, zanugi, naa ʋɛɛ sɔɔlai ma zii pɛ ba, é ti pɛ pu GALA sei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ.

2 Naama ziɛgi zu masagi Salomɔn Izilayɛle ɠɛwolaiti pɛ ta bolodama ɠundiɠiiti, ta pɛlɛyeɠeiti gaazuʋɛti pɛ tolini ga ti ɠaalɛ ba Zeluzalɛme, ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui zeɠe Davide ná-taa wolai zu ná laa ga Siyɔn, ti li la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 3 Izilayɛle nuiti kpein ti ɠaalɛɛni ba masagi ɠoba fɛti ɠula vai ma, nii a ɗa ɠɛ alugi lɔfelasiɛi ma. 4 Izilayɛle ɠundiɠiiti pɛ ti ʋaani, Levi nuiti tosuʋɛ ɠɛni ga ti minazeɠe kesui zeɠe. 5 Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti ti minazeɠe kesui zeɠeni, ta GALA daaɠomi seɠe ʋɛlɛi, naa ʋɛɛ bu zɔɔlai ɲadegaiti pɛ ba. 6 Masagi Salomɔn ta Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ, niiti ti ɠaalɛɛni ba koba, naati ti ɠɛni minazeɠe kesui ɠakalaʋɛ, ti ɗa togani ʋɛlɛʋɛlɛgiti ta ma ɓaazagi ma mɔinmɔin kula ga zalaɠai, nu la ɓena tie kwɛɛ. 7 Zalaɠa ɠula nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui laani, ʋɛ ná ɓɛtɛai bɛ, ʋoluzu ʋele ʋɛlɛ ɠoozuʋɛ GALA sei ʋɛlɛ wu, ná laa ga ada ɲadega wolai, seeluɓɛinti koʋegiti bu. 8 Tɔɔzei seeluɓɛinti koʋegiti suviega ɠɛni de minazeɠe kesui zeizuʋɛ maazu, nii a kɛ ti ʋɛɛ kesui ta seɠe wulu zɔkpɔiti ma. 9 Ʋelei ti gulu zɔkpɔi naati koozani la, nu ɠɛni yɛsu ada ɲadegai wu, ʋɛ ná ada ɲadega wolai ɠakalaʋɛ, nu ɗa ti-zokpaiti ka, kɛlɛ nu la ɠɛni ti ɠaazu ga etea ʋelei. Miná ɠa ti yɛgai ná eyɛsu za. 10 Ani ɠili ge la ɠɛni minazeɠe kesui zu, kɛni kɔtu ɠokolo felegɔiti Moize ti laani su Wolɛɓe,* siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠegi ɠɛni la ti yɔɠɔzu ta Izilayɛle nuiti, ti ɠulazuʋɛ Ezipete.

11 Zalaɠa ɠula nuiti ti ɠulani ada ɲadega wolai. Zalaɠa ɠula nui niiti kpein ti ɠɛni ná, ti ɓɔɠɔ ɲadeni ga ʋelei ta ɗa kɛɛ la pɔlɔma, ti la kɛɛni nɔ ga ta-ɓɔgiti niiti ti ti zu naati teʋe pelei. 12 Levi nui niiti kpein ti ɠɛni ga gɛingɛin gani gɛin nuiti, naati ti ɠɛni loni zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, kɔtɛgiti ti ti ya, naa ʋɛɛ kɔnigiti ta papaiti ba. Zɔiti ti ɠɛni ná, naati ti ɠɛni ga: Azafe, Ɠeman, Yedutun, naa ʋɛɛ ti-loun zunuiti ta ti-ɠɛɛlointi ba, ti pɛ ti maaɠiliai ga geze ʋagɔ zeɠei. Zalaɠa ɠula nu ungila puufelegɔ (120) ɠɛni loni ti ɠoba, ti ɗa puʋugiti fɛ. 13 Puʋu fɛɛ nuiti ta guye loo nuiti ti ɠɛni liizu la ʋɔɔma, ti goo ɓɔsu, nii a kɛ ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi ta ti maamusɛ. Siɛgi zu gɛingɛin gani gɛin nuiti ta la puʋugiti ta kɔtɛgiti gooɠulana la, naa ʋɛɛ gɛingɛin gani zɔiti ba, ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛzu, ti ɗa ɠɛ ma:

«Mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!»

Naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wuulaaveni kpekpe ga duului. 14 Tonaɓiingi maaʋele ma, zalaɠa ɠula nuiti ti la ɠɛni zooni ti ʋa yɛ ná, ti ʋa ta-wotii ɠɛ, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai GALA sei ʋɛlɛi wuulaaveni.

6

GALA sei ʋɛlɛi ɠalivaazuʋɛ ɓɔɛi
Salomɔn boni

(1 Masagiti 8:12-21)

1 Salomɔn ɠɛni ma názu: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ toɠa zeizu ada ɓidiai zu. 2 Nɔ̀un gè pɛlɛ maayiki toga è ʋɛ, ʋɛ ɗa zei ná eyɛsu ɠɔ.»

3 Naa ʋoluma masagi latini, é tuya loo Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ bɛ, ti ɠɛni loni. 4 É ɠɛni ma: «Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI! É ná-minazeɠegi laazeelia, nii é kɛɛni kɛ̀ɛ Davide ʋɛ, é ɠɛ ma: 5 ‹É zo foloi naa ma, yeei gè nà-nuɓusɛiti kulani la Ezipete yooi zu, é zeeli za ma, gè la yiimazeɠeni ga taa wolai tanɔpɛ Izilayɛle wolodamaiti saama, ʋɛ pɛlɛ ɠa lo ná nɔ̀un bɛ, gè zei ná. Gè la yiimazeɠeni ga nu nɔpɛ ga é ɠɛ ga nà-nuɓusɛi Izilayɛle ná-kundiɠii. 6 Kɛlɛ gè yiimazeɠea ga Zeluzalɛme nii a kɛ dàaseigi ɠɛ ná ʋa, gè yiimazeɠe ga Davide, nii a kɛ é lo nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti untuɠɔ.› 7 Wɔin ɠɛni kɛ̀ɛ Davide ma ga é pɛlɛ lo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi wɔɔlɔ vaa ma, Izilayɛle ná-GALAGI. 8 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: ‹Pɛlɛ lo devei è bo ga nɔ̀un tɔɠɔi wɔɔlɔ vaa ma, naa ɠa ga faa ʋagɔ, è kɛɛʋɛ ga pagɔ è ɠisiɛ naa zu. 9 Naa pɛ ge ɠɛ ʋa, ɗa lɛi è ʋa ɠɛ pɛlɛi naa losu, è-loun zunui ɠa é pɛlɛi naa losu bɛ̀.› 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi laazeelia. Gè kɛ̀ɛ Davide maavaliboga, nà zeini za Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, ta gè pɛlɛi loga Izilayɛle ná-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi wɔɔlɔ vaa ma. 11 Gè kesui laaʋɛ bu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe gooi laani su, nii é kɛɛni ti yɔɠɔzu ta Izilayɛle nuiti.»

Salomɔn ná-GALA maanɛɛnɛi

(1 Masagiti 8:22-53)

12 Naa ʋoluma Salomɔn loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ laawu, Izilayɛle ɓɔgi pɛ gaazu. É yeelɛɛni ga é GALA fali. 13 Mazɔlɔɔ Salomɔn nu losu ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, é ga seki naani kpuɠagi, kogi ta sakpai ti pɛ ti ɠɛni ga mɛtɛlɛ velefele ta tukpɛ (2,5), gaaɠooza ga mɛtɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5). É toni koi zaamaʋɛ, é lɛ, é lo ga. É ʋilɛni ɲiibiɠa ná, Izilayɛle ɓɔgi pɛ gaazu, é yeelɛɛni geezu, 14 é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ná-GALAGI, gala kili ge la ná ga è ɠɛʋele, geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma. Ɗa ga wooɠɛɠila nu ɗa-minazeɠegi zu, ɗa ɗa-wooɠɛɠiladai makɛsu ɗa-wotiɠɛ nuiti bɛ, niiti ti ziɛzu ga è-yiimai ga ti-yiimaʋɛ pɛ. 15 Ʋele ɠana è ɗa-minazeɠegi laazeeliai la, nii è kɛɛni ɗa-wotiɠɛ nui kɛ̀ɛ Davide ʋɛ. Ungo, è naa ɠɛɛʋɛ za, nii a kɛ naa laazeeli, nii kulaai ɗa ɓɔɠɔi è-la, è bo. 16 Niizu niina, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, soma è zɔɔma minazeɠegi laazeeli, nii è kɛɛni, siɛgi zu è ɠɛni la ma: ‹Ni è-mavofodaiti ta ziɛ ʋele ɓɛtɛna, ti ziɛ ga pagɔ é zoloo nà-tɔgi ma, eɠɛʋelei ɗa ɓɔɠɔi è ziaai la, gè bo è ma ga gaamai, è la ʋalaga nu ma ti zaama, nii a zei Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa nɔ̀un gaazu.› 17 Naama minazeɠegi è kɛai ɗa-wotiɠɛ nui Davide ʋɛ, sona ma mu kae, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, è daazeeli.

18 «Kɛlɛ GALA ka zoo nɛi é zei zooi ma, nu vului ɠoba? Geeɠɔlɔgi mu ta ná-suwɔɔlɔi é la vɔnini miná, de ʋa ɠɛ ma pɛlɛi nii gè togai. 19 Naa pɛ ge ɠɛɛʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, soma è woilo nà-GALA falii ta nà-maanɛɛnɛi ma, woilo toligi ma gè bosu ga ɗe, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. 20 Ɠaazu yɛ pɛlɛi nii ʋa kpidi ʋɛɛ folo ʋa, ʋɛ è ɠɛai ma è-laaseigi ɠa ʋɛɛzu ná ʋa. Woilo GALA falii ma gè daazeelizu è ma náʋɛ. 21 Soma è woilo nà-maanɛɛnɛ wooiti ma, ta toligi ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti daazeelizu è ma, ta ɠaaʋotena adaʋɛ nii ma. Yɛ è-zeizuʋɛ geeɠɔlɔgi zu, è gá-ƓALA falii mɛni, è gi zuvaayɛ.

22 «Ni nui ta a koto ɠɛɛna seiɲɔɠɔi laalɔɠɔma, ti ɠɛ ma kɛni é ɠona, ni konai naa ɠa wona ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ pɛlɛi nii ɠakalaʋɛ, 23 yɛ geeɠɔlɔgi zu, è woilo, lɔ ti yɔɠɔzu, è ɗa-wotiɠɛ nuiti tukpɔɠaaleʋe, è sɔba nui ʋeelala, é sɔgi zulɔnɔgi zɔlɔɔ, è sɔbalala nui ná-sɔbalalai ɠula kɛlɛma, è so ʋelei ná-telebogi la.

24 «Ni ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti zili nuiti ta vɔnina ti ma, tɔɔzei ti kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma, ni ta ɠalena ma è ʋɔ, ti è maamusɛ, ni ta-maanɛɛnɛ wooi a zeelina è ma niima ʋɛlɛi wu, 25 ti woomɛni geeɠɔlɔgi zu, ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti suvaayɛ ga ta-ɠotoi, ʋa ga tiye ʋolu zooi nii zu è feai ti-mɛmɛwolani bɛ ta tiya ɓɔɠɔi ti ʋɛ.

26 «Ni geeɠɔlɔgi laa ɠa ɠuluna, tona la ʋuuzu tɔɔzei ti kotoi ɠɛɛʋɛ è laalɔɠɔma, ni ta ɠaaʋotena ʋɛ ma ga ti è maanɛɛnɛ, ti è maamusɛ, ti zeɠe ta-ɠotoiti polu, mazɔlɔɔ è ti unmaayeiɗa, 27 woilo ti-woo ma geeɠɔlɔgi zu, ɗa-wotiɠɛ nuiti ta ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti suvaayɛ ga ta-ɠotoi. Pele ʋagɔi lɛ ga tiye, nii ta ziɛ la, yeeɓe tonai ʋa, é ʋu zooi naa ma, é ga ɗɔnɔi, nii è feai ti ya ga tɔnɔ.

28 «Siɛgi zu pului loozu la zooi zu, ɓaa ɗɔfɔi ɠɛ zooi zu, siɛgi zu siinziin ganiiti ti zeeɓɛzu la, siɛgi zu kotogiti ɓaa kotokɔliiti ti ʋaazu la ga mɔinɗa, siɛgi zu ɓalaa Izilayɛle zili nuiti ti ʋaazu la zooi zu, ti zeeli ta-laa wolaiti su, niiti siɠigiti ti ma, ni seeɓɛi ta ɓaa faaɓaagi tanɔpɛ ka ʋaana ti ma, 29 ni naama vaaɓaagi ɠa nui tanɔpɛ ziiɓɔlɔna ɗa-nuɓusɛiti saama, Izilayɛle nuiti, ma nui ɠa yeemaalena pɛlɛi nii ʋɔ pelei, é è maanɛɛnɛ, ɓaa é è vali, 30 gooɠaaʋote geeɠɔlɔgi zu, ʋɛ è zeini ná, ti zuvaayɛ, è ɛsɛ gilagilagi zo é zoloo sɔgi ma, mazɔlɔɔ è zii ɠwɛɛ. Tɔɔzei ɗa ɠila kpe ka è nuiti kpein zii ɠwɛɛ. 31 Ɗa naa ɠɛna, ta è lɛbi, ti ziɛ ga è yiima ʋelei yeeɠɛɠalai pɛ daawu ta kɛ vulua zooi ná zu, è feai gi-mɛmɛwolani zea.

32 «Ni wɛɛin ta a ɠɛna ná, é la ga ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti ta, tama é zeɠe ɠoozama you zu, é ʋa, mazɔlɔɔ é mɛnigɛ ga ɗa ga GALA golai, nii é sɛbɛi ɠulazu kɛlɛma, ni a ʋaana pɛlɛi nii ʋɔ pelei é maanɛɛnɛi wo, 33 soma kae è gooɠaaʋote geeɠɔlɔgi zu, ʋɛ è zeini ná. Nii é falia è ma, naa ve zea, naa ɠa a kɛ etea nuɓusɛiti pɛ ti è ɠwɛɛ, ti lua è-ɠaazu ʋa, ga ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle ɠɛʋele, ta kwɛɛ ɓalaa ga pɛlɛi nii gè togai, ɗa ɠa ɗɔnɔ ʋe.

34 «Siɛgi zu ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ti liizu la kɔɔɠɔzuʋɛ, ʋɛ è ti leʋesu ná, ti zili nuiti daalɔɠɔma, ni ta è valina, ti ɠaaʋotegai taai ta pɛlɛi nii ma gè togai ɗa-lɛbiyai vaa ma, 35 ti woomɛni geeɠɔlɔgi zu, ta-ƓALA falii ta ta-maanɛɛnɛi ɠaaʋote, ti maalobo.

36 «Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti kotoi ɠɛɛzu la è laalɔɠɔma, mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la ná, nii é la koto ɠɛa, ni ɗa yiiɠaawanana, è ti lɔ ti zili nuiti zeezu, naati ti li ga tiye ɓuɠama ɓaa ɠoozama you zu, duɔlai zu, 37 ni ta yɛna duɔla yooi naa zu, ti ʋa ɠima, ti ɠale ma è ʋɔ, ti è maanɛɛnɛ, ti ɠɛ è ma: ‹Gi kotoi ɠɛa, gi ziɛ ʋele ɲɔuɗa, gá ga sɔba nuiti,› 38 ni ta ɠalena ma è ʋɔ ga ti-yii pɛ, ta ti-yɛnvui pɛ, ni ta yɛna ti zili nuiti ta-yooi zu, ʋɛ ti ná duɔlai zu, ti è maanɛɛnɛ, ti ɠaaʋotegai zooi naa ma è feai ti-ɠɛɛni zea, ta taai nii ma è yiimazeɠeai la, ta pɛlɛi nii ma gè togai ɗa-lɛbiyai vaa ma, 39 ti woomɛni è-zeizuʋɛ, geeɠɔlɔgi zu, ta-ƓALA fali ta ta-maanɛɛnɛi ɠaaʋote, è ti maalobo. Ɗa-nuɓusɛiti suvaayɛ ga kotoi ti kɛai è laalɔɠɔma. 40 Za ʋoluma, nà-GALAGI, ɠaazuʋɛ zeɠe ma, è woilo fali wooi kpein ma, nii é wosu ʋɛ.

41 Niima ziɛgi zu, ee, GALA, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

wuzeɠe, è ʋa naama adaʋɛ, ná ga ɗa-looɠo bosuʋɛ,

wa ɗa-minazeɠe kesui nii è-zɛbɛi zeini su.

GALA, ɗɛi è ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

kizo fai ɠɛ kae ɗa-zalaɠa ɠula nuiti kɔba ga ti maaɠili zɔɔlai.

Ɗa-wooɠɛɠila nuiti ti wooɠula ga koozunɛɛi!

42 Ɠɔoɠɔ GALAGI, GALA, mina ʋoluave masagi ʋa, nii gulɔi ziaai ma.

Ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma, soma è ɠizɛ minazeɠegi zu,

nii è kɛɛni ɗa-wotiɠɛ nui Davide ʋɛ.»

7

Zalaɠai niiti ti ɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ

(1 Masagiti 8:62-66)

1 Salomɔn ɓegai ma ga ná-GALA falii ɠɛ, abui zeɠeni geeɠɔlɔgi zu, é yei, é gala zalaɠai ɠala ta zalaɠai zɔiti pɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai GALA sei ʋɛlɛi wuulaaveni kpekpe. 2 Zalaɠa ɠula nuiti ti la ɠɛɛni zoosu ti ʋa lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai pɛlɛi wuulaaveni kpekpe. 3 Izilayɛle nuiti pɛ ti abui ɠaani ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai, ti ɗa yei GALA sei ʋɛlɛi ma, ti nɔkɔni, ti laaʋɛ zooi ma GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti tɔɔzei ga Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛa, ti ɗa ɠɛ ma:

«Mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.»

4 Masagi Salomɔn ta nuɓusɛiti kpein ti zalaɠaiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vaa ma. 5 Salomɔn nikɛ waaʋuufelegɔ maazu felegɔ (22.000) ta baala waaungila waaʋuufelegɔ (120.000) ɠulani ga zalaɠai. Ʋele ɠana masagi ta nuɓusɛiti pɛ ti GALA sei ʋɛlɛi laalaoni da. 6 Zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛni ti-losuʋɛti. Levi nuiti ɓalaa ti lopele ɓɛtɛni ga gɛingɛin ganiiti niiti masagi Davide ti ɓɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ vai ma, ti ɠɛni guyei loozu, ti ɗa ɠɛ ma: «Mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!» Davide ɠa é naama ɠasɔi laani ti unma ga ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ. Zalaɠa ɠula nuiti ti ɠaaʋoteni ti ma, ti ɗa puʋugiti fɛ. Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠɛni loni. 7 Salomɔn Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ ma ɠoi ɠoozuʋɛ pɛ feeni GALA bɛ, mazɔlɔɔ zalaɠa ɠulazuʋɛ ti ná ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, miná wola lɔini zalaɠaiti faa ma naama voloi, tɔ ɠa é kɛɛni Salomɔn koi ɠoozuʋɛ pɛ seɠeni, ga ti ɗa gala zalaɠaiti gala ná, ta vebɛ zalaɠaiti, naa ʋɛɛ ziilɛi zalaɠaiti ma wulɔiti ba.

8 Naama ziɛgi nɔ zu Salomɔnni ta Izilayɛle nuiti pɛ ti fɛtii ɠulani folo lɔfela laawu. Bɛbɛ wolai ɠa é zeɠeni Izilayɛle yooi zu ná pɛ, é zo Leɓo-Ɠamate yooi zu, é zeeli Ezipete kɔtuɗɛi ma. 9 Ti zalaɠa ɠulazuʋɛ laalaoni folo lɔfela laawu, naa ʋoluma ti folo lɔfela ɠili kɛ ga fɛti. Foloi lɔsaʋasiɛi fɛtii ʋoluma ti gaalɛba wolai ɠɛɛni. 10 Alugi lɔfelasiɛi ma voloi ʋuufele maazu zaʋasiɛi (23) ma, Salomɔn nuɓusɛiti gaaɠaleni ma, ɛsɛ pɛ ge li ná-taazu. Ti pɛ ti wola ɠoozunɛɛni tɔɔzei faanɛɛi naa ʋa, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛɛni Davide ta Salomɔn ʋɛ, naa ʋɛɛ ná-nuɓusɛi Izilayɛle ʋa.

Gooɠaaʋotegi Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni
Salomɔn ya

(1 Masagiti 9:1-9)

11 Salomɔn ɓeni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo, ta masa pɛlɛi. Nii kpein é ɠɛni pɔ ga é kɛ pɛlɛ felegɔi naati to fai zu, é ziɛni ti pɛ bu. 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛba é ɠula bɛ kɛlɛma kpidii, é ɠɛni ma: «Gè woiloga ɗa-maanɛɛnɛ wooi ma. Gè yiimazeɠea ga pɛlɛi nii ga ná ɠɛ bɛ̀ ga zalaɠa ɠula adaʋɛ. 13 Siɛgi zu gè geeɠɔlɔgi laaɠulusu la ga tona mina ʋu, gè devei ve kotogiti zea ga ti zooi zuɠoloɠolo, ɓaa nà ɗɔfɔ zeeɓɛi leʋena nà-nuɓusɛiti daalɔɠɔma, 14 ni nà-nuɓusɛiti niiti dàaseigi ti ʋa, naati ta ɓɔɠɔmaayeina, ti maanɛɛnɛi wo, ti gàiziɛ, ni ta zeɠena ti-ziɛ ʋele ɲɔiti polu, nɔ̀un, nà yɛ geeɠɔlɔgi zu, gè ti woomɛni, gè ti zuvaayɛ ga ta-ɠotoiti, gè ta-yooi ʋalo. 15 Za ʋoluma, gè ɠaazuzeɠea ma, gè woilo fali wooi kpein ma, nii é wosu niima adaʋɛ. 16 Niima ziɛgi zu, gè yiimazeɠea ga pɛlɛi nii, gè ná ɠɛ ga ada ɲadegai, ʋɛ nà ɠɛ ná ɠɔ. Nà wɛlɛ ma yeenɔpɛ, zìi ɠa ɠɛ ná.

17 «Ɗa ma, ni ɗa ziɛna gàazu eɠɛʋelei è-ɠɛɛ Davide ziɛni la, ni ɗa naati pɛ kɛ, niiti gè è levea ti ma, ni ɗa ɠolona nà-deveiti ta nà-tɔgiti bɛ, gè ti veai è ya, 18 nà ɗa-masa kpɔkpɔgi zei kpɛ, eɠɛʋelei gè minazeɠeni la è-ɠɛɛ Davide ʋɛ, siɛgi zu gè ɠɛɛni la ma: ‹Nu ɠa ɠɛ zɔlɔɔsu nɔ ɠɔ è-mavofodaiti saama, nii a ɠɛ zeizu Izilayɛle masa kpɔkpɔgi ɠa.› 19 Kɛlɛ ni wa ʋoluavena bà, ni wo la ɠoloni nà-tɔgiti ta nà-deveiti bɛ gè ti zeiɗai wo ma, ni wa liina wo gala kiligaa lɛbi, wo nɔkɔ ti wu, 20 nà wo ɠula zooi naa ʋa, nii gè feai wo ya, pɛlɛi nii gè kɛai ga ada ɲadegai, dàaseigi yɛ fai zu ná, nà pili ya poun, é zeɠe gàazu, gè kɛ ga ɲɛɛɠulasu ani ta bɛlɛlala ani etea nuɓusɛiti pɛ bɛ. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi nii ma, zɔi nɔpɛ a leʋe koba, daa ɠa vɔ. Nuiti ta ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Leeni vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi nii ta pɛlɛi nii zogai ɠani?› 22 Gooɠaaʋotegi ɠa ɠɛ ga: ‹Mazɔlɔɔ ti ɠɛlɛa ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, nii é ti-mɛmɛwolani kulani Ezipete yooi ʋa, mazɔlɔɔ ti ʋilɛga gala kiligiti polu, ti nɔkɔ ti wu, ti ti lɛbi, naa ɠa é kɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI niima maanɔɠɔiti pɛ seiɗai la ti ma.› »

8

Salomɔn ná-boti wolaiti

(1 Masagiti 9:10-28)

1 Salomɔn kɛɛni ga kona ʋuufelegɔ (20) pɛlɛ felegɔiti to fai ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta masa pɛlɛi. 2 É taa wolaiti toni ʋolu ga niinɛ, niiti Tiil masagi Yilame ti veeni zea, é Izilayɛle nuiti sei ti zu.

3 Naa ʋoluma é liini ga kɔɔi Ɠamate taai laalɔɠɔma, Soɓa yooi zu, é so. 4 É Tadamɔɔl loni ʋolu ga niinɛ teʋebai zu, naa ʋɛɛ taa wolaiti pɛ ba, niiti é ti loni Ɠamate yooi zu, nii a kɛ é ɗa kɔligiti makɛ náti. 5 É Ɓɛte-Ɠolon maazu ʋelei loni ɓalaa, ta Ɓɛte-Ɠolon buu ʋelei, é taa wolai naati toni niiti ti maaɠakugai ga siɠigiti, ti laaɠulusu ga kpogiti niiti pilisui ti ʋa, 6 naa ʋɛɛ Ɓaalate ʋa, ta taai niiti kpein ti ɠɛni bɛ ga ani makɛsuʋɛti, ta taai niiti ná-kɔɔɠɔ wotoloiti ti ɠɛni ti zu, naa ʋɛɛ ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti ɲiizu laaiti ba. Nii kpein é ɠɛni pɔ ga é to ga pɛlɛ, é ti loni Zeluzalɛme taazuʋɛ, ta Liɓan ɠizei ma, ta ʋɛ kpein é ɠɛni zeini naa unda.

7 Zii ɠiligi tanigaa ti ɠɛni dɛ zooi zu naama ziɛgi zu: Ɠɛte nuiti, Amool nuiti, Felɛze nuiti, Ɠeve nuiti, ta Yeɓuse nuiti, ti tanɔpɛ ti la ɠɛni ga Izilayɛle nu, 8 niiti ti-mavofodaiti ti yɛni zooi zu, Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni ti zuwuɠaaleʋeni, tiya ɠa Salomɔn duɔla wotii niiti daani ti ma, zaaɠaza naa ɠa ti daawu. 9 Kɛlɛ Salomɔn la ɠɛni Izilayɛle nu nɔpɛ seɠeni ga duɔ, naama woti wolai tanɔpɛ su, é ti ɠɛɛni ga salaʋusuiti, ta salaʋusu ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ wotolo ɓizɛ nuiti ta ná-soo ɓizɛ zalaʋusuiti ba. 10 Salomɔn ná-botiɠɛ nu wola unfelegɔ puulɔɔlugɔ (250) ɠa é ɠɛni losu botiɠɛ nuiti untuɠɔ.

11 Salomɔn Falaɠɔn ná-doun anzanui ɠulani Davide ná-taa wolai zu, é tati pɛlɛ wolai wu nii é toni naa ʋɛ, tɔɔzei é ɠɛni ma: «Ànzai la yɛsu Izilayɛle masagi Davide ná-pɛlɛ wolai wu, mazɔlɔɔ ʋɛti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui laai náti, mináti ɲadegɛ.»

Gala fali ɠaalɛbai zei ʋelei kpasu

12 É zoni názu ma niina, Salomɔn ɠɛni gala zalaɠaiti kulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ é ná ɓɛtɛni ná, ʋɛ tɛɛ wosuʋɛ ɠakalaʋɛ. 13 Folo-o-folo é ɠɛni naa ɠɛɛzu, é zoloo devei naa ma nii Moize feeni, dooɠo foloiti faa zu, alu toga niinɛi ma vɛtiiti faa zu, naa ʋɛɛ fɛti wola saʋagɔiti ba, niiti ta ɗa ɠula ná ɠɛ ɠila konagi zu, naati ka ti ga: ɓului lɛʋɛ la su naama vɛtii, dɔɔɠɔiti ma vɛtii, naa ʋɛɛ kota vɛtii ʋa. 14 Ʋelei kɛɛɠɛ Davide seikpasui ɠɛɛni la, Salomɔn zalaɠa ɠula nuiti ta-ɓɔgiti pilɛni ta-wotiiti ma, é Levi nuiti pilɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, ɓaa ta-wotiiti kɛɛ vai ma zalaɠa ɠula nuiti koba, ʋelei maanɛai é ɗa ɠɛɛ la folo-o-folo, gaaɓelagi siɠida makɛ nuiti, tɔnɔ ma ɓɔgiti ɓalaa ti zeini kpasu, ɛsɛni ta nɔnɔ ma ziɠidaʋɛ, é zoloo seikpasui ma GALA ná-nui Davide kɛɛni. 15 Fai ɠilagila pɛ su, ti la ɠɛni zeɠeni seikpasui ʋa nii Davide kɛɛni, é lo zalaɠa ɠula nuiti ba ta Levi nuiti, é lo ɓalaa naavoloiti faa ʋa.

16 Ʋele ɠana nii kpein Salomɔn yeeʋuuni bu, ti ɠaaɓelani la ga pagɔ, é zo voloi naa ma yeei ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠɔtui mɔungi laani la, eyɛsu é zeeli gaaɓela foloi ma. Zekana Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠaaɓelani la tɛtɛ.

17 Salomɔn liini Ɛsiyon-Geeɓɛɛl ta Elate, Seeli Kpoloɗɛi laaʋɛti, Edɔme yooi zu. 18 Masagi Yilame ɓatoiti feeni ná-botiɠɛ nuiti zea ga ti ʋaa la pɔ. Fenisi yooi zu ziɛ wotiɠɛ nui niiti ɠi ge ti ma, naati ka ti ɠɛni ɓatoi naati kpizɛzu. Ti liini ta Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti Wofiil, ti zanugi zeɠe miná, buɲɛgi ɠɛ ga kilo waapuugɔ maazu lɔɔlugɔ (15.000), ti ʋaa la masagi Salomɔn ʋɔ.

9

Saɓa masa anzanui ʋaa vai laaliizu
Salomɔn ma

(1 Masagiti 10:1-13)

1 É woni Saɓa yooi zu masa anzanui ma ga Salomɔn lɔɠɔ ʋagɔ zɔlɔɔgɛ. É ʋaani Salomɔn ʋoluɠulazu ga gaazaɠa kpaaɓaagiti. Bɛbɛ wola yɛni polu, ti ʋa Zeluzalɛme, é ʋaani ga ɲɔmɛiti ti ɠasɔɠiliai ga tufa maku nɛɛnɛgiti, ta zanu mɔinmɔingiti, ta kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti. É kisu vai pɛ boni naa ma. 2 Salomɔn ná-gaazaɠagiti pɛ gaaʋoteni, tanɔpɛ ge la ɠɛni ɓaani Salomɔn ya, ta la yɛni ʋoluzu, nii é la ɠɛni zooga é ʋa gaaʋote. 3 Saɓa masa anzanui Salomɔn ná-ɠimalai ɠaani, ta pɛlɛi é togai, 4 é ná-daamianigiti ka, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ɲiizuʋɛti, ta ná-botiɠɛ nuiti tosuʋɛti, ta ti maaɠili zɔɔlaiti, ta niiti ti ɠɛni daamianigi ta dɔɔi veezu zea, é wɛlɛ, é nu ɠɔɠɔlosuʋɛti ka, nu lɛɛzuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Naati kaai ma, daavɔɔni, zɛnvu maaleʋe.

5 É ɠɛni masagi ma: «Nii kpein ti bogai mà nà-zooi zu, é lo è-laawooiti ta ɗa-ɠimalai ʋa, ti pɛ ka ga gaama! 6 Gè ʋa ɠɛ gè zeeli ʋɛ, gè ka ga ɠaazu, gè la ɠɛa laani da, kɛlɛ wɛlɛ, ti la vɔlɔ ɗa-ɠimalai wɔɔlɔ ʋelei ma lukpɛgi ɓalaa boni mà. È ɓudɛʋɛ naati kpein maazu niiti gè ti mɛnigai, ti ɗa bo. 7 Undaanɛ nu ɠa ga ɗa-nuiti ta ɗa-wotiɠɛ nu wolaiti, ti è ʋa folo-o-folo, ti ɗa tɔnɔ zɔlɔɔ ɗa-ɠimalai zu. 8 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɗa-ƓALAGI nii é faaɓɔɠɔ ɠɛai è ʋɛ, è zei vai zu ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, nii a kɛ è ɠɛ tɔun bɛ ga masagi, tɛigi é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI. Ná-nɛɛbɛi nii é zii ma ɠɔ Izilayɛle ʋɛ, naa maaʋele ɠa é kɛa è zeiɗai ga masagi, nii a kɛ è sɔledai ta telebodai ɠɛ.» 9 Naa ʋoluma, é zanugi kilo waasaʋagɔ undɔɔlugɔ (3.500) veeni masagi ʋɛ, ta é tufa maku nɛɛnɛgi ma mɔinmɔin feeni, ta kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti. Kaipa tufa maku nɛɛnɛ ge la mɔ ɠɛni zɔlɔɔni, é ʋa ɠɛ ga naa ɠɛʋele nii Saɓa masa anzanui ʋaani la Salomɔn ʋɔ.

10 Yilame ta Salomɔn ta-wotiɠɛ nuiti ti ɠɛni ʋaazu ga zanugi, é zeɠezu Wofiil, naati ti ɠɛni ʋaazu ga santale gului ta kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti. 11 Masagi santale gului naa tanigaa ɓɛtɛni ga nu lɛɛzuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta masagi ná-pɛlɛi wu, é kɔnigiti ta papaiti kpɛtɛ ga ta guye loo nuiti bɛ. Kaipa nu ɠɛni dɛ santale gului naa ɠɛɠala ɠaani pɛ Zuda yooi zu mɔungi.

12 Nii kpein wɔin ɠɛni Saɓa masa anzanui ma, ta nii kpein é falini masagi Salomɔn ma, naa ti pɛ feeni zea, naa ʋoluma é vebɛani ɠiligaa veeni bɛ, nii ti ma ʋɛɛda la ga ʋe ta nii é ʋaani la. Naa pɛ poluma masa anzanui ɠaleni ma ná-zooi zu, ta ná-botiɠɛ nuiti.

Salomɔn ná-kpɛtɛi zu aniiti

(1 Masagiti 10:14-29)

13 Kona-o-kona kilo waaʋuufelegɔ (20.000) ɠa Salomɔn ɠɛni sɔlɔɔsu zanugi zu, 14 naa la ʋɛɛni sɛʋɛ zalaiti ba niiti ti ɠɛni ɠulazu zou ʋolu zɔɔlaiti ta yaaɠo zɔɔlaiti ma, naa ʋɛɛ walii ta zanugi ʋa nii Alaɓe masagiti ta Salomɔn ɓɔɠɔi ná-zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ti ɠɛni feezu.

15 Masagi Salomɔn kɔɔɠɔ zɛpɛ gola unfelegɔ (200) ɓɛtɛni ga zanu doɠaai, kilo lɔzita ɠa é dɔɔni ga zanugi ti ɠilagilagi pɛ kpɛtɛ vai zu, 16 é kɔɔɠɔ zɛpɛ koiti unsaʋagɔ (300) ɓɛtɛ ga zanu doɠaai, kilo saʋagɔ ɠa é dɔɔni ga zanugi ti ɠilagilagi pɛ kpɛtɛ vai zu. Masagi ti pɛ daani pɛlɛi naa wu daa ga «Liɓan lɔɓɔi».

17 Masagi masa kpɔkpɔ gola ɓɛtɛni ga see ɲiigai, é maaʋu ga zanu kitei. 18 Kɔɠɔ losu lɔzita ɠa é ɠɛni nu laazeelizu masa kpɔkpɔgi naa ɠa, kɔɠɔloma anii ɠɛni ba, kpɛtɛai ga zanugi, zeelokoi ɠɛ ba kakama felegɔiti, zalai ʋaaɠulaba felegɔ ɠɛ zeeloko felegɔiti koba, 19 zalai ʋaaɠulaba puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛ kɔɠɔ losu lɔzitaiti su, kakama felegɔiti pɛ su. Kɛɠala nɔpɛ ge la dɛ ɓɛtɛni masadai tanɔpɛ bɛ.

20 Masagi Salomɔn ná-ziawɔi pɛ ge ɠɛni ga zanugi, daami aniɲakai niiti kpein ti ɠɛni pɛlɛi wu daa ga «Liɓan lɔɓɔi», naati pɛ ti ɠɛni ga zanu kitei. Salomɔn ná-siɛgi zu, nu la vɔlɔ ɠɛni walii levezu ga ani ɓii. 21 Tɔɔzei ɓatoiti ti ɠɛni masagi ya ti ɗa leʋeteʋe kpoloɗɛi ɠa ta Yilame ná-botiɠɛ nuiti, kona saʋagɔ-o-kona saʋagɔ ɓatoiti ti ɠɛni ʋaazu ga zanugi ta walii, ta see ɲiigai, ta koyaiti, ta waso wɔniiti.

22 Masagi Salomɔn leʋeni etea masagiti pɛ ba, kpɛtɛi ta ɠimalai zu. 23 GALA ge ɠimalai wola veeni Salomɔn ya, naa maaʋele ma masagiti pɛ ti ɠɛni ʋaazu ga ti goomɛni. 24 Ɛsɛ ge ɗa ʋa ga vebɛaniiti pɔ, ga walii zɔɔlaiti ta zanu sɔɔlaiti, seɠeiti ta kɔɔɠɔ zɔɔlaiti, é tufa maku nɛɛnɛgiti feezu, ta sooiti, naa ʋɛɛ soovale fuuluiti ba. Ʋele ɠana é ɠɛni ɠɛɛzu la kona-o-kona.

25 Sooiti ta wotoloiti makɛ ʋɛlɛi waanaanigɔ (4.000) ɠa é ɠɛni Salomɔn ya, ta soo ɓizɛ zalaʋusu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000), é ti ɠaaɠwɛ taaiti su, ʋɛti ná-sooiti ti ɠɛni ná, ta Zeluzalɛme tɔ ɓɔɠɔi ɠobaʋɛ. 26 Salomɔn ɠɛni masadai ɠɛɛzu zɔɔma masada ʋɛlɛʋɛlɛgiti pɛ unda, é zo ziɛ wolai Efelate, é li Filisiti yooi zu, é zeeli Ezipete yooi ɠwɛgi ma. 27 Masagi zaalai zu, walii mɔinni Zeluzalɛme eɠɛ kɔtui, sɛdele gului mɔin eɠɛ sikɔmɔɔl gului, nii é ʋɔnɔsu ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu. 28 Ti ɠɛni ʋaazu ga sooiti Salomɔn ʋɛ, é zeɠe Ezipete ta zɔɔma yooiti pɛ su.

Salomɔn zaa vai

(1 Masagiti 11:41-43)

29 Salomɔn ná-kɛɛwotii mɔtaiti, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nui niiti ta-zɛʋɛiti su: Natan, Silo nui Ayiya, ta Yeyedo ná-kulakɛlɛma zɛʋɛiti su é lo Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame vaa zu. 30 Salomɔn kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme ta Izilayɛle pɛ unda ga kona ʋuunaanigɔ (40). 31 Naa ʋoluma, Salomɔn zaani. Ti maaɠuluni kɛɛɠɛ Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Loɓoame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda Ta Izilayɛle Masagiti Ta-Vaiti

10

(10:1—36:23)

Balimai: Zuda masagi Loɓoame
ta Izilayɛle masagi Zeloɓoame

(1 Masagiti 12:1-15)

1 Loɓoame liini Sikɛme, mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠaalɛɛni ba ná ga ti sei ga masagi. 2 Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ɠɛni Ezipete, ʋɛ é ʋelani ná, é lɔɔɠu Salomɔn ʋa. É niima maaɓɔgi ma woo mɛnigai ma, é zeɠeni Ezipete yooi zu, é ʋa ʋolu. 3 Ti numaa leʋeni daaɠomisu, Zeloɓoame ʋaani naazu, tɔ-o, Izilayɛle nuiti-yo, ti ɓɔɛni Loɓoame ʋɔ ɠani: 4 «È-ɠɛɛ gi unma ɠasɔi wola wuiɗa, ɗɔun ta ɠulana duɔla ɠasɔi naa ná-buii ma, nii è-ɠɛɛ daai gi unma, gá botii ɠɛ è ʋɛ.» 5 É ɠɛni ti ma: «À li, wa ɠale ma ʋolu, wo ʋa pɔ̀ bɛ folo saʋagɔ ʋoluma.» Nuɓusɛi liini.

6 Masagi Loɓoame kɛwolaiti gaazaɠani, niiti ti ɠɛni kɛɛɠɛ Salomɔn lɛnɛsu kɛai ma vulua, é ɠɛ ti ma: «Tɛnɛ kpɛgele ɠa wo feezu, gè nuɓusɛi wooɠaaʋote da?» 7 Naati ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ni ɗa ɓɔɠɔ lɛɛna ga ɗa ga nu ʋagɔ nuɓusɛi ʋɛ, ni ɗa ti wooɠaaʋotena ga woo ʋagɔiti, ta ɠɛɛzu ga ɗa-wotiɠɛ nuiti eyɛsu ɠɔ.»

8 Kɛlɛ Loɓoame la ɠɛni kɛwolaiti ta-lɛnɛgi zoni nii ti feeni zea. É zinipoiti gaazaɠani, niiti ti ɠɛni loni koba, ta niiti ti ɓaɠoni ʋɔɔma. 9 É ɠɛni ti ma: «Tɛnɛ kpɛgele ɠa wo feezu, gè nuɓusɛi wooɠaaʋote da, é ɠɛɛzu mà: ‹Ta ɠula kasɔi nii ná-buii ma, nii è-ɠɛɛ daai gi unma›?» 10 Kɛɠala zunu loungoiti ti ɠɛni ma: «Nuɓusɛi niiti ti ɠɛ: ‹È-ɠɛɛ kasɔ wuii daa gi unma, naa maaʋele ma è ta ɠula ma,› ɗa ti wooɠaaʋote ɠani: ‹Zèeɓeɠa goi wɔɔlɔʋɛ kɛ̀ɛ zaamalɔkaeiti ba. 11 Kɛ̀ɛ kasɔ wuigi laaʋɛ wo unma, nɔ̀un nà ta ʋɛɛzu ná-buii ʋa. Kɛ̀ɛ ɠɛa wo ʋolu ga kpakɔi, nɔ̀un nà ʋilɛsu wo ʋolu ga kpakɔi nii maayikiai.› »

12 Foloi zaʋasiɛi Zeloɓoame ta nuɓusɛi pɛ ti ʋaani, ti Loɓoame ɠa, eɠɛʋelei é boni la ti ma. 13 Masagi Loɓoame la ɠɛni ziɛni ga kɛwolaiti ta-lɛnɛgi, é ɓɔɛni nuɓusɛi ʋɔ ga ɲɔuɗa, 14 eɠɛʋelei nɔ bɔɔla zunu loungoiti ti tɛnɛni la, é ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛ kasɔ wuigi laaʋɛ wo unma, nɔ̀un nà ta ʋɛɛzu ná-buii ʋa. Kɛ̀ɛ ɠɛa wo ʋolu ga kpakɔi, nɔ̀un nà ʋilɛsu wo ʋolu ga kpakɔi nii maayikiai.» 15 Ʋele ɠana masagi ɠɛlɛni la nuɓusɛi wooi ʋa, mazɔlɔɔ GALA ɓɔɠɔi ɠa é loni faiti tuɠɔ ɠana, nii a kɛ é ná-minazeɠegi laazeeli nii é kɛɛni Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame ʋɛ, é ɠula GALA goo wo nui Ayiya la, Silo nui.

Masadai ɠaaɠwɛ vai su fele

(1 Masagiti 12:16-24)

16 Siɛgi zu lɛkpɛma maazu ʋele nuiti ti kaani la ga masagi la woilosu ti-woo ma, ti ɠɛni ma: «Lee ɠili ka ade ɓɔgai ma ada Davide? Ade la ɓɔni pogani ma, ada Izayi ná-doun zunui. Ade ɠale ma ada-laazuʋɛti. Ɗɛi ma è ga Davide mavofodai, ɠaaɓa ɗa-ʋɛlɛi ma.» Nuɓusɛi zeɠeni koba, ti li. 17 Loɓoame masadai ɠɛɛni nuɓusɛiti unda, niiti ti ɠɛni zeini Zuda laa wolaiti nɔ zu.

18 Naa pɛ poluma, é Ɠadolame leʋeni, nii é ɠɛni duɔla wotii unda, naa li Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, ti lɛkpɛma maazu ʋelei. Kɛlɛ naati ti sɔɔni ga kɔtui, é za. Masagi ɓɔɠɔi zooni nɔ, é lɛ ná-soo wotoloi zu, é ʋela, é li Zeluzalɛme. 19 Ʋele ɠana Izilayɛle nui niiti ti ɠɛni lɛkpɛma maazu ʋelei ti ɠɛlɛni la Davide ná-pɛlɛyeɠei ná-masadai ʋa, eyɛsu za zeeli.

11

1 Loɓoame zeelini nɔ feya Zeluzalɛme, é kɔɔɠɔ nu waaungila waaʋuulɔsaʋa (180.000) ɠaalɛɛni ba Zuda ta Ɓɛnzamɛn wolodamaiti saama, niiti ti zoogai gola, ga ti li, ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle nuiti ba, ti lɛkpɛma maazu ʋelei, nii a kɛ é zei naati unda ga maaɓaai. 2 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Semaya ʋɔ, é ɠɛ ma: 3 «Ɓɔɛ Salomɔn ná-doun zunui Loɓoame ʋɔ, Zuda masagi, naa ʋɛɛ Zuda ta Ɓɛnzamɛn wolodamaiti su nuiti pɛ ba, è ɠɛ ti ma: 4 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: À mina lɛ, wo ʋa vala wo-ɠɛɛlointi ba. Wo ɠilagilagi pɛ ge ɠale ma ná-pɛlɛi wu, mazɔlɔɔ nà ɠa niima vaiti seɠeai pɔ̀.› » Ti ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ, ti ɠaleni ma. Ti la kɔ valani Zeloɓoame ʋa.

Loɓoame siɠigiti to fai taa wolaiti ma

5 Loɓoame zeini Zeluzalɛme, é botiiti kɛɛni Zuda laa wolaiti su, niiti siɠigiti ma, 6 É siɠigi loni taa wolai niiti ma: Ɓɛteleyɛme, Etame, Tekoa 7 Ɓɛte-Suul, Soko, Adulame, 8 Gate, Malesa, Zife, 9 Adolayime, Lakise, Azeka, 10 Soleya, Ayalon, ta Eɓelɔn, zɛbɛsu laa wolaiti niiti ti Zuda ta Ɓɛnzamɛn. 11 É ta ɓɔni naati ti-zɛbɛiti ba, é zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti sei naati unda, naa ʋoluma mináti ka é ɠɛni ɠɔnɔgi, gulɔi ta dɔɔiti makɛsu ná. 12 Taa wolai naati gilagilagiti pɛ su, kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ti ɠɛni náti, naa ʋɛɛ kpɛɛinti ba. É zɛbɛ wola veeni taa wolai naati zea. É zeini Zuda ta Ɓɛnzamɛn unda.

Zuda masadai zɛbɛ zɔlɔɔ fai

13 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti niiti ti vazaga ɠɛni de Izilayɛle yooi zu ná pɛ, naati ti latini ná-kakei ɠa, zooi zu ná pɛ. 14 Levi nuiti ti ʋoluaveni ta-lii ɠɛɛzuʋɛti niiti ti ɠɛni ta-laaiti koba, ti ti-ɠɔligiti zɛ ná, ti li Zeluzalɛme ta Zuda yooi zu, tɔɔzei Zeloɓoame ta ná-doun zunuiti ti la ɠɛni vaazu bu ti ʋa ta-zalaɠa ɠula wotiiti kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 15 Zeloɓoame tɔ ɓɔɠɔ ná-zalaɠa ɠula nuiti seini zalaɠa ɠula adaʋɛti faa ma, ʋɛti ti ɠɛni kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔzu ná, niiti ti ga boli zinɛi ta nikɛ yiʋoi ʋaaɠulabai, niiti Zeloɓoame ti ɓɛtɛni. 16 Levi nuiti kɔɠɔʋo ba, Izilayɛle wolodai ɠilagilagi pɛ su zɔiti é ɠɛ ti yiima ga ti ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, Izilayɛle ná-GALAGI, naati ti ɠɛni ʋaazu Zeluzalɛme, ga ti zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. 17 Tɔnɔ ma ɓɔbai ɠana ti kɛɛni, nii a kɛ Zuda masadai ɠɔɠɔ ɓikpi, ta ti zobo fe Loɓoame ʋɛ, Salomɔn ná-doun zunui. Ti kɛɛni naa zu ga kona saʋagɔ, tɔɔzei kona saʋagɔ laawu, ti ziɛni Davide ta Salomɔn ɠɔɠɔ ʋogi zu.

Loɓoame ná-pɛlɛyeɠei

18 Loɓoame Maɠalate zeɠeni ga anza, naa ɠɛni ga Yelimɔte ná-doun anzanui. Yelimɔte kɛɛɠɛ ɠɛni ga Davide. Maɠalate dee laaseigi ga Aɓiyayile, naa ɠɛni ga Eliyaɓe ná-doun anzanui, é ɠɛ ga Izayi ná-dounloin. 19 Maɠalate doun zunuiti sɔlɔɔni Loɓoame ʋɛ: Yeyuse, Semalia ta Zaɠame. 20 Suɠoozaai ma, é Aɓisalɔme ná-doun anzanui Maaka vuluni ɓalaa, ti dointi sɔlɔɔ ta naa: Aɓiya, Atayi, Ziza ta Selomite. 21 Loɓoame Aɓisalɔme ná-doun anzanui Maaka nɛɛni ʋɛ, é leʋe anzai zɔiti ba é ti vuluni, ta niiti é la ɠɛni ti vuluni ga zɔiti kɛʋele. Anzai niiti é ti vuluni, naati ti ɠɛni ga nu puugɔ maazu lɔsaʋa (18), zɔiti é la ɠɛni ti vuluni, naati ti ɠɛ ga nu ʋuulɔzita (60), naati pɛ ti ɓɔsu, ti zunu loun ʋuufelegɔ maazu lɔsaʋa (28) ta anzanu loun ʋuulɔzita (60) zɔlɔɔ bɛ. 22 Loɓoame doun mɔun tosuʋɛ veeni Maaka ná-doun zunui Aɓiya ʋɛ, é sei kɛɛɠɛlointi unda, tɔɔzei é ɠɛni pɔ ga é naa ɠɛ ga masagi ʋotogi zu. 23 É kɛɛni ga keleɠele, é ná-doun zunui zɔiti gaaɠwɛ Zuda ta Ɓɛnzamɛn laa wolaiti pɛ su, niiti siɠigi ti ma, é ɠɔnɔgi ve ti ya ga pooʋama, é anza mɔinmɔin fulu ti ʋɛ.

12

Ezipete masagi Sisake lɛɛ vai ga kɔɔi
Zeluzalɛme

(1 Masagiti 14:25-28)

1 Loɓoame ná-masa fai zei ʋele ɓɛtɛai ma kpɛ, é la mɔ ɠɛni kɛɛzu é ʋa ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti bɛ. Izilayɛle nuiti pɛ ti ʋokɔɠɔni ma naa zu. 2 Loɓoame ná-konagi lɔɔlusiɛi ma masadai zu, Ezipete masagi Sisake lɛɛni Zeluzalɛme laalɔɠɔma. Wooʋaladai nii Izilayɛle kɛɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, naa zuɓoloi ɠɛni ga naa ti ɠɛni kɔmɔsu. 3 Sisake zeɠeni Ezipete ga kɔɔɠɔ wotolo waagila unfelegɔ (1.200) ta soo ɓizɛ zalaʋusu waaʋuulɔzita (60.000), é ɠɛni kɔɔʋɛbɛ wola untuɠɔ nii nu la zooga gaalusu, niiti ti ɠɛni ga Ezipete nuiti, Liɓi nuiti, Suki nuiti, ta Etiyopi nuiti. 4 É Zuda laa wolaiti soni, eyɛsu é zeeli Zeluzalɛme ma.

5 GALA goo wo nui Semaya liini, é Loɓoame ta Zuda lotuɠɔiti pɛtɛ, niiti ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme, siɛgi zu Sisake ɠɛni maaɓuɠazu la, é ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo ɠɛlɛa bà, nà ɓalaagi gè ɠɛlɛa wo ʋa, gè wo yɛ Sisake yeezu.› » 6 Izilayɛle lotuɠɔiti ta masagi ti ɓɔɠɔmaayeini, ti ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI lelebogɛ.» 7 Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI kaani la ga ta ɓɔɠɔmaayeizu, é ɓɔɛni ʋolu Semaya ʋɔ ga niinɛ, é ɠɛ ma: «Tɛi ti ɓɔɠɔmaayeiɗa, gè la mɔ ti undaaʋilisu, su la mɔ ɠoozani, gè ti unmɔɔ, naa ʋolu nà-ziiɠaawanai la yeizu Zeluzalɛme ma ga Sisake maaʋele. 8 Naa pɛ ge ɠɛɛ ʋa, ta yɛsu naa yeezu, naazu ta zɔɠɔzu ɠa niina botii ɠɛai ʋa bɛ̀, ta botii ti kɛɛzu zou ɠili su masagiti bɛ.»

9 Ezipete masagi Sisake ʋaani, é kɔɔi vala Zeluzalɛme ʋa. É Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu naavolo makɛsuʋɛ anii pɛ seɠeni ta masa pɛlɛi wu geleiti, é anii pɛ seɠeni. É lati, é zanu kɔɔɠɔ zɛpɛgiti seɠe, niiti Salomɔn ti ɓɛtɛni. 10 Masagi Loɓoame naati maavalibogi ɠɛɛni ga kɔlu ɓɔi kɔɔɠɔ zɛpɛgiti, é ti ve salaʋusui niiti ti ɠɛni masa pɛlɛi laaʋɛ makɛsu, naati ta-ɠundiɠiiti zea. 11 Masagi li laa ɠilagila Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, salaʋusuiti ti ɓena kɔɔɠɔ zɛpɛgiti seɠe, naa ʋoluma ti ɠale ma ga tiye, ti ti la ma ʋɛlɛi wu. 12 Siɛgi zu Loɓoame ɓɔɠɔmaayeini la, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai zeɠeni ma, é la mɔ ɠɛni ɠoloɠoloni mɛtu. Tɔun vɔlɔ faa ʋagɔi tanigaa ti ɠɛni dɛ ɠɛɛzu Zuda yooi zu.

Loɓoame ná-masa fai ɠaaɓelagi

(1 Masagiti 14:21-24, 29-31)

13 Masagi Loɓoame masadai ɠɛɛni Zeluzalɛme, é ná masadai zapelɔɔni. Ná-konagi ɠɛni ga puunaani maazu ɠila (41), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔfela (17) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme, taai nii Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni la Izilayɛle wolodamaiti pɛ saama ga tɔɠɔi ʋɛɛ ná ʋa. Loɓoame dee laa ɠɛni ga Naama, Amɔn nu ɠɛni de. 14 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, mazɔlɔɔ é la ɠɛni ɠilizu naa ʋa ga yii pɛ. 15 Loɓoame ná-kɛɛwotii, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nuiti Semaya ta Ido ta-zɛʋɛi zu, boloda lɔlɔ sɛʋɛi zu. Kɔɔi yɛni nɔ ɠɔ Loɓoameni zɔɠɔzu ta Zeloɓoame. 16 Loɓoame zaani. Ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Aɓiya ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

13

Zuda masagi Aɓiya

(1 Masagiti 15:1-8)

1 Zeloɓoame ná-kona puugɔ maazu lɔsaʋasiɛi (18) ma masadai zu Izilayɛle unda, Aɓiya zeini Zuda unda ga masagi. 2 Kona saʋagɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Mikaya, Giɓea nui Uliyɛle ná-doun anzanui ɠɛni de. Kɔɔi ɠɛni Aɓiyani zɔɠɔzu ta Zeloɓoame.

3 Aɓiya kɔɔi lɔɔzeini, ná-kɔɔʋɛbɛi ɠɛni ga nu waaunnaanigɔ (400.000), kɔɔɠuluɓa wolaiti zeelobai wogai ga tiye, Zeloɓoame lo daalɔɠɔma ga nu waaundɔsaʋa (800.000), naati ɓalaa ti ga kɔɔɠuluɓa wolaiti zeelobai wogai ga tiye. 4 Aɓiya loni Semalayime gizei ma, nii é Efelayime ɠize yooi zu, é zɛba é ɗa ɠɛ ma: «Zeloɓoame, wa Izilayɛle nuiti pɛ, à woilo gòo ma! 5 Wo la suɠwɛɛ ɓaa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI minazeɠeʋɛ nii é la ɠoloɠologa ta é la valiboga ga é Izilayɛle masadai vea Davide ta fofodaiti zea? 6 Kɛlɛ Neɓate ná-doun zunui Zeloɓoame, nii é ɠɛa ga Davide ná-doun zunui Salomɔn ná-botiɠɛ nu, naa ɓakagɛ maliɠii laalɔɠɔma. 7 Tooya nuiti ta nu ɲakaiti ti ɠaalɛɛni ba koba, ti wuzeɠe Salomɔn ná-doun zunui Loɓoame laalɔɠɔma. Naa ɠɛni ga zunu loungo, ɠi gola la ɠɛni dɛ zea, naa maaʋele ma, é la ɠɛni zooni é ʋa ti zakpe. 8 Niima ziɛgi zu, wa ɠisiɛzu ga wa zoo vɔnisu masadai ma nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai Davide mavofodaiti zea? Wa ga bɛbɛ wolai, naa ʋoluma nikɛ yiʋo ʋaaɠulabaiti ta wo ya, niiti Zeloɓoame ti ɓɛtɛai wo ʋɛ ga wa-ɠalagiti. 9 Kɛlɛ wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti kpɛɛʋɛ, Aalɔn mavofodaiti, naa ʋɛɛ Levi nuiti ba, wo zɛba wo ɓɔɠɔ zalaɠa ɠula nuiti seɠe, eɠɛʋelei zii ɠiligiti ti kɛɛzu la. Wo ʋɔ bɛ kpela ka nɔ ga nu ʋa ga nikɛ zinɛ ɓokpa gila, naa ʋɛɛ baala sinɛ lɔfela ʋa, è lɔa ɠana zalaɠa ɠula nuiti saama, botiɠɛ vai zu galagiti bɛ, niiti ti la ga GALA kite. 10 Gɔun Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga gá-ƓALAGI, gi la ɠɛlɛa ba. Gá-zalaɠa ɠula nuiti ti botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naati ta ga Aalɔn mavofodaiti, Levi nuiti ka ta ɗa ɓɔ ti ʋa. 11 Sobu ɠilagila ta kpɔkɔ ɠilagila ta ɗa gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta ansansegi, ta ɓului nii maanɛai ga é ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta ɗa naa la yeenɔpɛ taɓali ɲadegai ɠa, kpɔkɔ-o-kpɔkɔ ta ɗa zanu fitinaiti gaazo, ti naati sei fitina zei anii ɠa, nii kpɛtɛai ga zanu kitei. Devei nii gá-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI feai gi ya, naa ɠa gi ziɛzu la, wa ma, wo ɠɛlɛa ba. 12 À ɠigaiziɛ lɛɛ, GALA ka gi ʋa, tɔ ɠa é ga gá-masagi, puʋugiti ta ná-zalaɠa ɠula nuiti zea, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ga ti fɛ wo laalɔɠɔma, Izilayɛle nuiti. À mina kɔɔi ɠɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, tɔɔzei wo la zobo nɔpɛ sɔlɔɔga naama vai zu.»

13 Naama ziɛgi zu Zeloɓoame ná-salaʋusui tanigaa leʋeni ga ti vala Zuda nuiti ba ga ti ʋoluʋelei. Ná-kɔɔʋɛbɛi wɔɔlɔzuʋɛ ɠɛni loni Zuda nuiti daawu. Niiti ma ti pele ɓɔungi ɠɛɛzu, naati ti ga ti ʋoluʋelei. 14 Naa maaʋele ma, Zuda nuiti ti kaani ga ta kɔɔ ɓɔ felegɔi yɔɠɔzu, ti ʋoluʋelei ta ti ɠakala ʋelei. Zuda nuiti ti zɛba ti kpee loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, zalaɠa ɠula nuiti ti puʋugiti fɛ. 15 Naama yeeɠɛɠalai nɔ ti kɔɔ ɓeei loo. Gaamanɔ, Zuda nuiti ta-ɓee wooi naama ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI Zeloɓoame ta Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi pɛ sakpeni, é ti loo bu Aɓiya ta Zuda ɠɔɔʋɛbɛi luɠɔ. 16 Izilayɛle nuiti ti ʋelani Zuda nuiti ba. GALA zobogi veeni Zuda nuiti bɛ ti laalɔɠɔma. 17 Aɓiya ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti wola ziɠani ti ʋa, ti ta-ɠɔɔɠuluɓa wolaiti nu waaundɔɔlugɔ (500.000) ʋa ti ʋa. 18 Naama voloi ɠɛni ga Izilayɛle nuiti gaazu unfe seɠe voloi. Zuda nuiti ma ti zobogi zɔlɔɔni, tɔɔzei ti ʋoluzeini Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI.

19 Aɓiya ʋilɛni Zeloɓoame ʋolu, é ɗa kpɛ, é taa wola mɔinmɔin kula zea: Ɓetɛle ta koba laa goiti, Yesana ta koba laa goiti pɛ, naa ʋɛɛ Efelon ʋa ta koba laa goiti pɛ. 20 Yeeɠɛɠalai kpein Aɓiya kɛɛni masadai zu, Zeloɓoame la ɠɛni gaaɓaa zɔlɔɔni, gaaɓelagi, Ɠɔoɠɔ GALAGI doɠa, é za. 21 Kɛlɛ Aɓiya mu ná-zobogi ɠaa ɠɛni liizu ga wɔɔlɔa. Anza puugɔ maazu naanigɔ (14) ɠa é fuluni, é zunu loin zɔlɔɔ ga puufele maazu felegɔ (22), anzanu loin ɠɛ ga puugɔ maazu lɔzita (16).

22 Aɓiya ɠɛɛwotii zɔiti, ta nii kpein é kɛɛni, naa ʋɛɛ siɛ ʋelei ʋa ta ná-kpɔɛi, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nui Ido ná-ɠizɛsu zɛʋɛi zu. 23 Aɓiya zaani. Ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Aza ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Aza ná-masadai lɔɔzeigi

(1 Masagiti 15:9-11)

Aza ná-masa fai ma ziɛgi zu, zooi kona puugɔ yiilɛi sɔlɔɔni.

14

1 Aza Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni, ta nii sɔlegai naa ɠaazu. 2 É wɛɛn ɠalagiti ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti pɛ kulani zooi ʋa, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula adaʋɛti ba, é sale ɠɔtuiti kpezeɠele, é sale wuluiti teʋe ga. 3 É ɠɛni Zuda nuiti ma ti ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, naa ʋolu ti ɠolo tɔgi ma leveiti bɛ.

4 Aza gala kiligiti ta-zalaɠa ɠula adaʋɛti ta gulɔ maku nɛɛnɛ galazuʋɛti pɛ koloɠoloni Zuda laa wolaiti pɛ su. Zooi zeini kpɛ ziilɛi su ná-masa siɛgi zu. 5 É ziilɛi siɛgi naa zeɠeni, é siɠigi lo taa wola mɔinmɔin ma Zuda yooi zu. Naama yeeɠɛɠalai pɛ daawu, nu nɔpɛ ge la ɠɛni kɔɔ ʋɛɛni ba, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ɓaazu ná-ziilɛigi maazu. 6 É ɠɛni Zuda nuiti ma: «Ade taa wolai niiti to ʋolu, ti maaɠaku ga kɔɔɠɔ ziɠigiti, naa ʋɛɛ kpogiti ba ti ʋilisu su. Ade naa ɠɛ siɛgi zu adɔnɔ ga dɛ, mazɔlɔɔ ada-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai ɠɛɛ vai ɠa ade ʋilɛgai polu. Ade ɠilia ba kpaan, naa ɠa é kɛa é ziilɛigi vea ade ʋɛ ada-you ɠwɛmaʋɛti pɛ.» Ti tɔɔzeini ga naama ziɠigiti toga, ti ɗa li luɠɔma.

Aza ná-fɔnifaamaiti

7 Kɔɔʋɛbɛi é ɠɛni Aza ya, ti ɠɛni ga nu waaunsaʋagɔ (300.000) Zuda nuiti saama, kpɛɛinti ta kɔɔɠɔ zɛpɛ golaiti ti ti ya, Ɓɛnzamɛn geleiti ti ɠɛ ga nu waaunfelegɔ waaʋuulɔsaʋa (280.000), kɔɔɠɔ zɛpɛ koiti ti ti ya, naa ʋoluma ti zoogai mɛɛin ʋilisu, ti pɛ ti ɠɛni ga kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti.

8 Etiyopi nui Zela lɔɔni kɔɔ lɔɓɔi ʋa daalɔɠɔma ga salaʋusu miliyɔn ɠila (1.000.000), naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ wotolo unsaʋagɔ (300) ʋa, é yɛni ʋaazu é zeeli Malesa. 9 Aza liini é daaɠomi, kɔɔɓɔ felegɔiti ti zɛba ti ʋilɛ ɓɔɠɔ laawu kɔɔɠɔ vai ma, Sefata pɛtugi zu, Malesa ɠobaʋɛ. 10 Aza wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ná-GALAGI, é GALA falini ɠani: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, é ɠula è ʋolu, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ɓɔ zeemaalɔi nu ʋa zɛbɛsu nui laalɔɠɔma. Ʋa, è ɓɔ gi ʋa mu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, mazɔlɔɔ ɗa ɠa gi ʋoluzeizu è ʋa, è-laaseigi ɠa gi liizu la bɛbɛ wolai nii laalɔɠɔma. Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga gá-ƓALAGI, mina kɛ nu vului ʋa pilɛ sɔlɔɔ è ma!»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI loɠani Etiyopi nuiti su, Aza ta Zuda nuiti gaazu, ti ʋela. 12 Aza ta ná-kɔɔɓɔgi ti ʋilɛni ti ʋolu, ti ɗa ti ɓɛ eyɛsu ti zeeli Gelaal. Etiyopi nuiti ti wola zaani, gaaɓelasu vɔlɔ ti gila kpalaa ge ɠulani kɔɔi naa zu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti wola ziɠani ti ʋa. Aza ta ná-nuiti ti ani mɔinmɔin soni kɔɔi naa zu. 13 Tɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI maaʋele ma, dualuagi lɔɔni Gelaal ta koba laa wolaiti pɛ. Aza ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti valani ti ʋa ga kɔɔi, ti vɔni ti ma, ti naavolo mɔinmɔin seɠeni. 14 Ti valani ɓalaa togani makɛsuʋɛti ba, ti baala mɔinmɔin so ta boli mɔinmɔin, naa ʋɛɛ ɲɔmɛ mɔinmɔin ba. Naa ʋoluma ti ɠaleni ma Zeluzalɛme.

15

Aza wɛɛn ɠalagiti sakpe fai

(1 Masagiti 15:12-15)

1 GALA Zɛnvui yeini Wodɛde ná-doun zunui Azalia ma. 2 É liini, é Aza laaɠomi, é ɠɛ ma: «À woilo gòo ma, Aza wa Zuda ta Ɓɛnzamɛn nuiti pɛ! Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo ʋa, siɛgi pɛ su wo yɛsu la ba. Ni wa gaiziɛna, toɠa ɓɔɠɔ yɛna wo ka, kɛlɛ ni wa ɠɛlɛna ba, toɠa ɠɛlɛ wo ʋa. 3 Izilayɛle folo mɔinmɔin kɛa GALA kiteɠite ge la bɛ, zalaɠa ɠula nu la bɛ nii a kala, tɔ ge la ɓalaa zea. 4 Kidaaʋiligi zaama, Izilayɛle nuiti ti ɠaaʋotega Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, Izilayɛle ná-GALAGI, ti gaiziɛni, naa ma ge ɓɔɠɔ yɛna ti ka. 5 Naama ziɛgi zu ziilɛi nɔpɛ ge la ɠɛni naati bɛ, ti ɠɛni liizu, ti ɗa ʋa, tɔɔzei yeeɠɛɠalaiti gola ɓaani ná yɔɠɔzuʋɛ zei wo nuiti pɛ ma. 6 Kɔɔi ɠɛni nɔ adɛ pɛ, zooiti ta zooiti zɔɠɔzu, taa wolaiti ta taa wolaiti zɔɠɔzu, tɔɔzei GALA ge ɠɛni maanɔɠɔ ma zii pɛ zeizu ti ma. 7 Wɔun, à lo kpaan, à mina ɠɛ ga ɓaaʋalasu nuiti, tɔɔzei wo-mɔɔlɛzuʋɛti suɲaka la ɠula.»

8 Siɛgi zu Aza keela wooi naa mɛnini da, nii GALA goo wo nui Azalia boni, Wodɛde ná-doun zunui, Aza iɲɔdɔɔ wolai zɔlɔɔni, é kɔɔɠɔ gani ɲɔiti pɛ kulani Zuda ta Ɓɛnzamɛn yooi ʋa, naa ʋɛɛ taa wolai naati pɛ su ʋa, niiti é ti zoni Efelayime ɠize yooi zu. É Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ niinɛni, nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ. 9 Naa ʋoluma, é Zuda ta Ɓɛnzamɛn nuɓusɛiti pɛ gaalɛɛni ba, naa ʋɛɛ seikɔɠɔma nuiti ba ti zeɠeai Efelayime, Manasé ta Simiyɔn yooiti su, tɔɔzei nu mɔinmɔin ge zeɠeni Izilayɛle masa zooi zu, ti ɠili tɔun ba, siɛgi zu ti kaani la ga ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ba. 10 Ti pɛ ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme Aza ná-kona puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma masa fai zu, naama alugi zaʋasiɛi ma. 11 Naama voloi, nii kpein ti soni kɔɔi zu, ti naa ɠilazuʋɛ pɛ kulani ga zalaɠaiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: nikɛ undɔfela (700) ta baala waadɔfela (7.000). 12 Ti yiilaa ziɠani ga minazeɠegi ga ta ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, ga ti-yiimaʋɛ pɛ ta ti-yɛnvui pɛ. 13 É zɛʋɛni minazeɠegi naa zu ga zɔi nɔpɛ é la ɠilini Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, Izilayɛle ná-GALAGI, naama nui ta paa, zunu ɓaa anzanu, ma nu losuʋɛ ɠɛni ɠale-o-ɠale. 14 Ti ɠonani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga woo wola, zealoɠai zaama, ga puʋu gooiti ta kooleiti gooiti. 15 Zuda masa zooi zu nuiti pɛ koozunɛɛni, tɔɔzei minazeɠegi naa ʋa ti kɛɛni ga yii pɛ. Tiya ɓɔɠɔ ɠa é nɛɛni ti ʋɛ ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ, naa ma ge ɓɔɠɔ yɛni na ti ka, é dooɠogi ve ti ya ta-you ɠwɛmaʋɛti pɛ.

16 É lɛbiya laaseigi zeɠeni deewola Maaka ʋa, nii é ɠɛni lolisu ga «Masa mama wolai», mazɔlɔɔ naa kɔɔɠɔ gani ɲɔi ta ɓɛtɛni anzanu ɠalagi Asela ʋɛ. Aza kɔɔɠɔ ganigi naa leʋeni ga, é fukɔ, é gala Sedelɔn pɛtugi zu. 17 Kɛlɛ anɛɛ Aza zii ma voloi pɛ su, é Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛni ʋɛ ga zii pɛ, zalaɠa ɠula adaʋɛti ti la ɠɛni ɓeni pɛ Izilayɛle yooi zu. 18 É ʋaani ga anii naati GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, niiti ta kɛɛɠɛ ti ti veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ: walii, zanugi, ta sɔɔla ɠiligiti. 19 É la mɔ ɠɛni kɔɔ ɠɔɔni, eyɛsu ná-konagi puusaʋa maazu lɔɔlusiɛi (35) ma masa fai zu.

16

Kɔɔi é ɠɛni Zuda yɔɠɔzu ta Izilayɛle

(1 Masagiti 15:16-22)

1 Aza ná-konagi ʋuusaʋagɔ maazu lɔzitasiɛi (36) ma masa fai zu, Izilayɛle masagi Ɓaasa ʋaani yeeta, é kɔɔi ʋɛɛ Zuda yooi ʋa, é siɠigi lo Lama taa goi ma, nii a kɛ é pelei leʋe Zuda masagi Aza luɠɔ ta ná-zooi zu nuiti, ti mina ɗa ga lɔ, ti ʋa ɗa ɠula ga miná ʋele. 2 Aza walii ta zanugi zeɠeni, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ, ta masagi ná-pɛlɛi wu, é ti leʋe Siili masagi Ɓɛne-Ɠadade ma, nii é ɠɛni zeini Damase, é ɠɛni naa ma: 3 «De minazeɠe yɔɠɔzu, eɠɛʋelei de-ɠɛɛni felegɔ ti kɛɛni la. Pɛtɛ, gè walii ta zanugiti teʋega è ma. Li, è ɗa-minazeɠegi ɠoloɠolo nii é wo yɔɠɔzu wa Izilayɛle masagi Ɓaasa, nii a kɛ é zeɠe nà-zooi ma.»

4 Ɓɛne-Ɠadade yeezeini masagi Aza ná-kpɔɛi wu, é ná-salaʋusu ɠundiɠiiti teʋeni, ti li ti kɔɔi ʋɛɛ Izilayɛle laa wolaiti ba. Ti tɔɔzeini Iyon, ti li Dan ta Aɓɛle-Mayime, naa ʋɛɛ Nɛfɛtali laa wolai mɔtai pɛ ba, ʋɛti ti ɠɛni aniiti makɛsu náti. 5 Ɓaasa naa mɛnigai ma, é looɠoni siɠigi lo fai ʋa Lama ma, é botii pɛ to. 6 Masagi Aza ɠɛni Zuda nuiti kpein ma, ti kɔtuiti ta guluiti mɛɛn, niiti Ɓaasa ɠɛni botii ɠɛɛzu ga tiye Lama ziɠigi losuʋɛ. É ti zeɠeni, é siɠigi lo da Geɓa ta Misepa ma.

Aza GALA goo wo nui Anani ʋili fai
kasoi ɠa

7 Názu ɠa GALA goo wo nui Ɠanani ʋaani la Zuda masagi Aza ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «È la mɔ ʋoluzeini ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, kɛlɛ è ʋoluzeiɗa Siili masagi ʋa, naa ma ka é ba, è ʋalaga Siili masagi ná-kɔɔʋɛbɛi ma. 8 È-ɠi ka su, Etiyopi nuiti ta Liɓi geleiti ti kɔɔɓɔ kpɛtɛni è laalɔɠɔma nii sɛbɛi ɓaɠoni, kɔɔɠɔ wotoloi ta soo ɓizɛ nu mɔinmɔin ge ti ya. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi veeni è ya, è vɔni ti ma, mazɔlɔɔ è ʋoluzeini ba. 9 Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wɛlɛzu eteai zu ná pɛ, nii a kɛ é kpɔbai ve naama nuiti pɛ bɛ, niiti ti ɓɔɠɔ veai zea ga ti-yii pɛ. Ɠimalala vaa ɠa è kɛai, naa ma ka é ba, è la mɔ looɠoga pɛ kɔɔi ʋa.»

10 Aza yiiɠaawanani GALA goo wo nui ma. Ná-ziiɠulai zu naa laalɔɠɔma, é boni ti naa zo, ti pili kasoi ɠa, ti kɔluiti pili kɔɠɔiti ba. Naama ziɛ gilagi nɔ zu, Aza tɔɔzeini ga é ɗa nuɓusɛi tanigaa maanɔɠɔ.

Aza ná-masa fai ɠaaɓelazuʋɛ

(1 Masagiti 15:23-24)

11 Aza ná-kɛɛwotiiti, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta Izilayɛle masagiti ta-zɛʋɛi zu. 12 Ná-masa fai ma ɠona ʋuusaʋagɔ maazu taaʋuusiɛi (39) ma, kɔɠɔ wana wolai soni, kɛlɛ anɛɛ kɛai ma seeɓɛi zu, é la ɠɛni wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, kɛni sale ɠula nuiti nɔ. 13 Aza zaani ná-kona ʋuunaanigɔ maazu ɠilasiɛi (41) ma masa fai zu. 14 Ti maaɠuluni kabai gila su, niiti é ti wɔɔni ɓɔɠɔ ʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ti daani betei zu nii tufa maku nɛɛnɛ mɔinmɔin ɠɛni su, gulɔ maku nɛɛnɛgiti siaai ma, niiti ti ɓɛtɛai ma ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti bɛ, ti ma mɔinmɔin gala ná-lɛbiyai vaa ma.

17

Zuda masagi Zozafate

(1 Masagiti 22:41-45)

1 Aza ná-doun zunui Zozafate ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu. É loni kpaan Izilayɛle laalɔɠɔma. 2 É salaʋusu ɓɔgiti seini Zuda laa wolaiti pɛ su, ʋɛti siɠigi ɠɛni náti ma. É salaʋusuiti seizuʋɛti kpɛtɛni zooi zu ná pɛ, naa ʋɛɛ Efelayime laa wolaiti ba niiti kɛɛɠɛ Aza ti zoni. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zozafate ʋa, tɔɔzei ná-eteai lɔɔzeizuʋɛ, é ziɛni ga mɛmɛwola Davide ziɛ ʋelei, é la ɠɛni ɠilini Ɓaalegiti ba. 4 Kɛlɛ tɔun é ɠilini mɛmɛwola ná-GALAGI ʋa, é ziɛ ga naa ná-deveiti, naa ɠa Izilayɛle geleiti ti la ɠɛɛni kɛɛzu. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓalaa ge ná-masa fai zapelɔ kpekpe, Zuda nuiti pɛ ti ɓena ʋa pɔ ga vebɛaniiti. É naavoloi ta lɛbiyai zɔlɔɔni ga pooʋama. 6 É yiiɓaani kpaan ga é ziɛ ga naama ʋeleiti niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti zɛʋɛai, eyɛsu vɔlɔ é zalaɠa ɠula adaʋɛti ta sale wuluiti kula Zuda yooi ʋa.

7 Ná-kona zaʋasiɛi ma masa fai zu, é ná-botiɠɛ nu wolai tanigaa leʋeni Zuda laa wolaiti su: Ɓɛne-Ɠayile, Aɓediyase, Zakali, Netaneyɛle naa ʋɛɛ Misé ʋa, ga naati ti li, ti nuɓusɛiti kala. 8 Levi nui niiti ka ti ɠɛni ti ʋolu: Semaya, Netania, Zeɓadia, Azayɛle, Semilamɔte, Zonatan, Adoniya, Toɓiya, naa ʋɛɛ Tɔɓe-Adɔniya ʋa, ta zalaɠa ɠula nuiti: Elisama ta Yolame. 9 Ti ɠɛni kalagi wosu Zuda yooi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔ sɛʋɛi ɠa é ɠɛni ti ya. Ti leʋeni Zuda laa wolaiti pɛ su, ti ɗa nuɓusɛiti kala.

Zozafate ná-zobogi

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai maaʋele ma, Zuda maaɠoolii zu masa zooi tanɔpɛ ge la mɔ ɠɛni kɔɔ ʋɛɛzu Zozafate ʋa. 11 Filisiti nuiti ti ɠɛni ʋaazu pɔ ga vebɛaniiti, naa ʋɛɛ maazoloo ganii ʋa ga walii. Alaɓuiti ɓalaa ti ɠɛni ʋaazu pɔ ga kpeɠa zuaiti: baala sinɛ waadɔfela undɔfela (7.700), naa ʋɛɛ boli zinɛ waadɔfela undɔfela (7.700) ʋa.

12 Zozafate zɛbɛi ta ɠɛni liizu ga ʋiliga su, é kɔɔlaaɠa laa wolaiti kpɛtɛni Zuda yooi zu, ta ani makɛ taa wolaiti. 13 É ani mɔinmɔin makɛni Zuda laa wolaiti su, kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti gaalɛai ba Zeluzalɛme. 14 Naati gaaɠwɛɛni su ga ta-ʋɛlɛyeɠeiti sei ʋelei kpasu. Zuda geleiti saama, wɛlɛ niiti ka ti ɠɛni ga totuɠɔiti nu waagilagilagi unda. Kundiɠii Adana ɠɛni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ waaunsaʋagɔ (300.000) levezu. 15 Zɔi é ɠɛni koba, kundiɠii Yoɠanan ɠɛni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ waaunfelegɔ puulɔsaʋa (280.000) levezu. 16 Zɔi é ɠɛni naa ɓalaa koba, Zikili ná-doun zunui Amasia, nii tɔ ɓɔɠɔi é veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ waaunfelegɔ (200.000) levezu. 17 Ɓɛnzamɛn geleiti saama, niiti ka ti ɠɛni ná: kɔɔɠuluɓa wolai Eliada, é ɠɛni kɔɔɠɔ nu waaunfelegɔ (200.000) levezu, mɛɛinti ta kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ti ti ya. 18 Zɔi é ɠɛni tɔun koba, Yeɠozaɓade, naa ɠɛni kɔɔɠɔ nu waaungila waaʋuulɔsaʋa (180.000) levezu, sɔɔlaiti ti ti ya kɔɔɠɔ vai zu. 19 Niima nuiti pɛ ti ɠɛni botii ɠɛɛzu masagi ʋɛ, naa ʋɛɛ niina zɔiti ba niiti masagi ti ʋuuni kɔɔlaaɠaiti su, taa wolaiti su, niiti siɠigi ti ma Zuda yooi ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ.

18

Zozafate ta Akaɓe ti yeezo fai

(1 Masagiti 22:1-4)

1 Zozafate naavoloi ta lɛbiyai zɔlɔɔni ga gola. Ti yeeʋilini ɓɔɠɔ zu ta Akaɓe vului maaʋele ma. 2 Konagi tanigaa leʋegai ma, é liini laaliizu naa ma Samali. Akaɓe baala mɔinmɔin paani ta nikɛ mɔinmɔin ga ti-vatɔɔgi ta ná-siɛpoluiti. Naa ʋoluma é ɓɔɛni Zozafate ʋɔ ga ti li, ti vala Lamɔte taa wolai ʋa Galaade yooi zu. 3 Izilayɛle masagi Akaɓe, Zuda masagi Zozafate ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa kɛ è ʋa de li Lamɔte laalɔɠɔma Galaade yooi zu?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «De felegɔ da liizu, naa ʋɛɛ ɗa-nuiti ta nɔ̀nɔiti ba, ada kɔɔi ɠɔɔzu ʋɔɔma.»

GALA goo wo nuiti
ti pilɛ sɔlɔɔ fai wo fai

(1 Masagiti 22:5-12)

4 Naa ʋoluma Zozafate ɠɛni Izilayɛle masagi ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa lɛɛ dɛ.» 5 Izilayɛle masagi GALA goo wo nu unnaanigɔ (400) ɠaalɛɛni ba, é ti ɠaazaɠa ga: Gá zoo nɛi gi li, gi kɔɔi ʋɛɛ Lamɔte ʋa Galaade yooi zu, ɓaa gè looɠo? Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Lɛ, GALA ka dɔ masagi yeezu.»

6 Kɛlɛ Zozafate ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALA goo wo nui ta la mɔ ʋɛ, nu ʋa gaazaɠa ga tɔun maaʋele?» 7 Izilayɛle masagi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nu ɠila nɔ ɠa niina é ʋoluzu, nii da zoo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠasu ga maaʋele, daa ɠa ga Misé, Yimila ná-doun zunui. Kɛlɛ wɔinzeɠeʋɛ mà, mazɔlɔɔ é la ɗa ga woo ʋagɔ nɔpɛ bo bɛ̀, kɛni woo ɲɔiti nɔ.» Zozafate ɠɛ ma: «Masagi mina ɓɔɛ ɠana!» 8 Izilayɛle masagi ná-botiɠɛ nu wolai gila tolini, é ɠɛ ma: «Li ɠani nɔ, è ʋa ga Yimila ná-doun zunui Misé.»

9 Izilayɛle masagi ta Zuda masagi Zozafate ɛsɛ maaɠilini ga ná-masa seɠeiti, ti zeini ta-kpɔkpɔgiti ga fiilɛi ɠa, Samali taa ziɠidaʋɛ, GALA goo wo nuiti ti ɗa kulakɛlɛma vaiti bo ti ɠaazu. 10 Kenaana ná-doun zunui Sedesiyase minɛiti kpɛtɛni ga kɔlui, é ɗa ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Minɛi niiti ka è yɛsu Siili nuiti doɠazu ga tiye, eyɛsu è ti zuɠoloɠolo.› » 11 Naa nɔ ɠa GALA goo wo nuiti kpein ti ɠɛni bosu, ti ɗa ɠɛ ma: «Lɛ Lamɔte Galaade yooi zu, ɗa zobo sɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa dɔ masagi yeezu.»

GALA goo wo nui Misé
ta-loobu vai wo fai ti ma

(1 Masagiti 22:13-28)

12 Keelai é liini Misé lolisu, é ɠɛni Misé ma: «GALA goo wo nuiti pɛ ti zoloogɛ ma ga ti masagi ná-faa ʋagɔi wo, ɗa ɓalaagi è-wooi maanɛɛʋɛ é zoloo tɔnɔi ma, ɗa ná-faa ʋagɔi wo.» 13 Misé gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, ga nii nɔpɛ nà-GALAGI bosu mà, naa ɠa gè bosu.» 14 Seeliai ma masagi ʋɔ bɛ, naa gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Misé, gá zoo nɛi gi li, gi kɔɔi ʋɛɛ Lamɔte ʋa Galaade yooi zu, ɓaa gi looɠo?» Naa ɠɛ ma: «Ungo, li, ɗa zobo sɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa dɔ wo yeezu.» 15 Kɛlɛ masagi kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Nà yɛsu è maanɛɛnɛzu eyɛsu yeelɛ, è ʋa gaamai wo mà nɔ, é ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI la?»

16 Misé ɠɛni ma naazu:

«Gè Izilayɛle nuiti kpein kaaʋɛ, ti vazagai gizeiti ma,

ti ɠɛai eɠɛ baalagiti, makɛ nu la ti ʋɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

‹Totuɠɔ la mɔ niima nuiti bɛ.

Naa ɠa é ba, ɛsɛ pɛ ge ɠale ma dɔin ná-pɛlɛ wu.› »

17 Izilayɛle masagi zɛba é ɠɛ Zozafate ma: «Kɛbɛ gè bogɛ è ma ga zunui nii la ɗa ga GALA ná-kulakɛlɛma vaa ʋagɔ wo ga bɛ̀, kɛni ma ɲɔiti nɔ.» 18 Misé liini luɠɔ ga kpɔɛi zuɠulaa, é ɠɛ ma: «Woilo mu Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma! Gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaaʋɛ zeini ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, naazu geezu ɠɔɔʋɛbɛiti pɛ ti loni koba, zeezazu ʋelei ta kɔʋɛzu ʋelei. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠaazaɠa ga: ‹Ɓɛ ɠa a zoo é Izilayɛle masagi Akaɓe yaava, nii a kɛ é li, é kɔɔi vala Lamɔte ʋa, Galaade yooi zu, é za kɔɔɠɔzuʋɛ?› Ɛsɛ ge ɗa ná-gooɠaaʋote fe. 20 Gaaɓelagi zu, zɛnvui ta maaɓuɠani, é lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é ɠɛ ma: ‹Nɔ̀un nà zoo gè yaava.› Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: ‹Ɗa kɛɛzu ɠale?› 21 É ɠɛ ma: ‹Nà liizu gè zɛɛi lɔ ná-GALA goo wo nuiti kpein da.› Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: ‹Gaamazu ɗa zoo yaavazu, ɗa ziɛ ná wu. Liina, è kɛ ʋelei è bogai la.› » 22 Misé wooɠaaɓelani, é ɠɛ ma: «Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛai faaʋɛ bu ga zɛɛ yɛnvui ʋa é lɔ ɗa-ƓALA goo wo nuiti su, ti ʋɛ, mazɔlɔɔ é ɗa-undaaʋiligi levea.»

23 Naazu GALA goo wo nui nii daa ga Sedesiyase, Kenaana ná-doun zunui wuzeɠeni la, é Misé woizuloɠa, é ɠɛ ma: «Pelei ma ɓɛgele ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui leʋegai la, é ɠula nɔ̀un su, é ɓɔɛ è ʋɔ?» 24 Misé ɠɛ ma: «Ɗa kwɛɛ voloi ɗa ɠɛ leʋeteʋesu pɛlɛiti bu ga è ʋa lɔɔɠu.»

25 Izilayɛle masagi niima levei veeni ná-botiɠɛ nui gila zea, é ɠɛ ma: «Misé zo, è li, è fe taa ɠundiɠii Amon ya, ta masagi ná-doun zunui Zoase. 26 Ɗa ɠɛ ti ma: ‹Masagi ɠɛ wo zunui nii lɔ kasoi ɠa, wo ɗa ɓului ta ziɛi tago nɔ ve zea, eyɛsu gè ɠale ma, gè zeɠe kɔɔɠɔzuʋɛ ga pagɔ ziilɛigi zu.› » 27 Misé zɛba é wooɠula, é ɠɛ ma: «Ni ɗa ɠalena ma ga ziilɛigi, naa ɠa ɠɛɛna Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɓɔɛni ga màaʋele.» É ɠɛni ma ʋolu: «À woilo gòo ma, wɔi kpein wo ga nuɓusɛiti.»

Akaɓe zaa vai kɔɔi zu

(1 Masagiti 22:29-40)

28 Naama ziɛ su, Izilayɛle masagi ta Zuda masagi Zozafate ti lɛɛni Lamɔte Galaade yooi zu. 29 Akaɓe ɠɛni Zozafate ma: «Nà ná-seɠeiti maaleʋesu, gè li kɔɔɠɔzuʋɛ, ɗa ma, è ɗa masa seɠei loo ɠɔba.» Izilayɛle masagi ná-seɠeiti maaleʋeni, ti li kɔɔɠɔzuʋɛ. 30 Siili masagi niima levei veeni kundiɠiiti zea, niiti ti ɠɛni kɔɔɠɔ wotoloiti unda, é ɠɛ ti ma: «À mina vala salaʋusu goiti ta kɔɔɠuluɓaiti ba, kɛlɛ Izilayɛle masagi ɠila nɔ ɠa wa vala ba.» 31 Kɔɔɠɔ wotolo ɠundiɠiiti ti Zozafate ɠaai ma, ti ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Izilayɛle masa kitei ɠanu.» Ti liini pɔ pelei ga ti vala ba. Kɛlɛ Zozafate ɓainni, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ge ɓɔ ba, GALA ge Siili nuiti poolani ba. 32 Kɔɔɠɔ wotolo ɠundiɠiiti ti kaai ma ga Izilayɛle masagi laade, ti zeɠeni polu.

33 Siili zalaʋusui gila ge ná-mɛɛin ʋilini ga kulafilibai, é lɔ kaka makɛ ɠɔɔɠɔ zɔɔlai zeidazuʋɛ yɔɠɔzu, é zeeli Izilayɛle masagi ma. Masagi ɠɛni naazu ná-kɔɔɠɔ wotolo ɓizɛ nui ma: «Daalati ga ze, ɠula ga ze kɔɔ lɔɓɔi ʋa, mazɔlɔɔ màawanaa.» 34 Kɔɔi ɓɔini naama voloi. Ti Izilayɛle masagi yɛni loni ná-kɔɔɠɔ wotoloi zu Siili nuiti daawu, eyɛsu é za foloi daa ziɛgi zu.

19

1 Zuda masagi Zozafate ɠaleni ma ga ɠɛdɛgai ta maazɔlegai ná-pɛlɛi wu Zeluzalɛme. 2 GALA goo wo nui Ɠanani ná-doun zunui Zewu liini daaɠomisu, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è liai ɓɔsu faa ɲɔu ɠɛ nui ʋa, ta wo yeezo wa naama nuiti niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinzeɠezu? Tɛi ɗa ma, è naa ɠɛa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ɠa è laalɔɠɔma. 3 Kɛlɛ tama faa ʋagɔ ɠa è letegi, naa ɠa ga è sale wuluiti galaʋɛ zooi zu, è zɛba è deve ga è ɠili kpaankpaan GALAGI ba.»

Tukpɔɠaaleʋe vai ma zeikpasui

4 Zozafate yeeɠɛɠalai tanigaa ɠɛai ma Zeluzalɛme, é zou ziɛgi lɔɔzeini ʋolu ga niinɛ, é tɔɔzeini Ɓeel-Seɓa, eyɛsu é zeeli Efelayime ɠize yooi zu ʋele, nii a kɛ é bo Izilayɛle nuiti ma, ti ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. 5 É tukpɔɠaaleʋe nuiti seini Zuda laa wolaiti pɛ su, niiti siɠigi ti ma, 6 é niima leveiti fe ti ya: «Nii kpein wo kɛɛzu, à dama, wo ti ɠɛ ga pagɔ, tɔɔzei wo la tukpɔi niiti gaaleʋezu nu vuluiti bɛ, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo teʋezu bɛ. Tɔ ma, toɠa ɓɔ wo ʋa siɛgi zu wo tukpɔi ɠaaleʋezu la. 7 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠɛ wo yiimaʋɛ, à ɓɔɠɔ zo fai pɛ su wo kɛɛzu, mazɔlɔɔ telebotalai, zeelɔzɔɠɔzui, ta yaavai lobɛaniiti, naa tanɔpɛ ge la nɛɛni ada-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.»

8 Ʋele nɔ ɠana Zozafate kɛɛni la Zeluzalɛme, é Levi nui tanigaa ta zalaɠa ɠula nui tanigaa zeini, naa ʋɛɛ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠe ungi tanigaa ʋa, ga ti ɗa tukpɔi ɠaaleʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi zu, ti ɗa taazuʋɛ nuiti zɔɠɔzu vaa wo. 9 Pɛtɛ devei niiti é ti veeni ti ya: «À wo losuʋɛti kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai zu, wo faiti kɛ wooɠɛɠiladai zu ga wo-yii pɛ. 10 Siɛnɔpɛ su wo-ɠɛɛlointi ti ʋaazu la wo ʋɔ ga tukpɔi ta, ti zeɠeni mini-o-mini, é ɠɛni ga nu ʋaa vaa, ɓaa maaɠaalii é lo tɔgi ʋa, ɓaa devei ta niiti ti zɛʋɛai, ɓaa devei taɠili, ɓaa tɔ sɛʋɛi zu wooi ta pilɛgai nui ná-gaamai ʋa, à ti lɛnɛ, ti mina ɓɔɠɔ ɠɛ ga sɔba nu Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI mina ʋa yiiɠaawanazu wo ma wa wo-ɠɛɛlointi. À ziɛ ɠana, naazu peelalazu nɔpɛ ge la ɠɛa wo ʋa. 11 Fai kpein pilɛgai GALA pele vai ʋa, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Amalia ɠa é wo luɠɔ naati su. Nii nɔpɛ a ʋilɛ nuiti zɔɠɔzu vaa ʋa, ta masagi ná-faa, Isemayɛle ná-doun zunui Zeɓadia ɠa é wo luɠɔ naati su, tɔ ɠa é ga Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii. Levi nuiti ta wo zaama ga faazeikpasu nuiti. À zɛbɛzeɠe, wo botii ɠɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI zoo é yɛ naama nuiti ba, niiti ti ziɛzu ga pagɔ.»

20

Zuda ziliɲɔɠɔiti ti ʋaa vai ga kɔɔɓɔ golai

1 Naa ʋoluma, Moaɓe ta Amɔn nuiti, naa ʋɛɛ Mawɔn nuiti ba, ti kɔɔɓɔ kpɛtɛni ga ti ʋaa la Zozafate laalɔɠɔma. 2 Nui tanigaa ti ʋaani, ti Zozafate loo ɠisu, ti ɠɛ ma: «Kɔɔʋɛbɛ zɛbɛlɛ gola ɠa pilɛgai pelei ma è laalɔɠɔma, ti zeɠeʋɛ Edɔme yooi zu, Kpoloɗɛ Wanai ʋoluʋelei. Ti zeelia Ɠasason-Tamaal» (ʋɛ ná ga En-Gedi).

3 Zozafate luani, é deve ga é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa. É deveni ga Zuda nuiti pɛ ti zugi zo. 4 Zuda nuiti ti ɠaalɛɛni ba ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ ga é ɓɔ ti ʋa. Ti zeɠeni Zuda laa wolaiti pɛ su, ti ʋa.

5 Zozafate ta ɓɔga bɛbɛi gaalɛai ba ti zeɠe Zeluzalɛme ta Zuda laa wolai zɔiti su, ti ɠaalɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi, ma ɠoi niinɛi ɠakalaʋɛ. 6 Zozafate GALA falini ɠani: «Gi-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa lɛi è ʋa ɠɛ ga GALAGI nii é geeɠɔlɔgi zu? Kɛbɛ ɗa ɠa è zeini ziiti pɛ ta-masadaiti unda, kɛlɛ? Zobogi ta gaaɓaai ɠa è ya. Nu nɔpɛ ge la zooga losu è laawu. 7 Gá-ƓALAGI, ɗa lɛi ɓaa è zooi nii zu nuɓusɛ mɔungiti kpɛɛni ná, ɗa-nuɓusɛiti Izilayɛle tuɠɔ? Ɗa lɛi è zooi nii veai eyɛsu ɠɔ è-wɔɔlai Abalaame mavofodaiti zea? 8 Ti zeiɗa zooi naa zu, ti seizu ɲadegai lo ná ɗa-lɛbiyai vaa ma. Ti zɛba ti ɠɛ ma: 9 ‹Ni maanɔɠɔi ta a zeelina gi ma: kɔɔi, maaɠolo ɓakɔi, ɗɔfɔi, ɓaa pului, gá ʋa gi lo GALA sei ʋɛlɛi nii wu è ɠaazu, tɔɔzei ná ɠa è ɠulazu ná kɛlɛma, tama, gá-ɠidaaʋiligi zu gá ɗa-ɓɔbai maalolisu, naazu ɗa gi woomɛni, è gi ɠizo.› 10 Niima ziɛgi zu, wɛlɛ Amɔn nuiti ba ta Moaɓe nuiti, naa ʋɛɛ Seyiil gize maazu zei wo nuiti ba, ti ʋaazu valazu gi ʋa. Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ɠulazu la Ezipete yooi zu, è la vaani bu ga ti niiti ta-yooi maaleʋe, Izilayɛle la ti zuwuɠaaleʋeni. 11 Pɛtɛ niina ʋelei ti gi zalazu la: Ti ʋaazu gi ɓɛɛzu zooi naa maazu, nii è feai gi ʋɛ. 12 Ee, gá-ƓALAGI, lee vaa zu è la ɗa-lukpɔi ɠaaleʋea ti laalɔɠɔma? Tɔɔzei zobo nɔpɛ ge la gi ʋɛ, gi ʋa lo kɔɔɓɔ golai nii laawu, é ʋaazu valazu gi ʋa. Gi la kwɛni ʋelei gá kɛɛ la, kɛlɛ ɗa ɠa gi ɠaaʋotesu è ma.»

13 Zuda zunuiti pɛ ti ɠɛni loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, anzaiti ta doungoiti pɛ ti ʋɛɛ ba.

Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi vee vai
Zuda nuiti bɛ

14 Naama ziɛgi zu, kpɔgi zaama, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui yeini Zakali ná-doun zunui Yaɠaziyɛle ma, Ɓenaya, Yeiyɛle, ta Matania ti-mavofodai, é ɠɛni ga Levi nu, kulaai Azafe ná-pɛlɛyeɠei wu. 15 Yaɠaziyɛle ɠɛni ma: «À woilo ga pagɔ, Zuda ta Zeluzalɛme zei wo nuiti pɛ, ɗa ɓɔɠɔi ɓalaa masagi Zozafate! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À mina lua, wo zu mina ɓali kɔɔɓɔ golai nii laawu, tɔɔzei kɔɔi nii la ga wa-vaa, GALA ka ná-faa ʋe. 16 Lina, à li ti laalɔɠɔma. Ta tufa ʋua ɠizei lɛɛzu, wa ti laaɠomisu pɛtugi ɠaaɓelasuʋɛ, Yeluwɛle teʋebai letemaʋɛ. 17 Wo ɓɛdɛ nɔpɛ ge la vɔlɔ ba ga wo kɔɔɠɔ wɔnɔi ɠa nɔ ga wo lopele ɓɛtɛ, wa ʋaazu kaazu ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu la ga unmɔɔgi wo ʋɛ. Zuda ta Zeluzalɛme nuiti, à mina lua, nu mina wo maalua. Lina, à li, wo ti laaɠomi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠɛɛ wo ʋa.› »

18 Zozafate nɔkɔni, é unpilɛ zooi ma. Zuda ta Zeluzalɛme nuiti pɛ ti nɔkɔni ɓalaa, ti laa Ɠɔoɠɔ GALAGI wu. 19 Naama ziɛgi zu Levi nuiti niiti ti ga Keɠate ta Kolé ti-mavofodaiti, ti wuzeɠeni ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, Izilayɛle ná-GALAGI, ti ɗa guyei loo ga woo wola.

Unmɔɔgi

20 Sobuzobui ti wuzeɠeni, zinɛiti ti pele zo, ti ɗa li ga Tekoa teʋebai zu ʋele. Ti liizuʋɛ Zozafate ɓɔɛni ti ʋɔ, é ɠɛ ma: «À woilo gòo ma, Zuda zinɛiti, ta Zeluzalɛme nuiti, à la wa-ƓALAGI la, Ɠɔoɠɔ GALAGI, wo zɛbɛ ɠa lɔ, à la daawoo wo nuiti da, wa zobogi zɔlɔɔ.»

21 Ti woolaani ma ta nuɓusɛiti, é guye loo nuiti pilɛni kɔɔʋɛbɛi untuɠɔ, ti maaɠiliai ga zalaɠa ɠula zeɠeiti, nii a kɛ ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, ti ɗa guyei loo, ti ɗa ɠɛ ma:

«À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!»

22 Siɛgi zu ti ɠɛni ta-maamusɛ wuyei loozu la, Ɠɔoɠɔ GALAGI pele ɓɔungi zeini Moaɓe nuiti tuɠɔ ta Amɔn nuiti, naa ʋɛɛ Seyiil ɠizei ma zei wo nuiti ba, niiti ti ɠɛni ʋaazu valazu Zuda ʋa, naa maaʋele ma ti looni bu. 23 Moaɓe nuiti ta Amɔn nuiti ti vala Seyiil ɠizei ma zei wo nuiti ba, ti ɓe ga naati paa. Ti ɓegai ma ga naa ɠɛ, ti ma letele ti valani ɓɔɠɔ ʋa, eyɛsu ti ɓe ga ɓɔɠɔ undaaʋili.

24 Siɛgi zu Zuda nuiti ti zeelini la ti losuʋɛ, ʋɛ nu a yɛ ná é ɗa teʋebai zu ɠa, ti wɛlɛni ga ti zili nuiti pɔ pelei, pɛtɛ pooma letelegi nɔ ɠa ti ɠɛni kaazu ɲɛkpɛai zooi ma, fulu nu ɠila kpalaa ge la ɠɛni su. 25 Zozafate ta ná-kɔɔʋɛbɛi ti liini, ti loo naati kɔligiti su, ti ɗa seɠe, ti anii ma zii mɔinmɔin kaani ná ga pooʋama: seɠeiti, naa ʋɛɛ sɔɔla ɓiigiti ba, ti zɛʋɛni ga pooʋama. Ti la zooni ti ʋa li ga ti pɛ, ti kɛɛni ga folo saʋagɔ ti ɗa kɔɔzogani yɛʋɛ tɔɔzei gola mɔinni. 26 Foloi naanisiɛi ti ɠaalɛɛni ba Ɓelaka Ʋɛtugi zu, ʋɛ ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI musɛzu ná. Naa ɠa é kɛai ti naama adaʋɛ laasei pɛai la ga Ɓelaka Ʋɛtugi (nii poluʋɛ ga «maamusɛ ʋɛtugi»). Daaseigi naa ɠa é ba zaaɠaza. 27 Zozafate ɠɛni Zuda nuiti pɛ ta Zeluzalɛme geleiti untuɠɔ, ti pele zo ga koozunɛ, ti ɗa li taazu, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ti laaveni ga koozunɛɛi, ti ɠula vai zu ti zili nuiti zea. 28 Ti zeelini Zeluzalɛme ga kɔnigiti gooi ta papaiti, naa ʋɛɛ puʋugiti gooi ʋa, ti sakpa nɔ tein Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 29 Zii zɔiti kpein ti laaveni ga dualuagi é lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, siɛgi zu ta la naama wooiti mɛnina da ʋelei é kɔɔi ɠɔai la Izilayɛle zili nuiti daalɔɠɔma. 30 Naa ɠɛɛni nɔ feya, Zozafate ná masadai zeini niina kpɛ ziilɛigi zu, ná-GALAGI dooɠogi veeni zea, ná-zou ɠwɛmaʋɛti pɛ.

Zozafate ná-masa fai ɠaaɓelagi

(1 Masagiti 22:41-51)

31 Zozafate masadai ɠɛɛni Zuda unda. Ná-konagi ɠɛni ga puusaʋa maazu lɔɔlugɔ (35), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Azuɓa, Siliɠi ná-doun anzanui ɠɛni de. 32 É ziɛ ʋele ʋani ga kɛɛɠɛ Aza ɠɛʋele, é la zeɠeni naa ná-pelei tanɔpɛ ba, é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vaiti nɔ ɠɛ. 33 Kɛlɛ é la ɠɛni zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠoloni, nuɓusɛiti ti la ɠɛni dɛ ti-yii veeni ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga ɠiteɠite. 34 Zozafate ná-kɛɛwotii zɔiti, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nui Zewu ná-kɛɛwoti zɛʋɛi zu, Ɠanani ná-doun zunui, é zɛʋɛ ʋolu Izilayɛle masagiti ta-zɛʋɛi zu.

35 Naa ʋoluma, Zuda masagi Zozafate ta Izilayɛle masagi Aɠazia ti yeezoni. Naa ma, siɛ ʋelei la ɠɛni nɛɛni GALA bɛ. 36 Ti ɓɔni su, ti ɓatoiti kpɛtɛ, ga ti ɗa li Taalasise. Ti ɓatoiti kpɛtɛni Ɛsiyon-Geeɓɛɛl ɓato losuʋɛ. 37 Názu ɠa GALA goo wo nui Eliyezɛɛl, Malesa nui Dodavaɠu ná-doun zunui ʋaani la, é ɓɔɛ pɔ, é ɠɛ ma: «Tɛi wo yeezoga wa Aɠazia, nii kpein è kɛʋele ɓɛtɛa, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti pɛ suɠoloɠolosu.» Naa ma ka é ɠɛɛni, ɓatoiti ti ɠoloɠoloni, aisa ti ʋa zeeli Taalasise.

21

Zuda masagi Yolame

(2 Masagiti 8:16-24)

1 Zozafate zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ, Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Yolame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu. 2 Yolame kɛɛɠɛloin mɔinni: Azalia, Yeɠiyɛle, Zakali, Azaliaɠu, Mikayɛle ta Sefatia, niiti pɛ ti ɠɛni ga Izilayɛle masagi Zozafate ná-doun zunuiti. 3 Ti-ɠɛɛ ani mɔinmɔin feeni ti ʋɛ, walii, zanugi ta ani ɓiigiti, naa ʋoluma é totuɠɔlai veeni ti ya Zuda laa wolai ma mɔinmɔin su, ʋɛti siɠigi náti ma, kɛlɛ Yolame ɠa é masadai ɠalivaani ma, tɔɔzei naa ɠa é ɠɛni ga doun zunu mɔungi.

4 Yolame ɓegai ma ga kɛɛɠɛ ná-masadai zɔlɔɔ, é ná-masadai zapelɔ, é kɛɛɠɛlointi pɛ paani, naa ʋɛɛ Izilayɛle lotuɠɔiti tanigaani ba. 5 Yolame ná-konagi ɠɛni ga puusaʋa maazu fele (32), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona dɔsaʋa ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 6 É ziɛ ʋele ɲɔuni ga Izilayɛle masagiti kɛʋele, eɠɛʋelei nɔ Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei kɛɛni la, mazɔlɔɔ é Akaɓe ná-doun anzanui gila fuluni. É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni. 7 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni kɛɛni é ʋa Davide ná-masadai ɠoloɠolo, mazɔlɔɔ é minazeɠe boni Davide ʋɛ ga naa mavofodaiti ta ɠɛ masadai ɠɛɛzu nɔ ɠɔ.

8 Yolame ná-masa fai ma ziɛgi zu ɠa Edɔme nuiti ti ɓakani la Zuda masadai laalɔɠɔma, ti ɓɔɠɔ masa sei. 9 Yolame ta ná-salaʋusu ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ ná-kɔɔɠɔ wotoloiti pɛ ba, ti liini. Kua zaamai, ti lɔɔni Edɔme nuiti saama, niiti ti maaɠakuni niina, ti vɔni naati ma. 10 É zo názu ma niina, é zeeli za ma, Edɔme nuiti ti la mɔ Zuda masadai yeema, ta ɓɔɠɔ yeema. Naama yeeɠɛɠalai nɔ Liɓina taa wolai wuzeɠeni Zuda laalɔɠɔma, é ɠula Yolame ná-zobogi wu, tɔɔzei é ʋoluaveni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, mɛmɛwolani ta-ƓALAGI.

11 É zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛni vɔlɔ gala kiligiti bɛ Zuda ɠize yooi zu. Ʋele ɠana é Zeluzalɛme nuiti diini la kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ma, é Zuda nuiti daaʋili faa ɲɔu ɠɛɛ vai ma. 12 Yeeta, Yolame GALA goo wo nui Eli ná-sɛʋɛ zɔlɔɔni, nii é zɛʋɛni su ga: «È-mɛmɛwola Davide ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹È la mɔ ziɛni ga Zuda masagiti è-ɠɛwola Aza ta è-ɠɛɛ Zozafate ti-ziɛ ʋele. 13 Kɛlɛ ɗɔun è ʋokɔɠɔgɛ Izilayɛle masagiti ma, è Zuda nuiti ta Zeluzalɛme nuiti dii kɔɔɠɔ gani kɔɔ vaiti ma, è ɗa ʋokɔɠɔ Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei ná-kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ma. È yɛsu vɔlɔ è è-ɠɛɛlointi paa, ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu nuiti, niiti mu ti vizɔga ɠɛa de è ʋa. 14 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa-nuɓusɛiti, è-loun zunuiti, è-anzaiti ta è-ɠɔligiti pɛ doɠazu ga maanɔɠɔ wolai. 15 Ɗa ɓɔɠɔ mu, seeɓɛ ɲɔiti ka ti laalɛɛzu è wu, ma un ge daa ma mɛɛ ga koozu zeeɓɛi nii folo-o-folo ta ɠa ɠɛ liizu ga ʋiliga su, eyɛsu é è-ʋuluiti kula è ɠoozu.› »

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI Filisiti nuiti buzeɠeni Yolame laalɔɠɔma, naa ʋɛɛ Alaɓuiti ba, niiti ti Etiyopi ɠoba. 17 Ti kɔɔ valani Zuda ʋa, ti vaza zooi zu, ti li ga naavoloi pɛ nii gaalɛɛni ba masa pɛlɛ wolai wu, ti liini ga ná-doun zunuiti ta anzaiti duɔlai zu, doun zunui ɠila kpe nɔ ɠa é yɛni zea, Yoaɠaze, nii é ɠɛni ga ti pɛ ma loungoi.

18 Naama vaiti pɛ poluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI Yolame loɠani ga koozu zeeɓɛi, nii é la ʋaloa. 19 Folo-o-folo ta ɠɛni ɓɔsu nɔ ba, konagi velesiɛi ɠaaɓelasuʋɛ, seeɓɛi koozu zɔɔlaiti kulani kogi zu, naa maaʋele ma é zaani soolɛ wolai zu. Nuɓusɛiti ti la ɠɛni abu wolai lo ná-lɛbiyai vaa ma, eɠɛʋelei ti kɛɛni la mɛmɛwolani bɛ. 20 Yolame ná-konagi ɠɛni ga puusaʋa maazu felegɔ (32), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona dɔsaʋa ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. É zaani, nu nɔpɛ ge la nimizani. Ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu, kɛlɛ ti la ɠɛni maaɠuluni masagiti ta-ɠabamaʋɛ.

22

Zuda masagi Aɠazia

(2 Masagiti 8:25-29; 9:27-29)

1 Zeluzalɛme nuiti ti yeeloni ná-doun zunu ɠaaɓelagi Aɠazia ʋa, ti sei ga masagi potogi zu, tɔɔzei Alaɓuiti ta-ɠɔɔɓɔgi niiti ti lɔɔni Zuda ɠɔɔlaaɠai zu, naati ti ná-doun zunu ɓakologiti pɛ paani. Ʋele ɠana Zuda masagi Yolame ná-doun zunui Aɠazia ná-masa fai lɔɔzeini la. 2 Ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu fele (22),* siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona gila ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Atali, Izilayɛle masagi Womeli ná-dounloin ta ɠɛni de. 3 Dee é ɠɛni diizu faa ɲɔu ɠɛɛ vai ma, naa ná-tɛnɛ gooiti maaʋele ma. É ziɛ ʋele ɲɔuni ga Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei ɠɛʋele, 4 é Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ pɛlɛyeɠei naa kɛɛni la, tɔɔzei kɛɛɠɛ zaa ʋoluma, naati ka ti ɠɛni ga ná-tɛnɛbo nuiti, ná-undaaʋiligi vaa zu. 5 Naati ta-lɛnɛ gooiti maaʋele ma, ta Izilayɛle masagi Akaɓe ná-doun zunui Yolame ti liini ga kɔɔi Siili masagi Ɠazayɛle laalɔɠɔma, Lamɔte Galaade yooi zu. Siili nuiti ti masagi Yolame maawanani, 6 naa ɠale ma Zizeleyɛle, ná-maawanaiti salezu nii Siili nuiti ti pɛɛni ba Lama, siɛgi zu ti lia la ga kɔɔi Siili masagi Ɠazayɛle laalɔɠɔma. Názu ɠa Aɠazia liini la pɛtɛsu, mazɔlɔɔ é ɠɛni zoolɛzu ga ʋe.

7 GALA ge Aɠazia ná-daalimai naa zeɠeni, nii é liini bosu ga Yolame, é kɛ ga ná-undaaʋili saɓui, tɔɔzei é zeelini nɔ feya, ti ɠula ta Yolame, ti li Zewu laaɠomisu, Nimesi ná-doun zunui, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gulɔi ziɛni ma ga é Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei zuwuɠaaleʋe. 8 Zewu ɠɛni GALA ná-tukpɔi laalɛɛzu Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei wu. É ɠulani Zuda lotuɠɔiti filiba, ta Aɠazia kɛɛɠɛlointi ti-lointi, ti ɠiliai ti-ɠɛɛ goi ná-botii ʋa, é ti ʋaa. 9 Naa ʋoluma, é tɔɔzeini ga Aɠazia ɠaiziaa. Ti yeeʋɛɛni ma Samali taazuʋɛ, ʋɛ é lɔɔɠuni ná, ti lii la Zewu ʋɔ, naa paa. Kɛɛɠɛwola Zozafate ná-gaazu unfegi ma, ti maaɠuluni, tɔɔzei naa ɠilini Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa ga zii pɛ. Naa ɠɛai ma, nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni Aɠazia ná-pɛlɛyeɠei wu, nii a zoo masadai ɠɛɛzu.

Atali masadai zeɠe vai ga maaɓaai

(2 Masagiti 11:1-3)

10 Aɠazia dee Atali kaai ma ga ná-doun zunui zaa, é deveni ga é Zuda masagi mavofodaiti pɛ paa. 11 Kɛlɛ Yolame ná-doun anzanui Yeɠoseba zooni é Aɠazia ná-doun zunui Zoase zeɠe dɔɔɠuzu masa dointi saama, niiti Atali ɠɛni ti ʋaazu, é li ga tiye ta anzanui nii é ɠɛni sosu, é ti lɛ nu ɲii ʋɛlɛi gila bu. Zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada anzai Yeɠoseba ɠɛni ga masagi Yolame ná-doun anzanui ta, Aɠazia baazeelai ɠɛni de, tɔ ɠa é doungoi lɔɔɠuni Atali ʋa, naa ɠa é kɛɛni naa la paani. 12 É kɛɛni dɔɔɠu ʋelei zu ga kona dɔzita anzanu felegɔi naati zea GALA sei ʋɛlɛi wu, naama ziɛgi zu Atali ɗa masadai ɠɛ zooi unda.

23

Zoase ɠɛɛ vai ga masagi

(2 Masagiti 11:4-20)

1 Konagi lɔfelasiɛi ma, zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada ɗa yiilɔɔ, é salaʋusu ungilagila kundiɠiiti toli: Yeloɠame ná-doun zunui Azalia, Yoɠanan ná-doun zunui Isemayɛle, Woɓɛde ná-doun zunui Azalia, Adaya ná-doun zunui Maaseya, naa ʋɛɛ Zikili ná-doun zunui Elisafate ʋa. É ti lolini, ti minazeɠegi ɠɛ yɔɠɔzu. 2 Salaʋusu ɠundiɠiiti ti Zuda yooi zuɓizɛni, ti Levi nuiti gaalɛ ba Zuda laa wolaiti pɛ su, naa ʋɛɛ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ba, naa ʋoluma, ti yɛ ʋolu ta naati, ti li Zeluzalɛme. 3 Bɛbɛi naati pɛ ti minazeɠe kɛɛni yɔɠɔzu GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ ta zunu loungoi é ɠɛni ga masagi. Yeɠoyada zɛba é ɠɛ ti ma: «Wɛlɛ masagi ná-doun zunui ʋa, toɠa masadai ɠɛɛzu, eɠɛʋelei nɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegi la Davide mavofodaiti bɛ. 4 Pɛtɛ nii wa kɛ: Siɛgi zu zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti ʋaazu la ta-wotii ma ga dooɠo foloi, ti ɠaaɠwɛsu ga saʋagɔ, seizu mɔungi ti ʋa, ti ɗa GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛti makɛ. 5 Seizu velesiɛi ɗa masagi ná-pɛlɛi makɛ, saʋasiɛiti ti ɗa Yesɔde Siɠidaʋɛ makɛ. Nuɓusɛi mɔtai pɛ ka losu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 6 Nu nɔpɛ ge mina lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, é ɠula zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti polu, niiti ta ɠɛ botii ɠɛɛzu, mazɔlɔɔ ti veeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nuɓusɛi mɔtaiti maanɛɛʋɛ ga ti ziɛ ga naama levei nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai. 7 Levi nuiti ta masagi maaɠakusu, é pilɛ da, ɛsɛ pɛ ná-kɔɔɠɔ zɔɔla ɠɛ zoni zea, nu nɔpɛ a ɠɛna é lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, à naama nui ʋaa. Wa yɛsu masagi ʋa a ɠɛna lɛa, a ɠɛna ɠulaa.»

8 Levi nuiti ta Zuda nuiti pɛ ti naa ɠɛɛni, nii zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada boni ti ma. Ti ta-nuiti gaalɛɛni ba: zɔiti ti ɠɛni ʋaazu ada makɛ vai ma dooɠo foloi, naa ʋɛɛ niiti ba ti ɠɛni zeɠezu ná dooɠo foloi, tɔɔzei zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada la ɠɛni dooɠo feeni Levi nui tanɔpɛ zea. 9 Zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada kpɛɛinti ta kɔɔɠɔ zɛpɛ golaiti ta ma goiti feeni salaʋusu ɠundiɠiiti zea, niiti ti ɠɛni ga masagi Davide nɔnɔ pɔlɔma, ta ti ɠɛni laani GALA sei ʋɛlɛi wu. 10 É salaʋusuiti topele ɓɛtɛni, ɛsɛ ná-kɔɔɠɔ zɔɔla zoni zea, ti ɲɛkpɛni ga kakuma lukpɛgi siɠidaʋɛ, é zo ʋepema nu yeezazuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋa é li nu ɠɔʋɛzu ʋelei, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, pɛlɛ ɠobaʋɛ, nii a kɛ ti masagi maaɠaku. 11 Ti ʋaani ga masagi ná-doun zunui, ti masa bɔɔlɔgi lɔ unma, ta ti tɔ sɛʋɛi ve zea. Yeɠoyada ta ná-doun zunuiti ti gulɔi ziɛni ma, ti kɛ ga masagi, ti ɗa ɠɛ ma: «Masagi lɛbi ɠeke faan!»

12 Atali nuɓusɛiti gooi mɛnini, ti ɗa ʋa ga kpizɛi, ti yealoɠa masagi ʋɛ. É ʋaani bɛbɛi zaama Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋɔ pelei. 13 É wɛlɛ, é masa niinɛi ɠa loni kpɛdɛgi ɠobaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ, salaʋusu ɠundiɠiiti ta puʋu fɛɛ nuiti ti loni koba. Nuɓusɛiti pɛ koozunɛai, puʋu fɛɛ nuiti ti ɗa puʋugi vɛ, guye loo nuiti ti ɗa gɛingɛin ganigiti gɛin maamusɛ wuyeiti bu. Atali zɛba é ná-seɠeiti bali ga kidaaʋiligi maaʋele ma, é ɓain, é ɠɛ ma: «Yaava ɠa! Yaava ɠa!» 14 Tɛi zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada la ɠɛni pɔ ga ti paa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é ɓɔɛni salaʋusu ɠundiɠii ʋɔ, é ɠɛni ga kɔɔɠuluɓai, é ɠɛ ma: «À kula ɓɔɠɔ zaama. Zɔi nɔpɛ a ʋilɛ polu, à ma nui ʋaa ga boɠa zɔkpɔi.» 15 Ti yeeʋɛɛni ma, ti lii la ga masa pɛlɛi ʋɔ pelei, sooiti tɛɛzu ʋelei, miná ɠa ti paani ná.

16 Yeɠoyada minazeɠegi ɓɛtɛni tɔ ɓɔɠɔi ta masagi ti yɔɠɔzu, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti ba, minazeɠegi ɠilini ba ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti. 17 Nuɓusɛiti pɛ ti lɛɛni Ɓaale ná-pɛlɛi wu, ti golo. Ti ná-zalaɠa ɠulazuʋɛti golowolo ta kɔɔɠɔ ganigiti, ti Ɓaale ná-zalaɠa ɠula nui Matan ʋaa zalaɠa ɠulazuʋɛti kakalaʋɛ. 18 Yeɠoyada Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu makɛ vai ɠalivaani Levi nuiti ma, ti ga zalaɠa ɠula nuiti, niiti Davide ti zeini su kpɛkpɛ ga kpɔgiti botiɠɛ vai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta gala zalaɠaiti kula vai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, eɠɛʋelei Moize ná-tɔ sɛʋɛi bogai la, koozunɛɛi zu ti ɗa guyeiti too niiti Davide ti zuwɛɛni. 19 É siɠida makɛ nuiti pilɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ziɠidaʋɛti, ga nu nɔpɛ ge mina lɛ ná, nii kɔzɔa kɛʋelei ta ma zii nɔpɛ ma. 20 É salaʋusu ungilagila kundiɠiiti ta seizumaanɛgiti gaalɛɛni ba, ta nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti pɛ, naa ʋɛɛ zooi zu nuɓusɛiti pɛ ba, ti masagi zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti lii la masa pɛlɛi wu, ti leʋeni ga maazu ʋele ʋɛlɛla ʋele. Ti masagi zei masa kpɔkpɔgi ɠa. 21 Zooi zu nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni koozunɛɛi zu, taazuʋɛ ɠaalɛini tɔɔn ti ɓegai ma ga Atali ʋaa ga boɠa zɔkpɔi.

24

Zuda masagi Zoase

(2 Masagiti 12:1-4)

1 Zoase ná-konagi ɠɛni ga dɔfela, siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuunaanigɔ (40) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Siɓia, Ɓeel-Seɓa nu ɠɛni de. 2 Zoase Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada zii voloi kpein daawu. 3 Naa anza felegɔ vuluni bɛ, é zunu lointi ta anzanu lointi sɔlɔɔ anzai naati ba.

GALA sei ʋɛlɛi niinɛ vai

(2 Masagiti 12:5-17)

4 Yeeɠɛɠalai tanigaa leʋegai ma, Zoase deveni yiimaʋɛ ga é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi niinɛ. 5 É zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti gaalɛɛni ba, é ɠɛ ti ma: «À leʋe Zuda laa wolaiti pɛ su, wo walii ɠaalɛ ba kona-o-kona Izilayɛle yooi zu ná pɛ, wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai zu. À niima wotii ɠɛ fala.» Kɛlɛ Levi nuiti ti kɛɛni ga faalakobai.

6 Masagi zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yeɠoyada lolini, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è la boni Levi nuiti ma, ti ʋa mului ɠula Zeluzalɛme nuiti ta Zuda nuiti zea, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize daani Izilayɛle ʋɛbɛi pɛ ma ga é ɗa ɠula seɠe ʋɛlɛi vaa ma, nii zeele woo ɠesui ɠɛni bu?» 7 Mazɔlɔɔ faa ɲɔu ɠɛ nui Atali ta ná-siɛpoluiti GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ ɠoloɠologɛ, ani ɲadegaiti pɛ ti ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ti naati seɠe, ti ɗa botii ɠɛ la Ɓaale ʋɛ.

8 Masagi ná-devei maaʋele ma, ti kesui ɠila kpɛtɛni, ti sei Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ etea ʋelei. 9 Naa ʋoluma ti zezeni Zuda yooi zu ná pɛ, naa ʋɛɛ Zeluzalɛme ʋa, ga ɛsɛ pɛ ge ʋa ga mului Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Moize daani Izilayɛle nuiti unma, siɛgi zu ti ɠɛni leʋesu da teʋebai zu. 10 Kundiɠiiti ta nuɓusɛiti pɛ ti ɠoozunɛɛni ga gola, ti yɛni ʋaazu ga walii, ti ɗa pilɛ kesui zu, eyɛsu kesui laave.

11 Yeeɠɛɠalai a la zeelina ga ti fe Levi nuiti zea ga ti pɛtɛ nii liegɔi é su, masagi lɔɠɔi zu, ti zɛba ti ka ga walii mɔinɗa kesui zu, masagi ná-sɛʋɛ ɠɛ nui ɠɛni lɛɛzu ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, ti kesui zuwo, naa ʋolu Levi nuiti ti ʋa, ti seɠe, ti li, ti sei seizuʋɛ ʋolu. Ʋele ɠana ti ɠɛni kɛɛzu la folo-o-folo, eyɛsu ti wali mɔinmɔin gaalɛ ba. 12 Masagi ta Yeɠoyada ti ɠɛni walii naa veezu naama nuiti zea ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma woti vai unda, ti ɠɛni naama walii ɠɛɛzu ga kɔtu zaɠa nuiti ta pɛlɛ maalɛɛ nuiti salai, naa ʋɛɛ ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti ba niiti ɠɛni botii ɠɛɛzu ga kɔlui ta kɔlu ɓɔigi Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi niinɛ vai zu.

13 Ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu, pɛlɛi niinɛ vai ɠɛni liizu luɠɔma ga pagɔ ga ti maaʋele. Ti GALA sei ʋɛlɛi ɠɛʋele ɓɛtɛni ga pagɔ, ti kpaana kpekpe. 14 Ti ɓegai ma ga botii ɠɛ, ti ʋaani ga walii mɔtai masagi ta Yeɠoyada ʋɔ. Ti naama walii zeɠeni, ti GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ zɔɔla mɔinmɔin kpɛtɛ la, ta gala zalaɠa ɠula zɔɔlaiti: tazaiti, naa ʋɛɛ sɔɔla ɠiligiti ba ti ɓɛtɛzu ga zanugi ta walii. Yeɠoyada zii ma voloi pɛ su, ti ɠɛni gala zalaɠaiti kulazu yeenɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu.

15 Yeɠoyada wɔlɔzaɠani, é za, é zii zɔlɔɔni, é kɛɛni ga kona ungila kona ʋuusaʋagɔ (130). 16 Ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu, masa kabamaʋɛ, tɔɔzei nii dɔin é kɛɛni, é naa ɠɛɛni Izilayɛle ná-undaanɛɛi vaa ma, é kɛ GALA bɛ ta GALA sei ʋɛlɛi ʋɛ.

17 Yeɠoyada zaai ma, Zuda ɠundiɠiiti ti ʋaani, ti la masagi ɠɔɠɔwu, naama ge woilo ti woo ma. 18 Ti yeeɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, ti ɗa lɛbiyai ve sale wuluiti bɛ, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ ganigiti ba. Tuʋa ʋele ɲɔi naa maaʋele ma, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai wuzeɠeni Zuda laalɔɠɔma ta Zeluzalɛme. 19 Ɠɔoɠɔ GALAGI GALA goo wo nuiti teʋeni ti zaama, ga nii nɔ a kɛ ti ti ɠaaɠale ma tɔun pɔ. GALA goo wo nui naati ti ɠɛni ti lɛnɛsu, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni woilosu ti-woo ma.

20 Naama ziɛgi zu GALA Zɛnvui yeini Yeɠoyada ná-doun zunui Zakali ma, é zɛba é li nuɓusɛiti kakala, é ɠɛ ti ma: «À woilo GALA daawooi ma: ‹Lee vaa zu wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti koloɠolosu? Wo la kulanuma nɔpɛ sɔlɔɔga! Tɛi wo ɠɛlɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, tɔ ɓalaa é ɠɛlɛa wo ʋa.› » 21 Nuiti ti zɛba ti maaɓɔteʋe, masagi devei veeni ti ya, ti yɛ sɔɔzu ga kɔtui, ti paa, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoi zaamaʋɛ. 22 Masagi Zoase yeemani wooɠɛɠiladai pɛ ma nii Zakali kɛɛɠɛ Yeɠoyada kɛɛni bɛ, é naa ná-doun zunui ʋaa. Zakali zaazuʋɛ, é ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI nii pɛ pɛtɛ kae nii é ɠɛɛzu, é tukpɔ ʋɛɛ è ʋa ti pɛ faa zu!»

Zoase ná-masa fai ɠaaɓelagi

(2 Masagiti 12:18-22)

23 Naama ɠonagi ɠaaɓelasuʋɛ, Siili ɠɔɔɓɔgiti ti ʋaani ga kɔɔi, ti fala Zoase ʋa. Siili nuiti ti vazani Zuda ta Zeluzalɛme ɠɔlɔ bu. Ti nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti paani. Ti liini ga kɔɔzoganii pɛ Damase masagi ʋɔ. 24 Siili nuiti ti la ɠɛni mɔinni ti ʋaani, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zobogi veeni ti ʋɛ Zuda ɠɔɔʋɛbɛ wolai ma, tɔɔzei naati ti ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ʋa. Siili nuiti ka ti ɠɛni GALA zeezu ga kpakɔi Zoase laalɔɠɔma.

25 Siili nuiti ti zeɠeni ná, ti zɛ soolɛ wolai zu. Ná-botiɠɛ nu wolaiti ti yaavai ɠilini ma naazu, tɔɔzei zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada ná-doun zunui ná-fai ʋa, nii é paani, tɔ ɓalaa ti zɛni laani ná-betei zu, ti paa. Saai ma, ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu, kɛlɛ ti la ɠɛni liini la masa kabamaʋɛ. 26 Niiti ti yaavai ɓɛtɛni daalɔɠɔma, wɛlɛ naati daaseigiti ba: Zaɓade, nii é ɠɛni ga Amɔn anzanui daa ɠɛni ga Simeyate, naa ná-doun zunu, naa ʋɛɛ Yeɠozaɓade ʋa, naa ɠɛni ga Moaɓe anzanui daa ɠɛni ga Similite ná-doun zunu. 27 Zoase ná-doun zunuiti daaseigiti, keela woo mɔinmɔingi niiti ti woni daalɔɠɔma, naa ʋɛɛ GALA sei ʋɛlɛi niinɛ vai ʋa é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ masagiti ta-zɛʋɛi zuɠulazuʋɛ. Ná-doun zunui Amasia ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

25

Zuda masagi Amasia

(2 Masagiti 14:1-7)

1 Amasia ná-konagi ɠɛni ga puufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25) siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuufelegɔ maazu taaʋuugɔ (29) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yoadan, Zeluzalɛme nu ɠɛni de. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni, kɛlɛ é la ɠɛni naa ɠɛɛni ga zii pɛ. 3 Sei ʋele ɓɛtɛai ma nɔ feya masadai zu, é kɛɛɠɛ ná-botiɠɛ nu wolaiti pɛ paani, niiti ti kɛɛɠɛ ʋaani. 4 Kɛlɛ é la ɠɛni naati ti-lointi paani, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔ sɛʋɛi zu, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai ná ga: «Nu la ɠɛɛɠɛiti paa lointi ta-vaa zu, nu la lointi paa ɠɛɛɠɛiti ta-vaa zu, kɛlɛ ɛsɛ gilagilagi ɠa za tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi vaa zu.»*

Kɔɔi é kɔɔni Edɔme nuiti daalɔɠɔma

5 Amasia Zuda ta Ɓɛnzamɛn nuiti pɛ gaalɛɛni ba, é zɛba é nu waagilagila ta nu ungilagila kundiɠiiti sei bolodai ɠilagilagiti pɛ su. É nuiti daaseigiti sɛʋɛni é zo kona ʋuufelegɔ nuiti ma, é lɛ maazu, zunu waaunsaʋagɔ (300.000) ɠa daaseigi zɛʋɛni, niiti ta zoo kɔɔ ɠɔɔzu, ti zoogai kpɛɛin ta kɔɔɠɔ zɛpɛ golai la. 6 Naa ʋoluma, é kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ waaungila (100.000) geyani Izilayɛle masa zooi zu ga kilo waasaʋagɔ (3.000) walii zu. 7 GALA goo wo nui ta ʋaani, é ɠɛ ma: «Ee, masagi! Mina va bu Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛ ʋa ʋilɛ è ʋolu kɔɔɠɔzuʋɛ, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI la Izilayɛle masa zooi ʋa, Efelayime nui tɛiti. 8 Ɗa kulana woizu, è ti ʋilɛ ʋolu kɔɔmaʋɛ, è kɔɔi ɠɔ ʋa ga è-zɛbɛi pɛ, GALA ka è loo bu è zili nui ɠaazu, tɔɔzei zobogi ɠa GALA bɛ ga é kpɔbai ɠɛ ta é nu loo bu.» 9 Amasia GALA goo wo nui ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Walii kilo waasaʋagɔi (3.000) nii gè feai Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi ya, naa ɗa ɠɛ ɠale naazu?» GALA ná-nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zoo é poto fe è ya, é ʋooʋa naa ma.» 10 Amasia zɛba é kɔɔʋɛbɛi pɛ gaaɠale ma, niiti ti zeɠeni Efelayime. Kɛlɛ naati ziiɠaawanani Zuda ma, ti ɠaleni ma ta-yooi zu ga ziiɠaawana wolai.

11 Amasia yiilɔɔni, é lo ná-kɔɔʋɛbɛi luɠɔ, é li, é Edɔme nu waapuugɔ (10.000) ʋaa Kpolo Ʋɛtugi zu. 12 Zuda nuiti ti nu waapuugɔ (10.000) zoni ga ti ma vului, ti li ga naati fasa ɠize golai ta unmaʋɛ, ti naati daaʋili fiilɛi zu, ti ma ɠaeiti suɠaleɠale.

13 Naama ziɛgi zu, salaʋusui niiti Amasia ti ɠaaɠaleni ma ga ti mina ʋilɛ polu kɔɔɠɔzuʋɛ, naati ti lɔɔni Zuda laa wolaiti su, é zo Samali, é zeeli Ɓɛte-Ɠolon. Ti nu waasaʋagɔ (3.000) ʋaani, ti li ga kɔɔzogani mɔinmɔin.

14 Amasia ɠalegai ma ma, é zeɠe kɔɔmaʋɛ, ʋɛ é vɔnini ná Edɔme nuiti ma, é ʋaani ga naati ta-ɠalagiti, ti ga vololibaiti, é ɗa nɔkɔ ti wu, é ɗa ansansegiti gala ga zalaɠai naati bɛ. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛba é yiiɠaawana ma, é GALA goo wo nu leʋe ma, naa gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è ɠaaʋotegai nuɓusɛi niiti ta-ɠalagiti ma, niiti ti la vɔlɔ zooni ti ʋa ti ɓɔɠɔ nuɓusɛiti kula è ya?» 16 Kɛlɛ masagi kpɔɛi leʋeni da, é gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «É vɔ è ʋa! Ɗa ɠa ti è ɠɛai ga masagi ná-tɛnɛbo nui ɓaa? È la dama, nu mina è ʋaa nɔ ʋa fuun!» GALA goo wo nui la ɠɛni sasani, kɛlɛ é ʋa ɠɛ é ɠula, é ɠɛni ma: «Gè kwɛni niina ga GALA ge devea ga é è undaaʋili, tɔɔzei niima vai ʋa è kɛai, ta è la kɛɛni è ʋa woilo nà-tɛnɛ gooi ma.»

Amasia loo vai bu
Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi luɠɔ

(2 Masagiti 14:8-14)

17 Zuda masagi Amasia yiimazeɠeni ga koba nuiti ta-lɛnɛ gooi, é zɛba é keelaiti teʋe Izilayɛle masagi Zoase ma, Yoaɠaze ná-doun zunui, Zewu ná-dounloin, é ɠɛ naa ma: «Ʋa, de ɠomi, de kɔɔi ɠɔ.» 18 Kɛlɛ Izilayɛle masagi Zoase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Yeeta Liɓan yooi zu, ɠain gulu goi ta ɠɛni sɛdele gului ma: ‹È-loun anzanui ve, é zei dòun zunui ʋɛ ga anza,› kɛlɛ Liɓan lɔɓɔ zuaiti ti leʋeni ga ɠain gului ʋɔ pelei, ti suɠolo ga ɠɔɠɔi. 19 Ɗa ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: ‹Gè vɔniga Edɔme nuiti ma,› è ɠaazulɛa, wasogi lɔ ɗɔungi zu. Nii soloogai è ma, naa ɠa ga, yɛ è-zeizuʋɛ. Leeni vaa zu ɗa ɓɔɠɔ lɔ fai ta zu nii gaaɓela ge la ʋani ɗa ɓɔɠɔi ma, naa ʋɛɛ Zuda masa zooi ʋa?» 20 Kɛlɛ Amasia la ɠɛni woiloni goo ma, tɔɔzei GALA ge ɠɛni pɔ ga tɔ-o, ná-nuɓusɛiti-yo, ti loo bu, tɔɔzei ti ɠaaʋoteni Edɔme ɠalagiti ma. 21 Názu ɠa Izilayɛle masagi Zoase lɛɛni la, ti kɔɔi ɠɔ ta Zuda masagi Amasia Zuda laai zu daa ga Ɓɛte-Semɛse. 22 Zuda ɠɔɔʋɛbɛi looni bu Izilayɛle gelei ɠakala, ti ʋela naati ba, ɛsɛ ge li ná-taa zu. 23 Izilayɛle masagi Zoase Zuda masagi Amasia zoni Ɓɛte-Semɛse. Amasia ɠɛni ga Zoase ná-doun zunui, é ɠɛ ga Aɠazia ná-dounloin. É liini Zeluzalɛme, é siɠigi ʋaaleʋe ga mɛtɛlɛ unfelegɔ (200) ɠɛɠala, siɠidaʋɛti zɔɠɔzu, niiti ti laa ga Efelayime ta Zokogi. 24 É zanugi ta waliiti pɛ seɠeni, naa ʋɛɛ sɔɔlaiti pɛ ba ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi wu, nii Woɓɛde-Edɔme ɠɛni unda, naa ʋɛɛ masa pɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ geleiti ba, é duɔiti soni ɓalaa, naa ʋoluma é ɠale ma Samali.

Amasia ʋaa vai

(2 Masagiti 14:15-20)

25 Zoase ná-doun zunui Amasia Zuda masagi kona puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ɠɛɛni vulua, Izilayɛle masagi Zoase zaa ʋoluma, Yoaɠaze ná-doun zunui. 26 Amasia ná-kɛɛwotii mɔtaiti, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta Izilayɛle masagiti ta-zɛʋɛi zu. 27 Siɛgi zu Amasia ʋoluaveni la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti yaavai ɠilini ma Zeluzalɛme, é ʋela, é li Lakise, kɛlɛ sili nuiti ti numaa leʋeni polu Lakise ga ti paa miná. 28 Ti ma ʋoomai laani wotoloi zu, sooiti ti ɗa mɛɛn, ti ʋaa la, ti maaɠulu mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ Zeluzalɛme, Zuda yooi zu.

26

Zuda masagi Woziase

(2 Masagiti 14:21-22; 15:1-7)

1 Zuda nuɓusɛiti pɛ ti ná-doun zunui Woziase zeɠeni, nii ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔzita (16), ti sei ga masagi kɛɛɠɛ Amasia ʋotogi zu. 2 Tɔ ɠa kɛɛɠɛ zaai ma, é Elate taa wolai zoni ʋolu, é ná lo ʋolu, é dɔ Zuda masadai ná-zobogi wu. 3 Woziase ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu lɔzita (16), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuulɔɔlugɔ maazu felegɔ (52) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yekoliya, Zeluzalɛme nu ɠɛni de. 4 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni ga kɛɛɠɛ Amasia ɠɛʋele fai pɛ su. 5 É ɠilini kpe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, Zakali zii voloi pɛ daawu, naa ɠa é ɠɛni tɔun kalasu ga ʋelei maanɛai é GALA dɛbi la. Tɔ ma, yeeɠɛɠalai kpein é kɛɛni giliai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, GALA ge ɠɛ dituɠɔmai veezu bɛ.

6 É liini ga kɔɔi Filisiti nuiti daalɔɠɔma, é siɠigiti golo niiti ti ɠɛni Gate, naa ʋɛɛ Yaɓene gelei ʋa ta Asadɔde gelei. É siɠigi loni taa wola mɔinmɔin ma Asadɔde ɠoʋii ma, naa ʋɛɛ Filisiti yooi zu ná taɠiligaani ba. 7 GALA ge ɓɔni ba kɔɔi zu nii é kɔɔni Filisiti nuiti daalɔɠɔma, Alaɓuiti daalɔɠɔma niiti ti zeini Guul-Ɓaale, ta Mawɔn nuiti daalɔɠɔma. 8 Amɔn nuiti ti ɠɛni maazoloo ganii zalazu ma, tɔɠɔi ɠulani, eyɛsu é zeeli Ezipete, tɔɔzei sɛbɛi wola ɓaɠoni. 9 Woziase siɠi gaaɠoozagiti toni Zeluzalɛme, Zokosu Siɠidaʋɛ maazuʋɛ, naa ʋɛɛ pɛtugi ʋɔ pele ziɠidaʋɛ maazuʋɛ ʋa, ta zokogi maazuʋɛ. 10 É ada makɛ siɠi gaaɠoozagiti toni teʋebai zu, é ziɛyeɠe mɔinmɔin bɔ, tɔɔzei togani ɓulu mɔinmɔin ge ɠɛni zea, é tii ɠɛɛ nuiti sɛbɛlɔɔni zooi zu ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, é dɔɓɔi kpele lɛ nuiti teʋe ga gizei ma ʋele, naa ʋɛɛ Kaalamɛle ʋa, mazɔlɔɔ tii ɠɛɛ vai wola nɛɛni bɛ.

11 Kɔɔʋɛbɛ ɠɛni zea niiti ti wola ɠalagai. Ti lii vai zu kɔɔmaʋɛ, ti zeini su kpɛkpɛ ga kɔɔɓɔ koiti, eɠɛʋelei sɛʋɛ ɠɛ nui Yeiyɛle ta faazeikpasu nui Maaseya ti daasei sɛʋɛi ɠɛɛni la, tɔɔzei devei naa ʋa masagi ná-botiɠɛ nu wolai Ɠanania feeni ti ya. 12 Pɛlɛyeɠe ɠundiɠi waafelegɔ undɔzita (2.600) ɠa é ɠɛni kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgi naati devezu. 13 Kɔɔɠɔ nu waaunsaʋagɔ nu waadɔfela nu undɔɔlugɔ (307.500) ɠa é ɠɛni ta-levei wu, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai siɛnɔpɛ su ga kɔɔ ɠɔ ga zɛbɛi, nii a kɛ ti masagi maaɠɔkɔ sili nuiti daalɔɠɔma. 14 Ti lii laa ɠilagila kɔɔmaʋɛ, masagi Woziase ɠɛni kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ta kpɛɛinti gaaɠwɛɛzu ti ʋa, naa ʋɛɛ kɔlu wɔɔlɔiti ta kɔlu zeɠeiti ba, é ʋɛɛ mɛɛinti ta fɛlɛvɛlɛ kɔtuiti ba. 15 É maazii tanigaa ɓɛtɛni Zeluzalɛme, ɲɛɛliɠi nu wolai ta ɠa é naati kpɛtɛni, é ti ʋilɛ siɠi gaaɠoozagiti ga ta siɠigi ma zokogiti su, nii a kɛ ti ɗa mɛɛinti ta kɔtu ɓaazagiti pili poun kɔɔɠɔzuʋɛ. Naa ɠa é kɛɛni tɔɠɔi ɠɛni liizu nɔ ga ɠula. Mazɔlɔɔ é kpɔbai zɔlɔɔni GALA zea ga pagɔ eyɛsu é ɠɛ ga zɛbɛsu nu. 16 Ná-zobogi maaʋele ma, ziilaaveni ga wasogi, naama wasogi ɠa é ɠɛni ga undaaʋili saɓui. É ɓakani Ɠɔoɠɔ GALAGI, ná-GALAGI ya, tɔɔzei é lɛɛni naa zei ʋɛlɛi wu, é ɗa ansansegiti gala ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ. 17 Zalaɠa ɠula nui Azalia lɛɛni ga poluʋelei, naa ʋɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nu ʋuulɔsaʋaiti (80) ba, niiti ti yiilɔai, 18 ti masagi Woziase zakpe, ti ɠɛ ma: «Masagi Woziase, ɗa lɛi maa ʋa nɛɛ ga è ʋa zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, zalaɠa ɠula nuiti ka ta-wotii ga naa, Aalɔn mavofodaiti, niiti gulɔi ziaai ti ma. Naama vaa ma, ɠula seizu ɲadegai wu. Tɔɔzei kololala vaa ɠa è kɛɛzu, nii é la ʋaazu ɠɛɛzu ga lɛbiya vaa è ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zaalai zu.»

19 Woziase ɠɛʋele ɓɛtɛa ɠɛni de ga é ansansegiti gala, naama zɔɔlai yɛni zoni zea, é tɔɔzei ga yiiɠaawanaa zalaɠa ɠula nuiti ma. Gaamago nɔ, é yɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, geei ɠula ma toʋalaʋɛ zalaɠa ɠula nuiti gaazu. 20 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Azalia ta zalaɠa ɠula nui zɔiti ti pɛtɛni, ti geei ʋogiti ka ma toʋalaʋɛ. Siɛgi zu tɔ ɓɔɠɔi é ɠɛ zuvilɛzu la ga é ɠula, ti kpɛɛni gaamago nɔ GALA sei ʋɛlɛi wu, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI doɠani.

21 É yɛni naama zeeɓɛi zu eyɛsu saa voloi zeeli. Ti maaɠelesa teʋeni pɛlɛi ta wu ga gee nuiti kɛʋele, maaɠooza Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋa. Ná-doun zunui Yotame ɠa é ɠɛni masa pɛlɛi unda, é ɗa masadai ɠɛ zooi zu nuɓusɛiti unda. 22 Woziase ná-kɛɛwotii mɔtaiti, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nui Ezayi, Amɔse ná-doun zunui, ná-sɛʋɛi zu. 23 Woziase zaani. Ti maaɠuluni mɛmɛwolani koba masa kabamaʋɛ, kɛlɛ tɛi é ɠɛni ga gee nui, ti la daani pɛlɛyeɠe ɠabai zu. Ná-doun zunui Yotame ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

27

Zuda masagi Yotame

(2 Masagiti 15:32-38)

1 Yotame ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlugɔ (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔzita (16) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Yelusa, Sadɔke ná-doun anzanui ɠɛni de. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni ga kɛɛɠɛ Woziase ɠɛʋele fai pɛ su. É la ɠɛni lɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. Kɛlɛ nuɓusɛiti ti ɠɛni dɛ ziɛ ʋele ɲɔu zu. 3 Yotame ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ziɠidaʋɛ ɓɛtɛni ʋɛ ná ɠɛni lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzu ʋelei. É ada mɔinmɔin kpɛtɛni siɠigi ʋa Wofɛle ɠoizu ʋele. 4 É taa wolaiti toni ɓalaa Zuda ɠize yooi zu, naa ʋɛɛ kɔɔlaaɠaiti ta siɠi gaaɠoozagiti ba dɔɓɔi zu. 5 É kɔɔi valani Amɔn masagi ʋa, é vɔni ti ma, naa maaʋele ma naama ɠonagi ta kona felegɔi niiti ti zeini da, Amɔn nuiti ti mului zalani ga walii kilo waasaʋagɔ (3.000), moloi daa ga ɓelee, naa ma ɠilo miliyɔn saʋagɔ (3.000.000), ta moloi daa ga wɔɔlezegi naa kilo miliyɔn saʋagɔ (3.000.000) ʋa konagi zu. 6 Yotame zɛbɛi wɔɔlɔni, tɔɔzei é ɠɛni ziɛzu telebodai zu ná-GALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 7 Yotame ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta ná-kɔɔi kpein, naa ʋɛɛ nii kpein ba é kɛɛni, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta Zuda masagiti ta-zɛʋɛi zu. 8 Ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlugɔ (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔzita (16) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 9 Yotame zaani. Ti maaɠuluni Davide ná-taa wolai zu. Ná-doun zunui Aɠaze ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

28

Zuda masagi Aɠaze

(2 Masagiti 16:1-5)

1 Aɠaze ná-konagi ɠɛni ga puufelegɔ (20), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu lɔzita (16) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. É la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vaa ɠɛɛni, eɠɛʋelei mɛmɛwola Davide kɛɛni la. 2 Kɛlɛ é ziɛ ʋele ɲɔuni ga Izilayɛle masagiti kɛʋele. É deveni vɔlɔ ga ti Ɓaale ma vololibaiti kpɛtɛ ga kɔlu ɠaawuungai. 3 É ɠɛni ansansegiti galazu Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu, é ɗa ná-doun zunuiti kula vɔlɔ ga gala zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ. Ʋele ɠana é ʋilɛni la kɔzɔba vaiti polu, niiti zii ɠiligiti ti ɠɛni kɛɛzu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle luɠɔ, é ta-yooi ve zea. 4 É ɠɛni zalaɠaiti kulazu ta é ɗa ansansegiti gala zalaɠa ɠula adaʋɛti, ta gizeiti unmaʋɛti, naa ʋɛɛ gulu wunduiti pɛ bu. 5 Ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI dɔɔni Siili masagi yeezu. Siili nuiti ti vɔnini ma, ti ná-nu mɔinmɔin so ga kasoɠa nuiti, ti li ga tiye Damase taazuʋɛ. Izilayɛle masagi ɓalaa vɔnini Aɠaze ma, é nimiza ga gola. 6 Folo ɠilagi laawu Lemalia ná-doun zunui Peka nu waaungila waaʋuufelegɔ (120.000) ʋaani Zuda nuiti ba, ti pɛ ti ga kɔɔɠuluɓa wolaiti, tɔɔzei ti ɠɛlɛni ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. 7 Efelayime ɠɔɔɠɔ nui gila nii daaseigi ɠɛni ga Zikili, naa ɠa é masagi ná-doun zunui gila paani, nii daaseigi ɠɛni ga Maaseya, naa ʋɛɛ masagi ná-pɛlɛyeɠei unda nui ʋa, nii daaseigi ɠɛni ga Azilikame, ta Ɛlɛkana, masagi ʋoluzei golai. 8 Izilayɛle nuiti ti nu waaunfelegɔ (200.000) zoni ga kɔɔ luɔi ti-ɠɛɛlointi Zuda nuiti ba, anzanuiti, zunu loungoiti, naa ʋɛɛ anzanu loungoiti ba, ta kɔɔzogani mɔinmɔin, ti li ga tiye Samali.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI goo wo nui ta ɠɛni miná, daaseigi ga Wodɛde. É Izilayɛle ɠɔɔʋɛbɛi laaɠomini ti lɛɛzuʋɛ Samali, é zɛba é ɠɛ salaʋusuiti ma: «Wo pɛtɛ ga wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana ʋelei ma Zuda nuiti ma, é zobogi vea wo ya ti ma, wo ti ʋaa ga kɛʋelei ta nii ma lugi zeelia geeɠɔlɔgi zu. 10 Niima ziɛgi zu, wa ɠisiɛzu ga wo Zuda ta Zeluzalɛme nui niiti kɛ ga wa-luɔiti, kɛlɛ wa ɓɔɠɔi mu, wo la kaazu ga wa ga sɔba nuiti wa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu ɓaa? 11 À woilo niina gòo ma mu! Kɔɔ luɔi niiti wo ti zogai wo-ɠɛɛlointi saama, à yeeɓe ti ʋa, ti li ta-laazuʋɛti, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ɠa wo laalɔɠɔma.»

12 Efelayime ɠundiɠiiti saama, tanigaa ti wuzeɠeni ɓalaa naati daalɔɠɔma, ti ɠɛni zeɠezu kɔɔmaʋɛ. Kundiɠii naati daaseigiti ka ga niiti: Yoɠanan ná-doun zunui Azalia, Mesilemɔte ná-doun zunui Ɓelekia, naa ʋɛɛ Salume ná-doun zunui Ezekiase ʋa, ta Ɠadalayi ná-doun zunui Amasa. 13 Ti ɠɛni naati ma: «Wo la lɛɛzu ga kɔɔ luɔi niiti ʋɛ, wo ʋa ade ɠɛ ga sɔba nu Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu. Wa ɠɛɛzu wo ta ɓɔ ada-ɠotoiti ta ada-vaaɠaazagiti ma ɠasɔiti ba. Ade-zɔgi mu bɔɔlɔʋɛ niina, Ɠɔoɠɔ GALAGI mu ziiɠaawanaʋɛ niina Izilayɛle ma.»

14 Salaʋusuiti ti zɛba ti yeeɓe kɔɔ luɔiti ba, ti kɔɔzoganiiti ɓalaa too ya kundiɠiiti ta bɛbɛi pɛ gaazu. 15 Zunui niiti ti laaseigiti bogai feya, naati buzeɠe ʋele ɠana, ti ɗa kɔɔ luɔiti iɲɔdɔ. Ti wɛlɛni kɔɔzoganiiti su, ti seɠeiti seɠe, ti naama nuiti maaɠili niiti ti maaɲakaiti ge ɠɛni de, ti saʋalagiti fe ti ya, ti daamianigi ta ziɛi veeni ti ya, niiti ti maawanaai, ti naati ta-ʋalaiti gaagba, ti gulɔi ʋu ti ɠa, naa ʋoluma zɔiti kpein ti la ɓena zoo ti ʋa ziɛ, ti naati tɛɛni soovalegiti kɔma, ti li ga tiye ti-ɠɛɛlointi koba Zeliko, taai nii dɔɔ wuluiti ti su. Naa ʋoluma ti ɠaleni ma Samali.

Aɠaze kpɔbai ɠaiziɛ vai

(2 Masagiti 16:7-20)

16 Aɠaze keela leʋeni Asiili masagi ma, ga naati ti ʋa, ti ɓɔ ba. 17 Edɔme nuiti ti lɔɔni mɔnɔ Zuda yooi zu, ti vɔni Zuda ma, ti li ga kɔɔ luɔiti. 18 Ma yeeɠɛɠala ɠilagi nɔ zu, Filisiti nuiti ti lɔɔni taa wolaiti su ti Zuda yooi lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi. Ti taa wolai niiti soni: Ɓɛte-Semɛse, Ayalon, Gedelɔte, Soko ta koba laa goiti pɛ, Timina ta koba laa goiti pɛ, naa ʋɛɛ Gimezo ʋa ta koba laa goiti pɛ, naa ʋoluma ti zeini naama laaiti su. 19 Naa pɛ ge ɠɛɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni pɔ ga é Zuda masadai ɠaazu unfe seɠe, tɔɔzei masagi Aɠaze ʋa, nii é nuiti diini ma ga ti ɓaka Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma ta tɔ ɓɔɠɔi é wooʋaladai ɠɛ ga naa.

20 Kɛlɛ Asiili masagi Tigilate-Pilezɛɛl mu ge la ɠɛni ʋaani ɓɔsu Aɠaze ʋa, kɛlɛ é ʋaani tɔun daalɔɠɔma, é seɠe ga ziliɲɔɠɔ. 21 Aɠaze walii ɠilazuʋɛ pɛ seɠeni, nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu ta masa pɛlɛi wu, naa ʋɛɛ ná-botiɠɛ nu wolaiti ta-ʋɛlɛiti bu geleiti ba, é ti leʋe ga maazoloo ganii Asiili masagi ma. Naama vaaɓɔɠɔi la ɠɛni ɠɛɛni ga ná-kpɔba nɔpɛ. 22 Masagi Aɠaze la ɠɛni kɛɛni pɛ, é ʋa zeɠe ná-kpaka faiti polu Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, anɛɛ kɛai ma kidaaʋiligi zu. 23 É zalaɠaiti kulani Damase ɠalagiti bɛ, niiti ti vɔnini ma, tɔɔzei é ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Tɛi Siili masagiti ta-ɠalagiti ti ɓɔsu ti ʋa, nà ɓalaa nà zalaɠaiti kulazu ti ʋɛ, nii a kɛ ti ɓɔ bà nà ɓalaa.» Kɛlɛ naa mu ge ɠɛɛni ga ná-toobui ta Izilayɛle pɛ too vai bu.

Kɔzɔba vai ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai

24 Aɠaze Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti pɛ gaalɛɛni ba, é ti zuɓulukpulu. É Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɓogiti pɛ daaɠulu, naa ʋoluma, é zalaɠa ɠulazuʋɛti to ɓɔɠɔ ʋɛ Zeluzalɛme pele zaɠalaʋɛti pɛ. 25 É zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛ Zuda laa wolaiti pɛ su, ti ɗa ansansegiti gala náti zɛɛ ɠalagiti bɛ. Ʋele ɠana é Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani la, mɛmɛwolani ta-ƓALAGI.

26 Aɠaze ná-kɛɛwotii mɔtaiti ta siɛ ʋeleiti kpein, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ Zuda masagiti ta Izilayɛle masagiti ta-zɛʋɛi zu. 27 Aɠaze zaani. Ti maaɠuluni Zeluzalɛme taazuʋɛ, kɛlɛ ti la ɠɛni daani Izilayɛle masagiti ta-ɠabamaʋɛ. Ná-doun zunui Ezekiase ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

29

Masagi Ezekiase GALA sei ʋɛlɛi ɲade fai

(2 Masagiti 18:1-3)

1 Ezekiase ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlugɔ (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuufele maazu taaʋuugɔ (29) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Aɓiya, Zakali ná-doun anzanui ɠɛni de. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni ga mɛmɛwola Davide ɠɛʋele fai pɛ su.

3 Ná-masa fai ma ɠona mɔungi ta ma alu mɔungi é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɓogiti daalaoni, é náti kpɛtɛ ʋolu ga niinɛ. 4 É zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti tolini, é ti ɠaalɛ ba folo ɠulazu ʋele eteaʋɛ. 5 É ɠɛni ti ma: «Levi mavofodaiti, à woilo gòo ma! À ɓɔɠɔ ɲadena, naa ʋoluma wo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓalaa ɲade, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. Nii kpein é GALA sei ʋɛlɛi ɠɔzɔzu, à naati pɛ kula ada ɲadegai ʋa. 6 Mazɔlɔɔ ade-mɛmɛwolani ti ɠɛɛʋɛ ga wooʋalada nuiti, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛʋɛ, ti ɠɛlɛ ba, ti ɠɛlɛ sei ʋɛlɛi ʋa, ti ʋoluave Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. 7 Ti GALA sei ʋɛlɛi laaɠuluga, ti fitinaiti paa, ti looɠo ga ansansegiti gala vai ʋa, naa ʋɛɛ gala zalaɠaiti kula vai ʋa ada ɲadegai zu Izilayɛle ná-GALAGI ʋɛ. 8 Naa ɠa é kɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanaa Zuda ta Zeluzalɛme ma, é faa maalualuagi nii la ada-nuɓusɛiti ma, é ti ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu ani, é ada-yooi ɠɛ ga ziiɓɔlɔ yooi, eɠɛʋelei wa ɓɔɠɔi wo kaazu la. 9 Mazɔlɔɔ ade-ɠɛɛni ti zaaʋɛ boɠa zɔkpɔi yee ɠa, ade-loun zunuiti ta ade-loun anzanuiti naa ʋɛɛ ade-anzaiti ba, naati ti ɠɛa ga kɔɔ luɔiti, ti li ga tiye. 10 Naa ɠa é ba, gè deveʋɛ ga minazeɠe ge ɠɛ ade yɔɠɔzu ada Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI, nii a kɛ ná-ziiɠaawana wolai zeɠe ade maala. 11 Naa ɠa é ba, dòun zunuiti, à looɠona faalakobai ʋa, mazɔlɔɔ wa ɠa é yiimazeɠea ga woye ga wo botii ɠɛ bɛ, wo ɠɛ ga ná-botiɠɛ nuiti, wo ɗa ansansegiti gala bɛ.»

12 Levi nui tɛiti ti zɛba ti botii lɔɔzei: Keɠate mavofodaiti saama, niiti ge ɠɛni de: Amasayi ná-doun zunui Maɠate, Azalia ná-doun zunui Zowɛle. Melali mavofodaiti su, niiti ge ɠɛni de: Aɓidi ná-doun zunui Kise, naa ʋɛɛ Yeɠalelɛle ná-doun zunui Azalia ʋa. Gɛɛlɛson mavofodaiti su, niiti ge ɠɛni de: Zima ná-doun zunui Yoa, naa ʋɛɛ Yoa ná-doun zunui Edɛn ʋa. 13 Elisafan mavofodaiti su, niiti ge ɠɛni de: Simili ta Yeiyɛle. Azafe mavofodaiti su, niiti ge ɠɛni de: Zakali ta Matania. 14 Ɠeman mavofodaiti su, niiti ge ɠɛni de: Yeɠiyɛle ta Simeyi. Yedutun mavofodaiti su, niiti ge ɠɛni de: Semaya ta Uziyɛle.

15 Ti ta-ʋɛlɛyeɠe ɠilagiti su nuɓusɛiti gaalɛɛni ba. Ti ɓegai ma ga ɓɔɠɔ ɲade, ti liini, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɲade fai lɔɔzei, eɠɛʋelei masagi boni la ti ma, ta é zoloo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooiti ma. 16 Zalaɠa ɠula nuiti ti lɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu ga ti ná ɲade. Nii kpein é ɠɛni ga kɔzɔba anii, ti ɠɛni naati pilisu ya etea ʋelei koi zaamaʋɛ. Levi nuiti ti ɠɛni naati seɠezu, ti ɠula ga tiye taai ʋa, ti pili Sedelɔn ʋɛtugi zu. 17 Ti naama ɲade fai lɔɔzeini alu mɔungi ma volo mɔungi ma. Foloi lɔsaʋasiɛi ti ɠaani niina ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma lɛɛ wosuʋɛ. Ti kɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɲade fai ɠa ga folo lɔsaʋa. Folo puugɔ maazu lɔzitasiɛi (16), ti ɓeni ga botii pɛ kɛ.

18 Ti liini masagi Ezekiase ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Gi ɓega ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ná pɛ ɲade, gala zalaɠaiti kulazuʋɛ, naa ʋɛɛ ma zɔɔlaiti pɛ ba, ta taɓalii nii ɓului a ɗa la ga, nii feai GALA bɛ, naa ɓɔ ba zɔɔlaiti ba ɓalaa. 19 Nii kpein masagi Aɠaze ná-masadai zu, é yɛni ná-kpakagi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, é ti ɠɔzɔ, gi naati pɛ kɛʋele ɓɛtɛa, gi ti ɲade. Ti pɛ ta ʋuuni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ laawu.»

GALA dɛbi vai lɔɔzei vai ʋolu
GALA sei ʋɛlɛi wu

20 Poluma zobui, masagi Ezekiase wuzeɠeni ga sobuzobu wolai, é taai ma lotuɠɔiti gaalɛ ba, é zɛba é li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 21 Ti ʋaani ga nikɛ zinɛ lɔfela, baala sinɛ lɔfela, baala ziʋo lɔfela, naa ʋɛɛ boli zinɛ ʋa ga koto gba zalaɠai masa pɛlɛyeɠei ʋɛ, seizu ɲadegai ʋɛ, naa ʋɛɛ Zuda pɛ ba. Masagi devei veeni zalaɠa ɠula nuiti zea, ti ga Aalɔn mavofodaiti, ga ti naati pɛ kula ga zalaɠai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ. 22 Zalaɠa ɠula nuiti ti nikɛ zinɛiti kɔdaaleʋeni, ti ma ɲamai zo, ti pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. Ti baala sinɛiti kɔdaaleʋeni ɓalaa, ti ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. Ti baala ziʋoiti kɔdaaleʋeni, ti ma ɲamai ʋili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. 23 Naa ʋoluma, boli zinɛiti niiti ti ga koto gba zalaɠai, ti ʋaani ga naati masagi ta bɛbɛi ɠakala, naati ti yeela ti ma. 24 Zalaɠa ɠula nuiti ti bolii naati kɔdaaleʋeni, ti ma ɲamai ʋu zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, ti kula ga koto gba zalaɠai, nii a kɛ ti Izilayɛle ná-kotoi gba vai ma ɠɛɛwotii ɠɛ. Tɔɔzei masagi boni é kole ga gala zalaɠaiti ta koto gba zalaɠai maanɛɛʋɛ ga ti ɠula Izilayɛle pɛ bɛ.

25 É Levi nuiti toni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, kɔtɛgiti ta kɔnigiti ti ti ya, naa ʋɛɛ papaiti ba, é zoloo devei naa ma nii Davide feeni, ta masagi ná-GALA goo wo nui Gade, naa ʋɛɛ GALA goo wo nui Natan ʋa. Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠɛni de nii é puuni GALA goo wo nui naati da, ti bo. 26 Levi nuiti ti loni, Davide ná-gɛingɛin ganiiti ti zoni ti ya, zalaɠa ɠula nuiti ɓalaa ti lo, puʋugiti ti ti ya. 27 Ezekiase devei veeni ga ti gala zalaɠaiti fe ga zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ. Siɛgi zu zalaɠai ɠula ziɛgi zeelini la, guyei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ vai ma, puʋugiti ti bu, naa ʋɛɛ Izilayɛle masagi Davide ná-gɛingɛin ganiiti ba. 28 Bɛbɛi pɛ ge nɔkɔni, guye loo nuiti ti ɗa guyei loo, puʋugiti ti ɗa vɛ, eyɛsu ti ɓe ga gala zalaɠai ɠula. 29 Zalaɠai ɓegai ma ga ɠula, masagi ta nui niiti kpein ti ɠɛni ba, ti maayeini, ti nɔkɔ. 30 Naa ʋoluma masagi ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠɛni Levi nuiti ma, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ga guyei niiti Davide ti ɓɛtɛni, naa ʋɛɛ GALA goo wo nui Azafe ʋa. Naati ti guyei looni ga koozunɛɛi, naa ʋoluma ti maayeini, ti nɔkɔ.

31 Ezekiase zɛba é kpɔɛi zeɠe ʋolu, é ɠɛ ma: «Tɛi wo ɓɔɠɔ vea niina Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, à maaɓuɠa ʋɛ ʋa, à ʋa ga zalaɠa zuaiti, naa ʋɛɛ mama fee zalaɠaiti ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ.» Bɛbɛi ʋaani ga zalaɠa zuaiti ta mama fee zalaɠaiti, naa ʋoluma zɔiti kpein faaɓɔɠɔ yii ɠɛni ti ʋɛ, naati ti ʋaani, ti gala zalaɠaiti kula. 32 Gala zalaɠai nii bɛbɛi ʋaani la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, tiegɔi ɠɛni ga: nikɛ zinɛ ʋuulɔfela (70), baala sinɛ ungila (100), naa ʋɛɛ baala ziʋo unfelegɔ (200) ʋa. 33 Naa ʋoluma, zalaɠa ɠiligiti faa zu, ti ʋaani ga nikɛ zinɛ undɔzita (600), naa ʋɛɛ baala waasaʋagɔ (3.000) ʋa. 34 Zalaɠa ɠula nuiti ti la ɠɛni mɔinni ga ti ʋa naama zuaiti pɛ kɔlɔɔ. Ti-ɠɛɛlointi Levi nuiti ti ɠɛni ɓɔsu ti ʋa, eyɛsu botii naa ɓe, ta eyɛsu zalaɠa ɠula nui taɠiligaa ti ɓɔɠɔ ɲade. Tɔɔzei Levi nuiti mu ti zuvilɛni ga ɓɔɠɔ ɲadega, é leʋe zalaɠa ɠula nuiti ba. 35 Gala zalaɠa mɔinmɔingiti poluma, kɛni ziilɛi zalaɠaiti ma wulɔiti ta la ɠala, puya zalaɠai niiti ti ga dɔɔi, ti ʋilɛsu gala zalaɠaiti polu, naati ti vaza. Ʋele ɠana GALA dɛbi vai lɔɔzeini la ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 36 Ezekiase ta nuɓusɛiti pɛ ti ɠoozunɛɛni ga ʋelei GALA ge loni la naama vaiti untuɠɔ, tɔɔzei niima vai pɛ ge ɠɛɛni fala ga pagɔ.

30

Ezekiase Izilayɛle nuiti pɛ toli fai
Pake kula vai ma

1 Ezekiase keelaiti teʋeni Izilayɛle ta Zuda yooi zu ná pɛ, é sɛʋɛiti kɛɛni vɔlɔ Efelayime ta Manasé nuiti ma, ga é ti loli Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ Zeluzalɛme, ti Pake fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai vaa ma, Izilayɛle ná-GALAGI. 2 Masagi ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme ta nuɓusɛiti pɛ, ti deve ga ti Pake fɛtii ɠula konagi ma alugi velesiɛi ma. 3 Ti la ɠɛni zooni ti ʋa fɛtii ɠula kui naa ma, nii sɛʋɛai tɔ sɛʋɛi zu, tɔɔzei zalaɠa ɠula nuiti ti la ɠɛni mɔinni ti ʋa ɓɔɠɔ ɲade, nuɓusɛiti ɓalaa ti la ɠɛni ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme. 4 Naama vaazeikpasui nɛɛni masagi ʋɛ ta bɛbɛi pɛ bɛ. 5 Tɛi tama Izilayɛle nui ma mɔinmɔin ge la mɔ ɠɛni Pake fɛtii ɠulazu kui ma nii sɛʋɛai, ti deveni ga ti zeze Izilayɛle yooi zu ná pɛ, é zo Ɓeel-Seɓa, é li Dan, nii a kɛ ti ʋa Zeluzalɛme, ti Pake fɛtii ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai vaa ma, Izilayɛle ná-GALAGI. 6 Kpizɛ wo nuiti ti liini Izilayɛle ta Zuda yooi zu ná pɛ ga sɛʋɛi nii masagi ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ti yeeʋo pilɛni su. Masagi devei veeni ti ya, ti ɗa ɠɛ ma: «Izilayɛle nuiti, à ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, Abalaame, Izaake, ta Izilayɛle ta-ƓALAGI, naa ɠa ɠɛɛna tɔ ɓalaa toɠa ʋa wo ʋɔ ʋolu, wɔi wo ga kɔɔ looɠobaiti, wɔigi Asiili masagi ná-kɔɔi ʋoolaai wo ʋa. 7 À mina ʋokɔɠɔ wo-ɠɛɛni ta wo-ɠɛɛlointi ma, ti ɠɛai ga wooʋalada nuiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. Naa ɠa é kɛai GALA ge yeeɓegai la faa zuɠoloɠolo nui ʋa, é ʋa ta-yooi zu, eɠɛʋelei wo kaazu la. 8 Naa ɠa é ba, niima ziɛgi zu à mina suvɔi ɠɛ ga wo-mɛmɛwolani kɛʋele, à ɓɔɠɔmaayei Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, à ɠale ma seizu ɲadegai wu, ʋɛ é yiimazeɠeai ga ná eyɛsu ɠɔ. À Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, wa-ƓALAGI, nii a kɛ ná-ziiɠaawana wolai maaɠooza wo ʋa. 9 Ni wa ʋaana ʋolu ɠɛzɛɠɛzɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, wo-ɠɛɛlointi ta wo-lointi ti liai ga tiye duɔlai zu, naati ta gaazumaawɔinɠai zɔlɔɔ ta-luɔ kɛɛɠɛiti zea, naati ta yeeɓe ti ʋa, ti ɠale ma zooi nii zu, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimaalaavegɛ ga gaazumaawɔinɠai ta zaalai, ni wa ʋaana pɔ, é la wo laaʋiliga.»

10 Ʋele ɠana kpizɛ wo nuiti ti ɠɛni leʋesu da, taa wolai ɠilagilagi pɛ su, Efelayime ta Manasé yooi zu. Ti liini ɓalaa ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei eyɛsu ti zeeli Zaɓulɔn yooi zu. Kɛlɛ nuiti ti ɠɛni ɲɛɛzu ti ma, ti ɗa ɲɛɛɠula ti zu. 11 Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, Asɛɛl, Manasé ta Zaɓulɔn wolodamaiti su nui tanigaa ti ɓɔɠɔmaayeini, ti li Zeluzalɛme. 12 Zuda yooi zu GALA botii ɠɛɛni ga zɛbɛi nuɓusɛiti saama, ti pɛ ti zoloo faa ɠila ma ga ti ɠolo masagi ta ná-botiɠɛ nu wolaiti goo ʋɛ, nii soloogai Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma.

Ɠizɛsu Ʋakegi

13 Nuɓusɛ mɔinmɔin golai ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme ga ɓului nii lɛʋɛ la su, ti naama vɛtii ɠula konagi ma alugi velesiɛi ma. Ti ɠɛni ga bɛbɛ wola nii gaalɛai ba. 14 Ti tɔɔzeini ga ti ɗa zalaɠa ɠulazuʋɛti koloɠolo niiti ti ɠɛni taazuʋɛ, ti ansanse galazuʋɛti koloɠolo, ti ti pɛ pili ya Sedelɔn Pɛtugi zu. 15 Ti zɛba ti Pake baala ziʋoiti kɔdaaleʋe, alugi velesiɛi ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ma. Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti wola unfeni, ti ɓɔɠɔ ɲadeni, ti tɔɔzei ga gala zalaɠaiti daazeelia Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 16 Ɛsɛ gilagilagi losu zeɠeni, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA nui Moize ná-tɔ sɛʋɛi zu. Levi nuiti ti ɠɛni ɲamai veezu zalaɠa ɠula nuiti zea, naati ti ɗa pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. 17 Tɛi bɛbɛi zaama nu mɔinmɔin ge ɠɛni ná, niiti ti la ɓɔɠɔ ɲadeni, Levi nuiti ka ti ɠɛni Pake baala ziʋoiti paazu naama nuiti pɛ bɛ, niiti ti la ɠɛni ɓɔɠɔ ɲadeni, naa ɠa a kɛ naati ti ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 18 Tɔɔzei nu mɔinmɔin ge la ɠɛni ɓɔɠɔ ɲadeni, ma un ge daa ma mɛɛ ga niiti ti zeɠeni Efelayime, Manasé, Isakaal, ta Zaɓulɔn wolodamaiti su, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, ti Pake baala ziʋoi miini, anɛɛ ni tɔgi ɠɛni naa laalɔɠɔma. Naa ɠa é kɛɛni Ezekiase GALA falini ti ʋɛ ɠani, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗɛi ɗa-vai ʋagai, niima nuiti pɛ suvaayɛ, 19 niiti kpein ti ɠaaɓaai kele ga ti lati GALA ma ga ti-yii pɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, anɛɛ ɓalaa ti la ɓɔɠɔ ɲadeni ʋelei sɛʋɛai la ti ɓɔɠɔ ɠaliva è ma.» 20 Ɠɔoɠɔ GALAGI woiloni Ezekiase ná-maanɛɛnɛ wooi ma, é nuɓusɛiti suvaayɛni.

21 Naa ɠa é kɛɛni Izilayɛle nui niiti ti ɠɛni Zeluzalɛme, ti ɓului lɛʋɛ la su ma vɛtii ɠulani folo lɔfela laawu ga koozunɛ wolai. Folo-o-folo Levi nuiti ta zalaɠa ɠula nuiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ wuyeiti toozu, ti ɗa ta-ɠɛingɛin ganiiti gɛin ga zɛbɛi, ná-lɛbiyai vaa ma. 22 Ezekiase iɲɔdɔɔ ɓɔɛiti daazeelini Levi nuiti pɛ ma, niiti ti dɛɛni ga ta unfesu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. Fɛti ma volo lɔfelai pɛ daawu ti ɠɛni zalaɠa zuaiti miizu, ti ɗa ziilɛi zalaɠaiti daazeeli, ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. 23 Bɛbɛi pɛ ge zolooni ma ga ti ta ʋili fɛti zu ga folo lɔfela ɠili. Naama volo lɔfela nii ti pilini su, naati ti leʋeni nɔ ga koozunɛɛi. 24 Nii Zuda masagi Ezekiase feeni ga bɛbɛi ɠɔnɔgi, naa ɠɛni ga nikɛ zinɛ waagila (1.000), baala waadɔfela (7.000), ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ɠula ga nikɛ zinɛ waagila (1.000), baala waapuugɔ (10.000). Zalaɠa ɠula nu mɔinmɔin ge ɓɔɠɔ ɲadeni. 25 Bɛbɛi pɛ, Zuda nuiti, zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti, naa ʋɛɛ nuiti pɛ ba ti zeɠeni Izilayɛle, ta seikɔɠɔma nuiti ɓaa niiti ti zeini Zuda yooi zu, ti pɛ ti ɠɛni koozunɛɛi zu. 26 Koozunɛ wolai ɠa é ɠɛni Zeluzalɛme taazuʋɛ. Kaipa é zoni Izilayɛle masagi Davide ná-doun zunui Salomɔn ná-yeeɠɛɠalai ma, kɛɠala ɠoozunɛ vaa la ɠɛni dɛ ɠɛɛni taazuʋɛ. 27 Gaaɓelagi, zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti, ti wuzeɠeni ga ti tuya loo nuɓusɛi ʋɛ. Ti-wooi mɛnini, ta-maanɛɛnɛ wooi zeeli Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai geeɠɔlɔgi zu.

31

Ezekiase GALA sei ʋɛlɛi wu wotii
zei vai kpasu

1 Siɛgi zu fɛti ɓeni la, Izilayɛle nui niiti kpein ti ɠɛni ná, ti liini Zuda laa wolaiti su, ti sale ɠɔtuiti kpezeɠele, ti sale wuluiti teʋe ga, ti zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠolo ta ma zalaɠa ɠulazuʋɛti pɛ, niiti ti ɠɛni Zuda ta Ɓɛnzamɛn yooi zu, naa ʋɛɛ Efelayime ta Manasé ʋa, ti la gila kpalaa zɛni ná. Naa ʋoluma Izilayɛle nuiti pɛ ti ɠaleni ma, ɛsɛ ge li pɔ bɛ ná-taazu. 2 Ezekiase zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti pilɛni ti-losuʋɛti, eɠɛʋelei ta-vaazeikpasui ma ɓɔgiti ti la. Naama ɓɔgiti su, é ɛsɛ gilagilagi ná-boti veeni zea yɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti-losuʋɛti ti ɠɛni ga gala zalaɠaiti ta ziilɛi zalaɠaiti kula vai, ɓaa GALA sei ʋɛlɛi wu wotiiti, niiti ti ga maamusɛ wuyeiti ta mama guyeiti too vai GALA bɛ. 3 Masagi kɔligiti gilazuʋɛ veeni ga é ɗa lɔ gala zalaɠaiti polu, niiti ti ɠulazu sobu ʋɛɛ kpɔkɔ ʋa, naa ʋɛɛ dooɠo foloiti ta alu toga niinɛi ma vɛtiiti ba, ta zɔɔma vɛtiiti pɛ, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi zu. 4 É zɛba é ɠɛ Zeluzalɛme nuɓusɛiti ma ti zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti niigi ve ti ya, naa ɠa a kɛ ti unpilɛ naama wotiiti ma niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi ti levezu ma. 5 Deve wooi naa woni nɔ feya, Izilayɛle nuiti ti tɔɔzeini ga ti ɗa ʋa ga zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti: moloi, dɔɔ niinɛi, gulɔi, kɔin gulɔi, naa ʋɛɛ kpalaga aniiti pɛ ma mɔungiti ba. Ti ɠɛni ʋaazu ɓalaa ga anii kpein ma ʋuusiɛi ga pooʋama. 6 Izilayɛle ta Zuda nuiti kpein ti ɠɛni zeini Zuda laa wolaiti su, naati ɓalaa ti ɠɛni ʋaazu ga puusiɛiti toganii ma wolaiti ta ma goiti su, naa ʋɛɛ vebɛani ɲadegaiti ba, niiti ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta-ƓALAGI, ti ti ɠaalɛɛni ba kpulɔkpulɔ gola mɔin. 7 Ti naama ani ɠaalɛbai lɔɔzeini konagi ma alugi zaʋasiɛi ma, ti gaaɓela dɔfelasiɛi ma. 8 Ezekiase ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ti ʋaani, ti naama aniiti ka ti ɠaalɛai ba, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI mamani, ti tuya lo ná-nuɓusɛiti bɛ, Izilayɛle nuiti.

9 Ezekiase zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti gaazaɠani, é lo vebɛanii naati ba. 10 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Azalia, nii é ɠɛni ga Sadɔke mavofodai ta, naa zɛba é gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Kaipa nuɓusɛiti ti tɔɔzeini ga ti ɗa ʋa ga ta-vebɛaniiti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, gi daamianigi zɔlɔɔgɛ gi ɓɔlɔ ba, nii è kaazu ɠaani ma ɠulapolui ɠana, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looʋɛ nuɓusɛi ʋɛ.»

11 Ezekiase devei veeni ga ti ani makɛ ʋɛlɛiti kɛʋele ɓɛtɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Ti ɓegai ma ga naati kpɛtɛ, 12 siɛgi pɛ su miná ɠa ti ɠɛni nuɓusɛi ná-kula aniiti puuzu ná, puusiɛiti, naa ʋɛɛ vebɛani ɲadegai zɔiti ba. Levi nui Konania ɠa zee ɠɛni naama aniiti su, ná-seikobai ɠɛni ga kɛɛɠɛloin Simeyi. 13 Zɔiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu tɔun ti yeewu, naati ti ɠɛni ga: Yeɠiyɛle, Azazia, Naɠate, Azayɛle, Yelimɔte, Yozaɓade, Eliyɛle, Yisimakia, Maɠate, ta Ɓenaya, naati ka ti ɠɛni wɛlɛzu naama aniiti ma, masagi Ezekiase ná-devei maaʋele ma, ta GALA sei ʋɛlɛi ma nu wolai Azalia. 14 Levi nui Kolé, Yimina ná-doun zunui, nii é ɠɛni ga folo ɠulazu ʋele ziɠidaʋɛ makɛ nui, naa ɠa ná-botii ɠɛni ga é ɗa vebɛaniiti so, nii nuiti ti daai ɠisu, niiti ti ɠɛni veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta é ɗa kula aniiti gaaɠwɛɛ nii ti ɠɛni ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, naa ʋɛɛ vebɛani ɲadegaiti ba. 15 Levi nui tanigaa ti ɠɛni botii ɠɛɛzu zeewu, zalaɠa ɠula laa wolaiti su, naama nuiti ti ɠɛni ga: Edɛn, Miniyamin, Zozuwe, Semaya, Amalia, ta Sekania. Naati tosuʋɛ ɠɛni ga ti ɗa ɠɔnɔgi ɠaaɠwɛ ti-ɠɛɛlointi ba ladalai zu, eɠɛʋelei ta-ɓɔgiti ti la, zeeɠaaɠwɛɛzu mina ɠɛ nu ɓiigiti zɔɠɔzu ta zɔiti ti la ga gaazuɠula. 16 Ti ani ɠaaɠwɛɛzu naama nuiti pɛ ba, niiti ti-laaseigiti sɛʋɛai zalaɠa ɠula nuiti daasei sɛʋɛi zu, é zo kona saʋagɔ loungoiti ma, é lɛ ga maazu ʋelei, naa ʋoluma ɓalaa ti ɠɛni gaaɠwɛɛzu naati pɛ ba niiti ti ɠɛni botiiti kɛɛzu é lo ti-losuʋɛti ba, eɠɛʋelei é la ta-ɠuɠuiti su Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 17 Zalaɠa ɠula nuiti daaseigi zɛʋɛni ga pɛlɛyeɠe ʋelei, Levi nuiti ma, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, naati daaseigi zɛʋɛni ga ta-wotii ta ti-ɓɔ pelei. 18 Ti-laaseigiti ti zɛʋɛni ta ti-lointi, naa ʋɛɛ ti-anzaiti ba, ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti, ʋele ɠana é ɠɛni zalaɠa ɠula ɠuɠui zu, ta Levi nuiti ta-ɠuɠui zu, tɔɔzei ti ɠɛni ga lada nuiti, ti ɗa ɓɔɠɔ ɲade. 19 Zalaɠa ɠula nui niiti ti ɠɛni ga Aalɔn mavofodaiti, niiti ti zeini zalaɠa ɠula nuiti ta-laa wolai ɠoba laa goiti su, ti naa tanigaa laasei sɛʋɛni ga ti ɗa ɠɔnɔgi ɠaaɠwɛ zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ba, niiti ti-laaseigiti sɛʋɛai.

20 Ʋele ɠana Ezekiase ziɛni la Zuda yooi zu ná pɛ. É naa ɠɛɛni nii pagai, sɔlegai ta é ga lada vaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, ná-GALAGI. 21 Nii kpein é yeeʋuuni bu ga é kɛ, é ɠɛni ga GALA sei ʋɛlɛi wu vaa, ɓaa kolo vai tɔgiti ta deveiti bɛ, nii é ɠɛni gaiziɛzu, naa ɠɛni ga é ná-GALAGI yiima vai ɠɛ ga yiimaʋɛ pɛ, naa ma ka é kɛɛni, ti pɛ su ɠɛni ɓɛtɛzu ma.

32

Sɛnakeliɓe ʋaa vai Zuda yooi laalɔɠɔma

(2 Masagiti 18:13;
Ezayi 36:1)

1 Naama vaiti teʋegai ma, nii é Ezekiase ná-wooɠɛɠiladai lɛɛni é lo GALA ba, Asiili masagi Sɛnakeliɓe ʋaani, é lɔ Zuda yooi zu. Taa wolai niiti kpein siɠigi ti ma, é naati seini kɛlɛ su, nii a kɛ é ti zo. 2 Ezekiase kaai ma ga Sɛnakeliɓe ʋaaʋɛ ga é Zeluzalɛme zo. 3 É gaalɛbai ɠɛɛni, ti ɓɔɠɔ ɠa ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, naa ʋɛɛ ná-salaʋusu ɠundiɠiiti ba, nii a kɛ ti ziɛyeɠeiti pɛ daaɠulu niiti ti taai ʋoluʋelei. Ti pɛ ti vaani ná-kisiɛi naa wu. 4 Bɛbɛ wolai ɠaalɛɛni ba, ti ziɛyeɠeiti pɛ daaɠulu, ti pɛ kɔtuɗɛiti pɛɛ ba niiti ti yeizu, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Lee vaa zu Asiili masagiti ta ʋa, ti ziɛ mɔinga ɠa?» 5 Naa ʋoluma, Ezekiase zɛbɛzeɠeni, é siɠigi ʋaaɓɛtɛ, ʋɛti kpein zeɠei ɠɛni náti ba, é siɠi gaaɠoozagi ta zeini siɠigi ɠa. É siɠigi taɠili toni ʋolu ga etea ʋelei, nii a kɛ é ɠɛ ɠoozu ga felegɔ. É pɛtugi laave ʋolu, ná laa ga Milo, Davide ná-taazuʋɛ. É kɔɔɠɔ zɔɔla mɔinmɔin kpɛtɛni, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ba.

6 Naa ʋoluma, é salaʋusu ɠundiɠiiti pilɛni kɔɔʋɛbɛi unda, é ti ɠaalɛ ba ɓɔɠɔ maaɠoolii zu, é ti lo taa ziɠidaʋɛ, nii a kɛ é ti iɲɔdɔ. É ɠɛni ti ma: 7 «À ɠaaɓa, wo zɛbɛzeɠe! À mina lua, à mina va bu Asiili masagi ʋa wo maalua ta ná-kɔɔɓɔ golai nii é polu, mazɔlɔɔ zɔi é ade ʋa, naa zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ nɔnɔi ʋa. 8 Masagi nii sɛbɛi ɠa ga nuɓusɛiti ti-zɛbɛi nɔ, kɛlɛ adɔun, ada-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ade ʋa. Toɠa ʋaazu é ɓɔ ade ʋa, é kɔɔi ɠɔ ade ʋɛ.» Naama ziɛgi zu, nuɓusɛiti pɛ ti laani Ezekiase wooi la, Zuda masagi.

Malimasakɛɛi

(2 Masagiti 18:17-37;
Ezayi 36:2-22)

9 Naama wooiti poluma, Sɛnakeliɓe ta ná-kɔɔʋɛbɛi Lakise taa wolai zeini kɛlɛ su. É yɛni ná, é numaa leʋe Zeluzalɛme, Ezekiase ma, ta Zuda nuiti pɛ niiti ti ɠɛni Zeluzalɛme taazuʋɛ. Keela wooi nii é ɠɛni ti li, ti bo naati ma, naa ɠɛni ga nii: 10 «Asiili masagi Sɛnakeliɓe wooi ɠa é ga nii: ‹Ɓɛ ɠa wo ɠitogai ba kɔɔi ma ziɛgi zu, wo liizu yɛsu Zeluzalɛme ziɠigi zu daaɠulugai wo ma? 11 Wo la kaazu ga Ezekiase ɠa wo yaavazu, nii a kɛ wo za ga pului ta kpɔle wɔin, siɛgi zu é ɠɛɛzu la wo ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade unmɔɔ, é ade ɠula Asiili masagi? 12 GALAGI naa nɔ lɛi Ezekiase ná-zalaɠa ɠula adaʋɛti ta ná-zalaɠa ɠulazuʋɛti kulaai zooi ʋa, é ɠɛ Zuda nuiti ta Zeluzalɛme nuiti ma, ti lɛbiyai ve GALA bɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠila kpe nɔ, ti ɗa ansansegiti gala ná nɔ? 13 Wo la suɠwɛɛ, nii gá kɛ̀wolani gi kɛai ga zɔɔma yooiti su nuɓusɛiti? Naama yooiti su nuɓusɛiti ta-ɠalagiti ti zoogɛ nɛi ti ti ɠula gi ya? 14 Naama yooiti ma ɠalagiti kpein saama, niiti kɛ̀wolani ti ta-nuɓusɛiti suwuɠaaleʋeai, ma ɓɛgeleni ka ti ta-yooi unmɔɔni, ti kula zèa, ga wa-ƓALAGI ʋa wo unmɔɔ, é ʋa wo ɠula zèa? 15 Niima ziɛgi zu, à mina ɓɔɠɔ yɛ ná Ezekiase ʋa wo ɠaka, é mina wo ɠigaanɛ ga naama zii! À mina ʋoluzei ba, mazɔlɔɔ zooi tanɔpɛ ɓaa masadai tanɔpɛ ná-gala ge la zooni é ʋa ná-nuɓusɛiti kula nà ɓɔɠɔi zèa, ɓaa kɛ̀wolani zea. Wa-ɠalagiti ɓalaa ti la zooga wo unmɔɔsu, ti ʋa wo ɠula gi ya!› » 16 Sɛnakeliɓe ná-keelaiti ti ɠɛni ba nɔ, ti ɗa woo ɲɔi wo Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, naa ʋɛɛ ná-botiɠɛ nui Ezekiase ʋa.

17 Sɛnakeliɓe sɛʋɛiti kɛɛni ɓalaa ga é Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI ʋoomu ti zu, sɛʋɛi naati su wooi ɠɛni ga nii: «Ʋelei nɔ zɔɔma yooiti su ɠalagiti ti la zooni la ti ʋa ta-nuɓusɛiti kula nà-zobogi wu, ʋele nɔ ɠana Ezekiase ná-GALAGI la zooga la é ʋa ná-nuɓusɛiti kula nà-zobogi wu.» 18 Keelaiti ti ɠɛni ɓɔɛzu ga woo wola Zeluzalɛme nuiti pɔ ti ɠɛni siɠigi ɠa, Eɓulu wooi zu, nii a kɛ ti naati maalua, ti ti iɲɔteʋe, naa ɠa a kɛ ti vɔni taai ma. 19 Ti ɠɛni Zeluzalɛme ná-GALAGI lɔɠɔi wosu, eɠɛ ta ɠɛ ɓɔɛzu zii ɠiligiti ta-ɠalagi ta ʋɔ, nii é nɔ ga kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ɠalagi ta nuɓusɛiti bɛ.

GALA ge maanɛɛnɛ wooiti gaaʋote fai

(2 Masagiti 19:15-35;
Ezayi 37:15, 36-38)

20 Masagi Ezekiase ta GALA goo wo nui Ezayi, Amɔse ná-doun zunui, ti tɔɔzeini ga GALA maanɛɛnɛa naama vai zu, ti wooɠulani geeɠɔlɔgi zu ʋele, nii a kɛ ti kpɔbai maaloli. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛba é geezuɠeelai gila teʋe Asiili masagi ná-kɔɔlaaɠai zu, naa li, é kɔɔɠɔ nu wolaiti pɛ paa, naa ʋɛɛ kɔɔɠuluɓaiti ta salaʋusu ɠundiɠiiti ba. Masagi zɛba é ɠale ma ná-zooi zu ga unfegi. É lɛɛni ná-galagi ná-pɛlɛi wu, miná ɠa ná-doun zunuiti ɓɔɠɔgoi ti paani ná ga boɠa zɔkpɔi.

22 Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI Ezekiase ta Zeluzalɛme nuiti pɛ unmɔɔni la, é ti ɠula Asiili masagi Sɛnakeliɓe ya, naa ʋɛɛ ti zili nui mɔtaiti pɛ ba. É dooɠogi veeni ti ya ta-you ɠwɛmaʋɛti pɛ. 23 Nu mɔinmɔin ge ɠɛni ʋaazu Zeluzalɛme ga vebɛaniiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ti ɗa faanɛɛiti kɛ Ezekiase ʋɛ, Zuda masagi. Naama vaiti poluma é ɠaazu unfe gola zɔlɔɔni zii ɠiligiti pɛ gaazu.

Ezekiase ná-masa fai ɠaaɓelagi

(2 Masagiti 20:1-21;
Ezayi 38:1-8; 39:1-8)

24 Naama ziɛgi zu Ezekiase zeeɓɛni, é ɠɛnina zaazu. É Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni, naama ge poogi ta ve zea. 25 Kɛlɛ Ezekiase la mɔ ɠɛni siɛ ʋele ʋagɔ ɠɛɛni, nii a la dɛɛ ga toɠa ga faanɛɛ wuuɠwɛɛ nu é lo naama vai ʋa, kɛlɛ tɔun é ɠɛɛni niina ga waso nu. É Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai wuzeɠe ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa ʋɛɛ Zuda ta Zeluzalɛme nuiti pɛ ba. 26 Ezekiase zɛba é ɠula ná-waso fai naa ʋolu, é ɓɔɠɔmaayei ta Zeluzalɛme nuiti pɛ, naa maaʋele ma Ɠɔoɠɔ GALAGI la mɔ ɠɛni ná-ziiɠaawanai yeini ti ma Ezekiase zii voloi ma ziɛgi zu.

27 Ezekiase naavolo mɔinmɔin gaalɛɛni ba, é lɛbiya wola zɔlɔɔ. É pɛlɛiti toni, ʋɛ é ɠɛni waliiti, ta zanugiti, naa ʋɛɛ kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti ba, ta tufa maku nɛɛnɛgiti makɛsu ná, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ba ta ani ɓiigi ma zii pɛ. 28 É pɛlɛiti toni, ʋɛ a ɠɛ moloiti, dɔɔ niinɛiti ta gulɔiti makɛsu ná. É togani makɛ ʋɛlɛiti toni, toganii ma zii pɛ faa ma, é sasaiti to ná-togani ɓulugiti faa ma. 29 É taa wolaiti toni, naa ʋoluma é togani ɓulu mɔinmɔin sɔlɔɔni, togani ʋɛlɛʋɛlɛgiti ta ma ɓaazagiti, mazɔlɔɔ GALA ge naavolo mɔinmɔin feeni bɛ. 30 Ezekiase ɠilagi naa nɔ ɠa é Giyon ɗɛungi zeɠeni daazu, é ziɛi lati ga buu ʋelei folo liizu ʋelei Davide ná-taazuʋɛ. Ʋele ɠana Ezekiase ná-fai pɛ su nɛɛni la ma, niiti kpein é yeeʋuuni ti wu. 31 Kɛlɛ siɛgi zu Ɓaɓilɔne ɠundiɠi wolaiti ta-ɠeelaiti ti ʋaani la koba ɠaazaɠa bosu, é lo laavɔɔ vai naa ʋa, nii é ɠɛɛni zooi zu, GALA ge ʋoluaveni ba, nii a kɛ é poluɠula, é ɠɛ kwɛɛ nii ɓɔɠɔɓɔɠɔgi é ziimaʋɛ. 32 Ezekiase ná-fai mɔtaiti, naa ʋɛɛ ná-kɛɛwoti ʋagɔiti ba, naati sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nui Ezayi ná-kulakɛlɛma zɛʋɛi zu, Amɔse ná-doun zunui, naa ʋɛɛ Zuda masagiti ta Izilayɛle masagiti ta-zɛʋɛi ʋa. 33 Ezekiase zaani. Ti maaɠuluni Davide mavofodaiti ta-ɠabamaʋɛ, ʋɛ ná ɠaaɠoozaai. Zuda ta Zeluzalɛme nuiti pɛ ti ʋaani, ti lɛbiya ɠaaɓelagi ve bɛ. Ná-doun zunui Manasé ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

33

Zuda masagi Manasé

(2 Masagiti 21:1-18)

1 Manasé ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu felegɔ (12), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuulɔɔlugɔ maazu lɔɔlugɔ (55) ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, é ʋilɛ kɔzɔba vaiti polu niiti zii ɠiligiti ti ɠɛni kɛɛzu, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɓɛɛni Izilayɛle nuiti tuɠɔ. 3 É zalaɠa ɠula adaʋɛti toni ʋolu, niiti kɛɛɠɛ Ezekiase ti ɠoloɠoloni, é Ɓaale ná-zalaɠa ɠulazuʋɛti kpɛtɛ, é sale wului ɓadɔ, é nɔkɔ aniiti pɛ bu ti volozu geeɠɔlɔgi zu, é ti lɛbi. 4 É zii ɠiligiti ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti kpɛtɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ga ná ɠa daaseigi ɠa ɠɛ wosu ná ɠɔoɠɔ. 5 É zalaɠa ɠulazuʋɛti kpɛtɛni foloi ta alugi ta somideɠaiti bɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoi felegɔiti su. 6 É ná-doun zunuiti galani abui zu ga zalaɠai Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu, é ɗa adɔi ɓɛ é ʋilɛ ʋelela ʋele vaiti ba, é ɗa zoɠo vai ta mɔta vai ma zii pɛ kɛ. É gɔvɛ laawooleʋe nuiti seini, ti ɗa ʋelela ʋele vaiti bo. É ɠɛni liizu nɔ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛa, nii a kɛ é naa yiiɠaawana. 7 Kɔɔɠɔ ganigi é kpɛtɛni, é naa lɛɛni GALA sei ʋɛlɛi wu, ʋɛ GALA ge ɓɔɛni é lo ná ʋa Davide ta ná-doun zunui Salomɔn ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «Pɛlɛi nii, ta Zeluzalɛme ɠa gè yiimazeɠeai ga náti Izilayɛle wolodamaiti pɛ saama ga dàaseigi ɗa wo ná eyɛsu ɠɔ. 8 Gè la mɔ Izilayɛle nuiti pilɛga ɠɔɠɔma pɛ, ti maa ʋa ɠooza naama yooi ʋa gè feai ti-mɛmɛwolani bɛ, ni ta naati kɛɛna nɔ nii kpein gè boga ti ma, é zoloo tɔgi, faa laa ʋelei ta devei naati ma nii nà-botiɠɛ nui Moize feai ti ya.» 9 Kɛlɛ Manasé Zuda ta Zeluzalɛme nuiti kakani, ti faa ɲɔi ɠɛ é leʋe naama yooiti ba Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠoloɠoloni Izilayɛle nuiti tuɠɔ. 10 Ɠɔoɠɔ GALAGI kpaazaɠaiti boni Manasé ma ta ná-nuɓusɛiti, kɛlɛ ti la ɠɛni woiloni naama wooiti ma.

GALA ná-ziiɠaawanai

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaani ga Asiili masagi ná-kɔɔɠuluɓaiti ti laalɔɠɔma, ti Manasé zo. Ti kɔlu kalamaiti pilini sokpai ʋa, ti gili ga kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔiti, ti lii la Ɓaɓilɔne. 12 Kɛai ma kidaaʋiligi zu, é wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ná-GALAGI, é ɓɔɠɔmaayeini ɠɛzɛɠɛzɛ mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ɠaazu. 13 É maanɛɛnɛi woni, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ge gooɠaaʋote, é woiloni ná-maanɛɛnɛ wooi ma, é gaaɠale ma Zeluzalɛme ná-masadai zu. Naa maaʋele ma Manasé gaaɠaani ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa é ga GALAGI.

14 Naama vaiti teʋega ʋoluma, é siɠigi loni Davide ná-taai ʋoluʋɛ, siɠigi naa leʋeni ga Giyon ɗɛungiti pɔ pelei, é la Sedelɔn ʋɛtugi ɠomaʋɛ, eyɛsu é zeeli Kale Ziɠidaʋɛ, é leʋe Wofɛle ɠobaʋɛ. Manasé gola ɠaaɠoozani. É salaʋusu ɠundiɠiiti seini ɓalaa Zuda laa wolaiti pɛ su, ʋɛti siɠigi náti ma. 15 É wɛɛn ɠalagiti ta vololibaiti kulani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠulazuʋɛti ba niiti é ti loni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠizei ma ta Zeluzalɛme taa ɠoozuʋɛ. Ti naati pɛ pilini ya taa ʋoluʋɛ poun. 16 É Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɓɛtɛni ʋolu. Ti tɔɔzei ga ti ɗa ziilɛi zalaɠaiti ta faanɛɛ wuuɠwɛɛ zalaɠaiti kula. É devei veeni Zuda nuiti zea ga ti ɗa lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI. 17 Kɛlɛ nuɓusɛi ɠɛni ba nɔ é ɗa zalaɠaiti kula zalaɠa ɠula adaʋɛti, kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔ ʋɛ, ta-ƓALAGI.

18 Manasé ná-kɛɛwotii mɔtaiti, maanɛɛnɛ wooi nii é daazeelini ná-GALAGI ma, naa ʋɛɛ keela wooiti ba niiti GALA goo wo nuiti ti boni ma Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi zu, Izilayɛle ná-GALAGI, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 19 Ná-maanɛɛnɛi, ta ʋelei GALA ge gooɠaaʋoteni, ná-kotoiti ta wooʋaladai nii é kɛɛni ga GALA, ʋɛti é zalaɠa ɠula adaʋɛti toni ná, mináti daaseigiti ʋɛ é sale wuluiti kpadɔni ná ta vololibaiti, aisa é ʋa ɓɔɠɔmaayei, naati sɛʋɛʋɛ Wozai ná-kɛɛwoti zɛʋɛi zu. 20 Manasé zaani. Ti maaɠuluni ná-zooi ma. Ná-doun zunui Amon ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Amon

(2 Masagiti 21:19-26)

21 Amon ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu felegɔ (22), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona felegɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 22 Amon Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni, eɠɛʋelei nɔ kɛɛɠɛ Manasé kɛɛni la, é ɠɛni zalaɠaiti kulazu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ niiti kɛɛɠɛ ti ɓɛtɛni, é ɗa ti lɛbi. 23 É la ɠɛni ɓɔɠɔmaayeini pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ʋelei kɛɛɠɛ Manasé kɛɛni la, kɛlɛ tɔun é ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga sɔba nu wolai. 24 Ná-botiɠɛ nu wolaiti ti yaavai ɠilini ma, ti paa ná-masa pɛlɛi wu. 25 Kɛlɛ zooi zu nuɓusɛiti ti naama nuiti pɛ paani, niiti ti yaavai ɠilini masagi Amon ma. Ti ná-doun zunui Zoziase zeini ga masagi potogi zu.

34

Zuda masagi Zoziase

(2 Masagiti 22:1-2; 23:4-20)

1 Zoziase ná-konagi ɠɛni ga dɔsaʋa, siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona ʋuusaʋagɔ maazu ɠila (31) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 2 Zoziase Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛni, é siɛ ʋele ʋagɔiti kɛɛni ga mɛmɛwola Davide ɠɛʋele nɔ, é la zeɠeni naa ziɛ ʋelei gila kpalaa ba. 3 É lɔɔzei ná-konagi lɔsaʋasiɛi ma masa fai zu, naazu é dɛ ga zunu loungo nɔ, é tɔɔzeini ga é ɗa mɛmɛwola Davide ná-GALAGI yiima vai ɠɛ. Kona puugɔ maazu velesiɛi (12) ma, é tɔɔzeini ga é ɗa Zuda ta Zeluzalɛme zugba ga é zalaɠa ɠula adaʋɛti kula ná ʋa, ta sale wuluiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ ganigiti ba ti zaɠaai ga gului, ta niiti ti ga kɔlu ɠaawuungai. 4 É yɛni loni, ti ɗa Ɓaale zalaɠa ɠulazuʋɛti golo, ti ansansegiti galazuʋɛ ɠolo, niiti ti ɠɛni zalaɠa ɠulazuʋɛ mináti maazu. É sale wuluiti teʋeni ga, é kɔɔɠɔ ganigiti koloɠolo, niiti ti ga gulu zaɠaaiti ta kɔlu ɠaawuungaiti, é ti ɠɛ ga fufiligi, ti ma vufiligi ʋu naama nuiti ta-ɠabaiti ma, niiti ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu zɛɛ ɠalagi naati bɛ. 5 Ti kɔɔɠɔ gani zalaɠa ɠula nuiti ma ɠaeiti galani ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti nɔ. Ʋele ɠana Zoziase Zuda ta Zeluzalɛme ɲadeni la.

6 É zɛba é leʋe ga kɛa Manasé ta Efelayime, naa ʋɛɛ Simiyɔn ʋa ta-laa wolaiti su, eyɛsu é zeeli Nɛfɛtali, ʋele nɔ ɠana é kɛɛni la ná maaɠoolii zu laa wolaiti su ti ɠoloai. 7 É sale wuluiti koloɠoloni ta vololibaiti, é ti ɠɛ ga fufiligi. É zalaɠa ɠulazuʋɛti kpein golo, ʋɛti ansansegiti ti ɠɛni ɠalazu ná Izilayɛle yooi zu ná pɛ. Naa ʋoluma é ɠaleni ma Zeluzalɛme.

Tɔ sɛʋɛi ɠaa vai

(2 Masagiti 22:3-10)

8 Zoziase ná-kona puugɔ maazu lɔsaʋai (18) ma masa fai zu, kɛai ma zooi ta Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɲadesu, é Asalia ná-doun zunui Safan leʋeni ta taa ɠundiɠii Maaseya, naa ʋɛɛ laavaawogi Yoa ʋa, Yoaɠaze ná-doun zunui, ga ti li, ti ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ ʋolu. 9 Ti saʋagɔ ti liini zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yilikiya ʋɔ bɛ, ti walii veeni ti ya nii nuiti ti ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, nii Levi nuiti ti ga siɠida makɛ nuiti ti sɔlɔɔsu nuɓusɛiti zea, ti zeɠezu Manasé ta Efelayime, naa ʋɛɛ Izilayɛle masa zooi mɔtai pɛ ba, ta Zuda, naa ʋɛɛ Ɓɛnzamɛn ʋa ta Zeluzalɛme nuiti pɛ. 10 Ti walii naa veeni naama nuiti zea, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai unda, naati ɓalaa ti naama walii ɠɛ ga botiɠɛ nuiti salai, niiti ti botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma. 11 Ti feeni pɛlɛ maalɛɛ nuiti ta pɛlɛ lo nuiti zea, ga ti ɗa kɔtu zaɠaaiti geya la, naa ʋɛɛ kpɛdɛ guluiti ta dakaiti ba pɛlɛiti faa zu, niiti Zuda masagiti ti yɛni ná, ti ɠoloɠolo.

12 Nui naati ti ɠɛni ta-wotii ɠɛɛzu ga wooɠɛɠiladai. Ta-lotuɠɔiti ti ɠɛni ti unda, naati ti ɠɛni ga niiti: Levi nuiti Yaɠate ta Aɓediyase, ti ga Melali mavofodaiti, é ʋɛɛ Zakali ta Mesulame ʋa, Keɠate mavofodaiti, naati ka ti ɠɛni wɛlɛzu botii ma. Levi nuiti pɛ ti zooni gola gɛingɛin ganigiti da. 13 Ti ɠɛni wɛlɛzu kasɔ zeɠe nuiti ma, ti ɗa lo botiɠɛ nuiti pɛ tuɠɔ, ɲɛɛliɠi ɓɔgi ɠilagilagi pɛ su. Levi nui tanigaa ti ɠɛni ga sɛʋɛ ɠɛ nuiti, tanigaa ti ɠɛ ga faazeikpasu nuiti, tanigaa ti ɠɛ ga siɠida makɛ nuiti.

14 Siɛgi zu ti ɠɛni walii ɠulazu la kesui zu, nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, zalaɠa ɠula nui Yilikiya Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔ sɛʋɛi ɠaani, nii Moize feeni. 15 Yilikiya zɛba é ɠɛ sɛʋɛ ɠɛ nui Safan ma: «Gè tɔ sɛʋɛi ɠaaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu.» Yilikiya sɛʋɛi veeni Safan ya. 16 Naa lii la, é fe masagi ya, é ʋoluvaawo ma, é ɠɛ ma: «Ɗa-wotiɠɛ nuiti ta naa pɛ kɛɛzu nii é woni ti ma ga ti kɛ. 17 Walii é ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ti fea naama nuiti zea niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɓɛtɛ vai unda ta botiɠɛ ɠundiɠiiti.» 18 É ɠɛ ma ʋolu: «Zalaɠa ɠula nui Yilikiya sɛʋɛ ɠila fea ʋe zèa.» É tɔɔzeini ga kalaga masagi ɠaazu.

Masagi GALA goo wo anzanui Ɠuluda
ɠaazaɠa fai

(2 Masagiti 22:11-20)

19 Masagi tɔ sɛʋɛi zu wooi mɛnigai ma, é ná-seɠeiti baliʋalini ga kidaaʋiligi maaʋele ma. 20 Naa ʋoluma é niima nuiti tolini: zalaɠa ɠula nui Yilikiya, Safan ná-doun zunui Ayikame, Misé ná-doun zunui Aɓadon, sɛʋɛ ɠɛ nui Safan, ta Azaya, masagi ná-botiɠɛ nui gila. 21 É ɠɛni ti ma: «À li, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa bɛ̀, nuɓusɛi mɔtai pɛ bɛ ɓalaa, ti Izilayɛle yooi zu ta Zuda, tɔɔzei sɛʋɛi nii zu wooi ʋa, nii kaai. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai wola wɔɔlɔʋɛ, ná-ziiɠaawanai yeiɗa ade ma, mazɔlɔɔ ade-mɛmɛwolani ti la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ, ti ʋa naa ɠɛ nii kpein sɛʋɛai su.» 22 Yilikiya ta masagi ná-keelai zɔiti ti wuzeɠeni názu, ti li GALA goo wo anzanui Ɠuluda ʋɔ bɛ. Sinigi ɠɛni ga zunui ta daaseigi ga Salume, Tokate ná-doun zunui, é ɠɛ ga Ɠasela ná-dounloin, tɔ ɠa é ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zeɠeiti ma ɠundiɠii. Anzanui naa ɠɛni zeini Zeluzalɛme taazuʋɛ koi niinɛi zu. Ti ʋoluvaawoni ma. 23 Ɠuluda ɗa ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹À daazeeli zunui naa ma, nii é wo leʋegai mà: 24 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi zooi nii ta su nuɓusɛiti ma, gè foovooi naati pɛ kɛ, niiti ti zɛʋɛai sɛʋɛi nii zu ti kalagai Zuda masagi ɠaazu. 25 Mazɔlɔɔ ti ɠɛlɛa bà, ti ɗa ansansegiti gala, gala kiligiti bɛ, ti zìiɠaawana ɠana ga ta-ɠɛɛwotiiti, naa maaʋele ma, nà-ziiɠaawanai yeiɗa zooi nii ma, tama é la dɛ vɔlɔ zeɠezu ga. 26 Kɛlɛ Zuda masagi é wo leʋegai ga wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa, à li, wo ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: È sɛʋɛi naa zu wooiti mɛniga. 27 È yiiɓɔlɔa, è ɓɔɠɔmaayei kàkala, naama wooi mɛnigai ʋoluma, nii gè boga zooi nii ta su nuɓusɛiti daalɔɠɔma. Tɛi è ɓɔɠɔmaayeiɗa kàkala, è ɗa-zeɠeiti bali ga, è wɔlɔ gàazu kidaaʋiligi maaʋele ma, nà ɓalaagi gè ɗa-maanɛɛnɛ wooi mɛniga, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 28 Naa maaʋele ma, nà è laazeelizu è-mɛmɛwolani ma, ti zaai, è maaɠulu ziilɛigi zu ɗa-ɠabai gila su, è ɠaazu la laa maanɔɠɔi nii gila kpalaa ma, niiti gè ʋaazu ga tiye zooi nii ta su nuɓusɛiti daalɔɠɔma.› » Keelaiti ti liini, ti naati bo masagi ma.

Minazeɠegi niinɛ vai

(2 Masagiti 22:20—23:3)

29 Masagi wooleʋeni ga Zuda ɠɛwolaiti kpein ta Zeluzalɛme geleiti ti ɠaalɛ ba koba. 30 Naa ʋoluma masagi liini Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, naa ʋɛɛ Zuda ta Zeluzalɛme nuɓusɛiti pɛ ba, zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti, nuɓusɛi pɛ, seizumaanɛgiti ta ɓolomadɔɠɔiti. Minazeɠe sɛʋɛi nii ti kaani Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, é naa zu wooi ɠalani ti pɛ gaazu. 31 Naa ʋoluma é loni tosuʋɛ, ʋɛ ná makɛgai bɛ, é minazeɠegi niinɛ ti yɔɠɔzu ta Ɠɔoɠɔ GALAGI, é minazeɠe ga toɠa ɠɛ ga wooɠɛɠila nu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠolo naa ná-deveiti bɛ, ta ná-tɔgiti, naa ʋɛɛ ná-kalagiti ba ga yii pɛ, ta é sɛʋɛi naa zu vaiti kpein pilɛ kɛɛwotii zu. 32 Masagi ɠɛni nuɓusɛiti pɛ ma ti minazeɠe gilagi naa nɔ ɠɛ, niiti kpein ti ɠɛni Zeluzalɛme taazuʋɛ, ta Ɓɛnzamɛn ɠoʋii ma. Zeluzalɛme nuiti pɛ ti yeezeini minazeɠegi zu wooi wu, nii é ɠɛɛni ti yɔɠɔzu ta GALA, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. 33 Naa ʋoluma, Zoziase kɔzɔba ɠɔɔɠɔ ganigiti pɛ kulani Izilayɛle nuiti ta-laaiti pɛ ba. É da Izilayɛle nuiti ma kpaan ga kɛni ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, ta-ƓALAGI. Naa maaʋele ma, Zoziase zii ma voloi pɛ su, ti la mɔ ɠɔ ʋoluaveni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI.

35

Pake fɛtii nii Zuda nuiti ti kulani

(2 Masagiti 23:21-23)

1 Zoziase Pake fɛtii ɠulani Zeluzalɛme, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, ti fɛti zuaiti kɔdaaleʋeni konagi ma alu mɔungi ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ma. 2 É zalaɠa ɠula nuiti pilɛni ti-losuʋɛti ʋolu, é naati iɲɔdɔ ta-wotiiti su, nii ti kɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 3 Naa ʋoluma, é ɓɔɛni Levi mavofodaiti pɔ, niiti ti veai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga ti ɗa nuɓusɛi pɛ kala. É ɠɛni ti ma: «À minazeɠe kesui la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, nii Davide ná-doun zunui Salomɔn toni, Izilayɛle masagi. Niima ziɛgi zu wo ɓɛdɛ la mɔ ba ga wo da ɠɔma, wo ɗa leʋe da. À botii ɠɛ wa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ta ná-nuɓusɛi Izilayɛle ʋɛ. 4 À ɓɔɠɔ zei kpasu, wo ɓɔɠɔ ɠaaɠwɛsu ga pɛlɛyeɠe ʋelei, ta botii ɠɛ ɓɔgiti gaaɠwɛ, eɠɛʋelei Izilayɛle masagi Davide deveni la ta ná-doun zunui Salomɔn. 5 À wo-losuʋɛti seɠe ada ɲadegai wu, nii a kɛ Levi ʋɛlɛyeɠe ɠila ge ɠɛ ná wo-ɠɛɛlointi ta-ʋɛlɛyeɠei ɠilagilagiti faa ma nuɓusɛi zaama. 6 À Pake baala ziʋoiti paa. Naa ɠa é ba, à ɓɔɠɔ ɲade, wo Pakegi ɠɛʋele ɓɛtɛ wo-ɠɛɛlointi bɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi la nii é puuni Moize la ga é bo.»

7 Pake fɛtii ɠula vai zu Zoziase ɠulani ga: baala ziʋo ta boli yiʋo waaʋuusaʋagɔ (30.000), naa ʋɛɛ nikɛ zinɛ waasaʋagɔ (3.000) ʋa, é naati pɛ kulani kpɔɠɔ logani ɓulugi zaama nuɓusɛiti pɛ faa ma, niiti ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme. 8 Ná-nu wolaiti ɓalaa ti faaɓɔɠɔiti kɛɛni nuɓusɛi ʋɛ, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ba. Yilikiya, Zakali, ta Yeɠiyɛle, niiti ti ɠɛni ga GALA sei ʋɛlɛi ma ɠundiɠiiti, naati ti baala ziʋo ta boli yiʋo waafelegɔ undɔzita (2.600) veeni zalaɠa ɠula nuiti bɛ, ta ti nikɛ zinɛ unsaʋagɔ (300) ve Pake fɛtii ɠula vai zu. 9 Levi nuiti ta-ɠundiɠiiti Konania ta kɛɛɠɛlointi Semaya ta Netaneyɛle, naa ʋɛɛ Ɠasaɓiya, Yeiyɛle ta Yozaɓade ʋa, ti baala ziʋo ta boli yiʋo waadɔɔlugɔ (5.000) veeni Levi nuiti bɛ Pake fɛti vaa zu, naa ʋɛɛ nikɛ zinɛ undɔɔlugɔ (500) ʋa.

10 Pɛtɛ ʋelei ti fɛtii zeini la kpasu: Zalaɠa ɠula nuiti ti loni ti-losuʋɛti, Levi nuiti ti ɠaaɠwɛsu ga ʋelei ta-ɓɔgiti ti la, é zoloo devei naa ma nii masagi boni. 11 Nuɓusɛiti ti ɠɛni Pake fɛtii ma zuaiti paazu. Levi nuiti ti ɠɛni ma ɲamai veezu zalaɠa ɠula nuiti zea, naati ti ɗa pili zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, naa ʋoluma Levi nuiti ti ɗa zalaɠa zuaiti kɔlɔɔ. 12 Ti ɠɛni gala zalaɠaiti puuzu yɛ, nii a kɛ ti ti ve pɛlɛyeɠei ɠilagilagiti ta-ɓɔgiti zea, ti ʋa daazeeli ga zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALA ma, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-sɛʋɛi zu. Ʋele nɔ ɠana ti kɛɛni la ga togani ɓaazagiti. 13 Ti Pake baala ziʋoiti mɔni, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu, naama ziɛgi zu ti ɗa zɔɔma zalaɠa zua ɲadegaiti gili diɠiiti su, naa ʋɛɛ ɓɔniiti ta aniɲakaiti zɔiti ba, nii a kɛ ti ʋa, ti ɠaaɠwɛ fala nuɓusɛi ʋa. 14 Naa pɛ poluma, Levi nuiti ti ɠɛni Pakegi ɠɛʋele ɓɛtɛzu tiya ɓɔɠɔi ta zalaɠa ɠula nuiti bɛ, tɔɔzei Aalɔn mavofodaiti ti zalaɠa ɠula nuiti, naati unpilɛga ɠɛni de gala zalaɠaiti kula vai ma ta sua wulɔiti gala vai ma é zo sobui ma é zeeli kpidii ma. Naa ɠa é kɛɛni Levi nuiti ti ɠɛni Pakegi ɠɛʋele ɓɛtɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ ta Aalɔn mavofodaiti. 15 Gɛingɛin gani nuiti ti ga Azafe mavofodaiti, naati ti ɠɛni loni ti-losuʋɛti, eɠɛʋelei Davide deveni la, ta Azafe ɓɔɠɔgoi, naa ʋɛɛ Ɠeman ʋa ta masagi ná-GALA goo wo nui Yedutun. Siɠida makɛ nuiti ɓalaa ti ɠɛni siɠidaʋɛti pɛ, ti la ɠɛni ta-wotii zuɠoloɠoloni, tɔɔzei ti-wɔɔlaiti Levi nuiti ti ɠɛni kɛʋele ɓɛtɛi ɠɛɛzu ti ʋɛ.

16 Ʋele ɠana naama voloi Pake fɛtii ɠula vai pɛ ge zeini la kpasu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai vaa ma, ta gala zalaɠaiti daazeeli vai Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ, ʋelei masagi Zoziase deveni la. 17 Izilayɛle nui niiti ti ɠɛni ná naama voloi ti Pake fɛtii ɠulani, ti ɓului nii lɛʋɛ la su ti naama vɛtii ɠula folo lɔfela laawu naama ziɛgi zu. 18 Kaipa é zo GALA goo wo nui Samiyɛle ná-siɛgi zu ma, Pake fɛti naa ɠɛɠala la ɠɛni dɛ ɠulani Izilayɛle. Izilayɛle masagiti ti la ɠɛni Pake fɛti zeini kpasu ga nii ɠɛʋele, nii Zoziase ta zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti kɛʋele ɓɛtɛni, naa ʋɛɛ Zuda ta Izilayɛle nuiti pɛ ba niiti ti ɠɛni ná, ta Zeluzalɛme nuiti pɛ. 19 Zoziase ná-masa fai ma ɠona puugɔ maazu lɔsaʋai (18) ma nɔ ɠa, ti Pake fɛtii naa ɠulani.

Zoziase ná-fai ɓelagi

(2 Masagiti 23:28-30)

20 Naama vaiti poluma, Zoziase ɓegai ma ga GALA sei ʋɛlɛi ɠɛʋele ɓɛtɛ ʋolu ga pagɔ, Ezipete masagi Neko liini ga kɔɔi Kaalekemise ziɛ wolai Efelate ɠa. Zoziase liini daaɠomisu ga kɔɔi, é pele leʋe tuɠɔ. 21 Kɛlɛ Neko keelaiti teʋeni ma, ti ɠɛ ma: «Zuda masagi, lee ɠa é de yɔɠɔzu? Ɗa lɛi gè ʋa ɠɛ ʋaazu ga kɔɔi è laalɔɠɔma za. Masa kili ka gè liizu daalɔɠɔma. GALA ge ɠɛ gè zuvilɛ ga kɛa. Dama ga ɓɔɠɔ, è ʋa li GALA sakpesu, nii é bà. Ni naa laade, toɠa è ɠoloɠolo.»

22 Kɛlɛ Zoziase la ɠɛni kɛɛni é ʋa ɠale ma. É la woiloni naa ná-kpaazaɠa wooi ma, tama naa zeɠeni GALA pɔ. É ɓɔɠɔ maaʋoteni, é li naa laalɔɠɔma ga kɔɔi Megido nɛmɛi zu. 23 Siɛgi zu ti ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu la, mɛɛn ʋili nuiti ti sɔɔni, é zɛba é ɠɛ ná-botiɠɛ nuiti ma: «À li ga ze, tɔɔzei gòla maawanaʋɛ.» 24 Ná-kɔɔɠuluɓaiti ti kulani ná-kɔɔɠɔ wotoloi zu, ti da ná-wotoloi velesiɛi zu, ti lii la Zeluzalɛme. É zaani, ti maaɠulu mɛmɛwolani ta-ɠabamaʋɛ. Zuda nuiti pɛ naa ʋɛɛ Zeluzalɛme nuiti ba Zoziase zaa wɔlɔi woni. 25 Zelemi saa wɔlɔ wuyei ɓɛtɛni ná-faa zu. Guye loo nuiti kpein, zunu, anzanu ti pɛ ta ɗa daa lɔ guyei zu zaaɠaza, mazɔlɔɔ naa ɠɛa ga Izilayɛle nuiti kɛɛ vaa wɔlɔma. Guyei naati sɛʋɛʋɛ saa wɔlɔ wuye zɛʋɛi zu. 26 Zoziase ná-fai mɔtaiti, naa ʋɛɛ ná-kɛɛwoti ʋagɔiti ba, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔ sɛʋɛi zu, 27 ta ná-kɛɛwotiiti, é zo ma mɔungiti ma, é li gaaɓelagiti pɔ, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta Zuda masagiti ta-zɛʋɛi zu.

36

Zuda masagi Yoaɠaze

(2 Masagiti 23:30-35)

1 Zooi zu nuɓusɛiti ti Zoziase ná-doun zunui Yoaɠaze zeɠeni, ti sei ga masagi Zeluzalɛme, kɛɛɠɛ ʋotogi zu. 2 Yoaɠaze ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu saʋagɔ (23), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Alu saʋagɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 3 Ezipete masagi Neko kulani masa fai zu Zeluzalɛme, é maazoloo ganii la zooi unma ga walii kilo waasaʋagɔ (3.000) ta zanugi kilo ʋuusaʋagɔ (30). 4 Naa ʋoluma Ezipete masagi Yoaɠaze kɛɛɠɛloin Eliakime zeini ga Zeluzalɛme ta Zuda masagi. É naa laaseigi valiboni ga Yeɠoyakime. Neko ma ge Yeɠoyakime kɛɛɠɛloin Yoaɠaze zeɠeni, é lii la Ezipete.

Zuda masagi Yeɠoyakime

(2 Masagiti 23:36-37)

5 Yeɠoyakime ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu lɔɔlu (25), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu ɠila (11) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. É Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALAGI wanama vai ɠɛɛni. 6 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal kɔɔi valani ba, naa gili ga kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔi kɛma felegɔi, é lii la Ɓaɓilɔne. 7 Neɓukadenɛzaal liini ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti gilazuʋɛ, é ti ʋilɛ ná-masa pɛlɛi wu Ɓaɓilɔne.

8 Yeɠoyakime ná-kɛɛwotii mɔtaiti, ta kɔzɔba vaiti é lɔɔni ti zu, ta nii é zeelini ma, naati sɛʋɛʋɛ Izilayɛle masagiti ta Zuda masagiti ta-zɛʋɛi zu. Ná-doun zunui Yeɠoyakin ɠa é masadai ɠɛɛni potogi zu.

Zuda masagi Yeɠoyakin

(2 Masagiti 24:8-17)

9 Yeɠoyakin ná-konagi ɠɛni ga dɔsaʋa,* siɛgi zu é zeini la ga masagi. Alu saʋagɔ ta folo puugɔ ɠa é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni. 10 Konagi ɠaaɓelasuʋɛ, foɠo undaaɠulazuʋɛ, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-kɔɔʋɛbɛi leʋeni ga ti so, ti ʋaa la Ɓaɓilɔne, naa ʋɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi zɔɔla ɓiigiti ba. É Sedesiyase zeini ga masagi Zuda ta Zeluzalɛme unda, naa ɠɛni ga Yeɠoyakin ná-bolodai zu nui ta.

Zuda masa gaaɓelagi Sedesiyase

(2 Masagiti 24:18-20;
Zelemi 39:1-10; 52:1-27)

11 Sedesiyase ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu ɠila (21), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu ɠila (11) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. 12 É Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-GALAGI wanama vai ɠɛɛni. Naa ʋoluma é la ɠɛni kɛɛni é ʋa ɓɔɠɔmaayei GALA goo wo nui Zelemi ʋɛ, nii é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi wosu ma. 13 Naa ʋoluma, é ɓakani Neɓukadenɛzaal ya, nii é daani tɔun ma ga maaɓa ga é konai wo bɛ GALA daaseigi zu. Nii mu a kɛ ga é ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, Izilayɛle ná-GALAGI, é la naa ɠɛɛni, kɛlɛ é vɔɔnɛni nɔ kpaan ná-kpakagi ʋa naa laalɔɠɔma, é yii laaɠulu kpe naa luɠɔ. 14 Zenɔ ɠana, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta nuɓusɛi pɛ ti ɠɛni liizu la ɓalaa ga wooʋalada vai ʋooʋaa ma Ɠɔoɠɔ GALAGI letemazu, ti ɗa ɓɔɠɔ lɔ zii ɠiligiti ta-ɠɔzɔba vai ma zii pɛ su. Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠɔzɔni, nii naa kɛɛni ga ada ɲadegai Zeluzalɛme.

15 Ti-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni gelegele é ti loo ɠisu ná zeizu ɠɛ mɔinmɔin ga ná-keelaiti maaʋele, mazɔlɔɔ é ɠɛni pɔ é ná-nuɓusɛiti maawɔinɠa, ta naama adaʋɛ ná ga seizuʋɛ. 16 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti ɠɛni GALA ná-keelaiti bɛlɛlalazu, ti ɗa ʋoluave daawooiti ba, ti ɗa ɲɛɛɠula ná-GALA goo wo nuiti su, eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai zeeli kpelama ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma.

Zuda masadai ɓelagi

(2 Masagiti 25:8-21;
Zelemi 39:8-10; 52:12-30)

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛba é ʋa ga Ɓaɓilɔne nuiti ta-masagi ti laalɔɠɔma, naa ta-nu niinɛiti pɛ paa eyɛsu é zeeli ta-ƓALAGI zeizu ɲadegai wu. É la ɠɛni nu nɔpɛ maawɔinɠaani: zunu loungoiti, anzanu loungoiti, nu wɔlɔzaɠagiti ta nu maazeigiti. GALA ge ti pɛ dɔɔni zeezu. 18 Neɓukadenɛzaal liini ga sɔɔlaiti pɛ Ɓaɓilɔne, ma ʋɛlɛʋɛlɛgiti ta ma ɓaazagiti, niiti ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi wu, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu naavolo makɛsuʋɛ, naa ʋɛɛ masagi ta ná-kundiɠi wolaiti pɛ tɔnɔiti ba. 19 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ɠalani, ti Zeluzalɛme ziɠigi ɠolo. Ti abui loni masa pɛlɛi pɛ ba, ti sɔɔla ɓiigiti pɛ koloɠolo. 20 Mɔtai niiti kpein saai ʋoolani ti ʋa, Neɓukadenɛzaal liini ga naati Ɓaɓilɔne, ti ɠɛ bɛ ga duɔiti, ta ná-doun zunuiti bɛ, eyɛsu Pɛɛlese masadai ɗa lɛ ga. 21 Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋilɛni la su, nii GALA goo wo nui Zelemi boni, ga zooi ɠa yɛsu ɓɔɠɔ yeema dooɠogi zu, eyɛsu kona ʋuulɔfela (70), nii a kɛ dooɠogi niiti é la ti zɔlɔɔni ma yeeɠɛɠalaiti ma, naati ti laazeeli.†

Siluse zobogi vee vai ga
GALA sei ʋɛlɛi lo ʋolu

(Ɛsedalase 1:1-4)

22 Pɛɛlese masagi Siluse ná-masa fai ma ɠona mɔungi, nii a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋilɛ su, nii GALA goo wo nui Zelemi boni, é Pɛɛlese masagi Siluse yiiziɠani koozu. Naa zɛba é niima wooi ɠɛ ga sɛʋɛ, naa ʋoluma ti zeze la ná-masa zooi zu ná pɛ, ti ɠɛ ma: 23 «Pɛɛlese masagi Siluse wooi ɠa é ga nii: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é geeɠɔlɔgi zu, naa masa zooi kpein dɔɔʋɛ zèezu eteai zu, é botii veeʋɛ zèa ga gè GALA sei ʋɛlɛ lo bɛ Zeluzalɛme, Zuda yooi zu. Wo zaama, ɓɛɛni ka ti ga ná-nuɓusɛiti? Ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛ ti ʋa, ti liina!› »

* 4:3 4:3 Nikɛ zinɛ ʋaaɠulabai: 1Ma 7:24 zu, tatigɛ ga goolei ʋaaɠulabai. Eɓulu wooi zu, woo felegɔi niiti ti ɠulaʋɛ ga ʋe.

* 5:10 5:10 Wolɛɓe: Sinayi ɠizei laaseigi taɠili be.

* 22:2 22:2 puufele maazu fele (22): Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, toɠa ga puunaani maazu fele (42), kɛlɛ 21:20 zu, kɛɛɠɛ zaani ná-kona ʋuunaanigɔi ma.

* 25:4 25:4 Wɛlɛ ʋɛ: TSV 24:16.

* 36:9 36:9 dɔsaʋa: Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu, ta 2Ma 24:8 zu ɓalaa, toɠa ga puugɔ maazu lɔsaʋa.

† 36:21 36:21 Wɛlɛ ʋɛti: Zel 25:11; Lev 26:34-35.

Ɛsedalase

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Ɛsedalase

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Ɛsedalase ta Neɠemi ta-zɛʋɛiti ta dɛɛzu ʋelei zobogi veeni la Izilayɛle nuiti zea ga ti ɠale ma ta-yooi zu, ti ɓega ʋoluma ga li ga tiye duɔlai zu Pɛɛlese ta Ɓaɓilɔne. Ɛsedalase wola ɠaazulogɛ GALA sei ʋɛlɛi lo pelei ʋa Zeluzalɛme. Faaɠwɛ nu mɔinmɔin daaʋɛ da ga Ɛsedalase ɠa é Dɔlɔ Sɛʋɛ felegɔiti kɛa ta é ti ɠaalɛ ba, naa ʋɛɛ sɛʋɛi nii ʋa tɔ ɓɔɠɔ daaseigi ba, ta Neɠemi nɔnɔi. Ni Ɛsedalase ɓɔɠɔi la ɠɛni de, kɛlɛ tanisu nu ɠila kpegi nɔ ɠa é naama zɛʋɛiti pɛ gaalɛai ba. Kɛɛʋɛ eɠɛ Ɛsedalase Ná-Sɛʋɛi ɠaalɛɛʋɛ ba kona unnaanigɔ puunaanigɔi ma (440), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, kɛlɛ ma zɛʋɛi ná tanigaa ɠɛɛʋɛ yeeɠɛɠalai taɠiligaa zu.

Ɛsedalase Ná-Sɛʋɛi ɠa dɛɛzu ʋelei GALA ge levega la, masagi Siluse ɗa va bu, é zobogi ve Izilayɛle nuiti zea, ti ɠale ma ta-yooi zu, ta ti GALA sei ʋɛlɛi lo ʋolu. Naa ɓalaa ɠɛni ga GALA gooi nii Zelemi boni, naa ʋilɛ fai su (Zel 29:10-14). Izilayɛle zili nui tanigaa ti ɠɛni ná, niiti ti GALA sei ʋɛlɛi lo fai laalɔɠɔma. Ma wotii loni vɔlɔ yeeɠɛɠalai tanigaa laawu, kɛlɛ gaaɓela, Izilayɛle nuiti ti zooni GALA ná-kpɔbai maaʋele ma, ti GALA sei ʋɛlɛi lo ʋolu. Ɛsedalase loni ɓalaa Izilayɛle nuiti tuɠɔ, ti ti-ziɛ ʋeleiti maavalibo. Naa ɠɛni ga ta-minazeɠegi niinɛ vai ga ti ziɛ ga GALA ná-tɔgiti.

Unsosuʋɛ

1. Ʋelei Siluse zobogi veeni la Izilayɛle nuiti zea ga ti ɠale ma ta-yooi zu, ta pɛlɛyeɠeiti daaseigiti niiti ti ɠaleni ma (1:1—2:70).

2. GALA sei ʋɛlɛi lo fai ʋolu Zeluzalɛme (3:1—6:22).

3. Ɛsedalase ɠaaɠaleni ma Zeluzalɛme, naa ʋɛɛ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei tanigaa ʋa (7:1—8:36).

4. Ɛsedalase loni Izilayɛle nuiti tuɠɔ ga ta-minazeɠegi niinɛ ti yɔɠɔzu ta GALA (9:1—10:44).

1

Siluse zobogi vee vai ga
GALA sei ʋɛlɛi lo ʋolu

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:22-23)

1 Pɛɛlese masagi Siluse ná-masa fai ma ɠona mɔungi, nii a kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋilɛ su, nii GALA goo wo nui Zelemi boni, é Pɛɛlese masagi Siluse yiiziɠani koozu. Naa zɛba é niima wooi ɠɛ ga sɛʋɛ, naa ʋoluma ti zeze la ná-masa zooi zu ná pɛ, ti ɠɛ ma: 2 «Pɛɛlese masagi Siluse wooi ɠa é ga nii: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii é geeɠɔlɔgi zu, naa masa zooi kpein dɔɔʋɛ zèezu eteai zu, é botii veeʋɛ zèa ga gè GALA sei ʋɛlɛ lo bɛ Zeluzalɛme, Zuda yooi zu. 3 Wo zaama, ɓɛɛni ka ti ga ná-nuɓusɛiti? Ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛ ti ʋa, ti liina, ti lɛ Zeluzalɛme, Zuda yooi zu, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo, Izilayɛle ná-GALAGI, nii ti dɛbizu Zeluzalɛme. 4 Ʋɛ nɔpɛ ná-nui tanigaa ti ná, ti-zeiɲɔɠɔiti ti ɓɔ ti ʋa ga walii ta zanugiti, ta anii ma zii pɛ, naa ʋɛɛ toganiiti ba, ta vebɛaniiti ti daai ɠisu Zeluzalɛme ƓALAGI zei ʋɛlɛi lo fai zu.› »

Zeluzalɛme ziɛi
ma ɠɛʋele ɓɛtɛi

5 Zuda ta Ɓɛnzamɛn ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti kpein ta zalaɠa ɠula nuiti, naa ʋɛɛ Levi nuiti, ta niiti kpein GALA ge puuni ti yiima, ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ga ti ɠale ma ta-yooi zu, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo Zeluzalɛme. 6 Ti-zeiɲɔɠɔiti ti ɓɔni ti ʋa ga sɔɔlaiti ti ga walii, ta zanugi, ta sɔɔla ɠiligaa, sɔɔla ɓiigi ma zii pɛ, naa ʋɛɛ toganiiti ba, vebɛani ɓulukpulugiti ti la naati ba.

7 Masagi Siluse ɓɔɠɔi ɗa ɠula ga sɔɔla ɓiigiti pɛ niiti Neɓukadenɛzaal ti zeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme, é li ga tiye, é ti la ná-galagiti ta-ʋɛlɛi wu. 8 Pɛɛlese masagi devei veeni naavolo makɛ nui Miteledate ya, naa nii pɛ feeni Zuda ɠundiɠii Sɛsɛɓasaal ya. 9 Ti-liegɔi ɠaa: zanu taza ʋuusaʋagɔ (30), ta wali laza waagila (1.000), boɠa ʋuufele maazu taaʋuugɔ (29), 10 zanu ziawɔ ʋuusaʋagɔ (30), wali ɗaawɔi ma ʋɛɛda felegɔi ɠɛ ga unnaanigɔ puugɔ (410), sɔɔlai mɔtai ɠɛni ga waagila (1.000). 11 Zanu sɔɔlai ta wali zɔɔlai kpein kpɔga ɠɛni ga waadɔɔlugɔ unnaanigɔ (5.400). Sɛsɛɓasaal liini ga ti pɛ ta-yooi zu, kula zou ʋa nuiti galesuʋɛ ma, ti zeɠe Ɓaɓilɔne, ti li Zeluzalɛme.

2

Zuifuiti tɔɠɔiti kaa,
ti ɠula duɔlai zu

(Neɠemi 7:4-72)

1 Zuda you zɛʋɛi ma nuiti tɔɠɔiti pɛtɛ, niiti Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal liini ga tiye duɔlai zu Ɓaɓilɔne, ta ti ɠaleni ma Zeluzalɛme ta Zuda yooi zu, ti zei ta-laaiti su ti ɠilagilagi pɛ. 2 Nui niiti ka ti loni ti luɠɔ: Zoloɓaɓɛle, Zozuwe, Neɠemi, Selaya, Leyɛlaya, Maledosé, Ɓilisan, Misapaal, Ɓigivayi, Lewume, Ɓaana.

Izilayɛle nuɓusɛiti tiegɔi ɠaa:

3 Paleyɔse mavofodaiti waafelegɔ ungila puulɔfela maazu felegɔ (2.172),

4 Sefatia mavofodaiti unsaʋagɔ puulɔfela maazu felegɔ (372),

5 Ala mavofodaiti undɔfela puulɔfela maazu lɔɔlugɔ (775),

6 Paɠate-Moaɓe mavofodaiti, Zozuwe ta Zoaɓe ta-ʋɛlɛyeɠei wu waafelegɔ undɔsaʋa puugɔ maazu felegɔ (2.812),

7 Elame mavofodaiti waagila unfele puulɔɔlu maazu naanigɔ (1.254),

8 Zatu mavofodaiti untaaʋuugɔ puunaani maazu lɔɔlugɔ (945),

9 Zakayi mavofodaiti undɔfela puulɔzita (760),

10 Ɓani mavofodaiti undɔzita puunaani maazu felegɔ (642),

11 Ɓeɓayi mavofodaiti undɔzita puufele maazu saʋagɔ (623),

12 Azagade mavofodaiti waagila unfele puufele maazu felegɔ (1.222),

13 Adonikame mavofodaiti undɔzita puulɔzita maazu lɔzita (666),

14 Ɓigivayi mavofodaiti waafelegɔ puulɔɔlugɔ maazu lɔzita (2.056),

15 Adin mavofodaiti unnaani puulɔɔlu maazu naanigɔ (454),

16 Atɛɛl mavofodaiti, Ezekiase ná-pɛlɛyeɠei wu puutaaʋuu maazu lɔsaʋa (98),

17 Ɓesayi mavofodaiti unsaʋagɔ puufele maazu saʋagɔ (323),

18 Yola mavofodaiti ungila puugɔ maazu felegɔ (112),

19 Ɠasume mavofodaiti unfelegɔ puufele maazu saʋagɔ (223),

20 Giɓaal mavofodaiti puutaaʋuugɔ maazu lɔɔlugɔ (95),

21 Ɓɛteleyɛme nuiti ungila puufele maazu saʋagɔ (123),

22 Netofa nuiti puulɔɔlu maazu lɔzita (56), 23 Anatɔte nuiti ungila puufele maazu lɔsaʋa (128),

24 Azamavɛte nuiti puunaani maazu felegɔ (42),

25 Kiliyate-Yeyalime nuiti, ta Kefila nuiti, naa ʋɛɛ Ɓeyelɔte nuiti ba, undɔfela puunaani maazu saʋagɔ (743),

26 Lama nuiti ta Geɓa nuiti undɔzita puufele maazu ɠila (621),

27 Mikemase nuiti ungila puufele maazu felegɔ (122),

28 Ɓetɛle nuiti ta Ayi nuiti unfelegɔ puufele maazu saʋagɔ (223),

29 Neɓo nuiti puulɔɔlu maazu felegɔ (52),

30 Magaɓise mavofodaiti ungila puulɔɔlu maazu lɔzita (156),

31 Elame zɔi mavofodaiti waagila unfele puulɔɔlu maazu naanigɔ (1.254),

32 Ɠalime mavofodaiti unsaʋagɔ puufele (320),

33 Lode, ta Ɠadide, naa ʋɛɛ Wono nuiti ba undɔfela puufele maazu lɔɔlugɔ (725),

34 Zeliko nuiti unsaʋagɔ puunaani maazu lɔɔlugɔ (345),

35 Senaa nuiti waasaʋagɔ undɔzita puusaʋagɔ (3.630).

36 Zalaɠa ɠula nuiti tetegi:

Yedaya ná-doun zunuiti, Zozuwe ná-pɛlɛyeɠei wu untaaʋuugɔ puulɔfela maazu saʋagɔ (973),

37 Imɛɛl mavofodaiti waagila puulɔɔlu maazu felegɔ (1.052),

38 Pasuul mavofodaiti waagila unfele puunaani maazu lɔfela (1.247),

39 Ɠalime mavofodaiti waagila puugɔ maazu lɔfela (1.017).

40 Levi nuiti tetegi zu:

Zozuwe ta Kadimiyɛle, ta Ɓinuwi naa ʋɛɛ Wodavia ʋa, ti-mavofodaiti puulɔfela maazu naanigɔ (74).

41 Guye loo nuiti:

Azafe mavofodaiti ungila puufele maazu lɔsaʋa (128).

42 Siɠida makɛ nuiti:

Salume, ta Atɛɛl, Talamɔn, ta Akuɓe, Ɠatita, ta Soɓai ti-mavofodaiti ungila puusaʋagɔ maazu taaʋuugɔ (139).

43 GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ti ɠɛni ga niiti ti-laaseigiti ti ʋaazu, ti-mavofodaiti:

Siɠa, Ɠasufa, Taɓayɔte, 44 Kelɔse, Siaɠa, Padɔn, 45 Leɓana, Ɠagaɓa, Akuɓe, 46 Ɠagaɓe, Samelai, Ɠanan, 47 Gidɛle, Gaɠaal, Leaya, 48 Lesin, Nekoda, Gazame, 49 Uza, Paseya, Ɓesayi, 50 Asena, Meɠunime, Nefusime, 51 Ɓakeɓuke, Ɠakufa, Ɠaaleɠuul, 52 Ɓasalute, Meyida, Ɠaalesa, 53 Ɓaalekɔse, Sisela, Tama, 54 Nesiya, Ɠatifa.

55 Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga niiti ti-laaseigiti ti ʋaazu, naati ti-mavofodaiti:

Sotayi, Sofelɛte, Peluda, 56 Yaala, Daalakon, Gidɛle, 57 Sefatia, Ɠatile, Pokɛlɛte-Ɠasebayime, Ami.

58 GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti, ta Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti ti-mavofodaiti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu unsaʋagɔ puutaaʋuu maazu felegɔ (392).

59 Tanigaa ti zeɠeni taai niiti su ti ʋa: Tɛle-Mela, Tɛle-Yaalesa, Keluɓe-Adan, Imɛɛl, kɛlɛ ti la ɠɛni zooni ti ʋa ta-wolodaiti dɔlɔ ta ti-mɛmɛwolani nii é dɛɛzu ga ta ga Izilayɛle nu, ti laaseigiti kaa:

60 Delaya, ta Toɓiya, ta Nekoda ti-mavofodaiti undɔzita puulɔɔlu maazu felegɔ (652).

61 Zalaɠa ɠula nuiti ɓalaa saama, tanigaa ti ɠɛni naama ɠɛʋelei zu, naati daaseigiti kaa:

Ɠaɓaya ta Akɔse naa ʋɛɛ Ɓaalazilayi ʋa, ti-mavofodaiti, gaaɓelagi naa Galaade nui Ɓaalazilayi laaseigi zeɠeni mazɔlɔɔ é naa ná-doun anzanui vuluni.

62 Sɛʋɛi nii ti-mɛmɛwolani daaseigi su, ti gaiziɛni, kɛlɛ ti la kaani. Naa maaʋele ma ti ti ʋɛtɛni ga ti la ɲadeni, ti la ɠɛni vaani bu, naati ti ʋa boti nɔpɛ kɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ. 63 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii ɓɔɠɔgoi ti leveni ga ti mina daamianigi naa ta mi, niiti ti veai GALA bɛ, eyɛsu zalaɠa ɠula nui gila ge GALA gaazaɠa ta-vaa zu ga wuulimegi ta tumimegi.

64 Bɛbɛi pɛ kpɔga ɠɛni ga nu waaʋuunaanigɔ maazu felegɔ unsaʋagɔ puulɔzita (42.360). 65 Ta-wotiɠɛ nuiti, zinaa ta anzaa, ti ɠɛni ga nu waadɔfela unsaʋagɔ puusaʋa maazu lɔfela (7.337). Guye loo nuiti, zinaa ta anzaa, naati ti ɠɛ ga unfelegɔ (200). 66 Sooi ɠɛni ti ya ga undɔfela puusaʋagɔ maazu lɔzita (736), soovale fuului ɠɛ ti ya ga unfelegɔ puunaani maazu lɔɔlugɔ (245). 67 Ɲɔmɛi ɠɛni ga unnaanigɔ puusaʋagɔ maazu lɔɔlugɔ (435), soovalegi ɠɛ ga waadɔzita undɔfela puufele (6.720).

68 Ti zeeliai ma Zeluzalɛme, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ná-taazuʋɛ, pɛlɛyeɠe ɠundiɠii ma mɔinmɔin ti vebɛaniiti feeni, niiti ti daai ɠisu, GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu, tosu wɔlɔmai. 69 Ti ti zooda vai ɠɛɛni ga naavoloi pɛlɛi lo fai zu. Nii ti kulani, naa liini ga zanu kae waaʋuulɔzita maazu ɠila (61.000), ta wali kilo waafelegɔ undɔɔlu (2.500). Ti tookɔba ungila (100) feeni ɓalaa ga zalaɠa ɠula nuiti ta-zeɠeiti.

70 Zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, ta nuɓusɛi tanigaa, ta guye loo nuiti, ta siɠida makɛ nuiti, naa ʋɛɛ GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ba, ti zeini taai naati su, ʋɛti ti náti feeni ti ya. Nuɓusɛi mɔtaiti ti zeini ta-laa wɔlɔmaiti su.

3

Zalaɠa ɠulazuʋɛ lo fai ʋolu,
GALA dɛbi vai lɔɔzei ʋolu

1 Konagi ma alugi lɔfelasiɛi zeeliai ma, Izilayɛle nuiti kpein ti ɠɛnina zeini ta-laazuʋɛti, ti pɛ ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme eɠɛ nu ɠila nɔ. 2 Yosadake ná-doun zunui Zozuwe, ta bɔɔla zalaɠa ɠula nuiti, naa ʋɛɛ Seyalitiyɛle ná-doun zunui Zoloɓaɓɛle ʋa, ta ná-bolodamaiti, ti botii lɔɔzeini, ti ɗa GALA ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ lo ʋolu, nii a kɛ ti ɗa gala zalaɠaiti kula ná, ʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔ sɛʋɛi zu, GALA ná-nui. 3 Anɛɛ ni ti ɠɛni luazu nui naati ba ti ʋaani, ti zei zooi zu, ti ɠɛai ma duɔlai zu, ti zalaɠa ɠulazuʋɛ loni tosu wɔlɔmai nɔ, ti ɗa gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, sobui ta kpɔkɔi. 4 Ti kota vɛtii ɠulani, eɠɛʋelei sɛʋɛai la, ti ɗa gala zalaɠai ɠula folo-o-folo, é zoloo zalaɠai liegi ma nii sɛʋɛai folo ɠilagilagi vaa ma. 5 Naa ʋoluma, ti gala zalaɠai ɠulani folo-o-folo, ta alu toga niinɛi ma vɛti geleiti, ta yeeɠɛɠalai zɔiti pɛ su geleiti ti ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, naa ʋɛɛ niiti kpein ba ti ɠɛɛni vebɛaniiti feezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 6 Alugi lɔfelasiɛi ma volo mɔungi, ti tɔɔzeini ga ti ɗa gala zalaɠaiti kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, anɛɛ ni ti la ɠɛni dɛ GALA sei ʋɛlɛi ma ɠɔtu mɔungiti daani. 7 Ti walii veeni kɔtu zaɠa nuiti zea, ta pɛlɛ maalɛɛ nuiti, ti daamianigiti ta kpɔleɓɔle ganigiti ta gulɔi ve Sidɔn ta Tiil nuiti zea, nii a kɛ ti sɛdele gului zeɠe Liɓan, ti da kpoloɗɛi ɠa, ti ʋaa la Zafa. Nii pɛ ge ɠɛɛni ga zobogi maaʋele, nii Pɛɛlese masagi Siluse feeni.

8 Ti zeeliai ma Zeluzalɛme, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma laazuʋɛ, ta-ɠonagi velesiɛi ta alugi velesiɛi ma, Seyalitiyɛle ná-doun zunui Zoloɓaɓɛle, Yosadake ná-doun zunui Zozuwe ta bɔɔla zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, é ʋɛɛ niiti kpein ba ti zeɠeni duɔla ʋelei zu, ti ʋa, ti tɔɔzeini ga botii ɠɛa. Ti yeeloni Levi nuɓusɛiti ba, é zo kona ʋuufelegɔ (20) ma, é lɛ zeemaazu, ga ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai luɠɔ. 9 Levi nui Zozuwe ta ná-doun zunuiti, ta kɛɛɠɛlointi, naa ʋɛɛ Kadimiyɛle ʋa, ta ná-doun zunuiti, ta kɛɛɠɛlointi, Wodavia ná-bolodamaiti su, ta Levi nui niiti ti ga Ɠenadade ná-bolodamaiti, ti pɛ ti loni GALA sei ʋɛlɛi ma wotiɠɛ nuiti tuɠɔ.

10 Pɛlɛ lo nuiti ti ɠɛai ma GALA sei ʋɛlɛi ma zeɓasemai laazu, zalaɠa ɠula nuiti ti ʋaani ʋelelaʋɛ, ti maaɠiliai ga ta-zalaɠa ɠula zeɠeiti, puʋugi ti ya, Levi nui Azafe mavofodaiti ti ʋa ga kɔtɛgiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Davide ʋɛ, Izilayɛle masagi. 11 Ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu, ti ɗa maamusɛ ga pilima wuyei, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ, mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ Izilayɛle ʋɛ!» Nuɓusɛiti ɓalaa ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu ga koozunɛ woo wolaiti, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma zeɓasemai laa vai ʋa. 12 Nu mɔinmɔin ge ɠɛni ná, niiti ti ɠɛni ga kɛwolaiti zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, ta pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti saama, ti GALA sei ʋɛlɛ mɔungi ɠaani, naati ti ɠɛni wɔlɔzu ga gola, siɛgi zu GALA sei ʋɛlɛ niinɛi ma zeɓasemai ɠɛni laazu la ti ɠaazu. Kɛlɛ nu mɔinmɔin kiligaa ti ɠɛni ta-ɠoozunɛɛi ɠulazu kɛlɛma ga kpee woo wolaiti. 13 Tɔ ɠa é ba nu la ɠɛni zooga è ʋa nuiti goo yɔɠɔzuɠula, niiti ti wɔlɔzu, ta niiti ti wooɠulazu ga koozunɛɛi, mazɔlɔɔ ɛsɛ pɛ ge ɠɛni kpee wolai loozu, nu ɗa ti woomɛni ɠoozama.

4

GALA sei ʋɛlɛi lo fai
ɓela fai pele zu

1 Nui niiti ti ɠɛni zooi zu, ti ga Zuda ta Ɓɛnzamɛn ti zili nuiti, ti mɛnini ga naati ti ɠulani kpein duɔlai zu, ta ga GALA sei ʋɛlɛi lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI. 2 Ti ʋaani Zoloɓaɓɛle ʋɔ bɛ ta pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti, ti ɠɛ ti ma: «Gá pɔ gi ɓɔ wo ʋa, ade GALA sei ʋɛlɛi nii lo. Mazɔlɔɔ GALA gilagi naa nɔ ɠa gá ɗa dɛbi, gi ɗa zalaɠaiti kula bɛ, é zo yee nuu ma Asiili masagi Ezaal-Ɠadon ʋaani la ga giye ʋɛ.» 3 Kɛlɛ Zoloɓaɓɛle ta Zozuwe, naa ʋɛɛ pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ba, ti ti wooɠaaʋoteni ga: «É la zolooni ga wo ɓɔ gi ʋa, ade GALA sei ʋɛlɛi lo gá-ƓALAGI ʋɛ. Gá ɠila nɔ ɠa gi kɛɛzu, mazɔlɔɔ toɠa ɠɛɛzu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi, Izilayɛle ná-GALAGI. Pɛɛlese Masagi Siluse ɓɔɠɔi ɠa é deveni ɠani.»

4 Zooi zu nui naati ti tɔɔzeini ga Zuda nuɓusɛiti iɲɔteʋea, ta ti ɗa naati maalua, nii a kɛ ti looɠo GALA sei ʋɛlɛi lo fai ʋa. 5 Ti ɠɛni walii veezu masagi ná-botiɠɛ nuiti zea ga ti Zuda nuiti ta-wotii zuɠoloɠolo, naa ɠa ti yɛni daawu Pɛɛlese masagi Siluse ná-masa fai ma ziɛgi pɛ su, eyɛsu é zeeli Daliyuse nɔnɔi ma.

Zuifuiti maalɔɔ vai
masagi Aaletazɛɛlesɛse ma

6 Zɛɛlesɛse* ná-masa fai lɔɔzei ziɛgi zu, ti sɛʋɛi ɠɛɛni, ti teʋe ma, ti Zeluzalɛme zei wo nuiti ta Zuda you zɛʋɛi ma nuiti maalɔɔ su.

7 Siɛgi zu Aaletazɛɛlesɛse† ɠɛni la ga Pɛɛlese masagi, Ɓisilame, ta Miteledate, naa ʋɛɛ Taɓeyɛle ʋa, ta ti-wɔɔlaiti ti sɛʋɛi ɠɛɛni masagi ma, ti kɛɛni ga Alame zɛʋɛi ta Alame wooi zu. 8 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii Lewume ta sɛʋɛ ɠɛ nui Simesai ti sɛʋɛi ɠɛɛni tiya ɓalaa masagi Aaletazɛɛlesɛse ma, é ʋilɛ Zeluzalɛme ʋa, sɛʋɛi lɔɔzeini ɠani:

9 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii Lewume, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Simesai, ta ti-wɔɔlai mɔtaiti niiti ti ga Din nuiti, ta Afalasatake nuiti, Taalepɛle nuiti, Afalase nuiti, Ɠeelɛke nuiti, Ɓaɓilɔne ta Suze nuiti, naa ʋɛɛ Deɠa ta Elame nuiti ba. 10 Nuɓusɛi mɔtai pɛ daaseigi zu, niiti lɔɠɔɠula nu wolai Wosenapaal ʋaani ga tiye, é ti zei Samali laa wolaiti su, ta ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei, ta mɔtaiti. 11 Sɛʋɛi zu wooi ɠɛni ga nii:

«Sɛʋɛi nii ɠa liizu masagi Aaletazɛɛlesɛse ma, é ɠula ná-botiɠɛ nuiti zea, ti ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei, ta mɔtaiti. 12 Masagi, gá bosu è ma ga Zuifui niiti ti zeɠeai è ʋɔ bɛ, ti ʋa gi zaama Zeluzalɛme, ta ga taa ɲɔi é ga gaazulɛɛ laai lo ʋolu, ti ɓega ʋoluma ga seɓasemaiti da, ta ga ma ziɠigiti buzeɠe. 13 Tama kɛni masagi è kwɛɛ ga ni taai tɛi ka lona ʋolu, ma ziɠigiti ti wuzeɠe ʋolu, ti la mɔ zou zalai ta maazoloo ganii ɠula, ta zou maaleʋe salai, naama zeeʋo ka yɛ masagi ná-naavolo vaiti ba. 14 Gɛi gi undaanɛ zɔlɔɔgai ga gi botii ɠɛ è ʋɛ, gi la zooga gi ʋa yɛ wɛlɛzu, ti ʋa ɗa è ʋɛlɛlala, gi deveʋɛ ga gi è loo ɠisu ga niima vaiti. 15 Wɛlɛ masa pɔlɔmaiti ta-zɛʋɛ wɔlɔmaiti su, niiti ti ɠɛa è luɠɔ. Ɗa pɛtɛ ga gaamazu kaite taai nii ɠa ga gaazulɛɛ laai, ta é la looɠoni ga zou masagiti ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti kpɔlɔa, ta kaite taai nii zu ɠa nɔ wuulee ga kpaka faiti. Naa nɔ ɠa é kɛai ɓalaa ma taai ɠoloɠologai. 16 Gá pɔ gi è loo ɠisu, masagi, ga ni taai nii a lona ʋolu, ma ziɠigiti ti wuzeɠe ʋolu, è leve la mɔ ɠɛa ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei ma.»

Masagi ná-gooɠaaʋotegi

17 Masagi gooɠaaʋotegi ɠɛni ga nii é teʋeni: «Ɗɛi è ga zou zɛʋɛ ɠundiɠii Lewume, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Simesai, naa ʋɛɛ ti zeini Samali ta wɔi wo ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei ma yooi mɔtai pɛ su, nà wo luʋɔsu. 18 Sɛʋɛi nii wo teʋegai, ti kalagɛ gàazu. 19 Gè devei veeʋɛ ga ti wɛlɛ sɛʋɛiti su, tama ti kaaʋɛ ga gaamazu kaite, Zeluzalɛme ɠa ga taai nii é ga gaazulɛɛ laai masagiti daalɔɠɔma, ta kaite gaazulɛɛi ta kpaka faiti ta ná. 20 Masagaa ti ɠɛa Zeluzalɛme, ti-zɛbɛi wɔɔlɔai, niiti ti zeini ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei yooiti kpein unga, naati ti ɗa zou zalai ta maazoloo ganii ve ti ya, ta zou maaleʋe salai. 21 Tɔ ɠa é ba à bo ti ma ti botii ɓela pele zu, ti mina taai naa lo, ni gè la deve veeni. 22 À mina naama vai la ɠoba, faa ɲɔi ʋa wɔɔlɔ, zeeʋo ge ʋa yɛ masagiti ba.»

23 Tɛi feya ti masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-sɛʋɛi zu wooi mɛnini, Lewume ta sɛʋɛ ɠɛ nui Simesai ta ti-wɔɔlaiti ti liini ga gaazuvilɛ Zuifuiti pɔ bɛ Zeluzalɛme, ti naati ta-wotii ɓela pele zu ga toomai ta maaɓaai.

24 Ʋele ɠana GALA sei ʋɛlɛi lo fai ɓelani la pele zu Zeluzalɛme, eyɛsu Pɛɛlese masagi Daliyuse ná-masadai ma ɠonagi velesiɛi ma.

5

GALA sei ʋɛlɛi lo fai
lɔɔzei vai ʋolu

1 GALA goo wo nuiti Azé* ta Zakali†, Ido ná-doun zunui, ti ɓɔɛni Zuifuiti pɔ Zuda yooi zu ta Zeluzalɛme ga GALA daawooi, Izilayɛle ná-GALAGI. 2 Zoloɓaɓɛle, Seyalitiyɛle ná-doun zunui, ta Zozuwe, Yosadake ná-doun zunui, ti wuzeɠe ʋele ɠana, ti GALA sei ʋɛlɛi lo fai lɔɔzei Zeluzalɛme, GALA goo wo nuiti ti ɗa ɓɔ ti ʋa.

3 Gaamago nɔ, Tatenayi nii é ɠɛni ga zou zɛʋɛ ɠundiɠii ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei pɛ unda, ta Setaal-Ɓozinayi, é ʋɛɛ ti-wɔɔlaiti pɛ ba, ti liini ti ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa é niima levei vea wo ya ga wo GALA sei ʋɛlɛi nii lo ʋolu, wo ma ziɠigiti niinɛ? 4 Nuiti kpein ti niima ʋɛlɛi losu, à ti pɛ daaseigiti fe gi ya.» 5 Kɛlɛ GALA ge ɓaani Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti maazu. Nu la ta-wotii loni pele zu, eyɛsu sɛʋɛ zeeli Daliyuse ma, ta é ná-gooɠaaʋotegi ve é ʋilɛ niima vai ʋa.

Ti Zuifuiti maalɔ vai
masagi Daliyuse ma

6 Wɛlɛ sɛʋɛi zu wooi ʋa, nii é leʋeni masagi Daliyuse ma, é ɠula Tatenayi ya, nii é ɠɛni ga zou zɛʋɛ ɠundiɠii ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei pɛ unda, ta Setaal-Ɓozinayi, é ʋɛɛ ti-wɔɔlaiti pɛ ba. 7 Ʋele ɠaa ti ɓɔɛni la ta-zɛʋɛi zu:

«Masagi Daliyuse, ziilɛi daazeeliai ɠɛ è ʋɛ. 8 Masagi, gá bosu è ma ga gi liiʋɛ Zuda you zɛʋɛi ma, gi zeeli GALA golai zei ʋɛlɛi ʋɔ bɛ. Nuiti ta ga pɛlɛi naa lo ga kɔtu zaɠaai, ti ɗa guluiti dɔ ma ziɠigiti su, ti zɛbɛzeɠeʋɛ botii zu, é ɗa zoloo ti ya. 9 Gi kundiɠiiti gaazaɠagɛ, gi ɠɛ ti ma: ‹Ɓɛ ɠa é niima levei vea wo ya ga wo GALA sei ʋɛlɛi nii lo ʋolu, wo ma ziɠigiti niinɛ?› 10 Gi ɠɛɛʋɛ ti ma ɓalaa, niiti kpein ti unda, ti naati kpein daaseigiti sɛʋɛ, ti fe gi ya. 11 Ti gi wooɠaaʋotegɛ ga: ‹GALAGI nii é geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛa, naa ná-botiɠɛ nuiti ka ga giye, gá sei ʋɛlɛi nii losu ʋolu, nii Izilayɛle masa golai gila ge toni kaite, é gaaɓela. 12 Kɛlɛ gi-mɛmɛwolani ti geeɠɔlɔgi ɓɛtɛ ƓALAGI yiiɠaawanaai ma, naa ti ɠwɛɛni Neɓukadenɛzaal ma, Ɓaɓilɔne masagi, Kaledé nui, tɔ ɠa é GALA sei ʋɛlɛi nii ɠoloni, é li ga tiye duɔlai zu Ɓaɓilɔne. 13 Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, Ɓaɓilɔne masagi Siluse ná-kona mɔungi ma, é devei veeni ga GALA sei ʋɛlɛi nii lo ʋolu. 14 Masagi Siluse ɓɔɠɔi devei veeni ga sɔɔlai niiti kpein ti ɓɛtɛai ga zanugi ta walii, niiti Neɓukadenɛzaal ti ɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme, é li ga tiye, é ti la ná-galagi ná-pɛlɛi wu Ɓaɓilɔne, ti sɔɔlai naati feeni Sɛsɛɓasaal ya, nii tɔ ɓɔɠɔi é kɛɛni ga Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii. 15 É valini ma ga: Li ga sɔɔlai niiti. Siɛgi zu GALA sei ʋɛlɛi ɓesu la ga lo tosu wɔlɔmai Zeluzalɛme, wo ti la bu. 16 Názu ɠa Sɛsɛɓasaal ʋaa la ʋɛ Zeluzalɛme, é GALA sei ʋɛlɛ niinɛi ma zeɓasemai la. É zo naazu ma botii ɠa ba, é ɗa ɠɛ, kɛlɛ gaa la dɛ ɓelani.› 17 Niizu niina, masagi, ni ɗa kaana ga faa ʋagɔ, bo, ti wɛlɛ Ɓaɓilɔne masagiti ta-zɛʋɛ wɔlɔmaiti su, é ɠwɛɛ ni masagi Siluse deve veeni ga ɠite vaa GALA sei ʋɛlɛi nii lo fai zu Zeluzalɛme, naa ʋoluma ɗa ɗa-levei lɛ ga giye niina niima vai zu.»

6

Daliyuse ná-gooɠaaʋotegi é feeni

1 Naazu masagi Daliyuse devei veeni ga ti gaiziɛi wo Ɓaɓilɔne zɛʋɛiti ta ani ɓii makɛ ʋɛlɛi wu. 2 Ɛkɛɓatane taazuʋɛ, Mɛde ɠoʋii laa wolai nii siɠigi ma, miná ɠa ti sɛʋɛ ɓiligi gila kaani ná, nii sɛʋɛi ʋɔnɛni ma ɠani:

3 «Siluse ná-kona mɔungi masa fai zu, é niima levei woni, GALA sei ʋɛlɛi maanɛɛʋɛ é lo ʋolu Zeluzalɛme, naa ɠɛ ga ʋɛ zalaɠaiti ta ɠɛ ɠulazu ná, toɠa losu tosu wɔlɔmai nɔ, gaa ɠaaɠoozazu ga mɛtɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30), kogi ɠɛ ga mɛtɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30), 4 kɔtu zaɠaai ma ɲɛkpɛ saʋagɔ, gulu niinɛi ma ɲɛkpɛ ɠila. Naama walii kpein ka ɠulazu masagi ná-naavolo makɛsuʋɛ. 5 Naa ʋoluma zanu sɔɔlaiti ta wali zɔɔlaiti kpein Neɓukadenɛzaal ti ɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme, é ʋa ga tiye Ɓaɓilɔne, ti pɛ maanɛɛʋɛ ti ɠale ma, ʋɛ ti zeɠeai ná, ti la GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme.»

6 Naa maaʋele ma, Daliyuse niima zɛʋɛi leʋeni ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei you zɛʋɛ ɠundiɠii Tatenayi ma, ta Setaal-Ɓozinayi, ta ti-wɔɔlaiti kpein: «À yeeɠula fai naa zu. 7 À Zuifuiti zɛna dɔin, ti GALA sei ʋɛlɛi lo, Zuifuiti ta-you zɛʋɛ ɠundiɠii ta ta-ɠɛwolaiti ka ti tosu, tosu wɔlɔmai. 8 Nɔ̀nɔ ma levei ɠa gè bosu, ʋelei wa ziɛ la Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti tetemazu, GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu. À ɠaaɓa, pɛlɛi lo walii kpein ge ɗa ve ti ya falafala, é ɠula masagi ná-naavolo makɛsuʋɛ, nii é zɔlɔɔsu maazoloo ganii zu é ɠulazu ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei ma yooi zu, naa ɠa a kɛ botii mina lo pele zu. 9 Kɛni wo kɛ ʋele-o-ʋele, wo ɗa naa ve zalaɠa ɠula nuiti zea folo-o-folo, nii ta ɓɛdɛ ma, ti dɛɛ ga woye, é ɠɛni ga: nikɛ zinɛ ɓokpagiti, baala sinɛiti, baala ziʋoiti, gala zalaɠaiti faa zu é veezu GALAGI ʋɛ é geeɠɔlɔgi zu. Ʋele nɔ ɠana wa kɛɛ la ɓalaa é ʋilɛ moloi, kpoloi, dɔɔi ta gulɔiti ba. 10 Ta zoo naazu ti ɗa geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI yiima zalaɠaiti kula, ti ɗa GALA fali masagi yɛnvui, ta ná-dointi zɛnvuiti ta-vaa zu. 11 Devei taɠili ka mɔnɔ gè feezu: Nu nɔpɛ é devei nii ɠoloɠolosu, ta kpɛdɛ gila kula ná-pɛlɛi wu, ti sɛlɛ ba, ná-pɛlɛi ɠa valibo ga kaʋa ziɠigi. 12 GALAGI nii é zeini Zeluzalɛme, naa masagi ɓaa zooi naa ɠoloɠolo, nii é yeewuzeɠezu é devei nii zeɠe ma, ga é GALA sei ʋɛlɛi nii ɠolo é Zeluzalɛme. Nà ɓɔɠɔi Daliyuse, nà ɠa gè devei nii vea, kɛni é ziɛ ga pagɔ.»

GALA sei ʋɛlɛ wotii ɠaaɓela fai

13 Naa ʋoluma ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei you zɛʋɛ ɠundiɠii Tatenayi, ta Setaal-Ɓozinayi, ta ti-wɔɔlaiti kpein, ti ziɛni ga masagi Daliyuse ná-devei nɔ. 14 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti iɲɔdɔɔi zɔlɔɔni GALA goo wo nuiti Azé ta Ido ná-doun zunui Zakali ta-lɛnɛ gooiti su, ti ɗa li luɠɔma pɛlɛ logi zu, eyɛsu ti gaaɓela, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni la, ta eɠɛʋelei Pɛɛlese masagiti Siluse, ta Daliyuse, é ʋɛɛ Aaletazɛɛlesɛse ʋa ti deveni la. 15 GALA sei ʋɛlɛi ɓeni alugi daa ga Adaal, naa ná-folo saʋagɔi ma, masagi Daliyuse ná-kona dɔzitasiɛi ma masa fai zu.

16 Izilayɛle nuiti, ta zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, naa ʋɛɛ nuɓusɛi mɔtai pɛ ba ti ɠulaai duɔlai zu, ti ʋa, ti GALA sei ʋɛlɛi laalaoni ga koozunɛɛi. 17 GALA sei ʋɛlɛi naa laalao fai zu, ti zalaɠaiti kulani: nikɛ zinɛ ungila (100), baala sinɛ unfelegɔ (200), baala ziʋo unnaanigɔ (400), ta boli zinɛ puugɔ maazu fele (12) koto gba vai zu Izilayɛle nuiti pɛ bɛ, é zoloo ta-woloda puugɔ maazu felegɔiti (12) ma. 18 Ti zalaɠa ɠula nuiti seini su ʋelei ta-zeikpasui la, Levi nuiti ɓalaa ʋelei ta-ɠaaɠwɛsui la, GALA ná-botiɠɛ vai zu Zeluzalɛme, ʋelei sɛʋɛai la Moize ná-sɛʋɛi zu.

19 Niiti kpein ti ɠulani duɔlai zu, ti ʋa, naati ti Pake fɛtii ɠulani alu mɔungi ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ma. 20 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti ɓɔɠɔ ɲadeni ʋɔɔma, ti pɛ ti ɲadeni. Levi nuiti ti Pake suaiti kɔdaaleʋeni naazu nuɓusɛi pɛ bɛ, ti ɠulaai duɔlai zu, ta ti-ɠɛɛlointi bɛ zalaɠa ɠula nuiti, ta tiya ɓɔɠɔi ʋɛ. 21 Izilayɛle nui niiti kpein ti ɠulaai duɔlai zu, ti ʋa, ti Pake daamii woni ʋɔɔma, ta niiti kpein ti ɓɔɠɔ ɲadeni, ti yeeɓe zii ɠiligiti ta-ɠɔzɔba vaiti pɛ ba, ta ti ʋilɛ ti ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai ɠɛɛ vai zu, Izilayɛle ná-GALAGI. 22 Folo lɔfela laawu fɛtii ɠulani, nii ta ɗa ɓului mi su, nii lɛʋɛ la su, ti kɛɛni ga koozunɛ wolai, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI Asiili masagi* yii latini ti ma ga pagɔ, é ɓɔ ti ʋa GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu, Izilayɛle ná-GALAGI.

7

Ɛsedalase lii vai Zeluzalɛme

1 Niima vaiti kpein poluma, Pɛɛlese masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-siɛgi zu, zunui ta ɠɛni ná, daa ga Ɛsedalase, Selaya ná-doun zunui, mɛmɛwolani daaseigiti ta ti zɔlɔɔ peleiti kaa: Azalia, Yilikiya, 2 Salume, Sadɔke, Ayituɓe, 3 Amalia, Azalia, Melayɔte, 4 Zelayia, Uzi, Ɓuki, 5 Aɓisua, Fineyase, Eleazaal, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Aalɔn ná-doun zunui. 6 Ɛsedalase naa zeɠeni Ɓaɓilɔne. É ɠɛni ga sɛʋɛ ɠɛ nui, kalagai Moize ná-tɔgi zu, tɔgi nii Izilayɛle ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni Moize ya. Masagi ɠɛni naa kpein feezu Ɛsedalase ya, nii é ɠɛni falizu ma, mazɔlɔɔ ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ba. 7 Masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-masadai ma ɠonagi lɔfelasiɛi ma, Izilayɛle nui tanigaa ti ɠaleni ma, ti li Zeluzalɛme: zalaɠa ɠula nuiti, Levi nuiti, gɛingɛin gani gɛin nuiti, siɠida makɛ nuiti, ta GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti.

8 Ɛsedalase yɛni ti ʋolu, ti li Zeluzalɛme, masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-masadai ma ɠonagi lɔfelasiɛi ma alugi lɔɔlusiɛi ma. 9 É deveni ga é zeɠe Ɓaɓilɔne alu mɔungi ma volo mɔungi ma, é zeeli Zeluzalɛme alugi lɔɔlusiɛi ma volo mɔungi ma, ná-GALAGI zaalai zu, nii é ɠɛni tɔun makɛsu. 10 Mazɔlɔɔ Ɛsedalase ɠɛni ɠaaɓaazu, é ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi ɠala, ta é ɗa so ga yii pɛ, é ɗa Izilayɛle nuiti kala ga tɔgiti ta deveiti.

Tosuʋɛ niiti Aaletazɛɛlesɛse ti ɠalivaani
Ɛsedalase ma

11 Sɛʋɛi zu wooi ʋɛtɛ, nii Pɛɛlese masagi Aaletazɛɛlesɛse feeni zalaɠa ɠula nui Ɛsedalase ya, tɔgiti ta deveiti ma ɠalamɔin, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veeni Izilayɛle nuiti zea:

12 «Aaletazɛɛlesɛse, masagiti ta-masagi, niima zɛʋɛi ɠa liizu zalaɠa ɠula nui Ɛsedalase ma, GALAGI nii é geeɠɔlɔgi zu, naa ná-tɔgiti ma ɠalamɔin. 13 Gè devei vea ga nu nɔpɛ Izilayɛle nuiti saama, ti nà-masa zooi zu, é ɠɛni ga zalaɠa ɠula nu, ɓaa Levi nu, é pɔ ga é li Zeluzalɛme, ti ɓe ti pɛ ba, wo li ʋɔɔma wa tiye. 14 Nɔ̀un nà, masagi, gá nà-tɛnɛbo nu lɔfelaiti ka gi è leʋesu Zeluzalɛme ta Zuda, è ka ʋelei ɗa-ƓALAGI ná-tɔgi zosu la ná, nii é è ya. 15 Siɛ ɠilagi naa nɔ zu ɗa liizu ga walii ta zanugi, nii gá nà-tɛnɛbo nuiti gi daai ɠisu ga gi fe Izilayɛle ná-GALAGI ʋɛ, é zeini Zeluzalɛme. 16 Ɗa liizu ɓalaa ga waliiti ta zanugiti, niiti ti ɠulaai nuiti zea ti Ɓaɓilɔne you zɛʋɛi zu, ta niiti nuɓusɛiti ta zalaɠa ɠula nuiti ti daai ɠisu ga vebɛanii ta-ƓALAGI zei ʋɛlɛi vaa zu, é Zeluzalɛme. 17 Naama walii ɠa è nikɛ zinɛiti ta baala sinɛiti ta baala ziʋoiti geyazu la ná, naa ʋɛɛ vebɛ zalaɠaiti ba ta puya zalaɠaiti, è ti pɛ kula ga zalaɠai wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ma zalaɠa ɠulazuʋɛ Zeluzalɛme. 18 Wa è-wɔɔla zalaɠa ɠula nuiti, nii nɔpɛ wa ka ga soloogɛ ga wo kɛ ga wali ta zanu mɔtai, à kɛɛ la, eɠɛʋelei soloogai la wa-ƓALAGI yiimai ma. 19 GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ zɔɔlai niiti ti veai è ya, li, è ti la ɗa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme. 20 Ni ani ɠili geya vaa a lona è ʋa ɗa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi naa ma vaa zu, naama walii ɠa ɠula masagi ná-naavolo makɛsuʋɛ.

21 «Nɔ̀un nà, masagi Aaletazɛɛlesɛse, gè devei vea naavolo makɛ nuiti kpein zea, ti ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei, ga ti naa kpein kɛ ga pagɔ, nii zalaɠa ɠula nui Ɛsedalase bosu ti ma, geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI ná-tɔgiti ma ɠalamɔin. 22 Ti maanɛɛʋɛ ti kilo waasaʋagɔ (3.000) ɠɛɠala ve zea ga walii, moloi kilo waaʋuusaʋagɔ (30.000) ɠɛɠala, dɔɔi litɛlɛ waanaanigɔ (4.000) ɠɛɠala, gulɔi litɛlɛ waanaanigɔ (4.000) ɠɛɠala, ti kpoloi ve zea, ʋelei nɛai la ti ʋɛ. 23 Devei kpein geeɠɔlɔgi ɓɛtɛ ƓALAGI feezu, sei ʋɛlɛi ma vaa zu, ti pɛ ge ɠɛ ga kɛɛʋelei, nii a kɛ GALAGI naa mina ʋa yiiɠaawanazu masa zooi ma, ɓaa nà ɓɔɠɔi ma gá màvofodaiti. 24 Gá bosu ɓalaa naavolo makɛ nuiti kpein ma ga nu mina zou zalai, ɓaa maazoloo ganii, ɓaa zou maaleʋe salai ɠula zalaɠa ɠula nuiti zea, ta Levi nuiti, ta guye loo nuiti, é ʋɛɛ siɠida makɛ nuiti ba, ta GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti, naa ʋɛɛ nuiti kpein ba ti botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu.

25 «Ɛsedalase, ɗa ma, ʋelei ɗa-ƓALAGI ɠigi veai la è ya, faawo bo nuiti ta tukpɔɠaaleʋe nuiti sei ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei nuɓusɛiti saama, ti ɗa tukpɔɠaaleʋe naati bɛ, ti ɗa-ƓALAGI ná-tɔgiti kwɛɛ. Wa ti lɛɛ ga naati ɓalaa, niiti ti la ti ɠwɛɛ. 26 Zɔi nɔpɛ é la kɛɛni é ʋa ɗa-ƓALAGI ná-tɔgiti ta masagi ná-tɔgiti so ga pagɔ, naama nui maanɛɛʋɛ ga é za, ɓaa ti kula zooi ʋa, ɓaa kɔligiti ti ɠula zea, ɓaa é ʋili kasoi ɠa.»

Maamusɛi

27 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ade-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, nii é puai masagi yiima ga é nii ɠɛɠala lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋɛ Zeluzalɛme. 28 Tɔ ɠa é wooɠɛɠiladai ɠɛa bɛ̀, é ɠaazu unfe fe bɛ̀ gi yɔɠɔzu gá masagi, ta ná-tɛnɛbo nuiti, naa ʋɛɛ ná-tosuba nu wolaiti kpein ba. Tɛi gè kwɛɛni ga toɠa bà, naa ìɲɔdɔɔni, gè zoo gè Izilayɛle ɠundiɠiiti gaalɛ ba, ga gi lɛ ʋɔɔma Zeluzalɛme.

8

Ɛsedalase ziɛɲɔɠɔiti daaseigiti

1 Pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti daaseigiti kaa, niiti gi lɛɛni ʋɔɔma ga tiye, gi zeɠe Ɓaɓilɔne, gi li Zeluzalɛme, masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-siɛgi zu.

2 Fineyase mavofodaiti: Gɛɛlɛsome.

Itamaal mavofodaiti: Daniyɛle.

Davide mavofodaiti: Ɠatuse.

3 Sekania ta Paleyɔse ti-mavofodaiti: Zakali, nii é ɠɛni nu ungila nu ʋuulɔɔlu (150) unda.

4 Paɠate-Moaɓe mavofodaiti: Eliyɔyenayi, Zelayia ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu unfelegɔ (200) unda.

5 Zatu mavofodaiti: Sekania, Yaɠaziyɛle ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu unsaʋagɔ (300) unda.

6 Adin mavofodaiti: Eɓɛde, Zonatan ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu ʋuulɔɔlugɔ (50) unda.

7 Elame mavofodaiti: Ezayi, Atalia ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu ʋuulɔfela (70) unda.

8 Sefatia mavofodaiti: Zeɓadia, Mikayɛle ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu ʋuulɔsaʋa (80) unda.

9 Zoaɓe mavofodaiti: Aɓediyase, Yeɠiyɛle ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu unfelegɔ nu puugɔ maazu lɔsaʋa (218) unda.

10 Selomite mavofodaiti: Yosifiya ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu ungila nu ʋuulɔzita (160) unda.

11 Ɓeɓayi mavofodaiti: Zakali, Ɓeɓayi ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu ʋuufelegɔ maazu lɔsaʋa (28) unda.

12 Azagade mavofodaiti: Yoɠanan, Ɠakatan ná-doun zunui, nii é ɠɛni nu ungila nu puugɔ (110) unda.

13 Adonikame mavofodaiti: gaaɓelagiti niiti ti-laaseigiti ti ɠɛni ga Elifelɛte, Yeiyɛle, ta Semaya, naati ti ɠɛni nu ʋuulɔzita (60) unda.

14 Ɓigivayi mavofodaiti: Utayi ta Zakuul, niiti ti ɠɛni nu ʋuulɔfela (70) unda.

Zeluzalɛme ziɛi ɠɛʋele ɓɛtɛ vai

15 Gè niima nuiti kpein gaalɛɛni ba ziɛ wolai ɠobaʋɛ, nii é yeizu ga Aɠava ʋele, gi yɛni miná folo saʋagɔ laawu. Gè wɛlɛni nuɓusɛiti saama ta zalaɠa ɠula nuiti, gè la Levi nu nɔpɛ kaani ti zu. 16 Názu ɠa gè kundiɠii niiti tolini la: Eliyezɛɛl, Aliyɛle, Semaya, Ɛlɛnatan, Yaliɓe, Natan, Zakali, ta Mesulame, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔn felegɔiti ba Yoyaliɓe ta Ɛlɛnatan. 17 Gè valini ti ma ga ti li Kasifia ɠundiɠii Ido ʋɔ bɛ, gè wooi ʋu ti-la, nii ta bo Ido ma, ta kɛɛɠɛlointi pɛ, GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti niiti ti Kasifia, ga ti kpɔba nuiti teʋe gi ma, gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi vai zu. 18 Tɛi gá-ƓALAGI ma ge ɠɛni gi ʋa, é ɗa gi ɠaazumaawɔinɠa, ti Seleɓia leʋeni gi ma, nu ɠɛni de ɠigi ma, Maali ná-bolodai zu, Levi mavofodai zu, Izilayɛle ná-doun zunui, ti nu puugɔ maazu lɔsaʋa (18) ʋɛɛni ba kɛɛɠɛlointi saama, ta ná-doun zunuiti, 19 é ʋɛɛ Ɠasaɓiya ta Ezayi ʋa, ti ɠɛ Melali mavofodaiti, ta kɛɛɠɛlointi, é ʋɛɛ ti-loun zunuiti ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu ʋuufelegɔ (20). 20 Ti ʋaani ɓalaa ga nu unfelegɔ nu ʋuufelegɔ (220), niiti Davide ta pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ti yeeloni ti pɛ ba ga ti-laaseigiti, ti ti ve Levi nuiti zea, ga ti ɗa botii ɠɛ GALA sei ʋɛlɛi wu.

21 Gi yɛni miná ziɛ wolai ɠobaʋɛ, nii é yeizu ga Aɠava ʋele, gè deve ga gi zugi zo, naa ɠɛ ga gá-ɓɔɠɔmaayeii ma ʋoogi gá-ƓALAGI ʋɛ, nii a kɛ gi siɛ ʋagɔ wo ziilɛigi zu, gá gá-ʋɛlɛyeɠeiti, ta gi-ɠɔligiti. 22 Nà la ɠɛɛna masagi ma, é salaʋusuiti ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti fe, ti gi makɛ gi zili nuiti daalɔɠɔma, naa ɠɛni ɠɛɛzu ga unfe faa zèa, tɔɔzei gi dɛɛni la ga, gá-ƓALAGI ɠa ɗa naati makɛ, niiti ti bɛ ga wooɠɛɠila nuiti, kɛlɛ toɠa ɗa yiiɠaawana gola naati ma, ti ɠɛlɛzu tɔun ba. 23 Naa maaʋele ma, gi zugi zoni, gi gá-ƓALAGI maanɛɛnɛni ga é ɓaa gi maazu, tama é gi wooɠaaʋoteni.

24 Naa ʋoluma gè zalaɠa ɠula ɠundiɠi puugɔ maazu felegɔ (12) lolini, ta Seleɓia, naa ʋɛɛ Ɠasaɓiya ʋa, ta ti-ɠɛɛloun puugɔ. 25 Gè walii ta zanugi ɠɔɠɔni, gè pɛɛ sɔɔla ɓiigiti kpein ba niiti masagi ta ná-tɛnɛbo nuiti, naa ʋɛɛ ná-botiɠɛ nu wolaiti ba, ta Izilayɛle nuiti ti ná-zooi zu, ti kpɔni ba gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi vai zu, gè fe ti ya. 26 Gè kilo waaʋuufelegɔ (20.000) veeni ti ya ga walii, gè kilo waasaʋagɔ (3.000) ve ti ya ga ani ɓiigiti ti ɓɛtɛai ga walii, gè kilo waasaʋagɔ (3.000) ve ti ya ga zanugi, 27 gè zanu ɗaawɔ ʋuufelegɔ (20) ve ti ya, nii a la zeeli zanu kae waagila (1.000) su, ta kɔlu ɓɔi aniɲaka ʋapa felegɔ, ti ʋagai ga zanugi ɠɛʋele. 28 Gè ɠɛni ti ma: «Ʋelei wo veai la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ʋele ɠana niima zɔɔlaiti feai la. Walii ta zanugi ta ga vebɛaniiti, niiti ti ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wo-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI. 29 À ɓaa ti maazu ga pagɔ, eyɛsu wo zeeli Zeluzalɛme, názu wa ti pɛ gaalu niina, wo ti ve zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti zea, ta Levi nuiti, é ʋɛɛ pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ba, wo ti ʋu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ʋɛɛbagoiti bu.» 30 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti walii ta zanugiti seɠeni, é ʋɛɛ sɔɔlai zɔiti ba, ti li ga tiye Zeluzalɛme, gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu.

Siɛi wo pelei,
ta ti zeeli ʋelei Zeluzalɛme

31 Alu mɔungi ma volo puugɔ maazu felegɔi (12) ma, gi zeɠeni ziɛ wolai ɠobaʋɛ, nii é yeizu ga Aɠava ʋele, gi li Zeluzalɛme. Eyɛsu gi zeeli, gá-ƓALAGI yeeyɛni gi ʋa, é ɗa ɓaa gi maazu gi zili nuiti ta toosu nuiti daalɔɠɔma, niiti ti ɠɛni gi maaluazu. 32 Gi zeeliai ma Zeluzalɛme, gi looɠoni folo saʋagɔ laawu. 33 Foloi naanisiɛi, gi walii, ta zanugi, ta sɔɔla ɓiigiti gaaluni gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu, gi ti ve zalaɠa ɠula nui Melemɔte ya, Ilii ná-doun zunui, ta Fineyase ná-doun zunui Eleazaal. Levi nui niiti ti ɠɛni ti ɠoba, ti-laaseigiti kaa: Zozuwe ná-doun zunui Yozaɓade, ta Ɓinuwi ná-doun zunui Noadia. 34 Ti gaaluni, é ɠɔɠɔ, buɲɛgi ɓɔgai pɛ ge zɛʋɛni sɛʋɛi zu.

35 Niiti kpein ti duɔlai ɠɛɛni, ti ɠale ma, naati ti zalaɠaiti kulani Izilayɛle ná-GALAGI ʋɛ ga: nikɛ zinɛ puugɔ maazu felegɔ (12), Izilayɛle nuiti kpein bɛ. Ti baala sinɛ ʋuutaaʋuugɔ maazu lɔzita (96), ta baala ziʋo ʋuulɔfela maazu lɔfela (77) ɠulani gala zalaɠaiti faa zu, ta boli zinɛ puugɔ maazu felegɔ (12) ga koto gba zalaɠai. Togani naati kpein ti ɠalani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 36 Naa ʋoluma ti masagi ná-sɛʋɛi zu wooi laazeelini ná-nu wolaiti ma, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ma, ti zeini ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei. Naati ti tɔnɔ ma ɓɔbai ɠɛɛni Izilayɛle nuiti bɛ, GALA sei ʋɛlɛi lo fai zu.

9

Wɛɛn anzanuiti fulu vai
Izilayɛle nui ma mɔinmɔin bɛ

1 Niima vaiti poluma, kundiɠii tanigaa ti maaɓuɠani bà, ti ɠɛ mà: «Izilayɛle nuɓusɛiti, ta zalaɠa ɠula nuiti, naa ʋɛɛ Levi nuiti ba, ti la maaɠoozani zooi nii zu nuɓusɛiti ba, ti la kɛɛni ti ʋa zeɠe zii niiti ta-ɠɔzɔba vaiti polu: Kanaan nuiti, Ɠɛte nuiti, Felɛze nuiti, Yeɓuse nuiti, Amɔn nuiti, Moaɓe nuiti, Ezipete nuiti, ta Amool nuiti. 2 Mazɔlɔɔ ti naati ti-loun anzanuiti fuluʋɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ta ti-loun zunuiti bɛ, ti zii ɲadegai zupua ga zooi nii zu nuɓusɛiti. Zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ta kundiɠiiti ka ti ɠɛa ga nu mɔungiti ti siɛ ʋele ɲɔi ɠɛ.»

3 Gè naa mɛnigai ma, gè nà-seɠeiti ta nà-seɠe maazu zeɠei ʋalini ga, gè ɗa nɔ̀undeɠaiti ta kpɛ̀lɛi volofolo ma kidaaʋiligi maaʋele ma, gè zei gaazuɠilii zu. 4 Gè yɛni zeini ná eyɛsu kpɔkɔ zalaɠa ɠula ziɛgi zeeli. Niiti kpein ti ɠɛni luazu Izilayɛle ná-GALAGI ná-tukpɔi ʋa, naama nuiti ta-ɠɛɛwoti ɲɔiti daalɔɠɔma, ti ɠulaai duɔlai zu, naati ti ʋaani, ti zei kòba. 5 Kpɔkɔ zalaɠa ɠula ziɛgi zu, gè wuzeɠeni, gè ɠula nà-gaazuɠilii zu, nà-seɠeiti ta nà-seɠe maazu zeɠei ʋaliai ga, gè ʋilɛni ɲìibiɠa, gè yeemaale nà-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, 6 gè maanɛɛnɛ ɠani: «Nà-GALAGI, niima unfe kaa le! Ee, nà-GALAGI, nà unfesu vɔlɔ ga gè ʋa ɠaazuwuzeɠe, gè wɛlɛ è ʋa. Mazɔlɔɔ gá-vaaɠaaza golaiti ti wola mɔinɗa, ti gi maaɓɔlea, gi-zɔgiti ti ɠaaɠooza, ti zei geeɠɔlɔgi ʋa. 7 É zo gi-ɠɛɛni ta-voloiti ma, é zeeli za ma, gá ga sɔba nuiti nɔ, gá-vaaɠaaza golaiti maaʋele ɠa é kɛa, gá-o, gá-masagiti-yo, gá-zalaɠa ɠula nuiti, è gi lɔa la zii ɠiligiti ta-masagiti zea, è gi ve boɠa zɔkpɔi ta duɔlai ya, gi ɠɛ toomai ta unfegi laawu, eɠɛʋelei é la za. 8 Kɛlɛ niima ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, è undaanɛ ɠɛa gi ʋɛ yeeɠɛɠala go laawu, ga nui tanigaa ti yɛ vulua gi zaama, ti ɠale ma, ti ʋa, ti zei ɗa-you ɲadegai zu, è gi-ɠaazuʋɛti seɠea ma, ti volo, è zɛnvu go ve gi ʋɛ ga luɔlai zaama. 9 Gi ɠɛa duɔlai zu, kɛlɛ è la ɠɛlɛni gi ʋa. È Pɛɛlese masagiti gaazu ʋagɔ logɛ gi ʋa, ti vaaʋɛ bu ga ti gi-yɛnvui yɛ gi ya, nii a kɛ gi gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi lo ʋolu, ta gi koloɠolosuʋɛti buzeɠe ʋolu, ta gi lɔɔɠuzu ʋagɔ zɔlɔɔ Zuda ta Zeluzalɛme.

10 «Kɛlɛ lee ɠa gá bo niina naa pɛ poluma, ee, gá-ƓALAGI! Mazɔlɔɔ gi ɠɛlɛa ɗa-lɔgiti ba, 11 niiti è ti veai gi ya ga ɗa-wotiɠɛ nuiti maaʋele, GALA goo wo nuiti, è ɠɛni gi ma: ‹Zooi nii wo ʋaazu sɔlɔɔsu, kɔzɔʋɛ, tɔɔzei zii niiti ti zeini su ti ɠɔzɔʋɛ, tama ti sulaavegɛ ga ta-ɠɔzɔba vaiti eyɛsu é zeeli kwɛgi pɛ ma. 12 Naa ɠa é ba, à mina wo-loun anzanuiti fe ti-loun zunuiti bɛ ga anza, à mina ti-loun anzanuiti fulu wo-loun zunuiti bɛ ga anza, à mina yiizoolɛ ga ta-yiilɛigi ta ta-undaanɛɛi ma vaa, naazu wa zɛbɛi zɔlɔɔ, wo ɗa zooi ʋaalɔnɔ pagɔiti mi, wo ma zooi yɛ wo-lointi zea ga poganii eyɛsu ɠɔ.› 13 Nii kpein seeliai gi ma, naa ɠulaʋɛ gá-ɠotoiti ta gi-zɔ ɲɔu wolaiti su, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, è la gi zoni ga ʋelei soloogai la gá-vaaɠaaza golaiti ma, è vaaʋɛ bu ga è gi-mɔta goi yɛ ná. 14 Leeni vaa zu gá li ɗa-lɔgiti koloɠolosu ʋolu, ga gi ɗa vului ɠɛ yɔɠɔzu gá zii niiti ti kɔzɔba vaiti kɛɛzu? È la yiiɠaawana gi ma naazu ɓaa, é ʋa gi pɛ suwuɠaaleʋe, kulaba la ba? 15 Izilayɛle ná-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è lelebogɛ, naa ɠa é kɛa, è gi mɔta goi gi yɛ ga vulua za, wɛlɛ gi ʋa è ɠakala ga gá-ɠotoiti, tama niima ɠɛʋelei nii zu, gi la zooga losu kpaan è ɠakala.»

10

Izilayɛle ɠundiɠiiti ti minazeɠe vai ga
ti ɠolo GALA bɛ

1 Siɛgi zu Ɛsedalase laaʋɛa ɠɛni de zooi ma, é ɗa wɔlɔ, GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ, é ɗa niima ƓALA falii ta tosɔgai nii ɠɛ, Izilayɛle nuɓusɛi ma mɔinmɔin ge ɠaalɛɛni ba koba, zunuiti ta anzanuiti ta doungoiti, ti ɗa wɔlɔ ga gola. 2 Naazu Yeɠiyɛle ná-doun zunui Sekania, é ga Elame mavofodai ta, naa ɠɛni Ɛsedalase ma: «Gi ɠɛa ga wooʋalada nuiti gá-ƓALAGI ʋɛ, ga gi lii vai gi wɛɛn anzanuiti fulu zii ɠiligiti saama, niiti ti zooi nii zu. Kɛlɛ kito ko ɠa dɛ Izilayɛle ʋɛ niima vai zu. 3 Ade minazeɠe niina ada-ƓALAGI ʋɛ ga ada wɛɛn anzanui niiti kpɛɛ ta ti-lointi, eɠɛʋelei màliɠii Ɛsedalase ná-tɛnɛgi la, ta niiti kpein ti ada-ƓALAGI ná-deveiti sosu. Ade ná-tɔgiti so kpaan. 4 Wuzeɠe, tɔɔzei ɗa ɠa ɗa niima vai ɠaaɠula ba. Kɛlɛ gá yɛsu è ʋa, zɛbɛzeɠe, è kɛ!»

5 Ɛsedalase wuzeɠeni, é kpɛɛlagi la zalaɠa ɠula nuiti ta-ɠundiɠiiti bu, ta Levi geleiti, ta Izilayɛle nuiti pɛ, ga ti ɠona ga ta naa ɠɛ, nii ti bogai. Ti pɛ ti ɠonani. 6 Naa ʋoluma Ɛsedalase zeɠeni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é li Eliasiɓe ná-doun zunui Yoɠanan laazuʋɛ, é ɲi ná, kɛlɛ é ɠɛlɛni daamianigi pɛ ba ta kpɔle aniiti pɛ, mazɔlɔɔ é ɠɛni wɔlɔzu Izilayɛle luɔ wɔlɔmaiti ta-ɠoto wolaiti faa zu.

Duɔ wɔlɔmaiti ta-ɠaalɛba vai Zeluzalɛme

7 Ti sɛʋɛi leʋeni názu Zuda yooi zu ná pɛ ta Zeluzalɛme, ga niiti kpein ti ɠɛa duɔlai zu, ti ɠalegai ma, ti ɠaalɛ ba Zeluzalɛme. 8 Kundiɠiiti ta totuɠɔiti ti deveni ga zɔi nɔpɛ é la ʋaani folo saʋagɔ laawu, kɔligiti ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, tɔ ɓɔɠɔi ɠa ɠula naati saama, ti ɠulaai duɔlai zu.

9 Zuda ta Ɓɛnzamɛn zunuiti kpein ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme folo saʋagɔ laawu. Naa ɠɛɛni alugi laaʋuusiɛi ma volo ʋuufelegɔi (20) ma. Nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni zeini GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti ɗa ɓali, tɔɔzei naama vai ʋa ti ɠɛni su, ta tonai é ɠɛni ʋuuzu ga sabalagi. 10 Zalaɠa ɠula nui Ɛsedalase wuzeɠeni, é ɠɛ ti ma: «Wooʋaladai ɠa wo kɛai ga wo wɛɛn anzanuiti fulu vai, wo ta ɓɔga Izilayɛle nuɓusɛiti ta-ɠoto ɠasɔi ʋa. 11 À laa zɔ ga niina Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wo-ɠɛɛni ta-ƓALAGI, wo ziima vai ɠɛ, à bali ma wa zooi nii zu nuɓusɛiti, ta wɛɛn anzanuiti.»

12 Nuɓusɛiti pɛ ti gooɠaaʋoteni ga woo wola, ti ɠɛ ma: «Gi-yee ɠa bu! Gá naa ɠɛ, nii è bogai! 13 Kɛlɛ nuɓusɛi mɔinʋɛ, tonai ɠaa é ʋuuzu, nu la zooga yɛsu eteaʋɛ, niima vai mu ge la vɔlɔ ga folo ɠila ɓaa folo felegɔ vaa nɔ, mazɔlɔɔ gi ma mɔinmɔin, gi tɔ koloɠologi ɠɛɛʋɛ niima vai zu. 14 Gá pɔ ga gá-ɠundiɠiiti ti yɛ nuɓusɛi yeema, zɔiti kpein ti wɛɛn anzanuiti fuluai, naati ti ɗa ʋa ti ʋɔ ta ta-laa ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ tukpɔɠaaleʋe nuiti ba, kui naa ma, nii togai ti ʋɛ, ga niima vai ɠaaɠulazu ba ga pagɔ eyɛsu gá-ƓALAGI ná-ziiɠaawana wolai zeɠe gi maala.» 15 Azayɛle ná-doun zunui Zonatan, ta Tikava ná-doun zunui Yaziya, naa ʋɛɛ Mesulame ʋa ta Levi nui Saɓetayi, naati gila kpe nɔ ɠa ti ɠɛlɛni naa ma levei ʋa.

16 Izilayɛle nuiti niiti ti ɠulani duɔlai zu, naati pɛ ti vaani bu. Zalaɠa ɠula nui Ɛsedalase yiimazeɠeni pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti pɛlɛyeɠeiti kpein saama, é yeeloni ti ɠilagilagi kpein ba. Ti ta-zei lɔɔzeini alugi ʋuusiɛi ma volo mɔungi ma nii a kɛ ti niima vai wuuʋɛtɛ. 17 Alu mɔungi ma volo mɔungi, ti ɓeni ga zunuiti kpein ta-vaiti gaaɠula ba, niiti ti wɛɛn anzanuiti fuluni.

Sɔba nuiti daaseigiti

18 Zalaɠa ɠula nuiti ti-mavofodaiti saama, tanigaa ti wɛɛn anzanuiti fuluni, naama nuiti daaseigiti ka ga nii:

Yosadake ná-doun zunui Zozuwe mavofodaiti saama, ta kɛɛɠɛlointi: Maaseya, Eliyezɛɛl, Yaliɓe, ta Gedalia. 19 Ti minazeɠeni, ti ɠona ga ta ti-anzaiti kpɛɛzu, naa ʋolu ti baala sinɛ ɠilagila kula ga faazuɓɛtɛ zalaɠai ta-ɠotoi ma zuvaayɛ fai zu.

20 Niiti ti ɠɛni Imɛɛl mavofodaiti saama, ti ɠɛni ga:

Ɠanani ta Zeɓadia.

21 Niiti ti ɠɛni Ɠalime mavofodaiti saama, ti ɠɛni ga:

Maaseya, Eli, Semaya, Yeɠiyɛle ta Woziase.

22 Niiti ti ɠɛni Pasuul mavofodaiti saama, ti ɠɛni ga:

Eliyɔyenayi, Maaseya, Isemayɛle, Netaneyɛle, Yozaɓade ta Eleyasa.

23 Niiti ti ɠɛni Levi nuiti saama, ti ɠɛni ga:

Yozaɓade, Simeyi, Kelaya é lolisu ɓalaa ga Kelita, Petayia, Zuda ta Eliyezɛɛl.

24 Nii é ɠɛni gɛingɛin gani nuiti saama, naa ɠɛni ga:

Eliasiɓe.

Niiti ti ɠɛni siɠida makɛ nuiti saama, ti ɠɛni ga:

Salume, Telɛme ta Uli.

25 Niiti ti ɠɛni Izilayɛle nui mɔtaiti saama, ti ɠɛni ga:

Paleyɔse mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Lamia, Yiziya, Malikiya, Miyamine, Eleazaal, Malikiya ta Ɓenaya.

26 Elame mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Matania, Zakali, Yeɠiyɛle, Aɓidi, Yelemɔte ta Eli.

27 Zatu mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Eliyɔyenayi, Eliasiɓe, Matania, Yelemɔte, Zaɓade ta Aziza.

28 Ɓeɓayi mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Yoɠanan, Ɠanania, Zaɓayi ta Atalayi.

29 Ɓani mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Mesulame, Maluke, Adaya, Yasuɓe, Seyale ta Lamɔte.

30 Paɠate-Moaɓe mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Adana, Kelale, Ɓenaya, Maaseya, Matania, Ɓɛsaleyɛle, Ɓinuwi ta Manasé.

31 Ɠalime mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Eliyezɛɛl, Yisiya, Malikiya, Semaya, Simiyɔn, 32 Ɓɛnzamɛn, Maluke ta Semalia.

33 Ɠasume mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Matenayi, Matata, Zaɓade, Elifelɛte, Yelemayi, Manasé ta Simeyi.

34 Ɓani mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Maadayi, Amalame, Uwɛle 35 Ɓenaya, Ɓedia, Keluɠu, 36 Vania, Melemɔte, Eliasiɓe, 37 Matania, Matenayi, Yaasayi, 38 Ɓani, Ɓinuwi, Simeyi, 39 Selemiya, Natan, Adaya, 40 Makenadebayi, Sasayi, Salayi, 41 Azalɛle, Selemiya, Semalia, 42 Salume, Amalia ta Zozɛfe.

43 Neɓo mavofodai zu geleiti ti ɠɛni ga:

Yeiyɛle, Matitia, Zaɓade, Zeɓina, Yadayi, Zowɛle ta Ɓenaya.

44 Zunui niiti pɛ ti wɛɛn anzanuiti fuluni, ma mɔinmɔingaa ti doun zɔlɔɔ ti ʋa.

* 4:6 4:6 Zɛɛlesɛse: É ɠɛni ga Pɛɛlese masagi niima ɠonagiti su: 486-464 aisa Yesu Kilista zɔlɔɔ.

† 4:7 4:7 Aaletazɛɛlesɛse: É ɠɛni ga Pɛɛlese masagi niima ɠonagiti su: 464-424 aisa Yesu Kilista zɔlɔɔ.

* 5:1 5:1 Wɛlɛ ʋɛ: Azé 1:1.

† 5:1 5:1 Wɛlɛ ʋɛ: Zkl 1:1.

* 6:22 6:22 Asiili masagi: Daliyuse, nii é ɠɛni ga Pɛɛlese masagi.

Neɠemi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Neɠemi

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Ɛsedalase ta Neɠemi ta-zɛʋɛiti ta faiti suɠulazu, niiti ti leʋegai siɛgi zu zobogi veeni la Izilayɛle nuiti zea ga ti ɠale ma ta-yooi zu, ti ɓega ʋoluma ga li ga tiye duɔlai zu Pɛɛlese ta Ɓaɓilɔne. Neɠemi ná-kisiɛi pɛ gaaʋoteni siɠigiti to fai ʋa ʋolu Zeluzalɛme maaɠoolii zu. Faaɠwɛ nu mɔinmɔin daaʋɛ da ga Ɛsedalase ɠa é Dɔlɔ Sɛʋɛ felegɔiti kɛa ta é ti ɠaalɛ ba, naa ʋɛɛ sɛʋɛi nii ʋa tɔ ɓɔɠɔ daaseigi ba, ta Neɠemi nɔnɔi. Ni Ɛsedalase ɓɔɠɔi la ɠɛni de, kɛlɛ tanisu nu ɠila kpegi nɔ ɠa é naama zɛʋɛiti pɛ gaalɛai ba. Tanisu Neɠemi Ná-Sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ kona unnaanigɔ puusaʋagɔi (430) ma yeeɠɛɠalai zu, aisa Yesu ʋa zɔlɔɔ.

Neɠemi ɠa é ɠɛni botii ɠɛɛzu Pɛɛlese masagi Aaletazɛɛlesɛse ʋɛ ga é ɗa naa ná-dɔɔi ʋuu bɛ. É masagi ná-kpɔbai maalolini ga naa vaa bu, é yeeɠɛɠala ve zea, é ɠale ma Zeluzalɛme, nii a kɛ é kpɔba ɠɛ siɠigiti to fai zu ʋolu Zeluzalɛme ma. Aaletazɛɛlesɛse vaani bu ga Neɠemi ɠale ma, é botii naa ɠɛ. Suɠoozaai ma é Neɠemi zeini ga Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii, koʋii nii é Zeluzalɛme maaɠoolii (5:14). Anɛɛ ɓalaa nui tanigaa ti fai pɛ kɛɛni, nii a kɛ ti pele ɓesa Neɠemi luɠɔ ga é mina siɠigiti to ʋolu Zeluzalɛme ma, kɛlɛ botii ɓeni folo ʋuulɔɔlugɔ maazu felegɔ (52) laawu, GALA ná-kpɔbai maaʋele ma. Naa ʋoluma Ɛsedalase ɓɔni Neɠemi ʋa, ti Izilayɛle nuiti kɛʋele ɓɛtɛ, ti ta-minazeɠegi niinɛ ʋolu ti yɔɠɔzu ta GALA.

Unsosuʋɛ

1. Neɠemi ɠaleni ma ʋolu Zeluzalɛme ta é loni botiiti untuɠɔ siɠigiti to fai zu ʋolu Zeluzalɛme ma (1:1—6:19).

2. Izilayɛle nuiti ti tɔɔzeini ga ti ɗa ɲii Zeluzalɛme, ta ti tɔɔzei ga ti ɗa ziɛ ga GALA ná-tɔgiti ʋolu (7:1—13:31).

1

Neɠemi ná-GALA falii

1 Ɠakalia ná-doun zunui Neɠemi ná-faiti siɛ ʋelei ɠa.

Gè yɛni Suze taa wolai zu, masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-konagi ʋuufelesiɛi (20) ma masadai zu, alugi naa laawu nii daa ga Kiselɛve. 2 Kɛ̀ɛloin gila, nii daa ga Ɠanani, naa ʋa, é zeɠe Zuda yooi zu ta zunui tanigaa. Gè ti ɠaazaɠani Zuifuiti faa ma, niiti ti ɠalegai ma, ti ɠula duɔlai zu, ta Zeluzalɛme ɠɛʋelei ma. 3 Ti gòoɠaaʋoteni, ti ɠɛ mà: «Duɔ wɔlɔmai niiti ti ɠalegai ma, ti zei Zuda you zɛʋɛi ma, ta ná maanɔɠɔ wolai ta unfegi zaama. Zeɠeiti ta Zeluzalɛme ziɠigi ʋa, ta ma ɓogiti galaʋɛ ga abui.»

4 Gè naama wooiti mɛnigai ma, gè zeini, gè ɗa wɔlɔ, gè yɛni gaazuɠilii zu folo mɔinmɔin daawu. Gè zugi zo, gè GALA fali, nii é geeɠɔlɔgi zu, 5 gè ɠɛ ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗɛi è geeɠɔlɔgi zu, GALAGI bɔɔlɔai, maayikiai, ɗɛi è ɗa-minazeɠegi ta ɗa-wooɠɛɠiladai makɛsu naati bɛ ti è nɛɛzu ʋɛ, ti ɗa-leveiti so, 6 woilo kae, è ɠaazuzeɠe ma, è nà-fali wooi ɠaaʋote, nii gè daazeelizu è ma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. Nà è valizu niizu kpidi ʋɛɛ folo ʋa, ɗa-wotiɠɛ nuiti bɛ, Izilayɛle nuiti, gè laa zɔ ga ga Izilayɛle nuiti gá-ɠotoiti, nii gi kɛai è laalɔɠɔma, gá mɛ̀mɛwolani. 7 Gi ɓaaɠogɛ è ma gaamazu, gi la ɠoloni deveiti, faa ziɛ ʋeleiti ta tɔgiti bɛ niiti è ti veeni ɗa-wotiɠɛ nui Moize ya. 8 Ɠitoo niima wooi zu, nii è boni ɗa-wotiɠɛ nui Moize ma ga: ‹Ni wa ɠɛna ga wooʋalada nuiti, nà wo vaza zii ɠiligiti saama. 9 Kɛlɛ ni naa ʋoluma wa ɠalena ma pɔ̀, wo nà-tɔgiti so, wo ɗa kɛ, naazu anɛɛ ɓalaa wo maaɠoozaʋɛ geeɠɔlɔgi ɓela ga, nà wo zeɠe ná, gè ʋa ga woye, ʋɛ gè yiimazeɠeai ga ná, ga gè zei ná.› 10 Gá ga ɗa-wotiɠɛ nuiti ta ɗa-nuɓusɛiti, niiti è ti unmɔɔgai ga ɗa-zobo golai ta ɗa-zɛbɛsu yeei. 11 Ee, Màliɠii, soma è woilo falii wooi nii ma, gè daazeelizu è ma, ta nii ɗa-wotiɠɛ nui zɔiti ti daazeelizu è ma, niiti wɔin ti ma ga ti lɛbiya ve è ʋɛ. Va bu za faa ɠaaɠulabai nii gè tɔɔzeizu, naa zoloo, va bu ɓalaa gè gooɠaaʋote pagɔ zɔlɔɔ masagi ya.»

Naama ziɛgi zu, nà ɠa gè ɓena masagi ná-dɔɔi ʋuu bɛ.

2

Neɠemi lii vai Zeluzalɛme

1 É ɠɛni ga yeeta, masagi Aaletazɛɛlesɛse ná-masadai ma ɠona ʋuufelegɔ (20) ma, alugi naa zu nii daa ga Nisan, masagi ɠɛni zeini taɓalii ɠakala, gè ná-dɔɔi ʋuuni, gè fe zea. Gàazuɠilini, tama kaipa gàazu la ɠɛni dɛ ɠilini ɠana gaazu. 2 Masagi zɛba é gàazaɠa, é ɠɛ mà: «Toɠa ɠale è ɠaazuɠiliai ɠani? Ɗa ma, è la zeeɓɛzu. Lee yiizoolɛ ɠa é è ma ɠani?» Gè wola luani názu. 3 Gè masagi wooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Masagi, è lɛbi ɠeke! Leeni vaa zu gàazu la ɠilia, taai nii mɛ̀mɛwolani maaɠuluai su, naa ɠoloɠologai, ma ɓogiti galaai abui ʋɛ?» 4 Masagi gàazaɠani, é ɠɛ mà: «Leeni ɠa è pɔ ga gè kɛ è ʋɛ?»

Gaamago gè geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI valini. 5 Naa ʋolu gè ɠɛ masagi ma: «Masagi, ni nɛɛʋɛ è ʋɛ, ta ni ɗa ɗa-nuɓɔɠɔlai makɛsu bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, tèʋe Zuda you zɛʋɛi ma, taai ná zu ʋɛ mɛ̀mɛwolani maaɠulugai ná, gè li gè to ʋolu.» 6 Masagi ɠɛni zeini, anzai koba zeini, é gàazaɠani mɔnɔ, é ɠɛ mà: «Ɗa yɛsu siɛi ma eyɛsu yeelɛ? Yeelɛ ɠa è ʋaazu la?» Masagi vaani bu, é ɓe bà, gè li, gè galema voloi lɛɛni la.

7 Gè ɠɛni ma ʋolu: «Masagi, soma, è sɛʋɛa ve zèa zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti faa ma, niiti ti ziɛ wolai Efelate ʋoluʋɛ munu ʋele, nii a kɛ ti ɓe bà, gè leʋe, gè zeeli Zuda. 8 Sɛʋɛi gila kɛ ɓalaa Azafe ma, nii é wɛlɛzu dɔɓɔi ma masagi ʋɛ, é gului ve zèa, nii a kula ɠɛ pɛlɛ maalɛɛ vai zu, taai makɛ ziɠigi ma ɓogiti kpɛtɛ vai zu GALA sei ʋɛlɛi ɠobaʋɛ, ta taa ma ziɠigi ma ɓogiti, naa ʋɛɛ pɛlɛi ʋa, nii gè ɠɛɛzu ɲiizu bu.» Masagi naama zɛʋɛiti feeni zèa, mazɔlɔɔ nà-GALAGI yee ʋagɔi ɠɛni zɛlɛni màazu.

9 Gè liini ga masagi ná-sɛʋɛi naati zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti pɔ, ti ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei. Masagi salaʋusu ɠundiɠiiti ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti pilɛni pòlu ga ti màaza. 10 Sanebalate, Ɠɔlɔnayime nui, ta ná-seikoba Toɓiya, Amɔn nui, ti mɛnigai ma ga nà ga ʋa, ti wola yiiɠaawanani ga nu zɔlɔɔga, nii é ʋaazu é ɠaaɓa Izilayɛle nuiti ta-undaanɛɛi ma.

Neɠemi siɠigiti kɛʋelei ʋɛtɛ fai

11 Sèeliai ma Zeluzalɛme, gè looɠoni folo saʋagɔ laawu. 12 Naa ʋoluma, gè wuzeɠeni ga kpidii, gè la faa nɔpɛ boni nu ma, ga nii nà-GALAGI puuni zìima ga gè kɛ taai ʋɛ, nui tanigaa nɔ ɠa ti ʋilɛni pòlu. Gè la ɠɛni liini ga togani nɔpɛ, kɛni toganii nɔ nii é ɠɛni sèɠezu. 13 Gè ɠulani taai ʋa kpidii ga Pɛtugi Ʋɔ Pele Ziɠidaʋɛ, gè li ga Koʋe Ɗɛungi ʋɔ pelei, ta Kpoɠa Siɠida ʋelei, gè ɠɛni Zeluzalɛme ziɠigiti sumɔsu, gè kaani ga zeɠei ɠa ti pɛ ba, ta abui ma ɓogiti galaʋɛ. 14 Gè liini ga Ziɛun Siɠida ʋelei, ta Masa Kpoigi ʋɔ pelei, kɛlɛ nà-toganii nii gè ɠɛni kɔma, naa la mɔ ɠɛni leʋe pele ɠaazu. 15 Kpidii gè leʋeni ga zeɠezaɠa wolai ʋɔ pelei, gè ɗa siɠigiti sumɔ, naa ʋoluma gè ɠale ma ga Pɛtugi Ʋɔ Pele Ziɠidaʋɛ, ʋele ɠana gè taai maaɠakuni la. 16 Kundiɠiiti ti la ɠɛni kwɛɛ ʋɛ dìai ná, ta nii dìai kɛɛzu, tɔɔzei eyɛsu foloi nuu zeeli, gè la ɠɛni dɛ faa woni Zuifuiti ma, ta zalaɠa ɠula nuiti, ta nu ɓiigiti, naa ʋɛɛ kundiɠiiti ba, ta botiɠɛ nui tanɔpɛ.

17 Gè ɓɔɛni ti ʋɔ ɠani: «À wɛlɛ lɛɛ kpɔlɔi ʋa, nii ade su! Zeluzalɛme ɠoloɠologa, abui ma ɓogiti gala! À ʋa, ade Zeluzalɛme ziɠigiti to ʋolu, naa ɠa a kɛ ade ɠula ɓaaɠulamai nii laawu.» 18 Gè dɛɛni ga tiye ʋelei nà-GALA yee ʋagɔi ɠɛni bà la, ta ʋelei masagi ɓɔɛni la pɔ̀, gè naa wo ti ma. Ti ɠɛni mà názu: «Ade wuzeɠe, ade taai lo!» Ti ɓɔɠɔ iɲɔdɔɔni ga naama wotii ɠɛɛ vai zu.

19 Kɛlɛ Sanebalate, Ɠɔlɔnayime nui, ta ná-seikoba Toɓiya, Amɔn nui, naa ʋɛɛ Gesɛme ʋa é ga Alaɓui, ti mɛnigai ma, ti tɔɔzeini ga ɲɛɛɠula gi zu, ti ɗa gi ʋɛlɛlala. Ti ɠɛni gi ma: «Leeni ɠa wo kɛɛzu ʋɛ? Wa pɔ wo wuzeɠe masagi laalɔɠɔma ɓaa?» 20 Gè gooɠaaʋotegi nii woni ga tiye: «Geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI ɓɔɠɔi ɠa é zobogi veezu gi ʋɛ. Gɛi gi ga ná-botiɠɛ nuiti, gá wuzeɠezu, gi taai lo. Kɛlɛ wɔun, maa la nɛɛni wo ʋa ani nɔpɛ sɔlɔɔ Zeluzalɛme. Nu nɔpɛ ge mina ɠizɛ wo zu!»

3

Zeluzalɛme ziɠigiti to fai ʋolu

1 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Eliasiɓe wuzeɠeni ta bɔɔla zalaɠa ɠula nui zɔiti, ti Baala Siɠidaʋɛ lo ʋolu. Ti naa veeni GALA bɛ, ti kpogiti too da, naa ʋoluma ti liini ga siɠigi ɓɛtɛa ʋolu, ti ɗa fe GALA bɛ, eyɛsu ti zeeli Mea Ziɠigi ma, ta Ɠananeyɛle Ziɠigi. 2 Zeliko nuiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu zalaɠa ɠula nuiti koba, naa ʋolu Imili ná-doun zunui Zakuul ɠa é ɠɛni naati koba ʋepema ɠila.

3 Senaa mavofodaiti ti Kale Ziɠidaʋɛ loni ʋolu. Ti maalɛɛ, ti kpogiti pilɛ da, ta sɔɠɔgiti, naa ʋɛɛ ma wulu zɔkpɔiti ba. 4 Nui niiti ka ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ti ɠoba: Akɔse ná-dounloin Melemɔte, Ilii ná-doun zunui ɠɛni de, naa ʋoluma Mesezaɓɛɛle ná-dounloin Mesulame, nii é ɠɛni ga Ɓelekia ná-doun zunui, naa ʋolu Ɓaana ná-doun zunui Sadɔke. 5 Naati kobaʋɛ, zɔiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ná, naa ɠɛni ga Tekoa nuiti, kɛlɛ ta-nu wolaiti ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa boti ɠɛ ta-wotiɠɛ ɠundiɠiiti zeewu.

6 Paseya ná-doun zunui Yoyada, ta Ɓezodia ná-doun zunui Mesulame ɠa ti Siɠida Wɔlɔmai ɓɛtɛni ʋolu. Ti maalɛɛni, ti kpogiti pilɛ da, ta sɔɠɔgiti, naa ʋɛɛ ma wulu zɔkpɔiti ba. 7 Zɔiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu naati koba, ti ɠɛni ga niiti: Melatia Gaɓaɠɔn nui, Yadon Melonɔte nui, ta Gaɓaɠɔn nui tanigaa, é ʋɛɛ Misepa nuiti ba, niiti ziɛ wolai Efelate folo liizu ʋelei tɔna ma ɠundiɠii ti leʋeni. 8 Naati poluʋelei ɠa Ɠaalaya ná-doun zunui Uziyɛle, zanu kpɛtɛ nui ɠɛni botii ɠɛɛzu ná, ta gulɔ maku nɛɛnɛ kpɛtɛ nui Ɠanania, ti ta-wotii ɠaaɓelani Zeluzalɛme siɛgi zu ti zeelini la Siɠigi Ɠaawɔɔlɔzu ʋelei. 9 Tiya ɓalaa ti ɠobaʋɛ ɠa Lefaya ɠɛni botii ɠɛɛzu ná, Zeluzalɛme taai ɠilazuʋɛ ma ɠundiɠii, Ɠuul ná-doun zunui. 10 Naati kobaʋɛ, Ɠalumafe ná-doun zunui Yedaya ɠɛni botii ɠɛɛzu ná-pɛlɛi letemaʋɛ, tɔ ɓalaa kobaʋɛ Ɠasabiniya ná-doun zunui Ɠatuse ɠɛni botii ɠɛɛzu ná. 11 Ɠalime ná-doun zunui Malikiya, ta Paɠate-Moaɓe ná-doun zunui Ɠasuɓe ti ɠɛni botii ɠɛɛzu siɠigi gilazuʋɛ ta, ʋɛ Abu Ziɠi Gaaɠoozagi ɠɛni ná zaama. 12 Ti ɠobaʋɛ ɠa Aloyese ná-doun zunui Salume ta ná-doun anzanuiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ná. Salume ɠɛni ga Zeluzalɛme taai ɠilazuʋɛ ma ɠundiɠii.

13 Ɠanun ta Zanoa nuiti ka Pɛtugi Ʋɔ Pele Ziɠidaʋɛ loni ʋolu, ti maalɛɛ, ti kpogiti pilɛ da, ta sɔɠɔgiti, naa ʋɛɛ ma wulu zɔkpɔiti ba. Ti mɛtɛlɛ undɔɔlugɔ (500) loni ʋolu siɠigi ʋa, eyɛsu ti zeeli Kpoɠa Siɠidaʋɛ. 14 Lekaɓe ná-doun zunui Malikiya, Ɓɛte-Kelɛme ɠoʋi ɠundiɠii ɠa é Kpoɠa Siɠidaʋɛ loni ʋolu, é maalɛɛ, é kpogiti pilɛ da, ta sɔɠɔgiti, naa ʋɛɛ ma wulu zɔkpɔiti ba.

15 Kɔle-Wozé ná-doun zunui Salun, Misepa laa ɠundiɠii ɠa Ziɛun Siɠidaʋɛ loni ʋolu, é maalɛɛ, é kpogiti pilɛ da, ta sɔɠɔgiti, naa ʋɛɛ ma wulu zɔkpɔiti ba. Naa ʋoluma é siɠigi loni ʋolu, nii Sela kpoigi ɠobaʋɛ, masagi ná-kpeleiti zɔɠɔzuʋɛ ta nu lɛɛzuʋɛ é yeizu ga Davide ná-taai zu ʋele. 16 Tɔun polu munu poun, Azaɓuke ná-doun zunui Neɠemi, Ɓɛte-Suul taai ɠilazuʋɛ ma ɠundiɠii ɠa é ɠɛni botii ɠɛɛzu miná, eyɛsu é zeeli Davide ná-kabamaʋɛ ɠobaʋɛ, é li kpɛtɛai ɓɔɠɔ ʋɛ ɓoigi ʋɔ bɛ, é zei ɠuluɓaiti ta-ʋɛlɛi ʋa.

17 Naa ʋoluʋelei Levi nuiti ka ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ná: Ɓani ná-doun zunui Lewume, ta Ɠasaɓiya, Keyila taai ɠilazuʋɛ ma ɠundiɠii, naa ɠɛni botii ɠɛɛzu taai lɔɠɔi zu. 18 Ti-ɠɛɛlointi ka ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ti ʋoluʋelei: Ɠenadade ná-doun zunui Ɓavayi, Keyila taai ɠilazuʋɛ zɔi ma ɠundiɠii, 19 ta Zozuwe ná-doun zunui Ezɛɛl, Misepa ɠundiɠii ɠɛni siɠigi ná ta botii ɠɛɛzu kɔɔɠɔ zɔɔlaiti puuzuʋɛ letegi, eyɛsu é li ga zokosu ʋelei.

20 Poluʋɛ, Zaɓayi ná-doun zunui Ɓaluke ɠɛni botii ɠɛɛzu ná ga zɛbɛi, é zo siɠigi zokosuʋɛ, é zeeli zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Eliasiɓe ná-pɛlɛlaʋɛ. 21 Naa ʋoluʋelei Ilii ná-doun zunui, Akɔse ná-dounloin Melemɔte ɠɛni botii ɠɛɛzu, é zo Eliasiɓe ná-pɛlɛlaʋɛ, é li kwɛgi ma.

22 Tɔun poluʋɛ zalaɠa ɠula nui niiti ti zeɠeni Zeluzalɛme maaɠoolii zu, naati ka ti ɠɛni botii ɠɛɛzu miná. 23 Ɓɛnzamɛn ta Ɠasuɓe ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ná ta, ta-ʋɛlɛi letegi ma. Maaseya ná-doun zunui, Anania ná-dounloin Azalia ɗa boti ɠɛ ná-pɛlɛ ɠobaʋɛ. 24 Tɔ ɓalaa ʋoluʋelei Ɠenadade ná-doun zunui Ɓinuwi ɠɛni siɠigi ná taɠili kpɛtɛzu ʋolu, é zo Azalia ná-pɛlɛi ma, é zeeli siɠigi zokosuʋɛ, ta ma zekii ma. 25 Naa ʋoluʋɛ ɠa Uzayi ná-doun zunui Palale ɠɛni botii ɠɛɛzu ná, siɠigi ma zokogiti zɔɠɔzuʋɛ, ta pɛlɛ ɠaaɠoozagi nii é masagi ná-pɛlɛi ɠakalaʋɛ, kaso ziɠigi ɠobaʋɛ. Ná ʋolu munu poun Paleyɔse ná-doun zunui Pedaya 26 ta GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nui niiti ti ɠɛni ɲiizu Wofɛle, naati ti ɠɛni botii ɠɛɛzu eyɛsu é zeeli pɛlɛ ɠaaɠoozagi ma, siɠigi zokosuʋɛ, ʋɛ ná logai folo ɠulazu ʋelei Ziɛ Ziɠidaʋɛ letegi. 27 Tekoa nuiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ná yee ʋoluʋɛ, siɠi gaaɠooza golai é zokogi ɠa, naati zɔɠɔzuʋɛ ta Wofɛle ziɠigi.

28 É zo Soo Ziɠidaʋɛ, zalaɠa ɠula nuiti ɛsɛ ge ɠɛni botii ɠɛɛzu siɠigi ná ta, ma nu ná-pɛlɛi letemaʋɛ. 29 Naati poluʋɛ lago, Imɛɛl ná-doun zunui Sadɔke ɠɛni botii ɠɛɛzu siɠigi ná ta ná-pɛlɛi letemaʋɛ, naa ʋoluma, Sekania ná-doun zunui Semaya, folo ɠulazu ʋele ziɠidaʋɛ makɛ nui ɠɛni botii ɠɛɛzu. 30 Tiya ɓalaa ti ʋoluʋelei, Selemiya ná-doun zunui Ɠanania, ta Salafe ná-doun zunui lɔzitasiɛi Ɠanun, ti ɠɛni siɠigi ná ta ɓɛtɛzu, Ɓelekia ná-doun zunui Mesulame ɗa ná taɠili kpɛtɛ ɲiizuʋɛ letemaʋɛ. 31 Ná ɠobaʋɛ, zanu kpɛtɛ nui Malikiya ɠɛni botii ɠɛɛzu ná, eyɛsu é zeeli GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ta yaaɠoiti ɲiizuʋɛ, Mifikade ziɠidaʋɛ letemaʋɛ, é zeeli taa makɛ nuiti seizu ʋɛlɛ ɠaaɠoozagi ma, zokogi zu. 32 Zanu kpɛtɛ nui zɔiti ta yaaɠoiti, naati ti ɠɛni botii ɠɛɛzu siɠigi ɠaaɓelasuʋɛ, taa makɛ nuiti seizu ʋɛlɛ ɠaaɠoozagi, é zokogi zu ta Baala Siɠidaʋɛ ti yɔɠɔzuʋɛ.

Zuifuiti sili nuiti buzeɠe vai ga
ti pele leʋe botii luɠɔ

33 Sanebalate mɛnigai ma ga Zuifuiti gá ga siɠigi lo ʋolu, ziiɠulani ga gola, é yiiɠaawana. É ɠɛni ɲɛɛɠulazu gi zu, 34 é ɠɛni ná-zou zu nuiti ta Samali zalaʋusuiti ma: «Leeni ɠa Zuifuiti ti pɔ ti kɛ, zɛbɛsulala nui tɛiti? Ada ti yɛsu ná, nii ti tɔɔzeiɗai, ti gaaɓela? Ta ɠɛɛzu zalaɠaiti kulazu ná? Niiti ta ta-ʋɛlɛ lo fai nii ɠaaɓelasu za ɓaa? Ti kɔtui naati buzeɠe ʋolu, niiti ti ɠɛa fufiligi wu, ti ɠalaai ga abui?» 35 Amɔn nui Toɓiya ɠɛni loni koba, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ti to! Wansa ɠila kpe ka lɛɛzu nɔ ta-ziɠigi ʋa, é golo!»

36 Gè wooɠulani naazu, gè ɠɛ ma: «Ee, gá-ƓALAGI, woilo dɛ ɲɛɛɠulasui ma ti kɛɛzu ga giye. Ɓaaɠulamai nii ti seizu gi ma, naa la ti unma, toosu nuiti teʋe ti ma, ti ɠɛ ga duɔiti zou ɠili su. 37 Mina ta-ɠotoiti suvaayɛ ti ʋɛ, mina ta-vaaɠaaza golaiti gaaʋa, mazɔlɔɔ ti ɓaaɠogɛ gi ma, gɛi gi siɠigi losu ʋolu.»

38 Gi siɠigi ná pɛ toni, é zeeli zaamazuʋɛ, mazɔlɔɔ nuɓusɛi kpein ge ɠɛni botii ɠɛɛzu ga yii pɛ.

4

1 Kɛlɛ siɛgi zu Sanebalate ʋe, Toɓiya ʋe, ta Alaɓuiti, naa ʋɛɛ Amɔn nuiti ta Asadɔde nuiti ba, ti mɛnigai ma ga Zeluzalɛme ziɠigiti to fai lia luɠɔma, ta zeɠeiti kpein daa ɠana ɠulu, ti wola yiiɠaawanani. 2 Ti zolooni ma ga ti pɛ ti ʋa ʋɔɔma, ti vala Zeluzalɛme ʋa, ti yaɠabagi ʋili ná.

3 Gi gá-ƓALAGI valini naazu. Ti maaʋele ma gi gwɛlɛma nuiti seini kpidii ta foloi, nii a kɛ ta ʋaana siɛnɔpɛ su, gi ɓɔɠɔ maaɠɔkɔ ti laalɔɠɔma. 4 Kɛlɛ Zuda nuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Botiɠɛ nuiti ti ɓɔlɔa, ʋɛti ti ɠoloai siɠigi ʋa, naama vufiligi wola mɔinʋɛ, ade la zooga pɛ ade ʋa siɠigi niiti to ʋolu!» 5 Gi zili nuiti, naati ti ɗa ɠisiɛ ga gi la faa zuɠwɛɛga, ta gi la loa ga ná, eyɛsu ti ʋa, ti loo gi zu, ti gi ʋaa, ti pele leʋe botii luɠɔ ɠana. 6 Zuifui niiti ti ɠɛni gi zili nuiti maaɠoolizu, naati ti ʋaani ti gi loo ɠisu ga seizu puugɔ ɠɛɠala é lo faaɓaagi ʋa, ti ɠɛni ɠɛɛzu gi ma: «À ɠaaɠale ma, wo ʋa gi ʋɔ bɛ.»

7 Gè nuiti seini pele ɓɔungi zu siɠigi ʋoluʋɛ, ʋɛti náti maakala, gè ti zeini ga pɛlɛyeɠe ʋelei, boɠa zɔkpɔiti ta kpɛɛinti ti zoni ti ya, é ʋɛɛ mɛɛinti ba. 8 Kpègai ma ga adɛti kpein buuɓɛ ga pagɔ, gè ɓɔɛni nu wolaiti ta kundiɠiiti pɔ, naa ʋɛɛ nuɓusɛi mɔtai pɛ ba, gè ɠɛ ti ma: «À mina lua wo zili nuiti ba! À ɠizɛ Maliɠii zu, nii bɔɔlɔai, maayikiai, wo kɔɔi ɠɔ wo-ɠɛɛlointi bɛ, ta wo-loun zunuiti bɛ, ta wo-loun anzanuiti bɛ, naa ʋɛɛ wo-anzaiti, ta wa-ʋɛlɛyeɠeiti ba.»

9 Gi zili nuiti ti mɛnigai ma ga gi suɠwɛɛga, GALA ge ta-vaazeikpasui naa zuɠoloɠoloni, gi pɛ gi ɠaleni ma siɠigi ma, ɛsɛ ge ná-boti lɔɔzei. 10 Kɛlɛ é zo niina naama voloi ma, é li ga gi luɠɔʋelei, nà-botiɠɛ nuiti gilazuʋɛ nɔ ɠa niina é ɠɛni botii ɠɛɛzu, mɔtaiti ti kpɛɛinti, ta kɔɔɠɔ zɛpɛgiti, ta mɛɛinti ti zoni ti ya, ti maaɠiliai ga kɔɔɠɔ ɠɔlu zeɠeiti, kundiɠiiti ti ɗa wɛlɛ Zuda nuɓusɛiti ma. 11 Zɔiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu siɠigi losuʋɛ, kasɔ zeɠe nuiti ta daalɛ wo nuiti ɛsɛ pɛ ge ɠɛni botii ɠɛɛzu ga yee ɠilagi nɔ, kɔɔɠɔ gani gila ge zoni zɔɔma yeeiti ga. 12 Siɠi to nuiti ɛsɛ ná-boɠa zɔkpɔ ɠiliai saama, ti ɗa siɠigi lo. Nu ɠila ge ɠɛni pòlu, kɛʋele ɓɛtɛai puʋugi vɛɛ vai zu. 13 Gè ɓɔɛni nu wolaiti ta kundiɠiiti pɔ, naa ʋɛɛ nuɓusɛi mɔtai pɛ ba, gè ɠɛ ti ma: «Botii maayikiʋɛ ta suwɔɔlɔʋɛ dɛ ade ya, siɠigi lo fai zu, tama ade maaɠoozaʋɛ ɓɔɠɔ ʋa. 14 Ʋɛ nɔpɛ wa ɠɛ ná, wa puʋugi woomɛnina nɔ feya, à ɠaalɛ ba kòba, ada-ƓALAGI ɠa ɓɔ ade ʋa kɔɔi zu.»

15 Ʋele ɠana gi ɠɛni botii ɠɛɛzu la niina, nuɓusɛi ɠilazuʋɛ kpein gi zaama, kpɛɛin zoni naati zea, é tɔɔzei wozaɠa seɠena ma nɔ fuaa, eyɛsu fitiligi ɓe ga pɛɛ. 16 Naama ziɛgi nɔ zu gè ɠɛni nuɓusɛiti kpein ma: «Kɛni ɛsɛ ta ná-botiɠɛ nuiti ti ɲiisui ɠɛ Zeluzalɛme taazuʋɛ, ade makɛ vai zu kpidii laawu, nii a kɛ ade boti ɠɛ ga foloi.» 17 Gi tanɔpɛ, é zo nɔ̀un ma, é li kɛɛlointi pɔ, ta nà-botiɠɛ nuiti, ta nui niiti ti ɠɛni makɛsu, gi la ɠɛni gá zeɠe ɠulazu ɠɔba, gi ʋa maavalibo, ɛsɛ ná-kɔɔɠɔ zɔɔla ɠɛni zea.

5

Neɠemi pele leʋe vai
telebotalai luɠɔ

1 Yeeta nuɓusɛiti saama, zunui tanigaa é ʋɛɛ ti-anzaiti ba ti tɔɔzeini ga ti ɗa ɓalakpala ga ti-ɠɛɛloin Zuifuiti daalɔɠɔ. 2 Tanigaa ti ɗa ɠɛ ma: «Gá gi-loun zunuiti ta gi-loun anzanuiti gi mɔinʋɛ, wɔin ɠɛa gi ma ga gi molo zɔlɔɔ, gi mi, nii a kɛ gi yɛ vulua.» 3 Taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Kɛni gi gá-ɓalagiti, ta gá-leezɛn ɓeleiti, ta gá-ʋɛlɛiti sei ga kpɔunmai, nii a kɛ gi molo zɔlɔɔ pulu ziɛgi zu.» 4 Zɔiti ti ɗa ɠɛ ma: «Gi gá-ɓalagiti ta leezɛn ɓeleiti maaɠuye zogɛ ga walii, gi ʋa mului zala masagi ma. 5 Tama gá ga zii ɠilagiti nɔ ga gi-ɠɛɛlointi, zeeɠaaɠwɛɛzu lɛi é ʋa ɠɛ gi-loun zunuiti, gi-loun anzanuiti, ta tɔnɔiti zɔɠɔzu. Kɛlɛ kɛɛɠeleɠele nɔpɛ ge la ná, kɛni gi gi-lointi dɔ duɔlai zu, gi-loun anzanuiti tanigaa ta vɔlɔ niina ga duɔiti, gi la zooga faa ɠili nɔpɛ kɛɛzu, mazɔlɔɔ gá-ɓalagiti ta gá-leezɛn ɓeleiti pɛ ta gi-maaɠuye nuiti zea.»

6 Gè naama ɓɔɛiti ta kpaazaɠa wooi naati mɛnigai ma, zìiɠaawanani gola. 7 Gè deveni ga gè zelii lo nu wolaiti ta kundiɠiiti ma, gè ɠɛ ti ma: «Kasɔ wola ɠa wo daazu wo-ɠɛɛlointi unma, ga wo ɗa talama ɠuyei ʋɛɛ ti ma.» Gè gaalɛba wola maalolini ta-vaa zu. 8 Gè ɠɛni ti ma: «Gi-ɠɛɛloin Zuifui niiti ti ɠɛa ɓɔɠɔ ʋɔdini zii ɠiligiti ma ga duɔi, gi ti unmɔɔgɛ ga zobogi nii é ɠɛa gi ʋɛ. Wɔun, wa ga wo-ɠɛɛlointi pɔdi ɓɔɠɔ nɔ ma!» Ti la ɠɛni zooni ti ʋa gooɠaaʋote fe, ti maaɠɛni kpɔ. 9 Gè ɠɛni ti ma ʋolu: «Nii wo kɛɛzu ɠani, é la ʋani. Wo maa la nɛɛni ɓaa wo ʋa ɠolo ada-ƓALAGI ʋɛ, nii a kɛ zii ɠiligi zɔiti, ti ga ade zili nuiti, ti mina ɲɛɛɠula ade zu? 10 Nà ɓɔɠɔi ɓalaa gá kɛ̀ɛlointi ta nà-botiɠɛ nuiti, gi kuyei ʋɛɛʋɛ ti ma ga walii ta moloi. Ade kuyei naati suvaayɛ ti ʋɛ. 11 Za, nui niiti kpein wa-ɠuye ti ma, à ta-ɓalagiti ta ta-leezɛn ɓeleiti fe ti ya, naa ʋɛɛ ta-wolive wuluiti ta ta-ʋɛlɛiti ba, naa ʋoluma nii kpein wo pɛai ti ma ga kuye, é ɠɛni ga wali, ɓaa molo, ɓaa dɔɔi, ɓaa gulɔi, à ti pɛ maalamaiti suvaayɛ.»

12 Ti gòoɠaaʋoteni, ti ɠɛ mà: «Nii è boga, gá naa ɠɛɛzu, gi naa kpein fe ti ya, niiti gi ɠɛa ti zeɠeni, ta gi la mɔ ani nɔpɛ maaloliga ti ma.» Gè zalaɠa ɠula nuiti tolini naazu, ti ɠona naati gàazu ga nii ti boga, ti la zeɠea polu. 13 Naa ʋoluma gè nà-seɠei ma yiivɛi zoni, gè suɓukpunɛ, gè ɠɛ ti ma: «Nu-o-nu é la kɛɛni, é ʋa ná-minazeɠegi laazeeli, GALA ge naama nui ɓukpunɛ ɠani, maaɠooza ná-pɛlɛi ta kɔligiti ba, zeaɲakai yɛ faan!» Nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni ma: «Amina-o!» Ti pɛ ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛni, naa ʋoluma ti ta-minazeɠegi laazeelini.

14 Kaipa masagi nɔ̀un seini ga Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii, ná-konagi ʋuufelesiɛi (20) ma é zeeli puusaʋa maazu velesiɛi (32) ma masa fai zu, nɛi gè ga kundiɠii, kɛ̀ɛlointi-yo, gi la ɠɛni mului maalolini, nii maanɛai ga é ve gi ya. 15 Zɔiti ti ɠɛni ná tùɠɔ, naati ti ɠɛni nuɓusɛiti gola ɓɔlɔzu, ti ɗa ɠɔnɔgi ta dɔɔi ɠula ti ya, naa la ʋɛɛni wali ɠae ʋuunaanigɔ (40) ʋa ti ɠɛni kulazu nu ɠilagilagi ya. Ta-wotiɠɛ nuiti ɓalaa ti zeini nuɓusɛiti ga. Kɛlɛ nɔ̀un kaipa gè la naa ta ɠɛɛni, mazɔlɔɔ gè ɠɛni luazu GALA gaazu ʋa. 16 Kɛlɛ nà ɓɔɠɔgoi gè ɠɛni botii ɠɛɛzu siɠigi losuʋɛ, gè la ɠɛni soni tòsuʋɛ ma, gè ʋa nu nɔpɛ ná-kpala geya. Nà-botiɠɛ nuiti ɓalaa niiti ti ɠɛni bà boti ɠɛɛzuʋɛ, ti la ɠɛni naa ɠɛɠala vai ta ɠɛɛni. 17 Zɔiti gè ɠɛni ti ɠɔnɔkulazu, ti ɠɛni ga nu ungila nu ʋuulɔɔlugɔ (150) Zuifuiti ta kundiɠiiti saama, naa la ʋɛɛni naati ba, ti ɠɛni ʋaazu gi ʋɔ, ti zeɠe gi ɠoba yooiti su. 18 Folo-o-folo nii ti ɠɛni paazu nà-pɛlɛi wu ga gi ɠɔnɔgi, naa ɠɛni ɠɛɛzu ga: nikɛ ɠila, baala pagɔ lɔzita, wɔniiti, naa ʋoluma folo puugɔi leʋeda ɠilagila, ti ɓena dɔɔi ɓɛtɛ bɛ̀ ga mɔinɗa. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, gè la ɠɛni naa maalolini, nii a ɗa ve zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti zea, mazɔlɔɔ siɠigi lo fai mu ge ɠɛni ga kasɔ wola nuɓusɛiti unma.

19 Ee, nà-GALAGI, ɠizɛ naama vai kpein su, nii gè kɛa niima nuɓusɛiti bɛ, è undaanɛ ɠɛ bɛ̀.

6

Neɠemi faaɓaagi ma niinɛ ɠili
maazuɓudɛ vai mɔnɔ

1 Sanebalate ʋe, Toɓiya ʋe, naa ʋɛɛ Alaɓe nui Gesɛme ʋa ta gi zili nui mɔtaiti ti mɛnini ga gè ɓega ga siɠigi lo ʋolu taai ma, ta zeɠe nɔpɛ ge la mɔ siɠigi ʋa. Naama ziɛgi zu gè la ɠɛni dɛ vɔlɔ kpogiti tooni ma ziɠidaʋɛti da. 2 Sanebalate ta Gesɛme ti keela leʋeni mà, ti ɠɛ mà: «Ade ɠomi Kefilime, Wono ʋɛtugi zu, ade ɓɔɠɔ ɠaa.» Ti ɠisiɛni ga ti faa ɲɔu ɠɛ ga ze. 3 Gè ti wooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ti ma: «Botii zuwɔɔlɔʋɛ dɛ zèa, gè la zooga yeizu wo ʋɔ pelei ɓɔɠɔ ɠaa vaa ma. Nà zeɠena boti ɠɛɛzuʋɛ, toɠa lo ga pòluʋelei.»

4 Ti naama vaa ɠilagi ma ɠeelai leʋe daa ɠɛɛni ga naanigɔ, gè ɗa gooɠaaʋote gilagi nɔ ve ti ya. 5 Ná zeizu lɔɔlusiɛi, Sanebalate naama vaa ɠilagi ma ɠeelai leʋeni mà, é sɛʋɛi ɠɛ, é daalaogai ve ná-botiɠɛ nui ya, naa ʋaa la pɔ̀. 6 Sɛʋɛi naa zu wooi ɠɛni ga nii: «Toɠa wosu zii ɠiligiti saama, Gesɛme ɓalaa bogɛ mà, ga wa è-ɠɛɛloun Zuifuiti wa ɠisiɛzu ga wo ɓaka, tɔ vɔlɔ naa ɠa é kɛɛzu è siɠigi losu ʋolu, kɛɛʋɛ eɠɛ vɔlɔ ɗa pɔ ga è ɠɛ ga ta-masagi, 7 bogɛ ɓalaa ga è yeeloga GALA goo wo nuiti ba, niiti ti ʋaazu bosu Zeluzalɛme ga ɗa ɠa niina è ga Zuda masagi. Naa ɠɛɠala ɓɔɛiti ta ʋaazu zeelizu masagi ma, naa ɠa é ba, ʋa, ade ɓɔɠɔ leve.» 8 Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Nii kpein è bosu, gaama ɠila kpalaa ge su, ɗa ɓɔɠɔ ɠa è naati kpɛtɛa.» 9 Niima nuiti pɛ ti ɠɛni pɔ ga ti gi maalua, ti ɗa ɠisiɛ ga gi iɲɔ ka leʋena, gi la mɔ botii ɠɛa.

Naa ɠa é ba, ee, nà-GALAGI, sɛ̀bɛlɔɔna nà-botii zu.

10 Gè liini yeeta Delaya ná-doun zunui Semaya ʋɔ bɛ, Meɠetaɓeyɛle ná-dounloin, mazɔlɔɔ é pɛlɛi laaɠuluni ɓɔɠɔ ma, é ɠɛ mà: «De li GALA sei ʋɛlɛi wu, GALA sei ʋɛlɛi zaama munu, de daaɠulu ɓɔɠɔ ma, tɔɔzei è zili nuiti ta ʋaazu è ʋaa vai ma, tama kpidii ɠa ti ʋaazu la ga ti è ʋaa.» 11 Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Gè la ga naama zunui ta gè ʋa ʋela, é ɠula naa ʋolu ɓalaa, ʋelei gè la ɠani, nà ɠa nà zoo gè lɛ GALA sei ʋɛlɛi ɠoozuʋɛ, gè yɛ vulua? Gè la lɛɛzu ná pɛ!» 12 Gè gaaɠaani ga GALA tɛi é ʋa teʋe, kɛlɛ kpɔɛʋɛ pɔ̀ ɠanu tɔɔzei Toɓiya ta Sanebalate ti lɔɔni unsu ga walii. 13 Ti naa ɠɛɛni, nii a kɛ gè lua, gè ʋilɛ gooi ʋolu, gè loo kotoi zu, naazu ta zobo sɔlɔɔ ti tɔ̀ɠɔ ɲɔu ziɛ, ti unfegi yei ga ze.

14 Ee, nà-GALAGI, ɠizɛ Toɓiya ta Sanebalate ti-zɔgiti su, naa ʋɛɛ gala goo wo anzanui Noadia ʋa, ta gala goo wo nui zɔiti kpein ti ɠɛa pɔ ga ti màalua.

15 Siɠigi lo fai ɓeni alugi naa ma daa ga Elule, ma volo ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔi (25) ma. Botii pɛ ge ɠɛɛni folo ʋuulɔɔlugɔ maazu felegɔ (52) laawu. 16 Siɛgi zu gi zili nuiti, zii ɠiligiti ti gi-maaɠoolii zu, ti mɛnini da ga siɠigi ɓega ga lo, ti wola luani, naa ʋoluma ti ʋɛlɛʋɛlɛ ɓɔɠɔ ɠaazu. Ti kwɛɛni ga botii nii ɠɛɛʋɛ ga gá-ƓALAGI ná-kpɔbai.

17 Naama ziɛgi kpein daawu, Toɓiya ta Zuda nu wolai tanigaa ti ɠɛni sɛʋɛiti teʋesu ɓɔɠɔ ma. 18 Mazɔlɔɔ Zuda nu mɔinmɔin ge ɠilini ba konai maazu, tɔɔzei é ɠɛni ga Ala ná-doun zunui Sekania nɛkoi, ta tɔ ɓɔɠɔi ná-doun zunui Yoɠanan Mesulame ná-doun anzanui vuluni, Ɓelekia ná-dounloin. 19 Ti ɠɛni tɔɠɔ ʋagɔi wosu gàazu, ti ɗa gòoiti daazeeli ma. Toɓiya ɓɔɠɔi ɠɛni sɛʋɛiti teʋesu, nii a kɛ é màalua.

7

Zeluzalɛme makɛ vai ma vaazeikpasui

1 Siɠigi ɓegai ma ga lo ʋolu, gi kpogiti too da, gi siɠida makɛ nuiti ta guye loo nuiti ta Levi nuiti pilɛni ti-losuʋɛti ʋolu. 2 Gè Zeluzalɛme ɠundiɠilai veeni kɛ̀ɛloin Ɠanani ya, ta Zeluzalɛme zalaʋusu ɠundiɠii Ɠanania, mazɔlɔɔ é ɠɛni ga lada nu, nii é ɠɛni luazu GALA ba, é leʋe nu mɔinmɔin ba. 3 Gè ɠɛni ti ma: «Zeluzalɛme taa ziɠidaʋɛti daa ɠa ɗa lao nɔ ga folo liegi ɠa kpaana, kpɔkɔi ti laaɠulu, sɔɠɔgiti ti ʋilisu pɛ, siɠida makɛ nuiti ti ʋa zeɠe náti. Ɲiisui ɠa zeizu kpasu Zeluzalɛme nuiti saama, tanigaa ti ɗa adɛti makɛ ʋɛ ná ɠa ve ti ya, mɔtaiti ti ɛsɛ ge ɗa ná-pɛlɛ ɠobaʋɛ makɛ.»

Zuda nu mɔungiti ti ɠulaai duɔlai zu,
naati daaseigi ma zɛʋɛi

(Ɛsedalase 2:1-70)

4 Zeluzalɛme laai zuwɔɔlɔʋɛ, é ɓaɠo, kɛlɛ nuɓusɛi la ɠɛni mɔinni su, pɛlɛi tanigaa ti la ɠɛni dɛ loni ʋolu.

5 Nà-GALAGI puuni zìi ma ga gè nu wolaiti ta kundiɠiiti gaalɛ ba, ta nuɓusɛi mɔtai pɛ, gè ti ɠaalu. Gè sɛʋɛi ɠaani, nii nu mɔungi niiti ti ɠulani duɔlai zu, ti-laaseigiti sɛʋɛai su. Nii ɠa gè kaani sɛʋɛi naa zu:

6 Zuda you zɛʋɛi ma nuiti tɔɠɔiti pɛtɛ, niiti Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal liini ga tiye duɔlai zu, ta ti ɠaleni ma Zeluzalɛme ta Zuda yooi zu, ti zei ta-laaiti su ti ɠilagilagi pɛ. 7 Nui niiti ka ti loni ti luɠɔ: Zoloɓaɓɛle, Zozuwe, Neɠemi, Azalia, Laamiya, Naɠamani, Maledosé, Ɓilisan, Misipelɛte, Ɓigivayi, Newume, Ɓaana.

Izilayɛle nuɓusɛiti tiegɔi ɠaa:

8 Paleyɔse mavofodaiti waafelegɔ ungila puulɔfela maazu felegɔ (2.172),

9 Sefatia mavofodaiti unsaʋagɔ puulɔfela maazu felegɔ (372),

10 Ala mavofodaiti undɔzita puulɔɔlu maazu felegɔ (652),

11 Paɠate-Moaɓe mavofodaiti, Zozuwe ta Zoaɓe ta-ʋɛlɛyeɠei wu waafelegɔ undɔsaʋa puugɔ maazu lɔsaʋa (2.818),

12 Elame mavofodaiti waagila unfele puulɔɔlu maazu naanigɔ (1.254),

13 Zatu mavofodaiti undɔsaʋa puunaani maazu lɔɔlugɔ (845),

14 Zakayi mavofodaiti undɔfela puulɔzita (760),

15 Ɓinuwi mavofodaiti undɔzita puunaani maazu lɔsaʋa (648),

16 Ɓeɓayi mavofodaiti undɔzita puufele maazu lɔsaʋa (628),

17 Azagade mavofodaiti waafelegɔ unsaʋagɔ puufele maazu felegɔ (2.322),

18 Adonikame mavofodaiti undɔzita puulɔzita maazu lɔfela (667),

19 Ɓigivayi mavofodaiti waafelegɔ puulɔzita maazu lɔfela (2.067),

20 Adin mavofodaiti undɔzita puulɔɔlu maazu lɔɔlugɔ (655),

21 Atɛɛl mavofodaiti, Ezekiase ná-pɛlɛyeɠei wu puutaaʋuu maazu lɔsaʋa (98),

22 Ɠasume mavofodaiti unsaʋagɔ puufele maazu lɔsaʋa (328),

23 Ɓesayi mavofodaiti unsaʋagɔ puufele maazu naanigɔ (324),

24 Alife mavofodaiti ungila puugɔ maazu felegɔ (112),

25 Gaɓaɠɔn nuiti puutaaʋuugɔ maazu lɔɔlugɔ (95),

26 Ɓɛteleyɛme ta Netofa nuiti ungila puulɔsaʋa maazu lɔsaʋa (188),

27 Anatɔte nuiti ungila puufele maazu lɔsaʋa (128),

28 Ɓɛte-Azamavɛte nuiti puunaani maazu felegɔ (42),

29 Kiliyate-Yeyalime nuiti, ta Kefila nuiti, naa ʋɛɛ Ɓeyelɔte nuiti ba, undɔfela puunaani maazu saʋagɔ (743),

30 Lama nuiti ta Geɓa nuiti undɔzita puufele maazu ɠila (621),

31 Mikemase nuiti ungila puufele maazu felegɔ (122),

32 Ɓetɛle nuiti ta Ayi nuiti ungila puufele maazu saʋagɔ (123),

33 Neɓo taai zɔi ma nuiti puulɔɔlu maazu felegɔ (52),

34 Elame zɔi mavofodaiti waagila unfele puulɔɔlu maazu naanigɔ (1.254),

35 Ɠalime mavofodaiti unsaʋagɔ puufele (320),

36 Zeliko nuiti unsaʋagɔ puunaani maazu lɔɔlugɔ (345),

37 Lode, ta Ɠadide, naa ʋɛɛ Wono nuiti ba undɔfela puufele maazu ɠila (721),

38 Senaa nuiti waasaʋagɔ untaaʋuugɔ puusaʋagɔ (3.930).

39 Zalaɠa ɠula nuiti tetegi:

Yedaya ná-doun zunuiti, Zozuwe ná-pɛlɛyeɠei wu untaaʋuugɔ puulɔfela maazu saʋagɔ (973)

40 Imɛɛl mavofodaiti waagila puulɔɔlu maazu felegɔ (1.052)

41 Pasuul mavofodaiti waagila unfele puunaani maazu lɔfela (1.247)

42 Ɠalime mavofodaiti waagila puugɔ maazu lɔfela (1.017).

43 Levi nuiti tetegi zu:

Zozuwe ta Kadimiyɛle, ta Ɓinuwi naa ʋɛɛ Wodeva ʋa, ti-mavofodaiti puulɔfela maazu naanigɔ (74).

44 Guye loo nuiti:

Azafe mavofodaiti ungila puunaani maazu lɔsaʋa (148).

45 Siɠida makɛ nuiti:

Salume, ta Atɛɛl, Talamɔn, ta Akuɓe, Ɠatita, ta Soɓai ti-mavofodaiti ungila puusaʋa maazu lɔsaʋa (138).

46 GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ti ɠɛni ga niiti ti-laaseigiti ti ʋaazu, ti-mavofodaiti:

Siɠa, Ɠasufa, Taɓayɔte, 47 Kelɔse, Siya, Padɔn, 48 Leɓana, Ɠagaɓa, Salemai, 49 Ɠanan, Gidɛle, Gaɠaal, 50 Leaya, Lesin, Nekoda, 51 Gazame, Uza, Paseya, 52 Ɓesayi, Meɠunime, Nefusesime, 53 Ɓakeɓuke, Ɠakufa, Ɠaaleɠuul, 54 Ɓasalite, Meyida, Ɠaalesa, 55 Ɓaalekɔse, Sisela, Tama, 56 Nesiya, Ɠatifa.

57 Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti ti-mavofodaiti ti ɠɛni ga niiti ti-laaseigiti ti ʋaazu, naati ti-mavofodaiti:

Sotayi, Sofelɛte, Pelida, 58 Yaala, Daalakon, Gidɛle, 59 Sefatia, Ɠatile, Pokɛlɛte-Ɠasebayime, Amon.

60 GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti, ta Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti ti-mavofodaiti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu unsaʋagɔ puutaaʋuu maazu felegɔ (392).

61 Tanigaa ti zeɠeni taai niiti su ti ʋa: Tɛle-Mela, Tɛle-Yaalesa, Keluɓe-Adon, Imɛɛl, kɛlɛ ti la ɠɛni zooni ti ʋa ta-wolodaiti dɔlɔ ta ti-mɛmɛwolani nii é dɛɛzu ga ta ga Izilayɛle nu, ti laaseigiti kaa:

62 Delaya, ta Toɓiya, ta Nekoda, ti-mavofodaiti undɔzita puunaanigɔ maazu felegɔ (642).

63 Zalaɠa ɠula nuiti ɓalaa saama, tanigaa ti ɠɛni naama ɠɛʋelei zu, naati daaseigiti kaa:

Ɠoɓaya ta Akɔse naa ʋɛɛ Ɓaalazilayi ʋa, ti-mavofodaiti, gaaɓelagi naa Galaade nui Ɓaalazilayi laaseigi zeɠeni mazɔlɔɔ é naa ná-doun anzanui vuluni.

64 Sɛʋɛi nii ti-mɛmɛwolani daaseigi su, ti gaiziɛni, kɛlɛ ti la kaani. Naa maaʋele ma ti ti ʋɛtɛni ga ti la ɲadeni, ti la ɠɛni vaani bu, naati ti ʋa boti nɔpɛ kɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ. 65 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii ɓɔɠɔgoi ti leveni ga ti mina daamianigi naa ta mi, niiti ti veai GALA bɛ, eyɛsu zalaɠa ɠula nui gila ge GALA gaazaɠa ta-vaa zu ga wuulimegi ta tumimegi.

66 Bɛbɛi pɛ kpɔga ɠɛni ga nu waaʋuunaanigɔ maazu felegɔ unsaʋagɔ puulɔzita (42.360). 67 Ta-wotiɠɛ nuiti, zinaa ta anzaa, ti ɠɛni ga nu waadɔfela unsaʋagɔ puusaʋa maazu lɔfela (7.337). Guye loo nuiti, zinaa ta anzaa, naati ti ɠɛ ga unfelegɔ puunaani maazu lɔɔlugɔ (245). Sooi ɠɛni ti ya ga undɔfela puusaʋagɔ maazu lɔzita (736), soovale fuului ɠɛ ti ya ga unfelegɔ puunaani maazu lɔɔlugɔ (245). 68 Ɲɔmɛi ɠɛni ti ya ga unnaanigɔ puusaʋagɔ maazu lɔɔlugɔ (435), soovalegi ɠɛ ga waadɔzita undɔfela puufele (6.720).

69 Pɛlɛyeɠe ɠundiɠii ma mɔinmɔin ge vebɛaniiti feeni GALA sei ʋɛlɛi ma woti vai zu. Kundiɠii ɓɔɠɔi ɠulani ga zanu kae waagila (1.000), ɲama vaza aniɲaka puulɔɔlugɔ (50), zalaɠa ɠula zeɠe undɔɔlugɔ puusaʋagɔ (530), é ti ve GALA sei ʋɛlɛi ma woti vai zu. 70 Nii pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti ti feeni, naa liini ga zanu kae waaʋuufelegɔ (20.000), ta kilo waagila ungila (1.100) walii zu. 71 Nii Izilayɛle nui zɔiti ti feeni, naa ɠɛ ga zanu kae waaʋuufelegɔ (20.000), ta kilo waagila (1.000) walii zu, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula zeɠe puulɔzita maazu lɔfela (67) ʋa.

72 Zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, naa ʋɛɛ siɠida makɛ nuiti ta guye loo nuiti ba, ta nuɓusɛi zɔiti ʋelei GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ti la, ta Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ, ɛsɛ ge zeini ná-taa zu.

Tɔ sɛʋɛi ɠala fai kɛlɛmaʋɛ

Konagi zu alugi lɔfelasiɛi ma, Izilayɛle nuiti ti ʋaani, ti zeɠe ta-laazuʋɛti, ʋɛti ti ɠɛni zeini náti.

8

1 Ti pɛ ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme ɠi gilagi zu, ti zeini lawugi zu, nii é Ziɛ Ziɠidaʋɛ ɠakalaʋɛ. Ti ɠɛni sɛʋɛ ɠɛ nui Ɛsedalase ma, é ʋa ga Moize ná-tɔ sɛʋɛi, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai Izilayɛle ya. 2 Alugi lɔfelasiɛi ma volo mɔungi ma, zalaɠa ɠula nui Ɛsedalase ʋaani ga tɔ sɛʋɛi bɛbɛi ɠakala nii gaalɛai ba, zinaa ta anzaa, niiti ta zoo naa ɠaaɠaazu, nii ti mɛnisu. 3 É tɔ sɛʋɛi ɠalani ti ʋɛ, é tɔɔzei sobui, eyɛsu foloi gaalɔ, é loni ada ɠilagi lawugi zu, nii é Ziɛ Ziɠidaʋɛ ɠakalaʋɛ. Nuɓusɛiti kpein goiloga ɠɛni de ga pagɔ, zunuiti ta anzanuiti, naa ʋɛɛ naati kpein ba, ta zoo faa ɠaaɠaazu.

4 Ti Ɛsedalase losuʋɛ ɓɛtɛni ga gului, gaalɛbai naama vai zu, miná ɠa é ɠɛni loni ná. Nui niiti ti ɠɛni loni zeezazuʋɛ, naati kaa: Matitia, Sema, Anaya, Ilii, Yilikiya, ta Maaseya. Zɔiti ti ɠɛni loni ga kɔʋɛzu ʋelei, naati kaa: Pedaya, Misayɛle, Malikiya, Ɠasume, Ɠasebadana, Zakali, ta Mesulame. 5 Ɛsedalase sɛʋɛi laalaoni nuɓusɛiti pɛ gaazu, tɔɔzei gaaɠoozani nuɓusɛi pɛ ba. É daalaogai ma, ɛsɛ pɛ ge kaani, ti wuzeɠe, ti lo. 6 Ɛsedalase Ɠɔoɠɔ GALAGI mamani, nuɓusɛiti pɛ ti-yeeiti tɛɛni geezuʋɛ, ti gooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: «Amina-o! Amina!» Naa ʋoluma ti maayeini zooi ma, ti nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu. 7 Ti ɠaalɔni, Levi nui niiti ka ti ɠɛni nuɓusɛiti kalasu ga tɔ sɛʋɛi zu wooiti: Zozuwe, Ɓani, Seleɓia, Yamin, Akuɓe, Saɓetayi, Wodiya, Maaseya, Kelita, Azalia, Yozaɓade, Ɠanan, Pelaya. 8 Ti ɠɛni GALA ná-tɔ sɛʋɛi ɠalasu gaaɠala fo,* ti ɗa poluʋɛ zuɠula nuiti ma, nii a kɛ naati ti gaaɠa ga pagɔ.

9 Nuɓusɛiti ti tɔ sɛʋɛi zu wooiti mɛnigai ma, ti pɛ ti ɠɛni wɔlɔzu. Názu ɠa Neɠemi, nii é ɠɛni ga kundiɠii, ta Ɛsedalase é ga zalaɠa ɠula nui ta sɛʋɛ ɠɛ nui, naa ʋɛɛ Levi nuiti ba, niiti ti ɠɛni nuɓusɛiti kalasu, ti ɠɛni la nuɓusɛiti pɛ ma: «Za voloi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, nii é ga wa-ƓALAGI. É la zolooni ga wo ʋa ɠɛ gaazuɠilii zu, wo ʋa ɗa wɔlɔ.» 10 Ɛsedalase ɠɛni ti ma ʋolu: «À liina wa-ʋɛlɛiti bu, wo daamiani pagɔiti mi, wo kpɔleɓɔle gani pagɔiti kpɔle, wo ta ve naati bɛ, niiti ta ɠɛʋele la ɓɛtɛni ti ʋɛ ta-ʋɛlɛiti bu. Mazɔlɔɔ za voloi ɠa ga ade-Maliɠii nɔnɔ, à mina ɠaazuɠili pa! Koozunɛɛi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu, naa ɠa é ga wo-zɛbɛi.» 11 Levi nuiti ti ɠɛni nuɓusɛiti pɛ gaanɛɛnɛzu, ti ɗa ɠɛ ma: «À maaɠɛ kpɔ, mazɔlɔɔ za voloi ɲadegɛ, à mina ɠaazuɠili.» 12 Nuɓusɛiti pɛ ti liini, ti daamii wo, ti ɗa ti ɠɔnɔgiti gaaɠwɛ ʋa ta niiti ani la ti ya, ta ti ɗa ɠoozunɛ ga gola. Mazɔlɔɔ ti naama wooiti pɛ gaaɠaani, nii ti suɠulani ti ma.

Kota vɛtii ɠula vai

13 Foloi velesiɛi pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti kpein, ta zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti ti ɠaalɛɛni ba sɛʋɛ ɠɛ nui Ɛsedalase ʋɔ bɛ, nii a kɛ ti tɔ sɛʋɛi zu wooiti kala ga pagɔ. 14 Ti kaani tɔ sɛʋɛi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni Moize ya, ga Izilayɛle nuiti maanɛɛni ti ɗa ɲi kotaiti bu, kota vɛtii ma voloiti pɛ daawu, alugi lɔfelasiɛi ma. 15 Fɛti naa ɠula vai zu, kɛni ti zeze ta-laa wolaiti pɛ su, ta Zeluzalɛme, ti ɠɛ ma: «À ɠula, wo lɛ gizei zu, wo ʋa ga wolive wului ma laagiti, nii siingai ta nii é dɔɓɔi zu, wo ʋa ga milɛte daagi ta dɔɔ wului ma laagi, naa ʋɛɛ gulu ɓiiliiti gaalaagiti ba, nii a kɛ wo kotaiti to, ʋelei sɛʋɛai la.»

16 Nuɓusɛiti ti ɠulani, ti ʋa ga daaiti, ti kotaiti to, tanigaa ti to ta-ʋɛlɛ ɠɔmaʋɛ, ná ɓɛtɛai ga dooɠo bosuʋɛ, tanigaa ti to ta-ɠoi zaamaʋɛ, tanigaa ti to GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ta lawugi zu nii é Ziɛ Ziɠidaʋɛ ɠakalaʋɛ ta lawugi zu nii é Efelayime Ziɠidaʋɛ. 17 Nuɓusɛi niiti kpein ti ɠulani duɔlai zu, ti ʋa, ti pɛ ti kotaiti toni, ti ɗa ɲi ti wu. É zo Nun ná-doun zunui Zozuwe ná-siɛgi ma, é zeeli nuuma voloi ma, Izilayɛle la ɠɛni dɛ kɛɠala vɛti ɠulani. É ɠɛɛni ga koozunɛ vaa wola. 18 Fɛtii ma voloi ɠilagilagi kpein ti ɠɛni GALA ná-tɔ sɛʋɛi zu wooi ta ɠalasu, fɛtii yɛni ga folo lɔfela, foloi lɔsaʋasiɛi ti gaalɛba wolai ɠɛ, eɠɛʋelei deveai la tɔgi zu.

9

To sɔga ƓALA falii

1 Alugi naa nɔ ma volo ʋuufelegɔ maazu naanigɔi (24) ma, Izilayɛle nuiti ti ɠaalɛɛni ba ga ti zugi zo, ti maaɠilia ɠɛni de ga saa wɔlɔ wo seɠei, ti fufiligi ʋu tɔungiti ma. 2 Izilayɛle nuiti ti ɠulani zɔɔma ziiti saama, ti lo yɛ, ti lo zɔ ga ga ta-kotoiti, ta ti-mɛmɛwolani ta-vaaɠaaza golaiti. 3 Naa ʋoluma ti ɠɛni wuzeɠezu, ti lo, ti woilo ta-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔ sɛʋɛi zu wooi ma, nii ti ɠɛni kalasu lɛlɛ saʋagɔ laawu, lɛlɛ saʋagɔ ɠili daawu ti nɔkɔ ta-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, ti lo zɔ ga ga ta-ɠotoiti.

4 Ʋɛ ná ɓɛtɛa ɠɛni de ga Levi nuiti tosuʋɛ, Levi nui niiti ti loni miná: Zozuwe, Ɓani, Kadimiyɛle, Saɓania, Ɓuni, Seleɓia, Ɓani, ta Kenani, ti ɗa wooɠula gola ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ma. 5 Naa ʋoluma, Zozuwe, Kadimiyɛle, Ɓani, Ɠasabiniya, Seleɓia, Wodiya, Saɓania ta Petayia, tɛiti ti ɠɛni ga Levi nuiti, ti ɠɛni ma: «À wuzeɠe, wo mamagi ve wa-ƓALAGI Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɠɔoɠɔ!

«Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɛsɛ gilagilagi pɛ ge ɗa-lɛbiya laaseigi maamusɛ, nii bɔɔlɔai é ɓudɛ mamagi ta maamusɛi pɛ maazu.

6 «Ɗa ɠila kpe ka è ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa, geeɠɔlɔgi niiti ti maaɠoozaai, ta somideɠaiti, zooi ta gaa aniiti kpein, kpoloɗɛiti ta ti wu aniiti. Ɗa ɠa è zɛnvui veezu kpɛtɛ aniiti kpein zea, geeɠɔlɔgi ta gaa aniiti kpein ta nɔkɔsu è wu.

7 «GALA, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è yiimazeɠeni ga Abalame, ɗa ɠa è kulani Uul ʋa, Ɓaɓilɔne yooi zu, è daaseigi ʋɛɛ ga Abalaame. 8 È kaani ga toɠa ga wooɠɛɠila nu è ʋɛ, è minazeɠegi ɓɛtɛ wo yɔɠɔzu wa tɔ, è minazeɠeni ga ɗa Kanaan nuiti, ta Ɠɛte nuiti, ta Amool nuiti, naa ʋɛɛ Felɛze, ta Yeɓuse, ta Giilegase nuiti ta-yooi veezu Abalaame naa ʋɛ, mavofodaiti ti ʋa zei ná. È ɗa-minazeɠegi laazeelini bɛ, mazɔlɔɔ è lelebogɛ.

9 «È gi-mɛmɛwolani ta-maanɔɠɔi ɠaani Ezipete yooi zu, è ta-ɓee wooi mɛni Seeli Kpoloɗɛi laaʋɛ. 10 È poogiti ta maaɓɛlɛ vaa wolaiti kɛɛni Falaɠɔn ta ná-botiɠɛ nu wolaiti daalɔɠɔma, è kɛ ná-zooi zu nuɓusɛiti pɛ daalɔɠɔma, mazɔlɔɔ è ɠɛni Ezipete nuiti ta-wasogi ɠwɛɛ, nii ti ɠɛni kɛɛzu ga gi-mɛmɛwolani. È lɔɠɔi zɔlɔɔni naama ziɛgi zu, tama zaaɠaza è-lɔɠɔi ɠulaʋɛ. 11 È kpoloɗɛi ʋalini su ti luɠɔ, ti ziɛ ada vɔɔi zu kpoloɗɛi zaama. Zɔiti ti ɠɛni ti ɓɛɛzu, è naati daaʋilini pali ɓokulagi zu, ti yei bu eɠɛ kɔtui é yeizu ziɛ wuuzeigi wu.

12 «Foloi è loni ɗa-nuɓusɛiti tuɠɔ ga tonaɓiingi, è lo ti luɠɔ kpidii ga abuzogi, nii é ɠɛni pelei zuɠalasu ti ʋɛ. 13 È zeɠeni geeɠɔlɔgi zu, è yei Sinayi gizei ma, è ɓɔɛ ti ʋɔ, è ti-ziɛ ʋele ʋagɔiti dɛɛ ga tiye, è kala gooiti fe ti ya ti ga gaamai, ta tɔgiti, naa ʋɛɛ deve ʋagɔiti ba. 14 È ɗa-looɠo folo ɲadegai lɛ ga tiye, è kala gooiti ta tɔgiti fe ti ya, naa ʋɛɛ deveiti ba, ga ɗa-wotiɠɛ nui Moize maaʋele. 15 È daamianigi ɠulani geeɠɔlɔgi zu, è fe ti ya, pului ti zogai ma. È ziɛi ɠulani fasai ʋa, kpɔɔle wɔin ti zogai ma. È ɠɛni ti ma ti zooi zeɠe ga tɔnɔ, nii è ɠonani ga ɗa feezu ti ʋɛ.

16 «Kɛlɛ gi-mɛmɛwolani ti wasoni, ti kololalai ɠɛ ga ɗe, ti la kɛɛni ti ʋa ɗa-leveiti so. 17 Ti la kɛɛni ti ʋa ɠolo, ti yeema ɗa-vaa ʋapagiti ma, niiti è ti ɠɛɛni ti ʋɛ. Ti goizuɓɔlɔi ɠɛɛni, ti yiimazeɠeni ga ti ɠale ma ʋolu ta-luɔlai zu Ezipete. Kɛlɛ ɗɔun, è la ɠɛni ɠɛlɛni ti ʋa, mazɔlɔɔ ɗa ga maavaayɛ GALAGI ta maawɔinɠa ƓALAGI, nii é zaalai veezu, zii la ɠula fala, kpɛtɛai wooɠɛɠiladai zu. 18 Ti nikɛ yiʋoi ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ ga zanugi puai, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Wɛlɛ ɗa-ƓALAGI ʋa, é è ɠulaai Ezipete yooi zu.› Ti woo ɲɔiti bo è laalɔɠɔma.

19 «Ɗa ma, ɗa-ɠaazumaawɔinɠaa maaʋele ma, è la ɠɛni ɠɛlɛni ti ʋa teʋebai zu. Tonaɓiingi la ɓɔlɔni ga pelei lɛa ga tiye foloi, abuzogi ɓalaa la looɠoni losu ti luɠɔ kpidii ti-ziɛ ʋelei zu. 20 È ɗa-yɛnvu ʋagɔi veeni ti ya, nii a kɛ ti ɠigi zɔlɔɔ, è la ɠɛni ɠɛlɛni manegi veezu ti ya ga ti-ɠɔnɔgi, è ziɛi veeni ti ya ga ti ɓɔɔle la. 21 È yeezeini ti wu kona ʋuunaanigɔ (40) laawu teʋebai zu, ti la ʋalani ani nɔpɛ ma, ta-zeɠeiti ti la zaɠani ga, ti-ɠɔɠɔiti ti la veni.

22 «È masa zooiti dɔɔni ti yeezu, ta nuɓusɛiti, ti ti ɠoba yooiti seɠe, Ɠɛsɛɓon masagi Siɠon ná-zooi, ta Ɓasan masagi Wɔge ná-zooi. 23 È ti ɓuɠuni, ti-lointi ti mɔin, eɠɛ geeɠɔlɔgi ɠaa zomideɠaiti, è ti laazeeli zooi naa zu, nii è ɠɛni ti-mɛmɛwolani ma, ti seɠe ga tɔnɔ. 24 Ti lɛɛni zooi naa zu, ti seɠe ga tɔnɔ, è zooi naa zu nuɓusɛiti dɔɔni ti yeezu, Kanaan nuiti, ta ta-masagiti, ti naati so ga yiima ʋele. 25 Ti taaiti soni niiti siɠigi ti ma, ani ɓɛtɛzu you ʋagɔiti, ti pɛlɛiti so, ti laavegai ga naavoloi, ti ziɛyeɠeiti so, niiti nu ɠiligaa ti bɔai, ta leezɛn ɓeleiti, ta wolive wuluiti, naa ʋɛɛ gwaa wulu mɔinmɔin ba. Ɗa-nuʋagɔlai maaʋele ma, ti ɠɛni daamii wosu ga yiimai, ti ɠɛni yiɠozu, é zeeli kwɛma.

26 «Kɛlɛ ti wuzeɠeni è laalɔɠɔma, ti ɓaka, ti ʋoluave ɗa-lɔgi ʋa, ti ɗa-ƓALA goo wo nuiti paa, niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ti ma, ti ɠale ma è ʋɔ, ti-zɔgiti gola ɲɔu. 27 Názu è ti veeni ti zili nuiti zea, naati ti ɗa ti maanɔɠɔ. Ti wooɠulani è ma kpɔlɔi ma ziɛgi zu, è yɛni geeɠɔlɔgi zu, è ti woomɛni. Ɗa-ɠaazumaawɔinɠai maaʋele ma, è unmɔɔ nuiti teʋeni ti ma, naati ti ti ɠula ti zili nuiti zea. 28 Izilayɛle nuiti ti dooɠogi zɔlɔɔni nɔ feya, ti tɔɔzeini gaamanɔ ga kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma. Názu ɠa è ti lɔa la ti zili nuiti zea ʋolu, ti zei ti unda. Ti tɔɔzeini mɔnɔ ga kpee loa è ma, è yɛni geeɠɔlɔgi zu, è ti woomɛni. Ɗa-ɠaazumaawɔinɠaa wolai maaʋele ma, è ti unmɔɔni ná zeizu ɠɛ mɔinmɔin. 29 È ɓɔini ti la ga ti ɠale ma ɗa-lɔgiti ma, kɛlɛ ti wasoni, ti la ɠoloni ɗa-lɔgiti bɛ. Ti la woiloni ɗa-leveiti ma, niiti ta ɗa zɛnvui ve naati bɛ, ti ziɛzu ga tiye, ti kpakagi ta woozotalai ɠɛɛni, naa ʋɛɛ goizuɓɔlɔi ʋa. 30 È yeezeini ti wu kona mɔinmɔin daawu, ɗa-ƓALA goo wo nuiti ti ɗa ti lɛnɛ ga ɗa-yɛnvui. Kɛlɛ ti la woiloni naati goo ma, è lati, è ti lɔ zii ɠiligiti zea. 31 Kɛlɛ ɗa-ɠaazumaawɔinɠaa wolai maaʋele ma, è la ti undaaʋilini, è la ɠɛlɛni ti ʋa, mazɔlɔɔ ɗa ga gaazumaawɔinɠaa ƓALAGI, ta faanɛɛ ɠɛɛ ƓALAGI.

32 «Naa ɠa é ba, ee, gá-ƓALAGI, ɗɛi è wɔɔlɔai, è yeeɠaaɓaai, è maayikiai, ɗɛi è ɗa-minazeɠegi makɛsu, ta ɗa-wooɠɛɠiladai, soma è mina gá-maanɔɠɔi ɠa ga faa yɔɠɔfɛlɛ, nii é zeizu gi ma, gá gá-masagiti, ta gá-ɠundiɠiiti, gá-zalaɠa ɠula nuiti, ta gá-ƓALA goo wo nuiti, gi-mɛmɛwolani, ta ɗa-nuɓusɛiti gi pɛ ma, é tɔɔzei Asiili masagiti ta-ziɛgi zu ma, é zeeli za ma. 33 Ɗɔun è lelebogɛ, naa kpein su seeliai gi ma, è ti pɛ kɛɛʋɛ ɗa-wooɠɛɠiladai zu, gá ma faa ɲɔi ɠa gi ɠɛa kɛɛzu. 34 Gá-masagiti, ta gá-ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ gá-zalaɠa ɠula nuiti ta gi-mɛmɛwolani ba, ti la ɗa-lɔgi zoni, ti la woiloni ɗa-leveiti ta tookisu ɓɔɛiti ma, niiti è ɠɛni ti wosu ti ma. 35 Siɛgi kpein ti kɛɛni ta-masa zooi zu, undaanɛ wolaiti saama, niiti è ti ɠɛɛni ti ʋɛ, zou wolai zu nii è feeni ti ʋɛ, ti la ɠɛni zeɠeni ti-ɠɛɛwoti ɲɔiti polu, ti ʋa botii ɠɛ è ʋɛ.

36 «Wɛlɛ gi ʋa za duɔlai zu, naama yooi zu nii è feeni gi-mɛmɛwolani bɛ, ga ti baalɔnɔgiti mi. 37 Zooi naa ʋaalɔnɔ mɔinmɔingi kpein ka ga masagi naati tɔnɔ, niiti è gi lɔai ti yeezu, gá-ɠotoiti maaʋele ma. Tiya ɠa ti yiimaɠɛɛzu gi zu, gá gá-loganiiti, eɠɛʋelei nɛai la ti ʋɛ, kidaaʋili golai ɠa gi su.»

10

Bɛbɛi minazeɠe vai ga
toɠa ɠolo tɔgi ʋɛ

1 Naa maaʋele ma, gi minazeɠe kɛɛni, gi maaɓakpa é zɛʋɛ, gá-ɠundiɠiiti, gá-Levi nuiti, ta gá-zalaɠa ɠula nuiti ti yeeʋo pilɛ su, nii poogi ʋilɛni su.

2 Nui niiti ti yeeʋo pilɛni sɛʋɛi zu, naati daaseigiti kaa: Ɠakalia ná-doun zunui Neɠemi, nii é ɠɛni ga kundiɠii, naa ʋoluma Sedesiyase, 3 Selaya, Azalia, Zelemi, 4 Pasuul, Amalia, Malikiya, 5 Ɠatuse, Saɓania, Maluke, 6 Ɠalime, Melemɔte, Aɓediyase, 7 Daniyɛle, Gineton, Ɓaluke, 8 Mesulame, Aɓiya, Miyamine, 9 Maaziya, Ɓiligayi, Semaya, naati pɛ ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti.

10 Levi nuiti kaa: Azania ná-doun zunui Zozuwe, Ɠenadade mavofodai Ɓinuwi, Kadimiyɛle, 11 ta ti-ɠɛɛlointi niiti: Saɓania, Wodiya, Kelita, Pelaya, Ɠanan, 12 Misé, Leɠɔɓe, Ɠasaɓiya, 13 Zakuul, Seleɓia, Saɓania, 14 Wodiya, Ɓani, Ɓeninu.

15 Nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti kaa: Paleyɔse, Paɠate-Moaɓe, Elame, Zatu, Ɓani, 16 Ɓuni, Azagade, Ɓeɓayi, 17 Adoniya, Ɓigivayi, Adin, 18 Atɛɛl, Ezekiase, Azuul, 19 Wodiya, Ɠasume, Ɓesayi, 20 Alife, Anatɔte, Nebai, 21 Magapiase, Mesulame, Eziil, 22 Mesezaɓɛɛle, Sadɔke, Yadua, 23 Pelatiya, Ɠanan, Anaya, 24 Wozé, Ɠanania, Ɠasuɓe, 25 Aloyese, Pila, Sobɛke, 26 Lowume, Ɠasabena, Maaseya, 27 Ayiya, Ɠanan, Anan, 28 Maluke, Ɠalime, Ɓaana.

29 Nuɓusɛi mɔtaiti kpein, ta zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, ta siɠida makɛ nuiti, naa ʋɛɛ guye loo nuiti ta GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ba, ta zɔiti kpein ti ɓeteʋeni zii ɠiligiti ba, nii a kɛ ti GALA ná-tɔgi ziɛ ga pagɔ, ti-anzaiti ta ti-lointi, niiti kpein ta la zoo faa ɠaaɠaazu, 30 ti pɛ ti ʋɔɔkpɔni ti-ɠɛɛlointi ba, niiti ti ga tosuba nuiti, ti pɛ ti minazeɠeni, ti ɠona ga ta ɠolo tɔgi ʋɛ, nii GALA ge feeni gi ya ga ná-botiɠɛ nui Moize maaʋele, naa ʋoluma gi gi-Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti ta ná-deveiti so, naa ʋɛɛ ná-kalagiti ba, gi ɗa ti ɠɛ. 31 Gi minazeɠe ga gi la gi-loun anzanuiti fea zooi naa zu nuiti bɛ ga vulu, ta gi mina ti-loun anzanuiti fulu gi-loun zunuiti bɛ. 32 Gi mina ta-ʋɔdi ani nɔpɛ geya, nii ta ʋaa la dooɠo foloiti, ta fɛti voloiti. Kona dɔfela ɠilagila gi ɗa ɓe zooi ʋa, é looɠo, gi mina ɓɔi nu la ga é gá-ɠuyeiti kula.

33 Naa ʋoluma gi daani ɓɔɠɔ ma ga tɔgi ga kona-o-kona, gi ɗa galamu naaninaani fe ga wali ɠaei gá-ƓALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ vai zu. 34 Zeemaaɓɔ walii naa ɠa niima aniiti ti ɠɛɛzu ɠeyazu la: ɓului nii é veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, vebɛ zalaɠaiti ta gala zalaɠaiti niiti ti maanɛai ti ɗa ve folo-o-folo, gala zalaɠaiti ti ɠulazu ɠɔ dooɠo foloiti, alu toga niinɛi ma vɛtiiti, ta fɛtii zɔiti ma voloiti, vebɛani zɔiti ti veai GALA bɛ, ta Izilayɛle nuiti ta-ɠoto gba zalaɠaiti, ta fai nii kpein é ɠɛɛzu gá-ƓALA sei ʋɛlɛi wu. 35 Gɛi gi ga zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti, naa ʋɛɛ nuɓusɛi zɔiti ba, gi yeeɠɛɠalai ɠaaɠwɛɛni gá-ʋɛlɛyeɠeiti ba ga kpakutoomai, gi ɠɛ kwɛ siɛgi nii ɛsɛ maanɛai é ʋaa la ga koʋii ga vebɛanii gá-ƓALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, zalaɠaiti gala vai zu gá-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ, eɠɛʋelei sɛʋɛai la tɔ sɛʋɛi zu. 36 Kona-o-kona gi ɗa ʋa ɓalaa ga gá-yooiti baalɔnɔ mɔungiti, ta gá-wuluiti gaa ɠwaa mɔungiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 37 Gá ʋa ɓalaa ga gi-loun zunu mɔungiti, ta gá-loganiiti ma yiʋo zinɛ mɔungiti, eɠɛʋelei sɛʋɛai la tɔ sɛʋɛi zu. Gá ʋa ga gá-logani ɓulugiti ma yiʋo zinɛ mɔungiti, nikɛiti, baalagiti, ta boliiti, gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, gi ti ve zalaɠa ɠula nuiti zea, ti botii ɠɛɛzu ná. 38 Naa ʋoluma, gá ta zeɠe gá-ɓulu vukɔi ma ʋapagiti ba, ta gá-wulu waa ʋagɔiti, ta dɔɔ niinɛi, naa ʋɛɛ gulɔi ʋa, gá naama aniiti fe zalaɠa ɠula nuiti zea gá-ƓALAGI ná-pɛlɛi ma ʋɛɛbaiti bu. Gá-ɓalaga aniiti kpein ma ʋuusiɛi ɠa ve Levi nuiti zea, tiya ɓɔɠɔi ta leʋe taaiti su, ʋɛti gá-ɓalagiti ti náti, ti puusiɛiti seɠe. 39 Zalaɠa ɠula nui nii é ga Aalɔn mavofodai, naa ɓɔɠɔi ɠa ʋilɛsu Levi nuiti polu, siɛgi zu ti ɠɛɛzu puusiɛi ɠulazu la. Levi nuiti ɓalaa ta ʋa ga puusiɛi ma ʋuusiɛi gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ma naavolo makɛsuʋɛ. 40 Izilayɛle nuiti ta Levi nuiti ta ʋaazu ga ta-vebɛaniiti: moloi é ga ɓeleegi, dɔɔ niinɛi, ta gulɔi, ti pu pɛɛbai naati bu, ʋɛ GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti ta ɗa ɠɛ ná, ta zalaɠa ɠula nuiti ti botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu, ta siɠida makɛ nuiti, naa ʋɛɛ guye loo nuiti ba. Naazu gi la yeeɓega gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ʋa pɛ.

11

Zuifuiti ti ʋaai ga niinɛ,
ti ɠaaɠwɛɛ vai Zeluzalɛme
ta taai zɔiti ba

1 Kundiɠiiti ti zeini Zeluzalɛme. Nuɓusɛi mɔtaiti saama, ti kɛɛni ga kpakutoomai, nii a kɛ nu ʋuupuugi zaama, ti yeelo nu ɠila ba, é li, é zei Zeluzalɛme taa ɲadegai zu, taaʋuugɔi zɔiti, naati ti li, ti zei zɔɔma laaiti su. 2 Nuɓusɛiti ti naama nuiti mamani, niiti ti ɓɔɠɔ veeni ga ti zei Zeluzalɛme.

3 Izilayɛle nuiti ti liini, ti zei Zuda laaiti su, ɛsɛ ge zei kɔli unda, ta ná-taa zu, zalaɠa ɠula nuiti, Levi nuiti, GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti, ta Salomɔn ná-botiɠɛ nuiti ti-mavofodaiti. Koʋii ma ɠundiɠiiti daaseigiti kaa, niiti ti zeini Zeluzalɛme. 4 Zuda ta Ɓɛnzamɛn nui tanigaa ti zeini Zeluzalɛme, ti laaseigiti kaa:

Zuda nuiti saama:

Pelɛze mavofodai Ataya, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Maɠalaleyɛle mavofodai, ga Sefatia, Amalia, Zakali, ta Woziase,

5 ta Siloni mavofodai Maaseya, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Zakali, Yoyaliɓe, Adaya, Ɠazaya, Kɔle-Wozé, ta Ɓaluke.

6 Pelɛze mavofodaiti saama, zunu ɓakologi niiti ti zeini Zeluzalɛme, ti ɠɛni ga nu unnaanigɔ nu ʋuulɔzita maazu lɔsaʋa (468).

7 Ɓɛnzamɛn nuiti saama:

Ezayi mavofodai Salu, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Itiyɛle, Maaseya, Kolaya, Pedaya, Yowɛde, ta Mesulame. 8 Tɔun poluma, Gaɓayi ta Salayi. Ɓɛnzamɛn nuiti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu untaaʋuugɔ nu ʋuufele maazu lɔsaʋa (928). 9 Zikili ná-doun zunui Zowɛle ɠa é ɠɛni ga naati ta-ɠundiɠii, Ɠasenua ná-doun zunui Zuda ɠɛ ga taa ɠundiɠii ná-seikobai.

10 Zalaɠa ɠula nuiti saama:

Yoyaliɓe ná-doun zunui Yedaya, Yakin, 11 zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Ayituɓe mavofodai Selaya, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Melayɔte, Sadɔke, Mesulame, ta Yilikiya, 12 naa ʋɛɛ nu undɔsaʋa nu ʋuufele maazu felegɔ (822) ʋa ti-ɠɛɛlointi saama, niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu, ta Malikiya mavofodai Adaya, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Pasuul, Zakali, Amesi, Pelaliya, ta Yeloɠame, 13 ta pɛlɛyeɠe ɠundiɠi unfelegɔ puunaani maazu felegɔ (242), ná-bolodamaiti saama, ta Imɛɛl mavofodai Amasayi, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Mesilemɔte, Aazayi, ta Azalɛle, 14 ta kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛ ungila puufele maazu lɔsaʋa (128) ti-ɠɛɛlointi saama. Gɛdolime ná-doun zunui Zaɓidiyɛle ɠa é ɠɛni ga ta-ɠundiɠii.

15 Levi nuiti saama:

Ɓuni mavofodai Semaya nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Ɠasaɓiya, Azilikame, ta Ɠasuɓe, 16 ta Levi nuiti ta-ɠundiɠiiti Saɓetayi ta Yozaɓade, niiti ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi ma wotiiti untuɠɔ kɛlɛma ʋelei, 17 ta Azafe mavofodai Matania, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Zaɓidi ta Misé. Tɔ ɠa é ɠɛni ga maamusɛ wuye laaɠula ɠundiɠii GALA fali ziɛgi zu. Ná-seikobai Ɓakeɓukia, nii é ɠɛni ga Matania kɛɛɠɛloin gila, ta Aɓada, naa ɠa é ɠɛni ga Yedutun mavofodai, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Galale ta Samua. 18 Levi nui niiti ti ɠɛni taa wola ɲadegai zu, ti ɠɛni ga nu unfele puulɔsaʋa maazu naani (284).

19 Siɠida makɛ nuiti ti ɠɛni ná:

Akuɓe, ta Talamɔn, naa ʋɛɛ ti-ɠɛɛloin siɠida makɛ nui zɔiti ba, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu ungila puulɔfela maazu felegɔ (172).

20 Izilayɛle nui mɔtaiti, zalaɠa ɠula nua ta Levi nua, ti zeini Zuda laai zɔiti su, ɛsɛ ge zei ná-pogani unda. 21 GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ti zeini Zeluzalɛme ɠoii nii daa ga Wofɛle. Siɠa ta Gisipa ɠa ti ɠɛni ga ta-ɠundiɠiiti.

22 Levi nuiti ta-ɠundiɠii ɠɛni Zeluzalɛme ga Uzi, Misé mavofodai, nii kɛɛɠɛ ta kɛɛɠɛwolani ti ɠɛni ga niiti: Matania, Ɠasaɓiya, ta Ɓani, é ɠɛni ga Azafe ná-bolodai zu nui ta, niiti ti ɠɛni guye loo vai ta gɛingɛin gani vaiti unda GALA sei ʋɛlɛi wu. 23 Guye loo nuiti ti ɠɛni masagi ná-devei wu, faazeikpasu ɠɛni ná ta-volo ɠilagila botii vaa zu. 24 Zuda mavofodai Zela ná-bolodamai zu nui nii daa ga Mesezaɓɛɛle, naa ná-doun zunui Petayia ɠa é ɠɛni masagi ɠoba nuɓusɛiti ma vai kpein su.

25 Zuda ʋɛlɛyeɠei tanigaa ti liini, ti zei dɔɓɔzu laai niiti su, ta ti-maaɠooliiti su: Kiliyate-Aaleɓa ta maaɠoolii zu laaiti, Diɓon ta maaɠoolii zu laaiti, Yekaɓeseyɛle ta maaɠoolii zu laaiti, 26 Yesua, Molada, Ɓɛte-Palɛte, 27 Ɠasaal-Suale, Ɓeel-Seɓa ta maaɠoolii zu laaiti, 28 Sikilage, Mekona ta maaɠoolii zu laaiti, 29 En-Limon, Soleya, Yaalemute, 30 Zanoa, ta Adulame, ta ti-maaɠoolii zu laaiti, Lakise ta maaɠoolii zu, Azeka ta maaɠoolii zu laaiti. É zo Ɓeel-Seɓa, é zeeli Ɠinɔme ʋɛtugi ma, ti zeini ná yɔɠɔzuʋɛ laaiti kpein su.

31 Ɓɛnzamɛn ʋɛlɛyeɠeiti ti zeini taai niiti su: Geɓa, Mikemase, Aya, Ɓetɛle ta maaɠoolii zu laaiti, 32 Anatɔte, Nɔɓe, Anania, 33 Ɠasɔɔl, Lama, Gitayime, 34 Ɠadide, Seɓoyime, Neɓalate, 35 Lode, ta Wono, ɲɛɛliɠi nuiti ta-nɛmɛi. 36 Levi nuiti saama, tanigaa ti zeɠeni Zuda, ti latiga Ɓɛnzamɛn ʋele.

12

Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti
ti-laasei sɛʋɛ vai

1 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nui niiti ti ɠulani duɔlai zu, ti ʋa ʋɔɔma ta Seyalitiyɛle ná-doun zunui Zoloɓaɓɛle, é ʋɛɛ Zozuwe ʋa, ti-laaseigiti kaa: Selaya, Zelemi, Ɛsedalase, 2 Amalia, Maluke, Ɠatuse, 3 Sekania, Lewume, Melemɔte, 4 Ido, Ginetoyi, Aɓiya, 5 Miyamine, Maadiya, Ɓiliga, 6 Semaya, Yoyaliɓe, Yedaya, 7 Salu, Amɔke, Yilikiya, Yedaya. Naati ka ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti ta ti-ɠɛɛlointi ta-ɠundiɠiiti, Zozuwe ná-siɛgi zu.

8 Levi nuiti kaa: Zozuwe, Ɓinuwi, Kadimiyɛle, Seleɓia, Zuda, ta Matania. Matania ta kɛɛɠɛlointi ka ti maamusɛ wuyeiti daaɠulazu. 9 Ti-ɠɛɛlointi Ɓakeɓukia ta Uni ti ɠɛni loni ti ɠakala, ti ɠaaʋotegai ɓɔɠɔ ma ta naati botii ɠɛɛ vai zu.

10 Zozuwe Yoyakime zɔlɔɔni, Yoyakime Eliasiɓe zɔlɔɔ, Eliasiɓe Yoyada zɔlɔɔ, 11 Yoyada Zonatan zɔlɔɔ, Zonatan Yadua zɔlɔɔ.

12 Yoyakime ná-siɛgi zu, niima nuiti ka ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula nuiti ta-ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti:

Melaya ɠa é ɠɛni Selaya ná-pɛlɛyeɠei unda,

Ɠanania ɠa é ɠɛni Zelemi ná-pɛlɛyeɠei unda,

13 Mesulame ɠa é ɠɛni Ɛsedalase ná-pɛlɛyeɠei unda,

Yoɠanan ɠa é ɠɛni Amalia ná-pɛlɛyeɠei unda,

14 Zonatan ɠa é ɠɛni Meluki ná-pɛlɛyeɠei unda,

Zozɛfe ɠa é ɠɛni Saɓania ná-pɛlɛyeɠei unda,

15 Adana ɠa é ɠɛni Ɠalime ná-pɛlɛyeɠei unda,

Ɠɛlɛkai ɠa é ɠɛni Melayɔte ná-pɛlɛyeɠei unda,

16 Zakali ɠa é ɠɛni Ido ná-pɛlɛyeɠei unda,

Mesulame ɠa é ɠɛni Gineton ná-pɛlɛyeɠei unda,

17 Zikili ɠa é ɠɛni Aɓiya ná-pɛlɛyeɠei unda,

nui ta ɠa é ɠɛni Miniyamin ná-pɛlɛyeɠei unda,

Pilitai ɠa é ɠɛni Moadia ná-pɛlɛyeɠei unda.

18 Samua ɠa é ɠɛni Ɓiliga ná-pɛlɛyeɠei unda,

Zonatan ɠa é ɠɛni Semaya ná-pɛlɛyeɠei unda,

19 Matenayi ɠa é ɠɛni Yoyaliɓe ná-pɛlɛyeɠei unda,

Uzi ɠa é ɠɛni Yedaya ná-pɛlɛyeɠei unda,

20 Kalayi ɠa é ɠɛni Salayi ná-pɛlɛyeɠei unda,

Eɓɛɛl ɠa é ɠɛni Amɔke ná-pɛlɛyeɠei unda,

21 Ɠasaɓiya ɠa é ɠɛni Yilikiya ná-pɛlɛyeɠei unda,

Netaneyɛle ma ka ɠa é ɠɛni Yedaya ná-pɛlɛyeɠei unda.

22 Siɛgi zu Eliasiɓe ta Yoyada, naa ʋɛɛ Yoɠanan ta Yadua ti ɠɛni la ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti, ti Levi nuiti daaseigiti sɛʋɛni, niiti ti ɠɛni ga pɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti. Ʋele nɔ ɠana ti kɛɛni la ga zalaɠa ɠula nuiti, eyɛsu Pɛɛlese masagi Daliyuse ná-siɛgi. 23 Levi ʋɛlɛyeɠe ɠundiɠiiti daaseigiti ɠɛni sɛʋɛi naa zu, nii faa ɓiigiti ti su, kɛlɛ naa ɠɛɛni nɔ eyɛsu é zeeli Eliasiɓe ná-dounloin Yoɠanan ná-siɛgi ma. 24 Levi ɠundiɠii niiti: Ɠasaɓiya, Seleɓia, ta Kadimiyɛle ná-doun zunui Zozuwe ta ti-ɠɛɛlointi, ti ɠɛni losu ɠakala, ti ɠaaʋotegai ɓɔɠɔ ma ta naati, ti ɗa GALA maamusɛ wuyeiti ta dɛbi wuyeiti too ta-ziɛgi a la zeelina botiɠɛ vai zu. Ʋele ɠana ti ɠɛni kɛɛzu la, é zoloo devei naa ma, nii GALA ná-nui Davide feeni ti ya.

25 Matania, Ɓakeɓukia, Aɓediyase, Mesulame, Talamɔn, ta Akuɓe ti ɠɛni ga siɠida makɛ nuiti, ti ɗa wɛlɛ sɔɔla makɛsuʋɛti ma ti GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛti. 26 Ti ɠɛni ta wotii ɠɛɛzu Zozuwe ná-doun zunui Yoyakime ná-siɛgi zu, Yosadake ná-dounloin, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠii Neɠemi, ta zalaɠa ɠula nui é ga sɛʋɛ ɠɛ nui Ɛsedalase ta-ziɛgi zu.

Zeluzalɛme ziɠigi vee vai GALA bɛ

27 Zeluzalɛme ziɠigi laalaosuʋɛ, gi Levi nuiti kpein tolini, ti zeɠe ta-laazuʋɛti, ti ʋa, gi fɛtii ɠula ga koozunɛɛi, siɠigi vee vai zu GALA bɛ, ga GALA maamusɛ wuyeiti ti ɗa loo, kɔtɛgi, papai, ta kɔnigiti ti ɗa ɠɛin bu. 28 Guye loo nuiti ti ɠaalɛɛni ba, ti zeɠe Zeluzalɛme maaɠoolii zu laaiti, ta Netofa maaɠoolii zu: 29 ta Ɓɛte-Gilegale, é ʋɛɛ Geɓa yooi ɲɛgɛlɛin ba, ta Azamavɛte, mazɔlɔɔ guye loo nuiti ti taaiti toni Zeluzalɛme maaɠoolii zu. 30 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti ɓɔɠɔ ɲadeni, ti nuɓusɛiti ɲade, naa ʋɛɛ taa ziɠidaʋɛti ta siɠigi ʋa.

31 Gè Zuda ɠundiɠiiti tɛɛni siɠigi ɠa. Gè guye loo nuiti gaaɠwɛɛni su ga felegɔ. Ma mɔungiti ti ɗa ziɛ siɠigi ɠa nu yeezazu ʋelei Kpoɠa Siɠidaʋɛ. 32 Nui niiti ka ti ɠɛni ziɛzu guye loo nuiti poluʋɛ: Wosaya, ta Zuda ɠundiɠiiti gilazuʋɛ, 33 Azalia, Ɛsedalase, Mesulame, 34 Zuda, Ɓɛnzamɛn, Semaya, Zelemi. 35 Naa ʋoluma zalaɠa ɠula nui niiti ti ɠɛni puʋugi vɛɛzu: Zakali, Azafe mavofodai, nii mɛmɛwolani ti ɠɛni ga Zakuul, Misé, Matania, Semaya, ta Zonatan, 36 ta bɔɔlai niiti: Semaya, Azalɛle, Milalayi, Gilalayi, Maayi, Netaneyɛle, Zuda, ta Ɠanani. Ti gɛingɛin ganigiti seɠeni, niiti GALA ná-nui Davide ti ɓɛtɛni. Sɛʋɛ ɠɛ nui Ɛsedalase ɠa é ɠɛni ti untuɠɔ. 37 Ti zeeliai ma Ziɛun Siɠidaʋɛ, ti lɛɛni Davide ná-taai zu ga nu lɛɛzuʋɛti pɔ pelei, ti yɛ siɠigi ɠa, ti Davide ná-pɛlɛi maazuɓudɛ, ti zeeli Ziɛ Ziɠidaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei.

38 Guye loo nui zɔiti ti liini ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei. Gè ʋilɛni ti ʋolu siɠigi ɠa, gá bɛbɛi mɔtaiti. Gi leʋeni Abu Ziɠi Gaaɠoozagi ɠobaʋɛ, ta Siɠigi Ɠaawɔɔlɔzu ʋelei. 39 Gi liini, gi leʋe Efelayime Siɠidaʋɛ maazu, ta Siɠida Wɔlɔmai, naa ʋɛɛ Kale Ziɠidaʋɛ ʋa, ta Ɠananeyɛle Ná-Siɠi Koozagi, é ʋɛɛ Mea Ná-Siɠi Koozagi ʋa, gi leʋe Baala Siɠidaʋɛ, gi zeeli Kaso Ziɠidaʋɛ. 40 Guye loo nu ɓulu seizu felegɔiti ti loni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, gá ɓalaa gá kundiɠiiti niiti ti ɠɛni pòlu, 41 ta zalaɠa ɠula nui niiti ti ɗa puʋugi vɛ: Eliakime, Maaseya, Miniyamin, Misé, Eliyɔyenayi, Zakali, Ɠanania, 42 naa ʋoluma Maaseya, Semaya, Eleazaal, Uzi, Yoɠanan, Malikiya, Elame, ta Ezɛɛl. Yizalayia ɠa é ɠɛni losu guye loo nuiti tuɠɔ, ti ɗa guyeiti too. 43 Naama voloi nuiti ti zalaɠa mɔinmɔin kulani, ti ɗa ɠoozunɛ ga gola, mazɔlɔɔ GALA ge ná-nuɓusɛiti koozunɛɛni ga gola, anzanuiti ta doungoiti ti ɗa ɠoozunɛɛ ɓalaa. Nu ɠɛni yɛsu ɠoozama poun, è ɗa koozunɛ wooi mɛni Zeluzalɛme, ti ná maaɓudɛ.

44 Naama ziɛgi zu, zeelobai woni ga zunui tanigaa, ga ti ɗa wɛlɛ pɛlɛiti ma, vɛti vebɛaniiti ta puusiɛiti ti ɠɛni makɛsu ná. Naama nuiti nɔ ɠa ti ɠɛni liizu kpalagiti su taa ɠobaʋɛti, ti zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti seɠe, nii tɔgi bogai ga é ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti kɔnɔgi, ti ʋa ga tiye. Mazɔlɔɔ Zuda nuɓusɛiti kpein ti ɠoozunɛɛni zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ta-woti ʋelei ma, 45 ti ɠɛni ta-ƓALAGI ná-botii kpein kɛɛzu, ta nuɓusɛiti ta-ɲade fai ma zii pɛ. Guye loo nuiti ta siɠida makɛ nuiti ɓalaa ti ɠɛni ziɛzu ga devei naa nɔ, nii Davide ta ná-doun zunui Salomɔn ti feeni. 46 Mazɔlɔɔ kaite, Davide ta Azafe ta-ziɛgi zu, guye loo ɠundiɠiiti ti ɠɛni GALA dɛbi wuyeiti ta maamusɛ wuyeiti daaɠulazu. 47 Zoloɓaɓɛle ta Neɠemi ta-ziɛgi zu, Izilayɛle nuiti kpein ti ɠɛni ʋaazu ga guye loo nuiti ta siɠida makɛ nuiti kɔnɔgi folo-o-folo. Ti ɠɛni ʋaazu ɓalaa ga vebɛani ɲadegaiti, nii é ɠɛni ga Levi nuiti tɔnɔi, Levi nuiti ɓalaa ti ɠɛni naa veezu Aalɔn mavofodaiti zea, nii é ga tɔnɔi vebɛani ɲadegai naati su.

13

Falibo fai niiti Neɠemi ti ɠɛɛni

1 Naama ziɛgi zu, ti yɛni Moize ná-sɛʋɛi ɠalasu nuɓusɛiti gaazu, ti ka su ga Amɔn ta Moaɓe nuiti maa la nɛɛni ti ʋa ɠɛ GALA ná-nuiti ta-maaɓɔgi zu. 2 Tɔɔzei, ti la ɠɛni Izilayɛle nuiti daaɠomini ga pagɔ, ti ʋa ti vadɔ ga daamianigiti ta kpɔɔle ɗɛi. Moaɓe nuiti mu ti Ɓalaame zalani ga é ʋa, é Izilayɛle ɠoto, kɛlɛ gá-ƓALAGI kotoi naa valiboni ga tuyai.* 3 Izilayɛle nuiti ti naa mɛnigai ma sɛʋɛ ɠalagi zu, ti deveni ga ti wɛɛinti kpein kula ɓɔɠɔ zaama.

4 Naama yeei ʋa ɠɛ é zeeli, zalaɠa ɠula nui Eliasiɓe ɠa é ɠɛni wɛlɛzu pɛɛbaiti ma, niiti ti loni gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ʋa. Tɛi tama ti ɓɔni boloda ma ta Toɓiya, 5 é pɛɛbai gila feeni naa ya, ʋɛ sɔɔlai niiti ti ɠɛni ná mɔungi: vebɛ zalaɠaiti, ansansegi, GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti, moloi ta dɔɔ niinɛi ma ʋuusiɛi, ta gulɔi, niiti ti levea ɠɛni de ga Levi nuiti, ta guye loo nuiti, ta siɠida makɛ nuiti tɔnɔi, ta zalaɠa ɠula nuiti kɔnɔgiti. 6 Gè la ɠɛni Zeluzalɛme siɛgi zu naama vaiti ti ɠɛɛni la, mazɔlɔɔ gè ɠaleni ma Ɓaɓilɔne masagi Aaletazɛɛlesɛse ɠoba ná-kona ʋuusaʋa maazu velesiɛi (32) ma masa fai zu, gè yeeɠɛɠala go ɠɛɛni. Naa ʋoluma é vaani bu ga 7 gè ɠale ma Zeluzalɛme. Gè faa ɲɔi naa ɠaani, nii Eliasiɓe kɛɛni, ga pɛɛbai vee vai Toɓiya ʋɛ gá-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 8 Zìiɠaawanani gola. Nii kpein é ga Toɓiya ɠɔligiti, gè ti ɠulani pɛlɛi wu, gè ti ʋili ya eteaʋɛ, 9 naa ʋoluma gè devei veeni ga ti pɛlɛiti buuɲade, gè GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti puuni ná ʋolu mɔnɔ, ta vebɛ zalaɠaiti, ta ansansegi.

10 Gè mɛnini ɓalaa ga Levi nuiti kɔnɔgi la mɔ ɠɛni veezu, naa maaʋele ma Levi nuiti ta guye loo nuiti ti ɠalega ma, ti li ta-lii ɠɛɛzuʋɛti. 11 Gè zelii loni kundiɠiiti ma, gè ɠɛ ti ma: «Leeni vaa zu wo GALA sei ʋɛlɛi laaloai?» Gè Levi nuiti ta guye loo nuiti gaalɛɛni ba, gè ti ʋilɛ ta-wotii ma ʋolu. 12 Zuda nuiti ti tɔɔzeini ʋolu, ti ɗa ʋa ga puusiɛiti, ga moloi, ta dɔɔ niinɛi, ta gulɔi, ti pu ti makɛ ʋɛlɛi wu. 13 Gè yeeloni nui tanigaa ʋa ga ti ɗa wɛlɛ pɛlɛi naati ma, naama nuiti ti ɠɛni ga: zalaɠa ɠula nui Selemiya, sɛʋɛ ɠɛ nui Sadɔke, ta Levi nui Pedaya, naa ʋoluzeigi ɠɛni ga Zakuul ná-doun zunui Ɠanan, Matania ná-dounloin. Ɛsɛ pɛ ge zolooni ma ga nui niiti ta ga lada nua. Ta-wotii ɠɛni ga ti ɗa vebɛaniiti gaaɠwɛ ti-wɔɔlaiti ba.

14 Ee, nà-GALAGI, ɠizɛ naa kpein su, nii gè kɛa, mina yeema wooɠɛɠiladai naa ma, nii gè botii ɠɛa la GALA sei ʋɛlɛi vaa ma, ta nii kpein é ɠɛɛzu bu.

15 Naama ziɛgi zu, gè nui tanigaa ɠaani Zuda, ti ɗa leezɛn waai ɠolo dɔɔ ɗɛi ɠulazuʋɛ dooɠo foloi. Tanigaa ti ɗa moloi mɛɛn dooɠo foloi, ti ɗa ta-zoovalegiti kasɔɠili ga dɔɔi, ta leezɛn waai, é ʋɛɛ kooleɠoole gwaai ʋa, ta kasɔi ma zii pɛ, ti ʋa lɛ ga tiye Zeluzalɛme dooɠo foloi. Gè ti lɛnɛni voloi ti ɠɛni ta-yaaɠo aniiti pɔdizu la. 16 Naa ʋoluma Tiil nui niiti ti ɠɛni zeini Zeluzalɛme, naati ti ɠɛni ʋaazu ga kaleiti ta yaaɠo ani ɠiligiti, ti ɗa pɔdi Zuda nuiti ma ta Zeluzalɛme dooɠo foloi. 17 Gè zelii loni Zuda ɠundiɠiiti ma, gè ɠɛ ti ma: «Lee ʋe wo niima vaa ɲɔi ɠɛɛzu ɠani, wo ɗa dooɠo foloi maaɲɛɛi ʋu ma? 18 Naa nɔ lɛi wo-ɠɛɛni ti kɛɛni? Naa maaʋele ɠa é kɛa ada-ƓALAGI niima maanɔɠɔiti seiɗa ade ma, ta taai nii ma. Wɔun wa-ɠololalai maaʋele ma dooɠo foloi ʋɛ, wa ta ʋɛɛzu ná-ziiɠaawanai ʋa Izilayɛle laalɔɠɔma.»

19 Naa ʋoluma, gè devei veeni ga fitiligi ɠa ʋɛɛna nɔ feya, ti Zeluzalɛme taa ziɠidaʋɛti daaɠulu, aisa dooɠo foloi ʋa zeeli, ti laa mina lao, kɛni dooɠo foloi a leʋena. Gè nà-botiɠɛ nui tanigaa zeini taa ziɠidaʋɛti koba, ga ti ɗa wɛlɛ náti ma, nii a kɛ kasɔ nɔpɛ ge mina lɛ Zeluzalɛme dooɠo foloi. 20 Naa ɠɛai ma, yaaɠoi tanigaa ti ɲiini ga gila ɓaa felegɔ Zeluzalɛme ziɠigi ʋoluʋelei. 21 Gè ɓaazaɠani ti ma, gè ɠɛ ma: «Lee vaa zu wo ɲiizu siɠigi laaʋɛ? Wa ta ɠɛɛna nii ʋoluma, nà yeeʋɛɛ wo ma.» É zoni názu ma pa, ti la mɔ ɠɛni ʋaazu dooɠo foloi ma. 22 Naa ʋoluma, gè boni Levi nuiti ma ga ti ɓɔɠɔ ɲade, ti li, ti ɗa wɛlɛ taa ziɠidaʋɛti ma, nii a kɛ ti dooɠo foloi maaɲɛ.

Ee, nà-GALAGI, ɠizɛ sù, è gàazumaawɔinɠa ɗa-wooɠɛɠilada wolai maaʋele ma!

23 Naama ziɛgi nɔ zu, gè Zuifui tanigaa ɠaani, ti anzaiti fuluai Asadɔde, Amɔn, ta Moaɓe nuiti saama. 24 Ti-lointi gilazuʋɛ kpein ge ɠɛ ɓɔɛzu ga Asadɔde wooi nɔ, zɔiti ti ɗa zii woo ɠiligiti bo. Kɛlɛ ti tanɔpɛ ge la ɠɛni zooni Eɓulu wooi wosu. 25 Gè zelii loni ti ma, gè ti ɠoto, gè tanigaa loɠa, gè ɗa tɔundeɠaiti folofolo ma. Naa ʋoluma, gè ɠɛni ti ma, ti ɠona GALA daaseigi ma, ga ti mina mɔ ti-loun anzanuiti fe ga vulu zii ɠiligiti ti-loun zunuiti bɛ, ta ti mina mɔ zii ɠili anzanu vulu ti-loun zunuiti bɛ, ɓaa tiya ɓɔɠɔ ʋɛ. 26 Gè ɠɛni ti ma: «Naa nɔ lɛi é ɠɛɛni ga Izilayɛle masagi Salomɔn ná-kotoi? Zii ɠiligiti kpein saama, kɛɠala masa ge la ɠɛni ná, ná-GALAGI nɛɛni ʋɛ, naa sei Izilayɛle unda ga masagi. Kɛlɛ naa pɛ ge ɠɛɛni, zii ɠili anzanuiti ti tooni kotoi zu. 27 Gi la mɔ pɔ gi mɛni ga wa naa ɠɛɠala ɠoto ɲɔuɲɔugi ɠɛɛzu ta wa ga wooʋalada nuiti ada-ƓALAGI laalɔɠɔma, wo ʋa ɗa zii ɠili anzanuiti sei.»

28 Yoyada ná-doun zunui gila ge ɠɛni ná, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Eliasiɓe ná-dounloin, é ɠɛni ga Ɠɔlɔnayime nui Sanebalate nɛkoi, naa ɠa é kɛɛni gè kpɛɛni, gè maaɠooza ɓɔɠɔ ʋa. 29 Ee, nà-GALAGI, mina yeema ti ma. Mazɔlɔɔ ti zalaɠa ɠula vai ma maaɲɛɛi ɠoloɠologɛ, ta minazeɠegi nii é wo yɔɠɔzu wa zalaɠa ɠula nuiti, ta Levi nuiti.

30 Nii kpein é ga wɛɛn ɠani, gè naati kulani ti zaama. Nii kpein maanɛai ga zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti kɛ, gè naa laa ga ga zɛbɛ, ɛsɛni ta tosu. 31 Naa ʋoluma koʋii ma vebɛanii nii maanɛai ga é ɗa ve, é zoloo ɛsɛ ná-yeeɠɛɠalai ma, ta zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti fee vai, gè naa ɓalaa laani ga ʋolu.

Ee, nà-GALAGI, ɠizɛ sù ga pagɔ!

* 8:8 8:8 gaaɠala fo: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: ti ɗa daawooleʋe

* 13:2 13:1-2 Wɛlɛ ʋɛti: GlS 22:1-6; TSV 23:3-6.

Ɛsetɛɛl

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Ɛsetɛɛl

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Ɛsetɛɛl Ná-Sɛʋɛi ɠa naa zuɠulazu ʋelei Zuifuiti niiti ti ɠɛni duɔlai zu Pɛɛlese, ti ɠizoni da ti-zili nui ta ma, nii wɔin ɠɛni ma ga é ti zuwuɠaaleʋe. Anɛɛ ni GALA daasei ge la Ɛsetɛɛl Ná-Sɛʋɛi zu, kɛlɛ koleʋɛ ga GALA ka é ti unmɔɔni naama zuɠɔɠɔgi ma ga ti ti pɛ paa. Nu nɔpɛ ge la kwɛɛ nui nii é Ɛsetɛɛl Ná-Sɛʋɛi ɠɛai. Eɓulu wooi ma zii nii bogai su, naa maaʋele ma, faaɠwɛ nu mɔinmɔingaa ti ɠɛ sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ kona unnaanigɔ (400) ɠɛɠala, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Faiti ti zɛʋɛai Ɛsetɛɛl Ná-Sɛʋɛi zu, ta Zuifuiti ta-vɛtii lɔɔzei ʋelei lɛɛzu, fɛtii nii daa ga Pulime. Amalɛke nui ta daaseigi ga Aman faazeikpasu ɠɛɛni ga é Zuifuiti suwuɠaaleʋe. Amalɛke nuiti ta Izilayɛle nuiti ti zilini ga ɓɔɠɔ, naa lɔɔzeini Izilayɛle nuiti ta-ziɛi wo yeeɠɛɠalai zu teʋebai zu, ti ʋa zeeli zooi ma, nii GALA ge minazeɠeni la ti ʋɛ (Ɛgz 17:8-16). Yeeɠɛɠalai nii nɔ Aman ɠɛni Zuifuiti suwuɠaaleʋe vai zeizu la kpasu, naama yeeɠɛɠala ɠilagi nɔ ɠa Zuifu anzalopoi Ɛsetɛɛl ɠɛa la ga Pɛɛlese masagi anzai. Tɛi Ɛsetɛɛl ziɛni ga kaaɲɔɠɔi Maledosé ná-tɛnɛ gooi, naa ɠa é kɛɛni é zooni é pele ɓesa Aman ná-faazeikpasui naa luɠɔ. Ti ɓegai ma ga vɔni ti-zili nuiti ma (9:20-22), Maledosé ɠɛni ti ma, ti fɔnifaamai naa ma vɛtii ɠula. Pulime vɛtii lɔɔzeizuʋɛ ɠana.

Unsosuʋɛ

1. Ɛsetɛɛl ɠɛɛ vai ga Pɛɛlese masa anzai (1:1—2:23).

2. Aman faazeikpasui ɠɛɛni ga é Zuifuiti suwuɠaaleʋe (3:1—7:10).

3. Zuifuiti ti vɔnini ti-zili nuiti ma, ta ti Pulime vɛtii lɔɔzeini (8:1—10:3).

1

Masagi ná-fɛti laamii,
nii é kɛʋele ɓɛtɛni

1 Fai niiti ti wosu niima zɛʋɛi zu, ti ɠɛɛʋɛ masagi Zɛɛlesɛse ná-siɛgi zu. Masagi naa ɠɛni masadai ɠɛɛzu zou zɛʋɛ ungila puufele maazu lɔfela (127) unda, tɔɔzei Inde yooi zu, é li Etiyopi yooi zu. 2 Naama ziɛgi zu masagi Zɛɛlesɛse zei ʋele ɓɛtɛni ná-masa kpɔkpɔgi ɠa Suze taa wolai zu. 3 Ná-konagi zaʋasiɛi ma masa fai zu, é fɛti wola ɓɛtɛni buulobuiti kpein bɛ ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, naa ʋɛɛ Mɛde ta Pɛɛlese zalaʋusu ɠundiɠiiti ba, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti. 4 É naa ɠɛɛni, nii a kɛ é ná-masadai ma ɓɛtɛi ta ma lɛbiyai lɛ ga tiye, é ʋɛɛ ná-padai ta maayiki ʋelei ʋa, ti kɛɛni fɛtii ɠa ga folo ungila puulɔsaʋa (180).

5 Foloi naati kpesuʋɛ, masagi folo lɔfela vɛti ɠili kpɛtɛni Suze taa wolai zu nuɓusɛiti pɛ bɛ, seizumaanɛgiti ta ɓolomadɔɠɔiti, masa pɛlɛi ma ɠoi wolai zu. 6 Seɠe wolai niiti ti zuʋuai ga gezei ma ɠolegi ta ma ɓiinii, naati sɛlɛsɛlɛga ɠɛni de kpɛdɛgiti ba niiti ti ga kɔtui daa ga maaleɓelegi, wali ɠɔlu ɠalagiti ka, ti geze ʋagɔ ɠaluiti dɔɔni ti zu, ti ga ma ɠolegi ta ma ɓɔigi. Zanu kpɔkpɔgi ta wali ɓɔkpɔgi ti naati pilɛni zooi ma, zooi maaʋɛlupɛlugai ga kɔtui ma ɓɔigi, ma ɠolegi, ma vazii, ta ma lɛigi. 7 Dɔɔi ɠɛ ɓɔɔlezu zanu ɗaawɔi ma laalitaaligiti su, masa dɔɔi ɠɛni ʋuuzu ga mɔinɗa, eɠɛʋelei masagi ná-faaɓɔɠɔ ɠɛɛ ʋelei la. 8 Ɛsɛ pɛ ge ɠɛni dɔɔi ɓɔɔlezu ga yiima, mazɔlɔɔ masagi devei veeni ná-botiɠɛ nuiti kpein zea ga ti ná-nu loligaiti kpein ziima vai ɠɛ. 9 Masagi anzai Vasiti ɓalaa ge fɛtii ta ɠɛʋele ɓɛtɛni anzanuiti bɛ masagi ná-pɛlɛi wu.

Vasiti ná-kololalai ta kpɛɛ vai

10 Foloi lɔfelasiɛi ma, masagi ɠoozunɛɛni gola ga dɔɔi nii é kpɔleni. É zunu zɛɛɠaga lɔfelaiti tolini, niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu bɛ: Mewumane, Ɓizita, Ɠaaleɓona, Ɓigita, Aɓageta, Zetaal, ta Kaalakase. 11 É boni ti ma ga ti li, ti anzai Vasiti laaɠomi, é ʋa é lo gaazu, ná-masa anza bɔɔlɔgi yɛ unma é ʋa, é ná-pagi lɛ ga nuɓusɛiti ta kundiɠiiti, mazɔlɔɔ é ʋani ga gola. 12 Kɛlɛ masa anzai Vasiti la ɠɛni kɛɛni, é ʋa li masagi ná-toligi ma, nii naa ná-zunu zɛɛɠagaiti ti liini, ti bo ma. Masagi wola yiiɠaawanani.

13 Masagi tɛnɛbo nuiti gaazaɠani, niiti ti faiti buuɠwɛɛ. Mazɔlɔɔ masagi ná-fai pɛ ge ɠɛni levezu tɔ kwɛɛ nu wolaiti ta tukpɔɠaaleʋe nuiti kakala. 14 Ná-tɛnɛbo nui niiti ti ɠɛni yeezu gola ta tiye, naati ti ɠɛni ga: Kaalesena, Setaal, Ademata, Taalasise, Melɛse, Maalesena, Memukan, Mɛde ta Pɛɛlese ɠundiɠi lɔfelai ɠɛni ga tiye, ti ɠɛni masagi ná-tɛnɛbo nuiti saama, tosu wolaiti ka ti ɠɛni ti zu masadai zu. 15 Masagi ti ɠaazaɠani leeni ɠa tɔgi bosu é ʋilɛ Vasiti zopelei ʋa, nii é la kɛɛni é ʋa ɠolo masagi Zɛɛlesɛse ná-devei ʋɛ, nii zunu zɛɛɠagaiti ti bogai ma.

16 Memukan kpɔɛi zeɠeni masagi ta ná-botiɠɛ nu wolaiti pɛ gaazu, é ɠɛ ma: «Masa anzai Vasiti la ɓaaɠoni masagi ɠila nɔ ma, kɛlɛ kpaaɠogɛ masagi ná-kundiɠiiti pɛ ma, ta nuɓusɛiti pɛ ma ti zou zɛʋɛ wolaiti kpein su Zɛɛlesɛse ná-masa zooi zu. 17 Mazɔlɔɔ anzanuiti kpein ta ʋaazu masa anzai zɔgi maawoo mɛnisu, ti tɔɔzei ga ti ɗa ti-zinigiti bɛlɛlala. Ta-woozuɠulagi ɠa ɗa ɠɛ naazu ga: ‹Masagi wooleʋeni ga anzai Vasiti ʋa, kɛlɛ naa la ɠɛni kɛɛni é ʋa ʋa.› 18 Za voloi nɔ, Mɛde ta Pɛɛlese ɠundiɠiiti ti-anzaiti ta faa ɠwɛɛ é ʋilɛ masagi anzai ziɛ ʋelei ʋa, ti tɔɔzei ga ti-zinigiti goolaaʋiliga, ta-ʋɛlɛlalai naa ɠa ti-zinigiti ziiɠaawana niina. 19 Ni ɗa vaana bu, masagi, devei ta wo, nii a pele leʋe Vasiti luɠɔ ga eyɛsu pɛ é mina mɔ ʋa losu è ɠaazu, ta è masa anza losuʋɛ ɠula zea, é ve taɠili zea, nii fizɔgai tɔun ba, devei naa ɠa zɛʋɛzu Pɛɛlese nuiti ta Mɛde nuiti ta-lɔ sɛʋɛi zu, nii é la ɗa ga valiboga. 20 Siɛgi zu deve wooi naa leʋesu da masagi ná-masa zou wolai zu ná pɛ, é ɠwɛ adaʋɛ pɛ, anzanuiti pɛ ta ɗa ti-zinigiti dɛbi naazu, ma nu ɠɛni ga seizumaanɛ ɓaa ɓolomadɔɠɔ.»

21 Naama wooi nɛɛni masagi ʋɛ ta kundiɠiiti pɛ bɛ, masagi Memukan ná-tɛnɛ gooi zoni. 22 É sɛʋɛiti teʋeni ná-masa zooi ma you zɛʋɛi ɠilagilagi kpein su, ʋelei ta-zɛʋɛ ɠɛ ʋeleiti ta ti-laawooiti ti la, sɛʋɛi naa zu wooi ɠɛni bosu ga zunuiti ka ti ga ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma ɠundiɠii, ta ti-laawooi nɔ ɗa wo ta-ʋɛlɛiti bu.

2

Ɛsetɛɛl ɠɛɛ vai ga
masa anza niinɛi

1 Naama vaiti poluma, masagi ná-ziiɠaawana ɠaayeini. É ɠisiɛni naa zu nii Vasiti kɛɛni, ta devei nii é zeɠeni daalɔɠɔma. 2 Zunui niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu bɛ, naati ti ɠɛni ma: «Maanɛɛʋɛ ga ti anzalopoiti gaiziɛ è ʋɛ, ti ʋagai, ti la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. 3 Masagi, yeelona mu botiɠɛ nui tanigaa ʋa ɗa-masa zooi ma you zɛʋɛi pɛ su, ti anzalopoiti gaalɛ ba, niiti ti ʋagai, ti la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. Ti ʋa ga tiye Suze taa wolai zu, anzanuiti makɛ ʋɛlɛi wu, ti ti ɠaliva Yegai ma, zunu zɛɛɠagai nii a ɗa wɛlɛ anzaiti ma. Toɠa pa gulɔiti fe ti ya. 4 Anzalopoi nii nɔpɛ é ʋasu è ɠaazu, ɗa yiimazeɠe ga naa, é ɠɛ ga masa anzai Vasiti ʋotogi zu.» Naama wooi nɛɛni masagi ʋɛ, é naa ɠɛ.

5 Zuifui gila ge ɠɛni zeini Suze taa wolai zu, daaseigi ga Maledosé. É ɠɛni ga Yayiil ná-doun zunui, Simeyi ta Kise ti-mavofodai zu, Ɓɛnzamɛn ná-bolodamaiti saama. 6 Ná-pɛlɛyeɠei yɛni zɔɔma nuiti ba, niiti Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ti ɠulani Zeluzalɛme ʋa, é li ga tiye ʋɔɔma ta Zuda masagi Yekonia. 7 Maledosé naa ɠa é ɠɛni kɛkɛ loin Ɠadasa makɛ zu, nii ti ɠɛni ɠɛɛzu ma Ɛsetɛɛl. Naa ɠɛni ga podoin, gola ʋani. Kɛɛɠɛni ta dee ti zaai ma, Maledosé ɠa é seɠeni, é kula su.

8 Siɛgi zu masagi ná-devei vazani la, ti anzalopo mɔinmɔin gaalɛɛni ba Suze taa wolai zu, ti ti ɠaliva Yegai ma, Ɛsetɛɛl ɓalaa yɛni ti zaama, ti ʋa ga tiye masagi ná-koizuʋɛ, Yegai nii a ɗa wɛlɛ anzaiti ma, naa ɗa wɛlɛ ti ma. 9 Anzanu loungoi ʋani gaazu, é ɛnɛkɛ. É pa gulɔiti ta ɠɔnɔgiti feeni zea ga suvilɛ, é botiɠɛ anzanu loungo lɔfela ve zea, niiti é ti zeɠeni masagi ná-pɛlɛi wu wotiɠɛ anzanu loungoiti saama. É daazu ʋagɔ ve ti ya ta ná-botiɠɛ anzanu loungoiti, anzanuiti makɛ ʋɛlɛi wu. 10 Ɛsetɛɛl la ɠɛni kɛɛni é ʋa ma zii ta ná-nuɓusɛiti dɛɛ, mazɔlɔɔ Maledosé pele leʋeni tuɠɔ ga é ʋa bo. 11 Folo-o-folo Maledosé ɠɛni ziɛziɛsu anzaiti makɛ ʋɛlɛi laaʋɛ, nii a kɛ é ɠɛ kwɛɛ ni Ɛsetɛɛl ɠɛdɛgɛ, ta é faiti dii ʋelei ɠa.

12 Anzalopoi ɠilagilagi pɛ ge ɠɛni kɛɛzu ga kona gila, é ʋa li masagi Zɛɛlesɛse ʋɔ bɛ, eɠɛʋelei anzanuiti ta-vaazeikpasui ɠɛni la. Mazɔlɔɔ ma nu ɠɛni alu dɔzita mɔungi ɠɛɛzu, é ɗa miile gulɔi ziɛ ɓɔɠɔ ma, alu dɔzitai mɔtai é naa ɠɛ, é ɗa gulɔ maku nɛɛnɛgiti ta anzaiti ta-ʋa gulɔi zɔiti siɛ ɓɔɠɔ ma. 13 Siɛgi zu anzanu loungoi li yeeɠɛɠalai a zeelina la masagi ʋɔ bɛ, nii nɔpɛ é maavalizu, naa ɠa ti ɠɛni feezu zea, é zeɠe la anzaiti makɛ ʋɛlɛi wu, é lii la masagi ná-pɛlɛi wu. 14 Ma nu ɠɛni liizu ná ga kpɔkɔi, poluma zobui ti lii la anzanu makɛ ʋɛlɛi taɠili bu, Sasegaze ɗa wɛlɛ ti ma, zunu zɛɛɠagai nii é ɠɛni masagi anzaiti makɛsu, niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele. É la mɔ ɠɛni ɠalesu ma masagi ʋɔ bɛ, kɛni ni masagi ɓɛdɛ ɠa ʋilɛna ba, é toli ga daaseigi.

15 Yeeta, Maledosé kɛkɛ Aɓiyayile ná-doun anzanui Ɛsetɛɛl, nii Maledosé kulani su, naa ná-kui zeelini ga é li masagi ʋɔ bɛ. É la ɠɛni ani ɠili nɔpɛ maavalini, kɛni nii nɔ Yegai tɛnɛni da, masagi ná-zunu zɛɛɠagai nii é ɠɛni anzaiti makɛsu. Ɛsetɛɛl ɠɛni nuiti pɛ ɛnɛkɛsu, niiti ti ɠɛni pɛtɛsu. 16 Ti ʋaani, ti Ɛsetɛɛl zeɠe, ti lii la masagi Zɛɛlesɛse ʋɔ bɛ, masa pɛlɛi wu. Naa ɠɛɛni masagi ná-kona dɔfelasiɛi ma alu puugɔi ma, alugi nii daa ga Teɓɛte. 17 Masagi Ɛsetɛɛl nɛɛni ʋɛ, é leʋe zɔɔma anzanui kpein ba, naa ɛnɛkɛni, maayo ge ɠɛ ɓalaa é leʋe anzalopoi zɔiti kpein ba, ti la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. É masa bɔɔlɔgi lɔɔni Ɛsetɛɛl unma, é sei Vasiti ʋotogi zu. 18 Ɛsetɛɛl maaʋele ma, é fɛti wolai ɠɛʋele ɓɛtɛni ná-kundiɠiiti bɛ ta ná-botiɠɛ nu wolaiti bɛ. Naa ʋoluma é ta ɠulani mului la nuiti pɛ bɛ ti zou zɛʋɛ wolaiti su, é ɗa faaɓɔɠɔi ɠɛ ʋelei masa ka kɛɛ la.

Maledosé masagi yɛnvui unmɔɔ fai

19 Ti anzalopoiti gaalɛɛni ba seizu velesiɛi zu, naama ziɛgi zu Maledosé ɠɛni botii ɠɛɛzu masagi ná-pɛlɛi wu. 20 Ɛsetɛɛl la ɠɛni kɛɛni pɛ é ʋa ná-pɛlɛyeɠei zeɠezuʋɛ lɛ ta ma zii, ʋelei nɔ Maledosé boni la ma. É ɠoloni naa ná-deveiti bu, eɠɛʋelei é ɠɛni kɛɛzu la, kɛai ma naa ʋɔ bɛ dɛ. 21 Naama ziɛgi zu Maledosé ɠɛai ma ná-botii ɠɛɛzu masa pɛlɛi wu, zunu zɛɛɠaga felegɔ ɠɛni ná, ti-laa ga Ɓigitan ta Telɛse, ti ga masagi ná-pɛlɛla makɛ nuiti, ti yiiɠaawanani masagi Zɛɛlesɛse ma, ti ɠɛni pɔ ga ti paa. 22 Maledosé faa ɠwɛɛni é ʋilɛ naa ʋa, é bo masagi anzai Ɛsetɛɛl ma, naa ɓalaa bo masagi ma ga Maledosé lɔɠɔi. 23 Ti faiti buuɓɛai ma, ti kaani ga nii bogai gaamai ʋe, ti zunu felegɔi naati sɛlɛni gului ʋa, ti za, ti ma vai zɛʋɛ masagi ná-faa ɓii makɛ zɛʋɛi zu.

3

Aman ta Maledosé ti yɔɠɔzu ɓɔɛi

1 Naama vaiti poluma, masagi Zɛɛlesɛse lɛbiya losu wola veeni Aman ya, Agage mavofodai, Ɠamedata ná-doun zunui, é kpudɛ ná-botiɠɛ nu wolaiti pɛ maazu ti zou zɛʋɛ wolaiti unda. 2 Niiti kpein ti ɠɛni ga botii ɠɛɛzu masagi ná-pɛlɛi wu, naati pɛ ti ɠɛni ʋilɛsu ɲiibiɠa, ti nɔkɔ Aman wu, mazɔlɔɔ masagi naama levei veeni. Kɛni Maledosé ɠila kpe nɔ ɠa é la ɠɛni kɛɛzu é ʋa nɔkɔ bu. 3 Masagi ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: «Toɠa ɠale, è la ɠolozu masagi ná-devei ʋɛ?» 4 Folo-o-folo naa nɔ ɠa ti ɠɛni bosu ma, kɛlɛ Maledosé la ɠɛni woilosu ti-woo ma. Gaaɓelagi zu, ti boni Aman ma, nii a kɛ ti kwɛɛ ni Maledosé ɠa yɛsu wooi ʋolu, mazɔlɔɔ é dɛɛni ga tiye ga toɠa ga Zuifui. 5 Aman kwɛɛgai ma ga Maledosé la ʋilɛsu ɲiibiɠa, é ʋa nɔkɔ bu, é wola yiiɠaawanani. 6 Tɛi ti Maledosé ma zii lɛɛni la, Aman ɠisiɛni ga ná-wanaɠulai Maledosé ɠila nɔ ʋa, naa la ga faa nɔpɛ. Naa ɠa é kɛɛni é deveni ga é Zuifuiti pɛ suwuɠaaleʋe masagi Zɛɛlesɛse ná-zooi ɠa. 7 Masagi Zɛɛlesɛse ná-kona puugɔ maazu velesiɛi (12) lɔɔzeizuʋɛ, alu mɔungi ma nii daa ga Nisan, Aman kpakutoomai ɠɛɛni nii daa ga «pul», nii a kɛ é kwɛɛ, foloi ta alugi ɓɛgele ɠa a zoloo ná-faazeikpasui ma. Kpaku zolooni alugi puugɔ maazu velesiɛi (12) ma, nii daa ga Adaal.

Aman Zuifuiti undaaʋili fai
ɠɛʋele ɓɛtɛ vai

8 Aman ɠɛni masagi Zɛɛlesɛse ma: «Zii ɠila ka ʋɛ, ti vazagɛ ɗa-yooi zu ná pɛ, ti-ɠɛɛwotiiti ti la ɓɔni zii ɠili nɔpɛ nɔnɔ ʋa, ti la ɗa-lɔgiti sosu, kulanuma nɔpɛ ge la è ʋɛ ga è ʋa ti yɛ ziilɛi su. 9 Ni a nɛɛna è ʋɛ, masagi, devei wo, é zɛʋɛ ga ti zuwuɠaaleʋe. Naazu nà kilo waaunsaʋagɔ (300.000) ve ga walii botiɠɛ nuiti zea, ti pu ɗa-naavolo makɛsuʋɛ.» 10 Masagi ná-balaɠaegi ɠulani yeei ʋa, é teʋe Zuifuiti zili nui Aman ʋɔ, Ɠamedata ná-doun zunui, Agage mavofodai. 11 É ɠɛni Aman ma: «Makɛ ɗa-walii ʋa, nii é ga zii naa nii è vaazu ma, gè fea è ya, ti zo ʋelei è pɔ la.»

12 Alu mɔungi ná-folo puugɔ maazu saʋagɔi (13) ma, ti masagi ná-sɛʋɛ ɠɛ nuiti kpein tolini. Ti sɛʋɛiti kɛɛni ʋelei Aman boni la ti ma, ti sɛʋɛiti teʋe masagi ná-nu wolaiti ma, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, naa ɓɔ zii ɠilagilagiti ta-lotuɠɔiti ba. Ti sɛʋɛi naa ɠɛɛni, ti teʋe zou zɛʋɛi ɠilagilagiti ma, ta zii ɠilagilagiti, ʋelei ta-zɛʋɛ ɠɛ ʋeleiti ta ti-laawooiti ti la, ti yeeʋo pilɛni ti zu masagi Zɛɛlesɛse laaseigi zu, ti poogi ʋilɛ ti zu ga masagi ná-balaɠaegi. 13 Ti sɛʋɛiti feeni keelaiti zea, ti li ga tiye masagi ná-zou zɛʋɛ wolaiti pɛ su. É woni sɛʋɛiti su ga ti Zuifuiti pɛ suɠoloɠolo, ti naati paa, ti zuwuɠaaleʋe, buzeɠe niinɛgiti ta nu wɔlɔiti, doungoiti ta anzanuiti pɛ kulaba la ba, naa ʋoluma ti loo ti-yeaɠɔligiti su. Nu ʋaai naa maanɛɛni ga é ɠɛ folo ɠila kpe nɔ zu, zooi zu ná pɛ, alu puugɔ maazu velesiɛi (12), nii daa ga Adaal, naa ná-folo puugɔ maazu saʋagɔi (13) ma. 14 Deve zɛʋɛi naa zu wooi maanɛɛni é ɠɛ ga tɔgi, é lɛ ga zou zɛʋɛi ɠilagilagiti pɛ su nuɓusɛiti, naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ ge ɠɛʋele ɓɛtɛ naama voloi vaa ma. 15 Masagi ná-devei maaʋele ma, keelaiti ti liini ga kpizɛi. Naa ʋoluma devei naa zu wooi vazani Suze taa wolai zu. Masagi ta Aman ti zeini, ti ɗa dɔɔi ɓɔle, naama ziɛgi zu Suze taa wolai zu ɠɛni nɔ wuulee.

4

Maledosé kpɔbai vali vai Ɛsetɛɛl ma

1 Maledosé naama vai zu ɠwɛɛgai ma nii kɛai, é ná-seɠeiti baliʋalini ga, é saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba, é zuʋui ʋu nɔungi ma. Naa ʋoluma é ʋilɛni taazuʋɛ, é kpeei loo ga gola kidaaʋiligi maaʋele ma. 2 Seeliai ma masagi ná-koii laaʋɛ, é loni, mazɔlɔɔ tɔgi zeini ga saa wɔlɔ wo seɠei mina yɛ nu ɠɔba, é ʋa lɛ masagi ná-koizuʋɛ. 3 Zou zɛʋɛ wolaiti kpein su, ʋɛ nɔpɛ masagi ná-deve zɛʋɛi naa a la zeelina ná, ziiɓɔlɔ wolai ta kpeei ta gaazuɠilii ɠa é ɠɛni Zuifuiti saama, ti ɗa zugi zo, tanigaa ti ɗa la saa wɔlɔ wo seɠei ta zuʋui zu.

4 Ɛsetɛɛl ná-botiɠɛ anzanu loungoiti ta zunu zɛɛɠagaiti ti liini, ti bo ma, ziiɠulani ba ga gola. É seɠeiti teʋeni nii a kɛ Maledosé ti loo ɠɔba ga saa wɔlɔ wo seɠei maavalibogi, kɛlɛ Maledosé la ɠɛni kɛɛni. 5 Zunu zɛɛɠagai niiti masagi ti veeni Ɛsetɛɛl ya, ti ɗa boti ɠɛ bɛ, é naa gila tolini, nii daa ga Ɠatake, é vali ma ga naa li, é Maledosé ɠaazaɠa, nii kɛai la, é bo, ta nii é losu ma, é ɗa nuuma vai ɠɛ. 6 Ɠatake ɠulani, é li Maledosé ʋɔ bɛ koi zaamaʋɛ masagi ná-koizuʋɛ ma ʋɛlɛlaʋɛ. 7 Maledosé naa kpein suɠulani ma nii kɛai, walii nii ɓalaa Aman minazeɠeai ga é pu masagi ná-naavolo makɛsuʋɛ, ni ta Zuifuiti paana, é naa liegɔi pɛ bo ma. 8 Naa ʋoluma é sɛʋɛi gila fe zea, nii bogai su ga ti Zuifuiti paa, kalagai Suze taazuʋɛ, é vali ma ga é li, é dɛɛ ga Ɛsetɛɛl, é niima vaiti pɛ bo ma. Naa pɛ poluma, é bo Ɛsetɛɛl ma, naa li, é masagi maanɛɛnɛ, ta é Zuifuiti maavaawo masagi ɠakala.

9 Ɠatake liini, é Maledosé laawooiti bo Ɛsetɛɛl ma. 10 Ɛsetɛɛl ɠɛni ma, é li é niima wooɠaaʋotegi ve Maledosé ya: 11 «Masagi ná-botiɠɛ nuiti ta ná-zooi zu nuɓusɛiti pɛ ti kwɛni ga tɔ gila ka ná ɛsɛ pɛ bɛ. Tɔgi naa é bosu ga nu nɔpɛ é lɛɛzu masagi ná-koi zaamaʋɛ, masagi la tolini, é ɠɛni ga zunu ɓaa anzanu, ma nui ɠa za, kɛni zɔi nii masagi a ná-zanu tukpɔi letena ma, naama nui ɠa zɛnvui a yɛ zea. Nɔ̀un gè kɛa ga folo ʋuusaʋagɔ (30), masagi la tòlisu ɠoba.»

12 Maledosé Ɛsetɛɛl ná-gooɠaaʋotegi naa mɛnigai ma, 13 é wooleʋeni ga ti ɠɛ Ɛsetɛɛl ma: «Mina ɠisiɛ ga tɛi è masa pɛlɛi wu, ɗa ɠila kpe ka è-yɛnvui ɠulazu niima vai zu kpɛtɛai Zuifuiti pɛ daalɔɠɔma. 14 Ni è la kɛɛni è ʋa kpɔba ɠɛ niima vai zu, Zuifuiti ta-ɓɔbai ɠa zɔlɔɔ ada ɠili, ti ɠizo. Kɛlɛ ɗa ma, wo undaa ɠa ʋili, wa è-ɠɛɛ ná-pɛlɛyeɠei. Tɔun vɔlɔ ɓɛ ɠa é kwɛɛ, ni nii ɠɛɠala vai maaʋele lɛi, è ʋa masa anza vai maazɔlɔɔ su?»

15 Ɛsetɛɛl niima wooɠaaʋotegi leʋeni Maledosé ma, é ɠɛ ma: 16 «Li, è Zuifuiti kpein gaalɛ ba, ti Suze taazuʋɛ, wo zugi zo bɛ̀ folo saʋagɔ laawu, folo ʋɛɛ kpidi ʋa, wo mina laami, wo mina ɓɔɔle. Nà ɓalaa gá zugi zosu, gá nà-botiɠɛ anzanu loungoiti ɠana nɔ. Naa ʋoluma nà li niina masagi ʋɔ bɛ, anɛɛ ɓalaa tɔgi la naa woni. Ni nà zaazu, gè za.» 17 Maledosé liini, é naa kpein kɛ, nii Ɛsetɛɛl boni ma.

5

Ɛsetɛɛl masagi ta Aman loli fai
fɛti laamii wosuʋɛ

1 Folo saʋagɔ zugi ɓegai ma, Ɛsetɛɛl ɓɔɠɔ maaɠilini ga ná-masa seɠeiti, é li masagi ná-koi zaamaʋɛ, é ɠaaʋote masa pɛlɛi ma. Masagi ɠɛni zeini ná-masa kpɔkpɔgi ɠa masa pɛlɛi wu, gaaʋotegai pɛlɛlaʋɛ ma. 2 É masa anzai Ɛsetɛɛl ɠaai ma loni koi zaamaʋɛ, é yeezeini naa wu ga nuɓɔɠɔlai, ná-zanu tukpɔi é ɠɛni zoni zea, é naa leteni Ɛsetɛɛl ma. Naa maaɓuɠani, é yeevɔɔɠu tukpɔi zokpai ʋa. 3 Masagi gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Lee ɠa kɛai ga ɗe, masa anzai Ɛsetɛɛl? Ɓɛgele ɠa è pɔ é ɠɛ è ʋɛ? Anɛɛ ɓalaa toɠa ɠɛɛzu ga nà-masadai ɠilazuʋɛ pɛ, toɠa ve è ya.» 4 Ɛsetɛɛl gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Masagi, ni ɗa vaana bu, nà pɔ za wo ʋa wa Aman fɛti laamii wosuʋɛ, nii gè kpɛtɛai è ʋɛ.» 5 Masagi wooleʋeni ga Aman ʋa fala, ti li Ɛsetɛɛl ná-toligi zu. Masagi ta Aman ti liini fɛti ɠulazuʋɛ, nii Ɛsetɛɛl kɛʋele ɓɛtɛni.

6 Ti ɠɛai ma dɔɔi ɓɔlezu, masagi ɠɛni Ɛsetɛɛl ma: «È ɓɛdɛma vai ɠa ga leeni? Leeni ɠa è pɔ ga é ɠɛ è ʋɛ? Anɛɛ ɓalaa toɠa ɠɛɛzu ga nà-masadai ɠilazuʋɛ pɛ, toɠa ve è ya.» 7 Ɛsetɛɛl ɠɛni ma: «Kpɛ̀dɛma vai nii é ná, nii gè suvalizu, naa ɠa ga, 8 ni gè zaala zɔlɔɔga masagi ɠaazu, ni ɗa pɔ ga è wɔ̀inma vaiti kɛ, nà pɔ wo ʋa lina wa Aman fɛti ɠulazuʋɛ nii gè kpɛtɛai è ʋɛ. Naazu nà è wooɠaaʋote niina.»

Aman gului ɓɛtɛ vai
Maledosé zɛlɛ fai zu

9 Naama voloi Aman ɠaleni ma ga koozunɛ wolai. Kɛlɛ teʋesuʋɛ masagi ná-koii laaʋɛ, é Maledosé ɠaani ná, naa la wuzeɠeni bɛ, é la luani ba. Ziiɠaawanai lɛɛni Aman ɠɔbu gola Maledosé laalɔɠɔma. 10 Kɛlɛ é ɓɔɠɔ zuzoni, é li ná-koizu, é bɔɔlaiti ta anzai Zelɛse lolini miná. 11 É ɓɔɛni ti ʋɔ é lo ná-kpɛtɛi ʋa, ta ná-doun mɔinmɔingiti, naa ʋɛɛ unfema wolai ʋa masagi feeni bɛ, tosu mɔungi vee vai zu bɛ botiɠɛ nu wolaiti pɛ ta kundiɠiiti pɛ saama. 12 É ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Nà ɠila nɔ ɠa ʋolu masagi anzai Ɛsetɛɛl toligai ga gè ʋilɛ masagi ʋolu, gi li fɛti ɠulazuʋɛ nii é kɛʋele ɓɛtɛai za. Lina mɔnɔ gi loligɛ gá masagi. 13 Kɛlɛ naa tanɔpɛ ge la ga kulanuma bɛ̀, ni nà dɛ niima Zuifui Maledosé tɛi kaazu botii zu masa pɛlɛi laaʋɛ.» 14 Anzai Zelɛse ta Aman bɔɔlaiti pɛ ti ɠɛni ma: «Bo ti gului ɓɛtɛ gaaɠooza ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), lina sobu è bo masagi ma ti Maledosé zɛlɛ ba, naazu ɗa zoo liizu fɛti ɠulazuʋɛ ga koozunɛ, wa masagi.» Naama wooi nɛɛni Aman ʋɛ, é boni ga ti gului ɓɛtɛ.

6

Maledosé ná-lɛbiyai

1 Naama yee ɓidii, masagi la ɠɛni zoosu é ʋa ɲi. É ɠɛni ti ʋa ga sɛʋɛi nii ná-masa zooi zu vaa wɔlɔmaiti sɛʋɛai su, ti ʋaani la, ti kala gaazu. 2 Ti adɛ ta ɠalani, ʋɛ zunu zɛɛɠaga felegɔiti Ɓigitan ta Telɛse ta-vai zɛʋɛai ná, niiti ti ɠɛni masagi ná-pɛlɛlaʋɛ makɛsu, ta ti ɠɛni pɔ ga ti masagi Zɛɛlesɛse ʋa, ta ʋelei Maledosé ta-yaavai ʋoluɠulani la. 3 Masagi gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Tosuʋɛ ɓaa unfemai ɓɛgele ɠa é veeni Maledosé ya naazu ga ná-kulanumai?» Ná-botiɠɛ nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «É la ɠɛni kulanuma nɔpɛ sɔlɔɔni.»

4 Masagi ti ɠaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é koizuʋɛ?» Tama Aman ʋaani masagi ná-koi wolai zu ga é bo masagi ma ga ti Maledosé zɛlɛ gului ʋa, nii é kpɛtɛni naa ʋɛ. 5 Ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: «Aman ɠa é loni koi wolai zu.» Masagi ɠɛ ti ma: «À bo ma, é lɛ bu.» 6 Aman lɛɛni pɛlɛi wu, masagi ɠɛ ma: «Nui nii gè pɔ ga gè bɔɔlɔ, kɛʋelei ma ɓɛgele ɠa nà kɛɛ la?» Aman ɠɛni bosu ɠisu ga: «Ɓɛ ɠili ka masagi pɔ ga é bɔɔlɔ, é ɠula nɔ̀un polu?» 7 Aman masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Masagi, ni nui ta ɠa ná, è pɔ è bɔɔlɔ, 8 bo ti ʋa ga ɗa-masa seɠei gila, nii è toai ɠɔba ɓalaa ɠila, ti ʋa ga ɗa-zooi gila, nii è zeiɗai kɔma ɓalaa ɠila, ti masa bɔɔlɔgi lɔ sooi unma. 9 Ti seɠei ta sooi ve ɗa-wotiɠɛ nu wolai gila zea, é seɠei loo zunui naa ɠɔba, nii è pɔ ga é bɔɔlɔ, é naa zei ɗa-zooi ɠɔma, é lo tuɠɔ taa zaamaʋɛ, é ɗa ɠɛ ma: ‹Nui nii masagi pɔ ga é bɔɔlɔ, ʋele ɠa a ɗa kɛɛ la ga ma nu.› »

10 Masagi ɠɛni Aman ma: «Liina fala, è seɠei ta sooi zeɠe, ʋelei è bogai la, è kɛ ɠana Maledosé ʋɛ, Zuifui nii é botii ɠɛɛzu masa pɛlɛi wu. Nii kpein è bogai, mina gila kpalaa da ɠoba.» 11 Aman liini, é seɠei ta sooi zeɠe, é Maledosé maaɠili, é tɛ sooi ɠɔma, é lo naa luɠɔ taa zaamaʋɛ, é ɗa ɠɛ ma: «Nui nii masagi pɔ ga é bɔɔlɔ, ʋele ɠa a ɗa kɛɛ la ga ma nui!»

12 Naa ʋoluma Maledosé ɠaleni ma ná-botii ɠɛɛzuʋɛ masa pɛlɛi laaʋɛ, Aman ɠale ma ga gaazuvilɛi ná-koii zu, é seɠei ʋɛɛni ɠaazu unfegi maaʋele ma. 13 Aman naa kpein suɠulani anzai Zelɛse ma, ta ná-tɛnɛbo nuiti. Naati ti ɠɛni ma: «Maledoséi nii è tɔɔzeiɗai ga è ɗa loo bu kakala, tɛi tama é ga Zuifui ta, è la mɔ ziaa bu faa nɔpɛ su, kɛlɛ ɗa yɛsu loozu bu nɔ niina ɠɔ.»

14 Ti la vɔlɔ ɠɛni ɓeni dɛ ga ɓɔɛ Aman ʋɔ, eyɛsu masagi ná-keelaiti ti ʋa Aman laaɠomisu, ti soni ga gaazuvilɛi, ti lii la fɛti ɠulazuʋɛ nii Ɛsetɛɛl kpɛtɛni.

7

Aman ʋoluɠula vai Ɛsetɛɛl ʋɛ

1 Masagiti ta Aman ti zeelini masa anzai Ɛsetɛɛl ʋɔ bɛ ga ti fɛtii ɠula ta tiye. 2 Foloi velesiɛi naa, ti ɠɛai ma dɔɔi ɓɔlezu, masagi ɠɛni mɔnɔ Ɛsetɛɛl ma: «È ɓɛdɛma vai ɠa ga leeni? Leeni ɠa è pɔ ga é ɠɛ è ʋɛ? Anɛɛ ɓalaa toɠa ɠɛɛzu ga nà-masadai ɠilazuʋɛ pɛ, toɠa ve è ya.»

3 Masa anzai Ɛsetɛɛl masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni gè zaala zɔlɔɔga masagi ɠaazu, ta è ɗa-nuɓɔɠɔlai makɛgɛ bɛ̀, soma è gi-yɛnvuiti kizo, gá nà-nuɓusɛiti, naa ɠa gè pɔ, kpɛ̀dɛma vai ɠana gè ɠɛɛzu è kɛ bɛ̀. 4 Mazɔlɔɔ gá nà-nuɓusɛiti gi ʋɔdiʋɛ ga ti gi ɠɔdaaleʋe, ti gi ʋa, ti gi zuwuɠaaleʋe. Ni ti gi ʋɔdini nɔ ga gi ɠɛ ga duɔiti, naazu gè la ɓena faa wo è ma, mazɔlɔɔ naazu gá-maanɔɠɔi la ɠɛa ga faa nii nu a masagi ɓɔlɔ ma vaa zu.»

5 Masagi ɓɔɛni naazu Ɛsetɛɛl ʋɔ, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é naa ɠɛɠala ɠisiɛi wogai? Mini ɠa é ná?» 6 Ɛsetɛɛl gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gi-ɓɔɛɲɔɠɔi ta gi zili nui ɠa ga Aman nu ɲɔi tɛi.» Dualuagi lɔɔni Aman zu gaamanɔ masagi ta Ɛsetɛɛl ɠaazu. 7 Masagi zeɠeni ga ziiɠaawanai fɛti laamii wosuʋɛ, é li masa pɛlɛi ma ɠoi wolai zu. Aman gaaɠaani ga masagi ɓega ga saa vai leve yiimaʋɛ, é yɛni pɛlɛi wu, é ɗa masagi anzai Ɛsetɛɛl maanɛɛnɛ ga naa zɛnvui ɠizo. 8 Masagi zeɠeai ma kpelei zu, é ɠale ma fɛti laamii wo pɛlɛi wu, é Aman ɠaani laani kpɔkpɔ koozagi zu, ʋɛ masagi anzai Ɛsetɛɛl zakpa maalega ɠɛni de ná. Masagi zɛba é ɓain, é ɠɛ ma: «Nu laali nii ɠa pɔ ga é ʋu ànzai ma gàazu, pɛlɛi nii wu ɓaa?»

Naama wooi ɓeni nɔ ga ɠula masagi la-o, ná-botiɠɛ nuiti ti ʋaa, ti Aman ɠaazuʋɛ ɠili. 9 Ti zaama, zɔi daa ɠɛni ga Ɠaaleɓona, naa ɠɛni masagi ma: «Masagi, gului ɠa ʋɛ nii Aman kpɛtɛai ga Maledosé zɛlɛ ba, zunui nii kpɔɛ wooi ɠɛai ga zaɓui masagi yɛnvui yɛ zea, ma gului ɠa loni Aman ná-pɛlɛlaʋɛ, koozaʋɛ ga mɛtɛlɛ ʋuufele maazu lɔɔlu (25).» Masagi ɠɛni ti ma: «À Aman zɛlɛ gului naa ʋa.» 10 Aman zɛlɛni gului naa ʋa, nii é kpɛtɛni Maledosé laalɔɠɔma. Naa ɠɛai ma, masagi ná-ziiɠaawana ɠaayeini.

8

Devei Zuifuiti ta-vaa zu

1 Naama voloi nɔ masagi Zuifuiti sili nui Aman yeaɠɔligiti pɛ feeni anzai Ɛsetɛɛl ʋɛ. Ma yeei nɔ masagi Maledosé lolini, é li pɔ bɛ, mazɔlɔɔ Ɛsetɛɛl dɛɛni ga masagi ga ta ga bolodamaiti ta Maledosé. 2 Ná-balaɠaegi nii é kulani Aman ya, é naa veeni Maledosé ya. Ɛsetɛɛl ma ge Maledosé zei Aman ɠɔligiti pɛ unda.

3 Ɛsetɛɛl ɓɔɛni ʋolu masagi ʋɔ, é loo kɔɠɔwu ga gɔlɔi, é ɗa maanɛɛnɛ ga naa Agage mavofodai Aman ná-faazeikpasu ɲɔi ɠoloɠolo, nii é kɛai Zuifuiti daalɔɠɔma. 4 Masagi ná-zanu tukpɔi leteni Ɛsetɛɛl ma, naa wuzeɠe, 5 é ɠɛ ma: «Masagi, ni nɛɛʋɛ è ʋɛ, ta ni gè zaala zɔlɔɔga masagi ɠaazu, ni ɗa vaana bu, ta è nɔ̀un nɛɛʋɛ ʋɛ, soma è bo, ti sɛʋɛi ɠɛ, nii a Ɠamedata ná-doun zunui Agage mavofodai Aman ná-sɛʋɛi zu wooi zeɠe ma, sɛʋɛi nii é kɛɛni ga ti Zuifuiti suwuɠaaleʋe ɗa-yooi zu. 6 Nà zoo ɠale gè ɗa wɛlɛ maanɔɠɔi ʋa, é ɗa ʋa nà-nuɓusɛiti pɔ? Gè la zooga gè ʋa ɗa wɛlɛ ná ʋa, ti ʋa ɗa nɔ̀un ma zii zuwuɠaaleʋe.»

7 Masagi Zɛɛlesɛse ɠɛni masa anzai Ɛsetɛɛlɛni ta Zuifui Maledosé ma: «Gaamazu fàaʋɛ bu ga Aman zɛlɛ gului ʋa, gè lati, gè kɔligiti pɛ fe è ʋɛ, Ɛsetɛɛl, mazɔlɔɔ é wuzeɠeni Zuifuiti daalɔɠɔma. 8 Kɛlɛ zobo ge la veeni bɛ̀ ga sɛʋɛi nii kɛai dàaseigi zu, poogi ʋilɛgai su ga nà-balaɠaegi, gè ʋa naa zu wooi zeɠe ma. Naa ɠa é ba, wa ɓalaagi à sɛʋɛi ta ɠɛ dàaseigi zu. Nii kpein wo kaazu ga Zuifuiti ta-ɠulanuma, wo naati bo su, wo poogi ʋilɛ su ga nà-balaɠaegi.»

9 Ti masagi ná-sɛʋɛ ɠɛ nuiti gaalɛɛni ba naama voloi nɔ, alugi zaʋasiɛi daa ga Sivan, naa ma volo ʋuufelegɔ maazu saʋagɔi (23) ɠɛni de. Ʋelei Maledosé boni la ti ma, ti sɛʋɛiti kɛɛni, ti ti leʋe Zuifuiti pɛ ma, ta masagi ná-nu wolaiti ma, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, ta zooi ma ɠaaɠwɛsu ungila puufele maazu lɔfelai (127) ma wotiɠɛ nu wolaiti pɛ ma, é zo Inde ma é zeeli Etiyopi ma. Sɛʋɛi naati ti ɠɛɛni zii ɠilagilagi laawooi ta ná-sɛʋɛ ɠɛ ʋelei zu, ma un ge daa ma ga Zuifuiti. 10 Sɛʋɛiti ti ɠɛɛni masagi lɔɠɔi zu, poogi ʋilɛ ti zu ga masagi ná-balaɠaegi. Naa ʋoluma, ti veeni keelaiti zea, ti lɛ sooiti kɔma, niiti ti yiimazeɠeni ga tiye masagi ná-sooiti saama. 11 É woni sɛʋɛi naa zu ga, masagi zobogi vea Zuifuiti bɛ ná-zooi zu ná pɛ, ga ti ɠaalɛ ba, ti ɓɔɠɔ maaɠɔkɔ, nu nɔpɛ ɓaa zii nɔpɛ é masagi ná-zooi zu, é laalɛɛzu ti wu ga kɔɔɠɔ zɔɔla, ti ma nuiti kɔdaaleʋe, ti ti ʋaa, ti zuwuɠaaleʋe. Zobogi veeni ti ʋɛ ɓalaa ga ti ma nuiti ti-anzaiti ta ti-lointi paa, ti ti-ɠɔligiti seɠe ga maaɓaai. 12 Naa kpein maanɛɛni é ɠɛ folo ɠila nɔ masagi ná-zooi zu ná pɛ, alugi puugɔ maazu velesiɛi (12), nii daa ga Adaal, naa ná-folo puugɔ maazu saʋagɔi (13) ma. 13 Zou zɛʋɛi ɠilagilagi kpein ma laa wolaiti su, sɛʋɛi naa maanɛɛni é ɠɛ ga tɔ sɛʋɛi, su wooi lɛ ga ɛsɛ pɛ, naa ɠa a kɛ Zuifuiti ti ɠɛʋele ɓɛtɛ, nii a kɛ ti tɔnɔi ʋotokula ti zili nuiti ma, naama voloi nii dɛai. 14 Masagi devei woni nɔ feya, keelaiti ti zei masagi ná-sooiti kɔma ga gaazuvilɛi, ti ɗa li ga kpizɛ wolai, gaamanɔ sɛʋɛi naa zu wooi laazeelini Suze taa wolai zu.

15 Maledosé ɠulani masa pɛlɛi wu, maaɠiliai ga masa seɠei pɔnɛai ga ma ɠolegi, ta ma ɓiinii, geze ʋagɔ zeɠe wolai kɔba kpɔiɗai, zanu masa bɔɔlɔ golai unma. Zealoɠa lugi ta koozunɛ wooi ɠulani Suze taa wolai zu. 16 Naama voloi ɠɛni Zuifuiti bɛ ga lɛbiya voloi, undaanɛ voloi, koozunɛ voloi ta fɔnifaama voloi. 17 Zou zɛʋɛi ɠilagilagi kpein su, ta taa wolaiti kpein su, ʋɛ nɔpɛ masagi ná-sɛʋɛi ta ná-devei a la zeeli ná, é ɠɛni ga koozunɛɛi ta undaanɛɛi Zuifuiti bɛ, ti ɗa fɛtiiti ta daami wolaiti kɛʋele ɓɛtɛ. Zɔɔma zii tanigaa ti ɗa ɓɔɠɔ ɠɛ ga Zuifuiti, tɔɔzei Zuifuiti baaluabai ʋa, é ti zoni.

9

Zuifuiti wanaɠula vai

1 Alu puugɔ maazu velesiɛi (12) daa ga Adaal, naa ma volo puugɔ maazu saʋagɔi (13), voloi maanɛɛni la ga ti masagi ná-sɛʋɛi zu wooi zu vai ɠɛ, Zuifuiti sili nuiti ki ge ɠɛni ba ga ta ziɛzu ti wu, kɛlɛ fai pɛ ge valiboni, Zuifuiti mu ka ti ziɛni ti zili nuiti bu. 2 Masagi Zɛɛlesɛse ná-zooi zu ná pɛ, Zuifuiti ti ɠɛni ɠaalɛɛzu ba taa wolaiti su, ʋɛti ti ɠɛni zeini ná, ti ɗa vala naama nuiti ba, niiti ti yaavai ɠilini ti ma, ti zuwuɠaaleʋe vai zu. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni zoosu é ʋa lo Zuifuiti tuɠɔ, tɔɔzei dualuagi lɔɔni ɛsɛ pɛ kɔlɔ su, é ʋilɛ Zuifuiti ba. 3 É zo botiɠɛ nu wolaiti ma, é li masagi ná-nu wolaiti pɔ, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ masagi ná-botiɠɛ nuiti pɛ ba, ti loni Zuifuiti ta-ɠakei ɠa, mazɔlɔɔ ti ɠɛni wola luazu Maledosé ʋa. 4 Gaamazu Maledosé ɠɛni ga tosuba nu wola masa pɛlɛi wu, ná-tɔɠɔɠulagi maawooi zeelini zooi kpein su, mazɔlɔɔ ta ɠɛni liizu nɔ ga ɓɔga zunui tɛi tosuʋɛ ʋa. 5 Zuifuiti ti zooni ti ti-ɓɔɛɲɔɠɔiti so ʋelei ti pɔ la, ti ɗa ti zili nuiti paa ga boɠa zɔkpɔi. Naa ɠɛni ga nu ʋaa wolai. 6 Suze taa wolai zu ɠila nɔ, zunu undɔɔlugɔ (500) ɠa ti paani miná, 7 Ɠamedata ná-doun zunui Aman, nii é ɠɛni ga Zuifuiti sili nui, ti naa ná-doun zunu puugɔi niiti paani: Palesandata, Dalafon, Asapata, 8 Polata, Adalia, Alidata, 9 Palemaseta, Alizayi, Alidayi, Vayezata. 10 Ti naati paani, kɛlɛ ti la ɠɛni nu ɠɔli seɠeni ga maaɓaai.

11 Naama voloi nɔ masagi nui liegɔi ɠwɛɛni, nii é zaani Suze taa wolai zu. 12 Masagi ɠɛni anzai Ɛsetɛɛl ma: «É ɠwɛ ga Suze taa wolai zu ɠila nɔ, Zuifuiti ti nu undɔɔlugɔ (500) ʋaa, ta Aman ná-doun zunu puugɔiti. Ta ɠɛ nu mɔinɗa ʋaani sɛi zou ɠoozu laaiti su! Kɛlɛ naa pɛ poluma, leeni ɠa é ga è ɓɛdɛma vai? Nà gaaɠula ba. Ɓɛgele ɠa è falizu? Nà fe ʋɛ.» 13 Ɛsetɛɛl ɠɛni masagi ma: «Masagi, ni ɗa vaana bu, è kɛ, nà pɔ ga zobogi ve Zuifuiti bɛ, ti Suze taa wolai zu, ti kɛ mɔnɔ lina ʋelei ti kɛai la za, é zoloo tɔ sɛʋɛi ma, nii sɛbɛi ba za. Naa ʋoluma va bu, ti Aman ná-doun zunu puugɔiti ma ʋoomaiti sɛlɛ gului ʋa.» 14 Masagi ɠɛni ma: «É ɠɛ ɠana.» Tɔ sɛʋɛ niinɛi ɠulani, ti kala Suze taazuʋɛ, ti Aman ná-doun zunu puugɔiti ma ʋoomaiti sɛlɛni gului ʋa. 15 Zuifuiti ti ɠɛni Suze, naati ti ɠaalɛɛni ba ʋolu poluma voloi alugi Adaal ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ma, ti zunu unsaʋagɔ (300) ʋaa, kɛlɛ ti la ɠɛni nu ɠɔli seɠeni ga maaɓaai.

16 Zuifui zɔiti ti ɠɛni zou ɠoozuʋɛ, naati ti ɠaalɛɛni ba, ti ɓɔɠɔ maaɠɔkɔ ti zili nuiti daalɔɠɔma. Nu waaʋuulɔfela maazu lɔɔlugɔ (75.000) ɠa ti paani, kɛlɛ ti la naati kɔli seɠeni ga maaɓaai. 17 Niima vai kpein ge ɠɛɛni alugi Adaal ma volo puugɔ maazu saʋagɔi (13) ma. Ti looɠoni nu ʋaai ʋa ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ma, ti fɛtii ɠulani naama voloi nɔ. 18 Zuifui niiti ti ɠɛni Suze, naati ti ɠaalɛɛni ba alugi ma volo puugɔ maazu saʋagɔi (13) ta maazu naanigɔi (14) ma, ti looɠo ma volo puugɔ maazu lɔɔlugɔi (15) ma. Naama voloi ɠa ti fɛtii ɠulani ma. 19 Naa ɠa é kɛa Zuifui niiti ti zou ɠoozu laaiti su, ta ɗa fɛtii ɠula la ga koozunɛɛi, ti ɗa vebɛaniiti teʋe ɓɔɠɔ ma ti ɠilagilagi, alugi nii daa ga Adaal naa ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ma.

Ɠizɛsu vɛtii lɔɔzei vai

20 Maledosé niima vaiti kpein puuni sɛʋɛ ma, é teʋe Zuifuiti kpein ma, ti ɠɛni masagi Zɛɛlesɛse ná-zooi zu, ɓuɠama ta ɠoozama. 21 É ɠɛni ti ma, ti pɛ ti ɗa fɛtii ɠula kona-o-kona, alugi daa ga Adaal, naa ma volo puugɔ maazu naanigɔi (14) ta maazu lɔɔlugɔi (15) ma. 22 Mazɔlɔɔ naama voloiti su ɠa Zuifuiti ti wanaɠulani la ti zili nuiti ba, naama alugi ma ɠa ta-yiizoolɛi latini la ga koozunɛɛi, ta-maanɔɠɔi lati ga undaanɛɛi. Naa ɠa é ba, kɛni ta la ɠizɛ naama vaiti su, ti fɛtii ɠula ga koozunɛɛi, ɛsɛ ge ɗa faaɓɔɠɔi ɠɛ seiɲɔɠɔi ʋɛ, ta ti ɗa vebɛaniiti fe bala nuiti bɛ.

23 Zuifuiti ti yeezeini devei naati bu, Maledosé ti veeni, ti va bu ga fɛtii nii ti kulaai feya, naa ɠɛ niina ga ti-ɠɛɛwotii, kona nɔpɛ. 24 Mazɔlɔɔ Ɠamedata ná-doun zunui Aman, Agage mavofodai, nii é ɠɛni ga Zuifuiti kpein sili nui, deveni ga é Zuifuiti undaaʋili. Ti kpakui looni, nii a kɛ ti kui lɛ, nii Zuifuiti suwuɠaa a leʋe ma. 25 Kɛlɛ Ɛsetɛɛl liai ma, é bo masagi, naa devei woni, ti sɛʋɛ ga faa ɲɔi nii Aman ɠɛa kpɛtɛni Zuifuiti daalɔɠɔma, naa yɛ ga, ma Aman, naa ʋoluma ti sɛlɛ gului ʋa, ta ná-doun zunuiti. 26 Naa ɠa é kɛɛni ti naama vɛti voloiti daasei pɛai la ga «Pulime», é zoloo Pɛɛlese gooi naama nii poluʋɛ ga «kpakutoomai». Naama vaiti maaʋele ma niiti Maledosé ti woni sɛʋɛi naa zu, ta nii kpein Zuifuiti ti kaani, ta nii é zeini ti ma tiya ɓɔɠɔi, 27 ti tɔgi zeini ɓɔɠɔ ma, nii é la zeɠea ma ti ʋɛ, ta ti-mavofodaiti bɛ, ta nuiti kpein bɛ niiti ta ɓɔɠɔ ɠɛ ga Zuifui ta. Tɔgi naa zu levei ɠɛni ga ti fɛtii ɠula gaazazu nɔpɛ ge mina ɠula ba naama volo felegɔiti su ti lɛai, ʋelei Maledosé bogai la, kona-o-kona. 28 Ʋelela ʋele yeeɠɛɠalaiti kpein su nuɓusɛiti maanɛɛni ga ti ɗa Pulime vɛtii ɠula kona nɔpɛ, yeeɠɛɠalai ɠilagilagi pɛ su, Zuifuiti ta-ʋɛlɛyeɠei ɠilagilagi kpein bu, ta masagi ná-zou zɛʋɛ wolai ɠilagilagi pɛ su, ta taa wolai ɠilagilagi pɛ su. Zuifuiti ta ti-mavofodaiti ti mina naama vɛtii zeɠe ma, ti mina yeema naama vaiti kpein ma niiti ti ɠɛai.

29 Aɓiyayile ná-doun anzanui Ɛsetɛɛl, nii é ɠɛni ga masagi anzai, naati ta Zuifui Maledosé ti sɛʋɛi ɠɛɛni ga ta-zobogi pɛ, ti Pulime vɛti naa maaɓakpa. 30 Sɛʋɛ niinɛi naati ti leʋeni Zuifuiti kpein ma, niiti ti ɠɛni masagi Zɛɛlesɛse ná-zooi ma you zɛʋɛ ungila puufele maazu lɔfelaiti (127) kpein su. Naama zɛʋɛiti su ziilɛi kpɔɛiti ta undaanɛ ɓɔɛiti ka ti boni Zuifuiti ma. 31 É woni Zuifuiti ma ga ti Pulime vɛtii ɠula ku logai ma, é zoloo devei naati ma, nii Ɛsetɛɛl ta Maledosé ti bogai, devei naa woni Zuifuiti bɛ ta ti-mavofodaiti bɛ, ga ti zugiti so ta ti kpeeiti too. 32 Ɛsetɛɛl ná-devei niiti maaʋele ɠa Pulime vɛti lɔɔzeiɗai la, naa zɛʋɛʋɛ sɛʋɛi zu.

10

Maledosé ná-pilɛ sɔlɔɔ gaaɓelagi

1 Masagi Zɛɛlesɛse maaɓaa wotii laani kpoloɗɛi laaʋɛ nuɓusɛiti ma, ti ná-zooi zu, ga zɔɔma nuɓusɛiti kɛʋele ti zou ɠoozuʋɛ. 2 Masagi ná-zɛbɛsu vaiti, ta ná-tɔɠɔɠula faiti, naa ʋɛɛ ʋelei ʋa masagi Maledosé losuʋɛ wɔɔlɔni la, naati pɛ sɛʋɛʋɛ Mɛde ta Pɛɛlese masagiti ta-ɠɛɛwoti zɛʋɛi zu. 3 Gaamazu Zuifui Maledosé ɠa é ɠɛni ga masagi Zɛɛlesɛse ná-seipolui masa zooi zu ná pɛ. É ɠɛni ga nu wola bɔɔla Zuifuiti bɛ, é nɛɛ ti ʋɛ, é ɠɛni botii ɠɛɛzu ná-nuɓusɛiti ta-undaanɛɛi, ta ta-yiilɛigi ma vaa zu.

Zɔɓe

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

Zɔɓe

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛi nii ɠa zunui ta ná-faa zuɠulazu, nii é ɠɛni ga telebo nu, daaseigi ga Zɔɓe. Zunui naa wola ɓɔlɔni, kɛlɛ é la koto ɠɛɛni GALA daalɔɠɔma, é ʋa naa ʋeelala. Nu nɔpɛ ge la Zɔɓe Ná-Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠwɛɛ, nu la ɓalaa kɛɛ yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ, kɛlɛ ɗa ka ga Zɔɓe ná-eteai ziɛni mɛmɛwolaiti ta-ziɛgi zu, ʋelei Abalaame la, tɔɔzei sii ma ɠonagi ɠɛɛni ga kona ungila puunaanigɔ (140). Faaɠwɛ nu wolaiti ti la laani da ga Zɔɓe ɓɔɠɔ ɠa é sɛʋɛi nii ɠɛai. Ti ɠisiɛʋɛ ga nu ɠili ta, nii nu la kwɛɛ, naa ɠa é sɛʋɛai, é ɠisiɛai ga toɠa ga faa ʋagɔ ga é Zɔɓe ná-wɔlɔwɔlɔ vai zuɠula taɠiligaa ma.

Zɔɓe Ná-Sɛʋɛi ɠa ɓɔɛzu é ʋilɛ kpɔlɔi ʋa. Zobogi veeni Setana ya ga é Zɔɓe ɓɔlɔ, tɔɔzei é ɠisiɛni ga naa a la ɠɛ ga zaɓu Zɔɓe looɠo lɛbiyai vee vai ʋa GALA bɛ (1:11). Sɛʋɛi wɔɔlɔzuʋɛ kpein ka Zɔɓe ta bɔɔlaiti ta-yɛpɛi zuɠulazu, é lo ná-kpɔlɔi ma ungi ʋa. Zɔɓe bɔɔlaiti ta-ɠisiɛi ɠɛni kotoi ta ɠa é kɛai, kɛlɛ Zɔɓe mu ge laani da ga toɠa ga sɔbalala nu. Naa ʋoluma, GALA ge ɓɔɛni Zɔɓe ʋɔ, kɛlɛ é la Zɔɓe ná-kpɔlɔi ma ungi lɛɛni la pɛ. Zɔɓe kwɛɛgai ma ga GALA ka zoo fai pɛ kɛɛzu, ʋelei é pɔ la, ta nu vulu ɠila kpalaa ge la zooga GALA kɛɛ vaa ʋapagiti gaaɠaazu, é GALA ná-tuyai zɔlɔɔni ʋolu, é sɔlɔɔ ganii mɔinmɔin ta doun mɔinmɔin sɔlɔɔ.

Unsosuʋɛ

1. Fai niiti Setana ti wuzeɠeni Zɔɓe laalɔɠɔma, ti ɠɛai ga naa ná-kpɔlɔi ma ungi (1:1—2:13).

2. Zɔɓe ta bɔɔlaiti ta-ɓɔɛzuɠulaiti é lo ná-kpɔlɔi ʋa (3:1—37:24).

3. GALA ge ɓɔɛni Zɔɓe ʋɔ, Zɔɓe ma ge gooɠaaʋote (38:1—42:6).

4. Zɔɓe ná-eteai ma zeidai, ta ʋelei GALA ge tuyai looni la bɛ gaaɓelasu (42:7-17).

1

Zɔɓe ná-suɠɔɠɔ mɔungi

1 Zunui ta ɠɛni Use yooi zu, daaseigi ɠɛni ga Zɔɓe. É ɠɛni ga zunui nii peelalazu la ba, é zɔle, é ɠɛni luazu GALA ba, é ɗa maaɠooza faa ɲɔi ɠɛɛ vai ʋa. 2 Zunu loun lɔfela ɠa é sɔlɔɔni ta anzanu loun saʋagɔ. 3 Ná-toganii ɠɛni ga baalagi ta bolii waadɔfela (7.000), ta ɲɔmɛi waasaʋagɔ (3.000), ta wozawoli nikɛ waagila (1.000), naa ʋɛɛ soovale saa undɔɔlugɔ (500) ʋa. Botiɠɛ nui ɠɛni zea ga bɔɔlɔa. Zunui naa ɠa é ɠɛni ga sɔɓelama nu wolai, zooi naati su ti Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei.

4 Ná-doun zunuiti ti ɓena ɓɔɠɔ loli, ti ɗa fɛtii ɠula ta-ʋɛlɛiti bu, naa ɓena ɠɛ ga seɠezeɠedai, ti ɠɛni ti-ʋaazeela saʋagɔiti tolisu, ti laami ʋɔɔma, ti ɓɔɔle. 5 Siɛgi zu naama vɛti voloiti gaa a la ɓelana la, Zɔɓe ɠɛni ná-dointi tolisu, ti ʋa, nii a kɛ é zalaɠai ɠula ti ʋɛ, ti ɲade. É ɓena wuzeɠe ga sobuzobui, é gala zalaɠai ɠula ti ɠilagilagi ná-faa zu. Mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Tanisu dòinti ti faaɠaazagi ta ɠɛɛʋɛ, ti GALA koto ti-yiimaʋɛ.» Ʋele ɠana nɔ Zɔɓe ɠɛni kɛɛzu la ɠɔ.

6 Yeeta, GALA ná-geezuɠeelaiti ti ʋaani, ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu maaɓɔgi zu. Setana, nii é ga maalɔɔ nui, naa ʋaani tɔ ɓalaa ti zaama. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Setana ma: «Ɗa zeɠezu mini?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠɛa eteai zuɓizɛzu, gè ɗa ziɛziɛ.» 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «È nà-botiɠɛ nui Zɔɓe zumɔgɛ nɛi? Nu nɔpɛ ge la ga tɔun kɛʋele eteai zu, zunu ʋe peelalazu la ba, é zɔle, zunu ʋe é luazu GALA ba, é ɗa maaɠooza faa ɲɔi ɠɛɛ vai ʋa.» 9 Setana gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zɔɓe ɠa luazu GALA ba nɔ lɛin ɓaa? 10 Ɗa ɓaazu maazu, pele ungi pɛ ma, eɠɛ a ɠɛ sasa zu, tɔ-o, ná-pɛlɛyeɠei-yo, zeaɠɔligiti-yo È zeavai pɛ suɓɛtɛʋɛ, ná-toganiiti gaawɔɔlɔa zooi zu. 11 Kɛlɛ yeevɔɔɠu lɛɛ zeaɠɔligiti ba, ta ná-nuiti, ɗa pɛtɛ ni é la è ɠotoni gaamanɔ.» 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni la Setana ma: «Kɔli pagɔi kpein ka ɗa-zobogi wu, ta ná-nuiti, kɛlɛ mina yeevɔɔɠu tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi ʋa.» Naazu ɠa Setana zeɠeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ.

13 Yeeta, Zɔɓe ná-doun zunuiti ta ná-doun anzanuiti ti ɠɛni daamii wosu, ti ɗa dɔɔi ɓɔle ʋɔɔma, ti-liɛ zunu mɔungi ʋɔ bɛ. 14 Keela ɠila ge ʋaani é Zɔɓe ɠa, é daazeeli ma ga: «Nikɛiti zɛgɛ nɔ wozai wolizu, soovale saaiti ti ɗa laami ti ɠoba, 15 Saɓa nuiti tooʋɛ ti zu, ti li ga tiye. Ti ɗa-wotiɠɛ nuiti kpein paaʋɛ ga boɠa zɔkpɔi. Nà ɠila kpe ka kùlaai, gè ʋa gè naama vai laazeeli è ma.»

16 É yɛni nɔ ɓɔɛzu, keelai taɠili ge ʋaani, é ɠɛ ma: «Geeɓadɛi looʋɛ ɗa-ʋaala kpulugiti su, ta ɗa-wotiɠɛ nuiti. É ti pɛ galaʋɛ. Nà ɠila kpe ka kùlaai, gè ʋa gè naama vai laazeeli è ma.»

17 É yɛni nɔ ɓɔɛzu, keelai taɠili ge ʋaani, é ɠɛ ma: «Ɓaɓilɔne nuiti ma ɓulugi ɠɛɛʋɛ ga seizu saʋagɔ, ti ʋa, ti loo ɲɔmɛiti su, ti li ga tiye. Ti ɗa-wotiɠɛ nuiti paaʋɛ ga boɠa zɔkpɔi. Nà ɠila kpe ka kùlaai, gè ʋa gè naama vai laazeeli è ma.»

18 É yɛni nɔ ɓɔɛzu, keelai taɠili ge ʋa, é ɠɛ ma: «È-loun zunuiti ta è-loun anzanuiti zɛgɛ nɔ daamii wosu, ti ɗa dɔɔi ɓɔle, ti-liɛ zunu mɔungi ʋɔ bɛ, 19 fiilɛ wola ɠila kpe kulaʋɛ ga teʋebai zu ʋele, é loɠa pɛlɛi ma zeki naanigɔiti ba, é wolo è-lointi ma. Ti pɛ ti zaaʋɛ. Nà ɠila kpe ka kùlaai, gè ʋa gè naama vai laazeeli è ma.»

20 Zɔɓe wuzeɠeni, é ná-seɠe wolai ʋali ga kidaaʋiligi maaʋele ma, é nɔungi ɓuye, é laaʋɛɛ zooi ma, é nɔkɔ. 21 É ɠɛni ma:

«Kàbei ɠa kùlaai la dèe ɠoozu, kàbei ɠa gè ɠalesu ma la.

Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni, Ɠɔoɠɔ GALAGI seɠea ʋolu.

Lɛbiyai ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!»

22 Naama maanɔɠɔiti kpein saama, Zɔɓe la ɠɛni koto ɠɛɛni, é la faa ɲɔu nɔpɛ daani GALA unma.

2

Zɔɓe ná-suɠɔɠɔ felesiɛi

1 Yeeta mɔnɔ, GALA ná-geezuɠeelaiti ti ʋaani, ti lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu maaɓɔgi zu. Setana ʋaani tɔ ɓalaa ti zaama, é lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu maaɓɔgi zu. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Setana ma: «Ɗa zeɠezu mini?» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠɛa eteai zuɓizɛzu, gè ɗa ziɛziɛ.» 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: «È nà-botiɠɛ nui Zɔɓe zumɔni nɛi? Nu nɔpɛ ge la ga tɔun kɛʋele eteai zu, zunu ʋe peelalazu la ba, é zɔle, zunu ʋe é luazu GALA ba, é ɗa maaɠooza faa ɲɔi ɠɛɛ vai ʋa. Toɠa loni kpaan ná-telebodai zu. È dìiʋɛ koloɠolo fai ma nɔ wafuun.» 4 Setana gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Falibo ka fai kpein ba, nui ɠa ɠɛlɛ zeaɠɔligi kpein ba, zɛnvui ɠizo fai zu. 5 Kɛlɛ yeevɔɔɠu lɛɛ kpusɛi ʋa, ma zuai ta ma ɠaeiti, ɗa pɛtɛ ni é la è ɠotoni gaamanɔ.» 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Setana ma: «Toɠa ɗa-zobogi wu, kɛlɛ makɛ zɛnvui ma.»

7 Názu ɠa Setana zeɠeni la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ. É divolo seeɓɛ ɲɔi ʋɛɛ Zɔɓe ʋa, é zo kɔɠɔaʋɛ, é lɛ nɔungi zu. 8 Zɔɓe zeini zuʋu ziɠigi zaama, é diɠi zaɠai ta zeɠeni, é ɗa ɓɔɠɔ maawɔin da.

9 Anzai ɠɛni ma: «Ɗa loni nɔ kpaan ɗa-lelebodai zu! GALA koto mu, è za!» 10 Kɛlɛ é ɠɛni naa ma: «Ɗa ɓɔɛzu eɠɛ anzanui nii ɠi ge la ma. Da yeezeizu undaanɛɛi wu ga GALA ná-vebɛanii, lee vaa zu da ɠɛlɛ maanɔɠɔi ʋa?»

Naama maanɔɠɔi kpein saama, Zɔɓe la ɠɛni koto ɠɛni ga daaʋɛ.

Zɔɓe bɔɔla saʋagɔiti ta-laalimai

11 Zɔɓe bɔɔla saʋagɔiti ti naama maanɔɠɔ vai kpein mɛnini, nii é zeelini ma. Ti zeɠeni ta-yooiti su ti ɠilagilagi, tiya ɠa ti ga: Elifaze nii é ga Teman nui, ta Ɓilidade nii é ga Suɠa nui, ta Sofaal Naama nui. Ti deveni ga ti li ti laali ma, ti ziilaa. 12 Siɛgi zu ti ɠɛni la ɠoozama, ti ka, ti la ɠɛni ɠwɛɛsu ɠaani ba. Ti wɔlɔni, ti ɗa wola zɔngɔ, ti ta-zeɠe wolaiti baliʋali ga kidaaʋiligi maaʋele ma, ti fufiligi lɛ geezu, é vaza ti unma. 13 Ti zeini koba zooi ma, eyɛsu folo lɔfela, kpidi lɔfela. Nu nɔpɛ ge la woo ɲɛ gila kpalaa boni ma, mazɔlɔɔ ti kwɛɛni kpezekele ʋelei ná-kpɔlɔi wɔɔlɔni la.

3

Zɔɓe ná-kpaazaɠa wooiti

1 Naa ʋoluma, Zɔɓe laalaoni, é sɔlɔɔ foloi ɠoto. 2 É kpɔɛi lɔɔzeini, é ɠɛ ma:

3 «Foloi naa ɠoloɠolo, yeei gè zɔlɔɔni da,

ta kpidii nii é ɠɛni ma: ‹Zunu loun ma wo ge zeɠea!›

4 Foloi naa, é ɠɛ ga kuai.

GALA nii é geezuʋɛ, é mina yiizoolɛ la,

wozakala ge mina volo su.

5 Kuai ta kpidi ɓɔii ti seɠe ga tɔnɔ,

tonaɓiingiti ti yɛ zɛlɛni maazu,

foloi ma lɔmɔzɔɔgi maalua!

6 Kpidii naa ma, é ɠɛ ga kpidii nii tɛigai é leʋe ti pɛ ba!

Gaa mina lu konagi ma voloiti saama,

é mina lɔ alugi ná-gaalugiti su.

7 Ungo, kpidii naa zuɲakai yɛ de,

koozunɛ woo mina ɠɛ su!

8 Ungo, naama ɓidii maayo ge zeɠe nui naati bɛ ta ɗa foloiti koto,

ta niiti ti ziɛ wu zua maayikiai lolisu!

9 Kuai ná-sobu zomideɠaiti maalɔɔɠu,

é ɠito wozakalagi ʋa, kɛlɛ naa mina ʋa pɔ,

é mina geelaalaosuʋɛ ɠaazuɠɔlɔgiti buuɠa!

10 Mazɔlɔɔ é la naama ɠogi laaɠuluni, nii é sɔ̀lɔɔni,

ɓaa é ʋa pele leʋe nà-maanɔɠɔi luɠɔ!

11 «Lee vaa zu gè la zaani aisa gè ʋa zɔlɔɔ?

Lee vaa zu gè la zaani sɔ̀lɔɔsuʋɛ?

12 Lee vaa zu gè nu ɲiibi felegɔiti sɔlɔɔgai, ti yeezei bù,

ta dèe ɲiimiiti zɛ̀gai ti ɓɔlezu, gè ɠula su?

13 Niizu nà la ɠɛ niina laani dɔin,

gè ɠɛ ɲiizu, gè ɗa looɠo

14 ga masagiti ta etea nu wolaiti,

niiti ti ɠizɛsu aniiti togai ʋolu, niiti ti ɠoloɠologa ɠɛni de,

15 ta kundiɠiiti, zanugi ti ya,

ti ta-ʋɛlɛiti daavesu ga walii.

16 Ɓaa gè mina ɠula etea, eɠɛ doin saai sɔlɔɔsuʋɛ,

ɓaa eɠɛ doungoiti niiti ti la ɠaazulaani folo ma.

17 Kabai zu, faa ɲɔu nuiti ta looɠo niina ga zɔiti kpɔlɔa,

niiti ti ɓɔlɔai, ta zoo ti lago looɠo.

18 Kasoɠa nuiti ziilɛiʋɛ ná,

ti la mɔ ta-wɛlɛma nuiti daawoo ɠila kpalaa mɛnisu.

19 Ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti ta ná,

duɔi viega, é ɠula maliɠii ya.

20 Lee vaa zu wozakalagi veezu maanɔɠɔ nui ya,

ta zɛnvui veezu naati zea, niiti ti ziiɓɔlɔi zu?

21 Ti ɗa saai maaɓɔun, naa ma ge la ʋaazu,

ti ɗa gaiziɛ é leʋe naavoloi ʋa.

22 A la ɠɛ ti ʋɛ ga undaanɛ vaa,

ti ɠoozunɛ gola ni ta la ta-ɠabayeɠeiti sɔlɔɔ.

23 Nà ga zunui nii é la liizu ɠwɛɛ,

tama GALA ge kàtagɛ eɠɛ nà ɠɛ sasa ʋolu.

24 Kpàla gooiti ti ɠɛa ga nà-daamianigi ʋotogi.

Nà-kpee wooi nà-taɓai zu, naati kɛɛʋɛ eɠɛ ziɛi é yeizu.

25 Nii dùai ba, naa ɠa é sɔ̀lɔɔgai.

Nii gè inɛinɛni ba, naa ɠa seeliai mà.

26 Gè la gaanɛɛi zu, ɓaa ziilɛigi, ɓaa dooɠogi,

kɛlɛ kpɔlɔi nɔ ɠa gè daawu yeenɔpɛ.»

4

Elifaze ná-kpɔɛzuɠula mɔungi

1 Teman nui Elifaze kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Nu ɠa zoo nɛi é woo ɲɛ gila bo è ma? È wola iɲɔteʋeʋɛ!

Kɛlɛ ɓɛ ɠa zoo é maaɠɛ kpɔ?

3 Wɛlɛ, ɗa ɠa è ɠɛa nu mɔinmɔin kalasu,

è ti iɲɔdɔ, tɛigiti ti-yee zuɓɔlɔni.

4 È ɓɔɛ wooiti ti ɠɛni naama nui wuzeɠezu nii é ɠɛni loozu,

è ɗa naati sɛbɛlɔ, niiti ti-ɲiibiiti suɓɔlɔai.

5 Niizu ɗa ɠa è iɲɔ ge leʋea siɛgi zu maanɔɠɔi è ma la!

Tɛi ɗa ɠa pilɛgai è ʋa, è ɠɛa unga wuulee!

6 Ɗa-ɠidaaleʋei è bo ga GALA ma, naa laade é ʋa ɠɛ ga ɗa-ladalai ma ungi ɓaa?

Ɗa-lelebodai la ga ɗa-ɠitogi ɓaa?

7 Ɠisiɛ lɛɛ, sɔbalala nui ɓɛgele ɠa undaaʋiliga?

Sɔle nui ɓɛɛni ka ti zuɠoloɠologa?

8 Ʋelegi gè ɠidaa bu la,

zɔiti ti telebotalai ta nimizai vazasu,

ta ɗa ti-ɠaawaai ɠula.

9 GALA daa viilɛi ɠa ɗa ti undaaʋili,

toɠa ɗa ti ɠala ná-ziiɠaawanai zu.

10 GALA ka ɗa zalaiti daaɠulu, ta ɠɛna zikɔa,

é zala ɓokpagiti ɲiigaiti galeɠale.

11 Daamiani balagi ɠa ɗa zalai ʋaa,

zala yiʋoiti ti vaza.

12 «Wooi ta zeelini mà dɔɔɠuzu,

gòiyeɠe ma woo goi mɛnini, é ɗa wo vaa,

13 segi zu, kpidii, siɛgi zu kisiɛiti supuai la,

siɛgi zu ɲiimɛni wolai leʋeai la ga nuɓusɛiti.

14 Gè ɓalini ga duai,

kàeiti su ɠɛ yɔɔɠɛ.

15 Fiilɛi ta ma zii ʋuuni gàazuʋɛ,

é kɔɔlɛ ɓooi yei ga ze.

16 Nui ta ɠɛni loni gàazu, gè la ɠɛni baaɠulaba ɠwɛɛ,

kulakɛlɛmai naa ɠɛni gàazu.

Gè woo goi ta mɛnini, é ɗa wo vaa, é ɠɛ ma:

17 ‹Nuɓusɛi ɠa lelebo nɛi ɓaa GALA gaazu?

Nui ɠa zoo nɛi é ɲade Kpɛtɛ Nui ɠaazu?›

18 Ni GALA ge la zooga é ʋa ʋoluzei tɔ ɓɔɠɔi ná-botiɠɛ nuiti ba,

ni é kaka fai ɠaa ná-geezuɠeelaiti su,

19 toɠa zoo ɠale ʋoluzeizu nuɓusɛiti ba, ti ɓɛtɛai nɔ ga penɛi,

ti ga fufiligi, nu a kpɔnɛkɛlɛ eɠɛ ɓaɠaɓaɠai.

20 É zo sobui ma, é ʋa li kpɔkɔi ʋɔ, ti ɠɛa ga fufiligi,

ti ɲɛɛlɛ eyɛsu ɠɔ, nu ɠi ge la loa ti zu.

21 Ti-yɛnvui ma ɠalui leʋea ga,

ti za, ti la ɠimalai zɔlɔɔni.»

5

1 «Wooɠula lɛɛ, è pɛtɛ ni nu ɠa è wooɠaaʋote.

Geezuɠeela ɲadegaiti su, ɓɛgele ɠa ɗa wooɠula ma?

2 Mazɔlɔɔ ziiɠulagi ɠa a ɗa ɠimalala nui ʋa,

ziiɠaawanai ɠa ɗa faaɠaaɠalala nui undaaʋili.

3 Gaamazu, gè ɠimalala nui ɠaani, sape ɗa ziɛ,

su la ɠɛni ɠoozani, gè niima ɠotoi looni ná-pɛlɛyeɠei ma:

4 ‹Ná-dointi ti mina ʋoluzeizu nɔpɛ sɔlɔɔ,

ta ti ʋeelalana tukpɔɠaaleʋezuʋɛ,

nu mina zɔlɔɔ é ʋa ti maavaawo!

5 Nii a faza, naama lɔnɔgi ɠɛ ga taɠiligaa tɔnɔ,

ti li, ti so, anɛɛ ni ɠaingiti ta ná!

Unsuɲɔu nuiti ti ʋa, ti loo zeaɠɔligiti su!›

6 «Maanɔɠɔi la ʋɔnɔga é ʋa ɠula fufiligi zu,

kpɔlɔi la wuzeɠea é ʋa ɠula pɔlɔi ʋa.

7 Mazɔlɔɔ nui ɠa zɔlɔɔsu kpɔlɔi zɔlɔɔ fai ma,

eɠɛʋelei abuɓeɓelai a ɗa wuzeɠe koʋe fai ma la.

8 «Ni nà ɠɛni de, GALA nɔ ɠa nà la ʋoluzei ba,

ungo, GALA ka nà la nà-faiti daazeeli ma.

9 Niiti é ti ɠɛɛzu, naati ta ga faa wolaiti, nu la ti ɠaaɠa,

nu la zooga è ʋa ná-laavɔɔ vaiti gaalu.

10 Tɔ ɠa a ɗa tonai ʋu eteai zu ná pɛ,

é dɔɓɔi kpein kɔ ga ziɛi.

11 Niiti ti maayeiɗai, toɠa naati buzeɠe, ti ɠaaɠooza,

niiti ti yiizoolɛai, toɠa naati unmɔɔ, é ti ɠula.

12 Toɠa ɗa naati ta-vaazeikpasuiti suɠoloɠolo, niiti ti ga keleɠele nu ɲɔiti,

ti-yeeiti ti la zooga ti ʋa ɓɔ ti ʋa, ti ʋa li luɠɔma.

13 Toɠa ɗa ɠima nuiti so ga balii, nii é ga ta-ɠeleɠele ɲɔi,

ta-lɛnɛ ɲɔiti ti la faa ʋaa.

14 Ta ɗa ziɠa kpidii ʋa folo ɓekpegi,

ti ɗa yeeʋɛɛ mɛmɛ folo gaalɔgai.

15 GALA ka ɗa bala nui ɠula ti-laaʋɛ ma woɠa zɔkpɔi laawu,

toɠa ɗa maawɔin nui ɠizo, é kula zobobɛ nuiti zea.

16 Kito ka maawɔin nui ʋɛ,

ta toɠa ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti pɛ daaɠulu.

17 «Naa ɠa é ba deɠɛmu, undaanɛ nui ɠa ga naa, zɔi GALA ge maaɠolozu.

Mina ɠɛlɛ Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-maaɠoloi ʋa.

18 Mazɔlɔɔ GALA ka nu ɓɔlɔ, é è ɠɛdɛ ɓalaa.

Ni a nu maawanana, tɔ ɓɔɠɔi ɠa a kpe.

19 Kidaaʋili seizu lɔzita zu, toɠa è ɠula ti zu,

dɔfelasiɛi zu, faa ɲɔu la zeelia è ma.

20 Pului ma ziɛgi zu, toɠa è ɠizo saai ma,

kɔɔi ɓɔi ʋa, toɠa è-yɛnvui makɛ.

21 Ɗa lɔɔɠuzu zɔlɔɔ nu nɛgi ná-kpakɔi ʋa,

è la lua faa zuɠoloɠologi ʋa é ʋaazu.

22 Ɗa ɲɛɛɠula faa zuɠoloɠologi ta pului zu,

è la luaa dɔɓɔ zuaiti ba.

23 Mazɔlɔɔ minazeɠe ka ɠɛ wo yɔɠɔzu wa dɔɓɔzu ɠɔtuiti,

ta ziilɛigi ɠa ɠɛ wo yɔɠɔzu wa dɔɓɔ zuaiti.

24 Ziilɛigi ɠa ɠɛ ɗa-ʋɛlɛi wu ná pɛ,

siɛgi zu è wɛlɛzu la ɗa-logani ɓulugiti ma sasai zu, gaa la ʋalaga ta ʋa.

25 Ɗa pɛtɛ ga ɗa-ʋɛlɛyeɠei ɠaa ɠa wɔɔlɔ,

è-mavofodaiti ti ʋɔnɔ eɠɛ dɔɓɔzu lufaiti.

26 Ɗa yei kabai zu ga pɔlɔzaɠadai,

eɠɛ molo ɠili wolai nii daavegai.

27 Wɛlɛ, naa ɠa gi ɠidaai bu gola, tɔ ɠana.

Woilo niima vaiti ma, è ɗɔnɔ zɔlɔɔ ti zu.»

6

Zɔɓe Elifaze wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni naazu, é ɠɛ ma:

2 «Ee, ni nà-ziiɓɔlɔi a la zoo ɠɔɠɔsu,

ni a la zoo ɠɛɛzu nà-maanɔɠɔi kpein ge zei ʋɔɔma kiloi ɠa.

3 Ti ɠɛa wuizu, ti leʋe kpoloɗɛi ma ɲaɠaegi ʋa,

naa ɠa é kpɔ̀ɛ wooi lateʋesu.

4 Ungo, GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii bɔ̀a ga ná-mɛɛinti,

ti ma wanai zìi laavega,

GALA ná-maalua vaiti ta ɠɛʋele ɓɛtɛzu kɔɔɠɔ vai zu dàalɔɠɔma.

5 Dɔɓɔ zoovalegi ɠa ɗa zikɔ nɛi ɓaa, siɛgi zu é tufa wundu lɛnugi miizu la?

Nikɛi ɠa ɗa zikɔ nɛi ɓaa, siɛgi zu é ná-tufai ɠakalaʋɛ la?

6 Nu ɠa zoo nɛi anii miizu, é la nɛɛni kpolo la ba?

Nɛɛzu ɠa nɛi tɛɛ ɠain ma ɗɛ ɠolegi ʋa ɓaa?

7 Nii mɔungi gè ɠɛni ɠɛlɛzu ba, naa ɠa niina é ga dàamianigi.

Ná ɠa é ga dàamianigi, anɛɛ ni wɔin la mà.

8 «Wɔin ɠa mà gola ga gè gooɠaaʋotegi zɔlɔɔ,

GALA ge va bu, é naa ɠɛ bɛ̀, nii kìtogai ba.

9 GALA ge va bu é dɛ̀ɛvɛ,

é yeei maale, é mà vaa ɠaaɓela!

10 Nà kuai wo ga koozunɛɛi nà-kpɔlɔi zu nii kpela ge la ba,

ziilɛi faa ɠaaɓelagi nà la sɔlɔɔ, naa ɠa é ga,

gè mina GALA ɲadegai ná-deveiti yaava.

11 «Leeni ɠa gè ɠitosu ba, zɛbɛ nɔpɛ ge la mɔ bà?

Leeni ɠa gè yɛnvuzu ma mɔnɔ, ʋelela ʋele la mɔ bɛ̀?

12 Nà ga kɔtui ɓaa, gè ʋa zobo sɔlɔɔ fai pɛ ma?

Kpùsɛi ɠa ga kɔlu ɓɔigi ɓaa?

13 Kpɔba la mɔ bɛ̀, ɓaa?

Kpɔbai zɔlɔɔsuʋɛ pɛ maa la ɠoozani bà ɓaa?

14 «Nui nii é taɓai zu, maanɛɛʋɛ bɔɔlaiti ti ta-wooɠɛɠiladai tago ɠula kɛlɛma bɛ,

anɛɛ ni a la looɠo lɛbiya veezu Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii GALA bɛ.

15 Bɔ̀ɔlaiti ti yàava eɠɛ kɔtuɗɛi,

eɠɛ kɔtuɗɛi ta, daazuʋɛ vɔai.

16 Siɛgi zu ziɛ ɓuungi ta kɔɔlɛ vukɔi ti ɠaawuunsu da,

toɠa ɗa yei ga ziɛ ɓɔlɔi.

17 Kɛlɛ die sei ziɛgi zu, ta ɗa vɔ,

foɠoi a ɠulana, ti vɔ su gaamanɔ.

18 Siɛ wo nu ɓulugiti kpɔɔle wɔin ti ma, ta zeɠezu ná-pelei ʋa,

ti ʋu teʋebai zu, ti loo ya.

19 Tema yaaɠoiti ta ziɛi ɠaiziɛzu ga ɠaazuʋɛ,

Saɓa ziɛ wo nu ɓulugiti kigi ɠa ti ʋa.

20 Kɛlɛ ti unfeni, tɔɔzei ti ɠitoni ti ʋa,

ti yɛni unfegi zu, siɛgi zu ti zeelini la ná.

21 Zekana wo la niina nɔ̀un tetema,

wo nà-kidaaʋili fai ɠaa, wo lua.

22 Gè wo valiʋɛ nɛi ɓaa, ga: ‹À faanɛɛ ɠɛ bɛ̀,

wo ta ɠula wo-ɠɔligiti ba nɔ̀un bɛ,

23 nii a kɛ wo kùla sili nui ya,

wo ùnmɔɔ, wo kùla tooma nui ya›?

24 «À kàla dɛɛ, kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga gè maaɠɛ kpɔ,

à bo dɛɛ mà, ɓɛgele ɠa kàkagai su?

25 Kpɔɛ gaamai la ɗa ga nu nɔpɛ maawana.

Kɛlɛ leeni ɠa wa-yelilomaiti ti dɛɛzu?

26 Wo wɔinʋɛ ga wo zelii lo kpɔɛzuɠula ɲakaiti ma,

wooiti kitotala nui ti ʋiligai fiilɛi zu?

27 Wa zoo wo kpakutoomai ɠɛ ga podoin,

wa yɛ kɛɛzu, eyɛsu wo wo-wɔɔla ɓɔɔɓɔgi ʋɔdi.

28 Kɛlɛ, anɛɛ naa ʋe, à so dɛɛ ma, wo wɛlɛ gàazu.

À bo dɛɛ mà, ni zɛɛ ɠa gè bosu.

29 À wɛlɛ lɛɛ bà: Yaava vaa la ade yɔɠɔzu!

À wɛlɛ lɛɛ bà ʋolu: Nà-sɔbalalai ɠulaʋɛ kɛlɛma niima vai tɛi su.

30 Telebotala vaa ɠa nɛi nɛ̀gi ma?

Wa kaazu ga gè la maanɔɠɔi ma ɠaawanai ɠaaɠaazu ɓaa?»

7

1 «Nii deveai nuɓusɛi ma eteai zu, kpaaʋɛ eɠɛ salaʋusulai,

sii ma voloiti kulaʋɛ eɠɛ nui é zalai ɠaiziɛzu.

2 Eɠɛ duɔi é foloi ɠa, é niinigi maaɓɔunsu,

ta eɠɛ botiɠɛ nui é zalai maaɓɔunsu,

3 zekana gè la, gè alugiti kɛa taɓai zu,

nà kpidiiti kɛɛzu nɔ kpɔlɔi zu.

4 Nà laana nɔ feya, nà ɗa ɠisiɛ ga: ‹Nà wuzeɠe siɛ kpɛgele zu?›

Siɛgi zu kpidii zuɠoozazu la, dàa ɠa vesu ga kɛunga wuuleegi eyɛsu geelaalao.

5 Koegi ʋua kpùsɛi ʋa ná pɛ, kɔ̀lɔgi ɓaa ga pɔlɔi ɠɛʋelei,

kɔ̀lɔgi ɗa ʋaliʋali, é ɗa ɠula ɓɔɠɔ ʋa.

6 Nà-eteai ɠa leʋesu ga maavilɛ, é leʋe seɠe vɛlɛ nui ná-keingi ʋa.

Toɠa liizu, é ɓe, kito nɔpɛ ge la ɠɛa ná.

7 «Ee, GALA, ɠizɛ su ga zɛ̀nvui ɠa ga fiilɛi nɔ,

gàazuʋɛ la mɔ undaanɛɛi ɠaa ʋolu eyɛsu ɠɔ.

8 È-ɠaazuɠɛzɛi è ɠɛa wɛlɛzu mà la, naa la mɔ zooga é ʋa kà,

siɛgi zu è wɛlɛzu la, gè la mɔ ɠɛa ná.

9 Tonaɓiingi ɠa ɗa ɲɛɛlɛ, é li,

zekana é la, zɔi é yeizu gɔvɛalaazu, é la mɔ lɛa ʋolu.

10 É la mɔ ɠalega ma ʋolu, é ʋa ʋa ná-pɛlɛi wu,

ta yeema ma seizuʋɛ ɓɔɠɔi.

11 «Naa ɠa é ba, gè la mɔ maaɠɛsu kpɔ ʋolu,

zɛ̀nvui ɠa kidaaʋiligi laawu, kɛni mu gè ɓɔɛ.

Nà kpalagi wosu nà-ziiɓɔlɔi laawu.

12 Nà ga kpoloɗɛi ɓaa, ɓaa kpoloɗɛ wu zua wolai,

è nua ʋilɛsu dàalɔɠɔma ga ti ɗa wɛlɛ mà?

13 Siɛgi zu gè ɠɛɛzu ma la: ‹Nà-betei ɠa gàanɛɛnɛ,

dàazuʋɛ ɠa ɓɔ bà ta zeɠe nà-taɓai ʋa,›

14 naazu ɠa è màaluazu la ga se wuulewuulegi,

è gàalua ga kulakɛlɛmaiti.

15 Wɔ̀inʋɛ ga è dɔ̀ɔɓa,

Ungo, saai vizɔgɛ mà, gè ʋa lia yɛsu ga mà ɠaei nɔ!

16 Faa kula ɠɛa, gè la yɛga ná ɠɔ,

zɛ̀nvui la ga ani nɔpɛ, zɛ̀ ná dɔin.

17 «Nuɓusɛi ɠa ga leeni, è ʋa wola ɠigaiziɛ ná-faa zu,

ta ná-fai wola ʋa ɠɛ è-yii ma,

18 è ʋa ɗa ná-fai wuuʋɛtɛ sobu-o-sobu,

ta è ɗa ʋa poluɠulazu yeeɠɛɠalai pɛ su?

19 Siɛgi ɓɛgele ɠa è-ɠaazuʋɛ zeɠezu la bà?

Siɛgi ɓɛgele ɠa è ɓesu la bà, gè dàaɗɛi ɓɔle?

20 Tɔun, anɛɛ ni gè koto ɠɛɛni, leeni ɠa gè kɛai ga ɗe, ɗɛi è wɛlɛzu nuɓusɛiti ma?

Leeni vaa zu è daalogai nà nɔ bà?

Gè ɠɛa ga kasɔ, ɓaa?

21 Leeni vaa zu è la nà-tɔ koloɠologiti suvaayɛsu,

è ʋa ɓudɛ nà-faaɠaaza golai maazu?

Mazɔlɔɔ nágo ʋe na, gè ʋa la fufiligi zu.

Ɗa gàiziɛ, kɛlɛ gè la mɔ ɠɛa ná.»

8

Ɓilidade ná-kpɔɛzuɠula mɔungi

1 Suɠa nui Ɓilidade kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Ɗa yɛsu niima ɓɔɛzuɠulaiti bosu eyɛsu yeelɛ?

Tɔngɔlɔ fiilɛ ɓɔɛi naati maa ɠa leʋezu yeelɛ?

3 È laaʋɛ da gaamazu ga GALA ka ɗa telebodai valibo,

ɓaa Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠa ɗa sɔle fai maaʋe?

4 Ni è-loun zunuiti ti kotoi ɠɛa,

é ta-lɔ koloɠologiti salaa ti ma.

5 Kɛlɛ ɗɔun, ni ɗa GALA gaiziɛzu,

è kpɔbai ɠaiziɛ Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ya,

6 ni peelalazu la è ʋa, è zɔlegɛ,

gaamazu, naazu toɠa ɠaaɓa è ma,

é tosuʋɛ ve è ya nii soloogai è ma.

7 È ɠɛʋele mɔungi è ɠɛni su, naa ɠa lɔi è ɠaazu,

ɗa pokɔɠɔna ma niinɛi ma ɗa ɠɛ su.

8 Deɠɛmu, nuiti ti etea ziaa è luɠɔ, naati gaazaɠa dɛɛ,

è ɠida faiti bu niiti ti-mɛmɛwolani ti ziaai ti zu.

9 Mazɔlɔɔ ade zɔlɔɔgɛ wogi nɔ, ade la faa nɔpɛ kwɛɛ,

tɔɔzei de-zii ma voloiti eteai zu, ta leʋesu eɠɛ niinigi.

10 Kɛwolaiti ta ɠigi ve è ya, ti è ɠala,

ti kula naa zu, nii ti ziaa su.

11 «Tɛmui la ʋɔnɔga ni kpetei ɠɔmaʋɛ la de,

seeligi la ʋɔnɔga ni dɛilɛigi la ná.

12 Anɛɛ ni puaʋɛ, nu la teʋeni ga,

ziɛi maa a leʋena, é vɔ tufai zɔiti tuɠɔ.

13 Zekana a ɗa ɠɛ la ga naati, niiti ti yeemazu GALA ma,

faa ɲɔu ɠɛ nui ná-kitogi ɠa ɠoloɠolo.

14 Kitosuʋɛ ɠa ɠoloɠolo,

ná-ladalai ɠa nɔ ga ziingo lɛdɛi ɠɛʋele.

15 Siɛgi zu ti ʋoluzeizu la ta-ʋɛlɛi ʋa, naa ɠa ɗa ɲiikpi,

ta ɠaaɓaana ga ti zɛlɛ da, é la yɛga loni.

16 Ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ siinziin ganigi, ziɛi su foloi ɠa,

é ma ɓekegiti maalesu kpelei maazu.

17 Toɠa ma zapeiti dɔɔzu kɔtuiti zɔɠɔzuʋɛti,

ti pele zɔlɔɔ, eyɛsu ti yei fasai wuʋɛ.

18 Ta folona seizuʋɛ,

ná ɠa kɛ eɠɛ kaipa é la ɠɛni kwɛɛ.

19 Wɛlɛ koozunɛɛi ʋa, nii é sɔlɔɔsu ná-pelei zu.

Taɠili ka ʋɔnɔ potogi zu zooi ma.

20 «Ɓa-o, GALA ge la sɔbalala nui ʋiliga ya,

é la ɓɔga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba.

21 Nágo ʋe na, é ʋa é è laave ga ɲɛɛ wɔin,

è-lakɔlɔgiti ti ɗa zeze ga koozunɛ wooiti.

22 Niiti ti è wɔinzeɠezu, unfegi ɠa naati maaɓɔle.

Nu ɲɔiti ta-zeɠe ɠotaiti ta ɲɛɛlɛ.»

9

Zɔɓe Ɓilidade wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni naazu, é ɠɛ ma:

2 «Gaamazu, gè kwɛɛ ga zekana é la.

Nui ɠa lelebo ɠale GALA gaazu?

3 Ni nu ɠa pɔ é maaɠaali,

é la zooga é ʋa gooɠaaʋote* gila pa fe woo waagilagi (1.000) zaama.

4 GALA ka nɔnɔ ga ɠimalai, ná-zobogi zuɓaaʋɛ.

Ɓɛ ɠa a sakpe, é ʋa ɓe ma zalai zɔlɔɔsu?

5 Toɠa ɗa gizeiti seɠe ti-losuʋɛ, ti la loa ga ná,

é ti loka ná-ziiɠaawanai zu.

6 Toɠa ɗa zooi ɓali ma wuulaagiti maazu,

ma lɔkpalaiti ti ɲiikpi.

7 A ɓɔɛna foloi ʋɔ, foloi la ɠulaa.

Toɠa zoo pele ɓesasu somideɠaiti tuɠɔ ga ti volo.

8 Tɔ ɠila ka a ɗa geeɠɔlɔgi zuvie,

tɔ ɠa a ɗa ziɛ kpoloɗɛi ɠaaɠoozazuʋɛti maazu.

9 Tɔ ɠa é geezu ʋoo golaiti kpɛtɛai, ti laa ga:

‹Wuluse Golai›, ta ‹Wɔliyɔn›, ta ‹Peleyadegiti›,

ta poogi é lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ.

10 Nii é kɛɛzu, naa wɔɔlɔʋɛ, nu la gaaɠaa,

ná-laavɔɔ vaiti gaa la luga.

11 «Ni é ɠɛni leʋesu kòbaʋɛ, gè la ɠɛni kaa,

naa ʋolu, a la maaɠooza, gè la ɠɛni loa ga ná.

12 Nii a so ga zɛbɛi, ɓɛ ɠa a kula zea?

Ɓɛ ɠa a zoo é ɠɛ ma:

‹Leeni ɠa è kɛɛzu?›

13 GALA ge la ná-ziiɠaawanai zuzoga.

Ziɛ wu zua ɲɔiti Laɠaɓe ta polu ani ɓulugi, ta yɛ laani kɔɠɔwu.

14 «Nɔ̀un nà zoo gè gooɠaaʋote ɠale?

Wooi ɓɛgeleni ka nà yiimazeɠe ga tiye, gè ʋa ti wo ma?

15 Anɛɛ ni gaamai ɠa zèa, gè la zooga gè ʋa gooɠaaʋote nɔpɛ fe.

Kɛni nɔ gè maawɔinɠai ɠaiziɛ nà-tukpɔɠaaleʋe nui ya.

16 Anɛɛ ni nà wooɠulana ma, é gòoɠaaʋote,

anɛɛ naa ʋe, gè la zooga gè ʋa la da ga toɠa gòomɛnisu.

17 É tèʋegɛ fiilɛ wolai zu,

É màawanazuʋɛ mɔin, un ge la ba.

18 É la vaazu bu, gè ʋa yɛnvu laaɠula.

Toɠa dɛ nɔ zìimaʋɛ laavesu ga ani wanai.

19 Ni nà lona daawu, ná-zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ.

Nà ɠɛɛna gè ɓɔɠɔ maalobo?

Ɓɛ ɠa a toli tukpɔɠaaleʋezuʋɛ?

20 Anɛɛ ni gaamai ɠa zèa, toɠa pèelala,

gè kpɔɛ nɔpɛ suɠula ʋa, toɠa pèelala anɛɛ ni nà ga sɔbalala nu.

21 Tama, nà ga sɔbalala nu! Kɛlɛ gè la yiizoolɛzu ga ɓɔɠɔ,

zɛnvui wɔinzeɠea mà.

22 Ti pɛ ta ga faa ɠila nɔ nɔ̀un bɛ, naa ɠa é ba, nà zoo gè ɠɛ ma:

‹GALA ka ɗa sɔbalala nui ɠoloɠolo, ta nu ɲɔi ɓalaa.›

23 Siɛgi zu faaɓaagi ʋaazu la, é sɔbalala nui ʋaa nɔ kpe,

GALA ka ɗa ɲɛɛɠula sɔbalala nuiti ta-ʋoluɠulaiti su.

24 Siɛgi zu zooi lɔɔzu la nu ɲɔiti ta-zobogi zu,

toɠa ɗa tukpɔɠaaleʋe nuiti gaazuɠole.

Mazɔlɔɔ ni tɔ laade, ɓɛ ɠili ka a naa ɠɛ?

25 «Nà-foloiti ti leʋega fala, eɠɛ kpizɛ wo nui,

ti ʋela, ti la undaanɛɛi zɔlɔɔni.

26 Ti leʋe gaamanɔ eɠɛ tɛmu ɓatoi,

eɠɛ koɠɛi é yeizu, é zeɠe geezuʋɛ, é loo ná-daamianigi ma.

27 Nà ɠɛna ma: ‹Kɛni gè yeema nà-ziizoolɛiti ma,

gè ɠaazuʋɛ valibo, gè tɔɔzei ga ɲɛɛi woga,›

28 màa ɠa ɓalizu nà-kpɔlɔiti kpein faa zu,

mazɔlɔɔ è la sòga ga nui sɔ ge la ba.

29 Nà la leve ga sɔba nu!

Leeni vaa zu gè ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu wafuun?

30 Anɛɛ ni nà màagbazu ga kɔɔlɛ vukɔi ma ɗɛi,

gè zèeiti gaagba ga tɔbɔgi,

31 ɗa dɔ̀ palaʋalai zu gaamanɔ,

gè ɲɔu nà-seɠeiti gaazu.

32 «Mazɔlɔɔ é la ga nuɓusɛ ga kɛ̀ʋele nii nà zoo gooɠaaʋotesu,

ɓaa gi ʋa ɠomi tukpɔɠaaleʋezuʋɛ.

33 Ni nu ɠɛni gi felegɔ yɔɠɔzu ga zaamazunui,

nii a zoo é dɔɔzɔɠɔzui wo,

34 GALA ge ná-tukpɔi zeɠe màazu,

ná-maalua vaiti ti ɓe, ti mina mɔ kpɔ̀lɔ,

35 nà zoo gè ɓɔɛ pɔ, gè la lua ba.

Kɛlɛ kɛɛɠeleɠele ge la ná, nà ɠila nɔ ɠa gè ɓɔɠɔ ʋa.»

10

1 «Zɛnvui wɔinzeɠea mà,

gè la mɔ kpàla gooiti dɔɔɠuzu,

ziiɓɔlɔi é zìimaʋɛ laavegai,

nà naa ɠulazu kɛlɛma.

2 Gè ɠɛ GALA ma: ‹Mina pèelala,

dɛɛ lɛɛ ga ze, leeni vaa zu, è sàkpesu!›

3 È yiima vai ɠa ga è kpɔ̀lɔ,

è ɗa-ɓɛtɛanii ʋɛlɛʋili, nii è-yeei kpɛtɛai?

Faa ʋagɔ ɠana nɛi ɓaa, è nu ɲɔiti ta-vaazeikpasuiti maalobo?

4 Kpusɛi ma ɠaazuɠɛzɛiti nɔ ɠa ti è ʋa ɓaa?

Ɗa-wozaɠaai ɠa ga nuɓusɛiti ta-wozaɠaai ɠɛʋele nɔ ɓaa?

5 È-zii ma voloiti su ɠa ɓuɠazu ga nuɓusɛiti tɔnɔi ɠɛʋele ɓaa,

ɗa-ɠonagiti ti ɠɛ ga nui nɔnɔiti kɛʋele,

6 ga è ʋa nà-faaɠaazagiti gaiziɛ ʋolu,

ga è nà-kotoiti kula kɛlɛma?

7 Anɛɛ naa ʋe, è kwɛni ga gè la ga sɔba nu.

Nu nɔpɛ ge la ná, nii a kùla è ya.

8 «Ɗa ɠa è kpɛ̀tɛni, è-yeeiti ti kpùun ʋɔɔma ɲɛgɛlɛin,

tama, ɗa ɠa è kòloɠolosu niina!

9 Nà è maanɛɛnɛzu, ɠizɛ su ga è kpɛ̀tɛni eɠɛ penɛi ɠɛʋele.

Ɗa pɔ niizu è gàaɠale ma fufiligi zu?

10 È kpɛ̀tɛni dèe ɠoozu,

eɠɛʋelei nu nɔnɔi ɠaaɲiizu la pɔlɔ liɠii zu.

11 È màaɠiliʋɛ ga kɔlɔgi ta ma zuai,

è fɛ̀lɛʋɛ ga kàeiti ta ɲàtaiti.

12 Ɗa ɠa è zɛnvui vea bɛ̀, è ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma,

è ɓaa vai màazu, naa ɠa é nà-fiilɛi makɛga.

13 «Kɛlɛ wɛlɛ nii è makɛni è-yiimaʋɛ,

gè naa ɠwɛɛga niizu, nii è ɠɛni ɠigaiziɛzu.

14 Ni nà koto ɠɛɛna, ɗa pɛtɛsu,

è la sòsu ga sɔbalala nu nà-faaɠaazagiti faa zu.

15 Ni nà ga sɔba nu, maanɔɠɔ ɠa tùɠɔ!

Ni peelalazu la bà, anɛɛ naa ʋe, gè la zooga gè ʋa nɔ̀ungi wuzeɠe,

nɛ̀igi unfegi ta nimizai kula ɠɛai ga ze.

16 Kɛlɛ nà nɔ̀ungi wuzeɠena nɔ feya, ɗa ɠa è kpɛ̀ɛzu eɠɛ zalai,

ɗa dòɠazu mɔnɔ ga ɗa-laavɔɔ vaiti.

17 Ɗa sòpele niinɛi ɠaiziɛzu nɔ kenein,

ta nɔ ɠa é ɓɔsu ɗa-yiiɠaawanai ʋa dàalɔɠɔma.

Kɔɔʋɛbɛi ɗa ɓɔɠɔ maavalibo sò fai ma.

18 «Leeni vaa zu è kùlani dèe ɠoozu?

Nà la za ná, nu ɠaazu nɔpɛ ge la ɓena la mà.

19 Nà la ɠula nɔ dèe ɠoozu, gè sakpa nɔ kabayeɠei zu,

nà la ɠɛ eɠɛ naati, niiti ti la etea ɠaani.

20 Sìi ma voloiti maa la ʋɛlɛni niina ɓaa?

È ɓe bà deɠɛmu!

È zeɠe kòba, gè ɓɔɠɔ lago iɲɔdɔ,

21 aisa gè ʋa li, gè la mɔ ɠalesu ma ʋolu,

kpidi yooi zu, kpidi ɓɔii zu,

22 zooi ná zu, ʋɛ geelaalaosuʋɛ ná ga kpidii,

ʋɛ kpidi ɓɔii zeini ná faazupui pɛ unda,

ʋɛ wozakalagi ɠɛai ná eɠɛ kuai.»

11

Sofaal ná-kpɔɛzuɠula mɔungi

1 Sofaal nii é zeɠezu Naama, naa kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Gooɠaaʋote ge la zɔlɔɔga kpɔɛzuɠula mɔinmɔingi niiti bɛ ɓaa?

Daawɔɔlɔi ɠa a kɛ nu gaama zɔlɔɔ ɓaa?

3 Ɗa-ɓɔɛzuɠula wafuungiti ta nuɓusɛiti maaɠɛ kpɔ ɓaa?

Ɗa ɲɛɛɠula nuɓusɛi zu, ti la è unfega, nɛi?

4 È boni ɠite, è ɠɛ ma: ‹Nii gè bosu, gaamai ʋe, ɲàdegɛ è ɠaazu.›

5 Ee, ni é nɛɛni GALA bɛ, é ɓɔɛ è ʋɔ tɔ ɓɔɠɔi,

é lakɔlɔgi wuzeɠe, é ɓɔɛ è ʋɔ!

6 A la ná-ɠimalai ma lɔɔɠuzu vai lɛɛna ga ɗe,

mazɔlɔɔ gola ɠaaɠoozaʋɛ ada-ɠeleɠelegi ʋa.

Ɗa la suɠwɛɛ naazu, ga GALA zeemaʋɛ ɗa-vaaɠaazagi ɠilazu ma.

7 «Ɗa zoo nɛi, è GALA ná-faiti kpomaʋɛti kwɛɛ ɓaa?

Ɓaa è Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-daazeeli vaiti kwɛɛ?

8 Gaaɠoozaʋɛ ga geeɠɔlɔgi ɠɛʋele, leeni ɠa ɗa kɛ?

Kpomaʋɛ ɠoozaʋɛ gɔvɛalaazu ɓomaʋɛ ʋa, leeni ɠa ɗa kwɛɛ naa zu?

9 Sakpai ɠoozaʋɛ eteai ʋa,

kogi wɔɔlɔ kpoloɗɛi ʋa.

10 Ni GALA ga ɠɛna leʋega, é yeeʋɛɛ nu ma, é pili kaso ɠa,

ɓaa é toli tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, ɓɛ ɠa a ɠɛlɛ lii vai ʋa?

11 Mazɔlɔɔ GALA ge nu ɲakaiti kwɛɛ,

é faa ɲɔi ɠwɛɛ, ʋɛ é ná, kpɛdɛ la ba ga é gaiziɛ.

12 Kɛlɛ faaɠaaɠalala nui a ɠɛna ɠeleɠelega,

kɛni voloi dɔɓɔzu zoovale ziʋoi zɔlɔɔsu da ga maaɠoloai.

13 «Ɗɔun ɗa, naa ɠa é ba, è-yii lati GALA ma,

è maanɛɛnɛ, è yeeiti maale pɔ pelei.

14 Ni è-yeeiti nɔɠɔʋɛ ga faa ɲɔi, ti ɠaagba,

è mina seizu ve telebotalai ʋɛ.

15 Ɗa ungi wuzeɠe názu, unfe ge la su,

ɗa lo kpaan, è la lua ani nɔpɛ ba.

16 Ɗa yeema ɗa-ɓɔlɔi ma,

È-ɠigi a loona su, toɠa ɠɛ eɠɛ ziɛi zeiɗai ná.

17 Ɗa-eteai zu ɠa ɠala, é leʋe folo gaalɔgai ʋa,

kpidii volo eɠɛ geelaalaosuʋɛ.

18 È-yiimaʋɛ laa ɠa ve ga ladalai, mazɔlɔɔ kitogi ɠa ɠɛ è ʋɛ.

Ɗa wɛlɛ è-maaɠoolii zu, è la gaanɛ zu.

19 Nu nɔpɛ ge la ʋaa é ʋa ɗa-looɠogi zuɠoloɠolo.

Nu mɔinmɔin ka ʋa è ʋɔ, ti kpɔbai ɠaiziɛ.

20 Kɛlɛ nu ɲɔiti gaaɓelagi ɠa ga ti-ɠaazuʋɛ za su,

ti-lɔɔɠuzu la ɠɛa ná,

ta-ɠito gila kpegi ɠa ɠɛ ga ti za.»

12

Zɔɓe Sofaal wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «Kɛɛʋɛ eɠɛ wo ɠɛa ga nuɓusɛi ná-faaɠwɛgi,

kɛni wa ɠimalai wo za ʋɔɔma.

3 Anɛɛ naa ʋe, kèleɠelegɛ ga wo ɠɛʋele,

gè la kula bu wo ʋɛ ga tago ɓalaa.

É ɓudɛ naa maazu, ɓɛ ɠa é la naa ɠwɛɛ, nii wo bogai?

4 Gè ɠɛa bɔ̀ɔlaiti bɛ ga ɲɛɛɠulasu anii,

nɛ̀i gè wooɠulazu GALA ma, ga é gòoɠaaʋote,

telebo nui, zunui é ga lada nui, naa ɠa é ga ɲɛɛɠulasui ma ungi.

5 «Niiti ti ta-eteai ziɛzu gaanɛ zu,

naati kisu vai ɠa ga maanɔɠɔi ta bɛlɛɠulabai ɠa é naati tuɠɔ,

niiti ti-ɠɔɠɔi ɓunɛsu.

6 Kɛlɛ tooma nuiti ta ɠoozunɛɛzu ta-ʋɛlɛiti bu,

zɔiti ti GALA daazuɠɔlizu, naati ta gaanɛ zu,

ti la gala kili kwɛɛ, kɛni ti-zɛbɛi.

7 «Dɔɓɔ zuaiti gaazaɠa dɛɛ, ta è ɠala,

ta wɔniiti, ta ɠi fe è ʋɛ.

8 Yɛpɛ lɛɛ zooi ʋɔ, toɠa è ɠala,

ta kpoloɗɛi wu ɠaleiti, ta faa mɔinmɔin bo è ma.

9 Naama aniiti kpein saama, ma ɓɛgele ɠa é la suɠwɛɛ ga GALA ka é ti ɓɛtɛa?

10 Fuluanii kpein zɛnvui ɠa zoni zeezaamaʋɛ,

ta nu vului kpein zɛnvui.

11 Nu woiyeɠei ɠa ɗa wooiti zɔɠɔzuɠula,

eɠɛʋelei nu laaɠoozuʋɛ a ɗa daamianigi ma nɛɛi yɔɠɔzuɠula la.

12 Ɠimalai ɠa ɗa ɠɛ kɛwola wɔlɔiti zea,

keleɠelegi ɠa sii zuɠoozai zu.

13 Ɠimalai ta zobogi ti lɔɔɠuʋɛ GALA koozu.

Tɔ ɠa po ge ga soofaalai ta keleɠelegi.

14 «Nu la naa loga ʋolu, nii GALA ge golozu.

Zɔi é pilisu kasoi ɠa, nu la naa ʋilɛga.

15 A yeeʋilina ziɛiti su, é ti zo, fɔɔvɔgi ɠa ʋa.

A yeeɓena ti ʋa, é ti ʋilɛ, eteai ɠa ɠoloɠolo.

16 Zɛbɛi ɠa zea, ta ɠimalai.

Ni nui ta a ɓɔɠɔ loona ya, ɓaa é nui ta ɠaka,

toɠa naati kpein sosu ga ná-zobogi.

17 Toɠa ɗa li ga zou lɛnɛbo nuiti duɔlai zu,

é nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti dɔ ɠimalala vai zu.

18 Toɠa ɗa masagiti ta-zobogi ɠula ti ya,

é ti maaɠili ga duɔla zeɠei.

19 Toɠa ɗa li ga zalaɠa ɠula nuiti duɔlai zu.

Zobobɛ nuiti ti zeiɗai, toɠa ɗa ta-masa kpɔkpɔgi loka.

20 É kpɔɛi ɠula kpɔɛ wo nu wolaiti da.

É kɛwola wɔlɔiti bala faa wuuɓɛɛi ma.

21 Toɠa ɗa bɛlɛɠulabai ʋilɛ seizumaanɛgiti polu.

Toɠa ɗa faaɓaa nu wolaiti ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlai ɠula ti ya.

22 Toɠa ɗa kpidii ɓomaʋɛ vaiti kula kɛlɛma,

é kpidi ɓɔii la foloi ɠa.

23 Toɠa ɗa ziiti gaawɔɔlɔ, naa ʋolu é ti undaaʋili.

Toɠa ɗa ta-masadai zuɓaɠo, naa ʋolu é ti zo, é li ga tiye ɠoozama.

24 Toɠa ɗa ɠigi ɠula nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti zea,

é ti ʋilɛ ɠɔɠɔma teʋebai zu, ʋɛ pele la ná.

25 Ta ɗa yeeʋɛɛ mɛmɛ kpidii zu, wozakala ge la ná,

é ti ʋilɛ ɠɔɠɔma eɠɛ nui niiti dɔɔzogai.»

13

1 «Ungo, gaamazu, naati kpein, gè ti ɠaani ga nà ɓɔɠɔi gàazuʋɛ.

Gè ti mɛnini ga nà ɓɔɠɔi gòiyeɠeiti, gè ti ɠaaɠa ga pagɔ.

2 Nii wo kwɛɛ, gè naa ɠwɛɛ nà ɓalaa,

gè la kula bu wo ʋɛ ga tago ɓalaa.

3 «Kɛlɛ Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠa gè wɔinni gè ɓɔɛ pɔ,

GALA ɓɔɠɔi ɠakalaʋɛ ɠa gè pɔ gè ɓɔɠɔ maalobo ná.

4 Wɔun wa, bɔ̀ɔlaiti, zɛɛi ɠa wo kpɛtɛzu,

wo kpein wa ga zɛɛ zale ɠula nuiti.

5 A la vizɔ wo ma, wo maaɠɛ kpɔ suɠila!

Wa la ɠɛ ga ɠima nuiti.

6 Nà wo maanɛɛnɛzu, à woilo nà-kpaazaɠa wooi ma,

wo ɠida tùkpɔ wooiti bu.

7 Wa ɠisiɛzu ga GALA ka wo botii ɠɛɛzu bɛ ga faa maaʋegai?

Wa maalobosu ga kazemazu vaiti ɓaa?

8 Wa pɔ wo lo GALA polu?

Wa pɔ wo daalukpɔi lo bɛ?

9 Ni a ɠɛna é wo vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ, toɠa ɠɛ nɛi ga faa ʋagɔ wo ʋɛ?

Nu la GALA yaava, eɠɛʋelei nu a nui yaava la.

10 Gaamazu, toɠa zeliiti to wo ma,

ni topolu ɠa wo kɛɛzu dɔɔɠuzu.

11 Wo la luazu GALA ná-maayikii ʋa ɓaa?

Maaluai é bosu, naa la wo zasuɓalizu ɓaa?

12 Kalagi niiti wo lɛɛzu ti ma kenein kenein, ta-ɠulanumai wola lɔiʋɛ eɠɛ zuʋui,

wa-wooɠaaʋotegiti ta ga aniiti ti ɓɛtɛai ga penɛi.

13 «À maaɠɛ dɛɛ kpɔ, wo ɓe bà! Nà ɠa gè pɔ gè ɓɔɛ!

Nii a ɠɛ ga ze, naa ɠɛ ga ze.

14 Nà ziiɠulakoozui ɠɛɛzu,

gè ɠikula zɛ̀nvui zu.

15 GALA ge pàa, ni naa ɠa é pɔ, kito nɔpɛ ge la mɔ bɛ̀.

Kɛlɛ tɔun gaazu, nà sìɛ ʋelei maalobo.

16 Tɔun vɔlɔ, naama ɠɛʋelei mu ka zoo é kìzo.

Mazɔlɔɔ woovele nu nɔpɛ ge la lɔɔzu zɔlɔɔga tɔun pɔ bɛ.

17 À woilo naa ma fɔɔn, nii gè ʋaazu bosu.

À ɠida bu, gòoiti poluʋɛ lɔ wo woizu ga pagɔ.

18 Mazɔlɔɔ kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga gè ɓɔɠɔ maalobo.

Gè kwɛɛ ga nà-gaamai ʋe.

19 Ɓɛ ɠa é wɔinni é sàkpe názu?

Kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ, ni gè la ʋeeni, gè maaɠɛ kpɔ ta gè za.

20 «Nà-GALAGI, faa felegɔ nɔ ɠa gè ɠɛ è kɛ bɛ̀,

nà zoo naazu gè ɠula kɛlɛma è ʋɛ.

21 Mɔunpa, è-yeei é wuizu mà gola, naa zeɠe màazu,

mina mɔ ɓe maalua ɠasɔi ʋa, é ʋa gàalua.

22 Naa ʋolu, ɓɔɛ pɔ̀, nà è wooɠaaʋote,

ɓaa mu nà ɓɔɛ, è gòoɠaaʋote.

23 Faaɠaaza golai, dielegɔ ɠa gè kɛai, ta kotoi?

Nà-kotoiti dɛɛ ga ze, ta nà-tɔ koloɠologiti.

24 Leeni vaa zu è ɠaazulɔɔɠuzu bà,

è ɗa pɛ̀tɛ ga è zili nu?

25 Ɗa pɔ è daai ɲiikpi, nii é ɓalizu?

Ɗa pɔ è ʋilɛ daa vɔɔi ʋolu, è kpɛ?

26 Mazɔlɔɔ ɗa tùkpɔɠaaleʋezu ga woo wanaiti,

è ɗa nà-nu niinɛlai ma vaaɠaaza golai ma ɠasɔiti da ùnma.

27 È kɔ̀ɠɔ felegɔiti pɛ gilia ga kɔlui,

è ɠaazulo bà kpaan sìɛ ʋeleiti pɛ su,

è ɗa kɔ̀ɠɔʋo gaiziɛ.

28 Nuɓusɛi zu ɠa lulusu, eɠɛ gului duulai,

eɠɛ seɠei ɓaɠaɓaɠai miizu.»

14

1 «Nui nii sɔlɔɔgai anzanui ʋa,

ná-foloiti kwɛteʋeʋɛ, ti zulaave ga kpɔlɔi.

2 Toɠa ɠɛɛzu eɠɛ tufa ʋuai é ɠulazu, naa ʋolu é vɔ.

Toɠa leʋesu eɠɛ niinigi, é la loga.

3 Tɔ ɠa è ɠaazulaalaogai, è to ba!

Ɗa tòlisu tukpɔɠaaleʋezuʋɛ!

4 Ɓɛ ɠa a zoo é ani ʋagɔi ɠula ani ɠɔzɔi zu?

Ma nu ɠila kpalaa ge la ná.

5 Tɛi è ná-foloiti tiegɔi leʋea ba,

ɗa ɠa è ná-alugi liegɔi leʋea ba,

è ná-konagi liegɔiti kwɛɛ,

tɔɔzei è ná-eteai ɠwɛteʋeʋɛ, é la ɓudɛa maazu pɛ,

6 ɠaazu lati, è seɠe ba, é lago looɠo,

ga é ziilɛi sɔlɔɔ ɓalaa, naa ɠɛ ná-folo luʋai ma zalai zu.

7 «Kito ka ɗa ɠɛ ná, gulu wolai ná-fai zu,

ni nu a pɔna, toɠa ɗa ʋɔnɔ ba ʋolu,

ma ʋɔnɔbaiti ti la ʋala ba pɛ.

8 Anɛɛ ni ma zapei ɠa wɔlɔzu zooi wu,

ma zapei luula dɔɔɠuai fufiligi zu,

9 toɠa ɗa wundu su ʋolu, a ziɛi zɔlɔɔna nɔ feya,

é ɓeke eɠɛ siinziin gani niinɛ.

10 Kɛlɛ nui a zaana, toɠa yɛsu laani ga ma ʋoomai.

Nuɓusɛi yii a loona, mini ɠa é ná?

11 Yeeta, kpoloɗɛi ɠa vɔ su,

ziɛ wolaiti ti maalɔi, ti vɔ su.

12 Zekana, nui a ɠɛna ga too nu,

é la mɔ wuzeɠea ʋolu,

é la mɔ wuunga ɓɔɠɔ ʋɛ, eyɛsu geeɠɔlɔgiti ti ɲɛɛlɛ,

é la ɠulaa ná-ɲiimɛnii zu.

13 Ni nɔ ee, nà-GALAGI, ɗa la kɛɛna, è dɔ̀ɔɠu gɔvɛalaazu,

è màkɛ ná, eyɛsu naama voloi zeeli, ɗa-yiiɠaawanai leʋesu da!

Ni nɔ ɗa la ku lo bɛ̀, ta leʋena, è ʋa ɠizɛ sù.

14 Kɛlɛ nui a zaana, toɠa vulu su ʋolu, é zɛnvui wo?

Nà la ɠɛ maaɓɔungi wosu nà-botiɠɛ voloiti pɛ su,

eyɛsu pòtogi ʋa.

15 Ɗa la tòlina, nà la è wooɠaaʋote naazu,

siɛgi zu ɗa wɔinna la ga è kà, nɛ̀i è kpɛ̀tɛai.

16 Kɛlɛ tɔun, ɗa niina kɔ̀ɠɔi ʋilɛda ɠilagilagi pɛ gaalusu,

ɗa ʋaazu ɓesu ɠidaazu nà-kotoiti bu.

17 Ɗa nà-tɔ koloɠologiti dɔɔɠu ɓɔlɔ ɠila su è daaɠulu kpe,

è nà-faaɠaaza golai maalɔɔɠu ga penɛ ɠaaɠiligi.

18 Anɛɛ naa ʋe, gizei ɠa ɗa ɓusɛ, é vaza,

fasai zeɠe losuʋɛ.

19 Ziɛiti ta ɗa kɔtuiti sumi, ti ma veinfeingi ɗa yei ga pɔlɔ ʋagɔi.

Zekana é la, ɗa nui ná-kitogi ɠoloɠolo.

20 Ɗa ɗa gaavala zooi ma, é li, é la ɠalega ma ʋolu.

Ɗa gaazulo pelei valibona, è kpɛ maaɠooza.

21 Ta ná-dointi kpaɠozu, é la mɔ naa ta ɠwɛɛ.

Ta ti ʋɛlɛʋɛlɛsu, é la mɔ naa ta ɠaaɠaazu.

22 Tɔ ɠila nɔ ɠa é taɓai zɔlɔɔsu ɓusɛi zu,

Tɔ ɠila nɔ ɠa é ziiɓɔlɔi ɠaalu mɛnisu zɛnvui zu.»

15

Elifaze ná-kpɔɛzuɠulai velesiɛi

1 Teman nui Elifaze kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Ɠima nui ɠa zoo nɛi é ɓɔɛ eɠɛ nɔ fiilɛi?

É ɠoozuʋɛ laave ga folo ɠulazu ʋele viilɛi?

3 Kpɔɛ wafuungiti ka a ɓɔɠɔ maalobo da,

ta kpɔɛ mɔinmɔingi nii é la faa ʋaa?

4 Ɗa GALA bɔɔlɔ vai ɠaaʋalasu ba,

è kisiɛ ʋagɔi kpein gaaʋala ba GALA gaazu.

5 Mazɔlɔɔ ɗa-vaaɠaazagi ɠa é losu è-laaʋɛ luɠɔ,

è yiimazeɠe ga keleɠele ɲɔu nuiti kpɔɛ ʋelei.

6 Nɔ̀un nà laade, kɛlɛ è-laaʋɛ ɓɔɠɔi ɠa é è ʋeelalazu.

È-lakɔlɔgiti ka ti zeele wooi veezu è laalɔɠɔma.

7 Ɗa ɠa è ga nu mɔungi sɔlɔɔgai eteai zu ɓaa?

È folo ɠaaʋɛ gizeiti tuɠɔ?

8 È naa mɛnini, nii é woni GALA ná-maaɓɔgi zu?

È ɠimalai latini, è kɛ ga ɗa ɠila ɗɔnɔ?

9 Leeni ɠa è kwɛɛ, nii gi la kwɛɛ?

Faaɠaaɠai ɓɛgele ɠa é è ya, nii é la gi ya?

10 Undeɠa ɠolegiti ta gi zaama, kɛwola wɔlɔiti,

ta-voloi mɔinɗai é leʋe è-ɠɛɛ nɔnɔi ʋa!

11 GALA ná-gaanɛɛnɛ wooiti ta è ɠaazu ga faa go ɓaa,

ta sɛsɛbo kpɔɛiti ti wosu è ma?

12 Miná ɠa è-yii liizu ga ɗe ná?

Gaazuziɛsui è kɛɛzu, naa ɠa leeni lɛɛzu?

13 Ɗa zoosu è yiiɠaawana GALA ma,

è-laaʋɛ ɗa naa ɠɛɠala vaiti bo!

14 Nu vului ɠa zoo ɠale é ɲade?

Nii sɔlɔɔgai anzanui ʋa, naa ɠa zoo ɠale é zɔle?

15 Anɛɛ geezuɠeela ɲadegaiti, GALA ge la laani ti la,

geeɠɔlɔgi la ɲadeni gaazu.

16 Nuɓusɛi nɔnɔi ɠa ga lee, nii ɲɔuɗai, é ɠɔzɔ,

nui nii é faa ɲɔi ɓɔlezu eɠɛ ziɛi!

17 Nà è ɠalasu, woilo gòoi ma.

Nii gè kaa, naa ɠa gè ʋaazu bosu è ma,

18 nii ɠima nuiti ti daazeelini,

nii ti la ɠɛni dɔɔɠuni, ti sɔlɔɔni ti-ɠɛɛni zea.

19 Tiya ɠila nɔ ɠa zooi veeni ti ya,

Wɛɛn la ɠɛni dɛ leʋeni ti zaama.

20 «Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa lɔ kpɔlɔi nɔ zu sii ma voloiti pɛ su.

Konagiti ti makɛgai sili masagi ʋɛ, ti ɠaalugɛ.

21 Zɔngɔ wooi é nu maaluazu, naa ɠa wosu goizu.

Ziilɛigi ma ziɛgi zu ɠa faa zuɠoloɠolo nui lɔɔzu la unga.

22 É la laani da ga kuai ɠa ɓudɛzu maazu,

ki ka ba ga kulafiliba zaai ɠa gaiziɛzu.

23 Toɠa leʋeteʋesu, mini ɠa a daamianigi ɠa ná?

É kwɛɛ é ɠɛ folo ɲɔiti ta ɠɛʋele ɓɛtɛzu bɛ.

24 Ʋoluɠulai ta ziiɓɔlɔi ta maaluazu,

ti zeeli ma eɠɛ masagi nii kɛʋele ɓɛtɛai ga é li kɔɔmaʋɛ.

25 Mazɔlɔɔ é yeeɓuunni GALA daalɔɠɔma,

é wuzeɠeni Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii laalɔɠɔma.

26 É ɠɔgi loga, é ɗa li laalɛɛzu GALA bu,

é ɓɔɠɔ makɛgai ga ná-kɔɔɠɔ zɛpɛgi.

27 Ma wulɔi gaazuʋɛ maalɔɔɠuai,

saamaʋɛti buiɗɛi ma ga ma wulɔiti.

28 Taai niiti ti woloai, miná ɠa é liini, é zei ná,

é lɛ pɛlɛiti bu, niiti nu la ti wu,

niiti ti ʋaazu wolozu niina.

29 É la mɔ zooga é ʋa ɠɛ ga naavolo nu, ná-sɔlɔɔgi la mɔ wuzeɠea,

zeaɠɔligi ɠaa la mɔ wɔɔlɔa eteai zu.

30 É la zooga ʋelazu kpidii ʋa.

Abuzogi ɠa ma ʋɔnɔbaiti fɔ.

Toɠa ɓɛ ga GALA daa viilɛi.

31 Wafuun fai ɠa é ɠitogai ba. Kɛlɛ toɠa ɓɔɠɔ yaavazu,

mazɔlɔɔ nii a teʋe, naa ɠa ɠɛɛzu ga wafuun fai.

32 Naa laa ɠa zeeli aisa sii ma voloiti ti ʋa ɓe,

ma ʋɔnɔbai la mɔ lɛnuga ʋolu.

33 Toɠa ɓɔɠɔ maaɓezeɠele eɠɛ leezɛn ansaɠɔgi ma waa ɓiini,

eɠɛ wolive wului, toɠa ma ʋuaiti pu ya.

34 Mazɔlɔɔ faa ɲɔu ɠɛ nui ná-pɛlɛyeɠei la ɓuɠua,

lobɛani zo nui ná-pɛlɛi ɠa ɠɛ ga abuzogi laamianigi.

35 Nii é ɠisiɛzu faa ɲɔi zu, toɠa sɔlɔɔ ga maanɔɠɔi.

Nii é ɠisiɛzu su ziimaʋɛ, naa ɠa é tɔ ɓɔɠɔi ɠakasu.»

16

Zɔɓe Elifaze wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «Gè naa ɠɛɠala vai ma mɔinmɔin gola mɛniga,

wo kpein wa ga gaanɛɛnɛ nu ɲɔiti.

3 Siɛ kpɛgele ɠa wo ɓesu ɓɔɛzu la eɠɛ fiilɛi?

Leeni ɠa é è ɓɔlɔzu, è ɓɔɛzu ɠani?

4 Nà ɓalaagi nà la zoo ɓɔɛzu ga wo ɠɛʋele,

ni wo ɠɛni pòtogi zu,

gè kpɔɛiti bo wo laalɔɠɔma,

gè nɔ̀ungi ɲiikpi wo maazu ga ɲɛɛɠulasui.

5 Nà la wo iɲɔdɔ ga dàawooi,

gè dàkɔlɔgiti ɲiikpi, naa a la wo yiilɛi.

6 «Anɛɛ naa ʋe, ni nà ɓɔɛzu, nà-kpɔlɔi ɠaa la yeizu,

ni nà maaɠɛna kpɔ, toɠa zeɠe bà ɓaa?

7 Niizu, gaamai zu GALA ge zɛbɛi ɠula zèa,

é nà-pɛlɛyeɠei pɛ gaaleʋea.

8 É kɔ̀lɔgi maaɓilikpiliga, é gòla vɔ ɠae ma.

Naa ɠa pèelalazu, é kɛ̀ ga sɔba nui

niima vai zu é zeelizu mà.

9 GALA ka bàlizu ga ná-ziiɠaawanai zu,

é laalɛ bù, é ɗa ɲiigaiti siɛ ga dàalɔɠɔma.

Sìli nui gaazu ɗa volo su.

10 Nuiti ta laa wolaiti daalaosu dàalɔɠɔma,

ti ɗa gòizuloɠa, ti ɗa gòla ʋoomu,

ti ɠili ʋa dàalɔɠɔma.

11 GALA ge dɔ̀ɔni telebotala nuiti zeezu.

É kɛ̀ɛni ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti daamianigi.

12 GALA ge ʋaani, é ziilɛigi ɠula zèa, ʋɛ gè ɠɛni vulua ná.

É sòni kɔ̀poluʋɛ, é sùɓezeɠele.

Gè ɠɛa ga ná-mɛɛinti pilisuʋɛ,

13 ta ɠoʋesu nɔ màaɠoolii pɛ su.

Toɠa sàamaʋɛ zuvolosu, maawɔinɠa la su.

Zìi ma wanai ʋua ya zooi ma.

14 É ɗa palai loo bà, palai ʋoluma,

é ɗa ɓizɛ màazu eɠɛ kɔɔɠuluɓai.

15 Gè saa wɔlɔ wo seɠei zɔlɔɔga, gè too ɠɔba.

Gè gàazu unfegi lɔa fufiligi zu.

16 Gɔlɔ ɲɔuɲɔugi gàazuɠɛzɛiti kpɔiɗa su,

saai ma niinigi ɠa gàazuɓedeɠagiti ba.

17 Anɛɛ naa ʋe, suɲɔu vaa la zèeiti kɔzɔni,

wooveleda la ɠɛɛni nà-GALA falii zu.

18 «Zooi mina mà ɲamai lɔɔɠu,

nà-kpee wooi ɠaa mina yei.

19 Mazɔlɔɔ niizu niina zeele ɠa bɛ̀ geeɠɔlɔgi zu.

Ungo, nu ɠa zèema geezuʋɛ, nii a zeele wooi wo bɛ̀.

20 Bɔ̀ɔlaiti ta ɲɛɛɠulazu sù,

GALA ka nà ɗa wooɠula ma ga gàazuɗɛi.

21 Nà-zeelei ɠɛ ga zaamazu lobo nui

gá GALA gi yɔɠɔzu,

eɠɛ nui nii é bɔɔla nu vului maalobosu.

22 Sìi ma voloi ɠana ɓe,

nà ga li ga pelei naa, nii gè la mɔ ɠalega ma la pɛ.»

17

1 «Zɛ̀nvu vai ɠaa na ɓaa, sìi ma voloiti ta ɓe,

kabayeɠei ɠa màaɓɔunsu.

2 Ɲɛɛɠulasu nuiti ti la màaɠoolizu ɓaa?

Ta-laazuɠɔlii la vaazu bu, gè ʋa ɲiimɛnii wo.

3 Ee, GALA, ɗa ɓɔɠɔi ɠɛ bɛ̀ ga maalobo nui!

É ɠula è ʋolu, ɓɛ ɠa é minazeɠezu ga nà-faa?

4 Gaamazu, è ti yiilaaɠuluga kidafaawui luɠɔ,

è la vaa bu, ti ʋa zobo sɔlɔɔ.

5 Zɔi é bɔɔlaiti kwɛɛzu ga ti naati zeavoo, toɠa ná-dointi dɔɔzu kpɔlɔi zu.

6 «GALA ge kɛ̀ɛni ga nii ɛsɛ pɛ ge ɲɛɛɠulazu su,

ti ɗa laaɗɛi ʋu gàazuʋɛ.

7 Gàazuɠɛzɛiti ti la mɔ volozu, ti zaa su ga ziizoolɛi,

kpùsɛi kpein ge ɠɛa nɔ eɠɛ niini.

8 Sɔle nuiti daavɔɔʋɛ ga nà-taɓai vaa,

ta sɔbalala nui ɠa wuzeɠezu nu ɲɔi laalɔɠɔma.

9 Anɛɛ naa ʋe, telebo nui ɠaaɓa siɛ ʋelei ma,

nui zeeiti ɲadegai, naa ta ɓɔ ná-gaaɓaai ʋa.

10 Kɛlɛ wɔun bɔ̀ɔlaiti, à ʋa, wo pɛ à ɠale ma, wo ʋa,

gè la ɠima nu ɠila kpalaa kaazu wo zaama!

11 «Nà-foloiti ti leʋega, nà-faazeikpasuiti ti ʋua ya,

zìima vaiti ti la mɔ zolooni.

12 Ta ɠɛɛzu ma: ‹Kpidii ɠa ga foloi, wozakalagi maaɓuɠa,›

tama kpidii ɠa dɛ é ná.

13 Kɛlɛ leeni ɠa niina gè ɠitosu ba? Nà zeizu zɔlɔɔ gɔvɛalaazu,

kpidi yooi zu ɠa gè dàazuʋɛ ɓɛtɛzu ná.

14 Gè ɓainni kabayeɠei ma, gè ɠɛ ma: ‹Ɗa ɠa è ga kɛ̀ɛ!›

Gè ɠɛ duulai ma: ‹Wa ga dèe ta nà-seelaiti!›

15 Mini ɠa deɠɛmu nà-kitogi ná?

Ɓɛ ɠa a zoo é nà-kitogi zuzo?

16 Gá yeizu ga tɔ ʋɔɔma gɔvɛalaazu,

gi felegɔ gá loozu fufiligi zu.»

18

Ɓilidade ná-kpɔɛzuɠulai velesiɛi

1 Suɠa nui Ɓilidade kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Siɛgi ɓɛgele zu ɠa wo ɓesu la kpɔɛ mɔinmɔingi naati ba la?

À ɠigaiziɛ su, naa ʋolu gá ɓɔɛ niina.

3 Leeni vaa zu gi levezu ga suaiti?

Toɠa wo ɠisu ga gá ga faaɠaaɠalala nuiti?

4 Ee, ɗa ʋe, ɗɛi è ɓɔɠɔ ʋalizu ga ɗa-yiiɠaawanai zu,

kɛni ɗɔun ɗa-vaa zu kɛlɛbai wo ga eteai,

fasai zeɠe tosuʋɛ?

5 «Ungo, nu ɲɔi ná-wozakalagi ɠa za,

ma abuzogi é ɠɛa ba, naa ɠa ɓe foloi ʋa.

6 Wozakalagi zuɓidi ná-seɠe ɠotai wu,

zɛnvui ma zɔmɔgi ɠa za.

7 Kɔɠɔi zɛbɛi ɠɛa ba, naa zu ɠa ɓɔlɔ,

tɔ ɓɔɠɔi lɛnɛ gooi ɠa ɠɛ ga too zaɓui.

8 Mazɔlɔɔ piligɛ ya, kɔɠɔi lɔ tumɔi zu.

Toɠa ziɛzu galuiti zɔɠɔzuʋɛ.

9 Bali sogɛ tibiligi ʋa,

ta galuiti daalɔ ba.

10 Galu ʋɔɛngi a zo da, naa lɔɔɠuʋɛ zooi wu,

balii ɠa maaɓɔunsu pelei zu.

11 Maalua vai ɠa polu adaʋɛ pɛ,

é ʋilɛ kɔɠɔʋo ba.

12 «Pului suvikɛi ɠula zea,

nimizai maaɠoolia.

13 Toɠa kɔlɔgi ma ɓulukpulugiti sumi.

Ɗɔfɔ zeeɓɛi ɠa baalobazuʋɛti sumi.

14 Tɔɔɠulaʋɛ ná-seɠe ɠotai wu, ʋɛ é ɠɛa ɠalivaazu ná.

É lia ga ɓɔɠɔ maalua masagi ʋɔ bɛ.

15 Ti zei ná-seɠe ɠotai wu, é la mɔ ga nɔnɔ.

Timinigi vazaga seizuʋɛ.

16 Ma zapeiti ti vɔa buu ʋelei,

ma ɓeke koiti ti vɔa maazu ʋelei.

17 Tɔɠɔi ɲɛɛlɛa eteai zu,

daasei ge la mɔ etea.

18 Daaʋiliga, é zeɠe wozakalagi ɠa, é ʋili kpidii zu.

Ti kpɛa, é ɠula eteai ʋa.

19 É la dounɠa yɛni, ɓaa dounlounɠa ná-nuɓusɛiti saama.

Nu vulu nɔpɛ ge la yɛni seizuʋɛ.

20 Folo liizu ta folo ɠulazu, naa ɠa mɛni nii é zeizu ma,

naa ɠa nuiti maalua, ti zasu ɗa ɓali.

21 Zekana a ɠɛ la ga telebotala nui ná-pɛlɛi.

É ɗa wo ga, ʋɛ ɠɛa ga ada, ʋɛ ti la ɠɛni GALA kwɛɛ ná.»

19

Zɔɓe Ɓilidade wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «Wa yɛsu kpɔ̀lɔzu eyɛsu yeelɛ?

Ungo, wa yɛsu kpɔ̀lɔzu ga wa-ɓɔɛiti eyɛsu yeelɛ?

3 Ná zeizu ɠɛa puu, wo ɗa kìgi zupu!

Wo la unfesu ga kpɔ̀lɔ vai?

4 Ni kàkagɛ, nà-kaka fai ma ɠasɔi ɠa la ùnma.

5 Ni wɔun wa kaana ga wo vizɔgɛ bà,

ni wa ɠɛna zeliloga mà nà-unfe fai zu,

6 à suɠwɛɛ ga GALA ka é tòsuʋɛ ɠoloɠologai,

é ná-tumɔi lo màaɠoolii zu.

7 Ni nà kpee loona suɲɔu vai laalɔɠɔma, nu nɔpɛ ge la gòoɠaaʋotesu.

Ni nà kpɔbai maalolina, telebo faa la ɠɛɛzu.

8 GALA ge pelei leʋeni tùɠɔ, gè la zooni gè ʋa leʋe.

É kpidii ʋɛɛni nà-peleiti su.

9 É ɓaazeɠeni mà,

é nà-lɛbiya wɔɔlɔgi ɠula ùnba.

10 É tòka mini-o-mini, ta nà ga li.

É nà-kitogi lɔɔɠula eɠɛ gului.

11 Ná-ziiɠaawanai lokoleʋeni dàalɔɠɔma.

É dèveni eɠɛ sili nui ta.

12 Ná-kɔɔɓɔgiti pilɛgɛ pelei ma ʋɔɔma,

ti ʋaa pɔ̀, ti ta-ʋelei laani,

ti ti-zeizuʋɛ ʋu sèizuʋɛ maaɠoolii zu.

13 «É nà-nu ɓɔɔɓɔgiti maaɠoozani bà.

Kwɛ̀ɛ nuiti ti vazani, ti maaɠooza bà.

14 Nà-nu ɓɔɔɓɔgiti ti ɠɛlɛni bà,

nɛ̀ɛɲɔɠɔiti ti ɠɛlɛni bà.

15 Nà-pɛlɛ wu nuiti ta nà-botiɠɛ anzanuiti ɓɔɠɔi,

ta kɛɛzu eɠɛ nà ɠɛ ga wɛɛn.

Kɛ̀ɛʋɛ ti ɠaazu, eɠɛ nii nu la kwɛɛ.

16 Nà nà-botiɠɛ zunui lolisu, é la gòoɠaaʋotega,

anɛɛ ni nà maanɛɛnɛzu.

17 Dàaʋɛ makugi ɠa ɠulazu ànzai ɓɔɠɔi zokpai zu.

Wɔ̀inzeɠea kòozu lointi ma.

18 Anɛɛ doungoiti ti ɠɛlɛa bà.

Siɛgi zu gè pɔ gè wuzeɠe la, ta ɲɛɛɠulazu sù.

19 Bɔ̀ɔlaiti kpein ta luazu bà.

Niiti gè ti nɛɛni ʋɛ gola, naati ti ʋoluavega bà.

20 Gè vɔa ɠae ma,

ta gè ʋalaga anii pɛ ma.

21 À màawɔinɠa, à màawɔinɠa, wɔiti wo ga bɔ̀ɔlaiti!

Mazɔlɔɔ GALA zeei ɠa é dòɠani.

22 Leeni vaa zu wo ʋilɛsu pòlu, eɠɛʋelei GALA ge ʋilɛsu da pòlu?

Wo la dɛ ɓɔlɔni ɓaa ga kpùsɛi ɓɔlɔ vai?

23 «Ee, ni nui ta ɠa dàawooiti sɛʋɛ!

Ni nui ta ɠa yeeʋozɛ ti ʋa, ti zɛʋɛ sɛʋɛi zu!

24 Ti zoo ti kɔlu ɠaazoɓagi zeɠe, ti sɛʋɛ la fasai ma,

ti kena kpui ziɛ su, sulɛi, é yɛ ná eyɛsu ɠɔ!

25 Gè kwɛɛ gè ɠɛ ùnmɔɔ nui ɠa vulua,

tɔ ɠa é wuzeɠezu ga gaaɓelagi eteai zu.

26 Niima ɓusɛi ɠoloɠologa ʋoluma,

nà ɠɛ kpùsɛi zu, gè GALA ka.

27 Nà ka nà ɓɔɠɔi ga gàazuʋɛ.

Nà ka ga gàazuʋɛ, nu ɠili nɔnɔ laade.

Ee! Zìi ɠa ɠalazu kòozu ga maaɓɔungi naa wo fai.

28 Wa ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga, gá ʋilɛ polu ɠale?

Goozuɠulagi ɓɛgele ɠa ada tukpɔ la?

29 À lua boɠa zɔkpɔi ʋa,

mazɔlɔɔ maaɠoloi ɲɔu ʋe, nii é ɠɛɛzu ga boɠa zɔkpɔi,

naa ɠa a kɛ wo suɠwɛɛ ga tukpɔɠaaleʋei ɠa ná!»

20

Sofaal ná-kpɔɛzuɠulai velesiɛi

1 Sofaal nii é zeɠezu Naama, naa kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Wɛlɛ niizu, nà-kisiɛiti ta ɓɔizu dà ga gè gooɠaaʋotegi ve,

gè la zooga gè ʋa yiilɔɔ.

3 Gè zeliiti mɛnigɛ, ti la zɔleni gàazu.

Nɔ̀nɔ ma gaamai ɠa gè losu ma, gè gooɠaaʋotegi ve.

4 È la suɠwɛɛ ɓaa ga, siɛnɔpɛ su,

kaipa nuɓusɛi ɠulani etea,

5 nu ɲɔiti ta-vɔnifaamai zu la ɗa ga ɠooza,

ta nu ɲɔi ná-koozunɛɛi ɠa ga yeeɠɛɠala go nɔ?

6 Anɛɛ siɛgi zu sɔligi zeizu la geei ʋa,

ta nɔungi ɗa zei tonaɓiingiti ba,

7 Toɠa ɲɛɛlɛ eyɛsu ɠɔ, eɠɛ tɔ ɓɔɠɔi koozu ɓooi.

Zɔiti ti ɠɛni kwɛɛ, naati ta ɠɛ ma: ‹Mini ɠa é ná?›

8 Toɠa ɲɛɛlɛzu eɠɛ segi, kɔɠɔʋo ge loo ya,

é loo ya eɠɛ kulakɛlɛmai é wosu kpidii.

9 Ti zunui naa ɠaani, kɛlɛ ti la mɔ kaa pɛ,

adaʋɛ é ɠɛni zeini ná, ná yeema ma.

10 Ná-doun zunuiti ta bala nuiti zee ɠaaɠale ma, niiti é looni ti ma.

Tɔ ɓɔɠɔi ɠa ti kpein potogi ve, é ɠula ná-naavoloi zu.

11 Zɛbɛi ɠɛni ba ná-nu niinɛlai zu,

naa kpein ka yeizu ma kabayeɠei zu.

12 «Anɛɛ ni faa ɲɔi nɛɛʋɛ da,

anɛɛ ni toɠa makɛsu nɛgi wu,

13 é makɛ ba, é la ɠɛlɛa ba,

é makɛ daa ɠoozuʋɛ,

14 daamianigi ɠa valibo koozuʋɛ,

toɠa ɠɛ koozuʋɛ ga kɛlɛɓɛzɛi ma wanai.

15 Naavoloiti é ti ɓɔleni zɔiti zea, toɠa unpili ga tiye,

GALA ka ti ɠula koozu.

16 Toɠa kɛlɛɓɛzɛi ma wanaiti kpɔlezu.

Toɠa saai maazɔlɔɔ ga gozagi ná-ɲiigi.

17 «É la mɔ ɠidia ná, ga toɠa kɔin gulɔi zɔlɔɔ mɔnɔ ga undaanɛɛi, eɠɛ ziɛ wolaiti,

kɔtuɗɛiti ti ga nikɛ ɲiimiɗɛi ma wulɔi.

18 Toɠa ɓɔlɔzu lɔnɔgi kpein pu ya, é la yiimaɠɛa su.

Ná-naavoloi kpein é sɔlɔɔni ná-pɔdi loo vaiti su, é la ta wɔinɠulaa.

19 Mazɔlɔɔ é bala nuiti koloɠoloni, é ɠɛlɛ ti ʋa,

é ta-ʋɛlɛiti goloni, niiti é la ʋaazu ti losu ʋolu.

20 Tɔɔzei ziima vai la ɠɛni ɠɛɛni,

é la zooga é ʋa ná-naavoloi taɠila kpalaa kizo.

21 Toɠa maayii ɠɛ ga nui kpein,

kɛlɛ ná-kulagaanɛɛzui zu la ɠoozaa.

22 Anɛɛ ná-sɔlɔɔ golai naa kpein saama, toɠa ɠɛ kpalai zu.

Maanɔɠɔ ɓakɔi kpein ka zeeli ma.

23 Siɛgi zu é ɓalazu la ga é ɠogi zulaave,

GALA ka yeeɓe ná-ziiɠaawana wolai ʋa, é yei daalɔɠɔma,

é ʋu ma daamianigi ʋotogi zu.

24 A ʋelana kɔɔɠɔ zɔɔlai ʋa é ga kɔlu gelei,

kɔlu ɓɔi mɛɛin ɠa ʋa é bɔ.

25 Mɛɛin é bɔai poluʋɛ, a naa ɠulana ɓɔɠɔ ʋa,

kaegi é saamaʋɛ zuvologai, é naa ɠula,

saai ná-maalua vai ɠa lɔ unga.

26 Kpidii makɛgɛ daalɔɠɔma ga ná-tɔnɔgi,

abui nii nu nɔpɛ ge la gaalɛɛni, naa ɠa kɔligiti gala,

é naati kpein gala niiti ti yɛsu ná-pɛlɛi wu.

27 Geeɠɔlɔgi ɠa ná-faaɠaazagiti kula kɛlɛma,

eteai ɓalaa ka wuzeɠe daalɔɠɔma.

28 GALA ná-ziiɠaawana voloi,

ani ʋagɔi kpein é gaalɛai ba ná-pɛlɛi wu,

naa ɠa ɓale, é zeɠe ná.

29 Naa ɠa é ga kasɔi, GALA ge kɛʋele ɓɛtɛai nu ɲɔi ná-faa ma, maanɛai é sɔlɔɔ.

Naa ɠa GALA ge deveai tɔun bɛ.»

21

Zɔɓe Sofaal wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «À woilo, à woilo gòoi ma.

Naa ɠa a ɠɛ ga gàanɛɛnɛai.

3 À yeezei lɛɛ bu, wo va bu ga gè ɓɔɛ,

siɛgi zu gè ɓɔɛzu la, wa ɲɛɛi wo niina.

4 «Nu ɠa gè ɓainsu ga tɔɠɔi ɓaa?

Ɓa! Leeni vaa zu deɠɛmu gè la ɓena zoo maaɓɔungi wosu?

5 À ɠaaʋote dɛɛ mà, wo laavɔ,

wo yeelɔ la.

6 Siɛgi zu nà ɓɔɠɔi gè ɠisiɛzu la naa kpein su, nii é zeelizu mà,

toɠa gàaluazu, sàsu ɗa ɓali.

7 «Leeni vaa zu faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti eteai ziɛzu,

ti wɔlɔzaɠasu, ti zɛbɛi zɔlɔɔ ʋolu?

8 Ti-mavofodai ɠa ɗa zei ʋele ɓɛtɛ ti ɠoba, ti ɠaazu,

ti-lounlointi pɛ ti ɗa li luɠɔma ti ɠaazu.

9 Ziilɛigi ɠa é ta-ʋɛlɛi wu, dua vaa la ná,

GALA ná-kpakɔi la ʋaazu, é ʋa zeeli ti ma.

10 Ta-nikɛ zinɛiti ta ga kpuɠu geleiti,

ta-nikɛ zaaiti ta yiʋoi ʋuuzu, ti-ɠo ge la ɠoloɠologa pɛ.

11 Ta ɓesu ti-loungoiti ba, ti ɗa ɓizɛ eɠɛ togani ɓulu,

ti-lounlointi ti ɗa kuai wo.

12 Tamadegi ta kɔnigi, ta ɗa zei ta-wuyeiti bu,

ti ɠoozunɛ koole wooiti ma.

13 Ti ta-eteai kpein siɛ ʋoluma undaanɛɛi zu,

ta yeizu ga ziilɛigi gɔvɛalaazu.

14 «Kɛlɛ ti ɠɛni ɠɛɛzu GALA ma:

‹Zeɠe gi ʋolu, wɔin la gi ma lago pa,

ga gi naama eteai ɠwɛɛ, nii è pɔ ga gi siɛ.

15 Ɓɛ ɠa é ga Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, ga gi dɛbi?

Nu a ɠɛna falia, leeni ɠa nu a sɔlɔɔ naa zu?›

16 Niima nuiti ta-undaanɛɛi la tiya ɓɔɠɔ ti yeezu?

Naama ɠisiɛi maaɠooza bà, gè ʋa ʋilɛ ta-lɛnɛ gooi ʋolu!

17 Anɠɛ nɛi nu ɠa ɗa ta-eteai ma wozakalagi ɠa, é ɗa za gaamago nɔ,

ɓaa faa zuɠoloɠologi ɗa zei ti ma?

GALA ka ɗa ná-ziiɠaawanai yei nɛi ti ma?

18 Anɠɛ nɛi, yeeɠɛɠala mɔinmɔin su,

ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ muiin vɔɔi nii fiilɛi liizu la,

ti ɠɛ eɠɛ tufa vɔɔi nii tɔngɔlɔ fiilɛi buzeɠezu?

19 «GALA ka kpɔlɔi makɛsu faa ɲɔu ɠɛ nui ná-dointi bɛ,

nii tɔ ɓɔɠɔi maanɛɛni ga é sɔlɔɔ ɓaa?

Maa la nɛɛni é ʋa naa la faa ɲɔu ɠɛ nui ɓɔɠɔi ma ɓaa,

nii a kɛ é ɠigi zɔlɔɔ?

20 Kɛni faa ɲɔu ɠɛ nui ɠaazuʋɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-maanɔɠɔi ɠa,

tɔ ɓɔɠɔi ɠa maanɛai ga é GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɠɔɠɔ.

21 Siɛgi zu ti-zii ma voloi a ɓena la,

nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga ti-lointi ti ʋoluʋelei, ta-vaa la mɔ naa zu.

22 GALA ka nu a kala ga naama vaiti ɓaa,

GALAGI nii é geezuɠeelaiti tukpɔɠaaleʋezu?

23 Nui tanigaa zɛbɛi ɠa yɛsu ti ʋa, ti za ziilɛigi zu,

ti yɛ gaanɛɛi zu, ziizoolɛ la ti ma.

24 Ma nuiti ti-ɠɔlɔgi ti ma ga pagɔ,

ta-ɠaaɓaai pɛ ge ti zu.

25 Taɠili ɓalaa ka za, ziizoolɛi ziimaʋɛ,

é la undaanɛɛi ɠɔɠɔni.

26 Ti ɠilagilagi pɛ ti laani fufiligi zu,

koegi ma ɓulugi ɠa ʋɛɛzu ti ma mɛɛ.

27 «Ungo, gè wa-ɠisiɛiti kwɛɛ,

naa ʋɛɛ kigaiziɛi ʋa wo bosu é lo bà, wo pèelalazu la.

28 Wa gaazaɠasu ga: ‹Nu ʋaa nui ná-pɛlɛi ɠa mini?

Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-zeɠe ɠotai ɠa mini, ti ɠɛa bu?›

29 «Wo la dɛ teʋe nuiti gaazaɠani ɓaa?

Wa ɠɛlɛzu naama vaiti ba, niiti ti ga ma zeeleiti?

30 Siɛgi zu maanɔɠɔi ʋaazu la, toɠa ɗa ʋoola faa ɲɔu ɠɛ nui ʋa,

GALA ná-ziiɠaawanai la vɔɔɠua ba.

31 Ɓɛ ɠa a zelilo ma, é ʋilɛ ná-siɛ ʋelei ʋa?

Ɓɛ ɠa a sala, faa ɲɔi naa vaa zu nii é kɛɛni?

32 Ti liini la kabamaʋɛ,

ti ɗa wɛlɛ ná-kabai ma.

33 Ɛsɛ pɛ ge ʋilɛni ma ʋoomai ʋolu,

bɛbɛi nii gaa la luga, naa ɗa ziɛ kakalaʋɛ.

Nɛmɛi zu ʋɔlɔi la wuini kpusɛi ma.

34 Leeni vaa zu wo gaanɛɛnɛ wafuungiti bosu ga ze?

Mazɔlɔɔ, gaamazu nii é ɠulazu wa-wooɠaaʋotegiti su, naa ɠa nɔ ga zɛɛ vai.»

22

Elifaze ná-kpɔɛzuɠulai zaʋasiɛi

1 Teman nui Elifaze kpɔɛi lɔɔzeini, é ɠɛ ma:

2 «Nui losu ɠa zoo nɛi é ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ?

Ɠima nui ɠa botii ɠɛɛzu ɓɔɠɔ nɔ ʋɛ.

3 Kɛlɛ Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-kulanumai ɓɛgele ɠa é ɗa-lelebodai zu?

Leeni ɠa a sɔlɔɔ, ni è-ziɛ ʋelei a zɔlena?

4 È laaʋɛ da, ga toɠa è maaɠolozu, é è lukpɔ,

tɔɔzei ɗa unmaayeizu ná-zobogi wu?

5 È la ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga sɔba nu tooma vaa mɔinmɔin su ɓaa?

Kwɛ ka nɛi ɗa-vaaɠaazagiti ba?

6 È ɠɛni kpɔunmai ɠulazu è-zeiɲɔɠɔiti zea, un ge la ba.

È ɗa nuiti ta-zeɠeiti kula ti ma, eyɛsu è ti maaɲakai ʋilɛ.

7 Nui kpɔɔle wɔin ma, è la ɠɛni ziɛ veeni naa ya.

Nui pului ɠɛni ma, è naa ɠomani ga daamianigi.

8 È zooi lɔɔni tooma nui yeezu.

Nui nɛai è ʋɛ, naa nɔ ɠa è ɠɛni seizu ɓɛtɛzu.

9 È ɠɛni yeeɓesu poanzaiti ba, ti li ga yeaɲaka.

È ɠɛni podointi suvikɛi ɠulazu ti ya.

10 Wɛlɛ, naa ɠa é ba, baliiti daai è maaɠoolizu,

gaamago nɔ, dualua golai è zogɛ.

11 È la kpidii naati kaazu ɓaa,

ziɛi naati kpein ti è maaɓɔlesu?

12 «GALA ge la geeɠɔlɔgi zu ɓaa?

Geezuʋɛ ʋɛtɛ, ná ɠaaɠoozaai, somideɠaiti ɲɛkpɛai ga!

13 È woo ɠaaɓela ga: ‹GALA ka zoo nɛi é suɠwɛɛ?

Toɠa zoo nɛi, é ɓudɛ tonaɓiingi maazu, é tukpɔi ɠaaleʋe?

14 Tonaɓiingiti gaaɠiligɛ gola GALA gaazu, é la ani nɔpɛ kaa,

siɛgi zu é ziɛzu la, é ɗa lati geeɠɔlɔgi ma.›

15 «Ɗa pɔ è yɛ pele wɔlɔmai ʋolu,

nii telebotala nuiti ti ziɛni la?

16 Ungo, ti leʋeni ga ma yeeluɠɔ,

eɠɛ siɠigi nii ziɛ ɓoigi yeizu la.

17 Tɛi ti ɠɛni ɠɛɛzu GALA ma: ‹Maaɠooza gi ʋa!

Toɠa ga Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, leeni ɠa a zoo é kɛ ga giye?›

18 Anɛɛ naa ʋe, tɔ ɠa é ta-ʋɛlɛiti buulaaveni ga ani ʋagɔiti.

Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-lɛnɛ gooi maaɠoozani bà.

19 Telebo nuiti ta ti-ɠoloɠolosuʋɛ ɠa, ti ɠoozunɛ.

Sɔbalala nuiti ta ɲɛɛɠula ti zu, ti ɠɛ ma:

20 ‹Ungo, ade zili nuiti pɛtɛ, ti ɠoloɠologa!

Nii dɔi ti zɛni, abui naati galani.›

21 «À yɔɠɔzuɓɛtɛ wa GALA, ziilɛigi ɠaiziɛ wo yɔɠɔzu wa tɔ.

Ʋele ɠana undaanɛɛi a ɠaaɠale ma la è ma ʋolu.

22 Kalagi zo tɔ ɓɔɠɔi bosu ga ɗe,

ɠizɛ daawooiti su.

23 Ʋa ʋolu Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ʋɔ, toɠa è zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu,

telebotala vai kpein maaɠooza è-zeizuʋɛ ʋa.

24 Zanugi é è ya, pili ya zooi ma,

ɓaa è zanu kitei yɛ kɔtuɗɛi ma ɠɔtui saama.

25 Naazu Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠa ɠɛ è ʋɛ ga zanugi, ta wali wola.

26 Mazɔlɔɔ naazu, ɗa GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-fai ɠɛ ga è yiima vai,

ɗa ɠaazuʋɛ wuzeɠe, è to GALA ba ga ladalai.

27 Ɗa wooɠula ma, toɠa è wooɠaaʋote,

ta ɗa ɗa-minazeɠegiti daazeeli.

28 Ni ɗa deve wona, naa laa ɠa zeeli è ʋɛ,

wozakalagi ɠa volo ɗa-ʋeleiti kpein su.

29 Ni nui ta ɠa ná kpɔlɔai, ɗa buzeɠe.

Mazɔlɔɔ GALA ka ɗa ɓɔ naa ʋa, nii é ga ɓɔɠɔmaayei nui.

30 Toɠa sɔba nui unmɔɔ ɓalaa.

È-yee ɲadegaiti saɓui zu ɠa zunui naa a ɠizo da.»

23

Zɔɓe Elifaze wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «Za mɔnɔ nà-kpaazaɠa wooi ɠa ziiɠaawanai wuzeɠezu,

nà ɠaaɓaazu gè nà-kpee wooi zuzo.

3 Ni nà la zoo gè kwɛɛ, ʋɛ nà GALA ka ná,

nà la li, gè zeeli seizuʋɛ.

4 Nà la nà-gaamai lɛɛ la,

gè dàaʋɛ laave ga goozuɠulagi.

5 Nà la ná-goozuɠulagiti kwɛɛ,

nà la kwɛɛ naazu nii é wɔinni é bo mà.

6 Toɠa kpɔɛi ʋɛɛ bà, ga suvikɛi kpein ɓaa?

Ɓa, naa la ɠɛa! Kɛlɛ tɔun ka dama ga ze.

7 Toɠa kwɛɛ ga zunu ʋe sɔlegai é woozuɠulasu tɔun bɛ,

naazu, nà-tukpɔɠaaleʋe nui ɠa dɛɛ ga nà ga sɔbalala nu eyɛsu ɠɔ.

8 Kɛlɛ nà liina folo ɠulazu ʋelei, é la miná.

Ni nà liina folo liizu ʋelei, gè la kaazu ná.

9 Ni nà gaiziɛna lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, gè la zooga pɛtɛsu.

Toɠa lɔɔɠuzu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ ɓaa? Gè la dɛ zooʋini ma pɛ!

10 Anɛɛ naa ʋe, pelei nii gè ziɛzu la, é naa ɠwɛɛ.

Siɛgi zu é dɔ̀ɔzu la ʋoluɠulai zu, nà ɠula su ga ɲàdegai eɠɛ zanugi.

11 Mazɔlɔɔ gè ziɛni siɛnɔpɛ su ga kɔɠɔ ʋogi.

Gè ziɛni ga ná-pelei nɔ, gè la zeɠeni ba pɛ.

12 Gè la ɠɛlɛni ɠolozu ná-deveiti bɛ.

Gè zìima vaiti zɛni ná, gè ɠolo daawooi ʋɛ.

13 Kɛlɛ tɔun, siɛgi zu a devena la, ɓɛ ɠa a seɠe ma?

Nii kpein wɔinɗai la, toɠa ɗa naa ɠɛ.

14 Ungo, devei é boga é ʋilɛ nɔ̀un ba, toɠa naa laazeeli,

ta taɠiligaani ti kisu.

15 Naa ɠa é ba, dàavegɛ ga dualuagi tɔun gaazu.

Nà ɠɛna ɠigaiziɛ su, nà ɗa nɔ wola lua.

16 GALA ge ìɲɔteʋea,

Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii dàavegɛ ga dualuagi.

17 Mazɔlɔɔ kuai laade, é ʋa dɔ̀ maaɠɛkpɔgi zu,

ɓaa kpidii nii pɛai ma.»

24

1 «Leeni vaa zu, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii la yeeɠɛɠala leʋezu ba, é ʋa ná-tukpɔi ɠaaleʋe?

Leeni vaa zu, niiti ti kwɛɛ, naati ti la naama voloiti kwɛɛ?

2 Ta kwɛma ɠɔtuiti seɠezu ti-laazuʋɛti.

Ta baala kpulugiti unmazu, ti ɗa ti lo.

3 Ta podointi ta-zoovalegi zeɠezu ʋɛ,

ti poanzai ná-nikɛi zeɠe ga kpɔunmai.

4 Ti ɗa bala nuiti kaka pelei ʋa.

Kɛni nɔ maanɔɠɔ nuiti ti zooi zu ti ɗa lɔɔɠu.

5 Wɛlɛ, eɠɛ dɔɓɔ zoovalegiti ti ʋuuni teʋebai zu,

maanɔɠɔ nuiti ta liizu sobuzobui boti ɠɛɛzuʋɛ, ti ɠɔnɔgi ɠaiziɛ.

Teʋebai zu nɔ ɠa daamianigi a zɔlɔɔ ná ti-lointi bɛ.

6 Kɛni ti tufai leʋe ɓalaɠai zu,

ti nu ɲɔi ná-leezɛn ɓelei ma waai ɠula.

7 Ta laazu kpidii ga ti maaɲakai, seɠe la ti ma,

pɛɛmazeɠe la ti ʋɛ ɲɛgɛlɛin kɔɔlɛi laalɔɠɔma.

8 Gizeiti su lonai ti yɛɓɛni,

tɛi dɔɔɠuzu la ɠɛni ti ʋɛ, ti liɓini fasai ʋa.

9 «Ti podoin volo dee ɠobu ga maaɓaai,

ti kpɔunmaiti kula maanɔɠɔ nuiti zea.

10 «Ti ɗa li ga ti maaɲakai, seɠe la ti ma.

Pului ti ma, ti ɗa molo ɠiliiti mɛɛn.

11 Ti ɗa wolive wulɔi ɓɛtɛ nu ɠiligiti bɛ,

ti ɗa dɔɔɓɔigi ɓɛtɛ, anɛɛ naa ʋe, kpɔɔle wɔin ɠa ti ma.

12 «Nuiti ta kpalagi wosu taazuʋɛ.

Nuiti ti maawanaai, naati ta kpeei loozu, ti ɗa kpɔbai ɠaiziɛ.

Kɛlɛ GALA ge la daazu ma, é ʋa ɠidɔɔ kaka fai naa wu!

13 «Foloi la nɛɛni faa ɲɔu ɠɛ nuiti bɛ,

ti la ziɛ ga pelei suɠalagai,

ti la loga miná pɛ.

14 Nu ʋaa nui ɠa ɗa wuzeɠe ga sobui,

é bala nui ʋaa ta maanɔɠɔ nui.

Kpidii é ɓɔɠɔ ɠɛ ga unma nui.

15 Wɛɛnziɛ nui ɠaazuɠɛzɛi ɠa ɗa fitili pɛɛzuʋɛ maaʋɛɛnɛ,

é ɠɛ ma: ‹Nu nɔpɛ ge la kàazu,›

é ɠaazuʋɛ maalɔɔɠu ga seɠei.

16 Kpidii ɠa unma nuiti ta ɗa pɛlɛiti baaɓota la,

foloi, ti la, ti pɛlɛi laaɠulu ɓɔɠɔ ma,

wozakalagi ma ɠisiɛ pa ge la ti ma.

17 Nui niiti ta-voloi ɠa ɗa tɔɔzei ga kpidii,

ti ʋɔ ka kpidii ma maalua vai ʋa.

18 «Kɛlɛ wɔun, wo vaa bu, ga faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa veɠa ziɛi ɠa, é ɗa yei.

Zooi é zea eteai zu, miná ɠa voovoo,

é la mɔ ziaa ga ná-leezɛn ɓelei ma ʋeleiti.

19 Ʋelei foloi ma liegi a ɗa kɔɔlɛ vukɔi ma ɗɛi ɠaawuun da,

zekana, kotoba nuiti ti ʋaazu ɲɛɛlɛzu la gɔvɛalaazu.

20 Anzanui é gaazulaa etea ma, é kula su, naa ɠa yeema ma,

koegiti ta ma ʋoomai ɠɛ ga laamiani pagɔ,

nu la mɔ ɠigaiziaa ná-faa zu.

Kotoi lɔɔ ɠa ɠula eɠɛ gulu wola.

21 «Maalo anzanui, nii dounɠa ti la bɛ, ta naa zopele ɲɔuzu,

ti la ta-nuɓɔɠɔla ɠulazu kɛlɛma poanzaiti bɛ.

22 Kɛlɛ zɛbɛi ɠa GALA ba ga é totuɠɔ nu ɲɔiti kpɛ.

Siɛgi zu GALA ge wuzeɠezu la,

kito ge la mɔ naama nuiti bɛ ga ta yɛ vulua.

23 GALA ka ɗa ti yɛ ná yeeta, ti ɓɔɠɔ ɠa ga ziilɛigi ɠa ti su,

kɛlɛ gaazu ɠa ti-ziɛ ʋeleiti ba.

24 Tiya ɠa yeeɠɛɠala go nɔ laawu, ti wuzeɠeni, naa ʋolu ti ɲɛɛlɛ.

Ti looni bu, eɠɛ nuɓusɛi kpein kɛʋele, wɛlɛ ti leʋea ga.

Ti leʋea ga, eɠɛ ani ɠɔpɔgi mɔai.

25 Nii nɔ̀un gè bogai, toɠa ga ɠitei!

Ɓɛ ɠa a zoo é kɛ̀ ga zɛɛ nu?

Ɓɛ ɠa a nà-kpɔɛzuɠulaiti ka ga wafuun faa?»

25

Ɓilidade ná-kpɔɛzuɠulai zaʋasiɛi

1 Suɠa nui Ɓilidade kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

2 «Zobogi pɛ ka GALA zea, maayikiai.

Toɠa ziilɛigi lɔɔzu geezuʋɛ, geeɠɔlɔgi zu.

3 Ɓɛ ɠa a kɔɔʋɛbɛi liegɔi ɠaalu, nii é zeezu?

Ɓɛɛni ka ná-foloi la loozu ti ʋɛ?

4 Nui ɠa lelebo ɠale GALA gaazu?

Nui nii sɔlɔɔgai anzanui ʋa, naa ɠa zoo ɲadesu ɠale?

5 Ni GALA gaazu, alugi ma voloi ɠa tɔmɔzɔɔ,

somideɠaiti ti la ɲadeni,

6 nuɓusɛi mu ka ga leeni kae, nii é nɔ ga kpeinɲaɠagi,

nuɓusɛi ɓalaagi, é nɔ ga kpeinɲaɠa koi?»

26

Zɔɓe Ɓilidade wooɠaaʋote fai

1 Zɔɓe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «Ee, è zoogɛ nɛi ɓɔsu naama nui ʋa, nii zɛbɛ la zea,

ɗa ɓɔ naa ʋa nɛi, nii zeezu ɓɔlɔai!

3 È zoogɛ naama nui lɛnɛsu ɓaa, nii balagai ɠimalai ma,

ɗa ɠimalai ɠulanuma mɔinmɔingi lɛɛzu!

4 Kɛlɛ ɓɛ ɠa ɗa-ɓɔɛiti ti wosu ma?

È ɓɔɛ wooi naati sɔlɔɔgɛ ɓɛ ya?

5 Gɔvɛiti kpein ta ɓalizu,

kpoloɗɛiti bu munu ta fuluaniiti ti ʋuuni ná,

6 mazɔlɔɔ gɔvɛalaazu ɠalagɛ GALA gaazu,

kwɛpele seɠe zuɠooza ge la zooga zɛlɛsu ma undaaʋili zeɠezaɠai ɠaazu luɠɔ, é ʋa maalɔɔɠu.

7 GALA ge lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ ma ɠeeɠɔlɔgi zuviegɛ ada zu ɲakai maazu.

É eteai zɛlɛgɛ ada ɲakai maazu.

8 É ziɛiti gaalɛɛʋɛ ba tonaɓiin gaaɠiligiti su,

tonaɓiingi la ɗa ga ɓotaga ti-wuɲɛgi wu.

9 Toɠa ná-masa kpɔkpɔgi ɠaazu maalɔɔɠuzu,

é ná-tonaɓiingi ʋɛɛ gaazu.

10 É kwɛpelemaʋɛ laaʋɛ ziɛi ɠa,

wozakalagi ta kuai ti yɔɠɔzu.

11 GALA ga zelii lona,

geeɠɔlɔgi ma lɔkpalaiti ta ɗa ɓali, ti laavɔ.

12 GALA ná-zɛbɛi vɔniga kpoloɗɛi ma,

ta ná-keleɠelegi maaʋele ma,

é vɔniga ziɛ wu zua ɲɔi Laɠaɓe ma.

13 Sokpa zu viilɛi ɠa geeɠɔlɔgi ɠaaɓalesu,

zeei kaalii ɓota, nii é ʋelazu.

14 Anɛɛ naa ʋe, ma go nɔ ɠana ná-botiiti saama, é ti ɠɛɛzu,

ti-lugi ta go nɔ ade mɛnisu.

Ɓɛ ɠa a zoo é ná-faa wolaiti tugi ɠaaɠa?»

27

Zɔɓe ná-gooɠaaʋote gaaɓelagiti é ti veeni bɔɔla saʋagɔiti zea

1 Zɔɓe ɓɔɠɔ liini ga luɠɔ ná-kpɔɛzuɠulai zu, é ɠɛ ma:

2 «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua,

tɔungi é ɠɛlɛzu ga é mina nà-gaamai ɠula kɛlɛma,

Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, é zìi ɠoloɠologai,

3 ni nɔ dɛ zɛnvui ɠa dɛ sù,

GALA ná-zɛnvu viilɛi ɠɛ nɔ dɛ sòkpayeɠeiti su,

4 dàkɔlɔgiti ti la telebotala vaa woga,

nɛ̀gi la zɛɛ ɓɔɛ woga.

5 Naama ɠisiɛi maaɠooza bà, gè ʋa ɠɛ wo ma, gaama ɠa wo ya!

Eyɛsu zìi loo, gè la zeɠea nà-sɔle fai ʋolu.

6 Gè sogɛ kpaan ga sìɛ ʋelei zɔlegɛ, gè la yeeɠulaa naa wu pɛ.

Mazɔlɔɔ zìi la kpɔ̀lɔzu, é ʋilɛ nà-eteai ziɛ ʋelei ʋa.

7 «Nii maanɛai é la faa ɲɔu ɠɛ nui ma, naa la sìli nui ma.

Niiti ti laalɛɛzu bù, nii soloogai nu ɲɔiti ma, naa la naati ma.

8 Lee ɠito ka a ɠɛ nu ɲɔi ʋɛ, siɛgi zu é leʋezu la ga,

GALA ga zɛnvui zeɠena?

9 GALA ka woilosu nɛi ná-kpee wooi ma,

siɛgi zu kidaaʋiligi ʋaazu la, é zeeli ma?

10 Toɠa zoo nɛi é Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ga ná-ziilɛigi?

Toɠa yɛ nɛi GALA faliiti daazeelizu ma yeenɔpɛ?

11 «Nà wo ɠalasu ga wo GALA ná-zɛbɛi ɠwɛɛ,

gè la Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-faa ɓɛtɛaiti dɔɔɠuzu wo ʋa.

12 Kɛlɛ wo pɛ, wo kaaʋɛ niina,

lee vaa zu deɠɛmu, wo ɓesu ɓɔɠɔ ʋa, wo ɗa ʋilɛ faa ɲakai ʋolu?

13 Wɛlɛ, naa ɠa GALA ge makɛgai faa ɲɔu ɠɛ nui luɠɔ, é sɔlɔɔsu,

naa ɠa é ga sili masagi zɔlɔɔgi Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ya.

14 Ni a dounɠa zɔlɔɔna, ti wola mɔin, ta ɠɛ boɠa zɔkpɔi laawu,

dounlointi ta ɠɛ pului laawu yeenɔpɛ.

15 Niiti ta yɛ vulua, ɗɔfɔ zeeɓɛi ɠa li ga naati,

ta-ʋoanzaiti ti la zooga ti ʋa ta-zaa wɔlɔi wo.

16 Ni ta naavoloi ɠaalɛɛna ba eɠɛ fufiligi,

ni ta seɠeiti gaalɛɛna ba eɠɛ palaʋalai,

17 é ti ɠaalɛ ba deɠɛmu, telebo nui ɠa a ɓɔɠɔ maaɠili ga tiye,

ná-waliiti gaa ɠa ɠwɛ sɔle nuiti ba.

18 «Pɛlɛi é togai ma yɛɠɛlɛ nɔ ʋe,

ada makɛ nu ɠota logai nɔ ɠa é kɛai.

19 Toɠa laazu ná-kpɛtɛi zaama, ma ɠaaɓelagi ɠana ná.

Siɛgi zu é ɠaazuzeɠezu ma la, é la mɔ ani nɔpɛ kaa.

20 Kidaaʋiligi ɠa maaɓɔle, eɠɛ ziɛ wolai,

tɔngɔlɔ fiilɛi ɠa seɠe kua zaamai.

21 Folo ɠulazu ʋele viilɛi ɠa seɠe, é lii la,

toɠa tɔɔɠula ga zeeɠaaɓaai, é kula ʋɛ é ná.

22 Ta mɛɛinti pilisu daalɔɠɔma, ti la maawɔinɠaazu.

Kɛni é ɓizɛ, é ʋa ɠula ti ya.

23 Ti ɗa yealoɠa ma, tɔɔzei é ɠoloɠologa,

ti ɗa ɲɛɛɠula su, seizuʋɛ ɓɔɠɔi.»

28

Ɓɛ ɠa a zoo é ɠimalai zɔlɔɔ?

1 Adaʋɛti ta náʋɛ, ta ɗa walii ɠula ná,

adaʋɛ tanigaa ta ná, ta ɗa zanugi gba ná.

2 Kɔlui ɠa ɗa ɠula fufiligi zu,

kɔtui ɠaawuungai ɠa kɔlu ɓɔigi a ɗa ɠula su.

3 Zanu kula nuiti ta ɗa zeɠei wɔ,

ti yei zooi wu, wozakalagi lɔ ná,

ti kɔtuiti kula niiti ti lɔɔɠuai kpidii zu, kpidi ɓɔii zu.

4 Ta ɗa zeɠei wɔ zooi wu, maaɠooza nuiti seizuʋɛ ʋa.

Ʋɛ nu ɠɔɠɔlosu nɔpɛ ge la ná, zanu kula nuiti ti ɗa ɲiikpi.

Ti zɛlɛni ada ɲakai maazu, ti maaɠoozaai zɔɔma nuɓusɛiti ba.

5 Zooi nii daamianigi zɔlɔɔsu ba,

naa ɠa valibosu kpomaʋɛti eɠɛ abui.

6 Ná-kɔtuiti ta miná ʋɛ, kɔtu zɔngɔ ɓaagi daa ga safiil,

naa zɔlɔɔsu ná, ta zanu fukɔi.

7 Seeʋei la naama ʋelei ɠwɛɛ,

sizigoi ɠaazuɠɛzɛi la dɛ ná ɠaani.

8 Suai nii kpein daai ɓɔɠɔ la,

naa tanɔpɛ ge la dɛ ziɛni ma,

zalai la ɗa ga ziɛ ná.

9 Nui ɠa zoosu é laalɛ fasa ɠɔtuiti golo vai wu,

é gizeiti kpusɛ eyɛsu ti zeeli ti ma wuulaagiti ma.

10 Toɠa fasa ɠɔtui zuwɔɔzu,

gaazuɠɛzɛi ɠa zoo é ani ʋagɔi kpein ka su.

11 Toɠa ziɛi luɠɔlo,

naavoloiti ti lɔɔɠuai, é naati kula kɛlɛma.

12 Kɛlɛ, nii é ga ɠimalai,

mini ɠa nu a zoo é ka ná?

Mini ɠa keleɠelegi zeini ná?

13 Nui la sɔngɔi liegi ɠwɛɛ,

nu la ka fulu nuiti ta-yooi ɠa.

14 Palii ɓomaʋɛ ɠɛ ma: «É la sù.»

Kpoloɗɛi ɠɛ ma: «É la pɔ̀ bɛ.»

15 È la zooga è ʋa zanu kitei ve potogi zu,

ɓaa mu, è walii ɠɔɠɔ kiloi ɠa è ʋa geya la.

16 É la ʋokɔɠɔga zanugi ma, nii é ga Wofiil gelei,

ɓaa kɔtu zɔngɔ ɓaagi nii é ga wonikese, ɓaa safiil gelei.

17 È la zooga è ʋa zanugi ɓaa sanugi ti pokɔɠɔ ma.

È la zooga è ʋa aniɲakai maavalibo da, nii é ga zanu kitei.

18 Anɛɛ nu la kpɔzɔi ta sanu ʋɛɛlɛi ti ta-vaa woni.

Ɠimalai zɔlɔɔ fai vizɔgɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi ʋa é ga pɛɛlegi.

19 Kɔtu zɔngɔ ɓaagi é ga Etiyopi gelei, naa la ʋokɔɠɔga sɔngɔi ma.

Zanu kitei la ʋokɔɠɔga sɔngɔi ma.

20 Mini ɠa ɠimalai zeɠezu ná?

Mini ɠa keleɠelegi zeini ná?

21 Dɔɔɠuʋɛ nu vului kpein ba,

dɔɔɠuʋɛ wɔniiti ba.

22 Undaaʋili zeɠezaɠai ta saai ta ɠɛɛzu ma:

«Gi ná-fai mɛnigɛ nɔ, é ɗa wo.»

23 Mazɔlɔɔ GALA gila kpe ka é pelei ɠwɛɛ, nii é liizu pɔ bɛ.

Ungo, GALA ka é seizuʋɛ ɠwɛɛ.

24 Mazɔlɔɔ ná-wozaɠaai ɠa zeelizu eteai zu ná pɛ.

Nii kpein é ɠɛɛzu geeɠɔlɔgi wu, toɠa kaazu.

25 Siɛgi zu é fiilɛi wuɲɛgi ɠɔɠɔni da,

é kpoloɗɛiti kɔɠɔ,

26 é tonai ná-fai zeikpasu,

é pelei ve mainmain ya, ta tona kpunɛ tugi,

27 názu ɠa é ɠimalai ɠaani la, é kula kɛlɛma.

É ɠimalai ma wuulaagi laani,

é sumɔ, é fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ.

28 Naa ʋolu, é ɠɛ nui ma:

«Lua Maliɠii ʋa, è dɛbi, naa ɠa é ga ɠimala ɠitei!

È ʋoluave faa ɲɔi ʋa, naa ɠa é ga keleɠelegi!»

29

Zɔɓe ná-kpɔɛzuɠula ɠaaɓelagiti

1 Zɔɓe ɓɔɠɔ liini ga luɠɔ ná-kpɔɛzuɠulai zu, é ɠɛ ma:

2 «Ee, wɔ̀inʋɛ ga gè ɓɔɠɔ ɠa nà-kɛʋele wɔlɔmai zu,

siɛgi zu GALA ge ɠɛni ɓaazu la màazu, gè ɗa nà-eteai ziɛ,

3 siɛgi zu ná-sɔmɔgi ɠɛni volozu la màazu,

ná-wozakalagi ɠɛni ɓɔsu bà, gè ɗa kpidii zuziɛ,

4 eɠɛʋelei gè ɠɛni la mɔungi sɛ̀bɛi pɛ gaavɔnigai sù,

siɛgi zu GALA ge ɠɛni la ga nà-pɛlɛyeɠei nɛɛɲɔɠɔi,

5 siɛgi zu Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠɛni bà la dɛ.

Naama ziɛgi zu, dòun zunuiti pɛ ti ɠɛni ɠɛɛzu màaɠoolii zu.

6 Naama ziɛgi zu, gè ɠɛni lasesu undaanɛɛi zu,

gulɔ ɓoigi ɠɛni yeizu nà-gulɔ ɓɛtɛzuʋɛ.

7 «Nà la ɠɛna ɠulaa, gè ʋa li taa ziɠidaʋɛ,

siɛgi zu gè ɠɛni liizu la, gè seizuʋɛ ɓɛtɛ maaɓɔ bosuʋɛ,

8 nu niinɛiti ta la kàana, ti ɓena ʋoluazo,

kɛwola wɔlɔiti ti wuzeɠe, ti lo.

9 Kundiɠiiti ti ɓena kpɔɛzuɠulai yɛ ná,

ti yeeʋɛɛ la, ti maaɠɛ kpɔ.

10 Nu wolaiti ti ɠɛni maaɠɛsu kpɔ,

ti-nɛgi ɠata ti-laaɠoozuʋɛ ʋa.

11 «Zɔi a la gòoi mɛnina, naa ɠɛni ɠɛɛzu mà, undaanɛ nui.

Zɔi a la kàana, naa ɓena li, é nà-faa ʋagɔi wo.

12 Gè ɠɛni maanɔɠɔ nuiti kulazu, niiti ti ɠɛni kpɔbai ɠaiziɛzu,

ta podoin ɓalaa, nii é la ɠɛni kpɔba zɔlɔɔsu.

13 Niiti ta la ɠɛ saa yeɠei la, naati ti ɠɛni tuya loozu bɛ̀.

Gè ɠɛni poanzaiti koozunɛɛzu.

14 Telebodai ɠa é ɠɛni kɔ̀ba ga seɠei,

faa zɔle fai ɠɛ kɔ̀ba ga seɠeungi, ta bɔɔlɔgi ùnba.

15 Gè ɠɛni ga gaazuɠole nuiti gaazuɠɛzɛi,

ta kɔɠɔ ɠoloɠolo nuiti kɔɠɔi.

16 Gè ɠɛni ga bala nuiti ti-ɠɛɛ,

gè ɠɛni wɛɛinti maavaiti gaaɠulazu ba.

17 Gè ɠɛni nu ɲɔi ɓalɔɠaeiti galeɠalezu,

gè daamianigi ɠula ɲiigaiti ga.

18 «Gè ɠɛni ɠɛɛzu ma naazu:

‹Nà zaazu mà laɠagi zu,

sìi ma voloi ɠa mɔinzu eɠɛ ɲaɠaegi.

19 Gè ɠɛa eɠɛ gulu wolai, kɔɠɔi ziɛi wu,

kpidii nɔɗagi ɠa yeizu, é ɗa ʋu mà ɓekegiti ga.

20 Nà tɔɠɔɠula niinɛ zɔlɔɔ ʋolu,

ta zɛbɛ niinɛi, eɠɛ mɛɛin maalegai.›

21 «Naama ziɛgi zu, ti ɠɛni wòilosu, ti ɗa maaɓɔun,

ti ɗa maaɠɛ kpɔ, ga ti woilo nà-tɛnɛ gooiti ma.

22 Nà la ɓena ga ɓɔɛ, nu la ɠɛni maaɠaalia,

dàawooi ɠɛni ʋilɛsu ti pɛ ma, pein, pein.

23 Ti ɠɛni màaɓɔunsu, eɠɛʋelei nu a ɗa tonai maaɓɔun da.

Ti-ɠigi loni bà, eɠɛʋelei a ɗa ɠɛ la foɠo lonai ʋa.

24 Gè ɠɛni ɲɛɛzu ti ʋɔ, kɛlɛ ti la ɠɛni laani da,

gàazuʋɛ ná ɠɛni volozu, ti la ɓena zoo ti ʋa naama voloi ɠaaʋa.

25 Gè ɠɛni ti untuɠɔ, gè ɗa pelei lɛ ga tiye,

gè ɠɛ ti zaama eɠɛ masagi nii é ná-salaʋusu ɓulugiti saama,

eɠɛ nui nii é iɲɔteʋe nuiti gaanɛɛnɛzu.»

30

1 «Kɛlɛ ee, za, wɛlɛ nà ʋa, gè ɠɛa ga ɲɛɛɠulasu anii nu niinɛiti zea,

niiti gè ti-ɠɛɛni wɔinzeɠeni, gè la ɓena zoo gè ʋa ti ɓɔ nà-gilɛiti ba,

ti ʋa ɠɛ ga nà-togani ɓulugi makɛ nua.

2 Leeni ɠa ti-yeei ná-zɛbɛi a kɛ bɛ̀?

Ti-zɛbɛi ɲɛɛlɛni.

3 Ti-zuvikɛi ɠulaʋɛ ti ya, baladai ta pului ʋɛ.

Ta ani ɠaiziɛzu teʋebai zu,

ʋɛ kaite ná ɠoloɠologai, ná ɠaaʋala ba.

4 Ta tufa ɲɔiti tɔɔɠulazu, kpɔvɔ goiti saamaʋɛ,

ti-laamianigi ɠa nɔ ga gului daa ga zenɛ, naa ma zapei.

5 «Ti ti ɓɛ nuɓusɛiti saama,

ti ɗa ɓain ti ma, eɠɛ ta ɠɛ unma nu ʋolu.

6 Ti ɗa zeizu ɠaiziɛ pɛtu zeɠeiti su,

ta zeɠeiti su, ti wɔai zooi ʋa, ta fasa yeɠeiti.

7 Ti ʋu ɓɔɠɔ ma, ti lɔɔɠu ɠaingiti bu,

ta-ɓee wooi ɗa ɠula, kpɔvɔ goiti saamaʋɛ.

8 Ɠimalala nuiti, nuiti daasei ge la ti ʋa.

Ti ɓɛai, ti ɠula zooi ʋa.

9 «Wɛlɛ, niizu ti dàalɔa guye zu,

gè ɠɛa ti-laa ga faalaalii.

10 Wɔ̀inzeɠeʋɛ ti ma, ti ɗa maaɠooza bà,

ti la inɛinɛsu ga ti-laaɗɛi ʋuu vai gàazuʋɛ.

11 É zo niizu ma, GALA ge gàalɛɠɛga, é ùnfe,

ti la mɔ daazu ma kpɛ ga nà-faa.

12 Maawɔin nui niiti ta wuzeɠezu zèezazuʋɛ,

naati ta pɔ ga ti kɔ̀ɠɔyɛʋɛ bù.

Ti ɗa maanɔɠɔ ʋeleiti to bà.

13 Ta nà ɓɔɠɔi nà-peleiti teʋezu tùɠɔ, ti ùndaaʋili botii ɠɛ,

tɛiti nu nɔpɛ ge la ɠɛni ɓɔsu ti ʋa.

14 Ta zeelizu mà ga zeɠe wolai laa ʋelei,

ta ɠaazuvilɛzu, ti lɔ ani ɠoloɠologaiti bu.

15 Maalua vai ma zii pɛ ka seeliai mà,

gàazu unfegi ɲɛɛlɛa eɠɛ fiilɛi lugi.

Nà-undaanɛɛi leʋega eɠɛ tonaɓiingi é ɓizɛzu.

16 «Niizu, zɛ̀nvui ɠa na ɠula zèa.

Mazɔlɔɔ kpɔlɔi ma voloiti ti zeelia nà ɓɔɠɔi ma.

17 Kpidii ɠa mà ɠaeiti bɔɔzu dùɠuzuʋɛ.

Taɓai nii é mìizu, naa la ɓɔlɔzu.

18 É nà-seɠei zogɛ ga maaɓaai,

é ɗa kpàkpa eɠɛ seɠei nii kɔgizu lɔiɗɛi.

19 GALA ge pìlini ya palaʋalai zu,

gè ɠulaa ga fufiligi ta zuʋui.

20 «GALAGI, gè è lolini ga è ɓɔ bà, è la gòoɠaaʋoteni.

Gè loga è ɠaazu, è ɗa wɛlɛ bà nɔ.

21 Kɛlɛ ɗa-vai ɓaa nɔ̀un tetema!

È laalɛa bù ga è-yeei zuɲɛgi pɛ.

22 È fiilɛi ɠɛa ga sooi, è li ga ze kɔma.

Fiilɛ wolai ɲìikpiga mini-o-mini.

23 Mazɔlɔɔ gè kwɛɛ ga pagɔ ga ɗa liizu ga ze saai ʋɔ bɛ,

ʋɛ ná ɓɛtɛai ga fuluaniiti kpein koinsuʋɛ.

24 Kɛlɛ zɔi undaaʋilisu, é la ɗa ga yeelɛa ɓaa?

Zɔi é faaɓaagi laawu, é la ɗa ga kpeei loa ɓaa?

25 «Anɛɛ naa ʋe, mɔungi zu, gè la ɠɛni wɔlɔni naati bɛ ɓaa, niiti eteai ɓaani ti ma?

Zìi la ɠɛni kpɔlɔzu ɓaa, nà la bala nui ɠaana kpɔlɔi zu?

26 Mazɔlɔɔ kìgi ɠɛni undaanɛɛi ʋa, maanɔɠɔi ɠa paai.

Gè ɠɛni wozakalagi maaɓɔunsu, kpidii ɠa paai.

27 Sàsu ɠa ɓalizu nɔ ɠɔ, kwɛ ge la ba.

Kpɔlɔi ma voloiti ti ʋaa, ti zeeli mà.

28 Nà ziɛzu gɔlɔɗɛi zu, gè la ɠaazu laazu foloi ma.

Nà wuzeɠezu kpɔgi zu, gè kpeei loo.

29 Gè ɠɛa ga koʋeiti ti-ɠɛɛloin,

ta saa wɔnigiti siɛpoluɲɔɠɔi.

30 Kɔ̀lɔgi lɛiɗa mà tiintiin,

kàeiti ti ɗa ɠala ga kɔɔlɛɓadii.

31 Nà-kɔnigi ɠa zeizu gɔlɔ wo nuiti gooi wu,

nà-koolei ɓalaa ɠa gɔlɔ wo nuiti gooi loozu ma.»

31

1 «Gè tɔgi zeini gàazuʋɛ ma

ga é mina gaazuɠulapɔ wɛlɛ wo anzalopo ʋa.

2 Ni naa laade, leeni ɠa nà la sɔlɔɔ faa maaɓɔun

GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ya, nii é geezuʋɛ?

3 Tɔɔzei maanɔɠɔi la makɛni telebotala nuiti bɛ ɓaa,

ta nimizai naati bɛ, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu?

4 GALA ge la sìɛ ʋelei ʋɛtɛsu nɛi ɓaa?

É la kɔ̀ɠɔlo daa ɠilagilagi pɛ gaalusu ɓaa?

5 «Zɛɛi ɠa nɛi gè ɠɛa ziɛzu su?

Kɔ̀ɠɔ zu ɠɛa vilɛzu ga gè li kakama vaa ɠɛɛzuʋɛ?

6 GALA ge kɔ̀ɠɔ telebo kilo ɠa,

é ɠɛ nà-sɔledai ɠwɛɛ!

7 Ni kɔ̀ɠɔi zeɠeni pele ʋagɔi ma,

ni zìi ʋilɛni nà-gaazuɠulapɔ vaiti polu,

ni zèeiti kɔzɔʋɛ ga kɛɛwoti ɲɔi ta,

8 naazu nii gè fazasu, taɠili ge naa mi,

niiti gè ti ziinni, taɠili ge naati tɔɔɠula.

9 Ni gè looni anzanu lɛga zu,

gè li, gè ɗa maaʋɛɛnɛ seiɲɔɠɔi ná-pɛlɛlaʋɛ,

10 naazu ànzai boti ɠɛ nu ɠili bɛ,

nuiti ti-yiimai ɠɛ su!

11 Mazɔlɔɔ maaɓoo vaa ɠana, ɲamaba vaa ɠana,

nii tukpɔɠaaleʋe nuiti ta ɗa ma lukpɔi ɠaaleʋe.

12 Nà-faaɠaazagi a la ɠɛ ga abui, a la gàla, eyɛsu é kòloɠolo,

é naa kpein koloɠolo, nii gè sɔlɔɔni.

13 «Nà-botiɠɛ zunui ta, ɓaa nà-botiɠɛ anzanui ta, a la ɓaazaɠana mà,

gè ɓena gaaɠula ba, gè maalobo.

14 Ni naa laade, leeni ɠa nà kɛ, siɛgi zu GALA ge wuzeɠezu la ga é tùkpɔ?

Gè la zooga gè ʋa gooɠaaʋote, ni a ɠɛna gè ʋoluvaawo ma.

15 Zɔi é kpɛ̀tɛai dèe ɠoozu, tɔun taade é ʋa ti ɓɛtɛ ɓalaa ɓaa?

Ungo, ma GALAGI ɓɔɠɔi nɔ ɠa é gi kpein kpɛtɛni gi-lee ɠoozu.

16 «Yeelɛ ɠa gè ɠɛlɛni la maawɔin nui ná-kpɔba vaa ʋa,

ɓaa gè poanzai yɛ ná-kitotalai zu?

17 Anɠɛ nɛi nà ɠila ka gè ɠɛni nà-daamianigi miizu,

podoin la ta miini?

18 Tɔun é zo mà loungo ziɛgi zu ma,

bɔɔlɔʋɛ zèa, eɠɛ ɠɛɛɠɛi.

Siɛgi kpein su gè ɠɛni poanzai lɛnɛ nui.

19 Kaipa gè maawɔin nu ɠaa ʋɛ, gè zɛ seɠe ʋalagi zu,

ta bala nui gè naa yɛ pɛɛmazeɠe ʋalagi zu?

20 Ɓa-o, tɔun ti ɠɛni tuya loozu bɛ̀,

tɔɔzei gè ɠɛni seɠei veezu ti ya nii su ɓadiai, kpɛtɛai ga nà-baalagiti maaleɠai.

21 Ni nà ɠɛna podoun maaluani tukpɔɠaaleʋezuʋɛ

tɔɔzei gè kwɛɛ ga tukpɔɠaaleʋe nuiti ta ga nà-poluzeigiti,

22 kpàkigi ɠula pòluzaamaʋɛ ʋa,

ta zèei ɠula zeeɓoɓolaʋɛ ʋa, é ɠaleɠale!

23 Mazɔlɔɔ nà luazu maanɔɠɔi ʋa, nii GALA ge teʋeni,

maayikiʋɛ, gè la zooga gè ʋa lo tuɠɔ.

24 «Gè ɠitoni nɛi zanugi ʋa? Ɓaa gè ɠɛ ma: ‹Dɔ̀ɔɠuzuʋɛ ɠa!›

25 Gè la ɠɛni ɠoozunɛɛni nɔ zèaɠɔligiti mɔin vai zu,

naavoloiti gè ti zɔlɔɔgai ga zèei.

26 Siɛgi zu gè foloi ʋɛtɛni da, é ɗa volo ná-keɠaaɓaai zu,

ɓaa siɛgi zu gè alugi ɠaani la, é ɗa ziɛ geezuʋɛ ná-maayikii zu,

27 gè ɠakani zìimaʋɛ dɔɔɠuzu,

gè ʋa yeeʋɛɛ la, ga gè nɔkɔ ti wu ɓaa?

28 Kaka faa ɠana, nii maanɛai é lukpɔ.

Nà la ɠɛlɛ GALA ba, nii é geezuʋɛ.

29 «Yeelɛ ɠa gè ɠɛni ɠoozunɛɛzu la, ga gè sìli nui ɠaa dɔai maanɔɠɔi zu,

kòozunɛ, tɔɔzei faaɓaagi zeelia ma,

30 nɛ̀i gè la vaani bu pɛ nɛ̀gi ʋa koto ɠɛ,

ga gè ʋa foovo, gè ɠɛ GALA ma, é za.

31 Ɓɛ ɠa gè la kɔnɔkulani ga suai, é ʋa yiɠo?

Niiti kpein gè ti laazuʋɛɛni, naati ta naama zeele wooi wo.

32 Wɛɛn la ɲiini etea,

gè nà-pɛlɛi laalaoni siɛ wo nuiti bɛ.

33 Eɠɛʋelei nuɓusɛ mɔinmɔin ga ɗa kɛ la,

gè nà-tɔ koloɠologi lɔɔɠuni nɛi ɓaa?

Gè ɠɛlɛ ga gè mina nà-faaɠaaza golai ɠwɛɛ?

34 Kaipa gè la luani nui zɔiti ta-lukpɔɠaaleʋei ʋa.

Ti ɠɛni zoosu ti ɲɛɛɠula sù, naa la ɠɛni màaluazu,

naa la dàaɠuluni kaipa,

ɓaa é ʋa pele ɓesa tùɠɔ ga gè mina ɠula.

35 «Ee, ni nu ɠɛni bɛ̀, nii é woilosu gòoi ma!

Gòo ɠaaɓelagi ɠana!

GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-gooɠaaʋotegi ve zèa.

Nii é ga maalɔɔ vai sìli nui sɛʋɛai,

36 nà naa laazu ɠɔma, gè dɔ ùnba eɠɛ masa bɔɔlɔgi.

37 Nà ʋoluvaawo ma ga nà-kɛɛwotii ɠilagilagiti pɛ,

gè li tɔun pɔ bɛ eɠɛ masa!

38 Ni nà-zooiti ti pèelalani,

ni gè ta-wozawoliaiti gaawɔlɔni,

39 ni gè ti-ʋaalɔnɔgiti miini nɔ, gè la ti ɠeyani,

ni gè naati nimizani, niiti ti ɠɛni ti botii ɠɛɛzu,

40 adaʋɛ moloi naa ná, nii é ga ɓeleegi, ɠaingiti ti ʋɔnɔ miná,

ta moloi nii daa ga wɔɔlezegi, gui ɲɔi ʋɔnɔ naa ʋotogi zu!»

Zɔɓe ná-kpɔɛiti kwɛsuʋɛ ɠa.

32

Eliyu ná-kpɔɛzuɠulai

1 Niima nu saʋagɔiti, Elifaze, Ɓilidade ta Sofaal, ti ɓeni Zɔɓe wooɠaaʋote fai ʋa, tɔɔzei naa laani ɓɔɠɔ la ga telebogɛ. 2 Naa Ɓalakele ná-doun zunui Eliyu yiiɠaawanani gola, Ɓuze mavofodai, Lame ná-pɛlɛyeɠei wu nui. É yiiɠaawanani Zɔɓe ma, tɔɔzei naa ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazu ga telebogɛ é leʋe GALA ba. 3 É yiiɠaawanani ɓalaa Zɔɓe bɔɔla saʋagɔiti ma, tɔɔzei naati ti la ɠɛni faa nɔpɛ kaani, nii ta gooɠaaʋote da, ti Zɔɓe ʋeelalani wafuun ga naa maaʋele. 4 Eliyu maaɓɔungi woni, aisa é ʋa ɓɔɛ Zɔɓe ʋɔ, tɔ ɠa é ɠɛni ga doungoi Zɔɓe bɔɔla saʋagɔiti saama. 5 Kɛlɛ Eliyu kaai ma ga kpɔɛ nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni bɔɔla nu saʋagɔiti da, ti ʋa bo, é yiiɠaawanani.

6 Ɓuze mavofodai Ɓalakele ná-doun zunui Eliyu kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma:

«Nà dɛ ga doungo, wa ga kpakologiti.

Naa ɠa é ba, dùaʋɛ, ungo, ìnɛinɛgɛ gè ʋa naa wo wo ma, nii gè kwɛɛ.

7 Gè ɠɛni ɠɛɛzu:

‹Niiti ti eteai ta ziaai na sɛ, naati ta zoo ɓɔɛzu,

niiti ti ziaa faa mɔinmɔin su, naati ta ɠimalai lɛ.›

8 Gaamai zu, nii é nui ɠɛɛzu ga keleɠele nui,

naa ɠa é ga zɛnvui, GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-kulakɛlɛmai.

9 Ɗa-ɠonagiti mɔin vai laade, a è ɠɛ ga ɠima nui.

Kɛwola wɔlɔiti nɔ laade, ti ʋa ɠɛ faa zɔlegai ɠwɛɛ.

10 Naa ɠa é ba, nà è maanɛɛnɛzu, woilo gòoi ma, nà ɓalaa!

Nà kìsu vai lɛɛzu.

11 «Zaaɠaza, gè ɠɛa maaɓɔungi wosu,

gè woilo wo ɓɔɛ wooiti ma, ta wa-ɠigaiziɛiti,

gè wo yɛ ná, wo wa-ɠisiɛiti dɛɛ.

12 Gè woilogɛ wo-wooiti ma gola ga pagɔ,

kɛlɛ wo tanɔpɛ ge la zooni Zɔɓe la,

wo tanɔpɛ ge la gooi ta zeɠeni daazu.

13 À mina ɠɛ ma: ‹Gi ɠimalai ɠaaʋɛ,

GALA gila kpe ka a vɔni ma,

kɛlɛ nu ɠila kpalaa taade.›

14 Anɛɛ naa ʋe, Zɔɓe ná-kpɔɛiti ti la sakpani, ti ʋa lo bà.

Gè la gooɠaaʋotesu, eɠɛʋelei wɔnɔ ma wooɠaaʋotegiti ti la.

15 «Ti ʋɛtɛ, ti ɠoozuʋiliga, ti la mɔ gooɠaaʋote feezu!

Wooiti ti ʋalaga ti la!

16 Gè maaɓɔungi woga, kɛlɛ ti la mɔ ɓɔɛzu,

ti loga kpɛ, ti la mɔ gooɠaaʋote feezu.

17 Nɔ̀un tetegi, nà pɔ nà ɓalaa gè gooɠaaʋotegi ve,

gè nà-faaɠaaɠai lɛ.

18 Mazɔlɔɔ ɠi mɔinmɔin ka bɛ̀,

zɛ̀nvui ɠa kpɔ̀lɔzu kòozu, ga gè ɓɔɛ.

19 Toɠa zɔsu kòozu, eɠɛ dɔɔi puai kɔlɔ woole niinɛi zu,

é daavegai, é ɠɛɛzu é ʋu ya.

20 À zɛ̀na gè ɓɔɛ, naa ɠa a kɛ gè yɛnvu ga pagɔ,

nà laalaosu deɠɛmu, gè gooɠaaʋotegi ve.

21 Gè la losu nu nɔpɛ polu,

gè la nu nɔpɛ tɛɛzu su.

22 Gè la zooni nu lɛɛzu su,

Kpɛ̀tɛ Nui ɠa sèɠena gaamago nɔ.»

33

1 «Niizu, Zɔɓe, woilo dɛɛ kìsu vaiti ma,

woilo gòoiti kpein ma.

2 Wɛlɛ, nà laalaosu,

nɛ̀gi ɓɔɛ è ʋɔ.

3 Zìi ná-sɔledai ɠa nà-kpɔɛiti ti ɠulazu su.

Kala kitei ɠa dàaʋɛ bosu.

4 GALA Zɛnvui ɠa é kpɛ̀tɛai,

Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-fiilɛi ɠa é zɛ̀nvuzu.

5 Ni ɗa zoo, gòoɠaaʋote,

ɗa-ɠɛʋele ɓɛtɛiti kɛ, è lo gàazu!

6 GALA gaazu, nà ga è ɠɛʋele,

kpɛ̀tɛʋɛ ga pɔlɔi.

7 Naazu è la ɓalia ga dualuagi nɔ̀un gaazu,

ɓaa è ʋa ɠisiɛ ga nà-zobogi ɠa è ɠoloɠolosu.

8 «È boni, é loo gòizu,

gè è-laawooiti mɛnini ga:

9 ‹Ɲàdegɛ, tɔ koloɠolo ge la bà.

Kòleʋɛ, gè la faa nɔpɛ gaazani.

10 Anɛɛ naa ʋe, GALA ka faiti kpɛtɛzu dàalɔɠɔma,

é ɗa pɛ̀tɛ ga zili nu.

11 É kɔlui ʋiliga kɔ̀ɠɔiti ba,

é ɠaazulo kɛ̀ɛ vaiti kpein ba.›

12 «Nà è wooɠaaʋotesu ga, gaama la è ya naa zu,

mazɔlɔɔ GALA bɔɔlɔʋɛ nuɓusɛi ʋa.

13 Leeni vaa zu è pɔ è tɔun maaɠaali,

tɛi é la ɗa ga ɗa-ɠaazaɠagiti gaaʋotesu vai ʋe, è ti ʋilisu ma?

14 Anɛɛ naa ʋe, GALA ka ɗa ɓɔɛ,

ná ta ga pelei nii, ɓaa nuuma ʋelei,

kɛlɛ nuɓusɛi la ɗa ga ɠida bu.

15 Toɠa ɗa ɓɔɛ ga segi ta kulakɛlɛmai kpidii,

siɛgi zu ɲiimɛni wolai nuiti kpein sosu da,

siɛgi zu ti ɲiizu la ta-ʋeteiti su.

16 Názu ɠa a ɗa kulakɛlɛmai ɠɛ la nuiti bɛ,

kalagi é bosu, é maaɓakpa,

17 nii a kɛ é nuɓusɛi zeɠe ná-kɛɛwotiiti polu,

é ti makɛ, ti mina loo wasogi zu.

18 Zekana é ti-yɛnvui ɠizosu da kabai ma,

toɠa pele leʋesu ti luɠɔ ga ti mina ʋilɛ pelei naa ma é liizu gɔvɛalaazu.

19 «Nui ɠa ɗa yɛ daazuʋɛ ga taɓai maaʋele, é ɠigi zɔlɔɔ, é lɛnɛ,

siɛgi zu seeɓɛi kaeiti kpalizu la, dooɠo ge la ba.

20 Naazu ɓului ɠa ɗa ɲɔu da,

anɛɛ daamianigi niiti wɔinɗai ga tiye gola.

21 Kɔlɔgi ɠula ma, é ɠaɲa, nu ɠaazulosu la ba,

kaeiti nu la ɠɛa ti ɠaazu, naati ti ɠula kɛlɛzu.

22 É maaɓuɠaa kabai ʋa.

Zɛnvui ɠa niina saa ɠeezuɠeelaiti zea.

23 Kɛlɛ ni GALA ná-geezuɠeelai gila ga ɠɛna zunui naa ɠoba,

é ɠula waagiti saama, é pele zɔlegi lɛɛ la,

24 naazu toɠa zaalai la ma, é maawɔinɠa, é ɠɛ GALA ma:

‹Mina zɛ ná, é ʋa yei kabai zu, gè unmɔɔ ganii zɔlɔɔga,›

25 názu ɠa kpusɛi niinɛzu la eɠɛ ná-doungo ziɛgi zu,

é ɠale ma ná-doungoyai ma voloiti ma.

26 Toɠa wooɠula GALA ma, naa yeezei bu ga pagɔ,

é lo gaazu ga koozunɛ wooi.

Mazɔlɔɔ GALA ka kwɛɛsu ga niinɛ ga telebo nui.

27 Toɠa too ga guyei ɛsɛ pɛ gaazu, é ɠɛ ma:

‹Gè koto ɠɛɛni, gè tɔgi ɠoloɠolo.

Kɛlɛ GALA ge la sòni ga nà-faaɠaazagi, é ʋa dòɠa.

28 GALA ge kùlani kabai zu,

zɛ̀gɛ vulua, gè wozakalagi ɠa.›

29 Pɛtɛ, GALA ka naa kpein kɛɛzu nui ʋɛ,

ná ɠɛ fele, ná ɠɛ saʋa,

30 nii a kɛ é zɛnvui ɠula ʋolu kabai zu,

é fulu nuiti ta-wozakalagi ve zea.

31 Lo dɛɛ, Zɔɓe, woilo gòoi ma!

Maaɠɛ kpɔ, gè zoo gè ɓɔɛ è ʋɔ.

32 Anɛɛ naa ʋe, ni gooɠaaʋote ka è ya, bo,

mazɔlɔɔ kòozu ɠa nɛɛ, gè ɠɛ è ma, gaamai ɠa è ya.

33 Ni faa la è-la, è ʋa bo, maaɠɛ kpɔ,

è woilo gòo ma, nà è ɠalasu ga ɠimalai.»

34

1 Eliyu kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma:

2 «Ɠima nuiti, à woilo gòoiti ma!

Wɔiti wo ɠigai, à woilo gòoiti ma!

3 Mazɔlɔɔ nu woiyeɠei ɠa ɗa wooiti zɔɠɔzuɠa,

eɠɛʋelei nu laaɠoozuʋɛ daamianigiti ta-nɛɛi yɔɠɔzuɠaazu la.

4 Fai sɔlegai, de naa yeeɠaaɠwɛ lɛɛ da ɓɔɠɔi.

Nii pagai, de ɠɛ naa ɠwɛɛ da ɓɔɠɔi.

5 «Wɛlɛ nii Zɔɓe ɠisiɛzu su:

‹Nà ga telebo nu, kɛlɛ GALA ge la nà-sɔle fai tanɔpɛ pɛtɛsu.

6 Anɛɛ tèlebogɛ, gè levea ga zɛɛ nu.

Gè la tɔ koloɠoloni, kɛlɛ gè wɔa ga mɛɛinti.›

7 «Nu ɠa ná nɛi nii kulaai ga Zɔɓe,

nii é ɲɛɛɠulasui ɓɔlezu, eɠɛʋelei nu a ziɛi ɓɔle la,

8 ta faa ɲɔu ɠɛ nuiti ka ti siɛpolui zu,

ti ɗa ziɛ ʋɔɔma ta nu ɲɔiti?

9 Mazɔlɔɔ tɔ ɓɔɠɔi boni, é ɠɛ ma: ‹Toɠa ga wafuun faa

nu ʋa ɠaaɓa ga é GALA ɛnɛkɛ.›

10 «Wɔi ɠi pagɔi wo ma, à woilo gòoi ma!

GALA ge la zooga faa ɲɔu ɠɛɛzu pɛ,

Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii la zooga ɠɛɛzu ga telebotala ɠɛ nu.

11 Mazɔlɔɔ toɠa ɗa nui ɠilagilagi zala é zoloo ná-kɛɛwotiiti ma,

é ɛsɛ gilagilagi zo eɠɛʋelei siɛ ʋelei la.

12 Gaamai zu, koleʋɛ ga GALA ge la ɗa ga faaɠaaza kɛa,

kaipa, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii la ɗa ga telebotala ɠɛa.

13 Taɠili ka ná, bɔɔlɔai, é eteai ma masadai vea GALA zea ɓaa?

Ɓɛ ɠa é eteai ɠalivaai ma?

14 Ni GALA ge ɠɛni ɠigaiziɛzu ɓɔɠɔ nɔ zu,

é ná-Zɛnvui ta ná-fiilɛiti gaaʋote ɓɔɠɔ nɔ ma,

15 kpɛtɛaniiti pɛ undaa ɠa ʋili ʋɔɔma,

nuɓusɛi ɠale ma fufiligi zu.

16 «Ni è ɠeleɠelegɛ, woilo dɛɛ nii ma,

ɠida lɛɛ dàawooiti bu.

17 GALA ka zoo nɛi, é zei eteai unda ɓaa, ni é la wɔinni ga sɔledai?

Ɗa yiilɔɔzu è naa ʋeelala, nii zobogi tɔ ɠila kpe zea, sɔlegai?

18 Ɗa zoo è ɠɛ masagi ma: ‹Nu ɲakai,›

è ɠɛ nu wolaiti ma: ‹Faa ɲɔu ɠɛ nuiti›?

19 GALA ge la ɗa ga loga kundiɠia ʋolu yɛ,

é la kpɛtɛ nu vizɔga bala nu ʋa.

Tɔɔzei tɔ ɠa é ti felegɔ pɛ kpɛtɛa.

20 Gaamago nɔ, saai ʋaa, kua zaamai,

nuɓusɛi ɓakaga, undaaʋili,

ti zobobɛ nui ɠula ɓɔɠɔ zaama lɛilaa nɔ.

21 Mazɔlɔɔ GALA ka wɛlɛzu nuiti siɛ ʋeleiti ba,

toɠa ti-ziɛzuʋɛti pɛ pɛtɛsu.

22 Ma ɓidii la ná, ɓaa kpidi ɓɔii,

nii a pele leʋe tuɠɔ ga é mina faa ɲɔu ɠɛ nuiti ka.

23 «Ungo, GALA kpɛdɛ la ba ga é lɛbi nui zumɔsu ɠeke, é ʋa leɠa tukpɔ.

24 Toɠa ɗa zobobɛ nuiti koloɠolo, kpɛdɛ la ba ga é faa wuuɓɛ naazu,

é taɠiligaa zei ti-ʋotogi zu.

25 Mazɔlɔɔ é ta-ɠɛɛwotiiti zɔɠɔzuɠwɛɛ.

Toɠa ti lokasu, é ti lɛɛvɛ kpidi ɠila nɔ.

26 Toɠa ɗa ti loɠa kɛlɛzu eɠɛ nu ʋaa nua.

27 Ti ʋoluavega tɔun ba,

ti ná-kala gooiti kɛ ga ɠwɛɛtala zu vaa.

28 Mazɔlɔɔ ti yɛga su, bala nuiti kpain gooi lɛa naa ʋɔ bɛ,

é maanɔɠɔ nuiti ta-ɓee wooi mɛniga.

29 «Zenɔ ɠana é la, ni GALA ka maaɠɛna kpɔ, ɓɛ ɠa a peelala?

A ɠɛna pɔ é lɔɔɠu, ɓɛ ɠa a ka, anɛɛ naa ʋe?

Naa ɠa ga gaama zii ɠiligiti faa ma, ta nuiti kpein,

30 nii a kɛ telebotala nui mina masada ɠɛ,

é ʋa ɠɛ ga balii nuɓusɛiti bɛ.

31 «Tanisu nui ɠa nii wo GALA ma ga:

‹Gè nà-maaɠoloi zɔlɔɔga, gè la mɔ ɠɛa ga faa ɲɔu ɠɛ nu eyɛsu pɛ.

32 Nii gè la dɛ kaani, ɗɔun naa lɛɛlɛ ga ze.

Ni gè faaɠaazagaa ɠɛɛʋɛ, gè la mɔ naa ta ɠɛa ʋolu pɛ.›

33 GALA maanɛɛʋɛ é sala?

È ɠisu vai ɠa ga leeni, deɠɛmu? Ɗa ɲɛɛɠulazu GALA su.

Tɔɔzei ɗa ɠa è devei wosu, nà laade, è ɠisu vai wo!

34 «Gi zoloogɛ ma gá ɠi pagɔ nuiti, ta ɓɔga ɠima nui, niiti ti woilosu gòoi ma:

35 ‹Zɔɓe ɠa ɓɔɛzu, é la gaaɠaazu,

ná-kpɔɛ wooiti ta keleɠeletalai lɛɛzu.

36 Ná-ʋoluɠulai maanɛɛʋɛ é zeeli kwɛgi ma,

tɔɔzei toɠa gooɠaaʋotegi veezu eɠɛ telebotala nu.

37 Toɠa kpakagi ɓɔsu ná-faaɠaazagi ʋa,

é inɛinɛgi lɔ ade zu.

Ná-kpɔɛzuɠulai mɔinʋɛ GALA daalɔɠɔma.› »

35

1 Eliyu kpɔɛzuɠulani ʋolu, é ɠɛ ma:

2 «Zɔɓe, ɗa-ɠaama ɠa è su ɓaa, siɛgi zu è bosu la ga:

‹Ungo, tèlebogɛ GALA ba›?

3 Mazɔlɔɔ ɗa ɠɛɛzu ma: ‹Lee ɠulanuma ɠa é naa zu è ʋɛ?

Toɠa leeni ʋaa mà, ni gè la koto ɠɛɛni?›

4 Nà ɠa gè è wooɠaaʋotesu,

wa ɓɔga è-wɔɔlaiti ʋɔɔma.

5 «Geeɠɔlɔgiti pɛtɛ dɛɛ.

Tonaɓiingiti pɛtɛ, ta zɛlɛni è maazu poun!

6 Ɗa faa ɲɔi ɠɛɛna, naa ɠa GALA kpɔlɔzu ɠale?

Siɛgi zu è tɔ koloɠologi zuwɔɔlɔzu la, naa ɠa leeni ɠɛɛzu la?

7 Ɗa ɠɛna ziaa ga pagɔ, leeni ɠa è feezu zea naazu?

Leeni ɠa é sɔlɔɔsu è ya?

8 Kɛlɛ ɗa-nu ɲɔulai è kɛɛzu, naa ɠa è-wɔɔla nuɓusɛi tanɔ ɓɔlɔ,

ɗa-lelebodai ɠa ɓɔ è-wɔɔla nuɓusɛi tanigaa nɔ ʋa.

9 «Wɔinzeɠemai a wɔɔlɔna, nuiti ta ɗa kpeei loo,

ti ɓɔɠɔ maaloli bo zɛbɛsu nuiti ta-zeiungai laalɔɠɔma.

10 Kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠigaiziɛzu, é ʋa ɠɛ ma:

‹GALA ka mini, nii é kpɛ̀tɛni,

nii é koozunɛ wuyeiti feezu zèa kua zaamai?

11 Tɔ ɠa é de ɠalasu, é leʋe dɔɓɔ zuaiti ba,

é ɠimalai ve de ʋɛ, é leʋe wɔniiti ba.›

12 Naazu kpeei ɠa loozu, kɛlɛ GALA ge la gooɠaaʋote feezu,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-wasogi maaʋele ma.

13 Ungo, ta kpeei loozu wafuun, GALA ge la woiloga ma,

é la Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠaazu ga faa nɔpɛ.

14 Toɠa è wooɠaaʋote ɠale, ɗɛi è ɠisiɛzu ga è la kaazu,

ɗa maaɓɔunsu yeenɔpɛ, tɔɔzei è è-maavaiti daa bɛ.

15 Tɔɔzei ná-ziiɠaawanai la dɛ losuʋɛ ɠɛɛni,

kɛai eɠɛ ná-faa la kpaka fai zu,

16 Zɔɓe ná-kpɔɛzuɠulai kpein ka nɔ ga fiilɛi,

toɠa kpɔɛzuɠulai mɔinzu, é la kwɛɛ nii é bosu.»

36

1 Eliyu liini luɠɔma ga kpɔɛi, é ɠɛ ma:

2 «Màaɓɔun dɛɛ, Zɔɓe, gè faiti zɔɠɔzulɛ ga ɗe,

mazɔlɔɔ faa mɔinmɔin kana dɛ a wo GALA ná-faiti su.

3 Nà nà-faaɠaaɠai zeɠezu ɠoozama,

gè gaamai ve Kpɛ̀tɛ ƓALAGI ya.

4 Nii gè bosu, gaama ɠitei ʋe,

ɠima nu ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka é è ɠoba.

5 «Ungo, GALA bɔɔlɔʋɛ gola, é ʋa li nui ʋɛlɛʋɛlɛsu,

zobobɛ ƓALAGI ʋe, ná-devei la valiboga.

6 É la nu ɲɔi yɛga vulua,

kɛlɛ toɠa ɗa maanɔɠɔ nui ná-gaamai maalobo.

7 É la ɗa ga ɠaazu zeɠe telebo nuiti ba,

kɛlɛ toɠa ɗa ti zei masa kpɔkpɔgi ɠa masagiti koba.

Toɠa ɗa ti ʋilɛ ná, ga ti zei ná eyɛsu ɠɔ, é ti wɔɔlɔ.

8 Ni ti ɠiliʋɛ ga yɔlɔɠɔiti,

ni ɠiliʋɛ ga maanɔɠɔ ɠaluiti,

9 naa ɠa ga, toɠa ta-ɠɛɛwotiiti poluɠulazu,

tɔ koloɠologiti ti ti ɠɛɛni ta-wasogi zu.

10 Tɔ ɠa é ti lɛnɛsu, é ti ɠala,

ga ti ɓeteʋe ta-vaa ɲɔiti ba.

11 Ni ta woilona, ti ɠolo GALA bɛ,

ta ta-voloiti gaaɓela undaanɛɛi zu,

ta-ɠonagiti gaa ɠa ɓela gaanɛɛi zu.

12 Ni ti la woiloni, ta ʋilɛ pelei naa ma é liizu gɔvɛalaazu,

ti undaa ɠa ʋili ta-faaɠwɛtalai zu.

13 «GALA gaazuluabalala nuiti ta ɗa ta-yiiɠaawanai makɛ,

ti la wooɠula kpɔba ɠaiziɛ vaa zu, siɛgi zu GALA ge ti ɠilizu la ga yɔlɔɠɔiti.

14 Ta yɛsu nu niinɛlai zaamaʋɛ, ti za,

ta-eteai ɠaaɓela koloɠolo nuiti saama.

15 GALA ka ɗa maanɔɠɔ nui unmɔɔ ga ná-maanɔɠɔi maaʋele,

ta é kpɔlɔi zeɠe, é kɛ ga zaɓui naa woilo goo ma.

16 «Ɗa ɓalaagi, toɠa è ɠula kidaaʋiligi zu,

é undaanɛ wolai ve è ʋɛ,

é ɗa-laamii wo taɓalii ɠaalaave ga daamiani nɛɛnɛgiti.

17 Kɛlɛ niizu, faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-maaɠoloi zeelia è ma,

tukpɔi ta faawogi ti è zoga.

18 Ziiɠulagi mina è li ɲɛɛɠulasui ma!

Mina ɓɔɠɔ ɠaka ga kisiɛi, ga ɗa ɠaaɓaana è faanɛɛi ɠɛ, ɗa GALA geya.

19 È ɓain gooiti ta ɗa-ɠaaɓaaiti ta kula ɠɛ nɛi ɓaa,

ti ʋa è ɠula kidaaʋiligi zu?

20 Mina ɠito kpidii ʋa gola,

a ɗa nuiti suvaza, ti zeɠe ti-losuʋɛ.

21 Dama ga ɓɔɠɔ, è mina ɠaaʋote faa ɲɔi ma.

Mazɔlɔɔ naa ɠa é kɛa, è kpɔlɔi zu.

22 «GALA bɔɔlɔʋɛ, zobogi ɠa bɛ,

kalagi wo fai zu, kɛɠala la ná.

23 Ɓɛ ɠa a ɗa pelei lɛɛ la?

Ɓɛ ɠa é zooga é ɠɛ ma: ‹Nii è kɛɛzu, é la zolooni›?

24 Mina yeema, è maamusɛ kɛɛ vaiti faa zu,

nii nuɓusɛi kpein ge dɛbizu ma vaa zu ga guyeiti.

25 Nuɓusɛi kpein ka wɛlɛzu ba,

nui kpein ka yɛsu ɠoozama, é ɗa ka.

26 Wɛlɛ ʋelei GALA bɔɔlɔai la, ná-bɔɔlɔi ɓudɛʋɛ da-ɠisiɛiti maazu.

Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ná-konagi liegɔi ɠaalu.

27 Toɠa ɗa nɔɗa koiti mɛɛn ʋɔ pelei,

é ɠɛ ga diegi, é ɠaaɠale ma, é ɠɛ ga tonai.

28 Tonaɓiingiti ti faza, é ʋu nuɓusɛiti ma.

29 Ɓɛ ɠa a zoo é tonaɓiingiti siɛ ʋeleiti gaaɠa,

ta ʋelei tona kpunɛ tugi ɠulazu la geezuʋɛ?

30 Wɛlɛ maaɠoolii zu, ʋelei mainmain saɠazu la,

é ʋɛɛ kpoloɗɛi ma ʋali wolai ɠaaʋɛ.

31 Nuɓusɛiti ta yɛnvuzu ga tonai maaʋele, é puuzu,

é daamianigi ve ti ya ga bɔɔlɔa.

32 Toɠa ɗa mainmain zo yee felegɔi ɠa,

naa ʋolu, é diizuʋɛ lɛɛ la.

33 A ɠɛna ʋaa, toɠa ɗa dɛɛ ga ná-tona kpunɛ tugi maaʋele,

toganiiti ta looga ná ga maaɓuɠa.»

37

1 «Naama vaiti pɛtɛga laawu, zìi ɠa ɲiikpisu kòozu, eɠɛ a ɠɛ ɠɛɛzu é ʋili, é ɠula tosuʋɛ.

2 À woilo, à woilo dɛɛ GALA gooi lugi ma,

sikɔ gooiti kpein ti ɠulazu daaʋɛ.

3 GALA ka ɗa ná-mainmain zaɠa mini-o-mini geezuʋɛ,

mainmain naa ɠa ɗa leʋe eteai zu mini-o-mini.

4 Tɔun poluʋelei, GALA gooi ɠa ɗa ɠula, é ɗa zikɔ,

daawoo maayikiai lugi ɗa ɠula.

Gaamago nɔ, GALA ka ɗa mainmainti teʋe ʋolu ga niinɛ,

tama nu ɠa ɗa goomɛni.

5 Maayiki vaa ʋe, ʋelei GALA ge zikɔzu la ga gooi,

toɠa faa wolaiti kɛɛzu, de la ti ɠaaɠaazu.

6 Toɠa ɗa ɠɛ kɔɔlɛ vukɔi ma: ‹Ʋu eteai zu,›

é sabalagi ʋu, ta tona zɛbɛlɛgi.

7 Naama ziɛgi zu, nuɓusɛiti ti la mɔ zooga faa nɔpɛ kɛɛzu,

naa ɠa a kɛ, nuiti kpein ti kwɛɛ ga naa ɠa é ga ná-kɛɛwotii.

8 Anɛɛ dɔɓɔ zuaiti ta ɗa ɓɔɠɔ maalɔɔɠu,

ti li, ti la ta-yeɠeiti su.

9 Tɔngɔlɔ fiilɛi ɠa ɗa zeɠe ga lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ,

kɔɔlɛi zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ viilɛiti pɔ.

10 Ziɛi ɠaa ɠa ɗa ɲi ga GALA daa viilɛi maaʋele,

gaaʋɛ ɓaa eɠɛ kɔlui.

11 GALA ka ɗa tonaɓiingiti kasɔɠili ga dɛilɛigi,

é ti leʋe mini-o-mini, mainmain ɗa saɠa ti zu.

12 Zekana a ɗa ti ziɛziɛ da adaʋɛ pɛ,

nii a kɛ ti naa ɠɛ eteai zu ná pɛ, nii é ti leʋesu ma.

13 Kɛɛʋɛ eɠɛ kpakɔi ɠa é eteai loɠazu la,

ɓaa kɛɛʋɛ eɠɛ ná-wooɠɛɠiladai ɠa é dɛɛzu ga tiye.

14 «Zɔɓe, woilo dɛɛ niima vaiti ma.

Lo dɛɛ, è ɠigaiziɛ GALA ná-faa maanɛɛnɛgiti su.

15 È kwɛɛ nɛi ɓaa, ʋelei GALA ge losu da niima vaiti untuɠɔ,

ta ʋelei tonaɓiingiti ti mainmainti saɠazu la?

16 È kwɛni ɓaa, ʋelei tonaɓiingiti ta lo da kpɛ?

Laavɔɔ vai naati ta naa yeezu, nii ná-faaɠwɛgi laazeeliai.

17 Ɗɔun ɗa kaazu ga è maaɠiliʋɛ gola, die golai zei è ma,

siɛgi zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu viilɛi zooi zuvikɛi ɠulazu la zea.

18 Ɗa la zoo nɛi è ɓɔ GALA ba, siɛgi zu é ɠɛni geeɠɔlɔgi ɓɛtɛzu la,

é ɓaa, eɠɛ pɛtɛgi puai kɔlu ɓɔigi zu?

19 «Ɗa zoo nɛi, è naa lɛ ga giye, nii gá bo ma?

Faa nɔpɛ ge la ná, nii gá tɔun kala da,

ti pɛ suɓidiʋɛ gi ɠaazu.

20 Siɛgi zu gè kpɔɛi wosu da, kɛni é loo ɠisu ɓaa?

Ɓaa kɛni é wo ma, ga nui ta ɓɔɛʋɛ?

21 «Wɛlɛ, gaamago nɔ, nu la mɔ wozaɠaazu fɔɔn,

foloi lɔɔɠua tonaɓiingiti poluʋɛ.

Názu ɠa fiilɛi wuzeɠezu la, é geei ɠaaɓale.

22 Wozakalagi é volozu, naa ɠa wuzeɠezu ga lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ.

Wozakalagi é volozu GALA maaɠoolii zu, maayikiʋɛ!

23 Toɠa ga Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, de la zooga vɔɔɠuzu ba,

bɔɔlɔʋɛ ná-zɛbɛi ta ná-telebodai maaʋele ma,

kɛlɛ é la ɗa ga sɔledai ta teleboda laazeeliai ʋɛlɛʋiliga.

24 Naa ɠa é ba, nuiti maanɛɛʋɛ ti lua ba,

kɛlɛ tɔun, maavaa la naati ba, niiti ti ɓɔɠɔ ɠaazu ga ɠima nuiti.»

38

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gooɠaaʋotegi

1 Názu, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni fiilɛ wolai zu, é Zɔɓe wooɠaaʋote, é ɠɛ ma:

2 «Ɓɛ ɠa ga ɗe, è ʋa nà-deveiti gaaʋala ba ga ɠimalala ɓɔɛzuɠulaiti?

3 Ɗa-zaamaɠiligi ɠili eɠɛ ziilo nui,

nà ʋaazu è ɠaazaɠasu, ɗa kàlasu.

4 Mini ɠa è ɠɛni ná,

siɛgi zu gè ɠɛni eteai ɓɛtɛzu la?

Dɛɛ lɛɛ nii è kwɛɛ ga ɗa-ɠeleɠelegi.

5 Ɓɛ ɠa é ma ɠɔɠɔgiti toni, è kwɛni ɓaa?

Ɓɛ ɠa é kɔɠɔ bo galui laani maazu?

6 Ná-tɔkpalaiti kɔɠɔi lɔɔʋɛ ɓɛgele zu?

Ɓɛ ɠa é ma sokoga ɠɔtui laani,

7 siɛgi zu sobui somideɠaiti ti ɠɛni guyei loozu la ʋɔɔma,

siɛgi zu GALA ná-geezuɠeelaiti ti ɠɛni ɠoozunɛɛzu la, ti ɗa zɔngɔ?

8 «Ɓɛ ɠa é daaɠuluni kpoloɗɛi ma,

kɛai ma ɠulazu dee ɠoozu,

9 siɛgi zu gè tonaɓiingi ɠɛɛni la ga maazeɠei,

gè maavelevele ganii ɠɛ ga kpidii,

10 gè pele ɓesani ná-kpizɛi luɠɔ, gè kwɛteʋe,

gè daaɠuluni ma, gè sɔɠɔgi loo?

11 Gè boni ma ga:

‹Ɗa ɠwɛsu ʋɛ, è la ɓudɛa ná maazu, è ʋa li munu,

ɗa-ɗɛ lakpatakpagiti ta-wasogi ɠa ɠwɛsu ʋɛ!›

12 «Kaipa è ɠulani etea, è sobui levea ná ɠɛ liele,

è seizu ve bɛ, a zei ná geelaabosuʋɛ,

13 é zooi lakɔlɔgi zo, é suɓukpunɛ,

é faa ɲɔu ɠɛ nuiti sulua?

14 Naazu zooi ɠa valibo, eɠɛ penɛi nu zoo è yeeʋozɛ ba,

anii pɛ kɛʋele ɓɛtɛai, eɠɛ seɠe a ɠɛ ti ɠɔba.

15 Kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti balagɛ ta-wozakalagi ma,

ti-yeei buzeɠeai doɠa wo fai ma, naa ɠa ɠaleɠale.

16 «È zeelia nɛi kpoloɗɛi nɔungi zu?

È ziɛziɛga nɛi kpoloɗɛi ma ʋalii ɓomaʋɛ?

17 Saai ma ziɠidaʋɛti, ti ɠulani nɛi è ʋɛ kɛlɛma?

È kpidi ɓɔii ma ziɠidaʋɛti ka ɓaa?

18 È eteai ɠaawɔɔlɔ ʋelei ʋɛtɛga nɛi?

Bo dɛɛ, ni è naa kpein kwɛɛ.

19 «Pelei ɠa mini, nii é liizu wozakalagi zeizuʋɛ,

kpidii ma, mini ɠa seizuʋɛ ná,

20 ga è zoo è gaaɠa, ʋɛ ti yeeɠaaɠwɛɛzu ná,

è peleiti kwɛɛ ga pagɔ, é li ti-zeizuʋɛ?

21 È maanɛɛʋɛ è naati kpein kwɛɛ, mazɔlɔɔ è zɔlɔɔni niina,

ɗa-voloiti mɔinʋɛ gola!

22 «È lia kɔɔlɛ vukɔi makɛsuʋɛ,

è sakɔtui makɛsuʋɛ ɠaa nɛi ɓaa,

23 nii gè puai ɠoba, maanɔɠɔ voloi ʋɛ,

ɲɛpi ɠɔɔ voloi vaa zu, ta kɔɔɠɔ voloi?

24 Pelei ɠa mini, wozakalagi a ɗa ɠula la, gaa ɗa ɠwɛ,

mini ɠa folo ɠulazu ʋele viilɛi a ɗa zeɠe ná, é ʋa ʋu zooi ma?

25 «Ɓɛ ɠa é pelei laani sabalagi ʋɛ,

é mainmain ta tona kpunɛ tugi ziɛ ʋelei la,

26 ga tonai pu zooi ma, ʋɛ nu la ná,

é ʋu teʋebai zu, ʋɛ nu vulu la ná,

27 ga é zou vɔɔi yɛɓɛ, adaʋɛ náti fɔai,

nii a kɛ gui ʋɔnɔ, tufa wundui ɓaɠa?

28 Kɛɛɠɛ ɠa nɛi tonai ʋɛ?

Ɓɛ ɠa é nɔɗagi ɠilagilagi ɓɛtɛni?

29 Ɓɛ ɠoozu ɠa kɔɔlɛi ɠulaai ná?

Geeɠɔlɔgi ma ɠolegi zɔlɔɔ nui ɠa ga ɓɛ?

30 Siɛgi zu é ziɛi ɓuunsu da, naa ɠa ɓaa kpekpe eɠɛ kɔtui,

ziɛi ɠaaʋɛ ma vuɠeiti ti ɠili ʋa kpe eɠɛ fasai.

31 «Geezu ʋoogi daa ga ‹Peleyadegiti›, ɗa zoo è galui lo ba,

ɓaa nii daa ga ‹Wɔliyɔn›, è naa vie?

32 Ɗa zoo è poogiti kula kɛlɛma ta-yeeɠɛɠalaiti ma?

Poogi daa ga ‹Wuluse Golai›, ɗa lo naa luɠɔ ta ná-somideɠa ɠiligi zɔiti?

33 È geeɠɔlɔgi zu lɔgiti kwɛɛ nɛi?

Ɗa ɠidaazu nɛi zooi ná-fai wu, ta ná-seikpasui?

34 «Ɗa wooɠula tonaɓiingi ma,

nii a kɛ sabalagi ʋu è ma?

35 Ɗa ɠa ɗa ɗa mainmain leve,

é ʋa leɠa ziɛ, é ɠɛ è ma: ‹Giya ɠaa›?

36 Ɓɛ ɠa é ɠimalai lɔa nuɓusɛi yiimaʋɛ,

ta faa yɔɠɔzuɠwɛɛ zɛnvui?

37 Ɓɛ ɠa a zoo é tonaɓiingi ɠaalu ga ɠimalai maaʋele,

é geeɠɔlɔgi ma ɠɔlɔ liɠiiti maala,

38 siɛgi zu fufiligi ɓaazu la kpe eɠɛ kɔtu,

zooi ma ʋɔlɔ ɓuiti ti ɗa ɓɔɠɔ zo?

39 «Ɗa zoo è dosoi ɠɛ, è zala zaai laamianigi zo bɛ,

è pului zeɠe zala ɓokpagiti ma,

40 siɛgi zu ti ʋɛɛni la ta-yeɠei zu,

siɛgi zu ti ʋuuni la kpifɔ, tufai maazu?

41 Ɓɛ ɠa a ɗa kalawɔnii ná-daamianigi ɓɛtɛ bɛ,

siɛgi zu ná-ziʋoiti ti wɔlɔzu la GALA goizu,

ti ɗa ziɛziɛ, daamiani ge la ti ya?»

39

1 «È naama yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ nɛi, nii fasa woliiti ta ɗa yiʋoi ʋilɛ da?

Ɗa ɗa dopaiti pɛtɛ nɛi, siɛgi zu ti yiʋoi ʋilɛsu da?

2 Ɗa ɗa alugi ɠaalu nɛi, nii é kɛɛzu koozu?

È ta-yiʋoi zɔlɔɔ yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ nɛi ɓaa?

3 Ta ɗa zuɓili, ti ti-yiʋoi ʋilɛ,

názu taɓai zeɠea ti ʋa.

4 Ti-yiʋoiti su ɠa ɗa lo, ti ɗa wɔɔlɔ fiilɛi ɠa,

ta maaɠoozana ti-lee ʋa, ti la mɔ ʋaa pɔ ʋolu.

5 «Ɓɛ ɠa é dɔɓɔ zoovalegi ʋilɛgai ɓɔɠɔyeemai zu?

Ɓɛ ɠa é dɔɓɔ zoovalegi viegai, ga é li?

6 Gè seizuʋɛ ɠɛɛʋɛ ga teʋebai zu,

kpolo nɛmɛiti ka a ɗa ɲi ti zu.

7 Toɠa ɗa ɲɛɛɠula taazuʋɛ ma zɔngɔ wooi zu,

é la sooi ná-totuɠɔ nui ná-kpee wooi mɛniga.

8 Toɠa gizeiti suɓizɛ, é ʋa ná-daamianigi zɔlɔɔ,

tufa wundui kpein ka é gaiziɛzu.

9 «Teɠui wɔinʋɛ nɛi ga é lɔ ɗa-wotii zu?

Toɠa ɲi nɛi ɗa-logani zasai ɠobaʋɛ?

10 Ɗa galu lo nɛi teɠui ʋa, ga é wozawoli è ʋɛ?

Toɠa ʋilɛ nɛi è ʋolu, é ɗa kalii ɓokpo nɛmɛi zu?

11 Ɗa ɠito nɛi tɔun ba, tɔɔzei ná-zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ gola?

Ɗa ɗa-wotii zulɔnɔgi yɛ zea ɓaa?

12 Ɗa ɠito ba nɛi, ga toɠa ɗa-moloi leʋe è ʋɛ,

é ʋaa la, é pu molo loɠazuʋɛ?

13 «Sokei ɠoʋegiti ta ɗa ʋɛɛ su ga koozunɛɛi.

Kɛlɛ nu la ti ʋokɔɠɔga wɔnii naa nɔnɔi ma, nii daa ga sigɔɲe.

14 Mazɔlɔɔ sokei ɠa ɗa ɠain la fufiligi zu,

é zou ɓadii yɛ ná, é ʋɛɛ ma bɛ,

15 é yeema ga nua ta ziɛ ma, ti golowolo,

ɓaa dɔɓɔ zuaiti ta ziɛ ma.

16 Ná-dointi ti la loni zii ʋa, eɠɛ ti la ga nɔnɔ,

é la yiizoolɛzu ga é mina ɓɔlɔ wafuun.

17 Mazɔlɔɔ GALA ge balani ɠimalai ma,

é la nɔnɔ zɔlɔɔni keleɠelegi zu.

18 Kɛlɛ a wuzeɠena, é kpizɛi lɔɔzei,

toɠa ɗa ɲɛɛɠula sooi ta kpizɛ nui zu, é ti yɛ ɠoozama.

19 «Ɗa ɠa è zobogi veezu sooi ʋɛ ɓaa,

è maaɠili ga kɔma leɠai, nii a ɗa ɲiikpi?

20 Ɗa ɠa ɗa ɗa kɛ é ɗa ʋili fafa eɠɛ kotogi?

A ɠɛna ɓɔɠɔ lɛa su ga kpɔzɔ wooi, sasuɓalii ɠa ɗa lɔ nuiti su.

21 Toɠa ɗa pɛtugi zuziɠa ga polokagi, koozunɛai ná-zɛbɛi ma.

É ɗa li ga siliɲɔɠɔi ná-kɔɔɓɔgi laaɠomi ga.

22 É ɗa ɲɛɛɠula dualuagi zu, ani la maalua.

É la ɠula ʋolu boɠa zɔkpɔi ʋɛ.

23 Kɔɔɠɔ zɔɔlaiti tugi ɠa lɛɛzu maazu:

mɛɛn zeɠe ɓɔlɔi, kpɛɛin é volozu ta kpɛɛn goi.

24 É ɗa ɓali ga maaɓɔuntalai, é ɗa ʋili ga kpizɛ wolai.

É la mɔ yɛga loni kpɛ, a puʋugi wooi mɛnina.

25 Siɛgi zu puʋugi vɛɛzu la, toɠa ɗa ɓain, é ɠɛ ma: ‹Ee!›,

é yɛ ɠoozama, é kɔɔi ɠugi mɛni,

ta kundiɠiiti sikɔ wooi, ta kɔɔ ɓeei.

26 «Ɗa-ɠeleɠelegi zaɓui ɠa é kɛɛzu seeʋei ɠoʋesu da ɓaa,

é ɠoʋe, é li lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei?

27 Ɗa ɠa è koɠɛi levezu, ga é lɛ fiilɛi zu,

é laɠagi lo gizeiti maazuʋɛti?

28 Toɠa ɗa fasa ɠizei ɠɛ ga seizuʋɛ, é ɗa ɲii ná kuai,

kɔtu laaʋalizuʋɛ ɠɛ bɛ ga siɠigi.

29 Ná ɠa é ná-daamianigi maaɓɔunsu ná,

naa ɠa yɛsu ɠoozama, gaazuɠɛzɛiti ti ka.

30 Ná-doungoiti ta ɗa ɓɔɔle ga ɲamai.

Ʋɛ nɔpɛ ani ʋoomaiti ti ná, miná ɠa a ɗa ɠɛ ná.»

40

Zɔɓe ná-gooɠaaʋote mɔungi vee vai GALA zea

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI Zɔɓe ɠaazaɠani, é ɠɛ ma:

2 «Ɗa ʋe, GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii maaɠaali nui, ɗa zoo nɛi è va ma?

Zɔi é GALA maaɠaalizu, gooɠaaʋote ka zea, ɓaa?»

3 Zɔɓe Ɠɔoɠɔ GALAGI wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

4 «Wɛlɛ, gè la ga ani nɔpɛ, leeni ɠa nà è wooɠaaʋote da?

Gè yeeʋɛa la deɠɛmu.

5 Gè ɓɔɛa, ná ɠɛ ɠila, gè la mɔ gooɠaaʋote bosu ʋolu.

Ná ɠɛa fele, gè la mɔ ta laazu ma.»

GALA ná-kpɔɛzuɠulai velesiɛi

6 Názu, Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni fiilɛ wolai zu, é Zɔɓe wooɠaaʋote, é ɠɛ ma:

7 «Ɗa-zaamaɠiligi ɠili eɠɛ ziilo nui,

nà ʋaazu è ɠaazaɠasu, ɗa kàlasu.

8 È wɔinʋɛ gaamazu, è dɛɛ ga gè la leleboni?

Ɗa pèelalazu nii a kɛ è ɓɔɠɔ maalobo?

9 È yeezuɓaaʋɛ ga GALA kɛʋele?

È-wooi ɠa zoo nɛi é zizi eɠɛ ga tona kpunɛ tugi ɠɛʋele, ga nɔ̀nɔi ɠɛʋele?

10 Li, è ɓɔɠɔ ɓɛtɛ ga unfemai ta bɔɔlɔi,

è ɓɔɠɔ maaɠili, è ɗa volo, è maayiki!

11 Ɗa-yiiɠaawana wolai ɠula ɠɔbu ga nuɓusɛiti,

wɛlɛ nɔ ná ɠɛ ɠila kpe, è waso nuiti gaayei.

12 Waso nuiti kpein pɛtɛ, è ti ʋɛɛ ɠɔɠɔwu.

Faa ɲɔu ɠɛ nuiti dɛɛvɛ gaamago nɔ.

13 Ti lɔɔɠu ʋɔɔma fufiligi wu.

Daaɠulu ti pɛ ma, saai ma ɠasoi ɠa.

14 Názu, nà ɓɔɠɔi nà è maamusɛ,

mazɔlɔɔ è-yeei ɠa a ɠɛ ga ɗa-zobo sɔlɔɔ fai.

15 «Wɛlɛ maalegi ʋa, nà ɠa gè ga kpɛtɛ nui,

eɠɛʋelei gè ga è ɓɛtɛ nui la.

Toɠa ga tufa mii zuai nɔ, eɠɛʋelei nikɛi la.

16 Wɛlɛ ba! Ná-zɛbɛi ɠa saamaʋɛ,

ná-suɓaai ɠɛ koozuʋɛ ma ɲataiti zea.

17 Toɠa wɔɔngi maalesu, é kpa kpe, eɠɛ gului daa ga sɛdelegi.

Kɔɠɔʋolu ɲataiti fɛlɛʋɛ, ti lɔ kpalai zu.

18 Kaeiti kpaaʋɛ eɠɛ kɔlu ɓɔi kalii maaɓiligi,

kaka ɠaeiti kulaʋɛ ga kɔlu ɓiligiti.

19 Toɠa ga GALA ná-kpɛtɛanii ma ɓii golai,

zɔi é kpɛtɛa, naa ɠila kpe ka zobogi bɛ ga é vɔni ma.

20 Gizeiti ka ta ɗa ná-daamiani tufai ve,

ʋɛ dɔɓɔ zuaiti kpein ti ɠaɠosu ná.

21 Ná-dooɠo bosuʋɛ ɠa ga dɔɓɔ goi ma niinigiti bu,

toɠa ɗa lɔɔɠu kpoigi laaʋɛ ma lufaiti su.

22 Maa ɠa ɗa lɔɔɠu ga dɔɓɔ goi ma niinigi,

kɔtuɗɛi ma wulu wolaiti ti laa ga pepiliye, naati ta ɗa maaɠaku.

23 Ni ziɛi a vena, é la ɲiikpiga.

Ni Zuludɛn a ʋuuna daaʋɛ, maaɠɛgɛ kpɔ, ziilɛi.

24 Nu ɠa zoo é so ɓaa, siɛgi zu é ɠaazuzeɠeai ma la?

Nu ɠa zoo nɛi, é so ga balii ɓaa, é dakulugi ɓota?

25 «Ɗa li nɛi, è sua maayikiai ɠula ga kalagi ɓaa?

Ɗa zoo è nɛgi ɠili ga galui?

26 Ɗa zoo è sokpayeɠei ɓota ga tɛmui,

è kpalɔɠaei ɓota ga kalagi?

27 Toɠa è maanɛɛnɛ ga gola ɓaa?

Toɠa woo ʋagɔa wo è ma nɛi ɓaa?

28 Toɠa minazeɠe bo è ʋɛ ɓaa?

Ɗa so, é yɛ è ya ga duɔi eyɛsu ɠɔ ɓaa?

29 Ɗa ɠaɠo da nɛi, eɠɛ wɔni goi?

Ɗa gili nɛi ɓaa, ga è-loun anzanu goiti ti ɗa ɠaɠo da?

30 Wa ɓɔna su, wa pɔdi nɛi ɓaa?

Pɔdi loo nuiti ta zoo ti gaaɠwɛ ʋa ɓaa?

31 Ɗa zoo è ma ɠɔlɔi ɓota ga doɠai ɓaa,

ɓaa nɔungi ga kale ɠula ɠalagi?

32 Yeeʋɛɛ lɛɛ ba, è la yeema naama ɲɛpii ma,

è la mɔ ta ɠɛa, eyɛsu pɛ!»

41

1 «Wɛlɛ, kitogi kpein é nu ya ga ɗa vɔni ma, ɗa ɠɛna loni tuɠɔ, naa ɠa nɔ ga dualuagi.

Ɗa tɔ ɠila kpe kaana, ɗa lokasu.

2 Nu nɔpɛ ge la litini ga é ʋa ziiɠaawana vaa ɠɛ.

Ɓɛ ɠa mu a zoo losu dàawu?

3 Ɓɛ ɠa é ani vea bɛ̀, gè ʋa potogi zala?

Geeɠɔlɔgi wu, anii kpein ka ga nɔ̀nɔ.

4 «Gè la pɔ gè ʋa maaɠɛ kpɔ kpusɛi ʋaalobazuʋɛti faa zu,

nà ná-zɛbɛi vai wosu, nu la pokɔɠɔ ga taɠili ma,

ná-pagi, ta kpusɛi ɓɛtɛ ʋelei.

5 Ɓɛ ɠa é ná-seɠei ɠulaa ma ga kakala ʋelei?

Ɓɛ ɠa é ziaa ɲiiga ɲɛkpɛ felegɔiti saama?

6 Ɓɛ ɠa é ɓɔiɗa da, é ʋa daalao?

Ɲiiga ɠaazoɓagiti ta ga maalua aniiti.

7 Kɔɔɠɔ zɛpɛgi ma ɲɛkpɛ mɔinmɔin ka é ʋɛɛni poluʋɛ,

ga kpaamaazu aniiti ti wola ɓatagai ɓɔɠɔ ʋa.

8 Ti ɠatagai ɓɔɠɔ ʋa, ti ɠilagila pɛ,

fiilɛ la zooga leʋesu ti yɔɠɔzu.

9 Ti ɠiliʋɛ ɓɔɠɔ ʋa, ti ɠilagilagi,

ti ɓɔɠɔ zo, ti la zooga ɠaaɠwɛɛzu.

10 «A lisomana, wozakalagi ɠa ɗa ɠula.

Gaazuɠɛzɛiti kulaʋɛ ga geelaalaosuʋɛ ma wozakalagi.

11 Sɔmɔ abuiti ti ɗa ɠula daaʋɛ,

abuɓeɓelaiti ti ɗa ɠula ná.

12 Duului ɠa ɠulazu sokpayeɠeiti su, eɠɛ ɠain kpɔvɔi abui ba,

eɠɛ diɠii é nɛsu.

13 Sokpa zu viilɛi ɓadiʋɛ, é ɗa so tiɠi ʋa,

abuzogi ɠa ɠulazu daaʋɛ, é ɗa vaza.

14 Ná-zɛbɛi ɠa zeini kɔgi zu,

nu nɔpɛ a kaana, kɛni é lua ba.

15 Kɔlɔgi ɓilikpiligɛ ma, é mɔin ma.

Anɛɛ ni nu ɠa ɓadɔzu ma gola, é la faa nɔpɛ kɛa la.

16 Kikpaaʋɛ eɠɛ kɔtui,

kpaaʋɛ eɠɛ kɔtui ti kpooloi ɲɔfɔsu ma.

17 Siɛgi zu é wuzeɠezu la, suɓaa nu wolaiti ta ɗa lua.

Ti ɠɛ unga wuulee, dualuagi vɔni ti ma.

18 Boɠa zɔkpɔi a ʋilina ma, po ge la ɠaa ba,

kpɛɛin ɓalaa, ta mɛɛin ta kpɛɛn goi,

naati ti la ga ani nɔpɛ zea.

19 Kɔlui ɠa gaazu nɔ eɠɛ tufa vɔɔi,

kɔlu ɓɔigi ɠɛ gaazu, eɠɛ gulu luulai.

20 Nu la zooga é ʋa kpɛ ga mɛɛin,

fɛlɛvɛlɛ kɔtuiti ta zea nɔ ga kaʋai.

21 Kpakɔi ɠa gaazu nɔ ga kpaku vɔɔi,

a kpɛɛn ʋili tugi mɛnina, é ɗa ɲɛɛ wo.

22 Gulu ɠaazoɓagiti ka ti koozuʋɛ,

a ɠɛna ziaa, é ɗa zooi woli, eɠɛ kaʋa loɠa wulu zɛpɛgi a ɠɛ palaʋalai zu.

23 À lɔɔna ziɛi wu, toɠa ɲiikpi eɠɛ diɠi a ɠɛ nɛsu,

toɠa kpoloɗɛi valibo, eɠɛ ʋɛ gulɔ maku nɛɛnɛgi ɠalazu ná.

24 Toɠa wozakalagi yɛsu ʋoluʋelei pelei zu.

Kpoloɗɛi ɠɛ eɠɛ undeɠa ɠolegi.

25 Kɛɠala la eteai zu,

kpɛtɛʋɛ ga é mina lua ɲɛgɛlɛin.

26 Toɠa ɗa ɠaazulo sakpeɲɔɠɔiti pɛ ba, é la lua.

Toɠa ga masagi filɛ zuaiti kpein unda.»

42

Zɔɓe ná-gooɠaaʋote gaaɓelagi

1 Zɔɓe Ɠɔoɠɔ GALAGI wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

2 «Gè kwɛni ga ɗa zoo é fai pɛ kɛ,

faa nɔpɛ ge la pele ɓesaga è luɠɔ, è ʋa ɓe ɗa-leveiti kɛɛzu.

3 È ɠɛni ɠɛɛzu mà: ‹Ɓɛ ɠa ga ɗe, è ʋa nà-deveiti gaaʋala ba ga ɠimalala ɓɔɛzuɠulaiti?›

Ungo, gè ɠɛa ɓɔɛzu é ʋilɛ faiti ba, gè la ɠɛni ti ɠaaɠaani,

ti ɓudɛai màazu, gè la ɠɛni ti ɠwɛɛni.

4 È ɠɛni ɠɛɛzu mà: ‹Woilo, nà ɓɔɛzu è ʋɔ,

nà ʋaazu è ɠaazaɠasu, ɗa kàlasu.›

5 Gè ɠɛa ɗa-vai mɛnisu,

kɛlɛ niizu gè ɠaazulaa è ma.

6 Naa ɠa é ba, gè ɓɔɠɔ ʋeelalaa,

gè nimiza, gè la fufiligi zu ta zuʋui.»

Zɔɓe ná-fai ɠaaɓela ʋelei

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓegai ma ga niima ɓɔɛiti bo Zɔɓe ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Teman nui Elifaze ma: «Zìiɠaawanaʋɛ è ma, wa è-wɔɔla felegɔiti, wo la ɓɔɛni ga gaamai é ʋa ʋilɛ bà, eɠɛʋelei nà-botiɠɛ nui Zɔɓe kɛai la. 8 Niizuʋɛ, à nikɛ zinɛ lɔfela zeɠe, ta baala sinɛ wola lɔfela, wo lii la nà-botiɠɛ zunui Zɔɓe ʋɔ bɛ, wo ti ɠula ga gala zalaɠai. Nà-botiɠɛ zunui Zɔɓe ɠa GALA fali wo ʋɛ, ʋelei gè unfesu ma la, gè la wo zoga eɠɛʋelei wa-ɠimalala vai la, mazɔlɔɔ wo la ɓɔɛni ga gaamai é ʋa ʋilɛ bà, eɠɛʋelei nà-botiɠɛ zunui Zɔɓe kɛɛni la.»

9 Elifaze nii é ga Teman nui, ta Ɓilidade nii é ga Suɠa nui, ta Sofaal nii é ga Naama nui, ti liini, ti naa ɠɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ti ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI woiloni Zɔɓe ná-fali wooi ma.

10 Naa ʋoluma Ɠɔoɠɔ GALAGI Zɔɓe wuzeɠeni ʋolu, siɛgi zu é GALA falini la bɔɔlaiti bɛ. Nii kpein Zɔɓe ʋalani ma, é naama ʋɛɛda felegɔi veeni zea vɔlɔ. 11 Zɔɓe kɛɛɠɛlointi kpein, zunu geleiti, ta anzanu geleiti, ta bɔɔla ʋagɔiti, ti ʋaani pɔ bɛ ná-pɛlɛi wu, ti laami ʋɔɔma. Ti ta-wɔinlai ɠulani bɛ kɛlɛma, ti gaanɛɛnɛ, tɔɔzei maanɔɠɔi kpein faa zu nii Ɠɔoɠɔ GALAGI seini ma. Ti ɠilagilagi ti wali ɠaei veeni zea, ta zanu balaɠaegi.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya looni Zɔɓe ʋɛ ná-eteai ma ɠaaɓelagi zu, é leʋe ma mɔungi ʋa. Togani goiti é ti zɔlɔɔni, naa ɠɛni ga waapuugɔ maazu naani (14.000), ɲɔmɛi ɠɛni ga waadɔzita (6.000), nikɛi ɠɛni ga waafelegɔ (2.000), ta soovale saai ɠɛni ga waagila (1.000). 13 É doun zunu lɔfela zɔlɔɔni, ta doun anzanu saʋagɔ. 14 É anzanu loun mɔungi laasei pɛɛni ga Yemima (nii poluʋɛ ga «kpumagoi»). É felesiɛi laasei pɛɛni ga Kezia (nii poluʋɛ ga «gulɔ maku nɛɛnɛgi ma wului ma ʋuai»). Saʋasiɛi laa ɠɛni ga Kelɛn-Ɠapuke (nii poluʋɛ ga «gaazuɠɔpolu ʋodai»). 15 Pa anzanuiti kpein ti ɠɛni zooi ná zu, tanɔpɛ ge la ɠɛni ʋani ga Zɔɓe ná-doun anzanuiti kɛʋele. Ti-ɠɛɛ tɔnɔ veeni ti ya poganii zu, ga ti-ʋaazeelaiti kɛʋele.

16 Naama vaiti teʋe ga ʋoluma, Zɔɓe yɛni vulua, é kɛ ga kona ungila kona ʋuunaani (140), é ná-dointi ka, ta ná-doun zunuiti ti-lointi, eyɛsu ɠɛɠalama naanigɔ. 17 Naa ʋoluma, Zɔɓe zii zuɠoozani, é wɔlɔzaɠa gola é ʋa leɠa za.

* 9:3 9:3 é la zooga é ʋa gooɠaaʋote: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: GALA ge la gooɠaaʋotega

Guyeiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

GALA Sɛʋɛi Ma Wuyeiti

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛi nii ɠa ga guye zɛʋɛi ta GALA maanɛɛnɛ zɛʋɛi. Eɓulu wooi zu, daaseigi ɠa ga «Maamusɛ wuyeiti». Tama guye mɔinmɔin ka su, niiti ti GALA maamusɛzu ti zu, kɛlɛ guyei ma zii ɠiligaa ta su ɓalaa. Tanigaa ta ga GALA falii, GALA ná-kpɔbai maaloli fai zu, tanigaa ma ti ga gɔlɔ wooiti niiti ti ziiɓɔlɔ wolai ɠulazu kɛlɛma. Guyei tanigaa ta Izilayɛle masagi maamusɛzu, tanigaa ti ɗa nuiti kala ga ɠimalai ta GALA ziimai, naa ʋɛɛ faa ɠiligaa ʋa. Nu mɔinmɔin ka é guye zɛʋɛi nii zɛʋɛai, gaalɛba vai kona un mɔinmɔin seɠeʋɛ. Guyei tanigaa ta guye wɔlɔma wɔlɔmagiti niiti ti zɛʋɛai masagi Davide ná-yeeɠɛɠalai zu. Tama GALA daawooi ɓɔɠɔi ɠɛ Davide ma guyei ma mɔinmɔin sɛʋɛʋɛ. Tanigaa zɛʋɛʋɛ siɛgi zu Zuifuiti ti ɠaleni la ma, ti ɠula duɔlai zu Ɓaɓilɔne. Faaɠwɛ nu wolaiti ti ɠɛ guye zɛʋɛi zeelini kwɛgi ma kona unnaanigɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta unfelegɔi (400-200), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Kɛʋele ɠaaɓelagi naa zu guye ungila puulɔɔlugɔi (150) naati gaaɠwɛʋɛ su ga guye zɛʋɛ ʋɛlɛʋɛlɛ dɔɔlugɔ. É ɠɛni ga guye ɓaa GALA falii, ti pɛ ti zɛʋɛʋɛ kidafaawui ɠɛʋelei zu.

Guye zɛʋɛi nii ɠa sɛʋɛi naati saama, niiti ti wola ɠwɛɛgai ta ti lɔɠɔ wola ɠulaai GALA Daawoo Zɛʋɛi zu. Ti ɠɛni sɛʋɛi nii wola ɠalasu gaalɛbaiti su, GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme. Guyeiti ta ade ɠalasu ga ʋelei nu a GALA fali ɠɛɛ la, ta é GALA maamusɛ. Guyei puufelegɔ maazu saʋagɔi (23) nu mɔinmɔin iɲɔdɔa, niiti saa loai ti ma. Guyei puulɔɔlugɔ maazu ɠilagi (51) ɓɔga ma mɔinmɔin ba, ti lo zoga ga ta-ɠotoiti GALA gaazu. Guyei ungila puugɔi (110) ɠa iɲɔdɔɔi ta kitogi veezu é lo Mesi ʋaa vai ʋa, nii é ɠɛɛzu ga masagi ta zalaɠa ɠula nui.

Unsosuʋɛ

1. Sɛʋɛ mɔungi zu wuyeiti ta ga 1 é li 41.

2. Sɛʋɛi velesiɛi zu wuyeiti ta ga 42 é li 72.

3. Sɛʋɛi zaʋasiɛi zu wuyeiti ta ga 73 é li 89.

4. Sɛʋɛi naanisiɛi zu wuyeiti ta ga 90 é li 106.

5. Sɛʋɛi lɔɔlusiɛi zu wuyeiti ta ga 107 é li 150.

Sɛʋɛ Mɔungi

1

(Guyeiti 1—41)

Undaanɛ ɠitei

1 Undaanɛ nu ɠa ga naa, nii é la ziɛzu ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-lɛnɛ gooi,

é la ziɛzu ga kotoba nuiti siɛ ʋelei,

é la zeizu ɲɛɛɠulasu nuiti ta-ɓɔkpɔgi ma.

2 Kɛlɛ ziima vai ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi,

é ɗa ɠizɛ ná-tɔgi zu, folo ʋɛɛ kpidi ʋa.

3 Kɛɛʋɛ eɠɛ gului nii siingai ziɛlaʋɛ,

é gwaai wosu ga gwaa yeeɠɛɠalai,

gaalaagi la ʋooloa,

nii kpein é kɛɛzu, ta ɗa zoloo.

4 É la ɠana ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti,

ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ molo ɠalai fiilɛi liizu la.

5 Naa ɠa é ba, faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti la losu zɔlɔɔga tukpɔɠaaleʋe voloi.

Kotoba nuiti ɓalaa, ti la zeizu zɔlɔɔga telebo nuiti saama.

6 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ɠa telebo nuiti ta-ʋelei ʋa.

Kɛlɛ kotoba nuiti ta-ʋelei ɠa liizu ga tiye undaaʋiligi zu.

2

Masagi zei vai

1 Leeni vaa zu zii ɠiligiti ti ɠɛɛzu unga wuulee?

Leeni vaa zu ziiti pɛ ti kisiɛ ɲakaiti bosu?

2 Zou masagiti ta kɔɔi ɓɛtɛzu,

kundiɠiiti ti ɗa yaavai ɓɛtɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,

ta ná-zunui nii é gulɔ ɲadegai ziaai ma.

3 Ti ɠɛ ma: «Ade galui vie ɓɔɠɔ ma, nii de ɠiliai la,

de ta-yɔlɔɠɔiti pili ya, maaɠooza de ʋa!»

4 Kɛlɛ Maliɠii GALA ka zeini ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, geeɠɔlɔgi zu,

é ɗa ɲɛɛi wo, é ɗa ɲɛɛɠula ti zu.

5 Toɠa ɓɔɛzu ti ʋɔ, ná-ziiɠaawanai zu,

é ti maalua ná-ziiɠulagi zu, é ɠɛ ma:

6 «Nà ɠa gè nà-masagi zeiɗai Siyɔn, nà-gize ɲadegai ma,

gè gulɔ ɲadegai ziɛ ma.»

7 Nà devei naa lɛ adaʋɛ pɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni.

É ɠɛni mà: «Ɗa ga dòun zunui,

za, gè è ɠɛa ga dòin.

8 Zii ɠiligiti fali mà, nà ti ve è ya ga ɗɔnɔ,

ɗa zooi zɔlɔɔ ga ɗɔnɔ, é li zou ɓela ga,

9 ɗa ti maaɠolo ga kɔlu lukpɔi,

ɗa ti wolowolo eɠɛ pɔlɔ liɠii.»

10 Niizu, masagiti à kidafaawui ɠɛ!

À ɠigi zɔlɔɔ, wɔi wo zeini eteai unda.

11 À Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi dualuagi zu,

à ɠoozunɛ, wo zasu ɗa ɓali gaazu.

12 À ɓɔɠɔ unmaayei GALA doun zunui ʋɛ, nii a kɛ é mina yiiɠaawana,

wo undaa a ʋa ʋili, wɔi kpein wo ziɛzu ga pelei naa.

Mazɔlɔɔ ná-ziiɠaawanai zuvilɛʋɛ.

Undaanɛ nu ɠa ga naati kpein, niiti ti ʋoluzeizu ba, ti lɔɔɠu pɔ bɛ.

3

Kizogi zeɠeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ

1 Davide ná-guyei, siɛgi zu é ɠɛni ʋelazu la ná-doun zunui Aɓasalɔme ʋa.*

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, sìli nuiti mɔinʋɛ gola!

Ungo, sìli nuiti mɔinʋɛ gola, ti wuzeɠeai dàalɔɠɔma!

3 Nuiti mɔinʋɛ ti ɠɛɛzu ma nà-faa zu:

«Ná-kpɔba nɔpɛ ge la mɔ zɔlɔɔga GALA zea!»

Lo!†

4 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è bɛ̀ ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi,

ɗa ga mà zaalai, ɗa nɔ̀ungi wuzeɠezu.

5 Nà wooɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga kpeei,

toɠa yɛsu ná-gize ɲadegai ma, é gòoɠaaʋote.

Lo!

6 Gè la, gè ɲi,

gè wuzeɠe, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa màkɛsu.

7 Gè la lua nu waa mɔinmɔingiti ba,

niiti ti dàalɔɠɔma mini-o-mini.

8 Wuzeɠe, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Kìzo, nà-GALAGI!

Tɔɔzei ɗa sìli nuiti kpein doɠazu ti-woizuʋɛ,

ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti ɲiigaiti galeɠalezu.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa ɗa nu ɠizo.

Ɗa-luyai ɠɛ ɗa-nuɓusɛiti ba.

Lo!

4

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ziilɛigi veezu

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti. Davide ná-guyei.

2 Siɛgi zu gè wooɠulazu la è ma, gòoɠaaʋote,

GALAGI nii é ga nà-telebodai.

Kidaaʋiligi zu, ɗa ìɲɔdɔɔzu.

Zaalai la mà, è woilo nà-fali wooiti ma.

3 Wɔi wo ga nuiti,

wa yɛsu nà-lɛbiyai maaɓoozu, eyɛsu yeelɛ?

Wa yɛsu faa ɲakai nɛɛzu ʋɛ,

wo ɗa zɛɛi ɠaiziɛ, eyɛsu yeelɛ?

Lo!

4 À suɠwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeʋɛ ga zunu ɠila, nii é ga wooɠɛɠila nu tɔun bɛ,

toɠa ɗa gòomɛni, siɛgi zu gè tolisu da.

5 Wa yiiɠaawanana, à mina koto ɠɛ.

À kisiɛi wo wa-ʋetei zu, wo maaɠɛ kpɔ.

Lo!

6 À zalaɠaiti kula, niiti ti zoloogai tɔgi ma,

à ɓɔɠɔ ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

7 Naati mɔinʋɛ, niiti ti gaazaɠagi wosu ga: «Mini ɠa gá-undaanɛɛi ʋaazu, é zeɠe ná?»

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-ɠaazuʋɛ ma wozakalagi lo gi ʋa!

8 Ɗa koozunɛɛi ʋuuzu zìimaʋɛ,

é leʋe ta-molo leʋe ziɛgi zu ʋa, ta ta-lɔɔ niinɛi ʋu ziɛgi zu ʋa.

9 Nà laana nɔ feya, nà ɲi ziilɛigi zu.

Mazɔlɔɔ ɗa ɠila kpe, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa sèizu ziilɛigi zu.

5

Lo tùɠɔ pelei zu

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kooleiti. Davide ná-guyei.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo gòoi ma!

Kpalagi gè bosu gaaɠa!

3 Ɠida nà-kpee loligi wu, nà-masagi, nà-GALAGI,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa gè è valizu.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gosui, ɗa ɗa gòoi mɛni,

sobui, nà ɗa ʋa è ʋɔ bɛ, gè ɗa è maaɓɔun.

5 Mazɔlɔɔ è la ga GALAGI, nii faa ɲɔi nɛai bɛ.

Faa ɲɔi la zeizu zɔlɔɔga è ɠobaʋɛ.

6 Ɠimalala nuiti ti la zooga ti ʋa lo è ɠaazu,

naati wɔin la è ma, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

7 Ɗa zɛɛ wo nuiti kpein undaaʋili.

Nu ʋaa nuiti ta yaava nuiti wɔin la Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

8 Ɗa-wooɠɛɠilada wolai ʋɔ, nii kpela ge la ba,

nà zoo gè lɛ ɗa-ʋɛlɛi wu,

è ɠaazuluabai é zèa,

nà nɔkɔ è wu, è zei ʋɛlɛ ɲadegai wu.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, lo tùɠɔ ɗa-lelebodai zu, sìli nuiti maaʋele ma.

Ɗa-ʋelei ɠaa ɠɛ sɔli tùɠɔ.

10 Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la laa ti-wooiti da,

ti ɠoozu ɠisiɛi kpein ka ga faa ɠoloɠologi,

ti-ɠɔdayeɠei ɠɛɛʋɛ eɠɛ kabayeɠei daalaogai,

ti-nɛgi ɠa ga yaava anii.

11 Ee, GALA, ti leve ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti, è ti zo ɠana!

Ti ɠoozu ɠisiɛi ɠɛ ga ti loo zaɓui.

Ti ʋili ya ta-lɔ koloɠologiti maaʋele ma, nii gaa la luga.

Mazɔlɔɔ ta wuzeɠezu è laalɔɠɔma.

12 Kɛlɛ niiti kpein ti lɔɔɠuzu è ʋɔ bɛ, ta ɠoozunɛ è ʋɔ.

Ta ɠoozunɛ eyɛsu ɠɔ, ɗa ɓaa ti maazu,

ta ɠoozunɛ è ʋɔ,

niiti è-laaseigi nɛai ti ʋɛ.

13 Mazɔlɔɔ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa tuya loo telebo nui ʋɛ.

Ɗa ɓaa maazu ga ɗa-nuɓɔɠɔlai, eɠɛ kɔɔɠɔ zɛpɛgi.

6

Kpɔbai ɠaiziɛ vai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É looni ga kɔnigiti, niiti galu lɔsaʋai ti ɠa. Davide ná-guyei.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina dòɠa ɗa-yiiɠaawanai zu,

mina kòlo ɗa-yiiɠulagi zu.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI, màawɔinɠa, mazɔlɔɔ zɛbɛ nɔpɛ ge la mɔ bà!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, bàlo, mazɔlɔɔ sàsu ɠa ɓalizu,

4 zìi ɗa wola ɓali.

Yeelɛ ɠa è ʋaazu la Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-kpɔba vai ma?

5 Ʋa bɛ̀ mɔnɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ùnmɔɔ,

kìzo ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma.

6 Mazɔlɔɔ niiti ti zaai, naati ti la zooga ti ʋa ɠisiɛ è zu!

Ɓɛ ɠa a zoo é è maamusɛ gɔvɛalaazu?

7 Gè yɛga kpalagi wola wosu, gaaɓaai ɠula sù,

nà laani nà-betei zu, kpidii kpein gè ɗa wɔlɔ,

dàazuʋɛ yɛɓɛa, é lɛilɛi ga gàazuɗɛi.

8 Gàazuɠɛzɛiti ti wɔlɔzaɠaga ga ziizoolɛi,

ta wɔlɔzaɠasu, tɔɔzei sìli nuiti ta-vaa zu.

9 À maaɠooza bà, faa ɲɔu ɓɛtɛ nuiti,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-gɔlɔ wooiti mɛnini.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezeini nà-maanɛɛnɛ wooiti bu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani nà-maanɛɛnɛ wooi wu.

11 Sìli nuiti kpein ta unfe, ti zasuɓali,

ti ɠula ʋolu gaamanɔ, ti pɛ ti unfe.

7

Ɠɔoɠɔ GALAGI potokulai wo bɛ̀

1 Davide ná-maawɔin wuyei, é tooni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ʋilɛ Kuse ʋa, Ɓɛnzamɛn nui.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, nà lɔɔɠuzu ɠaiziɛzu è ʋɔ bɛ,

kìzo wɔ̀inzeɠe nuiti kpein ma, ùnmɔɔ,

3 nii a kɛ ti mina bàli ga eɠɛ zalai,

nii a ɗa li ga anii, nu la kula zea.

4 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ná-GALAGI, ni gè naa ɠɛɛʋɛ,

eɠɛʋelei ti pèelalazu la, ni gè ɲamaba vaa ɠɛɛʋɛ,

5 ni gè ɓaaɠogɛ bɔ̀ɔlai ta ma,

ni gè sìli nui ta maavoogɛ, un ge la ba,

6 naazu sìli nui ʋilɛ pòlu, é sò,

é ɠɔɠɔlo mà,

é nà-lɛbiyai ɓokpo fufiligi zu.

Lo!

7 Wuzeɠe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-yiiɠulagi zu,

wɔ̀inzeɠe nuiti ta-yiiɠulagi laalɔɠɔma, ɠaaɓa mà,

ɗɛi è faa zɔle fai leveai!

8 Ziiti ti maaɓɔ è-maaɠoolii zu,

ɗɔun ɗa zei ti unda, è yɛ zeini naa maazuʋɛ, ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa.

9 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗɛi è ga ziiti pɛ tukpɔɠaaleʋe nui,

tukpɔi lo bɛ̀, kɛ eɠɛʋelei nà-sɔledai la.

É ɠɛ bɛ̀ eɠɛʋelei nà-sɔbalalai la.

10 Pele ɓesa faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-vaa ɲɔi luɠɔ,

telebo nui ɠɔɠɔ losu ɓɛtɛ,

ɗɛi è nuiti ziimaʋɛ ʋɛtɛsu, ta ta-ɠisiɛi,

telebo GALAGI.

11 GALA ka é ga nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi.

Nii zii zɔlegai, toɠa naa ɠizo.

12 GALA ka ga tukpɔɠaaleʋe nui nii sɔlegai,

nii a ɗa ná-ziiɠaawanai ɠula kɛlɛma voloi faaɠaazagi a ɠɛ la,

13 nui naa laalɔɠɔma, nii é la ʋaazu pɔ.

GALA ka ɗa ná-boɠa zɔkpɔi ɠaali,

é ná-mɛɛin zumɛɛn, é kɛʋele ɓɛtɛ.

14 Toɠa kɔɔɠɔ zɔɔlaiti kpɛtɛzu nu ʋaa vai ma,

é mɛɛinti kpɛtɛ niiti abui ti ʋa.

15 Wɛlɛ, faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa telebotalai ɠɛʋele ɓɛtɛzu,

toɠa kogi zeɠezu ga faa ɲɔi, é sɔlɔɔ ga zɛɛ vai.

16 Toɠa zeɠei wɔɔzu, é bɔ,

é loo zeɠei zu, nii é bɔai.

17 Ná-faa ɲɔi ɠa loozu tɔ ɓɔɠɔi unma.

Ná-suɲɔulai ɠa loozu toʋalaʋɛ.

18 Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ná-telebodai maaʋele ma,

nà guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi lɛbi vai ma,

GALAGI nii é Anii-Pɛ-Unda geezuʋɛ.

8

GALA bɔɔlɔ ʋelei,
ta nuɓusɛi ɓalaa losuʋɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei. É loozu kɔnigi ɠa, nii é zeɠezu Gate taazuʋɛ.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi-Maliɠii!

È-laaseigi maayikiʋɛ, eteai zu ná pɛ!

Ɗa-maayikii é volozu, è naa zeiɗa geeɠɔlɔgi maazuʋɛ.

3 È lɛbiyai lɔa doungoiti daaʋɛ, ta ɲiimiɓɔlegiti,

è wɔinzeɠe nuiti ta-vaa zu,

è è zili nuiti gaalɛi, ta potokula nuiti.

4 Siɛgi zu nà geeɠɔlɔgiti pɛtɛna da, ti ga ɗɔnɔiti, è-yeei ti ɓɛtɛai,

alugi ta somideɠaiti, è ti ɲɛkpɛai:

5 Nuɓusɛi ɠa ga leeni, è ʋa ɠigaiziɛ su?

Nui ɠa ga leeni, è ʋa yiizoolɛ la?

6 Anɛɛ naa ʋe, è kɛɛʋɛ ga GALA ná-seikobai nɔ,

è lɛbiyai ta unfemai veeʋɛ bɛ, ti ɠɛ unma ga masa bɔɔlɔgi.

7 È zobogi veeʋɛ bɛ, ga é masadai ɠɛ anii kpein unda, è-yeei ti ɓɛtɛai,

è ti pɛ puuni kɔɠɔwu,

8 toganiiti pɛ, ma wolaiti ta ma goiti,

anɛɛ dɔɓɔ zuaiti ɓalaa,

9 ta wɔniiti, ta kaleiti,

ta niiti kpein ti ziɛzu ziɛiti bu.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi-Maliɠii!

È-laaseigi maayikiʋɛ, eteai zu ná pɛ!

9

GALA sɔlegɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Zunu loin ná-saai». Davide ná-guyei.

2 *Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ga zìimaʋɛ pɛ,

nà ɗa-vaa ʋagɔi kpein bo.

3 Nà ɠoozunɛ è ʋɔ, gè ɠoozunɛ gola,

nà guyei loo è-laaseigi lɛbi vai ma,

GALA nii é Anii-Pɛ-Unda!

4 Siɛgi zu sìli nuiti ti ɠulazu la ʋolu,

ti-ɠɔɠɔi ɠa ɗa ziɠa, ti undaaʋili è ɠakala.

5 Mazɔlɔɔ è màaloboga, è bà vai ɠaaɠula ba,

ɗa zeizu ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa, ga tukpɔɠaaleʋe nui sɔlegai.

6 Ɗa ɓaazaɠazu zii ɠiligiti ma, è faa ɲɔu ɠɛ nui undaaʋili,

è ti-laaseigi ɓale eyɛsu ɠɔ.

7 Sili nu nɔpɛ ge la mɔ ná.

Ti ɠoloɠologa eyɛsu ɠɔ, mazɔlɔɔ è ta-laa wolai lokaga,

zeemai woga ti ma.

8 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa sei wosu yeenɔpɛ,

é ná-masa kpɔkpɔgi ʋilɛni tukpɔɠaaleʋe vai ma.

9 Tɔ ɠa é zeini eteai unda ga telebodai,

é ɗa ziiti pɛ tukpɔɠaaleʋe ga sɔledai.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ga siɠigi maanɔɠɔ nui ʋɛ kae,

é ɠɛ bɛ ga siɠigi kidaaʋili siɛgi zu.

11 Niiti ti è ɠwɛɛ, naati ti la è la.

Mazɔlɔɔ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è la ɠɛlɛa nu ʋa, nii é ɠaaʋotesu è ma.

12 À Siyɔn masagi Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi ga guyeiti,

faa wolaiti é ti ɠɛai, à naati bo zii ɠiligiti saama!

13 Mazɔlɔɔ toɠa ɗa ɲama ʋui ʋotokula, ki ge la ɠula su,

é la yeema maawɔin nuiti ta-ɓee wooi ma.

14 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, màawɔinɠa!

Kpɔlɔi ʋɛtɛ, nii wɔ̀inzeɠe nuiti ti dɔ̀ai su.

Ɗa ɠa è lɛɛzu ga ze, è kùla saai ma ziɠidaʋɛ,

15 nii a kɛ è maamusɛ wooi wo Zeluzalɛme taa ziɠidaʋɛti,

gè ɠɛ koozunɛɛi zu, tɔɔzei gè è zɔlɔɔga ga nà-kizo nui.

16 Zii ɠiligiti ta loozu zeɠei zu, nii ti bɔai ga ti-yeeiti,

ti-ɠɔɠɔiti ta lɔɔzu tumɔi zu, nii ti seini dɔɔɠuzu.

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔɠɔ lɛɛzu, é sɔledai ɠɛ.

Toɠa faa ɲɔu ɠɛ nui zosu, ga naa ɓɔɠɔi ná-balii.

Lo!

18 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti, ta zii ɠiligiti, ti la yiizoolɛzu ga GALA ná-faa,

naati ta li gɔvɛalaazu.

19 Kɛlɛ GALA ge la yeema pɛ maanɔɠɔ nuiti ma, eyɛsu ɠɔ,

maawɔin nuiti ta-ɠitogi la ɠoloɠologa eyɛsu ɠɔ.

20 Wuzeɠe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nui mina pilɛ sɔlɔɔ!

Zii ɠiligiti to ɠaazu, è ta-lukpɔi ɠaaleʋe.

21 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, dualuagi lɔ ti zu!

Nuɓusɛi naati ti kwɛɛ ga ta ga nuiti nɔ.

Lo!

10

Màliɠii, lee vaa zu?

1 *Lee vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI, è losu ɠoozama?

Lee vaa zu, kidaaʋili foloiti, è lɔɔɠuzu?

2 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-wasogi zu, ta ɗa ʋilɛ maanɔɠɔ nuiti polu, ti ɗa ti ɓɔlɔ,

ti yee ɠa zeelizu ti ma, ga ti ɠoozu ɠisiɛ ɲɔiti bogai.

3 Mazɔlɔɔ faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɓɔɠɔ lɛɛzu su, ná-gaazuɠulapɔiti su.

Nui nii kpalaai ga é ɠula za nɔ zu,

naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠotozu, é ɲɛɛɠula su.

4 Faa ɲɔu ɠɛ nui ná-wasogi zu, toɠa ɠɛɛzu ma: «GALA ge la ná!»†

Kisu vai kpein kana, é la wɛlɛzu ɠoozama.

5 Yeenɔpɛ ná-faiti su ɠa ɗa ɓɛtɛ,

ɗa-leveiti bɔɔlɔʋɛ, ti ɓudɛ ná-faaɠaaɠai maazu,

toɠa yeelaaʋilisu ga wɔinzeɠe nuiti kpein.

6 Toɠa ɠɛɛzu ma yiimaʋɛ: «Gè la ɲiikpiga eyɛsu pɛ!

Dɔ̀ɔɠuʋɛ, maanɔɠɔ la zeelia mà, eyɛsu ɠɔ, nà yɛ loni kpaan.»

7 Daaʋɛ laavegɛ ga foovooi, yaava wooiti ka ti da, ta ziiɠula vaiti.

Suɲɔu vaiti, ta nu maawana vaiti ka ti nɛgi wu.

8 Toɠa ɗa lɔɔɠu taa loaʋɛ,

é sɔbalala nui ʋaa, ada maalɔɔɠuai.

Gaazuʋɛ la zeɠea zobotala nui ʋa.

9 Toɠa laazu ná-dɔɔɠu wosuʋɛ, eɠɛ zalai nii é laani pɛɛzuʋɛ.

Toɠa lɔɔɠuzu, é ʋa ɠula maanɔɠɔ nui viliba,

toɠa ɠulazu maanɔɠɔ nui viliba, é pili ná-tumɔi zu.

10 É ɓili, é maaʋɛ,

maanɔɠɔ nuiti ti loo zeezu.

11 É ɠɛ ma ziimaʋɛ: «GALA ka ɗa yeema!

Toɠa ɗa ɠaazuʋɛ lɔɔɠu, é la ɗa ga wɛlɛ pɛ!»

12 Wuzeɠe, Ɠɔoɠɔ GALAGI! GALA yeei wuzeɠe!

Mina yeema maawɔin nuiti ma.

13 Leeni vaa zu, faa ɲɔu ɠɛ nui ɲɛɛɠulazu GALA su?

Lee vaa zu, é bosu ziimaʋɛ ga: «É la màaɠoloa»?

14 Anɛɛ naa ʋe, ɗɔun ɗa, ɗa kpɔlɔi ta maanɔɠɔi ʋɛtɛsu,

ɗa ɠaaɓaazu, è ti pɛ seɠe ya!

Zɛbɛsulala nui ɠa ɓɔɠɔ veezu è ya ɲɛgɛlɛin,

ɗa ɓɔsu podoin ʋa.

15 Faa ɲɔu ɠɛ nui yeei ɠaleɠale,

ná-faa ɲɔiti sala, é ɲɛɛlɛ è ɠaazu.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga masagi eyɛsu ɠɔ.

Zii ɠiligiti ma zuwu ɠaaleʋe ná-zooi zu.

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è maawɔin nuiti wɔinma vaiti mɛniga.

Ɗa zɛbɛi veezu ti ʋɛ, è woilo ti-wooi ma.

18 È sɔle fai ɠɛ podoin ʋɛ, ta maawɔin nui,

nii a kɛ, nu vului tanɔpɛ ge mina bɔɔla maalua.

11

Nu lɔɔɠuzu ʋagɔi

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

Dɔ̀ɔɠuzuʋɛ ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ.

Wa zoo ɠale ɠɛɛzu mà:

«Ʋela è li gizeiti ma, eɠɛ wɔni»?

2 Mazɔlɔɔ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta mɛɛin ɠaalɛɛzu,

ti mɛɛn ɠaei ɠɛʋele ɓɛtɛ galui ma,

ti ʋa pili naati ma kpidii zu, niiti ti-yii zɔlegai.

3 Siɛgi zu ma ɓogiti ti lokasu da,

leeni ɠa telebo nui a kɛ?

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa sei ʋɛlɛ ɲadegai wu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-masa kpɔkpɔgi ɠa geeɠɔlɔgi zu,

gaazuʋɛ ɠa wozaɠaazu,

toɠa wɛlɛzu ga ɠaazuʋɛ, é ɗa nuɓusɛiti sumɔ.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa telebo nui ta faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-vai wuuʋɛtɛsu.

Toɠa naama nui wɔinzeɠezu, nii toomai nɛai bɛ.

6 É abulekai ʋu kae faa ɲɔu ɠɛ nuiti ma, nii é ɠalazu ga timinigi.

Fiilɛ ɓadii nii é galai wosu, naa ɠa é ga ta-ɠulanumai.

7 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI zɔlegɛ, telebo faiti nɛɛʋɛ bɛ.

Nuiti ti zɔlegai, naati ta gaazuʋɛ ʋɛtɛ.

12

GALA ka ɗa ná-minazeɠegiti daazeeli

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É looni ga kɔnigi, nii galu lɔsaʋai ga. Davide ná-guyei.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, kpɔbai ɠɛ!

Wooɠɛɠila nu nɔpɛ ge la mɔ nuɓusɛiti saama,

nu la mɔ laa nu nɔpɛ da.

3 Ɛsɛ ka seiɲɔɠɔi yaavazu,

ti ɗa ɓɔɛ ɓɔɠɔ ʋɔ ga yaava lakɔlɔgiti, ta wooveledai ti-yiimaʋɛti.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI yaava lakɔlɔgiti ma zuwu ɠaaleʋe,

ta naama nɛgi nii é waso kpɔɛiti bosu.

5 É naati ma zuwu ɠaaleʋe, niiti ti ɠɛɛzu ma:

«Ade-nɛgi ɠa é ga ada-zobogi é zɛbɛi veezu ade ʋɛ.

Ade-lakɔlɔgiti ka ti ɓɔsu ade ʋa.

Ɓɛ ɠa a zei ade unda?»

6 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Bala nuiti maaʋele ma ti ti maanɔɠɔzu, ta maawɔin nuiti ti liizu ga kpalagi woga,

nà ga wuzeɠe gè ti maalobo,

gè kizogi ve naati zea, niiti ti ti ʋɛlɛʋilisu.»

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooiti ta ga wooiti ti ɲadegai,

ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ walii puai aniɲakai zu, é zei abui ɠa,

é ɲade ná zeizu ɠɛ lɔfela.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɓaazu è-laawooi maazu,

ɗa gi makɛ, è gi ɠizo naama nui ɠilagilagi ma.

9 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta leʋesu mini-o-mini,

faa zuɠoloɠologi ɠa masadai ɠɛɛzu nuɓusɛiti saama.

13

Inɛinɛgi ta ladalai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, eyɛsu yeelɛ? È yeemazu mà kenein?

Ɗa maaɠoozazu bà, eyɛsu yeelɛ?

3 Ziizoolɛi ɠa yɛsu mà, zìimaʋɛ eyɛsu yeelɛ?

Folo-o-folo, ziiɓɔlɔi zìimaʋɛ?

Sìli nui ɠa yɛsu wuzeɠezu dàalɔɠɔma, eyɛsu yeelɛ?

4 Wɛlɛ, gòoɠaaʋote, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI!

Gàazuʋɛ zeɠe ma, naa ɠa a kɛ, gè mina ɲi saai zu.

5 Sìli nui mina ɠɛ ma: «Gè vɔniga ma!»

Wɔ̀inzeɠe nuiti ti mina ɠoozunɛ, ni nà ɲiikpina.

6 Nɔ̀un nà, dàaʋɛ ɗa-wooɠɛɠiladai la.

Koozunɛɛi ɠa zìimaʋɛ laavesu, ɗa-ɠizo faa wolai vaa zu.

Nà pɔ gè guyei loo è lɛbi vai ma,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è màalatigɛ ga ɗa-vaanɛɛiti.

14

Telebotala eteai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

Ɠimalala nui ɠa ɗa bo yiimaʋɛ ga:

«GALA ge la ná!»*

Ti ɠakagɛ, ti telebotala ɲɔi ɠɛa, ta maaɲɛɛba vaiti.

Gila kpalaa ge la ná, nii é faa ʋagɔ ɠɛɛzu.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni geeɠɔlɔgi ungaʋɛ,

é unpilɛ, é nuɓusɛiti pɛtɛ zooi ma,

é pɛtɛ, ni nu ɠila kpalaa ka ná, nii ɠi pagɔ ma,

é GALA gaiziɛzu.

3 Ti pɛ ti ɠakaga, ti kpein ti ɠɛa ga yaava nuiti ʋɔɔma,

taɠila kpalaa ge la ná, nii é faa ʋagɔ ɠɛɛzu, anɛɛ gila kpalaa.

4 Nii kpein é telebotala vai ɠɛɛzu, ti la faa ɠaaɠaazu ɓaa?

Tɛi ti nà-nuɓusɛiti numasu, eɠɛʋelei nu a ɗa ɓului numa da,

ti la wooɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

5 Naa ɠa ti zasuɓalizu la ga duai,

mazɔlɔɔ GALA ka telebo nuiti ba.

6 Wa pɔ wo maanɔɠɔ nuiti kisu vaa ʋagɔiti falibo ti unfe.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga ti-lɔɔɠuzuʋɛ.

7 Nɔ̀un wɔ̀inʋɛ ga gè Izilayɛle ná-kizo fai ɠa, nii é ʋaazu Siyɔn gizei ma!

Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ta-vai valibosu da,

Zakɔɓe mavofodai ɠa ɠoozunɛ, Izilayɛle ɠa ɠɛ koozunɛɛi zu!

15

Ɓɛ ɠa a zoo é zɛnvui wo GALA ba?

1 Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɓɛ ɠa a lɛ è zei ʋɛlɛ ɲadegai wu?

Ɓɛ ɠa deɠɛmu a yɛ ɗa-ɠize ɲadegai ma?

2 Zɔi é ziɛzu sɔledai zu, é ɗa telebodai ɠɛ,

é ɗa gaamai wo ga yiimaʋɛ pɛ.

3 É la maaɓoo vaa woga ga nɛgi,

é la faa ɲɔu ɠɛa ga seiɲɔɠɔi,

é la unfetala vaa ɠɛa ga koba nuiti.

4 Toɠa naama nui laaʋili, nii é la ʋani GALA gaazu,

kɛlɛ toɠa unfe naati ma, niiti ti luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

Toɠa yɛ ná-minazeɠe gooi ʋolu, é so kpaan,

anɛɛ ni naa ɠa ɠɛ ga tɔun kpɔlɔ vaa.

5 É la ná-walii vea nu ya ga talama vaa.

É la lobɛani zoga sɔbalala nu laalɔɠɔma.

Zɔi é ziɛzu ɠana, naa la ɲiikpiga eyɛsu pɛ!

16

Zɛnvu ʋelei

1 Davide ná-guyei.

Ee, GALA, màkɛ! Mazɔlɔɔ nà lɔɔɠuzu è ʋɔ bɛ.

2 Nà ɗa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Ɗa ga Màliɠii,

ɗa ga nà-undaanɛɛi, taɠili nɔpɛ ge la ná, a ùndaanɛ!»

3 Nu ɲadegaiti ti zooi zu,

tiya ɓɔɠɔi, ti ga nu wolaiti, naati ka nà ɗa unfe ti ma.

4 Taɠiligaa ta undaanɛɛi ɠaiziɛzu gala kiligiti zea,

ta ta-ɓɔlɔi mɔinzu ɓɔɠɔ ma.

Gè la ta-ʋuya zalaɠa ɠula, nii é ga ɲamai,

gè la ti-laasei boga ga dàkɔlɔgiti.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga nà-kulanumai, ta nà-undaanɛɛi,

poganii nii gè sɔlɔɔgai, ɗa ɠa è ɓaazu maazu.

6 Gè nɔ̀nɔ ma ʋoganii zɔlɔɔga, nii fizɔgai,

toɠa bɛ̀ ga poganii, é kòozunɛɛzu.

7 Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI mamasu, nii é tɛ̀nɛsu.

Zìi ɓɔɠɔi ɠa ɗa gàanɛɛnɛ kpidii.

8 Gàazu logɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa yeenɔpɛ, mazɔlɔɔ toɠa kòbaʋɛ,

nii a kɛ gè mina ɲiikpi eyɛsu pɛ.

9 Naa ɠa é ba, zìi ɠaanɛa, zɛ̀nvui ɗa ɠoozunɛ,

kpùsɛi ɓɔɠɔi ɠa looɠosu, makɛgai kitogi zu.

10 Mazɔlɔɔ è la ɠɛlɛa bà, gè ʋa yɛ gɔvɛalaazu,

è la vaa bu ɗa-wotiɠɛ nui, é ga wooɠɛɠila nui, é ʋa yei zeɠei zu.

11 Ɗa zɛnvu ʋelei lɛ ga ze,

koozunɛ wolai ɠa è ɠakalaʋɛ,

ta ɠɔoɠɔ undaanɛɛi è yeezazuʋɛ.

17

Ti ɗa kpɛ̀, un ge la ba

1 Davide ná-GALA falii.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo màavai ma, nii sɔlegai.

Woilo nà-kpee wooiti ma.

Woiyeɠei laalao nà-maanɛɛnɛ wooi luɠɔ,

nii gè kɛɛzu ga dakɔlɔgi, nii yaava la ba.

2 È nà-telebodai ɠula kɛlɛma,

è-ɠaazuʋɛti ti telebodai wuuzumɔ.

3 Zìi zumɔ, è wɛlɛ mà kpidii,

ɗa pòluɠula, è la faa nɔpɛ kaa.

Gè deveʋɛ ga gè mina koto ɠɛ kpɔɛzuɠulai zu.

4 Nuɓusɛiti ti ɠɛ ʋa faa nɔpɛ kɛɛzu,

nà ɓɔɠɔ zosu ga è-laawooiti,

gè mina ziɛ ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ʋeleiti.

5 Gè ziɛni ɗa-ʋeleiti su,

kɔ̀ɠɔiti ti la ɲiikpini.

6 Ee, GALA, nà wooɠulazu è ma, mazɔlɔɔ ɗa gòoɠaaʋote!

Woii lati dɛɛ mà, è woilo gòoi ma!

7 Ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma bɛ̀,

ɗɛi è naati kizosu toosu nuiti ma,

niiti ti lɔɔɠuzu ɠaiziɛzu è ɠobaʋɛ.

8 Makɛ mà ga nu ɠaazuleegi ɠɛʋele,

dɔ̀ɔɠu è-ɠoʋegiti ma niinigi wu,

9 màaɠooza sìli nuiti ba, ti wɔ̀inzeɠezu,

màaɠooza faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba, ti latisu mà.

10 Maawɔinɠa la ti-yiimaʋɛ,

ti-laaʋɛ ɗa waso kpɔɛi wo,

11 ta kɔ̀ɠɔʋo ba, ti ɠoolia mà,

ta ɠaazulosu bà, ti ʋa gàavala zooi ma,

12 eɠɛ zalai nii pului ma, é anii zosu é bali ga,

eɠɛ zala yiʋoi nii dɔɔɠuai makɛsuʋɛ.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI wuzeɠe, è li è ti laaɠomi, è ti ɠaavala!

Kìzo, è kùla faa ɲɔu ɠɛ nuiti zea, ga ɗa-woɠa zɔkpɔi.

14 Ɗɔun kìzo niima nuiti ma, è-zɛbɛi ʋɔ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Kùla etea nuɓusɛiti zea.

Ta-ɠulanumai ɠwɛɛ ge ɠɛ ga eteai zu nɔ!

Ungo, ti yiɠo, tiya-o, ti-lointi-yo, ga naa, nii è makɛsu ti ʋɛ.

Ti yiɠo la, ti mɔtai yɛ, ti-mavofodai ya!

15 Nɔ̀un nà, nà-telebodai ʋɔ, nà è-ɠaazuʋɛ ɠa,

nà wuzeɠena feya, è-maaniinigi ɠa zìɠo!

18

È mama ɗa-unmɔɔ fai zu

(2 Samiyɛle 22:1-51)

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Davide ná-guyei. É niima wuyei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, siɛgi zu naa unmɔɔni da, é kula sili nuiti kpein zeezu, ma un ge la ma mɛɛ ga Sayile.

2 É ɠɛni ma: «È nɛɛʋɛ bɛ̀, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-zobogi!

3 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga nà-fasai, nà-siɠigi, ùnmɔɔ nui,

nà-GALAGI, nà-fasai, ʋɛ gè lɔɔɠuzu ná,

nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi, zobogi nii é kìzosu, nà-siɠi gaaɠoozagi!

4 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Siɛgi zu gè tolini da, gè vieni, gè ɠula sìli nuiti kpein zea.

5 «Saai gìlini ga ná-galuiti,

é ɗa màalua, eɠɛʋelei kɔtuɗɛi la, é faa zuɠoloɠologi ɠɛɛzu.

6 Gɔvɛalaazu ɠaluiti ti veleveleni mà,

saai ná-tumɔiti ti ɠɛ tùɠɔ, ti ɗa màalua.

7 Nà-kidaaʋiligi zu, gè wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

gè ɓainni nà-GALAGI woizu,

é yɛni ná-masa pɛlɛi wu, é gòomɛni,

nà-kpee wooi looni goizu.

8 «Naazu, zooi ɓalini, é ɲiikpi,

gizeiti ma wuulaagiti ti ɓalini,

ti ɲiikpi ná-ziiɠaawanai maaʋele ma.

9 Duului ɠa ɠulazu sokpayeɠeiti su,

abui nii é galai wosu, naa ɗa ɠula daaʋɛ,

ga tiɠilekai é ɗa ɠala.

10 É geeɠɔlɔgi ziɛni su, é yei,

tonaɓiin gaaɠiligai kɔɠɔi wu.

11 É lɛɛni seeluɓɛin ɠɔma, é ɗa ɠoʋe,

é ʋa fiilɛi ɠoʋegiti kɔma.

12 É kpidii latini ɓɔɠɔ ma, é lɔɔɠu ma ɓiligi zu,

fiilɛ wolai ma ɓidii zu, tonaɓiin gaaɠiligai zu.

13 Wozakalagi é ɠɛni volozu tuɠɔ,

sakɔtui ta abulekai niiti ti ɠɛni ɠulazu su,

naati ti ɠɛni leʋesu tonaɓiingi zaama.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zikɔzu geeɠɔlɔgi zu,

GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa wooi ɠa ɠulazu.*

15 É ná-mɛɛinti pilini ga é sili nuiti suvaza,

é mainmainti pilini, nii a kɛ ti ʋoluazo.

16 Kpoloɗɛi ɓomaʋɛ ɠulani kɛlɛma,

eteai ma wuulaagiti maa ɠɛ kala,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpaazaɠai ʋɔ,

ta sokpayeɠeiti su viilɛi ʋɔ!

17 «É yeemaaleni, é yɛ geezuʋɛ, é nɔ̀un so,

é mɛ̀ɛn, é kùla ziɛ wolaiti ga.

18 É kùlani sìli nu wolai ya,

niiti ti wɔ̀inzeɠezu, tama ti zuɓaai nɔ̀un ba.

19 Ti wuzeɠeni dàalɔɠɔma nà-kidaaʋili foloi,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é loni pòlu.

20 É kùlani faaɓaagi zu,

é kùlani, mazɔlɔɔ nɛ̀ɛʋɛ bɛ.

21 «Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani bu, é sò eɠɛʋelei nà-telebodai la,

é kɛ bɛ̀, eɠɛʋelei zèeiti ɲade pelei la,

22 mazɔlɔɔ gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-peleiti sogɛ,

gè la maaɠoozani nà-GALAGI ʋa, ga faa ɲɔu ɠɛɛ vaa maaʋele.

23 Gàazu ɠa ná-tɔgiti ba yeenɔpɛ,

gè la ɗa ga ná-deveiti daa ɠoba.

24 Gè ɠɛni ga ziimai ɠɛ nui,

gè ɓɔɠɔ zoni ga gè mina faaɠaaza gola ɠɛ.

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI sàlani nà-telebo fai maaʋele ma,

eɠɛʋelei zèeiti ti ɲadeni da tɔun gaazu.

26 «Zɔi é è ʋɛ ga wooɠɛɠila nui, ɗa ɠɛ naa ʋɛ ga wooɠɛɠila GALAGI,

zɔi peelalazu la ba, peelalazu la è ʋa naa letema.

27 Zɔi ɲadegai, ɗa ɗa-ɲadedai lɛɛzu ga naa,

niiti ti ga yaava nuiti, ɗa ɗa-ɠimalai lɛɛzu ga naati.

28 Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è maanɔɠɔ nuiti kizosu,

è gaazulɛɛ nuiti gaazumaayei.

29 Ɗa ɠa è nà-wozakalagi volozu,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, ɗa nà-kpidii zu ɠɛɛzu kala.

30 Ni ɗa bà, nà ʋili salaʋusu ɓulugi zaama,

ni nà-GALAGI ɠa bà, nà ʋili gè ɓudɛ siɠigi maazu.

31 «GALA ná-peleiti daazeeliʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠoleʋɛ.

GALA ka ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi naati kpein bɛ, niiti ti lɔɔɠuzu tɔun polu.

32 Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa é ga GALA, ni Ɠɔoɠɔ GALAGI laade?

Ɓɛ ɠa é ga fasai, ni gá-ƓALAGI laade?

33 GALA ka é sàamaɠilizu ga zɛbɛi,

é nà-pelei ɓɛtɛ ga pagɔ.

34 Toɠa kɔ̀ɠɔiti kɛɛzu, eɠɛ dopai ɠɔɠɔiti,

é tò ada ɠaaɠoozagiti.

35 Tɔ ɠa é màalɛlɛzu ga kɔɔɠɔ vai,

mɛɛin é ga kɔlu ɓɔigi kpili fai ɓaai, zèeiti ta mɛɛn ɠae ʋilisu ga naa.

36 Unmɔɔgi è bosu ga ze, naa ɠa é ga nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi,

ɗa yeezeizu bù ga è-yeezai.

Ɗa-ɓɔbaiti ta sɛ̀bɛlɔɔzu.

37 È-zaalai zu, nà ziɛzu valafala,

kɔ̀ɠɔiti ti la liizu ga.

38 «Nà ʋilɛsu sìli nuiti polu, gè yeezeeli ti ma,

gè la ɠalega ma, ni gè la ti-ma zuwu ɠaaleʋeni.

39 Nà ti ʋalizu ga, ti la zooga ti ʋa wuzeɠe,

ti loo kɔ̀ɠɔ wu.

40 Ɗa sàamaɠilizu ga zɛbɛi kɔɔɠɔ vai ma,

ɗa sìli nuiti toozu bu bɛ̀.

41 Ɗa sìli nuiti kpɛɛzu tùɠɔ,

nà wɔ̀inzeɠe nuiti koloɠolo.

42 Ta kpee loozu ga ti kpɔba zɔlɔɔ, ti la sɔlɔɔni,

ni ta Ɠɔoɠɔ GALAGI lolina, naa la ti wooɠaaʋotesu!

43 Nà ti ɠɛɛzu ga fufiligi, nii fiilɛi liizu la,

gè ti ɓale eɠɛ pele zu ʋalaʋalagi.

44 «È kùla nà-nuɓusɛiti ta-ɓaka fai laawu,

è sèiɗa zii ɠiligiti unda ga kundiɠii.

Nuɓusɛiti gè la ti ɠwɛɛ, naati ta botii ɠɛɛzu bɛ̀.

45 Nà ti levena nɔ feya, ti ɠolo bɛ̀ gaamanɔ.

Wɛɛinti ta ʋaazu, ti ɗa tɛ̀ su.

46 Wɛɛinti ta iɲɔteʋei zu,

ti zasu ɗa ɓali, ta ɠɛna ɠulaa ta-ziɠigi zu.

47 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa vulua! Mamagi ɠa bɛ, tɔ ɠa é ga nà-fasai!

Ɛsɛ pɛ ge nà-kizo GALAGI maamusɛ,

48 GALAGI é zobo feezu bɛ̀, gè nɔ̀nɔ ʋotokula,

é ziiti kolozu bɛ̀,

49 ɗa kùlazu sìli nuiti zea.

Ɗa sèizu wɔ̀inzeɠe nuiti unda,

è kùla nu ɲɔiti zea!

50 Naa ɠa é ba, nà è maamusɛ zii ɠiligiti saama, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Nà guyei loo è-laaseigi lɛbi vaa ma.

51 Ɠɔoɠɔ GALAGI unmɔɔ faa wolai ɠɛa ná-masagi ʋɛ.

Toɠa wooɠɛɠiladai ɠɛɛzu naa ʋɛ, nii gulɔ ɲadegai ziaai ma,

nii é ga Davide, ta mavofodai, eyɛsu ɠɔ!»

19

GALA ná-kulakɛlɛma felegɔiti

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Geeɠɔlɔgiti kpein ta GALA ná-lɛbiyai lɛɛzu,

somideɠaiti ti geezuʋɛ, naati ta zeei ná-botii lɛɛzu.

3 Folo ɠilagi ɠa zɔɔma voloi ɠalasu ga naa,

kpidi ɠilagi faaɠwɛgi ve zɔɔma ɓidii ya ga naa.

4 Naa la ɠɛɛzu ga wooiti ɓaa kpɔɛzuɠulaiti,

nii nu a zoo mɛnisu.

5 Kɛlɛ ti-ma wooi ɠa laazeelizu eteai zu ná pɛ.

Ti-wooi ɗa zeeli zou ɓela ga.

GALA ge foloi ná-seɠe ɠotai ɓɛtɛʋɛ geeɠɔlɔgi zu.

6 Kɛɛʋɛ eɠɛ anzazini niinɛi, nii é ɠulazu daa ʋɛlɛi wu,

eɠɛ pilɛ sɔlɔɔ nui, é liizu luɠɔ, koozunɛai ga é kpizɛi lɔɔzei!

7 Toɠa ɠulazu geeɠɔlɔgi ɠwɛgi,

é ná-kpizɛi ɠaaɓela zɔɔla ʋelei,

ani nɔpɛ ge la lɔɔɠua ná-diegi ʋa.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi laazeeliʋɛ,

toɠa ɗa nu yii niinɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zeele wooi ɠa ga gaamai,

toɠa ɗa ɠimalai ve ɠimalala nui ʋɛ.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti sɔlegɛ,

ta ɗa nu ɠoozunɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti suɠalagɛ,

ta ɗa nu ɠaazuzeɠe ma.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠoleʋɛ,

toɠa yɛ kɛʋele ma eyɛsu ɠɔ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-deveiti ta ga gaamai,

ti zɔlegɛ gola.

11 Ti vizɔgɛ zanugi ʋa, anɛɛ zanu mɔinmɔingiti,

niiti ti-ma nɔɠɔi ɠulaai ti ʋa.

Ti ɲɛmigɛ kɔin gulɔi ʋa,

anɛɛ kɔin gulɔi nii é ɠulazu ɓɔɠɔ ʋɛ ma zɛpɛgi ʋa.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-lɔgiti ti ɗa-wotiɠɛ nui loa ɠisu,

é ná-kulanuma wola zɔlɔɔgɛ ti zu.

13 Ɓɛ ɠa é tɔ ɓɔɠɔi ná-gaaɠilimalala vaaɠaazagi ɠwɛɛsu?

Màavaayɛ ga nà-kotoiti, ti lɔɔɠuai, gè la ti ɠwɛɛ.

14 Nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, màkɛ, gè mina gaaɠilima ɠoto ɠɛ!

Ti mina pilɛ sɔlɔɔ mà ga tago ɓalaa!

Nà ɠɛ ga telebo nu,

gè ɠɛ ga sɔbalala nu, tɔ koloɠologiti faa zu.

15 Yeezei dàawooiti bu ga pagɔ,

ta kòozu ɠisiɛiti è ɠakala,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-fasai, ùnmɔɔ nui!

20

Gá-Masagi zobo sɔlɔɔ!

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI è wooɠaaʋote è ɠidaaʋili foloi!

Zakɔɓe ná-GALAGI laaseigi è makɛ!

3 É ɗa-ɓɔbai leʋe è ma, é zeɠe seizu ɲadegai,

é yɛ Siyɔn é yeezei è wu.

4 É ɠizɛ ɗa-vebɛaniiti kpein su.

É yeezei ɗa-zalaɠaiti bu ti ɠalazu.

Lo!

5 É è yiima vai ɠɛ è ʋɛ,

é naati daazeeli, niiti è pɔ è ti ɠɛ!

6 Gá wooɠula ga koozunɛɛi ɗa-zobo sɔlɔɔ fai zu,

gá gá-ƓALAGI ná-ɗalapoi lɛ geezu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naa kpein kɛ, nii è falizu ma.

7 Gè kwɛɛ niina, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zee ɠa ná-masagi ʋa, nii é gulɔ ɲadegai ziɛni ma,

toɠa yɛ ná-ada ɲadegai geezuʋɛ, é gooɠaaʋote,

é unmɔɔ, zeezazu ɓɔba wolai ʋɔ.

8 Tanigaani zee ɠa ta-ɠɔɔɠɔ wotoloiti ma,

tanigaani zee ɠa ta-zooiti ma,

gɔun gá, gá-ɠitogi ɠa ga ɗe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI.

9 Tiya mu ta ɓilisu ti loo,

gɔun, gá yɛsu loni, gi lo kpaan.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI, zobogi ve gá-masagi ʋɛ!

É zoo é gi wooɠaaʋote, siɛgi zu gi wooɠulazu ma la, ga é ɓɔ gi ʋa!

21

Zobo sɔlɔɔ fai ma mamagi

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, masagi ɠa ɠoozunɛɛzu è-zɛbɛi zu.

Ɗa-zobo sɔlɔɔ fai ɠa gola laavesu ga koozunɛɛi.

3 È ziima anii veeni zea,

è la ɠɛni ɠɛlɛni, è ʋa ɓe naa veezu zea, nii é ɠɛni falizu è ma.

Lo!

4 È ʋaani bɛ ga tuya ʋagɔiti.

È masa bɔɔlɔgi lɔ unba nii é ga zanu kitei.

5 É zɛnvui valini è ma, è feeni zea,

è sii suɠooza, eyɛsu ɠɔ.

6 Ná-lɛbiyai wɔɔlɔa, tɔɔzei ɗa-zobogi ʋɔ, nii è feeni zea,

è maayikia, é ɗa volo.

7 È kɛɛʋɛ ga tuya ɗɛungi eyɛsu ɠɔ,

è daavegɛ ga koozunɛɛi è ɠaazu.

8 Masagi ɠa ɓɔɠɔ ɠalivaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-wooɠɛɠiladai ʋɔ, é la ɲiikpiga eyɛsu pɛ.

9 Ɗa yeeʋɛɛ è zili nuiti kpein ma,

è-yeezai ɠa zeeli è wɔinzeɠe nuiti kpein ma.

10 Ɗa ti ɠɛ ga abuzulugi, siɛgi zu è ɠulazu la kɛlɛma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti maaɓɔle ná-ziiɠaawanai zu,

abui ɠa ti ɠala.

11 Ɗa ti-mavofodai undaaʋili, é ɠula eteai zu,

ti-ma zuwu ɠula fulu nuiti saama.

12 Ta faa ɲɔi ɓɛtɛzu è laalɔɠɔma,

ti kisiɛ ɲɔiti bo, kɛlɛ ti la zobo sɔlɔɔga.

13 Mazɔlɔɔ ɗa ti ɓɛ, ti ʋoluazo,

ɗa ɗa-mɛɛin ʋili ti ma.

14 Wuzeɠe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ga è-zɛbɛi!

Gɔun gá, gá pɔ gi guyei loo, gi ɗa-ʋilɛ sɔlɔɔdai maamusɛ.

22

Nà-GALAGI, nà-GALAGI,
leeni vaa zu è ɠɛlɛai bà?

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Sobuzobu lopai». Davide ná-guyei.

2 Nà-GALAGI, nà-GALAGI, lee vaa zu è ɠɛlɛa bà?

È loni ɠoozama, è la ʋaazu, è ʋa ɓɔ bà, anɛɛ ni nà kpalagiti bosu?

3 Nà-GALAGI, nà kpeei loozu foloi, è la gòoɠaaʋotesu,

gè la maaɠɛsu kpɔ kpidii.

4 Anɛɛ naa ʋe, ɗa ga GALAGI, Ɲadegai,

ɗa zeini Izilayɛle ná-maamusɛi zaama.

5 Ɗa ɠa gi-mɛmɛwolani ti ɠɛni ɠalivaazu è ma,

ti ɠɛni ɠalivaazu è ma, è ɗa ti unmɔɔ.

6 Ti ɠɛni wooɠulazu è ma, ti ɗa vie,

ti ɠɛni ɠalivaazu è ma, ti la ɠɛni unfeni pɛ.

7 Kɛlɛ nɔ̀un nà, gè ɠɛa ga kpeinɲaɠagi, gè la mɔ ga nu,

kɛni fulu nuiti ta-ɲɛɛɠulasu anii, wɔ̀inzeɠea nuɓusɛiti ma.

8 Nii kpein é pɛ̀tɛsu, naati ta ɲɛɛɠulazu sù,

ti ɗa laaɓɛɛlu, ti ɗa ɠɔmɔɔni, ti ɗa ɠɛ ma:

9 «É ɠitoni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

deɠɛmu niizu, Ɠɔoɠɔ GALAGI fie niina!

Tɔɔzei nɛɛʋɛ bɛ, é kizo na mu!»

10 Ungo, ɗa ɠa è kùlaa dèe ɠoozu,

ɗa ɠa è kàlivaani dèe ná-ɲiimiiti ma.

11 Gè zɔlɔɔni nɔ feya, ti kàliva è ma,

kùlaai ma dèe ɠoozu nɔ feya, è ɠɛni ga nà-GALAGI.

12 Mina maaɠooza bà, mazɔlɔɔ kidaaʋiligi maaɓuɠa bà,

tɔɔzei nu la ʋaazu, é ʋa ɓɔ bà!

13 Sìli nuiti tatigɛ mà, eɠɛ nikɛ zinɛ ɓulugi,

Ɓasan nikɛ zinɛ ɓulugi ɠooliʋɛ mà.

14 Ta laalaosu dàalɔɠɔma eɠɛ zalai,

nii é anii ʋalizu ga, é ɗa zikɔ.

15 Gè ɠɛa eɠɛ ziɛi é yeizu,

kàeiti kpein ti ɠula ga,

zìi ɠɛa eɠɛ kedoi,

gaa ɠa wuunsu, kòozu zɔɔlaiti saama.

16 Sùvikɛi vɔa, é ʋaliʋali eɠɛ penɛi,

nɛ̀gi ɗa ɠata dàa ɠoozuʋɛ ʋa.

È dɔ̀a saai ma vufiligi zu.

17 Mazɔlɔɔ gilɛiti ti màaɠooliʋɛ,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ma ɓulugi màaɠooliʋɛ,

ti zèeiti bɔɔʋɛ ta kɔ̀ɠɔiti.

18 Nà mà ɠaeiti kpein gaalusu.

Ta naa ʋɛtɛsu, ti ɠaazulo bà.

19 Ta nà-seɠeiti gaaɠwɛɛzu ɓɔɠɔ ʋa,

ti kpakutoomai ɠɛ ga màazeɠeiti.

20 Kɛlɛ ɗɔun, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina maaɠooza bà!

Ɗa ɠa è ga sùvikɛi, ʋa fala è ɓɔ bà!

21 Zìi ɠula boɠa zɔkpɔi ɠa,

è zɛ̀nvui ɠula gilɛiti zea!

22 Kìzo zalai laaʋɛ ma,

ta teɠui minɛiti!

È gòoɠaaʋoteni!

23 Nà zeze ga è-laaseigi kɛ̀ɛleaiti saama.

Nà è maamusɛ maaɓɔgi zaama.

24 Wɔiti wo luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, à maamusɛ!

Zakɔɓe mavofodaiti kpein à dɛbi!

Wo zasuɓali tuɠɔ, Izilayɛle mavofodaiti kpein!

25 É la bala nui ʋɛlɛʋilini, naa ná-maanɔɠɔ ziɛgi zu,

é la ɠaazuzeɠeni ba, é ʋa maaɠooza ba.

Kɛlɛ é woiloni, siɛgi zu naa ɓainni da, é wooɠula ma.

26 È-zaalai zu, nà è maamusɛ maaɓɔ golai zu.

Gè nà-minazeɠegiti daazeeli naati gaazu, niiti ti luazu è ʋa.

27 Maawɔin nuiti ti daami wo, ti yiɠo.

Naati ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, niiti ti eteai ziɛzu tɔun bɛ,

wo-zii zuɠooza eyɛsu ɠɔ!

28 Zou ɓela ga ɲɛgɛlɛin, ta ɠizɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zu, ti lati tɔun ma.

Zii ɠiligiti ta-ʋɛlɛyeɠeiti kpein, ta nɔkɔ tɔun bu.

29 Mazɔlɔɔ masadai ɠa ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ,

toɠa masadai ɠɛɛzu zii ɠiligiti unda.

30 Etea zu zobobɛ nuiti kpein, ta daami wo, ti nɔkɔ bu,

niiti kpein ti yeizu kabai zu, naati ta maayei bɛ,

niiti ti la zooga ti ʋa ti-yɛnvui makɛ.

31 Ti-mavofodai ɠa Maliɠii lɛbi,

ta ná-fai wo yamanii naazu nuiti ma, niiti ti wuzeɠezu.

32 Mavofodai naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-telebodai lɛ adaʋɛ pɛ,

é naa laazeeli nuɓusɛiti ma, ti ʋaazu zɔlɔɔsu,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛa ná-nuiti ta-ɠizo fai zu.

23

Nà ga baalagi,
Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga màkɛ nui

1 Davide ná-guyei.

Nà ga baalagi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga màkɛ nui,

gè la ʋalaga ani nɔpɛ ma.

2 Toɠa nà-dooɠo bosuʋɛ ɠɛɛzu ga tufa lɛnugi zu,

toɠa losu tùɠɔ, é li ga ze ziɛ lɛilɛigiti pɔ bɛ.

3 Toɠa nìinɛzu,

é lo tùɠɔ, é li ga ze telebo peleiti su,

daaseigi wɔɔlɔ vai zu.

4 Siɛgi zu gè ziɛzu la faaɓaagi ma ʋɛtugi zu,

gè la lua faa ɲɔu nɔpɛ ba, mazɔlɔɔ ɗa bà,

ɗa-lukpɔi, ta ɗa-ɓakɔi, naati ka ti zìilɛizu.

5 Ɗa fɛti laamii ɠɛʋele ɓɛtɛzu bɛ̀ sìli nuiti gaazu,

è gulɔi ziɛ nɔ̀ungi ma*,

nà-ziawɔi laavegɛ, é ɗa ʋu ya.

6 Ungo, undaanɛɛi ta nɛɛbɛi ta yɛ bà, nà-eteai pɛ su,

nà ɠale ma, gè yɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pɛlɛi wu, eyɛsu sìi ma voloi pɛ.

24

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa lɛɛzu ná-ada ɲadegai

1 Davide ná-guyei.

Zooi ta gaa ɠaniiti ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ,

eteai ta nii kpein é zeini su!

2 Mazɔlɔɔ tɔ ɠa é zooi zeiɗa kpoloɗɛiti gaaʋɛ,

é suvie ziɛ wolaiti maazu.

3 Ɓɛ ɠa a zoo é lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gizei ma?

Ɓɛ ɠa a zoo é wuzeɠe, eyɛsu é lo ná-ada ɲadegai?

4 Nii zeeiti ti la ɠɔzɔni, ziimaʋɛ ɠoleai,

nii é la ɓɔɠɔ lɔɔzu faa ɲakaiti su,*

é la ɠonazu ga é ʋa nu yaava.

5 Toɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tuyai zɔlɔɔ,

ná-kizo GALAGI ɠa deve ga telebo nu.

6 Pele ɠana niiti ti gaiziɛzu, naati ta-nuɓusɛiti ti la,

ti ɠilizu Zakɔɓe ná-GALAGI ʋa.

Lo!

7 Kpogiti, à wa-ɓofalagiti buzeɠe,

à ti wuzeɠe, ɠɔoɠɔ siɠidaʋɛti,

naa ɠa a kɛ, lɛbiya Masagi lɛ ná!

8 Ɓɛ ɠa é ga lɛbiya Masagi?

Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋe, sulogai, kɔɔɠuluɓai,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, kɔɔɠuluɓai.

9 Kpogiti, à wa-ɓofalagiti buzeɠe,

à ti wuzeɠe, ɠɔoɠɔ siɠidaʋɛti,

naa ɠa a kɛ, lɛbiya Masagi lɛ ná!

10 Ɓɛ ɠa é ga lɛbiya Masagi?

Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋe, Fai-Pɛ-Maliɠii,

tɔ ɠa é ga lɛbiya Masagi!

Lo!

25

Pelei lɛ ga ze,
nii è pɔ ga gè ziɛ la

1 Davide ná-guyei.

*Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ʋɔ pelei ɠa gè ɠaaʋotesu ná.

2 Nà-GALAGI, ɗa ɠa gè ɠalivaai è ma,

mina va bu gè ʋa lɔ unfegi zu,

sìli nuiti ti ʋa ɗa ɠoozunɛ nà-faa zu.

3 Nii kpein kitogai è ʋa, tanɔpɛ ge la lɔa unfegi zu.

Kɛlɛ niiti ti yaavai ɠɛɛzu fuun, naati ta unfe.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ʋeleiti dɛɛ ga ze!

Kàla ga ɗa-ʋeleiti.

5 Lo tùɠɔ gè ziɛ ga ɗa-ɠaamai, è kàla.

Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ga nà-kizo GALAGI,

ɗa ɠa kìtogai è ʋa folo-o-folo.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠizɛ ɗa-maawɔinɠai zu, ta ɗa-wooɠɛɠiladai,

mazɔlɔɔ ta ɠɛʋele ma eyɛsu ɠɔ!

7 Mina ɠizɛ nà-doungo ziɛgi ma ɠotoiti su, ɓaa nà-tɔ koloɠologiti ti leʋegai,

ɠizɛ sù ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma, tɔɔzei, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ʋagɛ!

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ, é zɔle,

naa ɠa é ba, é pelei lɛɛzu la ga kotoba nuiti, ga ti ziɛ la.

9 Toɠa ɗa ɓɔɠɔmaayei nuiti pilɛ telebo pelei ʋa,

toɠa ɗa ɓɔɠɔmaayei nuiti kala ga ná-pelei.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-peleiti ta ga nuɓɔɠɔlai, ta wooɠɛɠiladai,

naati bɛ, niiti ti ga wooɠɛɠila nu, ná-minazeɠegiti su, ta ná-deveiti.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-faaɠaaza golaiti suvaayɛ è-laaseigi ná-lɛbiyai ʋɛ,

mazɔlɔɔ ti wola wɔɔlɔʋɛ.

12 Nui nii é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa pelei lɛ ga naa, nii maanɛai é yiimazeɠe la.

13 Toɠa zɛnvui wo undaanɛɛi zu,

mavofodai zooi zɔlɔɔ ga nɔnɔ.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa koozu vaiti dɛɛ ga naati, niiti ti luazu ba.

É ti ɠala ga ná-minazeɠegi.

15 Gàazu logɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa yeenɔpɛ,

mazɔlɔɔ tɔ ɠa é kɔ̀ɠɔi ɠulazu tumɔi zu.

16 Ɠaaʋote mà, è kulafiliba vaanɛɛi ɠɛ bɛ̀,

mazɔlɔɔ nà ɠila be, màawɔinʋɛ.

17 Ziizoolɛi zìi laavega,

kìzo nà-ziiɓɔlɔ vaiti ma.

18 Nà-maanɔɠɔi ʋɛtɛ, ta nà-kpɔlɔi,

nà-kotoiti kpein suvaayɛ bɛ̀.

19 Wɛlɛ ʋelei sìli nuiti mɔinɗai la,

ta wɔinzeɠema wolai, ti wɔ̀inzeɠezu la.

20 Zɛ̀nvui makɛ, è ùnmɔɔ!

Gè mina lɔ unfegi zu, tɔɔzei nà lɔɔɠuzu è ʋɔ bɛ.

21 Telebodaiti ta sɔledai ta màkɛ,

mazɔlɔɔ kìtogɛ è ʋa!

22 Ee, GALA, Izilayɛle ɠula ná-kidaaʋili faiti pɛ su!

26

Tukpɔi lo bɛ̀

1 Davide ná-guyei.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, tukpɔi lo bɛ̀!

Mazɔlɔɔ nà nà-eteai ziɛzu peelalazu nɔpɛ ge la bà.

Nà ɠalivaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, gè la ɲiikpiga eyɛsu pɛ.

2 Fɛ̀ɠɛlɛfɛɠɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, pòluɠula,

è zìi ʋɛtɛ, ta nà-kisiɛiti.

3 Mazɔlɔɔ gàazu ɠa ɗa-nuɓɔɠɔlai ʋa,

nà nà-eteai ziɛzu, eɠɛʋelei ɗa-wooɠɛɠiladai la.

4 Gè la liizu gè ʋa zei yaava nuiti koba,

gè la woovele nuiti seizeisu.

5 Niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu, naati ta-maaɓɔgi wɔinzeɠeʋɛ mà.

Gè la zeizu suɲɔu nuiti koba.

6 Nà zèeiti gaagbazu sɔbalalai zu,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà latisu ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛ ma,

7 gè mama gooiti bo,

gè ɗa-vaanɛɛiti kpein bo.

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-zeizuʋɛ nɛɛʋɛ bɛ̀,

ʋɛ ɗa-lɛbiyai zeini ná!

9 Mina sò ga nu ɲɔiti kɛʋele,

mina zɛ̀nvui zeɠe ga nu ʋaa nuiti kɛʋele!

10 Ti-yeeiti dɔɔʋɛ faa ɲɔi zu.

Ti ɓɔɠɔ yɛgɛna ti ti ɠeya ga lobɛanii.

11 Nɔ̀un, nà ziɛzu nà-telebodai zu,

ùnmɔɔ, è zaalai la mà!

12 Kɔ̀ɠɔi ɠa loni sɔledai zu,

nà Ɠɔoɠɔ GALAGI mamasu maaɓɔgi zu.

27

GALA pɔ bɛ ɠa é ga nu lɔɔɠuzuʋɛ

1 Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga nà-wozakalagi, ta nà-kizogi.

Ɓɛ ɠa nà lua ba?

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga zɛ̀nvui makɛ nui.

Ɓɛ ɠa nà inɛinɛ ba?

2 Siɛgi zu niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu,

ti maaɓuɠazu la bà, ga ti kpùsɛi mi,

wɔ̀inzeɠe nuiti ta sìli nuiti,

tiya ɠa naazu, ti-ɠɔɠɔi ziɠazu, ti loo.

3 Ni kɔɔɠɔ nua ta wuzeɠena dàalɔɠɔma,

gè la lua zìimaʋɛ ga tago ɓalaa,

ni kɔɔ a wuzeɠena dàalɔɠɔma,

anɛɛ naa ʋe, dàavegɛ ga kitogi.

4 Ani ɠila kpe ka gè falizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

gè gaiziɛzu gola,

gè zei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pɛlɛi wu,

sìi ma voloi pɛ su,

gè ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maayikii ʋɛtɛ,

gè ɠaaɓa gè tɔun kwɛɛ sei ʋɛlɛi wu.

5 Mazɔlɔɔ toɠa màkɛ ná-seɠe ʋɛlɛi wu,

kpɔlɔi ma voloi zu.

Toɠa dɔ̀ɔɠu ná-seɠe ʋɛlɛi wu,

toɠa bùzeɠe, é gàalɔ fasai ma.

6 Nɔ̀ungi wuzeɠeʋɛ na, gàaɠooza sìli nuiti ba, ti ɠooliai mà.

Nà zalaɠaiti kula ná-seɠe ʋɛlɛi wu, mama zalaɠaiti,

nà guyei loo, gè guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma.

7 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo gòoi ma, nà wooɠulazu è ma,

gòoɠaaʋote è-zaalai ʋɔ!

8 Kìgi ɠa ɗa-vai wosu ma ga: «Gàiziɛ, è lati mà!»

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è ɠaiziɛzu!

9 Mina ɠaazuʋɛ lɔɔɠu bà,

nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, mina dàaʋili ga ziiɠaawanai,

ɗa ga nà-kpɔba nui!

Mina yeeɓe bà, mina ɠɛlɛ bà,

nà-kizo GALAGI!

10 Kɛ̀ɛ ta dèe ti ɠɛlɛni bà,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezeini bù.

11 Pelei lɛ ga ze, nii è pɔ ga gè ziɛ la,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, lo tùɠɔ telebo pelei zu,

tɔɔzei sìli nuiti ta gàiziɛzu.

12 Mina dɔ̀ sìli nuiti ziimai zu,

mazɔlɔɔ zɛɛ zeeleiti ti wuzeɠea dàalɔɠɔma,

toomai ɠa ti bosu.

13 Nà la ɠɛ ga leeni, ni kito ge la ɠɛni bɛ̀,

gè ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nɛɛbɛi ɠwɛɛ,

niima eteai zu fulu nuiti saama?

14 Ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa!

Zɛbɛzeɠe, è yiilɔɔ!

Ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa!

28

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gooɠaaʋotegi

1 Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa gè wooɠulazu è ma.

Nà-fasai, mina woizuɓɔlɔ tùɠɔ.

Ni ɗa laaɠuluna, nà ɠɛ ga naati kɛʋele,

niiti ti yeizu kabai zu.

2 Woilo nà-maanɛɛnɛ wooiti ma,

siɛgi zu gè wooɠulazu la è ma,

siɛgi zu gè zèeiti tɛɛzu la

è-zeizu ɲadegai ʋɔ pelei, è zeini ná!

3 Mina faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-vaa ɲɔu ɠasɔi ta la ùnma,

faa ɲɔu ɠɛ nui naati, ti ziilɛi kpɔɛi wosu ti-zeiɲɔɠɔi ma,

kɛlɛ faa ɲɔi ti-yiimaʋɛ, ga yaavai.

4 Ti zala, eɠɛʋelei ta-ɠɛɛwotiiti ti la,

eɠɛʋelei ta-yaava ɠɛɛwotiiti ti la.

Ti zala é zoloo ti-yeei ná-kɛɛwotii ma.

Nii soloogai ti ma, naa la ti unma.

5 Mazɔlɔɔ ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwotiiti deveni,

anɛɛ zeei ná-kɛɛwotiiti.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ɠoloɠolo!

Ti mina mɔ wuzeɠe eyɛsu pɛ!

6 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Mazɔlɔɔ toɠa woilosu nà-maanɛɛnɛ wooiti ma.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga sùvikɛi ta nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi.

Gè ɠalivaaʋɛ ma, toɠa ɓɔsu bà.

Zìimaʋɛ laavegɛ ga koozunɛɛi.

Nà maamusɛzu ga nà-guye wooiti.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga ná-nuiti kpein suvikɛi,

tɔ ɠa é ga siɠigi, ʋɛ masagi nii é gulɔ ɲadegai ziaai ma, naa a ɗa unmɔɔgi zɔlɔɔ ná.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-nuɓusɛiti kizo, è tuya loo ti ʋɛ, ta ga ɗɔnɔiti!

Ɠɛ ga ti makɛ nui, è yeezei ti wu, eyɛsu ɠɔ!

29

Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi

1 Davide ná-guyei.

GALA ná-geezuɠeelaiti, à Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

wo ná-zɛbɛi ta ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma!

2 Ungo, à Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi ma lɛbiyai maamusɛ,

wo nɔkɔ tɔun bu, maaɠiliai ga seɠe ɲadegai!

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɠulazu ziɛiti maazu,

lɛbiya ƓALAGI ɠa tona ɓunɛ tugi ɠulazu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɓudɛzu ziɛ wolaiti gooi maazu!

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɠulazu ga keɠaaɓa!

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɠulazu ga masa gooi!

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa sɛdele guluiti galeɠalezu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Liɓan sɛdele guluiti koloɠolosu,

6 toɠa Liɓan ɠizeiti kpizɛzu eɠɛ nikɛ ɓokpagiti,

ta Siliyɔn ɠizei eɠɛ teɠu ɓokpagi.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa mainmain ɠulazu.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɗa teʋebai zuɲiikpi.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa Kadɛse teʋebai zuɲiikpi.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɗa ɠɛ ga zaɓui dopaiti ti yiʋoi ʋu.

Toɠa ɗa dɔɓɔi zuwolo.

Ná-masa pɛlɛi wu ti pɛ ta ɗa wooɠula, ti ɠɛ ma: «Lɛbiyai ɠa bɛ!»

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni masadai ɠɛɛzu, ziɛve golai ʋaa ziɛgi zu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zobogi ve ná-nuɓusɛiti bɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tuya loo ná-nuɓusɛiti bɛ, é ziilɛigi ve ti ʋɛ.

30

È zɛ̀nvui vea zèa ʋolu

1 GALA sei ʋɛlɛi laalao guyei. Davide ná-guyei.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è maamusɛzu,

mazɔlɔɔ è kùlaa zeɠe ɓokulagi zu.

È la vaani bu, sìli nuiti ti ʋa ɗa ɲɛɛɠula sù.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, gè è loligɛ ga è ɓɔ bà,

ɗa ma, è bàloʋɛ.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è mɛ̀ɛnni, è kùla saai ya,

è zɛ̀nvui ʋu sù, siɛgi zu gè ɠɛni liizu la kabayeɠei ʋɔ pelei.

5 À guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wɔiti wo bɛ ga wooɠɛɠila nuiti.

À maamusɛ, wo ná-ɲadedai ɠula kɛlɛma.

6 Mazɔlɔɔ ná-ziiɠaawanai la ɗa ga lɛbiga,

kɛlɛ ná-nuɓɔɠɔlai ɠa ná nu zii ma voloi pɛ su.

Ni kpɔkɔi gɔlɔi ɠa é ná,

geelaa ɠa laosu ga koozunɛɛi.

7 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazu ga nà ziilɛi su, gè ɗa ɠɛ ma:

«Gè la ɲiikpiga eyɛsu pɛ.»

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-nuɓɔɠɔlai ʋɔ, è sɛ̀bɛlɔɔni sèi ɠizei ma.

Kɛlɛ è ʋoluavega bà, gaamanɔ kiteʋei zeelia mà.

9 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè wooɠulaa è ma,

ee, Màliɠii, gè è maanɛɛnɛ, gè ɠɛ ma:

10 «Ni nà zaana, ni nà yeina kabayeɠei zu,

ɗa-ɠulanumai ɠa naazu ga leeni?

Zɔi é niina ga fufiligi nɔ, naa ɠa zoo ɠale è maamusɛzu?

Toɠa zoo ɠale ɗa-wooɠɛɠiladai ɠulazu kɛlɛma?

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo, gàazumaawɔinɠa,

ʋa è ɓɔ bà, Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

12 È nà-gɔlɔ wooiti faliboga ga kua wogai koozunɛɛi zu,

è saa wɔlɔ wo seɠeiti kula kɔ̀ba, è ti maavalibo ga fɛti ɠula zeɠeiti,

13 naa ɠa a kɛ gè è maamusɛ ga zìimaʋɛ pɛ, gè mina ɓɔlɔ.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, nà è maamusɛ eyɛsu ɠɔ.

31

Dàaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa gè lɔɔɠuzu è ʋoluʋɛ,

màkɛ eyɛsu pɛ, gè mina lɔ unfegi zu!

Ùnmɔɔ ɗa-lelebodai zu!

3 Woilo gòoi ma, zuvilɛ è ùnmɔɔ!

Ɠɛ bɛ̀ ga dɔɔɠuzu vasai, ta siɠigi, nii a kɛ gè ɠizo!

4 Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ga nà-fasai, ta nà-siɠigi,

è-laaseigi lɛbi vai ma, ɗa lo tùɠɔ, è ɓɔ bà.

5 Ɗa kùla tumɔi zu, nii ti seiɗai tùɠɔ,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ga siɠigi é màkɛsu.

6 Nà zɛ̀nvui ɠalivaazu è ma,

ɗɛi è ùnmɔɔni, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gaama ƓALAGI.

7 Gè naati wɔinzeɠea, niiti ti ɠilizu zɛɛ zaleiti ba.

Nà ɠalivaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

8 Nà ɠɛ wuulee ga koozunɛɛi, ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma,

tɔɔzei è nà-maanɔɠɔi ʋɛtɛga,

è ɠida nà-kidaaʋili fai wu.

9 È la dɔ̀ɔzu sìli nuiti zeezu,

è pìlɛga ɓɔɠɔyeemai zu.

10 Màawɔinɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Mazɔlɔɔ nà kidaaʋiligi zu, ziizoolɛi gàazuʋɛ maaʋooloa,

ta zìi ta kpùsɛi kpein.

11 Nà-eteai ɓega taɓai zu,

nà-konagiti ɓalaa ti ɠɛa kpalagi zu,

sùvikɛi ɠula sù, tɔɔzei nà-faaɠaaza golai ʋa,

mà ɠaeiti sumiiʋɛ.

12 Wɔ̀inzeɠe nuiti kpein ta ɲɛɛɠulazu sù,

sìɛɲɔɠɔiti ti ɗa ta ɓɔ ba,

kwɛ̀ɛ nuiti ti ɗa lua bà.

Niiti ti kàazu eteaʋɛ, naati ti ɗa ɓizɛ, ti ɗa maaɠooza bà.

13 Nà-fai yeema nuiti bɛ ti-yiimaʋɛ, eɠɛ nà za.

Gè ɠɛa eɠɛ anii nii toai ya.

14 Nà naama woo ɲɔiti mɛnisu, niiti ti wosu dàalɔɠɔma:

«Maaɠooliʋɛ ga maalua vai.»

Ti zoloogɛ ma dàalɔɠɔma,

ti yaavai ɠili ga ti zɛ̀nvui ɠula zèa.

15 Kɛlɛ nɔ̀un nà, nà ɠalivaazu è ma, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Gè ɠɛ ma: «Ɗa ga nà-GALAGI!»

16 Nà-eteai ɠa è yeezu,

kùla sìli nuiti zea, niiti ti wɔ̀inzeɠezu!

17 Yeezei bù ga pagɔ, nà ga ɗa-wotiɠɛ nui!

Kìzo ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma!

18 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè mina lɔ unfegi zu,

siɛgi zu gè wooɠulazu la è ma.

Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti yɛ unfegi zu,

ti yɛ maaɠɛkpɔgi zu, ti yei gɔvɛalaazu!

19 Ti ɠɛ ga ɓoɓoiti,

naama lakɔlɔgiti ti ɓɔɛzu ga gaazumaanɛɛi telebo nui laalɔɠɔma,

ta wasogi, ta wɔinzeɠemai.

20 Ɗa-nuɓɔɠɔlai wɔɔlɔʋɛ gola,

nii è makɛgai naati bɛ, niiti ti luazu è ʋa,

ta naati ti lɔɔɠuai è ʋolu,

nii è ʋaazu kɛɛzu ti ʋɛ, nuɓusɛi kpein gaazu.

21 Ɗa ti lɔɔɠuzu è-ɠaazu ma,

ti maaɠooza nuɓusɛiti ta-ɠisiɛ ɲɔiti ba,

dɔɔɠuzuʋɛ miná ɠa è ti ɠizosu ná,

nuiti ti-nɛgiti ma, niiti ti laalɛɛzu ti wu.

22 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Mazɔlɔɔ é ná-wooɠɛɠiladai ɠulaʋɛ kɛlɛma bɛ̀,

nɛ̀i gè ɠɛni eɠɛ taa wolai seiɗai kɛlɛ su.

23 Kìgi zupuni, eyɛsu gè ɠɛ ma:

«É la mɔ yiizoolɛzu ga ze!»

Kɛlɛ è nà-maanɛɛnɛ wooiti mɛnini,

siɛgi zu gè wooɠulani la è ma.

24 Wɔiti wo ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠila nuiti, à nɛɛʋɛ wo pɛ!

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa kidaaleʋe nuiti makɛ.

Kɛlɛ toɠa waso nuiti sala ga ɲɔuɗa.

25 À zɛbɛzeɠe, wo zulo,

wɔiti wo ɠitogai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa!

32

Maavaayɛgi ma ɠoozunɛɛi

1 Davide ná-kidafaawui.

Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii ná-tɔ koloɠologiti maavaayɛgai,

ná-kotoiti suvaayɛgai!

2 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI la ná-faaɠaaza golai levezu unma,

nii yaava vaa la ziimaʋɛ!

3 Siɛgi zu gè maaɠɛni la kpɔ nà-kotoi ma, mà ɠaeiti ti ɠɛni ɠalazu.

Gè ɠɛni kpeei loozu foloi laawu ɲɛgɛlɛin.

4 Mazɔlɔɔ è-yeei ɠa wuizu mà, folo ʋɛɛ kpidi ʋa,

sùvikɛi vɔɔni eɠɛ foɠoi.

Lo!

5 Gè nà-kotoi lɛɛni ga ɗe,

gè la nà-faaɠaaza golai maalɔɔɠuni.

Gè ɠɛni ma: «Nà laazu zɔ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga nà-tɔ koloɠologiti.»

Ɗɔun ɗa, è nà-kotoi ma ɠasɔi zeɠeni ùnma.

Lo!

6 Wooɠɛɠila nuɓusɛi kpein ge è vali ɠana, yeeɠɛɠala ʋagɔi zu.

Ni ziɛve golaiti ta ɠulana, ti la zeelia ma pɛ.

7 Ɗa ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ,

ɗa màkɛsu kidaaʋili foloi.

Nà wooɠula ga koozunɛɛi, tɔɔzei è màaɠoolia ga ɗa-ɓaamaazui.

Lo!

8 È ɠɛni ma: «Nà è ɠalasu, gè pelei lɛ ga ɗe, nii ɗa ziɛ la.

Nà è lɛnɛ, gàazu ɠa yɛ è ʋa.

9 À mina ɠɛ ga sooi ɠɛʋele, ɓaa soovale fuului nii ɠi ge la ma,

nii nu a ɗa ti ɠili ga galui, ɓaa kalafei, ti maaɠilizu la,

nii a kɛ ti maaɓuɠa è ʋa.»

10 Taɓa mɔinmɔin ka ɗa zeeli faa ɲɔu ɠɛ nui ma,

kɛlɛ nuiti ti ɠigi logai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

naati maaɠooliʋɛ ga ná-wooɠɛɠiladai.

11 Telebo nuiti, à ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ!

À wooɠula ga koozunɛɛi, wɔiti wo yiimaʋɛ zɔlegai.

33

Aniiti kpɛtɛ ƓALAGI, kizo GALAGI

1 Telebo nuiti, à ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faa zu!

Mazɔlɔɔ soloogɛ sɔle nuiti ma ga ti maamusɛi wo.

2 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ga kɔnigi,

à guyei loo dɛbi vai ma, ga kɔnigi nii galu puugɔi ga!

3 À guye niinɛi loo dɛbi vai ma!

À wa-ɠɛingɛin ganiiti gɛin ga pagɔ dɛbi vai ma.

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi zɔlegɛ,

ná-kɛɛwotiiti kpein ta ná-wooɠɛɠiladai lɛɛzu.

5 Telebodai nɛɛʋɛ GALA bɛ ta sɔledai.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠiladai eteai laavegɛ.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠa é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni la,

ta su aniiti kpein ga daa viilɛi.

7 Toɠa ɗa kpoloɗɛi ɠaalɛ ba, é siɠito,

é kpoloɗɛi zo, é pu aniɲaka wolaiti su.

8 Eteai kpein ge lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa!

Etea nuiti kpein ti ɓali tɔun tuɠɔ!

9 Nii nɔpɛ a bona, naama vai ɠa a ɗa ɠɛ,

a devei wona, naa ɠa a ɠɛ.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa zii ɠiligiti ta-lɛnɛ gooiti pu ya,

toɠa ɗa ziiti pɛ ti ɠoozu ɠisiɛiti suɠoloɠolo.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɛnɛ gooiti ta ɗa yɛ ná yeenɔpɛ,

ta koozu ɠaaɠisiɛiti ta yɛ ná ɠɔ.

12 Undaanɛɛ ɠa zii naati bɛ, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ga ta-ƓALAGI,

ta nuɓusɛiti é yiimazeɠeai ga tiye, ga ti ɠɛ ga nɔnɔiti!

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni geeɠɔlɔgi ungaʋɛ,

é wɛlɛ, é nuɓusɛiti kpein ka.

14 É yɛni zeini zeizuʋɛ,

é eteai zu nuiti kpein pɛtɛ.

15 Tɔungi é ti kpein zii ɓɛtɛai,

é ti-ɠɛɛ vaiti kpein kwɛɛ.

16 Masa ge la ná, nii a ɠizo ná-kɔɔɠɔ zɔɔlai mɔin vai ʋɔ,

kɔɔɠuluɓa nɔpɛ ge la ná, nii a ɠizo ná-zɛbɛ wolai ʋɔ.

17 Ni pilɛ sɔlɔɔ fai ʋe, sooi ɠa ga kito gani nɔ,

suvikɛi kpein ge ɓɔsu, naa la nu unmɔɔga.

18 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuɠɛzɛi ɠa naati ba, niiti ti luazu tɔun ba,

ta niiti ti ɠitogai ná-wooɠɛɠiladai ʋa.

19 Naa ɠa a kɛ, é ti ɠula saai ya,

é ti-yɛnvui makɛ pulu loo ziɛgi zu.

20 Ungo, gi ɠitogɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

toɠa ga gá-ɓɔba nui ta gá-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgi.

21 Mazɔlɔɔ gi-yii ɠa ɠoozunɛɛzu ga tɔun maaʋele,

mazɔlɔɔ gi laaʋɛ daasei ɲadegai la.

22 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wooɠɛɠiladai ɠɛ gi ʋɛ,

eɠɛʋelei gi è maaɓɔunsu da kitogi zu.

34

Màliɠii ùnmɔɔni,
é kùla maalua vaiti su

1 Davide ná-guyei, siɛgi zu é ɓɔɠɔ ɠɛɛni la ga titi nui Aɓimelɛke ɠaazu, naa kpɛ, é ʋela, é li.

2 *Ungo, yeenɔpɛ nà yɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI mamasu ɠɔ,

ná-maamusɛi ɠa ɠɛ dàaʋɛ eyɛsu ɠɔ.

3 Nà-ɓɔɠɔ maamusɛi ma ungi ɠa é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

Ɓɔɠɔmaayei nuiti ti woilo, ti ɠoozunɛ.

4 À ʋa wo ɓɔ bà, ade Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ʋɔɔma!

Ade daaseigi lɛbi ʋɔɔma!

5 Gè Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛni, é gòoɠaaʋote,

toɠa ɗa kùla fai kpein su, nii é màaluazu.

6 Siɛgi zu nu wɛlɛzu la tɔun ba, ɗa ɗa volo ga koozunɛɛi,

unfe ge la lɔa nu ɠaazu.

7 Maanɔɠɔ nui kpeei looni, Ɠɔoɠɔ GALAGI goomɛnini,

é kizo ná-kidaaʋili fai pɛ ma.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠa naati maaɠoolii zu,

niiti ti ziɛzu ga GALA ziimai, é ti ɠizo.

9 À kɔɠɔ, wo pɛtɛ, ʋelegi Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagai la!

Undaanɛ nu ɠa ga zunui naa, nii é lɔɔɠuzu pɔ bɛ!

10 À lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, wɔi wo ga ná-nu ɲadegaiti!

Mazɔlɔɔ ani nɔpɛ ge la ʋalaga naati zea, niiti ti luazu ba.

11 Zala yiʋoiti ta ɗa ʋala ani ma, ti yɛ pului zu,

kɛlɛ niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛzu, naati ti la ʋalaga ani ʋagɔ nɔpɛ ma.

12 À ʋa, dòun zunuiti, wo woilo gòoi ma!

Nà wo ɠalasu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai.

13 Zunui ɓɛ ɠa é wɔinni ga zɛnvui,

é wɔinni ga sii zuɠooza, é undaanɛɛi zɔlɔɔ?

14 È-nɛgi makɛ, é mina faa ɲɔu ɠɛ,

è-lakɔlɔgiti ti mina yaava ɓɔɛ wo.

15 Ʋoluave faa ɲɔi ʋa, è faa ʋagɔi ɠɛ,

ziilɛigi ɠaiziɛ, è ʋilɛ polu.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuʋɛ ɠa telebo nuiti ba,

goilogɛ gola ti ɓain gooiti ma.

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa ɠaazuʋɛ lati naati daalɔɠɔma, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu,

nii a kɛ é ti ɠaaleʋe, nu mina ɠisiɛ ti zu eteai zu.

18 Siɛgi zu telebo nuiti ti kpeei loozu la, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa woilo,

toɠa ɗa ti ɠula ta-ɠidaaʋiligiti kpein su.

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ziiɠoloɠolo nuiti koba,

toɠa naati kizo, niiti ti ziiɓɔlɔi zu.

20 Maanɔɠɔ mɔinmɔin ka ɗa zeeli telebo nui ma,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa unmɔɔ, é kula ti pɛ su.

21 Toɠa ma ɠaeiti pɛ makɛ,

tanɔpɛ ge la ɠalea.

22 Maanɔɠɔi ɠa faa ɲɔu ɠɛ nui ʋaa,

telebo nui zili nuiti ta ti-zalai zɔlɔɔ,

23 kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa ná-botiɠɛ nuiti kpein zɛnvui ɠizo,

ta niiti ti tɔun kɛai ga ti-lɔɔɠuzuʋɛ, naati ti la ʋeelala.

35

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa maawɔin nuiti makɛ

1 Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, naati sakpe, niiti ti sàkpesu,

kɔɔi laalɛ naati bu, niiti ti kɔɔi laalɛɛzu bù!

2 Kɔɔɠɔ zɛpɛ koi ta ma wolaiti seɠe,

è wuzeɠe, è ɓɔ bà!

3 Kpɛɛn goiti ta kɔɔɠɔ yoovɛiti seɠe,

è tɛ ga naati daalɔɠɔma niiti ti wɔ̀inzeɠezu!

È ɠɛ zɛ̀nvui ma:

«Nà ɠa gè ga è ɠizo nui!»

4 Naati ti unfe, ɓaaɠula ti ma,

niiti ti wɔinɗai ga ti zɛ̀nvui ɠula zèa!

Ti ɠula ʋolu, ti unfe,

tɛiti ti ɠisiɛzu nà-maanɔɠɔ vai zu!

5 Ti ɠɛ ga daazaɠagi ɠɛʋele, nii fiilɛi liizu la,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ti ɓɛ!

6 Ta-ʋelei ti ziɛzu la suɓidi, suɲa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ʋilɛ ti ʋolu ga ti ɓɛa!

7 Mazɔlɔɔ ti zeɠei wɔɔʋɛ, ti tumɔi zei su,

ma un ge la ba, ti naa wɔɔʋɛ nɔ̀un bɛ.

8 Ziizoolɛi zeeli ti ma, ti yeemazu,

ta-lumɔi ti dɔɔɠuai tùɠɔ, naa ti zo,

ti loo naama undaaʋiligi zu!

9 Koozunɛɛi ɠa ɠɛ zìimaʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ,

toɠa ɠoozunɛ ná-kizo fai zu.

10 Mà ɠaeiti kpein ta ɠɛ ma:

«Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele?

Ɗa maanɔɠɔ nui unmɔɔsu, è kula naa yeezu, nii sɛbɛi wɔɔlɔai tɔun nɔnɔi ʋa.

Maanɔɠɔ nui ta bala nui ɓalaa, ɗa ti ɠulazu tooma nui ya.»

11 Zɛɛ zeeleiti ta wuzeɠezu,

ti ʋa, ti ɗa gàazaɠa faiti ma, niiti gè la ti zuɠwɛɛ.

12 Nà-faa ʋagɔi gè kɛɛni,

ti ɗa naa zala mà ga faa ɲɔi.

Ti zɛ̀ gilɛlai zu.

13 Nɔ̀un nà, siɛgi zu ti ɠɛni zeeɓɛzu la,

gè ɓena saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba,

gè ɠaalɛi, gè ɓɔɠɔmaayei, gè zugi zo.

Gè la ɠɛni ɓeni GALA falii ʋa ti ʋɛ ɠɔ,

14 eɠɛ nà ɠɛ kɛɛzu bɔɔla ʋɛ, ɓaa kɛ̀ɛloun.

Gè maaʋɛ, gè ɗa ziɛ gaazuɠiliai,

gàalɛi, eɠɛ nu dee a za.

15 Naa ʋolu, siɛgi zu gè ɲiikpisu da,

ta ɠaalɛɛzu ba, ti ɗa ɲɛɛɠula sù,

gè la dòɠa nuiti kwɛɛ, ti ɠaalɛɛzu ba dàalɔɠɔma,

ti ɗa dàazuɠɔli, ti la looɠosu.

16 Eɠɛ nuiti ti ɲɛɛɠulazu nɛɛʋuzu ba nuiti su,

ta ɲiigai ziɛzu ga dàalɔɠɔma.

17 Màliɠii, ɗa yɛsu niima vaiti pɛtɛsu nɔ ɓaa?

Zɛ̀nvui ɠula ta-wɔinzeɠemai laawu,

zɛ̀nvui wola vizɔgɛ, é mina yɛ zalaiti zea.

18 Nà è maamusɛ maaɓɔ golai zu,

nà è mama nuɓusɛ mɔinmɔingiti saama.

19 Niiti ti ga sìli nuiti, ti ɓaaɠosu mà, naati ti mina ɲɛɛɠula sù.

Niiti ti wɔ̀inzeɠezu un ge la ba, naati ti mina pòomu ga ɠaazuɠɛzɛi.

20 Mazɔlɔɔ ti la ziilɛi kpɔɛ wosu,

yaavai ɠa ti kpɛtɛzu nu ʋagɔiti daalɔɠɔma,

ti zeini zooi zu.

21 Ta laalaosu dàalɔɠɔma,

ti ɗa ɠɛ ma: «Ee, gi-ɠaazuɠɛzɛi ɠa wozaɠaazu!»

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa wozaɠaazu, mina maaɠɛ kpɔ!

Màliɠii, mina maaɠooza bà!

23 Wuzeɠe, ɠaazuzeɠe ma, è màalobo!

Nà-GALAGI, Màliɠii, lo bɛ̀!

24 Tukpɔi lo bɛ̀, eɠɛʋelei ɗa-zɔledai la, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI!

Ti mina ɠoozunɛ, ti ʋa ɲɛɛɠula sù!

25 Ti mina ɠɛ ma ti-yiimaʋɛ:

«Ee, nii ɠa ade ɠɛa pɔ!»

Ti mina ɠɛ ma: «Ade kpɔlea!»

26 Ti pɛ ti unfe ʋɔɔma, ti ʋɛlɛʋɛlɛ ɓɔɠɔ ma,

tɛiti ti ɠoozunɛɛzu nà-maanɔɠɔ vai zu!

Unfegi loo ti ɠɔba ta faazupui,

niiti dɔin ti ɓɔɠɔ wɔɔlɔzu dàalɔɠɔma!

27 Naati ti maamusɛi wo, ti ɠoozunɛ,

niiti ti yiilɛiɗai nà-telebo fai zu,

ti ɗa ɠɛ ma yeenɔpɛ: «Lɛbiyai ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

nii é ná-botiɠɛ nui ná-ziilɛigi ʋɔ!»

28 Nɛ̀gi ɠa ɗa-lelebo fai wo,

ta ɗa-maamusɛi, folo-o-folo.

36

Maliɠii ná-nuɓɔɠɔlai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Davide ná-guyei.

2 Nà ɗa ɠisiɛ zìimaʋɛ naa zu,

nii faa ɲɔu ɠɛ nui bosu ná-tɔ koloɠologi zu,

GALA gaazuluabai la gaazu ga faa nɔpɛ.

3 Mazɔlɔɔ daaʋɛ ɓɔɠɔ la gola ná-sɔle fai zu,

é la zooga é ʋa ná-faaɠaaza golai ɠwɛɛ, é ʋa wɔinzeɠe.

4 Kpɔɛi niiti ti ɠulazu daaʋɛ, ta ga zɛɛi ta yaavai nɔ.

Toɠa ɠɛlɛzu faa yɔɠɔzuɠaa vai ʋa ta faa ʋagɔi.

5 Toɠa ɗa ɠisiɛ yaavai zu, a ɠɛna laani ná-betei zu,

toɠa ziɛzu pelei zu nii é la ʋani,

é la faa ɲɔi ʋilisu ya.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-nuɓɔɠɔlai wɔɔlɔʋɛ geeɠɔlɔgi ʋa,

ɗa-wooɠɛɠiladai zeeli tonaɓiingiti ma.

7 Ɗa-lelebodai ɠaaɠoozaʋɛ, eɠɛʋelei gize ɠaaɠoozagiti ti la,

ɗa-leveiti kpoma ɠoozaʋɛ, eɠɛʋelei kpoloɗɛiti buuzeiɗai la,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɓaazu nuiti maazu ta suaiti.

8 Ee, GALA, ɗa-wooɠɛɠiladai wola ʋagɛ!

Nuɓusɛiti ta lɔɔɠuzu è-ɠoʋegiti ma niinigi wu.

9 Ɗa ɗa-ʋɛlɛi wu vaaɓɔɠɔi ɠɛɛzu ti ʋɛ, ta sɔlɔɔ é ʋooʋa ti ma,

ti ɓɔɔle ga ɗa-nuɓɔɠɔlai ma ɗɛ wola ʋagɔi.

10 Mazɔlɔɔ zɛnvu ɗɛungi ɠa è ɠobaʋɛ nɔ,

ɗa-wozakalagi ʋɔ, gá wozakalagi ɠaazu.

11 Ɗa-wooɠɛɠiladai makɛ è ɠwɛɛ nuiti bɛ,

ta ɗa-lelebodai ɓalaa naati bɛ niiti ti-yii zɔlegai!

12 Waso nuiti ti mina ɠɔɠɔlo mà,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti mina kpɛ̀ ga ti-yeei!

13 Wɛlɛ, niizu niiti ti telebotala vai ɠɛɛzu, ti loa,

ti loka, ti la zooga ti ʋa wuzeɠe.

37

Kalagi é zɔlɔɔsu faiti su, ti leʋegai

1 Davide ná-guyei.

Mina yiiɠaawana naati ma, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu,

mina ɠaazuɠula naati ba, niiti ti kakama vaiti kɛɛzu.

2 Mazɔlɔɔ ta ʋoolozu, eɠɛ tufai,

ti vɔ, eɠɛ tufa lɛnugi.

3 Ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, è ɗa faa ʋagɔi ɠɛ,

ɗa zei zooi zu, ziilɛigi zu.

4 Ɗa-undaanɛɛi ɠaiziɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya,

toɠa è yiima vai ɠɛ è ʋɛ.

5 È-maavaiti kpein zɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu,

ɠaliva tɔun ma, toɠa ti ɠaaɠula ba.

6 Toɠa ɗa-zɔledai ɠula kɛlɛma eɠɛ wozakalagi,

ta ɗa-ɠaamai eɠɛ folo gaalɔgai.

7 Maaɠɛ kpɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, tɔun maaɓɔun,

mina yiiɠaawana naati ma, niiti ti ɓɔɠɔ zɔlɔɔsu,

ɓaa nui naati daalɔɠɔma, niiti ti ɠisu vaa ɲɔiti suɓɛtɛzu.

8 Ɓe ziiɠaawanai ʋa, è ziiɠulagi yɛ ná,

mina yiiɠaawana, toɠa ɠɛ ga faa ɲɔu ɠɛɛ vaa.

9 Mazɔlɔɔ niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu, naati ta leʋezu ga,

kɛlɛ niiti ti ɠitogai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, naati ta zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ.

10 Ná tago nɔ ʋe na, faa ɲɔu ɠɛ nui la mɔ ɠaa!

Ʋɛ é ɠɛa ná, ɗa naa ʋɛtɛ, nu nɔpɛ ge la ná!

11 Ɓɔɠɔmaayei nuiti ta zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ,

ti ɠoozunɛ ziilɛi golai zu.

12 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa kisiɛ ɲɔiti kpɛtɛ telebo nui laalɔɠɔma,

é ɗa ɲiigai ziɛ ga naa laalɔɠɔma.

13 Anɛɛ naa ʋe, Maliɠii ɠa ɲɛɛɠulazu su,

tɔɔzei é kwɛɛ ga naa ná-foloi ɠa na zeeli.

14 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta ɗa boɠa zɔkpɔi ɠula su,

ti ta-mɛɛin ɠaalɛ,

nii a kɛ ti maanɔɠɔ nui ta bala nui loo bu,

ti ʋa naati kɔdaaleʋe niiti ta-ʋelei zɔlegai.

15 Tiya ɓɔɠɔi ta-woɠa zɔkpɔi ɠa ti yiiɓota,

ta-mɛɛinti ta ɠaleɠale.

16 Nii goi é telebo nui ya naa vizɔgɛ,

é leʋe faa ɲɔu ɠɛ nuiti tɔnɔ mɔinmɔin golai ʋa.

17 Tɔɔzei faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-zobogi zu ɠa ɠoloɠolo,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓaa sɔle nuiti maazu.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI sɔbalala nuiti ta-eteai ɠwɛɛ,

ta-ʋoganii ɠa yɛ ná ɠɔ.

19 Ti la unfega maanɔɠɔ ziɛgi zu,

pului ma ziɛgi zu, ta laami, mɔtai yɛ.

20 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti undaa ɠa ʋili,

Ɠɔoɠɔ GALAGI zili nuiti

ta ɠɛ eɠɛ tufa lɛnugi,

ti ɲɛɛlɛ, ti ɲɛɛlɛ duului zu.

21 Nu ɲɔi ɠa ɗa kuyei zeɠe, kɛlɛ é la kulaa ʋolu.

Telebo nui ɠa ɗa maawɔinɠai wo, é fe zea.

22 Mazɔlɔɔ niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loozu ti ʋɛ, naati ta zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ,

niiti é ti voovoozu, naati ta leʋe ga.

23 Siɛgi zu nui ziɛ ʋelei nɛɛzu la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

toɠa naa ɠɔɠɔ losu ɓɛtɛ ná-eteai zu.

24 Ni a loona, é la vɛzɛɠɛlɛga,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa sosu zeei ʋa.

25 Gè ɠɛni ga doungoi, gè wɔlɔzaɠaga,

gè la dɛ nu ɠaani nii sɔlegai, kɛlɛbai ʋa wo da,

ɓaa mavofodai ʋa ɗa daamianigi vali.

26 Toɠa ɗa maawɔinɠai ɠɛ, é kuye ʋɛɛ nu ma,

mavofodai ɠa tuyai zɔlɔɔ.

27 Ʋoluave faa ɲɔi ʋa, è faa ʋagɔi ɠɛ,

zei zooi zu, yɛ ná ɠɔ.

28 Mazɔlɔɔ sɔlegi nɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

é la ɠɛlɛa ná-wooɠɛɠila nuiti ba.

Toɠa wɛlɛzu ti ma siɛnɔpɛ su,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti mavofodai ɠa leʋe ga.

29 Telebo nuiti ta zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ,

ti yɛ zeini ná ɠɔ.

30 Telebo nuiti ta ɗa ɠima ɓɔɛiti bo,

ti-nɛgi ɠa ɗa sɔledai ɠɛ.

31 Ta-ƓALAGI ná-tɔgi ɠa ti-yiimaʋɛ,

ti-ɠɔɠɔi la ɓunɛga.

32 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa telebo nui maayaava,

é gaiziɛ ga é paa.

33 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la yeeɓega ba, é ʋa zɛ zeezu,

é la zɛga naa, ti ʋa peelala, siɛgi zu ti tukpɔzu la.

34 Ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

è ziɛ ga ná-pelei,

toɠa è wuzeɠe, è zooi zɔlɔɔ ga ɗɔnɔ,

ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti ka, ti leʋe ga.

35 Gè nu ɲɔi ɠaa, é ná-zobodai kpein su,

é ɗa wɔɔlɔ, eɠɛ gulu wolai nii kpɔvɔai.

36 É leʋeni, wɛlɛ, é la mɔ ná.

Gè gaiziɛni, kɛlɛ é la ɠaani.

37 Ɠida GALA gaazuluaba nui ná-fai wu, nui naa ʋɛtɛ nii sɔlegai,

ziilɛi nui ɠa ɓɔɠɔ zɔlɔɔ ná-eteai zu.

38 Kɛlɛ kpaka nuiti kpein ta ɠoloɠolo,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-eteai ɠa ɠoloɠolo.

39 Telebo nuiti ta-ɠizogi ɠa ʋaazu, é zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ.

Tɔ ɠa é ga ti-lɔɔɠuzuʋɛ, kidaaʋili foloi.

40 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔ ti ʋa, é ti unmɔɔ.

Toɠa ti unmɔɔ, é ti ɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti zea, é ti ɠizo,

tɔɔzei naati ta lɔɔɠuzu pɔ bɛ.

38

Seeɓɛ nui ná-GALA falii,
tɔɔzei ná-kotoi ʋa

1 Davide ná-guyei, é ɠɛ ga ɠizɛsui.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina fàla, ɗa-yiiɠaawanai zu,

mina dòɠa, ɗa-yiiɠulagi zu.

3 Mazɔlɔɔ ɗa-mɛɛinti ti nɔ̀un soga,

è-yeei wuiʋɛ mà.

4 Fai tanɔpɛ ge la mɔ ɠɛʋele ma kpùsɛi zu, ɗa-yiiɠaawanai maaʋele ma.

Kɛdɛya la mà ɠaeiti zea, nà-kotoi maaʋele ma.

5 Mazɔlɔɔ nà-faaɠaaza golaiti kpudɛʋɛ nà-kisiɛi maazu,

eɠɛ kasɔ wuigi, ti wuiʋɛ mà gola.

6 Nà-palaiti ti ɲɔuɗa, ti-ɠugi ɗa ɠula

nà-ɠimalalai maaʋele ma.

7 Kpìligɛ, gè ɓɔlɔ fɔ da ge leʋe,

folo-o-folo, nà ziɛzu ziizoolɛi zu.

8 Mazɔlɔɔ abui ɠa é sàamaʋɛti galazu,

fai tanɔpɛ ge la mɔ ɠɛʋele ma kpùsɛi zu.

9 Zɛbɛ la mɔ bà, sùɠaleɠalea,

nà kpalagi wosu, tɔɔzei nà-ziiɓɔlɔi ʋa.

10 Màliɠii, wɔ̀inma vaiti kpein ta è ɠakalaʋɛ,

kpàla gooiti ti la lɔɔɠuni è ʋa.

11 Zìi ɠa doɠazu gola, sɛ̀bɛi ɗa ɠula zèa,

gàazuʋɛ la mɔ wozaɠaazu.

12 Nà-kpɔlɔi maaʋele ma, bɔ̀ɔlaiti ta sìɛpoluɲɔɠɔiti ti maaɠooza bà,

sèiɲɔɠɔiti ɓalaa ti maaɠooza bà.

13 Niiti ti pɔ ti pàa, naati ta baliiti tɛɛzu tùɠɔ,

niiti ti ɠɛɛzu maanɔɠɔi zeeli mà, naati ta kpɔɛiti bosu, nii a kɛ gè ɠoloɠolo,

ti ɗa unsuyelii lo folo-o-folo yaavai zu.

14 Nɔ̀un nà, gè ɠɛa eɠɛ goizuɓɔlɔ nui, gè la ta mɛnisu.

Nɔ̀un daaɠulugɛ eɠɛ ɓoɓoi.

15 Kɛ̀ɛʋɛ eɠɛ zunui nii é la faa mɛnisu,

é la ta zuloozu.

16 Ɗa ɠa gè è maaɓɔunsu, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa ɠa ɗa gooɠaaʋotegi wo, Màliɠii, nà-GALAGI!

17 Mazɔlɔɔ nà bosu è ma ga: «Ti mina ɲɛɛɠula nɔ̀un su,

ti ʋa wuzeɠe dàalɔɠɔma siɛgi zu kɔ̀ɠɔi ɓalizu la!»

18 Mazɔlɔɔ sàsu ɠa na ʋa ɓalizu,

taɓai ɠa kɔ̀lɔ su yeenɔpɛ.

19 Ungo, gè nà-faaɠaaza golai ɠwɛɛ,

zìi ɠa zoolɛzu ga nà-kotoi vaa.

20 Tama sìli nuiti ta vulua, zɛbɛi ɠa ti ʋa.

Niiti ti wɔ̀inzeɠezu fuun, naati mɔinʋɛ.

21 Niiti ti nà-faanɛɛi zuloozu ga faa ɲɔi,

ti ɗa wuzeɠe dàalɔɠɔma, tɔɔzei faa ʋagɔi ɠa gè gaiziɛzu.

22 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina ɠɛlɛ bà.

Nà-GALAGI, mina maaɠooza bà.

23 Ʋa fala, è ɓɔ bà,

Màliɠii, nà-kizogi!

39

Saai ɠakala

1 Guye loo ɠundiɠii Yedutun nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Gè ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Nà daazu ma kpɛ ga sìɛ ʋeleiti,

gè ʋa koto ɠɛ kpɔ̀ɛ wooiti su.

Nà yeeʋɛɛzu la,

ni nɔ dɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa tùɠɔ.»

3 Gè ɓɔɠɔ lɔɔni maaɠɛkpɔ golai zu,

gè la woo ɠila kpalaa boni.

Nà-taɓai wola zuwɔɔlɔni.

4 Zìi ɠɛni zoolɛzu kòozu,

zɛ̀gɛ kpalagi wosu, abui ɗa zo,

wooi ʋaani kìsu, gè ɓɔɛ, gè ɠɛ ma:

5 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-eteai ɠaaɓelagi lɛ ga ze,

sìi ma voloi liegɔi,

naa ɠa a kɛ gè kwɛɛ ʋelei sìi zuɓuɠaai la.

6 Wɛlɛ, nà-foloiti kwɛteʋeʋɛ, ta ga zeelo gilagi liegɔi.

Sìi zuɠooza ʋelei la è ɠaazu ga ani nɔpɛ.

Ungo, nui kpein é loni, toɠa è ɠaazu ga fiilɛi nɔ.

Lo!

7 Ungo, nui ɠa ziɛzu eɠɛ niinigi,

é ɗa ɓɔɠɔ ɲiikpi, kɛlɛ toɠa ga fiilɛi.

Toɠa ani ʋagɔiti gaalɛɛzu ba,

kɛlɛ é la kwɛni, ɓɛ ɠa é ʋaazu ti yɛʋɛzu.

8 «Niizu, Màliɠii, leeni ɠa nà ɠito ba niina?

Nà-kitogi ɠa ɗa nɔ è ʋa.

9 Ùnmɔɔ, è kùla nà-tɔ koloɠologi kpein su!

Mina va bu, ɠimalala nuiti ti ʋa dɔ̀ ɓaaɠulamai zu!

10 Nà maaɠɛsu kpɔ, gè la laalaosu,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è tii ɠɛɛzu.

11 Ɗa-ɓakɔiti maaɠooza bà.

È-yeei a ɠɛna dòɠaa, nà loozu.

12 Ni a kɛ è nuiti maaɠolo, ɗa ti loɠazu ta-vaaɠaaza golaiti faa zu,

è ti nɛɛbɛ aniiti koloɠolo eɠɛ fɔfɔi.

Ungo, nui kpein ka ga fiilɛi.

Lo!

13 «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma,

woilo nà-kpee wooi ma!

Mina woizuɓɔlɔ nà-gɔlɔ wooiti tuɠɔ!

Mazɔlɔɔ nà ga wɛɛn è ʋɔ bɛ,

gè ɠɛ ga seikɔɠɔma nu,

eɠɛʋelei mɛ̀mɛwolani ti ɠɛni la.

14 Ɠaazu lati, è seɠe bà, ga gè undaanɛɛ zɔlɔɔ,

aisa gè ʋa li, gè ɲɛɛlɛ!»

40

GALA ná-kizo fai ta ná-botiɠɛ nui ná-fai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Gè ɠitoni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

é ungi maayeini pɔ̀ pelei,

é woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma.

3 É mɛ̀ɛnni, é kùla zeɠezaɠa ɲɔi zu, palaʋalai ɓomaʋɛ.

É kɔ̀ɠɔiti to fasai ma, é kɔ̀ɠɔiti topele ɓɛtɛ.

4 É guye niinɛ lɔ dà, da-ƓALAGI maamusɛ vai ma,

ma mɔinmɔin ka pɛtɛ, ti lua tɔun ba,

ta ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

5 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é ɠitosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

é la ɠaaʋotesu waso nuiti ma,

niiti ti zɛɛ wo maaɓɔgi zu!*

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ná-GALAGI, è ɗa-vaa ʋagɔiti ta è ɠisu vaiti mɔinʋɛ su gi letegi,

è-ʋokɔɠɔma la ná,

nà pɔ gè naa wo, gè zeze la,

ti wola mɔinʋɛ gola, ti ɠaa la luga.

7 È la zalaɠai ʋɔ, ɓaa vebɛanii,

è gòiyeɠeiti daalaogɛ,

è la gala zalaɠai maaɠaazaɠaboni,

ɓaa koto gba zalaɠai.

8 Gè ɠɛni ma naazu:

«Wɛlɛ, gè ʋa ga sɛʋɛi nii kɛai nà-faa zu,

9 zìima vai ɠa ga gè è-yiimai ɠɛ, nà-GALAGI!

Ɗa-lɔgi ɠa zìimaʋɛ.»

10 Nà unmɔɔ fai ma woo niinɛ ʋagɔi laazeelizu maaɓɔ golai zu,

wɛlɛ, gè la laaɠulusu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, è naa zuɠwɛɛ!

11 Gè la unmɔɔ fai zulɔɔɠua zìimaʋɛ, nii è kɛai bɛ̀.

Nà zezezu ga ɗa-wooɠɛɠiladai ma vai, ta ɗa-ɠizo fai,

gè la ɗa-nuɓɔɠɔlai lɔɔɠua, ta ɗa-ɠaamai maaɓɔ golai zu.

12 Ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è la ɠɛlɛa, è ʋa ɓe ɗa-maawɔinɠai veezu bɛ̀.

Ɗa-wooɠɛɠiladai ta ɗa-ɠaamai, ta màkɛ eyɛsu ɠɔ.

13 Maanɔɠɔ mɔinmɔin ka màaɠoolii zu,

nà-faaɠaaza golaiti ti pilɛ sɔlɔɔga mà,

gè la zooga gè ʋa wozaɠa.

Ti mɔinʋɛ, ti leʋe nɔ̀undeɠai ʋa,

sùvikɛi ɠulaa sù.

14 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, soma è ùnmɔɔ!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, suvilɛ, è ɓɔ bà!

15 Ti pɛ ti unfe ʋɔɔma, ti wooi zupu,

tɛiti ti pɔ ti zɛ̀nvui ɠula zèa!

Ti li ga ʋoluʋelei, ti unfe,

tɛiti kpein ti wɔinɗai ga màanɔɠɔ!

16 Ti laavɔ ta-unfegi ma ɠasɔi wu,

niiti ti ɲɛɛɠulazu nɔ̀un su!

17 Niiti dɔin ti è ɠaiziɛzu,

ti ɠaazuɠalakala, ti ɠoozunɛ è ʋɔ,

niiti ɗa-ɠizo fai nɛai ti ʋɛ,

ti ɠɛ ma yeenɔpɛ: «Lɛbiyai ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!»

18 Nɔ̀un nà, màanɔɠɔʋɛ, gè ɠɛ ga bala nu,

kɛlɛ Màliɠii ɠa ɠisiɛzu sù.

Ɗa ga nà-kpɔba nui, ta ùnmɔɔ nui,

nà-GALAGI, mina nɛkɛ!

41

Seeɓɛ nui, ti wɔinzeɠezu

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é daazu ma ga bala nui ná-fai!

Maanɔɠɔ voloi, Ɠɔoɠɔ GALAGI unmɔɔ tɔ ɓalaa.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa makɛ, é zɛnvui wo,

undaa ɠa nɛ ná-zooi zu,

é la dɔa sili nuiti ziimai zu.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yeeyɛ ba, a ɠɛna laani betei zu taɓai ba.

Toɠa pilɛ kɔɠɔiti ga, siɛgi zu é zeeɓɛzu la.

5 Gè ɠɛni ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, màawɔinɠa!

Kɛdɛyai ve bɛ̀, gè kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma!»

6 Wɔ̀inzeɠe nuiti ta ɓɔɛzu dàalɔɠɔma ga ɲɔuɗa,

ti ɗa ɠɛ ma: «Siɛgi ɓɛgele zu ɠa é zaazu la?

Daaseigi ɠa za siɛgi ɓɛgele zu?»

7 Ni nui ta a ʋaana é wɛlɛ bà,

toɠa kpɔɛ wafuungiti bosu,

zii ɠa telebotala vaiti gaalɛɛzu ba,

é ɠula, é li, é ɓɔɛ eteaʋɛ.

8 Niiti kpein ti wɔ̀inzeɠezu, ta ɓɔɛzu laa wu ɓɔɠɔ zaama ga ze,

ti ɗa ɠisiɛ maanɔɠɔ vaiti su dàalɔɠɔma.

9 «Niima zeeɓɛi é sogai, faa ɲɔu wola ɠa!

É laa betei ɠa, é la mɔ wuzeɠea eyɛsu pɛ!»

10 Anɛɛ bɔ̀ɔla ʋagɔi nii gè laani da,

gi ɗa nà-daamianigi mi gá tɔ, naa wuzeɠea dàalɔɠɔma.

11 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, màawɔinɠa, è ʋa è bùzeɠe,

nà naa ve ti ya, nii maanɛai ti sɔlɔɔ.

12 Wɛlɛ, nii gè kwɛɛgai la ga è wɔinʋɛ ga ze,

toɠa ga sìli nui la zobo sɔlɔɔsu mà.

13 Ɗa makɛsu mà nà-sɔbalalai zu,

ɗa màkɛ è ɠakalaʋɛ eyɛsu ɠɔ.

14 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

Izilayɛle ná-GALAGI, ɠɔoɠɔ!

Amina! Amina!

Sɛʋɛi Velesiɛi

42

(Guyeiti 42—72)

Eɠɛ dopai nii kpɔɔle wɔin ma

1 *Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Kolé mavofodaiti ta-ɠidafaawui.

2 Ʋelei kpɔɔle wɔin a ɠɛna dopai ma, a ɗa ziɛi ɠaiziɛ la, nii é yeizu,

ʋele ɠana zìi è magalasu da, ee, GALA!

3 GALA wɔin ɠa zìi ma, eɠɛ kpɔɔle wɔin, zɛnvu su ƓALAGI.

Siɛgi ɓɛgele ɠa nà lii la, gè ɠula kɛlɛma,

gè lo GALA gaazu ná-pɛlɛi wu?

4 Gàazuɗɛiti ti ɠɛa ga kɔ̀nɔgi, folo ʋɛɛ kpidi ʋa,

siɛgi zu ti ɠɛɛzu mà la yeenɔpɛ:

«Mini ɠa ɗa-ƓALAGI ná?»

5 Anɛɛ naa ʋe, nii gè ɠisiɛzu su, zìi ɗa ɓali kòozu:

Gè ɠɛni bɛbɛi luɠɔ, gi ɗa li GALA pɛlɛi ʋɔ pelei,

koozunɛ wolai zu, ta faanɛɛ wuuɠwɛɛgai,

nuɓusɛi kpein bɛ, niiti ti ɠɛni fɛtii zu.

6 Leeni vaa zu, zìi, è ɲiikpisu,

è ɗa kpalagi wo kòozu?

Ɠito GALA ba, mazɔlɔɔ nà maamusɛzu ʋolu dɛ,

toɠa ga nà-kizogi ta nà-GALAGI.

7 Zìi ɠa ɓalizu nà-faa zu,

naa ɠa é ba, nà ɠisiɛzu è zu,

Zuludɛn yooi zu, gè su,

Ɠɛɛlɛmɔn gizei, ta Miseyaal gizei ʋɔ bɛ.

8 Ziɛ zulugi ɠa ɗa taɠili toli,

ɗa-ɠɔtuɗɛiti gooiti ma.

Ɗa-veinfeingiti ta ɗa-ɗɛ lakpatakpagiti

ti yeini nɔ̀un ma.

9 Foloi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-wooɠɛɠiladai ɠɛɛzu bɛ̀,

kpidii, ná-guyei ɠa ɗa ʋilɛ pòlu.

Nà nà-maanɛɛnɛ wooi laazeelizu GALAGI ma, nii é ga zɛ̀nvui.

10 Nà ɗa ɠɛ GALA ma, nii é ga nà-fasai:

«Lee vaa zu è yeemaai mà?

Lee vaa zu kɛni gè ziɛ gaazuɠilii zu,

sìli nuiti ta-wɔinzeɠemai zu?»

11 Wɛlɛ, gè ɠoloɠologa ɲɛgɛlɛin ga ta-ʋoomugiti,

siɛgi zu wɔ̀inzeɠe nuiti ti ɓaaɠulazu mà la.

Ta ɠɛna ɠɛa mà yeenɔpɛ:

«Mini ɠa ɗa-ƓALAGI ná?»

12 Leeni vaa zu, zìi, è ɲiikpisu,

è ɗa kpalagi wo kòozu?

Ɠito GALA ba, mazɔlɔɔ nà maamusɛzu ʋolu dɛ,

toɠa ga nà-kizogi, ta nà-GALAGI.

43

Ɠito GALA ba

1 *Ee, GALA, tukpɔi lo bɛ̀!

Màalobo ladalala nuɓusɛiti daalɔɠɔma!

Ùnmɔɔ, è kùla keleɠele ɲɔu nuiti zea, ti ga yaava nuiti!

2 Ɗa ɠa è ga nà-GALAGI, màkɛ nui.

Leeni vaa zu è pìliga ya?

Leeni vaa zu nà nà-eteai ziɛ gaazuɠilii zu,

sìli nuiti ta-wɔinzeɠemai zu?

3 Ɗa-wozakalagi leʋe ta ɗa-ɠaamai!

Ti lo tùɠɔ,

ti li ga ze ɗa-ɠize ɲadegai ma, è-zeizuʋɛ!

4 Nà liizu GALA ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ,

GALA pɔ bɛ, nii é ga nà-koozunɛ wolai.

Nà è maamusɛ ga kɔnigi wooi,

ee, GALA, nà-GALAGI!

5 Leeni vaa zu, zìi, è ɲiikpisu,

è ɗa kpalagi wo kòozu?

Ɠito GALA ba, mazɔlɔɔ nà maamusɛzu ʋolu dɛ,

toɠa ga nà-kizogi, ta nà-GALAGI.

44

Nii GALA ge piligai ya

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Kolé mavofodaiti ta-ɠidafaawui.

2 Ee, GALA, gi mɛnini ga gi-woiyeɠeiti,

gi-mɛmɛwolani ti boni gi ma,

kɛɛwotii nii kpein è kɛɛni ta-ziɛgi zu,

wɔlɔwɔlɔi ma voloiti su.

3 È-yeei ɠa è zii ɠiligiti kpɛɛni la, è gi-mɛmɛwolani seizu ve,

è ziiti doɠani, nii a kɛ ti ɠaawɔɔlɔ.

4 Mazɔlɔɔ ta-woɠa zɔkpɔi laade, ti ʋa zooi zɔlɔɔ da ga tɔnɔ.

Ti-yeelokoi laade, é ʋa ti ɠizo.

Kɛlɛ kɛni è-yeezai, è-yeelokoi, è-ɠaazuʋɛ ma wozakalagi,

tɔɔzei è ɠɛni ga ti-ʋoluzeigi, ɗa-ƓALA pagɔlai ʋɔ.

5 Ee, GALA, ɗa ɠa è ga nà-masagi,

devei ve Zakɔɓe ná-kizo fai zu!

6 Gá ɠɛna è ʋolu, gá gi zili nuiti toka,

è-zaalai zu, gá ɠɔɠɔlo naati ma, niiti ti wuzeɠezu gi laalɔɠɔma.

7 Mazɔlɔɔ gè la ɠalivaani nà-mɛɛin ma,

nà-boɠa zɔkpɔi laade, é ʋa ɠɛ kìzosu.

8 Kɛlɛ ɗa ɠa è gi ɠizosu gi zili nuiti ma,

niiti ti gi maayoseɠezu, è unfegi lɔ naati gaazu.

9 Gá-ƓALAGI, gá è maamusɛzu folo-o-folo,

gá yɛ è-laaseigi lɛbizu eyɛsu ɠɔ.

Lo!

10 Anɛɛ naa ʋe, è gi ʋiliga ya, è unfegi yei ga giye,

è la mɔ yɛsu gá-zalaʋusuiti ba kɔɔmaʋɛ.

11 Ɗa vaazu bu gi zili nuiti ti gi ɓɛ,

gi wɔinzeɠe nuiti ti loo gi ma ga ti-yiimai.

12 È gi lɔɔni ti yeezu eɠɛ baalagiti ti liizu ti ʋaazu,

ɗa gi vazasu zii ɠiligiti saama.

13 È ɗa-nuɓusɛiti pɔdini ga daanɛai,

è la tɔnɔ nɔpɛ sɔlɔɔni su.

14 È gi ɠɛɛni ga zɔngɔzɛlɛ ba anii, gi-zeiɲɔɠɔiti zea,

gi ɠɛa ga gi-maaɠoolii zu nuiti ta-ɲɛɛɠulasu anii, nii ti zɔngɔzu ma.

15 È gi ɠɛa ga ɲɛɛɠulasu anii zii ɠiligiti zea,

nuiti ta ɠɔmɔɔnizu ga giye zii ɠiligiti saama.

16 Nà-ɓaaɠulamai ɠa tùɠɔ yeenɔpɛ,

unfegi gàazuʋɛ ɓidia,

17 siɛgi zu gè zɔngɔzɛlɛ ba nui wooi mɛnisu da,

é ɗa faiti gaaʋala ba, sili nui é ga potokula nui.

18 Naa kpein ka zeelizu gi ma,

anɛɛ naa ʋe, gi la yeemani è ma,

gi la ɗa-minazeɠegi ɠoloɠoloni.

19 Gi la ʋoluaveni ɗa gi-yiimaʋɛ,

gi-ɠɔɠɔiti ti la maaɠoozani ɗa-ʋelei ʋa,

20 anɛɛ naa ʋe, è gi wolowoloni koʋeiti pɛɛzuʋɛ,

è gi maaɓɔlega ga kpidi ɓɔii.

21 Ni gi yeemani gá-ƓALAGI laaseigi ma,

ni gi yeezeini gala kili bɛ,

22 GALA ge la ɓena naa ʋoluɠula ɓaa,

tɔungi é dɔɔɠuzu vaiti kwɛɛ nu yiimaʋɛ?

23 Kɛlɛ è maaʋele ɠa é kɛɛzu, ti gi lɔɔzu la saai zu folo-o-folo,

ti ɗa gi leve ga baalagiti, ti liizu ga tiye ti-ʋaazuʋɛ.

24 Wuzeɠe! Leeni vaa zu è ɲiizu, Màliɠii?

Wuun! Mina gi ʋili ya ɲɛgɛlɛin!

25 Leeni vaa zu è ɠaazuʋɛ lɔɔɠuzu?

Leeni vaa zu è yeemazu gá-maanɔɠɔi ma, ta gá-wɔinzeɠemai?

26 Mazɔlɔɔ gá laani fufiligi zu, ziiɓɔlɔi zu,

gi laaʋɛɛʋɛ zooi ma, ungo, pɔlɔi ɓɔɠɔi ma.

27 Wuzeɠe! È ɓɔ gi ʋa!

Gi unmɔɔ ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma!

45

Masagi ná-vulu ɠɛɛ vai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Bulɛgi ma ʋuaiti». Kolé mavofodaiti ta-ɠidafaawui, ta ta-nɛɛbɛ wuyei.

2 Zìi ɠa ɲiikpisu ga woo ʋagɔiti,

nà-kɛɛwotiiti ta ga masagi nɔnɔ!

Nà pɔ ga nɛ̀gi ɠɛ ga seeli kpaɠai, é sɛʋɛ ɠɛ nui yeezu nii ɠigi ma.

3 Nuɓusɛiti kpein saama, è ʋagɛ ti pɛ ba,

è ɓɔɛ ʋeleiti pagɛ,

GALA ge tuya looʋɛ è ʋɛ eyɛsu ɠɔ.

4 Ɗa-woɠa zɔkpɔi ɠili zaama, kɔɔɠɔ nu wolai,

ɗa-maayikii ta ɗa-lɛbiyai nii é volozu.

5 Ɗa-lɛbiyai zu, zobo sɔlɔɔ!

Lo ɗa-ɠɔɔɠɔ wotoloi luɠɔ,

è gaamai maalobo, naa ʋɛɛ ɓɔɠɔmaayeii ʋa ta telebodai!

È-yeezai ɠa pilɛ sɔlɔɔ, é faa wolaiti dɛɛ ga ɗe!

6 Ɗa-mɛɛinti gaazoɓaʋɛ, nuɓusɛiti ta loo bu è ɠakalaʋɛ,

ɗa-mɛɛinti ta lɔ masagi zili nuiti ziiti su.

7 Ee, GALA, ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa ná yeenɔpɛ, eyɛsu ɠɔ,*

ɗa-masa tukpɔi ɠa ga telebo tukpɔi.

8 Telebodai nɛɛʋɛ è ʋɛ, è faa ɲɔi wɔinzeɠe.

Naa ɠa é ba, GALA, ɗa-ƓALAGI gulɔi ziɛni è ma, koozunɛ wulɔi,

é yiimazeɠe ga ɗe è ɠɛɠalaiti saama.

9 Miilegi, ta kanɛlegi, naa ʋɛɛ alɔwɛgi ʋa ta ɗa-zeɠei makugi nɛɛzu.

Ɗa-masa pɛlɛiti buuɓɛtɛʋɛ ga see ɲiigai,

miná ɠa ti kɔnigi ɠɛinsu ná, ti ɗa è ɠoozunɛ.

10 Wɛlɛ, masa anzanuiti ka ti ga è-ziɛpoluɲɔɠɔiti,

masa anzanui ɠa è yeezazuʋɛ, maaɠiliai ga zanugi nii seɠeai Wofiil yooi zu.

11 Woilo dòun anzanu, wɛlɛ, è woilo,

yeema ɗa-nuɓusɛiti ma, ta è-ɠɛɛ ná-pɛlɛyeɠei.

12 Ɗa-ʋadai nɛa masagi ʋɛ,

tɔɔzei tɔ ɠa é ga è-maliɠii, nɔkɔ tɔun bu.

13 Tiil yooi zu nuiti, nuɓusɛiti ti wola ɓɛtɛai,

naati ta ɗa-ɓɔbai ɠaiziɛ, faanɛɛi ʋɔ ta kɛ è ʋɛ.

14 Anzanu loin maazogai masagi ʋɛ, toɠa volozu masa pɛlɛi wu,

ma zeɠei zuʋuʋɛ ga zanugi.

15 Ta liizu la masagi ʋɔ, é seɠe zuʋuai zu.

Anzalopo ɓulugi ʋilɛgai polu, ti ʋa ga tiye è ʋɔ.

16 Ti lɔ masagi ná-pɛlɛi wu,

ga fɛti wuyeiti, koozunɛɛi zaama.

17 È-loun zunuiti ta zei, ti ɠɛ ga masagi, è ɠɛɛni potogi zu.

Ɗa ti zei ga kundiɠiiti zooi zu ná pɛ.

18 Nà è-laaseigi ɠula kɛlɛma, gè bo yeeɠɛɠalai pɛ su nuiti ma,

naa ɠa a kɛ, nuɓusɛiti ti è maamusɛ eyɛsu ɠɔ.

46

GALA ka ade ma ga siɠigi

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Kolé mavofodaiti ta-wuyei. Too ʋelei ɠaaɓaingai.

2 GALA ka ade ʋɛ ga ade-lɔɔɠuzuʋɛ, ta siɠigi é ade ma,

kpɔbai é nu yeema yeenɔpɛ kidaaʋili foloi zu.

3 Naa ɠa é ba, maaɠili la ade ma, siɛgi zu eteai ɲiikpisu da,

gizeiti ti ɓusɛ, ti ʋu kpoloɗɛiti saamaʋɛ,

4 siɛgi zu ma ɗɛiti ti zɔngɔzu la, ti ɗa vuɠe,

ti ɗa gizeiti ɲiikpi, ti ɗa ti wuzeɠe.

Lo!

5 Ziɛ wolai ɠa ná, nii ma lobaiti ti GALA ná-taai ɠoozunɛɛzu,

nii é Anii-Pɛ-Unda, naa zeizu ɲadega wolai zaamaʋɛ.

6 GALA ka zeini saama, é la ɲiikpiga eyɛsu pɛ,

GALA ka ɓɔsu ba, é lɔɔzei folo lie kulazuʋɛ ma.

7 Zii ɠiligiti ta zɔngɔzu, masadaiti ti ɗa ɲiikpi.

Kɛlɛ GALA ga ɓɔɛna, eteai ɠa lua.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ade ʋa,

Zakɔɓe ná-GALAGI ɠa é ade ʋɛ ga siɠi gaaɠoozagi.

Lo!

9 À ʋa lɛɛ, wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwotiiti ka,

laavɔɔ vaa wolaiti é ti ɠɛai eteai zu!

10 Tɔ ɠa é kɔɔi ɓegai eyɛsu é zeeli zou ɓela ga.

Toɠa mɛɛin ɠaleɠalezu, é kpɛɛin zuɠaleɠale,

é kɔɔɠɔ wotoloiti* gala ga abui.

11 «À lo! À suɠwɛɛ ga nà ɠa gè ga GALA.

Nà zeini ziiti pɛ unda, nà zeini eteai unda.»

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ade ʋa.

Zakɔɓe ná-GALAGI ɠa é ade ʋɛ ga siɠi gaaɠoozagi.

Lo!

47

À yealoɠa GALA bɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Kolé mavofodaiti ta-wuyei.

2 Nuɓusɛiti, wo kpein à yealoɠa!

À ɠoozunɛ wo wooɠula GALA ma!

3 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI maayikiʋɛ, nii é Anii-Pɛ-Unda,

tɔ ɠa é ga eteai kpein su masa golai.

4 É nuɓusɛiti koloa gi wu,

é ziiti kolo gi-ɠɔɠɔi wu.

5 É yiimazeɠea ga gá-yooi gi ʋɛ,

é ɠɛ ga nɛɛbɛ nui Zakɔɓe mavofodai ná-lɛbiyai.

Lo!

6 GALA ka lɛɛzu seizuʋɛ pilɛ sɔlɔɔ gooi zaama.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa liizu ɠakala ʋelei puʋu fɛɛ wooi ʋɔ.

7 À guyei loo GALA dɛbi vai ma, à guyei loo!

À guyei loo gá-masagi lɛbi vai ma, à guyei loo!

8 Mazɔlɔɔ GALA ka ga eteai ma masagi,

à kidafaawu wuyei loo bɛ!

9 GALA ka masadai ɠɛɛzu ziiti unda,

GALA ka masadai ɠɛɛzu ná-masa kpɔkpɔ ɲadegai ɠa.

10 Ziiti ta-ɠundiɠiiti ta ɓɔsu su,

ta Abalaame ná-GALAGI ná-nuɓusɛiti!

Mazɔlɔɔ eteai ma wɛlɛma nuiti* kpein ta GALA zeezu.

Tɔ ɠa é zeini eteai pɛ unda.

48

GALA ná-taazuʋɛ

1 Guyei. Kolé mavofodaiti ta-wuyei.

2 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ, toɠa maamusɛi kpein soloogai ma,

gá-ƓALAGI ná-taazuʋɛ, ná-gize ɲadegai ma.

3 Gize maanɛɛgi, nii é eteai pɛ koozunɛɛzu,

Siyɔn gizei, nii é ga GALA seizuʋɛ,

masa golai ná-taai!

4 GALA ka ɓɔɠɔ lɛɛzu, eɠɛ siɠi gaaɠoozagi,

Siyɔn masa pɛlɛi wu.

5 Mazɔlɔɔ wɛlɛ, masagiti ti ɓɔɠɔ ɠaani,

ti liini ʋɔɔma Siyɔn laalɔɠɔma.

6 Ti wɛlɛni, ti laavɔ,

ti ɠoozuʋilini ti ʋela.

7 Ti zasuɓalini náʋɛ nɔ,

eɠɛ taɓai nii a ɗa anzanui zo a ɠɛna doin zɔlɔɔga.

8 Eɠɛ folo ɠulazu ʋele viilɛi,

é Taalasise ɓato wolaiti koloɠolosu.

9 Nii gi mɛnini, gi naa ɠa gá ɓɔɠɔi

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-taazuʋɛ, Fai-Pɛ-Maliɠii, gá-ƓALAGI ná-taazuʋɛ,

GALA ka sasulɔ eyɛsu ɠɔ.

10 Ee, GALA, gá ɠisiɛzu ɗa-wooɠɛɠiladai zu,

è zei ʋɛlɛi wu.

11 Ee, GALA, è lɔɠɔɠulaa,

ɗa-maamusɛi zeelia zou ɓela ga,

è-yeezai laavegɛ ga telebodai.

12 Koozunɛɛi ɠa Siyɔn gizei ma,

Zuda yooi zu laaiti ta ɠoozunɛɛzu,

ɗa-lukpɔɠaaleʋe vaiti maaʋele ma.

13 À Siyɔn maalati, wo ziɛ koozuʋɛ,

wo ná-pɛlɛ ɠaaɠoozagiti gaalu,

14 à ná-siɠigiti pɛtɛ,

wo wɛlɛ dɔɔɠuzuʋɛ ma ʋɛlɛiti ba,

wo ʋa bo yamanii zu nuiti ma, ti ʋaazu.

15 Wɛlɛna GALAGI ʋa,

nii é ga gá-ƓALAGI eyɛsu ɠɔ.

Toɠa ɠɛ ga gá-lotuɠɔi eyɛsu saai.

49

Gɔvɛ la lia ga ani nɔpɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Kolé mavofodaiti ta-wuyei.

2 À woilo dɛɛ nii ma, wo kpein nuɓusɛiti,

à woilo dɛɛ, nuɓusɛiti wɔi kpein wo zeini eteai zu,

3 ɓolomadɔɠɔiti ta nu wolaiti,

wo pɛ kpɛtɛ nuiti ta bala nuiti!

4 Ɠima ɓɔɛiti ta ɠulazu dàaʋɛ.

Nà-kigaiziɛiti daavegɛ ga kisiɛ ʋagɔiti.

5 Gòilogɛ ɠima vaalaaliiti ma,

nà faalaaliiti poluwosu kɔnigi ɠa.

6 Leeni vaa zu nà lua maanɔɠɔ voloiti ba,

siɛgi zu sìli nuiti ta-vaaɠaaza golai màaɠoolizu la?

7 Ta-zɔlɔɔgi ɠa ti laai da,

ti ɗa waso da, ta-naavolo wolai zaama.

8 Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa bɔɔla unmɔɔ.

Tanɔpɛ ge la zooga é ʋa zɛnvui unmɔɔ salai ve GALA zea.

9 Mazɔlɔɔ ti-yɛnvui unmɔɔ salai wola ɓaaʋɛ.

Kɛni ti yeema ma ɠisiɛi ma vɔlɔ ɲɛgɛlɛin.

10 Ta ɠisiɛzu ga ta yɛ vulua eyɛsu ɠɔ,

ti lɔɔɠu saai ʋa?

11 Ɗa ɠima nui ɠaazu, é za,

titi nui ta ɠimalala nui naati undaa ɠa ʋilisu ɠana nɔ,

ti ti-yeaɠɔligiti zɛ taɠiligaani zea.

12 Anɛɛ ni ti-laaseigiti pɛɛʋɛ ta-yooiti ba,

ta-ɠabaiti ta ɠɛɛzu ga ta-ʋɛlɛ ɠaaɓelagiti, eyɛsu ɠɔ,

ti-zeizuʋɛti ti yɛsu ná, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

13 Kɛlɛ nui nii unfema wolai bɛ, naa zii zu la ɠooza ɲɛgɛlɛin,

kulaʋɛ ga suaiti ti undaaʋilisu.

14 Wɛlɛ fai ʋa, seiɗai naati tuɠɔ, niiti ti laazu ti la, ta-litigi zu,

naati ta-ʋelela ʋele vai ɠana, niiti ti ɠitosu ta-ɓɔɛzuɠulaiti ba.

Lo!

15 Ta ti laaʋilisu gɔvɛalaazu eɠɛ baala kpulugi,

saai lo ti luɠɔ, é li ga tiye.

Su la ɠooza telebo nuiti ti ɠɔɠɔlo ti ma,

pagi ti ɠɛni su, naa ɲɛɛlɛ,

gɔvɛalaazu ɠa ɠɛ ga ti-zeizuʋɛ.

16 Kɛlɛ GALA ka zɛ̀nvui unmɔɔ, é kùla gɔvɛalaazu,

mazɔlɔɔ toɠa sèɠe.

Lo!

17 Mina yiizoolɛ, siɛgi zu nui ta ɓɛtɛzu la,

siɛgi zu ná-pɛlɛ wu zɔɔlai ɠaawɔɔlɔzu la,

18 mazɔlɔɔ é la lia ga tanɔpɛ a ɠɛna zaa,

sɔlɔɔ ganiiti ti la ʋilɛga polu.

19 Toɠa ɓɔɠɔ leve ga undaanɛɛʋɛ ná-eteai zu.

Ta maamusɛ tɔɔzei é undaanɛɛi zɔlɔɔni.

20 Kɛni é ʋilɛ mɛmɛwolani polu, ti zaai,

niiti ti la mɔ wozakalagi ɠa é ʋa volo eyɛsu pɛ.

21 Nui nii unfemai bɛ, kɛlɛ ɠi ge la ma,

kulaʋɛ ga suaiti ti undaaʋilisu.

50

GALA ka ʋaazu
ná-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋezu

1 Azafe ná-guyei.

GALA, GALA, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔɛzu, é ɗa eteai loli,

é zo folo ɠulazu, é li folo liizu.

2 É zo Siyɔn, taai naa fizɔgai pagi zu,

miná ɠa GALA ge volozu ná, é ɗa ɠula kɛlɛma adaʋɛ pɛ.

3 Gá-ƓALAGI ɠa ʋaazu, é la yɛga maaɠɛkpɔgi zu,

abui ɠa tuɠɔ, é ɗa galai wo,

maaɠooliʋɛ ga tɔngɔlɔ fiilɛi.

4 GALA ka geeɠɔlɔgiti tolisu ti maazu ʋelei,

ta zooi, ga ti ʋa ná-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe.

5 «À nà-lada nuiti gaalɛ ba bɛ̀,

ti minazeɠe bɛ̀ ga zalaɠai!»

6 Geeɠɔlɔgiti ta ná-telebodai lɛ,

mazɔlɔɔ GALA ka é ga tukpɔɠaaleʋe nui.

Lo!

7 «Nà-nuɓusɛi woilo, nà ɓɔɛzu è ʋɔ,

Izilayɛle, nà zeele wooi wosu è laalɔɠɔma,

nɛ̀i gè ga GALA, ɗa-ƓALAGI.

8 Ɗa-zalaɠaiti faa laade, gè ʋa ɠɛ zeliiti tosu da è ma,

ɗa-ɠala zalaɠaiti ta gàazu yeenɔpɛ.

9 Gè la nikɛ zinɛ zeɠezu ɗa-ʋɛlɛi wu,

anɛɛ bolia ɗa-logani makɛsuʋɛ.

10 Mazɔlɔɔ dɔɓɔ zuaiti kpein ta ga nɔ̀nɔ,

ta sua mɔinmɔingiti ti gizeiti ma.

11 Gè wɔniiti kpein kwɛɛ, ti gizeiti ma,

ta nii kpein é ɲiikpisu dɔɓɔiti su ta ga nɔ̀nɔ.

12 Ni pulu ɠɛni ma, gè la ɓena bo è ma,

mazɔlɔɔ eteai ɠa ga nɔ̀nɔ, ta nii dɔin é ʋuuni su.

13 Nà ɗa nikɛ zinɛi ma zuaiti mi ɓaa?

Nà ɗa boli ɲamaiti kpɔle ɓaa?

14 Nii ɗa kɛ ga zalaɠai bɛ̀, nɛ̀i gè ga GALA, naa ɠa ga faanɛɛ wuuɠwɛɛgai.

È ɗa-minazeɠegiti daazeeli bɛ̀, nɛ̀i gè Anii-Pɛ-Unda.

15 Wooɠula mà kidaaʋili foloi,

nà è unmɔɔ, ɗa lɛbiyai ve bɛ̀.»

16 GALA ge ɠɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ma:

«Leeni ʋe mu! Ɗa nà-deveiti bosu ɠisu nɔ,

nà-minazeɠe gooi ɠɛ è-laaʋɛ,

17 ɗɛi è kalagi wɔinzeɠezu,

è dàawooiti pilisu ya è ʋoluʋelei!

18 Ɗa unma nui ɠaana, ɗa ɠɛɛzu ga naa ná-kpɔba nui,

wa ɓɔsu faa ɠilagi ma wa wɛɛnzo nuiti,

19 ɗa è-laaʋɛ lɔɔzu faa ɲɔi zu,

è-nɛgi ɠa yaavai ɓɛtɛzu.

20 Siɛgi zu wo zeizu la wa zɔiti,

ɗa vaazu è-ɠɛɛloin ma,

ɗa è-leeloin maaɓoozu.

21 «Wɛlɛna, naa ɠa è kɛɛni, gè maaɠɛ kpɔ,

è ɠisiɛni ga nà ga è ɠɛʋele,

kɛlɛ nà zeliiti tosu è ma, gè ti pɛ dɛɛ è ɠaazu.

22 À naa ɠaaɠa, wɔi wo yeemazu mà, nɛ̀i gè ga GALA,

à dama, gè mina wo ʋali ga, nu nɔpɛ ge la wo unmɔɔga.

23 Zɔi a ɠɛ zalaɠa ɠulazu, é kɛ ga faanɛɛ wuuɠwɛɛgai, naama nui ɠa dɛ̀bizu,

zɔi é ɠaaɓaazu siɛ ʋelei ma, nà, GALA, nà nà-kizo fai lɛɛ la.»

51

Maavaayɛ gaiziɛ ƓALA falii

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei. 2 Siɛgi zu GALA goo wo nui Natan liini la Davide ʋɔ bɛ, pilɛgai ma Ɓate-Seɓa ʋolu.

3 Ee, GALA, màawɔinɠa ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma,

ɗa-maawɔinɠaa wolai ʋɔ, nà-tɔ koloɠologiti gaaʋa.

4 Gbà ga pagɔ, è kùla nà-faaɠaaza golaiti su,

ɲàde, è nà-kotoi zeɠe bà.

5 Mazɔlɔɔ gè nà-tɔ koloɠologiti kwɛɛ,

nà-kotoi ma ɠisiɛi ɠa kpɔ̀lɔzu yeenɔpɛ.

6 Ɗa ɠa gè kotoi ɠɛai è laalɔɠɔma, ɗa ɠila kpe è laalɔɠɔma,

nii ɲɔuɗai è ɠaazu, gè naa ɠɛɛni,

naa ɠa a kɛ, è ɠɛ ga sɔle nu ɗa-vaawogi zu,

zelii mina lo è ma, ɗa ɠɛna tùkpɔɠaaleʋea.

7 Wɛlɛ, sɔ̀lɔɔgɛ faaɠaaza golai zu,

kaite zɛ̀gɛ dèe ɠoozu, gè ɠɛ ga kotoba nu.

8 Kɛlɛ, gaamai é nui yiimaʋɛ, naa ɠa nɛai è ʋɛ,

ɠimalai lɛ ga ze zìimaʋɛ, ʋɛ ná lɔɔɠuai.

9 Ɲàde ga ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi,* nà ɠole naazu,

gbà, nà ɠole kobe kolegi ʋa.

10 Koozunɛɛi ta ziilɛi fai wo mà,

kpùsɛi è suɓɔlɔkpɔlɔni, naa ɠa ɠoozunɛ.

11 Ɠaazuzeɠe nà-kotoiti ba,

nà-faaɠaaza golaiti gaaʋa.

12 Ee, GALA, zii ʋagɔi ɓɛtɛ kòozu,

kìgi niinɛ, è sei ʋele ɓɛtɛ sù.

13 Mina pìli ya, è ʋa màaɠooza,

mina ɗa-Yɛnvu Ɲadegai ɠula zèa.

14 Ɗa-ɠizo fai ma ɠoozunɛɛi ve zèa,

GALA, è-yiimaɠɛ ɠi pagɔi yeezei bù, é màkɛ.

15 Niiti ti ga tɔ koloɠolo nuiti, nà naati kala ga ɗa-ʋeleiti,

kotoba nuiti ta ʋa ʋolu è ʋɔ.

16 Ee, GALA, nà-kizo GALAGI!

Ùnmɔɔ, è kùla ɲama ʋuu vai nii zu,

nà guyei loo, gè ɗa-lelebodai ɠula kɛlɛma.

17 Màliɠii, dàkɔlɔgiti buzeɠe,

dàaʋɛ è maamusɛ.

18 Mazɔlɔɔ zalaɠai la ga è yiilɛi gani,

ni naa laade, nà la ta ɠula.

Gala zalaɠai la ga è yiilɛi gani.

19 Zalaɠa ɠila kpegi soloogai GALA ma,

naa ɠa é ga ɓɔɠɔmaayei ɠigi,

zɔi nimizaai, ziiɓɔlɔ,

ee, GALA, è la ɠɛlɛa naa ʋa.

20 Ɗa-nuɓɔɠɔlai zu, faa ʋagɔiti kɛ Siyɔn taa wolai ʋɛ,

Zeluzalɛme ná-siɠigiti to.

21 Naazu, è yiima zalaɠaiti ta ɠula,

ta gala zalaɠaiti, nii kpusɛi kpein ge ɠalazu.

Naazu, nikɛ zinɛiti ta ɠula ga zalaɠai, ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛ.

52

Naavolo nu ɲɔi ná-eteai ɠaaɓelagi

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-kidafaawui. 2 Siɛgi zu Edɔme nui Dowɛge liini la, é ɠɛ Sayile ma, Davide liiʋɛ Ayimelɛke ná-pɛlɛi wu.

3 Ɗɛi è zuɓaai, leeni vaa zu è wasosu ɗa-zuɲɔi zu?

Wɛlɛ, GALA ná-wooɠɛɠiladai ɠa ɠulazu kɛlɛma folo-o-folo.

4 Yaavai nɔ ɠa è-nɛgi kpɛtɛzu, kpeka ɠaaligi,

ɗa ga yaava nui!

5 Faa ɲɔi nɛɛʋɛ è ʋɛ, é leʋe faa ʋagɔi ʋa,

zɛɛ vai nɛ è ʋɛ, é leʋe sɔle kpɔɛi ʋa.

Lo!

6 Nu ɠoloɠolo gooiti nɛɛʋɛ è ʋɛ,

è-nɛgi yaavaʋɛ!

7 Naa ɠa é ba, GALA ka è lokasu eyɛsu ɠɔ.

Toɠa è zosu ɗa-zeɠe ɠotai wu, é è lɔɔɠula,

é è-ma zapei lɔɔɠula fulu nuiti ta-yooi ɠa.

Lo!

8 Telebo nuiti ta naa ɠa, dualuagi ti zo,

ti ɲɛɛɠula è zu, ti ɠɛ ma:

9 «Wɛlɛ zunui ʋa, nii é la ɠɛni GALA kɛɛni ga makɛ nui,

kɛlɛ é ɓɔɠɔ ɠalivaani ná-naavolo wolai ma,

é ɗa ɓaa ɓɔɠɔ maazu ga ná-keleɠele ɲɔi!»

10 Nɔ̀un nà, nà GALA ná-pɛlɛi wu eɠɛ wolive wului ma wundui,

gè ɓɔɠɔ ɠalivaaʋɛ GALA ná-wooɠɛɠiladai ma eyɛsu ɠɔ.

11 Nà è maamusɛ eyɛsu ɠɔ, è-ɠɛɛ vai ʋɔ, nii è kɛai.

Nà ɠitosu è-laaseigi ʋa, tɔɔzei è ʋagɛ ɗa-wooɠɛɠila nuiti bɛ.

53

Eteai ná-kaka faa wolai

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu koolei zu. Davide ná-kidafaawui.

2 Ɠimalala nui ɠa ɗa bo yiimaʋɛ ga:

«GALA ge la ná!»

Ti ɠakagɛ, ti faaɠaaza golai ɠɛa.

Gila kpalaa ge la ná, nii é faa ʋagɔ ɠɛɛzu.

3 GALA ge yɛni geeɠɔlɔgi ungaʋɛ,

é unpilɛ, é nuɓusɛiti pɛtɛ zooi ma,

é pɛtɛ, ni nu ɠila kpalaa ka ná, nii ɠi pagɔ ma,

é GALA gaiziɛzu.

4 Ti pɛ ti maaɠooza, ti kpein ti ɠɛa ga yaava nuiti ʋɔɔma,

taɠila kpalaa ge la ná, nii é faa ʋagɔ ɠɛɛzu, anɛɛ gila kpalaa.

5 Niiti ti telebotala vai ɠɛɛzu,

ti la faa ɠaaɠaazu ɓaa?

Tɛi ti nà-nuɓusɛiti numasu, eɠɛʋelei nu a ɗa ɓului numa da.

Ti la wooɠulazu GALA ma.

6 Miná ɠa ti zasuɓalizu ná ga duai,

anɛɛ dua un taade.

GALA ka naati ma ɠaei vaza niiti ti laalɛɛzu è wu,

ɗa ti unfe, mazɔlɔɔ GALA ge ti ʋilini ya.

7 Nɔ̀un wɔ̀inʋɛ ga gè Izilayɛle ná-kizo fai ɠa, nii é ʋaazu Siyɔn gizei ma!

Siɛgi zu GALA ge ná-nuɓusɛiti ta-vai valibosu da,

Zakɔɓe mavofodai ɠa ɠoozunɛ, Izilayɛle ɠa ɠɛ koozunɛɛi zu!

54

GALA ge ùnmɔɔni

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti. Davide ná-kidafaawui. 2 Siɛgi zu Zife nuiti ti ʋaani la, ti ɠɛ Sayile ma: «Davide lɔɔɠuʋɛ gi zaama.»

3 Ee, GALA, kìzo è-laaseigi ʋɔ,

telebo fai ɠɛ bɛ̀, ɗa-zobogi ʋɔ!

4 Ee, GALA, nà-maanɛɛnɛ wooi mɛni,

woilo dàawooiti ma!

5 Mazɔlɔɔ wɛɛinti ti wuzeɠea dàalɔɠɔma,

suɲɔu zunuiti ta pɔ ti zɛ̀nvui ɠula zèa,

ti la ɠisiɛzu GALA su ga tago ɓalaa.

Lo!

6 Kɛlɛ wɛlɛ, GALA ka é ga nà-kpɔba nui!

Maliɠii ɠila kpe ka é ga pòluzeigi.

7 Toɠa sìli nuiti ta-vaa ɲɔi loo ti ma ʋolu.

Ɗa-wooɠɛɠiladai ʋɔ, ti laaɠulu, eyɛsu ɠɔ!

8 Nà zalaɠaiti kula è ʋɛ ga zìimaʋɛ pɛ,

nà è-laaseigi maamusɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, tɔɔzei pagɛ.

9 Mazɔlɔɔ è ùnmɔɔni, è kùla kidaaʋiligiti su,

niizu, nà zoosu gè wɛlɛ sìli nuiti ba, ti maa ɗa nɔɠɔ.

55

Nui ti yaavaai, ná-GALA falii

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti. Davide ná-kidafaawui.

2 Ee, GALA, woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma,

mina lɔɔɠu nà-maanɛɛnɛ wooi ʋa!

3 Ɠida nà-faiti bu, è gòoɠaaʋote!

Mazɔlɔɔ nà kpalagi wosu, gè ɗa kpeei loo.

Zìi ɠa kpɔlɔzu,

4 sìli nuiti daawooi maaʋele ma,

kpɔidai ʋɔ nu ɲɔiti ti bosu.

Mazɔlɔɔ ta màanɔɠɔzu,

ti ɗa ʋilɛ pòlu ta-yiiɠulagi zu.

5 Zìi ɠa ɓalizu kòozu,

saai ʋa luabai ɠa lɔɔzu ùnga.

6 Dualuagi ta sasuɓalii naati ta kpɔ̀lɔzu,

maalua vai màaɓɔlega.

7 Gè ɠɛ ma: «Nà pɔ ga gè koʋe sɔlɔɔ, ga poopogi ɠɛʋele,

gè ɠoʋe, gè li gè dooɠo bosu ʋagɔ zɔlɔɔ.

8 Wɛlɛ, nà ʋela gè li ɠoozama,

gè li gè zei teʋebai zu.

Lo!

9 Nà ʋelazu ʋagɔ zɔlɔɔ ga suvilɛ,

gè lɔɔɠu fiilɛi ʋa, anɛɛ fiilɛ wolai.»

10 Faazupui lɔ ti zaama, Màliɠii,

ti laawooi zupu,

mazɔlɔɔ nà toomai ta zeeɠaaɠwɛɛi ɠaazu taazuʋɛ,

11 ti ziɛzu kpidii ta foloi siɠigiti ga,

telebotalai ta faa ɲɔi ɠa taazuʋɛ.

12 Faa zuɠoloɠologi nɔ ɠa é ɠɛɛzu siɠigi naa zu,

yaavai ta zɛɛi la zeɠezu ta-maaɓɔ bosuʋɛti.

13 Mazɔlɔɔ sìli nu laade, é ʋa ɠɛ ɓaaɠulazu mà,

nà la va naa wu,

wɔ̀inzeɠe nui laade, é ʋa ɠɛ wuzeɠeni dàalɔɠɔma,

nà la lɔɔɠu ba.

14 Kɛlɛ ɗa ʋe, è ga zunui ga nɔ̀un kɛʋele,

bɔ̀ɔlai, nɛ̀ɛɲɔɠɔi!

15 Dɛi de ɠɛa ɓɔni dɔɔɠuzu vaiti ma,

siɛgi zu de ɠɛni liizu la ʋɔɔma, ada bɛbɛi GALA pɛlɛi wu!

16 Saai ɠula ti viliba!

Ti ma vului yei gɔvɛalaazu!

Mazɔlɔɔ faa ɲɔi ɠa ti-zeizuʋɛ, ta ti-yiimaʋɛ.

17 Nɔ̀un nà, nà kpee loozu GALA goizu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kìzo.

18 Kpɔkɔ, sobu ta folo gaalɔgai,

zìi ɠa ɓɔlɔzu, gè ɗa ɓala,

toɠa gòoi mɛni.

19 Toɠa ziilɛigi veezu bɛ̀, é zɛ̀nvui unmɔɔ,

é kùla kɔɔi ya, nii ti daalɛa bù.

Mazɔlɔɔ niiti ti kpɛ̀ɛzu, ti wola mɔinʋɛ.

20 GALA ka gòomɛni é ti ɠaayei.

Toɠa masadai ɠɛɛzu yeenɔpɛ!

Lo!

Mazɔlɔɔ ti la valibosu ɲɛgɛlɛin,

ti la luazu GALA ba.

21 Zunui naa ɠa laalɛɛzu seiɲɔɠɔiti kpein bu,

é ná-minazeɠegi ɠaaʋala ba.

22 Daaʋɛ ʋagɛ nɔnɔ vukɔi ʋa,

kɛlɛ kɔɔi ɠa é ziimaʋɛ,

daawooiti nɛɛʋɛ gulɔi ʋa,

anɛɛ naa ʋe, ta ga boɠa zɔkpɔiti niiti ti ɠulaai ti-maalaɠagiti su.

23 È-maavaiti zɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya,

toɠa è zɛsɛbo,

é la telebo nui yɛga ná, é ʋa ɲiikpi, eyɛsu ɠɔ.

24 Ee, GALA, ɗa ti yei zeɠezaɠai ɓomaʋɛ,

ɲama ʋuu nuiti, yaava nuiti,

ti la ti-zii ma voloi ma ɠaaɠwɛsui zɔlɔɔga eteai zu,

kɛlɛ nɔ̀un nà, nà ɠalivaazu è ma.

56

Ni GALA ka nu ʋa, dualuagi ɓega

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Poopogi, gaayeiɗai, é lo zooiti ba, ti maaɠoozaai». Davide ná-guyei. Siɛgi zu Filisiti nuiti ti soni da Gate.

2 Ee, GALA, màawɔinɠa, mazɔlɔɔ nuiti ta kpɔ̀lɔzu.

Foloi kpein daawu ta sàkpesu, ti ɗa dàaʋili.

3 Yeenɔpɛ sìli nuiti ta ʋilɛsu pòlu,

ti mɔinʋɛ gola, ta kɔɔi ʋɛɛzu bà, GALA é Anii-Pɛ-Unda!

4 Voloi nà ɠɛ luazu la,

ɗa ɠa nà ɗa ɠaliva è ma.

5 Nà GALA maamusɛzu daawooi vaa zu.

Nà ɠalivaazu GALA ma, gè la lua ani nɔpɛ ba.

Leeni ɠa nuiti ta zoo ti kɛ ga ze?

6 Yeenɔpɛ, ta gòoi maavalibosu,

kisiɛ ɲɔi nɔ ɠa é ti ɠisu nɔ̀un tetema.

7 Ta yaavai ɠɛɛzu, ti maaʋɛɛnɛgi wo,

ti ɗa kɔ̀ɠɔʋo gaiziɛ,

tɔɔzei ti wɔinʋɛ ga ti zɛ̀nvui ɠula zèa.

8 Telebotalai naati kpein poluma, ta ɠula su nɛi?

Ee, GALA, nuɓusɛi naati pu ya zooi ma, ɗa-yiiɠaawanai zu!

9 È kɔ̀ɠɔ ʋilɛsuʋɛ liegi ɠaalugɛ nà-eteai zu, gè kɛai siɛziɛgi zu.

Gàazuɗɛi ɠaalɛ ba, è pu ɗa-ɠɔlɔ woolei zu.

Ti zɛʋɛʋɛ ɗa-zɛʋɛi zu.

10 Naazu nɔ̀un sili nuiti ta ɠulazu ʋolu,

voloi gè kpee loozu la,

gè kwɛni ga GALA ka bɛ̀.

11 Nà GALA maamusɛzu daawooi vaa zu.

Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI musɛzu daawooi vaa zu.

12 Nà ɠalivaazu GALA ma,

gè la lua ani nɔpɛ ba.

Leeni ɠa nuiti ta zoo ti kɛ ga ze?

13 Ee, GALA, maanɛɛʋɛ gè minazeɠegiti daazeeli, niiti gè ti woni.

Nà mama zalaɠaiti kula è ʋɛ.

14 Mazɔlɔɔ è zɛ̀nvui ɠizoga, è kùla saai ya,

kɔ̀ɠɔiti ti ʋoola tooi ʋa,

naa ɠa a kɛ, gè ziɛ è ɠaazu, ee, GALA,

zɛnvui ma wozakalagi ɠa.

57

Nui ziilɛiɗai sili nuiti saama

1 Guyei loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Mina koloɠolo!» Davide ná-guyei. Siɛgi zu é ʋelani la, Sayile ɗa kpɛ, é li é lɔɔɠu pugi zu.

2 Màawɔinɠa, ee, GALA, màawɔinɠa!

Mazɔlɔɔ zɛ̀nvui ɠa lɔɔɠuzu è ʋoluʋɛ,

è-ɠoʋegiti ma niinigi ɠa gè lɔɔɠuzu bu,

eyɛsu maanɔɠɔiti ti leʋe.

3 Nà wooɠulazu GALA ma, nii é Anii-Pɛ-Unda,

GALA nii é fai pɛ kɛɛzu bɛ̀, eyɛsu gaaɓela ga pagɔ.

4 Toɠa ná-kizogi leʋe mà, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu!

É zelii lo naati ma, niiti ti kpɔ̀lɔzu.

Lo!

GALA ka ná-wooɠɛɠiladai ta ná-gaamai leʋe mà.

5 Nà zalaiti saama,

nà laani nu mii nuiti kakala,

ti-ɲiigaiti ta ga kpɛɛin ta mɛɛinti,

ti-nɛgi ɠaaliʋɛ eɠɛ boɠa zɔkpɔi.

6 Ee, GALA, è wɔɔlɔ ʋelei lɛ geeɠɔlɔgi maazuʋɛ!

Ɗa-lɛbiyai volo eteai zu ná pɛ!

7 Ti tumɔi laani nà-pelei zu,

ti pɛ̀lɛʋɛlɛni,

ti zeɠei wɔ tùɠɔ,

kɛlɛ tiya ɓɔɠɔi nɔ ɠa ti loai zeɠei naa zu.

Lo!

8 Ladalai ɠa zìimaʋɛ, ee, GALA!

Nà guyei loo, gè è maamusɛ.

9 Wuzeɠe, zìi, wuzeɠe!

À wuzeɠe, nà-kɔnigi ta nà-papai!

Nà geelaalaosuʋɛ maaloɠa!

10 Nà è maamusɛ ziiti pɛ saama, ee, Màliɠii!

Nà guyei loo è ʋɛ zii ɠiligiti saama.

11 Mazɔlɔɔ ɗa-nuɓɔɠɔlai wɔɔlɔʋɛ geeɠɔlɔgi ʋa,

ɗa-wooɠɛɠiladai ɓudɛʋɛ tonaɓiingiti maazu.

12 Ee, GALA, è wɔɔlɔ ʋelei lɛ geeɠɔlɔgi maazuʋɛ!

Ɗa-lɛbiyai volo eteai zu ná pɛ!

58

GALA ka ná,
nii é eteai lukpɔɠaaleʋezu

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Mina koloɠolo!» Davide ná-guyei.

2 Gaamazu, wa tukpɔi ɠaaleʋe ga maaɠɛkpɔgi?*

Wa nuiti tukpɔɠaaleʋezu nɛi ga sɔledai?

3 Naa li poun! Wa telebotalai ɠɛɛzu ga kɛɛɠɛɛi!

Zooi zu, toomai ɠa wo fazasu ga wo-yeeiti.

4 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta yɛsu ti-lee ɠoozu ti ɠaka,

zɛɛ nuiti ta ɓɔɠɔ ɠakasu, é zo ta ɠɛna zɔlɔɔga ti ʋa ɠula ti-lee ɠoozu,

5 ma wanai ɠa ti ʋa eɠɛ kaaliiti,

ta woiyeɠei laaɠulusu eɠɛ pɛɛɠaalii goizuɓɔlɔai,

6 é la woiloga pote nuiti ta-wuye wooi ma,

anɛɛ nii gola ɠeleɠelegai.

7 GALA, ti-ɲiigaiti galeɠale ti-laaʋɛ!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, zala yiʋoiti kpalɔɠaeiti gale!

8 Niima nuiti ti ɲɛɛlɛ, eɠɛ ziɛiti ti yeizu!

É ná-mɛɛinti pili, ti mina faa ʋaa.

9 Eɠɛ koe goi é ʋoolozu, a ɠɛna lia luɠɔ,

eɠɛ doin saai é ʋa leɠa zɔlɔɔ, ti la ɠaazulaani foloi ma.

10 Aisa wa-laaɠoli liɠiiti ti ʋa ɓadi ga dɔɓɔ ɠaingiti ma abui,

ti ma lɛnugi, ɓaa abui ti ʋa, GALA ka tɔngɔlɔ fiilɛi zei faa ɲɔu ɠɛ nui wu, é lii la!†

11 Toɠa ga koozunɛ telebo nui ʋɛ, a faa ɲɔu ɠɛ nuiti kaana ti ɗa zalai zɔlɔɔ.

Toɠa ɠɔɠɔiti maagba ti-ma ɲamai zu.

12 Nuɓusɛiti ta ɠɛ ma naazu:

«Ungo, telebo nui zalai ɠa ná.

Ungo, GALA gila kana nii é tukpɔi ɠaaleʋezu eteai zu!»

59

Nà-GALAGI, ùnmɔɔ!

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Mina koloɠolo!» Davide ná-guyei. Siɛgi zu Sayile ná-pɛlɛi maalatini da ga é ʋa paa.

2 Nà-GALAGI, ùnmɔɔ, è kùla sìli nuiti zea,

bùzeɠe, gàaɠooza naati ba, niiti ti wuzeɠezu dàalɔɠɔma!

3 Ùnmɔɔ, è kùla naati zea, niiti ti telebotala vai ɠɛɛzu,

kìzo ɲama ʋuu nuiti ma!

4 Mazɔlɔɔ ti ʋɛtɛ, ti lɔɔɠuai zɛ̀nvui ɠoloɠolo fai ma,

zobobɛ nuiti ta yaavai ɠilizu mà,

anɛɛ ni gè la ga tɔ koloɠolo nu,

anɛɛ ni gè la koto ɠɛɛni, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

5 Anɛɛ ni gè la faaɠaaza gola ɠɛɛni, ta ɓizɛzu, ti ɗa ɠɛʋele ɓɛtɛ.

Wuzeɠe, ʋa è dàaɠomi, gwɛlɛi wo!

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI,

ɗɔun wuzeɠe, è zii ɠiligiti sakpe!

Mina nu ʋaa nui tɛiti, telebotala nuiti maawɔinɠa!

Lo!

7 Ta ʋaana ʋolu kpɔkɔi, ti ɓozɔ eɠɛ gilɛiti,

ti taai maalati.

8 Wɛlɛ, poomugi ɠa ti-laaʋɛ, ti-lakɔlɔgiti ta ga boɠa zɔkpɔiti,

ta ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Ɓɛ ɠa a woilo ade-woo ma?»

9 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ti ɲɛɛzu,

ɗa ɲɛɛɠulazu zii ɠiligiti kpein su.

10 Ɗɛi è ga sɛ̀bɛi, è ʋɔ pelei ɠa gè wɛlɛzu ná.

Ungo, GALA ka é mà ga siɠigi.

11 Nà-wooɠɛɠila ƓALAGI ɠa ʋa pɔ̀.

Nà-GALAGI ɠa sìli nuiti kpein dɛɛ ga ze, pilɛgi zɔlɔɔgai na ti ma.

12 Mina ti ʋa, nà-nuɓusɛiti ta ʋa yeema naa ma,

kɛlɛ è-zɛbɛi ʋɔ, ti ɠɛ ga teʋeteʋe nu, è ti loka,

ɗɛi è ga gá-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgi, Maliɠii!

13 Ti-laawooi kpein ka ga kotoi nɔ.

Ti ɠɔ ga tiya ɓɔɠɔi ta-waso balii,

ta-yɛɛiti kpein faa zu ta ta-voovooiti kpein.

14 Ti-ma zuwu ɠaaleʋe, ɗa-yiiɠulagi zu,

ti-ma zuwu ɠaaleʋe, ti mina mɔ ɠɛna!

Toɠa ɠwɛɛ naazu ga GALA ka masadai ɠɛɛzu Izilayɛle unda,

eyɛsu é zeeli eteai ɓela ga.

Lo!

15 Ta ʋaana ʋolu kpɔkɔi, ti ɓozɔ eɠɛ gilɛiti,

ti taai maalati,

16 ti ziɛziɛ, ti ɗa ti-laamianigi ɠaiziɛ.

Ni ti la sɔlɔɔni, ti yɛ ná eyɛsu geelaalao.

17 Nɔ̀un nà, nà è-zɛbɛi maawuye,

sobui, gè ɗa-wooɠɛɠiladai maamusɛ.

Mazɔlɔɔ ɗa bɛ̀ ga siɠigi,

ʋɛ gè lɔɔɠuzu ná kidaaʋili foloi.

18 Ee, nà-zobogi, nà guyei loo è-laaseigi lɛbi vai ma,

mazɔlɔɔ GALA ka ga nà-siɠigi,

nà-GALAGI nii é wooɠɛɠiladai ɠɛai bɛ̀.

60

GALA sɛbɛi zu,
gá pilɛ sɔlɔɔ nɔ fai pɛ su

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Bulɛgi ma ʋuaiti». Zeele wooi. Davide ná-guyei, kalagi wosu da. 2 Siɛgi zu é kɔɔi ʋɛɛni la Siili yooi zu nuiti ba, niiti ti Mezopotami, ta Soɓa. Zoaɓe ɠalesuʋɛ ma, é Edɔme nu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) ʋaani Kpolo Ʋɛtugi zu.

3 Ee, GALA, è ɠɛlɛa gi ʋa, è gá-ɠɔɔi ɠoloɠologa.

È ɗa-yiiɠaawanai ɠula kɛlɛma, niizu, gi ɓɛtɛna ʋolu.

4 È eteai ɲiikpiga, è bali ga.

Galeɠalezuʋɛti kpɛtɛ, mazɔlɔɔ toɠa ɲiikpisu.

5 È ʋoluɠula vaa ɓaa golaiti seiɗa ɗa-nuɓusɛiti ma,

è gaazulati dɔɔi loga gi-la.

6 È poo gila fea nuiti zea, niiti ti luazu è ʋa,

ti ʋa ʋela ti zili nuiti ta-ɠɔɔɠɔi ʋa.*

Lo!

7 Gi unmɔɔ ga è-yeezai, gi wooɠaaʋote,

naa ɠa a kɛ è nɛɛbɛ nuiti ti unmɔɔ.

8 GALA ge ɓɔɛni seizu ɲadegai,† é ɠɛ ma: «Pilɛ sɔlɔɔ nui ɠa é ga ze!

Nà Sikɛme ɠaaɠwɛ su, gè Sukɔte nɛmɛi ɠaaɠwɛ.

9 Galaade ɠa ga nɔ̀nɔ, Manasé ɠa ga nɔ̀nɔ,

Efelayime ɠa ga kɔɔɠɔ wɔɔlɔgi ùnba,

Zuda ɠa ga nà-masa tukpɔi.

10 Moaɓe ɠa ga kokoi, nii gè maagbazu su,

nà-saʋala pilisuʋɛ ɠa ga Edɔme yooi.

Nà pilɛ sɔlɔɔ kpeei loozu Filisiti nuiti ta-yooi laalɔɠɔma.»‡

11 Ɓɛ ɠa a li ga ze taa wolai zu, nii siɠigi ma?

Ɓɛ ɠa a li ga ze Edɔme?

12 Ee, GALA, ɗa laade ɓaa, è ɠɛa ɠɛlɛni gi ʋa?

Ee, GALA, siɛgi zu gá-ɠɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ɠulazu la, è la mɔ ɠɛni ʋilɛsu ti ʋolu.

13 Ɓɔ gi ʋa gi zili nuiti daalɔɠɔma,

mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ta-ɓɔbai ɠa nɔ ga wafuun faa.

14 Ni GALA ka ade ʋa, ada pilɛ sɔlɔɔ,

mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ade zili nuiti dɛɛvɛzu.

61

Dɔ̀ɔɠu è-ɠoʋegiti bu

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti. Davide ná-guyei.

2 Ee, GALA, woilo nà-kpee wooi ma,

ɠida nà-maanɛɛnɛ wooi wu!

3 Eteai ɠwɛmaʋɛ ɠa gè wooɠulazu ná è ma, zìiɓɔlɔʋɛ.

Lɛ ga ze fasa ɠaaɠoozagi ma, nii gè la zooga gè ʋa zeeli ma ɓɔɠɔ ʋɛ!

4 Mazɔlɔɔ ɗa ga nɔ̀un dɔɔɠuzuʋɛ,

pɛlɛ ɠaaɠoozagi siɠigi ma, sìli nui ɠaazu.

5 Nà pɔ gè zei ɗa-zeɠe ʋɛlɛi wu, gè yɛ ná ɠɔ,

gè lɔɔɠu è-ɠoʋegiti bu.

Lo!

6 Mazɔlɔɔ GALA, ɗa ɠa è woilosu nà-minazeɠe gooiti ma,

è poganii ve zèa, nii è feezu naati zea, niiti ti luazu è ʋa.

7 Gá-masagi zii ma voloiti suɠooza, è ta ɓɔ ti ʋa,

ná-konagiti suɠooza yeeɠɛɠalaiti pɛ su!

8 É yɛ zeini GALA kakala, eyɛsu ɠɔ.

Va bu, ɗa-wooɠɛɠiladai ta ɗa-ɠaamai, naati ti ɓaa tɔun maazu.

9 Ungo, nà guyei loozu yeenɔpɛ è-laaseigi lɛbi vai zu,

gè nà-minazeɠegiti daazeeli folo-o-folo.

62

Ni nà GALA zea, zìilɛiʋɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Eɠɛʋelei Yedutun la. Davide ná-guyei.

2 GALA gila kpegi ʋɔ bɛ ɠa nà ziilɛigi zɔlɔɔ ná,

tɔ ɠa nà-kizo fai zea.

3 Tɔ ɠila kpegi ɠa é bɛ̀ ga fasai ta kizogi,

nà-siɠigi, gè la ɲiikpiga eyɛsu pɛ.

4 Yeeɠɛɠala lielegɔ ɠa wo kɛɛzu, wo ɗa ɠili ɓɔɠɔ ʋa zunu ɠilagi laalɔɠɔma,

nii a kɛ wo golo,

eɠɛ siɠigi maalaai na, ɓaa eɠɛ sasai é loozu niina?

5 Ti deveiti boga ga ti too, ti kula tosu wolai.

Zɛɛi nɛɛʋɛ ti ʋɛ,

ta tuyai loozu ga ti-laaʋɛ,

ti ɗa foovooi loo ti-ɠoozuʋɛ.

Lo!

6 GALA gila kpegi ʋɔ bɛ ɠa nà ziilɛigi zɔlɔɔ ná,

mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ga nà-kitogi.

7 Tɔ ɠila kpegi ɠa é bɛ̀ ga fasai ta kizogi,

nà-siɠigi, gè la ɓunɛga pɛ.

8 Nà-kizogi, nà-lɛbiyai, ti kpein sɛlɛgɛ GALA ba.

Nà-fasai é màkɛsu, dɔ̀ɔɠuzuʋɛ, toɠa ga GALA.

9 Nuɓusɛiti, à ɠaliva tɔun ma yeenɔpɛ!

À wo-yiiti daalao tɔun bɛ!

GALA ka é ga ade-lɔɔɠuzuʋɛ.

Lo!

10 Ungo, Adama leaiti ta nɔ ga fiilɛi é leʋesu.

Nuiti kpein ti ɓɔ su, ta nɔ ga gaaʋɛ nua.

Ɗa ti pɛ seina kiloi ɠa,

fiilɛi wuiʋɛ ti ʋa.

11 Mina ʋilɛ toomai ʋolu.

Mina ɠito naavoloiti ba, niiti ti zɔlɔɔ pelei ɲɔuɗai.

Ni è-zɔlɔɔgi ɠaa a wɔɔlɔna,

mina kɛ ga ɗa-ɠitogi.

12 GALA ge faa ɠila boni,

é lati, é bo ʋolu, gè mɛnini, é ɠɛ ma:

«Zobogi ɠa ga GALA nɔnɔ.»

13 Ɗa ɓalaagi, Màliɠii, wooɠɛɠiladai ɠa ga ɗɔnɔ,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ɛsɛ gilagilagi zalai veezu zea, eɠɛʋelei ná-kɛɛwotiiti ti la.

63

Ɗa-nuɓɔɠɔlai vizɔgɛ zɛnvui ʋa

1 Davide ná-guyei. Siɛgi zu é ɠɛni la Zuda yooi zu teʋebai zu.

2 Ee, GALA, ɗa ga nà-GALAGI!

Nà è ɠaiziɛzu,

è wɔin ɠa zìi ma eɠɛ kpɔɔle wɔin,

kpùsɛi ɠa ɓalasu ga ɗa-vaa,

eɠɛ zou vɔɔi, ná vɔai, ziɛ la ná.

3 Zekana gè è ɠaazu la è-zeizu ɲadegai,

gè ɗa wɛlɛ è-zɛbɛi ta ɗa-lɛbiyai ʋa.

4 Mazɔlɔɔ ɗa-wooɠɛɠiladai vizɔgɛ zɛnvui ʋa,

dàkɔlɔgiti ta è maamusɛ.

5 Naa ɠa é ba, nà è mama sìi ma voloi pɛ su,

gè zèeiti tɛ geezu è-laaseigi zu.

6 Nà anii pɛ sɔlɔɔ é kula ɠɛ, eɠɛ ma wulɔi ta ma ɓɔlɔgi,

nà wooɠula ga koozunɛɛi, gè guyeiti too, gè è maamusɛ la.

7 Siɛgi zu kìgi loozu la è zu, dàazuʋɛ,

nà ɗa ɠigaiziɛ è zu kpidii ma yeeɠɛɠalai kpein su.

8 Mazɔlɔɔ ɗa ga nà-kpɔba nui,

nà guyei loozu ga koozunɛɛi, è-ɠoʋegiti ma niinigi wu.

9 Gìliʋɛ è ʋa ga zìimaʋɛ pɛ,

è-yeezai ɠa é ɓaazu màazu.

10 Kɛlɛ niiti wɔin ti ma ga ti zɛ̀nvui ɠoloɠolo,

naati ta yei zooi ma yeɠezaɠai ɓomaʋɛ.

11 Ta ti ʋaa ga boɠa zɔkpɔi,

ti ɠɛ ga koʋeiti daamianigi,

12 masagi ɠa ɠoozunɛ ga GALA maaʋele,

nu-o-nu nii a minazeɠe ná-faa zu, naa ɠa ɓɔɠɔ maamusɛ naazu.

Kɛlɛ naazu zɛɛ wo nuiti gaa ɠa lɛi, ti laaɠulu.

64

Makɛ mà!

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Ee, GALA, woilo gòoi ma, siɛgi zu gè kpalagi wosu da!

Zɛ̀nvui makɛ sìli nuiti daalɔɠɔma, gè luazu ti ʋa!

3 Kìzo nu ɲɔiti daayaavai ma,

ta naati ta-woya vaiti ma, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

4 Ta ti-nɛgi ɠaalizu eɠɛ boɠa zɔkpɔi,

ta nu maawana ɓɔɛiti bosu, eɠɛ mɛɛinti ti ʋilisu,

5 é ʋilisu dɔɔɠuzu telebo nui ma.

Ta pilisu ma ga kulafilibai, inɛinɛ ge la ti ʋa.

6 Ta ɓɔɠɔ zasulɔɔzu kpɔɛ ɲɔu wogaiti su,

ta bosu ga ti baliiti da, ti maalɔɔɠu,

ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa a ti ɠa?»

7 Ti ɗa yaavaiti kpɛtɛ, ti ɠɛ ma:

«Wɛlɛ, ade ɠɛʋele ɓɛtɛa, ada-vaa ɓɛtɛi zolooga su!»

Ungo, kigaiziɛi, nu zii ɠa ga zeɠezaɠai.

8 Kɛlɛ GALA ka mɛɛin ʋilisu ti ma ga kulafilibai,

tiya ɠana ti zuloɠaai.

9 Ti-nɛgi ɠa é ti ɓunɛgai.

Nuiti ta ti ʋɛtɛna, ti ɗa ɠɔmɔɔni ga tiye.

10 Dualuagi nuɓusɛiti kpein sogɛ,

ta GALA ná-kɛɛwotii ɠulazu kɛlɛma,

ti ná-kɛɛwotiiti gaaɠa.

11 Telebo nui ɠa ɠoozunɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fai zu, é lɔɔɠu pɔ bɛ.

Niiti dɔin ti-yii zɔlegai, naati ta ɓɔɠɔ maamusɛ.

65

GALA ka anii pɛ feezu ade ya ga bɔɔlɔa

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei. Guyei.

2 Gá-maaɠɛkpɔgi gi bosu maaɓɔungi zu, ɗɔun è letemazu,

naa ɠa ga maamusɛi, gi feezu è ʋɛ,* ee, GALA, Siyɔn taazuʋɛ.

Gɔun, gá gá-minazeɠegiti daazeeli, nii gi kɛɛni è ʋɛ.

3 Ɗɛi è maanɛɛnɛ wooi mɛnisu,

nuiti kpein ta ʋa è ʋɔ.

4 Kotoi ma ɠasɔi wuiʋɛ mà, gola wuiʋɛ,

kɛlɛ ɗa gá-lɔ koloɠologi kpein gbazu, è ti zuvaayɛ.

5 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii è yiimazeɠezu la, è maaɓuɠa ɓɔɠɔ ʋa,

ga é yɛ è zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛti.

Gá yiɠo ga ɗa-ʋɛlɛwuʋɛ ma undaanɛɛi,

ta ɗa-ʋɛlɛi ná-ɲadedai.

6 GALA gi Ɠizo Nui, ɗa-lelebodai zu,

ɗa gi wooɠaaʋotesu ga laavɔɔ ɠɛɛwotiiti,

ɗɛi è ga nuɓusɛiti kpein ta-ɠitogi zou ɓela ga,

ziɛ zaama yooiti su, ti maaɠoozaai.

7 É gizeiti togɛ kpaan ga ná-zɛbɛi,

é ɓɔɠɔ maaɠiliʋɛ ga zobogi.

8 Toɠa kpoloɗɛiti sulu gooiti gaaɓɛɛzu,

ta ti-ma lakpatakpagiti tugi,

ta nuɓusɛiti sɔngɔ wooiti.

9 Niiti ti zeini zou ɓela ga, naati daavɔɔʋɛ, ti ɗa lua, ga ɗa-ʋoogiti kaa vai,

ɗa folo ɠulazu ta folo liizu laavesu ga koozunɛ wooiti.

10 Ɗa eteai zɛsɛbosu, è kɔ ga bɔɔlɔa,

è sulaave ga kulanumai,

GALA ná-laasamagi laavegɛ ga ziɛi.

Ɗa moloi ɠɛʋele ɓɛtɛzu nuiti bɛ, zooi ɠɛʋele ɓɛtɛai ʋɔ.

11 Ɗa ziɛi ʋuuzu ma ɓabiiti su ga bɔɔlɔa.

È pɔlɔ ɓuiti golowolo, gaanɛmɛ,

è zɛɓɛ ga tonaiti,

è tuya loo pɔnɔ ganiiti ma.

12 È konagi maaɠiliʋɛ ga ɗa-vaanɛɛiti,

ʋɛ dɔin è leʋeni ná, zooi wulɔʋɛ ná pɛ.

13 Anɛɛ dɔɓɔ zaama lufaiti ta ziɛi wola zɔlɔɔsu,

gizeiti ti zaamaɠilia ga koozunɛɛi.

14 Toganiiti ta ʋɛɛni tufa lɛnugi zu mɛɛ,

molo lufai nɛmɛiti suɓidia,

ti pɛ ta guyei loozu, ti ta-ɠoozunɛɛi ɠula kɛlɛma.

66

Mamagi ɠa GALA bɛ, nii é gi unmɔɔni

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Guyei.

À wooɠula GALA ma ga koozunɛɛi, wo kpein, wɔi wo zeini eteai zu!

2 À daaseigi ná-lɛbiyai maamusɛ!

À lɛbiyai ve bɛ ga wa-maamusɛiti!

3 À ɠɛ GALA ma: «Ɗa-ɠɛɛwotiiti maayikiʋɛ!

Ɗa-zobogi nii ɓela ge la ba, naa maaʋele ma, è zili nuiti ta nɔkɔ è wu.

4 Eteai pɛ ka nɔkɔ è wu,

ti guyei loo è lɛbi vai ma, ga ti ɗa-lɛbiyai maamusɛ.»

Lo!

5 À ʋa wo GALA ná-kɛɛwotiiti pɛtɛ!

Ti maayikiʋɛ niiti é ti ɠɛɛzu nuɓusɛiti saama.

6 É kpoloɗɛi valiboni, é kɛ ga zou vɔɔi,

ti ziɛ wolai ɓudɛni ɠɔɠɔa, kpaaɠɔ la maazu.

Miná ɠa gi ɠoozunɛɛni ná ga tɔun maaʋele.

7 Toɠa masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ ná-zɛbɛi ʋɔ,

gaazuʋɛ ɠa wɛlɛzu ziiti ma,

kololala nuiti ti mina mɔ wuzeɠe pɛ.

8 Nuɓusɛiti, à gá-ƓALAGI mama,

à wooɠula ga maamusɛ vai!

9 Gá vulua tɔun saalai zu,

é gi makɛ, gi mina loo.

10 Ee, GALA, è gi ʋoluɠulani!

È gi ʋoluɠulani, eɠɛʋelei ta ɗa walii ʋoluɠula la.

11 Gi ɠɛni è ya tumɔi zu, è ɗa ʋa ga giye,

è kasɔ wuigi laani gi-ɓokpozuʋɛ,

12 è zobogi veeni gi zili nui ʋɛ, é zei gi unda,

gi leʋeni abui zu ta ziɛi,

kɛlɛ è gi ɠulani ti zu, è kulagaanɛɛzui ve gi ya.

13 Nà liizu ɗa-ʋɛlɛi wu ga gala zalaɠaiti,

nà nà-minazeɠegiti daazeeli è ʋɛ,

14 niiti dàkɔlɔgiti ti ti woni,

dàaʋɛ boni nà-kidaaʋiligiti su.

15 Nà gala zalaɠaiti kula è ʋɛ, ti wulɔai,

baala sinɛ wolaiti ta ti ɠala luului.

Nà nikɛ zinɛiti kula ga zalaɠai, é ɓɔ boliiti ba.

Lo!

16 À ʋa wo woilo, wɔiti kpein wo luazu GALA ba,

nà naa wosu wo ma, nii é kɛa nɔ̀un bɛ.

17 Gè wooɠulani ma,

ná-maamusɛi ɠɛni dàaʋɛ nɛ̀gi ma.

18 Ni gè ɠɛni faa ɲɔi makɛni zìimaʋɛ,

Màliɠii la ɠɛni woiloga gòo ma.

19 Kɛlɛ wɛlɛ, GALA ge woiloni gòoi ma,

é woiloni nà-maanɛɛnɛ wooi ma.

20 Mamagi ɠa GALA bɛ,

mazɔlɔɔ é la ɠɛlɛni nà-maanɛɛnɛ wooi ʋa,

é la ná-wooɠɛɠiladai maaɠoozani bà!

67

Nuɓusɛiti pɛ ti GALA maamusɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti. Guyei.

2 GALA ge undaanɛɛi ɠɛ ade ʋɛ, é tuya loo ade ʋɛ,

é yeezei ade wu ga pagɔ.

Lo!

3 Naa ɠa a kɛ, ti ɗa-ʋelei ɠwɛɛ eteai zu,

ta ɗa-ɠizo fai ziiti kpein saama.

4 Nuɓusɛiti ti è maamusɛ, ee, GALA!

Nuɓusɛiti kpein ti è maamusɛ.

5 Ziiti ti ta-ɠoozunɛ wuyeiti too è ʋɛ,

mazɔlɔɔ ɗa nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋezu ga sɔledai,

ɗa losu ziiti untuɠɔ eteai zu.

Lo!

6 Nuɓusɛiti ti è maamusɛ, ee, GALA!

Nuɓusɛiti kpein ti è maamusɛ.

7 Zooi ná-kulanumaiti feeni,

GALAGI, ada-ƓALAGI ɠa tuya loozu ade ʋɛ.

8 GALA ge tuya loo ade ʋɛ,

zou ɓela ga ɲɛgɛlɛin ti lua é ʋa.

68

Pilɛ sɔlɔɔ GALAGI ná-maamusɛi

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei. Guyei.

2 GALA ge wuzeɠe, sili nuiti ti vaza,

niiti ti maayoseɠezu, naati ti ʋela ba.

3 Ʋelei abu luului a ɗa ɲɛɛlɛ la, ɗa ti ɲɛɛlɛ ɠana,

eɠɛʋelei kedoi ɠaa a ɗa wuun da abui ɠa,

ʋele ɠana faa ɲɔu ɠɛ nuiti undaaʋilisu da GALA gaazu.

4 Naazu telebo nuiti ta ɠoozunɛ,

ti wola ɠoozunɛ gola GALA gaazu,

ta kpeei loozu ga koozunɛɛi.

5 À guyei loo GALA bɛ! À maamusɛ ga wa-wuye wooiti!

À pelei la naa ʋɛ, nii é zeini tonaɓiingi ɠɔma eɠɛ sooi, é ɗa ziɛ la!

Daasei ka ga «Ɠɔoɠɔ GALAGI». À ɠoozunɛ tɔun gaazu!

6 Tɔ ɠa é ga podointi ti-ɠɛɛ, poanzaiti maalobo nui,

tɔ ɠa é ga GALA, ná-ada ɲadegai.

7 GALA ka ɗa pɛlɛyeɠei ve gilɛ nuiti bɛ,

é ɓɔɠɔyeemalai ma ɠoozunɛɛi ve kasoɠa nuiti zea.

Kɛlɛ kololala nuiti nɔ ɠa, ta ɗa yɛ ada vɔɔiti.

8 GALA, siɛgi zu è ɠɛni losu da ɗa-nuɓusɛiti untuɠɔ,

siɛgi zu è ɠɛni ziɛzu la teʋebai zu,

Lo!

9 zooi ɓalini, geeɠɔlɔgi ɠaawuunni, é ɠɛ ga ziɛi, GALA gaazu,

Sinayi gizei ná-GALAGI, GALAGI ɠakala, Izilayɛle ná-GALAGI.

10 Ee, GALA, è ɗa-vaanɛɛ lonai ʋuuni.

Ɗa-yooi nii gaaʋalani ba, è naa ɠɛʋele ɓɛtɛ ʋolu.

11 Ɗa-nuɓusɛiti ta zeini ná, ʋɛ è ti zeini ná ɗa-nuɓɔɠɔlai ʋɔ,

ee, GALA, è naa ɓɛtɛni maanɔɠɔ nui ʋɛ.

12 Maliɠii woo ɠila boni,

gaamago nɔ, woo niinɛ ʋagɔi ma ɠeelaiti ti ɠɛni ga kɔɔʋɛbɛ wolai,

13 kɔɔʋɛbɛiti ta-masagiti ti ʋela, ti ʋela,

anzanuiti ti yɛni taazuʋɛ, naati ka ti aniiti gaaɠwɛɛni, niiti ti zogai kɔɔi zu.

14 Wa yɛsu nɔ laani togani ɠotai wu,* wo ɗa looɠo?

Poopogi ɠoʋegiti ti ɠolea ga walii,

maaleɠai é ga bazii, naa ɠɛa ga zanugi.

15 Siɛgi zu GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii masagiti suvazani da,

kɔɔlɛ vukɔi ʋɛɛni Salamon gizei ma.

16 Ɓasan ɠizei, ɠa ga maaɲɛɛba ɠizei.

Gizei nii nɔungi mɔinɗai, Ɓasan ɠizei,

17 leeni vaa zu, gizei, ɗɛi ɗɔungiti mɔinɗai, è toloi ɠulazu ga gizei,

nii nɛai GALA bɛ ga é zei ma?

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kɛɛzu ga seizuʋɛ, eyɛsu ɠɔ.

18 GALA ná-kɔɔɠɔ wotoloiti ta ga waa mɔinmɔingiti, nu la zooga é ʋa ti ɠaalu,

Maliɠii ɠa ti zaama.

Sinayi ƓALAGI ɠa seizu ɲadegai.†

19 È lɛɛni naa maazuʋɛ,

è ʋa ná ɠɛ ga è-zeizuʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

È liini ga kɔɔ luɔiti,

è vebɛaniiti seɠe nuɓusɛiti saama,

anɛɛ kololala nuiti saama.

20 Mamagi ɠa Maliɠii ʋɛ,

toɠa gi zeɠezu ga ɠasɔ, folo-o-folo.

Naama ƓALAGI tɔna ka é ga gá-ɠizogi.

Lo!

21 Naama ƓALAGI ɠa é gi ʋɛ ga kizo GALAGI,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Maliɠii, toɠa zobogi bɛ é gi ɠizo saai ma.

22 GALA ka sili nuiti tɔungi wolowolo,

zɔi siɛ ʋelei ɲɔuɗai, toɠa naa nɔundeɠai yɛ nɔunkalagi ma é golowolo.

23 Maliɠii ɠɛni ma: «Nà ʋaazu ga tiye, gè zeɠe ga tiye Ɓasan,

gè ʋa ga tiye ti zeɠe kpoloɗɛi wuʋɛ,

24 naa ɠa a kɛ, è è-ɠɔɠɔi maagba ɲamai zu,

ɗa-ɠilɛiti ta tɔnɔ zɔlɔɔ, è zili nuiti ma ɲamai zu.»

25 Nuiti ta ɗa-ʋɛbɛi ziɛzuʋɛ ɠaazu, ee, GALA,

nà-GALAGI, ɗa-ʋɛbɛi ziɛzuʋɛ, nà-masagi, ɗa-ʋɛbɛi ɗa ziɛ, é ɗa li seizu ɲadegai.

26 Guye loo nuiti ta loni ti untuɠɔ, naa ʋolu, niiti ti gɛingɛin ganigiti gɛinsu,

zaamazuʋɛ ɠa anzalopoiti ti loni ná, tamadegiti ti ti ya, ti ɗa gɛin.

27 Ti ɗa ɠɛ ma: «À GALA mama wa-ɠaalɛbaiti su,

à Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, wɔiti wo ɠulaai Izilayɛle ma zuwui zu!»

28 Wɛlɛ Ɓɛnzamɛn ʋa, nii dɔiɗai ti zaama, é loni ti untuɠɔ,

naa ʋoluma Zuda wolodamai ma ɠundiɠiiti, ti maaɠiliai ta-zeɠe zuʋuaiti su,

naa ʋoluma Zaɓulɔn nɔnɔ ma ɠundiɠiiti, é ɓɔ Nɛfɛtali nɔnɔiti ba.

29 Ɗa-ƓALAGI devea ga é zobogi ve è ʋɛ.

È zɛbɛi naa wɔɔlɔ, nii è kɛa gi ʋɛ, ee, GALA!

30 È zei ʋɛlɛi nii é zɛlɛni Zeluzalɛme maazu,

masagiti ta ʋa miná ga vebɛaniiti è ʋɔ.

31 Zelii lo seeligi zu zuai ma,

ta nikɛ zinɛ ɓulugi, é ɓɔ nuɓusɛiti ta-nikɛ yiʋoiti ba.

Ta ʋaazu ti nɔkɔ è wu ga ta-wali ɠaeiti.

Ʋa è niima nuɓusɛiti suvaza, tɛiti kpein kɔɔ vai nɛai ti ʋɛ!

32 Nu wolaiti ta ʋaazu, ti zeɠe Ezipete yooi zu,

Etiyopi nuiti ta ɓizɛzu, ti ʋa GALA pɔ bɛ, ti yeemaale tɔun ma.

33 Etea masadai zu nuɓusɛiti kpein, à guyei loo GALA bɛ,

à guyei loo Maliɠii wɔɔlɔ vaa ma.

Lo!

34 À guyei loo naa ʋɛ, nii é zeini geeɠɔlɔgi ɠɔma eɠɛ sooi, é ɗa ziɛ geeɠɔlɔ pɔlɔmai maazuʋɛ!

Wɛlɛ, toɠa wooɠulazu, gooi ɠaaɓaingai.

35 À GALA ná-zobodai zuɠwɛɛ!

Ná-bɔɔlɔlai ɠa volozu Izilayɛle maazu,

ná-zobogi ɠa ɠulazu kɛlɛma tonaɓiingi zu.

36 Ee, GALA, è maayikiʋɛ è-zeizu ɲadegai.

Tɔ ɠa é ga Izilayɛle ná-GALAGI,

é zɛbɛi ta zobogi veezu nuɓusɛiti zea.

Mamagi ɠa GALA bɛ!

69

Màaɓɔlea, kìzo

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Bulɛgi ma ʋuaiti».

2 Kìzo, ee, GALA!

Ziɛi sòga kɔ̀daʋɛ.

3 Gè ɠataga palaʋalai zu,

kɔ̀ɠɔ losu nɔpɛ ge la bɛ̀.

Wɛlɛ, nɔ̀un gè yeiɗa ziɛi ɓomaʋɛ,

ziɛ veinfeingi màaɓɔlega.

4 Gè ɓɔlɔa ga kpee looi,

kɔ̀da yeɠei ɠaawana,

gàazuɠɛzɛiti ti ɓɔlɔa,

ga nà-GALAGI maaɓɔun fai.

5 Mazɔlɔɔ niiti ti wɔ̀inzeɠezu un ge la ba,

naati mɔinʋɛ, ti leʋe ùnma undeɠai liegɔi ʋa.

Ti-zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ, tɛiti ti pɔ ga ti kòloɠolo,

ti ga sìli nuiti un ge la ba,

nii gè la unmani, kɛni gè naa ʋotogi ve.

6 Ee, GALA, è nà-ɠimalalai ɠwɛɛ,

ta nà-kɛɛwoti ɲɔiti ti la lɔɔɠuni è ʋa.

7 Niiti ti ɠitogai è ʋa, naati ti mina unfe nɔ̀un maaʋele ma,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii!

Niiti ti è ɠaiziɛzu, naati ti mina unfe nɔ̀un maaʋele ma,

Izilayɛle ná-GALAGI!

8 Ɗa-vaa ɠa é kɛɛzu gè ɓaaɠulamai zuzosu,

ta unfegi lɔɔzu gàazu.

9 Gè ɠɛa ga wɛɛn kɛ̀ɛleaiti gaazu,

gè ɠɛ ga nui é la ɠwɛɛni pɛlɛyeɠei wu.

10 Mazɔlɔɔ ɗa-ʋɛlɛi ma wɔinlai ɠa gàlazu eɠɛ abui.

È ʋoomu nuiti ta-ʋoomugiti ti zeelia mà.

11 Gè wɔlɔni ga zìimaʋɛ pɛ, gè zugi zo,

naa ɠɛa zèa ga ɓaaɠulamai.

12 Gè saa wɔlɔ wo seɠei loa ɠɔba,

gè ɠɛa tiya ga ɲɛɛɠulasu anii.

13 Ta zeizu kpɔgi zu, ti ɗa sùɠula,

dɔɔ ɓɔle nuiti ti ɗa dàalɔɔ guyei zu.

14 Kɛlɛ nɔ̀un nà, nà nà-maanɛɛnɛ wooi laazeelizu è ma, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

É ɠɛ ga siɛgi nii soloogai,

ee, GALA, gòoɠaaʋote ɗa-wooɠɛɠilada wolai zu,

è kìzo ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma!

15 Ùnmɔɔ, è kùla palaʋalai zu, gè mina mɔ yei su ʋolu!

Ùnmɔɔ, è kùla naati zea, niiti ti wɔ̀inzeɠezu,

kùla pali ɓomaʋɛ!

16 Ziɛ veinfeingi mina màaɓɔle,

zeɠezaɠa ɓokulagi mina màalɔɔɠu!

Kabayeɠei laa mina ɠulu mà!

17 Gòoɠaaʋote, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mazɔlɔɔ è ʋagɛ ɗa-wooɠɛɠiladai zu.

Ɗa-maawɔinɠaa wolai zu, lati nɔ̀un ma.

18 Mina ʋoluave bà, nà ga ɗa-wotiɠɛ zunui.

Nà-kidaaʋiligi zu, gòoɠaaʋote fala!

19 Maaɓuɠa bà, è ùnmɔɔ.

Nɔ̀un fie, sìli nuiti maaʋele ma.

20 È nà-ɓaaɠulamai ɠwɛɛ, ta nà-unfegi, ta nà-bɛlɛʋiligi,

niiti ti wɔ̀inzeɠezu, ta loni è ɠakala.

21 Ɓaaɠulamai ɠa zìi ɓɔlɔzu, gè la ziɛzu bu,

kìtogɛ maawɔinɠai ʋa tètema, kɛlɛ nà-maaɓɔungi ɠɛa ga wafuun!

Nà gaanɛɛnɛ nu ɠaiziɛzu, kɛlɛ gè la nu zɔlɔɔsu.

22 Ta anivebɛi ʋuuzu nà-daamianigi zu,

kpɔɔle wɔin a ɠɛna mà, ti dɔɔ ɓodai ve, è lo dà.

23 Ta-laami maaɓɔgi ɠɛ ti ʋɛ ga balii, ti ɠɔɔ la,

ti-zɔlɔɔ ganii ɠɛ ti ʋɛ ga balii!

24 Ti-ɠaazuʋɛ ɓidi, ti mina wozaɠa,

è ti-zaamaʋɛ ɓili eyɛsu ɠɔ.

25 Ɗa-yiiɠulagi yei ti ma,

ɗa-yiiɠaawana wolai ti mazɔlɔɔ.

26 Ti-ʋuuzuʋɛ ɠoloɠolo,

ti ʋala nuɓusɛiti ma ti-zeizuʋɛ.

27 Mazɔlɔɔ ta ʋilɛsu naa ʋolu, nii ɗa ɓɔɠɔi è doɠaai na,

ta naati ta-maanɔɠɔ vai zuɠulazu, niiti è ti maawanaai niina.

28 Ta-vaaɠaaza golai ma ɠasɔi la ti unma,

ti mina lɔɔzu zɔlɔɔ ɗa-lelebodai zu.

29 Ti-laaseigi ɓale, é ɠula zɛnvu zɛʋɛi zu,

ti-laaseigi mina zɛʋɛ ʋɔɔma ta telebo nuiti.

30 Nɔ̀un, màanɔɠɔʋɛ, gè ɗa zoolɛ ga ɓɔɠɔ,

ee, GALA, ɗa-ɠizo fai bùzeɠe!

31 Nà GALA daaseigi mama ga guyei,

nà bɔɔlɔ, nà ɠɛna maamusɛa,

32 naa nɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é leʋe nikɛ zinɛi ʋa,

anɛɛ nikɛ zinɛ wolai nii minɛiti ti ba, ta polokagiti.

33 Ɓɔɠɔmaayei nuiti ta naa ɠa, ti ɠoozunɛ.

Ungo, wɔi wo GALA gaiziɛzu, zɛnvui ve wo ya.

34 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa woilo bala nuiti gooi ma,

wooɠɛɠila nuiti ti ga ná-nuiti, é la ɗa ga naati ta-vai ʋɛlɛʋɛlɛga, ni ta ɠɛna kasoi ɠa.

35 Geeɠɔlɔgi ta zooi ti maamusɛ,

ta kpoloɗɛi ta niiti kpein ti bu.

36 Mazɔlɔɔ GALA ka ʋaazu é Siyɔn taai ɠizo,

toɠa Zuda laa wolaiti to ʋolu.

Ná-nuɓusɛiti ta zei ná, ná ɠɛ ga tɔnɔ,

37 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nuiti ti-mavofodai ɠa ná zɔlɔɔ ga tɔnɔ,

niiti nɛai ti ʋɛ, naati ta ná ɠɛ ga ti-zeizuʋɛ.

70

GALA, ʋa è ɓɔ bà

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei, é ɠɛ ga ɠizɛsui.

2 Ee, GALA, soma è ùnmɔɔ!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, suvilɛ, è ɓɔ bà!

3 Unfegi ti maaɓɔle, ti wooi zupu,

tɛiti ti pɔ ti zɛ̀nvui ɠula zèa!

Ti li ga ʋoluʋelei, ti unfe,

tɛiti kpein ti wɔinɗai ga màanɔɠɔ!

4 Niiti ti ɲɛɛɠulazu nɔ̀un su,

ti ɠula ʋolu, ta-unfe kasɔi la ti unma!

5 Niiti dɔin ti è ɠaiziɛzu,

ti ɠaazuɠalakala, ti ɠoozunɛ è ʋɔ!

Niiti ɗa-ɠizo fai nɛai ti ʋɛ,

ti ɠɛ ma yeenɔpɛ: «Lɛbiyai ɠa GALA bɛ!»

6 Nɔ̀un nà, màanɔɠɔʋɛ, gè ɠɛ ga bala nu,

ee, GALA, ʋa kòba fala,

ɗa ga nà-kpɔba nui, ta ùnmɔɔ nui,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina nɛkɛ!

71

Mina yeeɓe nɔ̀un ba pɔlɔzaɠa siɛgi zu

1 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa gè lɔɔɠuzu è ʋoluʋɛ,

màkɛ eyɛsu pɛ, gè mina lɔ unfegi zu.

2 Ɗa-lelebodai zu, ùnmɔɔ, è fìe!

Woilo gòoi ma, è kìzo!

3 Ɠɛ bɛ̀ ga fasai, nii é bɛ̀ ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ,

è devei veeni zèa, ga gè ʋa ná yeenɔpɛ, nii a kɛ gè ɠizo,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ga nà-fasai ta nà-siɠigi.

4 Ee, nà-GALAGI, kìzo nu ɲɔi yeei ma,

ta telebotala nui, nii zii ɲɔuɗai.

5 Mazɔlɔɔ Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga nà-kitogi!

Nà-kitogi ɠa ga ɗe, é zo nà-doungo ziɛgi zu ma,

6 kaite dèe ɠoozu gè ʋoluzeini è ʋa,

kaipa gè zɔlɔɔni, ɗa makɛsu mà,

yeenɔpɛ nà-maamusɛi ma ungi ɠa ga ɗe.

7 Nà nui ma mɔinmɔin gaazu ga laavɔɔ anii,

dɔɔɠuzu ɠitei ɠa é ga ɗe.

8 Dàaʋɛ laave ga ɗa-maamusɛi,

folo-o-folo é ɗa ɗa-lɛbiyai ɠula kɛlɛma.

9 Mina pìli ya pɔ̀lɔzaɠa siɛgi zu,

siɛgi zu sɛ̀bɛiti ti ɠulazu la zèa, mina ɠɛlɛ bà!

10 Mazɔlɔɔ nɔ̀un sili nuiti ta sùɠulazu,

ta nɔ̀un gaaʋɛɛnɛsu zɛ̀nvui vaa zu, ta ɓɔɠɔ ɠaazu,

11 ti ɠɛ ma: «GALA ge ɠɛlɛa ba,

à ʋilɛ polu, à so!

Nu nɔpɛ ge la fiega.»

12 Ee, GALA, mina maaɠooza nɔ̀un ba!

Nà-GALAGI, ʋa ga suvilɛ, è ɓɔ bà!

13 Ti unfe, ti zuwuɠaaleʋe,

niiti ti pèelalazu!

Ɓaaɠulamai ta unfegi ti maaɓɔle,

tɛiti ti wɔinɗai ga nà-maanɔɠɔ vai!

14 Nɔ̀un nà, kìgi logɛ è ʋa yeenɔpɛ.

Nà yɛ è lɛbizu yeenɔpɛ nɔ.

15 Dàaʋɛ ɠa ɗa-lelebo fai wo,

ta ɗa-ɠizo fai folo-o-folo,

mazɔlɔɔ gè la ti-liegɔ ɠwɛɛ.

16 Nà liizu ga luɠɔʋelei, ɗa-vɔnifaamai ʋɔ,

Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Nà ɗa-lelebodai ɠila kpe nɔ ɠula kɛlɛma.

17 Ee, GALA, è kàlani, é zo nà-doungo ziɛgi zu ma,

eyɛsu niizu, nà ɗa-vaa maanɛɛnɛgiti bosu.

18 Anɛɛ ɓalaa gè wɔlɔzaɠa pa, nɔ̀ungi ɠole,

ee, GALA, mina ɠɛlɛ bà,

naa ɠa a kɛ gè è-zɛbɛi ma vaiti bo niima ziɛgi zu nuɓusɛiti ma,

gè ɗa-ɠaaɓaai lɛ ga naati kpein, niiti ti ʋaazu.

19 Ee, GALA, ɗa-lelebogi ɠwɛ ge la ba,

è faa ʋagɔ wolaiti kɛɛni!

Ee, GALA, ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele?

20 È ʋoluɠulai zeiʋɛ gi ma, ga kidaaʋiligiti ta maanɔɠɔiti.

Kɛlɛ ɗa zɛnvui veezu gi ya ʋolu,

ɗa mɛ̀ɛn, è kùla zeɠezaɠai ɓomaʋɛ.

21 Ɗa nà-unfemai ve zèa mɔnɔ,

è gàanɛɛnɛ mɔnɔ.

22 Nɔ̀un, nà lati niina, gè è maamusɛ ga kɔnigi wooi,

ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma, nà-GALAGI.

Nà ɗa-lɛbiyai maamusɛ ga papai,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai!

23 Dàkɔlɔgiti ta è maamusɛ,

siɛgi zu gè guyei loozu la è lɛbi vai zu,

ga zìimaʋɛ pɛ, nɛi è ùnmɔɔgai.

24 Folo-o-folo, nɛ̀gi ɠa ɠɛ ɗa-lelebo fai wosu,

mazɔlɔɔ ti-ɠigi zupua, ti maaɓɔle ga unfegi, tɛiti wɔin ɠɛni ti ma ga ti màanɔɠɔ.

72

GALA maanɛɛnɛi é wosu masagi ʋɛ

1 Salomɔn ná-guyei.

Ee, GALA, fe masagi ʋɛ, é tukpɔi ɠaaleʋe ga è ɠɛʋele,

ɗa-lelebodai ma ɠigi ve masagi tɛi zea.

2 Toɠa ɗa-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe ga telebodai,

ta sɔledai maanɔɠɔ nuiti tetema.

3 Ziilɛigi yei é zeɠe gizeiti ma,

ta telebodai gize goiti ma,

ti ɠɛ ga nuɓusɛiti pɛ tɔnɔ.

4 É sɔle fai ɠɛ maanɔɠɔ nuiti bɛ,

é bala nuiti ti-lointi kizo,

é naati kpɔlɔ nui wolowolo!

5 Ni nɔ foloi ɠa dɛ toozu, toɠa yɛ vulua,*

ni nɔ alugi ɠa dɛ volozu,

eyɛsu yeeɠɛɠalaiti ti ɓe.

6 Masagi ɠa ɠɛ eɠɛ tonai é ʋuuzu wozawoliai zu,

eɠɛ duɓui é zooi yɛɓɛzu.

7 Ná-foloiti su, telebodai ɠaa ɠa wɔɔlɔ,

ziilɛigi zu ɠa wɔɔlɔ, ni nɔ dɛ alugi ɠa volozu.

8 Toɠa masadai ɠɛ é zo kpoloɗɛi ʋa, é zei kpoloɗɛi ʋa,

é zo ziɛ wolai Efelate ma, é li zou ɓela ga.

9 Nuiti ti zeini teʋebai zu, naati ta ʋilɛ ɲiibiɠa, ti nɔkɔ bu,

sili nuiti ta fufiligi ɠɔmɔ.

10 Taalasise masagiti ta ziɛ zaama yooiti ma masagiti ta ʋa pɔ bɛ ga maazoloo ganiiti,

Saɓa yooi ta Seɓa yooi ma masagiti ta ʋa pɔ bɛ ga ta-vebɛaniiti.

11 Masagiti kpein ta nɔkɔ bu, ti dɛbi,

ziiti kpein ta ɠɛ ga ná-botiɠɛ nuiti.

12 Mazɔlɔɔ toɠa bala nui unmɔɔ, nii é kpɔba ɠaiziɛzu,

ta maanɔɠɔ nui, nii kpɔba nu la bɛ.

13 Toɠa zɛbɛsulala nuiti maawɔinɠa ta bala nuiti,

toɠa bala nuiti zɛnvui ɠizo.

14 Toɠa ti unmɔɔ, é ti ɠula toomai ta maanɔɠɔi zu,

mazɔlɔɔ ti-yɛnvui ɠa vizɔ gaazu gola.

15 Masagi yɛnvui zuɠooza!

Toɠa zanugi zɔlɔɔ, nii é ga Saɓa yooi zu gelei.

Nuiti ti GALA maanɛɛnɛ bɛ yeenɔpɛ,

ti ɗa tuyai lo bɛ yeenɔpɛ su.

16 Moloi ɠa ʋooʋa zooi zu,

moloi ɠa ʋɛɛ mɛɛ gizeiti ma,

su ɠa wɔɔlɔ eɠɛ Liɓan ɠizeiti ma,

nuiti ta mɔin eɠɛ zooi zu lufaiti.

17 Daaseigi ɠa yɛ ná ɠɔ!

Ni nɔ dɛ foloi ɠa toozu, tɔɠɔi ɠa ɠula, maawoo ziɛ adaʋɛ pɛ!

Siɛgi zu nuiti ti tuya loozu la ɓɔɠɔ ʋɛ ti ɠilagilagi, ta daaseigi wo.

Ziiti kpein eteai zu ta ɠɛ ma undaanɛ nui!

18 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

Izilayɛle ná-GALAGI,

tɔ ɠila kpe ka a ɗa laavɔɔ vaiti kɛ!

19 Eyɛsu ɠɔ, mamagi ɠa GALAGI ʋɛ,

é volozu, ná-lɛbiyai ma voloi eteai kpein sulaave!

Amina! Amina!

20 Ʋɛ ɠa Izayi ná-doun zunui, Davide ná-maanɛɛnɛiti kwɛgai ná.

Sɛʋɛi Zaʋasiɛi

73

(Guyeiti 73—89)

Leeni vaa zu
faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti ɓɔɠɔ zɔlɔɔsu?

1 Azafe ná-guyei.

Ungo, GALA pagɛ Izilayɛle ʋɛ,

pagɛ naati bɛ, niiti ti-yiimaʋɛ ɠoleai.

2 Anɛɛ naa ʋe, nɔ̀un nà, ná tago nɔ kɔ̀ɠɔiti ti ɠɛnina ɓunɛsu,

ná tago nɔ te, gè ʋa loo,

3 mazɔlɔɔ gè ɠɛni toloi ɠulazu ga waso nui,

gè nu ɲɔiti ta-zɔlɔɔgi ʋɛtɛgai ma.

4 Mazɔlɔɔ kpɔlɔ la zeelizu ti ma, eyɛsu ti zaa voloi zeeli,

kɛdɛyai ɠa ti ya, ti lɔtɔai.

5 Kpɔlɔi nii é zeizu nuɓusɛiti ma, naa tanɔpɛ ge la zeizu ti ma,

nimizai nu vuluiti ti sɔlɔɔsu, naa ta la zeizu ti ma.

6 Naa ɠa é ba, ta ɓɔɠɔ maaɠilizu ga wasogi, é ɠɛ ti ɠɔbu ga yɔlɔɠɔi,

ti maaɠiliʋɛ ga toomai, eɠɛ tookɔbai kɔɠɔgai ti ma.

7 Ti-ɠaazuʋɛ ɠa volozu ga ti-ma wulɔi,

ti ɠoozu ɠisiɛ ɲɔi ɓela ge la ba.

8 Ta ɲɛɛɠulasui ɠɛɛzu, ti ɗa ɓɔɛ ga ɲɔuɗa,

nu nimiza vai zu, ta ɓɔɛzu ga gaazulɛɛi.

9 Ta laalosu geeɠɔlɔgi ɓɔɠɔi ʋa,

ti-laa la leʋesu faa nɔpɛ ba eteai zu.

10 Naa ɠa é ba, nuɓusɛiti ta ʋilɛsu ti ʋolu,

ti ɓɔɔle ga ti-laawooiti eɠɛ ziɛ,

11 ti ɗa ɠɛ ma: «Leeni ɠa GALA ge kwɛɛ?

Zɔi é Anii-Pɛ-Unda, naa ɠa kwɛɛ ɠale?»

12 Ʋele ɠana faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti la,

ti yiilɛiɗai yeenɔpɛ nɔ, ti ɗa naavoloi ɠaalɛ ba.

13 Deɠɛmu fuun faa ɠa gè kɛɛni ga gè ɓɔɠɔ makɛ ladalai zu,

gè ɓɔɠɔ makɛ sɔbalalai zu nɔ fuun.

14 Nà kpɔlɔi zɔlɔɔsu folo-o-folo,

nà maaɠoloi laawu sobu-o-sobu.

15 Kɛlɛ ni gè deveni ga gè ɓɔɛ ga ti ɠɛʋele,

nà la ɗa-nuɓusɛiti yaava.

16 Gè tɔɔzeini ga ɠigaiziɛ, gè ɠidaani bu, ga gè gaaɠa,

é ɠɛni gàazu ga faaɓaa gola.

17 Eyɛsu naama voloi, yeei gè lɛɛni la GALA seizu ɲadegai,

miná ɠa gè ɠidaanina faa ɲɔu ɠɛ nuiti gaaɓelazuʋɛ wu.

18 Gaamazu, ɗa ti ʋilɛsu pele zuɲagiti su,

ɗa ti laaʋilisu ti-undaaʋilisuʋɛ.

19 Ee, wɛlɛ, yeeɠɛɠala go nɔ laawu, é ɠɛa ga nimizai, ti loa ya,

saai ma luabai ti ɠoloɠologa.

20 Eɠɛʋelei maaniinigiti ti la, niiti ti ɠaazu segi zu, ɗa wuunna ti ɲɛɛlɛ,

ee, Màliɠii, siɛgi zu è wuzeɠezu la, ɗa ti kpein ɲɛɛlɛ.

21 Siɛgi zu zìiɠaawanani la gola,

gè ɗa ɓɔlɔ zìimaʋɛ,

22 gè ɠɛni ga ɠimalala nui,

gè ɗa ziɛ è ʋolu, eɠɛ suai nii nɔungi la ná.

23 Anɛɛ naa ʋe, nà è ʋa yeenɔpɛ,

è sògɛ zèezai ʋa.

24 Ɗa losu tùɠɔ è-yiimai zu,

naa ʋoluma, ɗa sèɠe, è li ga ze ɗa-lɛbiyai zu.

25 Ɓɛ ɠili ka é zèema geeɠɔlɔgi zu?

É ɠula ɗɔun è ʋolu, zìima vaa ɠili nɔpɛ ge la ná eteai zu.

26 Anɛɛ ni kpùsɛi ɠa ɓɔlɔ, zìi ɓalaa,

kɛlɛ GALA ka ga nà-fasai, zìi ʋoluzeiɗai ba, é ɠɛ ga nɔ̀nɔ.

27 Mazɔlɔɔ wɛlɛ, niiti ti maaɠoozazu è ʋa, ti undaa ɠa ʋilisu.

Ɗa naati pɛ koloɠolo, niiti ti la ga wooɠɛɠila nu è ʋɛ.

28 Nɔ̀un nà, nà-undaanɛɛi ɠa é ga gè ɠɛ GALA kobaʋɛ yeenɔpɛ.

Ungo, gè dɔɔɠuzu ɠiteɠitegi ɓɛtɛʋɛ, Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ,

naa ɠa a kɛ, nii kpein é kɛa, gè ɗa naati bo.

74

Kpee wooi é lo
GALA sei ʋɛlɛ ɲadegai ɠoloɠolo fai ʋa

1 Azafe ná-kidafaawui.

Leeni vaa zu, ee, GALA, è ɠɛlɛa gi ʋa ɠɔ?

Leeni vaa zu, è yɛsu yiiɠaawanazu gi ma, gɛi gi ga baalagiti, è ga ti makɛ nui?

2 Ɠizɛ ɗa-nuɓusɛiti su, niiti è ti zeɠeni ʋɛ kaite,

è ti unmɔɔ ɓɔɠɔ ʋɛ, bolodai ʋe é ga ɗɔnɔ,

ɠizɛ Siyɔn gizei zu, ʋɛ è ɠɛni ná ɠɛɛzu ga è-zeizuʋɛ!

3 Ʋa lɛɛ, è adaʋɛti pɛtɛ, ti ɠoloɠologai mɛtu.

È zili nuiti ti anii pɛ koloɠologa è-zeizu ɲadegai wu.

4 È zili nuiti ti zɔngɔni ɗa-ada ɲadegai ma,

ti poogi ʋilɛni ná, ga ta-vɔnifaamai ma ʋoogi.

5 Ti pɔgi woni ga ta-yoovɛiti,

eɠɛ pɔ bea goyai zu.

6 Aniiti ti ʋɛlupɛlugai pɛlɛi wu, ti naati koloɠologa,

ga zoovɛi, ta maadalagiti.

7 Ti abui ʋiliga è-zeizu ɲadegai ʋa,

ti pu ya zooi ma, ti è-zeizuʋɛ ɓɔɠɔi ɠɔzɔ.

8 Ti ɠɛni ɠisiɛzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ada ti pɛ koloɠolosu ʋɔɔma!»

Ti ada ɲadegaiti pɛ galaa zooi zu.

9 Ɗa-ɠulakɛlɛmai ma ʋoo ge la mɔ ná,

GALA goo wo nu la mɔ ná.

Nu nɔpɛ ge la gi zaama, nii é kwɛɛ ga niima vaiti ta yɛsu ɠɛɛzu, eyɛsu yeelɛ.

10 Ee, GALA, tooma nui ɠa yɛsu maaɲɛɛba ɓɔɛi wosu, eyɛsu yeelɛ?

È zili nui ɠa yɛsu ɲɛɛɠulazu è-laaseigi zu, dooɠo ge la ba?

11 Leeni vaa zu è ɓɔɠɔ zuzosu?

Mina yɛ loni ɠana nɔ, ʋa è ti-ma zuwu ɠaaleʋe!

12 Anɛɛ naa ʋe, ee, GALA, nà-Masagi, kaite wɔlɔwɔlɔ,

ɗa ɠa è unmɔɔgi wosu eteai zu.

13 Ɗa ɠa è ziɛiti zeeɠaaɠwɛɛni su ga è-zɛbɛi,

è kpoloɗɛ wu zua wolai nɔungiti golowoloni, ziɛi wu.

14 Ɗa ɠa è ziɛ wu zua maayikiai naa nɔungiti golowoloni.

È kɛ ga daamianigi, è teʋe teʋebai zu zuaiti pɔ.

15 Ɗa ɠa è pelei ɠulazu ziɛungiti bɛ, ta kɔtuɗɛiti.

Ɗa ɠa è ziɛiti fɔɔzu kpaankpaan ti-laazuʋɛti, niiti ti la ɠɛa vɔɔzu kpaan.

16 Foloi ɠa ga ɗɔnɔ, ta kpidii ɓalaa,

ɗa ɠa è alugi ɓɛtɛa, ta foloi.

17 Ɗa ɠa è zooi ɠwɛgiti kpein daai,

è foɠoi ɓɛtɛ, ta samai.

18 Ɠizɛ nii zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ga è zili nui ɠa é è ʋoomuni,

ɠimalala nuɓusɛiti ta è-laaseigi ʋɛlɛʋilisu.

19 Ɗa-nuɓusɛiti ti wola nɛai è ʋɛ, mina naati zɛnvui ve dɔɓɔ zuaiti zea,

mina yeema ɲɛgɛlɛin maawɔin nuiti zɛnvui ma, ti ga ɗa-nuiti.

20 Ɠizɛ ɗa-minazeɠegi zu!

Mazɔlɔɔ, zooi zu ɠoozamaʋɛti ka ti ga toomai zeizuʋɛti.

21 Nuiti, ti ti zopele ɲɔu zu, mina va bu, naati ti ʋa ɠale ma ʋolu unfegi zu.

Maawɔin nui ta bala nui, ti è-laaseigi lɛbi.

22 Ee, GALA, wuzeɠe, ɓɔɠɔ maalobo!

Ɠizɛ è ʋoomu gooi zu, nii ɠimalala nui bosu folo-o-folo.

23 Mina yeema è zili nuiti ta-ɓee wooi ma,

ti zɔngɔ wooi, é wɔɔlɔzu yeenɔpɛ, ti bosu è laalɔɠɔma.

75

GALA ka eteai lukpɔɠaaleʋe

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Mina koloɠolo!» Azafe ná-guyei. Guyei.

2 Gá è maamusɛzu, ee, GALA!

Gá è maamusɛzu.

Gá zezezu ga è-lɔɠɔi.

Ɛsɛ pɛ ka ɗa-ɠɛɛwoti maayikiaiti ta-vaa wosu.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Siɛgi gè teʋeai ba, naa a zeelina,

nà tukpɔi ɠaaleʋe ga sɔledai.

4 Eteai ɠa ɲiikpi, ta nii kpein é zeini su,

nà ɠa nà zɛ loni kpaan kpɛdɛgiti ga.

Lo!

5 «Nà bosu naati ma, niiti ti wasosu ga: ‹À mina waso pa!›

Gè ɠɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ma: ‹À mina loʋalaʋɛ wuzeɠe!

6 À mina gaazulɛ ɠula ga GALA!

À ɓe ɠɔgi losu ga, wo ʋa ɗa gaazulɛɛ ɓɔɛiti bo!› »

7 À suɠwɛɛ ga nui ná-bɔɔlɔlai la zeɠezu folo ɠulazu ʋelei,

ɓaa folo liizu ʋelei, ɓaa teʋebai zu.

8 Mazɔlɔɔ GALA ka é tukpɔi ɠaaleʋezu,

toɠa ta wuzeɠe, é ta ɠaayei.

9 Ziawɔi ɠa zoni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya,

daavegai ga ná-ziiɠaawana lɔɔi, nii sɔgai é zupu.

Toɠa puuzu faa ɲɔu ɠɛ nuiti bɛ eteai zu,

ta kpɔle, ti ziawɔi naa zuwo eyɛsu é zeeli kpogi zu.

10 Nɔ̀un nà, gè la looɠoga bo fai ʋa ɠɔ,

nà Zakɔɓe ná-GALAGI maamusɛ yeenɔpɛ ga guyei.

11 Toɠa faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-wasogi zuɠaleɠale,

kɛlɛ tɔun, telebo nui ɠa ɠɛ ziɛzu nɔungi wuzeɠeai.

76

GALA ka é ga zobo sɔlɔɔ nui

1 Guyei loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti. Azafe ná-guyei. Guyei.

2 GALA ge ɓɔɠɔ lɛɛni Zuda yooi zu,

daaseigi wɔɔlɔʋɛ Izilayɛle yooi zu.

3 Ná-seɠe ʋɛlɛi ɠa Salɛme,

seizuʋɛ ɠɛ Siyɔn.

4 Miná ɠa é kɔɔɠɔ zɔɔlaiti galeɠaleni ná,

mɛɛinti, ta kɔɔɠɔ zɛpɛgiti, ta boɠa zɔkpɔiti.

Lo!

5 Ee, GALA, ɗa volozu,

è maayiki, é leʋe gizeiti ba, ʋɛti è è zili nuiti koloɠoloni ná.

6 Ti salaʋusu ɠɛzɛɠɛzɛgiti maavooni,

ti loa bu ɲiimɛnii zu, ta-ɲiimɛni ɠaaɓelagi.

Naama ɠɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgiti, ti la zooni ti ʋa ɓɔɠɔ maalobo.

7 Zakɔɓe ná-GALAGI, siɛgi zu è zelii loni da ti ma,

kɔɔɠɔ wotoloiti kpizɛ nuiti ta sooiti ti naʋalani.

8 È maayikiʋɛ!

Ɓɛ ɠa a zoo losu è ɠakala, ɗa-yiiɠaawanai ʋa ziɛgi zu?

9 È yɛni geeɠɔlɔgi ungaʋɛ, è ɗa-lukpɔɠaaleʋe vai lɛ,

eteai ɠaaluani, é zei kpɛ,

10 siɛgi zu, ee, GALA, è wuzeɠeni la, è faawogi wo,

è ʋa ga kizogi naati kpein pɔ, niiti ti maawɔinɗai eteai zu.

Lo!

11 Anɛɛ nuɓusɛiti ta-yiiɠulagi ɠa ɗa valibo, é ɠɛ ga maamusɛ vai è ʋɛ,

niiti ɗa-yiiɠulagi ʋoolazu ti ʋa, naati ta fɛtii ɠula ɗɔun è ʋɛ.

12 À minazeɠegiti bo Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ʋɛ, wo ti laazeeli.

Niiti kpein ti maaɠoolii zu, naati ti ʋa ga vebɛaniiti maayiki ƓALAGI ʋɔ bɛ.

13 Mazɔlɔɔ toɠa kundiɠiiti ta-waso fiilɛi ɠula ti zu,

maayikiʋɛ, etea masagiti zea.

77

GALA ge valiboga ɓaa?

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Eɠɛʋelei Yedutun la. Azafe ná-guyei.

2 Nà ɓainsu, gè wooɠula GALA ma,

GALA ka gè wooɠulazu ma, goilogɛ pɔ̀ pelei.

3 Nà ɠɛna kidaaʋiligi zu, nà ɗa wooɠula Màliɠii ma.

Kpidii laawu ɲɛgɛlɛin, zèe lɛɛʋɛ tɔun pɔ pelei,

nà ɗa ɠɛlɛ gaanɛɛnɛ vai ʋa.

4 Nà ɠisiɛna GALA su feya, nà ɗa tɔɔzei ga kpalagi woga.

Siɛgi zu nà ɠigaiziɛna la, ìɲɔ ka ɗa leʋe.

Lo!

5 Ɗa gàazu ɓaazu, gè la pɛa ma mɛɛ.

Zìiɓɔlɔni, gè la ɠɛni kwɛɛ, nii nà bo.

6 Nà ɠisiɛzu wɔlɔwɔlɔi ma voloiti su,

ta konagiti su ti leʋegai na kaite.

7 Kìgi loo nà-guyei zu kpidii,

gè ɠisiɛ zìimaʋɛ, zìi gaazaɠagi wo ga:

8 «Maliɠii ɠa ɠɛlɛ bà eyɛsu ɠɔ ɓaa?

É la mɔ yeezeiɗa bù eyɛsu pɛ ɓaa?

9 Ná-wooɠɛɠiladai ɓela kana ɓaa?

Nii é bosu, naa ɠoloɠologa eyɛsu ɠɔ ɓaa?

10 GALA ge yeema gi maawɔinɠaa vai ma ɓaa?

Ná-ziiɠaawanai zu, é yiilaaɠuluga gi luɠɔ?»

Lo!

11 Wɛlɛ, nii gè bosu: «Nii ɠa é ga nà-kpɔlɔi ma ungi:

GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, é la mɔ faiti kɛɛzu ga mɔungi ɠɛʋele.»

12 Nà ɠitoo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛɛ vaiti su.

Ungo, gè ɗa ɠizɛ laavɔɔ vaiti su, ti leʋegai.

13 Nà ɠisiɛzu ɗa-ɠɛɛwotiiti su.

Gè ɠida ɗa-vaa wolaiti bu.

14 Ee, GALA, ɗa-vaiti ɲadegɛ!

Galagi ɓɛgele ɠa bɔɔlɔai ga GALA kɛʋele?

15 Ɗa ɠa è ga GALAGI nii é laavɔɔ vaiti kɛɛzu.

È ɗa-zobogi ɠulani kɛlɛma zii ɠiligiti saama.

16 È yeelokoi ɠa è ɗa-nuɓusɛiti unmɔɔni da,

Zakɔɓe mavofodai ta Zozɛfe mavofodai.

Lo!

17 Ee, GALA, ziɛiti ti è ɠaani!

Ziɛiti ti è ɠaani, ti zasuɓali.

Ungo, paliiti ti ɲiikpini.

18 Tonaɓiingiti ti tonai ʋuuni,

tonai kpunɛni, tona togai ma viilɛi zu,

ɗa-mɛɛinti ti ɠɛni ɠoʋesu mini-o-mini geezuʋɛ.

19 Ɗa-lona ɓunɛ tugi ʋɔ, tɔngɔlɔ fiilɛi zu,

mainmainti ti eteai zu ɠɛɛni kala,

eteai ɲiikpini, é ɓali.

20 Ɗa-ʋelei ɠɛni kpoloɗɛi wu,

ɗa-ʋele goiti ti ɠɛ ziɛ wolaiti bu,

nu nɔpɛ ge la è-ɠɔɠɔ ʋogiti kaani.

21 È loni ɗa-nuɓusɛiti untuɠɔ eɠɛ baala kpulugi,

ga Moize ta Aalɔn maaʋele.

78

GALA zee ɠa fai pɛ su

1 Azafe ná-kidafaawui.

Nà-nuɓusɛiti, à woilo nà-kala gooiti ma,

wo ɠida dàawooiti bu!

2 Nà ɓɔɛzu faalaalii zu,

gè kidafaawu vaiti dɛɛ, niiti ti leʋegai wɔlɔwɔlɔi.

3 Nii ade mɛnini, ade kwɛɛ,

nii ade-ɠɛwolani ti boni ade ma,

4 ade la dɔɔɠua ade-lointi ba,

ada bo naati kpein ma, niiti ti ʋilɛsu ade ʋolu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwoti maayikia wolaiti,

ná-zobogi ta ná-laavɔɔ vaa mɔinmɔingiti.

5 É devei veeni Zakɔɓe mavofodaiti zea,

é tɔ feeni Izilayɛle nuiti zea,

é ade-mɛmɛwolani deveni, ga ti ti-lointi kala da,

6 naa ɠa a kɛ, niiti ti wuzeɠezu,

doungoiti ti ʋaazu zɔlɔɔsu, ti ɠala da,

tiya ɓalaa ti ti-lointi kala da,

7 naa ɠa a kɛ, ti la GALA da,

ti mina yeema kɛɛ vaiti ma,

ti ná-deveiti so, ti ɗa ziɛ ga tiye,

8 ti mina ɠula ga ti-mɛmɛwolani,

niiti tɔnɔ ma ziɛgi zu, ti ɠɛni ga kololala nuiti ti ɓakagai,

yamanii zu nuiti ti ɠikpaai gola,

ti-ɠigi la ga wooɠɛɠila nu GALA bɛ.

9 Efelayime ná-bolodama nuiti, kɔɔɠɔ zɔɔlai ɠɛni ti ya ga mɛɛin,

ti ʋoluaveni kɔɔɠɔ voloi.

10 Ti la ɠɛni GALA ná-minazeɠegi zoni,

ti ɠɛlɛni, ti la ziɛni ga ná-tɔgi.

11 Ti yeemani ná-faa wolaiti ma, é ti ɠɛɛni,

ta ná-laavɔɔ vaa wolaiti é ti ɠɛɛni ti ɠaazu.

12 É maaɓɛlɛ vai ɠɛɛni ti-mɛmɛwolani gaazu,

Ezipete yooi zu, Soan ɓalaɠai zu.

13 É kpoloɗɛi ʋalini su, é ti leʋeni,

é ziɛi ɠaalɛɛni ba, é siɠi to.

14 É ɠɛni losu ti luɠɔ foloi ga tonaɓiingi,

é lo ti luɠɔ kpidii ga abu zezei.

15 É fasaiti daaʋalini teʋebai zu,

é ziɛ wolai ɠulani, ti ɓɔɔle la.

16 É ziɛ wolai ɠulani fasai ʋa,

kɔtuɗɛi zuluni eɠɛ ziɛ wola.

17 Kɛlɛ ti ɠɛni nɔ kotoi ɠɛɛzu tɔun daalɔɠɔma,

nii é Anii-Pɛ-Unda, ti wuzeɠeni naa laalɔɠɔma teʋebai zu.

18 Ti GALA suɠɔɠɔni ti-yiimaʋɛ,

nii nɔ é ga ti yiima laamianigi, ti naa vali ma.

19 Ti ɓɔɛni GALA daalɔɠɔma, ti ɠɛ ma:

«GALA ka zoo nɛi é daamiani fe gi ya teʋebai zu ɓaa?

20 Pele ɠana é fasai loɠani la, ziɛi ɠulani,

kɔtuɗɛi zuluni, é vaza,

toɠa zoo nɛi ɓalaa, é daamianigi ve gi ya ɓaa?

Ɓaa é suai ve ná-nuɓusɛiti zea?»

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI naama wooiti mɛnini, é yiiɠaawana,

ná-ziiɠaawana abui soni ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

ná-ziiɠaawanai vukani Izilayɛle laalɔɠɔma,

22 mazɔlɔɔ ti la ɠɛni laani GALA da,

tɔɔzei ti la laani ná-kizo fai la.

23 É devei veeni tonaɓiingiti zea geezuʋɛ,

é geeɠɔlɔgi ma ʋɛlɛlaʋɛti daalaoni,

24 é manegi ʋuuni ti ʋɛ ga ti-laamianigi,

é geeɠɔlɔgi zu moloi veeni ti ya.

25 Ɛsɛ ge nɔnɔ miini nu wolaiti ta-ɓului zu,

é daamianigi leʋeni ti ma, ti yiɠo.

26 GALA ge folo ɠulazu ʋele viilɛi yeini, é zeɠe geezuʋɛ,

é ɓɔini lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu viilɛi la, é lokoleʋe.

27 É suai ʋuuni ti ma, é mɔin eɠɛ fufiligi,

é wɔni ɓulugi ʋuuni, ti mɔin eɠɛʋelei kpoloɗɛiti koba ɲaɠaegi la.

28 É ti ʋuuni ti-zeizuʋɛ zaamaʋɛ,

ti-zeizuʋɛ maaɠoolii zu.

29 Ti daamii woni, ti yiɠo ga pagɔ,

nii wɔin ɠɛni ti ma, GALA ge ʋaani ga naa ti ʋɔ.

30 Kɛlɛ ti yiima vai laa la ɠɛni dɛ ɓeni ga zeeli,

suai ɠɛni dɛ ti-laaʋɛ,

31 siɛgi zu GALA ná-ziiɠaawanai wuzeɠeni la ti laalɔɠɔma,

é zeeɠaaɓa geleiti paani,

é zunu loungoiti too bu Izilayɛle nuiti saama.

32 Anɛɛ naa ʋe, ti kotoi ɠɛɛni ʋolu mɔnɔ,

ti la ɠɛni laani ná-laavɔɔ vaiti da.

33 Ta-eteai ɓeni eɠɛ fiilɛi,

ta-eteai pɛ ge ɓeni maanɔɠɔi zu.

34 Siɛgi zu GALA ga la tanigaani paana la, ti ɓena gaiziɛ, ti ʋa pɔ,

ti ɓena ɠale ma, ti GALA gaiziɛ gola.

35 Ti-ɠigi ɓena loo su ga GALA ka é ga ta-vasai,

ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ɠa é ga ti unmɔɔ nui.

36 Kɛlɛ ti la ɠɛni ga sɔɓelama nu,

nii ti ɠɛni bosu GALA ma, naa la ɠɛni ga gaamai.

37 Mazɔlɔɔ ti-yii la ɠɛni zɔleni tɔun bɛ,

ti la ɠɛni ga wooɠɛɠila nua ná-minazeɠegi ʋɛ.

38 Anɛɛ naa ʋe, tɔun ná-maawɔinɠaa wolai zu,

é ɠɛni ti zuvaayɛsu, a ʋa li ti-ma zuwu ɠaaleʋezu,

siɛ mɔinmɔin su, é ɠɛni ná-ziiɠaawanai yɛsu ná,

é la ɠɛni ná-ziiɠaawanai pɛ kulani kɛlɛma.

39 GALA ge ɠizɛni su ga ta ga nu vuluiti nɔ,

fiilɛi nii é leʋesu, é la mɔ ʋa ʋolu.

40 Siɛ mɔinmɔin su, ti ɠɛni wuzeɠezu daalɔɠɔma teʋebai zu!

Siɛ mɔinmɔin su, ti ɠɛni gaazuɠili vai ɠɛɛzu zou vɔɔi zu!

41 Ti tɔɔzeini mɔnɔ ga GALA suɠɔɠɔga,

ti ɗa Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai laazuɠɔli.

42 Ti yeemani naa ma, nii é kɛɛni ti ʋɛ:

É ti unmɔɔni, é ti ɠula ti zili nui ya,

43 é laavɔɔ vaiti kɛɛni Ezipete yooi zu,

é maaɓɛlɛ vaiti kɛ Soan yooi zu.

44 É ziɛungiti ta ziɛ wolaiti faliboni ga ɲamai,

Ezipete nuiti ti la mɔ ɠɛni zoosu, ti ʋa ta ɓɔle.

45 É dɛgiti teʋeni ti ma, ti ɗa ti wo,

ta zɔlɔgiti, naati ti ɗa faa zuɠoloɠologi ɠɛ zooi zu.

46 É ta-molo mɔɔiti feeni kpazinɛgiti zea,

é ti-ɓɔlɔzuʋɛ ma lɔnɔgi ve kotogiti zea.

47 Sakɔtui ta-ɓeleiti koloɠoloni,

ta-zikɔmɔɔl guluiti ti ɠoloɠoloni ga kɔɔlɛi.

48 É ta-loganiiti feeni sakɔtui ya,

é ta-logani ɓulugiti fe geeɓadɛi ya.

49 É ná-ziiɠaawana wolai yeini ti ma,

ta ná-ziimaleʋei, ta ná-ziiɠulagi, ta kidaaʋili fai,

eɠɛ geezuɠeela ɓulugiti, ti ʋa ti ʋɔ ga maanɔɠɔi.

50 É pelei vieni ná-ziiɠaawanai luɠɔ,

é la ɠɛni saai ɓudɛni ti maazu,

kɛlɛ tɔun é ti lɔɔni ɗɔfɔ zeeɓɛi zu.

51 É doun zunu mɔungiti kpein paani Ezipete yooi zu,

Same mavofodaiti ta-zeɠe ɠotaiti bu, ti-zuvikɛi ma mɔungiti.

52 É liini ga ná-nuɓusɛiti, eɠɛ togani go nɔ,

é loni ti luɠɔ teʋebai zu, eɠɛʋelei baala makɛ nui a ɗa lo da ná-baala kpulugiti tuɠɔ.

53 É loni ti luɠɔ, é ɓaa ti maazu, ti la ɠɛni ɲiikpini,

kpoloɗɛi ti zili nuiti maaɓɔleni.

54 É liini ga tiye ná-zou ɲadegai zu,

gizei naa ma, nii é soni ga ná-zobogi.

55 É zii ɠiligiti kpɛɛni ti luɠɔ,

é zooi ɠaaɠwɛ ti ɠilagilagi ʋa ga tɔnɔ,

é Izilayɛle wolodamaiti seini Kanaan nuiti seizuʋɛ.

56 Kɛlɛ ti GALA suɠɔɠɔni, nii é Anii-Pɛ-Unda,

ti wuzeɠeni daalɔɠɔma,

ti la ɠɛni ná-deveiti soni.

57 Ti ɠakani ga ti-mɛmɛwolani kɛʋele, ti ɠɛ ga wooʋalada nuiti,

ti ɠakani eɠɛ kilɛgi nii suɓiligai.

58 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani,

tɔɔzei ti ɠɛni zalaɠai ɠulazu zii ɠiligiti ta-zalaɠa ɠula adaʋɛti,

ti ziiɠaawanani ga ta-vololibaiti, ta ta-ɠala kiligiti ti ɠɛni ti ya.

59 GALA ge miná ɠaai ma, ziiɠaawanani,

Izilayɛle wɔinzeɠeni ma ga gola.

60 É ɠɛlɛni seizuʋɛ ʋa naa ga Silo,

seɠe ʋɛlɛi nii é ɠɛni zeizu bu nuɓusɛiti saama.

61 Ná-minazeɠe kesui, nii é ga ná-zobogi ta ná-lɛbiyai, ma ʋoogi,

é naa yɛni na, é lɔ zii ɠiligiti zeezu.

62 É yiiɠaawanani ná-nuɓusɛiti ma,

é ná-nuiti zɛni saai laawu.

63 Abui zunu loungoiti galani,

vulu ɠɛɛ wuye la mɔ ɠɛni loozu anzalopoiti bɛ.

64 Ti ná-zalaɠa ɠula nuiti undaaʋilini ga boɠa zɔkpɔi,

poanzaiti ti la ɠɛni saa wɔlɔi wosu fɔɔn.

65 Kɛlɛ Maliɠii wuunni, eɠɛ zunui é ɠɛa ɲiizu,

eɠɛ kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛɠɛzɛgi nii dɔɔi gaazulɛai.

66 É ʋilɛni sili nuiti polu, é ti zuloɠa,

nii a kɛ é zɔngɔi zɛlɛ ti ʋa eyɛsu ɠɔ.

67 É Zozɛfe ná-pɛlɛyeɠei likpini,

é la ɠɛni yiimazeɠeni ga Efelayime mavofodai.

68 Kɛlɛ é yiimazeɠeni ga Zuda mavofodai,

Siyɔn gizei, nii é nɛɛni bɛ.

69 Miná ɠa é seizu ɲadegai logai ná, é lo kpaan eɠɛ geeɠɔlɔgi ta zooi,

niiti é ti ɓɛtɛai, ti ná eyɛsu ɠɔ.

70 É yiimazeɠeni ga ná-botiɠɛ nui Davide,

é seɠeni, é kula ná-baalagiti makɛsuʋɛ.

71 É seɠeni baalagiti saama, é kɛ ga Izilayɛle makɛ nui,

ná-nuɓusɛiti ti ga nɔnɔi.

72 Davide ɠɛni ga ti makɛ nui, nii sɔlegai,

keleɠelegi ɠɛni zea, naa ɠa é loni la ti luɠɔ.

79

Yeelɛ ɠa è ʋaazu la è ɓɔ gi ʋa?

1 Azafe ná-guyei.

Ee, GALA, zii ɠiligiti ti ʋa ti ɗa-yooi zo,

ti è zei ʋɛlɛ ɲadegai ɠɔzɔa,

ti Zeluzalɛme zoga, ti naa ɠɛ ga kɔtu ziɠigiti.

2 Ti ɗa-wotiɠɛ nuiti paa, ti ti-ma ʋoomaiti fe wɔniiti zea ga daamianigi.

Niiti ti ga wooɠɛɠila nuiti è ʋɛ, ti naati ma zuaiti fea dɔɓɔ zuaiti zea.

3 Ti ti-ma ɲama ɓoigi ʋua Zeluzalɛme maaɠoolii zu, é lati ma,

nu nɔpɛ ge la zɔlɔɔni, nii a ti-ma ʋoomaiti maaɠulu.

4 Gi-zeiɲɔɠɔiti ta gi ʋoomusu,

gi ɠɛa ga ɲɛɛɠulasu ani naati zea, niiti ti gi-maaɠoolii zu, ti ɗa ɲɛɛ gi ma.

5 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa yɛsu ziiɠaawanai laawu yeenɔpɛ, eyɛsu yeelɛ?

Ɗa-yiiɠaawana wolai ɠa sosu, eɠɛ abui?

6 Ɗa-yiiɠulagi yei zii ɠiligiti ma, niiti ti la è ɠwɛɛ,

ta masadaiti ma, niiti ti la wooɠulazu è ma!

7 Mazɔlɔɔ ti Izilayɛle mia,

ti seizuʋɛ zuwoga, naa zuɲakai yɛ.

8 Mina gi-mɛmɛwolani ta-vaaɠaaza golai la gi unma!

Ɗa-maawɔinɠai ʋa gi ʋɔ fala, é mina lɛbi!

Mazɔlɔɔ gi maanɔɠɔa gola.

9 Gá-ɠizo GALAGI, ɓɔ gi ʋa, è-laaseigi ma lɛbiyai maaʋele ma.

Gi unmɔɔ, è gá-ɠotoiti gba, è-laaseigi wɔɔlɔ vai zu.

10 Leeni vaa zu, zii ɠiligiti ta ɠɛ ma:

«Mini ɠa ta-ƓALAGI ná?»

Dɛɛ ga tiye gi ɠaazu, ga ɗa-wotiɠɛ nuiti ma ɲamai puai, ɗa potokulazu!

11 Kasoɠa nuiti kpala gooi zeeli è ma!

È-yeelokoi ná-zɛbɛi ʋɔ, naati kizo, niiti ti saai ma vaaɓaagi laawu.

12 Ɓaaɠulamai gi-zeiɲɔɠɔiti ti kɛai ga ɗe, Maliɠii,

naa ɠɛɠalai zei ti ma, ga dɔfela!

13 Gɔun gá, ɗa-nuɓusɛiti, baala kpulugi nii è ga makɛ nui,

gá è maamusɛ eyɛsu ɠɔ, gá zeze ga è maamusɛ vai, yeeɠɛɠalaiti pɛ su nuiti saama.

80

Eyɛsu yeelɛ, Maliɠii?

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu é zoloo guye wooi ma, nii daa ga: «Bulɛgi ma ʋuaiti». Zeele wooi. Azafe ná-guyei.

2 Baala kpulugi Izilayɛle makɛ nui, woilo gòoi ma,

ɗɛi è losu Zozɛfe mavofodaiti untuɠɔ, eɠɛ baala kpulugi.

Ɗɛi ɗa-masa kpɔkpɔgi zeini seeluɓɛinti unda,

è-ma zezei ɠula kɛlɛma,

3 Efelayime wolodamaiti tuɠɔ, ta Ɓɛnzamɛn, ta Manasé.

È-zɛbɛi ɠula kɛlɛma, è ʋa è gi ɠizo!

4 Ee, GALA, gi zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu,

yeezei gi wu ga pagɔ, gá ɠizo.

5 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii!

Ɗa yɛsu ziiɠaawanai zu, ɗa-nuɓusɛiti ta-ƓALA falii laalɔɠɔma, eyɛsu yeelɛ?

6 Ɗa ti-ɠɔnɔgi ɠɛɛzu ga ziizoolɛi,

ɗa ti ɓɔɔle ɗɛi ɠɛɛzu ga ti-ɠaazuɗɛi, kwɛ ge la ba.

7 Ɗa gi ɠɛɛzu ga sakpe ganii gi-zeiɲɔɠɔiti bɛ,

gi zili nuiti ti ɗa ɲɛɛɠula gi zu.

8 Ee, GALA, Fai-Pɛ-Maliɠii, gi zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu,

yeezei gi wu ga pagɔ, gá ɠizo!

9 È leezɛn ansaɠɔgi lɔɔɠulani Ezipete yooi zu,

è zii ɠiligiti kpɛɛni, è siinni ʋolu.

10 È zooi ɠaaɓɛtɛni tuɠɔ.

É ma zapeiti dɔɔni zooi wu, naa ʋolu é zooi zulaave.

11 Ná-niinigi ʋɛɛni gizeiti ma,

ma ɓekegiti ti ɠulani ga sɛdele gulu wolaiti.

12 Ma ɓekegiti ti zeelini eyɛsu kpoloɗɛi ma,

ma ʋɔnɔgiti ti zeelini eyɛsu ziɛ wolai Efelate ma.

13 Leeni vaa zu è zeɠei wɔai ná-sasaiti ba,

teʋe nuiti kpein ti ɗa ʋa, ti ɗa ma waai ɠula?

14 Boigi ɠa ɠulazu dɔɓɔi zu, é ʋa é ɗa koloɠolo,

dɔɓɔ zuaiti ta ʋaazu ti ɗa mi.

15 Ee, GALA, Fai-Pɛ-Maliɠii, ʋa ʋolu kae!

Yɛ geeɠɔlɔgi maazuʋɛ geezuʋɛ, è wɛlɛ!

Leezɛn ʋɔnɔgi tɛi maalobo!

16 Nii makɛ, nii ɗa ɓɔɠɔi è siingai,

zunu loin tɛi, nii ɗa ɓɔɠɔi è zobogi veeni bɛ.

17 Leezɛn ʋɔnɔgi tɛi ge ɠalaa, é leʋea ga.

Ti pɛ undaaʋili ɗa-yiiɠaawanai zu!

18 È-yeei yɛ zunui naa ʋa, nii é zeini è yeezazuʋɛ,

nii ɗa ɓɔɠɔi è zobogi veeni bɛ.

19 Gi la mɔ zeɠea è ʋa eyɛsu pɛ.

Gi vulu su ʋolu, gá wooɠula è ma.

20 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, gi zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu,

yeezei gi wu ga pagɔ, gá ɠizo!

81

Ee, ni nà-nuɓusɛiti ti woiloni gòo ma!

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu kɔnigi ɠa, nii é zeɠezu Gate taazuʋɛ. Azafe ná-guyei.

2 À guyei loo ga koozunɛɛi GALA bɛ, tɔ ɠa é ga de-zɛbɛi!

À wooɠula ga koozunɛɛi Zakɔɓe ná-GALAGI ʋɛ!

3 À guyei loo ʋɔɔma, wo tamadegi ɠɛin,

wo kɔnigi ɠɛin gooloo ma, wo papai ɠɛin!

4 À puʋugi vɛ alu toga niinɛi ma,

ta à zeina gize la, ada-vɛti volo wolai!

5 Mazɔlɔɔ toɠa ga tɔgi Izilayɛle ʋɛ,

Zakɔɓe ná-GALAGI ná-devei ʋe.

6 Tɔgi ʋe, GALA ge seini Zozɛfe ná-pɛlɛyeɠei ma,

siɛgi zu é laalɛɛni la Ezipete yooi wu.

Nà wooi ta mɛnisu, nii gè la kwɛɛ, é ɠɛɛzu ma:

7 «Gè kasɔi zeɠea wo ɠɔma,

wo-yeeiti ti viega, ti ɓe kpɔlɔgiti ba.

8 Siɛgi zu wo ɠɛni la kidaaʋiligi zu, wo tòlini, gè ʋaani, gè wo unmɔɔ,

gè wo wooɠaaʋoteni tonavifigi zu,

gè wo ʋoluɠulani Meliɓa ɗɛi ɠobaʋɛ.

Lo!

9 «Nà-nuɓusɛiti, à woilo gòo ma, nà wo lɛnɛsu.

Ee, ni nɔ wo ɠɛni woilosu gòo ma, Izilayɛle!

10 Gala kili ge mina ɠɛ wo yeema,

à mina nɔkɔ gala kiligiti taɠila kpalaa bu!

11 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI, nii é wo ɠulani Ezipete yooi zu.

À laalao gola, nà ti laave.

12 Kɛlɛ nà-nuɓusɛiti ti la woiloni gòo ma,

Izilayɛle la nɔ̀un pɔ.

13 Gè ti yɛgɛ ti yiima vaiti polu,

ti ʋilɛgɛ ti ɓɔɠɔyiima vaiti nɔ ʋolu.

14 Ni nɔ nà-nuɓusɛiti ta woilo gòo ma,

ni Izilayɛle ɠa ziɛ ga pelei gè dɛɛzu la,

15 gaamago nɔ, nà ti zili nuiti da ti ɠɔɠɔwu,

nà ti nimiza nuiti doɠa.

16 Niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinzeɠezu, naati ta lɛbiyai ve tɔun bɛ,

naa ɠa deveai ti ma eyɛsu ɠɔ.

17 Nà Izilayɛle ɠɔnɔkula ga molo ʋagɔi,

gè dɔɓɔ ɠɔingi ma wulɔi ve ti ya, ti yiɠo la.»

82

GALA ka gala kiligiti tukpɔɠaaleʋe

1 Azafe ná-guyei.

GALA ná-tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, GALA ka loni gala kiligiti saama,

é ɗa tukpɔi ɠaaleʋe.

2 É ɠɛ ma: «Wa yɛsu tukpɔi ɠaaleʋezu ga telebotalai, eyɛsu yeelɛ,

wo ɗa lo faa ɲɔu ɠɛ nuiti polu?

Lo!

3 À zɛbɛsulala nuiti maalobo, podointi,

wo ɠɛ ga sɔle nu bala nuiti bɛ, ta maawɔin nuiti,

4 à zɛbɛsulala nuiti fie, ta maawɔin nuiti,

à ti vie, wo ti ɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti zea.

5 «Kɛlɛ ti la faa nɔpɛ gaaɠaazu, ti la faa nɔpɛ kwɛɛ,

ta liizu ga yeeʋɛa mɛmɛ kpidii zu,

eteai ma wuulaagiti ti ɲiikpiga eteai zu ná pɛ.

6 Gè ɠɛni ma: ‹Wa ga galagiti,

wo pɛ wa ga nii é Anii-Pɛ-Unda naa ná-doun zunuiti!›

7 Anɛɛ naa ʋe, wa zaazu ga nuɓusɛiti kɛʋele,

wa loo bu, eɠɛʋelei nɔ kundiɠiiti ta ɗa loo bu la.»

8 Ee, GALA, wuzeɠe, è eteai lukpɔɠaaleʋe!

Mazɔlɔɔ ziiti pɛ ta ga ɗɔnɔi.

83

Mina yɛ wɛlɛzu è zili nuiti ba,
ti ʋa pilɛ sɔlɔɔ

1 Guyei. Azafe ná-guyei.

2 Ee, GALA, mina yɛ maaɠɛkpɔgi zu!

Mina maaɠɛ kpɔ, mina zei kpɛ, ee, GALA!

3 Mazɔlɔɔ è zili nuiti ti ɓakaga,

niiti ti è wɔinzeɠezu, ti tɔungiti buzeɠea.

4 Ta ɓɔɠɔ ɠaazu ɗa-nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

ti ɗa yaavai ɓɛtɛ ɗɔnɔiti daalɔɠɔma, niiti è ti makɛsu.

5 Ti ɗa ɠɛ ma: «Ade ti-ma zuwu ɠaaleʋe, ti-ma zii ɲɛɛlɛ,

naa ɠa a kɛ, Izilayɛle laaseigi loo ya, zeemai wo ma eyɛsu ɠɔ!»

6 Ta unpilɛsu, ti zoloo ma ɠi gilagi zu,

ti minazeɠegi wo è laalɔɠɔma.

7 Tiya ɠa ti ga, Edɔme nuiti, ta Isemayɛle nuiti,

ta Ɠagaal nuiti, ta Moaɓe nuiti,

8 ta Geɓale nuiti, ta Amɔn nuiti, ta Amalɛke nuiti,

Filisiti nuiti, ta Tiil nuiti,

9 Asiili nuiti ɓalaa ti ɓɔni ti ʋa,

ti yeeveeni Lote mavofodai ʋɛ.

Lo!

10 Ee, GALA, ti zo, eɠɛʋelei è Madiyan nuiti soni da,

ta Sisela, ta Yaɓin, Kison kɔtuɗɛi ʋɔ bɛ!

11 Ti ɠoloɠoloni En-Dɔɔl,

ti ɠɛni ga kpoɠa pɔlɔi zooi ʋɛ.

12 Ta-zeizumaanɛgiti so, eɠɛʋelei è Wolɛɓe ta Zeebeni soni da.

Ta-ɠundiɠiiti so, eɠɛʋelei è Zeɓa ta Salamunani soni da,

13 tɛiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ade GALA ná-zooiti so, ti ɠɛ ga adɔnɔ!»

14 Nà-GALAGI, ti ɠɛ ga tɔngɔlɔ fiilɛi ɠɛʋele,

ti ɠɛ ga daazaɠagi, nii fiilɛi liizu la.

15 Pelei abui dɔɓɔi ɠalazu la,

pelei abuzogi sosu da gizei ʋa,

16 ʋilɛ ti ʋolu ɠana ga ɗa-viilɛ wolai,

ɗa-viilɛ wolai ti maalua ɠana!

17 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, unfegi lɔ ti-ɠaazuʋɛ,

naa ɠa a kɛ, ti è ɠaiziɛ.

18 Unfegi lɔ ti-ɠaazuʋɛ, ti zasuɓali eyɛsu ɠɔ,

ti undaaʋili ɓaaɠula ti ma.

19 Ti ɠɛ kwɛɛ ga, ɗa ɠila kpe, ɗɛi è-laaseigi ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa ɠa è Anii-Pɛ-Unda, eteai zu ná pɛ!

84

È zei ʋɛlɛi wɔin ɠa ɓɔizu nɔ̀un da

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu kɔnigi ɠa, nii é zeɠezu Gate taazuʋɛ. Kolé mavofodaiti ta-wuyei.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

è-zeizuʋɛ nɛɛʋɛ bɛ̀ gola!

3 Nà ɓalasu, zìi ɗa zoolɛ, ɗa-ɠoi ma vaa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

nà wooɠula ga koozunɛɛi zɛnvu su ƓALAGI ʋɛ.

4 Soologi ɠa laɠagi losu zɔlɔɔsu,

sɛʋɛzɛʋɛgoi laɠagi losu zɔlɔɔ, ʋɛ é ma yiʋoiti puuzu ná,

ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛti kobaʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

nà-masagi, nà-GALAGI.

5 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti zeizu ɗa-ʋɛlɛi wu,

mazɔlɔɔ ta yɛ è maamusɛzu eyɛsu ɠɔ.

Lo!

6 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti è ga ti-zɛbɛi,

pelei ɠa ti-yiimaʋɛ, ta ziɛ la, ti li ɗa-ʋɛlɛi wu.

7 Siɛgi zu ti leʋesu da Ɓaka nɛmɛi zu (nii poluʋɛ ga «gɔlɔ nɛmɛi zu»),

GALA ka falibo, é kɛ ga koozunɛ adaʋɛ,

tona mɔungiti ta ʋu naa ma, ga tuyai.

8 Ti-zuvikɛi ɠa li ga wɔɔlɔa,

ta ɓɔɠɔ lɛ ga GALA Siyɔn.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma!

Woilo, Zakɔɓe ná-GALAGI!

Lo!

10 Ee, GALA, ɗɛi è gi makɛsu,

yeezei naa wu ga pagɔ, nii è gulɔi ziaai ma, è sei.

11 Mazɔlɔɔ nu folo ɠila kɛ ɗa-ɠoizuʋɛ, naa zoloogɛ é leʋe folo waagilagi (1.000) ʋa nu a kɛ ada ɠili.

Fizɔgɛ nu yɛ nà-GALAGI ná-pɛlɛlaʋɛ,

é ʋa li yɛsu faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛi wu.

12 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gi ʋɛ eɠɛ foloi, ta kɔɔɠɔ zɛpɛgi,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zaalai veezu ta lɛbiyai,

é la ɠɛlɛa undaanɛɛ veezu naati bɛ, niiti ti ziɛzu sɔledai zu.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é ɠalivaazu è ma!

85

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa undaanɛɛi ve gi ʋɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Kolé mavofodaiti ta-wuyei.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è undaanɛ vaa ɠɛɛni ɗa-yooi ʋɛ.

È Zakɔɓe mavofodai zei ʋele ɓɛtɛni ʋolu.

3 È ɗa-nuɓusɛiti ta-vaaɠaaza golaiti seɠeni ti unma,

è ta-ɠotoiti kpein suvaayɛni.

Lo!

4 È ɗa-yiiɠaawana vai zeɠeni ga,

è yeeɓeni ɗa-yiimaleʋei ʋa.

5 Gi zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu, ee, GALA, gi ɠizo nui!

Ɓe yiiɠaawanazu gi ma!

6 Ɗa yɛsu yiiɠaawanazu gi ma, eyɛsu ɠɔ ɓaa?

Ɗa-yiiɠaawanai la ɓesu ɠɔ, eyɛsu yeeɠɛɠalaiti pɛ su?

7 È la kɛa, è ʋa zɛnvui ve gi ya ʋolu ɓaa,

nii a kɛ ɗa-nuɓusɛiti gi ɠoozunɛ è ʋɔ?

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wooɠɛɠiladai lɛ ga giye!

Ɗa-ɠizo fai ve gi ʋɛ.

9 Nà pɔ gè woilo naa ma, nii GALA ge bosu, Ɠɔoɠɔ GALAGI.

Mazɔlɔɔ toɠa ziilɛi kpɔɛi wosu ná-nuɓusɛiti ma, ta niiti ti bɛ ga wooɠɛɠila nuiti.

Kɛlɛ ti mina ɠale ma mɔnɔ tooya vaiti ma.

10 Ungo, nágo ʋe na, è ʋa naati kizo, niiti ti luazu ba,

naa ɠa a kɛ, lɛbiyai zei gá-yooi zu.

11 Wooɠɛɠiladai ta gaamai ta ɠomi,

telebodai ta ziilɛigi ta yeezo.

12 Gaamai ɠa ʋɔnɔ zooi ʋa,

telebodai ɠa yei, é zeɠe geezuʋɛ.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa undaanɛɛi ve,

gá-yooi ɠa kulanumai ve.

14 Telebogi ɠa ziɛ tɔun kakalaʋɛ,

é pelei la tuɠɔ.

86

Nà-kidaaʋiligi zu, nà wooɠulazu è ma

1 Davide ná-GALA falii.

Woilo gòoi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è gòoɠaaʋote,

mazɔlɔɔ màawɔinɗa, gè ɠɛ ga bala nu.

2 Ʋa è zɛ̀nvui makɛ, mazɔlɔɔ gìliʋɛ è ʋa.

Ɗɔun ɗa ga nà-GALAGI, nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, é ɠalivaazu è ma, ʋa è kìzo.

3 Ee, Màliɠii, zaalai la mà,

yeenɔpɛ nà wooɠulazu è ma.

4 Ɗa-wotiɠɛ nui ɠoozunɛ,

mazɔlɔɔ è ʋɔ pelei ɠa, Màliɠii, gè ɠaaʋotegai ná.

5 Ungo, Màliɠii, è ʋagɛ, ɗa ɗa maavaayɛgi wo fala,

è ɓɛtɛʋɛ wooɠɛɠiladai zu naati kpein tetema, niiti ti wooɠulazu è ma.

6 Woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Woilo, siɛgi zu gè è valizu la!

7 Nà-kidaaʋili foloi zu, ɗa ɠa nà ɗa wooɠula è ma,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa ɗa gòoɠaaʋote.

8 Màliɠii, galagi tanɔpɛ ge la ga è ɠɛʋele,

tanɔpɛ ge la zooga, é ʋa naa ɠɛ, nii è kɛa.

9 Ɗa ɠa è ziiti kpein kpɛtɛai, ta ʋa, ti nɔkɔ è ɠɔɠɔwu, Màliɠii,

ti lɛbiyai ve è ʋɛ.

10 Mazɔlɔɔ è wɔɔlɔʋɛ, ɗa laavɔɔ vaiti kɛɛzu,

ɗa ɠa è ga GALA kite ɠila kpegi.

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, pelei lɛ ga ze, nii è pɔ ga gè ziɛ la!

Nà ziɛ ɗa-ɠaamai zu.

Naama ɠi gila kpegi ve bɛ̀, gè ɠolo ɗa-zobogi ʋɛ.

12 Nà è maamusɛzu ga zìimaʋɛ pɛ, Màliɠii, nà-GALAGI!

Nà è-laaseigi lɛbi yeenɔpɛ.

13 Mazɔlɔɔ ɗa-wooɠɛɠiladai zuwɔɔlɔʋɛ nɔ̀un tetema,

ɗa zɛ̀nvui unmɔɔsu, è kula gɔvɛalaazu ɓomaʋɛ.

14 Ee, GALA, waso nuiti ti wuzeɠea dàalɔɠɔma,

zunu ɓulugiti ta gaiziɛzu ga ti pàa.

Ti la seizu veezu è ʋɛ ta-ɠisiɛiti su.

15 Kɛlɛ, ɗɔun Màliɠii, ɗa ga maawɔinɠa ƓALAGI, nii é zaalai veezu,

zii la ɠula fala, kpɛtɛai nuɓɔɠɔlai ta wooɠɛɠiladai zu.

16 Ɠaaʋote nɔ̀un ma, è zaalai la mà!

È-zɛbɛi ve bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.

Ʋa è ɗa-wotiɠɛ anzanui ná-doun zunui ɠizo.

17 Ɗa-nuɓɔɠɔlai ma ʋoogi ta ve bɛ̀,

niiti ti wɔ̀inzeɠezu, ti ka, ti lɔ unfegi zu.

Mazɔlɔɔ ɗa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ɓɔsu bà, è gàanɛɛnɛ.

87

Siyɔn ɠa é ga nuɓusɛiti pɛ ta-laai

1 Kolé mavofodaiti ta-wuyei. Guyei.

Zeluzalɛme ɠa loni gize ɲadegaiti ma.

2 Siyɔn taa wolai nɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

é leʋe Zakɔɓe mavofodai zɔiti seizuʋɛti ba.

3 Ee, GALA ná-taai, nii ti bosu ɗa-vaa zu,

naa zu vai kpein ka ga lɛbiyai.

Lo!

4 «Niiti kpein ti kwɛ̀ɛ, naati saama nà Ezipete nuiti ta-vai wo, ta Ɓaɓilɔne nuiti.

Gè Filisiti nuiti daaseigi zɛʋɛ, ta Tiil nuiti, ta Etiyopi nuiti, eɠɛ ta zɔlɔɔ ʋɛ nɔ.»

5 Toɠa wo Siyɔn ná-faa zu ga:

«Nui pɛ sɔlɔɔgɛ ʋɛ,

GALA, é Anii-Pɛ-Unda, naa ɠa zee ná ʋa.»

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI nuɓusɛiti kpein tɔɠɔi zɛʋɛʋɛ,

é sɛʋɛ ɛsɛ gilagilagi ná-faa zu ga:

«Nii zɔlɔɔsuʋɛ ɓɔɔɓɔgi ɠa ga ʋɛ».

Lo!

7 Niiti ti guyei loozu, ta niiti ti kuai wosu,

naati ta ɠɛɛzu ma:

«Nà-sɔlɔɔgi kpein ka ɗɔun è ʋɔ bɛ.»

88

Nui nii é saa yeɠei la, naa ná-GALA falii

1 Kolé mavofodaiti ta-wuyei. Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Nii é loozu koolei bu. Ezela nui Ɠeman ná-kidafaawui.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-kizo GALAGI!

Nà kpeei loozu foloi ta kpidii è ɠaazu.

3 Nà-maanɛɛnɛ wooi lɛ, é zeeli è ma.

Woilo nà-kpee wooi ma.

4 Ungo, maanɔɠɔi kula ɠɛa ga ze,

gè maaɓuɠa saai ʋa gola.

5 Nɔ̀un gàalugɛ niina naati saama, niiti ti yeizu kabayeɠei zu,

gè ɠɛa eɠɛ zunui, nii zɛbɛ nɔpɛ ge la mɔ ba.

6 Nà niina laani gɔvɛiti saama, eɠɛ poomaiti ti laani kabayeɠei zu.

È yeemaai ti ma, è-ɠi ge la mɔ ti zu, è la mɔ faa nɔpɛ kɛɛzu ti ʋɛ.

7 È dɔ̀a zeɠei ɓomaʋɛ,

saai ɓomaʋɛ ma ɓidii zu.

8 Ɗa-yiiɠulagi zeelia mà,

ɗa-yiiɠaawanai zeelia mà eɠɛ ziɛ lakpatakpagiti.

Lo!

9 È màaɠooza sìɛɲɔɠɔiti ba, gè ɠɛa ti ʋɛ eɠɛ maalua ani,

nà-maanɔɠɔi daaɠuluga mà, gè la zooga gè ʋa ɠula su.

10 Gàazuɠɛzɛi ɓɔiɗa su ga ziizoolɛi.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà wooɠulazu è ma, yeenɔpɛ!

Nà zèeiti tɛɛzu è ma.

11 Gɔvɛiti ka ɗa laavɔɔ vaiti kɛ ti ʋɛ?

Gɔvɛiti ka ta wuzeɠe, ti ɗa è lɛbi?

Lo!

12 Ɗa-nuɓɔɠɔlai ɠa wo nɛi kabayeɠei zu,

ta ɗa-wooɠɛɠiladai undaaʋili zeɠezaɠai zu?

13 Ɗa-laavɔɔ vaiti kwɛɛgɛ nɛi kpidii zu,

ta ɗa-lelebodai zooi zu, ʋɛ zeemai wogai ná ma?

14 Nɔ̀un nà, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa gè è lolisu ga è ɓɔ bà.

Nà nà-maanɛɛnɛ wooi laazeelizu è ma, sobu-o-sobu.

15 Leeni vaa zu, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è pìlisu ya?

Leeni vaa zu è ɠaazulɔɔɠuzu ga è mina kà?

16 Mazɔlɔɔ màawɔinʋɛ, nà niina saai ɠoba,

é tɔɔzei nà-doungo ziɛgi zu ma, eyɛsu niizu,

nà lɔɔzu maalua vai zu, nii è seizu mà,

sàsuɓalia gola.

17 Ɗa-yiiɠaawana abui soga nɔ̀un ba,

gè ɠoloɠologa ga ziizoolɛi, nii é zeelizu mà, é zeɠe è ʋɔ bɛ.

18 Eɠɛ ziɛiti ti màaɓɔlesu folo-o-folo,

ta latisu mà mini-o-mini.

19 È gàazuɠwɛɛgiti ta bɔ̀ɔlaiti maaɠooza bà.

Kpidii ɠila kpe nɔ ɠa é ga sìɛpoluɲɔɠɔi niina.

89

Minazeɠegiti ta mini,
niiti ti ɠɛɛni Davide ʋɛ?

1 Ezela nui Etan ná-kidafaawui.

2 Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓɔɠɔlai maawuyezu,

dàaʋɛ ɠa ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma yeeɠɛɠalaiti pɛ su nuiti bɛ.

3 Nà zoo gè bo, gè ɠɛ ma:

«Ɗa-nuɓɔɠɔlai ɠa loni eyɛsu ɠɔ.

È ɗa-wooɠɛɠiladai zeiʋɛ kpaan geeɠɔlɔgi zu.»

4 È boni, è ɠɛ ma: «Gè minazeɠegi woni nà-nui ʋɛ, gè yiimazeɠeai la,

Davide ʋɛ, nii é ga nà-botiɠɛ nui, gè niima minazeɠegi woni ga:

5 ‹Nà yɛ è-mavofodai zeizu masadai zu eyɛsu ɠɔ, ɗa zeɠena ná,

gè ɓaa ɗa-masa kpɔkpɔgi maazu, yeeɠɛɠalai pɛ su nuiti saama.› »

Lo!

6 Geeɠɔlɔgiti su aniiti kpein ta ɗa-ɠɛɛwoti maayikiaiti dɛbizu, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Ɗa-nu ɲadegaiti ta-maaɓɔgi ɠa ɗa-wooɠɛɠiladai maamusɛzu.

7 Ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele, geeɠɔlɔgi zu, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI?

Ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele, geezu aniiti saama?

8 GALA maayikiʋɛ gola, nu ɲadegaiti ta-maaɓɔgi zu,

maayikiʋɛ naati kpein gaazu, niiti ti maaɠoolii zu.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii!

Ɓɛ ɠa zobogi bɛ ga ɗɔun è ɠɛʋele, Ɠɔoɠɔ GALAGI?

Ɗa-wooɠɛɠiladai è maaɠooliʋɛ.

10 Ungo, ɗa ɠila kpe ka ɗa ɗa kpoloɗɛi ná-wasogi ɠaayei.

Siɛgi zu é wuzeɠezu la ɲiikpigi ma, ɗa ɠa ɗa ɗa gaayei.

11 Ɗa ɠa è ziɛ wu zua ɲɔi Laɠaɓe* lɛɛvɛni, é za,

è è zili nuiti suvazani ga ɗa-zɛbɛsu yeei.

12 Geeɠɔlɔgi ɠa ga ɗɔnɔ, zooi ɓalaagi ɠa ga ɗɔnɔ,

ta eteai, é ɓɔ su aniiti kpein ba, ɗa ɠa è ti ɓɛtɛni.

13 Ɗa ɠa è lɛkpɛmaʋɛti kpɛtɛa, nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ta nu yeezazu ʋelei,

Taɓɔɔl gizei ta Ɠɛɛlɛmɔn gizei, ta wooɠula ga koozunɛɛi è-laaseigi ʋɛ.

14 È-yeei maaɠiliʋɛ ga zɛbɛi,

è yeezuɓaaʋɛ,

è-yeezai wuzeɠeʋɛ.

15 Ɗa-masa kpɔkpɔgi ma wuulaagi ɠa ga telebodai ta sɔledai.

Wooɠɛɠiladai ta gaamai, ta ziɛzu è ɠakalaʋɛ.

16 Ee, undaanɛ nuɓusɛ ɠa ga naati, niiti ti zoogai è maamusɛzu!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta ziɛ ɗa-wozakalagi ɠa è ɠaazu.

17 Ta ɠoozunɛ yeenɔpɛ, tɔɔzei ɗa ga ta-ƓALAGI.

Ɗa-lelebodai zaɓui zu ɠa ta wuzeɠe la.

18 Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ti-zɛbɛi ɠulazu kɛlɛma, é volo,

è-zaalai zu ɠa gi pilɛ sɔlɔɔsu da.

19 Gi makɛ nui ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu,

gá-masagi ɠa Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai yeezu.

20 Mɔungi, è ɓɔɛni kulakɛlɛmai zu, è ɠɛ ɗa-wooɠɛɠila nuiti ma:

«Gè kpɔba veeni kɔɔɠuluɓai taɠila bɛ,

gè zunu loungoi ta wuzeɠeni nuɓusɛiti saama,

21 gè Davide ɠaani, gè ɠɛ é ɠɛ ga nà-botiɠɛ nui,

gè nà-gulɔ ɲadegai ziɛni ma.

22 Nà yeeyɛ ba,

nà iɲɔdɔ.

23 Sili nuiti ti la ɠula filiba eyɛsu pɛ,

faa ɲɔu ɠɛ nui la zeiɗa unda.

24 Nà sili nuiti kpein dɛɛvɛ tuɠɔ,

gè maayoseɠe nuiti koloɠolo.

25 Nà-wooɠɛɠiladai ta nà-nuɓɔɠɔlaiti ta ɠɛ tɔun ba,

ná-zobogi zu ɠa wɔɔlɔ, dàaseigi ʋɔ.

26 Nà kpoloɗɛi lɔ zeezu, é zei unda,

toɠa masadai ɠɛ ziɛ wolaiti unda.

27 Toɠa wooɠula mà, é ɠɛ mà:

‹Ɗa ɠa è ga Kɛ̀ɛ, nà-GALAGI, nà-kizo fasai!›

28 Nɔ̀un nà, nà tɔun kɛ ga dòun zunu mɔungi,

nii bɔɔlɔai é leʋe masagiti kpein ba eteai zu ná pɛ.

29 Nà nà-wooɠɛɠiladai makɛ bɛ eyɛsu ɠɔ,

nà-minazeɠegi gè boni tɔun bɛ, naa la valiboga eyɛsu ɠɔ.

30 Nà mavofodai makɛ eyɛsu ɠɔ,

ná-masa kpɔkpɔgi ɠa lɛbi, eɠɛ geeɠɔlɔgi.

31 «Ni tanisu mavofodaiti ta ɠɛlɛna nà-tɔgi ʋa,

ti la ziɛni ga nà-deveiti,

32 ti nà-deveiti koloɠolo,

ti la ɠoloni nà-tɔgiti bɛ,

33 nà tukpɔi zeɠe, gè ta-lɔ koloɠologi maaɠolo,

nà ta-vaaɠaaza golai zale ga doɠai.

34 Kɛlɛ gè la ɓega nà-nuɓɔɠɔlai ʋa tɔun bɛ.

Gè la zeɠea nà-wooɠɛɠiladai ʋolu, eyɛsu ɠɔ.

35 Gè la nà-minazeɠegi ɠoloɠologa,

gè la ɓalaa naa maavaliboga ɲɛgɛlɛin, nii kulaai dàaʋɛ.

36 Gè ɠonani, ná ɠɛ ɠila nà-ɲadedai ma,

ɓa-o, gè la zɛɛ woga Davide ma.

37 Mavofodai ɠa yɛ ná ɠɔ,

ná-masa kpɔkpɔgi ɠa yɛ gàazu eɠɛ foloi,

38 toɠa zei eyɛsu ɠɔ eɠɛ alugi,

nii é ga wooɠɛɠila zeelei tonaɓiingi ʋolu.»

Lo!

39 Anɛɛ naa ʋe, è masagi yɛni na, è ɠɛlɛ ba,

nii è gulɔ ɲadegai ziɛni ma, è yiiɠaawanani ma!

40 È ɗa-minazeɠegi ɠoloɠologa, nii è seɠeni ɗa-wotiɠɛ nui ʋɛ,

è ná-masa bɔɔlɔgi ɠɔzɔa, è pili zooi ma.

41 È zeɠei wɔa ná-siɠigiti kpein ba,

è ná-siɠigiti koloɠologa.

42 Teʋe nuiti kpein ti loa su,

seiɲɔɠɔiti ti ɗa ɲɛɛɠula su.

43 È sili nuiti iɲɔdɔɔni,

è wɔinzeɠe nuiti daave ga koozunɛɛi.

44 È ná-boɠa zɔkpɔi zeɠeni pelei ʋa, pilisuʋɛ,

è la loni polu kɔɔɠɔ ziɛgi zu.

45 Ʋelei é ɠɛa volozu la, è naa ɠaaʋa,

è ná-masa kpɔkpɔgi ʋiliga ya zooi ma.

46 È ná-nu niinɛlai ma voloiti suɓuɠaa,

è maaɓɔlega ga unfegi.

Lo!

47 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa yɛsu dɔɔɠui zu, eyɛsu yeelɛ,

ɗa-yiiɠaawanai ɗa so, eɠɛ abui?

48 Ɠizɛ su ga nà-eteai zu la ɠoozani,

è nuɓusɛiti kpɛtɛʋɛ wafuun ɓaa?

49 Nui ɓɛgele ɠa a zoo é zɛnvui wo, é la saai ɠaa?

Ɓɛ ɠa a zɛnvui ɠula gɔvɛalaazu ná-zobogi ya?

Lo!

50 Maliɠii, mini ɠa ɗa-nuɓɔɠɔlai ná, è ti ɠɛɛni mɔungi zu?

Ɗa-wooɠɛɠiladai zu, è ma minazeɠegi woni è ɠona Davide ʋɛ.

51 Maliɠii, ɠizɛ ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-unfegi zu,

ɠizɛ nuɓusɛ mɔinmɔingiti su, ti-ma ɠasɔi laani ùnma.†

52 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠizɛ su ga è zili nuiti ta ɓaaɠulamai ɠɛɛzu,

ta ɓaaɠulazu zunui naa ma, nii è gulɔ ɲadegai ziaai ma!

53 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ eyɛsu ɠɔ!

Amina! Amina!

Sɛʋɛi Naanisiɛi

90

(Guyeiti 90—106)

Ɠigi ve gi ʋɛ, gi gá-voloiti gaalu

1 GALA nui Moize, ná-GALA falii.

Maliɠii, è ʋɔ bɛ ɠa ná ɠɛni ga gi-zeizuʋɛ,

yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

2 Aisa gizeiti ti ʋa zɔlɔɔ,

è ʋa zooi ta eteai ɓɛtɛ,

ɗa ga GALA, ɠɔoɠɔ.

3 Ɗa nui ɠaaɠalesu ma fufiligi zu,

ɗa ɠɛɛzu nuɓusɛiti ma:

«À ɠale ma náʋɛ!»

4 Mazɔlɔɔ kona waagilagi (1.000) ɠa è ɠaazu,

eɠɛ wogi voloi nii teʋegai na,

eɠɛ lɛlɛi tanigaani ti ɠɛai kpidii.

5 Ɗa nuɓusɛiti zɛʋɛzu, eɠɛ ɲiimɛni goi nɔ,

ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ tufa lɛnugi, nii é leʋesu.

6 É ʋuazu sobui, é leʋe,

kpɔkɔi, é ʋoolo, é vɔ.

7 Ɗa-yiiɠaawanai gi ɠalaa,

ɗa-yiiɠulagi ɠa gi maaluazu.

8 È gá-vaaɠaaza golaiti kpein pua ɠakala,

niiti kpein gi ɠɛa ti lɔɔɠuzu, è naati pua ɗa-wozakalagi ɠa è ɠaazu.

9 Mazɔlɔɔ gá-voloiti ta ɲɛɛlɛzu ga ɗa-yiiɠaawanai,

gá-ɠonagiti ta leʋesu fala eɠɛ nu ɓala goo ɠilagi.

10 Gá-ɠonagi liegɔi ɠa ga kona ʋuulɔfela (70),

ni zɔi sulogai, kona ʋuulɔsaʋa (80).

Kɛlɛ naati ta ziɛzu kpɔlɔi zu, ta nimizai,

yeeɠɛɠalai ɠa leʋesu gaamanɔ, ta gá ɠoʋesu, gi ɗa li saai ʋɔ pelei.

11 Ɓɛ ɠa a ɗa-yiiɠaawanai zuzɔligi ɠwɛɛ?

Ɓɛ ɠa é è lɛbizu gola, é ɠizɛ ɗa-yiiɠulagi zu?

12 Gi ɠala ga gi gá-voloiti gaalu ga pagɔ,

naa ɠa a kɛ gi ɠimalai zɔlɔɔ.

13 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠale ma gi ʋɔ. Ɗa yɛsu nɛkɛsu, eyɛsu yeelɛ?

Gi maawɔinɠa, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti!

14 Geelaa ɠa laona nɔ feya, ɗa-wooɠɛɠiladai lɛ ga giye,

naazu gá guyei loo ga koozunɛɛi gi-zii ma voloi pɛ su.

15 Koozunɛ voloiti fe gi ya, gá-ʋoluɠula voloiti potogi zu,

koozunɛ ɠonagiti fe gi ya, gá-maanɔɠɔ ɠonagiti potogi zu.

16 Ɗa-ɠɛɛwotii ɠula kɛlɛma gi ʋɛ, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti,

gi-mavofodaiti ti è wɔɔlɔ ʋelei ɠa.

17 Maliɠii gá-ƓALAGI ná-wɔinlai ɠɛ gi pɛ ba!

Kulanuma ɠɛ gá-wotiiti ba, nii a yɛ ná,

ungo, kulanuma ɠɛ gá-wotiiti ba, nii a yɛ ná.

91

Nu lɔɔɠuzu ʋagɔi

1 Zɔi é zeini, nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-dooɠo bosuʋɛ,

naa ɠa looɠosu Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-niinigi wu.

2 Gè ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ, ta nà-siɠigi,

nà-GALAGI nii gè ɠalivaai ma!»

3 Ungo, tɔ ɠa é è unmɔɔsu, é è ɠula balii ɠa tɛai è luɠɔ,

ta ɗɔfɔ zeeɓɛi, ta ná-faa zuɠoloɠologiti.

4 Toɠa è maalɔɔɠu koʋegiti bu, ɗa lɔɔɠu kpeɠabuʋɛ,

ná-gaamai ɠa ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi, kɔɔɠɔ zɔɔlai é è makɛsu.

5 È la lua ani nɔpɛ ba, anɛɛ kpidii zu maalua vai,

ɓaa mɛɛin nii é ɠoʋesu ga foloi,

6 anɛɛ ɗɔfɔ zeeɓɛi, nii é ziɛzu kpidii zu,

ɓaa pili ma zeeɓɛi, nii é nuiti doɠazu foloi a gaalɔna.

7 Waagila ka loo è ɠobaʋɛ,

waapuugɔ (10.000) è yeezazuʋɛ,

kɛlɛ tanɔpɛ ge la zeelia è ma.

8 Ɗa ɠaazulaalao nɔ,

è zoo è faa ɲɔu ɠɛ nuiti salai ɠa.

9 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ!

Nii é Anii-Pɛ-Unda, è naa ɠɛa ga è-ʋoluzeigi.

10 Faa ɲɔu nɔpɛ ge la zeelia è ma,

maanɔɠɔ nɔpɛ ge la zeelia ɗa-ʋɛlɛi ma.

11 Mazɔlɔɔ toɠa devei ve ná-geezuɠeelaiti zea ɗa-vaa zu,

ga ti ɓaa è maazu ɗa-ʋeleiti kpein su.

12 Ta è la yeezu,

nii a kɛ è-ɠɔɠɔi mina ziɠa kɔtu ʋa.

13 Ɗa ziɛ zalai ta pɛɛɠaalii ma, faa nɔpɛ ge la ɠɛa ga ɗe,

ɗa ɠɔɠɔlo zala yiʋoi ta kaali ɲɔi ma.

14 Maliɠii ɠɛ ma: «Tɔɔzei giliʋɛ nɔ̀un ba,

nà kizosu, gè makɛ ma, mazɔlɔɔ é kwɛ̀ɛ.

15 Toɠa wooɠula mà, nà gooɠaaʋote,

ungo, nà ɠɛ tɔun ba, kidaaʋiligi ma ziɛgi zu,

nà unmɔɔ, gè bɔɔlɔ.

16 Nà sii zuɠooza, daazeeli,

gè dɛɛ la, ga nà ga ná-kizo nui.»

92

Pagɛ ga nu Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ

1 Guyei. Dooɠo foloi ma wuyei.

2 Pagɛ ga nu Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

nu è maamusɛ ga guye wooi, ɗɛi è Anii-Pɛ-Unda!

3 Pagɛ ɓalaa ga nu ɗa-nuɓɔɠɔlai laazeeli vai lɔɔzei sobui nɔ,

ta ɗa-wooɠɛɠiladai laazeeli kpɔkɔi,

4 gɛingɛin ganigi galu puugɔi ga,

ta papai, ta kɔnigi.

5 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa kòozunɛɛzu naa ʋɔ, nii è kɛɛzu!

Nà wooɠulazu ga koozunɛɛi è-yeei ná-kpɛtɛaniiti faa zu.

6 Ɗa-ɠɛɛwotiiti bɔɔlɔʋɛ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Ɗa-ɠisiɛiti polu ɠoozaʋɛ!

7 Nui ɠi ge la ma, é la kwɛɛ tago pa,

ɠimalala nui la ma ɠeleɠele sɔlɔɔga.

8 Anɛɛ ni nu ɲɔiti ta ʋɔnɔsu eɠɛ tufa lɛnugi,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti ɗa ɓɔvɔ,

ti undaa ɠa ʋili eyɛsu ɠɔ.

9 Kɛlɛ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa ɠa è masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ.

10 Mazɔlɔɔ è zili nuiti pɛtɛ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

Mazɔlɔɔ è zili nuiti pɛtɛ, ti undaa ɠa ʋilisu ɲɛgɛlɛin,

niiti kpein ti faa ɲɔi ɠɛɛzu, ta vazasu.

11 Ɗa sɛ̀bɛi wɔɔlɔzu, eɠɛ teɠui nɔnɔi,

gulɔ maku nɛɛnɛ niinɛi ɠa ziɛzu mà.

12 Gàazu logɛ zobo sɔlɔɔ fai ʋa sìli nuiti ma,

gòilogɛ nu ɲɔiti kpain gooi ma, niiti ti wuzeɠezu dàalɔɠɔma.

13 Telebo nuiti ta ʋɔnɔsu eɠɛ dɔɔ wului,

ti wuzeɠe eɠɛ Liɓan sɛdele guluiti.

14 Ti ziingɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pɛlɛi wu,

ti ɗa wɔɔlɔ gá-ƓALAGI ná-koizuʋɛ.

15 Ta ɓuɠuzu ti wɔlɔzaɠa siɛgi zu,

ti laavegɛ ga zɛbɛi, ti-ma wundui ɠɛ ti zu,

16 ta dɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zɔlegɛ,

tɔ ɠa é ga nà-fasai, telebotala ɠila kpalaa ge la tɔun su.

93

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ!

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu, maaɠiliai ga maayikii,

maaɠiliʋɛ, é zobogi ɠɛ ga saamaɠiligi.

Naa ɠa é ba, eteai ɠa loni kpaan, é la ɲiikpiga eyɛsu pɛ.

2 Kaite ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa loni kpaan,

ɗa ná kaite wɔlɔwɔlɔ!

3 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ziɛiti ta lɛɛzu,

ziɛiti ta wooɠulazu,

ti zulu gooi ɠa ɠulazu.

4 É ɓudɛ ziɛ wolaiti gooi maazu,

é ɓudɛ kpoloɗɛi ma lakpatakpagi maayikiaiti maazu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zeini naati pɛ unda geezuʋɛ, é vizɔ ti ʋa.

5 Ɗa-leveiti sɔlegɛ.

È zei ʋɛlɛi maanɛɛʋɛ, é ɲade,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, eyɛsu ɠɔ!

94

GALA ka ɗa telebotala vaiti potokula

1 GALA nii é faa ɲɔu ɠɛ nui zalazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

GALA nii é faa ɲɔu ɠɛ nui zalazu, ɠula kɛlɛma!

2 Ee, wuzeɠe, eteai lukpɔɠaaleʋe nui!

È fe waso nuiti zea, eɠɛʋelei ta-ɠɛɛwotiiti ti la!

3 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta ná, eyɛsu yeelɛ?

Ta pilɛ sɔlɔɔsu mɔnɔ, eyɛsu yeelɛ?

4 Ti ɗa kpɔɛi zuɠula, ti ɓɔɛ ga wasogi gaazumaavɔi zu,

tɛiti kpein ti telebotalai ɠɛɛzu, ta ɓɔɠɔ lɛɛzu su.

5 Ta ɗa-nuɓusɛiti nimizazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ti naati pɛlɛʋɛlɛ, niiti ti ga ɗa-nuiti.

6 Ta poanzai ta seikɔɠɔma nu ʋaazu ga kɛɛɠɛɛi,

ti podointi paa.

7 Ti ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI la kaazu,

Zakɔɓe ná-GALAGI la ɠidaazu bu!»

8 À dama, ɠimalala nuiti,

nuiti ta-ɠisiɛi ɓuɠaai, yeelɛ ɠa wa kisiɛ ʋagɔ zɔlɔɔ da?

9 Zɔi é nu woii ɓɛtɛa, naa la faa mɛniga ɓaa?

Zɔi é nu ɠaazuɠɛzɛi ɓɛtɛa, naa la wozaɠa ɓaa?

10 Tɔungi é zii ɠiligiti maaɠolozu, é la zooga é ʋa salai wo ɓaa?

Tɔungi é nuɓusɛiti kalasu, é la zooga é ʋa keleɠelegi zɔlɔɔ ɓaa?

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI nuɓusɛiti ta-ɠisiɛiti kwɛɛ,

ta nɔ ga faa ɲaka.

12 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii è maaɠolozu, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

è kalasu ga ɗa-lɔgi,

13 è dooɠogi ve bɛ, siɛgi zu maanɔɠɔi a zeeli la ma,

názu ma zeɠei wɔa faa ɲɔu ɠɛ nui luɠɔ.

14 Mazɔlɔɔ eyɛsu pɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI la ná-nuɓusɛiti pilɛga.

É la ɠɛlɛa nɔnɔi ta ʋa pɛ.

15 Mazɔlɔɔ tukpɔi ɠaa ɠa ʋaazu leʋezu ga niinɛ, ga telebodai,

niiti kpein ti-yii zɔlegai, naati tosu ɠa ɓɛtɛ.

16 Ɓɛ ɠa é wuzeɠeni bɛ̀ faa ɲɔu ɠɛ nuiti daalɔɠɔma?

Ɓɛ ɠa é loni bɛ̀ naati daalɔɠɔma, niiti ti telebotala vai ɠɛɛzu?

17 Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni ɓɔni bà,

é ga gè lia gaalɛi adaʋɛ.

18 Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la ma: «Kɔ̀ɠɔi ɠa na ɓunɛ bù,»

ɗa-wooɠɛɠiladai zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ɠɛni ga pòluzeigi.

19 Siɛgi zu ziizoolɛ mɔinmɔingi wuzeɠezu la zìimaʋɛ,

è gàanɛɛnɛni, è kòozunɛ.

20 Kpɔfaama ɠa nɛi wo yɔɠɔzu, wa tukpɔɠaaleʋe nuiti, niiti ti la leleboni,

ti maanɔɠɔi ɓɛtɛzu tɔgi ʋɛlɛʋɛlɛ vai zu?

21 Ta ɓɔsu su, ti wuzeɠe telebo nui yɛnvui laalɔɠɔma,

ti sɔbalala nui ʋeelala, ti ɠɛ é za.

22 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é nɔ̀un ma ga siɠigi,

nà-GALAGI ɠa é ga fasai, nii gè lɔɔɠuzu bu.

23 Toɠa ta-ɠotoiti kula ti zu,

toɠa ti ɠoloɠolo ta-zuɲɔi ɓɔɠɔi nɔ zu.

Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ada-ƓALAGI ɠa ti pɛ koloɠolo.

95

Eteai ɠa zeini GALA zeezaamaʋɛ

1 Ade li, de guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Ade wooɠula ga koozunɛɛi ade ɠizo fasai ʋɛ.

2 Ade li, de lo gaazu, de mama,

de dɛbi ga guyeiti.

3 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠa ga GALAGI bɔɔlɔai,

toɠa ga masa golai, nii é zeini galagiti unga.

4 Eteai ma yeɠe ɓomaʋɛ pɛ ka zoni zea,

gizeiti sokpaiti ta ga nɔnɔ.

5 Kpoloɗɛi ɠa ga nɔnɔ, tɔ ɠa é kpɛtɛa,

zooi ɓalaagi, zeei ɠa é kpɛtɛni.

6 À ʋa, ade nɔkɔ bu, ade maayei tɔun bɛ,

ade ʋilɛ ɲiibiɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é ade ɓɛtɛa.

7 Mazɔlɔɔ tɔ ɠa ga da-ƓALAGI,

da ga ná-baalagiti é ti ɠɔnɔkulazu,

baala kpulugi nii é losu tuɠɔ.

Ni wa gooi mɛnina za,

8 à mina wo-ɠigiti kpa, eɠɛʋelei é ɠɛɛni la Meliɓa,*

eɠɛʋelei naama voloi é ɠɛɛni Masa, teʋebai zu,

9 ʋɛ wo-mɛmɛwolani ti tɛ̀ɛni ga ná, ti sùɠɔɠɔ,

anɛɛ ni ti nà-kɛɛwotiiti kaani.

10 Kona ʋuunaanigɔ (40) laawu, niima yamanii wɔinzeɠeni mà,

eyɛsu gè ɠɛ ma: «Nuɓusɛa ʋe, ti ɠakagɛ ti-yiimaʋɛ,

ti la nà-peleiti kwɛɛ.»

11 Naa ɠa é kɛɛni, nà-ziiɠaawanai zu, gè ɠonani ga:

«Ti la lɔa nà-dooɠogi zu!»

96

Eteai Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi,
nii é ga ná-masagi

1 À guye niinɛi loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

Eteai zu nuɓusɛiti kpein, à guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

2 À guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma,

folo-o-folo, à ná-kizo fai ma woo niinɛ ʋagɔi laazeeli!

3 À ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma ziiti saama,

ta kɛɛwoti maayikiaiti nuɓusɛiti saama!

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ, tɔ ɠa maamusɛi kpein soloogai ma,

maayikiʋɛ é leʋe gala kiligiti ba.

5 Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ta-ɠalagiti pɛ ta ga zɛɛ ɠalagiti,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni.

6 Toɠa volozu ná-bɔɔlɔi ta ná-maayikii zu,

zobogi ta padai ta seizu ɲadegai.

7 Nuɓusɛiti kpein zooi ɠa, à Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

wo ná-lɛbiyai ta ná-zɛbɛi ɠula kɛlɛma.

8 À lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI laasei golai ʋɛ!

À ʋa ga vebɛaniiti, wo lɛ ná-koizuʋɛ!

9 À ʋilɛ ɲiibiɠa, wo nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, ná-ɲadedai ma voloi zu.

Eteai zu nuɓusɛiti kpein, à ɓali gaazu.

10 À dɛɛ ga zii ɠiligiti pɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu!

Eteai ɠa loni kpaan, é la ɲiikpiga.

GALA ka etea nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋezu ga sɔledai.

11 Geeɠɔlɔgiti ti ɠoozunɛ, eteai ɠɛ koozunɛ wolai zu,

kpoloɗɛi zikɔ, ta bu aniiti kpein.

12 Dɔɓɔi ɠoozunɛ, ta su aniiti kpein!

Dɔɓɔzu wuluiti kpein ti wooɠula ga koozunɛɛi 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu!

Mazɔlɔɔ toɠa ʋaazu,

toɠa ʋaazu é eteai lukpɔɠaaleʋe.

Toɠa eteai lukpɔɠaaleʋe ga telebodai,

toɠa nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe ga gaamai.

97

GALAGI nii é eteai pɛ unda

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu! Eteai ɠoozunɛ,

ziɛ zaama yooiti ti ɠoozunɛ!

2 Tonaɓiingiti ta kpidii ti ɠooliʋɛ ma.

Telebodai ta sɔledaiti ka ti ga ná-masa kpɔkpɔgi ʋoluzeigi.

3 Abui ɠa ziɛzu kakalaʋɛ,

naa ɠa é sili nuiti galazu maaɠoolii zu.

4 Ná-mainmainti ta eteai zuɠalasu,

eteai kaani, é ɓali ga duai.

5 Gizeiti gaa ɠa wuunsu eɠɛ kedoi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala,

eteai kpein Maliɠii ɠakala.

6 Geeɠɔlɔgiti ta ná-telebodai lɛɛzu,

nuɓusɛiti pɛ ta ná-lɛbiyai ɠa.

7 Ta ɠɛ unfegi zu, niiti kpein ti nɔkɔsu vololibaiti bu,

niiti ti wasosu zɛɛ ɠalagiti ta-vaa zu, ti ti ya.

Wɔiti wo ga gala kiligiti kpein, à nɔkɔ Maliɠii wu!

8 Ma wooi ɠa mɛni Siyɔn, ti ɠoozunɛ,

Zuda laaiti kpein ta ɠɛ koozunɛɛi zu,

tɔɔzei ɗa-lukpɔɠaaleʋeiti ba, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

9 Mazɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è Anii-Pɛ-Unda eteai kpein maazu,

è-yee ɠa gala kiligiti kpein maazu.

10 Wɔiti Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛai wo ʋɛ, à faa ɲɔi wɔinzeɠe!

Toɠa naati zɛnvui makɛsu, niiti ti ga wooɠɛɠila nuiti bɛ,

toɠa ti unmɔɔ, é ti ɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti zea.

11 Wozakalagi vazagɛ telebo nui ʋɛ,

ta koozunɛɛi naati bɛ, niiti ti-yii zɔlegai.

12 Telebo nuiti, à ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faa zu,

wo daasei ɲadegai maamusɛ.

98

GALA ka ʋaazu é eteai lukpɔɠaaleʋe

1 Guyei.

À guye niinɛi loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

mazɔlɔɔ é laavɔɔ vaiti kɛɛni.

É kizogi woni ga ná-zobogi, ta ná-gaaɓaa ɲadegai.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-kizo fai lɛɛzu,

é ná-telebodai lɛ ga zii ɠiligiti.

3 É ɠizɛni ná-nuɓɔɠɔlai zu, ta ná-wooɠɛɠiladai Izilayɛle ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ.

Eteai ɠwɛgi kpein ge ada-ƓALAGI ná-kizo fai ɠaani.

4 Eteai zu nuɓusɛiti kpein à wooɠula ga koozunɛɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

wa-ɠoozunɛɛi zu, à guyei loo.

5 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ga papai wooi,

à naa ɠɛ papai wooi ʋɔ, ta guye wooiti.

6 À maamusɛ ga puʋu gooi, ta baala minɛ ʋuʋugi wooi,

à ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala, nii é ga Masagi!

7 Kpoloɗɛi zikɔ, ta bu aniiti kpein,

eteai ta su aniiti kpein ɓalaa.

8 Ziɛ wolaiti ti yealoɠa,

gizeiti ti ɓɔsu, ti guyei loo ga koozunɛɛi

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakala,

mazɔlɔɔ toɠa ʋaazu é eteai lukpɔɠaaleʋe.

Toɠa eteai lukpɔɠaaleʋe ga telebodai,

ta nuɓusɛiti ga sɔledai.

99

À nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu,
mazɔlɔɔ ɲadegɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu,

nuɓusɛiti sasu ɠa ɓalizu.

Toɠa ná-masa kpɔkpɔgi zeini seeluɓɛinti unda,

zooi ɠa ɲiikpisu.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ Siyɔn,

buzeɠeʋɛ gola, é zei nuɓusɛiti kpein unda.

3 Nuɓusɛiti pɛ ti maamusɛ, tɔ ɠa é ga GALA golai, maayikiai,

mazɔlɔɔ ɲadegɛ!

4 Ti è-zɛbɛi maamusɛ, masagi nii telebodai nɛai bɛ!

Ungo, ɗa ɠa è sɔle faiti seiɗai kpasu,

è telebogi ta faa zɔlegai zei Izilayɛle zaama.

5 À ada-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-bɔɔlɔlai ɠula kɛlɛma,

à nɔkɔ bu, ná-kɔɠɔloma anii ɠakala,

mazɔlɔɔ ɲadegɛ!

6 Moize ta Aalɔn, ti ɠɛni ga ná-zalaɠa ɠula nuiti,

Samiyɛle ɠɛni naati saama, niiti ti ɠɛni wooɠulazu ma,

ti wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ti wooɠaaʋoteni.

7 É yɛni tonaɓiingi zu, é ɓɔɛ ti ʋɔ,

ti ná-tɔgiti soni ta ná-deveiti, niiti é ti veeni ti ya.

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, ɗa ɠa è ti wooɠaaʋoteni,

è ɠɛ ti ʋɛ ga maavaayɛ bo GALAGI,

kɛlɛ è ti loɠani ta-vaa ɲɔiti faa zu.

9 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-bɔɔlɔlai ɠula kɛlɛma, ada-ƓALAGI,

à nɔkɔ bu, ná-gize ɲadegai ma!

Mazɔlɔɔ ɲadegɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, da-ƓALAGI!

100

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ti maamusɛ

1 Faanɛɛ wuuɠwɛɛ guyei.

À wooɠula ga koozunɛɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, eteai kpein!

2 À Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi ga koozunɛɛi,

à ʋa pɔ bɛ ga koozunɛ wuyeiti toa!

3 À suɠwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila ka é ga GALAGI!

Tɔ ɠa é de ɓɛtɛa, da ga nɔnɔiti,

da ga ná-nuɓusɛiti, ná-baala kpulugi é kɔnɔkulazu.

4 À lɛ ná-siɠidaʋɛti ga faanɛɛ wuuɠwɛɛgaiti,

à lɛ ná-koizuʋɛti ga maamusɛi!

À dɛbi, wo mamagi ve bɛ!

5 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ, ná-nuɓɔɠɔlai ɠa ná eyɛsu ɠɔ,

ta ná-wooɠɛɠiladai ɓela ge la ba, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

101

Minazeɠegi é lo faa ɲɔi zakpe fai ʋa

1 Davide ná-guyei.

Nà wooɠɛɠiladai ta telebodai ma wuyei loozu,

nà naa ɠɛɛzu è lɛbi vai ma ga guyei, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

2 Nà ʋilɛ sɔle nuiti ta-ʋelei ma.

Yeelɛ ɠa è ʋaazu la pɔ̀ bɛ?

Nà ziɛ ga zii ʋagɔlai

nà-pɛlɛi wu.

3 Gè la ʋɔɔpɛa faa ɲɔu ɠɛɛ vaa nɔpɛ ba.

Kidaaleʋelala luʋai maayo ge la nɔ̀un bɛ,

gè la yeezeiɗa naa tanɔpɛ bu.

4 Yaava ɠisiɛi maaɠooza nɔ̀un ba,

gè la faa ɲɔu ɠwɛɛga.

5 Nui é vaazu seiɲɔɠɔi ma dɔɔɠuzu,

nà daaɠulu,

nui nii gaazulɛai, ziimaʋɛ laavegai ga wasogi,

gè la yeezeiɗa naa wu.

6 Nà ɠaazulo sɔle nuiti ba, ti zooi zu,

gè ti zei ɠoba.

Niiti ti ziɛzu ga sɔle nuiti kɛʋele,

naati ta ɠɛ nà-botii zu.

7 Yaava nu la zeizu zɔlɔɔga nà-pɛlɛi wu,

zɔi é ga zɛɛ wo nui, naa la losu zɔlɔɔga gàazu.

8 Sobu-o-sobu, nà faa ɲɔu ɠɛ nuiti daaɠulu ti zooi zu,

naa ɠa a kɛ, gè ti ɓeteʋe Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-taai ʋa,

tɛiti kpein ti telebotala vai ɠɛɛzu.

102

Maawɔin nui ná-GALA falii

1 Maawɔin nui ná-GALA falii, siɛgi zu suvikɛi ɓegai la, é ɗa ná-kpalai lɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma,

nà-kpee wooiti ti zeeli è ma!

3 Mina ɠaazulɔɔɠu bà, nà-kidaaʋili foloi!

Woilo gòoi ma, voloi nà kpee loo la!

Suvilɛ ga gòoɠaaʋotega!

4 Mazɔlɔɔ nà-eteai ɠa ɲɛɛlɛzu eɠɛ duului,

abui ɠa mà ɠaeiti ba, eɠɛ abulekai.

5 Kɛɛʋɛ eɠɛ tufai teʋeai ga, é la foloi ɠa,

zekana zìi vɔai la.

Nà yeemazu nà-daami wo fai ma.

6 Gè yɛga kpalagi wosu,

kɔ̀lɔgi ɠataga mà ɠaeiti ba.

7 Gè ɠɛa eɠɛ teʋebai zu ɠoɠɛi,

gè ɠɛ eɠɛ buungi, nii é zeini ada zuɠoloɠologaiti su.

8 Nà ɠaazuɓaazu,

eɠɛ wɔni goi, nii tɔ ɠila ge zeini pɛlɛ ɠɔmaʋɛ.

9 Foloi pɛ daawu, sìli nuiti ta ɓaaɠulazu mà,

ti ɗa ɲɛɛɠula nɔ̀un su, ti ɗa zɔiti foovo ga ti maanɔɠɔ ga kɛ̀ʋele.

10 Zuʋui ɠa é ga dàamianigi, ɓului ʋotogi zu.

Nà nà-kpɔɔle ɗɛi zupuzu ga gàazuɗɛi,

11 ɗa-yiimaleʋei maaʋele ma, ta ɗa-yiiɠulagi,

mazɔlɔɔ è sòga, è pìli ya.

12 Sìi ma voloiti maa ɠa yeizu eɠɛ kpɔkɔmaʋɛ niinigi,

gè ɠɛa eɠɛ tufai é vɔɔzu.

13 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ,

è-lɔɠɔi ɠa yɛsu ná, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

14 Ɗa wuzeɠe, è Siyɔn maawɔinɠa,

mazɔlɔɔ yeeɠɛɠalai soloogai ga è zaalai la ma la,

yeeɠɛɠalai teʋeai ba, naa zeelia.

15 Mazɔlɔɔ gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, ná-kɔtuiti nɛɛʋɛ gi ʋɛ,

ma vufiligi maawɔin ɠa gi zosu.

16 Zii ɠiligiti ta Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi,

eteai zu masagiti kpein ta ná-lɛbiyai ɠwɛɛ,

17 siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI Siyɔn losu da ʋolu,

é ɗa ɓɔɠɔ lɛ náʋɛ ná-lɛbiyai zu.

18 Niiti ti maawɔinɗai, é la naati ta-maanɛɛnɛ wooi ʋɛlɛʋiliga,

é la ɠɛlɛa ta-ƓALA falii ʋa.

19 Naama vaiti ti zɛʋɛ, é makɛ yeeɠɛɠalai ma nuiti tuɠɔ ti ʋaazu,

nuɓusɛiti ti ʋaazu ɓɛtɛzu, naati ta Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛni zeini seizu ɲadegai ungaʋɛ, é wɛlɛ buu ʋelei,

é yɛni geezuʋɛ, é ɠaazulo eteai ʋa,

21 é kasoɠa nuiti kpala gooiti mɛnini,

é ʋa é ti undaaʋili galui vie ti ma, ti mina za,

22 naa ɠa a kɛ, nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maawoo ziɛ Siyɔn,

ta ná-maamusɛ wooi wo Zeluzalɛme,

23 siɛgi zu nuɓusɛiti ti ɠaalɛɛzu ba la náʋɛ,

ta masadaiti ta nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu ná.

24 É sɛ̀bɛi zuɠoloɠologa pele zu,

é sìi leʋea kpasu.

25 Naa ɠa é ba, gè kpeei loozu la, gè ɠɛ ma:

«Nà-GALAGI, mina pàa, nà-eteai zaama,

ɗɛi è ná, yeeɠɛɠalaiti pɛ su!

26 Kaite è eteai lɔɔɓadɔni,

geeɠɔlɔgi ɠa ga è-yeei ná-kpɛtɛanii.

27 Ta ɲɛɛlɛ, kɛlɛ ɗɔun ɗa ná eyɛsu ɠɔ.

Ti pɛ ta wɔlɔzaɠa eɠɛ seɠei,

è ti maavalibo, eɠɛʋelei nu a ɗa seɠei maavalibo da, ta ɲɛɛlɛ.

28 Kɛlɛ ɗɔun, ɗa yɛsu ɠɛʋele ma,

ɗa-ɠonagiti ti la ɓega ɠɔ!

29 Ɗa-wotiɠɛ nuiti ti-lointi ta zeizu zɔlɔɔ,

ɗa ɠaazuyɛ ti-mavofodaiti ba, ti zei kpaan.»

103

Nà-nuɓusɛlai pɛ
ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ

1 Davide ná-guyei.

Nà-nuɓusɛlai pɛ ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Kɛ̀ʋelei pɛ ge daasei ɲadegai mama!

2 Nà-nuɓusɛlai pɛ ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

gè la yeemaa ná-faanɛɛi gila kpalaa ma.

3 Mazɔlɔɔ tɔ ɠa é nà-faaɠaaza golaiti kpein suvaayɛsu,

tɔ ɠa é nà-seeɓɛiti kpein kɛdɛsu,

4 é kìzoga kabayeɠei ma,

é ná-wooɠɛɠiladai ta ná-maawɔinɠai ɠɛ ùnba ga bɔɔlɔgi,

5 toɠa nà-eteai laave ga undaanɛɛiti kpein,

é nìinɛ eɠɛ koɠɛi.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa faaɠaaza faiti sala,

é sɔle fai ɠɛ naati bɛ, niiti nuiti ti ti nimizazu.

7 É ná-peleiti dɛɛni ga Moize,

é ná-faa wolaiti dɛɛni ga Izilayɛle nuɓusɛiti.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é zaalai veezu, é ɠɛ ga maawɔinɠaa ƓALAGI,

zii la ɠula fala, kpɛtɛai wooɠɛɠiladai zu.

9 É la ɗa ga zelii loga yeenɔpɛ,

é la ɗa ga faawana makɛga ziimaʋɛ eyɛsu ɠɔ.

10 É la de zosu ga da-ɠotoiti kɛʋele,

é la de zalazu ga da-vaaɠaaza golaiti kɛʋele.

11 Ʋele geeɠɔlɔgi maaɠooza la zooi ʋa, é zɛlɛni maazu,

zekana ná-wooɠɛɠiladai wɔɔlɔai la naati bɛ, niiti ti luazu ba.

12 Ʋelei folo ɠulazu maaɠoozaai la folo liizuʋɛ ʋa,

pele ɠana é da-lɔ koloɠologiti maaɠoozazu la de ʋa.

13 Ʋelei doun kɛɛɠɛi ná-dointi nɛai la bɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI naati nɛɛʋɛ ʋɛ ɠana nɔ, niiti ti luazu ba.

14 Mazɔlɔɔ é kwɛɛ, nii de ɓɛtɛai la,

ki ka su ga da ga fufiligi.

15 Nui! Ná-eteai ʋokɔɠɔgɛ tufai ma,

nii é ʋuazu dɔɓɔi zu.

16 Siɛgi zu fiilɛi ʋuuzu la ma, é ɲɛɛlɛa,

adaʋɛ é ɠɛni ná, miná la mɔ faa ɠwɛɛ ná-fai zu.

17 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠiladai la valiboga ɠɔoɠɔ, naati bɛ, niiti ti luazu ba,

ná-telebodai ɠa ná, naati ti-lounlointi bɛ.

18 Toɠa ga naati tɔnɔ, niiti ti ziɛzu ga ná-minazeɠe gooiti,

ti ɠizɛ ná-deveiti su, ti ziɛ ga tiye.

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-masa kpɔkpɔgi ɠa zeini geeɠɔlɔgi zu,

toɠa masadai ɠɛɛzu anii pɛ unda.

20 À Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, wɔi wo ga ná-geezuɠeelaiti,

wɔi wo zulogai zobogi zu, wo ɠolozu daawooi ʋɛ, nii é bosu wo ɗa kɛ!

21 À Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, wɔi wo ga geezu ɠɔɔɓɔgi,

wɔi wo ná-botii ma, wo ziima vaiti kɛɛzu!

22 À Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, ná-kpɛtɛaniiti kpein,

ʋɛ kpein nɔ é masadai ɠɛɛzu ná!

Nà-nuɓusɛlai pɛ ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

104

Mamagi ɠa anii kpein kpɛtɛ ƓALAGI ʋɛ

1 Nà-nuɓusɛlai pɛ ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI, è wɔɔlɔʋɛ kwɛ ge la ba.

È maaɠiliʋɛ, è ɗa volo ga maayikii.

2 È ɓɔɠɔ maaɠiliʋɛ ga wozakalagi eɠɛ seɠei.

È geeɠɔlɔgi zuvie eɠɛ seɠe ʋɛlɛi.

3 È è-zeizuʋɛ loni geezuʋɛ ziɛiti maazuʋɛ,

ɗa ɗa tonaɓiingiti kɛ ga ɗa-ɠɔɔɠɔ wotoloiti,

è fiilɛi ɠɔma, é ɗa li ga ɗe.

4 È fiilɛi ɠɛ ga ɗa-ɠeelai,

è abuzogiti kɛ ga ɗa-wotiɠɛ aniiti.

5 È eteai loni ma wuulaagiti maazu kpaan,

nii a kɛ é mina ɲiikpi eyɛsu pɛ.

6 È maaɓɔleni ga kpoloɗɛi, eɠɛ seɠei,

ziɛiti ti gizeiti maaɓɔleni.

7 Siɛgi zu è zelii loni da ziɛiti ma, ti ʋelani,

ti ɓizɛni è-wooi ʋa, nii é ɠɛni eɠɛ tona ɓunɛ tugi,

8 ti lɛɛni gizeiti ma, ti yei nɛmɛiti su,

eyɛsu ti zeeli adaʋɛ, ʋɛ è ná leʋeni ti ʋɛ.

9 È ziɛiti kwɛgi laaʋɛ, nii ti la ɓudɛa maazu eyɛsu pɛ,

naa ɠa a kɛ, ti mina ʋa, ti ʋa eteai maaɓɔle mɔnɔ.

10 Ɗa ɠa è ziɛungiti ma ɗɛiti zeizu pɛtugiti su,

ti ɗa yei gizeiti zɔɠɔzuʋɛti.

11 Miná ɠa dɔɓɔ zuaiti kpein ta ɗa ʋa, ti ɓɔɔle ná,

ná ɠa dɔɓɔzu zoovalegiti ta ɗa ʋa, ti ɓɔɔle ná.

12 Wɔniiti ti laɠagiti to ná ɠobaʋɛ,

ti ɗa guyeiti too, ti ʋuuni guluiti su.

13 È-zeizuʋɛ geezuʋɛ, miná ɠa è tonai zeɠezu ná, é ʋu gizeiti ma,

è eteai laave ga ɗa-ɠulanumai, nii é ga è-yeei ná-botii.

14 Ɗa ɠa è tufai ʋɔnɔsu toganiiti bɛ, ta siinziin ganigiti nuiti ti botii ɠɛɛzu ga tiye.

Zekana ti-laamianigi zɔlɔɔsu da zooi ʋa,

15 ga dɔɔi nii é nuiti koozunɛɛzu,

ta gulɔi nii é ti-ɠaazuʋɛ volozu ga pagɔ,

ta ɓului nii é ti-zuvikɛi niinɛzu.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-guluiti ta ziɛi zɔlɔɔsu ga pagɔ,

Liɓan sɛdele guluiti é ti ziinni.

17 Wɔni goiti ta ʋaazu ti laɠagi lo ti zu,

wɔni é ga sigɔɲegi, naa zeizuʋɛ ɠa ga gului naati su, niiti ti ga sipɛlɛgiti.

18 Dɔɓɔ woliiti ta ɗa ɠɛ gize ɠaaɠoozagiti ma,

fasaiti ti ɠɛ ga foevoegoiti dɔɔɠuzuʋɛti.

19 Ɗa ɠa è alugi ɓɛtɛa, é ɗa yeeɠɛɠalaiti dɛɛ,

foloi daa yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ.

20 Ɗa ʋaazu ga kpidii, wɛlɛ kuai ɠa,

dɔɓɔzu aniiti kpein ta ɗa botii ɠɛɛ la,

21 zala ɓokpagiti ta ɗa zikɔ niina ta-laamianigiti polu,

ti ɗa ti-laamianigi ɠaiziɛ GALA zea.

22 Siɛgi zu foloi ɠulazu la, ta ɗa ɠaaɠale ma,

ti li ti la ta-yeɠeiti su.

23 Nui ɠa ɗa ɠula, é li ná-tii ɠɛɛzuʋɛ,

é yɛ ná-botii ma, eyɛsu kpɔkɔi zeeli.

24 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ɠɛɛwotiiti wola mɔinʋɛ!

È ti pɛ kpɛtɛʋɛ ga ɠimalai, eteai zulaavegɛ ga ɗa-ɓɛtɛanii.

25 Kpoloɗɛ wolai ʋɛtɛ, nu la kpela kaa,

fuluaniiti ti bu, nu la ti-lie kwɛɛga, ma wolaiti ta ma goiti,

26 ɓatoiti ti ɗa ziɛ ga,

ta ziɛ wu zua maayikiai,

nii è kpɛtɛai ga é ɗa ɠaɠo ná.

27 Fuluanii naati kpein kitogɛ ɗa nɔ è ʋa,

ga è ti-laamianigi ve ti ya, ma yeeɠɛɠalai ma.

28 Ɗa feena ti ya, ta ɗa seɠe,

ɗa yeaviena, ta ɗa yiɠo ga ani ʋagɔi naati.

29 Kɛlɛ ɗa ʋoluavena ti ʋa, ti zasu ɠa ɗa ɓali,

ɗa fiilɛi ɠulana ti ya, ta za,

ti ɠale ma, ti ɠɛ ga fufiligi.

30 Ɗa ɗa-viilɛi leʋena, ta ɓɛtɛ,

è zooi ɠaaʋɛ niinɛ ʋolu.

31 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai yɛ ná ɠɔ!

É ɠoozunɛ ná-kɛɛwotiiti saama!

32 A ɠaazulona eteai ʋa, zooi ɠa ɓali,

a vɔɔɠuna gizeiti ba, ta ɠala.

33 Nà pɔ gè ɗa guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nà-eteai pɛ su,

nà guyei loo nà-GALAGI ʋɛ, sìi ma voloi pɛ su.

34 Nà-kidafaawu wuyei nɛ tɔun bɛ!

Nɔ̀un nà, nà ɠoozunɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ.

35 Kotoba nuiti ti ɠula eteai ʋa!

Faa ɲɔu ɠɛ nu mina mɔ ɠɛ ná!

Nà-nuɓusɛlai pɛ ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

105

GALA ná-wooɠɛɠiladai

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, wo wooɠula, wo dɛɛ ga toɠa ga GALA,

wo kɛɛ vaa wolaiti dɛɛ ziiti saama!

2 À guyei loo tɔun bɛ, wo maamusɛ ga gɛingɛin ganigiti!

À kɛɛwoti maayikiaiti kpein dɛɛ!

3 À ɓɔɠɔ maamusɛ ga GALA daasei ɲadegai!

Niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛzu, naati ti ɠoozunɛ.

4 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ ta ná-zɛbɛi,

wɔin ɠɛ wo ma ga wo ɠɛ gaazu yeenɔpɛ.

5 À ɠizɛ kɛɛwoti maayikiaiti su, é ti ɠɛɛni,

maaɓɛlɛ vaiti, ta ná-tukpɔɠaaleʋeiti,

6 wɔiti wo ga ná-botiɠɛ nui Abalaame mavofodaiti,

wɔi wo ga Zakɔɓe ná-dointi, wɔi é yiimazeɠeai ga woye!

7 Ada-ƓALAGI ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

toɠa deve eteai pɛ ma.

8 Ki ka ná-minazeɠegi zu yeenɔpɛ,

wooi nii é fea yamani waagila (1.000) su nuɓusɛiti zea,

9 minazeɠegi é boni Abalaame ʋɛ,

ta ná-kona wooi ɠɛ de Izaake ʋɛ.

10 É kɛ ga devei Zakɔɓe ʋɛ,

é ɠɛ ga ɠɔoɠɔ minazeɠegi Izilayɛle ʋɛ.

11 É ɠɛni ma:

«Nà Kanaan yooi veezu è ʋɛ,

toɠa ɠɛ ga wɔnɔi wo sɔlɔɔsu.»

12 Ti lɔini gola,

ti goa nɔ ɠɛni de, ti ná ga wɛɛinti ti seikɔɠɔmai zu,

13 ti ɠɛni leʋeteʋesu, ziiti pɔ bɛti,

ta masadaiti pɔ bɛti.

14 Kɛlɛ GALA ge la ɠɛni ti yɛni na nu nɔpɛ ge ʋa ti maanɔɠɔ,

ti makɛ vai ɠa é masagiti doɠani la.

15 É ɠɛni ti ma:

«À mina naati sopele ɲɔu, niiti gè yiimazeɠeai ga tiye,

à mina faa ɲɔu ɠɛ ga dàawoo laazeeli nuiti.»

16 É pului looni zooi zu ná pɛ,

é daamiani fai ɠaaʋalani ba ti ya.

17 É zunu ɠila teʋeni ti luɠɔ,

Zozɛfe, nii é ʋɔdini, é ɠɛ ga duɔi.

18 Ti daani kpeɠɔi ɠa,

ti kɔlu yɔlɔɠɔi ʋili kɔgi ʋa,

19 eyɛsu naama voloi zeeli, Zozɛfe wooi laazeeli, nii é boni.

Názu ɠa wooi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni, naa dɛɛni la ga gaamai ɠɛni tɔun zea.

20 Masagi, nii é ga nuɓusɛiti ta-ɠundiɠii,

naa devei veeni ga ti fie, ti yeeɓeni ba.

21 É seini ga ná-pɛlɛyeɠei ma ɠundiɠii,

ta é kɛ ga kundiɠii naati kpein unda, niiti ti ɠɛni zeezu,

22 ga é ɗa masagi ná-kundiɠi wolaiti kala, ʋelei nɛai la bɛ,

é ɗa ná-nu wolaiti kala ga ɠimalai.

23 Naa ʋoluma, Izilayɛle liini Ezipete yooi zu,

Zakɔɓe ɠɛni ga seikɔɠɔma nu Same ná-zooi zu.

24 GALA ge ná-nuɓusɛiti maamɔinni gola,

é ti-zɛbɛi wɔɔlɔ, é leʋe ti zili nuiti tɔnɔi ʋa.

25 É ti-ɠigi valiboni, wɔinzeɠemai lɔ ti-yiimaʋɛ ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

ti ɗa ná-wooɠɛɠila nuiti yaava.

26 Názu ɠa é ná-botiɠɛ nui Moize leʋeni da,

ta Aalɔn, nii é yiimazeɠeni la.

27 GALA sɛbɛi zu, ti laavɔɔ vaiti kɛɛni,

ta maaɓɛlɛ vaa wolaiti, Ezipete nuiti saama, Same ná-zooi zu.

28 GALA ge kpidii leʋeni, kpidii ʋɛɛni zooi ɠa,

nu nɔpɛ ge la ɠɛni daawooi zakpe.

29 É ta-ɗɛiti faliboni ga ɲamai,

é kaleiti paa.

30 É zɔlɔgiti puuni zooi ɠa,

eyɛsu ti ʋu ta-masagi laa ʋɛlɛiti bu.

31 GALA ge ɓɔɛni, dɛgiti ti ɠula,

ti ʋu ta-yooi kpein ga, ta sosoligiti.

32 É sakɔtui ʋuuni ti ma, tonai ʋotogi zu,

ta geeɓadɛi nii é abui yeini ti ma zooi zu.

33 É leezɛn ɓeleiti koloɠoloni, ta kooleɠoole guluiti,

é ta-yooi ɠaa wuluiti galeɠaleni.

34 GALA ge ɓɔɛni, kotogiti ti ɠula,

ta koto ziʋoiti, niiti nu la ti-liegɔ ɠwɛɛga.

35 Ti ta-yooi ɠaa lufaiti kpein miini,

ti zooi ɠaa lɔnɔgiti kpein miini.

36 Naa ʋolu, é Ezipete nuɓusɛiti ti-loun zunu mɔungiti kpein paani,

ti-zuvikɛi ma lɔnɔ mɔungiti.

37 É ná-nuɓusɛiti kulani ná ʋa, walii ta zanugi yɛni ti ya.

Bolodamaiti saama, tanɔpɛ ge la ɠɛni ɲiikpini.

38 Ti lii vai ɠɛni ga koozunɛ Ezipete nuiti bɛ,

mazɔlɔɔ ti ɠɛni luazu Izilayɛle nuɓusɛiti ba.

39 Maliɠii tonaɓiingi zuvieni ga é ti maalɔɔɠu,

é abui ve ga naa kpidii zu ɠɛ kala.

40 Tɔɔzei ti falini, é kakalogiti feeni ti ya,

ti yiɠoni ga ɓului, nii é zeɠeni geezuʋɛ.

41 É fasai laaʋalini, ziɛi ɠula,

é vazani ada vɔɔiti, eɠɛ ziɛ wola.

42 É ɠizɛni ná-minazeɠe ɲadegai zu,

nii é boni ná-botiɠɛ nui Abalaame ʋɛ.

43 É ná-nuɓusɛiti kulani Ezipete yooi ʋa ga koozunɛ wolai,

ná-nuiti é yiimazeɠeni ga tiye, ti ɠulani ga guyeiti toa.

44 É zii ɠiligiti ta-yooiti feeni ti ʋɛ,

ti nuɓusɛ ɠiligiti ta-wotii ma lɔnɔgi zɔlɔɔ ga tɔnɔ,

45 nii a kɛ ti ɠolo ná-deveiti bɛ,

ti ná-tɔgiti so.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

106

De ɠɛ ʋa ga wooʋalada nuiti,
GALA ka ga wooɠɛɠila nui

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!

2 Ɓɛ ɠa a zoo é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛɛ vaa wolaiti bo?

Ɓɛ ɠa a zoo é maamusɛ vaiti kpein bo?

3 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti sɔle fai ɠɛɛzu,

ti naa ɠɛɛzu yeenɔpɛ, nii é ga telebodai.

4 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu è nuɓɔɠɔlai ɠɛɛzu la ɗa-nuɓusɛiti bɛ, mina yeema mà,

siɛgi zu è ti ɠizosu da, ɓɔ bà,

5 nii a kɛ, gè ɠaazula ɗa-nuiti ta-undaanɛɛi ma, niiti è yiimazeɠeai ga tiye,

gè ɠoozunɛ ga ɗa-nuɓusɛiti ta-ɠoozunɛɛi,

ta gi è maamusɛ ʋɔɔma gá ɗɔnɔiti!

6 Gi kotoi ɠɛa ga gi-mɛmɛwolani kɛʋele,

gi faa ɲɔu ɠɛ, gi ɠɛ ga sɔba nuiti.

7 Mazɔlɔɔ, gi-mɛmɛwolani ti la ɠɛni ɗa-laavɔɔ vaiti gaaɠaani Ezipete yooi zu,

ti yeemani ɗa-wooɠɛɠila faa wolaiti ma,

ti ɓakani kpoloɗɛi ɠobaʋɛ, Seeli Kpoloɗɛi ɠobaʋɛ.

8 Kɛlɛ, GALA ge ti ɠizoni, daaseigi wɔɔlɔ vai zu,

é ná-zobogi ɠula kɛlɛma.

9 É zelii loni Seeli Kpoloɗɛi ma, naa vɔɔni su,

ti ziɛni ma yeɠezaɠai zu, eɠɛ teʋebai zu.

10 É ti ɠizoni ti wɔinzeɠe nuiti ta-ɠɛʋeleiti ma,

é ti unmɔɔni ti zili nuiti ta-zobogi ma.

11 Ziɛiti ti ti maayoseɠe nuiti maaɓɔleni,

gila kpalaa ge la ɠɛni ɠulani.

12 Názu ɠa ná-nuɓusɛiti ti laani la daawooi la,

ti maamusɛ wuyeiti too bɛ.

13 Kɛlɛ ti yeemani gaamanɔ ná-kɛɛwotiiti ma,

ti la ná-faazeikpasuiti kɛ vai maaɓɔunni.

14 Teʋebai zu, ti-yiimaʋɛ laaveni ga gaazuɠulapɔi,

ti GALA suɠɔɠɔ fai ɠɛɛni zou vɔɔi zu.

15 Nii ti falini ma, é naa veeni ti ya,

kɛlɛ é seeɓɛi ʋilini ti zaama.

16 Ti toloi ɠulani ga Moize ti-ʋuuzuʋɛ,

ta Aalɔn, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nu ɲadegai.

17 Zooi laalaoni, é Datan ɓɔle,

é Aɓilame ná-nu ɓulugiti maalɔɔɠuni.

18 Abui ta-nu ɓulugiti galani,

abui soni faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba.

19 Ti nikɛ yiʋoi ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ Wolɛɓe gizei ma,

ti nɔkɔni kɔlu ɠaawuungai naa wu.

20 Ti GALA maavaliboni, nii é ɠɛni ga ta-lɛbiyai,

ga suai ʋaaɠulabai, nii é tufai miizu!

21 Ti yeemani GALA ma, ti ɠizo nui,

nii é faa wolaiti kɛɛni Ezipete yooi zu.

22 É laavɔɔ vaiti kɛɛni Same ná-zooi zu,

ta kɛɛwoti maayikiaiti Seeli Kpoloɗɛi ɠobaʋɛ.

23 GALA ge deveni ga é ti-ma zuwu ɠaaleʋe.

Kɛlɛ Moize, nii é yiimazeɠeni la, naa loni kakala,

é pee ve bɛ, é zeɠe ná-ziiɠaawanai ʋolu, é mina ti ɠoloɠolo.

24 Zou ʋagɔi maawooi woni ti ma, ti naa ʋɛlɛʋilini,

ti la ɠɛni laani GALA daawooi la.

25 Ti ɓɔɛni unsu ta-zeɠe ɠotaiti bu,

ti la ɠɛni ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋɛ.

26 Názu ɠa naa yeei wuzeɠeni la,

é ɠona ga toɠa ti undaaʋilisu teʋebai zu,

27 é ti-mavofodaiti faza zooi kpein su,

ti za zii ɠiligiti saama.

28 Ti ɓɔɠɔ ɠilini Ɓaale-Peyɔɔl ʋa,

ti zalaɠa zuaiti miini, niiti ti ɠɛni ga gɔvɛiti tɔnɔ.

29 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani ga ti-ziɛ ʋele ɲɔiti,

ɗɔfɔ zeeɓɛ ɲɔi ʋɛɛni ti ʋa.

30 Fineyase wuzeɠeni, é ná laazale,

ɗɔfɔ zeeɓɛ ɲɔi ɓeni gaamago nɔ.

31 Naa leveni tɔun bɛ ga telebo faa ɠa é kɛɛni,

eyɛsu yeeɠɛɠalaiti ta yeeɠɛɠalaiti su eyɛsu ɠɔ.

32 Ti GALA ziiɠaawana vai ɠɛɛni Meliɓa ɗɛi ʋɔ bɛ,

Moize lɔɔni maanɔɠɔi zu ti maaʋele ma.

33 Ti wola ɓɔini da,

é ɓɔɛ, é la ɠisiɛni su.

34 Ti la ɠɛni Kanaan nuiti ma zuwu ɠaaleʋeni,

eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la ti ma.

35 Ti zupuni ta zii ɠiligiti,

ti naati siɛ ʋele maalɛlɛni.

36 Ti ɠɛni naati ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti dɛbizu,

naati ti ɠɛni ti ʋɛ ga balii.

37 Anɛɛ ti-loun zunuiti, ta ti-loun anzanuiti,

ti naati kulani ga zalaɠaiti inɛgiti bɛ.

38 Ti sɔbalala ɲamai ʋuuni,

ti-loun zunuiti ma ɲamai, ta ti-loun anzanuiti ma ɲamai,

ti ti ɠulani ga zalaɠaiti Kanaan yooi zu ɠɔɔɠɔ ganigiti bɛ.

Zooi ɠɔzɔni ga naama nu ʋaa vai.

39 Ti ɓɔɠɔ ɠɔzɔni ga ta-ɠɛɛwotiiti,

ti koloɠologi ɠɛ ti-ziɛ ʋelei ʋɔ.

40 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani, ziiɠula ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

ná-nuɓusɛiti maayo ge zeɠeni bɛ.

41 É ti lɔɔni zii ɠiligiti zeezu,

niiti ti maayo ge la ɠɛni ʋɛ, naati ti zeini ti unda.

42 Ti zili nuiti ti ti nimizani,

ti unmaayeini naati zeewu.

43 Anɛɛ ni siɛ mɔinmɔin su, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ti unmɔɔsu,

kɛlɛ ta-ɠisiɛi ɠɛni nɔ ga ti ɗa ɓaka,

ti ɠata ta-vaaɠaaza golaiti ba.

44 Anɛɛ naa ʋe, Maliɠii a la ti ɓain gooi mɛnina,

é ɓena ɠida ta-ɠidaaʋili faiti bu.

45 É ɠizɛni ná-minazeɠegi zu ti letema,

ti maawɔin soni, eɠɛʋelei ná-wooɠɛɠiladai wɔɔlɔai la.

46 É ta-maawɔinɠaa ɠigi lɔ naati ziima,

niiti ti ɠɛni ti zosu ga duɔiti.

47 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, gi ɠizo!

Gi ɠaalɛ ba, è gi ɠula zii ɠiligiti saama,

naa ɠa a kɛ gi è maamusɛ, ɗɛigi è ɲadegai,

gá-ɠoozunɛɛi ɠɛ ga gi ɗa è lɛbi!

48 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

Izilayɛle ná-GALAGI, ɠɔoɠɔ ta ɠɔoɠɔ!

Nuɓusɛiti kpein ti ɠɛ ma: «Amina!»

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Sɛʋɛi Lɔɔlusiɛi

107

(Guyeiti 107—150)

Unmɔɔ GALAGI, è mama

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nu unmɔɔgaiti ti naa wo,

niiti é ti unmɔɔgai, é ti ɠula ti wɔinzeɠe nuiti zeezu,

3 é ti ɠaalɛ ba, é ti ɠula zooiti kpein su,

folo ɠulazu, folo liizu, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ.

4 Tanigaani ti ɠɛni leʋeteʋesu teʋebai zu,

ti la pele ɠaani, é ʋa lo ada ʋa, ná ga nu zeizu.

5 Pului ta kpɔɔle wɔin ɠɛni ti ma,

ti ʋalani ti-zuvikɛi ma.

6 Ta-ɠidaaʋiligi zu, ti ɓainni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu,

é ti ɠulani ta-yiiɓɔlɔ vaiti su.

7 É loni ti luɠɔ, é li ga tiye ga pele zɔlegi,

eyɛsu ti zeeli taa ma, nuiti seizuʋɛ.

8 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ná-wooɠɛɠiladai vaa zu,

ta ná-laavɔɔ vaiti é ti ɠɛɛzu nuɓusɛiti bɛ.

9 Mazɔlɔɔ é kpɔɔle ɗɛi veeni naati zea, niiti kpɔɔle wɔin ɠɛni ti ma,

é ani ʋagɔiti feeni naati zea, niiti pului ɠɛni ti ma.

10 Tanigaa ti ɠɛni zeini kpidi ɓɔii zu,

maanɔɠɔi ti ʋa ga yɔlɔɠɔi ta kɔlui, ti ga kasoɠa nuiti.

11 Tɔɔzei ti wuzeɠeni GALA ná-deveiti daalɔɠɔma,

nii é Anii-Pɛ-Unda, ti naa ná-tɛnɛ gooiti bɛlɛʋilini.

12 É ti lɔɔni kpɔlɔi zu,

ti ɓunɛni, nu nɔpɛ ge la ʋaani, é ʋa ɓɔ ti ʋa.

13 Ta-ɠidaaʋiligi zu, ti kpeei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu,

é ti ɠizoni ta-yiiɓɔlɔ vaiti su.

14 É ti ɠulani kpidi ɓɔii zu,

é ta-yɔlɔɠɔiti teʋeleʋeni ti ʋa.

15 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ná-wooɠɛɠiladai vaa zu,

ta ná-laavɔɔ vaiti é ti ɠɛɛzu nuɓusɛiti bɛ.

16 Mazɔlɔɔ é kɔlu ɓɔi kpogiti galeɠaleni,

é kɔlu zɔɠɔgiti kpezeɠele.

17 Ɠimalala nuiti, ti ta-eteai ziɛzu kotoi zu,

ti ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga maawɔin nuiti, ta-vaaɠaaza golaiti faa zu.

18 Daamianigiti kpein ti ɲɔuni ti-laaʋɛ,

ti maaɓuɠani saai ʋa.

19 Ta-ɠidaaʋiligi zu, ti kpeei looni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu,

é ti ɠizoni ta-yiiɓɔlɔ vaiti su.

20 É daawooi leʋeni, é ti ɠɛdɛ,

é ti ɠulani saai ya.

21 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ná-wooɠɛɠiladai vaa zu,

ta ná-laavɔɔ vaiti é ti ɠɛɛzu nuɓusɛiti bɛ.

22 Ti faanɛɛ wuuɠwɛɛ zalaɠaiti kula bɛ,

ta ná-kɛɛwotiiti dɛɛzu ga koozunɛ wuyeiti.

23 Tanigaa ti ɠɛni siɛi wosu ɓatoiti su kpoloɗɛi ɠa,

ti ɗa yaaɠolai ɠɛ ziɛ wolaiti ga,

24 naati ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwotiiti kaani

ta ná-laavɔɔ vaiti, kpoloɗɛ wolai ɠa.

25 É ɓɔɛni nɔ, fiilɛ wolai lokoleʋe,

é kpoloɗɛi ma lakpatakpagiti buzeɠe.

26 Ta-ɓatoi ɠɛni ti lɛɛzu geezuʋɛ,

ná tago a kɛɛna, é ti yei zeɠei zu,

dualuagi ɠɛni ti ma, ti yiiɓɔlɔ.

27 Gaazulatigi ti zoni, ti ɗa ziɛ eɠɛ dɔɔzo nu,

ta-ɠimalai kpein gaaʋalani ba.

28 Ta-ɠidaaʋiligi zu, ti ɓainni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu,

é ti ɠulani ta-yiiɓɔlɔ vaiti su.

29 É zelii loni fiilɛi ma, naa lɛi tɔɔn,

ziɛ lakpatakpagiti ti laani kpɛ.

30 Naa ɠɛni ga koozunɛ vaa ti ʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI loni ti luɠɔ, ti zeeli kein tosuʋɛ, ʋɛ ti ɓɛdɛi ɠɛni ná ʋa.

31 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ná-wooɠɛɠiladai vaa zu,

ta ná-laavɔɔ vaiti é ti ɠɛɛzu nuɓusɛiti bɛ.

32 Ti maamusɛ nuɓusɛiti ta-maaɓɔgi zu,

ti dɛbi kɛwolaiti ta-ɠaalɛbai zu.

33 Toɠa ɗa ziɛ wolaiti fɔ su, ná ɠɛ ga teʋebai,

é ziɛungiti fɔ su, naati ti ɠɛ ga zou vɔɔi,

34 é zou ʋagɔi valibo, é ɠɛ ga zooi kpoloi wanaai ba,

nuiti ti zeini ga naati ta-ɠotoi maaʋele ma.

35 Kɛlɛ toɠa ɗa teʋebai valibo, é ɠɛ ga ziɛ wolai,

é zou vɔɔi ɓalaa valibo, é ɠɛ ga ziɛungiti.

36 É ná ɠɛ ga naati seizu, niiti pului ti ma,

naati ti taai lo ná, ti zei ná,

37 ti molo zuwui vaza kpalagiti su, ti ɗa leezɛn ɓeleiti da,

niiti ta ɠɛ gwaai wosu ga bɔɔlɔa.

38 GALA ka tuya loo ti ʋɛ, é ti ɠaawɔɔlɔ gola,

é la ta-loganiiti maaʋɛlɛa.

39 Siɛgi zu ti maaʋɛlɛzu la,

ti zuɓili nimiza ɠasɔi wu, maanɔɠɔi ta kidaaʋiligi zu,

40 GALA ka zobobɛ nuiti pɛlɛʋɛlɛ,

é ti ɠɛ ga teʋeteʋe nuiti teʋebai zu, ʋɛ pele la ná.

41 Kɛlɛ toɠa ɗa bala nuiti kula maanɔɠɔi zu,

é ta-ʋɛlɛyeɠeiti gaawɔɔlɔ, eɠɛ togani goiti.

42 Sɔle nuiti ta miná ɠa, ti ɠoozunɛ,

kɛlɛ telebotala laaʋɛ kpein daa ɠa ɠulu.

43 Zɔi nɔpɛ é ga ɠima nu, é dama ga niima vaiti,

é ɠida Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠila kɛɛwotiiti bu.

108

Nà pilɛ sɔlɔɔ!

1 Davide ná-guyei. Guyei.

2 Ladalai ɠa zìimaʋɛ, ee, GALA!

Nà guyei loo, gè è maamusɛ ga zìimaʋɛ pɛ.

3 À wuzeɠe, wa ʋe, nà-kɔnigi ta nà-papai!

Nà geelaalaosuʋɛ maaloɠa.

4 Nà è maamusɛ ziiti pɛ saama, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI.

Nà guyei loo è ʋɛ zii ɠiligiti saama.

5 Mazɔlɔɔ ɗa-nuɓɔɠɔlai ɓudɛʋɛ geeɠɔlɔgi maazu,

ta ɗa-wooɠɛɠiladai tonaɓiingiti maazu.

6 Ee, GALA, è wɔɔlɔ ʋelei lɛ geeɠɔlɔgi maazuʋɛ!

Ɗa-lɛbiyai volo eteai zu ná pɛ,

7 naa ɠa a kɛ, niiti è ti nɛai ʋɛ, naati ti unmɔɔ.

Kizogi wo ga è-yeezai, gòoɠaaʋote.

8 GALA ge ɓɔɛni seizu ɲadegai, é ɠɛ ma: «Pilɛ sɔlɔɔ nui ɠa é ga ze!

Nà Sikɛme ɠaaɠwɛ su, gè Sukɔte nɛmɛi ɠaaɠwɛ.

9 Galaade ɠa ga nɔ̀nɔ, Manasé ɠa ga nɔ̀nɔ,

Efelayime ɠa ga kɔɔɠɔ wɔɔlɔgi ùnba,

Zuda ɠa ga nà-masa tukpɔi.

10 Moaɓe ɠa ga kokoi, nii gè maagbazu su,

nà-saʋala pilisuʋɛ ɠa ga Edɔme yooi.

Nà pilɛ sɔlɔɔ kpeei loozu Filisiti nuiti ta-yooi laalɔɠɔma.»

11 Ɓɛ ɠa a li ga ze taa wolai zu, nii siɠigi ma?

Ɓɛ ɠa a li ga ze Edɔme?

12 Ee, GALA, ɗa laade ɓaa, è ɠɛa ɠɛlɛni gi ʋa?

Ee, GALA, siɛgi zu gá-ɠɔɔɠɔ nuiti ti ɠɛni ɠulazu la, è la mɔ ɠɛni ʋilɛsu ti ʋolu.

13 Ɓɔ gi ʋa gi zili nuiti daalɔɠɔma,

mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ta-ɓɔbai ɠa nɔ ga wafuun faa.

14 Ni GALA ka ade ʋa, ada pilɛ sɔlɔɔ,

mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ade zili nuiti dɛɛvɛzu.

109

Nui nii ti zɛɛi ʋɛɛzu ma,
é ɗa ɓɔɠɔ maalobosu ɠaiziɛ GALA pɔ bɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋɛ. Davide ná-guyei.

GALA, ɗɛi gè è maamusɛzu, mina maaɠɛ kpɔ.

2 Mazɔlɔɔ nu ɲɔiti ti laalaoga dàalɔɠɔma, ti ɗa tɔ̀ɠɔi ɠoloɠolo,

ti ɗa sùɠula ga zɛɛ nɛgiti.

3 Ti màaɠoolia ga wɔinzeɠema ɓɔɛiti.

Ti ɗa laalɛ bù wafuun.

4 Ta nà-nɛɛbɛi zuloozu ga ti ɗa màalɔ,

tama nɔ̀un nà GALA falizu nɔ,

5 ti ɗa nà-faa ʋagɔi zuloo ga faa ɲɔi,

ti ɗa nà-bɔɔlalai zuloo ga wɔinzeɠemai.

6 Wɛlɛ, nii ɠa ti bosu:

«Ade yeelo nu ɲɔu ɠila ba daalɔɠɔma,

maalɔɔ nu ɠila ge lo zeezazuʋɛ!

7 Siɛgi zu ta ɠɛ tukpɔɠaaleʋezu la, ti peelala,

ná-GALA falii ɠɛ ga kotoi!

8 Sii ma voloi zu mina mɔ ɠooza,

taɠili ge zei potogi zu!

9 Ná-dointi ti ɠɛ ga podointi,

anzai ɠɛ ga poanzai!

10 Ná-dointi ti ɠɛ ga teʋeteʋe nuiti, ti ɗa falii wo,

ta-vali wosuʋɛ maaɠooza ta-ʋɛlɛi ʋa koloɠologai!

11 Kuye nuiti ti yeeʋɛɛ kɔligiti kpein ma mɛɛ,

ná-botii zulɔnɔgi pɛ ge ɠɛ ga toosu nuiti tɔnɔ!

12 Nu nɔpɛ ge mina nuɓɔɠɔla ɠɛ bɛ,

ta nu mina ná-podointi maawɔinɠa!

13 Mavofodai zuwuɠaaleʋe,

ti-laaseigi ɠaaʋa yeeɠɛɠalai zu, nii é ʋaazu!

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI mina ɠi kula mɛmɛwolani ta-vaaɠaaza golaiti su,

dee ná-kotoi mina gba é ʋa ɓe!

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuyɛ nɔ ɠɔ ta-ɠotoiti ba,

é ti-laaseigi ɓale eteai zu.

16 Tɔɔzei, zunui nii la nuɓɔɠɔla nɔpɛ kɛɛni,

é maawɔin nui wɔinzeɠeni, nii é ga bala nui,

eyɛsu é nui naa ʋaa, nii ziiɠoloɠologai.

17 Nu voovoo vai ɠa é nɛɛni bɛ, foovooi tɔ ɓalaa so!

É la ɠɛni kɛɛzu, é ʋa tuya loo nu ʋɛ, tuyai ʋela, é maaɠooza tɔ ɓalaa ba!

18 É foovooi loo ɠɔba, eɠɛʋelei ná-seɠei la,

naa lɔ koozuʋɛ ga ziɛi ɠɛʋele,

é lɔ ma ɠaeiti su ga gulɔi ɠɛʋele.

19 É ɠɛ eɠɛ seɠei, nii é felevelesu ɓɔɠɔ ma,

ta saamaɠiligi é saamaʋɛ yeenɔpɛ!»

20 Tɔun, Ɠɔoɠɔ GALAGI mu ge màalɔɔ nuiti sala ɠana,

niiti ti tɔ̀ɠɔi ɠoloɠolosu.

21 Ee, Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, màalobo, è-laaseigi wɔɔlɔ vai ma,

mazɔlɔɔ ɗa-wooɠɛɠiladai ʋagɛ, ùnmɔɔ.

22 Maawɔin nu ɠa ga ze, gè ɠɛ ga bala nu,

zìi ɠoloɠologɛ kòozu.

23 Nà ɲɛɛlɛzu vaa, eɠɛ niinigi é zeɠezu,

ta nɔ̀un foɓesu eɠɛ kotogi.

24 Zu so faa wolai ɠa ɲìibiiti suɓalizu,

gè ɗa vɔ.

25 Gè ɠɛa ti ya ga ɓaaɠulama anii,

ta kàana nɔ, ti ɗa ungi ɲiikpi.

26 Ɓɔ bà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-GALAGI!

Kìzo ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma.

27 Sìli nuiti ti ɠɛ kwɛɛ ga ɗa ɠa, è naa ɠɛai ga è-yeei,

ga ɗa ɠila kpe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è naa ɠɛai.

28 Ta zoo ti foovooi wo, kɛlɛ ɗɔun ɗa, ɗa tuyai loozu.

Ta wuzeɠena dàalɔɠɔma, ta unfe,

kɛlɛ nɔ̀un nà, ɗa-wotiɠɛ nui, dàa ɠa ve ga koozunɛɛi.

29 Niiti ti nɔ̀un maalɔɔzu, zɔngɔi zɛlɛ ti pɛ ba,

unfegi loo ti ɠɔba eɠɛ seɠei.

30 Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ga woo wola,

nà dɛbi bɛbɛ wolai zaama.

31 Mazɔlɔɔ toɠa ɗa maawɔin nui maalobo,

é unmɔɔ, é kula naati zea, niiti ti peelalazu.

110

Masagi zalaɠa ɠula nui

1 Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi é boni màliɠii ma:

«Zei zèezazuʋɛ,

eyɛsu gè è zili nuiti kɛ ga ɗa-ɠɔɠɔloma anii.»

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa-masadai ma zɛbɛi zuwɔɔlɔzu,

é zo Siyɔn GALA sei ʋɛlɛi ma.

Ɗa masadai ɠɛ è zili nuiti saama.

3 Voloi ɗa ɠɛ kɔɔi ɠɔɔzu la,

ɗa-nuɓusɛiti daa ɠa ve ga ziilɔɔi,

ti ɗa ʋa è ʋɔ ga kpizɛi, maaɠili ɲadegai zu,

sobuzobui, ɗa-ɠɔɔɠɔ zunu loungoiti ta suvilɛ ga ʋaa è ʋɔ bɛ, eɠɛʋelei nɔɗagi a ɗa ʋuu la.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonani, tama é la zeɠea woo ʋolu, é ɠɛni ma:

«Ɗa ga zalaɠa ɠula nui eyɛsu ɠɔ, eɠɛʋelei Mɛlekizedɛke ɠɛni la.»

5 È-Maliɠii ɠa è ɠobaʋɛ,

ná-ziiɠaawana voloi, toɠa masagiti dɛɛvɛ.

6 Toɠa ná-tukpɔi laalɛ zii ɠiligiti bu,

nu ʋoomai ma ɓulugiti gaa ɠa lɛ ba,

toɠa kundiɠiiti dɛɛvɛ eteai zu naa kpein.

7 Toɠa* ɓɔɔle pelei zu kɔtuɗɛi ɠa,

naa ʋoluma toɠa nɔungi wuzeɠe.

111

GALA ge faa maayikiaiti kɛɛʋɛ

1 *À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi ga zìimaʋɛ pɛ,

maaɓɔgi zu, telebo nuiti ta-ɠaalɛbai zu.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwotiiti bɔɔlɔʋɛ gola,

niiti kpein ti wɔinɗai la, naati ta ɗa ɠida ti wu gola.

3 Ná-kɛɛwotiiti ta ná-lɛbiyai ta ná-maanɛɛi ɠulazu kɛlɛma.

Ná-telebodai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

4 Toɠa pɔ ga nu ɠizɛ ná-faa maayikiaiti su.

Ɠɔoɠɔ GALAGI nuɓɔɠɔʋɛ, é ɠɛ ga maawɔinɠaa ƓALAGI.

5 Niiti ti luazu ba, toɠa ɗa naati maavaiti kpein kɛ.

Toɠa ɗa ɠizɛ ná-minazeɠegi zu yeenɔpɛ.

6 É ná-zobogi lɛɛni ga ná-nuɓusɛiti ga kɛɛ vaiti maaʋele,

siɛgi zu é zii ɠiligiti ta-yooi veeni la ti ʋɛ.

7 Nii kpein é kɛɛzu, naa ɠa é ga gaamai ta sɔlegi.

Nu maanɛɛʋɛ, è la ná-deveiti kpein da.

8 É ti zei ʋele ɓɛtɛʋɛ eyɛsu ɠɔ,

kɛai gaamai ta sɔlegi maazu.

9 É unmɔɔ fai leʋeni ná-nuɓusɛiti ma,

é minazeɠegi wo ti ʋɛ, nii é ga ɠɔoɠɔ kelei.

GALAGI ʋe, nii ɲadegai, maayiki.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa é ga ɠimalai lɔɔzeizuʋɛ,

niiti kpein ti ziɛzu ga naa, naati ka ɠi pagɔi ti ma.

Ná-maamusɛi ɠa yɛsu ná ɠɔ.

112

Wooɠɛɠila nuiti ta-undaanɛɛi

1 *À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

ta nɛɛbɛ vai ɠa é ga, é naa ná-deveiti so, é ziɛ la.

2 Mavofodai ɠa ɠɛ ga zɛbɛsu nu eteai zu.

Tuya ɠa ɠɛ telebo nui mavofodai ma.

3 Toɠa ɓɔɠɔ zɔlɔɔ, naavoloi ɠɛ ná-pɛlɛi wu,

ná-telebodai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

4 Siɛgi zu fai pɛ suɓidizu la, wozakalagi ɠa ɗa ɠula sɔle nui ʋɛ.

Telebogɛ, nuɓɔɠɔai, é ga maawɔinɠaa nu.

5 Pagɛ ga nui nuɓɔɠɔlai ɠɛ, é kuyei ʋɛɛ,

é ɓɔɠɔ vaiti gaaɠula ba ga sɔledai.

6 Mazɔlɔɔ faa nɔpɛ ge la telebo nui ɲiikpiga eyɛsu pɛ,

nuiti ta ɠizɛ su eyɛsu ɠɔ.

7 É la luaa ziiɠoloɠolo kpɔɛ ɲɔiti ba.

Ziilɛiʋɛ, tɔɔzei poluzeiʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

8 Zii la ɓalia, dualua ge la ziimaʋɛ.

Gaaɓelagi, toɠa sili nuiti koloɠolo pelei ɠa.

9 Toɠa ɗa faanɛɛi ɠɛ ga bɔɔlɔa maanɔɠɔ nuiti bɛ.

Ná-telebodai ɠa yɛsu ná ɠɔ,

tanɔ ɠa a ɗa la ná-zɛbɛi ta ná-lɛbiyai ma.

10 Faa ɲɔu ɠɛ nui a kaana, ziiɠaa ɠa ɗa wana,

é ɗa ɲiigai ziɛ ga, é ʋala ná-zobogi ma.

Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ziimai ɠa ɠoloɠolo.

113

GALAGI nii kɛɠala la ná

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À maamusɛ, wɔi wo ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nuiti,

à Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maamusɛ!

2 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

é zo niizu ma, eyɛsu ɠɔ.

3 É zo folo ɠulazuʋɛ ma, é li folo liizuʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi lɛbiyai zɔlɔɔ.

4 Toɠa zeini ziiti kpein unga,

ná-lɛbiyai ɠa geeɠɔlɔgi maazu.

5 Ɓɛ ɠa é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI ɠɛʋele?

Toɠa zeini anii kpein unga geezuʋɛ.

6 Kɛlɛ toɠa ɗa ungi ʋilɛ,

é geeɠɔlɔgi ɠa ta zooi.

7 Toɠa ɗa maawɔin nui ɠula fufiligi zu,

toɠa ɗa maanɔɠɔ nui wuzeɠe, é kula kpoɠagi zu,

8 é sei seizumaanɛgiti saama,

ná-nuɓusɛiti ta-zeizumaanɛgiti.

9 Toɠa pɛlɛyeɠei ve doun zɔlɔɔtala anzanui ya,

é koozunɛɛi zɔlɔɔ, tɔɔzei é ɠɛa ga dounɠa ti-lee.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

114

Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠulani la
Ezipete yooi ʋa

1 Siɛgi zu Izilayɛle nuɓusɛiti ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa,

siɛgi zu Zakɔɓe mavofodaiti ti ɠulani wɛɛn nuɓusɛiti saama,

2 Zuda yooi ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai,

Izilayɛle ɠɛ ga ná-zooi.

3 Kpoloɗɛi naa ɠaani, é ɓizɛ,

Zuludɛn ɠaaɠaleni ma ga ʋoluʋelei.

4 Gizeiti ti ɠɛni ʋilisu ga baala sinɛ wolaiti kɛʋele,

gize goiti ti ɗa ʋili ga baala ziʋoiti kɛʋele.

5 Toɠa ɠale, kpoloɗɛi, è ʋelani ɠana?

Ɗa ma, Zuludɛn, toɠa ɠale è ɠaleni ma ga ʋoluʋelei?

6 Wa ma, gizeiti, toɠa ɠale wo ʋilini eɠɛ baala sinɛ wolaiti?

Wa ma, gize goiti, toɠa ɠale wo ʋilini eɠɛ baala ziʋoiti?

7 Ee, eteai, ɓali Maliɠii ɠakala,

Zakɔɓe ná-GALAGI ɠakala,

8 nii a ɗa fasai valibo, é kɛ ga kpoigi,

é kɔtui ɠɛ ga ziɛungi.

115

GALA gila kpe ka lɛbiyai bɛ

1 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, é la ga gɔnɔ,

giya laade gɔnɔ ʋa ɠɛ ga lɛbiyai,

kɛni ɗa ɠila kpe, ɗa-nuɓɔɠɔlai maaʋele ma, ta ɗa-wooɠɛɠiladai.

2 Leeni vaa zu, zii ɠiligiti ti ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga:

«Mini ɠa ta-ƓALAGI ná?»

3 Ada-ƓALAGI ɠa geeɠɔlɔgi zu,

é ɗa naa kpein kɛ, nii nɛai bɛ.

4 Kɛlɛ ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti ta ga walii ta zanugi,

niiti nuɓusɛiti ti ti ɓɛtɛai.

5 Daaʋɛ ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la ɓɔɛzu la,

gaazuʋɛ ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la wozaɠaazu la,

6 goiyeɠei ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la faa mɛnisu da,

sokpai ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la ani maku mɛnisu da.

7 Ti-yeeiti ta ti ʋa, kɛlɛ ti la vɔɔɠuzu ani ʋa ga tiye,

ti-ɠɔɠɔiti ta ti ʋa, kɛlɛ ti la ziɛzu ga tiye,

woo la zooga ɠulazu ti-ɠɔdayeɠei zu.

8 Ti ɓɛtɛ nuiti kulaʋɛ ga tiye,

ta niiti kpein ti ɠitosu ti ʋa.

9 Izilayɛle, ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

Tɔ ɠa é è ʋɛ ga kpɔba nui, ta kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛgi.

10 Wɔi wo ga zalaɠa ɠula nuiti, Aalɔn mavofodaiti, à ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

Tɔ ɠa é è ʋɛ ga kpɔba nui, ta kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛgi.

11 Wɔiti wo luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, à ɠaliva ma.

Tɔ ɠa é wo ʋɛ ga kpɔba nui, ta kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛgi.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠisiɛzu ade zu, toɠa tuya loo ade ʋɛ,

toɠa tuya loo Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ʋɛ,

toɠa tuya loo Aalɔn ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo naati bɛ, niiti ti luazu ba,

ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI wo ɠaawɔɔlɔ,

wa-o, wo-lointi-yo.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo wo ʋɛ,

nii é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa, ta zooi.

16 Geeɠɔlɔgi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ,

kɛlɛ é zooi veeʋɛ nuɓusɛiti bɛ.

17 Gɔvɛiti taade ta ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

anɛɛ naati taɠila kpalaa, niiti ti gaalɛi yooi zu.

18 Kɛlɛ adɔun, ada Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛzu, é zo niizu ma, eyɛsu ɠɔ.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

116

Màliɠii ɠa ɗa gòoi mɛni

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛɛʋɛ bɛ̀, mazɔlɔɔ toɠa ɗa gòoi mɛni,

siɛgi zu gè maanɛɛnɛzu la.

2 Tɔɔzei goilogɛ gòoi ma,

nà yɛ wooɠulazu ma yeenɔpɛ, sìi ma voloi pɛ su.

3 Saai ma ɠaluiti ti ɠɛa veleveleni mà,

gɔvɛalaazu vaiti ma yiizoolɛiti ti ɠɛni mà,

gè zeelini kidaaʋiligi ta ziizoolɛi ɠwɛgi ma.

4 Kɛlɛ gè wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, gè ɠɛ ma:

«Nà è maanɛɛnɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, zɛ̀nvui ɠizo!»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa nuɓɔɠɔlai ɠɛ, sɔlegɛ,

ada-ƓALAGI ɠa ga maawɔinɠa ƓALAGI.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naati makɛ, niiti ti la dɛ faa mɔinmɔin kwɛni,

tɔ ɠa é kìzoni, siɛgi zu màawɔinni la.

7 Zìi, ɠaaɠale ma ɗa-yiilɛigi zu,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI faanɛɛ ɠɛɛʋɛ è ʋɛ.

8 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ùnmɔɔni, è kùla saai ya,

è gàazuɗɛiti kpale,

è kɔ̀ɠɔiti seɠe too ʋelei ma.

9 Nà yɛ ziɛzu fulu nuiti ta-eteai tɛi su,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu.

10 Ìɲɔ ge la ɠɛni leʋeni, anɛɛ siɛgi zu gè ɠɛni ɠɛɛzu ma la:

«Màawɔinɗa gola!»

11 Nà-ziiɓɔlɔi zu, gè ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma:

«Nui kpein ka ga zɛɛ nu!»

12 Leeni ɠa nà zoo gè kɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ná-faanɛɛi kpein faa zu nɔ̀un tetema?

13 Nà pilɛ sɔlɔɔ ziawɔi lɛ geezu,

gè wooɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

14 Nà nà-minazeɠegiti daazeeli, niiti gè ti ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

nà naa ɠɛ ná-nuɓusɛiti pɛ gaazu.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠila nuiti saa vai ɠa ɗa ɠɛ gaazu ga faa ɓaa gola.

16 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ga ɗa-wotiɠɛ zunui,

nii ɗa-wotiɠɛ anzanui sɔlɔɔgai!

È bà wɔinzeɠema ɠaluiti teʋea bà.

17 Nà faanɛɛ wuuɠwɛɛ zalaɠaiti kula è ʋɛ,

gè wooɠula è ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI.

18 Nà nà-minazeɠegiti daazeeli, niiti gè ti ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

nà naa ɠɛ ná-nuɓusɛiti pɛ gaazu,

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-koizuʋɛti,

Zeluzalɛme laaʋeaiti saama.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

117

Etea maamusɛi kpein

1 Ziiti kpein, à Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À dɛbi, nuɓusɛiti kpein!

2 Mazɔlɔɔ ná-nuɓɔɠɔlai zuwɔɔlɔʋɛ gola ade ʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

118

È yɛ vulua, è ɗa naa wo,
nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛa

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!

2 Izilayɛle nuiti ti bo, ti ɠɛ ma:

«Ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!»

3 Aalɔn mavofodaiti ti bo, ti ɠɛ ma:

«Ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!»

4 Niiti ti luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, naati ti bo, ti ɠɛ ma:

«Ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!»

5 Nà-kidaaʋiligi zu, gè wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

é gòoɠaaʋoteni, é fìeni.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa bà, gè la lua ani nɔpɛ ba,

leeni ɠa nui a zoo é kɛ ga ze?

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa bɛ̀ ga nà-kpɔba nui,

nà wɔ̀inzeɠe nuiti koloɠolosuʋɛ ɠa ga gàazuʋɛ.

8 Fizɔgɛ nu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ga lɔɔɠuzuʋɛ,

aisa nu ʋa li ɠalivaazu nui ma.

9 Fizɔgɛ nu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ga lɔɔɠuzuʋɛ,

aisa nu ʋa li ɠalivaazu seizumaanɛgiti ma.

10 Zii ɠiligiti pɛ ti màalatini,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, gè ti ɓulukpuluni.

11 Ti màalatini, ti màavelevele,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, gè ti ɓulukpuluni.

12 Ti màalatini eɠɛ sɛlɛ kɔingiti,

kɛlɛ ti zaani eɠɛ abui é zosu dɔɔ laa fɔɔi ʋa.

Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, gè ti ɓulukpuluni.

13 Ti dàaʋili gola, gè ʋa loo,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔni bà.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga nà-zobogi, ta nà-maamusɛ wuyeiti ma ungi,

tɔ ɠa é ga nà-kizogi.

15 Koozunɛɛi ta unmɔɔgi ma ɓee wooiti ta telebo nuiti ta-zeɠe ɠotaiti buulaave.

Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezai ɠa botii ɠɛɛzu ga zɛbɛi!

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezai wuzeɠeʋɛ!

Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezai ɠa botii ɠɛɛzu ga zɛbɛi!

17 Gè la zaazu, nà yɛsu vulua,

gè ɗa naa zuɠula, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛa ga kɛɛwotiiti.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI màaɠoloni,

kɛlɛ é la dɔ̀ɔni saai zu.

19 À pɛlɛi laalao bɛ̀, nii makɛgai sɔle nuiti ta-vaa ma,

miná ɠa gè lɛɛzu ná, gè Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ.

20 Wɛlɛ siɠidaʋɛ ʋa, nii é liizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ,

miná ʋele ɠa sɔle nuiti ti leʋesu da.

21 Nà è maamusɛzu, tɔɔzei è gòoɠaaʋoteni,

è ʋaani è ɠɛ ga nà-kizo nui.

22 Kɔtui nii pɛlɛ lo nuiti ti ɠɛlɛni ba,

naa ɠa kɛai ga sɔɓelama ɠɔtu wolai.

23 Naama vai ʋaaʋɛ é zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ,

toɠa ga laavɔɔ vaa ade ɠaazu.

24 Za ɠa ga foloi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kulaai,

ade siɛ ga koozunɛɛi, de ɲaɠai ɠula, de ɠoozunɛɛ!

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI, kizo fai ve!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, undaanɛɛi ve!

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo naama nui ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu!

Gá tuya loozu wo ʋɛ, é ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu!

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe ka é ga GALAGI,

tɔ ɠa é wozakalagi veezu de ya.

À dɔɔ laaiti so ya, wo lɔ polu ʋɛbɛi zaama,

eyɛsu wo zeeli zalaɠa ɠulazuʋɛ.

28 Ɗa ga nà-GALAGI, nà è musɛzu,

ee, nà-GALAGI, nà è maamusɛzu!

29 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!

119

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi maayikiʋɛ, daazeeli

1 *Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti-ziɛ ʋelei zɔlegai,

ti ti-ziɛ ʋelei zoloosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi ma.

2 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti ná-kala gooiti sosu,

ti ɠolozu bɛ ga ti-yiimaʋɛ pɛ.

3 Naati ti la faa ɲɔu nɔpɛ kɛa,

kɛlɛ ta ta-eteai ziɛzu, é zoloo GALA ná-pelei ma.

4 È ɗa-leveiti kulani kɛlɛma,

nii a kɛ nu ɠolo ti ʋɛ ga pagɔ.

5 Ziilɔɔi ɠɛ zèa,

nii a kɛ, gè ɗa-leveiti so!

6 Naazu gè la unfega tago ɓalaa,

siɛgi zu gè ɗa-leveiti pɛ pɛtɛsu da.

7 Nà è maamusɛ ga sɔledai, é zìimaʋɛ,

nà ɗa-lelebodai ma leveiti kalana.

8 Nà ɗa-leveiti so,

mina ɠɛlɛ bà ɲɛgɛlɛin.

9 Zunu loungoi ɠa zoo ɠale, é ziɛ ɲadedai zu?

Kɛni é è-laawooi zo, é ziɛ la.

10 Nà è ɠaiziɛzu ga zìimaʋɛ pɛ,

mina ɓe bà, gè ʋa zeɠe ɗa-leveiti polu.

11 Gè è-laawooi makɛgɛ zìimaʋɛ,

naa ɠa a kɛ, gè mina koto ɠɛ è laalɔɠɔma.

12 Mamagi ɠa è ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

kàla ga ɗa-leveiti!

13 Dàkɔlɔgiti ta ɗa-leveiti kpein suɠulazu,

niiti è ti woni.

14 Gè ʋilɛ ɗa-ɠala gooiti polu, naa ɠa ɗa kòozunɛ,

eɠɛ ni nà naavolo wola zɔlɔɔ.

15 Nà ɠisiɛ ɗa-leveiti su,

gàazu logɛ ɗa-ʋeleiti ba.

16 Nii è sɛʋɛai, naa ɠa nɛ̀ɛbɛ vaa wolai su,

gè la yeemaa è-laawooi ma.

17 Faa ʋagɔ ɠɛ bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui,

gè zɛnvui wo, nà ɠolo è-laawooi ʋɛ.

18 Gàazuʋɛ zeɠe ma,

naa ɠa a kɛ, gè ɗa-lɔgi maayikizuʋɛ ɠa.

19 Nà ga seikɔɠɔma nu eteai zu,

mina ɗa-leveiti dɔɔɠu bà.

20 Yeeɠɛɠalai pɛ su, ɗa-leveiti kwɛɛ fai ɠa

gè gaiziɛzu ga sɛ̀bɛi pɛ.

21 Ɗa zelii losu waso nuiti ma, foovoo nuiti,

ti zeɠezu ɗa-leveiti polu.

22 Ɓaaɠulamai ta bɛlɛlala vai ma ɠasɔi zeɠe ùnma,

mazɔlɔɔ nà ɗa-ɠala gooiti sosu.

23 Anɛɛ ni kundiɠiiti ta yaavai ɠilizu dàalɔɠɔma,

nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà yɛ ɠisiɛzu ɗa-lɔgiti su.

24 Ɗa-ɠala gooiti ti ga zìima vaiti,

ta ga tɛ̀nɛ nu ʋagɔiti.

25 Nà laani fufiligi zu,

zɛnvui ve bɛ̀, eɠɛʋelei è-laawooi bogai la.

26 Gè sɔ̀giti kpein dɛa ga ɗe, è gòoɠaaʋoteni,

kàla ga ɗa-leveiti.

27 Ɗa-leveiti gaaɠa ʋelei lɛ ga ze,

nii a kɛ gè ɠisiɛ ɗa-vaa maayikiaiti su.

28 Ziizoolɛi ɠa gàazuɗɛi ʋuuzu.

Bùzeɠe, eɠɛʋelei è-laawooi la.

29 Màaɠooza zɛɛ ʋelei ʋa.

È-zaalai zu, ɓɔ bà, gè ziɛ ga ɗa-lɔgi.

30 Gè yiimazeɠea ga gè yɛ è ʋɛ ga wooɠɛɠila nu,

nà ɠolozu ɗa-leveiti bɛ.

31 Nà ɠilizu ɗa-ɠala gooiti ba, niiti è ti veeni zèa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina va bu, gè ʋa unfe.

32 Nà ɓizɛzu ɗa-leveiti ma ʋelei zu,

mazɔlɔɔ è zìi laalaoga.

33 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, kàla ga ɗa-leveiti ma ʋelei,

nà yɛ ziɛzu la eyɛsu gaaɓela.

34 Faaɠaaɠaa ɠigi ve bɛ̀, gè ɗa-lɔgi zo,

gè ɠolo bɛ ga zìimaʋɛ pɛ.

35 Lo tùɠɔ ɗa-leveiti ma ʋelei zu,

mazɔlɔɔ naa ɠa ga zìima vai.

36 Zìi ɠɛʋele ɓɛtɛ ɗa-ɠala gooiti tuɠɔ,

gè mina ʋilɛ kpɔ̀ɠɔ lɔnɔgi ʋolu.

37 Gàazuʋɛ zeɠe wafuun faiti ba,

zɛnvui ve bɛ̀ ɗa-ʋelei ma.

38 Naa ɠɛ bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui,

nii è ma minazeɠea naati bɛ, niiti ti luazu è ʋa.

39 Ɓaaɠulama vai maaɠooza bà, nii é màaluazu,

mazɔlɔɔ ɗa-leveiti pagɛ.

40 Wɔ̀in ma vaa wolai ɠa ga ɗa-leveiti!

Zɛnvui ve bɛ̀ ɗa-lelebodai ʋɔ.

41 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma bɛ̀,

kìzo, eɠɛʋelei è mìnazeɠeni la!

42 Nà zoo gè naati gooɠaaʋote, niiti ti ɓaaɠulazu mà,

mazɔlɔɔ gè ɓɔɠɔ ɠaliva è-laawooi ma.

43 Dàaʋɛ mina zeɠe gaama ɓɔɛi ʋolu,

mazɔlɔɔ nà ɠitosu ɗa-leveiti ba.

44 Nà ɗa-lɔgi zo,

yeenɔpɛ eyɛsu ɠɔ.

45 Nà ziɛ ɓɔɠɔyeemai zu,

mazɔlɔɔ ɗa-leveiti ka gè ti ɠaiziɛzu.

46 Nà ɓɔɛ masagiti gaazu ga ɗa-ɠala gooiti,

gè la unfega da.

47 Ɗa-leveiti nɛɛʋɛ bɛ̀,

kòozunɛɛʋɛ ga gè ɠolo ti ʋɛ.

48 Nà yeemaalesu ɗa-leveiti ma, mazɔlɔɔ ti nɛɛʋɛ bɛ̀.

Nà ɠisiɛ ɗa-lɔgiti su.

49 Ɠizɛ è-laawooi zu, nii è boni mà, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui,

nii è kitogi veeni bɛ̀ su.

50 Nà-maanɔɠɔi zu, nà-ziilɛigi ɠa ga

ɗa-minazeɠegi ɠa é zɛ̀su vulua.

51 Waso nuiti ti ɲɛɛɠulani nɔ̀un su,

kɛlɛ gè la zeɠezu ɗa-lɔgi ʋolu.

52 Ɠɔoɠɔ GALAGI, kìgi ɠa ɗa-leveiti su, è ti woni kaite,

naa ɠa é zìilɛizu.

53 Zìi ɠa ɗa ɠoloɠolo, nà faa ɲɔu ɠɛ nuiti kaana,

ti ɠɛlɛai ɗa-lɔgi ʋa.

54 Nà ɗa ɗa-leveiti maawuye,

zooi nii zu, ʋɛ gè ná ga wɛɛn.

55 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɗa ɠisiɛ è zu kpidii,

nà ɗa-lɔgi zo.

56 Nii é ga nɔ̀un tosuʋɛ,

naa ɠa é ga, gè ɗa-leveiti makɛ.

57 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà bosu ʋolu, tòsuʋɛ ɠa é ga, gè ɠolo è-laawooi ʋɛ.

58 Gè ɠaaɓa ga zìimaʋɛ pɛ, ga gè nɛɛ è ʋɛ,

zaalai la mà, eɠɛʋelei ɗa-minazeɠegi la.

59 Gè ɠisiɛni sìɛ ʋeleiti su,

nà ɠalesu ma ɗa-ɠala gooiti ma.

60 Nà zuvilɛzu, gè la ná laazu ɠoba,

ga gè ɗa-leveiti so.

61 Anɛɛ ni faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti sòni ga ta-ʋalii,

gè la yeemazu ɗa-lɔgi ma.

62 Kua zaamai, nà ɗa wuzeɠe ga gè è maamusɛ,

tɔɔzei ɗa-leveiti sɔle fai ʋa.

63 Nà ga naati ti-wɔɔlai, niiti ti luazu è ʋa,

ta niiti ti ɠolozu ɗa-leveiti bɛ.

64 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wooɠɛɠiladai eteai kpein daavegɛ,

kàla ga ɗa-leveiti.

65 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è faanɛɛ ɠɛa bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui,

é zoloo è-laawooi ma.

66 Kàla ga ɠimala ʋagɔi ta keleɠelegi,

mazɔlɔɔ dàaʋɛ ɗa-leveiti da.

67 Aisa ùnmaa ʋa yei, gè ɠakani,

kɛlɛ niizu, gè è-laawooi zoga.

68 È ʋagɛ, è ɠɛ ga faanɛɛ ɠɛ nui,

kàla ga ɗa-leveiti.

69 Waso nuiti ta zɛɛ mɔinmɔin pɛɛzu mà,

kɛlɛ nà ɠolozu ɗa-leveiti bɛ ga zìimaʋɛ pɛ.

70 Ti yiilaaɠulugɛ,

kɛlɛ nɔ̀un, kòozunɛ vai ɠa ga ɗa-lɔgi zo vai.

71 É kpɛ̀tɛni, ùnmaayeini,

nii a kɛ gè ɗa-leveiti kala.

72 Tɔgi kulaai è-la, naa vizɔgɛ bɛ̀,

é leʋe zanu kae waagila (1.000) ba, ta wali ɠaei.

73 È-yeeiti ti kɛ̀ʋele ɓɛtɛa, ti sùzo,

ɠimalai ve bɛ̀, nii a kɛ gè ɗa-leveiti kala.

74 Niiti ti luazu è ʋa, ta kà, ti ɠoozunɛ,

mazɔlɔɔ kìtogɛ è-laawooi ʋa.

75 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè kwɛɛ ga ɗa-leveiti sɔlegɛ.

È sɔledai ɠɛɛni ùnmaayei vai zu.

76 Ɗa-wooɠɛɠiladai ɠɛ ga gàanɛɛnɛ zaɓui,

eɠɛʋelei ɗa-minazeɠegi la bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.

77 Ɗa-maawɔinɠai yei mà, nii a kɛ gè zɛnvui wo,

mazɔlɔɔ ɗa-lɔgi ɠa é ga nɛ̀ɛbɛ vai.

78 Unfegi yei waso nuiti ma, tɛiti ti wɔ̀inzeɠezu wafuun.

Nɔ̀un nà, nà ɠigaiziɛzu ɗa-leveiti su.

79 È ɠaazuluaba nuiti ti ʋa ʋolu pɔ̀ bɛ,

nii a kɛ ti ɗa-ɠala gooiti kwɛɛ.

80 Nà pɔ zìi zɔle ɲɛgɛlɛin, ɗa-leveiti so fai zu,

naa ɠa a kɛ gè la unfega.

81 Zìi ɠa zoolɛzu ga ɗa-ɠizogi ma vai,

kìgi logɛ è-laawooi ʋa.

82 Gàazuʋɛ ɓɔiɗa su ga ɗa-minazeɠegi ɠaiziɛ vai.

Gè ɠɛ ma: «Ɗa gàanɛɛnɛ yeelɛ?»

83 Gè ɠɛa eɠɛ kɔlɔ woolei é ɠoloɠolosu abu luului zu,

anɛɛ naa ʋe, gè la yeemazu ɗa-leveiti ma.

84 Folo lielegɔ ɠa ɗa-wotiɠɛ nui kɛɛzu dɛ, kɛʋelei niizu?

Yeelɛ ɠa è naati tukpɔɠaaleʋezu la, niiti ti nìmizazu?

85 Waso nuiti ta zeɠei wɔɔzu tùɠɔ,

naa la zolooni ɗa-lɔgi ma.

86 Ɗa-leveiti kpein sɔlegɛ ga nu la ti la.

Ta wɔ̀inzeɠezu wafuun, ʋa è ɓɔ bà.

87 Ná tago ɠɛa de, ti ʋa ùndaaʋili,

kɛlɛ gè la ɠɛlɛzu ɗa-lɔgiti ba.

88 Zɛnvui ve bɛ̀ ga ɗa-wooɠɛɠiladai,

naa ɠa a kɛ gè deveiti so, è ti woni.

89 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-laawooi ɠa ná eyɛsu ɠɔ,

seizuʋɛ ɠa ná eyɛsu ɠɔ, geeɠɔlɔgi zu.

90 Ɗa-wooɠɛɠiladai ɠa yɛ ná, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

È eteai ɓɛtɛni, toɠa loni kpaan losuʋɛ.

91 Aniiti pɛ ta ná za, ɗa-levei zaɓui zu,

mazɔlɔɔ eteai kpein ka è yeema.

92 Ni ɗa-lɔgi la ɠɛni zìimani,

nà la za kaite nà-maanɔɠɔi zu.

93 Eyɛsu pɛ gè la yeemaa ɗa-leveiti ma,

naati ka è vaazu bu, gè zɛnvui wo ti zaɓui zu.

94 Nà ga ɗɔnɔ, kìzo.

Mazɔlɔɔ nà ɠaaɓaazu, gè ʋilɛ ɗa-leveiti polu.

95 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta pàa ɠeleɠelegi ɠaiziɛzu,

kɛlɛ nɔ̀un, gòilogɛ ɗa-ɠala gooiti ma.

96 Gè pɛtɛgɛ ga kwɛ ka ani ʋapagi kpein ba,

kɛlɛ ɗa-leveiti, kwɛ ge la ba.

97 Ee, ɗa-lɔgi nɛɛʋɛ bɛ̀!

Nà ɗa ɠisiɛ su yeenɔpɛ.

98 Ɗa-levei ɠa kɛ̀ɛzu ga ɠima nu, gè leʋe sìli nuiti ba,

mazɔlɔɔ toɠa zèa yeenɔpɛ.

99 Gè ɠimalai zɔlɔɔga, gè leʋe nà-kalamɔinti kpein ba,

mazɔlɔɔ nà ɠisiɛzu ɗa-ɠala gooiti su.

100 Ɠigi ɠa mà, é leʋe kɛwola wɔlɔiti ba,

tɔɔzei nà ɠolozu ɗa-leveiti bɛ.

101 Gè la kɛɛni, kɔ̀ɠɔi ʋa ʋilɛ faa ɲɔu ɠɛ ʋele nɔpɛ ma,

nii a kɛ gè è-laawooi zo.

102 Gè la maaɠoozani ɗa-leveiti ba,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è kàlasu.

103 Ɗa-minazeɠegi nɛɛʋɛ dàa ɠoozuʋɛ,

é leʋe kɔin gulɔi ʋa dàaʋɛ.

104 Ɗa-leveiti ti kɛ̀a ga ɠima nu,

naa ɠa é kɛa gè zɛɛ ʋeleiti kpein wɔinzeɠea.

105 È-laawooi ɠa ga lanboi kɔ̀ɠɔ wu,

ta wozakalagi é volozu nà-pelei zu.

106 Gè minazeɠeni, nà ma, nà nà-minazeɠegi zo,

gè ɠolo ɗa-leveiti bɛ, tɔɔzei ti zɔlegɛ.

107 Ti gòla maanɔɠɔni,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, zɛnvui ve bɛ̀, eɠɛʋelei è-laawooi bogai la.

108 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, yeezei nà-maamusɛ wooi wu,

è kàla ga ɗa-leveiti.

109 Zɛ̀nvui ɠa faaɓaagi laawu yeenɔpɛ,

kɛlɛ gè la yeemazu ɗa-lɔgi ma.

110 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta balii zeizu tùɠɔ,

kɛlɛ gè la zeɠezu ɗa-leveiti polu.

111 Ɗa-ɠala gooiti ta nɔ̀un bɛ ɠɔ, ga ani ɓii gola,

tiya ɠa ti kòozunɛɛzu zìimaʋɛ.

112 Gè devea zìimaʋɛ ga gè ɠolo ɗa-lɔgiti bɛ,

yeenɔpɛ, eyɛsu ɠɔ.

113 Gè woovele nuiti wɔinzeɠea,

kɛlɛ ɗa-lɔgi nɛɛʋɛ bɛ̀.

114 Ɗa ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ ta nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi,

kìtogɛ è-laawooi ʋa.

115 À maaɠooza bà, faa ɲɔu ɠɛ nuiti,

naa ɠa a kɛ gè nà-GALAGI ná-deveiti so!

116 Yeezei bù eɠɛʋelei ɗa-minazeɠegi la, naa ɠa a kɛ gè zɛnvui wo,

mina kìteʋe.

117 Ɠɛ ga pòluzeigi, naa ɠa a kɛ gè ɠizo,

gè la ɠaazuzeɠea ɗa-leveiti ba eyɛsu ɠɔ.

118 Ɗa naati daaʋilisu, niiti ti zeɠezu ɗa-leveiti polu,

mazɔlɔɔ ta-ɠisiɛi ɠa nɔ ga zɛɛ vai.

119 Ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti pilisu ya, niiti ti eteai zu, eɠɛ kaʋai,

naa ɠa é ba, ɗa-ɠala gooiti nɛɛʋɛ bɛ̀.

120 Kpùsɛi ɠa ɓalizu ga dualuagi, è seizu mà,

nà luazu ɗa-leveiti ba.

121 Nà ziɛzu ga sɔledai ta telebodai,

mina ɠɛlɛ bà, è ʋa dɔ̀ nìmiza nuiti zeezu.

122 Ɠɛ ga pòluzeigi, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, nà-undaanɛɛi vaa zu,

mina yeeɓe bà, waso nuiti ti ʋa nìmiza.

123 Gàazu ɓɔiɗa su ga ɗa-ɓɔbai maaɓɔun fai,

ta ɗa-ɠizogi, nii è ma minazeɠeni.

124 Faa ɠɛ bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, eɠɛʋelei ɗa-wooɠɛɠiladai la,

è kàla ga ɗa-leveiti.

125 Nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, ɠigi ve bɛ̀,

ga gè ɗa-ɠala gooiti kwɛɛ.

126 Ɠɔoɠɔ GALAGI, yeeɠɛɠalai ɠa è wuzeɠe,

ti ɗa-lɔgiti koloɠologa.

127 Nɔ̀un nà, ɗa-leveiti nɛɛʋɛ bɛ̀,

é ɓudɛ zanugi maazu, anɛɛ zanu kitei.

128 Gè ɗa-lɔgiti kpein pɛtɛgɛ ga ti zɔlegɛ, zeeɠaaɠwɛɛzu nɔpɛ ge la ba,

gè zɛɛ ʋelei kpein wɔinzeɠea.

129 Ɗa-ɠala gooiti pagɛ gola,

naa ɠa é ba, nà makɛsu ti ma ga pagɔ.

130 È-laawooiti ma ɠulakɛlɛmai ɠa ɗa wozakalagi ve,

toɠa ɗa ɠigi ve naati bɛ, niiti ti la dɛ faa mɔinmɔin kwɛni.

131 Ɗa-leveiti nɛɛʋɛ bɛ̀ gola,

nà ti magalasu ga zìimaʋɛ pɛ.

132 Ɠaaʋote mà, è zaalai la mà,

eɠɛʋelei è deveai la naati bɛ, niiti ti è nɛai ʋɛ.

133 Sɛ̀bɛlɔ, eɠɛʋelei ɗa-minazeɠegi la,

mina va bu, faa ɲɔu nɔpɛ ge ʋa zobo sɔlɔɔ mà.

134 Fìe, è kùla nìmiza nuiti zeezu,

naa ɠa a kɛ gè ɗa-lɔgiti so.

135 Yeezei bù ga pagɔ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui,

kàla ga ɗa-leveiti.

136 Gàazuɗɛi ɠa yeizu eɠɛ kɔtuɗɛi,

tɔɔzei nuiti ti la ɗa-lɔgi zosu.

137 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è zɔlegɛ,

è lelebogɛ ɗa-leveiti su.

138 Ɗa-ɠala gooiti è ti veezu,

ta ga gaamai, ti zɔlegɛ.

139 Zìi ɠa ɠalazu kòozu,

tɔɔzei sìli nuiti ti yeema è-laawooiti ma.

140 Ɗa-minazeɠegi ma ladalai ɠulaʋɛ kɛlɛma,

naa ɠa é ba, ti nɛɛʋɛ bɛ̀, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui.

141 Nà ga nui tosu wola la ba, ti bɛ̀lɛʋiligai,

kɛlɛ gè la yeemazu ɗa-leveiti ma.

142 Ɗa-lelebodai ɠa ga ɠɔoɠɔ kelei,

ɗa-lɔgi ɠa ga gaamai.

143 Kidaaʋiligi zeelia mà, nà koozuʋiligi zu,

kɛlɛ ɗa-leveiti ka ti ga nɛ̀ɛbɛ vaiti.

144 Ɗa-ɠala gooiti sɔlegɛ eyɛsu ɠɔ.

Ɠigi ve bɛ̀, nii a kɛ gè zɛnvui wo.

145 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà wooɠulazu è ma ga zìimaʋɛ pɛ, gòoɠaaʋote,

nà ɠolo ɗa-leveiti bɛ.

146 Nà wooɠulazu è ma, ʋa, è kìzo,

naa ɠa a kɛ, gè ɗa-ɠala gooiti so.

147 Nà wuzeɠezu aisa geelaa ʋa lao, gè wooɠula è ma ga è ɓɔ bà,

kìtogɛ è-laawooi ʋa.

148 Nà ɲiizu ɠaazu ɠa,

nii a kɛ gè ɗa ɠigaiziɛ ɗa-minazeɠegi zu.

149 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo gòoi ma, ɗa-wooɠɛɠiladai zu,

è zɛ̀ vulua, eɠɛʋelei ɗa-leveiti ti la.

150 Niiti ti faa ɲɔi ɠɛʋele ɓɛtɛzu, naati ta maaɓuɠaʋɛ bà,

ti maaɠoozaʋɛ ɗa-lɔgi ʋa.

151 Kɛlɛ, ɗa ɠa è kòba, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa-leveiti kpein ta ga gaamai.

152 Gè suɠwɛɛ kaite ga è ɗa-ɠala gooiti seini,

ta yɛsu ná ɠɔ.

153 Nà-maanɔɠɔi ʋɛtɛ, è ùnmɔɔ,

mazɔlɔɔ gè la yeemazu ɗa-lɔgi ma.

154 Màalogi wo, è ùnmɔɔ,

zɛnvui ve bɛ̀, eɠɛʋelei ɗa-minazeɠegi la.

155 Kizo fai maaɠoozaʋɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba,

mazɔlɔɔ ti la ɠolozu ɗa-leveiti bɛ.

156 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-maawɔinɠai zuwɔɔlɔʋɛ!

Zɛnvui ve bɛ̀, eɠɛʋelei è deveai la.

157 Sìli nuiti ta wɔ̀inzeɠe nuiti mɔinʋɛ,

kɛlɛ gè la ʋoluavega ɗa-ɠala gooiti ba pɛ.

158 Nà wooʋalada nuiti kaana, nà ɗa ti wɔinzeɠe,

ti la ɠolozu ɗa-leveiti bɛ.

159 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠizɛ su ga ɗa-leveiti nɛɛʋɛ bɛ̀!

Ɗa-wooɠɛɠiladai maaʋele ma, zɛnvui ve bɛ̀.

160 È-laawooi ma ungi ɠa é ga gaamai,

ta ɗa-leveiti kpein ti zɔlegɛ, ta yɛsu ná ɠɔ.

161 Zobobɛ nuiti ta wɔ̀inzeɠezu wafuun,

kɛlɛ sàsu la ɓalia, kɛni è-laawooi nɔ luɠɔ.

162 Kòozunɛɛʋɛ è-laawooi ma,

eɠɛ nui nii é naavolo wola zɔlɔɔgai.

163 Zɛɛi maayo ge la bɛ̀, gè wɔinzeɠeʋɛ,

kɛlɛ ɗa-lɔgi ɠa nɛai bɛ̀.

164 Nà ɗa è maamusɛ ná zeizu ɠɛ lɔfela foloi ma,

ɗa-leveiti faa zu, ti zɔlegai.

165 Ziilɛi gola ɠa naati bɛ, niiti ɗa-lɔgi nɛai ti ʋɛ,

ani nɔpɛ ge la ti ɠɔɠɔziɠaa, ti ʋa loo.

166 Kìtogɛ è ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ga ɗa kìzo,

nà ziɛzu ga ɗa-leveiti.

167 Nà ɗa-ɠala gooiti sosu ga zìimaʋɛ pɛ,

tɔɔzei ti wola nɛɛʋɛ bɛ̀.

168 Nà ɗa-lɔgiti ta ɗa-ɠala gooiti sosu,

mazɔlɔɔ è sìɛ ʋelei kpein kwɛɛ fai pɛ su.

169 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-kpee wooi zeeli è ma,

faaɠaaɠaa ɠigi ve bɛ̀, é zoloo è-laawooi ma.

170 Nà-maanɛɛnɛ wooi zeeli è ma,

ùnmɔɔ, eɠɛʋelei è minazeɠeni la.

171 Dàkɔlɔgiti ti è maamusɛ gola,

mazɔlɔɔ ɗa kàlasu ga ɗa-lɔgiti.

172 Nɛ̀gi è-laawooi maamusɛ,

mazɔlɔɔ ɗa-leveiti kpein sɔlegɛ.

173 È-yeei ʋa é ɓɔ bà,

mazɔlɔɔ gè yiimazeɠea ga ɗa-lɔgiti.

174 Ɠɔoɠɔ GALAGI, wɔ̀inma vaa wolai ɠa ga è kìzo,

ɗa-lɔgi ɠa é ga nɛ̀ɛbɛ vai.

175 Gè yɛ vulua, gè ɗa è lɛbi,

ɗa-leveiti ti ɓɔ bà.

176 Nà leʋeteʋesu eɠɛ baalagi nii toai ya.

Ʋa, è gàiziɛ, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui,

mazɔlɔɔ gè la yeemazu ɗa-leveiti ma.

120

Nui ti zɛɛi ʋɛɛzu ma, naa ná-GALA falii

1 Tɛɛ wo guyei.*

Nà-kidaaʋiligi zu, gè ɓainni Ɠɔoɠɔ GALAGI woizu,

é gòoɠaaʋoteni.

2 Gè ɠɛni ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ùnmɔɔ,

è kùla naati zea, niiti ti zɛɛi ʋɛɛzu mà, ti ɗa màayaava.»

3 Leeni ɠa GALA ge ʋaazu kɛɛzu ga ɗe,

ɗɛi è zɛɛi wosu ga è-nɛgi?

4 Toɠa ʋaazu kɔɔɠɔ mɛɛn ɠaazoɓagi ʋilisu è ma,

naa ʋɛɛ abulekai ʋa.

5 Toɠa bɛ̀ ga maanɔɠɔ vaa, sèi vai zii ɠiligiti saama,

gè ʋa yɛ zeini wɛɛinti ta-zeɠe ɠotaiti saama!

6 Kaite nà zeini naati saama,

niiti ziilɛigi wɔin la ti ma.

7 Ziilɛigi ɠa gè pɔ, kɛlɛ siɛgi zu gè ɓɔɛzu la,

tiya mu, kɔɔɠɔ vai ɠa ti pɔ.

121

Mini ɠa nà-kpɔbai a zeɠe ná?

1 Tɛɛ wo guyei.

Gè ɠaazulɛa ga gizeiti,

mini ɠa nà-kpɔbai a zeɠe ná?

2 Nà-kpɔbai ɠa ʋaazu é zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ,

nii é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa ta zooi.

3 É la vaa bu, è-ɠɔɠɔi ʋa ziɠa,

zɔi é è makɛsu, é la ɲia.

4 Wɛlɛ, zɔi é Izilayɛle makɛsu,

é la lia siingisiingi, é la ɲia.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga naa, nii é è makɛsu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga niinigi è-maaɠoolii zu,

6 foloi la è ɠalaa foloi ɲɛgɛlɛin,

alugi la faa ɠɛa ga ɗe kpidii.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa faa ɲɔi kpein kpudɛ è maazu,

toɠa è-yɛnvui makɛ.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓaa è maazu, é zo è ɠula yeei ma,

é li è ɠalema voloi ʋɔ,

é zo niizu ma, eyɛsu ɠɔ.

122

À ziilɛigi vali Zeluzalɛme ʋɛ

1 Tɛɛ wo guyei. Davide ná-guyei.

Kòozunɛɛni gola, siɛgi zu ti ɠɛni mà la:

«Ade li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ!»

2 Wɛlɛ, gi-ɠɔɠɔiti ti loga ɗa-ziɠidaʋɛti, ee, Zeluzalɛme!

3 Zeluzalɛme, taa wolai togai ga pagɔ,

ná-siɠigiti kakugai ma, é ɠɛ ga ani ɠila kpe.

4 Miná ɠa bolodamaiti ta ɗa ʋa ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-bolodaiti,

ti ʋa, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ náʋɛ,

naa ɠa ga tɔgi Izilayɛle ʋɛ.

5 Náʋɛ ɠa masa kpɔkpɔgiti ti ná, Davide mavofodai ʋɛ,

ʋɛ é zeizu ná, é ɗa tukpɔi ɠaaleʋe.

6 À GALA fali ga Zeluzalɛme ziilɛigi zɔlɔɔ, wo ɠɛ ma:

«Zeluzalɛme, niiti ti è nɛai ʋɛ, naati ti eteai ziɛ ziilɛigi zu.

7 Ziilɛigi masadai ɠɛ ɗa-ziɠigiti su,

ta ɗa-masa pɛlɛiti ziilɛi ɓɔɠɔ ma tɔɔn.»

8 Kɛ̀ɛleaiti ta bɔ̀ɔlaiti maaʋele ma,

zìimai ɠa ga: «Ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ!»

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ada-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ná-fai maaʋele ma,

nà undaanɛɛi ɠaiziɛzu è ʋɛ.

123

Zaalai maaɓɔun fai

1 Tɛɛ wo guyei.

Nà ɠaazulosu è ʋa,

ɗɛi è zeini geeɠɔlɔgi zu.

2 Eɠɛʋelei botiɠɛ nuiti ti ɠaazulosu da ti-maliɠiiti zeeiti ba,

ta botiɠɛ anzanui, é ɠaazulosu da maliɠi anzanui yeei ʋa,

ʋele ɠana gi ɠaazulosu da Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI ʋa,

eyɛsu é gi maawɔinɠa.

3 Gi maawɔinɠa, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi maawɔinɠa!

Mazɔlɔɔ ɓaaɠulamai kula ɠɛa ga giye.

4 Kpɛtɛ nuiti ta-ɲɛɛɠulasui kula ɠɛa ga giye,

ta waso nuiti ta-wɔinzeɠemai.

124

Ada-ɓɔbai ɠa zɔlɔɔsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ya

1 Tɛɛ wo guyei. Davide ná-guyei.

Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni loni ade ʋɛ,

Izilayɛle lɛ naa ma ʋolu, é bo,

2 ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni loni ade ʋɛ,

siɛgi zu nuiti ti ʋaani la, ti laalɛ ade wu,

3 naazu ta la ade-ma vului ɓɔle,

siɛgi zu ti ɠɛni ziiɠaawana wolai zu ade laalɔɠɔma.

4 Ziɛ veinfeingi a la li ga adeye,

kɔtuɗɛi ɠɛni ade maaɓɔlesu.

5 Naazu ziɛ veinfein golaiti

ti ɠɛni yeizu ga adeye.

6 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é la vaani bu

ga ti-ɲiigaiti ti ʋa ade ʋaliʋali.

7 Ade ɠulani ti ya, eɠɛ wɔnii

pelaai é ɠula wɔni ɓɛɛ nui ná-tumɔi zu.

Tumɔi ʋalini ga, ade ʋela.

8 Ada-ɓɔbai ɠa ɗa zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ʋɔ bɛ,

nii é geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛa.

125

Niiti ti ɠitogai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa

1 Tɛɛ wo guyei.

Niiti ti ɠitosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

naati kɛɛʋɛ eɠɛ Siyɔn gizei,

é la ɲiikpiga, toɠa loni ɠɔ.

2 Eɠɛʋelei Zeluzalɛme maaɠooliai la ga gizeiti,

zekana Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti maaɠooliai la,

é zo niizu ma, eyɛsu ɠɔ.

3 Telebotala masadai la yɛga ma ɠɔ telebo nuiti ta-yooi zu,

nii a kɛ telebo nuiti ɓalaa ti mina yeelɔ yaava vaiti su.

4 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠɛ ga nu ʋagɔ naati bɛ, niiti ti ga nu ʋagɔiti,

ta naati bɛ, niiti ti-yii zɔlegai.

5 Kɛlɛ niiti ti zeɠezu pele ʋagɔi ʋa, ti ʋilɛ ma ɲɔi zu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ti yɛʋɛ ɠɔɠɔzu, ta naati niiti ti telebotalai ɠɛɛzu!

Ziilɛigi ɠɛ Izilayɛle ʋɛ!

126

Gɔlɔiti ti valibogai ga koozunɛɛi

1 Tɛɛ wo guyei.

Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI Siyɔn zei ʋele ɓɛtɛni la ʋolu,

é ɠɛni gi-ɠi su ga se su vaa nɔ.

2 Naazu, gi la ɠɛni ɓesu ɲɛɛ wo fai ʋa,

gi ɗa koozunɛ wuyei loo.

Naazu, ti ɠɛni ɠɛɛzu ma zii ɠiligiti saama:

«Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI faa wolaiti kɛa ti ʋɛ!»

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI faa wolaiti kɛɛʋɛ gi ʋɛ,

gá koozunɛɛi zu.

4 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ʋa, è gi zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu,

eɠɛʋelei ɗa ɗa ziɛi laa la, ziɛ yeizuʋɛti teʋebai zu.

5 Niiti ti ani zuwui vazasu gaazuɗɛʋui zu,

ta ɠɛna teʋea, ta teʋe ga koozunɛ wuyei.

6 Zɔi é liizu ga wɔlɔa ná-molo zuwui unma,

naa ɠa ɠale ma ga koozunɛ wuyei, ná-molo ɠiliiti ti zea.

127

Fai pɛ ka Maliɠii yeezu

1 Tɛɛ wo guyei. Salomɔn ná-guyei.

Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la pɛlɛi loni,

to nuiti ta botii ɠɛɛzu nɔ wafuun.

Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la taai makɛni,

zɔi é makɛsu, naa ɠa ɲiizu ɠaazu ɠa fuun.

2 Toɠa ga wafuun faa, wo wuzeɠe fala, wo ɗa ɠaazuɓa, wo la laa fala,

wo ɗa ziizoolɛ vaiti kɛ, wo-laamianigi ɠaiziɛ vai zu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa nɛɛbɛ nuiti kpɛdɛma anii ve ti ya, anɛɛ siɛgi zu ti ɲiizu la.

3 Wɛlɛ, dointi ta ga tuyai, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feezu,

dointi ti zɔlɔɔsu, ta ga kulanumai.

4 Eɠɛʋelei mɛɛinti ti la, ti kɔɔɠuluɓai yeezu,

zekana doun zunuiti ti la, zunui ti zɔlɔɔsu ná-zunu loungoyai zu.

5 Undaanɛ nu ɠa ga naama zunui, nii ná-ɓɔlɔi laavegai ga tiye!

É la unfega, siɛgi zu é ɓɔɛzu la sili nuiti daalɔɠɔma taai ma ziɠidaʋɛ.

128

Undaanɛɛi wooɠɛɠila nui sɔlɔɔsu

1 Tɛɛ wo guyei.

Undaanɛ nu ɠa ga naa, nu-o-nu nii é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

é ɗa ziɛ ga naa yiima ʋeleiti!

2 Botii è kɛɛzu ga è-yeei, ɗa naama lɔnɔgi zɔlɔɔ,

è undaa ɠa nɛ, è kulanuma zɔlɔɔ.

3 È-anzai ɠa ɠɛ ɗa-ʋɛlɛi wu, eɠɛ leezɛn ɓelei gaawaai mɔinɗai,

è-loun zunuiti ta ɠooli ɗa-laɓalii ma, eɠɛ wolive wului ma ʋɔnɔgiti.

4 Ʋele ɠana nui a tuyai zɔlɔɔ da,

nii é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛ Siyɔn, é tuya loo è ʋɛ,

ɗa Zeluzalɛme ná-undaanɛɛi ɠa, è-zii ma voloi pɛ su,

6 ta ɗa è-lounlointi ka.

Ziilɛigi ɠɛ Izilayɛle ʋɛ!

129

Ti faa ɲɔu mɔinmɔin kɛɛni ga ze

1 Tɛɛ wo guyei.

Kaite mà loungo ziɛgi zu ti laalɛɛni bù,

Izilayɛle lɛ naa ma ʋolu, é bo,

2 kaite mà loungo ziɛgi zu ti laalɛɛni bù,

kɛlɛ ti la zobo sɔlɔɔni mà.

3 Ti kuɠui wolini pòluʋɛ,

eɠɛ nu a ɠɛ kpalagi wolizu.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɔlegɛ,

é faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ɠaluiti suleʋeleʋeni mà.

5 Ti unfe, ti ɠula ʋolu,

niiti kpein ti Siyɔn wɔinzeɠezu.

6 Ti ɠɛ eɠɛ pɛlɛ ɠɔma lufai,

é vɔɔzu, aisa é ʋa wɔɔlɔ,

7 nii molo leʋe nui la yeelaavega su,

ta molo ɠili nui la gilia ba ga ma ɠili.

8 Teʋe nuiti ti mina ɠɛ ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tuyai mɔɔ wo ma!

Gá tuya loozu wo ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu!»

130

Kidaaʋiligi zu

1 Tɛɛ wo guyei.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, kidaaʋiligi zu nà wooɠulazu è ma, è ɓɔ bà.

2 Màliɠii, woilo gòo ma!

Woilo, nà-maanɛɛnɛ wooiti ma ga pagɔ!

3 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ni ɗa gi zona ga gá-vaaɠaaza golaiti,

Màliɠii, ɓɛ ɠa a yɛ vulua?

4 Kɛlɛ è-ʋo ka ga maavaayɛgi,

naa ɠa a kɛ, nu lua è ʋa.

5 Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɓɔunsu ga zìimaʋɛ pɛ,

ta kìtogɛ daawooi ʋa.

6 Nà Maliɠii maaɓɔunsu,

é leʋe maaɓɔungi ʋa nii salaʋusuiti ta ɗa bo, é lo sobui zeeli vai ʋa,

ungo, é leʋe maaɓɔungi ʋa, nii salaʋusuiti ta ɗa bo, é lo sobui zeeli vai ʋa.

7 Ee, Izilayɛle nuɓusɛiti, à ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga wooɠɛɠila GALAGI,

unmɔɔgi ma zobogi kpein ka tɔun zea.

8 Toɠa a Izilayɛle unmɔɔ,

é kula ná-faaɠaaza golaiti kpein su.

131

Ziilɛi ma ungi

1 Tɛɛ wo guyei. Davide ná-guyei.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI! Gè la wasoni zìimaʋɛ,

gè la ga gaazulɛɛ nu.

Gè la ɓɔɠɔ lɔɔzu faa wolaa zu,

ɓaa niiti ti wɔɔlɔai nɔ̀un ba.

2 Naa li poun, kɛlɛ gè maaɠɛgɛ kpɔ, gè ɠaalɛi kpɛ,

zìilɛiʋɛ, eɠɛ doin daaɠulaai ɲiimii ʋa, é dee ɠoba,

zìilɛiʋɛ, eɠɛ doungoi naa.

3 Izilayɛle, ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

é zo niizu ma, eyɛsu ɠɔ.

132

Siyɔn, Masagi zeizuʋɛ,
ta Davide ná-taa wolai

1 Tɛɛ wo guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠigaiziɛ Davide zu,

ta ná-kpɔlɔiti pɛ é ti woni.

2 É niima minazeɠegi woni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

é niima minazeɠegi woni Zakɔɓe ná-Zɛbɛ-Su-ƓALAGI ʋɛ ga:

3 «Gè la lɛa nà-pɛlɛi wu, nii gè bu,

gè la lɛa nà-betei zu, ʋɛ gè laazu ná,

4 gè la vaa bu, ɲiimɛnii ʋa lɔ gàazu,

gàazu ɠɔlɔgi la pɛa ma mɛɛ,

5 eyɛsu gè ada zɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga seizu,

Zakɔɓe ná-Zɛbɛ-Su-ƓALAGI ʋɛ.»

6 Wɛlɛ, gi yɛni Efelata, gi minazeɠe kesui maawoo mɛni,

gi kaani Yaal lugi zu.

7 Ade li Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizuʋɛ,

ade nɔkɔ ná-kɔɠɔloma anii ɠakalaʋɛ!

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ʋa ɗa-looɠo bosuʋɛ,

wa ɗa-minazeɠe kesui, nii è-zɛbɛi ɠulazu kɛlɛma.

9 Telebodai ɠa ɠɛ ɗa-zalaɠa ɠula nuiti kɔba,

eɠɛʋelei ta ɗa seɠei loo la ɠɔba,

ɗa-wooɠɛɠila nuiti ti wooɠula ga koozunɛɛi.

10 Ɗa-nɛɛbɛi maaʋele ma, é lo ɗa-wotiɠɛ nui Davide ʋa,

mina ʋoluave masagi ʋa, nii è gulɔi ziaai ma.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI minazeɠeni Davide ʋɛ,

é la zeɠea minazeɠegi naa ʋolu, é ɠɛni ma:

«È-mavofodai ta ɠa gè seizu ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa, è-ʋotogi zu.

12 Ni è-loun zunuiti ta ziɛna ga nà-minazeɠegi,

ta nà-deveiti gè ti ɠalasu da,

ti-loun zunuiti ɓalaa ta zei ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa yeenɔpɛ, eyɛsu ɠɔ.»

13 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI yeeloni Siyɔn ʋa,

é yiimazeɠe ga ná seizu vai zu.

14 É ɠɛni ma:

«Nà-dooɠo bosuʋɛ ɠa eyɛsu ɠɔ.

Nà zei ná, mazɔlɔɔ wɔ̀inʋɛ ga ná.

15 Ungo, nà tuya loo bɛ, gè ani ʋagɔiti pɛ fe zea.

Nà daamianigi kpein fe bala nuiti zea, ti pɔ bɛ.

16 Nà kizo fai loo ná-zalaɠa ɠula nuiti kɔba,

ná-wooɠɛɠila nuiti ta wooɠula ga koozunɛɛi.

17 Nà Davide ná-zobogi wɔɔlɔ Siyɔn,

masagi gè gulɔi ziaai ma, nà naa ʋotogi ɠɛʋele ɓɛtɛ, eɠɛ lanboi é sosu.

18 Nà sili nuiti maaɠili ga unfegi,

kɛlɛ tɔun, ná-masa bɔɔlɔgi ɠa volo unmaʋɛ.»

133

Soloogɛ ɠɛɛɠɛlointi ma, ti ɠili ʋa

1 Tɛɛ wo guyei. Davide ná-guyei.

Wɛlɛ, pagɛ, é vizɔ ɠɛɛɠɛlointi ma,

ga ti ɠili ʋa, ti zei ada ɠila!

2 Kɛɛʋɛ eɠɛ gulɔ maku nɛɛnɛgi,

puai Aalɔn nɔungi zu, é ɗa yei kpɛlɛiti ga,

ta ná-seɠe ɠɔgi zu.

3 Kɛɛʋɛ eɠɛ nɔɗagi, é ʋuuni Ɠɛɛlɛmɔn gizei ma,

é ɗa yei Siyɔn gizei ma.

Miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tuyai veezu ná, nii é ga zɛnvui, eyɛsu ɠɔ.

134

À Maliɠii mama, ná-botiɠɛ nuiti wo pɛ

1 Tɛɛ wo guyei.

Ee, à Ɠɔoɠɔ GALAGI mama, wɔiti wo botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

wɔiti wo losu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, kpidii laawu!

2 À yeeiti buzeɠe, wo tete seizu ɲadegai ma,

wo mamagi ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛ Siyɔn, é tuya loo wo ʋɛ,

tɔungi é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa ta zooi.

135

Maliɠii ʋagɛ

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maamusɛ,

À maamusɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nuiti,

2 wɔi wo losu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu,

ada-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛti.

3 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ.

À daaseigi lɛbi ga guyeiti,

mazɔlɔɔ fizɔgɛ nu nɛɛ ʋɛ.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni ga Zakɔɓe,

é ɠɛ Izilayɛle ɠɛ ga kpɔɠɔ gele.

5 Ungo, gè kwɛɛ gè ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ,

ade-Maliɠii ɓudɛʋɛ gala kiligiti pɛ maazu.

6 Nii nɔpɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI pɔ, naa ɠa a ɗa kɛ,

geeɠɔlɔgi zu, ta zooi ma,

kpoloɗɛi ɠaaʋɛ, ta kpomaʋɛti.

7 Toɠa ɗa tonaɓiingi wuzeɠe zou ɓela ga ná pɛ,

é mainmain zaɠa tonai zaamaʋɛ,

é fiilɛi ɠula ná-ani makɛsuʋɛ.

8 Toɠa ɓalaa é doun zunu mɔungiti pɛ paani Ezipete yooi zu,

é zo nuɓusɛiti tɔnɔiti ma, é li suaiti tɔnɔiti pɔ.

9 É poogiti dɛɛni, ta maaɓɛlɛ vaiti Ezipete yooi zu,

Falaɠɔn laalɔɠɔma ta ná-botiɠɛ nuiti pɛ.

10 É zii ɠiligiti ma mɔinmɔin koloɠoloni,

é zobobɛ masa golaiti paani:

11 naa ɠɛni ga Siɠon, Amool nuiti ta-masagi,

ta Wɔge, Ɓasan nuiti ta-masagi,

ta Kanaan yooi zu masagiti kpein.

12 É ta-yooi ɠɛɛni ga tɔnɔ,

é naa veeni ná-nuɓusɛiti zea, Izilayɛle nuiti.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-lɔɠɔi ɠa ná eyɛsu ɠɔ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, zeema la woga è ma, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

14 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa sɔle fai ɠɛ ná-nuɓusɛiti bɛ,

toɠa maawɔinɠai ɠɛ ná-botiɠɛ nuiti bɛ.

15 Zii ɠiligiti ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti ta ga walii ta zanugi,

niiti nuɓusɛiti ti ti ɓɛtɛai.

16 Daaʋɛ ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la ɓɔɛzu la,

gaazuʋɛ ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la wozaɠaazu la,

17 goiyeɠei ɠa ti ʋa, kɛlɛ ti la faa mɛnisu da,

fiilɛ go ɠila kpalaa ge la ti-laaʋɛ.

18 Ti ɓɛtɛ nuiti kulaʋɛ ga tiye,

ta niiti kpein ti ɠitosu ti ʋa.

19 Izilayɛle mavofodaiti, à Ɠɔoɠɔ GALAGI mama.

Zalaɠa ɠula nuiti, Aalɔn mavofodaiti, à Ɠɔoɠɔ GALAGI mama.

20 Levi mavofodaiti, à Ɠɔoɠɔ GALAGI mama.

Wɔiti wo luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, à Ɠɔoɠɔ GALAGI mama.

21 Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é tɔɔzei Siyɔn gizei ma,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ná-masa kpɔkpɔgi zeini Zeluzalɛme.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

136

Ná-nuɓɔɠɔlai ɠwɛ ge la ba

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, mazɔlɔɔ pagɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

2 À galagiti ta-ƓALAGI maamusɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

3 À maliɠiiti ti-Maliɠii maamusɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

4 Tɔ ɠila kpe ka é maaɓɛlɛ vaa wolaiti kɛɛni,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

5 Tɔ ɠa é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni ga keleɠelegi,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

6 Tɔ ɠa é zooi zuvieni, é pɛɛ ziɛ wolai ɠa,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

7 Tɔ ɠa é wozakala golaiti kpɛtɛai,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

8 É folo ɠaei ɓɛtɛni, é ɗa zei foloi unda,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

9 É alugi ta somideɠaiti kpɛtɛni, ti ɗa zei kpidii unda,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

10 É Ezipete nuiti ti-loun zunu mɔungiti paani,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

11 É Izilayɛle nuiti kulani ti zaama,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ,

12 ga ná-zeezuɓaai ta zobogi,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

13 Tɔ ɠa é Seeli Kpoloɗɛi ʋalini su fele,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

14 É Izilayɛle nuiti teʋeni saamaʋɛ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

15 É Falaɠɔn ta ná-kɔɔɓɔgiti tooni bu ná,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

16 É loni ná-nuɓusɛiti tuɠɔ teʋebai zu,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

17 É masa golaiti koloɠoloni,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

18 É masagiti undaaʋilini, zobobɛ nu wolaiti,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

19 É Siɠon undaaʋilini, Amool nuiti ta-masagi,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

20 É Wɔge undaaʋilini, Ɓasan nuiti ta-masagi,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

21 É ta-yooi veeni ga tɔnɔ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

22 É fe ná-botiɠɛ nui Izilayɛle ʋɛ ga nɔnɔ,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

23 É ɠizɛni ade zu, siɛgi zu ade ɠɛni la maanɔɠɔi zu,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

24 É ade ɠulani de wɔinzeɠe nuiti kpein zea,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

25 Toɠa daamianigi veezu kpɛtɛaniiti pɛ zea,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

26 À GALAGI maamusɛ, nii é geeɠɔlɔgi zu,

mazɔlɔɔ ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

137

Gi ɠɛni zeini Ɓaɓilɔne ziɛ wolaiti daaʋɛ

1 Gi ɠɛni zeini Ɓaɓilɔne ziɛ wolaiti daaʋɛ,

gi ɠɛni wɔlɔzu, gi ɗa ɠigaiziɛ Siyɔn zu.

2 Gi gá-ɠɔnigiti sɛlɛni

ziɛlaʋɛ wulu wolaiti ba.

3 Niiti ti vɔnini gi ma, ti li ga giye,

naati ti ɠɛni gi guyeiti toona,

gi zili nuiti ti ɠɛ gi ɠoozunɛ,

ti ɠɛ ma: «À Siyɔn wuyei tanigaa loo gi ʋɛ!»

4 Gá la zoo ɠale gi Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-guyei ta loo

zooi naa zu, gi ná ga wɛɛin?

5 Ni nà yeemana è ma, Zeluzalɛme,

zɛbɛi ɠula zèezai ʋa!

6 Nɛ̀gi ɠata dàa ɠoozuʋɛ ʋa,

ni gè la mɔ ɠisiɛzu è zu, Zeluzalɛme,

ni gè la è ɠɛɛni ga nà-koozunɛɛi ma un golai.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠizɛ naa zu,

nii Edɔme nuiti ti kɛɛni Zeluzalɛme zo foloi,

ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «À taa wolai zuvoo, à suvoo,

eyɛsu é zeeli ma wuulaagiti ma!»

8 Ee, Ɓaɓilɔne, ɗa ʋaazu ɠoloɠolosu!

Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti naa zalazu è ma,

nii è kɛɛni ga giye!

9 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ta è-lointi so,

ti ti lɛɛvɛ fasai ma!

138

Nà pɔ gè è maamusɛ ga zìimaʋɛ pɛ

1 Davide ná-guyei.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è maamusɛzu ga zìimaʋɛ pɛ.

Nà è lɛbizu ga guyeiti zɛɛ ɠalagiti gaazu.

2 Nà nɔkɔsu, gè ɠaaʋote è zei ʋɛlɛ ɲadegai ma,

gè è-laaseigi maamusɛ, ɗa-nuɓɔɠɔlai maaʋele ma ta ɗa-wooɠɛɠiladai,

mazɔlɔɔ è ɗa-minazeɠegi laazeeliʋɛ,

é ɓudɛ naa maazu, nii gi-ɠigi ɠɛni ba, é lo è ʋa.

3 Voloi gè wooɠulani la è ma, è gòoɠaaʋoteni,

è ìɲɔdɔɔni ʋolu, è zɛbɛi ve bɛ̀.

4 Eteai zu masagiti kpein ti è maamusɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ta woilona è-laawooiti ma.

5 Ta ɠɛna guyei loa, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɛɛwotiiti maamusɛ, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai wɔɔlɔʋɛ.»

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɠoozaʋɛ geezuʋɛ,

kɛlɛ toɠa ɓɔɠɔmaayei nuiti kaazu.

Toɠa yɛsu ɠoozama, é waso nuiti kwɛɛ.

7 Ni nà ɠɛna ziaa kidaaʋiligi zaama,

ɗa zobogi veezu bɛ̀, gè zɛnvui wo.

Ɗa pele ɓesasu sìli nuiti ta-yiiɠulagi luɠɔ.

Ɗa kìzosu ga è-zɛbɛi.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa faiti pɛ unseizu bɛ̀ ga pagɔ.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!

Mina ɠɛlɛ naati ba, niiti è ti ɓɛtɛai ga è ɓɔɠɔ yeeiti.

139

Ɠɔoɠɔ GALAGI, è nà-faiti pɛ kwɛɛ

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, è fɛ̀ɠɛlɛfɛɠɛlɛga, è kwɛ̀ɛ!

2 Siɛgi zu gè zeizu la, ta siɛgi zu gè wuzeɠezu la, è ti pɛ kwɛɛ.

Ɗa yɛsu ɠoozama, è nà-kisiɛi ɠwɛɛ.

3 Siɛgi zu gè ziɛzu la, ta siɛgi zu gè laazu la, è ti pɛ kwɛɛ,

è nà-peleiti pɛ kwɛɛ.

4 Woo nɔpɛ ge ʋa ɠɛ é lɛ dà,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa kwɛɛsu ɲɛgɛlɛin, nii gè ʋaazu bosu.

5 È màalatigɛ, pòluʋelei ta kàkala ʋelei,

è-yeei ɠa ʋɛɛni mà mɛɛ.

6 È nɔ̀un kwɛɛ fai ɠana, naa wɔɔlɔʋɛ gàazu gola,

kpudɛʋɛ nà-faaɠaaɠaiti pɛ maazu.

7 Mini ɠa nà li ná, màaɠooza ɗa-yɛnvui ʋa?

Mini ɠa nà ʋela, gè li ná, màaɠooza è ʋa?

8 Ni nà lɛɛna geeɠɔlɔgi zu, ɗa miná,

ni nà yeina gɔvɛalaazu, ɗa miná ɓalaa.

9 Ni nà ɠoʋena, gè li folo ɠulazu ʋelei,

ɓaa ni nà liina, gè zei kpoloɗɛi ʋoluʋelei,

10 miná ɓalaa, è-yeei ɠa losu tùɠɔ,

è-yeezai la ɓega bà.

11 Ni nà ɠɛna ma: «Kpidii ɠa màalɔɔɠu,

wozakalagi ɠa ɠɛ màaɠoolii zu ga kpidii,»

12 kpidii zu la ɓidini è ɠaazu,

kuai zu ɠalagɛ è ɠaazu, eɠɛʋelei wozakalagi la.

13 Kɛʋelei gè su, ɗa ɠa è kpɛ̀tɛai ɠana,

ɗa ɠa è fɛ̀lɛni dèe ɠoozu.

14 È mama kɛ̀ɛzu ga kpɛtɛanii gola vizɔgai,

ɗa laavɔɔ vaa wolaiti kɛɛzu, gè naa zuɠwɛɛ ga pagɔ.

15 Dɔɔɠuzu ada la ɠɛni kpùsɛi ʋa è ɠaazu,

siɛgi zu è ɠɛni kpɛ̀tɛzu la dɔɔɠuzu,

è ɠɛai ma fɛ̀lɛzu zooi ɓomaʋɛ.

16 Siɛgi zu gè ɠɛni la dɛ dèe ɠoozu, è ɠɛni kàazu,

foloi liegɔi è kpɛtɛni bɛ̀, naa zɛʋɛʋɛ ɗa-zɛʋɛi zu,

naazu ti tanɔpɛ ge la ɠɛni dɛ tɔɔzeini.

17 Ɗa-ɠisiɛiti, ee, GALA, gè la zooga gè ʋa ti ɠaaɠa!

Ti zuwɔɔlɔʋɛ gola!

18 Ni gè ti ɠaaluni, ta la mɔin, ti leʋe ɲaɠaegi ʋa, nii é kpoloɗɛi ɠobaʋɛ.

Wɛlɛ, nà wuunsu, gè ɠɛ è ʋa dɛ.

19 Ee, GALA, soma è nu ɲɔi ʋaa!

Nu ʋaa nuiti, à maaɠooza bà!

20 Ta è-laaseigi wosu, ga tɔɠɔ ɠoloɠolo fai nɔ,

ta bosu wafuun nɔ, tɛiti ti ga è zili nuiti.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI, naati wɔinzeɠeʋɛ ma, niiti ti è wɔinzeɠezu,

niiti è zakpesu, naati bɛlɛ la bɛ̀.

22 Nà ti wɔinzeɠezu, ga wɔinzeɠemai ɓela ge la ba,

nà ti levezu ga nà ɓɔɠɔi sìli nuiti.

23 Ee, GALA, fɛ̀ɠɛlɛfɛɠɛlɛ, è ɠɛ zìimaʋɛ ɠwɛɛ.

Pòluɠula, è ɠɛ nà-ziizoolɛ vaiti kwɛɛ.

24 Pɛ̀tɛ, ni nà pele ɲɔu ma,

è lo tùɠɔ, è pìlɛ ɠɔoɠɔ pele ʋagɔi ma.

140

Ùnmɔɔ, è kùla nu ɲɔiti zea

1 Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. Davide ná-guyei.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, kùla nu ɲɔiti zea,

kìzo toosu nuiti ma.

3 Ta-ɠisiɛi ɠa ga faa ɲɔu ɠɛɛ vai nɔ,

folo-o-folo, kpɔɛi nɔ ɠa ti gaiziɛzu.

4 Ta ti-nɛgi ɠaalizu eɠɛ kaalii,

kaali wanai ɠa é ɠulazu ti-lakɔlɔgiti bu.

Lo!

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI, màkɛ, gè mina lɔ nu ɲɔiti zeezu.

Makɛ mà, è kìzo toosu nuiti ma,

niiti ti ɠisiɛzu ga ti tòo bu.

6 Waso nuiti ti baliiti daa kɔ̀ɠɔ wu,

nii a kɛ ti sò, ti galui ta tumɔiti daa,

ti ti zei tùɠɔ pelei zu.

Lo!

7 Gè ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: «Ɗa ga nà-GALAGI!»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo nà-maanɛɛnɛ wooiti ma!

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Màliɠii, ɗa ga nà-zobogi, ta nà-kizogi,

ɗa nɔ̀ungi makɛ kɔɔɠɔ voloi.

9 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina va naa wu, faa ɲɔu ɠɛ nuiti bɛ, nii wɔin ti ma!

Mina va bu, ta-vaazeikpasui ʋa zoloo,

mazɔlɔɔ ta pilɛ sɔlɔɔ naazu.

Lo!

10 Niiti ti màaɠooliai,

maanɔɠɔi nii ti wɔinɗai ga é zeeli nɔ̀un ma,

naama maanɔɠɔi zei tiya ɓɔɠɔi ti ma!

11 Abuleka ɠɛzɛi ʋu ti ma!

Ti voɓe abui zu, zeɠezaɠai zu,

ʋɛ ti la mɔ zooga ti ʋa wuzeɠe ná ɠɔ!

12 Faa ɲɔu ɠɛ nɛgiti ti ɠula eteai ʋa!

Maanɔɠɔi ʋilɛ toosu nui ʋolu, dooɠo ge mina ɠɛ ba!

13 Gè suɠwɛɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa telebodai ɠɛ bala nuiti bɛ,

é sɔledai ɠɛ maanɔɠɔ nuiti bɛ.

14 Naazu, telebo nuiti ta è-laaseigi maamusɛ wuyeiti too.

Sɔle nuiti ta zei è ɠoba.

141

Màliɠii, makɛ dàawooiti ma

1 Davide ná-guyei.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà wooɠulazu è ma, ʋa fala, è ɓɔ bà.

Woilo gòoi ma, siɛgi zu gè wooɠulazu la è ma.

2 Nà-maanɛɛnɛ wooi zɔle é lɛ è ʋɔ bɛ,

eɠɛ ansanse gala luului,

zèeiti ti maale è ma, eɠɛ kpɔkɔ zalaɠai.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI, wɛlɛ dàaʋɛ ma, è ɠaaɓa mà,

dàkɔlɔgiti ma ʋɛlɛlaʋɛti makɛ.

4 Mina ɓe bà, gè ʋa li ga faa ɲɔi ʋɔ pelei,

naa ɠa a kɛ, gè mina yaava ɠɛɛwotii ta ɠɛ

nui naati saama, niiti ti telebotalai ɠɛɛzu.

Màkɛ, gè mina naama laamii ta wo ti zaama.

5 Nà va bu telebo nui dòɠa, toɠa ná-nɛɛbɛi lɛɛzu ga ze,

ɓaa é zeliiti to mà, naa ɠa ga gulɔ ʋagɔi nɔ̀ungi zu, nii gè la ɠɛlɛa ba.

Kɛlɛ nà-maanɛɛnɛ wooi ɠa faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-vaa ɲɔi laalɔɠɔma ʋolu yee ná nɔpɛ.

6 Ta-ɠundiɠiiti ti ʋili ya fasaiti ma,

nu ɲɔiti ta gaaɠa niina, ga kpɔ̀ɛ wooiti pagɛ.

7 Eɠɛ nu a ɠɛ wozawolizu, é ɗa zooi laaʋali,

ti-ma ɠaeiti ta vazasu gɔvɛalaazu ɠakalaʋɛ.*

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Màliɠii,

è ʋɔ pelei ɠa gè ɠaaʋotegai ná,

nà lɔɔɠuzu ɠaiziɛzu è ʋɔ bɛ.

Mina yee zeɠe zɛ̀nvui maazu.

9 Makɛ mà, è kìzo telebotala nuiti ta-ʋaliiti ma

ti ti laai tùɠɔ, ta ta-yaavaiti.

10 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti loo ti ɓɔɠɔ ʋaliiti ga,

ti ʋoola bà naama ziɛgi nɔ zu.

142

Ɗa ɠa è ga dɔ̀ɔɠuzu ɠila kpegi

1 Davide ná-kidafaawui. GALA falii é boni, siɛgi zu é ɠɛni pugi zu la.

2 Nà wooɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga kpee wooi,

kpee wooi ɠa gè Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛzu la.

3 Nà kpàla vai lɛɛzu la,

gè nà-kidaaʋili fai lɛɛ la.

4 Nà ʋalana zɛbɛi ma, ɗa ɠa è kwɛɛ ʋɛ gè liizu ná.

Ti balii laa nà-pelei zu ga kɛɛɠɛɛi.

5 Wɛlɛ ga zèezazu ʋelei:

Nu nɔpɛ ge la mɔ ná, nii é kwɛ̀ɛ.

Gè la kwɛɛ ʋɛ nà lɔɔɠu ná,

nu nɔpɛ ge la yiizoolɛzu ga zɛ̀nvui ma vaa.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa gè kpee loozu è woizu,

Gè ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ,

ɗa ga zìima anii, fizɔgai bɛ̀, eteai nii zu ʋɛ gi zɛnvui wosu ná.»

7 Woilo nà-kpee wooi ma,

mazɔlɔɔ fikɛ nɔpɛ ge la mɔ sù.

Ùnmɔɔ, è kùla naati zea, niiti ti wɔ̀inzeɠezu.

Ti zuɓaaʋɛ, ta-zobogi wɔɔlɔ nɔ̀nɔi ʋa.

8 Fìe, è kùla kasoi ɠa,

nii a kɛ gè è-laaseigi maamusɛ.

Telebo nuiti ta ʋa, ti màaɠooli,

siɛgi zu è faanɛɛi naa ɠɛɛzu la bɛ̀.

143

Màliɠii, mina tukpɔ ʋɛɛ bà

1 Davide ná-guyei.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo nà-maanɛɛnɛ wooi ma,

woilo nà-fali wooiti ma.

Gòoɠaaʋote deɠɛmu ɗa-wooɠɛɠiladai zu ta ɗa-lelebodai.

2 Nà ga ɗa-wotiɠɛ nui, mina tùkpɔɠaaleʋea,

mazɔlɔɔ fulu nu ɠila kpalaa ge la leleboni è ɠaazu.

3 Sìli nui ɠa pòlu, é la ɓɔlɔzu,

é dà zooi ma, ga é ɠɔɠɔlo mà,

é sèi kpidii zu ga naati kɛʋele niiti ti zaai kaite.

4 Zɛ̀nvui ɲiikpiga kòozu,

zìi ɠa loɠazu ga duai.

5 Nà ɠisiɛzu siɛgiti su ti leʋegai,

gè ɠisiɛ naati kpein su, niiti è ti ɠɛɛni,

gè ɠida è-yeei ná-botii ɠɛ ʋeleiti bu.

6 Gè zèeiti maalega è ma,

nà ɓɔɠɔ ɠaazu è ɠakala, eɠɛ zooi fɔai.

Lo!

7 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ʋa fala, è gòoɠaaʋote!

Zɛ̀nvui zeelia ɠwɛgi ma.

Mina ʋoluave bà,

gè ʋa ɠɛ ga naati kɛʋele, niiti ti ti-zaa ɠizei lɛɛzu niina.

8 Geelaa ɠa laona nɔ feya, ɗa-wooɠɛɠiladai lɛ ga ze,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa dàai è la.

Pelei lɛ ga ze, nii maanɛai gè ziɛ la,

mazɔlɔɔ gè ɠaaʋotega è ma.

9 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ùnmɔɔ, è kùla sìli nuiti zea,

nà lɔɔɠuzu è ɠobaʋɛ.

10 Kàla ga è-yiimai ɠɛɛ vai,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ga nà-GALAGI.

Ɗa-Yɛnvu ʋagɔi lo tùɠɔ zooi zu, ʋɛ faaɓa la ná.

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, zɛ̀nvui makɛ, è-laaseigi wɔɔlɔ vai zu,

Ɗa-lelebodai maaʋele ma, ùnmɔɔ, è kùla kidaaʋiligi zu.

12 Ɗa-wooɠɛɠiladai ʋɔ, sìli nuiti daaɠulu.

È naati undaaʋili, niiti ti wɔ̀inzeɠezu,

mazɔlɔɔ nà ga ɗa-wotiɠɛ nui.

144

Masagi ná-GALA falii

1 Davide ná-guyei.

Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nà-fasai,

nii é kàlasu ga kɔɔɠɔ vai,

é kɛ̀ʋele ɓɛtɛzu kɔɔɠɔ vai ma.

2 Nà-wooɠɛɠila ƓALAGI ʋe, é mà ga siɠigi.

Toɠa ga dɔ̀ɔɠuzuʋɛ, ta ùnmɔɔ nui.

Toɠa ga nà-kɔɔɠɔ zɛpɛgi, nii gè lɔɔɠuzu poluʋɛ.

Tɔ ɠa é nà-nuɓusɛiti kolozu bɛ̀.

3 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nui ɠa ga leeni, è ʋa li daazɔbosu?

Nuɓusɛi ɠa ga leeni, è ʋa li ɠisiɛzu ná-faa zu?

4 Nuɓusɛi ɠɛɛʋɛ eɠɛ fiilɛi,

ná-eteai ɠɛɛʋɛ eɠɛ niinigi, é leʋesu.

5 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ɠeeɠɔlɔgi ziɛ su, è yei ʋɛ.

Yeeɓeɠai vɔɔɠu lɛɛ gizeiti ba, duului ɠula ti ʋa.

6 Mainmainti saɠa lɛɛ, è sìli nuiti suvaza.

Ɗa-mɛɛinti pili, è ti zuvaza.

7 Yɛ geeɠɔlɔgi ungaʋɛ, è yeemaale,

ùnmɔɔ, kùla ziɛ wolaiti bu,

zii ɠiligiti ta-zobogi ya.

8 Ti-laaʋɛti ta ga zɛɛ wo daaʋɛti,

ta-ɠonaiti kpein ta ga kona nɔ.

9 Ee, GALA! Nà guye niinɛ loo è ʋɛ,

nà guyei loo è maamusɛ vai ma, kɔnigi ɠa nii galu puugɔi ga.

10 GALA ka é kpɔbai ɠɛɛzu masagiti bɛ,

é ná-botiɠɛ nui Davide ɠula boɠa zɔkpɔ ɲɔi laawu.

11 Ʋa è kìzo, è kùla zii ɠiligiti ta-zobogi ya,

ti-laaʋɛti ta ga zɛɛ wo daaʋɛti,

ta-ɠonaiti kpein ta ga kona zɔmaiti nɔ.

12 Gi-loun zunuiti, ta-loungo ziɛgi zu,

ti wuzeɠe eɠɛ siinziin ganigiti ti zuɓaai.

Gi-loun anzanuiti ti pagi wo,

eɠɛ kpɛdɛgiti ti maaʋɔnɛai, ti masa pɛlɛi wu.

13 Gá-molo ɠotaiti daave, é ʋooʋa ma

ga daamianigi ma zii pɛ.

Gá-logani goiti ti ɓalaɠaiti su, ti mɔin gola,

ti ɠɛ ga waawaagiti, ta waaʋuupuugiti.

14 Gá-nikɛiti ti ɠaawɔɔlɔ.

Gi ɠizo toosui ma ta duɔlai,

ta kidaaʋili kpeei taa zaamaʋɛ.

15 Undaanɛ nu ɠa ga nuɓusɛi naati, niiti naa ɠɛɛzu ti ʋɛ.

Undaanɛ nu ɠa ga nuɓusɛi naati, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ga ta-ƓALAGI.

145

Ɗa-masadai ɠa ga ɠɔoɠɔ masadai

1 Maamusɛ wuyei. Davide ná-guyei.

*Nà è mamasu gola, nà-GALAGI, nà-Masagi!

Nà yɛ è-laaseigi lɛbizu, eyɛsu ɠɔ.

2 Nà yɛ è lɛbizu folo nɔpɛ,

nà yɛ è maamusɛzu eyɛsu ɠɔ.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ, toɠa maamusɛi kpein soloogai ma,

nu la zooga é ʋa ná-bɔɔlɔi ɠaaɠa.

4 Yeeɠɛɠalai ma nuɓusɛi ɠilagilagi pɛ ge ɗa-ɠɛɛwotiiti maamusɛ,

faa wolaiti è ti ɠɛai, ti naati suɠula,

5 ta ɗa-lɛbiyai é volozu, naama maayikii.

Nɔ̀un, nà ɠigaiziɛzu ɗa-vaa maanɛɛnɛgiti su.

6 Ti ɗa-zobogi maayiki vai wo,

nɔ̀un nà, ɗa-vaa wolaiti ka gè ti zula.

7 Ta ɠizɛ ɗa-nuɓɔɠɔlai wɔɔlɔ ʋelei zu, ti ɗa dɛɛ,

ta guyei loo ɗa-zɔledai ʋɛ.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é zaalai veezu, é ɠɛ ga maawɔinɠaa ƓALAGI,

zii la ɠula fala, kpɛtɛai wooɠɛɠiladai zu.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ nu pɛ bɛ,

toɠa ga maawɔinɠaa ƓALAGI ná-kpɛtɛanii pɛ bɛ.

10 Ɗa-ɓɛtɛaniiti kpein ti è lɛbi, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa-wooɠɛɠila nuiti ti è maamusɛ.

11 Ta ɗa-masadai ma lɛbiyai ma vai wo,

ti zeze ga ɗa-zobodai ma vai.

12 Ɗa-vaa wolaiti è ti ɠɛai, ta nuɓusɛiti kala ga naati,

naa ʋɛɛ ɗa-masadai ma lɛbiyai ʋa, é volozu.

13 Ɗa-masadai ɠa ga ɠɔoɠɔ masadai,

ɗa-ɠundiɠilai ɠa yɛsu ná, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga wooɠɛɠila nu ná-minazeɠegiti su,

daavegɛ ga nuɓɔɠɔlai fai kpein su é kɛɛzu.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naati suzo, niiti ti loozu,

é naati sɔle, niiti ti ɓiligai.

15 Fuluaniiti pɛ gaazulogɛ è ʋa kitogi zu.

Ɗa ɠa è ti ɠɔnɔgi veezu ti ya, ma yeeɠɛɠala ʋagɔi ma.

16 Ɗa ɗa yeavie,

è naati maavai kpein kɛ, niiti ti yɛnvuzu.

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɔlegɛ ná-fai pɛ su nii é kɛɛzu,

nuɓɔɠɔʋɛ ná-kɛɛwotiiti pɛ su.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naati kobaʋɛ, niiti ti wooɠulazu ma,

niiti dɔin ti wooɠulazu ma ga gaamai.

19 Toɠa gaazuluaba nuiti ziima vaiti kpein kɛɛzu,

a ta-ɓee wooi mɛnina, é ti ɠizo.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naati pɛ makɛ, niiti ti nɛai ʋɛ,

kɛlɛ toɠa nu ɲɔiti kpein koloɠolo.

21 Nà zeze ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maamusɛ vai.

Kpɛtɛanii kpein ge dɛbi, tɛigi é ga GALAGI, ɲadegai,

ta naa ɠɛ, eyɛsu ɠɔ.

146

Màliɠii ɠa ɗa faa zɔlegai ɠɛ
zobobɛlala nuiti bɛ

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu ga zìimaʋɛ pɛ!

2 Nà yɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbizu sìi ma voloi pɛ su,

nà nà-GALAGI lɛbi ga guye wooi, ni nà dɛ nɔ vulua.

3 À mina ɠaliva eteai zu zobobɛ nuiti ma,

ta nɔ ga nuɓusɛiti, zobo ge la ti ʋɛ, ti ʋa nu ɠizo.

4 Siɛgi zu ti yii loozu la, ta ɠalesu ma zooi wu,

gaamanɔ, ti ɠisu vai pɛ gaa ɠa ʋala ba.

5 Undaanɛ nu ɠa ga naa, nii ná-kpɔba nui ga Zakɔɓe ná-GALAGI,

nii é ɠitosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ná-GALAGI.

6 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa, ta zooi,

ta kpoloɗɛi, ta ti zu aniiti kpein.

Toɠa ga wooɠɛɠila nu yeenɔpɛ.

7 Toɠa ɗa sɔle fai ɠɛ naati bɛ, niiti ti ti nimizazu,

é daamianigi ve naati zea, niiti pului ti ma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naati pilɛ, niiti ti kasoi ɠa.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa gaazuɠole nuiti gaazuʋɛ zeɠe ma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naati gaalɔ, niiti ti ɓiligai.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naati nɛɛ ʋɛ, niiti ti zɔlegai.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa seikɔɠɔma nuiti makɛ.

Toɠa ɗa podoin zuzo, ta poanzai,

kɛlɛ toɠa ɗa nu ɲɔi ɠisu vaiti gaaʋala ba.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛ eyɛsu ɠɔ,

ee, Siyɔn, ɗa-ƓALAGI ɠa yɛ ná, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

147

GALA ná-zobogi kpɛtɛaniiti unda
ta faa wɔlɔmaiti su

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

Mazɔlɔɔ soloogɛ nu guyei loo ada-ƓALAGI lɛbi vai ma,

mazɔlɔɔ faa ʋagɔ ʋe ta fizɔgɛ ga nu maamusɛ.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Zeluzalɛme losu ʋolu,

Izilayɛle nui niiti ti liini ga tiye duɔlai zu, toɠa naati gaalɛ ba náʋɛ.

3 Toɠa naati balo, niiti ti yiiɠoloɠologai,

é ta-ʋalaiti gaaɠili.

4 Toɠa a ɗa somideɠaiti tiegi leve ba,

é ti ɠilagilagi laaseigi ʋɛɛ.

5 Ade-Maliɠii wɔɔlɔʋɛ, ná-zobogi maayiki,

ná-keleɠelegi ɠwɛ ge la ba.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa ɓɔɠɔmaayei nuiti suzo,

kɛlɛ toɠa ɗa nu ɲɔiti toka, é ti la mɛɛn zooi ma.

7 À guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga faanɛɛ wuuɠwɛɛgai.

À guyei loo ada-ƓALAGI lɛbi vai ma ga kɔnigi.

8 Toɠa ɗa geeɠɔlɔgi maalɔɔɠu ga tonaɓiingiti,

é tonai ɠɛʋele ɓɛtɛ eteai ʋɛ,

é tufaiti pɔnɔ gizeiti ma.

9 Toɠa ɗa togani ɓulugiti daamianigi ve ti ya,

è kalawɔni yiʋoiti kɔnɔgi ve ti ya, siɛgi zu ti ɓainsu da ga pului.

10 Sooi ná-suɓaai la gaazu ga faa nɔpɛ,

kɔɔɠɔ nui ná-zɛbɛi laade, a ɗa ziilɛi.

11 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinʋɛ ga naati, niiti ti luazu ba,

niiti ti ɠitosu ná-wooɠɛɠiladai ʋa.

12 Zeluzalɛme, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi!

Siyɔn, ɗa-ƓALAGI maamusɛ!

13 Mazɔlɔɔ é ta ɓɔgɛ è makɛ vai ʋa,

toɠa tuya loozu è-lointi pɛ bɛ è ʋɔ bɛ.

14 Toɠa ɓaazu ɗa-you ɠwɛgiti ma, ɗa zoo è zei ziilɛigi zu,

toɠa molo ʋagɔi ɠɛɛzu ga wo-laamianigi.

15 Toɠa ná-devei leʋesu eteai zu.

Daawooi ɠa ɓizɛzu fala.

16 Toɠa kɔɔlɛ vukɔi vazasu eɠɛ baala deɠai,

é ɓumugi vaza eɠɛ zuʋui.

17 Toɠa sakɔtui ʋilisu eɠɛ kɔtui.

Ɓɛ ɠa a ziɛ ná-dɛii wu?

18 Kɛlɛ a devei veena feya, ti ɠaa ɠa ɗa wuun,

a ná-fiilɛi ʋuuna ti ma, ti-ma ɗɛi ɠa ɗa yei.

19 Toɠa daawooi wosu Zakɔɓe ma,

é ná-deveiti ta ná-tɔgiti fe Izilayɛle ya.

20 É la ɠɛni naa ɠɛɠala ɠɛɛni zii taɠili nɔpɛ bɛ,

tanɔpɛ ge la ná-tɔgi ta ɠwɛɛ.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

148

GALA maamusɛ vai geeɠɔlɔgi zu ta eteai zu

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ geeɠɔlɔgi ungaʋɛ!

À maamusɛ, wɔiti wo geezuʋɛ!

2 À maamusɛ, wo pɛ ná-geezuɠeelaiti!

À maamusɛ, wo pɛ geezu ɠɔɔɓɔgiti!

3 À maamusɛ, foloi ta alugi!

À maamusɛ, wo pɛ somideɠaiti, wɔiti wo volozu!

4 À maamusɛ, ee, geeɠɔlɔgiti ti maaɠoozaai!

Wa ɓalaagi, ziɛiti wo maazuʋɛ geezuʋɛ!

5 Naama aniiti kpein ti Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maamusɛ!

Mazɔlɔɔ é devei veeni, ti pɛ ti ɓɛtɛ.

6 É ti zeini ga ti yɛ ɠɛʋele ma eyɛsu ɠɔ,

é ɠɛ ga tɔgi é la valiboga eyɛsu pɛ.

7 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, wɔi pɛ wo eteai zu,

wɔi wo ga kpoloɗɛ wu zua wolaiti, kpoloɗɛ wu yeɠezaɠaiti wo pɛ,

8 mainmain, sakɔtui, kɔɔlɛ vukɔi, ɓumugi,

fiilɛ wolai nii é ɠolozu daawooi ʋɛ,

9 gizeiti ta gize goiti,

gwaa wuluiti ta sɛdele guluiti kpein,

10 dɔɓɔ zuaiti ta toganiiti kpein,

niiti kpein ti ɓokposu ɓaa ti ɠoʋesu,

11 eteai zu masagiti ta nuɓusɛiti kpein,

kundiɠiiti ta eteai leve nuiti,

12 zunu loungoiti ta anzanu loungoiti,

kɛwola wɔlɔiti ta doungoiti!

13 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maamusɛ!

Mazɔlɔɔ daaseigi ɠa bɔɔlɔai ti pɛ unda,

ná-maayikii zooi ta geeɠɔlɔgi laaɠulaʋɛ.

14 É zobogi ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ ná-nuɓusɛiti bɛ.

Naa ɠa ga ɓɔɠɔ maamusɛ vaa ná-wooɠɛɠila nuiti bɛ,

Izilayɛle nuiti, nuɓusɛiti ti maaɓuɠaai tɔun ba.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

149

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti nɛɛʋɛ bɛ

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À guye niinɛi loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ!

À maamusɛ ga guye wooiti ná-wooɠɛɠila nuiti ta-ɠaalɛbai zu!

2 Izilayɛle, ɠoozunɛ è Ɓɛtɛ Nui ʋɔ!

Siyɔn nuiti, à ɠɛ koozunɛɛi zu wa-masagi ná-faa zu!

3 Ti maamusɛ ga kua wo fai,

ti guyei loo dɛbi vai ma ga tamadegi ta kɔnigi.

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ti ziimaʋɛ,

toɠa ɗa kizo fai ve ɓɔɠɔmaayei nuiti bɛ eɠɛ kɔbu anii.

5 Ná-wooɠɛɠila nuiti ti ɠoozunɛ, ti ɲaɠai ɠula,

ti wooɠula ga koozunɛɛi, ta ɠɛna laani ta-ʋeteiti su.

6 GALA maamusɛ vai ɠɛ ti-laaʋɛti,

boɠa zɔkpɔi gaaʋɛ fele, naa ɠɛ zoni ti ya,

7 ga ti potokulai ɠɛ la zii ɠiligiti ma,

ti nuɓusɛiti maaɠolo la.

8 Ti ta-masagiti gili ga yɔlɔɠɔiti,

ti ta-nu wolaiti gili ga kɔluiti.

9 Tukpɔi nii ma vai zɛʋɛai, ti naa la ti unma.

Naa ɠa ga unbuzeɠe vaa wola ná-wooɠɛɠila nuiti bɛ.

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

150

À GALA maamusɛ ga gɛingɛin ganigiti

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À GALA maamusɛ seizu ɲadegai!

À maamusɛ geezuʋɛ, ʋɛ ná-zobogi ná!

2 À maamusɛ ná-faa wolaiti faa zu, é kɛɛzu!

À maamusɛ, é zoloo bɔɔlɔ ʋelei ma, nii kpela ge la ba!

3 À maamusɛ ga baala minɛ ʋuʋugi wooi!

À maamusɛ ga kɔnigi ta papai!

4 À maamusɛ ga tamadegi wooi ta kuai!

À maamusɛ ga kɔnigiti ta koolei wooi!

5 À maamusɛ ga kɔtɛgi ɠɛin gooi goo ɠulazu!

À maamusɛ ga kɔtɛgi ɠɛin gooi gaaɓaingai!

6 Nii kpein é yɛnvuzu, naa pɛ ge Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ!

* 3:1 3:1 Wɛlɛ ʋɛ: 2Sa 15:13—18:18.

† 3:3 3:3 Lo!: Niima wooi wo daa ɠɛɛʋɛ ga puulɔfela maazu ɠila (71) guye zɛʋɛi zu. Eɓulu wooi nii é ga «sela», naa ɠa tatigai ɠana. Poluʋɛ ɓɔɔɓɔgi la ɠwɛɛni. Poluʋɛ tanigaa ta ga niiti: tago looɠogi guyei zu, ɓaa ta siɛposui, ɓaa maamusɛi ma ʋoogi.

* 9:2 9:2 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti. Guyei 9 ta 10 ta-zɛʋɛ ɠaeiti ta ga faa ɠila.

* 10:1 10:1 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti. Guyei 9 ta 10 ta-zɛʋɛ ɠaeiti ta ga faa ɠila.

† 10:4 10:4 GALA ge la ná: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Zobo ge la GALA bɛ

* 14:1 14:1 GALA ge la ná: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Zobo ge la GALA bɛ

* 18:14 18:14 Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, niima wooi ʋɛɛʋɛ ba: sakɔtui ta abulekai, nii ɠulazu puuzu 13 zu.

* 23:5 23:5 è gulɔi ziɛ nɔ̀ungi ma: Ti-ɠɛɛ vaa wɔlɔi ta ɠɛni ga naa, nii a kɛ ti unfemai ve nui ʋɛ, niiti toligai fɛti ɠula vai ma. Wɛlɛ ʋɛ: Luk 7:46.

* 24:4 24:4 nii é la ɓɔɠɔ lɔɔzu faa ɲakaiti su: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: nii é la ɠaaʋotesu zɛɛ ɠalagiti ma

* 25:1 25:1 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti.

* 34:2 34:2 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti.

* 40:5 40:5 niiti ti zɛɛ wo maaɓɔgi zu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: niiti ti ɠaaʋotesu zɛɛ ɠalagiti ma

* 42:1 42:1 Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma mɔinmɔin su, Guyeiti 42 ta 43 kpɔgɛ su, ti ɠɛ ga guyei ɠila.

* 43:1 43:1 Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma mɔinmɔin su, Guyeiti 42 ta 43 kpɔgɛ su, ti ɠɛ ga guyei ɠila.

* 45:7 45:7 Ee, GALA, ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa ná yeenɔpɛ, eyɛsu ɠɔ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Ɗa-masadai GALA ge fea è ya, toɠa ná ɠɔoɠɔ ta ɠɔoɠɔ

* 46:10 46:10 kɔɔɠɔ wotoloiti: Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, naa ɠa ga: kɔɔɠɔ zɛpɛgiti.

* 47:10 47:10 wɛlɛma nuiti: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: zobobɛ nuiti

* 51:9 51:9 Ɲàde ga ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi: Wɛlɛ ʋɛ: Lev 14:4.

* 58:2 58:2 Gaamazu, wa tukpɔi ɠaaleʋe ga maaɠɛkpɔgi?: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Gaama ʋe ɓaa ga wɔi wo ga totuɠɔiti, wa telebodai ziɛzu?

† 58:10 58:10 Eɓulu woo zɛʋɛi zu, puuzu 10 wola la ɠoleni.

* 60:6 60:6 ti ʋa ʋela ti zili nuiti ta-ɠɔɔɠɔi ʋa: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: é ɠɛ ga gaamai ná-kulanumai

† 60:8 60:8 seizu ɲadegai: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: ná-ɲadedai zu

‡ 60:10 60:10 Nà pilɛ sɔlɔɔ kpeei loozu Filisiti nuiti ta-yooi laalɔɠɔma: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Filisiti nuiti ta zɔngɔzu mà

* 65:2 65:2 Gá-maaɠɛkpɔgi gi bosu maaɓɔungi zu, ɗɔun è letemazu, naa ɠa ga maamusɛi, gi feezu è ʋɛ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: È letema, maaɠɛkpɔgi ɠa ga maamusɛi

* 68:14 68:14 togani ɠotai wu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: kɔɔlaaɠai zu

† 68:18 68:18 Maliɠii ɠa ti zaama. Sinayi ƓALAGI ɠa seizu ɲadegai: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: Maliɠii ɠa ti zaama, Sinayi ɠizei ma, seizu ɲadegai zu ɓaa Maliɠii ɠa ti zaama, Sinayi ɠizei ɠɛ seizu ɲadegai zu

* 72:5 72:5 toɠa yɛ vulua: Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, naa ɠa ga: ta lua è ʋa.

* 89:11 89:11 zua ɲɔi Laɠaɓe: Tanisu daaseigi naa ɠa ɓɔɛzu é ʋilɛ Ezipete ʋa ɓaa kpoloɗɛi.

† 89:51 89:51 Maliɠii, ɠizɛ ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-unfegi zu, ɠizɛ nuɓusɛ mɔinmɔingiti su, ti-ma ɠasɔi laani ùnma: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Maliɠii, unfegi ma zii ʋɛtɛ, nii nuɓusɛ mɔinmɔingiti ti ɗa-wotiɠɛ nuiti gaazuɠilizu la, ta soolɛi ti seizu mà

* 95:8 95:8 Wɛlɛ ʋɛti: Ɛgz 17:1-7; GlS 20:2-13.

* 110:7 110:7 Toɠa: Masagi ɠa ti vaazu ma.

* 111:1 111:1 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti.

* 112:1 112:1 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti.

* 119:1 119:1 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. (Kɛlɛ guyei nii zu, ti ɲɛkpɛʋɛ ga puuzu lɔsaʋa lɔsaʋa.) Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti.

* 120:1 120:1 Tɛɛ wo guyei: É zo guyei ungila puufelegɔ é li ungila puusaʋagɔ maazu naanigɔi ʋɔ (120-134), naati ti ɠɛni ga guyeiti ti ɠɛni ti loozu, siɛgi zu ta la ɠɛna siɛi woga la, ti ɗa li Zeluzalɛme kona gilagila fɛtiiti su, ta la ɠɛna lɛa taa ɲadegai zu, nii é gizei unmaʋɛ.

* 141:7 141:5-7 Eɓulu woo zɛʋɛi zu, puuzui niiti ti la wola ɠoleni.

* 145:1 145:1 Guyei tanigaa zu, guyei laaɠulazuʋɛti tɔɔzeiʋɛ ga Eɓulu zɛʋɛ ɠae puufelegɔ maazu felegɔi gila, é zoloo ti-ɲɛkpɛ ʋelei ma. Ti laasei pɛɛʋɛ ga sɛʋɛ ɠae wuyeiti.

Tɛnɛ Faalaaliiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Tɛnɛ Faalaaliiti

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi ɠa ga sɛʋɛi nii ɠima ɓɔɛiti ti su. Nu mɔinmɔin ka kpɔgai su, ti Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi ɓɛtɛ, kɛlɛ masagi Davide ná-doun zunui, masagi Salomɔn ɠa é bɔɔlɔzu zɛʋɛai. Ɛsɛ pɛ ge ɠɛni Salomɔn ɠwɛɛ ná-ɠimalai vaa zu, ta Masagiti Ta-Zɛʋɛ Mɔungi ɠɛ tɛnɛ faalaali waasaʋagɔ (3.000) ɠa é sɛʋɛai (1Ma 5:12). Naazu Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi bɔɔlɔzu zɛʋɛʋɛ Salomɔn ná-yeeɠɛɠalai zu, kona untaaʋuugɔ puulɔfelaiti zɔɠɔzuʋɛ ta untaaʋuugɔ puusaʋagɔ maazu ɠilagi (970-931), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Ma zɛʋɛi mɔtai ɠa ɠɛ zɛʋɛni ɓaa gaalɛba, siɛgi zu Ezekiase ɠɛni la ga Zuda masagi, kona undɔfela puugɔ maazu lɔɔlugɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta kona undɔzita puulɔsaʋa maazu lɔzitai (715-686), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ (25:1).

Tɛnɛ Faalaaliiti ta ga ɠima ɓɔɛiti bɔɔlɔzu ga gaamai, kɛlɛ zeeɠaaɠwɛɛzu ɠa ti ʋa ta minazeɠegiti ɓaa faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛiti. Eɠɛʋelei 22:6 bosu la ga doungoi nii ti kalagai ga pelei maanɛai é ziɛ la, anɛɛ siɛgi zu é wɔlɔzaɠasu da, é la zeɠea ba. Kɛlɛ naama lɛnɛ faalaali la ga minazeɠe ga doungoi nii ti kalagai ga pelei maanɛai é ziɛ la, faa ɲɔu nɔpɛ ge la mɔ zeelia ma nu ma ná-eteai zu. Kɛlɛ tɔun, toɠa ga tɛnɛgi é lo naa ʋa, nii é ga gaama yeeɠɛɠala mɔinmɔin su. Tɛnɛ Faalaali zɛʋɛi ɓɔɠɔgoi ɠa faalaalii naati ma ungi lɛɛzu gaaɠwɛsu mɔungi zu (1:2-6). Ma ungi ɠa ga é ɠɛ ga kpɔbai buzeɠe niinɛgiti bɛ, ta niiti ti la faaɠwɛ sɛ ti ɠimalai ta tɛnɛ pagɔi zɔlɔɔ, ta é ta ɓɔ vɔlɔ ɠima nuiti ta-ɠimalai ʋa.

Unsosuʋɛ

1. Salomɔn ná-tɛnɛ faalaaliiti (1:1—22:16).

2. Ɠima nuiti ta-ɠima ɓɔɛ zɛʋɛ felegɔiti (22:17—24:34).

3. Salomɔn ná-tɛnɛ faalaali zɛʋɛi taɠili, nii masagi Ezekiase ná-botiɠɛ nuiti ti gaalɛɛni ba (25:1—29:27).

4. Aguul ɓɔɛ wooiti (30:1-33).

5. Lemuwɛle ɓɔɛ wooiti (31:1-9).

6. Anzanu zɔɓelamai ziɛ ʋelei (31:10-31).

Sɛʋɛi lɔɔzeigi ta sɛʋɛ ungi

1

1 Salomɔn é ɠɛni ga Davide ná-doun zunui, ta Izilayɛle masagi, naa ná-tɛnɛ faalaaliiti:*

2 Ti ɠɛ ungi ɠa ga ti nu ɠala ga ɠimalai, ti nu ɠɛʋele ɓɛtɛ,

é kpɔɛiti gaaɠa, niiti ti woni ga keleɠelegi.

3 Ti nui ɠala ga siɛ ʋelei ná-eteai zu, keleɠelegi ʋɔ,

é lelebo, é zɔle, é zoloo su.

4 Ti ɠi pagɔi ve naati zea, niiti ti la dɛ faa mɔinmɔin kwɛni,

ti faaɠwɛgi ta kidafaawui ve zunu loungoiti zea.

5 Ɠima nui woilo, toɠa ta ɓɔ ná-soofaalai ʋa,

zɔi keleɠelegai, naa ɠa ziɛ ʋele ʋagɔi zɔlɔɔ.

6 Ta zoo ti tɛnɛ faalaalii ma lɔɔɠuzu vai tanigaani kwɛɛ,

ta ɠima nuiti daawooiti ma lɔɔɠuzu vaiti poluʋɛti.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa é ga faaɠwɛgi lɔɔzeizuʋɛ,

faaɠaaɠalala nui ɠa ɗa ɠimalai ʋɛlɛʋɛlɛ ta kalagi.

Dama ga zunu loungo ɲɔiti

8 Dòun zunu, woilo, è dama ga faaɠwɛgi, è sɔlɔɔsu è-ɠɛɛ ya,

mina è-lee ná-tɛnɛ gooiti da ɠoba.

9 Mazɔlɔɔ ta ɠɛ ga masa bɔɔlɔ pagɔi è unba,

ta ɠɛ ga kɔbu ani ʋagɔi è ɠɔbu.

10 Dòun zunu, ni faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta pɔ, ti è ɠaazulɛ,

mina yeezei bu.

11 Ta ɠɛna ma: «Ʋilɛ gi ʋolu!

Ade li de nuiti teʋesuʋɛ maaɓɔun, de ta ʋaa,

de laalɛ nui ta wu lein nɔ, anɛɛ ni é la faa ɠaazani.

12 De ti-ma vului ɓɔle, eɠɛʋelei gɔvɛalaazu a ɗa kɛ la,

ti ɲɛɛlɛ ɲɛgɛlɛin ga naati kɛʋele, niiti ti yeizu kabai zu.

13 Ade ti-ɠɔli pagɔiti seɠe,

de da-ʋɛlɛiti buulaave da.

14 Ɗa ɗɔnɔ zɔlɔɔsu gi ʋɔ,

ada ɓɔsu wali ɓɔlɔ ɠilagi ma ade pɛ!»

15 Dòun zunu, mina ʋilɛ ti ʋolu, è ʋa ziɛ ga ta-ʋelei,

maaɠooza ta-ʋelei ʋa.

16 Mazɔlɔɔ ti-ɠɔɠɔiti suvilɛʋɛ faa ɲɔu ɠɛɛ vai zu,

ti zuvilɛʋɛ ɲamai ʋuu zu.

17 Mazɔlɔɔ toɠa ga fuun faa,

wɔnii ɗa tumɔi ɠa, é ɗa zei tuɠɔ.

18 Kɛlɛ tiya ɓɔɠɔi ɠa ti yaavai zeizu ɓɔɠɔ luɠɔ,

tiya ɓɔɠɔi ti-yɛnvui ɠa ti balii laazu tuɠɔ.

19 Zekana naati gaaɓelazuʋɛ la,

niiti ti ta-ɓɛtɛi wosu ga kakama vaiti su,

tɔnɔ ɲɔi ɠa ɗa sɔlɔɔ nui undaaʋili.

Ɠimalai ɠa toligi wosu ta tɛnɛgi

20 Ɠimalai ɠa kpeei loozu taazuʋɛ peleiti su,

toɠa wooɠulazu maaɓɔ bosuʋɛti.

21 É toligi wo maaɓɔ bosuʋɛ,

é ná-keela wooi wo taa loaʋɛ, é ɠɛ ma:

22 «Ɠimalala nuiti, wa ɠimalala vaiti nɛɛzu ʋɛ, eyɛsu yeelɛ?

Ɲɛɛɠulasu nuiti, wo-yiimai ɠa ɠɛɛzu ga ɲɛɛɠulasui, eyɛsu yeelɛ?

Faaɠaaɠalala nuiti, wa yɛsu faaɠwɛgi wɔinzeɠezu, eyɛsu yeelɛ?

23 À woilo nà-tɛnɛ gooiti ma!

Wɛlɛ nà nà-keleɠelegi ve wo ya,

nà dàawooiti dɛɛ ga woye.

24 Tɔɔzei gè wo lolini, wo ɠɛlɛ,

tɔɔzei gè yeeleteni, nu nɔpɛ ge la ma wɛlɛ woni,

25 wo nà-tɛnɛ gooiti kpein pilini ya,

wo la vaani nà-zelilomaiti bu,

26 naa ɠa é ba, nà ɓalaagi, nà wo ɲɛɛ, siɛgi zu maanɔɠɔi ʋaazu wo ʋɔ,

nà ɲɛɛɠula wo zu, siɛgi zu kidaaʋiligi zeelizu la wo ma,

27 siɛgi zu kidaaʋiligi ʋaazu la wo ʋɔ, eɠɛ fiilɛ wolai,

siɛgi zu maanɔɠɔi zeelizu la wo ma, eɠɛ tɔngɔlɔ fiilɛi,

siɛgi zu koozuʋiligi ta kidaaʋiligi ʋaazu la wo ʋɔ.

28 Naazu, ta wooɠula mà, gè la ti wooɠaaʋotega,

ta gàiziɛ, ti la kàa.

29 Toɠa ɠɛ ɠana, tɔɔzei ti faaɠwɛgi wɔinzeɠeʋɛ,

ti la yiimazeɠeni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai,

30 tɔɔzei ti la vaani nà-tɛnɛ gooiti bu,

ti laaɓɛɛluni ga nà-zelilomaiti,

31 ti-ziɛ ʋelei ma lɔnɔgi ɠa a ɠɛ ga ti-ɠɔnɔgi,

ti ɓɔɠɔ lɛnɛ gooiti ta ɠɛ ga ti-laamianigi, eyɛsu mɔtai yɛ.

32 Mazɔlɔɔ ɠimalala nui ná-kakagi ɠa ɗa paa,

faaɠaaɠalala nui ná-ziizoolɛlalai ga ɓɔɠɔ, naa ɠa a ɗa too ya.

33 Kɛlɛ zɔi a woilo gòoi ma, naa ɠa zei gaanɛɛi zu,

é ná-eteai ziɛ ziilɛigi zu, é la luaa maanɔɠɔi ʋa.»

2

Ɠimalai ɠa ga ani ɓiigi dɔɔɠuai

1 Dòun zunu, ni ɗa dàawooiti sona,

ni ɗa nà-deveiti makɛna è-yiimaʋɛ,

2 ni ɗa woilona ɠimalai ma,

è è-yii ve keleɠelegi ya,

3 ungo, ni ɗa wooɠulana faaɠaaɠai ma,

ni ɗa keleɠelegi ɠaiziɛna,

4 ni ɗa gaiziɛna ga walii ɠɛʋele,

ni ɗa daana ma kpɛ, è gaiziɛ ga naavolo ɠɛʋele,

5 názu ɠa è Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠwɛɛsu da,

ɗa zoo è GALA kwɛɛ.

6 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa a ɗa ɠimalai ve,

daawooi ɠa a ɗa faaɠwɛgi ta keleɠelegi ve.

7 Toɠa undaanɛ vai makɛsu sɔle nuiti bɛ.

Eɠɛ kɔɔɠɔ zɛpɛgi, toɠa naati makɛ, niiti ti ziɛzu telebodai zu.

8 Niiti ti ta-eteai ziɛzu ga sɔledai, toɠa ɓɔ naati ba.

Niiti ti bɛ ga wooɠɛɠila nuiti, toɠa ɓaa naati ta-ʋelei maazu.

9 Ɗa zoo è faiti zɔɠɔzuɠa, telebodai, ta nii soloogai tɔgi ma, ta sɔle fai,

è pele ʋagɔiti kpein kwɛɛ.

10 Mazɔlɔɔ ɠimalai ɠa ʋa é zei è-yiimaʋɛ,

faaɠwɛgi ɠa ɠɛ ga è yiima vaiti.

11 Kidafaawui ɠa è makɛ,

keleɠelegi ɠa ɓaa è maazu,

12 ga ti è unmɔɔ, ti è ɠula pele ɲɔiti su,

ta nu ɲɔiti ta-yaava ɓɔɛiti,

13 niiti ti ɠɛlɛzu gaama ʋelei ʋa,

ti ɗa ziɛ ga pelei suɓidiai.

14 Ti-yiimai ga faa ɲɔu ɠɛɛ vai,

ti ɠoozunɛɛzu ga ti lɔ woya vai zu.

15 Ti-ziɛ ʋeleiti maaʋegai,

ta-ʋeleiti suzeiʋɛ.

16 Naazu, ɗa ɠizo wɛɛnziɛ anzanui ná-tɛgai ma,

é ga koloɠolo anzanui woo nɛɛnɛgiti ti da,

17 nii kɛlɛai sinigi ʋa, é ɠɛni zea ma niinɛ yeei,

é yeema ná-vulu minazeɠegi ma, nii é boni ná-GALAGI laaseigi zu.

18 Mazɔlɔɔ maalaaʋɛ na saai ʋɔ pelei, ʋɛ ná ga seizuʋɛ,*

siɛ ʋelei ɠa liizu la gɔvɛalaazu.

19 Niiti kpein ti liizu pɔ bɛ, taɠila kpalaa ge la ɠalega ma ʋolu, é ʋa ʋa,

taɠila kpalaa ge la zɛnvu ʋelei ɠaa.

20 Yiimazeɠe ga nu ʋagɔiti siɛ ʋelei,

ziɛ ga telebo nuiti siɛ ʋelei.

21 Mazɔlɔɔ sɔle nuiti ta zei zooi zu,

gaama nuiti ta yɛ zeini ná.

22 Kɛlɛ nu ɲɔiti tɔɔ ɠa ɠula ná,

woovele nuiti ta ɠula ná ʋa.

3

Nu ɠito GALA ba

1 Dòun zunu, mina yeema nà-kala gooiti ma,

makɛ nà-deveiti ma è-yiimaʋɛ.

2 Mazɔlɔɔ ta ta ʋili ɗa-voloi liegɔiti su, ta è-zii ma ɠonagiti,

ti undaanɛɛi ve è ʋɛ.

3 Mina ʋala wooɠɛɠiladai ma, ta gaamai,

ti ɠili ɠɔbu, è ti zɛʋɛ è-yiimaʋɛ.

4 Naazu, ɗa zaalai zɔlɔɔ GALA ta nuɓusɛiti zea,

è lɔɠɔ ʋagɔi zɔlɔɔ, è leve ga ɠima nui.

5 Ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga è-yiimaʋɛ pɛ,

mina ʋoluzei è ɓɔɠɔ ɠeleɠelegi ʋa.

6 Ziimai ɠaiziɛ è-ɠɛɛ vaiti kpein su,

toɠa è-ziɛ ʋele ʋagɔiti dɛɛ ga ɗe.

7 Mina ɓɔɠɔ zeɠe ga ɠima nu,

lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, è maaɠooza faa ɲɔi ʋa.

8 Toɠa ɠɛ ga kɛdɛyai è-ɓusɛi ʋɛ,

ta è-ɠaeiti niinɛ vai.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi ga è-zɔlɔɔ gani ʋagɔiti,

ta è-zɔlɔɔ ganii ma mɔungiti kpein.

10 Naazu, ɗa-molo ɠotaiti daa ɠa ve gola,

ɗa-lɔɔ liɠiiti daa ɠa ve ga dɔɔ niinɛiti.

11 Dòun zunu, mina ɠɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maaɠoloi ʋa,

mina ná-zelilomai ʋɛlɛʋɛlɛ.

12 Mazɔlɔɔ nii Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛai ʋɛ, naa ɠa a ɗa zelii lo ma,

eɠɛʋelei doun kɛɛɠɛi a ɗa kɛ la ná-doun zunui ʋɛ, nii nɛai bɛ.

Ɠimalai ta undaanɛɛi

13 Undaanɛ nu ɠa ga naama zunui, nii é ɠigi zɔlɔɔgai,

zunui nii é ga kidafaawu nui!

14 Mazɔlɔɔ kulanumai é sɔlɔɔsu, naa vizɔgɛ walii nɔnɔi ʋa,

ná-tɔnɔgi vizɔgɛ zanu kitei ʋa.

15 Fizɔgɛ é leʋe kɔtu zɔngɔ ɓaagi pɛ ba,

è yiima anii tanɔpɛ ge la vizɔga ga tɔun kɛʋele.

16 Sii zuɠoozai ɠa ɠimalai yeezai ɠa,

kɔʋɛi ɠa, naavoloi ta lɛbiyai ɠa é miná.

17 Peleiti é nu ʋilɛsu ti ʋa, naati pagɛ,

ná-peleiti kpein ta ɠomisu undaanɛɛi ʋɔ bɛ.

18 Toɠa ga zɛnvu wului naati bɛ, niiti ti sosu kpe,

niiti ti makɛsu ma, naati undaanɛɛʋɛ.

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ɠimalai ɠa é zooi ɓɛtɛni la,

ná-keleɠelegi ɠa é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni la.

20 Ná-ɠimalai ʋɔ, zou wu ɗɛiti kulaʋɛ, ti la zooi ma,

tonaɓiingiti ti ɗa tonai ʋu.

21 Dòun zunu, ɠili keleɠelegi ʋa, ta kidafaawui,

mina zeɠe ti ʋolu eyɛsu ɠɔ.

22 Mazɔlɔɔ ta ɠɛ ga zɛnvu ʋagɔi è ya,

ɗa ɠɛ naazu ga zaalamai.

23 Naazu, è ɠisu ɠa ɠala, è ɗa li ga lii ʋele,

è-ɠɔɠɔi la ziɠaa.

24 Ni ɗa laana, maaɠili la ɠɛa è ma,

ɗa-ɲiimɛnii ɠaaɠaanɛ.

25 È la luaa kulafiliba vaaɓa ba,

ɓaa faa zuɠoloɠologi nii a zei nu ɲɔiti ma.

26 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠɛ ga ɗa-ɠitogi,

toɠa balii kpein seɠe è luɠɔ.

27 Siɛnɔpɛ su zobogi è ʋɛ la,

mina ɠɛlɛ, è ʋa ɓe ɓɔsu naati ba, niiti ti ɓalaai.

28 Mina ɠɛ è-zeiɲɔɠɔi ma:

«Li è ʋa ʋolu, lina, nà fe!»

Tama anii è ya, nii ɗa fe zea.

29 Mina faa ɲɔu ɓɛtɛ ɠisu, è-zeiɲɔɠɔi laalɔɠɔma,

nii tɔun ka zeini kpɛ è ɠoba.

30 Mina nu nɔpɛ sakpe wafuun,

ni é la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni ga ɗe.

31 Mina ɠaazuɠula toosu nuiti ba,

è mina ʋokɔɠɔ ti-ziɛ ʋelei ma.

32 Mazɔlɔɔ yaava nuiti maayoseɠeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

kɛlɛ toɠa ɗa ɠoozu vai lɛ ga naati niiti ti zɔlegai.

33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa nu ɲɔi ná-pɛlɛyeɠei voovo,

naazu ma, toɠa ɗa tuya loo telebo nuiti seizuʋɛ ʋɛ.

34 Toɠa ɗa ɲɛɛɠula ɲɛɛɠulasu nuiti su,

kɛlɛ toɠa ɗa ɠaazu ʋagɔi lo ɓɔɠɔmaayei nuiti ba.

35 Lɛbiyai ɠa a ɠɛ ga ɠima nuiti tɔnɔi,

kɛlɛ faaɠaaɠalala nuiti tɔnɔi ɠa ɠɛ ga unfegi.

4

Doun kɛɛɠɛi ná-tɛnɛ gooiti

1 Dòun zunuiti, à woilo ɠɛɛɠɛ lɛnɛ gooiti ma,

à woilo ga pagɔ, wo keleɠelegi ɠwɛɛ.

2 Nà kala pagɔ veezu wo ya,

à mina nà-kala gooiti pili ya.

3 Gè ɠɛni kɛ̀ɛ ya, ga doun zunu ɠilagi,

dèe nɛ̀ɛni ʋɛ gola, eɠɛ doun zunu ɠila kpegi.

4 Kɛ̀ɛ ɠɛni kàlasu, é ɗa ɠɛ mà:

«Dàawooiti so ga è-yii pɛ,

nà-deveiti so, ɗa zɛnvui wo.

5 Ɠimalai ɠaiziɛ, ta keleɠelegi,

mina yeema dàawooiti ma, mina zeɠe ti ʋa.

6 Mina ɠɛlɛ ɠimalai ʋa, toɠa ɓɔ è ʋa,

nɛɛ ʋɛ, toɠa ɓaa è maazu.

7 Wɛlɛ ɠimalai lɔɔzeigi ʋa: Ɠimalai ɠaiziɛ,

keleɠelegi ɠaiziɛ ga è-zɔlɔɔ ganii kpein.

8 Bɔɔlɔ, toɠa è wuzeɠe,

ni ɗa ɠilina ba, toɠa ɠɛ ga lɛbiya è ʋɛ.

9 Toɠa bɔɔlɔ pagɔi lɔ è unba,

é è maaɠili ga masa bɔɔlɔ maayikiai.»

10 Woilo dòun zunu, dàawooiti gaaɠa,

naazu, ɗa è-zii zuɠooza.

11 Gè è ɠalagɛ ga ɠimalai ma ʋelei,

gè lo è luɠɔ telebo peleiti su.

12 Ni ɗa ɠɛna ziaa ɠana, è-ɠɔɠɔ zu la ɠataga,

ni ɗa ɠɛna ɓizaa, è-ɠɔɠɔi la ziɠaa.

13 Ɠili kpaan è maaɠolo vai ʋa, nii è sɔlɔɔgai, mina too ya,

yɛ ɠilini ba, mazɔlɔɔ naa ɠa è-yɛnvui su.

14 Mina ziɛ ga nu ɲɔiti ta-ʋelei,

mina ʋilɛ naati kɛʋelei ʋolu, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

15 Maaɠooza ta-ʋelei ʋa, mina ziɛ la,

zeɠe ba, è ziɛ yɛ.

16 Mazɔlɔɔ faa ɲɔu ɠɛ nui naati, ti la ɲia, ni ti la faa ɲɔi ɠɛɛni,

ta ʋala ɲiimɛnii ma, ni ti la nui ta looni.

17 Mazɔlɔɔ ti-ɠɔnɔgi ɠa ga faa ɲɔi,

ta-ɓɔɔle lɔɔi ɠa ga suɲɔulai.

18 Telebo nuiti ta-ʋelei ɠɛɛʋɛ eɠɛ, geelaalaosu wozakalagi,

nii ma wozakalagi ɠaa yɛsu wɔɔlɔzu, eyɛsu foloi tɛ.

19 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ʋelei ɠɛɛʋɛ eɠɛ kpidii,

ti la ti ɠɔɠɔziɠa ani ɠwɛɛ.

20 Dòun zunu, woilo dàawooiti ma,

woilo ga pagɔ kpɔ̀ɛ wooiti ma.

21 Mina yeema ti ma,

kɛlɛ makɛ ti ma è-yiimaʋɛ.

22 Mazɔlɔɔ niiti ti yeezeizu ti wu, ta ʋa ga zɛnvui naati pɔ,

ti kɛdɛyai ve ti-ɓusɛi ya.

23 Makɛ è-yii ma, é leʋe anii pɛ ba,

mazɔlɔɔ toɠa zɛnvui wo fai ma ungi su.

24 Mina ɓe è-laaʋɛ ʋa, é ʋa ɗa zɛɛiti bo,

mina è-lakɔlɔgiti zɛ ná, ti ʋa ɗa yaava ɓɔɛiti bo.

25 Ɠaazulo ɠakala ʋelei ʋa,

wɛlɛ ɠakalaʋɛ ga pagɔ.

26 Pelei zuɓɛtɛ, ʋɛ è ziɛzu ná,

pelei è laai da, ziɛ ga naa.

27 È mina zeɠe ba, è ʋa li ga yeezazu ʋelei, ɓaa ɠɔʋɛzu ʋelei,

ɠɔɠɔɠula faa ɲɔu ɠɛɛ vai zu.

5

Wɛɛnziɛgi ɠa ɗa nui ʋaa

1 Dòun zunu, woilo ga pagɔ nà-ɠimala wooi ma,

woilo nà-keleɠele gooiti ma,

2 naa ɠa a kɛ, è zoo kidafaawui la,

faaɠwɛgi ɠa ɠɛ è-laawooiti su.

3 Mazɔlɔɔ wɛɛnziɛ anzanui laawooiti nɛɛʋɛ eɠɛ kɔin gulɔi,

ti ʋagɛ eɠɛ siɛma wulɔi.

4 Kɛlɛ ná-fai ɠaaɓelazuʋɛ ɠaa ɠa ɗa wana ga nu, eɠɛ siinziin ganigi, nii wanaai,*

gaaliʋɛ eɠɛ boɠa zɔkpɔi, nii gaaʋɛ fele.

5 Siɛ ʋelei ɠa ɗa li ga nui saai ʋɔ pelei,

kɔɠɔiti ta ɗa zeeli gɔvɛalaazu.

6 É la ɗa ga yiizoolɛ ga, é ziɛ ga zɛnvu ʋelei,

é la suɠwɛɛ ga toɠa ziɛzu ga kaka peleiti.

7 Niizu deɠɛmu, dòun zunu, woilo gòoi ma,

mina ɠɛlɛ dàawooiti ba,

8 Maaɠooza naama anzanui ma zii ʋa,

mina maaɓuɠa ná-pɛlɛlaʋɛ ʋa,

9 naa ɠa a kɛ, è mina è ɠaazu unfegi lɔ zunu ɠili zeezu,

ɗa-eteai mina lɔ zunu ɲɔu yeezu.

10 Ni naa laade, è-mɔɔlɛzuʋɛ ɠa ɠɛ ga wɛɛinti daamiizu,

ɗa-wotii zulɔnɔgi ɠa ɠɛ ga pɛlɛ ɠili bu ani,

11 naa ɠa a kɛ, è mina li ɓalasu, ɗa-eteai ɠaaɓelazuʋɛ,

siɛgi zu è-ɓusɛi kpein suyɔkɔgai na la,

12 è mina ɠɛ ma:

«Leeni vaa zu gè maaɠoloi wɔinzeɠeni?

Leeni vaa zu tɛnɛgi la ɠɛni zoni zìi ma?

13 Leeni vaa zu gè la ɠɛni woiloni nà-kalamɔinti gooiti ma?

Gè la woiloni naati gooi ma, niiti ti kàlani?

14 Ná tago nɔ, gè ʋa ɠɛ maanɔɠɔi zu,

nuɓusɛiti ta-maaɓɔgi zaama.»

È-anzai nɛɛ ʋɛ

15 È-anzai ɠɛɛʋɛ eɠɛ zeɠe ɗɛi.

Ɓɔɔle ga zeɠe ɗɛi naa!†

16 Mina è yiima vai yɛ ná, é ʋa ɗa yei taazuʋɛ peleiti su, eɠɛ ziɛi,

é ʋa ɗa vaza maaɓɔ bosu wolaiti.

17 È yiima vaiti ti ɠɛ ga ɗa ɠila kpe nɔ ɗɔnɔ!

Ti mina ɠɛ ga wo ɓɔma wa anzanu ɠiligiti.

18 Ɠoozunɛ yeenɔpɛ su, wo eteai ziɛ ʋɔ, wa anzanui naa,

nii è yiimazeɠeni la, è-ma nu niinɛlai zu.

19 È-anzai ná-fai ɠaanɛɛʋɛ, ná-fai ʋagɛ eɠɛ dopai.

Kpusɛi ɗa-ɠoozunɛɛi laazeeli yeenɔpɛ.

Ɠoozunɛ siɛnɔpɛ su ná-nɛɛbɛi zu.

20 Dòun zunu, leeni vaa zu è ɠaazuɠulazu nu ɠili anza ʋa?

Leeni vaa zu ɗa ziilɛi gaiziɛ naama anzanui ya, nii é la ga ɗɔnɔ?

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nui kpein siɛ ʋelei zumɔsu.

Toɠa ɛsɛ kɛɛwotii ʋɛtɛsu.

22 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa zo, tɔ ɓɔɠɔi ná-faaɠaaza golai nɔ zu,

toɠa ɗa zo, ga tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi ʋa ɠaluiti nɔ.

23 Undaa ɠa ʋili, tɔɔzei é la zooni ɓɔɠɔ zosu,

ná-ɠimalalai ɠa a ɗa paa.

6

Zeelaga vai

1 Dòun zunu, ni è ɓɔɠɔ ɠɛɛʋɛ ga zeelagai è-wɔɔlai ta maaɠuye vai zu,

ni è minazeɠeni è-zeiɲɔɠɔi ʋɛ,

2 ni è ɓɔɠɔ ɠilia ga è-laawooiti,

ni è ɓɔɠɔ ɠɛa ga kasoɠa nu ga è-laawooiti maaʋele,

3 naa ma, nii ɗa kɛ dòun zunu, ɓɔɠɔ vie,

tɔɔzei è loa è-zeiɲɔɠɔi yeezaama,

li è ɓɔɠɔmaayei bɛ, è ɓɔi da ga maanɛɛnɛi.

4 Mina va bu, ɲiimɛnii ʋa lɔ è-ɠaazu,

ɓaa è-ɠaazuɠɔlɔgiti ti ʋa pɛɛ ma mɛɛ.

5 Ɓɔɠɔ vie ga dopai ɠɛʋele, é ɠulazu dosoiti zea,

eɠɛʋelei wɔnii a ɗa kɛ la, é ɠula wɔni zo nui ná-tumɔi zu.

Ɲaka nui ná-fai

6 Ɗɛi è ga ɲaka nui, li lɛɛ pupuiti pɔ bɛ, è ti ʋɛtɛ,

ti-ziɛ ʋeleiti sumɔ, è ɠigi zɔlɔɔ.

7 Ta-wɛlɛma nu la ná,

ta-ɠalamɔn la ná, ta-ɠundiɠi la ná,

8 ta ɗa ti-ɠɔnɔgi ɓɛtɛ, foɠo undaaɠulazuʋɛ,

ti ti-laamianigi ɠaalɛ ba molo leʋe ziɛgi zu.

9 Ɲaka nui, ɗa yɛsu laani, eyɛsu yeelɛ?

Siɛgi ɓɛgele ɠa è wuzeɠezu la, è ɠula ɗa-ɲiimɛnii zu?

10 È lago ɲi nɔ, è lago ɠaazuʋɛɛ ma fɔin nɔ,

è zaamale, è yeeiti da ɓɔɠɔ ma,

11 naama ziɛgi zu, baladai ɠa na ʋa è ʋɔ eɠɛ siɛziɛ nui,

maanɔɠɔi ɠula è viliba eɠɛ toosu nui.

Yaava nui ná-fai

12 Nu ɲakai ɠa ga telebotala nui,

toɠa a ɗa li ga zɛɛ ɓɔɛiti boga,

13 é ɗa ɠaazuʋɛ loo ma, é ɗa ɠɔɠɔiti gaaloɠa,

é ɗa poogiti kɛ ga yeeɓeɠaiti,

14 yaava ɠisiɛi nɔ ɠa é ziimaʋɛ,

faa ɲɔi nɔ ɠa a ɗa ɠisiɛ su yeenɔpɛ,

é ɗa kpɔɛleʋe vai ɠɛ.

15 Naa ɠa é ba, koloɠolo fai ɠa ɠɛ ga kulafilibai,

naa ɠa ba ɠila nɔ, é ɠoloɠolo, ma zale la ná.

Nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinzeɠezu

16 Faa lɔzita ɠa ná, nii bɛlɛɠulaai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

toɠa vɔlɔ ga dɔfela, niiti ti ga maaɲɛɛi:

17 gaazulɛɛ ɠaazui, zɛɛ wo nɛgi,

nui sɔ ge la ba, nuiti ti naa ma ɲamai ʋuuzu ga ti-yeeiti,

18 nu yii nii é ɠisiɛzu telebotala vaiti su,

nu ɠɔɠɔiti ti zuvilaai ɓizɛzu faa ɲɔu ɠɛɛzuʋɛ,

19 zɛɛ zeelei, é zɛɛ zeele wooi wosu,

ta zɔi é kpɔɛi leʋezu ɠɛɛɠɛlointi zɔɠɔzu.

Wɛɛnziɛgi zakpe pelei

20 Dòun zunu, ɠizɛ è-ɠɛɛ ná-deveiti su,

mina è-lee ná-tɛnɛ gooiti too ya!

21 Makɛ ti ma yeenɔpɛ è-yiimaʋɛ,

ti zɛlɛ ɠɔbu.

22 Ta lo è luɠɔ ɗa-ziɛi zu,

ti è makɛ è-laazuʋɛ,

ti yɛpɛ è ʋɔ, ɗa wuunna.

23 Mazɔlɔɔ devei ɠa ga lanboi,

kalagi ɠɛ ga wozakalagi,

zelilogi ta maaɠoloi, ta ga pelei é lo zɛnvui ʋa.

24 Ta è makɛ wɛɛnziɛ anzanui ziɛ ʋelei ma,

ta è-zeiɲɔɠɔi anzai ná-kpɔɛ nɛɛnɛgi ma.

25 Mina ɠaazuɠula ná-pagi ʋa è-yiimaʋɛ,

mina ɓɔɠɔ yɛ ná, é ʋa è zeɠe ga gaazuɠɔlɔgiti.

26 Mazɔlɔɔ koloɠolo anzanui maaʋele ma, ɗa ʋala ɗa-ɓulu ɓuɠai nɔ ma,

kɛlɛ anzanui é zini bɛ, ɗa ɠɛ è ʋala è-yɛnvui pɛ ma.

27 Nu ɠa zoo nɛi é abui lɔ ná-zuvai zu,

é la ná-seɠeiti kpein gala ɓaa?

28 Nu ɠa zoo nɛi é ziɛ abulekai ɠa,

é la kɔɠɔiti gala ɓaa?

29 Zenɔ ɠana é la, ga naama nui nii é ʋilɛsu seiɲɔɠɔi anzai ʋolu,

a vɔɔɠuna ba, salalalai la yɛga.

30 Nu la unma nui ʋɛlɛʋiliga, nii é unmai wosu ga é kogi zulaave,

tɔɔzei ani la zea, nii a mi.

31 Anɛɛ naa ʋe, ni ta sona, maanɛɛʋɛ é potogi ve ga seizu lɔfela,

ani ʋagɔi kpein é ná-pɛlɛi wu, toɠa naa pɛ fe.*

32 Kɛlɛ zɔi é wɛɛnziɛgi ɠɛɛzu anzanui ʋɔ, naa ʋalagɛ faaɠaaɠai ma,

ɗa naa ɠɛɛna, ɗa ɓɔɠɔ ɠoloɠolosu, ɗa ɓɔɠɔi.

33 Toɠa kpɔlɔi zɔlɔɔ ta ɓaaɠulamai,

ná-unfegi la ɓega eyɛsu ɠɔ.

34 Mazɔlɔɔ toloi ɠa ɗa anzazinigi yiiɠula,

é la maawɔinɠa ɠɛa, yeei é potokulai ɠɛɛzu la.

35 É la unmɔɔ gani nɔpɛ soga,

é la vaa bu ɲɛgɛlɛin, anɛɛ ni ɗa lobɛani mɔinmɔin teʋesu.

7

Wɛɛnzo anzanui ɠa ɗa zunu loungoi ɠaka

1 Dòun zunu, mina yeema dàawooiti ma,

nà-deveiti makɛ.

2 Ni ɗa pɔ è zɛnvui wo, nà-deveiti so,

è makɛ nà-kala gooiti ma, eɠɛ è-ɠaazuleegi.

3 Ti lɔ yeeɓeɠaiti ba, eɠɛ balaɠaegiti,

ti zɛʋɛ yiimaʋɛ.

4 Ɠimalai leve ga è-ʋaazeelai,

è keleɠelegi leve ga è-wɔɔlai,

5 ga ti è ɠizo wɛɛnziɛ anzanui ma,

ta è-zeiɲɔɠɔi anzai ná-tɛga ɓɔɛ nɛɛnɛgiti ma.

6 Foloi ta, gè ɠɛni loni nà-fenɛtɛlɛi laaʋɛ,*

gè ɗa wɛlɛ eteaʋɛ.

7 Gè buzeɠe niinɛgiti kaani, ti la dɛ faa pɛ poluɠwɛɛ,

ti zaama, zunu loungoi ta ɠɛni ná, balagai ɠigi ma.

8 É ɠɛni ziɛzu taazuʋɛ pelei zu, adaʋɛ tɔna ʋɛ naama anzanui ta ɠɛni loni ná,

é liini ga naa ná-pɛlɛi ʋɔ pelei.

9 É ɠɛni ga fitili pɛɛzuʋɛ, foloi liini niina,

kpidii tɔɔzeini niina ga ʋɛa.

10 Kɛlɛ wɛlɛ, anzanui daaɠomini,

maaɠiliai eɠɛ koloɠolo anzanu, yaava ɠigi bɛ.

11 É ɗa zɔngɔ, su la zoga,

kɔɠɔiti ti la yɛga loni kpɛ ada ɠila.

12 Taa zaamaʋɛ ʋeleiti su, ta ada wolaiti,

adaʋɛ pɛ ka é ná-balii laazu ná.

13 É zunu loungoi zo, é nɛɛnɛ,

é ɠaazulo gaazuʋɛ ʋa, é ɠɛ ma:

14 «Ziilɛi zalaɠaiti ka gè ɠɛa ti ɠulazu,

za nɔ ɠa gè nà-minazeɠegi laazeeliai la.†

15 Wɛlɛ nii ɠa é kɛa gè ɠula, gè ʋa è laaɠomisu,

gè ɠɛa pɔ gè è ɠa, gè è ɠaa.

16 Gè nà-betei ɠaaɓɛtɛa, ga dasuzeɠei suʋuai,

ta geze zeɠei é ga Ezipete gelei.

17 Gè dàazuʋɛ makugi nɛa ga,

miilegi, ta alɔwɛgi ta kanɛlegi.

18 Ʋa de lɔ ziimaɠɛɛi zu, eyɛsu sobui zeeli,

de lɔ ɓɔɠɔyiimai ma nɛɛbɛi zu.

19 Mazɔlɔɔ sìnigi la ʋɛ, pɛlɛi wu,

diiʋɛ siɛ ɠooza ma.

20 É wali mɔinmɔin seɠeʋɛ ya,

kɛni alugi a zeina gize la, é ʋa ʋa.»

21 É vɔnini ma ga ná-keleɠelegi,

é mɛɛnni ga ná-woo nɛɛnɛgiti.

22 Gaamago nɔ, é ʋilɛni anzanui naa ʋolu,

eɠɛ nikɛi ti liizu la paazuʋɛ,

eɠɛ ɓoloɠa nui, ti gilizu ga, ti maaɠolo,

23 eyɛsu mɛɛin sɔ zii ʋa,

eɠɛ wɔnii é ɠaazuvilɛzu ga é ʋili tumɔi zu,

é la inɛinɛsu ga zɛnvui, é faaɓaagi laawu.

24 Dòun zunuiti, niizu niina, à woilo gòoi ma!

À dama ga dàawooiti!

25 Wo-yii mina valibo, é ʋa ʋilɛ anzanui niima zii ʋolu!

À mina ɠaka, wo ʋa ʋilɛ ná-pelei ʋa!

26 Mazɔlɔɔ ná-nu maawanaiti mɔinʋɛ, niiti ti zaai,

ta niiti é ti undaaʋiligai, ti ɠɛni ga zɛbɛsu nu wolaiti.

27 Ná-pɛlɛi ɠa é ga gɔvɛalaazu ʋelei,

nii é yeizu saai zeizuʋɛ.

8

Ɠimalai ɠa wooɠulazu

1 À woilo, ɠimalai ɠa toligi wosu,

keleɠelegi ɠa wooɠulazu.

2 Toɠa loni ada ɠaaɠoozagiti maazuʋɛ pele ɠobaʋɛ,

pele zaɠalaʋɛti.

3 Taa loaʋɛ, siɠi daaʋɛti,

nu lɛɛzuʋɛ taazuʋɛ, toɠa wooɠulazu:

4 «Nuiti, wa ɠa gè wooɠulazu wo ma,

nuɓusɛiti, wa ɠa gè ɓɔɛzu wo ʋɔ.

5 Wɔiti wo la dɛ faa mɔinmɔin kwɛni, à kidafaawui maaɠɔli,

faaɠaaɠalala nuiti, à ɠɛ ga keleɠele nuiti.

6 À woilo dɛɛ, mazɔlɔɔ faa ɓii ka gè bosu wo ma,

telebo kpɔɛiti ka ti ɠulazu dàaʋɛ.

7 Mazɔlɔɔ gaama ɓɔɛiti ka gè ti wosu,

màaɲɛɛi ɠa ga zɛɛ ɓɔɛiti.

8 Dàawooiti kpein sɔlegɛ,

tanɔpɛ su la zeini, ɓaa é ʋa ɠɛ ga zɛɛ ɓɔɛ, ɓaa yaava ɓɔɛ.

9 Ti pɛ gaaɠalagɛ naama nui ʋɛ, nii keleɠelegai,

ti ɠole naama nui ʋɛ, nii kalagai.

10 Nà-kalagi gè bosu ga woye, à naa wɔin ɠɛ, é leʋe walii ʋa,

faaɠwɛgi vizɔgɛ zanugi ʋa, anɛɛ zanu kitei.

11 Mazɔlɔɔ ɠimalai vizɔgɛ kɔbu yɔlɔɠɔ ʋagɔiti ba,

ani ʋagɔ nɔpɛ ge la zooga ʋokɔɠɔsu tɔun ma.

12 «Nɔ̀un nà, nà ga ɠimalai, sèizuʋɛ ɠa ga kidafaawui,

sòogɛ faaɠwɛgi ta kidafaawui zɔlɔɔsu.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa é ga, è zili ga faa ɲɔi.

Niiti gè ti wɔinzeɠezu, ta ga,

gaazulɛɛi, wasogi, faa ɲɔu ʋelei, ta zɛɛ wo daaʋɛ.

14 Tɛnɛ goo ʋagɔiti, ta kidafaawui ta ga nɔ̀nɔ,

nà ɠa gè ga keleɠelegi, zobogi ɠa ga nɔ̀nɔ.

15 Masagiti ta masadai ɠɛɛzu nɔ̀un saɓui zu,

kundiɠiiti ti tɔgiti sei, niiti ti zɔlegai.

16 Saɓui zu ɠa kundiɠiiti ti kundiɠilai ɠɛɛzu la,

ta seizumaanɛgiti ti pɛ ta ga tukpɔɠaaleʋe nuiti ti zɔlegai.

17 Nɔ̀un nà, naati kpein nɛɛʋɛ bɛ̀, niiti ti nɛ̀ɛzu ʋɛ,

niiti ti gàiziɛzu, naati ta pɛ̀tɛ.

18 Naavoloi ta lɛbiyai ta ga nɔ̀un nɔnɔ,

ta undaanɛɛi ta ani ʋagɔiti ti yɛsu ná ɠɔ.

19 Nà-tɔnɔgi vizɔgɛ, é leʋe zanugi ʋa, anɛɛ zanu kitei,

kulanumai gè feezu naa ɓaɠoʋɛ walii ʋa.

20 Nà ziɛzu telebo pelei zu,

pìlɛgɛ sɔle peleiti ba,

21 gè ʋa ani ʋagɔi ve naati bɛ, niiti ti nɛ̀ai ʋɛ,

gè ta-ʋɛlɛiti buulaave ga naavoloi.

22 «Gè ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya,* kaite ná-botiiti tɔɔzeizuʋɛ,

aisa ná-boti mɔungiti tanɔpɛ ge ʋa ɠɛ.

23 Gè zeini kaite wɔlɔwɔlɔ,

aisa eteai ʋa ɓɛtɛ.

24 Siɛgi zu gè zɔlɔɔni da, kpoloɗɛi la ɠɛni dɛ ná,

ɓaa ziɛungiti, ziɛiti ti ʋa ɗa ɠula ti zu.

25 Gè zɔlɔɔni pɛ, aisa gizeiti ti ʋa ɓɛtɛ,

aisa gize ɓufɛgiti ti ʋa ɠula,

26 GALA ge la ɠɛni dɛ zooi ɓɛtɛni, ta zou yɔɠɔzuʋɛti,

anɛɛ eteai ma vufili mɔungi.

27 Gè ɠɛni ná niina, siɛgi zu é geeɠɔlɔgi zeini su la,

é kwɛgi la, é tati ziɛ wolai ma.

28 Siɛgi zu é tonaɓiingiti seini su la geezuʋɛ,

é zɛbɛi ve ziɛungiti bɛ, ti ɗa ɠula ga keɠaaɓaai.

29 Siɛgi zu é kpoloɗɛi ɠwɛgi laani la, ziɛiti ti mina ɓudɛ maazu,

siɛgi zu é eteai ma wuulaagi ɠazaʋini da,

30 gè ɠɛni koba, eɠɛ ná-botiɠɛ ɠundiɠi,

gè ɠɛni ziilaazu folo-o-folo,

gè ɠɛni kuai wosu gaazu yeenɔpɛ,

31 gè ɗa kuai wo ná-etea ɓɛtɛai zu,

gè ɗa nà-ziilaai zɔlɔɔ nuɓusɛiti saama.

32 «Niizu dòun zunuiti, à woilo gòoi ma,

wa ɠɛ ga undaanɛ nuiti, ni wa ziɛna ga nà-peleiti!

33 À woilo nà-kala gooiti ma,

wa ɠɛ ga ɠima nuiti.

À mina da ɠoba pɛ!

34 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti woilosu gòo ma,

niiti ti losu nà-pɛlɛlaʋɛ folo-o-folo,

ti ɠaaɓaazu nà-pɛlɛlaʋɛ ma!

35 Mazɔlɔɔ zɔi a kà, naa zɛnvui zɔlɔɔga,

é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpɔbai zɔlɔɔga.

36 Kɛlɛ zɔi nɔpɛ é la ɠoloni bɛ̀, naa ɠa ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu,

niiti kpein ti wɔ̀inzeɠezu, saai nɛɛʋɛ naati bɛ.»

9

Ɠimalai ɠa toligi wosu

1 Ɠimalai ná-pɛlɛi loni,

é ma ɓɛdɛ dɔfelaiti saɠani.

2 É toganiiti paani, é dɔɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ,

é taɓalii ɠaaɓɛtɛni.

3 É ná-botiɠɛ anzanuiti teʋeni toli bosuʋɛ,

ti lɛɛni adaʋɛti, ɗa ɠɛ ná, è zɛlɛ taai maazu, ti ɗa ɠɛ ma:

4 «Wɔiti wo la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, à ʋaa lɛɛ ʋɛ.»

É boni naati ma, niiti ti la ɠeleɠeleni, é ɠɛ ma:

5 «À ʋa, à nà-ɓului ta mi,

à dɔɔi ɓɔle, nii gè supuai.

6 À ɠɛlɛ nuiti ta-ziɛpolui ʋa, niiti ti la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, wa zɛnvui wo.

À ziɛ ga keleɠele pelei!»

7 Zɔi a zelii lo waso nui ma, naa ɠa ɗa bɛlɛlalai zɔlɔɔ,

zɔi a nu ɲɔi maaɠolo, naa ɠa ɗa poomugi zɔlɔɔ.

8 Mina ɲɛɛɠulasu nui zɔgi wo ma, mazɔlɔɔ toɠa è wɔinzeɠe,

kɛlɛ ɠima nui zɔgi wo ma, toɠa è nɛɛ ʋɛ.

9 Ungo, ɠima nui lɛnɛ, ta ɠa ɓɔ ná-ɠimalai ʋa.

Telebo nui ɠala, ta ɠa ɓɔ ná-faaɠwɛgi ʋa.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa é ga ɠimalai lɔɔzeizuʋɛ,

è GALA Ɲadegai ɠwɛɛ,* é ga kidafaawui.

11 Mazɔlɔɔ nɔ̀un nà, ɠimalai, sàɓu zu,

è-zii ma voloiti su ɠa ɠooza,

è-zii ma ɠonagiti suɠooza.

12 Ni ɗa ga ɠima nu, ɗa suɠulanumai zɔlɔɔ,

ni ɗa ga waso nu, ɗa ɠila kpe ka ɗa sulɔnɔgi zɔlɔɔ.

Titigi ɠa toligi wosu

13 Titigi ɠa ga eɠɛ anzanui é zɔngɔzu,

é la faa ɠaaɠaazu, é la faa ɠwɛɛ.

14 Toɠa zeini ná-pɛlɛlaʋɛ,

seizuʋɛ ɠa ga adaʋɛti ti zɛlɛgai taai maazu.

15 É ɗa teʋe nuiti toli,

niiti ti liizu ga pele zakpai,

16 «Zɔi é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, naa ɠale ma, é ʋa ʋɛ!»

Zɔi balagai ɠigi ma, é ɠɛ naa ma:

17 «Ziɛi unmaai nɛɛ ʋɛ,

daamianigi é miizu dɔɔɠuzu, naa nɛɛ ʋɛ!»

18 Ti la suɠwɛɛ ga ta ta li laazu gɔvɛiti ma,

niiti anzanui naa ti lolisu, naati ta niina gɔvɛalaazu.

Tɛnɛ gooi ma ziiti

10

1 Salomɔn ná-tɛnɛ faalaaliiti.

Ɠima loun zunui ɠa ɗa ɠɛ ga kɛɛɠɛ ná-koozunɛɛi,

faaɠaaɠalala loun zunui ɠɛ ga dee ná-ziizoolɛi.

2 Naavoloi sɔlɔɔ pelei ɲɔuɗai, é la faa ʋaa eyɛsu pɛ,

kɛlɛ nii é ná-eteai ziɛzu telebogi zu, naa ɠa ɗa ɠizo saai ma.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI la telebo nui yɛga na, é ʋa ɓɔlɔ ga pului,

kɛlɛ toɠa ɠɛlɛ nu ɲɔi yiima vaiti ba.

4 Zɔi é la yeeʋɛa faa ʋa, naa ɠa ɗa ɠɛ ga bala nu,

kɛlɛ zeemaleʋebogi ɠa ɗa nu ɓɛtɛ.

5 Nii é ani ɠaalɛɛzu ba, foɠo undaaɠulazuʋɛ, naa ɠa ga doun zunui, nii keleɠelegai,

kɛlɛ zɔi é ɲiizu molo leʋe ziɛgi zu, doun zunui ɠa ga naa, nii ɓaa ɠa ɠula ma.

6 Tuyaiti ta ʋuuni telebo nui unmaʋɛ,

kɛlɛ nu ɲɔi laawooiti ta ɗa tooma vai maalɔɔɠu.

7 Telebo nui ná-kizɛsui ɠa ɗa ɠɛ ga tuyai taɠiligaani bɛ,

kɛlɛ zeemai ɠa ɗa wo nu ɲɔiti daaseigi ma.

8 Zɔi ɠigi ma ziimaʋɛ, naa ɠa ɗa deveiti so,

kɛlɛ nui é kpɔɛzuɠula ɲakaiti bosu, naa ɠa ɗa ɓɔɠɔ loo ya.

9 Zɔi é ziɛzu sɔledai zu, naa ɠa ziɛzu ziilɛigi zu,

kɛlɛ zɔi é ziɛzu ga pele zuzeigiti, naa ʋolu ɠa ɠula.

10 Nii é gaamai lɔɔɠuzu bɔɔlaiti ba, naa ɠa ti ɓɔlɔzu,

kɛlɛ zɔi é zelii losu ti ma gaamai zu, naa ɠa ʋaazu ga ziilɛigi.*

11 Telebo nui laawooiti ta ga zɛnvu ɗɛungi,

kɛlɛ nu ɲɔi laawooiti ta ɗa tooma vai maalɔɔɠu.

12 Wɔinzeɠemai ɠa ɗa sakpegi ɠaazo,

kɛlɛ nɛɛbɛi ɠa ɗa faaɠaazagi pɛ suvaayɛ.

13 Keleɠele nui laawooi ɠa ɗa ɠɛ ga ɠima ɓɔɛi,

kɛlɛ faaɠaaɠalala nui ʋoluʋɛ nɔnɔi ɠa ga kpakɔi.

14 Ɠima nuiti ta ɗa faaɠwɛgi ɠaalɛ ba,

kɛlɛ siɛgi zu faaɠaaɠalala nui ɓɔɛzu la, maanɔɠɔi maa la mɔ ɠoozani ba.

15 Kpɛtɛ nui yeaɠɔligi ɠa bɛ ga taa wolai siɠigi ma,

kɛlɛ bala nui ná-maawɔin ɠa ɗa koloɠolo.

16 Telebo nui ná-tɔnɔgi ɠa ɗa lo tuɠɔ, é zɛnvui wo,

kɛlɛ nu ɲɔi zɔlɔɔgi ɠa ɗa ɠɛ ga faa ɲɔu ɠɛ anii.

17 Zɔi é woilosu tɛnɛ gooi ma, naa zɛnvu ʋelei zeɠea,

kɛlɛ zɔi é ɠɛlɛzu zelilomai ʋa, naa ɓɔɠɔ loa ya.

18 Wooveledai ɠana, ɗa wɔinzeɠemai lɔɔɠuna,

zɔi é leʋesu ga tɔɠɔ ɠoloɠologi ɠɛa, naa ɠa ga ɠimalala nui.

19 Zɔi é kpɔɛi zuɠulazu gola, é la ɓega tɔ koloɠologi ɠɛɛzu,

kɛlɛ zɔi a laaʋɛ zo, naa ɠa ga zunui, nii ɠi pagɔi ma.

20 Telebo nui laawooiti ta ga walii ɲadegai,

kɛlɛ tosu la faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ɠisiɛi ʋa.

21 Telebo nui laawooiti ta ɗa ɓɔ nuɓusɛ mɔinmɔin ba,

kɛlɛ ɠimalala nuiti ta ɗa za, tɔɔzei ti ʋalagɛ faaɠaaɠai ma.

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI laa luyai ɠa a ɗa kulagaanɛɛzui ve,

é la koozuʋili faa nɔpɛ pilɛga polu.†

23 Faa ɲɔi ɠɛɛ vai ɠa ga ɠaɠo faa ɠimalala nui ya,

eɠɛʋelei ɠimalai ɠɛɛ vai la ga ɠaɠo faa ɠima nui ya.

24 Nii nu ɲɔi luazu ba, naa ɠa a ɗa sɔlɔɔ,

kɛlɛ nii telebo nuiti ta wɔin ɠɛ, naa ɠa ɗa ve ti ya.

25 Siɛgi zu tɔngɔlɔ fiilɛi leʋesu da, nu ɲɔi ɠa ɗa ɲɛɛlɛ!

Kɛlɛ telebo nui ɠa loni ani ma, nii é ná eyɛsu ɠɔ.

26 Eɠɛʋelei ani ɓodai a ɗa kɛ la ga nu ɲiigai,

duului ɓalaa ga ʋuuna nu ɠaazuʋɛ a ɗa kɛ la,

zekana ɲaka nui la, naati bɛ niiti ti teʋesu.

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa ɗa nui ná-eteai zuɠooza,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ná-konagiti su ɠa ɗa ɓuɠa.

28 Telebo nui ná-maaɓɔungi ʋolu ɠa ɠɛ ga koozunɛɛi,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ɠitogi ɠa ɠoloɠolo.

29 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pelei ɠa ga siɠigi wooɠɛɠila nuiti maaɠoolii zu,

kɛlɛ toɠa ga naati koloɠolo saɓui, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

30 Telebo nui la ɲiikpiga eyɛsu pɛ,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti la yɛga zooi zu.

31 Telebo nui laaʋɛ ɠa ɗa ɠimalai wo,

kɛlɛ yaava nuiti nɛgi ɠa leʋe ga.

32 Telebo nui lakɔlɔgiti ti nuɓɔɠɔlai ɠwɛɛ,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti daaʋɛ yaavaʋɛ.

11

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ɠa ga zɛɛ ɠɔɠɔ bo ganiiti,

kɛlɛ kiloiti ti laazeeliai, naati nɛɛʋɛ bɛ.

2 Wasogi ʋolu anii ɠa é ga wɔinzeɠemai,

kɛlɛ ɠimalai ɠa loni ɓɔɠɔmaayei nuiti kobaʋɛ.

3 Ladalai ɠa loni sɔle nuiti tuɠɔ,

kɛlɛ yaava nuiti ta-woyai ɠa ɗa lati, é ti ɠoloɠolo.

4 Naavoloi la levea ga ani nɔpɛ, tukpɔɠaaleʋe voloi,

kɛni telebodai ɠɛɛ vai nɔ ɠa a nu ɠizo saai ma.

5 Telebo nui ná-ladalai ɠa ɗa ná-eteai zɔle,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ɓɔɠɔ vaa ɲɔi ɠa a ɗa too.

6 Telebo nui ná-sɔlegi ɠa ɗa kizo faaɓaagiti ma,

kɛlɛ woovele nuiti koozu ɠisiɛi ɠa ɗa ɠɛ ga balii, ti ɠɔɔ la.

7 Siɛgi zu nu ɲɔi zaazu la, ná-kitogi pɛ ge ɠoloɠologa,

ná-kitogi é ɠɛni ga naavoloi, naa loa ya.

8 Telebo nui ɠa ɠula kidaaʋiligi zu,

faa ɲɔu ɠɛ nui ʋilɛ potogi zu.

9 Nui é ɠɛlɛzu GALA ba, naa ɠa ɗa zɔiti koloɠolo ga daawooiti,

kɛlɛ telebo nuiti ɠimalai ʋɔ, ta ɠizo.

10 Siɛgi zu telebo nuiti undaanɛɛzu la, taai kpein koozu ɠa ɗa nɛ,

siɛgi zu faa ɲɔu ɠɛ nuiti undaaʋilisu da, nuiti ta ɗa wooɠula ga koozunɛɛi.

11 Sɔle nuiti daa luyai ɠa ɗa ʋa ga ɓɔɠɔzɔlɔɔgi ta-laazuʋɛ.

Kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti daa ɓɔɛi ɠa ɗa koloɠolo.

12 Zɔi é seiɲɔɠɔi ʋɛlɛʋilisu, naa la ga faaɠaaɠaa nu,

kɛlɛ nui nii é faa ɠaaɠaazu, naa ɠa ɗa maaɠɛ kpɔ.

13 Fama wo nui ɠa ɗa dɔɔɠuzu vaiti kula kɛlɛma,

kɛlɛ sɔɓelama nui ɠa ɗa ti makɛ ɠoozu.

14 Siɛgi zu totuɠɔ ʋagɔ la zooi ʋɛ la, nuɓusɛiti ta ɗa loo bu,

kɛlɛ kizogi ɠa ɗa zɔlɔɔ tɛnɛbo nu mɔinmɔingiti zea.

15 Zɔi é yeelaazu wɛɛn maaɠuyei ɠa, toɠa ɓaa ma,

kɛlɛ zɔi é ɠɛlɛzu zeelaga vai ʋa, naa ɠa ɠɛ ziilɛigi zu.

16 Anzanu ʋagɔi ɠa ɗa lɛbiyai zɔlɔɔ,

suɓaa zunuiti ti naavoloi zɔlɔɔ.

17 Zunui é nuɓɔɠɔlai ɠɛɛzu, naa ɠa kɛɛzu ɓɔɠɔ nɔ ʋɛ,

kɛlɛ suɲɔu zunui ɠa ɓɔɠɔ maanɔɠɔzu.

18 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa yaava lɔnɔgi ɠaiziɛ,

kɛlɛ zɔi é telebodai ɠɛɛzu, naa ɠa ɗa zala ɠitei zɔlɔɔ.

19 Zekana, telebodai ɠaaɓelazuʋɛ ɠa ga zɛnvui,

kɛlɛ zɔi é ʋilɛsu faa ɲɔi ʋolu, naa ɠa saai laaɠomisu.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI la wɔinni ga naati, niiti ti-yiimaʋɛ laavegai ga yaavai,

kɛlɛ toɠa losu naati polu, niiti ti ziɛzu ga sɔledai.

21 Gaamazu, faa ɲɔu ɠɛ nuiti salalalai la yɛga,

kɛlɛ telebo nuiti ti-mavofodaiti ta ɠizo.

22 Anzanui nii pagai, kɛlɛ balagai ɠigi ma,

kɛɛʋɛ eɠɛ zanu balaɠaegi piligai boigi zokpai ʋa.

23 Telebo nuiti wɔinma vaa ɠila kpegi nɔ ɠa faa ʋagɔi.

Nii nɔ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta zoo ti ɠito ba, naa ɠa nɔ ga GALA ná-ziiɠaawanai.

24 Tanigaa ta ɗa faanɛɛi ɠɛ gola, tama ti ɗa wola ɓɛtɛ.

Tanigaa ma ti ɗa ɠikpa naavoloi ma gola, tama ti ɗa ʋala.

25 Faanɛɛ ɠɛ nui ɠa ɗa sɔlɔɔgi wo gola,

zɔi a nu ɠɔ ga kpɔɔle ɗɛi, tɔ ɓalaa ka kpɔɔle ɗɛi zɔlɔɔ.

26 Nuɓusɛiti ta ɗa molo makɛ nui voovo, zɔi é ɠɛɛzu, é ʋa pɔdi ga daaɓaai,

kɛlɛ ta ɗa tuya loo naa ʋɛ, nii é liizu la ga é pɔdi.

27 Zɔi é faa ʋagɔi ɠɛɛ vai ɠaiziɛzu, naa ɠa ɗa undaanɛɛi zɔlɔɔ,

kɛlɛ zɔi é faa ɲɔi ɠaiziɛzu, faa ɲɔi ɠa ɗa zeeli naa ma.

28 Zɔi a ʋoluzei ná-naavoloi ʋa, naa ɠa loo bu,

kɛlɛ telebo nuiti gaa ɠa wɔɔlɔ eɠɛ gulu wola, nii gaalaagi mɔinɗai.

29 Zɔi a gooɠaavazagi lɔɔna ná-pɛlɛyeɠei wu, toɠa sulɔnɔgi zɔlɔɔ ga fiilɛ wolai,

faaɠaaɠalala nui ɠa ɠɛ ga ɠima nui ná-duɔi.

30 Telebo nui ná-kɛɛwotiiti ta ga zɛnvu wului,

ɠima nui ɠa ɗa nui taɠiligaa ʋilɛ pele ʋa.

31 Ni telebo nui ɠa zalai zɔlɔɔsu gaamanɔ eteai zu,

koleʋɛ ɓalaa ga, faa ɲɔu ɠɛ nui ta kotoba nui, ta ti-zalai zɔlɔɔ!

12

1 Zɔi nɛai bɛ ga maaɠolo, faaɠwɛgi wɔin ɠa naa ma,

kɛlɛ zɔi zelilomai ɠaawanazu la, naa la ɠeleɠeleni.

2 Nu ʋagɔi ɠa ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-undaanɛɛi zɔlɔɔ,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa naama nui ʋeelala, nii é kisiɛ ɲɔiti bosu.

3 Suɲɔu vai la ɗa ga nui losu ɓɛtɛa,

kɛlɛ zɔi sɔlegai naa lɔɔ la ɠulaa.

4 Ziilɔɔ anzanui ɠa ɗa sinigi nɔungi wuzeɠe,

kɛlɛ anzanui é unfetala vai ɠɛɛzu, toɠa sinigi ʋa ga kae wana zeeɓɛi.

5 Telebo nuiti ta-ɠisiɛiti ta faa zɔle faiti nɔ ʋa,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti siɛ ʋelei ɠa nɔ ga yaavai.

6 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti daawooiti ta ga baliiti ti nui ʋaazu,

kɛlɛ telebo nuiti daawooiti ta ɗa ti ɠizo.

7 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta lokana, ti la mɔ ɠɛa ná!

Kɛlɛ telebo nuiti ta-ʋɛlɛi ɠa yɛ loni kpaan.

8 Nui ɠa ɗa maamusɛi zɔlɔɔ, é zoloo ná-kisiɛ ʋagɔiti ma,

kɛlɛ zɔi kigi la zɔleni, naa wɔin ɠa zeɠe.

9 Fizɔgɛ nu ɠɛ ga nui zobo ge la bɛ, botiɠɛ nu ɠila nɔ ɠɛ è ya,

è ʋa ɠɛ ga nui tɔɠɔi ɠulaai, kɛlɛ é ʋalasu kɔnɔgi ma.

10 Telebo nui ɠa ɗa ɠaaɓa ná-toganiiti ma,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti koozu vai ɠa ga gaazumaavɔi nɔ.

11 Zɔi é ná-tii ɠɛɛzu, naa ɠa daamianigi zɔlɔɔ ga bɔɔlɔa,

kɛlɛ zɔi é ʋilɛsu gaaʋalaba vaiti polu, naa ʋalagɛ ɠigi ma.

12 Nu ɲɔi ɠaazu ɠa ɗa ɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti daamiizuʋɛ ʋa,

kɛlɛ telebo nuiti ma zapei ɠa a ɗa gwaa wo.

13 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa ɠɔ ga tɔ ɓɔɠɔi ná-zɛɛiti ma ʋalii,

kɛlɛ sɔle nui ɠa ɗa ɠula faaɓaagiti kpein su.

14 Nui laawooi ʋɔ, toɠa zoo é undaanɛ wola ɠaalɛ ba,

eɠɛʋelei nu a ɗa ná-botii ma zalai zɔlɔɔ da.

15 Ɠimalala nui ná-pelei zɔlegɛ tɔ ɓɔɠɔi ɠaazu,

kɛlɛ ɠima nui ɠa ɗa woilo zɔiti tɛnɛ gooi ma.

16 Ɠimalala nui ɠa ɗa ná-ziiɠaawanai ɠula kɛlɛma gaamago nɔ,

kɛlɛ ɠima nui ɠa ɗa ná-daazuɠɔli vaiti buuɓɔle.

17 Nui é gaamai ɠulazu kɛlɛma, naa ɠa telebo fai lɛɛzu,

kɛlɛ zɛɛ zeelei ɠa ɗa yaavai ɠɛ.

18 Kpɔɛzuɠula ɲakaiti ta ɗa maawanai wo eɠɛ boɠa zɔkpɔi,

kɛlɛ ɠima nuiti daawooi ɠa ɗa ʋa ga kɛdɛyai.

19 Gaama nui ɠa yɛ ná ɠɔ,

kɛlɛ zɔi é zɛɛi wosu, naa la lɛbiga.

20 Niiti ti faa ɲɔiti kpɛtɛzu, naati ziimaʋɛti daavegɛ ga yaava vaiti,

niiti ti nuiti tɛnɛsu ga faa ʋagɔi, naati ta ɗa koozunɛɛi zɔlɔɔ naa zu.

21 Maanɔɠɔ nɔpɛ ge la zeelia telebo nui ma,

kɛlɛ kpɔlɔi ɠa ɗa ɠɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti unma.

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI la wɔinni ga zɛɛ wo nuiti,

kɛlɛ toɠa gaama wo nuiti polu.

23 Ɠima nui la ɗa ga ná-faaɠwɛgi zulɛa,

kɛlɛ ɠimalala nui ɠa ɗa zeze ga ná-faaɠaaɠalalai.

24 Niiti ti zoogai yeemaleʋebosu, naati ta ɗa lo faa wolaiti untuɠɔ,

kɛlɛ ɲaka nuiti ta ɗa lɔ duɔlai zu.

25 Ziizoolɛi a ɠɛna nui yiimaʋɛ, toɠa ɗa vɔ,

kɛlɛ iɲɔdɔɔ ɓɔɛi ɠa ɗa nui ɠoozunɛ.

26 Telebo nui ɠa ɗa ɠɛ ga ʋelela ʋagɔ bɔɔlaiti bɛ,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti siɛ ʋelei ɠa ɗa ti ɠaka.

27 Sua ɓɛ nui nii dɔɔʋɛai, naa la sua zɔlɔɔga, é ʋa gee.

Faa ʋagɔi, nii fizɔgai ti pɛ ba nuɓusɛi ná-faa zu, naa ɠa ga é zoo yeemaleʋebosu.

28 Ʋɛ telebodai ɠɛɛzu ná, miná ɠa zɛnvui ná,

naama ʋelei ɠa nu ɠizosu saai ma.

13

1 Ɠima loun zunui ɠa ɗa ɠizɛ maaɠoloi zu, kɛɛɠɛ bogai la,

kɛlɛ waso doun zunui la ɗa ga woiloga zeliloma ɠila kpalaa ma.

2 Ɗa zoo è ani ʋagɔiti sɔlɔɔ ga nu laawooiti maaʋele,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-etea ziɛi ɠa ga toomai.

3 Zɔi a dama ga daawooiti, naa ɠa zɛnvui makɛsu,

zɔi é kpɔɛi wola zuɠulazu, é la ɠidaazu bu, naa ɠa ɗa ɓɔɠɔ loo ya.

4 É la faa ʋaa dɔɔʋɛ nui ma, gaazu ʋa ɠula ani ʋa,

kɛlɛ zeemaleʋebo nui ɠa ɗa naa zɔlɔɔ, nii wɔin ma.

5 Telebo nui ɠa ɗa zɛɛ ɓɔɛiti wɔinzeɠe,

kɛlɛ nu ɲɔi ɠa ɗa unfe fai ɠɛ, ta tɔɠɔ ɠoloɠolo fai.

6 Zɔi é siɛ ʋelei zɔlegai, telebodai ɠa ɗa naa makɛ,

kɛlɛ faa ɲɔi kotoba nuiti ti kɛɛzu, naa ɠa a ɗa ti undaaʋili.

7 Tanigaa ta kɛɛzu eɠɛ ta ɓɛtɛ, tama ani nɔpɛ ge la ti ya,

tanigaa ti ɓɔɠɔ ɠɛ eɠɛ bala nu, kɛlɛ anii ti ya ga gola.

8 Tanisu naavolo nui ɠa ɗa ani zala, é ʋa zɛnvui unmɔɔ,

kɛlɛ bala nu la woiloga zeliloma ma.

9 Telebo nui ɠa volozu, eɠɛ wozakalagi gola volozu,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ɠɛɛʋɛ eɠɛ lanboi, nii é zaazu.

10 Sakpegi kpein ka ɠulazu wasogi zu,

ɠimalai ɠa naati zea, niiti ti woilosu tɛnɛgiti ma.

11 Naavoloi nii sɔlɔɔgai ga wuugi, gaa ɠa ɗa ʋala ba,

kɛlɛ nii sɔlɔɔgai vaa, vaa, naa ɠaa ɠa ɗa wɔɔlɔ.

12 Nui ná-kitogi a ɠoloɠolona, toɠa ɗa ziiɓɔlɔ,

kɛlɛ nui yiima vai a ɠɛɛna, naa ɠɛɛʋɛ eɠɛ zɛnvu wului.

13 Zɔi a wooi ʋɛlɛʋilina, naa ɠa suɓoloɠɔmɔ,

kɛlɛ zɔi a devei zona, naa ɠa ma zalai zɔlɔɔ.

14 Ɠima nui ná-kalagi ɠa ga zɛnvu ɗɛungi,

toɠa ɗa kaka faiti kpudɛ nu maazu, niiti ta ɠɛ ga nu zaa vaa.

15 Kɛʋele ʋagɔi ɠa ɗa zaalai la nu ma,

kɛlɛ gaaɓelazu la yaava nuiti ta-ʋelei ʋa.*

16 Ɠima nu la faa ɠɛa, ni é la ɠigaiziɛni su,

kɛlɛ ɠimalala nuiti ta ɗa ta-ɠimalala vaiti sulɛ.

17 Keelai ɲɔuɗai, naa ɠa ɗa lɔ maanɔɠɔi zu,

kɛlɛ gooleʋe nui sɔlegai, naa ɠa ɗa faiti suɓɛtɛ.

18 Baladai ta unfegi ɠa naama nui luɠɔ, nii é ɠɛlɛzu maaɠoloi ʋa,

kɛlɛ zɔi a va tɛnɛ gooiti bu, naa ɠa lɛbiyai zɔlɔɔ.

19 Toɠa ga faa ʋagɔ nui wɔinma vai laazeeli,

kɛlɛ ɠimalala nuiti ti la wɔinni ga ti yeeɠula faa ɲɔi zu.

20 Nui é ziɛzu ɠima nuiti polu, toɠa ɗa ɠɛ ga ɠima nu,

kɛlɛ zɔi é zeizeisu ɠimalala nuiti koba, naa ɠa faaɓaagi zɔlɔɔ.

21 Maanɔɠɔi ɠa kotoba nuiti polu,

undaanɛɛi ɠa ɗa telebo nui zala.

22 Zunu ʋagɔi ɠa ɗa poganii yɛ ná mavofodaiti bɛ,

kɛlɛ kotoba nui ná-sɔlɔɔgiti makɛgɛ ga telebo nuiti tɔnɔ.

23 Bala nui ná-woza wogai zu ɠa a ɗa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ ná, ga bɔɔlɔa,

kɛlɛ telebotalai ɠa ɗa ɠɔnɔgi ɠoloɠolo.

24 Zɔi é ɠɛlɛzu ná-doun zunui loɠa vai ʋa, naa la nɛɛni bɛ,

zɔi é nɛɛzu ʋɛ, naa la inɛinɛga maaɠolo vai ʋa.

25 Telebo nui ɠa ɗa daami wo, ziila,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti koozu ɲakai ɠa ɗa yɛ de.

14

1 Ɠima anzanui ná-pɛlɛyeɠei loni,

kɛlɛ ɠimalala gelei nɔnɔi woloni tɔ ɓɔɠɔi.

2 Zɔi é ziɛzu telebodai zu, naa ɠa ɗa ziɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai zu,

kɛlɛ zɔi é ziɛzu ga yaava ʋeleiti, naa ɠa ɗa pɛlɛʋɛlɛ.

3 Ɠimalala nui ɠa ɗa maaɠoloi zɔlɔɔ ga daawooiti maaʋele,

ɠima nuiti ti-lakɔlɔgiti ta ɗa ti makɛ.

4 Ʋɛ wozawoli nikɛ la ná, daamianigi ɠa daamii ɲakai zu,

kɛlɛ nikɛ zinɛi zuvikɛi ɠa a ɗa tɔnɔ golai ve.

5 Zeelei sɔlegai, é la zɛɛ woga pɛ,

kɛlɛ zɛɛ zeelei ɠa ɗa zɛɛ ɓɔɛiti bo.

6 Anɛɛ ni ɲɛɛɠulasu nui ɠa ɠimalai ɠaiziɛ, é la sɔlɔɔga,

kɛlɛ kidafaawu nui ɠa ɗa faaɠwɛgi zɔlɔɔ yɔɔɠɛ nɔ.

7 Maaɠooza faaɠaaɠalala nui ʋa,

mazɔlɔɔ é la ɠi gila kpalaa fea è ʋɛ.

8 Kidafaawu nui ɠa ɗa siɛ ʋelei ʋɛtɛ, tɔɔzei toɠa ga ɠima nui,*

faaɠaaɠalala nuiti ta ɗa loo ya ta-ɠimalalai ʋɔ.

9 Ɠimalala nuiti ta ɗa ɲɛɛɠula zɔɠɔzuɓɛtɛ vai zu,

kɛlɛ undaanɛɛi ɠa ɗa ɠɛ sɔle nuiti saama.†

10 Ɛsɛ nɔ ɠa é ná-ziizoolɛi ɠwɛɛ, ta ná-koozunɛɛi,

nu ɠili ge la zooga é ʋa nɔnɔ zɔlɔɔ naa zu.

11 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛi ɠa wolo,

kɛlɛ sɔle nuiti ta-zeɠe ɠotai ɠaa ɠa wɔɔlɔ.

12 Ta ɠa ná, siɛ ʋelei zɔlegai gaazu,

kɛlɛ gaaɓelazuʋɛ ɠa ga saa ʋelei.

13 Ɲɛɛi ɠa zoo é ziizoolɛi ɠaazumaalɔɔɠu,

koozunɛɛi ɠa zoo é ɠaaɓela ga ziizoolɛi.

14 Kɔzɔba nui ɠa ɗa ná-kɛɛwotiiti ma ɠulanumai zɔlɔɔ,

kɛlɛ nu ʋagɔi ɠa ɠoozunɛ nɔnɔ ma ziɛ ʋeleiti ma ɠulanumai zu.‡

15 Nui nii é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, toɠa ɗa la naati kpein da, niiti ti wosu ma,

kɛlɛ kidafaawu nui ɠa ɗa ziɛ ga keleɠele.

16 Ɠima nui ɠa ɗa lua faa ɲɔi ʋa, é ʋoluave,

kɛlɛ ɠimalala nui ɠa ɗa yiiɠaawana, é kɛ, tɔɔzei daave ɓɔɠɔ la.

17 Ziiɠula nui ɠa ɗa ɠimalala vaiti kɛ,

nui kigaiziɛ ɲɔi ziimaʋɛ, toɠa ɗa wɔinzeɠemai maaloli ɓɔɠɔ ma.

18 Nuiti ti la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, naati ta-ʋoganii ɠa é ga ɠimalalai,

kɛlɛ kidafaawu nuiti ta-masa bɔɔlɔgi ɠa é ga faaɠwɛgi.

19 Nu ɲɔiti ta ɗa unmaayei nu ʋagɔiti bɛ,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ɓalaa ta ɗa kɛ ɠana nɔ telebo nuiti ta-ʋɛlɛlaʋɛ.

20 Bala nui la nɛɛni nu nɔpɛ bɛ, anɛɛ seiɲɔɠɔiti,

kɛlɛ kpɛtɛ nui wɔɔlaiti mɔinʋɛ gola.

21 Zɔi é seiɲɔɠɔi wɔinzeɠezu, naa ɠa koto ɠɛɛzu,

kɛlɛ undaanɛ nu ɠa ga naa, nii é maanɔɠɔ nuiti maawɔinɠaazu.

22 Niiti ti ɠisiɛzu faa ɲɔi zu, naati ta kaka pelei ma,

kɛlɛ niiti ti ɠisiɛzu faa ʋagɔi zu, naati ta kɛɛzu nuɓɔɠɔlai ta gaamai zu.

23 Botii kpein ka kulanumai ba,

kɛlɛ pului ɠa kpɔɛzuɠula wafuungi ʋolu.

24 Ɠima nuiti ta-masa bɔɔlɔgi ɠa é ga ta-naavoloi,

ɠimalala nuiti ta-vaaɠaaɠalalai ɠa é ga ta-litigi.

25 Gaama wo zeelei ɠa ɗa zɛnvuiti kizo,

kɛlɛ zɛɛ wo zeelei ɠa ga yaava nu.

26 Zɔi é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, naa ɠa kito gola zɔlɔɔ,

ná-doun zunuiti ti dɔɔɠuzu zɔlɔɔ pɔ bɛ.

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa é ga zɛnvu ɗɛungi,

toɠa ɗa kaka faiti kpudɛ nu maazu, niiti ta ɠɛ ga nu zaa vaa.

28 Nuɓusɛi ná-mɔin ɠa é ga masagi ná-lɛbiyai,

kɛlɛ nuɓusɛiti maaʋɛlɛ vai ɠa ɗa kundiɠii ɠoloɠolo.

29 Zɔi zii la ɠula fala, naa ɠa ná-ɠimala wolai lɛɛzu,

kɛlɛ ziiɠula nui ɠa ɗa ná-ɠimalalai zulɛ.

30 Ziilɛigi ɠa é ga kpusɛi ná-sii zuɠoozagi,

kɛlɛ toloi ɠa é ga seeɓɛi ma ɠaeiti su.

31 Nu a bala nui maanɔɠɔna, é Kpɛtɛ Nui ʋɛlɛʋɛlɛga,

kɛlɛ nu a maanɔɠɔ nuiti maawɔinɠaana, é ti Ɓɛtɛ nui lɛbia.

32 Faa ɲɔu ɠɛ nui ná-yaavai ɠa ɗa toka,

kɛlɛ kitogi ɠa ɗa ɠɛ telebo nui ya, eyɛsu saai.

33 Ɠimalai ɠa ɗa zei keleɠele nui yiimaʋɛ,

naa ɠwɛɛgɛ ɓalaa ɠimalala nuiti saama.

34 Telebodai ɠɛɛ vai ɠa ɗa zooi wɔɔlɔ,

kɛlɛ kotoi ɠa ga nuɓusɛiti kpein unfe faa.

35 Masagi ná-unfemai ɠa ɗa ɠɛ botiɠɛ nui naati bɛ, niiti ti botii ɠɛɛzu bɛ ga ɠimalai,

kɛlɛ zɔi é unfe fai ɠɛɛzu, ná-ziiɠaawanai ɠa ɗa zeeli naa ma.

15

1 Gooɠaaʋote pagɔi ɠa ɗa ziiɠulagi ɠaayei,

kɛlɛ nu maawana ɓɔɛi ɠa ɗa kpɔɛi zuwɔɔlɔ.

2 Zɔi é kalagi wosu ga ɠimalai, toɠa ɗa kala wɔin ɠɛ nu ma,

kɛlɛ ɠimalala nui ɠa ɗa ɠimalala vaiti nɔ wo.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuʋɛ ɠa adaʋɛ pɛ,

é ɗa nu ɲɔiti ta nu ʋagɔiti sumɔ.

4 Nu laawoo ʋagɔiti kɛɛʋɛ eɠɛ zɛnvu wulu wolai,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nɛgi ɠa ɗa ziiɠoloɠologi ɠɛ.

5 Ɠimalala nui ɠa ɗa kɛɛɠɛ ná-tɛnɛ gooiti pɛlɛʋɛlɛ,

kɛlɛ zɔi é yeezeizu zelilomai wu, naa ɠa ɓɔɠɔ lɛɛzu ga ɠima nu.

6 Naavolo mɔinmɔin ka é telebo nui ná-pɛlɛi wu,

kɛlɛ nii kpein nu ɲɔi sɔlɔɔsu, toɠa ɗa ɠɛ ga ziizoolɛi ma ungi.

7 Ɠima nuiti daawooi ɠa ɗa faaɠwɛgi vaza,

kɛlɛ faaɠaaɠalala nuiti ziimaʋɛ la ɠana.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ɠa ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-zalaɠaiti,

kɛlɛ sɔle nuiti ta-ƓALA maanɛɛnɛ wooiti nɛɛʋɛ bɛ.

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ɠa ga faa ɲɔu ɠɛ nui ziɛ ʋelei,

kɛlɛ naama nui nɛɛʋɛ bɛ, nii é ʋilɛsu telebodai ʋolu.

10 Zɔi é zeɠezu faa ʋagɔi ʋolu, faa wola ɠa la ma ga maaɠolo,

zɔi é zelilomai wɔinzeɠezu, naa undaa ɠa ʋili.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI gɔvɛalaazu ta undaaʋili zeɠezaɠai, zu vaiti kpein kwɛɛ,

nuɓusɛiti zii ɠwɛɛ fai ɠa ga leeni tɔun bɛ!

12 Waso nui nɛɛbɛ vaa la ga nu zelii lo ma,

é la ɗa ga li ɠima nuiti pɔ bɛ.

13 Koozunɛɛi ɠa ɗa nu ɠaazuʋɛ volo,

kɛlɛ ziiɓɔlɔi ɠa ɗa nu ɠaalɛi.

14 Keleɠele nui ɠa ɗa ɠaaɓa faa maaɠɔli vai ma yeenɔpɛ,

kɛlɛ ɠimalala nui ɠɔnɔgi ɠa ɗa ɠɛ ga ɠimalala vaiti nɔ.

15 Maanɔɠɔ nui zii ma voloi kpein ɲɔuʋɛ,

kɛlɛ zɔi undaanɛai, naa ɠa ɗa ɠɛ fɛti ɠula vai laawu nɔ ɠɔ.

16 Fizɔgɛ nu ɗa ani go nɔ zɔlɔɔ, è ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluaba nu,

è ʋa li naavolo wola zɔlɔɔsu, nii ziiɓɔlɔi polu.

17 Fizɔgɛ nu tufa wuulugi ma laamii wo, kpɛtɛai nɛɛbɛi zu,

è ʋa li nikɛ wulɔi miizu, ni wɔinzeɠemai ɠa ná.

18 Ziiɠula nui ɠa ɗa kpɔɛiti suwɔɔlɔ,

kɛlɛ zɔi ziiɠaa la wana fala, naa ɠa ɗa sakpegiti gaayei.

19 Ɲaka nui ná-pelei ɠɛɛʋɛ eɠɛ ɠain sasai,

kɛlɛ sɔle nuiti ta-ʋelei ɠaa ɠa sɔli.

20 Ɠima loun zunui ɠa ɗa kɛɛɠɛ ɠoozunɛ,

kɛlɛ faaɠaaɠalala zunui ɠa ɗa dee ʋɛlɛʋili.

21 Ɠimalalai ɠa ga koozunɛɛi naama nui ʋɛ, nii balagai faaɠaaɠai ma,

kɛlɛ zunui keleɠelegai, toɠa ɗa ziɛ sɔledai zu.

22 Faa mɔinmɔin ka ɗa ɠazaʋi, ti la zolooga tɔɔzei gaazaɠatalai ʋa,

kɛlɛ ti zu ɠa ɗa ɓɛtɛ, ni tɛnɛbo nua ta ná.

23 Koozunɛ vaa ʋe zunui ʋɛ, siɛgi zu é ɓɔɠɔ wooɠaaʋotegi veezu la,

ziilɛi faa ʋe, ni kpɔɛi a wona ga bo yeeɠɛɠala!

24 Keleɠele nui ɠa ɗa ziɛ ga pelei, nii é lɛɛzu geezuʋɛ zɛnvui ʋɔ bɛ,

naa ɠa kizosu gɔvɛalaazu ma, nii é buu ʋelei.

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa waso nuiti ta-ʋɛlɛi ɠoloɠolo,

kɛlɛ toɠa ɗa ɓaa poanzai ɠɔligiti maazu.

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ɠa ga kisiɛ ɲɔiti,

kɛlɛ kpɔɛ ʋagɔiti ka a ɗa va ti wu.

27 Zɔi é wɔinni ʋele-o-ʋele, é ɓɛtɛ, toɠa ɗa ná-pɛlɛyeɠei lɔ kpɔlɔi zu,

kɛlɛ zɔi é lobɛanii wɔinzeɠezu, naa zii zu ɠa ɠooza.

28 Telebo nui ɠa ɗa ɠigaiziɛ, aisa é ʋa gooɠaaʋotegi ve,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta ɗa faa ɲɔi vaza ga laaʋɛ.

29 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɠoozaʋɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba,

kɛlɛ toɠa ɗa woilo telebo nuiti ta-maanɛɛnɛ wooiti ma.

30 Nuɓɔɠɔlai ma ɠaazuʋɛ ɠa ɗa koozunɛɛi ve,

nui a woo niinɛ ʋagɔi mɛnina, toɠa ɗa iɲɔdɔ, é zeeli ma ɠaeiti ma.

31 Zɔi é woilosu tɛnɛ gooiti ma, ta ɓɔ ba etea ziɛi zu,

naa zeizu ɠa ɠima nuiti saama.

32 Zɔi é ɠɛlɛzu ga zelii mina lo ma, naa ɠa ɓɔɠɔ ʋɛlɛʋɛlɛsu,

kɛlɛ zɔi é woilosu tɛnɛ gooiti ma, naa ɠa ɠi pagɔiti sɔlɔɔ.

33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa ɗa nu ɠala ga ɠimalai,

aisa nu ʋa lɛbiya zɔlɔɔ, kɛni è ɓɔɠɔmaayei pɛ.

16

1 Nuiti ta ɗa ta-vaiti sei kpasu,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa woo ɠaaɓelagi zea.

2 Ɛsɛ pɛ ka ɗa ɠisiɛ ga nii kpein é kɛɛzu pagɛ,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é de-ɠɛɛ vaiti ma ungi ma lukpɔi ɠaaleʋezu.

3 Ɗa-vaiti pɛ zɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu,

ɗa-vaazeikpasuiti su ɠa ɓɛtɛ.

4 Ani kpein kpɛtɛ ungi ɠa ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

anɛɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti, ta ná maanɔɠɔ voloi ʋɛ.

5 Waso nuiti maayo ge la Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

koleʋɛ ga ti zalalalai la yɛga.

6 Faaɠaaza golai ɠa ɗa gba ga nuɓɔɠɔlai ta gaamai,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ʋɔ, nu ɠa ɗa maaɠooza faa ɲɔi ʋa.

7 Nui ziɛ ʋelei a nɛɛna Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

toɠa ɗa ti yɔɠɔzuɓɛtɛ ta sili nuiti.

8 Fizɔgɛ ani goi nu sɔlɔɔsu, é zɔlɔɔ telebodai zu,

è ʋa sɔlɔɔ golai wo, yaavai zu.

9 Nui ɠa ɗa faazeikpasui ɠɛ,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa lo kɔɠɔʋolu pɛ.

10 Masagi a ɠɛna ɓɔɛa, daawooi ɠa ga GALA gooi,

a ɠɛna tukpɔi ɠaaleʋea, daaʋɛ mina wooveleda ɠɛ.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinʋɛ ga kiloiti ti laazeeliai,

toɠa devezu, ʋelei kɔɠɔ ganiiti maanɛai ti ɠɛ la.

12 Faa ɲɔu ɠɛɛ vai maayoseɠeʋɛ masagiti bɛ,

mazɔlɔɔ telebodai ɠɛai ɠa a ɗa ná-zobogi maawui.

13 Masagi wɔinʋɛ ga naati, niiti ti-laawooiti sɔlegai,

naati nɛɛʋɛ bɛ, niiti ti ɓɔɛzu ga gaamai.

14 Siɛgi zu masagi yiiɠaawanazu la, ná-ziiɠulagi ɠɛɛʋɛ eɠɛ saa ɠeelai,

kɛlɛ ɠima nui ɠa zoo é gaaɓɛ.

15 Siɛgi zu masagi ɠaazulo pelei ʋasu da, naa ɠa é ga zɛnvui,

ná-nuɓɔɠɔlai ɠɛɛʋɛ eɠɛ foɠo ɠaaɓelazu lonaɓiingi.

16 Ɠimalai zɔlɔɔ fai vizɔgɛ zanu kitei ɠaalɛ ba vai ʋa,

keleɠelegi maaɓɔgai leʋegɛ walii ʋa!

17 Sɔle nuiti ta-ʋelei ɠa é ga, è ʋoluave faa ɲɔi ʋa,

zɔi é ɠaaɓaazu siɛ ʋelei ma, naa ɠa zɛnvui ɠizosu.

18 Wasogi ɠa a ɗa ʋa ga nu ɠoloɠolo fai,

kibɔɔlɔmai ɠa a ɗa ʋa ga tooi.

19 Fizɔgɛ nu ɓɔɠɔmaayei, wa ɓɔɠɔmaayei nuiti,

wo ʋa li ɓɔsu kɔɔzoganii ma, wa waso nuiti.

20 Zɔi é ɠidaazu kala gooiti bu,* naa ɠa undaanɛɛi zɔlɔɔ,

undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é ɠitosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

21 Zɔi é ga ɠima nui ziimaʋɛ, naa ɠa ta ɗa ɠɛ ma, keleɠele nui,

kpɔɛ nɛɛnɛgi ɠa a ɗa pilɛ sɔlɔɔ.

22 Ɠimalai ɠa ɗa zɛnvui ve naati zea, niiti ti ziɛzu la,

ɠimalala nuiti salai ɠa ga ɠimalalai.

23 Ni ɠimalai ɠa nui yiimaʋɛ, toɠa ɗa ɓɔɛ ga kidafaawui,

ná-yɛpɛi é bosu, naa ɠa ɗa faa ʋaa mɛni nuiti ma.

24 Kpɔɛ ʋagɔiti kɛɛʋɛ eɠɛ kɔin gulɔi,

nii nɛai zɛnvui ʋɛ, pagai ga kɛdɛ ganii kpusɛi vaa zu.

25 Ta ɠa ná, siɛ ʋelei zɔlegai gaazu,

kɛlɛ gaaɓelazuʋɛ ɠa ga saa ʋelei.

26 Pului ɠa ɗa ɠɛ ga botiɠɛ nui ná-kpɔbai,

daaʋɛ ɠa ɗa di botiɠɛ vai ma.

27 Nu ɲakai ɠa ɗa faa ɲɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ,

daawooiti kɛɛʋɛ eɠɛ abulekai, é galai wosu.

28 Yaava nui ɠa ɗa kpɔɛiti teʋe,

zɔɠɔzuziɛ nui ɠa ɗa bɔɔla nuiti bali ma.

29 Suɲɔu nui ɠa ɗa seiɲɔɠɔi yaava,

é naa ʋilɛ pelei ʋa, nii ɲɔuɗai.

30 Zɔi é ɠaazuʋɛɛzu ma ga é ɠisiɛ yaava ɠɛɛ vaiti su,

é lakɔlɔgiti pu bu, naa ɓega ga faa ɲɔi ɠɛ.

31 Undeɠa ɠolegiti ta ga lɛbiya wɔɔlɔgi,

ta ɗa zɔlɔɔ sɔledai zu.

32 Zɔi zii la ɠula fala, naa vizɔgɛ kɔɔɠuluɓai ʋa,

nui é ɓɔɠɔ zosu, naa vizɔgɛ zɔi ʋa, é taa wolai zosu.

33 Ta ɗa kpakutoomai ɠɛ ga, ti ʋelela ʋele vaiti kwɛɛ,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa a ɗa deve ɠaaɓelagi wo.

17

1 Fizɔgɛ ɓulu ɓuɠa vɔɔ goi ɠɛ nu ya, è ɗa mi ziilɛigi zu,

nu ʋa ɠɛ pɛlɛi naa wu, daamiani pagɔi kpein ge ná, kɛlɛ sakpegi la ɓega ná.

2 Botiɠɛ nui é ga ɠima nui, naa ɠa ɗa zei doun zunui unda, nii é ɓaaɠulama vai ɠɛɛzu.

Toɠa nɔnɔ zɔlɔɔ poganii zu ɠɛɛɠɛleaiti saama.

3 Wali ɠaei ta zanugi, ti ɠaa ɠa ɗa wuun ga abui, ma nɔɠɔi ʋa ɠula ba,

ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI nuiti zii ʋoluɠulazu la.

4 Zɔi é faa ɲɔi ɠɛɛzu, toɠa ɗa woilo faa ɲɔu ɠɛ nuiti goo ma,

zɛɛ nui ɠa ɗa woilo, woo ɲɔu wo nɛgiti goo ma.

5 Ɗa ɲɛɛɠulana bala nui zu, Kpɛtɛ Nui ɠa è unfesu,

zɔi é ɠoozunɛɛzu seiɲɔɠɔi ná-maanɔɠɔ vai zu, salalalai la yɛga.

6 Nu wɔlɔiti ta-lɛbiya wɔɔlɔgi ɠa é ga ti-lounlointi,

lointi ma zaalai ɠa é ga ti zɔlɔɔ nuiti.

7 Nu woozuɠɛzɛi la zolooni faaɠaaɠalala nui ma,

zekana nɔ, zɛɛi la zolooni la kundiɠii ma.

8 Tanigaa ta ɗa ɠisiɛ ga, lobɛanii ɠa ɠɛ ti ʋɛ ga undaanɛɛi,

naa ɠa ta ɓɔɠɔ zɔlɔɔ su, ta-vai pɛ su.

9 Zɔi é pɔ é nɛɛ nuiti bɛ, naa ɠa ɗa tɔ koloɠologiti suvaayɛ, niiti ti ɠɛai la,

tɔɔzei ɗa ɠɛna suɠulaa kenein, naa ɠa ɗa è-wɔɔlaiti maaɠooza è ʋa.

10 Zeliloma ɠilagi ɠa ɗa faa ʋaa keleɠele nui ma,

é leʋe kpakɔ ɲɛ ungila (100) ba, ta faaɠaaɠalala nui loɠa la.

11 Nu ɲɔi ɠa ɗa buzeɠe daalɔɠɔma vai nɔ ɠaiziɛ,

keelai é la maawɔinɠa ɠɛa, naa ɠa ɗa leʋe daalɔɠɔma.

12 Nu ɠomi ga filɛ zua leei, nii ná-ziʋoiti kulaai zea,

naa vizɔgɛ, è ʋa ɠomi ga faaɠaaɠalala nui é ná-ɠimalalai zu.

13 Ni nu a faa ʋagɔi zalana ga faa ɲɔi,

maanɔɠɔi la zeɠea maala pɛ.

14 Sakpegi lɔɔzei, naa ɠa é ga è ziɛi luɠɔlosuʋɛ laavie,

zeɠe ná, aisa kpɔɛi ʋa leʋe.

15 Nii é losu faa ɲɔu ɠɛ nui ʋolu, ta zɔi é telebo nui ʋeelalazu,

ti felegɔ pɛ ti maayoseɠeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

16 Walii a ɠɛna ɠimalala nui ya, leeni ɠa a kɛ la?

Toɠa zoo é ɠimalai ɠeya la ɓaa?

Kɛlɛ ɠi pagɔ la zea.

17 Bɔɔla nui ɠa ɗa nɛɛbɛi ɠɛ yeenɔpɛ.

Ɠɛɛɠɛloin ɠa ɗa kpɔbai ɠɛ, faaɓaagi a ʋaana.*

18 Kɛni nui balagai ɠigi ma, naa ɠa a ɗa minazeɠe,

é ɓɔɠɔ ɠɛ ga zeelagai, nu ɠiligi ná-kuyei zala vai zu.

19 Nui kpɔɛba vai nɛai bɛ, tɔ koloɠologi nɛɛʋɛ bɛ.

Zɔi kibɔɔlɔmai su, naa wɔinʋɛ ga é ɓɔɠɔ ɠoloɠolo.

20 Nui yaavai ziimaʋɛ, é la undaanɛ zɔlɔɔga,

zɔi é ga nɛ felegi, naa ɠa lɔ nimizai zu.

21 Zɔi é faaɠaaɠalala loun zunui zɔlɔɔsu, ziizoolɛi ɠa ɗa ɠɛ ma.

Ɠimalala loun zunui, kɛɛɠɛ ɠoozu la ga nɛ.

22 Ziilaai ɠa ga kɛdɛya zaɓu wola,

kɛlɛ kiteʋei ɠa ɗa nui zuɲɛgi ɓe.

23 Yaava nui ɠa ɗa lobɛanii zo, ti dɔɔɠu seɠei wu,

nii a kɛ é tukpɔi maaʋe.

24 Ɠimalai maaɓuɠaʋɛ keleɠele nui ʋa,

kɛlɛ ɠimalala nui ɠaazuʋɛ ɠa liizu faiti pɔ, niiti é la zooga é ʋa ti zɔlɔɔ.

25 Faaɠaaɠalala loun zunui kɛɛɠɛ ɠa ɗa ɠɛ ziiɓɔlɔi zu,

é ɠɛ ga ziiɠoloɠologi naa ʋɛ, nii é sɔlɔɔga.

26 É la zolooni, nu ʋa fuun gani ɠula sɔbalala nui ya,

toɠa ga telebotala vaa, è ʋa unfema nui loɠa.

27 Nui nii é ziaa faa mɔinmɔin su, naa ɠa ɗa dama, é mina ɓɔɛ ga gola,

keleɠele nui ɠa ɗa yeeɠɛɠalai zeɠe, é ɗa ɠisiɛ.

28 Ɠimalala nui ɓalaa a ɗa leve ga ɠima nu, ni toɠa zoo maaɠɛsu kpɔ.

Zɔi é laaɠulusu, naa ɠa é ga zunui nii keleɠelegai.

18

1 Nui nii kpalai ga ɠakalaʋɛ nɔ, toɠa ɗa maaɠooza zɔiti ba,

toɠa ɗa yiiɠaawana, ɠima vai kpein daalɔɠɔma.

2 Ɠimalala nui yiima vaa la ga faaɠaaɠaa vai,

kɛni ná-kisiɛiti sulɛ vai.

3 Siɛgi zu nu ɲɔi ʋaazu la, wɔinzeɠemai ɠa ɗa ʋilɛ polu, ti ʋa.

Unfegi ɠa ɗa ʋilɛ ɓaaɠulamai ʋolu.

4 Nui ɓɔɛ wooiti ti da, ta ga ziɛi buuzeiɗai gola,

ɠimalai ma ɗɛungi ɠa ga kɔtuɗɛi, é zulusu.

5 Maa la nɛɛni, nu ʋa lo faa ɲɔu ɠɛ nui ʋolu,

è ʋa telebo nui ʋeelala ná-gaamai zu.

6 Ɠimalala nui ná-kpɔɛiti ta ɗa sakpegi loo,

daawooi ɠa ɗa doɠai maaloli ma.

7 Ɠimalala nui a ɠɛna ɓɔɛa, toɠa ɗa ɓɔɠɔ ɠoloɠolo fai ɠɛ,

kpɔɠɔ wooiti ta ɗa ɠɛ ga baliiti, é ɠɔ ga tiye.

8 Zɔɠɔzuziɛ nui ná-kpɔɛiti kɛɛʋɛ eɠɛ ani ɲɛmigiti,

ta ɗa yei ti zeeli nu ɠoozuʋɛ.

9 Zɔi é ná-botiɠɛ vai maaɠonɔɔsu,

ta ga ani ɠila, ta zɔi é koloɠolosu.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga pɛlɛ ɠaaɠoozagi,

telebo nui ɠa ɗa ɓizɛ, é li ná, é ɠɛ ziilɛigi zu.

11 Kpɛtɛ nui yeaɠɔligi ɠa bɛ ga taa wolai siɠigi ma,

toɠa ɗa ɠigaiziɛ ga toɠa ga siɠigi, nii a zoo tɔun makɛsu.

12 Siɛgi zu wasogi nui yiimaʋɛ laavesu da, koloɠolo geei zeelia.

Aisa è ʋa unfemai zɔlɔɔ, kɛni è zoo ɓɔɠɔmaayeizu.

13 Zɔi é gooɠaaʋotegi veezu, aisa é ʋa woilo kpɔɛi ma, é wosu,

toɠa ná-ɠimalalai ɠula kɛlɛma, é zɔngɔ zɛlɛ ɓɔɠɔ ʋa.

14 Kisiɛ ʋagɔi ɠa zobo fe nui ʋɛ, é ziɛ seeɓɛi wu,

kɛlɛ kisiɛ ʋagɔi a valibona ga iɲɔteʋei, ɓɛ ɠa a pu su ʋolu?

15 Keleɠele nui wɔinʋɛ ga é faaɠwɛgi zɔlɔɔ,

ɠima nui ɠa ɗa ɠaaɓa ga é woilo kpɔɛiti ma, ta nu ɠala.

16 Faanɛɛi ɠa ɗa peleiti daalao,

é nu laazeeli nu wolaiti ma.

17 Nu mɔungi é ɓaazaɠazu, toɠa ɗa ɠɛ eɠɛ toɠa gaamai zea,

eyɛsu tukpɔɲɔɠɔi ʋa é gooiti sakpe.

18 Kpakutoomai ɠa ɗa sakpegi ɓe,

toɠa ɗa ɓalaa nu wolaiti seɠe unga.

19 Nu zeeli vai ɓaaʋɛ ɠɛɛɠɛloin ma, nii maawanaai, é leʋe taa wolai ʋa, nii siɠigi ma.

Kpɔɛi ɠɛɛʋɛ eɠɛ siɠigi laaʋɛ ma zɔɠɔgiti.

20 Ɛsɛ ka ɗa daawooiti ma lɔnɔgiti kɔɠɔ, é yiɠo ga tiye,

toɠa yiɠo ga niiti, dakɔlɔgiti ti ti veai.

21 Saai ta zɛnvui ta zoo zɔlɔɔsu nui nɛgi zaɓui zu.

Zɔi kpɔɛzuɠulai nɛai bɛ, kɛni é va suɓolo ɠɔmɔ fai wu.

22 Nui a anzai zɔlɔɔna, é undaanɛɛi zɔlɔɔga,

faanɛɛ ɠa naa, é sɔlɔɔgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

23 Bala nui ɠa ɗa ɓɔɛ ga maanɛɛnɛ wooi,

kpɛtɛ nui gooɠaaʋotegi wo ga zeeɠaaɓaai.

24 Nui nii bɔɔlai mɔinɗai, ta polu kpɔlɔ vai ma,

kɛlɛ nu wɔɔla ɠitei ɠa ɗa ɠili è ʋa, é leʋe è-ɠɛɛloin ʋa.

19

1 Fizɔgɛ nu ɠɛ ga bala nu, è eteai ziɛ ladalai zu,

è ʋa ɠɛ ga faaɠaaɠalala nui, nii zɛai.

2 É la vizɔni nu nɔpɛ ma, é ʋa ʋala faaɠwɛgi ma,

zɔi é ɠɔɠɔzuvilɛzu, toɠa ɗa faaɠaazagi ɠɛ.

3 Nui ná-ɠimalalai ɠa ɗa ná-pelei ɠaaʋala ba,

é ɗa yiiɠaawana Ɠɔoɠɔ GALAGI ma niina.

4 Naavoloi ɠa ɗa nui wɔɔlai mɔin gola,

kɛlɛ bala nui bɔɔlai ɠa ɗa ɠɛlɛ ba.

5 Zɛɛ zeelei zalalalai la yɛga,

doɠai la ʋoolaa naa ʋa, nii é zɛɛi vazasu.

6 Nu mɔinmɔin ka ɗa sɔɓelama nui maamusɛ gaazu,

ɛsɛ ka pɔ é ɠɛ ga naa bɔɔlai, nii é faanɛɛi ɠɛɛzu.

7 Bala nui la nɛɛni kɛɛɠɛlointi bɛ,

ɓaa mu ná-siɛpoluiti, naati ta ɗa maaɠooza ba.

Siɛgi zu é wɔinni la ga é ɓɔɛ ti ʋɔ, ti la mɔ koba.

8 È kigaiziɛi maaɠɔli, ɗa naa ɠɛɛzu ɗa ɓɔɠɔi ɗa-undaanɛɛi vaa ma,

ɗa ɠilina ɠimalai ʋa, ɗa undaanɛɛi zɔlɔɔ.

9 Zɛɛ zeelei zalalalai la yɛga,

zɔi é zɛɛi vazasu, naa ɠa ɓɔɠɔ loozu ya.

10 É la vizɔni ɠimalala nui ma, é ʋa eteai ziɛ gaanɛ zu,

sɔnaga duɔi ʋa ɠɛ ga kundiɠiiti deve nu.

11 Nui ná-ɠimalai ɠa a ɗa vɔni da ná-ziiɠulagi ma,

toɠa bɛ ga lɛbiya, é ná-faawanamaiti suvaayɛ.

12 Masagi ná-ziiɠulagi maayikiʋɛ eɠɛ zalai zikɔ wooi,

kɛlɛ ná-faanɛɛi ɠɛɛʋɛ eɠɛ nɔɗagi, nii é tufai ɠa.

13 Faaɠaaɠalala loun zunui ɠa ga kɛɛɠɛ ná-nimizai.

Kpɔɛleʋe anzanui ɠɛɛʋɛ eɠɛ ziɛ goi, nii é ʋilɛsu peinpein maa la leʋezu.

14 Nu ɠa zoo è pɛlɛi ta anii kpein sɔlɔɔ ga pogani è-ɠɛɛni zea,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa a zoo, é ɠima anzanui ve nu ya.

15 Dɔɔʋɛi ɠa ɗa nui wui ɓɔɠɔ ma,

zɔi ɲakaai, pului ɠa so.

16 Nii é devei zosu, naa ɠa ɓaazu zɛnvui maazu,

zɔi é la ɠaaɓaazu siɛ ʋelei ma, naa ɠa za.

17 Zɔi a bala nui maawɔinɠa, lɔdɔ kana é feezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ya,

naa ɠa naa ve zea, nii maanɛai ga é sɔlɔɔ.

18 È-loun zunui maaɠolo gelegele, siɛgi zu kitogi ná la dɛ,*

kɛlɛ mina wɔin ga paa vaa.

19 Nui ziiɠulazu, kɛni ti ani ɠula zea.

Ni ti la ani ɠulani zea, ti zobo fea bɛ ga é tɔɔzei ʋolu.†

20 Woilo tɛnɛ gooiti ma, va zelilomai wu,

gaaɓelasu, ɗa ɠɛ ga ɠima nu.

21 Nui ɠa ɗa faa mɔinmɔin kɛʋele ɓɛtɛ ná-kisiɛi zu,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠa daa a ɗa zeeli.

22 Nii nuɓusɛi pɔ nui ná-fai zu, naa ɠa é ga wooɠɛɠiladai,

kɛlɛ tama, bala nui vizɔgɛ wooʋalada nui ʋa.

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ɠa ɗa ɓɔ nu ʋa, è zɛnvui wo,

anii pɛ ge ɠɛ è ya, è kpidiiti siɛ, maanɔɠɔ la zeelia è ma.

24 Ɲaka nui ɠa ɗa yeelɔ daami aniɲakai zu,

kɛlɛ dɔɔ vai daaʋɛ, naa ɓaa.

25 Siɛgi zu ti waso nui loɠazu la, zɔi é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛni, naa ɠa ɗa ɠi sɔlɔɔ,

zelii lo keleɠele nui ma, toɠa faaɠwɛgi zɔlɔɔ.

26 Zɔi é kɛɛɠɛ zopele ɲɔuzu, é dee ɓɛ,

naa ɠa ga doun zunui é unfe fai ɠɛɛzu, ta ɓaaɠulama vai.

27 Dòun zunu, ɗa ɓena woilosu kala gooi ma,

ɗa ʋoluave faaɠwɛ kpɔɛiti ba.

28 Zeele ɲɔi ɠa ɗa tukpɔɠaaleʋe vai ɠaaʋala ba,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti daaʋɛ ɠa ɗa telebotalai mi.

29 Tukpɔi ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ ga é loo ɲɛɛɠulasu nuiti ma,

doɠa ɓakɔi ɠa ga faaɠaaɠalala nuiti polu zaamaʋɛ nɔnɔ.

20

1 Dɔɔi ɠa ga ɲɛɛɠulasu anii, kpɔɔle anii é nu ɠaazulatisu, toɠa ga zɔɔlɛma anii,

nu-o-nu é ɓɔɠɔ loozu ya su, naa la zooga é ʋa ɠɛ ga ɠima nu.

2 Masagi a yiiɠaawanana, maa ɠa ɗa yiki eɠɛ zalai zikɔ wooi,

ɗɛi ɗa masagi ná-ziiɠaawanai ɠaazulɛɛna, è-yɛnvui ɠa faaɓaagi laawu.

3 Nu maaɠooza sakpegi ʋa, naa ɠa ga lɛbiya vaa.

Kɛni ɠimalala nui ɠa a ɗa woizuɓɔlɔ, é lɔ su.

4 Dɔɔʋɛ nui la ɠɛ kɛɛni, é ʋa wozai woli ma yeeɠɛɠalai,

ani la ɠɛa ná, nii a teʋe molo leʋei zu.

5 Kisiɛiti ti nuɓusɛi yiimaʋɛ, ta ga ziɛi buuzeiɗai,

keleɠele nui ɠa soogai ta zaɠazu.

6 Nu mɔinmɔin ka ɗa ná-wooɠɛɠiladai zulɛ,

kɛlɛ mini ɠa sɔɓelama nui a ɠa ná?

7 Telebo nui ɠa ziɛzu ná-sɔledai zu,

undaanɛ vaa wola ɠa naa, ná-dointi bɛ, a zeɠena naa.

8 Siɛgi zu masagi zeizu la tukpɔɠaaleʋezuʋɛ,

toɠa ɗa faa ɲɔi yɔɠɔzuɠa, ga wɛlɛ laa ɠilagi nɔ.

9 Ɓɛ ɠa a zoo é ɠɛ ma: «Zìimaʋɛ ɠoleʋɛ na,

gè ɲadega koto la mɔ bà»?

10 Nu kiloi ta kɔɠɔ ganii ma zii felegɔiti seɠe, é ʋa nuiti yaava,

naa ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛi ba vaa.

11 Zunu loungoi ɠa ɗa ɓɔɠɔ ɠɛʋele lɛ ga ná-kɛɛwotiiti,

nu ka ni sɔgi ɠa ʋa, é zɔle.

12 Nu woiyeɠei é faa mɛnisu, nu ɠaazuʋɛ é wozaɠaazu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ti ɠilagilagi pɛ kpɛtɛa.

13 Mina ɲiimɛnii wola nɛɛ ʋɛ, è mina gaaɓela baladai zu.

Wuzeɠe ga sobuzobui, ɗa daamiani sɔlɔɔ, è ɓɔlɔ ba.

14 Ani ɠeya nui ɠa ɗa ɠɛ ma: «É la ʋani! É la ʋani!»

Kɛlɛ a zeɠena ná, é ɓɔɠɔ maamusɛ ga anii naa zɔlɔɔ fai.

15 Zanugi ma vaa la ɓaani, kɔbu ani ʋagɔi mɔinʋɛ,

kɛlɛ anii nii fizɔgai ti pɛ ba, naa ɠa é ga, nu laawooi é faaɠwɛgi veezu.

16 Ni nui ta a ɓɔɠɔ ɠɛna ga zeelaga è ʋɔ bɛ, é ʋilɛ nui ta ná-kuye vaa ʋa, nii è la kwɛɛ,

ná-seɠei zeɠe ga kpɔunmai, nui naa ná-faa zu, nii è la kwɛɛ.

17 Daamianigi unmaai, mɔunpa toɠa ɗa nɛɛ,

kɛlɛ naa ʋolu, toɠa ɗa ɠɛ ga kɔtui, é nui laaʋɛ laave.

18 Faiti ti ɠazaʋisu, ti laa ɠa ɗa zeeli ga tɛnɛ pagɔiti maaʋele.

Ɗa ɠɛna lia kɔɔmaʋɛ, gaalugi wo, è faiti kpɛtɛ.

19 Zɔi é fama ɓɔɛi vazasu, naa ɠa dɔɔɠuzu vaiti kulazu.

À mina ɓɔ faa ma, wa nuiti ti kpɔɛzuɠula ɲakaiti bosu.

20 Zɔi a kɛɛɠɛ voovo ta dee,

zii ɠa loo, eɠɛ lanboi é zaazu kpidi ɓɔii zu.

21 Poganii sɔlɔɔgai ga gaazuvilɛi mɔunpagi zu,

tuya la ɠɛa ma naa ʋolu.

22 Mina ɠɛ ma: «Nà nɔ̀nɔ ʋotokula!»

Ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, toɠa è ɠizo.

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲɛɛ ɠa ga kɔɠɔ ganii daa la zeelini,

é la vaa zɛɛ ɠiloi wu.

24 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é losu nui luɠɔ ná-eteai zu.

Nuɓusɛi ɠa zoo ɠale é pelei ɠwɛɛ, nii é ziɛzu la?

25 Polu la ʋani nui ma, è ʋa ani ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga gaazuvilɛi,

ɓaa è minazeɠe pɛ, è ʋa leɠa ɠigaiziɛ su.

26 Ɠima masagi ɠa ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti so,

é faa la ti ma, maawɔinɠa la su.

27 Nui ná-faaɠaaɠaa ɠigi ɠa ga lanboi, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai,

tɔ ɠa é nui yiimaʋɛ vaiti pɛ fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu.

28 Nuɓɔɠɔlai ta wooɠɛɠiladai ɠa a ɗa masagi makɛ,

ná-nuɓɔɠɔlai ɠa é ná-masa kpɔkpɔgi zei ʋele ɓɛtɛzu la.

29 Zɛbɛi ɠa é ga buzeɠe niinɛgiti ta-ʋadai,

kɛwola wɔlɔiti ta-unfemai ɠa é ga undeɠa ɠolegi.

30 Maawana ʋalai ɠa ga faa ɲɔi ɠɛdɛ salei,

zekana é la, doɠai ɠa ɗa zeeli kisiɛiti ma, niiti ti lɔɔɠuai.

21

1 Masagi yii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu, eɠɛ ziɛi é yeizu,

é ɗa lii la, ʋɛ nɔpɛ ná nɛai bɛ.

2 Ɛsɛ ka ɗa ɠisiɛ, ga nii kpein é kɛɛzu pagɛ,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é de-ɠɛɛ vaiti ma ungi ma lukpɔi ɠaaleʋezu.

3 Nui a telebo fai ta sɔle fai ɠɛɛna,

naa ɠa fizɔgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, é leʋe zalaɠaiti ba.

4 Gaazulɛɛi ta waso zɛnvui,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-eteai kpein ka ga kotoi.

5 Zɔi é yeemaleʋebosu, é faazeikpasuiti kɛ, naa zɔlɔɔgi zu ɠa wɔɔlɔ,

kɛlɛ zɔi é faiti kɛɛzu ga gaazuɓadii, naa ɠa li é lɔ pului zu.

6 Niiti ti ta-ɓɛtɛi zɔlɔɔsu zɛɛi zu,

ta ga faaɠaaɠalala nuiti ti ɓizɛzu, ti lɔ saai zu.

7 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-zuɲɔi ɠa ɗa li ga tiye,

mazɔlɔɔ ti la vaani bu, ti ʋa ladalai ɠɛ.

8 Ɲamaba nuiti ta ɗa ʋilɛ pele ɠɔɔngugi ʋolu,

kɛlɛ lada nuiti siɛ ʋelei zɔlegɛ.

9 Fizɔgɛ nu zei fiilɛ zosuʋɛ sokogi zu pɛlɛ ɠɔmaʋɛ,

wo ʋa li ɓɔsu zeizu ma, wa kpɔɛleʋe anzanui.

10 Faa ɲɔu ɠɛ nui yiimai ɠa ga faa ɲɔu ɠɛɛ vai,

anɛɛ bɔɔlai ɓɔɠɔi, é la loga maazu.

11 Maaɠolo ɓakɔi a zeelina waso nui ma, zɔi é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, naa ɓalaa ɠa ɗa ɠi sɔlɔɔ,

ɗa ɠima nui ɠalana, toɠa ɗa faaɠwɛgi zɔlɔɔ.

12 Telebo nui* ɠa ɗa ɠida naa kpein bu, nii é ɠɛɛzu faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛi wu,

siɛgi zu ti lɔɔzu la maanɔɠɔi zu.

13 Nui nii é la woilosu maawɔin nui ná-kpee wooi ma,

tɔ ɓɔɠɔi ɠa kpeei loo, é la gooɠaaʋote sɔlɔɔga.

14 Faanɛɛi é ɠɛɛzu dɔɔɠuzu, naa ɠa ɗa ziiɠaawanai ɠaayei.

Lobɛanii é leʋesu dɔɔɠuzu, naa ɠa ɗa ziiɠula golai ɠaayei.

15 Toɠa ga koozunɛ vaa telebo nui ʋɛ, sɔle fai a ɠɛna ɠɛa,

kɛlɛ naa ɠa ga nimiza vai faa ɲɔu ɠɛ nui ʋɛ.

16 Nui nii é zeɠezu ɠi pagɔi ma ʋelei ʋa,

ná-dooɠo bosuʋɛ ɠa ɠɛɛzu ga gɔvɛiti ta-maaɓɔgi zu.

17 Zɔi ɓɔɠɔyiimai nɛai bɛ, toɠa kpalai ɠwɛɛ,

zɔi é ɓɔɠɔ veai dɔɔi ya, ta etea ɠaazuɠulapɔi, é la ɓɛtɛa eyɛsu pɛ.

18 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa é ga telebo nui unmɔɔ ganii,

yaava nui ɠɛ ga sɔle nuiti tɔnɔi.

19 Fizɔgɛ nu zei zooi ta zu naa vɔai,

è mina zei kpɔɛleʋe anzanui ɠoba, ziiɠaawanaai.

20 Ɠima nui zeizuʋɛ, nu ɠa ɗa ani naavolo ʋagɔiti ka ná, ta gulɔ makɛgaiti,

faaɠaaɠalala nui ɠa ɗa naati suvaza, niiti ti zea.

21 Zɔi é ɠaaɓaazu, é ɠɛ ga telebo nu, ta wooɠɛɠila nu, sii zu ɠa ɠooza,

toɠa leve ga telebo nu, é unfemai zɔlɔɔ.

22 Ɠima nui ɠa laalɛɛna taa wolai wu, nii salaʋusu ɠɛzɛɠɛzɛgiti ti maaɓɛɛzu,

é siɠigi loka, nii taai ɠitogai ba.

23 Zɔi é ɓaazu daaʋɛ maazu ta nɛgi,

naa ɠa ɓɔɠɔ ɠizo kidaaʋili faa mɔinmɔin ma.

24 Ɲɛɛɠulasu nui ɠa ga waso nui, ta gaazulɛɛ nui,

nii waso dateʋegai diizu faiti kɛɛ vai ma.

25 Ɲaka nui ɠa ɗa za, tɔɔzei ziima vaiti daa la zeelizu,

mazɔlɔɔ é la pɔ é ʋa yeeʋɛɛ faa nɔpɛ ba.

26 Yeenɔpɛ, toɠa gaazuɠulapɔi laawu,

kɛlɛ telebo nui ɠa ɗa ti pɛ kwɛɛ, é la ta makɛga ɓɔɠɔ ʋɛ.

27 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-zalaɠai ɠa ga ziimaziɛ ganii,

sɔnaga ta ʋaana kulazu ga kisiɛ ɲɔi.

28 Zɛɛ zeelei undaa ɠa ʋili,

kɛlɛ zɔi é gaamai wosu, nii é mɛnini, zobo ka naa ʋɛ siɛnɔpɛ su é ɓɔɛ.

29 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa ɓɔɠɔ ɠula ga lada nu,

kɛlɛ sɔle nui ɠa ɗa ɠaaɓa siɛ ʋelei ma.

30 Nuɓusɛi ná-ɠimalai, ta ná-keleɠelegi ta ná-faazeikpasui,

naati tanɔpɛ ge la zooga, é ʋa li Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai laalɔɠɔma.

31 Ta ɗa sooiti maaɠili kɔɔɠɔ voloi laalɔɠɔma,

kɛlɛ pilɛ sɔlɔɔ fai ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu.

22

1 Tɔɠɔɠulagi vizɔgɛ naavolo wolaiti ba,

è unfe zɔiti ma, naa vizɔgɛ, é leʋe walii ʋa ta zanugi.

2 Kpɛtɛ nui ta bala nui ti ɓɔgɛ faa ɠila ma:

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ti felegɔ pɛ kpɛtɛa.

3 Ɠima nui ɠa ɗa maanɔɠɔi ɠa é ʋaazu, é lɛkpɛ tuɠɔ,

kɛlɛ nui é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, naa ɠa ɗa ziɛ ná ɠobaʋɛ, é ma ɓɔlɔi zɔlɔɔ.

4 Ɓɔɠɔmaayeii ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuluabai ma ɠulanumai ɠa ga,

kulagaanɛɛzui, ta unfemai, ta sii zuɠoozai.

5 Yaava ʋelei, ɠaingiti ka ti su, ta baliiti, maanɛai nu maaɠooza ba,

ni è-yɛnvui wɔin ɠa è ma.

6 Doungoi ɠala ga pelei maanɛai é ziɛ la,*

anɛɛ siɛgi zu é wɔlɔzaɠasu da, é la zeɠea ba.

7 Kpɛtɛ nui ɠa ɗa zei, bala nui unda.

Kuye zeɠe nui ɠa ga duɔi, kuye ʋɛɛ nui ya.

8 Zɔi a telebotalai vaza, toɠa teʋe ga maanɔɠɔi,

ná-zobogi ɠa ɠoloɠolo, nii é toomai ɠɛɛzu la.

9 Nui é nuɓɔɠɔlai ɠɛɛzu seiɲɔɠɔiti bɛ, toɠa tuyai zɔlɔɔ,

tɔɔzei ta ɓɔsu ná-daamianigi ma ta bala nui.

10 Ɲɛɛɠulasu nui ɓɛ, kpɔɛi ɠa ɓe,

goomaaɠaaliiti ta poomugiti ta ɓe.

11 Ni nu wɔinʋɛ é ɠɛ ga masagi nɛɛɲɔɠɔi,

kɛni kisiɛ ʋagɔiti ti nɛɛ bɛ, ta nɛɛnɛ kpɔɛiti.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wɛlɛzu faaɠwɛgi ma,

kɛlɛ toɠa ɗa yaava nui ná-kisiɛiti supu.

13 Ɲaka nui ɠa ɗa ɠɛ ma: «Zalai ɠa loni eteaʋɛ,

é mina lia bàlizu ga pelei zu taa zaamaʋɛ!»

14 Wɛɛnziɛ anzanuiti daaʋɛ ɠa ga zeɠezaɠai suɠoozaai,

nui Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanazu ma, naa ɠa loo su.

15 Ɠimalalai ɠiliʋɛ doungoi yii ʋa,

maaɠolo ɓakɔi ɠa maaɠooza ba.

16 Zɔi é bala nui laazuɠɔlizu, é ʋa tɔnɔ sɔlɔɔ ba,

ta zɔi é vebɛaniiti feezu kpɛtɛ nui ʋɛ, naati gaaɓelazuʋɛ ɠa ɠɛ ga baladai.

Ɠima nuiti daawooiti

17 Dama, è woilo ga pagɔ ɠima nuiti gooi ma,

yiilaalao faaɠwɛgi luɠɔ, gè feezu è ya.

18 Mazɔlɔɔ fizɔgɛ è ti makɛ ɠisu,

è ɠɛʋele ɓɛtɛ yeenɔpɛ, è ɗa ti zuɠula.

19 Wɔ̀inʋɛ ga è ɠito Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

naa ɠa é ba, za, nà è ɠalasu, ɗa ɓalaagi.

20 Gè la tɛnɛ gooiti ta kidafaawu vaiti sɛʋɛni è ma,

ná zeizu ʋa ɠɛ ga puusaʋagɔ (30),† ɓaa?

21 Naati ta kala kitei ve è ya, soloogai kitogi ma.

Ni nui ta a è leʋena, gaamai ɠaiziɛzu,

ɗa zoo è faa gaamaiti bo ma, kisuɠala.

22 Mina lo bala nui ná-zobotalai ma, è ʋa maavo,

mina maawɔin nui maanɔɠɔ tukpɔɠaaleʋezuʋɛ.

23 Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti maalobo,

toɠa naama nuiti zɛnvui ɠula ti ya, niiti ti zɔiti zeaɠɔligiti kulazu ti ya.

24 Mina ziiɠaawanawana nu zeizei,

mina ziiɠula nu ɠɛ ga ziɛpoluɲɔɠɔ,

25 è ʋa li ɓɔɠɔ maaɠolozu ga siɛ ʋelei,

è ʋa bali la ɓɔɠɔ luɠɔ ɗa-eteai zu.

26 Mina ɠɛ naati saama, niiti ta ɠɛ ga zeelagaiti,

ziingao faa zu, ta kuye zeɠe vaa zu.

27 Mazɔlɔɔ ni ani la è ya, è ʋa sala,

ta è ɓɔɠɔ ʋetei ɠula è ya, è laazu ga.

28 Mina kwɛpelema wɔlɔzaɠagi zeɠe daazu,

nii è-mɛmɛwolani ti daani.

29 Ni ɗa zunui ta ɠaana ɠigi ma ná-botii zu,

toɠa zoo é botii ɠɛ masagiti bɛ,

é mina yɛ naati saama, niiti ti la ga sɔɓelama nu.

23

1 Ni ɗa ɠɛna zeini daami wosuʋɛ taɓali ɠa,

wa unfema nui ta, dama ga ná-fai.*

2 Ta ɠula ɗa-ʋului la,

ni è ɠulukpugɛ.

3 Mina daamiani pagɔiti nɔ ʋɛtɛ,

tanisu ta feezu è ya kisiɛ ɲɔi maazu.

4 Mina ɓɔɠɔ ɓɔlɔ ga è ɓɛtɛ vai,

ɠɛlɛ vɔlɔ ma ɠisiɛi ʋa.†

5 È ɠɛɛzu nɔ, è ɠaazulo naavoloi ʋa, tɔun é ɓega ga ɲɛɛlɛ,

mazɔlɔɔ toɠa koʋegiti tosu ɓɔɠɔ ʋa, é ɠoʋe, é li ɠoozama, eɠɛ koɠɛi é geezuʋɛ.

6 À mina ɓɔ daamiani ma, wa nui é ga ziiʋodɔɠɔ nui,

è ɠaazu mina ɠula daamiani pagɔiti ba.

7 Mazɔlɔɔ nui ʋe kpegai na ga deve, é ɠɛ ma: «Laami, è ɓɔɔle.»

Kɛlɛ gaamai zu, é la è ʋɔ ziimaʋɛ.

8 Ɗa unpili ga ma ɓuɠai è miai,

woo nɛɛnɛgiti è ti wogai, ti la mɔ faa ʋaa.

9 Mina ɓɔɛ faaɠaaɠalala nui ʋɔ,

toɠa è ɓɔɛ woo ʋagɔiti baaɠula.

10 Mina kwɛpelema wɔlɔzaɠagi maavalibo,

è ʋa wɔin ga è podointi ta-yooi zeɠe.

11 Tɔɔzei ti unmɔɔ nu wola ɠa ná,

GALA ɓɔɠɔi ɠa ti maalobo è laalɔɠɔma.

12 Yiilɔɔ maaɠoloi wu, è sɔlɔɔsu,

è woilo faaɠwɛgi ma ɠalagi ma, é wosu ga ɗe.

13 Mina inɛinɛ ga è-loin maaɠolo vai,

anɛɛ ni ɗa doɠazu ga kpakɔ ɲɛ tiegɔ, é la zaa.

14 Naa ɠa zoo é kaka faiti kpudɛ maazu,

niiti ta la ɠɛ ga undaaʋili faa.

15 Dòun zunu, ni ɗa ɠilina ɠimalai ʋa ga è-yii pɛ,

nà koozunɛ wola zɔlɔɔ naa zu.

16 Siɛgi zu è ɓɔɛzu la ga gaamai,

toɠa bɛ̀ ga koozunɛ wola.

17 Mina ɠaazuɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba,

kɛlɛ yeenɔpɛ ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

18 Mazɔlɔɔ ɗa ʋelela ʋelei zɔlɔɔ,

ɗa-ɠitogi la ɠoloɠologa.

19 Woilo gòo ma ga pagɔ, dòun zunu, è ɠɛ ga ɠima nu,

è yiiʋilɛ sɔle pelei ʋa.

20 Mina ʋilɛ dɔɔ ɓɔle nuiti polu,

ɓaa naati niiti ti ɓɔɠɔ veezu daamii nɛɛnɛgiti zea.

21 Mazɔlɔɔ dɔɔ ɓɔle nuiti, ta ɠulukpu nuiti, ta ɗa gaaɓela nimizai zu,

ɲiimɛni wo nuiti ɓalaa, ná tago ʋena, ti ɓɔɠɔ maaɠili ga seɠe zaɠaiti.

22 Woilo è-ɠɛɛ wooi ma, nii é è zɔlɔɔga,

mina è-lee ʋɛlɛʋɛlɛ, siɛgi zu é wɔlɔzaɠasu da.

23 Gaamai ɠaiziɛ, ta ɠimalai, ta kalagi, ta faawuuzumɔgi,

mina ti zuɠoloɠolo.

24 Telebo nui kɛɛɠɛ ɠa ɗa ɠɛ koozunɛɛi zu ɠɔ,

undaanɛ nu ɠa ga naa, nii é ɠima loun zunui zɔlɔɔsu.

25 È-ɠɛɛ ta è-lee ti ɠoozunɛ è ma,

naama undaanɛɛi ɠɛ ga anzanui naa nɔnɔ, nii é è zɔlɔɔga eteai zu.

26 Dòun zunu, la nɔ̀un da,

è sìɛ ʋelei wuuzumɔ.

27 Mazɔlɔɔ koloɠolo anzanui ɠa ga zeɠezaɠai suɠoozaai,

wɛɛnziɛ anzanui ɠa ga kɔlɔyeɠei sulɔiɗai.

28 Toɠa ɗa pele ɓɔungi wo, eɠɛ toosu nu,

toɠa ɗa zunu mɔinmɔin kɛ ga wooʋalada nu.

29 Ɓɛ ɠa é kpeei loozu ga: «Ee, dèe, màanɔɠɔa»?

Ɓɛ ɠa kpɔɛ wafuungiti ti losu ba, maa ɗa wana un ge la ba?

Ɓɛ ɠa gaazuɠɛzɛiti kpɔiɗai su?

30 Naati, niiti ti lɛbisu dɔɔ ɓɔlezuʋɛ,

tɛi ti dɔɔ zupuiti kpɔlezu.

31 Mina wɛlɛ dɔɔi ʋa pelei ʋa,

é nɛsu, é ɗa volo ʋɛɛlɛi zu, é ɗa yei vaa.

32 Toɠa ɗa gaaɓela ga, é nui ɲi eɠɛ kaalii,

é nu wo eɠɛ kpokpo ganii ma wanai ba.

33 È-ɠaazuʋɛ ɠa faa ɠiligiti ka,

è-ɠigi ta è-laawooiti ta zupu.

34 Toɠa ɠɛ è ɠisu, eɠɛ ɗa ɠɛ laani kpoloɗɛi zaamaʋɛ,

eɠɛ ɓato zu nui, é zɛlɛni ga ma wului, fiilɛ wolai ɗa ɲiikpi.

35 È ɗa ɠɛ ma: «Ta dòɠazu, gaa la wanazu ga ze,

ti poolɛni ga kpakɔi, gè la gaaɠaani!

Nà wuunsu yeelɛ? Kɛni gè ani zɔlɔɔ, nii nà kpɔle mɔnɔ!»

24

1 Mina ɠaazuɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba,

mina wɔin ga ta-ziɛpolui.

2 Mazɔlɔɔ ta-ɠisiɛi ɠa nɔ ga ti suɠoloɠolo,

ti ɗa ɓɔɛ, é ʋilɛ faa ɲɔi ʋa, ti ʋaazu kɛɛzu.

3 Pɛlɛi ɠa ɗa lo ga ɠimalai,

keleɠelegi ɠa a ɗa sapeziɛ.

4 Faaɠwɛgi ɠa a ɗa buuʋɛti daave ga

ani ʋagɔiti ti vizɔgai.

5 Zunui ɠigi ma, toɠa ga zunui suzeeliai,

zɔi faaɠwɛgi zea, ta ɠa ɗa ɓɔ sɛbɛi ʋa.

6 Mazɔlɔɔ faazeikpasu ʋagɔi ɠa ɗa zoo è kɔɔi ɠɔ la,

tɛnɛbo nuiti ta-mɔin ɠa kizogi a ɗa zɔlɔɔ su.

7 Ɠimalala nui la zooga é ʋa ɠima vaiti gaaɠa.

Naa ɠa é ba, kɛni é ɗa maaɠɛ kpɔ, ta ɠɛna taa vaiti devea.

8 Zɔi ná-kisiɛi ga é faa ɲɔi ɠɛ,

naa laa ɠa ɠɛ ga tɔɠɔ ɠoloɠolo kalamɔin.

9 Ɠimalala nui ná-kidafaawui ɠa ga kotoi,

ɲɛɛɠulasu nui maayoseɠeʋɛ nuɓusɛiti bɛ.

10 Ɗa iɲɔteʋena kpɔlɔi ma ziɛgi zu,

è-zɛbɛi maa ɠa ʋɛlɛʋɛlɛ!

11 Naati unmɔɔ, niiti ti liizu ga tiye ga ti ti lɔ saai zu,

naati kizo, niiti ti liizu ga tiye kazemazu, ga ti ti ʋaa.

12 Mina ɠɛ ma: «Ee, gè la ɠɛa suɠwɛɛ!»

GALA nii é fai pɛ kwɛɛ, nii é ɠɛɛzu è-yiimaʋɛ,

naa la zɔɠɔzuɠwɛɛ ɓaa?

Ungo, zɔi é è-yɛnvui makɛsu, naa kwɛɛ,

toɠa ɛsɛ gilagilagi zala, eɠɛʋelei ná-kɛɛwotiiti ti la.

13 Dòun zunu, kɔin gulɔi ɠɔmɔ, mazɔlɔɔ kɔin gulɔi ʋagɛ,

ma ɲɛmigi ɠa nɛɛ è-laaʋɛ.

14 Ɠitoo su, ga ɠimalai ʋagɛ ɗa-eteai ma vaa ma.

Ni ɗa zoona è ziɛ la, ɗa zoo è ɠoozunɛ ʋelela ʋelei,

ɗa-ɠitogi la ɠoloɠologa.

15 Mina woya lɔ telebo nui ná-pɛlɛi ma, ga faa ɲɔu,

mina seizuʋɛ ɠoloɠolo.

16 Mazɔlɔɔ anɛɛ ni telebo nui loo la ɠa ɠɛɛzu lɔfela, toɠa wuzeɠe,

kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti su ɠa ɗa ɓezeɠele ga maanɔɠɔi.

17 Mina ɠoozunɛ ni è zili nui a loona,

ni a lɔɔna kpɔlɔi zu, mina kua wo ga koozunɛɛi.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa naa ɠa ga wanama vaa,

é la mɔ yiiɠaawana ma.

19 Mina yiiɠaawana naati ta-vaa zu, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu,

mina ɠaazuɠula faa ɲɔu ɠɛ nuiti ba.

20 Mazɔlɔɔ kulanuma la naati tuɠɔ, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu,

ti-yɛnvui ɠa za eɠɛ lanboi.

21 Dòun zunu, unfe Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ta masagi.

Mina ʋɔɔkpɔ naati ba, niiti ti pɔ ga ti fai pɛ falibo.*

22 Mazɔlɔɔ ti ɠoloɠolo fai ɠa ɠula ti viliba,

ɓɛ ɠa é kpɔlɔi ɠwɛɛ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ta masagi, ʋaazu seizu ti ma?

Ɠima nuiti ta-lɛnɛgi taɠiligaa

23 Wɛlɛ nii ɠa ɠima nuiti ti boga mɔnɔ.

Topolui ɠa ga faa ɲɔi tukpɔi ɠaaleʋezuʋɛ.

24 Ni tukpɔɠaaleʋe nui a ɠɛna faa ɲɔu ɠɛ nui ma:

«Sɔ ge la è ʋa,»

nuɓusɛiti ta foovo, ziiti ti yiiɠaawana ma.

25 Kɛlɛ tama zɔiti ti faa ɲɔu ɠɛ nui ʋeelalazu,

naati ta ɠɛ gaanɛ zu, tuya ɠa loo ti ʋɛ, é ɠɛ ga ta-undaanɛɛ.

26 Gooɠaaʋotegi é veezu ga gaamai,

naa ɠa ga bɔɔlalai ma ʋoogi.

27 Aisa è ʋa ɗa-ʋɛlɛi lo,

kɛni è etea ʋele wotiiti kɛ dɛ,

è ɗa-ɓalagi ɠɛʋele ɓɛtɛ, é zoloo molo leʋei ma.

28 Mina zeele woo wo fuun è-zeiɲɔɠɔi laalɔɠɔma,

mina nu yaava ga è-laawooi.

29 Mina ɠɛ ma: «Nà sosu, eɠɛʋelei é sòni da,

nà seizu zunu tɛi zea, eɠɛʋelei é kɛni la ga ze.»

30 Gè leʋeni ɲaka nui ta ná-kpala kpelamaʋɛ,

ɠimalala nui ná-leezɛn ɓelei laaʋɛ.

31 Wɛlɛ, kpolo ɠaingiti ta gui ɲɔiti ti ɠɛni ʋɔnɔsu ná pɛ,

siɠigi é ɠɛni ma ga sasai, naa woloni.

32 Gè naa ɠaai ma, gè tɔɔzeini ga ɠigaiziɛ,

nii gè pɛtɛni, ɠigi gè sɔlɔɔni naa ma, é ɠɛni ga:

33 È lago ɲi nɔ, è lago ɠaazuʋɛɛ ma fɔin nɔ,

è zaamale, è yeeiti da ɓɔɠɔ ma,

34 naama ziɛgi zu, baladai ɠa na ʋa è ʋɔ, eɠɛ nui é ɠulazu è viliba,

maanɔɠɔi ɠula è viliba eɠɛ toosu nui.

Salomɔn ná-tɛnɛ faalaalii taɠiligaani

25

1 Wɛlɛ Salomɔn ná-tɛnɛ faalaalii tanigaani ba mɔnɔ, niiti Zuda masagi Ezekiase ná-nuiti ti ti ɠaalɛɛni ba.

2 Ada GALA dɛbizu tɔɔzei dɔɔɠuzu vaiti ba, é ti ɠɛɛzu,

ada masagiti dɛbizu siɛgi zu ti ta-wotiiti kulazu la kɛlɛma.

3 Ade la kwɛɛ, geei wuzeɠeʋɛ é ɠwɛ mini, ɓaa mini ɠa zooi ɓomaʋɛ ɠwɛgai ná.

Ade la zooga, de ʋa masagiti ta-ɠisiɛiti kwɛɛ ɓalaa.

4 Ni nu a wali ɠaei ma nɔɠɔiti kulana ba,

ɠain bo nui ɠa kpɛtɛ ga aniɲaka.

5 Ni nu a faa ɲɔu ɠɛ nuiti kpɛɛna masagi maaɠoolii zu,

toɠa ná-zobogi wɔɔlɔ, a ɠɛna telebodai ɠɛa.

6 Mina ɓɔɠɔ wɔɔlɔ masagi ɠaazu,

mina zei nu wolaiti seizuʋɛ.

7 Mazɔlɔɔ fizɔgɛ ti ɠɛ ma: «Ʋa è zei unfema zeizuʋɛ,»

ti ʋa li è unfesu nu wolaiti gaazu.

8 Nii ɗa ka, naa mina ɠɛ ga zaɓu, è ʋa suvilɛ ga nu loliga tukpɔɠaaleʋezu.

Ni nui naa ɓɔɛ ʋelei a è unfena, leeni ɠa ɗa kɛ?

9 Ni kpɔɛ a ɠɛna wo yɔɠɔzu wa è-zeiɲɔɠɔi, a gaaɠula ba wa tɔ,

kɛlɛ mina taɠili ná-dɔɔɠuzu vaa ɠula kɛlɛzu.

10 Tɔɔzei a mɛnina, toɠa è ʋoomu,

è-lɔɠɔi ɠa ɠoloɠolo eyɛsu ɠɔ.*

11 Kpɔɛi maaɓɛtɛai ga pagɔ, naa wola ʋagɛ,

eɠɛ zanu sɔɔlai, maaɠiliai ga wali ɠaei.

12 Zɔi é woilosu ɠima nui ná-tɛnɛ gooi ma ga pagɔ,

toɠa bɛ ga zanu balaɠaegi ɠɛʋele, ta zanu kitei ma ɠɔbu anigi.

13 Molo leʋe voloi ma liegi zu, ziɛ lɛi ɠa ɗa ɠɛ ga nu yiilɛi ganii.

Zekana, gooɠɛɠila keelai a zeɠena ná-siɛi ma, toɠa ɗa maliɠii yiilɛi.

14 Nui é wasosu ga faanɛɛ ɠɛɛ vai, tama é la kɛɛzu,

kulaʋɛ ga tonai, nii é maaluai, kɛlɛ é la ʋaazu.

15 Maaɓɔungi ɠa nu a ɗa vɔni da kundiɠii ma,

woo nɛɛnɛgi ɓalaa ɠa ɗa nu ɠaei wolo.

16 Ɗa kɔin gulɔi ɠaana, kɔmɔ nɔ ga è-ma liegɔi,

mazɔlɔɔ ni ɗa gola ɠɔmɔna, ɗa unpili da.

17 Mina ɗa ga laali è-zeiɲɔɠɔi ma valafala, ni naa laade,

toɠa ɓɔlɔ ga ɗa-vai, è wɔinzeɠe ma.

18 Nui a zɛɛ zeele wooi wona, seiɲɔɠɔi laalɔɠɔma,

gaawanaʋɛ gulu ɓakɔ wolai ná-doɠai ʋa, ta boɠa zɔkpɔi, ta mɛɛn ɠaazoɓagi.

19 È ɠito yaava nui ʋa, kidaaʋili foloi,

kɛɛʋɛ eɠɛ ɗa ɠɛ daami wosu ga è-ɲiigai, é ɲiikpisu, ɓaa è zizi è-ɠɔɠɔi ma, é ɓalizu.

20 È guyei loo nui ʋɛ, nii ziizoolɛzu,

kɛɛʋɛ eɠɛ ɗa ɠɛ ná-seɠei ɠulazu kɔba kɔɔlɛ voloi, ɓaa è ziɛ ɓodai ʋu sɛɠɛ ɠaei ma.

21 Ni pului ɠa è zili nui ma, daamianigi ve zea, é mi,

ni kpɔɔle wɔin ɠa ma, ziɛi ve zea, é ɓɔɔle.

22 Mazɔlɔɔ abulekaiti kana è puuzu unmaʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è ɠɔnɔ fe.

23 Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele viilɛi ɠa ɗa ʋa ga tonai,

kpɔɛzuɠula mɔinmɔingi ɠa ɗa ʋa ga zɔiti ta-yiiɠaawanai.

24 Fizɔgɛ nu zei fiilɛ zosuʋɛ sokogi zu pɛlɛ ɠɔmaʋɛ,

wo ʋa li ɓɔsu zeizu ma, wa kpɔɛleʋe anzanui.

25 Keela woo ʋagɔi é ʋaazu, é zeɠe ɠoozama,

naa ɠɛɛʋɛ eɠɛ ziɛ lɛi, nii ɗa fe nui ya, kpɔɔle wɔin ma gola.

26 Telebo nui é ɓɔɠɔ yɛsu ná, faa ɲɔu ɠɛ nui ɠaazumaayiki ma,

naa ɠɛɛʋɛ eɠɛ ziɛungi kpɔlɔai, ɓaa zeiɗɛ goi kɔzɔai.

27 É la ʋani ga nu kɔin gulɔi ɠɔmɔ ga gola,

ɓaa è ʋa lɛbiyai ɠaiziɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga gola.†

28 Taa wolai maaɠɔkɔ zobo ge la ná,

zekana zunui la, nii é la zooga vɔnisu ná-ziiɠaawanai ma.

26

1 Lɛbiyai wola la zolooni ɠimalala nui ma,

eɠɛʋelei kɔɔlɛ vukɔi, naa la zolooni da foɠoi ma, ta tonai nii é ʋaazu molo leʋe ziɛgi zu.*

2 Foovooi nii un ge la ba, é la faa ʋaa,

kɛɛʋɛ eɠɛ soologi é ɠoʋesu, ɓaa sɛʋɛzɛʋɛgoi é ɠoʋesu, ti la zeizu.

3 Kpakɔi ɓɛtɛʋɛ sooi laalɔɠɔma, kalafei ɠɛ ga soovalegi nɔnɔ,

kpakɔi ɠɛ ga ɠimalala nui zaamaʋɛ nɔnɔ.

4 Mina ɠimalala nui wooɠaaʋote ga ná-ɠimalalai ɠɛʋele,

è ʋa ɠɛ ga tɔun kɛʋele ɗa ɓɔɠɔi.

5 Ɠimalala nui wooɠaaʋote, é zoloo ná-ɠimalalai ma,

a ʋa ɠisiɛ ga toɠa ga ɠima nu.

6 Zɔi é keela woo ɠalivaazu ɠimalala nui ma,

naa ɠa ɠɔɠɔiti teʋezu ga, ta toɠa gaazuvilɛ vaa mɔinmɔin sei luɠɔ.

7 Ʋelei mɛɠɛlɛ nui ɠɔɠɔiti ti zu la yɔɔɠɛ,

ʋele ɠana zɛbɛ la la faalaalii ya, nii ɠimalala nui bosu.

8 Ɠimalala nui maamusɛ vai ɠɛɛʋɛ eɠɛ

nu a ʋa li kɔtui ɠilizu fɛlɛvɛlɛgi ʋa.

9 Ɠaingi é zoni dɔɔzo nui ya,

ʋele ɠana faalaalii la ɠimalala nui laaʋɛ.

10 Ʋelei kpɛɛin ʋili nui la, é nuɓusɛi kpein maawanazu,

pele ɠana naama nui la, nii é ɠimalala nui zeɠezu botiɠɛ vai ma, ɓaa teʋeteʋe nuiti.

11 Eɠɛʋelei gilɛi a ɗa ɠale da ma, ná-unpiligi ma,

zekana é la ga ɠimalala nui, é ɠalesu ma ná-ɠimalalai ma.

12 Ɗa nu ɠaana daai da ga gola ɠeleɠelegɛ,

ɠimalala nui ná-fai ɠa vizɔ ná-fai ʋa.

13 Ɲaka nui ɠa ɗa ɠɛ ma: «Zalai ɠa pelei zu,

sua ɲɔi ɠa ziɛzu taazuʋɛ pelei zu!»

14 Eɠɛʋelei kpogi a ɗa lati da ná-saniɛlɛiti ga,

zekana ɲaka nui a ɗa lati da ná-betei zu.

15 Ɲaka nui ɠa ɗa yeelɔ daami aniɲakai zu,

kɛlɛ toɠa ɗa ka ga kpɔlɔ vaa wola ʋɛ, é ʋa dɔ laaʋɛ.

16 Ɲaka nui laaʋɛ ɓɔɠɔ la ga ɠigi ɠa ma,

é leʋe zunu lɔfela ʋa, niiti ta zoo ti gooɠaaʋote fe ga keleɠelegi.

17 È ɓɔɠɔ ʋili kpɔɛi ɠa, nii é la loni è ʋa,

kɛɛʋɛ eɠɛ gilɛi a yɛ leʋesu, è so goii ʋa.

18 Eɠɛ titi nui é abuleʋegiti pilisu,

ta mɛɛinti é ɗa nuiti paa ɓɔɠɔ maaɠoolii zu,

19 pele ɠana zunui naa la, nii é seiɲɔɠɔi yaavazu,

naa ʋoluma, é ɠɛ ma: «Soleya vaa nɔ ʋe.»

20 Koʋi ʋalagi ɠa ɗa abui za,

siɛgi zu nɛ fele ge la ná la, kpɔɛi ɠaa ɠa ɗa yei.

21 Tiɠii ɠa ɗa abulekai ve, koʋii abui ɠaazo,

kpɔɛleʋe zunui ɠa ɗa kpɔɛi ɠaazulɛ.

22 Zɔɠɔzuziɛ nui ná-kpɔɛiti kɛɛʋɛ eɠɛ ani ɲɛmigiti,

ta ɗa yei ti zeeli nu ɠoozuʋɛ.

23 Wali ɠaei pɛai penɛi maazu,

ʋele ɠana kpɔɛ nɛɛnɛgiti ti la, ti nui yiimaʋɛ ma vaa ɲɔiti maalɔɔɠuzu.

24 Nui wɔinzeɠemai daavegai, toɠa ɗa maalɔɔɠu ga laawooiti,

é ɗa yaavaiti kpɛtɛ ɠoozu.

25 Ni a ɠɛna kpɔɛ ʋagɔiti boga, mina la da,

mazɔlɔɔ ná-kisiɛiti sulaavegɛ ga faa ɲɔi.

26 Keleɠelegɛ gola ná-wɔinzeɠemai lɔɔɠu vai zu,

kɛlɛ nuɓusɛi pɛ ge ɓega ga ná-suɲɔi ɠwɛɛ.

27 Zɔi a zeɠei wɔ, tɔ ɓɔɠɔ ɠa loo su,

zɔi a kɔtui ɠilikilina, toɠa loo tɔ ɓɔɠɔi nɔ ma ʋolu.

28 È nui ta maawana ga zɛɛʋɛɛmai, naa ɠa ga è zili la.

Wooveledai ma ɓɔɛi wo fai ɠa ɗa ʋa ga faa zuɠoloɠologi.

27

1 Mina ɠɔmazei ga nii a ɠɛ lina,

mazɔlɔɔ è la naa ɠwɛɛ, nii é ɠɛɛzu za.

2 È-laaʋɛ mina è maamusɛ, nu ɠiligiti zɛ ná, ti kɛ.

Nu ɠiligi naa ɠɛ, ɗa ɓɔɠɔi è-laaʋɛ mina kɛ.

3 Kɔtui wuiʋɛ, ɲaɠaegi wuɲɛgi wui,

kɛlɛ ziiɠaawanai ɠimalala nui buzeɠezu, naa wuiʋɛ ti felegɔ pɛ ba.

4 Ziiɠaawanai ɲɔuʋɛ, ziiɠulagi ɠeɠaaɓa,

kɛlɛ ɓɛ ɠa a lo toloi luɠɔ?

5 Fizɔgɛ è zelii lo nui ma kɛlɛi zu,

è ʋa maaɠɛ kpɔ bɔɔla vai ma.

6 Nu wɔɔlai ná-zelilomai, ɠa ná-wooɠɛɠiladai lɛɛzu,

nu zili nui è nɛɛnɛ vai, naa ɠa ga yaava vaa nɔ.

7 Ziɠo nui ɠa ɗa ɠɛlɛ kɔin gulɔi ʋa,

pulu nui ɠa ɗa ani wanai ɠa ga ɲɛmigɛ.

8 Siɛziɛ nui maa ɠa ɠoozana seizuʋɛ ʋa,

kɛɛʋɛ eɠɛ wɔnii maaɠoozaai ná-daɠagi ʋa.

9 Gulɔi ta gulɔ maku nɛɛnɛgi, ta ɗa nu yiiɠaanɛ,

bɔɔla vai ná-gaanɛɛi ɠa ɗa koozunɛɛi ve nu ya, é leʋe ɗa ɓɔɠɔ ɛnɛkɛgi ʋa.

10 Mina ɓeteʋe è-wɔɔlaiti ba, ta è-ɠɛɛ bɔɔlaiti.

Ni ɗa ɠɛna faaɓaagi zu, mina ɓizɛ, è ʋa li è-ɠɛɛloin ʋɔ bɛ,

mazɔlɔɔ siɛ mɔinmɔin su, è-zeiɲɔɠɔi maaɓuɠaai è ʋa, naa vizɔgɛ é leʋe è-ɠɛɛloin ʋa, maaɠoozaai è ʋa.

11 Ziɛ ga ɠimalai dòun zunu, zìimaʋɛ laa ɠa ve ga koozunɛɛi,

nà zoo gè naati gooɠaaʋote, niiti ti vaazu mà.

12 Ɠima nui ɠa ɗa maanɔɠɔi ɠa é ʋaazu, é lɛkpɛ tuɠɔ,

kɛlɛ nui é la dɛ faa mɔinmɔin kwɛɛ, naa ɠa ɗa ziɛ ná ɠobaʋɛ, é ma ɓɔlɔi zɔlɔɔ.

13 Ni nui ta a ɓɔɠɔ ɠɛna ga zeelaga è ʋɔ bɛ, é ʋilɛ nui ta ná-kuye vaa ʋa, nii è la kwɛɛ,

ná-seɠei zeɠe ga kpɔunmai, nui naa ná-faa zu, nii è la kwɛɛ.

14 Ni nui ta a tuya loona seiɲɔɠɔi ʋɛ, é wooɠula la sobuzobui,

toɠa leve bɛ ga foovooi.

15 Kpɔɛleʋe anzanui ɠɛɛʋɛ eɠɛ ziɛi, é ʋilɛsu peinpein,

maa la leʋezu tonai ʋa voloi.

16 Ɗa wɔinna ga è gaaɓɛ, kɛɛʋɛ eɠɛ ɗa ɠɛ fiilɛi zosu ga yeei,

ɓaa è gulɔi ʋu yeaʋɛ ga è makɛ.

17 Kɔlui ɠa ɗa kɔlui ɠaali,

nui ɠigi ɠaazu ɠa ɗa zeɠe ma, seiɲɔɠɔi ná-siɛpolui ʋɔ.

18 Zɔi é wɛlɛzu kooleɠoole gului ma, toɠa ma waai ta mi,

zɔi é maliɠii makɛsu, toɠa lɛbiya zɔlɔɔ.

19 Ʋelei nu ɓɔɠɔ ɠaazuʋɛ ɠaazu la ziɛi wu,

ʋele ɠana nu ɠigi a ɗa è-ʋaaɠulabai lɛɛ la.

20 Gɔvɛalaazu ta undaaʋili zeɠezaɠai ti zulaa la vega,

zekana é la, nuɓusɛi yiimai laa la zeelia pɛ.

21 Wali ɠaei ta zanugi, ti ɠaa ɠa ɗa wuun ga abui, ma nɔɠɔi ʋa ɠula ba,

kɛlɛ nui lukpɔi ɠaa ɠa leʋezu, é zoloo daaseigi ma.

22 Anɛɛ ni ɗa ɠimalala nui ziɠazu kodai zu ga etei, eɠɛʋelei nu a ɗa kpazii ziɠa la,

è la zooga è ʋa ná-titigi ɠula ba.

23 Ɗa-loganiiti gilagilagi ɠɛʋelei ɠwɛɛ ga pagɔ,

ɠaaɓa gola ɗa-logani ɓulugiti ma.

24 Mazɔlɔɔ kpɛtɛi la zeeyɛga ma eyɛsu ɠɔ,

masa bɔɔlɔgi la yɛga nu unba yeenɔpɛ.

25 Siɛgi zu è tufa vɔɔi leʋezu la, tufa wundui ɠa ɗa wuzeɠe,

gizeiti ma lufaiti gaa ɠa lɛ ba,

26 ɗa-ʋaalagiti maaleɠaiti ta ɠɛ ga è maaɠili zɔɔlaiti,

boliiti ta ɠɛ ga ɗa-ɓalagi ɠeya aniiti,

27 boliiti ta-ɲiimiɗɛi maanɛɛʋɛ, é kula ɠɛ ga è-laamianigi,

wa ɗa-ʋɛlɛyeɠei, ta ɗa-wotiɠɛ anzanuiti maavaiti.

28

1 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ɗa ɓizɛ, anɛɛ ni nu la kpɛɛzu,

kitogi ɠa telebo nuiti zea, eɠɛ zala ɓokpagi.

2 Siɛgi zu kpakagi la zooi zu, kundiɠila ɠaiziɛ nuiti ta ɗa mɔin.

Kɛlɛ kundiɠii a zeina, keleɠelegai é ɠala, faiti ta ɗa ziɛ ga pagɔ.

3 Zunui é ga bala nui, é maawɔin nuiti maanɔɠɔzu,

toɠa ga faa zuɠoloɠolo tonai, é pului loozu.

4 Niiti ti ɠɛlɛzu GALA ná-tɔgi ʋa, naati ta ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti maamusɛ,

kɛlɛ niiti ti ɠolozu tɔgi ʋɛ, naati ta ɗa laalɛ ti wu.

5 Niiti ti ɓɔɠɔ veezu faa ɲɔi ya, naati ti la sɔle fai tanɔpɛ gaaɠaazu,

kɛlɛ niiti ti ɓɔɠɔ ɠilizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, naati ta ɗa faiti pɛ gaaɠa.

6 Fizɔgɛ nu ɠɛ ga bala nui, è ɗa ziɛ sɔledai zu,

è ʋa li ɠɛɛzu ga kpɛtɛ nui, nii siɛ ʋelei ga wooveledai.

7 Zɔi é ɠolozu GALA ná-tɔgi ʋɛ, doun zunu ɠana keleɠelegai,

kɛlɛ zɔi é ʋilɛsu tuʋa ʋele ɲɔu nuiti polu, naa ɠa ɗa ʋa ga unfegi kɛɛɠɛ ʋɔ.

8 Zɔi é ná-sɔlɔɔgi maamɔinzu ga talama walii, nii dateʋegai,

naa ɠa sɔlɔɔgi ɠaalɛɛzu ba naa ʋɛ, nii a maawɔin nuiti maawɔinɠa.

9 Ni nu a ʋoluavena, ga é mina woilo GALA ná-tɔ gooi ma,

ná-GALA falii wɔin ɠa zeɠe GALA ma.

10 Zɔi é telebo nuiti kakasu, é ti ʋilɛ pele ɲɔi ma,

toɠa loo zeɠei zu, nii é bɔai.

Kɛlɛ niiti ti ziɛzu ga sɔledai, undaanɛɛi ɠa naati tuɠɔ.

11 Kpɛtɛ nui ɠeleɠelegɛ ɓɔɠɔ nɔ ɠaazu,

kɛlɛ bala nui keleɠelegai, naa ɠa zoo é poluɠula.

12 Siɛgi zu telebo nuiti ti kundiɠilai zɔlɔɔsu da, lɛbiya ɠa ɗa ɠɛ lee ɛsɛ pɛ bɛ.

Kɛlɛ siɛgi zu nu ɲɔiti ti wuzeɠezu la, ɛsɛ ka ɗa lɔɔɠu.

13 Zɔi é ná-tɔ koloɠologiti dɔɔɠuzu, naa la ɠula ɓɔɠɔ numa,

kɛlɛ GALA ka ɗa naa zuvaayɛ, zɔi é laazu zɔ ga é ɠɛlɛ ti ʋa.

14 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii yeenɔpɛ é luazu faa ɲɔi ɠɛɛ vai ʋa,

kɛlɛ zɔi é ɠikpaazu, é ɗa faa ɲɔi ɠɛ, naa ɠa lɔ maanɔɠɔi zu.

15 Ʋelei zalai la, é zikɔzu, ta filɛ zuai pului ma,

ʋele ɠana faa ɲɔu ɠɛ nui la, nii é masadai ɠɛɛzu nuɓusɛiti unda, ti ʋalagai.

16 Kundiɠii a ʋalana ɠigi ma, toɠa ɗa telebotalai wola ɠɛ,

kɛlɛ zɔi é ɠɛlɛzu kakama ani mii vai ʋa, toɠa ɗa lɛbi kundiɠilai zu.

17 Nui nii nu ʋaa vai ziimaʋɛ, toɠa ɗa ɓizɛ ga lia ná-kabayeɠei ʋɔ pelei,

nu nɔpɛ ge mina pele ɓesa tuɠɔ.

18 Nu-o-nu nii siɛ ʋelei zɔlegai, naa ɠa kizogi zɔlɔɔ,

kɛlɛ sɔletala nui, é pele zuɓili felegɔi ziɛzu, toɠa loo gila su.

19 Zɔi é ná-tii ɠɛɛzu, naa ɠa daamianigi zɔlɔɔ ga bɔɔlɔa,

kɛlɛ zɔi é ʋilɛsu gaaʋalaba vaiti polu, naa ɠɔnɔgi ɠa ɠɛ ga daanɔɠɔwogi.

20 Nui é ga lada nui, zee laa ɠa ve ga tuyai,

kɛlɛ zɔi é wɔinni é ɓɛtɛ ga gaazuvilɛi, maanɔɠɔi la ʋoola ba.

21 É la vizɔni ga nu zeelɔzɔɠɔzui ɠɛ nuɓusɛiti zɔɠɔzu,

anɛɛ naa ʋe, nui ɠa zoosu é faa ɲɔi ɠɛ ɓulu ɓuɠai zɔlɔɔ fai zu.

22 Zunui é ga gaazuɠulapɔ nui, toɠa ɗa kpɛtɛi ɠaiziɛ ga gaazuvilɛi,

toɠa ɗa yeema ga baladai ɠa ʋaazu pɔ.

23 Zɔi é zelii losu seiɲɔɠɔi ma, gaaɓelasu naa ɠa ɗa ná-faanɛɛi wuuɠwɛɛ,

é leʋe zɔi ʋa é maamusɛi wosu ga nɛgi.

24 Nu-o-nu é kaazu ga faa ɲɔu laade, ga é kɛɛɠɛ ta dee maavo,

é la vizɔni toosu nu ʋa.

25 Zunui nii sɔlɔɔgi la ziilɛiɗa, toɠa ɗa kpɔɛi wuzeɠe,

kɛlɛ zɔi é ɓɔɠɔ ɠalivaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, toɠa ɠɛ anii pɛ su nɔ yaɠaba.

26 Ɗɛi è laazu ɗa-ɠigaiziɛiti nɔ la, ɗa ga ɠimalala nu,

kɛlɛ zɔi é ziɛzu ga ɠimalai, faaɓaagiti ta ʋoola ba.

27 Zɔi é faanɛɛi ɠɛɛzu bala nuiti bɛ, é la yɛga kpala zu,

kɛlɛ zɔi é ɠaazuʋɛɛzu ma, seiɲɔɠɔi ná-kpɔlɔi luɠɔ, toɠa foovoo mɔinmɔin sɔlɔɔ.

28 Siɛgi zu faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti zeizu la kundiɠilai zu, ɛsɛ pɛ ka ɗa lɔɔɠu,

kɛlɛ siɛgi zu ti loozu bu la, telebo nui ma mɔinmɔin ka ɗa ɠula kɛlɛma.

29

1 Zunui nii maanɛai ga zelii lo ma, é ɗa ɠɔgi ɓaa ga,

toɠa ɠoloɠolo ga kulafilibai, sosu la ɠaa.

2 Telebo nuiti ta mɔinna, nuɓusɛiti koozu ɠa ɗa nɛ,

kɛlɛ nu ɲɔiti ta zeina kundiɠilai zu, nuɓusɛiti ta ɗa kpalagi wo.

3 Zɔi é pɔ ga é ziɛ ga ɠimalai, naa ɠa ɗa kɛɛɠɛ ɠoozunɛ,

kɛlɛ zɔi é ʋilɛsu koloɠolo anzanuiti polu, naa ɠa ɗa ná-naavoloiti koloɠolo.

4 Masagi ɠa ɗa ná-zooi ɓɛtɛ, siɛgi zu é ziɛzu la ga telebodai,

kɛlɛ a lobɛanii maalolina, toɠa naa ɠoloɠolo.

5 Nui é bɔɔlaiti tɛɛzu su,

toɠa balii laazu kɔɠɔi wu.

6 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta ɗa ɠɛ ga kasoɠa nui, tiya ɓɔɠɔi ta-lɔ koloɠologiti faa zu,

sɔle nuiti ta ɗa pilɛ sɔlɔɔ, ti ɠoozunɛ.

7 Telebo nui naa ɠwɛɛ, nii maanɛai é ɠɛ bala nuiti bɛ,

kɛlɛ naama ɠi ge la faa ɲɔu ɠɛ nui ma.

8 Ɲɛɛɠulasu nuiti ta ɗa kpɔɛ abui ʋili taa wolai zu,

kɛlɛ ɠima nuiti ta ɗa ziiɠaawanai ɠaayei.

9 Ni ɠima nui ta ɠimalala nui ta ɠɛna tukpɔi ma,

ɠimalala nui yiiɠaawanaʋa, ɓaa é ɲɛɛi wo, é la ɓɔlɔa.*

10 Ɲama ʋuu nuiti ta ɗa telebo nui wɔinzeɠe,

kɛlɛ sɔle nuiti ta ɗa ɓaa zɛnvui maazu.

11 Ɠimalala nui ɠa ɗa ná-ziiɠaawana vaiti kpein kula kɛlɛma,

kɛlɛ ɠima nui ɠa ɗa ɓɔɠɔ zo, é la nɔnɔiti kula kɛlɛma.

12 Siɛgi zu kundiɠii woilosu da zɛɛ ɓɔɛiti ma,

niiti ti botii ɠɛɛzu zeewu, naati pɛ ta ɗa ɠɛ ga wooʋalada nuiti.

13 Bala nui ta maanɔɠɔ nui, ti ɓɔgɛ faa ɠila ma:

Ɠɔoɠɔ GALAGI gaazuʋɛ veeʋɛ ti felegɔ pɛ bɛ, ga ti ɗa wɛlɛ la.

14 Masagi nii é zobobɛlala nuiti ta-lukpɔi ɠaaleʋezu ga gaamai,

ná-masadai ɠa ɗa yɛ zea ɠɔ.

15 Kpakɔi ta zelilomai, ta ɗa ɠimalai ve,

kɛlɛ zunu loungoi pilɛgai ɓɔɠɔ yeema, toɠa ɗa dee unfe.

16 Siɛgi zu nu ɲɔiti ti mɔinzu la, tɔ koloɠologi zu ɠa ɗa wɔɔlɔ,

kɛlɛ telebo nuiti ta ɠɛ ga ta-loobui ma zeelei.

17 Ni ɗa è-loun zunui maaɠolona, é la è yiizoolɛ vaa ɠɛa,

kɛlɛ toɠa è yiilɛi ga gola.

18 Siɛgi zu GALA ge la kulakɛlɛma wosu da, nuɓusɛiti ta ɗa eteai ziɛ faazupui zu.

Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii naazu, é ɠolozu GALA ná-tɔgi ʋɛ.

19 Nu la ɗa ga botiɠɛ nui maaɠolo ga kpɔɛzuɠulai,

mazɔlɔɔ anɛɛ ni toɠa naa ɠaaɠaazu, nii é wosu ma, é la ɠoloa ɲɛgɛlɛin.

20 Ɗa nu ɠaana, é ɗa ɓɔɛ, é la ɠigaiziɛzu,

nu ɠa ɠito ɠimalala nui ʋa, é leʋe tɔun ba.

21 Ni nu a botiɠɛ nui laanɛɛna ná-nu niinɛlai zu,

toɠa gaaɓela ga kololalai.†

22 Ziiɠula nui ɠa ɗa kpɔɛi leʋe,

zɔi ziiɠulazu valafala, naa ɠa ɗa tɔ koloɠologiti kɛ.

23 Wasogi ɠa ɗa nui maayei,

kɛlɛ ɓɔɠɔmaayeii ɠa ɗa nui wɔɔlɔ.

24 Zɔi é yeezeizu unma nui wu, naa ɠa ɗa ɓɔɠɔ nimiza,

tɔɔzei é foovooi ɠwɛɛ, é naama nui laalɔɠɔma, nii é ɠɛlɛzu ga é mina ʋa, é ʋa zeele wooi wo.

25 Ɗa ɠɛna lua nuiti ba, toɠa ga balii,

kɛlɛ zɔi é ɠalivaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, naa yiilɛiʋɛ.

26 Ma mɔinmɔin ka ná, ti ɗa kpɔbai ɠaiziɛ ta-ɠundiɠii ya,‡

kɛlɛ ɛsɛ maalobo fai ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

27 Telebotala nuiti wɔin ɠa ɗa zeɠe telebo nuiti ma,

sɔle nuiti maayoseɠeʋɛ faa ɲɔi ɠɛ nuiti bɛ.

Aguul ná-kpɔɛiti

30

1 Yaké ná-doun zunui Aguul ná-kpɔɛiti. Zunui nii ná-deve wooiti ti Itiyɛle ná-faa ma. Itiyɛle ná-faa ma, ta Ukale.

2 Gaama ʋe, nà ga ɠimalala nui, gè leʋe nuɓusɛiti kpein ba,

nuɓusɛ ɠeleɠelegi la zèa.

3 Gè la ɠimalai ɠalani,

gè la GALA Ɲadegai ná-faaɠwɛgi ɠwɛɛ.*

4 Ɓɛ ɠa é lɛɛni geeɠɔlɔgi zu, GALA pɔ bɛ, é zeɠe ná, é yei?

Ɓɛ ɠa é fiilɛi zoga, é yɛ zea?

Ɓɛ ɠa é ziɛiti pua ná-seɠei la?

Ɓɛ ɠa é zooi ɠwɛgiti kpein daa?

Daasei ka ɓɛ, ná-doun zunui laasei ka ɓɛ?

Bo dɛɛ, ni è kwɛɛ!

5 GALA daawooi ɠilagilagi pɛ ka ga gaamai.

Toɠa ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi naati bɛ, niiti ti lɔɔɠuzu bu.

6 Mina tanɔpɛ da daawooiti ma,

ni naa laade, toɠa è loɠa, è ʋɛtɛ ga zɛɛ nu.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà faa felegɔ valizu è ma,

naati kɛ bɛ̀, aisa nà-eteai ʋa ɓe:

8 Màkɛ, gè mina kpɔɛ ɲaka wo, ɓaa zɛɛiti,

mina kɛ̀ ga bala nu, ɓaa kpɛtɛ nu wola.

Naa ve zèa nɔ, nii fizɔgai mà, gè eteai ziɛ.

9 Mazɔlɔɔ anii pɛ ga ʋooʋana zèa, nà ʋa lia ɠɛlɛzu è ʋa,

gè ʋa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI?»

Ɓaa mu, maanɔɠɔi a ɓɔina dà, gè ɓɔɠɔ ɠɛ ga unma nu,

gè ɓaaɠula nà-GALAGI ma ɠana.

10 Mina va botiɠɛ nu ma, maliɠii ɠaazu.

É mina è voovo, ɗa-vaaɠaazagi ma ɠasɔi ɠa la è unma.

11 Nui tanigaa ta ná, ta ɗa ti-ɠɛɛ ɠoto,

ti la tuya loa ti-lee ʋɛ.

12 Nui tanigaa ta ná, ti ɓɔɠɔ ɠaazu ga ti ɲadegɛ,

tama, ti la gbani, ti ʋa ɠula ta-ɠɔzɔba vaiti su.

13 Nui tanigaa ta ná, ti ɠaazulɛai,

ti ɗa wɛlɛ nui pɛ ba nɔ fawuu.

14 Nui tanigaa ta ná, ti-ɲiigaiti ti ga boɠa zɔkpɔiti,

ti-ɓalɔɠaeiti ti ga boɠaiti, ti ɗa maanɔɠɔ nuiti mi,

ti ʋa ɲɛɛlɛ, ti ɠula eteai zu,

ti ʋa bala nuiti suwuɠaaleʋe, ti ɠula nuɓusɛiti saama.

15 Moolɛi ná-doun anzanuiti ti fele, ti-laasei ka ga: Fe! Fe!

Ani saʋagɔ ɠa ná, ti-yii la lɛiɗa eyɛsu pɛ,

eyɛsu pɛ ti la ɠɛa ma: «É kula ɠɛa.»

16 Gɔvɛalaazu, doun zɔlɔɔtala anzanui,

zooi, nii ziɛ la ga kpɔɔle wɔinzeɠe ma,

kɛlɛ ti-naanisiɛi ɠa ná ɓalaa, abui, nii é la ɠɛa ma: «É kula ɠɛa.»

17 Nui ɠaazuɠɛzɛiti é ɲɛɛɠulazu la kɛɛɠɛ zu, é ɗa woozotalai ɠɛ ga dee,

kɔtuɗɛi ma ɠalawɔniiti ta ti ɠula su, koɠɛ yiʋoiti ti ti mi.†

18 Faa saʋagɔ ɠa ge la dɛ gaaɠaani,

kpudɛai màazu:

19 koɠɛi ɠoʋe pelei geezuʋɛ,

kaalii ɓokpo pelei fasai ma,

ɓatoi ná-pelei kpoloɗɛi zaamaʋɛ.

Kɛlɛ naanisiɛi ɓalaa ɠa ná:

zunui ziɛ ʋelei é lo anzalopoi ʋa.

20 Wɛlɛ ʋelei wɛɛnzo anzanui a ɗa kɛ la:

a yiima vaiti kɛɛna ziilɛi, é laamaʋɛ ɓale,

é ɠɛ ma: «Gè la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni.»

21 Faa saʋagɔ ɠa ná,

niiti ta ɗa eteai ɲiikpi, é la ziaa bu:

22 duɔi a zeina ga masagi,

ɠimalala nui a zobo sɔlɔɔna, é ɗa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ,

23 anzanui kɛlɛbai wogai da, naa a zeina zini bɛ.

Kɛlɛ naanisiɛi ɓalaa ɠa ná:

duɔ anzanui é zeizu duɔ dee ʋotogi zu.

24 Sua naanigɔ ɠa ná eteai zu, ti wola lɔiɗai gola,

anɛɛ naa ʋe, ti wola ɠigɛ da ge leʋe:

25 pupuiti, zɛbɛ nɔpɛ ge la ti ʋa,

kɛlɛ ta ɗa ti-ɠɔnɔgi ɠɛʋele ɓɛtɛ foɠoi,

26 fasa woliiti,‡ zɛbɛ la ti ʋa,

kɛlɛ ta ɗa ti-ʋuuzuʋɛ ɓɛtɛ fasaiti su,

27 kotogiti, masa ge la ti unda,

ta ɗa ɓɔɠɔ zei su, ti-ma ɓulugi ɗa ɠula,

28 kooloiti, niiti nu a ɗa ti zo nɔ ga yeei,

ta ɗa lɔ masagiti ta-masa pɛlɛiti bu.

29 Fuluani saʋagɔ ɠa ná,

ti-ziɛ ʋelei, ta ti maanɛɛ ʋelei ga pɛtɛ gani:

30 zalai, nii ziilɔai é leʋe suaiti pɛ ba,

é la ɠula ʋolu nu nɔpɛ bɛ,

31 tɛɛ zinɛi,§ nii a ɗa ɠaalɔ kɔɠɔʋolu valagiti ga, ɓaa mu boli zinɛi.

Kɛlɛ naanisiɛi ɓalaa ɠa ná:

masagi é loni ná-kɔɔʋɛbɛi untuɠɔ, ti ɗa li.

32 Ni è ɠɛni ga ɠimalala nui, è ɗa waso,

ɓaa ni è ɠɛni kigaiziɛ ɲɔiti bosu,*

za ʋoluma, ɓɔɠɔ zo.

33 Mazɔlɔɔ nɔnɔi loɠaai ɠa nu a ɗa gulɔi zɔlɔɔ da,

sokpa loɠai ɠa ɲamai a ɗa ɠula su,

ziiɠaawanai ɠaazulɛai ɠa kpɔɛi a ɗa ɠula su.

Tɛnɛgi é veeni masagi ya

31

1 Masagi Lemuwɛle laawooiti. Kalagiti dee ti woni da.

2 Lee ɠa nà bo è ma, dòun zunu?

Lee ɠa nà bo è ma, kòozu loin?

Lee ɠa nà bo è ma, dòun zunu, gè minazeɠeni ga gè sɔlɔɔ?

3 Mina è-zuvikɛi ve anzanuiti zea,*

ta ɗa-ʋeleiti, naati zea, niiti ta ɗa masagiti kaka.

4 É la zolooni masagiti ma, Lemuwɛle,

é la zolooni masagiti ma, ga ti ʋa dɔɔi ɓɔle,

ɓaa naati, niiti ti kundiɠilai ɠɛɛzu, ti ʋa gaazulati gani ɓɔle.

5 Mazɔlɔɔ a ti zona, ti mina yeema tɔgi laawooiti ma,

ta ti mina maawɔin nuiti ta-ɠaamai maavalibo.

6 Nu gaazulati kpɔle anii ve naa ya, nii undaa ʋaazu ʋilisu,

ta dɔɔi ve maawɔin nui ya.

7 É kpɔle, é yeema ná-baladai ma,

é mina ɠitoo ná-maanɔɠɔi zu.

8 Laalao è ɓɔɛ, è naati maalobo, niiti ti la zooga ti ʋa ɓɔɛ,

è naati kpein maalogi wo, niiti kɛlɛbai wogai ga tiye.

9 Laalao è ɓɔɛ, è tukpɔi ɠaaleʋe ga telebodai,

è maanɔɠɔi nui maalobo ta bala nui.

Anzanu zɔɓelamai ná-fai

10 Undaanɛ nu ɠa ga naa, nii a anzanu zɔɓelamai zɔlɔɔ,

tosuʋɛ wɔɔlɔʋɛ kɔbu ani ʋagɔiti sɔngɔi ʋa.

11 Sinigi laaʋɛ da,

ani ʋagɔ nɔpɛ ge la ʋalaga ná-pɛlɛi wu.

12 É la ɗa ga kazemazu vaa nɔpɛ kɛ ga sinigi,

kɛni faa ʋagɔi nɔ, sii ma voloiti pɛ su.

13 Toɠa ɗa baala deɠai ɠaiziɛ ta gezei,

é ɗa boti ɠɛ ga zeeiti ga koozunɛɛi.

14 Eɠɛ yaaɠo ɓatoi,

toɠa ɗa zeɠe ga ɠɔnɔgi ɠoozama.

15 Toɠa ɗa wuzeɠe ga kpidiɓidigi,

é daamianigi ve ná-pɛlɛyeɠei ya,

é ná-deveiti fe ná-botiɠɛ anzanuiti zea.

16 É ɠisiɛ kpalagi ta zu, é geya,

é leezɛn ɓelei leʋe ba, ga ná-botii zulɔnɔgi.

17 Toɠa ɗa botii ɠɛ ga suvikɛi pɛ,

zea la ʋalaga ɠɔ.

18 Toɠa pɛtɛsu ga zeavaiti su ɠa ɓɛtɛzu,

toɠa ɗa ɠaazuɓa, é ɗa botii ɠɛ kpidii, abu zezei ɠa.

19 Toɠa ɗa kenagi zo ga yeei, é ɗa gezei ɓali,

é kena kpakui zo ga yeeɓeɠaiti.

20 Zeei maalegɛ maanɔɠɔ nuiti ta-ɓɔba vai ma,

toɠa ga faanɛɛ ɠɛ nu bala nuiti bɛ.

21 É la lua kɔɔlɛ ʋa, é ʋilɛ ná-pɛlɛi ʋa,

tɔɔzei seɠe ʋagɔiti ta ti pɛ zea.

22 Toɠa ɗa dasuzeɠeiti kpɛtɛ tɔ ɓɔɠɔi,

geze ɓɔi seɠeiti† ta zea.

23 Sinigi ɠa ga seizumaanɛgi ɛsɛ pɛ ge kwɛɛ, ti ɗa unfe ma,

tiya ɠa ta ɗa zei taa vaawo bosuʋɛti.

24 Toɠa ɗa seɠeiti fɛlɛ, é ɗa ti ʋɔdi,

é ɗa saamaɠiligiti fe yaaɠoiti zea.

25 Zɛbɛi ta unfemai, ta bɛ ga maaɠili zɔɔlai,

toɠa ɗa ɲɛɛ laa ɠakama, a ɠɛna ɠisiaa ʋelela ʋele vaiti su.

26 Toɠa ɗa ɓɔɛ ga ɠimalai,

soogɛ kalagi wosu ga wooɠɛɠiladai.

27 Toɠa ɗa wɛlɛ fai kpein ma, é ziɛzu ná-pɛlɛyeɠei wu,

é la looɠoga botii ʋa.

28 Ná-dointi ta ɗa wuzeɠe, ti ʋa ti ɗa maamusɛ.

Maamusɛ vai ɠa ɗa ɠɛ ga guyei sinigi la.

29 É ɠɛ ma: «Anzanui mɔinʋɛ, ti-losuʋɛti bɔɔlɔai,

kɛlɛ ɗɔun ɗa, è ɓudɛʋɛ ti pɛ maazu.»

30 Zaalai ɠa ga yaava ani, padai ɠa ɗa leʋe,

kɛlɛ anzanui é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, naa ɠa maanɛai ga é maamusɛi zɔlɔɔ.

31 À kpɔlɔzuʋɛ ma lɔnɔgi ve zea!

Wo maamusɛ vaiti bo, taazuʋɛ ɲɛgɛlɛin é ʋilɛ kɛɛwotiiti pɛ ba!

* 1:1 1:1 Faalaali laaseigi, ta Salomɔn laaseigi ma vaa zu, wɛlɛ sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ.

* 2:18 2:18 Mazɔlɔɔ maalaaʋɛ na saai ʋɔ pelei, ʋɛ ná ga seizuʋɛ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: ná-pɛlɛi maalaaʋɛ na ga saai ʋɔ pelei

* 5:4 5:4 siinziin ganigi, nii wanaai: Aɓisɛnte, tufa wanawanagi, é ɠɛni ga faa wanai (TSV 29:17; Zel 9:14; Amɔ 6:12) ɓaa kotoi ná-ani ʋili koozui ʋoogi (Gɔl 3:15; Kul 8:10-11).

† 5:15 5:15 Naa ɠa ga: «anzanui nii è yiimazeɠeni la, è-ma nu niinɛlai zu» (5:18).

* 6:31 6:31 Nii ʋoluʋɛ ɠa ga kɛni ma nu potogi ve. Tɔgi ná-devei ɠɛni ga ma nu potogi ve ga ma ʋɛɛda felegɔ, ɓaa naanigɔ, ɓaa ni gola zu ɠa ɓaaɠona, ma nu ma ʋɛɛda lɔɔlugɔi ve (Ɛgz 22:1-16).

* 7:6 7:6 fenɛtɛlɛi laaʋɛ: Fɔɔvɔ zooiti su fenɛtɛlɛiti daalaoga ɠɛni de, kɔlu ansa vɛlɛvɛlɛgiti ti ʋilɛni ti la, é ɗa ta ɠula foloi ma zezeiti da. Nui a ɠɛna pɛlɛi wu, toɠa nu ʋɛtɛ, kɛlɛ nu la yɛga etea ʋelei, é ʋa ma nu ʋɛtɛ.

† 7:14 7:14 Nui nii ti ná-zalaɠai ɠulazu, naa ɓena zalaɠa zuai ɠilazuʋɛ mi ta ná-pɛlɛyeɠei (Lev 7:12-15), folo mɔungi ta felesiɛi (Lev 7:15-16). Zunu loungoi nii loligɛ naama laamii wosuʋɛ.

* 8:22 8:22 Gè ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimazeɠeni ga ze ɓaa Ɠɔoɠɔ GALAGI gèyani ɓaa Ɠɔoɠɔ GALAGI sɔ̀lɔɔni ɓaa Ɠɔoɠɔ GALAGI kpɛ̀tɛni

* 9:10 9:10 è GALA Ɲadegai ɠwɛɛ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: nu ɲadegaiti ta-vaaɠwɛgi

* 10:10 10:10 kɛlɛ zɔi é zelii…ziilɛigi: Ʋele ɠana é la Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu. Puuzu lɔsaʋai ɠaaɓelasuʋɛ ɠa Eɓulu woo zɛʋɛi bogai ʋɛ ʋolu.

† 10:22 10:22 é la koozuʋili faa nɔpɛ pilɛga polu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: nuɓusɛi ná-kpɔlɔi la zooga tanɔpɛ kpɔsu ba

* 13:15 13:15 Kɛlɛ gaaɓelazu la yaava nuiti ta-ʋelei ʋa: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Kɛlɛ yaava nuiti ta-ʋelei ziɛ la ɓaaʋɛ

* 14:8 14:8 Kidafaawu nui ɠa ɗa siɛ ʋelei ʋɛtɛ, tɔɔzei toɠa ga ɠima nui: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Kidafaawu nui ná-ɠimalai ɠa ɗa ɓɔ ba, é siɛ ʋelei ʋɛtɛ

† 14:9 14:9 kɛlɛ undaanɛɛi ɠa ɗa ɠɛ sɔle nuiti saama: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: kɛlɛ ɠi pagɔi ɠa sɔle nuiti bɛ ɓaa kɛlɛ sɔle nuiti ta pɔ ti undaanɛɛi zɔlɔɔ

‡ 14:14 14:14 kɛlɛ nu ʋagɔi ɠa ɠoozunɛ nɔnɔ ma ziɛ ʋeleiti ma ɠulanumai zu: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: kɛlɛ nu ʋagɔi ɠɛʋelei vizɔgɛ nɔnɔi ʋa ɓaa kɛlɛ nu ʋagɔi ɠɛʋelei ɠaaɠoozaʋɛ nɔnɔi ʋa

* 16:20 16:20 Zɔi é ɠidaazu kala gooiti bu: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: zɔi é ga kidafaawu nui ɓaa zɔi é woilosu GALA daawooi ma

* 17:17 17:17 Ɠɛɛɠɛloin ɠa ɗa kpɔbai ɠɛ, faaɓaagi a ʋaana: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Ɠɛɛɠɛloin ta ɠa ɗa zɔlɔɔ faaɓaagi ma voloi vaa zu

* 19:18 19:18 siɛgi zu kitogi ná la dɛ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: mazɔlɔɔ kito ka dɛ ná

† 19:19 19:19 ti zobo fea bɛ ga é tɔɔzei ʋolu: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: ta tɔɔzei ʋolu ɓaa ta ta ɓɔ baa vai ʋa

* 21:12 21:12 telebo nui: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: telebo GALAGI

* 22:6 22:6 Doungoi ɠala ga pelei maanɛai é ziɛ la: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: doungoi maaɠolo ga siɛ ʋelei ɓaa doungoi maaɠolo ná-eteai lɔɔzei ziɛgi zu

† 22:20 22:20 ná zeizu ʋa ɠɛ ga puusaʋagɔ: Nii wola la ɠoleni Eɓulu wooi zu. Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: mɔunpa ɓaa niiti ti wola ʋagai

* 23:1 23:1 dama ga ná-fai: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: dama ga nii é è-ɠakalaʋɛ

† 23:4 23:4 ɠɛlɛ vɔlɔ ma ɠisiɛi ʋa: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: ɠɛ ga keleɠele nu è kwɛpelezu

* 24:21 24:21 niiti ti pɔ ga ti fai pɛ falibo: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: niiti ti ga lɔɠɔ ba nuiti

* 25:10 25:10 è-lɔɠɔi ɠa ɠoloɠolo eyɛsu ɠɔ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: è la mɔ zooga è ʋa pele leʋe maawɔin wooiti tuɠɔ

† 25:27 25:27 ɓaa è ʋa lɛbiyai ɠaiziɛ ɓɔɠɔ ʋɛ ga gola: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: kɛlɛ nu faa ɓiigiti kala, naa ɠa fizɔgai

* 26:1 26:1 É zo Ɠainbogi ma, é li Latagi ʋɔ, tona maanɛa la ɗa ga ʋu Izilayɛle yooi zu.

* 29:9 29:9 ɠimalala nui yiiɠaawanaʋa, ɓaa é ɲɛɛi wo, é la ɓɔlɔa: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: toɠa la nɔ yiiɠaawana, ɓaa é ɲɛɛ, tama nu la ɓega pɛ

† 29:21 29:21 toɠa gaaɓela ga kololalai: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: toɠa gaaɓela ga é ɓɔɠɔ ʋɛtɛ ga pɛlɛ wu loun zunui ɠila

‡ 29:26 29:26 ti ɗa kpɔbai ɠaiziɛ ta-ɠundiɠii ya: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: ti pɔ ga totuɠɔi ti-wooi mɛni ɓaa totuɠɔi yeezei ti wu

* 30:3 30:3 gè la GALA Ɲadegai ná-faaɠwɛgi ɠwɛɛ: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: kɛlɛ gè nuiti ta-vaaɠwɛgi ɠwɛɛ ɓaa tama gè la nu ɲadegaiti ta-vaaɠwɛgi ɠwɛɛ

† 30:17 30:17 Nii ʋoluʋɛ ɠa ga faanɛɛ wuuɠwɛɛtala loun zunui ma ʋoomai la kaba zɔlɔɔga, toɠa yɛ ná filɛ wɔniiti bɛ.

‡ 30:26 30:26 fasa woliiti: Naati ta ga tufa mi zua goiti, ta ɗa mɔin ʋolu gizeiti ma.

§ 30:31 30:31 tɛɛ zinɛi: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: sooi ɓaa zaɓei

* 30:32 30:32 ni è ɠɛni kigaiziɛ ɲɔiti bosu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: ni è tɔɔzeiɗa ga kigaiziɛi woga

* 31:3 31:3 Nii ɠa ɓɔɛzu, é ʋilɛ anza ʋɛlɛi wu anzanu mɔinmɔingiti ba masa pɛlɛi wu, niiti ta la zoo ti masagi zeɠe siɛ ʋele ʋa.

† 31:22 31:22 geze ɓɔi seɠeiti: Seɠe zɔngɔ ɓaaɓaagiti kɛɛni ga tiye, ti ɠɛni ga zobodai ma ʋoogi.

Tɛnɛbo Nui

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Tɛnɛbo Nui

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tɛnɛbo Nui Ná-Sɛʋɛi ɠa ga sɛʋɛi nii é nu ɠalasu ga ɠimalai eteai ziɛ vai zu. Daaseigi é ba Eɓulu wooi zu naa ɠa ga «Zɔi é nuiti gaalɛɛzu ba». Faaɠwɛ nui bɔɔlɔzu laaʋɛ da ga Salomɔn ɠa é sɛʋɛa, tanigaa ma ti la vaani naa wu. Ni gaama ʋe ga Salomɔn ɠa é sɛʋɛi nii ɠɛai, naazu sɛʋɛʋɛ tanisu kona untaaʋuugɔ puulɔfelaiti zɔɠɔzuʋɛ ta untaaʋuugɔ puusaʋagɔ maazu ɠilagi (970-931), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Nui tanigaa ti ɠɛ nu ɠili ka é sɛʋɛai, tɔɔzei toɠa yɛsu ɓɔɛzu ná ta, eɠɛ botiɠɛ nui wooi, è la ka ga masa be (5:7-8). Faaɠwɛ nui naati ti ɠɛ Tɛnɛbo Nui Ná-Sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ Salomɔn ná-yeeɠɛɠalai ʋoluma poun, tanisu kona unnaanigɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta unfelegɔi (400-200), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Tɛnɛbo Nui Ná-Sɛʋɛi tɔɔzeiʋɛ ga é ɠɛ fai pɛ ka ga wafuun faa nɔ (1:2). Naa ɠa bosu ade-yɛnvui ta ada-wotii ta nɔ ga yeeɠɛɠala go nɔ laawu vaa, ta gaaɠaazu ɓaaʋɛ. Zeemamai ɠa wosu ga gilazuʋɛ bɔɔlɔzu yeeɠɛɠala ɓuɠa ko laawu. Ada-zobo ge la ɓalaa bɔɔlɔzu ma. Fizɔgɛ ga nu yeezei eteai wu, eɠɛʋelei nu kaazu la, ta è undaanɛ zɔlɔɔ è zɔlɔɔ ganiiti su (9:9). Eteai ma ɓɔlɔiti ta ma ɠoozunɛɛiti maaʋele ma, sɛʋɛi nii unseizuʋɛ ɠa ga nu lua GALA ba, ta è ná-deveiti so (12:13). Naa ɠa é ga faa ɓiigi.

Unsosuʋɛ

1. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ta fai tanigaa niiti é ti ɠwɛɛgai etea ziɛgi zu (1:1-11).

2. Eteai ziɛ vaa ma ungi (1:12—6:12).

3. Kalamɔn lɛnɛ gooiti (7:1—12:8).

4. Etea ziɛgi ma un kpiigi ɠa ga nu lua GALA ba ta è ná-deveiti so (12:9-14).

1

Faiti kpein ka ga wafuun faa

1 Tɛnɛbo Nui laawooiti kaa, Davide ná-doun zunui, é ɠɛni ga masagi Zeluzalɛme.

2 Tɛnɛbo Nui ɠɛ: «Wafuun faa ʋɛɛ wafuun faa ʋa,

ti kpein ka ga wafuun faa nɔ.»

3 Botii kpein nuɓusɛi kɛɛzu zooi ɠa,

ná-kulanumai ɠa su ga leeni?

4 Yeeɠɛɠalai ta ɠa leʋesu ta su nuiti,

yeeɠɛɠalai taɠili ge ʋa ta su nuiti,

tama zooi ɠa ɠɛʋelei nɔ ma.

5 Foloi ɠa ɠulazu, foloi li,

é ɠaazuvilɛ ga é ɠaaɠale ma, ʋɛ seɠeai ná.

6 Fiilɛi ɠa ɗa li yeeta ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei,

yeeta lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,

ʋele ɠana fiilɛi a ɗa latilati da,

é ʋilɛ ná-pele wɔlɔmaiti ma ʋolu.

7 Ziɛ wolaiti pɛ ta ʋuuzu kpoloɗɛi ma,

tama kaipa kpoloɗɛi la vega.

Ziɛ wolaiti ti la losu,

ta liizu ti-liizu ɠilagi nɔ.

8 Fai tanɔpɛ ge la losu,

nu la zooga fai pɛ bosu,

nu ɠaazuʋɛ yii la laa pɛ ga wozaɠaai,

nu woiyeɠei yii la laa pɛ ga faa mɛnigi.

9 Nii é ɠɛni ná mɔungi, naa nɔ ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ná.

Nii é ɠɛɛni mɔungi, naa nɔ ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu.

Faa niinɛ nɔpɛ ge la zooi ɠa.

10 Ni da ɠɛna ma: «Wɛlɛ, faa niinɛ ɠa-ee,»

tama naama vai ɠɛni ná kaite wɔlɔwɔlɔ.

11 Kɛlɛ nu ɠi ka é la mɔ wɔlɔwɔlɔ vaiti su,

zɔiti ɓalaa ti ʋaazu ga ʋelela ʋelei,

ti ʋoluʋele geleiti, ki ge la yɛga ti zu.

Ɠimalai ɠa ga wafuun faa

12 Nɔ̀un nà, Tɛnɛbo Nui, gè masadai ɠɛɛʋɛ Izilayɛle unda Zeluzalɛme. 13 Gè faiti buuʋɛtɛgɛ ga ɠimalai, niiti ti ɠɛɛzu zooi ɠa ná pɛ. Naa ɠa ga maanɔɠɔ woti, nii GALA ge nuɓusɛiti pilɛgai ma. 14 Gè faiti kpein kaaʋɛ, niiti ti ɠɛɛzu zooi ɠa. Gè pɛtɛgɛ ga, ti pɛ ta ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

15 Anii suɓiligai, nu la zooga naa zɔlesu,

anii nii é la ná, nu la zooga naa ɠaalusu.

16 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Gè ɠimalai zɔlɔɔga, é wɔɔlɔ gola, é leʋe naati kpein ba, ti masadai ɠɛai tùɠɔ Zeluzalɛme. Gè ta ɓɔga nà-keleɠelegi ʋa, ta nà-faaɠwɛgi.» 17 Gè ɠaaɓaaʋɛ ga gè ɠimalai ɠwɛɛ ta ɠimalalai. Gè pɛtɛgɛ, naa ɓalaa ka ga eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

18 Mazɔlɔɔ pelei ta ɓɔsu la nu ɗa-ɠimalai ʋa,

ʋele nɔ ɠana ta ɓɔsu la ɗa-iɲɔteʋei ʋa.

Zɔi é ta ɓɔsu ná-faaɠwɛgi ʋa,

toɠa ta ɓɔsu ná-ziizoolɛi ʋa.

2

Ziimaɠɛɛi ɠa ga wafuun faa

1 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Li mu, è ziimaɠɛɛi ʋoluʋɛtɛ, è undaanɛɛi ɠaiziɛ, è ka!» Gè kaani ga naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ. 2 Gè ɠɛni ma: «Ɲɛɛi ɠa ga ɠimalala vaa, ziimaɠɛɛi la faa nɔpɛ paa nu ma.» 3 Gè yiimazeɠeni ga gè ɓɔɠɔ ve dɔɔ ɓɔɔlei ya, gè ʋokɔɠɔ ɠimalalai nuiti ma, kɛlɛ nà ma, gè ɗa ziɛ ɠimalai zu. Gè ɠɛni pɔ gè naa ɠaaɠa, nii pagai nuɓusɛi ma ga é kɛ ná-eteai zu geeɠɔlɔgi wu.

4 Gè boti wolaiti kɛɛni, gè pɛlɛiti to ɓɔɠɔ ʋɛ, gè leezɛn ɓeleiti da. 5 Gè kpeleiti tɛɛni, ta gulu ɓeleiti, gè gwaa wului ma zii pɛ sin ná. 6 Gè ziɛyeɠeiti bɔɔni, ti zu ɗɛi ɗa ʋu gulu ʋɔnɔ dɔɓɔi ma.

7 Gè duɔiti geyani, zinɛiti ta anzaiti saama, ta botiɠɛ nuiti ti ɠɛni zèa. Gè togani wolaiti ta ma goiti sɔlɔɔni ga mɔinɗa, é leʋe naati kpein ba, ti leʋegai tùɠɔ Zeluzalɛme. 8 Gè walii ta zanugi ɠaalɛɛni ba, nii é ɠɛni ɠulazu masagiti zea, ta zooi niiti gè ɠɛni ti unda. Gè guye loo nuiti sɔlɔɔni, zinɛiti ta anzaiti saama. Gè naa zɔlɔɔni, nii é ga zinaa kpein ziima vaa, ànzai wola mɔinni.

9 Gè ɠɛni ga nu wola, ɠaazu unfegi ɠɛ bɛ̀, é leʋe naati kpein ba, ti leʋegai tùɠɔ Zeluzalɛme. Nà-ɠimalai yɛni bà naa kpein su. 10 Nii kpein nà la ka, wɔin sò, gè la ɠɛlɛni tanɔpɛ ba. Ziimaɠɛɛi la yɛni, nii gè la feeni zìi ya. Gaamazu gè koozunɛɛi zɔlɔɔni nà-botiiti kpein faa zu, naa ɠa kɛai ga tɔnɔgi gè sɔlɔɔni nà-botiiti kpein su. 11 Gè botii naati kpein pɛtɛni, niiti gè ti ɠɛɛni, ta kpɔlɔi nii kpein gè suzoni, gè ʋa ti ɠɛ. Gè pɛtɛni ga naa kpein ka ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so. Kulanuma ɓɔɠɔɓɔɠɔ ge la nuɓusɛi ʋɛ zooi ɠa.

Ɠimalai ta ɠimalalai ta ga wafuun faa

12 Naa ʋoluma, gè deveni ga gè ɠimalai ɠwɛɛ ta ɠimalalai. Mazɔlɔɔ zɔi é ʋaazu maavalibosu masa kpɔkpɔgi ɠa, lee ɠili ka é ʋaazu kɛɛzu, é ɠula naa ʋolu, nii kɛai niina?

13 Gaamazu kulanuma ɠa ɠimalai ʋa, é leʋe ɠimalalai ʋa, ʋelei nɔ kulanumai wozakalagi ʋa la, é leʋe kpidii ʋa. 14 Mazɔlɔɔ ɠima nui ɠaazu ɠa diizuʋɛ ʋa, kɛlɛ ɠimalala nui ɠa ziɛzu kpidii zu. Tama, gè pɛtɛgɛ ga ti-ɠaaɓelazuʋɛ ɠa ga faa ɠila nɔ. 15 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Tɛi nɔ̀un gàaɓelazu ga ɠimalala nui ɠɛʋele, kulanumai ɓɛgele ɠa gè sɔlɔɔgai ɠimalai ʋa?» Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ.» 16 Mazɔlɔɔ nu la ʋaazu ɠizɛsu ɠima nui ɠɛɛ vaiti su, é ʋa leʋe ɠimalala nui nɔnɔiti ba, ti felegɔ pɛ zeemai ɠa wosu ti ma. Tɔɔzei ɠima nui ɠa zaazu ga ɠimalala nui ɠɛʋele.

Botii ɠa ga wafuun faa

17 Gè tɔɔzeini naazu ga zɛnvui wɔinzeɠea, mazɔlɔɔ nii kpein nuiti ti kɛɛzu zooi ɠa, tanɔpɛ ge la ʋani gàazu, tɔɔzei fai kpein ka ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so. 18 Botii kpein wɔinzeɠea mà, nii kpein kpɔ̀lɔai ma zooi ɠa, naa ɠa yɛsu nui naa ya, é zeizu pòtogi zu. 19 Ɓɛ mu ka é kwɛɛ, ni toɠa ɠɛ ga ɠima nu, ɓaa ɠimalala nu? Tama tɔ ɠa é zeizu naa pɛ unda, nii gè gaalɛai ba zooi ɠa ga nà-botii ta nà-ɠimalai. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ. 20 Ìɲɔ ge leʋeni, tɔɔzei kpɔlɔi kpein faa zu gè soni, botii naati kɛɛ vai zu zooi ɠa. 21 Gaamazu, nu ɠa ɗa ɗa-wotii ɠɛ ga ɠimalai, keleɠelegi, ta è-zoodai, è zɛba è sulɔnɔgi pɛ zɛ naama nui ya, nii kaipa é la ma boti ta ɠɛɛni. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ, ta telebotala vaa. 22 Botii kpein nui kɛɛzu zooi ɠa ga tɔ ɓɔɠɔi suvikɛi pɛ, ná-kulanuma ɓɛgele ɠa é su? 23 Sii voloi kpein ka nɔ ga taɓai, ná-botiiti kpein ta ɠɛɛzu nɔ ga ziizoolɛi, anɛɛ kpidii, dooɠo ge la zii ʋɛ. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ.

24 Undaanɛ ɠila kpegi é nuɓusɛi ʋɛ, tɔ ɠa é ga é laami, é ɓɔɔle, ta é ɠoozunɛ ná-botiiti ma. Gè kaaʋɛ ɓalaa ga GALA ka é naama undaanɛɛi vea ti ya. 25 Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa a zoo daami wosu, é undaanɛ zɔlɔɔ, ni GALA ge la vaani bu? 26 Mazɔlɔɔ GALA ka ɗa ɠimalai, faaɠwɛgi, ta koozunɛɛi ve naama nui ʋɛ, nii nɛai bɛ. Zɔi é ga faa ɲɔu ɠɛ nui, toɠa ɗa naa yiizoolɛ ga é ani mɔinmɔin gaalɛ ba, é ɠɛ ga GALA ziima nui nɔnɔ. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

3

Fai pɛ ta ná-yeeɠɛɠalai

1 Fai pɛ ma yeeɠɛɠala ɠa ná,

fai kpein ná-yeeɠɛɠala ɠa ná geeɠɔlɔgi wu.

2 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu zɔlɔɔ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná nu za.

Yeeɠɛɠala ɠa ná nu anii zin,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná nii siingai, nu naa ɠula.

3 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu paai wo,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è kɛdɛgi wo.

Yeeɠɛɠala ɠa ná nu pɛlɛi ɠolo,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è pɛlɛi lo.

4 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu ɲɛ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è wɔlɔ.

Yeeɠɛɠala ɠa ná nu saa wɔlɔi wo,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è kuai wo.

5 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu kɔtuiti pili ya,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è ti yɛʋɛ.

Yeeɠɛɠala ɠa ná nu nɛɛnɛi wo,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è ɠɛlɛ nɛɛnɛi ʋa.

6 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu anii ɠaiziɛ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è too ya.

Yeeɠɛɠala ɠa ná nu anii makɛ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è pili ya.

7 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu anii ʋali ga,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è daɠa.

Yeeɠɛɠala ɠa ná nu maaɠɛ kpɔ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è ɓɔɛ.

8 Yeeɠɛɠala ɠa ná nu nɛɛbɛi ɠɛ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná è wɔinzeɠemai ɠɛ.

Yeeɠɛɠala ɠa ná kɔɔi ɠɔ,

yeeɠɛɠala ɠɛ ná kɔɔi ɓe.

9 Kulanumai ɓɛgele ɠa botiɠɛ nui sɔlɔɔsu ná-kpɔlɔi zu? 10 Gè botiiti kaa, niiti GALA ge ti laai nuɓusɛiti unma. 11 GALA ge anii kpein kpɛtɛʋɛ ga pagɔ, é zoloo ná-yeeɠɛɠalai ma. É ɠɔoɠɔ fai ɠwɛɛ kisiɛi lɔɔʋɛ vɔlɔ nuɓusɛiti ziimaʋɛ. Tama ti la zoosu ti ʋa GALA ná-kɛɛwotii pɛ gaaɠa.

12 Gè kwɛɛgɛ naazu ga nii ɠila kpegi fizɔgai nuɓusɛi ma, naa ɠa ga, é ziimaɠɛɛi ta ɠɛ, ta é koozunɛ yeeɠɛɠalai ve ɓɔɠɔ ya sii ma voloi pɛ su. 13 Nu-o-nu é laamiizu, é ɓɔɔle, é ɠoozunɛ ná-botiiti su, GALA ka é naa vea bɛ.

14 Gè kwɛni ga nii kpein GALA ge kɛɛzu, ta yɛsu ná ɠɔ, nu la ta ʋɛa ba, nu ma ge la ta zeɠea ba. GALA ge naa ɠɛɛʋɛ, nii a kɛ nuɓusɛiti ti lɛbiyai ve bɛ. 15 Fai nii é ɠɛɛzu niizu, ta nii é ʋaazu ɠɛɛzu ʋelela ʋelei, naati kpein kɛɛʋɛ na wɔlɔwɔlɔi zu. GALA faaʋɛ bu ga faiti ti ɗa ɠale ma, ti ɠɛ ʋolu.

Faa ɲɔi é ɠɛɛzu zooi ɠa

16 Gè niima vai ɓalaa kaaʋɛ zooi ɠa: Ʋɛ tukpɔi maanɛai ga é leʋe ná, ta telebodai zei ná, miná ɠa suɲɔulai zeini ná. 17 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma naazu: «GALA ka ʋaazu nu ɲɔi ta telebo nui lukpɔɠaaleʋezu, mazɔlɔɔ fai pɛ ta kɛɛwotii pɛ ka ɠɛɛzu ná-yeeɠɛɠalai ma.»

18 Gè boni ɠisu ga GALA ka nuɓusɛiti poluɠulazu, é dɛɛ ga tiye ga ti la vizɔni suaiti ba. 19 Mazɔlɔɔ nu vului ta suai ti-ɠaaɓelazuʋɛ ɠa ga faa ɠila nɔ. Zɛnvu viilɛ ɠilagi nɔ ɠa é nuiti ta suaiti su, ti zeizu felegɔ pɛ ta zaazu. Tosu wola ɠili tɛi é ʋa ɠɛ nui ʋɛ, é ʋa leʋe suai ʋa, mazɔlɔɔ ti kpein ka ga wafuun faa nɔ. 20 Nii kpein é vulua, ti-liizuʋɛ ɠa ga ada ɠila nɔ, ti pɛ ta ɠalesu ma fufiligi zu, ʋɛ ti ɠulaai ná. 21 Ɓɛ ɠa é kwɛɛ, ni nuɓusɛi yɛnvui ɠa lɛɛzu geezuʋɛ, suai yɛnvui ɗa yei zooi wu?

22 Gè pɛtɛgɛ ga faa ɠili ge la vizɔni nuɓusɛi ma, kɛni é ɠoozunɛ ná-botii ma, naa ɠa é ga nɔnɔi. Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa a lo tuɠɔ, é ʋa naa ɠa, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga poluʋelei?

4

Maawɔin nuiti kɛʋelei

1 Gè telebotala vaiti kaani mɔnɔ, ti ɠɛɛzu zooi ɠa. Maawɔin nuiti ta wɔlɔ, ti ɠaanɛɛnɛ nu la ná. Gaaɓaai ɠa zobobɛ nuiti nɔ ʋɛ, naa ɠa é kɛɛzu ti ɠaanɛɛnɛ nu la ná. 2 Gè kaaʋɛ ga zɔiti ti zaai niina, naati undaanɛɛʋɛ, é leʋe niiti ba, ti vulua dɛ. 3 Kɛlɛ nii fizɔgai ti pɛ ba, naa ɠa ga nii é la dɛ vɔlɔ zɔlɔɔni, nii é la dɛ ɠaazulaani faa ɲɔi ma, é ɠɛɛzu zooi ɠa.

Botii ta su vaaɓaagiti

4 Gè pɛtɛgɛ ɓalaa ga nuɓusɛiti ta ɠaaɓaazu, ti kpɔlɔi zuzo ta-wotiiti dii vai zu luɠɔ, naa pɛ ma ungi ɠa ga toloi é ti yɔɠɔzu. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

5 Zɔi é yeeʋuuzu ɠɔkɔsu, naa ɠa ga ɠimalala nu,

nii tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi ɠoloɠolosu ga pului.

6 Fizɔgɛ nu é dooɠo ko ve ɓɔɠɔ ʋɛ,

è ʋa li ɓɔɠɔ zuʋaazu ga botii, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

7 Gè wafuun fai ta ɠaaʋɛ mɔnɔ, é ɗa ɠɛ zooi ɠa. 8 Gè zunu ɠila pɛtɛgɛ, tɔ ɠila kpe nɔ, siɛpoluɲɔɠɔ nɔpɛ ge la ná, doun la bɛ, kɛɛɠɛloun la ná, tama é ɗa boti ɠɛ, dooɠo faa la ba. É la ɓɔlɔzu ga naavolo ɠaiziaai. Toɠa ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga: «Ɓɛ ɠa mu gè botii ɠɛɛzu bɛ, ta gè ɠɛlɛzu nà-undaanɛɛi ʋa bɛ?» Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ, ta ziizoolɛ ɲɔuɲɔu gola.

Tɛnɛ gooiti

9 Nu felegɔi ɓɔgai su, naa vizɔgɛ nu ɠilagi ʋa,

ta ɠɛna fele, ta ɗa ta-wotii zulɔnɔgi zɔlɔɔ.

10 Ni gila ka loona, bɔɔlai ɠa ɗa buzeɠe,

kɛlɛ zɔi tɔ ɠila be, naa maawɔingo,

ni a loona, bɔɔla la ná, nii a buzeɠe.

11 Ʋele nɔ ɠana é la, ni nu wa ɠɛna laani ga nu felegɔ betei zu,

diegi ɠa zoo zeizu wo ma,

kɛlɛ zɔi tɔ ɠila é laani,

diegi ɠa zoo zeizu ɠale naa ma?

12 Ni nui ta a ɠɛna ná, é ɗa vɔni nu ɠilagi ma,

nu felegɔi ɠa zoo vɔnisu tɔun ma.

Galu ʋɔɛngi nii é ma ga saʋagɔ,

naa leʋe la ɓaaʋɛ.

13 Zunu loungoi é ga bala nui, kɛlɛ ɠigi ma, naa vizɔgɛ kɛwola wɔlɔi ʋa, é ga masagi, ɠi ge la ma, tama é la woilosu tɛnɛ gooiti ma. 14 Anɛɛ ɓalaa zunu loungoi naa zɔlɔɔgɛ baladai zu, ɓaa é ɠula nɔ feya kasoi ɠa, é ɗa ɠɛ ga masagi. 15 Naa ɠɛɠala vai ta ɠɛɛni, gè pɛtɛni ga ɛsɛ pɛ ge ɠɛni zunu loungoi ná-kakei ɠa, nii é zeizu masagi ʋotogi zu. 16 É ɠɛni bɛbɛ wolai untuɠɔ, nii nu la zooga gaalusu. Tama yeeɠɛɠalai nii é ʋaazu tɔun poluma, naama nuɓusɛiti ti la mɔ ɠoozunɛa tɔun ma. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

Mina minazeɠe kɛ ɠi poluma

17 Mina li GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ ga ɠi poluma ʋele. Ɗa ɠɛna lia, li nii a kɛ è woilo faa ma, naa vizɔgɛ, é leʋe zalaɠai ʋa, ɗa kula ga ɠimalala nuiti kɛʋele, niiti ti la kwɛni ga faa ɲɔu ɠa ga naa, nii ti kɛɛzu.

5

1 Mina ɓɔɛ ga suvilɛ, ta mina minazeɠe kɛ ga gaazuvilɛ GALA bɛ. Mazɔlɔɔ GALA ka geeɠɔlɔgi zu, ɗa ma, ɗa zooi ma, naa maaʋele ma, kɛni è ɓɔɛ wooi mina mɔin. 2 Mazɔlɔɔ kpɔɛzuɠula mɔinmɔingi ɠa ɠimalala ɓɔɛiti ta ɗa ɠula su, ʋelei nɔ se ɲɔuɲɔugi ɠa ɗa ɠula la ziizoolɛ mɔinmɔingi zu.

3 Ni ɗa minazeɠena GALA bɛ, daazeeli fala, mazɔlɔɔ GALA ge la wɔinni ga ɠimalala nuiti. Minazeɠegi nii è kɛa, naa laazeeli. 4 Fizɔgɛ ga è mina minazeɠe kɛ, è ʋa li ta ɠɛɛzu, ni è la daazeelini. 5 Mina va bu, è-laaʋɛ ʋa koto ɠasɔ wola la è unma. Mina ɠɛ zalaɠa ɠula nui ma: «Nà-minazeɠegi nii ɠa ga kaka faa.» GALA ka yiiɠaawana naazu è ɓɔɛ ʋelei vaa zu, é ɗa-ɠɛɛwotiiti pɛ suɠoloɠolo. 6 Mazɔlɔɔ kigaanɛ ɠisiɛ mɔinmɔingi ɠa ɗa ʋa ga kpɔɛzuɠula wolai é wosu nɔ fuun. Naa ɠa é ba, zuɓa, è lɛbiyai ve GALA bɛ.

Zobodai ma ʋooʋamai

7 É mina ɠɛ è ʋɛ ga kulafiliba, ni ɗa bala nui ɠaana, ti ɗa maanɔɠɔ, ta telebodai ʋɛɛ sɔledai ʋa, naati gaa ɗa ʋala ba zooi zu. Mazɔlɔɔ ɗa nu wolai ta ɠaazu, nii taɠili ge ɓaazu maazu, ta ti nu zeizu felegɔ pɛ nu ɠiligaa ɠa ti ɓaazu ti maazu. 8 Kɛlɛ ɛsɛ pɛ ná-kulanuma ɠa tiiɠɛɛi ʋa, masagi ɓɔɠɔgoi ná-fai pɛ ka naa nɔ zu.

Tosu la kpɛtɛi ʋa

9 Zɔi walii nɛai bɛ, walii la kula ɠɛa la pɛ,

niima kpɛtɛi wɔin ma, ma ɠulanumai la kula ɠɛa la pɛ.

Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ.

10 Anii ɠa mɔinna, mii nui ɠa ɗa mɔin,

kulanumai ɓɛgele ɠa é ani kɛɛ nui ʋɛ,

é ɠula gwɛlɛi ʋolu, é bosu ná-kpɛtɛi ʋa?

11 Botiɠɛ nui laamiini ga gola ɓaa tago nɔ,

toɠa ɗa ɲi ga pagɔ,

kɛlɛ naavolo nui ɠɔligi mɔin ʋelei maaʋele ma,

é la ɗa ga zoo é ʋa ɲi.

12 Gè faa ɲɔi ta ʋɛtɛgɛ mɔnɔ zooi ɠa: Naa ɠa ga nui ta ɠa naavoloi ɠaalɛɛzu ba, é ɠɛ ga ná-maanɔɠɔi. 13 A ʋalana naavoloi naa ma kpalai ta zu, doun zunui é sɔlɔɔsu, ani la mɔ ná, nii a makɛ naa ʋɛ. 14 Ʋelei kulaai la dee ɠoozu ga ɠabei, toɠa ɠale ma ɠana nɔ, ʋelei sɔlɔɔgai la, é la lia ga ná-botii zu ɠulanumai gila kpalaa. 15 Maanɔɠɔ vaa wola ʋe ga, é ɠale ma ga ɠabei, ʋelei nɔ paai la eteai zu. Kulanuma ɓɛgele ɠa é sɔlɔɔgai ná-botii zu? É botii ɠɛa nɔ fiilɛi ʋɛ. 16 Toɠa sii voloi pɛ kɛɛzu faa zuɓidiai zu, ziizoolɛ wolaiti ta ziiɠaawanaiti su, naa ʋɛɛ soolɛiti ba.

17 Nii gè kaai ga soloogɛ nuɓusɛi ma, naa ɠa ga: É laami, é ɓɔɔle, ta é ɠoozunɛ ná-botiiti ma, sii ma voloiti pɛ daawu, niiti GALA ge ti vea zea. Naa nɔ ɠa é ga nɔnɔi. 18 Tɔ vɔlɔ ka, ni GALA ka naavoloi ta kpɛtɛi veena nui ta ʋɛ, é zɛba é va bu, naa kulanuma zɔlɔɔ ba, nii maanɛai ga é sɔlɔɔ, é naa zɔlɔɔ ná-botii zu. GALA ka é naa vea bɛ. 19 Mazɔlɔɔ koozunɛɛi nii GALA ge puuzu ziimaʋɛ, naa ɠa kɛɛzu, é yeema ga sii ma voloiti suɓuɠaʋɛ.

6

1 Gè maanɔɠɔ vai ta ɠaaʋɛ mɔnɔ zooi ɠa, é ga maanɔɠɔ vaa zɛbɛlɛ nu vului pɛ bɛ. 2 Nui ta ɠa ná, GALA ge naavoloi ta kpɛtɛi veai bɛ, naa ʋɛɛ ɠaazu unfegi ʋa. Nii kpein wɔin ma, é la ʋalasu tanɔpɛ ma. Kɛlɛ GALA ge la vaani bu, é ʋa ma lɔnɔgi ta mi, nu ɠili ge ɗa ma lɔnɔgi mi. Naama vai ɠa ga wafuun faa, ta maanɔɠɔ vaa zɛbɛlɛ gola.

Sii zuɠoozai ta ma iɲɔteʋeiti

3 Nui ta ɠa zoo doun ungila (100) sɔlɔɔsu, sii zuɠooza, kɛlɛ undaanɛɛi ɓɛgele ɠa é bɛ, ni a naama ɠona mɔinmɔingiti kɛɛna, é la ziilɛi sɔlɔɔni, ta ni maa la ɠuluni ga pagɔ? Nɔ̀un gaazu, doin nii sɔlɔɔgai ga ma ʋooma, naa ɠɛʋelei vizɔgɛ tɔun ba. 4 Mazɔlɔɔ zɔi zɛgai dee ɠoozu, é za, naa zɔlɔɔgɛ nɔ fuun, é ɲɛɛlɛ kpidii zu, nu nɔpɛ ki ge la yɛga su. 5 É la vɔlɔ ɠaazulaani foloi ma, é la kwɛɛni, dooɠo ka bɛ é leʋe zɔi ʋa, nii dɛbigai vulua. 6 Kulanuma ɓɛgele ɠa é naa ʋa, è-zii zuɠooza ga kona waafelegɔ (2.000), nii ziilɛi ge la è ʋɛ? Naa pɛ ge ɠɛ ʋa, gaaɓelagi la ga saai ɓaa?

Nu vului yii la lɛiɗa pɛ

7 Kpɔlɔi kpein nuɓusɛi suzosu, toɠa kɛɛzu kogi nɔ ʋɛ, tama kaipa zii la lɛiɗa. 8 Undaanɛɛ ɓɛgele ɠa é ɠima nui ʋɛ, é leʋe ɠimalala nui ʋa? Bala nui zoo pa ɠaaɓaazu ɓɔɠɔ ma eteai zu, ná-undaanɛɛi ɠa naa zu ga leeni? 9 Fizɔgɛ ga nii é nu ya, è ɠoozunɛ naa ma, è mina ʋilɛ naa kpein polu, nii wɔin ɠa è zo kisiɛi ʋɔ. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ, eɠɛ nu ɠa ɠɛ ɓizɛzu fiilɛi ʋolu ga é so.

10 Nii kpein é ná, kaite ti ɠwɛɛgɛ ga ti-laaseigiti, de pɛ de nuɓusɛi ɠwɛɛni, é la zooga zeemaazui zakpesu. 11 Kpɔɛzuɠula wolai ʋolu ɠa nɔ ga wafuun kpɔɛiti, kulanumai ɠa naa zu ga lee? 12 Nuɓusɛi zii ma voloiti ta leʋesu eɠɛ niinigi. Ɓɛ ɠa é kwɛɛ nii fizɔgai ma ná-wafuun yeeɠɛɠala ɓuɠagi laawu? Nu nɔpɛ ge la ná, nii a naati bona, niiti ti ʋaazu ɠɛɛzu zooi ɠa tɔun poluma.

7

Ziimazeɠe pagɔi maalɛlɛ vai

1 Lɔɠɔ ʋagɔi vizɔgɛ gulɔ maku nɛɛnɛgi ʋa,

nui zaa voloi ʋagɛ, é leʋe sɔlɔɔ foloi ʋa.

2 Fizɔgɛ nu li saa wɔlɔ wo pɛlɛi wu,

è mina li fɛti ɠula ʋɛlɛi wu.

Saai ɠa é ga ɛsɛ pɛ gaaɓelazuʋɛ,

ta fizɔgɛ ga ɛsɛ pɛ ge ɠizɛ su.

3 Gaazuɠilii vizɔgɛ ɲɛɛi ʋa,

toɠa ɗa nui ɠaazuʋɛ ɲɔu, kɛlɛ ziimaʋɛ ʋagai.

4 Ɠima nui ná-kisiɛi ɠa ɗa ɠɛ saa wɔlɔ wo pɛlɛi wu,

ɠimalala nui ná-kisiɛi ɠɛ koozunɛ ʋɛlɛi wu.

5 Fizɔgɛ nu woilo ɠima nui ná-zelilomai ma,

è mina woilo ɠimalala nuiti ta-maamusɛi ma.

6 Mazɔlɔɔ ɠimalala nui ná-ɲɛɛi ɠulaʋɛ ga kpataɠalagi ɠala lugi diɠii wu.

Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ.

7 Telebotalai ɠa ɗa ɠima nui ɠɛ ga ɠimalala nui,

vebɛanii ɠa ɗa nu ɠɛ ga sɔletala nui.

8 Fai ɠaaɓelasu vizɔgɛ tɔɔzeizuʋɛ ʋa,

fizɔgɛ nu è maaɓɔungi wo, kɛlɛ è mina ɠɛ ga waso nu.

9 È-yii mina ɠula fala,

ɠimalala nuiti nɔ ɠa ti-yii ɠa ɗa ɠula valafala.

10 Mina ɠɛ ma: «Leeni ʋe mɔun foloiti pagai niizu geleiti ba?»

Mazɔlɔɔ ɗa-ɠaazaɠagi naa la ga ɠima ɠaazaɠa.

Ɠimalai ná-faa ʋagɔiti

11 Ɠimalai vizɔgɛ pogani ʋa, ɛsɛ pɛ ná-kulanuma ɠa su. 12 Ɠimalai ɠa nui makɛsu ga ʋelei walii kɛɛzu la, kɛlɛ kulanuma ɠa ɠimalai ʋa, naa ɠa ga toɠa ɗa naama nui yɛnvui makɛ, nii é zea.

13 GALA ná-kɛɛwotiiti pɛtɛ dɛɛ, ɓɛ ɠa a naa zɔle, nii é kpiligai? 14 Ɠoozunɛ undaanɛ voloiti su, kpalai ɠa ʋaana, ɠisiɛ. GALA ge naama vaa zeizu felegɔiti pɛ kɛɛʋɛ, naa ɠa a kɛ, nuɓusɛi de mina kwɛɛ, nii é de luɠɔ.

15 Etea wafuungi nii gè kɛa, gè kaaʋɛ ga fai pɛ ka zoo ɠɛɛzu. Nui ɠa zaazu, anɛɛ ni telebogɛ, taɠili sii zuɠooza, anɛɛ ni siliʋɛ. 16 Ɗa-lelebodai mina leʋe kɛɛzu ʋa, ɗa-ɠimalai mina leʋe kwɛsuʋɛ ʋa. Leeni vaa zu ɗa li ɓɔɠɔ ɠoloɠolosu? 17 Mina zili, è ʋa leʋe kwɛda ʋa, mina ɠɛ ga ɠimalala nu. Lee ʋe ɗa li zaazu ma yeeluɠɔ? 18 Pagɛ ga è tɛnɛ goo felegɔi naati so, mazɔlɔɔ zɔi é luazu GALA ba, toɠa ziɛ ga ti felegɔ pɛ.

19 Ɠimalai ɠa ɗa ɠima nui zɛbɛi wɔɔlɔ, é leʋe kundiɠi puugɔ ʋa, ti taa ɠilagi zu.

20 Gaama ɠa ga naa, ga nu vulu nɔpɛ ge la pɔlɔʋɔlɔi maazu nii telebogai, é la koto ɠɛa.

21 Mina woilo wooi kpein ma, nuiti ti bosu, naa ɠa a kɛ è mina ʋa ɗa-wotiɠɛ nui woomɛnisu, é ʋa ɗa woo ɲɔi wo è ma. 22 Mazɔlɔɔ è kwɛni ga ná zeizu ɠɛa mɔinmɔin, ɗa ɓalaa è ɗa kpɔɛ ɲɔiti bo zɔiti ma.

23 Gè naa kpein poluʋɛtɛni ga ɠimalai, gè ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Nà ɠɛɛzu ga ɠima nu,» kɛlɛ ɠimalai mu maaɠoozaʋɛ bà. 24 Faiti gaaɠa vai maaɠoozaʋɛ nui ʋa, kpoma ɠoozaʋɛ, kpoma ɠooza ʋelei ma ga gola, nu la zooga zeelizu ma. 25 Gè ɠaaɓaani ga zìi pɛ, nii a kɛ gè ɠimalai maalɛlɛ, gè gaiziɛ, gè poluɠa, gè ɠɛ faiti kɛ ungi ɓalaa kwɛɛ, gè gaaɠa ɓalaa ga faa ɲɔi ɠa ga ɠimalala vaa, ta ɠimalalai ɠa ga ɓoloɠa vaa. 26 Gè fai ta ɠaaʋɛ ga wanai, é leʋe saai ʋa, naa ɠa é ga: anzanui nii zii ga balii ta tumɔi, zeeiti ti ga kɔlu yɔlɔɠɔi. Nui nii é luazu GALA ba, naa ɠa ɗa maala, kɛlɛ kotoba nui ɠa ɗa li, é lɔ zea.

27 Tɛnɛbo Nui ɠɛ ma: «Gè faiti pɛ pɛtɛgɛ ga gilagila, pɛtɛ nii gè kaai: 28 Tɔun vɔlɔ nà dɛ gaiziɛzu, tama gè la dɛ kaani, gè unfema zunu ɠila kaaʋɛ zunu waagila (1.000) saama, kɛlɛ gè la dɛ gila kpalaa kaani anzanuiti kpein saama. 29 Faa ɠila kpegi gè gaaɠaai, naa ɠa ga nii: GALA ge nuiti kpɛtɛʋɛ, ti zɔlegai, kɛlɛ tiya ɓɔɠɔi ti faazupuiti gaiziɛʋɛ ga mɔinɗa.»

8

1 Ɓɛ ɠa é ga ɠima nui ɠɛʋele? Ɓɛ ɠa soogai fai ta wuuɓɛɛzu? Nui ná-ɠimalai ɠa ɗa gaazuʋɛ maanɛ é ná ɠɛ niɛnniɛn.

Ɠimala ʋe ga nu ɠolo masagi ʋɛ

2 Ɠolo masagi ná-devei ʋɛ, tɔɔzei minazeɠegi ʋa kɛai GALA gaazu. 3 Mina zuvilɛ ga è ʋa ɠula ná-zobogi wu, mina ɓata wanama vai ʋa. Mazɔlɔɔ nii nɔpɛ nɛai masagi ʋɛ, naa ɠa a ɗa kɛ. 4 Daawooi ɠa zobogi bɛ, ɓɛ ɠa zoo é ɠɛ ma: «Lee ɠa è kɛɛzu?» 5 Zɔi é tɔgiti sosu, naa la lɔa faaɓaa su. Ɠima nui kwɛni nii é ga yeeɠɛɠala ʋagɔi, ta ʋelei maanɛai é faiti kɛɛ la. 6 Fai kpein ma yeeɠɛɠala ʋagɔi ɠa ná, ta ʋelei maanɛai faiti ti ɠɛ la. Kɛlɛ nimiza wola ɠa nu vului luɠɔ, 7 mazɔlɔɔ é la kwɛni nii é ʋaazu ʋelela ʋelei. Ɓɛ ɠa a naa lɛɛ la, ʋelei faiti ti ʋaazu ɠɛɛzu la? 8 Nuɓusɛi ná-zobo nɔpɛ ge la zɛnvui ma, ga é ʋa ɓata naa ma, nu nɔpɛ ná-zobo ge la tɔ ɓɔɠɔi zaa voloi ma. Maavaayɛ ge la kɔɔɠɔzuʋɛ. Sili la ɗa ga ɠula nui ɠizo.

Kidafaawui é lo nuɓusɛi ɠɛʋele ʋa

9 Gè niima vaiti pɛ pɛtɛgɛ, gè ɠida faiti kpein bu, niiti ti ɠɛɛzu zooi ɠa. Yeeɠɛɠalai ta ɠa ɗa zeeli, nui ta zei bɔɔlaiti unga, nii a kɛ é faa ɲɔi ɠɛ ga tiye. 10 Gè faa ɲɔu ɠɛ nui tanigaa ɠaa, ti ɗa ti maaɠulu fɔɔn, nuiti ti ɗa lɛ, ti ɗa ɠula GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Nuɓusɛiti ti ɗa ti maamusɛ taazuʋɛ, ti-ɠɛɛwotiiti faa zu. Naa ɓalaa ka ga wafuun faa nɔ. 11 Tɛi faa ɲɔi la zala zɔlɔɔsu gaamanɔ, naa ɠa é kɛɛzu, nuɓusɛiti kɛʋele ɓɛtɛai faa ɲɔu ɠɛɛ vai ma. 12 Naa pɛ su, anɛɛ ɓalaa nui ta ɠa faa ɲɔi ɠɛɛzu ga seizu ungila (100), naa ʋoluma sii zuɠooza, gè faa ɠila kwɛɛ, naa ɠa ga: Undaanɛɛi ɠa ga naati tɔnɔ, niiti ti lɛbiya veezu GALA bɛ, mazɔlɔɔ ta unfesu ma. 13 Kɛlɛ undaanɛɛ la faa ɲɔu ɠɛ nui ʋɛ, toɠa leʋe nɔ eɠɛ niinigi, tɔɔzei é la unfesu GALA ma.

14 Wafuun fai taɠili ka ná mɔnɔ é ɠɛɛzu zooi ma, toɠa ga: Telebo nui tanigaa ta ná, nii maanɛai ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti sɔlɔɔ, ti ɗa naa zɔlɔɔ. Faa ɲɔu ɠɛ nui tanigaa ɓalaa ti ná, nii maanɛai ga telebo nuiti ti sɔlɔɔ, ti ɗa naa zɔlɔɔ. Nà bosu ʋolu ga wafuun faa nɔ ɠa ga naa ɓalaa.

15 Nɔ̀un nà koozunɛɛi maamusɛzu. Mazɔlɔɔ nuɓusɛi ná-undaanɛɛi nii é ná zooi ɠa, naa ɠa ga, é laami, é ɓɔɔle, ta é ɠoozunɛ. Naa ɠa maanɛai é ɠɛ ná-botii ʋolu, sii ma voloi pɛ su, nii GALA ge feai zea ga é kɛ zooi ɠa. 16 Gè ɠaaɓaai ma ga zìi pɛ, nii a kɛ gè ɠimalai ɠwɛɛ, ta gè naati kpein pɛtɛ, niiti ti ɠɛɛzu zooi ma, gè ɠɛlɛni ɲiimɛnii ʋa ga foloi ta kpidii. 17 Gè kaani ga ti pɛ ka ga GALA ná-kɛɛwotiiti, anɛɛ ni nuɓusɛi ɠa ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu ga é ti ɠwɛɛ, é la zooga pɛ faiti kwɛɛsu, niiti ti ɠɛɛzu zooi ɠa. Ɠima nui ɓalaa ɠɛ ʋa ma, é ti ɠwɛɛ, tɔ ɓalaa la zooga pɛ ti ɠaaɠaazu.

9

Ɛsɛ pɛ gaaɓelagi ɠa ga faa ɠila nɔ

1 Gaamazu gè ɠidaaʋɛ naama vaiti kpein bu, pɛtɛ nii ɠa gè kaai su: Telebo nuiti ta ɠima nuiti, é ʋɛɛ ta-wotiiti pɛ ba ta GALA zeezaama. Ti la ɠite kwɛni ni nɛɛbɛi ɓaa wɔinzeɠemai ɠa zeeli ti ma. Ti la zooga naa tanɔpɛ kwɛɛsu ma yeeluɠɔ. 2 Ɛsɛ pɛ gaaɓelazuʋɛ ɠa ga faa ɠila nɔ: telebo nui ta faa ɲɔu ɠɛ nui, nu ʋagɔi nii ɲadegai ta kɔzɔba nui, zɔi é zalaɠa ɠulazu ta zɔi é la zalaɠa ɠulazu. Ʋele nɔ ɠana é la nu ʋagɔi ta kotoba nui ti yɔɠɔzu, zɔi ɓalaa é minazeɠegiti kɛɛzu GALA bɛ, ta zɔi é luazu ga é mina minazeɠe, zenɔ ɠana ti yɔɠɔzuʋɛ la. 3 Faa ɲɔu wolai taɠili ka zooi ɠa: Nuɓusɛ pɛ gaaɓelazuʋɛ ɠa ga faa ɠila nɔ. É ɓudɛ naa maazu, nuɓusɛiti ziilaavegɛ ga faa ɲɔi, ɠimalala vai ɠɛ ti-yiimaʋɛ ta-eteai pɛ su. Naa pɛ poluma, saai ɠa é ti ɓɔunsu. 4 Tama zɔi é vulua, kito ka naa ʋɛ. Gilɛi nii é vulua, naa vizɔgɛ zala ʋoomai ʋa. 5 Mazɔlɔɔ fulu nuiti ti kwɛni ga ta zaazu, kɛlɛ gɔvɛiti ti la fɔi nɔpɛ kwɛɛ. Tɔnɔ kili ge la mɔ ná ta ɠito ba, tɔɔzei nuɓusɛi yeema ti ma. 6 Ta-nɛɛbɛi ta ta-wɔinzeɠemai, naa ʋɛɛ ta-loloi ʋa, naati pɛ ti ɓega, nii kpein niina é ɠɛɛzu zooi ɠa, tɔnɔ la mɔ naa ta zu.

7 Ɗa-laamianigi mi ga koozunɛ, è ɗa-lɔɔi ɓɔle ga yiima, mazɔlɔɔ GALA ge yeezeiɗa naa wu, nii è kɛɛzu. 8 Fɛti ɠula zeɠei ɠɛ è ɠɔba yeeɠɛɠalai pɛ su, ta gulɔ maku nɛɛnɛgi mina ʋala ɗɔungi zu pɛ. 9 Zɛnvui wo koozunɛɛi zu wa è-anzai nii nɛai è ʋɛ, naa ɠɛ etea wafuungi tɛi su, nii GALA ge feai è ʋɛ ga è kɛ zooi ɠa. Naa ɠa é ga ɗɔnɔi kpɔlɔi naa kpein su, è suzosu zooi ɠa. 10 Nii nɔpɛ è-yeei ɠa zoo kɛɛzu, ɠaaɓa è kɛ ga zɛbɛ. Mazɔlɔɔ gɔvɛalaazu, ʋɛ è liizu ná, nu la zooga boti ɠɛɛzu ná, faazeikpasu la ná, faaɠwɛ ge la ná, ɠimala la ná.

Kulafiliba vaaɓaagiti

11 Gè faa ɠiligaa ɠaaʋɛ mɔnɔ zooi ɠa: Yeenɔpɛ tɛi kpizɛ wo nu wolaiti ta ɗa leʋe da zɔi pɛ ba, gaaɓaa nuiti ti la ɗa ga ziɛ yeenɔpɛ zɔiti bu kɔɔɠɔzuʋɛ. Ɠima nui pɛ tɛi a ɗa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ fala, naavoloi la ga keleɠele nuiti gila tɔnɔ, unfemai la nɔ ɓalaa ga faa ɠwɛɛ nu wolaiti gila tɔnɔ. Mazɔlɔɔ ɛsɛ pɛ ná-kpalai ta ná-undaanɛɛi ɠa ɗa zeeli ma. 12 Nuɓusɛi la kwɛni nii seiɗai tuɠɔ. Ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ kalei, niiti tumɔi ti zosu kulafilibai zu, ti ɠulaʋɛ ga wɔnii, niiti ti liizu, ti lɔ kpilii ɠa. Maanɔɠɔi ɠa ɗa ɠula nɔ nuɓusɛiti filiba, é ti zo.

Ɠimalai vizɔgɛ ɠimalalai ʋa

13 Gè ɠimalai ná-faa ɓiigi ta ɠaaʋɛ mɔnɔ zooi ɠa, nii gola vizɔgai gàazu. 14 Taa goi ta ɠɛni ná, su nuɓusɛi la mɔinni. Zɛbɛsu masagi ta ʋaani, é vala ba. É seini kɛlɛ su, é siɠigi loni taai ma ziɠigi ɠoba. 15 Zunui ta ɠɛni taai naa zu, é ga ɠima nu, tama balagai. É taai naa unmɔɔni ga ná-ɠimalai, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠizɛni bala nui nii ɠɛɛ vai zu. 16 Nɔ̀un gè ɠɛ ma: Ɠimalai vizɔgɛ zobogi ʋa, kɛlɛ nuɓusɛiti ta ɗa bala nui ná-ɠimalai ʋɛlɛʋɛlɛ, ti la daawooiti soga.

17 Ɠima nui ná-kpɔɛi mɛnigai maaɠɛkpɔgi zu, naa vizɔgɛ,

é leʋe masagi ɓain gooi ʋa ɠimalala nuiti saama.

18 Ɠimalai vizɔgɛ kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ba,

kɛlɛ kaka faa ɠila kpegi ɠa ɗa faa ʋagɔ mɔinmɔin suɠoloɠolo.

10

1 Diili ʋoomaiti ta ɗa gulɔ maku nɛɛnɛgi ɠoloɠolo, é vɛɛlo.

Ʋele nɔ ɠana ɠimalala goi ɠa ɗa vɔni da ɠimalai ma ta lɛbiyai.

2 Ɠima nui ɠigi ɠa ɗa lo tuɠɔ ga pagɔ,

kɛlɛ ɠimalala nui ɠigi ɠa ɗa faiti kula kazemazu.

3 Ɠimalala nui ziɛ ʋelei ɠa ɗa dɛ pele zaamaʋɛ ga é la faa ɠaaɠaazu,

ná-kɛɛwotiiti maaʋele ma, toɠa bosu ɛsɛ pɛ ma ga: «Nà ga ɠimalala nui.»

4 Ni ɗa-ɠundiɠii yiiɠaa a wanana è ma, mina zeɠe è-losuʋɛ,

mazɔlɔɔ ɓɔɠɔzogi ɠa ɗa faaɠaaza golaiti kpudɛ nu maazu.

5 Gè faa ɲɔi ta ɠaaʋɛ, é ɗa ɠɛ zooi ɠa, é ga kundiɠiiti sɔgi. 6 Naa ɠa é ga: Ɠimalala nuiti ta ɗa tosu wolaiti sɔlɔɔ, zɔiti mu ti ga kpɛtɛ nuiti, naati ti ɗa yɛ tosu goiti su. 7 Gè duɔi tanigaa ɠaa zeini sooiti kɔma, masa dointi ti ɗa ziɛ ɠɔɠɔa ga duɔiti kɛʋele.

Zɛnvui ma vaaɓaagiti

8 Zɔi é zeɠei wɔɔzu, toɠa zoo tɔ ɓɔɠɔi é loo su.

Nii ma é siɠigi ʋa wɔɔzu, kaalii ta ɠa zoo é laaloo ma.

9 Kɔtui ɠula nui ɠa zoo ɓɔɠɔ maawanazu ga ta,

zɔi ɓalaa é gului ʋalizu, toɠa zoo faa ɠɛɛzu ga ɓɔɠɔ.

10 Kɔlui ɠaa a zaana, nui nii é botii ɠɛɛzu la, ni é la gaalini, kɛni é boti ɠɛ ga zɛbɛi pɛ,

kɛlɛ ɠimalai ɠa a ɗa ɓɔ nu ʋa ɗa-vaiti ti ɗa zoloo.

11 È zoo pa ɠaɠosu ga kaalii, ni ɗa tɔɔzeina ga kaalii è ɲi,

naa ma ɠulanumai ɠa ga leeni?

Nu ɓɔɛ nɔ kpein

12 Ɠima nui a ɓɔɛna, gooi ɠa ɗa nuiti ɛnɛkɛ,

kɛlɛ ɠimalala nui wooi ɠa ɗa pili faa zu.

13 Toɠa ɗa woo lɔɔzei ga ɠimalala ɓɔɛiti,

é gaaɓela ga ɓoloɠa woo ɲɔuɲɔugiti.

14 É la ɠwɛ kwɛni kpɔɛzuɠulai ʋa.

Tama nu la luɠɔ ɠwɛɛ.

Ɓɛ ɠa a naa lɛ ga nu, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga poluʋelei?

15 Ɠimalala nui ná-botii ɠa ɗa suziɠa,

é la vɔlɔ kwɛɛ ʋelei a lɛɛ la taazu.

Masagi ta zobogi

16 Maanɔɠɔi ɠa zooi naa ʋɛ, nii ná-masagi ga doungoi,

ta ná-kundiɠiiti ti wuunsu nɔ sobui ga ɠulukpugi.

17 Undaanɛɛ ɠa naama yooi ʋɛ, nii ná-masagi ga seizumaanɛ suwuzui,

ná-kundiɠiiti ti daami wosu yeeɠɛɠala ʋagɔi ma,

nii a kɛ ti zɛbɛ niinɛ zɔlɔɔ, kɛlɛ é la ga ti ɓɔɠɔ ve dɔɔ ɓɔɔlei ya.

18 Nui nii ɲaka yeeiti ti ba, dakai ɠa ɗa ɠolo ma,

tona ɗɛi ɠa ɗa lɛ dɔɔʋɛ nui ma pɛlɛi wu.

19 Nu ɠa ɠɔnɔgi ɓɛtɛzu ga é è yiilɛi,

dɔɔi ma ka ɗa nu ɠoozunɛ,

walii ɠa zoo naati feezu è ya.

20 Mina masagi ɠoto anɛɛ è-yiimaʋɛ,

mina zobobɛ nui ɠoto, anɛɛ ɗa è laa ʋɛlɛi wu.

Mazɔlɔɔ wɔnii ɠa zoo è-wooi vazasu, é naa laazeeli nii è bogai.

11

Ade boti ɠɛ
siɛgi zu yeeɠɛɠalai de ya la

1 È-ɠɔnɔgi ʋili ziɛi ɠa,

mazɔlɔɔ suɠooza ʋa, ɗa ʋaazu kaazu.

2 È-ɠɔligi ɠaaɠwɛ su nu lɔfela ɓaa dɔsaʋa ʋa,

mazɔlɔɔ è la kwɛni nimizai ma zii, nii é ʋaazu eteai zu.

3 Tonaɓiingiti daa ɠa veena ga ziɛi, tonai ɠa ɗa ʋu zooi ma.

Gului a loona zooi ma, ʋɛ nɔpɛ toai ná, miná ɠa a ɗa yɛ ná.

4 Zɔi é luazu fiilɛi ta tonai ʋaa vai ʋa,

naama nui la molo vazaga pɛ, ɓaa é ʋa molo leʋe.

5 È la zɛnvu viilɛi ná-pelei ɠwɛni,

ʋelei doin ɓɛtɛzu la koma anzanui ɠoozu.

Ʋele nɔ ɠana ɓalaa è la zooga la GALA ná-faiti kwɛɛsu da,

tɛigi é fai kpein kɛɛzu.

6 Ɗa-molo zuwui vaza fai lɔɔzei sobuzobui,

mina looɠo botii ʋa eyɛsu kpɔkɔ zeeli.

Mazɔlɔɔ è la kwɛni ɗa-wotiiti su,

ma ɓɛgele ɠa soloogai, ɓaa ni ti pɛ soloogɛ.

Nu ɠoozunɛ ma yeeɠɛɠalai ma

7 Wozakalagi ɠaanɛɛʋɛ,

tama fizɔgɛ ga nu foloi ɠa ga ɠaazu.

8 Naa ɠa é ba, nuɓusɛi maanɛɛʋɛ ga

é ɠoozunɛ konagi ɠilagila kpein ma feai zea,

anɛɛ ɓalaa sii zu ɠa ɠoozazu.

De ɠizɛ su ga folo zuɓidiai ma mɔinmɔin ka ʋa,

ta ʋelela ʋele vai kpein ka ɠɛ ga wafuun faa.

9 Buzeɠe niinɛgi, ɠoozunɛ ɗa-nu niinɛlai zu,

ɠɛ gaanɛɛi zu naama ziɛgi zu, è yiima vai kpein kɛ.

Kɛlɛ ɠizɛ su ga GALA ka è lukpɔɠaaleʋe naama vaiti kpein su.

10 Ziizoolɛi maaɠooza ɓɔɠɔ ʋa, è soolɛi maaɠooza è-ɠɔlɔgi ʋa,

mazɔlɔɔ nu niinɛlai ta geelaalaosu wozakalagi ti leʋe da zuvilɛʋɛ.

12

Ɠizɛ è Ɓɛtɛ Nui zu

1 Ɠizɛ è Ɓɛtɛ Nui zu, ɗa-nu niinɛlai zu,

aisa folo ɲɔiti ti ʋa ʋa,

ta konagiti ɗa ɠɛ ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma su:

«Zɛnvui wɔinzeɠea mà.»

2 Názu ɠa foloi ta wozakalagi ti wuu ɠa ɓidi la,

alugi ta somideɠaiti ti ʋala ti-ma zezeiti ma,

tonaɓiingi lɛ ga gaamanɔ, tonai leʋega ʋoluma.

3 Názu ɠa pɛlɛ makɛ nuiti ti zu ɠa ɗa ɓali la,

gaaɓaa nuiti ti ɗa ungi maayei,

koda ziɠa anzanuiti ti ɗa lo, tɔɔzei ti mɔinlalai ʋa,

zɔiti ti ɠɛa unmaalaasu fenɛtɛlɛiti da, ti maa ɗa ɓidi.

4 Názu ɠa etea ʋɛlɛ ɓo felegɔiti ta ɗa vala da su,

koda ziɠa lugi ɠaayei, é za ba,

ma ziɛgi zu ɠa wɔni ɠila kpegi wooi ɠa ɗa ɲiimɛnii ɓɛ la,

guye loo nuiti gooi ɠaayei.

5 Názu ɠa nu ɠa ɗa inɛinɛ da ga è ʋa lɛ ada zɛlɛgai,

dualuagi ɗa nu zo siɛ ʋelei zu,

amande wului ʋuai, kotogi ɗa wui ɓɔɠɔ ma,

siɛgi zu faa nɔpɛ wɔin la nu zosu da.

Mazɔlɔɔ nuɓusɛi ɠa na li ná-pɛlɛ ɠaaɓelagi wu,

naama ziɛ su, saa wɔlɔ wo nuiti ti ɗa leʋeteʋe koi yɔɠɔzuʋɛti.

6 Ɠizɛ è Ɓɛtɛ Nui zu,

aisa wali ɠalui ʋa vie,

ta zanu ɗaawɔi ʋa ɠɛ é wolo,

ziɛ liɠi wolo la yɔɠɔzu ziɛungi zu,

ziɛ ɠula ɠalagi ʋa ɠɛ é ɠale, é loo ziɛi wu,

7 aisa fufiligi ʋa ɠaaɠale ma pɔlɔi zu, ʋɛ seɠeai ná,

ta zɛnvui ʋa ɠaaɠale ma GALA pɔ, nii é feai.

8 Tɛnɛbo Nui ɠɛ ma: «Wafuun faa ʋɛɛ wafuun faa ʋa,

ti kpein ka ga wafuun faa nɔ.»

Kpɔɛi un sosuʋɛ

9 É ɠula Tɛnɛbo Nui ná-ɠimalai ʋolu, é nuɓusɛiti kalani mɔnɔ ga nii é ɠɛni kwɛɛni. É tɛnɛ faalaalii ma mɔinmɔin kɛʋele ɓɛtɛni, kpegai ma ga ɠida ti-ʋoluʋɛti bu ga pagɔ. 10 É ɠaaɓaani é iɲɔdɔɔ ɓɔɛiti sɔlɔɔ, ta é gaama ɓɔɛ ɠiteɠitegiti sɛʋɛ.

11 Ɠima nuiti gooiti kɛɛʋɛ eɠɛ kpaku ɠaazoɓagiti, ɗa ti kpein gaalɛɛna ba sɛʋɛ ɠila su, kɛɛʋɛ eɠɛ kɔlu ɠaazoɓagiti, ti ɓadɔai. Naa kpein kulaʋɛ baala makɛ nu ɠila su. 12 Naa pɛ poluma, dòun zunu, mina ta wola ʋɛɛ ba. Nu ɠa zoo sɛʋɛi ɠɛɛzu ga mɔinɗa, kpela ge la ɠɛa ba, kala mɔinmɔin bo fai ɓalaa ka ga kpɔlɔi nui ʋɛ.

13 Ade woilo niima ɓɔɛzuɠulai kpein gaaɓelasuʋɛ ma:

Lua GALA ba, è ná-deveiti so,

naa ɠa nuɓusɛi pɛ maanɛai ga ti kɛ.

14 Mazɔlɔɔ GALA ka ʋaazu kɛɛwotiiti kpein tukpɔɠaaleʋezu,

anɛɛ niiti ti ɠɛai dɔɔɠuzu, é ɠɛni ga ma ʋagɔ ɓaa ma ɲɔu.

Guyei Pagai Guyei Pɛ Ba

1

2

3

4

5

6

7

8

Guyei Pagai Guyei Pɛ Ba

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛi é ga Guyei Pagai Guyei Pɛ Ba, toɠa ga Izilayɛle nuiti ta-nɛɛbɛ ɠidafaawu wuye zɛʋɛi, nii tanisu sɛʋɛi ɠɛɛ nu mɔinmɔin ge sɛʋɛai. Eɓulu wooi zu «guyeiti ta-wuyei» wooi wo pelei ta ʋe, nii poluʋɛ ga tɔ ɠa pagai guyei pɛ ba, eɠɛʋelei nu a ɠɛɛ la ma «masagiti ta-masagi», é dɛɛzu la ga tɔ ɠa é ga masa golai. Sɛʋɛi tɔɔzeiʋɛ ga é masagi Salomɔn laaseigi wo (1:1) kɛlɛ naa la bosu ga tɔ ɠa é sɛʋɛai. Toɠa zoo ɠɛɛzu ga nu ɠili ka é sɛʋɛai, nii a kɛ é Salomɔn maawui. Faaɠwɛ nu wolai ti la kwɛɛ yeeɠɛɠalai nii sɛʋɛi ɠɛai ma, kɛlɛ tanisu naa ɠɛɛʋɛ siɛgi zu Salomɔn ɠɛni la masadai zu, é zo kona untaaʋuugɔ puulɔfela (970) ɠɛɠala ma, é yei untaaʋuugɔ puusaʋagɔ maazu ɠilagi (931) ma, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Tama gaalɛɛʋɛ ba ná yee ʋolu ʋelei.

Guyei Pagai Guyei Pɛ Ba, naa ɠa nɛɛbɛ ɠitei maamusɛzu. Sɛʋɛi lɔɔzeizu é li gaaɓelasu, zunu ɠila ta anzanu ɠila ta su ɛsɛ ge ɗa koozu ɠisiɛi ʋagɔi wo bɔɔlai ma. Ná tanigaa, ti-wɔɔlaiti ta-vaiti zɔɠɔzu lɛɛzu, ti lati ti ʋɔɔkpɔ ta-woozunɛɛi ʋa (6:1). Faaɠwɛ nuiti bɔɔlɔzu zoloogɛ ma, ti ɠɛ ma sɛʋɛi nii ma woo ɓiigi ɠa gaaɠwɛsu lɔsaʋai zu puuzu lɔɔlugɔ é li dɔfelai zu (8:5-7). Miná anzanui ɠɛɛʋɛ ma nɛɛbɛi zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ ga saai ɠɛʋele. Nɛɛbɛi ɠa é ga anii nii sɛbɛi wola wɔɔlɔai, nii nu a zoo gaaɠaazu, ta nu la zoo ga sakpesu, eɠɛʋelei nɔ saai la. Tanisu naa ɠa é kɛai ná zeizu ɠɛai la saʋa, anzanui ɗa ɠɛ nuiti ma, ti mina nɛɛbɛi maaloɠa, aisa é ʋa nɛɛ bɛ (2:7; 3:5; 8:4).

Unsosuʋɛ

1. Sɛʋɛi ma ungi (1:1).

2. Kidafaawu mɔungi (1:2—2:7).

3. Kidafaawui velesiɛi (2:8—3:5).

4. Kidafaawui zaʋasiɛi (3:6—5:1).

5. Kidafaawui naanisiɛi (5:2—6:3).

6. Kidafaawui lɔɔlusiɛi (6:4—8:4).

7. Kidafaawui lɔzitasiɛi (8:5—8:14).

1

1 Guyei nii pagai guyei pɛ ba. Salomɔn ná-guyei.

(Anzanui)

2 Ee, nɛ̀ɛnɛ ga è-laaʋɛ, è nɛ̀ɛnɛ!

Ɗa-nɛɛbɛi ɠa sòsu, é leʋe dɔɔi ʋa.

3 Ɗa-wulɔiti kugi wola nɛɛʋɛ.

È-laaseigi ɠulaʋɛ ga gulɔi nii maku nɛɛnɛgi liizu,

naa ɠa é kɛɛzu anzalopoiti ti wɔinzu la ga ɗe.

4 Sò zèei ʋa, è mɛ̀ɛn, de ɓizɛ ʋɔɔma!

Masagi lɛɛʋɛ ga ze ná-pɛlɛ ɠoozu ʋɛlɛiti bu.

De ɠoozunɛ, de ɠɔkɔ è-zaalai zu,

de ɗa-nɛɛbɛi ma ɠoozunɛɛi ɠula,

nii é nu zosu, é leʋe dɔɔi ʋa!

Gaama ɠa anzalopoiti zea ga ti wɔin ga ɗe.

5 Zeluzalɛme anzalopoiti, kɔ̀lɔgi maalɛitɛigɛ, kɛlɛ pàgɛ,

eɠɛʋelei Kedaal zeɠe ɠota maalɛitɛigiti ti la,

ta Salomɔn ná-seɠe zuɠooza gola zuʋua ʋapagiti.

6 À mina wɛlɛ màalɛitɛi pelei nɔ ʋa,

ga tɛi gàlaai foloi ʋɛ.

Kɛ̀ɛlointi ka ti yiiɠaawanani mà,

ti ɠɛ, gè ɗa wɛlɛ leezɛn ɓeleiti ma.

Gè la wɛlɛni nà ɓɔɠɔi nà-leezɛn ɓelei ma.

7 Mini ɠa è ɗa-ʋaala kpulugi makɛsu ná?

Ee, zìima nui, ná lɛ ga ze kae,

mini ɠa ná ga ta-looɠo bosuʋɛ è ya folo gaalɔgai?

Nii a kɛ gè mina ɠɛ ga teʋeteʋe nu

è-wɔɔlaiti ta-ʋaala kpulugiti koba.

(Zunui)

8 Ni è la naa zuɠwɛɛni, ɗɛi è ʋagai anzanuiti kpein saama,

ɠula, è ʋilɛ baalagiti kɔɠɔ ɠoba,

ɗa-woli yiʋoiti kɔnɔkula

togani makɛ nuiti ta-ɠotaiti kobaʋɛti.

9 Ee, zìima anzanui,

è ʋagɛ eɠɛ soo zaai nii Falaɠɔn ná-wotoloiti giliai ba.

10 È-ɠomagiti gola ʋagɛ ɗa-woizu anigiti saama.

È-ɠɔgi ɠeeluai ga pagɔ ɗa-ɠɔbu anigiti saama.

11 Da zanu goizu anigiti kpɛtɛzu è ʋɛ,

ti ʋɛlupɛlugai ga walii.

(Anzanui)

12 Nà-masagi ɠɛai ma daazuʋɛ,

nà-naal gulɔi maku nɛɛnɛgi ɠɛni ɠulazu.

13 Nɛ̀ɛbɛ nui ɠa bɛ̀ ga miilegi ma liʋɛi,

toɠa ɲiizu piin ɲìimiiti zɔɠɔzuʋɛ.

14 Eɠɛʋelei gulu ʋuai yisɔyisɔgiti ti la En-Gedi leezɛn ɓelei zu,

ʋele ɠana nɛ̀ɛbɛ nui la bɛ̀.

(Zunui)

15 Ee, è ʋagɛ!

È ʋagɛ, zìima anzanui,

è-ɠaazuɠɛzɛiti pagɛ eɠɛ poopo kolegiti.

(Anzanui)

16 Ɗa ɓalaa è ʋagɛ ɗɛ!

Nɛ̀ɛbɛ nui, ɗa nu ɛnɛkɛ.

De laa ʋetei ɠa ga tufa lɛnugi.

17 Sɛdele guluiti ti ɠɛ de maazu ga dakai,

sipɛlɛ guluiti ti ɠɛ ga da-ʋɛlɛi ma leʋesuiti.

2

1 Nà ga tufai, nii é ʋuazu Salon nɛmɛi zu,

nà ga pɛtu su wulɛgi.

(Zunui)

2 Ʋelei bulɛgi a ɗa ɠɛ la ɠaingiti saama,

ʋele ɠana zìima anzanui la anzalopoiti saama.

(Anzanui)

3 Ʋelei nɔ pɔme gului la dɔɓɔ wuluiti saama,

ʋele ɠana nɛ̀ɛbɛ nui la zinipoiti saama.

Nɛɛʋɛ bɛ̀ ga gè zei ná-niinigi wu,

gaawaai nɛɛʋɛ dàaʋɛ.

4 É lɛa ga ze fɛti ɠula ʋɛlɛi wu,

ná-poogi é màazu, naa ɠa ga nɛɛbɛi.

5 À kɔ̀nɔkula ga leezɛn vɔɔiti, nii a kɛ gè zɛbɛ zɔlɔɔ,

à kɔ̀da yɛɓɛ ga pɔmegiti, gè gaaɓaa zɔlɔɔ,

tɔɔzei gè zeeɓɛa ga nɛɛbɛi.

6 Kɔʋɛzu ʋele yeei ɠa é daazu nɔ̀ungi wu,

é zeezai velevele mà.

7 Zeluzalɛme anzalopoiti, nà wo maanɛɛnɛzu

dopaiti ta goegiti daaseigi zu, ti dɔɓɔi zu:

À mina nɛɛbɛi maaloɠa,

à mina maaloɠa, aisa é ʋa nɛɛ bɛ.

8 À woilo dɛɛ, nɛ̀ɛbɛ nui wooi ɠanu, é lɛɛzu,

tɔ ɠanu é ʋaazu ga ɓudɛa gize goiti ta gize wolaiti maazu.

9 Nɛ̀ɛbɛ nui ɠulaʋɛ ga dopai ɓaa goe ziʋoi.

Wɛlɛ ba loni gá-zasai ʋoluʋɛ,

é ɗa wɛlɛ gá-venɛtɛlɛ laaʋɛti.

10 Nɛ̀ɛbɛ nui ɓɔɛ pɔ̀, é ɠɛ mà:

«Wuzeɠe, zìima anzanui, nà-nu ʋagɔi, ʋa!

11 Samai leʋega,

tonai looɠoga, é leʋega.

12 Zooi zu ná pɛ tufaiti ti ʋua,

guye loo ziɛgi zeelia.

Nu kpumagoi wooi mɛnisu,

é ɗa guyei loo ada-yooi zu.

13 Kooleɠoole gwaaiti ti ɗa ɓɔi niina ti-ma wuluiti ga,

leezɛn ɓeleiti ti teʋea,

ti-maku nɛɛnɛgi ɗa ɠula.

Wuzeɠe, zìima anzanui, nà-nu ʋagɔi, ʋa!

14 Ɗɛi è ga nà-poopo kolegi,

è-laɠagi logai fasa yeɠeiti su,

ta ada zɛlɛgiti ma lɔɔɠuzuʋɛti.

Ɠaazuʋɛ ɠula lɛɛ, gè è-ɠaazuʋɛ ɠa,

ta gè è woomɛni,

mazɔlɔɔ è-wooi wola nɛɛʋɛ,

è-ɠaazuʋɛ wola ʋagai.

15 «À wansai niiti so dɛɛ gi ʋɛ,

wansa yiʋoi niiti,

tiya ɠa ti faa zuɠoloɠologi ɠɛɛzu gá-leezɛn ɓeleiti su,

tama naati ti teʋea.»

16 Nɛ̀ɛbɛ nui ɠa zèema,

nà ɓalaa gè ɠɛ zeema,

toɠa ná-baalagiti kɔnɔkulazu bulɛgiti saama.

17 Kpɔkɔ ɠaalɛilɛigi ɠa zeelina,

niinigiti su ɠa wɔɔlɔna,

ɠale ma, nɛ̀ɛbɛ nui, è ʋa,

veɠa ɓɔɠɔ ma,

eɠɛ dopai ɓaa goe ziʋoi a ɠɛ ada zɛlɛgiti.

3

1 Zɛ̀gɛ laani nà-betei zu kpidii,

gè ɗa zìima nui ɠaiziɛ,

gè gaiziɛʋɛ, kɛlɛ gè la kaani.

2 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Nà wuzeɠezu mu, gè taai lati,

gè leʋe koi yɔɠɔzuʋɛti, ta maaɓɔ bosuʋɛti,

gè zìima nui ɠaiziɛ.»

Gè gaiziɛni, kɛlɛ gè la kaani.

3 Gi ɠomini gá taa makɛ nuiti,

ti ɗa lati taai ma.

Gè ti ɠaazaɠani ga:

«Wo la zìima nui ɠaani bɛ̀?»

4 Gè leʋeni nɔ ti ʋa feya,

gè zìima nui ɠa.

Gè soni zeei ʋa,

gè la mɔ ɓeni ba pɛ,

eyɛsu gè lɛɛ la

sɔ̀lɔɔ deei ná-pɛlɛi wu.

5 Zeluzalɛme anzalopoiti, nà wo maanɛɛnɛzu

dopaiti ta goegiti daaseigi zu, ti dɔɓɔi zu:

À mina nɛɛbɛi maaloɠa,

à mina maaloɠa, aisa é ʋa nɛɛ bɛ.

6 Ɓɛ ɠanu, é ɠulazu teʋebai zu,

é ɗa lɛ eɠɛ abu luulu,

makugi nɛai eɠɛ miilegi,

naa ʋɛɛ ansansegi ma zii pɛ ba?

7 Salomɔn laa ʋetei ʋe,

maaɠakugai ga zɛbɛsu nu ʋuulɔzita (60),

Izilayɛle zɛbɛsu nuiti saama.

8 Boɠa zɔkpɔi ɠa ti pɛ zea,

ti ɠalagai ga kɔɔi.

Ɛsɛ saamaɠiliʋɛ ga ná-kɔɔɠɔ zɔɔla,

kpidii zu vaaɓaagiti daalɔɠɔma.

9 Ti Salomɔn zeɠe ɓɔkpɔgi ɓɛtɛʋɛ

ga Liɓan wului.

10 Ti ma ɓɛdɛgiti kpɛtɛʋɛ ga walii,

tiɓisuʋɛ ɠɛ ga zanugi,

ti seɠe ɓɔkpɔgi ɓɛtɛ ga zalama zeɠei,

Zeluzalɛme anzalopoiti ti suʋu ga nɛɛbɛi.

11 Ee, Zeluzalɛme anzalopoiti, à ɠula,

wo masagi Salomɔn ɠa, masa bɔɔlɔgi unma,

nii dee dɔɔni unma, ná-vulu ɠɛɛ voloi,

yeei koozunɛɛi ziimaʋɛ pɛ daaveni la.

4

(Zunui)

1 Ee, è ʋagɛ zìima anzanui, ee, è ʋagɛ!

È-ɠaazuɠɛzɛiti kulaʋɛ ga poopo kolegiti

ɗa-ɠaazu lɔɔɠu zeɠei ʋoluʋɛ.

Ɗɔundeɠaiti kulaʋɛ ga boli ɓulugiti,

niiti ti yeizu Galaade ɠizei ɠɔbuʋɛ.

2 È-ɲiigaiti ta gàazu eɠɛ baala saa ɓulugi,

niiti ti maaleɠaiti gaaleʋeai nɔ feya,

ti ɗa zeɠe maagba wosuʋɛ.

Ta ʋolu ga felefele,

tanɔpɛ ge la ʋolu ɠila.

3 È-lakɔlɔgiti kpɔiʋɛ eɠɛ seɠe zakpa ɓɔigi,

è-laaʋɛ wola ʋagɛ.

È-ɠomagiti kɛɛʋɛ eɠɛ gelenade gulu waa ɓɔigi ma ʋalisuiti,

ɗa-ɠaazu lɔɔɠu zeɠei ʋoluʋɛ.

4 È-ɠɔgi ɠiliɠiligɛ eɠɛ Davide ná-siɠi gaaɠoozagi,

kɔɔɠɔ zɛpɛ waagilagiti (1.000) ti zɛlɛni ba,

ti kpein ti ɠɛ ga kɔɔɠuluɓaiti ta-ɠɔɔɠɔ zɛpɛ kiliɠiligiti.

5 È-ɲiimi felegɔiti kulaʋɛ ga dopa yiʋo felegɔ,

eɠɛ dopa zaai ma yiʋo felegɔ,

ti tufai miizu bulɛgiti saama.

6 Kpɔkɔ ɠaalɛilɛigi ɠa zeelina,

niinigiti su ɠa wɔɔlɔna,

wɔin ɠa mà ga gè li miile gizei ma,

ansanse gizei ma.

7 È ɓɛtɛ ʋelei pɛ pagɛ, zìima anzanui,

nɛɛʋuzu nɔpɛ ge la è ʋa.

8 Zeɠe Liɓan, è ʋa pɔ̀, ɗɛi è ga ànza ɓeai,

zeɠe Liɓan, è ʋa pɔ̀!

Yei, è zeɠe Amana ɠizei unmaʋɛ,

naa ʋɛɛ Seniil gizei, ta Ɠɛɛlɛmɔn gizei ʋa,

zalaiti ɲiizuʋɛ,

ta kɔiiti ta-ɠizeiti.

9 Ɗa wɛlɛna bà nɔ ɠila,

naa ɠa kɛ̀ɛzu unga wuulee,

anzalopoi, ɗɛi è ga ànza ɓeai,

ɗa-ɠɔbu ani gila kpegi ɠa kɛ̀ɛzu ga ɗa-luɔi.

10 Ɗa-wɔinlai wola ɠaanɛɛʋɛ,

ee, anzalopoi, ɗɛi è ga ànza ɓeai,

toɠa nu zosu é leʋe dɔɔi ʋa,

ɗa-wulɔ maku nɛɛnɛgiti makugi nɛɛʋɛ,

é leʋe siɛma wulɔi mɔtai pɛ ba.

11 Ɗɛi è ga ànza ɓeai, è-lakɔlɔgiti ta kɔin gulɔi ɓɛtɛzu,

kɔin gulɔi ta nɔnɔi ta ɠulazu è-nɛgi wu.

È ɠɔba zeɠeiti kugi ɠulaʋɛ ga Liɓan wului ɠugi.

12 Anzalopoi, ɗɛi è ga ànza ɓeai,

ɗa ɠa è ga nà-kpelei sasai ma,

ziɛungi daaɠulugai kpe.

13 È-ɠaalaagiti ta ga gelenade kpelei,

nii gaawaaiti gola ʋagai,

naa ʋɛɛ ɠɛneegi ta naalegi ʋa,

14 naalegi ta safalain,

naa ʋɛɛ seeli kpaɠa maku nɛɛnɛgi ta kanɛlegi ʋa,

ta gului ma zii pɛ kugi nɛai,

naa ʋɛɛ alɔwɛgi ʋa ta miilegi,

é ʋɛɛ ansanse pagɔi kpein ba.

15 Ɗa ɠa è ga nà-ziɛungi nà-kpeleiti faa ma,

kɔtuɗɛi nii é yeizu, é ɗa zeɠe Liɓan.

(Anzanui)

16 À ɠula ɲiimɛnii zu,

lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ta nu yeezazu ʋele viilɛiti,

wo ʋa, wo ʋu nà-kpelei ma,

nii a kɛ maku nɛɛnɛgi ɠula.

Nɛ̀ɛbɛ nui lɔɔna ná-kpelei zu,

é ma wulu waa nɛɛnɛgi ta mi.

5

(Zunui)

1 Nà ga lɔ nà-kpelei zu,

ee, anzalopoi, ɗɛi è ga ànza ɓeai,

gè nà-miilegi ɠula ta tufa maku nɛɛnɛgiti,

gè nà-kɔin sɛpɛgi mi, ta ma wulɔi,

gè nà-dɔɔi ta nà-nɔnɔi ɓɔle.

(Bɔɔlamaiti)

Bɔ̀ɔlaiti, à daami wo, wo ɓɔɔle.

Nɛɛbɛ nu felegɔiti, à dɔɔi ɓɔle, é wo zo.

(Anzanui)

2 Gè ɠɛa ɲiizu, kɛlɛ zìi ɠɛa ɠaazu ɠa,

gè nɛ̀ɛbɛ nui woomɛni,

é ɗa pɛlɛi laaloɠa, é ɗa ɠɛ mà:

«Pɛlɛi laalao, anzalopoi, zìima anzanui,

nà-poopo kolegi, ɗɛi è ɠaavɔnigai.

Mazɔlɔɔ nɔ̀ungi yɛɓɛa ga duɓui,

kpidi ɗɛ ɠilagilagi é ʋilɛsu,

naa nɔ̀undeɠaiti zɛɓɛa.»

3 Gè nà-seɠei ɠulaa ɠɔba,

nà too ɠale ʋolu?

Gè kɔ̀ɠɔiti maagbaa,

nà ti nɔɠɔzu ɠale ʋolu?

4 Nɛ̀ɛbɛ nui ɠa yeeleʋesu fenɛtɛlɛ laaʋɛ,

kɔɔlɛ ɓooi ɗa yei ga ze.

5 Gè wuzeɠea ga gè pɛlɛi laalao nɛ̀ɛbɛ nui ʋɛ,

miile gulɔ maku nɛɛnɛgi yeiɗa zèei ta zèeɓeɠaiti zɔɠɔzuʋɛti,

gè ɗa pɛɛ sɔɠɔgi ʋa.

6 Gè pɛlɛi laalaoga nɛ̀ɛbɛ nui luɠɔ,

kɛlɛ é lia, é la mɔ ná,

gè ɠɛ unga wuulee.

Gè ɠulani gaiziɛ vai ma, kɛlɛ gè la kaani.

Gè ta nɔ lolini, é la gòoɠaaʋoteni.

7 Gi ɠomini gá taa makɛ nuiti,

ti ɗa lati taai ma.

Ti dòɠani, ti màawana,

ti nà-pɛɛkɔmai ɠula zèa.

8 Ee, Zeluzalɛme anzalopoiti, nà wo ɠaazaɠasu:

Wa nɛ̀ɛbɛ nui ɠaana, leeni ɠa wo bosu ma?

À ɠɛ ma nɛɛbɛ zeeɓɛi ɠa é bà.

(Zeluzalɛme anzalopoiti)

9 Bo dɛɛ gi ma, ɗɛi è ʋagai anzaa zaama,

leeni ɠa é è nɛɛbɛ nui ya, é la taɠili zea?

Gaamazu, lee ɓa ka é è nɛɛbɛ nui ya, é la taɠili zea,

è gi ɠaazaɠasu ga niima laali?

(Anzanui)

10 Nɛ̀ɛbɛ nui lɔtɔʋɛ, kɛdɛgɛ,

ʋili nɔpɛ ge la ma,

anɛɛ nu waapuugɔ (10.000) zaama.

11 Nɔungi ɠulaʋɛ ga zanu kitei,

nɔundeɠai ʋɛɛni ma fɛlɛɓɛɓɛ,

nɔundeɠa lɛiɗai eɠɛ kalawɔni.

12 Gaazuɠɛzɛiti kulaʋɛ ga poopo kolegiti ti ziɛi laaʋɛ,

ti ɗa maagba ga nɔnɔi,

ti ɗa ɲi kpɛtɛi zaama.

13 Komagiti kɛɛʋɛ eɠɛ tufa maku nɛɛnɛ kpelei,

ti-maku nɛɛnɛgi ɗa ɠula.

Dakɔlɔgiti ta ga bulɛgiti,

ʋɛ miilegi ɠulazu ná.

14 Zeeɓeɠaiti kɛɛʋɛ eɠɛ zanu balaɠaegiti,

daavegai ga kɔtu zɔngɔ ɓaagiti.

Kpusɛi ɠɛ eɠɛ see ɲiiga zɛpɛgi,

nii doungai ga kɔtu ɓiinii.

15 Kɔɠɔiti kulaʋɛ ga kɔtu ɠole kpɛdɛgi,

nii kpadɔai zanugi ma.

Maayikiai eɠɛ Liɓan ɠize ɲɛkpɛi,

sulogai eɠɛ sɛdele guluiti.

16 Daa ɠoozuʋɛ nɛɛʋɛ gola,

kpusɛi pɛ ge ɛ̀nɛkɛga.

Ee, Zeluzalɛme anzalopoiti,

gaamazu, ʋele ɠana nɛ̀ɛbɛ nui la,

ʋele ɠana zìima nui la.

6

(Zeluzalɛme anzalopoiti)

1 Bo dɛɛ gi ma kae, ɗɛi è ʋagai anzaiti pɛ saama,

mini ɠa è nɛɛbɛ nui liai ná?

Pele ungi ɓɛgele ɠa é sogai?

Gi ɓɔ è ʋa, ade gaiziɛ.

(Anzanui)

2 Nɛ̀ɛbɛ nui yeiʋɛ ná-kpelei zu,

ʋɛ é tufa maku nɛɛnɛgiti siingai ná,

nii a kɛ é ná-togani ɓulugiti kɔnɔkula kpelei zu,

ta é bulɛgi ma ʋuai ɠula.

3 Nà nɛ̀ɛbɛ nui yeema,

tɔ ɓalaa toɠa zèema.

Toɠa ná-baalagiti kɔnɔkulazu bulɛgiti saama.

(Zunui)

4 È ʋagɛ, zìima anzanui, eɠɛ Tiilesa taa ʋapagi,

è maanɛai eɠɛ Zeluzalɛme,

è maayikiai ga kɔɔʋɛbɛi ɠɛʋele a ɠɛna kɔɔlaaɠai zu.

5 Ɠaazu zeɠe bà,

tɔɔzei toɠa zìiɓalizu.

Ɗɔundeɠaiti kulaʋɛ ga boli ɓulugiti,

niiti ti yeizu Galaade ɠizei ɠɔbuʋɛ.

6 È-ɲiigaiti ta gàazu eɠɛ baala saa ɓulugi,

niiti ti maaleɠaiti gaaleʋeai nɔ feya,

ti ɗa zeɠe maagba wosuʋɛ.

Ta ʋolu ga felefele,

tanɔpɛ ge la ʋolu ɠila.

7 È-ɠomagiti kɛɛʋɛ eɠɛ gelenade gulu waa ɓɔigi ma ʋalisuiti,

ɗa-ɠaazu lɔɔɠu zeɠei ʋoluʋɛ.

8 Masagi anzai niiti é ti vuluai,

naati ta ga nu ʋuulɔzita (60),

niiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele,

naati ti ɠɛ ga nu ʋuulɔsaʋa (80),

anzalopoiti nu la zooga naati gaalusu.

9 Nɔ̀un gaazu, anzanui ɠa ɠila kpe nɔ eteai zu,

nà-poopo kolegi, gaavɔnigai.

Kɛɠala la ná dee ʋɛ,

tɔ ɠa é ga naa yiima loin.

Anzalopoi zɔiti ta kaana,

ta ɗa ɠɛ ma undaanɛɛʋɛ.

Masagi anza ɠiteiti, ta zɔiti é la ti vuluni,

naati ɓalaa ta ɗa maamusɛ ɠana nɔ,

10 ti ɗa ɠɛ ma: «Anzanui ɓɛ ɠanu,

é ɠulazu eɠɛ folo lie kulazuʋɛ?

Pagai eɠɛ alugi, é volozu ga foloi ɠɛʋele?

Maayikiai ga kɔɔʋɛbɛi ɠɛʋele a ɠɛna kɔɔlaaɠai zu?»

11 Gè yeini nɔ feya gwaa wulu ɓelei zu,

ga gè wɛlɛ gulu ʋɔnɔgiti ma pɛtugi zu,

gè ka ni leezɛn ansaɠɔgiti ti zeiɗa ga,

ni gelenade guluiti ti teʋea.

12 Kɛlɛ gè la kwɛɛni, ʋelei zìima vai dàaʋiligai la,

gè ɓɔɠɔ ɠa nà-masagi ná-nuɓusɛiti ta-wotoloiti saama.

7

(Zeluzalɛme anzalopoiti)

1 Ɠale ma, ɠale dɛɛ ma, Sulame anzanui!

Ɠale ma, è ʋa, gi è ɠa.

(Anzanui)

Lee ʋe wo wɛlɛzu Sulame anzanui ʋa,

mɛɛngai é lɛ ɠaɠogi zu?

(Zunui)

2 Ee, ɠalazogi ná-doun anzanui,

è-ɠɔɠɔiti papagɛ ti, ɗa-zaʋalagiti su!

È-zaamaʋɛ ɠiliɠiligɛ eɠɛ kɔbu anigi,

nii ɲɛɛliɠi nui kpɛtɛai.

3 È-wɔingi ɠulaʋɛ ga ziawɔ ɠiliɠiligi,

nii dɔɔ maku nɛɛnɛgi la ʋalasu su.

È-ɠogi ɠɛɛʋɛ eɠɛ molo ziɠi koi,

maaɠakugai ga bulɛgi.

4 È-ɲiimi felegɔiti kulaʋɛ ga dopa yiʋo felegɔ,

eɠɛ dopa zaai ma yiʋo felegɔ.

5 È-ɠɔgi ʋokɔɠɔgɛ see ɲiiga ziɠigi ma.

È-ɠaazuɠɛzɛiti kɛɛʋɛ eɠɛ Ɠɛsɛɓon ɓoigiti,

niiti ti Ɓate-Laɓime taa ziɠidaʋɛ.

È-zokpai ɠulaʋɛ ga Liɓan ziɠigi,

nii gwɛlɛmai ɠa ɗa wo da ga Damase ʋele.

6 Ɗɔungi ɠa loni so eɠɛ Kaalamɛle gizei.

Ɗɔundeɠai ɓɔiʋɛ, é ɗa volo,

felevelegai masa gila ma.

7 Ee, nɛ̀ɛbɛ anzai, ɗɛi è zìimai,

è ʋagɛ, zaala ɠɛ è ma.

8 È ɠaaɠoozaʋɛ eɠɛ dɔɔ wului,

è-ɲiimiiti ka ti ga ma ungi.

9 Gè ɠɛ ma:

«Nà lɛɛzu dɔɔ wului ma,

gè ma ungiti so ga zèei.»

È-ɲiimiiti ti ɠɛ bà kae eɠɛ leezɛn ɠɔpɔgiti.

È-yɛnvu viilɛi ɠugi ɠɛ sòkpai zu kae,

eɠɛ pɔmegi ɠugi.

10 Dɔɔ nɛɛnɛgi ɠula è-laaʋɛ, é sò!

(Anzanui)

Gaama ʋe, dɔɔ nɛɛnɛgi nii é ʋuuzu nɛ̀ɛbɛ nui nɔ ʋɛ,

é ɗa yei ɲiizu nuiti dakɔlɔgiti su.

11 Nɔ̀un nà nɛ̀ɛbɛ nui yeema,

tama nà ɠa gè ɛnɛkɛgai.

12 Ʋa lɛɛ mu, nɛ̀ɛbɛ nui,

de ɠula, de li dɔɓɔi zu,

de ɗa ɲi ɓalaɠaiti su.

13 Názu, sobuzobui nɔ ʋe,

de li leezɛn ɓelei zu,

de pɛtɛ ni ansaɠɔgiti ti teʋea,

ta ni ma ʋuaiti daalaoga,

ta ni ɓalaa gelenade guluiti ti teʋea.

Miná ɠa gè nà-nɛɛbɛi veezu ná è ʋɛ.

14 Gului nii daa ga mandelagɔɔl,

naati maku nɛɛnɛgi ɠa ɠulazu,

gulu waa ʋapagi ma zii kpein ka da-ʋɛlɛlaʋɛ,

gè ti pɛ makɛgɛ è ʋɛ, nɛ̀ɛbɛ nui.

8

1 Ee, é ga è ɠɛni ga bàazeelai,

nii é dèe ná-ɲiimii ɓɔleai!

Nà la zoo gè è laaɠomi eteaʋɛ,

gè è nɛɛnɛ, nu la ɓena sùɠula.

2 Gè ɓena li ga ɗe dèe ná-pɛlɛi wu,

è nɔ̀un kala,

gè dɔɔ maku nɛɛnɛgi ve, è kpɔle,

nà-gelenadegi ma ɗɛi.

3 Kɔʋɛzu ʋele yeei ɠa é daazu nɔ̀ungi wu,

é zeezai velevele mà.

4 Zeluzalɛme anzalopoiti, nà wo maanɛɛnɛzu ga:

À mina nɛɛbɛi maaloɠa,

à mina maaloɠa, aisa é ʋa nɛɛ bɛ.

(Zeluzalɛme anzalopoiti)

5 Anzanui ɓɛ ɠanu, é ɠulazu teʋebai zu, é ɗa lɛ,

tiɓigai nɛɛbɛ nui yeei ʋa?

(Anzanui)

Gè è maaloɠaʋɛ pɔme gului wu,

ʋɛ è-lee è-ma ɠogi zeɠeai ná,

ʋɛ è-lee è zɔlɔɔni ná.

6 Nɔ̀un seɠe, è kɛ̀ ga poogi ɠɛʋele è-yiimaʋɛ,

eɠɛ poogi nii é è-yeei ma.

Tɔɔzei nɛɛbɛi zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ ga saai ɠɛʋele,

wɔinlai ɓaaʋɛ ga gɔvɛalaazu ɠɛʋele.

Nɛɛbɛi ná-abuzogiti ta ga abu nɛ golai.

7 Ziɛ wolai tanɔpɛ ge la zooga nɛɛbɛi ná-abui ʋaazu,

ziɛ wolaiti ti la maaɓɔlega.

Anɛɛ ɓalaa nui ta ɠa kɔligi kpein feezu nɛɛbɛi ɠeya vai ma,

ɲɛɛɠulasu nɔ ɠa ma nu a sɔlɔɔ.

(Ɠɛɛɠɛlointi)

8 Gá-zeela goi ta ɠa ná,

é la dɛ ɓaɠoni, ɲiimi la dɛ ba.

Leeni ɠa gi ʋaazu kɛɛzu bɛ,

siɛgi zu ná-vulu vai maanɛai é ɠɛɛ la?

9 Ni a ɠɛna ga siɠigi,

gá kɔɔɠɔ ʋɛlɛiti to ma ga walii,

ni a ɠɛna ga pɛlɛlaʋɛ,

gi sɛdele kpogiti pilɛ da.

(Anzanui)

10 Nɔ̀un nà ga siɠigi,

ɲìimiiti ta ga siɠi gaaɠoozagiti.

Naazu, nà ɠa gè ga ná-undaanɛɛi.

(Zunui)

11 Leezɛn ɓelei ta ɠɛni Salomɔn ya Ɓaale-Ɠamon,

é kalivaa makɛ nua ma.

Leezɛn waai ɠeya zɔngɔi ɠɛni ga wali ɠae waagila (1.000),

nii ti ɠilagilagi ti ɠɛni feezu zea.

12 Nɔ̀un, nà nà-leezɛn ɓelei makɛsu nà ɓɔɠɔi.

Salomɔn, ɗɔun yeekɛ ɗa-wali ɠae waagilagi (1.000) ʋa,

nii unfelegɔi (200) ɠɛɛzu ga gulu waa makɛ nuiti tɔnɔi.

13 Ɗɛi è zeizu kpeleiti su,

bɔ̀ɔlaiti goilogɛ è-woo ma.

Ee, soma kae gè è woomɛni!

(Anzanui)

14 Ʋela fala, nɛ̀ɛbɛ nui,

veɠa ɓɔɠɔ ma eɠɛ dopai, ɓaa goe ziʋoi,

tufa maku nɛɛnɛ gizei ma.

Ezayi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

Ezayi

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Ezayi ɠɛni ga GALA goo wo nui ta, nii é ɠɛni zeini Zeluzalɛme. Daaseigi ʋoluʋɛ ɠa ga «Maliɠii ɠa kizogi wosu». Faaɠwɛ nu wolai bɔɔlɔzu laaʋɛ da ga Ezayi ɓɔɠɔ ɠa é ná-sɛʋɛi ɠɛai, kɛlɛ tanigaa ta ɠisiɛzu ga sɛʋɛi ná tanigaa zɛʋɛʋɛ, ti pɛɛ ba, Ezayi zaa ʋoluma. Ezayi ná-botii lɔɔzeini Woziase zaa ɠonagi nɔ ma (6:1), tanisu kona undɔfela puunaanigɔi (740) ma, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, ta é ná-botii ɠaaɓelani tanisu kona undɔzita puulɔsaʋai (680) ma, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Ezayi Ná-Sɛʋɛi ʋolu vangai wola mɔinʋɛ, GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti saama, Minazeɠe Pɔlɔmai zu. Nui tanigaa ta ɗa ɠɛ Ezayi ma «GALA goo wo nuiti ta-masagi».

GALA goo wo nui ɠa ga nui, nii é GALA ná-keela wooiti daazeelizu. Ezayi maaʋele ma, GALA ge boni ma yeeluɠɔ ga Zeluzalɛme ɠa loozu bu (39:6), é ɠɛ ma ɓalaa Izilayɛle nuɓusɛiti ta gaanɛɛnɛ zɔlɔɔ (40:1-2). Ezayi ɠɛni ma doɠai naa zeelini ti ma, tɔɔzei nuɓusɛi ná-kotoi maaʋele ma. Ezayi boni ɓalaa ma yeeluɠɔ ga masa golai ta ɠa ʋaazu, é ɠula Davide ná-pɛlɛyeɠei wu (9:6). Minazeɠe Niinɛi ma zɛʋɛi ɠɛɛ nuiti ti laaʋilɛni Ezayi Ná-Sɛʋɛi zu wooiti ba ga mɔinɗa, ta ti laani da ga masa golai nii Ezayi ná-fai woni ma yeeluɠɔ, naa ɠa é ga Yesu. Ezayi ɠa Zan Ɓatisete ʋaa vai wosu, nii é ʋaazu ga é pelei ɓɛtɛ Yesu luɠɔ, ga GALA daawooi maaʋele, nii é ɠɛni bosu é ʋilɛ naa ʋaa vai ʋa (40:3).

Unsosuʋɛ

1. Sɛʋɛ lɔɔzeizuʋɛ ma mɔungi zɛʋɛʋɛ aisa Zuifu nuɓusɛiti ti ʋa ɠɛ ga Ɓaɓilɔne yooi ná-duɔiti. Adaʋɛ tɔna ka ɓɔɛzu é ʋilɛ GALA ná-tukpɔɠaaleʋei ʋa (1:1—39:8).

2. Gaaɓelasuʋɛ ɠa ɓɔɛzu é lo Izilayɛle ʋa, siɛgi zu a ɠɛna la ga ɓɔɠɔ you ʋolu, ta é lo ná-nuɓusɛiti ta-ɠaanɛɛnɛi ʋa (40:1—66:24).

GALA gooi é lo tukpɔɠaaleʋei Izilayɛle laalɔɠɔma

1

1 Kulakɛlɛmai Amɔse ná-doun zunui Ezayi sɔlɔɔni, é ʋilɛ Zuda masadai ʋa, ta Zeluzalɛme taai. É sɔlɔɔni Zuda masagiti Woziase, ta Yotame, ta Aɠaze, ta Ezekiaseni ta-yeeɠɛɠalaiti.

Faaɠaaɠalala nuɓusɛiti

2 Woilo, geeɠɔlɔgi! Woilo dɛɛ, zooi!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔɛzu:

«Gè dointi kulani su, gè ti maaɠolo,

kɛlɛ ti wuzeɠeni dàalɔɠɔma.

3 Nikɛi makɛ nui ɠwɛɛ,

soovalegi ma nui ɠwɛɛ, é daamianigi veezu zea.

Kɛlɛ Izilayɛle la faa nɔpɛ kwɛɛ,

nà-nuɓusɛiti ti la faa ɠaaɠaazu.»

4 Nimizai ɠa è luɠɔ, kotoba yooi, ta nuɓusɛiti faaɠaaza golai ti unma,

faa ɲɔu ɠɛ nuiti mavofodai ta dointi ti zuɠoloɠologai!

Wo ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

wo Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai wɔinzeɠe,

wo ʋoluaveni ba.

5 Mini ɠa wo wɔinni é wo loɠa ná mɔnɔ,

wɔi wo vɔɔnɛai kololalai zu?

Ma ungi kpein ka zeeɓɛzu,

ma yii pɛ ge ɠɛ taɓai zu.

6 É zo kɔɠɔaʋɛ, é zeeli ma ungi ma, tanɔpɛ ge la yaa zu.

Ná pɛ maawana, maaɓolo, é ɠɛ ga pala wolai,

ti ɠaa la gbani, ti ɠaa la ɠilini,

gulɔ la ʋuuni ga ga salei.

7 Wa-yooi ɠɛa ga teʋebai zu,

wa-laa wolaiti ti ɠoloɠologa ga abui,

wɛɛinti ti wa-ɓalaɠaiti koloɠologa wo ɠaazu.

Ti pɛ ti ɠoloɠologa, eɠɛ ta loka wo zili nuiti zea.

8 Siyɔn nuɓusɛiti zɛgɛ ná

eɠɛ kotai é leezɛn ɓelei zu,

eɠɛ kota goi é kpeele ɓelei zu,

eɠɛ taai seiɗai kɛlɛ su.

9 Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii la ɠɛni ade-mɔta go yɛni vulua,

ada la ɠɛ ga Sɔdɔme ɠɛʋele nɔ kpein,

ada la ɠula nɔ kpein ga Gomɔɔl.

GALA falii la ɠɛa telebotalai maazu

10 Wɔiti wo ga kundiɠiiti, ta wɔi wo ga nuɓusɛiti,

wo la vizɔni Sɔdɔme ta Gomɔɔl ɠundiɠiiti ta ma nuɓusɛiti ba.

Naa ɠa é ba, à woilo mu Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma.

À wo-woiyeɠeiti daalao ada-ƓALAGI ná-kala gooiti tuɠɔ.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Màavaa nɔpɛ ge la wa-zalaɠa mɔinmɔingiti ba.

Gè ɓɔlɔa wa-ʋaala sinɛiti ba, ti ɠalazu abui ɠa, ta nikɛ wulɔiti,

gè la wɔinni ga nikɛ zinɛiti ta baala ziʋoiti ta boli zinɛiti ma ɲamaiti.

12 Siɛgi zu wo ʋaazu la ga wo ɓɔɠɔ lɛ ga ze,

ɓɛ ɠa a ɗa ɠɛ wo ɠɔɠɔ ʋilɛ nà-koizuʋɛ?

13 À looɠo ʋaazu pɔ̀ ga vebɛaniiti,

fuun faa nɔ ɠa ná.

À looɠo zalaɠaiti ma luului ɠulazu bɛ̀,

naa ɠa ga kɔzɔba ani gàazu.

À looɠo alu toga niinɛi ma vɛti ɠula vaiti ba,

ta dooɠo foloiti, ta fɛti wolaiti.

Kpɛ̀dɛ la mɔ naama Ɠala dɛbi maaɓɔgiti,

nui naati ti kɛɛzu niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

14 Ungo, wa-alu toga niinɛi ma vɛtiiti ta wa-vɛtiiti kpein ti wɔinzeɠeʋɛ mà mɛtu,

ta nɔ ùnma ga kasɔi, gè ɓɔlɔa ga ti zeɠe vai.

15 Siɛgi zu wo yeeiti maalesu da ga wo fali,

nà ɠaazulɔɔɠu wo ʋa,

wo fali ʋa ʋele-o-ʋele,

gè la wo woomɛniga pɛ,

mazɔlɔɔ wo-yeeiti daavegɛ ga ɲamai.

16 À maagba, wo ɲade,

à wa-ɠɛɛwoti ɲɔiti seɠe gàazu,

à looɠo faa ɲɔu ɠɛɛ vai ʋa.

17 À faa ʋagɔi ɠɛɛ vai maalɛlɛ,

wo sɔle fai ɠɛ,

zɔi ti maanɔɠɔzu, wo ɓɔ naa ʋa,

à podoin maalobo,

à poanzai maavaawo.»

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«À ʋa, ade yɛpɛ ʋɔɔma.

Anɛɛ ni wa-ɠotoiti kpɔiʋɛ eɠɛ ɲamai,

ta ɠole eɠɛ kobe kolegi.

Anɛɛ ni ti ɓɔiʋɛ eɠɛ seɠe ɓɔigi,

ta ɠole eɠɛ baala deɠai.

19 Wa devena ga wo ɠolo bɛ̀,

wa zooi ʋaalɔnɔ pagɔiti mi.

20 Kɛlɛ, ni wa ɠɛlɛna, wo ɓaka,

wa ɠɛ ga boɠa zɔkpɔi laaɠɔnɔgi,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

Zeluzalɛme ɲade fai

21 Leeni ʋe deɠɛmu, gooɠɛɠila taai ɠɛa ga koloɠolo anzanui!

Daaveni ga sɔledai, telebo fai ɠɛni ná,

niizu nu ʋaa nuiti ka ti ná.

22 Ɗa-walii ɓotaɓotaga,

ɗa-lɔɔi zupua ga ziɛi.

23 Ɗa-ɠundiɠiiti ta kololala nuiti,

tiya ɠa ti ɓɔsu faa ɠila ma ta unma nuiti,

ti pɛ, lobɛanii nɛɛʋɛ ti ʋɛ,

ti ɗa ɓizɛ maavaawo ganiiti polu,

ti ɗa podoin ná-gaamai ɠoloɠolo,

ti la ɓalaa ga poanzai maavai.

24 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

é ga Izilayɛle ná-Zɛbɛ-Su-ƓALAGI wooi ɠaa:

«Nimizai ɠa wo luɠɔ!

Mazɔlɔɔ nà ɓeteʋezu wo ʋa, sìli nuiti.

Ee, wɔi wo dàalɔɠɔma, nà wo li naa zala vai ma kpae!

25 Ee, Zeluzalɛme, nà zèei wuzeɠezu è laalɔɠɔma,

gè è ma ɓɔlɔɓɔlɔgiti gaawuun,

gè è gba eɠɛ tɔbɔ ga ʋu ani ʋa,

gè è ma nɔɠɔi pɛ kula ba.

26 Nà ʋaazu ʋolu ga ɗa-lukpɔɠaaleʋe nuiti

kɛʋelei é ɠɛni la mɔungi,

ta è lɛnɛ nuiti ʋelei é ɠɛni la tɔɔzeizuʋɛ.

Naa ʋoluma, ta è loli ga:

‹Telebo taa wolai›, ta ‹Wooɠɛɠila taai›.»

27 Unmɔɔgi ɠa ʋa Siyɔn ʋɛ,

siɛgi zu é ziɛzu la ga sɔledai.

Ná-nuɓusɛiti ti-ziɛ ʋeleiti falibogai,

naati ta unmɔɔgi zɔlɔɔ

siɛgi zu ti ziɛzu la telebodai zu.

28 Kɛlɛ toɠa ɠɛ ga nimizai

kololala nuiti bɛ, ta kotoba nuiti.

Niiti ti zeɠezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

naati undaa ɠa ʋili.

29 Wa unfe ga zalaɠa wulu wolaiti wo ɠitogai ti ʋa,

wa unfe ɓalaa ga kpeleiti wo yiimazeɠeni ga tiye.

30 Wa ɠɛ eɠɛ naama sɛne guluiti

siɛgi zu ti-ɠaalaagiti ti ʋuuzu la,

ɓaa eɠɛ naama ɓeleiti

siɛgi zu ti ʋalasu la ziɛi ma.

31 Zɔi sulogai ti pɛ ba, naa ɠa ɠɛ eɠɛ geze vukɔi,

ná-kɛɛwotii ɠɛ eɠɛ abuɓeɓelai,

ti felegɔ ta ɠala ʋɔɔma,

nu nɔpɛ ge la ma abui ʋaa.

2

Maliɠii ná-gizei

1 Wooiti Amɔse ná-doun zunui Ezayi ti zɔlɔɔni GALA zea kulakɛlɛmai zu, é ʋilɛ Zuda masadai ʋa, ta Zeluzalɛme taai.

2 Yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti ta zeelina,

Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠizei ɠaa ɠa ɠooza, é lo gizeiti pɛ maazu,

toɠa lo gize goiti pɛ maazu,

nuɓusɛ ʋɛbɛi ɠa ɠɛ liizu pɔ bɛ.

3 Zii ɠiligiti ta ɠɛ liizu ná, ti ɗa ɠɛ ma:

«À ʋa ade lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gizei ma,

Zakɔɓe ná-GALAGI zei ʋɛlɛi wu,

naa ɠa a kɛ, é ná-peleiti dɛɛ ga adeye,

ade ʋa ziɛ ga ná-peleiti.»

Mazɔlɔɔ Siyɔn ɠa tɔgi a zeɠe ná,

ta Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠa zɔlɔɔ Zeluzalɛme nɔ.

4 Toɠa zaamazu logi wo zii wolaiti zɔɠɔzu,

toɠa ɠɛ ga nuɓusɛ mɔinmɔin tukpɔɠaaleʋe nui.

Ta ta-ɠɔɔɠɔ woɠa zɔkpɔiti kɛ ga kaliiti,

ti ta-ɓɛɛinti kɛ ga molo leʋe woɠaiti.

Zii la mɔ valaa zii ʋa,

nu la mɔ kɔɔɠɔ vaa ma ɠala boga.

5 Zakɔɓe mavofodaiti, à ʋa deɠɛmu,

ade ziɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wozakalagi ɠa.

Maliɠii ná-foloi

6 Maliɠii, è la mɔ ɗa-nuɓusɛiti pɔ, Zakɔɓe mavofodaiti.

Mazɔlɔɔ folo ɠulazu ʋelei ma ungaiziɛ nuiti ti ʋooʋaa ti zaama,

eɠɛʋelei ti ʋooʋaai la Filisiti yooi zu.

Ɗa-nuɓusɛi ɠa yeeʋilisu ɓɔɠɔ zu ta wɛɛinti.

7 Ná-zooi laavegɛ ga walii ta zanugi,

ɓela ge la ná-naavoloi ʋa.

Ná-zooi laavegɛ ga sooiti,

ta nu la zooga ná-kɔɔɠɔ wotoloiti gaalusu.

8 Ná-zooi zulaavegɛ ga zɛɛ ɠalagiti ɓalaa,

ɛsɛ pɛ ka nɔkɔsu kɔɔɠɔ ganigiti bu,

aniiti tiya ɓɔɠɔi ti ti ɓɛtɛai ga yeeɓeɠai,

nuɓusɛiti ti ti ɓɛtɛai ga yeei.

9 Naa ɠa é ba, nuɓusɛi pɛ maanɛɛʋɛ ga é ɓɔɠɔmaayei,

é laaʋɛɛ fufiligi ʋa.

Ɗɔun ɗa, Maliɠii, mina ti wuzeɠe!

10 À lɔɔɠu fasa yeɠeiti su,

à lɔɔɠu zooi wu,

wo maaɠooza Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ʋa,

ta ná-maayikii ma voloi.

11 Nuɓusɛiti ta-ɠaazumaanɛɛiti gaa ɠa yei,

toɠa waso nuiti gaayei,

naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe ka a wɔɔlɔ.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii folo ɠila deveʋɛ,

gaazumaanɛɛ nuiti daalɔɠɔma ta waso nuiti pɛ,

ta naati daalɔɠɔma niiti ti ɓɔɠɔ lɛɛzu su, ti ɠaa ɠa yei.

13 Toɠa ɠɛ Liɓan sɛdele guluiti daalɔɠɔma,

ti wuzeɠeai, ti ɠaaɠooza, ta Ɓasan sɛne guluiti pɛ.

14 Toɠa ɠɛ gize ɠaaɠoozagi pɛ daalɔɠɔma

ta gize goiti daalɔɠɔma, ti wuzeɠeai.

15 Toɠa ɠɛ siɠi gaaɠoozagiti daalɔɠɔma,

siɠi golaiti nu la lɔa ti ʋa.

16 Toɠa ɠɛ Taalasise ɓatoiti daalɔɠɔma

ta ziɛ ɠa ɠeingiti pɛ ti wola ʋagai.

17 Nuɓusɛiti ta-ɠaazumaanɛɛiti gaa ɠa yei,

toɠa waso nuiti gaayei,

naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe ka a wɔɔlɔ.

18 Zɛɛ ɠalagiti kpein ta ɲɛɛlɛ.

19 Nuiti ta lɔ pugiti su,

ti lɔ zooi ma yeɠeiti su,

ti maaɠooza Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ʋa,

ta ná-maayikii ma voloi,

siɛgi zu é wuzeɠezu la ga é eteai maalua.

20 Naama volo ná, zɛɛ ɠalagiti ti ga walii ta zanugiti,

nuiti ti ti ɓɛtɛai, ti ɗa nɔkɔ ti wu,

ta naati seɠe, ti ti ʋili ya inɛgiti bu ta dɛvɛiti.

21 Nuiti ta lɔ pugiti su,

ti lɔ kɔtui ma yeɠeiti su,

ti maaɠooza Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ʋa,

ta ná-maayikii ma voloi,

siɛgi zu é wuzeɠezu la ga é eteai maalua.

22 À ɓe ɠalivaazu nuɓusɛi ma,

fiilɛ goi é sokpa zu, naa nɔ ɠa é ga ná-eteai,

tosuʋɛ ɠa ga mini?

3

Masa fai zupu ʋelei Zeluzalɛme

1 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ʋaazu

Zeluzalɛme ta Zuda masadai ʋalasu poluzeizuʋɛti kpein ma,

daamiani sɔlɔɔsuʋɛ pɛ, ta ziɛ zɔlɔɔsuʋɛ pɛ,

2 kɔɔɠɔ nu ɠɛzɛiti ta salaʋusuiti,

tukpɔɠaaleʋe nuiti ta GALA goo wo nuiti,

ungaiziɛ nuiti ta kɛwolaiti,

3 nu ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠundiɠiiti ta seizumaanɛgiti,

nu lɛnɛ nuiti ta molikulagiti,

ta niiti ti zoogai zoɠo fai la gola.

4 «Nà buzeɠe niinɛgiti sei ti unda ga kundiɠiiti,

ti masadai ɠɛ ti unda ʋelei nɛai la ti ʋɛ.

5 Ta ɓɔɠɔ zopele ɲɔu ti ɠilagilagi,

siɛpolui ɠɛ siɛpolui laalɔɠɔma,

seiɲɔɠɔi ɠɛ seiɲɔɠɔi laalɔɠɔma,

buzeɠe niinɛgiti ta wuzeɠe kpakologiti daalɔɠɔma,

nu ɲakaiti ti wuzeɠe seizumaanɛgiti daalɔɠɔma.»

6 Zunui ta ɠa ɗa yeeʋili kɛɛɠɛloin zu, ná-bolodamai ta, é ɠɛ ma:

«Ɗobo gila ka è ʋɛ, ɠɛ ga ada-ɠundiɠii.

Devei wo ada ɠoloɠologai tɛi unda!»

7 Naama volo ná, zɔi ɠa gooɠaaʋote ga woo wola, é ɠɛ ma:

«Gè la ga ɗɔɠɔtɔlɔ,

ani nɔpɛ ge la nà-pɛlɛwuʋɛ ga daamiani ɓaa seɠe.

À mina kɛ̀ ga nuɓusɛiti ta-ɠundiɠii!»

8 Zeluzalɛme ɓunɛni,

Zuda ɠa laani zooi ma,

kpɔɛzuɠulaiti ta kɛɛwotiiti su,

ta Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,

ta losu daawu.

9 Ti ɠaazulo pelei zeele wooi woni ti laalɔɠɔma.

Ta ta-ɠotoi lɛɛzu eɠɛ Sɔdɔme,

ti la dɔɔɠuzu.

Ti maa ɠa nɔɠɔ!

Mazɔlɔɔ ta maanɔɠɔi ɓɛtɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ.

10 Wa zoo wo bo telebo nui ma

ga toɠa undaanɛɛi zɔlɔɔ,

mazɔlɔɔ toɠa ná-kɛɛwotiiti ma ɠulanumai zɔlɔɔ.

11 Maanɔɠɔ ɠa faa ɲɔu ɠɛ nuiti bɛ!

Pele ɲɔi ɠa ti ma,

ta ti zo, eɠɛʋelei ti kɛɛni la.

12 Nà-nuɓusɛiti ta kpɔlɔi zu buzeɠe niinɛgiti zea,

anzanuiti ta zeini ti unda.

Nà-nuɓusɛiti, niiti kpein ti losu wo luɠɔ, ta wo ɠakasu.

Pelei wa ziɛ su, ta supuzu wo ya.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI wuzeɠea tukpɔlo fai ma,

é wuzeɠea, é ʋa nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe.

14 É lia ga ná-nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, é ɠɛ ma:

«Wo leezɛn ɓelei ɠoloɠoloni.

Nii wo kulani bala beaiti zea,

wo naati gaalɛa ba wa-ʋɛlɛiti bu.

15 Leeni ɠa losu ma mu, wo nà-nuɓusɛiti fɔkisu,

wo ɗa bala nuiti gaaʋolo ɠɔɠɔi wu?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

É lo Zeluzalɛme anzanuiti ba

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma:

«Tɔɔzei Siyɔn anzanuiti ti ɓɔɠɔ wasoni,

ta ɠɛna ziaa, ti ɠɔgi lo ga,

ti ɠaazu geezu,

ti ɗa li vaavaa,

ti ɗa talagi ɓɔɛ, é ti-ɠɔɠɔ ʋa,

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kpaanagi ɠɛɛzu Siyɔn anzanuiti unmaʋɛ,

é ti unma ɲakai ʋilɛ.»

18 Naama volo ná, Maliɠii ɠa ta-maaɠili zɔɔlaiti kula ti ma, niiti ti ga: balaɠaegiti ti ti-ɠɔɠɔiti ba, timɔ wɔɔlɔgiti, ta balai kulaai ga alu toga niinɛi, 19 goizu anigiti, ta balaiti, ta bɔɔlɔgiti, 20 masa bɔɔlɔgiti, kɔɠɔ ʋa yɔlɔɠɔiti, saamaɠili fɛlɛaiti, gulɔ maku nɛɛnɛ puu aniiti, undaanɛ zɔlɔɔ ganii, 21 balaɠaegiti, ta sokpazu ʋalaɠaegiti, 22 seɠe ʋapa golaiti, ta seɠewuzeɠe wolaiti, ta seɠeungiti, ta ɓɔlɔiti, 23 pɛtɛgiti, ta geze zeɠei, ta seɠe zakpai tɔungi ma, ta nii ti kpesasu ɠakai wu.

24 Ani luulai makugi ɠa a ɠɛ ʋɛ ta-wulɔ maku nɛɛnɛgi ná,

galu ɠilagi nɔ ɠa a ɠɛ ga saamaɠiligi.

Tɔun fɛlɛa ʋagɔi ɠa ɠɛ ga kpaanagi.

Saa wɔlɔ wo seɠei ɠa ɠɛ ti ɠɔba, seɠe wola ʋagɔi ʋotogi zu.

Ti-ɠɔlɔ pagɔi ɠa ɠula ti ma, é valibo ga nii ɠaazu ʋagɔ nɔpɛ ge la ba.

25 Ɗa-zalaʋusuiti ta loo bu ga boɠa zɔkpɔi,

ɗa-ɠɔɔɠuluɓaiti ta za kɔɔmaʋɛ.

26 Naama volo ná, Siyɔn ná-pɛlɛla ɓogiti pɛ ta kpalagi wo, ti ɠaalɛi.

Taai koloɠologai, toɠa ɠɛ zeini zooi ma.

4

1 Naama volo ná, anzanu lɔfela ɠa ɗa zunu ɠilagi zo, ti ɠɛ ma:

«Gi la ɠɛa è unma ga kasɔ daamiani faa zu ɓaa seɠe vaa zu.

Kɛlɛ è-laaseigi nɔ ʋɛɛ gi ʋa!

Unfegi ɠula gi ɠaazu nɔ.»

Ʋelela ʋele vai ma wozakalagi

2 Naama volo ná, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI pɔnɔsu,

maa ɠa yiki, lɛbiyai ɠɛ bɛ,

zooi ʋaalɔnɔgi ɠa ɠɛ ga unbuzeɠe vaa wola,

Izilayɛle nui mɔtaiti bɛ ti yɛsu vulua.

3 Naazu zɔiti ta yɛ vulua Siyɔn

ta loli ga nu ɲadegaiti,

niiti pɛ ta zɛʋɛ ná-sɛʋɛi zu

ga ti zɛnvui wo Zeluzalɛme.

4 Maliɠii ɓega ʋoluma ga Siyɔn anzanuiti ta-ɠɔzɔba vaiti gba,

é Zeluzalɛme ɲade ɲama ʋui ma é ɠɛɛni ná,

ga zɛnvu viilɛi maaʋele nii é telebodai ta ɲadedai ɠɛɛzu.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kpɛtɛ ga Siyɔn gizei pɛ ma,

ta niiti pɛ ti ɠaalɛɛzu ba ná,

tonaɓiingi ɠɛ ti maazu foloi, kpidii duului ta abui ma wozakalagi.

Maliɠii ná-lɛbiyai ɠa ɠɛ ti pɛ maazu ga ti makɛ anii,

6 eɠɛ kotai é niinigi veezu foloi, é nu makɛ, die ge mina zei è ma,

é ɠɛ ga nu lɔɔɠuzu ta nu makɛsu fiilɛ wolai ta tonai ʋa.

5

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-leezɛn ɓelei

1 Wɔinʋɛ gè guyei loo nɛ̀ɛbɛ nui ʋɛ,

nɛ̀ɛbɛ nui ná-guyei é lo ná-leezɛn ɓelei ʋa.

Leezɛn ɓelei ɠɛni nɛ̀ɛbɛ nui ya ɠani ɓɛtɛ ɠizei ma.

2 É zooi wolini, é kɔtuiti kula ná,

é yiimazeɠe ga siinziin ganigiti, é ti zin ná.

É pɛlɛ ɠaaɠooza golai loni leezɛn ɓelei zaamaʋɛ,

é kɔɠɛi lo ná.

Kigi ɠɛni ba ga ná-kpelei ɠa dɔɔɓɔi gwaa ʋagɔ wosu,

kɛlɛ dɔɔɓɔi gwaa ɲɔi nɔ ɠa é boni.

3 «Niizu deɠɛmu, Zeluzalɛme nuiti ta Zuda nuiti,

à ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nuiti gi yɔɠɔzu gá nà-leezɛn ɓelei!

4 Leeni ɠa mɔnɔ nà la kɛ nà-leezɛn ɓelei ʋɛ,

nii gè la ɠɛni dɛ kɛɛni bɛ?

Leeni vaa zu, siɛgi zu gè ɠitoni ba la

ga toɠa dɔɔɓɔi gwaa ʋagɔ wo,

é la ma ʋagɔ woni, kɛni ma ɲɔi?

5 Nà nii wosu wo ma,

nii gè ʋaazu kɛɛzu ga nà-leezɛn ɓelei.

Nà sasai ɠulazu ma,

toganiiti ti ʋa ti mi.

Ná-siɠigi é ma ga sasai, nà naa wolozu ma,

teʋe nuiti ti ɗa ɠɔɠɔi lo su.

6 Nà koloɠolosu,

nu la gaaɓɛtɛa, su la ɓɛtɛa,

kpolo ɠaingiti ta ʋɔnɔ su ta ɠaingi ma zii pɛ.

Nà tonaɓiingiti deve ga

ti mina tona ɗɛ gila kpalaa pu ma.»

7 Tama, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-leezɛn ɓelei ɠa

é ga Izilayɛle ná-pɛlɛyeɠei.

Kpelei nii gola nɛɛni bɛ,

naa ɠa é ga Zuda nuɓusɛiti.

Kigi ɠɛni ba ga ta sɔle fai ɠɛ,

tɔun kɛni nɔ telebotala vai.

Kigi ɠɛni ba ga ta telebo fai ɠɛ,

naa ɠɛ ga kidaaʋili kpeei!

Fai niiti ti wanazu GALA ma

8 Nimizai ɠa pɛlɛ ʋu pɛlɛ ma nuiti bɛ,

ta ti kpalagiti puuzu ɓɔɠɔ ma,

eyɛsu zɔɠɔzu la mɔ ɠɛa ti ʋa,

tiya ɠila nɔ ti yɛ zooi zu.

9 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ ma:

«Pɛlɛ mɔinmɔingi naati ta ɠoloɠolosu,

pɛlɛ wolai naati ti wola ʋagai, ti wu ɲakai ɠa ɠɛ de, nu la ɠɛa ti wu.

10 Anɛɛ leezɛn ɓelei é ga mɛtɛlɛ waa ʋuusaʋagɔ (30.000),

é ma lɔɔ ɗɛi la ɠɛa ga litɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50),

zɔi nɔpɛ a kilo unsaʋagɔ (300) vaza moloi zu,

su puusaʋagɔ (30) nɔ ɠa a teʋe.»

11 Nimizai ɠa naati tuɠɔ, niiti ti wuzeɠezu sobuzobui

ga ti ʋilɛ gaazulati ganiiti polu,

ti geemaaliizu kpidii zu, ti ɗa ɓɔɠɔ ɓadi ga dɔɔi!

12 Papa ta kɔnigi, ta tamadegi, ta koolei, é ɓɔ dɔɔi ʋa,

naati ka ta ɗa ta-vɛtii ɠaanɛ.

Kɛlɛ ti la ɠaazulosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiiti ba,

ti la naa ɠaazu, nii é kɛɛzu.

13 Naa ɠa é ba, nà-nuɓusɛiti ta li duɔlai zu,

mazɔlɔɔ ti la kɛɛni ti ʋa faa ɠaaɠa.

Ta-nu wolaiti ta za ga pului,

nuɓusɛi zɔiti ti za ga kpɔɔle wɔin.

14 Naa ɠa é ba, gɔvɛalaazu ɠa ɠɔdaʋɛ zuwɔɔlɔzu,

é laalao, kwɛ ge la ba,

seizumaanɛgiti ti taazuʋɛ ta bɛbɛi é sɔngɔi wosu,

ti pɛ ta yei ná ʋɔɔma, ta-ɠoozunɛ zɔngɔi ʋilɛ ti ʋolu.

15 Nuɓusɛi pɛ maanɛɛʋɛ é nɔkɔ,

é ɓɔɠɔ unmaayei fufiligi zu.

Gaazulɛ nuiti gaazumaa ɠa yei.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ná-bɔɔlɔi lɛ ná-tukpɔɠaaleʋeiti su,

GALA Ɲadegai ɠa ná-ɲadedai lɛ telebodai zu.

17 Baalagiti ta laamii taazuʋɛ ná ɠoloɠologai,

eɠɛ ta laamii lɔɓɔi zu,

boli yiʋoiti ta laamii ada ɠoloɠologai,

ʋɛ naavolo nuiti kɛlɛai ná ʋa.

18 Nimizai ɠa naati tuɠɔ,

niiti ti ta-vaaɠaaza golai mɛɛnsu ɓɔɠɔ ma ga ʋoluʋelei,

galuiti ti ba ti ya ga zɛɛi,

ti kotoi mɛɛnsu ɓɔɠɔ ma

eɠɛʋelei nu wotoloi mɛɛnsu da ɓɔɠɔ ma.

19 Ti ɗa ɠɛ ma: «GALA ge suvilɛ lɛɛ, é ná-botii ɠɛ,

nii a kɛ gi ka!

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ná-faazeikpasuiti ti laazeelina,

gi ʋa ti ɠwɛɛ!»

20 Nimizai ɠa naati tuɠɔ,

niiti ti faa ɲɔi lolisu ga faa ʋagɔi,

ti faa ʋagɔi loli ga faa ɲɔi,

ti kpidii valibo ga wozakalagi,

ti wozakalagi valibo ga kpidii,

ti ani nɛɛnɛgi valibo ga ani wanawanagi,

ti ani wanawanagi valibo ga ani nɛɛnɛgi.

21 Nimizai ɠa naati tuɠɔ,

ti ɓɔɠɔ ɠaazu ga ɠima nuiti,

ta ti ɓɔɠɔ ɠaazu ga keleɠele nuiti.

22 Nimizai ɠa naati tuɠɔ,

niiti ti ga dɔɔ ɓɔle ɠundiɠiiti,

ta niiti ti ga dɔɔ ɓaagiti kpɛtɛ nuiti.

23 Ta ɗa sɔba nui zuvaayɛ ga lobɛani maaʋele,

ti telebo nui ná-gaamai ɠula zea tukpɔɠaaleʋezuʋɛ.

24 Naa ɠa é ba, ta ɠala, eɠɛʋelei abui a ɗa tufa vɔɔi ɠala la,

ʋele ɠana ti-ma zapei a ɠɛ la, eɠɛ a luula,

ti ma ʋuai ɠa ɲɛɛlɛ eɠɛ fufiligi,

mazɔlɔɔ ti Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-tɔgi ʋiliga ya,

ti Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai laawooi ʋɛlɛʋɛlɛ.

25 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani ná-nuɓusɛiti ma.

É yeeɓuun, é ti loɠa.

Gizeiti ti ɓalini.

Poomaiti ti ɠɛ eɠɛ kaʋaiti, ti ʋuuni taazuʋɛ.

Kɛlɛ naa la Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɓega pɛ, zeei wuzeɠeai ɠa yɛ de nɔ ɠɔ.

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI poogi lɛa geezu nuɓusɛiti bɛ ti maaɠoozaai,

toɠa ti lolisu foei zu ga ti ʋa, ti zeɠe zou ɓela ga.

Wɛlɛ ta ʋa ga gaazuvilɛi, ta ga zeeli gaamanɔ.

27 Nu la ti zaama, nii a ɗa ɓɔlɔ,

nu la ná, nii a ɠɛ ɲiikpisu,

nu la lia siingisiingi, nu la ɲia,

saamaɠili nɔpɛ ge la viega,

saʋala galui nɔpɛ ge la ɠoloɠologa.

28 Ná-mɛɛn ɠaeiti gaaliʋɛ,

ná-mɛɛn ɠaeiti kpein gaalɛɛʋɛ,

ná-sooiti polokagiti ɓaaʋɛ eɠɛ kɔtu lɛigi,

ná-kɔɔɠɔ wotoloiti kɔɠɔiti kɛɛʋɛ eɠɛ tɔngɔlɔ fiilɛi.

29 Siɛgi zu ta-zalaʋusuiti ti zikɔzu la,

ɗa ɠɛ nɔ zala zaai,

ti-zikɔ wooi ɠulaʋɛ ga zala yiʋoiti.

Ti ɗa zɔngɔ, ti ti-laamianigi zeɠe, ti lii la,

nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa kula ti ya.

30 Naama volo ná, zɔngɔi ɠa wo ma,

eɠɛ kpoloɗɛi zɔngɔ wooi,

nu ɠa wɛlɛ zooi zu,

wɛlɛ ná pɛ ge ɠɛa ga kpidii ta kidaaʋiligi,

wozakalagi ɓidia ga tonaɓiin golai.

6

Ezayi loli fai

1 Konagi masagi Woziase zaani la, gè Maliɠii ɠaani zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, gola ɠaaɠoozaai, ná-seɠei lakɔlɔgiti ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi wuulaavesu. 2 Geezuɠeelaiti ti volozu gola, ti ɠɛni loni maazu, ti ɠilagilagi ɠoʋegi ɠɛni ga dɔzita, felegɔiti ka ti ɠɛni ɠaazuʋɛ maalɔɔɠuzu la, ti ti-ɓusɛiti maalɔɔɠu ga felegɔiti, ti ɗa ɠoʋe ga felegɔiti. 3 Ti ɠɛni wooɠulazu ɓɔɠɔ ma, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ɲadegai, ɲadegai, ɲadegai,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii!

Eteai pɛ sulaavega ga ná-lɛbiyai!»

4 Ti-wooi ɠɛni kpogiti kpalizu ma wuulaagiti ga, GALA sei ʋɛlɛi laaveni ga duului. 5 Názu ɠa gè ɠɛni la ma: «Nimizai ɠa tùɠɔ! Gè loa ya, mazɔlɔɔ nà ga zunui nii dakɔlɔgiti kɔzɔai, nà zeini nuɓusɛiti saama, niiti ti-lakɔlɔgiti kɔzɔai, gàazuɠɛzɛiti ti Masagi ɠaa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii!»

6 Kɛlɛ geezuɠeelai naati ti volozu, gila ge ɠoʋeni, é ʋa pɔ̀ bɛ. É abulekai zeɠeni zalaɠa ɠulazuʋɛ ga bɛɛn koiti ti ɠɛni zea. 7 É fɔɔɠuni dàaʋɛ ʋa, é ɠɛ mà: «Nii vɔɔɠua è-lakɔlɔgiti ba, ɗa-vaaɠaaza golaiti ti ɓega, ɗa-ɠotoi gbaa.»

8 Gè Maliɠii wooi mɛnini, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa nà teʋe? Ɓɛ ɠa a ɠɛ ga gi-laavaawo nui?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Nà ɠaa, tèʋe.»

9 Maliɠii ɠɛni ma:

«Li è ɠɛ niima nuɓusɛiti ma:

Wa la woilo nɔ,

kɛlɛ wo la faa ɠaaɠaa pɛ!

Wa la wɛlɛ nɔ,

kɛlɛ wo la wozaɠaa pɛ!

10 Niima nuɓusɛiti kɛ ga kigaaza nuiti,

ti woizuɓɔlɔ, ti ɠaazuɠole,

naa ɠa a kɛ ti ɠaazu mina wozaɠa,

ti-woiyeɠeiti ti mina faa mɛni,

ti-yii mina faa ɠaaɠa,

ti ʋa ɠale ma pɔ̀,

nii a kɛ ti ʋa ɠɛdɛ.»

11 Gè ɠɛni ma: «Màliɠii, eyɛsu siɛgi ɓɛgele zu?» É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà:

«Eyɛsu taaiti ti ɠoloɠolo,

nuɓusɛiti ti ɠula ná ʋa,

pɛlɛiti suwo, nuiti ti ɠula náti,

dɔɓɔi zuɠoloɠolo, é ɠɛ ga teʋebai.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa nuɓusɛiti maaɠooza,

kɛlɛbai ɠa wo ga zooi mɛtu.

13 Ni nuɓusɛiti ma ʋuusiɛi a yɛna vulua,

naati ɓalaa ta tɔnɔ sɔlɔɔ ga ti ɠala ga abui.

Kɛlɛ eɠɛʋelei telebɛnete gului ta sɛne gului ti la,

ta ɗa ti ma lɔkulugi makɛ da, ta ti ʋɔna,

niima nuɓusɛiti ma lɔkulugi ɠa ɠɛ ga ma zuwu ɲadega.»

7

Keela wooi é woni masagi Aɠaze ma

1 É ɠɛni ga naama ziɛgi zu, Yotame ná-doun zunui, Woziase ná-dounloin Aɠaze ɠɛni ga Zuda masagi. Siili masagi Lesin ta Izilayɛle masagi Peka, Lemalia ná-doun zunui, ti liini ga kɔɔi Zeluzalɛme laalɔɠɔma, ti ʋa so, kɛlɛ ti la ɠɛni zooni ti ʋa so. 2 Naa wogai ma Aɠaze ma, Davide mavofodai, ta ná-koii, ga Siili nuiti ti kɔɔlaaɠai ʋuuni Efelayime yooi zu, masagi ta ná-nuɓusɛiti ti zasuɓalini ga naama wooi, eɠɛ fiilɛ wola a ʋa, é ɗa dɔɓɔi zu wuluiti ɲiikpi.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Ezayi ma: «Ɠula, ɗa-o, è-loun zunui Seyaal-Yasube-o,* wo li, wo Aɠaze ʋɛtɛ, toɠa ziɛ makɛsuʋɛ é maazuʋɛ naama ʋelei ɠaaɓelazuʋɛ, pelei nii é liizu kala loo nuiti ta-lɔɓɔi zu. 4 Ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓɔɠɔ zo, yiilɛi, mina lua, mina ɓali Siili nui Lesin ta Lemalia ná-doun zunui ta-yiiɠaawanai ɠakala. Ta nɔ ga koʋi leʋe kpuɠa felegɔiti duului ɠulazu ti ʋa. 5 Gè kwɛɛ ga Siili nuiti, ta Peka ta Efelayime zalaʋusuiti, ti toosu vai ɓɛtɛʋɛ è laalɔɠɔma. Ti ɠɛni ma: 6 Ade li Zuda masadai laalɔɠɔma! De maalua, de ɓɔi da é ʋɛɛ de ʋa, de Taɓeyɛle ná-doun zunui zei unda ga masagi, ga maaɓaai. 7 Kɛlɛ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ:

Naa la zolooga pɛ,

naa la ɠɛa pɛ.

8 Mazɔlɔɔ Damase ɠa é ga Siili yooi ma masa taa wolai,

Lesin ɠa é ga Damase ma ɠundiɠii.

Kona ʋuulɔzita maazu lɔɔlugɔ (65) nɔ ʋe ná, Efelayime ɓezeɠele, ti la mɔ ɠɛa ga nuɓusɛ.

9 Samali ɠa é ga Efelayime yooi ma masa taa wolai,

Samali ɠundiɠii ɠa é ga Lemalia ná-doun zunui.

Ni ladala la wo ya, wo la loga kpaan.› »

Emanuwɛle ná-poogi

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mɔnɔ Aɠaze ma: 11 «Poogi ta maaɠaazaɠabo ɓɔɠɔ ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI ma, ga é fe è ya, é ɠɛni ga gɔvɛalaazu ʋele vaa, ɓaa geezu ʋele vaa.»

12 Kɛlɛ Aɠaze ɠɛni ma: «Gè la gaazaɠa nɔpɛ bosu, gè la Ɠɔoɠɔ GALAGI zuɠɔɠɔsu.» 13 Ezayi ɠɛni ma naazu: «À woilo, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo, Davide mavofodaiti! Toɠa ga faa go wo ɠaazu ɓaa, ga wo nuiti suɓɔlɔ ta-yiilɔɔi zu? Wa pɔ wo nà-GALAGI ná-ziilɔɔi zuɓɔlɔ? 14 Naa ɠa é ba, Maliɠii ɓɔɠɔi ɠa poogi ve wo ya: Wɛlɛ, kogi ɠa anzalopoi ma, toɠa doun zunu zɔlɔɔsu, toɠa daasei pɛɛ ga Emanuwɛle, nii poluʋɛ ga ‹GALA ka ade ʋa›. 15 Toɠa yɛ nikɛ ɲiimiɗɛi ma wulɔi miizu ta kɔin gulɔi, eyɛsu é vɔni faa ma é ɠɛlɛ faa ɲɔi va, é yiimazeɠe ga faa ʋagɔi. 16 Aisa zunu loungoi ʋa zoo ɠɛlɛzu faa ɲɔi ʋa, é ʋa yiimazeɠe ga faa ʋagɔi, masa felegɔiti ti è maaluazu, ta-nuɓusɛiti ta ɠula ta-yooiti ba. 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu ga naama voloiti è ʋɔ, wa ɗa-nuɓusɛiti, ta ɗa-ʋɛlɛyeɠei, nii kɛɠala voloa ti la dɛ ɠaani ɲɛgɛlɛin, é zo naama voloi ma yeei Efelayime ɓeteʋeni la Zuda ʋa, Asiili masagi ná-fai ɠana.»

Kɔɔi loo vai ta nii a ɠula su

18 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa toligi wo ga foei

dɛgiti ti Ezipete ɗɛ wolaiti ma, ti ʋa,

ta Asiili yooi zu ɠɔingiti.

19 Ta ʋa, ti ʋu pɛtugiti su,

ta fasa laaʋalizuʋɛti,

ta dɔɓɔɠɛlɛgiti su,

ta tufa lɛnugiti su.

20 Naama volo ná,

Maliɠii ɠa kpekai ziingao ziɛ wolai Efelate ʋoluʋɛ,

naa ɠa é ga Asiili masagi,

toɠa wɔungi ɓuye ta wo-ɓusɛi maaleɠai pɛ,

é la yeema wo-ɓɛlɛi ma.

21 Naama volo ná,

nui ɠilagilagi ɠa nikɛ ɓea ɠila to ta boli felegɔ,

22 niiti ta ɠɛ ɲiimiɗɛi wola veezu,

nu ɗa zoo é ɗa nikɛ ɲiimiɗɛi ma wulɔi mi.

Niiti pɛ ti ʋaazu yɛsu zooi zu,

ti ɠɔnɔgi ɠa ɠɛ ga ɲiimiɗɛi ma wulɔi ta kɔin gulɔi.

23 Naama volo ná,

kpelei nii kpein leezɛn ansaɠɔ waagila (1.000) ge su,

a ɠɛ ga wali ɠae waagila (1.000),

naa ɠa yɛ ɠaingiti ta kpolo ɠaingiti zea.

24 Ɗa ɠɛna lɔa ná,

kɛni mɛɛinti ta mɛɛn ɠaeiti ɠɛ è ya.

Ungo, zooi ɠa ná pɛ ka ɠɛ nɔ ga ɠaingiti ta kpolo ɠaingiti.

25 Gizei niiti tii ɠɛni ɠɛɛzu ti ma ga kalii,

nu la mɔ zooga é lɛ ti ma,

ɠaingiti ta kpolo ɠaingiti baaluabai ʋɛ.

Ta ná ɠɛ ga nikɛa laamiizu,

baalagiti ti ɗa lati ná.

8

Ezayi ná-doun zunu gila
nii daaseigi ʋoluʋɛ ba

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Kokolo gola ɠila seɠe, è sɛʋɛi ɠɛ ma, gaaɠula ga: ‹Toosui maaɓuɠaa, kɔɔzoganii maa la ɠoozani›.» 2 Gè kokologi lɛɛni ga zeele felegɔ, nu a la ti la, zalaɠa ɠula nui Ilii ta Yebelekiya ná-doun zunui Zakali. 3 Gè ʋilɛni ànzai ʋolu, GALA goo wo anzanui, é kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔni. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Toli ga Maɠɛle-Salale-Ɠase-Baze (nii poluʋɛ ga «toosui maaɓuɠaa, kɔɔzoganii maa la ɠoozani»). 4 Mazɔlɔɔ aisa doungoi ʋa zoo ɠɛɛzu ‹Dèe› ɓaa ‹Kɛ̀ɛ›, Damase naavoloiti pɛ ta li Asiili masagi ʋɔ bɛ, ta kɔɔzoganiiti ti zosu Samali.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀ mɔnɔ, é ɠɛ mà:

6 «Tɔɔzei niima nuɓusɛiti ti Silowe ɗɛi ʋɛlɛʋilini,

nii é yeizu vaa,

ti ɠoozunɛ masa felegɔiti ta-vaa zu,

Lesin ta Lemalia ná-doun zunui,

7 naa maaʋele ma, wɛlɛ Maliɠii ɠa ʋaazu ga ziɛ wolai ti laalɔɠɔma, ti ɠeɠaaɓaai,

Asiili masagi ta ná-lɛbiyai pɛ,

toɠa wuzeɠe, é ɠula daazuʋɛ,

toɠa li, é ɓudɛ kwɛgiti pɛ maazu,

8 toɠa ɠaaʋote Zuda yooi ma,

é zɛɓɛ, é ʋooʋa ma, é lɛ, é so kɔbu.

Ee, Emanuwɛle, koʋegi zuviegai ɠa ɗa-yooi pɛ sulaave!»

9 Nuɓusɛiti, à zɔngɔi wo, kɛlɛ fɔnigi ɠa wo wo ma!

À woilo, wo pɛ, wɔi wo ɠoozama zooi ɠa,

à ɠɛʋele ɓɛtɛ kɔɔɠɔ vai ma, kɛlɛ fɔnigi ɠa wo wo ma!

À ɠɛʋele ɓɛtɛ kɔɔɠɔ vai ma, kɛlɛ fɔnigi ɠa wo wo ma!

10 À faazeikpasuiti kɛ, ti pɛ ta ɠoloɠolo!

À ɓɔɠɔ ɠa, wo zoloo faiti ma, faa nɔpɛ ge la ɠula su,

mazɔlɔɔ GALA ka gi ʋa.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa maanɛai é lɛbi

11 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa mà,

siɛgi zu é sòni da ga zeei,

é tɛ̀nɛni ga gè mina ʋokɔɠɔ niima nuɓusɛiti siɛ ʋelei ma, é ɠɛ mà:

12 «À mina naati pɛ daasei pɛɛ ga yaavai,

nii pɛgi niima nuɓusɛiti ti daasei pɛɛzu ga yaavai.

À mina lua naa ʋa, nii ti luazu ba,

à mina inɛinɛ ba pa.

13 À Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠwɛɛ ga ɲadegɛ,

tɔ ɠa wo maanɛai wo unfe ma,

tɔ ɠa wo maanɛai wo lua ba.

14 Toɠa ga seizu ɲadegai,

kɛlɛ toɠa ɠɛɛzu ɓalaa ga kɔɠɔziɠa ɠɔtui,

fasai nii é ga ɓunɛ ma anii Izilayɛle masada zeizu felegɔiti bɛ,

é ɠɛ ga tumɔi ta balii Zeluzalɛme laaʋeaiti bɛ.

15 Ma mɔinmɔin kɔɠɔi ɠa ziɠa ba,

ta loo, ti ɠaleɠale,

ta ɠɔ ga balii, é ti zo.»

Maaɓɔun geeɠɛɠalai

16 Zeele wooi makɛ,

poogi ʋɛɛ tɔgi nii ʋa,

naati bɛ niiti ti ga nà-kaladopoiti.

17 Kìtogɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

niizu dɛ, é ʋoluavegɛ Zakɔɓe mavofodaiti ba,

nà-kitogi pɛ ka ga tɔun.

18 Giya ɠaa, gá dointi Ɠɔoɠɔ GALAGI ti veai zèa,

gá ga poogiti ta laavɔ aniiti Izilayɛle zaama

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ya,

nii é zeini Siyɔn gizei ma.

19 Siɛgi zu ta ɠɛna la wo ma:

«À li, wo gɔvɛ laawooleʋe nuiti gaazaɠa, ta niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma,

ti woo ɠaayeizu ti ɗa ɓɔɛ laa wu!

Nuɓusɛiti maa la nɛɛni ti ʋa ta-ɠalagiti ta gɔvɛiti gaazaɠa

fulu nuiti ta-vaa zu ɓaa?»

20 wa ti wooɠaaʋote ga:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgiti ta ná-deveiti ka maanɛai ga nu ɠale ma ti ma.

Nui nii é la ɓɔɛni ɠana,

é la geelaalaosu wozakalagi ɠaa.»

Kpidi wolai é nuiti kpɔlɔzu

21 Toɠa leʋe zooi zu, kpɔlɔi ta pului ma.

Siɛgi zu koozu ɲakai ɠɛɛzu de,

toɠa yiiɠaawana niina,

é ná-masagi ɠoto, é ná-GALAGI ɠoto,

toɠa ɠaaʋote niina geeɠɔlɔgi ma.

22 Naa ʋolu é wɛlɛ zooi ʋɔ pelei,

wɛlɛ kidaaʋiligi, kpidii, ta koozuʋiligi sosu la ná,

naa ɠa liizu ga nu kpidi ɓɔi wolai zu.

Kpidii zeɠe ná, wozakalagi ʋa

23 Kɛlɛ kpidii la yɛga ɠɔ naama yooi zu,

ʋɛ koozuʋiligi ná niizu.

Ni, siɛgi niiti ti leʋegai,

GALA ge Zaɓulɔn yooi ta Nɛfɛtali yooiti dɔɔni ɓaaɠulamai zu,

yeeɠɛɠalaiti ti ʋaazu, toɠa kpoloɗɛi ma ʋelei zu ɠɛ ga lɛbiyai,

é li Zuludɛn ziɛ ʋoluʋelei yooi,

é zeeli Galilé yooi zu, ʋɛ zii ɠiligiti ti zeini ná.

9

1 Nuɓusɛi niiti ti ɠɛni ziɛzu kpidii zu,

naati ti wozakala golai ʋɛtɛga.

Niiti ti ta-eteai ziɛzu kpidi yooi zu,

wozakalagi voloa naati ma.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ta-ɠoozunɛɛi zuwɔɔlɔa,

è koozunɛ wolai vazaga,

ta ɠoozunɛɛzu è ɠaazu,

eɠɛʋelei a ɗa ɠɛ la molo leʋe ziɛgi zu,

ɓaa eɠɛʋelei koozunɛ wooi a ɗa ɠula la,

ta ɠɛna kɔɔzoganii ɠaaɠwɛa.

3 Eɠɛʋelei è kɛɛni la názuʋɛ,

siɛgi zu è Madiyan nuiti kpɛɛni la,

unbawului é ɠɛni kulazu ga ɗa-nuɓusɛiti,

kpakɔi é ɠɛni loɠazu la poluʋɛ,

maanɔɠɔ nuiti ta-wulu ɓuɠai,

ɗa è naati pɛ suɠaleɠaleni.

4 Mazɔlɔɔ kɔɔɠɔ zaʋalagi nii pɛ pogi ɠɛa yɛsu zooi ʋa,

ta ma lookɔba wolaiti ɲamai ʋogi ti ʋa,

naati pɛ ta ʋu abuzogi ɠa,

ga ti ɠɛ ga abui ɠɔnɔgi.

Doun zunu zɔlɔɔga ade ʋɛ

5 Mazɔlɔɔ doun zɔlɔɔga ade ʋɛ,

doun zunu veeʋɛ ade ʋɛ,

toɠa masadai ɠɛ.

Toɠa loli ga Tɛnɛbo Nui Gola Ʋagai,

Zeeɠaaɓaa ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ Kɛɛɠɛi, Ziilɛi Masagi.

6 Ná-masadai ɠoma ɠa wɔɔlɔ,

é ziilɛigi zei, nii kpela ge la ba.

Toɠa zei Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, é masadai ɠɛ.

Toɠa naa zei, é makɛ ma ga sɔledai ta telebodai,

é zo niizu ma eyɛsu ɠɔ.

Wɛlɛ naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii a kɛ ná-nɛɛbɛ wolai zu.

Tukpɔi loo vai Izilayɛle ma

7 Maliɠii kpɔɛ woga Zakɔɓe mavofodaiti daalɔɠɔma,

é loa Izilayɛle ma.

8 Nuɓusɛiti pɛ kwɛɛ faa ɠa ɠɛ su,

Efelayime nuɓusɛiti ta Samali nuiti ti bosu ga wasogi ta ɲaɠai, ti ɠɛ ma:

9 «Ɓilikiiti ti loa,

gá tosu ga kɔtu zaɠaai,

sikɔmɔɔl guluiti ti leʋe ga,

gá ti maavalibo ga sɛdele guluiti.»

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa fɔnifaamai vea ti zili nui Lesin ya,

é ti zili nuiti daaʋiliga ti ma.

11 Siili nuiti ti folo ɠulazu ʋelei

ta Filisiti nuiti ti folo liizu ʋelei,

ta Izilayɛle zunuma ga ti-ɲiiga wolaiti.

Kɛlɛ naa la Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɓega pɛ,

zeei wuzeɠeai ɠa yɛ de nɔ ɠɔ.

12 Nuɓusɛiti ti la ɠaleni ma,

ti ʋa ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, nii é ɠɛni ti loɠazu,

ti la ɠaaʋoteni Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ma.

13 Naa ɠa é ba, folo ɠila nɔ

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ma ungi ta ma wɔɔngiti teʋe Izilayɛle ʋa,

dɔɔi ɠaalaagi ta seeli kpaɠai.

14 Kɛwolai ta seizumaanɛgi, ma ungi ɠana,

GALA goo wo nui é zɛɛ ɠalagi wosu, ma wɔɔngi ɠana.

15 Niima nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti ta ti ɠakasu,

niiti ti ʋilɛsu totuɠɔiti polu, naati ti pele ɲɔi zeɠea.

16 Naa ɠa é ba, Maliɠii la yeezɛlɛga ta-nu niinɛiti maazu,

é la ta-ʋodointi ta ta-ʋoanzaiti maawɔinɠaa,

mazɔlɔɔ ti pɛ ta ga GALA gaazuluabalala nuiti, ti ɗa faa ɲɔi ɠɛ,

ti pɛ ti ɗa ɠimalala vaiti kɛ.

Kɛlɛ naa la Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɓega pɛ,

zeei wuzeɠeai ɠa yɛ de nɔ ɠɔ.

17 Mazɔlɔɔ suɲɔi ɠa ɗa galai wo eɠɛ abui,

é kpolo ɠaingiti ta ɠaingiti galazu,

toɠa ɗa so dɔɓɔi zu wulu ɓiiliiti ba.

Ma luului ɗa lɛ geezuʋɛ eɠɛ tɔngɔlɔ fiilɛi.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-ziiɠaawanai zu,

zooi ɠa ɗa ɠɛ abuzogi zu,

eɠɛ nuɓusɛiti ti ga abui laamianigi.

Tanɔpɛ ge la seiɲɔɠɔ maawɔinɠaazu.

19 Ti ɗa kpedagi wo yeezazuʋɛ, pului ti ma nɔ,

ti ɗa ɓɔɠɔ mi ɠɔʋɛzuʋɛ, kɛlɛ ti la yiɠoa.

Ɛsɛ ge ɗa zeei ma zuai mi.

20 Manasé ɗa vala Efelayime ʋa,

Efelayime ɓalaa ɗa vala Manasé ʋa,

ti felegɔ pɛ ti ɗa li, ti loo Zuda ma.

Kɛlɛ naa la Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɓega pɛ,

zeei wuzeɠeai ɠa yɛ de nɔ ɠɔ.

10

Niiti ti Maliɠii wanama vaiti kɛɛzu

1 Nimizai ɠa naama lɔ sei nuiti bɛ, ti telebotala lɔgi zeizu,

ta niiti ti deveiti feezu, niiti kpɔlɔi zɔlɔɔsu ti zu,

2 ti pele leʋe bala nuiti tuɠɔ,

ti mina losu zɔlɔɔ tukpɔɠaaleʋezuʋɛ,

maanɔɠɔ nuiti ti nà-nuɓusɛiti saama,

ti ta-ɠaamai ɠula ti ya.

Ti poanzaiti kɛ ga laamianigi,

ti loo podointi ma.

3 Leeni ɠa wa kɛ, potokula voloi a zeelina,

siɛgi zu wo ɠoloɠolo zeelizu la, é zeɠe ɠoozama?

Wa ɓizɛ, wo li ɓɛ ʋɔ bɛ, é ʋa ɓɔ wo ʋa?

Wa wa-naavolo wolaiti dɔɔɠu mini?

4 Faa ɠili ge la ná wa kɛ,

kɛni wo ɓili kasɔi wu wa kasoɠa nuiti,

wo loo wa naati ti zaai.

Kɛlɛ naa la Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɓega pɛ,

zeei wuzeɠeai ɠa yɛ de nɔ ɠɔ.

Asiili yooi lukpɔ vai

5 «Nimizai ɠa Asiili yooi ʋɛ, nà-ziiɠaawana ɓakɔi!

Tɔ ɠa é ga tukpɔi é zèa, nii nà ɗa nà-ziiɠaawanai lɛɛ la.

6 Nà teʋesu zii laalɔɠɔma nii é la GALA kwɛɛ,

gè lii la nuɓusɛiti daalɔɠɔma ti zìiɠaawanazu,

ga é lɔ faa zuɠoloɠologi zu, é kɔɔzoganiiti so,

é ɠɔɠɔlo ti zu, eɠɛ palaʋalai é koi yɔɠɔzuʋɛti.

7 Kɛlɛ zetaale Asiili yooi ʋa ɠɛ ɠisiɛzu la,

toɠa ɠisiɛzu nɔ ga é suɠoloɠolo,

é ziiti ma mɔinmɔin suwuɠaaleʋe.

8 Mazɔlɔɔ nii ɠa é bosu:

‹Nà-salaʋusu ɠundiɠiiti ti la ga masagaa ɓaa?

9 É la ɠɛni ɠɛɛni ɠana, ɓaa

Kalano taai ʋa nɔnɔ zɔlɔɔ Kaalekemise ná-fai zu?

Ɠamate ɓalaa nɔnɔ zɔlɔɔ Aalapade ná-fai zu,

Samali ɓalaa nɔnɔ zɔlɔɔ Damase ná-fai zu.

10 Ni gè zooni gè yeeʋɛɛ zooiti ma,

ta-ɠalagiti ti mɔinni é leʋe Zeluzalɛme geleiti ba ta Samali geleiti,

11 gè la Zeluzalɛme ta ná-kɔɔɠɔ ganigiti soga,

eɠɛʋelei gè Samali ta ná-kɔɔɠɔ ganigiti soni da?› »

12 Siɛgi zu Maliɠii a ná-botii ɓena la Siyɔn gizei ma ta Zeluzalɛme, toɠa wuzeɠe niina Asiili masagi laalɔɠɔma, naa ziilaave fai zu ga wasogi ta gaazulɛɛi. 13 Mazɔlɔɔ é ɠɛni ma:

«Nii kpein gè kɛɛni, nà-zobogi ɠa gè ti ɠɛɛni la,

nà-ɠimalai zu, ta nà-keleɠelegi.

Gè nuɓusɛiti ta-ɠwɛpelemaʋɛti daaʋilini,

gè ta-naavoloiti kula ti ya,

ta eɠɛ suɓaa nui, gè masagiti kulani ta-ɓɔkpɔgiti ga.

14 Eɠɛʋelei nu a ɗa yeelɔ la wɔni laɠagi zu,

gè kɛɛni ɠana, gè nuɓusɛiti ta-naavoloiti zɛʋɛ.

Ʋelei nu a ɗa wɔni ɠainti zɛʋɛ la, kɛlɛi wogai ti ʋa,

gè ti pɛ zɛʋɛni eteai zu,

nu nɔpɛ ge la ɠɛni ná, é ʋa ɠoʋegi ɲiikpi,

ɓaa é ʋa lakulugi laalao, ɓaa é ʋa foe vɛ.»

15 Zoovɛi ɠa zoo nɛi é waso naama nui ma,

nii é botii ɠɛɛzu la ɓaa?

Sii ɠa zoo nɛi ɓaa, é gaazulɛ ɠula naama nui ya,

nii é botii ɠɛɛzu la?

Kɛɛʋɛ eɠɛ kpakɔi ɠa é zeɠe nui ɲiikpisu,

kɛɛʋɛ eɠɛ tukpɔi a ɠɛ naa wuzeɠezu, nii é la ga gului!

16 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ta-zalaʋusuiti undaaʋili niiti ti ɓakpaai.

Abui ɠa vaza ná-nu wolaiti saama, eɠɛ abuzogi.

17 Mazɔlɔɔ Izilayɛle ná-wozakalagi ɠa ɠɛɛzu eɠɛ abui,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ɠɛ eɠɛ abuzogi,

nii é ʋaazu Asiili ná-ɠain guluiti ta ná-kpolo ɠaingiti galazu ga folo ɠila nɔ.

18 Toɠa ná-dɔɓɔi ta ná-gulu ɓelei ná-pagi ɠoloɠolo mɛtu.

Ma yiiɠilii ka ɠɛ de eɠɛ nu a ɠula seeɓɛ zu.

19 Gulu wolai a yɛ Asiili yooi ma lɔɓɔi zu maa ɠa ʋɛlɛ gola,

eyɛsu doungo ɠa zoo é tiegɔi ɠaalu, é sɛʋɛ.

Izilayɛle nui mɔtaiti ti yɛsu vulua

20 Naama volo ná, Izilayɛle nui mɔtaiti ta yɛ vulua ta Zakɔɓe ná-nuɓusɛi mɔtaiti, ti la mɔ ɠalivaa naa ma, nii é ɠɛni ti loɠazu. Kɛlɛ ta ʋoluzei ga ladalai pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai. 21 Mɔta goi ɠa ɠale ma é ʋa, Zakɔɓe mavofodai mɔtai ɠa ʋa Zeeɠaaɓaa ƓALAGI ʋɔ. 22 Mazɔlɔɔ, ee, Izilayɛle, anɛɛ ni ɗa-nuɓusɛiti ta mɔinzu, eɠɛʋelei kpoloɗɛi ɠobaʋɛ ma ɲaɠaegi la, mɔta go nɔ ɠa é ɠalesu ma ʋolu, mazɔlɔɔ GALA ge ɗa-nuɓusɛiti suwuɠaaleʋe vai levea, toɠa ʋaazu ga telebodai eɠɛ ziɛve gola. 23 Mazɔlɔɔ naama zuwuɠaaleʋe vai deveai ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa naa ba, é ɗa kɛ zooi zu.

24 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «Ee, nà-nuɓusɛiti, wɔi wo zeini Siyɔn, à mina lua Siili nuiti ba! Ta wo loɠazu ga kpakɔi, ti ɗa ta-lukpɔi wuzeɠe wo maazu, ʋelei Ezipete nuiti ti ɠɛni kɛɛzu la. 25 Kɛlɛ ná tago nɔ ʋe na, nà-ziimaleʋei zeɠe ga è laalɔɠɔma, kɛlɛ tɔun nà-ziiɠaawanai ɠa ɠaaʋote ti ma, nii a kɛ gè ti ɠoloɠolo. 26 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ná-kpakɔi lɛɛzu ga, ga é Asiili loɠa la, eɠɛʋelei é kɛɛni la Madiyan nuiti daalɔɠɔma Wolɛɓe vasai ʋɔ bɛ. Toɠa ná-kpakɔi wuzeɠe kpoloɗɛi maazu, eɠɛʋelei é kɛɛni la Ezipete yooi laalɔɠɔma.

27 Naama volo ná, ná-kasɔi ɠa zeɠe è unma,

ná-unbawului ɠula è ɠɔba.

Unbawului naa ɠa ɠaleɠale,

seizu ve dituɠɔma vaiti bɛ.»

28 Tiya ɠana ti ʋaazu Ayate laalɔɠɔma,

ti leʋe Migilon,

ti ta-ɠasɔiti zɛ Mikemase.

29 Ti leʋe pɛtugi zu, ti ɠɛ ma:

«Ade ʋu Geɓa!»

Nuiti ta luazu, ti ɗa ɓali Lama.

Nuiti ti ɗa ʋela Sayile ná-taazuʋɛ, Giɓea.

30 Galime nuiti, à ɠaazuɗɛi ʋu.

Dama, Layise!

Maanɔɠɔi ɠa è luɠɔ, Anatɔte!

31 Mademena ɠa ʋelazu,

Geɓime nuiti ta lɔɔɠuzu ɠaiziɛzu.

32 Za nɔ nu ɲɔi lopele ɓɛtɛa Nɔɓe,

é yeeɓuunga, é ʋa Siyɔn maalua, Zeluzalɛme ɠizei.

33 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii

ɠa gulu ɓeke pagɔiti teʋezu ba ga ziiɠulagi.

Gulu wola ɠaaɠoozagiti ti leʋeni ga,

niiti ti wola ɠaaɠoozani, ti looni zooi ma.

34 Toɠa dɔɓɔ wolaiti toozu bu ga zoovɛi,

Liɓan ɠa ɲɛɛlɛzu Zobobɛ Nui luɠɔ.

11

Masagi ta masadai é ʋaazu

1 Naa ʋolu ma lobai ɠa ʋɔnɔ Izayi ma lɔkulugi ʋa,

ma zapeiti ma ʋɔnɔbai ɠa wuzeɠe.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɠa ɠɛ ba,

ɠimalai ta keleɠelegi ma yɛnvui,

deve wo fai ta fɔnifaamai ma yɛnvui,

zɛnvui nii a Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ da, é lua ba.

3 Nɛɛbɛ vai ɠa ɠɛ ga é ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

é la tukpɔɠaaleʋea ga topolu,

é la zaamazu vai ɠɛa ga ti ɠɛi.

4 Kɛlɛ toɠa bala nuiti tukpɔɠaaleʋe ga telebodai,

toɠa zaamazu logi wo ga sɔledai naati bɛ, niiti maavaawo nu la ti ʋɛ zooi zu.

Daawooi ɠa ɠɛ eɠɛ kpakɔi, é ɗa eteai loɠa la,

daa viilɛi ɠa a ɠɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ʋaazu la.

5 Telebodai ɠa ɠɛ saamaʋɛ ga saamaɠiligi,

ladalai ɠɛ keelaʋɛ ga saamaɠiligi.

6 Zuluɓui ta baala ziʋoi ta ɠɛ zeizu ada ɠila,

kɔii ta boli yiʋoi ta ɠɛ laazu ada ɠila.

Nikɛ yiʋoi ta zala yiʋoi ta ɠɛ laamiizu ʋɔɔma,

zunu loungo goi ɗa wɛlɛ ti ma.

7 Nikɛ zaai ta zuluɓu zaai ti-laamiizuʋɛ ɠa ɠɛ ga ada ɠila,

ti-ma yiʋoiti ti ɗa ʋɛɛ ada ɠila,

zalai ta nikɛi, ta ɠɛ tufai nɔ miizu.

8 Ɲiimiɓɔlegi ɠa ɗa ɠaɠo gozagi ná-zeɠei laaʋɛ.

Zunu loungo goi ɗa yeelɔ pɛɛɠaalii ma puuzuʋɛ.

9 Faa ɲɔu nɔpɛ, ɓaa faa zuɠoloɠolo nɔpɛ ge la ɠɛa GALA ná-gizei ma.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛgai ɠa zooi laave,

eɠɛʋelei ziɛi kpoloɗɛi ɓomaʋɛ zulaavegai da.

10 Naama volo ná, Izayi mavofodai ɠa lo eɠɛ poogi nuɓusɛiti bɛ,

zii ɠiligiti pɛ ta ɠaaʋote tɔun ma.

Adaʋɛ ʋɛ a zei ná, naa ɠa volo ga GALA ná-lɛbiyai.

11 Naama volo ná, Maliɠii ɠa wuzeɠe mɔnɔ

ga é ná-nuɓusɛi mɔtaiti unmɔɔ,

niiti ta Asiili yooi zu ta Ezipete yooi,

ta Patɔlɔse, ta Etiyopi, ta Elame, ta Ɓaɓilɔne,

ta Ɠamate, ta ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti.

12 Toɠa poogi lɛ, é zii ɠiligi naati tɛnɛ

ga Izilayɛle nuiti ti zoni ga duɔiti,

toɠa ti ɠaalɛ ba,

é Zuda nuiti kpɔba,

niiti ti vazani eteai ma zoko naanigɔi zu.

13 Naazu Efelayime ná-tolo ɠa ɓe,

ta ɓaai ti su ta Zuda, naa ɠa ɲɛɛlɛ.

Efelayime la mɔ tolo ɠulaa ga Zuda,

Zuda la mɔ ɠɛa ga Efelayime zili nu.

14 Ta woola ma, ti loo Filisiti ɠizeiti ma folo liizu ʋelei,

ta li folo ɠulazu ʋelei,

ti teʋebai zu nuiti kɔligiti kula ti ya.

Ta laalɛ Edɔme ta Moaɓe nuiti bu,

ta zei Amɔn nuiti unda.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Ezipete ɓoloɗɛi vɔ.

Toɠa zelii lo ziɛ wolai Efelate ma,

daa viilɛ wolai zɛbɛi zu,

toɠa ziɛ wolai naa ʋali su ma ɓeke dɔfela,

saʋala ge la yɛga nu ɠɔɠɔa, é ɓudɛ ti maazu.

16 Pele ɠila ka ɠɛ ná ná-nuɓusɛi mɔtaiti bɛ,

ta yɛ vulua Asiili yooi zu,

eɠɛʋelei é ɠɛni la Izilayɛle ʋɛ,

naama volo ná, é ɠɛni lɛɛzu la,

é ʋa zeɠe Ezipete yooi zu.

12

Mama fee vai

1 Nuɓusɛ unmɔɔgaiti, wa ɠɛ ma, naama volo ná:

«Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è maamusɛzu!

Mazɔlɔɔ è yiiɠaawanani mà,

kɛlɛ ɗa-yiiɠaawanai zeɠea màazu, è gàanɛɛnɛa.

2 Wɛlɛ GALAGI ka é ga kìzo nui,

gè ɓɔɠɔ ɠaliva tɔun ma, gè la mɔ luazu.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga nà-zobogi,

tɔ ɠa gè vaazu ma nà-guyeiti su,

toɠa ga Kìzo Nui.»

3 Wa ziɛi zaɠa ga koozunɛɛi kizo fai ma ɗɛungiti su.

4 Naama volo ná, wa ɠɛ ma:

«À Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ, à wooɠula ma.

Ná-faa wolaiti é ti ɠɛai, à ti lɛ ga zii ɠiligiti,

à daasei golai ma vaa wo ɛsɛ pɛ ma.

5 À guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi vai ma,

mazɔlɔɔ é faa wolaiti kɛa.

À ti lɛ eteai zu ná pɛ!

6 À pilɛ sɔlɔɔ koozunɛɛi lɛɛ, Siyɔn ʋeaiti!

À wooɠula ga koozunɛɛi,

mazɔlɔɔ gola wɔɔlɔʋɛ wo zaama,

tɔungi é ga Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai.»

GALA gooi é lo wɛɛn yooi zu nuɓusɛi zɔiti ba

13

Ɓaɓilɔne yooi laalɔɠɔma

1 Keela wooi é wosu é lo Ɓaɓilɔne ʋa, é ɠulani kɛlɛma Amɔse ná-doun zunui Ezayi ʋɛ.

2 À poogi lo gizei ma maa kala,

wo wooɠula ti ma ga kpeei,

wo yee ɠɛ ti ma ta ʋa, ti lɛ ga zou nuiti ta-ʋɛlɛla ʋeleiti!

3 «Nà ya, gè nà-deveiti feeni naati zea ti ɓɔɠɔ veai bɛ̀,

gè nà-salaʋusu ɠɛzɛiti tolini,

ti wanaɠula nà-ziiɠaawanai zu,

niiti ti ɠoozunɛɛzu nà-pilɛ sɔlɔɔ fai zu.»

4 Bɛbɛi lugi ɠa gizeiti ma,

eɠɛ nuɓusɛiti ti wola mɔinɗai.

Nu ɠa masadaiti sɔngɔ wooi mɛnisu,

zii ɠiligiti ti ɠaalɛai ba.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ná-salaʋusuiti dɛɛzu

ti ʋaazu kɔɔi ɠɔɔzu.

5 Ta ʋaazu, ti zeɠe zooi ta zu ɠoozama, zooi ɓomaʋɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ta ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti,

é ʋaazu ti zeɠezu ná-ziiɠaawanai zu,

ga ti eteai pɛ koloɠolo.

6 À kidaaʋili kpeei loona deɠɛmu,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi wola maaɓuɠaa,

toɠa ʋaazu eɠɛ faa zuɠoloɠologi,

tokoleʋeai GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ʋɛ.

7 Naa ɠa é ba, ɛsɛ pɛ zeezu ɠa ɓɔlɔ,

zunuiti pɛ iɲɔ ge leʋe.

8 Dualuagi ɠa ti zo, kidaaʋiligi ɠɛ ti ma,

taɓai ti zo, eɠɛ anzanui é doun zɔlɔɔ koozuwanai zu.

Ti ɗa wɛlɛ ɓɔɠɔ ʋa ga dualuagi ti ɠilagilagi,

ti-ɠaazuʋɛ maaʋooloai.

9 Wɛlɛ ba é ʋaazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi,

maawɔinɠaalala voloi, ziiɠula foloi, ziiɠaawana wolai ma voloi,

é eteai ɠɛɛzu ga teʋebai zu,

é kotoba nuiti ma zuwu ɠaaleʋe.

10 Mazɔlɔɔ somideɠaiti ti geeɠɔlɔgi zu

ta ti-ma ɓulugiti ti la mɔ voloa,

foloi ɠa ɓidi, a wuzeɠena nɔ feya,

alugi la mɔ ná-wozakalagi vea.

11 «Nà eteai zala ná-faa ɲɔi vaa zu,

gè faa ɲɔu ɠɛ nuiti sala faaɠaaza golai vaa zu.

Gè waso nuiti ta-wasogi ɓe,

gè nu ʋaa nuiti ta-ɠaazulɛɛi maayei.

12 Nà nuɓusɛi ɠaa vai ɓaa eɠɛ zanu kitei,

ti ʋɛtɛsu ɠa ɓaa é leʋe zanugi ʋa, é Wofiil yooi zu.

13 Naa ɠa é ba, nà geeɠɔlɔgi ɲiikpi,

zooi tɛi ka ɓali ma wuulaagiti ga

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠulagi zu, Fai-Pɛ-Maliɠii,

yeei ná-ziiɠaawana wolai lokoleʋezu la.»

14 Nuiti ta ɠɛ eɠɛ dopa zaaiti ti ti ɠaaluaai,

ɓaa baalagiti nu la wɛlɛzu ma, é ʋa ti ɠaalɛ ba,

ɛsɛ ka ɠaaʋote ná-nuɓusɛiti ma,

ɛsɛ ge ʋela, é li ná-zou zu.

15 Niiti nɔpɛ ta ɠomi ga tiye, ta ti wɔ ga mɛɛinti,

niiti nɔpɛ ta ti zo, naati ta loo bu ga boɠa zɔkpɔi.

16 Ta ti-loungoiti ka, ti ɗa ti lɛɛvɛ ti ɠaazu,

ti ta-ʋɛlɛiti buuvoo,

ti ʋilɛ ti-anzaiti polu.

17 «Mazɔlɔɔ nà Mɛde nuiti buzeɠezu ti laalɔɠɔma,

niiti ti ɓɛdɛ la walii ʋa,

ti la wɔinni ga zanugi.

18 Ta buzeɠe niinɛgiti too bu ga ta-mɛɛinti,

ti la doun ɲɛ maawɔinɠaa,

doungo maawɔin la ti zoga.»

19 Ɓaɓilɔne, masadaiti ta-maaɠili zɔɔla ʋagɔi,

yɔlɔɠɔi é Ɓaɓilɔne nuiti kɔbu, ti ɲaɠai ɠulazu la,

toɠa ɠɛ eɠɛ Sɔdɔme ta Gomɔɔl, niiti GALA ge ti lokani.

20 Mazɔlɔɔ nu la mɔ zeiɗa Ɓaɓilɔne eyɛsu pɛ,

sulaa la mɔ vega ga nuɓusɛ eyɛsu pɛ, yeeɠɛɠalaiti pɛ su.

Anɛɛ teʋeteʋe nuiti ti la mɔ ta-zeɠe ɠota loga ná,

togani makɛ nu nɔpɛ ge la ná ɠɛa ga looɠosu.

21 Dɔɓɔ ɲaleiti ta ná ɠɛ ga ʋɛɛzuʋɛ,

buungiti ti ma ʋɛlɛiti buulaave.

Saa wɔnigiti ta ná laave,

dɔɓɔ woliiti ti ɗa ɠaɠo ná.

22 Dɔɓɔ zuaiti ta ɠɛ zikɔzu taai ma ʋɛlɛ wolaiti bu,

koʋeiti ti ɠɛ ma masa pɛlɛiti bu.

Ná-yeeɠɛɠalai ʋaa vai maaɓuɠaa,

Ɓaɓilɔne ná-foloi naati maa la mɔ ɠoozani.

14

Izilayɛle ʋuu vai su ʋolu

1 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Zakɔɓe mavofodai maawɔinɠa,

toɠa yiimazeɠe ʋolu ga Izilayɛle.

É ti zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu ta-yooi zu,

seɠeseizuiti ta ʋu ti ma,

ta ɠili Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei ʋa.

2 Nuɓusɛiti ti ga wɛɛinti,

ta Izilayɛle ɠaiziɛ, ti lii la ná-zooi zu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zooi naa zu,

Izilayɛle ɠa ti zo miná ga nɔnɔ,

eɠɛ duɔiti, zunuiti ta anzanuiti.

Toɠa naati kɛ ga kasoɠa nuiti,

niiti ti tɔun kɛɛni ga kasoɠa nui.

Toɠa ɠɛ ga ti-maliɠii, é zei ti unda.

Ɓaɓilɔne masagi ɠwɛsuʋɛ

3 Izilayɛle, voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI dooɠogi veezu la è ʋɛ,

ɗa-ɓɔlɔiti ta ɗa-yiizoolɛiti poluma,

duɔla ɓaaɓaagi ʋoluma é laani è ma,

4 ɗa ɲɛɛɠulasu wuyei nii loo Ɓaɓilɔne masagi ma,

ɗa ɠɛ ma:

«Naa ɠɛɛʋɛ ɠale, deɠɛmu?

Nu ɓɔlɔ nui la mɔ ná!

Nu ɓɔlɔ vai ɓega!

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ɓakɔi ɠaleɠalea,

ta seiunga nui ná-tukpɔi.

6 Zɔi ná-ziiɠoloɠologi zu, é ɠɛni nuɓusɛiti doɠazu ga kpakɔi,

dooɠo ge la ba,

ná-ziiɠaawanai zu, é ɠɛni faa laazu ziiti ma,

kɛlɛ tɔun ka za ti ʋilɛgai polu, dooɠo ge la ba.

7 Eteai pɛ ka niina dooɠogi ta ziilɛigi zu,

ta na koozunɛ wuyeiti toozu.

8 Gului daa ga sipɛlɛgi, naati koozunɛɛʋɛ, too vai zu bu,

Liɓan zɛdele guluiti ta ɠɛɛzu ma:

‹Kaipa è looni bu,

nu la mɔ lɛɛzu, é ʋa gi ʋɔ.›

9 Gɔvɛalaazu eteai é buu ʋelei, é ɓalia ɗa-vaa zu,

é ʋa è laaɠomi, ɗa zeelina.

Ti gɔvɛiti maaloɠa ɗa-vaa zu, etea lotuɠɔiti pɛ.

Ti etea masagiti pɛ buzeɠea ta-ɓɔkpɔgiti ga.

10 Ti pɛ ta ɓɔɛ è ʋɔ, ti ɠɛ è ma:

‹Ɗa ɓalaagi, zɛbɛ la è ya, eɠɛʋelei gi la,

è ɠɛa ga gi ɠɛʋele!›

11 Ɗa-wasogi è voɓega, è yei gɔvɛalaazu

ɗa-o, ɗa-ɠɔni gooiti-yo.

È-laama anii ɠɛa ga koegiti,

ta kpeinɲaɠagiti ti ɠɛ ga ɗa-ʋɛɛmazeɠei.

12 È looʋɛ ɠale! È zeɠe geeɠɔlɔgi zu,

somideɠai é volozu, geelaalaosu loun zunui!

Ɗa ɠaa, è ʋiliga ya zooi ma,

ɗɛi è ɠɛa vɔnisu zii ɠiligiti ma!

13 È ɠɛni bosu è-yiimaʋɛ ga:

‹Nà lɛɛzu geeɠɔlɔgi zu,

nà nà-masa kpɔkpɔgi ʋilɛ GALA ná-somideɠaiti zeemaazuʋɛ,

nà zei gizei naa ma,

ʋɛ galagiti ta ɗa ta-ɠaalɛbai wo ná,

lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ ɓogi zu.

14 Nà lɛɛzu tonaɓiingiti zeemaazuʋɛ,

nà ɠɛ ga GALA kɛʋele, nii é Anii-Pɛ-Unda.›

15 Kɛlɛ è loa bu, GALA ge è laaʋiligɛ,

è yei gɔvɛalaazu zeɠezaɠai ɓomaʋɛ.

16 Niiti ti è ɠaazu, ta ɠaazulosu è ʋa, ti ɗa è zumɔ:

‹Zunui tɛi nɔ zooi ɠɛni ɓalizu ná-faa zu,

é ɗa masadaiti sasuɓali?

17 É ɠɛni eteai zuwosu, é ɗa kɛ ga teʋebai,

é ɗa taa wolaiti golo,

é la ɠɛni yeeɓesu ná-kasoɠa nuiti ba pɛ, ti ʋa li ta-nuiti pɔ.›

18 «Zii ɠiligiti ta-masagiti pɛ, ungo, ti pɛ,

unfemai ɠa ti ʋɛ, ti ɗa looɠo,

ti ɠilagilagi pɛ ta-ɠabaiti su.

19 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, è maaɠoozani ɗa-ɠabai ʋa,

è ʋili ya, eɠɛ doin saai é ʋa zɔlɔɔ, nu luazu ba,

eɠɛ poomaiti ti ɠɔdaaleʋeai ga boɠa zɔkpɔi

ti ti laaʋiligai kɔtu yeɠeiti su,

ti ɗa ɠɔɠɔlo ti-ma ʋoomaiti ma.

20 È la ɓɔga ti ʋa, wo ɠɛ kaba ɠila su,

mazɔlɔɔ è ɗa-yooi ɠoloɠoloni,

è ɗa-nuɓusɛiti undaaʋilini.

Ɲama ʋuu vofodai laasei ge la woga eyɛsu pɛ!

21 À ná-doun zunuiti undaaʋili fai ɠɛʋele ɓɛtɛ,

ti-ɠɛɛni ta-ɲama ʋuu vai maaʋele ma,

ti ʋa wuzeɠe yeeta, ti ʋa eteai zo,

ti ʋa eteai zulaave ga ta-laa wolaiti.»

22 «Nà wuzeɠezu Ɓaɓilɔne nuiti daalɔɠɔma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

«Nà Ɓaɓilɔne laaseigi ɓale eteai zu, ta kɔɠɔ ʋogi, ta mavofodaiti,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

23 «Nà naa ɠɛ ga zɛligoiti puuzuʋɛ, ʋɛ palaʋalai ná,

nà kpale ga faa zuɠoloɠolo kpalegi,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Asiili yooi laalɔɠɔma

24 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠonani, é ɠɛ ma:

«Nà ma ɠonai wosu, nii é kìsu, daa ɠa zeeli,

nii gè deveni, naa ɠa ɠɛ nɔ.

25 Nà Asiili ná-zobogi zuɠoloɠolo nà-zooi zu,

nà ɠɔɠɔlo ma nà-gizeiti ma.

Unbawului é daai ti unma, nà naa zeɠe ti unma,

kasɔi é daai ti unma, nà naa zeɠe ti unma.»

26 Deve ɠaaɓelagi ɠana,

Ɠɔoɠɔ GALAGI seɠeai eteai pɛ daalɔɠɔma,

kpaazaɠai ɠana é bosu zii ɠiligiti pɛ ma.

27 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii deve ɠaaɓelagi tɔna seɠea,

ɓɛ ɠa a suɠoloɠolo?

É yeewuzeɠea, ɓɛ ɠa a gaaɠale ma?

Filisiti yooi laalɔɠɔma

28 Kpaazaɠai é woni, masagi Aɠaze zaa ɠonagi.

29 «Filisiti yooi pɛ, à mina ɠoozunɛ

ga kpakɔi wo ɠɛni loɠazu la é ɠaleɠalea!

Mazɔlɔɔ kaali ma zape zu ɠa pɛɛɠaalii ɠulazu ná,

é ɠɛ ga kaali ɲɔi.

30 Bala nuiti nuɓusɛiti saama, ta ɠɔnɔgi zɔlɔɔ,

maawɔin nuiti kpein ta ɠɛ dooɠogi zu ziilɛigi zu.

Kɛlɛ ɗa ya, Filisiti yooi, nà ɗa-nuɓusɛiti paa ga pului,

ta niiti ta yɛ ná, naati suwuɠaa ɠa leʋe.

31 Ee, siɠidaʋɛ, gɔlɔi wo!

Ee, taa wolai, kpeei loo!

Filisiti yooi pɛ ge ɲiikpi.

Mazɔlɔɔ duulu zɛbɛ gola ɠa ʋaazu,

é zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ,

nu nɔpɛ ge la kulazu ba, é li yɛ.»

32 Gooɠaaʋotegi ɓɛgele ɠa ada fe Filisiti nuiti ta-ɠeelaiti zea?

Ɠɔoɠɔ GALAGI Siyɔn loni.

Niiti ti ga ɓɔɠɔmaayei nuiti ná-nuɓusɛiti su,

naati ta lɔɔɠuzu zɔlɔɔ ná.

15

Moaɓe yooi laalɔɠɔma

1 Keela wooi é wosu é lo Moaɓe ʋa.

Ungo, kpidi ɠila nɔ é ɠoloɠoloni!

Aal-Moaɓe ɲɛɛlɛni.

Ungo, kpidi ɠila nɔ é ɠoloɠoloni!

Kiil-Moaɓe ɲɛɛlɛni.

2 Diɓon nuɓusɛiti ta lɛɛzu ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti,

ta-zalaɠa ɠula adaʋɛti, nii a kɛ ti saa wɔlɔi wo.

Moaɓe ɠa ɓainsu Neɓo ma ta Medeɓa.

Ungiti pɛ kpuyegɛ,

ti-ɓɛlɛiti pɛ bogɛ.

3 Peleiti su taazuʋɛ, saa wɔlɔ wo seɠei ɠa ti ɠɔba.

Fiilɛ zosuʋɛti pɛlɛ ɠɔmaʋɛti ta gaalɛba wosuʋɛti,

ɛsɛ pɛ ka kpalagi wosu, gaazuɗɛi ɗa ʋu gola.

4 Nuiti ta kpeei loozu Ɠɛsɛɓon ta Eleyalé,

nu ɠa ti-wooi mɛnisu Yaɠase zɔli.

Naa ɠa é ba, Moaɓe zalaʋusuiti ɓalaa ta kpeei loozu,

ti pɛ ti zasu ɠa ɓalizu.

5 Nà kpɔbai maalolisu Moaɓe ʋɛ,

ná-nuiti ta ʋelazu, ti ɗa lɔɔɠu Sowaal, eyɛsu Egelate-Selisia.

Ta lɛɛzu ga kpeei loa Luɠite nu lɛɛzuʋɛ.

Ta kidaaʋili kpee wolai loozu Ɠɔlɔnayime pelei zu.

6 Nimelime ziɛziɛ bosuʋɛ ɠaaʋalaga ba,

tufai vɔa ná, tufa wundui ɠoloɠolo,

tufa lɛnugi ɲɛɛlɛa ná.

7 Naa ɠa é ba nuiti ta ti-yeaɠɔligiti seɠezu nii yɛgai ti yea,

ti naati seɠe niiti ti ti makɛni,

ti li ga tiye sɔle guluiti ma ɠɔtuɗɛi ʋoluʋɛ.

8 Mazɔlɔɔ zɔngɔ wooi latini Moaɓe yooi ma,

gɔlɔ wooiti ta mɛnisu Egelayime,

gɔlɔ wooiti ta zeelizu Ɓeel-Elime.

9 Dimon ɗɛi ɠa ɓɔi ga ɲamai.

«Nà maanɔɠɔ ɠiligaa leʋesu mɔnɔ Dimon ma,

zala ɠila ka laalɛ Moaɓe nu vuluiti bu,

ta pela nuiti ti yɛsu zooi ɠa.»

16

1 À zou ɠundiɠii ná-baala ziʋoiti teʋe,

é lɔɔzei Sela teʋebai ʋɔ pelei,

ti ve Zuda masagi ya Siyɔn gizei ma.

2 Moaɓe anzanuiti ta loni ziɛ wolai Aalanɔn maaleʋesuʋɛ,

eɠɛ wɔniiti ti ʋelazu,

ti vazagai ti ma laɠagi ʋa.

3 Moaɓe nuiti ti ɠɛ ma:

«Tɛnɛgi wo ga giye, faa ɠila deve!

Foloi ɠa gaalɔna, ɗa-niinigi ʋɛɛ gi ma eɠɛ kpidii.

Gá-ɠɔɔʋelaiti dɔɔɠu, mina pela nui yaava!

4 Moaɓe ɠɔɔʋelaiti ti zeezeibu zɔlɔɔ è ʋɔ bɛ!

Ɠɛ ga ti-lɔɔɠuzu faa zuɠoloɠolo nui ʋa.»

Mazɔlɔɔ, wɔinzeɠemai ɠa ɓe yeeta,

toosu vai ɠa ɓesu,

zɔi é toomai ɠɛɛzu,

toɠa ɲɛɛlɛ, é ɠula zooi ʋa.

5 Masagi ta ɠa zei Davide ná-masadai unda.

Ná-masa kpɔkpɔgi ɠa ɓaana, é lɛbi,

mazɔlɔɔ toɠa masadai ɠɛ nuɓusɛiti unda ga nuɓɔɠɔlai ta wooɠɛɠiladai.

Toɠa ʋilɛ sɔle fai ʋolu,

suvilɛ telebodai ɠɛɛzu.

6 Gi Moaɓe ná-wasogi ma woo mɛnini,

wasogi dateʋegai,

ná-gaazumaanɛɛi ta ná-wasogi,

ná-ziiɠaawanai ta koozu ɠisiɛ wafuungiti.

7 Tama Moaɓe nuiti ta kpee loo

naama vaiti su Moaɓe yooi ti sɔlɔɔ su.

Ti pɛ ta zɔngɔ, ti kpalagi wo, ti laavɔ,

mazɔlɔɔ leezɛn vɔɔi ma ɓuungi é ɠɛni ɓɛtɛzu Kiil-Ɠalezɛte, naa la mɔ ɠɛa.

8 Ɠɛsɛɓon lɔɓɔiti ti vɔa,

zou ɠundiɠiiti ti Siɓima leezɛn ɓeleiti ma lɔkulugiti koloɠologa,

ti zuvieni Yazɛɛl,

ti zeeli teʋebai zu, ti vaza ná,

ma pɔnɔbaiti ti vaza poun Kpoloɗɛ Wanai ʋoluʋelei.

9 Naa ɠa é ba, nà wɔlɔzu Siɓima ná-leezɛn ɓelei ma

eɠɛʋelei Yazɛɛl wɔlɔzu ma la.

Nà wo yɛɓɛzu ga gàazuɗɛi, Ɠɛsɛɓon ta Eleyalé,

mazɔlɔɔ kɔɔɠɔ ɓeei zolooga wa-leezɛin ziɠa vai ma ta ma waa ɠula vai.

10 Koozunɛɛi ta undaanɛɛi ɠulaa gulu ɓelei ʋa,

leezɛn ɓelei zu, guye la mɔ loozu, koozunɛɛ la ná.

Leezɛin ziɠa nuiti ti la mɔ tatisu kɔɠɛi zu.

Gè koozunɛ ɓain gooiti kwɛteʋea.

11 Naa ɠa é ba, sàsu ɠa ɓalizu Moaɓe ná-faa zu eɠɛ kɔnigi,

zìi ɗa gala Kiil-Ɠelɛse ná-faa zu.

12 Moaɓe nuiti pɛtɛ, ti ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu zalaɠa ɠula adaʋɛti,

ti ɗa li ta-ɠɔɔɠɔ gani pɛlɛi wu,

ti ʋa ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti fali,

kɛlɛ ti la ani nɔpɛ sɔlɔɔsu.

13 Wooiti kana Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woni kaite Moaɓe ná-faa zu. 14 Za, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa é ga nii:

«Aisa kona saʋagɔ ga daaɓa nɔ kpein,

eɠɛʋelei botiɠɛ nui zala ɠonagi ɠaalusu da,

Moaɓe yooi ná-lɛbiyai ɠa ɠɛ ga ɓaaɠulamai.

Anɛɛ ni ná-nuɓusɛi mɔinʋɛ gola,

nii goi a yɛ ná, é la ɠɛa ga ani nɔpɛ, gaa nɔpɛ ge la ɠɛa ba.»

17

Damase ta Izilayɛle masadaiti toobu vai

1 Keela wooi é wosu é lo Damase ʋa:

«Wɛlɛ nágo ʋe na,

Damase la mɔ ɠaaluga ga taa wolai ta,

ma ɓulukpulugi nɔ ɠa a ɠɛ ʋuuni.

2 Kɛlɛi ɠa wosu Alowɛɛl laa wolaiti ba,

ti ve toganiiti zea, ti ná ɠɛ ga ʋɛɛzu,

nu nɔpɛ ge ti ɓɔlɔa ná.

3 Efelayime ziɠigi ɠa ɲɛɛlɛ naazu,

masada la mɔ ɠɛa Damase,

Siili nui mɔtai ta ɠɛ ga Izilayɛle nuiti kɛʋele,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

4 «Naama volo ná, Izilayɛle zuɲɛgi maa ɠa ʋɛlɛ,

kɔlɔgi ɠa ɠula ma, é ɠaɲa.

5 Toɠa ɠɛ eɠɛ siɛgi zu nu molo leʋezuʋɛ la,

molo leʋe nuiti yeelokoi zulaavesu la ga ma ɠɔpɔgi,

eɠɛ nu a ɠɛ ma ɠɔpɔgiti gaalɛɛzu ba Lefayime ʋɛtugi zu.

6 Izilayɛle mɔta goi nɔ ɠa

a yɛ ná é ʋa ɠula,

eɠɛ nu ɠa wolive wului ɠaaloɠa,

felegɔ ɓaa saʋagɔ nɔ yɛ ungaʋɛ geezu munu,

naanigɔ ɓaa dɔɔlugɔ yɛ ma ɓekegi ʋa, nii gwaai,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, Izilayɛle ná-GALAGI.

7 Naama volo ná, nui ɠa ɠaaʋote, é ɠaazulo Kpɛtɛ Nui ʋa, toɠa ɠaazuwuzeɠe, é to GALA ba, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai. 8 É la mɔ ɠaazuloga zalaɠa ɠulazuʋɛti ba niiti é ti ɓɛtɛni ga yeeiti. É la mɔ wɛlɛa kɔɔɠɔ ganigiti gaazu, niiti zeeiti ti ti ɓɛtɛni, ɓaa sale wuluiti ta ansanse gala aniɲakaiti.

9 Naama volo ná, Izilayɛle ná-taa wolaiti siɠigi ma, kɛlɛi ɠa wo ti ʋa, eɠɛʋelei Ɠeve nuiti ta Amool nuiti ti ɠɛlɛni la ta-laa wolaiti ba, siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ta-yooiti soni da. Ti zuɲakai ɠa yɛ.

10 Mazɔlɔɔ Izilayɛle, è yeemani è Ɠizo GALAGI ma,

è la ɠizɛni ɗa-zobogi ma Vasai zu.

Naa ɠa é kɛɛni è kpele ʋagɔiti daani gala kiligiti bɛ,

è ani ɠae ɠiligiti faza ná.

11 Foloi è ti ziinni da, siinziin ganigiti ti ʋɔnɔni,

poluma sobui, ɗa-ani zuwui ʋuani.

Kɛlɛ molo leʋe ziɛgi zu, ani nɔpɛ ge la ɠɛni ná,

faa ɲɔi ma zale la mɔ ná.

12 Ee, nuɓusɛ ʋɛbɛi zɔngɔ wooi,

ti zɔɔlɛzu eɠɛ kpoloɗɛi zɔngɔ wooi!

Zii ɠiligiti sɔngɔ wooi,

eɠɛ ziɛ wolaiti sulu gooiti!

13 Zii ɠiligiti sɔngɔ wooi ɠɛɛʋɛ eɠɛ ziɛ wolaiti sɔngɔ wooiti.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓaazaɠani ti ma,

ti ʋela, ti li ɠoozama.

Ti vazani eɠɛ kpaku vɔɔ goiti,

fiilɛi ti yɛʋɛzu gizeiti maazuʋɛ,

eɠɛ fufiligi tɔngɔlɔ fiilɛi seɠezu fiilɛ wolai luɠɔ.

14 Kpɔkɔi a ɠɛna zeelia, dualuagi ʋe ná,

aisa sobui, ani nɔpɛ ge la mɔ ná!

Ʋele ɠana é ɠɛɛzu la ga naati

niiti ti loozu ade ma,

ungo, toɠa ɠɛ ɠana nɔ ga naati

niiti ti ʋaazu ti de-ɠɔligiti kula de ya.

18

Nii é losu Etiyopi yooi ʋa

1 Maanɔɠɔ ɠa zooi naa ʋɛ, ʋɛ aniiti koʋe tugi ɠulazu ná,

Etiyopi ɗɛ wolai ʋoluʋɛ,

2 ɗɛi è keelaiti teʋesu kpoloɗɛi ɠa, ti ga è-ɠaazuʋɛ,

ti ɗa ziɛ ziɛiti ga ɓatoi zu kpɛtɛai ga tɛmui!

Keelaiti ti zuvilaai,

à li ziiti pɔ bɛ, ti ɠoozaai, ti volozu,

wo li nuɓusɛiti pɔ bɛ, niiti duai wosu ti ʋa eteai zu ná pɛ,

zii naa zobo golai bɛ, é ɠɔɠɔlo ti pɛ ma,

nii ziɛ wolaiti ti ná-zooi zaamaʋɛ.

3 Wo pɛ, etea ʋeaiti,

wɔi wo zeini eteai zu,

wa wɛlɛ poogi ʋa,

é losu gizeiti maazu,

siɛgi zu puʋugi vɛɛzu la,

wa woilo ma ga pagɔ.

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa mà:

«Nà zeizu kpɛ, gè ɗa wɛlɛ, gè yɛ sèizuʋɛ,

eɠɛ diegi é foloi ma wozakalagi zu, é nu ɠaazuɓɔizu,

eɠɛ tonaɓiingi kpɛtɛai ga nɔɗagi

molo leʋe liegi zu.»

5 Aisa teʋe foloi, siɛgi zu pua vai ɓesu la,

siɛgi zu ma ʋua ɠɛɛzu la ga ma ɠɔpɔgi, naa ɓɔi,

toɠa ma ɓekegiti teʋe ba ga kpeleɠai,

é kula ná, é ma ɓekegiti gaaleʋe.

6 Ta ɠɛlɛ ti pɛ ba ʋɔɔma,

ti ɠɛ ga gize zu wɔniiti daamianigi, ta dɔɓɔ zuaiti.

Ɗuaiti ta ti-laɠagiti to ti zu foɠoi,

dɔɓɔ zuaiti pɛ ta ʋa, ti samai ɠɛ ná.

7 Naama volo ná, vebɛaniiti ta ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, Fai-Pɛ-Maliɠii,

naama nuɓusɛiti zea, ti ɠoozaai, ti volozu,

nuɓusɛi naati duai wosu ti ʋa eteai zu ná pɛ,

zii naa zobo golai bɛ, é ɠɔɠɔlo ti pɛ ma,

nii ziɛ wolaiti ti ná-zooi zaamaʋɛ.

Ta ʋa ga vebɛanii naati Siyɔn gizei ma,

ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii zeini ná.

19

Ezipete yooi laalɔɠɔma

1 Keela wooi é wosu é lo Ezipete ʋa.

Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é tonaɓiingi zu,

é ʋaazu ga gaazuvilɛi Ezipete yooi zu.

Ezipete ná-zɛɛ ɠalagiti ti ɠɛa unga wuulee tuɠɔ,

Ezipete nuiti iɲɔ ge leʋea.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Nà Ezipete nuiti daaʋilisu ɓɔɠɔ ma, ti ɠilagilagi pɛ,

eyɛsu ti laalɛ ɓɔɠɔ wu,

nuiti ti wuzeɠe ɓɔɠɔ laalɔɠɔma,

taa wolaiti ti wuzeɠe ɓɔɠɔ laalɔɠɔma,

masadaiti ti wuzeɠe ɓɔɠɔ laalɔɠɔma.

3 Ezipete nuiti tɔungi ɠa zeɠe ma,

nà ti-yeavaiti supu.

Naazu ta li, ti ɗa ta-zoɠoiti gaazaɠa,

ta ta-yɛɛ ɠalagiti, ta gɔvɛ laawooleʋe nuiti,

ta niiti gɔvɛiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu ti ma.

4 Nà Ezipete yooi lɔ kundiɠi yeezu, nii ná-fai ɓaai,

masa ɲɔi ɠa zei ti unda,»

Maliɠii wooi ɠana, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

5 «Kpoloɗɛi ɠa vɔ su,

ziɛ wolai ɠa vɔ, fufiligi ɠula daazuʋɛ.

6 Ziɛ yei ʋeleiti ti ti laai, ti-ɠugi ɠa ɠula.

Ziɛ wolai Nile ma ɓekegiti maa ɠa ʋɛlɛ, ti ɗa vɔ.

Seeligiti ta tɛmuiti ta ʋoolo.

7 Tufai pɛ é ziɛ wolai Nile ɠɔmaʋɛ ta toolaʋɛ,

ta tii ɠɛɛ lɔɓɔi pɛ ziɛ wolai Nile kɔɔzu, ta vɔ,

fiilɛi ti yɛʋɛ, ani nɔpɛ ge la yɛga ná.

8 Ziɛ ɓɛɛ nuiti ta ɠɛ ɓalasu, ti ɗa ɠɛ su vɔlɔvɔlɔ,

ta niiti pɛ ti ɠɛni kalagi ʋilisu ziɛ wolai Nile wu,

ta niiti ti ɠɛni tumɔi ʋilisu ziɛi ɠa,

ti maa ɠa wɔin gola.

9 Niiti ti botii ɠɛɛzu ga gezei,

niiti ti geze ɠitei vɛlɛzu, ti pɛ ta unfe.

10 Zooi zu zeɠe vɛlɛ nuiti pɛ ta ʋala zɛbɛi ma,

sala zeɠe wotiɠɛ nuiti pɛ iɲɔ ka leʋe.»

11 Taa wolai Soan ma ɠundiɠiiti ti ɠɛa ga ɠimalala nuiti,

Falaɠɔn ná-ɠima nuiti ti ɠɛni tɛnɛsu,

ti ɠɛa ga ɠimalala nuiti.

Wa zoo ɠale ɠɛɛzu Falaɠɔn ma:

«Nà ga ɠima nu,

gè ɠɛ ga masa pɔlɔiti ta-ɠaladopoi gila»?

12 Falaɠɔn, ɗa-ɠima nuiti ta mini?

Ti ɠi fee lɛɛ è ʋɛ deɠɛmu, ti naa lɛ ga ɗe,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii deveai Ezipete laalɔɠɔma.

13 Soan ɠundiɠiiti titigɛ,

Mɛmefise ɠundiɠiiti ta kibalamayai zu.

Zou ɠundiɠii naati ka ti Ezipete yooi ɠakasu.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI gaazulati zɛnvui yeiʋɛ ti ma,

ti Ezipete nuiti kaka ti-ɠɛɛ vaiti pɛ su,

eɠɛ dɔɔzo nui é ɓɔɠɔ ɠakasu ná-unpiligi zu.

15 É zo maazu é yei bu,

nu nɔpɛ ge la mɔ faa ɠɛa Ezipete ma vaa ma,

anɛɛ dɔɔ laagi ɓaa seeli kpaɠai.

Ezipete yooi lati fai GALA ma

16 Naama volo ná, Ezipete nuiti ta ɠɛ eɠɛ anzanui zɛbɛ la ba, ti zasu ɠa ɓali, ti lua, siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii yeei wuzeɠezu la ti laalɔɠɔma. 17 Zuda yooi ɠa ɠɛ Ezipete yooi ʋɛ ga maalua anii. Zuda laaseigi a wona feya gaazu, kɛni é lua, tɔɔzei devei ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii bogai daalɔɠɔma.

18 Naama volo ná, taa wola lɔɔlugɔ ɠa ɠɛ Ezipete yooi zu, ʋɛ nuiti ta ɠɛ ɓɔɛzu ná ga Eɓulu wooi, ti ɗa minazeɠe ná ga ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii nɔnɔiti. Ma taa gila daasei ka ɠɛ ga: «Foloi Ná-Taai».

19 Naama volo ná, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠa lo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ Ezipete yooi zaamaʋɛ, kizɛsu ɠɔtui lo bɛ Ezipete yooi ma ɠwɛpelemaʋɛ. 20 Ta ɠɛ ga poogi ta zeeleiti Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ʋɛ Ezipete yooi zu. Siɛgi zu Ezipete nuiti ta wooɠulana la Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga é ti unmɔɔ, ti ɠula ti zili nuiti zea, toɠa kizo nui leʋe ti ma, nii a ti maalobo, é ti unmɔɔ. 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠula kɛlɛma Ezipete nuiti bɛ. Ezipete nuiti ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ naama volo ná. Ta dɛbi ga zalaɠaiti naa ʋɛɛ vebɛaniiti ba, ti ɗa minazeɠegiti bo bɛ, ti ɗa ti laazeeli. 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Ezipete nuiti doɠa, é ti ʋalo, tiya ɓɔɠɔi ta ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ. Toɠa ti wooɠaaʋote, é ti ʋalo.

23 Naama volo ná, pelei ɠa ɠɛ Ezipete yooi zu, é li Asiili yooi zu. Asiili nuiti ti ɗa li Ezipete, ta Ezipete nuiti ti ɗa li Asiili yooi zu. Ezipete nuiti ta Asiili nuiti ta ɗa nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ʋɔɔma.

24 Naama volo ná, Izilayɛle ɠa ɠɛ ga zooi zaʋasiɛi, ta Ezipete yooi, ta Asiili yooi, ta ɠɛ eteai pɛ bɛ ga tuya yooi. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa tuya loo eteai pɛ bɛ ɠani: «Nà tuya loozu nà-nuɓusɛiti bɛ, Ezipete nuiti, ta Asiili yooi, gè kpɛtɛai ga zèeiti, ta Izilayɛle yooi, é ga kpɔ̀ɠɔ gelei!»

20

Poogi é lo Asiili yooi ná-pilɛ sɔlɔɔ fai ʋa
Ezipete yooi ma

1 É ɠɛni ga ma ɠonagi, Asiili zalaʋusu ɠundiɠi wolai liini, é laalɛ Asadɔde taa wu, é Filisiti yooi zu, é vɔnini ma. Asiili masagi Saligon ɠa é ma levei veeni.

2 Naama ziɛgi zu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni la Amɔse ná-doun zunui Ezayi ʋɔ. É ɠɛni ma: «Li, è saa wɔlɔ wo seɠei ɠula zaama, è saʋalagiti kula ɠɔɠɔa.» Naa ɠa Ezayi kɛɛni, é ɗa ziɛziɛ, seɠe la ma, saʋala ge la kɔɠɔa.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Kona saʋagɔ laawu nà-botiɠɛ nui Ezayi ziɛʋɛ ga maaɲakai, saʋala ge la kɔɠɔa, nii a kɛ naa ɠɛ ga poogi ta tookisui Ezipete yooi ʋɛ ta Etiyopi yooi. 4 Zenɔ ɠana Asiili masagi a lii la ga Ezipete nuiti ti zogai ga duɔiti ta Etiyopi nuiti, nu niinɛiti ta nu wɔlɔzaɠaiti, ti maaɲakai, saʋala ge la ti ɠɔɠɔa, ti ʋoluʋɛti ɲakai, toɠa ɠɛ ga unfe faa Ezipete yooi ʋɛ. 5 Toɠa ɠɛ ga laavɔɔ vaa ta unfegi naati bɛ, niiti ti laani Etiyopi la, ta niiti ti ʋoluzeini Ezipete ʋa.»

6 Naama volo ná, tɛiti kpein ti zeini ziɛlaʋɛ, ta ɗa ɠɛ ma: «Wɛlɛ nii ɠa seeliai gi ma, gá-ɠitogi zu! Gi ɠɛni ɠɛɛzu munu ɠa gá lɔɔɠu ná, gi kpɔba ɠaiziɛ, gi unmɔɔgi zɔlɔɔ, gi ɠula Asiili masagi ya! Gá ɠizo niina ɠale?»

21

Ɓaɓilɔne wolo vai wo fai ma yeeluɠɔ

1 Keela wooi é wosu é lo teʋebai ʋa kpoloɗɛi laaʋɛ.

Eɠɛʋelei tɔngɔlɔ fiilɛi a ɗa leʋe da teʋebai zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ,

tooma nui ɠa ʋaazu, é zeɠe teʋebai zu

zooi naa zu, ɛsɛ pɛ ge luazu ba.

2 Kulakɛlɛma maayikiyikigi ɠa dɛai ga ze:

«Yaava nui ɠa ɗa yaavai ɠɛ,

ada ɠoloɠolo nui ɗa faa zuɠoloɠologi ɠɛ.

Elame nuiti, à laalɛ bu.

Mɛde nuiti, à taai zei kɛlɛ su.

Nà kpalagi kpein kpesu.»

3 Naa ɠa é ba, sàamaʋɛ zulaavegɛ ga taɓai.

Taɓai sòni, eɠɛ anzanui a ɠɛna doin zɔlɔɔga.

Nii gè mɛnisu, toɠa kpɔ̀lɔzu,

nii gè kaazu, naa ɠa màaluazu.

4 Zìi ɠa ɓɔlɔzu, nà ɓalizu ga duai.

Kpɔkɔi gè ɠɛni maaɓɔunsu,

naa ɠɛa nɔ̀un bɛ ga maalua anii.

5 Ti daamianigi ɠɛʋele ɓɛtɛa,

seɠei ʋɛɛ taɓalii ɠa,

daamii wo, kpɔɔlei wo.

Gaamago nɔ, maalua ɓeei loa:

«Kɔɔɠuluɓaiti, à wuzeɠe!

À gulɔi ziɛ wa-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgiti ma!»

6 Mazɔlɔɔ ʋele ɠa Maliɠii ɓɔɛni la pɔ̀:

«Li, è pelezu ʋɛtɛ nui zei, é naa laazeeli, nii a ka!

7 Ni a kɔɔɠɔ wotoloi ɠaana, soo felegɔi ɗa mɛɛn,

ɓaa kɔɔɠɔ nuiti ti soovalegiti kɔma,

ɓaa tanigaa ti ɲɔmɛiti kɔma,

é naa wuuɓɛ ga pagɔ, é dama kpɛ!»

8 Pelezu ʋɛtɛ nui wooɠulani, é ɠɛ ma:

«Màliɠii, nà loni nà-ada makɛsuʋɛ folo-o-folo,

nà kpidiiti kpein kɛɛzu ɠaazu ʋa nà-ada makɛsuʋɛ.

9 Wɛlɛ nui ta ɠa ʋaazu, toɠa kɔɔɠɔ wotoloi zu,

soo felegɔiti ka ti mɛɛnsu.

É ɓɔɛni, é ɠɛ ma:

‹Ɓaɓilɔne loa bu,

Ɓaɓilɔne loa bu,

ta ná-kɔɔɠɔ ganigiti ti ga ná-galagiti,

ti pɛ ka, ti zuɠaleɠaleai zooi ma!› »

10 Ee, nà-nuɓusɛiti, ti loɠani eɠɛ moloi molo loɠazuʋɛ,

nii gè mɛnini Ɠɔoɠɔ GALAGI la,

Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI,

gè daazeelini wo ma.

Fai é ʋaazu zeelizu Duma ma ta Seyiil

11 Keela wooi é wosu é lo Duma ʋa.

Ta wooɠulazu mà Seyiil:

«Ɲiigaazuɠa nui, lee ɠa è bosu kpidii ná-faa zu?

Ɲiigaazuɠa nui, lee ɠa è bosu kpidii ná-faa zu?»

12 Ɲiigaazuɠa nui sulooni, é ɠɛ ma:

«Sobui ɠa zeelizu, kpidii ɓalaagi.

Ni wo wɔinni wo gaazaɠa bo, à gaazaɠagi wo,

wo lati, wo ʋa ʋolu.»

Dedan ta Kedaal nuiti ti ʋelazu

13 Keela wooi é wosu é lo Alaɓe ʋa.

Wa kpidii ɠɛɛzu Alaɓe yooi ma lɔɓɔiti su,

Dedan zoo ɓulu kɛɛ nuiti.

14 Tema yooi zu nuiti, à li, wo naati daaɠomi,

niiti ti zaazu ga kpɔɔle wɔin,

à ziɛi ve ti ya.

À pela nuiti daaɠomi,

wo li ti ʋɔ ga daamianigi.

15 Mazɔlɔɔ ta ɓizɛzu boɠa zɔkpɔi ʋa,

ta boɠa ɠɛzɛi nu la loga tuɠɔ,

ta mɛɛin ɠaalɛai ti laalɔɠɔma,

ta kɔɔi ná-kpɔi é ti ɓɔlɔzu.

16 Mazɔlɔɔ wɛlɛ nii ɠa Maliɠii boni mà: «Kona gila nɔ, eɠɛʋelei nu a ɗa botiɠɛ nui ná-konagi ɠaalu da, Kedaal ná-lɛbiyai pɛ gaa ɠa ʋala ba. 17 Kedaal ná-nu ʋɛbɛiti su, mɛɛn ʋili nuiti ta salaʋusu ɠɛzɛiti saama, nii goi a yɛ ná, é la ɠɛa ga faa nɔpɛ.» Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI ɠa é boni.

22

Fai é ʋaazu ɠɛɛzu ga Zeluzalɛme

1 Keela wooi é wosu é lo kulakɛlɛma nɛmɛi ʋa.

Leeni ɠa é ɠɛɛzu ga ɗe, Zeluzalɛme?

Leeni vaa zu ɗa-nuɓusɛiti pɛ ti lɛɛzu pɛlɛ ɠɔmaʋɛti?

2 Zeluzalɛme, leeni vaa zu è ɠɛai ga taa wolai zɔngɔi wola su,

kpeei sulaavegai, taa wolai nii fɛtii ɠulazu su?

Ɗa-nu ʋoomaiti ti la zaani ga boɠa zɔkpɔ,

ti la zaani kɔɔmaʋɛ.

3 Ɗa-ɠɔɔɠɔ ɠundiɠiiti ti ʋelani ʋɔɔma,

ti ɠɛɛni ga kasoɠa nuiti mɛɛn ʋili nuiti zea.

Niiti kpein ti ɠaani, naati ti ɠɛɛni ga kasoɠa nuiti,

anɛɛ zɔiti ti ʋelani, ti li ɠoozama.

4 Naa ɠa é ba, gè bo wo ma:

«À mina ɓala ga ze,

à zɛ̀ ná gè gɔlɔi wo ɠɛzɛɠɛzɛ.

À mina ɓala ga gàanɛɛnɛ vai,

nimizai vaa zu nà-nuɓusɛiti ti sɔlɔɔgai.»

5 Mazɔlɔɔ ziiɓɔlɔ voloi ʋe ta nimizai ta faa zuɠoloɠologi,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii teʋegai kulakɛlɛma nɛmɛi zu.

Siɠigi ɠoloa, kidaaʋili kpeei ɠana loo gizeiti ma.

6 Elame zalaʋusuiti ti mɛɛinti ta mɛɛn ɠaeiti seɠea,

nuiti ta zeini kɔɔɠɔ wotoloiti su, sooiti ta ná.

Kiil zalaʋusuiti ti ta-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgiti kpɛtɛa.

7 Ee, Zeluzalɛme, ɗa-nɛmɛiti ti ʋagai ti leʋe ti pɛ ba,

ti zulaavegɛ ga kɔɔɠɔ wotoloiti,

salaʋusuiti ti kɔɔɠɔ wotoloiti su ti ʋa,

ti lopele ɓɛtɛ ɗa-laa ziɠidaʋɛti.

8 Zuda yooi makɛ ani la mɔ ná.

Naama volo ná, wo ɠaazuʋɛ latini,

wo to kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ba

ti ʋuuni pɛlɛi wu daa ga «dɔɓɔzu ʋɛlɛi».

9 Wo pɛtɛga zeɠei mɔin ʋele liegɔi

é masagi Davide ná-taai ma ziɠigiti ba.

Wo ziɛi makɛga, ziɛ ʋu ani zu é buu ʋelei.

10 Wo Zeluzalɛme ʋɛlɛiti gaaluni,

wo tanigaa woloa, wo ta ɓɔ siɠigi zɛbɛi ʋa la,

nii é taai makɛsu.

11 Wo ziɛ zosuʋɛ ɓɛtɛni siɠi felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ

ziɛ makɛsu wɔlɔmai ma ɗɛiti faa ma.

Kɛlɛ wo la ɠaazu latini,

wo ʋa wɛlɛ naa ʋɔ pelei

nii é naati pɛ kɛɛzu,

é ti ɓɛtɛni kaite wɔlɔwɔlɔi.

12 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wo lolini

ga wo wɔlɔ, wo ɓɔɠɔ maawɔin,

wo wɔungi ɓuye, wo saa wɔlɔ wo seɠei loo.

13 Wɛlɛ ziiɠaanɛɛi ʋa ta koozunɛɛi,

ti ɗa nikɛiti paa, ti ɗa baalagiti kɔdaaleʋe,

ti ɗa suai mi, ti ɗa dɔɔi ɓɔle, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ade daamii wo, de ɓɔɔle,

mazɔlɔɔ da zaazu lina.»

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii keela wooi nii wo mà:

«Nà ɠonazu, niima vaaɠaaza golai ɠaa la zooga é ʋa ʋaa,

kɛni wa zaana,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga.

Kundiɠi wola felegɔiti ta-vai

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Li, è naavolo makɛ nui Seɓena ʋɛtɛ,

masa pɛlɛi ma ɠundiɠii, é ɠɛ ma:

16 ‹È-ɠɔligi ɠa ga ɓɛgele ʋɛ,

ɓaa ɗa-nui ɓɛ ɠɔli ka é ʋɛ, ɗa seɠe ga ɗɔnɔ,

è liizu kabayeɠe wɔɔzu ʋɛ,

è kabai ɓɛtɛzu maazuʋɛ,

ga è zeɠe wɔ fasai ʋa,

naa ɠɛ ga è-zeizu ɠaaɓelagi?

17 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è ʋilisu ya ɠoozama,

zeeɲɛ gila nɔ, é è maavelevele,

18 toɠa è laaʋili eɠɛ ani ɓuun,

è ɗa ɠilikili zooi ma suwɔɔlɔai.

Miná ɠa ɗa za ná,

miná ɠa ɗa-ɠɔɔɠɔ wotolo maanɛɛnɛgiti ti ná,

ɗa ɠa è ɓaaɠulazu ɗa-ɠundiɠii ná-koii ma!› »

19 «Nà è ɓɛɛzu è-losuʋɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ naa,

«nà è volosu ɗa-woti ɠɛɛzuʋɛ.

20 Naama volo ná, nà nà-botiɠɛ nui loli,

Yilikiya ná-doun zunui Eliakime ya.

21 Nà maaɠili ga ɗa-zeɠeungi,

nà ɓaa maazu ga ɗa-zaamaɠiligi,

gè ɗa-zobogi ʋu zeezaama.

Toɠa ɠɛ ga ɠɛɛɠɛi Zeluzalɛme nuiti bɛ,

ta Zuda yooi ma masadai ʋɛ.

22 Nà Davide ná-masadai ma ɓaɠui ve zea,

siɛgi zu é daalaosu da,

nu nɔpɛ ge la daaɠuluga,

ta siɛgi zu a daaɠuluna la,

nu nɔpɛ ge la daalaoga.

23 Nà topele ɓɛtɛ kpe eɠɛ gulu ɠaazoɓagi pilɛgai ada ʋagɔi,

toɠa ɠɛ ga lɛbiya masa kpɔkpɔgi kɛɛɠɛ ʋɛlɛyeɠei ʋɛ.

24 «Ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ,

niiti ti maaɓuɠaai ta niiti ti maaɠoozaai,

ti pɛ ta zɛlɛ ba,

eɠɛʋelei aniɲaka goi a ɗa zɛlɛ da ga ɲaka ɠilibai,

é zo ɓɔniiti ma, é li ma lakulugiti ma.

Kasɔ zɛbɛlɛ gola ɠana!

25 Naama volo ná, gulu ɠaazoɓagi kpadɔai ada ʋagɔi, tɔɔ ɠa ɠula,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

«Toɠa zeɠe ná, é ɠale ga, é loo,

kasɔi kpein é ɠɛni seɠezu, ta ɠoloɠolo.»

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boni.

23

Fai é ʋaazu ɠɛɛzu ga Tiil ta Sidɔn

1 Keela wooi é wosu é lo Tiil ʋa.

À kpalagi wona, Taalasise ɓato wolaiti!

Mazɔlɔɔ ʋɛ wo ɠɛni losu ná, naa ɠoloɠologa.

Pɛlɛiti ti woloa! Nu lɛɛzu la mɔ ná!

Ti ma wooi mɛnini, ti ʋaai ma,

ti zeɠe ziɛ zaama yooi ma laai zu daa ga Sipele.

2 À yɛ daavɔyai zu, kpoloɗɛi laaʋɛ yooi ma zei wo nuiti,

nii Sidɔn yaaɠoiti ti ɠɛni sulaavesu,

ti ɗa ɓizɛ kpoloɗɛi ɠa.*

3 Ziɛ wolai ɠaaʋɛ, niiti ti wolizu ziɛ wolai ɠobaʋɛ,

ziɛ wolai Nile ɠobaʋɛ ma molo leʋei ɠɛni bɛ ga tɔnɔgi,

naa ɠɛni ga zii ɠiligiti pɛ ta lɔɔɠɔi zu.

4 Ɠɛ unfegi zu, Sidɔn!

Mazɔlɔɔ kpoloɗɛi ɓɔɛni,

kpoloɗɛi ma lɔɔɠu wosuʋɛ ɠɛni ma:

«Gè la taɓa zɔlɔɔni,

gè la ɠɛni doun zɔlɔɔni,

gè la doun zunua ɠulani su,

gè la doun anzanua ɠulani su.»

5 Siɛgi zu ma wooi zeelizu la Ezipete yooi zu,

toɠa wana ti ma gola,

eɠɛ nɔ siɛgi zu ti naa mɛnisu da

nii seeliai Tiil taa wolai ma.

6 À kpoloɗɛi ɓudɛ, wo li Taalasise,

wo kpalagi wo, wɔi wo zeini ziɛlaʋɛ.

7 Wa-laa wolai ɠa nɛi ɓaa,

ʋɛ ná ɠaanɛɛni mɔungi,

nii ná-faiti tɔɔzeiɗai wɔlɔwɔlɔ voloiti su,

taai nii é liini ɠoozamaʋɛti seikɔɠɔmai ma?

8 Ɓɛ ɠa deɠɛmu é niima vaiti pɛ deveai Tiil taa wolai laalɔɠɔma?

Tiil é masa bɔɔlɔgiti gaaɠwɛɛzu,

ná-yaaɠoiti ka ti ɠɛni ga nu wolaiti,

tiya la ɠɛni de unfemai ʋa ɠɛni ti ʋɛ eteai zu ná pɛ ɓaa?

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é niima levei wogai,

é wasogi ɠula ɓɔɠɔ lɛbiya ɠaiziɛ nuiti ba,

é naati gaayei, niiti eteai unfemai veezu ti ʋɛ.

10 À li, Taalasise nuɓusɛiti,

wo tii ɠɛ wa-yooi ʋa,

eɠɛʋelei Ezipete nuiti ti kɛɛzu la ziɛ wolai Nile ɠobaʋɛ.

Ɓato losu la mɔ wo ʋɛ.

11 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yeewuzeɠea kpoloɗɛi laalɔɠɔma,

é masadaiti suɓalia.

É devei vea ga Kanaan yooi zu lɔɔɠuzuʋɛti pɛ ti wolo.

12 É ɠɛni ma: «Sidɔn nuɓusɛi, ɗɛi è ɠɛai eɠɛ anzanu loungoi ti koloɠologai,

looɠona koozunɛɛi ʋa!

Wuzeɠe, è ʋilɛ pelei zu,

li, è zei Sipele, ziɛ zaama yooi ma laai zu,

kɛlɛ anɛɛ miná ʋe, dooɠo nɔpɛ ge la ɠɛa ná è ʋɛ.»

13 Wɛlɛ Ɓaɓilɔne nui ta-yooi ʋa,

naama nuɓusɛiti ti la mɔ ná.

Asiili yooi naa ɠɛa ga teʋebai zu zuaiti seizu,

ti pɛlɛ ɠaaɠoozagiti to, ga ti taai zei kɛlɛ su,

ti masa pɛlɛiti kpalega ná, ti ti pɛ koloɠolo.

14 À kpalagi wona, Taalasise ɓato wolaiti!

Mazɔlɔɔ wo-lɔɔɠuzuʋɛ ɠoloɠologɛ!

15 Naama volo ná, zeemai ɠa wo Tiil ma kona ʋuulɔfela (70) laawu, masa gilagi zii ma voloi liegɔi ɠana. Naama ɠona ʋuulɔfelai (70) laawu, naa ɠa ɠɛ ga Tiil, nii guyei bosu é lo koloɠolo anzanui ʋa ga:

16 «Li, è ɗa-ɠɔnigi zeɠe,

è lati taai ma,

koloɠolo anzanui zeemai wogai ma!

Gɛin gola, guyei loo, guyei loo ʋolu,

ga è nuiti kigi loo ɓɔɠɔ zu!»

17 Kona ʋuulɔfelai (70) a leʋena, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Tiil maalobo. Názu ɠa Tiil a ɠaaʋote da ná-naavolo zɔlɔɔgi ma, é ɗa koloɠologi ɠɛ la ta masadaiti kpein, ti eteai zu ná pɛ. 18 Kɛlɛ ná-tɔnɔgi ta ná-kulanumai, naati ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ti ɠaa la lɛa ba, ti ʋa makɛ, mazɔlɔɔ tɔnɔgi naati ta ɠɛ ga nui naati tɔnɔ niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠobaʋɛ, é ɠɛ ga ti-ɠɔnɔgi, ti mi, ti mɔtai yɛ, ti ɓɔɠɔ maaɠili ga seɠe maayikiyikigi naati.

Siɛ gaaɓelagiti ma ɠulakɛlɛmai

24

Eteai ɠoloɠolo fai tɛtɛ

1 Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu eteai pɛ koloɠolosu,

toɠa ʋaazu su ɠoloɠolosu,

é zooi ɠaaʋɛ ɠɛ wuulee,

gaa aniiti pɛ ti vaza.

2 Faa ɠilagi naa nɔ ɠa a ɠa ga

zalaɠa ɠula nui ta nuɓusɛiti,

pɛlɛ kɛɛɠɛi ta ná-botiɠɛ zunui,

pɛlɛ deei ta ná-botiɠɛ anzanui,

ani ʋɔdi nui ta ani ɠeya nui,

nui é anii lɔɔzu ga ziingaogi ta nui é siingaosu,

kuye ʋɛɛ nui ta kuye zeɠe nui.

3 Eteai ɠa ɠoloɠolo mɛtu, suwo kpɛlɛtɛtɛ,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa é niima wooi woni.

4 Gɔlɔɗɛi ɠa eteai ɠaazuʋɛ,

eteai zuɓɔlɔa, é vɔ,

eteai nuiti tosu wolai ti ya, ti vɔa.

5 Eteai ɠɔzɔni su nuɓusɛiti kɔɠɔwu,

mazɔlɔɔ ti tɔgiti koloɠoloni,

ti deveiti seɠe ma,

ti ɠɔoɠɔ minazeɠegiti seɠe ma.

6 Naa maaʋele ma, eteai ɠana ɠala ga GALA ná-foovooi.

Eteai zu nuɓusɛiti ti ɗa ta-vaaɠaazagi ma ɓɔlɔi zɔlɔɔ,

ti undaa ɗa ʋili,

niiti ti yɛsu ná, ti la mɔ mɔinni.

7 Dɔɔ niinɛi ɠaazuɠilia,

leezɛn ɓelei zuɓɔlɔa,

niiti kpein ti ɠoozunɛɛni ti-yiimaʋɛ, ta ɓalasu.

8 Tamadegiti ta-ɠoozunɛɛi maaleʋea,

nuiti ta-zɔngɔi ti ɠɛni bosu fɛtii zu, naa ɓega,

kɔnigiti gooi ma ɠoozunɛɛi maaleʋea.

9 Dɔɔ ɓɔle wuye la mɔ loozu,

gaazulati ganiiti ti wanaa kpɔɔle nuiti da.

10 Taa wolai ʋua ya, naa zuwoga.

Ɲii wosuʋɛti pɛ daaɠuluga,

nu la zooga é ʋa lɛ ná ta.

11 Ɛsɛ pɛ ka kpeei loozu koi yɔɠɔzu ʋeleiti su,

ga dɔɔ la mɔ ɠaazu.

Koozunɛ la mɔ ná,

ɲaɠa ɠula vai ɓega zooi zu.

12 Taazuʋɛ zuɠoloɠologa mɛtu,

ma ɓogiti ti ɓezeɠelega, ti ɠoloɠolo.

13 Ʋele ɠana a ɠɛɛ la nuɓusɛiti saama zooi ɠa,

eɠɛ nu ɠa wolive wului ɠaaloɠa,

eɠɛ leezɛn waai ɠula vai a ɓena tɛtɛ,

nu è ɗa ma waa ɠaaɓelagiti gaiziɛ.

Koozunɛɛi ɠula vai ma yeeluɠɔ

14 Niiti ta yɛ vulua ta guyei loo,

ta ɠoozunɛ, ti wooɠula,

ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ná-maayikii zu,

ta ɠɛna ʋaa, ti ɗa zeɠe folo liizu ʋele yooiti su.

15 Folo ɠulazu ʋelei yooi zu,

à Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ mu.

Kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti su,

à Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI lɔɠɔi wo.

16 Nuiti gooi ɠa ɠulazu zou ɓela ga,

gi ɗa ti woomɛni, ti ɗa guyei loo ga:

«Lɛbiyai ɠa Telebo GALAGI ʋɛ!»

Kɛlɛ gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma:

«Gè yɛga su! Ungo, gè yɛga su! Màanɔɠɔa!

Mazɔlɔɔ yaava nuiti ti yaavai ɠɛɛni.

Yaavai! Yaava nuiti ti yaavai ɠɛɛni.»

17 Dualuagi, zeɠei ɓomaʋɛ ta tumɔi,

naati ka ti wo maaɓɔunsu,

wɔiti wo zeini eteai zu.

18 Zɔi a ʋela dualuagi maalugi ʋa,

naa ɠa loo zeɠei ɓomaʋɛ.

Ni toɠa zoo é lɛ, é ɠula su,

toɠa zo tumɔi zu.

Mazɔlɔɔ geezuʋɛ ma ʋɛlɛlaʋɛti daalaoga,

eteai ma wuulaagiti ti ɲiikpiga.

19 Zooi ɠa ʋalizu ga,

zooi ɠa ɓalasu,

zooi ɠa ɲiikpisu.

20 É ɗa ziɛ tingotanga eɠɛ dɔɔzo nui,

é ɗa ɓali eɠɛ kotai.

Ná-tɔ koloɠologi wuiɗa ma,

é la mɔ zooga é ʋa wuzeɠe ʋolu.

Masadaiti kwɛgi,
GALA ná-masadai lɔɔzeigi

21 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wuzeɠe

geezuʋɛ, geezu ɠɔɔʋɛbɛi laalɔɠɔma,

ta eteai zu, etea masagi daalɔɠɔma.

22 Ta ti ɠaalɛ ba, ti pɛ zeɠei zu,

daa ɠa ɠulu ti ma kasoi wu,

naa ʋolu su a ɠoozana,

kɛni ti ta-lukpɔi ɠaaleʋe.

23 Alugi ɠaaɠaalɛi ga unfegi,

foloi ɠɛ tɔmɔzɔɔ ga unfegi.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa masadai ɠɛɛzu

Siyɔn gizei ma, ta Zeluzalɛme.

Toɠa ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma

ná-nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti gaazu.

25

Faanɛɛ wuuɠwɛɛ guyei

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI! Ɗa ga nà-GALAGI,

nà è wɔɔlɔzu, gè è-laaseigi maamusɛ,

mazɔlɔɔ è faa ʋagɔiti kɛa,

niiti è ti zeini kpasu kaite,

ti la valiboga, nu a ɠito ti ʋa.

2 Mazɔlɔɔ è taa wolai ɠɛa ga kɔtu ziɠigiti,

taa zɔɓelama wolai ɠoloɠologa.

Wɛɛinti ta-laa wolai,

ani la mɔ su, a kɛ ga taa wola,

ta é la mɔ loga ʋolu pɛ.

3 Naa ɠa é ba, zobobɛ nuɓusɛiti ta è lɛbi,

nu ʋaa yooiti ta-laa wolaiti ta ɗa-zobogi ɠwɛɛ, ti lua è ʋa.

4 Mazɔlɔɔ è ɠɛni ga bala nuiti dɔɔɠuzuʋɛ,

ungo, maawɔin nuiti dɔɔɠuzuʋɛ,

siɛgi zu ti ɠɛni la kidaaʋiligi zu.

È ɠɛni ga ti-lɔɔɠuzuʋɛ sabalagi ʋa,

niinigi é ti lɔɔɠuzu foloi ma liegi ʋa.

Mazɔlɔɔ nu ʋaa nuiti daa liegi ɠɛɛʋɛ eɠɛ sabala golai,

é loɠazu siɠigi ʋa,

5 ɓaa eɠɛ foloi ma lie golai é loozu zou vɔɔi zu.

Ɗa wɛɛinti sɔngɔ wooi ɠaayeizu.

Eɠɛʋelei foloi ma lie golai ɠaazumaa ɠa ɗa lɔɔɠu la ga tonaɓiingi,

ɗa toosu nuiti ta-ʋilɛ sɔlɔɔ guyei ɠaayei.

6 Siyɔn gizei nii ma ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii

fɛti wolai ma laamii ɠɛʋele ɓɛtɛzu ná nuɓusɛiti bɛ

ga suai gulɔai, dɔɔ wɔlɔmai ʋu ma,

sua yɔɓɔgi gulɔai golai,

ta dɔɔ wɔlɔmai, gaazeɠegai ga pagɔ.

7 Náʋɛ ɠa é gɔlɔ zeɠei ɠoloɠolosu ná,

nii é ʋɛɛni nuɓusɛiti pɛ gaazuʋɛ,

é ga gaazuɠili zeɠei é ʋɛɛni zii ɠiligiti pɛ gaazuʋɛ.

8 Toɠa saa vai ɓe eyɛsu ɠɔ,

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti-ɠaazuɗɛiti kpale ti-ɠaazuʋɛti pɛ.

Ɓaaɠulamai ná-nuɓusɛiti ti sɔlɔɔni,

toɠa naa ɠula eteai ʋa ná pɛ.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

9 Toɠa wo naama volo ná ga:

«Wɛlɛ gá-ƓALAGI ʋa,

tɔ ɠa gi ɠitoni ba,

tama tɔ ɠa é gi unmɔɔgai.

Ungo, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɠɛni ga ada-ɠitogi.

Ade ɠoozunɛ, ade ɲaɠai ɠula,

tɔɔzei é ade ɠizoga!»

10 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yee ʋagɔi ɠa laani gizei tɛi ma.

Kɛlɛ kɔɠɔlomai woga ga Moaɓe yooi gaamanɔ,

eɠɛ kaʋai nu ɠɔɠɔlosu ma kaʋa ʋilisuʋɛ.

11 Toɠa yeemaaɠɔ kaʋa ʋili zeɠei zu,

eɠɛʋelei dase bo nui a ɗa kɛ la.

Anɛɛ naa ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-wasogi ɠaayei,

anɛɛ toɠa ɠaaɓaazu ʋele-o-ʋele.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa-ziɠigiti golo

ti maayikiai, nu lɔɔzu la ti ʋa,

toɠa ti loka, é ti ʋu ya zooi ma fufiligi zu.

26

Pilɛ sɔlɔɔ guyei

1 Naama volo ná, niima wuyei ɠa loo Zuda yooi zu ga:

«Taa wola ɠiteɠite ka é gi ya.

Makɛ vai zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI siɠigi latigɛ ma,

é siɠigi taɠili tati naa ma.

2 À siɠidaʋɛti daalao,

wo wooɠɛɠila nuɓusɛiti zɛ ná, ti lɛ,

ti ziɛzu ga ta-minazeɠegiti.

3 Zɔi é losu kpaan ná-faiti su,

ɗa makɛ ziilɛi pagɔi zu,

mazɔlɔɔ é ɓɔɠɔ ɠaliva è ma.

4 À ɓɔɠɔ ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma yeenɔpɛ,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga ɠɔoɠɔ fasai.

5 É naati zeini bu,

niiti ti ɠɛni masadai ɠɛɛzu, ti wuzeɠeai.

É taa wolai lokani, nii nu lɔɔzu la ɠɛni ba.

É maayeini zooi ma,

é tooni fufiligi zu.

6 Kɔɠɔlomai woni da,

maanɔɠɔ nuiti bɛ,

bala nuiti ti dɛɛvɛ ɠɔɠɔwu.»

GALA falii

7 Telebo nui ná-pelei ɠa ga pelei sɔlegai gola.

Ɗɛi è zɔlegai, ɗa pelei laazu, telebo nui a ziɛ la.

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi ɠitogɛ è ʋa,

ɗa-lukpɔɠaaleʋe ʋelei zu.

Gá è-laaseigi wo, gi wooɠula è ma,

naa ɠa é ga gi yiima vai.

9 È wɔin ɠa ɗa ɠɛ mà kpidii laawu,

nà ɗa è ɠaiziɛ ga zìimaʋɛ.

Siɛgi zu ɗa-lukpɔɠaaleʋeiti ti zeelizu la eteai ma,

eteai zu nuiti ta telebodai maaɠɔli.

10 Kɛlɛ nu a ɠɛna faa ɲɔu ɠɛ nui maawɔinɠa,

é la ɠaaɓaa pɛ é ʋa teleboda ɠɛ,

toɠa ɗa faa ɲɔi ɠɛ nɔ telebo zooi zu,

é la unfega Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔ ʋelei ma.

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

siɛgi zu é yeewuzeɠezu la tukpɔɠaaleʋe vai ma,

ti la miná ɠaazu.

Kɛlɛ ta naa ʋɛtɛ, ʋelei è ɗa-nuɓusɛi maalobosu la,

ta unfe, abui ti ɠala,

nii kɛʋele ɓɛtɛni è zili nuiti faa ma.

12 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ziilɛigi veezu gi ʋɛ,

mazɔlɔɔ nii kpein gi kɛɛzu, ɗa ɠa è ti laazeelizu.

13 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI,

é ɠula è ʋolu, maliɠii ɠiligaa ti zeini gi unda,

kɛlɛ ɗa ɠila kpe è zaɓui zu ɠa gi è-laaseigi wosu da.

14 Naati ti zaa, ti la mɔ yɛnvua ʋolu,

ti ɠɛa nɔ ga niinigiti nɔ, ti la mɔ wuzeɠea ʋolu,

mazɔlɔɔ è wuzeɠeni,

è ti-ma zuwu ɠaaleʋeni,

è ti-ma ɠisiɛi pɛ ɲɛɛlɛa.

15 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è gá-nuɓusɛiti gaawɔɔlɔa,

è ɗa-lɛbiyai lɛa,

è gá-nuɓusɛiti gaawɔɔlɔa,

è ta ɓɔga zooi ʋa kwɛpelemaʋɛti pɛ.

16 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi ɠɛai ma kidaaʋiligi zu,

gi è ɠaiziɛni, gi ɠaaʋote è ma.

Gi gá-maanɛɛnɛ wooiti daazeelini è ma,

siɛgi zu è ɠɛni gi maaɠolozu la.

17 Gi ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuʋɛ

eɠɛ anzanui kogi ma,

é ʋaazu niina doin zɔlɔɔsu,

é ɗa laaʋoe, é kpeei loo ga taɓai.

18 Mazɔlɔɔ gi kogi zeɠeni, gi ɓɔlɔ,

kɛlɛ nii gi sɔlɔɔni, naa ɠɛni nɔ ga fiilɛi.

Gi la kizo faa veeni eteai ya,

gi la zɛnvu veeni nu niinɛa ya eteai ʋɛ.

19 Ɗa-wɔvɛiti ta zɛnvui wo ʋolu,

poomaiti ti ga nɔ̀nɔiti, ta zɛnvui wo ʋolu.

Wɔiti wo laani zooi wu,

à wuun, wo wooɠula ga koozunɛɛi,

Mazɔlɔɔ ɗa-nɔɗagi ɠa ga wozakala nɔɗagi,

ta zooi ɠa zɛnvui ve gɔvɛiti zea ʋolu.

Zaalai ta wuunsu niinɛlai

20 Nà-nuɓusɛiti, à lɛ wo-laazuʋɛ wa-ʋɛlɛi wu,

à daaɠulu ɓɔɠɔ ma.

À lago lɔɔɠu ná,

eyɛsu Maliɠii ná-ziiɠaawanai ɓudɛ.

21 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠula zeizuʋɛ,

é eteai zu nuiti sala ga ta-vaaɠaaza golaiti,

naama volo ná, zooi ɠa ɲamai pɛ kula kɛlɛma,

niiti nuiti ti ti ʋaani, é la mɔ tanɔpɛ dɔɔɠua.

27

1 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa potokulai wo

ga ná-boɠa zɔkpɔ wolai, maayikiai,

boɠa zɔkpɔi buwuiɗai,

é laalɛ ziɛ wu zua maayikiai wu suɓiligai,

vamɔɠɔgi naa é la ɗa ga zoga,

toɠa kpoloɗɛi wu vamɔɠɔgi naa ʋaa.

Maliɠii ta ná-leezɛn ɓelei

2 Naama volo ná, ta ɠɛ ma:

«À leezɛn ɓelei maawuye, gwaa ʋagɔiti ti ga.

3 Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè makɛsu,

nà kɔɔzu yeenɔpɛ.

Nà makɛsu folo ʋɛɛ kpidi ʋa,

naa ɠa a kɛ nu mina lɔ su.

4 Ziiɠaawana la mɔ zìimaʋɛ,

kɛlɛ nà kpolo ɠaingiti kaana, ta ɠaingiti,

nà laalɛ ti wu, gè abui lo ti ʋa.

5 Kɛni ni ta kɛ̀ɛna ga ti-lɔɔɠuzuʋɛ,

ti gi yɔɠɔzuɓɛtɛ, ziilɛigi ɠa ná,

ungo, ziilɛigi ɠɛ gi yɔɠɔzu.»

6 Yeeɠɛɠalaiti su ti ʋaazu,

Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti ma zape niinɛiti ta ɠula,

Izilayɛle ɠa ʋua, é vuka,

é eteai pɛ maaɓɔle ga gaawaaiti.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuiti doɠaʋɛ nɛi,

eɠɛʋelei é naati doɠa, nuiti ti ɠɛni ti loɠazu la?

Ɓaa é ti ʋaaʋɛ nɛi, eɠɛʋelei é kɛɛni la ga naati,

niiti ti ɠɛni ti ʋaazu?

8 É ta-lukpɔi ɠaaleʋe ga, é ti ɓɛ, é ti laaʋili.

É ti zeɠeni ná ga daa viilɛ ɲɔi,

ga folo ɠila fiilɛi, é zeɠe folo ɠulazu ʋelei.

9 Naama loɠai maaʋele ma, Izilayɛle ná-faaɠaaza golaiti ta gba.

Wɛlɛ ná-kotoi zuvaayɛ fai ma lɔnɔgi ɠa ɠɛ ga:

Zalaɠa ɠulazuʋɛ ma ɠɔtuiti ta ɓulukpulu su

eɠɛ kobegi ma ɠɔtuiti, ti ɠɛ ga fufiligi,

sale wuluiti ta ansanse gala aniɲakaiti

ti la mɔ ɠɛa ná pɛ.

10 Nu nɔpɛ ge la mɔ taa wolai zu siɠigi ma,

toɠa ná, suɲakai, ti ɠɛlɛni ba, é ɠɛ ga teʋebai.

Nikɛ yiʋoiti ti ɗa laami ná, ti ɗa ʋɛɛ ná,

ti ɗa daaiti mi dɔɓɔɠɛlɛ koiti su.

11 Siɛgi zu ma ɓekegiti ti vɔɔzu la, ta ti ɠaleɠale,

anzanuiti ti ʋa, ti ti zeɠe, ti ti ɠala.

Mazɔlɔɔ nuɓusɛa ʋe ti la faa ɠaaɠaazu,

naa ɠa é ba, zɔi é ti ɓɛtɛa, é la ti maawɔinɠaa,

zɔi é ti ɓɛtɛni, é la zaala laani ti ma.

Duɔiti gaaɠalema vaa wolai

12 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-moloi loɠa,

é zo ziɛ wolai Efelate ma, é zeeli Ezipete ɠɔtuɗɛi ma.

Izilayɛle nuiti, toɠa wo yɛʋɛ ga gilagila.

13 Naama volo ná, puʋu golai ɠa vɛ,

niiti ti undaa ɠɛa ʋilisu Asiili yooi zu,

ta niiti ti fazani Ezipete yooi zu,

ta ʋa, ti nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu

gize ɲadegai ma Zeluzalɛme taazuʋɛ.

GALA gooi é lo Izilayɛle ta Zuda ʋa

28

Maanɔɠɔ ɠa Efelayime luɠɔ

1 Maanɔɠɔ ɠa Samali ʋɛ,

taa wolai é ga masa bɔɔlɔgi ɠɛʋele,

Efelayime dɔɔzo nuiti ti ɓɔɠɔ lɛɛzu su la!

É zeini nɛmɛ ʋagɔi unda,

ná-kɔbu ani ʋagɔi ɠɛa nɔ ga tufa waai pooloai

niima zunuiti unmaʋɛ, dɔɔi tɔungi zeɠeai ma.

2 Mazɔlɔɔ wɛlɛ, ɠuluɓa ɠila ka Maliɠii yeema daalɔɠɔma,

sɛbɛai, suzeeli, é ʋaazu é laalɛ bu,

eɠɛ sakɔtu lona viilɛ wolai,

faa zuɠoloɠolo fiilɛ wolai,

sabala golai, ma ɓoigi yeizu.

Maliɠii ná-zɛbɛi zu, toɠa taai loka zooi ma.

3 Kɔɠɔlomai ɠa wo da,

Efelayime dɔɔzo nuiti ta-ɓɔɠɔlɛsu masa bɔɔlɔgi.

4 Tufa waa vɔɔi, é ga ná-kɔbu ani ʋagɔi,

é zeini nɛmɛ ʋagɔi unda,

naa ɠa ɠɛ eɠɛ kooleɠoole gwaai, kpɔiɗai ma yeeluɠɔ,

zɔi é kaazu mɔunpa, naa ɠa kulazu ga, é kpɔle gaamanɔ.

5 Naama volo ná,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ɠɛ ga masa bɔɔlɔgi é volozu,

zanu bɔɔlɔgi maayikiai,

ná-nuɓusɛiti maa a ɠili la.

6 Zɔi é tukpɔi ɠaaleʋezu,

toɠa telebodai ʋu naa yiimaʋɛ.

Zɔi é sili nuiti kpɛɛzu, ti zeɠe taa ziɠidaʋɛ,

é ɠɛ ga naa ná-zɛbɛi.

Dɔɔzo nuiti ti ga tukpɔɠaaleʋe nuiti

7 Wɛlɛ tanigaani ba, dɔɔi ti loai ya,

gaazulati ganii ɗa ti ɠaka.

Zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti

gaazulati ganii ɗa ti loo ya,

dɔɔi tɔungi zeɠea ma,

gaazulati ganii ɗa ti ɠaka.

Ta ɗa ɓali ta ɠɛna kulakɛlɛma vaiti boga,

ti ɗa ɠaka ta-lukpɔɠaaleʋeiti su.

8 Ta-laɓaliiti pɛ gaaɠoloɠologa ga unpiligiti,

ada nɔpɛ ge la ná, ʋɛ ná la ɠɔzɔni.

9 Ti ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa Ezayi kɛɛzu eɠɛ a ɠɛ kalasu?

Ɓɛ ɠa é pɔ ga é ná-keela wooi zuɠula ma?

Naa la zolooni doungoiti nɔ ma ɓaa,

ti laaɠula feya ɲiimii ʋa,

ti zeɠeai ti-lee ʋa feya nɔ?

10 Devei la devei maazu, devei la devei maazu,

tɔgi la tɔgi maazu, tɔgi la tɔgi maazu,

tago ʋɛ ʋele, tago munu ʋele.»

11 Za ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɗa ɓɔɛ niima nuɓusɛiti pɔ

zii wooiti su ti ɠaaɠaala ɓaai, wɛɛn wooiti.

12 É ɠɛni ti ma: «Dooɠo bosuʋɛ ɠaa.

Niiti ɓɔlɔai, à naati zɛ ná, ti looɠo, wɛlɛ ziilɛigi ʋa.»

Kɛlɛ ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma.

13 Ti ɠaazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa ɠɛ ga:

«Devei la devei maazu, devei la devei maazu,

tɔgi la tɔgi maazu, tɔgi la tɔgi maazu,

tago ʋɛ ʋele, tago munu ʋele,»

naa ɠa a kɛ ti yɛ ziɛzu, ti laazei, ti-zaamaʋɛ ɠale ga,

ti lɔ balii ɠa, ti zo.

Sɔɓelama ɠɔtu wolai

14 Naa ɠa é ba, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma,

ɲɛɛɠulasu nuiti, wo zeini Zeluzalɛme nuiti unda.

15 Wɛlɛ nii ɠa wo bosu:

«Gi minazeɠea ɓɔɠɔ ʋɛ ga saai,

gi yɔɠɔzuɓɛtɛni gá gɔvɛalaazu,

siɛgi zu ziɛ ɓoi golai lokoleʋezu la,

é la ʋaa, é ʋa zeeli gi ma,

mazɔlɔɔ gi zɛɛi ɠɛa ga gi-makɛsuʋɛ,

gi wooveledai ɠɛ ga gi-lɔɔɠuzuʋɛ.»

16 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ:

«Wɛlɛ, nà kɔtu laazu Siyɔn,

é ɠɛɛzu ga buulaagi, poluɠulaai,

sɔɓelama ɠɔtu wolai ɠɛ de, fizɔgɛ gola,

é laani ga pagɔ.

Zɔi a ʋoluzei ba, naa la ʋelaa.

17 Nà kɔɠɔ galui ɠa ɠɛ ga sɔledai,

nà-kɔɠɔ gani ɓui galui ba,

naa ɠa ɠɛ ga telebodai.»

Sakɔtui ɠa li ga zɛɛi lɔɔɠuzuʋɛ,

ta ziɛi ɠa yei ga wo-lɔɔɠuzuʋɛ.

18 Wa-minazeɠegi ɠa ɠoloɠolo

nii wo boni yɔɠɔzu wa saai.

Wa-woolaamai la yɛga ma,

nii wo boni wa gɔvɛalaazu.

Siɛgi zu ziɛ ɓoi golai lokoleʋezu la,

toɠa wo ɠoloɠolo.

19 Teʋe daa ɠilagila, toɠa wo zo,

mazɔlɔɔ toɠa leʋe sobui, foloi ta kpidii.

Ma ɠeela wooi ɠaaɠa vai ɠa ɠɛ ga kidaaʋili faa wola.

20 Betei ɠa ɓuɠa gola ga nu ʋa zakpamaale su,

pɛɛmazeɠei lɔi, nu la felevelega ɓɔɠɔ ma.

21 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wuzeɠe,

eɠɛʋelei é ɠɛɛni la Pelasime gizei ma.

Eɠɛ Gaɓaɠɔn nɛmɛi zu, toɠa yiiɠaawana,

é ná-kɛɛwotiiti daazeeli, é ná-botii ɠɛ.

Kɛlɛ, kulafiliba wotii ɠa ɠɛ de, botii nii é la ɗa ga ɠɛ pɔlɔma!

22 À yeeɠulana wa-ɠimalala ɲɛɛɠulasui zu.

Ni naa laade, galui laa ɠa lɔsu wo-ɠɔgi ʋa gola.

Mazɔlɔɔ zooi pɛ koloɠolo vai leveʋɛ na,

gè mɛnigɛ Maliɠii la, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

Ɠimalai nii ɓela ge la ba

23 À woilo dɛɛ gòoi ma!

À dama, wo woilo dàawooi ma!

24 Tii ɠɛ nui ɓɛ ɠa a ɗa yɛ nɔ wozawolii ɠa ɠɔ,

é ʋa ɗa ani zuwui vaza?

Yeenɔpɛ nɔ, é ɗa kuɠui la, é ɗa suloɠagi wo nɔ?

25 Kɛlɛ kpega ʋoluma zooi ɠaa ɠɛ sɔli,

toɠa ɗa gulu kaeiti pɛ faza,

é moloi vaza, é kpazii zin, ta moloi daa ga wɔɔlezegi,

ʋɛti pɛ maanɛai ti ɲɛkpɛ náti, molo nɛkɛgiti.

26 Ʋelei a ziɛ la, naama leveiti kana,

ná-GALAGI kalaga da,

é ma ɠeleɠelegiti fe bɛ.

27 Nu la ɗa ga ɓenɛi ɠaaloa ga kaʋa loɠa wulu zɛpɛgi,

ɓaa nu ʋa wotoloi ɓizɛ gulugi zu.

Kɛlɛ kpakɔi ɠa nu a ɗa gulugiti ma ɠaei ɠula ga la.

28 Nu ɠa ɗa moloi vukɔ pɛ, é ʋa ɓului zɔlɔɔ,

kɛlɛ é la yɛga vukɔzu, dooɠo ge la ba.

Ni ɗa wotoloi ɠɔɠɔiti kpizɛna su,

sooiti ti la zooga ti ʋa moloi vukɔ ga ʋolokagiti.

29 Naa pɛ ka zɔlɔɔsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, Fai-Pɛ-Maliɠii,

ná-faazeikpasui wola vizɔgɛ,

ná-ɠimalai maayikiʋɛ.

29

Zeluzalɛme zei vai kɛlɛ su ta ná-kizo fai

1 Maanɔɠɔi ɠa Aliyɛle ʋɛ,

Zeluzalɛme taa wolai Davide seiɗai kɛlɛ su!

É ɠaaɓa ʋa é fɛti voloiti so, kona-o-kona,

2 nà zeizu taa wolai tɛi ma, Maliɠii ɠɛ naa.

Kpeei ta kidaaʋiligiti ka ta ɠɛ è ya,

ɗa ɠɛ bɛ̀ niina nɔ ga zalaɠa ɠula laai,

ʋɛ zalaɠaiti ti ɠalazu ná.

3 Nà nà-kɔɔlaaɠai ʋuuzu,

gè è zei la kɛlɛ su,

gè è maalati ga kɔɔɠɔ zɔɔlaiti,

gè siɠigi lo, gè tati è ma.

4 Ɗa loozu bu,

è-wooi ɗa ɠula zooi ɓoma ʋelei,

è-wooi lɔi gola fufiligi zu,

è-wooi ma ɠaayei gola, mɛni da ɓa,

é ɗa ɠula fufiligi zu eɠɛ foe wooi.

5 È zili nu ʋɛbɛiti ta ɠɛ eɠɛ fufiligi,

nu ʋaa nu ʋɛbɛiti ta ɠɛ eɠɛ moloɓoloi é ɠoʋesu.

Naa ɠa ɠɛ gaamago nɔ, naa zuvilɛ.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa è maalobo,

tona kpunɛ tugi zu, ta zou ɓaliiti, ta koozuʋili faa wolaiti,

fiilɛ wolai ta tɔngɔlɔ fiilɛi,

é ɓɔ abui ʋa, é adaʋɛti galazu, naama zogi.

7 Eɠɛʋelei a ɗa ɠɛ la ga segi,

ɲiimɛnii zuɠula kɛlɛmai,

pele ɠana a ɠɛ la ga zii mɔinmɔingi naati

niiti ti ɠɛni kɔɔi ʋɛɛzu Aliyɛle ʋa,

ti ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu daalɔɠɔma,

tɔ ɓɔɠɔi ta ná-siɠigiti daalɔɠɔma,

ti ɗa ti maalati, ti zei ti ma.

8 Toɠa ɠɛ eɠɛ nui pului ma, é ze é ɗa laami,

kɛlɛ siɛgi zu é wuunsu da, koozu ɲakai ɠɛ de,

ɓaa eɠɛ nui kpɔɔle wɔin ma, é ze é ɗa ɓɔɔle,

kɛlɛ siɛgi zu é wuunsu da,

toɠa ɓɔɠɔ ʋɛtɛsu ga gola ɓɔlɔʋɛ, kɔdaʋɛ vɔ kpaan,

ʋele ɠana a ɠɛɛ la ga zii naati ma ʋɛbɛi,

niiti ti kɔɔi ɠɔɔzu Siyɔn ɠizei laalɔɠɔma.

Wozaɠaa nuiti ti ɠaazuɠoleai,
dɔɔi ti zogai

9 À lua, wo laavɔ!

À ɠaazu ʋɛɛ ma, wo yɛ gaazuɠolei zu!

À ɠɛ ga dɔɔzo nuiti, kɛlɛ dɔɔzo taade,

wo ɗa ʋoola pelei ʋa,

kɛlɛ é la ga wo ʋa ɓɔɔle gola.

10 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI gaazuʋɛɛ ma yɛnvui yeiɗa wo ma,

é wo-ɠaazuʋɛti pɛa ma, wa ya GALA goo wo nuiti,

é bɔɔlɔgi lɔa wo ɠaazu, wozaɠaa nuiti.

11 Kulakɛlɛmai pɛ ge ɠɛa wo ʋɛ eɠɛ wooiti ti zɛʋɛai sɛʋɛi zu daaziɛ ga kedoi. À so nui ta ya, zɔi soogai sɛʋɛi ɠalasu, wo ɠɛ ma: «So dɛɛ ma, è nii ɠala,» toɠa wo wooɠaaʋote ga: «Gè la zooga gè ʋa sɛʋɛi nii ɠala, tɔɔzei daaziɛʋɛ.» 12 À fe nui ta ya, é la zooni sɛʋɛ ɠalasu, wo ɠɛ ma: «So dɛɛ ma, è nii ɠala,» toɠa wo wooɠaaʋote ga: «Nà ya, gè la zooni sɛʋɛ ɠalasu.»

13 Maliɠii ɠɛni ma mɔnɔ:

«Niima nuɓusɛiti ta maaɓuɠazu bà ga ti-laawooi nɔ,

ta dɛ̀bizu ga ti-lakɔlɔgiti nɔ,

kɛlɛ ti-yiimaʋɛ wola maaɠoozaʋɛ bà.

Unfemai ti ɠɛɛzu, ta bosu ga ze,

naa ɠa nɔ ga faa tanɔ nii nuiti ti dɛɛni ga tiye.

14 Naa ɠa é ba, nà yɛsu niima nuɓusɛiti daavɔɔzu ga laavɔɔ vaiti

ɠima nuiti ta-ɠimalai ɠa ɠoloɠolo,

keleɠele nuiti ta ʋala ta-ɠeleɠelegi ma.»

Faiti seɠe ʋelei ɠɛʋele ma

15 Nimizai ɠa naati tuɠɔ,

zɔiti ti ɠoozu vai lɔɔɠuzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

ti ta-vaazeikpasuiti kɛɛzu dɔɔɠuzu kpidii zu,

ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa a zoo é gi ɠa?

Ɓɛ ɠa é gi ʋɛtɛsu?»

16 Wa-yaava vai nii ɠa ga ma ɓɛgele!

Pɔlɔ liɠi lo nui ta pɔlɔi ti ɠɛ ga ani ɠila,

anii é ɓɛtɛzu, naa ɠa ɓɔɛ nɛi é lo kpɛtɛ nui ʋa ga:

«Tɔ laade, é ʋa kpɛ̀tɛ»?

Pɔlɔ liɠii ɠa zoo nɛi ɓɔɛzu ɠisu é lo kpɛtɛ nui ʋa ga:

«Ɠi ge la ma»?

17 Wo la kwɛni ɓaa ga ná tago nɔ ʋɛ ná,

Liɓan lɔɓɔi ɠɛ ga gulu ɓelei,

gulu ɓelei ɠɛ ga dɔɓɔi.

18 Naama volo ná, goizuɓɔlɔ nuiti ta naa mɛni

nii bogai sɛʋɛi zu,

gaazuɠole nuiti ta ɠula kpidii zu ta gaazuɠole ɓidii,

ti-ɠaazuʋɛ wozaɠa.

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI zaalai zu,

ɓɔɠɔmaayei nuiti ta yɛ nɔ ɠoozunɛɛzu ɠɔ.

Bala nu wolaiti ti nuɓusɛiti saama,

ta vuka ga koozunɛɛi

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai zaɓui zu.

20 Tooma nuiti pɛ ta-volo ɠaaɓelagi ɠana,

ɲɛɛɠulasu nua ti la mɔ ɠɛa ná.

Ta naati ta-vai ɠaaɓela,

niiti ti wɔinɗai ga ti ɗa faa ɲɔi ɠɛ,

21 ti ɗa nuiti peelala ga laawooi tukpɔɠaaleʋezuʋɛ,

ti ɗa balii la tukpɔɠaaleʋe nuiti tuɠɔ tukpɔɠaaleʋezuʋɛti,

ti ɗa telebo nuiti undaaʋili wafuun.

22 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

Zakɔɓe ta mavofodaiti ta-ƓALAGI,

Abalaame unmɔɔ nui:

«Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti ti la mɔ unfega pɛ,

ti-ɠaazuɠɛzɛ ge la mɔ ɓɔiɗa su pɛ.

23 Siɛgi zu tiya ɓɔɠɔi ɓaa ti-lointi ti naati pɛ kaazu la,

nii nà kɛ ti zaama,

ta kwɛɛ ga nà ga GALAGI,

Zakɔɓe ná-GALA Ɲadegai,

ta unfe mà, ti lua ga ti mina ènɛkɛtala vaa ɠɛ,

nà, Izilayɛle ná-GALAGI.

24 Zɔiti ti ɠɛa na ʋalani ɠi pagɔi ma,

ta ɠimalai maaɠɔli,

zɔiti ti maaɠaalii ɠɛɛzu yeenɔpɛ,

ta va bu, nu ti ɠala.»

30

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa
Ezipete minazeɠe fai laalɔɠɔma

1 «Nimizai ɠa wo luɠɔ, kololala lointi,

wa faazeikpasuiti kɛɛzu, niiti ti la zeɠeni nɔ̀un pɔ,

wo minazeɠegiti kpɛtɛ yɔɠɔzu, gè la ti leveni.

Wa kotoi ta laazu ta maazu ɠana!»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

2 «Wa ziɛzu, wo ɗa li Ezipete yooi zu,

kɛlɛ wo la gàazaɠasu.

Falaɠɔn ʋɔ bɛ ɠa wo lɔɔɠuzuʋɛ ɠaiziɛzu ná,

wa dooɠo bosuʋɛ ɠaiziɛzu Ezipete yooi ná-niinigi wu!

3 Falaɠɔn ʋɔ bɛ lɔɔɠu wo fai ɠa ɠɛ ga unfe faa wo ʋɛ,

dɔɔɠuzuʋɛ wo naa ɠaiziɛzu ga Ezipete yooi zu,

naa ɠa ɠɛ ga wɔungi maayei vaa.

4 Wa-ɠundiɠiiti ta na Soan,

wa-ɠeelaiti ti zeelia Anɛse.

5 Ti pɛ ta unfe niima nuɓusɛiti faa zu,

ti la ɠɛa ti ʋɛ ga kpɔba nu,

ɓaa zeeve bɛ nu, ti la ɓalaa ɠɛa ga zeezei bu nu,

kɛlɛ kɛni ti unfe ganii ta ta-ɓaaɠulama anii.»

Zɔiti ti liizu Ezipete yooi
ná-kpɔbai ɠaiziɛzu

6 Keela wooi é wosu toganiiti faa zu ti lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋele yooi zu:

Kidaaʋiligi ta ziizoolɛ yooi zu,

zalaiti ta-yooi zu, zalai é zikɔzu,

pɛɛɠaalii ta dɔɓɔwulususu zooi zu,

ti ɗa li ga ta-zɔɔlaiti soovalegiti kɔma,

ta ta-naavoloiti ɲɔmɛiti kɔma,

nuɓusɛiti pɔ, niiti ti la kpɔba nɔpɛ kɛa ti ʋɛ.

7 Ezipete ɓɔbai ɠa ga wafuun faa, gaamɔlɛ anii,

naa ɠa é ba, nà ɗa toli ga:

«Toɠa leʋeteʋesu gola, kɛlɛ é la faa nɔpɛ kɛɛzu».

Kololala nuɓusɛiti

8 Ʋaana, naati sɛʋɛ ti ɠaazu kokologi ma,

yeeʋozɛ ti ʋa sɛʋɛi ta zu,

naa ɠa a kɛ naa ɠɛ ga zeele wooi,

é yɛ ná ʋelela ʋele vaa ma, eyɛsu ɠɔ.

9 Mazɔlɔɔ kololala nuɓusɛiti be,

ta ga yaava loun zunuiti,

doun zunuiti ti la pɔ ti woilo

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔ gooiti ma.

10 Ti ɗa ɠɛ GALA goo wo nuiti ma:

«À ɓe GALA goo wo fai ʋa!»

Ti ɠɛ zɔiti ma ti kulakɛlɛmaiti kaazu:

«À ɓe kulakɛlɛma ɠiteiti bosu gi ma.

À ɗa woo ʋagɔ nɔ wo gi ma,

wa-ɠulakɛlɛmaiti ti zɛɛ ɠitogiti fe gi ya.

11 À zeɠe pele ʋagɔi ʋa, à pele zɔlegi yɛ ná.

À ɓe ɓɔizu gi la ga Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ná-fai.»

12 Naa ɠa é ba, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai wooi ɠa é ga nii:

«Tɔɔzei wa ɠɛlɛzu niima wooi ʋa,

wo ɗa ɓɔɠɔ lɔ tooma vai zu ta yaavai,

wo ʋa ʋoluzeizua zɔlɔɔ,

13 naama vaaɠaaza golai ɠa ɠɛ wo ʋɛ

eɠɛʋelei siɠi gaaɠoozagi naa ta a ʋalina,

é dɛɛ ga toɠa na ɠoloɠolo,

é wuulɛ, gaamago nɔ é wolo.

14 Siɠigi ɠa ɓezeɠele

eɠɛ pɔlɔ liɠi lo nui ná-diɠii é ɓezeɠelesu,

nu la maaɓuɠaa go pa sɔlɔɔga,

a nu ɠula abu zeɠe vaa zu,

ɓaa ziɛ zaɠa vaa zu ziɛyeɠei zu.»

Ziilɛigi ta ladalai

15 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai wooi ɠa é ga nii:

«Ni wa ɠalena ma, wo ʋa pɔ̀,

wo maaɓɔungi wo, naa ɠa wa ɠizo da,

ziilɛi ta ladalai ɠa wo-zɛbɛi su.»

Kɛlɛ wo la ɠɛni vaani naa wu!

16 Wo ɠɛni ma:

«Ɓa-o! Gá ʋela sooi ɠɔma!»

Naa ɠa é ba, wa ʋela!

Wo ɠɛni ma mɔnɔ:

«Gá li sooiti kɔma ti wola ɓizɛzu!»

Ni naa ʋe, wo ɓɛɛ nuiti gola zuvilɛʋɛ, tiya ɓalaa!

17 Wo zili nu ɠila kpegi ɠa nu waagilagi (1.000) maalua,

ti pɛ ti ɓizɛ,

nu lɔɔlugɔi a wo maaluana,

wo pɛ wa ɓizɛ.

Gaaɓelasu, wo-mɔtaiti ta yɛ zeizuʋɛ

ti ɠaaɠaalɛi eɠɛ bɔɔlɔgi é zɛlɛni gizei ma,

eɠɛ poogi é ʋilɛni gizei ma.

GALA ka undaanɛɛi ɠɛ

18 Anɛɛ naa ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa maaɓɔungi wosu ɠɔ,

é ʋa zaalai la wo ma.

Toɠa wuzeɠe, é ná-maawɔinɠai lɛ ga woye.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga telebo GALAGI.

Undaanɛ nu ɠa ga naati pɛ, niiti ti ɠitosu tɔun ba.

19 Ee, Siyɔn nuɓusɛiti, wo zeini Zeluzalɛme,

wo la mɔ wɔlɔa pɛ.

Mazɔlɔɔ wa wooɠulana Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

toɠa zaala la wo ma,

kɛʋele ɓɛtɛʋɛ wo-wooi mɛnisu-o,

é wo wooɠaaʋote.

20 Mazɔlɔɔ Maliɠii ɠa daamianigi ve wo ya kidaaʋili foloi,

ta ziɛi, ziizoolɛ yeei.

Zɔi maanɛai é è ɠala, naa la mɔ lɔɔɠua è ʋa,

kalamɔin a ɠɛ è ɠalasu, ɗa ka ga ɠaazuʋɛ.

21 Siɛgi zu è ɠɛɛzu è li ga è-yeezazu ʋelei ɓaa è-ɠɔʋɛzu ʋelei,

ɗa ʋaazu wooi niiti mɛnisu è ʋoluʋelei, é ɠɛ è ma:

«Wɛlɛ, pelei ɠa, ziɛ la.»

22 Walii siaai wa-ɠɔɔɠɔ ganigiti ma

ta zanugi é ziɛzu wa-vololibaiti ma,

wa naati deve ga ti ɠɔzɔʋɛ,

wa ti ma ɓuɠaiti pili ya, wo kwɛɛ ga ti luulaʋɛ,

wo ɠɛ ti ma: «À maaɠooza gi ʋa!»

23 Maliɠii ɠa tonai ve wo ʋɛ,

wa-ani zuwuiti faa zu,

niiti wa ti vaza zooi ma,

zooi ɠa daamianigi ve wo ya,

é mɔin, é ʋa gola.

Naama volo ná, wa-loganiiti ta ɠɛ laamiizu

ga tufa lɛnugi nɛmɛ wolai zu.

24 Nikɛiti ta soovalegiti ta ɠɛ zooi wolizu,

ta laami ga tufa vɔɔi kpoloi ba,

ti suviegai ga taɠasagi, gaavɛɛ ga sɛpɛgi.

25 Nu ʋaa vaa wolai ma voloi,

yeei pɛlɛ ɠaaɠooza golaiti ti loozu la,

ziɛ yei ʋelei ɠa mɔin gizeiti maazuʋɛti,

ta gize ɓufɛgiti maazuʋɛti.

26 Alugi ɠa volo eɠɛ foloi,

foloi ná-wozakalagi ɠeɠaa ɠa ɓaa ná zeizu ɠɛ lɔfela.

Toɠa ɠɛ eɠɛ folo lɔfela wozakalagi ʋɔɔma,

voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI a ɠɛ ná-nuɓusɛiti ta-ʋalai ɠaaɠilizu la,

ʋɛti maawanai náti, toɠa mináti kɛdɛ.

Maaɠoloi ta kizogi

27 Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ʋa,

é ʋaazu, é zeɠe ɠoozama,

é ɗa ɠala su ga ziiɠaawana wolai,

dakɔlɔgiti ti ɓali ga ziiɠaawanai,

daawooi ɠa ga abui é sosu.

28 Daa viilɛi ɠɛɛʋɛ eɠɛ kɔtuɗɛi fegai,

é ɗa yei ga aniiti pɛ.

Paaʋe ga é zii ɠiligiti pɛ ɲiikpi,

é ti ɠaavɛ maanɔɠɔ zɛpɛgi zu,

é kalafe ɠɔlu ʋili nuɓusɛiti pɛ kpalɔɠaeiti ba,

é ɗa li ga tiye ʋɛ ná nɛai bɛ.

29 Wa guyei loo,

eɠɛ kpidii naa nu fɛtii ɠulazu la,

wo ɠoozu ɠa nɛ wo-yiimaʋɛ,

eɠɛ nu a ɠɛ ziɛzu, é ɗa koole vɛɛ wooi mɛni,

wo ɗa li Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gizei ma,

GALA pɔ bɛ, Izilayɛle Ná-Fasai.

30 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wooi ɠula, goo maayikiai,

toɠa dɛɛ ʋelei a ɗa zeei ʋɛɛ su la,

é ʋa doɠai wo da.

Toɠa ná-ziiɠaawana wolai ɠula kɛlɛma,

ta ná-abuzogi é galai wosu,

tona wolai wu, fiilɛ wolai ba, ta sakɔtuiti.

31 Mazɔlɔɔ Asiili nuiti sasu ɠa ɓali

ta Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi mɛnina,

siɛgi zu a ti loɠana la ga ná-tukpɔi.

32 Tamadegi ta kɔnigi ti-wooi ɠa ɠɛ mɛnisu,

ti loɠa ɓakɔi lugi ɠilagilagi wu

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a zei ti ma ti maaɠolo vai zu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa yeewuzeɠe, é kɔɔi ɠɔ ti laalɔɠɔma.

33 Kaite suɠoozaa, tutui zuɓɛtɛʋɛ na,

kɛʋele ɓɛtɛʋɛ ɓalaa masagi ná-faa ma, suɠooza, suwɔɔlɔ,

koʋii maaɓɔgɛ, naa gola mɔin, abui ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ na,

Ɠɔoɠɔ GALAGI laa viilɛi ɠa so ba,

eɠɛ timinigi ma ɗɛ wolai.

31

Maanɔɠɔi ɠa naati tuɠɔ,
zɔiti ti ʋoluzeizu Ezipete yooi ʋa

1 Maanɔɠɔi ɠa naati tuɠɔ,

tɛi ti yeizu Ezipete yooi zu kpɔba ɠaiziɛ vai ma,

ti ʋoluzeiɗai sooiti ba,

ti laai kɔɔɠɔ wotoloiti da, tɔɔzei ti mɔinʋɛ,

ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti, tɔɔzei zɛbɛ wolai ɠa ti ʋa.

Kɛlɛ ti la wɛlɛzu Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ʋa,

ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛzu.

2 Tɔ ɓalaagi, soogɛ faa ɠɛɛzu,

toɠa ʋaazu ga maanɔɠɔi, é la woo maavaliboga,

toɠa wuzeɠe faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ʋɛlɛyeɠei laalɔɠɔma,

ta naati ta-ɓɔbai laalɔɠɔma niiti ti telebotalai ɠɛɛzu.

3 Ezipete nuiti ta ga nuiti,

galadai ma zobo nɔpɛ ge la ti ʋɛ,

ta-zooiti ta nɔ ga zooi ɠaa aniiti,

geeɠɔlɔgi zu ani la ga tiye.

Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI yeemaalesu da,

zɔi é kpɔbai wosu, naa ɠa ɓunɛ,

ta zɔi ti ɓɔsu ba, naa ɠa loo,

ti fele pɛ ti undaa ɠa ʋili ʋɔɔma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa a ɗa unmɔɔgi wo

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa mà:

«Siɛgi zu zalai ɓaa zala yiʋoi zikɔzu la,

ga é ná-daamianigi maazuɓa,

baala makɛ nu ɓulugiti ti ʋaa ʋa da ma,

ti ɗa kpeeiti too, ti la maalua.

Ti zɔngɔ wooi la iɲɔteʋea pɛ.

Ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii yeizu la,

é kɔɔi ɠɔ ná-gizei ma Siyɔn, ná-gize goi ma.

5 Eɠɛ wɔnii é ɠoʋegiti suviesu ma ɠain maazu,

ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-makɛi zuviesu da Zeluzalɛme maazu.

Toɠa maalobo, é unmɔɔ.

Toɠa ɓudɛ maazu, é makɛ ma.»

6 Izilayɛle nuiti, à ʋa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ,

nii wo wola maaɠoozaai ba.

7 Naama volo ná, ɛsɛ pɛ ka ná-salea ʋili ya,

niiti ti ɓɛtɛai ga walii ta zanugiti,

niiti wo ti ɓɛtɛni ga wo-yee ɲɔiti.

8 «Asiili yooi ɠa loo bu

ga boɠa zɔkpɔi é la ga nuɓusɛiti kpɛtɛ gelei.

Boɠa zɔkpɔi nu la kpɛtɛni ga yee,

naa ɠa a ti ɠoloɠolo.

Boɠa zɔkpɔi naa ɠa Asiili nuiti ta ɓizɛ ba.

Ná-nu niinɛiti pɛ ta ɠɛ duɔla wotii ɠɛɛzu boani zeezu.

9 Zɔiti ti zuɓaani eɠɛ fasai, ta lua, ti ɓizɛ,

kundiɠiiti ti iɲɔ ge leʋe,

ti ɠɛlɛ ta-ɗalapoi ʋa,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

nii ná-abuzogi Siyɔn,

ná-abuzulugi Zeluzalɛme taa zaamaʋɛ.

32

Masagi é faiti pɛ falibosu

1 Masa gila ka wuzeɠe,

nii a masadai ɠɛ ga telebodai,

ná-kundiɠiiti ta zei nuiti unda ga sɔledai.

2 Ti ɠilagilagi ta ɠɛ eɠɛ

ʋɛ nu a lɔɔɠu ná fiilɛi ʋa,

ʋɛ nu a lɔɔɠu ná tona viilɛi ʋa,

ti ɠɛ eɠɛ ziɛi é laani zou vɔɔi zu,

ɓaa eɠɛ fasa wola ma niinigi teʋebai zu, suvɔai.

3 Naazu zɔiti ti-ɠaazuʋɛ maanɛɛni é wozaɠaa,

naati ti la mɔ ɠɛa ga gaazuɠole nu,

faa mɛni nuiti goi ɠa mɛnigi wo.

4 Kidafaawulala nuiti ta faa ɠaaɠa,

muuma nuiti ta zoo ɓɔɛzu valafala ga pagɔ.

5 Ɠimalala nui la mɔ zooga é ʋa leve ga seizumaanɛ kɛʋele,

nu la mɔ ɠɛa yaava nui ma,

toɠa ga nu wola.

6 Ɠimalala nui ɠa ɗa ɠimalala vai nɔ wo.

Toɠa ɗa ɓɔɠɔ ve faa ɲɔu ɠɛɛ vai ya,

é la unfe ga GALA ma kɛɛ vai tanɔpɛ su.

Toɠa ɗa woo ɲɔiti bo Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

Zɔi pului ma, é naa ɠoozu ɲakai yɛ,

zɔi é zaazu ga kpɔɔle wɔin, é naa yɛ ziɛ ʋalagi zu.

7 Yaava nui ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ɲɔuʋɛ.

Toɠa ɗa kisiɛ ɲɔiti kpɛtɛ,

é ʋa maanɔɠɔ nui undaaʋili ga zɛɛ ɓɔɛiti,

anɛɛ ni maanɔɠɔ nui ɠa ná-gaamai zu.

8 Kɛlɛ nui zii ʋagai,

naa ɠa ɗa kisiɛ ʋagɔiti kpɛtɛ,

siɛ ʋelei pɛ ka ɗa ná-nuʋagɔlai lɛ.

Zeluzalɛme anzanuiti ta-lɛnɛgi

9 Ee, anzanuiti, wɔiti ziizoolɛ la wo ma,

à wuzeɠe, wo woilo gòoi ma!

Anzalopoiti wɔi maaɠili la wo ma,

à woilo gòoi ma!

10 Kona gila ta tago laawu,

wa ʋaazu ɓalizu, wɔiti maaɠili la wo ma,

mazɔlɔɔ dɔɔɓɔi kpɛtɛ vaa la mɔ ɠɛa,

ma waa ɠula vaa la mɔ ɠɛa ná.

11 À ɓali ga duai, ziizoolɛlala nuiti,

à ɓali, wɔiti maaɠili la wo ma.

À ɠula wa-zeɠeiti su, à seɠei ɠula ɠɔba,

wo zaamaɠili ga saa wɔlɔ wo seɠei.

12 À yiila loɠa, wo wɔlɔ ɓalaɠa ʋapagiti faa zu,

ta leezɛn ɓeleiti ti ɠɛni gwaai wosu gola.

13 Wo wɔlɔ nà-nuɓusɛiti ta-yooi vaa zu,

nii ɠaingiti maaɓɔlegai,

pɛlɛyeɠeiti koozunɛɛi ɠɛni ti wu taazuʋɛ,

é naati pɛ maaɓɔlega.

14 Mazɔlɔɔ masa pɛlɛi zuwoga, taai daaveni suwoga,

gizei ta pɛlɛ ɠaaɠoozagi ti ɠɛ ga pugi eyɛsu ɠɔ,

ʋɛ dɔɓɔzu zoovalegiti ta ɠɛ ʋɛɛzu ná, ta togani laamiizuʋɛ.

Ziilɛigi ta telebodai

15 Toɠa ɠɛ ɠana,

eyɛsu Zɛnvui yei ade ma, é zeɠe geezuʋɛ,

názu teʋebai zu ɠa valibo ga gulu ɓelei,

gulu ɓelei ɠa yɛ ɓɛtɛzu, é ɠula ga goya lɔɓɔi.

16 Sɔledai ɠa ɠɛ teʋebai zu,

telebodai zei gulu ɓelei zu.

17 Telebodai ma lɔnɔgi ɠa ɠɛ ga ziilɛigi,

telebodai ɠɛɛwotii ɠa ga kulagaanɛɛzui ta ziilɛigi eyɛsu ɠɔ.

18 Nà-nuɓusɛiti ta ta-eteai ziɛ ziilɛigi zu,

seizu ʋagɔi zu, ziilɛi pɛlɛiti bu.

19 Sakɔtui ɠa dɔɓɔi loo bu,

taai ɠa loo bu.

20 Kɛlɛ wa ɠɛ ga undaanɛ nuiti,

wa ani zuwui vaza ziɛlaʋɛti,

wo zoo wo nikɛiti ta soovalegiti pilɛ ɓɔɠɔ yeema.

33

Maanɔɠɔi ɠa faa zuɠoloɠolo nui luɠɔ

1 Maanɔɠɔi ɠa è ʋɛ, ɗɛi è zɔiti koloɠolosu,

tama è la dɛ ɠoloɠoloni,

è zɔiti yaavazu, ti la dɛ è yaavani!

Siɛgi zu è ɓesu la ga zɔiti koloɠolo,

ɗa ɠoloɠolo niina, ɗa ɓalaagi.

Siɛgi zu è ɓesu la mɛtu ga yaavai ɠili zɔiti ma,

ta è maayaava niina ɓalaa.

2 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi maawɔinɠa!

Gi ɠitogɛ è ʋa.

Zɛbɛi ve gi ʋɛ, sobu-o-sobu,

gi unmɔɔ kidaaʋili foloi.

3 Siɛgi zu tonai kpunɛsu la,

nuɓusɛiti ta ɗa ʋela.

Siɛgi zu è wuzeɠezu la,

ziiti su ɠa vaza.

4 Ti ʋu ta-ɠɔɔzoganiiti ma, eɠɛ koto kpulugiti.

Ti ɓungulu ti ma, eɠɛ kpazinɛ kpulugaa.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa fai pɛ unda,

mazɔlɔɔ toɠa zeini geezuʋɛ.

É Siyɔn laavega ga sɔledai ta telebodai.

6 Ɗa ɗa-eteai ziɛ gaanɛɛi zu.

Ɠimalai ta faaɠwɛgi ta ga kizo fai ɓɛtɛi.

È unfe Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

naa ɠa é ga ɗa-naavoloi.

7 Kɔɔɠuluɓaiti ta kpeei loozu taazuʋɛ,

ziilɛi fai ma ɠeelaiti ta wɔlɔzu gola.

8 Peleiti suɲakaʋɛ,

nu nɔpɛ ge la mɔ ziɛzu peleiti su.

Unfama la wosu ga fai niiti solomai ɠɛai ti ma,

zeeleiti daa ɗa ʋili, ta ɛsɛ pɛ bɛlɛʋilisu.

9 Zooi ɠaalɛiɗa eɠɛ saa ɠa loo, su ɗa vɔ,

unfegi yeiɗa ga Liɓan, toɠa na vɔ,

Salon nɛmɛ wolai zu ɠɛa eɠɛ teʋebai.

Ɓasan ta Kaalamɛle ta-ʋagi ɠulaa ti ʋa.

Siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wuzeɠezu la

10 «Niizu, nà ga wuzeɠe,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma,

«niizu nà ga ɠaalɔ,

niizu nà ga bɔ̀ɔlɔ ʋelei lɛ.

11 Wa-vaazeikpasuiti ta ga kpakuɓakugi nɔ,

ta zɔlɔɔsu ga kaʋazaɠagi nɔ,

wo-laa viilɛi ɠa ga abui, nii a wo ɠala.

12 Nuɓusɛiti ta ɠala, ti ɠɛ ga zuʋui,

eɠɛ ɠaingiti ti leʋeai ga ti ɠalazu abui zu.

13 Wɔiti wo maaɠoozaai, à mɛni nii gè kɛɛni!

Wɔiti wo maaɓuɠaai, à nà-zobogi zuɠɔɠɔ!»

14 Kotoba nuiti ti lua Siyɔn,

GALA gaazuluabalala nuiti suɓalia, ti ɠɛ ma:

«Ade zu, ɓɛ ɠa a zoo yɛsu niima abuzogi ɠoba?

Ade zu, ɓɛ ɠa a zoo zeizu ɠɔoɠɔ abulekai tɛi koba?»

15 Zɔi é ziɛzu telebodai zu,

é ɗa ɓɔɛ ga sɔledai,

é ɗa ɠɛlɛ tɔnɔgi ʋa é zɔlɔɔsu ga toomai,

é yeevoɓesu ga é mina vɔɔɠu lobɛani ʋa,

é la woilosu ɲama ʋuu vaa ma,

é ɠaazu ʋɛɛzu ma, a ʋa faa ɲɔi ɠa.

16 Naama nui ɠa a zei ada wuzeɠeaiti,

fasaiti ta ɠɛ ga siɠigiti, ti ɗa makɛ,

ná-daamiani fai ɠaa ɠa ɠula ba,

ziɛi la ʋalaga zea.

Zeluzalɛme unmɔɔ fai

17 È-ɠaazuʋɛti ta masagi ʋɛtɛ ná-padai zu,

ta zooi ɠoozuʋɛ pɛ pɛtɛ.

18 Ɗa ɠisiɛ naazu è maalua vai zu teʋegai,

è gaazaɠagi wo ga:

«Mini ɠa mulu zo nuiti ti ná,

ti ɠɛni sosu, ti ɗa gaalu?

Ɓɛɛni ka ti ɠɛni wɛlɛzu pɛlɛ ɠaaɠoozagiti ma?»

19 È la mɔ waso nuɓusɛi tɛiti kaa pɛ,

nuɓusɛiti ti-laawooi ɠaa la ɠaa,

ti-wooi zuɓidiai, gaa la ɠaa.

20 Kɛlɛ ɗa Siyɔn ʋɛtɛ,

ada-vɛti ɠula laa wolai,

ɗa Zeluzalɛme ʋɛtɛ ga ɠaazuʋɛti,

ziilɛi sei wosuʋɛ,

seɠe ʋɛlɛi é yɛsu loni ada ɠilagi,

kɔɠɔiti tɔɔ la ɠula bu eyɛsu pɛ,

gili ɠaluiti ta la viega pɛpɛ.

21 Miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-bɔɔlɔlai lɛɛzu ná ga giye.

Ziɛ wolaiti ta ɠɛ náʋɛ,

ziɛ wolaiti ti ɠaawɔɔlɔai,

kɔɔɠɔ ɓatoa ti la leʋega ná,

ɓato wolaiti ti la ziaa ná ʋelei.

22 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga ada-lukpɔɠaaleʋe nui,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga da-lɔ sei nui,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga da-masagi,

tɔ ɠa é ga de Ɠizo Nui.

23 Wa-ɠaluiti ti viega,

ti la mɔ ɓato zeɠei ɠilia,

ti ʋa zoo ti ʋa ma zeɠei zuvie.

Naa ma, ta kɔɔzoganii pɛ gaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa,

dɛkpu nuiti ɓalaa ta tɔnɔ zɔlɔɔ su.

24 Zeluzalɛme nu nɔpɛ ge la ɠɛ ma: «Nà zeeɓɛzu!»

Nuɓusɛiti ti zeini Zeluzalɛme ta ta-vaaɠaaza golai ma zuvaayɛgi zɔlɔɔ.

34

Edɔme lukpɔ vai,
ta Izilayɛle ɠalema vai

1 Zii ɠiligiti, à maaɓuɠa lɛɛ, wo woilo!

Nuɓusɛiti, à mɛnigi wo!

Zooi woilo, ta su aniiti,

eteai ɓalaa, ta gaa aniiti pɛ!

2 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ɠana ʋa zii ɠiligiti daalɔɠɔma.

Ziiɠulaʋɛ ta-ɠɔɔɠɔ nuiti pɛ daalɔɠɔma.

É devea ga ti undaaʋili, ti ti ʋaa.

3 Ta-wɔvɛiti ta ʋili ya,

ti ma ʋoomaiti makugi ɗa ziɛ,

ti-ma ɲamai ɗa yei ga gizeiti.

4 Nii kpein é volozu geeɠɔlɔgi ɠa, ti pɛ ta ɲɛɛlɛ,

geeɠɔlɔgi ɠa ɓili, eɠɛ nu a sɛʋɛ ɓili,

ma ɠɔɔʋɛbɛi ɠa loo bu,

eɠɛ leezɛn ansaɠɔgi ma laai a ɠɛna loa bu,

ɓaa kooleɠoole gului ma laai a ɠɛna loa bu.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-boɠa zɔkpɔi ɠula kɛlɛma geeɠɔlɔgi zu,

wɛlɛ toɠa na yei Edɔme ma,

nuɓusɛiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti voovoai ga ti zuwuɠaaleʋe.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-boɠa zɔkpɔi yiɠoa ga ɲamai,

ma wulɔi ɠɛ ma ná pɛ,

baala ziʋoiti ma ɲamai, ta boli zinɛiti ma ɲamai,

ta baala sinɛiti ma lɔɠɔiti ma wulɔi.

Ɓosela taa wolai zu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI zalaɠai ɠulazu ná,

nu ʋaa vaa wolai ɠa é ɠɛɛzu Edɔme yooi zu.

7 Teɠuiti ta loo ʋɔɔma ta nikɛ zinɛiti ta nikɛ zinɛ wolaiti,

zooi maaʋɛ pɛ ka yɛɓɛ ga ɲamai,

zooi ma vufiligi yɛɓɛ ga ma wulɔi.

8 Mazɔlɔɔ toɠa ɠɛ ga potokula voloi Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

sala ve ɠonagi Siyɔn maalobo fai zu.

9 Edɔme yooi ma ɗɛ wolaiti ta valibo,

ti ɠɛ ga managi,

ma vufiligi ɠɛ ga timinigi,

ná-zooi ɠaaʋɛ pɛ ka ɠɛ ga managi é galai wosu.

10 É ɗa ɠala folo ʋɛɛ kpidi ʋa, é la zaa,

ma luului ɠa yɛ lɛɛzu geezuʋɛ, kwɛ ge la ba.

Yeenɔpɛ nɔ, zooi ɠoloɠologai ɠa yɛ de,

eyɛsu ɠɔ nu nɔpɛ ge la mɔ leʋega ná.

11 Ná ɠa ɠɛ ga buungiti ta zɛligoiti seizuʋɛ.

Ɗuaiti ta kalawɔniiti ta zeizu zɔlɔɔ ná.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zooi ɠoloɠolo.

Ná ɠa ɠɛ eɠɛ ada ɲaka wolai

nii é ɠɛni ná aisa eteai ʋa ɓɛtɛ.

12 Seizumaanɛ ge la ɠɛa ná

ziimazeɠe ge ʋa wo da é ʋa ɠɛ ga masagi ti zaama.

Gaa ɠa ʋala ná-kundiɠiiti pɛ ba.

13 Ɠaingiti ta ʋɔnɔ ná-masa pɛlɛiti bu,

koozeiti ta kpolo ɠaingiti ti ʋɔnɔga ná-siɠigiti ba.

Ná ɠa ɠɛ ga koʋeiti seizuʋɛ,

ta saa wɔnigiti ɲiizuʋɛ.

14 Teʋebai zu zuaiti ta ɗa ɠomi ná ga zuluɓuiti,

boliiti ti ɗa ɓɔɠɔ loli ná.

Miná ɠa buungi a ɠɛ looɠosu ná ga kpidii,

mazɔlɔɔ toɠa naa ɠaazu ga dooɠosu ʋagɔ.

15 Náʋɛ nɔ ɠa kaalii a laɠagi lo ná,

é ɠainti da su, é ʋɛɛ ti ma,

é yɛ wɛlɛzu ti ma, ti saɠa.

Ná nɔ ɠa ɗuaiti ma ɓulugiti ti ɠaalɛɛzu ba ná.

16 À wɛlɛ lɛɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-sɛʋɛi zu, wo kala!

Suai naati tanɔpɛ ge la ɠula da,

taɠila kpalaa ge la mɔ bɔɔla ɠaiziaa wafuun,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa é ma levei veeni,

ná-Zɛnvui ɠa é ti ɠaalɛɛni ba.

17 Ta ɓɔɠɔi ɠa é kɛɛni ga kpakutoomai,

é ɛsɛ pɔɔda ve zea,

é zooi ɠaaɠwɛɛni ti ʋa ga galui.

Zooi naa ɠɛa ga tɔnɔ eyɛsu ɠɔ,

ta yɛ zeini ná, eyɛsu ɠɔ.

35

Galema ʋolui

1 Teʋebai ta zou vɔɔi ti ta-ɠoozunɛɛi ɠulaa kɛlɛma!

Zou vɔɔ ɠoozunɛ, maaɓidi ga tufa waaiti.

2 Tufaiti ma waa ʋagɔiti ti mɔin ná,

ná-koozunɛɛi zuwɔɔlɔ,

é pilɛ sɔlɔɔ guyei loo ga koozunɛɛi!

Liɓan ɠizei ma lɛbiyai veeʋɛ zea,

ta Kaalamɛle gizei ná-maayikii, Salon ɠizei nɔnɔi.

Naazu ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠa, ada-ƓALAGI ná-maayikii.

3 Wo-yeeiti ti zuɓɔlɔai, à ti zulo,

wo-ɲiibiiti ti ɓalizu, à ti lo kpe.

4 À ɠɛ naati ma ti ziiɓɔlɔi zu:

«À yiilɔɔ, dualua ge mina wo zo,

wa-ƓALAGI ɠana ʋaa,

potokulai ɠa é ʋaazu la,

nii é ga GALA ɓɔɠɔi ná-sala veei,

tɔ ɓɔɠɔi ɠa é ʋaazu, é wo ɠizo.»

5 Naazu, gaazuɠole nuiti gaazu ɠa zeɠe ma, ti wozaɠa,

goizuɓɔlɔ nuiti goizuʋɛti daa ɠa lao,

ti ɗa faa mɛni.

6 Naazu, mɛɠɛlɛ nuiti ta ɗa ʋili eɠɛ dopai,

ɓoɓoiti ti ɗa ɓɔɛ ga koozunɛɛi.

Mazɔlɔɔ ziɛiti ta ɠɛ yeizu teʋebai zu,

kɔtuɗɛiti ti ɗa yei zou vɔɔi zu.

7 Zou vɔɔi ɠa valibo ga ziɛ ɓoigi,

zooi ziɛ vai ɓaai su, miná ɠɛ ga ziɛungiti.

Zeɠei koʋeiti ti ɠɛni ʋɛɛzu su,

seeligiti ta tɛmuiti ta ʋɔnɔ miná.

8 Pelei ɠa la ná,

ta daasei pɛɛ ga pele ɲadegai.

Kɔzɔba nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ziɛ la,

mazɔlɔɔ makɛgɛ GALA ná-nuɓusɛiti gila kpe nɔ ʋɛ ga ti ziɛ la,

anɛɛ ɠimalala nuiti ti la ɠakaga su.

9 Zala la ɠɛa pelei ná zu,

sua ɲɔu ɠila kpalaa ge la ziaa la,

nu la taɠila kpalaa ka ná.

Maliɠii ná-nu ɠizogaiti nɔ ɠa ta ɠɛ ziɛzu ná.

10 Zekana é la, zɔiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti unmɔɔgai,

ta ɠale ma, ta zeeli Siyɔn ga pilɛ sɔlɔɔ guyeiti.

Ɠɔoɠɔ koozunɛɛi ɠa ti-ɠaazuʋɛti folo,

ta undaanɛɛi ta koozunɛɛi zɔlɔɔ,

ziiɓɔlɔi ta gaazuɠili vaiti maa ɠa ɠooza ti ʋa.

Ezekiase ná-masadai zu vaiti

36

Sɛnakeliɓe ʋaa vai Zuda yooi laalɔɠɔma

(2 Masagiti 18:13, 17-25; 2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:9-19)

1 Masagi Ezekiase ná-kona puugɔ maazu naanisiɛi (14) ma, Asiili masagi Sɛnakeliɓe liini ga kɔɔi Zuda laa wolaiti pɛ daalɔɠɔma, é ti zo. 2 Asiili masagi yɛni Lakise, é ná-kpɔba nui kɔɔlaaɠai zu leʋe masagi Ezekiase ma Zeluzalɛme, salaʋusu ɓulugi polu. É loni ziɛ makɛsuʋɛ é ɠɛni maazuʋɛ, naama ɗɛi yei ʋelei ɠobaʋɛ, pele ungi naa zu, nii é liizu ga kala loo nuiti ta-ɓalagi zu ʋele.

3 Yilikiya ná-doun zunui Eliakime, masagi ná-pɛlɛi wu ɠundiɠii, liini ti ʋɔ bɛ. Sɛʋɛ ɠɛ nui Seɓena ta Azafe ná-doun zunui Yoa, laavaawogi, naati ti ɠɛni polu. 4 Asiili masagi ná-kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui ɠɛni ti ma: «À ɠɛ Ezekiase ma: ‹Masa golai, Asiili masagi wooi ɠaa: Ɓɛgele ɠa è ɠitogai ba? 5 Ɗa ɠisiɛzu ga kpɔɛzuɠulai nɔ ɠa a zoo ɠɛɛzu ga kɔɔɠɔ vai ma vaazeikpasui, ta ma zɛbɛi? Ɓɛ ɠa mu è ʋoluzeiɗai ba, è liizu ɓakasu zèa? 6 Ɗa ʋoluzeizu Ezipete ʋa, seeli kpakui naa nii goloai, a ɗa naama nuiti zeaʋɛ zaɠa, niiti ti zɛlɛsu la. Ʋele ɠana Falaɠɔn la, Ezipete masagi, naama nuiti bɛ ti ɓɔɠɔ ɠalivaazu ma. 7 Tanisu wa ʋaazu ɠɛɛzu mà: Gá-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gi ɠalivaazu ma. Kɛlɛ GALAGI naa lɛi Ezekiase ná-zalaɠa ɠula adaʋɛti ta zalaɠa ɠulazuʋɛti kulaai zooi ʋa, é ɠɛ Zuda nuiti ta Zeluzalɛme nuiti ma, ti ɗa GALA dɛbi zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠila kpegi nɔ ɠakala, nii é taai tɛi su? 8 Za voloi zu, gè malimasakɛɛi leʋezu ga ɗe, màliɠii Asiili masagi laaseigi zu: Gè soo waafelegɔ (2.000) vea è ʋɛ, ni ɗa zoo è nu zɔlɔɔ, ti lɛ ti ɠɔma. 9 Kɛlɛ ɗa zoo ɠale è ʋoluave kundiɠii gila kpalaa ba, màliɠii ná-botiɠɛ nu goiti saama? È ɠitosu Ezipete ʋa, ga è ʋa kɔɔɠɔ wotoloiti sɔlɔɔ, ta sooiti! 10 Toɠa è ɠisu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛi é ʋa va bu ga gè ʋa, gè ʋɛ ɠoloɠolo? Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɠɛni mà: Li, è vala zooi nuu ʋa, è koloɠolo!› »

Asiili nuiti ti nuɓusɛiti maalua vai
ga ti ɓɔɠɔ ve

(2 Masagiti 18:26-37)

11 Eliakime ta Seɓena, naa ʋɛɛ Yoa ʋa, ti ɠɛni Asiili nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui ma: «Soma è ɓɔɛ gi ʋɔ, Alame nuiti daawooi zu, mazɔlɔɔ gá mɛnisu. Mina ɓɔɛ gi ʋɔ Eɓulu wooi zu, naama nuiti maaʋele ma ti siɠigi ɠa, ti ɗa de woomɛni.» 12 Kɛlɛ kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wa kaazu ga wa-o, wa-masagi-yo, wa nɔ ɠa nà-masagi tèʋegai wo ma ga gè niima ɠeela wooi laazeeli wo ma ɓaa? Toɠa ga niima nuiti pɛ tɔnɔ, niiti ti zeini siɠigi ɠa, ti ʋaazu ɠɛɛzu ga wo ɠɛʋele, ti ɗa ti-ɓooiti mi, ti ɗa ɓɔɔle ga ta-woiɗɛiti.»

13 Naa ʋoluma kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui loni miná, é ɓɔɛ ga woo wola Eɓulu wooi zu, é ɗa ɠɛ ma: «À woilo masa golai laawooi ma, Asiili masagi! 14 Masagi ɠɛ: ‹À mina va bu Ezekiase ʋa wo ɠaka, mazɔlɔɔ é la zooga wo unmɔɔsu. 15 Ezekiase mina lo wo luɠɔ, wo ʋa ɓɔɠɔ ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é ʋa ɠɛ wo ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade unmɔɔsu ga ɠite, taai nii la loa Asiili masagi yeezu. 16 À mina woilo Ezekiase woo ma, mazɔlɔɔ Asiili masagi wooi ɠaa: Ade woolaama, wo ɓɔɠɔ ve zèa, názu wo ɠilagilagi pɛ ka ná-leezɛn ɓelei ta ná-kooleɠoolegi ɠaawaai mi, ma nu ɓɔɔle ga ná-ziɛyeɠei zu ɗɛi, 17 eyɛsu gè ʋa, gè ʋa li ga woye zou ɠili su, nii kulaai ga wa-yooi, zooi nii moloi ta dɔɔi ti su, ɓului ta leezɛn ɓeleiti ti su. 18 À mina va bu, Ezekiase ʋa wo ɠaka, é ɗa ɠɛ wo ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ade unmɔɔsu. Zɔɔma yooiti ta-ɠalagiti ti ti unmɔɔgɛ nɛi, ti ti ɠula Asiili masagi ya? 19 Mini ɠa Ɠamate ta Aalapadeni ta-ɠalagiti ti ná? Mini ɠa Sefaalavayime ná-galagiti ti ná? Ti zoogɛ nɛi ti Samali ɠula zèa? 20 Naama yooiti ma ɠalagiti kpein saama, ma ɓɛgeleni ka ti ta-yooi unmɔɔni, ti kula zèa, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa Zeluzalɛme unmɔɔ, é ʋa kula zèa?› »

21 Tɛiti ti ɠɛni ná, ti maaɠɛni kpɔ, ti la gooɠaaʋoteni ga woo ɠila kpalaa, mazɔlɔɔ masagi Ezekiase ɠɛni ti ma: «À mina gooɠaaʋote.» 22 Yilikiya ná-doun zunui Eliakime, masagi ná-pɛlɛi wu ɠundiɠii, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Seɓena, naa ʋɛɛ Azafe ná-doun zunui Yoa ʋa, laavaawogi, ti liini Ezekiase ʋɔ bɛ, ta-zeɠeiti baliʋaliai ga kidaaʋiligi maaʋele ma, ti Asiili ɠɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui laawooi laazeeli ma.

37

Ezekiase GALA goo wo nui Ezayi
ɠaazaɠa fai

(2 Masagiti 19:1-7)

1 Masagi Ezekiase naama wooi mɛnigai ma, é ná-seɠeiti baliʋalini ga ga kidaaʋiligi maaʋele, é saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba, é li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ.

2 É Eliakime leʋeni, nii é ɠɛni ga masagi ná-pɛlɛi wu ɠundiɠii, ta sɛʋɛ ɠɛ nui Seɓena, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nu wɔlɔiti ba, saa wɔlɔ wo seɠei ti ɠɔba, ti li GALA goo wo nui Ezayi ʋɔ bɛ, Amɔse ná-doun zunui. 3 Ti ɠɛ ma: «Ezekiase wooi ɠaa: ‹Za voloi ɠa ga ziiɓɔlɔ volo, ta maaɠolo volo, ta unfe ku. Mazɔlɔɔ gi ɠɛa eɠɛ koma anzanui, doin zɔlɔɔ fai maaɓuɠaai na ba, kɛlɛ zɛbɛ nɔpɛ ge la mɔ ná, é ʋa sɔlɔɔ. 4 Asiili masagi ná-kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui leʋegɛ ga é zɛnvu su ƓALAGI ʋoomu. Ee, é ga ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni poomugi naati mɛnisu, é doɠa, tɔɔzei kpɔɛ ʋelei nuuti ba. Ɗɔun, ɠaaɓa, è Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ ná-nuɓusɛi mɔtai niiti bɛ.› »

5 Masagi Ezekiase ná-keelaiti ti zeelini Ezayi ʋɔ bɛ. 6 Naa ɠɛni ti ma: «À li, wo ɠɛ wo-maliɠii ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wooi nuuti Asiili masagi ná-botiɠɛ nuiti ti pòomugai ga tiye, naa mina è maalua. 7 Masagi ɠa wooi ta mɛni, gè pu ziimaʋɛ ga é ɠale ma ná-zooi zu. Miná ɠa nà va bu ga ti paa ná ga boɠa zɔkpɔi.› »

Sɛnakeliɓe ɓɔɠɔ maalua vai ʋolu
Zeluzalɛme ma

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:17;
2 Masagiti 19:8-13)

8 Asiili ɠɔɔlaaɠai ná-kpɔba nui ɠaleni ma, mazɔlɔɔ é mɛnini ga ná-masagi zeɠeʋɛ Lakise, é li, é Liɓina zei kɛlɛ su. Miná ɠa é kaani ná. 9 Su la ɠoozani Asiili masagi keela woo zɔlɔɔ ga Etiyopi masagi Tilaka ʋilɛgɛ pele ma tɔun daalɔɠɔma. É keelaiti teʋeni ʋolu Ezekiase ma, é ɠɛ ma: 10 «À ɠɛ Zuda masagi Ezekiase ma: ‹Mina va bu ɗa-ƓALAGI ʋa è yaava, nii è ɠalivaai ma, ni a ɠɛɛna è ma, Zeluzalɛme la lɔa Asiili masagi yeezu. 11 Ɗa ɓɔɠɔgoi è mɛnini ʋelei Asiili masagiti ti zooiti kpein sogai la, ti ti kpein koloɠoloni nɔ. Ɗa kaazu ga ɗa ɠila ka naa ɠa ʋoola è ʋa? 12 Mɛ̀mɛwolani ti taa wolai niiti koloɠoloni: Gozan, Ɠalan, ta Lesɛfe, ti Edɛn mavofodaiti suwuɠaaleʋe niiti ti ɠɛni Telasaal. Naama yooiti ta-ɠalagiti ti ti unmɔɔni ɓaa? 13 Mini ɠa Ɠamate masagi ná, ta Aalapade masagi, ta Layile masagi, ta Sefaalavayime masagi, naa ʋɛɛ Ɠena ta Iva geleiti ba?› »

Ezekiase ná-GALA maanɛɛnɛi

(2 Masagiti 19:14-19)

14 Ezekiase sɛʋɛi ɠulani keelaiti zea, é kala. Naa ʋoluma é lɛɛni la Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é suvie Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, 15 é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: 16 «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI, ɗɛi è zeini seeluɓɛinti unda, ɗa ɠa è ga GALA gila kpegi eteai zu masadaiti pɛ bɛ, ɗa ɠa è geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa ta zooi. 17 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, woilo ga pagɔ, ɠaazuzeɠe ma, è wɛlɛ! Sɛnakeliɓe wooi mɛni, nii é ná-kɔɔlaaɠai ma ɓɔba nui leʋegai ga zɛnvu su ƓALAGI ʋoomu ga tiye. 18 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gaamai ʋe, Asiili masagiti ti ziiti pɛ ta ta-yooiti koloɠologɛ. 19 Ti naati ta-ɠalagiti pili abui zu, ti ɠala, tɔɔzei naati ti la ɠɛni ga gala kitea, ti ɠɛni nɔ ga nuɓusɛiti ta-ɲɛɛliɠi wotiiti, gului ta kɔtui, tama ti ti ɠoloɠologɛ. 20 Naa ɠa é ba, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI, gi ɠizo, è gi ɠula Sɛnakeliɓe ya, nii a kɛ eteai zu masadaiti pɛ ti kwɛɛ ga ɗa ɠila kpe ka è ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gooɠaaʋotegi

(2 Masagiti 19:20-34)

21 Názu ɠa Amɔse ná-doun zunui Ezayi niima ɠeela wooi leʋeni la Ezekiase ma, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa, nii è maanɛɛnɛai é ʋilɛ Asiili masagi Sɛnakeliɓe ʋa, 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa daalɔɠɔma:

‹Siyɔn anzalopoi è ʋɛlɛʋiliga,

é ɗa ɲɛɛɠula è zu.

Zeluzalɛme anzalopoi ɠa è ɲɛɛzu,

é ɗa ungi ɲiikpi ga ɗe.

23 « ‹Ɓɛ ɠa è poomugai, è suvɛ?

Ɓɛ ɠa è daaɠugi ɠulazu la ga woo wola,

è wɛlɛ ba ga bɛlɛlalai?

Nà ʋe de, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai!

24 È pòomugɛ, nɛ̀i gè ga Maliɠii, ga ɗa-wotiɠɛ nuiti maaʋele,

è ɠɛ ma: Nà-kɔɔɠɔ wotolo mɔinmɔingiti saala zu,

gè lɛɛni gizeiti unmaʋɛ,

gè lɔ Liɓan ɠizei zaamaʋɛ,

gè sɛdele gulu ɠoozagiti teʋe,

naa ʋɛɛ sipɛlɛ gulu ʋapagiti ba,

gè zeeli ma unsu ɠaaɓelagi ma,

ná-goya wolai unga munu.

25 Gè ziɛyeɠei wɔɔʋɛ, gè su ɗɛi ɓɔle.

Gè ziɛ wolai Nile ma ɓekegiti pɛ fɔɔni ga kɔ̀ɠɔiti

Ezipete yooi zu ná pɛ.

26 « ‹Kɛlɛ ɗɔun è la suɠwɛɛni ga kaite gè niima vaiti deveʋɛ,

ta kaite wɔlɔwɔlɔ gè seiʋɛ kpasu?

Niizu niina, nà ga naa laazeeli, nii gè deveai.

Naa ɠa é kɛa gè ʋaa ga ɗe,

nii a kɛ è taa wolaiti golo niiti siɠigi ti ma,

ti ɠɛ nɔ ga kɔtu ziɠigiti.

27 Zɛbɛ nɔpɛ ge la ti zu nuɓusɛiti ba,

ta luazu, unfegi yeiɗai ga tiye,

ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ dɔɓɔzu lufai, eɠɛ tufa lɛnugi,

eɠɛ pɛlɛ ɠɔma lufa ʋɔnɔgi,

é vɔɔzu aisa ma ɓakui ʋa lo ba.

28 Kɛlɛ gè ɗa-vaiti pɛ kwɛɛ, siɛgi zu è zeini la,

gè kwɛɛ siɛgi è ɠulazu la, ɓaa è lɛɛzu la ɗa-ʋɛlɛi wu,

ta siɛgi zu è wuzeɠezu la dàalɔɠɔma.

29 Tɛi è wuzeɠea dàalɔɠɔma,

ɗa-ɓɔɛ yaɠasagiti ti lɔa gòizu,

nà nà-balaɠaegi ʋilisu è-zokpai ʋa,

gè è-lakɔlɔgiti pilisu ga nà-kalafei,

gè è ɠaaɠale ma ga pelei nii è ʋaai la.

30 « ‹Ɗɔun, ɗa ma, Ezekiase,

nii ɠa é ɠɛɛzu è ʋɛ ga poogi:

Ɲɔmɔ ɠonagi molo ɠaei nii pɔnɔgai ɓɔɠɔ ʋɛ,

naa ɠa é ɠɛɛzu ga wo-ɠɔnɔgi,

yɔɠɔnázu ɓalaa ʋele nɔ ɠana é ɠɛɛzu la.

Kɛlɛ konagi zaʋasiɛi, à tii ɠɛ, wo teʋe,

wo leezɛn ɓeleiti sin, wo ti-ɠaawaai mi.

31 Zuda nui niiti ta yɛ vulua,

naati ta ɠɛ eɠɛ gulu ʋɔnɔgi,

nii é zapei niinɛiti dɔɔzu,

ta é waazu ga pagɔ.

32 Ungo, nui mɔta go ɠa yɛ vulua Zeluzalɛme,

kɔɔ ʋoolabaiti ta ɠɛ Siyɔn gizeiti ma.

Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ʋaazu kɛɛzu

tɔɔzei ná-nɛɛbɛ wolai ʋa.›

33 «Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ Asiili masagi ʋa:

‹É la lɛa taa wolai nii zu pɛ,

é la mɛɛn nɔpɛ piliga daalɔɠɔma,

é la maaɓuɠaa ba ga ná-kɔɔɠɔ zɛpɛgiti maaʋele,

é la pɔlɔ ziɠi toga daalɔɠɔma.

34 Pelei é ʋaani la, toɠa ɠale ma ga naa nɔ,

é la lɛa taai tɛi su,› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

35 « ‹Nà ɓaazu taai nii maazu, gè kizo,

nà ɓɔɠɔi maaʋele ma, ta nà-botiɠɛ nui Davide maaʋele ma.› »

Unmɔɔgi

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:21-22;
2 Masagiti 19:35-37)

36 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠulani, é nu waaungila waaʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔ (185.000) ʋaa Asiili ɠɔɔlaaɠai zu. Poluma zobui, ti wuungai ma, ti kɔɔlaaɠai zulaavegai ɠaani ga poomaiti. 37 Názu ɠa, Asiili masagi Sɛnakeliɓe kɔɔlaaɠai zeɠeni ná la, é li, é ɠale ma Ninive, é yɛ ná.

38 Yeeta, é yɛni nɔkɔsu ná-galagi Nisilɔke ná-pɛlɛi wu, ná-doun zunuiti Adalamelɛke ta Salɛsɛɛl ti paa ga boɠa zɔkpɔi, naa ʋoluma ti ʋela, ti li Alalate yooi zu. Ná-doun zunui zɔi, daa ɠɛni ga Ezaal-Ɠadon, naa ɠa é zeini potogi zu masa kpɔkpɔgi ɠa.

38

Ezekiase zeeɓɛ vai ta kɛdɛ fai

(2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 32:24-26;
2 Masagiti 20:1-11)

1 Naama ziɛgi zu Ezekiase zeeɓɛni, é ɠɛnina zaazu. Amɔse ná-doun zunui Ezayi, GALA goo wo nui liini pɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ɗa-vaiti gaaɠula ba, é devei yɛ ɗa-ʋɛlɛyeɠei ya, tɔɔzei ɗa ga za, è la ɠulazu seeɓɛi nii zu.› » 2 Ezekiase ɠaaʋoteni pɛlɛi ma, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni ɠani: 3 «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, soma è ɠizɛ su ga sìɛʋɛ è ɠaazu ga wooɠɛɠiladai ta ɠi pagɔlai, gè naa ɠɛ nii pagai è ɠaazu.» Naa ʋoluma Ezekiase wɔlɔni, gaazuɗɛi ʋu ga gola.

4 Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Ezayi ʋɔ, 5 ga é li, é ɠɛ Ezekiase ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-mɛmɛwola Davide ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè ɗa-maanɛɛnɛ wooi mɛniga, gè è-ɠaazuɗɛi ɠaa. Deɠɛmu gè kona puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ʋiliga è-zii zu. 6 Ɗa-o, taai nii-yo, nà wo unmɔɔsu, gè wo ɠula Asiili masagi ya, nà taai nii makɛ.› 7 Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-poogi ʋa è ʋɛ, é dɛɛ ga wooi nii é bogai, toɠa daazeeli: 8 ‹Nu lɛɛzuʋɛ Aɠaze ná-kɔɠɔ losuʋɛ wu, foloi zeɠeni niina ná, niinigi ʋɛɛ naa ma.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI niinigi ɠulani ʋolu ga kɔɠɔ losu puugɔ, é zeɠe nu ɠɔɠɔ losuʋɛti, foloi ɗa loo naa ma ʋolu.

9 Zuda masagi Ezekiase ɠɛdɛgai ma, é ɠula ná-seeɓɛi zu, é ɠima ɓɔɛi nii zɛʋɛni.

10 «Gè ɠɛni ɠɛɛzu ma:

‹Gè sìi ma ɠaaɠwɛ saamai nɔ ɠɛa,

kɛlɛ kɛni gè li!

Kɛni gè leʋe ga gɔvɛiti ta-laazu ʋele,

gè ʋalaga nà-eteai ma ɠonagi mɔtaiti ma.›

11 Gè ɠɛni ɠɛɛzu ma:

‹Gè la mɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, fulu nuiti ta-eteai zu,

anɛɛ nu vulu ɠila kpalaa, etea nuiti saama.

12 Zɛ̀nvui ɠulaa zèa, é li maaɠooza bà,

eɠɛ baala makɛ nui ná-seɠe ɠotai.

Zɛ̀nvui ma ɠezei ɠa ɓilisu,

eɠɛʋelei geze vɛlɛ nui a ɗa kɛɛ la ga ná-seɠe vɛlɛai,

kpega ʋoluma ga ma ɠeze ɠaluiti teʋeleʋe.

Aisa kpɔkɔi ʋa é zeeli, Màliɠii,

è ɓega ga nà-fai ɠaaɓela!

13 Gè ɓɔɠɔ zoni eyɛsu sobui.

Maliɠii mà ɠaeiti golowoloni,

eɠɛʋelei zalai a ɗa kɛɛ la.

Aisa kpɔkɔi ʋa é zeeli, Màliɠii,

è ɓega ga nà-fai ɠaaɓela!

14 Gè ɠɛni kpee goiti toozu eɠɛ sɛʋɛzɛʋɛgoi,

gè ɗa ɓala eɠɛ poopogi.

Gàazuʋɛ zuɓɔlɔ ga gɔlɛi geezuʋɛ.

Ee, Maliɠii, nà kidaaʋiligi zu.

Ʋa è ɓɔ bà!›

15 Leeni ɠa nà bo?

Maliɠii ɓɔɛni pɔ̀, tɔ ɓɔɠɔi é ti pɛ kɛa.

Nà yɛ ziɛzu ɓɔɠɔmaayeii zu,

sìi ma voloiti pɛ su,

nà-ziizoolɛ vai maaʋele ma.

16 Maliɠii, è-laawooi zaɓui zu ɠa nu ɠa yɛnvu la è ɠoozunɛ,

saɓu zu ɠa gè zɛnvui wosu da ʋolu.

Ɗa pù su ʋolu, è zɛ̀nvui ve zèa mɔnɔ.

17 Nà-kidaaʋili golai valiboga ga ziilɛigi,

mazɔlɔɔ ɗa-nɛɛbɛi zu, è kùla saai ya,

è nà-faaɠaazagiti piliga ya è ʋoluʋelei.

18 Gɔvɛalaazu laade a è maamusɛ,

saai laade a è maamusɛ,

zɔiti ti laani kabai zu,

naati ki ge la mɔ looni ɗa-wooɠɛɠiladai ʋa.

19 Fulu nuiti nɔ ɠa ta zoo è maamusɛzu,

eɠɛʋelei nɔ̀un gè la za.

Ɠɛɛɠɛi ɠa a ná-dointi kala ga ɗa-wooɠɛɠiladai.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI kìzoni!

Gá è maamusɛ ga gɛingɛin ganigiti

gi-zii ma voloiti pɛ su ɗa-ʋɛlɛi wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

21 Ezayi devei woni ga: «Ti ʋa ga kooleɠoolegi ɠaawaai ɠaayɔgai, ti siɛ wologi ɠa, masagi ɠa ʋalo.» 22 Ezekiase ɠɛni ma: «Poogi ɓɛgele ɠa nà kwɛɛ da ga nà zoo gè li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ?»

39

Ɓaɓilɔne ɠeelaiti

(2 Masagiti 20:12-19)

1 Naama yeeɠɛɠalai nɔ, Ɓaɓilɔne masagi Melodake-Ɓaladan, Ɓaladan ná-doun zunui, mɛnini ga Ezekiase zeeɓɛni, é ʋaloa. É keelaiti teʋeni ma, sɛʋɛi ti ya ta sabaliʋai. 2 Ezekiase yeezeini ti wu, naa ʋoluma é pɛlɛi wu lɛɛni ga tiye, ʋɛ ná ga ani ɓiigiti makɛsuʋɛ, walii ta zanugi ta tufa maku nɛɛnɛgiti, ta gulɔ maku nɛɛnɛgi. É ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti puuzuʋɛ ɓalaa lɛ, ta nii kpein makɛga ɠɛni de zea. É la ɠɛni ani nɔpɛ dɔɔɠuni ti ʋa ná-pɛlɛi wu, ta ná-masa zooi zu.

3 Naa ʋoluma GALA goo wo nui Ezayi ʋaani masagi Ezekiase ʋɔ bɛ, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa niima nuiti ti bogai, mini mu ka ti zeɠeai ná?» Ezekiase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ti zeɠeʋɛ ada ɠooza, Ɓaɓilɔne.» 4 Ezayi ɠɛni ma ʋolu: «Leeni ɠa ti kaai ɗa-ʋɛlɛi wu?» Ezekiase ɠɛ ma: «Ti anii kpein kaaʋɛ nà-pɛlɛi wu, ani nɔpɛ gè la yɛni ʋoluzu nà-naavolo makɛsuʋɛ, nii gè la dɛɛni ga tiye.»

5 Ezayi ɠɛni Ezekiase ma naazu: «Woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ma: 6 ‹Foloi tanigaa ta ʋaazu, nii kpein é ɗa-ʋɛlɛi wu, nii è-mɛmɛwolani ti gaalɛai ba, eyɛsu za zeeli, ta li ga ti pɛ Ɓaɓilɔne, gila kpalaa ge la yɛga ʋoluzu.› Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga. 7 ‹Ta li ga è-mavofodai tanigaani, ti ɠɛ ga botiɠɛ nu wolaiti Ɓaɓilɔne masagi ná-pɛlɛi wu.› »

8 Ezekiase Ezayi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋagɛ nii è bogai mà.» Mazɔlɔɔ é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Sìi ma voloi pɛ su, ada ɠɛ ziilɛigi zu ta makɛi.»

Izilayɛle Ná-Ziilɛi Fai

40

Unmɔɔ fai ma minazeɠegi

1 À nà-nuɓusɛiti gaanɛɛnɛ,

wa-ƓALAGI ɠɛ naa,

Ungo, à ti ɠaanɛɛnɛ!

2 À Zeluzalɛme iɲɔdɔɔ,

wo wooɠula ma ga duɔla wotii ɓega,

ná-faaɠaaza golaiti ma zalai ɠulaa,

É ná-kotoiti ma zalai ɠaavɔnigai zɔlɔɔga Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

3 Kpee wooi ɠa ɠulazu, é ɠɛ ma:

«À pelei laalao Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ teʋebai zu,

wo ada vɔɔvɔi nii gaa ɠɛ sɔli,

wo pelei ɓɛtɛ ada-ƓALAGI ʋɛ.

4 Pɛtugiti pɛ daave,

gize wolaiti ta gize goiti pɛ gaayei.

Ʋɛti náti gaa la sɔli, mináti ti ɠɛ ga zou ɠaanɛmɛai,

ʋɛti náti gaaɠoozaai, mináti ti ɠɛ ga nɛmɛi.

5 Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠa ɠula kɛlɛma,

nuɓusɛi pɛ ka ka ʋɔɔma.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.»

6 Woo ɠila ge ɠɛni ma:

«Keela wooi wo!»

Woo ɠili ge ɠɛ ma:

«Leeni ɠa nà bo?»

Wooi ɠulani ʋolu, é ɠɛ ma:

«Nuɓusɛi pɛ kɛɛʋɛ eɠɛ tufai,

zɛbɛ la su é ʋa leʋe dɔɓɔzu lufai ma ʋuai ʋa,

7 tufai ɠa ɗa vɔ, ma ʋuai ʋoolo,

siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fiilɛi ʋuuzu la ma.

Gaamai zu, nuɓusɛi ɠulaʋɛ ga tufai.

8 Tufai ɠa ɗa vɔ, ma ʋuai ʋoolo,

kɛlɛ ada-ƓALAGI laawooi ɠa yɛsu ná eyɛsu ɠɔ.»

9 Siyɔn, woo niinɛ ʋagɔi ma ɠeelai, lɛ gize ɠaaɠoozagi ma!

Kpeei loo ga zɛbɛi, Zeluzalɛme, woo niinɛ ʋagɔi ma ɠeelai!

Wooɠula gola, mina lua, è ɠɛ Zuda laa wolaiti ma:

«Wɛlɛ wa-ƓALAGI ʋa!»

10 Wɛlɛ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

toɠa ʋaazu ga zobogi,

ná-zobogi ɠa é masadai ɠɛɛzu la.

Toɠa ʋaazu ga ná-sɔlɔɔgi ta kpɔlɔzuʋɛ ma lɔnɔgi.

11 Toɠa ɗa ná-baala kpulugi ɠɔnɔkula,

eɠɛʋelei baala makɛ nui a ɗa kɛɛ la,

toɠa ɗa ná-baala ziʋoiti gaalɛ ba yeelokoi zu,

toɠa ɗa ti zeɠe, é ti ʋɛɛ yiila,

é ɗa lo baala deeiti tuɠɔ, ziʋoi ti ʋa.

GALA ná-zobodai,
kpɛtɛaniiti ta-zɛbɛsulalai

12 Ɓɛ ɠa é kpoloɗɛi ɠaalɛa ba,

é pu yeaʋɛ, é kɔɠɔ ná?

Ɓɛ ɠa é geei ɠɔɠɔni ga yeeɓeɠaiti?

Ɓɛ ɠa é zooi ma vufiligi ʋua kɔɠɔ ganii zu?

Ɓɛ ɠa é gizeiti kɔɠɔga kiloi ɠa?

13 Ɓɛ ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɠɔɠɔni?

Ɓɛ ɠa é ɠɛni ga tɛnɛ nui, é ɗa kala?

14 Ɓɛ ɠa é ɠɛni ga GALA tɛnɛ nui,

é ʋa ɠi ve bɛ, faiti gaa ʋa ɠala?

Ɓɛ ɠa é kalani ga pele ʋagɔi?

Ɓɛ ɠa é kalani ga ɠimalai,

é keleɠelegi ma ʋelei lɛɛ la?

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, zii ɠiligiti ti la leʋeni ziɛ goi ʋa

é ʋilɛsu peinpein songoi zu,

ɓaa eɠɛ fufili gilagi, é kiloi ɠa.

Wɛlɛ ziɛ zaama yooiti ba, ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti,

toɠa ɗa ti wuzeɠe nɔ eɠɛ fufiligi nɔ.

16 Sɛdele guluiti ti Liɓan yooi zu,

ti la kula ɠɛa ga ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠoʋii,

suaiti pɛ ti ná, ti lɔiʋɛ ga gala zalaɠai.

17 Zii ɠiligiti pɛ ti la gaazu ga ani nɔpɛ,

ti-losuʋɛ ɠa tɔun bɛ nɔ ga fuungi nɔ ta ná ɲaka.

18 Ɓɛ ɠa wo wɔinni wo GALA pokɔɠɔ ma?

Anii ɓɛgele ɠa ɗa ti la ɓɔɠɔ ma?

19 Kɔɔɠɔ ganigi ɠa ɲɛɛliɠi nui kpɛtɛzu,

zanu kpɛtɛ nui zanugi ɲɛkpɛ ba,

é wali yɔlɔɠɔiti gili ba.

20 Zɔi balagai gola, é la zooga

é ʋa naa ɠɛɠala naavolo ɠula ɓɔɠɔ ma,

naa ɠa ɗa gului ta zeɠe, é la luulaa,

é li, é ɲɛɛliɠi nu ɠaiziɛ,

naa vololibai ɓɛtɛ bɛ, é la ɲiikpiga.

21 Wo la kwɛɛ ɓaa?

Wo la ɠɛni mɛnini ɓaa?

Ti la ɠɛni boni wo ma kaite mɔunpa?

Wo la ɠɛni eteai ma wuulaagi vai ɠaaɠaani ɓaa?

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é zeini eteai ɠɔlɔkɔlɔmaʋɛ pɛ unda,

eteai zu nuiti ta gaazu nɔ eɠɛ kotogiti.

É geeɠɔlɔgi zuvieni eɠɛ seɠei,

é suvieni eɠɛ zeɠe ʋɛlɛ ga nu zei bu.

23 Toɠa a ɗa kundiɠiiti koloɠolo, é ti ʋɛɛ su mɛɛ,

niiti zobogi ti ʋɛ eteai zu, é naati kɛ ga nu ɲakaiti.

24 Ti la ɠɛni ɠite ziinni,

ti la ɓeni ga vaza ɠite,

ti ma zapei la ɠite ɓeni ga zooi zo,

fiilɛi ʋua ti ma, ti ɗa vɔ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔngɔlɔ fiilɛi ɗa li ga tiye eɠɛ molo ɓooloi.

25 «Ɓɛ ɠa wa zoo wo gi la ɓɔɠɔ ma,

ga tɔun é ʋa ɠɛ ga nɔ̀un kɛʋele?»

GALA Ɲadegai ɠa é naa wosu.

26 À ɠaazuwuzeɠe lɛɛ, wo wɛlɛ geezuʋɛ,

ɓɛ ɠa é geei ɠaaʋɛ anii naati kpɛtɛni?

É losu ti luɠɔ, ti-ma ɓulugi ɠaavɔnigai ɗa ziɛ eɠɛ salaʋusuiti.

É ɗa ti pɛ toli ga ti-laaseigiti.

Ná-zobo golai zaɓu zu, ta ná-zɛbɛi,

gaa la ʋalaga taɠila kpalaa ba.

27 Izilayɛle, Zakɔɓe mavofodai,

leeni vaa zu è bosu ga:

«Mà vaiti ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ga faa,

nà-GALAGI è la faa nɔpɛ kɛɛzu,

è ʋa ɓaa nà-gaamaiti maazu»?

28 È la kwɛni ɓaa?

È la ɠɛni mɛnini ɓaa?

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALA ɠɔoɠɔ,

é eteai ɓɛtɛni, é zo zou ɓela ga, é li zou ɓela ga.

É la ɓɔlɔa, dɔtɔzu la leʋea,

nu la zooga é ʋa ná-keleɠelegi zuzɔligi ɠwɛɛ.

29 Toɠa ɗa zɛbɛi ve naama nui ʋɛ, nii suɓɔlɔai,

zɔi iɲɔteʋeai, é gaaɓaai ve naa ʋɛ ʋolu.

30 Nu niinɛiti ta ɗa ɓɔlɔ, ti lɔtɔzuleʋe,

anɛɛ zunu ɠɛzɛiti ta ɗa ɓunɛ, ti loo.

31 Kɛlɛ niiti ti ɠitogai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

naati sɛbɛi ɠa ɗa niinɛ ʋolu.

Ti ta-ɠoʋegi lɔɔzei eɠɛ koɠɛiti,

ti ɗa ɓizɛ, ti la ɓɔlɔa pɛ,

ti ɗa ziɛ, ti zuvikɛi la ɓega pɛ.

41

Fɔnifaama nu wolai

1 Ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti,

à maaɠɛ kpɔ tùɠɔ, wo gòoi mɛni!

Nuɓusɛiti ti zɛbɛi niinɛ ʋolu, ti maaɓuɠa, ti ɓɔɛ.

Ungo, ade li ʋɔɔma tukpɔlosuʋɛ.

2 Ɓɛ ɠa é naa wuzeɠea folo ɠulazu ʋele,

zɔi telebodai ziɛzu kɔɠɔ ʋogi zu?

Ɓɛ ɠa é ziiti dɔa zeezu,

ta ɓɛ ɠa é masagiti gaayeiɗa?

Ná-boɠa zɔkpɔi ɠa ti vukɔzu eɠɛ fufiligi,

ná-mɛɛin ɗa ti zuvaza eɠɛ molo ɓooloi,

fiilɛi seɠezu, é ɗa lii la.

3 Toɠa ti ɓɛɛzu, é li ɠoozama, faa la ba,

é ɗa li ga pelei nii é la dɛ ziɛni la ɠila.

4 Ɓɛ ɠa é vaazu bu pɛ fai niiti ti ʋa ɗa ɠɛ?

Naa ʋe, nii é yeeɠɛɠalai ɠilagilagi zu nuiti tolisu,

kaite tɔɔzeizu mɔunpa.

«Nà ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nɛ̀i gè ga ma mɔungi,

ta gè ma ɠaaɓelagiti ba, ungo, nà ɓɔɠɔɓɔɠɔgi ʋe.

5 Ziɛ zaama yooiti nuɓusɛiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti su geleiti ti kaani, ti lua,

nuiti ti zeini zou ɓela ga, ti tɔɔzeini ga sasuɓali,

ti ɗa maaɓuɠa, ti ɗa ʋa.

6 Ti ɗa ɓɔ ɓɔɠɔ ʋa,

ɛsɛ ge ɗa ɠɛ kɛɛɠɛloin ma: ‹Yiilɔɔ!›

7 Ɲɛɛliɠi nui ɗa zanu kpɛtɛ nui iɲɔdɔ.

Zɔi é suɓilisu ga malitoi,

naa ɗa iɲɔdɔ, nii é doɠazu kɔtui ma.

Ta kpatana ɓɔɠɔ ʋa, ti ɠɛ ma:

‹Boti ʋagɔi ɠa kɛai.›

É kɔɔɠɔ ganigi ɓakpani ga kɔlu ɠaazoɓagiti, a ʋa ɲiikpi.

8 Ɗɔun ɗa, Izilayɛle, nà-botiɠɛ nui,

Zakɔɓe, ɗɛi gè yiimazeɠeai ga ɗe,

bɔ̀ɔlai Abalaame mavofodai,

9 ɗɛi dìai, gè è ɠaiziɛ zou ɓela ga,

gè è loli, è zeɠe ɠoozamaʋɛti,

ɗɛi gè ɠɛni è ma:

‹Ɓa-o, gè la è ʋilini ya,

tɔun gè yiimazeɠeni ga ɗe,

nà-botiɠɛ nui ɠa ga ɗe,›

10 maaɠili mina ɠɛ è ma, mazɔlɔɔ nà è ʋa.

Mina yiizoolɛ, mazɔlɔɔ nà ga ɗa-ƓALAGI.

Nà è zɛbɛlɔɔzu, nà ná ga gè ɓɔ è ʋa,

nà è maalobo ga nà-zɛbɛsu yeei, é zobogi zɔlɔɔsu.

11 Wɛlɛ, zɔiti kpein ti è laalɔɠɔma,

ta unfe, ɓaaɠula ti ma.

È-ɓɔɛɲɔɠɔiti ta ɠoloɠolo, ti ɲɛɛlɛ.

12 Ɗa ɓɔlɔ ga ti ɠaiziɛ, è la mɔ ti ɠaa,

niiti ti ɠɛa kpɔɛi ʋɛɛzu è ʋa,

ti ɗa laalɛ è wu.

Ti pɛ ta ɠoloɠolo, ti la ɠɛa ga ani nɔpɛ.

13 Mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI,

é è zosu è-yeei ʋa,

é ɠɛɛzu è ma: ‹Maaɠili mina ɠɛ è ma,

nà ná ga gè ɓɔ è ʋa.›

14 Izilayɛle, Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti,

maaɠili mina ɠɛ wo ma,

wɔiti wo levezu kpeinɲaɠagi,

wɔiti wo lɛɛvɛzu eɠɛ kpeinɲaɠagi.

Nà ɓɔɠɔi ɠa gè ʋaazu ɗa-ɓɔba vai ma,

zɔi é ga è Unmɔɔ Nui,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 «Wɛlɛ, nà è ɠɛɛzu ga kaʋa loɠa wulu zɛpɛ niinɛi,

kɔlu ɠaazoɓagiti ti ba.

Ɗa gizeiti golowolo, è ti ʋali ga,

è gize goiti so eɠɛ molo ɓooloi.

16 Ɗa ti ɠaavɛ, fiilɛi li ga tiye,

tɔngɔlɔ fiilɛi ti zuvaza.

Kɛlɛ ɗɔun ɗa, ɗa ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠoba,

è ɓɔɠɔ maamusɛ ga Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ná-fai.»

Teʋebai valibo fai ga undaanɛ zɔlɔɔsuʋɛ

17 «Maanɔɠɔ nuiti ta bala nuiti ta ziɛi ɠaiziɛzu,

é la zɔlɔɔsu pɛ.

Kpɔɔle wɔin ti-nɛgi vɔa.

Kɛlɛ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ti wooɠaaʋote,

nà, Izilayɛle ná-GALAGI, gè la ɠɛlɛa ti ʋa pɛ.

18 Nà ziɛ wolaiti da gize unmaʋɛti, niiti gulu la ti ma,

gè ziɛungiti da nɛmɛiti su,

gè teʋebai valibo ga kpoigi, ziɛi daavegai,

zou vɔɔi zu ɠɛ ga ziɛ yeizuʋɛ.

19 Nà sɛdelegi ta akasiai ta milɛtegi wuluiti

ta wolive wuluiti sin teʋebai zu.

Adaʋɛti ziɛ la ná,

nà sipɛlɛ gului ta sapɛingi ta buisegiti pilɛ miná,

20 naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ ge ka, ti kwɛɛ,

ti ɠida bu, ti gaaɠa,

ga Ɠɔoɠɔ GALAGI yeei ɠa é naa pɛ kɛai,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ɠa é ga ti pɛ Kpɛtɛ Nui.»

Zɛɛ ɠalagiti ta-vai

21 «Wa ʋe, zii ɠiligiti ta-ɠalagiti, à wa-vaiti dɛɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga,

«à wa-woozuɠulagiti dɛɛ lɛɛ,

Zakɔɓe ná-masagi ɠɛ naa.

22 À maaɓuɠa, wo naa zuɠula gi ma, nii é leʋesu.

Faa mɔungiti ti ɠɛɛni, naati ti ɠɛni ga ɓɛgeleni?

À bo dɛɛ, gá ɠigaiziɛ su.

Ɓaa mu nii é ʋaazu ɠɛɛzu ná luɠɔi zu,

wo naa lɛ ga giye, gi ɠɛ kwɛɛ.

23 À faiti dɛɛ lɛɛ ga giye,

ti ʋaazu ɠɛɛzu ná luɠɔi zu,

gá kwɛɛ naazu ni gaamazu wa ga galagiti.

À faa ʋagɔ go nɔ ɠɛ lɛɛ, ɓaa ma ɲɔu go,

ga gi ɠaazuzeɠe ma, gi ɠɛ ga ma zeeleiti.

24 Kɛlɛ wɛlɛ, naa ɲaka vizɔgɛ wo ʋa,

faa ɲaka nɔ ɠa wo kɛɛzu.

Nu a yiimazeɠena ga woye,

ga wo ɠɛ ga galagiti,

toɠa ɠɛ ga ɓaaɠulama vaa nɔ.

25 «Munu, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ,

gè zunu ɠila pilɛgɛ pelei ma,

wɛlɛ toɠa nuu é ʋaazu.

Munu, folo ɠulazu ʋelei, toɠa dàaseigi maalolisu,

toɠa kundiɠiiti gaayɔsu,

eɠɛʋelei nu a ɗa palaʋalai ɠaayɔ da,

ɓaa eɠɛʋelei pɔlɔ liɠi lo nui a ɗa ɠɔɠɔlo da pɔlɔi zu.

26 Ɓɛ ɠa deɠɛmu é niima vai woni,

kaite ma yeeluɠɔ, gi ʋa suɠwɛɛ?

Ɓɛ ɠa é boni ma yeeluɠɔ,

gá ʋa ɠɛ ma: ‹Gaamai ɠɛni zea›?

Koleʋɛ ga wo zaama,

nu nɔpɛ ge la ɠɛni zooni naa la,

nu la tanɔpɛ mɛnini wo la, wo ʋa bo.

27 Nà ɠa mɔunpa, gè daazeeli Siyɔn,

gè nu leʋe Zeluzalɛme, é li ga woo niinɛ ʋagɔi.

28 Gè wɛlɛni galagiti naati saama,

gè la gila kpalaa kaani,

é ʋa ɠɛ ga tɛnɛbo nu ɠila kpalaa.

Ni nà ti ɠaazaɠana,

ti la gooɠaaʋote nɔpɛ fea.

29 Ti pɛ ti la ga ani nɔpɛ,

nii ti kɛɛzu, naa ɠa nɔ ga wafuungi.

Ta-maaniinigiti ta nɔ ga fiilɛi ta faa ɲakai.»

42

Maliɠii ná-botiɠɛ nui

1 «Wɛlɛ nà-botiɠɛ nui ʋa, gè yeezeiɗai bu,

toɠa gè yiimazeɠeai la, é gòla ɠoozunɛɛzu.

Gè nà-Zɛnvui yeiɗa ma ga é telebodai lɔ zii ɠiligiti saama.

2 É la kpee loa, goo ɠaa la ɓainga,

é la kpɔɛzuɠula wola ɠɛa koi yɔɠɔzuʋɛti.

3 É la seeli kpaku ɠalea ga, nii golowoloai,

é la sɔmɔgi ʋaa, nii gaayeizu,

kɛlɛ toɠa telebodai lɔ é zoloo gaamai ma.

4 Zeezu la ɓɔlɔa, iɲɔ ge la leʋea,

eyɛsu é telebodai lɔ eteai zu,

eyɛsu ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti ti wɔin ga ti ná-tɔgiti sɔlɔɔ.»

Wozakalagi zii ɠiligiti bɛ

5 GALA, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa,

é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛni, ʋɛ kpein suviegai ná,

é zooi ɠɛʋele ɓɛtɛ, ta anii pɛ é ʋɔnɔsu ga,

é zɛnvui veeni nuɓusɛiti pɛ zea zooi ɠa,

é zɛnvu viilɛi veeni naati pɛ zea, ti yɛnvuzu, é ɠɛ ma:

6 «Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè è lolini nà-faazeikpasu ʋagɔi ʋɔ.

Nà yeezeizu è wu, gè è makɛ, gè è zei

ga gè è ɠɛ ga minazeɠegi zu ɠaegi nuɓusɛiti bɛ,

ga è ɠɛ ga wozakalagi zii ɠiligiti bɛ,

7 ga gaazuɠole nuiti gaazuʋɛ zeɠe ma,

ga kasoɠa nuiti ti ɠula duɔlai zu,

è naati kula ta-ɠasoi ɠa, niiti ti zeizu kpidii zu.

8 «Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, dàaseigi ɠana.

Gè la vaa bu nà-lɛbiyai ʋa ve taɠili bɛ̀,

ta nà-unfemai ʋa ve kɔɔɠɔ ganigiti bɛ.

9 Faa mɔungiti ti ɓega ga ɠɛ,

ma niinɛa ɠa gè ti wosu wo ma,

nà ti wosu wo ma aisa ti ʋa ɠɛ.»

Guye niinɛi

10 À guye niinɛi loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

À maamusɛ eteai zu ná pɛ,

wɔi wo ziɛzu kpoloɗɛi ɠa,

ta fuluaniiti wo zeini bu,

ta ziɛ zaama yooiti ta ti zu aniiti!

11 Teʋebai ta teʋebai zu laaiti,

Kedaal ɓalaɠaiti, wo pɛ à wooɠula!

Sela nuiti, à maamusɛi wo ga koozunɛɛi!

Koozunɛ wooi ɗa ɠula gizei unmaʋɛ!

12 Ti lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ti zeze ga maamusɛ vai ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti su.

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠula eɠɛ kɔɔɠuluɓai,

eɠɛ kɔɔɠɔ nu wolai é ɠɛʋele ɓɛtɛ ga é kɔɔi ɠɔ,

é kɔɔɠɔ ɓee wolai loo,

toɠa pilɛ sɔlɔɔ sili nuiti ma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faazeikpasui

14 «Kaite suɠooza, gè maaɠɛni kpɔ,

gè maaɠɛ kpɔ, gè ɓɔɠɔ zo,

kɛlɛ niizu, nà ga kpalagi wo eɠɛ anzanui é doin zɔlɔɔsu,

ziilɛɛzu la, é la yɛnvuzu ga pagɔ.

15 Nà gize wolaiti ta gize goiti fazasu,

gè tufa wunduiti pɛ fɔ,

gè ziɛ wolaiti falibo ga zou vɔɔi,

gè kpoigiti fɔ su.

16 Nà zobo fe gaazuɠole nuiti bɛ,

ti ziɛ ga pelei nii ti la dɛ ziɛni la.

Ungo, nà losu ti luɠɔ pele goiti su, niiti ti la ti ɠwɛɛ.

Nà kpidii valibo ti ʋɛ ga wozakalagi,

ʋɛ ti-ɠɔɠɔ a ziɠa ná, gè mináti gaala.

Naa ɠa é ga nà-kisiɛi, gè la zeɠea polu pɛ,

kɛni gè daazeeli.

17 Nui niiti ti ɠalivaazu kɔɔɠɔ ganigiti ma,

ti ɗa ɠɛ vololibaiti ma: ‹Wa ga gá-ɠalagiti,›

naama nuiti ta ɠula ʋolu ga unfegi.»

Nuɓusɛiti ti-ɠaazuʋɛ ɠoleai,
ti woizuɓɔlɔ

18 «Goizuɓɔlɔ nuiti, à woilo!

Gaazuɠole nuiti, à ɠaazuzeɠe ma, wo wozaɠa!

19 Ɓɛ ɠa gaazuɠoleni, nà-botiɠɛ nui laade ɓaa?

Ɓɛ ɠa deɠɛmu goizuʋɛ ɓɔlɔni, eɠɛ nà-keelai gè teʋesu?

Ɓɛ ɠa gaazuɠoleai, kɛni zɔi Ɠɔoɠɔ GALAGI seiɗai ʋolu?

Ɓɛ ɠa goizuɓɔlɔai, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui laade ɓaa?

20 È ani mɔinmɔin kaa,

kɛlɛ è la gila kpalaa gaaɠaani.

È-woiyeɠeiti daalaogɛ,

è la faa nɔpɛ mɛnini.»

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI vaani bu, ná-telebodai maaʋele ma,

é dɛɛ ʋelei ná-tɔgi wɔɔlɔai la, maayiki.

22 Anɛɛ naa ʋe, wɛlɛ nuɓusɛiti ba,

ti looni ti ma, ti ti maavo.

Ti pɛ ti ɠɔɔni ga balii zeɠei zu,

ti lɔ kasoi ɠa dɔɔɠuzu.

Ti looni ti ma, nu nɔpɛ ge la ti unmɔɔni.

Ti liini ga tiye, nu nɔpɛ ge la ɠɛni ma:

«À ɠale ma ga tiye!»

23 Wo zaama, ɓɛ ɠa é woilosu niima vaiti ma?

Ɓɛ ɠa a dama kpɛ ga é woilo ti ma yeeta?

24 Ɓɛ ɠa é Izilayɛle ʋɔdini, Zakɔɓe mavofodai,

naati ma, niiti ti looni ma,

ta naati ma, niiti ti kɔligiti seɠeni?

Ɠɔoɠɔ GALAGI laade ɓaa,

nii ti kotoi ɠɛɛni daalɔɠɔma?

Ti la ɠɛni vaani bu, ti ʋa ziɛ ga ná-peleiti,

ta ti la ɠɛni woiloni ná-tɔ gooiti ma.

25 Naa ɠa é kɛɛni, Maliɠii ná-ziiɠaawanai zeelini ná-nuɓusɛiti ma,

ta kɔɔi ma vaa zuɠoloɠologi.

Naa ti maaɠoolini mini-o-mini ga abuzogi,

kɛlɛ Izilayɛle la ɠɛni tanɔpɛ gaaɠaani.

Abui naa galani,

é la ɠidaani bu, é ʋa ɠisiɛ su.

43

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa
é Izilayɛle unmɔɔsu

1 Niizu è Ɓɛtɛ Nui, ɗɛi è ga Izilayɛle,

zɔi é wo ɓɛtɛa, wɔi wo ga Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti,

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Maaɠili mina ɠɛ è ma, mazɔlɔɔ gè è unmɔɔni,

gè è lolini ga è-laaseigi, ɗa ga nɔ̀nɔ!

2 Siɛgi zu è ziɛiti maazuɓudɛzu la,

nà ɠɛ è ʋa,

siɛgi zu è ziɛ wolaiti maazuɓudɛzu la,

ti la è maaɓɔlega.

Siɛgi zu è ziɛzu la abui zu,

è la ɓɔɠɔ ɠalaa,

abuzogi la è ɠalaa.

3 Mazɔlɔɔ nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai, nà ga è Ɠizo Nui.

Nà Ezipete yooi ve ga è unmɔɔ ganii,

gè Etiyopi ta Seɓa yooiti fe ga è-ʋotogi.

4 Tɔɔzei è-zɔngɔi wɔɔlɔʋɛ gàazu,

tɔɔzei unfe ka è ma, ta gè è nɛa ʋɛ,

nà nuiti fe è-ʋotogi zu,

gè nuɓusɛiti fe è-yɛnvui vai zu.

5 Maaɠili mina ɠɛ è ma,

mazɔlɔɔ nà è ʋa.

Nà ʋa ga è-mavofodai, é zeɠe folo ɠulazu ʋelei,

gè ɗɔnɔiti gaalɛ ba, ti zeɠe folo liizu ʋelei.

6 Nà ɠɛ lɛkpɛmaʋɛ ma nu ɠɔʋɛzuʋɛ: ‹Ti ve,›

ta lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ: ‹Mina makɛ ti ʋa!›

Ʋa ʋolu ga dòun zunuiti ti miná,

ta dòun anzanuiti ti zou ɓela ga,

7 nii kpein dàaseigi ʋɛai ba,

gè kpɛtɛni nà-lɛbiyai vaa ma,

gè kazaʋi, gè kpɛtɛ.»

Wa ɠa wo ga nà-zeeleiti

8 Nuɓusɛi nii ti ɠula kɛlɛma,

gaazuʋɛ ti ʋɛ, kɛlɛ ti la wozaɠaazu,

goi ti ʋa, kɛlɛ ti la faa mɛnisu.

9 Zii ɠiligiti pɛ ti ɠaalɛ ba,

nuɓusɛiti ti maaɓɔ.

Ti zaama, ɓɛ ɠa é niima vaiti boni?

Faiti ti leʋegai, ɓɛ ɠa é naati boni?

Ti ta-zeeleiti dɛɛ, naati ti woozuɠula,

ti woilo ti-wooi ma, ti ʋa ɠɛ ma: «Gaamai ʋe!»

10 «Nà-zeeleiti ta ga woye, nà-nuɓusɛiti,

wa ga nà-botiɠɛ nui, gè yiimazeɠeai la.

Kìsu vai gè wɔinni, wo kwɛɛ,

wo ɠidaaleʋe mà, wo gaaɠa,

ga nà ɠila kpe ka gè ga GALAGI.

Gala kili ge la ɓɛtɛni nɔ̀un tuɠɔ,

nɔ̀un poluma, taɠili ge la ɠɛa ná pɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 «Nà ya, nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

é ɠula nɔ̀un polu, kizo nu ɠili ge la ná ɲɛgɛlɛin.

12 Nà ɠa pàai ga kizo vai,

nà nɔ ɠa gè daazeelizu,

gè dɛɛ, é ɠula kɛlɛma,

gala kili taade, nii nu a la ka wo zaama.

Wa ga zeeleiti ga nà ga GALA,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13 «Nà ɠana nɔ, kaite wɔlɔwɔlɔ,

nu nɔpɛ ge la ná, a zoo é zèe laavie ani ma.

Nii gè kɛɛzu, ɓɛ ɠa a wuzeɠe naa laalɔɠɔma?»

GALA ɓɔɠɔi wuzeɠea

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

wo Unmɔɔ Nui, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai:

«Wa-vaa ɠa gè nu ɠila teʋegai la Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma.

Ɓaɓilɔne nuiti ti ʋelazu,

nà ti yeizu bu ɓatoiti su,

ʋɛ ti ɠɛa koozunɛ ɓaingi wosu ná.

15 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALA Ɲadegai,

Izilayɛle Ɓɛtɛ Nui, wa-Masagi.»

Pele niinɛi teʋebai zu

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

tɔungi é pelei laazu kpoloɗɛi zuʋɛ,

é nu leʋesu ɓɛtɛ ziɛ wolaiti suʋɛ,

17 é kɔɔɠɔ wotoloiti ta sooiti pilɛsu siɛi laawu,

ta kɔɔɓɔgiti ta salaʋusu ɠɛzɛiti,

naati ta loona bu, ti la mɔ wuzeɠea ʋolu pɛ,

ti za ba, ti ɠalaai eɠɛ lanbo zalaʋai:

18 «À mina mɔ ɠigaiziɛ faa wɔlɔmaiti su, ti leʋegai,

à mina mɔ ɓala ga wɔlɔwɔlɔ vaiti, ti leʋegai.

19 Wɛlɛ, nà faa niinɛ ɠɛɛzu,

toɠa na ʋa ɠulazu kɛlɛma,

wo la kwɛɛ ɓaa?

Nà pelei laazu teʋebai zu,

gè ziɛ wolaiti da zou vɔɔi zu.

20 Dɔɓɔ zuaiti, koʋeiti, saa wɔnigiti,

ti pɛ ta lɛbiyai ve bɛ̀,

tɔɔzei nà ziɛi laaleʋezu teʋebai zu

gè ziɛ wolaiti da ada vɔɔiti.

Mazɔlɔɔ nà pɔ gè kpɔɔle ɗɛ ve nà-nuɓusɛiti zea,

gè yiimazeɠeni ga tiye.

21 Nà-nuɓusɛiti gè ti ɓɛtɛni nà ɓɔɠɔ ʋɛ,

ta màamusɛ adaʋɛ pɛ.»

Tukpɔlogi é Ɠɔoɠɔ GALAGI
ta Izilayɛle yɔɠɔzu

22 «Ee, Zakɔɓe, nà laade, è ʋa wooɠula mà.

Mazɔlɔɔ wo ɓɔlɔa bà, Izilayɛle nuɓusɛiti.

23 Nà la ɠɛni de, è ʋa ɠɛni baala ziʋo zalaɠaiti kulazu bɛ̀ ga gala zalaɠai,

ɗa-zalaɠaiti ti la ɠɛni lɛbiya veezu bɛ̀.

Gè la ɠɛni è ɠɛɛni ga duɔ,

gè ʋa ɠɛ ma kɛni è vebɛania ve bɛ̀,

gè la ɠɛni è ɓɔlɔni ga kɛni è ansanse fe bɛ̀.

24 È la ɠɛni wali ɠulani ɓɔɠɔ ma nà-faa zu,

è ʋa seeli kpaɠa maku nɛɛnɛ geya,

è la ɠɛni dàawuuni ga zalaɠa zuaiti ma wulɔiti.

Kɛlɛ è kɛ̀ɛni ga ɗa-luɔi ɗa-ɠotoiti faa zu,

è kpɔ̀lɔni ga ɗa-vaaɠaaza golaiti.

25 «Kɛlɛ nà ya, nà ɠila kpe ka gè ɗa-lɔ koloɠologiti gaaʋaazu nà ɓɔɠɔi màaʋele ma,

gè la ɗa-ɠotoiti devea ga faa nɔpɛ.

26 Ɠigaiziɛ nà-faa zu, de felegɔ de yɔɠɔzuɠula.

Faiti dɛɛ ɗa ɓɔɠɔi, è kula kɛlɛma ga gaamai ɠa è ya.

27 Mɔunpa, è-mɛmɛwola mɔungi kotoi ɠɛɛni dàalɔɠɔma,

è-laavaawo nuiti ti wuzeɠe dàalɔɠɔma.

28 Naa ma ka é kɛɛni gè ɓaaɠulani seizu ɲadegai ma ɠundiɠiiti ma,

gè yeeɓe Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti ba, ti ti zuwuɠaaleʋe,

gè ɠɛlɛ Izilayɛle ʋa, gè zɛ sili nuiti ta-ʋoomugi laawu.»

44

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe ka é ga GALAGI

1 «Kɛlɛ, nà-botiɠɛ nui Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti,

à woilo niina gòoi ma ga pagɔ,

Izilayɛle, ɗa gè yiimazeɠeai ga ɗe.»

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, nii é è ɓɛtɛni,

é è ɠɛʋele ɓɛtɛni è-lee ɠoozu,

zɔi é ga ɗa-ɓɔba nui:

«Mina lua, nà-botiɠɛ nui Zakɔɓe,

Yesulun, nii gè yiimazeɠea la.

3 Mazɔlɔɔ nà ziɛi ʋu zooi ma, kpɔɔle wɔin ma,

gè ziɛ wolaiti da zou vɔɔi zu.

Nà zɛ̀nvui yei è-mavofodai ma,

nà-tuyai ɠɛ è-ʋaalobai pɛ ba.

4 Ta ʋɔnɔ, ti wɔɔlɔ eɠɛ kpalaga tufa wundui,

eɠɛʋelei guluiti ta ɗa ɠɛ la ziɛlaʋɛ.

5 Ta ɠa ɠɛ ma:

‹Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ›,

zɔi Zakɔɓe laaseigi ʋɛɛ ɓɔɠɔ ʋa.

Ta sɛʋɛ zeei ma ga:

‹Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ›,

é Izilayɛle laaseigi ʋɛɛ ɓɔɠɔ ʋa.»

Zɛɛ ɠalagiti unfe fai

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa,

Izilayɛle ná-masagi ta unmɔɔ nui:

«Nà ga ma mɔungi ta ma ɠaaɓelagi,

é ɠula nɔ̀un polu, gala kili ge la ná.

7 Ɓɛ ɠa é ga kɛ̀ʋele?

É ɠula lɛɛ, é ɓɔɛ!

É gaalɛɛ ga ze ga pagɔ!

Kaipa gè nuɓusɛi ɓɛtɛni ɠɔoɠɔ,

faiti ti ziaa, é ti wo,

ta ɓalaa niiti ti ʋaazu!

8 Maaɠili mina ɠɛ wo ma, nà-nuɓusɛiti,

à mina lua.

Gè daazeelini wo ma,

gè dɛɛni ga woye, kaite naa luɠɔ,

wa ga nà-zeeleiti.

Gala kili ka ná nɔ̀un polu?

Ɓa, fasai taɠili ge la ná,

gè la gila kpalaa ɠwɛɛ.»

Kɔɔɠɔ gani kpɛtɛ nuiti

9 Kɔɔɠɔ gani kpɛtɛ nuiti ti la ga ani nɔpɛ,

ti-yiima anii ʋagɔiti pɛ ta ga wafuun faa nɔ,

ta ga zeelei ga ti la wozaɠaazu,

ti faa nɔpɛ gaaɠaazu,

ti unfe faa letele nɔ ʋe.

10 Ɓɛ ɠa a ɗa galagi ɓɛtɛ,

é kɔɔɠɔ ganigi ɠaawuun, é kpɛtɛ,

nii é la faa nɔpɛ paa,

naama lɔnɔgi ɠa ga leeni?

11 Niiti pɛ ti ʋɔɔkpɔsu ti ʋa, ta unfe,

nuiti nɔ ɠa ti ti ɓɛtɛzu.

Ti pɛ ti maaɓɔ lɛɛ ba ti lo ná,

ti pɛ ti zasu ɠa ɓali, ti unfe.

12 Ɠain bo nui ɠa ɗa kɔlu ɓuɠai ta leʋega,

é kpadi ga tiɠii,

é kɔɔɠɔ ganigi ɓɛtɛ ga malitoi,

é kɛ ga zuvikɛi pɛ.

Kɛlɛ botii ɠa ɗa pului ʋili ma,

toɠa na zɛbɛ la mɔ ba.

Ni é la ziɛ ɓɔleni,

toɠa na é ɓɔlɔa.

13 Gulu zaɠa nui ɠa ɗa kɔɠɔgi wo ga galui,

é yeeʋozɛ naati ba ga ani ɠolegi,

é kpɛtɛ ga gulu ɓɛtɛ ɠɔlui,

é yeeʋozɛ mɛtu.

É kɛ ga nuɓusɛi ʋaaɠulabai,

gaazuʋɛ ɠɛ ga nui ɠɛʋele,

nii a yɛ pɛlɛ wu.

14 A sɛdele gului leʋena,

ɓaa é yiimazeɠe ga sipɛlɛ gului ɓaa sɛnegi,

é zɛ ná, suzeeli dɔɓɔzu wuluiti saama,

ɓaa é gului naa zeɠe, é ga pɛingi,

nii é siinni tɔ ɓɔɠɔi,

tonai ʋu ma, é ɓɛtɛ.

15 Tama nuɓusɛi ɠa maavai ɠɛɛzu ga niima wuluiti,

é ɗa gala, é ɗa ɠɔɔlɛ da,

a abui ɠaazona, é laaɠoli ga.

Naama wulu ɠilagi nɔ ɠa

é kpɛtɛzu ga galagi ɓɔɠɔ ʋɛ, é ɗa nɔkɔ bu,

é kɔɔɠɔ ganigi ɓɛtɛ, é ɗa nɔkɔ bu.

16 É ná-gului ɠilazuʋɛ lɔ abui ɠa,

é suai ɠili la, é mi, é yiɠo,

é ɠɔɔlɛ, é ɠɛ ma:

«Ga-o, gè ɠɔɔlɛga, nà abuzogi ɠaazu!»

17 É gului mɔtai zeɠe,

é kpɛtɛ ga galagi, naa ɠɛ ga kɔɔɠɔ ganigi,

é ɗa unpilɛ bɛ, é nɔkɔ bu,

é ɗa fali ga: «Ùnmɔɔ!

Mazɔlɔɔ ɗa è ga nà-galagi!»

18 Niima nuiti, ɠi ge la ti ma,

ti la faa ɠaaɠaazu.

Ti-ɠaazuʋɛti pɛɛʋɛ ma,

ti la faa yɔɠɔzuɠaazu,

ta-ɠisiɛiti suɓuɠaʋɛ, ti la faa ɠaaɠaa la.

19 Ti tanɔpɛ ge la ɠidaazu faa wu,

ɠi pagɔ la ta ma, ɓaa keleɠelegi, é ʋa ɠɛ ma:

«Gè gului nii ɠilazuʋɛ ɠalaa,

gè ɓului mɔ ma abulekai ɠa,

gè suai mɔ ga ma abui, gè mi.

Kɔɔɠɔ ganigi gè kpɛtɛzu ga mɔtai ɓaaɠulama vaa ɠana!

Gulu ɓuɠai ɠa gè ʋaazu gè la, gè ɗa nɔkɔ bu!»

20 Zuʋui ɠa é ga ti-ɠɔnɔgiti,

ti-yii ʋiliga, é ti ɠaka.

Ti la zooga ti-yɛnvui unmɔɔsu,

tiya ɓɔɠɔi ma, ti la ɠɛ ɓɔɠɔ ma:

«Nii gè makɛ ba, koleʋɛ zɛɛ ɠalagi ʋe.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-nuɓusɛiti unmɔɔsu

21 «Izilayɛle, Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti, ɠizɛ nii zu ga pagɔ:

Ɗa ga nà-botiɠɛ nui,

gè è ɓɛtɛni ga è ɠɛ ga botiɠɛ nui bɛ̀,

Izilayɛle, gè la yeema è ma pɛ.

22 Gè ɗa-lɔ koloɠologiti kpalega, ti ɲɛɛlɛ eɠɛ tonaɓiingi.

Ɗa-ɠotoiti ti ɓalega eɠɛ ɓumugi.

Ɠale ma, è ʋa pɔ̀, mazɔlɔɔ gè è unmɔɔga.»

23 Geeɠɔlɔgiti à ɠoozunɛ, mazɔlɔɔ Maliɠii ɠa botii ɠɛɛzu,

zooi ɓomaʋɛti, à vuka ga koozunɛɛi!

Guluiti, dɔɓɔiti, gizeiti, à vuka ga koozunɛɛi!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI Zakɔɓe unmɔɔga,

é ná-lɛbiyai ɠulaa kɛlɛma Izilayɛle.

Eteai Ɓɛtɛ GALAGI ɠa é ga Fai-Pɛ-Maliɠii

24 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

è Unmɔɔ Nui, é è ɓɛtɛni è-lee ɠoozu:

«Ungo, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè niima aniiti pɛ kpɛtɛni.

Nà ɠila kpe ka gè geeɠɔlɔgi zuvieni,

gè zooi zuvie, nu nɔpɛ ge la ɓɔni bà.

25 Niizu gè ungaiziɛ nuiti ta-yɛɛ vaiti kɛa ga fuun,

é lo ʋelela ʋele vaiti ba.

Niiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu,

gè ti ʋalaga ta-vaaɠaaɠaiti ma.

Gè ɠima nuiti kulaa ʋoluzu,

gè dɛɛ ga tiye, ʋelei ta-vaaɠaaɠai ga ɠimalalai la.

26 Kɛlɛ nà naa ɠɛ, nii nà-botiɠɛ nui é boni.

Nii nà-keelaiti ti boni,

nà naama vaazeikpasui pɛ pilɛ su.

Gè boga Zeluzalɛme ná-faa zu ga:

‹Sulaa ɠa ve ʋolu,

ʋɛ pɛ naa ɠoloɠologai, náti ta ɓɛtɛ ʋolu.›

Gè boga Zuda laa wolaiti faa zu ga:

‹Ti pɛ ta losu ʋolu.›

27 Gè ɠɛ kpoloɗɛiti ma:

‹À vɔ su, nà ga wa-ɗɛiti fɔ su!›

28 Nà bosu Siluse ná-faa zu ga:

‹Nà-togani makɛ nui ʋe,

toɠa ziɛ ga zìima vai pɛ.

Toɠa deveiti fe,

tama Zeluzalɛme ɠa lo ʋolu,

GALA sei ʋɛlɛi lo ʋolu.› »

45

Siluse nii GALA ge yiimazeɠeai la

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Siluse ʋɔ,

zunui é yiimazeɠeai la, é gulɔi ziaai ma,

é sogai zee ʋa,

ga é zii ɠiligiti maaɠolo tuɠɔ,

ga é masagiti ta-zobogi ɠula ti ya,

siɠidaʋɛti ti laaɠulugai taaiti ma,

ti laalao tuɠɔ:

2 «Nà ɓɔɠɔi nà li è luɠɔ,

ʋɛti náti ɲɔuɗai, gè ti ɠaa ɠɛ sɔli,

gè kɔlu ɓɔigi ma ɓogiti suɠaleɠale,

gè kɔlu zɔɠɔgiti suɓulukpulu.

3 Naavoloiti ti lɔɔɠuai, nà naati fe è ya,

ta kulanumaiti ti lɔɔɠuai.

Ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

nɛ̀i gè è lolisu ga è-laaseigi,

nɛ̀i gè ga Izilayɛle ná-GALAGI.

4 Nà-botiɠɛ nui Zakɔɓe maaʋele ma,

Izilayɛle gè yiimazeɠeni la,

gè è lolini ga è-laaseigi,

gè lɛbiya losu veeni è ya,

anɛɛ ni è la ɠɛni kwɛ̀ɛni.

5 Nà ya, nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

gala kili ge la ná nɔ̀un polu ɲɛgɛlɛin,

taɠili ge la ná nɔ̀un polu.

Gè è zaamaɠilini ga zɛbɛi,

anɛɛ ni è la ɠɛni kwɛ̀ɛni.

6 É zo folo ɠulazu, é li folo liizu,

ɛsɛ pɛ ge kwɛɛ ga ani ɠili ge la ná nɔ̀un polu.

Nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

taɠili ge la ná nɔ̀un polu.

7 Nà ɗa wozakalagi ɠulaa, gè kpidii ɓɛtɛ.

Nà ɗa undaanɛɛi ve, gè maanɔɠɔi ɓɛtɛ.

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè naa kpein kɛ.

8 «Ee, geeɠɔlɔgi, kizogi ʋu, é zeɠe geezuʋɛ eɠɛ nɔɗagi!

Tonaɓiingiti ti telebodai ʋu.

Zooi laalao, é kizo fai yɛna,

é vaza, telebodai ʋɔnɔ!

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè niima vaiti kpɛtɛa.»

Ani ɓɛtɛ nui ta ná-kpɛtɛ anii

9 Maanɔɠɔ ɠa naa ʋɛ, zɔi é Kpɛtɛ Nui zakpesu!

Leeni ɠa è ga ɗe, pɔlɔ liɠii zɔɔma ʋɔlɔ liɠiiti saama?

Penɛi ɠa zoo nɛi é ɠɛ kpɛtɛ nui ma:

«Leeni ɠa è kɛɛzu?»

Pɔlɔ liɠii ɠa ɠɛ nɛi kpɛtɛ nui ma:

«È yea la ʋani?»

10 Maanɔɠɔ ɠa naa ʋɛ, zɔi a zoo é ɠɛ doun kɛɛɠɛi ta ma:

«Doin ma ɓɛgele ɠa é sɔlɔɔni miná?»

ɓaa anzanui ta ma:

«Leeni vaa zu é dointi sɔlɔɔsu?»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai, tɔungi é kpɛtɛai:

«Wa zoo nɛi wo gàazaɠa dòinti ta-vaa zu,

wo devea ve zèa, maanɛai gè kɛ?

12 Nà ʋe de, nà ɠa gè zooi ɓɛtɛai,

gè nuɓusɛi ɓɛtɛ, gè pu ga.

Nà ya, zèeiti ka ti geei zuvieni,

nà ɗa devei ve su somideɠa ɓulugiti zea.

13 Nà ɠa gè Siluse logai ga telebodai,

nà ná-peleiti suɓɛtɛzu.

Tɔ ɠa é nà-taai losu,

é nà-nuiti unmɔɔ, ti liini ga tiye duɔlai zu,

unmɔɔ gani vaa la su, ɓaa lobɛani vaa.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ezipete ná-kulanumaiti ta Etiyopi ná-tɔnɔiti

ta Seɓa nuiti tɔnɔi, kooza nui naati,

ti pɛ ta li è ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ga ɗɔnɔ.

Nuɓusɛi niiti ta ʋilɛ è ʋolu,

ti ɗa ziɛ, ti ɠiliai ga galuiti,

ta nɔkɔ è wu, ti ɗa è maanɛɛnɛ,

ti ɠɛ ma: ‹È ʋɔ bɛ ɠila nɔ ɠa GALA ge ná,

taɠili ge la ná tɔun polu,

mazɔlɔɔ zɔɔma ɠalagiti pɛ ta ga fuun gani.› »

15 Ee, GALA, gaamai zu,

ɗa ga GALAGI è ɓɔɠɔ lɔɔɠuzu,

Izilayɛle ná-GALAGI, Kizo GALAGI!

16 Kɔɔɠɔ gani kpɛtɛ nuiti pɛtɛ,

ɓaaɠulaa ti ma ga unfegi.

Ta liizu, ti pɛ tɔungi ʋilɛgai.

17 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti kizogɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga ɠɔoɠɔ kizogi.

Wo la unfega, ɓaa la ɠulaa wo ma, eyɛsu ɠɔ.

Kizogi ná-fai wogai é ɠole

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

tɔ ɠa é geei ɓɛtɛni,

GALAGI nii é zooi ɠazaʋini, é kpɛtɛ,

é makɛsu ma,

é la kpɛtɛni ga suɲakai yɛ, kɛlɛ é kɛɛʋɛ nii a kɛ ania ti zei su:

«Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, taɠili ge la ná nɔ̀un polu.

19 Gè la ɠɛni ɓɔɛni dɔɔɠuzu,

ɓaa adaʋɛ ta ná, ʋɛ ná zuɓidiai.

Gè la ɠɛni Zakɔɓe mavofodai ma:

‹À gàiziɛ fuun!›

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii sɔlegai, naa ɠa nà ɗa bo,

nà ɗa naa lɛ, nii é ga gaamai.

20 «Wɔi wo yɛgai vulua zii ɠiligiti saama,

à ɠaalɛ ba, wo pɛ wo ʋa, à maaɓuɠa wo pɛ.

Zɔiti ti ta-zaleiti seɠezu ti ga gului,

ɓaa ti ɗa gala kiligiti fali,

niiti ti la zooga ti ʋa nu ɠizo,

ɠi ge la naati ma.

21 À wa-vaiti bo,

nii wo losu ma, wo naa lɛ!

À ɓɔɠɔɠaa, wo woola ma!

Ɓɛ ɠa é niima vaiti dɛɛni kaite wɔlɔwɔlɔ?

Ɓɛ ɠa é ti lɛɛni ma yeeluɠɔ?

Nà laade ɓaa, nà Ɠɔoɠɔ GALAGI?

É ɠula nɔ̀un polu, gala kili ge la ná.

GALAGI telebogai, é kizogi wosu,

é ɠula nɔ̀un polu, taɠili nɔpɛ ge la ná.

22 «Wo pɛ à ɠaaʋote mà, wo ɠizo,

wɔi wo eteai ma zokogi pɛ su!

Mazɔlɔɔ nà ga GALA, taɠili ge la ná nɔ̀un polu.

23 Nà ɠonazu nà ɓɔɠɔi ma,

gaamai ɠa é ɠulazu dàaʋɛ,

wooi nii é la zeɠea ma pɛ:

‹Nuɓusɛi kpein ka ʋilɛ ɲiibiɠa, ti nɔkɔ bù,

nɛgi pɛ ge ɠona bɛ̀ ga gaamai.›

24 Ta nà-fai wo ga:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa telebodai ta zobogi zea!› »

Ti unfegai nɔ ɠa a ʋa pɔ,

tɛiti ti ɠɛni laalɛɛzu bu.

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI zaɓui zu,

Izilayɛle mavofodai pɛ ka telebodai zɔlɔɔ,

ti ɓɔɠɔ maamusɛ.

46

Ɓaɓilɔne ná-zɛɛ ɠalagiti kɛʋelei
GALA kitei ɠakala

1 Galagi Ɓɛle loa bu, galagi Neɓo zuɓiliga.

Ma kɔɔɠɔ ganigiti ti vea suaiti zea,

ta toganiiti ti ɗa ɠasɔ ti wu.

Kɔɔɠɔ ganigi tɛiti wo ɠɛni ti zeɠezu,

tiya ɠa na ti ɠɛa ga kasɔi suaiti bɛ, ti ɓɔlɔai.

2 Galagi naati ti ɓiliga,

ti loa bu ʋɔɔma,

ti la zooni ti ʋa ti ma niinigiti kizo,

tiya ɓɔɠɔi ta ga li duɔlai zu.

3 «À woilo gòoi ma, Izilayɛle nuiti,

Zakɔɓe ná-nuɓusɛi mɔtaiti,

wɔi wo yɛgai wo-lee ɠoozu, gè ɗa wo maavaiti kɛ,

aisa wo ʋa zɔlɔɔ, gè wo zeɠe ga ɠasɔ.

4 Nà yɛ ɠɛʋele ma wo ʋɛ,

eyɛsu wo wɔlɔzaɠa siɛgi zu,

nà wo-maavai ɠɛ eyɛsu wɔundeɠai ɠole.

Nà ɠa gè wo-maavaiti kɛɛni, nà ziɛ wo wu,

ungo, nà wo-maavaiti kɛ, gè wo unmɔɔ.

5 «Gá ɓɛ ɠa wa gi la ɓɔɠɔ ma, gi ʋa ɠɛ tie?

Ɓɛ ɠa wo ɠɛɛzu ga ɠɛɠalai ga tɔun?

Ɓɛ ɠa wa pokɔɠɔ mà, gi ʋa ɠɛ tie?

6 Nui tanigaa ta ta-ɓɔlɔi zuwosu,

ti walii ta zanugi ɠɔɠɔ kiloi ɠa,

ti kpɛtɛ nui zala,

ga é kɛ ti ʋɛ ga galagi,

ti ɗa fali, ti ɗa nɔkɔ bu.

7 Ta ta-ɠalagi zeɠezu, ti da ɠɔma.

Ʋɛ ta da ná, miná é yɛsu ná.

É la ɲiikpiga daazuʋɛ.

Ni nu a wooɠulana ma,

é la gooɠaaʋote fea,

é la nu ɠizoga faaɓaagi ma.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga GALAGI

8 «À ɠitoo naa zu, wo zɛbɛzeɠe ʋolu,

wɔi wo kololalai ɠɛɛni,

à nimiza wo-yiimaʋɛ,

wo zeɠe niima faiti polu!

9 À ɠitoo faa wɔlɔma mɔungiti su,

mazɔlɔɔ nà ga GALA,

taɠili ge la ná nɔ̀un polu.

Nà ga GALA, taɠili nɔpɛ ge la ɠulani ga ze.

10 Nà ɗa bo tɔɔzeizuʋɛ nɔ,

nii é ʋaazu ɠɛɛzu ma luɠɔi zu,

naa yɛ poun, é la dɛ ɠɛɛni.

Nà ɠa gè bosu, nà-faazeikpasui laa ɠa zeeli,

ungo, nà zìima vai pɛ kɛ.

11 Wɔnii é zɔiti miizu, nà tolisu,

é zeɠe folo ɠulazu ʋelei,

toɠa ga zunui é zìima vaiti daazeelizu,

gè toli zooi zu, ʋɛ ná maaɠoozaai.

Nii gè boni, nà naa ɠɛ,

nii gè deveni, nà naa ɠɛ.

12 À woilo gòoi ma,

nuiti ti la faa ɠaaɠaa fala,

wɔi wo maaɠoozaai telebodai ʋa.

13 Su la mɔ ɠoozazu, gè ʋa gè tukpɔi ɠaaleʋe,

nágo ʋe na, gè la mɔ lɛbisu,

nà ɓɔɠɔi ɠa gè ʋaazu ga unmɔɔ fai Siyɔn ʋɔ,

gè nà-lɛbiyai ve Izilayɛle ya.»

47

Ɓaɓilɔne ɠoloɠolo fai

1 «Yei, zei fufiligi zu, Ɓaɓilɔne nuɓusɛi,

zei zooi ma, mazɔlɔɔ è zeɠea masa kpɔkpɔgi ɠa,

Ɓaɓilɔne nuiti ta-nuɓusɛi,

mazɔlɔɔ è la mɔ loliga ga ‹pagai› ta ‹zaalamai›.

2 Ɓulu vukɔ ɠɔtu felegɔiti seɠe,

è ɓulu vukɔi ɓɛtɛ,

bɔɔlɔgi ɠula ɠaazu,

ɗa-lookɔbai laaʋɛ lɛ ba,

seɠei lɛ ba, é zeɠe è-ɠɔɠɔiti ma,

è ɓudɛ ziɛ wolai maazu.

3 Naazu è ɠabei ɠa ɠaazu folo wolai ɠa,

è-unfesuʋɛ ɠa ɠula kɛlɛma.

Nà nà-potokulai wosu,

nu nɔpɛ ge pele leʋega tùɠɔ.»

4 Ade Unmɔɔ Nui laasei ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai.

5 «Zei gaalɛii zu, lɔ kpidii zu,

Ɓaɓilɔne nuiti ta-nuɓusɛi,

mazɔlɔɔ è la mɔ loliga ga anzanu masagi masadaiti unda.

6 Zìiɠaawanani nà-nuɓusɛiti ma,

gè zèaɠɔligiti kɔzɔni,

gè ti lɔɔni è yeezu,

è la ɠɛni ti maawɔinɠaani.

È ɗa-unbawului ɠizini kɛwola wɔlɔi ma.

7 È ɠɛni ɠɛɛzu ma:

‹Nà yɛsu anzanu masadai zu eyɛsu ɠɔ.›

È la ɠidaani ti pɛ bu.

È la ɠisiɛni su, ʋelei naa ɓesu da.

8 Deɠɛmu woilo nii ma, ɗa ʋe, ziimaɠɛɛ nui,

è zeini kitogi zu,

è ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma è-yiimaʋɛ:

‹Nà ɠa gè ɓɔɠɔ ɠaazu!

Gè la ɠɛa ga poanza eyɛsu pɛ,

gè la ʋalaga dòinti ma pɛ!›

9 Niima nimiza vaa felegɔiti

ta zeeli è ma ʋɔɔma folo ɠila nɔ,

è ʋala è-lointi ma, è ɠɛ ga poanzai.

Naati ta vɔɔɠu è ʋa ga ɲɔuɗa,

anɛɛ ɗa-zoɠolai pɛ su ta ɗa-ʋotedai ma zobogi pɛ, è kɛɛzu.

10 È ɠigi loni ɗa-zuɲɔulai ʋa,

è ɗa ɠɛ ma: ‹Nu nɔpɛ ge la kàazu!›

Kɛlɛ ɗa-ɠimalai ta ɗa-ɠeleɠelegiti ka ɗɔungi zeɠea ma.

È ɠɛni bosu è-yiimaʋɛ ga:

‹Nà ɠa gè ɓɔɠɔ ɠaazu!›

11 Maanɔɠɔi ɠa zei è ma,

nii è la zooga è ʋa seɠe ɓɔɠɔ ʋa,

nimizai ɠa lɔ è ɠɔba,

nii è la zooga è ʋa ɠula su,

faaɓalakalagi zeeli è ma ga kulafilibai,

è-ɠi ge la ba.

12 «Ɠaaɓa deɠɛmu ɗa-zoɠo vaiti ma,

ta ɗa-ʋote faiti è ti ɠɛɛzu.

È ɓɔlɔni naati kala fai zu è-ma loungo yeei zɔli,

kitogi zu ga ɗa ʋaazu tɔnɔ sɔlɔɔsu su,

è ɠɛ ga nui gola ɠaazumaayikiai.

13 È ɓɔɠɔ ɓɔlɔni ga ungaiziɛ nuiti gaazaɠa fai,

ti ʋaana, ti è ɠizo,

tɛi ti geeɠɔlɔgi zeizeizu su,

ti wɛlɛ somideɠaiti ba ta alugi,

alu to daa ɠilagila ti ɗa faiti bo,

ti ʋaazu ɠɛɛzu ga ɗe.

14 «Wɛlɛ miná, ti pɛ ti ɠɛa

eɠɛ daazaɠagi abui galazu.

Ti la zooga pɛ ti ʋa ti-yɛnvui ɠizo abuzogi ma,

é la ga daaɠoli wo abu go nɔ,

tutu zu abui nɔ nu a zei koba!

15 Wɛlɛna ti ɠɛʋelei ʋa, niiti è ɠɛni ɓɔlɔzu ti ʋɛ,

è ʋoluzeini ti ʋa, è-ma loungo yeei zɔli.

Ti ɠɛa ga teʋeteʋe nuiti,

tanɔpɛ ge la zooga é ʋa è ɠizo!»

48

Faa niinɛiti ma wooi wo fai

1 À woilo nii ma, Zakɔɓe ná-nuiti,

wɔiti Izilayɛle laaseigi ʋɛai wo ʋa,

wɔiti wo ɠulaai Zuda mavofodai zu.

Wa konai wosu Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu,

wa Izilayɛle ná-GALAGI valizu,

kɛlɛ wo la kɛɛzu gaamai zu ta telebodai!

2 Wo ɓɔɠɔ laasei pɛa ga taa ɲadegai zu nuiti.

Wɔi wo ʋoluzeiɗai Izilayɛle ná-GALAGI ʋa,

nii daa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

3 «Faiti ti leʋegai kaite suɠooza,

gè naati boni wo ma.

Gè ti laazeelini wo ma,

gè wo loo ɠisu é lo ti ʋa.

Gaamanɔ gè botii ɠɛɛni,

ti pɛ ti ɠɛɛni.

4 Gè kwɛni ga wa-vai ɓaaʋɛ,

è-ɠɔgi ɠɛɛʋɛ eɠɛ kɔlu lukpɔi,

è-loʋalaʋɛ ɠa ga kɔlu ɓɔigi.

5 Kaite gè niima vaiti boni è ma ná luɠɔ,

gè ti woni, è ti mɛni, aisa ti ʋa ɠɛ,

naa ɠa a kɛ è mina ɠɛ ma:

‹Nà-kɔɔɠɔ ganigi ɠa é niima vaiti kɛai,

nà-vololibai ɓaa nà-kɔlu ɠaawuungai ɠa é ma leveiti feeni.›

6 È mɛnini ga pagɔ, wɛlɛ ga ɠaazuʋɛ,

ti pɛ ti ʋilɛga su.

Wa ɓalaa wo la daazeelia?

Nà ga faa niinɛiti bo è ma, ti lɔɔɠuai,

è la ti ɠwɛɛ.

7 Ti ɓɛtɛa nɔ ɠa niizu, é la ga kaite,

eyɛsu za voloi è la ɠɛni dɛ ta mɛnini, é ʋa wo,

è ʋa zoo ɠɛɛzu ma: ‹Gè ɠɛa niina kwɛɛ!›

8 Ɓa, è la ɠɛni ta mɛnini,

è la ɠɛni tanɔpɛ gaaɠaani kaite,

ta la looni è woizu.

Mazɔlɔɔ gè ɠɛni è ɠwɛɛ,

gè è ɠwɛɛni ga yaava nui.

Ungo, è-laasei ka ga:

‹Zɛgai dee ɠoozu é ɠɛ ga kololala nui!›

9 Kɛlɛ tɛi gè ga GALA,

gè nà-ziiɠaawanai zuzoni.

Nà-lɛbiyai maaʋele ma, gè ɓɔɠɔ zo,

gè mina è-ma zuwu ɠaaleʋe.

10 Gè è ʋoluɠulaa,

é la ga walii ɠaawuun faa,

ungo, maanɔɠɔi ma liɠii ɠa gè è ʋoluɠulaai su.

11 Nà-nɛɛbɛi maaʋele ma,

nà ɓɔɠɔi nà-nɛɛbɛi vaa ɠa gè kɛɛzu ma,

mazɔlɔɔ gè la zooga gè ʋa va bu,

ga tɔ̀ɠɔi ʋa ɠoloɠolo.

Lɛbiyai a ve bɛ̀, gè la zooga gè ʋa va bu,

naa ʋa ve taɠili bɛ.

12 «Woilo gòoi ma, Zakɔɓe mavofodai,

Izilayɛle, ɗɛi gè è lolini,

nà ɠɛʋele ma yeenɔpɛ,

nà ga ma mɔungi

nà ga ma ɠaaɓelagi ɓalaa.

13 Nà ɓɔɠɔi zèeiti ka gè zooi ɓɛtɛni la,

zèezai ɠa gè geeɠɔlɔgiti kpɛtɛni la,

nà ti lolina, ta ɗa ʋa ʋɔɔma, ti ɓɔɠɔ lɛ.»

14 Wo pɛ à ɠaalɛ ba, wo woilo!

Ɓɛ ɠa é ti zaama, é niima vaiti boni ti ɠɛɛzu?

Zɔi Ɠɔoɠɔ GALAGI nɛai ʋɛ,

naa ɠa é ʋaazu ziima vaiti kɛɛzu Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma,

zeei ɠa wuzeɠe Ɓaɓilɔne nuiti daalɔɠɔma.

15 «Nà ʋe, nà ʋe de, gè ɓɔɛni,

nà ɠa gè tolini, gè ʋaa la.

Nà ɠɛ ga zaɓu zeavaiti suɓɛtɛ.

16 À maaɓuɠa bà, wo nii mɛni!

Kaipa tɔɔzeizu gè la ɓɔɛni dɔɔɠuzu,

niima vaiti tɔɔzei yeei gè ɠɛni ná.»

Niizu, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI tèʋegɛ ga ná-Zɛnvui.

Nii GALA wɔinɗai la

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

è Unmɔɔ Nui, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai:

«Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI,

nà è ɠalasu ɗa-ɠulanuma vai ma,

gè pelei lɛ ga ɗe, nii maanɛai è ziɛ la.

18 Ee, ni è ɠoloni ga pagɔ nà-deveiti bɛ!

Ɗa-yiilɛigi a la ɠɛ yeizu eɠɛ ziɛ wolai,

da-lelebodai ɠɛ eɠɛ kpoloɗɛi ma lakpatakpagiti.

19 È-mavofodai ɠa mɔin, eɠɛ ɲaɠaegi é kpoloɗɛi laaʋɛ,

daaseigi ɠaa la ʋalaga ba,

é ʋa ɲɛɛlɛ gàazu pɛ!»

Kulaai wo fai Ɓaɓilɔne ʋa

20 À ɠula Ɓaɓilɔne ʋa!

À ɓizɛ Ɓaɓilɔne nuiti ba!

À ɠoozunɛ, wo zeze ga ma wooi!

À daazeeli, wo faza ɠoozamaʋɛti, eyɛsu zou ɓela ga,

wo ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui Zakɔɓe unmɔɔga.»

21 Siɛgi zu é loni la ti luɠɔ,

ti ɗa ziɛ teʋebai zu,

kpɔɔle wɔin la ɠɛni ti ɓɔlɔni,

mazɔlɔɔ é ziɛi ɠulani ti ʋɛ fasai ʋa,

é kɔtu wolai ʋalini su, ziɛi zulu.

22 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ:

«Ziilɛi ge la faa ɲɔu ɠɛ nuiti bɛ pɛ!»

49

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui,
nii é ga zii ɠiligiti ta-wozakalagi

1 Wɔiti wo zeini ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti su, à woilo gòoi ma!

Nuɓusɛiti wo ɠoozamaʋɛti, à woilo gòoi ma!

Gè yɛni dèe ɠoozu, Ɠɔoɠɔ GALAGI tòli,

é dàaseigi woni, aisa gè ʋa zɔlɔɔ.

2 É dàawooi ɠɛɛni ga boɠa zɔkpɔi gaaliai,

toɠa dɔ̀ɔɠuzu zeei ma niinigi wu.

É kɛ̀ɛni ga mɛɛn ɠaazoɓagi,

é dɔ̀ɔɠuni ná-mɛɛn ʋili ɓɔlɔi zu.

3 É ɠɛni mà: «Ɗɛi è ga Izilayɛle, ɗa ga nà-botiɠɛ nui,

nii gè nà-lɛbiyai pɛ kulazu kɛlɛma ga tɔun maaʋele.»

4 Anɛɛ naa ʋe, nɔ̀un gè ɠɛni:

«Gè ɓɔlɔni nɔ fuun,

é nɔ ga faa ɲaka lein nɔ,

ungo, tooya vaa nɔ ɠa gè suvikɛi ʋuai ya la.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓaazu nà-tɔnɔgi maazu,

nà-kulanumai ɠa nà-GALAGI ʋɔ bɛ.»

5 Niizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔɛzu,

tɔ ɠa é kpɛ̀tɛni dèe ɠoozu, gè ʋa ɠɛ ga ná-botiɠɛ nui.

Toɠa pɔ ga gè ʋa ga Zakɔɓe mavofodai tɔun pɔ,

gè Izilayɛle nuɓusɛiti gaalɛ ba tɔun koba.

Gè maamusɛi zɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu,

mazɔlɔɔ nà-GALAGI ɠa é ga nà-zobogi.

6 É boni ga:

«È la ɠɛɛzu ga nà-botiɠɛ nui

Zakɔɓe ná-bolodamaiti buzeɠe vai nɔ ma,

ɓaa niiti gè ti makɛgai Izilayɛle nuiti su,

naati gaalɛ ba vai nɔ ma pɔ̀ bɛ.

Nà è losu, è ɠɛ ga zii ɠiligiti ta-wozakalagi,

nà-kizo fai ʋa ɠula kɛlɛma, eyɛsu zou ɓela ga.»

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

nii é Izilayɛle unmɔɔsu,

é ga ná-GALA Ɲadegai, toɠa ɓɔɛzu è ʋɔ,

ɗɛi è ga nui ti wɔinzeɠezu,

nuiti ti ɗa ɓaaɠula ma,

ɗɛi è ga deve wo nuiti ta-luɔi:

«Masagiti ta è ʋɛtɛ,

ti wuzeɠe ta-masa kpɔkpɔgiti ga.

Siɛgi zu kundiɠiiti ti è ʋɛtɛsu da, ta nɔkɔ è wu,

ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi, nii é ga wooɠɛɠila nui,

ungo, Izilayɛle nà-GALA Ɲadegai, é yiimazeɠeai ga ɗe.»

Izilayɛle zei ʋele ɓɛtɛ vai ʋolu

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Gè è wooɠaaʋoteni yeeɠɛɠala ʋagɔi,

kizogi ma voloi gè ɓɔni è ʋa.

Nà è makɛ, gè è zei ʋele ɓɛtɛ,

è minazeɠe kɛ nuɓusɛiti bɛ,

è zooi unbuzeɠe,

zou ɲadegai ʋɛti náti koloɠologai,

è naama yooiti gaaɠwɛ,

9 ga è ɠɛ kasoɠa nuiti ma: ‹À ɠula,›

ta niiti ti kpidii zu: ‹À ɓɔɠɔ lɛ!›

Ta ɠɛ eɠɛ togani ɓulugiti,

ti-laamiizuʋɛ ga pele ɠobaʋɛ,

ti ti-ɠɔnɔgi zɔlɔɔ gizeiti ma.

10 Pului la mɔ ti zoga ɓaa kpɔɔle wɔin.

Diegi é teʋebai zu ta foloi, naati ti la ti ɠalaa,

mazɔlɔɔ zɔi é ti nɛai ʋɛ, naa lo ti luɠɔ,

é li ga tiye ziɛungiti pɔ bɛ.

11 Nà nà-gizeiti pɛ falibo, ti ɠɛ ga peleiti,

nà-peleiti buu ɠa zeɠe, ti ɠaaɠooza.

12 Wɛlɛ tiya ɠanu ti ʋaazu.

Ta zeɠezu ɠoozama,

tanigaa lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ,

tanigaa folo liizu ʋelei, ti ʋa kpoloɗɛi ɠa,

tanigaa lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ,

ti zeɠe Ezipete yooi zu.»

13 Geeɠɔlɔgiti, à wa-ɠoozunɛɛi ɠula kɛlɛma!

Zooi, ɠɛ koozunɛɛi zu!

Gizeiti, à ɠɔkɔ ga koozunɛɛi!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti gaanɛɛnɛa,

ná-nuiti ti maawɔinɗai, é ti maawɔinɠaa.

14 Siyɔn ɠa ɠɛɛzu ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛ bà,

Màliɠii yeema mà!»

15 «Anzanui ɠa yeema nɛi ná-doun ɲɛgi ma, é kulazu su?

Toɠa ɓe ná-doin nɛɛzuʋɛ é sɔlɔɔgai?

Anɛɛ ni doun deeiti ta yeema ti-lointi ma,

gè la yeema è ma pɛ!

16 Wɛlɛ gè è-laaseigi zɛʋɛa zèaʋɛti,

ɗa-ziɠigiti ta gàazu yeenɔpɛ.

17 Zɔiti ti ʋaazu è losu ʋolu,

naati gaazuvilɛʋɛ ga ti ʋa,

zɔiti ti è woloni ta zɔiti ti è ɠoloɠoloni,

naati ti lia, ti maaɠooza è ʋa.

18 Ɠaazu wuzeɠe, è wɛlɛ è-maaɠoolii zu,

ti ɠaalɛa ba ti pɛ, ti ɗa ʋa è ʋɔ bɛ.

Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite,

ɗa ti loo ɠɔba, eɠɛ kɔbu ani ʋagɔi,

è ɓɔɠɔ maaɠili ga tiye, eɠɛʋelei anza ɓeai a ɗa ná-saamaɠiligi ɠili la,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

19 «Mazɔlɔɔ ɗa-yooi koloɠolo suɲakai, gaaʋalagai ba,

su ɠa lɔizu ɗa-nuɓusɛiti ma,

zɔiti ti ɠɛni loozu è ma,

naazu naati ti ʋelaa, ti maaɠooza è ʋa.

20 Ɗa è-lointi goomɛni ʋolu,

niiti è ɠɛɛzu, è ʋalani ti ma, ti ɗa ɠɛ ʋolu:

‹Adaʋɛ tɛi wola lɔiʋɛ gi ma.

Seizu ve gi ya, ʋɛ gá zei ná!›

21 Ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu naazu ga:

‹Ɓɛ ɠa deɠɛmu é niima lointi pɛ sɔlɔɔgai bɛ̀?

Gè ʋalani dòinti ma,

ki ge la ɠɛa na ga nà taɠili sɔlɔɔ,

ti kpɛ̀ɛ, gè li duɔlai zu kɛlɛbai zu.

Ɓɛ ɠa é niiti kulani su?

Nà ɠila nɔ ɠa gè ɠɛni ʋa,

niiti ma, mini ɠa ti ɠɛni ná?› »

22 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà yeelɛɛzu zii ɠiligiti ma,

gè poogi lɛ ga nuɓusɛiti,

ta è-loun zunuiti pɛɛ yiila, ti ʋa ga tiye,

ti è-loun anzanuiti zei ɠɔma, ti ʋa ga tiye.

23 Masagiti ta ɠɛ ga è-lointi kala nuiti,

masagiti ti-loun anzanuiti ti ɠɛ ga ti ɠulasu nuiti.

Ta nɔkɔ è wu, ti unpilɛ zooi ma,

ti è ɠɔɠɔa zaʋalagi ma vufiligi ɠɔmɔ.

Ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

zɔiti ta ɠito bà, ti la unfega pɛ.»

24 Kɔɔɠuluɓai ná-kɔɔzoganii,

naa ɠa zoo ɠulazu zea nɛi ɓaa?

Fɔɔnɛ nui ná-kɔɔ luɔi,

nu ɠa zoo nɛi é kula zea ɓaa?

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ungo, kɔɔɠuluɓai ná-kɔɔ luɔi ɠa ɠula zea,

fɔɔnɛ nui ná-kɔɔzoganii ɠa ɠula zea.

Nà ɓɔɠɔ ɠa gè è zakpe nui zakpesu,

gè è-lointi unmɔɔ.

26 Nà ɓɔi è zili nuiti da,

ti ɗa ɓɔɠɔ ma zuai mi,

ti ti-ɲamai ɓɔle, é ɗa ti zo eɠɛ dɔɔ niinɛi.

Nuɓusɛi pɛ ka kwɛɛ naazu ga

nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, è Ɠizo Nui,

è Unmɔɔ Nui, Zakɔɓe ná-Zɛbɛ-Su-ƓALAGI.»

50

Vulu vai la ɠoloɠoloni
GALA ta Izilayɛle yɔɠɔzu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Mini ɠa vulu zaa zɛʋɛi ná,

é dɛɛzu ga gè wo-lee ʋilɛni?

Ɓaa mu màaɠuye nui ɓɛ ɠa gè wo ʋɔdini ma ga duɔi?

Wɛlɛ wa-vaaɠaaza golaiti ka wo ʋɔdini su,

wa-lɔ koloɠologiti ka ti ɠɛni ga wo-lee ná-kɛlɛba zaɓui.

2 Siɛgi zu gè ʋaani la,

lee vaa zu gè la ɠɛni nu ɠaani?

Siɛgi zu gè toligi woni da,

lee vaa zu nu la ɠɛni gòoɠaaʋoteni?

Zèei ɠa kpuɠaai mu ɓaa nu unmɔɔ fai zu?

Zobo ka é la bɛ̀, gè ʋa nu unmɔɔ ɓaa?

Nà zelilo daa ɠilagi, nà ɗa kpoloɗɛi vɔ su.

Nà ɗa ziɛ wolaiti fɔ, naa ɠɛ ga teʋebai,

ti wu ɠaleiti ti luula ga ziɛ ʋalagi,

ti za ga kpɔɔle wɔin.

3 Nà ɗa seɠe lɛigi loo geeɠɔlɔgi ɠɔba,

gè saa wɔlɔ wo seɠei ɠɛ ga ná-pɛɛmazeɠei.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui

4 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI kàlagɛ ga nii maanɛai gè bo,

ga gè kwɛɛ wooiti nà ti wo,

gè zoo ɓɔsu zɛbɛsulala nui ʋa ga tiye.

Toɠa ɗa màaloɠa sobu-o-sobu,

é kàla ʋolu ga goilogi,

eɠɛʋelei kaladopoiti ta ɗa woilo da.

5 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kàlasu ga goilogi,

nɔ̀un nà, gè la tɔun sakpesu,

gè la ɠalesu ma ga ʋoluʋelei.

6 Gè pòluʋɛ veeʋɛ doɠa nuiti zea,

gè kòmagiti fe kpɛlɛi lɔɔɠula nuiti zea.

Gè la ɠɛni gàazuʋɛ lɔɔɠuni daaɗɛ ʋuumai ʋa ta poomugiti.

7 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɓɔsu bà,

naa ɠa é ba, poomu gooiti ti la faa ɠɛa ga ze,

naa ɠa é kɛɛzu gè gàazuʋɛ ɓaazu eɠɛ kɔtui,

mazɔlɔɔ gè kwɛɛ, gè la lɔa unfegi zu.

8 Maliɠii ɠa kòba, toɠa nà-gaamai ve zèa.

Ɓɛ ɠa é pɔ é kpɔɛlaalɛ bù?

De ɠula lɛɛ kɛlɛma!

Ɓɛ ɠa é pɔ é ɠɛ ga sàkpe nui?

É ʋaa lɛɛ, é lo gàazu!

9 Wɛlɛ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɓɔsu bà,

ɓɛ ɠa deɠɛmu a pèelala?

Sìli nuiti pɛ ta wɔlɔzaɠa eɠɛ seɠe zaɠai toai ya,

ɓaɠaɓaɠaiti ti ti mi.

10 Ta ɠa wo zaama nɛi ɓaa,

é luazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

é ɗa woilo ná-botiɠɛ nui wooi ma?

Nu-o-nu é kpidii zu,

wozakala ko pa ge la zea,

é ɠaliva Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

é ʋoluzei ná-GALAGI ʋa!

11 Wɔigiti wo abui ɠaazosu,

wo ɠɔɔzu ga mɛɛinti abui ba,

nii é wo maaɓɔunsu, toɠa ga nii:

wo ɓɔɠɔ abui ma zogi,

mɛɛinti wo abui ɠaazogai ti ʋa.

Wo-zalai ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI makɛgai wo ʋɛ,

wo zaazu nimizai zu!

51

Abalaame mavofodaiti unmɔɔ fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Wɔiti wo ɓizɛzu ga kizogi ɠaiziaa, wo ɠoloai bɛ̀,

à woilo gòoi ma.

À ɠaazulo dɛɛ fasai ʋa,

ʋɛ wo ɓɛtɛai ná ga kɔtui saɠaai,

à ɠigaiziɛ lɛɛ zeɠei tɔna su,

ʋɛ wo mɛɛngai, wo ɠula ná.

2 À wo-ɠɛɛ Abalaame ʋɛtɛ dɛɛ,

ta Sala é wo ɠaazulaai eteai ma.

Gè Abalaame loligai ma,

doun la ɠɛni dɛ zea.

Gè tuya looni bɛ názu,

gè mavofoda mɔinmɔin fe zea.»

3 Siyɔn maawɔin Ɠɔoɠɔ GALAGI zoni,

ta adaʋɛti ti ɠoloɠoloni.

Ti-zeizuʋɛ ʋɛ ná ɲakaai,

toɠa naa ɠɛ ga Edɛn,

niima zou vɔɔi tɛi ka ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpelei zu.

Koozunɛ wolai ɠa a ɠɛ ná,

ta maamusɛ wuyeiti ta gɛingɛin ganiiti gooi.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Nà-nuɓusɛiti, à woilo gòoi ma,

nà-zooi, woilo gòoi ma.

Nà ɠa gè tɔgi zeizu,

nà-tukpɔɠaaleʋei ɠa é ga wozakalagi nuɓusɛiti pɛ bɛ.

5 Ungo, nà-telebo fai maaɓuɠaa,

nà-kizo fai ʋa ɠula kɛlɛma,

nà nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe.

Ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti ta ɠito bà,

ti ʋoluzei nà-zobogi ʋa.

6 À wɛlɛ maazu ʋelei geeɠɔlɔgi ʋa,

naa ʋolu wo wɛlɛ buu ʋelei zooi ma.

Geeɠɔlɔgi ɠa ɲɛɛlɛ eɠɛ duului,

zooi wɔlɔzaɠa, é loo ya eɠɛ seɠei,

gaa nuiti undaaʋili eɠɛ diiliiti.

Kɛlɛ kizo fai gè ʋaazu la,

naa ɠa yɛ ná ɠɔ,

kwɛ ge la ɠɛa nà-kɛɛwotii ma lelebodai ʋa.

7 «À woilo gòoi ma,

wɔi wo faa zɔlegai ɠwɛɛ.

Ee, nà-nuɓusɛiti, wɔiti wo nà-tɔgi wo-yiimaʋɛ,

à mina lua nuɓusɛiti ta-ɲɛɛɠulasui ʋa,

ta-ɓaaɠulamai mina wo zuɓali pa.

8 Mazɔlɔɔ ɓaɠaɓaɠaiti ta ti mi eɠɛ seɠei,

fɔfɔiti ti ti mi eɠɛ baala deɠa zeɠei.

Kɛlɛ nà-telebodai ɠa yɛ ná ɠɔ,

nà-kizo fai ɠaa ɠa wɔɔlɔ,

yeeɠɛɠalai zu nuiti pɛ bɛ.»

Wuun, Maliɠii

9 Wuun, wuun!

Ɓɔɠɔ maaɠili ga zobogi, Ɠɔoɠɔ GALAGI yeei!

Wuun, eɠɛ wɔlɔwɔlɔi ma voloiti,

ga wɔlɔwɔlɔi ɠɛʋele nii teʋegai na!

Ɗa la ɠɛni de ɓaa, è ʋa ɠɛni Ezipete yooi woloni,

è ʋa kpoloɗɛ wu zua wolai naa zuɓota?

10 Kɛbɛ ɗa ɠa è kpoloɗɛi vɔɔni su,

zeɠe zɛbɛlɛgi zu ɗɛiti pɛ?

Kɛlɛ ɗa ɠa è pelei laani kpoloɗɛi ɓomaʋɛ,

nii a kɛ ɗa-nuɓusɛiti è ti unmɔɔni,

ti zoo ti leʋe?

11 Zekana é la, zɔiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti unmɔɔgai,

ta ɠale ma, ta zeeli Siyɔn ga pilɛ sɔlɔɔ guyeiti.

Ɠɔoɠɔ koozunɛɛi ɠa ti-ɠaazuʋɛti folo,

ta undaanɛɛi ta koozunɛɛi zɔlɔɔ,

ziiɓɔlɔi ta gaazuɠili vaiti maa ɠa ɠooza ti ʋa.

Nà-nuɓusɛiti, leeni ɠa wo luazu ba?

12 «Nà ʋe de, nà ɠa gè wo ɠaanɛɛnɛzu.

Leeni ʋe de ɗa lua nui ʋa, é ʋaazu zaazu,

nuɓusɛi ti ɠa ɠɛʋele ta tufai?

13 È yeema deɠɛmu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, é è ɓɛtɛni,

é geeɠɔlɔgi zuvieni,

é zooi ma wuulaagiti da?

Folo-o-folo è zasu ɗa ɓali ga duai,

tɔɔzei nu ɲɔi ná-ziiɠaawanai ʋa,

é dɛɛzu ga toɠa ɠɛʋele ɓɛtɛzu,

é ʋa è ɠoloɠolo?

Mini ɠa nu ɲɔi ná-ziiɠaawanai ná?

14 Nágo ʋe na, kasoɠa nui ʋa ɠula kasoi ɠa.

É la zaa ná-kasoi ɠa,

é la ʋalaga ná-daamianigi ma.

15 Nɔ̀un nà, nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI,

nà ɗa kpoloɗɛi ɲiikpisu,

eyɛsu ma lakpatakpagiti tugi ɠula.

Dàasei ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

16 Gè dàawooiti pua è-la,

gè zèe ma niinigi zɛlɛ è maazu,

nɛ̀i gè geeɠɔlɔgi zuvieni,

gè zooi ma wuulaagiti kpɛtɛ,

gè ɠɛni Siyɔn ma: ‹Nà-nuɓusɛi ɠa ga ɗe!› »

Zeluzalɛme ɠa wuzeɠezu

17 Wuun, wuun! Wuzeɠe, Zeluzalɛme,

ɗɛi è ɓɔɔleai ga ziawɔi daavegai ga ziiɠaawanai,

Ɠɔoɠɔ GALAGI feai è ya,

ungo, è ɓɔɔleni ga gaazulati ɗaawɔi,

eyɛsu é zeeli kpogi zu.

18 Doun zunuiti pɛ è ti zɔlɔɔgai,

tanɔpɛ ge la ti zaama, é ɓɔni è ʋa.

Doun zunuiti pɛ è ti ɠulasu,

tanɔpɛ ge la ti zaama, é è zuzoni.

19 Maanɔɠɔ vaa zeizu felegɔ ɠa seeliai è ma:

faa zuɠoloɠologi ta nimizai, pului ta kɔɔi.

Kɛlɛ ɓɛ ɠa a è maaɓeeloo?

Ɓɛ ɠa a è ɠaanɛɛnɛ?

20 È-loun zunuiti dɔtɔzuleʋea,

ti laani taazuʋɛ zooi ma pele ɠobaʋɛti,

eɠɛ goegiti ti ɠɔai ga balii.

Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanaai ti ma,

ti ɗa-ƓALAGI ná-zelilomai laawu.

21 Naa ɠa é ba, woilo nii ma, maawɔin nui,

ɗɔungi zeɠeai ma, kɛlɛ dɔɔi maaʋele laade!

22 Ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è-Maliɠii wooi ɠaa,

zɔi é ʋaazu ná-nuɓusɛiti maalobosu:

«Gè gaazulati ɗaawɔi ɠulaa è ya,

è la mɔ ɓɔɔlea pɛ ga ziawɔi daavegai ga nà-ziiɠaawanai.

23 Mazɔlɔɔ nà seizu è zili nuiti zeaʋɛ,

tɛi ti ɠɛni ɠɛɛzu è ma:

‹Laaʋɛ, gi ziɛ è ma!›

È è-ʋoluʋɛ ɠɛ eɠɛ zooi,

é ɠɛ ga pelei ziɛ wo nuiti bɛ.»

52

Zeluzalɛme ʋuu vai ʋolu

1 Wuun, wuun, Siyɔn, ɓɔɠɔ maaɠili ga ɗa-zobogi!

Ee, Zeluzalɛme, taa ɲadegai, ɗa-vɛti zeɠeiti too ɠɔba!

Mazɔlɔɔ wɛɛinti, kɔzɔba nuiti, tanɔpɛ kɔɠɔ la mɔ ʋilɛga è ʋɔ bɛ si.

2 Ee, Zeluzalɛme, fufiligiti kpale ɓɔɠɔ ma,

wuzeɠe, è zei!

Ee, Siyɔn nuɓusɛi, ɗɛi è ga kasoɠa nui,

ɓɔɠɔ ɠula galuiti su, ti è ɠɔgi ʋa.

3 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Wo ʋɔdini ga duɔiti, wali vaa la ɠɛni su,

wa unmɔɔgi zɔlɔɔsu, wali vaa la ba ɓalaa.»

4 Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Tɔɔzeizu mɔunpa, nà-nuɓusɛiti ti liini seikɔɠɔmai zu Ezipete yooi zu,

ti ɓɔɠɔ maaʋela ná.

Naa ʋolu Asiili nuiti ti ti maanɔɠɔ, un ge la ba.

5 Za voloi zu, leeni ɠa nà kɛ?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Nà-nuɓusɛiti ti zoni, wali vaa nɔpɛ taade,

ti ɠɛ ga kasoɠa nuiti.

Ti zili nuiti ti pilɛ zɔlɔɔni ti ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Yeenɔpɛ ti ɗa ɲɛɛɠula dàaseigi zu.

6 Naa ɠa é ba, nà-nuɓusɛiti ta kwɛɛ

ɓɛ ɠa é ga ze.

Naama volo ná, ta kwɛɛ ga

nà ɠa gè ɠɛni ma: ‹Nà ɠaa!› »

GALA ka unmɔɔgi wosu

7 Pagɛ gola ga nu wɛlɛ keelai ʋa, é gizeiti ma,

é ɗa ʋa ga woo niinɛ ʋagɔi,

é ziilɛi fai laazeelizu,

é ɗa undaanɛ vai wo,

é ɗa zeze ga kizogi ma vai,

é ɗa ɠɛ Siyɔn ma: «Ɗa-ƓALAGI ɠa masadai ɠɛɛzu.»

8 Ɗa-laa makɛ nuiti gooi ɠana!

Ti pɛ ti wooɠulaa ʋɔɔma,

mazɔlɔɔ ti kaa ga ti-ɠaazuʋɛ

ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa ʋolu Siyɔn.

9 Wɔi wo ga ada ɠoloɠologaiti Zeluzalɛme,

à wooɠula, wo wa-ɠoozunɛɛi ɠula kɛlɛma ʋɔɔma!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti gaanɛɛnɛa,

é Zeluzalɛme unmɔɔ.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zobogi ta ná-ɲadedai ɠulaa kɛlɛma

zii ɠiligiti pɛ gaazu,

eteai ɠwɛmaʋɛ pɛ ka ada-ƓALAGI ná-unmɔɔ fai ɠa, é ʋaazu la.

11 À li, à li, à ɠula ná ʋa,

à mina vɔɔɠu kɔzɔba ani nɔpɛ ba!

À zeɠe Ɓaɓilɔne taai tɛi su.

À ɓɔɠɔ ɲade,

wɔi wo Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbi aniɲakaiti seɠezu!

12 Wo la ɠulazu ná ʋa ga gaazuvilɛ,

wo la ziɛzu eɠɛ pelaʋea,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa losu wo luɠɔ,

Izilayɛle ná-GALAGI ɠa ɠɛɛzu wo ʋoluʋɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui ná-kpɔlɔiti

13 «Wɛlɛ, nà-botiɠɛ nui ɠa dituɠɔma sɔlɔɔ,

toɠa lɛ, é ɠɛ tosu wolaiti su,

toɠa lɛbiya wolaiti pɛ sɔlɔɔ.

14 Ná-fai ɠulani bɛbɛi viliba,

mazɔlɔɔ gaazulo pelei valiboni,

nu ɠaazulosu la ɠɛni la ba.

15 Kɛlɛ niizu, toɠa zii ɠiligiti ma mɔinmɔin ɲade ga ɲamai vazagai.

Masagiti daa ɠa vɔ ná-faa zu, ti la zooga ti ʋa ɓɔɛ,

mazɔlɔɔ ta naa ɠa tiya ɓɔɠɔi, nii é la ɠɛni woni ti ma,

ta naa ɠaaɠa, nii é la ɠɛni woni ti ma.»

53

1 Ɓɛ ɠa é ɠidaaleʋea naa ma, nii ade mɛniga?

Ɓɛ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zobogi lɛa la?

2 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, botiɠɛ nui wɔɔlɔni

eɠɛ ani ʋɔnɔ niinɛi,

eɠɛ sapei é ɠulazu zou vɔɔi wu.

Ɠaazulosu la ɠɛni ba, ɓaa pasu nɔpɛ,

nii da zoo ɠaazulosu ba,

gaazulo pelei la ɠɛni ade ɛnɛkɛga.

3 Wɔinzeɠeni, nuiti ti ɠɛlɛ ba,

zunui é ɠɛni nɔ taɓai laawu, kpɔlɔi ɠuboni su,

é ɠɛ eɠɛ nui ti nu ɠaazulɔɔɠuzu ba.

Wɔinzeɠeni, ade la ɠɛni deveni ga ani nɔpɛ.

4 Tama, ada-ɓɔlɔiti ka é ti zeɠeni,

Ada-zoolɛiti ka é ti zeɠeai ga ɠasɔ.

Kɛlɛ de ɠɛni ɠisiɛzu ga GALA ná-doɠai ɠa é daawu ɠana,

é ɗa doɠa, é ɗa unfe.

5 Kɛlɛ ada-lɔ koloɠologiti faa ɠa ti bɔɔni su,

ada-vaaɠaaza golaiti faa ɠa ti suɠaleɠaleni la.

Maaɠoloi nii a la zeeli ade ma, de ʋa ziilɛigi zɔlɔɔ,

naama ɠasɔi laani tɔun unma.

Maawanani, naa ɠa é ade ɠɛdɛni.

6 De pɛ de ɠɛni ga teʋeteʋe nuiti eɠɛ baalagiti,

ɛsɛ ge ɗa li ga yiima ʋelei.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI de pɛ da-vaaɠaaza golai laa tɔun unma.

7 Ti sopele ɲɔuni, é ɓɔɠɔmaayeini,

é la ɠɛni woo ɲɛ gila kpalaa boni.

Eɠɛ baala ziʋoi ti liizu la paazuʋɛ,

eɠɛ baalagi maaɠɛgai kpɔ loni maaleɠa leʋe nuiti kakala,

é la ɠɛni woo ɲɛ gila kpalaa boni.

8 Ti soni, ti tukpɔ, ti ná-fai ɠaaɓela,

kɛlɛ ɓɛ ɠa é yiizoolɛni ná-faa?

É leʋeni ga é ɠula vulu nuiti ta-eteai zu,

saai zeelini ma ná-nuɓusɛiti ta-lɔ koloɠologiti faa zu.

9 Ti maaɠuluni faa ɲɔu ɠɛ nuiti saama,

ná-kabai ɠɛ naavolo nui ʋɔ bɛ,

anɛɛ ni é la ɠɛni tooma ɠɛɛni,

ta kaipa dakɔlɔgiti ti la ɠɛni zɛɛ woni.

10 Kɛlɛ GALA ge vaani bu é vɔɔɠu ba ga kpɔlɔi.

Kpega ʋoluma ga ɓɔɠɔ ɠula ga faazuɓɛtɛ zalaɠai,

toɠa mavofodaiti ka, sii zu ɠa ɠooza gola.

Toɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai ɠɛ, é daazeeli mɛtu.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma:

«Mazɔlɔɔ kpɔlɔi pɛ suzoga ʋoluma bɛ,

toɠa wozaɠa, undaanɛ.

Tɔɔzei nui ma mɔinmɔin ka kwɛɛ,

nà-botiɠɛ nui Telebogai ɠa ti pɛ kɛ ga telebo nuiti,

é ta-vaaɠaaza golaiti da ɓɔɠɔ unma.

12 Naa ɠa é ba, nà nɔnɔi ve zea bɛbɛ wolai naati saama,

ta kɔɔzoganii ɠaaɠwɛ ta zɛbɛsu nuiti,

tɔɔzei tɔ ɓɔɠɔi é ɓɔɠɔ lɔɔni saai zu,

é vaani bu, é ɠaalu tɔ koloɠolo nuiti saama,

mazɔlɔɔ é ma mɔinmɔin ná-kotoiti daani unma,

é faa ɲɔu ɠɛ nuiti maalogi woni.»

54

Ziilɛi fai ma minazeɠegi Izilayɛle ʋɛ

1 Wooɠula ga koozunɛɛi,

ɗɛi è ɠɛni ga doun zɔlɔɔtala anzanui,

è la ɠɛni doun zɔlɔɔni!

Guyei loo ga koozunɛɛi, è wooɠula la,

ɗɛi è la doun ɠoozuwana woni!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ga:

«Anzanui kɛlɛi wogai ba, ná-dointi ta mɔin,

é leʋe anzanui nɔnɔi ʋa, nii é zini bɛ.»

2 Ɗa-zeɠe ɠotai zuwɔɔlɔ,

è ta ʋili ɗa-landaiti su è-zeizuʋɛ,

mina naavoloi ɠaalu, nii ɗa kula!

Ɗa-zeɠe ɠotai ma ɠaluiti sumɛɛn,

è gulu ɠaazoɓagiti pilɛpele ɓɛtɛ!

3 Mazɔlɔɔ è maa ɠa wɔɔlɔzu adaʋɛ pɛ,

è-mavofodai ɠa zei zii ɠiligiti unda,

ti taa wola zuɲakaiti sulaave.

4 Mina lua pa, mazɔlɔɔ è la unfega,

mina unfe, mazɔlɔɔ ɓaa la ɠulaa è ma.

Kɛlɛ ɗa yeema è ma nu niinɛ yeei ma unfegi ma,

è-ɠi ge la mɔ loa ɓaaɠulamai zu è sɔlɔɔni,

è ɠɛai ma ga poanzai.

5 Mazɔlɔɔ è Ɓɛtɛ Nui ɠa é ga è-zinigi,

daasei ka ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii».

Tɔ ɠa é ga è unmɔɔ nui, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai,

daasei ka ga: «Eteai pɛ ná-GALAGI».

6 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è lolisu ʋolu

eɠɛ anzanui nii sinigi daalooni,

é lɔ ziizoolɛi zu, sinigi tolisu ʋolu,

tɛigi é ɠɛni ga naa ziɛpolu ɲɔɠɔi ma nu niinɛlai zu, kɛlɛ é ɠɛlɛ ba.

Naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI bosu è ma.

7 «Gè ɠɛlɛni ɗa yeeɠɛɠala go laawu,

kɛlɛ nà-maawɔinɠaa wolai zu,

nà yeezeizu è wu ʋolu.

8 Ziiɠaawana wolai zu,

gè ɠɛlɛni ga gè mina è ʋɛtɛ, yeeɠɛɠala go laawu,

kɛlɛ nà-nɛɛbɛi maaʋele ma, nii kwɛ ge la ba,

nà è maawɔinɠaazu.»

È Unmɔɔ Nui Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

9 «Toɠa zèa eɠɛʋelei Nowe ná-foloiti ti ɠɛni la,

gè ɠonani názu ga undaaʋili ɗɛi la mɔ ʋaa,

é ʋa eteai undaaʋili.

Zenɔ ɠana, nà minazeɠezu,

gè la mɔ yiiɠaawanaa è laalɔɠɔma,

gè la mɔ zeliloga è ma.

10 Anɛɛ ni gizeiti ta zeɠe losuʋɛti,

anɛɛ ni gize nɛmɛiti ta ɲiikpi,

nɛɛbɛi é zìimaʋɛ è ʋɛ,

é la valiboga eyɛsu pɛ,

minai gè seɠea ga gè ɗa-undaanɛɛi ɓɛtɛ,

é la valiboga pɛ.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga,

ziimaʋɛ laavegai ga gaazumaawɔinɠai è ʋɛ.

Zeluzalɛme niinɛi

11 «Ee, taai maawɔinɗai, tɔngɔlɔ fiilɛi pɛ ge vɔɔɠuzu ba,

nu la ná, é ʋa ziilɛi!

Tama nɔ̀un, nà ʋaazu è losu ga niinɛ ga kɔtu zɔngɔ ɓaagiti,

è ma wuulaagiti ti ɠɛ ga safiilegi ma ɠɔtui.

12 Nà ɗa-ziɠigi ungaʋɛti kpɛtɛzu ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi daa ga luɓii,

ɗa-ziɠidaʋɛti ti ɠɛ kɔtuiti ti volozu,

siɠigi gè è maalatisu da,

naa ɠɛ ga kɔtu zɔngɔ ɓaa pagɔiti.

13 È-lointi pɛ ta ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kaladopoiti,

è-lointi ta-yiilɛigi ɠa wɔɔlɔ gola.

14 Ɗa ʋoluzei telebodai ʋa.

Nu nɔpɛ ge la mɔ è ɠoloɠologa ʋolu.

È la lua ani nɔpɛ ba,

mazɔlɔɔ maalua vai maa ɠa ɠooza è ʋa,

é la maaɓuɠaa ɗa pɛ.

15 Ni nua ta wuzeɠena è laalɔɠɔma,

pɔ̀ ge la ɠɛa naa ʋa!

Tama nu-o-nu a laalɛna è wu,

naa ɠa loo bu, tɔɔzei ɗa-vaa ʋa.

16 Ɠida bu, nà ɠa gè ɠain bo nui ɓɛtɛni,

zunui é abui ɠaazosu, é kɔɔɠɔ zɔɔlaiti kula.

Kɛlɛ nà ɓalaa nɔ ɠa gè zunui ɓɛtɛa, é ti ɠoloɠolosu.

17 Kɔɔɠɔ zɔɔla nɔpɛ kpɛtɛai ga é faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe,

é la faa nɔpɛ paa.

Ni nu ɠa pɔ é è maalɔ tukpɔɠaaleʋezuʋɛ,

ɗɔun ɗa zoo è peelala ná.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nuiti ta-ɠulanumai ɠana,

faa zɔlegai ɠana gè ti maalobosu da,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

55

Kizogi veeʋɛ ɛsɛ pɛ bɛ geya vaa la ba

1 «Ee, wɔiti pɛgi kpɔɔle wɔin wo ma,

à ʋa ziɛi ʋɔ bɛ,

anɛɛ zɔi wali la zea ɲɛgɛlɛin!

À ʋa, wo geya, wo mi!

À ʋa, wo dɔɔi ɠeya, ta nɔnɔi!

Wali vaa la ba, sala vaa la ba!

2 Leeni vaa zu wo walii lɔɔzu daamianigi ʋolu,

é la nu ɠɔnɔkulaa?

Leeni vaa zu wo ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu anii ʋolu,

é la faa ʋaa nu ma?

À woilo, ungo, à woilo gòoi ma,

naazu wa naa mi, nii pagai,

wa yiimaɠɛ daamiani nɛɛnɛgi zu.

3 À woilo ga pagɔ, wo ʋa pɔ̀,

à woilo gòoi ma, wa zɛnvui wo.

Mazɔlɔɔ nà minazeɠe bo wo ʋɛ,

a yɛ ma eyɛsu ɠɔ,

nii nà-nuɓɔɠɔlai zu ta nà-wooɠɛɠiladai zu,

gè minazeɠeni la Davide ʋɛ.

4 Wɛlɛ, gè tɔun kɛɛni nuɓusɛiti bɛ ga zeelei,

é ɠɛ ga totuɠɔi, é ɗa nuɓusɛiti deve.

5 Ungo, ɗa zii ɠiligi loli, nii è la kwɛɛ,

ta wɛɛin niiti ti la è ɠwɛɛ,

naati ta zuvilɛ ga ʋaa è ʋɔ bɛ

nɔ̀un maaʋele ma, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI.

Nà, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ɠa é niima lɛbiyai veezu è ʋɛ.»

Minazeɠegi é la zeɠea ma pɛ

6 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ,

siɛgi zu é ɠaazu la,

à wooɠula ma,

siɛgi zu maaɓuɠaai la.

7 Faa ɲɔu ɠɛ nui ɓe siɛ ʋelei ʋa,

nu ɲɔi ɠɛlɛ ná-kisiɛ ɲɔiti ba.

É ʋa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, naa ɠa maawɔinɠa.

É ʋa ʋolu ada-ƓALAGI ʋɔ, naa ɠa suvaayɛ mɛtu.

8 «Mazɔlɔɔ nà-kisiɛiti ti la ga wa-ɠisiɛiti,

wa-ʋeleiti ti la ga nà-peleiti,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 «Ʋelei nɔ geeɠɔlɔgi ɠaaɠoozaai la zooi ʋa,

ʋele nɔ ɠana nà-peleiti gaaɠoozaai la wa-ʋeleiti ba,

ta nà-kisiɛiti ta wɔnɔiti zeemaazu.

10 Ʋelei tonai ta kɔɔlɛ vukɔi ti ʋuuzu la, ti zeɠe geezuʋɛ,

ti la ɠalega ma naa ʋolu,

ni ti la zooi yɛɓɛni, é ʋa ɓɛtɛ,

é siinziin ganigiti pɔnɔ,

ni é la ani zuwui veeni tii ɠɛɛ nui ya,

ni é la daamianigi veeni,

11 tama, zekaa nɔ é la ga dàawooi, é ɠulazu dà,

é la ɠaaɠalega ma, é ʋa ʋa pɔ̀,

ni é la faa ʋaani,

ni é la zìimai ɠɛɛni,

daa ʋa zeeli mɛtu, nii gè teʋeni ma.»

12 Ungo, wa ɠula ná ga koozunɛɛi,

totuɠɔi ɠa wo ga woye ziilɛigi zu.

Gize wolaiti ta gize nɛmɛiti ta ɠoozunɛ wo ɠakala ʋelei,

dɔɓɔzu wuluiti pɛ ta yealoɠa.

13 Ʋɛ ɠaingi ma lɔɓɔɠɛlɛgiti ti ná, sipɛlɛ gului ɠa wuzeɠe miná,

ʋɛ kpele tufaiti ti ná, milɛte guluiti ti ʋɔnɔ miná.

Toɠa ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi lɛbi vaa,

é ɠɛ ga poogi, é la ɲɛɛlɛa eyɛsu pɛ.

Zelilomai ta minazeɠegi

56

Zeezeibui wo fai ga zii pɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À sɔledai makɛ, wo telebodai ɠɛ,

mazɔlɔɔ kizo fai gè ʋaazu la maaɓuɠaa, toɠa na ʋa,

nà-telebodai ɠana ɠula kɛlɛma.

2 Undaanɛ nu ɠa ga nui naa, é naa ɠɛɛzu,

zɔi a ɠaaɓa naa ma, undaa ɠa nɛ,

é dooɠo foloi maaɲɛɛ, é mina maaɲɛɛi ʋu ma,

é ɠaaɓa, é mina yeelɔ faa ɲɔu nɔpɛ su.»

3 Kɛni wɛɛin giliai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é mina ɠɛ ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋaazu kpèteʋezu ná-nuɓusɛiti ba ti!»

Zunu zɛɛɠagai mina ɠɛ ma:

«Nà ga gulu yaɠai nɔ!»

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Zunu zɛɛɠagaiti ti nà-dooɠo foloiti maaɲɛɛzu,

ti yiimazeɠe ga nii nɛai bɛ̀,

ti ziɛ ga nà-minazeɠegi,

5 Nà kizɛsu anii ta daaseigi ɓɛtɛ ti ʋɛ,

sèi ʋɛlɛi wu ta nà-siɠigiti ma,

nii fizɔgai doun zunuiti ba ta doun anzanuiti,

gè daasei pɛɛ ti ʋa, a yɛ ti ʋa eyɛsu ɠɔ,

ani nɔpɛ ge la seɠea ti ʋa.

6 Niiti ti ga wɛɛinti ta ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

ga ti botii ɠɛ bɛ, ti nɛɛ ʋɛ, ti ɠɛ ga ná-botiɠɛ nuiti,

ti dooɠo foloi maaɲɛɛ, ti la maaɲɛɛi ʋua ma,

ti ɠili nà-minazeɠegi ʋa,

7 nà ʋa ga tiye nà-gize ɲadegai ma,

nà ti ɠoozunɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, ʋɛ ti falizu ná,

nà yeezei gala zalaɠaiti ta zalaɠa ɠiligiti bu

ta ɠɛ ti ɠulazu nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ.

Mazɔlɔɔ nà-pɛlɛi ɠa loli ga

GALA fali ʋɛlɛi ziiti pɛ bɛ.»

8 Zɔi é Izilayɛle nuiti gaalɛɛni ba, niiti ti vazani,

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Gè ti ɠaalɛɛʋɛ na ba,

nà taɠiligaa ɠaalɛ ba mɔnɔ.»

Zelii lo fai kundiɠi ɲɔiti ma
ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti

9 Wo pɛ dɔɓɔ zuaiti,

à ʋa, wo fɛtii ɠula,

wo pɛ dɔɓɔzu zuaiti!

10 Izilayɛle makɛ nuiti ta ga gaazuɠole nuiti,

ti la ɠidaa faa wu.

Ta ga gilɛ mɔkɔyɔgiti, ti la zooga ti ʋa ɓozɔ.

Segi nɔ ɠa ti daawu, ti laani, ti zakpamaale,

ɲiimɛnii nɛɛʋɛ ti ʋɛ.

11 Ta ga gilɛiti ti ɠulukpugai,

ani la kula ɠɛa ti la pɛ.

Tiya ɠa ti ga baala makɛ nuiti,

ti la zooga ti ʋa ɠida faa wu,

ti ɠilagilagi ɠa ziɛzu ga yiima ʋelei nɔ,

ti ɠilagilagi ɠa ná-tɔnɔgi nɔ ʋolu.

12 Ti ɠɛ ma: «À ʋa na dɔɔi ɠaiziɛzu,

ada dɔɔ ɓaagiti kpɔlezu, é de zo!

Zenɔ ɠana da kɛ la lina,

bɔɔlɔa ɠa dɛ ná da kpɔle!»

57

Nimizai ɠa kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuɓusɛiti bɛ

1 Telebo nuiti undaa ɠa ʋilisu

kɛlɛ nu nɔpɛ ge la yiizoolɛzu ga tiye,

nu ʋagɔiti ti ɗa ɲɛɛlɛ,

nu nɔpɛ ge la ɠidaazu bu

ga telebo nuiti ta loozu bu,

nimizai é ʋaazu, naa ʋoola ti ʋa.

2 Kɛlɛ ziilɛigi ɠa ʋaazu,

zɔiti ti ziɛzu ga pele zɔlegi,

naati zoo niina ti ɲi ziilɛigi zu.

3 «Kɛlɛ wa ʋe de, à ʋaa lɛɛ ʋɛ, ungaiziɛ anzanui ná-dointi,

wɛɛnziɛ nui, koloɠolo anzanui ma zuwuzuiti!

4 Ɓɛ ɠa wo ɲɛɛɠulazu su?

Ɓɛ ɠa wo laalaosu ɓawuu daalɔɠɔma,

wo ɗa wo-nɛgiti kula?

É la ga gaama, ɓaa, ga wa ga kololala lointi,

yaava zuwuzuiti,

5 wɔiti wo ɠaazosu ga wo yiima vaiti daazeelilalai sɛne guluiti bu,

ta gulu wolai ɠilagilagiti pɛ,

wɔi wo doungoiti kulazu ga zalaɠai,

wo ɗa ti ɠɔdaaleʋe pɛtugiti su, kɔtu yeɠeiti su.

6 Kɔtu maaloungaiti ti pɛtugi zu, è ʋoluzeigiti kana,

toɠa ná è-ʋogi ɠa ná!

Naati ka è dɔɔ zalaɠai ʋuuzu ti ma,

è ɗa vebɛaniiti kɛ ná ga gala zalaɠai,

zìi ɠaalɛi naazu ɓaa?

7 È è-laazuʋɛ ɓɛtɛʋɛ gize ɠaaɠoozagiti maazu.

Mináti ka è lɛɛzu ná, è ɗa zalaɠaiti kula.

8 È ɗa-zalei lɔɔɠuʋɛ kpogi ʋoluʋɛ.

Ɗa è maaɲakai ɠulazu pòluʋelei dɔɔɠuzu,

è lɛ ɗa-ʋetei zu, è è-laazuʋɛ zuwɔɔlɔ,

è è-nɛɛɲɔɠɔiti geyani,

nɛɛʋɛ è ʋɛ ga è ɗa la ti ɠoba,

è ti ɠabei ɠaani.

9 È lobɛanii leʋeni galagi Mɔlɔke ʋɔ,

ga gulɔ ɲadegai ta gulɔ maku nɛɛnɛgi,

è ɗa-ɠeelaiti teʋeni ɠoozama,

naa maaʋele ma, è ɓɔɠɔ looni bu,

eyɛsu è yei gɔvɛalaazu.

10 È ɠaaɓaa ga è ziɛ ɠana,

è gaaɓela ga è ɓɔɠɔ ɓɔlɔ.

Kɛlɛ è la ɠɛɛni ma:

‹Gè mina yɛ wafuun fai tɛi polu.›

È zɛbɛ niinɛi zɔlɔɔni ʋolu,

è ɓudɛ ɗa-ɓɔlɔi maazu.

11 Ɓɛ ɠa é ɠɛni è yiizoolɛzu,

ɓɛ ɠa è ɠɛni luazu ba, ga è yaava,

ga è mina ɠisiɛzu sù,

è ʋa yiizoolɛ ga nà-faa?

Suɠooza gè la faa nɔpɛ bosu,

tanisu naa ʋe, é kɛa è la unfesu mà.

12 Nà ʋaazu kulazu kɛlɛma ga è la ga sɔbalala nu ʋelei è ɠisiɛzu la,

ta gè è-zɔgiti kula kɛlɛma.

È la kulanuma nɔpɛ sɔlɔɔga.

13 Ɗa kpee loona, è wooɠula ti ma,

ɗa-yɛɛ ɠalagiti ti è ɠulana faa zu!

Fiilɛi li ga ti pɛ, fiilɛ goi ti pɛ zɛʋɛ!

Kɛlɛ niiti pɛ ta lɔɔɠuzu ɠaiziɛ pɔ̀ bɛ,

ta zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ,

ta nà-gize ɲadegai zɔlɔɔ ga tɔnɔ.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kɛdɛyai ve

14 Toɠa ɠɛ ma:

«À pelei ɓɛtɛ, à pelei ɓɛtɛ,

à pelei laalao,

à kaka fai pɛ zeɠe pelei zu nà-nuɓusɛiti tuɠɔ!»

15 Mazɔlɔɔ GALA é geezuʋɛ Anii-Pɛ-Unga,

é ná ɠɔoɠɔ, daaseigi ga Ɲadegai, tɔ ɠa é nii wosu:

«Nà zeini ada ɠaaɠooza golai, ná ɲadegai,

kɛlɛ nà naama nuiti ba, ti ti zopele ɲɔuzu,

ta ɓɔɠɔmaayei zɛnvui ti-yiimaʋɛ,

nii a kɛ gè zɛnvui ve ɓɔɠɔmaayei nuiti bɛ,

nii a kɛ gè zɛnvui ve naama nuiti bɛ ti ti zopele ɲɔuzu.

16 Gè la yɛsu kpɔɛi laawu yeenɔpɛ,

ɓaa gè ʋa ziiɠaawanai makɛ eyɛsu ɠɔ.

Ni naa laade, nii kpein gè kpɛtɛai,

ti-yɛnvui zɛbɛi maa ɠa lɔi.

17 Izilayɛle nuɓusɛi ná-ani wɔin ɲɔi zìiɠaawanani.

Gè doɠani, gè lɔɔɠu ba ga ziiɠaawanai,

kɛlɛ kololala nui ʋilɛni nɔ ziima ʋelei ʋolu.

18 Gè ná-kɛɛwotii ɠwɛɛ, kɛlɛ nà kɛdɛsu,

gè lo tuɠɔ, nà ziilaazu gola,

ta niiti ti yiizoolɛai tɔun bɛ.

19 Nà maamusɛ wuyei lɔ ti-la.

Ziilɛigi, ziilɛigi ɠa naa ʋɛ é ɠoozama

ta zɔi maaɓuɠaai,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Ungo, nà nà-nuɓusɛiti kɛdɛsu.»

20 Nu ɲɔiti kɛɛʋɛ eɠɛ kpoloɗɛi é ɲiikpisu,

é la zooga é ʋa la kpɛ,

ma ɗɛiti ti ɗa nɔɠɔi ma zii pɛ buzeɠe.

21 Nà-GALAGI ɠɛ:

«Ziilɛi ge la faa ɲɔu ɠɛ nuiti bɛ pɛ!»

58

Zu kitei

1 «Wooɠula ga zɛbɛi pɛ, mina ɓɔɠɔ zuzo.

Wooɠula eɠɛ puʋu gooi é li poun!

Nà-nuɓusɛiti ta-lɔ koloɠologi lɛ ga tiye,

ta Zakɔɓe mavofodaiti ta-ɠotoiti.

2 Folo-o-folo ta gàiziɛzu,

ti wɔinni ti zìima faiti kwɛɛ,

eɠɛ nuɓusɛiti ta ɠɛ telebodai ɠɛɛzu,

ti la ɠɛlɛni sɔle faiti ba GALA ge ti leveni,

ti ɗa telebodaiti maaɠaazaɠabo mà tukpɔiti su,

ti wɔin ga gè ɠɛ ti ʋa.

3 Kɛlɛ ta ɠɛɛzu mà: ‹Zugi zo fai ɠa lee ɠɛɛzu gi ʋɛ, è la kaazu,

gi ɓɔɠɔmaayei, è la wɛlɛzu naa ɠaazu!›

Wa-zuso foloi, wa ʋilɛsu wo yiima vaiti nɔ ʋolu,

wo ɗa wa-wotiɠɛ nuiti sopele ɲɔu.

4 Wa zugi zosu, wo ɗa zakpe, wo ɗa ɓɔɛ,

wo ɗa nuiti doɠa ga yeeɓuin ga ɲɔuɗa.

Wo la zugi zosu, é ʋa zoloo ma voloi ma,

ga wa-ƓALA falii ʋa mɛni geeɠɔlɔgi zu.

5 Naa ɠa é ga zugi ɓaa niigi wɔ̀inɗai la,

foloi nui maanɛai é unmaayei su?

Toɠa nɔ ga è ungi ʋilɛ nɔ ɓaa eɠɛ seeligi,

è la saa wɔlɔ wo seɠei ta zuʋui zu,

naa ɠa ɗa ɠɛ ma zugi,

foloi nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ?

6 «Zugi nii wɔ̀inɗai la, toɠa ga:

Wɔɔlɔyai ve naama nuiti zea niiti ti ɠiliai telebotalai maazu,

duɔlai ma ɠaluiti pɛ ti vie,

wo nuiti wɔɔlɔya, zɔiti ti ti zopele ɲɔuzu,

duɔla ɠalui ma zii pɛ suleʋeleʋe,

7 wo ɗa-laamianigi ɠaaɠwɛ ʋa, wa zɔi pului ma,

bala nuiti daazu la ti ʋɛ, è yeezei ti wu ɗa-ʋɛlɛwuʋɛ,

è seɠe ve naati zea, zɔiti ta la ti ya,

è mina ʋoluave è-ɠɛɛloin ʋa.»

8 Naazu, eɠɛʋelei folo lie kulazu voloi la,

ʋele ɠana ɗa-wozakalagi a ɠɛ la,

ɗa-ɠɛdɛyai ɠa zɔlɔɔ gaamanɔ.

Ɗa-lelebodai ɠa ɠɛ è luɠɔ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠa ɠɛ è ʋa, é ɗa è makɛ.

9 Siɛgi zu è toligi wosu da,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa è wooɠaaʋote, ɗa wooɠulana ma,

toɠa ɠɛ è ma: «Nà ɠaa!»

Ni ɗa zuɲɔi ma unbawului ɠulana wo zaama,

ta nuɓusɛi zopele ɲɔi, naa ʋɛɛ suɲɔu ɓɔɛzuɠulaiti ba,

10 ni ɗa è-ɠɔnɔgi veena pulu nui ya,

ni ɗa maanɔɠɔ nui ɠɔ ga daamianigi,

ɗa-wozakalagi ɠa lɛ kpidii yeemaazu,

kpidii è su, toɠa valibo è ʋɛ eɠɛ folo gaalɔgai.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠɛ ga ɗa-lotuɠɔi yeenɔpɛ.

Toɠa è ɠula è-maavaiti pɛ su,

zeeleʋebaiti su ada vɔɔiti,

toɠa zɛbɛi ve è ʋɛ,

ɗa ɠɛ eɠɛ kpelei ziɛi ʋuuzu ma ga pagɔ,

eɠɛ ziɛ zeizuʋɛ nii ma ɗɛiti ti la vɔa.

12 È zaɓui zu, ta ada wɔlɔmaiti to ʋolu ti woloni,

seɓasema wɔlɔmaiti kɛlɛi woni ʋa kaite,

ɗa naati to ʋolu.

Ta è loli ga: «Ada ɠoloɠologaiti kpɛtɛ nui,

è peleiti daazu ga niinɛ,

nii a kɛ zooi ɠɛ ga nu zeizu».

13 «Ni ɗa ɓena botiɠɛ vai ʋa dooɠo foloi,

ɓaa è-maavaiti gaaɠula ba vai ʋa nà-folo ɲadegai,

ni ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-dooɠo foloi leʋena ga koozunɛ voloi

makɛgai nà-botiɠɛ vai ma,

maanɛai è unfe ma,

ɗa ɓaana maazu ɠana, è ɠɛlɛ botiɠɛ vai ʋa ma,

è mina ɓɔɠɔ maavaa ɠɛɛ vai vizɔ ba,

è ʋa ɓɔɠɔ lɔ kpɔɛzuɠula ɲakaiti su,

14 naazu nà ɠɛ ga ɗa-ɠoozunɛɛi ma ungi.

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà li ga ɗe zooi ɠaaɠoozaʋɛ,

gè è-laamiizu ɠɛ ga zooi nii è-mɛmɛwola Zakɔɓe sɔlɔɔni ga nɔnɔ.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

59

Faiti ti nu ʋalisu ma wa GALA

1 Ɓa-o, Ɠɔoɠɔ GALAGI yeei la ɓuɠani nu magala faa ma,

ɓaa goizu ʋa ɓɔlɔ faa mɛni faa zu.

2 Kɛlɛ wa-vaaɠaaza golaiti ka

ti wo ʋalisu ma wa GALA,

wa-ɠotoiti ka ti kɛɛzu

é ɠɔgi zeɠe wo ʋɔ pelei,

ga é mina wo woomɛni.

3 Mazɔlɔɔ ɲamai ɠa wo-yeeiti ma,

wo-yeeɓeɠaiti kɔzɔʋɛ ga faaɠaaza golaiti,

zɛɛi ɠa é ɠulazu wo-laaʋɛti,

wo-nɛgiti ta famai wosu.

4 Tanɔpɛ ge la ɓaazaɠazu tukpɔɠaaleʋezu ga teleboda,

ta la tukpɔlosu ga pagɔ,

ta zeizu wafuun fai maazu,

ti ɗa gaaʋalaba vaiti bo,

nu ɓɔlɔ wɔin nɔ ɠa ti-yiimaʋɛ,

naama loin ɠa ti sɔlɔɔsu ga telebotalalai.

5 Ta ʋɛɛni pɛɛɠaali ɠain ma,

ziingo lɛdɛi ɠa ti fɛlɛzu.

Zɔi a naama ɠain miina, toɠa za,

ma ɠain ɠilagilagi ti ʋɛɛni ma,

a saɠana, pɛɛɠaalii ɠa ɠula su.

6 Ta-ziingo lɛdɛi la nu ɠulaa seɠe vaa zu,

é la zooga é ʋa nu maaɠili.

Ta-ɠɛɛwotii ti kɛɛzu, toɠa ga kɛɛwoti ɲɔi,

ta tooma vai ɠɛɛzu ga ti-yeeiti.

7 Ti-ɠɔɠɔi maavilɛʋɛ liizu faa ɲɔu ɠɛɛzuʋɛ,

ti zuvilɛ nu ʋagɔi undaaʋilisu.

Ta-ɠisiɛiti ta ga kisiɛ ɲɔiti,

faa zuɠoloɠologi ta gaaʋalaba vai ɠa é ta-ʋeleiti su.

8 Ti la ziilɛi pelei ɠwɛɛ,

sɔle faa la peleiti su ti ziɛzu la.

Pele goiti ti ti laazu, ta ga peleiti ti zuɓiligai,

nu nɔpɛ a ʋilɛna su, é la ziilɛigi ɠwɛɛ.

Nuɓusɛiti ta-ɠotoiti

9 Naa ɠa é ba, sɔledai maaɠoozaa ade ʋa,

telebodai la zeelizu de ma.

Ade ɠɛni ɠitosu wozakalagi ʋa,

adaʋɛ pɛ suɓidia,

ade ɠɛni foloi maaɓɔunsu,

da ziɛzu kpidii zu.

10 Da yeeʋɛɛzu mɛmɛ pɛlɛi ʋa eɠɛ gaazuɠole nu,

da yeeʋɛɛzu mɛmɛ eɠɛ nuiti gaazu la ti ʋɛ.

De ɠɔɠɔi ɗa ziɠa folo gaalɔgai eɠɛ kpidi ɓɔii zu,

anɛɛ ni de ɠɛdɛgɛ ga pagɔ,

de ɠulaʋɛ ga ʋe da gɔvɛiti.

11 De pɛ de ɠɛni zikɔzu eɠɛ filɛ zuai,

de la ɠɛa ɓesu kpalagi ʋa eɠɛ poopogi,

de ɗa ɠito sɔle faiti ba, kɛlɛ é la ná,

kizogi, kɛlɛ naa maaɠoozaai de ʋa!

12 Mazɔlɔɔ gá-lɔ koloɠologiti suwɔɔlɔʋɛ gola è laalɔɠɔma,

ta gá-ɠotoiti ta gi ʋeelalazu.

Gá-lɔ koloɠologiti giliʋɛ gi ʋa,

gi gá-vaaɠaaza golaiti kwɛɛ.

13 Gá ga tɔ koloɠolo nuiti,

gi Ɠɔoɠɔ GALAGI yaavani,

gi ʋoluave fai zu gá-ƓALAGI ná-faiti ba.

Gi ɠɛni ɠisiɛzu nu ɓɔlɔ vai zu ta kololalai.

Nii é gi-yiimaʋɛ, gi kpɛtɛai ɠi su, naa ɠa nɔ ga zɛɛ vaiti.

14 Naa ɠa é kɛa ɓalaa, sɔle fai ɠulaa ʋoluzu,

telebodai maaɠoozaa gi ʋa.

Mazɔlɔɔ gaamai ɠɔɠɔ la mɔ loni kɛlɛzu,

tosu la mɔ sɔle fai ʋa.

15 Gaamai ɲɛɛlɛa,

zɔi é maaɠoozazu faa ɲɔi ʋa,

ta naama nui maavo.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-maalobogi

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI pɛtɛni,

ziiɠaawana ga sɔledaa la mɔ ná.

16 É kaani ga nu nɔpɛ ge la ná é maanɛɛnɛ wosu, daavɔɔni.

Naazu ɠa tɔ ɓɔɠɔi zeelokoi ɓɔni ba la,

ná-telebodai ɠɛ ga poluzeigi.

17 Toɠa telebodai loozu ɠɔba eɠɛ kaka makɛ ɠɔɔɠɔ zɔɔlai,

é kizogi ma ɠɔɔɠɔ wɔɔlɔgi lɔ unba,

é potokula zeɠe wolai loo ɠɔba ga seɠewuzeɠei,

é ɲɛpi ɠɔɔ zɛbɛi velevele ɓɔɠɔ ma eɠɛ seɠeungi.

18 Toɠa ɛsɛ gilagilagi zala é zoloo ná-kɛɛwotiiti ma,

ziiɠaawanai ɠa ɠɛ ga sakpe nuiti tɔnɔ,

é sili nuiti sala, nii soloogai ti ma.

Toɠa ziɛ zaama yooi zu nuiti sala, ta kpoloɗɛi laaʋɛ nuiti.

19 Ɛsɛ pɛ ka lua Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi ʋa ta ná-lɛbiyai,

é zo folo ɠulazu, é li folo liizu,

siɛgi zu é ʋaazu eɠɛ ziɛ wola nii tɔngɔlɔ fiilɛi daaʋilisu.

20 Unmɔɔ nu ɠa ʋaazu Siyɔn ʋɛ,

ta Zakɔɓe nɔnɔiti bɛ ta ɠɛlɛ ta-lɔ koloɠologi ʋa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Nɔ̀un nà, minai gè seɠezu ti ʋɛ, nà-Zɛnvui ɠa ɠɛ è ʋa, ta dàawooiti gè pua è-la, ti la ɠaaɠalega ma, ti ʋa ɠula è-la, ti la ɠulaa è-lointi da, ti la ɠulaa è-lointi ti-lointi da, é zo niizu ma é eyɛsu ɠɔ.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

60

Wozakala niinɛi é Zeluzalɛme ma

1 Wuzeɠe, è volo, mazɔlɔɔ ɗa-wozakalagi ɠulaa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai è maa ɠɛa kala.

2 Mazɔlɔɔ kpidii eteai maaɓɔlega,

kpidii ʋɛa nuɓusɛiti ma.

Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI è maaɠalaga eɠɛ foloi é ɠulazu.

Ta ná-lɛbiyai ɠa, é ɗa volo è ma.

3 Zii ɠiligiti ta li ɗa-wozakalagi ʋɔ bɛ,

masagiti ti ziɛ ma zezei ɠa kulaai è ʋɛ.

4 Wɛlɛ ga pagɔ è-maaɠoolii zu,

wɛlɛ è-lointi ba ti ʋaazu,

ti ɠaalɛa ba è ɠoba.

È-loun zunuiti ti zeelia, ti zeɠe ɠoozama.

Numaa ti è-loun anzanuiti daa yeeloko zu, ti ʋa ga tiye.

5 Ɗa ti ɠaana, è-ɠaazuʋɛ ɠa volo ga undaanɛɛi,

naati ta è laavɔ, è yiilaave ga koozunɛɛi.

Mazɔlɔɔ kpoloɗɛi ʋaalɔnɔgi pɛ ka ʋa è ʋɔ,

zii ɠiligiti ta-ɠulanumaiti pɛ ta zeeli è ʋɔ bɛ.

6 Ɗa-yooi zulaa ɠa ve ga ɲɔmɛ ɓulugiti,

Madiyan ta Efa nuiti ta-ɲɔmɛ ɓulugiti,

ti pɛ ta ʋa, ti zeɠe Saɓa.

Ta ʋa ga zanugi ta ansansegi,

ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛɛ vaiti maawuye.

7 «Kedaal nuiti ta-logani ɓulugiti ta ɠaalɛ ba è ʋɔ bɛ,

Neɓayɔte ʋaala sinɛ wolaiti ta ɠɛ è yeema.

Ta ɠula ga gala zalaɠaiti nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ, ti zìima,

nà nà-pɛlɛwuʋɛ volo ga nà-wozakalagi.

8 «Ɓɛɛni kanu ti ɠoʋesu eɠɛ tonaɓiingaa,

ɓaa eɠɛ poopogaa ti liizu ti-laɠagi zu?

9 Mazɔlɔɔ ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti kitogɛ bà,

Taalasise ɓato wolaiti ese ta ʋa,

ti zeɠe ga è-loun zunuiti ɠoozama,

ta ta-waliiti ta ta-zanugiti,

ti lɛbiyai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɗa-ƓALAGI,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai é vaa bu, é è wɔɔlɔ.

10 «Wɛɛinti ta siɠigiti to ɗa-laaiti ma,

ta-masagiti ti ɠɛ ga ɗa-wotiɠɛ nuiti,

nà-ziiɠaawanai zu gè è loɠani,

kɛlɛ nà-nuɓɔɠɔlai zu, nà nà-nɛɛbɛi lɛɛzu ga ɗe.

11 Ɗa-ziɠidaʋɛti daalaogai ɠa yɛ de yeenɔpɛ,

ti laa la ɠulua, folo ʋɛɛ kpidi ʋa,

nii a kɛ ti ʋa ga zii ɠiligiti ta-naavoloiti è ʋɔ bɛ,

ta ta-masagiti ma ɲɛkpɛi

ti ʋaazu ga tiye ga maaɓaai.

12 Mazɔlɔɔ zooi ɓaa masadai é la kɛɛni é ʋa boti ɠɛ è ʋɛ

ti undaa ɠa ʋili,

zooi naati ta ɠoloɠolo mɛtu.

13 Liɓan yooi ma lɔɓɔi ma lɛbiyai pɛ,

sipɛlɛ gului, ta sapɛin gului ta buise gului,

ti pɛ ta ʋa è ʋɔ bɛ,

ti sèi ʋɛlɛ ɲadegai maanɛɛ,

nà miná ʋasu gola, ʋɛ gè ɠɔɠɔi losu ná.

14 Niiti ti è zopele ɲɔuni,

naati ti mavofodaiti ta ʋa, ti nɔkɔ è wu,

zɔiti pɛ ti ɲɛɛɠulani è zu, ta nɔkɔ è ɠɔɠɔwu.

Ta è-laasei pɛɛ ga:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-taa wolai,

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai ná-Siyɔn›.

15 Kɛlɛi woni è ʋa, è wɔinzeɠe,

nu la ɠɛni ʋaazu è ʋɔ.

Kɛlɛ nà è ɠɛɛzu ga nui nɔungi wuzeɠeai yeenɔpɛ,

ziiti ta yɛ ɠoozunɛɛzu ma eyɛsu ɠɔ.

16 Ɗa zii ɠiligiti ta-ɲiimiɗɛi zuvɔfɔle,

ɗa masagiti ta-ɲiimiiti kpɔle.

Ɗa kwɛɛ naazu ga nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

è Ɠizo Nui, è Unmɔɔ Nui, Zakɔɓe ná-Zɛbɛ-Su-ƓALAGI.

17 Ʋɛ kɔlu ɓɔigi ná, nà ʋa è ʋɔ miná ga zanugi,

ʋɛ kɔlui ná, gè ʋa miná ga walii,

ʋɛ gului ná, gè ʋa miná ga kɔlu ɓɔigi,

ʋɛ kɔtuiti ti ná, gè ʋa miná ga kɔlui.

Nà yeelo ziilɛigi ʋa, é zei è unda,

zɔi a zei è unda, naa ɠa ɠɛ ga telebodai.

18 Nu la mɔ toosu vaa mɛniga pɛ ɗa-yooi zu,

ɓaa faa zuɠoloɠolo faa ta gaaʋalaba vaa ɗa-you ɠwɛmaʋɛti.

Ɗa ɗa-ziɠigiti daasei pɛɛ ga: ‹Kizogi›,

è ɗa-ʋɛlɛla ɓogiti daasei pɛɛ ga: ‹Maamusɛi›.»

19 Eyɛsu pɛ, foloi laade mɔnɔ a ɠɛ wozakalagi veezu è ʋɛ foloi,

alugi ná-wozakalagi la mɔ voloa è maazu ga kpidii.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠɛ ga ɗa-wozakalagi eyɛsu ɠɔ,

ungo, ɗa-ƓALAGI ɠa ɠɛ ga ɗa-wozakalagi.

20 Ɗa-foloi la mɔ lia pɛ,

eɠɛʋelei foloi a ɗa lii la,

ɓaa kpidi wozakalagi eɠɛ alugi a la,

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI ɠa ɠɛ ga ɗa-wozakalagi yeenɔpɛ.

È-wɔlɔ voloiti ta ɓe niina è ʋɛ.

21 Ɗa-nuɓusɛiti pɛ ta ɠɛ ga telebo nuiti,

ta zooi zɔlɔɔ ga tɔnɔ, é yɛ ti ya eyɛsu ɠɔ,

ma ʋɔnɔ koi ɠana gè siinni nà ɓɔɠɔi,

zèei ná-botii ɠana,

ga è nà-lɛbiyai ɠula kɛlɛma.

22 Ɗa nu waagila (1.000) gaalu pɛlɛyeɠe goi wu,

dɔi gelei ɠa ɠɛ ga zii zobo golai bɛ.

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa nà zuvilɛ ga niima vaiti kɛa ma ziɛgi zu.

61

Woo niinɛ ʋagɔi ma ɠeelai

1 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ɠa bà,

mazɔlɔɔ é gulɔ ɲadegai ziɛʋɛ mà ga

gè woo niinɛ ʋagɔi wo bala nuiti ma.

Ungo, é tèʋegɛ ga gè ɓɔ kiteʋe nuiti ba,

gè daazeeli kɔɔ luɔiti ma ga ti viega é zo za ma,

gè bo kasoɠa nuiti ma ga ti ʋilɛga, ti ɠɛ ɓɔɠɔ yeema.

2 Gè konagi ná-fai wo,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaazu ná-nuɓɔɠɔlai ɠulazu la kɛlɛma ná-nuɓusɛiti bɛ,

foloi ada-ƓALAGI ʋaazu nɔnɔ ʋotokulazu la sili nuiti ma,

é naati gaanɛɛnɛ, niiti ti wɔlɔzu.

3 Zɔiti gɔlɔ wo seɠei ti ɠɔba Siyɔn,

gè masa bɔɔlɔgi ve ti ya zuʋui ʋotogi zu,

gè koozunɛ wulɔi ziɛ ti unma gɔlɔi ʋotogi zu,

ʋɛ ti ziiɠoloɠologai ná,

gè ti maaɠili ga lɛbiya zeɠei,

naa ɠa a kɛ ti loli ga:

«Telebodai ma sɛne guluiti,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpelei,

niiti ti ná-lɛbiyai ɠulazu kɛlɛma».

4 Ta ada wɔlɔmaiti to ʋolu, ti ɠoloɠologai,

ti pɛlɛ wɔlɔmaiti to ʋolu, ti woloni kaite,

ta taa wolaiti kpɛtɛ ʋolu,

niiti ti ɠoloɠoloni kaite.

5 Wɛɛinti ta ʋa, ti zei ná,

tiya ɠa ta ɠɛ wa-loganiiti tosu.

Nui naati ka ta ɠɛ wa-liiti kɛɛzu,

ti ɗa wa-leezɛn ɓeleiti da.

6 Wɔun wa loli ga:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti».

Ta ɠɛna wa vaa woga, ta ɠɛ ma:

«Ada-ƓALAGI ná-botiɠɛ nuiti».

Wa zii ɠiligiti ta-lɔnɔgiti mi.

Wa wokomaalɛ ga ta-naavoloiti.

7 Adaʋɛ ti wo unfeni ná,

wa lɛbiyai zeizu felegɔ zɔlɔɔ miná.

Ʋɛ ti ɓaaɠulani ná wo ma,

wa wooɠula ga koozunɛɛi miná,

tɔɔzei wa wɔnɔ zɔlɔɔ seizu felegɔ nui naati wa-yooi zu,

wa wa-eteai ziɛ ná koozunɛɛi zu

é zo niizu ma eyɛsu ɠɔ.

8 «Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, sɔle fai ɠa nɛai bɛ̀,

kɛlɛ toomai wɔinzeɠeʋɛ mà, ta yaavai.

Nà wa-ɠulanumai ve wo ya wooɠɛɠiladai zu,

nà minazeɠe bo wo ʋɛ ga ɠɔoɠɔ kelei.

9 Wo-mavofodaiti ta ɠwɛɛ zii ɠiligiti saama,

ti-mavofodaiti ta ɠwɛɛ nuɓusɛiti saama.

Zɔiti pɛ ta ɠa, ta ti ɠwɛɛ ga

mavofodai Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loai ma.»

Faanɛɛ wuuɠwɛɛ guyei

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa bɛ̀ ga koozunɛɛi ma un golai.

Zìilaaʋɛ, tɔɔzei nà-GALAGI ná-faa zu,

mazɔlɔɔ toɠa màaɠilizu ga kizogi ma zeɠei,

é telebodai ma zeɠei veleveleni mà,

eɠɛ anzazini niinɛi é ɓɔɠɔ maaɠilizu ga zalaɠa ɠula nui ná-seɠei,

ɓaa mu anza ɓeai é ɓɔɠɔ maaɠilizu ga ná-bala ʋagɔiti.

11 Tama, ʋelei zooi ani ʋɔnɔgiti kulazu la,

kpelei ná-ani zuwuiti pɔnɔ,

zekana, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI a kizogi ta maamusɛi ʋɔnɔ da,

zii ɠiligiti pɛ gaazu.

62

Zeluzalɛme niinɛ vai ʋolu

1 Nɛɛbɛi ma vaa ma é lo Siyɔn ʋa,

gè la maaɠɛga kpɔ,

nɛɛbɛi ma vaa ma é lo Zeluzalɛme ʋa,

gè la looɠoga pɛ,

eyɛsu ná-telebodai ɠula kɛlɛma

eɠɛ folo lie kulazu voloi,

ta ná-kizo fai eɠɛ sɔmɔgi é zosu.

2 Zii ɠiligiti ta pɛtɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI è unmɔɔni,

masagiti pɛ ta ɗa-lɛbiyai ʋɛtɛ.

Daasei niinɛ ɠa ʋɛɛ è ʋa,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI laa ɠa leʋe ma.

3 Ɗa ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ya ga masa bɔɔlɔgi é volozu,

è ɠɛ ga masa bɔɔlɔgi ɗa-ƓALAGI ya.

4 Ti la mɔ è loliga ga: «Taa wolai kɛlɛi woni ba»,

ti la mɔ ɠɛa ɗa-yooi ma: «Zooi koloɠologai».

Kɛlɛ ta è loli ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai»,

ɗa-yooi ɠa loliga: «Zooi nii fuluai».

Mazɔlɔɔ gaamazu, ɗa ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai,

ɗa-yooi ɠa zini sɔlɔɔ.

5 Ungo, ʋelei zunu loungoi a ɗa anzanu loungoi vulu la,

zekana Zɔi é è losu ʋolu, toɠa ɠɛ ga è-zinigi.

Zenɔ ɠana ɓalaa ʋelei anzanu loungoi

a ɗa ɠɛ la ga zunu loungoi ná-koozunɛɛi,

ɗa ɠɛ ga ɗa-ƓALAGI ná-koozunɛɛi.

6 Zeluzalɛme, gè makɛ nuiti seiʋɛ ɗa-ziɠigiti ga.

Maa la nɛɛni ti ʋa maaɠɛ kpɔ pɛ, folo ʋɛɛ kpidi ʋa.

Wɔiti wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠitoozu Zeluzalɛme ná-faiti su,

dooɠo ge la wo ya ɲɛgɛlɛin!

7 À ɠili ma, dooɠo ge mina ɠɛ zea,

eyɛsu é Zeluzalɛme lo ʋolu,

é kɛ ga maamusɛ ani eteai zu.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonani ga zɛbɛi pɛ

ta ná-zeezuɓaai pɛ ga:

«Gè la mɔ ɗa-moloi vea ga daamiani è zili nuiti zea,

wɛɛinti ti la mɔ ɗa-lɔɔi ta ɓɔlea,

é ga è-mɔɔlɛzuʋɛ ma lɔnɔgi.

9 Niiti ta moloi mi, ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ,

naa ga zɔiti ti teʋeni.

Niiti ta dɔɔi ɓɔle sèi ʋɛlɛ ɲadegai ma ɠoizuʋɛ,

naa ɠa ga zɔiti ti ma waai ɠulani.»

10 À leʋe, ungo, à leʋe ga pɛlɛla ʋelei!

À nà-nuɓusɛiti ta-ʋelei la.

À pelei ɓɛtɛ ti ʋɛ, wo kɔtuiti kula su.

À poogi lɛ geezu, gaaʋote zii ɠiligiti pɔ pelei.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa zeeli eteai zu ná pɛ:

«À ɠɛ Siyɔn nuɓusɛiti ma:

‹Wɛlɛ, wo ɠizo nui ʋa,

é ʋaazu ga naa, nii é sɔlɔɔgai ga salai,

ta ná-kpɔlɔi zulɔnɔgi ɠa tuɠɔ, ti ɗa ʋa.› »

12 Ta ti loliga: «Nuɓusɛ ɲadegaiti,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nu unmɔɔgaiti».

Ɗɛi ma è ga Zeluzalɛme,

è la mɔ loliga ga taai nii kɛlɛbai wogai la,

kɛlɛ ɗa loli ga: «Tiba laai».

63

Potokula voloi

1 Ɓɛ ɠa nuu é ʋaazu, é zeɠe Edɔme,

é ʋaazu de ʋɔ, é zeɠe Ɓosela, ná-seɠei zu ɓɔiɗai?

Ná-seɠeungi velevelegai ma,

kɔgi logai ga é ɗa ziɛ, daai ná-zɛbɛi la?

«Nà ʋe de, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

é ɓɔɛzu ga telebodai,

nii zobogi bɛ é wo ɠizo.»

2 Kɛlɛ leeni ɠa é ɗa-zeɠeungi zuɓɔiɗai?

Ɗa-zeɠeiti kɛai eɠɛ nuiti maazeɠei,

niiti ti dɔɔɓɔi gwaai ziɠazu.

3 «Nà ɠila kpe ka gè ɠɛni dɔɔɓɔi gwaai ziɠazuʋɛ,

zunu ɠila kpalaa ge ɠɛni bà nuɓusɛiti saama.

Gè ɠɔɠɔloni nuiti ma nà-ziiɠaawanai zu,

gè ti ɠaayɔni nà-ziiɠulagi zu.

Ti-ma ɲamai vazani nà-seɠeiti ma,

gè nà-seɠeiti pɛ suɓɔini.

4 Gè potokula foloi leveni zìimaʋɛ,

yeeɠɛɠalai zeelia gè nà-nuɓusɛiti unmɔɔ.

5 Gè wɛlɛni mini-o-mini

kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɓɔni bà.

Dàavɔɔni ga nu la yeeveezu bɛ̀.

Naazu ɠa zèei ɓɔni bà la,

nà-ziiɠulagi loni ɠɔɠɔʋolu.

6 Nà-ziiɠaawanai zu gè nuɓusɛiti dɛɛvɛni ɠɔɠɔwu,

gè ti ɠɛɛni unga wuulee nà-ziiɠulagi zu,

gè ti-ma ɲamai ʋuuni ya zooi ma.»

GALA ná-faanɛɛiti ma ɠizɛsui

7 Nà ɠizɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-wooɠɛɠiladai zu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI maamusɛ ungiti kana ade ʋɛ,

niiti pɛ é ti ɠɛa de ʋɛ,

ná-nuɓɔɠɔla wolai zu Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ʋɛ,

niiti pɛ é ti ɠɛa ná-nɛɛbɛi zu, ta ná-wooɠɛɠilada wolai zu.

8 É ɠɛni ma: «Izilayɛle nuiti ta ga nà-nuɓusɛiti,

doun zunuiti ti la yaava pɛ.»

É ɠɛni ti ʋɛ ga Kizo Nui.

9 Ta-ɠidaaʋiligiti pɛ su, tɔ ɓɔɠɔi yiizoolɛni.

Geezuɠeelai é loni kobaʋɛ, naa ɠa é ti ɠizoni.

Ná-nɛɛbɛi ta ná-maawɔinɠai zu, é ti unmɔɔni.

É ti zeɠeni ga ɠasɔ, é ti la yeeloko zu,

ta-vai pɛ su kaite wɔlɔwɔlɔi zu.

10 Kɛlɛ ti kololalai ɠɛɛni,

ti ná-Zɛnvu Ɲadegai yiiɓɔlɔni.

Naa ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga ti zili nui,

é tɔɔzei é ɗa ti zakpe.

11 Ti-ɠigi looni wɔlɔwɔlɔ vaiti su ta Moize, ti ɠɛni ma:

«Mini ɠa naama nui ná,

nii é ná-baala kpulugi ta makɛ nui ɠulani kpoloɗɛi wu?

Zɔi é ná-Zɛnvu Ɲadegai yeini ti zaama,

mini ɠa é ná?

12 É ɠɛni Moize ɠoba, é yeei maale, zeei maayikiai,

é ziɛi ʋalini su ti luɠɔ,

é ɓɔɠɔ lɔɠɔɠula faa ɠɛɛni é wosu eyɛsu ɠɔ.

13 É ti leʋeni ziɛi ɓomaʋɛti,

eɠɛ sooi é teʋebai zu, ti la ɠɛni ɓunɛni.

14 Ti ɠɛni eɠɛ togani ɓulugi é yeizu pɛtugi zu,

siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui liini la ga tiye dooɠo bosuʋɛ.

Ʋele ɠana è loni la ɗa-nuɓusɛiti tuɠɔ,

è ɓɔɠɔ lɔɠɔɠula maayiki.»

Maanɛɛnɛ ƓALA falii

15 Yɛ geeɠɔlɔgi zu, è wɛlɛ,

è yɛ è-zeizu ɲadegai naa volozu,

è naa ɠa nii é zeelizu gi ma.

Mini ɠa ɗa-maayogi ná ta ɗa-yeeɠaaɓaai,

ta ɗa-yiizoolɛi ta ɗa-maawɔinɠai nɔ̀un bɛ?

16 Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ga gi-Ɠɛɛ,

Abalaame la gi ɠwɛɛ,

Izilayɛle ɓalaa la gi ɠwɛɛ.

Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga gi-Ɠɛɛ,

kaite wɔlɔwɔlɔ è-laaseigi ɠa ga:

«Gi unmɔɔ nui».

17 Leeni vaa zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è gi yɛgai ná, gi ɠaka,

gi maaɠooza ɗa-ʋelei ʋa?

Leeni vaa zu è gi-ɠigiti kpaa,

gi la unfesu è ma?

Ʋa gi ʋɔ ʋolu, ɗa-nɛɛbɛi maaʋele ma ʋɛ,

gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti,

gi ga ɗa-nuɓusɛiti.

18 Ɗa-nuɓusɛ ɲadegaiti gi zooi zɔlɔɔni ga gɔnɔ.

Su la ɠoozani, gi zili nuiti ti ɠɔɠɔzɔ è zei ʋɛlɛ ɲadegai ʋa.

19 Kaite suɠoozaa gi ɠɛɛʋɛ

eɠɛ nuɓusɛiti è la zeini ti unda,

è-laasei ge la ʋɛɛni ti ʋa!

Ee, ni è ɠɛni geeɠɔlɔgi ʋalizu ga,

ni è ɠɛni yeizu!

Gizeiti ta la ɲiikpi è ɠakalaʋɛ.

64

1 Ɗa la ɠɛ eɠɛ abui é sosu tiɠilekai ʋa,

ɓaa eɠɛ abui é ziɛi nɛsu,

ɗa la è-laaseigi lɛ ga è zili nuiti,

zii ɠiligiti pɛ koozu ɠa ʋili è ɠakala.

2 Ni ɗa faa maayikia wolaiti kɛɛna,

niiti gi-ɠi ge la ti ʋa,

è ɓena yei, gizeiti ta la ɲiikpi è ɠakalaʋɛ.

3 Kaipa nu la dɛ ta mɛnini,

nu la dɛ naa ta ɠaani ga gala kiligi,

é ɠula ɗɔun è ʋolu,

a zoo é kpɔba ɠɛ nu ʋɛ, é ɠitosu ba.

4 Ɗa naama nui laaɠomi,

zɔi é telebodai ziɛzu ga koozunɛɛi,

ta niiti ti ɠisiɛzu ga ti pelei ziɛ, nii è daai.

È yiiɠaawanani, mazɔlɔɔ gi ɠakani,

kɛlɛ pele mɔungi ɠa ga yɛ ba, gi ɠizo.

5 Gi pɛ gi ɠɛa ga kɔzɔba nuiti,

gá-lelebodai ma ɠɛɛwotii pɛ kɛɛʋɛ eɠɛ seɠei kɔzɔai.

Gi pɛ gi vɔai eɠɛ daai,

gá-vaaɠaaza golaiti ta liizu ga giye eɠɛ fiilɛi.

6 Nu nɔpɛ ge la mɔ ná, nii é wooɠulazu è ma,

é wuzeɠezu é ɠili è ʋa,

mazɔlɔɔ è la mɔ kɛɛzu è ʋa ɠaazulo gi ʋa,

è gi yɛga ná, gi loo zɛbɛsulalai zu

gá-vaaɠaaza golaiti maaʋele ma.

7 Anɛɛ naa ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ga gi-Ɠɛɛ,

gá ga pɔlɔ liɠi ʋenɛiti, è ɠɛ ga gi lo nui,

gi pɛ gá ga è-yeeiti ta-wotiɠɛ ʋogi.

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina yiiɠaawana gola,

mina yɛ ɠitoozu nɔ gá-vaaɠaaza golaiti su.

Kɛlɛ wɛlɛ lɛɛ, gá ga ɗa-nuɓusɛiti!

9 Ɗa-laa wola ɲadegaiti suɲakaʋɛ ná,

Zeluzalɛme ɠɛa ga teʋebai,

Siyɔn ɠɛa ga adaʋɛ ná ɠoloɠologai.

10 Gá-ƓALA pɛlɛ ɲadegai é volosu,

ʋɛ gi-mɛmɛwolani ti ɠɛni ɗa-lɛbiyai maamusɛzu ná,

miná ɠɛa ga abui laamiizu.

Niiti ti ɠɛni ga gi yiima ani ʋagɔiti, ti pɛ ti ɠoloɠoloni.

11 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa maaɠɛsu kpɔ naama vaa zuɠoloɠologiti kpein ma?

Ɗa maaɠɛsu kpɔ mɔnɔ,

ɗa gi unfesu da ge leʋe ɓaa?

65

Maanɛɛnɛi
ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠegiti

1 «Gè ɓɔɠɔ yɛni ná, naati ti wooɠula mà,

niiti ti la ɠɛni màaɠaazaɠabosu,

gè ɓɔɠɔ yɛni ná, naati ti kà,

zɔiti ti la ɠɛni gàiziɛzu.

Zii é la ɠɛni wooɠulazu mà,

gè ɠɛni ma: ‹Nà ɠaa, nà ɠaa!›

2 Yeenɔpɛ ka zèe maalegai la nuɓusɛiti ma ti la ɠoloni,

ti ziɛzu ga pele ɲɔi,

ti ʋilɛgai ta ɓɔɠɔ ɠisiɛ ɲɔiti polu.

3 Nuɓusɛiti be ti la ɓesu zìiɠaawana vai ʋa,

ta zalaɠaiti kulazu kpeleiti su,

ti ɗa ansansegiti kula ga zalaɠai

zalaɠa ɠula ɠɔtuiti ma zɛɛ ɠalagiti bɛ.

4 Ta ɗa zei kabaiti saama, ti ɗa gɔvɛiti gaazaɠa,

ti ɗa ɲi kɔtu yeɠeiti su,

ti ɗa boi suai mi,

ti ɗa ta-laami aniɲakaiti daave ga kɔzɔba laamianigi.

5 Ta nu ta ɠomina, ti ɠɛ ma:

‹Mina maaɓuɠa bà, è ʋa vɔɔɠu bà,

mazɔlɔɔ gòla ɲadegɛ è ʋɛ.›

Naama ziɛ ʋeleiti lɛɛzu sòkpayeɠei zu, eɠɛ abu luului,

abui é zosu foloi pɛ nɔ.

6 Kɛlɛ gè ti-ziɛ ʋelei pɛ sɛʋɛa,

naa li poun gè ʋa maaɠɛ kpɔ.

Nà ti zalazu, é zeeli su.

Nà ta-vaaɠaaza golaiti salazu

7 ʋɔɔma ta ti-mɛmɛwolani tɔnɔi.

Ti ansansegiti galani gizei ma zɛɛ ɠalagiti bɛ.

Nà kɔɠɔgi wo, é zoloo su,

ta-ɠɛɛwoti wɔlɔmaiti ma zalai.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Siɛgi zu nu a ziɛi ɠaa la ga mɔinga

dɔɔɓɔi gwaai ma ɠɔpɔgi ta zu,

ta ɗa ɠɛ ma: ‹À mina koloɠolo,

mazɔlɔɔ tuya ɠa ba.›

Ʋele nɔ ɠana nà kɛ la nà-botiɠɛ nuiti maaʋele ma,

naa ɠa a kɛ gè mina ti pɛ koloɠolo ʋɔɔma.

9 Nà mavofodai ɠula Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti su, ta Zuda wolodai,

ti nà-gizeiti zeɠe ga tɔnɔ.

Zɔiti gè yiimazeɠeni ga tiye,

naati ta sɔlɔɔ ga tɔnɔ,

nà-botiɠɛ nuiti ta zei ná.

10 Salon nɛmɛi ɠa ɠɛ ga tufa lɛnugi,

daami wosuʋɛ togani goiti bɛ,

Akɔɔl nɛmɛi zu ɠɛ ga sasai togani wolaiti bɛ,

naa ɠa ɠɛ nà-nuɓusɛiti bɛ, ta gàiziɛ.

11 Kɛlɛ wɔiti wo ɠɛlɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa,

wo yeemazu nà-gize ɲadegai ma,

wo daamianigi veezu Gade ya, undaanɛ ɠalagi,

wo ɗa dɔɔ zupui ve Meni ya, sei tuɠɔ ɠalagi.

12 Nà ʋaazu ga boɠa zɔkpɔi wo ʋɔ,

wo pɛ wa ʋilɛ ɲiibiɠa, wo ɠɔdaaleʋe,

mazɔlɔɔ gè toligi woni, wo la daazoni,

gè ɓɔɛni wo ʋɔ, wo la woiloni.

Kɛlɛ nii ɲɔuɗai gàazu, naa ɠa wo kɛɛzu.

Nii wo yiimazeɠeni la,

naa ɠa é la nɛɛni bɛ̀.»

13 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà-botiɠɛ nuiti ta ani zɔlɔɔ, ti mi,

wɔun wa, wa pului ɠwɛɛ.

Nà-botiɠɛ nuiti ta ɓɔɔle,

wɔun wa, wa za ga kpɔɔle wɔin.

Nà-botiɠɛ nuiti ta ɠɛ koozunɛɛi zu,

wɔun wa, wa ɠɛ unfegi zu.

14 Nà-botiɠɛ nuiti ta wooɠula ga koozunɛɛi,

mazɔlɔɔ ta ɠɛ gaanɛɛi zu.

Kɛlɛ wɔun wa, wa kpeei loo,

wo-yiimaʋɛ laavegai ga ziizoolɛi,

wa kpeei loo, wo ɓɔɠɔ maawɔin, wo yiiɠoloɠolo.

15 Wo-laaseigi ɠa yɛ nà-nuiti da, gè yiimazeɠeai ga tiye,

ti ɗa foovooi loo la ga:

‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI è ʋaa ɠanu!›

Kɛlɛ toɠa daasei niinɛ ʋɛɛ ná-botiɠɛ nuiti ba.

16 Zooi ɠa, niiti ta ɠɛ pɔ, ti tuya loo ɓɔɠɔ ʋɛ,

ta naa ɠɛ gaama ƓALA gila kpegi laaseigi zu.

Zooi ɠa, niiti ta ɠɛ pɔ ga ti ɠona,

ta konai wo gaama ƓALA gila kpegi laaseigi zu.»

Geeɠɔlɔ niinɛi ta zou niinɛi

«Zeemai ɠa wo kidaaʋili faiti ma ti leʋegai ná,

naati ta ɲɛɛlɛ gàazu.

17 Mazɔlɔɔ nà ʋaazu geeɠɔlɔ niinɛi ɓɛtɛzu ta zou niinɛi,

nu ɠi ge la mɔ loa pɛ mɔungi vaa wɔlɔmaiti su,

nu la mɔ ɠisiaa ti zu pɛ.

18 À ɠoozunɛ tɔun,

wo ɠɛ koozunɛɛi zu yeenɔpɛ

naama vaa zu, nii gè ʋaazu kpɛtɛzu,

mazɔlɔɔ nà Zeluzalɛme ɓɛtɛzu, é ɠɛ gaanɛɛi zu,

ná-nuɓusɛiti ti ɠɛ koozunɛɛi zu.

19 Nà ɠoozunɛ nà ɓɔɠɔi Zeluzalɛme ná-faa zu,

nà-nuɓusɛiti faa ɠa ɠɛ ga nà-koozunɛɛi ma ungi,

nu la mɔ kpee woo mɛniga ná, ɓaa kidaaʋili kpee.

20 Nu la mɔ doungo ɠaa náʋɛ

é ʋa yɛ doungoyai zu, é ʋa za,

ɓaa kpakologi é la wɔlɔzaɠani gola.

Mazɔlɔɔ zɔi a zaana ná-kona ungilagi (100) ma,

naa zaa nu niinɛlai zu,

ni nui ta la ɠɛ ɓudɛni kona ungilagi (100) maazu

toɠa leve ga kotoʋɛ.

21 Ta pɛlɛiti to, ti yɛ ti wu,

ti leezɛn ɓeleiti da, ti ma waaiti mi.

22 Ti la mɔ pɛlɛiti toga ga

taɠiligaa ti zei bu ti-ʋotogi zu,

ti la mɔ gulu ɓeleiti daa ga

taɠiligaa ti-laamiani.

Mazɔlɔɔ nà-nuɓusɛiti sii zu ɠa ɠooza eɠɛ gulu wolaiti.

Nuiti gè yiimazeɠeai ga tiye,

ta yiimaɠɛ ta-wotii ma lɔnɔgi zu.

23 Ti la mɔ ɓɔlɔa wafuun,

dointi ta ti zɔlɔɔ,

naa tanɔpɛ ge la mɔ ɠɛa ná undaaʋili faa ma.

Ti-ma zuwuzui ɠa ɠɛ ga

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI tuyai loai ma,

ti-mavofodai nɔnɔ zɔlɔɔ ti ɠoba.

24 Aisa ti ʋa wooɠula mà,

gè ɓega ga ti wooɠaaʋote,

aisa ti ʋa ɓe ga ɓɔɛ,

gè ɓega ga ti wooɠaaʋote.

25 Zuluɓui ta baala ziʋoi ta ɠɛ tufai miizu ada ɠila,

zalai ɠa ɠɛ tufai miizu ga nikɛi ɠɛʋele,

kaalii laamianigi ɠa ɠɛ ga fufiligi.

Faa ɲɔu ɓaa faa zuɠoloɠolo faa nɔpɛ

ge la ɠɛa nà-gize ɲadegai ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

66

GALA fali ʋele ɠitei

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Geeɠɔlɔgi ɠa é ga nà-masa kpɔkpɔgi,

zooi ɠɛ ga nà-kɔɠɔloma anii.

Pɛlɛi ma zii ɓɛgele ɠa wa zoo tosu bɛ̀?

Mini ɠa nà zoo zeizu ná?

2 Zèei ɠa gè niima aniiti kpein kpɛtɛni la,

ti pɛ ta ga nɔ̀nɔ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Kɛlɛ nii gè ɠaazu ʋagɔi losu ba,

naa ɠa ga zɔi zobo ge la bɛ, maawɔinɗai,

é dàawooi mɛnisu, é ɗa lua, sasu ɗa ɓali.

3 Ta ɗa nikɛ zinɛi ɠula ga zalaɠai,

kɛlɛ ti ɗa nui ɓalaagi ʋaa!

Ta ɗa baalagi ɠula ga zalaɠai,

kɛlɛ ti ɗa gilɛi ʋaa!

Ta ɗa ɓulu vukɔi ɠula ga zalaɠai,

kɛlɛ ti ɗa boi ɲamai ʋu!

Ta ɗa ansansegiti gala,

kɛlɛ ti ɗa zɛɛ ɠalagiti dɛbi!

Tɔɔzei ti pɛ ti yiimazeɠea ga

ti ziɛ ga ti ɓɔɠɔ ʋeleiti,

tɔɔzei ta-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ ganiiti ti ti yiilɛizu,

4 gè yiimazeɠea ga gè ɓe ti ʋa,

ti yɛ ta-vaazupuiti su,

nà nimizai zei ti ma, ti luazu ba.

Tama, gè toligi woni, nu nɔpɛ ge ɓɔɛni.

Gè ɓɔɛni ti ʋɔ, kɛlɛ ti la woiloni.

Nii ɲɔuɗai gàazu, naa nɔ ɠa ti kɛɛni,

ti ɠatani naa ʋa, nii wɔin la mà.»

5 À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma,

wɔi wo daawooi zosu, wo ɗa lua, wo ɗa ɓali:

«Wo-wɔɔla zou lointi ta ná,

ti la wɔinni ga woye,

ti ɗa wo laaʋili nɔ̀un maaʋele ma,

ɲɛɛɠulasui zu, ti ɗa ɠɛ wo ma:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma,

gi wa-ɠoozunɛɛi ɠa!›

Kɛlɛ tiya ɠa ti lɔɔzu unfegi zu.»

6 À woilo zɔngɔ wooi ma é ɠulazu taazuʋɛ,

zɔngɔi tɛi ka zeɠezu GALA sei ʋɛlɛi wu,

toɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi,

é sili nuiti salazu é zoloo ti-ɠɛɛwotii ma.

Zeluzalɛme niinɛi ná-lɛbiyai

7 Aisa Siyɔn ʋa koozuwanai lɔɔzei, é doin zɔlɔɔga!

Aisa é ʋa taɓai lɔɔzei,

é doun zunui ɠaazulaa folo ma.

8 Ɓɛ ɠa é naama vai ta mɛniga?

Ɓɛ ɠa é naa ɠɛɠala vai ta ɠaa?

Zooi ɠa zoo é zɔlɔɔ folo ɠila nɔ ɓaa?

Zooi ɠa zoo nɛi zɔlɔɔsu gaamago nɔ?

Tama, taɓai lɔɔ ɗa zei nɔ,

Siyɔn ná-doun zunuiti gaazulaa eteai ma!

9 «Nɛ̀i zèe yɛsu anzanui ʋa kogi zeeli,

nà ɠɛlɛ sɔlɔɔ fai ɓaa?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

«Nɛi gè doun zɔlɔɔgi ɠɛʋele ɓɛtɛa,

nà pele leʋe sɔlɔɔ fai luɠɔ ɓaa?»

Ɗa-ƓALAGI ɠa é boga.

10 À ɠoozunɛ ʋɔɔma wa Zeluzalɛme,

à ɠoozunɛ, wo ɠɔkɔ ná-faa zu,

wɔiti ná-fai nɛai wo ʋɛ!

Wo wɔnɔ zɔlɔɔ ná-koozunɛɛi zu,

wɔiti wo ɠɛni wɔlɔzu ná-faa zu!

11 Mazɔlɔɔ wa ɠɔnɔ sɔlɔɔ ná-ɲiimii zu,

é wo ɠaanɛɛnɛ, eyɛsu wo yiɠo,

wa ɓɔɔle, wo daamii ʋagɔi wo,

ná-lɛbiya wolai zu, pooʋaai.

12 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà ʋaazu ziilɛigi yeizu Zeluzalɛme ma eɠɛ ziɛ wolai,

ta zii ɠiligiti ta-naavoloi eɠɛ kɔtuɗɛi é vazasu.

Wa ɲiimii ɓɔle, ti wo la yeezu,

ti wo la ɠɔɠɔ ma, ti ɗa yeeziɛ wo ma.

13 Nà wo ɠaanɛɛnɛ,

eɠɛ doungoi dee gaanɛɛnɛzu,

wa gaanɛɛnɛi zɔlɔɔ Zeluzalɛme.

14 Wa naa ɠa, wo ɠoozunɛ wo-yiimaʋɛ,

wo-ɠaeiti ta niinɛ ʋolu eɠɛ tufai.»

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-botiɠɛ nuiti maalobo,

kɛlɛ toɠa ná-ziiɠaawanai lɛ ga sili nuiti.

GALA ná-tukpɔɠaaleʋei

15 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛsu abui zu, é ɗa ʋa,

ná-kɔɔɠɔ wotoloiti ta ʋaazu eɠɛ tɔngɔlɔ fiilɛi,

ti ná-ziiɠaawanai ma wanai ɠula,

ti ná-kpaazaɠai laazeeli eɠɛ abuzogi.

16 Mazɔlɔɔ abui ta boɠa zɔkpɔi ti ka

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tukpɔi ɠaaleʋezu la nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa pooma mɔinmɔin da.

17 «Niiti ti ɓɔɠɔ ɲadesu yɛ,

ga ti lɛ kpelei tanigaa zu,

ʋɛ ti ʋaazu ti lo ná,

naama nui ʋoluʋelei nii é zaamazuʋɛ,

ti ɗa boi suai mi,

ɓaa inɛgi, aniiti ti ɠɔzɔai.

Naama nuiti undaaʋilisu nɔ ʋɔɔma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

18 «Mazɔlɔɔ nɔ̀un nà, gè ta-ɠɛɛwotii pɛ kwɛɛ ta ta-ɠisiɛiti.

Wɛlɛ, yeeɠɛɠalai zeelia, gè zii ɠiligiti pɛ gaalɛ ba,

ta nuɓusɛiti zii wooi ɠilagilagi pɛ su.

Ta ʋa, ti nà-lɛbiyai ɠa.

19 Nà nà-zobodai ma ʋoogi ʋilɛ ti zaama.

Zɔiti ta yɛ vulua nà-tukpɔɠaaleʋeai ʋoluma,

nà ti leʋe zii ɠiligiti saama:

Taalasise, ta Pule, ta Lude

(zɔiti ti zoogai mɛɛin ʋilisu),

ti li Tuɓale nuiti pɔ bɛ,

ta Yavan nuiti, ta ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti ti ɠoozama,

ʋɛ pɛ nu la dɛ nà-faa mɛnini ná,

nu la dɛ nà-lɛbiya ɠaani ná.

Nà-nu leʋegaiti ta nà-lɛbiyai ɠula kɛlɛma zii ɠiligiti pɛ bɛ.

20 Ta ʋa ga wo-ɠɛɛleaiti

ti ɠula zii ɠiligiti pɛ saama,

ti zeini sooiti kɔma, wotoloiti su,

wotoloiti su seɠei ti maazu,

soovale fuuluiti kɔma, ta ɲɔmɛiti,

eyɛsu ti zeeli nà-gize ɲadegai ma Zeluzalɛme.

Ta-vebɛanii ɠa ɠɛ ga naa bɛ̀,

nà yeezei bu, eɠɛʋelei nɔ Izilayɛle nuiti ta ɗa ʋaa la bɛ̀

aniɲaka ɲadegai zu nà-pɛlɛi wu.

21 Nà zalaɠa ɠula nuiti seɠe ti zaama, ta Levi nuiti,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

22 «Ʋelei geeɠɔlɔ niinɛi ta zou niinɛi

gè ʋaazu ti ɓɛtɛzu, ti yɛsu ná la ɠɔ,

ʋele ɠana wo-mavofodai ta wo-laaseigi a yɛ ná la ɠɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

23 «Zenɔ ɠana, alu-o-alu,

dooɠo folo-o-dooɠo folo,

nuɓusɛiti ta ɠɛ ʋaazu, ti ɗa nɔkɔ bù,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

24 «Naazu ta ɗa ʋa, ti nuiti ma ʋoomaiti ka,

tɛiti ti la ɠɛni ɠoloni bɛ̀.

Mazɔlɔɔ koegi é ti miizu, é la zaa pɛ,

abui é ti ɠalazu, é la zaa pɛ.

Naa ɠa ɠɛ ga nuɓusɛi pɛ maalua vaa.»

* 7:3 7:3 Seyaal-Yasube: Daaseigi nii poluʋɛ ga «mɔta goi ɠa ɠale ma». Wɛlɛ ʋɛ: 10:21.

* 23:2 23:2 nii Sidɔn yaaɠoiti ti ɠɛni sulaavesu, ti ɗa ɓizɛ kpoloɗɛi ɠa: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: wɔi wo ga Sidɔn yaaɠoiti, wɔi wa-nu leʋegaiti ti kpoloɗɛi maazu ɓudɛzu

Zelemi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Zelemi

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛi nii ɠa ga konabogi, é lo Zelemi ná-botii ta ná-GALA goo wo fai ʋa. Zelemi ɠɛni ga Zuda yooi zu ƓALA goo wo nui, masagi niiti ta-ziɛgiti su: Zoziase, Yoaɠaze, Yeɠoyakime, Yeɠoyakin, ta Sedesiyase. Ná-botii ɠɛɛʋɛ kona undɔzita puufele maazu lɔzita (626) ma ziɛgi zu, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, eyɛsu yeeɠɛɠalai tanigaa ti leʋe é maaɓuɠa kona undɔɔlugɔ puulɔsaʋa maazu lɔzitai (586) ʋa, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. GALA gooiti é ti woni, sɛʋɛ ɠɛ nui ta ɠa é ti zɛʋɛni bɛ, naa laaseigi ɠɛni ga Ɓaluke (36:4). Kɛɛʋɛ eɠɛ Ɓaluke ɠa é ná-GALA gooiti gaalɛai ba, gaaɓelasu é kɛ ga sɛʋɛ ɠila.

GALA goo wo nui ɠa ga nui, nii é GALA ná-keela wooiti daazeelizu. Keela wooi niiti GALA ge ti ʋuuni Zelemi la ga é ti wo, bɔɔlɔzu ɠɛni ga tookisuiti ta tukpɔɠaaleʋeiti. Tɛi Zelemi ná-keela wooiti ti ɠɛni ʋilɛsu ɓɔɠɔɓɔɠɔ nuɓusɛiti ta-ɠotoiti ba, ti wɔinzeɠeni ga seizu mɔinmɔin. Kɛɛʋɛ ga zeele é lo masagaa ʋa, niiti ti la ɠɛni Maliɠii ná-tookisui seɠeni ga faa ɓii nɔpɛ, naa ɠaaɓelagi ɠa é ɠɛɛni ga Ɓaɓilɔne nuiti ti Zeluzalɛme ɠoloɠolo fai. Zelemi ɓɔɛni ɓalaa, é lo nuɓusɛiti sei vai ʋa ʋolu, ta é lo kitogi ʋa nii é ʋelela ʋelei. Zelemi ɓɔɛʋɛ ɓalaa, é lo minazeɠe niinɛi ʋa, Maliɠii ʋaazu kɛɛzu ti yɔɠɔzu ta ná-nuɓusɛiti (31:31-34). Toɠa dɔɔzu ti-yii ɓomaʋɛ ɠɛzɛɠɛzɛ, naazu ɛsɛ pɛ ka Maliɠii ɠwɛɛ.

Unsosuʋɛ

1. Zelemi loli fai, é ʋa ɠɛ ga GALA goo wo nui (1:1-19).

2. Tookisui Zuda yooi letemazu (2:1—38:28).

3. Zeluzalɛme ɠale vai kɔɔi wu, ta koloɠolo fai (39:1—45:5).

4. Tukpɔɠaaleʋei zii mɔinmɔin daalɔɠɔma (46:1—51:64).

5. Zeluzalɛme loo vai bu, ta Izilayɛle nuiti dii vai duɔlai zu (52:1-34).

1

1 Sɛʋɛi nii ɠa Yilikiya ná-doun zunui Zelemi laawooiti ta ná-kɛɛwotiiti suɠulazu. Zelemi ɠɛni ga zalaɠa ɠula wolodai zu loin ta Anatɔte taa wolai zu, Ɓɛnzamɛn yooi zu. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ, Zoziase ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu zaʋasiɛi (13) ma, Amon ná-doun zunui, Zuda yooi zu masagi. 3 É ɠɛni ɠana nɔ, Zoziase ná-doun zunui Yeɠoyakime ná-masadai ma ziɛgi zu, Zuda masagi, eyɛsu Sedesiyase ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu ɠilagi (11) ɠaaɓelazuʋɛ, Zoziase ná-doun zunui, Zuda masagi, eyɛsu ma alugi lɔɔlusiɛi ma, ti liini ga Zeluzalɛme nuɓusɛiti duɔlai zu.

Zelemi loli fai

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

5 «Aisa gè ʋa è ɓɛtɛ è-lee ɠoozu, gè ɠɛni è ɠwɛɛ,

aisa è ʋa zɔlɔɔ, gè è zeɠeni ga nɔ̀nɔ,

gè yeelo è ʋa ga dàawooi wo nui ziiti ma.»

6 Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Ee, Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI! Gè la zooni ɓɔɛzu kɛlɛzu ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ zunu loungo nɔ ɠa ga ze.» 7 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà:

«Mina ɠɛ mà: ‹Nà ga zunu loungo nɔ.› È maanɛɛʋɛ è li naati kpein pɔ bɛ, niiti gè è leʋesu ti ma, è naa wo ti ma, nii gè è levezu ma. 8 Mina lua ti ʋa, mazɔlɔɔ nà è ʋa, gè è ɠizo,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 Naa ʋolu, Ɠɔoɠɔ GALAGI yeemaaleni, é vɔɔɠu dàaʋɛ ʋa, é ɠɛ mà: «Wɛlɛ, gè dàawooiti pua è-la. 10 Wɛlɛ, za, gè keela wooi vea è ya, é ʋilɛ ziiti ba ta masadaiti, è ti lɔɔɠula, è ti ʋu ya, è ti ɠoloɠolo, è ti ɠaaʋala ba, kɛlɛ ɓalaa, è ti lo ʋolu, è ti zin ʋolu.»

Amande gului ma ɓekegi
ta diɠii é nɛsu

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: «Zelemi, leeni ɠa è kaazu?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Amande gului ma ɓekegi ɠa gè kaazu.» 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «È kaaʋɛ ga pagɔ, mazɔlɔɔ nà wɛlɛzu gòoi ma nii gè bogai, gè pilɛsu.»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI niima wooiti boni mà, ná zeizu velesiɛi, é ɠɛ mà: «Leeni ɠa è kaazu mɔnɔ?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Diɠii ɠa gè kaazu, é ɗa nɛ, maalaagɛ ga pɔ̀ pelei, é ɗa zeɠe ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei.» 14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ɠa maanɔɠɔi zeɠezu ná, é ʋa é lɔ zooi nii zu, nuɓusɛiti kpein unga. 15 Mazɔlɔɔ nà ʋaazu bolodaiti kpein tolisu, niiti ti lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ma masadaiti su,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Ta ʋa, ti ɠilagilagi ti ta-masagiti seizuʋɛ ɓɛtɛ nu lɛɛzuʋɛ Zeluzalɛme siɠidaʋɛti, ta ná-siɠigiti ma, ta Zuda laa wolaiti kpein su. 16 Nà nà-tukpɔi ɠaaleʋe zooi nii zu nuɓusɛiti daalɔɠɔma, faa ɲɔi kpein faa zu ti kɛɛni, tɔɔzei ti ɠɛlɛni bà, nii a kɛ ti ɗa zalaɠai ɠula gala kiligiti bɛ, ta ti ɗa nɔkɔ gala kiligiti bu, niiti ti ti ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ.

17 «Zelemi, ɗɔun wuzeɠe, è zaamaɠili, ɗa naa kpein bo ti ma, nii gè è levezu ma. Mina ɓali ti ɠaazu ga dualuagi, nà ʋa è zuɓali ti ɠaazu. 18 Wɛlɛ, é zo za ma, nà gaaɓaai veezu è ʋɛ, eɠɛ taa wolai siɠigi ma, eɠɛ kɔlu lɔkpalai, eɠɛ kɔlu ɓɔi siɠigi zooi pɛ gaazu: Zuda masagiti gaazu, ná-kundiɠi wolaiti gaazu, ná-zalaɠa ɠula nuiti gaazu, ta ná-nuɓusɛiti kpein. 19 Ta kɔɔi ʋɛɛ è ʋa, kɛlɛ ti la pilɛ sɔlɔɔga è ma, mazɔlɔɔ nà è ʋa ga gè è unmɔɔ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

2

Izilayɛle nuiti ta-wooʋaladai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

2 «Li Zeluzalɛme, è ɓain ti woizu,

è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Kì ka ɗa-nɛɛbɛi zu è ɠɛai mà niinɛlai zu,

ʋelei è gòla nɛɛni ʋɛ la, è maazo siɛgi zu bɛ̀,

è ɠɛni pòlu teʋebai zu, zou vɔɔi zu.

3 Mazɔlɔɔ názu Izilayɛle veeni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

eɠɛ molo leʋeai ma mɔungi.

Niiti kpein ti ɠɛni ta miizu, gi ɠɛni ʋilɛsu la,

gaamago nɔ, maanɔɠɔi ɠa é ɠɛni zeizu ti ma,

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.› »

4 À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma, Zakɔɓe mavofodai,

wɔiti kpein wo ga Izilayɛle ná-pɛlɛyeɠeiti!

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Leeni ɠa deɠɛmu wo-mɛmɛwolani ti kaani bà ga faaɠaazagi,

ti maaɠoozazu bà, ti ʋilɛ gala kiligiti polu

niiti ti ga wafuun ganiiti,

tiya ɓalaa, ti ɠɛa ga wafuun nuiti?

6 Ti la gaazaɠa boni ga:

‹Mini ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná,

nii é ade ɠulani Ezipete yooi ʋa,

é loni de luɠɔ teʋebai zu,

zou vɔɔi zu, pɛtu golaiti ti ná,

adaʋɛ kpɔɔle wɔin ta ziizoolɛi ná,

nu nɔpɛ ge la ziɛzu ná, nu la zeini ná?›

7 Tama, gè loni wo luɠɔ, gè ʋa ga woye zou ʋagɔi zu,

wo ʋa wɔnɔ zɔlɔɔ sulɔnɔ pagɔiti su.

Kɛlɛ wo zeelini nɔ ná feya, wo zooi nii ɠɔzɔa,

wo nà-zooi ɠɛa ga kɔzɔba yooi.

8 Zalaɠa ɠula nuiti ti la gaazaɠagi woni ga:

‹Mini ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná?›

Tɔgi laawooleʋe nuiti ti la kwɛ̀ɛ,

nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti ɓakaga dàalɔɠɔma.

GALA goo wo nuiti ta ta-ɠeela wooiti boni Ɓaale laaseigi zu.

Ti ʋoluzeiɗa zɛbɛsulala ɠalagiti ba.

9 Naa ɠa é ba, kpɔɛi lɔa ade yɔɠɔzu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Kpɔɛi lɔa gi yɔɠɔzu gá wo-loun zunuiti ti-loun zunuiti.

10 À li, wo gaazaɠa bo Sipele ziɛ zaama yooiti su,

wo faiti buuɓɛ Alaɓuiti pɔ bɛ Kedaal,

wo pɛtɛ, ni faiti ta ɠɛɛzu miná, eɠɛʋelei é ɠɛɛzu la ʋɛ,

11 wo pɛtɛ, ni zii ta ná-gala maavaliboga.

Tɔun naati ɓɔɠɔi mu ti la ga gala kitea!

Tama, lɛbiyai ɠɛni nà-nuɓusɛiti bɛ, ga gè ɠɛ ti ʋɛ ga GALAGI.

Kɛlɛ ti maavaliboga ga zɛbɛsulala ɠalagiti!

12 Geeɠɔlɔgiti, wo laavɔ ga naama vai,

wo zasuɓali, wo ɠidaaʋili,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13 «Mazɔlɔɔ nà-nuɓusɛiti ti faaɠaazagi ma ʋɛɛda felegɔi ɠɛa,

ti ɠɛlɛa bà, nɛ̀i gè ga zɛnvu su ɗɛungi,

ti ziɛyeɠeiti bɔa ɓɔɠɔ ʋɛ, ziɛyeɠeiti ti ɓokulai,

ti la zooga ziɛ zosu.»

Kɛlɛbai zulɔnɔgi

14 «Izilayɛle ɠa ga duɔi geyaai, ɓaa sɔlɔɔgai pɛlɛi wu?

Leeni vaa zu deɠɛmu, é ɠɛa ga nuɓusɛi zɔiti daamianigi?

15 Eɠɛ zalaiti ti zikɔzu, ti ɗa ɓain daalɔɠɔma.

Ti ná-zooi valiboga, ti kɛ ga teʋebai zu.

Ná-taa wolaiti ti ɠalaa, nu la mɔ zeini náti.

16 Anɛɛ Mɛmefise nuiti ta Taapanɛse nuiti ta ʋaazu,

ti ɗa nɔungi ɓuye.

17 Leeni vaa zu deɠɛmu naa kpein ge ɠɛɛzu ga ɗe, Izilayɛle?

È ɠɛlɛ vai laade Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI ʋa,

anɛɛ ni é ɠɛni loni è luɠɔ pele ʋagɔiti su?

18 Niizu, è li ungi ɠa ga leeni Ezipete yooi zu,

è li è ziɛ wolai Nile ɗɛi ta ɓɔɔle?

Toɠa leeni ʋaa è ma, è ʋa Asiili ʋelei zo,

è li è ziɛ wolai Efelate ta ɓɔɔle?

19 Mazɔlɔɔ ɗa-vaa ɲɔi è kɛɛzu, naama zalai ɠa è sɔlɔɔsu,

è ɓaka fai ɠa è ʋaazu maaɠoloi zɔlɔɔsu da.

Suɠwɛɛ, è ka ga toɠa ga faa ɲɔu, gaawanaai,

ga è ɠɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ɗa-ƓALAGI,

è la unfema ɠila kpalaa fea bɛ̀,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Zuda, wooɠɛɠilatala nui

20 «Wɛlɛ, kaite è ɗa-unbawului ɠaleɠaleni,

è ɗa-ɠaluiti suleʋeleʋe, è ɠɛ ma:

‹Gè la mɔ pɔ gè ʋa ɠɛ ga duɔ!›

Kɛlɛ gizeiti ma, gulu wolaiti bu,

è ɗa nɔkɔ náti eɠɛ koloɠolo anzanui!

21 Gè è ziinni eɠɛ leezɛn ansaɠɔ pagɔi,

ani ʋɔnɔgi nii ma zii wola ʋagai.

È valibogɛ ɠale nɔ̀un tetema,

è ɠɛ ga kpele ɲɔi, gaawaai la ʋani?

22 Anɛɛ ni ɗa ɓɔɠɔ maagbazu ga tɔbɔ kɛzɛi,

anɛɛ ni ɗa sɛɠɛi wola ziɛzu ɓɔɠɔ ma,

ɗa-vaaɠaaza golai ɠa yɛ è ʋa gàazu eɠɛ nɔɠɔi,»

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

23 «Ɗa zoo ɠale è ɠɛ ma:

‹Kaipa gè la dɛ ɓɔɠɔ ɠɔzɔni,

gè la liini gè ʋa nɔkɔ Ɓaale wu!›

È-ziɛ ʋelei ʋɛtɛ dɛɛ pɛtugi zu!

Naa ɠwɛɛ, nii è kɛɛni!

Eɠɛ ɲɔmɛ zaa ɓokpagi, è leʋeteʋesu adaʋɛ pɛ!

24 È ɠɛa eɠɛ dɔɓɔ zoovalegi, nii maaɠoloai teʋebaiti su.

A ɓɔsɔna, é ɗa fiilɛi ɠugi zo.

Ɓɛ ɠa a kpeteʋe pɛɛpolu wɔin ʋa?

Ma zinɛiti ti gaiziɛzu, ti la ɓɔlɔa, ta ka, a ɓɔsɔna nɔ feya.

25 Dama, saʋalagi mina ɠula è-ɠɔɠɔi ʋa!

Dama ga è-ɠɔdaʋɛ ná mina vɔ!

Kɛlɛ ɗa ɠɛɛzu ma: ‹Wafuun kpɔlɔ ɠana!

Wɛɛn ɠalagiti nɛɛʋɛ bɛ̀, tiya ɠa gè ʋilɛsu ti ʋolu.›

26 Eɠɛʋelei unma nui a ɗa unfe da, siɛgi zu ti sosu da,

zekana Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei unfeni la,

tiya-o, ta-masagiti-yo, ta-ɠundiɠi wolaiti-yo,

ta-zalaɠa ɠula nuiti-yo, ta ta-ƓALA goo wo nuiti-yo,

27 tɛiti ti ɠɛɛzu gului ma: ‹Ɗa ga kɛ̀ɛ,›

ti ɠɛ kɔtui ma: ‹Ɗa ɠa è sɔ̀lɔɔni!›

Ti ʋoluavega bà, ti la wɛlɛzu gàazu.

Kɛlɛ maanɔɠɔ voloi, ta ɗa ɠɛ mà:

‹Wuzeɠe, è gi ɠizo!›

28 Kɛlɛ, mini ɠa deɠɛmu ɗa-ɠalagiti ti ná,

è ti ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ?

Ti wuzeɠena deɠɛmu, ni ta zoo ti è ɠizo, siɛgi zu maanɔɠɔi è zoga da!

Mazɔlɔɔ, ee, Zuda, ɗa-laai liegiti ti è yeema, ta tie ta galagiti ti è yeema!»

Zuda yeema ná-GALAGI ma

29 «Leeni vaa zu wo kpɔɛi laalɛɛzu bù?

Wo pɛ wo wuzeɠea dàalɔɠɔma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

30 «Gè wo loɠani, kɛlɛ naa la faa ʋaani,

wo la ɠi sɔlɔɔni naa ma.

Wo wa-ƓALA goo wo nuiti paani ga boɠa zɔkpɔi,

eɠɛ zalai é faa ɠoloɠologi ɠɛɛzu.

31 Niizu nuɓusɛiti, à wɛlɛ nii Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu:

Nà Izilayɛle ʋɛ ga zooi é ga teʋebai ɓaa, kpidi yooi?

Leeni vaa zu nà-nuɓusɛiti ti ɠɛɛzu ma:

‹Gá ziɛziɛsu ʋɛ ná nɛai gi ʋɛ, gi la wɔinni faa ʋa ɠɛ ade yɔɠɔzu›?

32 Anzalopoi ɠa yeema nɛi ná-balai ma?

Ɓaa anzalopoi maazogai, naa ɠa yeema nɛi ná-saamaɠiligi ma, fɛlɛai ga pagɔ?

Ɓa-o, kɛlɛ wɔun wa, nà-nuɓusɛiti, wo yeema mà, kaite, ma voloiti gaa la luga.

33 Ee, eɠɛʋelei è zoogai la wɛɛnziɛgi la!

Anɛɛ anzanui nii gola ɲɔuɗai, ɗa zoo è kalagi ve zea!

34 È yɛga su, maawɔin nuiti ti la ga sɔba nui,

ti-ma ɲamai zeelia ɗa-zeɠei lakɔlɔgaʋɛti,

è la ti zoni, ti ʋa ɗa ɗa-ʋɛlɛla ɓusɛ!

Kɛlɛ naa pɛ su,

35 ɗa ɠɛɛzu ma:

‹Ungo, nɔ̀un, peelalazu la bà!

Dàaʋɛ da, ná-ziiɠaawanai ɠa ʋaazu ɓudɛzu màazu!›

Deɠɛmu, nɔ̀un, nà ʋaazu è lukpɔzu,

tɔɔzei ɗa ɠisiɛzu ga è la faaɠaaza nɔpɛ kɛɛni!

36 É la ɓaani è ma ga è è-nɛɛɲɔɠɔi valibosu la!

Tama Ezipete ɠa ʋaazu è unfesu, eɠɛʋelei Asiili è unfeni da.

37 Miná ɓalaagi, ɗa ɠula ná, è-yeeiti daai è unma ga unfegi.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛa naati ba,

niiti è ɓɔɠɔ ɠalivaazu ti ma,

è la undaanɛ zɔlɔɔga ti ya.»

3

Koloɠolo anzanui

1 Maliɠii ɠɛni ma:

«Ni zunui a ɠɛlɛna anzai ʋa,

naa zeɠe pɔ bɛ, é li, é zei taɠili bɛ,

sini pɔlɔmai ɠa ɠale ma pɔ bɛ mɔnɔ ɓaa?

Zooi la ɠɔzɔa nɛi naazu ɓaa?

Tama, ɗa ʋe, Izilayɛle, è koloɠologi ɠɛa wa ɗa-wɛɛn mɔinmɔingiti,

ɗa ɠalesu ma ʋolu pɔ̀ bɛ!»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

2 «Ɠaazu wuzeɠe, è gizeiti pɛtɛ zooi zu niiti gulu la ti ma,

ada ɠila kpalaa kana nɛi ɓaa,

ʋɛ è la ɓɔɠɔ lɔɔni ná koloɠologi zu?

È ɠɛni ɗa-wɛɛinti maaɓɔunsu,

è zeini pelelaʋɛti eɠɛ teʋeteʋe nui nii é teʋebai zu

é ɗa naati kpɔun, niiti a loo ti ma.

È zooi ɠɔzɔa ga ɗa-ɠoloɠologi ta ɗa-ladalalai.

3 Naa ɠa é ba, sabalagiti maaleʋeni, tona ɠaaɓelagiti ti la ʋuuni.

Kɛlɛ wɛɛnzo anzanu ɠaazuʋɛ ɠa é ɠɛni è ʋa,

è la kɛɛni è zasu ʋa ɓali, è ʋa unfe.

4 Niizu ɠa è tòlisu da ga: ‹Kɛ̀ɛ, ɗa ga bɔ̀ɔlai,

kaite mà nu niinɛlai zu!›

5 Ɗa gaazaɠagi wosu, è ɗa ɠɛ ma:

‹Toɠa yɛsu ziiɠaawanai zu eyɛsu ɠɔ ɓaa?

Toɠa naama vaa wanai makɛsu dàalɔɠɔma yeenɔpɛ ɓaa?›

Wɛlɛ, naa ɠa è bosu,

kɛlɛ è la ɓesu faa ɲɔu ɠɛɛ vai ʋa,

è vɔɔnɛ ba nɔ kpaan!»

Izilayɛle é ga wooʋalada nui,
ta Zuda é ga woovele nui

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà, masagi Zoziase ná-siɛgi zu: «È naa ʋɛtɛga, nii wooʋalada nui Izilayɛle kɛai? Tɔungi é ɠɛni liizu gize wolaiti bu, ta gulu wolaiti, é ɗa koloɠologi ɠɛ ná. 7 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: ‹Kpega ʋoluma ga niima vaiti pɛ kɛ, toɠa ɠalesu ma, é ʋa pɔ̀.› Kɛlɛ é la ʋaani ʋolu. Ná-seelai Zuda, woovele nui, naa kaani. 8 Anɛɛ ni gè vului ɠoloɠologɛ gi yɔɠɔzu gá wooʋalada nui Izilayɛle, gè vulu zaa zɛʋɛi ve zea, tɔɔzei ná-wɛɛnziɛgiti faa ʋa, niiti é ti woni, ná-seelai Zuda, é ga wooʋalada nui, naa la luani ɲɛgɛlɛin, é liini, é ɗa koloɠologi ɠɛ ɓalaa. 9 Izilayɛle zooi ɠɔzɔa ga siɛ ʋele ɲɔi, é wɛɛnziɛgi ɠɛa ta kɔɔɠɔ ganigiti ti ga kɔtuiti ta guluiti. 10 Naa pɛ kɛɛʋɛ, Izilayɛle ná-seelai, woovele nui Zuda, la ɠaleni ma, é ʋa ʋa pɔ̀ ga yii pɛ, kɛni dakɔlɔgi nɔ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Wooʋalada nui Izilayɛle zɔlegɛ é leʋe woovele nui Zuda ʋa. 12 Li, è zeze ga niima wooiti lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, è ɠɛ ma:

‹Ʋa ʋolu, wooʋalada nui Izilayɛle! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Gè la mɔ ɠaazu ɲɔu loga è ʋa,

mazɔlɔɔ nà ga wooɠɛɠila nu,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

‹Gè la yɛga nà-ziiɠaawanai zu yeenɔpɛ.

13 Ɗa-vaaɠaazagiti kwɛɛ dɛɛ nɔ,

mazɔlɔɔ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI,

nà ɠa è wuzeɠeai dàalɔɠɔma.

È ɓizɛni adaʋɛ pɛ, gala kiligiti pɔ bɛ,

gulu wolai ma zii pɛ pɔ bɛ,

è la ɠɛni woiloni gòo ma,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

À ɠale ma, wo ʋa, kololala lointi

14 «À ɠale ma, wo ʋa, kololala lointi!»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Mazɔlɔɔ nà ɠa gè ga wo-Maliɠii.

Nà wo zeɠezu, gila taa wolai ta zu,

felegɔ pɛlɛyeɠei ta wu,

ga gè li ga woye Siyɔn.

15 «Nà totuɠɔiti feezu wo ya, niiti dàai ti la. Ta wo makɛ ga keleɠelegi ta ɠimalai. 16 Siɛgi zu wo ɠaawɔɔlɔzu la zooi ɠa, wo mɔin gola, naama voloiti su, nu la mɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-minazeɠe kesui ná-faa woga, nu la mɔ ɠisiaa su, ma ɠisiɛi la mɔ loa nu ʋɛ. Po ge la mɔ ʋua nu ʋa, ta nu la mɔ taɠili kpɛtɛa,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 17 «Naama ziɛgi zu, Zeluzalɛme laasei ka ʋɛɛ ga ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-masa kpɔkpɔgi›. Zii ɠiligiti kpein ta ɠaalɛ ba ná Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu. Ti la mɔ ɠaaɓaa ti ʋa vɔɔnɛ faa ɲɔu ɠɛɛ vai ʋa. 18 Naama ziɛgi zu, Zuda nuɓusɛiti ta ɓɔ Izilayɛle nuɓusɛiti ba, ti zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ yooi zu, ti li ʋɔɔma naama yooi zu nii gè feeni ti-mɛmɛwolani zea ga tɔnɔ.

19 Nɛ̀i gè ɠɛni ɠɛɛzu ma:

‹Gè ɠɛni pɔ gè wo zo eɠɛ doun zunuiti!

Gè ɠɛni pɔ gè zou ʋagɔi ve wo ya,

gè zou ve wo ya ga wɔnɔ,

nii fizɔgai ti pɛ ba ziiti saama.›

Gè ɠɛni ɠɛɛzu ma ɓalaa: ‹Wa tòli ga Kɛ̀ɛ,›

wo la zeɠea pòlu eyɛsu ɠɔ.

20 Ungo, eɠɛʋelei anzanui a ɗa sinigi ɠaaʋɛɛ la,

ʋele ɠana wo gàaʋɛa la, Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 Kpee wooi ɠa mɛnisu gizeiti ma,

Izilayɛle lointi ta-wɔlɔ wooiti be, ta ta-maanɛɛnɛ wooiti.

Mazɔlɔɔ ti ti-ziɛ ʋeleiti ɲɔuɗa,

ti yeemani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ta-ƓALAGI.

22 «À ɠale ma deɠɛmu, kololala lointi,

nà wo ɠɛdɛ, gè wo ɠula wa-ɠaka faiti su.»

Gaaɠalemai GALA pɔ bɛ

«Giya ɠaa, giya ɠaa, gi ʋa ʋolu è ʋɔ,

mazɔlɔɔ ɗa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI!

23 Ungo, gi ɓeni ɓɔɠɔ ʋa ti gi yaava,

zii ɠiligiti ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti faa zu gizeiti ma,

gi ɗa zɔngɔi wo gizeiti ma.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI ɠa é ga Izilayɛle ná-kizogi.

24 Kaite gi ma loungoyai zu,

kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai gi zɔlɔɔ nuiti sɔlɔɔ ganiiti koloɠoloni,

ta-logani goiti ta ta-logani wolaiti,

ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti.

25 Gá laazu gá-unfegi zu,

gá-unfetalai ɠɛa ga gá-ʋɛɛmazeɠei.

Mazɔlɔɔ gi kotoi ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI laalɔɠɔma,

giya-o, gi-mɛmɛwolani-yo,

é lɔɔzei gi ma loungo ziɛgi zu ma, eyɛsu za.

Gi la woiloni Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI wooi ma.»

4

1 «Izilayɛle, ni ɗa ɠalena ma ʋolu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

«ni ɗa ʋa ʋolu pɔ̀,

ni ɗa ɠɛlɛ ɗa-ɠɔzɔba ɠɔɔɠɔ ganigiti ba,

è mina ɗa ga leʋeteʋe,

2 ni ɗa konai wo ga:

‹Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua,›

ni ɗa kɛɛna, è ziɛ ga gaamai, sɔledai zu, ta telebodai,

zii ɠiligiti ti ɠilagilagiti ta tuyai loo ɓɔɠɔ ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi zu,

ti naa ɠɛ ga ta-ɓɔɠɔ maamusɛi.»

3 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa

Zuda nuiti ma ta Zeluzalɛme ma:

«À kpala niinɛi ma wozai wo,

à ɓe ani zuwui vazasu kpolo ɠaingiti saama.

4 À ɓɔɠɔ ɲade Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

à valibo wo-yiimaʋɛ,

Zuda nuiti ta Zeluzalɛme zei wo nuiti.

Mazɔlɔɔ ni naa laade,

nà-ziiɠaawanai ɠa yeizu eɠɛ abui, è galai wo,

nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa paa,

tɔɔzei wo-ziɛ ʋele ɲɔiti ba.»

Toomai é ʋaazu
é zeɠe ga lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ

5 «À zeze ga nii Zuda yooi pɛ su,

wo bo, é mɛni Zeluzalɛme ná pɛ:

‹À bo! Wo puʋugi vɛ zooi zu ná pɛ!

À kpeei loo, wo wooɠula la gola, wo ɠɛ ma:

À ɠaalɛ ba, ade li taa wolaiti su, siɠigi ti ma!›

6 À poogi ɠaalɔ Siyɔn letema ʋelei,

à ʋela, à mina lo pa!

Mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga maanɔɠɔi,

é zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,

ta kidaaʋili faa zuɠoloɠolo golai.»

7 Zalai vologa ná-ada maalɔɔɠuai,

zɔi é ziiti suɠoloɠolo su, é ʋilɛni pelei ma,

é ɠulaa seizuʋɛ ga é wa-yooi ɠoloɠolo,

ga é wa-laa wolaiti koloɠolo, é ti zuɲakai yɛ.

8 Naa ɠa é ba, à saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba,

à gɔlɔi wo, wo ɓɔɠɔ maawɔin!

Mazɔlɔɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai la zeɠezu ade maala.

9 «Naama volo ná, masagi iɲɔ ka leʋe,

kundiɠiiti ɓalaa, zalaɠa ɠula nuiti ta ɓala,

GALA goo wo nuiti daa ɠa vɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

10 Gè ɠɛni ma: «Ee, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI,

è niima nuɓusɛiti yaavaa, ta Zeluzalɛme!

È ɠɛ ma: ‹Wa ziilɛigi zɔlɔɔ!›

Tama boɠa zɔkpɔi ɠa é laani gi-ɠɔdaʋɛ.»

Ti zili nuiti ti ɠulazu adaʋɛ pɛ

11 Názu Maliɠii ɠa ɠɛ nuɓusɛiti ta Zeluzalɛme ma:

«Fiilɛ ɓadii ɠa zeɠezu teʋebai zu ada ɠaaɠoozagiti,

é ʋa, é ʋu nà-nuɓusɛiti ma.

Fiilɛ go la de, nii nu a zoo nɔ é molo ɠaavɛɛ la.

12 Toɠa ga fiilɛi nii sɛbɛi wɔɔlɔai gola,

é ʋaazu, é zeɠe miná nà-devei zu.

Niizu nà ɠa gè tukpɔi laalɛɛzu ti wu.»

13 Sili nui ʋɛtɛ, é lɛɛzu eɠɛ tonaɓiingiti!

Ná-kɔɔɠɔ wotoloiti kɛɛʋɛ eɠɛ tɔngɔlɔ fiilɛi,

ná-sooiti feɠagɛ ɓɔɠɔ ma, é leʋe koɠɛiti ba!

Gi maanɔɠɔa, gi ɠoloɠologa!

14 Zeluzalɛme, yii maagba, è ná-faa ɲɔiti kpeteʋe ba, ɗa ɠizo.

Siɛgi ɓɛgele ɠa è kɛɛzu zeini kisiɛ ɲɔi zu?

15 Woilo wooi naa ma, é zeɠezu Dan yooi zu,

toɠa maanɔɠɔi ma vai wosu.

Toɠa wosu, é zeɠe Efelayime ɠizeiti ma:

16 «À bo nuɓusɛiti kpein ma, wo Zeluzalɛme loo ɠisu:

‹Nu ɲɔiti ta ga maaɓuɠa, ta ʋaazu,

ti zeɠe zooi ná zu, ʋɛ ná maaɠoozaai.

Ta kpeei loozu Zuda laa wolaiti daalɔɠɔma.

17 Ti latigɛ Zeluzalɛme ma, eɠɛ kpalagi makɛ nuiti,

mazɔlɔɔ nà ɠa ti wuzeɠeai dàalɔɠɔma,› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

18 «Naa kpein ka ɠɛɛzu ga ɗe, Zeluzalɛme,

tɔɔzei è-ziɛ ʋeleiti ba, ta ɗa-ɠɛɛwotiiti.

Ɗa-nu ɲɔulai ma ɠulanumai ɠana,

anɛɛ ni gaawanaʋɛ, toɠa yeizu

eyɛsu é lo è-yii ʋa.»

Zelemi yiiɠoloɠolo fai
é lo zooi ná-maanɔɠɔi ʋa

19 Ee, kòozuʋɛ ɠa tàɓazu!

Nà laaʋoesu ga taɓai.

Zìi ɠa doɠazu gola.

Gè la zooga gè ʋa maaɠɛ kpɔ.

Gè puʋugi wooi mɛnini, ta kɔɔɠɔ ɓeei.

20 Toɠa wosu ga: «Faa zuɠoloɠologi! Faa zuɠoloɠologi!»

Mazɔlɔɔ zooi ɠoloɠologa ɲɛgɛlɛin.

Gaamago nɔ, nà-pɛlɛiti ti ɠoloɠologa,

sèizuʋɛti gaaʋala ba.

21 Nà yɛsu kɔɔɠɔ ʋoogiti kaazu,

gè ɗa puʋu gooi mɛni eyɛsu yeelɛ?

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Ungo, ɠi ge la nà-nuɓusɛiti ma, ti la kwɛ̀ɛ.

Ta ga ɠimalala lointi.

Ti ʋalagɛ ɠigi ma.

Ɠigi ɠa ti ma nɔ ga ta ɠɛna faa ɲɔi ɠɛa.

Kɛlɛ ti la faa ʋagɔi ɠɛɛ ʋelei ɠwɛɛ.»

23 Gè wɛlɛa eteai ʋa,

wɛlɛ, kɛʋele ɠila ge la ba, suɲakai ʋe.

Gè wɛlɛa geeɠɔlɔgi ʋa,

ná-wozakalagiti ti loa ya.

24 Gè wɛlɛa gizeiti ba,

wɛlɛ, ti ɲiikpiga,

gize goiti kpein ta balizu.

25 Gè wɛlɛ, gè pɛtɛ ga nuɓusɛi ɲɛɛlɛa,

ta wɔniiti kpein ti ʋelaa.

26 Gè wɛlɛ, gè pɛtɛ ga zooi é ɠɛni ga gulu ɓelei,

é ɠɛa ga teʋebai suvɔai.

Taa wolaiti ti pɛ ti woloa Ɠɔoɠɔ GALAGI luɠɔ,

tɔɔzei ná-ziiɠaawana wolai ʋa.

27 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Eteai pɛ ge ɠoloɠologa,

kɛlɛ gè la koloɠolosu mɛtu.

28 Naa maaʋele ma, eteai ɠa ɠɛ gaazuɗɛʋui zu,

geeɠɔlɔgi é maazuʋɛ, su ɠa ɓidi,

mazɔlɔɔ gè boga.

Gè deveʋɛ fɔɔn, gè la ɠalega ma ʋo su.»

Ziizoolɛi

29 Soo ɓulugiti ta mɛɛn ʋili nuiti maalugi mɛnigai ma,

taai pɛ ge ʋelani, ti ɗa lɔ dɔɓɔi zu,

ti ɗa lɛ fasa wolaiti ma.

Taai pɛ suwoga, nu nɔpɛ ge la mɔ ná.

30 Zeluzalɛme, taa wolai è ɠoloɠologa, leeni ɠa è kɛɛzu?

Ɗa ɓɔɠɔ maaɠilizu ga seɠe ɓɔigi,

è zanu balaiti dɔ yeeiti ba,

è ani lɛigi ziɛ è ɠaazu ɠɔpoluʋɛ.

Ɗa ɓɔɠɔ ʋasu wafuun nɔ.

Ɗa-wɛɛinti ti è wɔinzeɠea,

ti wɔinʋɛ ga ti è ʋaa.

31 Mazɔlɔɔ nà kpala gooiti mɛnisu,

eɠɛ anzanui doun zɔlɔɔ koozuwanai ba,

eɠɛ koozuʋili kpeeiti, doun zɔlɔɔda mɔungi zu.

Kpee wooiti be Siyɔn anzanu loin toozu.

Toɠa zikɔzu, é ɗa yeeiti tɛ geezu, é ɠɛ ma:

«Màanɔɠɔa, nà ga za nu ʋaa nuiti zea!»

5

Sɔle nu ɠila kpalaa ge la
Zeluzalɛme taai zu

1 À ziɛziɛ Zeluzalɛme taazuʋɛ ná pɛ,

wo wɛlɛ, wo gaazaɠa bo pɛ,

wo wɛlɛ adaʋɛ pɛ,

ni nu ɠa ná, é ɠɛ ɠila kpe, nii é ziɛzu ga sɔledai,

é ɠaaɓaazu é ɠɛ ga lada nu,

naazu nà Zeluzalɛme taai tɛi maavaayɛ.

2 Anɛɛ siɛgi zu ti ɠɛɛzu la:

«Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua,»

gaaʋɛɛ ɠonai ɠa ti bosu.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii è wɔinɗai la, naa ɠa é ga wooɠɛɠiladai.

È niima nuiti doɠani, kɛlɛ ti la gaaɠaani.

È ɠɛni pɔ è ti undaaʋili, kɛlɛ ti ɠɛlɛni tɛnɛ gooi ʋa.

Ti ɠaazuʋɛ ɓaani, é leʋe fasai ʋa.

Ti ɠɛlɛni ga ti-ziɛ ʋelei maa mina valibo.

4 Gè ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma naazu:

«Doungo vaa nɔ ɠa ga nii, ta faiti kɛɛzu ti la gaaɠaazu.

Ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pelei ɠwɛɛ,

ɓaa ta-ƓALAGI ná-deveiti.

5 Nà li niina leɠa totuɠɔiti pɔ pelei,

gè ɓɔɛ ti ʋɔ,

mazɔlɔɔ tiya ɠa ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-pelei ɠwɛɛ,

ta ta-ƓALAGI ná-deveiti.»

Kɛlɛ ti kpein ti unbawului zuɠaleɠaleni ʋɔɔma,

ti galuiti kpein suleʋeleʋeni.

6 Naa ɠa é ba, zalai ɠa ɠulazu dɔɓɔi zu, é laalɛ ti wu,

zuluɓui zeɠe nɛmɛi zu, é ti ʋaliʋali ga.

Kɔii ɠa lɔɔɠuzu ta-laaloaʋɛ,

zɔiti ta ɠulana ná ʋa, é náti bali ga.

Tɔɔzei ta-lɔ koloɠologiti bo da mɔinɗa,

ta-yaavai zu ɠa liizu nɔ ga wɔɔlɔa kenein.

7 «Naa pɛ poluma, Zeluzalɛme,

nà zoo nɛi gè è maavaayɛ leeni ma?

È-leaiti ti ɠɛlɛa bà, ti ʋilɛ zɛɛ ɠalagiti polu,

ti ɗa naati ta-minazeɠegiti bo.

Nii kpein maanɛɛni gè kɛ ti ʋɛ, gè naa ɠɛɛni,

kɛlɛ ti wɛɛnziɛgi woni,

ti ɠaalɛ ba koloɠolo anzanui ná-pɛlɛi wu.

8 Ta ga gaazulɛɛ zooiti, ti laamiizu ga pagɔ,

ti ɠilagilagi ɗa zikɔ seiɲɔɠɔi anzai ʋolu.

9 Gè la wuzeɠea ti laalɔɠɔma naa maaʋele ma ɓaa?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Gè la nɔ̀nɔ ʋotokula niima zii ɠɛɠalai ma ɓaa?

10 À lɛ, wo nà-leezɛn ɓelei ɠoloɠolo,

kɛlɛ à mina ti pɛ suwuɠaaleʋe.

À ma ɓekegiti teʋe ba,

ti la ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ.

11 Mazɔlɔɔ Izilayɛle masadai ta Zuda masadai ti yàavaʋɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Kɛlɛbai ma lɔnɔgi

12 «Ti ɠɛlɛni bà, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ti ɠɛni ma: ‹Zobo nɔpɛ ge la bɛ!

Maanɔɠɔ la zeelia gi ma,

gi la kɔɔ ɠa ga ɠaazu, ɓaa pului!

13 GALA goo wo nuiti tɔnɔi, ta nɔ ga fiilɛiti,

GALA goo ɠila kpalaa ge la veeni ti ya.

Maanɔɠɔiti ti ti ma vaa wosu, naati ti la ti unma!› »

14 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Tɔɔzei wo naama wooi woga,

nà dàawooi ɠɛɛzu è-laaʋɛ eɠɛ abui,

gè niima nuɓusɛiti kɛ ga gului

nii ma abui a ti ɠala.

15 Ee, Izilayɛle nuɓusɛiti, nà zeɠezu ga zii ɠili ɠoozama,

gè ʋaa la wo laalɔɠɔma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Zii ʋe nu la vɔniga ma eyɛsu pɛ,

zii ʋe é ná kaite,

zii ʋe wo la daawoo ɠwɛɛ,

ta wo la kpɔɛ wooiti gaaɠaazu.

16 Ta-mɛɛn ʋuu ɓɔlɔi ɠɛɛʋɛ eɠɛ kabayeɠei daalaogai,

ti pɛ ta ga kɔɔɠuluɓaiti.

17 Zii naa ɠa wa-molo mɔɔiti koloɠolo ta wa-laamianigiti,

toɠa wo-loun zunuiti undaaʋili ta wo-loun anzanuiti,

toɠa wa-logani goiti ta ma wolaiti undaaʋili,

toɠa wa-leezɛn ɓeleiti koloɠolo ta wa-ɠooleɠoole guluiti,

kɔɔi ɠa wa-laa wolaiti koloɠolo niiti siɠigi ti ma, ti ga wa-ɠitogi.

18 «Kɛlɛ anɛɛ naama voloiti su, gè la wo-ma zuwu ɠaaleʋea ɲɛgɛlɛin,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 19 «Ni gaazaɠa ga wona ga: ‹Leeni vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI nii kpein kɛɛzu ga adeye,› ɗa ʋe, Zelemi, ɗa gooɠaaʋotegi wo ga: ‹Wo ɠɛlɛni tɔun ba, wo ɗa boti ɠɛ gala kiligiti bɛ wo ɓɔɠɔ yooi zu. Zenɔ ɠana, wa botii ɠɛ la wɛɛinti bɛ zou ɠili su, é la ga wa-you!› »

Ni GALA ná-zobogi la ɠwɛɛni

20 «Niima wooiti ti wo Zakɔɓe mavofodaiti ma,

é wo Zuda yooi zu ná pɛ:

21 ‹À woilo nii ma, ɠimalala nuɓusɛiti, ti la ɠeleɠeleni,

ti-ɠaazuʋɛ ɠa ti ʋa, ti la wozaɠaa,

ti-woiyeɠei ɠa ti ʋa, ti la faa mɛniga.

22 Wo la unfesu mà ɓaa?

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Wo zasu la ɓalizu, wa lona gàazu,

nɛ̀i gè ɲaɠaegi ɠɛai ga kpoloɗɛi ɠwɛgi?

Kpelagi ɠana eyɛsu ɠɔ é la ɓudɛa maazu.

Toɠa ɗa ɲiikpi, kɛlɛ zobo ge la bɛ, é ʋa li ada ɠili,

ma lakpatakpagiti tugi ɠa ɗa ɠula,

kɛlɛ ti la lia ada ɠili nɔpɛ.

23 Niima nuɓusɛiti, kololala yii ɠa é ti ɠoozu, ti ɓakagɛ,

ti ʋoluazoga, ti li.

24 Ti la bosu yiimaʋɛ ga:

Ade lua Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ada-ƓALAGI,

toɠa ɗa tonai ve ade ya ma yeeɠɛɠalai ma,

samai ta foɠo undaaɠulazuʋɛ,

é dɔɔɠɔiti makɛ ade ʋɛ molo leʋe vai ma.

25 Wa-vaaɠaaza golaiti ka ti gaaʋalaga naa pɛ ba,

wa-ɠotoiti ka ti wo ʋalaga niima ani ʋagɔiti ma.

26 Mazɔlɔɔ nu ɲɔiti ta nà-nuɓusɛiti saama,

ti ɗa gaaʋɛɛnɛgi wo, eɠɛ nui é balii zeizu,

ta tumɔi zeizu, ti nuiti so su.

27 Ta-ʋɛlɛiti daavegɛ ga yaava aniiti,

eɠɛʋelei wɔni laɠagi laavegai la ga wɔnii.

Naa ɠa é kɛa ti ɠɛa ga zobobɛ nuiti ta kpɛtɛ nuiti.

28 Ti wɔɔlɔa, ti wulɔ,

kwɛ ge la ta-vaa ɲɔu ɠɛɛ vai ʋa.

Ti la tukpɔi ɠaaleʋezu ga telebodai,

ti la podoun maalobosu,

ni naa laade, naati ta la ɓɔɠɔ zɔlɔɔ,

ti la bala nuiti maalobosu.

29 Gè la wuzeɠea ti laalɔɠɔma naa maaʋele ma ɓaa?

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Gè la nɔ̀nɔ ʋotokula niima zii ɠɛɠalai ma ɓaa?

30 « ‹Maalua vaiti ta tɔɠɔ ɠoloɠolo faiti ta ɠɛɛzu zooi zu.

31 GALA goo wo nuiti ta zɛɛ ɓɔɛiti nɔ wosu.

Zalaɠa ɠula nuiti ti zei ti unda ga ta-zobogi.

Nà-nuɓusɛiti ti naa nɛɛ ʋɛ gola!

Leeni ɠa wo ʋaazu kɛɛzu zooi ná-ʋelela ʋele vai zu?› »

6

Maaɠonɔɔgi Zeluzalɛme zo fai zu

1 Ɓɛnzamɛn nuiti, à ʋela, wo ɠula Zeluzalɛme ʋa!

À puʋugi vɛ Tekoa!

À poogi lɛ geezu Ɓɛte-Kelɛme maazu!

Mazɔlɔɔ maanɔɠɔi ɠa ʋaazu,

é zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,

maanɔɠɔ zɛbɛlɛ gola ʋe.

2 Gè koloɠologa, Siyɔn anzalopoi, pagai, zaalamai!

3 Nuiti ta ʋa pɔ bɛ eɠɛ baala makɛ nuiti,

ta-ʋaala kpulugiti ti ti ʋolu,

ta ta-ɠɔɔlaaɠaiti to daalɔɠɔma maaɠoolii zu,

ti ɠilagilagi ta-ɠuɠuiti ti ná,

ʋɛ ta li ga ta-ɠɔɔ ɓulugiti ná.

4 Ta zezezu, ti ɠɛ ma: «À ɠɛʋele ɓɛtɛ,

ade kɔɔi ɠɔ daalɔɠɔma!

À wuzeɠe, ade so folo gaalɔgai zu.

Ade maawɔinɗa, tɔɔzei foloi daa,

kpɔkɔ niinigi zuwɔɔlɔa.

5 À wuzeɠe, ade so ga kpidii,

ade ná-pɛlɛ ʋapagiti golo.»

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«À ná-gulu wolaiti pɔ,

wo sasai ɠooli Zeluzalɛme ma,

taa wolai maanɛai ga maaɠolo,

tɔɔzei faa ɲɔi ʋa é ɠɛɛzu su.

7 Eɠɛʋelei kɔlɔyeɠei a ɗa ziɛi ʋili da,

zekana é ná-faa ɲɔi ɠulazu la.

Kɛni tooma vai ta faa ɲɔu vai nɔ ɠa nu a ɗa mɛni ná,

yeenɔpɛ nu ɓɔlɔ vai ta nu maawana vai nɔ ɠa gè kaazu ná.

8 Va bu, è ʋa ɠima, ɗa ʋe Zeluzalɛme,

ni naa laade, nà ɓeteʋezu è ʋa,

gè è ɠɛ ga zooi koloɠologai, nu la su.»

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Izilayɛle mɔtai zɛgai, à naa volo ba,

eɠɛ leezɛn ɓelei ma ɠɔpɔgiti.

À yee leʋe mɔinmɔin leezɛn ɓelei ma ɠɔpɔgiti ga,

eɠɛʋelei kpele kɛɛ nu a ɗa kɛɛ la

siɛgi zu é ma waai ɠulazu la.»

10 Ɓɛ ɠa nà ɓɔɛ pɔ,

ɓɛ ɠa nà tɛnɛ, ti ʋa woilo gòo ma?

Ti woizuɓɔlɔʋɛ, ti la zooga ti ʋa ɠida faa wu.

Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI è-laawooi ɠa ti ya ga ɲɛɛvae gani nɔ.

Naa wɔin la ti ma.

11 Nɔ̀un tetema, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

dàavegɛ ga ɗa-vai ma yiiɠaawanai,

gè makɛ vai ma, naa ɠa kpɔ̀lɔzu.

«Kula yiima ʋɔɔma, è pu doungoiti ma taazuʋɛ,

ta buzeɠe niinɛgiti ti ɠaalɛai ba ti-ma ɓulugi.

Mazɔlɔɔ anzazinigi ta anzanui ta zo,

nu wɔlɔzaɠagi ta zɔi sii zuɠoozaai na,

naati ta zo ɓalaa.

12 Ta-ʋɛlɛiti ta ɠɛ ga nu ɠiligaa tɔnɔ,

ta-ɓalagiti ta ti-anzaiti ɓalaagi,

ungo, nà zeei wuzeɠezu zooi nii zu nuiti pɛ daalɔɠɔma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13 «Mazɔlɔɔ é zo ɓolomadɔɠɔiti ma, é li seizumaanɛgiti pɔ,

ta ti-ɓɔɠɔ lɔnɔgi nɔ ɠaiziɛzu,

é zo GALA goo wo nuiti ma, é li zalaɠa ɠula nuiti pɔ,

ti pɛ ta ziɛzu ga yaavai.

14 Ta nà-nuɓusɛiti ta-ʋalai ɠaaʋɛ nɔ zalezu,

ti ɠɛ ma: ‹É zolooga ga pagɔ, ti pɛ ti zolooga su,›

tama faiti tanɔpɛ ge la liizu ga pagɔ.

15 Ta unfesu nɛi ɓaa ga kɔzɔba vaiti ti ɠɛɛni?

Unfe ge la ti ma tago pa,

ti la vɔlɔ zooga ti ʋa unfe.

Naa ɠa é ba, ta loo ʋɔɔma, ta zɔiti ti loozu,

ti ɓezeɠele naama yeeɠɛɠalai zu,

yeei ge ɠɛɛzu la ti ʋoluvaawo,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À lago lo dɛɛ pelei zu, nii wo ziaai la,

à gwɛlɛi wo, wo gaazaɠa bo, é ʋilɛ faiti ba wo ziɛni ti zu.

Ɓɛgele ɠa é ga pele ʋagɔi?

Naa ʋolu à ziɛ la, wa dooɠo sɔlɔɔ ɓɔɠɔ ʋɛ.

Kɛlɛ ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma:

‹Ɓa-o, gi la ziaa la pɛ!›

17 Gè ada makɛ nuiti seiɗa wo zaama, ti ɠɛni wo ma:

‹À dama ga puʋu fɛɛ wooi!›

Kɛlɛ ti gaaʋoteni, ti ɠɛ ma:

‹Gi la woiloga naa ma!›

18 Naa ɠa é ba, ee, zii ɠiligiti, à woilo gòoi ma!

À ɠida bu, wo ɠɛ ga zeeleiti faiti su

ti ɠɛɛzu ti ʋɔ bɛ!

19 Zou, woilo!

Wɛlɛ naa ɠa gè ʋaazu ga maanɔɠɔi niima nuɓusɛiti pɔ,

ta-ɠisiɛ ɲɔiti sulɔnɔgi ɠana.

Mazɔlɔɔ ti la woiloni dàawooiti ma.

Ti ɠɛlɛni nà-tɔgiti ba.

20 Leeni ɠa gè kɛɛzu ga ansansegi

é zeɠezu Saɓa yooi zu,

ɓaa seeli kpaɠa maku nɛɛnɛgi é zeɠezu zooi zu ná maaɠoozaai?

Wa-ɠala zalaɠaiti maayo ge la bɛ̀,

wa zalaɠaiti ti la nɛɛni bɛ̀.»

21 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà ʋaazu kɔɠɔziɠa aniiti daazu niima nuɓusɛiti ta-ʋelei zu,

toɠa ɠɛɛɠɛiti too ʋɔɔma ta doun zunuiti,

ti-zeiɲɔɠɔiti ta ti-wɔɔlaiti ta saai zɔlɔɔ su.»

Ti zili nuiti daalɛɛ vai ti wu

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nuɓusɛiti ta ʋaazu,

ti zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi gila su.

Zii ʋe bɔɔlɔai gola é ʋilɛsu pelei ma,

é zeɠe zou ɓela ga.

23 Ta-zalaʋusuiti ta mɛɛinti gaalɛɛzu ta kpɛɛinti.

Ti zuɲɔuʋɛ, ti la maawɔinɠaa ɠɛa,

ti ɗa zɔngɔ eɠɛ kpoloɗɛi a ɠɛ zɔngɔzu.

Ta zeini sooiti kɔma,

ti zeiɗai kpasu eɠɛ nu ɠila kɔɔɠɔ vai ma

Siyɔn nuɓusɛi laalɔɠɔma.»

24 Gi naama wooi mɛnigai ma,

gi-yeeiti su ɠɛni yɔɔɠɛ,

maaɠilii lɔɔni gi ma,

taɓai gi zo eɠɛ anzanui a ɠɛna doin zɔlɔɔsu.

25 À mina li ɓalaɠai zu,

à mina li pelea zu,

mazɔlɔɔ nu ʋaa nuiti ta paai wosu ná,

maalua vaa ʋe mini-o-mini!

26 Nà-nuɓusɛiti, à saa wɔlɔ wo seɠei ɠili zaama,

wo ɠilikili zuʋui zu,

à ɠaalɛi eɠɛ doun ɠila saai.

À maawɔin wɔlɔ wuyei loo.

Mazɔlɔɔ faa zuɠoloɠolo nui ɠa ʋaazu ade ʋɔ ga kulafilibai.

27 «Wɛlɛ, Zelemi, gè è logɛ eɠɛ nui é kɔlui ʋɛtɛsu,

è nà-nuɓusɛiti poluɠula,

ɗa ʋaazu ti-ziɛ ʋelei ʋɛtɛsu, è kwɛɛ.

28 Ta ga nuiti ti ɓakagai, ti vɔɔnɛ,

tɔɠɔ ɠoloɠolo nuiti,

ti ɓaaʋɛ eɠɛ kɔlu ɓɔigi ta kɔlui,

ti pɛ ta ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti.

29 Fuulɛi ɠa ɗa ɓokolo, é fiilɛi ʋu,

kena kpui ɠa ɗa ɲɛɛlɛ abui ɠa.

Kɛlɛ wafuun faa ɠa kɔlu ɠaawuun nui a ɗa kɔlui ɠaawuun da,

ma ɲɔi kpein ge la ɗa ga ɠula ba.

30 Ta loli ga walii maayo ge la laani,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ti maayoseɠea.»

7

Zɛɛ ladalai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI devei veeni Zelemi ya 2 ga é lo nu lɛɛzuʋɛ GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é keela wooi nii wo: «Wɔiti kpein wo ga Zuda nuiti, wo lɛɛzu ga nu lɛɛzu ʋelei tɛi, ga wo nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma. 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹À wo-ziɛ ʋeleiti ta wo-zɔgiti maavalibo. Naazu, nà wo yɛ ná, wo wa-eteai ziɛ adaʋɛ tɛi. 4 À ɓe ʋoluzeizu yaava ɓɔɛi naa ʋa ga: Ʋɛ ɠa ná ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi! 5 Ni gaamazu wa wo-ziɛ ʋeleiti ta wo-zɔgiti maavalibona, wo tukpɔiti gaaleʋe ga telebodai kpɔɛ nu felegɔiti zɔɠɔzu, 6 wo ɓɔɠɔ zo wo mina wɛɛn wɔinzeɠe, ɓaa podoin, ɓaa poanzai, wo ɓe sɔbalala nuiti paa vai ʋa ʋɛ, wo ɓe ɠilizu gala kiligiti ba, wo ɓɔɠɔ maanɔɠɔ vai zu, 7 naazu, nà wo yɛ ná, wo wa-eteai ziɛ niima yooi zu, nii kaite gè feeni wo-mɛmɛwolani bɛ eyɛsu ɠɔ.

8 « ‹Kɛlɛ wɔun, wa ʋoluzeizu yaava ɓɔɛiti ba, niiti ti la faa nɔpɛ paa wo ma. 9 Leeni ʋe mu! Wa unmai wosu, wo nuiti paa, wo wɛɛnziɛgiti bo, wo zɛɛ minɛiti seɠe, wo ansansegiti kula ga zalaɠai Ɓaale ʋɛ, wo nɔkɔ gala kiligiti bu, niiti wo la ɠɛni ti ɠwɛɛ! 10 Naa ʋoluma, wa ʋaazu niina, wo lo gàazuʋɛ niima ʋɛlɛi wu, nii feai bɛ̀, wo ɠɛ ma: Gá ziilɛigi zu! Kɛlɛ kɔzɔba vaiti kpein ka wo kɛɛzu! 11 Toɠa wo ɠaazu ga toosu nuiti ti-lɔɔɠuzuʋɛ ɠa ga pɛlɛi niigi dàaseigi wosu ma? Nà ɓɔɠɔi ʋele ɠana gè kaazu la,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

12 « ‹À li lɛɛ dɛ Silo, ʋɛ ná ɠɛni ga sèizu ɲadegai, wo ná ʋɛtɛ, ʋelei gè náʋɛ zogai la, nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti ta-vaa ɲɔiti maaʋele ma. 13 Niizu, tɔɔzei zekana wo ziɛzu la, gè boni wo ma, gè la looɠoni bo fai ʋa wo ma, wo la woiloni, gè wo lolini, wo la sulooni,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, 14 « ‹naa ɠa é ba, pɛlɛi nii feai bɛ̀, pɛlɛi nii wo ɠigi logai ba, niima adaʋɛ gè ná veeni wo-ɠɛwolani bɛ ta wa ɓɔɠɔi, nà sosu eɠɛʋelei gè Silo zoni da. 15 Nà wo ʋilisu ya, wo maaɠooza bà, eɠɛʋelei gè wo-ɠɛɛleaiti pilini ya la, Efelayime nuɓusɛiti.› »

Maanɛɛnɛi GALA ge la ɗa ga woilo ma

16 «Ɗa ʋe, Zelemi, mina niima nuɓusɛiti maavaa laazeeli mà, mina fali wo, è mina maanɛɛnɛ woo laazeeli mà ta-vaa zu, mina ti-maaʋee ve bɛ̀, mazɔlɔɔ gè la woiloga è-woo ma ɲɛgɛlɛin. 17 È la naa ɠaazu ɓaa, niiti ti ti ɠɛɛzu Zuda laa wolaiti su, ta Zeluzalɛme taazuʋɛ? 18 Dointi ta koʋii ɠalezu, ɠɛɛɠɛiti ti abui ɠaazo, anzanuiti ti ɓulu vukɔi ɠaayɔ, ti gatoiti kpɛtɛ, ti kɛ ga Geezu Anzanu Masagi* ɠɔɔi. Ta dɔɔi ɠulazu ga puya zalaɠai gala kiligiti bɛ, nii a kɛ ti zìi ɠoloɠolo. 19 Nà ɠa nɛi ti zìiɠoloɠolosu ɓaa?» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Tiya ɓɔɠɔi laade nɛi ɓaa ti ɓɔɠɔ unfesu? 20 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà-ziiɠaawana wolai ta nà-ziiɠulagi ɠa yeizu niima adaʋɛ ma, é zeeli nuɓusɛiti ma ta suaiti, é zeeli guluiti ma dɔɓɔi zu ta zooi ʋaalɔnɔgiti pɛ. É ɠɛ eɠɛ abui nii é la zaa pɛ.»

Zii nii é la woilosu ná-GALAGI woo ma

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: «À wa-ɠala zalaɠaiti kpɔ zɔɔma zalaɠaiti ba, wo ma zuaiti mi! 22 Mazɔlɔɔ gè wo-mɛmɛwolani kulaai ma Ezipete yooi ʋa, gè la ɠɛni ɓɔɛni ti ʋɔ, gè ʋa deve ve ti ya ɲɛgɛlɛin, é ʋa ʋilɛ gala zalaɠaiti ta zalaɠa ɠiligaa ʋa. 23 Kɛlɛ wɛlɛ devei ʋa nii gè feeni ti ya: ‹À woilo gòoi ma, nà ɠɛ ga wa-ƓALAGI, wo ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti. À ziɛ ga pelei naa pɛ nii gè wo leveai la, naa ɠa a kɛ wo undaanɛɛ.› 24 Kɛlɛ tiya ya, ti la ɠɛni woiloni, ti la wooiti daalaoni. Kɛlɛ ti ziɛni ga tiya ɓɔɠɔi ti yiima vaiti nɔ, ta ti ɠisu vaa ɲɔiti nɔ. Nii mu ta kɛ ga ti ɠaaʋote mà, tɔun ti ʋoluaveni bà. 25 Kaipa voloi wo-mɛmɛwolani ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa, eyɛsu niizu, gè nà-botiɠɛ nuiti teʋeni wo ma, GALA goo wo nuiti, folo-o-folo dooɠo ge la ba. 26 Kɛlɛ ti la woiloni gòo ma, ti la wooiti daalaoni. Ti ɠɔgiti toni ga, ti faa ɲɔi ɠɛ, é leʋe ti-mɛmɛwolani tɔnɔi ʋa.

27 «Zelemi, ɗa niima vaiti pɛ bosu ti ma, kɛlɛ ti la ʋaazu è-wooi zosu. Ɗa wooɠulazu ti ma, kɛlɛ ti la è wooɠaaʋotega. 28 Naazu, ɠɛ ti ma: ‹Wa ga ziiti ti la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta-ƓALAGI, ti ɠɛlɛzu tɛnɛ gooiti ba. Wooɠɛɠilada la mɔ wo zaama, é ɲɛɛlɛa wo-laawooiti su.› »

Maaɠolo ʋɛtugi zu

29 «Zuda nuɓusɛiti, à wɔungi ɓuye,

nii é è ɠalivaa vai lɛɛzu, wo pili ya.

Wo lɛ gizeiti ma, wo ɗa gɔlɔi wo!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wo wɔinzeɠea,

é niima yeeɠɛɠalai ma nuɓusɛiti daaʋiliga,

tiya ɠa ti ziiɠula vai ɠɛa.»

30 «Mazɔlɔɔ Zuda nuiti ti wànama vai ɠɛa,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Ti kɔɔɠɔ gani ɠɔzɔba vai zeini pɛlɛi wu feai bɛ̀, ti kɔzɔa. 31 Ti zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛʋɛ Tofɛte, Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu, nii a kɛ ti ɗa ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti kɛ ná ga gala zalaɠaiti. Tama kaipa gè la ɠɛni naama leve veeni, naa la vɔlɔ ɠɛni ʋilɛni nà-kisiɛi zu.

32 «Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu, yeei niima adaʋɛ la mɔ loliga la ga ‹Tofɛte› ɓaa ‹Ɓɛne-Ɠinɔme Ʋɛtugi›, kɛlɛ ‹Nu Ʋaa Ʋɛtugi›. Nuiti ta ɗa poomaiti maaɠulu niina Tofɛte, ada ʋalagi maaʋele ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 33 «Niima nuɓusɛiti ma ʋoomaiti ta ɠɛ ga daamianigi wɔniiti bɛ, ta dɔɓɔ zuaiti, nu nɔpɛ ge la ti ɓɛa. 34 Zuda laa wolaiti su ta Zeluzalɛme taazuʋɛ, nà pele ɓesa fɛti ɠula zɔngɔ wooiti tuɠɔ, naa ʋɛɛ koozunɛ ɓain gooiti ba ta seipɛlɛla nu niinɛi ta-wuyeiti. Mazɔlɔɔ zooi ɠa ɠoloɠolo ɲɛgɛlɛin.»

8

Nuɓusɛiti ta-ɠaazuɠolei

1 «Naama ziɛgi zu, ta Zuda yooi zu masagiti ma ɠaeiti kula kabaiti su, ta ta-ɠundiɠiiti ma ɠaeiti, ta zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔiti, ta GALA goo wo nuiti tɔnɔiti, é ʋɛɛ Zeluzalɛme taaʋeaiti tɔnɔiti ba,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 2 «Ta ti ʋu, foloi ta alugi ta somideɠa ɓulugiti ti ɗa volo ti ma, niima nuiti ti naati nɛɛni ʋɛ, ti ɗa ti lɛbi, ti ɠilini ti ʋa, ti ɗa ti ɠaiziɛ, ti ɗa maayei ti ʋɛ. Ti la ti ɠaalɛa ba, ti la ti maaɠulua, ta ɠɛ ga kpoɠa pɔlɔi zooi ɠa. 3 Niima nuɓusɛi ɲɔiti saama, mɔtai niiti ta yɛ vulua, naama adaʋɛti kpein gè ti vazasu náti, ta yiimazeɠe ga saai é leʋe zɛnvui ʋa,» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Ɠimala wafuungi ta ɠimala ɠitei

4 «Ɗa nii wo ti ma, ga

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹Nui a loona,

é la mɔ ɗa ga ɓaɠaga ʋolu ɓaa?

Nui a zeɠena pelei ʋa,

é la mɔ ɠalega ma, é ʋa ʋilɛ ma ʋolu ɓaa?

5 Naazu leeni vaa zu Zeluzalɛme nuɓusɛiti ti ziɛzu ga pele ɲɔi?

Leeni vaa zu ti goizuɓɔlɔi ɠɛɛzu ta-ʋele ɲɔi ma?

Niima nuiti giliʋɛ gola ta-ɠala wafuungiti ba,

ti ɗa ɠɛlɛ ga ti mina ɠale ma mà ʋolu.

6 Nà ɠidaazu bu, gè woilo naa ma nii ti bosu,

gè la gaama ɓɔɛ ɠila kpalaa mɛnini!

Tanɔpɛ ge la zeɠezu ná-faa ɲɔu ʋolu,

ta la ɠɛɛzu ma: Leeni ɠa gè kɛai?

Ɛsɛ ka ná-kpizɛ wosu nɔ,

eɠɛ sooi nii maaɠiliai é ʋilɛ kɔɔɠɔ vai ma.

7 Anɛɛ wɔnii daa ga sigɔɲe, naa ná-seɠeseizu yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ geezuʋɛ,

kpumagoi ta ziɛ wɔnigi ta sɛʋɛzɛʋɛgoi, naati ti ti-ɠalema yeeɠɛɠalaiti kwɛɛ.

Kɛlɛ nà-nuɓusɛiti ti la tɔgiti kwɛɛ

niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti zeiɗai.

8 « ‹Wa ɠisiɛzu, wo ɠɛ ma: Gá gá-ɠima nuiti,

giya ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tɔgi gi ya.

Kɛlɛ wa zoo ɠale naa wosu,

siɛgi zu niiti ti tɔgi zɛʋɛzu, naati ti ga zɛɛ nuiti la,

ti poluʋɛ ɠoloɠolosu?

9 Ɠima nuiti ti unfega, dualuagi ti zoga,

ti ɠɛa ga duɔi, ti li ga tiye.

Tɔɔzei ti ɠɛlɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ʋa,

ɠimalai ɓɛgele ɠa é ti ya?› »

Niiti ti ɠigaiziɛzu ga faiti pɛ soloogɛ su

10 « ‹Naa ɠa é ba, nà ti-anzaiti fe nu ɠiligaani zea,

gè ta-ɓalagiti fe ti zo nuiti zea.

Mazɔlɔɔ é zo ɓolomadɔɠɔiti ma, é li seizumaanɛgiti pɔ,

ta ti-ɓɔɠɔ lɔnɔgi nɔ ɠaiziɛzu,

é zo GALA goo wo nuiti ma, é li zalaɠa ɠula nuiti pɔ,

ti pɛ ta ziɛzu ga yaavai.

11 Ta nà-nuɓusɛiti ta-ʋalai ɠaaʋɛ nɔ zalezu,

ti ɠɛ ma: É zolooga ga pagɔ, ti pɛ ti zolooga su,

tama faiti tanɔpɛ ge la liizu ga pagɔ.

12 Ta unfesu nɛi ɓaa ga kɔzɔba vaiti ti ɠɛɛni?

Unfe ge la ti ma tago pa,

ti la vɔlɔ zooga ti ʋa unfe.

Naa ɠa é ba, ta loo ʋɔɔma, ta zɔiti ti loozu,

ti ɓezeɠele naama yeeɠɛɠalai zu, yeei ge ɠɛɛzu la ti ʋoluvaawo,› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

Iɲɔteʋei

13 «Ni nà pɔ gè ti-ɠaawaai ta ɠula,

gè la leezɛn ɠila kpalaa kaani kpelei zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Gè la kooleɠoole gwaai gila kpalaa kaani ma wului ɠa, gaalaagi vɔa.

Naa ɠa é ba nà ti pɛ feezu naati zea, niiti ta ɠɛ ziɛzu ti ma.»

14 Leeni vaa zu ade yɛsu nɔ ada ɠilagi?

Ade ɠaalɛ ba tɔun, de lɛ taa wolaiti su, siɠigiti ti ti ma,

de saai maaɓɔun miná!

Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI da-ƓALAGI ɠa é de undaaʋilisu,

toɠa ziɛi losu ade la, nii nu ʋaa anii bu,

mazɔlɔɔ gi lopele ɲɔuʋɛ tɔun tetema.

15 Gi ɠigi ɠɛa ziilɛigi ʋa,

kɛlɛ faa ʋagɔ nɔpɛ ge la ɠɛɛzu.

Gi ɠɛa maaɓɔungi wosu, gi ʋa ɠɛdɛ,

kɛlɛ wɛlɛ, kidaaʋiligi ʋa!

16 Niizu ɠani Dan ʋele ɠa gi zili nui ná,

miná ɠa ná-sooiti sokpa zu viilɛi ɠulazu ná.

Ti-ɓozɔ lugiti ta zooi kpein kpalizu.

Ta ga ʋa, faiti pɛ ti leʋe, ti ɓe,

zooi ta nii kpein é ga, taa wolai ta su nuɓusɛiti pɛ.

17 «Nà kaali ɲɔiti teʋesu wo laalɔɠɔma,

nu nɔpɛ ge la ti ma zuʋaa sɔlɔɔga, ti ɗa wo ɲi,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Zelemi ná-ziizoolɛi

18 Nà-ziizoolɛi ma zale la ná,

zìi ɠa kpɔ̀lɔzu kòozu.

19 À woilo, nà-nuɓusɛiti ta kpɔba ɓeei loozu,

é ɗa zeɠe ɠoozama zooi zu ná pɛ.

«Ɠɔoɠɔ GALAGI la mɔ Siyɔn ɓaa?

Ná-masagi la mɔ náʋɛ ɓaa?»

«Leeni vaa zu ti dàa ɠaiziɛzu,

ti nɔkɔ fai zu ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti bu,

zii ɠiligiti ta-ɓɛtɛ aniiti?»

20 «Molo leʋei ɓega, foɠoi ɓalaa ɓega,

gi la ɠizoni.»

21 Nà-nuɓusɛiti ti ɠoloɠologa,

naa nà ɓalaagi kòloɠologa,

gɔlɔɗɛi ɠa gàazu, gè ɠɛa ga iɲɔteʋei ɠɔnɔgi.

22 Siɛma wulɔ la Galaade ɓaa?

Ɗɔɠɔtɔlɔ la náʋɛ ɓaa?

Leeni vaa zu nà-nuɓusɛiti ti la ɠɛdɛsu?

23 Ee, wɔin ɠa mà ga nɔ̀ungi zulaave ga ziɛi,

gàazuɠɛzɛiti ti ɠɛ ga gɔlɔi ma ɗɛungiti!

Folo ʋɛɛ kpidi ʋa, nà la ti pɛ kɛ ga gɔlɔi,

nà-nuɓusɛiti ma ʋoomaiti ma wɔlɔi!

9

Nuɓusɛiti ti ga zɛɛ nuiti

1 Ni ti dɔɔɠuzu veeni bɛ̀ teʋebai zu, eɠɛ siɛ wo nu,

nà la zeɠe nà-nuɓusɛiti ba,

gè li, gè maaɠooza ti ʋa.

Mazɔlɔɔ ti pɛ ta ga wɛɛnziɛ nuiti,

yaava nu ɓulugiti.

2 «Ti-nɛgi ɠɛɛʋɛ eɠɛ mɛɛin sumɛɛngai.

Gaamai zaɓui zu laade ti ʋa ɠɛ zeizu la zooi unda,

kɛlɛ kɛni zɛɛi zaɓui.

Ti ɗa faaɠaazagi ɠɛ, ti da faaɠaazagi maazu,

ti la nɔ̀un kwɛɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

3 «Ɛsɛ ge ɓɔɠɔ zo bɔɔlai letema,

nu mina la kɛɛɠɛlounɠa la.

Mazɔlɔɔ kɛɛɠɛloin pɛ ka ga yaava nui,

bɔɔla nui pɛ ka tɔɠɔ ɠoloɠolo kpɔɛiti fazasu.

4 Ɛsɛ ka seiɲɔɠɔi yaavazu,

taɠila kpalaa ge la gaama wosu,

zɛɛ wo fai nɛɛʋɛ ti ʋɛ.

Ti yɛga faa ɲɔi ɠɛɛzu, eyɛsu ʋɛ ti ná,

ti la mɔ ɠalega ma, ti ʋa ʋa pɔ̀.

5 Ta ɓesu nɔ ga toomai ta ɠɛ, ti taɠili tɔɔzei,

ti ɓe nɔ ga zɛɛ ta wo, ti taɠili tɔɔzei,

ta ɠɛlɛzu ga ti ʋa nɔ̀un kwɛɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kpaazaɠai

6 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Nà ti maagbazu ga abui, gè ti vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ.

Mazɔlɔɔ leeni ɠili ka nà kɛ ga nà-nuɓusɛi ɓulugiti?

7 Niima nuiti nɛgi ɠa ga mɛɛin gaazoɓaai,

nii ti bosu, naa ɠa nɔ ga yaavai.

Ta ziilɛi fai wosu nɔ ga ti-laaʋɛ ti-zeiɲɔɠɔ ma,

kɛlɛ naa ʋoluʋɛ ɠa ga ti baliiti da tuɠɔ.

8 Gè la wuzeɠea ti laalɔɠɔma naa maaʋele ma ɓaa?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Gè la nɔ̀nɔ ʋotokula niima zii ɠɛɠalai ma ɓaa?»

Gɔlɔi ta maawɔin yeeɠɛɠalai

9 Nà nà-gɔlɔi ta nà-kpala gooiti bo gizeiti ma,

gè kpee looi zuɠula teʋebai ná-faa zu, ʋɛ tufa lɛnugi ɠɛa ɠɛɛzu ná,

mazɔlɔɔ ti ɠalaa, nu nɔpɛ ge la mɔ ziɛzu ná.

Nu la mɔ suaiti ta wɔniiti goomɛnisu naa ʋɛɛ toganiiti ba, ti pɛ ti ʋelaa, ti li.

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Nà Zeluzalɛme ɠɛɛzu ga puulegi ná zuɠoloɠolo,

koʋeiti daamiizuʋɛ,

gè Zuda laa wolaiti kɛ ga iɲɔteʋe adaʋɛti, nu la ɠɛa ná.»

11 Zunu ɠa nɛi ná, nii é niima vaiti gaaɠaazu, a ti ʋoluwo?

Ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɓɔɛni pɔ,

é dɛɛ lɛɛ leeni vaa zu zooi loai ya,

é ɠala eɠɛ teʋebai zu, ʋɛ nu nɔpɛ ge la leʋesu ná?

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Naama vaiti kpein ti zeelini ti ma, tɔɔzei ti ɠɛlɛni nà-tɔ gooiti ba nii gè feeni ti ya, ti la woiloni gòo ma, ti la naa ɠɛɛni nii gè boni ti ma. 13 Tɔɔzei ti ʋilɛgɛ kɔɔɠɔ ganigi Ɓaale ná-pelei ma ga goizuɓɔlɔi, eɠɛʋelei ti-ɠɛɛni ti ti ɠalani da. 14 Naa ɠa é ba, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI, gòoi ɠaa: Nà ʋaazu ani wanai losu niima nuɓusɛiti da, nà anivebɛ ɗɛiti tosu ti-la. 15 Nà ti vazasu zii ɠiligiti saama, niiti tiya-o, ti-mɛmɛwolani-yo, ti la ɠɛni ti ɠwɛɛ. Nà kɔɔi ʋilɛ ti ʋolu, eyɛsu gè ta-vai ɓe.»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«À gɔlɔ wo anzanuiti toli, ti ʋa!

À nu leʋe é anzanuiti gaiziɛ niiti ti wola zoogai wɔlɔzu, ti ʋa!»

17 Ti suvilɛ, ti ʋa, ti gɔlɔ wooi zuɠula gá-vaa zu!

Gi-ɠaazuɗɛiti ti leʋe ma, gi-ɠaazuɠɔlɔgiti ti yɛɓɛ!

18 Mazɔlɔɔ maawɔin ɓeei ɠa loozu Siyɔn ga:

«Ade ɠoloɠologa, ada unfegi zu,

mazɔlɔɔ ade zeɠea da-yooi zu,

ade ada-ʋɛlɛiti zɛga, ti woloai.»

19 Ee, anzanuiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma,

à naa mɛni ga wo-woiyeɠei, nii é ɠulazu daaʋɛ!

À wo-loun anzanuiti kala ga kpalagi wo fai,

anzanui ɠilagilagi zeiɲɔɠɔi ɠala ga saa wɔlɔ wuyei.

20 Mazɔlɔɔ saai lɛɛni ga ada-venɛtɛlɛ la ʋeleiti,

é lɔ da-ʋɛlɛ ʋagɔiti bu,

é doungoiti undaaʋili taazuʋɛ,

ta é nu niinɛiti teʋeɓasu koi yɔɠɔzuʋɛti.

21 Nii wo adaʋɛ pɛ, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ:

«Nu ʋoomai ɠa ʋu dɔɓɔi zu eɠɛ kpoɠa pɔlɔi,

eɠɛ molo ɠiliiti molo leʋe nuiti ti zɛsu ʋoluʋelei,

nu nɔpɛ ge la gaalɛɛni ba!»

Ɠimala ɠitei: Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ fai

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ɠima nui mina ɓɔɠɔ maamusɛ ga ná-ɠimalai.

Zunui suɓaai é mina ɓɔɠɔ maamusɛ ga ná-suɓaai.

Kpɛtɛ nui mina ɓɔɠɔ maamusɛ ga ná-kpɛtɛi.

23 Kɛlɛ zɔi é pɔ é ɓɔɠɔ maamusɛ,

é ɓɔɠɔ maamusɛ ga é ɠigi zɔlɔɔga ga é zoo é nɔ̀un kwɛɛ,

nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

gè faiti kɛɛzu ga wooɠɛɠiladai, ta sɔledai, ta telebodai eteai zu,

mazɔlɔɔ faiti kana ta ɗa zìila,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

24 «Wɛlɛ, foloi tanigaa ta ʋaazu,

yeei gè wuzeɠezu la naati daalɔɠɔma,

niiti ti latigai pɛlɛʋolu ti-ɓusɛiti nɔ zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

25 «Ezipete nuiti, ta Zuda nuiti, ta Edɔme nuiti, ta Amɔn nuiti, ta Moaɓe nuiti,

ta nuɓusɛiti ti zeini teʋebai zu,

niiti kpein ti ti-ɓakalagiti bosu.*

Mazɔlɔɔ niima nuɓusɛiti pɛ, ta Izilayɛle nuiti ɓɔɠɔi,

ti-yii la latini pɛlɛʋolu.»

10

Kɔɔɠɔ ganigiti ta Ɠɔoɠɔ GALAGI

1 Ee, Izilayɛle nuɓusɛiti, à woilo wooi ma Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu!

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À mina ʋokɔɠɔ zii ɠiligiti siɛ ʋelei ma,

à mina lua poogiti ba ti ɠulazu kɛlɛma geezuʋɛ,

tɔɔzei zii ɠiligiti ta luazu ti ʋa.

3 Ziiti zeavaiti ta ga wafuun faiti.

Ta gului ʋɔna dɔɓɔi zu,

ɲɛɛliɠi nui kpɛtɛ ga zoovɛi,

4 ti maaɓɛtɛ ga walii ta zanugi,

ti malitoi zeɠe, ti kpadɔ ɓɔɠɔ ʋa ga kɔlu ɠaazoɓagi,

nii a kɛ é mina ɗa ga ɲiikpi.

5 Niima ɠalagiti kɛɛʋɛ eɠɛ maalua aniiti ti loni kpeele ɓelei zu,

ti la ɓɔɛa, kɛni nɔ nu ɗa ti zeɠe,

tɔɔzei ti la zooga ti ʋa kɔɠɔloda ɠila kpalaa kɛ siɛi zu ɓɔɠɔ ʋɛ.

À mina lua ti ʋa, ti la faa ɲɔu ɠɛɛzu,

ti la ɓalaa zooga faa ʋagɔ ɠɛɛzu.»

6 Nu nɔpɛ ge la ga è ɠɛʋele, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

È wɔɔlɔʋɛ, eɠɛʋelei ɗa-zobogi maawooi wɔɔlɔai la.

7 Ɛsɛ pɛ maanɛɛʋɛ é ɗa-zobogi ɠwɛɛ,

ziiti pɛ ta-masagi, unfemai ɠa ga ɗɔnɔ,

mazɔlɔɔ ziiti ta-ɠima nuiti kpein saama,

masadai kpein su,

nu nɔpɛ ge la ɠulani ga ɗe.

8 Ti pɛ, zeeɠaaɠwɛɛzu la ba, ta ga ɠimalala nuiti ta faaɠaaɠalala nuiti.

Ta-ɠimalai ɠa ga wafuun faa.

Ta-ɠalagi ɠa nɔ ga gului,

9 ta wali loɠai é zeɠezu Taalasise, naa ʋɛɛ zanugi ʋa seɠeai Ufaze,

ɲɛɛliɠi nui kpɛtɛai, ani ɠaawuun nui ti ʋɛlupɛlu.

Naama ɠalagiti ka ti ti maaɠilizu ga geze ɓiinii, ta ma ɓɔigi,

kɛlɛ ti pɛ ta nɔ ga ɲɛɛliɠi nui ɠoozu ɠeleɠelegi.

10 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa gaamazu ga GALAGI,

zɛnvu su ƓALAGI, ɠɔoɠɔ masagi.

Siɛgi zu é yiiɠaawanazu la, eteai ɠa ɗa ɓali,

zobo nɔpɛ ge la ziiti bɛ ná-ziiɠaawanai luɠɔ.

11 Ɗa nii wo ti ma ga:

«Galagi niiti ti la geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛni,

naati ta ɲɛɛlɛzu zooi ɠa ta geeɠɔlɔgi wu.»

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi ɓɛtɛni ga ná-zobogi,

é eteai laani ga ná-ɠimalai,

é geeɠɔlɔgi zuvieni ga ná-keleɠelegi.

13 A devei veena, ziɛiti ta ɗa ɠaalɛ ba geezuʋɛ,

tonaɓiin golaiti ta lɛ, ti zeɠe zou ɓela ga.

Toɠa ɗa mainmain ɠula tonai ʋɛ,

fiilɛiti ta ɗa ɠula ti-makɛsuʋɛti.

14 Nuɓusɛi pɛ ka ɗa ɠɛ ga ɠimalala nu ná-faaɠwɛgi zu,

ɲɛɛliɠi nui kpein ka ɗa unfe ga ná-kɔɔɠɔ ganigi nii é kpɛtɛai,

mazɔlɔɔ kɔɔɠɔ ganigi naati ta nɔ ga wafuun gani,

zɛnvu viilɛ la ti zu.

15 Ta nɔ ga wafuun gani, ɲɛɛɠulasu ɠɛɛwotii nɔ ʋe,

ti pɛ ta leʋesu, ti ɓe,

siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wuzeɠezu la ti laalɔɠɔma.

16 Tɔun ge la ga ti ɠɛʋele,

tɔungi é ga Izilayɛle ná-naavoloi.

Tɔun tɔ ɠa é ga eteai pɛ kpɛtɛ nui,

tama Izilayɛle wolodamai ɠa ga tɔun nɔnɔ.

Daasei ka ba ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii».

Kula zouʋai ma wooi wo fai

17 Zeluzalɛme, è zeiɗa kɛlɛ su, è-ɠɔligiti seɠe zooi ma.

18 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Niima ziɛgi zu, nà zooi ɠaa nuɓusɛiti kpɛɛzu,

nà ti ɠatasu ɠoba, tanɔpɛ ge la ʋelaa.»

19 Ee, màawɔinɗa, gè ɠoloɠologa!

Nà-palai ɠa tàɓazu gola!

Gè ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Faa wola laade,

nà yiilɔɔ ma wanai wu.»

20 Kɛlɛ nà-seɠe ɠotai ɠoloɠologa,

ma ɠaluiti pɛ tɔɔɠulaa.

Dòinti ti zeɠea kòba, ti lia.

Nu la mɔ bɛ̀, nii a nà-seɠe ʋɛlɛi lo,

é ʋa dòoɠosuʋɛ ɓɛtɛ ʋolu.

21 Totuɠɔiti ta-vaaɠaazagi ʋe,

ti ɠɛni ga ɠimalala nuiti,

ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠani.

Naa ɠa é kɛa ti loa bu,

ta ta-nui niiti ti ɠɛa ti unma ga kasɔ,

naati pɛ ti vazaga.

22 À woilo dɛɛ zɔngɔ wooi tɛi ma, maaɓuɠaa,

zɔngɔ woo wolai ʋe, é zeɠezu lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi zu,

toɠa ʋaazu Zuda laa wolaiti suwosu,

ti ɠɛ ga koʋeiti pɛɛzuʋɛ.

GALA goo wo nui ná-GALA falii

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè suɠwɛɛ

ga nii deveai nui ma, naa la tɔ ɓɔɠɔ yeezaama,

zɔi é ziɛzu, naa leve la kɔɠɔ losuʋɛti ma.

24 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi maaɠolo,

kɛlɛ kɛ ga damakpɛgi, è mina kɛ ga ɗa-yiiɠaawanai,

è mina gi ɠoloɠolo ɲɛgɛlɛin.

25 Ɗa-yiiɠulagi yei zii ɠiligiti ma, niiti ti la è ɠwɛɛ,

ta masadaiti ma, niiti ti la wooɠulazu è ma! Mazɔlɔɔ ti Izilayɛle mia,

ti mi mɛtu, ti ti-ma zuwu ɠaaleʋe,

ti seizuʋɛ zuwoga, naa zuɲaka yɛ.

11

Nuɓusɛiti ti zeɠe vai ta-minazeɠegi ʋolu

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya: 2 «Woilo minazeɠegi tɛi su wooiti ma, bo Zuda nuiti ma, ta Zeluzalɛme laaʋeaiti. 3 Ɗa ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Naama nui ɠa ɠɛ ga foovoo nu nii é la woilosu minazeɠegi tɛi ma wooiti ma, 4 nii gè feeni wo-mɛmɛwolani zea, voloi ná gè ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa, abu ɓɔi zu, gè ɠɛ ti ma: À woilo naa ma, nii gè bosu wo ma, wo ziɛ ga ti pɛ, deve ʋe gè feai. Naazu wa ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, ta nɔ̀un, nà ɠɛ ga wa-ƓALAGI. 5 Naazu nà nà-minazeɠegi zo kpe, nii gè kɛɛni wo-mɛmɛwolani bɛ, ga gè zou ve ti ya, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, ná ɠa wo ná za.› »

Gè gooɠaaʋoteni ga: «Ungo, é ɠɛ ɠana, Ɠɔoɠɔ GALAGI!»

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà mɔnɔ: «Zeze ga niima wooiti Zuda laa wolaiti su, ta Zeluzalɛme ga: ‹À yeezei minazeɠe gooi tɛi bu é ɠɛɛni, wo ziɛ la. 7 Mazɔlɔɔ gè wo-mɛmɛwolani tɛnɛni, é zo naama voloi ma yeei gè ti ɠulani la Ezipete ʋa eyɛsu za zeeli. Ungo, gè la ɓɔlɔni ga ti lɛnɛga ga: À woilo gòo ma! 8 Kɛlɛ ti la ɠɛni woiloni, ti la kidafaawu ɠɛɛni. Ti fɔɔnɛi ɠɛɛni, ɛsɛ ge ziɛ ga ɠisu vaa ɲɔi nɔ. Naa ɠa é kɛa, gè minazeɠe gooiti daazeeli, ti ʋilɛ su, nii gè ma levei veeni ti ya ga ti ziɛ la. Tama ti la soni, ti ʋa kɛ ga kɛɛwotii.› »

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Yaavai ɠa Zuda nuiti ta Zeluzalɛme taaʋeaiti zɔɠɔzu. 10 Ti ɠalega ma, ti ʋilɛ ti-mɛmɛwolani ta-vaaɠaazagiti polu, niiti ti ɠɛlɛni ga ti mina woilo gòo ma. Ti ɠilini gala kiligiti ba, ti ɗa ti lɛbi. Izilayɛle nuiti ta Zuda nuiti ti nà-minazeɠegi ɠoloɠoloni gè boni ti-mɛmɛwolani bɛ.»

11 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Wɛlɛ, nà ʋaazu ga maanɔɠɔi ti ʋɔ, ti la zooga ti ʋa ɠula su. Ta ɓain gòizu, gè la woiloga ti-woo ma. 12 Zuda laai zu nuiti ta Zeluzalɛme taaʋeaiti ta ɠaaʋote gala kiligiti ma, ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu ti ʋɛ, kɛlɛ kito nɔpɛ ge la ná, ga naati ti ʋa ti ɠizo, siɛgi zu maanɔɠɔi ʋaazu la. 13 Zuda nuiti, ʋelei wa-laa wolaiti mɔinɗai la, ʋele ɠana wa-ɠɔɔɠɔ ganigiti mɔinɗai la! Unfe zalaɠa ɠulazuʋɛ mɔinʋɛ wo yeema, eɠɛʋelei pelei mɔinɗai la Zeluzalɛme taazuʋɛ, ungo, zalaɠa ɠulazuʋɛti kɔɔɠɔ ganigi ʋɛ é ga Ɓaale.

14 «Ɗa ʋe, Zelemi, mina niima nuɓusɛiti maavaa laazeeli mà, mina fali wo, è mina maanɛɛnɛ woo laazeeli mà ta-vaa zu, mazɔlɔɔ gè la woiloga ti-woo ma pɛ, siɛgi zu ti wooɠulazu la mà, maanɔɠɔi a ʋaana.»

Izilayɛle, Maliɠii ná-wolive wului

15 «Leeni vaa zu nɛ̀ɛbɛ nui ʋaazu nà-pɛlɛi wu ga yaavai?

Ɗa ɠisiɛzu ga sua zalaɠaiti ka ta maanɔɠɔi maaɠooza è ʋa ɓaa?

Ɗa zoo nɛi è ɓɔɠɔ ɠula su?

16 Gè daasei pɛɛni ga:

‹Wolive wului kpɔlɔai,

gaawaaiti gola ʋagai›.

Kɛlɛ maalu golai ɠulaai ma,

gè abui ʋilini gaalaagiti ba,

ma ɓekegiti ti ɠoloɠolo, tosu la mɔ ti ʋa.»

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é è ziinni. É è maanɔɠɔ vai levea, Izilayɛle nuiti ta Zuda nuiti ta-vaa ɲɔi maaʋele ma ti kɛɛni. Mazɔlɔɔ ti ziiɠaawana vaa ɠɛɛʋɛ, ga zalaɠa ɠula vai kɔɔɠɔ ganigi ʋɛ é ga Ɓaale.

Ti woyai ɠili vai Zelemi ma

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI boni mà, gè suɠwɛɛ. Niizu nà ɠidaazu ti-ziɛ ʋeleiti bu. 19 Nɔ̀un nà, gè ɠɛni eɠɛ baala ziʋoi ti liizu la paazuʋɛ, maaɠili la ɠɛni mà ga ta ɠigaiziɛzu faa zu é ʋilɛ bà. Ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Ade gulu wolai tɛi pɔ, de ná-fai ɠaaɓela, é ɠula fulu nuiti ta-eteai zu, nu nɔpɛ ki ge mina ɠɛ su ga é ɠɛni etea.»

20 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

ɗa ga tukpɔɠaaleʋe nui sɔlegai.

Ɗa ɠa é ga naa, nii é nu yiimaʋɛ vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu ta kisiɛiti.

Nà zoo gè pɛtɛ, ɗa-ʋotokulai è kɛɛzu ga tiye,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa gè nà-faiti kalivaai è ma.

21 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Anatɔte nuiti daalɔɠɔma, ti pɔ ga ti è ʋaa, ti ɠɛɛzu ma: «Mina GALA goo wo Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, ni naa laade, ɗa za gi ya!» 22 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «Wɛlɛ! Nà wuzeɠezu ti laalɔɠɔma, nu niinɛiti ta za kɔɔi zu, pului ɗa ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti paa. 23 Anatɔte nu ɠila kpalaa ge la yɛga vulua, konagi gè wuzeɠezu la ti laalɔɠɔma, gè kpɔlɔi ɠaaleʋe ti laalɔɠɔma.»

12

Leeni vaa zu
faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti ɓɔɠɔ zɔlɔɔsu?

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è lelebogɛ gola,

gè ʋa tukpɔ laalɛ è wu.

Anɛɛ naa ʋe, nà pɔ gè ɓɔɛ è ʋɔ ga ɗa-lukpɔɠaaleʋe faiti.

Leeni vaa zu faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti ɓɔɠɔ zɔlɔɔsu ta-ʋeleiti su?

Leeni vaa zu GALA kwɛɛtala nuiti ti ta-eteai ziɛzu undaanɛɛi zu?

2 È ti ziinni, ti zape ziaa,

ta liizu luɠɔma, ti ɗa kulanumai zɔlɔɔ.

È-laaseigi ɠa ti-la yeenɔpɛ,

kɛlɛ ɗa-vaa nɔpɛ ge la ti yiima.

3 Nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è kwɛ̀ɛ,

ɗa pɛ̀tɛsu, è fɛ̀ɠɛlɛfɛɠɛlɛga,

gè yiimazeɠea ga ɗe.

Kɛlɛ tiya ya, ti ʋu yɛ eɠɛ baalagiti ti liizu ga tiye ti ʋaazuʋɛ,

ti ʋu yɛ, ti ʋaa voloi luɠɔ.

4 Zooi ɠa yɛsu saa wɔlɔi ɠa eyɛsu yeelɛ?

Dɔɓɔi ɠa yɛsu fɔɔvɔgi laawu eyɛsu yeelɛ?

Dɔɓɔ zuaiti ta wɔniiti undaa ɠa ʋilisu zooi zu

tɔɔzei nuɓusɛi ná-ɲɔi maaʋele ma,

ti ɗa ɠɛ ma: «É la zooga naa ɠwɛɛsu, nii seiɗai gi luɠɔ.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ mà:

«Ni ɗa ɓɔlɔzu ga kpizɛi siɛ kɔɠɔa nuiti polu,

ɗa zoo lɔɔzu ɠale zeezuɠɔɠɔgi zu wa sooiti?

Ni ɗa ɠisiɛzu ga ɗa kpaamaazu ʋagɔi zɔlɔɔ

zooi naa nɔ zu ʋɛ fai pɛ soloogai ná,

ɗa kɛ ɠale ɗa ɠɛna Zuludɛn ma lɔɓɔ ɠaaɠiligi zu?

6 Mazɔlɔɔ anɛɛ è-ɠɛɛlointi ta ɗa-wolodai zu nuiti ta yaavai lɔɔzu è ma,

ta nuiti gaalɛzu ba è laalɔɠɔma, è yeema zu.

Ti ɠɛɛ ʋa kpɔɛ nɛɛnɛgiti bosu, mina la ti la pɛ.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛ vai
sei ʋɛlɛi ta ná-nuɓusɛiti ba

7 «Gè yeeɓega sèi ʋɛlɛi ʋa,

gè ɠɛlɛa nà-nuɓusɛiti ba ti ga nɔ̀nɔiti,

nii nɛai bɛ̀, gè naa lɔa sili nuiti zeezu.

8 Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti ti ga nɔ̀nɔ,

naati ti ɠɛa bɛ̀ eɠɛ zalai é dɔɓɔi ʋa,

é ɗa zikɔ dàalɔɠɔma,

naa ɠa é kɛa ti la mɔ nɛɛni bɛ̀.

9 Nà-nuɓusɛiti ti ɠɛa ga wɔnii maaleɠai zupuai

nii wɔniiti ti zeɠezu adaʋɛ pɛ, ti ɗa ʋu ma?

À li, wo dɔɓɔ zuaiti pɛ gaalɛ ba!

À ʋa ga tiye daamii ɓɔgi zu!

10 Baala makɛ nu mɔinmɔin ge nà-leezɛn ɓelei zuɠoloɠologa,

ti ɠɔɠɔlo su,

ti kpele ʋapagi nii ɠɛa ga teʋebai zu naa ɠaalɛi.

11 Ti faliboga ga adaʋɛ naa ɠaalɛiɗai,

é gɔlɔi laawu, iɲɔteʋeai na gàazu.

Zooi zuɠaalɛiɗa ná pɛ,

nu nɔpɛ ge la yiizoolɛzu ga ma vai.

12 Teʋebai zu, gaaɠoozazuʋɛti nu la zeini ná,

toosu nuiti ti ʋaa,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI boɠa zɔkpɔi maalega,

nii é zooi ɠoloɠolosu ná pɛ,

ziilɛi ge la nu ɠila kpalaa bɛ.

13 Ʋɛ ti moloi vazani ná,

ɠaingiti ka ti ti leʋeni miná.

Ti ɓɔlɔni wafuun nɔ, tɔnɔ ge la ɠɛɛni ba.

Wa-molo leʋei ma lɔnɔgi ɠa wo yeelaave ga unfegi,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana wolai ma lɔnɔgi ɠana.»

Nii seiɲɔɠɔ ɲɔiti ti ʋaazu sɔlɔɔsu

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Seiɲɔɠɔ ɲɔiti kpein ti laalɛɛzu zooi wu gè feeni nà-nuɓusɛiti zea, Izilayɛle nuiti, nà tiya ɓalaa ti lɔɔɠulazu ta-yooiti su, gè Zuda nuiti ɓalaa tɔɔɠula ti zaama. 15 Kɛlɛ gè ti lɔɔɠula ʋoluma, nà ti maawɔinɠa mɔnɔ ga niinɛ, gè ti ɠaaɠale ma ta-ʋoganiiti unda, ɛsɛ ge ɠɛ ná-zou zu. 16 Ni ta ɠaaɓaana, ti ziɛ ga nà-nuɓusɛiti kɛʋele, ti ɗa konai wo dàaseigi zu ga: ‹Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua,› eɠɛʋelei ti nà-nuɓusɛiti kalani da ga ti ɗa konai wo kɔɔɠɔ ganigi Ɓaale laaseigi zu, naazu ta zeizu zɔlɔɔ nà-nuɓusɛiti saama. 17 Anɛɛ naa ʋe, ni ma yooi ta a ɠɛna ná, é ɠɛlɛ, é la woiloni, naazu nà zooi naa lɔɔɠula ɲɛgɛlɛin, nà tɔɔɠula, gè zɛ ná undaaʋili,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13

Geze zaamaɠiligi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa mà: «Li, è geze zaamaɠiligi ɠeya ɓɔɠɔ ʋɛ, è gili zaama, kɛlɛ ɓɔɠɔ zo, è mina gba.» 2 Gè saamaɠiligi ɠeyani, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la, gè gili zaama. 3 Naa ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀ ná zeizu velesiɛi, é ɠɛ mà: 4 «Saamaɠiligi tɛi seɠe, è li ziɛ wolai Efelate ʋɔ bɛ, è dɔɔɠu miná kɔtu yeɠei taɠila su.» 5 Gè liini, gè dɔɔɠu ziɛ wolai Efelate ɠobaʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ma levei veeni la zèa.

6 Gola zuɠoozaai ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Wuzeɠe, è li ziɛ wolai Efelate ʋɔ bɛ, saamaɠiligi zeɠe ná, nii gè devei veeni è ya, ga è dɔɔɠu ná.» 7 Gè liini ziɛ wolai Efelate ʋɔ bɛ, gè ná zuveelɛ, gè saamaɠiligi zeɠe ʋɛ gè dɔɔɠuni ná. Kɛlɛ é ɠoloɠoloni niina, tosu la mɔ ɠɛni ba.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 9 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Zekana gè Zuda nuiti ta-wasogi ɠoloɠolosu da, ta Zeluzalɛme ná-waso golai. 10 Nuɓusɛi ɲɔu ɠa ga niiti, ti ɠɛlɛzu ga ti mina woilo gòoi ma, ti vɔɔnɛai ta-vaaɠaaɠalalai zu, ti ɠiliai gala kiligiti ba, ti ɗa ti lɛbi, ti ɗa nɔkɔ ti wu. Ta ɠɛɛzu ga saamaɠiligi nii ɠɛʋele, nii é la mɔ ʋani, tosu la ba. 11 Tama, eɠɛʋelei nu a ɗa saamaɠiligi ɠili la zaamaʋɛ, ʋele ɠana gè Izilayɛle ʋɛlɛyeɠeiti kpein gilini la, ta Zuda ʋɛlɛyeɠei pɛ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, «gè tɔ̀ɠɔ ʋagɔi ʋɛɛ ti ʋa, ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, nà-lɛbiyai ma ungi, ta nà-kɔbu ansa ʋagɔi. Kɛlɛ ti la woiloni.»

Ziiɠaawanai lɔɔi

12 «Li, è ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Pɔlɔ liɠii ɓɛtɛʋɛ ga dɔɔi ɗa zei su.› Ta è wooɠaaʋotena ga: ‹Naa ɠaaɠalagɛ, gi suɠwɛɛ ga pagɔ,› 13 naazu ɗa ɠɛɛzu ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wɛlɛ, nà dɔɔi losu niima yooi zu nuɓusɛiti kpein da, é ti zo, ta masagiti pɛ ti zeini Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti ba, ta nuiti kpein ti zeini Zeluzalɛme taazuʋɛ. 14 Nà ti pɛ doɠaloɠa ɓɔɠɔ ʋa, ɠɛɛɠɛi ta doun zunuiti pɛ,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹Gè la ɓudɛa nu nɔpɛ maazu, maawɔinɠaa la pele leʋega tùɠɔ, gè ʋa ɓe ti undaaʋilisu.› »

À woilo, aisa ná ʋa leʋe

15 À woilo, wo ɠida bu!

À mina mɔ ɠɛ ga waso nua!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔɛzu wo ʋɔ.

16 À unfemai ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, wa-ƓALAGI,

aisa é ʋa ʋa ga kpidii wo ʋɔ,

wo-ɠɔɠɔiti ti ɗa ziɠa gizeiti ba, ʋɛ kpidii ʋɛɛzu ná.

Wɔun, wa wozakalagi maaɓɔunsu,

toɠa falibosu ga kpidi ɓɔii,

ungo, toɠa falibosu ga tonaɓiingi suɓidia wolai.

17 Ni wo la ɠɛ woiloni,

nà wɔlɔ dɔɔɠuzu wa-wasogi vaa zu,

gàazuɗɛ ɓoigiti ta la,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-baala kpulugi ɠana ʋa liizu duɔlai zu.

GALA ná-keela wooi
é leʋeni masa pɛlɛyeɠei ma

18 Ɠɛ masagi ma ta masa mama wolai:

«À zei zooi ma!

Mazɔlɔɔ wa-masa bɔɔlɔ golai loa,

é ɠula wo unma.»

19 Daaɠuluga taa wolaiti tuɠɔ ti lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ yooi zu,

nu nɔpɛ ge la ná, nii a daalao.

Mazɔlɔɔ Zuda yooi zu nuɓusɛiti pɛ ti lia duɔlai zu,

ɛsɛ pɛ dii vai ɠana duɔlai zu.

20 Ɠaazu wuzeɠe, è wɛlɛ è zili nuiti ba ti ʋaazu,

ti zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ.

Nuɓusɛiti ge ti ɠalivaani è ma, ta ɠɛɛzu ɠale?

Togani ɓulu koi é ɠɛni ga ɗa-lɛbiyai, ta mini?

21 Leeni ɠa ɗa bo naazu,

siɛgi zu niiti è ti maalɛlɛai ga wo ɠɛ ga bɔɔlamaiti,

naati ti wuzeɠezu la è laalɔɠɔma,

ti zeizu è unda?

Taɓai la è zoga,

eɠɛ anzanui nii é doun zɔlɔɔ koozuwanai laawu ɓaa?

22 Naazu ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, è ɗa ɠɛ ma:

«Lee vaa zu nii ɠɛɛzu ga ze?»

Tɔɔzei ɗa-vaaɠaaza golaiti mɔin ʋelei ʋa,

naa ɠa é kɛɛzu ti ɗa-zeɠei lakɔlɔgiti tɛɛzu la ba,

ti ʋu è ma, ti faa ɲɔi ɠɛ ga ɗe.

23 Etiyopi nui ɠa zoo nɛi é kɔlɔgi ma zii valibo ɓaa?

Kɔii ɓalaa ɠa zoo é ma ʋɔnɛi valibo nɛi ɓaa?

Zekana é la, wa zoo nɛi wo faa ʋagɔ ɠɛ ɓaa,

wɔiti faa ɲɔu ɠɛɛ vai ɠubogai wo zu?

24 «Nà ɓalaagi, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà wo vazasu fiilɛi zu,

é li ga woye eɠɛ daazaɠa fɔɔi.

25 Zeluzalɛme, wɛlɛ è unma ɠasɔi ɠana,

è-niigi ɠana gè seiɗai è luɠɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

«mazɔlɔɔ è yeemaa mà,

è ɠaliva zɛɛ ɠalagiti ma.

26 Nà ɓalaa nà ɗa-zeɠei ɠulazu è ma,

naa ɠa a kɛ ti è maaɲakai ɠa.

27 Gè è ɓala gooiti mɛni,

gè ɗa-wɛɛnziɛ faiti kaa,

ta ɗa-unfetala ɠoloɠologiti, gizeiti ma dɔɓɔiti su,

ta ɗa-ɠɔzɔba vaiti!

Maanɔɠɔ ɠa è ʋɛ, Zeluzalɛme,

ɗa yɛsu ɲadetalai zu eyɛsu yeelɛ?»

14

Fɔɔvɔgi ta pului

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya é ʋilɛ fɔɔvɔgi ná-fai ʋa.

2 «Gɔlɔɗɛi ɠa Zuda nuɓusɛiti gaazu.

Ná-taa wolaiti suwoga,

su nuɓusɛiti gaazuɠilia,

kidaaʋili kpeei ɠa loozu Zeluzalɛme ná-faa zu.

3 Nu wolaiti ta ta-wotiɠɛ nuiti teʋesu ziɛ mɛɛnsuʋɛ,

naati ta liizu ziɛyeɠeiti su, ti ka ga ti vɔa,

ti ɠale ma ga ta-liɠiiti suɲakaai,

ti unfe, ti ɓalaa ga ɓɔɠɔ, ti seɠei ʋɛɛ ɠaazu.

4 Zooi laaʋaliʋalia, tɔɔzei tona la puuzu,

tii ɠɛɛ nuiti iɲɔ ge leʋea, ti ɗa ɠaazulɔɔɠu.

5 Anɛɛ dopai ɓɔɠɔi é dɔɓɔi zu,

toɠa yiʋoi ʋuuzu, é ɠɛlɛ ba,

tɔɔzei tufa lɛnu ge la ná.

6 Dɔɓɔ zoovalegiti ta lɛɛzu gizeiti ma ti maaɓologai

ti ɗa fiilɛi zo eɠɛ koʋeiti,

ti ɠaazuɓɔiɗai su ga tufa ɠaiziɛi.»

7 Gá-ɠotoiti ta zeele wooi wosu gi laalɔɠɔma.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, faa ɠɛ è-laaseigi ma unfemai maaʋele ma!

Mazɔlɔɔ gá-wooʋalada vaiti gola zuwɔɔlɔʋɛ.

Gi kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma.

8 Izilayɛle ná-kitogi,

ná-kizo nui kidaaʋiligi ma ziɛgi zu,

leeni vaa zu è è-ziɛ ʋelei ɠɛɛzu eɠɛ wɛɛn zooi nii zu,

eɠɛ siɛ wo nui é ná-seɠe ɠotai losu kpidi ɠila faa nɔ ma?

9 Leeni vaa zu è ziɛzu eɠɛ zunui nii gaaɓaa la bɛ,

eɠɛ kɔɔɠɔ ɠuluɓai zobo ge la bɛ é ʋa nu ɠizo?

Tama ɗa gi zaama, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

è-laaseigi ʋɛɛʋɛ gi ʋa,

mina ɠɛlɛ gi ʋa!

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa niima nuɓusɛiti ma:

«Ti nɛɛbɛ vai ɠa ga ti ɗa leʋeteʋe,

ti mina ɠɔɠɔzu looɠo.

Kɛlɛ naa la nɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

é la yeemaa ta-vaaɠaaza golai ma,

toɠa ta-ɠotoi zala ti ma.»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Mina màanɛɛnɛ ga gila kpalaa niima nuɓusɛiti ta-vaa zu. 12 Anɛɛ ta zugi zosu, gè la woiloga ɲɛgɛlɛin ta-ɠidaaʋili kpeeiti ma. Anɛɛ ni ta gala zalaɠaiti kula bɛ̀, ti vebɛ zalaɠaiti fe, gè la yeezeiɗa ti wu pɛ. Kɛlɛ nà niiti ma vaa ɠaaɓelazu ga kɔɔi, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi.»

13 Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Ee, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI! Wɛlɛ nii ɠa GALA goo wo nuiti ti bosu ti ma, ti ɠɛ ma: ‹Kɔɔ la loa wo ma, ɓaa pului, kɛlɛ GALA ka dituɠɔma ɠitei ve wo ʋɛ, naa ɠa ɠɛɛzu ʋɛ ɓɔɠɔi nɔ.› »

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «GALA goo wo nui naati ta kɛɛzu eɠɛ nà woo ʋu ti la ga ti bo bɛ̀. Zɛɛ ɠana, mazɔlɔɔ gè la ti leʋeni, gè la deve nɔpɛ feeni ti ya, gè la faa nɔpɛ boni ti ma. Nii ti bosu wo ma, naa ɠa nɔ ga zɛɛ ɠulakɛlɛma, ta zɛɛ ʋelela ʋele vaa wogi, kaka faa ɓɛtɛiti nɔ ʋe!» 15 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa GALA goo wo nui tɛiti daalɔɠɔma: «Gè la ɠɛni ti leʋeni, ta kulazu eɠɛ nà ɠa gè valiai ti ma, ga kɔɔ la ɠɔa, pului la loa zooi tɛi su. Tama-o, kɔɔi ta pului nɔ ɠa a ti undaaʋili ti pɛ! 16 Nuɓusɛi mɔtaiti ma, niiti ti ɠɛni ʋelela ʋele vai wosu ti ma, naati gaa ɠa ʋalasu ba Zeluzalɛme taazuʋɛ nɔ kɔɔi ta pului ya. Nu la zɔlɔɔga é ʋa niima nuiti maaɠulu, ti-anzaiti, ti-loun zunuiti, ɓaa ti-loun anzanuiti. Ʋele ɠana nà faa ɲɔi laa la ti unma, nii ti kɛɛni.

17 «Ɗa ʋe, nii wo ti ma ga:

‹Yeenɔpɛ, folo ʋɛɛ kpidi ʋa,

gàazuɗɛiti nɔ ɠa ti ʋuuzu,

maaleʋe la ba!

Mazɔlɔɔ nimiza vaa wolai ɠa ʋaazu nà-nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

toɠa ɠɛɛzu ga kidaaʋili gola.

18 Ni nà ɠulana, gè li dɔɓɔi zu,

wɛlɛ nu ʋoomaiti nɔ ɠa ti ná,

ti yɛgai kɔɔi zu.

Ni nà lɛɛna taazuʋɛ,

nu ʋooma letele nɔ ɠa gè ti ɠaazu ná,

ti zaai ga pului.

GALA goo wo nui ta zalaɠa ɠula nui ta ziɛzu zooi zu,

ti la faa nɔpɛ gaaɠaa.› »

19 È Zuda yooi ʋiliga ya gaamazu ɓaa?

Siyɔn wɔinzeɠea è ma ɓaa?

Leeni vaa zu è faa laa gi ma ga naa ma zii

nii nu nɔpɛ ge la gi ɠulaa su?

Gi ɠigi ɠɛa ziilɛigi ʋa,

kɛlɛ faa ʋagɔ nɔpɛ ge la ɠɛɛzu.

Gi ɠɛa maaɓɔungi wosu, gi ʋa ɠɛdɛ,

kɛlɛ wɛlɛ, kidaaʋiligi ʋa!

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi gá-nu ɲɔulai ɠwɛɛ,

ta gi-mɛmɛwolani ta-vaaɠaaza golai,

mazɔlɔɔ gi kotoi ɠɛa è laalɔɠɔma.

21 È-laaseigi ma unfemai maaʋele ma, mina gi wɔinzeɠe,

mina ɓaaɠula ɗa-lɛbiyai ma masa kpɔkpɔgi ma!

Mina yeema ɗa-minazeɠegi ma è boni gi ʋɛ, mina seɠe ma!

22 Zɛɛ ɠalagiti saama, ti zii ɠiligiti zea,

taɠila kpalaa ɠa ná nɛi, a zoo é tonai ʋu?

Geei ɠa nɛi, a ɗa sabalagiti pu?

Ɗa la de nɛi ɓaa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI,

ɗɛi gi ɠitogai è ʋa?

Mazɔlɔɔ ɗa ɠila kpe nɔ ɠa

ɗa ɗa niima vaiti kpein kɛ.

15

Kɛɛɠeleɠele kili ge la ná,
kɛni maaɠoloi wo

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà:

«Anɛɛ ni Moize ta Samiyɛle ta losu kàkala maanɛɛnɛ vaa zu,

niima nuɓusɛiti ta-vaa la mɔ zìima.

Ti zeɠe lɛɛ gàazu, ti li, ti maaɠooza bà!

2 Naazu ni ta ɠɛna è ma:

‹Mini ɠa gá li ná?›

ɗa ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Niiti deveai ga ti za ga ɗɔfɔi, naati ta za ga ɗɔfɔi,

niiti deveai ga ti za ga boɠa zɔkpɔi, naati ta za ga boɠa zɔkpɔi,

niiti deveai ga ti za ga pului, naati ta za ga pului,

niiti ti makɛgai duɔlai ɠɛɛ vai ma, naati ta li duɔlai zu!›

3 «Nimizai ma zii naanigɔ ɠa gè teʋesu ti ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, «boɠa zɔkpɔi ɠa a ti ʋaa, gilɛiti ti ti ɓokpo, wɔniiti ta dɔɓɔ zuaiti ta ti zaɓo su, ti ti ɠaaʋala ba. 4 Nà ti ɠɛ ga maalua ani eteai ma masadaiti pɛ bɛ, Manasé maaʋele ma, Ezekiase ná-doun zunui, Zuda masagi, faa ɲɔi pɛ faa zu nii é kɛɛni Zeluzalɛme.»

Faa kula ɠɛa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI

5 «Tɔun ɓɛ ɠa a Zeluzalɛme maalobo?

Ɓɛ ɠa è maawɔin a so?

Ɓɛ ɠa a zeɠe ziɛ ʋele ʋa, é è maaɠaazaɠabo?

6 È ɠɛlɛni bà, è ʋoluavega bà,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Kɛlɛ gè zeei wuzeɠea è laalɔɠɔma,

gè è ɠoloɠolo, mazɔlɔɔ é kula ɠɛa.

7 Gè nà-sɛpɛgi leʋega taa wolai ɠilagilagi pɛ su,

gè nà-nuɓusɛiti fazaga,

gè zɛ ná ti undaaʋili,

gè ti ʋala dointi ma,

kɛlɛ ti la valiboni, ti ʋa zeɠe ti-ziɛ ʋeleiti ɲɔiti polu.

8 Gè ɠɛa ga zaɓu poanzaiti ti mɔin ti zaama,

é ʋooʋa kpoloɗɛi ma ɲaɠaegi ma.

Folo ɓekpegi, gè ʋaani ga maanɔɠɔi kɔɔɠɔ zunu loungoi dee ʋɔ,

gè sasuɓalii ta dualuagi yei ma ga kulafilibai.

9 Anzanui unfemai ɠɛa veezu bɛ

ga é doun lɔfela zɔlɔɔni,

gaamago nɔ zeaɲakai ʋe niina.

Anzanui naa ʋalaga fiilɛi ma, ná-foloi lia,

siɛgi zu folo ɓekpegi ʋe dɛ.

É ɠɛa ga unfegi bɛ, ɓaaɠula ma.

Mɔtai niiti ti ná, gè naati fea ga ti zili nuiti ta-woɠa zɔkpɔi laamianigi,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

GALA goo wo nui ná-kpee wooi

10 Maanɔɠɔ ɠa bɛ̀!

Leeni vaa zu, ee, dèe, è sɔ̀lɔɔni eteai zu?

Gè ɠɛa zooi pɛ zea ga zunui maaɠaalii ta sakpegi polu!

Gè la ani ziingaosu, gè la nu ziingaosu ga ani,

anɛɛ naa ʋe ti pɛ ta fòovoozu nɔ!

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ ma:

«Nɔ̀un nà, nà è unmɔɔsu ɗa-maanɔɠɔ ziɛgi zu,

ta ɗa-ɠidaaʋili siɛgi zu,

è zili nuiti ka ta ʋa è ʋɔ, ti è maanɛɛnɛ!

12 Nu ɠa zoo nɛi é kɔlui ɠaleɠale,

kɔlui é zeɠezu lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ɓaa kɔlu ɓɔigi?

13 «Nii wo niima nuɓusɛiti ma:

‹Nà wo-yeaɠɔligiti ta wa-naavoloiti kwɛɛzu ga kɔɔzoganiiti,

wo la poto sɔlɔɔga,

wa-ɠotoiti wo ti ɠɛɛni wa-yooi zu ná pɛ, ma zalai ɠana.

14 Nà wo lɔɔzu duɔlai zu wo zili nuiti zea,

zooi naa zu nii wo la kwɛɛ,

mazɔlɔɔ nà-ziiɠaawanai soga eɠɛ abui,

toɠa sosu wo pɛ wo laalɔɠɔma.› »

15 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è nà-fai kpein kwɛɛ.

Ɠisiɛ nɔ̀un su, màalobo,

nɔ̀nɔ ʋotokula wɔ̀inzeɠe nuiti ma.

Mina yɛ yiilɔɔzu sìli nuiti bu,

è ʋa va bu gè ʋa zeɠe ná!

Suɠwɛɛ ga ɗa-vaa ɠa gè poomugi zuzosu da!

16 Gè ɓena è-laawooi zɔlɔɔ nɔ feya, gè mi,

ti ɠɛni bɛ̀ ga koozunɛɛi ta undaanɛɛi,

mazɔlɔɔ è-laaseigi ɠa é bà,

ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, GALA Fai-Pɛ-Maliɠii!

17 Gè la ʋɔɔpɛɛni ɲɛɛɠulasu nuiti ta-maaɓɔgi ʋa,

gè ʋa ɠoozunɛ ti ɠoba.

Kɛlɛ è-yeei zizini mà, gè li yɛ,

mazɔlɔɔ è dàaveni ga ziiɠaawanai.

18 Leeni vaa zu kwɛ ge la nà-taɓai ʋa?

Leeni vaa zu nà-palai ɠɛlɛzu kpe fai ʋa,

é ʋa ɠɛ ga pilii?

Gaamazu ɗa ɠɛɛzu bɛ̀ ga kiteʋe ɗɛungi,

eɠɛ ziɛi nu la laa da?

19 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ni ɗa ɠalena ma, è ʋa pɔ̀ ʋolu,

nà è ɠaaɠale ma ʋolu ɗa-wotii zu.

Ni anii fizɔgai, ɗa naati zeeɠaaɠwɛɛna ta zɔi tosu la ba,

ɗa ɠɛ ga dàaʋɛ.

Tiya ɠa ta ʋa ʋolu è ʋɔ,

kɛlɛ ɗa laade ɗa li ʋolu ti ʋɔ.

20 Nà è ɠɛɛzu niima nuɓusɛiti tuɠɔ

ga kɔlu ɓɔigi ma ziɠi sɛbɛlɛgi.

Ta laalɛ è wu ga kɔɔi,

kɛlɛ ti la vɔniga è ma,

mazɔlɔɔ nà è ʋa, ga gè è ɠizo, gè è unmɔɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 «Nà è ɠula nu ɲɔiti zea,

nà è ɠizo toosu nuiti ma.»

16

Zelemi ná-gaalɛi vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «È maa la nɛɛni è ʋa anza zeɠe, è ʋa doun zunua ta doun anzanua zɔlɔɔ niima yooi tɛi su. 3 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ doun zunuiti ta doun anzanuiti ta vaa ʋa, ti ʋaazu zɔlɔɔsu naama yooi zu, é ʋilɛ ɓalaa ti-ɠɛɛni ta ti-leeni ba: 4 ‹Ta zaa ga seeɓɛ ɓaaɓaagiti, nu nɔpɛ ge la ta-zaa wɔlɔ woga, kɛlɛ ta yɛ laani zooi ma, ti ɠɛ ga kpoɠa pɔlɔi. Ti ma vaa ɠaaɠaaɓela ga boɠa zɔkpɔi ta pului, ti-ma ʋoomaiti ta ɠɛ ga daamianigi wɔniiti bɛ ta dɔɓɔ zuaiti.›

5 «Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Mina lɛ saa ʋolu ʋɛlɛ wu, mina li maaɠulu bosu, mina saa luʋɔ bo ga nu nɔpɛ, mazɔlɔɔ gè nà-ziilɛigi ɠulaa nuɓusɛi niiti zea, ti ʋalaga nà-wooɠɛɠiladai ma, ta nà-wɔinlai,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 6 ‹Naama yooi zu, naavolo nuiti ta bala nuiti ta za, nu la zɔlɔɔga é ʋa ti maaɠulu, ta-zaa wɔlɔ la woga, nu la wɛn dɔa ɓaa pɔlɔpalɛ ɓɔɠɔ ma, nu la nɔun kpuyega ta-vaa zu. 7 Nu nɔpɛ ge la saa ʋolu nuiti ta-ʋɛlɛyeɠei ɠɔa ga daamiani, é ʋa ti ɠaanɛɛnɛ, nu nɔpɛ ge la ziawɔ ɲɛ gila ɗɛi vea ti ya ti ɠaanɛɛnɛ vaa zu, tɛi ti-ɠɛɛ zaai ɓaa ti-lee.

8 « ‹Mina lɛ ɓalaa fɛti ɠula ʋɛlɛi wu, è ʋa zei ná ti ɠoba, è ʋa daami wo ná, è ʋa ɓɔɔle ná. 9 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Nà niima vaiti pɛ kpesu wo ɠaazu wa-eteai zu, fɛti ɠula zɔngɔ wooiti ta koozunɛ ɓain gooiti, naa ʋɛɛ seipɛlɛla nu niinɛiti ta-wuyeiti ba.

10 « ‹Siɛgi zu è niima ɠeela wooi wosu da niima nuɓusɛiti ma, ta è ɠaazaɠana ga: Leeni vaa zu deɠɛmu Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu ga, toɠa maanɔɠɔ wolai naa la gi ma? Faa ɲɔi ɓɛgele ɠa gi kɛɛni? Faaɠaazagi ɓɛgele ɠa gi kɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, gá-ƓALAGI, 11 ɗa ti wooɠaaʋote ga: Toɠa ga wo-ɠɛɛni ti ɠɛlɛni bà, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. Ti ɠilini gala kiligiti ba, ti ɗa ti lɛbi, ta ti ɗa nɔkɔ ti wu. Ti ɠɛlɛni bà, ti la ziɛni ga nà-tɔ gooi. 12 Wɔun, wo-ziɛ ʋelei ɲɔuʋɛ é leʋe wo-ɠɛɛni ba. Wɛlɛ ɛsɛ ka liizu nɔ ga ziima ʋele ɲɔi nɔ, wo la woilosu gòo ma. 13 Nà wo ʋilisu ya, wo ɠula zooi tɛi ba, wo li zooi naa zu nii wa-o, wo-ɠɛɛni-yo, wo la ɠɛni kwɛɛ. Miná, folo ʋɛɛ kpidi ʋa wa ɠɛ nɔkɔsu ná gala kiligiti bu, mazɔlɔɔ gè la mɔ wo maawɔinɠaa.› »

Galema wolai

14 « ‹Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu, nu la ɠɛa názu: Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é Izilayɛle nuiti kulani Ezipete yooi ʋa! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 15 Kɛlɛ toɠa wo ga: Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é Izilayɛle nuiti kulani lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi ʋa, ta zooi pɛ ba, ʋɛti é ti ɓɛɛni, ti vaza náti! Nà ʋa ga tiye ʋolu ta-yooi zu, nii gè feeni ti-mɛmɛwolani zea.› »

Nu ɲɔiti kpein ta zo

16 « ‹Nà nu zo nu ɓulugi leʋesu ti ma, naati ta ti zo,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Naa ʋoluma nà doso ɓulugi leʋe ti ma, naati ta ti zo adaʋɛ pɛ, gize wolaiti ma, gize nɛmɛiti su, eyɛsu ti lɔ kɔtu yeɠeiti su. 17 Nà ɠidaazu ti-ziɛ ʋelei ɠilagilagi pɛ bu, gila kpalaa ge la ɠɛɛzu zèemazu, ta-ɲamaba vai la zooga é ʋa lɔɔɠu bà. 18 Nà ti zala dɛ ga ta-vaaɠaazagi ta ta-ɠotoi ma ʋɛɛdai, mazɔlɔɔ ti nà-zooi ɠɔzɔa, tɔɔzei ti nà-zooi zulaavega ga ta-ɠɔɔɠɔ ganigiti ti la zɛnvu vea kɛni poomaiti, ti nà-zooi zulaavega ga ta-ɠɔzɔba yɛɛ ɠalagiti.› »

Eteai pɛ ka Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa è ga nà-zobogi,

màkɛ ƓALAGI, dɔ̀ɔɠuzuʋɛ kidaaʋili siɛgi zu.

Ɗa ɠa zii ɠiligiti ti ʋaazu è ʋɔ,

ti zeɠe zou ɓela ga ná pɛ,

ti ɗa ɠɛ ma: «Gi-ɠɛɛni ta-ʋoganii ɠɛni ga zɛɛ zaleiti nɔ,

wafuun galagiti ti la faa nɔpɛ paa.

20 Nui ɠa zoo nɛi é galagiti kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ?

Tama ti la ga galagaa!»

21 Maliɠii ɠɛ ma: «Tama, naa ɠa é ba niizu,

nà nà-zobogi ta nà-zeeɠaaɓaai lɛɛzu ga tiye.

Ta suɠwɛɛ ga dàasei ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

17

Zuda ná-kotoi

1 « ‹Zuda nuiti ta-ɠotoi zɛʋɛʋɛ ga kɔlu ɠaazoɓagi,

ɓaa diamai ma ɠaazoɓagi,

sɛʋɛʋɛ ti-yiimaʋɛ ma ɠokologi ma,

ta ta-zalaɠa ɠulazuʋɛ woizuʋɛti.

2 Ʋelei ti ɠaaɓaazu la ti-lointi ma,

ʋele nɔ ɠana ti ɠaaɓaazu la ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti ma,

ta ta-zale wuluiti ti gulu wolaiti kobaʋɛti,

ta gizeiti ma,

3 ta gize wolaiti ma, ɓalaɠaiti su.

Zuda nuɓusɛiti, nà wo-yeaɠɔligiti ta wa-naavoloiti kɛɛzu ga kɔɔzoganiiti,

ta wa-zalaɠa ɠula adaʋɛti,

wa-vaaɠaazagiti ma zalai ɠana.

4 Ɗa ʋaazu yeeɠulazu zooi wu ɓɔɠɔ ʋɛ

nii gè feeni è ya ga ɗɔnɔ.

Nà wo lɔɔzu duɔlai zu wo zili nuiti zea,

zooi naa zu nii wo la kwɛɛ,

mazɔlɔɔ nà-ziiɠaawanai soga eɠɛ abui,

toɠa sosu wo pɛ wo laalɔɠɔma.› »

Zɛɛ ɠitogi, ta kito kitei

5 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹Nui naa voovooʋɛ, nii é ɓɔɠɔ ɠalivaazu nui nɔ ma,

é nuɓusɛi ɠɛɛzu ga ʋoluzeigi,

ta é la ɠitosu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

6 Kɛɛʋɛ eɠɛ dɔɓɔɠɛlɛgi nii é teʋebai zu,

é la undaanɛ zɔlɔɔga, gaazu ʋa la kulanuma ma.

Toɠa ada vɔɔi teʋebai zu,

zou ɠalaai zu, ʋɛ nu nɔpɛ ge la zeiɗa ná.

7 Tuya ɠa naama nui ma, nii é ɓɔɠɔ veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ga ná-kitogi!

8 Kɛɛʋɛ eɠɛ gului siingai ziɛi ɠobaʋɛ,

ma zapeiti ti liizu ziɛi wu,

anɛɛ diegi ɠa ʋaazu, é la lua faa nɔpɛ ba,

gaalaagi ma wundui ɠa yɛ de nɔ ɠɔ,

ziizoolɛ la ma fɔɔvɔgi ma ɠonagi ma ziɛgi zu,

é la ɓega gwaa wo fai ʋa ɠɔ.›

9 «Nuɓusɛi yii yaavaʋɛ é leʋe anii pɛ ba,

é la zooga ʋalozu,

ɓɛ ɠa a zoo é kwɛɛ?

10 ‹Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà nui yiimaʋɛ ʋɛtɛsu

eyɛsu é zeeli kpomaʋɛ,

gè ná-faaɠaaɠaa ɠigi ɓota.

Naa ɠa é ba, nà ɛsɛ so eɠɛʋelei siɛ ʋelei la,

é zoloo ná-kɛɛwotiiti ma.›

11 «Kɛɛʋɛ eɠɛ kakalogi é ʋɛɛni taɠili ɠain ma

nii tɔun ge la daani,

pele ɠana naama nui la,

nii é naavoloi ɠaalɛɛzu ba ɓɔɠɔ ʋɛ ga telebotalai.

É la zii laaɠulaa, é ɠula ti zaama,

toɠa ɠɛ ga ɠimalala nui ná-eteai ɠaaɓelazuʋɛ.

12 «Lɛbiya masa kpɔkpɔgi é geezuʋɛ kaite wɔlɔwɔlɔ,

miná ɠa gá-ƓALA sei ʋɛlɛ ɲadegai ná.

13 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-kitogi,

nii pɛgi é ɠɛlɛzu è ʋa, unfegi ɠa ti maaɓɔle.

Ungo, niiti ti ʋoluavesu bà, naati ta ɓɔɠɔ undaaʋilisu,

tɔɔzei ti ɠɛlɛa zɛnvu su ɗɛungi ʋa,

nii é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

Zelemi ná-GALA falii

14 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè la ʋaloa, ni è la bàloni,

gè la ɠizoga, ni è la kìzoni,

mazɔlɔɔ è è maamusɛ ungi veeni zèa yeenɔpɛ.

15 Wɛlɛ ɛsɛ pɛ ka ɗa ɠɛ mà: ‹Mini ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ná?

É ʋilɛna su deɠɛmu!›

16 Anɛɛ naa ʋe, gè la ɠɛlɛni ga gè ʋilɛ è ʋolu,

gè ɠɛ ga baala makɛ nui.

Zìima la ga maanɔɠɔ voloi ʋaa vai.

Ɗɔun è naa pɛ suɠwɛɛ nii dàaʋɛ bosu,

gè ɓɔɛni è ɠaazu.

17 Mina ɠɛ bɛ̀ ga sasuɓali zaɓu!

Ɗɛi è ga dɔ̀ɔɠuzu ɠila kpegi maanɔɠɔi ʋaa voloi!

18 Niiti ti wɔ̀inzeɠezu, ti unfe,

kɛlɛ nɔ̀un gè mina lɔ unfegi zu.

Ti zasuɓali, kɛlɛ nɔ̀un sàsu mina ɓali.

Ʋa ga maanɔɠɔ voloi ti ʋɔ,

nimizai ma ʋɛɛdai zei ti ma!»

Dooɠo foloi veeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa mà: «Li, è lo Nuɓusɛiti Ta-Ziɠidaʋɛ, ʋɛ ʋelei Zuda masagiti ta ɗa lɛ ná, ɓaa ti ɠula la taai ʋa. Ɗa kɛ ɠana nɔ ɓalaa ga Zeluzalɛme taa ziɠidaʋɛ zɔiti. 20 Ɗa bo ti ma náʋɛ ga: ‹À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, wa, Zuda masagiti, ta wa ya, Zuda nuɓusɛiti pɛ, ta wɔi wo zeini Zeluzalɛme, wɔi wa ɗa leʋe siɠidaʋɛ tɛiti!› 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À dama ga ɓɔɠɔ, à mina kasɔ zeɠe dooɠo foloi, à dama, wo mina lɛ ga kasɔ nɔpɛ niima ziɠidaʋɛ ta. 22 À mina kasɔ ɠula wa-ʋɛlɛi wu dooɠo foloi ta. À mina boti nɔpɛ kɛ. Kɛlɛ à dooɠo foloi maaɲɛ, eɠɛʋelei gè devei veeni la wo-mɛmɛwolani zea. 23 Ti la ɠɛni woiloni, ti la kidafaawu ɠɛni, ti ɠɔ toni ga, ti la woiloni gòo ma, ti la yeezeini nà-tɛnɛ gooiti bu.›

24 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Kɛlɛ ni wɔun, wa woilona gòo ma ga pagɔ, ni wo la ɠɛ kasɔ zeɠeni dooɠo foloi, wo ʋa lɛɛ la taai nii ma ziɠidaʋɛti ta, wo dooɠo foloi maaɲɛ, wo ɓɔɠɔ zo, wo mina boti nɔpɛ kɛ ma, 25 naazu masagiti ta yɛ leʋesu siɠidaʋɛ tɛiti ɠɔ, masagi naati ta yɛ zeizu Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, ti ɗa ziɛ kɔlu wotoloiti su, ta sooiti kɔma, ta-ɠundiɠi wolaiti ti ti ʋolu. Zuda nuiti ta Zeluzalɛme laaʋeaiti ti pɛ ta ɠɛ leʋesu ma ziɠidaʋɛti ɠɔ, nuɓusɛi la ʋalaga taai tɛi su eyɛsu pɛ. 26 Naazu nuɓusɛi ɠa ɗa zeɠe Zuda laa wolaiti su, ta Zeluzalɛme maaɠooliiti su, ta Ɓɛnzamɛn ná-zooi zu, ta Zuludɛn nɛmɛi zu, ta gize yooi, ta lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ yooi zu, ti ʋa ti gala zalaɠai ɠula, ta zalaɠa ɠiligiti, ta vebɛ zalaɠaiti, ta ansansegi Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ga faanɛɛ wuuɠwɛɛgai. 27 Kɛlɛ ni wo la ɠɛ woiloni gòo ma, ni wo la dooɠo foloi maaɲɛɛni, ni wo la ɓɔɠɔ zoni wo ʋa ɓe kasɔ zeɠe vai ʋa, wo ʋa ɗa leʋe da Zeluzalɛme ziɠidaʋɛti dooɠo foloi, nà abu ʋili taa ziɠidaʋɛti ba, toɠa Zeluzalɛme masa pɛlɛiti gala, é la zaa pɛ.› »

18

Zelemi lii vai pɔlɔ liɠi lo nui ʋɔ bɛ

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya: 2 «Wuzeɠe, Zelemi! Li pɔlɔ liɠi lo nui ʋɔ bɛ, miná ɠa è dàawooi mɛnisu ná, gè ʋaazu bosu è ma.» 3 Gè yeini pɔlɔ liɠi lo nui ʋɔ bɛ, gè kaani, é ɗa boti ɠɛ ná-diɠi losuʋɛ. 4 Diɠii é ɠɛni kpɛtɛzu, naa ɠoloɠoloni, eɠɛʋelei ná tanisu a ɗa ɠɛ la pɔlɔ liɠi lo nui ya. É taɠili kpɛtɛni, eɠɛʋelei é zolooni la gaazu.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 6 «Gè la zooga gè ʋa kɛ ga woye ɠana ɓaa, Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei, eɠɛʋelei pɔlɔ liɠi lo nui kɛɛzu la?» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Ʋele ɠana wo la zèa, eɠɛʋelei pɔlɔi la diɠi lo nui yeezu, ee, Izilayɛle nuɓusɛiti! 7 Ná tanisu nà ɗa ɓɔɛ zii ta ná-faa zu, ɓaa masadai ta, ga gè tɔɔɠula, ɓaa gè toka, ɓaa gè undaaʋili. 8 Kɛlɛ ni zii naa a nimizana, é zeɠe faa ɲɔi ʋolu nii gè yiiɠaawana ma su, naazu nà nà-kisiɛi valibo é ʋilɛ maanɔɠɔi naa ʋa, nii gè deveni bɛ. 9 Tanisu, nà ɓɔɛna é ʋilɛ zii ta ʋa, ɓaa masadai ta ʋa, ga é lo ʋolu, é zin. 10 Kɛlɛ ni zii naa la naa ɠɛɛni nii pagai gàazu, é la woiloni nà-tɛnɛ gooi ma, nà zeɠe faa ʋagɔi ʋolu, nii gè deveni ga gè kɛ bɛ.

11 «Ɓɔɛna Zuda nuiti pɔ, ta nuiti ti zeini Zeluzalɛme, è ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè deve woga wo laalɔɠɔma, nà ba gè ɗa maanɔɠɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ. Ɛsɛ ge zeɠe siɛ ʋele ɲɔi ʋolu, à ziɛ wo faiti kɛ eɠɛʋelei soloogai la.› 12 Kɛlɛ ta ʋaazu è wooɠaaʋotesu ga: ‹Wafuun faa ɠa ga naa! Nii gi deveai, naa ɠa gi ziɛzu la.› »

Izilayɛle yeema vai Maliɠii ma

13 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À zii ɠiligiti gaazaɠa dɛɛ,

ni nu naa ɠɛɠala vai ta mɛniga!

Nii Izilayɛle kɛa, toɠa ga kɔzɔba vaa.

14 Nu ɠa ɗa kɔɔlɛ vukɔi ɠa nɛi

é zeɠe Liɓan ɠizei ma vasaiti ma ɓaa?

Nu ɠa ɗa kɔtuɗɛi ɠa nɛi ma lɛilɛigi é yeizu,

é ɗa vɔ ɓaa?

15 Anɛɛ naa ʋe, nà-nuɓusɛiti ti yeemani mà.

Ta zalaɠaiti kulazu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ,

naati bɛ niiti ti la ga gala kitea,

ti ɗa ti ɠaka peleiti ba,

ti ɗa zeɠe ta-vaa wɔlɔmai ʋolu,

ti ɗa ziɛ ga pele ɲɔi.

16 Ti ta-yooi ɠɛa ga inɛinɛ zooi,

é ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu anii eyɛsu ɠɔ.

Nui kpein é leʋesu ná, ti laa ɠa ɗa vɔ,

ti ɗa tɔungi ɲiikpi.

17 Nà-nuɓusɛiti ti zili nuiti ta ɠɛna maaɓuɠaa, nà ti zuvaza,

eɠɛ fufiligi nii folo ɠulazu ʋele viilɛi fazasu.

Ta-ɠidaaʋili foloi, nà ʋoluave ti ʋa,

kɛlɛ gè la ɠaaʋotega ti ma.»

Ti yaavai ɠili vai Zelemi ma

18 Naazu nui tanigaa ti ɠɛni ma: «Ade li lɛɛ, de fai ta ɓɛtɛ Zelemi laalɔɠɔma! Ada zalaɠa ɠula nuiti sɔlɔɔ nɔ yeenɔpɛ, ti ɗa ade ɠala ga tɔgi, ta ɠima nuiti ti ɗa ade lɛnɛ, ta GALA goo wo nuiti ti ɗa GALA daawooi wo ade ma. À ʋaa lɛɛ, ade laalɛ bu ga maalɔɔ ɓɔɛiti! Ade mina woilo naa tanɔpɛ ma, nii é bosu!»

19 Kɛlɛ ɗɔun, Ɠɔoɠɔ GALAGI, kɛni è dama ga nà-faa.

Woilo sìli nuiti gooi ma!

20 Nu ɠa faanɛɛi zuloo ga faa ɲɔi?

Ti zeɠei wɔa tùɠɔ, ti ʋa zɛ̀nvui ɠula zèa.

Kɛlɛ mina yeema mà, gè ɠɛni losu è ɠaazu,

gè ɗa ti maalobo ɓɔɛiti bo, ɗa-yiiɠaawanai ɗa ɓudɛ ti maazu.

21 Naa ɠa é ba, ti-lointi dɔ pului zu,

è tiya ɓɔɠɔi ti undaaʋili ga boɠa zɔkpɔi.

Ti-anzaiti ti ʋala dointi ma, ti ɠɛ ga poanzaiti!

Ti-zinigiti ti za ga ɗɔfɔ zeeɓɛi,

ta-nu niinɛiti undaaʋili kɔɔmaʋɛ!

22 Kpee wooi mɛni, é ɠula ta-ʋɛlɛwuʋɛti,

siɛgi zu è ti ziliɲɔɠɔiti kpɛtɛzu la, ti ʋa ti laalɔɠɔma!

Mazɔlɔɔ ti zeɠei wɔa kɔ̀ɠɔwu, ti ʋa sò,

ti tumɔi lɔɔɠu, ti ʋa kɔ̀ɠɔi zo da.

23 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

è ta-yaava vai kpein kwɛɛ, nii ta kɛ ti pàa.

Mina ta-ɲama ʋuu vai zuvaayɛ,

mina ta-ɠotoi ɓale ɠaazu!

Ti loo bu è ɠaazu!

Wuzeɠe ti laalɔɠɔma ɗa-yiiɠaawana ziɛgi zu!

19

Diɠii é woloni

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Li, è pɔlɔ liɠi ɠila geya, diɠi lo nui ʋɔ bɛ. Nuɓusɛiti ta-ɠundiɠii tanigaa zeɠe, ta zalaɠa ɠula nuiti ta-ɠundiɠii tanigaa. 2 Ɠula, è li ga Pɔlɔ Liɠi Zaɠa Ziɠidaʋɛ ʋelei, Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu. Miná, ɗa wooi naati bo, niiti gè ti wosu è ma. 3 Ɗa ɠɛ ma: ‹À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, Zuda masagiti, ta wɔiti wo zeini Zeluzalɛme! Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Nà maanɔɠɔi leʋesu adaʋɛ tɛi ma. Nu-o-nu a ma wooi mɛnina, daa ɠa vɔ. 4 Mazɔlɔɔ Zuda nuiti ti ɠɛlɛni bà, ti adaʋɛ tɛi maaɓooni, ti zalaɠaiti kulani ná gala kiligiti bɛ, niiti ti la ɠɛni ti ɠwɛɛ, anɛɛ ti-mɛmɛwolani ɓaa Zuda masagiti. Ti adaʋɛ tɛi daavega ga sɔbalala nuiti ma ɲamai. 5 Ti zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛni kɔɔɠɔ ganigi ʋɛ daa ɠɛni ga Ɓaale, ti ɗa ti-lointi kɛ ná ga gala zalaɠaiti. Tama kaipa gè la ɠɛni naama leve veeni, gè la naa ta woni ti ma, naa la vɔlɔ ɠɛni ʋilɛni nà-kisiɛi zu.

6 « ‹Naa ɠa é ba, naama voloiti ta ʋaazu, yeei niima adaʋɛ la mɔ loliga la ga Tofɛte ɓaa Ɓɛne-Ɠinɔme Ʋɛtugi, kɛlɛ Nu Ʋaa Ʋɛtugi, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 7 Ʋɛ ɠa nà Zuda ta Zeluzalɛme ɠoozu ɠeleɠelegi ɠoloɠolo ná, gè ti loo bu ga ti zili nuiti ta-woɠa zɔkpɔi, ta naati niiti ti ga maawɔinɠaalala nuiti. Nà ti-ma ʋoomaiti kɛ ga daamianigi wɔniiti bɛ ta dɔɓɔ zuaiti. 8 Nà taai tɛi kɛ ga laavɔ ani, ti ɗa ɲɛɛɠula su. Niiti ta ɠɛ leʋesu koba, kɔɔlɛ ɓooi ɗa yei ga tiye, ti ɗa foei vɛ ga ziiɠoloɠologi, ta ɠɛna koloɠolo pelei ɠaa. 9 Sili nuiti, maawɔinɠaalala nuiti, ta ʋaazu taa wolai zeizu kɛlɛ su, ti dɔ kidaaʋiligi ta maanɔɠɔi ma zii ta zu, eyɛsu ti ɗa ti ɓɔɠɔ lointi ma zuaiti mi, ta ti ɗa ɓɔɠɔ ma zuaiti mi.›

10 «Naa ʋolu, ɗa pɔlɔ liɠii wolo naati gaazu, ti è maazaasu, 11 è ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: Ʋele ɠa gè niima nuɓusɛiti ta niima laa wolai wolozu la, eɠɛʋelei nu a ɗa pɔlɔ liɠi lo nui ná-diɠii wolo la, é la mɔ zooga é ʋa ɓɛtɛ ʋolu mɔnɔ. Tofɛte ɠa ta poomaiti maaɠulu ná, tɔɔzei ada ɠiligaa zɔlɔɔtalai ʋa. 12 Naa ɠa gè ʋaazu daazu niima adaʋɛ tɛi ma, ta ná-taaʋeaiti. Nà taa wolai nii ɠɛ ga Tofɛte ɠɛʋele, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 13 Zeluzalɛme ʋɛlɛiti pɛ ta Zuda masagiti ta-ʋɛlɛiti pɛ ta ɠɔzɔ ɓalaa eɠɛ adaʋɛ ná ga Tofɛte, pɛlɛiti kpein niiti ti ansansegiti galazu ma ʋɛlɛiti kɔmaʋɛti geeɠɔlɔgi ma zomideɠa ɓulugiti bɛ, ta ti ɗa puya zalaɠaiti kula gala kiligiti bɛ.› »

14 Siɛgi zu Zelemi ɠaleni ma la, é zeɠe Tofɛte, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI teʋeni ná ga é faiti bo ti ma, niiti ti ʋaazu ɠɛɛzu, é ʋaani, é lo GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Nuiti ti ɠɛni ná, é ɠɛni ti ma: 15 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi pɛgi gè ma vai woni, gè sei taa wolai tɛi ma ta maaɠoolii ma laa goiti. Tɔɔzei ná-nuɓusɛiti ti ɠɔtoni ga, ti ɠɛlɛ ti la woiloni gòoi ma.› »

20

Zelemi ɠɛɛ vai kasoi ɠa

1 Zalaɠa ɠula nui Pasuul, nii é ɠɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma wɛlɛma ɠundiɠii, Imɛɛl ná-doun zunui, é Zelemi woomɛnini, é ɗa GALA gooi wo ɠani. 2 Pasuul GALA goo wo nui Zelemi loɠani, é gilini Ɓɛnzamɛn Siɠidaʋɛ ma ɓogi ʋa nii é ɠɛni maazuʋɛ, nu lɛɛzuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 3 Poluma zobui, Pasuul Zelemi vieni, é kula kɔlui ɠa. Zelemi ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI la mɔ è loliga ga Pasuul, kɛlɛ ‹Mini-o-Mini Maalua Vai!› 4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wɛlɛ, nà è lɔɔzu maalua vai zu, ɗa-o, è-wɔɔlaiti-yo. Naati kpein ta yɛ ti zili nuiti ta-woɠa zɔkpɔiti ga, ɗa ɠɛ ná, è ti-zaazuʋɛ ɠa. Nà Zuda nuiti pɛ dɔ ɓalaa Ɓaɓilɔne masagi yeezu, nii a li ga tiye Ɓaɓilɔne, ɓaa é ti ma vaa ɠaaɓela. 5 Niima laaʋeaiti ta-naavoloiti kpein, ta ta-wotii ma lɔnɔgiti, ta ani ʋagɔi é ti ya, naa ʋɛɛ Zuda masagiti ta-naavoloiti pɛ ba, nà ti pɛ dɔ ti zili nuiti zeezu, ta ti-yeaɠɔligi pɛ kula ti ya, ti naati gaalɛ ba, ti li ga tiye Ɓaɓilɔne. 6 Ɗɔun ɗa, Pasuul, ta niiti ɓalaa ti è ʋɔ bɛ, wa liizu duɔlai zu. Ɗa zeelina Ɓaɓilɔne, miná ɠa è zaazu ná, è maaɠulu ná, zenɔ ɠana ɓalaa é ɠɛɛzu la ga è-wɔɔlaiti kpein, niiti è zɛɛ vaawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛi wogai ti ma.› »

Zelemi ɓain fai GALA goi zu

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è nɛ̀ɛnɛsogɛ,

gè ɓɔɠɔ yɛgɛ na è nɛ̀ɛnɛso!

È sòni, è vɔni mà.

Gè ɠɛa ga ɲɛɛɠulazu ani folo-o-folo,

ɛsɛ pɛ ka ɲɛɛɠulazu nɔ̀un su.

8 Mazɔlɔɔ kpɔɛla ɠilagila kɛni gè kpeei loo,

nà tooma vai ta faa zuɠoloɠolo fai laazeelizu.

Foloi laawu ɲɛgɛlɛin, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

è-laawooi ɠa ɓaaɠulamai ta ɲɛɛɠulasui ʋilɛsu pòlu.

9 Siɛgi zu nà ɠɛna ɓɔɠɔ ma:

«Nà pɔ gè yeema daawooi ma,

gè la mɔ ɓɔɛa GALA daaseigi zu,»

anii ta ɠa zìimaʋɛ eɠɛ abui, è gàlazu,

dɔɔɠuʋɛ mà ɠaeiti su,

nà ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu, kɛlɛ gè la ziɛzu bu.

10 Nà ma mɔinmɔin goomɛnisu, ti ɗa woo ɲɔi wo dàalɔɠɔma,

ti ɗa dàasei pɛɛ ga: «Mini-o-Mini Maalua Vai».

Tanigaa ti ɠɛ ma: «À kula kɛlɛ zu!»

Zɔiti ɓalaa ti lɛɛni naama wooi ma, ti ɠɛ ma: «Ungo, ade kula kɛlɛ zu!»

Niiti kpein ziilɛigi ɠɛni gi yɔɠɔzu gá tiye,

naati ta tòo ɠeleɠele gaiziɛzu, ti ɗa ɠɛ ma:

«A ɓɔɠɔ yɛna ná, é yaava, ada vɔni ma,

ada so, de dɔnɔ ʋotokula ma.»

11 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI, è zuɓaaʋɛ, ɗa kɔɔi ɠɔɔzu bɛ̀.

Niiti ti wɔ̀inzeɠezu, naati ka ti ɓunɛsu,

ti la pilɛ sɔlɔɔga pɛ.

Ta unfe, tɔɔzei ti la zobo sɔlɔɔga,

toɠa ɠɛ ga unfegi nii é la yeema eyɛsu ɠɔ.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

è zoogɛ kwɛɛsu ni nui ɠa è ʋɛ ga wooɠɛɠila nui,

ɗa ná-kisiɛiti fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu niiti ti lɔɔɠuai.

Gè ná ʋɛtɛ, ʋelei è ʋaazu ti zalazu la,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa gè nà-faiti kalivaai è ma.

13 À guyei loo Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, à maamusɛ,

mazɔlɔɔ toɠa ɗa maawɔin nui ɠizo,

é kula faa ɲɔu ɠɛ nuiti zeezu.

14 Foloi gè zɔlɔɔni ma, naama voloi ɠotoʋɛ!

Foloi dèe gàazulaani la eteai ma,

nu nɔpɛ ge mina tuya loo ma voloi ʋɛ!

15 Naama zunui ɠotoʋɛ, zɔi é liini ga ma wooi é bo kɛ̀ɛ ma ga:

«Doun zunu zɔlɔɔga è ʋɛ,»

é zɛba é ɠoozunɛ gola.

16 Zunui naa ɠɛ eɠɛ taa wolaiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woloni,

é la wanani ma!

Geelaa a laona nɔ feya, é ɗa kpeei mɛni ga a ʋa bɛ,

kpɔkɔ volo ziɛgiti su, é ɗa kɔɔɠɔ ɓeei mɛni.

17 Mazɔlɔɔ é la zɛ̀ni ná, gè ʋa za dèe ɠoozu!

Dèe a la ɠɛ ga nà-kabai,

a la màkɛ ɠoozu eyɛsu ɠɔ.

18 Lee vaa zu kùlaai dèe ɠoozu,

ni kpɔlɔi ta kidaaʋiligi zɔlɔɔ fai ʋe,

gè nà-eteai ziɛ unfegi zu?

21

Fai pilɛgai Zuda masagiti ba

1 Keela wooi Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni Zelemi ya masagi Sedesiyase ná-faa zu. Masagi Sedesiyase Malikiya ná-doun zunui Pasuul leʋeni Zelemi ma, ta zalaɠa ɠula nui Sofoni, Maaseya ná-doun zunui, ga ti gaazaɠa ga: 2 «Soma, è Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa gi ʋɛ, mazɔlɔɔ Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal kɔɔi ʋɛa gi ʋa. Tanisu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-laavɔɔ vai ta ɠɛ gi ʋɛ, é ná-kɔɔi ɠaaɠale ma ʋolu.»

3 Zelemi keelaiti gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À li, wo ɠɛ Sedesiyase ma: 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Kɔɔɠɔ nuiti ti siɠigi ʋoluʋɛ, ti ɗa ɲɛpii ɠɔ ga ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti Ɓaɓilɔne masagi laalɔɠɔma ta Ɓaɓilɔne nuiti ti wo maalatigai, nà ti ɠaaɠalesu ma, ti ʋa taai tɛi koozuʋɛ. 5 Nà ɓɔɠɔ ɠa gè kɔɔi ɠɔɔzu wo laalɔɠɔma, gè nà-zobogi ɠula kɛlɛma, ta nà-ziiɠaawanai, ta nà-ziiɠulagi, ta nà-faawanama wolai. 6 Nà yeeʋɛɛzu taai nii zu nuiti pɛ ma, nuɓusɛiti ta toganiiti ta za ga ɗɔfɔ zeeɓɛ ɲɔi. 7 Naa pɛ poluma, nà Zuda masagi Sedesiyase zeɠe, ta ná-kundiɠiiti, ta nuɓusɛiti ta yɛ vulua ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋoluma, ta kɔɔi, ta pulu wolai, gè ti ve Ɓaɓilɔne masagi ya,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Ungo, nà ti ve ti zili nuiti zea, niiti ti ti ʋaa ɠeleɠele gaiziɛzu. Neɓukadenɛzaal ɠa ti ʋaa, é la ti maawɔinɠaa, é la nu nɔpɛ zɛga ná, é la yeeɠulaa ɓɔɠɔ wu.›

8 «Niima nuɓusɛiti tetegi, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè wo ʋilɛ ziimazeɠe pele zaɠalaʋɛ, zɛnvu ʋelei ta saa ʋelei yɔɠɔzu. 9 Nu nɔpɛ a yɛna taai tɛi su, naa ɠa za ga kɔɔi, ɓaa pului, ɓaa ɗɔfɔ zeeɓɛi. Kɛlɛ zɔi nɔpɛ a ɓɔɠɔ veena Ɓaɓilɔne nuiti zea, ti wo zeiɗai kɛlɛ su, naa yɛnvui ɠa yɛ zea, toɠa naa mu sɔlɔɔ ɓalaa. 10 Nà ɠaaʋotesu taa wolai nii laalɔɠɔma, ga gè faa ɲɔu ɠɛɛ la, gè ʋa li ma ʋagɔ ɠɛɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. Toɠa lɔ Ɓaɓilɔne masagi yeezu, é gala ga abui.› »

Keela wooi é boni
Zuda masagi ná-pɛlɛyeɠei ma

11 «Ɗa ɠɛ Zuda masagi ná-pɛlɛyeɠei ma:

‹À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma,

12 Davide ná-pɛlɛyeɠei! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

À ɗa foloiti tɔɔzei ga tukpɔi ɠaaleʋea ga telebodai.

Zɔi ti loozu ma, à unmɔɔ, wo kula ti ya.

Ni naa laade, nà-ziiɠaawanai ɠa so,

eɠɛ abui nii nu la zooga é ʋa paa,

tɔɔzei wo-ɠɛɛwotiiti ba ti ɲɔuɗai.

13 Nà laalɛɛzu wo wu, wɔi wo zeini

fasai ma nɛmɛi ɠa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

ungo, wo laalɔɠɔma wɔi wo ɠɛɛzu:

Ɓɛ ɠa a ʋa gi laalɔɠɔma?

Ɓɛ ɠa a zoo é lɔ gi-lɔɔɠuzuʋɛti?

14 Nà wuzeɠezu wo laalɔɠɔma,

é zoloo wo-ɠɛɛwotiiti ma,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

‹nà abui losu wa-lɔɓɔi ʋa,

toɠa wo-maaɠoolii zu pɛ gala.› »

22

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Yei Zuda masagi ná-masa pɛlɛi wu, è niima ɠeela wooi wo, é ga nii. 2 Ɗa ɠɛ ma: ‹Woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma, ɗa ʋe Zuda masagi, è zeini Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa. Toɠa ɓalaa ga ɗa-nu wolaiti tɔnɔ, ta ɗa-nuɓusɛiti, niiti ti lɛɛzu ɗa-masa pɛlɛi wu! 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: À sɔle fai ɠɛ ta telebodai. Zɔi ti loozu ma, à unmɔɔ, wo kula ti ya. À mina wɛɛn zopele ɲɔu, ta podoin, ta poanzai. À mina topele ɲɔu ɠula ti letemazu. À ɓe sɔbalala nuiti paa vai ʋa niima adaʋɛ. 4 Mazɔlɔɔ ni wa va bu, wo ziɛ ga niima wooi, naazu masagiti ta yɛ leʋesu pɛlɛlaʋɛ tɛiti ɠɔ, masagi naati ta yɛ zeizu Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, ti ɗa ziɛ kɔlu wotoloiti su, ta sooiti kɔma, tiya-o, ta-nu wolaiti-yo, ta ta-nuɓusɛiti. 5 Kɛlɛ ni wo la ɠɛ woiloni niima wooiti ma, nà ɠonazu nà ɓɔɠɔi ma, niima ʋɛlɛi ɠa ɠoloɠolosu, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 6 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ Zuda masa pɛlɛi ʋa:

Ɗa bɛ̀ eɠɛʋelei Galaade la,

eɠɛʋelei Liɓan ɠizei unmaʋɛ la.

Anɛɛ naa ʋe, nà è ɠɛɛzu ga teʋebai,

taa wolai nii nua ti la su.

7 Gè nuiti kulaa è laalɔɠɔma ga ti è ɠoloɠolo,

ti ɠilagilagi ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti ta ɠɛ ti ya,

ta ɗa-lɔkpala ʋagɔiti teʋe ga, niiti ti ga sɛdelegiti,

ti ti ʋili ya abui zu.

8 « ‹Wɛɛn ma mɔinmɔin ka leʋesu taa wolai nii ɠoba, ti ɠilagilagi ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: Leeni vaa zu Ɠɔoɠɔ GALAGI taa wolai tɛi sogai ɠani? 9 Ta ti wooɠaaʋote ga: Tɔɔzei ti ɠɛlɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI ná-minazeɠegi ʋa, ti ɠɛni nɔkɔsu gala kiligiti bu, ti ɗa ti lɛbi.› »

Toligi wo fai ga gɔlɔi wo
masagi Salume ma

10 À mina wɔlɔ masagi ma nii saai na,

à mina ɓɔɠɔ maawɔin ná-faa zu.

À wɔlɔ, wo wɔlɔ naa ná-faa zu nii é liizu,

tɔɔzei é la mɔ ʋaa ʋolu,

é la mɔ ɠaazulaa zooi naa ma, nii sɔlɔɔgai su.

11 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ Zoziase ná-doun zunui Salume ʋa, é ga Zuda masagi, nii é masadai ɠɛɛzu kɛɛɠɛ Zoziase ʋotogi zu, nii é ɠulani niima adaʋɛ ʋa: «É la mɔ ɠalega ma ná ʋolu. 12 Kɛlɛ toɠa zaazu miná, ʋɛ ti liai la ná duɔlai zu, é la mɔ niima yooi ɠaa pɛ.»

Zelii lo fai Yeɠoyakime ma

13 Maanɔɠɔ ɠa zunui naa ʋɛ,

nii é ná-pɛlɛi losu telebotalai zu,

é ɗa ɲii ʋɛlɛi tanigaa zei maazu ga sɔletalai,

é ɗa seiɲɔɠɔi zuziɠa wafuun,

é la ná-botii ɠɛɠalai ma zalai vea zea,

14 é ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Nà masa pɛlɛ wolai losu ɓɔɠɔ ʋɛ,

gè ɲii wosuʋɛti bɔɔlɔ gola,

gè fenɛtɛlɛ wolaiti kɛ ba,

gè ti maaɓɛtɛ ga sɛdele gului,

gè ani ɓɔigi ziɛ ma!»

15 «Ɗa pɔ è dɛɛ ga ɗa ga masagi

è yiimazeɠe vai zu ga sɛdele gului

nii ɗa ɓɔɠɔ lɛɛ la?

È-ɠɛɛ ɠɛni laamiizu, è ɗa ɓɔɔle ga nui pɛ kɛʋele,

kɛlɛ é ɠɛni ziɛzu ga sɔledai,

ta fai pɛ ge ɠɛni zoloosu bɛ ga pagɔ.

16 É ɠɛni sɔle fai ɠɛɛzu maanɔɠɔ nuiti bɛ ta bala nuiti,

ta fai pɛ ge ɠɛni zoloosu bɛ ga pagɔ.

Zɔi é ziɛzu ɠana, naa ɠa dɛɛzu ga é nɔ̀un kwɛɛ ga ɠite,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

17 «Kɛlɛ ɗɔun ɗa, è ɠaazu ɠa ɗa ɓɔɠɔi ɗa-lɔnɔgi nɔ ʋa,

è maavaa la su kɛni nɔ è ɗa sɔbalala nuiti paa,

è ɗa nuiti so kazemazu ga maaɓaai.»

18 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Zuda masagi Yeɠoyakime ná-faa zu, Zoziase ná-doun zunui:

«Ná-saa voloi, nu nɔpɛ ge la ná-saa wɔlɔ woga é ʋa ɗa ɠɛ ma:

‹Ee, maanɔɠɔ ɠaa, kɛ̀ɛloun!

Ee, maanɔɠɔ ɠaa, nà-zeelai!›

Ti la ná-saa wɔlɔ woga, ti ʋa ɗa ɠɛ ma:

‹Ee, Maliɠii, ee, ɗa-maayikii ʋɛtɛ!›

19 Ta maaɠulu eɠɛ nu a ɠɛ soovale maaɠuluzu,

ti ma ʋoomai ɓokpo, ti pili ya Zeluzalɛme taa ʋoluʋɛ.»

Unfegi ta ɓaaɠulamai Zeluzalɛme ʋɛ

20 «Lɛ Liɓan ɠizei ma, è kpeei loo!

Wooi ɠula Ɓasan ɠizei maazuʋɛ!

Li, è gɔlɔi wo Aɓalime ɠizei maazuʋɛ,

tɔɔzei è-nɛɛɲɔɠɔiti suɠaleɠalea ɲɛgɛlɛin.

21 Gè è lɛnɛni ɗa-ɓɔɠɔzɔlɔɔ siɛgi zu,

kɛlɛ è ɠɛni ma: ‹Gè la woilosu pa!›

Zekana è-ziɛ ʋelei la, kaite è ma loungo yee,

è la woiloni gòo ma.

22 Fiilɛi ɠa liizu ga ɗa-ɠundiɠiiti pɛ,

è-nɛɛɲɔɠɔiti ti li duɔlai zu.

Názu ɠa è ɠɛɛzu la unfegi zu, ɓaaɠulamai zu,

ɗa-nu ɲɔulai kpein maaʋele ma.

23 Ɗɛi è zeini ziilɛigi zu Liɓan ɠizei ma,

è ma laɠagi sɛdele guluiti saamaʋɛ,

ɗa ʋaazu ɓalasu,

siɛgi zu è ʋaazu taɓai ta soolɛi zɔlɔɔsu da ga kulafilibai,

eɠɛʋelei a ɗa ɠɛ la ga anzanui a ɠɛna doin zɔlɔɔga!»

Keela wooi é woni Konia ma

24 «Ɗa ɠɛ Yeɠoyakime ná-doun zunui, Zuda masagi Konia ma: ‹Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, anɛɛ ni ɗa la ɠɛ ga balaɠaegi zèeɓeɠai ʋa, zèezazu ʋelei, nà la è ɠula yeeɓeɠai ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 25 Gè è lɔ naati zeezu, niiti ti pɔ ti è ʋaa, naama nuiti zeezu niiti è luazu ti ʋa, naati ta ga Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal, ta ná-salaʋusuiti. 26 Nà wo ɓɛ, ɗa-o, è zɔlɔɔ dee-yo, wo li zou ɠili su, ʋɛ wo la zɔlɔɔni ná, miná ɠa wa za ná. 27 Anɛɛ ni wɔin ɠa ɠɛ wo ma gola ga wo ɠale ma wo ɓɔɠɔ yooi zu, wo la mɔ zooga pɛ.› »

28 Gaazaɠagi ɠa wosu ga:

«Zunui naa, Konia ɠɛa eɠɛ pɔlɔ liɠi golowoloai,

nii nu la mɔ pɔ ɓaa?

Toɠa ga anii nii tosu la mɔ ba?

Leeni vaa zu ti ʋiligai ya, tɔ-o, mavofodaiti-yo,

ti ɓɛai ti li zou ɠili su, nii ti la kwɛɛ?»

29 Ee, nà-zooi, nà-zooi,

woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma!

30 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À zunui naa zɛʋɛ eɠɛ nui nii dounɠa ti la bɛ!

É ɠɛa ga zunui ná-eteai ɠoloɠologai ma.

Mavofodaiti taɠila kpalaa ge la zeiɗa Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa,

taɠila kpalaa ge la kundiɠila ɠɛa Zuda yooi unda.»

23

Baala makɛ nu ɲɔiti
ta baala makɛ nu ʋagɔi

1 «Maanɔɠɔ ɠa baala makɛ nu ɲɔiti bɛ, niiti ti nà-baala kpulugi loozu ya, ta ti ɗa ti zuvaza,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 2 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ baala makɛ nuiti ba: «Wo nà-baalagiti zɛni ná, ti ɠaka, ti zuvaza. Wo la ti laazɔboni. Nà wo zalazu é zoloo wo-ziɛ ʋele ɲɔiti ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 3 «Nà ɓɔɠɔi nà nà-baalagi mɔtaiti gaalɛ ba, ti ɠula zooi pɛ su, ʋɛti gè ti zuvazani, ti li náti. Nà ʋa ga tiye, gè ti ʋu ta-zasai zu, ta ɓuɠu ná, ti mɔin. 4 Nà ti makɛ nu ɠiteiti seizu ti unda, ta ti makɛ eɠɛ baala makɛ nuiti, ti la mɔ luaa, ti zasu la ɓalia. Taɠila kpalaa ge la loa ya,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

5 «Foloi tanigaa ta ʋaazu,

naama voloi, nà Davide ma ʋɔnɔgi ta wuzeɠe nii telebogai,

toɠa ɠɛ ga masagi ɠigi ma,

toɠa sɔle fai ta telebodai ɠɛ zooi zu,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

6 «Naama yeeɠɛɠalai, Zuda nuiti ta ɠizo,

Izilayɛle zei ziilɛigi zu.

Wɛlɛ daaseigi ʋa a loli da:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga ada-lelebodai›.»

7 «Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu, voloi nu la mɔ ɠona ga: ‹Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é Izilayɛle nuiti kulani Ezipete yooi ʋa!› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 8 «Kɛlɛ kɛni nɔ ti ɗa ɠɛ ma: ‹Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é Izilayɛle mavofodai ɠulani lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi ʋa, ta zooi pɛ ba, ʋɛti é ti ɓɛɛni, ti vaza náti!› Ta ʋa, ti zei ʋolu ta-yooi zu, ti ta-eteai ziɛ.»

Zɛɛ ɠala goo wo nuiti

9 GALA goo wo nuiti tetemazu,

zìi ɠoloɠologa kòozu, sàsu ɠa ɓalizu kɔ̀lɔgi zu.

Gè ɠɛa eɠɛ dɔɔzo nui, eɠɛ nui dɔɔi koloɠologai,

Ɠɔoɠɔ GALAGI maaʋele ma, ta daawooiti maaʋele ma.

10 Zooi zulaavega ga nuɓusɛiti ti wɛɛnziɛgi wosu.

Ti pɛ ta ɓizɛzu ga lia faa ɲɔi ʋɔ pelei,

ti yiilɔɔʋɛ gola telebotalai zu.

Foovooiti maaʋele ma, zooi pɛ ka gɔlɔɗɛi laawu,

toganiiti daamiizu lufa lɛnugi pɛ ge vɔa zooi zu.

11 «GALA goo wo nuiti ta zalaɠa ɠula nuiti

ti ɠɛa ga GALA gaazuluabalala nuiti,

anɛɛ nà-pɛlɛi wu, gè ta-nu ɲɔulai ɠaani ná,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

12 «Naa ɠa é ba, ta-ʋelei zu ɠa ɲasu zuɓidi,

ta ʋaazu ɓunɛsu, ti loo.

Mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga maanɔɠɔi ti ʋɔ,

konagi gè wuzeɠezu la ti laalɔɠɔma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13 «Gè faa ɲɔiti kaani Samali GALA goo wo nuiti zea,

ti ɠɛni ɓɔɛzu galagi Ɓaale laaseigi zu,

ti nà-nuɓusɛiti kakani, Izilayɛle nuiti.

14 Kɛlɛ nii gè kaani Zeluzalɛme GALA goo wo nuiti pɔ bɛ,

toɠa ga tɔɠɔ ɠoloɠologi:

Ta wɛɛnziɛgi wosu,

ti ɗa ta-eteai ziɛ zɛɛi zu,

ti ɗa faa ɲɔu ɠɛ nuiti maamusɛ.

Ta pele leʋezu ɛsɛ tuɠɔ ga ti mina ɓe faa ɲɔi ʋa.

Ti pɛ ta gàazu eɠɛ Sɔdɔme nuiti,

Zeluzalɛme nuiti ti la vizɔni Gomɔɔl nuiti ba.»

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa

GALA goo wo nuiti ta-vaa zu:

«Nà ti ɠɔnɔgi ɠɛɛzu ga siinziin gani wanaiti,

nà anivebɛ ɗɛi losu ti-la,

mazɔlɔɔ Zeluzalɛme GALA goo wo nuiti ka

kɔzɔba vai vazagai la zooi pɛ su.»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«À mina woilo naa ma, nii GALA goo wo nuiti ti bosu.

Ta ʋɛɛzu wo-yii ɠa ga zɛɛ ɠitogi,

mazɔlɔɔ nii ti suɠulazu wo ma,

tiya ɓɔɠɔi ta-ɠulakɛlɛma vaa ɓɛtɛai ɠa ga naa,

kɛlɛ é la ga nii kulaai Ɠɔoɠɔ GALAGI laaʋɛ.

17 Ta ɗa ɠɛ naati ma, niiti ti ɲɛɛɠulazu wooi zu nii gè bosu:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ma: Wa ziilɛigi zɔlɔɔ.›

Niiti kpein ti ziɛzu ga ti-yiimai, ta ɠɛɛzu naati ma:

‹Maanɔɠɔ la zeelia wo ma pɛ!› »

18 Ɓɛ ɠa deɠɛmu é ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gaalɛbai zu?

Ɓɛ ɠa é kaani, é daawooi mɛni?

Ɓɛ ɠa é ɠidaazu daawooi wu?

Ɓɛ ɠa é goomɛnini?

19 Wɛlɛ fiilɛ wolai ɠa wuzeɠezu, tokoleʋeai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ná-ziiɠulagi lokoleʋe, é ɠɛ ga sabala golai,

é ʋu naati unmaʋɛ, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai la zeɠea ade maala pɛ,

eyɛsu é naa ɠɛ, é daazeeli,

nii kpein é deveai yiimaʋɛ.

Foloi ta, wa naa ɠaaɠa.

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Nà laade gè ʋa naama GALA goo wo nuiti teʋe.

Anɛɛ naa ʋe, ti ɓizɛni ga lia.

Gè la ɓɔɛni ti ʋɔ ɲɛgɛlɛin,

anɛɛ naa ʋe ta ɓɔɛzu dàaseigi zu.

22 Ni ti ɠɛni bà nà-gaalɛbai zu,

ta la dàawooi laazeeli nà-nuɓusɛiti ma,

ti naati seɠe ti-ziɛ ʋele ɲɔi ʋolu, ta ta-ɠɛɛwoti ɲɔiti.»

23 «Nà ga GALAGI nii naa wozaɠaai zuɓuɠaai ɓaa?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Ɓa-o, nà gè ga GALAGI nii é wozaɠaazu ɠoozama.

24 Nui ta ɠa zoo é lɔɔɠu adaʋɛ ta ná maalɔɔɠuai,

gè la zooga gè ʋa ka ɓaa?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga nà geeɠɔlɔgi zu ná pɛ,

gè ɠɛ eteai zu ná pɛ?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

25 «Gè GALA goo wo nuiti ta-ɓɔɛzuɠulai mɛnini, ti zɛɛ vaiti bosu dàaseigi zu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Gè segi ta woni! Gè segi ta woni!› 26 Naa ɠa yɛsu ɠɛɛzu eyɛsu yeelɛ? Leeni ɠa é naama ƓALA goo wo nuiti kisu, siɛgi zu ti zɛɛ vaiti bosu da, niiti ti ga yaava ɓɛtɛaiti nɔ? 27 Ti la pɔ, ta-ze gooiti maaʋele ma ti bosu ɓɔɠɔ ma, ti ʋa dàaseigi yeema nà-nuɓusɛiti bɛ ɓaa, eɠɛʋelei ti-mɛmɛwolani ti yeemani la dàaseigi ma, galagi Ɓaale maaʋele ma? 28 Ni se goo ɠa GALA goo wo nu ya, é ná-se gooi wo! Kɛlɛ zɔi dàawooi zea, naa dàawooi wo fɔɔn ga pagɔ. Kpɔfaama ɓɛgele ɠa é kaʋai ta ani ɠaei yɔɠɔzu?» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 29 «Dàawooi ɠɛɛʋɛ eɠɛ abui, eɠɛ malito wolai nii é fasai wolozu,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

30 «Naa ɠa é ba, nà laalɛɛzu GALA goo wo nuiti bu, ti dàawooi unmazu ti ɠilagilagiti,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 31 «Ungo, nà laalɛɛzu naati bu ti ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga GALA goo wo nuiti, ti ti-laawooi zupuzu ga dàawooi,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 32 «Nà laalɛɛzu naama GALA goo wo nuiti bu, niiti ti zɛɛ zegiti bosu, ta ɠɛna boga, ti ɗa nà-nuɓusɛiti kaka ga ta-yɛɛ vaiti maaʋele,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Gè la keela woo ɠalivaani ti ma, gè la deve veeni ti ya. Ti la kpɔba nɔpɛ feezu nà-nuɓusɛiti bɛ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Maliɠii laawooi ɠa ga kasɔ ɓaa?

33 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zelemi ma: «Ni GALA goo wo nui ta, ɓaa zalaɠa ɠula nui ta, ɓaa nui tanɔpɛ ga ɠɛna è ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keela wooi ɠa ga ɓɛgele, kasɔi ɓɛgele ɠa é daai gi unma?› ɗa ɠɛ ma: ‹Wa ɠa wo ga kasɔi, naa ɠa é ba, nà yeeɓesu wo ʋa, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.› 34 Ni GALA goo wo nui ta, ɓaa zalaɠa ɠula nui ta, ɓaa nu nɔpɛ ga ɠɛna: ‹Kasɔ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI daai,› nà laalɛ ma nui wu, gè laalɛ ná-pɛlɛyeɠei wu. 35 Nii wa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa da wo ɠilagilagi, naa ɠa ga: ‹Leeni ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI feai ga gooɠaaʋotegi?› ɓaa mu: ‹Leeni ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI boni?› 36 Kɛlɛ à mina mɔ ɠɛ ma: ‹Wɛlɛ kasɔi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI daai.› Wooi naa ɠa ɠɛ ga kasɔi naama nui ʋɛ, nii é naa wosu, mazɔlɔɔ wo GALA daawooi maaʋega, da-ƓALAGI, zɛnvu su ƓALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii. 37 Ɗa GALA goo wo nui ɠaazaɠa ga: ‹Leeni ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI è wooɠaaʋoteni da?› ɓaa mu: ‹Leeni ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI boni?› 38 Ni wa yɛna bosu nɔ ga kasɔ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI daai, anɛɛ ni gè tɔ seiɗa wo ma ga wo mina ɓɔɛ ɠana, naa ɠa é ba wɛlɛ nii ɠa gè bosu wo ma, 39 naa maaʋele ma, wɛlɛ, nà ɠɛlɛzu wo ʋa ɲɛgɛlɛin, gè wo ʋili ya, wo maaɠooza bà, wa-o, niima laa wolai tɛi-yo, nii gè feeni wo-mɛmɛwolani bɛ, ta wa ɓɔɠɔi. 40 Nà ɠɔoɠɔ ɓaaɠulamai la wo ma, ɠɔoɠɔ unfegi nii zeema la woga ma.»

24

Kpɔlɔ felegɔi kooleɠoole gwaai zu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI kpɔlɔ felegɔ lɛɛni ga ze, kooleɠoole gwaai ti zu, ti zeini GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ. Naa ɠɛɛni masagi Neɓukadenɛzaal liai ma ga Zuda masagi Yekonia, Yeɠoyakime ná-doun zunui, ta ɓɔga masadai ma ɠundiɠiiti, ta ɲɛɛliɠi nuiti, ta ɠain bo nuiti, ti zeɠe Zeluzalɛme, ti li Ɓaɓilɔne yooi zu. 2 Kpɔlɔgi gilagi, kooleɠoole gwaa ʋapa golai ɠa é ɠɛni naa zu, eɠɛ ma waai ma mɔungiti. Kooleɠoole gwaai é ɠɛni kpɔlɔgi velesiɛi zu, naa ɲɔuni ga gola, nu la ɓena zoo miizu ná-ɲɔi maaʋele ma.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI gàazaɠani, é ɠɛ mà: «Leeni ɠa è kaazu, Zelemi?» Gè gooɠaaʋoteni ga: «Kooleɠoole gwaaiti be. Tanigaani pagɛ gola, zɔiti ti ɲɔu gola, ti la zooga miizu.»

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 5 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nɛɛʋɛ nu ʋɛ ga é ɠaazu ʋagɔi lo kooleɠoole gwaa ʋagɔiti ba. Zekana é la, Zuda nuiti gè ti ɓɛai, ti li duɔlai zu Ɓaɓilɔne yooi zu, nɛɛʋɛ bɛ̀, gè ɠaazu ʋagɔi lo ti ʋa. 6 Nà ɠaazu ʋagɔi lo ti ʋa, gè ʋa ʋolu ga tiye niima yooi zu. Gè la mɔ pɔ gè ʋa ti wolo, kɛlɛ gè ti zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu, ti lɔɔɠula vaa laade mɔnɔ, kɛlɛ gè ti zin ʋolu. 7 Nà ma zobogi ve ti ʋɛ, ti kwɛɛ ʋolu ga nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. Ta ʋa ʋolu pɔ̀ ga ti-yii pɛ. Naazu ta ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, nà ɠɛ ga ta-ƓALAGI.›

8 «Kɛlɛ wɛlɛ nii gè bosu Zuda masagi Sedesiyase ná-faa zu, ta ná-kundiɠi wolaiti, ta nuɓusɛi mɔtaiti ti yɛsu Zeluzalɛme, niiti kpein ti la zeɠeni zooi zu, ta niiti ɓalaa ti lia, ti zei ʋele ɓɛtɛ Ezipete yooi zu. Nà ti zo, eɠɛʋelei nu a ɗa kooleɠoole gwaai ma ɲɔi zo da, ɲɔuɗai gola, é la zooga miizu. 9 Zekana eteai ma masadaiti pɛ koozu ɠa ʋili ga tiye, ta ɠɛna ti ɠaa. Ʋɛ pɛ nà ti ɓɛ, ti vaza ná, ta ɠɛ ga poogi, siɛgi zu nu pɔ é poomu pili da, ɓaa é ɲɛɛɠulasu vaa wo, ɓaa é guye ɲɔi loo, ɓaa é ɗa koto loo. 10 Nà kɔɔi leʋe ti ma, ta pulu wolai, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi, eyɛsu ti ɲɛɛlɛ zooi ɠa nii gè feeni ti ʋɛ, ti-mɛmɛwolani zea ta tiya ɓɔɠɔi.»

25

Ʋɛ woozotalai a ɗa li ga nui ná

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Zuda nuɓusɛiti pɛ faa zu, Zuda masagi Yeɠoyakime, Zoziase ná-doun zunui, ná-kona naanisiɛi ma, nii é zolooni Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-kona mɔungi ma. 2 GALA goo wo nui Zelemi ɓɔɛni Zuda nuɓusɛiti pɛ pɔ ta Zeluzalɛme nuiti, é ɠɛni ti ma:

3 «É zo Zuda masagi Zoziase, Amon ná-doun zunui, ná-kona puugɔ maazu zaʋasiɛi ma (13), eyɛsu za, kona ʋuufelegɔ maazu saʋagɔ (23) ɠaa gè ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi woo wo ma, dooɠo ge la ba, kɛlɛ wo la woilosu ma. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɓeni ná-botiɠɛ nuiti, GALA goo wo nuiti teʋe fai ʋa wo ma. Kɛlɛ wo la woiloni, wo la ɠidaani ma. 5 Ti ɠɛni wo ma: ‹Ɛsɛ ge ɠɛlɛ siɛ ʋele ɲɔi ʋa, ta faa ɲɔi é kɛɛzu! Naazu wa zoo wa-eteai ziɛzu zooi naa zu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feeni wo ʋɛ, wa wo-mɛmɛwolani, eyɛsu ɠɔ. 6 À mina ʋilɛ gala kiligiti polu, wo ʋa ɗa ti lɛbi, wo ʋa ɗa nɔkɔ ti wu, wo mina zìiɠaawana ga kɔɔɠɔ ganigiti wo ti ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, naazu gè la faa ɲɔu ɠɛa ga woye.› 7 ‹Kɛlɛ wo la ɠɛni woiloni gòoi ma,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Wo zìiɓɔlɔni ga kɔɔɠɔ ganigiti wo ti ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, wo ɓɔɠɔ ɓɔlɔ vai ma.›

8 «Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Tɔɔzei wo la woiloni dàawooiti ma, 9 nà nu ɠɔʋɛzu ʋele yooiti ma nuɓusɛiti kpein tolisu,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Nà nà-botiɠɛ nui Neɓukadenɛzaal lolisu, Ɓaɓilɔne masagi. Nà ʋaazu ga tiye zooi tɛi daalɔɠɔma, ta ná-nuɓusɛiti, ta zii ɠiligiti pɛ daalɔɠɔma ti maaɠoolii zu ɓalaa. Nà wo-ma zuwu ɠaaleʋe, wa-o, tiya-o. Nà niima yooi ɠoloɠolo, é la ɓɛtɛa eyɛsu ɠɔ, toɠa ɠɛ ga laavɔɔ vaa ta ɲɛɛɠulasu anii. 10 Nà faiti pɛ pɛɛ su mɛɛ, é ɠɛni ga fɛti ɠoozunɛɛi, ɓaa koozunɛ woo wolaiti, ɓaa vulu ɠɛa niinɛiti ta-wuye loo vaiti, ɓaa koda ziɠa lugi, anɛɛ lanbo wozakalagi. 11 Zooi ɲɛgɛlɛin ka ɠoloɠolo, gaaʋala ba, ta zii naati kpein ta ɠɛ Ɓaɓilɔne masagi yeezu kona ʋuulɔfela (70) laawu.›

12 « ‹Kɛlɛ siɛgi zu kona ʋuulɔfelai (70) laazeelizu la, nà laalɛ niina Ɓaɓilɔne masagi wu ta ná-nuɓusɛiti ta-ɲamaba vaiti faa zu,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Nà laalɛ ta-yooi wu, gè gaaʋala ba eyɛsu ɠɔ. 13 Faiti kpein gè ti wogai ma yeei luɠɔ, ti ga maanɔɠɔ vaiti, nà ʋa ga naati zooi tɛi daalɔɠɔma, ti pɛ sɛʋɛʋɛ sɛʋɛi nii zu, nii Zelemi ti woni ma yeeluɠɔ zii ɠiligiti daalɔɠɔma. 14 Ɓaɓilɔne nuiti ɓalaa ta ɠolo zii ɠiligiti bɛ, ta masagiti bɛ zobogi ti ʋɛ. Faa ɲɔi nii kpein ti kɛɛni, nà ti zala é zoloo naa ma.› »

Ziiɠaawana ɗaawɔi ziiti kpein daalɔɠɔma

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa mà: «Nà niima ɗaawɔi veezu è ya, daavegai ga nà-ziiɠaawanai. Seɠe, è to ziiti kpein da, niiti gè è leʋe ti ma. 16 Ti kpɔle, ti ɠaazulati, tɔungi zuɠoloɠolo saai luɠɔ nii gè ʋaazu teʋesu ti zaama.»

17 Gè ziawɔi naa zoni, gè kula Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, gè toni ziiti kpein da nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni tèʋesu ti ma. 18 Gè tɔɔzeini, gè to Zeluzalɛme la ta Zuda laa wolaiti, é ɓɔ masagiti ba ta kundiɠiiti, nii a kɛ ti ɠoloɠolo, zooi ʋu ya, ti ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu anii, kotoai, eɠɛʋelei ti la zaaɠaza. 19 Naa ʋolu zii ɠiligiti tɔnɔi zeelini:

Ezipete masagi Falaɠɔn ta ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠiiti, ta ná-nu wolaiti, ta ná-nuɓusɛiti pɛ, 20 ta nuɓusɛi ma zii pɛ ti zeini Ezipete yooi zu,

Use yooi zu masagiti kpein,

Filisiti nuiti ta-yooi zu masagiti kpein, é zo Asekalɔn, é li Gaza, ta Ekelɔn, ta Asadɔde nuiti ti yɛni ná,

21 Edɔme yooi, ta Moaɓe yooi, ta Amɔn nuiti,

22 Tiil masagiti kpein, ta Sidɔn masagiti kpein, ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooi nii é kpoloɗɛi ʋoluʋɛ, naa ma masagiti,

23 Dedan nuɓusɛiti, ta Tema, ta Ɓuze, ta niiti ti ti-ɓakalagiti bosu,

24 Alaɓe yooi zu masagiti, ta nuɓusɛiti ma zii pɛ ti zeini teʋebai zu,

25 Zimili masagiti kpein ta Elame masagiti, ta Mɛde masagiti kpein,

26 masagiti pɛ ti lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ti maaɓuɠaai ɓaa ti maaɠoozaai.

Masadai kpein é eteai zu, ti ɓɔɔleni ga ziawɔi naa ga gilagila. Ti pɛ poluma, Sesake masagi ɠa a ɓɔɔle la.

27 «Ɗa ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: À dɔɔi ɓɔle eyɛsu é wo zo, wo ɗa unpili, eyɛsu wo loo zooi ma, wo mina zoo wo ʋa wuzeɠe, wo ʋaa vai luɠɔ nii gè teʋesu wo zaama.› 28 Ni ti la ɠɛ kɛɛni ti ʋa ziawɔi zo, ti kula è ya, ti ʋa ɓɔɔle la, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: Kɛɛɠeleɠele ge la ná, kɛni nɔ wo ɓɔɔle la! 29 Gè la ɓaazu taa wolai nii maazu feai bɛ̀, gè kpɔlɔ vai lɔɔzeiɗa. Wɔun wa, wa ɠula nɛi ɓaa? Wo la ɠulaa pɛ! Mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga saai eteai zu nuɓusɛiti kpein daalɔɠɔma,› Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

30 «Maliɠii ɠɛni mà mɔnɔ: ‹Nii kpein gè boga è ma, ɗa naa laazeeli ti ma bɛ̀, ɗa ɠɛ ti ma ʋolu:

Ɠɔoɠɔ GALAGI zikɔ gooi ɠa ɠulazu geezuʋɛ.

Gooi ɠa ɠulazu, é zeɠe sei ʋɛlɛ ɲadegai wu.

Toɠa zikɔzu ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma.

Toɠa kpeei loozu zooi ɠaa nuɓusɛiti pɛ daalɔɠɔma

eɠɛ niiti ti dɔɔɓɔi gwaai ɠaayɔsu ɠɔɠɔwu.

31 Ma zɔngɔ wooi ɠa zeelizu zou ɓela ga ná pɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ziiti tukpɔɠaaleʋezu

toɠa nuɓusɛiti pɛ tukpɔɠaaleʋezu,

é faa ɲɔi ɠɛ nuiti dɔ boɠa zɔkpɔi laawu,› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

32 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Maanɔɠɔi ɠa vaza ziiti saama,

é zo zɔɔla ʋele, é li zɔɔla ʋele,

fiilɛ wola ɠila ka wuzeɠe zou ɓela ga.»

33 Naama voloiti su, niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI a ti ʋaa, ta yɛ nɔ zooi maazuʋɛ, é zo zou ɓela ga, é li zɔɔla ʋelei. Nu nɔpɛ ge la ta-wɔlɔ woga, nu la ti ɠaalɛa ba, ti maa la ɠulua kaba zu. Ta ɠɛ ga kpoɠa pɔlɔ zooi ɠaaʋɛ.

34 À kpalagi wo, baala makɛ nuiti, à kpeei loo!

À ɠilikili zooi ma, togani makɛ nu wolaiti,

mazɔlɔɔ undaaʋili foloi zeelia wo ma.

Wa loo, wo ɓɔnɛkɛlɛ, eɠɛʋelei nu a ɗa aniɲaka ʋagɔi ɓezeɠele da.

35 Naazu dɔɔɠu wosu la ɠɛa baala makɛ nuiti bɛ,

dɔɔɠuzu nɔpɛ ge la mɔ togani makɛ nuiti bɛ.

36 Kpee wooi ɠa mɛnisu baala makɛ nuiti ti toozu,

ta togani makɛ nu wolaiti sɔngɔ wooi,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ti-laamiizuʋɛ ɠoloɠologa.

37 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai maaʋele ma,

tufa lɛnugiti su ɠaalɛiɗa tɔɔn eɠɛ saa ɠa loo.

38 Kɛɛʋɛ eɠɛ zalai é ɠulazu ná-pugi zu.

Ta-yooi ɠɛa ga teʋebai,

ti-zili nuiti ta-woɠa zɔkpɔi, ta ná-ziiɠaawana wolai maaʋele ma.

26

Zelemi maalua vai ga ti paa

1 Zuda masagi Yeɠoyakime, Zoziase ná-doun zunui ná-masadai lɔɔzei ziɛgi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Li, è lo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, è ɓɔɛ naati kpein pɔ, niiti ti ʋaazu GALA fali vai ma, ti zeɠe Zuda laa wolaiti su. Ti pɛ bo ti ma, nii gè è levezu ga è bo ti ma, mina woo ɠila kpalaa zɛ ʋoluzu. 3 Tanisu ta woilo, ti ɠale ma, ti zeɠe ti-ziɛ ʋele ɲɔiti polu ti ɠilagilagi. Wɔin ɠɛa mà ga gè ti maanɔɠɔ, tɔɔzei faa ɲɔi ʋa ti kɛɛzu, kɛlɛ ni ta woilona, nà naa yɛ ná. 4 Ɗa ɠɛ ti ma deɠɛmu: Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ni wo la woiloni gòo ma, wo ʋa ziɛ ga tɔ gooi gè feeni wo ya, 5 ni wo la woiloni nà-botiɠɛ nuiti, GALA goo wo nuiti goo ma, gè ti leʋesu wo ma ɠɔ, tama wo la woiloni ma, 6 naazu nà GALA sei ʋɛlɛi nii zo eɠɛʋelei gè Silo ada ɲadegai zoni da, nà Zeluzalɛme ɠɛ zii ɠiligiti pɛ bɛ eteai zu ga poogi ti ɗa bo, ta ɠɛna foovooi loa.› »

Zelemi ɠɛɛ vai faaɓaagi laawu

7 Zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti, ta niiti pɛ ti ɠɛni ná, ti Zelemi wooi mɛnini, é ɗa niima wooiti bo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 8 Siɛgi zu Zelemi ɓeni da feya ga naa pɛ bo, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni ma ga é bo nuɓusɛiti pɛ ma, zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti ta nuɓusɛiti pɛ, ti soni, ti ɗa ɠɛ ma: «È maanɛɛʋɛ è za!» 9 Ɗa zoosu ɠale GALA goo wosu Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu, è ɗa ɠɛ ma: «GALA sei ʋɛlɛi nii ɠa wolozu, eɠɛʋelei Silo gelei ɠɛni la, ta taai nii ɠa wolozu, nu la mɔ ɠɛa ná?»

Naazu nii kpein é ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, naati ti ɠaalɛɛni ba Zelemi laalɔɠɔma. 10 Siɛgi zu Zuda ɠundiɠiiti ti naa mɛnini da, nii é ɠɛni ɠɛɛzu, ti ɠulani masa pɛlɛi wu, ti li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Ti zeini Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ, nii daa ga: «Ma niinɛi». 11 Naazu zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti ti ɠɛni ti ma ta bɛbɛi: «Saai zoloogɛ zunui tɛi ma! Mazɔlɔɔ kpɔɛʋɛ Zeluzalɛme laalɔɠɔma, wa ɓɔɠɔi wo goomɛnigɛ ga wo-woiyeɠeiti.»

12 Zelemi ɠɛni kundiɠiiti ma ta bɛbɛi: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é tèʋegai ga gè naa wo, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga GALA sei ʋɛlɛi tɛi, ta taai tɛi, ti pɛ ka wo ti mɛnigai. 13 Niizu, à wo-ziɛ ʋeleiti maavalibo, wo ziɛ é zoloo faa ʋagɔi ma, wo woilo naa ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI bosu. Naazu é la maanɔɠɔi leʋega wo ma, nii é boni. 14 Nɔ̀un tetegi, nà wa-zobogi wu, wa naa ɠɛ ga ze, nii pagai ta sɔlegai wo ɠaazu. 15 Kɛlɛ kɛni wo ɠɛ suɠwɛɛ ga wa pàana, ma ɠasɔi ɠa la wo unma, wa-o, taai tɛi-yo, nii é ga sɔbalala nui ʋaa vai, mazɔlɔɔ gaamai zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é tèʋegai wo ma, ga gè niima vaiti pɛ bo wo ma.»

16 Naazu kundiɠiiti ta bɛbɛi ti ɠɛni zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti ma: «Zunui tɛi maa la nɛɛni é ʋa za, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI laaseigi zu ɠa kpɔɛai na ade ʋɔ.» 17 Zou ɠɛwolai tanigaani ti wuzeɠeni, ti ɓɔɛ bɛbɛi ʋɔ gaalɛɛni ba, ti ɠɛ ma: 18 «Zuda masagi Ezekiase ná-siɛgi zu, Molesɛte nui Misé ɠɛni GALA gooi wosu, é nii woni Zuda nuɓusɛiti pɛ ma ga: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

Siyɔn ɠa woli, eɠɛ kpalagi,

Zeluzalɛme ɠa ɠolo, é ɠɛ ga kɔtu ziɠigi,

dɔɓɔi ɠa GALA pɛlɛi ma ɠizei maaɓɔle.›*

19 Zuda masagi Ezekiase ta Zuda nuiti pɛ ti GALA goo wo nui Misé ʋaani nɛi ɓaa? Ti la ɠɛni luani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa ɓaa? Ti wooɠulani ma, tama Ɠɔoɠɔ GALAGI zeɠeni devei ʋolu, é boni ga é ʋa ga maanɔɠɔi ti ʋɔ. Adea ma, da zunui nii ʋaana, da ɲamaba vaa ma ɠasɔ la ɓɔɠɔ unma!»

Yeɠoyakime GALA goo wo nui Uli ʋaa vai

20 Naama ziɛgi zu, GALA goo wo nui taɠili ge ɠɛni ɓɔɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu. Daa ɠɛni ga Uli, Semaya ná-doun zunui. É ɠɛni ga Kiliyate-Yeyalime nu. É ɠɛni kɛɛzu ga Zelemi ɠɛʋele, é ɗa GALA gooi wo Zeluzalɛme taai laalɔɠɔma, ta Zuda yooi. 21 Masagi Yeɠoyakime ta ná-kɔɔɠuluɓaiti, ta ná-kundiɠiiti ti naama wooiti mɛnini nii Uli boni. Naazu masagi ɠɛni pɔ é paa. Kɛlɛ Uli loai ma ga naa, é luani, é ʋela, é li Ezipete yooi zu. 22 Masagi Yeɠoyakime Akaɓɔɔl ná-doun zunui Ɛlɛnatan leʋeni Ezipete yooi zu, ta zunui tanigaani. 23 Ti Uli ɠulani Ezipete yooi ʋa, ti ʋaa la masagi Yeɠoyakime ʋɔ. Naa ma ge Uli ʋaa ga boɠa zɔkpɔi, é ma ʋoomai ʋili ya kiti ɠabayeɠei zu.

24 Kɛlɛ Zelemi makɛga ɠɛni de, Safan ná-doun zunui Ayikame ʋɛ, é la ɠɛni kɛɛni é ʋa fe nuɓusɛiti zea, ti ʋa paa.

27

Zelemi unbawului laa vai ɠɔma

1 Zoziase ná-doun zunui Sedesiyase* ɠɛai ma feya ga Zuda masagi, Zelemi niima leveiti sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa mà: ‹Galuiti kpɛtɛ, ta unbawuluiti, è ti ʋu ɠɔma. 3 È ti leʋe Edɔme masagi ma, ta Moaɓe masagi, ta Amɔn nuiti ta-masagi, ta Tiil masagi, ta Sidɔn masagi, ti ve keelaiti zea, ti ʋaani Zuda masagi Sedesiyase ʋɔ bɛ. 4 Vali ti ma, ti bo ta-ɠundiɠiiti ma ga: Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Wɛlɛ nii ɠa wa bo wa-ɠundiɠiiti ma: 5 Nà ɠa gè geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛni, ta nuɓusɛiti ta suaiti ti eteai zu, ga nà-zobo golai ta nà-fɔnifaamai. Zɔi a nɛɛ bɛ̀, naa ɠa nà eteai ve zea. 6 Ɠani nɔ, gè niima yooiti pɛ dɔa Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeezu, nà-botiɠɛ nui ʋe. Gè dɔɓɔ zuaiti ɓalaa fea bɛ, ti maavai ɠɛ. 7 Ziiti kpein ta botii ɠɛ bɛ, ta kɛ tɔun bɛ, ti kɛ ná-doun zunui ʋɛ, ta ná-dounloin ʋɛ, eyɛsu naama ziɛgi zeeli, voloi ná-zooi ɓɔɠɔi maanɛai la ga é ɠolo zii tanigaa ʋɛ ta-zobogi wɔɔlɔai gola, ta masagiti ti wola wɔɔlɔai.

8 « ‹Ni zii ta ɓaa masadai ta a ɠɛna ná, é la kɛɛni é ʋa ɠolo Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋɛ, ni ti la kɛɛni ti ʋa lɔ ná-unbawului wu, nà wuzeɠe ti laalɔɠɔma ga kɔɔi, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi, eyɛsu gè ti-ma zuwu ɠaaleʋe ga ma Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeei,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 9 « ‹Wɔun wa, à mina woilo GALA goo wo nuiti goo ma, ta ungaiziɛ nuiti, ta se goo ʋoluwo nuiti, ta adɔɓɛɛ nuiti, ta zoɠoiti, tɛiti ti ɠɛɛzu ma: Wo la lɔa Ɓaɓilɔne masagi yeezu. 10 Kɛlɛ nii ti bosu wo ma kɛɛ yeeluɠɔ, zɛɛi ʋe. Ni wa woilona ti-woo ma, ta liizu ga woye, wo maaɠooza wa-yooi ʋa, nà wo ɓɛɛna, wo undaa ɠa ʋili. 11 Tama, zii é ɠɔgi lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi ná-unbawului wu, é botii ɠɛ bɛ, nà dooɠo fe naa ʋɛ ná-zooi ɠa, ga é tii ɠɛ ga, ta é zei ná,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

12 Zenɔ ɠana gè ɓɔɛni la Zuda masagi Sedesiyase ʋɔ kpein, gè ɠɛ ma: «Ɗa-o, ɗa-nuɓusɛiti-yo, à va bu wo unbawului zeɠe nii Ɓaɓilɔne masagi daazu wo unma, à ɠolo bɛ ta ná-nuɓusɛiti, naazu wo-yɛnvui ɠa yɛ wo ya. 13 Leeni vaa zu ɗa-o, ɗa-nuɓusɛiti-yo, kɛni wa za ga kɔɔi, ɓaa pului, ɓaa ɗɔfɔ zeeɓɛi? Tama naa ɠa a zeeli naama yooi ma, nii a ɠɛlɛna ga é la ɠoloa Ɓaɓilɔne masagi ʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la. 14 À mina woilo GALA goo wo nuiti goo ma, ti ɠɛɛzu wo ma: ‹Wo la botii ɠɛa Ɓaɓilɔne masagi ʋɛ.› Mazɔlɔɔ nii ti bosu wo ma ga ʋelela ʋele vai, zɛɛi ʋe. 15 ‹Gè la ti leʋeni,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Ta kɛɛzu eɠɛ ta dàawoo wosu, kɛlɛ zɛɛi ɠa ti bosu. Ni wa woilona ti-woo ma, nà wo ɓɛɛzu ʋɛ, wo undaaʋili, wa-o, GALA goo wo nuiti-yo.› »

16 Gè ɓɔɛni zalaɠa ɠula nuiti pɔ, ta nuɓusɛiti, gè ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À mina woilo GALA goo wo nuiti ma, ti ʋelela ʋele vai wosu ga: GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti ta ʋaazu ɠani nɔ, ti zeɠe Ɓaɓilɔne. Mazɔlɔɔ ʋelela ʋele vai naa ti bosu, zɛɛi ʋe. 17 À mina woilo ti-wooi ma, à botii ɠɛ Ɓaɓilɔne masagi ʋɛ, wo-yɛnvui ɠa yɛ wo ya. Leeni vaa zu kɛni taa wolai nii ɠoloɠolo?

18 « ‹Ni ta ga GALA goo wo nu ɠitea, ta ni Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠa ti ya, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii maanɛɛnɛ ga sɔɔlai niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta niiti ti Zuda masagi ná-pɛlɛi wu, ta niiti ti Zeluzalɛme, naati ti mina li Ɓaɓilɔne. 19 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa, é ʋilɛ kpɛdɛgiti faa ʋa, ta ziɛ liɠi wolai ʋa, é ga kɔlu ɓɔigi, ta ma ɠɔɠɔiti, ta sɔɔlai zɔiti pɛ ti yɛgai dɛ Zeluzalɛme, 20 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal la ɠɛni ti zeɠeni Zeluzalɛme, é ʋa li ga tiye Ɓaɓilɔne, siɛgi zu é liini la ga Zuda masagi Yekonia, Yeɠoyakime ná-doun zunui, ta seizumaanɛgiti ti ɠɛni Zeluzalɛme ta Zuda: 21 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa, é ʋilɛ sɔɔlaiti faa ʋa, zɔiti ti yɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta Zuda masagi ná-pɛlɛi wu, ta Zeluzalɛme: 22 Ti pɛ ta liizu Ɓaɓilɔne, ta yɛ ná eyɛsu gè ɓaa ti maazu,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹Nà ti zeɠe ná, gè ʋa ga tiye ʋolu niima adaʋɛ tɛi.› »

28

Zelemini ta Ɠanania

1 Naama ɠona gilagi nɔ, Zuda masagi Sedesiyase ná-masadai lɔɔzeigi, konagi naanisiɛi ma alu dɔɔlugɔi, Azuul ná-doun zunui Ɠanania, GALA goo wo nui, é ga Gaɓaɠɔn nui, naa ɠɛni mà, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, zalaɠa ɠula nuiti ta nuɓusɛiti kpein gaazu: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Sei undai Ɓaɓilɔne masagi bogai eɠɛ unbawului, gè suɓezeɠelega! 3 Tɔɔzei, é yɛga ga kona felegɔ, gè ʋa ʋolu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti pɛ ʋɛ, niiti Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal liini ga tiye Ɓaɓilɔne. 4 Nà ʋaazu ʋolu ga Zuda masagi Yekonia, Yeɠoyakime ná-doun zunui, é ɓɔ Zuda nuiti pɛ ba, ti liini ga tiye Ɓaɓilɔne,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Ungo, sei undai Ɓaɓilɔne masagi bogai eɠɛ unbawului, nà naa zuɓezeɠelesu.› »

5 GALA goo wo nui Zelemi GALA goo wo nui Ɠanania wooɠaaʋoteni, zalaɠa ɠula nuiti gaazu, ta nuɓusɛiti pɛ gaazu ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ: 6 «É ɠɛ yenaa kae! Ɠɔoɠɔ GALAGI kɛ yenaa, ʋelela ʋele vai è bogai é ʋilɛ su, é ʋa ʋolu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti ti zeɠe Ɓaɓilɔne, ta duɔiti kpein! 7 Kɛlɛ tama, à woilo ga pagɔ naa ma, nii gè bosu wo ma, é loo è woizu, é loo nuɓusɛiti goizu. 8 Kaite GALA goo wo nua ti ʋaani, ɗɔun è luɠɔ, nà ɓalaa tùɠɔ. GALA goo wo nui naati, ti ta-ɠeela wooi woni zou wolaiti ma, ta masada wolaiti, bɔɔlɔzu ɠɛni ga kɔɔ vai, ta maanɔɠɔ vai, ta ɗɔfɔ zeeɓɛ vai. 9 Kɛlɛ ni GALA goo wo nui ta a undaanɛ vaa wona, nu ɠa kwɛɛ ɠale ga GALA goo wo nui naa, gaamazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é teʋeni? Koo! Nu ɠa kwɛɛ siɛgi zu nii é bosu, naa laazeelizu la, é ʋilɛ su.»

10 Naazu ɠa GALA goo wo nui Ɠanania unbawului ɠulani la GALA goo wo nui Zelemi ɠɔ bu, é suɠaleɠale. 11 Naa ʋolu, niiti kpein ti ɠɛni ná, Ɠanania ɠɛ naati ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Aisa kona felegɔ, tanɔpɛ ge la laa ma, kɛʋele nɔ nii zuɠaleɠaleai la, zenɔ ɠana nà Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-unbawului zuɠaleɠale la, gè kula ziiti pɛ kɔba.› » GALA goo wo nui Zelemi zeɠeni ná, é li.

12 GALA goo wo nui Ɠanania ɓegai ma ga unbawului zuɠaleɠale, nii é ɠɛni GALA goo wo nui Zelemi ɠɔba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ, é ɠɛ ma: 13 «Li, ɗa ɠɛ Ɠanania ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Tɔɔzei è gulu unbawului zuɠaleɠalea, ɗa ti maavalibo ga kɔlu unbawului. 14 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Gè kɔlu unbawului lɔa ziiti pɛ kɔba ga maaɓaai ga ti ɠolo Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋɛ. Ungo, ti pɛ ta ɠolo bɛ, anɛɛ dɔɓɔ zuaiti, gè naati dɔa zeezu, ti ɠolo bɛ.› »

15 GALA goo wo nui Zelemi ɠɛni GALA goo wo nui Ɠanania ma: «Woilo ga pagɔ, Ɠanania, Ɠɔoɠɔ GALAGI la è leʋeni, è niima nuɓusɛiti dia zɛɛi zo fai ma, ti la da. 16 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu è-ɓusɛi ɠulazu eteai zu. Aisa ɲɔmɔ ɠonagi ʋa ɓe, ɗa zaazu, mazɔlɔɔ è lɔa nuɓusɛiti unsu, ti wuzeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma.› »

17 GALA goo wo nui Ɠanania zaani ti, ma ɠonagi tɔna ma alu dɔfelasiɛi ma.

29

Zelemi sɛʋɛi leʋe fai duɔiti ma

1 GALA goo wo nui Zelemi yɛni Zeluzalɛme, é sɛʋɛi leʋe kɛwolaiti ma, ta zalaɠa ɠula nuiti, ta GALA goo wo nuiti, ta nuɓusɛiti pɛ ma, niiti Neɓukadenɛzaal ti zeɠeni Zeluzalɛme, é li ga tiye Ɓaɓilɔne. 2 Sɛʋɛi liini, masagi Yekoniani seɠea ʋoluma Zeluzalɛme, ta masa mama wolai, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, naa ʋɛɛ Zuda ɠundiɠiiti ba, ta Zeluzalɛme geleiti, ta ɲɛɛliɠi nuiti, naa ʋɛɛ ɠain bo nuiti ba. 3 É feeni Safan ná-doun zunui Eleyasa ya, ta Yilikiya ná-doun zunui Gemalia, tɔɔzei Zuda masagi Sedesiyase ti leʋeni Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ma. Ʋele ɠa é zɛʋɛni la:

4 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa, é wosu duɔiti pɛ ma, gè ti zeɠeai Zeluzalɛme, gè li ga tiye Ɓaɓilɔne: 5 ‹À pɛlɛiti to, wo lɛ ti wu, wo kpeleiti da, wo ma waaiti mi. 6 À vului ɠɛ, wo doun zunuiti ta doun anzanuiti sɔlɔɔ, à wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti sei pɛlɛla, ti dointi sɔlɔɔ. Wo mɔin ná ɠana, wo maa mina lɔi pa. 7 À taai naa ná-undaanɛɛi ɠaiziɛ, ʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI liai ga woye ná, wo maanɛɛnɛi wo bɛ, mazɔlɔɔ a ɠɛna lia luɠɔma, wa ɓalaa wa li luɠɔma.›

8 «Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹À mina va bu GALA goo wo nua ti ʋa wo yaava, niiti ti zeini wo zaama, ɓaa nui niiti ti ʋelela ʋele vaiti bosu. À mina woilo naati goo ma niiti ti wa-zegiti poluwosu wo ma. 9 Mazɔlɔɔ ta kɛɛzu eɠɛ ta ɠɛ dàawoo laazeelizu wo ma, gaama la naa zu, gè la ti leʋeni ɲɛgɛlɛin,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

10 «Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ɓaɓilɔne ná-kona ʋuulɔfelaiti (70) ta ɓena nɔ feya, nà wo maalobo niina, goo ʋagɔiti gè ti woga wo letema, gè naati daazeeli, gè wo ɠaaɠale ma niima adaʋɛ tɛi. 11 Nɔ̀un gè kwɛni faazeikpasui nii gè kɛai wo ma vaa ma,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Dituɠɔma zeikpasui ʋe, é la ga maanɔɠɔ vaa. Nà wo-luɠɔ ɓɛtɛzu, daavegai ga kitogi. 12 Názu wa ʋa, wo wooɠula mà, wo wa-maanɛɛnɛ wooiti daazeeli mà, ta nà wo wooɠaaʋote. 13 Wa gàiziɛ, tama wa kà, mazɔlɔɔ wa gàiziɛ ga yii pɛ. 14 Nà ɓɔɠɔ yɛ ná, wo kà,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Nà ʋa ʋolu ga wa-luɔiti. Nà wo ɠaalɛ ba, wo ɠula zooiti pɛ su, ta adaʋɛti pɛ gè wo ɓɛɛni, wo li náti,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Nà ʋa ga woye ʋolu adaʋɛ tɛi, ʋɛ gè wo zeɠeni ná.›

15 «Anɛɛ naa ʋe, wa ɠɛɛzu ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI GALA goo wo nuiti feeni gi ya Ɓaɓilɔne.›

16 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa masagi ma, é zeini Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, ta nuɓusɛiti pɛ ti vulua Zeluzalɛme taai tɛi su, wo-ɠɛɛleaiti ti la yɛni wo ʋa, wo ʋa li duɔlai zu: 17 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: Wɛlɛ, nà kɔɔi leʋesu ti laalɔɠɔma, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi, nà ti ɠɛ ga kooleɠoole gwaa luulai ɠɛʋele, ɲɔuɗai gola, é la zooga é ʋa mi. 18 Nà ʋilɛ ti ʋolu ga kɔɔi, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi, gè ti ɠɛ ga anii eteai pɛ ga lua ba, ti ɠɛ ga foovoo anii, ta laavɔ anii, ti ɗa ɲɛɛɠula ti zu, ti ɓaaɠula ti ma ziiti pɛ saama, ʋɛ gè ti ɓɛɛzu, ti li ná. 19 Tɔɔzei ti la woiloni gòoi ma,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, ‹siɛgi zu gè nà-botiɠɛ nuiti teʋeni la ti ma, GALA goo wo nuiti, gè la ɓɔlɔni ga ti leʋe fai. Ɓa-o! Kɛlɛ wo la ɠɛni woiloni ti-woo ma,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

20 « ‹Kɛlɛ wo pɛ, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma, wɔiti wo zogai, gè wo zeɠe Zeluzalɛme, gè li ga woye Ɓaɓilɔne!

21 « ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa, é ʋilɛ Akaɓe ʋa, Kolaya ná-doun zunui, ta Sedesiyase, Maaseya ná-doun zunui, ti zɛɛ ʋelela ʋele vaiti bosu dàaseigi zu: Wɛlɛ, nà ti lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeezu, toɠa ti ma vaa ɠaaɓela wo pɛ wo ɠaazu. 22 Zuda nuiti kpein ti liai ga tiye Ɓaɓilɔne yooi zu, eyɛsu pɛ, ta ɠɛ zunu felegɔi niiti daaseigi wosu ta ɠɛna foovooi loa, ti ɗa ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI è zo ga Sedesiyase ta Akaɓe ɠɛʋele, niiti Ɓaɓilɔne masagi ti ɠeeni abui ɠa! 23 Naa ɠa ɠɛ ga tiye mazɔlɔɔ ti tɔɠɔ ɠoloɠolo faa ɠɛɛʋɛ Izilayɛle yooi zu, ti ɓɔɠɔ lɔ wɛɛnziɛgi zu ta ti-zeiɲɔɠɔiti ti-anzaiti, ti ɗa zɛɛi wo dàaseigi zu, tama gè la ma leve veeni ti ya. Gè suɠwɛɛ, nà ga ma zeele,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

Semaya ná-sɛʋɛi

24 «Ɗa ɠɛ Neyelame nui Semaya ma: 25 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: È sɛʋɛi leʋega ɗa ɓɔɠɔi è-laaseigi zu Zeluzalɛme nuɓusɛiti pɛ ma, ta zalaɠa ɠula nui Maaseya ná-doun zunu Sofoni ma, ta zalaɠa ɠula nuiti pɛ ma, sɛʋɛai ɠani: 26 Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI è zeiʋɛ ga zalaɠa ɠula nui, zalaɠa ɠula nui Yeɠoyada ʋotogi zu, è maanɛɛʋɛ ga è wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu nuiti kpein ma, ti ɠakagɛ, ta ti ɠɛ ta ga GALA goo wo nu, è yɔlɔɠɔi ʋu ti ʋa, ta kɔlui. 27 Leeni vaa zu è la wuzeɠeni Anatɔte nui Zelemi laalɔɠɔma, é ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga GALA goo wo nu wo zaama? 28 É sɛʋɛ leʋega gi ma vɔlɔ ʋɛ Ɓaɓilɔne. Naama zɛʋɛi zu wooi ɠaa: Wa dɛ lɛbisu miná duɔlai zu. Naa ɠa é ba, à pɛlɛa lo, wo ɗa ɲi ti wu. À kpelea leʋe, wo ɗa ti-ʋaalɔnɔgiti mi.› »

29 Kɛlɛ zalaɠa ɠula nui Sofoni naama zɛʋɛi ɠalani GALA goo wo nui Zelemi ɠaazu. 30 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛba é ɓɔɛ Zelemi ʋɔ, é ɠɛ ma: 31 «Keela wooi nii leʋe naati pɛ ma ti duɔlai zu: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ Neyelame nui Semaya ʋa: É GALA gooi wogɛ wo ma dàaseigi zu, kɛlɛ nà lɛi gè ʋa teʋe, é kɛa wo laa zɛɛ ɓɔɛiti da. 32 Naa ma ka é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà wuzeɠezu Semaya ta mavofodaiti pɛ daalɔɠɔma, mavofodai ɠila kpalaa ge la ɠaazulaa undaanɛɛi naa ma, nii gè ʋaazu kɛɛzu nà-nuɓusɛiti bɛ. Mazɔlɔɔ é nà-nuɓusɛiti diiʋɛ kpakagi ma dàalɔɠɔma, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.› »

30

Izilayɛle nuɓusɛiti galema vai ʋolu

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Wooiti kpein gè ti woni è ma, ti zɛʋɛ sɛʋɛi ta zu. 3 Wɛlɛ, naama yee ɠa ʋaazu, voloi gè ʋaazu la ga nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle ta Zuda, ti ga duɔiti,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Nà ʋaazu ʋolu ga tiye zooi naa zu, nii gè feeni ti-mɛmɛwolani zea, ta sɔlɔɔ ga tɔnɔ.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

4 Wɛlɛ wooiti ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI puuni Zelemi la, Izilayɛle ná-faa zu ta Zuda ɓalaagi:

5 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹Gá zɔngɔ maalua ɓee wooi mɛnisu,

maalua vaa ʋe, ziilɛi faa laade.

6 À gaazaɠa bo, wo wɛlɛ,

ni zunu doun zɔlɔɔga!

Leeni vaa zu deɠɛmu, gè zunuiti pɛ kaazu,

ti zaamaʋɛti sogai ga yeeiti,

eɠɛ doun ɠoozuwana a ɠɛ anzanu ʋa,

ti pɛ ti ɠaazumaaloɠaai?

7 Maanɔɠɔ ʋe! Mazɔlɔɔ foloi nii maayikiʋɛ!

Taɠili ge la ɠulani ga nii!

Kidaaʋili siɛgi ʋe seeliai Zakɔɓe mavofodaiti ma,

kɛlɛ ta unmɔɔgi zɔlɔɔ, ti ɠula su.

8 « ‹Naama volo ná, nà unbawului ɠaleɠale nii é ti ɠɔba, gè ti ɠili ɠaluiti fie ti ʋa. Naazu ti la mɔ ɠɛa ga wɛɛn ná-duɔ eyɛsu ɠɔ,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 9 « ‹Kɛlɛ ta botii ɠɛ bɛ̀, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI. Nà Davide zei ʋolu ga ta-masagi, ti botii ɠɛ bɛ.

10 Ɗɔun ɗa, nà-botiɠɛ nui Izilayɛle,

deɠɛmu mina lua pɛ,› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

« ‹mina iɲɔteʋe, ɗɛi è ga Zakɔɓe mavofodai!

Mazɔlɔɔ nà è unmɔɔsu,

è maaɠooza ʋa poun zou ɠili su,

è-mavofodai ɓalaa ɠa ɠula zooi naa zu,

ʋɛ é ná duɔlai zu.

Izilayɛle, ɗa ɠale ma ʋolu, ɗa zei dɔin, ziilɛigi zu,

nu nɔpɛ ge la mɔ è maalua.

11 Mazɔlɔɔ nà è ʋa, gè è ɠizo,› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

« ‹Nà zii ɠiligiti pɛ ma zuwu ɠaaleʋezu

niiti gè wo vazani ti zaama,

kɛlɛ gè la è ma vaa ɠaaɓelaa.

Kɛlɛ tɔun nà è loɠa,

é zoloo naa ma, nii sɔlegai,

gè la è yɛga ná eɠɛ sɔbalala nu.› »

12 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹Ɗa-maawanai zuwɔɔlɔʋɛ gola,

ɗa-ʋalai la ɠɛdɛga.

13 Nu nɔpɛ ge la yiizoolɛzu ga ɗa-vaa.

Pɔlɔma ta ɗa palaiti balo,

kɛlɛ ɗɔun, sale la ná è ma vaa ma.

14 È-nɛɛɲɔɠɔiti pɛ ti yeema è ma,

ta la mɔ yiizoolɛzu ga ɗa-vaa.

Mazɔlɔɔ gè è loɠani eɠɛ nu a ɠɛ zili nu loɠazu,

gè zeini è ɠa ga maaɠoloi,

mazɔlɔɔ ɗa-vaaɠaazagi zuwɔɔlɔni,

ɗa-ɠotoiti ti mɔin gola.

15 Leeni vaa zu è kpalagi wosu ga è maanɔɠɔ vai,

palai é è ʋa é la ɠɛdɛsu?

Ɗa-vaaɠaazagiti suwɔɔlɔ vai maaʋele ʋe,

ta ɗa-ɠotoiti mɔin vai gola,

naa ɠa é kɛa gè naa ɠɛ ga ɗe.

16 Naa ɠa é ba, niiti ti è ɠoloɠolosu, naati ta ɠoloɠolo,

è maayoseɠe nuiti pɛ ta li duɔlai zu.

Niiti ti è unmazu, ta naati unma,

niiti ti loozu è ma, ta loo naati ma.

17 Mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga ɗa-ɠɛdɛyai è ʋɔ,

gè ɗa-ʋalaiti balo,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

‹ɗɛi ti è lolisu ga: Kɛlɛba, Siyɔn nii nu la yiizoolɛzu la.› »

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà Zakɔɓe ná-nuiti seizuʋɛ ɓɛtɛzu ʋolu,

ti-zeizuʋɛti pɛ maawɔin sòga.

Taaiti pɛ ta lo ʋolu ʋɛti ti woloni ná, pɛlɛ ʋagɔiti ta lo ʋolu ti-losuʋɛti.

19 Mama guyei ɠa ɠɛ ti zaama, ta koozunɛ vaiti.

Nà ti ɠaawɔɔlɔ, ta la ɠulaa ti-liegɔi ma.

Nà ti wɔɔlɔ, ɓaa la mɔ ɠulaa ti ma pɛ.

20 Niiti ta ɠɛ ga Zakɔɓe mavofodaiti,

ta ɠɛ eɠɛʋelei ti ɠɛni la mɔungi,

ta-maaɓɔgi ɠa yɛ ɠɛʋele ma gàazu, é la ɲiikpiga,

nà wuzeɠe ti wɔinzeɠe nuiti daalɔɠɔma.

21 Ti taɠila ka a ɠula ti zaama, é ɠɛ ga ta-ɠundiɠii.

Ungo, ta-nui taɠila ka a lo ti luɠɔ.

Nà va bu é maaɓuɠa bà,

mazɔlɔɔ nu ɠili nɔpɛ ge la vaa bu

é ʋa yee zeɠe yɛnvui maazu

ga é ʋa maaɓuɠa bà, ni gè la tolini,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

22 «Naazu wa ɠɛ ʋolu ga nà-nuɓusɛiti,

ta nà ɠɛ ga wa-ƓALAGI.»

23 Wɛlɛ fiilɛ wolai ɠa wuzeɠezu, tokoleʋeai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ná-ziiɠulagi lokoleʋe, é ɠɛ ga sabala golai,

é ʋu naati unmaʋɛ, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.

24 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai la ɠalega ma pɛ,

eyɛsu é naa ɠɛ, é daazeeli,

nii kpein é deveai yiimaʋɛ.

Foloi ta, wa naa ɠaaɠa.

31

Galema wolai

1 «Siɛgi zu naama yeeɠɛɠalai zeelizu la, nà ɠɛ ga GALAGI Izilayɛle wolodamaiti pɛ bɛ, tiya ma ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Teʋebai zu, gè nà-nuɓɔɠɔlai lɛɛni ga naati,

niiti ti ʋelani, ti ɠula boɠa zɔkpɔi ɠa.

Izilayɛle ɠa zoo niina é ná-eteai ziɛ gaanɛ zu.

3 É ɠɛni ɠɛɛzu ma:

‹Kaite Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋaani, é ɓɔɠɔ lɛ ga zè.›

Gè ɠɛni ma nà ɓalaa:

‹Gè è nɛɛʋɛ ʋɛ kaite wɔlɔwɔlɔ,

naa ɠa é ba, nà yɛsu ɠilizu è ʋa gola.

4 Nà è losu ʋolu, nɛ̀ɛbɛ nui Izilayɛle,

naazu ɗa lo ʋolu.

Ɗa dɛ ɗa ɗa-lamade pagɔiti seɠe ʋolu,

è ɠɛ kua wo nuiti saama, ti ɠoozunɛai.

5 Ɗa leezɛn ɓeleiti da ʋolu ga niinɛ Samali ɠizeiti ma.

Kpele leʋe nuiti ta ta-ɓeleiti ma lɔnɔgi zɔlɔɔ.

6 Mazɔlɔɔ naama voloi ɠa ʋaazu,

voloi ada makɛ nuiti ta kpeei loo la Efelayime ɠize yooi zu ga:

Ade li, de lɛ Siyɔn gizei ma,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ, ada-ƓALAGI!› »

7 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À wooɠula ga koozunɛɛi Izilayɛle ʋɛ,

à ɠɔkɔ ga koozunɛɛi ziiti ti ma mɔungi ná-faa zu.

Nuiti ti wa-maamusɛ wooi mɛni, wo ɗa ɠɛ ma:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-nuɓusɛiti kizo,

Izilayɛle nui mɔtaiti ti vulua, ti ɠizo!›

8 Nà ʋaazu ga tiye,

gè zeɠe ga tiye lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi zu,

gè ti ɠaalɛ ba, ti ɠula zooiti su ti maaɠoozaai.

Nuiti ma zii pɛ ka é ti zaama, gaazuɠole nuiti, dɛkpu nuiti,

anɛɛ anzanuiti kogi ti ma, ta niiti ti doin zɔlɔɔsu ga niina.

Nà-nuɓusɛiti ta ɠale ma, ti ʋa ʋolu ga ti ɠaavɔniga wolai.

9 Ta ɠɛna ɠalega ma, ti ɗa ʋa, ta wɔlɔ, ti ɗa maanɛɛnɛi wo.

Nà ʋa ʋolu ga tiye,

gè lo ti luɠɔ, gè li ga tiye kɔtuɗɛiti pɔ bɛ,

ga pelei gaa sɔli, ʋɛ ti la ɓunɛga ná.

Mazɔlɔɔ nà ɠɛ ga Ɠɛɛɠɛi Izilayɛle ʋɛ,

Efelayime ɠa ɠɛ ga dòun zunu mɔungi.

10 «Wɔi wo ga zii ɠiligiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma,

wo dɛɛ ga ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti ti maaɠoozaai.

À ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI é Izilayɛle vazasu adaʋɛti,

toɠa ʋaazu, é ti ɠaalɛ ba,

é ɠaaɓa ti ma, eɠɛʋelei baala makɛ nui a ɗa kɛ la.›

11 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Izilayɛle nuiti unmɔɔ,

é ti ɠula ti zili nui ya ná-zobogi wɔɔlɔai.

12 Tiya ɠana ti ʋaazu ʋolu,

ti ɗa wooɠula ga koozunɛɛi Siyɔn ɠizei ma,

ti-ɠaazuʋɛ ɠa volo naa kpein tuɠɔ

ti ʋaazu sɔlɔɔsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ya,

ga moloi, ga dɔɔ niinɛi, ga gulɔ niinɛi,

ta baalagiti, ta boliiti, ta nikɛiti.

Ti-yɛnvui ɠa ɠɛ eɠɛ kpelei nii ziɛi ʋuuzu ma ga pagɔ,

ziiɓɔlɔ la mɔ ɠɛa ti ma.

13 Naazu anzalopoiti ta kuai wo koozunɛɛi zu,

zunu loungoiti ɓalaa ta kɛwola wɔlɔiti.

Nà ta-ɠaazuɗɛʋui valibo ga koozunɛɛi,

nà ʋɛɛ ti yii ɠa ti yiiɓɔlɔ vai zu,

gè ti laave ga koozunɛɛi.

14 Nà zalaɠa ɠula nuiti koozunɛ ga sua wulɔiti.

Nà-nuɓusɛiti ta daami wo, é kula ɠɛ

ga naama ani ʋagɔiti niiti nà ti ve ti ʋɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Woo ɠa mɛnisu Lama,

gɔlɔi ta gaazuɗɛʋui.

Lasɛle ɠa ná-dointi saa wɔlɔi wosu.

É la kɛɛzu gaa ʋa nɛɛnɛ ná-dointi faa zu,

mazɔlɔɔ ti la mɔ ná.»

16 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ɓɔɠɔ zo, è ɓe gɔlɔi ʋa,

è-ɠaazuɗɛiti ti mina mɔ ʋu,

mazɔlɔɔ nà ɗa-ɓɔlɔiti ma zalai veezu è ya,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«È-lointi ta ʋaazu ʋolu,

ti zeɠe ti zili nuiti ta-yooiti su.

17 Kito ka ná deɠɛmu è-mavofodaiti ta-vaa zu,

è-lointi ta ɠalesu ma, ti ʋa ta-yooi zu ʋolu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

18 «Gè Efelayime nuiti goomɛnini ga pagɔ,

ti ɗa kpalagi wo, ti ɗa ɠɛ ma:

‹È gi maaɠoloni, tama gi maaɠoloni,

eɠɛ kololala nikɛ yiʋoi.

Kɛlɛ gi ɠaaɠale ma è ʋɔ bɛ, gá ʋa è ʋɔ ʋolu.

Mazɔlɔɔ ɗa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI.

19 Ungo, gi ɠɛa ʋoluaveni è ʋa,

kɛlɛ niizu gi nimizaa ɓɔɠɔ ma.

È gá-vaaɠaazagi lɛa ga giye,

zɔngɔ zɛlɛga gi ʋa,

gi unfega, ɓaaɠula gi ma

tɔɔzei naa ʋa, nii gi kɛai gi ma nu niinɛ ziɛgi zu.›

20 Efelayime ɠa ga dòun zunui gola nɛai bɛ̀,

zìima loin ʋe.

Siɛnɔpɛ su gè ɠɛɛzu peelalazu la,

nà ɗa nɔ ɠigaiziɛ su,

tɔɔzei gaamazu togɛ zìi ʋa, maawɔin ɠa mà gola.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 Kwɛpelema ɠɔtuiti to pelelaʋɛ,

è kpaku ɠaazoɓagiti pilɛ.

Ɠigaiziɛ pelei zu è ziaai la, pelei è ʋilɛgai polu.

Ʋa ʋolu, nɛɛɲɔɠɔi Izilayɛle,

ʋa ʋolu niima laa wolaiti su ti ga ɗɔnɔi.

22 Ɗa yɛsu ʋoluzu dɛ eyɛsu yeelɛ,

aisa è ʋa yiimazeɠe, kololala anzalopoi?

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI faa niinɛ ɠulaa eteai zu,

anzanui ɠa é zunui ɠaiziɛzu niina!

Taai lo fai ʋolu

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: «Siɛgi zu gè zooi ná-faiti maavalibosu la, ta Zuda laa wolaiti, niima wooiti ta wo mɔnɔ:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI tuya loo è ʋɛ,

Siyɔn gize ɲadegai ma, kizo fai zeizuʋɛ!›

24 «Naazu Zuda ʋa ɓalaɠaiti ta ma laa wolaiti su nuɓusɛiti pɛ ta zei ʋɔɔma zooi zu, naa ʋɛɛ tii ɠɛɛ nuiti ba ta niiti ti ziɛziɛsu ga ta-loganiiti. 25 Mazɔlɔɔ nà naati iɲɔdɔ, niiti ti ʋalaga zɛbɛi ma. Zɔiti ti vɔɔzu ɠae ma, nà naati maavaa ɠɛ anii kpein fe ti ya.»

26 Naa ʋolu gè wuunni, gè ɠaazulaalao. Nà-ɲiimɛnii ɠɛɛni bɛ̀ ga faa ʋagɔ.

27 «Foloi tanigaa ta ʋaazu, gè ʋa nuɓusɛiti ta suaiti faza Izilayɛle masadai zu ta Zuda masadai zu ná pɛ, eɠɛʋelei nu a ɗa ani zuwui vaza da kpalagi zu,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 28 «Eyɛsu niizu, gè ɠɛa dɛ laalɛɛni ti wu, gè ɗa ti lɔɔɠula, gè ɗa ti loka, gè ɗa ti ɓezeɠele, gè ɗa ti ɠoloɠolo, gè ɗa faa ɲɔi ɠɛ ga tiye. Kɛlɛ é zo niizu ma niina, nà ɠaaʋotesu ti ma, gè ti zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu, gè ti zapelɔ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 29 «Naama ziɛgi zu, nu nɔpɛ ge la mɔ niima vaalaalii woga ga:

‹Ɠɛɛɠɛiti ti dɔɔɓɔi gului ma waai ma ɓoei miini,

kɛlɛ ti-lointi ɲiigaiti ka ti ɠaaɓodani.›

30 «Ɛsɛ ka za kpɔɠɔ ɠotoi ma vaa zu. Zɔi a dɔɔɓɔi gului ma waai ma ɓoei mi, naa ɠa ɲiigaiti gaa a ɓoda.»

Minazeɠe niinɛi

31 «Wɛlɛ, naama voloiti ta ʋaazu, yeei gè ʋaazu minazeɠe niinɛi wosu da Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, ta Zuda nuɓusɛiti,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 32 «É la ɠɛa eɠɛ minazeɠegi gè kɛɛni ti-mɛmɛwolani bɛ, voloi gè ti zoni da ti-yee ʋa, ga gè ti ɠula Ezipete yooi ʋa. Ti minazeɠegi naa ɠoloɠoloni, anɛɛ ni nà ɠa gè ɠɛni ga ti-Maliɠii,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 33 «Kɛlɛ wɛlɛ minazeɠegi ʋa, gè bosu Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, naama voloiti poluma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Nà nà-tɔgi lɔ ta-ɠisiɛiti su, gè sɛʋɛ ti-yiimaʋɛti. Nà ɠɛ ga ta-ƓALAGI, ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti. 34 Nu nɔpɛ kpɛdɛ la mɔ ɠɛa ba ga é seiɲɔɠɔ ɠala, ɓaa kɛɛɠɛloun, é ʋa ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ!› Mazɔlɔɔ ti pɛ ta kwɛ̀ɛ, é zo doungoiti ma ti zaama, é zeeli nu ɠiteiti pɛ ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Mazɔlɔɔ nà ta-vaaɠaaza golaiti suvaayɛ, gè la mɔ ta-ɠotoiti devea ti unma.»

Minazeɠegi é ga ɠɔoɠɔ kelei

35 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa,

é foloi veezu, é wozakalagi ve foloi,

é tɔgiti seiɗa é ʋilɛ alugi ta somideɠaiti siɛ ʋelei ʋa,

ti wozakalagi veezu kpidii,

é kpoloɗɛi ɲiikpisu eyɛsu ma lakpatakpagiti tugi ɠula,

daasei ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii:

36 «Kɛni ni naama lɔgiti ta ɠoloɠolona gàazu,

naa a ɠɛna, gaa ɠa ʋala deɠɛmu Izilayɛle mavofodai ʋa,

eyɛsu ɠɔ é la mɔ ɠɛa ga zii gàazu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

37 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ni nu ɠa zoo é geeɠɔlɔgi ɠɔɠɔ, é lɛ maazuʋɛ,

ɓaa é zoo é zooi ɓomaʋɛ wuʋɛ ɠɔɠɔ,

naazu nà Izilayɛle mavofodai kpein pili ya,

tɔɔzei faa ɲɔi kpein ba ti kɛɛni,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

38 «Wɛlɛ, foloi tanigaa ta ʋaazu, Zeluzalɛme taa wolai ɠa losu ʋolu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é zo pɛlɛ ɠaaɠoozagi Ɠananeyɛle ʋɔ bɛ ma, é zeeli Zokosu Siɠidaʋɛ ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 39 «Kɔɠɔ galui ɠa la ʋolu, é zɔle, é zo folo liizu ʋelei, eyɛsu é li Galɛɓe ɠizei ʋɔ pelei, naa ʋolu é lati ga Goate ʋele. 40 Pɛtugi pɛ su, ʋɛ zuʋuiti ta nu ʋoomaiti ti ʋilisu ya ná, ta dɔɓɔi kpein su eyɛsu é zeeli Sedelɔn kɔtuɗɛi ma, eyɛsu é zeeli siɠigi woizuʋɛ ma, ʋɛ ná ga Soo Ziɠidaʋɛ folo ɠulazu ʋelei, ti pɛ ta ɠɛ ga zou ɲadegai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, nii é la mɔ ɠulaa zea, é la ɓalaa ɠoloɠologa mɔnɔ.»

32

Zelemi zooi ta ɠeya vai

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, Zuda masagi Sedesiyase ná-masadai ma ɠona puusiɛi ma, naa zolooni Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu lɔsaʋasiɛi (18) ma. 2 Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti Zeluzalɛme taai zeini kɛlɛ su. GALA goo wo nui Zelemi zoga ɠɛni de, é ɠɛ kasoi ɠa, kaso ziɠigi zu Zuda masagi ná-masa pɛlɛi wu. 3 Zuda masagi Sedesiyase ɠa é pilini kasoi ɠa miná. Mazɔlɔɔ ziiɠaawanani Zelemi ma, ga naa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi nii woga ga: «Nà Zeluzalɛme lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi yeezu, toɠa taa wolai tɛi sosu. 4 Anɛɛ Zuda masagi Sedesiyase ɓɔɠɔi la ɠulaa Ɓaɓilɔne nuiti zea, mazɔlɔɔ gè deveʋɛ ga gè fe Ɓaɓilɔne masagi ya. Toɠa losu ɠaazuni ta ɠaazu, é gaazaɠa, toɠa gooɠaaʋote. 5 Naa ʋolu Sedesiyase ɠa li Ɓaɓilɔne, toɠa yɛ ná, eyɛsu zèe zeeli ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Anɛɛ ni wa yɛsu kɔɔi ɠa ɠɔ wa Ɓaɓilɔne nuiti, wo la zobo sɔlɔɔga pɛ.»

6 Zelemi ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 7 ‹Wɛlɛ, è-ɠɛkɛ Salume ná-doun zunui Ɠanameyɛle ɠa ʋaazu è ʋɔ bɛ, é ɠɛ è ma: Nà-kpalagi ɠeya, nii é Anatɔte, mazɔlɔɔ ɗa ga nà-nu ɠiteɠitegi, nii unmɔɔ fai ma losuʋɛ zea mɔunpa.› » 8 Kɛ̀kɛ loin Ɠanameyɛle ʋaani pɔ̀ bɛ kaso ɠoizuʋɛ, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi woni la, é ɠɛ mà: «Nà-kpalagi ɠeya, é Anatɔte, Ɓɛnzamɛn yooi zu, mazɔlɔɔ ɗa ga nà-nu ɠiteɠitegi, nii unmɔɔ fai ma losuʋɛ zea mɔunpa ga é geya, geyana.»

Gè laani da naazu ga gaama ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɓɔɛni pɔ̀. 9 Gè kpalagi ɠeyani kɛ̀kɛ loin Ɠanameyɛle ma, kpalagi é Anatɔte, ga wali ɠae puugɔ maazu lɔfela (17). 10 Gè pɔdi loo zɛʋɛi ɓɛtɛni, gè kɛ su fele. Zeeleiti gaazu, gè gilagi laaɠuluni, gè nà-zeeʋozɛba anii zei ba, gè tɛ kiloi ɠa, gè walii wuɲɛgi ɠɔɠɔ. 11 Naa ʋolu gè pɔdi loo zɛʋɛi gilagi zeɠeni, nii daaɠuluni, ta zɔi ɓalaa daalaogai, eɠɛʋelei tɔgi boni la. 12 Gè pɔdi loo zɛʋɛ felegɔi naati pɛ kalivaani Ɓaluke ma, Neliya ná-doun zunui, Maaseya ná-dounloin. Kɛ̀kɛ loin Ɠanameyɛle ta zeeleiti ti yeeʋo pilɛni pɔdi loo zɛʋɛi zu, naati ti ɠɛni ná, ta ɓalaa Zuda nuiti kpein ti ɠɛni kasoi ma ɠoizuʋɛ. 13 Gè niima levei veeni ti ɠaazu Ɓaluke ya ga: 14 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Pɔdi loo zɛʋɛi zeɠe, zeeʋozɛbai wogai da, ta zɔi daa la ɠuluni, è ti lɔ pɔlɔ liɠii ta zu, nii a kɛ ti makɛ su eyɛsu suɠooza. 15 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Niima yooi zu, pɛlɛiti ta ɠeya ʋolu dɛ, ta zooiti, ta leezɛn ɓeleiti.› »

Zelemi ná-GALA falii

16 Gè pɔdi loo zɛʋɛi veai ma Neliya ná-doun zunui Ɓaluke ya, gè niima maanɛɛnɛ wooi laazeelini Ɠɔoɠɔ GALAGI ma: 17 «Ee, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ɗa-zobogi ta ɗa-zoofaalai lɛɛni geeɠɔlɔgi ɓɛtɛ vai zu ta zooi. Faa nɔpɛ ge la ɓaani è ya. 18 Ɗa ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma nuɓusɛiti bɛ eyɛsu ɠɛɠalama waagila (1.000), kɛlɛ ɗa ɗa ɠɛɛɠɛiti ta-vaaɠaazagi ma ɠuyei ɠula ti-lointi ma. Ɗa ga GALAGI bɔɔlɔai ta suɓaai, nii daasei ge ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii. 19 Ɗa ga faa ɓɛtɛ nu wolai ta faa wola ɠɛ nui. È ɠaazulogɛ nuɓusɛi ɠilagilagi ziɛ ʋelei ʋa, ɗa ɛsɛ gilagilagi pɛ sala, é zoloo siɛ ʋelei ta ná-kɛɛwotiiti ma.

20 «È ɓɔɠɔ lɛɛni poogiti ta maaɓɛlɛ vaiti su, siɛgi zu gi-mɛmɛwolani ti ɠɛni la Ezipete yooi zu, za ɓalaagi, zenɔ ɠana é la Izilayɛle nuɓusɛiti saama, kɛlɛ ɓalaa nuɓusɛi mɔtai pɛ saama, è-lɔɠɔi ɠulaa, eɠɛʋelei nu kaazu la za. 21 Ɗa ɠa é ɗa-nuɓusɛi Izilayɛle ɠulani Ezipete yooi ʋa, ga poo golaiti ta maaɓɛlɛ vaiti, è ɗa-zobogi lɛ ta ɗa-zoofaalai, é dualua golai lɔ ti zu. 22 È niima yooi veeni ti ʋɛ, è ma ɠona woni ti-ɠɛɛni bɛ ga ɗa fe ti ya, zooi ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná. 23 Ti ʋaani, ti seɠe ga tɔnɔ, kɛlɛ ti la ɠɛni woiloni è-wooi ma. Nii è ti leveni ma, ti la ziɛni ga naa. Ti la naa pɛ kɛɛni, nii è ti leveni ma. Naa ɠa é kɛa, è niima maanɔɠɔiti pɛ seiɗa ti ma.

24 «Wɛlɛ Ɓaɓilɔne nuiti ba, ti maaɓuɠaa taai ʋa ga ti-zeizu ɓɛtɛ wotii, ta sosu, dɔɔʋɛ na ti yeezu, naa ɠa nu a bo, ta ʋaazu vɔnisu ma ga kɔɔi, ta pului, naa ʋɛɛ ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋa. Nii è boni ma yeeluɠɔ, é zeelia, ɗa kaazu. 25 Ungo, ná tago nɔ ʋe ná, taai ʋa lɔ Ɓaɓilɔne nuiti zeezu. Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, leeni vaa zu mu è devei veeni zèa, ga gè zou ɠeya, gè geyaga zeeleiti gaazu?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI Zelemi wooɠaaʋote fai

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ naazu, é ɠɛ ma: 27 «Wɛlɛ! Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, fuluaniiti pɛ ta-ƓALAGI. Faa nɔpɛ ge la ɓaani zèa tago pa. 28 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà taai nii lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeezu, ta ná-salaʋusuiti, toɠa so. 29 Ɓaɓilɔne nuiti ti laalɛai bu, ta lɔ taazuʋɛ, ti abui lo ba, ti gala, ta pɛlɛi niiti ti-ɠɔmaʋɛ ma looɠo bosuʋɛ ɠɛa ɠɛɛzu ga Zuda nuiti ti ɗa ansansegiti gala ná kɔɔɠɔ ganigi Ɓaale lɛbi vai ma, ti ɗa puya zalaɠaiti kula ná gala kiligiti bɛ, nii a kɛ ti ɗa zìiɠaawana.

30 « ‹Mazɔlɔɔ é tɔɔzei Izilayɛle nuiti ta Zuda nuiti ta-vaa lɔɔzeizu ma, ta wànama vai nɔ ɠɛɛzu. Nii é la nɛɛni bɛ̀, naa nɔ ɠa ta ɗa kɛ. Ungo, nii kpein Izilayɛle kɛa, ti pɛ ta ɗa nɔ zìiɠaawana,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 31 ‹É zo taai nii lo gee ma, é zeeli za ma, toɠa zìiɠaawanazu, é ɗa zìiɠula. Naa ɠa é ba, gè la mɔ pɔ ga gè ɠaazula ma. 32 Tɔɔzei faa ɲɔi pɛ ba nii Izilayɛle nuiti ta Zuda nuɓusɛiti ti kɛa ga zè ga ti zìiɠaawana, tiya-o, ta-masagiti ta ta-ɠundiɠiiti-yo, naa ʋɛɛ ta-zalaɠa ɠula nuiti ta ta-ƓALA goo wo nuiti ba, Zuda nuɓusɛiti ta Zeluzalɛme zei wo nuiti pɛ. 33 Tɔun ti la mɔ wɛlɛzu gàazu, kɛlɛ ti ʋoluavega bà. Nà ma gè la ɓɔlɔni ga ti ɠalaga, kɛlɛ ti la woiloni gòo ma. Ti la yeezeini kalagi wu gè ɠɛni bosu ga tiye. 34 Ti kɔɔɠɔ gani ɠɔzɔai zeini pɛlɛi wu feai bɛ̀, ti kɔzɔa. 35 Ti zalaɠa ɠula adaʋɛti kpɛtɛʋɛ Ɓaale ʋɛ Ɓɛne-Ɠinɔme ʋɛtugi zu, nii a kɛ ti ɗa ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti kula ná ga gala zalaɠaiti Mɔlɔke lɛbi vai ma. Tama kaipa gè la kɔzɔba vai naama leve veeni ti ya, naa la vɔlɔ ɠɛni ʋilɛni nà-kisiɛi zu, ʋele ɠana ti Zuda nuɓusɛiti piliga la kotoi zu.› »

GALA ka ɗa faa ɲɔi ʋotokula
ga faa ʋagɔi

36 «Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ taai naa ʋa, nii ɗɔun wa taɠiligaa wo ɠɛɛzu ma: ‹Kɔɔi ta pului, naa ʋɛɛ ɗɔfɔi ʋa, ti taai lɔa Ɓaɓilɔne masagi yeezu.› 37 Zìiɠaa ɠɛa wanani su nuɓusɛiti ma, naa ɠa é kɛa nà-ziiɠula golai zu, gè ɠɛa ti zuvazani zooi pɛ su. Kɛlɛ nà ga ti ɠaalɛ ba, gè ʋa ga tiye ʋolu ʋɛ, gè ti zei ziilɛigi zu. 38 Ta ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, gè ɠɛ ga ta-ƓALAGI. 39 Nà ti ɓɔsu ɠi gila ma, gè siɛ ʋele ʋagɔ ve ti ya, nii a kɛ ti ɠɛ bɛ̀ ga wooɠɛɠila nuiti. Naazu ti undaa ɠa nɛ, ta ti-lointi ti ʋaazu ga ti ʋoluʋele. 40 Nà ɠɔoɠɔ minazeɠegi ɓɛtɛzu gi yɔɠɔzu gá tiye. Naama minazeɠegi maaʋele ma, gè la mɔ ɠɛlɛa ti ʋa eyɛsu pɛ, kɛlɛ nà ɠɛ faaɓɔɠɔi nɔ ɠɛɛzu ti ʋɛ. Naazu ta dɛ̀bi ga ti-yii pɛ, ti la mɔ maaɠoozaa bà. 41 Kòozu ɠa nɛ ga gè ɗa faa ʋagɔi ɠɛ ti ʋɛ. Nà ti zin ʋɛ niima yooi zu, gaamazu nà naa ɠɛɛzu ga zìi ta zɛ̀nvui pɛ.

42 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ʋelei nɔ gè ʋaani la ga nimizai naa, niima nuɓusɛiti ma, ʋele nɔ ɠana gè ʋaazu la faa ʋagɔi naa pɛ ti ʋɔ, nii gè ma minai zeɠeai ti ʋɛ. 43 Mazɔlɔɔ nuiti ta ɠɛ kpalagiti geyazu zooi nii zu, nii wo ɠɛɛzu ma suɠoloɠologɛ, nu vulu nɔpɛ ge la mɔ su, anɛɛ sua ɠila kpalaa ge la mɔ su, kwɛɛʋɛ Ɓaɓilɔne nuiti ma. 44 Kpalagiti ta ɠɛ ɠeyazu ga walii, pɔdi loo zɛʋɛi ɠɛ ma kpaan, zeeleiti ti yeeʋo pilɛ su, Ɓɛnzamɛn yooi zu, ta Zeluzalɛme maaɠoolii zu, naa ʋɛɛ Zuda laa wolaiti su ʋa, ta gize yooi zu laa wolaiti, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, naa ʋɛɛ lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ yooi zu laa wolaiti su ʋa. Mazɔlɔɔ nà ti zeizu ʋolu ga niinɛ,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

33

Minazeɠegi ma niinɛi Zeluzalɛme ʋɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni ʋolu Zelemi ʋɔ, ná zeizu velesiɛi zu, názu é ɠɛni dɛ kasoi ɠa, kaso ziɠigi ɠoozuʋɛ: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, tɛigi é zooi ɓɛtɛa, é kɛʋele ɓɛtɛ, é ɗa ɓaa maazu tosuʋɛ, daaseigi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI: 3 ‹Wooɠula mà, nà è wooɠaaʋote, gè dɔɔɠuzu vaa wolaiti dɛɛ ga ɗe, fai niiti è la ti ɠwɛɛ.› 4 Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa, é ʋilɛ taai nii zu ʋɛlɛiti ba, ta Zuda masagiti ta-ʋɛlɛiti ba, ti ɗa ti ɠolo, nii a kɛ ti ʋa ɠaaʋote sei kɛlɛsui ma, ta ti zili nuiti ta-woɠa zɔkpɔi ma: 5 ‹Tama, ɲɛpi nii ti kɔɔzu Ɓaɓilɔne nuiti daalɔɠɔma, naa ɠaaɓelagi ɠa ɠɛɛzu nɔ ga pɛlɛi niiti buulaave ga nu ʋoomaiti, niiti gè ʋaazu ti ʋaazu nà-ziiɠaawanai zu, ta nà-ziiɠulagi zu. Gè ʋoluavegɛ taa wolai nii ʋa, tɔɔzei faa ɲɔi ʋa, nii é ɠɛɛzu ná.

6 « ‹Kɛlɛ nà balozu, gè kɛdɛyai ve zea, gaamazu nà ti ʋalozu. Gè ziilɛi kiteɠitegi ve ti ʋɛ ta kpaamaazui. 7 Zuda ta Izilayɛle nuiti niiti ti ɠɛa ga duɔiti zou ɠiligiti su, nà ʋa ga tiye ʋolu, gè ti zei ʋele ɓɛtɛ, eɠɛʋelei ti ɠɛni la mɔungi zu. 8 Nà ta-vaaɠaaza golaiti gba ti ʋa fo, nii ti kɛai dàalɔɠɔma, gè ti maavaayɛ ga ta-vaaɠaaza golaiti, nii ti kɛai dàalɔɠɔma, ta ti kɛai ga kpakagi dàalɔɠɔma. 9 Zeluzalɛme taai nii ɠa ɠɛ ga nɔ̀un tɔɠɔ ʋagɔi ɠulazuʋɛ, é ɠɛ ga nà-koozunɛɛi zɔlɔɔsuʋɛ, é ɠɛ ga nà-maamusɛi ta nà-lɛbiyai zii ɠiligiti saama, niiti ti ʋaazu faa ʋagɔi naati maawoo mɛnisu, nii gè ʋaazu kɛɛzu bɛ. Ta ɓali ga duai, ti laavɔ siɛgi zu ti undaanɛɛi ta kulagaanɛɛzu vai naati kaazu la, nii gè feezu bɛ.› »

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Ʋɛ wo ɠɛɛzu ma ná ɠoloɠologa, nu vulu nɔpɛ ge la mɔ ná, anɛɛ sua ɓalaa ge la mɔ ná, gaama ʋe Zuda laa wolaiti ta Zeluzalɛme koi yɔɠɔzuʋɛti ɲakai ʋe, nu nɔpɛ ge la mɔ ná, sua ɓalaa ge la mɔ ná, kɛlɛ niima wooiti ta ɠɛ mɛnisu mɔnɔ náʋɛ: 11 fɛti ɠula zɔngɔ wooiti ta koozunɛ ɓain gooiti, naa ʋɛɛ seipɛlɛla nu niinɛiti ta-wuyeiti ba. Zɔiti ɓalaa ta ʋa mama fee zalaɠai ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, nu ɠa naati goomɛni, ti ɗa guyei loo, ti ɗa ɠɛ ma:

‹À Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii maamusɛ,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ,

ná-wooɠɛɠiladai ɠa yɛsu ná ɠɔ!›

«Mazɔlɔɔ nà zooi zeizu ʋolu ga niinɛ, eɠɛʋelei é ɠɛni la mɔungi zu,» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «Zooi nii koloɠologai mɛtu, nu la ná, togani la ná, kɛlɛ ná-taa wolaiti su ná pɛ, togani zasai ɠa ɠɛ náti ʋolu, togani makɛ nuiti ti ná, ti ɗa wɛlɛ ti ma. 13 Taaiti ti gize yooi zu, taaiti ti ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, taaiti lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ yooi zu, ta Ɓɛnzamɛn yooi zu, ta Zeluzalɛme maaɠoolii zu, ta Zuda laa wolaiti, boliiti ta baalagiti ta ɠɛ leʋesu ʋolu togani makɛ nui yee wu, é ɗa ti ɠaalu,» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

14 «Wɛlɛ, foloi tanigaa ta ʋaazu, nà minazeɠegiti daazeeli, ti ʋilɛ su, nii gè boga Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ, ta Zuda nuɓusɛiti,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 15 «Siɛgi zu naama yeeɠɛɠalai zeelizu la, nà Davide mavofodai ta wuzeɠezu nii telebogai. Toɠa sɔledai ɠɛ, é nuiti tukpɔɠaaleʋe ga telebodai zooi zu. 16 Naama yeeɠɛɠalai, Zuda nuiti ta ɠizo, Zeluzalɛme zei ziilɛigi zu. Wɛlɛ daaseigi ʋa a loli da: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga ada-lelebodai›.»

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Davide la ʋalaga ʋoto ma eyɛsu pɛ, nii a zei Izilayɛle ná-masa kpɔkpɔgi ɠa. 18 Zenɔ ɠana Levi nuiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti ti la ʋalaga ti ʋoto ma, nii a ɠɛ losu kàkala, é ɗa gala zalaɠaiti kula, é ɗa vebɛ zalaɠaiti ma luului lɛ pɔ̀ pelei, é ɗa ziilɛi zalaɠaiti kula.»

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ: 20 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wa zoo nɛi wo devei naa ɠoloɠolo nii gè fea foloi ta kpidii ya, wo pele ɓesa ti luɠɔ, ti mina ziɛ ga ʋelei ti kɛɛzu la pɔlɔma? Ɓa-o. 21 Tama, minazeɠegi gè boga nà-botiɠɛ nui Davide ʋɛ, naa la zooga é ʋa ɠoloɠolo mɔnɔ pɛ. Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa pele ɓesa naa luɠɔ, ga mavofodai ta la ɠɛa Zeluzalɛme, a ɠɛ ga masagi yeenɔpɛ, Levi mavofodaiti ta ɠɛ botii ɠɛɛzu bɛ̀, ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti yeenɔpɛ. 22 Nà nà-botiɠɛ nui Davide mavofodai ɠaawɔɔlɔ, ta Levi mavofodai ta ɠɛ botii ɠɛɛzu bɛ̀ ga zalaɠa ɠula nuiti. Ta mɔin eɠɛ somideɠaiti, nu la zooga ti ɠaalusu geezuʋɛ, ɓaa kpoloɗɛ laaʋɛ ɲaɠaegi, tie ge la ɠwɛɛga.› »

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ: 24 «È la kaazu nii niima nuɓusɛiti ti bosu? Ta ɠɛɛzu: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛa Izilayɛle ta Zuda ʋa, pɛlɛyeɠe felegɔiti é yiimazeɠeni ga tiye!› Zɔiti ti ɓɔɛzu ɠana, naati ti la nà-nuɓusɛiti devezu ga zii ta, ta pɛlɛʋɛlɛsu. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ni gè la ɠɛni minazeɠe kɛɛni gi yɔɠɔzu gá foloi ta kpidii, ni gè la ɠɛni tɔgiti seini geeɠɔlɔgi ma ta zooi, 26 naazu nà ɠɛlɛ Zakɔɓe mavofodai ʋa, ta nà-botiɠɛ nui Davide mavofodai, gè mina mɔ nu zeɠe mavofodai zu, nii a masadai ɠɛ Abalaame, ta Izaake, ta Zakɔɓeni mavofodaiti unda. Mazɔlɔɔ ta-nuiti ti zogai duɔlai zu, nà ʋaazu ga tiye, nà ti maawɔinɠa.› »

34

Gooleʋe gooi é liini
masagi Sedesiyase ma

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, siɛgi zu Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ta ná-kɔɔʋɛbɛi kpein, eteai zu zalaʋusuiti pɛ niiti é ɠɛni zeini ti unda, ta nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni kɔɔi ɠɔɔzu Zeluzalɛme laalɔɠɔma ta taaiti pɛ ti loni ba:

2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Li, è Zuda masagi Sedesiyase ɠa, ɗa ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà taai nii lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi yeezu, é gala ga abui. 3 Ɗa ʋe, è la ɠulazu zea, ɗa zosu, ɗa lɔɔzu zeezu. Ɗa losu ɠaazuni ta ɠaazu, é è ɠaazaɠa, è gooɠaaʋote, aisa è ʋa li Ɓaɓilɔne.

4 « ‹Naa pɛ ge ɠɛɛ ʋa, woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, Sedesiyase, Zuda masagi! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é ʋilɛ è ʋa: È la zaa ga boɠa zɔkpɔ pa. 5 Kɛlɛ tɔun, ɗa za ziilɛigi zu. Nii é ɠɛɛni è-mɛmɛwolani bɛ, ti ɠɛni ga masagiti, naa ɠɛɠalai ɠa a ɠɛ è ʋɛ è-zaazuʋɛ: Ta ansansegiti gala è ʋɛ, ti saa wɔlɔ wuyeiti too, ti ɠɛ ma: Ee, dei! Masagi zaa! Nà ɠa gè niima wooiti bogai,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

6 GALA goo wo nui Zelemi niima wooiti pɛ boni Sedesiyase ma, Zuda masagi, Zeluzalɛme. 7 Naama ziɛgi zu, Ɓaɓilɔne masagi ná-kɔɔʋɛbɛi laalɛɛni Zeluzalɛme wu, ta Zuda laa wolai zɔiti siɠigi ɠɛni ti ma, ti ɠɛni dɛ ná, Lakise ta Azeka.

Duɔiti ti ʋilɛgai, ti zo faa ʋolu

8 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, masagi Sedesiyase minazeɠegi wogai ma Zeluzalɛme nuɓusɛiti bɛ, ga duɔiti ta ɠɛ ɓɔɠɔ yeema, 9 nii a kɛ ɛsɛ ge yeeɓe ná-duɔ ʋa, zunu ɓaa anzanu, ni nɔ toɠa ga Eɓulu nui, nu nɔpɛ ge mina mɔ kɛɛɠɛloin Zuda nui zo ga duɔ, é ʋa makɛ. 10 Kundiɠii kpein ta Zeluzalɛme nuɓusɛiti, tɛiti ti zolooni naa ma, ti vaani bu, ga ti mina mɔ zunuiti ta anzanuiti suziɠa, niiti ti ɠɛni ti ya pɔlɔma duɔlai zu, kɛlɛ ti ti ʋilɛ ɓɔɠɔ yeema, ti li. Ɛsɛ ge vaani bu, ti yeeɓeni ta-luɔiti ba. 11 Kɛlɛ naa ʋolu, ti zeɠeni ta-levei ʋolu, ti ʋa ʋolu ga duɔiti ti yeeɓeni ti ʋa, ti ɓɔi ti la ga ti ɠɛ ʋolu ga duɔiti.

12 Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya: 13 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè minazeɠe boni wo-mɛmɛwolani bɛ, voloi gè ti ɠulani la Ezipete yooi ʋa, ʋɛ ti ɠɛni ná duɔlai zu, gè ɠɛni ma: 14 Kona dɔfelasiɛi, ɛsɛ ge yeeɓe kɛɛɠɛloin Eɓulu nui ʋa é ɓɔɠɔ ʋɔdini ma. Toɠa boti ɠɛ è ʋɛ ga kona dɔzita, naa ʋolu yeeɓe ba, é li ɓɔɠɔ yeema, é zeɠe è ʋɔ bɛ. Kɛlɛ wo-mɛmɛwolani ti la ɠɛni ɠoloni gòoi ʋɛ, ti la woiloni. 15 Wɔun, wo wo-ziɛ ʋelei ɠulaa kazemazu. Gè kaani ga wo ɠilagilagi kɛɛni ga pagɔ, wo wo-zeiɲɔɠɔi ʋilɛ, ɓɔɠɔyeema vai wogai ma. Wo faa ɠilini ba ɠite gàazu, GALA sei ʋɛlɛi wu feai bɛ̀. 16 Wo ɠalega ma, wo zeɠe wa-levei ʋolu, wo dàaseigi ɠɔzɔa, wo ɠilagilagi wo ʋaa ʋolu ga duɔiti, zunuiti ta anzanuiti, niiti wo ti ʋilɛni ɓɔɠɔ yeema, ga ti li ʋɛ ná nɛai ti ʋɛ, wo ɓɔiɗa ti la, ga ti ɠɛ ʋolu ga wa-luɔiti.›

17 «Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo ɠilagilagi maanɛɛni é yeeɓe ná-duɔ ʋa, kɛɛɠɛloin, seiɲɔɠɔi. Kɛlɛ wo la gòoi zoni. Naa ɠa é ba, nà yeeɓesu kɔɔi ʋa wo laalɔɠɔma, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi ta pului. Eteai masadai pɛ sasu ɠa ɓali, ta ɠɛna wo ɠaa,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 18 ‹Nà zunui tɛiti dɔ yeelɔɔzu, tɛiti ti nà-minazeɠegi ɠoloɠoloni, ti la minazeɠegi zu vaiti daazeelini gàazu, ti nikɛ yiʋoi leʋesu fele, ti ziɛ ma ɓuɠaiti zɔɠɔzuʋɛ: 19 Zuda ta Zeluzalɛme ɠundiɠiiti, botiɠɛ nu wolaiti, zalaɠa ɠula nuiti, ta zooi zu nuɓusɛiti pɛ, tɛiti ti leʋeni nikɛ yiʋoi maaleʋesu felegɔiti zɔɠɔzu. 20 Nà ti lɔɔzu ti zili nuiti zeezu, niiti ti wɔinɗai ga ti ti ʋa. Ti-ma ʋoomaiti ta ɠɛ ga daamianigi wɔniiti bɛ, ta dɔɓɔ zuaiti. 21 Zenɔ ɠana, nà Zuda masagi Sedesiyase ta ná-kundiɠi wolaiti dɔɔzu ti zili nuiti zeezu, niiti ti wɔinɗai ga ti ti ʋa, nà ti lɔ Ɓaɓilɔne masagi ná-salaʋusuiti zeezu. Mazɔlɔɔ anɛɛ ni kɔɔɓɔgi naa maaɠoozaʋɛ dɛ wo ʋa, 22 nà devei ve ti ya, ti ʋa ʋolu taai tɛi daalɔɠɔma, ti laalɛ bu, ti so, ti koloɠolo ga abui. Nà Zuda laa wolaiti kɛ ga teʋebai zu ná maaluai,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

35

Zelemi ta Lekaɓe nuiti ta-ʋɛlɛyeɠei

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya Zuda masagi Zoziase, nii é ɠɛni ga Yeɠoyakime ná-doun zunui, naa ná-siɛgi zu: 2 «Li Lekaɓe mavofodaiti pɔ bɛ, è ɓɔɛ ti ʋɔ, è lo ti luɠɔ, è li ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, wo lɛ ma leʋesui ta wu. È dɔɔi ve ti ya ná ga ti kpɔle.» 3 Gè liini, gè Yaazania ɠaiziɛ, Zelemi ná-doun zunui, Ɠaɓasinia ná-dounloin, ta kɛɛleaiti, ta ná-doun zunuiti, de bosu Lekaɓe nuiti ta-ʋɛlɛyeɠei kpein. 4 Gè liini ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, GALA nui Yigidaliya ná-doun zunui Ɠanan ná-doun zunuiti daa ʋɛlɛi wu, kundiɠi wolaiti ta-ʋɛlɛi ɠobaʋɛ, Salume ná-doun zunui Maaseya ná-pɛlɛi maazuʋɛ, zalaɠa ɠula nui é ɠɛni wɛlɛzu nu lɛɛzuʋɛ ma GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 5 Gè dɔɔ aniɲaka laavegaiti seini Lekaɓe ʋɛlɛyeɠei ma nuiti kakala, ta gɔwɔiti, gè ɠɛ ti ma: «À dɔɔi ɓɔle.» 6 Kɛlɛ ti sùlooni, ti ɠɛ mà: «Gi la ɗa ga dɔɔ ɓɔlea, mazɔlɔɔ gi-mɛmɛwola Yonadaɓe, Lekaɓe ná-doun zunui, niima levei veeni gi ya, é ɠɛ ma: ‹À mina dɔɔ ɓɔle eyɛsu pɛ, wa-o, wo-lointi-yo. 7 À mina pɛlɛa lo, à mina tii ɠɛ zooi ma, à mina leezɛn ɓele la, à mina yeezei ta wu pa. Kɛlɛ wo-zeizuʋɛ ɠa ga seɠe ɠotaiti nɔ wu wa-eteai pɛ su. Ʋele ɠana wo-zii zu a ɠooza la naama yooi zu, ʋɛ wo ná ga wɛɛinti.› 8 Gá ɠolozu devei naa ʋɛ, nii kpein gi-mɛmɛwola Yonadaɓe boni, Lekaɓe ná-doun zunui. Gi la dɔɔ ɓɔlea, gi-zii ma voloi pɛ su, giya-o, gi-anzaiti-yo, ta gi-loun zunuiti, ta gi-loun anzanuiti. 9 Gi la pɛlɛa losu, gi ʋa ɗa ɲi bu, leezɛn ɓele la gi ya, ɓaa tii ɠɛ lɔɓɔ. 10 Gá zeini seɠe ɠotaiti bu, gá ɠolozu, gi ziɛ ga naa pɛ, nii gi-mɛmɛwola Yonadaɓe feeni gi ya ga devei. 11 Kɛlɛ siɛgi zu Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal lɛɛni la niima yooi laalɔɠɔma, gi deveni ga gi lɛ Zeluzalɛme, gi ʋela Ɓaɓilɔne ta Siili nuiti ta-ɠɔɔɓɔgi ʋa. Naa ɠa é ba, gi zeiɗa Zeluzalɛme, niizu.»

12 Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ, é ɠɛ ma: 13 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Li, è ɓɔɛ Zuda nuiti pɔ, ta Zeluzalɛme nuiti, è ɠɛ ti ma: Wo la dɛ ɠi sɔlɔɔni kalagi naa ma? Wo la ɠoloa dàawooiti bɛ ɓaa? Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 14 Lekaɓe ná-doun zunui Yonadaɓe devei veeni ná-dointi zea, ga ti mina dɔɔi ɓɔle. Lekaɓe nuiti kpein ti naama wooiti soni kpaan, zaaɠaza ti ɓeteʋea dɔɔi ʋa, mazɔlɔɔ ti ɠoloni ti-mɛmɛwola wooi ʋɛ. Tama, nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà wo lɛnɛsu nɔ ɠɔ, kɛlɛ wo la woilosu gòoi ma. 15 Gè la ɓeni nà-botiɠɛ nuiti teʋe fai ʋa wo ma, GALA goo wo nuiti, ga ti ɠɛ wo ma: Wo ɠilagilagi ɠɛlɛ sɔ ɲɔi ʋa, é ziɛ ʋele ɓɛtɛ, à ɓe ɠilizu gala kiligiti ba, wo ʋa ɗa ti lɛbi. Naazu wa zei zooi zu nii gè feeni wo ʋɛ, wa wo-mɛmɛwolani. Kɛlɛ wo la ɠidaani ma, wo la woiloni gòo ma. 16 Lekaɓe ná-doun zunui Yonadaɓe ná-doun zunuiti ti devei naa zoni, nii ti-mɛmɛwola feeni ti ya. Kɛlɛ nuɓusɛi niiti ti la woiloni gòo ma.› 17 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu ga maanɔɠɔi Zuda nuiti ta Zeluzalɛme nuiti daalɔɠɔma, gè ti maaluani, tɔɔzei gè ɓɔɛni ti ʋɔ, ti la ɠoloni. Gè ti lolini, kɛlɛ ti la gaaʋoteni.› »

18 Zelemi ɠɛni Lekaɓe nuiti ta-ʋɛlɛyeɠei ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo ɠoloni devei ʋɛ wo sɔlɔɔni wo-mɛmɛwola Yonadaɓe ya, wo ziɛni ga naa pɛ ga pagɔ nii é wo leveni ma.› 19 Naa maaʋele ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Lekaɓe ná-doun zunui Yonadaɓe mavofodai ɠa zɔlɔɔ yeenɔpɛ, é ɗa lo kàkalaʋɛ.› »

36

Yeɠoyakime sɛʋɛ ɓiligi ɠala vai

1 Zoziase ná-doun zunui Yeɠoyakime, Zuda masagi, ná-masadai ma ɠona naanisiɛi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI niima ɠeela wooi woni Zelemi ma ga: 2 «Sɛʋɛ ɓiligi ta zeɠe, è wooiti kpein sɛʋɛ ma, niiti gè ti woni è ma, Izilayɛle masadai ma vai zu, ta Zuda masadai, ta zii ɠiligiti ta-masadaiti, é zo Zoziase ná-yeeɠɛɠalai ma, gè tɔɔzeiɗai ma ga ɓɔɛa è ʋɔ, eyɛsu za zeeli. 3 Tanisu Zuda nuiti ta gaaɠa ga toɠa kìsu ga gè nimizai zei ti ma. Ni ti ɠilagilagi ta zeɠena ti-ziɛ ʋele ɲɔi ʋolu, naazu nà ta-vaaɠaazagiti suvaayɛ ta ta-ɠotoiti.»

4 Zelemi Neliya ná-doun zunui Ɓaluke lolini deɠɛmu, é keela wooiti boni ma, nii é sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya. Ɓaluke ti zɛʋɛni sɛʋɛ ɓiligi ma. 5 Naa ʋolu Zelemi niima levei veeni Ɓaluke ya, é ɠɛ ma: «Ti kwɛ̀teʋeʋɛ ga gè mina li Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Gè la zooga nà ɓɔɠɔi gè ʋa li ná. 6 Deɠɛmu li ɗa ɓɔɠɔi GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, zu so foloi, è Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keela wooiti kala sɛʋɛ ɓiligi zu, nii gè feai è ya, è wooɠula la, è ti wo. Nuiti ta ɠɛ GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti mɛni, ta naati kpein ta ʋa, ti zeɠe Zuda laa wolaiti su. 7 Naazu tanisu, ta Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ vai lɔɔzei, ga é ti ɠaazumaalɔɔɠu, ta ɠɛlɛ niina ti-ziɛ ʋele ɲɔi ʋa. Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI bogɛ ga gola yiiɠaawanaʋɛ, ziiɠulani niima nuɓusɛiti daalɔɠɔma.» 8 Neliya ná-doun zunui Ɓaluke ziɛni ga deveiti pɛ, niiti GALA goo wo nui Zelemi ti woni ma. É liini GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keela wooiti kala, nii é zɛʋɛni sɛʋɛ ɓiligi zu, é wooɠula la.

9 Naama vaiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Zoziase ná-doun zunui Yeɠoyakime, Zuda masagi, ná-masadai ma ɠona dɔɔlusiɛi, ma ɠonagi ma alu taaʋuusiɛi ma. Ti Zeluzalɛme nuɓusɛiti pɛ gaalɛɛni ba, ta Zuda laa wolaiti ma nuɓusɛiti pɛ, zu so gaalɛbai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. 10 Ɓaluke Zelemi wooiti kalani sɛʋɛ ɓiligi zu, é wooɠula la, naama nuiti kpein gaazu niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. É ɠɛni loni pɛlɛi naa wu, nii é veeni Gemalia ya, Safan ná-doun zunui, nii ɠɛni ga zou zɛʋɛ ɠɛ nui. Naama ʋɛlɛi ɠɛni loni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ yeemaazuʋɛ, Pɛlɛla Niinɛi ɠobaʋɛ.

11 Siɛgi zu Gemalia ná-doun zunui Misé, nii é ga Safan ná-dounloin, wooiti kpein mɛni da, Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woni sɛʋɛ ɓiligi naa zu, Ɓaluke kalani, 12 é yeini masagi ná-pɛlɛi wu, é zeeli sɛʋɛ ɠɛ nui ná-botiɠɛ ʋɛlɛi wu. Nu wolaiti kpein ti ɠɛni gaalɛbai zu náʋɛ: zou zɛʋɛ ɠɛ nui Elisama ɠɛni ná, ta Delaya, Semaya ná-doun zunui, ta Ɛlɛnatan, Akaɓɔɔl ná-doun zunui, ta Gemalia, Safan ná-doun zunui, ta Sedesiyase, Ɠanania ná-doun zunui, é ɓɔ nu wolaiti pɛ ba. 13 Misé naama wooiti kpein boni ti ma, nii é mɛnini, siɛgi zu Ɓaluke keela wooiti kalani da nuɓusɛiti bɛ, ti zɛʋɛni sɛʋɛ ɓiligi zu, é wooɠula la.

14 Názu ɠa nu wolaiti ti Selemiya ná-dounloin, Kusi ná-dounloun loin, Netania ná-doun zunui Yeɠudi leʋeni la Ɓaluke ma, ti ɠɛ ma: «Sɛʋɛ ɓiligi zeɠe ya, nii è kalagai nuɓusɛiti gaazu, è ʋa ʋɛ.» Neliya ná-doun zunui Ɓaluke sɛʋɛ ɓiligi zeɠeni ya, é li ti ʋɔ bɛ. 15 Ti ɠɛni ma: «Zei ʋɛ, è sɛʋɛ ɓiligi tɔna kala gi ʋɛ.» Ɓaluke kalani. 16 Siɛgi zu ti naama wooiti pɛ mɛnini da, ti wɛlɛwɛlɛni ɓɔɠɔ ɠaazu, ti lua ti ɠilagilagi, ti ɠɛ Ɓaluke ma: «Kɛni gi niima wooiti pɛ dɛɛ ga masagi.»

17 Naa ʋolu ti Ɓaluke ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Ɗa zoo nɛi è gaalɛɛ ga giye, ʋelei è nii kpein sɛʋɛai la? Zelemi ɠa é ɠɛni bosu è ma, è ɗa sɛʋɛ?» 18 Ɓaluke ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zelemi ɠa é niima ɠeela wooiti boni mà. Nɔ̀un nà, gè ɗa ti zɛʋɛ ga sɛʋɛ ɗɛi sɛʋɛ ɓiligi nii ma.» 19 Nu wolaiti ti ɠɛni Ɓaluke ma: «Li, è lɔɔɠu, wa Zelemi, nu nɔpɛ ge mina kwɛɛ ʋɛ wo liizu ná!»

20 Naa ʋolu ti sɛʋɛ ɓiligi yɛni zou zɛʋɛ ɠɛ nui Elisama ná-botiɠɛ ʋɛlɛi wu, ti li masagi ná-koizuʋɛ, ti naa pɛ bo ma, nii siaai. 21 Masagi Yeɠudi leʋeni naazu, ga é sɛʋɛi zeɠe, sɛʋɛ ɠɛ nui Elisama ná-botiɠɛ ʋɛlɛi wu. Yeɠudi ʋaani la, é ɗa kala ga woo wola masagi ɠaazu ta nu wolaiti ti ɠɛni ná ɠobaʋɛ.

22 Tɛi é ɠɛni ga konagi ma alugi laaʋuusiɛi, masagi ɠɛni ná-pɛlɛi wu nii é ga sama gelei, é ɠɛni zeini, abui ɠaazogai aniɲakai zu kobaʋɛ. 23 Yeɠudi a la ma ʋɛɛ su saʋagɔ ɓaa naanigɔ ɠalana, masagi ɓena naati teʋe ga, ga sɛʋɛ ɠɛ nui ná-boɠa goi, é ti ʋili abui ɠa. Zekana é yɛni kɛɛzu la, eyɛsu sɛʋɛ ɓiligi ɓe ga ɠala mɛtu. 24 Masagi ta ná-nu wolaiti ti keela wooi naati gaaɠaani ga pagɔ, nii é zɛʋɛni sɛʋɛ ɓiligi ma, kɛlɛ é la ɠɛni ti maaluani, ti la ta-zeɠe ʋalini ga. 25 Anɛɛ ni Ɛlɛnatan ta Delaya ta Gemalia ti masagi maanɛɛnɛni, ti ɠili ma, ga é mina sɛʋɛ ɓiligi ɠala, kɛlɛ masagi la ɠɛni woiloni ti-woo ma. 26 Kɛlɛ tɔun masagi devei veeni kundiɠii Yelameyɛle ya, ta Azaliyɛle ná-doun zunui Selaya, ta Aɓadeyɛle ná-doun zunui Selemiya, ga ti sɛʋɛ ɠɛ nui Ɓaluke zo, ta GALA goo wo nui Zelemi. Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI Ɓaluke ta Zelemini maalɔɔɠuni.

GALA ge ɓaazaɠa vai masagi ma

27 Masagi sɛʋɛ ɓiligi ɠalaai ma, nii keela wooi kpein ge ɠɛni su, Zelemi boni Ɓaluke ma, é ɗa sɛʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ, é ɠɛ ma: 28 «Sɛʋɛ ɓiligi taɠili seɠe, è wooiti pɛ sɛʋɛ su, niiti ti ɠɛni sɛʋɛ ɓiligi ma mɔungi zu, nii Zuda masagi Yeɠoyakime galani. 29 Ɗa nii wo Zuda masagi Yeɠoyakime ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: È naama zɛʋɛ ɓiligi ɠalani, è ɗa ɠɛ ma: Leeni vaa zu è sɛʋɛai su ga Ɓaɓilɔne masagi ɠa ʋaazu, é zooi tɛi koloɠolo, é nuiti suwuɠaaleʋe ta suaiti? 30 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Zuda masagi Yeɠoyakime mavofodai taɠila kpalaa ge la zeiɗa ga masa tɔun poluma, Davide ná-masa kpɔkpɔgi ɠa. Ma ʋoomai ɠa yɛ eteaʋɛ foloi ma liegi ɠa, ta kɔɔlɛi zu kpidii a ʋɛɛna. 31 Nà wuzeɠezu daalɔɠɔma, ta mavofodaiti, ta ná-nu wolaiti. Nà ta-vaaɠaazagiti sala ti ma. Nimiza vaiti kpein gè ti ma vaa woni, ti la ti zeɠeni ga zɛbɛ, naati ta zei ti ma, ta Zeluzalɛme nuiti, ta Zuda nuiti.› »

32 Zelemi sɛʋɛ ɓiligi taɠili seɠeni, é so Neliya ná-doun zunui Ɓaluke ya, sɛʋɛ ɠɛ nui. Naa ma ge naa zɛʋɛni su, nii Zelemi ɠɛni bosu ma, ga wooiti kpein niiti ti ɠɛni sɛʋɛ ɓili mɔungi zu, nii Zuda masagi Yeɠoyakime galani. É woo mɔinmɔin kiligaa ʋɛɛni ba, ga naa ɠɛɠalaiti.

37

Masagi Sedesiyase Zelemi ɠaazaɠa fai

1 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal Zoziase ná-doun zunui Sedesiyase zeini ga masagi Zuda yooi unda. Sedesiyase ɠa é zeini Yeɠoyakime ná-doun zunui Konia ʋotogi zu. 2 Kɛlɛ tɔun be-o, ná-botiɠɛ nua ʋe-o, ɓaa Zuda yooi zu nuɓusɛiti be-o, ti la ɠɛni woiloni tɛnɛ gooiti ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woni, GALA goo wo nui Zelemi daazeeli ti ma.

3 Masagi Sedesiyase Yeɠukale leʋeni, Selemiya ná-doun zunui, ta zalaɠa ɠula nui Sofoni, Maaseya ná-doun zunui, ti li GALA goo wo nui Zelemi ʋɔ bɛ, ga ti ɠɛ ma: «Gi ʋaaʋɛ ga gi bo è ma ga, è Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI maanɛɛnɛ gi pɛ bɛ.»

4 Naama ziɛgi zu, ti la ɠɛni dɛ Zelemi ʋilini kasoi ɠa. É ɠɛni lɛɛzu, é ɗa yei nuɓusɛiti saama, faa la ɠɛni ba. 5 Naa ʋolu, Falaɠɔn ná-kɔɔɓɔgi zeɠeni Ezipete yooi zu. Ɓaɓilɔne nuiti ti Zeluzalɛme zeini kɛlɛ su, naa mɛnigai ma ti ʋɛ, ti lago maaɠoozani Zeluzalɛme ʋa.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Zelemi ʋɔ, é ɠɛ ma: 7 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle nà-GALAGI wooi ɠaa: ‹À li, wo bo Zuda masagi ma, é wo leʋegai gaazaɠagi ma ga: Falaɠɔn ná-kɔɔɓɔgi é ɠulani, é ɓɔ wo ʋa, toɠa na ɠale ma ná-zooi zu, Ezipete. 8 Ɓaɓilɔne nuiti ta ʋaazu ʋolu, ti laalɛ taai tɛi bu, ta so, ti abui lo ba, é ɠala.› 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À mina kisupu ɠɛ, wo ʋa ɠɛ ma: Ɓaɓilɔne nuiti ti lia ga ɠite. Mazɔlɔɔ ti la lia pɛ. 10 Anɛɛ ni wa la vɔni Ɓaɓilɔne ɠɔɔɓɔgi pɛ ma, nui tanigaani nɔ ti yɛna, ti wɔai ga mɛɛin, ta la wuzeɠe ʋolu ti ɠilagilagi, ti zeɠe ta-zeɠe ɠotai wu, ti abui lo taai tɛi ba.› »

Zelemi ʋili fai kasoi ɠa

11 Siɛgi zu Ɓaɓilɔne ɠɔɔɓɔgi lago maaɠoozani la Zeluzalɛme ʋa, ti ʋa lɔ Falaɠɔn ná-kɔɔɓɔgi yeezu, 12 Zelemi ɠɛni pɔ ga é ɠula Zeluzalɛme ʋa, é li Ɓɛnzamɛn yooi zu, é ʋa nɔnɔ zɔlɔɔ pogani yooi zu nii gaa ɠɛni ɠwɛɛzu ná-nuiti saama. 13 Siɛgi zu é zeelini la Ɓɛnzamɛn Siɠidaʋɛ, taa makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ɠɛni ná, nii daa ɠɛni ga Yiliya, Selemiya ná-doun zunui, Ɠanania ná-dounloin. É GALA goo wo nui zoni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɗa ɓɔɠɔ ve Ɓaɓilɔne nuiti zea!» 14 Zelemi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gaama la ga naa pɛ, gè la ɓɔɠɔ veezu Ɓaɓilɔne nuiti zea.»

Kɛlɛ Yiliya la ɠɛni woiloni goo ma. É Zelemi zoni, é lii la ná-kundiɠiiti pɔ bɛ. 15 Kundiɠii naati ti yiiɠaawanani Zelemi ma, ti doɠa, naa ʋolu ti pili kasoi ɠa zou zɛʋɛ ɠɛ nui Zonatan ná-pɛlɛi wu. Mazɔlɔɔ kaso ʋɛlɛi ɓɛtɛa ɠɛni de ná. 16 Zelemi ʋili pele ɠana kasoi ɠa, é yɛni ná, é lɛbi ná gola.

17 Masagi Sedesiyase keelai leʋeni, é li, é ʋaa la, é gaazaɠa dɔɔɠuzu, ná-masa pɛlɛi wu, é ɠɛ ma: «Woo ɠa ná nii Ɠɔoɠɔ GALAGI feai è ya?» Zelemi ɠɛni ma: «Ungo, toɠa ga nii, ɗa lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi yeezu.» 18 Naa ʋolu Zelemi Sedesiyase ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa gè koto ɠɛai su è laalɔɠɔma, ɓaa ɗa-wotiɠɛ nuiti daalɔɠɔma, ɓaa niima nuɓusɛiti daalɔɠɔma, ga wo pìligai kasoi ɠa ma vaa zu? 19 Mini ɠa wa-ƓALA goo wo nuiti ti ná, niiti ti ɠɛni ʋelela ʋele vai wosu wo ma, ga Ɓaɓilɔne masagi la ʋaa, é ʋa laalɛ wo wu, ɓaa niima yooi? 20 Woilona mu, nà è maanɛɛnɛzu, ee, màliɠii masagi, nà-maanɛɛnɛ wooi zeeli è ma! Mina mɔ gàaɠale ma zou zɛʋɛ ɠɛ nui Zonatan ná-pɛlɛi wu, gè mina lia zaazu ná!»

21 Naazu Masagi Sedesiyase devei veeni ga ti ɠaaɓa Zelemi ma kaso ziɠigi zu, folo-o-folo ti ɗa ɓulu zɔkpɔ ɠila fe zea, ɓulu loɠa nuiti ti kulazu pelei zu taazuʋɛ, eyɛsu ɓului ɓe mɛtu taazuʋɛ. Ʋele ɠana Zelemi yɛni da kaso ziɠigi zu.

38

Zelemi ʋili fai kɔlɔyeɠei zu

1 Sefatia, Matan ná-doun zunui, ta Gedalia, Pasuul ná-doun zunui, ta Yukal, Selemiya ná-doun zunui, ta Pasuul, Malikiya ná-doun zunui, naati ka ti wooi naati mɛnini Zelemi ɠɛni ti wosu nuɓusɛiti ma ga: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Zɔi a yɛ niima laai tɛi su, toɠa za ga kɔɔi, ɓaa pului, ɓaa ɗɔfɔ zeeɓɛi. Kɛlɛ nu-o-nu a ɠula, é li, é ɓɔɠɔ ve Ɓaɓilɔne nuiti zea, naa yɛnvui ɠa yɛ zea, toɠa naa mu sɔlɔɔ ɓalaa.› 3 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Taai nii ɠa veezu gaamazu Ɓaɓilɔne masagi ná-kɔɔɓɔgi ya, é so.› »

4 Kundiɠiiti ti ɠɛni masagi ma: «Kɛni zunui tɛi ge za! Mazɔlɔɔ wooi nii é bosu, naa ɠa salaʋusuiti iɲɔteʋezu, niiti ti yɛgai taai tɛi su, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti pɛ ba. Zunui tɛi la nuɓusɛi ná-undaanɛɛi ɠaiziɛzu, kɛlɛ kɛni ná-maanɔɠɔ vai.» 5 Masagi Sedesiyase ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Toɠa wo yeezu, mazɔlɔɔ masagi la zooga faa nɔpɛ kɛɛzu ni wa laade.» 6 Ti Zelemi zoni, ti pili masagi ná-doun zunui Malikiya ná-kɔlɔyeɠei zu, nii é ɠɛni kaso ziɠigi zu. Ti Zelemi yeini su ga galuiti. Ziɛ la ɠɛni kɔlɔyeɠei zu, kɛlɛ palaʋalai ɠa é ɠɛni su. Zelemi ɓatani palaʋalai zu.

7 Kɛlɛ Etiyopi zunui ɠɛni ná, daa ɠɛni ga Eɓɛde-Melɛke, é ɠɛni ga botiɠɛ nu wolai masagi ná-pɛlɛi wu, naa mɛnini ga ti Zelemi ʋilini kɔlɔyeɠei zu. Masagi ɠɛni zeizu Ɓɛnzamɛn Siɠidaʋɛ. 8 Eɓɛde-Melɛke ɠulani masagi ná-pɛlɛi wu, é ɓɔɛ masagi ʋɔ ɠani: 9 «Ee, màliɠii masagi, zunui tɛiti ti faa ɲɔu wola ɠɛɛʋɛ, ga nii ti kɛai ga Zelemi, GALA goo wo nui, ti pili fai zu kɔlɔyeɠei zu. Toɠa zaazu ná ga pului, tɔɔzei daamiani ge la mɔ taazuʋɛ.» 10 Masagi niima levei veeni Eɓɛde-Melɛke ya, Etiyopi zunui, é ɠɛ ma: «Zunu ʋuusaʋagɔ (30) zeɠe ʋɛ, ti ɗa-levei zu, è GALA goo wo nui Zelemi ɠula kɔlɔyeɠei zu, aisa é ʋa za.»

11 Eɓɛde-Melɛke liini ga zunui naati, ti lɛ masagi ná-pɛlɛi wu, pɛlɛ ɠoozu ʋɛlɛi ta wu, naavolo makɛ ʋɛlɛi wuʋɛ, é seɠe wɔlɔmaiti kulani ta seɠe zaɠaiti. Ti ti yeini Zelemi ma kɔlɔyeɠei zu ga galuiti. 12 Eɓɛde-Melɛke, Etiyopi zunui ɠɛni Zelemi ma: «Seɠe wɔlɔmaiti ta seɠe zaɠaiti dɔ ɓeɠabuʋɛ, è galui la ti maazu.» Zekana Zelemi kɛɛni la. 13 Zunui naati ti mɛɛnni ga galuiti, ti tɛ, ti kula kɔlɔyeɠei zu. Zelemi yɛni kaso ziɠigi zu.

Sedesiyase ta Zelemi ta-lɔɔɠuzu yɛpɛi

14 Masagi Sedesiyase nu leʋeni GALA goo wo nui Zelemi ma, ga é ʋa pɔ bɛ, nu lɛɛzuʋɛ zaʋasiɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Masagi ɠɛni Zelemi ma: «Gè wɔinni gè gaazaɠa gila bo ga ɗe, mina faa nɔpɛ dɔɔɠu bà.» 15 Zelemi Sedesiyase wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni nà naa ɠulana kɛlɛma è ʋɛ, nii è maaɠaazaɠabosu ma, è la pàa ɓaa? Ni nà è lɛnɛna, è la woiloga, è la ziaa la!» 16 Masagi Sedesiyase ɠonani Zelemi ʋɛ dɔɔɠuzu, é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua, nii é zɛnvui veai ade ya, nà è yɛ vulua, gè la è lɔa naama zunuiti zeezu, niiti ti pɔ ga ti è ʋa.»

17 Zelemi ɠɛni naazu Sedesiyase ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Ni ɗa ɠulana, è li, è ɓɔɠɔ ve Ɓaɓilɔne masagi ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠiiti zea, ɓɔɠɔ ʋɛ, è-yɛnvui ɠa ɠizo, taai tɛi ge la ɠala ga abui, ɗa zɛnvui wo, ɗa-o, ɗa-ʋɛlɛyeɠei-yo. 18 Kɛlɛ ni ɗa ɠɛlɛna, è la ɓɔɠɔ veeni Ɓaɓilɔne masagi ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠiiti zea, taai tɛi ka lɔɔzu Ɓaɓilɔne nuiti zeezu, ta galazu ga abui, ɗa ɓalaa è la ɠulaa ti ya pɛ.› »

19 Masagi Sedesiyase ɠɛni Zelemi ma: «Nà luazu Zuda nuiti ba, niiti ti veai na Ɓaɓilɔne nuiti zea. Nà luazu ga gè mina lɔ ti yeezu, ti ʋa màanɔɠɔ.» 20 Zelemi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, nu la è lɔa ti yeezu. Woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, nii gè bosu è ma, fai pɛ ka ɠɛ ga pagɔ, ɗa zɛnvui wo. 21 Kɛlɛ ni ɗa ɠɛlɛna, è la ɓɔɠɔ veeni, wɛlɛ nii ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ga ɗe, Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛai ga ze: 22 Anzanuiti kpein ta yɛ masa pɛlɛi wu, ta li ga tiye Ɓaɓilɔne masagi ná-kɔɔɠɔ ɠundiɠiiti pɔ. Ta è laalɔ guye zu, ti ɗa ɠɛ ma:

‹È-wɔɔla ʋagɔiti ti balii laa è luɠɔ,

wɛlɛ ɗa ʋa, è ɠɔa la.

Siɛgi zu è-ɠɔɠɔiti ti ɠɛni lɔɔzu la palaʋalai ʋa,

ti ɲɛɛlɛa.›

23 «Ungo, ta li ga è-anzaiti ta è-lointi pɛ Ɓaɓilɔne nuiti pɔ. Ɗa ɓalaa è la ɠulaa ti ya, mazɔlɔɔ Ɓaɓilɔne masagi ɠa è zo, ta taai tɛi ka ɠala ga abui.»

24 Sedesiyase ɠɛni Zelemi ma: «Nu nɔpɛ ge mina niima wooiti mɛni, ta è la zaa pɛ. 25 Ni kundiɠi wolaiti ta mɛnina ga kpɔ̀ɛʋɛ è ʋɔ, ti ʋa, ti ɠɛ è ma: ‹Nii è bogai masagi ma, bo, suɠula lɛ gi ma, ta nii masagi bogai è ma, mina naa ta lɔɔɠu gi ʋa, gi la è ʋaazu,› 26 ɗa ti wooɠaaʋote ga: ‹Gè ɠɛa masagi maanɛɛnɛzu ga é mina tèʋe ʋolu Zonatan ná-pɛlɛi wu, nà ʋa za ná.› »

27 Kundiɠi wolaiti pɛ ti ʋaani ɠite Zelemi ʋɔ bɛ, ti gaazaɠa. É ti wooɠaaʋoteni eɠɛʋelei masagi tɛɛ ʋele lɛɛni la. Ti maaɠɛni kpɔ, ti zeɠe ná, mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la ɠɛni ma vai zuɠwɛɛ.

28 Zelemi yɛni kaso ziɠigi zu, eyɛsu Zeluzalɛme zo foloi.

39

Zeluzalɛme zo fai

(2 Masagiti 25:1-21;
Zelemi 52:4-11)

1 Zuda masagi Sedesiyase ná-kona taaʋuugɔi alugi ʋuusiɛi ma volo ʋuusiɛi ma masa fai zu, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋaani ga ná-kɔɔʋɛbɛi pɛ Zeluzalɛme laalɔɠɔma, é ná zei kɛlɛ su. 2 Sedesiyase ná-kona puugɔ maazu ɠilasiɛi (11), alugi naanisiɛi, folo taaʋuugɔi, Ɓaɓilɔne nuiti ti zeɠei wɔɔni taai ma ziɠigi ʋa. 3 Naazu, Ɓaɓilɔne masagi ná-kundiɠi wolaiti kpein ti lɛɛni, ti zei zaamazuʋɛ siɠidaʋɛ: Nɛɛlegale-Salɛsɛɛl, ta Samegaal-Neɓo, naa ʋɛɛ salaʋusu ɠundiɠi wolai Sal-Sekime ta ɠima nuiti ta-ɠundiɠii Nɛɛlegale-Salɛsɛɛl ʋa, é ʋɛɛ masagi ná-salaʋusu ɠundiɠii zɔiti kpein ba. 4 Gaamago nɔ, masagi Sedesiyase ta ná-salaʋusuiti ti suɠwɛɛgai ma, ti ʋelani, ti ɠula taai ʋa kpidii, ga masagi ná-kpelei zu ʋelei, siɠi felegɔi yɔɠɔzuʋɛ ma ziɠidaʋɛ, ti li ga pelei nii é liizu ga Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu ʋele. 5 Kɛlɛ Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti ʋilɛni ti ʋolu, ti Sedesiyase zoni Zeliko nɛmɛi zu. Ti soni, ti lii la Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ, Liɓila, Ɠamate yooi zu. Miná ɠa Neɓukadenɛzaal ná-tukpɔi ɠaaleʋeni ná. 6 Ɓaɓilɔne masagi Sedesiyase ná-doun zunuiti paani ti-ɠɛɛ ɠaazu Liɓila, ta Zuda zeizumaanɛgiti pɛ ɓalaa. 7 Naa ʋolu é Sedesiyase ɠaazuɠɛzɛiti goloni su, é gili ga kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔ felegɔ, ti lii la Ɓaɓilɔne. 8 Naa ʋoluma, Ɓaɓilɔne nuiti ti masagi ná-pɛlɛi ɠalani Zeluzalɛme, ta nuɓusɛiti ta-ʋɛlɛiti, ti siɠigi wolo. 9 Nuɓusɛi mɔtai ma é yɛni taazuʋɛ, niiti ti ɓɔɠɔ veeni, ta nuɓusɛi mɔtai é ɠɛni ná, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan naati seɠeni, é li ga tiye Ɓaɓilɔne. 10 Kɛlɛ niiti ti ɠɛni ga bala nuiti nuɓusɛiti saama, ani la ɠɛni ti ya, Neɓuzaladan vaani bu ga naati ti yɛ Zuda yooi zu. Naama volo ná, é leezɛn ɓeleiti ta kpalagiti feeni ti ya.

Zelemi vie fai

11 Niima levei ɠa Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal feeni masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan ya, Zelemi ná-faa zu ga: 12 «Seɠe, è ɠaazuyɛ ba, mina faa ɲɔu nɔpɛ kɛ la, kɛlɛ nii a bo è ma, naa ɠɛ bɛ.» 13 Masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan, ta salaʋusu ɠundiɠi wolai Neɓusazeɓan, ta ɠima nuiti ta-ɠundiɠii Nɛɛlegale-Salɛsɛɛl, ta Ɓaɓilɔne masagi ná-kundiɠiiti kpein, 14 ti nu leʋeni Zelemi laaɠomisu kaso ziɠigi zu, ti kula, ti fe Gedalia ya, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin. Gedalia ɠɛni vaazu bu é ɗa li ná-koizu. Zelemi ɠɛni nɔ nuɓusɛiti saama.

Keela wooi Eɓɛde-Melɛke ná-faa zu

15 Siɛgi zu Zelemi ɠɛni la dɛ kaso ziɠigi zu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ, é ɠɛ ma: 16 «Li, è ɓɔɛ Eɓɛde-Melɛke ʋɔ, Etiyopi nui, è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Gè la ɠɛni undaanɛ vaa laazeelini taai tɛi su nuiti ma, kɛni maanɔɠɔi ma vai. Tama, nà ga naa laazeeli nii gè boni, su la ɠoozazu naa ɠɛ è ɠaazu. 17 Kɛlɛ voloi naama maanɔɠɔ vai ʋaazu la, nà è ɠizo, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. È la lɔa zunui naati zeezu, niiti è luazu ti ʋa. 18 Nà è ɠizo saai ma, è-yɛnvui ɠa yɛ è ya, ɗa naa mu sɔlɔɔ ɓalaa, mazɔlɔɔ è laani nɔ̀un da, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.› »

40

Zelemi ná-ɓɔɠɔyeemalai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ, Neɓuzaladan masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii teʋegai ma ga è zeɠe Lama. Zelemi ɠɛni Zeluzalɛme nuiti saama ta Zuda nuiti ti maanɛɛni ga ti li ga tiye Ɓaɓilɔne, gilia ɠɛni de ga yɔlɔɠɔi. Miná ɠa masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii kulani ná nuiti saama ti ti zoni, ti ɗa li ga tiye. 2 É Zelemi zeɠeni, ti maaɠelesa ge leʋe, é ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI maanɔɠɔ vai woni é ʋilɛ taai tɛi ba, eɠɛ nii ɠɛɠalai. 3 Niizu, é ʋilɛga su, nii é boni é ɠɛa, mazɔlɔɔ wo kotoi ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma, wo la woiloni goo ma. Nii é boni, naa zeelia wo ma. 4 Niizu wɛlɛ, nà è viesu, gè yɔlɔɠɔiti kula è-yeeiti ba. Ni è wɔinni ga è ʋilɛ pòlu, de li Ɓaɓilɔne, ʋa, nà ɠaaɓa è ma. Kɛlɛ ni è la wɔinni ga naa, mina ʋa. Kwɛɛ ga ɗa zoo è li zooi zu ná pɛ, li ʋɛ ná nɛai è ʋɛ ga è li ná.»

5 Kɛlɛ tɛi Zelemi ɠɛni inɛinɛsu ga gooɠaaʋote fee vai, Neɓuzaladan ɠɛni ma: «Ɗa zoo è li Gedalia ʋɔ bɛ, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin, nii Ɓaɓilɔne masagi seiɗai Zuda laa wolaiti unda. Li, è yɛ tɔun ba, nuɓusɛiti saama. Ɓaa mu, ʋɛ nɔpɛ ná nɛai è ʋɛ, li miná.» Masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii daamianigiti feeni Zelemi ya, é faanɛɛ ɠɛ bɛ ziɛ vai zu. Naa ʋolu é yeeɓeni ba, é li. 6 Zelemi liini Ayikame ná-doun zunui Gedalia ʋɔ bɛ Misepa, é yɛ pɔ bɛ nuɓusɛiti saama, niiti ti yɛni zooi zu.

Zuda nuiti ti ɓɔɠɔ ɠaalɛɛ vai ba
Gedalia ɠoba

7 Salaʋusu ɠundiɠiiti niiti kpein ti ɠɛni ma yooi zu ta ta-zunuiti ti mɛnigai ma ga Ɓaɓilɔne masagi Ayikame ná-doun zunui Gedalia zeiɗa zooi unda, é bala nuiti kaliva ma, niiti ti la ɠɛni liini ga tiye Ɓaɓilɔne, zunuiti ta anzanuiti, naa ʋɛɛ doungoiti ba, 8 ti liini ti Gedalia ɠa Misepa. Tiya ɠa ti ɠɛni ga Netania ná-doun zunui Isemayɛle, Kaleya ná-doun zunuiti Yoɠanan ta Zonatan, Tanumɛte ná-doun zunui Selaya, Netofa nui Efayi ná-doun zunuiti, Maakate nui Yezania ta ta-zalaʋusuiti pɛ. 9 Gedalia, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin minazeɠeni ti ʋɛ, ta ta-zalaʋusuiti, é ɠɛ ti ma: «Dualua ge mina wo zo, à yeezei Ɓaɓilɔne nuiti ta-zobogi wu. À zei zooi zu, wo ɠolo Ɓaɓilɔne masagi ʋɛ, naa ɠa wa-undaanɛɛi su. 10 Nɔ̀un nà, nà zeizu Misepa, gè ɠɛ ga wo-ɠaazuʋɛ, gè ɠɛ Ɓaɓilɔne nuiti zeema, ti ʋaazu ade ʋɔ. Kɛlɛ wɔun, à dɔɔiti kpɛtɛ, wo gulu waaiti kula, ta gulɔiti, wo ti makɛ aniɲakaiti su, wo zei taaiti su, maanɛai wo zei ti zu ʋolu.»

11 Zenɔ ɠana, Zuda nuiti kpein niiti ti lɔɔɠuni Moaɓe yooi zu, ta Amɔn nuiti pɔ bɛ, ta Edɔme, ta ná maaɠoolii ma yooiti su, ti mɛnini ga Ɓaɓilɔne masagi nui mɔtaiti zɛni Zuda yooi zu, é Gedalia zei ti unda ga kundiɠii, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin. 12 Naa ɠa é kɛɛni, Zuda nuiti pɛ ti ʋaani, ti ɠula adaʋɛti pɛ, ʋɛti ti vazani náti. Ti ʋaani ʋolu Zuda yooi zu, ti li Gedalia ʋɔ bɛ Misepa. Ti dɔɔi ɠaalɛɛni ba gola, ta gulu waaiti.

Gedalia ʋaa vai

13 Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ta salaʋusu ɠundiɠiiti ti ɠɛni dɛ ɓalaɠaiti su, ti pɛ ti ʋaani Gedalia ʋɔ bɛ Misepa. 14 Ti gaazaɠani ga: «È suɠwɛɛ nɛi ɓaa, ga Amɔn nuiti ta-masagi Ɓaalise Isemayɛle leʋegɛ, Netania ná-doun zunui, ga é è ʋaa?» Kɛlɛ Ayikame ná-doun zunui Gedalia la ɠɛni laani ti la. 15 Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan boni ɠite dɔɔɠuzu Gedalia ma Misepa ga: «Va bu, gè li, gè Netania ná-doun zunui Isemayɛle ʋaa. Nu nɔpɛ ge la suɠwɛɛga. Leeni vaa zu a yɛ ná, é è ʋa? Leeni vaa zu Zuda nui kpein gaalɛai ba è ɠoba, ta vaza, Zuda nui mɔtai undaa ɠa ʋili?» 16 Ayikame ná-doun zunui Gedalia ɠɛni Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ma: «Mina naa ɠɛ, mazɔlɔɔ nii è bosu Isemayɛle ná-faa zu, zɛɛi ʋe.»

41

1 Alugi lɔfelasiɛi ma, Netania ná-doun zunui Isemayɛle, é ga Elisama ná-dounloin, masa suwuzui ta, é ga ɓalaa masagi ná-nu wolai ta, naa ʋaani, ta zunu puugɔ, Ayikame ná-doun zunui Gedalia ʋɔ bɛ Misepa. Ti daamii woni miná ʋɔɔma Misepa. 2 Netania ná-doun zunui Isemayɛle wuzeɠeni nɔ pu, ta zunu puugɔiti ti ɠɛni polu, ti Gedalia ʋaa ga ta-woɠa zɔkpɔiti, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin, nii Ɓaɓilɔne masagi seini ga kundiɠii zooi unda. 3 Naa ʋoluma Isemayɛle Zuda nuiti pɛ paani, ti ɠɛni Gedalia ɠoba Misepa, ta Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti ɠɛni náʋɛ.

4 Foloi velesiɛi, Gedalia ʋaai ma, siɛgi zu nu nɔpɛ ge la ɠɛni suɠwɛɛ da, 5 názu ɠa zunu ʋuulɔsaʋa (80) zeɠeni la Sikɛme, ta Silo, ta Samali, ti ʋa. Ti-ɓɛlɛiti bogai, ti-maazeɠeiti baliai ga ga kidaaʋiligi maaʋele, ti ɓɔɠɔ maazaɠazaɠaai saa wɔlɔ wo fai zu. Ti ʋaani ga vebɛ zalaɠaiti ta ansansegi, ti ʋa fe GALA bɛ Zeluzalɛme Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. 6 Netania ná-doun zunui Isemayɛle ɠulani Misepa, é lo ti luɠɔ, é ɗa wɔlɔ. Siɛgi zu é zeelini la ti ma, é ɠɛ ti ma: «À ʋa Gedalia ʋɔ bɛ, Ayikame ná-doun zunui.» 7 Kɛlɛ ti zeeliai ma taazuʋɛ, Netania ná-doun zunui Isemayɛle ta ná-nuiti ti nuiti paani, ti poomaiti pili ya kɔlɔyeɠei zu. 8 Kɛlɛ zunu puugɔ ɠɛni ti zaama, naati ti ɠɛni Isemayɛle ma: «Mina gi ʋa, mazɔlɔɔ daamianigi makɛgɛ gi ʋɛ dɔɓɔi zu, ga moloi, ta wɔɔlezegi, ta gulɔi, ta kɔin gulɔi.» Isemayɛle la mɔ ɠɛni ti ʋaani ʋɔɔma ta ti-ɠɛɛleai zɔiti.

9 Kɔlɔyeɠei nii Isemayɛle zunui naati ma ʋoomai ʋilini su, ti ti ʋaani, é ɠɛni ga kɔlɔyeɠe wolai nii masagi Aza ɠɛni ti bɔ, siɛgi zu kɔɔi ɠɛni la ti yɔɠɔzu ta Izilayɛle masagi Ɓaasa. Naa ɠa Netania ná-doun zunui Isemayɛle daaveni ga nu ʋoomai. 10 Isemayɛle nuɓusɛi mɔtai pɛ soni Misepa ga duɔi: masagi ná-doun anzanuiti, ta nuɓusɛi kpein é yɛni Misepa, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan kalivaani Ayikame ná-doun zunui Gedalia ma. Naa ʋolu wɔin ɠɛni Isemayɛle ma ga é li ga duɔiti Amɔn nuiti pɔ bɛ.

Isemayɛle ná-duɔ zogaiti unmɔɔ fai

11 Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ta salaʋusu ɠundiɠiiti kpein ti ɠɛni ba, ti faa ɲɔi naa pɛ mɛnini, nii Netania ná-doun zunui Isemayɛle kɛɛni. 12 Ti zunuiti pɛ seɠeni, ti li, ti laalɛ Netania ná-doun zunui Isemayɛle wu. Ti kɔɠɔzumɛɛnni Gaɓaɠɔn kpoi golai ɠobaʋɛ. 13 Siɛgi zu duɔiti pɛ ti ɠɛni Isemayɛle ya, ti Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ɠaani la, ta salaʋusu ɠundiɠiiti kpein ti polu, ti ɠoozunɛɛni. 14 Naazu, nuɓusɛiti pɛ Isemayɛle ʋaani ga tiye, ti zeɠe Misepa, ti ɠaleni ma, ti li, ti ʋɛɛ Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ʋa. 15 Kɛlɛ Netania ná-doun zunui Isemayɛle ʋelani ga zunu lɔsaʋa Yoɠanan ʋa, é li Amɔn nuiti pɔ bɛ.

16 Naa ʋoluma, Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ta salaʋusu ɠundiɠiiti ti ɠɛni polu, naati ti nuɓusɛi mɔtai pɛ seɠeni, niiti Isemayɛle zeɠeni ga tiye Misepa, Gedalia ʋaa ʋoluma: salaʋusuiti, anzanuiti, doungoiti, ta kundiɠi wolaiti, de bosu, nii pɛ ti ʋaani la, ti zeɠe Gaɓaɠɔn. 17 Ti lago loni wɛɛn laazu ʋɛɛzuʋɛ Kimeɠame, Ɓɛteleyɛme ɠobaʋɛ. Wɔin ɠɛni ti ma ga ti li dɛ Ezipete yooi zu, 18 mazɔlɔɔ ti ɠɛni luazu Ɓaɓilɔne nuiti ba, kaipa Netania ná-doun zunui Isemayɛle Ayikame ná-doun zunui Gedalia ʋaani, nii Ɓaɓilɔne masagi seini zooi unda.

42

Pela wo fai ga Ezipete yooi zu ʋele

1 Salaʋusu ɠundiɠiiti kpein, é ɓɔ Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ʋa, ta Wosaya ná-doun zunui Yezania, ta nuɓusɛiti pɛ, ti liini, 2 ti ɠɛ GALA goo wo nui Zelemi ma: «Nii gi maaɠaazaɠabosu è ma, yeezei bu ga pagɔ: Ɗa-ƓALAGI, é ga Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ gi ʋɛ, gi mɔtaiti gi yɛgai ná. Mazɔlɔɔ gi mɔinni gola, gi maalɔiɗa, eɠɛʋelei è-ɠaazuʋɛ pɛtɛsu da. 3 Ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazaɠa, ʋɛ gá li ná, é naama ʋelei lɛ ga giye, ta nii maanɛai gi kɛ.»

4 GALA goo wo nui Zelemi ɠɛni ti ma: «Gè mɛniga. Nà ʋaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI valizu, eɠɛʋelei wo bogai la mà. Naa ʋoluma, nà Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gooɠaaʋotegi lɛ ga woye, gè la tanɔpɛ dɔɔɠua wo ʋa.» 5 Ti ɠɛni Zelemi ma: «Gá minazeɠezu ga gá ziɛ ga naa nɔ, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɗa-ƓALAGI a bo è ma, ga è bo gi ma. É ɠɛ ga gaama wo zeelei, nu la maaɠaalia, gá-minazeɠegi vaa zu. 6 É ɠɛni ga ma ʋagɔ, ɓaa ma ɲɔu, gá ɠolo Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI wooi ʋɛ, nii gá ɓɔɠɔi gi è leʋega pɔ bɛ. Gi undaa ɠa nɛ ga ɠolona Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI wooi ʋɛ.»

7 Folo puugɔ leʋegai ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋotegi veeni Zelemi ya. 8 Zelemi Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan lolini, ta salaʋusu ɠundiɠiiti pɛ ti ɠɛni polu, ta nuɓusɛi pɛ é ɠɛni ná, é zo ɓolomadɔɠɔiti ma, é li seizumaanɛgiti pɔ. 9 Naa ʋolu, é ɠɛni ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa, nii wo valini mà ga gè li, gè wo-maavai laazeeli ma: 10 ‹Ni wa yɛna zeini zooi nii zu, nà wa-nuɓusɛiti maamɔin ʋolu, gè la mɔ wo ɠoloɠologa, nà wo zapelɔ, gè la mɔ wo lɔɔɠulaa. Mazɔlɔɔ maanɔɠɔ vai gè kɛɛni ga woye, nà yee zeɠe naa ma. 11 À ɓena niina luazu Ɓaɓilɔne masagi ʋa, à mina lua ba,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Mazɔlɔɔ nà wo ʋa, gè wo ɠizo, gè la vaa bu é ʋa wo ɓɔlɔ. 12 Nà maawɔinɠai ɠɛ wo ʋɛ, naa ɠa a kɛ é nuɓɔɠɔlai ɠɛ wo ʋɛ, é wo yɛ ná, wo ɠale ma ʋolu wa-yooi zu.›

13 «Kɛlɛ ni wa ɠɛna: ‹Gi la zeizu zooi tɛi su, ni wo la ɠoloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI wooi ʋɛ,› 14 ni wa ɠɛna ma: ‹Ɓa, gá liizu Ezipete yooi zu, ʋɛ gi la kɔɔ ɠa ná, gi la kɔɔɠɔ ʋuʋu fɛɛ woomɛniga ná, ʋɛ pulu la gi ɓɔlɔa ná, miná ɠa gi zeizu ná,› 15 à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma, Zuda masadai zu nuɓusɛi mɔtaiti. Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Wa devena gaamazu ga wo li, wo zei Ezipete yooi zu, wa liina, wo lɔɔɠu ná, 16 kɔɔi é wo maaluazu, naa ɠa zeeli wo ma miná Ezipete yooi zu, pulu vai wo yiizoolɛzu la, naa ɠa ʋilɛsu wo ʋolu náʋɛ, ná ɠa wa za ná. 17 Zɔi pɛ a deve ga é li, é lɔɔɠu Ezipete yooi zu, naati ta za ga kɔɔi, ɓaa pului, ɓaa ɗɔfɔ zeeɓɛi. Taɠila kpalaa ge la ɠulaa maanɔɠɔi ya, nii nà sei ti ma.›

18 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà-ziiɠaawanai ʋooʋaai ma Zeluzalɛme nuiti daalɔɠɔma. Zenɔ ɠana nà-ziiɠaawanai ɠɛɛzu la wo laalɔɠɔma, ni wa liina Ezipete yooi zu. Ta ɠɛ yeezulazu ga woye kona wosuʋɛti, gaazuɗɛ ʋuu vaiti su, ta foovoo loozuʋɛti, ta ɓaaɠulama vaiti. Wo la mɔ niima yooi ɠaa ʋolu pɛ.›

19 «Zuda yooi zu nui mɔtaiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ wo ma: ‹À mina li pa Ezipete yooi zu.› À ɠizɛ su ga pagɔ, gè ɠona wo ʋɛ za. 20 Wa ɓɔɠɔ ɠakasu, siɛgi zu wo tèʋeni la Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ma, wo ɠɛni mà: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI maanɛɛnɛ gi ʋɛ, naa ʋoluma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a bo, ti pɛ dɛɛ ga giye, gá ti ɠɛ.› 21 Za deɠɛmu, gè ʋaa wo ʋɔ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ná-gooɠaaʋotegi, kɛlɛ wo la woilosu naa ta ma, nii é boga ga gè bo wo ma. 22 Tama, wa za ga kɔɔi, ɓaa pului, ɓaa ɗɔfɔ zeeɓɛi, ʋɛ wo liizu lɔɔɠuzu ná!»

43

Ti lii vai ga Zelemi ga maaɓaai
Ezipete yooi zu

1 Siɛgi zu Zelemi ɓeni la ga naama ɓɔɛiti pɛ bo nuɓusɛiti pɛ ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI boni ma ga é bo ti ma, 2 Wosaya ná-doun zunui Azalia, ta Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan, ta zɔɔma nuɓusɛiti ti ɠaazumaanɛai, ti ɠɛni Zelemi ma: «Zɛɛi ɠa è bosu! Ɠɔoɠɔ GALAGI, gá-ƓALAGI la è leʋeni ga è ɠɛ gi ma: ‹À mina li lɔɔɠuzu Ezipete yooi zu.› 3 Neliya ná-doun zunui Ɓaluke ɠa é è wuzeɠezu gi laalɔɠɔma, nii nɔ a kɛ gi ve Ɓaɓilɔne nuiti zea, ti ʋa gi ʋaa, ɓaa ti li ga giye Ɓaɓilɔne yooi zu.»

4 Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan ta salaʋusu ɠundiɠiiti, ta nuɓusɛiti ti ɠɛni ná, ti la ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi zoni ga, ti ʋa yɛ Zuda yooi zu. 5 Naazu Kaleya ná-doun zunui Yoɠanan, ta salaʋusu ɠundiɠii zɔiti pɛ, ti nuɓusɛi mɔtai pɛ seɠeni Zuda, niiti kɔɔi ti ɓɛɛni, ti vaza zou ɠiligiti su, ti ʋaani ʋolu, ti zei Zuda yooi zu, 6 zunuiti, ta anzanuiti, ta doungoiti, ta masagi ná-doun anzanuiti, ta nuɓusɛi pɛ niiti masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan ti yɛni Gedalia ya, Ayikame ná-doun zunui, Safan ná-dounloin, ta ɓalaa GALA goo wo nui Zelemi, ta Neliya ná-doun zunui Ɓaluke. 7 Ti liini Ezipete yooi zu, mazɔlɔɔ ti la ɠɛni woiloni Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma. Ti zeelini Taapanɛse.

Ezipete yooi zo fai laazeeli vai Zelemi ʋɛ

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zelemi ʋɔ Taapanɛse, é ɠɛ ma: 9 «Kɔtu wolai tanigaa zeɠe, è ti lɔ penɛ ʋɔlɔi wu, è ti lɔɔɠu seizei bosuʋɛ wu Zuda nuiti gaazu, nu lɛɛzuʋɛ Falaɠɔn ná-masa pɛlɛi wu Taapanɛse. 10 Naa ʋolu, ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu ga nà-botiɠɛ nui Neɓukadenɛzaal, Ɓaɓilɔne masagi. Nà ná-masa kpɔkpɔgi zeizu kɔtui tɛiti maazu, ti lɔɔɠuai ʋɛ. Toɠa ná-masa seɠe ʋɛlɛi zuvie ti maazu. 11 Siɛgi zu a ʋaa la, toɠa Ezipete yooi zo, toɠa naati paa, niiti maanɛai ga ti za, é li ga naati duɔlai zu, niiti maanɛai ga ti li duɔlai zu, é naati paa ga boɠa zɔkpɔi, niiti maanɛai ga ti za ga boɠa zɔkpɔi. 12 Nà abui lo Ezipete ɠalagiti ta-ʋɛlɛiti ba. Toɠa kɔɔɠɔ gani pɛlɛiti gala, ɓaa é li ga tiye duɔlai zu. Toɠa Ezipete yooi zu ɓukpunɛ, eɠɛʋelei baala makɛ nui a ɗa kpaviiti kula la ná-seɠei zu. Naa ʋolu, toɠa ɠula zooi naa ʋa, faaɓaa nɔpɛ ge la ɠɛa su. 13 Toɠa sale ɠɔtuiti kpezeɠele Eliyopolise, é Ezipete ɠalagiti ta-ʋɛlɛiti koloɠolo ga abui.› »

44

Keela wooi é woni Zuda ɠɔɔʋelaiti
Ezipete yooi zu

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Zuda nuiti pɛ faa ma, ti ɠɛni zeini Ezipete yooi zu, ti ɠɛni zeini Migedɔle, ta Taapanɛse, ta Mɛmefise, ta Patɔlɔse yooi zu: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo maanɔɠɔ vai kpein kaa, gè seini Zeluzalɛme ma, ta Zuda laa wolaiti. Za, ti ɠoloɠologa, nuɓusɛ la mɔ náti. 3 Tɔɔzei ta-laaʋeaiti ti zìiɠaawanani, ti faa ɲɔiti kɛ dàalɔɠɔma, ti ɗa zalaɠaiti kula, ti ɗa gala kiligiti dɛbi, anɛɛ ni ti la ɠɛni naati kwɛɛ, tiya-o, wa-o, wo-mɛmɛwolani ɓalaa. 4 Siɛnɔpɛ su, gè ɠɛni nà-botiɠɛ nuiti teʋesu wo ma, GALA goo wo nuiti, ga wo ɠɛlɛ kɔzɔba ɠɛɛwotiiti ba, niiti ti wɔinzeɠeai mà. 5 Kɛlɛ wo la ɠɛni woiloni, wo la ɠidaani ma, wo la zeɠeni wo-ziɛ ʋele ɲɔiti polu, anɛɛ wo ʋa ɓe zalaɠa ɠula vai ʋa gala kiligiti bɛ. 6 Nà-ziimaleʋei ta nà-ziiɠaawanaiti ti vukani, ti Zuda laa wolaiti gala, ta Zeluzalɛme taazuʋɛ ʋeleiti ti ɠoloɠologai, náti gaalɛiɗa, eɠɛʋelei nu kaazu la za.› 7 Niizu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI, wooi ɠaa: ‹Leeni vaa zu wo wɔinni wo faa ɲɔu wolai ɠɛ ga ɓɔɠɔ? Wa pɔ ga wo Zuda yooi ma nuɓusɛiti bala zunuiti ma, ta anzanuiti, ta doungoiti, ta ɲiimiɓɔlegiti, eyɛsu nu mɔta ɠila kpalaa ge mina yɛ ná ɓaa? 8 Wa pɔ wo ɗa zìiɠaawana ga wa-ɠɛɛwotiiti, wo ɗa zalaɠaiti kula gala kiligiti bɛ niima yooi zu, Ezipete, ʋɛ wo ʋaai lɔɔɠuzu ná ɓaa? Wa pɔ wo ɓɔɠɔ ma zuwu ɠaaleʋe, wo ɠɛ ga nuiti ti voovoai, ɓaaɠula ti ma zii ɠiligiti saama eteai zu ɓaa? 9 Wo yeema ɓaa, faa ɲɔi ma nii wo-mɛmɛwolani ti kɛɛni, ta nii Zuda masagiti ti kɛɛni, ta faa ɲɔiti ti-anzaiti ti kɛɛni, ta wa ɓɔɠɔi wa-vaa ɲɔiti, ta wo-anzaiti tɔnɔi, faa ɲɔiti kpein wo ti ɠɛɛni Zuda yooi zu, ta Zeluzalɛme taazuʋɛ? 10 Zaaɠaza, ziizoolɛ go pa ge la ti ma, dɛ̀bi ɠi ge la ti ʋɛ, ti la nà-tɔ sosu, ta nà-deveiti gè ti veeni wo ya, wa-o, wo-mɛmɛwolani-yo.›

11 «Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu maanɔɠɔi leʋesu wo ma, gè Zuda yooi ma nuɓusɛiti ma zuwu ɠaaleʋe. 12 Nà Zuda nui mɔtaiti seɠe, niiti ti deveai ga ti li, ti lɔɔɠu Ezipete yooi zu, ti pɛ ta za ɲɛgɛlɛin. Ta za ga kɔɔi Ezipete yooi zu, ɓaa pului, ti zuwuɠaaleʋe, é zo ɓolomadɔɠɔiti ma, é li seizumaanɛgiti pɔ. Ta za ga kɔɔi, ɓaa pului. Nuiti ta ɠɛ yeezulazu ga tiye kona wosuʋɛti, gaazuɗɛ ʋuu vaiti su, ta foovoo loozuʋɛti, ta ɓaaɠulama vaiti. 13 Nà wuzeɠe ti laalɔɠɔma, tɛiti ti liai zeizu Ezipete yooi zu, eɠɛʋelei gè wuzeɠeni la Zeluzalɛme nuiti daalɔɠɔma, ga kɔɔi, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi. 14 Zuda yooi zu nuɓusɛi mɔtai kpein ti ʋaai lɔɔɠuzu ʋɛ, Ezipete yooi zu, tanɔpɛ ge la ʋelaa, poolaba la woga ga tanɔpɛ, taɠila kpalaa ge la ɠalega ma ʋolu yeeta, Zuda yooi zu, é ʋa zei ná, kɛni kɔɔ ʋoolaba ɠilagila nɔ.› »

15 Zunuiti kpein ti ɠɛni kwɛɛ ga ti-anzaiti ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu gala kiligiti bɛ, ta anzanuiti pɛ ti ɠɛni gaalɛba wolai ná zu, niiti kpein ti zeini Ezipete yooi zu Patɔlɔse, ti Zelemi wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: 16 «Ɗa kɛɛzu eɠɛ ɗa ɠɛ ɓɔɛzu gi ʋɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi zu. Gi la mɔ wɔinni gi ʋa woilo è-woo ma pɛ. 17 Nii gi minazeɠea la, naa nɔ ɠa gi kɛɛzu. Gá gulɔ maku nɛɛnɛgiti ta puya zalaɠaiti kula Asetaate ʋɛ, kɔɔɠɔ ganigi é ga Geezu Anzanu Masagi ʋɛ, eɠɛʋelei gi kɛɛzu la zaaɠaza. Gi-ɠɛɛni ti kɛɛni ɠana nɔ, ta gá-masagiti, ta gá-ɠundiɠi wolaiti, Zuda laa wolaiti su ta Zeluzalɛme taazuʋɛ. Daamianigi ɠɛni ʋooʋazu gi ya, gi ɠɛ gaanɛɛi zu, gi la ɠɛni maanɔɠɔ ɠwɛɛ. 18 Kɛlɛ kaipa gi looɠoni ansanse zalaɠa ɠula ʋa ta puya zalaɠai, gi ʋa ɗa fe Geezu Anzanu Masagi ya, gi ʋalaga anii pɛ ma, gi zuvikɛi ɓega kɔɔi ʋɛ ta pului.» 19 Anzanuiti ti nii woni mɔnɔ: «Siɛgi zu gi zalaɠaiti kulazu la Geezu Anzanu Masagi ʋɛ, gi-zinigiti ti la vaazu bu ɓaa? Tama ti suɠwɛɛ ga gá ɓuluiti kpɛtɛzu, ti ɠulaai ga tɔun, gá liizu ga dɔɔ zalaɠaiti pɔ.»

20 Zelemi ɠɛni nuɓusɛiti ma, zunuiti ta anzanuiti, tɛiti ti gooɠaaʋoteni ga: 21 «Zuda laa wolaiti su, ta Zeluzalɛme taazuʋɛ, wo zalaɠai tɛiti kulani miná, wa ɓɔɠɔi, wo-mɛmɛwolani, wa-masagiti, wa-ɠundiɠi wolaiti, ta nuɓusɛiti pɛ ti zooi zu. Gaama la ga naa ɓaa? Wa kaazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠizɛni su, ɓaa é yeema ɓaa? 22 Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɠɛni ziɛni wo-zɔ ɲɔiti bu, kɔzɔba vaiti wo ɠɛni ti ɠɛɛzu. Wa-yooi ɠoloɠologa, suɠaalɛi, maayo ge zeɠe, nu la mɔ ná, eɠɛʋelei wo kaazu la za. 23 Niima maanɔɠɔi ɠa zeizu wo ma za, tɔɔzei wa zalaɠaiti kulazu gala kiligiti bɛ, wo ɠɛa ga sɔba nuiti Ɠɔoɠɔ GALAGI letema, wo la woiloni naa ma, nii é ɠɛni bosu wo ma, wo la ziɛni ga ná-kala gooiti, ta ná-deveiti, ta ná-tɛnɛ gooiti.»

24 Zelemi boni mɔnɔ nuɓusɛi pɛ ma, zunu, anzanu, é ɠɛ ma: «À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma, Zuda nuiti wo zeini Ezipete yooi zu. 25 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa: ‹Wa ɓɔɠɔ, wa wo-anzaiti wo boni ga: Kɛɛɠeleɠele ge la ná, kɛni nɔ gi gá-minazeɠegi laazeeli Geezu Anzanu Masagi ʋɛ, gi ansansegiti kula bɛ ga zalaɠai, ta puya zalaɠaiti. Naa ma ka wo kɛa. Tama, à ziɛ ga wa-minazeɠegiti. Nii wo ma minazeɠe boni, wo naa ɠɛ! 26 Naa ɠa é ba, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma: Nà ɠonazu dàasei golai ma, Zuda nuiti ti Ezipete yooi zu, taɠila kpalaa ge la mɔ dàaseigi woga pɛ, a ɠɛna kona woga, é ʋa ɠɛ ma: Gè ɠonaa Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua. 27 Nà ɠaaɓa, gè la undaanɛ leʋega wo ma, kɛni nimizai nɔ. Zuda nuiti kpein ti Ezipete yooi zu, eyɛsu ti pɛ ti ɓe, ta za ga kɔɔi, ɓaa pului. 28 Tanigaani nɔ ɠa ta ɠula kɔɔi ya, ti ɠale ma, ti zeɠe Ezipete yooi zu, ti ʋa Zuda yooi zu. Naazu Zuda nuiti ti liini ɓɔɠɔ maaʋelazu Ezipete yooi zu, ti zaama, mɔtaiti ta yɛ vulua, ta kwɛɛ ni dàawooi ɠa a ʋilɛ su, ɓaa tɔnɔi ʋe. 29 Wɛlɛ poogi ʋa, zèe ɠa zeelizu wo ma adaʋɛ tɛi, wo ɠɛ suɠwɛɛ ga dàawooi ɠa ʋilɛ su, é lo wo nimiza vai ʋa,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 30 ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà Ezipete masagi Falaɠɔn Wofela lɔɔzu sili nuiti zeezu, niiti ti gaiziɛzu ga ti paa, eɠɛʋelei gè Zuda masagi Sedesiyase lɔɔni la Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeezu, sili nui é ɠɛni gaiziɛzu ga é paa.› »

45

Zelemi ná-keela wooi Ɓaluke ná-faa zu

1 Siɛgi zu Neliya ná-doun zunui Ɓaluke GALA goo wo nui Zelemi wooiti sɛʋɛni la sɛʋɛ ɓiligi zu, Zoziase ná-doun zunui Yeɠoyakime, Zuda masagi ná-kona naanisiɛi ɠɛni de. É ɠɛni Ɓaluke ma: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa ɗa-vaa zu, Ɓaluke: 3 ‹È ɠɛni ma: Màanɔɠɔa, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ta ɓɔsu nɔ nà-kpɔlɔi ta nà-ziizoolɛiti ba. Sùvikɛi ɠulaa zèa ga kpalagi maaʋele gè gola wosu, gè la mɔ dooɠo bosu.› 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, é bogai mà ga gè bo è ma: ‹Nii gè toni, naa ɠa gè golozu. Nii gè siinni, naa ɠa gè tɔɔɠulazu. Zekana é la niima yooi zu ná pɛ. 5 Ɗɔun ɗa, ɗa-undaanɛ vaiti ka è ti ɠaiziɛzu! Mina ɠigaiziɛ naa zu. Mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga kpɔlɔi, é zeeli fuluanii pɛ ma,› Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹Kɛlɛ nà è-yɛnvui yɛ è ya, ɗa naa mu sɔlɔɔ ɓalaa, ʋɛ nɔpɛ ɗa li ná.› »

46

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya zii ɠiligiti ta-vaa zu.

GALA gooi Ezipete laalɔɠɔma

2 Fai bogai Ezipete yooi ná-faa zu, ta Ezipete masagi Falaɠɔn Neko ná-kɔɔɓɔgi. É ɠɛni zeini Kaalekemise, ziɛ wolai Efelate laaʋɛ, siɛgi zu Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal pilɛ sɔlɔɔni ma la. Zuda masagi Yeɠoyakime, Zoziase ná-doun zunui, ná-masadai ma ɠona naanisiɛi ɠɛni de.

3 «À kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ɲɛkpɛ, ma go, ma wola,

wo li kɔɔmaʋɛ!

4 À sooiti kɛʋele ɓɛtɛ,

wo zei ti ɠɔma, soo ɓizɛ zalaʋusuiti!

À ʋa ga wa-wɔɔlɔgiti,

à wa-mɛɛinti gili ba kpe,

à ɓɔɠɔ maaɠili ga kaka makɛ zeɠei.»

5 «Leeni ɠa é ɠɛɛzu? Lee ɠa gè kaazu?

Ti iɲɔ ge leʋea, ti ʋela, ti ʋoluazoga.

Fɔnigi woga ta-ɠɔɔɠuluɓaiti ma,

ti ɓizaa ga dualuagi, ti la mɔ ɠaleni ma,

maalua vaa ʋe mini-o-mini,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

6 «Anɛɛ zɔiti ti zuvilaai,

ti la zooga ti ʋa ɓɔɠɔ ɠizo.

Salaʋusu ɠɛzɛiti ɓalaa ti la zooga ʋelazu.

Munu ʋele lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ,

ziɛ wolai Efelate laaʋɛ ɠa ti ɓunɛsu ná, ti loo.

7 «Ɓɛ ɠa é lɛɛzu su, eɠɛ ziɛ wolai Nile a ve,

eɠɛ ziɛ wolaiti ti zulusu?

8 Ezipete ɠa é lɛɛzu su eɠɛ ziɛ wolai Nile,

eɠɛ ziɛ wolaiti ti zulusu.

É kpee loa, é wooɠula, é ɠɛ ma:

‹Nà lɛɛzu, gè eteai maaɓɔle,

gè taa wolaiti koloɠolo ta su nuɓusɛiti.

9 Sooiti, à sogi wo!

Kɔɔɠɔ wotoloiti, à kpizɛ wolai wo!

Salaʋusu ɠɛzɛiti, à li luɠɔ,

Pute nuiti ta Etiyopi nuiti

ti kɔɔɠɔ zɛpɛgi zeɠezu,

ta Lude nuiti ti ga mɛɛn ʋili nuiti!›

10 «Kɛlɛ Maliɠii letema, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

naama voloi ɠa ga potokula voloi,

yeei é nɔnɔ ʋotokulazu la sili nuiti ma.

Boɠa zɔkpɔi ɠa laami, é yiɠo,

é ɓɔɔle ga ti-ma ɲamai.

Mazɔlɔɔ zalaɠai ʋe Maliɠii ʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ziɛ wolai Efelate ʋɔ pelei.

11 Maawɔin yooi Ezipete,

li, è zeeli Galaade yooi zu,

è gulɔi ɠaiziɛ ná, a è-ɠɔlɔgi ɠaalɛi.

Kɛlɛ fuun be ga nu ɓɔɠɔ zalezu mɔin,

ɗa-ʋalai la mɔ ɠɛdɛga pɛ.

12 Ziiti ti mɛnigɛ ga ɓaaɠulani è ma,

mazɔlɔɔ è ɓain gooi mɛnini mini-o-mini eteai zu.

Kɔɔɠuluɓai ɠɔɠɔ ɠa ziɠazu kɔɔɠuluɓai zɔi ɠɔɠɔi ʋa,

ti ɓunɛ, ti felegɔ pɛ ti loo ʋɔɔma.»

13 Wɛlɛ keela wooi ʋa Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, é ʋilɛ Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋaa vai ʋa, é laalɛ Ezipete yooi wu, é vɔni ma:

14 «À daazeeli Ezipete yooi zu,

à bo Migedɔle, wo bo Mɛmefise ta Taapanɛse,

wo ɠɛ ti ma: ‹À lopele ɓɛtɛ!

Mazɔlɔɔ kɔɔi ɠana faa zuɠoloɠologi ɠɛ wo maaɠoolizu.›

15 Leeni ɠa é ɠɛɛzu?

Ɗa-zalaɠa nikɛ zinɛi ɠa zooi ma,

é la loni kpaan, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI tokaga.

16 Ti mɔinʋɛ ti ɓunɛsu,

ti ɗa loo ɓɔɠɔ ma, ti ɠilagilagi ti ɠɛ ma:

‹Ade wuzeɠe, de ɠale ma

de ɓɔɠɔ yooi zu da-numaa ʋɔ,

de ʋela kɔɔi ʋa.›

17 Ti Ezipete masagi Falaɠɔn laasei pɛɛni ga:

‹Kpɔɛzuɠula ɲakai wo nui, é ʋalaga ná-yeeɠɛɠalai ma›.

18 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite,

Masagi wooi ɠana, nii daa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii:

Ʋelei Taɓɔɔl la ga gizei zɔɔma ɠizeiti saama,

ʋelei Kaalamɛle gizei zɛlɛgai la kpoloɗɛi maazu,

toɠa ʋa nɔ.

19 Ezipete nuɓusɛiti, yeeɠɛɠalai wo ʋɛ,

wo-ɠasɔiti seɠe, wo li kɔɔʋelai ma.

Mazɔlɔɔ Mɛmefise laai ɠa ɠoloɠolosu,

é ɠala, nu la mɔ ɠɛa ná.

20 «Nikɛ yiʋoi ma zaai pagai gola,

naa ɠa é ga Ezipete yooi.

Kɛlɛ lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ɠa

dɛgi zeɠeai ná, é ʋa daalɔɠɔma.

21 Salaʋusuiti ti ɠɛni Ezipete yooi zu,

ti-zala ɠaiziɛ vai nɔ ma,

ti ɗa ti laaɠɔ eɠɛ nikɛ yiʋoi niiti ti wulɔai,

tiya ɓalaa ti ɠaleni ma,

ti pɛ ti ʋela.

Ta la ɓɔɠɔ maaɠɔkɔni

tɔɔzei undaaʋili foloi zeelia ti ma,

siɛgi zu nà wuzeɠe la ti laalɔɠɔma.

22 Ezipete yooi ɠa zɔngɔzu eɠɛ kaalii é ʋelazu,

mazɔlɔɔ ta ʋaazu pɔ ga zɛbɛi pɛ,

ti laalɛ bu ga ta-yoovɛiti eɠɛ pɔ bo nuiti.

23 Ta ná-dɔɓɔi wolozu, nii nu la lɔa ba,

mazɔlɔɔ ti mɔinʋɛ kotogiti ba,

nu la zooga é ʋa ti ɠaalu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

24 «Ezipete nuɓusɛiti ti unfega,

ti lɔa nuɓusɛiti zeezu ti ʋaai,

ti zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei.»

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI ɠɛni ma: «Nà wuzeɠezu Amon laalɔɠɔma, Tɛɓe ɠalagi, gè wuzeɠe Ezipete yooi laalɔɠɔma, ta ná-galagiti, ta ná-masagiti, gè wuzeɠe Falaɠɔn laalɔɠɔma, ta zɔiti kpein ti ʋoluzeiɗai ba. 26 Nà ti lɔ naati ta-zobogi wu, niiti ti wɔinni ti ʋaa vai ma, gè ti lɔ Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeezu, ta ná-salaʋusu ɠundiɠiiti. Naa ʋoluma, Ezipete yooi ɠa ʋu su ʋolu, sulaave ga nuɓusɛi ga mɔungi ɠɛʋele,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Izilayɛle dooɠogi zɔlɔɔ fai

27 «Ɗɔun ɗa, nà-botiɠɛ nui Izilayɛle,

deɠɛmu mina lua pɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

«mina iɲɔteʋe, ɗɛi è ga Zakɔɓe mavofodai!

Mazɔlɔɔ nà è unmɔɔsu,

è maaɠooza ʋa poun zou ɠili su,

è-mavofodai ɓalaa ɠa ɠula zooi naa zu,

ʋɛ é ná duɔlai zu.

Izilayɛle, ɗa ɠale ma ʋolu, ɗa zei dɔin ziilɛigi zu,

nu nɔpɛ ge la mɔ è maalua.

28 Ɗɔun ɗa, nà-botiɠɛ nui Izilayɛle,

mina lua deɠɛmu ɲɛgɛlɛin,

mazɔlɔɔ nà è ʋa,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Nà zii ɠiligiti pɛ ma zuwu ɠaaleʋezu,

niiti gè è ɓɛai, è li ti ʋɔ bɛ,

kɛlɛ gè la è ma zuwu ɠaaleʋea.

Kɛlɛ tɔun nà è loɠa,

é zoloo naa ma, nii sɔlegai,

gè la è yɛga ná eɠɛ sɔbalala nu.»

47

GALA gooi Filisiti nuiti daalɔɠɔma

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa GALA goo wo nui Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, é lo Filisiti nuiti ba. Naa ɠɛɛni aisa Falaɠɔn ʋa laalɛ Gaza wu.

2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹Wɛlɛ ziɛiti ta ʋaazu wuzeɠezu lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi zu,

gaamago nɔ é ɠɛ ga kɔtuɗɛi é ve,

é la zooi ma, é maaɓɔle, ta niiti ti gaaʋɛ,

taaiti ta su nuɓusɛiti.

Nuiti ti ɗa kpeei loo,

ta zooi ɠaa nuɓusɛiti pɛ ti ɗa ɓain.

3 Ta-zoo wolaiti polokagi lugi é ɠulazu zooi ma,

ta ta-ɠɔɔɠɔ wotoloiti gooi, ta ti-ɠɔɠɔ lugiti.

Doun kɛɛɠɛiti ti la ɓalazu ga ti-lointi,

ta loni ná, ti-yeeiti su ɠɛai yɔɔɠɛ.

4 Mazɔlɔɔ ma yee zeelia ga Filisiti nuiti pɛ ma zuwu ɠaaleʋe,

niiti ti ga Tiil ta Sidɔn nuiti ta-ɓɔba nuiti,

naati ti ɓeteʋe ti ʋa,

fulu nu nɔpɛ ge la mɔ ná, nii a la zoo é ɓɔ ti ʋa.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa anii pɛ koloɠolosu Filisiti nuiti ta-yooi zu,

nii dɔin é vulua Kafatɔɔl ziɛ zaama yooi zu.

5 Gaza nɔungi ɓuyega, gɔlɔɗɛi ʋe,

Asekalɔn ɠaalɛiɗa eɠɛ saa a loo.

Wɔiti wo yɛgai nɛmɛi nii zu,

wa yɛsu ɓɔɠɔ maazaɠazaɠazu eyɛsu yeelɛ?

6 Wa ɠɛɛzu ma: Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-boɠa zɔkpɔi ɠa looɠosu yeelɛ?

Lɔ è ma laɠagi zu, è ɠaalɛi, è maaɠɛ kpɔ.

7 Kɛlɛ toɠa zoo é looɠo ɠale?

Ɠɔoɠɔ GALAGI deveʋɛ ga é li

Asekalɔn ʋele ta kpoloɗɛi laa ʋelei

fai ma ungi ɠana deveai ma ga é kɛ.› »

48

GALA gooi Moaɓe yooi laalɔɠɔma

1 Fai bogai Moaɓe yooi ná-faa zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa:

«Neɓo nuiti maa ɠa nɔɠɔzu,

mazɔlɔɔ ta-laai ɠoloɠologa!

Kiliyatayime unfega, ti soga!

Taa wolai unfega, sasuɓali.

2 Moaɓe yooi ɠaazu unfegi ɠulaa ba, é ɓega.

Ti ɠɛni kisiɛ ɲɔiti bosu Ɠɛsɛɓon taai laalɔɠɔma:

‹Ade li, de daaseigi ɠaaʋa, é ɠula ziiti saama!›

Wa ɓalaagi, Mademen nuiti, wo ɠoloɠologɛ na,

kɔɔi ʋilɛga wo ʋolu.

3 Kpee wooi ɠa ɠulazu Ɠɔlɔnayime taa wolai zu,

ti suɠoloɠologa, ti suɓezeɠele.

4 Moaɓe ɠoloɠologa!

Ná-doungoiti ta kpeei wola loozu.

5 Ta lɛɛzu ga kpeei loa nu lɛɛzuʋɛ Luɠite.

Nu yeizuʋɛ é zeɠe Ɠɔlɔnayime,

kidaaʋili kpeei ɠa loozu,

tɔɔzei faa zuɠoloɠologi ʋa.

6 À ʋela, wo wo-yɛnvui magala!

À ɓizɛ eɠɛ dɔɓɔ zoovalegi é teʋebai maaɓudɛzu.

7 Moaɓe, è ʋoluzeini ɗa-ɓɛtɛi ʋa,

ta è-ɓɔɠɔ zɛbɛi.

Naa ɠa é ba, ɗa zosu.

Galagi Kemɔse ɠa liizu duɔlai zu,

ta ná-zalaɠa ɠula nuiti, ta ná-kundiɠi wolaiti.

8 Faa zuɠoloɠolo nui ɠa lɔ taai ɠilagilagi pɛ su,

é la ɓudɛa taa ɠila kpalaa maazu.

Undaaʋiligi ɠa ɠɛ pɛtugi zu, nɛmɛi zuɠoloɠolo,

naa ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI boni.

9 À kɔtu ziɠigi lo, é ɠɛ ga Moaɓe ná-kizɛsui,

mazɔlɔɔ koloɠolo fai ɠa ga gaama vaa.

Ná-taaiti ta ɠoloɠolosu,

nuɓusɛ la mɔ ɠɛa ná.

10 Naama nui voovooʋɛ, zɔi é la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botii ɠɛɛzu ga yii pɛ.

Naama nui voovooʋɛ, zɔi é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-boɠa zɔkpɔi ʋalasu ɲamai ma.

11 «Kaipa Moaɓe ma loungo ziɛ su ziilɛini.

É la liini duɔla zu.

É ɠɛni looɠosu eɠɛ dɔɔi buuʋɛai, nu la tatini,

é ʋa kula ma liɠii zu, é ʋa pu taɠili su.

Ná-nɛɛi yɛgɛ ba,

maku mɔungi la valiboni.

12 «Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu, yeei nà nuiti teʋe da ma, ti kula ʋuuliɠi zu, ta puuliɠiiti suwo, niiti é ti zu, ti zɛba ti ma liɠiiti golowolo,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 13 «Moaɓe iɲɔ ka leʋe ná-galagi Kemɔse ʋa, eɠɛʋelei Izilayɛle masadai iɲɔteʋeni la Ɓetɛle ɠalagi ʋa, nii ti wola laani da.

14 Moaɓe nuiti, wa zoo ɠale ɠɛɛzu ma:

‹Gá ga salaʋusu ɠɛzɛiti,

zunuiti ti ɓɛtɛai kɔɔɠɔ vai ma›?

15 Moaɓe ɠoloɠolo nui ʋaa, é laalɛ ná-taaiti bu,

buzeɠe niinɛgiti wo-ɠigi ti ʋa,

toɠa liizu ga naati sua ʋaazuʋɛ.»

Masa golai wooi ɠana, nii daa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

16 «Maanɔɠɔi maaɓuɠaa, toɠa na zeeli Moaɓe ma,

ná-nimizai ɠana ʋa ga gaazuvilɛ wolai.

17 À li, wo ɗa zealuʋɔ,

wɔiti kpein wo maaɠoolii zu,

wɔiti wo ná-tɔɠɔɠulagi ɠwɛɛ,

wa ɠɛ ma: ‹Zobodai nii ɠoloɠologɛ ɠale,

zobogi lɛbiya wolai ɠɛa ba?›

18 Diɓon nuɓusɛi, ʋilɛ,

è zeɠe geezuʋɛ ɗa-lɛbiyai zu,

zei kpɔɔle wɔin zu.

Mazɔlɔɔ Moaɓe ɠoloɠolo nui ɠana lɛ,

é laalɛ è wu, ɗa-laaiti siɠigi ti ma, é ti wolo.

19 Alowɛɛl nui, lo pelei zu, è ɗa maaɓɔungi wo.

Pela nuiti gaazaɠa, ta niiti ti ʋoolaai ti ʋa,

ga leeni ɠa kɛai?

20 ‹Moaɓe unfega, mazɔlɔɔ é lokaga.

À zɔngɔ, wo ɓain!

À daazeeli ziɛ wolai Aalanɔn laaʋɛ,

ga Moaɓe woloa.›

21 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tukpɔi laalɛ gize nɛmɛi ɠaa yooi wu, ta ma laaiti: Wolon, ta Yasa, naa ʋɛɛ Mefaate ʋa, 22 ta Diɓon, ta Neɓo, é ʋɛɛ Ɓɛte-Diɓelatayime ʋa, 23 ta Kiliyatayime, ta Ɓɛte-Gamuul, naa ʋɛɛ Ɓɛte-Meyon ʋa, 24 ta Keliyɔte, ta Ɓosela, é ʋɛɛ Moaɓe yooi zu laaiti pɛ ba, ti maaɠoozani, ɓaa ti maaɓuɠani.

25 Moaɓe zuɲɛgi ɠulaa su, zee ɠalea,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

26 «À dɔɔi lo Moaɓe la, mazɔlɔɔ é ɠɛni kaazu ga tɔ ɠa é zeini Ɠɔoɠɔ GALAGI unda! Toɠa ɓɔɠɔ maaɠɔsu ná-unpiligi zu, tɔ ɓalaagi toɠa ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu ani ɛsɛ pɛ zea. 27 Moaɓe, ɠizɛ su ʋelei è ɠɛni ɲɛɛɠulazu la Izilayɛle zu. È ɠɛni kaazu ga unma nu ɠa è sogai, mazɔlɔɔ è ɓɔɛ laa ɠilagila é ʋilɛ ba, è ɓena ungi ɲiikpi ga ɲɛɛɠulasui.

28 Moaɓe nuiti, à ɠula taai ʋa,

wo zei fasa ɠizeiti su.

À ʋokɔɠɔ poopogi ma,

a ɗa laɠagi lo fasai zɛlɛsuʋɛ ná laaʋaliai.

29 «Gi Moaɓe ná-waso fai mɛnigɛ,

wasogɛ da ge leʋe,

ná-ɓɔɠɔwɔɔlɔ ɠigi, ta ná-gaazumaanɛɛi,

ta ná-ɓɔɠɔvaalɛsui, ta ná-kibɔɔlɔmai.

30 Gè kwɛɛ ga pagɔ, faa ʋooʋamai, é ɓakimaalɛ,

kɛlɛ nii é kɛɛzu, gaa la ba,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

31 «Naa ɠa é ba, nà wɔlɔzu Moaɓe ʋɛ,

gè kpee loo Moaɓe pɛ faa zu.

Kpalagi ɠa wosu Kiil-Ɠelɛse nuiti faa zu.

32 Nà wɔlɔzu Siɓima leezɛn ɓelei ma,

é leʋe Yazɛɛl ʋa,

è-ma ɓekegiti ti ɠɛni ɓudɛzu Kpoloɗɛ Wanai maazu,

ti ɗa zeeli Yazɛɛl ɓoloɗɛi ma,

kɛlɛ faa zuɠoloɠolo nui ʋaa,

é ʋili è-ma waai ma, ta è ɓɛtɛ vai.

33 Ti ɠoozunɛ, ti ɠɛ wuulee,

naa ɓega Moaɓe gulu ɓeleiti su,

ta ma yooi ɠa ná pɛ.

Dɔɔ la mɔ dɔɔ makɛ ɲakaiti su,

nu la mɔ ta ziɠazu,

koozunɛ woo wolai naa ɓega.

34 Ɠɛsɛɓon nuiti ta ɓɔɠɔ maalolibosu,

ti-wooi ɠa mɛnisu Eleyalé.

Nu ɠa ti woomɛnisu Yaɠase,

é zo Sowaal eyɛsu Ɠɔlɔnayime ta Egelate-Selisia.

Mazɔlɔɔ Nimelime ɠɔtuɗɛi ɓalaa la mɔ yeizu.

35 Nà naati kula Moaɓe yooi ʋa,

niiti ti gala zalaɠai ɠulazu zalaɠa ɠula adaʋɛti,

ti ansansegiti gala ta-ɠalagiti bɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

36 «Naa ɠa é ba, zìi ɠa ɓalizu kòozu eɠɛ koolei, é lo Moaɓe ʋa,

zìi ɠa ɓalizu kòozu eɠɛ koolei, é lo Kiil-Ɠelɛse nuiti ba,

tɔɔzei tɔnɔgi ti gaalɛɛni ba, é ʋua ya.

37 Mazɔlɔɔ ti tɔungiti pɛ kpuyega,

ti-ɓɛlɛiti bogɛ.

Ti pɔlɔpalɛi lɔa ti-yeeiti pɛ ma,

ti saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba.

38 Moaɓe ʋɛlɛiti ma viilɛ zosuʋɛti, ta ada wolaiti pɛ,

saa vai nɔ ɠa ti ma ná pɛ,

tɔɔzei gè Moaɓe woloa eɠɛ pɔlɔ liɠii nu ɓɛdɛ la mɔ ba,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

39 «Pɛtɛ é vɔa, à ɓain ma!

Moaɓe ʋoluazoga, é unfega,

é ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu anii,

ɛsɛ ge ɗa lua ba maaɠoolii kpein su.»

40 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Wɛlɛ, Moaɓe zili nui ɠa ɠoʋesu eɠɛ koɠɛi,

é ɗa ɠoʋe Moaɓe maazu.

41 Keliyɔte zoga, kɔɔɓɔ seizuʋɛti ti zeɠea.

Naama volo ná, Moaɓe ɠɔɔɠɔ nu ɠɛzɛiti zii ɠa zɛlɛ

eɠɛ anzanui doun zɔlɔɔ koozuwanai ba.

42 Moaɓe ɠana ma zuwu ɠaaleʋea,

é la mɔ ga zii nɔpɛ,

mazɔlɔɔ é ɠɛni kaazu ga

tɔ ɠa é zeini Ɠɔoɠɔ GALAGI unda.

43 Dualuagi, zeɠei, ta tumɔi,

naati ka ti wo maaɓɔunsu, Moaɓe nuiti,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

44 «Zɔi a ʋela dualuagi ʋa,

naa ɠa loo zeɠei zu,

zɔi a ɠaaɓa, é ɠula zeɠei zu,

naa ɠa ʋili tumɔi zu.

Mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga maaɠolo ɠonagi pɔ,

ungo, nà ʋaazu la Moaɓe ʋɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

45 «Pela nuiti suvikɛi a ɓena,

ta looɠosu ɠaiziɛ Ɠɛsɛɓon ná-niinigi wu.

Kɛlɛ abui ɓeɓega taazuʋɛ,

é zeɠe masagi Siɠon ná-masa pɛlɛi wu,

abuzogi ta ɠulaʋɛ ga é li é zɔngɔ wo nu wolai niiti ta-yooi ɠala,

é zo kwɛpelemaʋɛ é zeeli zou zaamaʋɛ.

46 Maanɔɠɔi ɠa è ʋɛ, Moaɓe!

Galagi Kemɔse ná-nuɓusɛiti, wo undaaʋiliga!

Mazɔlɔɔ è-loun zunuiti ti lia duɔlai zu,

è-loun anzanuiti ti ɠɛ ga duɔiti.

47 Kɛlɛ foloi ta, nà ʋa ʋolu ga Moaɓe nuiti, ti ɠula duɔlai zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Tukpɔɠaaleʋe vai bogai é lo Moaɓe yooi ʋa, ʋɛ ɠa kwɛgai ná.

49

GALA gooi Amɔn nuiti daalɔɠɔma

1 Fai bogai Amɔn nuiti ta-vaa zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Zunu loun la Izilayɛle ʋɛ ɓaa?

Pogani zeɠe nu la bɛ ɓaa?

Leeni vaa zu galagi Milikɔme Gade yooi zeɠezu ga poganii,

ná-nuɓusɛiti ti zei ma laaiti su?

2 Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu,

nà kɔɔɠɔ ɓeei ʋili Amɔn nuiti ta-laa wolai Laɓa zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Ná valibo, puuzuʋɛ ɠoloɠolo,

taaiti ti logai ba, naati pɛ ta ɠala.

Naazu Izilayɛle ɠa zei naati unda,

niiti ti zeini tɔun unda.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

3 «À wɔlɔ, Ɠɛsɛɓon nuiti, mazɔlɔɔ Ayi taai ɠoloɠologa!

Laɓa laaiti, à ɓɔɠɔ maalolibo!

À saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba, wo saa wɔlɔi wo,

wo ɗa ziɛziɛ siɠigi wu.

Mazɔlɔɔ galagi Milikɔme ɠana li duɔlai zu,

ta zalaɠa ɠula nuiti, ta ná-kundiɠi wolaiti.

4 Leeni vaa zu è ɓɔɠɔ maamusɛzu

ga ɗa-nɛmɛiti ma vaa?

Ɗa-nɛmɛi ɠa na ɠoloɠolo, gaazulɛɛ anzalopoi,

ɗɛi è ɠalivaani ɗa-naavoloi ma,

è ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ɠa a zoo é laalɛ bù?›

5 Nà ʋaazu è ʋɔ ga maalua vai,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana,

«é zeɠe è-maaɠoolii pɛ su.

Wo pɛ wa ɓɛ, wo ɠilagilagi li ga letegi nɔ,

nu nɔpɛ ge la pela nuiti gaalɛa ba.

6 Naa ʋoluma, nà Amɔn nuiti ta-vai valibo,

gè ʋa ʋolu ga ta-nuiti ti duɔlai zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

GALA gooi Edɔme yooi laalɔɠɔma

7 Fai bogai Edɔme yooi ná-faa zu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Ɠima nui la mɔ Teman ɓaa?

Ná-tɛnɛbo nuiti ti ʋalaga ɠigi ma ɓaa?

Ta-ɠimalai ɠoloɠologa?

8 À ɠale ma, à ʋela, Dedan nuiti,

à zei pugiti su,

mazɔlɔɔ gè ʋaa ga faa zuɠoloɠologi wo ʋɔ,

Ezawu mavofodaiti,

gè wuzeɠea wo laalɔɠɔma, ma yee zeelia.

9 Ni leezɛn ɠula nuiti ta ʋaana è ʋɔ bɛ,

kɛni ma ɠɔpɔ gilagila nɔ ɠa ta zɛ ná.

Ni unma nuiti ta ʋaana, ti ɠula è viliba kuai,

ta faa zuɠoloɠolo gola ɠɛ eɠɛʋelei ti pɔ la.

10 Mazɔlɔɔ nà ɠa gè wo maaɓezeɠelesu,

Ezawu mavofodaiti,

gè wo-lɔɔɠuzuʋɛti kula kɛlɛzu,

wo la mɔ zooga wo ʋa lɔɔɠu.

Toɠa ɠɛ ga nimizai wo-mavofodai ʋɛ.

Wo-ɠɛɛleaiti, wo-zeiɲɔɠɔiti, ta la ɠɛa ná, é ʋa ɠɛ ma:

11 ‹Zeɠe ɗa-ʋodointi kòba, nà ti ɠula su,

ɗa-ʋoanzaiti ta ɠito bà, nà ɠaaɓa ti ma.› »

12 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Zɔiti ti la ɠɛni ʋeelalani ga ti ʋa ɓɔɔle ga nà-ziiɠaawana ɗaawɔi, naati ta ɓɔɔle la nɔ. Ɗɔun ɗa, Edɔme, ɗa ɠɛɛzu ɗa zosu ga zɔi sɔ ge la ba? É la ɠɛa ɠana ɲɛgɛlɛin, ɗa ɠa è maanɛai è ɓɔɔle ga ziawɔi tɛi. 13 Nà naama ɠonai wosu ɓɔɠɔ ma, ɗa-laa wolai Ɓosela ɠaaɠaalɛi, ɓaaɠula ma, é ɠoloɠolo, nu a ɠɛna foovoo loa, é ná ɠɛ ga poogi. Maaɠoolii zu laa wolaiti pɛ gaa ɠa ʋala ti ʋa eyɛsu ɠɔ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

14 Gè woo niinɛ mɛnigɛ,

é zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ,

keelai leʋegɛ zii ɠiligiti saama, é ɠɛ ma:

«À ɠaalɛ ba, wo ʋa Edɔme laalɔɠɔma!

À li, wo laalɛ bu!»

15 «Mazɔlɔɔ wɛlɛ, Edɔme, nà è ɠaalɔizu ziiti saama,

ɠaazu unfe ge la è ʋɛ nuɓusɛiti saama.

16 Maaluai è bosu ta ɗa-wasogi è ɠakaga,

ɗɛi è-laazuʋɛ ga fasa yeɠeiti su,

è zeini gizeiti unmaʋɛ.

Anɛɛ ni ɗa è-laɠagi losu gaaɠooza ga koɠɛi nɔnɔi ɠɛʋele,

nà è volo ná ʋa,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

17 «Edɔme ɠa ɠɛ ga adaʋɛ nu iɲɔ ga leʋe ná ʋa.

Nii kpein a ɠɛ leʋesu náʋɛ, kɔɔlɛ ɓooi ɗa yei ga tiye,

ti ɗa foei vɛ ga ziiɠoloɠologi, ta ɠɛna koloɠolo pelei ɠaa.

18 Eɠɛ faa zuɠoloɠologi é ɠɛɛni Sɔdɔme ta Gomɔɔl,

ta maaɠoolii ma laaiti su,» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma,

«nu nɔpɛ ge la mɔ zeiɗa ná,

nuɓusɛ nɔpɛ ge la mɔ zeizeiga ná.

19 Wɛlɛ eɠɛ zalai é lɛɛzu,

é ɠula Zuludɛn lɔɓɔ wolai zu,

é ʋa adaʋɛ laalɔɠɔma, ʋɛ ná la ʋalasu,

nà ʋaazu, gè ti pɛ kpale ná, gaazulooma la ɠila nɔ laawu.

Zɔi gè yiimazeɠeai la, gè naa zei Edɔme unda.

Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa é ga kɛ̀ʋele?

Ɓɛ ɠa ná-poluvaawo kuye mà?

Baala makɛ nui ɓɛ ɠa a lo dàalɔɠɔma?

20 À woilo dɛɛ faazeikpasui ma

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kpɛtɛai Edɔme nuiti daalɔɠɔma,

ta kisu vaiti é ti ɓɛtɛai Teman nuiti daalɔɠɔma.

Gaamazu ta li ga tiye eɠɛ togani goa nɔ,

ta ti-zeizuʋɛ ɠoloɠolo.

21 Ti loo lugi ɠa zooi ɓali,

ma ɓee wooi mɛnini Seeli Kpoloɗɛi ʋɔ bɛ.

22 Wɛlɛ, kɛɛʋɛ eɠɛ koɠɛi,

é lɛɛzu, é ɗa ɠoʋe Ɓosela maazu.

Naama volo ná, Edɔme ɠɔɔɠɔ nu ɠɛzɛiti zii ɠa zɛlɛ

eɠɛ anzanui doun zɔlɔɔ koozuwanai ba.

GALA gooi Damase laalɔɠɔma

23 Fai bogai Damase ná-faa zu. Ɠamate ta Aalapade ti lɔa unfegi zu,

mazɔlɔɔ ti woo ɲɔu mɛniga.

Ti-yii ɠa zoolɛzu

eɠɛ kpoloɗɛi é ɲiikpisu, é la zooga losu kpɛ.

24 Damase nuiti ti iɲɔ ge leʋea,

ti ʋoluazoga ga ti ʋela,

ti zasu ɠana ɓali,

dualuagi ta taɓai ti zoga

eɠɛ anzanui é doin zɔlɔɔsu.

25 Kɛɛʋɛ ɠale ti ɠɛlɛai ba,

taa wolai tɔna, tɔɠɔɠulaai gola,

taai nii é ɠɛni ga nà-koozunɛ ungi!

26 Ná-buzeɠe niinɛgiti kpein ta loo bu taazuʋɛ koi yɔɠɔzuʋɛti,

ná-kɔɔɠɔ nuiti pɛ undaa ɠa ʋili naama volo ná,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

27 «Nà abui lo Damase ziɠigiti ba,

toɠa masagi Ɓɛne-Ɠadade ná-masa pɛlɛiti gala.»

GALA gooi Alaɓe mavofodaiti daalɔɠɔma

28 Fai bogai Kedaal Alaɓuiti ta-vaa zu, ta Ɠasɔɔl masadaiti,

niiti Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal vɔnini ti ma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«À wuzeɠe, wo li Kedaal laalɔɠɔma,

wo ti pɛ suɠoloɠolo folo ɠulazu ʋele nuiti pɔ bɛ.

29 Ti ta-zeɠe ɠotaiti kula ti ya, ta ta-logani ɓulugiti,

ta ti-lɔɔɠuzuʋɛti, ta ta-zɔɔlaiti pɛ.

Ti li ga ta-ɲɔmɛiti,

ti ɗa kpee loo ti ma ga:

‹Maalua vaa ʋe mini-o-mini!›

30 Ɠasɔɔl nuiti, à ʋela, wo li mini-o-mini,

wo zei pu zeɠeiti su,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Mazɔlɔɔ Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal deve woga wo laalɔɠɔma,

é kisiɛa wogɛ wo laalɔɠɔma.

31 À wuzeɠe! À li niima nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

ti zeini kpɛ, maaɠili la ti ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Kpo ge la ta-ʋɛlɛiti da, sɔɠɔ ge la su,

ti zeini yɛ.

32 Ti zili nuiti ta li ga ta-ɲɔmɛiti,

ta-logani ɓulu golaiti ta ɠɛ ga kɔɔzoganii.

Nà niima nuɓusɛiti fazasu mini-o-mini,

tɛiti kpein ti ti-ɓakalagiti bosu.

Nà ʋa ga ti ɠoloɠolo fai, é zeɠe adaʋɛ pɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

33 «Ɠasɔɔl laai ɠa ɠɛ ga koʋeiti daamiizuʋɛ eyɛsu ɠɔ,

nu nɔpɛ ge la mɔ zeiɗa ná pɛ,

nuɓusɛ nɔpɛ ge la ná ɠɛa ga zeizeisu.»

GALA gooi Elame laalɔɠɔma

34 Wɛlɛ keela wooi ʋa GALA goo wo nui Zelemi sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, é lo Elame nuiti ba, Zuda masagi Sedesiyase ná-masadai lɔɔzei ziɛgi zu:

35 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Nà Elame ná-mɛɛin ɠalezu ga,

ná-kɔɔɠɔ zɔɔlai ɓiigi ma zobogi.

36 Nà seɠe ga fiilɛi ʋepema naanigɔi pɛ, geeɠɔlɔgi wu,

gè ʋaa la Elame.

Gè ti vaza adaʋɛ pɛ.

Elame ɠɔɔʋelai ɠa ɠɛ zooi pɛ su, kula ba la ba.

37 Nà Elame nuiti ziilaave ga dualuagi ti zili nuiti tuɠɔ,

niiti ti pɔ ga ti ti ʋaa.

Nà maanɔɠɔi leʋe ti ma, nà-ziiɠaawana wolai zu,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

‹Nà boɠa zɔkpɔi ʋilɛ ti ʋolu,

eyɛsu gè ɓe ti ma.

38 Nà nà-masa kpɔkpɔgi zei Elame nuiti saama,

gè masagi ta kundiɠi wolaiti undaaʋili,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

39 ‹Kɛlɛ naa ʋoluma, Elame nuiti ti ga duɔiti,

nà ʋa ga tiye ʋolu,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

50

Ɓaɓilɔne loobu vai ta Izilayɛle unmɔɔ fai

1 Wɛlɛ wooi nii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI boni GALA goo wo nui Zelemi ma, é lo Ɓaɓilɔne ʋa, ta Ɓaɓilɔne nuiti ta-yooi:

2 «À zeze ga niima wooi zii ɠiligiti saama,

à dɛɛ ga poogiti maaʋele,

à daazeeli, wo mina tanɔpɛ dɔɔɠu,

Ɓaɓilɔne zoga!

Unfe faa ʋe ná-kɔɔɠɔ ganigiti bɛ,

ná-zɛɛ ɠalagiti sasuɓalia,

ungo, Ɓɛle unfega, Maladuke iɲɔ ge leʋea!

3 Mazɔlɔɔ zii ta ɠa ʋaazu daalɔɠɔma,

é zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,

toɠa ná-zooi ná-faiti pɛ falibo

ga teʋebai koloɠologai,

nu nɔpɛ ge la zeiɗa ná.

Nuɓusɛiti ta suaiti ta ɓizɛ, ti zeɠe ná,

ti pɛ ta ɲɛɛlɛ ná.

4 « ‹Naama ziɛgi zu, naama yeei,

Izilayɛle nuiti ta ʋa ʋɔɔma ta Zuda nuiti,

ti ɗa ziɛ, ti ɗa wɔlɔ,

ti gàiziɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

5 ‹Ta Siyɔn ʋelei maaɠaazaɠabo,

ti ɠaaʋote ná ʋele ma,

ti ɠɛ ɓɔɠɔ ma: À ʋa, ade ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa

ga ɠɔoɠɔ minazeɠegi, de la yeema ma pɛ!›

6 Nà-nuɓusɛiti ti ɠɛa ɠulani ga baala kpulugiti ti loai ya.

Ti makɛ nuiti ti ti ɠakani,

ti ti vaza gizeiti ma,

ti ɗa lɛ gize wolaiti ma, ta gize nɛmɛiti,

ti yeema ta-zasai ma.

7 Niiti ti ɠɛni ɠomisu ga tiye,

naati ti ɠɛni ti ɠɛɛzu ga laamianigi.

Ti zili nuiti ti ɗa ɠɛ ma:

‹Faa ɲɔu la ga naa,

tɔɔzei ti kotoi ɠɛɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,

tɔungi é ɠɛni ti ma ga sasai,

ʋɛ telebodai ɠɛni ɠɛɛzu ná,

ti-mɛmɛwolani ta-ɠitogi ɠɛ de.

8 « ‹À ʋela, wo ɠula Ɓaɓilɔne ʋa,

à ɠula Ɓaɓilɔne nuiti ta-yooi ʋa

eɠɛ boli zinɛi a ɠɛ loni togani ɓulugiti untuɠɔ!

9 Mazɔlɔɔ nà ʋaazu zii wolaiti buzeɠezu,

ti ma ɓulugi ti lɛ Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma,

naama nuiti ta ʋa, ti zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei.

Ta ɠɛʋele ɓɛtɛ kɔɔɠɔ vai ma daalɔɠɔma,

ta vɔni ma.

Ta-mɛɛinti kɛɛʋɛ eɠɛ kɔɔɠɔ nui gola ɠeleɠelegai,

é la ɠalega ma ga yeaɲaka.

10 Ta loo Ɓaɓilɔne nuiti ta-yooi zu,

zɔiti ta loo su, ta yiɠo gola,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 « ‹Ungo, wa zoo wo ɠoozunɛ,

wo ɓɔɠɔ maamusɛ ga koozunɛɛi,

wɔiti wo loai kɔ̀ligiti su!

Wa zoo wo ʋili eɠɛ nikɛ yiʋoiti ti tufa lɛnugi zu,

wo kpeei loo ga soovalegiti kɛʋele!

12 À wɛlɛ lɛɛ wo zɔlɔɔ zooi ʋa,

é lɔa unfegi zu, é ɠɛa ga ɓaaɠulamai bɛ.

É ɠɛa ziiti saama ga ma ɠaaɓelagi,

teʋebai, zou vɔɔi suɲakai.›

13 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziimaleʋei maaʋele ma

ná ɠɛa ga zooi ʋɛ aniiti pɛ koloɠologa ná,

nu nɔpɛ ge la zeini ná.

Niiti dɔin ti leʋesu Ɓaɓilɔne ɠobaʋɛ,

kɔɔlɛ ɓooi ɠa yeizu ga tiye,

ti kpeei loo naa ma,

ta ná-faa zuɠoloɠologi kpein kaana.

14 Wo pɛ mɛɛn ʋili nuiti,

à lopele ɓɛtɛ Ɓaɓilɔne maaɠoolii zu.

À wa-mɛɛinti pili ma,

à mina ta yɛ ʋoluzu,

mazɔlɔɔ é faa ɲɔi ɠɛɛʋɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

15 À maalati, wo kɔɔɠɔ ɓeei loo daalɔɠɔma mini-o-mini!

Wɛlɛ, é ɓɔɠɔ vea, é zeeiti tɛ geezu,

ná-pɛlɛ wolaiti ti ʋua ya,

ná-siɠigiti ti wolo.

Salai ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI feai zea.

Ungo, à sala, wo kɛ bɛ eɠɛʋelei é kɛɛni la.

16 À ná-ani zuwu vaza nuiti kula zea,

ta ná-molo leʋe nuiti.

Ɛsɛ ge li ná-nuɓusɛa ʋɔ ga kɔɔi ʋaaluabai,

ɛsɛ ge ɓɔɠɔ maaʋela ná-zou zu.

17 «Izilayɛle ɠɛni nɔ ga baalagi é looni ya,

zalaiti ti ɗa kpɛ.

Asiili masagi ɠa é ɠɛni ga ma mɔungi, é ta mi ba.

Naa ʋoluma, Ɓaɓilɔne masagi ʋa é ma ɠaeiti golowolo.

18 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii,

Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa:

‹Nà wuzeɠezu Ɓaɓilɔne masagi laalɔɠɔma ta ná-zooi,

eɠɛʋelei gè wuzeɠeni la mɔungi Asiili masagi laalɔɠɔma.

19 Nà Izilayɛle ɠaaɠalesu ma ná-sasai zu,

é ɗa ɠɔnɔ gaiziɛ Kaalamɛle gizei ma ta Ɓasan ɠizei,

é la ʋalaga ani nɔpɛ ma Efelayime ɠizeiti ma ta Galaade gizeiti.

20 Naama ziɛgi zu, naama volo ná,

nu ɠa Izilayɛle ná-faaɠaaza golai ɠaiziɛ ʋele-o-ʋele,

ɲɛɛlɛa ɠa ɠɛ de niina,

Zuda ná-kotoi ɠa ɠaiziɛ, kɛlɛ é la ɠaa.

Mazɔlɔɔ nà naati maavaayɛ, niiti gè ti yɛgai ná,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 « ‹Wo pɛ à li, wo laalɛ Melatayime yooi wu.

À laalɛ bu, à li Pekɔde nuiti daalɔɠɔma.

À ti zuɠoloɠolo, wo ti pɛ suwuɠaaleʋe,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

‹À naa ɠɛ, nii gè wo loga ma!

22 Nu ɠa kɔɔɠɔ zɔngɔi mɛnisu zooi zu,

faa zuɠoloɠolo gola ʋe.

23 Ee, naa ɠɛɛʋɛ nɛi ga ɠite?

Ɓaɓilɔne é ɠɛni ga malitoi

é ɗa eteai pɛ golo, é kpulukpulu,

tɔ ɠa é woloa, suɠaleɠale.

É ɠɛa ga zooi koloɠologai ziiti saama.

24 Gè balii ɓɛtɛni, gè da è ɠɔɠɔwu,

è ɠɔɔʋɛ la, Ɓaɓilɔne,

è la ɓɔɠɔ looni ga ná,

ti è ɠaai ma, ti è zo,

tɔɔzei è laalɛɛʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu.

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kɔɔɠɔ zɔɔla makɛsuʋɛ laalaoga,

é ta ɠula su, é ʋa ná-ziiɠaawanai ɠula kɛlɛma.

Mazɔlɔɔ botii ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ʋaazu kɛɛzu

Ɓaɓilɔne nuiti ta-yooi zu.

26 À ʋa pɔ bɛ, wo zeɠe eteai zu ná pɛ,

à ná-molo ɠotaiti daaɠale,

wo ma kɔɔzoganii ɠaalɛ ba,

eɠɛ molo ɠilii ma ziɠigiti,

wo ma zuwu ɠaaleʋe mɛtu,

ani ɠila kpalaa ge mina yɛ ná.

27 À ta-zalaʋusu ɠɛzɛiti kpein paa, ta-nikɛ zinɛi tɔnati pɛ,

ti yei ti-ʋaazuʋɛ!

Ti maanɔɠɔa! Mazɔlɔɔ ta-voloi zeelia

ga Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɛ ti wu.

28 Wɛlɛ, nu ɠa pela nuiti gooi mɛnisu

poolai wogai ti ʋa Ɓaɓilɔne yooi zu.

Ti ʋaa wooi naa lɛɛzu ga Siyɔn,

ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI potokulai ɠɛɛzu la,

fai nuiti ti daani sei ʋɛlɛi ma, naama ʋotokulai.

29 « ‹À mɛɛn ʋili nuiti pɛ toli,

wo ti leʋe Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma.

Ti ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu maaɠoolii zu,

ti pela ʋelei pɛ so tuɠɔ.

Faa ɲɔi nii é kɛɛni, ti naama zalai ve zea,

ti naa la ma, nii é daani zɔiti ma.

Wasogɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, Izilayɛle ná-GALA ɲadegai.

30 Naa ɠa é ba, ná-buzeɠe niinɛgiti kpein ta loo bu taazuʋɛ koi yɔɠɔzuʋɛti,

ná-kɔɔɠɔ nuiti pɛ undaa ɠa ʋili naama volo ná,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

31 ‹Gè laalɛa è wu, Ɓaɓilɔne, waso nui,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

‹Ɗɔnɔ ma yeeɠɛɠalai zeelia,

nɔ̀nɔ ma ziɛgi ɠa gè laalɛ è wu.

32 Waso nui ɠɔɠɔi ɠa ziɠazu, é loo,

nu nɔpɛ ge la buzeɠea.

Gè abui lo ná-taa wolaiti ba,

nii pɛ é maaɠoolii zu, é naa pɛ kɔmɔ.›

33 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Ti nimizai zeiɗa Izilayɛle nuiti ta Zuda nuiti ma.

Zɔiti ti ti zoni, ti li ga tiye duɔlai zu,

naati ta ɓatasu ti ma, ti ɠɛlɛ ti ʋilɛ fai ʋa.

34 Nɛ̀i gè ga ti unmɔɔ nui, zobo ka bɛ̀,

nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

Ti maavai kpein ka zèa,

ga gè ʋa ga ziilɛigi eteai zu,

gè kpɔlɔi zei Ɓaɓilɔne nuiti ma.

35 « ‹Kɔɔi zeeli Ɓaɓilɔne nuiti ma,

ta ná-taa wolai zu nuiti,

ta ná-kundiɠi wolaiti ta ná-ɠima nuiti,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

36 ‹Kɔɔi zeeli ná-zɛɛ ɠala goo wo nuiti ma,

ti ɓoloɠa ɓɔɠɔ ma!

Kɔɔi zeeli ná-salaʋusuiti ma,

ti-ɠigi leʋe kpe!

37 Kɔɔi zeeli ná-sooiti ma, ta ná-kɔɔɠɔ wotoloiti,

ta nuɓusɛi ma zii pɛ niiti ti kɔɔi ɠɔɔzu bɛ,

ti pɛ ti ɠɛ nɔ ga anzanu loungoiti!

Kɔɔi zeeli ná-naavoloiti ma,

toosui wo ga ti pɛ!

38 Fɔɔvɔgi ʋa ná-ziɛiti pɔ,

ti pɛ ti vɔ su!

Mazɔlɔɔ zou ʋe é ga kɔɔɠɔ gani zooi,

maalua vai naa ɠa

é ti lɛbi nuiti pɛ tɔungi ɠulazu ti ya.

39 Naa ɠa é ba, koʋeiti ta ná ɠɛ ga ti-zeizuʋɛ,

zuluɓuiti ta saa wɔnigiti ta zei ná.

Ɓaɓilɔne zuɲakai ɠa ɠɛ de, eyɛsu ɠɔ,

nu la mɔ zeiɗa ná pɛ, eyɛsu ɠɔ.

40 Nà ná zuvaza,

eɠɛʋelei gè kɛɛni la ga Sɔdɔme ta Gomɔɔl

ta ti-maaɠoolii ma laaiti,

nu nɔpɛ ge la mɔ zeiɗa ná,

nuɓusɛ nɔpɛ ge la mɔ zeizeiga ná,›

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

41 ‹Nuɓusɛiti ta ʋaazu,

ti zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi gila su.

Zii ʋe bɔɔlɔai gola, ta masa golaiti ti pele ma,

ti ɗa zeɠe zou ɓela ga.

42 Ta-zalaʋusuiti ta mɛɛinti gaalɛɛzu ta kpɛɛinti.

Ti zuɲɔuʋɛ, ti la maawɔinɠaa ɠɛa,

ti ɗa zɔngɔ eɠɛ kpoloɗɛi a ɠɛ zɔngɔzu.

Ta zeini sooiti kɔma,

ti zeiɗai kpasu eɠɛ nu ɠila kɔɔɠɔ vai ma

Ɓaɓilɔne nuɓusɛi laalɔɠɔma.

43 Ɓaɓilɔne masagi naama wooi mɛnigai ma,

zeeiti su ɠɛni yɔɔɠɛ,

maaɠilii lɔɔni ma,

taɓai so eɠɛ anzanui a ɠɛna doin zɔlɔɔsu.

44 Wɛlɛ, eɠɛ zalai é lɛɛzu,

é ɠula Zuludɛn lɔɓɔ wolai zu,

é ʋa adaʋɛ laalɔɠɔma, ʋɛ ná la ʋalasu,

nà ʋaazu, gè ti pɛ kpale ná, gaazulooma ɠila nɔ laawu.

Zɔi gè yiimazeɠeai la, gè naa zei Ɓaɓilɔne unda.

Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa é ga kɛ̀ʋele?

Ɓɛ ɠa ná-poluvaawo kuye mà?

Baala makɛ nui ɓɛ ɠa a lo dàalɔɠɔma?

45 À woilo dɛɛ faazeikpasui ma

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI kpɛtɛai Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma,

ta kisu vaiti é ti ɓɛtɛai Ɓaɓilɔne nuiti daalɔɠɔma.

Gaamazu ta li ga tiye eɠɛ togani goa nɔ,

ta ti-zeizuʋɛ ɠoloɠolo.

46 Ti zo fai ma lugi ɠa zooi ɓali,

ma ɓee wooi mɛnini ziiti saama.› »

51

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà faa zuɠoloɠolo fiilɛi leʋesu Ɓaɓilɔne ma ta su nuɓusɛiti,

2 Nà wɛɛinti teʋesu Ɓaɓilɔne, ti li, ti gaavɛ,

ta ná-zooi zuwo.

Mazɔlɔɔ maanɔɠɔi ʋaa voloi,

ta loo ma adaʋɛ pɛ.

3 Mɛɛn ʋili nuiti, à wa-mɛɛinti pili wo zili nuiti ta-mɛɛn ʋili nuiti ma!

Wo zili nuiti ti mina wokomaalɛ ga ta-ɠaka makɛ seɠei.

À mina ná-salaʋusu niinɛiti makɛ,

à ná-kɔɔʋɛbɛi zuwuɠaaleʋe.

4 Niiti ti maawanazu, ti za,

naati ta loo bu Ɓaɓilɔne yooi zu,

nu maawanaiti ta ɠɛ Ɓaɓilɔne taazuʋɛ pɛ.

5 Mazɔlɔɔ ta-yooi zulaavegɛ ga faaɠaazagi

Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai laalɔɠɔma.

Kɛlɛ Izilayɛle ta Zuda ti la ta-ƓALAGI looni ya,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

6 «À ʋela, wo ɠula Ɓaɓilɔne ʋa, ɛsɛ ge ɓɔɠɔ unmagala!

À mina ɓe ɓɔɠɔ ʋa, wo ʋa lɔ kpakɔi wu é zeelizu ma.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-potokula voloi ʋe,

toɠa naa laazu ma, nii maanɛai é sɔlɔɔ.

7 Ɓaɓilɔne ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI yeezu ga zanu ziawɔi.

É ɠɛni eteai pɛ sosu,

ziiti pɛ ti ɠɛni ná-dɔɔi ɓɔlezu,

é ɗa tɔungi zeɠe ma.

8 Ɓaɓilɔne loa bu ga suvilɛ, é ɓulukpuluga.

À wɔlɔ ma! Wo gulɔi ziɛ ná-palaiti ga.

Tanisu toɠa ʋalo.

9 « ‹Gi Ɓaɓilɔne zaleni,

kɛlɛ é la ʋaloni.

Ade ɓeteʋe ba, ɛsɛ ge li ná-zou zu.

Mazɔlɔɔ tukpɔ vai zeelia geeɠɔlɔgi ma,

é zeelia tonaɓiingiti ma.

10 « ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI tukpɔi ɠaaleʋea de ʋɛ,

à ʋa, ade bo Siyɔn ná pɛ,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI kɛɛni.› »

11 «À mɛɛinti gaazoɓa,

à mɛɛn ʋuu ɓɔlɔiti daave!

Ɠɔoɠɔ GALAGI Mɛde masagiti zii ɲiikpiga,

tɔɔzei Ɓaɓilɔne ɠoloɠolo fai ɠa é kpɛtɛai.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-potokulai ʋe,

sei ʋɛlɛi ma ʋotokulai.

12 À Ɓaɓilɔne ziɠigiti so fai ma ʋoogiti tɛ geezu.

Niiti ti wɛlɛzu ná ma, à ti-zeizuʋɛti kpɛtɛ,

à ada zumɔ nuiti dɔɔɠu!

Mazɔlɔɔ deve ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠisu,

toɠa naa laazeeli,

nii é deveai Ɓaɓilɔne nuiti daalɔɠɔma.

13 Ɓaɓilɔne, ɗɛi è zeini ziɛ wolai laaʋɛ,

ɗɛi è naavolo wolaiti sɔlɔɔgai,

è-ɠaaɓelagi zeelia, é zoloo ɗa-vaa ɲɔi ma.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠonani naa ma vaa zu:

‹Gaamazu ni nà nɔ ɠa gè ga GALA,

nà ʋaazu è ʋɔ ga nuɓusɛi ma ʋɛbɛi,

ti è maaɓɔle eɠɛ koto kpulugiti,

Ta pilɛ sɔlɔɔ kpeei loo è ma.› »

Aniiti kpɛtɛ ƓALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI zooi ɓɛtɛni ga ná-zobogi,

é eteai laani ga ná-ɠimalai,

é geeɠɔlɔgi zuvieni ga ná-keleɠelegi.

16 A devei veena, ziɛiti ta ɗa ɠaalɛ ba geezuʋɛ,

tonaɓiin golaiti ta lɛ, ti zeɠe zou ɓela ga.

Toɠa ɗa mainmain ɠula tonai ʋɛ,

fiilɛiti ta ɗa ɠula ti-makɛsuʋɛti.

17 Nuɓusɛi pɛ ka ɗa ɠɛ ga ɠimalala nu ná-faaɠwɛgi zu,

ɲɛɛliɠi nui kpein ka ɗa unfe ga ná-kɔɔɠɔ ganigi nii é kpɛtɛai,

mazɔlɔɔ kɔɔɠɔ ganigi naati ta nɔ ga wafuun gani,

zɛnvu viilɛ la ti zu.

18 Ta nɔ ga wafuun gani, ɲɛɛɠulasu ɠɛɛwotii nɔ ʋe,

ti pɛ ta leʋesu, ti ɓe,

siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI wuzeɠezu la ti laalɔɠɔma.

19 Tɔun ge la ga ti ɠɛʋele,

tɔungi é ga Izilayɛle ná-naavoloi.

Tɔun tɔ ɠa é ga eteai pɛ kpɛtɛ nui,

tama Izilayɛle wolodamai ɠa ga tɔun nɔnɔ.

Daasei ka ba ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii».

Ɓaɓilɔne ɠaaɓelagi

20 «Ɓaɓilɔne, è ɠɛni zèa ga kpekpekpuai, ta kɔɔɠɔ zɔɔlai.

Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè ziiti suɓulukpulu ga ɗe,

gè masadaiti koloɠolo ga ɗe.

21 Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè sooiti

ta ti ɠɔma nuiti suɓulukpulu ga ɗe.

Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè kɔɔɠɔ wotoloiti

ta ti ɓizɛ nuiti suɓulukpulu ga ɗe.

22 Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè zunuiti

ta anzanuiti suɓulukpulu ga ɗe.

Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè kɛwola wɔlɔiti

ta buzeɠe niinɛgiti suɓulukpulu ga ɗe.

Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè zunu loungoiti

ta anzanu loungoiti suɓulukpulu ga ɗe.

23 Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè baala makɛ nuiti

ta ta-ʋaala kpulugiti suɓulukpulu ga ɗe.

Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè tii ɠɛɛ nuiti

ta ta-nikɛiti suɓulukpulu ga ɗe.

Ɗa ɠa gè è zeɠeni, gè kundiɠi wolaiti

ta tukpɔɠaaleʋe nuiti suɓulukpulu ga ɗe.

24 «Kɛlɛ, wa ka názu

ʋelei gè ʋaazu Ɓaɓilɔne zalazu la, ta ná-taaʋeaiti,

faa ɲɔu kpein faa zu ti kɛɛni ga Siyɔn,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

25 «Nà wuzeɠezu è laalɔɠɔma,

faa zuɠoloɠolo gizei,

ɗɛi è eteai pɛ koloɠolosu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Gè yeewuzeɠea è laalɔɠɔma,

nà è ɠilikilisu, è zeɠe fasaiti maazu,

gè è ɠɛ ga gizei nii abui galani.

26 Nu la kɔtu nɔpɛ seɠea è ʋɔ bɛ

pɛlɛ woizuʋɛ vaa zu, ɓaa buulaa vaa zu.

Ɗa ɠɛ ga teʋebai yeenɔpɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

27 «À poogiti pilɛ zooi zu!

À puʋugiti fɛ ziiti saama!

À ziiti pɛ toli Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma,

à Alalate ta Mini ta Asakenaze masadaiti toli daalɔɠɔma.

À kɔɔ ɠundiɠiiti teʋe, ti nuiti daaseigi zɛʋɛ daalɔɠɔma.

À yeeʋɛɛ sooiti ma eɠɛ koto kpulu golai!

28 À ziiti pɛ toli, ti ʋa daalɔɠɔma,

Mɛde masagiti ɓɔɔɓɔ ta ta-ɠundiɠiiti,

ta ta-lukpɔɠaaleʋe nuiti,

ta zooiti kpein ti zeini ti unda.

29 Zooi ɲiikpiga mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yiima vai laazeelia Ɓaɓilɔne laalɔɠɔma,

é ná-zooi valibo, é ɠɛ ga zooi koloɠologai,

é ʋala nua ma ta zei ga.

30 Ɓaɓilɔne zalaʋusu ɠɛzɛiti ti looɠoga kɔɔi ɠɔɔ vai ʋa,

ti lɔɔɠuai yɛga siɠigi zu, ti-zɛbɛi ɓega.

Ti ɠɛni eɠɛ anzanu goiti.

Abui ʋilini ti-zeizuʋɛti ba,

ná-pɛlɛlaʋɛ ma zɔɠɔgiti ti ɠaleɠale.

31 Kpizɛ nuiti ta ɓɔɠɔ ɓɛɛzu,

keelaiti ti ɗa ɓɔɠɔ ɓɛ,

ti zeeli Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ bɛ,

ti ʋa ma wooi laazeeli ma ga

ná-taai zoga ná pɛ.

32 Ziɛ maaleʋesuʋɛti ti zoga,

abui ɠa sosu seeligiti ba,

dualuagi lɔ salaʋusuiti su.»

33 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠaa:

«Ɓaɓilɔne maawɔingo, ta ɠɔɠɔlosu su,

eɠɛ zooi kɛʋele ɓɛtɛai molo loɠa vai ma.

Nágo ʋe na, teʋe voloi ʋa zeeli.»

Zeluzalɛme ná-kotoi ɠa ɠula

34 Zeluzalɛme ɠɛ ma: «Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal mìini,

é sùvɔfɔle, é zɛ̀ni ɠana eɠɛ ɲaka zuɲakai.

É kpɔ̀leni eɠɛ suai maayikiai,

é kogi zulaave ga nɛ̀ɛzuʋɛ pɛ,

naa ʋolu é pìlini ya.»

35 Siyɔn nuɓusɛiti ti ɠɛ ma:

«Toomai kpein Ɓaɓilɔne boni ga ze gá dòinti,

é naa ma zalai zɔlɔɔ!»

Zeluzalɛme ɠɛ ma:

«Mà ɲamai é ʋuuni, naa la Ɓaɓilɔne nuiti unma!»

36 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Wɛlɛ, ɗa-vai ɠa niina zèa,

gè ɠasɔ zeɠea ga ɗa-ʋotokula vai,

nà ʋaazu ná-ziɛ wolai vɔɔzu su,

gè ná-ziɛungi vɔ su.

37 Nà Ɓaɓilɔne ɠɛɛzu ga kɔtu ziɠigi nɔ,

koʋeiti seizuʋɛ,

é ɠɛ ga laavɔɔ ani ta ɲɛɛɠula ani,

nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa ná.

38 Niizu dɛ, Ɓaɓilɔne nuiti pɛ kɛɛʋɛ eɠɛ zalaiti ti ɗa zikɔ,

ta zikɔzu eɠɛ dɔɓɔ zuaiti.

39 Siɛgi zu ti ɠɛɛzu unga la wuulee,

nà ta-vɛtii ɠɛʋele ɓɛtɛ

gè dɔɔi ʋu ti-la, é ti zo,

nii a kɛ ti ɠoozunɛ,

ti ɲiimɛnii wo ga ɠɔoɠɔ ɲiimɛnii,

ti la mɔ ɠaazuzeɠea ma eyɛsu pɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

40 «Nà li ga tiye ti-ʋaazuʋɛ eɠɛ baala ziʋoiti,

eɠɛ baala sinɛ wolaiti, ta boli zinɛ wolaiti.»

Ɓaɓilɔne ná-lɛbiyai ɠwɛgi

41 Naa ziɛʋɛ ɠale, Sesake zogai?

Koo, tɛi eteai pɛ ge ɠɛni maamusɛzu!

Koo, Ɓaɓilɔne ɠɛa ga adaʋɛ ná ɠoloɠologai ziiti pɛ saama!

42 Kpoloɗɛi lɛa Ɓaɓilɔne ma,

ma lakpatakpagiti ti maaɓɔlega ga keɠaaɓaai.

43 Ná-taaiti ti ɠɛa ga ada ɠoloɠologaiti,

zou vɔɔi é ga teʋebai,

zooi nu la zeini su,

ʋɛ fulu nu nɔpɛ ge la leʋesu ná.

44 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma:

«Nà wuzeɠezu Ɓɛle laalɔɠɔma,

Ɓaɓilɔne ná-galagi,

toɠa unpilisu ga naa, nii é kpɔleai.

Ziiti ta ɓe niina li vai ʋa pɔ bɛ.

Anɛɛ Ɓaɓilɔne ziɠigi ɓɔɠɔi woloa!

45 Wɔiti wo ga nà-nuɓusɛiti, à ɠula ná zaama,

ɛsɛ ge yɛnvu magala,

à maaɠooza Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai ʋa.

46 À dama, wo iɲɔ ge mina leʋe,

wo zasu mina ɓali ga ti ɠɛ wooiti,

ti ɓizɛzu zooi zu!

Wa wooi ta mɛni konagi tɛi su,

wo taɠili mɛni poluma ɠonagi,

toomai ɠa ʋooʋa zooi zu,

kundiɠii ɠa wuzeɠe zɔi laalɔɠɔma, é kpɛ.

47 Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu,

yeei gè wuzeɠezu la Ɓaɓilɔne ɠɔɔɠɔ ganigiti daalɔɠɔma.

Ná-zooi kpein ga lɔ unfegi zu,

ná-nuiti ti maawanazu, ti za,

ta yɛ laani nɔ taa zaamaʋɛ.

48 Geeɠɔlɔgi zu ta zooi ta ti zu aniiti

ta ɠoozunɛ, ti zɔngɔ Ɓaɓilɔne ná-faa zu,

mazɔlɔɔ koloɠolo nuiti ta zeɠe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

49 «Mazɔlɔɔ Ɓaɓilɔne maanɛɛʋɛ é loo bu

tɔɔzei Izilayɛle nuiti faa zu, ti zaani,

eɠɛʋelei nɔ é ma mɔinmɔin paani la eteai zu ná pɛ.

50 Wɔiti boɠa zɔkpɔi ʋoolaai wo ʋa,

à li, à mina yɛ loni kpɛ!

Wa ɠɛna ɠoozama, à ɠizɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zu,

ta Zeluzalɛme ná-fai ɠɛ wo yiima!»

51 «Gi ɠɛni unfegi zu,

siɛgi zu gi ɠɛni poomugiti mɛnisu da.

Unfegi lɔɔni gi ɠaazu,

tɔɔzei wɛɛinti ti lɔɔni

Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ada ɲadegaiti.»

52 «Naa ɠa é ba, foloi tanigaa ta ʋaazu,

yeei gè wuzeɠezu la

Ɓaɓilɔne ná-kɔɔɠɔ ganigiti daalɔɠɔma,

nu maawanaiti kpain gooi ɠa ɠɛ

ná-zooi zu ná pɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

53 «Anɛɛ ni Ɓaɓilɔne a la lɛ geeɠɔlɔgi zu,

é lɔɔɠuzuʋɛ ɠɛ ná maazuʋɛ,

nu la zooga é ʋa vɔɔɠu ba,

nà devei ve faa zuɠoloɠolo nuiti zea,

ti zoo ti zeeli ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

54 Kpee wooi ɠa mɛnisu, é zeɠe Ɓaɓilɔne,

faa zuɠoloɠolo zɔngɔ woo wolai ɠa zeɠezu

ma yooi zu.

55 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ná ɠoloɠolosu,

é kpee woo wolai ɠaaɓɛ.

Sili nuiti ta zɔngɔzu

eɠɛ ziɛ wolaiti ma lakpatakpagiti,

ti-lu golai ɗa ɠula.

56 Faa zuɠoloɠolo nui ɠana maaɓuɠa ba,

toɠa ʋaazu laalɛɛzu bu,

é ná-kɔɔɠuluɓaiti so ga duɔiti,

é ta-ɠɔɔɠɔ mɛɛinti galeɠale.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga GALA soogai salai wosu,

é naa ve ɛsɛ gilagilagi ya, nii soloogai ma.

57 «Nà dɔɔi losu ná-nu wolaiti da, ta ɠima nuiti,

ta ná-kundiɠiiti, ta ná-tukpɔɠaaleʋe nuiti,

ta ná-salaʋusu ɠɛzɛiti.

Ta ɲiimɛnii wo, ɠɔoɠɔ ɲiimɛnii,

ti la mɔ ɠaazuzeɠea ma eyɛsu pɛ.»

Masa golai woo ɠana, daa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii.

58 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Ɓaɓilɔne ná-siɠi golaiti ta ɠoloɠolosu ɲɛgɛlɛin,

ná-siɠidaʋɛti ti ɠaaɠoozaai, ta ɠala ga abui.

Naazu nuɓusɛiti ti ta-wotii ɠɛa nɔ fuun,

ziiti ti botii ɠɛa abui nɔ ʋɛ.»

Keela woo zɛʋɛi piligai Efelate wu

59 Wɛlɛ, kalagiti kaa GALA goo wo nui Zelemi ti woni ga Selaya, Neliya ná-doun zunui, Maaseya ná-dounloin, nii é ɠɛni ga ti-zeizuʋɛ ma ɠundiɠii, siɛgi zu ti ɠɛni liizu la Ɓaɓilɔne ta Zuda masagi Sedesiyase. Naa ɠɛni ga naa ná-masadai ma ɠona naanisiɛi. 60 Zelemi naati sɛʋɛni, é pu sɛʋɛ ɓili gila su, nimiza vaiti kpein ti maanɛɛni ti zei Ɓaɓilɔne ma, de bosu wooi nii kpein é woni Ɓaɓilɔne ná-faa zu. 61 Zelemi ɠɛni Selaya ma: «Ɗa zeelina Ɓaɓilɔne, ɗa dama kpɛ è niima wooiti kala fɔɔn ga woo wola. 62 Naa ʋolu, ɗa ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɓɔɠɔ ɠa è boni ga taai nii ɠa wolo, nu la zeiɗa ná, sua la zeiɗa ná, naa ɠa ɠɛ ga teʋebai zu eyɛsu ɠɔ.› 63 Siɛgi zu è ɓesu la ga niima zɛʋɛi ɠala, ɗa kɔtui ɠili ba, è pili Efelate ziɛ wolai ma ʋalii ɓomaʋɛ, 64 è ɠɛ ma: ‹Ɓaɓilɔne maa ɠa ɓɔɔlesu ga ziɛi, ga nii ɠɛʋele, é ɲɛɛlɛ, é la mɔ wuzeɠea pɛ, é ʋa ɠula nimizai zu Ɠɔoɠɔ GALAGI seizu ma.› »

Ʋɛ ɠa Zelemi laawooiti kwɛgai ná.

52

Zuda masa gaaɓelagi Sedesiyase

(2 Masagiti 24:18-20;
2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:11-12)

1 Sedesiyase ná-konagi ɠɛni ga puufele maazu ɠila (21), siɛgi zu é zeini la ga masagi. Kona puugɔ maazu ɠila (11) ka é kɛɛni masadai zu Zeluzalɛme. Dee laa ɠɛni ga Ɠamutal, Liɓina nui Zelemi ná-doun anzanui ɠɛni de. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI wanama vai ɠɛɛni ga Yeɠoyakime ɠɛʋele fai pɛ su. 3 Niima vaiti kpein ti ɠɛɛni mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawanani Zeluzalɛme ta Zuda yooi pɛ ma, ta é ɠɛni pɔ ga é ti ɓɛ ɠoba poun.

Sedesiyase ɓakani Ɓaɓilɔne masagi laalɔɠɔma.

Zeluzalɛme zo fai

(2 Masagiti 25:1-7;
Zelemi 39:1-10)

4 Sedesiyase ná-kona taaʋuugɔi alugi ʋuusiɛi ma volo ʋuusiɛi ma masa fai zu, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋaani ga ná-kɔɔʋɛbɛi pɛ Zeluzalɛme laalɔɠɔma, é ná zei kɛlɛ su. Ti pɔlɔ ziɠigiti toni daalɔɠɔma, ti kaku taai ma. 5 Taai zeini kɛlɛ su eyɛsu masagi Sedesiyase ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu ɠilasiɛi (11).

6 Alugi naanisiɛi ma volo taaʋuugɔi ma, pului ɓɔini gola taazuʋɛ, daamiani nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ná zooi zu nuɓusɛiti bɛ. 7 Ɓaɓilɔne nuiti ti zeɠei wɔɔni taa ma ziɠigi ʋa. Kpidii ʋɛai ma, masagi ta Zuda zalaʋusuiti kpein ti ʋelani. Anɛɛ ni Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti latiga ɠɛni de taai ma, ti ɠulani taai ʋa ga pɛlɛla ʋelei nii é siɠi felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ, masagi ná-kpelei ɠobaʋɛ. Ti liini ga pelei nii é liizu Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu ʋelei. 8 Kɛlɛ Ɓaɓilɔne zalaʋusuiti ti ʋilɛni masagi Sedesiyase ʋolu, ti kɔɠɔzumɛɛn Zeliko nɛmɛi zu. Ná-salaʋusuiti kpein ti vazani ba. 9 Ɓaɓilɔne nuiti ti masagi zoni, ti lii la Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ Liɓila, Ɠamate yooi zu. Miná ɠa masagi Neɓukadenɛzaal ná-tukpɔi ɠaaleʋeni ná. 10 Ɓaɓilɔne masagi Sedesiyase ná-doun zunuiti paani ti-ɠɛɛ ɠaazu. É Zuda ɠundiɠi wolaiti pɛ paani Liɓila. 11 Naa ʋolu é Sedesiyase ɠaazuɠɛzɛiti goloni su, é gili ga kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔ felegɔ, ti lii la Ɓaɓilɔne ga é ʋili kasoi ɠa. Sedesiyase yɛni ná eyɛsu saa voloi zeeli.

Zuda nuɓusɛiti dii vai duɔlai zu

(2 Masagiti 25:8-21;
2 Dɔlɔ Sɛʋɛi 36:17-21;
Zelemi 39:8-10)

12 Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu taaʋuusiɛi (19) ma, alugi lɔɔlusiɛi ma volo puugɔi ma, Neɓuzaladan lɛɛni Zeluzalɛme, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ɠɛni de, é ɠɛni ga nu wola Ɓaɓilɔne masagi ná-koizuʋɛ. 13 É Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ta masagi ná-pɛlɛi ɠala, ta Zeluzalɛme ʋɛlɛiti pɛ, ta pɛlɛ ɓiigiti pɛ. 14 Ɓaɓilɔne ɠɔɔʋɛbɛi kpein é ɠɛni masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii ʋolu, ti siɠigiti goloni niiti ti Zeluzalɛme maaɠakuni.

15 Naa ʋoluma, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan liini ga nuɓusɛi ɠilazuʋɛ nii é yɛni taazuʋɛ, ti zaama pɛlɛyeɠei niiti ti ʋalani, ta niiti ti ɓɔɠɔ veeni Ɓaɓilɔne masagi ya, naa ʋɛɛ ɲɛɛliɠi nui mɔtaiti ba. 16 Kɛlɛ é nuɓusɛi ɠilazuʋɛ yɛni ná, bala nuiti, ti ɗa botii ɠɛ leezɛn ɓeleiti su, ta kpalagiti.

17 Ɓaɓilɔne nuiti ti kɔlu ɓɔi kpɛdɛgiti galeɠaleni, niiti ti ɠɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, ta wotoloiti, naa ʋɛɛ ziɛ liɠi wolai ʋa é ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi, é ɠɛni zeini koizuʋɛ. Ti liini ga kɔlu ɓɔigi tɔnati pɛ Ɓaɓilɔne. 18 Ti zuʋu zo ganiiti ta pɛluiti, ta salaʋa zo sɔɔlaiti, ta ɲama vaza aniɲakaiti, ta ansanse seɠe ɲakaiti, ta kɔlu ɓɔi sɔɔlaiti kpein seɠeni, niiti botii ɠɛni ɠɛɛzu ga tiye Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu. 19 Masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii sɔɔlaiti seɠeni, ti ɓɛtɛai ga zanugi ta walii, koko wolaiti, abu zeɠe aniiti, ta ɲama vaza aniɲakaiti, naa ʋɛɛ zuʋu zo diɠiiti ba, fitina zei aniiti, ta ziawɔiti, naa ʋɛɛ diɠiiti ba. 20 Kpɛdɛ felegɔiti, ta ziɛ liɠi wolai, ta nikɛ zinɛ wola puugɔ maazu felegɔiti (12), é ɠɛni zeini ti ɠa, ta wotoloiti niiti masagi Salomɔn ti ɓɛtɛni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi vaa ma, nu nɔpɛ ge la ɓena ti-wuɲɛgi liegɔi ɠwɛɛ ga kɔlu ɓɔigi. 21 Kpɛdɛgi ɠilagilagi zɔligɔi ɠɛni ga mɛtɛlɛ taaʋuugɔ, kpui ɠɛ ga mɛtɛlɛ lɔzita, zeɠei ɠɛ suʋɛ, gaaɠilini ga nu yeeɓeɠa naanigɔi ta zeina ɓɔɠɔ maazu, naa liegɔi. 22 Seiga felegɔ ɓɛtɛni kpɛdɛgiti faa ma ga kɔlu ɓɔigi, ti ɠilagilagi zɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ felegɔ ta tukpɛ (2,5). Kɔlu ansa ʋɛlɛʋɛlɛgiti ti ʋilipiligai ɓɔɠɔ zu eɠɛ yɔlɔɠɔ, naati kakugai seigaiti ma, gelenade gulu waai ʋaaɠulabaiti zɛlɛsɛlɛgai ti ʋa, ti pɛ ga kɔlu ɓɔigi. 23 Gelenade gulu waai ʋaaɠulabaiti ti ɓɛtɛai ga kɔlu ɓɔigi, é ɠɛni ga puutaaʋuu maazu lɔzita (96), nii kpein é ɠoolini ma, é ɠɛni ga ungila (100).

24 Masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Selaya zoni, ta Sofoni é ɠɛni ga ná-seikobai, ta zalaɠa ɠula nu saʋagɔ ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ makɛsu. 25 É salaʋusu ɠundiɠi ɠila soni, nii é ɠɛni ga salaʋusuiti ta-vaaɠaaɠulaba nui, ta nu lɔfela masagi ná-tɛnɛbo nuiti saama, ta sɛʋɛ ɠɛ nui nii é ɠɛni nuiti daaseigiti sɛʋɛzu salaʋusu vai zu, tɔ ɓalaa é ɠɛni ga kɔɔʋɛbɛ ɠundiɠi gila, ta Zuda zunu ʋuulɔzita (60). Naama nuiti pɛ ti ɠɛni Zeluzalɛme taazuʋɛ. 26 Neɓuzaladan liini ga tiye Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ bɛ Liɓila. 27 Naa ti pɛ paani náʋɛ nɔ, Ɠamate yooi zu. Ʋele ɠana Zuda liini la duɔlai zu, maaɠooza ná-zooi ʋa.

28 Wɛlɛ nuɓusɛiti tiegɔi ʋa, niiti Neɓukadenɛzaal liini ga tiye duɔlai zu: konagi lɔfelasiɛi, Zuda nu waasaʋagɔ nu ʋuufelegɔ maazu saʋagɔ (3.023). 29 Neɓukadenɛzaal ná-kona puugɔ maazu lɔsaʋasiɛi (18), é liini ga nu undɔsaʋa nu ʋuusaʋagɔ maazu felegɔ (832), é zeɠe ga tiye Zeluzalɛme. 30 Neɓukadenɛzaal ná-kona ʋuufelegɔ maazu saʋagɔi (23) ma, masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Neɓuzaladan liini ga Zuda nu undɔfela puunaani maazu lɔɔlugɔ (745), ti kpein tiegɔi ɠɛ niina ga nu waanaanigɔ undɔzita (4.600).

Yeɠoyakin maavaayɛ fai

31 Kona ʋuusaʋagɔ maazu lɔfelai (37) ɠɛai ma Zuda masagi Yeɠoyakin ʋɛ duɔlai zu, Evile-Melodake zeini ga Ɓaɓilɔne masagi. Naama ɠonagi ma alu puugɔ maazu felegɔi (12) ma volo ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔi (25) ma, é Yeɠoyakin maavaayɛni, é kula kasoi ɠa. 32 É ɠɛni ɓɔɛzu pɔ ga pagɔ. Naa ʋoluma é tosu veeni zea é ɓudɛ zɔɔma masagiti tɔnɔiti maazu, niiti ti ɠɛni ba Ɓaɓilɔne. 33 É zobogi veeni Yeɠoyakin ya ga naa mina mɔ kasoɠa zeɠei loo ɠɔba. Naa ʋoluma é ɠɛni laamiizu niina masagi ná-taɓalii ɠa sii ma voloi pɛ su. 34 Ɓaɓilɔne masagi maavaiti kpein kɛɛni, é ɗa ti ɠaaɠula ba, folo-o-folo, sii ma voloi pɛ su, eyɛsu saa yeei zeeli.

* 7:18 7:18 Geezu Anzanu Masagi: Ɓaɓilɔne anzanu ɠalagi Asetaate laaseigi.

* 9:25 9:25 ti ti-ɓakalagiti bosu: Kɛɛwotii nii giliai kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ʋa, tɔgi zeini ma Izilayɛle nuiti ta-vaa zu. Wɛlɛ ʋɛti: Lev 19:27; 21:5.

* 26:18 26:18 Wɛlɛ ʋɛ: Mis 3:12.

* 27:1 27:1 Sedesiyase: Eɓulu woo zɛʋɛ wɔlɔmai zu, naa ɠa ga: Yeɠoyakime.

Gɔlɔ Wooiti

1

2

3

4

5

Zelemi

Ná-Gɔlɔ Wooiti

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Gɔlɔ Woo Zɛʋɛi ɠa ga kidafaawu zɛʋɛi é Zeluzalɛme taa wolai ɠoloɠolo fai zuɠulazu. Nui nii é Gɔlɔ Woo Zɛʋɛi ɠɛai, tɔ ɓɔɠɔi é la ɓɔɠɔ lɛɛni, kɛlɛ Zuifu zɛʋɛ ɠɛ nui tanigaa ta keletiɛn zɛʋɛ ɠɛ nui tanigaa laaʋɛ da ga Zelemi ɠa é sɛʋɛai. Tɛi sɛʋɛi nii ɓɔɛzu é lo Zeluzalɛme ɠoloɠolo fai ʋa, kɛɛʋɛ eɠɛ sɛʋɛi nii zɛʋɛʋɛ kona undɔɔlugɔ puulɔsaʋa maazu lɔzitai (586) ʋoluma, Zeluzalɛme ɠoloɠolo siɛgi zu, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, kɛlɛ kɛɛʋɛ aisa kona undɔɔlugɔ kona puugɔ maazu lɔzitai (516) yeeluɠɔ, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, siɛgi zu Zeluzalɛme loga la ʋolu, ta GALA sei ʋɛlɛi laalao siɛgi zu. Kɛɛʋɛ eɠɛ nui nii é sɛʋɛi nii ɠɛai, é ɠɛni vulua Zeluzalɛme ɠoloɠolo siɛgi zu, kona undɔɔlugɔ kona ʋuulɔsaʋa maazu lɔzitai (586) ma, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Gɔlɔ Woo Zɛʋɛi zu ná pɛ soolɛi ɠa é dɛɛzu Zeluzalɛme ná-faa zu. Anɛɛ ni Ɓaɓilɔne ɠɔɔ ɓɔgi ɠa é lɔɔni Zeluzalɛme, é ná ɠoloɠolo, Gɔlɔ Woo Zɛʋɛi zɛʋɛ nui ɠɛ naama vai ɠɛɛʋɛ, tɔɔzei GALA ná-tukpɔɠaaleʋei ɠa é Zuda yooi ma (1:12). GALA ge Zuda loɠani ga Ɓaɓilɔne nuiti dɔɔ vai zooi zu. Kɛlɛ naa pɛ su, Gɔlɔ Woo Zɛʋɛi zɛʋɛ nui ɠi ge looni GALA ná-wooɠɛɠiladai zu. Ná-ziiɓɔlɔi zaama, é ɠɛni ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI zu la ɓɔlɔa ga ná-wooɠɛɠiladai, kwɛ ge la ná-maawɔinɠai ʋa» (3:22). Naa ʋoluma sɛʋɛ ɠaaɓelagɛ ga GALA falii nii a kɛ GALA ge Zuda zei ʋolu ga pagɔ.

Unsosuʋɛ

1. Soolɛi tɔɔzei GALA ná-tukpɔɠaaleʋei é ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma, ta Zeluzalɛme ɠoloɠolo fai (1:1—2:22).

2. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui ɠi ge looni GALA ná-wooɠɛɠiladai zu, ta é naa ná-kpɔbai valini (3:1-66).

3. Zuda nuɓusɛiti ta-maanɔɠɔ wolai ma zoolɛi (4:1-22).

4. GALA falii Zuda yooi zei vai zu ʋolu ga pagɔ (5:1-22).

1

Zeluzalɛme, eɠɛ poanzai ti ɠɛlɛai ba

1 Ee! Wɛlɛ tɔ ɠila ba gaalɛiɗai,

taa wolai nii nuɓusɛi mɔinni su!

Tɔɠɔɠulani ziiti saama,

wɛlɛ, é ɠɛa eɠɛ poanzai.

Mɔungi, é ɠɛni ga masa anzanui zou zɛʋɛiti unda,

tɔ ɠa niina é duɔla wotiiti kpein kɛɛzu.

2 Toɠa ɲiizu gɔlɔi ɠa piin,

gaazuɗɛiti ta yeizu komagaʋɛti.

Niiti kpein ti ɠɛni ga ná-wɛɛinti,

ti taɠila kpalaa ge la gaanɛɛnɛzu.

Bɔɔlaiti pɛ ti woyani,

ti pɛ ti ɠɛ niina ga sili nuiti.

3 Zuda nuiti ti lia zou ɠili su,

ti ɓɔlɔa ʋoluma ga nimizai ta duɔlai.

Wɛlɛ ba, é zeini zii ɠiligiti saama,

é la ziilɛi sɔlɔɔsu.

Kpɛɛ nuiti ti yeezeelia ma

kidaaʋiligiti saama.

4 Siyɔn ʋeleiti ti lɔa gɔlɔi zu,

mazɔlɔɔ nu la mɔ ʋaazu ná, fɛtiiti su.

Ná-pɛlɛla ɓogiti pɛ ti ɠoloɠologa,

ná-zalaɠa ɠula nuiti ta kpalagi wosu,

ná-anzalopoiti gaazuɠiliʋɛ,

naa pɛ ka ga ziiɓɔlɔi Siyɔn ʋɛ.

5 Sili nuiti ti vɔniga ma,

sakpeɲɔɠɔiti ziilɛiɗa.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ziizoolɛa

ná-tɔ koloɠologiti mɔin vai zu.

Ná-doungoiti ti lia,

sili nuiti ti ti lɔ duɔlai zu.

6 Siyɔn nuɓusɛiti ti ʋalaga

ta-lɛbiyaiti pɛ ma.

Ta-ɠundiɠi wolaiti kɛɛʋɛ eɠɛ dopaiti,

ti la mɔ ani nɔpɛ sɔlɔɔni, ta mi,

ti ɗa li ga ɓizaa, zɛbɛ la mɔ ti ya,

ti ʋa ɠula dosoi ya.

7 Ná-maanɔɠɔ voloiti su, voloi é ɠɛni leʋeteʋesu da,

Zeluzalɛme ɠi ge loa

nii kpein su

é ɠɛ ga zeaɠɔli pagɔiti mɔungi.

Siɛgi zu ná-nuɓusɛiti ti lɔɔni la sili nuiti zeezu,

nu la ná a ɓɔ ti ʋa,

sili nuiti ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su,

tɔɔzei é ɠoloɠologa.

8 Zeluzalɛme ná-kotoi wola zeizeiɗa ɠoozu,

naa ɠa é kɛa é ɠɔzɔa.

Niiti kpein ti ɠɛni maamusɛzu,

naati ta niina suvɛzu, ta ɠɛna kabei ɠaa.

Tɔ ɓɔɠɔi, toɠa kpalagi wosu,

é ɗa ɠula ʋolu.

9 Ná-alu kaa ɲamai ma ɠɔzɔi ʋogiti ta ná-seɠeiti su,

é la ɠigaiziɛni gaaɓelazuʋɛ zu,

ná-tooi ɠulaʋɛ filiba,

nu la koba, é ʋa tɛnɛ.

É ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, wɛlɛ nà-nimizai ʋa,

wɛlɛ ʋelei sìli nui pilɛ sɔlɔɔsu la.»

10 Sili nuiti ti yeeʋɛa

ná-naavoloiti ma mɛɛ.

Tɔ ɓɔɠɔi zii ɠiligiti kaani,

ti lɔ ná-seizu ɲadegai zu.

Kɛlɛ tɔun, Maliɠii, è tɔ seini ma,

ga ti mina ɠɛ ɗa-ɠaalɛbai zu.

11 Ná-nuɓusɛi pɛ ka ɓalasu,

ti ɗa daamianigi ɠaiziɛ,

ti ti-yeaɠɔli pagɔi pɛ fea daamiani fai zu,

nii a kɛ ti yiila.

«Pɛtɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, wɛlɛ,

ʋelei wɔ̀inzeɠeai la!»

Zeluzalɛme ná-gɔlɔ wooi

12 «Wɔiti pɛ wo leʋesu ʋɛ ʋelei, niima maanɔɠɔi la zeelini wo ma.

À wɛlɛ, wo ɠida bu,

nu nɔpɛ ná-taɓa la dɛ zeelini nii zu,

nii gè sɔlɔɔsu,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI daa mà,

ná-ziiɠaawana wolai ma voloi.

13 É abui yeiɗa, é zeɠe geezuʋɛ,

é ʋa, é lɔ kpùsɛi zu.

É baliiti tɛa tùɠɔ,

é tòkaga ga pòluʋelei.

É ɓeteʋea bà mɛtu,

ma zeeɓɛi ɠa bà yeenɔpɛ.

14 Zeei nà-tɔ koloɠologiti gilia ba,

ti laani ɓɔɠɔ maazu eɠɛ galui,

ti lɛ, ti zei kɔ̀bu.

Maliɠii sɛ̀bɛi zuzaa,

é dɔ̀a sili nuiti zeezu,

niiti gè la zooga faa nɔpɛ kɛɛzu ga tiye.

15 Maliɠii nà-salaʋusu ɠɛzɛiti kpɛa,

niiti ti ɠɛa nɔ̀un ba.

É salaʋusuiti toliga dàalɔɠɔma,

nii a kɛ é nà-nu niinɛiti suɠoloɠolo.

É sùɠoloɠologa, nɛ̀i gè ga Zuda ná-Siyɔin,

eɠɛ nu a leezɛn ʋu kɔɠɛi zu.

16 Naati pɛ faa ɠa gè wɔlɔzu su,

gàazuɗɛi pɛ ge ʋua,

mazɔlɔɔ gaanɛɛnɛ nui maaɠooza bà,

toɠa a la zìilaa.

Dòinti pɛ ti ɠaalɛiɗa gola,

tɔɔzei sìli nui zobo zɔlɔɔga.»

17 Siyɔn yeelɛɛni geezu,

nu nɔpɛ ge la gaanɛɛnɛni.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠa

é Izilayɛle zeiɲɔɠɔiti kɛa ga sili nuiti.

Zeluzalɛme ɠɛa

ti ɠaazu ga kɔzɔba anii.

18 «Ɠɔoɠɔ GALAGI zɔlegɛ, é naa ɠɛ,

mazɔlɔɔ gè la ɠoloni ná-deveiti bɛ.

À woilo, nuɓusɛiti pɛ,

à nà-kpɔlɔiti pɛtɛ!

Dòun ɓeaiti ta dòun lakpagiti

ti lia duɔlai zu.

19 Gè wooɠulani nɛ̀ɛɲɔɠɔiti ma,

kɛlɛ ti yàavani.

Nà-zalaɠa ɠula nuiti ta nà-kɛwolaiti

ti zaani taazuʋɛ,

ti yɛ daamiani gaiziɛ vai ma,

ti ʋa zɛbɛ zɔlɔɔ ʋolu.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-kpɔlɔi ʋɛtɛ!

Kòozuʋɛ ɠɛa nɔ yupuyapa,

zìiɓɔlɔa kòozu,

mazɔlɔɔ gè kololalai ɠɛɛni gola.

Boɠa zɔkpɔi ɠa bàlasu dòinti ma etea ʋelei,

pɛlɛwu ʋelei, eɠɛ nɔ nà ɠɛ saai ɓɔɠɔi ɠoba.

21 Ta kpàla gooiti mɛnisu,

nu nɔpɛ ge la gàanɛɛnɛzu.

Sìli nuiti pɛ ti nà-maanɔɠɔ vai zuɠwɛɛga,

é nɛɛni ti ʋɛ gola ga è naa zei mà.

Foloi è ma vaa woni, è ʋaa la,

nii é zeini mà, ti naa ɠɛɠalai zɔlɔɔ!

22 Wɛlɛ fɔɔn ta-zuɲɔuyai ʋa,

è ti zo da

eɠɛʋelei è sòni da

nà-tɔ koloɠologiti faa zu!

Wɛlɛ, nà ɓalasu nɔ ɠɔ,

zìi ɠana wana.»

2

Zeluzalɛme taai
ta GALA sei ʋɛlɛi ti ɠoloɠolo fai

1 Ee, Maliɠii ná-ziiɠaawanai zu,

é Zeluzalɛme maalɔɔɠua ga tonaɓiingi!

É Izilayɛle ná-lɛbiyai ɠulaa geezuʋɛ,

é pili ya zooi ma!

Siɛgi zu é yiiɠaawanani la Siyɔn laalɔɠɔma,

é yeemani ga ná-kɔɠɔloma anii nɔ ʋe.

2 Maliɠii la maawɔinɠaa ɠɛɛni,

é Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠeiti pɛ kpɔleni.

É yɛni ná-ziiɠaawanai zu,

é Zuda laa wolaiti pɛ koloɠolo, siɠigi ti ma,

é masadai ta ma ɠundiɠiiti puuni ya zooi ma,

é ɓaaɠula ti ma.

3 Ná-ziiɠaawana wolai zu,

é Izilayɛle ná-zobogi pɛ koloɠoloni.

É ɓɔɠɔ zoni, é la ti maaloboni

siɛgi zu ti zili nuiti ti ʋaani la.

É abui ɠaazoga ná-nuɓusɛiti pɔ bɛ,

naa ti-maaɠoolii pɛ galani.

4 É ná-mɛɛin zumɛɛnga eɠɛ nu zili nui,

é zeezai ʋɛɛ ma ga é ʋa pili.

É ɓɔɠɔ lɛ ga gi zili nui ʋe,

é naa kpein paa, nii nu ɠaazu ɠɛa ɠulazu ba.

É ná-ziiɠaawanai ʋua eɠɛ abui

Siyɔn GALA sei ʋɛlɛi ma.

5 Maliɠii gi zoni eɠɛ gi zili nui,

é Izilayɛle ɓɔleni

ta ná-pɛlɛ ʋapagiti pɛ,

é ná-siɠigiti golowolo,

é ziizoolɛi ta kidaaʋiligi lɔ

Zuda nuɓusɛiti su adaʋɛ pɛ.

6 É ná-kpelei ma zasai ɠatani,

ná-gaalɛba wosuʋɛ ná ga sei ʋɛlɛi, é miná ɠoloɠoloni.

Siyɔn, Ɠɔoɠɔ GALAGI zeemai woni

fɛti voloiti ma ta dooɠo foloiti.

Ná-ziimaleʋei ma yiiɠaawanai zu,

é ɓaaɠulani masagiti ma ta zalaɠa ɠula nuiti.

7 Maliɠii la mɔ ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋɔ,

é ɠɛlɛa sei ʋɛlɛ ɲadegai ʋa,

é zɛni ná, é loo sili nuiti zeezaama,

Siyɔn ʋɛlɛ ʋapagiti ma ziɠigiti.

Ti-wooi ɠa ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu

eɠɛ fɛti voloi.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI deveni

ga é Siyɔn ziɠigiti golo.

É galui laani ma, gaa ʋa ɠɛ sɔli,

é la inɛinɛni ga golo vai.

É siɠi felegɔi pɛ doɠani,

tama ti felegɔ pɛ ti ɠoloni.

9 Taai laaʋɛ ma ɓogiti ti ʋua ya,

é ma zɔɠɔgiti suɓulukpuluni.

Ná-masagi ta ná-kundiɠiiti ta zii ɠiligiti zeezu,

tɔ ge la mɔ ná.

Anɛɛ ná-GALA goo wo nuiti

ti la mɔ kulakɛlɛma zɔlɔɔsu Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

10 Siyɔn nuɓusɛiti ta-ɠɛwolaiti

ta zeini zooi ma, ti maaɠɛ kpɔ,

ti fufiligi ʋu tɔungi ma,

ti saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba.

Zeluzalɛme anzalopoiti

ti unpilɛga zooi ma.

11 Gàazuɠɛzɛiti ti ɓɔlɔa ga gɔlɔi,

sàsu ɠana ɓali,

kito nɔpɛ ge la mɔ bɛ̀,

é lo maanɔɠɔi ʋa é zeelizu nà-nuɓusɛiti ma,

tɔɔzei ɲiimiɓɔlegiti ta doungo ʋɛlɛʋɛlɛgiti ta zaazu ga kpɔɔle wɔin

taazuʋɛ peleiti su.

12 Doungoiti ti ɗa ɠɛ ti-leeni ma:

«Mini ɠa ani ná nu mi ɓaa nu kpɔle?»

Naazu ti ɗa ɠɛ yɔɔɠɛ, eɠɛ nuiti ti maawanaai

taa zaamaʋɛ peleiti su,

ti-yii loozu niina

ti-lee yeelokoiti su.

13 Zeluzalɛme, gè la kwɛɛ nii nà bo è ma,

è ɠɛʋelei la ɠulani ga taɠili nɔpɛ nɔnɔ!

Ɓɛ ná-faa ɠa nà bo è ma, gè è ɠaanɛɛnɛ la,

Siyɔn nuɓusɛiti?

Mazɔlɔɔ ɗa-nimizai zuwɔɔlɔʋɛ eɠɛ kpoloɗɛi,

ɓɛ ɠa deɠɛmu a zoo é è ɠɛdɛ?

14 Ɗa-ƓALA goo wo nuiti ti ɠɛni è ʋɛ

ga zɛɛ wo nuiti nɔ.

Ti la ɠɛni ɗa-vaaɠaaza golai ɠulani kɛlɛma è ʋɛ,

nii a kɛ è mina li duɔlai zu.

Ti ɠɛni kulakɛlɛmaiti kaazu è ʋɛ,

ti ga zɛɛ ɓɔɛiti, ta yaava vaiti nɔ.

15 Zɔiti pɛ ti leʋesu náʋɛ

ta yealoɠazu ma tɔɔzei è ɠoloɠologa,

ti ɗa foei vɛ, ti ɗa tɔungiti ɲiikpi

ga ti ɲɛɛɠula è zu, Zeluzalɛme:

«Taa wolai ɠa nɛi, ti ɠɛni tolisu ga

pagi daazeeliai, eteai pɛ ná-koozunɛɛi?»

16 È zili nuiti pɛ

ta laalaosu è laalɔɠɔma,

ti ɗa foei vɛ, ti ɗa ɲiigaiti siɛ ga,

ti ɗa ɠɛ ma: «Gi kpɔlea!

Zaa voloi ɠa gi ɠɛa maaɓɔunsu,

gi yeezeelia ma, gá ga ka.»

17 Nii Ɠɔoɠɔ GALAGI a bo, naa ɠa a ɗa kɛ,

toɠa ɗa daawooi ʋilɛ su

nii é boni kaite wɔlɔwɔlɔ,

é goloni, maawɔinɠaa la su.

Ɗa-nimiza vai ɠɛa ga è zili nuiti ta-ɠoozunɛɛi,

é è-zakpeɲɔɠɔiti ta-wasogi wɔɔlɔa.

18 Nuɓusɛi ɓain gooi ɠa lɛɛzu Maliɠii ʋɔ pelei.

Siyɔn ziɠigi,

ɓe è-ɠaazuɗɛ ɓoigi ʋa,

é ʋu folo ʋɛɛ kpidi ʋa.

Mina lago pa dooɠo,

maaleʋe mina ɠɛ ɗa-wɔlɔi ʋa.

19 Wuzeɠe, è maanɛɛnɛi wo kpidii,

lɛlɛi ɠilagilagi pɛ tɔɔzeizuʋɛ!

Kula yiimaʋɛ

Maliɠii ɠaazu.

Yeezei bɛ ga maanɛɛnɛi

è-lointi zɛnvui vaa zu,

ti zaazu niina ga pului

koi yɔɠɔzu ʋelei pɛ su.

20 Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI, pɛtɛ

niiti è ti zosu ɠana!

Anzanuiti ta zoo nɛi ti ti-lointi mi,

niiti ti ti zogai ɠoozu, ti nɛai ti ʋɛ?

Nu ɠa zoo nɛi é ɗa-zalaɠa ɠula nuiti ta GALA goo wo nuiti paa,

Maliɠii è zei ʋɛlɛ ɲadegai wu?

21 Doungoiti ta nu wɔlɔiti

ta ʋuuni zooi ma taazuʋɛ ná pɛ.

Doun anzanuiti ta doun zunuiti ta laani

boɠa zɔkpɔi laaʋogi ti ʋa.

È ti ʋaani ɗa-yiiɠaawana voloi,

è ti ɠɔdaaleʋeni, maawɔinɠaa la su.

22 È dùaba nuɓusɛiti toliga mà,

eɠɛ fɛti volo.

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-yiiɠaawana voloi,

fulu nu la ɠulani, ɓaa pela gele.

Dointi gè ti nɛɛni ʋɛ gola, gè ti ɠula su,

sìli nui ti pɛ undaaʋiliga.

3

Kidaaʋili golai, ta kito kitei ma ungi

1 Nà ga zunui nii unfegi zeeliai ma

Maliɠii ná-ziiɠaawana ɓakɔi ya.

2 É liini ga ze, gè siɛi wo

kpidii zu, wozakala su la de.

3 Nà nɔ yeenɔpɛ nɔ

é yeei ʋɛɛzu bà.

4 É mà zuai vɔɔni su ta kɔ̀lɔgi,

é mà ɠaeiti galeɠale.

5 É koozuʋiligi ta kpɔlɔi

latini mà eɠɛ siɠigi.

6 É dɔ̀ɔni kpidii zu

eɠɛ nuiti ti zaani kaite.

7 É màalatini ga gè mina ɠula,

é màavelevele ga yɔlɔɠɔiti, ti ɗa kàta.

8 Gè ɓɔlɔa ga kpeei loa, gè kpɔbai ɠaiziɛ,

é pele leʋeni nà-maanɛɛnɛ wooiti pɛ tuɠɔ.

9 É pelei laaɠuluga tùɠɔ ga kɔtu ziɠigiti,

é nà-peleiti seɠeni ma.

10 É ɠɛni bɛ̀ ga filɛ zuai, é zei tùɠɔ,

ɓaa zalai é ɓɔɠɔ maalɔɔɠuai.

11 É sèɠea pelei ʋa, é bàliʋali,

é fàlibo, é kɛ̀ ga zou vɔɔi.

12 É ná-mɛɛin zumɛɛnga,

é tete mà, ga é pili mà.

13 É sàamaʋɛ zuvoloni ga

ná-mɛɛinti pɛ.

14 Nuɓusɛiti pɛ ta ɲɛɛɠulazu sù,

ti ɗa dàalɔɔ guyei zu yeenɔpɛ.

15 É kògi zulaave ga ani wanaiti,

é ani wanai ɠɛɛni ga nà-kpɔɔle ɗɛi.

16 É ɲìigaiti gaaɠaleni ga ɲaɠae numagai,

é zuʋui ziɛ mà ɲɛgɛlɛin.

17 É ziilɛigi ɠulaa zèa,

gè yeema undaanɛɛi ma.

18 Gè ɠɛni ma: «Kito ge la bɛ̀,

kì ge la mɔ loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa!»

19 Ee! Ɠizɛ nà-nimizai zu ta nà-kpɔlɔi,

toɠa ga anivebɛi ta ani wanai gè ɓɔɔlezu la.

20 Kì ka su, gè la yeema ma ɠɔ,

toɠa lɔɔzu ga ze.

21 Kɛlɛ wɛlɛ nii gè pɔ gè ɗa ɠisiɛ su zìimaʋɛ,

wɛlɛ nà-kitogi ma ungi ʋa:

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI zu la ɓɔlɔa ga ná-wooɠɛɠiladai,

kwɛ ge la ná-maawɔinɠai ʋa.

23 Toɠa ɗa ti niinɛ sobu-o-sobu.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-wooɠɛɠiladai wola wɔɔlɔʋɛ!

24 Nà bosu, gè ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga nà-naavoloi,

naa ɠa é kɛɛzu kìgi logai ba.»

25 Ɠɔoɠɔ GALAGI laavegɛ ga nuɓɔɠɔlai naama nui ʋɛ nii é ɠitosu ba,

ta zɔi é gaaʋotesu ma.

26 Pagɛ nu maaɠɛ kpɔ,

è Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-unmɔɔ fai maaɓɔun.

27 Pagɛ nui ma è yeezei faaɓaagiti bu

è ma nu niinɛlai zu.

28 È zei yɛ, è ɠaalɛi,

mazɔlɔɔ naa ɠa deveai è ma.

29 È maayei, è laa lɔ fufiligi zu,

kito ka naa zu tanisu!

30 È ɠomagi ve è woizuloɠa nui ya,

è ɓɔɠɔ yɛ ná, ɓaaɠula è ma.

31 Mazɔlɔɔ Maliɠii la ɗa ga nu ʋiliga ya

é ʋa yɛsu ɠɔ.

32 Kɛlɛ ni a nu ɠaazuɠili vai ɠɛɛna,

toɠa maawɔinɠai ɠɛ,

é zoloo ná-wooɠɛɠilada wolai ma.

33 Mazɔlɔɔ ziima la de ga é ʋa nuɓusɛiti unfe,

é ʋa ti ɓɔlɔ.

34 Siɛgi zu ti ɠɔɠɔlosu da

zooi zu ɠasoa nuiti pɛ ma,

35 siɛgi zu ti lɛɠɛzu la GALA su, nii é Anii-Pɛ-Unda,

ti kakama vai ɠɛ ga nuiti,

36 siɛgi zu ti nui ta ná-tukpɔi maaʋesu da,

Maliɠii la ɗa ga naa ɠaa ɓaa?

37 Ɓɛ ɠa a wooi wona, su vaiti ta ɗa ɠɛ?

Maliɠii laade é ʋa ɠɛ devei wosu ɓaa?

38 GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa laawooi laade

fai pɛ ge ɠulazu su, maanɔɠɔi ta undaanɛɛi?

39 Leeni vaa zu nuɓusɛi a kpee loo, tama é vulua?

Ɛsɛ ge kpee loo ga ná-kotoiti faa.

40 De ɠida de-ziɛ ʋeleiti bu,

de ɠale ma, de ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ.

41 Ade GALA fali ga yii pɛ, de yeeiti tɛ

GALA pɔ pelei é geeɠɔlɔgi zu.

42 Gi ɗa-lɔgiti koloɠoloni, gi ɓakani!

Ɗa ma, è la ɠɛni gi zuvaayɛni!

43 È ɓɔɠɔ maaɠilini ɗa-yiiɠaawanai zu,

è ʋilɛni gi ʋolu,

è gi ʋaa, è la gi maawɔinɠaani.

44 È ɓɔɠɔ maalɔɔɠuni ga tonaɓiingi,

gá-ƓALA fali wooiti ti ʋa zeeli è ma.

45 È gi ɠɛɛni ga kaʋai,

kaʋa luulaai nuɓusɛi zɔiti saama.

46 Gi zili nuiti ta laalaosu

gi laalɔɠɔma.

47 Gɔnɔi yɛga duai ma ta gaazulatigi,

ta faa zuɠoloɠologi, ta faaɓalakalagi.

48 Gàazuɗɛiti ta ʋuuzu eɠɛ kɔtuɗɛiti

nà-nuɓusɛiti ta-vaaɓalakalagi maaʋele ma.

49 Gɔlɔɗɛi ɠa gàazuʋɛti, maaleʋe la ba,

ti la looɠosu ɠɔ,

50 eyɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI yɛ geezuʋɛ,

é maayei, é wɛlɛ, é ka.

51 Nii é zeelizu nà-taazu anzalopoiti ma,

naa ʋɛtɛ fai ɠa kpɔ̀lɔzu gola.

52 Ta pòlu, ti ɗa kpɛ̀ eɠɛ wɔni,

ti ga sìli nuiti, un ge la ba.

53 Ti mà vului lɔɔɠua zeɠezaɠai zu,

ti kɔtu wolai la màazu.

54 Ziɛi lɛɛni, é ɓudɛ nɔ̀ungi maazu,

gè ɠɛni ɠɛɛzu: «Ùndaaʋiliga!»

55 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè yɛni zeɠe ɓomaʋɛ,

gè wooɠula è ma.

56 È nà-kpee wooi mɛnini:

«Mina woi zeɠe kpàla gooiti ma, ta nà-kidaaʋili kpeeiti!»

57 Voloi gè wooɠulani la è ma, è maaɓuɠani bà,

è ɠɛni mà: «Mina lua!»

58 Maliɠii, è màavaawoga,

è zɛ̀nvui unmɔɔga.

59 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è kakama vai ɠaa ti kɛai ga ze,

nà-tukpɔi lo bɛ̀.

60 È pɛtɛga ʋelei ti potokulai ɠɛɛzu la ze,

ta ta-yaava vaiti pɛ dàalɔɠɔma.

61 Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ta-ʋoomu gooiti pɛ mɛnini,

ta ta-yaava vaiti pɛ dàalɔɠɔma.

62 Sìli nuiti ta-ɓɔɛzuɠulaiti ta ta-ɠisiɛiti,

naa pɛ ka ɠɛɛzu dàalɔɠɔma foloi laawu ɲɛgɛlɛin.

63 Ti ɠɛni zeini, ti ɠɛni loni,

wɛlɛ, nà ɠa ti dàalɔɔzu ta-wuyeiti su.

64 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ti zo

eɠɛʋelei ti kɛɛni la ga ze.

65 Ɗa ti-yii zasa ti ɠoozu,

naa ɠa a ɠɛ ga ɗa-voovooi ti ʋa.

66 Ɗa ɗa-yiiɠaawanai ʋilɛ ti ʋolu,

è ti-ma zuwu ɠaaleʋe eteai zu, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI!

4

Zeluzalɛme ɠoloɠologa

1 Leeni ʋe deɠɛmu! Zanugi ɠɔikɔiga!

Zanu kitei la mɔ volozu!

Kɔtu ɲadegaiti ti vazaga

taazuʋɛ peleiti su.

2 Leeni ʋe mu, Siyɔn lointi ti vizɔgai,

ti-zuɲɛgi vizɔni zanugi ʋa,

ta zoo ti ɠaalu ga pɔlɔ liɠii zɔngɔi nɔ,

diɠi lo nui kpɛtɛai?

3 Anɛɛ koʋeiti ta ɗa ɲiimi lɔ

ti-lointi da.

Kɛlɛ nà-nuɓusɛiti kɛɛʋɛ eɠɛ maawɔinɠaalala loun deei,

eɠɛ saa wɔnigi é teʋebai zu.

4 Kpɔɔle wɔin doun ɲɛgiti nɛgiti kataga

ti-laaɠoozuʋɛti ba.

Doungoiti ta daamianigi ɠaiziɛzu,

nu la ná, é ʋa ɠɛ dɔ daalaa ɠila kpalaa veezu ti ya.

5 Niiti ti ɠɛni daamii nɛɛnɛ golai wosu,

naati ta loozu ga fikɛʋalasui taazuʋɛ peleiti su.

Niiti ti kulasui woni ani ʋagɔiti pɛ saama,

naati ta kpoɠagiti suvelɛsu.

6 Nà-nuɓusɛiti ta-ɠakagiti suwɔɔlɔʋɛ gola

é leʋe Sɔdɔme nuiti ta-vaaɠaazagiti ba,

nii é ɓezeɠeleni gaazulooma laa ɠila daawu,

nu la yeevɔɔɠuni ba.

7 Siyɔn ɠundiɠiiti ti ɲadeni, é leʋe kobe kolegi ʋa,

ti-ɠɔlɔgi ɠole é leʋe nɔnɔi ʋa.

Ti-ɓusɛi ʋa é leʋe kpɔzɔi ʋa.

Ti-ɠaazuʋɛ ɗa volo é leʋe kɔtu zɔngɔ ɓaagi ʋa daa ga safiilegi.

8 Ti maaʋɛ lɛiɗa é leʋe kpakpaliɠii ʋa,

nu la mɔ ɠwɛɛsu ɠaazu ti ʋa taazuʋɛ.

Ti-ɠɔlɔgi ɠataga ti-ɠaeiti ba,

ti-ɠɔlɔgi vɔa ti ma eɠɛ gulu vɔɔi.

9 Niiti ti zaazu ga boɠa zɔkpɔi, naati undaanɛɛʋɛ

é leʋe naati ba, niiti ti zaazu ga pului,

ti vɔɔzu, ti ɠaɲa,

mazɔlɔɔ ti ʋalagɛ kpala ga aniiti ma.

10 Doun deeiti ti ga maawɔinɠaa nuiti,

ti ɗa ti-lointi gili diɠii zu,

ti ɠɛ ti ʋɛ ga daamianigi

kidaaʋiligi zu é zeelini nà-nuɓusɛiti ma.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI zeelia ná-ziiɠaawanai ɠwɛ ma,

é ná-ziiɠaawana wolai laaɓadɔa,

é abui ɠaazoni Siyɔn,

naa ma wuulaagiti pɛ galani.

12 Eteai zu masagiti ta nu nɔpɛ

ge la ɓena zoo é ʋa la da,

ga yeeta, pilɛ sɔlɔɔ nui, nii é ga gi zili nui

a la lɛ Zeluzalɛme ga pɛlɛla ʋeleiti.

13 Naa ɠɛɛʋɛ ná-GALA goo wo nuiti ta-ɠotoi ma vaa zu,

ta ná-zalaɠa ɠula nuiti ta-vaaɠaaza golaiti,

niiti ti telebo nuiti

ma ɲamai ʋuuni náʋɛ.

14 Kɛlɛ niizu ta leʋesu taazuʋɛ

eɠɛ gaazuɠole nua,

ti ɠɔzɔai ga ɲamai

eyɛsu nu la zooga é ʋa vɔɔɠu ta-zeɠei ʋa.

15 Ta ɓainsu ti ma ga: «À lɔu li, kɔzɔba nuiti!

À lɔu li, à lɔu li, à mina vɔɔɠu gi ʋa!»

Siɛgi zu ti ʋelazu la ɠana, ti ɗa leʋeteʋe ziiti saama,

ta ɠɛɛzu ti ma: «À mina zei ʋɛ!»

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa é ti zuvazani,

é la pɔ é ʋa ti ɠaa mɔnɔ.

Ti la ɠɛni unfema veeni zalaɠa ɠula nuiti bɛ,

ɓaa ti ʋa kɛwola wɔlɔiti bɛlɛzei.

17 Gi-ɠaazuʋɛ yɛni nɔ ɓɔlɔzu dɛ,

gi ɗa kpɔbai maaɓɔun fuun.

Gi ɠɛni gá-ɠɔɔɓɔgi zeizuʋɛ, gi ɗa wɛlɛ zii ta luɠɔ,

é la ʋaani é ʋa gi ɠizo.

18 Gi zili nuiti ti ɠɛni gi-ɠɔɠɔ ʋo gaiziɛzu,

gi la mɔ ɠɛni ziɛziɛsu taazuʋɛ.

Gá-eteai ɠana ɓe, gá-voloiti daazeelia,

gi-ɠaaɓelagi zeelia.

19 Gi ɓɛɛ nuiti gola zuvilɛni,

é leʋe koɠɛi ʋa geezuʋɛ.

Ti ɠɛni gi ɓɛɛzu gizeiti ma,

ti ɠɛni seikpɛgi ʋɛɛzu gi ɠaiziɛ vai zu teʋebaiti su.

20 Gá-masagi, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI gulɔi ziɛni ma, nii gá-eteai ɠɛni zea,

ti naa zoni ga ta-ʋaliiti,

tama naa ɠa gi ɠɛni ɠɛɛzu ma:

«Gá yɛ ná-niinigi wu, gi gá-eteai ziɛ zii ɠiligiti saama.»

21 Wa zoo wo ɠoozunɛ, Edɔme nuɓusɛiti,

wɔiti wo zeini Use yooi zu!

Kɛlɛ tukpɔɠaaleʋe ɗaawɔi ɠa zeelizu ɓalaa wo ma,

ma lɔɔi ɠa wo zo, wo maaɲakai ɠula!

22 Siyɔn nuɓusɛiti, wo-zalai laazeelia,

nu la mɔ lia ga ɗe duɔla zu pɛ.

Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Edɔme, Maliɠii ɠa ɗa-vaaɠaaza golaiti salazu,

toɠa ɗa-ɠotoiti kula kɛlɛma.

5

Nuɓusɛiti ti ɓɔlɔai ta-maanɛɛnɛ wooi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠizɛ naa zu, nii seeliai gi ma.

Wɛlɛ, è gá-ɓaaɠulamai ʋɛtɛ.

2 Gá-yooi vea taɠiligaani zea,

gá-ʋɛlɛiti ti ve wɛɛinti zea.

3 Gi ɠɛa ga podointi, kɛɛɠɛ la gi ʋɛ,

gi-leeni ti ɠɛ eɠɛ poanzaiti.

4 Gá ɠɛɛna gá-ɗɛi ɓɔlea, kɛni gi geya ga walii,

kɛni gi gá-ɠoʋi vɔɔi ɠeya pɛ, gi ʋa sɔlɔɔ.

5 Gi nimiza nuiti ta gi ʋolu,

gi ɓɔlɔa, dooɠo ge la gi ʋɛ.

6 Gi yeezeini Ezipete yooi ʋɛ,

ta Asiili ʋele, gi ʋa daami wo gá-ʋului zu.

7 Gi-ɠɛɛni ti kotoi ɠɛɛni, kɛlɛ ti la mɔ ná,

gá ɠa niina gi ta-vaaɠaaza golai ma ɠasɔi zeɠezu.

8 Duɔiti ta zeini gi unda,

kɛlɛ nu nɔpɛ ge la gi ɠulazu ti ya.

9 Nii a kɛ gi daamianigi zɔlɔɔ, gi-un ka ɠɛɛzu é yɛ su,

gá ɠomisu nu ɓulugi ma teʋebai zu, boɠa zɔkpɔi ti ya.

10 Gi-ɠɔlɔgi ɗa ɠala eɠɛ gá ɠɛ fuulu zu,

pului ná-kpɔidai ʋɛ.

11 Ti anzanuiti koloɠoloni Siyɔn,

ta anza ɓeaiti Zuda laa wolaiti su.

12 Ti kundiɠiiti kpadɔni gului ma ga ti-yeeiti,

ti la ɠɛni unfeni kɛwola wɔlɔiti ma ga tago ɓalaa.

13 Nu niinɛiti ti ɠɛni ani ziɠa ɠɔtui zeɠezu,

zunu loungoiti ti ɠɛni loozu gulu ɠasɔiti bu.

14 Kɛwolaiti ti looɠoga unpilɛ faiti ba,

nu niinɛiti ti looɠoga ta-wuye loo vaiti ba.

15 Koozunɛ la mɔ gi-yiimaʋɛ.

Gi ɠɛni kuai wosu ga koozunɛɛi, naa valiboga ga gaazuɠilii.

16 Lɛbiya wɔɔlɔgi ɠulaa gi unba.

Gi maanɔɠɔa, mazɔlɔɔ gi kotoi ɠɛa!

17 Ungo, ni gi-yii ɠa ɓɔlɔzu,

ni gi-ɠaazuʋɛti ti ʋɛɛʋɛ ma,

18 naa lɔɔzeiʋɛ Siyɔn ɠoloɠolo fai ʋa,

miná ɠa niina koʋeiti ti ziɛziɛsu ná.

19 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa masadai ɠɛɛzu eyɛsu ɠɔ,

ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa ná siɛnɔpɛ su.

20 Leeni vaa zu ɗa yeema gi ma eyɛsu ɠɔ?

Leeni vaa zu ɗa ɠɛlɛ gi ʋa eyɛsu suɠooza?

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi ɠaaɠale ma è ʋɔ pelei, gá ɠale ma!

Gá-voloiti niinɛ, eɠɛʋelei é ɠɛni la mɔungi!

22 Ɗa gi ʋili ya nɛi gaamazu ga ɠite ɓaa?

Ɗa yiiɠaawana nɛi gi ma, da ge leʋe ɓaa?

Ezekiyɛle

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

Ezekiyɛle

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Ezekiyɛle Ná-Sɛʋɛi ɠa ga GALA goo zɛʋɛi é lo Izilayɛle loo vai ʋa bu, ta buzeɠe vai ʋolu. Nii kpein nu a kwɛɛ Ezekiyɛle ɓɔɠɔi ná-faa zu, naa pɛ ka zɔlɔɔsu sɛʋɛi nii ɓɔɠɔi nɔ zu. É kɛɛni GALA goo wo botii zu ga kona ʋuufelegɔ maazu felegɔ (22), kona dɔfela aisa Zeluzalɛme ʋa ɠoloɠolo, kona undɔɔlugɔ puulɔsaʋa maazu lɔzitai (586) ma aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, ta é kona puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ɠiligaa ɠɛɛni Zeluzalɛme koloɠologai ʋoluma. GALA ge ɠɛni Ezekiyɛle ma kɛni poogiti pɔ, é faa mɔinmɔin gaalɛɛ ga pagɔ, fai niiti ti ʋaazu zeelizu Izilayɛle ma. Naama ʋoogi gila ka gaaɠwɛsu lɔɔlugɔi zu, ʋɛ GALA ge ɠɛɛzu ná, é kpɛlɛi wo, é ma leɠai ɠaaɠwɛ su ga saʋagɔ, é dɛɛ naa ʋɔ ga fai nii é ʋaazu zeelizu Zeluzalɛme ma (5:1-17).

Ezekiyɛle Ná-Sɛʋɛi ɠaaɠwɛɛʋɛ su ga saʋagɔ: Izilayɛle lukpɔɠaaleʋe vai, Izilayɛle maaɠoolizu zii ɠiligiti tukpɔɠaaleʋe vai, ta Izilayɛle zei vai ʋolu ga niinɛ. Naama vaiti pɛ su, woo ɓii gola ɠila ka ná, naa ɠa ga naama vaiti ta ɓɔ ade ʋa ɠale, ade GALA kwɛɛ. Ezekiyɛle Ná-Sɛʋɛi zu, mɔinʋɛ puulɔzita (60) ma, é ɗa niima woo ɠilagi zɛʋɛ: «Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.» É ɠɛni ga GALA ge ná-nuɓusɛiti lukpɔɠaaleʋe, ɓaa é ti zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu, ada zoo kalagi zɔlɔɔsu, é lo tɔun ba, ta nii wɔin ma ada-vaa zu.

Unsosuʋɛ

1. GALA ka Izilayɛle lukpɔɠaaleʋe (1:1—24:27).

2. GALA ka zii ɠiligiti tukpɔɠaaleʋe, niiti ti Izilayɛle maaɠoolizu (25:1—32:32).

3. Ezekiyɛle GALA gooi woni é lo Izilayɛle zei vai ʋa ʋolu ga niinɛ (33:1—48:35).

Izilayɛle Lukpɔɠaaleʋe Vai

1

(1:1—24:27)

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠula vai kɛlɛma
Ezekiyɛle ʋɛ

1 Kona ʋuuzaʋasiɛi (30) ma alu naanigɔi ma volo lɔɔlugɔi ma, gè ɠɛni Zuifuiti saama niiti ti ti ɠulani zooi ʋa, gi ziɛ wolai Keɓaal ɠobaʋɛ. Geeɠɔlɔgi laalaoni, GALA ge kulakɛlɛmaiti teʋeni mà. 2 Masagi Yeɠoyakin ná-kona dɔɔlusiɛi ma kasoi ɠa, 3 miná, Ɓaɓilɔne nuiti ta-yooi zu, ziɛ wolai Keɓaal ɠobaʋɛ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀ ná, ná-zɛbɛi yei mà, nà Ezekiyɛle, zalaɠa ɠula nui Ɓuzi ná-doun zunui.

4 Gè wɛlɛni, gaamanɔ gè tɔngɔlɔ fiilɛi ɠa, é ɗa zeɠe ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é ɗa zɔɔ tonaɓiin golai ʋa, mainmain ɗa saɠa su. Tonaɓiingi naa maalatini ga wozakalagi, é ɗa nu ɠaazuɓɔi. Saamaʋɛ zu ɠɛni volozu eɠɛ kɔlu ɓɔigi é abui ɠa. 5 Zaamazuʋɛ tɔna nɔ, zɛnvu ani naanigɔ ɠɛni ná, ti vulua, ti ɠulaai ga nuɓusɛi. 6 Gaazuʋɛ ɠɛni ti ɠilagilagi ʋa ga naanigɔ, koʋegi ɠɛ ti ɠilagilagi ʋa ga naanigɔ. 7 Ti-ɠɔɠɔiti ti zɔleni, ti-ɠɔɠɔzapalagiti ti ɠɛni ga nikɛ yiʋo zinɛi ʋolokagi ɠɛʋele, ti ɗa volo eɠɛ kɔlu ɓɔigi kpɛlɛai. 8 Nuɓusɛi yeei ɠɛni ti naanigɔ pɛ ti ɠoʋegiti bu, ʋepema naanigɔi pɛ ma. Ti naanigɔiti pɛ ɛsɛ gaazu ɠɛni ba ta koʋegiti. 9 Ti-ɠoʋegiti ti ɠɛni loni ɓɔɠɔ ʋa, ti ɠɛni zɔlesu, ti ɗa li ga ɠakala ʋelei, ti la ɠɛni ti-ɓusɛi latisu. 10 Ti-ɠaazuʋɛ ɠulani ga zunu ɠaazuʋɛ, zala ɠaazui ɠɛni ti naanigɔ pɛ ba ti yeezazuʋɛ, nikɛ zinɛ ɠaazui ɠɛ ti ʋa ti ɠɔʋɛzuʋɛ, koɠɛ ɠaazui ɠɛ ti ʋa. 11 Ti-ɠoʋegiti felegɔi ti lɛɛni geezu ʋelei, naati ti ʋilini ɓɔɠɔ zu, ti ɗa ti-ɓusɛiti maalɔɔɠu ga felegɔiti. 12 Ti ɠilagilagiti pɛ ti ɠɛni zɔlesu, ti ɗa li ga ɠakala ʋelei, ti ɗa li ʋɛ ʋele zɛnvui ɠɛni liizu ga tiye ná, ti ɓɛdɛ la ba ga ti lati. 13 Nu ɠɛni abulekaiti kaazu zɛnvu aniiti saama, ti ɗa ɲiikpi eɠɛ sɔmɔgi ma ziiti. Abui ɠɛni nu ɠaazuɓɔizu, ta mainmain ɠɛni ɠulazu su, é ɗa vaza. 14 Zɛnvu anii naati ti ɠɛni ɓizɛzu, ti ɗa li, ti ɗa ʋa ga suvilɛi, eɠɛ geeɓadɛi.

15 Gè wɛlɛni zɛnvu anii naati ba, gè ani ɠɔɠɔ ɠiliɠiligi ɠaa ti ɠilagilagi ɠobaʋɛ, é zei zooi ʋa. 16 Ma ɠɔɠɔ ɠiliɠili naanigɔi pɛ ge ɠɛni ga ɠɛʋele, ti ɗa volo ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi ɠɛʋele. Ti ɠulani ga ʋe, ti ɓɛtɛni, ti lɔ ɓɔɠɔ zu ti pɛ. 17 Ta la ɠɛna ziaa, ta la zoo liizu ʋepema naanigɔiti pɛ. Ʋɛ ná nɛai ti ʋɛ, miná ʋele ɠa ti ɠɛni liizu la, ti ɓɛdɛ la ba ga ti ʋa lati. 18 Ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti niiti ti ɠɛni zeizu ti ɠa, naati gaaɠoozani nu ɗa lua ba, ti-ɠaazuɠɛzɛiti ti ti maaʋɛ pɛ. 19 Siɛgi zu zɛnvu aniiti ta la ɠɛna ziaa la, ti-ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti ɠɛni latisu ti ɠoba. Ta la wuzeɠena zooi ma, ti-ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti wuzeɠe ɓalaa. 20 Ʋɛ zɛnvui a la ɠɛ ti li ná, miná ɠa ti ɠɛni liizu ná. Ti ɠɛni ɓaɠasu ʋɔɔma nɔ ta ti-ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti, mazɔlɔɔ zɛnvui é ɠɛni zɛnvu aniiti su, naa nɔ ɠa é ɠɛni ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti su. 21 Siɛgi zu zɛnvu aniiti ta la ɠɛna lia la, ɓaa ti lo, ɓaa ti wuzeɠe, ti zɛlɛ zooi maazu, ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti ɓena kɛ ga ti ɠɛʋele, ti li, ɓaa ti lo, ɓaa ti wuzeɠe, ti zɛlɛ zooi maazu, mazɔlɔɔ zɛnvui é ɠɛni zɛnvu aniiti devezu, tɔnɔ ɠa é ɠɛni ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti devezu ɓalaa.

22 Anii ta ɠɛni zɛlɛni zɛnvu aniiti tɔungi maazu, eɠɛ geei ɠaaʋɛ, é ɗa volo gola eɠɛ sanu ʋɛɛlɛi. 23 Geei ɠaaʋɛ tɔna bu, zɛnvu ani ɠilagilagi pɛ ge ɠoʋe felegɔiti sumaaleni, ti ti zei da ta zɔiti, tama felegɔi zɔiti, ti ɗa ɓɔɠɔ maalɔɔɠu ga naati. 24 Gè ti-ɠoʋegi lugi mɛnini, siɛgi zu ti ɠɛni ɠoʋesu da. Maalugi ɠɛni eɠɛ kpoloɗɛi lugi, eɠɛ GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii wooi, ɓaa mu eɠɛ kɔɔɠɔ nuiti ti mɔinɗa gola, ti zɔngɔ wooi. Ta la lona, ti-ɠoʋegiti pɛɛ su. 25 Geei ɠaaʋɛ é ɠɛni zɛlɛni ti maazuʋɛ, naa maazuʋɛ, zɔngɔ wooi ɠɛni miná ɓalaa.

26 Geei ɠaaʋɛ tɔna maazuʋɛ, anii ta ɠɛni ná eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi é ga ma ɓiinii, kɛai eɠɛ masa kpɔkpɔgi. Naa maazuʋɛ ná ɠaaɠoozaai, anii ɠazaʋigi ta ɠɛni ná, eɠɛ nu vulu. 27 Gè anii ɠazaʋigi naa ɠaani é ɗa volo eɠɛ kɔlu ɓɔi maaloungai, maaɠooliai ga abui. Ɗa sɔligi ʋɛtɛna, maazu ʋelei ta buu ʋelei, gè kaani eɠɛ abui ma voloi ɠa kakugai ma. 28 Wozakalagi é ɠakuni ma, é ɠulani ga kpazamanamanagi é volozu tonaɓiingi zu, foloi tonai puuzu la. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa ʋaaɠulabai ɠana. Gè naa ɠaai ma, gè looni zooi ma, gè laaʋɛɛ. Názu ɠa gè nui ta woomɛnini da, é ɗa ɓɔɛ pɔ̀.

2

Ezekiyɛle leʋe fai Izilayɛle nuiti pɔ bɛ

1 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, wuzeɠe, è lo, nà ɓɔɛzu è ʋɔ.» 2 Siɛgi zu é ɠɛni ɓɔɛzu la pɔ̀ ɠana, GALA Zɛnvui lɔɔni zìimaʋɛ, é bùzeɠe. Zɔi é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, gè gooi mɛnini.

3 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, nà ɠa gè è leʋesu Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, kololala nuiti, ti wuzeɠeni dàalɔɠɔma. Eɠɛʋelei nɔ ti-mɛmɛwolani ti ɠɛni la, ti la ɠɛni ɓeni kololalai ʋa ga ze. 4 Nui niiti ti unsuvɔai, ti ɠigi ɓaa, naati ka gè è leʋesu ti ma, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa.› 5 Ti woiloni è-woo ma, ɓaa ti ɠɛlɛni, tɔɔzei kololala nuɓusɛiti be, ta kwɛɛ ga GALA goo wo nu ɠa ti zaama.

6 «Ɗa ʋe, zunui, mina lua ti ʋa pa, mina lua ta-ɓɔɛzuɠulaiti ba. Ta è zakpe, toɠa ɠɛ eɠɛ ɗa zei ɠaingiti saama, ta akuɠɔtɔkaaliiti. Anɛɛ naa ʋe, ti-laawooi ɓaa ti-ɠaazuʋɛ mina è zasuɓali, tɔɔzei kololala nuɓusɛiti be. 7 Ɗa dàawooiti bo ti ma, ti woiloni è-woo ma, ɓaa ti ɠɛlɛni, tɔɔzei kololala nuɓusɛiti be.

8 «Ɗa ʋe, zunui, woilo naa ma, gè ʋaazu bosu è ma. Mina ɠɛ ga kololala nu, eɠɛʋelei kololala nuɓusɛi niiti ti la. Laalao, è naa mi, nii gè feezu è ya.»

Sɛʋɛ ɓiligi ma ɠulakɛlɛmai

9 Gè wɛlɛni, gè nui yeei maalegai ɠa mà, sɛʋɛ ɓiligi zoni zea. 10 É suvieni gàazu, sɛʋɛi ɠɛɛni koozuʋɛ ta poluʋɛ ná felegɔ pɛ. Niiti ti zɛʋɛni su, naati ti ɠɛni ga kpeeiti, ta maawɔin wuyeiti, naa ʋɛɛ kpalagiti ba.

3

Ɠɔoɠɔ GALAGI
nà-GALA goo wo nui iɲɔdɔɔ vai

1 Zɔi é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, é ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, nii feai è ya, mi, sɛʋɛ ɓiligi tɛi kpɔle, naa ʋolu è li, è ɓɔɛ Izilayɛle nuiti pɔ.» 2 Gè laalaoni, é sɛʋɛ ɓiligi lɔ dà, gè mi. 3 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, è-ɠogi ɠɔnɔkula, è yiɠo ga sɛʋɛ ɓiligi tɛi gè feezu è ya.» Gè miini, é nɛɛni dàaʋɛ eɠɛ kɔin gulɔ.

4 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, li Izilayɛle nuiti pɔ bɛ, è dàawooi wo ti ma. 5 Gè la è leʋesu nuɓusaa ma ti zii woo ɠili bosu, ta ti-laawooi ɠaaɠaazu ɓaai, kɛlɛ Izilayɛle nuɓusɛiti be. 6 Gè la è leʋeni nuɓusɛ mɔinmɔingaa ʋɔ bɛ, ti zii woo ɠili bosu, ta ti-laawooi ɠaaɠaazu ɓaai, nii ɗɔun è la kwɛni. Tama nà la è leʋena naati ma, ta la woilo è-wooi ma. 7 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti la kɛa ti ʋa woilo è-woo ma, tɔɔzei ti la pɔ ti ʋa woilo gòo ma. Ti unsuvɔɔʋɛ, ti ɠikpa. 8 Nà è ɠaazuɓaazu ga ti ɠɛʋele, gè è unsuvɔ ga ti ɠɛʋele. 9 Nà è ɠaazuɓaazu ga diamai ɠɛʋele, é ɓaa é leʋe fasai ʋa. Mina lua ti ʋa pa, è zasu mina ɓali ti ɠaazu, anɛɛ ni ta ga kololala nuɓusɛiti.»

10 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, kpɔɛiti kpein gè bosu è ma, woilo ti ma ga è-woiyeɠei, è ti makɛ è-yiimaʋɛ ga pagɔ. 11 Li è ma ziiti pɔ bɛ, ti ʋɛ ga kula zou ʋa nuiti. Ti woiloni è-woo ma, ɓaa ti ɠɛlɛni, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa.› »

12 Zɛnvui bùzeɠeni zooi ma, gè zɔngɔ woo wolai mɛnini pòluʋelei ga: «Tuya ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ʋɛ, ʋɛ é zeini ná!» 13 Gè zɛnvu aniiti koʋegiti tugi mɛnini, ti ɗa loɠa ɓɔɠɔ ʋa, ta naama ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti ti ɠoba, naati tugiti, ta zɔngɔ woo wolai. 14 Zɛnvui é bùzeɠeni zooi ma, naa liini ga ze. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zɛbɛi sòni, gè la zooga gè ʋa ɠula zea. Gè liini, kòozu la nɛɛni, zìiɓɔlɔni. 15 Pele ɠana gè zeelini la kula zou ʋa nuiti pɔ bɛ Tɛle-Avive, ti zeini ziɛ wolai Keɓaal ɠobaʋɛ, mazɔlɔɔ miná ɠa ti zeini ná. Gè kɛɛni ti ʋɔ bɛ ga folo lɔfela, kìdaaʋilini nɔ ti zaama.

GALA goo wo nui é ga gwɛlɛma nui

16 Foloi lɔfelasiɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 17 «Ɗa ʋe, zunui, gè è ɠɛa ga Izilayɛle nuɓusɛiti maaɓɛɛ nui. Siɛgi zu wooi ta a ɠula la dà, è mɛni, ɗa Izilayɛle nuiti tɛnɛ da bɛ̀. 18 Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la faa ɲɔu ɠɛ nui ma: ‹Ɗa ʋaazu zaazu,› ni è la tɛnɛni, ni è la ɓɔɛni è ʋa faa ɲɔu ɠɛ nui naa lɛnɛ, è ʋa bo ma ga é ɓe ná-tuʋa ʋele ɲɔi ʋa, é ʋa zɛnvui wo, naazu faa ɲɔu ɠɛ nui naa ɠa za ná-faaɠaaza golai vaa zu, kɛlɛ nà ná-saa vai ma ungi maaɠaazaɠabo è ma. 19 Kɛlɛ ni ɗa faa ɲɔu ɠɛ nui lɛnɛna, é la ɓeteʋeni ná-faa ɲɔi ʋa ta ná-tuʋa ʋele ɲɔi, toɠa za ná-faaɠaaza golaiti faa zu, kɛlɛ ɗɔun ɗa, ná-kasɔ la laa è unma, è-yɛnvui maazu ɠa ɓaa.

20 «Zenɔ ɠana, ni telebo nui a zeɠena tuʋa ʋele ʋagɔi ʋolu, é ɗa faa ɲɔi ɠɛ, naazu nà kɔɠɔziɠa vai tanigaa la tuɠɔ, ni a zaana tɔɔzei è la tɛnɛni, gaamazu ná-faa ɲɔi vaa ɠa é zaazu su, siɛ ʋele ʋagɔi é boni kaite, nu la mɔ naa ʋɛtɛga, kɛlɛ nà ná-saa vai ma ungi maaɠaazaɠabo è ma. 21 Kɛlɛ ni ɗa telebo nui tɔna tɛnɛna ga é mina faa ɲɔu ɠɛ, tama gaamazu, é la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni, naazu toɠa zɛnvui wo, ɗa-lɛnɛ gooi maaʋele ma é sogai, naazu ɗa ɓalaa, ɗa è-yɛnvui unmɔɔ.»

Maaɠɛkpɔ siɛgi zu

22 Ɠɔoɠɔ GALAGI yeei ɠɛni bà mɔnɔ naama adaʋɛ, é ɠɛ mà: «Wuzeɠe, ɠula, è li pɛtugi zu, miná ɠa gè ɓɔɛzu ná è ʋɔ.» 23 Gè wuzeɠeni deɠɛmu, gè ɠula, gè li pɛtugi ʋɔ pelei. Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠulani ná kɛlɛma, eɠɛ nɔ ʋelei gè kaani la ziɛ wolai Keɓaal laaʋɛ. Gè looni zooi ma, gè laaʋɛɛ. 24 Zɛnvui ʋaani pɔ̀, é gàalɔ kɔ̀ɠɔiti ga, é ɠɛni mà: «Li, è ɗa-ʋɛlɛi laaɠulu ɓɔɠɔ ma. 25 Ɗa ʋe, zunui, ta galui losu è ʋa miná, ti è ɠili, è la zooga ɗa ʋa ɠula kɛlɛzu ɗa-nuɓusɛiti saama. 26 Nà è-nɛgi ɠatasu è-laaɠoozuʋɛ ʋa, è ɠɛ ga ɓoɓoi, è la zooga è ʋa zelilo niima nuɓusɛiti ma, mazɔlɔɔ ta ga kololala nuɓusɛiti. 27 Kɛlɛ siɛgi zu fai ta a ɠɛ dà la ga gè bo è ma, è bo ti ma, nà kpɔɛ wo zobogi ve è ʋɛ, è ɓɔɛ. Názu ɗa ɓɔɛ ti ʋɔ, è ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa.› Zɔi é wɔinni é woilo ma, é woilo, zɔi é la wɔinni é ʋa woilo ma, é mina woilo ma. Mazɔlɔɔ ta ga kololala nuɓusɛiti.»

4

Ezekiyɛle ta Zeluzalɛme zei vai kɛlɛ su

1 «Ɗa ʋe, zunui, ɓiliki ɠila seɠe. Da è ɠakalaʋɛ, è taai ma ɠazaʋigi zeɠe ma ga Zeluzalɛme. 2 Naa ʋolu dɛɛ ga seiʋɛ na kɛlɛ su. Nuiti puuzuʋɛti zeɠei zu, naati kpɛtɛ daalɔɠɔma, pɔlɔ ziɠigiti to daalɔɠɔma, kɔɔlaaɠai ʋuuzuʋɛti ta kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ti latigai ma. 3 Ɗa kɔlu ɠokolo golai zeɠe niina, è to ga siɠigi wo yɔɠɔzu wa taai. Ɠaazulo taai ʋa, seiʋɛ na kɛlɛ su, ɗa ɠa è seizu kɛlɛ su. Naa ɠa é ga poogi Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ.

4 «La naa ʋolu è-ɠɔʋɛi ma, ta è Izilayɛle masadai ná-kotoi ma ɠasɔi la náʋɛ ma. Ta-vaaɠaazagi ma ɠasɔi ɠana è seɠezu foloi liegɔi pɛ daawu è kɛɛzu laani è-yee ɠilagi ma. 5 Nà naama voloi liegɔi laazu è ma, naa ɠa é ga Izilayɛle ná-masadai ná-faaɠaaza golai ma ɠonagi liegɔi. Toɠa ga folo unsaʋagɔ puutaaʋuugɔ (390), naa ɠa è kɛɛzu è ɗa ná-faaɠaaza golaiti ma ɠasɔi zeɠe. 6 Siɛgi zu è naama voloiti kpesu da, ɗa la è-yeezai ma, ɗa Zuda masadai ná-faaɠaaza golai ma ɠasɔi zeɠe folo ʋuunaanigɔ (40) laawu. Folo ɠilagi ɠa é ga kona gilagi ma ɠasɔi gè daazu è unma. 7 Naa ʋolu wɛlɛ Zeluzalɛme ʋa, seiɗai kɛlɛ su, è-yeei maaɲakai letema, è GALA gooi wo daalɔɠɔma. 8 Nà ʋaazu è ɠilizu ga galuiti, ga è mina zoo è ʋa lati, è ʋa zeɠe zɔɔma yeei ma, è ʋa la zɔi ma, eyɛsu è ɗa-zeikɛlɛsu voloiti kpe.

9 «Moloi zeɠe, ta wɔɔlezegi, ta tɔɠɔ ɓaazagi, ta tɔɠɔ ʋɛlɛʋɛlɛgi, ta suzui, naa ʋɛɛ dɔɔlɔi ʋa, ti pɛ kpɔsu, è pu aniɲakai zu, è kpɛtɛ ga ɓului. Tɔ ɠa é ɠɛɛzu ga è-ɠɔnɔgi folo unsaʋagɔ puutaaʋuugɔ (390) kpein daawu, è kɛɛzu laani yee ma. 10 Nii ɗa ɠɛ miizu folo-o-folo, toɠa ɠɛ ga galamu unfelegɔ puufele (220), naa ɠa maanɛai é kula ɠɛ ga ɗe eyɛsu polumai. 11 Ɗa-ɓɔɔle ɗɛi liegɔi ɠa ɠɔɠɔsu, toɠa ɠɛ ga litɛlɛ ɠila ɗɛi folo-o-folo. 12 È-ɠɔnɔgi ɠa ɠɛ eɠɛ wɔɔlezegi ma ɓului, ɗa gee nuɓusɛiti pɛ gaazu, ma abui laai ga nuɓusɛ ɓooi.» 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ: «Ʋele ɠana Izilayɛle nuiti ti ʋaazu kɔzɔba laamianigiti miizu la, zou ɠiligiti su, nà ti ɓɛɛna ʋɛti ti liizu náti.»

14 Gè kpeei looni, gè ɠɛ ma: «Ee, Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, kaipa gè la dɛ ɓɔɠɔ ɠɔzɔni! Kaipa mà loungo yee, eyɛsu za, gè la dɛ saa ɓɔɠɔ ʋɛ zua miini, ɓaa suai nii sua ɠili ge paai, kɔzɔba zua nɔpɛ ge la dɛ lɔɔni dàaʋɛ tɛi.» 15 É ɠɛni ma: «Wɛlɛ, gè vaa bu è nuɓusɛ ɓooi maavalibo ga nikɛ zaa ma ɓooi, è abui la ga naa, è ɗa-laamianigi ɠili la.» 16 É ɠɛni mà mɔnɔ: «Ɗa ʋe, zunui, nà daamiani makɛ vaiti koloɠolosu Zeluzalɛme. Ta ɗa daamianigi ɠɔɠɔ ta kpɔɔle ɗɛi pɛ, ti ʋa sɔlɔɔ, ti ɠoozu ɠa ʋili gola. 17 Ɓului ta ziɛi ɠa ʋala ná, ti pɛ ti zasu ɠa ɓali gola, ti ɠilagilagi ɠa vɔ, tɔɔzei ta-ɠotoiti faa ʋa.»

5

GALA ka ʋaazu Izilayɛle zalazu

1 «Ɗa ʋe, zunui, boɠa zɔkpɔ ɠaaligi ta zeɠe, è kɛ ga kpekai. Ɗɔungi wo da ta è-ɓɛlɛi. Naa ʋolu kiloi zeɠe, è ɗɔundeɠai ta è-ma leɠaiti kɔɠɔ ga, è seizei su, é mɔin. 2 Siɛgi zu seikɛlɛsu vai ɓesu la, ɗa seizu su saʋa, gilazuʋɛ ɠala abui ɠa taa zaamaʋɛ. È gilazuʋɛ velesiɛi zeɠe, è yɛ doɠazu ga boɠa zɔkpɔi, è taai maalati da. È seizu ɠaaɓelagi zeɠe, è naa vaza fiilɛi zu, nɔ̀un nà ʋilɛ naa ʋolu ga nà-boɠa zɔkpɔi. 3 Kɛlɛ tama, ɗa tago zeɠe ba, è pu ɗa-zeɠei la, è makɛ. 4 Ɗa ta zeɠe naati ba, è pili abui ɠa, è gala abui ɠa. Abu ɠa ɠula su, nii a so Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei pɛ ba.»

5 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Naa ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ga Zeluzalɛme, taa wolai gè pilɛni ziiti saama, gè zou ɠiligiti kɛ maaɠoolii zu. 6 Su nuɓusɛiti ti la ɠoloni tɔgiti bɛ ta deveiti gè ti veeni ti ya. Ti faa ɲɔi ɠɛɛni tɔun é leʋe ti ɠoba yooiti ta ti ɠoba nuɓusɛiti ba. Tɔun ti ɠɛlɛni nà-tɔgiti ba, ti ɠɛlɛ ga ti mina ziɛ ga nà-deveiti.» 7 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Tɔɔzei wo ɠɛa ga kololala nuiti, wo leʋe zii ɠiligiti ba ti wo-maaɠoolii zu, wo la ɠoloni nà-tɔgiti bɛ, wo la ziɛni ga nà-deveiti, wo luʋa ʋelei la zɔleni vɔlɔ ga wo-maaɠoolii ma nuɓusɛiti kɛʋele, 8 naa maaʋele ma, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ɓalaagi nà wuzeɠezu wo laalɔɠɔma, Zeluzalɛme ʋeaiti. Nà nà-tukpɔɠaaleʋei ɠɛ wo zaama, taa zaamaʋɛ, zii ɠiligiti ti ka ga ɠaazuʋɛ. 9 Nà faa ɠɛ wo laalɔɠɔma, nii gè la dɛ kɛɠala ɠɛɛni, ta gè la kɛɠala ɠɛa mɔnɔ pɛ, tɔɔzei wa-ɠɔzɔba vaiti ba. 10 Taazuʋɛ, doun kɛɛɠɛiti ta ti-lointi mi, dointi ti ti-ɠɛɛni mi. Nà nà-tukpɔi laalɛ wo wu. Niiti ti yɛsu vulua wo zu, nà naati faza fiilɛi zu ná pɛ.»

11 «Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, tɔɔzei wo sèizu ɲadegai ɠɔzɔa ga wa-ɠɔɔɠɔ gani kɔzɔɠɔzɔgiti ta wa-ɠɔzɔba vaiti, nà ɓalaagi, nà kpekai ziɛzu wo ma. Gè la wo ɠaazumaawɔinɠaa, gè la wo makɛga,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 12 «Taaʋeaiti seizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ɠa za ga ɗɔfɔ zeeɓɛi ɓaa pului taazuʋɛ, seizu velesiɛi za ga boɠa zɔkpɔi taai maaɠoolii zu, gè seizu zaʋasiɛi zuvaza fiilɛi zu ná pɛ, gè ʋilɛ ti ʋolu ga nà-boɠa zɔkpɔi. 13 Nà yeeɓe nà-ziiɠaawanai ʋa, gè li ga nà-ziiɠulagi, gè zeeli la kwɛma, gè wanaɠula ti ʋa, názu ta suɠwɛɛ ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai nà-toloi zu, gè li ga nà-ziiɠulagi, gè zeeli la kwɛma ti laalɔɠɔma. 14 Zou ɠiligiti ti wo-maaɠoolii zu ta nuɓusɛiti pɛ ta ɠɛ leʋesu ná, ta ka ga gè Zeluzalɛme ɠɛa ga taai koloɠologai, ɓaaɠula ma mɛtu. 15 Nà nà-tukpɔi laalɛ bu, ta ziiɠaawana wolai, gè kpɔlɔ ga zeliloma wolaiti. Nuɓusɛiti ti maaɠoolii zu, naati ta taa wolai tɛi kɛ ga ɲɛɛɠulasu anii, ta poomu ganii, é ɠɛ ti ʋɛ ɓalaa ga tɛnɛgi, ta maalua zaɓui. Nà ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè ɓɔɛzu.

16 «Nà mɛɛn ɲɔi ʋilisu wo ma ga pului é ga saa gelei, wo-ma zuwu ɠaaleʋe vai ma. Nà pului naa yeeɠaaɓaa, gè wa-laamiani sɔlɔɔsuʋɛti ta makɛsuʋɛti pɛ su ɓale. 17 Pului nà teʋe wo ma, ta sua ɲɔiti nà yeeɓe ti ʋa wo laalɔɠɔma, ta wo ʋaa. Ɗɔfɔ zeeɓɛi ta toomai, naa ʋɛɛ kɔɔi ʋa, naati ta wo ɠoloɠolo, gè boɠa zɔkpɔi leʋe wo laalɔɠɔma. Nà ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè ɓɔɛzu.»

6

GALA gooi é woni
Izilayɛle yooi laalɔɠɔma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote Izilayɛle ɠizeiti ma, è GALA gooi wo ti laalɔɠɔma. 3 Ɠɛ ti ma: ‹Izilayɛle ɠizeiti, à woilo Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma. Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa gizeiti ma, ta gize nɛmɛiti, naa ʋɛɛ pɛtugiti ba, ta nɛmɛiti: Nà ʋaazu ga kɔɔi wo laalɔɠɔma, é wa-zalaɠa ɠula adaʋɛti koloɠolo. 4 Wa-zalaɠa ɠulazuʋɛti daa ɠa loo, wa-ansansegiti ma zalaɠa ɠalazuʋɛti ti wolowolo, wo zaama ma mɔinmɔin ka loo, ti za wa-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kakalaʋɛ. 5 Nà Izilayɛle nuiti ma ʋoomaiti suvaza ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kakalaʋɛti, gè wo-ma ɠaeiti suvaza ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti maaɠooliiti su. 6 Wa-yooi ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ, taa wolaiti ta ɠolo, zalaɠa ɠulazuʋɛti daaloo, nii a kɛ wa-zalaɠa ɠula adaʋɛti ti ɠoloɠolo, wa-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti suɠaleɠale, gaaʋala ti ʋa, wa-ansanse gala aniɲakaiti ti ɠolo, ta nii dɔin wo kpɛtɛni, tanɔpɛ ge la yɛga ná. 7 Ma mɔinmɔin ka za wo zaama. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

8 « ‹Anɛɛ naa ʋe, nà tanigaani zɛ ná wo zaama, kɔɔi la ti ʋaa, mɔta goi naati ta vaza zou ɠiligiti su. 9 Kula zou ʋa nui mɔtai naati ta yɛ zou ɠiligiti su, ti ɠisiɛ nɔ̀un su. Ti-ɠigi ɠa loo sù, ʋelei gè ta-wooʋalada yii ɠoloɠoloni da, tɔɔzei ta-ɠoloɠolo kisiɛiti ti zeɠeni nɔ̀un ba, ti ɠaazulo kpaan kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ba. Naazu ti wɔin ɠa zeɠe ɓɔɠɔ ma tiya ɓɔɠɔi, tɔɔzei tuʋa ʋele ɲɔiti ba ti ti ɠɛɛni, ti ga kɔzɔba vaiti. 10 Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè la ɠɛni ɓɔɛni ti ʋɔ wafuun, siɛgi zu gè ɓaazaɠani la ti ma, ga nà nimizai zeizu ti ma.› »

11 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «À yee loo ɓɛtɛaga ga kiteʋei, wo ɠɔɠɔa loɠa, wo kpeei loo, tɔɔzei Izilayɛle ná-kɔzɔba vaa ɲɔiti ba é ti ʋolu. Ti-ma zuwu ɠaa ɠa ʋaazu leʋezu ga kɔɔi, ta pului, naa ʋɛɛ ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋa. 12 Zɔi a ɠɛ ɠoozama, naa ɠa za ga ɗɔfɔ zeeɓɛi, zɔi maaɓuɠaai, naa za kɔɔi zu, zɔi a yɛ ʋoluzu, naa ɠa zei kɛlɛ su, é za ga pului. Nà zeeli nà-ziiɠulagi ɠwɛgi ma ti laalɔɠɔma. 13 Ta-nu ʋoomaiti ta vaza zooi ma ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti saama, ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti maaɠooliiti su, gize wolaiti ta gize goiti ma, naa ʋɛɛ gulu wolaiti bu ʋa, niiti ti ɠaa ɓiiliai, ta adaʋɛti pɛ ʋɛti ti ɠɛni zalaɠaiti kulazu ná ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bɛ. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 14 Nà yeewuzeɠe ti laalɔɠɔma. Nà ta-yooi zuwo, ná ɠaalɛi eɠɛʋelei Liɓila teʋebai zu la, ʋɛ pɛ ti zeini ná. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

7

Folo ɠaaɓelagi ɠa ʋaazu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

2 «Ɗa ʋe, zunui, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Izilayɛle nuɓusɛiti ma:

‹Wɛlɛ, yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ɠaa!

Ma ɠaaɓelagi zeelia zooi ma zoko naanigɔi pɛ bɛ.

3 Niizu wɔnɔi ɓega,

nà nà-ziiɠaawanai lɛɛzu ga woye,

gè wo-ziɛ ʋelei ma lukpɔi ɠaaleʋe,

gè wo zala, é zoloo wa-ɠɔzɔba vaiti ma.

4 Gè la wo ɠaazumaawɔinɠaa, gè la wo makɛga.

Nà wo zala ga wo-ziɛ ʋelei ta wa-ɠɔzɔba vaiti

wo ɠatani ti ɠɛɛ vai ʋa.

Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.›

5 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹Nimizai, nimiza ɠila kpegi,

kɛɠala la ná, naa ɠa é ʋaazu!

6 Gaaɓela foloi zeelia.

Gaama ʋe, é zeelia,

wɔnɔi ɓega, toɠa nuu é ʋaazu.

7 Wo ɠoloɠolo foloi ʋaa, zooi ɠaa nuɓusɛiti!

Ungo, yeeɠɛɠalai zeelia, foloi maaɓuɠa.

Wɛlɛ, kidaaʋili fai ɠa é gizeiti ma,

koozunɛɛi ʋotogi zu.

8 Niizu gaamago nɔ, nà nà-ziiɠaawanai lɔɔzu wo unga,

nà zeelizu nà-ziiɠulagi ɠwɛgi ma wo laalɔɠɔma.

Nà wo lukpɔɠaaleʋezu é zoloo wo-ziɛ ʋeleiti ma,

gè wo zala ga wa-ɠɔzɔba vaiti pɛ.

9 Gè la wo ɠaazumaawɔinɠaa, gè la wo makɛga.

Nà wo zala ga wo-ziɛ ʋelei ta wa-ɠɔzɔba vaiti

wo ɠatani ti ɠɛɛ vai ʋa.

Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, é wo loɠazu.› »

Faa ɠoloɠologi ɠɛʋele ɓɛtɛa

10 «Wɛlɛ tukpɔɠaaleʋe voloi ʋa,

faa zuɠoloɠologi ɠɛʋele ɓɛtɛa.

Doɠa ɓakɔi ɠɛʋele ɓɛtɛa!

Wasogi zuwɔɔlɔa!

11 Toomai wuzeɠea,

ga é ɠɛ ga kpakɔi é lo faa ɲɔu ɠɛɛ vai ʋa.

Tanɔpɛ ge la yɛga ná ɲɛgɛlɛin,

anɛɛ niima nuɓusɛiti su,

ɓaa bɛbɛ wolai nii é zɔngɔzu,

ɓaa ti wɔɔlɔ ʋelei ta ta-lɛbiyai.

12 Yeeɠɛɠalai ɠana zeeli,

ma voloi maaɓuɠaa,

ani ɠeya nui la mɔ ɠoozunɛa,

zɔi é ani ʋɔdizu, naa la mɔ ɠaazuɠilia,

mazɔlɔɔ nà-ziiɠaawanai ɠa nuɓusɛi pɛ daalɔɠɔma.

13 Ani ʋɔdi nui la zooga é ʋa ná-sɔɔlai zɔlɔɔ ʋolu,

anɛɛ ni toɠa yɛ vulua.

Tɔɔzei fai deveai nuɓusɛiti pɛ ma, é la zeɠea ma.

Ti pɛ ta eteai ziɛzu faazupui zu,

tanɔpɛ ge la zooga é ʋa yɛ vulua.

14 Ta yɛ puʋugi vɛɛzu ɠɔ, ti fai pɛ kpɛtɛ,

kɛlɛ zunu nɔpɛ ge la lia kɔɔmaʋɛ,

mazɔlɔɔ nà-ziiɠaawanai ɠa nuɓusɛiti pɛ daalɔɠɔma.»

Kula ɠeleɠele ge la ná

15 «Kɔɔi ɠa ɓɔi taazuʋɛ,

ɗɔfɔ zeeɓɛi ta pului ɠɛ pɛlɛyeɠeiti bu.

Zɔiti ta ɠɛ ɓalaɠaiti su,

naati ta za kɔɔi zu,

niiti ti taazuʋɛ,

naati ti loo bu ga pului ta ɗɔfɔ zeeɓɛi.

16 Niiti ta yɛ vulua, ta ʋela, ti li gizeiti ma.

Eɠɛʋelei poopogi a ɗa kpalagi wo da,

ti pɛ ta kpalagi wo ta-vaaɠaaza golaiti faa zu.

17 Ti-yeeiti su ɠa ɠɛ yɔɔɠɛ,

ti-ɲiibiiti su ɗa ɓali.

18 Ta saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba,

ti zasu ɗa ɓali ga dualuagi,

ti-ɠaazuʋɛ maalɔɔɠu ga unfegi,

tɔungiti pɛ kpuyegai.

19 Ta ta-waliiti pili ya taazuʋɛti,

ta ta-zanugiti deve ga kɔzɔba aniiti,

mazɔlɔɔ walii ɓaa zanugi la zooga é ʋa ti ɠizo,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana voloi zu.

Ani la mɔ ɠɛa ti ya a kula ɠɛ ti-ɠɔdayeɠei zu,

ɓaa a ti-ɠogiti sulaave,

mazɔlɔɔ walii ta zanugiti ka ti ɠɛni ga

ti ɠɔɠɔziɠa ɠɔtui ta-vaaɠaaza golaiti faa zu.

20 Ta-ɠɔbu ani pagɔiti ka ti ti ɠɛɛni ga ta-waso ganii,

ti naati kpɛtɛni ga kɔɔɠɔ ganigiti, ti ɠɔzɔai, ti maayo ge zeɠe.

Naa ɠa é ba, nà naa ɠɛɛzu ga ti ɠɔzɔ anii.

21 Nà wɛɛinti zɛsu na, ti ʋa, ti loo ma naavoloi zu,

zooi zu nu ɲɔiti ti kɛ ga kɔɔzoganii,

ti ɓega ʋoluma ga kɔzɔ.

22 Nà ʋoluave ti ʋa,

ta nà nɛ̀ɛbɛ adaʋɛ yɛ ná, ti ná ɠɔzɔ,

toosu nuiti ta lɛ ná, ti kɔzɔ.

23 Kɔlu yɔlɔɠɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ,

mazɔlɔɔ zooi zulaavega ga ɲama ʋuu lukpɔɠaaleʋei,

taai zulaavega ga toomai.

24 Nà ʋaazu ga zii ɠiligiti ti ziliai gola,

ti ta-ʋɛlɛiti so.

Gè zobobɛ nuiti ta-wasogi ɠwɛteʋe,

ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti ti ɠɔzɔ.

25 Kidaaʋiligi ʋaa!

Ta ziilɛigi ɠaiziɛzu, kɛlɛ ti la sɔlɔɔsu.

26 Maanɔɠɔi ɠa ʋa, é la maanɔɠɔi ma,

woo ɲɔi ʋa, é la woo ɲɔi maazu,

ti ɗa GALA goo wo nui maanɛɛnɛ ga é kulakɛlɛmai ta lɛ.

Zalaɠa ɠula nui la mɔ nu ɠalaga,

kɛwolaiti ti la mɔ nu lɛnɛga.

27 Masagi ɠa zei gaazuɗɛʋui zu,

kundiɠii ɠɛ kidaaʋiligi zu,

nuɓusɛiti sasu ɗa ɓali ga duai.

Nà ʋaazu ti zosu, eɠɛʋelei ti luʋa ʋeleiti ti la,

gè ti lukpɔɠaaleʋe, eɠɛʋelei soloogai la ti ma.

Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

8

Kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai GALA sei ʋɛlɛi wu

1 Yeeɠɛɠalai gi ɠɛni la Ɓaɓilɔne, naama ɠonagi lɔzitasiɛi, ma alu dɔzitasiɛi, ma volo lɔɔlusiɛi ma, gè ɠɛni zeini nà-pɛlɛi wu, Zuda ɠɛwolaiti ti ɠɛni zeini kàkalaʋɛ. Miná ɠa Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zɛbɛi yeini mà ná gaamago nɔ.

2 Gè wɛlɛni, gè fuluanii ta ɠa, kulaai ga zunui. É zo saamaʋɛ é yei, miná ɠɛ eɠɛ abui, maazu ʋelei ɗa volo eɠɛ kɔlu ɓɔigi, ma ɓeɓelai ɗa ʋu. 3 Zunui naa anii ta maaleni eɠɛ zee, é sò nɔ̀undeɠai ʋa. Kulakɛlɛmai naa zu nii GALA ge teʋeni zɛnvui lɛɛni ga ze fiilɛi zu, é li ga ze Zeluzalɛme. Gè ɓɔɠɔ ɠaani nu lɛɛzuʋɛ siɠidaʋɛ é buu ʋelei, lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ʋɛ kɔɔɠɔ ganigi ta ɠɛni ʋilɛni ná, nii é GALA ná-ziiɠaawanai wuzeɠezu. 4 Izilayɛle ná-GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa ɠɛni náʋɛ, eɠɛʋelei nɔ gè kaani la nɛmɛi zu.

5 GALA ge ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, wɛlɛ lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei.» Naa ɠa gè kɛɛni. Nu ɠɔʋɛzuʋɛ kpogi ʋɔ bɛ, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɛni ná, gè kɔɔɠɔ ganigi naa ɠaani, nii é Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai wuzeɠezu, é nu lɛɛzuʋɛ ɠobaʋɛ. 6 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, è pɛtɛga nii ti kɛɛzu? Gaamazu Izilayɛle nuiti ti ɓɔɠɔ vea kɔzɔba vaa ɠɛɛ vai ya, ga ti màaɠooza sèizu ɲadegai ʋa. Kɛlɛ ɗa ʋaazu kɔzɔba vaiti kaazu, ti wɔɔlɔai niiti ba.»

7 É liini ga ze nu lɛɛzuʋɛ GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ. Gè wɛlɛni, gè zeɠei ɠa siɠigi ʋa. 8 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, siɠigi ɓota.» Gè siɠigi ɓotani, pɛtɛ, nu ɠulazuʋɛ ɠɛni ba. 9 É ɠɛ mà: «Lɛ, è kɔzɔba ɠɛɛwoti ɲɔiti ka, nii niima nuiti ti kɛɛzu ʋɛ!» 10 Gè lɛɛni, pɛtɛ nii gè kaani: anii ma zii pɛ maaniinigi zaɠaai ga yeei siɠigi ma koozuʋɛ: kpokpo ganiiti, ta kɔzɔba zuaiti, naa ʋɛɛ Izilayɛle nuiti ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔi ma zii pɛ ba. 11 Izilayɛle nuɓusɛiti ta-ɠɛwolaiti saama nu ʋuulɔfela (70) ɠaalɔni, ti lo kɔɔɠɔ ganigi niiti kakala. Ansanse gala liɠii zoni ti ɠilagilagi ya, ansansegiti gala luului ɗa wuzeɠe eɠɛ tonaɓiingi. Safan* ná-doun zunui Yaazania ɠɛni loni ti zaama. 12 Maliɠii ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, è kaa, nii Izilayɛle nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ti kɛɛzu dɔɔɠuzu, ti ɠilagilagi ta-ɠɔɔɠɔ gani pɛlɛiti bu? Ti ɗa woozuɠula ga: Ɠɔoɠɔ GALAGI la gi ɠaazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛa zooi ʋa.» 13 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋaazu kɔzɔba vaiti kaazu ti ti ɠɛɛzu, ti wɔɔlɔai niiti ba.»

14 É liini ga ze nu lɛɛzuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, nu ɠɔʋɛzu ʋelei. Anzanuiti ti zeini ná, ti ɗa galagi Tamuze† ná-saa wɔlɔi wo. 15 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, è kaa? Ɗa ʋaazu kɔzɔba vaiti kaazu, ti wɔɔlɔai niiti ba.»

16 É liini ga ze Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ buu ʋelei. Nu lɛɛzuʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai, dooɠo bosuʋɛ ta zalaɠa ɠulazuʋɛ ti yɔɠɔzuʋɛ, zunu ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25) ɠɛɠala ɠɛni miná. Ti ʋoluavegai Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai ʋa, ti ɠaaʋote folo ɠulazu ʋelei, ti ɗa ʋilɛ ɲiibiɠa, ga ti nɔkɔ foloi wu. 17 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, è kaa? Kɔzɔba vai nii kpein Zuda nuɓusɛiti ti kɛɛzu ʋɛ, naa la dɛ kula ɠɛɛni ga tiye ɓaa? Kɛni pɛ ti zooi zulaave ga toomai, ti mina ɓe zìiɠaawana vaiti ba? Tiya ɠanu niina, ti gulu ɓekegi maaɓuɠazu ti-zokpai ʋa. 18 Nà ɓalaagi nà ti zalazu nà-ziiɠaawana wolai zu. Gè la ti ɠaazumaawɔinɠaa, gè la ti makɛga. Ti unbɔliga ɓeei loo ʋa ga gè ɓɔ ti ʋa, gè la woiloga ma.»

9

Zeluzalɛme maaɠolo vai

1 Naa ʋolu gè Maliɠii wooi mɛnini, é bo ga woo wola, é ɠɛ ma: «À ʋa, wɔiti wo leveai ga wo potokulai wo taai ma, à wa-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠe, ada ɠoloɠolo keleiti!» 2 Gè zunu lɔzita ɠaani, ti ɗa ʋa, ti zeɠe ga maazu ʋele ʋɛlɛla ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ɛsɛ ná-kɔɔɠɔ zɔɔlai zoni zea, ada ɠoloɠolo kelei. Zunui ta ɠɛni ti zaama, maaɠiliai ga geze zeɠei, sɛʋɛ ɠɛ anii ɠɛni ná-saamaɠiligi ʋa. Ti pɛ ti ʋaani, ti lo zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, é ga kɔlu ɓɔigi. 3 Názu ɠa Izilayɛle ná-GALAGI ná-lɛbiyai wuzeɠeni la, é zeɠe seeluɓɛin maazu, é li GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ. Maliɠii zunui lolini nii maaɠilini ga geze zeɠei, sɛʋɛ ɠɛ anii ná-saamaɠiligi ʋa. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Leʋe Zeluzalɛme taazuʋɛ ná pɛ, é poogi ʋɛɛ naati pɛ toʋalaʋɛ, zɔiti pɛ ti kpalagi wosu, ti ɗa ɠaazuɠili tɔɔzei kɔzɔba vaiti ba ti ɠɛɛzu ná.»

5 Naa ʋolu gè goomɛnini, é devei ve zɔiti zea, é ɠɛ ma: «À ʋilɛ zunui tɛi polu, wo taaʋeaiti paa. À mina nu ɠaazumaawɔinɠa, à mina nu makɛ! 6 À ti pɛ paa, wo ti-ma zuwu ɠaaleʋe, kɛwola wɔlɔiti, zinipoiti, anzalopoiti, doungoiti, anzanuiti. Kɛlɛ à mina vɔɔɠu naati ti tanɔpɛ ba, niiti poogi ti-loʋalaʋɛ. À tɔɔzei sèizu ɲadegai ʋa.» Ti tɔɔzeini ga kɛwolaiti ese paa, ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ. 7 É ɠɛni ti ma: «À GALA sei ʋɛlɛi ɠɔzɔ, wo ma eteaʋɛ zulaave ga nu ʋoomai, naa ʋolu à li ɠoozama.» Ti liini, ti ɗa nu ʋaai ɠɛ taazuʋɛ.

8 Siɛgi zu ti ɠɛni nuiti paazu la, nà ɠila ko nɔ ɠa gè yɛni loni. Gè looni zooi ma, gè kpeei loo, gè ɠɛ ma: «Ee, Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, è ɗa-yiiɠaawanai lopiga Zeluzalɛme ma, Izilayɛle nui mɔtaiti ti yɛgai, ɗa pɔ è naati ma zuwu ɠaaleʋe ɓaa?» 9 É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Kotoiti ti ɠɛɛni Izilayɛle ta Zuda ta-masadai ma ziɛgiti su, ti zuwɔɔlɔni ga gola. Zooi zulaavega ga ɲamaba vaiti, taai zulaave ga telebotala vaiti. Nuiti ta ɠɛɛzu ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛlɛa zooi ʋa, é la gi ɠaazu pa!› 10 Nà ɓalaagi, gè la ti ɠaazumaawɔinɠaa, gè la ti makɛga, kɛlɛ zɔi soloogai ti luʋa ʋelei ma, naa ɠa nà da ti unma.»

11 Názu zunui maaɠilini ga geze zeɠei, sɛʋɛ ɠɛ anii ɠɛni ná-saamaɠiligi ʋa, é ʋaani, é ná-poluvaawogi wo ga: «Devei è boni mà, gè ti pɛ kɛa.»

10

GALA ná-lɛbiyai zeɠe vai sei ʋɛlɛi ʋa

1 Gè wɛlɛni geei ɠaaʋɛ seeluɓɛinti tɔungi maazuʋɛ. Anii ta ɠɛni ná eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi daa ga safiilegi, é ɠɛni ti maazuʋɛ, kulaai ga masa kpɔkpɔgi. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni zunui ma, nii maaɠilini ga geze zeɠei: «Lɔ seeluɓɛinti kɔɠɔ ɠiliɠiligiti zɔɠɔzu, yeelaave ga abulekai, è seɠe seeluɓɛinti saama, è li, è faza taai ma.»

Zunui liini gàazu, é naa ɠɛ. 3 Tama seeluɓɛinti ti ɠɛni loni GALA sei ʋɛlɛi yeezazuʋɛ, siɛgi zu zunui liai ma ti ʋɔ pelei. Pɛlɛ ɠoozuʋɛ pɛ daaveni ga tonaɓiingi. 4 Naa ʋolu GALAGI ná-lɛbiyai wuzeɠeni, é zeɠe seeluɓɛinti maazu niiti ti zɛlɛni minazeɠe kesui ma lakulugi maazuʋɛ, é li GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ. Tonaɓiingi ʋaani, é GALA sei ʋɛlɛi wuulaave eyɛsu eteaʋɛ pɛ ge ɗa volo ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai. 5 Seeluɓɛinti koʋegi lugi ɠɛni mɛnisu eyɛsu etea ʋelei koi ʋoluʋɛ, eɠɛ GALA gooi, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, siɛgi zu é ɓɔɛzu la.

6 Zunui maaɠilini ga geze zeɠei, é ɠɛni loni ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligi gila kobaʋɛ nɔ, siɛgi zu GALA ge devei veeni la zea ga é li, é abui zeɠe ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti zɔɠɔzu, seeluɓɛinti saama. 7 Seeluɓɛinti taɠila ge yeemaaleni abui ma, nii maaɓuɠaai ba. É ma lekaiti kula, é zunui yeelaave da, nii maaɠilini ga geze zeɠei, naa ɠula, é li ga tiye. 8 Nu ɠɛni nuɓusɛi yeei ma zii ɠaazu seeluɓɛinti koʋegi wu.

9 Gè pɛtɛni ga ma ɠɔɠɔ ɠiliɠili naanigɔ ɠɛni ná, gilagila ge seeluɓɛin ɠilagilagi ɠobaʋɛ. Naama ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti ɠɛni volozu eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi. 10 Ti naanigɔ pɛ ti ɠaazuʋɛti ti ɠulani ga ʋe, eɠɛ ti pɛ ta lɔ ɓɔɠɔ zu, ti ɠilagilagi pɛ. 11 Ta la ɠɛna ziaa, ta la zoo liizu lɛkpɛma naanigɔiti pɛ, ʋɛ ná nɛai ti ʋɛ, miná ʋele ɠa ti ɠɛni liizu la, ti ɓɛdɛ la ba ga ti ʋa lati. Ʋɛ ʋelei nɔ seeluɓɛinti tɔungi a lati ná, miná ʋele nɔ ɠa ti ɓena li ná, ti li, ti lati faa la ba. 12 Seeluɓɛinti gaazuɠɛzɛiti ti ɠɛni ti-ɓusɛi ʋa ná pɛ, ti-ʋoluʋɛ, ti-yeeiti, ti-ɠoʋegiti, ta ma ɠɔɠɔ ɠiliɠili naanigɔiti pɛ. 13 Gè mɛnini, ti daaseigi ʋɛɛni ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ba ga «tɔngɔlɔ fiilɛi». 14 Seeluɓɛinti pɛ ti-ɠaazuʋɛ ɠɛni ti ʋa ga naaninaani, gaazu mɔungi ɠɛni eɠɛ seeluɓɛin ɠaazuʋɛ, gaazuʋɛ velesiɛi ɠɛni eɠɛ zunui ɠaazuʋɛ, gaazuʋɛ zaʋasiɛi ɠɛni eɠɛ zalai ɠaazuʋɛ, gaazuʋɛ naanisiɛi ɠɛni eɠɛ koɠɛi ɠaazuʋɛ.

15 Seeluɓɛinti ti wuzeɠeni. Ti ɠɛni ga zɛnvu aniiti nɔ gè ti ɠaani ziɛ wolai Keɓaal laaʋɛ. 16 Siɛgi zu seeluɓɛinti ta la ɠɛna ziaa la, ti-ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti ɠɛni latisu ti ɠoba. Siɛgi zu ti wuzeɠezu la zooi ma ga ti-ɠoʋe, ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti la ɠɛni ɠulazu ti ʋa. 17 Siɛgi zu ti losu da, naati ɓalaa ti lo, ni ta wuzeɠena zooi ma, naati ti wuzeɠe ɠana nɔ, mazɔlɔɔ zɛnvui é ɠɛni zɛnvu aniiti su, naa nɔ ɠa é ɠɛni ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti su.

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa zeɠeni GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ, é li, é zɛlɛ seeluɓɛinti maazu. 19 Seeluɓɛinti ti ɠoʋe fai lɔɔzeini, ti wuzeɠe zooi ma gàazu, tiya-o, ti-ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti-yo ʋɔɔma. Ti loni Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ folo ɠulazu ʋelei. Izilayɛle ná-GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa ɠɛni ti ʋa, é zɛlɛni maazu. 20 Zɛnvu ani naanigɔiti kɛni de, gè ti ɠaani Izilayɛle nà-GALAGI ɠɔɠɔwu, ziɛ wolai Keɓaal ɠobaʋɛ. Gè kwɛɛni ga seeluɓɛinti kɛni de. 21 Ti ɠilagilagi pɛ gaazuʋɛ ɠɛni naani, koʋe naanigɔ, nuɓusɛi yeei ma zii ɠɛni ti ʋa ti-ɠoʋegiti bu. 22 Ti-ɠaazuʋɛti ti ɠulani ga zɛnvu anii naati gaazuʋɛ, niiti gè ti ɠaani ziɛ wolai Keɓaal ɠobaʋɛ, tiya ɓɔɠɔi nɔ ɠɛni de. Ɛsɛ ge ɠɛni zɔlesu, é ɗa li ga ɠakala ʋelei nɔ.

11

Zeluzalɛme lukpɔɠaa ɠa leʋe
ná-ɲama ʋuu vai zu

1 Zɛnvui bùzeɠeni zooi ma, é li ga ze Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi laaʋɛ folo ɠulazu ʋelei. Nu lɛɛzuʋɛ siɠidaʋɛ, gè zunu ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25) ɠaani. Gè nu felegɔ ɠwɛɛni ti zaama, ti ɠɛni ga nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti, Azuul ná-doun zunui Yaazania, ta Ɓenaya ná-doun zunui Pelatiya. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, zunuiti ka, ti faa ɲɔi ɠɛɛzu, ti ɗa tɛnɛ ɲɔiti bo taai tɛi su. 3 Ti ɗa ɠɛ ma: ‹Eyɛsu yeeɠɛɠala zeeli, ade la dɛ pɛlɛa loga ʋɛ. Taa ɠɛɛʋɛ eɠɛ kɔlu liɠii, ade ɠɛ ʋuuni su eɠɛ suai.› 4 Naa ɠa é ba, GALA gooi wo ti laalɔɠɔma, GALA gooi wo, ɗa ʋe, zunui!»

5 Názu ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui ʋaani pɔ̀. É ɠɛ mà: «Ɗa ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè naa ɠwɛɛga, nii wo bosu, Izilayɛle nuiti! Kisiɛi é lɔɔzu wo-yiimaʋɛ, gè naa ɠwɛɛ. 6 Wo nu ʋaai wola ɠɛa taai tɛi su, wo koi yɔɠɔzu ʋeleiti pɛ sulaavega ga nu ʋoomaiti. 7 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Taai ɠɛa ga kɔlu liɠii, kɛlɛ suai ɠa ga niiti wo ti ʋaai. Kɛlɛ wɔun, nà wo ɓɛɛzu, wo ɠula ná ʋa. 8 Wa luazu kɔɔi ʋa ɓaa? Tama, nà kɔɔi leʋesu wo ma,› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 9 ‹Nà wo ɓɛɛzu, wo ɠula taai ʋa, gè wo lɔ wɛɛinti zeezu, gè nà-tukpɔi loo wo ma. 10 Nà wo lukpɔ Izilayɛle zooi ɠoozuʋɛ, wa za kɔɔi zu ga boɠa zɔkpɔi, wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 11 Taai tɛi ge la ɠɛa wo ʋɛ ga kɔlu liɠii, wo ʋa ɠɛ ga suai é makɛsu su, kɛlɛ nà wo lukpɔzu Izilayɛle yooi ɠoozuʋɛ. 12 Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, zɔi wo la ná-tɔgiti soni, wo la ziɛni ga ná-deveiti, tɔɔzei wo ziɛni nɔ ga zii ɠiligiti siɛ ʋelei, ti wo-maaɠoolii zu.› »

13 Gè yɛni nɔ GALA gooi wosu, Ɓenaya ná-doun zunui Pelatiya za. Gè looni zooi ma, gè laaʋɛɛ, gè kpeei loo, gè ɠɛ ma: «Ee, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI! Ɗa ɠa è Izilayɛle nui mɔtai ma zuwu ɠaaleʋezu!»

Minazeɠegi é woni kula zou ʋa nuiti bɛ

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 15 «Ɗa ʋe, zunui, niiti ti ga è-ma ziiti, è-ɠɛɛlointi, ti ga ɗa-nuiti, Izilayɛle nuɓusɛi niiti pɛ ti ti ɠulaai zou ʋa, naati ka Zeluzalɛme taaʋeaiti ti ɠɛɛzu ti ma: ‹À yɛ ɠoozama, wo maaɠooza Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, mazɔlɔɔ giya ɠa zooi tɛi feai gi ya ga gɔnɔ!› 16 Naa ɠa é ba, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Anɛɛ ni gè ti maaɠoozani, ti li zii ɠiligiti saama, gè ti vazani zou ɠiligiti su, kɛlɛ nà ɠɛɛzu ti zaama miná yeeɠɛɠalai tanigaa laawu eɠɛ ada ɲadegai naama yooiti su, ʋɛti ti náti.› 17 Naa ɠa é ba, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà wo ɠaalɛɛzu ba, wo ɠula nuɓusɛiti saama, gè wo zuzo, wo ɠula zooiti su wo vazagai ti zu, nà Izilayɛle yooi ve wo ʋɛ.› 18 Ta ʋaana, ti zeɠe miná, ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ vaiti pɛ seɠe ga, ta kɔzɔba vaiti pɛ. 19 Nà wo pɛ wo ɓɔ ɠi gilagi ma, gè zɛnvu niinɛ ɠilagi ve wo pɛ zea. Wo-ɠigi kpaai eɠɛ kɔtui, gè naa ɠula wo ɠoozu, gè maavalibo ga faaɠaaɠaa ɠigi, 20 naa ɠa a kɛ wo ziɛ ga nà-deveiti, wo woilo nà-tɔgiti ma, wo ti zo, wo ziɛ ga tiye, wo ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, gè ɠɛ ga wa-ƓALAGI. 21 Kɛlɛ zɔiti ti-yii ɠatagai kɔɔɠɔ gani kɔɔ vaiti ba ta kɔzɔba vaiti, nà ti-ziɛ ʋelei ma ɠasɔi la ti unma,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

GALA ná-lɛbiyai zeɠe vai Zeluzalɛme ʋa

22 Seeluɓɛinti ti koʋegi lɔɔzeini, ma ɠɔɠɔ ɠiliɠiligiti ti ɗa lati ti ʋɔ, Izilayɛle ná-GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa ɠɛni ti maazuʋɛ. 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai wuzeɠeni taa zaamaʋɛ, é li, é lo gizei maazu, é Zeluzalɛme folo ɠulazu ʋelei. 24 Zɛnvui ʋuuni bù, é li ga ze Ɓaɓilɔne kula zou ʋa nuiti pɔ bɛ. Naa ɠɛɛni kulakɛlɛmai zu GALA Zɛnvui feeni. Kulakɛlɛmai gè kaani, naa zeɠeni pòlu niina. 25 Nii kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛni ga ze, gè naati pɛ dɛɛni ga kula zou ʋa nuiti.

12

Kula zou ʋa vai ma ʋoogiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

2 «Ɗa ʋe, zunui, ɗa zeini nuɓusɛiti saama, ti ɠaazulɛai. Gaazuɠɛzɛi ɠa ti ʋa ga ti wozaɠa, kɛlɛ ti la wozaɠaazu pɛ, goiyeɠei ɠa ti ʋa, ga ti faa mɛni, kɛlɛ ti la faa mɛnisu pɛ, tɔɔzei ta ga gaazulɛɛ nuɓusɛiti. 3 Ɗa ʋe, zunui, kula zou ʋa ɠasɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, è ɗa-ziɛi ɓɛtɛ kɛlɛmaʋɛ, nui pɛ gaazu. Ʋɛ è zeini ná, zeɠe miná, è li ada ɠili. Naa ɠɛ ɛsɛ pɛ gaazu, tanisu ta gaaɠa naazu ga ta ga gaazulɛɛ nuɓusɛiti. 4 Ɗa-ɠula zou ʋa ɠasɔi ɠula foloi ti ɠaazu, ɗa ɓɔɠɔi è ɠula kɛlɛmaʋɛ ti ɠaazu kpɔkɔi, è ɗa li, eɠɛʋelei kula zou ʋa nui a ɗa lii la. 5 Ɗa ɗa-ʋɛlɛi ma ziɠigi ʋaaɓota ti pɛ gaazu, è ɗa-ɠasɔiti kula ma yeɠei zu. 6 Ɗa kasɔi la ɠɔma ti pɛ gaazu, è ɠula la kpidii zu, ɗa ani ʋɛɛ ɠaazu, è mina wɛlɛ zooi ʋa. Mazɔlɔɔ nà pɔ è ɠɛ ga poogi Izilayɛle nuiti bɛ, é ʋilɛ naa ʋa, nii é ʋaazu ɠɛɛzu.» 7 Gè naa ɠɛɛni, nii Maliɠii deveni mà. Gè kasɔi ɠulani kɛlɛmaʋɛ, eɠɛ kasɔi nii soloogai kula zou ʋa nui ma. Kpɔkɔi gè siɠigi ʋaaɓotani ga zèei, gè kasɔi ɠula kpidii zu, gè da ɠɔma nuiti pɛ gaazu.

8 Poluma zobui, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 9 «Ɗa ʋe, zunui, Izilayɛle nuɓusɛiti, gaazulɛɛ nuɓusɛi tɛiti, ti la è ɠaazaɠani ga: ‹Leeni ɠa è kɛɛzu?› 10 Ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI nii ɠɛɛʋɛ ga tɛnɛ gooi, kundiɠii ʋɛ é Zeluzalɛme unda, ta Izilayɛle nuiti bɛ ti zeini ná.› 11 Bo ti ma ga, è nii ɠɛɛʋɛ, é ɠɛ ti ʋɛ ga poogi, naa ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ga tiye, ta liizu ga tiye Ɓaɓilɔne. 12 Zɔi é ti unda ga kundiɠii, naa ɠa ná-kasɔiti da ɠɔma kpidii zu, é ɠula taai ʋa. Ta zeɠei wɔ siɠigi ʋa, é ʋa ɠula ná. Toɠa ani ʋɛɛ ɠaazu ga é mina zooi zu ɠa. 13 Nà nà-tumɔi lɔ unga, toɠa ɠɔ ga nà-balii, nà lii la Ɓaɓilɔne, Kaledé nuiti ta-yooi zu, é la naa ɠaa ga ɠaazuʋɛ, kɛlɛ ná ɠa a za ná. 14 Nà maaɠoolii ma nuiti pɛ faza mini-o-mini, makɛ nuiti, ta ná-kɔɔɠɔ nuiti, naa ʋolu gè ʋilɛ ti ʋolu ga nà-boɠa zɔkpɔi. 15 Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu nà ti vazana da zii ɠiligiti saama, siɛgi zu nà ti zuvaza da zou ɠiligiti su. 16 Anɛɛ naa ʋe, nà zunui tanigaani zɛ ná, ti ɠula kɔɔi zu, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi. Naati ka ta ɠɛ kɔzɔba vaiti bosu ziiti saama, ʋɛ ta li ná. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 18 «Ɗa ʋe, zunui, ɗa è-ɠɔnɔgi mi ga sasuɓalii, è ɗa-ɗɛi ɓɔle ga dualuagi ta ziizoolɛi. 19 Ɗa bo zooi zu nuɓusɛiti ma ga: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa é wosu Zeluzalɛme nuɓusɛiti ma ti zeini Izilayɛle yooi zu: Ta ti-ɠɔnɔgi mi dualuagi zu, ti ta-ɗɛi ɓɔle ziizoolɛi zu. Mazɔlɔɔ ta-yooi ɠaaɠaalɛi, é ʋala gaa aniiti pɛ ma, tɔɔzei zou nuiti ta-lopele ɲɔi ʋa. 20 Taa wolaiti su ɠa wo ga nuɓusɛiti, dɔɓɔi zu ɠɛ ga teʋebai zu. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

Maliɠii laawooi ɠa ʋilɛ su

21 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 22 «Ɗa ʋe, zunui, faalaalii ɓɛgele ɠa ga nii é wo la Izilayɛle yooi zu ga: ‹Yeeɠɛɠalai ɗa leʋe, kulakɛlɛma ɠila kpalaa ge la ɠɛɛzu›? 23 Bo Izilayɛle nuiti ma ga: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà naama vaalaalii ɓe, nu la mɔ ta woga Izilayɛle yooi zu.› Ɠɛ ti ma tɔun: ‹Yeeɠɛɠalai maaɓuɠaa, yeei kulakɛlɛmaiti pɛ ti ʋilɛsu su la.› 24 Mazɔlɔɔ zɛɛ ɠulakɛlɛma nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa Izilayɛle, ɓaa yaava ungaiziɛ vaa. 25 Mazɔlɔɔ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà naa wo, nii é bɛ̀ ga gè bo, tama naa ɠa ʋilɛ su, su la ɠoozaa. Gaazulɛɛ nuɓusɛiti, wa yɛsu vulua, gè kpɔɛi tɛi bo, wo yɛ vulua, é ʋilɛ su,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

26 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 27 «Ɗa ʋe, zunui, wɛlɛ nii ɠa Izilayɛle nuiti ti bosu ɗa-vaa zu, ti ɠɛ, ɗa-ɠulakɛlɛmaiti kɛ voloiti maaɠoozaʋɛ dɛ, nii gè bosu è ma ga è bo ti ma, naa ɠa ga siɛgi zu vaa nii maaɠoozaai. 28 Naa ɠa é ba, ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wooi niiti kpein nà ti wo, su la ɠooza é ʋilɛ su,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI gooi ɠana.

13

Zɛɛ ɠala goo wo nuiti

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, gòoi laazeeli Izilayɛle ƓALA goo wo nuiti ma, niiti ti GALA gooiti bosu ga ti ɠisu vai nɔ, ɠɛ ti ma: ‹À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma!› 3 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Maanɔɠɔi ɠa ɠimalala ƓALA goo wo nuiti tuɠɔ, ti ʋilɛgai ti ɓɔɠɔ ɠisiɛiti polu, ti la kulakɛlɛma nɔpɛ kaani! 4 Ee! Izilayɛle, ɗa-ƓALA goo wo nui tɛiti kɛɛʋɛ eɠɛ koʋeiti ti ʋuuni adaʋɛ ná ɠoloɠologai! 5 Wa ʋe, GALA goo wo nuiti, wo la liini wo ʋa lo siɠigi ma yeɠeiti da, wo la siɠigi loni ga wo ʋa Izilayɛle nuiti makɛ, é ʋa lo kpaan kɔɔmaʋɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana voloi. 6 Zɛɛ ɠulakɛlɛmai ɠa ti kaazu, ta-vaawokɛɛyeeluɠɔiti ta ga yaava geleiti. Ti ɗa ɠɛ ma: Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana! Tama Ɠɔoɠɔ GALAGI laade é ʋa ti leʋe, ti ɗa ɠito ba ga ti-laawooi ɠa ʋilɛ su. 7 Ta ga zɛɛi, wa-ɠulakɛlɛmaiti wo ti ɠaazu! Ta ga yaavai, wa-ɓɔɛiti wo zezezu ga tiye siɛgi zu wo ɠɛɛzu la ga: Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, tama nà laade gè ʋa ɓɔɛ!›

8 «Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Tɔɔzei wo-laawooi ɠa ga yaava ɓɔɛi, zɛɛ ɠulakɛlɛmaiti ka wo ti ɠaazu, nà ga ʋa wo laalɔɠɔma,› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 9 ‹Nà yeewuzeɠezu GALA goo wo nuiti daalɔɠɔma, ti kpɛtɛ kisu ɠulakɛlɛma vaiti bosu, ti ɗa zɛɛ vaawokɛɛyeeluɠɔ vaiti bo. Seizu la vea ti ʋɛ nà-nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti saama, ti la zɛʋɛa Izilayɛle nuɓusɛiti saama, ti la vɔlɔ ɠalega ma, ti ʋa zeeli Izilayɛle yooi zu. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI. 10 Tɔɔzei ta nà-nuɓusɛiti kakasu, ti ɗa ɠɛ ma: Ziilɛigi, siɛgi zu ziilɛi ge la ná la. Nà-nuɓusɛiti ti siɠigi loni, tiya ma ti kobegi ziɛ ma. 11 Ɠɛ kobe siɛ nuiti ma: Siɠigi ɠa ʋuuzu ya! Sabala golai ɠa ʋaazu, sakɔtui ʋu, fiilɛ wolai tokoleʋe. 12 Siɠigi a ʋuuna ya, ti la wo ɠaazaɠaga ɓaa, ga: Kobegi wo siɛni ma, tosuʋɛ ɠa mini?›

13 «Naa ma ka Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà-ziiɠaawanai ɠa lokoleʋezu eɠɛ fiilɛ wolai, nà-ziiɠulagi ʋa eɠɛ sabala golai. Nà sakɔtuiti pu nà-ziimaleʋei zu, ti anii pɛ suɠoloɠolo. 14 Nà siɠigi wolozu, nii wo kobegi ziaai ma, nà faza zooi ma, ma wuulaagi ɠula kɛlɛma. Toɠa ʋu ya, wo undaa ɠa ʋili naama vaiti saama, wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 15 Nà nà-ziiɠaawanai ɠula ɠɔbu ɠana siɠigi laalɔɠɔma, ta zɔiti ti kobegi ziɛni ma. Nà ɠɛ wo ma naazu: Mini ɠa mu siɠigi ná, mini ɠa naama nuiti ti ná, ti ɠɛni kobegi ziɛzu ma? 16 Izilayɛle ƓALA goo wo nui tanɔpɛ ge la mɔ ná, tɛiti ti ɠɛni ɓɔɛzu é ʋilɛ Zeluzalɛme ʋa, ti ɗa ná-ziilɛigi ma vai wo, siɛgi zu ziilɛi ge la ná la!› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

Pote faa ɠɛ anzanuiti

17 «Ɗa ʋe, zunui, ɓɔɛ anzanuiti pɔ ɗa-nuɓusɛiti saama, ti kulakɛlɛma vaiti bosu ga ti ɠisu vai nɔ, GALA gooi wo ti laalɔɠɔma, 18 ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Maanɔɠɔi ɠa zeelizu wo ma, wɔiti wo seɠe zakpaiti zeeɠɔdaʋɛti pɛ puuzu, wo bɔɔlɔgi ɓɛtɛ nui ma zii zɔligɔi pɛ bɛ, wo vɔni ti-yɛnvui ma! Wo wɔinni wo nà-nuɓusɛiti zɛnvui ɠɛ ga wɔnɔ, wo wɔnɔ ma yɛnvui makɛ? 19 Wa ɓaaɠulazu mà nà-nuɓusɛiti gaazu ga moloi ma yeelaavegi ta ɓulu ɓuɠaiti, wo ɗa nuiti paa, maa la nɛɛni ti ʋa za, wo ɗa naati zɛ vulua, niiti ti maa la nɛɛni ti ʋa yɛ vulua, siɛgi zu wo zɛɛi wosu da nà-nuɓusɛiti ma, ti ɗa woilo ma.

20 « ‹Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà wa-zeɠe zakpaiti daalɔɠɔma, wo nuiti sosu da eɠɛ wɔniiti. Nà ti ʋalizu ga gè ti ɠula wo-yeeɠɔdaʋɛti, gè nuiti fie, wo ti zosu balii ɠa, ga ti ɠoʋe eɠɛ wɔnia. 21 Nà wa-wɔɔlɔgiti balizu ga gè nà-nuɓusɛiti fie, ti ɠula wa-zobogi wu. Wo la mɔ zooga wo ʋa ti zo ga baliiti. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 22 Wa telebo nuiti iɲɔteʋezu ga wa-yɛɛ wogaiti, niiti gè la ɠɛni faa ɲɔu ɓɛtɛni ti laalɔɠɔma, wo faa ɲɔu ɠɛ nuiti iɲɔdɔ, ti yɛ ti-ziɛ ʋele ɲɔi ʋolu ti-yɛnvui undaaʋili fai zu. 23 Naa maaʋele ma, wo la mɔ kisu ɠulakɛlɛma ɠaa, wo la mɔ ɓɔɠɔ lɔa ungaiziɛ wo faa zu. Nà nà-nuɓusɛiti unmɔɔsu, gè ti ɠula wa-zobogi wu. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

14

Woovele nuiti ta-vai

1 Foloi ta, Izilayɛle ɠɛwolai tanigaa ti ʋaani pɔ̀ bɛ, ti ʋu kàkala. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 3 «Ɗa ʋe, zunui, nui niiti ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ta ti ya ti-yiimaʋɛ, ti ɠaazulogɛ naa nɔ, nii é ti loozu kotoi zu. Nà va bu nɛi ga ti gàazaɠa ɓaa? 4 Naa ɠa é ba, ɓɔɛ ti ʋɔ, è ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ni Izilayɛle nui ta a ɠɛna ná, ná-kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ti ziimaʋɛ, gaazulogai naa ʋa, nii é toozu kotoi zu, é ʋa é GALA goo wo nui ɠaazaɠa, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa nà gooɠaaʋotegi ve zea, é zoloo ná-kɔɔɠɔ gani nɔɠɔ mɔinmɔingiti tosuʋɛ ma. 5 Naa maaʋele ma, nà Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ kigi maazɔlɔɔ ʋolu, tɛiti ti ʋoluavegai bà, ti ɠaaʋote ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ma.›

6 «Naa ɠa é ba, ɠɛ Izilayɛle nuiti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: À ʋa pɔ̀ ʋolu, wo ɠɛlɛ wa-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ba, à zeɠe kɔzɔba vaiti polu, wo ti ɠɛɛzu!› 7 Ni Izilayɛle nui ta ɓaa seikɔɠɔma nui ta a ɠɛna ná, ná-kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ti ziimaʋɛ, gaazulogai naa ʋa, nii é toozu kotoi zu, é ʋa é GALA goo wo nui ta ɠaazaɠa, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa nà gooɠaaʋotegi ve zea. 8 Nà wuzeɠe naama nui laalɔɠɔma, nà kɛ ga poogi, é ɗa wo faalaalii zu, nà kpeteʋe nà-nuɓusɛiti ba. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

9 «Ni GALA goo wo nui a ɓena ɓɔɠɔ ʋa é ɠaka, é ɗa ɓɔɠɔ ɓɔɛi wo, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè diai kakagi ma. Nà nà-zobogi lɛɛ la, gè teʋe ga, gè kula nà-nuɓusɛiti saama, Izilayɛle nuiti. 10 Ti felegɔ pɛ ta-vaaɠaazagi ma ɠasɔi ɠa la ti unma, GALA goo wo nui, ta zɔi é ʋaazu é gaazaɠa, 11 naa ɠa a kɛ, Izilayɛle nuiti ti mina loo ya, ti ʋa maaɠooza bà, ti ʋa ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga ta-lɔ koloɠologiti, ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, gè ɠɛ ga ta-ƓALAGI,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Faa nɔpɛ
ge la GALA ná-tukpɔi zeɠea daazu

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 13 «Ɗa ʋe, zunui, ni zou a kotoi ɠɛɛna dàalɔɠɔma, é la ɠɛɛni bɛ̀ ga wooɠɛɠila nu, nà nà-zobogi ɠula kɛlɛma daalɔɠɔma. Nà daamianigi zɔlɔɔ pelei ɠoloɠolo ti ma, gè pului leʋe ti ma, gè nuɓusɛiti ta suaiti suwuɠaaleʋe zooi ɠa. 14 Anɛɛ ni zunu saʋagɔi niiti ta la ɠɛ ti zaama, Nowe, Daniyɛle ta Zɔɓe, naati ta-lelebodai a la tiya ɓɔɠɔi nɔ ti-yɛnvui ɠizo,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 «Ɓaa mu ni nà sua ɲɔiti puuna ma yooi zu, ti ná zuwo, nuɓusɛi ɠula ná ʋa, zooi zu ɠɛ ga teʋebai, mazɔlɔɔ suaiti ta ná nuiti pɛ paa, nu nɔpɛ ge la mɔ zooga é ʋa zei ná, duai maaʋele ma, 16 zunu saʋagɔiti ti-laaseigi wogai, anɛɛ ni naati ta la ɠɛ ná, tiya ɠila nɔ ɠa ti-yɛnvui a la ɠizo. Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, ti la ɓena zoo ti ʋa ti ɓɔɠɔ loin taɠila kpalaa kizo, zunu ɓaa anzanu, zooi a la ɠɛ nɔ ga teʋebai zu,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

17 «Ɓaa mu gè ʋa ga kɔɔi niima nuɓusɛiti daalɔɠɔma, gè deve ve ga kɔɔi laalɛ zooi wu, é koloɠolo, ti nuiti ma zuwu ɠaaleʋe ta suaiti, 18 zunu saʋagɔiti ti-laaseigi wogai, anɛɛ ni naati ta la ɠɛ ná, eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, ti la ɓena zoo ti ʋa ti ɓɔɠɔ loin taɠila kpalaa kizo, zunu ɓaa anzanu, tiya ɠila nɔ ɠa ta ɠizo,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

19 «Ɓaa mu ni nà ɗɔfɔ zeeɓɛi leʋena nuɓusɛiti saama zooi zu, gè nà-ziiɠaawanai yei ti ma ga saai, é nuɓusɛiti ma zuwu ɠaaleʋe ta suaiti zooi ɠa, 20 anɛɛ ni Nowe, ta Daniyɛle ta Zɔɓeni ka ta la ɠɛ ná, naati ta-lelebodai a la tiya ɓɔɠɔi nɔ ti-yɛnvui ɠizo. Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, ti la ɓena zoo ti ʋa ti ɓɔɠɔ loin taɠila kpalaa kizo, zunu ɓaa anzanu,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 «Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè faa ɓɔi naanigɔ zeini Zeluzalɛme ma, kɔɔi, ta pului, ta sua ɲɔiti, naa ʋɛɛ ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋa, ga é nuiti ma zuwu ɠaaleʋe ta suaiti. 22 Anɛɛ naa ʋe tanigaa nɔ ɠa ta yɛ vulua zunuiti su ta anzanuiti. Ta ti ɠulana taai ʋa, ta ʋa wo ʋɔ bɛ. Siɛgi zu wo ti-ziɛ ʋelei ɲɔi ʋɛtɛsu da, ta ti luʋa ʋelei ɲɔi, wa ɓɔɠɔ ɠaanɛɛnɛ é ʋilɛ maanɔɠɔi ʋa, nii gè seini Zeluzalɛme ma, ta fai nii kpein gè daani ma. 23 Wo-yii ɠa la názu, siɛgi zu wa ti-ziɛ ʋelei ta ti luʋa ʋelei ɠaana la, wa suɠwɛɛ naazu ga nii kpein gè kɛɛni ga taai tɛi, gè la ɠɛni kɛɛni wafuun,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15

Dɔɔɓɔi kpelei abui logai ba

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, leezɛn ansaɠɔgi losuʋɛ wɔɔlɔʋɛ zɔɔma wulu ɠiligiti ba ɓaa? Ma ɓekegiti fizɔgɛ dɔɓɔzu wului zɔiti tɔnɔiti ba ɓaa? 3 Nu ɠa zoo nɛi è ma wului ta zeɠe, è kpɛtɛ ga ani? Nu ɠa zoo nɛi è ta ɓɛtɛ ga kalagi, ani a zoo zɛlɛsu ga? 4 Pagɛ nɔ ga é ɠɛ ga abui ɠɔnɔgi. Siɛgi zu abui ɓesu la ga gaaɓelazuʋɛ felegɔiti gala, zaamazuʋɛ ɓɔɠɔi mu abui zogi miná ʋa, toɠa zoo ɠɛɛzu ga ani mɔnɔ ɓaa? 5 Pɛtɛ, siɛgi zu faa la ɠɛa ba la dɛ, nu la ɠɛa ɓɛdɛzu ma, tɔun abui a galana, é koloɠolo, nu ɓɛdɛ ɠa ɠɛ ba nɛi ga è faa ɠɛ la?

6 «Deɠɛmu, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Gè leezɛn ansaɠɔgi ʋili abui zu, naa vizɔgɛ dɔɓɔzu wulu ɠiligiti pili fai ʋa abui zu, zekana nà Zeluzalɛme nuiti pili da abui zu. 7 Nà wuzeɠezu ti laalɔɠɔma, ta kaazu ga ti ʋela abui ʋa, kɛlɛ abui taɠili ka ti ɠoloɠolo. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu gè wuzeɠezu la ti laalɔɠɔma. 8 Nà ta-yooi zu ɠɛɛzu ga teʋebai zu, tɔɔzei ti lɔɔni wooveledai zu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

16

Zeluzalɛme ná-kotoiti fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

2 «Ɗa ʋe, zunui, dɛɛ ga Zeluzalɛme ga siɛ ʋelei ɠa ga kɔzɔba vaa. 3 Ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, Zeluzalɛme: È-lɔkulugi, è zɔlɔɔ pelei zu, ɗa ga Kanaan yooi zu nui, è-ɠɛɛ ɠɛni ga Amool nui, è-lee ɠɛ ga Ɠɛte nui. 4 È-zɔlɔɔsuʋɛ, foloi è zɔlɔɔni da, ti la ɠɛni è-wɔinkpaboi leʋeni, è maa la gbani ga ziɛi è ʋa ɲade, ti la ɠɛni kpolo ziɛni è ma, ti la seɠea veleveleni è ma. 5 Nu nɔpɛ ge la ɠɛni maawɔinɠa wɛlɛ woni è ʋa, é ʋa niima vaiti tanɔpɛ kɛ è ʋɛ. Kɛlɛ è wɔinzeɠeni ti ma, è maaɲakai ʋilini ya dɔɓɔi zu, è zɔlɔɔ foloi.

6 « ‹Gè leʋeni è ɠobaʋɛ, gè è ɠaani, è ɗa maaɠɔɔ ɲamai zu. Anɛɛ ni ɲamai ɠɛni è ma, gè ɠɛni è ma kɛni è zɛnvui wo, ungo, gè ɠɛni è ma kɛni è zɛnvui wo. 7 Gè è ɠulani su, eɠɛ siinziin gani é dɔɓɔi zu. È wɔɔlɔni, è ɠulani ɓasu, ɗa-ʋadai laazeeli gola, è-ɲiimiiti ti la, ɗɔundeɠaiti ti ɠula. Kɛlɛ ná pɛ su è ɠabei ɠɛni de nɔ.

8 « ‹Gè leʋeni è ɠobaʋɛ mɔnɔ, gè pɛtɛni ga è zeelia nɛɛbɛ yeeɠɛɠalai ma. Názu ɠa gè nà-seɠe wolai ʋɛɛni la è ma, é è ɠabei maalɔɔɠu. Gè kona woni è ʋɛ, gè minazeɠe kɛ de yɔɠɔzu. Ʋele ɠana è ɠɛni la ga nɔ̀nɔ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 9 « ‹Gè ziɛi zeɠeni, gè ɲamai gba la è ma, gè gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ è ma. 10 Gè seɠeiti feeni è ya, ti zuʋuai, ta saʋalagiti ti ga sua ɠɔlɔi, ta geze ʋagɔi ma zaamaɠiligi, gè è maaɠili ga soa zeɠei. 11 Gè è maaɠilini ga ani ɓii pagɔiti, gè balaiti dɔɔni è-yeeiti ba, gè kɔbu anii loo è ɠɔbu, 12 gè balaɠaegi lɔ è-zokpai ʋa, ta goizu anigiti è-woiiti ba, masa bɔɔlɔgi é volozu, gè naa lɔ è unba. 13 Ʋele ɠana è maaɠilini la ga zanugi ta walii, è-maazeɠei ɠɛ ga geze ʋagɔi, ta soa zeɠei, ta seɠeiti ti zuʋuai. Ɓulu vukɔ ʋagɔi ɠa é ɠɛni ga è-ɠɔnɔgi ta kɔin gulɔi, ta gulɔi. Naa ɠa é kɛa è ʋaga gola, è zoloo masadai zɔlɔɔ fai ma. 14 È-maawoo ziaa eteai zu ná pɛ, ɗa-ʋagi maaʋele ma, daazeeliai, mazɔlɔɔ gè è maaɠilini ga è ɗa volo,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 « ‹Kɛlɛ è yeelaani ɗa-ʋadai ma, ta ɗa-lɔɠɔɠulagi, è ɓɔɠɔ lɔ koloɠologi zu. È ɓɔɠɔ veeni koloɠologi ya, eyɛsu è ɓɔɠɔ ve teʋe nui ma zii pɛ zea. 16 È ɗa-zeɠei tanigaa zeɠeni, è li, è zalaɠa ɠulazuʋɛ maaɠili ga tiye, è ɗa koloɠologi ɠɛ ti zu, naa ɠɛɠala vaa la ɠɛni dɛ ɠɛɛni, tama naa ta la mɔ ɠɛa pɛ! 17 È ɗa-maaɠili zɔɔla ʋagɔiti seɠeni, nà-zanugi ta nà-walii niiti gè ti veeni è ʋɛ, naati ka è kɔɔɠɔ gani zinɛiti kpɛtɛni ga tiye, è ɓɔɠɔ lɔ koloɠologi zu ti zaama. 18 È ɗa-zeɠe zuʋuaiti seɠeʋɛ, è pɛɛ ti ma, è gulɔi ve ti ya, ta ansansegiti è ti zɔlɔɔni zèa. 19 Daamiani pagɔi kpein gè feeni è ya, ɓulu vukɔ ʋagɔi, ta gulɔi, ta kɔin gulɔi, gè ɠɛni è ɠɔnɔkulazu, è naa ɠɛa ga zalaɠai nii makugi nɛai, è fe ti ya,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 20 « ‹È è-loun zunuiti ta è-loun anzanuiti seɠeni, niiti è ti zɔlɔɔni bɛ̀, è ti ɠulani ga zalaɠai, kɔɔɠɔ ganigi naati bɛ, ti ti mi. Ɗa-ɠoloɠologi la dɛ kula ɠɛɛni ga ɗe ɓaa? 21 È dòun zunuiti kɔdaaleʋeni, è ti ɠulani ga zalaɠai, nii abui galaai, kɔɔɠɔ ganigi naati bɛ. 22 Naama ɠonagiti kpein daawu, è ɓɔɠɔ lɔɔni kɔzɔba vaiti su, ta koloɠologi, è la ɠitooni è ma loungoyai zu, siɛgi zu è ɠabei ɠɛni de la, è laani, è ɗa maaɠɔɔ ɗa ɓɔɠɔi è-ma ɲamai zu.

23 « ‹È luʋa ʋele ɲɔi pɛ poluma, è maanɔɠɔa, maanɔɠɔ ʋe è ʋɛ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, 24 « ‹è losuʋɛti kpɛtɛa, naama ada ɠaaɠoozagiti ta è ya gaalɛba wosuʋɛti pɛ. 25 È-losuʋɛti ta pele zaɠalaʋɛti pɛ, è ɓaaɠulaa ɗa-ʋadai ma, è ɓɔɠɔ veeni teʋe nuiti pɛ zea, è ɗa-ɠoloɠologi zuwɔɔlɔa. 26 È koloɠologi ɠɛɛni ta Ezipete nuiti, è-zeiɲɔɠɔiti ti-ɓusɛiti bɔɔlɔai, è ɗa-ɠoloɠologi lateʋeni ga è zìiɠaawana.

27 « ‹Naa ma, gè wuzeɠeni è laalɔɠɔma, gè ta ɠulani ɗa-yooi la, gè è lɔɔni è zili nuiti ziimai zu, Filisiti laa wolaiti, tiya ɓɔɠɔi ti wanani su ga ɗa-ɠoloɠologi ma ziɛ ʋele ɲɔi, é ga tɔɠɔ ɠoloɠologi. 28 Kɛlɛ è yiima vai laa la ɠɛni dɛ zeelini, è koloɠologi ɠɛɛni wa Asiili nuiti. Anɛɛ naa ʋe, è-yii la ɠɛni lɛini. 29 È ɗa-ɠoloɠologi lateʋeni wa Ɓaɓilɔne nuiti, niiti ti ga yaaɠoiti, kɛlɛ gaa la ɠaani è-yiimai laa ʋa zeeli.

30 « ‹Kpɛ, ɓaaʋalagɛ è zu ga gola,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹È-ziɛ ʋelei ɲɔuʋɛ koloɠolo anzanu ziɛ ʋele ʋa, nii gola ɲɔuɗai koloɠolo anzanuiti kpein saama. 31 È koloɠolo pɛlɛiti toni ɓɔɠɔ ʋɛ pele zaɠalaʋɛti, è ada ɓɛtɛ, naati buzeɠeai, ti è ya gaalɛba wosuʋɛti pɛ. È la è-zala maalolisu, eɠɛʋelei koloɠolo anzanu a kɛ la! 32 È ɠulani ga wɛɛnziɛ anzanui, é yeezeizu zunu ɠiligiti bu sinigi ʋotogi zu. 33 Ta ɗa koloɠolo anzanuiti pɛ sala, kɛlɛ ɗɔnɔi, ɗa faanɛɛi ɠɛɛzu ɗa-wɛɛinti bɛ, è ti zalani, ti ʋa zeɠe adaʋɛ pɛ, ti ʋa ti ɗa la ga ɗe. 34 Ɗa-ɠoloɠologi zu, ɗa-vai ɠulani kazemazu, é la ga koloɠolo anzanui zɔiti tɔnɔi ɠɛʋele. Nu la è ɠaiziɛzu, é ʋa è zala, kɛlɛ ɗɔun ka è nuiti salazu. Naa ma è faiti maavaliboni.› »

Kotoi ma zalai

35 «Naa ɠa é ba, koloɠolo anzanui, woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma. 36 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹È è ɠabei lɛa mɛtu, è è-ɓusɛi ʋaalobazuʋɛ pɛ dɛa, è ɓɔɠɔ vee vai zu koloɠologi ya, ɗa-wɛɛinti zea, ta ɗa-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti. È è-lointi ma ɲamai ʋuuni, è ti ɠulani ga zalaɠai ɗa-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bɛ. 37 Naa ɠa é ba, nà ɗa-wɛɛinti pɛ gaalɛɛzu ba, zɔiti è ɓɔɠɔ veeni ti ya, niiti pɛ è ti nɛɛni ʋɛ, ta zɔiti è ti wɔinzeɠeni, gè naati pɛ kpɔ ti ʋa. Nà ti ɠaalɛɛzu ba è ma, ti zeɠe adaʋɛ pɛ, gè è ɠabei ʋilɛ, ti pɛ ti pɛtɛ mɛtu. 38 Nà è lukpɔzu ga kasɔi é laazu wɛɛnziɛ anzanuiti unma ta nu ʋaa nuiti, gè naa la è unma. Nà è lɔ ɲamai zu, mazɔlɔɔ nà faa zei è ma, nà-ziiɠaawanai ta nà-toloi zu. 39 Nà è lɔ ti yeezu, ti ɗa-ɠoloɠolo pɛlɛiti kpezeɠele, ti è-lɛɛzuʋɛti koloɠolo, è naati kpɛtɛni. Ta è maaɲakai ɠula, ti loo è zu, ti ɗa-maaɠili zɔɔlaiti seɠe, ti è ɠabei ʋilɛ. 40 Ta bɛbɛi wuzeɠe è laalɔɠɔma, ti è zɔɔ ga kɔtuiti, ti è zuleʋeleʋe ga ta-woɠa zɔkpɔiti, 41 ta ɗa-ʋɛlɛiti gala ga abui, ɗa-lukpɔi gaaleʋeai, naa ɠa ti daazeelizu anzanu ʋɛbɛi ɠaazu. Miná ɠa nà ɗa-wɛɛnziɛ eteai ɓela ná, eyɛsu pɛ è la mɔ ɗa-wɛɛn zala. 42 Nà nà-ziiɠulagi zu vai laazeeli è laalɔɠɔma, siɛgi zu nà kaa la ga nà-tolo ɠula un taade niina, nà maaɠɛ kpɔ, gè la mɔ yiiɠaawana pɛ. 43 È la ɠizɛni ɗa-loungo ziɛgi zu, è zìiɠaawana ga ɗa-ɠɛɛwotiiti. Tama è luʋa ʋele ɲɔi ma lɔnɔgi ɠa gè feezu è ya,› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. ‹È la unfetala ɠoloɠologi laani kɔzɔba vaiti maazu ɓaa?

44 « ‹Wɛlɛ faalaali wo nuiti pɛ ta nii wo è ma: Doun deei ɠɛʋelei, ná-doun anzanui ɠɛʋelei! 45 Ɗa ga è-lee ná-doun anzanui, nii sinigi ta ná-dointi wɔinzeɠeni ma. È ɠulaʋɛ ga è-ʋaazeela anzanuiti, ti ti-zinigiti wɔinzeɠeni ta ti-lointi. Wo-lee ɠɛni ga Ɠɛte nui, wo-ɠɛɛ ɠɛ ga Amool nui. 46 È-liɛ anzanui é zeini è ɠɔʋɛzuʋɛ, naa ɠa é ga Samali ta ná-anzanu lointi. È-leɠe anzanui é zeini è yeezazuʋɛ, naa ɠa é ga Sɔdɔme ta ná-anzanu lointi.

47 « ‹È ziɛ vai ga ti-ziɛ ʋelei, è ʋokɔɠɔ ta-ɠɔzɔba vaiti ma, naa la ɠɛni è yiilɛini, naa lɔini è ɠaazu! Kɛlɛ è-ziɛ ʋelei ɲɔuni é leʋe tɔnɔi ʋa! 48 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, è-ʋaazeelai Sɔdɔme ta ná-doun anzanuiti kaipa ti la ɠɛni naa ɠɛɛni, nii wo kɛɛni, ɗa-o, è-loun anzanuiti-yo,› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 49 ‹Wɛlɛ nii ɠa é ɠɛni ga è-ʋaazeelai Sɔdɔme ná-faaɠaazagi: Ta ná-doun anzanuiti ti ɠɛni ta-eteai ziɛzu wasogi zu, daamianigi ti ya, ti gaanɛɛi zu, ziizoolɛ la ti ma. Kɛlɛ ti la ɠɛni ɓɔni bala nu ʋa, ti la yeeveeni maanɔɠɔ nu ʋɛ. 50 Ti yɛni ɠɛɛzu ga waso nuiti, ti kɔzɔba vai ɠɛ gàazu. Gè ti-ma zuwu ɠaaleʋeni, gè ti ɠula eteai zu, eɠɛʋelei è kwɛɛ da. 51 Ɗa-ɠotoiti è ti ɠɛɛni, Samali la ti ma ʋalisaama ɠɛɛni ga è ɠɛʋele! È kɔzɔba vai wola ɠɛɛni, é leʋe tɔun ba. È-ʋaazeelaiti, Sɔdɔme ta Samali, wo yɔɠɔzu ma, ti vizɔgɛ è ʋa! 52 Niizu, daaloga ɗa è unfe kasɔi zeɠe, nii è ɠɛni daazu è-ʋaazeela anzanuiti ma, ɗɛigi kotoiti maaʋele ma è ti ɠɛɛni, ti ga kɔzɔba vaa, é leʋe tɔnɔiti ba, naa dɛa ga è-ʋaazeela anzanuiti sɔlegɛ è ʋa. Ɗɔnɔ ma yeeɠɛɠalai zeelia, è ɠaazuɓɔi su, è unfe kasɔi zeɠe, tɔɔzei è-ziɛ ʋelei dɛa ga è-ʋaazeela anzanuiti sɔlegɛ è ʋa.

53 « ‹Nà taa wolai tɛiti kpɛtɛ ʋolu, nà Sɔdɔme ɓɛtɛ ʋolu ta ná-doun anzanuiti, nà Samali ɓɛtɛ ʋolu ta ná-doun anzanuiti. Ɗa ɓalaagi, nà è ɓɛtɛ ʋolu ti zaama, 54 naa ɠa a kɛ è ɓaaɠulama ɠasɔi zeɠe, è unfe ga è-ɠɛɛ vai pɛ, naa ɠa ɠɛ ga ti yiilaa vaa. 55 È-ʋaazeelai Sɔdɔme ta ná-doun anzanuiti, ta vɔni ti ɠɛʋele wɔlɔmai zu. Samali ta ná-doun anzanuiti, ta vɔni ti ɠɛʋele wɔlɔmai zu. Ɗa ɓalaagi, wa è-loun anzanuiti, wa vɔni wo ɠɛʋele wɔlɔmai zu. 56 Siɛgi zu è ɠɛni ɲaɠai ɠulazu la ga ɓɔɠɔ, è la ɠɛni è-ʋaazeelai Sɔdɔme ʋɛlɛʋilisu ɓaa? 57 Naa ɠɛɛni, aisa ɗa ɓɔɠɔi è-zɔ ɲɔi ʋa ɠula kɛlɛma. Daaloga è ʋa niina ga Edɔme laa wolaiti ta ti-maaɠoolii zu laaiti ta-ɲɛɛɠulasui zeeli è ma, naa ʋɛɛ Filisiti laaiti ta-ʋoomugiti ba, niiti ti ta-ʋɛlɛlalai ɠulazu kɛlɛma pele ungi pɛ ma. 58 Ɗa-unfetala vaiti ta kɔzɔba vaiti è ti ɠɛɛni, naati ma ɠasɔi ɠa è seɠezu,› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

59 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Naa ɠa é ba, ʋelei è kɛa la ga ze, ʋele nɔ ɠana gè ʋaazu kɛɛzu la ga ɗe. È la ɠizɛni ɗa-ɠona wooi zu, kɛlɛ è minazeɠegi ɠoloɠoloni. 60 Anɛɛ naa ʋe, nɔ̀un nà, nà ɠizɛ minazeɠegi zu gè boni è ʋɛ, è ma loungo ziɛgi zu. Nà minazeɠe bo è ʋɛ, é ga ɠɔoɠɔ kelei. 61 Ɗa ʋaazu ɠisiɛzu è-ziɛ ʋelei zu, ɗa unfe da, siɛgi zu è ʋaazu yeezeizu la è-ʋaazeela anzanuiti bu, ma mɔungiti ta ma goiti, nà ti lɔɔzu è yeezu, eɠɛ è-loun anzanua, anɛɛ ni naa la minazeɠegi zu bogai è ʋɛ. 62 Nà nà-minazeɠegi niinɛzu è ʋɛ, ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 63 Naazu ɗa ɠitoo ʋoluzu ʋelei vaiti su, è unfe, è ɠaazuɓɔi su, è la zooga è ʋa ɓɔɛ, kɛlɛ nɔ̀un nà, nà è zuvaayɛ ga faa ɲɔi pɛ è kɛɛni,› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

17

Koɠɛ wolai ta leezɛn ɓelei

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, faalaalii ta wo Izilayɛle nuiti ma, è wɔlɔwɔlɔ vai ta wo ti ma. 3 Ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Koɠɛ wolai, koʋegiti koozaai, koʋe deɠaiti koozaai, maaleɠai ɗufukulu, é ʋɔnɛ, naa ɠa é ɠoʋeni, é li Liɓan ɠizei ma, é sɛdelegi ma wului unsu ɠale. 4 É ma ɓekegi ɠale ba nii gaaɠoozani ti pɛ ba. É liini la yaaɠo yooi ta zu, é da yaaɠoiti ta-laai ta zu. 5 Naa ʋolu é Izilayɛle yooi zu wulu ʋɔnɔgi ta zeɠeni, é li, é tɔɔ lɔ adaʋɛ ta, ʋɛ a yɛ ná tago ɓaɠo, é siinni zooi ma ziɛ wolai laaʋɛ, eɠɛ pɔnɔba ani. 6 Ani ʋɔnɔgi naa wuzeɠeni, é ɠɛ ga leezɛn ansaɠɔgi, é ɓɔvɔ. Ma ɓekegiti gaaʋoteni koɠɛi ʋɔ pelei, ma zapeiti ti ɗa ziɛ bu. Leezɛn ansaɠɔgi ɠɛni ma ɓeke niinɛ ɠulazu nɔ ɠɔ.

7 « ‹Koɠɛi taɠili ge ɠɛni ná, bɔɔlɔai, koʋega leɠaiti koozaai, maaleɠai ɗufukulu. Leezɛn ansaɠɔgi ma zapeiti gaaʋoteni ma, é ma ɓekegiti dii ga pɔ pelei. É ɠɛni kaazu ga toɠa ziɛ zɔlɔɔ naazu, é leʋe ʋɛ ʋa siingai ná. 8 Siinga ɠɛni de zou ʋagɔi zu, ziɛ wolai ɠobaʋɛ, nii a kɛ ma ɓekegi mɔin, é gwaai wo, é ɠɛ ga leezɛn ansaɠɔgi maanɛai.›

9 «Ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gaa ɠa wɔɔlɔ nɛi? Koɠɛ mɔungi la ʋa nɛi, é ʋa ma zapeiti tɔɔɠula, é ma waaiti koloɠolo, é ɠaaɓa ga ma ʋɔnɔ niinɛiti ti vɔ? Kpɛdɛ la ba ga kɛni zɛbɛ wolai, ɓaa kɔɔɠɔ nua ti mɔin pɛ, ti ʋa tɔɔɠula. 10 Leezɛn ansaɠɔgi ziingɛ ga pagɔ, kɛlɛ é la zooga gaa ʋa wɔɔlɔ. Folo ɠulazu ʋele viilɛi ɠa loɠa ba nɔ feya, toɠa vɔ gaamanɔ mɛtu. Ʋɛ é ʋɔnɔni ná zooi ma, toɠa vɔɔzu ná nɔ.› »

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 12 «Ɠɛ kololala nui tɛiti ma: ‹Wo la naa ʋoluʋɛ ɠwɛɛ ɓaa?› Ti loo ɠisu ga ʋelei Ɓaɓilɔne masagi liini la Zeluzalɛme, é masagi zo, ta kundiɠiiti, é li ga tiye ná-zooi zu. 13 Naa ʋoluma é nu ɠila seɠeni masa pɛlɛyeɠei wu, é minazeɠe bo bɛ, é ɠɛ naa ma kɛni è gooɠɛɠiladai ma ɠonai wo bɛ. É liini ga nu wolaiti pɛ, é ti maaɠooza zooi ʋa, 14 naa ɠa a kɛ masadai ɠaalɛɠɛ, buzeɠe zobo ge mina ɠɛ ná, nii a kɛ é minazeɠegi makɛ kpaan, ziilɛigi ɠɛ ná. 15 Kɛlɛ naa mu ge wuzeɠeni Ɓaɓilɔne masagi laalɔɠɔma, é keelaiti teʋe Ezipete yooi zu, ga ti sooiti teʋe ma, ta salaʋusu ɓulugiti. Toɠa zobo sɔlɔɔ nɛi ɓaa? Zɔi é naa ɠɛai, toɠa ɓɔɠɔ ɠula su ɓaa? É minazeɠegi ɠoloɠologa, toɠa ɓɔɠɔ ɠula su? 16 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, masagi tɛi ka za masagi naa ná-zooi zu, nii é seini masa kpɔkpɔgi ɠa. É la ɠɛni ɠizɛni minazeɠegi zu é boni, é minazeɠegi ɠoloɠoloni. Toɠa za naa ʋɔ bɛ Ɓaɓilɔne yooi zu, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 17 ‹Falaɠɔn la zooga é ʋa ɓɔ ba, é ʋa ɓɔɠɔ maaɠɔkɔ, anɛɛ ni naa ɠa salaʋusuiti ta kɔɔɠɔ zɔɔlaiti feezu ti mɔin, siɛgi zu Ɓaɓilɔne nuiti ti kɔɔlaaɠai ɓɛtɛzu la, ti zeɠeiti bɔ, ti lɔɔɠu su, ti ɗa nuiti undaaʋili. 18 É la ɠizɛni konai zu é boni, é minazeɠegi ɠoloɠoloni, tama tɔ ɠa é vaani bu. Naama vaaɠaazagi ɠɛa ʋoluma, kula ɠeleɠele ge la ná naa zu.›

19 «Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, konai é boni dàaseigi zu, naa ɠa é seɠeni ma, é nà-minazeɠegi ɠoloɠolo, nà ma ɓɔlɔi la unma. 20 Nà nà-tumɔi lɔɔzu unga, toɠa ɠɔ ga nà-balii. Nà lii la Ɓaɓilɔne, nà tukpɔ miná, é ʋilɛ ná-yaava vai ʋa, é kɛɛni ga ze. 21 Ná-salaʋusu zɔɓelamaiti pɛ ta za kɔɔɠɔzuʋɛ, zɔiti ta yɛ vulua, naati ta vaza adaʋɛ pɛ. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai.› »

Maliɠii ná-minazeɠegiti

22 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Nà ɓɔɠɔi, nà ma ɓeke niinɛ goi ta leʋezu sɛdele gului ma ɓekegi zokpai ʋa, nà kula ma ɓekegiti gaaɓelazuʋɛ, gè sin gize ɠaaɠooza golai ma. 23 Nà sin Izilayɛle ɠize ɠaaɠoozagi gila ma. Toɠa ma ɓekegiti suvie, é waa, é ɠɛ ga sɛdele gului maayikiai. Wɔni ma zii pɛ ka ɠɛ laɠagi losu ma ɓekegiti su, ti ɗa looɠo ma ɓekegiti ma niinigi wu. 24 Názu dɔɓɔi zu wuluiti pɛ ta suɠwɛɛ ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, é gului ɠaayeizu nii gaaɠoozaai, gului gaaɓuɠaai é naa ɠaaɠooza, é gulu wundui vɔ, zɔi fɔai é naa wundu su. Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai, nà kɛ nɔ.»

18

GALA ka ɛsɛ tukpɔɠaaleʋe,
é zoloo tuʋa ʋelei ma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Leeni vaa zu wo niima vaalaalii wosu Izilayɛle yooi zu ga: ‹Doun kɛɛɠɛiti ti leezɛn ɓoei miini, ti-lointi ɲiigai ɠaalaɓa›? 3 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, wo la mɔ naama vaalaalii ta woga pɛ Izilayɛle yooi zu!» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 4 «Tama, zɛnvui pɛ ka ga nɔ̀nɔ, doun zɔlɔɔ nuiti zɛnvui ta dointi zɛnvui. Nui a kotoi ɠɛ, naa ɠa a za.

5 «Zunui ta ʋɛtɛ, telebogai, é ziɛzu ga sɔledai ta telebodai. 6 É la gize ɠɔɔ zalaɠa miizu, é la Izilayɛle nuiti ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔi ta ɠɔɔzu. É la ɠaazuɠulazu seiɲɔɠɔi anza ʋa, é la laa ga anzanu, naa a ɠɛna alugi ɠaa. 7 É la nu zuziɠaa. A kuye ʋɛɛna nu ma, kpɔunmai naa seizu ma, toɠa naa ɠaaɠale ma. É la unma wosu. Zɔi pului ma, é ná-daamianigi ve naa ya. Zɔi seɠe la zea, é ta ve naa ya. 8 É la ná-walii lɔɔzu ga lɔdɔ, ta ʋa la ma, ɓaa tɔnɔ sɔlɔɔ faa. Zee la telebotala vaa nɔpɛ su, é ɗa tukpɔi ɠaaleʋe ga gaamai nuiti zɔɠɔzu. 9 É ɠolo deveiti bɛ ta tɔgiti gè ti zeiɗai, é ziɛ ga gaamai. Niima nu zii ɠa ga telebo nu, gaamazu toɠa zɛnvui wo,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

10 «Ni a doun zunu zɔlɔɔna, é ga toosu nui, nu ʋaa nui, ɓaa é tuʋa ʋele ɲɔi ma zii pɛ kɛɛzu, 11 tama kɛɛɠɛ la naa tanɔpɛ kɛɛni, é gize ɠɔɔ zalaɠaiti mia, é ʋilɛga seiɲɔɠɔi anzai ʋolu, 12 é maanɔɠɔ nuiti suziɠaa, ta bala nuiti, é nuiti unmaa, é la kpɔunma ɠaaɠalega ma kuye zeɠe nui ma, é ɓɔɠɔ ve kɔɔɠɔ gani nɔɠɔ ɠɔɔ vaiti zea, é kɔzɔba vaiti kɛa, 13 é kuye ʋɛa ga talamai tɔnɔ fai ma. Naama nu zii maanɛɛʋɛ é yɛ vulua ɓaa? É mina yɛ vulua pɛ! É kɔzɔba vai ma zii pɛ kɛa, gaamazu kɛni é za nɔ. Ma ɲamai ɠa yɛ tɔ ɓɔɠɔi unma.

14 «Kɛlɛ ni zunui naa a doun zunui ta zɔlɔɔna, kotoi kpein kɛɛɠɛ kɛai, é naati pɛ ka, kɛlɛ é la kɛɛni é ʋa ziɛ ga naa ziɛ ʋelei. 15 É la gize ɠɔɔ zalaɠa miizu, é la Izilayɛle nuiti ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔi ta ɠɔɔzu. É la ʋilɛsu seiɲɔɠɔi anza ʋolu. 16 É la nu zuziɠaa. A kuye ʋɛɛna nu ma, é la yeezeizu kpɔunma wu. É la unma wosu. Zɔi pului ma, é ná-daamianigi ve naa ya. Zɔi seɠe la zea, é ta ve naa ya. 17 É la yeelɔa telebotala vaa zu, é la kuye ʋɛa talama vaa zu, ɓaa tɔnɔ faa. Toɠa ɠolo ɠana deveiti ta tɔgiti bɛ gè ti zeini. Ná-doun zunui la zaa kɛɛɠɛ ná-faaɠaazagiti faa zu, gaamazu toɠa zɛnvui wo. 18 Kɛɛɠɛ ɠa é nuiti nimizaa, é seiɲɔɠɔiti unmaa, é loa maaɠoolii zu nuiti ma, naa ɠa é ba, tɔ ɓɔɠɔi ɠa za ná-faaɠaazagiti faa zu.

19 «Wa gaazaɠagi wosu ga, leeni vaa zu doun kɛɛɠɛi ná-faaɠaazagi ma ɠuyei la sala ná-doun zunui ma? Toɠa ga, doun zunui ziɛ ʋelei zolooni sɔledai ma ta telebodai, é ɠoloni nà-tɔgiti bɛ. Gaamazu toɠa zɛnvui wo. 20 Zɔi a kotoi ɠɛ, naa ɠa a za. Dointi ti la ti zɔlɔɔ nuiti ta-vaaɠaazagi ma ɠasɔi zeɠea ti ʋɛ, dointi sɔlɔɔ nuiti ti la ti-lointi ta-vaaɠaazagiti ma ɠasɔi zeɠea ti ʋɛ. Zɔi telebogai, ná-sɔledai ɠa leve unma, faa ɲɔu ɠɛ nui ɠa ná-faa ɲɔi ma ɠasɔi ɠa la unma.

21 «Ni faa ɲɔu ɠɛ nui a zeɠena tuʋa ʋele ɲɔiti polu, é nà-tɔgiti so, é ziɛ ga sɔledai é zoloo telebodai ma, gaamazu toɠa zɛnvui wo, é la zaa. 22 Tɔ koloɠologiti kpein é kɛɛni, naa la mɔ levea, toɠa zɛnvui wo tɔɔzei telebodai ʋa, nii é kɛɛzu. 23 Wa kaazu ga faa ɲɔu ɠɛ nui zaa vai ɠa nɛai bɛ̀ ɓaa? Nii wɔ̀inɗai la, naa ɠa ga é siɛ ʋelei maavalibo, é zɛnvui wo,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 24 «Kɛlɛ ni telebo nui a ɠɛlɛna ná-sɔledai ʋa, é ɗa faa ɲɔi ɠɛ, é ʋokɔɠɔ faa ɲɔu ɠɛ nui ma kɔzɔba ɠɛɛwotiiti su, wa kaazu ga toɠa zɛnvui wo? Nu la mɔ kɛɛwoti ʋagɔi tanɔpɛ devea, é ti ɠɛɛni mɔungi, toɠa za ná-kololalai vaa zu ta ná-faaɠaazagiti.

25 «Wa ɠɛɛzu ma: ‹Maliɠii ziɛ ʋelei la zolooni.› À woilo dɛɛ deɠɛmu, Izilayɛle nuiti, sìɛ ʋelei ɠa é la zolooni ɓaa? Tɔun wo-ziɛ ʋeleiti tɛi ti la zolooni ɓaa? 26 Ni telebo nui a ɠɛlɛna sɔledai ʋa, é ʋilɛ ga faa ɲɔi ɠɛa, a zaana naazu. Faa ɲɔi é kɛai, naa maaʋele ma ɠa é ʋalasu da zɛnvui ma. 27 Ni tama faa ɲɔu ɠɛ nui a ɠɛlɛna tuʋa ʋele ɲɔi ʋa, é ziɛ ga sɔledai, é zoloo telebodai ma, toɠa zɛnvui ɠizo. 28 Tɛi é ná-tɔ koloɠologiti kwɛɛga niiti é ti ɠɛɛni, é ɠɛlɛ ti ʋa, toɠa zɛnvui wo, é la zaa pɛ. 29 Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ta ɠɛɛzu ma: ‹Maliɠii ziɛ ʋelei la zolooni.› Nɔ̀un siɛ ʋelei ɠa é la zolooni, Izilayɛle nuiti? Wo-ziɛ ʋeleiti tɛi ti la zolooni tɔun ɓaa?

30 «Naa ɠa é ba, deɠɛmu, nà wo ɠilagilagi lukpɔɠaaleʋe ga wo-ziɛ ʋeleiti, Izilayɛle nuiti,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo deɠɛmu, wo ɠɛlɛ tɔ koloɠologi pɛ ba, wa-vaaɠaazagi mina ɠɛ ga wo undaaʋili saɓui. 31 À tɔ koloɠologiti pɛ pili ya, niiti wo ti ɠɛɛni dàalɔɠɔma, wo ti maaɠooza ɓɔɠɔ ʋa. À wo-ɠigiti niinɛ, wo-yɛnvuiti ti niinɛ, mazɔlɔɔ lee vaa zu wo pɔ wo za, Izilayɛle nuiti? 32 Tɔɔzei nɔ̀un ziima vaa la ga gè nu nɔpɛ ka é ɗa za. Naa ɠa é ba, à wo-ziɛ ʋeleiti falibo, nii a kɛ wo yɛ vulua,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

19

Maawɔin wuyei

1 «Ɗa ʋe, maawɔin wuyei loo Izilayɛle ɠundiɠiiti ma. 2 Ɗa ɠɛ ti ma:

‹Wo-lee ɠɛni ga zala zaai.

É ʋɛɛni sakpamaalegai zala zinɛiti saama,

zala yiʋoiti saama é ná-ziʋoiti kulazu su ná.

3 É ná-ziʋoi taɠila maaɠoloni,

naa ɠɛni ga zala ɓokpagi.

É zooni daamianigi zosu,

é ɗa nuiti suʋaliʋali.

4 Zii ɠiligiti ti maawooi mɛnini.

Ti soni ga ta-ʋalii,

ti kalagi lɔ sokpayeɠei zu.

Ti liini la Ezipete yooi zu.

5 Siɛgi zu zala zaai kaani la ga

ná-maaɓɔungi zuɠooza wafuun,

kitosuʋɛ ɠoloɠologa.

É ná-ziʋoi taɠili seɠeni,

é kpɛtɛ ga zala ɓokpagi.

6 É ɠɛni leʋeteʋesu zalaiti saama,

é ɠɛni ga zala ɓokpagi.

É zooni daamianigi zosu,

é ɗa nuiti suʋaliʋali.

7 É ta-masa pɛlɛi woloni,

é ta-laa wolai ɠoloɠolo.

Zooi ta gaa nuɓusɛiti ti luani

sikɔ lugi ʋa ti mɛnini.

8 Zii ɠiligiti ti maaɠoolii zu,

ti wuzeɠeni daalɔɠɔma.

Ti maaɠoolini ga ta-lumɔiti,

ti soni ga ta-ʋaliiti.

9 Ti kalagi ʋilini sokpa zu,

ti pili sasa goi zu kɛai eɠɛ sekagi.

Ti liini la Ɓaɓilɔne masagi ʋɔ.

Ti pilini kasoi ɠa, nu a ʋa goomɛni,

é ɗa zikɔ Izilayɛle ɠizeiti ma.› »

Dɔɔɓɔi gului ta ma ɓekegiti

10 « ‹Wo-lee ɠɛni eɠɛ leezɛn ansaɠɔgi siingai ziɛlaʋɛ.

Ma waaiti ti ɠɛni ga ta gaalaagiti,

ziɛi zaɓu zu é ɠɛni sɔlɔɔsu.

11 Ma ɓekegiti ti ɠɛ ba, ti maayikiai,

naati ti ɠɛɛni ga masa tukpɔiti.

É loni gulu wolaiti maazu.

Gaaɠooza ʋelei ta ma ɓekegiti mɔin ʋelei

ɛsɛ pɛ ge ɠɛni kaazu.

12 Kɛlɛ tɔɔɠulani ga ziiɠaawanai,

é ʋili ya zooi ma.

Folo ɠulazu ʋele viilɛi fɔɔni ta ma waaiti,

naati ti looni bu.

Ma ɓekegiti ti maayikini, ti vɔɔni,

abui ti ɠalani.

13 Leezɛn ansaɠɔgi tɛi siinga ɠɛni de teʋebai zu,

zou vɔɔi zu, ziɛ la ná.

14 Abui ɠulani ma lɔkulugi zu,

é ma ɓekegiti ta ma waaiti koloɠolo.

Ma ɓeke maayikia la mɔ ba,

nii a ɠɛ ga masa tukpɔi.› »

Maawɔin wuyei ɠana, maanɛai é loo ɠana.

20

Izilayɛle ná-kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai

1 Kona dɔfelasiɛi ma alu dɔɔlusiɛi ma volo puugɔi ma, Izilayɛle ɠɛwolai tanigaani ti ʋaani ti gàazaɠa, ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yiimai ɠwɛɛ. Ti zeini kàkala. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 3 «Ɗa ʋe, zunui, ɓɔɛ Izilayɛle ɠɛwolaiti pɔ, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wo yiilɔɔʋɛ ʋaazu gàazaɠasu? Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, gè la vaa bu, wo ʋa gaazaɠa!› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

4 «Ɗa ʋe, zunui, ta-lukpɔi ɠaaleʋe! Mina inɛinɛ è naa ɠɛ! Ti-mɛmɛwolani ta luʋa ʋele ɲɔiti, kɔzɔba vaiti ti ti ɠɛɛni, ti ɠula kɛlɛma! 5 Ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Siɛgi zu gè yiimazeɠeni la ga Izilayɛle, gè minazeɠeni Zakɔɓe mavofodaiti pɛ bɛ. Gè ɓɔɠɔ lɛɛni ga tiye Ezipete yooi zu, gè minazeɠe ti ʋɛ, gè ɠɛ ti ma: Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI. 6 Naama volo ná, gè yeewuzeɠeni, gè ɠona ti ʋɛ, ga nà ti ɠulazu Ezipete yooi ʋa, gè lo ti luɠɔ, ti li zooi naa zu nii gè kɛʋele ɓɛtɛai ti ʋɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, pagai zooi pɛ ba. 7 Gè ɠɛni ti ma: Wo pɛ à kɔzɔba vaiti pili ya wo ɠaazulogai ti ʋa, à mina mɔ ɓɔɠɔ ɠɔzɔ pɛ ga Ezipete ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kɔɔ vai. Nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.

8 « ‹Kɛlɛ ti ɓakani zèa, ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa ɠolo bɛ̀. Ti tanɔpɛ ge la ɠɛni ɠɛlɛni kɔzɔba ɠalagiti ba ti ɠaazuloni ba, ti la ɠɛni ɠɛlɛni Ezipete ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti ba. Gè ɠigaiziɛni ga gè nà-ziiɠaawanai yei ti ma, gè zeeli kwɛgi ma Ezipete yooi nɔ zu. 9 Anɛɛ naa ʋe, dàaseigi maaʋele ɠa gè la naa ɠɛɛni la, ga tɔ̀ɠɔi a ʋa ɠoloɠolo zii ɠiligiti zea ti zeini ti zaama, mazɔlɔɔ gè ɓɔɠɔ lɛɛni ga tiye zii ɠiligi naati gaazu, ga nà ti ɠulazu Ezipete yooi ʋa. 10 Gè ti ɠulani Ezipete yooi ʋa, gè li ga tiye teʋebai zu. 11 Gè nà-tɔgiti feeni ti ya, gè nà-deveiti dɛɛni ga tiye, niiti ti zo fai zobo feezu nuiti bɛ, ti zɛnvui wo ga ti maaʋele. 12 Gè nà-dooɠo foloiti feeni ti ʋɛ, ti ɠɛ ga kpɔfaamai ma ʋoogi gi yɔɠɔzu, ga ti suɠwɛɛ ga nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, é ti ɲadesu.

13 « ‹Kɛlɛ Izilayɛle nuiti ti wuzeɠeni dàalɔɠɔma teʋebai zu. Ti la ɠɛni ziɛni ga nà-tɔgiti, nà-deveiti ti ʋɛlɛʋɛlɛni ti ɠaazu, niiti ti zo fai zobo feezu nuiti bɛ, ti zɛnvui wo ga ti maaʋele. Ti ɠɛni nà-dooɠo foloiti maaɲɛɛi ʋuuzu ma ga kɛʋele ɲɔu. Gè ɠigaiziɛni mɔnɔ ga gè nà-ziiɠaawanai yei ti ma teʋebai zu, gè ti-ma zuwu ɠaaleʋe. 14 Kɛlɛ dàaseigi ɠa gè luani la, ga tɔ̀ɠɔi a ʋa ɠoloɠolo zii ɠiligiti zea, niiti gè ti ɠulani Ezipete yooi ʋa ti ɠaazu. 15 Nà ɠa gè yeewuzeɠeni, gè ɠona ti ʋɛ teʋebai zu, ga gè la mɔ loga ti luɠɔ, gè ʋa li ga tiye zooi zu gè feeni ti ʋɛ, ʋɛ nɔnɔi ta kɔin gulɔi ʋooʋaai ná, pagai zooi pɛ ba. 16 Gè naama ɠonai woni, tɔɔzei ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa nà-deveiti so, ta nà-tɔgiti, ti ɠɛni nà-dooɠo foloiti maaɲɛɛi ʋuuzu ma, ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti faa ɠa é ʋilini ti-yii ʋolu. 17 Kɛlɛ ti maawɔin ɠa é sòni gola, gè la ti ɠoloɠoloni, gè la ɠɛni ti-ma zuwu ɠaaleʋeni teʋebai zu.› »

Izilayɛle ɓetalai kololalai ʋa GALA bɛ

18 «Anɛɛ naa ʋe, gè ɠɛni ti-lointi ma teʋebai zu: ‹À mina ziɛ ga wo-ɠɛɛni ta-lɔgiti, ta ta-leveiti ti ti ɓɛtɛni ɓɔɠɔ ʋɛ, à mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kɔɔ vai. 19 Nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI. À ziɛ ga nà-tɔgiti, wo ɠolo nà-deveiti bɛ. 20 À dooɠo foloi maaɲɛ, é ga kpɔfaamai ade yɔɠɔzu, poogi à ɠwɛɛ da ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI.›

21 «Kɛlɛ dointi ɓalaa ti ɓakani zèa. Ti la ziɛni ga nà-tɔgiti, ti la nà-deveiti soni, niiti ti zo fai zobo feezu nuiti bɛ, ti zɛnvui wo ga ti maaʋele. Ti nà-dooɠo foloiti maaɲɛɛi ʋuuni ma. Gè ɠigaiziɛni naazu ga gè nà-ziiɠaawanai yei ti ma, gè nà-ziiɠaawanai lɛ ga tiye teʋebai zu. 22 Anɛɛ naa ʋe, gè yeezeɠeni ma, gè la naa ɠɛɛni, dàaseigi maaʋele ma, tɔ̀ɠɔi a ʋa ɠoloɠolo zii ɠiligiti gaazu, niiti gè ti ɠulani Ezipete yooi ʋa ti ɠaazu.

23 «Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, gè yeewuzeɠeni, gè ɠona ti ʋɛ teʋebai zu, ga nà ti vazasu nuɓusɛiti saama, zou ɠiligiti su. 24 Gè ɠonani, tɔɔzei ti la ɠɛni nà-deveiti soni, ta nà-tɔgiti, ti nà-dooɠo foloiti maaɲɛɛi ʋuuni ma, kɛlɛ ti-ɠɛɛni ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti nɔ ɠa ti ʋilini ti-yii ʋolu. 25 Naa ɓalaa ɠa é kɛɛni, gè tɔgiti feeni ti ya, é la faa ʋaa ti ma, gè deveiti fe ti ya, ti la ɓena zoo ti ʋa zɛnvui wo ga ti maaʋele. 26 Gè ti ɠɔzɔni ga ta-vebɛaniiti, nii é ɠɛni ga ti-loun mɔungiti gala vai ga zalaɠai. Naa ti lɔɔni kidaaʋili golai zu, ti suɠwɛɛni naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

27 «Naa ɠa é ba, ɗa ʋe, zunui, ɓɔɛ Izilayɛle nuɓusɛiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wo-mɛmɛwolani ti ɓaaɠoni mà, ti ɓɔɠɔ lɛ ga wooʋalada nuiti tètema. 28 Gè loni ti luɠɔ, gè li ga tiye naama yooi zu, gè ɠonani ga nà feezu ti ya. Ti gizeiti pɛtɛni miná, ta gulu wolaiti ti ɠaaɓiiliai. Miná ɠa ti ta-zalaɠaiti kulani ná. Ti zìiɠaawana vaiti kɛɛni ná, ta-vebɛani vaiti su, ta zalaɠaiti ti makugi nɛai, ta dɔɔ zalaɠaiti ti ɠɛni ti ʋuuzu ya. 29 Gè ɠɛni ti ma: Zalaɠa ɠula adaʋɛti wa ɗa li náti, naati ta ga leeni? É zo naama yee ma eyɛsu za, naama adaʋɛti daasei ka ga zalaɠa ɠula adaʋɛti.›

30 «Naa ɠa é ba, bo Izilayɛle nuɓusɛiti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wo la ɓɔɠɔ ɠɔzɔzu nɛi ɓaa, ga wo-mɛmɛwolani kɛʋele? Wa bɛ̀ ga wooʋalada nuiti, wa koloɠologi ɠɛɛzu siɛgi zu wo ta-ɠɔɔɠɔ gani ɲɔiti dɛbizu la! 31 Niizu niina, wa ɓɔɠɔ ɠɔzɔzu, wa ʋaana ga zalaɠaiti ta wo wo-lointi kula ga zalaɠaiti kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bɛ. Naa maaʋele ma, Izilayɛle nuiti, wa kaazu ga nà vaa bu, wo gàazaɠa? Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, gè la vaa bu wo ʋa gàazaɠa pɛ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Faa niinɛi lɔɔzeigi

32 «Wa-ɠigaiziɛi wo bosu, naa la ʋaazu ɠɛɛzu, wo ɠɛɛzu ma: ‹Gá pɔ gi ɠɛ ga zooi zɔiti kɛʋele, gi ɠɛ ga zɔɔma nuɓusɛiti kɛʋele, gi ɗa kɔɔɠɔ ganigiti kɔ, ti ga guluiti ɓaa kɔtuiti.› 33 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, nà masadai ɠɛ wo unda, gè sɛ̀bɛi ta nà-zobogi ɠula kɛlɛma, gè yeeɓe nà-ziiɠaawanai ʋa,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 34 «Nà wo ɠula nuɓusɛiti saama, gè wo ɠaalɛ ba, wo ɠula zooiti su, ʋɛti wo vazagai náti, gè sɛ̀bɛi ta nà-zobogi ɠula kɛlɛma, gè yeeɓe nà-ziiɠaawanai ʋa. 35 Nà li ga woye yɛ teʋebai zu, zɔɔma nuɓusɛiti gaazu ɠɔpoluma, ade lo ɠaazu, gè wo lukpɔ. 36 Ʋelei nɔ gè wo-mɛmɛwolani tukpɔni la teʋebai zu, Ezipete yooi ɠobaʋɛ, zekana nà kɛ la ga woye, wa ɓalaa,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga. 37 «Nà wo leʋe nà-tukpɔi wu, gè li ga woye ʋolu nà-minazeɠegi ʋɔ bɛ. 38 Nà kololala nuiti kula wo zaama, niiti ti wuzeɠeni dàalɔɠɔma. Nà ti ɠula zooiti ba, ʋɛti ti náti seikɔɠɔmai zu, kɛlɛ ti la ɠalega ma Izilayɛle yooi zu pɛ. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

39 «Wa ʋe, Izilayɛle nuiti, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À liina, wo wa-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti dɛbi! Kɛlɛ naa ʋoluma, kɛni nɔ wo ɠolo bɛ̀, wo ɓe dàasei ɲadegai ɠoloɠolosu ga wa-vebɛaniiti wo ti ɠulazu ga zalaɠaiti kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bɛ. 40 Tama Izilayɛle yooi zu nuɓusɛiti pɛ ta lɛbiyai ve bɛ̀ nà-gize ɲadegai ma, Izilayɛle ná-gize ɠaaɠoozagi ma. Nà yeezei wo wu miná ga pagɔ, gè bo wo ma ga wo ʋa ga anii pɛ pɔ̀ niiti wo ti veezu bɛ̀, ta wa-vebɛani mɔungiti, ani ʋagɔi kpein,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 41 « ‹Nà wo ɠula nuɓusɛiti saama, gè wo ɠaalɛ ba, wo ɠula zooiti su, ʋɛti wo vazagai náti. Wa zìima eɠɛ gulɔ maku nɛɛnɛgi. Nà nà-ɲadedai ɠula kɛlɛma ga wo maaʋele zii ɠiligiti gaazu. 42 Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu gè ʋaazu la ga woye ʋolu Izilayɛle yooi zu, gè ma ɠona woni wo-mɛmɛwolani bɛ ga nà fe wo ya. 43 Miná ɠa wa ɠisiɛ ná wo-ziɛ ʋele wɔlɔmaiti su, ta wo luʋa ʋeleiti ti wo ɠɔzɔni. Wa lɛɠɛ ɓɔɠɔ zu, tɔɔzei faa ɲɔi pɛ ba wo kɛɛni. 44 Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu gè wo zosu da ɠana, dàaseigi maaʋele ma, gè la ʋaazu wo zosu ga wo luʋa ʋelei ta wo-ziɛ ʋele ɲɔiti, Izilayɛle nuɓusɛiti,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-boɠa zɔkpɔi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, ɠaazulo zooi ʋa lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ. Zelii lo dɔɓɔi ma lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ. 3 Ɗa ɠɛ nu yeezazu lɔɓɔi ma: ‹Woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma! Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ɠa gè abui ɠaazosu è ʋa, toɠa gulu wundui pɛ gala ta gulu vɔɔi pɛ. Ani nɔpɛ ge la zooga ma abuzogi ʋaazu, toɠa vaza é zo lɛkpɛma nu yeezazuʋɛ, é li lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ná pɛ, ná-galai ɠa zeeli ɛsɛ pɛ ma. 4 Ɛsɛ pɛ ka ka ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè abui ɠaazogai, ani la zooga é ʋa paa pɛ.› » 5 Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Ee, Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI! Ta ɓɔɛzu unsu ga ze, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Faalaali wo nu nɔ ʋe.› »

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 7 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaazu lati Zeluzalɛme ma, zelii lo zalaɠa ɠulazuʋɛti ma. GALA goo wo Izilayɛle yooi laalɔɠɔma. 8 Ɠɛ Izilayɛle yooi ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà laalɛɛzu è wu, nà nà-boɠa zɔkpɔi ɠulazu ma laɠagi zu, gè telebo nuiti ta faa ɲɔu ɠɛ nuiti tɔɔɠula wo zaama. 9 Telebo nuiti ta faa ɲɔu ɠɛ nuiti suwuɠaaleʋe vai ɠa é kɛɛzu gè nà-boɠa zɔkpɔi ɠulazu la ma laɠagi zu, gè pili ɛsɛ pɛ ma, é zo lɛkpɛma nu yeezazuʋɛ, é li lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzuʋɛ. 10 Ɛsɛ pɛ ka suɠwɛɛ ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè nà-boɠa zɔkpɔi ɠulani ma laɠagi zu. Gè la mɔnɔ dɔa su pɛ.› »

11 «Ɗa ʋe, zunui, maaʋɛɛ kiteʋe ɠasɔi wu, è ɗa ɓala ti pɛ gaazu ga ziizoolɛi. 12 Siɛgi zu ti è ɠaazaɠasu da ga: ‹Lee vaa zu è ɓalasu?› ɗa ti wooɠaaʋote, è ɠɛ ti ma: ‹Gè woo ɲɔu mɛnigɛ, toɠa ʋaazu ʋilɛsu su. Ɛsɛ pɛ iɲɔ ka leʋe, ti yeezu ɠɛ yɔɔɠɛ, ti yiiɓɔlɔ, ti ɲiibiiti suɓɔlɔ, ti ɗa ziɠa ɓɔɠɔ ʋa. Adea ɠaa! Naa ɠa ʋaazu ɠɛɛzu niina!› Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.»

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 14 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo! Ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii wooi ɠaa:

Wɛlɛ boɠa zɔkpɔi ʋa,

gaaliai, é ɗa volo.

15 Gaaliʋɛ paa wo fai ma,

toɠa volozu, é ʋa ɗa mainmain zaɠa.

Da zoo nɛi de ɠoozunɛ

dòun zunui masagi ná-tukpɔi ma?

Boɠa zɔkpɔi ɠa ɗa gulu ɓuɠai naama zii wɔinzeɠe.

16 Gè feeni ga maaloun

ga so daa ʋa nɛɛ,

gaalini maaloun,

ga é ve paa wo nui ya.

17 Kidaaʋili kpeei loo, ɗa ʋe, zunui!

Boɠa zɔkpɔi tɛi ka liizu nà-nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

ta Izilayɛle ɠundiɠiiti,

ti pɛ ti undaaʋilisu ʋɔɔma.

Yeeloo ɓɛtɛaga ga kidaaʋiligi!

18 Mazɔlɔɔ ʋoluɠula wola ɠana.

Ni masagi ná-tukpɔi nii boɠa zɔkpɔi wɔinzeɠezu, naa a ɲɛɛlɛna,

leeni ɠa a ɠɛ?›

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

19 Deɠɛmu, ɗa ʋe, zunui, GALA goo wo,

yee felegɔiti gaaloɠa,

mazɔlɔɔ boɠa zɔkpɔi ʋili, daa ɠa ɠɛ fele, saʋa!

Mazɔlɔɔ nu ʋaa woɠa zɔkpɔi ʋe,

nu mɔinmɔin paa woɠa zɔkpɔi ʋe

a ʋilɛ ti ʋolu adaʋɛ pɛ.

20 É iɲɔteʋei lɔ ɛsɛ ziimaʋɛ,

é nui pɛ ziiɓali.

Nà nu ʋaa woɠa zɔkpɔi la siɠidaʋɛti pɛ,

é ɗa volo eɠɛ mainmain,

kɛʋele ɓɛtɛai ga é paai wo.

21 Boɠa zɔkpɔ ɠaaligi, è-ɠaaʋɛɛ naa ɠaaliai,

ʋili è yeezazuʋɛ, ʋili è ɠɔʋɛzuʋɛ!

Ɠaaʋɛɛ lati adaʋɛ pɛ!

22 Nà ɓalaagi nà yealoɠa,

gè nà-ziiɠulagi laazeeli.

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè boga.»

Zeluzalɛme zo fai

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

24 «Ɗa ʋe, zunui, pele felegɔ la ti ɠula zou ɠilagi zu, nii Ɓaɓilɔne masagi a ziɛ la, é ʋa ga ná-boɠa zɔkpɔi. Ɗa poogi ʋilɛ ma ʋele undaʋɛti, é taa wolai ɠilagilagi letema lɛɛzu. 25 Pele ɠilagi ɠa li ga Ɓaɓilɔne ɠɔɔɓɔgi Amɔn nuiti ta-laa wolai zu é ga Laɓa, zɔi li Zeluzalɛme, siɠigi ma, Zuda yooi zu. 26 Mazɔlɔɔ Ɓaɓilɔne masagi ɠa lo pele felegɔiti saɠalaʋɛ ga ungaiziɛi. É ɗa ná-mɛɛinti pili, é ɗa ná-pɛlɛ wu zaleiti gaazaɠa, é ɗa ma mɔɛin ʋɛtɛ. 27 Mɛɛin é Zeluzalɛme zoni, naa looni zeezai ɠa, ʋɛ ta kɔɔɠɔ zɔɔlaiti to ná, ti nu ʋaa wolai ɠɛ ná, ti kɔɔ ɓeei loo, ti wooɠula la. Ti kɔɔɠɔ zɔɔlaiti gili ná kpogiti ba, ti kɔɔɠɔ yeɠeiti bɔ, ti lɔɔɠuzuʋɛti kpɛtɛ ná. 28 Zeluzalɛme nuiti ti ɠɛni ɠigaiziɛzu ga ungaiziɛi naa la faa nɔpɛ kɛa ga tiye, tɔɔzei minazeɠe ka ná é ti makɛsu. Kɛlɛ Ɓaɓilɔne masagi ɠa ta-vaaɠaazagi lɛɛzu ga tiye, é ti lɛnɛ ga ta zosu. 29 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wa kitoozu yeenɔpɛ wa-vaaɠaazagi zu ga wa-lɔ koloɠologi maaʋele, gaaɠalagai, wa dɛɛzu wa-ɠɛɛwotiiti pɛ su ga wa ga sɔba nuiti. Tama, tɔɔzei wo faiti gaazuloga ɓɔɠɔ ʋa, wa lɔ wo zili nui yeezu.

30 « ‹Ɗa ʋe, Izilayɛle ɠundiɠii, tɔɠɔ ɠoloɠolo nui, nu ɲɔi, ɗa-voloi ɠa zeeli, yeei ɗa-vaaɠaazagiti pɛ gaaɓelazu la. 31 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɗa ʋala ɗa-masadai ma ʋoogi ma, ti ɗa-masa bɔɔlɔgi zeɠe. Faiti ta valibo! Zɔi é ɓɔɠɔmaayeizu, naa wɔɔlɔ, zɔi é ɓɔɠɔ wɔɔlɔzu, naa ɠaayei. 32 Faa zuɠoloɠologi, faa zuɠoloɠologi! Nà naa zuɠoloɠolo, nii kɛɠala la dɛ ɠɛɛni, eyɛsu naa ʋa, zɔi nɔnɔ ga tukpɔɠaaleʋei, zɔi gè naa ɠalivaazu ma.› »

Amɔn nuiti sala vai

33 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo, ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Amɔn nuiti ma, é ʋilɛ ta-ɓaaɠulama vaiti ba. Ɠɛ ti ma: Boɠa zɔkpɔi ɠulaa ma laɠagi zu, paa wo fai ma, toɠa volozu, é ʋa teʋei wo, é ʋa mainmainti kula. 34 Siɛgi zu ti zɛɛ ɠulakɛlɛmaiti bosu la wo ma, ta faawokɛɛyeeluɠɔ yɛɛ ɓɔɛiti, boɠa zɔkpɔi ɠa ʋaazu GALA kwɛɛtala nuiti unteʋezu ta nu ɲɔiti, ta-vaaɠaazagi ɠaaɓela foloi zeelia.

35 « ‹Boɠa zɔkpɔi lɔɔna ma laɠagi zu. Ʋɛ è ɓɛtɛni ná, zooi ti è zɔlɔɔni su, miná ɠa gè è lukpɔzu ná. 36 Nà nà-ziiɠaawanai lɛ ga ɗe, gè nà-ziiɠula abui lo è ʋa, nà è lɔ toosu nuiti zeezu, ti zoogai faa zuɠoloɠologi la. 37 Ɗa ɠɛ ga abuzogi laamianigi, è-ɲamai ɠa ʋu zooi zu ná pɛ. Nu nɔpɛ ki ge la mɔ loa è zu pɛ. Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai.› »

22

Zeluzalɛme ɲamaba vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠɛʋele ɓɛtɛ è Zeluzalɛme taai lukpɔɠaaleʋe, sulaavegɛ ga nu ʋaa vai, mina inɛinɛ! È ná-kɔzɔba vaiti dɛɛ la. 3 Ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɗa ɗa-nuɓusɛiti zɛsu ná, ti ɗa nu ʋaa vai ɠɛ, ti ɗa ti ɠoloɠolo foloi ɠɛʋele ɓɛtɛ ɠana, ti ɗa kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠɔzɔ. 4 È-laazɔgi ɠa nu ʋaa vai naati pɛ su, è ɓɔɠɔ ɠɔzɔni ga kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti è ti ɓɛtɛni. È è ɠoloɠolo foloiti suɓuɠaa, ɗa-ɠonagiti kpe geei zeelia. Naa ɠa é ba, nà ɓaaɠulazu è ma zii ɠiligiti pɛ gaazu, è ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu anii zooiti pɛ zea. 5 È-lɔɠɔi ɠoloɠologa, ɗa-vaiti ti zupu. Zooiti ti è ɠoba, ta zooiti ti maaɠoozaai è ʋa, ti pɛ ta ɲɛɛɠula è zu.

6 « ‹È ʋɔ bɛ ɠa Izilayɛle ɠundiɠiiti ti yeelaazu ná ta-zobogi ma, ti ɗa nu ʋaa vaiti kɛ. 7 È ʋɔ bɛ ɠa ti ti-ɠɛɛni pɛlɛʋɛlɛsu ná ta ti-leeni, è ʋɔ bɛ nɔ ɠa ti seikɔɠɔma nuiti suziɠazu ná, ti ɗa podointi ta poanzaiti kpɔnɔ ná. 8 Ti la unfema veezu nà-ada ɲadegaiti bɛ, ti ɗa dooɠo foloiti maaɲɛɛi ʋu ma. 9 È ʋɔ bɛ, nuiti ta tɔɠɔ ɠoloɠolo faiti kɛɛzu, ti ʋa nui ʋaa. Ɗa-nuɓusɛiti ta zalaɠaiti miizu gizeiti ma, ti ɗa ɓɔɠɔ ve koloɠologi ya. 10 È ʋɔ bɛ ɠa tanigaa ti laazu ná ga ti-ɠɛɛ anzai. È ʋɔ bɛ ɠa ti ʋuuzu ná anzanui ma ná-alu kaa ziɛgi zu. 11 È ʋɔ bɛ, tanigaa ta wɛɛnziɛgi wosu ga ti-zeiɲɔɠɔi anzai, tanigaa ti ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga ti la ga ti-loun anzai, ɓaa ti-ʋaazeelai. 12 È ʋɔ bɛ, ta ɗa lobɛanii zo ga ti nui ʋaa. Ta ɗa walii ve, ti maalamai ʋooʋa ma, ti ɗa loo ti-zeiɲɔɠɔiti ma, ti ʋa ɓɛtɛ. Nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ti yeema nɔ̀un ma mɛtu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13 « ‹Wɛlɛ nà ʋaazu yealoɠazu è ma, tɔɔzei tɔnɔ ɲɔi ʋa è sɔlɔɔni, ta nu ʋaa vai ʋa kɛai è ʋɔ bɛ. 14 È-yii ɠa lɔɔ nɛi ɓaa, zobo ge ɠɛ è ya, naama volo ná, nà wuzeɠena è laalɔɠɔma? Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai, nà kɛ nɔ. 15 Nà wo vaza zii ɠiligiti saama, gè wo leʋe wɛɛn yooiti su, gè ɲadetalai ɠula wo zaama mɛtu. 16 Ɓaai ɠa ɠula wo ma zii ɠiligiti gaazu. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

17 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 18 «Ɗa ʋe, zunui, Izilayɛle nuiti ti ɠɛa gàazu ga kɔlui kɔzɔi ba. Ti ɠɛa eɠɛ kɔlu ɓɔigi, ɓaa foɠagi, ɓaa kɔlui, ɓaa bɔbɔgi, ti ɠɛa eɠɛ kɔzɔi é walii ʋa. 19 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wo pɛ wo ɠɛa ga kɔlui kɔzɔi ba. Nà ʋaazu wo ɠaalɛɛzu ba Zeluzalɛme taazuʋɛ. 20 Eɠɛʋelei nu a ɗa pɔlɔi ɠaalɛ ba la, nii walii su, ta kɔlu ɓɔigi, ta kɔlui, ta bɔbɔgi, ɓaa foɠagi, é pu ani ɠaawuun aniɲakai ta zu, é abui zei bu ga gaawuun, ʋele ɠana nà wo ɠaalɛ ba la nà-ziiɠaawanai zu, zìi a ɠulana, gè wo ɠaalɛ ba, wo ɠaawuun abui ɠa! 21 Zeluzalɛme ɓɔɠɔi nɔ ɠa nà wo ɠaalɛ ba ná, gè nà-ziiɠaawana abui zei wo wu, wo ɠaawuun. 22 Eɠɛʋelei walii ɠaa a ɗa wuun da zeɠei zu, ʋele ɠana wo ɠaawuunsu da Zeluzalɛme taa zaamaʋɛ. Wa suɠwɛɛ naazu ga, nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa zìiɠaawanaai wo ma.› »

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 24 «Ɗa ʋe, zunui, ɠɛ Zeluzalɛme ma: ‹Ɗa ga zooi é la ɲadeni, zooi tona la ɠɛni ʋuuni su nà-ziiɠaawana voloi. 25 Ná-kundiɠiiti ta yaavai lɔɔzu, eɠɛ zalai é zikɔzu, é ɗa daamianigi ʋali ga, ti ɗa nuiti paa, ti loo waliiti su ta ti-zeiɲɔɠɔiti zeaɠɔligiti, ti anzanui bɔɔlɔzu ɠɛ ga poanzaiti. 26 Ná-zalaɠa ɠula nuiti ta nà-tɔgiti koloɠolosu, ti la unfesu nà-zalaɠa ɠulazu ɲadegaiti ma. Ti la zoosu zeeɠaaɠwɛɛzu ɠwɛɛsu ani ɲadegai ta ɲadetala gelei ʋa, naa ʋɛɛ nii ʋa kɔzɔai ta nii é la ɠɔzɔni. Ta ɠaazuzeɠezu nà-dooɠo foloiti ba, nu nɔpɛ ge la mɔ unfesu mà ti zaama. 27 Nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ta ga ɲama ʋuu nuiti, eɠɛ zuluɓuiti ti ti-laamianigi ʋalizu ga, ti nui ʋaazu, ti ʋa ɓɛtɛ. 28 Ná-GALA goo wo nuiti ta naa pɛ maalɔɔɠuzu kobe siaai wu, ti ɗa kpɛtɛ kisu ɠulakɛlɛma vaiti bo, ti ɗa zɛɛ vaawokɛɛyeeluɠɔ vaiti bo, ti ɗa ɠɛ ma: Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, tama Ɠɔoɠɔ GALAGI laade é ʋa ɓɔɛ ti ʋɔ. 29 Zooi zu ná pɛ, ta toomai wosu, ta unmai, ti ɗa maawɔin nuiti suziɠa, ta bala nuiti, ti ɗa loo seikɔɠɔma nuiti ma ti ʋee vai zu.

30 « ‹Gè wɛlɛni ti zaama fɔ nà nu ɠila ka, a siɠigi lo ti ma, é lo siɠigi ma yeɠeiti daaʋɛ bɛ̀, é zooi maalobo, nà ʋa koloɠolo, kɛlɛ gè la nu nɔpɛ sɔlɔɔni. 31 Naazu gè nà-ziiɠulagi laazeelia ti ma, gè ti ɠoloɠolo nà-ziiɠaawana abui zu, gè ti luʋa ʋelei ma ɠasɔi la ti unma,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

23

Zeluzalɛme ta Samali ta-nɛɛbɛ ɲɔi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, anzanu felegɔ ɠɛni ná, ti zɔlɔɔgai anzanu ɠilagi ʋa. 3 Ti ɓɔɠɔ lɔɔni koloɠologi zu Ezipete yooi zu ti ma nu niinɛlai zu. Miná ɠa mɔunpa ti yeeziɛni ná ti-yiilaʋɛ ma, anzalopo ɲiimii é ɠɛni ti ʋa, ti naa maaɲɔfɔni ná. 4 Ma mɔungi laaseigi ɠɛni ga Woɠola, deɠe anzanui laa ɠɛ ga Woɠoliɓa. Ma mɔungi ɠa é ga Samali, felesiɛi ɠɛ ga Zeluzalɛme. Ti pɛ ti ɠɛni ga nɔ̀nɔ, ti doun zunuiti ta doun anzanuiti sɔlɔɔni bɛ̀.

5 «Kɛlɛ Woɠola koloɠologi ɠɛɛni, anɛɛ ni é ɠɛni ga nɔ̀nɔ. É ɠaazuɠulani seiɲɔɠɔiti ba, Asiili nuiti, é wɛɛnɠaa zoni ti zaama. 6 Ti maaɠiliai ga seɠe ɓɔigiti, zou zɛʋɛ maazu vaawo nuiti ta kundiɠiiti, buzeɠe niinɛgiti ti ɠaazuɠulaai, kɔɔɠɔ nuiti ti sooiti kɔma. 7 Woɠola ɓɔɠɔ lɔɔni koloɠologi zu Asiili nu wolaiti zea. Siɛnɔpɛ su a la ɓɔɠɔ veena la ti ta ya, é ɠɛni ɓɔɠɔ ɠɔzɔzu ga é ɗa nɔkɔ ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bu. 8 Zɛgɛ ná-wɛɛnziɛ fai ʋolu, nii é tɔɔzeini Ezipete yooi zu. É ɠɛni miná ga doungo, zunuiti ti ɗa laa la, ti ɗa anzalopo ɲiimii maaɲɔfɔ, ti ta-ɠoloɠologi pɛ puuni ma. 9 Naa ɠa é ba, gè dɔa ná-wɛɛinti zeezu, Asiili nuiti, gola wɔinɗai ga tiye. 10 Naati ti kabei ɠulani, ti ná-doun zunuiti so ta ná-doun anzanuiti, ti tɔ ɓɔɠɔi ʋaa ga boɠa zɔkpɔi. É zalai zɔlɔɔni ga tukpɔi naa, é ɠɛ ga poogi anzanuiti bɛ.

11 «Ná-seelai Woɠoliɓa naa pɛ kaani, kɛlɛ tɔun ge ɠoloɠoloni ná-gaazuɠulapɔi zu, ná-koloɠologi ɲɔu é leʋe ná-seelai nɔnɔi ʋa. 12 Tɔ ɓalaagi ɠaazuɠulani Asiili nuiti ba, zou zɛʋɛ maazu vaawo nuiti ta kundiɠiiti, ti maaɠiliai ga pagɔ, kɔɔɠɔ nuiti ti sooiti kɔma, buzeɠe niinɛgiti ti ɠaazuɠulaai. 13 Gè kaani ga é ɓɔɠɔ ɠɔzɔni koloɠologi zu. Ti felegɔ pɛ ti-ziɛ ʋelei ɠɛni ga ɠɛʋele.

14 «Woɠoliɓa ta ɓɔni mɔnɔ ná-koloɠologi ʋa. É nuiti maaniinigi ɠaani seɠeai ga yeei siɠigi ma, kpɔiɗai, Ɓaɓilɔne nuiti maaniinigi ɠɛni de. 15 Ti zaamaɠiliai ga saamaɠiligiti, seɠe zakpai velevelegai tɔungiti ma, ti ɠaazulo pelei dɛɛzu ga ta ga kɔɔɠɔ nuiti. Ɓaɓilɔne nuiti maaniini kiteɠitegi ʋe, ʋelei ti la Kaledé, ta-yooi ɓɔɠɔi zu. 16 Woɠoliɓa ti ɠaai ma, gaazuɠulani ti ʋa, é keelai leʋeni ti ma ta-yooi zu. 17 Naa ma, Ɓaɓilɔne nuiti ti liini, ti laa la. Ti kɔzɔni ga ta-ɠoloɠologi. Ti ɓegai ma ga ɓaaɠulaai ma mɛtu, ta-vai wɔinzeɠeni ma. 18 É ná-koloɠolo fai ɠulani kɛlɛma ɛsɛ pɛ bɛ, é ɓɔɠɔ ɠabei lɛɛni, eyɛsu ná-fai wɔinzeɠe mà, eɠɛʋelei nɔ ná-seelai ná-fai wɔinzeɠeni mà la. 19 Kɛlɛ é ná-koloɠologi zuwɔɔlɔni, eɠɛʋelei nɔ ná-nu niinɛlai zu ɠɛɛni la, siɛgi zu é ɠɛni koloɠologi ɠɛɛzu la Ezipete yooi zu. 20 Gaazuɠulani koloɠolo zunuiti ba, é wɔin ga tiye, niiti ti-wuu wɔɔlɔai ga soovalegiti kɛʋele, ta ti ma ɗɛi ʋuuzu ga sooiti tɔnɔi ɠɛʋele. 21 È ɗa-nu niinɛlai ma ɠoloɠologi lɔɔzeiɗa ʋolu, siɛgi zu Ezipete nuiti ti ɠɛni è-yiilaʋɛ maaɲɔfɔsu la, ti yeeziɛ ɗa-anzalopo ɲiimii ma.

22 «Naa ɠa é ba, Woɠoliɓa, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ɗa-wɛɛinti buzeɠezu è laalɔɠɔma. Niiti ta-vai wɔinzeɠeni è ma, nà ʋaazu ga tiye è laalɔɠɔma, ti zeɠe adaʋɛ pɛ. 23 Nà Ɓaɓilɔne nuiti buzeɠezu è laalɔɠɔma, Kaledé nuiti pɛ, ta Pekɔde nuiti, ta Soa nuiti, ta Koa nuiti, Asiili nuiti pɛ ta ʋɛɛ ti ʋa. Nà buzeɠe niinɛgiti gaalɛ ba, nu ɠaazu a ɠula ti ʋa, zou zɛʋɛ maazu vaawo nuiti, ta kundiɠiiti, kɔɔɠuluɓaiti ti zoogai, kundiɠi wolaiti, kɔɔɠɔ nuiti ti sooiti kɔma. 24 Ta ʋa è laalɔɠɔma ga ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ, ta kɔɔɠɔ wotoloiti, ta kɔɔɓɔgi nu la gaaluga. Ti ɓɔɠɔ makɛ ga kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛ koiti ta ma wolaiti, ta bɔɔlɔgiti, ta è maalati mini-o-mini. Nà è lukpɔ vai yɛ ti yeezu, ta è lukpɔɠaaleʋe, é zoloo tiya ɓɔɠɔi ta-lɔgiti ma. 25 Nà-ziiɠaawanai gè su è laalɔɠɔma, nà è yɛ ná, ti è zopele ɲɔu. Ta è-zokpai leʋe ta è-woiiti, zɔiti ta yɛ vulua, ta loo bu ga ta-woɠa zɔkpɔiti. Ta è-loun zunuiti seɠe ta è-loun anzanuiti, ta zɔiti ta yɛ vulua, ti ti ma vului ɠala abui zu. 26 Ta ɗa-zeɠeiti kula è ma ta ɗa-maaɠili zɔɔlaiti. 27 Ɗa-eteai è siɛni koloɠologi zu, koloɠologi è tɔɔzeini Ezipete yooi zu, naa ɠa ɓe niina. È ɠaazu la mɔ ɠulaa nu nɔpɛ ba, è-ɠi ge la mɔ ʋilɛga Ezipete nuiti ba eyɛsu pɛ.

28 « ‹Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu ɠɛlɛzu ɗa, è yɛ naati zea niiti ti wɔinzeɠeai è ma, è lɔ naati zeezu niiti ti la è yiimani. 29 Ta è zo ga sili zogi, ta è-mɔɔlɛzu anii pɛ seɠe, ti è maaɲakai ɠula eɠɛ koloɠolo anzanui. Ɗa-ɠoloɠologi ta ɗa-wɛɛnziɛgi ɠana, 30 ta è zo ɠana, mazɔlɔɔ è koloɠologi ɠɛɛni wa zii ɠiligiti, è ɓɔɠɔ ɠɔzɔni ga ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti. 31 È ziɛni ga è-ʋaazeelai ziɛ ʋelei. Tɔ-o, ɗa-o, wa ɓɔɔle ga nà-ziiɠaawana ɗaawɔi.

32 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Ɗa ɓɔɔle ga ziawɔ ɠilagi naa nɔ è-ʋaazeelai ɓɔɔleni la,

ziawɔ be bɔɔlɔai, kpogi ɠooza,

toɠa ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu ɠani, ta ɓaaɠulamai,

mazɔlɔɔ su vai wola mɔinʋɛ.

33 È laa ɠa ve ga dɔɔzodai ta ziizoolɛi.

Ziawɔi nii ɠa ga faa zuɠoloɠologi ta maalua anii,

ɗa-zeelai Samali ná-ziawɔi ʋe.

34 Ɗa ɓɔɔle la, è suwo,

ɗa golowolo ga è-ɲiigaiti,

è è-ɠakazuʋɛ maawana ga ma ɓuɠaiti.

Mazɔlɔɔ nà ɠa gè boga,› »

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

35 « ‹Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Mazɔlɔɔ è yeemani mà, è ʋoluaveni bà, è pìli ya ʋoluʋelei, ɗa ɗa-wɛɛnziɛgi ta ɗa-ɠoloɠologi zuɓoloi ɠɔmɔ.› »

GALA ge zelii lo fai
Samali ta Zeluzalɛme ma

36 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, ɠɛʋele ɓɛtɛ, è Woɠola ta Woɠoliɓa lukpɔɠaaleʋe. Ta-ɠɔzɔba vaiti dɛɛ ga tiye, ti ti ɠɛɛni. 37 Mazɔlɔɔ ti ɓɔɠɔ lɔɔni wɛɛnziɛgi zu, ti yee ɠa ɲama ʋuu vai zu. Ti koloɠologi ɠɛɛni ga ti nɔkɔ fai kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bu, ti nu ʋaai ɠɛ, ti-loun zunuiti ti ti veeni bɛ̀, naati kula vai zu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ ga zalaɠai. 38 Wɛlɛ nii ɠa mɔnɔ ti kɛɛni ga ze! Folo ɠilagi nɔ, ti sèizu ɲadegai ɠɔzɔni, ti nà-dooɠo foloiti maaɲɛɛi ʋu ma. 39 Tama ti ti-loun zunuiti kulaai ma ga zalaɠai ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bɛ, naama voloi nɔ ɠa ti liini la sèizu ɲadegai, ga ti ná ɠɔzɔ. Naa ɠa ti kɛɛni sèi ʋɛlɛ ɲadegai ɓɔɠɔi wu.

40 «Tiya ɓɔɠɔi ti keelai leʋeni, ti zunuiti gaiziɛ, ti ti loli, ti zeɠe ɠoozama, ti ʋa. Gaamago nɔ, naati ti keela wooi zɔlɔɔni, ti ɓizɛ, ti ʋa ti ʋɔ bɛ. Ta-vaa ɠa, ti ɓɔɠɔ maagbani la, ti aniiti siɛ ɠaazuʋɛti, ti balaiti dɔ. 41 Naa ʋolu ti zeini bete ʋagɔ wolai ma, ti taɓalii ʋilɛ ɠakalaʋɛ, ti nà-ansansegi ta nà-gulɔiti sei ga. 42 Nu mɔinmɔin ge ʋaani ti ʋɔ bɛ, bɛbɛi ɠɛni zɔɔlɛzu ná, maaɠili la ti ma. Zunu ɓulu golai ʋaani, ti ɠula teʋebai zu ná pɛ. Ti balaiti dɔ zeela nu felegɔiti zeeiti ba, ti masa bɔɔlɔ pagɔiti dɔ tɔungiti ba.

43 «Názu ɠa gè ɓɔɠɔ ɠaazaɠani da, gè ɠɛ ma: ‹Anzanui pɔlɔzaɠagai ná wɛɛnziɛgi zu, naa ɠa dɛ ɓɔɠɔ lɔɔzu koloɠologi zu! 44 Zunuiti ta ʋilɛsu polu, eɠɛʋelei ti ʋilɛsu la koloɠolo anzanui ʋolu! Ʋele ɠana ti ʋilɛsu la Woɠola ʋolu ta Woɠoliɓa, koloɠolo anzanui tɛiti!› 45 Kɛlɛ zunuiti ti lelebogai, naati ka ta anzanuiti tukpɔɠaaleʋe, eɠɛʋelei ta ɗa wɛɛnziɛ anzanuiti tukpɔɠaaleʋe la, ta anzanuiti niiti ti-yee ɲama ʋuu vai zu! Mazɔlɔɔ ta ga wɛɛnziɛ anzanuiti, naa ʋoluma ɲamai ɠa ti-yeeiti ma.»

46 «Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹À bɛbɛi ɠaalɛ ba, ti li ti laalɔɠɔma, ti ti lɔ kidaaʋiligi zu, ti loo ti zu, ti ti maavo. 47 Bɛbɛi naa ɠa ti zɔɔ ga kɔtuiti, ti ti ɓulukpulu ga boɠa zɔkpɔi, ti ti-loun zunuiti paa, ta ti-loun anzanuiti, ti ta-ʋɛlɛiti gala ga abui. 48 Nà koloɠologi ɠula ɠana zooi ʋa. Anzanuiti ta lɛnɛ naazu, ti la mɔ ʋokɔɠɔga ti-ʋaazeela felegɔiti ma koloɠologi zu. 49 Anzanui tɛiti ta ta-wɛɛnziɛgi ma zalai zɔlɔɔ, ta ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kɔɔ vai ma ɠotoi zuɓoloi ɠɔmɔ. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

24

Zeluzalɛme ʋokɔɠɔ fai
kɔlu liɠii ma koikoigi sogai

1 Konagi laaʋuusiɛi ma alu puugɔi ma volo puugɔi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, za voloi zɛʋɛ, mazɔlɔɔ za voloi ɠa Ɓaɓilɔne masagi tɔɔzeizu la ga Zeluzalɛme zeiɗa kɛlɛ su. 3 Faalaalii ta wo kololala nuɓusɛiti ma, ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Kɔlu liɠi ɠila kpɛtɛ.

Ziɛi ʋu su.

4 Sua ɓulukpulugiti pu su,

ma ɓulukpulu pagɔiti, ma ɓalai, ma ɓakigi,

daave ga ma ɠae ʋagɔiti.

5 Baalagi zeɠe pagai gola ma ɓulugiti saama,

koʋii ʋu diɠii wu,

è ti pɛ gili ga abu wolai,

mazɔlɔɔ kɛni ma ɠaeiti ɓalaa ti ɠili.

6 « ‹Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Maanɔɠɔi ɠa nu ʋaa laai luɠɔ, kulaʋɛ ga diɠii koikoigai, nu la zooga é ʋa gba, é ʋa ɠula ba! Ma ɓuɠaiti kula su ga gilagila, ta la yɛga su ga kpakutooma vaa. 7 Mazɔlɔɔ ɲamai é puuni, toɠa dɛ ná. É ʋuuni kɔtu ɲakai ma, é la puuni zooi ma, fufiligi ʋa ʋɛɛ gaazu.* 8 Gè ɲamai naa yɛni kɔtu ɲakai ma, ʋɛ é la zooga lɔɔɠuzu ná, nii a kɛ é nà-ziiɠaawana wolai wuzeɠe, é kìtoo su ga kɛni gè potokulai ɠɛ.

9 « ‹Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Maanɔɠɔi ɠa nu ʋaa laai luɠɔ! Mazɔlɔɔ nà ɓalaagi nà koʋi lukpe wolai ʋuuzu ná. 10 Koʋii ɠaalɛ ba gola, è abui ɠaazo, suai ɠili vai ɠaaɓela, tufa maku nɛɛnɛgiti pu ma, ma ɠaeiti ti ɠala. 11 Diɠi ɲakai zei abulekai ɠa, naa ɠa a kɛ é ɓadi, kɔlui ɓɔi. Naazu nɔɠɔi é su, naa ɠa ɲɛɛlɛ su, koikoigi ɠa ɠala. 12 Boti wafuun ka ga naa pɛ! Koikoigi liegɔi é ba, abu laade a naa ɠula ba. 13 Zeluzalɛme, è ɠɔzɔni ga ɗa-ɠoloɠolo kɛɛwotiiti. Gè ɠɛni pɔ gè è ɲade, kɛlɛ è la ɠɛni kɛɛni. È la mɔ ɲadega ɲɛgɛlɛin ɗa-ɠɔzɔba vai zu, eyɛsu è nà-ziiɠaawanai zuɓoloi ɠɔmɔ. 14 Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai. Tama yeeɠɛɠalai zeelia, nà kɛ nɔ. Gè la seɠea ma, gè la maawɔinɠaa ɠɛa, gè la nà-devei zeɠea ma. Ta è lukpɔɠaaleʋe é zoloo è luʋa ʋelei ma ta ɗa-ɠɛɛwotiiti.› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Ezekiyɛle ná-gɔlɔi

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 16 «Ɗa ʋe, zunui, nà ʋaazu anzanui naa ɠulazu è ya ga kulafiliba zaai, zɔi è ɠaazulosu ba, è ɗa ɠoozunɛ. Kɛlɛ mina saa gba, mina wɔlɔ, mina va bu è-ɠaazuɗɛi ʋa ʋu pa. 17 Ɗa zoo è ɗa ɓala ɠɔ bu, kɛlɛ mina saa gba vaa ɠɛ. Ɗa-zeɠe zakpai velevele unma, è ɗa-zaʋalagiti dɔ. Mina è-ɓɛlɛi maalɔɔɠu. Mina daamiani mi nii è-zeiɲɔɠɔiti ti feezu è ya saa vai zu.»

18 Gè ɓɔɛni nuɓusɛiti pɔ sobui, ma ɓɔkɔi nɔ ànzai za. Poluma zobui, gè naa ɠɛɛni, nii é veeni zèa ga devei. 19 Nuiti ti ɠɛni mà: «È luʋa ʋelei naa è kɛɛzu, bo dɛɛ gi ma, poluʋɛ ɠa ga leeni gi ʋɛ?» 20 Gè ti wooɠaaʋoteni ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI keela wooi veeʋɛ zèa 21 Izilayɛle nuiti wa-vaa zu ga: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà sèizu ɲadegai yɛsu ná ɓaaɠula ma, wa-ɓɔɠɔlɛsu anii, wo-ɠaazuʋɛ ɠoozunɛɛzu ma, wa-ɠito ganii. Wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti ti yɛsu Zeluzalɛme, ta ti ʋaazu. 22 Wa kɛ eɠɛʋelei gè kɛɛni la. Wo la ɓɛlɛiti maalɔɔɠua, wo la daamiani mia nii wo-zeiɲɔɠɔiti ti feezu wo ya saa vai zu. 23 Wa wa-zeɠe zakpaiti felevele unba, wa-zaʋalagiti ti yɛ wo ɠɔɠɔa. Wo la saa gbaa, wo la wɔlɔa. Kɛlɛ wa vɔ ɠae ma ga wa-ɠotoiti, wa ɠɛ kpalagi wosu yɔɠɔzu. 24 Nii Ezekiyɛle kɛa, poogi ɠana wo ʋɛ, nii wo ʋaazu kɛɛzu. Wa kɛ nɔ eɠɛʋelei nɔ é kɛɛni la. Siɛgi zu fai niiti ti wogai ta ɠɛɛna la, wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI.›

25 «Ɗa ʋe, zunui, siɛgi zu, foloi gè ʋaazu la ti ʋalasu da, GALA seizu ɲadegai ma, é ga ti-ʋoluzeizuʋɛ, ti-ɠaazuʋɛ ɠoozunɛɛzu ma, ta-ɓɔɠɔlɛsu anii, ta-ɠito ganii, nà ti ʋala ti-loun zunuiti ta ti-loun anzanuiti ma. 26 Naama volo ná, nui nii a yɛ vulua, toɠa ʋa, é naama vaiti bo è ma, è mɛni. 27 Naama volo ná nɔ, è-laaʋɛ ɠa vie, è ɠula ɓoɓoyai zu, è ɗa ɓɔɛ, wa yɛpɛ wa nui zɛgai vulua. È ɠɛ nuɓusɛiti ʋɛ ga poogi, ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

Zii Ɠiligiti Tukpɔɠaaleʋe Vai,
Niiti Ti Izilayɛle Maaɠoolizu

25

(25:1—32:32)

Amɔn nuiti daalɔɠɔma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote Amɔn nuiti pɔ pelei, è GALA gooi wo ti laalɔɠɔma. 3 Bo Amɔn nuiti ma: ‹À woilo Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ma: Wo ɲɛɛi woni, siɛgi zu sèizu ɲadegai ɠɔzɔni la, siɛgi zu Izilayɛle yooi zuwoni da, ti ɗa li ga Zuda nuiti Ɓaɓilɔne. 4 Naa maaʋele ma, nà ɓesu folo ɠulazu ʋele nuiti ba, ti ɗa-yooi zeɠe ga tɔnɔ, ta ta-ɠɔɔlaaɠai ʋu ɗa-yooi ɠa, ta ta-zeɠe ɠotaiti to ná. Tiya ɠa ta ɗa-yooi ma lɔnɔgi pɛ mi, nɔnɔiti ti ga ɗɔnɔiti, ti naati kpɔle. 5 Nà wa-laa wolai Laɓa ɠɛ ga ɲɔmɛiti daamiizuʋɛ, Amɔn nuiti ta-yooi pɛ ge ɠɛ ga baala sasai. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 6 Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wo yealoɠani, wo ɠɔkɔ ga koozunɛɛi Izilayɛle ná-maanɔɠɔi vaa zu. Ʋele ɠana wo wa-wɔinzeɠemai ɠulaai la kɛlɛma é lo nà-nuɓusɛi Izilayɛle ʋa. 7 Naa ma, nà zobogi ɠulazu kɛlɛma wo laalɔɠɔma, gè wo lɔ zii ɠiligiti zeezu, ti wo yeavoo. Nà wo ɠoloɠolo mɛtu, wa ɲɛɛlɛ nuɓusɛiti saama, zou la mɔ ɠɛa wo ʋɛ. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

Moaɓe nuiti daalɔɠɔma

8 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Moaɓe nuiti ta Seyiil nuiti daalɔɠɔma, niiti ti ɠɛni: ‹Zuda ʋɛlɛyeɠei ɠa ga nuɓusɛi, ga zii ɠiligiti kɛʋele.› 9 Naa ɠa é ba, nà Moaɓe laalaosu ná-taa wolaiti pɔ pelei, ta ná-kwɛpelemaʋɛ, ti pɛ ti ɠoloɠolo, anɛɛ niiti ti wola ʋagai, eɠɛʋelei Ɓɛte-Yesimɔte la, ta Ɓaale-Meyon, ta Kiliyatayime. 10 Nà daalaosu folo ɠulazu ʋele nuiti tuɠɔ, ti Moaɓe zeɠe ga tɔnɔ, eɠɛʋelei ti Amɔn zeɠeni la. Naazu ʋelela ʋelei nu nɔpɛ ge la mɔ ɠizɛga Amɔn zu. 11 Nà-tukpɔi ɠa loo Moaɓe nuiti ma, ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

Edɔme nuiti daalɔɠɔma

12 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Edɔme nuiti ti potokula ɲɔu ɠɛɛni Zuda nuɓusɛiti daalɔɠɔma, naa ɠa é ti ɠɛɛni ga sɔba nuiti. 13 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà yeewuzeɠezu Edɔme laalɔɠɔma, nà nuiti ma zuwu ɠaaleʋezu ma yooi zu ta suaiti, gè ná valibo, é ɠɛ ga teʋebai zu, é zo Teman taa wolai ma, é zeeli Dedan, ná-nuɓusɛiti pɛ ta za kɔɔi zu. 14 Nà naa ɠaliva nà-nuɓusɛiti ma, Izilayɛle nuiti, ga ti nɔ̀nɔ ʋotokula Edɔme nuiti ma. Izilayɛle nuiti ta ti zo eɠɛʋelei nà-ziiɠaawanai ta nà-ziiɠulagi ti levezu la, ti ti ɠala ga nu a ɓaaɠona mà, ʋelei a ɗa zale la.› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Filisiti nuiti daalɔɠɔma

15 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Filisiti nuiti ti kɛɛʋɛ ga potokulai, ti tɔnɔi ʋotokula ti zili nu wɔlɔmaiti ma ga wɔinzeɠema wolai, ti naati suwuɠaaleʋe. 16 Naa maaʋele ma, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà yeeʋɛɛzu Filisiti nuiti ma. Zɔiti ti ʋaai, ti zeɠe Kelɛte, nà ti pɛ koloɠolosu, mɔtaiti ti zeini kpoloɗɛi laaʋɛ, nà naati pɛ undaaʋili. 17 Nà-potokulai ta nà-doɠaiti ta ɲɔu ti ma. Siɛgi zu naati ti zeelizu la ti ma, ta suɠwɛɛ ga nà ɠa gè ga Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

26

Tiil nuiti daalɔɠɔma

1 Kona puugɔ maazu ɠilasiɛi (11), ma alugi ma volo mɔungi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, tɔɔzei Tiil nuiti ti ɲɛɛɠulani Zeluzalɛme zu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹A kela-o! É ɠoloɠologa, taa wolai ɛsɛ pɛ ge ɠɛni liizu pɔ! Tosuʋɛ ɠa ve niina gi ya, gá ɓɛtɛ niinɛ ʋolu, Zeluzalɛme zuwoga!› 3 Tama, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu wuzeɠezu è laalɔɠɔma, Tiil taa wolai. Nà nuɓusɛ ʋɛbɛi wuzeɠezu è laalɔɠɔma eɠɛʋelei kpoloɗɛi a ɗa ma lakpatakpagiti buzeɠe la. 4 Ta Tiil ziɠigiti golo, ti ná-pɛlɛ ɠaaɠoozagi toka. Nà ma vufiligiti pɛ kpale, gè ná-kɔtui maaɲakai yɛ de. 5 Toɠa ɠɛ niina ga ziɛ zaama yooi nɔ, ʋɛ kale ɓɛɛ nuiti ta ɠɛ ta-lumɔiti fɔɔzu ná, mazɔlɔɔ nà ɠa gè boga,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹Zii ɠiligiti ta ʋa, ti loo taai zu. 6 Taa wolai niiti ti è-maaɠoolii zu, ti logai ziɛlaʋɛ, toɠa naati su nuɓusɛiti paa. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

7 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu ga Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal, Tiil taai laalɔɠɔma, masagi ná-zobogi wɔɔlɔai masagiti ta-zobogi ʋa, gè zeɠe la lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei. Toɠa ʋa, é laalɛ è wu ga sooiti ta kɔɔɠɔ wotoloiti, ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti, ta salaʋusu ɓulugiti. 8 Taa wolai niiti ti è-maaɠoolii zu, ti logai ziɛlaʋɛ, toɠa naati su nuɓusɛiti paa, é kɔɔɠɔ yeɠeiti bɔ è laalɔɠɔma. Toɠa kɔɔɠɔ ziɠigiti kpɛtɛ ta é kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛgiti to ga siɠigi è laalɔɠɔma. 9 Ta ɗa-ziɠigiti golo ga ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti, ta ɗa-ʋɛlɛ ɠaaɠoozagiti toka ga ta-ʋekasiiti. 10 Ná-soo ɓulugiti ta-vufili buzeɠeai ɠa ʋɛɛ è unga, é è maaɓɔle, soo ɓulu kɛɛ nuiti ta kɔɔɠɔ wotoloiti su lugi ɠa ɗa-ziɠigiti ɲiikpi, siɛgi zu ti lɛɛzu la ɗa-ziɠidaʋɛti, eɠɛʋelei nu a taai zei la kɛlɛ su é zeɠe wɔ siɠigi ʋa, é leʋe su é ɗa lɛ taai zu. 11 Ta ziɛ ga ta-zooiti ɗa-laazuʋɛ ná pɛ, ta ɗa-nuɓusɛiti paa ga boɠa zɔkpɔi, ɗa-ɠɔtu ziɠigiti ti loni ga ɗa-zobogi ma ʋoogi, ta naati suvaza zooi ma. 12 Ta ɗa-naavoloiti seɠe, ti loo è-ɠɔligiti su, ti siɠigiti golo ɗa-laaiti ma, ti ɗa-ʋɛlɛ ʋagɔiti golo, ta ɗa-ɠɔtuiti pili ya kpoloɗɛi wu, ta ɗa-wulu zɛʋɛiti, ta ɗa-vufiligiti. 13 Nà è ɓesu ɗa-wuye loo vaiti ba, nu la mɔ ɗa-ɠɔni goomɛniga. 14 Nà è ɠɛ ga kɔtui maaɲakai, nii kale ɓɛɛ nuiti ta ɠɛ ta-lumɔiti fɔɔzu maazu, è la mɔ loga ʋolu eyɛsu pɛ. Mazɔlɔɔ nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè boni,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Ziɛ zaama yooiti ta ɓali

15 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Tiil taa wolai ma: ‹È loo lugi a ɠɛna ɠulaa, siɛgi zu nuiti ti saamaaɠɔgi wosu da, siɛgi zu nu ʋaai ɠɛɛzu la taa zaamaʋɛ, ziɛ zaama yooiti ta kpoloɗɛi laaʋɛ yooiti ti la ɲiikpiga ɓaa? 16 Kpoloɗɛlaʋɛ masagiti kpein ti ʋilɛ, ti zeɠe ta-masa kpɔkpɔgiti ga, ti ta-zeɠeungiti kula ɠɔba, ti ɠula ta-zeɠe ɠɔsuʋugiti su, ti ɓɔɠɔ maaɠili ga dualuagi, ti zei zooi ma, yeeɠɛɠalai pɛ su ti zasu ɗa ɓali, ti lua ʋelei ma ɗa-vaa zu. 17 Ta maawɔin wuyei nii loo è ma, ti ɠɛ ma:

Ee, tooʋɛ bu ɠale,

ɗɛi kpoloɗɛi ɠaa leʋe bo nuiti ti ɠɛni è maamɔinzu,

tɔɠɔɠula taa wolai, ná-zobogi ɠɛni kpoloɗɛi ɠa,

ta ná-nuɓusɛiti,

nii ɠɛni maaɠoolii zu nuiti sasuɓalizu!

18 Ziɛ zaama yooiti sasu ɠa ɓali niina,

naama voloi è ɠoloɠolosu da.

Kpoloɗɛi zaamaʋɛ yooiti ta lua gola

yeei ɗa-vaiti ti ɓesu da.

19 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Siɛgi zu gè è ɠɛɛzu la ga taa wolai koloɠologai, eɠɛ taa wolai naati nu la mɔ ti zu, siɛgi zu gè è lɔɔɠuzu la pali ɓomaʋɛ, ziɛ wolaiti ti è maaɓɔle, 20 nà yeizu ga ɗe naati pɔ bɛ, niiti ti yeiɗai zeɠezaɠai zu, wɔlɔwɔlɔ nuɓusɛiti pɔ bɛ, ɗa yɛ zeini zooi wu eɠɛ puulega ɠɔtu wɔlɔwɔlɔgiti ti zooi wu, wo ɠɛ ʋa wa gɔvɛiti ti liini è luɠɔ. È la mɔ ɠɛa ga taa nu a zei su, è la mɔ ʋuuzu zɔlɔɔga nu vuluiti ta-yooi ɠa. 21 Ɗa-vai ɠa nuɓusɛi pɛ maalua, mazɔlɔɔ ɗa ɠoloɠolo mɛtu. Nuiti ta è ɠaiziɛ, kɛlɛ ti la è ɠa mɔnɔ pɛ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

27

Tiil maawɔin wuyei

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

2 «Ɗa ʋe, zunui, maawɔin wuyei loo Tiil taa wolai ma.

3 Ɗa ɠɛ Tiil ma: ‹Ee, ɗa ʋe è zeini kpoloɗɛi laaʋɛ,

è yaaɠolai ɠɛɛzu wo yɔɠɔzu, wa ziɛla nuɓusɛiti pɛ,

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Ee, Tiil, ɗa ɠa è ɠɛni: Nà-pagi laazeeliʋɛ!

4 Ɗa-you ɠwɛmaʋɛ zeeliʋɛ kpoloɗɛi zaamaʋɛ,

è lo nuiti ti ɗa-ʋagi laazeelini mɛtu.

5 Seniil* sipɛlɛ guluiti ka ti è ɓɛtɛni ga tiye,

è ɠakamaʋɛti pɛ kpɛtɛʋɛ ga naa.

Ti Liɓan sɛdele gului ta zeɠeni,

ti naa ɠɛ ga zaamazu wului.

6 Ti Ɓasan sɛne gulu wolai ta zaɠani ga kein kpizɛ mitɛiti,

è ziɛ vai zu.

Ti ɗa-lakaiti kpɛtɛni ga

Kitime ziɛ zaama yooiti ma sɛdele guluiti,

see ɲiigai ʋɛai ti ʋa.

7 Ɗa-zeɠe wolai fiilɛi zeizu su,

naa ɠɛni ga geze ʋagɔi suʋuai, Ezipete gelei,

è yɛsu ɠoozama, ti ɗa è ɠwɛɛ.

Seɠei naati ti looni ga ma ɓiinii ta ma ɓɔigi,

é zeɠe ziɛ zaama yooi zu, daa ga Sipele,

tandai naati ka ti ɠɛni ɗa-zɔɔlaiti makɛsu.

8 Sidɔn ta Aalevade nuiti ka

è ɠɛni ti zeɠezu ga ɓato li nuiti.

Tiil nuiti ti wola zooni,

naati ka ti ɠɛni ga ɗa-ɓatoi ma ɠundiɠiiti.

9 È ɠɛni botiɠɛ nuiti seɠezu, ti Ɓiɓelɔse ɠima nuiti,

ga naama ɲɛɛliɠi nuiti ti ɗa ɓatoi ʋalizuʋɛti kpɛtɛ.

Kpoloɗɛi ɠaaʋɛ ɓatoiti ta ma wotiɠɛ nuiti

ti ɠɛni ɠomisu è ʋɔ bɛ, ti ɗa ɗa-zɔɔlaiti geya.

10 Pɛɛlese zalaʋusuiti ta Lude geleiti, é ʋɛɛ Pute geleiti ba,

ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ɗa-zalaʋusui zu.

Ti ɠɛni ga ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti,

ti ɓena kɔɔɠɔ zɛpɛgiti ta ta-ɠɔlu wɔɔlɔgiti sɛlɛ è ʋɔ bɛ,

ti ɠɛni ta ɓɔsu ɗa-lɔɠɔɠulagi ʋa.

11 Aalevade nuiti ta ɗa-zalaʋusuiti

ti ɠakuni ɗa-ziɠigiti ma, ti ɗa ti makɛ.

Gamade nuiti ti ɠɛni wɛlɛzu taai ma,

ti ɠɛni ta-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgiti sɛlɛsu siɠigi ʋa, koozuʋɛ,

ti ɠɛni ɗa-ʋadai laazeelizu.› »

Yaaɠo laa wolai Tiil

12 « ‹Wa Taalasise nuiti wo ɠɛni yaaɠolai ɠɛɛzu yɔɠɔzu, è-zɔlɔɔ ganiiti pɛ su ti mɔinni è ya. Ti ɠɛni ɗa-yaaɠo zɔɔlaiti geyazu ga walii, ta kɔlui, ta kɔlu ɓɔigi, ta bɔbɔgi. 13 Wa Yavan nuiti ta Tuɓale nuiti, naa ʋɛɛ Mesɛke nuiti ba, wo ɠɛni yaaɠolai ɠɛɛzu yɔɠɔzu, ti ɗa duɔiti fe è ya ta kɔlu ɓɔigiti ga ɗa-yaaɠo zɔɔlaiti maavalibogi. 14 Ɓɛte-Togaalema nuiti ti ɠɛni kɔɔɠɔ zooiti teʋesu ɗa-lɔɔɠɔi zu, ta kɔɔɠɔ zoo ɓulugiti, ta soovale fuuluiti. 15 Wa Dedan nuiti wo ɠɛni yaaɠolai ɠɛɛzu yɔɠɔzu. Ziɛ zaama yooi bɔɔlɔzu ná-yaaɠolai ɠɛni ɠɛɛzu è yeezaama, ti ɠɛni ɗɔnɔ ma lɔnɔgi zalazu ga see ɲiigaiti ta ebɛne wuluiti. 16 Wa Siili yooi wo ɠɛni yaaɠolai ɠɛɛzu yɔɠɔzu, ti ɗa è yea aniiti geya, wo ɠɛni ti ɓɛtɛzu ga bɔɔlɔa. Ti ɠɛni ɗa-lɔɔɠɔiti sulaavesu ga kɔtu zɔngɔ ɓaagiti ti ga gelenategiti, ta seɠeiti ti loai ga ma ɓɔigi, ta seɠe zuʋuaiti, ta geze ʋagɔ zeɠeiti, ta kpɔzɔiti, ta kɔtu zɔngɔ ɓaagiti ti ga luɓiiti. 17 Wa Zuda ta Izilayɛle yooi wo yaaɠolai ɠɛɛni yɔɠɔzu, ti ɠɛni Minite moloi leʋesu è ma, ta gatoiti, naa ʋɛɛ kɔin gulɔi ta gulɔi ʋa, ta gulɔ maku nɛɛnɛgiti. 18 Wa Damase nuiti wo yaaɠolai ɠɛɛni yɔɠɔzu, ti ɗa wo-yeaɠɔligiti geya, wo ti ɓɛtɛni ga bɔɔlɔa, ti ɠɛni Ɠɛlebon lɔɔi veezu wo ya, ta Saɠaal ʋaala deɠa ɠolegi. 19 Vedan ta Yavan ta Uzale wa naati wo ɠɛni yaaɠolai ɠɛɛzu yɔɠɔzu, ga kɔlu ɠaingaiti niiti ti ɓɛtɛai mɛtu, ta kasegi, naa ʋɛɛ seeli kpaɠa maku nɛɛnɛgiti ba. 20 Wa Dedan wo ɠɛni yaaɠoi ɠɛɛzu yɔɠɔzu ga soo maaɠili zɔɔlaiti. 21 Wo yeezoni wa Alaɓuiti ta Kedaal you ɠundiɠiiti pɛ, ti ɠɛni pɔdii loozu è ma ga baala ziʋoiti, ta baala sinɛ wolaiti, ta boli zinɛiti. 22 Saɓa ta Layema yaaɠoiti ti ɠɛni pɔdii loozu è ma. Pɔdi anii ti ɠɛni teʋesu ɗa-lɔɔɠɔi zu, é ɠɛni ga tufa maku nɛɛnɛgi ma ʋagɔi ma zii pɛ, kɔtu zɔngɔ ɓaagi ma zii pɛ, ta zanugi. 23 Wo ɠɛni pɔdii loozu ɓɔɠɔ ma wa Ɠalan, Kané, ta Edɛn, taa wolai naati, ta Saɓa yaaɠoiti, ta Asiili, ta Kilimade. 24 Nii ti ɠɛni pɔdizu è ma, é ɠɛni ga seɠe laaɓaagiti, tookɔba wolaiti ma ɓɔigi, seɠe zuʋuaiti, seɠeiti ti ʋɛɛzu pɛlɛwuʋɛ, galu vɛlɛaiti ta ma maaɓiligiti, naati ti ɠɛni ɗa-lɔɔɠɔi zu.› »

Maawɔin wuyei ma lodai é ʋilɛ Tiil ʋa

25 « ‹Taalasise ɓato wolaiti ka ti ɠɛni ɗa-zɔɔlaiti mɛɛnsu.

È ʋɔ bɛ laaveni, è ɠasɔɠili ga pɔdi anii kpoloɗɛi zaamaʋɛ.

26 Ɗa-ɠein dii nuiti ti liini ga ɗe ziɛ wuuzeigi zaamaʋɛ,

folo ɠulazu ʋele viilɛi è zuɠaleɠaleni kpoloɗɛi zaamaʋɛ.

27 Ɗa-naavoloiti, ɗa-laamianigiti, ta ɗa-ʋɔdi aniiti,

naa ʋɛɛ ɗa-nuiti ba ti botii ɠɛɛzu ziɛi ɠa, ta ɗa-ɠein dii nuiti,

ɲɛɛliɠi nuiti ti ɠɛni ɗa-ɠeingiti kpaalɛzu,

ta yaaɠoiti ti ɠɛni ɗa-ʋɔdii loozu,

naa ʋɛɛ ɗa-zunuiti kpein ba ti è ya ga salaʋusuiti,

ta bɛbɛi gaalɛai ba è ma,

ti pɛ ta ʋu ya kpoloɗɛi zaamaʋɛ,

voloi è loozu bu la.

28 Keingi zu wotiɠɛ nuiti ta-ɠidaaʋili kpeei ɠa

ziɛla nuiti pɛ suɓali ɲɛgɛlɛin.

29 Naazu zɔiti pɛ kein dii mitɛi ti ya,

ta ɠula ta-ɓatoiti su.

Kein su wotiɠɛ nuiti, kpoloɗɛi ɠaa ɠein dii nuiti pɛ,

ta lo zooi ma.

30 Ti pɛ ta ɓain ɗa-vaa zu,

ta wɔlɔ ga gola.

Ta fufiligi ʋu tɔungiti ma,

ti ɗa ɠilikili zuʋui zu.

31 Ta tɔungiti kpuye ɗa-vaa zu,

ti saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba,

ti ɗa wɔlɔ è ma ta-yiiɠoloɠologi zu, ti ɗa zɔngɔ.

32 Ta-yiiɓɔlɔi zu, ti ɗa gɔlɔi wo è ma ga maawɔin wuyei,

ti ɗa saa wɔlɔi wo ga:

Ɓɛ ɠa é ɠɛni ga Tiil ɠɛʋele,

taai tɛi kɛʋele goloai kpoloɗɛi zaamaʋɛ?

33 Siɛgi zu ɗa-ʋɔdi aniiti ti ɠɛni liizu la kpoloɗɛi ɠa,

è ɠɛni nuɓusɛ mɔinmɔin maavaa ɠɛɛzu.

È-zɔlɔɔgi ná-mɔin maaʋele ma ta ɗa-ʋɔdi zɔɔlai,

è ɠɛni etea masagiti ta-ɓɛtɛi lɛɛzu su.

34 Kɛlɛ wɛlɛ, ɗa ɠaa è zuɠaleɠaleai kpoloɗɛi ma lakpatakpagiti zea,

è ʋilini ya ziɛi ɓoma munu.

Ɗa-ʋɔdi aniiti ta wɔiti wo botii ɠɛɛzu ʋɔɔma,

ti pɛ ti ungi yɛga kpoloɗɛi wu.

35 Ziɛ zaama laaiti ma nuɓusɛiti sasuɓalia

ga naama vaiti ti zeeliai è ma.

Ta-masagiti sasu ɠa ɓalizu ga duai.

Maaɠilii é ti ma, toɠa ɠaazu ti-ɠaazuʋɛti.

36 Yaaɠoiti ti zii ɠiligiti saama, ta foei vɛɛzu è ma,

è ɠɛa ga ti maalua anii,

è ɠoloɠologa, è la mɔ wuzeɠea eyɛsu ɠɔ!› »

28

Tiil masagi loobu vai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, naa wo Tiil masagi ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: È-yiimaʋɛ laaveni ga wasogi, è ɠɛni: Nà ga gala, nà zeini galagiti ta-masa kpɔkpɔgi ɠa, kpoloɗɛi zaamaʋɛ! Kɛlɛ ɗɔun, ɗa ga nui, gala ta ga ɗe, ɗa ɗa-ɠisiɛi ɠaazu ga GALA ná-kisiɛi ʋe. 3 Ɗa ɓɔɠɔ ɠaazu ga ɠima nu è leʋe Daniyɛle ʋa, dɔɔɠuzu vaa la lɔɔɠua è ʋa. 4 Ɗa-ɠimalai ta ɗa-ɠeleɠelegi zu, è kulanumai ɠaalɛa ba, zanugi ta walii é ga naavoloi. 5 Ɗa-ɠimala wolai zu yaaɠo vai zu, è ɗa-naavoloi ɠaawɔɔlɔa, naama naavoloi è yiilaavega ga wasogi.

6 « ‹Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Tɔɔzei ɗa ɗa-ɠisiɛiti kaazu ga GALA ná-kisiɛiti be, 7 nà ʋaazu ga wɛɛinti è laalɔɠɔma, ti wola ziliai ziiti saama. Ta boɠa zɔkpɔi ʋili ɗa-ɠimalai ma lɔnɔ pagɔiti ma, ti ɗa-ʋadai ɠɔzɔ. 8 Ta è ʋili kabayeɠei zu, ɗa za ga maaɓaai kpoloɗɛi zaamaʋɛ. 9 Ɗa ɠɛna loni è ʋaa nui ɠakala, ɗa zoo è ɠɛ ma nɛi: Nà ga gala? Ɗa yɛ nɔ nuɓusɛlai zu, è la ɠɛa ga gala, naama nui yeezu nii é è ʋaazu. 10 Ɗa za ga tatipɛlɛʋolulala nuiti saa ʋelei, zii ɠiligiti zeezu, mazɔlɔɔ nà ɠa gè boga,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Mɔungi zu ta niizu

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 12 «Ɗa ʋe, zunui, maawɔin wuyei loo Tiil masagi ma, ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: È ɠɛni ga daazeelii ma ʋoo pagɔi, è laaveni ga ɠimalai, è laazeeli pagi zu. 13 È ɠɛni Edɛn, GALA ná-kpelei zu. È maaɠilini ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi ma zii pɛ, saaledowanegi, ta topazegi, ta diamai, ta kelizolitegi, ta wonikesegi, ta zasepegi, ta safiilegi, ta gelenategi, ta emelɔdegi, ɗa-lamadegiti ta ɗa-ɠooleiti ti ɠɛni è yeema, ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ga zanugi è ɓɛtɛ voloi ma vaa ma. 14 È ɠɛni ga seeluɓɛin nii é makɛi wosu, koʋegiti ba. È ɠɛni zeini GALA ná-gize ɲadegai ma, è ɠɛni ziɛzu kɔtuiti saama, ti volozu gola. 15 È-ziɛ ʋelei ʋani, è zoloo su, tɔɔzei è ɓɛtɛ volo ma, eyɛsu faa ɲɔi ɠula kɛlɛma è ʋɔ bɛ. 16 Ɗa-yaaɠolai ɠaa yɛ ga wɔɔlɔzu è ya, é è lɔa toomai zu, è kotoi ɠɛ. Naa ma, gè è-losuʋɛ ɠulaa è ya, è ɠɛ ga tanɔ, gè è ɓɛ nà-gizei ma, ɗa ʋe, seeluɓɛin nii é makɛi wosu, gè è laaʋiliga, è ɠula kɔtuiti saama, ti volozu. 17 Ɗa-ʋadai è wasoga, è vaa bu foloi è bosu, naa ɗa-ɠimalai yaava. Gè è ʋilini ya zooi ma, è ɠɛ ga pɛtɛ gani zɔɔma masagiti bɛ. 18 Ɗa-ɠotoi mɔin ʋelei ma ɗa-yaaɠolai zu è kɛɛzu ga telebotalai, è ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛti kɔzɔni. Naa ma, nà abu ɠaazosu è-zeizuʋɛ, é è ɠala. Nà è ɠɛ ga zuʋui eteai zu, naati pɛ gaazu ti è ʋɛtɛsu. 19 Ɗa-vai ɠa maaɠili lɔ nuɓusɛiti pɛ ma ti è ɠwɛɛ, ɗa ɠɛ ga ti maalua ɠani, ɗa ɠoloɠolo eyɛsu ɠɔ.› »

Sidɔn yooi laalɔɠɔma

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 21 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote Sidɔn taai ma, GALA gooi wo daalɔɠɔma, 22 ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu wuzeɠezu Sidɔn laalɔɠɔma. Nà lɛbiya zɔlɔɔ taai zaama. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu nà tukpɔiti gaaleʋena la daalɔɠɔma. Naazu nà nà-ɲade faiti kula kɛlɛma ga tɔun maaʋele. 23 Nà ɗɔfɔ zeeɓɛi la è wu, ɲamai ɠa ʋu taazuʋɛ ná pɛ, nu ʋoomaiti ti ɠɛ ʋuuni ná pɛ, ti zaazu ga boɠa zɔkpɔi é zeɠezu mini-o-mini, é ʋa è laalɔɠɔma. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

Izilayɛle unmɔɔ fai

24 «Ɠain ge la mɔ ɠɛa Izilayɛle nuɓusɛiti daalɔɠɔma, é ʋa ɠɛ ti laɓazu, ɓaa é ʋa ɗa ti maawana, ti-zeiɲɔɠɔ la mɔ ɠɛa ná, a ti wɔinzeɠe. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI. 25 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà Izilayɛle nuiti gaalɛ ba, gè ti ɠula nuɓusɛiti saama, ʋɛti gè ti vazani náti, gè dɛɛ ɠana ga zii ɠiligiti ga nà ga GALA ɲadegai. Ta zei ti ɓɔɠɔ yooi zu, nii gè feeni nà-botiɠɛ nui Zakɔɓe ʋɛ. 26 Ta zei ná ziilɛigi zu, ti pɛlɛiti to, ti leezɛn ɓeleiti da. Ta eteai ziɛ ziilɛigi zu, mazɔlɔɔ nà ti-maaɠoolii zu nuiti sala, tɛiti ta ti zopele ɲɔu. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI.› »

29

Ezipete yooi laalɔɠɔma

1 Konagi ʋuusiɛi ma alu puugɔi ma volo puugɔ maazu velesiɛi (12) ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote Ezipete masagi Falaɠɔn ʋɔ pelei, GALA gooi wo daalɔɠɔma, ta Ezipete pɛ daalɔɠɔma, 3 ɗa ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu è laalɔɠɔma, ɗa ʋe, Falaɠɔn, Ezipete masagi, fali wolai é ga sua ɲɔi, è laazu ɗa-ɗɛ wolaiti saama. È ɠɛɛzu ma: Ziɛ wolai Nile ɠa ga nɔ̀nɔ, tɔɔzei nà ɓɔɠɔ ɠa gè kpɛtɛni. 4 Nà kɔlui ʋilisu è-lakulugi zu, gè ɗa-ɗɛ wolai wu ɠaleiti kpata è-maaɠalaiti ba. Nà wo ɠula ziɛ wolai Nile wu ʋɔɔma, wa kalei naati pɛ ti ɠatagai è-maaɠalaiti ba. 5 Nà è ʋili ya teʋebai zu, wa ɗa-ɗɛ wolai wu ɠaleiti pɛ. Ɗa loo zooi ma dɔɓɔi zu, nu la è zeɠea, nu la è maaɠulua. Nà è ɠɛ ga daamianigi dɔɓɔ zuaiti bɛ ta wɔniiti. 6 Ezipete nuiti pɛ ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

« ‹Mazɔlɔɔ kpɔbai Izilayɛle nuiti ti sɔlɔɔni ti ya, é ɠɛni eɠɛ seeli kpakui nɔ é yɔɔɠɛ. 7 Siɛgi zu ti è zoni la ga yeei, è ɠaleni ga, è ti-ɠɔmaʋɛ pɛ kpolo. Siɛgi zu ti ʋoluzeini la è ʋa, è ɠaleni ga, è ti-zaamaʋɛ ɠulani ga.›

8 «Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu ga kɔɔɓɔgi è laalɔɠɔma, nà nuɓusɛiti ta suaiti pɛ suwuɠaaleʋe wo zaama. 9 Ezipete yooi zu ɠa wo eɠɛ teʋebai. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

« ‹Tɔɔzei è ɠɛni: Ziɛ wolai Nile ɠa ga nɔ̀nɔ, nà ɠa gè kpɛtɛni, 10 naa ma, nà wuzeɠezu è laalɔɠɔma wa ɗa-ɗɛ wolaiti, nà Ezipete yooi ɠoloɠolosu, gè kɛ ga teʋebai zu, é zo Migedɔle eyɛsu é zeeli Siyɛne, é zei Etiyopi ɠwɛpelemaʋɛ ʋa. 11 Nu ʋɛɛ sua ʋa, tanɔpɛ ge la ziɛziɛga ná. Eyɛsu kona ʋuunaanigɔ (40), nu la fuluani nɔpɛ kaa ná. 12 Nà Ezipete yooi zuwo, é leʋe zooiti pɛ ba ti zuwogai. Ná-taaiti ta ɠoloɠolo é leʋe taaiti pɛ ba ti ɠoloɠologai, eyɛsu kona ʋuunaanigɔ (40). Nà Ezipete nuiti faza ziiti saama, nà ti vaza zou mɔinmɔin su.›

13 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Kona ʋuunaanigɔi (40) ʋoluma, nà Ezipete nuiti gaalɛ ba, ti ɠula nuɓusɛiti saama, ʋɛti ti vazani náti. 14 Nà ʋa ʋolu ga Ezipete nuiti ti ti ɠulani zou ʋa. Nà ʋaazu ga tiye zooi zu lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, ti ʋu zooi zu ti zɔlɔɔsuʋɛ, ti masada goi lɔɔzei ná. 15 Ezipete yooi zɛbɛi ɠa lɔi zɔɔma masadaiti tɔnɔi ʋa, é la mɔ wuzeɠea, é ʋa zei zɔɔma you ɠiligiti unda. Nà ta-zobogi maalɔi, naa ɠa a kɛ ti mina zei zɔɔma yooiti unda. 16 Ezipete la mɔ ɠɛa ga Izilayɛle ná-kito ga é ʋa ɓaa maazu. Ezipete ɠa ɠɛ ná nɔ ga nà-nuɓusɛiti ti ɗa ɠitoo kotoi zu ti kɛɛni kpɔbai ɠaiziɛ vai zu zea. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

Masagi Neɓukadenɛzaal Ezipete yooi zo fai

17 Kona ʋuufelegɔ maazu lɔfelasiɛi (27), alu mɔungi ma volo mɔungi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 18 «Ɗa ʋe, zunui, è kaa, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ná-kɔɔɓɔgi botii ɠɛɛni gola Tiil laalɔɠɔma, kpaanagi laa ti unma, ti-ɓakigiti maaɓolo, kɛlɛ botii é kɛɛni taai laalɔɠɔma, é la ma zala nɔpɛ sɔlɔɔni, tɔ ɓɔɠɔi, ɓaa ná-salaʋusuiti. 19 Naa ma, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà Ezipete yooi lɔɔzu Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal yeezu. Toɠa li ga ná-naavoloiti pɛ, é loo ná zu, é kɔɔzoganiiti seɠe. Naa ɠa a fe ná-salaʋusuiti zea ga ti-zalai. 20 Nà Ezipete yooi ve zea ga salai, tɔɔzei botiiti ba ti kɛɛni bɛ̀, mazɔlɔɔ nà ɠa ná-kɔɔɓɔgi botii ɠɛɛni bɛ̀,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 «Naama volo ná, nà Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ná-zobogi wɔɔlɔ. Ɗa ma, ɗa zoo è ɓɔɛ ti zaama ga yiima. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

30

GALA ná-tukpɔi zɛlɛ fai
Ezipete yooi maazu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà:

2 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo, è ɠɛ ma:

‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

À kpeei loo, wo ɠɛ ma: Ee! Foloi ma ɓɛgele ɠaa!

3 Mazɔlɔɔ foloi maa ɠa na ɓuɠa,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi maaɓuɠaa,

folo ʋe é ɠɛɛzu ga tonaɓiin tetelegi,

toɠa ga yeeɠɛɠalai

nii zɔɔma nuɓusɛiti ta-lukpɔi ɠaa ʋaazu leʋezu ma.

4 Kɔɔi ɠa ɓɔi Ezipete yooi zu,

nuiti ta ɠɛ luazu, ti zasu ɗa ɓali Etiyopi,

siɛgi zu nu ʋoomaiti ti ʋuuzu la Ezipete,

ta ɠɛna loa ti-ɠɔligiti su,

ti ɗa ta-yooi ɠoloɠolo.

5 Etiyopi, ta Pute, ta Lude, naa ʋɛɛ nuɓusɛ zupui naati pɛ ba, Liɓi ɓalaa,

ta nuɓusɛiti ti zooiti su ti yeezogai,

ta za ga boɠa zɔkpɔi ʋɔɔma ta Ezipete nuiti.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Ezipete maalobo nuiti ta za kɔɔi zu,

Ezipete ná-zobogi é wasosu da, gaa ɠa ʋala ba,

é zo Migedɔle, é li Siyɛne, ta loo bu ga boɠa zɔkpɔi,

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

7 Ezipete ɠa ɠɛ ga teʋebai zu, é leʋe teʋebai zu yooiti pɛ ba,

ná-taaiti gaa ɠa luu taaiti saama ti ɠoloɠologai.

8 Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

siɛgi zu gè abui losu da Ezipete ʋa,

ná-kpɔba nuiti pɛ ti zuɠoloɠolo.

9 Naama voloi, keelaiti nà ti leʋe, ta li ɓatoi zu,

ti Etiyopi ɲiikpi, ná-ziilɛigi ɠula zea,

ti zasu ɠa ɓali, ta ɓɔlɔ,

voloi gè ʋaazu Ezipete ɠoloɠolosu da.

Mazɔlɔɔ wɛlɛ, toɠa na ʋa!

10 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Nà Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal zeɠe,

gè Ezipete ʋɛbɛi ma zuwu ɠaaleʋe la.

11 Tɔ-o, ná-nuɓusɛiti-yo,

zunuiti ti ga nu ʋaa nu wolaiti ziiti saama,

ta ʋa, ti zooi ɠoloɠolo.

Ta ta-woɠa zɔkpɔi ʋili Ezipete laalɔɠɔma,

ti zooi zulaave ga nu ʋoomai.

12 Nà ziɛ wolai Nile ma ɓekegiti fɔ su,

nà Ezipete yooi ʋɔdi nu ɲɔiti ma.

Nà zobo fe wɛɛinti bɛ, ti zooi ɠoloɠolo ta gaa aniiti.

Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai.

13 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Nà kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti koloɠolo mɛtu,

gè zɛɛ ɠalagiti ta-vai zeɠe ga Mɛmefise.

Kundiɠi la mɔ ɠɛa Ezipete yooi zu eyɛsu pɛ.

Nà dualuagi lɔ ɛsɛ pɛ su Ezipete yooi zu.

14 Nà Ezipete yooi ɠoloɠolo lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei,

gè abui lo Soan taa wolai ʋa,

gè tukpɔi laalɛ No taa wolai wu.

15 Nà yiiɠula Sin laalɔɠɔma, Ezipete ná-poluzeigi,

gè No nu mɔinmɔingi ɠaaleʋe.

16 Nà abui lo Ezipete yooi ʋa,

Sin nuiti sasu ɠa ɓali ga taɓai.

Zeɠei ɠa wɔ No siɠigi ʋa,

Mɛmefise taa wolai ɠa zo kɛlɛmaʋɛ.

17 Won nu niinɛiti ta Pi-Bezɛte geleiti

ta za kɔɔmaʋɛ ga boɠa zɔkpɔi,

ma laaiti ta li duɔlai zu.

18 Foloi la toa Taapanɛse,

siɛgi zu gè Ezipete ná-zobogi zuɠoloɠolosu da,

gè ná-wasogi ɠula ba é ɠɛni su.

Tonaɓiingi ɠa ʋɛɛ Taapanɛse maazu,

ná-taaʋeaiti ta li duɔlai zu.

19 Nà Ezipete lukpɔɠaaleʋezu.

Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

Ɓaɓilɔne masagi ɠa ga
GALA nà-botiɠɛ aniɲakai ta

20 Kona puugɔ maazu ɠilasiɛi (11) ma alu mɔungi ma volo lɔfelasiɛi ma, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 21 «Ɗa ʋe, zunui, gè Ezipete masagi Falaɠɔn yeei ɠaleni, gaa la ɠilini é ʋa ʋalo, é la laani kpazavɛlɛa zu, nii a kɛ é zɛbɛ zɔlɔɔ, é zoo é boɠa zɔkpɔi ʋili. 22 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà wuzeɠezu Ezipete masagi Falaɠɔn laalɔɠɔma. Nà zee felegɔiti galeɠalezu, é la nɔ ga zɔi galeai, kɛlɛ ma ʋagɔi ɓalaa, gè ná-boɠa zɔkpɔi ɠula zea, é loo. 23 Naazu nà Ezipete nuiti faza zii ɠiligiti saama, nà ti zuvaza zou mɔinmɔin kiligaa zu. 24 Nà ta ɓɔ Ɓaɓilɔne masagi ná-zobogi ʋa, nà, nà ɓɔɠɔi nà-boɠa zɔkpɔi la zea. Falaɠɔn nii gè zeei zuɠaleɠalezu, toɠa yɛ ɓalasu zili nui ya, eyɛsu é za. 25 Ungo, nà zobogi ve Ɓaɓilɔne masagi ya, kɛlɛ Falaɠɔn yeei zu ɠa ɓɔlɔ. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu gè nà-boɠa zɔkpɔi laazu la Ɓaɓilɔne masagi ya, é ɗa pili Ezipete yooi laalɔɠɔma. 26 Nà Ezipete nuiti faza zii ɠiligiti saama, nà ti zuvaza zou mɔinmɔin kiligaa zu. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

31

Faalaalii é ʋilɛ
sɛdele gulu wolai ʋa

1 Yeeɠɛɠalai gi ɠɛni la Ɓaɓilɔne, naama ɠona puugɔ maazu ɠilasiɛi (11) ma, alugi zaʋasiɛi ma volo mɔungi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, bo Ezipete masagi Falaɠɔn ma ta ná-nuɓusɛiti:

‹Nu ɠa è ʋokɔɠɔ leeni ma, ɗɛi ɗa-zobogi wɔɔlɔai ɠani?

3 Asiili ɠulaʋɛ ga Liɓan sɛdele gului,

nii ma ɓekegiti maanɛai ga pagɔ,

é ga dɔɓɔ wolai niinigi zea,

gaaɠoozaai gola,

nɔungi zeiɗai tonaɓiingiti ba.

4 Tona ɗɛi ɠa é bɔɔlɔni,

zou wu ɗɛ wolai kpɛtɛni, é ɠooza,

ziɛiti ti ɠaalɛɛni ba ma zapeiti maaɠoolii zu,

naa ʋolu ti ɗa yei guluiti pɛ ma ti dɔɓɔi zu.

5 Naa ɠa é kɛɛni gaaɠoozani

é leʋe guluiti pɛ ba dɔɓɔi zu.

Ma ɓekegiti ti mɔinni, ti ɠoozakooza,

ziɛi zaɓu zu é ɠɛni kɔɔzu,

siɛgi zu é ɠɛni wuzeɠezu la.

6 Wɔni ma zii pɛ ge ɠɛni laɠagi losu su,

dɔɓɔ zuaiti ti ɠɛni yiʋoi ʋuuzu bu,

nuɓusɛ mɔinmɔin ge ɠɛni ná-eteai ziɛzu ná-niinigi wu.

7 É ʋani ná-maayikii zu,

gaaɠoozani, ma ɓekegiti suvie,

ma zapeiti ti yeini zooi wu, ziɛi zɛɓɛzu.

8 GALA ná-kpelei zu,

sɛdele gulu nɔpɛ ge la ɠɛni ná a ʋokɔɠɔ ma,

sipɛlɛ gulu nɔpɛ ma ɓeke ge la ɠɛni ga nɔnɔiti kɛʋele,

ɗalagi tanɔpɛ ma ɓeke ge la ɠɛni ɠulani ga ma ɓekegiti,

GALA ná-kpelei zu, gulu wola ɠila kpalaa la ɠɛni ʋani ga kɛʋele.

9 Gè kpɛtɛni ga ma ɓeke pagɔiti.

Edɛn wulu wolaiti kpein GALA ná-kpelei zu,

ti pɛ ti ɠɛni toloi ɠulazu la.› »

10 « ‹Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Tɔɔzei é ɓɔɠɔ ɠaaɠooza, é nɔungi wuzeɠea é zeeli tonaɓiingiti saama, é waso ziimaʋɛ ga ná-koozai. 11 Naa ɠa é ba, gè dɔa ziiti ta-masagi naa ná-zobogi wu, nii sɛbɛi wola wɔɔlɔai, ga naa so é zoloo ná-topele ɲɔi ma. Gè kpɛɛni. 12 Wɛɛinti ti wola zuɲɔuɗai ziiti saama, naati ti pɔni, ti zɛ ná. Ma ɓekegiti ti looni gizeiti ma ta nɛmɛiti pɛ su. Ma ɓekegiti suɠaleɠaleni eteai zu ʋɛtugiti pɛ su. Etea nuɓusɛiti pɛ ti ɠulani ná-niinigi wu, ti ɠɛlɛni ba. 13 Wɔniiti ta ʋa, ti zei ma unkpulugi ɠa pɔgai, dɔɓɔ zuaiti pɛ ti ʋa, ti ɗa lɔɔɠu ma ɓekegiti bu. 14 Naa pɛ ka ɠɛ, naa ɠa a kɛ gului nɔpɛ é ɓɛtɛzu ziɛlaʋɛ, é mina waso ná-gaaɠoozai maaʋele ma, é mina nɔungi wuzeɠe é ʋa zei tonaɓiingi ʋa, nii a kɛ gulu wola nɔpɛ ziɛi zɛɓɛzu gaa mina ɠooza ná-wasogi zu. Tɔɔzei gulu wolaiti ta nuɓusɛiti, saai leʋeʋɛ ti pɛ ma, ga ti yei gɔvɛalaazu zooi wu, naati pɔ bɛ ti yeizu kabai zu.

15 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Voloi sɛdele gului yeini la gɔvɛalaazu, gè gɔlɔɗɛi lɔɔni ɛsɛ pɛ gaazu. Ná-faa zu, gè zou ɗɛiti soni, ti la yeiɗa, ti loni ti yei ʋeleiti su. Ná-faa zu, gè kpidii ʋɛɛni Liɓan ɠizeiti ma, gè guluiti pɛ fɔɔni dɔɓɔiti su. 16 Gè nuɓusɛiti sasuɓalini ga gului tɛi too lugi, siɛgi zu gè zeini la gɔvɛalaazu, naati pɔ bɛ ti kabaiti su. Zooi wu, Edɛn wulu wolaiti kpein, gulu maanɛɛgiti, ti ʋagai ti pɛ ba Liɓan ɠizei ma, ti wola vizɔgai, ti ziɛi zɔlɔɔsu ga pagɔ, ti ɠoozunɛɛni. 17 Tiya ɓalaagi, ti ɓɔ tɔun ba, ti yeini gɔvɛalaazu, naati pɔ bɛ niiti ti zaani ga boɠa zɔkpɔi, tiya ɠa ti ɠɛni ga poluzeigiti, ti zeini ná-niinigiti bu ziiti saama. 18 Edɛn wulu gila kpalaa la ɠɛni ʋokɔɠɔga è ma pagi zu, bɔɔlɔi zu. Anɛɛ naa ʋe, ɗa ɓɔsu ti ʋa, wo ʋili ya zooi wu, è la tatipɛlɛʋolulala nuiti saama ti undaaʋilini ga boɠa zɔkpɔi. Naa ɠa é ga Falaɠɔn ná-kulanumai ta ná-nuɓusɛiti, Ezipete nuiti,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

32

Maawɔin wuyei
é looni masagi Falaɠɔn ma

1 Kona puugɔ maazu velesiɛi (12), ma alu puugɔ maazu velesiɛi (12), ma volo mɔungi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, maawɔin wuyei loo Ezipete masagi Falaɠɔn ma, è ɠɛ ma:

‹Ɗa ziiti saama eɠɛ zala ɓokpagi.

Kɛlɛ ɗa faiti kɛɛzu eɠɛ falii,

è ɗa maaɠɔɔ ɗa-ɗɛiti bu,

è ɗa ziɛiti kpɔlɔ ga è-zapalagiti,

è ɗa ma veinfeingiti kpɔlɔ.

3 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Nà nà-tumɔi lɔɔzu è unga,

siɛgi zu nuɓusɛiti ti mɔinzu la ti ɠaalɛ ba,

ta è mɛɛn nà-seemai zu.

4 Nà è ʋili ya zooi ma, gè è la dɔɓɔi zu,

wɔniiti pɛ ti ɗa ʋu è ma,

dɔɓɔ zuaiti pɛ ti ʋa,

ti è ma zuai ɠɛ ga laamianigi.

5 Nà è ma zuai vaza gizeiti ma,

gè nɛmɛiti sulaave ga è ma ɓulukpulugiti.

6 Nà zooi maayɛɓɛ ga è ma ɲamai,

é ɗa yei gizeiti ma,

kɔtuɗɛi laazuʋɛti sulaa ɠa ve da.

7 Siɛgi zu è ɓesu la zɛnvui wo fai ʋa,

nà geeɠɔlɔgi ɠaazulɔɔɠu,

gè somideɠaiti gaazulɔɔɠu,

gè foloi ɠaazulɔɔɠu ga tonaɓiingi,

alugi la mɔ voloa.

8 Ɗɔun è maaʋele ma, anii kpein é geezuʋɛ,

nà ti ma voloiti gaaʋa,

gè kpidii ʋɛɛ ɗa-yooi ma,

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 Nà nuɓusɛi ma mɔinmɔin kɛ unga wuulee,

siɛgi zu gè ʋaazu la ga è ɠoloɠolo fai,

ma wooi zeeli zooiti su,

ʋɛti è la náti kwɛɛ.

10 Ti lɔtɔzu ɠa leʋe ɗa-vaa zu.

Ta-masagiti sasu ɠa ɓali ɗa-vaa zu ga duai,

nà ɠɛna nà-boɠa zɔkpɔi leʋeteʋe ti ɠaazu,

è loobu voloi, ti zasu ɠa yɛ nɔ ɓalizu ɠɔ,

ɛsɛ ge ɗa lua ga zɛnvui vaa.

11 Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

Ɓaɓilɔne masagi ná-boɠa zɔkpɔ ɠɔɔi ɠa loo è ma.

12 Nà zunu ɠɛzɛiti teʋe,

ti ɗa-nuɓusɛ mɔinmɔingiti paa ga boɠa zɔkpɔi,

tɛiti ti ziiti saama ga nu ɲɔu wolaiti.

Nii kpein é ga Ezipete yooi ná-waso fai,

ta naa pɛ suɠoloɠolo,

ta ná-nuɓusɛ mɔinmɔingiti gaaleʋe.

13 Nà ɗa-loganiiti pɛ suɠoloɠolo ziɛ wolaiti kobaʋɛti.

Nuɓusɛiti kɔɠɔi la mɔ ziɛi ɓɔlɔa,

suaiti polokagi la mɔ kpɔlɔa ɓalaa pɛ.

14 Naazu ɠa nà ta-ɗɛiti da su la ga pagɔ,

gè ɗa ta-ɗɛ wolaiti zei eɠɛ gulɔi,

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 Nà Ezipete yooi zu ɠɛ ga teʋebai zu,

gè ná-sɔlɔɔ bosuʋɛti pɛ kula zea,

gè ná-nuɓusɛiti suwuɠaaleʋe.

Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.›

16 «Maawɔin wuyei ɠaa, ta too, zii ɠiligiti ti-loun anzanuiti ta too Ezipete yooi ta ná-nuɓusɛiti faa zu,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Gɔlɔi é woni nuɓusɛiti faa zu

17 Kona puugɔ maazu velesiɛi (12), ma alu puugɔ maazu velesiɛi (12) ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 18 «Ɗa ʋe, zunui, wɔlɔ Ezipete nuɓusɛiti ta-vaa zu, ɗa wɔlɔ wooi yei ga tiye ta zobobɛ zii ɠiligi zɔiti zooi wu, naati pɔ bɛ, ti yeiɗai gɔvɛalaazu, 19 è ɠɛ ma: ‹È vizɔ ka bogai zɔiti ba ɓaa? Yei, ti è la tatipɛlɛʋolulala nuiti saama, ti zaani kɔɔi zu.› 20 Ezipete nuiti ta za ga boɠa zɔkpɔi kɔɔɠɔzuʋɛ. Boɠa zɔkpɔiti kɛʋele ɓɛtɛʋɛ niina ga ti paai wo. Ti li ga Ezipete ta su nuɓusɛiti pɛ saai ʋɔ! 21 Kɔɔɠɔ nu wolaiti ta zɔiti ti ɠɛni ɓɔsu ba, naati ta yɛ gɔvɛalaazu, ti ɠɛ ma: ‹Wɛlɛ lɛɛ tatipɛlɛʋolulala nuiti ba, ti zaai ga boɠa zɔkpɔi kɔɔɠɔzuʋɛ, tiya ɠa ti yeizu, ti la gi zaama gɔvɛalaazu!›

22 «Asiili ɠa ná, maaɠooliʋɛ ga ná-salaʋusuiti ta-ɠabaiti, ti pɛ ka ti zaani kɔɔɠɔzuʋɛ. 23 Ti ta-ɠabayeɠeiti bɔɔni zeɠei ɓogi wu, toɠa na maaɠooliai ga ná-salaʋusuiti. Ti pɛ ti ɠɛni ga zɛkɔɔzuiti, tɛiti mɔungi ti ɠɛni maalua vai ɠɛɛzu fulu nuiti ta-eteai zu.

24 «Elame ɠa ná, ná-kabai maaɠooliai ga ná-salaʋusuiti tɔnɔ ma ɠabaiti, ti pɛ ti zaani kɔɔi zu. Ti la ɠɛni latini pɛlɛʋolu, ti yei zooi wu, tɛiti ti ɠɛni maalua vai ɠɛɛzu fulu nuiti ta-eteai zu. Ta-ɓaaɠulamai yɛni ti ʋa ta naati pɛ, ti yeini gɔvɛiti pɔ pelei. 25 Ti Elame laani naati saama, niiti ti ti ʋaani. Ná-kabai maaɠoolini ga ná-salaʋusuiti ta-ɠabaiti, tatipɛlɛʋolulala nui naati pɛ ti zaani kɔɔi zu, tɛiti ti ɠɛni maalua vai ɠɛɛzu fulu nuiti ta-eteai zu. Ta-ɓaaɠulamai ɠɛni ti ʋa ta naati, niiti ti yeini zeɠei zu. Ti-laazuʋɛ ɠa gɔvɛiti saama, niiti ti zaani kɔɔɠɔzuʋɛ.

26 «Mesɛke ta Tuɓale ta ná, ta ta-ɠɔɔɓɔgiti, ti ta-ɠabaiti maaɠoolii zu. Tatipɛlɛʋolulala nui niiti pɛ ti zaani kɔɔi zu, tɛiti ti ɠɛni maalua vai ɠɛɛzu fulu nuiti ta-eteai zu. 27 Ti la ɠɛni ti maaɠuluni wɔlɔwɔlɔ ɠɔɔɠuluɓaiti saama, niiti fulu nuiti ti ɠɛni luazu ti ʋa eteai zu, ti ɠɛni yeizu gɔvɛalaazu ga ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ, ti boɠa zɔkpɔi la nɔungi wu, ti kɔɔɠɔ zɛpɛgi ʋɛɛ ma. 28 Ɗa ʋe, Falaɠɔn, ɗa ɠana è zuɠaleɠaleai tatipɛlɛʋolulala nuiti saama. Ungo, ɗa ɠana wo laani, wa niiti ti zaani kɔɔɠɔzuʋɛ.

29 «Edɔme nuiti ta ná, ta ta-masagiti, ta ta-ɠundiɠiiti pɛ. Anɛɛ ta-zulogi pɛ, ti ti zoni ga zɛkɔɔzui zɔiti kɛʋele. Ti ti laani zooi wu ta tatipɛlɛʋolulala nuiti pɛ ti yeini zeɠei zu.

30 «Kundiɠiiti kpein ti lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, naati pɛ ta ná, ta Sidɔn nuiti pɛ, ti yeini, ti la gɔvɛiti ma. Ta-yeeɠaaɓaai dualuagi lɔɔni nuiti pɛ su, kɛlɛ niizu, tatipɛlɛʋolulala nui tɛiti ti laa ada ɠila ta gɔvɛiti, ɓaaɠula ti ma ga unfegi, ta zɔiti ti ɠɛni ga zɛkɔɔzuiti. Ta-ɓaaɠulamai ɠɛni ti ʋa ta naati, niiti ti yeini gɔvɛiti pɔ pelei.

31 «Falaɠɔn a naama ɠɔɔɠuluɓaiti pɛ kaana, zii lago ɠa la, tɔɔzei naama nu ɓulugi vaa ʋa, ta ná-salaʋusuiti ti zaani ga boɠa zɔkpɔi, ta tɔ ɓɔɠɔi é zaani kɔɔɠɔzuʋɛ,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 32 «Mazɔlɔɔ gè Falaɠɔn yɛni ná, é ɠɛ ga fulu nuiti maalua ani eteai zu, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi maa ɠa ɠulu tatipɛlɛʋolulala nuiti saama, ta niiti ti ɠɛni ga zɛkɔɔzuiti, ná-nuɓusɛ mɔinmɔingiti,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Izilayɛle Zei Vai Ʋolu Ga Niinɛ

33

(33:1—39:29)

GALA goo wo nui é ga gwɛlɛma nui

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɓɔɛ ɗa-nuɓusɛiti pɔ, è ɠɛ ti ma: ‹Ni nà kɔɔ ɓɛtɛna zooi ta laalɔɠɔma, náʋɛ ma nuiti ti ta-nui ta zeɠe, ti sei ga taa maaɓɛɛ nui. 3 Siɛgi zu zunui naa ti zili nuiti ta-ɠɔɔɓɔgi ɠaazu la, é ɗa ʋa zooi zu, é puʋugi vɛ, é nuɓusɛiti too ɠisu. 4 Ni nui ta a puʋugi wooi mɛnina, é la kaani ɠaazu ga faa, é ɓɔɠɔ yɛ ná, ti zili nuiti ti ʋa, ti paa, saa vai ma ungi ɠa la tɔ ɓɔɠɔ unma. 5 Ná-faaɠaazagi ɠa a ma zaa wo, é puʋu gooi mɛnini, é la vaani bu, é ʋa ziɛ ga tɛnɛ gooi. Ná-saa vai ma ungi ɠa la unma. Ni a ziɛna ga tɛnɛ gooi, zɛnvui ɠa ɠula. 6 Kɛlɛ ni taa maaɓɛɛ nui a ti zili nuiti kaana, ti ɗa ʋa, é la puʋugi vɛɛni, nuɓusɛiti ti la looni ɠisu, naazu ni ti zili nuiti ta ʋaana, ti nuɓusɛi taɠila paa, naama nui zaa ná-faaɠaazagi vaa zu, kɛlɛ nà ná-saa vai ma ungi la taa maaɓɛɛ nui unma.›

7 «Ɗa ʋe, zunui, gè è ɠɛa ga Izilayɛle nuɓusɛiti maaɓɛɛ nui. Siɛgi zu wooi ta a ɠula la dà, è mɛni, ɗa Izilayɛle nuiti tɛnɛ da bɛ̀. 8 Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la faa ɲɔu ɠɛ nui ma: ‹Nu ɲɔi, ɗa ʋaazu zaazu,› ni è la ɓɔɛni è ʋa faa ɲɔu ɠɛ nui naa lɛnɛ, è ʋa bo ma ga é ɓe ná-tuʋa ʋele ɲɔi ʋa, naazu faa ɲɔu ɠɛ nui naa ɠa za ná-faaɠaaza golai vaa zu, kɛlɛ nà ná-saa vai ma ungi maaɠaazaɠabo è ma. 9 Kɛlɛ ni tama, ɗa faa ɲɔu ɠɛ nui lɛnɛna, è bo ma ga é ɓe ná-tuʋa ʋele ɲɔi ʋa, ni é la wɔinni é ʋa ɓe ba, toɠa za ná-faaɠaaza golaiti faa zu, kɛlɛ ɗɔun ɗa, ná-kasɔ la laa è unma, è-yɛnvui maazu ɠa ɓaa.

10 «Ɗa ʋe, zunui, nii ɠa è bosu Izilayɛle nuiti ma ga: ‹Wa bosu ga: Gá-lɔ koloɠologiti ta gá-ɠotoiti ta gi unma, ma ɠasɔi ɠana gi vɔ. Gá zoo ɠale gi zɛnvui wo?› 11 Bo ti ma ga: ‹Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, zìima la ga faa ɲɔu ɠɛ nui zaa vai, kɛlɛ é siɛ ʋelei maavalibo, é zɛnvui wo,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹À ʋoluave, à ʋoluave, wo zeɠe wo-ziɛ ʋele ɲɔiti polu. Leeni vaa zu, Izilayɛle nuiti, wɔin wo ma ga wo za?›

12 «Ɗa ʋe, zunui, bo ɗa-nuɓusɛiti ma ga: ‹Telebo nui ná-telebodai la maavaayɛga yeei a tɔ koloɠologi ɠɛ la. Faa ɲɔu ɠɛ nui undaa la ʋiliga, ná-tɔ koloɠologi vaa zu nii é kɛɛni, yeei a ɠɛlɛna ba la. Zenɔ ɠana é la, telebo nui la yɛga vulua ná-telebo faa ma, yeei a tɔ koloɠologi ɠɛɛna la. 13 Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la telebo nui ma, Ɗa zɛnvui wo nɔ ti!, ni a ɠitona sɔle fai ʋa, nii é kɛɛni, é ɠisiɛ ga naa kula ɠɛa su, é ɗa telebotala vai ɠɛ, gè la mɔ ɠizɛga ná-kɛɛwoti ʋagɔi tanɔpɛ su, toɠa za faa ɲɔi maaʋele ma, nii a kɛ. 14 Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la faa ɲɔu ɠɛ nui ma: Ɗa zaazu kpae, ni a zeɠena siɛ ʋele ɲɔi ʋolu, é ziɛ ga sɔledai ta telebodai, é la zaa. 15 Ni a kpɔunmai ɠaaɠalena ma, nii é unmani, é naa ɠaaɠale ma, é mina mɔ faa ɲɔu ɠɛ, kɛlɛ é zɛnvui wo tɔgiti so, é la zaa, toɠa zɛnvui wo nɔ ti. 16 Zeemai ɠa wo ná-faa ɲɔiti pɛ ma, toɠa zɛnvui wo nɔ ti, tɔɔzei toɠa ziɛzu ga sɔledai ta telebodai.›

17 «Ɗa-nuɓusɛiti ta ɠɛɛzu ma: ‹Maliɠii ziɛ ʋelei la zolooni,› kɛlɛ tiya ɠa ti-ziɛ ʋelei la zolooni. 18 Siɛgi zu telebo nui zeɠezu la faa ʋagɔ ʋolu, é ɗa ziɛ ga faa ɲɔi, toɠa za naama vaa zu. 19 Kɛlɛ ni faa ɲɔu ɠɛ nui a ɠɛlɛna ná-faa ɲɔiti ba, é ɗa ziɛ ga sɔledai ta telebodai, toɠa zɛnvui wo naa maaʋele ma. 20 Wa ɠɛɛzu ma: ‹Maliɠii ziɛ ʋelei la zolooni!› Nà wo ɠilagilagi lukpɔɠaaleʋe, Izilayɛle nuiti, é zoloo wo-ziɛ ʋeleiti ma.»

Zeluzalɛme zo fai

21 Yeeɠɛɠalai gi ɠɛni la Ɓaɓilɔne, naama ɠona puugɔ maazu velesiɛi (12) ma, ma alu puusiɛi ma volo lɔɔlusiɛi ma, zunui ta ʋaani pɔ̀ bɛ, ti-yee la ɠɛni zeelini ma Zeluzalɛme zosuʋɛ, é ɠɛni ma: «Zeluzalɛme loa bu!» 22 Aisa é ʋa ʋa kpɔkɔi, Ɠɔoɠɔ GALAGI sɛbɛi lɛɛni ga ze, é dàavieni. Zunui ti-yee la ɠɛni zeelini ma kɔɔi zu, siɛgi zu é ʋaani la pɔ̀ bɛ, poluma zobui, gè la mɔ ɠɛni ga ɓoɓo, gè ɠɛni zoosu niina gè ɗa ɓɔɛ.*

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 24 «Ɗa ʋe, zunui, nii nuiti ti bosu, ti yɛgai Izilayɛle laaiti su ti ɠoloɠologai: ‹Abalaame ɠila nɔ ɠɛni de, é zooi nii pɛ so ga nɔnɔ. Ada ma, de mɔinɗai, zooi veeʋɛ ade ʋɛ ga adɔnɔ,› 25 ti wooɠaaʋote, è ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wa suai ma ɲamai yɛsu su, wo ɗa mi, wo ɗa nɔkɔ kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bu, wo ɗa nu ʋaa vai ɠɛ. Wa zoo ɠɛɛzu ma ɠale zooi ɠa ga wɔnɔ? 26 Wo yeelaaʋɛ nɔ wa-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti ma, wa kɔzɔba vaiti kɛɛzu, wa wɛɛnziɛgi wosu ga wo-zeiɲɔɠɔiti ti-anzaiti. Wa zoo ɠɛɛzu ma ɠale zooi ɠa ga wɔnɔ?›

27 «Wɛlɛ nii ɠa ɗa bo ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, gè wo loo ɠisu ga zɔiti ti yɛgai taaiti su ti ɠoloɠologai, ta ʋaazu zaazu kɔɔi zu, zɔiti ti ɓalaɠaiti su, dɔɓɔ zuaiti ta naati mi, zɔiti ti lɔɔɠuzu gizeiti ma, ta pugiti su, naati ta za ga ɗɔfɔ zeeɓɛi. 28 Nà zooi zuwo, é ɠɛ ga teʋebai. Nà ná-zobogi ɠula zea nii é wasosu da. Izilayɛle ɠizeiti maaɲakai ɠa ɠɛ le, eyɛsu pɛ nu la mɔ ziaa ná. 29 Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu nà zooi ɠoloɠolona da, é ɠɛ ga teʋebai, tɔɔzei kɔzɔba ɠɛɛwoti ɲɔiti pɛ faa zu ti ti ɠɛɛni.›

30 «Ɗa ʋe, zunui, wa ɗa-nui niiti ti wo ɠulaai zooi ʋa, ta yɛpɛzu ga ɗe siɠigiti bu, ta ta-ʋɛlɛlaʋɛti, ɛsɛ ge ɗa ɠɛ bɔɔla ma: ‹À ʋa, de woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma!› 31 Nà-nuɓusɛiti ma ʋɛbɛ wolai ɠa ɠaalɛɛzu ba è ʋɔ bɛ, ti è-wooi mɛni. Ta è-wooi mɛnisu, kɛlɛ ti la ziɛzu la. Mazɔlɔɔ ti-yiima vaiti nɔ ɠa ti ti zuɠulazu, ta ti-yiimaʋɛ, ta-lɔnɔgi nɔ ɠa ti gaiziɛzu. 32 Tɔun, è ɠɛa ti ʋɛ ga guye loo nui, goo nɛai, tɔɠɔɠula gɛingɛin gani pagɔiti ti bu. Ta ɗa woilo è-laawooi ma, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ziɛzu la pa. 33 Siɛgi zu naama vaiti ti ɠɛɛzu la, wɛlɛ tama ta niina ɠɛɛzu, ta suɠwɛɛ naazu ga GALA goo wo nu ɠɛni ti zaama.»

34

Fai é woni Izilayɛle ɠundiɠiiti daalɔɠɔma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo Izilayɛle makɛ nuiti daalɔɠɔma, ɠɛ baala makɛ nuiti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Maanɔɠɔi ɠa Izilayɛle makɛ nuiti tuɠɔ, wɔiti wo ɠaaɓaai nɔ ɓɔɠɔ nɔ ma! Baala kpulugi laade baala makɛ nuiti ta ɗa ɠaaɓaa ma ɓaa? 3 Wa sua wulɔi miizu, wo ɓɔɠɔ maaɠili ga baala deɠa zeɠei. Baalagiti ti wulɔai, wo ɗa naati kɔdaaleʋe, wo la ɠaaɓaa baalagiti ma. 4 Wo la ɓɔni baalagiti ba ti maalɛɠɛfɛgai, ti ʋa zɛbɛ zɔlɔɔ. Zɔi é ɠɛni zeeɓɛzu, wo la naa zaleni. Zɔi kɔɠɔi ɠaleni, wo la naa ɠɔɠɔi maaveleveleni. Zɔi é ɠakani, wo la ʋaani ga naa. Zɔi é looni ya, wo la naa ɠaiziɛni. Wo zeini ti ɠa ga wa-zobogi, toomai zu ta keɠaaɓaai. 5 Nà-baalagi tɛiti ti vazani, ti makɛ nu ʋalagi ʋɔ, ti ɠɛ ga dɔɓɔ zuaiti pɛ daamianigi. 6 Nà-baalagiti ti ɠakani gize wolaiti ma ta gize ɠaaɠooza golaiti ma. Ti vazani zooi zu ná pɛ, nu la ɠaaɓaani ti ma, ɓaa nu ʋa li ti ɠaiziɛzu.

7 « ‹Naa ɠa é ba, baala makɛ nuiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma: 8 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, tɔɔzei nà-baalagiti ta niina nɔ toosui laawu, ti makɛ nu la ná, ti ɠɛa ga dɔɓɔ zuaiti daamianigi, tɔɔzei nà-baala makɛ nuiti ti la ɠaaɓaani nà-baalagi tanɔpɛ ma, kɛlɛ ti yiizoolɛni nɔ ga ɓɔɠɔ ɠɔnɔkula vai, ti la nà-baalagiti kɔnɔkulani,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana, 9 « ‹naa maaʋele ma, baala makɛ nuiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma. 10 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà wuzeɠezu baala makɛ nuiti daalɔɠɔma. Nà nà-baalagiti kulazu ti ya, gè la mɔ ti yɛga na, ti ʋa nà-baalagiti makɛ, ti la mɔ zooga ti ʋa ti ɠɛ ga ɓɔɠɔ laamiani. Nà nà-baalagiti kulazu ti-la, ti la mɔ ɠɛa ga ti-ɠɔnɔ.› »

Minazeɠegi wo fai nuɓusɛiti bɛ

11 Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «É zo za ma niina, nà ɓɔɠɔ ɠa gè ɠaaɓaazu nà-baalagiti ma, gè ɗa ti maavai ɠɛ. 12 Nà dama kpɛ, gè ti ɠaalɛ ba, eɠɛʋelei baala makɛ nui a ɗa ná-baala kpulugi ɠaalɛ ba la, ta vazana ɲɛgɛlɛin. Nà li, gè nà-baala kpulugi ɠaiziɛ adaʋɛ pɛ, ʋɛti ti vazani náti, ɓumugi ta kpidii ʋɛɛ yeei ti ma. 13 Nà ti ɠula nuɓusɛiti saama, ta zou ɠiligiti su ʋɛti ti náti, gè ti ɠaalɛ ba, gè ʋa ga tiye ti ɓɔɠɔ zooi zu. Nà ti ɠɔnɔkula Izilayɛle ɠizeiti ma, ta ziɛ ɠobaʋɛti, ta ʋɛ nɔpɛ nu a zei ná zooi zu. 14 Nà ti makɛ tufa lɛnu pagɔi zu, ta ta-lufai ɠa Izilayɛle ɠize ɠaaɠoozagiti ma. Ta dooɠogi wo tufa lɛnu pagɔi zu, ta ɠɛ laamiizu tufa lɛnu pagɔi zu Izilayɛle ɠizeiti ma. 15 Nà ɓɔɠɔ ɠa nà nà-baala kpulugi makɛ, nà ɠa nà dooɠogi ve zea,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 16 «Zɔi é looni ya, nà naa ɠaiziɛ. Zɔi é ɠakani, nà ʋa ga naa. Zɔi kɔɠɔi ɠaleni, nà naa ɠɔɠɔi maavelevele. Zɔi é ɠɛni zeeɓɛzu, nà naa zale. Zɔi gola wulɔai, zɛbɛi ba, nà naati gaaleʋe. Nà ti makɛ ga telebodai.»

GALA ka ɓɔ ná-nuɓusɛiti ba

17 «Wɔiti wo ga nà-baala kpulugi, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nui baalagiti ta baalagiti zɔɠɔzu, baala sinɛ wolaiti ta boli zinɛ wolaiti zɔɠɔzu. 18 Naa la kula ɠɛɛni ga woye ɓaa, daami wo ɠɛni bosu tufa lɛnugi zu? Kɛni nii wo miizu, wa la ɠɔɠɔziɛ naa mɔtai zu? Ziɛ ɠaazeɠegi ɓɔle vai la wo yiilɛini ɓaa? Kɛni wa la ma ɗɛi mɔtai ɓɔlɔ ga wo-ɠɔɠɔiti? 19 Nà-baalagiti ti yɛgai, kɛni ti tufai naa mi, nii wo ɠɔɠɔloni ma, ti ziɛi naa ɓɔle, nii wo kpɔlɔni.›

20 «Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa wo ma: ‹Nà ɓɔɠɔi, nà ɠɛɛzu ga tukpɔɠaaleʋe nui nà-baalagiti saama, ma ɠaɲaiti ta dɔtɔ geleiti zɔɠɔzu. 21 Tɔɔzei wo fikɛʋalasu ʋaalagiti siɠani ga ɲiibiiti ta ɠɔmaʋɛti, wo ti loɠa ga minɛiti, eyɛsu wo ti ɓɛ, ti ɠula ma ɓulugiti saama, 22 naa ɠa é ba, nà ʋaazu gè ɓɔ nà-baala kpulugi ʋa, ti mina lɔ nua yeezu ta ɠɛ loozu ti ma. Nà tukpɔi ɠaaleʋe nà-baalagiti zɔɠɔzu. 23 Baala makɛ nu ɠila kpe ka nà sei ti unda, é ɗa ɠaaɓa ti ma. Naa ɠa ɠɛ ga nà-botiɠɛ nui Davide. Tɔun ka a baalagiti pɛ kɔnɔkula, toɠa ɠɛ ga ti makɛ nu ɠitei. 24 Nà Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠɛ ga ta-ƓALAGI, nà-botiɠɛ nui Davide ɠa ɠɛ ti zaama ga kundiɠii. Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai.

25 « ‹Nà minazeɠe ti ʋɛ, gè ɓaa ta-yiilɛigi maazu, gè sua ɲɔiti kula zooi ʋa, ta zei ziilɛigi zu teʋebai zu, ti ɗa ɲiimɛnii wo dɔɓɔ zaamaʋɛti. 26 Nà tuyai laazeeli niima yooi ta nà-gizei maaɠoolii ʋɛ. Nà tonai ʋu puu yeeɠɛɠalai ma, toɠa ɠɛ ga tona niiti ti ʋaazu ga tuyai wo ʋɔ. 27 Guluiti ta gwaai wo wa-lɔɓɔi zu, zooi ɠa nɔnɔ ma lɔnɔgiti fe. Baalagiti ta zei gaanɛɛi zu ti ɓɔɠɔ yooi zu. Nà yɔlɔɠɔi vie nà-nuɓusɛiti ba, é ti ɠilizu, é ɗa ti lɔ duɔlai zu, gè ti ɠula naati zeezu, niiti ti zeini ti ɠa. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 28 Zii ɠiligiti ti la mɔ loa ti ma, ti ʋa ti ɠɛ ga laamiani, dɔɓɔ zuaiti ti la mɔ ti ɠɛa ga laamiani. Ta ta-eteai ziɛ gaanɛɛi zu, nu nɔpɛ ge la ti maalua. 29 Nà zou ve ti ʋɛ, maawoo ziɛ ani ɓɛtɛ vai zu, pului la mɔ ti ɓɔlɔa pɛ ta-zooi zu. Zii ɠiligiti ti la mɔ ɓaaɠulaa ma. 30 Ta suɠwɛɛ naazu ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI, nà ti ʋa, ta Izilayɛle nuɓusɛiti ta ga nà-nuɓusɛ ɠiteɠitegiti,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 31 « ‹Wa ʋe, nà-baalagiti, nà ɠaaɓaazu wo ma, wa ga nuɓusɛiti, nɔ̀un nà, nà ga wa-ƓALAGI,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

35

Edɔme laalɔɠɔma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote Seyiil ɠizei ma, GALA gooi wo daalɔɠɔma, 3 è ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà wuzeɠezu è laalɔɠɔma, Edɔme, gè è ɠoloɠolo, gè è ɠɛ ga teʋebai. 4 Nà ɗa-laaiti koloɠolo, ɗa-yooi pɛ ka ɠoloɠolo mɛtu, ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

5 « ‹È ɠɛni Izilayɛle nuiti wɔinzeɠezu yeenɔpɛ, ta-ɠidaaʋili foloi zu, siɛgi zu ta-nu ʋaa vai zala yeei zeelini la, è ti lɔɔni kɔɔi ná-faa zuɠoloɠologi zu. 6 Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, nà è zei ɲamai zu, ɲama ʋui ɠa ʋilɛ è ʋolu. Tɔɔzei è la ɠɛni inɛinɛni nu ʋaa vai ʋa, saai ɠa ʋilɛ è ʋolu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 7 « ‹Nà Edɔme yooi ɠoloɠolo, gè falibo, é ɠɛ ga teʋebai, gè naati suwuɠaaleʋe, zɔiti ta ɠɛ ziɛzu ná. 8 Nà ɗa-ɠizeiti maalaave ga nu ʋoomai, zɔiti boɠa zɔkpɔi ti ʋaazu, naati ta loo ɗa-ɠize goiti ma, ɗa-nɛmɛiti su, ɗa-ʋɛtugiti su. 9 Nà ɗa-yooi ɠɛ ga teʋebai eyɛsu ɠɔ, nu nɔpɛ ge la zeiɗa ɗa-laaiti su mɔnɔ. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

10 « ‹Tɔɔzei è ɠɛni ma: Zii felegɔi tɛiti, Izilayɛle ta Zuda, ta ma you felegɔiti ɓalaa ta ɠɛ ga nɔ̀nɔ, nà ti zeɠezu ga nɔ̀nɔ, anɛɛ ni Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zeini ná, 11 naa ɠa é ba, eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite, nà è zosu ga ɗa-yiiɠaawanai ta ɗa-loloi ɠɛʋelei, nii è loni ma, è wuzeɠe ti laalɔɠɔma. Nà ɓɔɠɔ lɛ ga tiye ɗa-lukpɔɠaaleʋe ʋelei zu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 12 « ‹Ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè poomu gooiti pɛ mɛnini, niiti è ti woni Izilayɛle ɠizeiti ma, è ɗa ɠɛ ma: Ti ɠoloɠologa! Ti vea gi ya ga gi laamiizu. 13 Wo wuzeɠeni ga waso kpɔɛiti dàalɔɠɔma, wo gaazumaanɛɛ ɓɔɛiti boni dàalɔɠɔma, nà ɓɔɠɔ ɠa gè ti mɛnini.

14 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Siɛgi zu zooi pɛ ge ɠɛɛzu la koozunɛɛi zu, nà è ɠoloɠolo niina. 15 Tɔɔzei è ɠoozunɛɛni Izilayɛle ná-zooi ɠoloɠolo fai zu, nà è ɠɛɛzu ɠana nɔ. Ɗa ɠoloɠolo, Seyiil ɠizei, ta Edɔme ná pɛ. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

36

Izilayɛle ʋuu vai su ʋolu

1 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo Izilayɛle ɠizeiti ma, è ɠɛ ti ma: ‹Izilayɛle ɠizeiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma. 2 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wo zili nui ɠa ɠɛɛzu wo ma, Kpukɛ! Wɔlɔwɔlɔ ɠizei tɛiti ti ɠɛa ga gɔnɔ. 3 Naa maaʋele ma, Ezekiyɛle, GALA gooi woni, è ɠɛ ma: Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè pɛtɛgɛ ga adaʋɛ pɛ, ti wo ɠoloɠologa, ti wo maaɓɔle, wo ʋa ɠɛ ga zou ɠiligiti tɔnɔ, wo ɠɛɛni ga ɲɛɛɠulasu anii, ti ɗa wo ʋoomu. 4 Tama, Izilayɛle ɠizeiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma: Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa gizeiti faa zu, ta gize goiti, ta ziɛiti ti yeizu, naa ʋɛɛ nɛmɛiti ta adaʋɛti ba ti ɠoloɠologai, ta taaiti ti zuwogai, ti-maaɠoolii zu yooiti ti looni ti ma, ti ti ʋoomu, 5 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gaamazu nà ɓɔɛzu nà-ziiɠaawana wolai zu zii ɠiligiti daalɔɠɔma, ta Edɔme ɓɔɔɓɔ daalɔɠɔma. Ti kɛɛni ga ti ɠoozunɛ vai, ti nà-zooi zeɠe ga tɔnɔ, wɔinzeɠemai zu ti yiimaʋɛ, ti loo ma, ti kɛ ga laamiizuʋɛ. 6 Naa ɠa é ba, GALA gooi wo é ʋilɛ Izilayɛle yooi ʋa. Bo gizeiti ma, ta gize goiti, ta ziɛiti ti yeizu, ta pɛtugiti ga: Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ɓɔɛzu nà-ziiɠaawanai zu ga toloi, mazɔlɔɔ zii ɠiligiti ti ɓaaɠulani wo ma. 7 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Gè yeelɛa geezu, gè minazeɠe, zii ɠiligi tɛiti ti wo-maaɠoolii zu, ɓaa ɠa ɠula ti ma, tɔungi maayei.

8 « ‹Tama wa ʋe, Izilayɛle ɠizeiti, guluiti ti wo ma, ti-ɠaalaa niinɛi ɠa lɛ ga ʋolu, ti gwaai wo nà-nuɓusɛiti bɛ ti ga Izilayɛle, mazɔlɔɔ nágo ʋe na, ti ɠale ma. 9 Nà ɠaaɓaazu wo ma, gè ɠaaʋote wo ma, tii ɠa ɠɛ wo ma ʋolu, ani zuwui vaza wo ma. 10 Nuɓusɛi ɠa mɔin wa-yooi ɠa, Izilayɛle ʋɛlɛyeɠeiti pɛ. Nuiti ta zei taaiti pɛ su, mazɔlɔɔ ʋɛti náti ti woloni, ta lo ʋolu. 11 Nuɓusɛiti ta toganiiti ta mɔin adaʋɛ pɛ. Ta mɔin gola, ti ɓuɠu, nà wo wola mɔin, eɠɛʋelei é ɠɛni la mɔungi, nà faanɛɛiti kɛ wo ʋɛ, é leʋe naa ʋa nii gè ɠɛni kɛɛzu kaite. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI. 12 Nà va bu, nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti, ti ziɛ wo ma, ti wo zeɠe ga tɔnɔ, wo la mɔ zooga wo ʋa ti-lointi kula ti ya.

13 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nuiti ta ɠɛɛzu ma: Izilayɛle yooi ɠa ná-nuɓusɛiti undaaʋilisu, é ná-nuɓusɛiti bala ti-lointi ma, 14 Tama, é zo niizu ma, zooi la mɔ nuɓusɛi undaaʋiliga, é la mɔ nuɓusɛiti balaga ti-lointi ma,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 15 « ‹Gè la vaa bu, è ʋa zii ɠiligiti ta-ʋoomu goomɛni mɔnɔ, nuɓusɛ ɠiligaa ti la mɔ ɓaaɠulaa è ma, è la mɔ ɗa-you ɠaa nuiti kɔɠɔi ziɠaa,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 17 «Ɗa ʋe, zunui, siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠɛni zeini la ta-yooi zu, ti kɔzɔni ga ti luʋa ʋeleiti, ta ti-ziɛ ʋeleiti. Ti luʋa ʋelei ɠɔzɔni gàazu eɠɛ anzanui ná-alu kaa ɠɔzɔi. 18 Ti zooi ɠɔzɔni ga nu ʋaa vaiti ti ti ɠɛɛni, ta kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kɔɔ vai. Naa ɠa é kɛɛni gè yiiɠaawanani ti ma. 19 Gè ti zuvazani nuɓusɛiti saama, zou ɠiligiti su. Gè ti lukpɔɠaaleʋeni, é zoloo ti luʋa ʋeleiti ma, ta ta-ɠɛɛwotiiti. 20 Tama, zou ɠiligi kpein ti zeelini su, dàasei ɲadegai ɠa ɓaa ɠɛni ɠulazu ma, ta-vaaɠaazagi maaʋele ma. Ti ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti be, ná-zooi ɠa ti zeɠeai su.› 21 Naa ɠa é wanani mà, dàasei ɲadegai Izilayɛle nuiti ti ɓaaɠulani ma ga ta-vaaɠaazagiti zii ɠiligiti saama, ʋɛti ti liini naati.

22 «Naa ɠa é ba, ɠɛ Izilayɛle nuiti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ni nà pɔ gè losu ɠɛ, wo maaʋele laade, ee, Izilayɛle nuɓusɛiti, kɛlɛ dàasei ɲadegai maaʋele ʋe, nii wo ɓaaɠulaai ma zii ɠiligiti saama, ʋɛti wo liini náti. 23 Dàasei golai ɓaaɠulaai ma zii ɠiligiti saama, nà ná-ɲadedai ɠula kɛlɛma, dàaseigi nii wo ɓaaɠulaai ma ti zaama. Zii ɠiligi naati ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu nà nà-ɲadedai lɛɛna la ga tiye, ga nà-kɛɛwotiiti maaʋele wo letemazu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

24 « ‹Nà wo ɠula zii ɠiligiti saama, gè wo ɠaalɛ ba, wo ɠula zooiti pɛ su, gè ʋa ga woye ʋolu wa-yooi zu. 25 Nà ziɛ ɲadegai vaza wo ma, wa ɠole, nà wa-ɲadetalai ɠula wo zaama, ta wa-zale ɠɔɔ vaiti. 26 Nà zii niinɛ ve wo ʋɛ, gè zɛnvu niinɛ ʋu wo-yiimaʋɛ. Wo-yii nii kpaai eɠɛ kɔtu, gè naa ɠula wo-ɓusɛi zu, gè maavalibo ga faaɠaaɠaa yii. 27 Nà nà-Zɛnvui ʋu wo-yiimaʋɛ, gè zobo fe wo ʋɛ, wo zoo wo ɠolo nà-tɔgiti bɛ, wo nà-deveiti so gè ti veeni wo ya, wo ziɛ ga tiye. 28 Wa zei zooi naa zu, gè feeni wo-mɛmɛwolani bɛ. Wa ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, gè ɠɛ ga wa-ƓALAGI. 29 Nà wo ɠula wa-vaa ɲɔiti pɛ su. Gè la mɔ pului loa wo ma, kɛlɛ nà moloi ɓɛtɛ, wo ɗa kula gola molo leʋei zu. 30 Nà gwaa wuluiti gaawaaiti mɔin gola, ta kpalaga aniiti, eyɛsu pɛ zii ɠiligiti ti la mɔ ɲɛɛɠulaa wo zu, ti ʋa ɠɛ ma wa ɓɔlɔzu ga pului. 31 Naazu wo-ɠi ka loo wo-ziɛ ʋele ɲɔiti su, ta wo luʋa ʋele ɲɔiti, wo yiiɠaawana ɓɔɠɔ ma ga wa-vaaɠaaza golaiti ta wa-ɠɔzɔba vaiti wo ti ɠɛɛni. 32 Gè la naa ɠɛɛzu wo maaʋele ma,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹Kɛni wo ɠɛ naa zuɠwɛɛ! À unfe gaamazu ga wo luʋa ʋelei, Izilayɛle nuɓusɛiti!

33 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Siɛgi zu gè wa-vaaɠaaza golaiti gbazu la wo ʋa, nà taaiti sulaave ʋolu ga nuɓusɛiti. Ʋɛti náti goloai, mináti ta lo ʋolu. 34 Zooi ti yeeɓeni ba, tii ɠa ɠɛ miná, teʋe nuiti ti la mɔ zou ɠaa kɛlɛi wogai ba. 35 Nuiti ti ɗa ɠɛ ma: Zooi tɛi ge ɠoloɠoloni, kɛlɛ é ʋaga eɠɛ Edɛn kpelei. Taai tɛiti ti ɠoloɠoloni, ti zuwo, ti ɠɛlɛ ti ʋa, ti loga ʋolu, ti zulaave ʋolu. 36 Zooiti ti yɛsu ná wo-maaɠoolii zu, ta suɠwɛɛ ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè taaiti toga ʋolu, niiti ti ɠoloɠoloni, gè kpeleiti suziin, ʋɛti kɛlɛi woni naati ba. Nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai, nà kɛ nɔ.

37 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wɛlɛ, nà va bu Izilayɛle nuiti ti kpɔbai ɠaiziɛ zèa. Nà ti wooɠaaʋote, ti mɔin gola, eɠɛ nuɓusɛ ɓulugiti. 38 Taaiti ti ɠoloɠologai za, ti zulaa ɠa ve ga nuɓusɛ ɓulugiti, eɠɛʋelei Zeluzalɛme a ɗa ɠɛ la, ta-zalaɠa ɠula yeeiti, zalaɠa loganiiti ta ɗa ziɛ eɠɛ kooɠoa. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

37

Nu ɠae vɔɔiti ma ɠulakɛlɛmai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛbɛi ɠɛni bà, ná-Zɛnvui liini ga ze, é pìlɛ nɛmɛ wolai zu, ʋɛ zooi maalaaveni ná ga nu ɠaei. 2 É pìlɛni teʋeteʋegi zu ti-maaɠoolii pɛ su, tama, ti mɔinni gola, ti vɔa ɠɛni de kpaan.

3 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, kaei niiti ta zoo nɛi ti yɛnvu ʋolu ɓaa?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Màliɠii, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠila kpe nɔ ɠa è kwɛɛ.» 4 É ɠɛni mà: «GALA gooi wo dɛɛ niima ɠae vɔɔiti ma, è ɠɛ ti ma: ‹Kae vɔɔiti, à woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma! 5 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà fiilɛi ʋuuzu wo zu ʋolu, wo zɛnvui wo. 6 Nà wo ma ɲataiti tɛɛzu wo ma, gè wo ma zuai lɛ wo ma, gè wo-ɠɔlɔgi lɛ wo ma, gè zɛnvu viilɛi ʋu wo zu, wa yɛnvu. Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

7 Gè GALA gooi woni eɠɛʋelei gè devei zɔlɔɔni la. Kɛ̀ai ma ɓɔɛzu, gè ani ɲiikpi tu golai mɛnini, kaeiti kɛni de, ti ɗa maaɓuɠa ɓɔɠɔ ʋa, ti ɠilagilagiti, é zoloo ti lobazuʋɛti ma. 8 Gè kaani ga ti-ɲataiti ta ti ma, ma zuai ɗa ɓɛtɛ ti ma, ma ɠɔlɔgi ɗa lɛ ti ma, kɛlɛ zɛnvu la ɠɛni dɛ ti zu.

9 Maliɠii ɠɛni mà naazu: «Ɗa ʋe, zunui, ɓɔɛ zɛnvu viilɛi ʋɔ, è ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ʋa, è zeɠe zooi ma zoko naanigɔiti su, è ʋu poomai tɛiti ma, ti vulu su.› » 10 Gè GALA gooi woni eɠɛʋelei é dèveni la. Zɛnvu viilɛi lɔɔni poomaiti su, ti vulu su. Ti ɠaalɔni, ti lo ɠɔɠɔiti ga. É ɠɛni ga bɛbɛ wolai, daawɔɔlɔ gola.

11 É ɠɛni ma: «Ɗa ʋe, zunui, kaei tɛiti ta ga Izilayɛle nuɓusɛiti ma ʋoogi. Izilayɛle nuiti ta ɠɛɛzu ma: ‹Gá ga kae vɔɔiti, gi ɠitosu la ná, gi loa ya.› 12 Naa ɠa é ba, GALA gooi wo, è ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà ʋaazu wa-ɠabaiti daalaosu, ee, nà-nuɓusɛiti, gè wo ɠula ti zu, gè li ʋolu ga woye wa-yooi zu Izilayɛle. 13 Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, siɛgi zu gè wa-ɠabaiti daalaosu da, gè wo ɠula ti zu, ee, nà-nuɓusɛiti! 14 Nà nà-Zɛnvui ʋuuna wo zu, wo zɛnvui wo ʋolu, ta siɛgi zu gè wo zeizu la ʋolu wa-yooi zu, názu wa suɠwɛɛ ga nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa kpɔ̀ɛai, tama nii gè bogai, nà kɛ nɔ,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Maliɠii ɠa gilibalai ɓɛtɛ
ná-nuɓusɛiti zɔɠɔzu

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 16 «Ɗa ʋe, zunui, gulu ɓuɠai zeɠe, è niima wooiti sɛʋɛ ma: ‹Zuda ta Izilayɛle tɛiti ti ɓɔgai masadai ma, tɔnɔi ɠaa›. È gulu ɓuɠai taɠili seɠe, è sɛʋɛ ma ga: ‹Zozɛfe (ɓaa Efelayime) ná-gului ɠaa, ta Izilayɛle tɛiti ti ɓɔgai masadai ma›. 17 Ti zei ɓɔɠɔ la, é ɠɛ è ya ga gulu ɓuɠa ɠila kpe nɔ, ti ɠili ʋa. 18 Siɛgi zu ɗa-nuɓusɛiti ta è ɠaazaɠana da ga: ‹È la naa ʋolu lɛɛzu ga giye mu ɓaa?› 19 ɗa ti wooɠaaʋote, è ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà Zozɛfe ná-gulu ɓuɠai zeɠezu, é zoni Efelayime ya, ta Izilayɛle wolodaiti ti ɓɔgai su, gè sei Zuda ná-gulu ɓuɠai la, gè kpɛtɛ ga gulu ɠila, ti ɠɛ ga ani ɠila kpe zèa.›

20 «Gulu ɓuɠaiti è sɛʋɛi ɠɛɛzu ti ma, ta ɠɛ zoni è ya ti ɠaazu, 21 ɗa ɠɛ ti ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Nà Izilayɛle nuiti kulazu zii ɠiligiti saama. Ʋɛti ti liini náti, gè ti ɠaalɛ ba, ti zeɠe adaʋɛ pɛ, gè ʋa ga tiye ʋolu ta-yooi zu. 22 Miná ɠa nà ti ɠaalɛ ba ná, ti ɠɛ ga zii ɠila kpe Izilayɛle ɠizeiti ma. Masa gila kpegi ɠa a zei ti pɛ unda. Zeeɠaaɠwɛɛzu la mɔ ɠɛa nuɓusɛ zeizu felegɔiti zɔɠɔzu, ɓaa masada zeizu felegɔiti. 23 Ti la mɔ ɓɔɠɔ ɠɔzɔa ʋolu, ti ʋa ɗa nɔkɔ kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti bu, ti ʋa ɗa kɔzɔba vaiti kɛ, ta tɔ koloɠologi ma zii pɛ. Nà ti ɠula wooʋalada vaiti pɛ su, niiti ti ti ɠɛɛni nɔ̀un daalɔɠɔma. Nà ti gba, ti ɲade, ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti, gè ɠɛ ga ta-ƓALAGI.

24 « ‹Nà-botiɠɛ nui Davide ɠa ɠɛ ga ta-masagi, tɔ ɠila kpe ka a ɠɛ ga ti makɛ nui. Ta ziɛ ga nà-tɔ gooiti, ta nà-deveiti so, ti ziɛ ga tiye, niiti gè ti zɛʋɛni ti ʋɛ. 25 Ta eteai ziɛ zooi naa zu gè feeni nà-botiɠɛ nui Zakɔɓe ʋɛ, ʋɛ ti-mɛmɛwolani ti ɠɛni ná. Ta zei ná eyɛsu ɠɔ, tiya-o, ti-lointi-yo, ta ti-mavofodaiti pɛ. Nà-botiɠɛ nui Davide ɠa zei ti unda eyɛsu ɠɔ. 26 Nà minazeɠezu ti ʋɛ, ga ziilɛigi ɠa yɛ ti ya eyɛsu ɠɔ. Nà ti zei ʋele ɓɛtɛ, gè ti ɠaawɔɔlɔ. Nà sèizu ɲadegai lo ti zaama, é yɛ ná ɠɔ. 27 Sèizuʋɛ ɠa ɠɛ ti zaama. Nà ɠɛ ga ta-ƓALAGI, ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti. 28 Zɔɔma you ɠiligiti ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta nà Izilayɛle lo nà-botii laawu, siɛgi zu sèizu ɲadegai losu la ti zaama, é yɛ ná ɠɔ.› »

38

Gɔge laalɔɠɔma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 2 «Ɗa ʋe, zunui, ɠaaʋote Gɔge ma, Mesɛke ta Tuɓale nuiti ta-ɠundiɠi wolai, é Magɔge yooi zu, GALA gooi wo daalɔɠɔma, 3 è ɠɛ ma: Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Wɛlɛ, nà è laalɔɠɔma, Gɔge, Mesɛke ta Tuɓale nuiti ta-ɠundiɠi wolai. 4 Nà kɔlu ɠalagiti pilisu è-ɓaalɔɠaeiti ba, gè è zeɠe è-zeizuʋɛ ga maaɓaai. Nà ɓɔi è la, è ɠula ɗa-yooi ʋa, ɗa-o, ɗa-ɠɔɔɓɔgiti-yo, sooiti ta soo ɠɔma nuiti ti maaɠiliai ga pagɔ, salaʋusu ɓulu golaiti, kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛgiti ti ti ya ta boɠa zɔkpɔiti. 5 Pɛɛlese zalaʋusuiti ta Etiyopi, ta Pute, ti pɛ ta kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛgiti seɠe ta kɔlu wɔɔlɔgiti, ti li è ʋolu. 6 Gomɛɛl yooi zu zalaʋusuiti, ta Ɓɛte-Togaalema geleiti, zooi ɠaaɓelazuʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, naati ma ɓulugiti ta ʋilɛ è ʋolu, wo li, nuɓusɛ ɠiligiti ta zunu mɔinmɔingaa.

7 « ‹Kɛʋele ɓɛtɛi wo mɛtu, è ɗa maaɓɔungi wo, ɗa-o, bɛbɛi kulaai-yo, è ga ti leʋe nui. 8 Su a ɠoozana, kona mɔinmɔin teʋega ʋoluma, nà bo è ma niina ga è li è laalɛ Izilayɛle yooi wu. Su nuɓusɛiti ti yɛga vulua kɔɔi ʋoluma, ta zeɠe zou mɔinmɔin su, ʋɛti ti ɠɛni náti, ti ɠaalɛ ba Izilayɛle ɠizeiti ma, ti yɛgai kɛlɛbalai zu eyɛsu suɠooza. É zo ti ɠula folo ma zɔɔma nuɓusɛ ɠiligiti saama, ta zei niina ziilɛigi zu ti-zeizuʋɛ. 9 Ɗa-o, ɗa-ɠɔɔɓɔgiti-yo, ta bɛbɛi wo yeezogai, wa laalɛ ti wu, wo yei ti unga eɠɛ fiilɛ wolai, wo ʋu ta-yooi zu eɠɛ tonaɓiingi é zooi maaɓidizu.

10 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ: Niima yeeɠɛɠalai a zeelina, kisiɛ mɔinmɔin ka ɠɛ è-ɠi su, ɗa ɠɛ kigaiziɛ ɲɔiti bosu. 11 Ɗa deve ga è laalɛ ziilɛi nuiti bu, ti zeini ziilɛigi zu ta-yooi zu, siɠi ge la ta-laaiti ma, kpo ge la náti, sɔɠɔ ge ʋa ɠɛ ti ʋa. 12 Ɗa ʋaazu devezu ga è toomai wo, è kɔɔzoganiiti seɠe. È laalɛ nuɓusɛiti bu ti zeiɗai ʋolu taa wɔlɔmaiti su niiti ti ɠoloɠoloni kaite, ti ɠaalɛai ba, ti ɠula zou ɠiligiti su, ti toganiiti ta ani ʋagɔiti sɔlɔɔgai, ti zeini zou zaamaʋɛ. 13 Saɓa ta Dedan nuiti, ta Taalasise yaaɠoiti, ta ta-ɠundiɠiiti ta ɠɛ è ma: Kɔɔzogani zo fai ɠa è niima ɠɔɔɓɔgi pɛ gaalɛai ba ma ɓaa? Walii ta zanugi zeɠe vai ɠa è ʋaai ma, è toganiiti seɠe, ta ani ʋagɔiti, è kɔɔzogani mɔinmɔin golaiti gaalɛ ba?›

14 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo, è ɠɛ Gɔge ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Koleʋɛ ga foloi nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti ta zei la ziilɛigi zu, ɗa naa zuɠwɛɛ. 15 Ɗa ʋa, è zeɠe ɗa-yooi ɠwɛmaʋɛ, lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzuʋɛ, ɗa ɠɛ salaʋusuiti untuɠɔ, ti ɠulaai zooi pɛ su, ti pɛ ti zeini sooiti kɔma, wa ɠɛ ga kɔɔɓɔ golai nii gaalɛai ba. 16 Ɗa ʋaazu è laalɛ Izilayɛle wu, nà-nuɓusɛiti, eɠɛ tonaɓiingi a ɗa zooi maaɓidi. Eteai ɠaaɓelazuʋɛ ɠa naa a ɠɛɛ la. Nà ʋa ga ɗe nà-zooi laalɔɠɔma, gè dɛɛ ga zii ɠiligiti ga nà ga GALA. Ee Gɔge! Nii da ziɛ su da ɗe, nà nà-ɲadedai lɛ ga tiye naa zu.

17 « ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Ɗa ɠa gè ɗa-vai woni, kaite suɠooza, siɛgi zu gè boni la nà-botiɠɛ nuiti ma, Izilayɛle ná-GALA goo wo nuiti, ga ti daazeeli kona mɔinmɔin daawu, ga nà nui ta leʋe, é laalɛ nà-nuɓusɛiti bu. 18 Naama voloi, yeei Gɔge ʋaazu la Izilayɛle yooi laalɔɠɔma, nà-ziiɠaawanai loko ɠa leʋe,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 19 « ‹Nà-ziiɠaawana wolai zu, nà ɠonazu ga naama volo ná, zou ɓali wolai ɠa Izilayɛle yooi ɲiikpi. 20 Kaleiti ti kpoloɗɛi wu, ta wɔniiti ti geezuʋɛ, naa ʋɛɛ suaiti ba ti dɔɓɔi zu, ta kpokpo ganiiti ti zooi ɠa, ta nuɓusɛiti ti eteai zu, ti pɛ ta ɓali gàazu ga duai. Gizeiti ta ɓusɛ, fasaiti ti ʋaliʋali, siɠigiti pɛ ti ʋu ya zooi ma. 21 Nà kɔɔi maaloli Gɔge laalɔɠɔma nà-gizeiti pɛ ma, ná-salaʋusuiti ta ɓɔɠɔ ʋaa, ɛsɛ ge ɗa boɠa zɔkpɔi ʋu bɔɔla ʋa,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 22 « ‹Nà tukpɔ ga gè ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋɛɛ ba, ta zuwuɠaaleʋei. Nà sabala tona wolai yei ma, sakɔtui bu, gè abu zei ma, é ɠalazu ga timinigi, naa ɠa zeeli ná-salaʋusuiti ma, ta nuɓusɛ mɔinmɔingiti ma ti polu. 23 Ʋele ɠana nà dɛɛ la ga zii ɠiligiti pɛ ga nà ga GALAGI bɔɔlɔai ta ɲadegai. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.› »

39

1 «Ɗa ʋe, zunui, GALA gooi wo Gɔge laalɔɠɔma, è ɠɛ ma: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wɛlɛ, nà è laalɔɠɔma, Gɔge, Mesɛke ta Tuɓale nuɓusɛiti ta-ɠundiɠi wolai. 2 Nà è ɠula ɗa-yooi zu, gè li ga ɗe, nà è ɠula nu ɠɔʋɛzuʋɛ yooi ɠaaɓelazuʋɛ ga è li, è laalɛ Izilayɛle ɠizeiti bu. 3 Nà è zuloɠa, nii a kɛ è-ɠɔʋɛi ɓe ɗa-mɛɛin ʋa, é loo, ɗa-mɛɛinti ti ɠula è-yeezai ɠa, ti loo. 4 Wa za Izilayɛle ɠizeiti ma, ɗa-o, ɗa-ɠɔɔɓɔgiti-yo, ta nuɓusɛiti kpein ti è ʋolu. Nà ɓe wɔniiti ba ta dɔɓɔ zuaiti, ti wo-ma ʋoomaiti kɛ ga laamianigi. 5 Ɗa za dɔɓɔ zaamaʋɛ, mazɔlɔɔ nà ɠa kpɔ̀ɛai,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 6 « ‹Nà abui lo Magɔge yooi ʋa, ta ziɛ zaama yooiti ba, ti kaazu ga ta zeini ziilɛigi zu. Ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

7 « ‹Nà kɛ ʋele-o-ʋele, nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti, ti kwɛɛ ʋelei ɲàdegai la, gè la mɔ ti yɛga ná, ti ʋa ɓaaɠula dàasei ɲadegai ma. Zii ɠiligiti ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALA Ɲadegai. 8 Nii pɛ ka ɠɛ, ti laa ɠa zeeli,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹Foloi gè ná-fai woni, naa ɠa zeeli. 9 Izilayɛle nuiti ta ɠula ta-laaiti su, ta abui ɠaazo, ti ti zili nuiti ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti gala. Kɔɔɠɔ ɠɔlu zɛpɛ koiti, ta ma wolaiti, naa ʋɛɛ mɛɛinti ta mɛɛn ɠaeiti ba, tukpɔiti ta kpɛɛinti, ta yɛ abui laazu ga tiye eyɛsu kona dɔfela. 10 Nuiti kpɛdɛ la mɔ ɠɛa ba ga ti li koʋii ɠalezu dɔɓɔ zu, ti la mɔ gulua ʋɔga dɔɓɔ zu, mazɔlɔɔ niima ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti ka ta ɠɛ abui laazu ga tiye. Ta loo naati ma, niiti ti looni ti ma, ti naati kɔligiti kula ti ya, niiti ti ti-ɠɔligiti kulani ti ya.› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 « ‹Naama volo ná, nà maaɠulu bosuʋɛ ve Gɔge ʋɛ, Izilayɛle yooi zu, siɛʋeaiti ta-nɛmɛi zu, Kpoloɗɛ Wanai letemaʋɛ, folo ɠulazu ʋelei. Maaɠulu bosuʋɛ naa ɠa pelei leʋe siɛʋeaiti tuɠɔ. Ná ɠa ta Gɔge maaɠulu ná, ta ná-bɛbɛ wolai, ta ná loli ga: Gɔge Ná-Bɛbɛi Ná-Nɛmɛi. 12 Izilayɛle nuiti ta alu dɔfela ɠɛ ti ʋa niima nuɓusɛiti kpein maaɠulu, nii a kɛ ti zooi ɲade. 13 Ná yɔɠɔzuʋɛ nuɓusɛiti pɛ ta ʋɛɛ ti ʋa maaɠulu vai zu. Toɠa ɠɛ ga tɔɠɔɠula faa, voloi nà ɓɔɠɔ wɔɔlɔna la ti ɠaazu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 14 « ‹Alu dɔfelai naati poluma, ta zunuiti kula, ti ta-yeeɠɛɠalai pɛ seɠe, ti ɗa leʋe zooi zu ná pɛ, ga ti ɗa nu ʋoomaiti maaɠulu, zɔiti ti yɛgai laani zooi ma, nii a kɛ zooi ɠaa ɲade. 15 Ta ziɛ zooi zu ná pɛ. Siɛgi zu ti taɠila ge nu ɠaeiti kaazu la, toɠa kɔtui ziɠi to ná ga poogi, zeɠe wɔ nuiti ta ʋaana, ti ʋa ti zeɠe, ti ti maaɠulu Gɔge Ná-bɛbɛi Ná-nɛmɛi Zu. 16 Taai ta ɠa ɠɛ ná vɔlɔ, ta daasei pɛɛ ga: Ɠamona, nii poluʋɛ ga: Bɛbɛi. Ʋele ɠana ta zooi gba la.›

17 «Ɗa ʋe, zunui, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wɔniiti toli, ta dɔɓɔ zuaiti, è ɠɛ ma: ‹À ʋa, wo zeɠe mini-o-mini, wo ɠaalɛ ba zalaɠai ma gè kulazu wo ʋɛ. Toɠa ɠɛɛzu ga zalaɠa wolai Izilayɛle ɠizeiti ma. Wa suai mi, wo ɓɔɔle ga ɲamai. 18 Wa kɔɔɠɔ ɠuluɓaiti ma zuai mi, wo etea ɠundiɠiiti ma ɲamai ɓɔle, ti ɠulaai ga zalaɠai baala sinɛiti potogi zu, ta baala ziʋoiti, naa ʋɛɛ boli zinɛiti, ta nikɛ zinɛiti ba ti wola lɔtɔai ga daamii Ɓasan ɠizei ma. 19 Zalaɠai gè wo lolisu ma, wa gulɔi mi, é kula ɠɛ ga woye, wo ɓɔɔle ga ɲamai, é wo zo eɠɛ dɔɔi. 20 Nà-fɛtii naa zu, wa daami wo, é kula ɠɛ, ga soo zuaiti, ta soo ɓizɛ zalaʋusuiti, ta salaʋusuiti, ta kɔɔɠɔ nui ma ziiti pɛ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

21 «Nà nà-lɛbiyai ɠula kɛlɛma zii ɠiligiti gaazu ɠana. Ti pɛ ta pɛtɛ ʋelei nà ɗa nà-tukpɔi ɠaaleʋe la ga zobogi, é ʋilɛ ti ʋa. 22 É zo naama voloi ma, eyɛsu ɠɔ, Izilayɛle nuiti ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI.»

Ezekiyɛle ná-kpɔɛiti unsosuʋɛ

23 «Zii ɠiligi zɔiti ta suɠwɛɛ ga Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ná-kotoi maaʋele ɠa ti ti ɠulani la zooi ʋa, ta-wooʋaladai nii ti kɛɛni dàalɔɠɔma. Gè ʋoluaveni ti ʋa, gè ti yɛ ná, ti lɔ ti zili nuiti zeezu, ga ti za kɔɔi zu ga boɠa zɔkpɔi. 24 Gè ɠaazulɔɔɠuni ti ʋa, gè ti zo é zoloo ta-ɠɔzɔba vai ma ta ta-lɔ koloɠologiti.

25 «Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ʋaazu niina ga Zakɔɓe ná-nuiti ti ti ɠulani zooi ʋa, nà Izilayɛle nuiti pɛ maawɔinɠa, nà-ziizoolɛi ɠa ɠɛ ga unfemai ve nà-ɲadedai ʋɛ. 26 Siɛgi zu ti ɠi ge loozu la ta-wooʋaladai kpein su, niiti ti ti ɠɛɛni dàalɔɠɔma, nɛi gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta unfe naazu, ta ɠɛna zeini ti-ɓɔɠɔ yooi zu, ziilɛigi zu. 27 Nà ʋaana ga tiye ta-yooi zu, gè ti ɠula ti zili nuiti ta-yooiti su, ti maaʋele ɠa nà dɛɛ la ga zii mɔinmɔin ga nà ga GALA ɲadegai. 28 Tiya ɓɔɠɔi ta suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI, nà ɠa gè ɠɛɛni ga kɔɔʋelai zii ɠiligiti saama, naa ʋolu gè ti ɠaalɛa ba, gè ʋa ga tiye ta-yooi zu, gè la tanɔpɛ zɛga ná. 29 Eyɛsu pɛ gè la mɔ ʋoluavega Izilayɛle nuiti ba, siɛgi zu gè nà-zɛnvui veezu la ti ʋɛ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

GALA Sei Ʋɛlɛ Niinɛi Ma Ɠulakɛlɛmai

40

(40:14—48:35)

1 Yeeɠɛɠalai gi ɠɛni la Ɓaɓilɔne, naama ɠona ʋuufelegɔ maazu lɔɔlusiɛi (25), alu mɔungi ma volo puugɔi ma, kona puugɔ maazu naanigɔi (14) laaɓaai ma Zeluzalɛme taai zoga ʋoluma, Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛbɛi yeini mà, é li ga ze munu. 2 Kulakɛlɛmai zu nii gè sɔlɔɔni GALA zea, é liini ga ze Izilayɛle yooi zu, é tò gize ɠaaɠooza golai maazuʋɛ, nu yeezazu ʋelei pɛlɛiti ti ɠɛni ná, eɠɛ taai. 3 É liini ga ze náʋɛ, gè zunui ta ɠaani, kɛʋelei ɠɛai eɠɛ kɔlu ɓɔigi ɠɛʋelei. Geze ɠalui ta seeli kpakui ɠɛni zoni zea, kɔɠɔ bo fai ma. É ɠɛni loni siɠidaʋɛ ɠobaʋɛ. 4 Zunui naa ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, ɠaazuzeɠe ma, è wɛlɛ, è woilo! Ɠida nii wu ga pagɔ, nii gè ʋaazu dɛɛzu ga ɗe, mazɔlɔɔ GALA paaʋe ga ɗe ʋɛ nii a kɛ è naama vaiti ka. Nii kpein è ka, ɗa ti zuɠulazu Izilayɛle nuiti ma.»

Koizuʋɛ ta ma ziɠidaʋɛti

5 Nii gè pɛtɛni ná ɠɛni ga, siɠigi ɠakuni GALA sei ʋɛlɛi ma lɛkpɛmaʋɛti pɛ. Seeli kpakui ɠɛni zoni zea, nii sɔligi ɠɛni ga zeezakpa lɔzita. Zeezakpai ɠilagilagi ɠoozani ga zeelo gila é leʋe zeezakpa wɔlɔmai ʋa. É pɛlɛi ɠogi ɠɔɠɔni, naa ɠɛ ga seeli kpaku ɠila, ta sɔligi ɠɛ ga seeli kpaku ɠila.

6 É liini siɠidaʋɛ é folo ɠulazu ʋelei, é lɛɛni nu lɛɛzuʋɛ, é nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɔɠɔni siɠidaʋɛ, naa ɓomaʋɛ ɠɛni ga seeli kpaku ɠilagi zɔligi. 7 Pɛlɛ goi ɠilagilagi ɠɛni ga seeli kpaku ɠilagi zɔligi, kogi ta sakpai. Zeelo dɔɔlugɔ naa ɠa é ɠɛni ga siɠigi ti yɔɠɔzuʋɛ. Siɠidaʋɛ, é zo tɛɛ wosuʋɛ é li koozuʋɛ, naa ɠɛni ga seeli kpaku ɠilagi zɔligi. 8 Zunui tɛɛ wosuʋɛ ɠɔɠɔni. 9 É ɠɛni ga zeezakpa lɔsaʋa. Kpɛdɛ felegɔiti gaaɠilini ga zeezakpa felegɔ, ti ɠilagilagiti. Tɛɛ wosuʋɛ naa maaɓuɠani GALA sei ʋɛlɛi ʋa. 10 Pɛlɛ go lɔzitai naati ti ɠɛni siɠidaʋɛ folo ɠulazu ʋelei, ti ɠɛni tie nɔ. Ɗa ɠɛna lɛa, saʋagɔ zɔɔla ʋele, saʋagɔ zɔɔla ʋele. Kpɛdɛgiti ti ɠɛni tie nɔ, ná zeizu ɠilagilagi pɛ. 11 Zunui siɠidaʋɛ ɠɔɠɔni, é ɠɛni ga zeezakpa puugɔ, sakpai ɠɛni ga zeezakpa puugɔ maazu saʋagɔ (13). 12 Pɛlɛ goiti daaʋɛ, ti ɠɛni ga seki naanigi, zeezakpa lɔzita, nu ziɛzuʋɛti zɔɠɔzuʋɛti ti loni é lɛ é ɠwɛ zeezakpa ɠila ba. 13 Naa ʋolu é siɠidaʋɛti kogiti kɔɠɔni, é zo zɔi ɓogi ma, é li zɔi ɓogi zu, é zo ti-laaʋɛti ma ti leteni ɓɔɠɔ ma, naa ɠɛni ga zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 14 Zenɔ ɠana é kɛɛni la ga kpɛdɛgiti: zeezakpa ʋuulɔzita (60). GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoi wolai ɠakuni tɛɛ wosuʋɛ tɔna ma. 15 É zo siɠidaʋɛ ma nu lɛɛzuʋɛ, é zeeli tɛɛ wosuʋɛ ma, koozuʋɛ é ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50). 16 Giliyaze fenɛtɛlɛiti ti ɠɛni pɛlɛ goiti ta ma ɓɛdɛgiti ba, daa ɗa lao koozu ʋelei, kpogi maaɠoolii zu, zenɔ ɠana é ɠɛni la ga tɛɛ wosuʋɛ fenɛtɛlɛiti ti ɠakuni ma, daa ɗa lao ga koozu ʋelei. Dɔɔ wului maaniinigi ɠɛni kpɛdɛgi ɠilagilagi pɛ ma.

17 Zunui liini ga ze GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoi wolai zu. Koizuʋɛ naa ziɛni, maaɠooli ga pɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30). 18 Zooi maaʋɛ pɛ ka naa ziɛni, é ɠaku siɠidaʋɛti gilagilagi pɛ ma, é zoloo naa zakpai ma. Naa ɠaayeini é leʋe koizuʋɛ ɠoozuʋɛ ʋa. 19 Zunui koizuʋɛ liegɔi ɠɔɠɔni, é zo siɠida mɔungi ma, é zeeli koi zaamaʋɛ ma ziɠigi ma, é su ʋelei, é ɠɛ ga zeezakpa ungila (100). Folo ɠulazu ʋele gelei ɠana. Nii pilɛgai lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ʋa: 20 É kpogi zakpai ta kogi ɠɔɠɔni, nii gaaʋotegai lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ma, koi wolai zu. 21 Pɛlɛ goi ɠɛni ga dɔzita, saʋagɔ zɔɔla ʋelei, saʋagɔ zɔɔla ʋelei nu ziɛzuʋɛ. Kpɛdɛgiti ta tɛɛ wosuʋɛ ti ɠɛni ga lie, eɠɛʋelei nɔ folo ɠulazu ʋele ziɠidaʋɛ ɠɛni la. Tɛɛ wosuʋɛ zakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 22 Ná-fenɛtɛlɛiti ta tɛɛ wosuʋɛ, ta ná-dɔɔ wulu maaniinigiti, ti pɛ ti zolooni ɓɔɠɔ ma, eɠɛʋelei nɔ zɔɔma ziɠidaʋɛ ɠɛni la, é folo ɠulazu ʋelei. Nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɛni lɔfela nu lɛɛzuʋɛ, naati kakalaʋɛti, tɛɛ wosuʋɛ ɠɛni ná. 23 Siɠidaʋɛ ta leteni nu ɠɔʋɛzuʋɛ ma ɓogi ma, é lo koi ɠoozuʋɛ ziɠigi ʋa, eɠɛʋelei nɔ é ɠɛni la ga folo ɠulazu ʋele gelei. Zunui siɠidaʋɛti zɔɠɔzuʋɛ ɠɔɠɔni, é ɠɛ ga zeezakpa ungila (100).

24 Naa ʋolu, é liini ga ze nu yeezazuʋɛ, gè siɠida ɠila kaani ná. É ma ɓɛdɛgiti kɔɠɔni, ta ma lɛɛ wosuʋɛ, ti pɛ ti zolooni ɓɔɠɔ ma ta zɔiti. 25 Fenɛtɛlɛiti ti ɠakuni siɠidaʋɛ tɔna ma, ta tɛɛ wosuʋɛ, ti ɠulaai ga zɔiti nɔ, ti-liegɔi ɠɛni ɠana ɓalaa, tɛɛ wosuʋɛ naa zɔligi ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 26 Nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɛni lɔfela nu lɛɛzuʋɛ, naati kakalaʋɛti, tɛɛ wosuʋɛ ɠɛni ná. Pɛlɛ ɠoozuʋɛ tɔna, dɔɔ wului maaniinigi ɠɛni ná seɠeai kpɛdɛgiti ma, nu ɠakama felegɔiti. 27 Koi ɠoozuʋɛ ziɠidaʋɛ ɠɛni ba nu yeezazuʋɛ. Zunui kɔɠɔgi woni nu yeezazuʋɛ ziɠida felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ, é ɠɛni ga zeezakpa ungila (100).

Koi zaamaʋɛ ta ma ziɠidaʋɛti

28 Naa ʋolu, é lɛɛni ga ze koi zaamaʋɛ ga nu yeezazu ʋele ziɠida ʋelei, é siɠidaʋɛ naa ɠɔɠɔni, ti ɠɛni tie nɔ ta zɔiti. 29 Pɛlɛ goiti, ta ná-kpɛdɛgiti, ta ma lɛɛ wosuʋɛ ti ɠɛni tie nɔ ta zɔiti. Fenɛtɛlɛiti ti ɠɛni pɛlɛi ʋa, ti ɠaku ma. Tɛɛ wosuʋɛ zakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 30 Tɛɛ wosuʋɛti ti ɠakuni ma, sakpai ga zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25), kogi ɠɛ ga zeezakpa lɔɔlugɔ. 31 Tɛɛ wosuʋɛ ɠaaʋoteni koi wolai ma. Dɔɔ wului maaniinigi ɠɛni kpɛdɛgiti ma. Nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɛni lɔsaʋa, nu lɛɛzuʋɛ.

32 Zunui liini ga ze, gi lɔ folo ɠulazu ʋele ziɠidaʋɛ, gi li koi zaamaʋɛ. É siɠidaʋɛ ɠɔɠɔni, ti ɠɛni tie nɔ ta zɔiti. 33 Pɛlɛ goiti, ta ná-kpɛdɛgiti, ta ma lɛɛ wosuʋɛ ti ɠɛni tie nɔ ta zɔiti. Fenɛtɛlɛiti ti ɠɛni pɛlɛi ʋa, ti ɠaku ma. Tɛɛ wosuʋɛ zakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 34 Tɛɛ wosuʋɛ ɠaaʋoteni koi wolai ma. Naa ɠakama felegɔi pɛ dɔɔ wului maaniinigi ɠɛni kpɛdɛgiti ma. Nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɛni lɔsaʋa, nu lɛɛzuʋɛ.

35 É liini ga ze nu ɠɔʋɛzuʋɛ ma ziɠida ʋelei. É kɔɠɔgi woni, ti ɠɛni tie nɔ ta zɔiti. 36 Ná-pɛlɛ goiti ti ɠɛni ná, ta ná-kpɛdɛgiti, ta ná-tɛɛ wosuʋɛ. Fenɛtɛlɛi ɠɛni ba, é ɠaku ma. Sakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50), kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25). 37 Tɛɛ wosuʋɛ ɠaaʋoteni koi wolai ma. Naa ɠakama felegɔi pɛ dɔɔ wului maaniinigi ɠɛni kpɛdɛgiti ma. Nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɛni lɔsaʋa, nu lɛɛzuʋɛ.

38 Pɛlɛi ta laa ɠɛni laosu siɠidaʋɛ ma ɓɛdɛgiti zɔɠɔzuʋɛ. Miná ɠa nuiti ti ɠɛni gala zalaɠaiti gbazu ná. 39 Tɛɛ wosuʋɛ naa laaʋɛ, taɓali felegɔ ɠɛni ná, taɓali felegɔ ɠɛ zɔɔla ʋelei, naama laɓaliiti ka ti ɠɛni zalaɠa zuaiti paazu ga, gala zalaɠaiti, ta koto gba zalaɠaiti, ta faazuɓɛtɛ zalaɠaiti. 40 Taɓali naanigɔ ɠɛni tɛɛ wosuʋɛ ʋoluʋelei. Siɛgi zu nu liizu la nu ɠɔʋɛzu ʋele ziɠida ʋelei, nu ɠɛni taɓali velefelegiti kaazu, nu ɠakama felegɔiti. 41 Taɓali lɔsaʋa ɠa ti ɠɛni zalaɠa zuaiti paazu ga, naanigɔ ɠɛni siɠidaʋɛ zɔɔla ʋelei, naanigɔ ɠɛ zɔɔla ʋelei. 42 Taɓali naanigɔ ɠɛni ná ʋolu, ti ga zeki naani kpuɠagi, ti-zakpai ta ti-ɠogi ga zeezakpa ɠila ta tukpɛ, sɔligi ɠɛ ga zeezakpa ɠila. Ti ɓɛtɛni ga kɔtu zaɠaai, ti ɠɛni ná gala zalaɠaiti faa ma. Ti ɠɛni sɔɔlaiti puuzu ti ɠa, niiti ti ɓena gala zalaɠaiti ta zalaɠa ɠiligiti kɔdaaleʋe la. 43 Ti zeelo gila pɛɛzu yeɠei ɓɛtɛni, taɓaliiti daaɓegaʋɛti koozu ʋelei ti kaku ma. Zalaɠa zuaiti ti ɠɛni ʋuuzu taɓaliiti ga.

44 Zunui liini ga ze koi zaamaʋɛ, kpogi ʋoluʋelei, guye zoɠoiti ta-ʋɛlɛiti ti ɠɛni ná, gila ge ɠɛni nu ɠɔʋɛzu ʋele ziɠidaʋɛ, gaaʋotegai nu yeezazu ʋelei, zɔi ɠɛni nu yeezazu ʋele ziɠidaʋɛ, gaaʋotegai nu ɠɔʋɛzu ʋelei. 45 Zunui ɠɛni mà: «Niima ʋɛlɛi gaaʋotegai nu yeezazu ʋelei, naa makɛni zalaɠa ɠula nuiti bɛ ti botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu. 46 Tama, pɛlɛi niima gaaʋotegai nu ɠɔʋɛzu ʋelei, naa makɛni zalaɠa ɠula nuiti bɛ ti ɠaaɓaazu zalaɠa ɠulazuʋɛ ma. Naati ka ti ga Sadɔke ná-doun zunuiti, Levi mavofodaiti saama, niiti ti maaɓuɠazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti ɗa boti ɠɛ bɛ.»

GALA sei ʋɛlɛi ma ɠazaʋigi

47 Zunui koi zaamaʋɛ ɠɔɠɔni, é ɠɛni ga zeezakpa ungila (100), kogi ɠɛni ga zeezakpa ungila (100), é ɠɛ ga seki naanigi. Zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ.

48 É liini ga ze tɛɛ wosuʋɛ GALA sei ʋɛlɛi wu. É siɠidaʋɛ ma ɓɛdɛgiti kɔɠɔni, ti ɠaaɠilini ga zeezakpa lɔɔlugɔ. Ti ɠilagilagiti, nu lɛɛzuʋɛ ɠogi ɠɛni ga zeezakpa puugɔ maazu naanigɔ. Nu lɛɛzuʋɛ ma ziɠigiti gaaɠilini ga zeezakpa zaʋasaʋa. 49 Tɛɛ wosuʋɛ zakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuufelegɔ (20), kogi ɠɛ ga zeezakpa puugɔ maazu felegɔ (12). Nu ɠɔɠɔ losuʋɛ ɠɛni ga puugɔ, nu lɛɛzuʋɛ. Kpɛdɛ felegɔ ɠɛni loni nu lɛɛzuʋɛ, zɔi zɔɔla ʋele, zɔi zɔɔla ʋele.

41

1 Zunui liini ga ze naazu GALA sei ʋɛlɛi ma ʋɛlɛ wolai wu, é kpɛdɛgiti kɔɠɔni ná, gaaɠilini ga zeezakpa lɔzita, kakamaʋɛ ɠilagilagi pɛ. 2 Nu lɛɛzuʋɛ ɠɛni ga zeezakpa puugɔ, nu lɛɛzuʋɛ ma ziɠigiti gaaɠilini ga zeezakpa lɔɔlugɔ. Pɛlɛwuʋɛ ɓɔɠɔi zakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuunaanigɔ (40), kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuufelegɔ (20). 3 É lɛɛni pɛlɛ ɠoozuʋɛ, é pɛlɛlaʋɛ ma ɓɛdɛgiti kɔɠɔni, ti ɠɛni ga zeezakpa felegɔ, pɛlɛlaʋɛ ɠogi ɠɛni ga zeezakpa lɔzita, nu lɛɛzuʋɛ ɠogi ɠɛni ga zeezakpa lɔfela. 4 É pɛlɛwuʋɛ ɓɔɠɔi ɠɔɠɔni, sakpai ɠɛ ga zeezakpa ʋuufelegɔ, kogi zeezakpa ʋuufelegɔ. É ɠɛni mà, ʋɛ ɠa ná ga: «Ada ɲadega wolai.»

5 Zunui GALA sei ʋɛlɛi ma ziɠigi ɠaaʋɛ ɠɔɠɔni, gaaɠilini ga zeezakpa lɔzita. Ti pɛlɛ goiti toni gaaʋɛ, é ɠaku ma, ti ga zeezakpa naanigɔ ti ɠilagilagi. 6 Sangaso saʋagɔ ɠɛni ná, ti ɠilagilagi su ga puuzaʋasaʋa (30), ti ʋoluzeiɗai siɠigi ʋa, GALA sei ʋɛlɛi maaɠoolii zu, nii a kɛ ti mina zei GALA sei ʋɛlɛi ma ziɠigi ɓɔɠɔi ʋa. 7 Nu lɛɛ laa ɠilagila è zeɠe zɔɔma zangasoi zu, è lati è lɛ zɔi zu, pɛlɛ goiti ti gaawɔɔlɔni ga maazu ʋelei, é ɠaku GALA sei ʋɛlɛi ma. Pelei zuwɔɔlɔni ga maazu ʋelei. Nu ɠɛni lɛɛzu sangasoi ɠa, è zeɠe buu ʋelei, è leʋe zaamazuʋɛ, è lɛ maazuʋɛ.

8 Gè pɛtɛni ɓalaa ga GALA sei ʋɛlɛi maaɠoolii zu, dooɠo bosuʋɛ wuzeɠeni ná pɛlɛ goiti buuʋɛ niiti ti-zakpai ɠɛni ga zeezakpa lɔzita lɔzita. 9 Pɛlɛ goiti poluʋɛ siɠigi ɠa, miná ɠaaɠilini ga zeezakpa lɔɔlugɔ. Pelei é yɛni suɠalagai é lo GALA sei ʋɛlɛi ʋa, 10 ti yɔɠɔzu ta zɔɔma ʋɛlɛiti é ɠɛni ga zeezakpa ʋuufelegɔ (20), é ɠaku GALA sei ʋɛlɛi ma. 11 Pɛlɛ goiti daaʋɛ ɠɛni ga felefele, ti zɔɠɔ nu ziɛzuʋɛ ma, gilagi ɠɛni nu ɠɔʋɛzuʋɛ, gilagi ɠɛ nu yeezazuʋɛ. Nu ziɛzuʋɛ ɠɛni ga zeezakpa lɔɔlugɔ, é ɠaku ma ná pɛ. 12 Pɛlɛi ta ɠɛni loni folo liizu ʋelei, gaaʋotegai koizuʋɛ ma, sakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuutaaʋuugɔ (90), kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuulɔfela (70). Pɛlɛi ɓɔɠɔi ɠaaɠilini ga zeezakpa lɔɔlugɔ.

13 Zunui GALA sei ʋɛlɛi ɠɔɠɔni, é ɠɛni ga zeezakpa ungila (100). Koi, ta pɛlɛi, ta siɠigiti, ti zakpai ɠɛni ga zeezakpa ungila (100). 14 Pɛlɛi ɠaaʋotesu ʋelei, ta koizuʋɛ é lo folo ɠulazu ʋelei ʋa, miná ɠogi ɠɛni ga zeezakpa ungila (100). 15 Zunui pɛlɛi zakpai ɠɔɠɔni, koizuʋɛ ɠobaʋɛ é ʋoluzuʋɛ, ta nu ziɛzuʋɛti ti naa yɔɠɔzuʋɛti, é ɠɛni ga zeezakpa ungila (100).

Pɛlɛ wolai é koozuʋɛ, ta tɛɛ wosuʋɛti, 16 ta pɛlɛlaʋɛti, ta fenɛtɛlɛiti ti ga giliyazegiti, ta dooɠo bosuʋɛti é ɠaku ma, sangaso saʋagɔi pɛ su, gului ʋɛɛni ti pɛ maaʋɛ, é zo zooi ma, é lɛ, é zei fenɛtɛlɛiti ba. Gulu zɛʋɛi ɠɛni laani fenɛtɛlɛiti maaʋɛ. 17 GALA sei ʋɛlɛi maaʋɛ, ta koozuʋɛ, é zo kpogi ma nu lɛɛzuʋɛ, é zeeli pɛlɛ ɠoozuʋɛ, 18 ti ná pɛ maaʋɛlupɛluni ga dɔɔ wuluiti ta seeluɓɛinti maaniinigiti, ti zɔɠɔzu ɠɛ ti ʋa. Seeluɓɛn ɠilagilagi ɠaazuʋɛ ɠɛni ba fele, 19 nuɓusɛ ɠaazuʋɛ, naa ɠaaʋoteni dɔɔ wului ma, zala ɠaazuʋɛ, naa ɠaaʋoteni zɔɔla ʋelei zɔɔma lɔɔ wului ma. Zenɔ ɠana é ɠɛɛni la, é ɠaku GALA sei ʋɛlɛi ma. 20 É zo zooi ma, é lɛ kpogi maazuʋɛ, seeluɓɛinti ta dɔɔ wuluiti maaniinigiti ka ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi maaʋɛ.

21 GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛti ma laamasagiti ti ɠɛni ga seki naanigiti. Ada ɲadegai ɠakalaʋɛ, nu ɠɛni anii ta ɠaazu ná, kulaai ga 22 zalaɠa ɠulazuʋɛ é ga gului, gaaɠoozaai ga zeezakpa saʋagɔ, kogi ga zeezakpa felegɔ. Goizuʋɛti ta kɔɠɔi ta koozuʋɛti, ti ɠɛni ga gului. Zunui ɠɛni ma: «Taɓalii ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠakalaʋɛ.»

23 Pɛlɛ wolai ta ada ɲadega wolai, kpo felefelegi ɠa é ɠɛni naati da. 24 Pɛlɛlaʋɛ naati pɛ, kpogi ɠɛni ti la ga felegɔ, ti ɗa ziɛ su. 25 Ti seeluɓɛinti ta dɔɔ wuluiti maaniinigi zaɠani ga yeei GALA sei ʋɛlɛi ma ɓogiti ma, eɠɛʋelei nɔ ti kɛɛni la pɛlɛi ɠoozuʋɛ. Poluʋelei, kavagi ɠɛni ná ga gului, gaaʋotegai tɛɛ wosuʋɛ ma. 26 Giliyaze venɛtɛlɛiti kakamaʋɛti, ta tɛɛ wosuʋɛ, dɔɔ wului maaniinigi ɠɛni ti ma ná pɛ, ta pɛlɛ wolai ma, ta kavagiti maaʋɛ.

42

Zalaɠa ɠula nuiti ta-ʋɛlɛiti

1 Zunui liini ga ze koi wolai ʋɔ pelei, pɛlɛ goi naati pɔ bɛ niiti ti nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ti ɠaaʋotegai koi wolai ma ta pɛlɛi ma é GALA sei ʋɛlɛi ʋoluʋɛ. 2 Naama ʋɛlɛ logai é nu ɠɔʋɛzuʋɛ, sakpai ɠa ga zeezakpa ungila, kogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ. 3 Gaaʋoteni nu ziɛzuʋɛ ma, ga zeezakpa ʋuufelegɔ, é ɠaku GALA sei ʋɛlɛi ma, zɔɔla ʋelei, é zeini koi wolai ʋa naa ziaai. Pɛlɛ goiti ti ɠɛni ná, ti loni ɓɔɠɔ maazu ga sangaso saʋagɔ. 4 Pɛlɛ goiti kakalaʋɛ, koi zaamaʋɛ ʋelei, nu ziɛzuʋɛ yɛni ná, kogi ga zeezakpa puugɔ, sakpai ga zeezakpa ungila (100). Nu ɠɛni lɛɛzu bu ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei. 5 Sangasoi ma zeiga zaʋasiɛi ma ʋɛlɛiti buu la ɠɛni ɓaaɠoni ga buu ʋele gele felegɔiti kɛʋele. Tɔɔzei ti yɔɠɔzu ʋeleiti ti zuwɔɔlɔni, é leʋe buu ʋele gele felegɔiti tɔnɔiti ba. 6 Sangasoi ɠɛni ga saʋa, kɛlɛ kpɛdɛ ge la ɠɛni ti wu, eɠɛʋelei koizuʋɛ ma ɓɛdɛgiti ti ɠɛni la. Naa maaʋele ma, é zo zooi ma, é lɛ, maazuʋɛ ʋɛlɛ ɠoozuʋɛti ti lɔini, ti leʋe buuʋɛ gelei ʋa ta zaamazu gelei. 7 Ʋoluzu ʋele ziɠigi gaaʋotegai koi wolai ma, pɛlɛiti poluzeiɗai ba, sakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ. 8 Mazɔlɔɔ ʋɛ pɛlɛiti ti loni ná, ti ɠaaʋotegai koi wolai ma, miná zɔligɔi pɛ kpɔga ɠɛni ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ, tama, GALA sei ʋɛlɛi ʋɔ pelei, ʋɛ pɛlɛiti ti loni ná, miná zɔligɔi pɛ kpɔga ɠɛni ga zeezakpa ungila. 9 Pɛlɛi naati buuʋɛ, folo ɠulazu ʋelei, nu lɛɛzuʋɛ ɠɛni ná, nii ɗa zeɠezu ga koi wolai ʋɔ pelei. 10 Nu lɛɛzuʋɛ ɠɛni koii ma ziɠigi ɠogi ma.

Nu yeezazu ʋelei, pɛlɛiti ti ɠɛni miná, ti ɠaaʋotegai koizuʋɛ ma ta pɛlɛi ma, é GALA sei ʋɛlɛi ʋoluʋɛ. 11 Nu ziɛzuʋɛ ɠɛni ti ɠakalaʋɛ. Eɠɛʋelei nɔ zɔɔma ʋɛlɛiti ti la nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ti pɛ ti-ɠazaʋi pelei ɓɔni, ti-zakpaiti ta ti-ɠogiti, ta ti lo pelei, ta nu lɛɛzuʋɛti ta nu ɠulazuʋɛti. 12 Zenɔ ɠana nu yeezazuʋɛ ma ʋɛlɛiti ma ɓogiti ti ɠɛni la. Daaʋɛ ɠɛni nu lɛɛzuʋɛ, gaaʋote kpaamaazu ziɠigi ma. Nu ɠɛni lɛɛzu ná ga folo ɠulazu ʋelei.

13 Zunui ɠɛni mà: «Pɛlɛ goiti ti nu ɠɔʋɛzuʋɛ ta nu yeezazuʋɛ, ti ɠaaʋotegai koizuʋɛ ma, ta ga pɛlɛ ɲadegaiti. Mazɔlɔɔ miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠula nuiti ta ɗa lɛ ná, ti ɗa ani ɲadegaiti mi ná. Ná ɠa maanɛai ti ani ɲadega wolaiti pu ná: vebɛ zalaɠaiti, ta koto gba zalaɠai, ta faazuɓɛtɛ zalaɠai, mazɔlɔɔ adaʋɛ tɛi ɲadegɛ. 14 Siɛgi zu zalaɠa ɠula nuiti ti lɛɛzu la ada ɲadegai, ti la zooga ti ʋa ɠula koi wolai zu, kɛni ti seɠei naati pu pɛlɛi wu, niiti ti botii ɠɛɛzu ga tiye Maliɠii ʋɛ, mazɔlɔɔ seɠei naati ɲadegɛ. Ta taɠiligaa loo ɠɔba, aisa ti ʋa ɠula, ti ʋa li ʋɛ nuɓusɛiti ti ʋuuni ná.»

Siɠigi é koii ma naa ɠɔɠɔ fai

15 Zunui ɓegai ma ga GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ ma ʋɛlɛiti kɔɠɔ, é ɠulani ga ze folo ɠulazu ʋelei ma ziɠidaʋɛ, é poluʋɛ pɛ kɔɠɔni é ɠaku ma. 16 É kɔɠɔgi woni ga kɔɠɔ bo seeli kpakui é ɠɛni zea, é kaani ga folo ɠulazu ʋelei zakpai ɠɛni ga zeezakpa undɔɔlugɔ (500). 17 É nu ɠɔʋɛzu ʋelei ɠɔɠɔni ga kɔɠɔ bo kpakui, é ɠɛ ga zeezakpa undɔɔlugɔ (500). 18 É nu yeezazu ʋelei ɠɔɠɔni ga kɔɠɔ bo kpakui, é ɠɛ ga zeezakpa undɔɔlugɔ (500). 19 É folo liizu ʋelei ɠɔɠɔni ga kɔɠɔ bo kpakui, é ɠɛ ga zeezakpa undɔɔlugɔ (500). 20 É siɠigi ɠakama naanigɔiti pɛ kɔɠɔni, nii é ɠakuni GALA sei ʋɛlɛi ma, siɠigi ɠɛni ga seki naanigi, sakpai ɠɛ ga zeezakpa undɔɔlugɔ (500), kogi zeezakpa undɔɔlugɔ (500). Naa ɠa é ada ɲadegai ti zeeɠaaɠwɛɛni ta ʋɛ ɛsɛ pɛ ge ɠɛni ʋuuzu ná.

43

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠalema vai ʋolu
sei ʋɛlɛi wu

1 Zunui liini ga ze folo ɠulazu ʋele ziɠidaʋɛ. 2 Wɛlɛ, Izilayɛle ná-GALAGI ná-lɛbiyai ɠɛni volozu, é ɗa ʋa, é zeɠe folo ɠulazu ʋelei. Maalugi ɠɛni eɠɛ ziɛ wolaa ta ɠɛ zulusu, é eteai zu ɠɛni kala ga ná-lɛbiyai ma zezei. 3 Kulakɛlɛmai nii ɠulani ga zɔiti niiti gè ti ɠaani ta siɛgiti su GALA ge ʋaani la Zeluzalɛme ɠoloɠolosu, nà la ɠɛna ziɛ wolai Keɓaal laaʋɛ. Gè looni, gè laaʋɛɛ zooi ma. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠɛni volozu, é ɗa lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu ga folo ɠulazu ʋele ziɠida ʋelei. 5 GALA Zɛnvui bùzeɠeni zooi ma, é li ga ze koi zaamaʋɛ. Wɛlɛ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa GALA sei ʋɛlɛi wuulaaveni.

6 Gè nui ta woomɛnini, é ɗa ɓɔɛ pɔ̀, GALA sei ʋɛlɛi wu munu, tama zunui é loni tùɠɔ, naa ɠɛni nɔ kòbaʋɛ. 7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, ʋɛ ɠa ná ga nà-masa kpɔkpɔgi ʋilɛsuʋɛ, ná ɠa nà ɠɔɠɔaʋɛ ʋɛɛ ná mɛɛ. Nà zei ná Izilayɛle nuɓusɛiti saama eyɛsu ɠɔ. Izilayɛle nuɓusɛiti, ɓaa ta-masagiti, ti la mɔ ɓaaɠulaa dàasei ɲadegai ma ga ta-ɠoloɠologi, ɓaa ta-masagiti ma ʋoomaiti ti laani ta-zalaɠa ɠula adaʋɛti. 8 Ti ta-masa pɛlɛiti ta ma ʋɛlɛla laamasagiti toni GALA sei ʋɛlɛi ɠobaʋɛ, kɛni siɠi koi nɔ ɠa é nà-pɛlɛi ta tɔnɔiti zɔɠɔzu. Ti ɓaaɠulani dàasei ɲadegai ma ga kɔzɔba vaiti ti ti ɠɛɛni. Naa ɠa é kɛɛni, nà-ziiɠaawanai zu, gè ti-ma zuwu ɠaaleʋeni. 9 Niizu ta ta-ɠoloɠolo faiti maaɠooza bà niina, ta ta-masagiti ma ʋoomaiti, nà yɛ zeini ti zaama eyɛsu ɠɔ.

10 «Ɗa ʋe, zunui, GALA sei ʋɛlɛi ɠɛʋelei pɛ dɛɛ ga Izilayɛle nuiti. Ti unfe ga ta-ɠotoiti, ti pɛlɛi lo pelei ma ɠazaʋigi vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ. 11 Ni gaamazu ta unfena ga kɛɛwotii kpein ti kɛɛni, GALA sei ʋɛlɛi lo pelei ma ɠazaʋigi lɛ ga tiye, pɛlɛiti gaaɠwɛɛ ʋelei, nu lɛɛzuʋɛti, ta nu ɠulazuʋɛti, ma ɠazaʋigiti pɛ ʋɔɔma. Ti pɛ dɛɛ ga sɛʋɛi, è tɔgiti da ti ɠaazu, ta deveiti maanɛai ti ɗa ziɛ ga tiye, naa ɠa a kɛ ti ʋilɛ ti ʋolu, ti ziɛ ga tiye. 12 GALA sei ʋɛlɛi ma lɔ golai ɠana, ʋɛ kpein ná ɠakugai GALA sei ʋɛlɛi ma gize unmaʋɛ, à mináti deve ga ada ɲadega wolai. Ungo, GALA sei ʋɛlɛi ma lɔgi ɠana.»

Zalaɠa ɠulazuʋɛ ta zalaɠaiti

13 «Wɛlɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma ɠɔɠɔgi ɠa é ɠɛni ga nii, feai é zoloo zeezakpa wolai ma, naa ʋoluʋɛ ɠa ga zeezakpa ɠilagilagi ta logɛ da ga zeelo gilagila. Zeɠei é wɔɔni é ɠaku ma, suzɔligɔi ɠɛni ga zeezakpa ɠila, kogi ɠɛ ga zeezakpa ɠila. Daaɓegi é ɠakuni ma, naa ɠaazɔligɔi ɠɛni ga zeelo gila ta tukpɛ ko. Niima é ɠɛni ga zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠaazɔligɔi, 14 é zo zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɔɠɔi ma, nii dɔai zooi wu, é zeeli kɔɠɔ goi ma, naa ɠɛɛni ga zeezakpa felegɔ, naati zɔɠɔzuʋɛ ɠogi ɠɛni ga zeezakpa ɠila, é zo niina ma ɠɔɠɔ goi ma, é zeeli ma ɠɔɠɔ wolai ma, naa ɠaazɔligɔi ɠɛni ga zeezakpa naanigɔ. Naa ʋoluma daaɓegi ma niinɛ ɠili ge loni ba ga zeezakpa ɠila. 15 Zalaɠa ɠulazuʋɛ maazuʋɛ ná ɠɛni ga abu laazuʋɛ, gaaɠoozani é ɠɛ ga zeezakpa naanigɔ, minɛ naanigɔiti ti ɠɛni loni ba maazuʋɛ. 16 Abu laazuʋɛ zakpai ɠɛni ga zeezakpa puugɔ maazu felegɔ (12), kogi ɠɛ ga zeezakpa puugɔ maazu felegɔ (12), é ɠɛni ga seki naanigi, naa pɛ ge ɠɛ tie. 17 Ma ɠɔɠɔi zakpai ɠɛni ga zeezakpa puugɔ maazu naanigɔ (14), kogi ɠɛ ga zeezakpa puugɔ maazu naanigɔ (14). Daaɓegi ɠɛni ba, é ɠaku ma, maazuʋɛ ga zeezakpa lukpɛ, zeɠei é ɠakuni ma, é ɠɛni ga zeezakpa ɠila, nu ɠɔɠɔ ʋilɛsuʋɛti è ʋa lɛ ga, miná ɠaaʋoteni folo ɠulazu ʋelei ma.»

18 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Faiti ti zɛʋɛai é lo zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, yeei é ʋaazu losu da, gala zalaɠaiti ti ʋa ɗa ɠula ná, ɲama ʋili fai ɗa ɠɛ ná, ta ga niiti: 19 Ɗa nikɛ zinɛi ve zalaɠa ɠula nuiti zea, Levi nuiti ti ga Sadɔke mavofodai, ti maaɓuɠazu bà, ti ɗa botii ɠɛ bɛ̀, naa ɠa ti kulazu ga koto gba zalaɠai,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 20 « ‹Ɗa ma ɲamai zeɠezu è ta ziɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛ naanigɔiti ma, ta ma labui velesiɛi zoko naanigɔiti ma, ta daaɓegi ma kakugai ma. Pele ɠana ɗa kotoi gba la zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa, è kàlivaa. 21 Ɗa nikɛ zinɛi naa zeɠezu, kulaai ga koto gba zalaɠai, ti gala eteaʋɛ, GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ ʋoluʋɛ, naa makɛgai naa laama. 22 Poluma zobui, ɗa boli zinɛi zeɠe, nɛɛʋuzu la ba, è kula ga koto gba zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ ɲade da, eɠɛʋelei nɔ é ɠɛɛni la ga nikɛ zinɛi. 23 Siɛgi zu ɗa ɓena da ga koto gba zalaɠai ɠula, ɗa nikɛ zinɛi zeɠe ta baala sinɛ wolai, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, ti zogai togani goiti saama. 24 Ɗa ʋa, è ti lɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, zalaɠa ɠula nuiti ta kpoloi vaza ti ma, ti ti ɠula ga gala zalaɠai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ. 25 Eyɛsu folo lɔfela, folo-o-folo ɗa ɗa boli zinɛ ɠila kula ga koto gba zalaɠai, è ɗa kɛ ɠana nɔ ga nikɛ zinɛi ta baala sinɛ wolai, nɛɛʋuzu mina ɠɛ ti ʋa, ti zogai togani goiti saama. 26 Folo lɔfela, zalaɠa ɠulazuʋɛ ná-koto gba vai ɗa ɠɛ, é ɲade, é ve GALA bɛ. 27 Folo lɔfelai a ɓena, é lɔɔzei folo lɔsaʋasiɛi ma niina, zalaɠa ɠula nuiti ta zoo niina ti wa-ɠala zalaɠaiti kula zalaɠa ɠulazuʋɛ, ta wa-yiilɛi zalaɠaiti, nà yeezei wo wu naazu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

44

Kundiɠii ná-siɠidaʋɛ

1 Zunui liini ga ze GALA seizu ɲadegai ma ziɠidaʋɛ ʋoluʋelei, nii é folo ɠulazu ʋelei. Daaɠuluni. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Siɠidaʋɛ tɛi daaɠulugai ɠa yɛsu de, nu la daalaoga pɛ. Nu la leʋega ná ʋele, mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI lɛɛni ná ʋelei. Daaɠulugai ɠa yɛsu de. 3 Kɛlɛ kundiɠii, ná-kundiɠi vai ma, toɠa zei ná, é ná-daamii wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu. Toɠa zoo é lɛ, é ɠula ga tɛɛ wosuʋɛ tetegai siɠidaʋɛ ma.»

Ɓɛ ɠa a lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu?

4 Zunui liini ga ze naa ʋoluma siɠidaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, GALA sei ʋɛlɛi ɠakalaʋɛ. Gè pɛtɛni ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai é volozu, naa Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wuulaaveni. Gè looni zooi ma, gè laaʋɛɛ. 5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, ɠaazuzeɠe ma ga pagɔ, è woilo! Mɛni ga woiyeɠei, nii kpein é ga tɔgiti ta deveiti gè ti veezu é lo sèizu ɲadegai ʋa. Ɗa dama gola ga faiti ti ʋilɛsu nu lɛɛ vai ʋa, ta nu ɠula vai ʋa, sèizu ɲadegai ʋa. 6 Ɗa ɓɔɛ kololala nuiti pɔ, Izilayɛle nuiti: ‹Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Izilayɛle nuɓusɛiti, wa-ɠɔzɔba vaiti ti kula ɠɛa ga ze, niiti wo ti ɠɛɛni. 7 Siɛgi nɔ zu wo ɠɛni nɔ̀nɔ ma laamianigi veezu la bɛ̀, ga zalaɠa zuai ma wulɔiti ta ma ɲamaiti, wo wɛɛinti dɔɔni sèizu ɲadegai, ti la latini pɛlɛʋolu, ti la ɠoloni bɛ̀. Wo sèi ʋɛlɛi ɠɔzɔni ga naa. Minazeɠegi nii é wo ɠilini nɔ̀un ba, wo naa ɠoloɠoloni ga wa-ɠɔzɔba ɠɛɛwotiiti kpein. 8 Wo la ɠaaɓaani botii ma, é lo zèaɠɔli ɲadegaiti ba, kɛlɛ wɛɛinti ka wo ti loni ʋotogi zu, ga ti kɛ. 9 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: Wɛɛn nɔpɛ é la latini pɛlɛʋolu, ta é la ɠoloni bɛ̀, é la lɛa sèizu ɲadegai, anɛɛ ni toɠa zeini Izilayɛle nuiti saama.› »

Devei é lo Levi nuiti ba

10 « ‹Nii é ga Levi nuiti tɔnɔi, tɛiti ti ɠɛlɛni bà, ti ʋoluave bà, siɛgi zu Izilayɛle ɠakani da, ti zeɠe polu, ti ʋilɛ ta-ɠɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti polu, ta ta-vaaɠaazagi naa zu nimizai zɔlɔɔ. 11 Ta zoo ti botii ɠɛ bɛ̀ ga sèizu ɲadegai ma ziɠidaʋɛti makɛ vai, ti botii taɠiligaani kɛ sèizu ɲadegai wu. Ta zoo ti suaiti paa, niiti ti ɠulazu ga gala zalaɠaiti ta zɔɔma zalaɠaiti, ta ɠɛ nuɓusɛiti zeema. 12 Kɛlɛ tɔɔzei tiya ɠa ti loni Izilayɛle nuiti untuɠɔ kɔɔɠɔ gani nɔɠɔiti kɔɔzuʋɛ, ti ti loo kotoi zu, wɛlɛ gè minazeɠea ti ʋɛ ga nà wuzeɠe ti laalɔɠɔma, ta ta-vaaɠaazagi zu nimizai zɔlɔɔ,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 13 « ‹Ti maa la nɛɛni ti ʋa maaɓuɠa bà, ti ʋa nà-zalaɠa ɠula wotii ɠɛ, ti maa la nɛɛni ti ʋa maaɓuɠa ani ɲadegaiti tanɔpɛ ba, nii feai bɛ̀, ɓaa nà-zalaɠa ɠulazu ɲadega wolai ʋa. Pele ɠana ta ta-unfetala vaiti ta ta-ɠɔzɔba vaiti su nimizai zɔlɔɔ da. 14 Nà GALA sei ʋɛlɛi ma wotii ɠɛ ga ti-unma ɠasɔi, miná ɠa ta botii kpein kɛ ná, nii maanɛai ga é ɠɛ.› »

Zalaɠa ɠula nuiti ma lɔgi

15 « ‹Kɛlɛ zalaɠa ɠula nuiti, Levi nuiti ti ga Sadɔke mavofodaiti, niiti ti ɠaaɓaani sèizu ɲadegai ma, siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠɛni ɠakasu la, ti maaɠooza bà, tiya ɠila nɔ ɠa ta yɛ maaɓuɠazu bà, ti ɗa botii ɠɛ bɛ̀, ti ɗa zalaɠa zuai ma wulɔiti kula bɛ̀ ta ma ɲamaiti,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 16 « ‹Tiya ɠila nɔ ɠa ta ɠɛ lɛɛzu sèizu ɲadegai, ti maaɓuɠa nà-taɓalii ʋa, nii a kɛ ti naa ɠɛ nii gè deveai é lo dɛ̀bi vai ʋa. 17 Ta ɠɛna koi zaamaʋɛ ma ziɠidaʋɛti ma ɓogiti maazuɓudɛa, kɛni ti geze zeɠeiti too ɠɔba. Ti la baala deɠa zeɠe loa ɠɔba, siɛgi zu ti botii ɠɛɛzu la koi zaamaʋɛ, ta GALA sei ʋɛlɛi wu. 18 Geze zeɠei ɠa a ɠɛ ti unba ga bɔɔlɔgi, ta geze zeɠei ɠɛ ti ma ga ʋɛlɛ kpuɠagi. Ti mina maaɠili zɔɔla zeɠe a fɔdɔi ɠula ti ma. 19 Kɛlɛ siɛgi zu ti ɠulazu la koi wolai zu nuɓusɛiti pɔ bɛ, ta ta-wotiɠɛ zeɠeiti kula ɠɔba, ti ti ʋu zalaɠa ɠulazu ɲadegai ma ʋɛlɛiti bu, ti seɠe ɠiligaa loo ɠɔba, nii a kɛ ti mina nuɓusɛiti ɲade ga ta-zalaɠa ɠula zeɠeiti. 20 Ti la tɔungi ɓuyega, kɛlɛ ta ɗa tɔungi wo, ti mina ɓe ba é ʋa ɠooza.

21 « ‹Zalaɠa ɠula nu ɠila kpalaa mina dɔɔ ɓɔle, siɛgi zu é lɛɛzu la koi ɠoozu ziɠigi zu. 22 Zalaɠa ɠula nu nɔpɛ ge la poanza zeiɗa, ɓaa anzanui nii ti pilɛgai, kɛlɛ maanɛɛʋɛ ga é Izilayɛle anzalopoi ta zei, ɓaa zalaɠa ɠula nui taɠili ná-poanzai. 23 Ta nà-nuɓusɛiti kala ga ti zeeɠaaɠwɛɛzu ɠwɛɛ ani ɲadegai ta ɲadetala gelei ʋa, naa ʋɛɛ nii ʋa kɔzɔai ta nii é la ɠɔzɔni. 24 Ni kpɔɛ a leʋena, tiya ɠa ta ma lukpɔi ɠaaleʋe, ta tukpɔi ɠaaleʋe ga sɔlega, é zoloo nà-tɔgiti ma. Ta nà-fɛti voloiti so, eɠɛʋelei gè deveiti feeni la ta tɔgiti, ti dooɠo foloiti maaɲɛ.

25 « ‹Zalaɠa ɠula nui mina maaɓuɠa pooma ʋa, é ʋa vɔɔɠu ba, a ʋa ɓɔɠɔ ɠɔzɔ, kɛni ni kɛɛɠɛ ʋe, ɓaa dee, ɓaa ná-doun zunui ta, ɓaa ná-doun anzanui ta, ɓaa kɛɛɠɛloin ta, ɓaa ná-seelai ta zɔi é la dɛ zeini zini bɛ. 26 Naama su, kɛni é ɓɔɠɔ ɲadega ʋoluma, é folo lɔfela maaɓɔun, é ʋa leɠa ná-botii lɔɔzei. 27 Voloi a liina la koi zaamaʋɛ, ada ɲadegai, toɠa ná-koto gba zalaɠai ɠula,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

28 « ‹Ta poganii zɔlɔɔ, naama ʋoganii ɠa é ga ze nà ɓɔɠɔi. À mina pogani nɔpɛ fe ti ya Izilayɛle yooi zu, mazɔlɔɔ nà ɓɔɠɔi nà ɠɛ ga ta-ʋoganii. 29 Ti-ɠɔnɔgi ɠa ɠɛ ga vebɛ zalaɠaiti, ta koto gba zalaɠa zuaiti, ta faazuɓɛtɛ zalaɠa zuaiti, ta nii nɔpɛ a makɛna nɔ̀un bɛ Izilayɛle nuiti zea, naa ɠa ɠɛ ga tɔnɔ. 30 Zooi ʋaalɔnɔ mɔungiti kpein ma ʋagɔi ɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔ, tazeɠebaiti pɛ, taɠulaba la ba, naati pɛ ta ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔ. Nuiti ta ɓulu vukɔi ma ʋagɔiti fe ti ya, naa ɠa a kɛ gè tuya loo ta-ʋɛlɛyeɠeiti bɛ. 31 Kɛlɛ zalaɠa ɠula nuiti ti mina sua nɔpɛ mi, zɔi saai ɓɔɠɔ yeema, ɓaa baliʋaliai ga, é ɠɛni ga wɔnii ɓaa suai.› »

45

Ʋɛti ti makɛgai zooi ma vaa ʋa

1 « ‹Siɛgi zu wo zooi ɠaaɠwɛɛzu la Izilayɛle wolodaiti zɔɠɔzu, wa ta zeɠe ba, é ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, sakpai ɠa ɠɛ ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), kogi ɠɛ ga zeezakpa waaʋuufelegɔ (20.000). Toɠa leve ga náʋɛ pɛ ɲadegɛ. 2 Naama yooi zaamaʋɛ ɠa, GALA seizu ɲadegai ma yooi a leʋe ba ná, é ɠɛ ga seki naanigi, ma zeki naanigɔi ɠilagilagi zɔligɔi ɠɛni ga zeezakpa undɔɔlugɔ (500), ada ɲakai ɓalaa yɛ maaɠoolii zu ga zeezakpa ʋuulɔɔlugɔ (50). 3 Zooi ʋɔ bɛ ná veezu ga Ɠɔoɠɔ GALA nɔnɔi, wa zooi ná ta ɠɔɠɔ ba ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), kogi ɠɛ ga zeezakpa waapuugɔ (10.000), miná ɠa GALA seizu ɲadegai a ɠɛ ná, ta ada ɲadega wolai. 4 Miná ɠa ná ɲadesu zooi ma vaa ʋa, ná makɛsu yɛ zalaɠa ɠula nuiti bɛ, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botii ɠɛɛzu GALA seizu ɲadegai. Ta zooi zɔlɔɔ miná, ti ta-ʋɛlɛiti to, zɔɠɔzu ɠɛ ti ʋa ta seizu ɲadegai. 5 Ná taɠili ka leʋe ba ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), ta kogi ɠɛni ga zeezakpa waapuugɔ (10.000), é ve Levi nuiti zea, niiti ti GALA sei ʋɛlɛi wu wotii ɠɛɛzu ga pagɔ. Ta taaiti to miná, ʋɛ ta zei ná.

6 « ‹Ʋɛ ná makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naama yooi zakpai ma, kobaʋɛ, wa zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000) leʋezu ba, kogi ɠɛ ga zeezakpa waadɔɔlugɔ (5.000), miná ɠa wo taai ʋuuzu ná, toɠa ɠɛ ga Izilayɛle ʋɛbɛi kpein nɔnɔ. 7 Wa zou felegɔ makɛ kundiɠii ʋɛ, ta ɠa ɠɛ ʋepemaʋɛ ɠilagilagiti pɛ zooi ʋa nii makɛgai Ɠɔoɠɔ GALA ʋɛ, ta taai ʋɛ, gilagi ɠɛ folo liizu ʋelei, gilagi ɠɛ folo ɠulazu ʋelei, ti zakpai ɠa ɠɛɛzu ga bolodamaiti tɔnɔiti kɛʋele, é zo folo liizu ʋelei ma ɠwɛmaʋɛ, é li folo ɠulazu ʋelei ma ɠwɛmaʋɛ. 8 Ná ɠa é ɠɛɛzu ga nɔnɔi ma yooi, Izilayɛle yooi zu. Naazu nà-kundiɠiiti ti la mɔ nà-nuɓusɛiti suziɠaa, ta zooi yɛ Izilayɛle nuiti zea, eɠɛʋelei ta-wolodamaiti ti la.› »

Kundiɠii losuʋɛ

9 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Faa kula ɠɛa, Izilayɛle ɠundiɠiiti! À pele leʋe toomai ta toosu vaiti tuɠɔ. À sɔledai ziɛ, ta telebodai. À ɓe nà-nuɓusɛiti kpɛɛzu ta-yooiti maazu,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

10 « ‹Kɔɠɔ ganiiti ti ɠɛ wo ya, niiti ti zoloogai su, kiloiti ti laazeeliai, ta kɔɠɔ ganii mɔtai kpein ti laazeeli. 11 Ani ɠae ɠɔɠɔ ganii daa ga efa, ta ziɛ aniiti kɔɠɔ ganii daa ga bate, ti felegɔ ta ɠɛ ɠɛɠala. Ti ɠilagilagi ɠa ga kɔɠɔ gani wolai daa ga womɛlegi, naa ma ɠaaɠwɛsui ʋuusiɛi. 12 Sikilegi ma wali ɠae ɠilagi ɠa ɠɛ ga gelagi puufelegɔ (20), tama kɛni naama wali ɠaeiti ti ɠɛ ga puulɔzita (60), é ʋa ɠɛ ga mine gilagi.

13 « ‹Ʋele ɠa wa ɠɛ wa-vebɛaniiti kulazu ba la, efagi zeizu lɔzitasiɛi ɠa wa kula womɛle gilagi ʋa moloi zu, ta efagi lɔzitasiɛi ɠa wa kula womɛle gilagi ʋa wɔɔlezegi zu. 14 Nii pilɛgai gulɔi ʋa: wo-zɔlɔɔ gani ma ɠaaɠwɛsui ungilasiɛi. Gulɔi ɠa ɠɔɠɔ bategi zu, nii suʋɛ ga womɛlegi ɓaa kɔɔlegi ma ɠaaɠwɛsui ʋuusiɛi. 15 Baalagi ɓaa boli ɓulugi a ɠɛna ga unfelegɔ (200) Izilayɛle lufa lɛnugiti su, wa gila seɠe ti zaama. Naa ɠa é ɠɛɛzu ga vebɛ zalaɠai, ɓaa gala zalaɠai, ɓaa ziilɛi zalaɠai, nii a kɛ é ɠɛ ga wa-ɠotoiti gba zalaɠai,› » Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 16 « ‹Naama yeemaaɓɔgi maa ɠa loli nuiti pɛ ma ti zooi zu, ti ʋaa la Izilayɛle ɠundiɠii ʋɔ. 17 Tɔɔzei kundiɠii ɠa tosuʋɛ ɠɛɛzu ga é gala zalaɠaiti ma zɔɔlaiti fe, ta vebɛ zalaɠaiti, naa ʋɛɛ puya zalaɠaiti ba, ti ɠulazu fɛti voloiti, ta alu toga niinɛi ma vɛtiiti ma, naa ʋɛɛ dooɠo foloiti, ta zɔɔma voloiti kpein ba, Izilayɛle nuiti maanɛai ti ɠaalɛ ba ma. Kundiɠii ɠa maanɛai é koto gba zalaɠai ma zɔɔlaiti fe, ta vebɛ zalaɠai, ta gala zalaɠai, ta ziilɛi zalaɠai, nii a kɛ kotoi ma zuvaayɛgi zɔlɔɔ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ʋɛ.›

18 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Alu mɔungi ma volo mɔungi, wa nikɛ zinɛ ɓokpa gila seɠe, nii nɛɛʋuzu la ba, wo kula ga zalaɠai, wo GALA sei ʋɛlɛi ɲade da. 19 Zalaɠa ɠula nui ɠa koto gba zuai ma ɲamai zeɠe, kulaai ga zalaɠai, é siɛ GALA sei ʋɛlɛi ma laamasagiti ma, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ woizuʋɛti ma ɠɔɠɔ naanigɔiti ma, ta koi ɠoozuʋɛ ziɠidaʋɛti ma laamasagiti ma. 20 Alugi ma voloi lɔfelasiɛi ma, wa kɛ ɠana nɔ naama nui ʋɛ, zɔi a kotoi ɠɛ, é la gaaɠilini ma, ɓaa é la suɠwɛɛni. Wa GALA sei ʋɛlɛi ɲade ga naa ɠɛai.

21 « ‹Alu mɔungi ma volo puugɔ maazu naanisiɛi (14) ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga Pake fɛtii. Toɠa ga folo lɔfela vɛtii. Ɓului lɛʋɛ la su, naa ɠa wa ɠɛ miizu. 22 Naama volo ná, kundiɠii ɠa nikɛ zinɛ ɓokpagi ɠula ga zalaɠai, tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi gba vai ma, ta nuɓusɛiti pɛ ta-ɠotoiti gba vai ma. 23 Fɛtii ma volo lɔfelaiti su, toɠa gala zalaɠai ma zɔɔlaiti fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga, nikɛ zinɛ ɓokpa dɔfela, ta baala sinɛ lɔfela, niiti nɛɛʋuzu la ti ʋa. Folo lɔfelai laawu, toɠa boli zinɛ ɠila fe ga zalaɠai folo-o-folo, koto gba vai zu. 24 Naa ʋolu toɠa vebɛ zalaɠai ve ga moloi kilo ʋuusaʋagɔ (30), ta gulɔi litɛlɛ lɔzita ti ɓɔ nikɛ zinɛi ɠilagilagi ta baala sinɛi ɠilagilagiti ba.

25 « ‹Fɛtii tɔɔzeizu alugi lɔfelasiɛi ma volo puugɔ maazu lɔɔlusiɛi (15) ma, kundiɠii ɠa kɛ nɔ mɔnɔ, eɠɛ pelegi é kɛɛni la Pake fɛtii zu, folo lɔfelai naa ɠilagilagi pɛ su, toɠa ma zalaɠai ma ziiti nɔ ve koto gba vai ma, ta gala zalaɠaiti, ta vebɛ zalaɠaiti, é ɓɔ gulɔi ʋa.› »

46

Dooɠo foloi ta alu niinɛi

1 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Koi zaamaʋɛ ma ziɠidaʋɛ, gaaʋotegai folo ɠulazu ʋelei ma, daaɠulugai ɠa ɗa yɛ de, folo lɔzitai pɛ daawu botii ɠɛɛzu ma, kɛlɛ daa ɠa ɗa lao dooɠo foloi, ta alu toga niinɛi ma vɛti yeei. 2 Kundiɠii ɠa ʋa, é zeɠe ga koi wolai zu ʋele, é leʋe tɛɛ wosuʋɛ ná siɠidaʋɛ ɠobaʋɛ, é lo daamasagi ɠoba. Zalaɠa ɠula nuiti ti ná-zalaɠaiti kula bɛ, gala zalaɠai ta ziilɛi zalaɠai. Toɠa nɔkɔ kpofalagi wuʋɛ, naa ʋolu é ɠale ma. Siɠidaʋɛ laa mina ɠulu eyɛsu kpɔkɔi zeeli. 3 Dooɠo foloi ta alu toga niinɛi ma vɛti yeei, nuɓusɛiti ta ʋa, ti nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu nu lɛɛzuʋɛ, naama ziɠidaʋɛ.

4 « ‹Gala zalaɠai kundiɠii a fe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, dooɠo foloi, toɠa ɠɛ ga baala ziʋo lɔzita, niiti nɛɛʋuzu la ti ʋa, ta baala sinɛ wola ɠila, nii nɛɛʋuzu la ba. 5 Ná-vebɛ zalaɠai a kpɔ baala sinɛ wolai ʋa, naa ɠa ɠɛ ga moloi nii daa ga ɓeleegi, kilo ʋuusaʋagɔ (30). Vebɛ zalaɠai liegɔi a nɛɛ bɛ, naa ɠa a kpɔ baala ziʋoiti ba, é ɓɔ gulɔi litɛlɛ lɔzita ʋa. 6 Alu toga niinɛi ma vɛti voloi, toɠa nikɛ zinɛ ɓokpagi ɠula ga zalaɠai, nii nɛɛʋuzu la ba, ta baala ziʋo lɔzita, naa ʋɛɛ baala sinɛ wola ɠila ba, niiti nɛɛʋuzu la ti ʋa. 7 Kundiɠii ɠa moloi kilo ʋuusaʋagɔ (30) ɓɔ nikɛ zinɛi ta baala sinɛi ɠilagilagi ʋa ga vebɛ zalaɠai. Nii liegɔi a nɛɛ tɔ ɓɔɠɔi ʋɛ moloi zu, é naa ʋɛɛ baala ziʋoiti ba. Toɠa gulɔ litɛlɛ lɔzita ɓɔ moloi ma ɠilo ʋuuzaʋasaʋagiti (30) ba.› »

Tɔgiti é ʋilɛ kundiɠii lɛɛ ʋelei
ta kula ʋelei ʋa

8 « ‹Siɛgi zu kundiɠii lɛɛzu la, toɠa lɛ tɛɛ wosuʋɛ naa siɠidaʋɛ ɠobaʋɛ, é ɠale ma ga ma ʋele ɠilagi nɔ. 9 Kɛlɛ tama, siɛgi zu nuɓusɛiti ti ʋaazu la fɛti voloiti, ga ti nɔkɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wu, zɔi a lɛɛna ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei ma ziɠidaʋɛ ga é nɔkɔ, naa ɠa ɠula ga nu yeezazu ʋelei ma ziɠida ʋelei. Zɔi a lɛɛna ga nu yeezazu ʋelei ma ziɠida ʋelei, naa ɠa ɠula ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei ma ziɠida ʋelei. Nu nɔpɛ ge mina ɠula ga siɠida ʋelei nii tɛai la, kɛlɛ kɛni ɛsɛ ge ɠula ga zɔɔma ziɠida ʋelei ti laa letegai ɓɔɠɔ ma. 10 Kundiɠii ta nuɓusɛiti ta lɛ ʋɔɔma, ti ɠula ʋɔɔma, ti li.› »

Zalaɠai zɔiti kula ʋelei

11 « ‹Fɛti voloiti ta gaalɛba ɲadegaiti, vebɛ zalaɠai ɠa ɠɛ ga moloi kilo ʋuusaʋagɔ (30), naa ɠa é ɓɔsu nikɛ zinɛ ɓokpagi ʋa, moloi kilo ʋuusaʋagɔ (30), naa ɠa é ɓɔsu baala sinɛ wolai ʋa é ɠulazu ga zalaɠai. Baala ziʋoiti tetemazu, ɛsɛ ka vebɛ zalaɠai ɓɔ ba nii nɛai bɛ, gulɔi litɛlɛ lɔzita, naa ɠa é ɓɔsu moloi kilo ʋuuzaʋasaʋagiti (30) ba.

12 « ‹Ni kundiɠii a daana ɠisu ga é zalaɠa ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, é ɠɛni ga gala zalaɠai, ɓaa ziilɛi zalaɠai, maanɛɛʋɛ ti siɠidaʋɛ laalao tuɠɔ, nii é folo ɠulazu ʋelei. Toɠa ná-zalaɠaiti kula, eɠɛʋelei dooɠo foloi ma geleiti ta ɗa ɠɛ la. A zeɠena ná, é li feya, ti siɠidaʋɛ laaɠulu.

13 « ‹Folo-o-folo, ɗa gala zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga kona gila baala ziʋoi, nii nɛɛʋuzu la ba, ɗa ɗa vebɛanii naa ɠula sobu-o-sobu. 14 Sobu-o-sobu, ɗa vebɛ zalaɠai ɠula Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga ɓulu vukɔi kilo lɔɔlugɔ, é zupu ga gulɔi litɛlɛ felegɔ. Tɔgi ɠana é ʋilɛ vebɛanii ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ɗa yɛ kɛɛzu folo-o-folo eyɛsu ɠɔ. 15 Baala ziʋoi ta ɓulu vukɔi, ta gulɔi, ti maanɛɛʋɛ ti yɛ ɠulazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga gala zalaɠai folo-o-folo.› »

Kundiɠii ná-poganii lɔɔ ʋeleiti

16 «Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Ni kundiɠii a ná-zooi ná ta veena ná-doun zunui ta ʋɛ, naa tɔna é feai bɛ, naa ɠa lɔ doun zunui naa ná-poganii zu, é ɠɛ ga poganii naa ná-dointi ta-ʋoganii zu. 17 Kɛlɛ ni kundiɠii a ná-zooi ta veena ná-botiɠɛ nui ta ʋɛ, vebɛanii naa ɠa ɠɛ ga botiɠɛ nui nɔnɔ eyɛsu ɓɔɠɔyeema ɠonagi zeeli, naa ʋolu toɠa gaaɠale ma ʋolu, é fe kundiɠii ya. Ná-poganii ɠa ga ná-dointi gila nɔ tɔnɔ. 18 Kɛlɛ tama, kundiɠii mina nuɓusɛiti ta-ʋogani nɔpɛ seɠe zea, é mina loo nu ma, é ʋa ná-pogani yooi zeɠe. Tɔ ɓɔɠɔ ná-zooi ɠa a ná-dointi ta-ʋoganii ɓɛtɛ su, nii a ɠɛ ga ɛsɛ nɔnɔ, naa ɠa a kɛ nà-nuɓusɛiti saama, nu nɔpɛ maa mina ɠooza ná-pogani yooi ʋa.› »

GALA sei ʋɛlɛi ma laaɠoli wosuʋɛti

19 Zunui loni tùɠɔ, gi lɛ nu lɛɛzuʋɛ, ná siɠidaʋɛ ɠobaʋɛ, gi li pɛlɛ ɲadegaiti pɔ bɛ, ti ná zalaɠa ɠula nuiti faa ma, ti ɠaaʋotegai nu ɠɔʋɛzu ʋelei ma. É adaʋɛ ta lɛɛni ga ze, ná buu ʋele nuu, folo liizu ʋelei. 20 É ɠɛni mà: «Adaʋɛ ɠa, ʋɛ zalaɠa ɠula nuiti ta ɠɛ faazuɓɛtɛ zalaɠa zuaiti gilizu ná, ta koto gba zalaɠaiti, ta ɠɛ vebɛ zalaɠaiti geesu ná ɓalaagi. Naazu ti la ɠula ga tiye eteaʋɛ, ʋɛ ta-vɔɔɠubai a zoo nuɓusɛiti ɲadesu ná.»

21 Naa ʋolu é liini ga ze koi wolai zu, é leʋe ga ze koizuʋɛ ma zoko naanigɔiti pɔ bɛti, gè pɛtɛni ga koi wola ma zoko naanigɔiti pɛ su, 22 koi ɠoozuʋɛ ɠɛni náti pɛ siɠigi ti ma ti laaɠulugai, ti pɛ ti ɠɛni tie, ti-zakpai ɠɛni ga zeezakpa ʋuunaanigɔ (40), ti-ɠogi ɠɛ ga zeezakpa ʋuusaʋagɔ (30). 23 Kɔtu zasai ɠakuni ti naanigɔ ma. Daaɠoli wosuʋɛ ɠɛni ti ʋa, ti ʋoluzei sasai ʋa é ɠaku ma. 24 Zunui ɠɛni mà: «Daaɠoli wosuʋɛti be, mináti ka GALA sei ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nuiti ta ɠɛ nuɓusɛiti ta-zalaɠa zuaiti gilizu ná.»

47

Ziɛ wolai é ɠɛni ɠulazu
GALA sei ʋɛlɛi wu

1 Zunui liini ga ze nu lɛɛzuʋɛ GALA sei ʋɛlɛi wu. Gè ziɛi ɠaani, é ɗa ɠula GALA sei ʋɛlɛi wuʋɛ nu lɛɛzuʋɛ folo ɠulazu ʋelei, mazɔlɔɔ GALA sei ʋɛlɛi ɠaaʋoteni folo ɠulazu ʋelei ma. Ziɛi ɠɛni ɠulazu ga GALA sei ʋɛlɛi yeezazu ʋelei, é ɗa leʋe ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei zalaɠa ɠulazuʋɛ ma vaa ʋa. 2 É ɠulani ga ze ga nu ɠɔʋɛzu ʋele ziɠidaʋɛ ʋɔ pelei, gi latini koizuʋɛ ma, gi li folo ɠulazu ʋelei ma ziɠidaʋɛ. Miná ɓalaa ziɛi ɠɛni ɠulazu ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei.

3 É lago liini folo ɠulazu ʋelei, galui ɠɛni zea, é zeezakpa waagila (1.000) kɔɠɔni miná ʋele. É ɠɛni gi ziɛ ziɛi wu, gi ɓudɛ, ziɛi sòni tɛ̀ɛ ɠain ʋa. 4 É zeezakpa waagila (1.000) kɔɠɔni ʋolu é zɛba é li ga ze ziɛi wu, ziɛi sòni ɲìibizuʋɛ. É zeezakpa waagila (1.000) kɔɠɔni mɔnɔ, é li ga ze ziɛ wu, ziɛi sòni sàamaʋɛ. 5 É zeezakpa waagila (1.000) kɔɠɔni mɔnɔ, kɛlɛ gè la zooni gè ʋa ɓudɛ, mazɔlɔɔ ziɛi wuuzeini gola, kɛni nu a la lase ga. É ɠɛni niina ga kɔtuɗɛ wolai, nu la ɓena maazuɓudɛ. 6 É ɠɛni mà: «Ɗa ʋe, zunui, è kaani?»

É loni tùɠɔ, é li ga ze kɔtuɗɛi laaʋɛ. 7 Gè kaani miná ga gulu wolai mɔinni ziɛlaʋɛ ná felegɔ pɛ. 8 É nii ɠaalɛɛni ga ze, é ɠɛ ma: «Kɔtuɗɛi nii ɠa liizu folo ɠulazu ʋelei zooi letema ʋelei, é yei Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu, é ʋilɛ Kpoloɗɛ Wanai ʋa. Siɛgi zu é ʋuuzu la Kpoloɗɛ Wanai ma, toɠa ma ɗɛi valibo, é niinɛ ʋolu. 9 Ziɛ wu anii kpein ka zɛnvui wo adaʋɛ pɛ, ʋɛ ziɛi nii zeelizu ná, kaleiti ta ɓuɠu gola, mazɔlɔɔ toɠa kpoloɗɛi niinɛ, ʋɛti é zeelizu náti. Ziɛi nii ɠa zɛnvui ve miná pɛ, ʋɛ é zeelizu ná. 10 Naazu kale ɓɛɛ nuiti ta ɠɛ losu ziɛlaʋɛti. É zo En-Gedi é zeeli En-Egelayime, ta ɠɛ ta-lumɔiti suviesu ná pɛ ga ti vɔ. Naama ɠaleiti ta ɠɛ ga kpoloɗɛ wolai wu ɠalei ma ziiti, ti mɔin gola. 11 Ba ɓoigiti ta ma ɓekegiti ti la niinaa, ti ʋa ɲade, kpoloi ɠa yɛ naati ba ɠana nɔ. 12 Gwaa wului ma zii pɛ ka ʋɔnɔ kɔtuɗɛi laaʋɛ felegɔi pɛ. Ti-ɠaalaagiti ti la vɔa eyɛsu pɛ, ti-ɠaawaaiti ti la ɓega eyɛsu pɛ. Alu-o-alu nii seeliai, naa ɠa ɗa ɠula ga, ma niinɛi ɗa ʋu ga, mazɔlɔɔ GALA seizu ɲadegai ɠa ziɛi zeɠezu ná, é ɗa ti ɠɔ. Ti-ɠaawaai ɠa ɠɛ ga daamianigi, ti-ɠaalaagiti ta ɠɛ ga nu ɠɛdɛ salei.»

Zooi ɠwɛmaʋɛ ta gaaɠwɛɛ vai

13 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Nà zooi ɠwɛgiti dɛɛzu ga woye nii Izilayɛle woloda puugɔ maazu felegɔi (12) ʋaazu ɠaaɠwɛɛzu ʋa. Zozɛfe ná-bolodai ɠa felegɔ zɔlɔɔ. 14 Wa zooi ɠaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa ga lietie. Eɠɛʋelei gè ɠonani la wo-mɛmɛwolani bɛ ga nà feezu ti ya, zooi nii gaaɠwɛɛzu wo ʋa ga poganii.

15 «Zooi ma ɠwɛmaʋɛ ɠa ga nii: Nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é zo Kpoloɗɛ Wolai ma, é ziɛ ga pelei é leʋesu Etilon, é li Sedade, 16 Ɠamate, Ɓelota, Sibalayime, Damase ɠwɛpelemaʋɛ ta Ɠamate, ta Ɠasɛl-Tikɔn gelei, maaɓuɠaai Awulan ʋa. 17 Kwɛpelemaʋɛ ɠa zosu Kpoloɗɛ Wolai ʋa, é li Ɠasaal-Enon, folo ɠulazu ʋelei, é ɠwɛ Damase ɠwɛpelemaʋɛ ʋa ta Ɠamate. Naa ɠa a ɠɛ ga nu ɠɔʋɛzu ʋelei ma ɠwɛgi.

18 «Folo ɠulazu ʋelei ma ɠwɛgi ɠa ɠɛ Awulan ta Damase ti yɔɠɔzuʋɛ, é leʋe ga Zuludɛn ma ʋɛtugi zu ʋele, Galaade ɠoʋii ta Izilayɛle yooi ti yɔɠɔzuʋɛ, eyɛsu é zei Kpoloɗɛ Wanai ʋa. Naa ɠa a ɠɛ ga folo ɠulazu ʋelei ma ɠwɛgi.

19 «Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, kwɛmaʋɛ ɠa zo Tamaal, é zeeli Meliɓa ɗɛiti ma, Kadɛse, naa ʋolu é lɛ ga Ezipete ɠɔtuɗɛi, é lo Kpoloɗɛ Wolai ʋa. Naa ɠa a ɠɛ ga nu yeezazu ʋelei ma ɠwɛgi.

20 «Folo liizu ʋele ɠwɛgi ɠa ɠɛ ga Kpoloɗɛ Wolai, é zo nu yeezazuʋɛ ma ɠwɛpelemaʋɛ, eyɛsu é zei Leɓo-Ɠamate ʋa nu ɠɔʋɛzuʋɛ. Naa ɠa a ɠɛ ga folo liizu ʋelei ma ɠwɛgi.

21 «Wa niima yooi ɠaaɠwɛ Izilayɛle nuɓusɛiti ba ga bolodama ʋelei. 22 Wa gaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa ga kpakutoomai. À mina yeema seikɔɠɔma nuiti ma ti zeini wo zaama, ti ʋaazu dointi sɔlɔɔsu wa-yooi zu. Wa naati so ga ɠɛʋele ta Izilayɛle nuiti, eɠɛ zou lointi, ti tɔnɔ zɔlɔɔ zooi zu Izilayɛle wolodamaiti su. 23 Bolodamai nii ma nu zeini su, miná ɠa a nɔnɔi zɔlɔɔ ná,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

48

1 «Bolodamaiti daaseigiti pɛtɛ ta tɔnɔi ti sɔlɔɔsu: Dan nɔnɔi ɠa ɠɛɛzu gaaɓelasuʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, pelei laaʋɛ è leʋesu Etilon, Leɓo-Ɠamate ta Ɠasaal-Enon, Damase ta Amate masadaiti koba ʋelei, suvie folo ɠulazu ʋelei ɠwɛmaʋɛ, eyɛsu é zei Kpoloɗɛ Wolai ʋa, folo liizu ʋelei. 2 Dan nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Asɛɛl nɔnɔi a ɠɛ ná. 3 Asɛɛl nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Nɛfɛtali nɔnɔi a ɠɛ ná. 4 Nɛfɛtali nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Manasé nɔnɔi a ɠɛ ná. 5 Manasé nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Efelayime nɔnɔi a ɠɛ ná. 6 Efelayime nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Luɓɛn nɔnɔi a ɠɛ ná. 7 Luɓɛn nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Zuda nɔnɔi a ɠɛ ná.

GALA nɔnɔi

8 «Zuda nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma, é zo folo ɠulazu ʋelei, é zei Kpoloɗɛ Wolai ʋa folo liizu ʋelei, wa zooi ta leʋe ba, kogi ɠɛ ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), sakpai ɠɛ ga bolodamaiti tɔnɔi zɔligɔi. Zaamazuʋɛ ɠa GALA seizu ɲadegai a ɓɛtɛ ná. 9 Ʋɛ wo ná leʋezu ba ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔi, sakpai ɠa ɠɛ ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), kogi ɠɛ ga zeezakpa waaʋuufelegɔ (20.000). 10 Naama you ɲadegai ɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔ, zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), é zo folo ɠulazu, é li folo liizu, é ɠɛ ga zeezakpa waapuugɔ (10.000), é zo nu ɠɔʋɛzu ʋelei é li nu yeezazu ʋelei. Zaamazuʋɛ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizu ɲadegai a lo ná. 11 Naama yooi ɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔ, niiti ti veai GALA botiɠɛ vai ma, Sadɔke mavofodaiti. Ti ɠaaɓaani nà-botiɠɛ vai ma, ti la ɠɛni ɠakani, siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠakani da, eɠɛʋelei Levi nuiti ti ɠakani da. 12 Naa ɠa ɠɛ ga tɔnɔ ga adaʋɛ ná wola ɲadegai, seɠeai zooi ʋɔ bɛ ʋa, ʋɛ ná makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faa ma, Levi nuiti tɔnɔi ma ɠwɛpelemaʋɛ ɠobaʋɛ.

13 «Levi nuiti tɔnɔi ɠa ɠɛ nɔ zalaɠa ɠula nuiti tɔnɔi ɠoba. Ti felegɔ pɛ ti-zakpaiti ta ɠɛ ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), ti-ɠogi ɠɛ ga zeezakpa waapuugɔ (10.000). 14 Zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti ti la zooga ti ʋa ta ʋɔdi, ɓaa ti ʋa maavalibo, ɓaa ti ʋa dɔ ga ziingao, mazɔlɔɔ zooi naa ɠa fizɔgai zɔiti pɛ ba, feeʋɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ.

Taai ta kundiɠiiti tɔnɔi

15 «Naama yooi zu makɛgai, toɠa yɛsu na ga zeezakpa waadɔɔlugɔ (5.000) kogi zu, zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000) sakpai zu. Naa ɠa ɠɛ ga kiti yooi, é ga taai nɔnɔ, ta taaʋeaiti, ta ti-ʋaalobaiti, taai ɠa ɠɛ zaamazuʋɛ. 16 Toɠa ɠɛ ga seki naanigi, zeezakpa waanaanigɔ undɔɔlugɔ (4.500) nu ɠɔʋɛzuʋɛ ta nu yeezazuʋɛ, naa ʋɛɛ folo ɠulazu ʋelei ʋa ta folo liizu ʋelei. 17 Ada ɲakai ɠa yɛ ná, taai ɠakama naanigɔi pɛ, é ɠaku ma, suwɔɔlɔ ga zeezakpa unfelegɔ puulɔɔlugɔ (250). 18 Zooi makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI vaa ma, ta ɠa yɛsu ʋoluzu sakpai ma folo ɠulazu ʋelei ta folo liizu ʋelei ga zeezakpa waa ʋuupuu (10.000). Miná ɠa daamianigi maanɛai é ɠaiziɛ ná taaʋeaiti faa ma. 19 Botiɠɛ nuiti kpein ti ʋaazu ti ɠula Izilayɛle wolodamaiti pɛ su, ta ɠɛ tii ɠɛɛzu ná. 20 Zooi pɛ makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI vaa ma, toɠa ɠɛ ga seki naanigi zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), sakpai ta kogi. Wa ta ɠula zou ɲadegai naa ʋa ga seki naani kpuɠagi, ná ɠɛ ga taai nɔnɔ ma yooi.

21 «Zɔi é yɛsu, naa ɠa ɠɛ ga kundiɠii nɔnɔi. Ná-zooi ɠa ɠɛ zooi ɠakamaʋɛti felegɔ, nii makɛgai Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faa ma, ta taai ʋuuzu vai. Toɠa la zɔiti sakpaiti daaʋɛ, ga zeezakpa waaʋuufelegɔ maazu lɔɔlugɔ (25.000), folo ɠulazu ʋele ɠwɛgi ma, eyɛsu folo liizu ʋelei, é ʋilɛ Kpoloɗɛ Wolai ʋa. Naa ɠa a kɛ zooi nii feai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ta GALA seizu ɲadegai, naati ti yɛ zooi zaamaʋɛ. 22 Kundiɠii ná-zooi ɠa ɠɛ Levi nuiti ta taai ʋuuzuʋɛ ti yɔɠɔzuʋɛ, é ɠɛ Zuda ná-zou ɠwɛgi ma nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ta Ɓɛnzamɛn nɔnɔi ma nu yeezazu ʋelei.

Bolodamaiti tɔnɔi nu yeezazu ʋelei

23 «Wɛlɛ bolodamai zɔiti tɔnɔiti ba. Ɓɛnzamɛn nɔnɔi lɔɔ ɠa zeizu kwɛpelegi ma folo ɠulazu ʋelei, é kpoloɗɛ wolai ʋa folo liizu ʋelei. 24 Ɓɛnzamɛn nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Simiyɔn nɔnɔi a ɠɛ ná. 25 Simiyɔn nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Isakaal nɔnɔi a ɠɛ ná. 26 Isakaal nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Zaɓulɔn nɔnɔi a ɠɛ ná. 27 Zaɓulɔn nɔnɔi ɠwɛgi zakpai ma é zo folo ɠulazu ʋelei, é li folo liizu ʋelei, miná ɠa Gade nɔnɔi a ɠɛ ná. 28 Gade ɠwɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, miná ɠa zou ɠwɛgi a ɠɛ ná. Toɠa zo Tamaal folo ɠulazu ʋelei, é li Meliɓa ɗɛiti ma, Kadɛse, é lɛ ga Ezipete ɠɔtuɗɛi, é ʋilɛ Kpoloɗɛ Wolai ʋa. 29 Zooi ɠana, wa gaaɠwɛ ga kpakutoomai Izilayɛle wolodaiti ba, ti ɠilagilagi tɔnɔiti kana ta sɔlɔɔ zooi zu,» Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Taa ɲadegai ma ziɠidaʋɛti

30 «Wɛlɛ ʋɛti ti ɠɛɛzu ga nu lɛɛzuʋɛti taazuʋɛ. Nu ɠɔʋɛzuʋɛ siɠigi ʋa, sakpai ga zeezakpa waanaanigɔ undɔɔlugɔ (4.500), 31 (Izilayɛle wolodamaiti daaseigiti ta ɠɛ taai ma ziɠidaʋɛti ma), siɠida saʋagɔ ɠɛni nu ɠɔʋɛzuʋɛ ga Luɓɛn ná-siɠidaʋɛ, Zuda ná-siɠidaʋɛ, Levi ná-siɠidaʋɛ. 32 Folo ɠulazu ʋelei, siɠigi zakpai ɠɛni ga zeezakpa waanaanigɔ undɔɔlugɔ (4.500), siɠidaʋɛ ɠɛni ba ga saʋagɔ, Zozɛfe ná-siɠidaʋɛ, Ɓɛnzamɛn ná-siɠidaʋɛ, Dan ná-siɠidaʋɛ. 33 Nu yeezazu ʋele ziɠigi, zakpai ɠɛni ga zeezakpa waanaanigɔ undɔɔlugɔ (4.500) siɠidaʋɛ ɠɛni ba ga saʋagɔ, Simiyɔn ná-siɠidaʋɛ, Isakaal ná-siɠidaʋɛ, Zaɓulɔn ná-siɠidaʋɛ. 34 Nu yeezazu ʋele ziɠigi, zakpai ɠɛni ga zeezakpa waanaanigɔ undɔɔlugɔ (4.500) siɠidaʋɛ ɠɛni ba ga saʋagɔ, Gade ná-siɠidaʋɛ, Asɛɛl ná-siɠidaʋɛ, Nɛfɛtali ná-siɠidaʋɛ. 35 Siɠigi zakpai é ɠooli taai ma é ɠɛni ga zeezakpa waapuugɔ maazu lɔsaʋa (18.000). É zo naama voloi ma, taai laasei ka ʋɛɛ ga ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋɛ.› »

* 8:11 8:11 Wɛlɛ ʋɛ: 2DS 34:8-19.

† 8:14 8:14 Tamuze: Mezopotami ɠalagi ta ʋe, Ɓaɓilɔne nuiti ta-yooi. Naati ti ɠɛni ná-saa wɔlɔi wosu kona-o-kona.

* 24:7 24:7 Wɛlɛ ʋɛ: Lev 7:13-14.

* 27:5 27:5 Seniil: Ɠɛɛlɛmɔn gizei laaseigi taɠili be, Liɓan yooi zu.

* 33:22 33:22 Wɛlɛ ʋɛti: Ezk 3:26; 24:27.

Daniyɛle

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Daniyɛle

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Daniyɛle Ná-Sɛʋɛi ɠa GALA goo wo nui Daniyɛle ná-eteai zu vaiti suɠulazu, naa ʋɛɛ faawokɛɛyeeluɠɔ ɠulakɛlɛmaiti ba é ti ɠaani, siɛgi zu ti ɠɛni la duɔlai zu ʋelei zu Ɓaɓilɔne. Toɠa ɓɔɛzu ɓalaa é lo Daniyɛle ta bɔɔla saʋagɔiti ta-wooɠɛɠiladai ʋa, naa ʋɛɛ GALA gooiti ba, é lo zii ɠiligiti, ta eteai ʋa. É zo kona undɔzita dɔɔlugɔi (605) ma, é zeeli kona undɔɔlugɔ puusaʋagɔ maazu lɔɔlugɔ (535) ɠɛɠala ma, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, faiti ti leʋegai naama ziɛgi zu, naati ka sɛʋɛi nii ti zuɠulazu. Naama yeeɠɛɠalai zu Daniyɛle botii ɠɛɛni masa seizu naanigɔ ná-yeeɠɛɠala zu Ɓaɓilɔne. Ʋelei nuɓusɛi ná-kisiɛi la pɔlɔma, kaaʋɛ ga Daniyɛle ɠa é sɛʋɛi nii zɛʋɛai yeeɠɛɠalai zu é ɠɛni la Ɓaɓilɔne. Tanigaa ti ɠɛ sɛʋɛi ʋaalobazuʋɛ ɠilagilagi ɠɛɛʋɛ yeeɠɛɠalaiti su, niiti ti la ga faa ɠila.

Daniyɛle Ná-Sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ nii a kɛ Izilayɛle nui niiti ti ɠɛni kula zou ʋa ʋelei zu, ta zɔiti ti ʋaazu zɔlɔɔsu ʋelela ʋelei yeeɠɛɠalaiti su, kito ge ve tiya, siɛgi zu yeeɠɛɠala ɓaaɓaagiti ti ʋaazu la. GALA ge dɛɛʋɛ ga ná-zobogi ɠa masagiti ta ziiti pɛ maazu ga faiti maaʋele ti leʋegai Daniyɛle ná-eteai zu, ta GALA gooiti é ti woni é lo ʋelela ʋelei ʋa. Naa ɠa kpɔba ɠɛɛzu GALA Daawoo Zɛʋɛi zu ga nu GALA ná-masadai ɠaaɠa ga pagɔ Minazeɠe Niinɛi zu. Mesi ná-fai wogɛ ma yeeluɠɔ (7:13-14). Daniyɛle ná-kulakɛlɛmaiti é lo etea ɠaaɓela foloiti ba, Yesu ɓɔɛni é lo naati ba (Mat 24:15; Mak 13:14), ta ma vaiti ta ɠaazu Kulakɛlɛma Zɛʋɛi zu. Daniyɛle ɠɛni ɠidaazu GALA gooiti bu, niiti Zelemi ti woni (9:1-3).

Unsosuʋɛ

1. Daniyɛle ta bɔɔlaiti ti ɠɛai ma Ɓaɓilɔne, Neɓukadenɛzaal ná-masadai ma yeeɠɛɠalai laawu (1:1—4:34).

2. Masagi Ɓɛlesazaal ná-kulakɛlɛmai ʋoluwo fai Daniyɛle ʋɛ (5:1-30).

3. Daniyɛle ʋili fai zala yeɠei zu Daliyuse ná-masadai ma yeeɠɛɠalai laawu (6:1-29).

4. Kulakɛlɛmai niiti GALA ge ti lɛɛni ga Daniyɛle, é lo ʋelela ʋele vaiti ba (7:1—12:13).

a. Daniyɛle ʋelela ʋele vaiti ma ɠulakɛlɛma felegɔiti suɠulani, é ʋɛɛ ti-ʋoluʋɛti ba (7:1—8:27).

b. Daniyɛle GALA falini ná-nuɓusɛiti bɛ, tama é gooɠaaʋotegi zɔlɔɔ geezuɠeelai Gaɓiliyɛle ya (9:1-27).

ɓ. Gaɓiliyɛle ʋelela ʋele vaiti kulani kɛlɛma, naa ʋɛɛ yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti ba (10:1—12:13).

1

Daniyɛle ta bɔɔla saʋagɔiti
ti ɠɛai ma Ɓaɓilɔne

1 Zuda masagi Yeɠoyakime ná-masadai ma ɠona saʋasiɛi, Ɓaɓilɔne masagi Neɓukadenɛzaal ʋaani, é Zeluzalɛme zei kɛlɛ su, é so. 2 Maliɠii Yeɠoyakime lɔɔni zeezu, é pɛɛ GALA sei ʋɛlɛi wu zɔɔlaiti gilazuʋɛ ʋa. É liini ga kɔɔ luɔiti Ɓaɓilɔne yooi zu, é sɔɔlaiti pu ná-kɔɔɠɔ gani pɛlɛi wu, naavolo makɛsuʋɛ.

3 Neɓukadenɛzaal devei veeni ná-botiɠɛ nuiti ta-ɠundiɠii Asapenaze ya ga é yeelo zinipoi tanigaa ʋa Izilayɛle nuiti saama, niiti ti ɠulaai masa pɛlɛyeɠei wu, ɓaa seizumaanɛ pɛlɛyeɠeiti bu. 4 Nɛɛʋuzu maa la nɛɛni é ʋa ɠɛ zinipoi naati ba, ti maanɛɛʋɛ ti ɠɛ ga zaalamaiti, ti laavegai ga ɠimalai ta keleɠelegi ta kalagi, ta zoo ti botii ɠɛ masagi ná-pɛlɛi wu, ta nu ɠa zoo ti ɠalasu ga Ɓaɓilɔne nuiti daawooi ta ta-zɛʋɛiti. 5 Masagi deveni ga folo-o-folo, ti ɗa naama laamianigi ta naama lɔɔi ma zii nɔ ve ti ya, nii é ɠɛni veezu tɔ ɓɔɠɔi ya, ti ti ɠala kona saʋagɔ laawu. Naama ɠonagiti ta ɓena, ta lɔ niina masagi ná-botii zu.

6 Niiti ti yeeloni ti ʋa Zuda ná-bolodai zu, Daniyɛle ta Ɠanania, naa ʋɛɛ Misayɛle ta Azalia ʋa, ti ɠɛni naati saama. 7 Masagi ná-botiɠɛ nu wolaiti ta-ɠundiɠii daasei niinɛiti pɛɛni ti ʋa. É Daniyɛle laasei pɛɛni ga «Ɓɛlɛtasaal», é Ɠanania laasei pɛɛ ga «Sadalake», é Misayɛle laasei pɛɛ ga «Mesake», ta é Azalia laasei pɛɛ ga «Aɓɛde-Nego».

8 Daniyɛle deveni yiimaʋɛ ga é la ɓɔɠɔ ɠɔzɔa ga masagi ná-daamianigi, ta dɔɔi nii masagi ɠɛni kpɔlezu. É botiɠɛ nu wolaiti ta-ɠundiɠii maanɛɛnɛni ga naa mina da mɛɛ ga kɛni é ɓɔɠɔ ɠɔzɔ ga daamianigi naama ziiti. 9 GALA ge vaani bu ga Daniyɛle zaalai ta maawɔinɠai zɔlɔɔ botiɠɛ nu wolaiti ta-ɠundiɠii ya. 10 Botiɠɛ nu wolaiti ta-ɠundiɠii ɠɛni Daniyɛle ma: «Nà luazu màliɠii masagi ʋa, é lɔɔzei devei ʋa é bogai wa-laamiani fai ta wa-ɓɔɔle ɗɛi vai zu, é mina ʋa é ʋa ɓe ɠaazu ʋagɔ ʋɛtɛsu wo ʋa ga zɔɔma zinipoiti kɛʋele, naa ɠa ɠɛɛna, wo maaʋele ma, masagi ɠa nɔ̀ungi leʋe.»

11 Daniyɛle ɠɛni zunui naa ma, nii botiɠɛ nu wolaiti ta-ɠundiɠii tɔ ɓɔɠɔi ta Ɠanania ta Misayɛle ta Azalia ta-wɛlɛma vai ɠalivaani ma: 12 «Soma è gi ʋoluɠula, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, folo puugɔ laawu, ti ɗa nɔ daamiani kpulukpulugiti fe gi ya gi ɗa mi, ta kpɔɔle ɗɛi nɔ. 13 Naa ʋoluma, ɗa gi-ɠaazuɠɔlɔgiti ta zinipoi zɔiti gaazuɠɔlɔgiti pɛtɛ niina, niiti ti masagi ná-daamianigiti miizu, ɗa gi zo niina, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, eɠɛʋelei ɗa kaa la.»

14 É yeezeini naa wu nii ti falini ma, é ti ʋoluɠula folo puugɔ laawu. 15 Folo puugɔiti kpegai ma, ti-ɠɔlɔgiti ti wola vizɔni, ti lɔtɔ, ti leʋe zinipoi zɔiti ba, niiti ti ɠɛni masagi ná-daamianigiti miizu. 16 É zo názu ma niina, zunui nii é ɠɛni ti makɛsu, naa ɓena ta-laamianigiti ta ta-lɔɔi zeɠe ɓɔɠɔ ʋɛ, é ɗa daamiani kpulukpulugiti nɔ ve ti ya. 17 GALA ge faaɠwɛgi, ta sɛʋɛ ɠwɛgi, ta ɠimalai veeni zinipo naanigɔi naati bɛ. Naa pɛ poluma, Daniyɛle zooni kulakɛlɛmaiti kpein poluʋɛ ɠaaɠaazu ta segiti.

18 Kona saʋagɔiti kpegai ma, nii masagi Neɓukadenɛzaal boni ga ti li ga tiye pɔ, botiɠɛ nu wolaiti ta-ɠundiɠii liini ga tiye pɔ bɛ. 19 Masagi yɛpɛni ti pɛ pɔ. Naama zinipoiti kpein saama, tanɔpɛ ge la zɔlɔɔni é ʋa ɠɛ ga Daniyɛle ɠɛʋele ta Ɠanania, ta Misayɛle, ta Azalia. Naa ɠa é kɛɛni niina ti lɔɔni masagi ná-botii zu. 20 Fai kpein é loni ɠimalai ʋa ta faaɠwɛgi é lo naa kpein ba, niiti masagi ɓena ti ɠaazaɠa ti ma, é ti ɠaani ga ti vizɔgɛ ná zeizu ɠɛ puu, é leʋe molikula nuiti ba, ta kpaamaazu zoɠoiti kpein ba, ti ɠɛni ná-masadai ma yooi kpein su.

21 Ʋele ɠana Daniyɛle yɛni la, eyɛsu masagi Siluse ná-kona mɔungi lɔɔzei.

2

Masagi Neɓukadenɛzaal ná-se mɔungi

1 Masagi Neɓukadenɛzaal ná-masadai ma ɠonagi velesiɛi ma ziɛgi zu, é segi woni. Naa gola yiiɓɔlɔni, é la mɔ ɲiimɛnii woni. 2 É deveni ga ti molikula nuiti toli, ta kpaamaazu zoɠoiti, ta mɔta nuiti, ta adɔɓɛɛ nuiti, ga ti ná-segi ɠula kɛlɛma bɛ. Ti ʋaani, ti lo masagi ɠakala.

3 Masagi ɠɛni ti ma: «Gè se bogɛ, zìiɓɔlɔ ʋe, tɔɔzei nà pɔ ga gè segi naa ɠwɛɛ.» 4 Ɓaɓilɔne ɠima nuiti ti masagi wooɠaaʋoteni Alamea wooi zu,* ti ɠɛ ma: «È-zii zuɠooza, Masagi! Segi wo gi ma, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, naazu gá poluʋɛ lɛ ga ɗe.»

5 Masagi kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ Ɓaɓilɔne ɠima nuiti ma: «Pɛtɛ nii gè devea: Ni wo la segi ta poluʋɛ lɛɛni ga ze, wa leʋeleʋe, wa-ʋɛlɛiti ti ɠɛ ga kpoɠamaʋɛ. 6 Kɛlɛ ni wa segi ta poluʋɛ wona mà, nà faanɛɛ ɠɛ wo ʋɛ, gè wo mɛɛinti fe, ta gè lɛbiya wolaiti pɛɛ ba. Naa ɠa é ba, à segi ta poluʋɛ lɛ ga ze.»

7 Ti masagi wooɠaaʋoteni, ná zeizu velesiɛi zu, ti ɠɛ ma: «Segi wo gi ma, gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti, gá poluʋɛ lɛ.» 8 Masagi ɓɔɛni ti ʋɔ ʋolu, é ɠɛ ma: «Gè kwɛɛga gaamazu ga wa pɔ wo yeeɠɛɠala zɔlɔɔ nɔ, tɔɔzei wo nà-devei ʋɛtɛga. 9 Kɛlɛ ni wo la naa lɛɛni ga ze, nii sègai la, wo pɛ wa suɓolo ɠɔmɔ ga ɠɛʋele nɔ. Wo ɓɔɠɔ ɠaaʋɛ, wo zoloo ma ga wo zɛɛ ɓɔɛiti bo mà, ta yaava ɓɔɛiti, eyɛsu faiti ti valibo. Naa ɠa é ba, à segi wo mà, nà kwɛɛ naazu ga wa zoo wo poluʋɛ wo mà.»

10 Ɓaɓilɔne ɠima nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Nu nɔpɛ ge la eteai zu, nii a zoo naa ɠɛɠalai wosu, nii masagi maaɠaazaɠabosu. Naa ɠa é ba, masa nɔpɛ, é wɔɔlɔni, ɓaa é ɠɛni ga zeeɠaaɓaa nu, tanɔpɛ ge la dɛ nii ɠɛɠala vaa maaɠaazaɠaboni molikula nu ma, ɓaa kpaamaazu zoɠo, ɓaa adɔɓɛɛ nu. 11 Nii masagi maaɠaazaɠabosu, naa wola ɓaaʋɛ. Nu ɠili nɔpɛ ge la ná, nii a zoo é naa wo masagi ma, kɛni galagiti niiti ti la zeini nuɓusɛiti saama eteai zu.»

12 Gaamago, masagi yiiɠaawanani, ziiɠula gola. É deveni ga ti Ɓaɓilɔne ɠima nuiti kpein paa. 13 Tɔgi zeini, ti zeze la, ga ti ɠima nuiti pɛ paa, ti ɠɛni Daniyɛle ta bɔɔlaiti gaiziɛzu ga ti ti ʋaa.

14 Daniyɛle daani ma kpɛ, é ɓɔɛ masagi makɛ nuiti ta-ɠundiɠii Aliyɔke ʋɔ ga ɠimalai, nii é liini Ɓaɓilɔne ɠima nuiti paa vai ma. 15 É ɠɛni Aliyɔke ma: «Leeni vaa zu masagi ná-tɔgi wola ɓaai ɠani?» Aliyɔke fai naa ɠaalɛɛni la. 16 Gaamago nɔ, Daniyɛle liini masagi ʋɔ bɛ, é maanɛɛnɛ ga é yeeɠɛɠala go ve zea, nii a kɛ é ná-segi ʋoluʋɛ lɛɛ la.

17 Naa ʋoluma, Daniyɛle ɠalegai ma ma ná-pɛlɛi wu, é niima vai lɛɛni ga bɔɔlaiti, Ɠanania, ta Misayɛle ta Azalia, 18 ga ti geeɠɔlɔgiti ta-ƓALAGI ná-maawɔinɠai ɠaiziɛ, é segi ma lɔɔɠuzu vai lɛ ga tiye, naa ɠa a kɛ, ti mina ti ʋaa ta Ɓaɓilɔne ɠima nui zɔiti ʋɔɔma.

19 Dɔɔɠuzu vai ɠulani kɛlɛma Daniyɛle ʋɛ segi zu ga kpidii. Daniyɛle geeɠɔlɔgiti ta-ƓALAGI maamusɛni, 20 é ɠɛ ma:

«Mamagi ɠa GALA daaseigi ʋɛ eyɛsu ɠɔ!

Ɠimalai ta zobogi ta tɔnɔ ya.

21 Toɠa ná-zobo ge yeeɠɛɠalai ta wɔlɔwɔlɔ vaiti ma,

é masagiti toka, ta é masagiti sei,

é ɠimalai ve ɠima nuiti zea,

ta é faaɠaaɠai ve faaɠwɛ nuiti zea,

22 toɠa ɗa dɔɔɠuzu vai ɠula kɛlɛma, nii kpoma ɠoozaai,

é kpidii zu vai ɠwɛɛ,

mazɔlɔɔ wozakalagi ɠa tɔnɔ ya.

23 Gi-mɛmɛwolaiti ta-ƓALAGI,

nà è lɛbizu, gè è maamusɛ,

ɠimalai ta zɛbɛiti faa zu è feai bɛ̀.

Mazɔlɔɔ nii gi falini è ma, è naa lɛa ga ze,

è naa lɛa ga giye, nii togai masagi ná-fai ʋa.»

24 Naa ʋoluma, Daniyɛle liini Aliyɔke ʋɔ bɛ, niigi masagi devei veeni zea, ga é li, é Ɓaɓilɔne ɠima nuiti paa. Gaamanɔ seeliai ma, é ɠɛni ma: «Mina Ɓaɓilɔne ɠima nuiti paa! Li ga ze masagi ʋɔ bɛ, nà ná-segi ʋoluʋɛ wo ma.» 25 Gaamago nɔ, Aliyɔke liini ga Daniyɛle masagi ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Masagi, gè zunui ta ɠaaʋɛ Zuda ɠɔɔ luɔiti saama, nii a zoo é ɗa-zegi ʋoluʋɛ wo.»

Daniyɛle masagi ná-segi ʋoluʋɛ
lɛɛ vai la

26 Masagi kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ Daniyɛle ma, nii daasei ge ʋɛɛni ga Ɓɛlɛtasaal: «Ɗa zoo è segi lɛ ga ze, nii gè bogai, ta poluʋɛ?» 27 Daniyɛle masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dɔɔɠuzu vai nii masagi pɔ é gaaɠa, ɠima nu ɠila kpalaa ge la ná, ɓaa kpaamaazu zoɠo ɠila kpalaa, ɓaa molikula nu ɠila kpalaa, ɓaa somideɠa adɔɓɛɛ nu ɠila kpalaa, nii a zoo é naa lɛ ga ɗe. 28 Kɛlɛ masagi Neɓukadenɛzaal, GALAGI ɠa geeɠɔlɔgi zu nii é dɔɔɠuzu vaiti dɛɛzu. Tɔ ɠa é ʋelela ʋele vaiti dɛɛzu ga ɗe, ti ʋaazu ɠɛɛzu. Pɛtɛ deɠɛmu, ɗa-zegi ta kulakɛlɛmaiti è ti ɠaai, è ɠɛai ma ɲiizu. 29 Siɛgi zu è laani la, masagi, è tɔɔzeini ga ɠisiaa ʋelela ʋele vai zu. Názuʋɛ ɠa zɔi é dɔɔɠuzu vaiti dɛɛzu, é naa lɛɛni ga ɗe, nii é ʋaazu ɠɛɛzu. 30 Ni niima lɔɔɠuzu vai lɛɛʋɛ ga ze, é la ga ɠimala ɠa é sù, é leʋe nu vuluiti kpein tɔnɔi ʋa, kɛlɛ nii a kɛ ɗa-zegi ʋoluʋɛ lɛ ga ɗe, ta è ɗa-yiizoolɛ vai ɠwɛɛ.

31 «Ee, masagi, kulakɛlɛmai ʋɛtɛ nii è kaai: Vololiba wolai ɠɛni loni è ɠakalaʋɛ, maayikiai, é ɗa volo, é ɗa nu ɠaazuɓɔi, kɛʋelei wola maaluai. 32 Vololibai nɔungi ɠɛni ga zanu kitei, kakai ta zeeiti ti ɠɛni ga walii, kogi ta kpalaiti ti ɠɛni ga kɔlu ɓɔigi, 33 kɔɠɔiti ti ɠɛni ga kɔlui, kɔɠɔzapalagiti gilazuʋɛ ga kɔlui, gilazuʋɛ ga pɔlɔ ɠalai. 34 È yɛni wɛlɛzu ba, eyɛsu kɔtu ɠila ge ɓusɛ gizei ma, nu la vɔɔɠuni ba, é ʋaani, é loɠa vololibai ɠɔɠɔiti ba ti ga kɔlui ta pɔlɔ ɠalaiti, é ti zuɓulukpulu. 35 Doɠa ba laa ɠilagi nɔ zu, kɔlui ta pɔlɔ ɠalai, é ɓɔ kɔlu ɓɔigi ʋa, ta wali, ta zanugi, ti pɛ ti ɠɛni ga fufiligi fiilɛi lii la, eɠɛ molo ɓooloi siɛgi zu gaavɛɛzu la foɠoi. Vololibai ʋo gila kpalaa ge la mɔ ɠɛni ɠaani. Kɔtui nii ma é loɠani vololibai ʋa, naa ɠɛɛni ga gize wolai, é eteai pɛ daave.»

36 «Ɗa-zegi ɠɛni ga naa, masagi. Poluʋɛ ʋɛtɛ niina: 37 È wɔɔlɔʋɛ masagiti pɛ ba. Geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI masadai vea è ya, ta zobogi, ta zɛbɛi, ta lɛbiyai. 38 É nuiti ti-lointi, ta dɔɓɔ zuaiti, ta wɔniiti puuʋɛ è yeezu. Ɗa ɠa è ga ti-maliɠii, ʋɛ nɔpɛ ti ná. Ɗa ɠa è ga nɔungi é ga zanugi. 39 Ɗa-masadai ʋoluma, masada ɠili ka wuzeɠe, nii sɛbɛi lɔiɗai ɗɔnɔi ʋa. Naa ʋoluma, masadai zaʋasiɛi nii é ga kɔlu ɓɔigi ɠɛʋelei, naa ɠa zeeli eteai zu ná pɛ. 40 Masadai naanisiɛi ɠa ʋaa, kpaai eɠɛ kɔlui, toɠa zei potogi zu. Eɠɛʋelei kɔlui a ɗa anii kpein golowolo la, é dɛɛvɛ, é galeɠale, naama masadai ɠa zɔɔma masadaiti golowolo, é ti lɛɛvɛ, é ti ɠaleɠale. 41 Ʋelei è pɛtɛgai la, vololibai ɠɔɠɔzapalagiti ta kɔɠɔ ɓeɠaiti kpɛtɛʋɛ ga penɛ ɠalai, ta kɔlui ti zupuai ga ɓɔɠɔ. Naa ʋoluʋɛ ɠa ga goolaama la ɠɛa naama masadai zu. Kɛlɛ zeeɠaaɓaa vai ta ɠa ɠɛ su ga kɔlui ɠɛʋelei, tɔɔzei è kɔlui ɠaaʋɛ supuai ta penɛ ɠalai. 42 Kɛlɛ kɔɠɔ ɓeɠaiti, ʋɛ kɔlui ta penɛ ɠalai ti zupuai ná, naa ɠa dɛɛzu ga naama masadai ɠilazuʋɛ ɠa zɛbɛ, ta gilazuʋɛ la zɛbɛa. 43 Naa ɠa dɛɛzu ɓalaa ga masagiti taɠili ʋa ga ti vulu ɓɔɠɔ ma, kɛlɛ naama minazeɠegiti ti la yɛga ma, eɠɛʋelei kɔlui ta penɛ ɠalai ta ɠilibai la ga yɛ ma la.

44 «Masagi naati ta-ziɛgiti su, geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI ɠa masadai ta zei, nii é la ɠoloɠologa eyɛsu pɛ. Naama masadai la lɔa zii ɠili nɔpɛ ná-zobo bu eyɛsu ɠɔ. Naama masadai ɠa zɔɔma masadaiti koloɠolo, é ta-vai pɛ kpe, naa ʋolu toɠa yɛ ná eyɛsu ɠɔ, 45 ʋelei è kɔtui ɠaai la, é zeɠe gizei ma, nu yee nɔpɛ ge la zɔɔni ba, é ʋaa, é kɔlui ta kɔlu ɓɔigi, ta penɛ ɠalai, ta walii, ta zanugi ti galeɠale, é ti ɠɛ ga fufiligi. Masagi, GALAGI nii bɔɔlɔai, naa ʋelela ʋele vaiti dɛɛʋɛ ga ɗe, niiti ti ʋaazu ɠɛɛzu. Ɗa-zegi ɠa ga gaamai kulaai kɛlɛma, poluʋɛ nii gè dɛai ga ɗe, nu maanɛɛʋɛ é la da.»

46 Masagi Neɓukadenɛzaal laani zooi ma, é unpilɛ, é nɔkɔ Daniyɛle wu, é devei ve ga ti zalaɠaiti fe zea, ta vebɛaniiti niiti ti makugi nɛai. 47 Naa ʋolu é ɠɛni Daniyɛle ma: «Gaamazu wa-ƓALAGI ɠa bɔɔlɔai galagiti kpein ba, tɔ ɠa é ga masagiti ti-maliɠii. Tɔ ɠila kpe ka é dɔɔɠuzu vaiti kulazu kɛlɛma, tɔɔzei è zooga è dɔɔɠuzu vai nii ɠula kɛlɛma bɛ̀.»

48 Naa ʋoluma, masagi lɛbiya wolaiti feeni Daniyɛle ʋɛ, ta é faa ɓii mɔinmɔingaa ɠɛ bɛ. É toni ga kundiɠi wolai Ɓaɓilɔne you zɛʋɛi kpein unda, é kɛ ga Ɓaɓilɔne ɠima nuiti kpein ta-ɠundiɠi wolai. 49 Daniyɛle ná-maanɛɛnɛi maaʋele ma, masagi kundiɠi losuʋɛti kalivaani Sadalakeni ma ta Mesake, naa ʋɛɛ Aɓɛde-Nego ʋa Ɓaɓilɔne you zɛʋɛi ma. Daniyɛle ɠɛni masagi ná-koizuʋɛ.

3

Devei vee vai ga nuiti ti vololibai lɛbi

1 Masagi Neɓukadenɛzaal vololibai ɓɛtɛni ga zanugi, sɔligi ɠɛni ga mɛtɛlɛ ʋuusaʋagɔ (30), kogi ɠɛni ga mɛtɛlɛ saʋagɔ. É gaalɔni nɛmɛi zu nii daaseigi ga Dula, Ɓaɓilɔne you zɛʋɛi ma. 2 Naa ʋoluma é keelaiti teʋeni ga ti masagi ná-nu wolaiti toli, ta koʋi laa wola ɠundiɠiiti, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, ta faawo bo nuiti, ta wali makɛ nuiti, ta tukpɔɠaaleʋe nuiti, ta kundiɠiiti, é ʋɛɛ botiɠɛ nu wolaiti ba, ná-zou zɛʋɛiti kpein su. Naama nuiti maanɛɛni ga ti ʋa, ti vololibai ɓɛtɛ vai ma ɠoozunɛɛi ɠula, nii masagi gaalɔni. 3 Naama wotiɠɛ nuiti kpein ti ɠaalɛɛni ba deɠɛmu, ti ʋa, ti lo vololibai ɠakala, kpɛtɛ vai ma ɠoozunɛɛi vaa zu.

4 Maaɓɔgi ma ɠundiɠii wooɠulani ga zɛbɛi, é ɠɛ ma: «Ziiti pɛ ma nuɓusɛiti, ta zooiti pɛ ma nuɓusɛiti, naa ʋɛɛ zii wooiti pɛ ma nuɓusɛiti ba, à woilo niima levei ma: 5 Siɛgi zu wo puʋugi wooi mɛnisu da, ta koolei, ta kɔnigi, ta papai, ta doso ɠɔnigi, ta puʋu kpulugi, ta gɛingɛin ganigi ma ziiti kpein gooi, wa laaʋɛɛ zooi ma, wo nɔkɔ vololibai wu é ga zanugi, nii masagi Neɓukadenɛzaal gaalɔgai. 6 Nu-o-nu nii é la maaʋɛɛni, é ʋa nɔkɔ, naa ɠa ʋili abuzulugi zaama nii gola ɓadiai, gaamago nɔ.» 7 Naa ɠa é ba, ziiti pɛ ma nuɓusɛiti, ta zooiti pɛ ma nuɓusɛiti naa ʋɛɛ zii wooiti pɛ ma nuɓusɛiti ba, ti puʋugi wooi mɛnigai ma feya, ta koolei, ta kɔnigi, ta papai, ta doso ɠɔnigi, ta gɛingɛin ganigiti kpein gooi, ti maaʋɛɛni zooi ma, ti nɔkɔ vololibai wu é ga zanugi, nii masagi Neɓukadenɛzaal gaalɔni.

Daniyɛle bɔɔla saʋagɔiti ta-wooɠɛɠiladai

8 Gaamago nɔ, naa ʋolu, Ɓaɓilɔne nui tanigaani ti ʋaani, ti Zuifuiti maalɔ. 9 Ti ɓɔɛni masagi Neɓukadenɛzaal ʋɔ, ti ɠɛ ma: «È-zii zuɠooza, masagi! 10 Ee, masagi, ɗa ɓɔɠɔgoi ɠa è niima levei veeni ga nu kpein maanɛɛʋɛ ga é maaʋɛɛ, é nɔkɔ vololibai wu é ga zanugi, a puʋugi wooi mɛnina feya, ta koolei, ta kɔnigi, ta papai, ta doso ɠɔnigi, ta puʋu kpulugi, ta gɛingɛin ganigi ma ziiti kpein gooi, 11 nu-o-nu nii é la maaʋɛɛni, é ʋa nɔkɔ, naa ɠa ʋili abuzulugi zaama, nii gola ɓadiai. 12 Ee, masagi, Zuifu niiti ti ga Sadalake, ta Mesake, ta Aɓɛde-Nego, niiti è Ɓaɓilɔne you zɛʋɛi ma losuʋɛ tanigaa vea ti ya, ti la è ɠaazu ga ani nɔpɛ, ti la ɗa-ɠɔɔɠɔ ganigiti dɛbizu, ta ti la nɔkɔni vololibai wu é ga zanugi, nii è gaalɔgai.»

13 Neɓukadenɛzaal wola yiiɠaawanani, é devei veeni ga ti ʋa ga Sadalake, ta Mesake, ta Aɓɛde-Nego. Ti ʋaai ma ga tiye masagi ʋɔ bɛ, 14 é ɠɛni ti ma: «Gaama ʋe ɓaa, Sadalake, ta Mesake, ta Aɓɛde-Nego, ga wo ɠɛlɛʋɛ ga wo mina nà-kɔɔɠɔ ganigiti dɛbi, wo la nɔkɔni vololibai wu é ga zanugi, nii gè gaalɔgai? 15 Niizu à lona, wo ɠɛʋele ɓɛtɛ, siɛgi zu wo puʋugi wooi mɛnisu da, ta koolei, ta kɔnigi, ta papai, ta doso ɠɔnigi, ta puʋu kpulugi, ta gɛingɛin ganigi ma ziiti kpein gooi, wa maaʋɛɛ, wo nɔkɔ vololibai wu, nii gè kpɛtɛai. Ni wo la kɛɛni wo ʋa nɔkɔ bu, wa ʋili gaamago nɔ abuzulugi zaama. Galagi ɓɛgele ɠa a zoo é wo ɠula zèa?»

16 Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Nego ti masagi wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Masagi, gi la pɔ ga gi ʋa ɓɔɠɔ maalobo. 17 Anɛɛ naa ʋe, suɠwɛɛ ga gá-ƓALAGI, GALAGI nii gi dɛbizu, zobogi ɠa bɛ é gi ɠizo. Ungo, masagi, toɠa gi ɠula abuzulugi zu, é gi ɠula è ya. 18 Anɛɛ naa laade, kwɛɛ, masagi, ga gi la ɗa-ɠɔɔɠɔ ganigiti dɛbia, ta gi la nɔkɔga vololibai wu é ga zanugi, nii è gaalɔgai.»

19 Neɓukadenɛzaal wola yiiɠaawanani, gaazulo pelei valiboni Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Negoni kakala. É devei veeni ga ti abuzulugi ɓadi ná zeizu ɠɛ lɔfela, é leʋe pɔlɔmai ʋa. 20 É devei veeni ná-salaʋusui tanigaani zea, niiti ti wola zulogai ná-kɔɔɓɔgi zaama, ga ti Sadalakeni gili, ta Mesake, ta Aɓɛde-Nego, ga ti ti ʋili abuzulugi zu, nii gola ɓadiai. 21 Gaamago nɔ, ti niima zunu saʋagɔiti gilini, ti maaɠiliai ga ta-zɔɔlaiti, ta-zeɠewuzeɠeiti, ta ta-wɔɔlɔgiti, ti ti ʋilini abuzulugi zu gola ɓadiai. 22 Tɔɔzei masagi ná-devei ʋa nii gola ɓɛlɛni, ti abuzulugi ɓadini da ge leʋe. Abuzogi salaʋusuiti paani, niiti ti Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Negoni pilini abui zu. 23 Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Negoni giliai yɛni de, ti loo abuzulugi zaama.

Daniyɛle bɔɔla saʋagɔiti kizo fai
abuzulugi ma

24 Gaamago nɔ, masagi Neɓukadenɛzaal wuzeɠeni, daavɔ, é ɠɛ ná-nu wolaiti ma: «Zunu saʋagɔiti ti ɠiliai, naati tɛi ade ʋa ti ʋili abui zu ɓaa?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Zekana kɛai la, masagi.» 25 Masagi ɠɛni ti ma ʋolu: «Kɛlɛ tama, nà nu naanigɔ ɠaazu, ti la ɠilini, ti ɗa ziɛ abui zaamaʋɛ ɓɔɠɔi. Faa nɔpɛ ge la ti taɠila kpalaa ba. Naanisiɛi ɠaazuʋɛ ɠulaʋɛ ga galagiti ti-loun zunui ta ɠaazu.»

26 Neɓukadenɛzaal maaɓuɠani abuzulugi laaʋɛ ʋa, é wooɠula, é ɠɛ ma: «Sadalake, Mesake, ta Aɓɛde-Nego, GALA nii é Anii-Pɛ-Unda ná-botiɠɛ nuiti, à ɠula lɛɛ, wo ʋa!» Gaamago nɔ, ti saʋagɔ pɛ ti ɠulani abui zaama. 27 Masagi ná-nu wolaiti, ta koʋi laa wola ɠundiɠiiti, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, ta masagi ná-botiɠɛ nu wolaiti, ti pɛ ti maaɓɔni ti ma ga ti ti ʋɛtɛ. Abu ʋo ge la ɠɛni ti ʋa, tɔundeɠaiti gaa la ɠɛni ɠalani, ti ma zeɠeiti ti la ɠɛni ɠalani, abu maku nɔpɛ ge la ɠɛni ti ʋa. 28 Masagi Neɓukadenɛzaal wooɠulani, é ɠɛ ma: «Mamagi ɠa Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Negoni ta-ƓALAGI ʋɛ! É ná-geezuɠeelai leʋegɛ ga é ná-botiɠɛ nuiti kizo, niiti ti laai da, ti la kɛɛni ti ʋa ɠolo nà-devei ʋɛ, masa devei. Ti yiimazeɠeni ga ti-ɓusɛi lɔɔ vai maanɔɠɔiti su, kɛlɛ ti mina kɔɔɠɔ ganigiti dɛbi, ɓaa ti ʋa nɔkɔ ti wu, kɛni ta-ƓALAGI nɔ. 29 Naa ɠa é ba, gè tɔgi zeiɗa, ga nu nɔpɛ é ɠula nuɓusɛiti saama, ta ziiti, ta zii wooiti, a Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Negoni ta-ƓALAGI ná-fai zona ga yɔɔɠɛ faa, naama nui ɠa leʋeleʋe, é ɓulukpulu, ná-pɛlɛi ɠa lati é ɠɛ ga kpoɠamaʋɛ. Tɔɔzei gala kili nɔpɛ ge la ná, nii a zoo é nu ɠizo ga tɔun kɛʋele.»

30 Naa ʋoluma, masagi tosu ɓii gola ɠalivaani Sadalake ta Mesake ta Aɓɛde-Negoni ma, é leʋe ma mɔun keleiti ba, Ɓaɓilɔne you zɛʋɛi zu.

Masagi ná-segi velesiɛi: Gulu wolai

31 Masagi Neɓukadenɛzaal wooi laazeelini nuɓusɛiti kpein ma, ziiti kpein saama, ta zii wooiti kpein eteai zu ná pɛ ga: Ziilɛigi ve wo ʋɛ ga bɔɔlɔa! 32 Gè pɛtɛgɛ ga pagɛ, gè poogiti ta laavɔɔ vaiti dɛɛ, GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, niiti é ti ɠɛa bɛ̀:

33 Ná-poogiti gola wɔɔlɔʋɛ!

Ná-laavɔɔ vaiti gola yeeɠaaɓaʋɛ!

GALAGI naa ɠa masadai ɠɛ eyɛsu ɠɔ,

ná-bɔɔlɔlai ɓela ge la ɠɛa ba!

4

1 Nà Neɓukadenɛzaal, gè ɠɛni zeini kpɛ ziilɛigi zu nà-masa pɛlɛi wu, kòozunɛai nà-kpɛtɛi zu. 2 Kpidii ta, gè ɠɛni laani nà-betei zu, gè segi ta woni nii é kpɔ̀lɔni, tɔɔzei nii gè kaani, naa ɠa é màaluani. 3 Gè devei veeni ga ti Ɓaɓilɔne ɠima nuiti kpein gaalɛ ba pɔ̀ bɛ, naa ɠa a kɛ ti segi naa ʋoluʋɛ lɛ ga ze. 4 Siɛgi zu molikula nuiti ti ʋaani la, ta kpaamaazu zoɠoiti, ta adɔɓɛɛ nuiti, ta somideɠa adɔɓɛɛ nuiti, gè nà-segi woni ti ma, kɛlɛ ti tanɔpɛ ge la zooni é ʋa poluʋɛ wo mà. 5 Ná tago kɛai ma, Daniyɛle ɓalaagi ʋaani pɔ̀ bɛ. Zunui niigi daasei pɛai ga Ɓɛlɛtasaal, nii kulaai nà-galagi laaseigi zu, nii gala ɲadegaiti ta-yɛnvui su. Gè nà-segi zuɠulani ma, gè ɠɛ ma: 6 «Ɓɛlɛtasaal, molikula nuiti ta-ɠundiɠii, gè kwɛni ga gala ɲadegaiti ta-yɛnvui ɠa è zu. Naa ɠa é ba, dɔɔɠuzu vaa nɔpɛ ge la ɓaani è ya. Nii gè kaai segi zu, naa ʋoluʋɛ wo mà. 7 Siɛgi zu gè ɠɛni laani la nà-betei zu, pɛtɛ nii gè kaani:

Gulu wolai ta ɠɛni loni zou zaamaʋɛ, gola ɠoozaai.

8 Gului naa ɠaaɠoozani, é wɔɔlɔ,

ma ɓeke koozagiti ti ɠɛni vɔɔɠuzu geeɠɔlɔgi ʋa.

É ɠɛni ɠaazu eteai zu ná pɛ.

9 Gaalaagi ʋani, gaawaai wola mɔinni,

anii kpein ge ɠɛni ɠɔnɔgi zɔlɔɔsu zea.

Dɔɓɔ zuaiti ti ɠɛni lɔɔɠuzu ma niinigi wu,

wɔniiti ti ɠɛni laɠagiti tosu ma ɓekegiti su.

Kpɛtɛani ɠilagilagi pɛ ge ɠɛni ɠɔnɔgi zɔlɔɔsu zea.

10 «Gè yɛni nɔ dɛ laani nà-betei zu, gè geezuɠeelai ta ɠaani mɔnɔ, é ɗa yei, é zeɠe geezuʋɛ. 11 É ɓainni ga woo wola, é ɠɛ ma:

‹À gului nii ʋɔ, wo ma ɓekegiti teʋe ga,

wo gaalaagiti folo ga, wo ma waaiti suvaza!

Suaiti ti ɠula bu, ti ʋela, ti maaɠooza ba,

ta wɔniiti ti ɠula ma ɓekegiti ga.

12 Kɛlɛ à ma unkpulugi ta ma zapeiti zɛ zooi wu,

tufai zaama dɔɓɔi zu,

wo kɔlu yɔlɔɠɔi velevele ma ta kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔi.

É yɛɓɛ ga geezu nɔɗagi,

ta é laami ga tufai ga suaiti kɛʋele.

13 Ná-nuɓusɛ ɠigi ɠa valibo,

sua ɠigi ɠa ve zea,

é yɛ naama yai zu kona dɔfela laawu.

14 « ‹Devei nii ɠulaʋɛ geezuɠeelaiti zea, fuluanii niiti ti ɠaazua yeenɔpɛ, naa ɠa a kɛ nii kpein é vulua, naati ti kwɛɛ ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, nuɓusɛiti ta masadaiti maliɠii ʋe. Toɠa masadai ve naa ya, nii é pɔ, toɠa zoo nɛi é ɓɔɠɔmaayei nui unbuzeɠe nuiti saama.›

15 «Segi ɠana gè boni, nɔ̀un nà, masagi Neɓukadenɛzaal. Ɗɛi è ga Ɓɛlɛtasaal, soma è poluʋɛ lɛ ga ze. Nà-masadai zu ɠima nuiti ti taɠila kpalaa ge la zooni è ʋa bo mà, kɛlɛ ɗɔun ɗa zoo, mazɔlɔɔ galagiti ti ɲadegai, naati ta-yɛnvui ɠa é è zu.»

Daniyɛle masagi ná-segi ʋoluʋɛ wo fai

16 Daniyɛle nii é lolisu ga Ɓɛlɛtasaal sasuɓalini, é lua ɠite ná-kisiɛiti su, eyɛsu ná tago kɛ sɛ. Masagi ɠɛ ma: «Ɓɛlɛtasaal, segi nii ta poluʋɛ mina è maalua.» Ɓɛlɛtasaal gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, toɠa nɛɛ bɛ̀ ga segi nii ɠɛ ga è zili nuiti tɔnɔ, ta poluʋɛ ɠɛ ga è-ɓɔɛɲɔɠɔiti tɔnɔ! 17 Gulu wolai naa è kaai, gaaɠoozaai ta bɔɔlɔai, ma ɓekegi vɔɔɠuzu geei ʋa, ta é ɠɛni ɠaazu eteai zu ná pɛ, 18 gulu wolai naa, nii gaalaagi ʋani ta gaawaai wola mɔinni, ɛsɛ pɛ kɔnɔgi ɠɛni zea, dɔɓɔ zuaiti ti ɠɛni lɔɔɠuzu bu, ta wɔniiti ti ɠɛni laɠagiti tosu ma ɓekegiti su, 19 ee, masagi, ɗa ɠa è ɓaɠoai, è yeeɠaaɓa, ɗa-ɓaɠoi ɠɛ é zei geei ʋa, ta ɗa-zobodai lia eyɛsu é zeeli zou ɓela ga. 20 Naa ʋolu è geezuɠeelai ta ɠaani, é ɗa yei, é zeɠe geezuʋɛ, é devei ve ga: ‹À gulu wolai ʋɔ, wo koloɠolo! Kɛlɛ à ma unkpulugi yɛ ná ta ma zapeiti, tufai zaama dɔɓɔi zu, wo maavelevele ga kɔlu yɔlɔɠɔi ta kɔlu ɓɔi yɔlɔɠɔi. É yɛɓɛ ga geezu nɔɗagi, ti ɓɔ tufai ma ta dɔɓɔ zuaiti kona dɔfela laawu.› 21 Poluʋɛ ʋɛtɛ, ee, masagi: GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-devei ɠa é lo ɗa màliɠii masagi. 22 Ta è ɓɛ nuiti saama, ɗa zei dɔɓɔ zuaiti saama, è ɗa tufai mi ga nikɛiti kɛʋele, ɗa yɛɓɛ ga geezu nɔɗagi. Ɗa yɛ naama yai zu eyɛsu kona dɔfela ɓudɛ è maazu, eyɛsu è kwɛɛ ga GALAGI nii é Anii-Pɛ-Unda, nuiti ta-masadaiti maliɠii ʋe, toɠa ɗa masadai ve naama nui ya, nii tɔun ge pɔ. 23 Devei bogai ga gulu wolai ma unkpulugi ta ma zapeiti ti yɛ ná, naa ʋoluʋɛ ɠa ga ɗa-masadai ɠa ve è ya, siɛgi zu ɗa kwɛɛna da ga geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI ɠa é ga fai pɛ maliɠii. 24 Naa ɠa é ba, ee, masagi, yeezei nà-tɛnɛ gooi wu ga pagɔ: Ɓeteʋe ɗa-ɠotoiti ba ta ɗa-vaaɠaazagiti, telebodai ɠɛ, ɠɛ ga nu ʋagɔ maanɔɠɔ nuiti bɛ, tanisu ɗa-undaanɛ voloi zu ɠa ɠooza.»

Segi ʋilɛ fai su

25 Nii kpein é woni masagi Neɓukadenɛzaal ná-faa zu, naati ti ʋilɛni su. 26 Kona gila teʋegai ma, é yɛni ziɛziɛsu masa pɛlɛi ɠɔmaʋɛ ná ɓɛtɛai ga dooɠo bosuʋɛ, Ɓaɓilɔne taazuʋɛ, 27 é wooɠulani, é ɠɛ ma: «Ɓaɓilɔne taa wolai ʋɛtɛ, nii gè toga ga masa seizuʋɛ. Toɠa nà-zobogi wɔɔlɔ ʋelei lɛɛzu, ta sɛ̀bɛi maawui ʋelei.» 28 Masagi yɛni nɔ naama ɓɔɛiti bosu, wooi ta zeɠe geezuʋɛ, é ɠɛ ma: «Masagi Neɓukadenɛzaal, woilo niima wooleʋegi ma: Ɗa-masadai ɠulaa è ya! 29 Ɗa ɓɛɛzu, è ɠula nuiti saama. È zei dɔɓɔ zuaiti saama, è ɗa tufai mi ga nikɛiti kɛʋele. Ɗa yɛ naama yai zu kona dɔfela laawu, eyɛsu è kwɛɛ ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, tɔ ɠa é ga nuɓusɛiti ta-masadaiti maliɠii, ta toɠa masadai ve naama nui ya, nii é pɔ.» 30 Gaamago nɔ, naama ɓɔɛi ʋilɛni su. Neɓukadenɛzaal ɓɛɛni, é tɔɔzei ga tufai mia ga nikɛiti kɛʋele, é yɛɓɛ ga geezu nɔɗagi. Unma undeɠai ɠoozani eɠɛ koɠɛi ɠoʋe deɠaiti, ta saingiti ti ɠooza eɠɛ wɔni zaingaa.

Neɓukadenɛzaal ná-masadai zɔlɔɔ fai ʋolu

31 «Kona dɔfelai ɓegai ma, nà Neɓukadenɛzaal gè ɠaazuloni geeɠɔlɔgi ʋa, faaɠaaɠaa ɠigi veeni bɛ̀. Gè GALA mamani, nii é Anii-Pɛ-Unda ta é vulua ɠɔoɠɔ. Gè tɔɔzeini ga gè ɗa maamusɛ ta gè ɗa ná-lɛbiyai lɛ: Ɓela ge la ná-zobodai ʋa, ta ná-masadai ɠa yɛ ná ɠɔ. 32 Etea nuɓusɛiti mɔinʋɛ ʋele-o-ʋele, kɛlɛ ti la ga ani nɔpɛ gaazu, toɠa ɗa ti zo nɔ eɠɛʋelei nɛai la bɛ, é zo geezu aniiti ma, é li nuɓusɛiti pɔ. Nu nɔpɛ ge la loga daalɔɠɔma, ɓaa é ʋa zelilo ma, é ʋa ɠɛ ma: ‹Leeni ɠa è kɛɛzu?›

33 «Faaɠaaɠaa ɠigi veeni bɛ̀ názuʋɛ. Nà-masadai ma lɛbiyai vaa zu, masadai ma losuʋɛ ta ma ɠaazu unfegi veeni zèa ɓalaagi. Nà-kundiɠiiti ta nà-botiɠɛ nu wolaiti ti ʋaani ga suvilɛ ti dàaɠomi. Ti sèi ʋolu nà-masadai zu, ta gè lɛbiyai zɔlɔɔni ʋolu, é leʋe ma mɔungi ʋa. 34 Naa ɠa é ba niizu, nà Neɓukadenɛzaal, nà geeɠɔlɔgi ma Masagi maamusɛzu, gè guyei loo bɛ, gè dɛbi! Nii kpein é kɛɛzu, ta ga gaamai, ti zɔlegɛ. Zobogi ɠa bɛ é naati maayei, niiti ti ziɛzu wasogi zu.»

5

Masagi Ɓɛlesazaal ná-koozunɛ laami wolai

1 Foloi ta, masagi Ɓɛlesazaal ná-botiɠɛ nu wolaiti tolini daami wolai ta ma, ti ɠɛni ga nu waagila (1.000), é tɔɔzeini ga dɔɔi ɓɔlea ti ɠaazu. 2 É dɔɔi ɠɔɠɔgai ma, é devei veeni ga ti ʋa ga zanu aniɲakaiti ta wali aniɲakaiti, niiti kɛɛɠɛ Neɓukadenɛzaal ti zeɠeni GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme. É ɠɛni pɔ é ti zeɠe, ti ɗa ɓɔɔle su ta ná-botiɠɛ nu wolaiti, ta anzaiti, ta anzaiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele. 3 Ti ʋaani niina ga zanu aniɲakaiti niiti ti zeɠeni GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme. Masagi ti zeɠeni ga ti ɓɔɔle su ta ná-nu loligaiti. 4 Ti pɛ ti dɔɔi wola ɓɔleai ma, ti tɔɔzeini ga guyei loa, ti ɗa kɔɔɠɔ ganigiti maamusɛ, niiti ti ɓɛtɛai ga zanugi, ta walii, ta kɔlu ɓɔigi, ta kɔlui, ta gului, ta kɔtui.

5 Gaamago nɔ, nu yeei ta ɠulani kɛlɛma, fitina zei anii ɠobaʋɛ. É sɛʋɛi ɠɛɛni masagi ná-pɛlɛi ma koozuʋɛ, ná ɠobegai ga kobegi. Siɛgi zu masagi naama yeei ɠaani la, é ɗa sɛʋɛi ɠɛ, 6 dɔtɔzuleʋeni, é ɠɛ wuulee ná-kisiɛiti su. É ʋalani ná-kitosuʋɛ pɛ ma, ta ɲiibiiti ti ɗa ziɠa ɓɔɠɔ ʋa. 7 É devei veeni ga woo wola, ga ti ʋa ga kpaamaazu zoɠoiti, ta adɔɓɛɛ nuiti, ta somideɠa adɔɓɛɛ nuiti, é ɠɛ ti ma: «Nu-o-nu nii a zoona é niima zɛʋɛi ɠala, é poluʋɛ wo mà, seɠeungi kpɔiɗai, naa ɠa loo kɔba, ta zanu ansai ɠa ʋili kɔbu, ta toɠa kundiɠilai ma losu zaʋasiɛi zɔlɔɔ masadai zu.»

8 Ɠima nuiti kpein ti ɠɛni botii ɠɛɛzu masagi ʋa, ti pɛ ti lɛɛni pɛlɛi wu, kɛlɛ ti taɠila kpalaa ge la zooni é ʋa sɛʋɛi naa ɠala, ɓaa é ʋa poluʋɛ wo masagi ma. 9 Masagi Ɓɛlesazaal ɠɛni wuulee, gola lɔtɔzuleʋe, ná-nu wolaiti ɓɔɠɔi ɓalaa ti ɠɛ unga wuulee.

10 Masagi dee, masagi ta ná-nu wolaiti sɔngɔ wooi mɛnigai ma, é lɛɛni koozunɛ laamii wo pɛlɛi wu, é ɠɛ masagi ma: «È-zii zuɠooza faan! Ɗa-ɠisiɛiti ti mina è ɠɛ wuulee, ta è lɔtɔzu mina leʋe. 11 Zunui ta ɠa ɗa-masadai zu, nii gala ɲadegaiti ti-yɛnvui su. È-ɠɛɛ ná-siɛgi zu, tɔ ɠa é ɠɛni faiti suɠalasu, keleɠelegɛ ta ɠimalai veeʋɛ bɛ, eɠɛ galagiti ta-ɠimalai ɠɛʋele. Naa ɠa é kɛɛni è-ɠɛɛ, masagi Neɓukadenɛzaal kɛɛni ga molikula nuiti ta-ɠundiɠii, ta kpaamaazu zoɠoiti, ta adɔɓɛɛ nuiti, ta somideɠa adɔɓɛɛ nuiti. 12 Naama yɛnvui ɠa zea yɛ, nii a faiti zɔɠɔzuɠula la, ta keleɠelegi, ta zobogi a segiti poluwo da, ta faalaaliiti poluʋɛ, ta é faaɓaagiti gaaɠula ba. Deɠɛmu ti ʋaa ga zunui ná, Daniyɛle naa, nii masagi daasei pɛɛni ga Ɓɛlɛtasaal. Toɠa sɛʋɛ ɠɛai naa ʋoluʋɛ lɛ.»

Daniyɛle sɛʋɛ ɠɛai ʋoluʋɛ lɛɛ vai

13 Ti liini ga Daniyɛle masagi ʋɔ bɛ. Naa gaazaɠani ga: «Ɗa ɠa è ga Daniyɛle, nii é kɔɔzogiti saama, ti zeɠeai Zuda, kɛ̀ɛ nii é ɠɛni ga masagi é ʋaani ga tiye, ti zeɠe Zuda yooi zu? 14 Gè mɛnigɛ ga galagiti zɛnvui ɠa è zu, ta ɗa faiti suɠalasu, ta keleɠelegi, ta ɠimala wolai. 15 Ti ʋaa pɔ̀ bɛ ga ɠima nuiti ta adɔɓɛɛ nuiti ga ti sɛʋɛi tɛi kala, ti poluʋɛ wo mà, kɛlɛ ti la zooni ti ʋa wooiti poluʋɛ wo. 16 Gè mɛnigɛ ga ɗɔun ɗa zoo è faalaaliiti poluʋɛ wo, ta è faaɓaagiti gaaɠula ba. Ni ɗa zoo è sɛʋɛ ɠɛai tɛi kala, è poluʋɛ wo mà, seɠeungi kpɔiɗai, naa ɠa loo è ɠɔba, ta zanu ansai ɠa loo è ɠɔbu, ɗa kundiɠilai ma losuʋɛ zaʋasiɛi zɔlɔɔ zou masadai zu.»

17 Daniyɛle masagi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ɗa zoo è ɗa-vebɛaniiti makɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, ɓaa è fe taɠili bɛ. Anɛɛ naa ʋe, nà sɛʋɛ ɠɛai naa ɠalasu è ʋɛ, masagi, gè poluʋɛ wo è ma. 18 GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa è-ɠɛɛ Neɓukadenɛzaal ɠɛɛni ga masa gola, niigi lɛbiyai ta ɠaazu unfegi ɠɛni bɛ. 19 Ɠaazu unfegi maaʋele ma nii GALA ge feeni bɛ, zooiti kpein su nuɓusɛiti, ta ziiti kpein, ta zii woo wo nuiti kpein, ti zu ɠɛni ɓalizu gaazu, ti ɗa lua. Nii a la ɠɛ pɔ ga é paa, é ɓena naa ʋaa, nii a la ɠɛ pɔ ga é zɛ vulua, é ɓena naa yɛ vulua. É ɓena tanigaani bɔɔlɔ, é tanigaani pɛlɛʋɛlɛ. 20 Kɛlɛ é ɠɛni ga waso nu, é yii zasani ná-gaazulɛɛi zu. Naazu ɠa é lokani la, é ɠula ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, é ʋala lɛbiyai ma. 21 É ɓɛɛni nuiti saama, é vulua é ɗa suaiti daaʋokɔɠɔ, é zeini dɔɓɔ zoovalegiti saama, é ɗa tufai mi ga nikɛiti kɛʋele, geezu nɔɗagi ɗa zɛɓɛ, eyɛsu foloi é kwɛɛni la ga GALAGI nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ɠa é ga nuɓusɛiti ta-masadaiti ti-maliɠii, ta toɠa ɗa naama nui zei masadai zu, nii é pɔ. 22 Ɗa ma, Ɓɛlesazaal, ɗɛi è ga ná-doun zunui, è ɠɛɛʋɛ niima vai kpein kwɛɛ ga pagɔ, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, è la ɠɛɛni ga ɓɔɠɔmaayei nu è-yiimaʋɛ. 23 È wuzeɠeʋɛ geeɠɔlɔgi Maliɠii GALA daalɔɠɔma, è ʋaaʋɛ ga sei ʋɛlɛi wu aniɲaka ɲadegaiti è ʋɔ bɛ, wo ti zeɠeʋɛ, wo dɔɔi ɓɔle ti zu, ɗa-o, ɗa-wotiɠɛ nu wolaiti-yo, è-anzaiti-yo, ta è-anzaiti ti la vuluni ga zɔiti kɛʋele. É ɓudɛ naa maazu, è guyei looʋɛ, è ɗa kɔɔɠɔ ganigiti maamusɛ niiti ti ɓɛtɛai ga walii ta zanugi, ta kɔlu ɓɔigi, ta kɔlui, ta gului, ta kɔtui, kɔɔɠɔ ganigiti è ti ɠaazu ga galagiti, kɛlɛ ti la wozaɠaazu, ti la faa mɛnisu, ta ti la faa nɔpɛ kwɛɛ. Kɛlɛ è ɠɛlɛʋɛ ga è mina lɛbiyai ve GALA bɛ nii è-yɛnvui zea niizu, ta è yeeluɠɔ ʋele vaiti pɛ. 24 Naa ɠa é kɛa naama yeei leʋegai ga é sɛʋɛi naa ɠɛ.

25 «Pɛtɛ nii ɠa sɛʋɛai: MENE, MENE, TEKELE, PALESINE. 26 Pɛtɛ naama wooi ʋoluʋɛ ɠa é ga nii: MENE ʋoluʋɛ ɠa ga ‹gaalu›: GALA ge ɗa-masadai ma ɠonagi ma voloi ɠaaluga, ɗa-masadai ɓega. 27 TEKELE ʋoluʋɛ ɠa é ga ‹kɔɠɔ›: È ɠɔɠɔgɛ kiloi ɠa, kɛlɛ kaaʋɛ ga è veɠagɛ. 28 PALESINE ʋoluʋɛ ɠa é ga ‹gaaɠwɛ›: Ɗa-masadai ɠaaɠwɛɛʋɛ, é ve Mɛde nuiti zea ta Pɛɛlese nuiti.»

29 Gaamago nɔ, Ɓɛlesazaal devei veeni ná-botiɠɛ nuiti zea ga seɠeungi nii kpɔiɗai, ti naa loo Daniyɛle ɠɔba, ti zanu ansai loo kɔbu. Ti zezeni la ɓalaa ga Daniyɛle kundiɠilai ma losuʋɛ zaʋasiɛi zɔlɔɔga zou masadai zu.

30 Kɛlɛ naama ɓidii nɔ, nui tanigaa ti Ɓaɓilɔne masagi Ɓɛlesazaal ʋaani.

6

1 Mɛde nui Daliyuse masadai zɔlɔɔni, ná-kona ʋuulɔzita maazu felegɔi (62) laawuʋɛ.

Daniyɛle zili nuiti ti toloi ɠula vai la

2 Daliyuse deveni ga é yeelo ná-nu wola ungila puufelegɔ (120) ʋa ga ti zei ná-masa zooi unda. 3 É kundiɠi wola saʋagɔ zeini ti unda, naati ka ná-nu wolaiti ti ɓena ʋoluvaawo ti ma é lo ta-wotiiti ba, naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina masagi ɓɔlɔ, é ʋa lo ná-sɔlɔɔgiti ba. Daniyɛle ɠɛni ga kundiɠi wolai naa ta ɠila. 4 Daniyɛle leʋeni zɔ felegɔiti ba ta masagi ná-nu wolaiti kpein, ga zɛnvui nii é zea yɛ, nii a ɗa faiti zɔɠɔzuɠula la. Naama ʋele ma, masagi ɠɛni ɠisiɛzu ga é kundiɠilai gila kaliva ma, nii togai masadai ma yooi kpein ba.

5 Naama vaa zu, kundiɠi wolai zɔiti ta masagi ná-nu wolaiti ti tɔɔzeini ga fai ta ɠaiziaa nii ta Daniyɛle ʋeelala la, é lo masada yooi ná-faaɠaaɠulabaiti ba. Kɛlɛ ti la faaɠaaza nɔpɛ kaani, ta kakama vaa nɔpɛ, mazɔlɔɔ ba é ɠɛni ga lada nu gola. Faa nɔpɛ ge la ɠɛni ná, nii nu a la zelilo ma su. 6 Naama zunuiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Ade la faa nɔpɛ kaa, nii a Daniyɛle ʋeelala, kɛni ni ada gila kaana é ʋilɛ ná-GALAGI ná-tɔgi ʋa.»

7 Gaamago, kundiɠi wola felegɔiti ta masagi ná-nu wolaiti ti liini masagi ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «È-zii zuɠooza, Masagi Daliyuse. 8 Kundiɠi wolaiti kpein, ta koʋi laa wola ɠundiɠiiti, ta masagi ná-nu wolaiti, ta faawo bo nuiti, ta zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti, ti maaɓɔgi wogɛ, ti zoloo ma ga masagi tɔgi zei, nii su vai a ɠɛ ga nii: Folo ʋuusaʋagɔ (30) laawu, nu nɔpɛ a fali woo laazeelina gala kiligi ta ma, ɓaa nui ta, é ɠula ɗa ɓɔɠɔi nɔ è ʋolu, masagi, naama nui ɠa ʋili zalaiti ta-yeɠei zu. 9 Masagi, devei nii maazuɓaa, è yeeʋo pilɛ su, naa ɠa a kɛ ta mina ɠula da, é ɠɛ ga Mɛde ta Pɛɛlese nuiti ta-lɔgi ɠɛʋele, nii é la ɗa ga valiboga.» 10 Naa ɠa é ba, masagi Daliyuse yeeʋo pilɛni tɔgi ma zɛʋɛi zu.

Daniyɛle ʋili fai zalaiti ta-yeɠei zu

11 Siɛgi zu Daniyɛle kwɛɛni la ga masagi yeeʋo pilɛga naama levei ma zɛʋɛi zu, é liini ná-pɛlɛi wu. Sangasoi zu, fenɛtɛlɛiti ta ná, niiti ti laa ɠɛni laosu ga Zeluzalɛme letema ʋele. Miná ɠa ná ɓena ɠɛ saʋa folo-o-folo, é ɗa ʋilɛ ɲiibiɠa ná, é ɗa ná-GALA fali, é ɗa maamusɛ. É kɛɛni eɠɛʋelei pɔlɔma é ɠɛni kɛɛzu la. 12 Daniyɛle zili nuiti ti ʋaani ga gaazuvilɛi, ti ka, é ɗa GALA fali, é ɗa wooɠula ná-GALAGI ma. 13 Ti liini, ti ɓɔɛ masagi ʋɔ é ʋilɛ tɔgi ʋa é seiɗai, ti ɠɛ ma: «Màliɠii, è la yeeʋo pilɛni tɔ sɛʋɛi zu ɓaa, nii é ɠɛɛzu ma, folo ʋuusaʋagɔ (30) laawu, nu nɔpɛ nii a gala kili falina, ɓaa nui ta, é ɠula ɗa ɓɔɠɔi è ʋolu, naa maanɛɛʋɛ ga é ʋili zalaiti ta-yeɠei zu?» Masagi ɠɛ ti ma: «Zekana devei woni la, eɠɛʋelei Mɛde ta Pɛɛlese nuiti ta-lɔgi la, nii é la valiboga.» 14 Zunui naati ti ɓɔɛni ʋolu, ti ɠɛ ma: «Tama-o, kɔɔzogiti ti zeɠeai Zuda yooi zu, ti ɠila ka ná nii é ga Daniyɛle, é la unfesu è ma, é la unfesu tɔgi ma nii è yeeʋo pilɛgai su. Toɠa ná-GALAGI valizu ná zeizu ɠɛ saʋa foloi ma.»

15 Tɛi masagi naama ɓɔɛiti mɛnini, zii wola ɓɔlɔni koozu, é kɛɛni ʋele-o-ʋele ga é Daniyɛle maazasa, eyɛsu foloi da, é ɠɛni pelei ta ɠaiziɛzu, ʋelei a kizo da. 16 Kɛlɛ Daniyɛle zili nui naati ti ɠaleni ma gaamago, ti ɠɛ masagi ma: «Màliɠii, ɠizɛ su ga, eɠɛʋelei Mɛde nuiti ta Pɛɛlese nuiti ta-lɔgi la, devei ɓaa tɔgi nii kulaai masagi laaʋɛ, é bo, naa la valiboga.»

17 Naa ma, masagi devei veeni ga ti ʋa ga Daniyɛle, ti pili zalaiti ta-yeɠei zu. Masagi ɠɛ Daniyɛle ma: «Ɗa-ƓALAGI ɠila kpe nɔ, nii è dɛbizu folo-o-folo, naa zoo é è ɠizo kae.» 18 Ti ʋaani ga kɔtu ɠila, ti pilɛ zeɠei laaʋɛ. Masagi yeeʋo pilɛ ba, ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ɓalaa ti yeeʋo pilɛ ba, nii a kɛ faa nɔpɛ ge mina zeɠe ma Daniyɛle letegi. 19 Naa ʋoluma, masagi ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu kpidii. É la kɛɛni daamiani nɔpɛ pɔ, anɛɛ ɲiimɛnii é la ɠɛni boni, é ɠɛlɛni gaazu lele vaiti pɛ ba.

Kpaamaazu zɔlɔɔ fai Daniyɛle ʋɛ
zalaiti ta-yeɠei zu

20 Sobui nɔ wozaɠalasuʋɛ, masagi wuzeɠeni, é li ga gaazuvilɛi zalaiti ta-yeɠe laaʋɛ. 21 É maaɓuɠazuʋɛ zeɠe laaʋɛ ʋa, é Daniyɛle lolini ga gaazuɠilii, é ɠɛ ma: «Zɛnvu su ƓALAGI ná-botiɠɛ nui Daniyɛle, ɗa-ƓALAGI nii è dɛbizu folo-o-folo, soogɛ ɓaa é è ɠizo zalaiti saingiti ma?» 22 Daniyɛle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ee, masagi, è-zii zuɠooza faan! 23 Nà-GALAGI ná-geezuɠeelai leʋegɛ, é ʋaa, é zalaiti daaʋɛ zo, ti la mɔ faa nɔpɛ kɛɛni ga ze. Tɔɔzei ba ga gè la ɠɛɛni ga sɔba nu nà-GALAGI ɠaazu, gè la faaɠaaza nɔpɛ kɛɛni ɓalaagi ɗɔun è ɠaazu, masagi!»

24 Masagi wola ɠoozunɛɛni, é devei wo ga ti Daniyɛle ɠula zeɠei zu. Ti kulaai ma zeɠei zu, ti pɛtɛni ga pala ʋo gila kpalaa ge la ʋɛɛni ba, tɔɔzei ba ga é laani ná-GALAGI la. 25 Naa ʋoluma masagi devei veeni ga ti zunui naati so, niiti ti Daniyɛle maalɔɔni, ti ʋa ga tiye, ti ti ʋili zalaiti ta-yeɠei zu, é ʋɛɛ ti-anzaiti ta ti-lointi ba. Ti ɠɛɛzu ti zeeli zeɠei ɓomaʋɛ, zalaiti ti ti zoni, ti ti ma ɠaeiti kpein golowolo.

26 Naa ʋoluma, masagi Daliyuse sɛʋɛi ɠɛɛni nuɓusɛiti kpein ma, ziiti, ta zii woo wo nuiti kpein ma, ti zeini eteai zu ná pɛ: «Gè ɠɛ ziilɛigi ve wo ʋɛ ga mɔinɗa. 27 Gè devei woga ga nii: Nà-masadai ma yooi zu, ʋɛ kpein gè ná levezu, nui ɠilagilagi pɛ maanɛɛʋɛ é unfema wola ve Daniyɛle ná-GALAGI ʋɛ.

Tɔ ɠa é ga zɛnvu su ƓALAGI, tɔ ɠa é ná ɠɔ.

Ná-masadai la ɠoloɠologa eyɛsu pɛ,

ná-bɔɔlɔlai ɠa yɛsu ná ɠɔ.

28 Tɔ ɠa é nui unmɔɔsu, é kizo.

Tɔ ɠa é maaɓɛlɛ vaiti kɛɛzu ta laavɔɔ vaiti,

geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma.

Tɔ ɠa é Daniyɛle ɠizoga zalaiti saingiti ma.»

29 Naa pɛ poluma, Daniyɛle tosu wola zɔlɔɔni Daliyuse ná-masadai ma voloi zu ta Siluse, Pɛɛlese masagi.

7

Kulakɛlɛma mɔungi: Sua naanigɔiti

1 Ɓɛlesazaal Ɓaɓilɔne masagi ná-masadai ma ɠona mɔungi zu, Daniyɛle yɛni laani ná-betei zu, é segi ta wo, é kulakɛlɛmaiti ka kigi zu. Naa zeɠeai ma ga, é ná-segi zɛʋɛni. Tɔ ɠa é ga nii. 2 Pelegi é suɠulani la, é ɠɛ ma:

«Kulakɛlɛmaiti su kpidii zu, gè fiilɛi ɠaani, é zeɠe ʋepema naanigɔiti geeɠɔlɔgi wu, é yei ga zeeɠaaɓaai kpoloɗɛ wolai ɠa. 3 Sua wola naanigɔiti ti ɗa ɠula kpoloɗɛi wu, ti ma zii la ɠɛni ɓɔni. 4 Sua mɔungi ɠulani eɠɛ zalai, kɛlɛ koɠɛ ɠoʋegiti ka ti ɠɛni ba. Tɛi gè ɠɛni wɛlɛzu, koʋegiti ti ɠulani ba, buzeɠeni zooi ma, é loni ʋoluzu ɠɔɠɔzapala felegɔiti ga eɠɛ nu vului, nuɓusɛ ɠigi veeni zea. 5 Suai velesiɛi ɠulani eɠɛ filɛ zuai taɠili. Tago wuzeɠea ɠɛni de, sua ɠaka ɠaegi saʋagɔ ɠɛni daaʋɛ ɲiigaiti zɔɠɔzu. Devei veeni zea ga é li, é laami ga sua mɔinmɔin. 6 Gè ɠɛni ba, gè ɗa wɛlɛ, gè suai taɠili kaani, kulaai ga kɔii, wɔni ɠoʋegiti ti ɠɛni ba ga naanigɔ poluʋelei, nɔungi ɠɛ ba ɓalaa ga naanigɔ, zobogi veeni zea ga é masadai ɠɛ. 7 Gè ɠɛni ba, gè ɗa wɛlɛ kulakɛlɛmaiti ba ti ɠɛni ɠulazu bɛ̀ kɛlɛma kpidii. Suai naanisiɛi gè kaani, gola maaluani, maayikini gola, zeeɠaaɓa é leʋe kɛɛzu ʋa. Kɔlu ɲiiga wolaiti ka ti ɠɛni daa. É ɗa ná-ani zogaiti mi, é ɗa ti leʋeleʋe su, é ɗa ɠɔɠɔziɛ naa zu, nii é la ɠɛni miizu. Ma zii ɠɛni yɛ. É la ɠɛni ʋɛɛni sua saʋagɔ mɔungiti ba. Minɛ puugɔ ɠɛni ba. 8 Tɛi gè ɠɛni minɛi naati pɛtɛsu, gè ɗa ɠida ta-vaiti bu, minɛ niinɛi, gola lɔiɗai, é tɔɔzeini ga wuzeɠea zɔiti saama, é minɛ saʋagɔ lɔɔɠula, é ti loo. Sua minɛ niinɛi ɠaazuʋɛti ti ɠɛni ba eɠɛ nu vului, ta daaʋɛ ɠɛni ba, é ɗa waso kpɔɛiti bo.

9 «Gè yɛni wɛlɛzu, masa kpɔkpɔgiti ti ʋilɛ, Kɛwola Wɔlɔi* ʋaani, é zei. Seɠe ɠolegi ɠɛni kɔba, koleai eɠɛ kobe kolegi, ta nɔundeɠai ɠoleai eɠɛ baala deɠa ɠole pepegi. Ná-masa kpɔkpɔgi ɠɛni eɠɛ abuzogi, kɔɠɔiti kiliɠiligai eɠɛ wotolo ɠɔɠɔi, ti ɠɛ eɠɛ abu ɠɛzɛi. 10 Abui ɠɛni yeizu eɠɛ ziɛ wola, é ɗa leʋe kakalaʋɛ. Nuɓusɛ waa mɔinmɔin seizu waa mɔinmɔin ge ɠɛni loni kakalaʋɛ, ti ɗa botii ɠɛ bɛ. Tukpɔɠaaleʋe nuiti ti zeini, ti sɛʋɛiti daalao.

11 «Gè yɛni wɛlɛzu naazu, tɔɔzei waso kpɔɛiti ba ma minɛ goi ɠɛni bosu, é ɗa zɔngɔ. Gè yɛni nɔ wɛlɛzu, ti suai naanisiɛi ʋaa. Ti kpusɛi ɠoloɠoloni, ti pili abui zu ga é ɠala. 12 Zɔɔma zuaiti ti ʋalani ta-ɠundiɠilai ma, kɛlɛ é veeni ti ʋɛ ga ti-zii zuɠooza yeeɠɛɠala laawu.

13 «Gè ɠɛni nɔ wɛlɛzu kulakɛlɛmaiti ba niiti ti ɠɛni ɠulazu bɛ̀ kɛlɛma kuai. Nu ná-doun zunui ta ʋaani geeɠɔlɔgi ma lonaɓiingiti maazu. É liini kɛwola wɔlɔi ʋɔ pelei, ti liini la naa ɠakala. 14 Kundiɠilai ta lɛbiyai ta masadaiti ti veeni zea, naa ɠa a kɛ zooiti kpein su nuɓusɛiti, ta ziiti kpein, ta zii woo wo nuiti kpein ti botii ɠɛ bɛ. Ná-kundiɠilai ɠa lɛbi eyɛsu ɠɔ, kpela ge la ɠɛa ba, ta ná-masadai la ɠoloɠologa eyɛsu ɠɔ.»

Kulakɛlɛma mɔungi ʋoluwo fai

15 «Nà Daniyɛle, zìi wola ɓɔlɔni kòozu, kulakɛlɛmai naati ti ɗa màalua. 16 Gè maaɓuɠani nui naati gila ba ti ɠɛni loni ná, gè gaazaɠa ga nii gè kaai, é ma ɠaama ɠitei lɛ ga ze. É poluʋɛ lɛɛni ga ze naazu: 17 ‹Naama zua maayikiaiti ta ga etea masada naanigɔiti tɔɔzeizuʋɛ. 18 Ti ʋoluma, GALA é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-nu ɲadegaiti ta masadai zɔlɔɔ. Toɠa yɛ ti ya eyɛsu ɠɔ.›

19 «Naa ʋoluma gè ɠɛni pɔ ga suai naanisiɛi ná-fai ɠole bɛ̀, nii zɔɠɔzu ɠɛni ti ʋa ta zɔ saʋagɔiti, gola maaluani, é leʋe kɛɛzu ʋa, ná-kɔlu ɲiigaiti maaʋele ma, ta ná-kɔlu ɓɔigi zaingiti, é ɗa ná-ani zogaiti mi, é ɗa ti leʋeleʋe su, é ɗa ɠɔɠɔziɛ naa zu, nii é la ɠɛni miizu. 20 Gè ɠɛa pɔ gè ɠi sɔlɔɔ ɓalaa, é lo suai ʋa nii minɛ puugɔiti ti ɠɛni unba, ta é lo zɔɔma minɛi ʋa, é ʋɔnɔni, é saʋagɔ loo bu ti zaama, minɛi naa gaazuɠɛzɛiti ti ɠɛni ba, ta daaʋɛ é ɗa waso kpɔɛiti bo da, é ɠɛ eɠɛ a wɔɔlɔ é leʋe zɔiti ba. 21 Siɛgi zu gè ɠɛni wɛlɛzu la, é kɔɔi ʋɛɛni nu ɲadegaiti ba, é ɠɛni pilɛ sɔlɔɔsu ti ma. 22 Kɛlɛ kɛwola wɔlɔi ʋaani, nii é ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, é ná-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe. Siɛgi zu yeeɠɛɠalai zeelini la, nuɓusɛ ɲadegaiti ti masadai zɔlɔɔni, é ɠɛ ga tɔnɔ.

23 «É ɠɛni mà: ‹Suai naanisiɛi ɠa ga masadai naanisiɛi nii tɔɔzeiɗai zooi ma, ti yeeɠaaɠwɛɛʋɛ ta zɔiti kpein. Naama masadai ɠa zooi ná pɛ mi, é ɠɔɠɔziɛ su, é teʋeleʋe su. 24 Ma minɛ puugɔiti ta ga masa puugɔiti ti yɛsu zeizu ɓɔɠɔ ʋotogi zu naama masadai unda. Masagi puugɔ maazu ɠilasiɛi (11), nii é la ga zɔiti kɛʋele ti leʋegai, naa ɠa zobogi zɔlɔɔ, toɠa masa saʋagɔiti too bu. 25 Toɠa bɛlɛlala ɓɔɛiti bo GALA daalɔɠɔma nii é Anii-Pɛ-Unda, é GALA nii é Anii-Pɛ-Unda naa ná-nu ɲadegaiti nimizaa, toɠa ɠɛ kisu ga é siɛgiti ta tɔgi valibo, nu ɲadegaiti ta lɔ zeezu kona saʋagɔ ta tukpɛ (3,5) daawu. 26 GALA ná-tukpɔɠaaleʋei ɠa ʋaa naa ʋolu, ta ná-masadai ɠula zea, é ɠoloɠolo, gaaʋala ba eyɛsu ɠɔ. 27 Etea masadaiti kpein, ta-masadai, ta-ɠundiɠilai, ti wɔɔlɔ ʋeleiti ta ve, GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-nu ɲadegaiti zea. Ná-masadai ɠa ga ɠɔoɠɔ masadai, eteai zu zobobɛ nuiti kpein ta ɠolo bɛ, ti ɗa botii ɠɛ bɛ.›

28 «Fai nii ɠaaɓelazuʋɛ ɠa. Nɔ̀un nà, Daniyɛle, gè wola luani nà-kisiɛiti su, dɔ̀tɔzuleʋeni, gè ɗa nɔ ɠisiɛ su.»

8

Kulakɛlɛmai velesiɛi:
Baala sinɛ wolai ta boli zinɛi

1 «Masagi Ɓɛlesazaal ná-masadai ma ɠonagi zaʋasiɛi, nà Daniyɛle, gè se niinɛ woni, ma mɔungi ʋoluma, nii gè boni. 2 Pɛtɛ nii gè kaani naazu: Gè ɠɛni Elame you zɛʋɛi ma laa wolai zu nii é ga Suze, ziɛ wolai nii daasei ge ga Ulayi, naa laaʋɛ. 3 Siɛgi zu gè ɠɛni wɛlɛzu la, gè baala sinɛ wola ɠila kaani loni ziɛ wolai laaʋɛ. Minɛ felegɔ ɠɛni ba ti wola ɠoozaai, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, zɔi é ʋɔnɔni ga gaaɓela, naa ɠoozani é leʋe zɔi ʋa. 4 Gè baala sinɛ wolai ɠaani, é ɗa minɛiti siɠa folo liizu ʋelei ʋa, ta nu ɠɔʋɛzu ʋelei, ta nu yeezazu ʋelei. Sua ɠili gila kpalaa ge la ɠɛni zoosu é ʋa lo daawu, nu la ɠɛni zooga é ʋa nu nɔpɛ kula zeezu. Nii é ɠɛni nɛɛzu bɛ, naa nɔ ɠa é ɠɛni kɛɛzu, ná-zeeɠaaɓaai ɠɛni wɔɔlɔzu nɔ.

5 «Siɛgi zu gè ɠɛni ɠisiɛzu la naa zu nii gè kaani, boli zinɛ wolai ʋaani, é zeɠe folo liizu ʋelei, é ɠɛni ɓizɛzu eteai zu ga gaazuvilɛi eyɛsu kɔɠɔ la ɠɛni zɔɔzu zooi ʋa. Boli zinɛi naa, minɛ maayiki golai ɠɛni loni gaazuɠɛzɛiti zɔɠɔzuʋɛ. 6 É zeelini baala sinɛ wolai ma nii minɛi ɠɛni fele, gè kaani loni ziɛ wolai laaʋɛ, é ziɠani ba ga zuvikɛi kpein. 7 Gè kaani, é zeeli baala sinɛ wolai ma, é yiiɠaawana, é siɠa, é naa minɛ felegɔiti kpulukpulu. Boli zinɛ wolai zɛba é baala sinɛ wolai loo zooi ma, zɛbɛ la mɔ ɠɛni ba é ʋa maaɠɔkɔ zea. Boli zinɛ wolai ɠɔɠɔloni ma, nu nɔpɛ ge la zooni é ʋa unmɔɔ, é ʋa kula zea. 8 Boli zinɛi wola wɔɔlɔni, kɛlɛ siɛgi zu ná-zeeɠaaɓaai ɠwɛgi zeelini la, minɛ wolai ɠaleni ga nɔ kpaun. Minɛ maayiki naanigɔ ʋɔnɔni potogi zu, ti lete zooi ma zoko naanigɔiti ma.

9 «Minɛ lɔilɔi ko ɠulani ti taɠila ba, naa ná-zeeɠaaɓaai wola wɔɔlɔni nu yeezazu ʋele yooiti su, ta folo ɠulazu ʋelei, ta zooi naa zu nii pagai zooiti pɛ ba. 10 É wuzeɠeni ɓalaa geeɠɔlɔgi zu ɠɔɔʋɛbɛiti daalɔɠɔma, é ma mɔinmɔin too zooi ma ti zaama, ta somideɠai ma mɔinmɔin, é ɠɔɠɔlo ti ma. 11 É laalɛɛni ɓalaagi geeɠɔlɔgi ma ɠɔɔʋɛbɛiti ta-ɠundiɠii* wu, é zalaɠa vai zeɠe ga, nii é ɠɛni ɠulazu naa ʋɛ folo-o-folo, é naa ná-ada ɲadegai ɠɔzɔ.† 12 Geeɠɔlɔgi ma ɠɔɔʋɛbɛi lɔɔni zeezu, é ɓɔ zalaɠai ʋa é ɠɛni ɠulazu folo-o-folo tɔɔzei tɔ koloɠolo fai ʋa. Minɛi gaamai ʋuuni ya zooi ma, ta é zobo sɔlɔɔni kɛɛ vai kpein su.

13 «Gè geezuɠeela ɠila goomɛnini, é ɗa ɓɔɛ, geezuɠeela ɠili ge gaazaɠani, é ɠɛ ma: ‹Fai niiti ti lɛɛzu kulakɛlɛmai zu, ta yɛsu ɠɛɛzu eyɛsu yeelɛ? Folo-o-folo zalaɠa ɠulaai seɠeai ga, naa ɠa ɠɛɛzu ga yeeɠɛɠala lielegɔ, ta tɔ koloɠolo fai, ta ada ɲadegai ɠɔzɔ vai, ta kɔɠɔlomai bogai ga geeɠɔlɔgi ma ɠɔɔʋɛbɛi?› 14 Nu ɲadega mɔungi gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Kɛni sobu ta kpɔkɔ waafelegɔ unsaʋagɔ (2.300) leʋe pɛ, naa ʋoluma ada ɲadegai ná-botii lɔɔ ɠa zei niina.› »

Kulakɛlɛmai velesiɛi ʋoluwo fai

15 «Siɛgi zu nɔ̀un nà, Daniyɛle, gè ɠɛni wɛlɛzu la kulakɛlɛmai naa ʋa, gè ɠɛni ɠɛɛzu gè poluʋɛ ɠwɛɛ, gè gaaɠa, pɛtɛ anii ta loni kàkala, kulaai ga zunui. 16 Gè wooi ta mɛnini, é zeɠe ziɛ wolai naa ʋɔ bɛ nii é ga Ulayi, é ɠɛ ma: ‹Gaɓiliyɛle, kulakɛlɛmai ʋoluʋɛ wo zunui tɛi ma, nii é kaai.› 17 Gaɓiliyɛle maaɓuɠani bà ʋɛ gè ɠɛni ná. Gè luani, gè loo zooi ma, dàaʋɛɛ. É ɠɛ mà: ‹Ɗa ʋe, zunui, gaaɠa, mazɔlɔɔ kulakɛlɛmai tɛi ka yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti ta-vai wosu.›

18 «Siɛgi zu é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀ la, dàaʋɛa ɠɛni de nɔ zooi ma, sùɠilini. É yeeʋɛɛni bà, é bùzeɠe, 19 naa ʋolu é ɠɛni mà: ‹Nà naa lɛɛzu ga ɗe, nii é ʋaazu ɠɛɛzu yeeɠɛɠalai naa ma deveai, yeei GALA ná-ziiɠaawanai ʋaazu ɠaaɓelasu da. 20 Baala sinɛ wolai nii è kaai, minɛi ba fele, naa ɠa é ga Mɛde nuiti ta Pɛɛlese nuiti ta-masadai. 21 Boli zinɛ wolai ɠa é ga Gelɛse nuiti ta-masadai. Minɛ wolai nii é ʋilɛni gaazuɠɛzɛiti zɔɠɔzuʋɛ, naa ɠa é ga masa mɔungi. 22 Siɛgi zu minɛi ɠaleni la, minɛ naanigɔ ɠiligaa ti ʋɔnɔni potogi zu. Naati ta ga masada naanigɔ niiti ti ʋaazu zeizu tɔun potogi zu, kɛlɛ ta-yeeɠaaɓaai la ɠɛa ga nɔnɔ ma zɛbɛi ɠɛʋele. 23 Siɛgi zu ma masadaiti ti zeelizu la ɠwɛgi ma, ta tɔ koloɠolo nuiti ti ta-lɔ koloɠologi laazeelizu la, waso masagi ɠa wuzeɠe, nii é ga yaava nu wolai. 24 Ná-zobogi ɠa wɔɔlɔ, kɛlɛ naa la zeɠea tɔ ɓɔɠɔi sɛbɛi zu. Toɠa koozuʋili faa zuɠoloɠologiti kɛ, toɠa zobo sɔlɔɔ kɛɛ vai kpein su, eyɛsu é zobobɛ nuiti tanigaa ma zuwu ɠaaleʋe, ta nu ɲadegaiti ta-nuɓusɛiti. 25 Ná-keleɠelegi zu, toɠa zoo é zɔiti yaava. Ná-wasogi zu, toɠa nui ma mɔinmɔin ma zuwu ɠaaleʋe, niiti ti kaazu ga ta zeini ziilɛigi zu. Toɠa wuzeɠe kundiɠiiti ta-ɠundiɠii laalɔɠɔma. Názu ɠa a ɠoloɠolo da, nu nɔpɛ ge la ʋɔɔpɛɛni ba. 26 Sobuiti ta kpɔkɔiti ta-vai nii è kaa kulakɛlɛmai zu, toɠa ga gaamai. Kulakɛlɛmai ná-fai naa makɛ dɔɔɠuzu, mazɔlɔɔ togɛ yeeɠɛɠalaiti ba niiti ti maaɠoozaai.›

27 «Nà, Daniyɛle, gè foloi tanigaa ɠɛni zɛbɛ la bà, gè ɗa zeeɓɛ. Fìzɔgai ma, gè nà-botiiti tɔɔzeini ʋolu masagi ʋɔ bɛ. Gè ɠɛni dɛ wuulee kulakɛlɛmai naa ma vaa zu, tɔɔzei gè la ɠɛni ná-fai ɠaaɠaani ɲɛgɛlɛin.»

9

Daniyɛle ná-GALA falii

1 «Zɛɛlesɛse ná-doun zunui Daliyuse ná-masadai ma ɠona mɔungi, Mɛde nuiti ma zii, é ɠɛni ga Ɓaɓilɔne nuiti ta-masagi, 2 nà Daniyɛle, gè sɛʋɛ ɲadegaiti kalani, gè naa ʋoluʋɛ ɠaaɠaani naazu, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI boni GALA goo wo nui Zelemi ma, é lo kona ʋuulɔfelai (70) ma vaa ʋa, nii Zeluzalɛme maanɛɛni é kɛ koloɠologai zu.* 3 Gè ɠaaʋoteni Maliɠii GALA ma, nii a kɛ gè GALA falii ɠɛ ta gè maanɛɛnɛi wo, gè zugi zo, gè saa wɔlɔ wo seɠei looni ɠɔba, gè zuʋui ziɛ ɓɔɠɔ ma. 4 Gè Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-GALAGI valini, gè kotoiti ma losɔgai wo, gè ɠɛ ma: ‹Ee, Maliɠii, GALA golai nii maayikiai, ɗɛi è ɗa minazeɠegi laazeelizu naati bɛ niiti ti ɠolozu ɗa-leveiti bɛ, ɗa ga wooɠɛɠila nu naati bɛ niiti ti è nɛai ʋɛ, 5 gi kololalai ɠɛɛʋɛ, gi kotoi ɠɛ, gá ga sɔba nuiti, gi wuzeɠeʋɛ è laalɔɠɔma, gi ʋoluavegɛ ɗa-leveiti ba ta ɗa-lɔgiti. 6 Gi la woiloni ɗa-wotiɠɛ nuiti GALA goo wo nuiti gooi ma, niiti ti ɠɛni ɓɔɛzu è-laaseigi zu gá-masagiti pɔ, ta gá-ɠundiɠiiti, ta gi-mɛmɛwolani, ta zooi zu nuɓusɛiti kpein pɔ. 7 Ɗɔun, Màliɠii, è lelebogɛ! Gɔun, gi letema, unfegi ɠa gi su, eɠɛʋelei é la za voloi zu, zekana é la gi ya, Zeluzalɛme nuiti, gɛi gi ga Zuda you zu nuiti, ta Izilayɛle nui zɔiti kpein, ɓuɠama ɓaa ɠoozama, niiti ti vazagai zooiti su, ʋɛ è ti ɓɛai, ti vaza náti, tɔɔzei ta-wooʋaladai ʋa nii ti kɛɛni è laalɔɠɔma. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI, unfegi ɠa gi ɠaazu, gá gá-masagiti, gá gá-ɠundiɠiiti, gá gi-ɠɛwolani, mazɔlɔɔ gi kotoi zeɠea è ʋɔ. 9 Kɛlɛ ɗɔun ɗa, Maliɠii gá-ƓALAGI, ɗa gi zuvaayɛsu ɗa-maawɔinɠai zu, anɛɛ ni gi wuzeɠeni è laalɔɠɔma. 10 Gi la woiloni è-woo ma, siɛgi zu è ɠɛni bosu la gi ma ga gi ɠolo tɔgiti bɛ è ti lɛɛni ga giye ga ɗa-wotiɠɛ nuiti GALA goo wo nuiti maaʋele. 11 Izilayɛle nuɓusɛiti kpein ti ɗa-lɔgi ɠoloɠoloni ta ti ʋoluave ga ti mina woilo ɗa-lɛnɛ gooiti ma. Gá-ɠololalaiti maaʋele ma, foovooi ma vai zɛʋɛai ɗa-wotiɠɛ nui Moize ná-tɔgi zu, naa laa gi unma. 12 È naa laazeelia, nii è boni é lo gá ɓɔɠɔgoi gi ʋa, ta kundiɠiiti ti gi levezu. È ʋaa ga maanɔɠɔiti gi ʋɔ Zeluzalɛme, niiti nu la dɛ ti ɠɛɠala ɠaani ada ɠili eteai zu. 13 Eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔgi zu, naama maanɔɠɔiti kpein ti zeeliʋɛ gi ma. Gɔun gá, Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI, gi la è maanɛɛnɛni, gi la ʋoluaveni gá-vaaɠaaza golaiti ba, ta gi la ɗa-ɠaamai yɔɠɔzuɠulani. 14 Naa ɠa é kɛa è niima maanɔɠɔiti seiɗa gi ma. Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI gá-ƓALAGI, è lelebogɛ naa kpein su nii è kɛɛzu, kɛlɛ gɔun, gi la woiloni ɗa-lɛnɛ gooiti ma.

15 « ‹Maliɠii gá-ƓALAGI, siɛgi zu è ɗa-nuɓusɛiti kulani la Ezipete yooi zu ga ɗa-ɠaaɓaai, è lɔɠɔ zɔlɔɔgɛ nii é wosu zaaɠaza. Kɛlɛ gɔun, gi kololalai ɠɛɛʋɛ, gi ɠɛ ga sɔba nuiti. 16 Maliɠii, ɗa-vaaɓɔɠɔiti maaʋele ma, ɗa-yiiɠaawana wolai ɠaaɠale ma, é mina zeeli Zeluzalɛme ma, ɗa-laa wolai, ta ɗa-ɠize ɲadegai. Gá-vaaɠaaza golaiti maaʋele ma ta gi-ɠɛwolani ta-ɠotoiti, ziiti ti gi-maaɠoolii zu Zeluzalɛme ta ɗa-nuɓusɛiti goizuɓɔlɔzu ga poomugiti. 17 Woilo deɠɛmu, Maliɠii gá-ƓALAGI, GALA falii ma ta maanɛɛnɛiti ma gè ti laazeelizu è ma, nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui. Ɗa ɓɔɠɔi ɗa-nɛɛbɛi vaa zu, ɠaazu ʋagɔi lo ɗa-ada ɲadegai ʋa, nii koloɠologai. 18 Nà-GALAGI, woilo ga pagɔ, ɠaazuzeɠe ma, è wɛlɛ gá-laa wolai ɠoloɠolo pelei ʋa, nii è-laaseigi ʋɛai ba. Mazɔlɔɔ gá-wotiiti ma lelebo faa laade gi ʋa ɠɛ gá-maanɛɛnɛ wooiti daazeelizu la è ma, kɛlɛ kɛni ɗa-maawɔinɠaa wolai maaʋele ma. 19 Maliɠii, woilo gi-woo ma! Maliɠii, gi zuvaayɛ! Maliɠii, woilo! Ɗa ɓɔɠɔi ɗa-nɛɛbɛi vaa zu, nà-GALAGI, gi maalobo. Mina nɛkɛ niima laa wolai vaa zu, ta niima nuɓusɛiti ti ɠalivaai è ma.› »

Kona ʋuulɔfela (70) vaawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛi
ʋoluʋɛ wo fai

20 «Gè yɛni GALA falizu, gè ɗa laa zɔ ga ga nà-kotoiti faa ta nà-nuɓusɛi Izilayɛle nuiti ta-ɠotoiti faa, ta gè nà-maanɛɛnɛ wooiti daazeeli Ɠɔoɠɔ GALAGI nà-GALAGI ná-gize ɲadegai vaa zu. 21 Siɛgi zu gè ɠɛni ɓɔɛzu la ɠana, geezuɠeelai Gaɓiliyɛle, nii gè kaani nà-kulakɛlɛmai zu nii teʋegai, é ɠoʋeni ga gaazuvilɛ, é maaɓuɠa bà, kpɔkɔ volo zalaɠa ɠula yeeɠɛɠalai. 22 É ɠigi veeni bɛ̀, é ɠɛ mà: ‹Daniyɛle, pàaʋɛ niizu ga gè è ɠisuɠala, è gaaɠa ga 23 è GALA maanɛɛnɛ vai lɔɔzeiɗai ma feya, keela wooi ta woni, naa ɠa pàai daazeelizu è ma, mazɔlɔɔ GALA ge è nɛɛʋɛ ʋɛ. Ɠaaɓa è keela wooi nii ɠaaɠa, è kulakɛlɛmai ʋoluʋɛ yɔɠɔzuɠa.

24 « ‹Siɛgi teʋeai ba ɗa-nuɓusɛiti ta ɗa-laa wola ɲadegai vaa ma, naa ɠa é ga puulɔfela (70) zeizu ɠɛ ga kona dɔfela, siɛgi naa vizɔgɛ naa ɠa a kɛ kololalai ɓe ta faaɠaaza golaiti, ta kotoiti ti gba, naa ɠa a kɛ ɠɔoɠɔ telebodai ɠula kɛlɛma, nii a kɛ ɓalaa kulakɛlɛmai ta GALA gooi ti laazeeli, ta nii a kɛ GALA sei ʋɛlɛi ɠaliva ʋolu ga niinɛ. 25 Pɛtɛ nii maanɛai è kwɛɛ, è gaaɠa: É zo naama yeeɠɛɠalai ma wooi woni la, é lo duɔlai ɓe fai ʋa, ta Zeluzalɛme lo fai ga niinɛ, eyɛsu zɔi gulɔi ziaai ma nii a kɛ é ɠɛ ga kundiɠii, naa ɠula kɛlɛma, yeeɠɛɠala lɔfela zeizu ɠɛ ga kona dɔfela. Naa ʋoluma, yeeɠɛɠala ʋuulɔzita maazu felegɔ (62) kona dɔfela laawu, taa wolai ta ma wuulaagiti ta lo ʋolu, kɛlɛ naama voloi zu vaiti ta wola ɓaa. 26 Yeeɠɛɠala ʋuulɔzita maazu felegɔi (62) a ɓena, zɔi gulɔi ziaai ma nii a kɛ é ɠɛ ga kundiɠii, naa ɠa za, nu nɔpɛ ge la maaloboga. Naa ʋolu kundiɠi ɠila ka ʋa ta ná-kɔɔɓɔgi, ti taa wolai ta ada ɲadegai ɠoloɠolo. Kɛlɛ kundiɠii naa ná-fai ɠa ɓe eɠɛ ziɛve ka li ga ani. Kɛlɛ eyɛsu é za, toɠa faa zuɠoloɠolo kɔɔi ɠɔ, eɠɛʋelei naa leveni la. 27 Kona dɔfela ma yeeɠɛɠalaiti daawu, toɠa minazeɠe kpaagiti kpɛtɛ ti yɔɠɔzu ta nu mɔinmɔin. Kona saʋagɔ ta tukpɛgi (3,5) ɠa ɓena, toɠa zalaɠa ɠula vaiti seɠe ga ta GALA kɔɔiti. Kɔzɔba vaa wolai ɠa lɔ GALA sei ʋɛlɛi wu, eyɛsu faa zuɠoloɠologi kpein nii ma levei wogai, naa loo ada zuɠoloɠolo nui ɓɔɠɔi ma.› »

10

Kulakɛlɛmai saʋasiɛi: Geze zeɠei ma nui

1 Pɛɛlese masagi Siluse ná-masadai ma ɠonagi zaʋasiɛi, GALA ná-gooleʋe gooi zeelini Daniyɛle ma, nii é ɠɛni lolisu ga Ɓɛlɛtasaal. Wooi naa ɠa ga gaamai, kɔɔ wola ɠa ɠɛɛzu de. É ɠidaani wooi naa wu, é kulakɛlɛmai ná-fai ɠaaɠa.

2 «Naama ziɛgi zu, nà Daniyɛle, gè kɛɛni ga dɔɔɠɔ saʋagɔ gaalɛi zu. 3 Gè la ɠɛni daamiani nɛɛnɛ miizu, gè la sua miini, gè la dɔɔ ɓɔleni, gè la ɠɛni gulɔ maku nɛɛnɛ siɛni ɓɔɠɔ ma, eyɛsu dɔɔɠɔ saʋagɔi naati ti leʋe. 4 Alu mɔungi ma volo ʋuufelegɔ maazu naanisiɛi (24) ma, gè ɠɛni ziɛ wolai laaʋɛ nii daa ga Tigele. 5 Kɛ̀ai ma wɛlɛzu, gè nui ta ɠaani, maaɠiliai ga geze zeɠei, saamaɠiliai ga zanu kitei ma zaamaɠiligi. 6 Kpusɛi ɠɛni eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi, gaazuʋɛ ɠɛni volozu eɠɛ mainmain, gaazuɠɛzɛiti ti ɠɛni eɠɛ abuzogi, zeeiti ta kɔɠɔiti ti ɠɛni volozu eɠɛ kɔlu ɓɔigi é abui zu. A ɠɛna ɓɔɛa eɠɛ nu a ɠɛ bɛbɛ wola zɔngɔ woomɛnisu. 7 Nà Daniyɛle, nà ɠila kpe ka gè kulakɛlɛmai naa ɠaani. Nui niiti ti ɠɛni kòba, naati ti la ɠɛni ani nɔpɛ kaani, anɛɛ naa ʋe ti luani, ti ɓizɛ, ti lɔɔɠu. 8 Nà ɠila kpe nɔ ɠa gè yɛni wɛlɛzu kulakɛlɛma maayikii naa ʋa. Sɛbɛi ɠulani zèa, gàazuʋɛ valiboni maaʋoolopoolo, fikɛ nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni sù. 9 Gè nui naa wooiti mɛnini. Daawooi mɛnigai ma, sùɠilini, gè looni, gè laaʋɛɛ zooi ma.

10 «Pɛtɛ, nui ta yeeveeni bɛ̀, gè ɗa ɓali, é pìlɛ ɲìibiiti ga ta zèeiti. 11 Nui naa ɠɛni mà: ‹Daniyɛle, ɗɛi GALA ge è nɛai ʋɛ, ɠaaɓa, è wooi naati gaaɠa, gè ti wosu è ma. Wuzeɠe, è lo, mazɔlɔɔ tèʋegɛ è ma.› Naama wooiti maaʋele ma, gè wuzeɠeni, gè lo, kɛlɛ gè ɗa ɓali dɛ.

12 «É ɠɛni mà mɔnɔ: ‹Mina lua, Daniyɛle! É zo folo mɔungi ma, è ɗa-ɓɔɠɔmaayeii ta ɗa-ɠoloi ɠulani la kɛlɛma ɗa-ƓALAGI ʋɛ, é ɠɛni è-yiimaʋɛ ga è naati gaaɠa, niiti ti ɠɛɛzu, ɗa-maanɛɛnɛ wooi mɛnini, gè ʋilɛni pelei ma ga gè ʋaa è ʋɔ ga gooɠaaʋotegi. 13 Pɛɛlese ná-geezuɠeela ɠundiɠii sàkpeni folo ʋuufelegɔ maazu ɠila (21) daawu, eyɛsu Misɛle, nii é ga geezuɠeela ɠundiɠi wolai ta, naa ʋaa é ɓɔ bà, gè yɛni ná Pɛɛlese masagiti kobaʋɛ. 14 Pàaʋɛ niizu ga gè naa ɠaalɛ ga ɗe, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga ɗa-nuɓusɛiti ʋelela ʋelei, mazɔlɔɔ kulakɛlɛma ɠa dɛ ná naama voloiti faa zu.›

15 «Kɛai ma naama ɓɔɛiti daazeelizu mà, gè unpilɛni, gè ɠaazulo zooi ʋa, gè la ɠɛni zoosu gè ʋa woo ɲɛ gila kpalaa bo. 16 Kɛlɛ kpɛtɛanii ta, niigi nuɓusɛ ɠaazuʋɛ ɠɛni ba, naa ʋaani, é yeeʋɛɛ dàkɔlɔgiti ba, gè laalao, gè ɓɔɛ. É yɛni loni kàkalaʋɛ, gè ɠɛ ma: ‹Màliɠii, kulakɛlɛmai nii vaa zu, maaɠili ɠa mà, ta zɛbɛ la mɔ bà. 17 Nà zoo ɠale, nɛ̀i gè ga botiɠɛ nu nɔ, gè ʋa yɛpɛ Màliɠii ʋɔ? Zɛbɛ la sù, mavoɠolo nɔ ʋe.›

18 «Gaamago nɔ, nii gaazuʋɛ ɠulani ga nuɓusɛ ɠaazuʋɛ, naa yeeʋɛɛni bà ga niinɛ ga é zɛbɛ ve bɛ̀ ʋolu. 19 Naa ʋolu é ɠɛni mà: ‹Mina lua, GALA nɛɛbɛ nui! Ziilɛigi ɠɛ è ʋa! Zasulo, è zɛbɛ zɔlɔɔ ʋolu!› Kpɔɛ la pɔ̀ ɠilagila, zɛbɛi ɠɛni veezu zèa. Gè ɠɛni ma naazu: ‹Màliɠii, ɗa zoo è ɓɔɛ pɔ̀, mazɔlɔɔ è zɛbɛi vea bɛ̀.› 20 É ɠɛni mà: ‹È kwɛɛ lee vaa zu pàai è ʋɔ? Kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ niina ga gè ɠale ma, gè Pɛɛlese ná-geezuɠeela ɠundiɠii zakpe. Siɛgi zu gè liizu nɔ la feya, Gelɛse ná-geezuɠeela ɠundiɠii ɠa ʋaazu. 21 Kɛlɛ mɔunpa su, nà naa ɠulazu kɛlɛma è ʋɛ, nii sɛʋɛai gaama zɛʋɛi zu. Nu nɔpɛ ge la ɓɔsu bà, gi ʋa sili nui naati sakpe, kɛni Misɛle, nii é ga geezuɠeela ɠundiɠii nii é Izilayɛle makɛsu.› »

11

1 « ‹Nà ɓɔɠɔi gè ɓɔni ba, gè lo polu Mɛde nui Daliyuse ná-masadai ma ɠona mɔungi zu.› »

Kɔɔi ɠɛɛ vai masa seizu felegɔiti zɔɠɔzu

2 « ‹Niizu nà gaama ɓɔɛi wosu è ma. Pɛtɛ: Masa saʋagɔ ɠa ʋaazu zeizu mɔnɔ Pɛɛlese yooi unda, naanisiɛi ɠa naavoloi wola ɠaalɛ ba, é leʋe zɔiti ba. Siɛgi zu é ɠɛɛzu la ga zobobɛ nu, ga ná-naavolo zɔlɔɔgai, toɠa kɛ ʋele-o-ʋele é wuzeɠe Gelɛse masadai laalɔɠɔma. 3 Kɛlɛ kɔɔɠuluɓai gila ka ɠɛ ga Gelɛse masagi. Toɠa masadai ɠɛ zou wola unda. Nii a ɠɛ pɔ, naa nɔ ɠa a kɛ. 4 Anɛɛ naa ʋe, siɛgi zu é ná-zobodai zeizu la kpasu ga pagɔ, ná-masadai ma zobogi ɠa ɠoloɠolo, ná-masadai ɠaa ɠa ɠwɛ eteai ma zoko naanigɔiti zɔɠɔzu. Mavofodaiti taade ta zei potogi zu, ná-masadai ma zobogi ɠaa ɠa ɠwɛ, é ve nu ɠiligaa ya, kɛlɛ naati zeeɠaa la ɓaa ga tɔun kɛʋele.

5 « ‹Zɔi é ʋaazu zeizu nu yeezazu ʋele masadai zu, naa zɛbɛi wola ɠa ɓaɠo, kɛlɛ ná-kɔɔɠuluɓaiti gila, sɛbɛi ɠa ʋaazu ɓaɠozu é leʋe tɔun ba. Toɠa masadai ɠɛ zou wola unda, é leʋe tɔun nɔnɔi ʋa. 6 Konagi tanigaani daawu, ta minazeɠe bo ɓɔɠɔ ʋɛ: Nu yeezazu ʋele masagi ná-doun anzanui ɠa zei nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ʋɛ, nii a kɛ goolaamai lɔ ti yɔɠɔzu mɔnɔ. Kɛlɛ ná-zobogi la yɛga zea. Sinigi ɓɔɠɔi la yɛga vulua, ti-loin ɓalaagi. Tɔ ɓalaa ɠa ʋala zɛnvui ma, yeeɠɛɠala ɠila su ta maaɠoolii zu ʋeaiti, kɛɛɠɛ ta sinigi.

7 « ‹Ná-pɛlɛ wu nui gila ka kɛɛɠɛ ʋogi zeɠe. Toɠa ʋa nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ná-kɔɔɓɔgi laalɔɠɔma, naa ɓɔɠɔ ziɠigiti su. Toɠa laalɛ kɔɔɓɔgi naa wu, é pilɛ sɔlɔɔ ma. 8 Toɠa li ga kɔɔzoganiiti Ezipete yooi zu, zooi zu ɠalagiti ma maaniini saɠaaiti, ta aniɲaka ʋagɔiti ti ɓɛtɛai ga zanugi ta walii, niiti ti zɔngɔi ɓaai. Naa ʋoluma, konagi tanigaani daawu maa ɠa ɠooza nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ʋa. 9 Naa ma ka ʋaa ʋolu nu yeezazu ʋele masagi ná-zooi zu, toɠa ɠale ma ʋolu ná-zooi zu.

10 « ‹Nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ná-doun zunuiti ta kɔɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ, ta nuɓusɛ mɔinmɔin gaalɛ ba gola. Ti taɠila ka lo salaʋusuiti untuɠɔ, ti ɓudɛ kwɛpelegi ma eɠɛ ziɛve gola. A ɠɛna ɠalega ma naa ʋolu ná-zooi zu, toɠa laalɛ sili nuiti ta-laa wolai wu, nii maazasaai. 11 Nu yeezazu ʋele masagi ɠa yiiɠaawana niina, é kɔɔi ʋɛɛ nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ʋa. Naa ɓalaagi ɠa nuɓusɛ mɔinmɔin buzeɠe naazu, kɛlɛ nu yeezazu ʋele masagi ɠa zobo sɔlɔɔ ti ma. 12 Nu yeezazu ʋele masagi ɠa wola waso, tɔɔzei é pilɛ sɔlɔɔni. Anɛɛ naa ʋe, é salaʋusu waa mɔinmɔingi ʋaa ʋa, é la pilɛ sɔlɔɔga. 13 Mazɔlɔɔ nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ɠa bɛbɛ wolai ɠaalɛ ba, nii mɔinɗai é leʋe ma mɔungi ʋa. Konagi tanigaa ta leʋena, toɠa ʋaa niina ga kɔɔɓɔ golai naa, nii kɔɔɠɔ zɔɔla ɠeɠaaɓaagiti ti zea.

14 « ‹Naama ziɛgi zu ma mɔinmɔin ka wuzeɠe nu yeezazu ʋele masagi laalɔɠɔma. Ziiɠula nuiti ti ɗa-nuɓusɛiti saama, naati ta wuzeɠe ga ti kulakɛlɛma vai laazeeli, kɛlɛ ti la ziaa naa wu. 15 Nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ɠa ʋaa, é taa wolai ma ziɠigi maaɠooli, é so. Nu yeezazu ʋele masagi ná-kɔɔɓɔgi, anɛɛ ná-salaʋusu ɠɛzɛiti ta ná, ti la zooga ti ʋa sakpe, ma zɛbɛ la ɠɛa ti ya. 16 Nii é nɛɛzu nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi ʋɛ, naa ɠa a kɛ, tɔɔzei nu nɔpɛ ge la loga daawu. Toɠa zei zooi zu nii pagai ti pɛ ba, é zou ʋapagi naa zuɠoloɠolo. 17 Naa ʋolu toɠa deve ga é ʋa ga ná-masadai ma yeeɠaaɓaai kpein, toɠa kɛ eɠɛ a ɠɛ sɔleda ɠɛɛzu, toɠa ná-doun anzanui ve nu yeezazu ʋele masagi ya ga vului, nii a kɛ é siliɲɔɠɔi ná-zooi lɔ maanɔɠɔi zu, kɛlɛ naa la zolooga ɲɛgɛlɛin. 18 Toɠa ɠaazu lati niina ziɛ zaama yooiti ma, é naama mɔinmɔin so. Kɔɔɠuluɓa ɠili ka ʋa, é ná-wasogi ɓe, é bɛlɛlala ɠasɔiti kpein da unma. 19 Naa ʋolu toɠa ɠale ma kpɔɠɔ yooi ma laa wolaiti pɔ pelei, niiti siɠigi ti ma, kɛlɛ é la zooga é ʋa kulanuma zɔlɔɔ miná, kɛni nɔ tɔun é za, ná-fai ɠaaʋala ba. 20 Maaleʋegi ɠa tooma nu ɠila teʋe masa zooi ma lɛbiya adaʋɛ, kɛlɛ su la ɠooza masagi naa ɠoloɠolo, naa la ɠɛa kɛlɛ zu ɓaa kɔɔɠɔ zu.

21 « ‹Nii é zeizu potogi zu, naa ɠa ɠɛ ga nui nii ɠaazu unfe ge la bɛ, niigi ti la masadai ma ɠaazu unfegi ɠalivaani ma. Zunui naa ɠa ti yɛsu nɔ ziilɛigi zaamaʋɛ, é ʋa, é masadai zeɠe ga woyai. 22 Kɔɔɓɔ gila kpalaa ge la pilɛ sɔlɔɔga ma. Toɠa ti pɛ paa, é minazeɠegi ma nuɓusɛiti ta-ɠundiɠii gila paa. 23 Minazeɠegiti ti ɠɛai bɛ, toɠa lo naa ma, é yaavai ɠɛ, ná-zobogi ɠa wɔɔlɔ kenein anɛɛ ni ná-nuɓusɛi wola la mɔinni. 24 Ziilɛi siɛgi zu, toɠa li zou zɛʋɛi ɠilazuʋɛ ma adaʋɛti, ʋɛti kulanumai zɔlɔɔsu ná, é naa ɠɛ nii mɛmɛwolani ti la ɠɛni kɛɛni, é toomai ɠɛ zooi zu, é ma aniiti ta ma naavoloiti gaaɠwɛkwɛ ná-nuiti ba. Toɠa ɠisiɛ ɓalaa ga é laalɛ ada makɛgaiti bu. Naa ɠa ɠɛ yeeɠɛɠala go nɔ laawu. 25 Tɔɔzei daaʋɛ sɛbɛi ta ná-ziilɔɔi la, toɠa li ga kɔɔɓɔ golai nu yeezazu ʋele masagi laalɔɠɔma. Naa ɓalaa ɠa ɠɛʋele ɓɛtɛ ga kɔɔɓɔ golai, nii gola yeeɠaaɓaai, kɛlɛ é la zooga é ʋa sakpe, mazɔlɔɔ ta woyai ɠili ma. 26 Tɔ ɓɔɠɔi maaɠoolizu nuɓusɛiti ta yaava, pilɛ ka zɔlɔɔ ná-kɔɔɓɔgi ma, salaʋusuiti ma mɔinmɔin ka za. 27 Masa felegɔiti ta faa ɲɔi ɓɛtɛ yiimaʋɛ, ta zɛɛiti bo ɓɔɠɔ ma taɓali ɠilagi ɠa. Kɛlɛ ta-ɓɔɛzuɠulaiti ti la faa ʋaa, mazɔlɔɔ gaaɓela yeei la dɛ zeelini. 28 Nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi a ɠɛna lia ná-zooi zu, toɠa li ga naavolo wolaiti. A ɠɛna leʋega, toɠa wuzeɠe minazeɠe ɲadegai ma nuɓusɛiti daalɔɠɔma, eɠɛʋelei é deveni la yiimaʋɛ, naa ʋolu toɠa ɠale ma niina ná-zooi zu.

29 « ‹Yeeɠɛɠalai ta ɠa zeeli, toɠa li ʋolu nu yeezazu ʋele yooi laalɔɠɔma, kɛlɛ naazu faiti ti la mɔ ɠɛa ga mɔun keleiti kɛʋele. 30 Folo liizu ʋele nuiti ta ʋaa daalɔɠɔma keingiti su. Iɲɔ ka leʋe, é ʋoluazo, ná-ziiɠulagi zu ɠa ɓaaɠo niina minazeɠe ɲadegai ma nuɓusɛiti daalɔɠɔma, ta ɓɔɠɔɠaa ta naati, niiti ti la minazeɠe ɲadegai zoni. 31 Salaʋusuiti é ti leʋesu, naati ta li, ti GALA sei ʋɛlɛ ɲadegai zo, ti kɔzɔ. Zalaɠai nii é ɠɛni ɠulazu folo-o-folo GALA bɛ, ta naa zeɠe ga, ti kɔzɔba vaa wolai lo. 32 Masagi ɓɔɠɔi, ná-zɛɛ minazeɠegiti maaʋele ma, nui ma mɔinmɔin ka ɠɛlɛ minazeɠe ɲadegai ʋa. Kɛlɛ niiti kpein ti ga wooɠɛɠila nu GALA bɛ, naati ta yɛ ti-ziɛ ʋele ʋagɔiti nɔ ʋolu. 33 Keleɠele nuiti ti ti zaama, naati ta ma mɔinmɔin kala. Kɛlɛ yeeɠɛɠala laawu ti zaama, tanigaa ta za ga boɠa zɔkpɔi, tanigaa ti ɠala ga abui, tanigaa ti ɠɛ ga kasoɠa nu, ti-ɠɔligiti kula ʋoluma ti ya. 34 Naama wɔinzeɠemai laawu, kpɔba go nɔ ɠa ta sɔlɔɔ, mazɔlɔɔ ma mɔinmɔin ka ʋilɛ ti ʋolu, kɛlɛ ti ga woovele nuiti. 35 Ma mɔinmɔin ka ɠaka keleɠele nuiti saama, naa ɠa a kɛ kɔzɔi ɠula ti ʋa, ti ɲade, ti ɠole, eyɛsu gaaɓela yeeɠɛɠalai zeeli. Mazɔlɔɔ naa la zeelia ma voloi luɠɔ.

36 « ‹Masagi ɠa ɠɛ naa nɔ ɠɛɛzu, nii nɛai bɛ. Daa ɠa ve ga wasogi, é ɗa ka ga tɔ ɠa é zeini galagiti kpein unda. Toɠa woo ɲɔiti bo galagiti ta-ƓALAGI laalɔɠɔma, é ɗa li luɠɔma ɠana, eyɛsu GALA ná-ziiɠaawanai ɠula kɛlɛma. Naa ma su, nii GALA ge deveni, naa laa ɠa zeeli. 37 Masagi la unfema vea galagiti bɛ, niiti mɛmɛwolani ti ɠɛni nɔkɔsu ti wu, anɛɛ nii é nɛɛni anzanuiti bɛ gola. Toɠa ɓɔɠɔ leve ga bɔɔlɔʋɛ, é leʋe galagiti kpein ba, é la gila kpalaa dɛbia. 38 Kɛlɛ tɔun toɠa galagi lɛbi nii é ɓaazu taa wolaiti maazu, nii mɛmɛwolani ti la ɠɛni kwɛɛ. Toɠa zanugi ta wali ta kɔtu zɔngɔ ɓaagiti kula bɛ ga zalaɠai, ta aniiti ti zɔngɔi wola ɓaai. 39 Wɛɛn ɠalagi naa ná-kpɔbai zu, toɠa wuzeɠe taaiti daalɔɠɔma, niiti ti maazasaai ga siɠigiti. Toɠa lɛbiyai ve naati bɛ niiti ta yeezei bu, é ti zei ma mɔinmɔin unda, ta zooi ɠaa ɠa ɠwɛ ti ʋa ga ti-mɛɛin.

40 « ‹Yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi zu, nu yeezazu ʋele masagi ɠa wuzeɠe mɔnɔ nu ɠɔʋɛzu ʋele masagi laalɔɠɔma, kɛlɛ naa ɠa li daalɔɠɔma ga ná-kɔɔɠɔ wotoloiti ta ná-soo ɓulugiti ta kɔɔɠɔ ɠein mɔinmɔingaa. Ná-kɔɔɓɔgi ɠa lɔ zou mɔinmɔin su, ta zou ɠwɛpelemaʋɛti maazuɓudɛ eɠɛ ziɛve gola. 41 Zooi nii pagai zɔiti pɛ ba, toɠa naa zo, nu mɔinmɔin ka za ná. Kɛlɛ Edɔme nuiti ta Moaɓe nuiti, ta Amɔn nuiti ta-ɠundiɠiiti ta ɠula zea. 42 Toɠa masadai ɠɛɛ zooi tanigaani unda, ta Ezipete ɓalaagi. 43 Toɠa Ezipete naavoloiti seɠe: zanugi, ta walii, ta anii zɔngɔ ɓaagiti. Liɓi nuiti ta Etiyopi nuiti ta ɠɛ zeezu. 44 Wooiti ta zeɠe folo ɠulazu ta nu ɠɔʋɛzu ʋelei ti ʋaa, ti maalua. Toɠa li ga ziiɠula golai, ga é ma mɔinmɔin koloɠolo, é ti zuwuɠaaleʋe. 45 Toɠa ná-masadai ma zeɠe ɠotaiti to kpoloɗɛi ta lɛbiya ɠize ɲadegai ti zɔɠɔzuʋɛ. Kɛlɛ saai zeelizu ma, nu nɔpɛ ge la ʋaa é ʋa ɓɔ ba.› »

12

Kpɔlɔ wolai ma ziɛgi ta gɔvɛiti buzeɠe vai

1 «Geezuɠeelai ɠɛni mà mɔnɔ: ‹Naama ziɛgi zu, Misɛle ɠa wuzeɠe, nii é ga geezuɠeelaiti ta-ɠundiɠi wolai ta ɗa-nuɓusɛiti makɛ nui. Naa ɠa ɠɛ ga kpɔlɔi ma yeeɠɛɠalai, nii kɛɠala la dɛ ɠɛni kaipa ziiti ti ɠulani, eyɛsu naama ziɛgi tɔna su. Naama ziɛgi zu, ɗa-nuɓusɛi nii kpein, daaseigi a zɛʋɛ zɛnvu zɛʋɛi zu, naati ta ɠizo. 2 Ma mɔinmɔin niiti ti ɲiizu kabayeɠei zu, naati ta wuun, tanigaa ti ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ, tanigaa ti unfegi zɔlɔɔ, ta ɠɔoɠɔ zɔngɔ zɛlɛbai. 3 Niiti ta ɠɛ ga ɠima nuiti, naati ta volo eɠɛʋelei geeɠɔlɔgi ɠaaʋɛ volozu la. Niiti ta nu mɔinmɔin kala ga telebodai, naati ta volo eɠɛ somideɠaiti eyɛsu ɠɔ.

4 « ‹Ɗa ʋe, Daniyɛle, niima ɓɔɛiti dɔɔɠu, mina sɛʋɛi nii zu vaiti kula kɛlɛma, eyɛsu gaaɓela foloi zeeli. Ma mɔinmɔin ka kala, ta faaɠwɛgi ɠa mɔin.›

5 «Nà Daniyɛle, gè yɛni wɛlɛzu, zunu felegɔ ɠiligaa ti ɠɛni loni, gilagi ɠɛni kake ʋoluʋɛ ziɛlaʋɛ, zɔi loni ʋɛ ʋele ziɛlaʋɛ. 6 Gilagi ɓɔɛni naama nui ʋɔ, nii geze zeɠe ɠɛni kɔba, é loni ziɛ wolai maazu, é ɠɛ ma: ‹Siɛ kpɛgele ɠa niima laavɔɔ vaa wolaiti ti ʋaazu ɓesu da?› 7 Geze zeɠe nui yee felegɔiti tɛɛni geezu, gè goomɛnini, é ɗa ɠɛ ma: ‹Nà ɠonazu GALA ma nii é vulua ɠɔoɠɔ, niima vaiti ta lɛbisu su ga kona saʋagɔ ta tukpɛ (3,5). Ta ɓe siɛgi zu GALA ná-nuɓusɛiti ti-zɛbɛi a ɓena da mɛtu.›

8 «Gè mɛnini, kɛlɛ gè la ɠɛni gaaɠaani. Gè ɠɛni ma: ‹Màliɠii, niima vaa wolaiti gaa ɠa ɓelazu ɠale?› 9 É ɠɛni mà: ‹Daniyɛle, li, mazɔlɔɔ niima ɓɔɛiti ta lɔɔɠuzu kpaan, eyɛsu gaaɓela voloi zeeli. 10 Ma mɔinmɔin ka gba, ti ɠole, ti ʋoluɠula. Nu ɲɔiti ta yɛ faa ɲɔi nɔ ɠɛɛzu, ta faa ɲɔu ɠɛ nu ɠila kpalaa ge la niima vaiti gaaɠa, kɛlɛ ɠima nuiti ta naama vaiti gaaɠa. 11 É zo naama ziɛgi zu ma yeei folo-o-folo zalaɠa ɠulaai zeɠezu ga la, ti kɔzɔba vaa wolai lɔ zalaɠa ɠulazuʋɛ, toɠa ɠɛ ga folo waagila unfelegɔ puutaaʋuugɔ (1.290). 12 Undaanɛ nu ɠa ga naa, nii é losu kpaan, é ɠɛ ga wooɠɛɠila nu, eyɛsu é zeeli folo waagila unsaʋagɔ folo ʋuusaʋagɔ maazu lɔɔlugɔi (1.335) ma. 13 Ɗɔun è letemazu, Daniyɛle, lo kpaan eyɛsu gaaɓela yeei zeeli. Ɗa dooɠogi zɔlɔɔ naazu, naa ʋolu ɗa wuzeɠe, è ɗa-ɠulanumai zɔlɔɔ etea ɠaaɓela voloi.› »

* 2:4 2:4 Alamea wooi zu: Alamea wooi ɠɛni ga zii wooi naa nii ɛsɛ pɛ ge ɠɛni mɛnisu Ɓaɓilɔne yooi zu ná pɛ, kona undɔsaʋa (800), aisa Yesu ʋa zɔlɔɔ.

* 7:9 7:9 Kɛwola Wɔlɔi: Niima wooi ɠa wosu, é lo GALA ɓɔɠɔi ʋa.

* 8:11 8:11 geeɠɔlɔgi ma ɠɔɔʋɛbɛiti ta-ɠundiɠii: Kundiɠii naa ɠa ga GALA ɓɔɠɔi.

† 8:11 8:11 Wɛlɛ ʋɛ: 11:31.

* 9:2 9:2 Wɛlɛ ʋɛti: Zel 25:11-12; 29:10.

Wozé

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

Wozé

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛi nii ɠa Wozé ná-eteai ta ná-kulakɛlɛmaiti suɠulazu. Wozé ɠɛni GALA gooi wosu Zuda masa naanigɔ ta Izilayɛle masa gila ta-ziɛgiti su (1:1). É GALA goo wo fai lɔɔzeini kona undɔfela puulɔɔlugɔi (750) ma ziɛgiti su, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Nu la kwɛɛ ni Wozé ɓɔɠɔ ɠa é ná-GALA gooiti puai sɛʋɛi nii zu, ɓaa nu ɠili ka é kɛai.

Masadai nii é ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, nii é ga Izilayɛle masadai, miná nu ɠɛni ga Wozé, GALA gooi bɔɔlɔzu é ɠɛni bosu, ti leʋega ɠɛni de Izilayɛle ma. GALA ge devei veeni Wozé ya ga é koloɠolo anzanui ta vulu, nii daaseigi ɠɛni ga Gomɛɛl (1:2). Ti doun saʋagɔ zɔlɔɔni, kɛlɛ Gomɛɛl ɠulani Wozé ya, é zei zunu ɠili bɛ. Naa ʋoluma Maliɠii devei veeni Wozé ya ga é Gomɛɛl nɛɛʋɛ nɔ, anɛɛ ni naa wɛɛnziɛgi ɠɛɛʋɛ (3:1). Ta-ʋɛlɛyeɠei ɠɛni ga poogi, nii é ɠɛni Izilayɛleni zɔɠɔzu vai lɛɛzu ta GALA. Anɛɛ ɓalaa Izilayɛle yaavai ɠɛa ga GALA, tɔɔzei dii vai ʋa, é ɗa kɔɔɠɔ ganigiti dɛbi, GALA ge yɛni ná-wooɠɛɠiladai ʋolu, ná-nɛɛbɛi é lo Izilayɛle ʋa, ta é minazeɠe ga toɠa ti ɠizosu. Wozé ná-GALA gooi ɠa GALA ná-nɛɛbɛ ma wooɠɛɠiladai ta ná-nuɓɔɠɔlai lɛɛzu.

Unsosuʋɛ

1. Wozé ná-eteai ta vului é ɠɛni ti yɔɠɔzu ta Gomɛɛl (1:1—3:5).

2. Izilayɛle ná-wooʋaladai ta GALA ná-wooɠɛɠiladai nɛɛbɛi zu (4:1—14:10).

1

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooiti kaa, niiti é ti woni Ɓeyeli ná-doun zunui Wozé ma, siɛgi zu Zoase ná-doun zunui Zeloɓoame ɠɛni la ga Izilayɛle wolodama puugɔiti ta-masagi, ta Zuda masagi niiti ta-ɠona ɲɛkpɛiti daawu: Woziase, Yotame, Aɠaze, ta Ezekiase.

GALA ná-keela woo mɔungi
é boni Wozé ma

2 Ʋele ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI tɔɔzeini la ga ɓɔɛa Wozé ʋɔ, é ɗa bo ná-nuɓusɛiti ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Wozé ma: «Li, è koloɠolo anzanui gila seɠe, è sei, dointi è ʋaazu ti zɔlɔɔsu ba, naati ta ɠɛ ga koloɠologi zu lointi. Mazɔlɔɔ zooi zu nuɓusɛiti pɛ ti ɓɔɠɔ vea koloɠologi ya, ga ti ʋoluave fai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.» 3 Wozé liini naazu, é Diɓilayime ná-doun anzanui Gomɛɛl vulu. Naa kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ bɛ.

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Wozé ma: «Doungoi laasei pɛɛ ga Zizeleyɛle, mazɔlɔɔ su la mɔ ɠooza, gè wuzeɠe Zewu mavofodaiti daalɔɠɔma, tɔɔzei ɲamai naa ʋa puai Zizeleyɛle, gè Izilayɛle masa fai zeɠe ga. 5 Naama voloi, nà Izilayɛle ná-kɔɔɠɔ zobogi zuɠoloɠolo Zizeleyɛle nɛmɛi zu.»

6 Gomɛɛl kogi zeɠeni ʋolu, é anzanu loun zɔlɔɔ. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ Wozé ma: «Daasei pɛɛ ga Lo-Luama,* mazɔlɔɔ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei wɔin wola la mɔ mà, gè ʋa ɗa maavaayɛ nɔ ɠɔ. 7 Kɛlɛ nà-nɛɛbɛi la zeɠea Zuda ʋɛlɛyeɠei ʋa pɛ. Kɛlɛ nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ta-ƓALAGI, nà ti ɠizosu, gè la naa ɠɛa ga mɛɛin ɓaa boɠa zɔkpɔi, kɔɔi ɓaa kɔɔɠɔ zooiti taade, ɓaa kɔɔɠɔ zoo ɓizɛ nuiti.»

8 Gomɛɛl ná-doin Lo-Luama laaɠulaai ma ɲiimii ʋa, é kogi zeɠeni, é doun zunu zɔlɔɔ. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Wozé ma: «Doin laasei pɛɛ ga Lo-Ami,† mazɔlɔɔ Izilayɛle nuiti, wo la mɔ ga nà-nua, nà ɓalaa gè la mɔ ga ani nɔpɛ wo ʋɛ.»

2

Ziilɛi foloi ma minazeɠegi

1 Kɛlɛ yeeta Izilayɛle nuiti ta mɔin eɠɛ kpoloɗɛi laaʋɛ ɲaɠaegi,

nii nu la zooga buɲɛ kɔɠɔsu ɓaa gaalusu.

Ʋɛ GALA ge ɠɛni ɠɛɛzu ti ma ná: «Wo la ga nà-nuɓusɛa»,

ta loli miná ga: «Zɛnvu su ƓALAGI ná-dointi».

2 Zuda ta Izilayɛle nuiti ta ɠaalɛ ba naazu,

ti kundiɠi ɠila kpe nɔ zei ɓɔɠɔ unda.

Ta ɠula duɔla yooi zu,

mazɔlɔɔ Zizeleyɛle ná-foloi wɔɔlɔʋɛ.

3 À ɠɛ wo-ɠɛɛlointi ma, ta loli ga: «Nà-nuɓusɛiti».

À ɠɛ wo-leelointi ma: «Nɛɛbɛ anzanuiti».

Izilayɛle ɠɛɛ vai ga wooʋalada anzai

4 «À wo-lee Izilayɛle ʋeelala, à mina maaɠɛ kpɔ ma,

mazɔlɔɔ é la mɔ ga ànza,

nà ɓalaa, gè la mɔ ga sini.

É ná-wɛɛnziɛgi ma ʋoogiti kula ɠaazu,

ta é ná-koloɠologi yeeʋogiti kula ɲiimiiti zɔɠɔzuʋɛ.

5 Ni naa laade, nà kabei ʋilɛsu,

ʋelei é ɠɛni la yeei dee sɔlɔɔni da,

gè lati, gè ná-zooi ɠɛ ga teʋebai ta zou vɔɔi,

gè undaaʋili ga kpɔɔle wɔin.

6 Gè la ná-dointi maawɔinɠaa,

tɔɔzei ti zɔlɔɔgɛ koloɠologi zu.

7 Gaamazu ti-lee ɠa ʋilɛni ga koloɠologi,

zɔi é ti zɔlɔɔgai, unfetala luʋai ɠa é kɛɛzu,

é ɗa ɠɛ ma: ‹Nà pɔ gè ʋilɛ nà-wɛɛinti polu,

niiti ti ɠɔnɔgi ta kpɔɔle ɗɛiti feezu zèa,

ti ɗa màaɠili ga baala deɠa zeɠei ta geze zeɠei,

niiti ti gulɔi ta dɔɔi veezu zèa.›

8 Naa ɠa é ba, nà pelei leʋesu tuɠɔ ga ɠain sasai,

gè siɠigi lo tuɠɔ naazu,

é la mɔ lii ʋele ɠaa.

9 Toɠa ʋilɛ ná-wɛɛinti polu, kɛlɛ é la zeelia ti ma,

toɠa ti ɠaiziɛ, é la ti ɠaa.

Toɠa ɠɛ ma niina: ‹Kii, ɓɛ gè ɠale ma sìni mɔungi ʋɔ bɛ,

gè ɠɛa ziilɛi su naa ʋɔ bɛ, é leʋe niizu ʋa.›

10 É yeemani ga nà ɠa gè moloi ta dɔɔ niinɛi veeni zea, naa ʋɛɛ gulɔi ʋa,

gè walii ta zanugi ve zea,

naati ka é ti zeɠeni, é kwɛɛ Ɓaale ma.

11 Naa maaʋele ma, nà ʋaazu, gè nà-moloi ɠula zea, molo leʋe ziɛgi zu,

gè nà-dɔɔi ɠula zea, dɔɔ ɓɛtɛ yeeɠɛɠalai zu,

gè nà-baala deɠa zeɠei ta nà-geze zeɠeiti kula zea,

niiti ti ɠɛa kabei lɔɔɠuzu.

12 Niizu, nà kabei ɠulazu ná-wɛɛinti gaazu.

Nu nɔpɛ ge la zɔlɔɔga é ʋa kula zèa.

13 Nà ná-koozunɛɛiti kpelasu pele zu,

ta ná-fɛtiiti, ta alu toga niinɛi ma vɛtiiti,

naa ʋɛɛ ná-dooɠo foloiti ba,

ná-fɛtii mɔtaiti ta ɓela pele zu.

14 Gè ná-leezɛn ɓeleiti suɠoloɠolo, ta ná-kooleɠoole guluiti,

nii é ɠɛa ɠɛɛzu ma: ‹Wɛlɛ sàlai ɠa nà-wɛɛinti ti feai zèa.›

Nà náʋɛti kɛɛzu ga dɔɓɔi,

ʋɛ dɔɓɔ zuaiti ta ɠɛ laamiizu ná.

15 Ʋele ɠana gè wuzeɠezu la daalɔɠɔma, tɔɔzei naama voloiti faa zu,

siɛgi zu é ɠɛni ansansegiti galazu la Ɓaalegiti bɛ,

ta siɛgi zu é ɠɛni ɓɔɠɔ maaɠilizu la ga ná-balaɠaegiti ta goizu anigiti,

é ɗa ʋilɛ ná-wɛɛinti polu,

é yeema nɔ̀un ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Kpɔfaamai niinɛ vai ʋolu

16 «Naa maaʋele ma, nà sosu ʋolu,

gè lii la teʋebai zu,

gè ɓɔɛ ziimaʋɛ.

17 Miná, nà ná-leezɛn ɓeleiti fe zea niina,

gè Akɔɔl nɛmɛi ɠɛ ga kito pɛlɛlaʋɛ.

Toɠa gooɠaaʋotegi ve, ʋelei é ɠɛni kɛɛzu la ma loungo ziɛgi zu,

ta yeei é ɠɛni zeɠezu la Ezipete yooi zu.

18 Naama voloiti su, é la mɔ tòliga ga ‹Ɓàale›, nii poluʋɛ ga ‹Màliɠii›,

kɛlɛ toɠa ɠɛ mà: ‹Sìnigi›,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

19 «Nà Ɓaalegiti daaseigiti kula komagi zu,

nu ɠi ge la mɔ vɔlɔ loa ti-laaseigiti su.

20 Naama voloi, nà minazeɠegi ɓɛtɛzu gá nà-nuɓusɛiti gi yɔɠɔzu,

ti yɔɠɔzu ta dɔɓɔ zuaiti, ta wɔniiti, naa ʋɛɛ kpokpo ganiiti ba.

Nà kɔɔɠɔ zɔɔlaiti koloɠolo zooi zu, mɛɛin ta boɠa zɔkpɔi,

gè va bu nà-nuɓusɛiti ti ɲi ziilɛigi zu.

21 Nà è vuluzu ɠɔoɠɔ faa ma.

Nà è vuluzu ga telebodai, ta sɔledai,

gè è vulu ga nɛɛbɛi, ta maawɔinɠai.

22 Nà è vuluzu ga wooɠɛɠiladai.

Ɗa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

23 Naama voloiti su,

nà geeɠɔlɔgi wooɠaaʋote kpɛdɛ ma vaiti su,

geeɠɔlɔgi ɓalaa ka zooi wooɠaaʋote kpɛdɛ ma vaiti su,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

24 «Zooi ɓalaa ge moloi, ta dɔɔi, ta gulɔiti gooɠaaʋote,

naati pɛ ti ɓɔsu, ti Zizeleyɛle wooɠaaʋote.

25 Nà ti vaza ɓɔɠɔ ʋɛ zooi zu, eɠɛ ani zuwui,

nà Lo-Luama nɛɛ ʋɛ,

gè ɠɛ Lo-Ami ma: ‹Ɗa ga nà-nuɓusɛi,›

tɔ ɓalaa ka ɠɛ mà: ‹Nà-GALAGI.› »

3

Zɔɠɔzuɓɛtɛi ma zalai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Li ʋolu mɔnɔ, è wɛɛnzo anzanui naa nɛɛ ʋɛ, tama wɛɛn zea. Mazɔlɔɔ ʋele ɠana Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle nuiti nɛai la ʋɛ, anɛɛ ni naati ta ɠaaʋotesu gala kiligiti ma, ta ti wɔinɗai ga leezɛn vɔɔi ma ɓuungiti.»

2 Gè ànzai unmɔɔni ga wali ɠae puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15), ta moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naa ma ɠilo unnaanigɔ puulɔɔlugɔ (450). 3 Gè ɠɛni ma: «Ɗa yɛsu pɔ̀ bɛ yeeɠɛɠala mɔinmɔin daawu, è mina koloɠolo kɛ, ta è mina wɛɛn zo. Nà ɓalaa, ʋele nɔ ɠana nà kɛɛ la è ʋɛ.»

4 Tɔɔzei Izilayɛle nuiti ta yeeɠɛɠala mɔinmɔin kɛɛzu, masa ge la ti unda, kundiɠi la ti ʋɛ, ti la zalaɠa ɠula, sale ɠɔtu la ti ʋɛ, ɓaa zalaɠa ɠula zeɠe, ɓaa pɛlɛ wu zale. 5 Naa ʋoluma, Izilayɛle nuiti ta ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ, ta ta-masagi Davide. Ʋelela ʋelei ta ɠaaʋote Ɠɔoɠɔ GALAGI ta ná-faaɓɔɠɔiti ma.

4

Tukpɔlogi é Ɠɔoɠɔ GALAGI
ta Izilayɛle yɔɠɔzu

1 À woilo Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma, Izilayɛle nuiti,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa lukpɔzu ga zooi zu nuɓusɛiti pɛ daalɔɠɔ:

«Gaamai ta wooɠɛɠiladai ti ɲɛɛlɛa zooi zu,

GALA kwɛɛtalai ɠa é zooi zu.

2 Nii é zooi zu, naa ɠa ga:

foovooi, ta yaavai, ta nu ʋaai, naa ʋɛɛ unmai ta wɛɛnziɛgi ʋa,

ta tooma vaiti, ta ɲama ʋuu vai ta ɗa ʋɛɛ ta ʋa.

3 Naa ɠa é ba, zooi zu ɠa vɔ kpaankpaan,

nuɓusɛiti kpein ta vɔ ɠae ma,

naa ʋɛɛ dɔɓɔ zuaiti, ta wɔniiti ba.

Kpoloɗɛi wu ɠaleiti ɓalaa ta ɲɛɛlɛ.»

Zalaɠa ɠula nuiti ta-ɠotoi

4 «Kɛlɛ, nu nɔpɛ ge mina maaɠaali ɠɛ,

nu mina zeliloma ɠɛ,

mazɔlɔɔ wɔi wo ga zalaɠa ɠula nuiti,

ada wa ɠa ade lukpɔzu.

5 Wo-ɠɔɠɔi ɠa ziɠa folo gaalɔgai kpekpe,

wa GALA goo wo nui niiti wo ʋolu,

naati kɔɠɔi ɠa ziɠa kpidii zu,

nà wo-lee Izilayɛle undaaʋili.

6 Nà-nuɓusɛiti ti undaa ɠa ʋilisu tɔɔzei faaɠwɛtalai ʋa.

Tɛi wɔi wo ga zalaɠa ɠula nuiti, wo ɠɛlɛa faaɠwɛgi ʋa,

nà ɓalaa gè ɠɛlɛa wo ʋa,

wo la mɔ ɠɛa ga nà-zalaɠa ɠula nua pɛ.

Wo yeemaa wa-ƓALAGI ná-tɔgi ma,

nà ɓalaagi nà yeemazu wo-lointi ma.

7 Wo kpein kulaba la ba,

wo kotoi ɠɛɛʋɛ dàalɔɠɔma.

Nà wa-lɛbiyai valibosu ga ɓaaɠulamai.

8 Ta ɓɔɠɔ ɠɔnɔkulazu ga nà-nuɓusɛiti ta-vaaɠaaza golaiti,

ti yiima vai ɠa ga nà-nuɓusɛiti ti ɠɛ ga sɔba nuiti.

9 Kɛlɛ nii nɔ a zeeli nuɓusɛiti ma,

naa nɔ ɠa a zeeli zalaɠa ɠula nuiti ma.

Nà ti loɠazu tɔɔzei ti-ziɛ ʋelei ʋa,

ta ti-ziɛ ʋele ɲɔi zuɓoloɠɔmɔ.

10 Ta daami wo, ti la yiɠoa,

ti koloɠologi ma zii pɛ kɛɛ ʋa, ti la ɓuɠua,

mazɔlɔɔ ti la mɔ unfesu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.

11 Ti ɓɔɠɔ vea koloɠologi ta dɔɔi ya.

Tama dɔɔ niinɛi ti ʋalaga ɠigi ma.

12 Nà-nuɓusɛiti ta ta-ɠɔɔɠɔ ganigi ɠaazaɠasu, é ga gului,

tama gulu ɓeke kpuɠai ɠa é ti wooɠaaʋotesu,

mazɔlɔɔ koloɠolo fiilɛi ɠa é ti ɠakasu.

Ti koloɠologi ɠɛa ga ti ɠɛlɛ vai ta-ƓALAGI ʋa.

13 Ta zalaɠaiti kulazu gize unmaʋɛti,

ti ɗa ansansegiti gala gize goiti unmaʋɛti,

ta losu sɛne gului bu, ta pɛpele gului, naa ʋɛɛ telebɛnete gului ʋa,

niiti ti ma niinigiti bu ɠaanɛai.

Naa ɠa é ba, wo-loun anzanuiti ta ʋaazu koloɠologi ɠɛɛzu,

wo-loun anzaiti ti wɛɛnziɛgi wo.

14 Gè la ʋaazu wo-loun anzanuiti doɠazu ta-ɠoloɠologi ma vaa zu,

gè la wo-loun anzaiti ɓalaa doɠaa ta-wɛɛnzo faiti su.

Mazɔlɔɔ zalaɠa ɠula nuiti ɓɔɠɔgoi ta lɔɔɠuzu ta wɛɛnziɛ anzanuiti,

ti ɗa zalaɠa laamiiti bo ta koloɠolo anzanuiti ti wa-ɠala pɛlɛiti bu.

Nuɓusɛi niiti nɔpɛ kidafaawu la ti ya, naati ti looʋɛ ya.

15 «Ee, Izilayɛle, ni ɗɔun ɗa koloɠologi ɠɛɛzu,

Zuda mu ge mina ta ɠɛ pa!

À mina li Gilegale,

à mina lɛ Ɓɛte-Avɛn ɠizei ma,

À mina ɠona, wo ʋa ɗa ɠɛ ma: ‹Gè ɠonaa Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, nii é vulua.›

16 Izilayɛle ɠaazulɛɛʋɛ, eɠɛ nikɛ zaai nii gaazulɛai.

Wa kaazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛ losu ti luɠɔ

ga baala ziʋo ɓulugiti kɛʋele,

é ɗa li ga tiye tufa lɛnugiti su nɛmɛ wolai zu ɓaa?

17 Kɔɔɠɔ ganigiti ta Efelayime nuiti ka ti yeezogai.

À zɛna nɔ!

18 Kpega nɔ ɠa ga ná-dɔɔi ɓɔle,

tɔ ɠanu gaama é ɓɔɠɔ ʋalaʋalasu koloɠologi zu,

ná-kundiɠiiti ziima vai ɠa ga ɓaaɠulama vai.

19 Fiilɛ wolai ta ɠa ʋaazu nɔ, é ti zeɠe ɠɔɠɔzu,

ti ɗa unfe ga ta-zalaɠaiti.»

5

Kundiɠiiti ta-ɠotoi

1 «Zalaɠa ɠula nuiti, à woilo nii ma!

Izilayɛle nuiti, wa ɓalaa, à woilo!

Masagi ná-pɛlɛwu nuiti ɓalaa ti woilo!

Wa ɠa wo maanɛai wo telebogi ɠɛ,

kɛlɛ wo ɠɛɛʋɛ ga balii Misepa,

wo ɠɛ ga wɔni zo tumɔi pilɛgai Taɓɔɔl gizei ma.

2 Wooʋalada nuiti ti zeɠe zuɠoozagi wɔa Sitime.

Kɛlɛ nɔ̀un, nà ma zalai ɠɛʋele ɓɛtɛzu ti pɛ bɛ.

3 Nɔ̀un, gè Efelayime ɠwɛni,

Izilayɛle la lɔɔɠuni bà.

Tɛi Efelayime ɓɔɠɔ vea koloɠologi ya,

naama ɗɛi ziaa Izilayɛle pɛ ma, é kɔzɔ.

4 Ti-ɠɛɛwotii la vaazu bu

ti ʋa ɠale ma ta-ƓALAGI ʋɔ.

Tɔɔzei koloɠolo fiilɛi ɠa ti zaama,

ta ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ.

5 Izilayɛle ná-wasogi ɠa zeele wooi wosu daalɔɠɔma.

Tama, Izilayɛle ta Efelayime ta-ɠotoiti ta ʋaazu ti loozu,

anɛɛ Zuda ɓalaa ka ʋaazu yɛsu, ti ʋa ti loo.

6 Ta li Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛzu ga ta-logani goiti ta ma wolaiti,

kɛlɛ ti la kaa,

mazɔlɔɔ naa lɔɔɠua ti ʋa.

7 Ti Ɠɔoɠɔ GALAGI yaavaʋɛ,

mazɔlɔɔ ti wɛɛn lointi sɔlɔɔgɛ.

Alu toga niinɛi ma vɛtii ɠa ʋaazu,

é ti undaaʋili ta ta-ʋoganiiti.»

Kɔɔi é Efelayime ta Zuda yɔɠɔzu

8 «À koolei vɛ Giɓea,

wo puʋugi vɛ Lama.

À zezei wo Ɓɛte-Avɛn.

Ɗa ma, Ɓɛnzamɛn wolodai,

ta ga è zo ga è ʋoluʋelei.

9 Yeei Efelayime ná-kpakɔi zeelizu la ma,

ná-zooi ɠa ɠɛ ga teʋebai.

Faa ɠila ka gè bosu Izilayɛle wolodamaiti ma,

nii é la zeɠea ma.

10 Zuda ɠundiɠiiti ta ga numaa ti kwɛpelegiti seɠezu daazu,

nà nà-ziiɠaawanai yeizu ti ma eɠɛ ziɛ veinfeingi.

11 Efelayime ɠa ɠoloɠolosu,

é ɓulukpulu ga tukpɔi é zeelizu ma,

mazɔlɔɔ toɠa pɔ é ziɛ ga ɓɔɠɔ ɠisu vai nɔ.

12 Nɔ̀un nà ɠɛɛzu ga fɔingi Efelayime wolodai ʋa,

gè ɠɛ ga wologi Zuda ʋɛlɛyeɠei ʋa.

13 Efelayime ná-seeɓɛi ma vaa zuɠwɛɛga,

Zuda loa ga ná-palai vai.

Efelayime liini Asiili,

é keelaiti teʋe masa golai ma.

Kɛlɛ masagi naa la zooga é ʋa wo ɠɛdɛ,

ɓaa é ʋa sale ʋu wa-ʋalai ɠa.

14 Tɔɔzei nà ɓɔɠɔi ɠa gè Efelayime zosu,

ʋelei zalai a ɗa sogi wo da,

gè vala Zuda ʋa, ʋelei filɛ zuai a ɗa kɛɛ la.

Nà bali ga, gè li, nà lii la, nu nɔpɛ ge la kula zèa.

15 Nà li, gè ɠale ma nà-pɛlɛi wu,

eyɛsu ti ɓɔɠɔ ɠwɛɛ ga sɔba nu, ti ɠaaʋote mà.

Ta ɠɛna kidaaʋiligi zu, ta gàiziɛ naazu.»

6

Sɔba nuiti ta-yɛɛ ɠitogi

1 Wa ɠɛɛzu ma: «À ʋa, ade ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ,

tɔ ɠa é ade maawanaa, tɔnɔ ɠa a ade ɠɛdɛ.

Tɛigi é ade loɠaai, toɠa ada-ʋalaiti sale.

2 Folo felegɔi ʋoluma, toɠa zɛnvui ve ade ya,

foloi zaʋasiɛi, é ade wuzeɠe,

ada yɛnvu ʋolu tɔun gaazu.

3 Gaamazu ade leʋe ga pele goi ma zii pɛ, ade Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠwɛɛ,

ade ɠaaɓa ade tɔun kwɛɛ.

Paa vai ɠa ga ɠite vaa, eɠɛʋelei nɔ foloi ɠula vai la.

Toɠa ʋa ade ʋɔ, eɠɛ sama lonai,

ɓaa foɠo lonai é zooi ɠaalɛilɛisu.»

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo wooɠaaʋotesu, é ɠɛ ma:

«Lee ɓa ka nà kɛ ga ɗe, Efelayime?

Leeni ɠa nà kɛ ga ɗe, Zuda?

Wa-wooɠɛɠiladai é lo bà, kulaʋɛ nɔ ga sobuzobu lonaɓiingi,

ɓaa sobuzobu nɔɗai, nii é ɲɛɛlɛzu nɔ fala.

5 Tɔ ɠa é ba, gè wo loɠaai la ga GALA goo wo nuiti ta-ɠeela wooiti,

gè wo ʋaa ga dàawooi.

Nà-tukpɔi yei wo ma eɠɛ wozakalagi.

6 Mazɔlɔɔ wɔ̀inʋɛ ga wooɠɛɠiladai, é leʋe zalaɠaiti ba,

ta nà pɔ ga nu kwɛ̀ɛ ga GALA, naa vizɔgɛ é leʋe gala zalaɠaiti ba.

Wooʋaladai ta yaavai
Izilayɛle yooi zu

7 Kɛlɛ ʋelei Adama kɛɛni la, tiya ɓalaa ti ta-minazeɠegiti koloɠologɛ,

ʋele ɠana ti yàavaai la.

8 Galaade ɠa ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-laai,

sulaavegai ga ɲamai ʋogiti.

9 Ʋelei toosu nuiti ta ɗa pele ɓɔungi wo da,

ʋele ɠana zalaɠa ɠula nu ɓɔgiti ti nuiti paazu la

Sikɛme ʋelei zu.

Faa ɲɔuɲɔu gola ɠana!

10 Gè faa ɲɔuɲɔugiti kaaʋɛ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei wu,

mazɔlɔɔ Efelayime ná-koloɠologi zuwɔɔlɔa,

é Izilayɛle pɛ kɔzɔa.

11 Ɗɛi ɓalaa, è ga Zuda, nà ɗɔnɔ ma molo leʋei ɠɛʋele ɓɛtɛzu,

siɛgi zu gè ʋaazu la ga nà-nuɓusɛiti ti duɔlai zu.»

7

1 «Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la gè naa valibo,

nii seiɗai nà-nuɓusɛi Izilayɛle luɠɔ, gè kɛdɛ,

názu ɠa Efelayime ná-faaɠaazagiti ta Samali ɠɛɛwoti ɲɔiti ta ɠula la kɛlɛma.

Ta tooma vaiti kɛɛzu,

unma nuiti ti ɗa lɛ pɛlɛiti bu,

toosu nuiti ti ʋilɛ koi yɔɠɔzuʋɛti.

2 Tanɔpɛ ge la bosu ɠisu ga faa ɲɔi kpein ti kɛɛzu,

nɔ̀un gè faa ɠwɛɛ su.

Niizu niina, ta-ɠɛɛwotiiti ti ti ɠilia kpekpe,

gàazu ɠa naati pɛ ba.

3 Ta masagi ɠaamɔlɛzu ga ti-zɔ ɲɔiti,

ti kundiɠiiti gaamɔlɛ ga ta-yaava vaiti.

4 Ti kpein ta ga wɛɛnzo nuiti.

Ti ɠulaʋɛ ga sulugi, ɓulu loɠa nui suɓadiai ga abui,

é la mɔ ɓɛdɛni suɓadi vaa ma,

é zo ɓulu vukɔi ɠaayɔ siɛgi ma, eyɛsu é ɓokolo.

5 Ta-masagi ná-fɛti ɠula voloi,

kundiɠiiti ta ɗa ɓɔɠɔ ɠɛ ga seeɓɛ nu, ti ɓadiai ga dɔɔi.

Ɲɛɛɠulasu nui naati ka masagi a ɗa yeemaale ti ma.

6 Ta ɗa maaɓuɠa ba,

ti-yii zuɓadiai eɠɛ ɓulu mɔ sulugi, woyai ɠili vai ma.

Ti ʋɛɛni yiima ga ta-yiiɠaawanai kpidii ɲɛgɛlɛin daawu.

Kɛlɛ geelaalaogai ma, é soni eɠɛ abu wola.

7 Ti pɛ ti ɓadini eɠɛ ɓulu mɔsuʋɛ,

ta ta-ɠundiɠiiti galazu mulukulu.

Ta-masagiti kpein ta ɗa loo bu ga gilagila,

tama tanɔpɛ ge la ɗa ga wooɠulaa nɔ̀un ma.

8 «Efelayime ɓɔɠɔ zupua ga zɔɔma ziiti.

Efelayime ɠulaʋɛ ga ɓului nii ti la tatini.

9 Wɛɛinti ta suvikɛi ɠulazu, é la loozu ga naa.

Nɔundeɠaiti ta ga ɠole, é la gaaɠaazu.

10 Izilayɛle ná-wasogi ɠa zeele wooi wosu daalɔɠɔma.

Niima maanɔɠɔi kpein seiʋɛ ti ma,

kɛlɛ ti la gàazaɠani,

ti la ɠaleni ma pɔ̀, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI.

11 Efelayime ɠulaʋɛ ga dɔɓɔ ʋoopogi,

kpɔlɔ ge la un su, é la ɠeleɠeleni.

É Ezipete loligɛ, é ɓizɛ, é li Asiili ʋolu.

12 Kɛlɛ siɛgi zu é ɠɛɛzu liizu la ná,

nà nà-wɔni zo tumɔi ʋilisu ma,

gè too bu eɠɛ wɔnii.

Nà ʋaazu maaɠolozu, siɛgi zu gè goomɛnisu da é ɗa ɠaalɛ ba.

13 Maanɔɠɔi ɠa ti luɠɔ, mazɔlɔɔ ta ʋelazu bà.

Nimizai ɠa ti luɠɔ, tɔɔzei ti ɓakagɛ dàalɔɠɔma.

Nɔ̀un nà la ti unmɔɔ,

kɛlɛ tɔun, ta ɠɛna ɓɔɛa pɔ̀, zɛɛi ɠa ti bosu.

14 Siɛgi zu ti kpalagi wosu da ta-ʋeteiti su,

ti la wooɠulazu mà ga ti-yii pɛ.

Siɛgi zu ti ɓɔɠɔ maazaɠazaɠazu la,

nii a kɛ ti moloi ta dɔɔi zɔlɔɔ,

nà ɠa ti ʋoluavesu bà.

15 Nà ɠa gè ɠɛni ti ɠalasu, gè ti zɛbɛlɔ,

faa ɠili nɔpɛ ge la ɠɛni ti ɠisu é lo bà, kɛni faa ɲɔi nɔ.

16 Ti la ɠalesu ma naa ʋɔ, nii é anii pɛ maazu,

ti pɛ ti ɠulaa ga mɛɛin nii poolaai.

Ta-ɠundiɠiiti pɛ ta zaazu kɔɔi zu,

tɔɔzei poomu gooiti ba ti ti wosu,

naa ɠa é ti ɠɛɛzu ga ɲɛɛɠulasu anii Ezipete yooi zu.»

8

1 «Koolei vɛ!

Maanɔɠɔi ɠa yeizu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zooi ma, eɠɛ koɠɛi,

mazɔlɔɔ ti nà-minazeɠegi ɠoloɠologɛ,

ti wuzeɠe nà-kalagi laalɔɠɔma.

2 Ta wooɠulazu mà,

ti ɗa ɠɛ mà: ‹Ee, gá-ƓALAGI, gi è ɠwɛni!›

3 Izilayɛle ɠɛlɛni faa ʋagɔi ʋa,

naa ɠa é ba, sili nui ɠa polu, é ɗa kpɛ.

4 Ti la gàazaɠani, ti ɗa masagiti sei ɓɔɠɔ unda.

Ti ɗa kundiɠiiti to, ti la kì toa su.

Ta ta-waliiti ta zanugiti seɠezu, ti ɗa kpɛtɛ ga kɔɔɠɔ ganigiti,

nii a ɠɛ ga undaaʋili saɓui.

5 Ee, Samali, ɗa-nikɛ yiʋoi ʋɛlɛ la bɛ̀!

Nà-ziiɠaawanai ma abui soga è laalɔɠɔma.

Yeeɠɛɠala lielegɔ ɠa è kɛɛzu, è la ziaa ɲade fai wu?

6 Mazɔlɔɔ ɗa-nikɛ yiʋoi ɠulaʋɛ Izilayɛle,

ɲɛɛliɠi ɠɛ nui ta ɠa é kpɛtɛa,

naa la ga gala.

Tɔ ɠa é ba, Samali nikɛ yiʋoi ɠa vaza, é la ga gilagila.

7 Tɛi ti fiilɛi vazagai,

ta tona viilɛ wolai leʋe.

Eɠɛʋelei faalaalii wosu la ga:

‹Moloi kɛzɛ la su, é la ɓulu vukɔi vea.›

Ni a feena, toɠa ɠɛ ga wɛɛinti kɔnɔgi.

8 Izilayɛle maaɓɔlega.

Tiya ɠanu ti zii ɠiligiti saama,

eɠɛ anii nii kulanuma la ba.

9 Mazɔlɔɔ diiʋɛ, é ɓɔɛ Asiili ʋɔ.

Dɔɓɔ zoovalegi ɠa ɗa ná-ɓɔɠɔyeemalai makɛ,

kɛlɛ Efelayime ɠa ná-wɛɛinti geyazu.

10 Anɛɛ ɓalaa ta vebɛanii kpein feezu zii ɠiligiti zea,

su la mɔ ɠoozazu, gè ti ɠaalɛ ba.

Tama ná tago nɔ ʋe niina, ti lɔ kpɔlɔi zu kasɔi wu,

nii Asiili masagi daazu ti unma.

11 Efelayime zalaɠa ɠulazuʋɛti togɛ ga mɔinɗa,

nii a kɛ kotoi zeɠe ba,

kɛlɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ naati mu ti ɠɛɛʋɛ bɛ ga kotoi ɠɛɛ zaɓui.

12 Gè nà-kalagi ma woo ʋɛlɛʋɛlɛgi kpein sɛʋɛ ʋa,

gè fe zea, naa ɠa ɠulazu ma nɔ ga wɛɛn.

13 Wɔin ɠa ti ma ga ti ɗa zalaɠaiti kula,

mazɔlɔɔ ta ma zuai miizu.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠoozu la nɛɛni ta-zalaɠaiti ma.

Za ʋoluma toɠa ɠitoo ta-ɠotoiti su,

é ti maaɠolo tɔɔzei ta-vaaɠaaza golaiti faa ʋa.

Ta ɠalesu ma Ezipete yooi zu.

14 Gaamazu Izilayɛle yeemaa Kpɛtɛ Nui ma,

é ɗa masa pɛlɛ wolaiti to,

Zuda ɗa siɠigiti to ná-taa wolaiti ma.

Kɛlɛ nà abui ʋilisu ná,

é ta-masa pɛlɛ wolaiti gala.»

9

Duɔlai zuɓɔlɔi

1 Mina ɠoozunɛ, Izilayɛle, è ʋa ɗa ɠɔkɔ ga koozunɛɛi

ga zɔɔma nuɓusɛiti kɛʋele.

Mazɔlɔɔ è ɠɛlɛa ɗa-ƓALAGI ʋa,

è ɓɔɠɔ ʋilɛ koloɠologi laawu.

Ʋɛ kpein ti molo loɠazu ná,

wɔin ɠa è ma ga è ɗa-ɠoloɠologi ma zalai zɔlɔɔ náti.

2 Kɛlɛ moloi ta gulɔi la kula ɠɛa ga tiye,

dɔɔ niinɛi ɓalaa kula vai ɠa ga iɲɔteʋe vaa.

3 Ti la yɛga pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zooi zu.

Efelayime ɠa ɠale ma Ezipete yooi zu,

ta kɔzɔba laamianigiti mi Asiili yooi zu.

4 Ti la mɔ dɔɔ zalaɠai ta ɠula pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ta-zalaɠaiti ti la naa ɛnɛkɛga pɛ.

Ɠɔnɔgi ɠa ɠɛ ti ʋɛ ga eɠɛ saa wɔlɔ wosu laamianigi,

zɔi kpein é ta miizu, naama nuiti ta ɠɔzɔ.

Mazɔlɔɔ ti-ɠɔnɔgi ɠa ɠɛ nɔ ga ti-ɠogi nɔnɔ,

ta la lia pɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ.

5 Leeni ɠa wo ʋaazu kɛɛzu fɛti voloi vaa zu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fɛti voloi?

6 Mazɔlɔɔ wɛlɛ tiya ʋa, ti liizu tɔɔzei faa zuɠoloɠologi vaa kɛai.

Ezipete ɠa ti zeɠe ga duɔiti, ta-ɠabaiti ta ɠɛ Mɛmefise taazuʋɛ.

Kpele tufaiti ta lɛ ta-naavolo ɓiigiti ma,

ɠaingiti ti ʋɔnɔ ta-ʋɛlɛiti bu.

7 Doɠai ma voloi ʋɛtɛ, é ʋaazu.

Potokula voloiti ti ʋaa.

Kɛni Izilayɛle naa zuɠwɛɛ.

GALA goo wo nui litigɛ,

nui nii zɛnvui ba, toɠa ɓɔɛzu wuulewuule,

tɔɔzei ɗa-ɠotoi wɔɔlɔ ʋelei ʋa,

ta wɔinzeɠema wolai ʋa wo kɛɛzu la.

8 Kɛlɛ nɛ̀i gè ga GALA goo wo nui,

Efelayime ná-taa makɛ nui,

nà nà-GALAGI ʋa.

Wa balii lɛɛzu tùɠɔ, nà-pele goi kpein su,

wo ɗa wuzeɠe dàalɔɠɔma, nà-GALAGI ná-zooi zu.

9 Ti ɓadɔa kpe kɔzɔba vai ɓomaʋɛ,

eɠɛʋelei mɔungi Giɓea nuiti ti kɛɛni la.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI la yeemani ta-vaaɠaaza golai ma,

toɠa wuzeɠezu ta-ɠotoiti daalɔɠɔma.

Faa ɲɔi ɠwɛmaʋɛ

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Gè Izilayɛle ɠaani teʋebai zu,

kulaai ga leezɛn wulu ʋɔnɔ koi.

Gè wo-mɛmɛwolani kaani

eɠɛ kooleɠoolegi ma waa mɔungiti.

Kɛlɛ ti liiʋɛ Ɓaale-Peyɔɔl, ti ɓɔɠɔ vea unfegi ya,

ti ɠɛ ga ziimaziɛ ganii, ga ti yiima anii ɠɛʋele.

11 Efelayime ná-lɛbiyai ɠa ʋaazu ɠoʋesu eɠɛ wɔnii,

ko ge la mɔ zeɠea,

koma nu la mɔ ɠɛa ná,

doun la mɔ zɔlɔɔga.

12 Anɛɛ ɓalaa toɠa doin tanigaa ɠulazu su,

naati ti la nu ɠitelai zɔlɔɔga,

eyɛsu gè ti ɠula ti ya.

Tama, nimizai ɠa ti luɠɔ

siɛgi zu gè ʋoluavesu la ti ʋa.

13 Gè ɠɛni Efelayime ʋɛtɛsu ga Tiil ɠɛʋele,

siingai tufa lɛnugi zu.

Kɛlɛ Efelayime ɠa ʋaazu ná-dointi teʋesu

naama nui ʋɔ, nii é ti ɠɔdaaleʋezu.»

14 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, fe ti ʋɛ!

Ɓɛgele ɠa è feezu ti ʋɛ?

Doun zɔlɔɔtala ɠogi ɠɛ ti-anzaiti ma,

ɲiimiɗɛ mina ɠɛ ta-ɲiimiiti su.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma ʋolu:

«Ti-zɔ ɲɔi kpein kulaʋɛ kɛlɛma Gilegale,

miná ɠa gè tɔɔzeini ná ga ti wɔinzeɠea.

Ti-ɠɛɛwoti ɲɔiti maaʋele ma,

nà ti ɓɛɛzu nà-zooi zu.

Gè la mɔ ti nɛa ʋɛ,

ta-ɠundiɠiiti kpein ta ga kololala nuiti.

16 Kpakɔi zeelia Efelayime ma,

ma zapeiti ti vɔa,

ti la mɔ waa woga pɛ.

Ni ɓalaa ti-anzaiti ta doun zɔlɔɔna, nà ti undaaʋili,

ti-ɠoozu ɠaawaai niiti ti nɛai gola ti ʋɛ.»

17 Nà-GALAGI ɠa ɠɛlɛzu ti ʋa,

mazɔlɔɔ ti la woiloni goo ma.

Ta ʋilɛ unba, ti ɗa leʋe ziiti saama.

10

Gaazumɔi nuɓusɛiti

1 Izilayɛle ɠɛni ga leezɛn ansaɠɔgi, é waazu gola.

Ʋelei ma waai ɠɛni mɔinzu la,

ʋele ɠana ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠɛni mɔinzu la.

Ʋelei ná-zooi ʋaga ɠɛni de la,

ʋele ɠana é ɠɛni sale ɠɔtuiti maaʋɛlupɛlusu da.

2 Nui niiti ta ga nu ɲakaiti

é zeeli ti yiima munu,

kɛlɛ niizu, ta ta-ɠotoi ma zalai zɔlɔɔsu.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti tokasu,

é ta-zale ɠɔtuiti kpezeɠele.

3 Naazu ta ɠɛ ma niina:

«Masa ge la gi unda,

tɔɔzei gi la Ɠɔoɠɔ GALAGI lɛbini.

Tɔun anɛɛ ɓalaa masa ga la ɠɛni gi ʋɛ,

lee ɓa ka a kɛ gi ʋɛ?»

4 Ta wooiti bosu, ti ɗa zɛɛ ɠonaiti bo,

ti ɗa minazeɠe yɔɠɔzu.

Kɛlɛ sɔledai ɠa ti ʋɛ niina nɔ,

eɠɛ wanaba lufai é ʋɔnɔsu kpalagi zu.

5 Samali nuiti ta zanu nikɛ yiʋoi lɛbizu, nii é Ɓɛte-Avɛn.

Ná-nuɓusɛiti ta ná-zalaɠa ɠula nuiti

ta saa wɔlɔi wosu nikɛ yiʋoi ná-faa zu.

Ta zoo ɓaagi ná-lɛbiyai maamusɛzu, kɛlɛ é loa ya zea!

6 Tɔɔzei tɔ ɓalaa kɛni nɔ ta lii la ti Asiili, masa golai ɠakala ga maazoloo ganii.

Unfegi ɠa yei ga Efelayime.

Izilayɛle ɠa unfe ga ná-faazeikpasuiti.

7 Samali ɠoloɠologa,

ná-masagi ɠulaʋɛ ga

eɠɛ gulu ɓuɠai nii ziɛi liizu la.

8 Ɓɛte-Avɛn zalaɠa ɠula adaʋɛti,

ʋɛti Izilayɛle kotoi ɠɛai náti,

ti pɛ ta ɠoloɠolo.

Kpele tufaiti ta ɠaingiti ta ʋɔnɔ ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti.

Názu ta ɗa ɠɛ gizeiti ma:

«À gi maalɔɔɠu!»,

ti ɗa ɠɛ gize goiti ma: «À loo gi ma!»

9 «Ee, Izilayɛle è kotoi ɠɛɛ vai lɔɔzeini kpein Giɓea,

è la dɛ valiboni pɛ!

Kɔɔi buzeɠeai telebotala nuiti daalɔɠɔma,

é la zeelia ti ma Giɓea ɓɔɠɔɓɔɠɔgi ɓaa?

10 Nà ti loɠazu ga yiimai,

nuɓusɛiti ta-ʋɛbɛiti ta ɠaalɛ ba ti laalɔɠɔma,

ta ti ɠili ga yɔlɔɠɔi,

tɔɔzei ta-ɠoto zeizeimai ʋa.

11 Efelayime ɠazaʋini nikɛ zaa ɓokpagi ma, togai fɔɔn,

nii é nɛɛni bɛ ga é ɗa moloi ɠaalia.

Kɛlɛ nà kɔ papagi lɔɔzu unbawului wu.

Nà unbawului laazu Efelayime unma,

Zuda ɗa wozai ʋili,

Izilayɛle ɗa gaaloɠa.

12 À telebodai ma ani zuwui vaza,

wa wooɠɛɠiladai leʋe.

À kpala niinɛi ma wozai wo,

yeeɠɛɠalai zeelia wo ɠaaʋote mà,

nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

eyɛsu gè ʋa, gè telebogi ʋu wo ma eɠɛ tonai.

13 Wo silii vazani, wo faa ɲɔi leʋe,

wo zɛɛi ɠaawaai mi.

Mazɔlɔɔ è ɠɛa laani ɗa-zobogi la,

ta ɗa-ɠɔɔɠɔ nu mɔinmɔingiti.

14 Naa ɠa é ba, kpeei ɠa loo ɗa-nuɓusɛiti saama,

ɗa-laa wolai niiti siɠigi ti ma, naati pɛ ta ɠoloɠolo,

eɠɛʋelei masagi Salaman kɛɛni la ga Ɓɛte-Aalabɛle, kɔɔɠɔ voloi,

yeei ti ɠɛni doun deeiti paazu la ti-lointi maazu.

15 Wɛlɛ kidaaʋili fai nii seiɗai wo luɠɔ, Ɓetɛle,

tɔɔzei wa zili lateʋegai ʋa.

Wozai a seɠena ma nɔ fuaa,

Izilayɛle masagi nɔnɔi ɓega ɠana.»

11

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nɛɛbɛi

1 «Gè Izilayɛle nɛɛni ʋɛ, kɛai ma dɛ ga doungoi,

gè dòun zunui lolini ga é ɠula Ezipete yooi ʋa.

2 Taɠiligaa ti tolini,

é maaɠooza bà naati maaʋele ma.

Ɓaalegiti ka Izilayɛle ɠɛni zalaɠai ɠulazu ti ʋɛ,

é ɗa ansansegiti gala kɔɔɠɔ ganigiti bɛ.

3 Tama, nà ɠa gè Efelayime maalɛlɛni ga siɛi, gè so zèei ʋa,

kɛlɛ é la buuɠwɛɛni ga gè ɠɛni ɓaazu maazu.

4 Nuɓusɛlai ma ɠalui ɠa gè mɛɛnga la,

ta nɛɛbɛ ɠɔlu yɔlɔɠɔiti.

Gè ɠɛni bɛ eɠɛ nui nii é doun ɓɔigi zeɠezu, é pɛɛ ɠoma,

gè ɠɛni kɔnɔgi lɔɔzu da.

5 Ti la mɔ ɠalega ma Ezipete yooi zu,

kɛlɛ tɛi ti la kɛɛni ti ʋa ɠale ma pɔ̀,

Asiili masagi ɠa niina é zeizu ti unda.

6 Naa ɠa é kɛɛzu boɠa zɔkpɔi latilatisu da ta-laa wolaiti su,

é ti-ʋoluzeizuʋɛti koloɠolo.

Toɠa ti mi ɲɛgɛlɛin, tɔɔzei ta-ɠisiɛiti ba.

7 Nà-nuɓusɛiti ti devea ga ti ʋoluave bà.

Ta ti lolisu ga ti ɠaaʋote naa ma,

nii é zeini anii pɛ unga,

kɛlɛ ti ɠila kpalaa ge la kɛɛzu é ʋa unbuzeɠe.

8 Ee, Efelayime! Nà zoo ɠale gè ɠɛlɛ è ʋa?

Ee, Izilayɛle! Nà zoo ɠale è ɠwɛɛzu?

Sòogɛ ɠale gè è zo eɠɛʋelei gè taa wola felegɔi niiti soni da,

Adema ta Seɓoyime?*

Naa ɠa zìiɓɔlɔzu, è maawɔin sòga gola.

9 Ɓa, gè la ʋaazu ziɛzu ga ʋelei gòla yiiɠaawanaai la,

gè la Efelayime ɠoloɠolosu ʋolu.

Nɔ̀un nà ga GALA, gè la ga nuɓusɛi,

tama, nà ga GALAGI nii ɲadegai,

nà wo zaama, gè la ʋaazu wo ʋɔ ga ziiɠaawanai.

10 Ta ʋilɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋolu,

naa ɠa zikɔ eɠɛ zalai.

Sikɔ wooi ma, ma yiʋoiti ta zeɠe folo liizu ʋelei,

ti ʋa ga kpalii.

11 Ta zeɠe ɓalaa Ezipete yooi zu, ti ʋa, ti ɗa ɓalii.

Eɠɛʋelei ɓalaa wɔniiti ti la, ta poopo kolegiti,

ʋele ɠana ti yɛsu da, ti zeɠe Asiili, ti ʋa.

Nà ma, nà ti zei ʋolu ga niinɛ ta-yooi zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

12

Zakɔɓe mavofodaiti ta-ɠotoi

1 Efelayime màaɠakuga ga zɛɛi,

Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei màaɠoolia ga yaavai.

Kɛlɛ Zuda ɠa dɛ GALA ba,

toɠa dɛ ga wooɠɛɠila nu GALA Ɲadegai ʋɛ.

2 Efelayime ɠa ɓɔɠɔ ɠɔnɔkulazu ga fiilɛi.

Toɠa ɓizɛzu folo ɠulazu ʋele viilɛi ʋolu foloi laawu ɲɛgɛlɛin.

Folo-o-folo toɠa ta ɓɔsu zɛɛi ʋa, ta toomai,

é ɗa ɓɔɠɔ ɠili Asiili ʋa ga minazeɠegi,

é ɗa gulɔi leʋe Ezipete yooi zu.

3 Tukpɔi ɠa ɓalaa Zuda ta Ɠɔoɠɔ GALAGI yɔɠɔzu.

Toɠa Zakɔɓe mavofodaiti doɠazu

tɔɔzei ti-ziɛ ʋelei maaʋele ma,

é ta-vaa ɲɔi ma ɠulanumai ve ti ya.

4 Zakɔɓe yɛni dee ɠoozu, é diɛ yaava.*

Kpaɠoai ma, ti ɲɛpi ɠɔɔni ta GALA.†

5 Ti kɔɔni ta geezuɠeelai ta, é zobo sɔlɔɔ,

é wɔlɔni, é naa maanɛɛnɛ.

É GALA pɛtɛni Ɓetɛle,

miná ɠa GALA ge ɓɔɛni ná gi ʋɔ.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋe, Fai-Pɛ-Maliɠii GALA.

Toɠa daaseigi ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI».

7 Niizu, ee, Zakɔɓe mavofodai,

ɠale ma mu ɗa-ƓALAGI ʋɔ.

Ɠaaɓa wooɠɛɠiladai ɠɛɛ vai ma, ta sɔledai,

naa ʋoluma, ɠito ɗa-ƓALAGI ʋa siɛnɔpɛ su.

8 Ʋelei Kanaan nuiti ti ɠɛni kɛɛzu la,

niima nuɓusɛiti ɓalaa zɛɛ ɠɔɠɔ ganigiti ta ti ya,

ti wɔinʋɛ ga yaavai.

9 Efelayime ɠɛ ma: «Gè ɓɛtɛa,

gè naavolo mɔinmɔin maaɓɔga.

Zeemaleʋebogi kpein gè kɛa,

gè la faa ɠaazani, nii a ɠɛ ga koto.»

10 «Nɔ̀un, nà ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa-ƓALAGI,

kaite názu dɛ è Ezipete yooi zu.

Nà è ɠaaɠalesu ma mɔnɔ seɠe ɠotaiti bu,

eɠɛʋelei wo ɠɛni la siɛgi zu ade ɠomini da.

11 Gè gooi ʋuuni GALA goo wo nuiti da naama ziɛgi zu,

gè kulakɛlɛmai ma mɔinmɔin dɛɛ ga tiye.

Zaaɠaza, GALA goo wo nuiti ka gè ɓɔɛzu ti ʋɔ faalaaliiti su, ti ɗa bo.»

12 «Tɛi Galaade nuiti ti ga zɛɛ nuiti,

tiya ɓɔɠɔi ta ɠɛɛzu nɔ ga nu ɲakaiti.

Ti nikɛ zinɛ zalaɠaiti kulaʋɛ Gilegale.

Ta-zalaɠa ɠulazuʋɛti ta ɠɛ nɔ niina ga kɔtu ziɠigiti

wozawoli ʋogiti su kpalagaʋɛti.»

13 Zakɔɓe ʋelani, é li Mezopotami yooi zu.

É botii ɠɛɛni nu ɠili bɛ, anzanu ɠila sɔngɔ vai zu,

gaamazu anzanu ɠila sɔngɔ vaa ɠa é ɓɔɠɔ ɠɛɛni la ga togani makɛ nu.

14 Tama, Ɠɔoɠɔ GALAGI Izilayɛle ɠulani Ezipete yooi zu,

ga GALA goo wo nu ɠila maaʋele.

GALA goo wo nu ɠila ka é ɠɛni ɓaazu Izilayɛle maazu.

15 Efelayime nuiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI wola yiiɠaawanani.

Ti-Maliɠii ɠa ɲamai maaloli ti ma, nii ti puai,

toɠa ta-ɲama ʋui ma zalai ve ti ya.

13

Kpakagi zuɠulanumai

1 Efelayime a la ɠɛna ɓɔɛa, ɛsɛ pɛ ge ɠɛni luazu.

Tosu wola ɠɛni zea Izilayɛle.

Kɛlɛ é ɓɔɠɔ ɠɛa ga sɔba nui ga Ɓaale lɛbi vai,

naa ɠa é kɛa é zaa.

2 Niizu niina, wɛlɛ ti ya ʋa, ti ta ɓɔsu ta-ɠotoi ʋa,

ti ɗa kɔɔɠɔ ganigiti kpɛtɛ ga ta-walii nii ti gaawuunsu,

ti ɗa kɔɔɠɔ ganigiti saɠa ɓɔɠɔ ʋɛ ga zeaʋagi,

naati kpein ma ta ga ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti ta-wotii.

Kɛlɛ ta ɓɔɛzu ti ʋɔ,

niiti ti nuiti kulazu ga zalaɠai,

naati ka nikɛ yiʋo ʋaaɠulabai

nɛɛnɛzu ga daaʋɛ komagai.

3 Naa ɠa é ba, niima nuiti ta ɠɛ eɠɛ sobuzobu lonaɓiingi, é ɲɛɛlɛzu fala,

eɠɛ sobu nɔɗagi é vɔɔzu gaamanɔ.

Ta ɠɛ eɠɛ molo ɠaʋai, nii fiilɛi pilisu ya,

é kula molo loɠazuʋɛ,

ɓaa eɠɛ duului é ɠulazu pɛlɛ ɠɔmaʋɛ.

4 «Nà ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà ɠa gè ga ɗa-ƓALAGI,

kaite názu dɛ è Ezipete yooi zu.

É ɠula nɔ̀un polu, è la GALA kili nɔpɛ kwɛɛ,

kizo nu ɓalaa ge la ná nɔ̀un polu.

5 Nɔ̀un, gè è ɠwɛɛni teʋebai zu,

zou vɔɔi zu.

6 Ti zeelia nɔ feya tufa lɛnugi zu,

pului zeɠe ti ma, ti yiɠoa,

ti yiilaave ga wasogi,

naa ɠa é kɛɛni ti yeemani mà.

7 Tɔ ɠa é ba, nà ɠɛɛzu ti laalɔɠɔma ga zalai,

gè ɠɛ ga kɔii, é pelei ɓɔunsu ti luɠɔ.

8 Gè ti zo eɠɛ filɛ zuai nii ti ma yiʋoiti seɠeai zea,

nà wo-ɠekegi zuʋali.

Nà ti mi, eɠɛʋelei zala zaai a ɗa kɛ la.

Dɔɓɔ zuaiti ta ti ɓulukpulu, ti ti la ga gilagila.

9 Ɓɔɠɔ ʋɛtɛna, ɗa ʋe, Izilayɛle, è ɠoloɠologa.

Ɓɛ ɠili ka a ɓɔ è ʋa?

10 Mini ɠa wa-masagi ná niizu?

É ʋaana, é wo ɠizo, wa-laa wolaiti kpein su!

Wa-lukpɔɠaaleʋe nuiti ta mini?

Wa ɠa wo ɠɛni ɠɛɛzu mà:

‹Masa seina gi unda, ta kundiɠiiti.›

11 Gè masagi veeni è ya nà-ziiɠaawanai zu.

Nà ma, nà kula è ya, nà-ziivilɛi zu.

12 Efelayime ná-faaɠaaza golai zɛʋɛʋɛ,

ná-kotoi makɛgɛ kpaan.

13 Soolɛi ɠa zeeli ma eɠɛ doun ɠoozuwanai.

Kɛlɛ ɠimalala loin ʋe,

sɔlɔɔ yeeɠɛɠalai zeeliai,

é la kɛɛzu é ʋa ɠula dee ɠoozu.

14 Nà ɠa maanɛɛni mu

ga gè ti unmɔɔ kabayeɠei ná-zobogi ma ɓaa,

gè ti ɠizo saai ma ɓaa?

Ee, saai, ɗa-ɠaaɓaai ɠa mini?

Ee, gɔvɛalaazu, ɗa-undaaʋili ma zobogi wɔɔ?

Ti maawɔin la mɔ sòga pɛ!

15 Efelayime ɠaawɔɔlɔ ʋa ɓalaa kɛɛɠɛleaiti saama, fiilɛi ɠa ʋaazu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-fiilɛi ɠa zeɠezu teʋebai zu, é lɛ,

é ná-ziɛungiti maaleʋe,

é ná-ziɛyeɠeiti fɔ su.

Ta loo naavolo makɛsuʋɛti su,

ti li ga sɔɔla ɓiigiti kpein.»

14

1 «Samali nuiti ta ta-vaaɠaazagi zuɓoloi ɠɔmɔ,

mazɔlɔɔ ti ɓakagɛ ta-ƓALAGI laalɔɠɔma.

Boɠa zɔkpɔi ɠa é ti ʋaazu,

ti-lointi undaa ɠa ʋili,

ti-anzai niiti kogi ti ma, ti naati kogiti daaʋali.»

Toligi ta minazeɠegi

2 Ɠale ma mu, Izilayɛle, Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, ɗa-ƓALAGI,

mazɔlɔɔ ɗa-vaaɠaaza golaiti ka ti è loa.

3 À ʋa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ ga wo-wooiti, à ɠɛ ma:

«Ɗa ɗa faaɠaaza golai kpein suvaayɛ.

Yeezei maamusɛ wooi nii wu,

gi daazeelizu è ma,

ga nikɛ zinɛ zalaɠai ʋotogi.

4 Asiili lɛi a zoo gi ɠizosu,

gi la mɔ lɛa ʋolu kɔɔɠɔ zooiti kɔma.

Gi la mɔ ɓalaa ɠɛa mɔnɔ gá-ɓɛtɛanii ma:

‹Ɗa ɠa è ga gá-ƓALAGI!›

Mazɔlɔɔ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa ɠa è podoin maawɔinɠaazu.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Nà Izilayɛle ʋalozu ná-wooʋalada zeeɓɛi ma,

nà ti nɛɛzuʋɛ, gwɛlɛpolu la ba,

mazɔlɔɔ zìiɠaa la mɔ wanani ti ma.

6 Nà ɠɛɛzu Izilayɛle ʋɛ eɠɛ nɔɗagi.

Naazu toɠa waa eɠɛ bulɛgi,

sape ɠa lɔ eɠɛʋelei Liɓan lɔɓɔi la.

7 Gaalaagiti ta ɠoozakooza,

toɠa ʋa eɠɛ wolive wului,

maku nɛɛnɛgi ɗa ɠula

eɠɛʋelei Liɓan lɔɓɔi nɔnɔi la.

8 Naati ta ɠale ma, ti ʋa,

niiti ti ɠɛa zeizu màaniinigi wu,

ta vulu su ʋolu ga moloi ɠɛʋele.

Ta waa ga leezɛn ɓelei ɠɛʋele,

ti-lɔɠɔi ɠa ɠula ga Liɓan lɔɔiti kɛʋele.

9 Ee, Efelayime, leeni ɠa gi ɓɔgai ma gá kɔɔɠɔ ganigiti, wa kɔɔɠɔ ganigiti?

Nà ɠa gè ɗa-ƓALA faliiti gaaʋotesu,

gè ɗa wɛlɛ è ma.

Nà ga sipɛlɛ gului nii ma wundui su nɔ ɠɔ,

nà ɠa gè è-ɠaawaaiti feezu è ya.»

10 Zɔi ɠigi wola ma, naa ɠa niima vaiti gaaɠa.

Nii keleɠelegai, naa ɠa ti ɠwɛɛ.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-peleiti sɔlegɛ,

telebo nuiti ta ziɛ ti zu,

kɛlɛ tɔ koloɠolo nuiti kɔɠɔi ɠa ziɠa ná.

* 1:6 1:6 Lo-Luama: Daaseigi nii poluʋɛ ga «nii wɔin wola la laani».

† 1:9 1:9 Lo-Ami: Daaseigi nii poluʋɛ ga «nà-nu laade».

* 11:8 11:8 Wɛlɛ ʋɛ: TSV 29:22.

* 12:4 12:4 Wɛlɛ ʋɛti: Zen 25:26; 27:35-36.

† 12:4 12:4 Wɛlɛ ʋɛ: Zen 32:25-29.

Zowɛle

1

2

3

4

Zowɛle

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zowɛle ná-GALA gooiti ka ti sɛʋɛi nii zu. Nu la faa mɔinmɔin kwɛɛ, é ʋa lo Zowɛle ʋa, ɓaa é ʋa lo kɛɛɠɛ Petuwɛle ʋa. GALA Daawoo Zɛʋɛi zu ná pɛ, sɛʋɛi nii zu nɔ ɠa ná-faa wogai ná ta Keelaiti Kɛɛwotiiti su (KKw 2:16-21). Faaɠwɛ nu wolaiti ti la kwɛɛ yeeɠɛɠalai Zowɛle ná-eteai ziɛni la, ta ná-sɛʋɛi ɠɛɛ ziɛgi. Zowɛle laaʋilɛgɛ Zuda ta Zeluzalɛme ʋa, tanisu miná ɠa é ná-botii ɠɛɛni ná.

Ʋelei nɔ GALA goo wo nui zɔiti ti la GALA Daawoo Zɛʋɛi zu, Zowɛle ɓɔɛʋɛ é ʋilɛ tukpɔɠaaleʋei ʋa, é ʋaazu ziiti daalɔɠɔma eteai zu ta Zuda ɓalaa daalɔɠɔma. É ɛsɛ pɛ tɛnɛgɛ ga ti ti-ziɛ ʋeleiti maavalibo, ti ɓɔɠɔmaayei, ti GALA gaiziɛ (2:12). GALA ge zɛba é minazeɠe ga toɠa ná-Zɛnvui yei nuɓusɛi pɛ ma (3:1-5). GALA keelai Piyɛlɛ boni ga minazeɠegi naa daa ɠɛni zeelizu Pantekote voloi (KKw 2:16-21).

Unsosuʋɛ

1. Koto kpulugi vaza fai zooi zu (1:1—2:17).

2. GALA ka ʋaazu ná-nuɓusɛiti ta ta-yooi ɠizosu (2:18—4:21).

1

Kotogi ta fɔɔvɔgi ʋaa vai

1 Wɛlɛ keela wooi ʋa Petuwɛle ná-doun zunui Zowɛle sɔlɔɔni Ɠɔoɠɔ GALAGI ya.

2 À nii mɛni, wɔi wo ga kɛwolaiti!

À woilo nii ma, zooi zu nuɓusɛiti pɛ.

Anɠɛ nɛi nii ɠɛɠala vai ta ɠɛɛni wa-yeeɠɛɠalai zu,

ɓaa wo-mɛmɛwolani ta-ziɛgi zu?

3 À suɠula wo-lointi ma,

naati ɓalaa ti daazeeli ti-lointi ma,

tɔnɔ ma lointi ɓalaa ti ʋa ɗa bo ʋelela ʋele yeeɠɛɠalai zu nuiti ma.

4 Nii kotokɔliiti ti zɛgai ná,

kotogiti ti naa mia,

nii kotogiti ti zɛgai ná,

kolegiti ti naa mia,

nii kolegiti ti zɛgai ná,

kpazinɛgiti ti naa mia.

5 À wuun, wo wɔlɔ, wɔigiti dɔɔi wo zogai!

Dɔɔ ɓɔle nuiti, wo pɛ à kpee lo,

tɔɔzei dɔɔ niinɛi ɠula vai ʋa wo-la.

6 Mazɔlɔɔ ani vului ma ɠɔɔɓɔ kiligaa ti wuzeɠea nà-zooi laalɔɠɔma.

Ti mɔinʋɛ gola, ti-zɛbɛi wɔɔlɔ,

ti-ɲiigaiti kulaʋɛ ga zala zinɛi ɲiigaiti,

ti-ɓalɔɠaegiti kulaʋɛ ga zala zaai ɓalɔɠaegiti.

7 Ti nà-leezɛn ɓelei ɠɛa ga teʋebai,

ti nà-kooleɠoole guluiti suɠoloɠolo.

Ti naati suɠaleɠalea mɛtu, ti ti laaziɛ zooi ma,

naati kpekegiti ti ɠolekolega tɔɔzei ani vuluiti ti maamiiʋɛ.

8 Nà-nuɓusɛiti, à wɔlɔ,

eɠɛ anzalopoi nii é saa wɔlɔ wo seɠei loai ɠɔba,

é ɗa sinigi zaa wɔlɔi wo, nii seiɗai bɛ nɔ feya.

9 Vebɛ zalaɠai ta puya zalaɠa vai ɓega Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu.

Zalaɠa ɠula nui niiti ti botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, naati ta gaalɛi zu.

10 Kpalagiti suɠoloɠologɛ,

zooi ɗa wɔlɔ,

mazɔlɔɔ moloiti suɠoloɠologɛ,

dɔɔ niinɛi ɓega,

gulɔi vɔa.

11 Tii ɠɛ nuiti ti ɓɔlɔa,

leezɛn ɓelei makɛ nuiti ta wɔlɔzu ga iɲɔteʋei moloi ta wɔɔlezegi vaa zu,

tɔɔzei nii kpein teʋeai kpalagi zu,

ti pɛ ti ɠoloɠologa.

12 Leezɛn ɓelei vɔa,

kooleɠoole guluiti ti ʋooloa,

gelenade gului ɓalaa, ta dɔɔ wului, naa ʋɛɛ pɔme gului ʋa,

gwaa wuluiti pɛ ti vɔa,

koozunɛ ɲɛɛlɛa nuɓusɛiti saama.

Toligi é lo zu so fai ʋa
ta maanɛɛnɛ vai

13 À ɓɔɠɔ maaɠili ga saa wɔlɔ wo seɠei, wo ɠɛ gaalɛi zu,

wɔi wo ga zalaɠa ɠula nuiti, wo botii ɠɛɛzu zalaɠa ɠulazuʋɛ.

À ɲi piin gaazuɠili zu,

wɔi wo botii ɠɛɛzu nà-GALAGI ʋɛ,

mazɔlɔɔ ti la mɔ ʋaazu ga vebɛ zalaɠa ta puya zalaɠa wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi wu.

14 À zu so kui lo, wo nuiti toli.

À kɛwolaiti gaalɛ ba ta nuɓusɛi mɔtaiti pɛ

Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ.

À wa-maanɛɛnɛ wooiti daazeeli ma.

15 Ee, maanɔɠɔ volo ɠaa!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná foloi ná-foloi wola maaɓuɠaa,

toɠa ʋaazu ga faa zuɠoloɠologi,

nii tokoleʋeai GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ʋɛ.

16 Gi-ɠaazu ɠa gi-ɠɔnɔgi ʋa, é ɗa ɲɛɛlɛ,

koozunɛɛi ta kɔkɔi maa ɗa ɠooza ada-ƓALAGI zei ʋɛlɛi ʋa.

17 Ani zuwuiti ti ɗa vɔ pɔlɔ ɓui wu.

Molo ɠotaiti suɲakaiti be,

ani makɛsuʋɛti ti ɠoloɠologa,

mazɔlɔɔ moloi ɓega tɛtɛ.

18 À woilo dɛɛ toganiiti goo ma, ʋelei ti ɓalasu da!

Togani ɓulugiti ta ʋilɛni unba, ti la liizu ɠwɛɛ,

mazɔlɔɔ ti la mɔ tufa lɛnu sɔlɔɔsu,

baala kpulugiti ta boliiti ɓalaa ta vɔɔzu ɠae ma.

19 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɗa ɠa gè wooɠulazu è ma!

Mazɔlɔɔ abui tufa lɛnugiti mia nɔ muluu teʋebai zu,

abuzogi dɔɓɔ wului kpein gala.

20 Dɔɓɔ zuaiti ɓalaa ti ɠaaʋotega è ma,

mazɔlɔɔ ziɛ laazuʋɛti kpein ti vɔa,

tama abui tufa lɛnugiti mia nɔ muluu teʋebai zu.

2

Maliɠii ná-foloi wola maaɓuɠaa

1 À koolei vɛ Siyɔn,

wo kidaaʋili kpee loo nà-gize ɲadegai ma!

Zooi ɠa zei wo nuiti kpein ti ɓali,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi ɠa ʋaazu, gola maaɓuɠaa.

2 Toɠa ga kpidi ɓɔi volo wolai,

buulaavegai ga tonaɓiingi ta ɓumugi.

Zɛbɛsu ɠɔɔʋɛbɛ wolai ʋɛtɛ, é ʋaazu,

ti ʋaazu, eɠɛʋelei wozai a ɗa seɠe la ma fuaa gizeiti ma.

Kaipa kɛɠala vaa la dɛ ɠaani,

tama eyɛsu pɛ kɛɠala vaa la mɔ ɠaa ʋelela ʋelei.

3 Abui ɠa faa zuɠoloɠolo ɠɛɛzu tuɠɔʋelei,

abuzogi ɗa galai wo mulututu poluʋelei.

Aisa ti ʋa ʋa, zooi ɠɛa ɠɛɛni eɠɛ Edɛn kpelei.*

Ti leʋegai ma, ná ɠɛa ga teʋebai maaluai,

ani nɔpɛ ge la ɠulazu ti yeewu.

4 Ɗa ti ɠaana, ɗa ɠɛ nɔ sooiti,

eɠɛ kɔɔɠɔ nuiti ti ɓizɛzu sooiti kɔma.

5 Ti-maalugi ɠɛɛʋɛ eɠɛ kɔɔɠɔ wotolo mɔinmɔingi lugi,

niiti ti ʋilisu kpɔɔnkpɔn gizeiti ma,

ɓaa eɠɛ abuzogi lugi, nii é kpataɠala fɔɔi ɠalazu,

ɓaa eɠɛ kɔɔɓɔ golai nii zeeɠaaɓaai, é lopele ɓɛtɛzu kɔɔɠɔ vai ma.

6 Ti maaɓuɠazuʋɛ, ɛsɛ pɛ ka luazu,

nuiti gaazu ɗa ɓɔi yɔlɛ.

7 Ta ɓizɛzu eɠɛ ɠuluɓaiti,

ta ʋilisu siɠigiti ga eɠɛ kɔɔɠɔ nuiti,

ɛsɛ ge ɗa li ga letegi nɔ,

ta la zeɠezu ná-pelei ʋa.

8 Ta la bɔɔla laaʋilisu,

mazɔlɔɔ ɛsɛ ka nɔnɔ ma ʋele ʋa.

Ta faaɓaagi kpein maazuɓudɛzu, niiti ti ti luɠɔ,

faa nɔpɛ ge la zooga pele leʋesu ti luɠɔ.

9 Ta taai maaleʋesu,

ti ɗa ɓizɛ siɠigiti ga,

ti ɗa lɔ pɛlɛiti bu ga fenɛtɛlɛ laa ʋelei eɠɛ unma nu.

10 Zooi ɠa ɓalizu ti luɠɔ,

geeɠɔlɔgi ɗa ɲiikpi,

foloi ta alugi ti ɓidi,

somideɠaiti ta-wozakalagi lɔɔɠu.

11 Naama ziɛ su Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa loni ná-kɔɔʋɛbɛi luɠɔ,

é ɗa ɓɔɛ ti ʋɔ ga woo wola.

Mazɔlɔɔ zɔiti ti ná-devei zosu, ti mɔinʋɛ, ti maayiki.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi ɠa ga folo wola, maayikiai,

ɓɛ ɠa a zoo é lo daawu?

Galemai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ

12 «À ɠale ma pɔ̀ ʋolu.

À ʋa pɔ̀ ʋolu ga wo-yii pɛ,

ga zu sogai, ta gɔlɔi, naa ʋɛɛ kidaaʋili kpeeiti ba,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

13 Wo ɠɔba zeɠeiti tɛi wa ti ʋali ga, kɛni wo-yiiti.

À ɠale ma Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, wa-ƓALAGI,

mazɔlɔɔ toɠa ga maawɔinɠa ƓALAGI, nii é zaalai veezu,

zii la ɠulaa fala, kpɛtɛai wooɠɛɠiladai zu,

a ɗa zeɠe maanɔɠɔi naa ʋaa vai ʋolu, é ɠɛa deveni ga é ʋaa la.

14 Ɓɛ ɠa é kwɛɛ ni tanisu kigi la valiboga,

é ʋa tuyai loo wo ʋɛ ga pooʋaa?

Wa zoo naazu wo ʋa pɔ ga vebɛaniiti ga moloi ta dɔɔi.

15 À koolei vɛ Siyɔn,

wo zu so kui lo, wo gaalɛbai maaloli.

16 À nuɓusɛi ɠaalɛ ba,

wo maaɓɔ ɲadegai wo.

À nu wɔlɔiti gaalɛ ba,

ta buzeɠe niinɛgiti,

naa ʋɛɛ ɲiimiɓɔlegiti ɓalaa ba.

Anzazini niinɛi ɠula daa ʋɛlɛi wu.

Anzalopo vulua niinɛi ɓalaa ɠula maazaa pɛlɛi wu.

17 Zalaɠa ɠula nuiti ti wɔlɔ tɛɛ wosuʋɛ ta zalaɠa ɠulazuʋɛ yɔɠɔzuʋɛ,

tɛiti ti botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ,

ti GALA fali ɠani: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, gi maawɔinɠa, gɛi gi ga ɗa-nuɓusɛiti,

mina ɗɔnɔiti dɔ unfegi zu,

ti mina ɠɛ ga zii ɠiligiti ta-ɲɛɛɠulasu anii,

ti ʋa ɗa ɠɛ ma: ‹Mini ɠa ta-ƓALAGI ná?› »

Gooɠaaʋotegi

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinʋɛ ga ná-zooi,

ná-nuɓusɛiti maawɔin soga.

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti gooɠaaʋotegɛ,

é ɠɛ ti ma: «Nà moloi ta dɔɔi leʋesu wo ma,

naa ʋɛɛ gulɔi ʋa, wo-yii ɠa lɛi.

Gè la mɔ wo ɠɛa pɛ ga zii ɠiligiti ta-ɲɛɛɠulasu anii.

20 Nà wo zili nui maaɠooza wo ʋa,

nii é lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,

gè daaʋili teʋebai ta fɔɔvɔ zooi zu,

ná-kɔɔʋɛbɛi é ʋelelaʋɛ,

gè naa ʋili folo ɠulazu ʋele ɓoloɗɛi wu,

zɔi é ʋoluzuʋɛ,

gè naa ʋili folo liizu ʋele ɓoloɗɛi wu.

Maku ɲɔuɲɔugi ɠa lɛ, é fiilɛi vɛɛlo,

mazɔlɔɔ é faa ɲɔu wolaiti kɛɛʋɛ ga woye.»

21 Ɗɛigi è ga zooi, mina mɔ lua, ɠoozunɛ, è ɠɔkɔ!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI faa wolaiti kɛɛʋɛ.

22 Wa ɓalaa, dɔɓɔ zuaiti, à mina mɔ lua pa.

Teʋebai zu lufai ɓalaa ʋɔnɔ ʋolu,

guluiti ti waa,

kooleɠoole guluiti ta leezɛn ɓeleiti gaalaavega kpekpe.

23 Siyɔn zei wo nuiti, à ɠɔkɔ ga koozunɛɛi,

à ɠoozunɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-faa zu, wa-ƓALAGI.

Samai, toɠa tonai ʋuuzu wa-yooi zu, ʋelei soloogai la,

toɠa sabala tonaiti puuzu wo ʋɛ, samai ta foɠoi,

ʋelei é ɠɛni kɛɛzu la mɔungi.

24 Molo loɠazuʋɛti daa ɠa ve ga molo ɠae,

diɠi wolaiti daa ɠa ve ga dɔɔi ta gulɔi, é ʋooʋa ma.

25 «Konagi niiti kpein kotogiti ti koloɠologa wo ma,

ta kolegiti, ta kpazinɛgiti, naa ʋɛɛ kotokɔliiti ba,

nà-kɔɔʋɛbɛ wolai naa, nii gè teʋeni wo laalɔɠɔma,

nà ti kpein potogi ve wo ya.

26 Wa laami, wo yiɠo,

wa Ɠɔoɠɔ GALAGI laaseigi maamusɛ, wa-ƓALAGI,

nii é laavɔɔ vaiti kɛai wo ʋɛ.

Nà-nuɓusɛiti ti la mɔ lɔa pɛ unfegi zu.

27 Wa suɠwɛɛ naazu ga nà wo zaama, Izilayɛle nuiti,

nɔ̀un nà, Ɠɔoɠɔ GALAGI, wa-ƓALAGI,

taɠili nɔpɛ ge la ná nɔ̀un polu.

Nà-nuɓusɛiti ti la mɔ lɔa pɛ unfegi zu.»

3

GALA Zɛnvui yei vai
ma minazeɠegi

1 «Naama vaiti poluma,

nà nà-Zɛnvui yeizu nuɓusɛi pɛ ma.

Wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti ta GALA gooiti bo,

wa-ɠɛwola wɔlɔiti ta segiti bo,

wa-wuzeɠe niinɛgiti ta kulakɛlɛmaiti ka.

2 Naama voloiti su, nà nà-zɛnvui yei ɓalaa

botiɠɛ zunuiti ta botiɠɛ anzanuiti ma.

3 Nà maaɓɛlɛ vaiti kɛ geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma,

ɲamai ta abui ɠa ɠɛ ná, naa ʋɛɛ abu luului ma lonaɓiingi ʋa.

4 Foloi ɠa ʋote ga kpidii,

alugi ɓɔi eɠɛ ɲamai,

aisa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi ʋa zeeli,

folo wolai nii maayikiai.

5 Naazu zɔi nɔpɛ a wooɠula Maliɠii ma, toɠa ɠizo.

Mazɔlɔɔ ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI bogai la,

kɔɔ ʋoolabaiti ta ɠɛ Siyɔn gizei ma, ta Zeluzalɛme,

niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti loli,

ta ɠɛ nui mɔtaiti saama, ta yɛ vulua.»

4

Zii ɠiligiti ta-lukpɔi ɠaaleʋe vai
GALA bɛ

1 «Gaamazu, naama voloiti,

siɛgi zu gè Zuda ta Zeluzalɛme nuiti gaaɠalesu da ma ta-you wɔlɔmai zu,

2 nà zii ɠiligiti kpein gaalɛ ba,

gè ti yei pɛtugi zu, nii daaseigi ga: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tukpɔɠaaleʋezu›.

Nà tukpɔi laalɛ ti wu miná,

tɔɔzei nà-nuɓusɛiti ta nà-pogani vaa zu, Izilayɛle nuiti,

niiti ti ɠɛa ti vazani zii ɠiligiti saama,

ta nà-zooi vaa zu, nii ti ɠɛa gaaɠwɛɛni ʋa.

3 Ti nà-nuɓusɛiti gaaɠwɛɛʋɛ ʋa ga kpakutoomai,

ti zunu loungoiti pɔdiʋɛ, ti koloɠolo anzanuiti geya ga ma walii,

ti anzanu loungoiti pɔdi, ti dɔɔi ɠeya ga ma walii, ti kpɔle.

4 «Wa ɓalaa, Tiil ta Sidɔn laa wolaiti,

naa ʋɛɛ Filisiti ɠoʋi laaiti kpein ba,

leeni ɠa wo kolizu mà?

Wa pɔ wo potokula ɠɛ ga ze ɓaa? Ɓaa wo laalɛ bù?

Ni naa ʋe, su la ɠooza,

gè wa-ɠɛɛwotiiti ma ɠasɔi laa wo unma.

5 Wo nà-walii ta nà-zanugi unmaʋɛ,

naa ʋɛɛ nà-sɔɔla ɓiigiti ba,

wo li ga tiye wa-ɠala pɛlɛiti bu.

6 Wo Zuda ta Zeluzalɛme zei wo nuiti pɔdiʋɛ Gɛlɛki nuiti ma,

nii a kɛ wo ti maaɠooza ta-yooi ʋa.

7 Kɛlɛ nɔ̀un, ʋɛ wo ti ʋɔdiai ná,

nà ti zeɠezu miná, gè ʋa ga tiye,

wa ma, faa ɲɔi nii wo kɛa ga tiye,

gè naa ɠaaɠale ma wo ma.

8 Nà wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti pɔdi Zuda nuiti ma.

Tiya ɓalaa ti naati pɔdi Saɓa zei wo nuiti ma,

zooi naa zu nii maaɠoozaai.»

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boni.

Ɲɛpi ɠaaɓelagi ta tukpɔi

9 À zeze ga nii zii ɠiligiti saama:

À kɔɔi ɠɛʋele ɓɛtɛ!

À kɔɔɠuluɓaiti buzeɠe!

Salaʋusuiti nuiti kpein, ti li kɔɔɠɔzuʋɛ,

ti lɛ, ti ɲɛpii ɠɔ.

10 À wa-ɠaliiti gain ga boɠa zɔkpɔiti.

À wa-molo leʋe woɠaiti gain ga kpɛɛinti.

Zɛbɛsulala nui ɠɛ ma: «Nà ga kɔɔɠuluɓai!»

11 À suvilɛ, wo ʋa,

wɔi kpein wo ga zii ɠiligiti, wo ná maaɠoolii zu,

wo ɠaalɛ ba.

Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa-ɠɔɔɠɔ nuiti teʋe ti laalɔɠɔma ná!

12 «Zii ɠiligiti ti ʋilɛ pelei ma,

ti ɗa li pɛtugi zu, daaseigi ga: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tukpɔɠaaleʋezu›.

Miná ɠa gè zeizu ná, gè zii ɠiligiti tukpɔɠaaleʋe,

niiti ti Izilayɛle maaɠoolii zu.

13 À soo lufa leʋe woɠai zeɠe, mazɔlɔɔ moloi mɔa.

À dɔɔ ɠae ɠaaɠolo, mazɔlɔɔ dɔɔɓɔi kpɛtɛzuʋɛ laavega.

Diɠi wolaiti daavega, é ʋooʋa ma,

mazɔlɔɔ ta-vaa ɲɔi wɔɔlɔʋɛ.»

14 Bɛbɛi ɠaawɔɔlɔʋɛ tukpɔɠaaleʋe ʋɛtugi zu.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi maaɓuɠaa,

yeei é ʋaazu tukpɔi ɠaaleʋezu la náʋɛ.

15 Foloi ta alugi ti zuɓidia,

somideɠaiti ti ma zezei ɠulaa ti ʋa.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zikɔzu Siyɔn,

gooi ɠa ɠulazu Zeluzalɛme,

geeɠɔlɔgi ta zooi ta ɓalizu.

Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓaazu ná-nuɓusɛiti ma,

toɠa ga Izilayɛle nuiti dɔɔɠuzuʋɛ.

17 «Wa suɠwɛɛ naazu ga nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

wa-ƓALAGI, é zeini Siyɔn, nà-gize ɲadegai ma.

Zeluzalɛme ɠa ɲade, wɛɛinti ti la mɔ leʋega ná.

18 Názu, dɔɔ niinɛi ɠa ɠɛ ɠulazu gizeiti ba,

nɔnɔi ɗa yei gize ɓufɛgiti kakazuʋɛti,

ziɛ yei ʋeleiti kpein ta laa su Zuda yooi zu,

ziɛungi laa ɠa leʋe po Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu,

é ɗa yei Akasia nɛmɛi zu.

19 Ezipete yooi zu ɠa voo ga nuɓusɛi,

Edɔme yooi ɠɛ ga teʋebai,

tɔɔzei tooma vai ʋa, ti kɛai ga Zuda yooi,

ta sɔbalala nuiti ma ɲamai ʋu vai ti kɛai ná.

20 Kɛlɛ Zuda yooi ta Zeluzalɛme zulaa ɠa ve ɠɔ ga nuɓusɛi.

21 Nà ti maavaayɛsu, tɛiti ti-ma ɲamai ʋuai,

gè la ɠɛa dɛ ti maavaayɛni.

Ɠɔoɠɔ GALAGI zeizuʋɛ ɠa ɠɛ ga Siyɔn.»

* 2:3 2:3 Wɛlɛ ʋɛ: Zen 2:8-9.

Amɔse

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Amɔse

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Amɔse ná-GALA gooiti ka ti sɛʋɛi nii zu. Amɔse ɠɛni togani makɛ nu (1:1) ta tii ɠɛɛ nui (7:14). Naa ʋoluma, GALA ge tolini ga é ɠɛ ga ná-GALA goo wo nui. Amɔse ɠɛni ga Tekoa taa wolai zu nu. Tekoa ɠɛni Zuda masadai zu, nii é ɠɛni lɛkpɛma nu yeezazu ʋelei, kɛlɛ Amɔse ná-keela wooi bɔɔlɔzu ɠɛni liizu Izilayɛle masadai ʋɔ, nii é ɠɛni lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzu ʋelei. Amɔse GALA gooiti boni siɛgi zu Woziase ɠɛni la ga Zuda masagi, naazu Zeloɓoame velesiɛi ɠa é ɠɛni ga Izilayɛle masagi, kona undɔfela puulɔɔlugɔ (750) ɠɛɠala, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Gaaɠwɛsu mɔun felegɔiti su, Amɔse GALA gooi woni zii mɔinmɔin daalɔɠɔma, kɛlɛ ná-keela wooi bɔɔlɔzu ɠɛni liizu Izilayɛle ʋɔ. Naama yeeɠɛɠalai ɠɛni ga dituɠɔma yeeɠɛɠalai Izilayɛle ʋɛ. Dituɠɔma yeeɠɛɠalai naa zu, ti yeemani GALA ma, ti ɗa bala nuiti maanɔɠɔ (2:6). GALA ná-tukpɔɠaaleʋei ɠɛni ga kɛni ta la li ga tiye duɔlai zu (7:17). Anɛɛ naa ʋe, GALA ge minazeɠeni ga toɠa ɓɔ Izilayɛle nuɓusɛiti ba, ti zɔɔma yooiti so ʋolu, niiti ti masadai ɠɛɛni ti unda pɔlɔma (9:12).

Unsosuʋɛ

1. Amɔse ɓɔɠɔ lɛɛ vai (1:1).

2. É GALA ná-tukpɔɠaaleʋei ma vaa wogɛ zii mɔinmɔin daalɔɠɔma (1:2—2:16).

3. É tukpɔɠaaleʋe vai woni Izilayɛle laalɔɠɔma ta dii vai duɔlai zu (3:1—9:10).

4. GALA ge minazeɠeni ga toɠa Izilayɛle ɠidaaleʋe nui mɔtaiti gaaɠale ma (9:11-15).

1

Sɛʋɛ ungi

1 Wooi niiti ka Ɠɔoɠɔ GALAGI dɛɛni ga Amɔse, Tekoa taazuʋɛ logani makɛ nui gila ge ɠɛni de. Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ Izilayɛle laalɔɠɔma, Zuda masagi Woziase ná-siɛgi zu, ta Izilayɛle masagi Zeloɓoame velesiɛi ná-siɛgi zu, Zoase ná-doun zunui. Niima vaiti kɛɛʋɛ kona felegɔ leʋe pɛ, zou ɓalii ʋa ɠɛ. 2 É ɠɛni ɠɛɛzu ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa zikɔzu Siyɔn,

gooi ɠa ɠulazu Zeluzalɛme.

Togani lo nuiti ta-lufa lɛnugiti suɠaalɛiɗa

Kaalamɛle gizei unmaʋɛ vɔa.»

Siili nuiti daalɔɠɔma

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Damase nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti Galaade nuiti koloɠologɛ

ga wozawoli ɠali ɠaazoɓagi.

4 Nà ʋaazu abui losu Ɠazayɛle ná-pɛlɛyeɠei ʋa,

toɠa Ɓɛne-Ɠadade ʋoluzeizuʋɛti gala.

5 Nà Damase taai ma ɓogiti galeɠale da,

gè Avɛne nɛmɛi naa zu nuɓusɛiti undaaʋili,

ta zɔi é masadai ɠɛɛzu Ɓɛte-Edɛne ʋɛlɛi wu.

Siili nuɓusɛiti ta li duɔlai zu Kiil.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

Filisiti nuiti daalɔɠɔma

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Gaza nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti liini ga kasoɠa nu mɔinmɔin,

ti naati fe Edɔme ya ga duɔiti.

7 Nà ʋaazu abui losu Gaza ziɠigi ʋa,

toɠa poluzeizuʋɛti gala ná.

8 Nà Asadɔde taaʋeaiti undaaʋili,

ta zɔi é masadai ɠɛɛzu Asekalɔn.

Nà Ekelɔn loɠa,

Filisiti nuiti kpein ti undaa ɠa ʋili, kulaba la ba.»

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

Tiil nuiti daalɔɠɔma

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Tiil nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti la ɠizɛni kɛɛɠɛloun minazeɠegi zu,

ti liini ga taa mɔinmɔin su nuɓusɛiti pɛ Edɔme ʋɔ duɔlai zu.

10 Nà ʋaazu abui losu Tiil ziɠigi ʋa,

toɠa poluzeizuʋɛti gala ná.»

Edɔme nuiti daalɔɠɔma

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Edɔme nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti ʋilɛgɛ ti-ɠɛɛlointi polu ga boɠa zɔkpɔi,

ti gaazumaawɔinɠai pɛ tooni ya,

ti la looɠoni pɛ ga naati kpɔlɔa ga ta-yiiɠaawanai,

ti ta-vaawanamai zeiʋɛ yiima kpaan.

12 Nà ʋaazu abui losu Teman taai ʋa,

toɠa poluzeizuʋɛti gala Ɓosela taazuʋɛ.»

Amɔn nuiti daalɔɠɔma

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Amɔn nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti koma nuiti kogiti daaʋalini Galaade,

nii a kɛ ti ta-yooi zuwɔɔlɔ.

14 Nà ʋaazu abui losu Laɓa ziɠigi ʋa,

toɠa poluzeizuʋɛti gala ná.

Naa ɠa ɠɛɛzu ga kɔɔɠɔ voloi,

kɔɔi maalugi zaama,

tɔngɔlɔ fiilɛi zaama, yeei fiilɛ wolai lokoleʋezu la.

15 Ta-masagi ɠa li duɔlai zu,

ta ná-kundiɠiiti.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

2

Moaɓe nuiti daalɔɠɔma

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Moaɓe nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti Edɔme masagi ma ɠaeiti galani,

ti kɛ ga sɛɠɛ yuʋui.

2 Nà ʋaazu abui losu Moaɓe yooi ʋa,

toɠa poluzeizuʋɛti gala Keliyɔte taazuʋɛ,

Moaɓe nuiti undaa ɠa ʋili faa wuuleegi zaama,

kɔɔ ɓee wooi ta koolei lugi zaama.

3 Gè ta-masagi zuwuɠaaleʋe, ta ta-ɠundiɠiiti pɛ.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

Zuda nuiti daalɔɠɔma

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Zuda nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti ɠɛlɛni nà-tɔgi ʋa,

ti la nà-deveiti soni,

ti ɓɔɠɔ ʋilɛga kakagi zu, zɛɛ ɠalagiti polu,

niiti ti-mɛmɛwolani ti ʋilɛni ti ʋolu mɔungi.

5 Nà ʋaazu abui losu Zuda yooi ʋa,

toɠa poluzeizuʋɛti gala Zeluzalɛme taazuʋɛ.»

Izilayɛle nuiti daalɔɠɔma

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Izilayɛle nuiti ti tɔ koloɠolo mɔinmɔin kɛɛʋɛ, da ge leʋe.

Naa ɠa é ba, gè la zeɠea nà-devei ʋolu pɛ.

Mazɔlɔɔ ti sɔbalala nui ʋɔdini,

kuye walii vaa zu nii é la zooni salazu,

ti bala nui ʋɔdi, saʋala gila fai zu.

7 Ta ziɛzu bala nuiti ma,

ti ɗa naati un golo fufiligi zu,

ti ɗa toomai ɠɛ ga maawɔin nuiti.

Doun zunui ta kɛɛɠɛ ti ɗa ɓɔɠɔ maavalibo anzalopo ɠilagi ma,

ti ɗa ɓaaɠula dàasei ɲadegai ma ga naama vai.

8 Ta-zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠilagilagi kpein,

ta ʋuuni kpɔunma zeɠeiti su.

Ta-ɠala fali ʋɛlɛiti bu,

ta dɔɔi ɓɔlezu nii ti kulaai nuiti zea ga tɔgi.

9 Nà ma, gè Amool nuiti undaaʋilini wo ʋɛ,

nui niiti ti ɠoozani eɠɛ sɛdele gului,

ti ɓakpaai ga sɛne guluiti kɛʋele.

Gè ti ɠoloɠoloni, é zo ti-ma zapeiti ma,

é zeeli ti-ma waaiti ma.

10 Naa ʋa ɠɛ, nà ɠa gè wo ɠulani Ezipete yooi zu,

gè lo wo luɠɔ kona ʋuunaanigɔ (40) laawu teʋebai zu,

nii a kɛ gè Amool nuiti ta-yooi ve wo ʋɛ ga wɔnɔ.

11 Naa ʋoluma, gè GALA goo wo nuiti buzeɠeni wo-loun zunuiti saama,

gè tanigaa wuzeɠe wa-wuzeɠe niinɛgiti saama,

niiti ti ɓɔɠɔ ɠalivaai Ɠɔoɠɔ GALAGI ma.*

Nà wo ɠaazaɠasu, Izilayɛle nuiti,

ʋele lɛi é ʋa ɠɛ la ɓaa?»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

12 «Tama, wo dɔɔi logɛ naama nuiti da, ti kpɔɔle, niiti ti ɓɔɠɔ ɠalivaai,

wo ɠɛ GALA goo wo nuiti ma,

ti mina mɔ ɓɔɛ dàaseigi zu.

13 Naa ɠa é ba, ʋɛ wo ná, nà wo ɠoloɠolosu ná,

eɠɛʋelei wotoloi a ɗa pɔlɔi ɠolo la ɠɔɠɔwu,

siɛgi zu daavegai la ga molo ɠiliiti.

14 Zɔi suvilaai ɓizɛzu, naa la lɔɔɠuzu zɔlɔɔga,

zɛbɛsu nuiti ti la zooga zɛbɛi lɛɛzu,

kɔɔɠuluɓa wolaiti ti la zooga ɓɔɠɔ ɠizosu.

15 Mɛɛn ʋili nuiti ti la yɛga losu kpaan,

kɔɔi la ʋoola kpizɛ wo nu wolai ʋa,

soo ɓizɛ zalaʋusui la ɓalaa yɛnvui yɛga ʋoluzu.

16 Kɔɔɠuluɓa wolai ɠa ʋela ga ɠabei naama voloi,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

3

1 Izilayɛle nuɓusɛiti, wa ʋe, pɛlɛyeɠei wɔi kpein Ɠɔoɠɔ GALAGI wo ɠulaai Ezipete yooi ʋa, à woilo nii ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu wo ma:

2 «Eteai zu ʋɛlɛyeɠeiti kpein saama,

wa ɠila kpe ka gè yiimazeɠeni ga woye.

Naa ɠa é ba, nà wo lolisu,

wo ɠonabo ga wa-vaaɠaaza golaiti.»

3 Zunu felegɔa ta ɗa siɛi ɓɔ,

ni ti la zolooni ma dɛ mɔunpa ɓaa?

4 Zalai ɠa ɗa zikɔ nɛi fuun dɔɓɔi zu,

ni é la ɠɔnɔ kaani, é pɔ ga é so?

Zala yiʋoi wooi ɠa ɗa ɠula nɛi ná-zeɠei zu,

ni é la dɛ ani zoni ɓaa?

5 Wɔnii ɠa ɗa lɔ nɛi wɔni zo tumɔi ɠa,

ni é la zeini tuɠɔ ga balii?

Wɔni zo tumɔi maa ɠa ɗa ɓili nɔ, ni é la ani zoni ɓaa?

6 Koolei ɠa ɗa vɛ nɛi taazuʋɛ,

ni nuɓusɛiti ti la ɠɛɛni unga wuulee?

Faaɓa ka ɗa zeeli nɛi taai ma,

ni Ɠɔoɠɔ GALAGI la vaani bu?

7 Zenɔ ɠana é la, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI la ɗa ga faa nɔpɛ kɛ,

ni é la ná-kisiɛi lɛɛni ga ná-botiɠɛ nuiti, GALA goo wo nuiti.

8 Zalai zikɔa, ɓɛ ɠa é la lua?

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛa,

ɓɛ ɠa é la GALA gooi laazeelia?

Samali laalɔɠɔma

9 À zeze Asadɔde ta Ezipete ti-ʋoluzeizuʋɛti,

wo ɠɛ ma: «À ɠaalɛ ba Samali ɠizeiti ma,

wo pɛtɛ ʋelei faa wuuleegi mɔinɗai la ti zaama,

naa ʋɛɛ nimizai ʋa dɔai ná.»

10 «Ti la zooni telebodai ziɛzu.

Ta ɠaalɛɛzu ba ti-ʋoluzeizuʋɛti,

niiti ti zɔlɔɔsu faa zuɠoloɠologi ta toomai zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 Naa ɠa é ba, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«È zili nui ɠa ʋa, é zooi maaɠaku, é è-zɛbɛi ɠula è ya,

tama ta è-ʋoluzeizuʋɛti ma zɔɔlaiti seɠe toomai zu.»

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Ʋelei baala makɛ nui a ɗa baalagi ɠɔɠɔ felegɔi ɓaa goi ɠilagi ɠula la zalai la,

ʋele ɠana Izilayɛle nui niiti ti Samali ta ɠula la ti zili nui ya,

kpɔkpɔ kpuɠa go ɓaa bete ɠɔɠɔ ɓuɠa nɔ ɠa a yɛ ná.»

13 «À woilo, wo nii laazeeli Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

14 «Voloi gè wuzeɠezu la Izilayɛle loɠa vai ma,

tɔɔzei ná-tɔ koloɠologiti ba,

nà wuzeɠe Ɓetɛle zalaɠa ɠula adaʋɛti daalɔɠɔma,

zalaɠa ɠulazuʋɛ ma minɛiti ta loo ya zooi ma.

15 Nà sama ʋɛlɛi wolo, ta foɠo ʋɛlɛiti,

ta ná-pɛlɛi niiti ti ti ʋɔnɛai ga see ɲiigaiti, naati ta ɠoloɠolo.

Pɛlɛ mɔinmɔingi naati ta ʋaazu ɲɛɛlɛzu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

4

Samali anzanuiti

1 À woilo nii ma gè bosu wo ma,

Ɓasan nikɛ zaaiti ti zeini Samali ɠizeiti ma.

Wa toomai ɠɛɛzu ga maawɔin nuiti,

wa bala nuiti maanɔɠɔzu,

wo ɗa ɠɛ wo-zinigiti ma: «À ʋa ga gi-ɓɔɔle anii gi ʋɔ!»

2 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonaa ná-ɲadedai ma, é ɠɛ ma:

«Foloi tanigaa ta ʋaazu, ta wo mɛɛn ga kalagi, wo ɠilagilagiti.

3 Wo pɛ wa ɠula taai ʋa ga zeɠeiti su ʋelei niiti ti siɠigi ʋa,

ɛsɛ ge ɗa li ga letegi.

Ta wo ɓɛ, wo li ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Zɛɛ ɠala pelei

4 «À li Ɓetɛle, wo tɔgi ɠoloɠolo,

wo li Gilegale, wo ta ʋɛɛ tɔ koloɠologi ʋa ná!

À wa-zalaɠaiti kula ga sobuzobui,

wo wa-ʋuusiɛiti kula folo saʋagɔ-o-folo saʋagɔ!

5 À wa-mama fee zalaɠaiti kula ga ɓului nii lɛʋɛi su.

À zeze ga wa-vebɛaniiti wo ti veezu bɛ̀,

tɔɔzei naa ɠa nɛai wo ʋɛ, Izilayɛle nuiti,»

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

6 «Nà ma, gè pului loa wo ma wa-laaiti pɛ su.

Daamiani balagi ɠa wa-ʋɛlɛiti pɛ bu.

Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, wo la ɠaleni ma pɔ̀ bɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

7 «Alu saʋagɔ yɛgɛ ʋoluzu molo leʋei ʋa zeeli,

gè wo ɠoma ga tonai.

Gè tonai ʋu taai gila su,

tona la ʋuuni zɔɔma laai zu.

Gè tonai ʋu kpalagi gila su,

ta la ʋuuni zɔɔma ɓalagi zu.

Kpalagi nii tona la ʋuuni su,

naa vɔ ma, tona ʋalagi ʋɛ.

8 Taa felegɔ ɓaa saʋagɔ zu nuɓusɛiti

ti ɗa li taa ɠilagi zu, ti ʋa ɓɔɔle,

tama ti la ziɛ zɔlɔɔni ga mɔinɗa

é ʋa kpɔɔle wɔin zeɠe ti ma.

Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, wo la ɠaleni ma pɔ̀ bɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 «Gè siinziin ganigiti ta-zeeɓɛiti pɛɛni wa-ɓalaga aniiti ba.

Gè kotogiti teʋeni ti wa-ɓeleiti

ta wa-leezɛn ɓeleiti suɠoloɠolo,

naa ʋɛɛ wolive wuluiti ba ta kooleɠoole guluiti.

Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, wo la ɠaleni ma pɔ̀ bɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

10 «Gè ɗɔfɔ zeeɓɛi ʋili wa-loganiiti saama,

ʋelei gè kɛɛni la ga Ezipete yooi.

Gè wo zili nui yɛ ná, é wa-zunu loungoiti paa ga boɠa zɔkpɔi, é wa-zooiti so.

Poomaiti makugi ɗa lɛ wo-zokpaiti su wa-ɠɔɔlaaɠai zu.

Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, wo la ɠaleni ma pɔ̀ bɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 «Gè nimizai yeini wo ma,

ʋelei mɔungi gè kɛɛni la ga Sɔdɔme, ta Gomɔɔl.

Wo ɠulaʋɛ naa zu, eɠɛ koʋileʋegi nii kulaai abuzogi zu.

Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, wo la ɠaleni ma pɔ̀ bɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

12 «Naa ɠa é ba, ee, Izilayɛle, wɛlɛna è zopelena ʋa bɛ̀!

Tɛi tama ʋele ɠana gè ʋaazu è zosu da,

ee, Izilayɛle, ɠɛʋele ɓɛtɛ, è ɗa-ƓALAGI laaɠomi!»

13 Mazɔlɔɔ kɛni è dama:

Tɔ ɠa é gizeiti kpɛtɛa, é fiilɛi ɓɛtɛ,

tɔ ɠa a ɗa ɠisu vai lɛ ga nuɓusɛiti,

toɠa ɗa geelaalaosuʋɛ maavalibo ga kpidii,

toɠa ɗa ziɛ zooi ma ada ɠaaɠoozagiti,

daaseigi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii!

5

Saa wɔlɔi é wosu Izilayɛle ma

1 Izilayɛle nuiti, à woilo nii ma gè bosu wo ma,

saa wɔlɔ wuyei ʋe gè daaɠulazu wa-vaa zu.

2 Izilayɛle loa bu,

é la mɔ zooga pɛ é ʋa wuzeɠe.

Toɠa laani kpɔɠɔ yooi ma,

nu la zɔlɔɔsu é ʋa buzeɠe.

3 Mazɔlɔɔ Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Taai nii é nu waagilagi (1.000) leʋesu kɔɔɠɔzuʋɛ,

nu ungila (100) nɔ ɠa a ɠale ma.

Zɔi ma é ungila (100) teʋesu,

nu puugɔ nɔ ɠa a ɠale ma,

Izilayɛle maaɠɔkɔ fai zu.»

À Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ,
wa zɛnvui wo

4 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa Izilayɛle ma:

«À gàiziɛ, wa zɛnvui wo!

5 À mina gaiziɛ Ɓetɛle,

à mina li Gilegale,

à mina zeeli Ɓeel-Seɓa.

Mazɔlɔɔ Gilegale nuiti kpein ta liizu duɔlai zu,

Ɓetɛle ɠa ɠoloɠolo mɛtu.»

6 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ mu,

naazu wa zɛnvui wo.

Ni naa laade, toɠa zo Zozɛfe mavofodaiti ba eɠɛ abui,

abui naa ɠa ti ɠala muluu,

nu nɔpɛ ge la zɔlɔɔga Ɓetɛle, é ʋa paa,

7 wɔi wa ɗa sɔledai lati ga ani wanai,

wo telebodai laaziɛ zooi ma.

8 Tɔ ɠa é geezu ʋoo golaiti kpɛtɛai, ti laa ga Peleyadegiti ta Wɔliyɔn.

Toɠa ɗa kpidii valibo ga sobu wozakalagi,

é foloi lati ga kpidii.

Toɠa ɗa kpoloɗɛi ma ɗɛiti toli,

é ti ʋu ya zooi ma.

Daaseigi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

9 Tɔ ɠa a ɗa va bu faa zuɠoloɠologi lɔ zɛbɛsu nuiti unga,

ta taaiti su niiti siɠigi ti ma.

10 Wa ɗa naama nui wɔinzeɠe,

nii é sɔledai maalobosu tukpɔɠaaleʋezuʋɛ,

wo zɛba wo ɠɛlɛ kpɔɛ ɠɛzɛ wo nui ʋa.

11 Tɛi tama wo bala nuiti suziɠazu,

wo ɗa ná-molo leʋeai zeɠe,

naa ɠa é ba, wo la ɲia pɛ kɔtu ʋɛlɛ ʋapagiti bu, wo ti logai,

leezɛn ɓele ʋapagiti ɓalaa wo ti laai,

wo la ma lɔɔi ta ɓɔlea pɛ.

12 Mazɔlɔɔ gè wa-lɔ koloɠologiti kwɛɛ,

ta wa-ɠoto ɲɔuɲɔugiti.

Wo ziliʋɛ ga telebo nui,

wa ɗa yeezei lobɛaniiti bu,

wo la vaazu bu bala nui ná-gaamai ʋa ɠula kɛlɛma tukpɔɠaaleʋezuʋɛ.

13 Naa ɠa é kɛɛzu, keleɠele nui maaɠɛsu la kpɔ niima ziɛgi zu,

mazɔlɔɔ niima yeeɠɛɠalai ɲɔuʋɛ.

14 À faa ʋagɔi nɔ ɠaiziɛ,

à mina faa ɲɔi ɠaiziɛ,

naa ɠa a kɛ wo yɛ vulua.

Naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa yɛ wo ʋa,

eɠɛʋelei wo bosu da.

15 À faa ɲɔi wɔinzeɠe, wo faa ʋagɔi nɛɛ ʋɛ.

À telebodai ɠɛ tukpɔɠaaleʋezuʋɛ.

Tanisu, naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa Zozɛfe mavofodai mɔtai maawɔinɠa.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

«Saa wɔlɔi ɠa wo taa zaamaʋɛti kpein,

kpeei loo koi yɔɠɔzuʋɛti kpein, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Ee, dei! Ee, dei!›

Ta tii ɠɛɛ nui loli saa wɔlɔ wo fai ma.

Zɔiti ti zoogai saa zu wuyeiti toozu,

naati ta ʋɔɔkpɔ saa wɔlɔ wo fai ʋa.

17 Leezɛn ɓelei pɛ su, saa wɔlɔi ɠa ɠɛ náti,

mazɔlɔɔ nà leʋesu wo zaama,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi

18 Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ,

wɔiti wo Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi wɔin ɠɛɛzu!

Wo kwɛni nɛi nii foloi naa ʋaazu la wo ʋɔ?

Foloi naa la ɠɛɛzu ga wozakala foloi, su ɠa ɓidi.

19 Wa ɠɛ eɠɛ zunui nii é yɛsu ʋelazu zalai ʋa,

é li, é lɔ filɛ zuai taɠili zea,

ɓaa a zeelina nɔ feya ná-koizuʋɛ,

é yeeʋɛɛ bibii ɠa, kaalii ɲi.

20 À la da, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi la ɠɛɛzu ga wozakala folo, su ɠa ɓidizu.

GALA dɛbi ʋelei nii wɔinzeɠeai

21 «Wa-vɛtiiti bɛlɛ la bà, ti wɔinzeɠeʋɛ mà,

wa-maaɓɔgiti kugi ɠa ɠulazu sòkpai zu.

22 Wa gala zalaɠaiti kulana bɛ̀, ta vebɛ zalaɠaiti,

gè la yeezeiɗa tanɔpɛ bu.

Gè la ɓalaa wɛlɛa suai naati gaazu, niiti ti wulɔai,

wo ti ɠulazu bɛ̀ ga ziilɛi zalaɠai.

23 À wa-wuye wooiti maaɠooza bà,

gè la pɔ gè ʋa wa-ʋapaiti goomɛni.

24 Kɛlɛ tɔun, à pelei vie nɔ sɔledai luɠɔ, eɠɛ ziɛi é yeizu,

telebodai ɓalaa ɗa yei, eɠɛ kɔtuɗɛi nii é la vɔa.

25 «Wa ʋe, Izilayɛle nuiti, kona ʋuunaanigɔi (40) wo kɛɛni teʋebai zu, wo la zalaɠa ɠulani bɛ̀, wo la ɓalaa zooi ʋaalɔnɔ feeni bɛ̀. 26 Kɛlɛ za wa kɔɔɠɔ ganigiti seɠezu, niiti wa ɓɔɠɔi wo ti ɓɛtɛai: Sakute, wa-masagi ta wa-ɠalagi, ta Kewan, wa-zomideɠai ta wa-ɠalagi.

27 Naa ɠa é ba, nà liizu ga woye duɔlai zu Damase ʋoluʋelei poun.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga, nii daaseigi ga Fai-Pɛ-Maliɠii.

6

Tukpɔɠaaleʋei
é lo kpɛtɛ nuiti ta-ani zuɠoloɠologi ʋa

1 Maanɔɠɔi ɠa wo luɠɔ,

wɔiti wo zɛnvui wosu ziilɛigi zu Siyɔn,

wa kaazu ga wa kpaamaazui zaama Samali ɠizei ma.

Ungo, wa ʋe, wɔigiti wo ga zii mɔungi ma nu wolaiti,

wɔiti Izilayɛle nuiti ti ɓizɛzu, ti ɗa ʋa wo ʋɔ bɛ.

2 «À li Kalené, wo naa ɠaa, nii kɛai ná.

Wa zeɠena miná, wo li Ɠamate taa wolai zu.

Naa ʋoluma, à yei Filisiti nuiti ta-laazuʋɛ Gate.

Wa pɛtɛ ni taai naati fizɔgɛ wa-masa taai niiti ba,

ɓaa ni ta-you zɛʋɛi wɔɔlɔʋɛ wɔnɔi ʋa.»

3 Wa ɠisiɛzu ga wo maanɔɠɔ voloi maaɠooza ɓɔɠɔ ʋa,

kɛlɛ tɔun tooma masadai ɠa wo tolisu ɓɔɠɔ ma.

4 Wɛlɛ wo ʋa, wo laani bete ʋagɔiti su,

ti ʋɔnɛai ga see ɲiigai,

wo zakpamaalɛgai wa-ʋeteiti su,

wo ɗa baala ziʋoiti mi,

ta nikɛ yiʋoi niiti ti wulɔai.

5 Wa guyei loozu nɔ lein kɔnigi bu,

wo ɗa Davide laaʋokɔɠɔ

ga wa ɓɔɠɔi wa-ɠɛingɛin ganiiti.

6 Wa dɔɔi ɓɔlezu gɔwɔ wolaiti su,

wo ɗa gulɔ maku nɛɛnɛgiti siɛ wɔungiti su.

Kɛlɛ wo la yiizoolɛzu ga maanɔɠɔi naa,

nii é ʋaazu Zozɛfe ná-bolodamaiti pɔ.

7 Naa ɠa é ba, nii ɠa gè bosu niina,

wa ɠa wo ɠɛɛzu ʋelelaʋɛ,

ti ɗa li ga woye duɔlai zu.

Ɲaka nuiti ti laani ta-ʋeteiti su, ta-vɛtii ɠa ɓe!

Samali taa wolai ɠa ɠoloɠolo

8 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonaʋɛ ɓɔɠɔ ma, é ɠɛ ma:

«Nà Samali taai veezu sili nuiti zea, ta nii kpein é su,

mazɔlɔɔ Zakɔɓe mavofodaiti ta-wasogi ʋɛlɛ la bɛ̀,

ti-ʋoluzeizuʋɛti wɔinzeɠea mà,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

9 Ni zunu puugɔ a ɠɛna pɛlɛyeɠe ɠila bu, ti pɛ ta za. 10 Ni poomai ta ná-nui ta a ʋaana ga é kula pɛlɛi wu, é gala, toɠa naama nui ɠaazaɠa, nii é pɛlɛ ʋoluʋɛ, é ɠɛ ma: «Nu ɠili ka dɛ è ɠoba ɓaa?» Naa ɠa gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Nu nɔpɛ ge la mɔ ʋɛ.» Zɔi ɠa ɠɛ bɔɔlai ma: «Maaɠɛ kpɔ! Mazɔlɔɔ é la vizɔni ga nu Ɠɔoɠɔ GALAGI loli niima ziɛgi zu.»

11 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa devei veezu,

pɛlɛ wolaiti ta ɠolo,

ma goiti ti ʋaliʋali.

12 Kaipa wo mɛniga ga sooi ɠa ɗa ɓizɛ fasai ma?

Ɓaa nu ɠa wozai woli kpoloɗɛi ɠa ga nikɛiti?

Kɛlɛ wɔun, wa telebodai valibosu ga anivebɛi,

wo sɔledai valibo ga ani wanai.

13 Wa ɠoozunɛɛzu Lodeɓaal zo fai zu wo ʋɛ,

wo ɗa ɠɛ ma: «Gi ɓɔɠɔ zɛbɛi maaʋele lɛi

gi ʋa Kaalenayime taa wolai zo da ɓaa?»

14 «Ee, Izilayɛle nuɓusɛiti, nà zii ɠila buzeɠezu wo laalɔɠɔma,

nii a zei wo ɠa, é zo Leɓo-Ɠamate,

é zeeli Zuludɛn ma ʋɛtu nɛmɛi zu ɠɔtuɗɛi ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

7

Kotogiti ma ɠulakɛlɛmai

1 Wɛlɛ nii ʋa, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI kulani bɛ̀ kɛlɛma: Koto kpulugi ɠɛni ɓɛtɛzu, siɛgi zu tufai nii gaaleʋeni mɔunpa masagi ʋɛ, naa ɠɛni lɛnusu la. 2 Tɛi ti ɠɛni zooi ɠaa lufai pɛ miizu, gè ɠɛni ma: «Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è maanɛɛnɛzu, ɗa-nuɓusɛiti suvaayɛ! Ni naa laade, Zakɔɓe mavofodai ɠa zoo yɛsu ná ɠale? Ti wola maalɔiɗai!»

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kisiɛi valiboni, é ɠɛ ma: «Naama vai la mɔ ɠɛa.»

Abui ma ɠulakɛlɛmai

4 Wɛlɛ mɔnɔ nii ʋa, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI kulani bɛ̀ kɛlɛma: É abui maalolini, ga é ná-tukpɔi ɠaaleʋe ga naa, abuliegi naa ɠɛni zou wu ɗɛiti fɔɔzu, é ɗa Izilayɛle yooi ɠala. 5 Gè ɠɛni ma: «Màliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà è maanɛɛnɛzu, kpela pele zu mu! Ni naa laade, Zakɔɓe mavofodai ɠa zoo yɛsu ná ɠale? Ti wola maalɔiɗai!»

6 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-kisiɛi valiboni, é ɠɛ ma: «Niima vai ɓalaa la mɔ ɠɛa.»

Kɔɠɔ galui ma ɠulakɛlɛmai

7 É nii ɠulani bɛ̀ ʋolu kɛlɛma: Maliɠii ɠɛni loni siɠigi ɠa, kɔɠɔ galui zoni zea, kenagi kpui ba. 8 Ɠɔoɠɔ GALAGI gàazaɠani, é ɠɛ mà: «Amɔse, leeni ɠa è kaazu?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Kɔɠɔ galui ʋe kenagi kpui ba.» Maliɠii ɠɛni mà: «Nà kɔɠɔ galui ʋilisu nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti saama. Nii ʋoluma, gè la mɔ ti maavaayɛga pɛ.

9 Izaake ná-zalaɠa ɠula adaʋɛti kpein ta ɠoloɠolo,

Izilayɛle ná-ada ɲadegaiti ti ɠoloɠolo.

Nà kɔɔi ʋɛɛ Zeloɓoame ná-masa pɛlɛyeɠei ʋa.»

Amɔse ɓɛɛ vai Ɓetɛle

10 Ɓetɛle zalaɠa ɠula nui Amasia wooleʋeni masagi Zeloɓoame ma, é ɠɛ ma: «Amɔse ɠa yaavai ɓɛtɛzu è laalɔɠɔma Izilayɛle nuɓusɛiti saama. Nuɓusɛi la mɔ zooga ziɛzu ná-kpɔɛzuɠula mɔinmɔingi wu. 11 Mazɔlɔɔ wɛlɛ ʋelei kpɔɛai la: ‹Zeloɓoame ɠa zaazu boɠa zɔkpɔi ɠa, Izilayɛle nuɓusɛiti ti maa ɠa ɠooza poun ta-yooi ʋa.› »

12 Amasia ɠɛni Amɔse ma: «Wozaɠaa nui, ʋelana, è li Zuda yooi zu ʋelei, è ɗa laami ná, è ɗa GALA gooi wo ná ʋele. 13 Kɛlɛ Ɓetɛle lɛi è ʋa ɠɛ yɛsu ná, è ʋa ɗa GALA gooi wo, mazɔlɔɔ masagi ná-ada ɲadegai ɠa ga ʋɛ, ná ɠa ga GALA sei ʋɛlɛi masadai ʋɛ.»

14 Amɔse Amasia wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la ga GALA goo wo nu, gè la ɓalaa ga GALA goo wo nu ná-doun zunu. Nà ga togani makɛ nui, sikɔmɔɔl kpelei ɠa nà ɗa tɛ. 15 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI sèɠeʋɛ togani ɓulugi ʋolu, é ɠɛ mà: ‹Li, è GALA gooi wo nà-nuɓusɛiti ma, Izilayɛle nuiti.› 16 Woilona mu Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ma, Amasia, ɗɛi è ɠɛɛzu mà: ‹Mina GALA goo wo Izilayɛle nuiti ma, mina mɔ ɓɔɛ Izaake mavofodai laalɔɠɔma.› 17 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

‹È-anzai ɠa ɓɔɠɔ ve koloɠologi ya taazuʋɛ,

è-loun zunuiti ta è-loun anzanuiti ta za ga boɠa zɔkpɔi,

galui ɠa la ɗa-yooi ma, gaaɠwɛ taɠiligaa ʋa,

ɗa ɓɔɠɔi ɗa zaazu kɔzɔba yooi ta zu,

Izilayɛle ɠa li duɔlai zu, maaɠooza poun ná-zooi ʋa.› »

8

Gulu waa ɓɔlɔgi ma ɠulakɛlɛmai

1 Wɛlɛ nii ʋa, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI kulani bɛ̀ kɛlɛma: Kpɔlɔgi daavegai ga gulu waa ɓɔigiti. 2 É gàazaɠani, é ɠɛ mà: «Amɔse, leeni ɠa è kaazu?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Kpɔlɔgi ʋe, gulu waa ɓɔigiti ti su.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà:

«Nà-nuɓusɛiti, Izilayɛle nuiti, ti zeelia ɠwɛma,

gè la mɔ ti maavaayɛga pɛ.

3 Naama voloi, guyei niiti ti loozu masa pɛlɛi wu,

naati ta valibo ga kpalagi,»

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Ta ɠɛ poomaiti pilisu ya adɛ pɛ,

woza ɠaalɛi tɔɔntɔɔn.»

Yaaɠoiti ta-ani wɔin ʋooʋamai

4 À woilo nii ma, wɔigiti wo loozu bala nuiti ma,

wo pɔ ga wo maawɔin nuiti suwuɠaaleʋe zooi ɠa.

5 Wa ɠɛɛzu ma: «Alu toga niinɛi ma vɛtii ɓena kae,

gi tɔɔzei ga gá-moloiti pɔdia.

Dooɠo foloi ɓena kae,

gi gá-molo ɠotaiti daalao ʋolu,

gi ta ɠula kɔɠɔ ganiiti da,

gi ta ʋɛɛ aniiti sɔngɔiti ba,

gi woyai lɔ kilo ɠɔɠɔ ganiiti su,

6 gi maawɔin nuiti geya ga walii,

gi bala nuiti geya ga saʋala gilagi.

Gá zoo vɔlɔ gi yɛ pɔdii loozu,

gi gá-molo ɓaɠai pɛ pɔdi.»

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠonaʋɛ ga:

«Eni nɔ Izilayɛle ɠa dɛ wasosu,

gè la yeema ti-zɔgi gila kpalaa ma.

8 Naa ɠa é ba, zooi ɠa ɓali,

gaa nuɓusɛiti pɛ ta ɠɛ gaazuɗɛʋui zu.

Zooi ɓɔɠɔi ná pɛ ka lɛ su, é ɗa ɲiikpi,

naa ʋoluma, é ɠula su ga Ezipete ɗɛ wolai Nile ɠɛʋele.»

Gaazuɗɛ ʋuu voloi

9 «Naama volo ná, nà foloi leʋe gee ʋa, folo gaalɔgai ma ziɛgi zu,»

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Nà kpidii ʋɛɛ zooi ɠa, ná pɛ folo ɓekpegi.

10 Nà wa-vɛtiiti maavalibosu ga saa wɔlɔi,

wa-wuyeiti ta lati ga gɔlɔi.

Nà ɛsɛ pɛ saamaɠili ga saa wɔlɔ wo seɠei,

gè kpaanagi la wo-unmaʋɛti kpein,

Nà soolɛi ʋili zooi nii ma,

eɠɛ nui nii ná-doun ɠila kpegi a za.

Nii é ʋaazu naa ʋolu, naa ɠa ɠɛ nɔ ga ziizoolɛ voloi.

11 Foloi tanigaa ta ʋaazu,

yeei gè pulu wolai loozu la zooi nii zu,»

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Daamiani balagi ma ʋului laade,

ziɛ ʋalagi ma ɓɔɔle wɔin laade ɓalaa,

kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi mɛnitalai ma ʋului ʋe.

12 Ta ʋilɛ unba naazu,

ti ɗa leʋeteʋe kpoloɗɛiti zɔɠɔzu.

Naa ʋoluma, ta leʋe lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋeleiti zɔɠɔzu ta folo ɠulazu ʋelei,

ti ɗa Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠaiziɛ, kɛlɛ ti la kaa.

13 Naama volo ná, anzalopo ʋapagiti ta zunu loungoiti

suvikɛi ɠa ɓe ga kpɔɔle wɔin.

14 Zɔiti kpein ti ɠonazu zɛɛ ɠalagi ma é Samali, ti ɗa ɠɛ ma:

‹Ɗa-ɠalagi lɛbi ɠeke faan, Dan,

gala falii lɛbi ɠɛɛzu ɠeke faan, Ɓeel-Seɓa,›

naama nuiti pɛ ta loo,

ti la mɔ zooga wuzeɠezu, eyɛsu pɛ.»

9

Kulakɛlɛma ɠaaɓelagi

1 Gè Maliɠii ɠaani loni zalaɠa ɠulazuʋɛ maazuʋɛ. É ɠɛni ma:

«GALA sei ʋɛlɛi wu ɓɛdɛgiti ma ʋɛɛungai loɠa,

kpofalagiti pɛ ti ɓali!

Ti pɛ tɔungiti golo,

niiti ta yɛ ʋoluzu, boɠa zɔkpɔi ɠa naati paa.

Nu nɔpɛ ge la zooga ʋelazu,

kɔɔlooɠoba nɔpɛ ge la ɠɛa ná.

2 Ni ta ʋelana, ti li gɔvɛalaazu,

nà ti zo miná, gè ti ɠula ná.

Ni mɔnɔ ta zoona, ti lɛ geeɠɔlɔgi zu, nà zɔ ti ʋa, ti yei.

3 Ta lɔɔɠuna Kaalamɛle gizei ma,

nà ti ɠaiziɛ, gè ti zo.

Ni ta lɔɔna kpoloɗɛi wu, nii a kɛ ti lɔɔɠu bà,

nà vali kaalii ma, é li, é ti ɲi miná.

4 Ni ta liina ti zili nuiti pɔ bɛ, ti ɠɛ ga kɔɔ luɔiti,

nà zobogi ve boɠa zɔkpɔi ya, é ti undaaʋili.

Gàazu ɠa ti ʋa ta-maanɔɠɔ vai zu, kɛlɛ ta-undaanɛ vaa laade.»

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii yeevɔɔɠua zooi ʋa, naa ɓali,

zooi ɠa nuɓusɛiti pɛ ta gaazuɗɛʋui zu.

Zooi ɓɔɠɔi ná pɛ ka lɛ su,

naa ʋoluma, é ɠula su ga Ezipete ɗɛ wolai Nile ɠɛʋele.

6 É zeizuʋɛ ɓɛtɛʋɛ geeɠɔlɔgi zu,

é ná-masa pɛlɛi logɛ zooi maazuʋɛ.

Toɠa ɗa kpoloɗɛi ma ɗɛiti toli,

é ti ʋu ya zooi ma.

Daaseigi ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

GALA ka sɔba nuiti tukpɔɠaaleʋe

7 «Ee, Izilayɛle nuiti, wa zèa nɔ ga Etiyopi nuiti kɛʋele,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Nà lɛi gè ʋa Izilayɛle ɠula Ezipete yooi ʋa ɓaa?

Wo la kwɛni ɓaa ga ʋele nɔ ɠana gè kɛɛni la

ga Filisiti nuiti, ti Kafatɔɔl, ta Siili nuiti, ti Kiil?»

8 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu ɠa sɔba masadai tɛi ba.

«Nà ʋaazu koloɠolosu, gè kula zooi ɠa.

Kɛlɛ tama, gè la Zakɔɓe mavofodai zuwuɠaaleʋea tɛtɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 «Wɛlɛ nii gè deveai, nà Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ɓuɠuɓuɠusu, zii zɔiti saama,

ʋelei nu ani ɠaei ɓuɠuɓuɠusu da sɛpɛgi zu.

Kɔtu ɠaegi gila kpalaa ge la loa zooi ma.

10 Faa ɲɔu ɠɛ nuiti kpein ti nà-nuɓusɛiti saama,

boɠa zɔkpɔi ɠa ti pɛ paazu,

tɛigiti ti ɠɛɛzu ma: ‹Maanɔɠɔi la maaɓuɠaa gi ʋa,

é la zeelia gi ma.› »

Falibogi ma ziɛgi

11 «Naama volo ná, Davide ná-kotai nii goloai, nà buzeɠe ʋolu,

zeɠeiti ti wɔai ba, gè naati daaɠulu,

ʋɛti náti koloɠologai, gè mináti kpɛtɛ ʋolu.

Nà to ʋolu ga ma mɔungi ɠɛʋele,

12 naa ɠa a kɛ ti Edɔme mɔtai zɔlɔɔ,

ta zii ɠiligi niiti kpein ti ɠɛai ga nɔ̀nɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana,

tɔ ɠa é ʋaazu niima vaiti kpein kɛɛzu.

13 «Foloi tanigaa ta ʋaazu,

molo leʋei ɠa ɓe nɔ feya, wozawolii lɔɔzei.

Ta ɓe nɔ feya ga moloi woli, dɔɔ ɗɛi ɠula vai sei da.

Naazu dɔɔ niinɛi ɠa ɠɛ ɠulazu gizeiti kpein ba,

gize ɓufɛgiti pɛ ti maa ɠa ɓɔɔle ga dɔɔ ɗɛi,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

14 «Nà-nuɓusɛiti Izilayɛle nuiti, niiti kpein ti duɔlai zu,

nà ʋa ga tiye ʋolu.

Taai niiti kpein ti ɠoloai,

ta naati to ʋolu, ti zei ti zu.

Ta leezɛn ɓeleiti da, ti ɗa ma lɔɔi ɓɔle.

Ta kpeleiti tɛ, ti ɗa ma ɠulanumai mi.

15 Nà ti ziin ta-yooi ma,

ti lɔɔ la mɔ ɠulaa eyɛsu pɛ naama yooi ma,

nii gè feezu ti ʋɛ.»

Ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

* 2:11 2:11 Wɛlɛ ʋɛ: GlS 6:1-21.

Aɓediyase

Aɓediyase

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Aɓediyase ná-GALA gooiti ka ti sɛʋɛi nii zu. Aɓediyase ná-keela wooi ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe wooiti Edɔme nuɓusɛiti daalɔɠɔma, Ezawu mavofodaiti. Faaɠwɛ nu wolaiti ti la Aɓediyase ná-sɛʋɛi ɠɛɛ yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ. Kɛɛʋɛ eɠɛ tukpɔɠaaleʋei ma vaa wosu, toɠa ɓɔɛzu é lo Ɓaɓilɔne nuiti dɔɔ ziɛgi ʋa Zeluzalɛme, naama ziɛgi zu Edɔme nuiti ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa ɓɔ Izilayɛle nuiti ba. Ni naama be, nu ɠa ɠɛ ma sɛʋɛʋɛ kona undɔzitai (600) ma ziɛgi zu, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Tɔɔzeizuʋɛ Aɓediyase tukpɔɠaaleʋei ma vaa wogɛ Edɔme nuiti gila nɔ laalɔɠɔma, kɛlɛ ná ʋoluma é zii ɠiligiti pɛ pɛɛʋɛ ba (1:15). Gaaɓelasu, Aɓediyase ɠɛɛʋɛ, foloi ta Izilayɛle ɠɔɔ luɔiti ta ɠale ma ta-yooi zu, ta ti-zeizuʋɛti ta ve ti ya ʋolu.

Unsosuʋɛ

1. Tukpɔɠaaleʋei ma vaa wogai Edɔme laalɔɠɔma (1:1-14).

2. Zii ɠiligiti pɛ tukpɔ ɠaa ɠa leʋe tɔɔzei ta-wasogi ʋa, ta Izilayɛle nuiti ta ɠale ma, nii a kɛ ti ti-zeizuʋɛti sɔlɔɔ ʋolu. Ta masadai ɠɛ vɔlɔ Edɔme yooi unda (1:15-21).

1

1 Kulakɛlɛmai Aɓediyase sɔlɔɔni.

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa é ga nii, é ʋilɛ Edɔme yooi ʋa:

«Gi woo niinɛ mɛnigɛ, é zeɠe Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ bɛ,

keelai leʋegɛ zii ɠiligiti saama, é ɠɛ ma: ‹À wuzeɠe,

ade li, de laalɛ Edɔme nuiti bu.› »

Edɔme yooi ɠoloɠolo fai

2 «Wɛlɛ, Edɔme, nà è ɠaalɔizu ziiti saama,

ɠaazu unfe ge la ɠɛa è ʋɛ ɲɛgɛlɛin.

3 Ɗa-wasogi è ɠakaga,

ɗɛi è-laazuʋɛ ga fasa yeɠeiti su,

è zeini unga munu,

è ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma:

‹Ɓɛ ɠa a tòo bu zooi ma?›

4 Anɛɛ ni ɗa lɛɛzu geezu munu eɠɛ koɠɛi,

anɛɛ ni è-laɠagi ɠa zɛlɛsu somideɠaiti saama,

nà è loo bu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

5 «Ni unma nuiti ta toosu nuiti ta ʋaana,

ti ɠula è viliba kuai,

nii kpein ta ziɛ bu, ti naa zeɠe,

ɗa ɠoloɠolo mɛtu!

Ni leezɛn ɠula nuiti ta ʋaana è ʋɔ bɛ,

kɛni ma ɠɔpɔ gilagila nɔ ɠa ta zɛ ná.

6 Ee! Ezawu mavofodaiti, ti wo ʋɔ bɛ zuwoga!

Anɛɛ wa-naavoloiti ti lɔɔɠuni, ti loa kɛlɛzu.

7 Niiti wa ɗa ɓɔ faa ma wa tiye, naati ti è ɓɛa ɗa-yooi ɠa.

È-wɔɔlaiti pɛ ti è yaavaa, ti è lɔ ta-zobogi wu.

Niiti wo ɠɛa daamii wosu ʋɔɔma wa tiye, naati ti balii laa è-ɠɔɠɔi wu.

Ti ɠɛ ma: ‹Ɠima nu nɔpɛ ge la Edɔme.›

8 Naama volo ná, nà ɠima nuiti pɛ undaaʋili Edɔme yooi ɠa,

gè la keleɠele nu ɠila kpalaa yɛga Ezawu ɠizeiti ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 «Ee, Teman taa wolai, ɗa-ɠɔɔɠɔ ɠuluɓaiti ta ɠɛ unga wuulee,

Ezawu ná-gizei ná-salaʋusuiti pɛ ta za.»

Nuiti daalɔɠɔma,
niiti ti wɔinɗai ga zɔiti ta-maanɔɠɔi

10 «Wo toomai woni, wo wo-ɠɛɛleaiti paa, niiti ti ɠɛni ga Zakɔɓe mavofodaiti,

tama, unfegi ɠa wo maaɓɔle,

wo ma zuwu ɠaaleʋe eyɛsu ɠɔ!

11 Mazɔlɔɔ è ɠɛni ná, naama yee ná,

yeei wɛɛinti ti ɠɛni liizu la ga ná-naavoloiti,

siɛgi zu wɛɛinti ti ɠɛni lɔɔzu la ná-taa wolai zu,

ti ɗa kpakutoomai ɠɛ,

ti ɗa Zeluzalɛme ɠɔɔzoganiiti gaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa.

Wa ɓalaagi wo kɛɛni ɠana nɔ ga ti ɠɛʋele.

12 Edɔme, è maa la ɠɛni nɛɛni ga è ʋa ɠoozunɛ

è-ɠɛɛleaiti Zuda nuiti ta-maanɔɠɔ voloi.

Maa la ɠɛni nɛɛni ga è ʋa ɠoozunɛ,

ti ɠɛai ma ti ɠoloɠolosu,

ɓaa poomu gooi ʋa ɠɛ è la ta-ɠidaaʋili foloi.

13 È maa la ɠɛni nɛɛni è ʋa lɛ nà-nuɓusɛiti ta-laa wolai zu,

yeei ti ɠɛni ti ɠoloɠolosu da.

È maa la ɠɛni nɛɛni ga è ʋa ɠoozunɛ ta-maanɔɠɔi ma vaa zu,

yeei ti ɠɛni ti ɠoloɠolosu da.

È maa la ɠɛni nɛɛni è ʋa loo ta-naavoloiti su,

yeei ti ɠɛni ti ɠoloɠolosu da.

14 È maa la ɠɛni nɛɛni è lo pele zaɠalaʋɛti,

è ʋa ɗa kɔɔʋelaiti paa,

ɓaa è ʋa ɗa kɔɔʋelaiti teʋe ti zili nuiti pɔ,

maanɔɠɔi ma ziɛgi zu.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi

15 «Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi maaɓuɠaa gola,

foloi é ʋaazu, nuɓusɛiti pɛ tukpɔɠaaleʋezu la.

Naazu ta è zo eɠɛʋelei è zɔiti soni da.

Faa ɲɔi nii è kɛɛni, naama ɠasɔi ɠa la è unma.

16 Wa, Izilayɛle nuiti, wo ɓɔɔleʋɛ na ga nà-ziiɠaawana ɗaawɔi

nà-gize ɲadegai ma.

Naa ma, zɔɔma nuɓusɛiti ti la ɓega ga ɓɔɔle la,

ta ɓɔɔle la eyɛsu é ti zo,

naa ʋolu ta ɲɛɛlɛ, eɠɛ ti la vɔlɔ ɠɛni etea pɛ.

17 Kɛlɛ kɔɔ ʋoolabaiti ta ɠɛ Siyɔn gizei ma,

ná ɠa ɠɛ ga ada ɲadegai.

Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti ta naa zeɠe ʋolu nii é ga tɔnɔi.

18 Zakɔɓe mavofodaiti ta ɠɛ ga abui,

Zozɛfe mavofodaiti ti ɠɛ ga abuzogi,

Ezawu mavofodaiti ti ɠɛ eɠɛ kpaku vɔɔi,

ta so ba, ti gala mɛtu,

ti la fulu nu ɠila kpalaa zɛga ná Ezawu ná-dointi saama,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.»

Masadai ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ

19 Zuda nuiti ti lɛkpɛma nu yeezazuʋɛ, ta Ezawu ɠizeiti so,

zɔiti ti zeini ziɛlaʋɛ ma nɛmɛi zu, naati ti Filisiti yooi zo,

ti ʋa, ti zei Efelayime yooi ɠa ta Samali.

Ɓɛnzamɛn mavofodaiti ta Galaade zo.

20 Izilayɛle ɠɔɔ luɔiti ti lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei,

ti ga kɔɔɓɔ kiteɠitegi,

ta Fenisi zo eyɛsu ti zeeli Salɛpɛta.

Zeluzalɛme ɠɔɔ luɔiti ti Sefalade,

naati ta nu yeezazu ʋele laaiti so.

21 Pilɛ sɔlɔɔ nuiti ta lɛ Siyɔn gizei ma,

miná ɠa ta zei ná Edɔme unda, Ezawu ɠizei.

Masadai ɠa ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ!

Zonase

1

2

3

4

Zonase

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Keela ziɛgi nii GALA goo wo nui Zonase leʋeni ma Ninive taa wolai zu, naa ɠa é ga Zonase Ná-Sɛʋɛi zu vai. Zeeɠaaɠwɛɛzuʋɛ é sɛʋɛi nii ʋa, ta GALA goo wo nui zɔiti ta-zɛʋɛiti, naa ɠa ga sɛʋɛi nii wola ɓɔɛʋɛ, é lo GALA goo wo nui ta ná-kɛɛwotiiti ba, é leʋe keela wooi ʋa GALA ge feeni zea. Nu ɠa zoo ɠɛɛzu ma, é ná-botii nii ɠɛɛʋɛ Zeloɓoame velesiɛi ná-masadai ma ziɛgi zu Izilayɛle, é zo kona undɔsaʋai ma, é li ga undɔfela puulɔɔlugɔi ʋɔ pelei (800-750), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Kɛlɛ faaɠwɛ nu wolaiti ti sɛʋɛi nii ɠɛɛ ziɛgi ɠwɛɛ.

GALA ge Zonase leʋeni ga é li, é GALA daawooi laazeeli Ninive nuiti daalɔɠɔma, kɛlɛ Zonase la kɛɛni. É ʋoluaveni feya ná ʋa, é pele ɠili so (1:1-3). É lɛɛni kein golai ta zu, nii é ɠɛni liizu ga Taalasise taa wolai zu ʋele. Keingi ɠɛai ma liizu ga Taalasise ʋele, GALA ge tona viilɛ wolai lokoleʋeni. Kein kpizɛ nuiti ti wola luani, ti Zonase ʋili kpoloɗɛi wu, nii a kɛ ti GALA ná-ziiɠaawanai maayei. Zonase maanɛɛnɛi woni, GALA ma ge va bu é yɛ vulua. GALA ge kale wolai ta leʋeni, naa Zonase ɓɔle, naa ʋoluma é unpili da kakei ma. Gaaɓelasu Zonase liini, é GALA daawooi laazeeli Ninive nuiti daalɔɠɔma, naati ma ti ti-ziɛ ʋeleiti maavalibo. Zonase Ná-Sɛʋɛi ɠa dɛɛzu ga GALA ka ga gaazumaawɔinɠaa ƓALAGI, anɛɛ ni Zonase la ɠɛni pɔ ga é ʋa ɠɛ ɠana (4:2).

Unsosuʋɛ

1. Zonase ɠɛni pɔ ga é ʋela GALA ba, kɛlɛ é gaaɓelani ga é ɓɔɠɔ ɠa kalei ta ɠoozu (1:1—2:1).

2. Zonase ná-GALA falii kɛai ma kalei ɠoozu (2:2-11).

3. Zonase GALA daawooi laazeelini Ninive nuiti ma, tama naati ti ti-ziɛ ʋeleiti maavalibo. GALA ma ge deve ga é ti zuvaayɛ (3:1-10).

4. Zonase yiiɠaawanani, tɔɔzei GALA ge gaazumaawɔinɠai ɠula kɛlɛma Ninive nuiti bɛ, tama GALA ge ɠɛ Zonase ma nu vuluiti pɛ nɛɛʋɛ bɛ (4:1-11).

1

Zonase ʋela vai

1 Yeeta Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Amitayi ná-doun zunui Zonase ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Wuzeɠe, è li Ninive taa wolai zu, è maalua wooiti bo ti laalɔɠɔma. Mazɔlɔɔ taai naa zu nuiti ta-ɠotoi kula ɠɛa ga ze.»

3 Kɛlɛ Zonase ʋilɛni pelei ma ga é ʋela Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, é li Taalasise. É liini Zafa, é ɓato ɠila kaani miná, nii é ɠɛni liizu Taalasise. É ɓato zalai ɠulani, é teʋe, é lɛ su ta ɓato zu nuiti, nii a kɛ ti li Taalasise, é ʋela Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

4 Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI fiilɛ wolai lokoleʋeni kpoloɗɛi ɠa, tona viilɛi wuzeɠeni, sɛbɛi wɔɔlɔ ʋelei ma, ɓatoi ɠɛnina ɠoloɠolosu. 5 Ɓato ɓizɛ nuiti ti wola luani, ɛsɛ gilagilagi ɠɛni ná-galagi lolisu ga é ɓɔ ti ʋa. Naa ʋoluma ti ɠɛni kasɔiti kulazu ɓatoi zu, ti ɗa pili ya kpoloɗɛi wu, nii a kɛ é veɠa. Zonase mu ge yeini ɓatoi ɓomaʋɛ, é la, é ɲi poun. 6 Ɓato ɓizɛ nuiti ta-ɠundiɠii maaɓuɠani ba, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu ɗɔun è ɲiizu? Wuzeɠe, è wooɠula ɗa-ƓALAGI ma, é ɓɔ ade ʋa. Tanisu GALAGI naa ɠa ade maawɔinɠa, ade undaa la ʋiliga.»

7 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «À ʋa, ade kpakutoomai ɠɛ, nii a kɛ ade kwɛɛ nui nii é niima maanɔɠɔi maaloligai ade ma.» Ti kpakui looni, é Zonase zo. 8 Ti Zonase ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é maanɔɠɔi nii zeizu gi ma, dɛɛ lɛɛ ga giye? Ɗa-wotii ɠa ga leeni? Mini ɠa è zeɠezu ná? Ɗa ga zooi ɓɛgele zu nu? Zii ɓɛgele ɠa ga ɗe?»

9 Zonase ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ga Eɓulu nu. Ɠɔoɠɔ GALAGI, geeɠɔlɔgi zu ƓALAGI, é ga kpoloɗɛi ta zooi ɓɛtɛ ƓALAGI, naa ɠa nà ɗa dɛbi.» 10 Naa ʋoluma é dɛɛni ga tiye ga toɠa ʋelazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. Nui naati ti wola luani, ti ɠɛ ma: «Toɠa ɠale è naa ɠɛai?»

11 Tɛi kpoloɗɛi ɠɛni ba nɔ é ɗa ɲiikpi ga gola, ti ɠɛni ma: «Leeni ɠa gá kɛ ga ɗe, kpoloɗɛi yiilɛi gi ma?» 12 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À sò, wo pìli kpoloɗɛi wu, naa ɠa a kɛ ziɛi ɠaalɛi, tɔɔzei gè kwɛni ga màaʋele ɠa é kɛa niima lona viilɛ wolai lokoleʋea la wo laalɔɠɔma.»

13 Anɛɛ naa ʋe, ɓato ɓizɛ nui niiti ti ɠaaɓaani dɛ ga ti kakei maazɔlɔɔ, kɛlɛ ti la ɠɛni zoosu, tɔɔzei kpoloɗɛi ɠɛni ti laaɠomisu ga zeeɠaaɓaai. 14 Ti wooɠulani naazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma, ti ɠɛ ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, mina gi undaaʋili zunui nii ʋoluʋele zu, mina gi zo ga sɔba nu, sɔbalala nu zaa vaa zu, mazɔlɔɔ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è naa ɠɛa, nii nɛai è ʋɛ.» 15 Naa ʋoluma ti Zonase zoni, ti pili kpoloɗɛi wu. Tona viilɛ wolai ná-ziiɠaawanai maayeini gaamanɔ kpoloɗɛ ɠa. 16 Ɓatoi ɓizɛ nuiti ti wola luani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. Ti zalaɠaiti kulani bɛ, ti minazeɠegiti kɛ bɛ.

2

Zonase ná-GALA maanɛɛnɛi
é boni kalei ɠoozuʋɛ

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI kale wolai gila teʋeni, é ʋa, é Zonase ɓɔle. Zonase kɛɛni kalei ɠoozu ga folo saʋagɔ, kpidi saʋagɔ. 2 Zonase yɛni kalei ɠoozu, é Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ, ná-GALAGI. 3 É ɠɛ ma:

«Nà-kidaaʋiligi zu, gè wooɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

tama é gòoɠaaʋoteni.

Zɛ̀gɛ gɔvɛalaazu, gè è loli ga è ɓɔ bà,

ɗa ma, è gòomɛnini.

4 È pìlini ya kpoloɗɛi ma ʋalii zu,

ziɛ veinfeingi màaveleveleni,

ziɛ vegiti ta ziɛ lakpatakpagiti ti ɗa leʋe mà.

5 Gè ɠɛni ɓɔɠɔ ma: ‹Wɛlɛ bà, màaɠoozaai na è ʋa,

kɛlɛ nà ʋaazu ɠaazulaazu ʋolu è zei ʋɛlɛ ɲadegai ma.›

6 Ziɛi lɛɛni mà, é zeeli kɔ̀daʋɛ,

palii màaɓɔleni,

ziɛ wu lufaiti ti velevele nɔ̀ungi ma.

7 Gè yeini kpoloɗɛi ɓomaʋɛ, ʋɛ gizeiti kpein tɔɔzeiɗai ná,

gɔvɛalaazu ʋɛlɛlaʋɛti ti ʋilisu mà eyɛsu ɠɔ.

Kɛlɛ, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è zɛ̀nvui yɛga su,

è kùla gɔvɛalaazu.

8 Siɛgi zu kì ge la mɔ ɠɛni bà la ga zɛ̀nvui ɠa yɛ sù,

kì ge looni Ɠɔoɠɔ GALAGI zu.

Nà-maanɛɛnɛ wooi gè daazeelini è ma,

naa zeelini è zei ʋɛlɛ ɲadegai wu.

9 Niiti ti ɓɔɠɔ veezu kɔɔɠɔ ganigiti zea, naati ta ɠɛlɛzu è-zaalai ʋa.

10 Kɛlɛ nɔ̀un, nà nà-faanɛɛ wuuɠwɛɛgai loo è ʋɛ ga guyei,

gè nà-minazeɠegiti daazeeli.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kizogi zɔlɔɔsu zea!»

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni kalei ʋɔ, é unpili ga Zonase kakei ma.

3

Zonase GALA daawooi laazeeli vai Ninive

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni ʋolu Zonase ʋɔ, é ɠɛ ma: 2 «Wuzeɠe, è li Ninive taa wolai zu, è naa laazeeli ná, nii gè bogai è ma.»

3 Zonase ʋilɛni pelei ma, é ɗa li Ninive, ʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI boni la ma. Tama Ninive ɠɛni ga taa wolai, kɛni nu a la kɛ ga folo saʋagɔ è ɗa ziɛ, è ʋa maaleʋe. 4 Zonase folo ɠilagi ɠɛɛni, é ɗa ziɛ taazuʋɛ, é ɗa ɠɛ ma: «É yɛga nɔ ga folo ʋuunaanigɔ (40), Ninive ɠoloɠolo!» 5 Taai zu nuɓusɛiti ti GALA gooi zoni ga zɔɓela. Ti deveni ga ti zugi zo, ta ti ɠilagilagi pɛ, é zo seizumaanɛgiti ma, é li bala nuiti pɔ, ti ɓɔɠɔ maaɠilini ga saa wɔlɔ wo seɠei.

6 Ninive masagi naama wooi mɛnigai ma, é ɠulani ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, é masa seɠei ɠula ɠɔba, é saa wɔlɔ wo seɠei loo ɠɔba, é zei zuʋui zu. 7 É devei veeni ga ti zeze ga niima wooi Ninive taa wolai zu, ti ɠɛ ma: «Masagi ɠɛ ta ná-botiɠɛ nu wolaiti ti tɔgi loga ga nuiti kpein ta suaiti tanɔpɛ ge mina daami wo, ta mina ɓɔɔle. 8 Nuɓusɛiti kpein ta suaiti ti maanɛɛʋɛ ga ti saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba, ti wooɠula GALA ma ga zɛbɛi pɛ. Naa ʋoluma ɛsɛ pɛ ge zeɠe zɔ ɲɔi ʋolu ta toomai nii giliai ɛsɛ zeei ʋa. 9 Tanisu GALA ka zeɠe ná-kisiɛi ʋolu, é ʋɛɛ yiima, é la ade undaaʋiliga.»

10 GALA ge Ninive nuiti kɛʋelei ʋɛtɛni, é kaani ga naati ta zeɠezu ti-zɔ ɲɔiti polu. Naa ɠa é kɛɛni, maanɔɠɔi nii é ɠɛni ɠɛɛzu é kɛ ga tiye, é naama ɠisiɛi maavaliboni, é la mɔ ɠɛni kɛɛni.

4

Zonase luʋa ʋelei ta zelii
Ɠɔoɠɔ GALAGI toni ma

1 Naa la ɠɛni nɛɛni Zonase ʋɛ ga tago ɓalaa, é wola yiiɠaawanani. 2 É Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛni ɠani, é ɠɛ ma: «Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, nii nɔ ɠa gè ɠɛni bosu, kɛ̀ai ma dɛ nà-zooi zu, naa ɠa é kɛɛni gè ɠɛni ɠɛɛzu gè ʋela, gè li Taalasise. Gè ɠɛni kwɛɛni ga ɗa ga maawɔinɠaa ƓALAGI, nii é zaalai veezu, zii la ɠulaa fala, kpɛtɛai wooɠɛɠiladai zu, a ɗa zeɠe maanɔɠɔi naa ʋaa vai ʋolu, é ɠɛa deveni ga é ʋaa la. 3 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, zɛ̀nvui zeɠe niina. Saai vizɔgɛ mà, é leʋe zɛnvui ʋa.» 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI Zonase ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gaama ɠa è ya nɛi ga è yiiɠaawana?»

5 Zonase ɠulani taai ʋa, é li, é zei taai letema, folo ɠulazu ʋelei. É kota go loni miná, é zei ma niinigi wu, é ɗa naa maaɓɔun, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga taai. 6 Ɠɔoɠɔ GALAGI gului ta ʋɔnɔni, gaaɠooza Zonase ʋa, nii a kɛ é ɗa niinigi ve zea, kula vai zu ná-ziiɠaawanai zu. Zonase wola ɠoozunɛɛni gului naa ma.

7 Kɛlɛ poluma voloi, geelaalaogai ma, GALA ge koʋizu ɠoegi ta leʋeni, é zeɠei wɔ gului ʋa, naa vɔ. 8 Foloi ɠulaai ma, GALA ge ʋaani ga folo ɠulazu ʋele viilɛ ɓadii. Foloi looni Zonase nɔungi zu, su ɠɛ nɔ yɔɔɠɛ. É saai maalolini, é ɠɛ ma: «Saai vizɔgɛ mà, é leʋe zɛnvui ʋa.» 9 GALA ge Zonase ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gaama ɠa è ya nɛi ga è yiiɠaawana gului nii vai zu?» Zonase gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, gaama ɠa zèa ga gè yiiɠaawana, gè ɠɛ vɔlɔ gè za nɔ.»

10 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni Zonase ma: «Gului ɠana maawɔin è zosu, nii è la mɔɔlɛni ma, ɗa lɛi è ʋa kpɛtɛ, nii pɔnɔgai kpidi ɠila nɔ, é za poluma ɓidi nɔ. 11 Naa ɠa è ɠɛa ɠɛɛzu, gè mina Ninive taa wolai maawɔinɠa, ʋɛ nuiti ti leʋegai nu waaungila nu waaʋuufelegɔ (120.000) ʋa, niiti ti la yeeza ɠwɛɛ, ti la ɠɔʋɛ ɠwɛɛ, naa ʋɛɛ togani mɔinmɔingiti ba?»

Misé

1

2

3

4

5

6

7

Misé

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Misé ná-GALA gooiti ka ti sɛʋɛi nii zu. Misé ɠɛni ga Zuda laa wolai ta zu nu, taai naa laaseigi ɠɛni ga Molesɛte (1:1; Zel 26:18). Misé ɠɛni GALA gooi wosu Zuda masagi niiti ta-ziɛgiti su: Yotame, Aɠaze, ta Ezekiase. Naa ɠa é bosu ga ná-botii ma yeeɠɛɠalai ɠa zoo ɠɛɛzu kona undɔfela puulɔɔlugɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta undɔfelai (750-700), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Naama yeeɠɛɠalai maaɓuɠaʋɛ Ezayi ta Wozé ta-ƓALA goo wo siɛgiti ba. Nu la kwɛɛ ni Misé ɓɔɠɔgo ɠa é ná-GALA gooiti sɛʋɛai, ɓaa ná-kaladopoi ta ɠa é ti zɛʋɛai. GALA goo wo nui Zelemi laaʋilɛgɛ Misé Ná-Sɛʋɛi ʋa (Zel 26:18).

Misé ná-GALA gooiti ta ɓɔɛzu é lo GALA ná-tukpɔɠaaleʋeiti ba ta ná-kizo fai. Misé ɠa Izilayɛle ta Zuda ʋeelalazu ga ta bala nuiti maanɔɠɔzu, naa ʋoluma ta ga wali wɔin nu wolaiti (2:2). É ta-ƓALA goo wo nuiti ɓalaa peelala tɔɔzei ta ga lobɛanii zo nuiti (3:5). É ɠɛ ti ma GALA ka ʋaazu ta-laa wolaiti koloɠolosu (1:6; 3:12), ta toɠa ʋaazu liizu mɔunpa ga Izilayɛle nuiti duɔlai zu, naa ʋoluma Zuda geleiti ɓalaa. Kɛlɛ GALA ka ʋaazu ɠitoozu ná-minazeɠegi zu, é ɠaaɠale ma ga kidaaleʋe nu goa nɔ (4:6). GALA ge minazeɠeni ɓalaa ga toɠa totuɠɔ leʋe, nii a ɠɛ ga Ɓɛteleyɛme nu, Mesi, nii é ʋaazu masadai ɠɛɛzu Izilayɛle unda ta eteai pɛ unda (5:2-4). Misé Ná-Sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga kitoosui é lo GALA ná-minazeɠegi ʋa Abalaame ta Zakɔɓe ʋɛ. GALA ná-nɛɛbɛi ta ná-wooɠɛɠiladai ta vɔni ná-ziiɠaawanai ma.

Unsosuʋɛ

1. Ada mɔungi togai tukpɔɠaaleʋei ta unmɔɔgi ʋa (1:1—2:13).

2. Ada velesiɛi togai tukpɔɠaaleʋei ta unmɔɔgi ʋa (3:1—5:14).

3. Ada zaʋasiɛi togai tukpɔɠaaleʋei ta unmɔɔgi ʋa (6:1—7:20).

1

1 Wooiti ka ga niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti laazeelini Molesɛte nui Misé ma, Zuda masa saʋagɔiti ta-yeeɠɛɠalaiti, Yotame, ta Aɠaze ta Ezekiase. Kulakɛlɛmai naati ti ʋilɛni taa wolaiti ba, ti ga, Samali ta Zeluzalɛme.

GALA ná-tukpɔɠaaleʋeai Izilayɛle laalɔɠɔma

2 Nuɓusɛiti pɛ à woilo!

Zooi ta wɔiti wo zooi ɠa, à ɠida bu!

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yɛsu seizu ɲadegai,

é zeele wooi wo wo laalɔɠɔma!

3 Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠana ɠula seizuʋɛ,

é yei, é ɗa ɠɔɠɔziɛ zalaɠa ɠula adaʋɛti su.

4 Gizeiti ti ɗa ɓusɛ kɔɠɔwu,

pɛtugiti sulaa ɗa lao,

eɠɛ kedoi ɠaa ɠa ɠɛ wuunsu abui ɠa,

eɠɛ ziɛ a ɠɛ gizei yeizu.

5 Naa pɛ ka ga Zakɔɓe mavofodaiti ta-lɔ koloɠologi,

Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ná-kotoi maaʋele ma.

Ɓɛ ɠa é Zakɔɓe liizu tɔ koloɠologi ma?

Ná-taa wolai Samali laade ɓaa?

Ɓɛ ɠa é Zuda liizu ani ɠɔɔ vaiti ma?

Zeluzalɛme laade ɓaa?

6 Maliɠii ɠɛni ma: «Naa ma, nà Samali ɠɛɛzu ga kɔtu ziɠigi dɔɓɔi zu,

ti ɗa leezɛn ɓelei la ma,

nà ná-kɔtuiti kilikili, ti la nɛmɛi zu,

gè kpale ná, ma wuulaagiti ti maaɠala.

7 Ná-kɔɔɠɔ gani kpɛtɛaiti su ɠa ɠaleɠale,

ná-tɔnɔ ɲɔiti pɛ ti ɠala.

Ná-vololiba zaɠaaiti, gè naati suɓulukpulu,

tɔɔzei naati ti ɓɛtɛni ga ná-koloɠologi ma ɠulanumai,

ta ʋaazu ɠɛɛzu ga koloɠologi taɠiligaa ma ɠulanumai.»

GALA goo wo nui ná-gɔlɔi

8 Naa ɠa é kɛɛzu gè ɠaalɛizu, gè ɗa wɔlɔ,

gè ɗa ziɛ ga ɠɔɠɔa ɲakai, kɔ̀ba ɲakai,

gè ɗa kpeei loo eɠɛ koʋei,

gè ɗa kpalagi wo eɠɛ saa wɔnigi.

9 Mazɔlɔɔ maanɔɠɔi seeliai Samali ma, é la ɠulaa su pɛ.

É zeelia Zuda yooi ma ta Zeluzalɛme taa ziɠidaʋɛ,

ʋɛ nà-nuɓusɛiti ti zeini ná.

10 *À mina daazeeli Gate taazuʋɛ, à mina wɔlɔ!

Ɓɛte-Leafala nuiti, à ɠilikili fufiligi zu!

11 Safiil nuiti, à leʋe ga ɠɔba ɲakai ta wa-unfegi!

Saanan nuiti ti la zoosu ti ʋa ɠula taa ʋa.

Gɔlɔi ɠa wosu Ɓɛte-Ɠayɛsɛle taazuʋɛ,

kpɔba zobo ge la mɔ ná.

12 Malote taaʋeaiti sasu ɠa ɓalizu ta-ɠulanumaiti ma vaa zu.

Mazɔlɔɔ nimiza vai Ɠɔoɠɔ GALAGI teʋegai

é zeelia Zeluzalɛme taa ziɠidaʋɛ ma.

13 Lakise laaʋeaiti, à wa-ɠɔɔɠɔ wotoloiti ta sooiti kɛʋele ɓɛtɛ.

Wo ʋokɔɠɔni Izilayɛle ná-wooʋaladai ma,

wo Zeluzalɛme lɔ tɔ koloɠologiti su.

14 Naa ma, Zuda nuɓusɛiti à bali ma wa Molesɛte-Gate nuiti.

Akiziɓe taa wolai la ɠɛa ga

kula faa zu ani Izilayɛle nuɓusɛiti ta-masagiti bɛ.

15 Maliɠii ɠa wo lɔɔzu nu niinɛ yeezu Malesa nuiti.

Izilayɛle ɠundiɠiiti ti lɔɠɔɠulaai,

ta ʋelazuʋɛ ɠaiziɛ Adulame ʋugi zu.

16 À wɔungiti bo, wo ti ɓuye ma, Zeluzalɛme taaʋeaiti,

kpaanagi ɠɛ wo-unmaʋɛ, eɠɛ ɗuai nɔungi,

à wo yiima lointi ta-wɔlɔi wo,

mazɔlɔɔ ta liizu ga tiye duɔlai zu, ti maaɠooza wo ʋa.

2

Tooma nuiti

1 Maanɔɠɔ ɠa naati tuɠɔ, niiti ti telebotala vai ɠɛʋele ɓɛtɛzu,

ti ɗa ɠisiɛ faa ɲɔi zu, ta ɠɛna laani kpidii!

Geelaa a laona, ti ʋilɛ kɛɛ vai ʋolu,

siɛgi zu ma zobogi ti ʋɛ la.

2 Ti ɗa ɠaazuɠula kpalagiti ba, ti ɗa ti zeɠe,

ta pɛlɛiti, ti ɗa ti zeɠe.

Ti ɗa loo nuiti ma, ti ɗa ta-ʋɛlɛ wu zɔɔlaiti seɠe,

ti ɗa ta-yooiti kula ti ya.

3 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà maanɔɠɔi ɠɛʋele ɓɛtɛzu niima nu ziiti daalɔɠɔma,

wo la zooga wo ʋa ɠɔgi ɠula bu,

wa ɠɛna ziaa, kɛni wo wɔungi ʋilɛ,

mazɔlɔɔ yeeɠɛɠalai é ʋaazu toɠa ga nimiza ziɛgi.»

4 Naama volo ná, ta wo laalɔ guyei zu,

ti ɗa maawɔin wuyei loo wo ma ga:

«Giya ɠa gi ɠoloɠologai mɛtu!

Gá-nuɓusɛiti ti ʋalaga ta-yooiti ma!

Zɔiti ta gi ɓɛɛzu gá-ɓalagaʋɛti,

ti ɗa ti ɠaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa!

Leeni vaa zu ti loozu gi ma?»

5 Tama, wo tanɔpɛ ge la mɔ nɔnɔ zɔlɔɔga zooi zu,

nii Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-nuɓusɛiti ti gaaɠwɛɛzu.

Zɔiti ti GALA goo wo nui wooi zakpesu

6 Ta zɛɛ ɓɔɛi wosu, ti ɗa ɠɛ ma:

«À mina zɛɛ ɓɔɛi wo fuun.

Nu mina zɛɛ ɓɔɛi wo ga naama zii ga:

Ɓaaɠulama vai la zeɠea ma!

7 Anɛɛ naa ʋe, leeni ɠa é wosu Zakɔɓe ná-nuɓusɛiti saama?

Ɠɔoɠɔ GALAGI yiiɠaawana fala ɓaa?

Ná-faa ɠɛʋele ɠa nɛi ɓaa?»

GALA ge ɠɛ ma: «Dàawooiti ti la zolooni ga pagɔ,

naama nui ʋɛ, nii é telebodai ɠɛɛzu ɓaa?

8 Kɛlɛ wogi mɔnɔ, wo nà-nuɓusɛiti kɛɛni ga wo zili nuiti.

Wa seɠe wolai ɠulazu seɠewuzeɠeiti maazu,

naati kɔba ti leʋesu wo ɠoba ziilɛigi zu, ti ɗa zeɠe kɔɔmaʋɛ.

9 Wa nà-nuɓusɛiti ti-anzaiti kpɛɛzu ti zaama,

wo ti ɠula ti yiima ʋɛlɛiti bu,

lɛbiya ʋoganii gè feai ti ya,

wa naa ɠulazu ti ya, ti la sɔlɔɔga pɛ.

10 À wuzeɠe! À liina!

Mazɔlɔɔ niima yooi la ga dooɠo bosu,

tɔɔzei ná-kɔzɔi maaʋele ma, toɠa ʋaazu ɠoloɠolosu ga gola.

11 Nui ta a ʋaana, é ɗa kpizɛ ɲakai wo,

é ɗa zɛɛ ɓɔɛiti bo ga:

‹Nà bosu wo ma,

wa ʋaazu dɔɔi zɔlɔɔsu ta gaazulati ganiiti.›

Zɛɛ ɓɔɛ wo nui naa ɠa soloogai niima nuɓusɛiti ma!»

GALA ka Izilayɛle nu vului mɔtaiti gaalɛ ba

12 «Nà ʋaazu wo pɛ wo ɠaalɛɛzu ba, Zakɔɓe mavofodaiti,

nà ʋaazu wo ɠaalɛɛzu ba, Izilayɛle nu vului mɔtaiti,

nà wo ɠaalɛ ba, eɠɛ baalagiti ti sasa ɠilagi zu,

eɠɛ baala kpulugiti ti laamiizu ada ɠila.

Nu ɠa ɠɛ bɛbɛ wolai zɔngɔ wooi mɛnisu.»

13 Zɔi é pelei ɠulazu, naa ɠa lo ti luɠɔ.

Ta pelei ɠula, ti ɠaaɓa,

ti leʋe siɠidaʋɛ, ti ɠula ga ná ʋelei.

Ta-masagi ɠa lo ti luɠɔ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa a ɠɛ ti untuɠɔ.

3

Izilayɛle ɠundiɠiiti ta-lopele ɲɔi

1 Gè ɠɛ ma:

«À woilo, Zakɔɓe mavofodai ma ɠundiɠiiti,

wɔi wo zeini Izilayɛle nuɓusɛiti unda!

Wo-losuʋɛ la ga wo ʋa ziɛ ga sɔledai ɓaa?

2 Wa ɠɛlɛzu faa ʋagɔi ʋa,

faa ɲɔi ɠa nɛai wo ʋɛ,

wa nuiti kɔlɔgi ɠulazu ti ma,

wo ti ma zuai ɠula ti-ɠaeiti ma.»

3 Ti-laamianigi ɠa nɔnɔ ga nà-nuɓusɛiti ma zuai.

Ta ti-ɠɔlɔgi ɠulazu ti ma,

ti ti-ɠaeiti galeɠale.

Ti ti zuɓulukpulu,

eɠɛ suai, nu gilizu kɔlu liɠii zu.

4 Naa ɠa é ba, ta wooɠulana Ɠɔoɠɔ GALAGI ma ga é ɓɔ ti ʋa,

Maliɠii la ti wooɠaaʋotega pɛ,

kɛlɛ toɠa ʋoluave ti ʋa,

tɔɔzei faa ɲɔi ʋa, ti kɛɛni.

GALA goo wo nuiti ti Izilayɛle yaavazu

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, é ga nii,

GALA goo wo nuiti ta-vaa zu,

niiti ti ná-nuɓusɛiti kakasu, é ɠɛ ma:

«Ni ta ani lɔɔna ti-la,

ta ɗa ɠɛ ma naazu fai pɛ ge zolooga,

kɛlɛ ta ɗa kɔɔi ʋɛɛ naati ba,

zɔiti ti la ani lɔɔni ti-la.

6 Wa ɠɛ niina kpidii zu,

wo la mɔ kulakɛlɛma ɠaa!

Ʋelela ʋele vaiti bo fai ɓega!

Kpidii ɠa ʋɛɛ niina wo ma, eɠɛ foloi a daana,

foloi zu ɠa ɓidi wo ʋɛ.»

7 Zɔiti ti faiti bosu ma yeeluɠɔ, ɓaa ɠa ɠula ti ma,

ungaiziɛ nuiti ta unfe!

Ti pɛ ta ɠaazulɔɔɠu,

mazɔlɔɔ GALA ge la ti wooɠaaʋotega pɛ.

8 Kɛlɛ nɔ̀un, dàavegɛ ga gaaɓaai ta Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-Zɛnvui,

ta sɔledai, ta zɛbɛi,

ga gè Zakɔɓe mavofodai ná-tɔ koloɠologiti dɛɛ la,

ta gè Izilayɛle ná-kotoi lɛɛ la.

Zeluzalɛme ɠoloɠolo fai

9 À woilo deɠɛmu nii ma,

Zakɔɓe mavofodai ma ɠundiɠiiti,

wɔi wo zeini Izilayɛle nuɓusɛiti unda!

Wa sɔle fai wɔinzeɠezu,

wo telebodai maaʋe.

10 Wa Siyɔn losu ga nu ʋaai,

wo Zeluzalɛme lo ga suɲɔi.

11 Ta-ɠundiɠiiti ta tukpɔi ɠaaleʋezu lobɛanii maazu.

Kɛni ti ta-zalaɠa ɠula nuiti sala pɛ, ti ʋa nuiti kala ga tɔ gooi.

Kɛni ti ta-ƓALA goo wo nuiti sala pɛ ga walii, ti ʋa ʋelela ʋele vaa wo.

Ti ɗa ʋoluzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ɠɔoɠɔ GALAGI la gi zaama ɓaa?

Ɗa ma, maanɔɠɔ nɔpɛ ge la zeelia gi ma.»

12 Naa ɠa é ba, wo maaʋele ma,

Siyɔn ɠa woli, eɠɛ kpalagi,

Zeluzalɛme ɠa ɠolo, é ɠɛ ga kɔtu ziɠigi,

dɔɓɔi ɠa GALA sei ʋɛlɛi ma ɠizei maaɓɔle.

4

GALA ka masadai ɠɛ Siyɔn

1 Yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti ta zeelina,

Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠizei ɠaa ɠa ɠooza, é lo gizeiti pɛ maazu,

toɠa lo gize goiti pɛ maazu,

nuɓusɛ ʋɛbɛi ɠa ɠɛ liizu pɔ bɛ.

2 Zii ɠiligiti ta ɠɛ liizu ná, ti ɗa ɠɛ ma:

«À ʋa ade lɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-gizei ma,

Zakɔɓe ná-GALAGI zei ʋɛlɛi wu,

naa ɠa a kɛ, é ná-peleiti dɛɛ ga adeye,

ade ʋa ziɛ ga ná-peleiti.»

Mazɔlɔɔ Siyɔn ɠa tɔgi a zeɠe ná,

ta Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi ɠa zɔlɔɔ Zeluzalɛme nɔ.

3 Toɠa zaamazu logi wo nuɓusɛ mɔinmɔin zɔɠɔzu,

toɠa ɠɛ ga zii wolaiti ta-lukpɔɠaaleʋe nui, anɛɛ zɔiti ti maaɠoozaai.

Ta ta-ɠɔɔɠɔ woɠa zɔkpɔiti kɛ ga kaliiti,

ti ta-ɓɛɛinti kɛ ga molo leʋe woɠaiti.

Zii la mɔ valaa zii ʋa,

nu la mɔ kɔɔɠɔ vaa ma ɠala boga.

4 Ɛsɛ ka ná-leezɛn ɓelei la ziilɛigi zu, ta ná-kooleɠoole gulu ɓelei,

nu nɔpɛ ge la bɔɔla maalua mɔnɔ,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, ɠa é boga.

5 Zɔɔma nuɓusɛiti ta ziɛzu ta-ɠalagiti daaseigi zu,

kɛlɛ giya ma, gá yɛ ziɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI ada-ƓALAGI laaseigi zu, eyɛsu ɠɔ.

GALA ka ná-baala kpulugi ɠaalɛ ba

6 «Naama volo ná, nà nà-baalagiti gaalɛ ba,

zɔiti ti maalɛɠɛfɛgai, ta zɔiti ti zuvazagai,

niiti gè ti zopele ɲɔuni,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

7 «Zɔiti ti maalɛɠɛfɛgai, nà naa mɔtaiti makɛ,

zɔiti ti maaɠoozani, gè naati kɛ ga zii wola.

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛ ti unda, Siyɔn gizei ma,

é zo názuʋɛ ma, eyɛsu ɠɔ.

8 Ɗa ʋe, Zeluzalɛme ɠizei, è wɛlɛzu nuɓusɛiti ma,

eɠɛ baala makɛ nui é wɛlɛ baala kpulugi ma,

ɗa ga ʋa ɗa-masadai zɔlɔɔsu ʋolu, nii é ɠɛni è ya mɔungi.

Zeluzalɛme ɠa ɠɛ ʋolu ga masadai ma laa wolai.»

Zeluzalɛme ná-ʋoluɠulai ta unmɔɔ fai

9 Lee ɓee ɠa wo toozu niizu, niizu Zeluzalɛme nuɓusɛiti?

Masa ge la mɔ wo ʋɛ ɓaa?

Wo lɛnɛ nui zaa ɓaa,

taɓai wo zosu ɠani, eɠɛ anzanu a ɠɛ doun zɔlɔɔsu?

10 Siyɔn laaʋeaiti, à ɓɔɠɔ zuɓili ga taɓai,

wo kpalagi wo, eɠɛ anzanui é doin zɔlɔɔsu!

Mazɔlɔɔ wa ɠulazu taai ʋa,

wo zei dɔɓɔ wolai zu,

wa liizu, eyɛsu wo zeeli Ɓaɓilɔne.

Kɛlɛ miná ɠa wa unmɔɔgi zɔlɔɔ ná,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo ɠeya ʋolu,

é wo ɠula wo zili nuiti zea.

11 Kɛlɛ niizuʋɛ, zii mɔinmɔin ge ɠaalɛa ba wo laalɔɠɔma,

ti ɗa ɠɛ ma:

«Ɓaaɠula faan wa-laai ma!

Ade Siyɔn taai tɛi koloɠolosuʋɛ ɠa!»

12 Kɛlɛ ti la Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɠwɛɛ,

ti la kisu vaiti gaaɠaazu,

ti la kwɛɛ ga é ti ɠaalɛɛʋɛ ba,

eɠɛ molo ɠiliiti, é ti ʋu ti-loɠazuʋɛ.

13 Siyɔn nuiti, à wuzeɠe, wo moloi loɠa!

Nà minɛi losu wo ʋa, é ga kɔlui,

gè wo-ʋolokagi ɠɛ eɠɛ kɔlu ɓɔigi,

wa nuɓusɛ mɔinmɔin dɛɛvɛ ɠɔɠɔwu,

wa ti-yeaɠɔligi kpein kɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ,

ta-naavoloi kpein ka ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ, eteai pɛ Maliɠii.

14 Kɛlɛ niizu, à wa-ɠɔɔɠɔ nuiti gaalɛ ba, Siyɔn nuiti!

Ta ga ade zei kɛlɛ su,

ti Izilayɛle ná-kundiɠii loɠa gaazuʋɛ ga tukpɔi.

5

Masagi ɠa zɔlɔɔ Ɓɛteleyɛme

1 Ɗɔun ɗa ʋe, Ɓɛteleyɛme Efelata,

ɗɛi è ga taa goi Zuda laa wolaiti saama,

è ʋɔ bɛ ɠa nu ɠulazu ná bɛ̀,

zɔi a zei Izilayɛle nuɓusɛiti unda,

nii ná-fai lɔɔzeizuʋɛ ɠulaai wɔlɔwɔlɔi ma ziɛgi zu,

yeeɠɛɠalaiti ti leʋegai kaite.

2 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa dɛ a ɠaazuzeɠe ná-nuɓusɛiti ba,

eyɛsu naama yeei zeeli, yeei anzanui naa,

nii maanɛai é doin zɔlɔɔ, naa sɔlɔɔ.

Kɛɛɠɛleai mɔtaiti ti yɛsu duɔlai zu,

naati ti ʋa ʋolu, ti ʋu Izilayɛle nui zɔiti ma.

3 Tɔun ka zei ga pagɔ,

é lo ná-baala kpulugiti tuɠɔ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zobogi,

ga Ɠɔoɠɔ GALAGI maaɲiagi, nii é ga ná-GALAGI.

Ná-nuɓusɛiti ta zɛnvui wo ziilɛigi zu,

mazɔlɔɔ ɛsɛ pɛ ka bɔɔlɔ adaʋɛ pɛ,

eyɛsu zou ɓela ga ná pɛ.

4 Naa ɠa ɠɛ ga ziilɛigi!

Siɛgi zu Asiili nuiti ta ʋaa la, ti lɔ gá-yooi zu,

ti lɔ gá-ʋɛlɛ ʋagɔiti bu,

gá totuɠɔiti ta kundiɠi mɔinmɔin teʋe ti laalɔɠɔma.

5 Ta-ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti saɓui zu,

ta-zobogi ɠa ɠɛ Asiili yooi ma, Nimelɔde yooi.

Tɔ ɓɔɠɔi toɠa gi ɠula Asiili nuiti zeezu,

siɛgi zu ta gá-you ɠwɛpelemaʋɛ maazuɓudɛna la, ti lɔ gá-yooi zu.

Izilayɛle nuɓusɛiti ti zii ɠiligiti su

6 Izilayɛle nuɓusɛi mɔtaiti ta yɛ nuɓusɛ mɔinmɔin saama,

ta ɠɛ eɠɛ nɔɗa pagɔi Ɠɔoɠɔ GALAGI teʋesu,

ɓaa eɠɛ sabalagi é ʋuuzu tufai ɠa,

zee la laani nu nɔpɛ ma,

ki ge la loni nuɓusɛ ʋa.

7 Izilayɛle nuɓusɛi mɔtaiti ta yɛ ziiti saama,

nuɓusɛ mɔinmɔin saama,

ti zu ɠa ɓaa, eɠɛ zalai é dɔɓɔ zuaiti saama,

ɓaa eɠɛ zala ɓokpagi é toganiiti saama.

Siɛgi zu é leʋesu da, é ɗa ɠɔɠɔlo ti ma, é ɗa ti ʋali ga,

nu nɔpɛ ge la kulaa zea.

8 À yeeʋɛɛ wo-ɓɔɛɲɔɠɔiti ma,

ta mɔnɔ wo zili nuiti pɛ ti ɠoloɠolo!

GALA ka ná-nuɓusɛiti ɲade

9 «Naama volo ná,

nà wa-ɠɔɔɠɔ zooiti pɛ kula zooi ʋa,

gè wa-ɠɔɔɠɔ wotoloiti pɛ koloɠolo,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

10 «Nà wa-yooi ma laa wolaiti pɛ koloɠolo,

gè ada ɓiigiti suvaza, ʋɛti wo ʋoluzeiɗai naati ba.

11 Nà zoɠo vaiti pɛ kula wo zaama,

ungaiziɛ nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa wo yeema.

12 Nà kɔɔɠɔ ganigiti kula wo zaama,

gulu zaɠaaiti ta kɔtu ziɠigiti,

wo la mɔ nɔkɔga ani nɔpɛ bu, nii wo kpɛtɛai ga yeei.

13 Nà wa-zale wuluiti tɔɔɠula,

gè wa-laaiti koloɠolo.

14 Nà potokulai ɠɛ zii ɠiligiti ma, ti la ɠoloni bɛ̀,

ga ziiɠaawanai ta ziiɠulagi.»

6

Tukpɔi é Maliɠii ta ná-nuɓusɛiti zɔɠɔzu

1 À woilo deɠɛmu naa ma, nii Ɠɔoɠɔ GALAGI bosu:

Wuzeɠe, è lukpɔ gizeiti kakala,

gize goiti ti è-wooi mɛni!

2 À woilo, wa ʋe, gizeiti, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tukpɔɠaaleʋeai ma,

wa ɓalaa zooi wu ɓɛdɛgiti ti la ɲiikpiga pɛ!

Mazɔlɔɔ tukpɔi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ta ná-nuɓusɛiti zɔɠɔzu,

kpɔɛi ɠa ti yɔɠɔzu ta Izilayɛle nuiti.

3 Maliɠii ɠɛ ma: «Nà-nuɓusɛiti, leeni ɠa gè kɛai ga woye?

Leeni ɠa gè wo ɓɔlɔni la?

À gòoi ɠaaʋote dɛɛ!

4 Tɔɔzei gè wo ɠulani Ezipete yooi ʋa, wo ʋa ʋɛ.

Gè wo unmɔɔni, gè wo ɠula duɔlai zu.

Gè Moize ta Aalɔn ta Miliyameni toni wo luɠɔ.

5 Nà-nuɓusɛiti, à ɠizɛ su ga,

Moaɓe masagi Ɓalake faa ɲɔi leveni wo laalɔɠɔma,

wo ɠizɛ naa zu, nii Ɓeyɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame gooɠaaʋoteni da.*

Gè yɛni wo ʋa, é zo Sitime é li Gilegale,

wo kɛ̀ɛwotiiti kaani, niiti ti zɔlegai,

nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.»

Nii Ɠɔoɠɔ GALAGI pɔ ga nuɓusɛi ɗa kɛ

6 Leeni ɠa nà li gè lo da, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu,

siɛgi zu gè liizu nɔkɔsu da tɔun bu, GALAGI é Anii-Pɛ-Unda?

Gala zalaɠaiti ka nà li ga tiye pɔ ɓaa,

ti ga kona gila nikɛ yiʋoiti?

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yeezei nɛi, baala sinɛ ɓulugiti bu?

Ɓaa gulɔi ma ɓoigi la eɠɛ ziɛ wolaiti?

Ɓaa gè dòun mɔungi ve nà-tɔ koloɠologiti faa zu,

nii a kɛ é nà-kotoiti suvaayɛ?

8 Ee, ɗa ʋe nui, ti è ɠalagɛ ga tuʋa ʋele ʋagɔi,

ta nii Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔinni ga è kɛ,

toɠa ga è ziɛ ga sɔledai,

wooɠɛɠiladai nɛɛ è ʋɛ, è ɗa ziɛ la,

è ziɛ ga pagɔ unmaayei zu, ga ɗa-ƓALAGI yiima ʋelei.

GALA ka yaavai ta toomai zala

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɓɔɛzu taa wolai ʋɔ,

ɠimalai ɠa ga nu unfe daaseigi ma:

«À woilo zelii ma, é losu wo ma, wo maaɠolo vai zu,

wo woilo naa wooi ma, zɔi é devei wosu!

10 Nà zoo nɛi gè va bu ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti

ti ta-ʋɛlɛiti buulaave ga naavoloi sɔlɔɔgai yaavai zu?

Ta zɛɛ ɠɔɠɔ bo ganiiti, ti la kula ɠɛɛni su, naati wɔin la mà?

11 Gè la zeliloga naati ma ɓaa,

zɔiti ti zɛɛ ɠɔɠɔ ganiiti seɠezu ta-ɓɔlɔi zu,

ti ɗa nuiti yaava la?

12 Taai tɛi su naavolo nuiti ta ga tooma nuiti,

taaʋeai tɛiti ta ɗa zɛɛi wo, yaava nɛgi ɠa é ti-la.

13 Naa ɠa é ba, nà wo zopele ɲɔuzu eyɛsu wo zeeɓɛ,

gè wo ɠoloɠolo wa-ɠotoiti faa zu.

14 Wa daami wo, wo la yiɠoa,

pului la zeɠea wo ma.

Zɔi wa makɛ, naa la makɛga.

Zɔi wa ɓaa maazu,

nà naa ɠoloɠolo ga kɔɔi.

15 Wa faza, kɛlɛ wo la teʋea.

Wa wolive wulɔi ɓɛtɛ, wo la wo-maavaa ɠɛa ga ta,

wa dɔɔɓɔigi ɓɛtɛ, kɛlɛ wo la ma lɔɔi ta pa kpɔlea.

16 Wa ziɛzu ga pele ɲɔi masagi Womeli dɛɛni,

ta Akaɓe ná-pɛlɛyeɠei ziɛ ʋelei ɠa wo ziɛzu la.

Naa ɠa é ba, nà ʋaazu ga wa-laai ɠoloɠolo saɓui.

Nà wo ɠɛ ga ɲɛɛɠulasu anii,

nà-nuɓusɛiti ta-unfegi ma ɠasɔi ɠa la wo unma.»

7

GALA keelai wɔlɔ vai
nuɓusɛiti ta-yaava vai zu

1 Ee! Màanɔɠɔa! Gè ɠɛa ga naama nui,

é ʋaazu gulu waa ɠulazuʋɛ, ti ɓega ʋoluma ga ti ɠula ga,

eɠɛ zɔi é gulu waa ɠɔpɔgiti gaiziɛzu kula nuiti poluʋelei.

Kɛlɛ leezɛn ɠila kpalaa ge la ná, nu a mi,

kooleɠoole gwaa ma nɛɛnɛ gila kpalaa,

nii gòla wɔinɗai ma.

2 Wooɠɛɠila nuiti ti ɓega zooi ɠa,

sɔle nu nɔpɛ ge la mɔ ná.

Nu ʋaa ɠisiɛi nɔ ɠa é ti pɛ ziimaʋɛ,

ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaaʋɛɛnɛ, ti ɠilagilagiti pɛ.

3 Ti ɠeleɠelegɛ faa ɲɔi ɠɛɛzu, ti yee la ɠulaa su.

Kundiɠiiti ta tukpɔɠaaleʋe nuiti ta lobɛanii ɠulazu nuiti zea ga maaɓaai,

nu wolaiti ti ɗa ti yiima vai wo ti ma,

ti pɛ ta zoloosu faa ɠila ma.

4 Zɔi pagai ti zaama, naa ɠɛɛʋɛ eɠɛ ɠaingiti ti ɠaalɛai ba,

ti zaama, zɔi sɔlegai ti pɛ ba, naa ɲɔu é leʋe ɠaingi ma lɔɓɔɠɛlɛgi ʋa.

Wɛlɛ, wo zala voloi ɠana ʋa,

nii wo makɛ nuiti ti boni, GALA goo wo nuiti.

Niizu, wa niina kiteʋei zu.

5 Mina la è-wɔɔla la,

mina ʋoluzei è-nɛɛɲɔɠɔ ʋa.

Dama, è mina laalao è ɓɔɠɔ anzai ɠaazu.

6 Mazɔlɔɔ doun zunui ɠa kɛɛɠɛ wɔinzeɠe,

doun anzanui wuzeɠe dee laalɔɠɔma,

leemɔɔin ná-doun anzai wuzeɠe daalɔɠɔma,

ɛsɛ sili nui ɠa ɠɛ ga tɔ ɓɔɠɔi ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti.

Nu la GALA ná-maawɔinɠai la

7 Nɔ̀un nà, nà wɛlɛzu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ pelei,

nà ɠitosu nà-kizo GALAGI ʋa,

nà-GALAGI ɠa gòoɠaaʋote.

8 Sìli nui, mina ɠoozunɛ nà-faa zu!

Mazɔlɔɔ ni nà loona, nà wuzeɠe ʋolu.

Ni nà zeini kpidii zu,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa bɛ̀ ga wozakalagi.

9 Nà va Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawanai wu,

tɔɔzei gè kotoi ɠɛɛni daalɔɠɔma.

Kɛlɛ yeeta toɠa màalogi wo,

é ɠula ga ze, é tò wozakalagi ɠa,

nà ná-telebodai ma ɠɛɛwotii ɠa.

10 Toɠa ɠɛ sìli nuiti gaazu, unfegi lɔ ti ɠaazu,

tɛiti ti ɠɛni ɠɛɛzu mà:

«Mini ɠa deɠɛmu ɗa-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná?»

Ta ti lɛɛvɛ ɠɔɠɔwu, eɠɛ taazuʋɛ ʋalaʋalagi, nà ti ʋɛtɛ!

11 Wɛlɛ, naama voloi ɠana ʋa,

yeei wa-laa wolai ma ziɠigiti ti losu da.

Wɛlɛ, naama volo ná,

ta ɠa ɓɔ wa-yooi ʋa, kwɛmaʋɛti.

12 Naama volo ná, nuiti ta ʋa è ʋɔ bɛ,

ti zeɠe Asiili yooi zu, ti zeɠe Ezipete yooi zu,

ti zeɠe ziɛ wolai ma,

ti zeɠe kpoloɗɛi ma ná pɛ,

ti zeɠe gizeiti ma.

13 Zooi mɔta zu ɠa wo, gaa nuiti maaʋele ma,

naa ɠa ɠɛ ga ta-ɠɛɛwoti ɲɔiti ma zalai.

14 Lo ɗa-nuɓusɛiti untuɠɔ ga ɗa-lukpɔi,

baala kpulugiti be ti ga ɗɔnɔi,

ti ya ɠila be ti zeini dɔɓɔi zu, Kaalamɛle gizei ma!

Ti zoo ti laami Ɓasan lufa lɛnugiti su, ta Galaade gizei ma,

eɠɛʋelei é ɠɛni la, mɔungi ma voloiti su!

15 Eɠɛ foloi è gi ɠulani la Ezipete yooi ʋa,

laavɔɔ vaiti kɛ gi ʋɛ.

16 Zii ɠiligiti ta ti ʋɛtɛ, ti wola unfe,

anɛɛ zobogi pɛ ka ti ya.

Ta yeeʋɛɛ la, ti laavɔɔ vai ma,

ti-woizuʋɛti ta ɓɔlɔ.

17 Ta fufiligi ɠɔmɔ eɠɛ kaalii,

eɠɛ kpokpo aniiti ti zooi ɠa.

Ta ɠula ga duai ti-lɔɔɠuzuʋɛti,

ti ʋa ga sasuɓalii Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɔ, gá-ƓALAGI,

ta lua ɗa-zobogi ʋa.

18 GALA, ɓɛ ɠa é ga è ɠɛʋele,

a zoo é faaɠaaza golai ɓe, é tɔ koloɠologi zuvaayɛ,

ɗa-nuɓusɛi mɔtaiti bɛ, ti ga ɗa-nuiti?

Ɗɛi è la ɗa ga yɛ ziiɠaawanai zu eyɛsu ɠɔ,

mazɔlɔɔ è-yiimai ɠa ga è wooɠɛɠiladai ɠɛ.

19 Ɗa gi maawɔinɠaazu mɔnɔ,

è la gá-vaaɠaaza golaiti pɛtɛga,

ɗa gá-ɠotoiti kpein pili ya kpoloɗɛi ma ʋalii zu.

20 Ungo, ɗa ɗa-wooɠɛɠiladai ɠula kɛlɛma Zakɔɓe mavofodaiti bɛ.

È è-zaalai ɠula kɛlɛma Abalaame mavofodaiti bɛ,

eɠɛʋelei è ma minazeɠegi woni da kaite wɔlɔwɔlɔi gi-mɛmɛwolani bɛ.

* 1:10 1:10-15 Puuzui niiti su, GALA goo wo nui ɠa taaiti daaseigiti ta pɛɛ ungi lɛɛzu. Naama ʋoogi ta ɠa ga: Ɓɛte-Leafala ʋoluʋɛ ɠa ga «fufili pɛlɛi». Naa ɠa é kɛa, Eɓulu wooi zu, puuzu 10 ɠaaɓelasuʋɛ ɠɛ ma: «Fufili pɛlɛi wu nuiti, à ɠilikili fufiligi zu».

* 6:5 6:5 Wɛlɛ ʋɛ: GlS 22:1—24:25.

Naɠuume

1

2

3

Naɠuume

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Naɠuume ná-kulakɛlɛmai ɠa é sɛʋɛi nii zu, nii ma ɠeela wooi ɠɛni Asiili yooi laalɔɠɔma. Naɠuume zooi naa zeɠeni nɔ ga ná-taa wolai laaseigi, nii é ɠɛni ga Ninive. Asiili ɠɛni ga zooi, nii é Izilayɛle masadai zoni, nii é lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei, é li ga ma nuɓusɛiti duɔlai zu. Ʋelei kaai la ga Naɠuume ɓɔɛʋɛ é ʋilɛ taa wolai Tɛɓe loo vai ʋa bu (3:8), toɠa ɠwɛsu naa ʋɔ ga Naɠuume ná-GALA gooi woni konagi niiti zɔɠɔzuʋɛ: kona undɔzita puulɔzita maazu saʋagɔi (663), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, konagi Tɛɓe looni la bu, ta kona undɔzita puugɔ maazu felegɔi (612), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ, konagi Ninive looni la bu.

Naɠuume ná-keela wooi ɠɛni ga GALA ka sɔba nuiti doɠa. Anɛɛ ni GALA maanɛkɛgɛ ziiɠaawanai zu, kɛlɛ ná-zobogi zuwɔɔlɔʋɛ (1:3). GALA ge ɠɛni ma Ninive ta Asiili ta ʋaazu loozu bu, ta-nuɓusɛiti ta li duɔlai zu. Naa ɠɛni ga woo niinɛ ʋagɔ wola Zuda nuɓusɛiti bɛ (2:1).

Unsosuʋɛ

1. GALA telebogɛ ta toɠa ɗa potokulai ɠɛ (1:1-8).

2. Tukpɔɠaaleʋei Ninive ta Asiili laalɔɠɔma (1:9—3:19).

1

Tukpɔ vai Ninive laai laalɔɠɔma

1 Keela wooi ɠa ga nii, é wosu Ninive* ma. Naɠuume Ɛlekɔse nui ná-kulakɛlɛma zɛʋɛi.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ga GALAGI nii toloai ta potokula nui.

Toɠa nɔnɔi ʋotokulazu, ná-ziiɠaawanai maayikiʋɛ gola,

toɠa ɗa nɔnɔi ʋotokula sakpeɲɔɠɔiti ma,

toɠa ɗa ná-ziiɠaawanai zei yiima sili nuiti daalɔɠɔma.

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI yii la ɗa ga ɠula fala,

ná-zobogi zuwɔɔlɔʋɛ,

kɛlɛ é la ɗa ga faa ɲɔu ɠɛ nui zalalalai yɛ ga.

Fiilɛ wolai ɠa ɗa lokoleʋe, siɛgi zu é leʋesu da.

Tonaɓiingiti ka ti ga kɔɠɔa vufiligiti.

4 Toɠa ɗa zelii lo kpoloɗɛi ma, é fɔ su,

toɠa ɗa ziɛ wolaiti pɛ fɔ su.

Ɓasan ta Kaalamɛle lufaiti ti ɓɔikpɔi,

Liɓan lufa ʋuaiti ti ʋoolo.

5 Siɛgi zu é wuzeɠezu la, gizeiti ta ɗa ɓali,

gize goiti ti ɗa ɲiikpi,

eteai zasu ɠa ɗa ɓali gaazu,

eteai é ɓɔ gaa anii pɛ ba.

6 Ɓɛ ɠa a zoo é lo tuɠɔ ná-ziiɠaawanai zu?

Ɓɛ ɠa a yɛ loni tuɠɔ, zii a ɠulana?

Ná-ziiɠulagi ɠa ɗa ɠɛ eɠɛ abui teʋegai,

anɛɛ kɔtu wolaiti ta ɗa vuka tuɠɔ.

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋagɛ,

toɠa ga nu lɔɔɠuzu kidaaʋili foloi.

Toɠa ɗa ɓaa naati maazu, zɔiti ti lɔɔɠuzu pɔ bɛ.

8 Toɠa Ninive ɠoloɠolo mɛtu ga ziɛvegi é ʋuuzu ya,

é sili nuiti daaʋili kpidii zu.

Nii ɠa wosu Zuda ma

9 Leeni ɠa wo ɠisiɛzu su Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma?

Tɔ ɠa é faa zuɠoloɠologi ɠɛai mɛtu,

kidaaʋiligi ʋaala la ɠɛa fele!

10 Ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ kpɔvɔi zu ɠaingiti ti velevelegai ɓɔɠɔ ma,

ti dɔɔi ɓɔlezu eyɛsu é ti zo.

Ta ɠala mɛtu eɠɛ tufa vɔɔi.

Nii ɠa wosu Ninive ma

11 È ʋɔ bɛ ɠa nu zeɠeai ná,

nii é ɠɛni ɠisiɛzu faa ɲɔi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI laalɔɠɔma,

é ɗa nu ɲaka ɠisiɛi wo.

Nii ɠa wosu Zuda ma

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Anɛɛ ni wo zili nuiti mɔinʋɛ, ti zuɓa,

ta ɲɛɛlɛ, gila kpalaa ge la yɛga ná.

Anɛɛ ni gè wo unfeni,

gè la mɔ naa taɠili kɛa pɛ.

13 Nà wo viesu niina,

gè wo ɠula wo zili nuiti ta-luɔlai zu,

gè wa-yɔlɔɠɔiti galeɠale, ti vie wo ma.»

Nii ɠa wosu Ninive masagi ma

14 Wɛlɛ nii ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI deveai è laalɔɠɔma:

«È la è-mavofoda zɔlɔɔga, è-laaseigi ʋa ʋɛɛ ti ʋa,

nà ɗa-ɠɔɔɠɔ ganigiti ti ga gului ɓaa kɔlu ɠaawuungaiti kula ɗa-ɠalagi ná-pɛlɛi wu,

gè ti ɠoloɠolo.

Nà ɗa-ɠabayeɠei ɓɛtɛ,

mazɔlɔɔ nɔ̀un gaazu, wo la mɔ ga ani nɔpɛ.»

2

Nii ɠa wosu Zuda ma

1 À wɛlɛ keelai ʋa, é gizeiti ma,

é ɗa ʋa ga woo niinɛ ʋagɔi,

é ziilɛi fai laazeelizu.

Zuda nuiti, à GALA fai ma vɛtiiti kɛʋele ɓɛtɛ,

wo wa-minazeɠegiti daazeeli GALA bɛ!

Mazɔlɔɔ nu ɲakai la mɔ ziaa wo zaama pɛ,

é ɠoloɠologa mɛtu.

Ninive wolo vai ma ɠulakɛlɛmai

2 È ɠoloɠolo nui ɠana ʋa è laalɔɠɔma.

Ɗa-ada ɓiigiti makɛ!

Ɠaaɓa, è wɛlɛ peleiti ma,

zaamaɠili, è ɠaaɓa ga zɛbɛi pɛ!

3 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Zakɔɓe mavofodaiti ta-lɛbiyai veezu ti ya ʋolu,

é Izilayɛle ná-bɔɔlɔlai ve zea ʋolu.

Toosu nuiti ti ti ɠaaʋalani ba,

ti ta-leezɛn ɓelei ɠoloɠolo.

4 Ani ɓɔigi ɠa siaai kɔɔɠɔ nuiti ta-ɠɔɔɠɔ zɛpɛgiti ma,

ta-zalaʋusuiti maaɠiliʋɛ ga seɠe ɓɔigiti.

Siɛgi zu ti ɠɛʋele ɓɛtɛai la kɔɔɠɔ vai ma,

kɔɔɠɔ wotoloiti kpɔiʋɛ eɠɛ abui,

kpɛɛinti ti ɗa ɓali.

5 Kɔɔɠɔ wotoloiti ti ɗa ɓizɛ taazuʋɛ ga ziiɠaawanai,

ti ɗa ɓizɛ adaʋɛti,

ɗa ti ɠa nɔ ga sɔmɔgiti ti ɠaazogai,

ti ɗa ɓizɛ mini-o-mini eɠɛ mainmain.

6 Ninive masagi ɠa ná-kɔɔɠuluɓaiti tolisu,

kɛlɛ ta ziɛzu, ti zu ɗa ɓali.

Ti zo nuiti ta ɓizɛzu ga lia siɠigi ʋɔ bɛ,

ɓɔɠɔ maalobosuʋɛ ɓɛtɛʋɛ miná.

7 Ziɛ wolai luɠɔlosuʋɛ laaʋɛ vieni,

masa pɛlɛi woloni!

8 Ti anzanu masagi maaɲakai ʋilɛga, ti lia la,

ná-botiɠɛ anzanuiti ta kpalagi wosu eɠɛ poopogiti,

ta-yiiɓɔlɔi zu, ta ɠekegiti suloɠazu.

9 Ninive ɠɛni ga ziɛ makɛ diɠi wolai,

kɛlɛ ziɛi pɛ ge ʋua ya, é ɠula su.

«À lo, wa ʋe! À lo, wa ʋe!» Kpeei ɠana é loozu,

kɛlɛ pela nui tanɔpɛ ge la ɠaleni ma.

10 À ná-waliiti zɛʋɛ, à ná-zanugiti zɛʋɛ!

Taai ná-naavoloi la ɓega pɛ,

ani ʋagɔi letele ka é ʋuuni ná.

11 Tooma vai, ɲama ʋuu vai, ta nu ʋaa vai!

Nuiti iɲɔteʋeʋɛ ti-yiimaʋɛ,

ti-ɲiibiiti su ɗa ɓali,

ti lɔtɔzuleʋea, ti-ɠaazuʋɛti maavala.

Fɔnimai woga ga zalai

12 Leeni ɠa kɛai ga zalai ná-zeɠei?

Ʋɛ zala yiʋoiti ti ɠɛni ɠɔnɔgi zɔlɔɔsu ná,

nu nɔpɛ ge la ɠɛni ti ɓɔlɔzu ná,

zala zinɛi a la liina ti-ɠɔnɔ gaiziɛzuʋɛ.

13 Zala zinɛi ɠɛni suai zosu ma yiʋoiti bɛ,

é ɗa tanigaa ɠɔdaaleʋe zala zaaiti bɛ,

é ná-zeɠei laave su ga daamianigi,

é sulaave ga suaiti, é ti ʋaliʋaliai ga.

14 «Wɛlɛ, nà ɠa gè è laalɔɠɔma,

nà ɗa-ɠɔɔɠɔ wotoloiti kɛɛzu ga zuʋui,

ɗa-zala yiʋoiti kpein ta za kɔɔmaʋɛ.

Toomai è kɛɛzu eteai zu, nà ɠa gè naa ɓesu,

nu la mɔ ɗa-ɠeelaiti goomɛniga,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

3

Maanɔɠɔi ɠa ɲama ʋuu laai ʋɛ

1 Maanɔɠɔ ɠa ɲama ʋuu laai ʋɛ,

nii é masadai ɠɛɛzu yaavai maazu,

é ná-kpɛtɛi wosu ga toomai,

yeenɔpɛ toɠa toomai ɠɛɛzu!

2 Kpakɔi lugi ɠa é mɛnisu ná,

wotoloiti kɔɠɔ lugi ta sooiti tugi,

kɔɔɠɔ wotoloiti tugi ná.

3 Soo ɓizɛ nuiti ti ɗa kɔɔi loo,

boɠa zɔkpɔiti ti ɗa ɲiikpi,

mɛɛinti ti ɗa mainmain zaɠa.

Nu maawanai laawɔɔlɔa,

nu ʋoomai ɠɛ adaʋɛ pɛ nɔ,

nu la zooga gaalusu,

nu ɗa ziɛ poomaiti ma nɔ ɠɔ!

4 Naa pɛ ge ɠɛɛni tɔɔzei koloɠolo anzanui ná-koloɠologi ʋa,

ná-pagi lɔɠɔɠulaai, gola zoogai sale vai la.

É ɠɛni nuɓusɛiti ta zii ɠiligiti maamiizu,

ga ná-koloɠologiti ta ná-sale vaiti maaʋele.

5 «Wɛlɛ, nà ɠa gè è laalɔɠɔma,

nà ɗa-lookɔbai ɠulazu è ɠɔba, gè pɛɛ è ɠaazu,

gè è maaɲakai lɛ ga zii ɠiligiti,

zɔɔma masa zooiti ti ɓaaɠula è ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

6 «Nà kaʋa luulai ʋilisu è ma,

gè unfegi yei ga ɗe,

gè è ɠɛ ga pɛtɛ ganii.

7 Nu nɔpɛ a è ɠaana, toɠa ʋela è ʋa,

é ɠɛ ma: ‹Ninive ɠoloɠologa.

Ɓɛ ɠa a maawɔinɠa?›

Mini ɠa nà gaanɛɛnɛ nua zɔlɔɔ ná è ʋɛ?»

8 È vizɔ ka bogai Tɛɓe* ʋa ɓaa,

taa wolai é ɠɛni ʋuuni ziɛ wolai Nile ma ɓekegiti zɔɠɔzuʋɛ,

ziɛi ɠakuni ma, ziɛ wolai ɗa makɛ,

naa ɠɛ ma ga siɠigi?

9 Etiyopi ta Ezipete, naati ka zeelaani ti ma,

ta-zobogi ʋolu la ɠɛni ɠulaa.

Pute nuiti ta Liɓi nuiti, ta naati ka ti yeezoni.

10 Anɛɛ naa ʋe, tɔ ɓalaagi liini duɔlai zu,

ungo, ti soni ga duɔi, ti lii la,

ná-doungoiti ɓalaa, ti ti ʋaani taazuʋɛ ná pɛ.

Nuiti ti zeizumaanɛni, ti naati seɠeni ga kpakutoomai,

ná-kundiɠi wolaiti kpein, ti yɔlɔɠɔi loni ti ʋa.

11 Ɗa ɓalaagi, ɗa-laɓai ɠa è zo eɠɛ dɔɔi, ɗa lɔɔɠu.

Ɗa ɓalaagi, ɗa lɔɔɠuzu ɠaiziɛ,

è ʋa ɠula è zili nuiti zea.

Ninive ná-zobotalai é ʋa ɓɔɠɔ ɠula

12 È-ʋoluzeizuʋɛti pɛ ti ɠɛa ga kooleɠoole gului, nii ma waai ga yɔɠɔyɔɠɔ.

Nu a ma wului ɲiikpina nɔ feya,

ti ʋu ya naama nui laaʋɛ, zɔi é wɔinni é mi.

13 Ɗa-zalaʋusuiti pɛtɛ,

anzanuiti nɔ ɠana ti è ya,

ɗa-yooi laaʋɛti daalaoga gola è zili nuiti tuɠɔ,

abui ta-zɔɠɔgiti gala.

14 Ziɛi zaɠa ɓɔɠɔ ʋɛ, tɔɔzei ɗa ga ʋa zeizu kɛlɛ su,

ta ɓɔ è maalobo fai ʋa.

Penɛ ʋɔlɔiti kpɛtɛ, è ɓiliki loɠazuʋɛti to!

15 Kɛlɛ ɗa zaazu, è ɠala abui zu,

ɓaa è za kɔɔi zu.

Ɗa ɠoloɠolo eɠɛ daaiti, niiti koto ziʋoiti ti ti miai.

Ninive zuwoga

Ɗa-nuɓusɛiti ti ɓuunni ʋa eɠɛ koto ziʋoiti,

ti ɓuunni ʋa eɠɛ koto kpulugiti.

16 Ɗa-yaaɠoiti ti mɔinni, ti leʋe geezuʋɛ zomideɠaiti ba.

Eɠɛ koto ziʋoiti ti anii pɛ miizu, ti ɠoʋe.

17 È maazuʋɛtɛ nuiti ta ɠɛ eɠɛ kotogiti,

ɗa-wotiɠɛ nuiti ti ɠɛ eɠɛ koto kpulugiti,

ti ʋuuzu gulu ʋɛlɛʋɛlɛ koiti ga, kɔɔlɛ ziɛgi zu.

Foloi a ɠulana, ti zeɠe ná, nu la mɔ ti ɠaa.

Nu la mɔ kwɛɛ, ʋɛ ti liai ná.

18 Asiili masagi, ɗa-ɠundiɠiiti ti ɲia,

ti la wuunga eyɛsu ɠɔ.

Ɗa-ɠɔɔɠuluɓaiti ti la mɔ ɲiikpisu ɲɛgɛlɛin!

Ɗa-nuɓusɛiti ti vazaga gizeiti ma,

nu nɔpɛ ge la ti ɠaalɛɛzu ba.

19 Ɗa-nimizai zo keleɠele kili ge la ná!

Palai loa è ʋa, nii é la ʋaloa pɛ!

Fai nii seiɗai è ma, zɔiti pɛ ti mɛnisu,

ta yealoɠazu nɔ è ma.

Ɓɛ ɠa è-zɔ ɲɔi ta la zeelini ma, è ɠɛni kɛɛzu yeenɔpɛ?

* 1:1 1:1 Ninive ɠɛni ga Asiili yooi ma masa taa wolai.

* 3:8 3:8 Tɛɓe ɠɛni ga Ezipete masa taa wolai, nii Asiili masagi Asuuleɓanipale koloɠoloni.

Aɓakuke

1

2

3

Aɓakuke

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

GALA gooiti Aɓakuke ti woni, naati ka ti sɛʋɛi nii zu. Aɓakuke Ná-Sɛʋɛi ɠa yɛ, GALA goo wo nui ma mɔinmɔin saama, tɔɔzei keela woo la su nii teʋegai Izilayɛle ma, ɓaa Zuda. Kɛlɛ tɔun Aɓakuke ná-kpaazaɠa felegɔ ta ná-GALA fali ɠila, naati ka ti su. Tama kpaazaɠaiti é ti woni, GALA ge naati gaaʋoteni. Faaɠwɛ nuiti ti laaʋɛ da ga Aɓakukeni ta Zelemi ti ta eteai ziɛni yeeɠɛɠala ɠila nɔ zu, Zuda masagiti Zoziase ta Yeɠoyakime ta-yeeɠɛɠalai zu. Aɓakuke Ná-Sɛʋɛi mu be ɓaa GALA Daawoo Zɛʋɛi taɠili nɔ pɛ ge la kona dɛɛni ga yeeɠɛɠalai nii Aɓakuke ná-eteai ziaai su.

Aɓakuke ɓaazaɠani ga GALA daalɔɠɔ mɔunpa, é ɠa naa ɠa tooma vai ta telebotala vaiti kaazu, kɛlɛ naa la ná-fali wooiti gaaʋotesu, é ʋa ɓɔ ba. Kɛɛʋɛ eɠɛ Aɓakuke ɠɛni niima vaiti kaazu, ti ɗa ɠɛ Zuda masadai zu. GALA ge Aɓakuke wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma, toɠa na Ɓaɓilɔne nuiti buzeɠe Zuda ɠoloɠolo fai ma. Naa ʋoluma Aɓakuke ɓaazaɠa mɔnɔ ga GALA daalɔɠɔ, é ɠɛ naa mu ge nu naa zeɠea, niiti ti wola ɲɔuɗai, ga é zɔiti maaɠolo ga tiye, niiti mugi ti la ɲɔuni sɛ. GALA ge gooɠaaʋoteni mɔnɔ é ɠɛ ma, Ɓaɓilɔne nui naati ɓalaa ti lukpɔ ɠaa ɠa ʋaazu leʋezu, ti maaɠolo ʋelela ʋelei. Gaaɓelasu, Aɓakuke GALA falini ga naa faa ɠɛ, ta é gaazumaawɔinɠai ɠɛ. É GALA maamusɛni naa ɠɛɛ vaa ʋagɔiti faa zu, é ti ɠɛɛni wɔlɔwɔlɔi zu.

Unsosuʋɛ

1. Aɓakuke ná-kpaazaɠa mɔungi (1:1-4).

2. GALA ná-gooɠaaʋote mɔungi (1:5-11).

3. Aɓakuke ná-kpaazaɠai velesiɛi (1:12—2:1).

4. GALA ná-gooɠaaʋotegi velesiɛi (2:2-20).

5. GALA falii Aɓakuke daazeelini GALA ma (3:1-19).

1

1 Keela wooi ɠa ga nii, GALA ge dɛɛni ga GALA goo wo nui Aɓakuke.

GALA goo wo nui GALA toli fai
ga é ɓɔ ba

2 Nà yɛsu è lolisu eyɛsu siɛgi ɓɛgele zeeli,

Ɠɔoɠɔ GALAGI, ga è kpɔbai ɠɛ?

È la woilosu gòoi ma.

Nà kpeei loozu ga: «É ɓɔiɗa!»

È la unmɔɔgi wosu?

3 Leeni vaa zu è telebotala vaiti pɛ dɛɛzu ga ze?

Leeni vaa zu è vaazu bu, è ɠɛ ga maanɔɠɔ vai ʋɛtɛ nu?

Toomai ta nuɓusɛ maanɔɠɔ vai nɔ ɠa gè kaazu màaɠoolii zu,

sakpegi ta kpɔɛ vaiti nɔ ɠa ti ɠɛɛzu adaʋɛ pɛ.

4 Naa maaʋele ma, nu la mɔ ziɛzu ga tɔgi,

sɔle faa la mɔ ziɛzu.

Mazɔlɔɔ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ti la vaazu bu, telebo nuiti ti ʋa boti ɠɛ,

tukpɔiti ti ɠaaleʋezu, ta leʋezu yaavai maazu.

GALA ná-gooɠaaʋotegi

5 Maliɠii ɠɛ ma: «À ɠaazulo dɛɛ zii ɠiligiti ba,

wo laa ɠa vɔ ga duai.

Mazɔlɔɔ wa yɛsu vulua, wo naa ɠa, nii é ʋaazu ɠɛɛzu,

fai naa é ɠɛɛzu, nu a la bona wo ma, wo la ɓena la da.

6 Nà ʋaazu ga Ɓaɓilɔne nuiti,

suɲɔu nuɓusɛiti, ti ziliai,

ti ɓizɛzu eteai zu

ga boa yooiti kula ti ya.

7 Ti maayikiʋɛ, ti maalua,

tiya ɓɔɠɔ ɠa ti ti yiima vai levezu ga ta-zobogi.

8 Ta-zooiti kpizɛʋɛ, é leʋe kɔii ʋa,

ta-ɲiigi ɠaawanaʋɛ, é leʋe zuluɓuiti tɔnɔi ʋa, ti nu ɓɛɛzu kpidii.

Ta-zoo ɓizɛ nuiti ti ɠɔɠɔa loɠa, ti zeɠe ɠoozama, ti ʋa,

ti ɠoʋe eɠɛ koɠɛi, é loozu ná-daamianigi ma.

9 Nuɓusɛi naati pɛ ta ʋaazu tooma vai nɔ ma,

ti ɠaazulogai nɔ ti-ɠakalaʋɛ ʋa,

ti ɗa duɔiti gaalɛ ba eɠɛ ɲaɠaegi,

10 ti ɗa ɲɛɛɠula masagiti su,

ti ɗa kundiɠiiti ɲɛɛ.

Ada ɓii ge la ti ɠaazu ga faa,

ta pɔlɔi ziɠitona siɠigi ʋa, ti lɛ ga ti naati so,

11 ti leʋe eɠɛ fiilɛ wolai, ti li ná taɠili,

ti ɠɛ ga sɔba nui, ti-zɛbɛi ɠa ti kɛɛzu ga ta-ɠalagi.»

GALA goo wo nui wooɠula vai
GALA ma ʋolu

12 Kɛlɛ kaite wɔlɔwɔlɔ, ɗa ɠa è ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ɗa ga nà-GALAGI, ɲadegai, gi la zaa!

Ɠɔoɠɔ GALAGI, nà-fasai é màkɛsu,

è yiimazeɠea ga gi zili nui niiti, è zobogi ve ti ya,

è ɠɛ ti tukpɔi la gi unma.

13 È-ɠaazuʋɛti ɲadegɛ gola,

è ʋa va bu ga è faa ɲɔi ɠa,

è la zooga zeizu kpɛ, è ɗa wɛlɛ nimiza vai ʋa.

Leeni vaa zu è wɛlɛzu nɔ, è la faa nɔpɛ bosu,

naa zu, nii yaava nuiti ti bosu?

Leeni vaa zu è maaɠɛsu kpɔ,

siɛgi zu nu ɲɔiti ti zɔiti koloɠolosu da,

tama naati sɔlegai ti ʋa?

14 Ɗa nuɓusɛiti sosu, eɠɛ kpoloɗɛi wu ɠaleiti,

eɠɛ ani vulu goiti ti-ma un ge la ná.

15 Mazɔlɔɔ Ɓaɓilɔne nuiti ta nuiti sosu,

eɠɛ kalei kalagi sosu,

ti ʋa ga tiye ta-lumɔi zu,

ti ti ʋu ɓɔɠɔ ma ta-zeemai zu.

Naazu ta ɠoozunɛɛzu, ti ɲaɠai ɠula.

16 Ti ɗa zalaɠai ɠula ta-lumɔiti bɛ,

ti ansansegiti gala ta-zeemaiti bɛ,

mazɔlɔɔ naati saɓui zu, ta zoo ti laami,

daamianigi mɔin ti ya, gola nɛɛ.

17 Ti yɛ nɔ ta-lumɔiti suwosu,

ti ɗa zii ɠiligiti paa, maawɔinɠa la su?

2

Telebo nui ɠa ziɛ ná-kidaaleʋei zu

1 Nɔ̀un nà yɛsu nà-ada makɛsuʋɛ,

gè loni siɠigi ɠa,

ga gè kwɛɛ nii GALA ge bosu mà,

ta ʋelei nà nà-kpee wooiti gaaʋote da.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI gòoɠaaʋoteni, ga niima wooiti:

«Nii gè dɛɛzu ga ɗe, naa zɛʋɛ,

yeeʋozɛ ba kokologiti ma,

naa ɠa a kɛ nuiti ti ɗa kala ga pagɔ.

3 Yeeɠɛɠalai la dɛ zeelini

ga kulakɛlɛmai tɛi daa ʋa zeeli,

kɛlɛ toɠa na maaɓuɠa kɛɛyeei ʋa,

é la valiboga pɛ.

Sulɛbi pa, maaɓɔun,

mazɔlɔɔ daa ɠa zeeli nɔ ti,

é la zeɠea ma pɛ.

4 Nui daavegai ga wasogi, é la zɔlega ziimaʋɛ,

kɛlɛ telebo nui ɠa ziɛ ga ná-kidaaleʋei maaʋele.

5 Gaamazu, dɔɔi yaavaʋɛ,

gaazulɛɛ nui la ɗa ga zeiɗa kpɛ,

toɠa ɗa ɠɔdayeɠei zuwɔɔlɔ eɠɛ gɔvɛalaazu.

Zii la lɛiɗa eɠɛ saai.

É ɗa li nɔ ga zooiti soga,

é ɗa nuɓusɛiti pɛ gaalɛ ba ɓɔɠɔ ma.»

Nimizai ɠa gaazumaavɔɔ nuiti tuɠɔ

6 Nuɓusɛiti ti zogai,

ti pɛ ta ʋaazu ɲɛɛɠulasu ɓɔɛi wosu ti laalɔɠɔma, ta faalaalii,

ti ɗa ɠɛ ma: «Nimizai ɠa naama nui luɠɔ,

zɔi é aniiti gaalɛɛzu ba, tama nɔnɔ laade!

É ɗa ta ɓɔ maaɠuye ɠasɔiti ba!

Ɗa yɛsu naa ɠa, eyɛsu yeelɛ?»

7 Zɔiti wo kuyei ʋɛɛni ti ma, ti la wuzeɠea gaamanɔ?

Niiti ta ɠɛ ɓadɔzu wo ma, ti la wuzeɠea ɓaa?

Tiya ɓalaa, ta loo wo ma!

8 Tɔɔzei wo looni zii mɔinmɔin ma,

nuɓusɛi mɔtaiti pɛ ta loo wo ma,

tɔɔzei nuɓusɛi ɲamai ʋa wo puuzu,

faa zuɠoloɠologi zu wo kɛɛzu ga zooiti,

ta taa wolaiti, ta ta-laaʋeaiti!

Nimizai ɠa wooʋalada nuiti tuɠɔ

9 Nimizai ɠa naama nui luɠɔ,

zɔi é kakama anii ɠaalɛɛzu ba ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ,

nii a kɛ é zei ɛsɛ pɛ unda,

ga maanɔɠɔ mina zeeli ma.

10 Ɗa-ʋɛlɛyeɠei ná-unfe fai ɠa na è deveai,

è nuɓusɛi ma mɔinmɔin koloɠoloni,

è ʋalaga ɗa-eteai ma.

11 Mazɔlɔɔ siɠigi zu ɠɔtuiti ta kpeei loo,

pɛlɛi unsuʋɛ wuluiti ti daazo.

Nimizai ɠa tooma nuiti tuɠɔ

12 Nimizai ɠa naama nui luɠɔ,

é ɲamai ʋuuzu, é taai lo da,

é taai ʋuuzu ga faaɠaaza golai.

13 Siɛgi zu nuɓusɛiti ti botii ɠɛɛzu la,

naama aniiti faa zu ti ɠalazu abui ɠa,

ziiti ti ɗa ɓɔɠɔ ɓɔlɔ wafuun,

naa la ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei ɓaa,

nii é ga Fai-Pɛ-Maliɠii?

14 Mazɔlɔɔ etea nuɓusɛi pɛ ka Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-lɛbiyai ɠwɛɛ ga pagɔ,

eɠɛʋelei ziɛi kpoloɗɛi ɓomaʋɛ zulaavegai da.

Nimizai ɠa naama nui luɠɔ, zɔi é dɔɔi losu seiɲɔɠɔi la

15 Nimizai ɠa naama nui luɠɔ,

zɔi é dɔɔi losu seiɲɔɠɔi la,

kɛai eɠɛ anivebɛi, é so,

é ɓɔɠɔ maaɲakai ɠula, ti ɗa ka!

16 Lɛbiyai ɗa sɔlɔɔ, naa ɠa valibo ga è maaɓoo,

ɗa ɓɔɠɔ ɓalaagi, dɔɔi ɓɔle, è ɠabei ɠula!

Ɗa-voloi ɠa zeelizu,

è ɓɔɔle ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana ɗaawɔi.

Ɗa-lɛbiyai ɠa valibo ga è unfegai.

17 Faa zuɠoloɠologi é ɠɛɛni Liɓan,

naa ʋoto ka ɠula è ma.

Suaiti undaaʋili fai ɠa la è unma, ga é è lɛɛvɛ.

Mazɔlɔɔ è nuɓusɛiti ɲamai ʋuuni,

è tooma vaiti kɛɛni zooi laalɔɠɔma,

ta ná-taa wolai, ta su nuɓusɛiti.

Nimizai ɠa kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti tuɠɔ

18 Leeni ɠa kɔɔɠɔ ganigi paazu, nii ɲɛɛliɠi nui kpɛtɛzu?

Ɓaa kɔlu ɠaawuungai kpɛtɛai ga salei,

é losu nuiti tuɠɔ zɛɛ vaiti su?

Mazɔlɔɔ zɔi é kpɛtɛzu, naa ɠa ɓɔɠɔ ɠalivaazu ná-kpɛtɛanii ma,

kɔɔɠɔ ganigi é la ɓɔɛzu.

19 Nimizai ɠa naama nui luɠɔ,

é ɠɛɛzu gulu ɓuɠai ma:

«Ɠaazuzeɠe ma!»

É ɠɛɛzu kɔtui ma, é la ɓɔɛzu: «Wuzeɠe!»

Ta zoo nɛi ti nu ɠala ɓaa?

Pɛtɛ dɛɛ, zanugi ta wali ɠaei zɛlɛni ba,

kɛlɛ zɛnvu viilɛ ɠila kpalaa ge la su.

20 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɠɔi ɠa zeini ná-pɛlɛ ɲadegai wu.

Eteai pɛ ge maaɠɛ kpɔ, tɔun gaazu!

3

GALA guyei

1 GALA goo wo nui Aɓakuke ná-GALA falii, é ga maawɔin wuyei.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè naa mɛnini, nii è kɛɛni,

gè luani ɗa-ɠɛɛwotii ʋa, ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI.

Ɗa-ɠɛɛwotiiti ti ʋilɛ su gi ɠaazu!

Ti ɠula kɛlɛma konagiti daawu!

Kɛlɛ ɗa-yiiɠaawanai zu, ɠizɛ ɗa-maawɔinɠai zu.

3 GALA paaʋɛ é zeɠe Teman,

GALA Ɲadegai ʋaaʋɛ é zeɠe Palan ɠizeiti ma.

Lo!

Ná-maayikii ɠa ʋɛɛni geeɠɔlɔgi ma,

ná-lɛbiyai eteai laavegɛ.

4 Kɛɛʋɛ eɠɛ wozakalagi ma voloi,

ma zezeiti ti ɗa volo, é ɠula zeaʋɛ,

ná-zobogi ma lɔɔɠuzu vai ɠana!

5 Ɗɔfɔ zeeɓɛi ɠa kakala ʋelei, é ɗa li,

kɔlɔkpadima zeeɓɛ ɠa kɔɠɔ ʋogiti su.

6 Siɛgi zu a lona da, zooi ɠa ɲiikpi,

siɛgi zu é wɛlɛzu la, zii ɠiligiti sasu ɠa ɓali,

gize wɔlɔwɔlɔgiti ti ɓusɛ,

kaite ɠize nɛmɛiti ti vuka,

ʋɛti ti ɠɛni mɔungi ga peleiti, é ɗa ziɛ la.

7 Gè Kusan nuiti ta-zeɠe ɠotaiti kaa, ti ɠaaʋalagai ba,

Madiyan yooi ma ʋɛlɛiti suɓezeɠelega.

8 Ee, Ɠɔoɠɔ GALAGI, è yiiɠaawanaʋɛ ziɛ wolaiti ma ɓaa?

È yiiɠulaʋɛ ti laalɔɠɔma, è yiiɠaawana kpoloɗɛi ma ɓaa?

È losu kɔɔɠɔ wotoloiti su,

ma zooiti ti liizu ga ɗe pilɛ sɔlɔɔsuʋɛ?

9 È ɗa-ɠɔɔɠɔ mɛɛin ɓɛtɛa,

ɗa-mɛɛn ɠaeiti ta ga minazeɠegiti, è ti woni.

Lo!

Ɗa zooi ʋalizu su ga ziɛ wolaiti.

10 Gizeiti ta è ɠaana, ta ɗa ɓali,

sabalagi ɗa zooi yɛɓɛ,

kpoloɗɛ wolai ɗa zikɔ,

é ɗa ma lakpatakpagi lɛ geezuʋɛ.

11 Foloi ta alugi ti yɛ loni losuʋɛ,

ɗa-mɛɛinti ti ziɛzu ta-wozakalagi ɠakala,

ta ɗa-ɓɛɛin é volozu ma wozakalagi ɠakala.

12 Ɗa eteai zuɓizɛzu ga ziiɠulagi,

è ziiti dɛɛvɛ ga ziiɠaawanai.

13 Ɗa ʋaazu ɗa-nuɓusɛiti ta-ɓɔba vai ma,

è ɓɔ ɗa-masagi ʋa è seiɗai.

Ɗa faa ɲɔu ɠɛ nui ná-pɛlɛi ungi leʋezu ga,

è koloɠolo, è pɛɛ su mɛɛ.

Lo!

14 Ɗa gi zili nuiti ta-ɠundiɠiiti tɔungiti kpotasu ga ti ɓɔɠɔ mɛɛinti.

Ti ɠɛni eɠɛ fiilɛ wolai,

ti yeizu gi ma ga ti gi zuvaza,

ti ɗa ɓain ga koozunɛɛi,

ti ɠɛʋele ɓɛtɛai ga zɔi maanɔɠɔai,

ti koloɠolo dɔɔɠuzu.

15 È pelei laa ɗa-zooiti bɛ kpoloɗɛi wu,

ziɛ wolai wu é zulusu.

16 Gè naama wooi mɛnini,

gè ɠɛ unga wuulee.

Dàkɔlɔgiti ti ɗa ɓali,

mà ɠaeiti su ɗa ɠɛ yɔɔɠɛ,

gè yɛ ná, gè ɗa ɓali.

Kɛlɛ maanɛɛʋɛ ga gè zei kpɛ,

gè kidaaʋili foloi maaɓɔun,

foloi é ʋaazu gi zili nuiti daalɔɠɔma.

17 Kooleɠoole gului la mɔ waa pɛ,

leezɛn ɓelei la mɔ gwaa woga pɛ,

wolive wului waa vai ɠa ɗa nuiti kaka,

nu tii ɠɛ ʋɛ, é la ani nɔpɛ sɔlɔɔga ná.

Baalagiti ta boliiti gaa ɠa ʋala ba ta-zasaiti su,

nikɛ zasa la mɔ ɠɛa ná.

18 Kɛlɛ nɔ̀un nà, nà ɠoozunɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI maaʋele ma,

zìimaʋɛ laave ga koozunɛɛi, nà-GALAGI maaʋele ma, é kìzosu.

19 Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga nà-zobogi,

toɠa kɔ̀ɠɔiti feɠasu bu, ga dopai nɔnɔiti kɛʋele,

é ziɛ ga ze gize wolaiti ma.

Guye loo ɠundiɠii nɔnɔi ʋe. É loozu ga kɔnigiti.

Sofoni

1

2

3

Sofoni

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

GALA gooiti Sofoni ti woni, naati ka ti sɛʋɛi nii zu. Sofoni ɠɛni ga masagi Ezekiase vofodai ta. É GALA gooi woni masagi Zoziase ná-masadai ma ziɛgi zu, kona undɔzita puunaanigɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta undɔzita taaʋuugɔi (640-609), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Naama ziɛgi zu nɔ ɠa Zelemini ta Naɠuume ti ta-eteai ziɛni la. Naa ɠɛɛni ɓalaa aisa Asiili yooi ʋa zo (2:13). Sofoni ná-keela wooi ɠɛni liizu Zuda yooi ʋɔ, naazu Izilayɛle yooi ɓegai ma ga zo.

Sofoni ɠɛni ɓɔɛzu é lo tukpɔɠaaleʋe voloi ʋa é ʋaazu, yeeɠɛɠalai GALA ge ʋaazu faa zeizu la Zuda ta zɔɔma yooiti ma, ti eteai zu ná pɛ. Naama vaa zeimai ɠa ʋaazu nuɓusɛiti ɲadesu (3:9), ta GALA ka ʋaazu nuɓusɛi ɠilazuʋɛ zei ʋele ɓɛtɛzu ʋolu ga niina, niiti ti ga ɓɔɠɔmaayei nuiti ta tuʋa ʋele ʋagɔ nuiti.

Unsosuʋɛ

1. Sofoni lɛɛ vai (1:1).

2. GALA ka ʋaazu faa zeizu Zuda ma (1:2—2:3).

3. GALA ka ʋaazu faa zeizu eteai zu yooi zɔiti ma (2:4-15).

4. GALA ka ʋaazu nuɓusɛi ɠilazuʋɛ zei ʋele ɓɛtɛzu ʋolu ga niina, niiti ta yɛ ga ɓɔɠɔmaayei nuiti ta tuʋa ʋele ʋagɔ nuiti (3:1-20).

1

1 Wooi niiti ka Ɠɔoɠɔ GALAGI ti woni Sofoni ma, Zuda masagi Zoziase, Amon ná-doun zunui, ná-yeeɠɛɠalai zu. Sofoni ɠɛni ga Kusi ná-doun zunui, naa kɛɛɠɛ ɠɛ ga Gedalia, naa kɛɛɠɛ ɠɛ ga Amalia, naa kɛɛɠɛ ɠɛ ga Ezekiase.

Eteai pɛ tukpɔɠaaleʋe vai

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa:

«Nà ʋaazu anii kpein suwuɠaaleʋezu,

niiti ti yɛnvuzu eteai zu.

3 Nà nuɓusɛi pɛ koloɠolosu ta suaiti,

gè wɔniiti pɛ koloɠolo ta kaleiti pɛ,

gè naa ɠoloɠolo, nii é nu ɲɔiti kɔɠɔziɠazu.

Nà nu vului ma zuwu ɠaaleʋezu eteai zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Fai é kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti daalɔɠɔma

4 «Nà yeewuzeɠezu Zuda nuɓusɛiti daalɔɠɔma,

Zeluzalɛme nuiti kpein daalɔɠɔma,

gè Ɓaale lɛbi nui mɔtaiti pɛ suwuɠaaleʋe adaʋɛ tɔna ba,

ta zɔiti ti botii ɠɛɛzu bɛ,

ti pɛ ʋɔɔma ta zalaɠa ɠula nuiti.

5 Nà naati pɛ koloɠolo, niiti ti lɛɛzu pɛlɛ ɠɔmaʋɛ,

ti ɗa nɔkɔ ná aniiti pɛ bu, ti volozu geeɠɔlɔgi zu,

ta zɔiti ti nɔkɔsu bù, ti ɗa ɠona mà, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ti lati ti ɗa minazeɠegiti bo ta-ɠalagi Mɔlɔke ʋɛ.

6 Nà naati koloɠolo, zɔiti ti ʋoluavegai bà, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ta zɔiti ti la gàiziɛzu,

ti la wɔinni ti ʋa nà-kpɔba zɔlɔɔ, ɓaa ti ʋa gàazaɠa.»

Fai é nu wolaiti daalɔɠɔma

7 À maaɠɛ kpɔ, Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi maaɓuɠaa!

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI zalaɠai ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ,

é naati gba, zɔiti é ti loligai.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Tama, nà-zalaɠa ɠula voloi,

nà laalɛ kundiɠiiti bu, ta masa dointi,

ta niiti kpein ti wɛɛinti ta-maaɠilii ma zii wosu.

9 Naama volo ná, nà vɔɔɠu naati ba,

zɔiti ti ɓudɛzu GALA sei ʋɛlɛi ma ɓofalagi maazu, eɠɛ zii ɠiligiti,*

ti ti-maliɠii ná-pɛlɛi wuulaave ga naavoloi, sɔlɔɔgai toomai zu ta yaavai.»

Fai é wosu yaaɠoiti daalɔɠɔma

10 «Tama, naama volo ná,

ta kpee woo wolai mɛni Kale Ziɠidaʋɛ,

ta zɔngɔ wooi Koi Niinɛi zu ʋele,

ta ani ɠolo lu golai gizeiti ma,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 «À kpeei loo, Buu Ʋele Ɠoizu nuiti,†

mazɔlɔɔ yaaɠoiti pɛ ta zaazu,

wali ɠaiziɛ nuiti pɛ ti zuwuɠaa ɠa leʋezu.»

Fai é wosu kibɔɔlɔma nuiti daalɔɠɔma

12 «Naa zu, nà Zeluzalɛme zuvɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ ga fitinai,

nà vɔɔɠu zunuiti pɛ ba,

ti zeini su kpɛ, eɠɛ dɔɔi buuʋɛai,

ti ɗa bo yiimaʋɛ ga:

‹Ɠɔoɠɔ GALAGI la faa nɔpɛ kɛa,

ma ʋagɔ ɓaa ma ɲɔu!›

13 Toosui ɠa wo ga ta-naavoloiti,

ta-ʋɛlɛiti ta ɠoloɠolo.

Ta pɛlɛiti to, kɛlɛ ti la ɲia ti wu,

ti leezɛn ɓeleiti da, kɛlɛ ti la ma lɔɔi ta ɓɔlea.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-folo wolai maaɓuɠaa,

maaɓuɠaa, gaazuvilɛʋɛ é ɗa ʋa,

kpee ɲɔi ɠa é loozu Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi,

salaʋusui ziilogai ti pɛ ba, naa ɓɔɠɔi ɠa kpee wolai loo.

15 Toɠa ɠɛ ga ziiɠaawana voloi,

kidaaʋili foloi ta koozuʋiligi,

faa zuɠoloɠolo foloi ta faaɠaaʋalabai.

Foloi naa ɠa ɠɛ ga kpidii, é ɠɛ ga kpidi ɓɔii,

foloi naa ɠa ɠɛ ga tonaɓiingi ta ɓumugi.

16 Naama volo ná, salaʋusuiti ta puʋugi vɛ,

ti kɔɔ ɓeei loo taa wolaiti daalɔɠɔma siɠigi ti ma,

ta ti zu ʋɛlɛ ɠaaɠoozagiti daalɔɠɔma.

17 «Nà nuɓusɛiti dɔ kidaaʋiligi zu,

ta ziɛ eɠɛ gaazuɠole nuiti, ti ɗa yeeʋɛɛ mɛmɛ,

mazɔlɔɔ ti kotoi ɠɛa dàalɔɠɔma, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI.

Ti-ma ɲamai ɠa ʋu adaʋɛ pɛ eɠɛ fufiligi,

ti-ma ʋoomaiti ta luula eɠɛ kaʋai.»

18 Ta-waliiti ta zanugi ti ti ya

naati ti la zooga ti ʋa ti ɠizo

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana voloi.

Ná-ziiɠaawana abui ɠa eteai pɛ koloɠolo.

Gaamazu, naa maa ɠa yiki,

toɠa eteai zu nuɓusɛiti pɛ suwuɠaaleʋe.

2

Toligi é wosu ɓɔɠɔmaayei vai zu

1 À ɠaalɛ ba, wo maaɓɔ,

wɔi wo ga zii, unfe ge la wo ma,

2 aisa deve zɛʋɛi ʋa ɠula,

foloi ʋa leʋe eɠɛ molo ɓooloi,

aisa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana ʋa zeeli wo ma,

aisa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana voloi ʋa zeeli!

3 À Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaiziɛ, wɔi wo ga ɓɔɠɔmaayei nuiti zooi zu,

wo ɠolozu ná-deveiti bɛ!

À telebodai ɠaiziɛ ta ɓɔɠɔmaayeii.

Tanisu toɠa wo yɛ ná Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-ziiɠaawana voloi.

Nimizai ɠa folo liizu ʋele nuiti tuɠɔ

4 Kulaai ɠa wo Gaza ʋa tɛtɛ,

Asekalɔn ɠoloɠolo,

Asadɔde nuiti ti ɓɛ ná, ga folo gaalɔgai kpekpe,

Ekelɔn nuiti ti ɠula ná ʋa.

5 Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, Kelɛte nuiti, kpoloɗɛi ɠoba zei wo nuiti!

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-tukpɔi ɠa wo laalɔɠɔma, é ɠɛ ma:

«Kanaan, é ga Filisiti nuiti ta-yooi,

nà è ɠoloɠolosu, nu vulu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa ná.

6 Ɗa-yooi, kpoloɗɛi laaʋɛ,

miná ɠa valibo ga togani laamiizuʋɛ,

zooi baala makɛ nuiti ta ɠɛ ɓizɛzu su,

ti ɗa baalagiti ta-zasai lo ná.»

7 Kpoloɗɛi laaʋɛ tɔna ka ɠɛ ga Zuda nuɓusɛi mɔtaiti tɔnɔ.

Ta ɠɛ liizu ga ta-loganiiti ná, ti ɗa laami.

Kpɔkɔi, ti ɗa looɠo Asekalɔn ʋɛlɛiti bu,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI ɠa ti maalobo,

é ta-vai valibo ga pagɔ.

Nimizai ɠa folo ɠulazu ʋele nuiti tuɠɔ

8 «Gè Moaɓe nuiti ta-ʋoomu gooiti mɛnini,

ta woo ɲɔi Amɔn nuiti ti boni,

ti ɓaaɠulani nà-nuɓusɛiti ma,

ti ɗa ta-yooi zuwɔɔlɔ ga naati ta-yooi, ti ɠɛni seɠezu.

9 Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite,

Moaɓe ɠa ɠɛ ga Sɔdɔme ɠɛʋele,

Amɔn nuiti ti ɠɛ ga Gomɔɔl ɠɛʋele,

tufa ɲɔi letele nɔ ɠa a ɠɛ ʋɔnɔsu náʋɛ,

kpolo ɠula yeɠei nɔ ɠɛ ná, zooi ɠoloɠolo mɛtu eyɛsu ɠɔ.

Nà-nuɓusɛi mɔtaiti ta loo ti zu,

nà-zooi zu nuiti ta yɛ ná, naati ta naa zeɠe ga tɔnɔ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii Izilayɛle ná-GALAGI wooi ɠana.

10 Naa ɠa zeelizu ti ma ga ta-wasogi ma zalai,

tɔɔzei ti ɓaaɠulani Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, ná-nuɓusɛiti ma,

ti ta-vaiti gaawɔɔlɔ, naati ti loo bu.

11 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná-maayikii lɛ ga tiye,

mazɔlɔɔ toɠa eteai ná-galagiti kpein koloɠolo.

Naazu, anɛɛ zii niiti ti maaɠoozaai,

ti pɛ ta lɛbiyai ve bɛ,

ɛsɛ gilagilagi ɠa naa ɠɛ tɔ ɓɔɠɔi zeizuʋɛ.

Nimizai ɠa lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ nuiti tuɠɔ

12 Etiyopi nuɓusɛiti ɓalaa,

nà-boɠa zɔkpɔi ɠa ti zuɓota.

Nimizai ɠa lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ nuiti tuɠɔ

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yeewuzeɠe

nu ɠɔʋɛzu ʋele yooi laalɔɠɔma,

toɠa Asiili undaaʋili,

é Ninive ɠoloɠolo,

naa ɠɛ ga zou vɔɔi eɠɛ teʋebai.

14 Taai ʋuuzuʋɛ ɠa, toganiiti ta ɠɛ ʋɛɛzu ná,

ta suai ma ziiti kpein,

buungiti ta dɛvɛiti ta ɠɛ zɛlɛsu ma ɓɛdɛgiti ba kpidii.

Nu ɗa wɔniiti goomɛni pɛlɛiti ma venɛtɛlɛiti da,

nu ɠa yɛsu kpofalagi nɔ ma, è pɛlɛi wuuɠoloɠologai ɠa,

sɛdele dakaiti ta ɠula ná.

15 Wɛlɛ lɛɛ taa wolai ʋa, koozunɛɛi ɠɛni su,

su nuɓusɛiti ti ɠɛni kaazu ga ta zeini ziilɛigi zu,

ti ɗa ɠisiɛ ga ti ɠɛɠala la ná.

É woloa, é ɠɛa ga dɔɓɔ zuaiti pɛɛzuʋɛ!

Zɔiti dɔin ti leʋesu ná

ta foei vɛɛzu, ti yeeʋɛɛ la.

3

Nimizai ɠa Zeluzalɛme nuiti tuɠɔ

1 Nimizai ɠa kololala laai ʋɛ, kɔzɔai,

é ga nu ʋaa laai!

2 É la woiloni toligi ma,

é la vaazu maaɠoloi wu,

é la ɓɔɠɔ ɠalivaazu Ɠɔoɠɔ GALAGI ma,

é la ʋoluzeizu ná-GALAGI ʋa.

3 Ná-kundiɠiiti ti ná

ta ga zalaiti ti zikɔzu,

ná-tukpɔɠaaleʋe nuiti ta ga zuluɓuiti ti kpɛgi wosu kpidii,

ti la tanɔpɛ makɛsu, ti ʋa mi sobui.

4 Ta-ƓALA goo wo nuiti ti la ga totuɠɔ ʋagɔ,

ta ga yaava nuiti.

Ta-zalaɠa ɠula nuiti ti la unfema veezu aniiti bɛ ti veai GALA bɛ,

ta ná-tɔgiti koloɠolosu.

5 Anɛɛ naa ʋe, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ná, taazuʋɛ,

é ɗa ɓɔɠɔ lɛ ga telebo nu ʋe,

é la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛzu.

Sobu-o-sobu, zeɠema la ba, toɠa ná-tukpɔiti gaaleʋezu.

Kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nui la ɗa ga unfe pɛ.

6 «Gè ziiti suwuɠaaleʋea,

gè ti-velesuʋɛti suɠoloɠolo.

Gè koi yɔɠɔzuʋɛti koloɠologa,

nu nɔpɛ ge la mɔ ziɛzu náti.

Ta-laa wolaiti suɲakai ɠɛ de,

nu ɠila kpalaa ge la mɔ zeini ná.

7 Kɛlɛ gè ɠɛni ma:

‹Ɗa unfe mà, è tɛnɛ gooi zo,

naa ɠa a kɛ, è-zeizuʋɛ mina ɠoloɠolo.›

Gè ti loɠani siɛ mɔinmɔin su,

kɛlɛ ti ɠɛni ɠaazuvilɛzu ga faa ɲɔi ɠɛa,

ti-ɠɛɛ vai pɛ su.

8 Naa ɠa é ba, à màaɓɔun,

ungo, à naama voloi maaɓɔun,

yeei gè ʋaazu wuzeɠezu la kɔɔzoganii vaa zu.

Gè devea ga gè ziiti ta masadaiti gaalɛ ba,

ga gè nà-ziiɠaawana wolai zei ti ma.

Eteai pɛ ka ɠala ga nà-ziiɠaawana abui,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Minazeɠegi Siyɔn ʋɛ

9 «Naazu nà nuɓusɛiti maavalibo,

nà ti-lakɔlɔgiti ɲade,

ta fàli, nɛ̀i gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI,

ti pɛ ta dɛ̀bi ga yiimaʋɛ pɛ.

10 Anɛɛ Etiyopi ɗɛ wolai ʋoluʋele nuu,

dɛ̀bi nui, niiti gè ti vazani,

ta ʋa pɔ̀ ga ta-vebɛaniiti.

11 «Naama volo ná, nà-nuɓusɛiti,

wo la mɔ unfega ga wo luʋa ʋeleiti faa,

kotoi niiti wo ti ɠɛɛni dàalɔɠɔma.

Nà naati pɛ kula wo zaama,

zɔiti ti laavegai ga wasogi,

wa ɓe niina waso fai ʋa nà-gize ɲadegai ma.

12 Nà nuɓusɛiti makɛ wo zaama,

ti ga ɓɔɠɔmaayei nuiti ta ti ʋalagai,

ta ɠɛ velesu Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋolu.

13 Izilayɛle nuɓusɛi mɔtaiti ta ɠɛ vulua,

ti la mɔ telebotala vaa nɔpɛ kɛa,

ti la mɔ zɛɛ nɔpɛ boga,

ti la mɔ yaava vaa nɔpɛ kɛa ga ti-laaʋɛ.

Ta zoo ti daami wo, ti ɲiimɛni ʋagɔi wo,

nu nɔpɛ ge la ti maalua.»

14 Ee, Siyɔn nuɓusɛiti, à vuka ga koozunɛɛi!

Ee, Izilayɛle nuiti, à ɠɔkɔ ga koozunɛɛi!

Ee, Zeluzalɛme nuɓusɛiti, à ɠoozunɛ ga wo-yiimaʋɛ pɛ!

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI peelala vai ma ɠasɔi zeɠea wo unma,

é wo zili nuiti kpɛa wo ʋolu.

Izilayɛle ná-masagi, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa wo zaama,

maa la mɔ nɛɛni wo ʋa lua maanɔɠɔ ʋa.

16 Naama volo ná, ta ɠɛ Zeluzalɛme ma:

«À mina lua, Siyɔn nuɓusɛiti,

wo iɲɔ ge mina leʋe pa!

17 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI wa-ƓALAGI ɠa wo zaama,

ga kɔɔɠɔ ɠuluɓai é wo ɠizosu.

Toɠa wo ɠaanɛɛnɛzu ga ná-nɛɛbɛi,

toɠa koozunɛ wuyei loo wa-vaa zu.»

18 Maliɠii ɠɛ ma: «Nà maanɔɠɔ vaiti kpe wa-vɛti voloiti ba,

niiti ti ɠɛa wo unma ga kasɔi ta zelilomai.

19 Wɛlɛ, naama ziɛgi zu, nà vɔɔɠu naati pɛ ba,

niiti ti wo zopele ɲɔuni.

Nà naati balo, niiti ti lɛkpuzu,

zɔiti ti loai ya, gè naati gaalɛ ba.

Nà wo ɠɛ ga unfema nuiti,

wo-lɔɠɔi ɠula zooiti pɛ su,

ʋɛti unfegi zeelini wo ma náti.

20 Naama ziɛgi zu, nà ʋa ga woye ʋolu,

siɛgi zu gè wo ɠaalɛɛzu ba la ʋolu,

nà wo-laaseigi wɔɔlɔ, lɛbiyai ɠɛ wo ʋɛ

eteai zu nuɓusɛiti pɛ saama.

Nà naa ɠɛ siɛgi zu,

gè wa-vaiti maavalibosu da, wa ɓɔɠɔi wo ɠaazu.»

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga.

* 1:9 1:9 zɔiti ti ɓudɛzu GALA sei ʋɛlɛi ma ɓofalagi maazu, eɠɛ zii ɠiligiti: Wɛlɛ ʋɛ: 1Sa 5:5.

† 1:11 1:11 Buu Ʋele Ɠoizu nuiti: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Koda Ɠoizu nuiti

Azé

1

2

Azé

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Keela woo naanigɔ ɠa é sɛʋɛi nii zu, nii GALA ge boni GALA goo wo nui Azé ma. Yeeɠɛɠalai niiti Azé ti ɠilagilagi zɔlɔɔni ma, é naati bogɛ (1:1; 2:1, 10, 20). Keela wooiti feeʋɛ zea alu naanigɔ laawu, kona undɔɔlugɔ puufelegɔ (520) ma, aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ. Naama ziɛgi zu Pɛɛlese masadai pilɛ sɔlɔɔni Ɓaɓilɔne masadai ma, tama Pɛɛlese nuiti ti vaani bu ga Zuifuiti ti ɠale ma Zeluzalɛme.

Azé ná-keela wooi ɠɛni zelii losu Zuifuiti ma, ga ti ɠaaɓaaʋɛ ti-ɓɔɠɔ ʋɛlɛiti to fai nɔ ma, ti ʋoluave GALA sei ʋɛlɛi lo fai ʋa, Maliɠii ná-pɛlɛi (1:4). GALA ge ɠɛ naa ɠa é kɛai ti la tuya zɔlɔɔni, ta ta-molo leʋeiti, ta-wulu waaiti kula vai, naa ʋɛɛ lɔɔ ɓɛtɛ vaiti, gola maalɔiɗai. Naama vaiti poluma Izilayɛle nuɓusɛiti ti ɠoloni Maliɠii ʋɛ, ti GALA sei ʋɛlɛi lo fai ɠaaɓela. GALA ge minazeɠeni ga GALA sei ʋɛlɛ niinɛi ná-lɛbiyai ɠa wɔɔlɔzu ma mɔungi nɔnɔi ʋa (2:9). É minazeɠeni ɓalaa ga toɠa tuya loozu ti ʋɛ.

Unsosuʋɛ

1. Azé ná-keela woo mɔungi, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti ta-wooɠaaʋotegi ʋa (1:1-15).

2. Azé ná-keela wooi velesiɛi (2:1-9).

3. Azé ná-keela wooi zaʋasiɛi (2:10-19).

4. Azé ná-keela wooi naanisiɛi (2:20-23).

1

GALA sei ʋɛlɛi lo fai ʋolu
ma yeeɠɛɠalai

1 Masagi Daliyuse ná-masadai ma ɠona felesiɛi ma alu dɔzitasiɛi ma volo mɔungi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Azé ʋɔ, ga é daazeeli Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii Zoloɓaɓɛle ma, Seyalitiyɛle ná-doun zunui, ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe ma, Yewosadake ná-doun zunui, é ɠɛ ti ma: 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «Niima nuiti ta ɠɛɛzu ma: ‹Yeeɠɛɠalai la dɛ zeelini, ga Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ʋa lo ʋolu.› »

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi laazeelini ti ma, GALA goo wo nui Azé ya, é ɠɛ ti ma: 4 «Yeeɠɛɠalai ɠa nɛi wo ʋɛ ɓaa, wo zei wa-ʋɛlɛ ʋagɔiti bu, ti maanɛai, tama GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠologai?»

5 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «À ɠida bu ga pagɔ, fai é laazu wo ma. 6 Wo ani mɔinmɔin fazaga, kɛlɛ tago nɔ ɠa wo sɔlɔɔsu, wa daami wosu, é la kula ɠɛɛzu ga woye, wa ɓɔɔlezu, kɛlɛ é la wo yiilɛizu, wa ɓɔɠɔ maaɠilizu, die ge la zeiɗa wo ma, botiɠɛ nui zalai ɠa ɠɛɛzu, eɠɛ a ɠɛ ʋuuzu ɓɔlɔ zaɠai zu.»

7 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «À ɠida bu ga pagɔ, fai é laazu wo ma. 8 À lɛ gizeiti ma, wo ʋa ga guluiti, wo sèi ʋɛlɛi lo. Naazu kòozu ɠa nɛɛ miná, ná lɛbiyai zɔlɔɔ.» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga. 9 «Wo ɠigi loni ani mɔinmɔin ba, kɛlɛ tago nɔ ɠa wo sɔlɔɔni wa-ɓalagaʋɛti. Nágoi ɠa wo ʋaani la wa-ʋɛlɛiti bu, kɛlɛ gè laa viilɛi ʋuuni ma, gaaʋala ba. Leeni vaa zu? Tɔɔzei sèi ʋɛlɛi vai ʋa, koloɠologai, tama wo pɛ wa ɠaaɓaazu wa-ʋɛlɛiti nɔ ma,» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 10 «Naa ɠa é kɛɛzu, geeɠɔlɔgi la kɛɛzu, é ʋa duɓui ve, zooi la vaazu bu, ani a ʋa ʋɔnɔ. 11 Nà ɠa gè fɔɔvɔgi maaloliga zooi ma, ta gizeiti ma, ta kpalagiti ma, ta leezɛn ɓeleiti, ta wolive ɓeleiti, ta ziinziin ganigiti kpein zooi ma, ta nuɓusɛiti ta suaiti pɛ, é ɠɔkula nuɓusɛiti ta-wotiiti pɛ ma.»

12 Zoloɓaɓɛle, Seyalitiyɛle ná-doun zunui, ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe, Yewosadake ná-doun zunui, ta nuɓusɛi mɔtaiti pɛ, niiti ti ʋaani ti ɠula duɔlai zu, naati pɛ ti Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI wooi zeɠeni ga gaamai, niigi GALA goo wo nui Azé boni ti ma. Keela wooi Ɠɔoɠɔ GALAGI ta-ƓALAGI feeni zea, é naa ɠaaɓelani ga pagɔ, nuɓusɛiti ti luani Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa. 13 Naa ʋoluma, Azé, Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keelai é teʋeni, é Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi woni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Nà ya, nà wo ʋa! Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.» 14 Ɠɔoɠɔ GALAGI zɛbɛ niinɛ veeni Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii Zoloɓaɓɛle ʋɛ, Seyalitiyɛle ná-doun zunui, ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe ʋɛ, Yewosadake ná-doun zunui, ta nuɓusɛi mɔtaiti pɛ bɛ, niiti ti ʋaani ti ɠula duɔlai zu. Ti pɛ ti liini Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii zei ʋɛlɛi wu, ti botii lɔɔzei, 15 naa ɠɛɛni, masagi Daliyuse ná-konagi velesiɛi ma alu dɔzitasiɛi ma folo ʋuufelegɔ maazu naanigɔi (24) ma.

2

GALA sei ʋɛlɛ niinɛi ná-pagi

1 Masagi Daliyuse ná-masadai ma ɠona felesiɛi ma alugi lɔfelasiɛi ma volo ʋuufelegɔ maazu ɠilagi (21) ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI laawooi laazeelini ga GALA goo wo nui Azé maaʋele, é ɠɛ ma: 2 «Nii ɠa ɗa bo Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii Zoloɓaɓɛle ma, Seyalitiyɛle ná-doun zunui, ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe ma, Yewosadake ná-doun zunui, ta nuɓusɛiti mɔtaiti pɛ ma, niiti ti ʋaani ti ɠula duɔlai zu, ɠɛ ti ma: 3 ‹Ɓɛ ɠa é wo zaama, é niima ƓALA sei ʋɛlɛi tɛi kaani ná-pada mɔungi zu? Wa pɛtɛsu ɠale niizu? É la mɔ wo ɠaazu ga ani nɔpɛ niizu, kɛlɛ? 4 Niizu, zɛbɛzeɠe, Zoloɓaɓɛle. Zɛbɛzeɠe, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe, Yewosadake ná-doun zunui,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹À zɛbɛzeɠe, wa ʋe, zooi zu nuɓusɛiti pɛ,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹À ɓɔɠɔ ve botii ya, mazɔlɔɔ nà wo ʋa,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 5 « ‹Gè naama minazeɠegi ɠɛɛni wo ʋɛ, siɛgi zu wo ɠulani la Ezipete yooi ʋa. Nà-Zɛnvui ɠa wo zaama, à mina lua ɲɛgɛlɛin!›

6 «Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Naa ʋoluma mɔnɔ, su la mɔ ɠoozazu gè geeɠɔlɔgi ɓali ta zooi, ta kpoloɗɛi ta zooiti. 7 Nà zii ɠiligiti pɛ kɛɛzu unga wuulee, ta-naavoloiti pɛ ta ʋa ʋɛ, nà niima ƓALA sei ʋɛlɛi laave ga padai.› Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 8 ‹Walii kpein ka ga nɔ̀nɔ, zanugi kpein ka ga nɔ̀nɔ,› Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 9 ‹Naazu, niima ƓALA sei ʋɛlɛ niinɛi ɠa ʋa, é ɗa volo, é leʋe ma mɔungi ʋa.› Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. ‹Nà ziilɛigi zei miná.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Tuyai ma minazeɠegi bogai nuɓusɛiti bɛ,
ti ɠɔzɔai

10 Masagi Daliyuse ná-masadai ma ɠona felesiɛi, ma alu taaʋuusiɛi ma volo ʋuufelegɔ maazu naanisiɛi (24) ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Azé ʋɔ, é ɠɛ ma: 11 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Zalaɠa ɠula nuiti gaazaɠa, ti ɠi fe è ʋɛ niima vaiti su: 12 Ni zalaɠa zua ɲadegai ta a ɠɛna nui ta ná-seɠe la, seɠei naa a vɔɔɠuna ɓului ʋa, ɓaa ɠɔnɔgi ta, ɓaa dɔɔi, ɓaa gulɔi, ɓaa daamiani nɔpɛ nɔ, naama anii ɠa ɲade niina ɓaa?› » Zalaɠa ɠula nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓa-o.» 13 Azé ti ɠaazaɠani mɔnɔ, é ɠɛ ti ma: «Ni nui ta a ɠɔzɔna, tɔɔzei é vɔɔɠuni nu ʋoomai ta ʋa, ni a vɔɔɠuna daamianigi tanɔpɛ ba, naa ɠa ɠɔzɔ niina ɓaa?» Zalaɠa ɠula nuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ungo, toɠa ɠɔzɔ.» 14 Názu ɠa Azé kpɔɛi zeɠeni la, é ɠɛ ti ma: «Deɠɛmu zekana niima nuɓusɛiti ti la, zekana zii nii la gàazu, zekana ta-woti zulɔnɔgi kpein ge la, nii ti feezu bɛ̀ ɠana, kɔzɔʋɛ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 «Niizu, à ɠida lɛɛ bu ga pagɔ, nii é ʋaazu ɠɛɛzu, é zo za ma, é li. Aisa wo ʋa kɔtuiti da ɓɔɠɔ maazu, Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai zu, 16 leeni ɠa é ɠɛɛni ga woye? Ni nui ɠigi ɠana panisu ʋuufelegɔ (20) ʋa ná-kpalagi zu, puugɔi nɔ ɠa é sɔlɔɔsu ná. Ni nui ɠigi ɠana litɛlɛ ʋuulɔɔlugɔ (50) ʋa ná-dɔɔi ʋɔ bɛ, puufelegɔi (20) nɔ ɠa é sɔlɔɔsu ná. 17 Gè vɔɔɠuni wo ʋa, gè wa-wotiiti pɛ ma lɔnɔ fai ɠaaʋala ba, ga siinziin ganigiti ta-zeeɓɛiti, ta sakɔtuiti, kɛlɛ wo la zeɠeni yee ma, wo ʋa ʋa pɔ̀,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. 18 « ‹Za ɠa ga alugi laaʋuusiɛi ma volo ʋuufelegɔ maazu naanisiɛi (24), yeei Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai lɔɔzeini la. Niizu, à ɠida lɛɛ bu ga pagɔ, nii é ʋaazu ɠɛɛzu, é zo za ma, é li. 19 Kɛbɛ ani zuwu nɔpɛ ge la mɔ wo ya kotaiti su, kɛlɛ? Leezɛn ɓelei, ta kooleɠoole guluiti, ta gelenade guluiti ta wolive wuluiti, tanɔpɛ ge la gwaa woni, ɲɛgɛlɛin. Kɛlɛ é zo za voloi ma, nà nà-tuyai zuwɔɔlɔzu wo ʋɛ.› »

Minazeɠegi é woni Zoloɓaɓɛle ʋɛ,
Maliɠii yiimazeɠeni la

20 Ma volo ná nɔ, alugi ma volo ʋuufelegɔ maazu naanigɔi (24) ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni mɔnɔ Azé ʋɔ, ná zeizu velesiɛi zu, é ɠɛni ma: 21 «Ɓɔɛ Zoloɓaɓɛle ʋɔ, Zuda you zɛʋɛ ɠundiɠii, è ɠɛ ma: ‹Nà ʋaazu geeɠɔlɔgi ɲiikpisu ta zooi. 22 Nà ʋaazu masagiti tokasu, gè zii ɠiligiti ta-masadaiti ma zobogiti koloɠolo, gè kɔɔɠɔ wotoloiti daaʋɛ ta ti ɓizɛ nuiti, sooiti ta za, ti ɠɔma nuiti ti ɓɔɠɔ ʋa.› 23 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Kɛlɛ naama volo ná, nà boti ɠalivaazu è ma, nà-botiɠɛ nui, Zoloɓaɓɛle, ɗɛi è ga Seyalitiyɛle ná-doun zunui,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. « ‹Gè yiimazeɠea ga ɗe, gè è ɠɛ ga nà-balaɠaegi, nii nu ɠa ɗa poogi ɠɛ la.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Zakali

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

Zakali

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

GALA gooiti Zakali ti woni, naati ka ti sɛʋɛi nii zu. Zakali ná-eteai ziɛni ta é ɠɛni GALA gooi wosu yeeɠɛɠala ɠilagi zu ta Azé. Naama yeeɠɛɠalai ɠɛni ga siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɠaleni ma la, ti ɠulani la duɔlai zu Ɓaɓilɔne. Ʋelei nɔ Azé kɛɛni la, tɔ ɓalaa é Izilayɛle nui iɲɔdɔɔni ga ti GALA sei ʋɛlɛi lo fai ɠaaɓela (8:9). Zakali zɔlɔɔni zalaɠa ɠula ʋɛlɛyeɠei ta wu, kɛɛɠɛ Ido laaseigi ɠa zalaɠa ɠula nuiti daaseigiti saama, niiti ti ɠaleni ma, ti zeɠe Ɓaɓilɔne (Neɠ 12:4). Zakali ná-GALA gooiti boni kona undɔɔlugɔ puufelegɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta unnaanigɔ puulɔsaʋai (520-480), aisa Yesu Kilista ʋa zɔlɔɔ.

Zakali Izilayɛle nuiti iɲɔdɔɔni ga ti ɠaaɠale ma GALA pɔ, naa ɠa a kɛ GALA ɓalaa ge ɠaaɠale ma ti ʋɔ (1:3). Zakali ná-GALA gooiti su, kulakɛlɛma lɔsaʋa ɠa ti zaama, niiti é ti zɔlɔɔni kpidi ɠila daawu. Naati ti ʋilɛni fai tanigaa ʋa, niiti ti ɓeni niina ga ɠɛ. Naa ʋoluma Zakali faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛ felegɔ woni, é lo Izilayɛle ná-undaanɛ vai ʋa, nii é ʋaazu. Faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛi naati ta Mesi ʋaa vai zuɠulazu (9:9).

Unsosuʋɛ

1. Zakali ta ná-keela wooiti dɛɛ vai (1:1-6).

2. Zakali ná-kulakɛlɛma lɔsaʋaiti, é ti zɔlɔɔni kpidi ɠila daawu (1:7—6:8).

3. Zalaɠa ɠula losuʋɛ ná veai Zozuwe ya, ta zu so fai Izilayɛle (6:9—8:23).

4. Faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛ felegɔ é lo Mesi ʋa, ta GALA ná-masadai (9:1—14:21).

1

Maliɠii ná-toligi é bosu ga Izilayɛle nuiti

1 Masagi Daliyuse ná-masadai ma ɠonagi velesiɛi, ma alu dɔsaʋasiɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Zakali ʋɔ, Ɓelekia ná-doun zunui, Ido ná-doun zunui ɓalaa ɠɛni de, é ɠɛ ma: 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI wola yiiɠaawanani wo-mɛmɛwolani ma. 3 Ɠɛ ti ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹À ɠale ma, wo ʋa pɔ̀,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. « ‹Nà ɓalaa nà ɠale ma wo ʋɔ.› Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 4 À mina ɠɛ ga wo-mɛmɛwolani kɛʋele, niiti GALA goo wo nu mɔungiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: À zeɠe wo-ziɛ ʋele ɲɔiti ta wo-zɔ ɲɔiti polu.› Kɛlɛ ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa woilo gòo ma, ti la gòo zoni,» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 5 «Mini ɠa za wo-mɛmɛwolani ti ná? GALA goo wo nuiti ɓalaa ti yɛgɛ vulua eyɛsu ɠɔ ɓaa? 6 Kɛlɛ tama, dàawooiti, ta nà-deveiti gè ti veeni nà-botiɠɛ nuiti, GALA goo wo nuiti zea, naati ti wo-mɛmɛwolani kɔɠɔzumɛɛnni. Ti ti-ziɛ ʋelei maavaliboni, ti ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii gi zogɛ ʋelei é deveni la, é zoloo gi ziɛ ʋeleiti ta gi-zɔgiti ma.› »

Kulakɛlɛmai ma mɔungi: Soo ɓulugi

7 Masagi Daliyuse ná-konagi velesiɛi ma, alu puugɔ maazu ɠilasiɛi (11) daa ga Seeɓate, naa ná-folo ʋuufele maazu naanigɔi (24) ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni GALA goo wo nui Zakali ʋɔ, Ɓelekia ná-doun zunui, é ga Ido ná-doun zunui ɓalaa: 8 Naama ɓidii gè kulakɛlɛmai ta ɠaani. Gè zunu ɠila kaani zeini soo maaɓɔikpɔigi ɠɔma, é ɠɛni loni milɛte guluiti saama pɛtu kpomaʋɛ. Soo maaɓɔikpɔigiti, ta soo maalɛitɛigiti, ta soo ɠolegiti ti ɠɛni loni poluʋelei. 9 Gè gaazaɠani, gè ɠɛ ma: «Màliɠii, lee ma zoo ɠa ga niiti?» Geezuɠeelai nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, naa ɠɛni mà: «Nà ʋaazu ti-ʋaaɠulabai lɛɛzu ga ɗe.» 10 Zunui nii é ɠɛni loni milɛtegiti saama, naa ɠɛ ma: «Niiti ka Ɠɔoɠɔ GALAGI ti leʋegai ga ti eteai zuɓizɛ.» 11 Soo ɓizɛ nuiti ti ʋoluvaawoni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ma, é ɠɛni loni milɛtegiti saama, ti ɠɛ ma: «Gi ɓega ga eteai zuɓizɛ, gi kaaʋɛ ga ziilɛigi, ta dooɠogi ɠa ná.»

12 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛ ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, wɛlɛ, é ɠɛa ga kona ʋuulɔfela (70), è yiiɠaawanai Zeluzalɛme, ta Zuda laa wolaiti ma. Kɛni yeelɛ è ʋa ti maawɔinɠa?» 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI iɲɔdɔɔ ɓɔɛiti ta gaanɛɛnɛ ɓɔɛiti boni naazu geezuɠeelai ma, nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀.

14 Geezuɠeelai nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, naa devei veeni zèa ga gè niima ɠeela wooi laazeeli ga: «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Zìimaʋɛ laavegɛ ga nɛɛbɛi, Zeluzalɛme ta Siyɔn gizei ta-vaa zu. 15 Kɛlɛ gola yiiɠaawanaʋɛ zooi naati ma, ti zei ʋele ɓɛtɛai ga pagɔ. Mazɔlɔɔ gè lago yiiɠaawanaʋɛ nɔ nà-nuɓusɛiti ma, kɛlɛ tiya mu ti ta ɓɔga naati ta-maanɔɠɔi ʋa.› 16 Naa ɠa é ba, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: ‹Nà ɠalesu ma, gè Zeluzalɛme ɠaazumaawɔinɠa, nà-pɛlɛi ɠa lo ná ʋolu, pɛlɛ lo nui ná-kɔɠɔ galui ɠa la Zeluzalɛme ma.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

17 Geezuɠeelai ɠɛni mà: «Nii wo ʋolu, è ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: Nà-taa wolaiti ta ta-ɠulagaanɛɛzui zɔlɔɔ ʋolu, nà Siyɔn ɠaanɛɛnɛ, gè yiimazeɠe ʋolu ga Zeluzalɛme.› »

2

Kulakɛlɛmai velesiɛi:
Minɛiti ta ɠain bo nuiti

1 Gè ɠaazuwuzeɠeni, gè minɛ naanigɔ ɠaani kulakɛlɛmai taɠili su. 2 Gè ɠɛni geezuɠeelai ma, é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀: «Minɛi niiti ta ga leeni?» É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Minɛi niiti ka ti Zuda zuvazagai, naa ʋɛɛ Izilayɛle ta Zeluzalɛme ʋa.»

3 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠain bo nu naanigɔ lɛɛni ga ze. 4 Gè ɠɛni ma: «Leeni ɠa ti ʋaazu kɛɛzu?» É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Ɠain bo nui niiti paaʋɛ ga ti zii ɠiligi naati kpɔlɔ, ti ti-minɛiti suɠale, tɛigiti ti-minɛiti buzeɠeai Zuda yooi laalɔɠɔma ga ti su nuɓusɛiti suvaza. Minɛiti ka ti Zuda ta Zeluzalɛme nuɓusɛiti suvazagai ga kɛʋele ɲɔu, nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa zoosu unbuzeɠezu.»

Kulakɛlɛmai zaʋasiɛi: Kɔɠɔ galui

5 Gè ɠaazuwuzeɠeni, gè zunu ɠila ka, kɔɠɔ galui zoni zea. 6 Gè ɠɛ ma: «Mini ɠa è liizu ná?» É ɠɛ mà: «Nà liizu Zeluzalɛme ɠɔɠɔsu, gè sakpai, ta kogi ɠwɛɛ.»

7 Geezuɠeelai nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, naa maaɓuɠani geezuɠeelai taɠili ba, nii é ɠɛni daaɠomisu. 8 É ɠɛni naa ma: «Ɓizɛ, è ɓɔɛ zunu loungoi nu ʋɔ, è ɠɛ ma: ‹Zeluzalɛme ɠa ɠɛɛzu ga taai, siɠi nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa ma, tɔɔzei nuɓusɛiti ta toganiiti mɔin ʋelei ʋa, niiti ti ɠɛɛzu ná. 9 Nà ɓɔɠɔi ɠa gè ɠɛɛzu maaɠoolii zu eɠɛ abu ziɠigi, gè ɠɛ ma taazuʋɛ ga ná-lɛbiyai,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

Kula zou ʋa nuiti toli fai ʋolu

10 «Ee! Ee! À ʋela!

Wo ɠula lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ yooi tɛi ba ga suvilɛ!»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

«Mazɔlɔɔ gè wo zuvazagɛ geeɠɔlɔgi wu ʋepema naanigɔi pɛ,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11 «Ee, Siyɔn nuɓusɛiti, à ʋela,

wɔi wo zeini Ɓaɓilɔne taazuʋɛ.

12 Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Tɛigi é tèʋegai ga ná-zobogi,

zooi naati daalɔɠɔma niiti ti loai wo ma, é ɠɛ ma:

Zɔi nɔpɛ é vɔɔɠuzu wo ʋa,

naama nui vɔɔɠua gàazuleegi ʋa.

13 Wɛlɛ, nà yeewuzeɠezu zooi naati daalɔɠɔma,

ta latisu ti ɠɛ ga ta-luɔiti zeezu ani.› »

Wa kwɛɛ naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii tèʋegɛ.

14 «Wa ʋe de, Siyɔn nuɓusɛiti, à ɠoozunɛ!

Wo wooɠula ga koozunɛɛi,

mazɔlɔɔ nà ga ʋa gè zei wo zaama,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

15 «Naama volo ná, zii ɠiligi ma mɔinmɔin ka ʋa,

ti ɠili Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋa.

Ta ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti,

nà zei wo zaama.»

Wa kwɛɛ naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é tèʋegai wo ma.

16 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Zuda zeɠe ʋolu ga nɔnɔi, zou ɲadegai zu.

É yiimazeɠe ʋolu ga Zeluzalɛme.

17 Eteai pɛ ge maaɠɛ kpɔ mu Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu!

Mazɔlɔɔ toɠa na ɠula ga suvilɛ sei ʋɛlɛ ɲadegai wu.

3

Kulakɛlɛmai naanisiɛi:
Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe

1 É zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe lɛɛni ga ze, é loni Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠakala, Setana ɠɛni loni Zozuwe yeezazu ʋelei, é ɗa maalɔ. 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni Setana ma: «Ɠɔoɠɔ GALAGI zelilo è ma faan, Setana! Gaamazu Ɠɔoɠɔ GALAGI zelilo è ma, tɛigi é yiimazeɠeai ga Zeluzalɛme! Zunui nii la ga koʋileʋegi kulaai abui ɠa ɓaa?»

3 Zozuwe ɠɛni loni geezuɠeelai ɠakala, maaɠiliai ga seɠe nɔɠɔiti. 4 Naa ɠɛni nuiti ma, ti ɠɛni loni koba: «À seɠe nɔɠɔiti kula kɔba.» Naa ʋoluma é ɠɛni Zozuwe ma: «Wɛlɛ gè ɗa-vaaɠaaza golai zeɠea è ʋa, nà è maaɠilizu ga seɠe ʋapagiti.» 5 Gè ɠɛni ma: «Ti bɔɔlɔ pagɔi lɔ unba.» Tama ti bɔɔlɔ pagɔi lɔɔni unba, ti maaɠili ga seɠe ɲadegaiti. Miná ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai ɠɛni loni ná.

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai niima zeele wooi woni Zozuwe ma, é ɠɛ ma: 7 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Ni ɗa ziɛna ga zìima ʋeleiti, è nà-deveiti so, ɗa ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nui nà-pɛlɛi wu, ɗa ɠɛ wɛlɛzu ma ɠoizuʋɛ pɛ ma, nà pele vie è luɠɔ. Ɗa ɠɛ ʋɛ, naati saama, ti botii ɠɛɛzu bɛ̀.

8 « ‹À woilo, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, Zozuwe, wa è-wɔɔlaiti ti zeini è ɠoba, tɔɔzei wo pɛ wa ga poogi, mazɔlɔɔ nà ʋaazu ga nà-botiɠɛ nui nii daaseigi ga: Ma Ʋɔnɔgi. 9 Wɛlɛ gè kɔtu ɠila pilɛga Zozuwe luɠɔ. Kɔtu ɠila kpegi naa ɠaazuʋɛ ɠa ba ga dɔfela. Nà ɓɔɠɔi ɠa gè sɛʋɛi ɠɛɛzu ma. Nà zooi nii ná-kotoi zeɠe ba ga folo ɠila nɔ.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 10 « ‹Naama volo ná, wo ɠilagilagi kpein wa ɠɛ ɓɔɠɔ lolisu wa-leezɛn ɓeleiti ta kooleɠoole guluiti bu, wo ɗa ɠoozunɛ ná ziilɛigi zu.› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

4

Kulakɛlɛmai lɔɔlusiɛi:
Fitina zei anii ta wolive wulu felegɔi

1 Geezuɠeelai nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, naa ʋaani ʋolu, é màaloɠa, ʋelei nu a ɗa ɲiimɛni nui maaloɠa la. 2 É ɠɛni mà: «Leeni ɠa è kaazu?» Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Fitina zei anii ɠa gè kaazu é ga zanugi nɔ ɲɛgɛlɛin, fitina lɔfela ɠa é zeini ga. Gulɔ aniɲakai zeini ti maazuʋɛ, sɔɔʋɛ lɔfelaiti togai ba, gulɔi ziɛzu ti zu, é zeeli fitinaiti su. 3 Wolive wulu felegɔ ɠa loni gulɔ aniɲakai ɠobaʋɛ, gilagi ɠa zeezazuʋɛ, zɔi ɠɛ ga kɔʋɛzu ʋelei.» 4 Gè geezuɠeelai ɠaazaɠani ʋolu, nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, gè ɠɛ ma: «Màliɠii, nii ʋoluʋɛ ɠa ga leeni?» 5 Geezuɠeelai é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, é gàazaɠani é ɠɛ mà: «È la naa ʋoluʋɛ ɠwɛɛ?» Gè ɠɛ ma: «Ungo Màliɠii, gè la poluɠwɛɛ.» 6 É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠa é bosu Zoloɓaɓɛle ma: È la niima wotii ɠɛa ga zobogi ta gaaɓaai, kɛni nà-zɛnvui zɛbɛi zu. Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga.

7 Ɗa ga leeni kae, gize wolai?

Ɗa valibosu è ɠɛ ga nɛmɛi Zoloɓaɓɛle luɠɔ.

Toɠa kɔtu ɓiigi ɠula è zu,

maamusɛ wooi zaama, ti ɗa ɠɛ ma:

‹Tuya ɠɔtui! Tuya ɠɔtui!› »

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀ ʋolu, é ɠɛ mà: 9 «Zoloɓaɓɛle yeeiti ka ti niima wuulaagi laa, tiya ma nɔ ɠa ti pɛlɛi nii lo fai ɠaaɓelazu. Naa ɠa ɠɛɛna wa kwɛɛ naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é tèʋega wo ma. 10 Ɓɛɛni ka mu ti botii lɔɔzeizuʋɛ goi ʋaaɠulaai? Ti maa ɠɛni nɛɛni ga ti ɠoozunɛ, siɛgi zu ti kɔtu zaɠa ɠɔlui ɠaani la zoni Zoloɓaɓɛle ya. Kɔtu ɠaazu lɔfelaiti ta ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazuɠɛzɛiti, ti wɛlɛzu fai pɛ ma, ti ɠɛɛzu zooi ɠa.»

11 Gè gaazaɠani ʋolu, gè ɠɛ ma: «Wolive wulu felegɔi nuuti poluʋɛ ɠa ga leeni, ti loni fitina zei anii yeezazuʋɛ ta kɔʋɛzuʋɛ?» 12 Gè ɠɛ ma mɔnɔ: «Wolive wulu ɓeke felegɔi nuuti poluʋɛ ɠa ga lee, ti loni zanu sɔɔʋɛ felegɔiti koba, niiti gulɔ ɓɛlɛi ziɛzu ti zu?» 13 É ɠɛni mà: «È la ti ʋoluɠwɛɛ?» Gè ɠɛ ma: «Ungo Màliɠii, gè la ti ʋoluɠwɛɛni.» 14 É polulɛɛni ga ze, é ɠɛ mà: «Zunu felegɔiti kana niiti gulɔi ziaai ti ma, ti losu eteai pɛ Maliɠii ɠakala.»

5

Kulakɛlɛmai lɔzitasiɛi:
Sɛʋɛ ɓiligi é ɠoʋesu

1 Gè ɠaazuwuzeɠeni ʋolu, gè sɛʋɛ ɓiligi ɠa, é ɗa ɠoʋe. 2 Geezuɠeelai ɠɛ mà: «Leeni ɠa è kaazu?» Gè ɠɛ ma: «Sɛʋɛ ɓiligi ɠa gè kaazu, é ɗa ɠoʋe, sakpai ɠa ga mɛtɛlɛ puugɔ, kogi ga mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ.» 3 É ɠɛni mà: «Sɛʋɛi naa ɠa maanɔɠɔ vai zɛʋɛai su, nii é ʋaazu zeelizu zooi ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ. Bogɛ su ga unma nui pɛ ge ɓɛ, ti ɠula zooi nii ʋa, zɔiti ɓalaa ti zɛɛ zeele wooiti bosu, ta ɓɛ, ti ɠula ʋɛ ʋa. 4 Nà ɓɔɠɔ ɠa gè ʋaazu ga maanɔɠɔi naa, nii a kɛ é lɛ unma nui ná-pɛlɛi wu, ta zɔi é konai wosu ga dàaseigi zɛɛi maazu. Foovooi ɠa lɛ é zei ta-ʋɛlɛi wu, é pɛlɛi pɛ koloɠolo, é pɛɛ dakai ʋa ta kɔtuiti,» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Kulakɛlɛmai lɔfelasiɛi:
Anzanui ɠɛni zeini kpɔlɔgi zu

5 Geezuɠeelai é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, é ɠɛni mà: «Ungi wuzeɠe è wɛlɛ naa ʋa, nii é ɠulazu munu.» 6 Gè ɠɛni ma: «Ɓɛgele ʋe?» É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Kpɔlɔgi ʋe, é ɠulazu.» É ɠɛ mà mɔnɔ: «Kpɔlɔgi nuu ɠa é ga nuɓusɛiti koozu ɠisiɛi* zooi zu ná pɛ.» 7 Naama ziɛgi zu kɔlui nii é ɠɛni ga kpɔlɔgi ma lakulugi, naa wuzeɠeni da, anzanu ɠila ka é ɠɛni zeini kpɔlɔgi zu. 8 Geezuɠeelai ɠɛni mà: «Anzanui nuu ɠa é ga suɲɔulai ma ʋoogi.» Naa ʋoluma é zɔɔni naa ʋa, é yei kpɔlɔgi zu ʋolu, é daaɠulu ma.

9 Gè ɠaazuwuzeɠeni ʋolu, gè anzanu felegɔ ɠa, fiilɛi zeiɗai ti wu, ti ɗa ɠoʋe, koʋegi ɠɛni ti ʋa, eɠɛ wɔni daa ga sigɔɲe. Ti kpɔlɔgi zeɠeni, ti lɛɛ la fiilɛi zu. 10 Gè geezuɠeelai ɠaazaɠani, é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, gè ɠɛ ma: «Mini ɠa ti liizu ga kpɔlɔgi ná?» 11 É ɠɛ mà: «Ta liizu la Ɓaɓilɔne yooi zu, ti kɔɔ ʋɛlɛi lo. À ɠɛʋele ɓɛtɛna ta sei niina kɔɔ ɠɔtui maazu.»

6

Kulakɛlɛmai lɔsaʋasiɛi: Wotolo naanigɔiti

1 Gè ɠaazuwuzeɠeni, gè soo wotolo naanigɔ ɠa, ti ɗa ɠula kɔlu ɓɔi gize felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ. 2 Soo maaɓɔikpɔigiti ka ti ɠɛni ma mɔungi ʋa, soo lɛigiti ti ɠɛ felesiɛi ʋa. 3 Soo ɠolegiti ti ɠɛ saʋasiɛi ʋa, soo ʋɔnɛgiti ti zuɓaai ti ɠɛni naanisiɛi ʋa. 4 Gè geezuɠeelai ɠaazaɠani, é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, gè ɠɛ ma: «Màliɠii, lee zoo ɠa ga nuuti?» 5 É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Fiilɛ naanigɔiti be, ti ɠɛa loni eteai Maliɠii ɠobaʋɛ, ti ɠulazu ná niina, ti ɗa li.» 6 Soo lɛigi niiti ti ɠɛni wotoloi gilagi ʋa, naati ti liini ga lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzu ʋelei yooi zu, naa ʋolu soo ɠolegiti ɓalaa ti ɠulani, soo ʋɔnɛgiti ti liini ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei yooi zu. 7 Soo zuɓaagiti pɛ ti ɠulani, wɔin wola ɠɛni ti ma ga ti eteai ɠɔlɔkɔlɔmaʋɛ pɛ suɓizɛ. É ɠɛni ti ma: «À liina wo eteai ɠɔlɔkɔlɔmaʋɛ pɛ suɓizɛ.» Tama ti eteai ɠɔlɔkɔlɔmaʋɛ pɛ suɓizɛni. 8 É tòlini, é ɠɛ mà: «Wɛlɛna zɔiti ti liizu lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ, naati ta ziilɛigi ve Zɛ̀nvui ʋɛ naama yooi zu.»

Masa bɔɔlɔgi lɔɔ vai
zalaɠa ɠula nui Zozuwe unma

9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 10 «Yeezei kula zou ʋa nuiti ta-vebɛaniiti bu, nii Ɠɛledayi, ta Toɓiya ta Yedaya ti ʋaai la. Liina za nɔ Sofoni ná-doun zunui Zoziase ná-pɛlɛi wu, ʋɛ nui niiti ti laayeiɗai ná, ti zeɠeai ma Ɓaɓilɔne. 11 Ɗa walii ta zanugi zeɠezu, è ti ɓɛtɛ ga masa bɔɔlɔgi, è dɔ zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Zozuwe unma, Yewosadake ná-doun zunui. 12 Ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

Zunui ta ɠa ʋɛ,

daaseigi ga Ma Ʋɔnɔgi,

toɠa ʋɔnɔ ʋɛ é ná,

é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo.

13 Tɔ ɓɔɠɔ ɠa é Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi losu ʋolu.

Maa ɠa ɠili ga masa sɔɔlaiti,

é masadai ɠɛ ná-masa kpɔkpɔgi ɠa.

Toɠa ɠɛ ga zalaɠa ɠula nui ɓalaa ná-masa kpɔkpɔgi ɠa.

Goolaama ʋagɔi ɠa ɠɛ boti felegɔi naati zɔɠɔzu.

14 « ‹Masa bɔɔlɔgi ɠa makɛsu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu, é ɠɛ ga ɠizɛsu anii Ɠelɛme vaa ma, ta Toɓiya ta Yedaya, naa ʋɛɛ Sofoni ná-doun zunui ná-nuɓɔɠɔlai ʋa.

15 « ‹Numaa ta ɠɛ zeɠezu ɠoozama, ti ʋa, ti kpɔbai wo Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi lo fai zu. Wa kwɛɛ naazu ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é tèʋegai wo ma. Naa ɠa ɠɛ nɔ ti, ni wa ɠolona Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ʋɛ, wa-ƓALAGI.› »

7

Zu so kuiti

1 Masagi Daliyuse ná-masadai ma ɠonagi naanisiɛi ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zakali ʋɔ, alugi laaʋuusiɛi daa ga Kiselɛve naa ma volo naanigɔi ma. 2 Ɓetɛle nuɓusɛiti ti Salɛsɛɛl ta Legɛme-Melɛkeni teʋeni, é ɓɔ numaa ʋa, ga ti Ɠɔoɠɔ GALAGI maanɛɛnɛ, 3 ti zeeli zalaɠa ɠula nuiti pɔ bɛ, niiti ti botii ɠɛɛzu Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-pɛlɛi wu, ta GALA goo wo nuiti pɔ bɛ, ti naati gaazaɠa ga: «Gá yɛsu gɔlɔi nɔ ɠa ɠɔ, gi ɗa zugi zo konagi ma alugi lɔɔlusiɛi ma, ʋelei gi ɠɛa kɛɛzu la pɔlɔma?»

4 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɓɔɛni pɔ̀ naazu, é ɠɛ mà: 5 «Ɠɛ zooi zu nuɓusɛiti pɛ ma, ta zalaɠa ɠula nuiti: ‹Wo kɛa ga kona ʋuulɔfela (70), wo ɗa zugi zo, wo ɗa ɓɔɠɔ maawɔin konagi ma alugi lɔɔlusiɛi ta dɔfelasiɛi ma, kɛlɛ wo la naa ɠɛɛni bɛ̀. 6 Wo ɠɛni daami wosu, ta kpɔɔlei, wo-ɠogiti sulaave fai nɔ ma.› »

7 Niima woo ɠilagiti nɔ lɛi Ɠɔoɠɔ GALAGI ti ʋuuni GALA goo wo nu mɔungiti da, ti bo siɛgi zu nuɓusɛiti ti ɠɛni zeini la ziilɛigi zu Zeluzalɛme, ta taaiti ti maaɠoolii zu, ta siɛgi zu ɓalaa lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ yooi zu, ta ziɛlaʋɛ ma nɛmɛiti ti laaveni da ga nuɓusɛiti.

8 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔɛni Zakali ʋɔ ɠani: 9 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: À ɗa tukpɔiti gaaleʋe ga gaamai, wo ɠilagilagi pɛ ge ɗa wooɠɛɠiladai ta gaazumaawɔinɠai ɠɛ bɔɔlai ʋɛ. 10 À mina ɗa ga poanzaiti, ta podointi suziɠa, ta seikɔɠɔma nuiti, ta niiti kpein ti kpalaiti su. Wo tanɔpɛ ge mina faa ɲɔu ɓɛtɛ bɔɔlaiti daalɔɠɔma.» 11 Kɛlɛ ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa woilo naama wooiti ma, ti ɓakani, ti ti-woiyeɠeiti daaɠulu ga ti mina faa mɛni. 12 Ti ɠikpaani kpaan eɠɛ diamai, nii a kɛ ti mina yeezei Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-tɔgiti, ta daawooiti bu, niiti ná-Zɛnvui ɠɛni bosu GALA goo wo nu mɔungiti ma. Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wola yiiɠaawanani naazu. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Tɛi gè ti lolini, ti la woiloni gòo ma, tiya ɓalaa ta tòlina, gè la woiloga ti-woo ma. 14 Gè ti vazani zii ɠiligiti saama, niiti ti la ɠɛni ti ɠwɛɛ kaipa. Ti ta-yooi zuɲakai yɛ ga ʋoluʋelei, ʋɛ nu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni lɛɛzu ná, é ʋa ɗa yei. Ti zou ʋapagi valiboni ga teʋebai.»

8

Zeluzalɛme lo fai ʋolu

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɓɔɛni ɠani: 2 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Siyɔn nɛɛʋɛ bɛ̀, ma yii wola ɠa bɛ̀,

gaamazu, nà ɠalazu su ga ná-maayogi.›

3 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Nà ɠalesu ma Siyɔn,

sèizuʋɛ ɠa ɠɛ ga Zeluzalɛme.

Zeluzalɛme ɠa loli ga: Wooɠɛɠila taai,

ta ɠɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-gizei ma: Gize ɲadegai.›

4 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Nu wɔlɔzaɠagiti ta zeizu mɔnɔ Zeluzalɛme,

zunuiti ta anzanuiti ta zei koi zaamaʋɛti,

ɛsɛ pɛ ná-tukpɔ zea, tɔɔzei ma nu ná-konagi mɔin ʋelei ʋa.

5 Zeluzalɛme koi zaamaʋɛti daa ɠa ve

ga zunu loungoiti ta anzanu loungoiti, ti ɗa ɠaɠo.›

6 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Ni nuɓusɛi mɔtaiti ta kaazu ga

niima vaiti ti la zooga ɠɛɛzu niima voloiti su,

anɠɛ nɛi nà ɓalaagi nà ɠisiɛzu ga naati ti la zooga ɠɛɛzu?› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

7 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Nà nà-nuɓusɛiti kizosu,

gè ti ɠula folo ɠulazu ʋele yooi ta folo liizu ʋele yooiti su.

8 Nà ʋa ga tiye ti ɠula ná,

ti zei Zeluzalɛme.

Ta ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti,

gè ɠɛ ga ta-ƓALAGI,

nà masadai ɠɛ ti unda ga wooɠɛɠiladai ta telebogi.›

9 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹À zɛbɛzeɠe, wɔigi wo niima wooiti mɛnisu niizu,

nii GALA goo wo nuiti ti ɠɛni bosu,

siɛgi zu Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma wuulaagiti ti ɠɛni laazu la,

GALA sei ʋɛlɛi naa lo fai zu.

10 Mazɔlɔɔ, aisa naama voloiti ti ʋa zeeli,

nuɓusɛiti ta toganiiti ti la ɠɛni ta-wotii ma zala zɔlɔɔsu.

Siɛ wo nui niiti ti ɠɛni lɛɛzu, ti ɗa yei,

naati ti ɠɛni nɔ ga ti zili nuiti tɔnɔ,

mazɔlɔɔ gè yeeɓeni nuiti ba,

ti ɗa wuzeɠe ɓɔɠɔ laalɔɠɔma.

11 Kɛlɛ niizu niina, gè la mɔ nuɓusɛi mɔtai zosu ga

ʋelei gè ɠɛni kɛɛzu la mɔungi.› »

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

12 « ‹Mazɔlɔɔ, nà ziilɛigi vaza wo zaama, eɠɛ ani zuwui.

Leezɛn ɓelei ɠa gaawaai ve,

zooi ɠa baalɔnɔgi ve,

geeɠɔlɔgi ɠa ɓe tonai ʋa, é ʋu ga gola.

Nà niima vaaɓɔɠɔi pɛ kɛɛzu

nà-nuɓusɛi mɔtaiti bɛ.

13 Ee, Zuda ta Izilayɛle ʋɛlɛyeɠeiti,

mɔungi wo ɠɛni zii ɠiligiti saama,

ga nuɓusɛiti ti voovoai, naati ma ʋoogi.

Ʋele nɔ ɠana gè wo ɠizosu da,

wo ɠɛ ga tuya ɗɛungi.

Naa ɠa é ba mu, à mina lua, à zɛbɛzeɠe ʋolu.› »

14 «Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Siɛgi zu gè devea la ga gè wo ɓɔlɔ,

tɔɔzei wo-mɛmɛwolani ti zìiɠaawanani,

gè la ɠɛni zeɠeni gòoi ʋolu.

15 Niizu niina, gè zeɠea naama levei ʋolu,

nà faa ʋagɔi ɠɛɛzu niina Zeluzalɛme ʋɛ,

ta Zuda nuɓusɛiti pɛ bɛ.

À mina lua mu.

16 « ‹Pɛtɛ ʋele ɠa wa faiti kɛɛ la: Ɛsɛ pɛ ge ɗa gaamai wo bɔɔlai ma, tukpɔɠaaleʋe nuiti ti ɗa tukpɔɠaaleʋe ga telebogi, tukpɔɠaaleʋei nii ziilɛigi a zɔlɔɔ su. 17 Wo tanɔpɛ ge mina faa ɲɔu ɓɛtɛ yiimaʋɛ bɔɔlaiti daalɔɠɔma, à mina ɗa ga ɠona ga zɛɛi, tɔɔzei naama vai tanɔpɛ bɛlɛ la bɛ̀,› » Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

Zu so foloiti ta valibo ga fɛti voloiti

18 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: 19 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: ‹Zugi nii wo sosu, alugi naanisiɛi, dɔɔlusiɛi, dɔfelasiɛi ta puusiɛi konagi zu, ta valibo ga koozunɛ voloi, ta fɛti voloiti Zuda nuɓusɛiti bɛ.

« ‹Naa ma, à gaamai ta ziilɛigi nɛɛ ʋɛ.›

20 «Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Zou ɠili su nuɓusɛiti,

ta taa wolaiti su zei wo nu mɔinmɔin ga ta ʋa mɔnɔ.

21 Taa wolaiti su nuɓusɛiti ta li ti ɠɛ taɠiligaa ma:

Ade li de Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii maanɛɛnɛ, de gaiziɛ. Nà ɓalaagi nà liizu.

22 Ʋele ɠana nuɓusɛ mɔinmɔin, ta zeeɠaaɓaa yooiti,

ta ʋaa la Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠaiziɛzu la, ti maanɛɛnɛ.›

23 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa:

‹Naama voloiti nu puugɔ ti tanɔpɛ ti la ga zii ɠila ta ɠaalɛ ba,

ti Zuifu ɠila so ná-seɠei lakɔlɔgi ʋa,

ti ɠɛ ma: Gá ʋilɛsu wo ʋolu,

mazɔlɔɔ gi mɛnigɛ ga GALA ka wo ʋa.› »

9

Izilayɛle ɠoba yooiti tukpɔɠaaleʋe vai
ta ti ɠizo fai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keela wooi.

Daawooi Ɠadelake yooi zoga,

é ɠwɛ Damase taazuʋɛ.

Mazɔlɔɔ nu vului pɛ ka ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔ,

ʋelei nɔ Izilayɛle wolodaiti pɛ ti la.

2 É Ɠamate ɓalaa zoga,

niiti ti zeiɗai la ta Damase,

é zeeli Tiil, ta Sidɔn ma,

niiti ti wola ɠoozuɠeleai.

3 Tiil siɠi gaaɠooza toga ɓɔɠɔ ʋɛ,

é walii ɠaalɛa ba eɠɛ fufiligi,

é zanugi ɠaalɛ ba eɠɛ koi yɔɠɔzu ʋalaʋalagi.

4 Kɛlɛ Maliɠii ɠa ti pɛ kula zea,

toɠa ná-siɠigiti toka kpoloɗɛi wu,

toɠa ɠala ga abui.

5 Asekalɔn ɠa naa ɠa, é lua,

Gaza ɓalaa zu ɠa ɓali ga duai,

Ekelɔn ɓalaa ka ɠɛ ɠana nɔ,

tɔɔzei kitosuʋɛ ɠa ɠula zea.

Masa ge la mɔ ɠɛa Gaza,

nu vulu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa Asekalɔn.

6 Nu zupuiti ta zei Asadɔde.

Nà Filisiti nuiti ta-wasogi zuɠoloɠolo.

7 Nà ɲamasu zuai ɠula ti-la,

gè kɔɔɠɔ gani kɔɔ laamianigiti kula ti-ɲiiga yɔɠɔzuʋɛti.

Ta-nuɓusɛi mɔtai ɠa ɠɛ ga gá-ƓALAGI nɔnɔ.

Toɠa losu zɔlɔɔ Zuda wolodamaiti saama,

Ekelɔn nuiti ɓalaa ti ɠɛ ga Yeɓuse nuiti kɛʋele.

8 Nà ɠɛ nà-zooi maaɠoolii zu,

gè makɛ kɔɔɓɔgiti daalɔɠɔma, ti leʋesu,

suɲɔu nui tanɔpɛ ge la mɔ nà-nuɓusɛiti kpɔlɔa,

mazɔlɔɔ gàazu ɠa ɠɛ ti ʋa niina.

Ziilɛi masagi ʋaa vai

9 Ee, Siyɔn nuɓusɛi, ɠɔkɔ ga koozunɛɛi!

Ee, Zeluzalɛme nuɓusɛi, wooɠula ga koozunɛɛi!

Wɛlɛ ɗa-masagi ʋa, é ʋaazu è ʋɔ,

telebogɛ, pilɛ sɔlɔɔdai veeʋɛ bɛ,

toɠa ga ɓɔɠɔmaayei nu, é zeini soovalegi ɠɔma,

soovale saai ma yiʋoi ɠɔma.

10 Nà kɔɔɠɔ wotoloiti kulazu Efelayime ʋa,

gè kɔɔɠɔ zooiti kula Zeluzalɛme ʋa,

mɛɛin nii kɔɔi ɠɔɔzu la, naa zu ɠa ɠaleɠale.

Masagi naa ɠa ziilɛigi lɔ zii ɠiligiti saama,

ná-masadai ɠa zo kpoloɗɛi zɔi ma, é zei zɔi ʋa,

é zo ziɛ wolai Efelata ma, é li zou ɓela ga.

Duɔiti unmɔɔ fai

11 Ɗɔun ɗɔnɔi, minazeɠegi maaʋele ma,

é de yɔɠɔzu, nii kɛai ga ɲamai maaʋele,

nà ɗa-luɔiti unmɔɔsu,

gè ti ɠula zeɠei zu, nii ziɛ la su.

12 Kasoɠa nuiti wɔiti kitogi wo ʋɛ,

à ɠale ma wa-laazu ziɠi gaaɠoozagi zu!

Nà nii wosu za ga:

Nà wo ɠaazumaawɔinɠa ga seizu felegɔ.

13 Mazɔlɔɔ gè Zuda ɠɛa ga nà-mɛɛin,

gè Efelayime ɠɛ ga ná-mɛɛn ɠaei.

Ee, Siyɔn, nà è-loun zunuiti teʋesu,

ti vala ɗɔnɔ ma loun zunuiti ba Yavan,

nà è ɠɛ ga kɔɔɠɔ woɠa zɔkpɔi.

14 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠula kɛlɛma ti maazu,

ná-mɛɛin ɠa ɓizɛ eɠɛ mainmain.

Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI puʋugi vɛ,

toɠa ʋaazu lɛkpɛma ʋelei nu yeezazu lonavifigi wu.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ɓaa ná-nuiti maazu.

Ta daami wo, ti fɛlɛvɛlɛ kɔtuiti golowolo.

Ta ɓɔɔle, ti ɗa zɔngɔ,

eɠɛ dɔɔ ɠa ti zo,

ti laa ɠa ve eɠɛ ɲama vaza aniɲakai,

ti maa ɠa ɓɔɔle eɠɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma woizuʋɛti.

16 Ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI, ɠa ná-nuɓusɛiti kizo naama voloi,

eɠɛʋelei nɔ baala makɛ nui,

a ɗa ná-baala kpulugi ɠizo da,

ti ɗa volo ná-zooi zu,

ʋelei kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagiti ta ɗa volo la masa bɔɔlɔgi ma.

17 Ee, ti wola undaa ɠa nɛ!

Ee, ta ʋapa ga gola!

Moloi ɠa zɛbɛi ve zunu loungoiti zea,

dɔɔ niinɛi zɛbɛi ve anzalopoiti zea.

10

Tosu nɔpɛ ge la kɔɔɠɔ ganigiti ba

1 À Ɠɔoɠɔ GALAGI vali ga

é yeeɠɛɠala mɔungi ma lonai ʋu.

Tɔ ɠa a ɗa sabalagiti pu,

toɠa tonai ve ga pooʋama,

toɠa ɛsɛ gilagilagi ná-kpalaga aniiti kpɛtɛ.

2 Mazɔlɔɔ pɛlɛ wu zaleiti ta wo wooɠaaʋotesu ga zɛɛi,

ungaiziɛ nuiti ti ɗa zɛɛ ɠulakɛlɛmaiti ka,

kɛzɛsulala ze gooiti ka ti suɠulazu,

yaava ɠaanɛɛnɛi ɠa ti bosu.

Naa ɠa é kɛa nuɓusɛiti ti lia poun maanɔɠɔi zu,

eɠɛ baala kpulugiti makɛ nu la ti ʋɛ.

Unmɔɔgi ma minazeɠegi

3 «Baala makɛ nuiti ka zìiɠaawanaai ti ma,

boli zinɛiti ka gè ti loɠazu.

Mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa ɠaaɓaazu tɔ ɓɔɠɔi ná-baala kpulugi ma,

nii é ga Zuda ʋɛlɛyeɠei.

Toɠa ti ɠɛɛzu ga ná-lɛbiya zooi,

é liizu la kɔɔɠɔzuʋɛ.

4 Tɔ ɠa kundiɠii ma zii pɛ ka ɠula su,

ti ɠɛai eɠɛ sɔɓelama ɠɔtu wolai,

eɠɛ seɠe ɠotai ma zuzo kɔlui,

eɠɛ kɔɔɠɔ mɛɛin.

5 Ta ɠɛ eɠɛ kɔɔɠuluɓaiti, ta kɔɔi ɠɔ,

ti ɗa koi yɔɠɔzu ʋalaʋalagi ɠaayɔ ga ɠɔɠɔi,

mazɔlɔɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ɠɛɛzu ti ʋa.

Unfegi ɠa yei ga ti zili nuiti, ti sooiti kɔma.

6 «Nà Zuda ʋɛlɛyeɠei zɛbɛlɔ,

gè Zozɛfe ná-pɛlɛyeɠei ɠizo.

Nà ti zei ʋele ɓɛtɛ ʋolu ga niinɛ,

tɔɔzei nà ti maawɔinɠa,

eɠɛ vɔlɔ kaipa gè la ɠɛni ɠɛlɛni ti ʋa.

Mazɔlɔɔ nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, ta-ƓALAGI,

nà ta-maanɛɛnɛ wooiti gaaʋote.

7 Zɛbɛi ɠa ɠɛ Efelayime nuiti ba eɠɛ kɔɔɠuluɓaiti,

ti laa ɠa ve ga koozunɛɛi, eɠɛ ta dɔɔ ɓɔle.

Siɛgi zu ti-lointi ta miná ɠaa la, ti ɠoozu ɠa nɛ,

ti ɠoozu ɠa nɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI maaʋele.

8 Nà ti loli ga foe wooi ti ɠaalɛ ba,

mazɔlɔɔ gè ti unmɔɔga.

Ta mɔin ga mɔungi ɠɛʋele.

9 Gè ti zuvazagɛ zɔɔma ziiti saama,

zooiti su ti maaɠoozaai,

ti-ɠi ka loo sù miná,

ta yɛ ná ta ti-lointi,

naa ʋoluma ti ɠale ma, ti ʋa.

10 Nà ti ɠula Ezipete yooi zu, ta Asiili yooi zu,

gè ʋa ga tiye Galaade, ta Liɓan yooi zu,

kɛlɛ miná ɓalaa ge la kula ɠɛa ti ʋa.

11 Izilayɛle nuiti ta kidaaʋili kpoloɗɛi ɓudɛ,

Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa kpoloɗɛi ma lakpatakpagi loɠa,

ziɛ wolai Nile ɠa vɔ, é zeeli kpoma.

Asiili ná-wasogi zu ɠa ɠale,

Ezipete ná-masa tukpɔi ɠa ɠula zea.

12 Nà ɓɔɠɔi, Ɠɔoɠɔ GALAGI,

nà zɛbɛi ve Izilayɛle nuiti bɛ,

ti ziɛ ga zìimai,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

11

GALA zobobɛ nuiti koloɠolo fai

1 Liɓan, ɗa-laaiti daalao,

abui ʋa é ɗa-sɛdele guluiti gala.

2 Sipɛlɛ guluiti, à ɓalakpala ɠoozu,

tɔɔzei sɛdelegi loa bu,

mazɔlɔɔ gulu maanɛɛnɛgiti ti ʋɔga.

À ɓalakpala Ɓasan sɛne guluiti,

mazɔlɔɔ goya wolai ɠoloa,

nii nu nɔpɛ ge la ɠɛa lɔɔzu ba!

3 Nu ɠa baala makɛ nuiti kpala gooi mɛnisu,

mazɔlɔɔ tufa lɛnugi ti ɠɛa wokomaalɛɛzu la naa ɠoloɠologa.

Nu ɠa zalaiti sikɔ wooi mɛnisu ɓalaa,

mazɔlɔɔ Zuludɛn ma lɔɓɔ ɓiili wolai,

ti ɠɛa wokomaalɛɛzu la naa ɠoloa.

Baala makɛ nu zeizu felegɔiti

4 Nà-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa: «Ɠɛ ga baalagi tɛiti makɛ nui, niiti ti leveai na saai ma. 5 Tɛigiti ti ti ɠeyazu, ti ɗa ti ʋaa wafuun, ti ʋɔdi nuiti ti ɗa ɠɛ ma: ‹Mamagi ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, mazɔlɔɔ gè ɓɛtɛa!› Ti makɛ nu ɓɔɠɔiti ti la vɔlɔ ti maawɔinɠaazu. 6 Gè la mɔ zooi nii zu nuɓusɛiti maawɔinɠaa pɛ. Mazɔlɔɔ nà nuiti zɛsu ɓɔɠɔ yeezu, tanigaa ti ɗa ti-waiti suziɠa, gè ti yɛ ta-masagiti zeezu. Ta-masagiti ta zooi ɠoloɠolo, kɛlɛ gè la nu nɔpɛ kula ti ya,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

7 Gè tɔɔzeini ga baalagi naati makɛga, niiti ti leveai na saai ma, ma un ge daa ma mɛɛ ga zɔiti ti maawɔinni baala kpulugi zaama. Gè baala makɛ tukpɔ felegɔ vaaɠɛɛni ɓɔɠɔ ʋɛ. Gè ma mɔungi laasei pɛɛ ga «Zaalai», gè felesiɛi laasei pɛ ga «Gilibai». Gè zɛba gè ɗa ɠaaɓa baalagiti ma. 8 Alu gilagi laawu, gè makɛ nu saʋagɔiti kpɛɛni. Naa ʋoluma, zìi la ɠɛni lɔɔni baalagiti bu, tiya ɓalaagi wɔ̀inzeɠe ti ma. 9 Gè ɠɛni baalagiti ma: «Gè la mɔ wo ɠɔnɔkula pɛ! Zɔi é zaazu, naa za! Zɔi ta ɠɛ paazu, naa ɓɔɠɔ yɛ ná, ti paa! Zɔiti ta yɛ vulua, naati ti ɗa ɓɔɠɔ mi yɔɠɔzu.» 10 Gè nà-tukpɔi zoni, nii daa ga «Zaalai», gè galeɠale, naa ɠɛ ga nà-minazeɠegi ɠoloɠologa, nii é ɠɛa gi yɔɠɔzu gá ziiti pɛ. 11 Minazeɠegi naa ɠoloɠoloni naama voloi nɔ. Baalagi niiti ti wola maawɔinɗai, ti ɠɛni wɛlɛzu bà, naati ti kwɛɛni ga, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ɓɔɛzu ga niima vaiti maaʋele. 12 Gè ɠɛni ti ma: «Ni wa kaana ga soloo faa ʋe, a sàlai ve zèa, ɓaa wo zɛ ná.» Ti wali ɠae ʋuusaʋagɔi (30) ɠaaluni, ti fe ga sàlai. 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Walii é ti ɠaazu ga ma ʋagɔi, naa ʋili ya pɔlɔ liɠi lo nui ma, nii ti kaai ga nɔ̀un sɔngɔi.» Gè wali ɠae ʋuusaʋagɔi (30) zeɠeni, gè pili ya Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, pɔlɔ liɠi lo nui ma vaa ma. 14 Naa ʋoluma gè nà-tukpɔi velesiɛi «Gilibai» ɠaleɠaleni, naa ɠɛ ga kɛɛɠɛlounlai ɠoloɠologa Zuda ta Izilayɛle yɔɠɔzu.

15 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni mà: «Ɓɔɠɔ maaɠili niina ga baala makɛ nui ná-sɔɔlaiti, nii é ɠɛɛzu ga ɠimalala nui. 16 Mazɔlɔɔ nà baala makɛ nu ɠila buzeɠezu zooi nii zu, nii é la yiizoolɛa ga baalagiti, ti ɠɛɛzu ti za, é la baala goiti gaiziaa, nii maawanaai é la naa ʋaloa, nii kɛdɛgai é la naa ɠɔnɔkula. Kɔnɔgi ɠa ɠɛ ga togani niiti ti wulɔai naati ma zuaiti, é ɗa ti-ʋolokagiti baliʋali.»

17 Maanɔɠɔ ɠa ɠimalala ʋaala makɛ nui ʋɛ,

é ɠɛlɛzu ná-baala kpulugi ʋa!

Tɛigi boɠa zɔkpɔi zeei zu vikɛi ɠoloɠolosu,

ta é zeezazu ʋele ɠaazuɠɛzɛi wolo su!

Zeei za ma faan, ta zeezazu ʋele ɠaazuɠɛzɛi za su faan!

12

Masagi ná-zobo sɔlɔɔda ɠaaɓelagi

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keela wooi daazeeliai Izilayɛle ma.

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠaa, tɛigi é geeɠɔlɔgi zɛlɛgai, é zooi la, é lati é nu vului yɛnvui ɓɛtɛ su:

2 «Nà Zeluzalɛme ɠɛɛzu ga gaazulati dɔɔ ʋɛɛlɛi, nuɓusɛiti pɛ bɛ, ti maaɠoolii zu. Ʋele nɔ ɠana é ɠɛɛzu la ga Zuda, siɛgi zu Zeluzalɛme zeizu la kɛlɛ su. 3 Naama volo ná, nà Zeluzalɛme losu gbiɠi nuɓusɛiti pɛ tuɠɔ, eɠɛ kɔtu wolai nii nu nɔpɛ ge la zooga buzeɠezu. Zɔi nɔpɛ a ɠɛ é buzeɠe, naa ɠa ɓɔɠɔ maawana. Názu eteai zu yooiti kpein ta ɓɔsu, ti wuzeɠe daalɔɠɔma. 4 Naama volo ná, nà ta-zooiti doɠa ga dualuagi, gè ta-zoo ɓizɛ nuiti doɠa ga titigi,» Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana. «Kɛlɛ nà ɓaa Zuda nuɓusɛiti maazu, gè zii ɠiligiti ta-zooiti gaazuɠole. 5 Zuda ɠundiɠiiti ta ɠɛ bosu yiimaʋɛ ga: ‹Zeluzalɛme nuiti ta ti-zɛbɛi zɔlɔɔsu ta-ƓALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ya, Fai-Pɛ-Maliɠii.› 6 Naama volo ná, nà Zuda ɠundiɠiiti kɛ ga abu ɓɔi golai nii é dɔɓɔi ʋa, gè ti ɠɛ ga sɔmɔ abui, é zosu molo ɠiliiti ba, ta ti-maaɠoolii zu nuɓusɛiti pɛ gala mɛtu ʋepemaʋɛ pɛ. Kɛlɛ Zeluzalɛme zei wo nuiti ta yɛ ti-zeizuʋɛ nɔ ziilɛigi zu.

7 «Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa tɔɔzeizu dɛ ga Zuda nuɓusɛiti kizoga, naa ɠa a kɛ Davide mavofodaiti, ta Zeluzalɛme nuiti ti mina waso, ti ʋa ka ga ti vizɔgɛ Zuda nuɓusɛi mɔtaiti ba. 8 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa Zeluzalɛme zei wo nuiti makɛ, zɔi sɛbɛi wola ʋɛlɛai ti zaama, naa ɠa zɛbɛi zɔlɔɔ ga Davide ɠɛʋele, Davide ná-pɛlɛyeɠei ɠa ɠɛ ti ʋɛ eɠɛ GALA, eɠɛ vɔlɔ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-geezuɠeelai nii é ziɛzu ti luɠɔ. 9 Naama volo ná, zooi niiti pɛ ta wuzeɠe Zeluzalɛme laalɔɠɔma, nà ti pɛ koloɠolo.»

Saa wɔlɔi é wosu zooi zu ná pɛ

10 «Nà maawɔinɠa yɛnvui, ta maanɛɛnɛ yɛnvui yei Davide ná-pɛlɛyeɠei ma, ta Zeluzalɛme nuiti ma. Ta ɠaazulo nɔ̀un ba, nɛ̀i ti bɔ̀ɔni. Ta wɔlɔ ná-faa zu, eɠɛʋelei nu a wɔlɔ la gila loin zaazuʋɛ. Ta ɓɔɠɔ maawɔin ga gaawana, eɠɛ nu a ʋala ná-doun mɔungi ma. 11 Naama volo ná, saa wɔlɔi ɠa wɔɔlɔ Zeluzalɛme, eɠɛʋelei é ɠɛɛni la Ɠadadelimon, Megido ʋɛtugi zu. 12 Saa wɔlɔi ɠa wo zooi zu ná pɛ, pɛlɛyeɠe ɠilagilagi ɠa ʋu yɛ: Davide mavofodaiti ta-ʋɛlɛyeɠei ɠa ʋu yɛ, ma anzaiti ti ʋu yɛ, Natan nɔnɔiti ti ʋu yɛ, ma anzaiti ti ʋu yɛ, 13 Levi nɔnɔiti ti ʋu yɛ, ma anzaiti ti ʋu yɛ, Simeyi nɔnɔiti ti ʋu yɛ, ma anzaiti ti ʋu yɛ, 14 zɔɔma ʋɛlɛyeɠeiti ti ʋu yɛ ga gilagila, anzanuiti ɓalaa ti ʋu yɛ ga gilagila.»

13

Kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti tukpɔɠaaleʋe vai

1 Naama volo ná, ziɛungi laa ɠa lao Davide ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ ta Zeluzalɛme nuiti bɛ, é ta-ɠotoiti ta ta-ɠɔzɔba vaiti gba.

2 «Naama volo ná, nà kɔɔɠɔ ganigiti folo zooi ʋa, nu nɔpɛ ge la mɔ ti-laasei boga. Nà ma ɠala goo wo nuiti ɓalaa kula zooi ʋa, ta kɔzɔba ɠisiɛiti pɛ,» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana. 3 «Naazu, zɔi nɔpɛ é ɠɛɛzu GALA goo wosu, sɔlɔɔ kɛɛɠɛi, ta sɔlɔɔ deei ta ɠɛ ma: ‹È la mɔ yɛga vulua mazɔlɔɔ zɛɛ ɠala gooi ɠa è bosu Ɠɔoɠɔ GALAGI lɔɠɔi zu.› Sɔlɔɔ nuiti ɓɔɠɔgo ɠa naazu ti bɔɔzu, siɛgi zu é ɠɛɛzu GALA gooi wosu da. 4 Naama volo ná, ma ɠala goo wo nuiti ti pɛ ti laa ɠa ve ga unfegi, siɛgi zu ti gala gooi wosu da, ti sɔlɔɔsu ta-ɠulakɛlɛmaiti su. Ti la mɔ kɛa pɛ, ti ʋa sua leɠa zeɠe wolai ta loo ɠɔba, ti ʋa ɗa nuiti yaava. 5 Ti ɠilagilagi a ɗa ɠɛ ma: ‹Gè la ga GALA goo wo nu, nà ga tii ɠɛɛ nu nɔ, tii ɠɛ yooiti ta zèa kaite mà nu niinɛ ziɛ su.› 6 Ni ta gaazaɠana, ti ɠɛ ma: ‹È palai niiti sɔlɔɔgɛ ɠale, ti è-ɠɔlɔgi ma?› Toɠa ti wooɠaaʋote, é ɠɛ ma: ‹Gè ti zɔlɔɔgɛ nɛ̀ɛɲɔɠɔiti ta-ʋɛlɛi wu.› »

Minazeɠegi niinɛ vai ʋolu

7 «Boɠa zɔkpɔi wuzeɠe nà-baala makɛ nui laalɔɠɔma,

nɛ̀ɛɲɔɠɔi laalɔɠɔma!»

Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠana.

«Baala makɛ nui loɠa,

baalagiti ti zuvaza,

nà ma goiti ɓalaa doɠa.

8 Zooi zu nuɓusɛiti gaa ɠa ɠwɛsu saʋa,

seizu felegɔi ɠa za, ti undaaʋili,

kɛlɛ seizu ɠilagi ɠa yɛ vulua zooi zu,»

Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana.

9 «Nà seizu ɠilagi naa lɔ abui zu,

gè gaawuun kɔzɔi ɠula ba,

ʋelei nu a ɗa walii ɠaawuun da kɔzɔi ɠula ba,

nà nɔɠɔi ɠula ba,

ʋelei nu a ɗa zanugi ma ɠɔzɔi ɠula la ba.

Naazu ta fàli, gè ti wooɠaaʋote.

Nà ti loli ga: ‹Nà-nuɓusɛiti›.

Tiya ma, ta ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é ga gá-ƓALAGI!› »

14

Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi ta ɲɛpi ɠaaɓelagi

1 Wɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi ʋa é ʋaazu, foloi nii ta ɠɛ aniiti gaaɠwɛɛzu la ɗa-ziɠigi ɠoozu, niiti ti zogai kɔɔi zu è ʋɔ bɛ. 2 Nà zii ɠiligiti pɛ gaalɛ ba, ti kɔɔi vala Zeluzalɛme ʋa. Taai ɠa zo, toomai ɠa ɠɛ pɛlɛiti bu, puumai ɗa ɠɛ ga anzanuiti, nuɓusɛi ɠilazuʋɛ pɛ ka li duɔlai zu, kɛlɛ nuɓusɛi mɔta goi ɠa yɛ taazuʋɛ. 3 Naa ʋoluma Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋa é kɔɔi ɠɔ zii ɠiligi naati daalɔɠɔma, ʋelei a ɗa kɛɛ la kɔɔɠɔ voloiti su. 4 Naama volo ná, toɠa lo Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma, nii é Zeluzalɛme ɠobaʋɛ folo ɠulazu ʋelei. Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ɠa ʋali sakpa ma, é zo folo ɠulazu ʋelei é li folo liizu ʋelei, pɛtu golai ɠɛ ti yɔɠɔzu, gizei ɠilazuʋɛ ɠa likpi ga lɛkpɛma ʋelei nu ɠɔʋɛzuʋɛ, gilazuʋɛ likpi ga lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ. 5 Wa ʋela, wo li ga pɛtugi zu ʋelei, nii é nà-gizeiti zɔɠɔzuʋɛ, mazɔlɔɔ pɛtugi naa ɠa li é zei Asale ʋa. Wa ʋela ʋelei wo ɠɛni ʋelazu la zou ɓalii ʋa, Zuda masagi Woziase ná-siɛgi zu. Naa ʋoluma nà-GALAGI, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ʋa niina, ta ná-geezuɠeela ɲadegaiti pɛ.

6 Naama volo ná, wozakala ge la mɔ ɠɛa ná, kɔɔlɛ la mɔ ɠɛa ná, ta ziɛ ɓuun ge la mɔ ɠɛa ná. 7 Foloi naa ɠila kpe nɔ ɠa é nɔnɔ ma, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é kwɛɛ, folo la mɔ ɠɛa ná, ɓaa kpidi, anɛɛ kpɔkɔi wozakalagi ɠa volo.

8 Naama volo ná, zɛnvu su ɗɛungi laa ɠa lao Zeluzalɛme, é ɗa yei, ma ɗɛi ɠilazuʋɛ ɠa yei ga folo ɠulazu ʋele ɓoloɗɛi ʋɔ pelei, gilazuʋɛ yei ga folo liizu ʋele ɓoloɗɛi ʋɔ pelei, ʋele ɠana a ɠɛ la foɠoi ta samai. 9 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa masadai ɠɛ eteai pɛ unda. Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠila kpe nɔ ɠa a ɠɛ ɓɔɠɔ ɠaazu, tɔ ɠila kpe nɔ ɠa tɔɠɔi a ɠula ɓalaa.

10 Zooi naa pɛ ka valibo ga nɛmɛi, é zo Geɓa é li Limon, Zeluzalɛme lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ. Zeluzalɛme ɠaa ɠa ɠooza koba laaiti pɛ ba, taai zu ɠa wɔɔlɔ, é zo Ɓɛnzamɛn Siɠidaʋɛ, é zeeli siɠida wɔlɔmai ma, é li Zokosu Siɠidaʋɛ, é zo mɔnɔ Ɠananeyɛle Ʋɛlɛ Ɠaaɠooza Golai ma, é zeeli masagi ná-kɔɠɛlaʋɛ. 11 Sei ɠa wo taazuʋɛ, ani la mɔ ɠɛa ná nii foovoai, Zeluzalɛme ɠa zei ziilɛigi zu.

12 Wɛlɛ maanɔɠɔi niiti ka Ɠɔoɠɔ GALAGI a ti zei nuɓusɛi naati ma, niiti ti kɔɔi ɠɔai Zeluzalɛme laalɔɠɔma. Ta yɛ vulua ti-ɠɔlɔgi luula ti ma, ti-ɠaazuɠɛzɛiti ti luula ti-ɠaazuɠokologiti su, ti-nɛgiti ti luula ti-laaɠoozuʋɛti. 13 Naama volo ná, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ti ɠɛ unga wuulee, ta ɠɛ ɓɔɠɔ ziɠazu ga ti-yeeɓuinti, ti dɔ ga kili ga kakaɲɛpi. 14 Zuda nuiti ta ʋɔɔpɛɛ Zeluzalɛme ɲɛpi ʋa, ta naavoloi ɠula ti-maaɠoolii zu zii ɠiligiti zea, ta zanugi ɠaalɛ ba, naa ʋɛɛ walii ʋa, naa ɓɔ seɠe mɔinmɔin ba. 15 Maanɔɠɔi nii nɔ a zeeli nuɓusɛiti ma, naa ɠɛɠalai nɔ ɠa a zeeli zii ɠiligiti ta-loganiiti ma, ta ɠɛ kɔɔɠɔzuʋɛ, sooiti, soovale fuuluiti, soovalegiti, ta ɲɔmɛiti.

16 Naazu zii ɠiligi niiti kpein ti kɔɔi valaai Zeluzalɛme ʋa, ta-nuɓusɛi mɔtai niiti ta yɛ vulua naati ta ɗa lɛ kona-o-kona, ti nɔkɔ masagi wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, ta ti kota vɛtii ɠula. 17 Kɛlɛ ni eteai zu ʋɛlɛyeɠei gila kpalaa ka ɠɛlɛna lɛɛzu Zeluzalɛme, é ʋa nɔkɔ masagi wu, Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii, naama ʋɛlɛyeɠei la mɔ tona zɔlɔɔga. 18 Ni Ezipete nuiti ta ɠɛlɛna lɛɛzu Zeluzalɛme, ti ʋa kota vɛtii ɠula, maanɔɠɔi nii Ɠɔoɠɔ GALAGI daazu zii ɠiligi zɔiti ma, ti la lɛɛni fɛti ɠulazuʋɛ, naa ɠɛɠalai nɔ ɠa a zei ti ma. 19 Naa ɠa a ɠɛ ga Ezipete ta zii ɠiligi zɔiti ta-ɓakɔi a zeeli ti ma, tɛiti ti la lɛɛni kota vɛti ɠulazuʋɛ.

20 Naama volo ná, ta sɛʋɛi ɠɛ sooiti kɔbu lalagiti ma, ti ɠɛ ma: «Makɛgɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ». Ɠɔoɠɔ GALAGI zei ʋɛlɛi wu liɠiiti ta ɲade, eɠɛ ɲama vaza aniɲakaiti zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠakalaʋɛ. 21 Zeluzalɛme, ta Zuda liɠiiti kpein ta ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, Fai-Pɛ-Maliɠii, niiti kpein ta ɠɛ ʋaazu zalaɠa ɠula vai ma, naati ta ɗa ma liɠiiti seɠe, ti ɗa zalaɠa zuai ɠili ti zu. Naama volo ná, yaaɠo nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-pɛlɛi wu.

* 5:6 5:6 nuɓusɛiti koozu ɠisiɛi: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: nuɓusɛiti ta-ɠotoi

Malasi

1

2

3

Malasi

Ná-sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Malasi ná-GALA gooiti ka ti sɛʋɛi nii zu. Eɓulu wooi zu Malasi laaseigi ʋoluʋɛ ɠa ga «nà-keelai». Naa maaʋele ma, faaɠwɛ nu wolai tanigaa ti ɠɛ Malasi ɠa ga woo ungi ta, kɛlɛ nu laasei taade. GALA goo wo nui laasei pɛɛʋɛ «nà-keelai» (2:7). GALA gooiti ti sɛʋɛi nii zu, ti leʋega ɠɛni de Izilayɛle nuɓusɛiti ma, siɛgi zu ti ɠaleni la ma, ti ɠula duɔlai zu Ɓaɓilɔne, ta ti ɓegai ma ga GALA sei ʋɛlɛi lo.

Malasi ná-GALA gooiti su, goomaaɠaali mɔinmɔin ná GALA ta Izilayɛle nuɓusɛiti zɔɠɔzu. Naa ta ɠa ga GALA ge dɛɛʋɛ ga Izilayɛle nuiti ta ga wooʋalada nuiti, siɛgi zu ti togani ɠaɲaiti kulazu la ga zalaɠai (1:8), ta ti ɗa anzanuiti fulu, niiti ti nɔkɔsu kɔɔɠɔ ganigiti bu (2:11). Kɛlɛ Izilayɛle nui mɔtai tanigaa ti ti-ziɛ ʋeleiti maavaliboni. GALA gooi Malasi boni, naa ɠa bosu ga GALA ná-tukpɔɠaaleʋe voloi ɠa ʋaazu. Naama voloi telebo nuiti ta undaanɛɛi zɔlɔɔ, kɛlɛ nu ɲɔiti ta ɠala.

Unsosuʋɛ

1. Malasi ná-GALA gooi ma woo lɔɔzei mɔungiti bogɛ (1:1).

2. Goomaaɠaaliiti ti GALA ta Izilayɛle nuɓusɛiti zɔɠɔzu (1:2—3:18).

3. Maliɠii ná-tukpɔɠaaleʋe voloi ʋaa vai (3:19-24).

1

Nuɓusɛiti ta-vaanɛɛ wuuɠwɛɛtalai

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-keela wooi, é boni Izilayɛle nuiti ma, é ɠula Malasi la.

2 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Nɔ̀un, gè wo nɛɛʋɛ ʋɛ. Kɛlɛ wa gàazaɠasu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Lee ɠa gá kwɛɛ ba ga è gi nɛɛʋɛ ʋɛ?› » Ɠɔoɠɔ GALAGI gooɠaaʋotegi veeʋɛ, é ɠɛ ma: «Ezawu la ɠɛni ga Zakɔɓe kɛɛɠɛloin ɓaa? Anɛɛ naa ʋe, gè yiimazeɠeʋɛ ga Zakɔɓe, 3 gè Ezawu likpi. Gè ná-gize yooi ɠɛa ga fuagi, gè ná-poganiiti kwɛa koʋeiti ma teʋebai zu.» 4 Ezawu mavofodai, Edɔme, ɠa zoo, é ɠɛ ma: «Gi ɠoloɠologa, kɛlɛ gá ada woloaiti tosu ʋolu.» Kɛlɛ Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii wooi ɠaa: «Ti náti to, nà náti toka nɔ, ta-yooi ɠa loli ga zooi nii faa ɲɔi masadai ɠɛɛzu su, ta nuɓusɛiti niiti Ɠɔoɠɔ GALAGI ti laalɔɠɔma yeenɔpɛ. 5 Izilayɛle nuɓusɛiti, wo-ɠaazuʋɛ ɠa naati pɛ ka, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI wɔɔlɔʋɛ Izilayɛle nà-zou ɠwɛpelegiti pɛ poluʋeleiti!› »

Lɛbiyai nii maanɛai é ve Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ

6 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é nii wosu zalaɠa ɠula nuiti ma: «Doin ɠa ɗa kɛɛɠɛ lɛbi, botiɠɛ nui ɓalaa maliɠii lɛbi. Ni nà ga ɠɛɛɠɛi, lɛbiyai ɓɛgele ɠa é veezu bɛ̀? Ni nà ga maliɠii, unfemai ɓɛgele ɠa é bɛ̀? Wa dàaseigi ʋɛlɛʋilisu. Kɛlɛ wa gàazaɠasu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Leeni ɠa gi è-laaseigi ʋɛlɛʋilisu da?› 7 Wa ʋaazu ga kɔzɔba laamianigiti nà-zalaɠa ɠulazuʋɛti. Kɛlɛ wa gàazaɠasu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Leeni ɠa gi è ɠɔzɔa la?› Wo ɠɛɛ vai zu ma: ‹Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-taɓalii ɠa ga fuun gani.› 8 Siɛgi zu wo ʋaazu la wo gaazuɠole logani ɠula ga zalaɠai, faa ɲɔu la ga naa ɓaa? Siɛgi zu wo ʋaazu la ga dɛkpu gelei ta seeɓɛ geleiti, faa ɲɔu la ga naa ɓaa? Naa ve lɛɛ ɗa-you zɛʋɛ ɠundiɠii ya! Toɠa yeezei nɛi è wu, é è zuzo ga pagɔ?» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 9 «Niima ziɛgi zu, à kɔɠɔ mu ga wo màanɛɛnɛ, nɛ̀i gè ga wa-ƓALAGI, nii a kɛ gè nà-nuɓusɛiti wo maawɔinɠa! Naati fea ʋoluma, wa kaazu ga nà wo zuzo ga pagɔ ɓaa?» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 10 «Fizɔgɛ mu ga wo zaama, nu ɠila ge sèi ʋɛlɛi ma ɓogiti daaɠulu, nii a kɛ wo mina abui ɠaazo wafuun nà-zalaɠa ɠulazuʋɛ.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Zìima nɔpɛ ge la ga woye, gè la yeezeizu wa-vebɛani nɔpɛ bu. 11 Mazɔlɔɔ tɔ̀ɠɔi wɔɔlɔʋɛ zii ɠiligiti saama, é zo folo ɠulazu, é li folo liizu. Mini-o-mini, ta ansansegiti galazu dɛ̀bi vai ma, ti ɗa ʋa ga vebɛani ɲadegaiti, mazɔlɔɔ tɔ̀ɠɔi wola ɠa wɔɔlɔ zii ɠiligiti saama.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 12 «Kɛlɛ wɔun, wa bɛ̀lɛlalazu, wa ɠɛna ɠɛa ma: ‹Maliɠii ná-taɓalii ɠɔzɔʋɛ, daamianigi é zɔlɔɔsu gaa, kulanuma nɔpɛ ge la naa ʋa.› » 13 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Wa laaɓeluzu ga ze, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓɔɠɔ ɓɔlɔ vaa ɠa ga nii!› Wo ɗa ʋa ga toganii niiti ti unmaai, niiti ti lɛkpuzu, ɓaa ti zeeɓɛzu, vebɛaniiti kana wo ti veezu! Wa kaazu ga nà yeezei nɛi naati bu ɓaa?» Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa é boga. 14 «Foovooi ɠa yaava nui ʋɛ, nii togani zinɛ ʋagɔi ta zea ná-togani ɓulugi zu, é minazeɠeai la GALA bɛ, é naa yɛ ná, é zɛba é ʋa ga taɠili nii daa la zeelini, é naa ɠɛ ga zalaɠai Maliɠii ʋɛ! Mazɔlɔɔ nà ga masa gola, dàaseigi maayikiai zii ɠiligiti saama.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga.

2

Zalaɠa ɠula nuiti tɛnɛ fai

1 «Zalaɠa ɠula nuiti, devei ɠa niizu é veezu wo ya.» 2 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Ni wo la woiloni, wo ʋa so ga ɠigi, wo ʋa dàaseigi lɛbi, nà wo voovoozu, gè wa-undaanɛɛiti maavalibo ga maanɔɠɔi. Ungo, nà wo-laa luyaiti maavalibo ga foovooi, tɔɔzei wo tanɔpɛ ge la seɠeni ga yii, é ʋa dɛ̀bi.

3 «Nà wo-mavofodai ɠoloɠolosu. Nà togani ɓooiti fazasu wo-ɠaazuʋɛ, suaiti wo ti ɠulazu ga zalaɠai wa-vɛti voloiti su, wo ʋɛɛ ma ɓooiti ba, ti wo laaʋili etea ʋelei. 4 Wa kwɛɛ naazu ga gè devei nii veeʋɛ wo ya, naa ɠa a kɛ naama minazeɠegi yɛna ɠɔ, nii gè seɠeni Levi mavofodai ʋɛ.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 5 «Minazeɠegi naa maaʋele ma, gè zɛnvui ta undaanɛɛi veeʋɛ ti ʋɛ. Gè ti veeni zea, nii a kɛ é unfe mà, tama é unfeni mà, sasu ɗa ɓali gàazu. 6 É ɠɛni kalagi wosu ga gaamai, telebotala vaa la ɠɛni dakɔlɔgiti su ɲɛgɛlɛin. É ɠɛni ziɛzu pɔ̀ ziilɛigi zu ta sɔledai. É nu ma mɔinmɔin seɠeni faaɠaaza golai ʋolu. 7 Mazɔlɔɔ zalaɠa ɠula nui ɠa ɗa makɛ faaɠwɛgi ma, tɔ ɠa ta ɗa tɔgi maaɠaazaɠabo ma, tɔɔzei toɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-keelai. 8 Kɛlɛ wɔun wa, wo ɠakaga, wo zeɠe pele ʋagɔi ʋa, wa-ɠala bo pelei ɠɛa ga ma mɔinmɔin too zaɓui. Wo Levi ná-minazeɠegi ɠoloɠologa.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. 9 «Nà Izilayɛle nuɓusɛiti kpein buzeɠezu wo laalɔɠɔma, ga ti wo ʋɛlɛʋili, ti wo ʋɛlɛʋɛlɛ, tɔɔzei wo la ziɛzu ga zìima, wa zeelɔzɔɠɔzui ɠɛɛzu, wa ɠɛna nuiti kalaga ga tɔgi.»

GALA ná-tɔgi ɠoloɠolo pele felegɔi

10 Ade-ɠɛɛ la ɠila nɔ ɓaa? GALA gilagi nɔ laade, é ʋa ade ɓɛtɛ ɓaa? Leeni vaa zu ade ɓɔɠɔ yaavazu, de ɗa de-mɛmɛwolani ta-minazeɠegi ɠoloɠolo? 11 Zuda nuiti ti wooʋaladai ɠɛa, ti ɗa kɔzɔba vai ɠɛ, Izilayɛle yooi ta Zeluzalɛme. Zuda nuiti ti seizu ɲadegai ɠɔzɔa, ʋɛ ná nɛai Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ, ga ti lii ʋelei, ti ɗa zii ɠili anzaiti fulu, ti ɗa nɔkɔ kɔɔɠɔ ganigiti bu. 12 Zunui nii é naa ɠɛɛzu, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa ma zuwu ɠaaleʋe Zakɔɓe ná-pɛlɛyeɠei wu. Naama nui doun la mɔ ɠɛa zea, ɓaa mavofoda, ɓaa nu nɔpɛ nii a ɠɛ vebɛani veezu Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ʋɛ.

13 Wɛlɛ, faaɠaazagi taɠili ba, nii wo kɛɛzu mɔnɔ: Wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zalaɠa ɠulazuʋɛ maaɓɔlesu ga wo-ɠaazuɗɛiti, naa ʋɛɛ gɔlɔiti ta kpalagiti ba, tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI la mɔ wɛlɛzu wa-zalaɠaiti ba, ta é la yeezeizu wa-vebɛaniiti bu. 14 Wo ɗa gaazaɠagi wo ga: «Leeni vaa zu naa ɠɛɛzu?» Tɔɔzei Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛni ga zeelei wo ɠilagilagi wo yɔɠɔzu wa wo-anzaiti, niiti wo ti zeini wa-zunu loungo ziɛgi zu, niiti wo ɠɛai ti ʋɛ ga wooʋalada nuiti, anɛɛ ni ti ɠɛɛʋɛ ga wa-ziɛpolu nuiti ta wa-minazeɠe anzaiti. 15 Ɠɔoɠɔ GALAGI la wo felegɔ wo ɠɛɛni ga kpusɛ ɠila ta zɛnvu ɠila wa tɔ? Lee ɠa é ga naama ɓɔsu vai ʋoluʋɛ? É la ga wo-mavofodai zɔlɔɔ nɔ ɓaa, nii GALA ge feezu? À dama ga ɓɔɠɔ, wa ʋa ɠɛlɛ anzanui ʋa, nii wo seiɗai wa-zunu loungo ziɛgi zu! 16 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Izilayɛle ná-GALAGI ɠɛ ma: «Anza ɠɛlɛ ba vai maayo ge la bɛ̀. Zɔi é ɠɛlɛzu anzai ʋa, kulaʋɛ eɠɛ nui, nii é ná-seɠei zulaavesu ga ɲamai, a ɠɛna toosu vaiti kɛa.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. À dama ga wo-yɛnvui, wo mina ɠɛ ga wooʋalada nu!

Maliɠii ɠa ná-keelai leʋesu

17 Wa Ɠɔoɠɔ GALAGI ɓɔlɔzu ga wa-ɓɔɛzuɠulaiti. Kɛlɛ wa gaazaɠagi wosu, wo ɗa ɠɛ ma: «Leeni ɠa gi kpɔlɔzu la?» Wa kpɔlɔzu, wa ɠɛna ɠɛa ma: «Nu-o-nu nii é faa ɲɔi ʋolu, naa ɠa pagai Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, toɠa losu naama nuiti polu.» Ɓaa mu: «Telebo GALAGI ɠa mini?»

3

1 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Nà nà-keelai leʋesu, ga é pelei ɓɛtɛ tùɠɔ. Maliɠii nii wo kpɔunsu, naa ɠa ʋa, é lɛ gaamanɔ GALA sei ʋɛlɛi wu, ʋɛ ná ga nɔnɔi. Minazeɠegi ma ɠeelai wo wɔin ɠɛɛzu, wɛlɛ, tɔ ɠa é ʋaazu.»

2 Kɛlɛ ɓɛ ɠa a ziɛ paa voloi wu? Ɓɛ ɠa a yɛ lo kɔɠɔa, siɛgi zu é ɠulazu la kɛlɛma? Mazɔlɔɔ kulaʋɛ ga ɠain bo nui ná-abui, eɠɛ sɛɠɛ ɗɛi zeeɠaaɓaai. 3 Toɠa zei ga ɠain bo nui ɠɛʋele, nii a ɗa kɔlui ɓɔi, é gaawuun, é wali ɠaei ɲade. Toɠa Levi mavofodai ɲade, eɠɛʋelei nu a ɗa zanugi ta walii ɲade da. Naazu ta ɠɛ ga Ɠɔoɠɔ GALAGI nɔnɔiti, ti ɠɛ ga nuiti ti ʋaazu ga vebɛaniiti, eɠɛʋelei é la tɔgi zu. 4 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠa yeezei naazu Zuda nuiti ta Zeluzalɛme nuiti ta-vebɛaniiti bu, eɠɛʋelei zɔɔma voloiti ti ɠɛni la, kona mɔungiti su.

5 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Nà ʋaazu wo zaama, nii a kɛ gè wo lukpɔ. Gè zuvilɛ ga gè zoɠoiti ta wɛɛnzo nuiti peelala, ta niiti ti zɛɛ ɠonaiti bosu, ta niiti ti la botiɠɛ nuiti salai veezu. Nà ɠɛ ɓalaa naati daalɔɠɔma, niiti ti la luazu bà, ti poanzaiti ta podointi kpɔlɔzu, naa ʋɛɛ seikɔɠɔma nuiti ba.»

Puusiɛiti ta GALA kɔɔiti ta-vai

6 «Nà ɠa gè ga Ɠɔoɠɔ GALAGI, gè la zeɠea ɠɛʋele ma pɛ! Naa maaʋele ɠa é kɛɛni, wɔi wo ga Zakɔɓe mavofodaiti, wo ma zuwui ɠaa la leʋeni. 7 Kaite wo-mɛmɛwolani ta-ziɛgiti su, wo ʋoluaveni nà-deveiti ba, wo la ɠoloni ti ʋɛ. À ɠale ma pɔ̀, nà ɠale ma wo ʋɔ.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga. «Kɛlɛ wa gàazaɠasu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Gá ɠale ma è ʋɔ ɠale?› 8 Nà wo wooɠaaʋotesu ga nii: Nu ɠa zoo nɛi é GALA unma? Mazɔlɔɔ wa ùnmazu. Kɛlɛ wa gàazaɠasu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Gi è unmaʋɛ ɠale?› Wa ùnmazu, siɛgi zu wo ɠɛlɛzu la wa-ʋuusiɛiti ta wa-ƓALA kɔɔiti feezu la. 9 Foovooi zeeliʋɛ wo ma, mazɔlɔɔ nà ɠa wo pɛ wo ùnmazu, wɔi wo ga nuɓusɛiti. 10 À ʋa mu ga wa-ʋuusiɛiti kpein naavolo makɛsuʋɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, naa ɠa a kɛ, daamianigi mina ʋala nà-pɛlɛi wu.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «À pòluɠula lɛ ga naama ʋelei, wa pɛtɛ, ni gè la geeɠɔlɔgi ma ʋɛlɛlaʋɛti daalaoni wo ʋɛ, gè ʋa tuya loo wo ʋɛ, é ʋooʋa ma.» 11 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Nà kotogiti koloɠolo wo ʋɛ. Ti la mɔ wa-yooi ɠaawaaiti koloɠologa pɛ. Ta wa-leezɛn ɓeleiti ta yɛ waazu ɠɔ wa-ɓalaɠaiti su.» 12 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Zii ɠiligiti kpein ta ɠɛ wo ma undaanɛ nuiti, mazɔlɔɔ wa ɠɛ zou nɛai zu.»

GALA ka ná-telebodai lɛɛzu

13 Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠɛ ma: «Wa bɛlɛlala ɓɔɛzuɠulaiti bosu dàalɔɠɔma. Kɛlɛ wa gàazaɠasu, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Lee ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka gi bogai ɗɔun è laalɔɠɔma?› 14 Wa ɠɛɛzu ma: ‹Nu ɠa botii ɠɛɛzu GALA bɛ nɔ fuun. Gi ná-deveiti soga, gi ɓɔɠɔ maawɔin, nii a kɛ gi Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ná-kpɔbai zɔlɔɔ, kɛlɛ lee ɠulanuma ɠa gi sɔlɔɔgai naa zu? 15 Naa ɠa é ba, gi ɠida bu ga waso nuiti ka ti ga undaanɛ nuiti. Ungo! Nuiti ti faa ɲɔi ʋolu, naati ka ti kulagaanɛɛzui zu. Anɛɛ ni ta GALA suɠɔɠɔsu, faa nɔpɛ ge la ti ʋa, ta ɠulazu su.› »

16 Kɛlɛ, niiti ti Ɠɔoɠɔ GALAGI ʋɛ ga wooɠɛɠila nuiti, naati ti woolaani ma ga pagɔ, Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠidaani ti ɓɔɛ wooiti bu, é ti woomɛnini. Sɛʋɛi ɠɛɛni ga ɠizɛsui Ɠɔoɠɔ GALAGI ɠaazu, naati ta-vaa zu, niiti ti bɛ ga wooɠɛɠila nuiti, ti ɗa dɛbi. 17 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Yeei nɔpɛ gè ʋaazu nà-zobogi ɠulazu la kɛlɛma, naama nuɓusɛiti ta ɠɛ ga nɔ̀nɔiti, ta nà-nu ɠiteɠitegiti, nà ti ɠaazumaawɔinɠa, eɠɛʋelei doun kɛɛɠɛi a ɗa ná-doun zunui ɠaazumaawɔinɠa la, nii é botii ɠɛɛzu bɛ. 18 Wa wɛlɛ naazu, wo ka mɔnɔ ga zɔɠɔzu ɠa telebo nuiti ta nu ɲɔiti ba, ta zɔɠɔzu ɠa naati ba ti botii ɠɛɛzu GALA bɛ, ta niiti ti la botii ɠɛɛzu bɛ.»

19 Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma: «Foloi ta ɠa ʋaazu, toɠa ɠɛ eɠɛ abu ɓɔi golai, nii kpadiai. Naama volo ná, waso nuiti kpein, ta niiti ti ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti, ta ɠala abui zu, eɠɛʋelei molo ɓaɠai a ɗa ɠala la, ma laagi, ɓaa ma zapei tanɔpɛ ge la yɛga ná. 20 Kɛlɛ, wɔiti wo bɛ̀ ga wooɠɛɠila nuiti, telebo foloi ɠa ɠulazu kɛlɛma wo ʋɛ, ma zezei ɠa ʋa ga kɛdɛgi. Naazu wa ɗa ɠula, wo ɗa lɛ, wo ɗa ʋili ga koozunɛɛi, eɠɛʋelei nikɛ yiʋoiti ta ɠɛna ɠulaa la sasai zu. 21 Voloi gè nà-zeeɠaaɓaai lɛɛzu la, wa ziɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ma, ti ɠɛ ga zuʋui wo ɠɔɠɔwu.» Ɠɔoɠɔ GALAGI, Fai-Pɛ-Maliɠii ɠa é boga.

Eli ʋaa vai ʋolu

22 «À ɠizɛ Moize ná-tɔgi ta deveiti su, nà-botiɠɛ nui nii gè ti veeni zea Wolɛɓe gizei ma, Izilayɛle nuɓusɛiti kpein bɛ.

23 «À wɛlɛ: Nà GALA goo wo nui Eli leʋesu wo ma, aisa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-foloi ʋa zeeli, naama volo wolai nii maayikiai. 24 Toɠa doun kɛɛɠɛiti zɔɠɔzuɓɛtɛ ta ti-lointi, é lointi zɔɠɔzuɓɛtɛ ta ti-ɠɛɛni, naa ɠa a kɛ gè mina ʋa gè ʋa faa ɲɔu la zooi ma, é ʋa ɠoloɠolo.»

Matiyo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Woo Niinɛ Ʋagɔi

Nii Matiyo Sɛʋɛni

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Matiyo ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga Minazeɠe Niinɛi zu zɛʋɛ naanigɔiti gila, niiti ti Yesu Kilista ná-eteai zu vaiti suɠulazu. Ti ɠilagilagiti pɛ ti-laasei ka ga «Woo Niinɛ Ʋagɔi». Ti zɛʋɛʋɛ Yesu ná-saai ʋoluma, ti-zɛʋɛ nuiti ta ga: Matiyo, Maleke, Luke ta Zan. Faaɠwɛ nu wolaiti ti la yeeɠɛɠala ɠitei ɠwɛɛ, siɛgi zu Matiyo ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛai la, kɛlɛ tanisu toɠa ɠɛ sɛʋɛni kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Naa ʋoluma ɓalaa ade la kwɛɛ, ʋɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi nii zɛʋɛai ná, kɛlɛ nu mɔinmɔin ka ɠisiɛzu ga Palɛsetine ʋe, tanisu vɔlɔ Zeluzalɛme.

Sɛʋɛi nii ma nui laasei ka ga Matiyo, nii é ɠɛni ga mulu zo nui, aisa Yesu ʋa toli ga é ɠɛ ga kaladopoi ta. Daaseigi taɠili ka ga Levi. Matiyo ɠɛni ga kaladopo puugɔ maazu felegɔiti (12) ti ɠila, é ná-sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ sɛʋɛ ɠala nuiti bɛ ti ga Zuifuiti. Naa ɠulaʋɛ kɛlɛma ga Minazeɠe Pɔlɔmai zu vaiti, é laaʋilɛgai ti ʋa, naama wooiti mɔinʋɛ puulɔzita (60) ma ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi zu. Nii wɔin ɠɛni Matiyo ma, naa ɠɛni ga, é dɛɛ ga Yesu ɠa é ga Mesi, Kizo Nui nii GALA ge yiimazeɠeai la, nii paa vai woni ma yeeluɠɔ. Matiyo faa mɔinmɔin sɛʋɛʋɛ ɓalaa, é lo GALA ná-masadai ʋa. Zuifuiti ti ɠɛni maaɓɔungi zu ga Mesi ʋa, é ɠɛ ga zou masa kpɔɠɔɓɔɠɔ. Matiyo ti zeɠeʋɛ naama ɠisiɛi ʋolu, é GALA ná-masadai ma vai zɛʋɛ zɛnvu zu vai letegi zu.

Matiyo ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga sɛʋɛ ʋagɔ Minazeɠe Niinɛi lɔɔzei vaa zu, tɔɔzei Minazeɠe Pɔlɔmai zu wooiti ba, é laaʋilɛsu ti ʋa. Toɠa Minazeɠe felegɔiti gilizu ʋa. Sɛʋɛ ɠwɛɛ nu wolai tanigaa ti ɠɛɛʋɛ ma, Matiyo ɠɛni pɔ ga é ná-sɛʋɛi ɠɛɛ ʋelei ʋokɔɠɔ Moize ná-sɛʋɛiti kɛɛ ʋelei ma, niiti ti ga Minazeɠe Pɔlɔmai ma zɛʋɛ lɔɔlugɔ mɔungiti.

Unsosuʋɛ

1. Matiyo ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi lɔɔzeiʋɛ ga é Yesu zɔlɔɔ pelei lɛɛ, ta ʋelei naa botii lɔɔzei ʋelei ɠɛni la (1:1—4:25).

2. Naa ʋoluma Matiyo Yesu ná-botii ɠɛʋele zuɠulaʋɛ, ta kalagi niiti naa ɠɛni ti wosu, é naa ma mɔinmɔin sɛʋɛʋɛ (5:1—25:46).

3. Matiyo ná-sɛʋɛi ɠaaɓelasuʋɛ logɛ Yesu ná-botii ma un golai ʋa: Saa vai ta buzeɠe vai, é ɠula saai ya (26:1—28:20).

1

Yesu Kilista mɛmɛwolaiti dɔlɔ sɛʋɛi

(Luke 3:23-38)

1 Yesu Kilista mɛmɛwolaiti dɔlɔ sɛʋɛi ɠa ga nii, é ɠɛni ga Davide ta Abalaame ti-mavofodai: 2 Abalaame Izaake zɔlɔɔni, Izaake Zakɔɓe zɔlɔɔ, Zakɔɓe Zuda ta kɛɛɠɛlointi sɔlɔɔ, 3 Zuda Pelɛze ta Zela zɔlɔɔ Tamaal ʋa, Pelɛze Ɠɛsɛlon zɔlɔɔ, Ɠɛsɛlon Alame zɔlɔɔ, 4 Alame Aminadaɓe zɔlɔɔ, Aminadaɓe Naason zɔlɔɔ, Naason Salema zɔlɔɔ, 5 Salema Ɓoaze zɔlɔɔ Laɠaɓe ʋa, Ɓoaze Woɓɛde zɔlɔɔ Lute ʋa. Woɓɛde Izayi zɔlɔɔ, 6 Izayi Davide zɔlɔɔ.

Masagi Davide Salomɔn zɔlɔɔ Ilii anza wɔlɔmai ʋa, 7 Salomɔn Loɓoame zɔlɔɔ, Loɓoame Aɓiya zɔlɔɔ, Aɓiya Aza zɔlɔɔ, 8 Aza Zozafate zɔlɔɔ, Zozafate Yolame zɔlɔɔ, Yolame Woziase zɔlɔɔ, 9 Woziase Yotame zɔlɔɔ, Yotame Aɠaze zɔlɔɔ, Aɠaze Ezekiase zɔlɔɔ, 10 Ezekiase Manasé zɔlɔɔ, Manasé Amon zɔlɔɔ, Amon Zoziase zɔlɔɔ, 11 Zoziase Yekonia ta kɛɛɠɛlointi sɔlɔɔ, Izilayɛle nuiti dii ziɛgi duɔlai zu Ɓaɓilɔne.

12 Ɓaɓilɔne luɔlai ɠulaai ʋoluma ga, Yekonia Seyalitiyɛle zɔlɔɔni, Seyalitiyɛle Zoloɓaɓɛle zɔlɔɔ, 13 Zoloɓaɓɛle Aɓiyude zɔlɔɔ, Aɓiyude Eliakime zɔlɔɔ, Eliakime Azɔɔl zɔlɔɔ, 14 Azɔɔl Sadɔke zɔlɔɔ, Sadɔke Akime zɔlɔɔ, Akime Eliyude zɔlɔɔ, 15 Eliyude Eleazaal zɔlɔɔ, Eleazaal Matan zɔlɔɔ, Matan Zakɔɓe zɔlɔɔ. 16 Zakɔɓe Zozɛfe zɔlɔɔni, nii anzai ɠɛni ga Mali, nii Yesu zɔlɔɔgai ba, é lolisu ga Kilista.

17 Naa ɠa é ba, nuɓusɛi mavofoda puugɔ maazu naanigɔ (14) ɠa é Abalaame yɔɠɔzu ta Davide. Naa ʋoluma, nuɓusɛi mavofoda puugɔ maazu naanigɔ (14) ɠɛ Davide yɔɠɔzu ta Izilayɛle nuiti dii ziɛgi duɔlai zu Ɓaɓilɔne. Naa ʋoluma, nuɓusɛi mavofoda puugɔ maazu naanigɔ (14) ɠɛ Izilayɛle nuiti dii ziɛgi yɔɠɔzu duɔlai zu ta Kilista zɔlɔɔ siɛgi.

Yesu Kilista zɔlɔɔ fai

(Luke 2:1-7)

18 Wɛlɛ Yesu Kilista zɔlɔɔ pelei ʋa. Dee Mali maazoga ɠɛni de Zozɛfe ʋɛ, kɛlɛ ti ʋa ɠɛ ti zeeli ɓɔɠɔ ma ga zinini ta anza, Mali kogi zeɠeni ga Zɛnvu Ɲadegai ná-zobogi. 19 Zozɛfe, nii é ɠɛni ʋaazu ɠɛɛzu ga sinigi, naa ɠɛni ga telebo nu. É la ɠɛni pɔ ga é naa unfe kɛlɛzu. Naa ɠa é kɛɛni, é ɠisiɛni nɔ ga é ɠɛlɛ ba dɔɔɠuzu. 20 É yɛni ɠisiɛzu naama vai zu, eyɛsu Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɠula bɛ kɛlɛma segi zu, é ɠɛ ma: «Davide mavofodai Zozɛfe, mina lua Mali zeɠe vai ʋa ga è-anza, mazɔlɔɔ doin é koozu, Zɛnvu Ɲadegai laazɔgi ʋe. 21 Toɠa doun zunu zɔlɔɔsu, nii è ʋaazu daaseigi ʋɛɛzu ga Yesu,* tɔɔzei tɔ ɠa é ʋaazu ná-nuɓusɛiti kizosu ta-ɠotoiti ma.»

22 Naa pɛ ge ɠɛɛni, nii a kɛ Maliɠii wooi nii ʋilɛsu, nii GALA goo wo nui boni ga:

23 «Wɛlɛ, anzalopo ɓeai, nii é la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ, naa ɠa kogi zeɠezu,

é zunu loun zɔlɔɔ, ta daasei pɛɛ ga Emanuwɛle.»†

Daaseigi naa ʋoluʋɛ ɠa ga «GALA ka ade ʋa».

24 Zozɛfe wuungai ma, é naama wooi zoni, nii Maliɠii ná-geezuɠeelai deveni ma, é Mali zeɠeni ga anza. 25 Kɛlɛ ti la ɓɔɠɔ ɠwɛɛni pɛ ta naa, eyɛsu naa doin zɔlɔɔ ga zunu, nii Zozɛfe daaseigi ʋɛɛni ga Yesu.

2

Ɠima nu wolaiti ti zeeli vai Zeluzalɛme

1 Yesu zɔlɔɔni Ɓɛteleyɛme, Zudé yooi zu, masagi Elɔde ná-siɛgi zu. Naa ʋoluma ɠima nu wolaiti ti zeɠeni folo ɠulazu ʋelei yooiti su, ti ʋa Zeluzalɛme. 2 Ti gaazaɠagi woni, ti ɠɛ ma: «Mini ɠa Zuifuiti ta-masagi ná, nii sɔlɔɔga niinɛi? Tɔɔzei gi ná-somideɠai ʋɛtɛgɛ folo ɠulazu ʋelei, naa ɠa é kɛa gi ʋaai nɔkɔsu bɛ.»

3 Siɛgi zu masagi Elɔde naama wooi mɛnini da, ziiɓɔlɔni gola, ta Zeluzalɛme nuiti pɛ. 4 É Zuifuiti ta-zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɛ gaalɛɛni ba, ta tɔ kalamɔinti, é ti ɠaazaɠa Kilista zɔlɔɔsuʋɛ ma. 5 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓɛteleyɛme ʋe, Zudé yooi zu, tɔɔzei naa ɠa GALA goo wo nui sɛʋɛai ga:

6 ‹Ɗa ɓalaa, ɗɛi è ga Ɓɛteleyɛme, è Zuda yooi zu,

gaamazu è la lɔini Zuda laa wolaiti saama.

Tɔɔzei è ʋɔ bɛ ɠa totuɠɔi a zɔlɔɔ ná,

nii a zɔɓela zo nà-nuɓusɛi Izilayɛle ma.›*»

7 Elɔde zɛba é ɠima nuiti toli dɔɔɠuzu ga naati ti yeeɠɛɠalai ɠiteɠitegi wo ma, nii somideɠai ɠulani ma. 8 Naa ʋoluma, é ti leʋeni Ɓɛteleyɛme, é ɠɛ ti ma: «À li, wo doungoi ná-faiti buuʋɛtɛ ga pagɔ. Wa kaana, à ʋa, wo bo mà, naa ɠa a kɛ nà ɓalaa gè li, gè nɔkɔ bɛ.»

9 Siɛgi zu ti ɓeni la ga masagi wooi mɛni, ti pele zoni. Somideɠai nii ti kaani folo ɠulazu ʋelei, naa loni ti luɠɔ. É zeelini naama adɛ maazuʋɛ, ʋɛ doungoi ɠɛni ná, é lo. 10 Siɛgi zu ti somideɠai ɠaani la loni, ti wola ɠoozunɛɛni. 11 Ti lɛɛni pɛlɛi wu, ti doungoi ʋɛtɛ ta dee Mali. Ti nɔkɔni bu. Naa ʋoluma, ti ta-ɠasɔiti maavieni, ti sabai ve ga zanugi, ta ansansegi, naa ʋɛɛ miilegi ʋa. 12 Naa ʋoluma, tɛi GALA ge ti lɛnɛni segi zu ga ti mina ɠale ma ga Elɔde ʋɔ pelei, ti liini ta-yooi zu ga pele ɠili.

Yesu maaʋela vai ti lii la Ezipete

13 Siɛgi zu ɠima nu wolaiti ti liini la, Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɠulani kɛlɛma Zozɛfe ʋɛ segi zu, é ɓɔɛ pɔ, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è doungoi zeɠe ta dee, è ʋela ga tiye Ezipete yooi zu, miná ɠa è yɛsu ná, eyɛsu yeei gè ɓɔɛzu la ʋolu è ʋɔ. Tɔɔzei Elɔde ɠa doungoi ʋaa ɠeleɠele gaiziɛzu.» 14 Naa ɠa é kɛɛni Zozɛfe wuzeɠeni kpidii, é doungoi zeɠe ta dee, é ʋela ga tiye, é li Ezipete yooi zu. 15 É yɛni ná eyɛsu Elɔde za, naa ɠa a kɛ Maliɠii wooi ʋilɛsu, nii GALA goo wo nui boni ga: «Gè dòun zunui loliga ga é ɠula Ezipete yooi ʋa.»†

Ɓɛteleyɛme loungoiti paa vai

16 Elɔde kaai ma ga ɠima nuiti ti gaaʋɛa, é wola yiiɠaawanani. É devei veeni ga ti zunu loungoiti pɛ paa Ɓɛteleyɛme taazuʋɛ ta ná maaɠoolii zu, niiti pɛ ti kona felegɔ zɔlɔɔgai na, é yei bu, é zoloo yeeɠɛɠalai ma nii ɠima nuiti ti dɛɛni la. 17 Ʋele ɠana naama wooi ʋilɛni la su, nii GALA goo wo nui Zelemi boni ga:

18 «Woo ɠa mɛnisu Lama,

kpee wooiti, ta gɔlɔ woo mɔinmɔingiti.

Lasɛle ɠa é ná-dointi saa wɔlɔi wosu,

é la kɛɛni gaa ʋa nɛɛnɛ,

mazɔlɔɔ ti la mɔ ná.»‡

19 Elɔde zaai ma, Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɠulani kɛlɛma Zozɛfe ʋɛ segi zu Ezipete. 20 É ɠɛni ma: «Wuzeɠe, è doungoi zeɠe ta dee, è ɠale ma Izilayɛle yooi zu, tɔɔzei zɔiti doungoi undaaʋili wɔin ɠɛa ti ma, naati ti zaa.»

21 Zozɛfe wuzeɠeni, é doungoi ta dee zeɠe, é ɠale ma Izilayɛle yooi zu. 22 Kɛlɛ é mɛnigai ma ga Aalakelayuse ɠa masadai ɠɛɛzu Zudé yooi zu kɛɛɠɛ Elɔde ʋotogi zu, é luani ga dii vai ná. Tɛi GALA ge tɛnɛni segi zu, é liini ga Galilé yooi zu ʋele. 23 É zei taa wolai ta zu nii daaseigi ga Nazalɛte, naa ɠa a kɛ naama wooi ʋilɛsu, nii GALA goo wo nuiti ti boni ga: «Daaseigi ɠa ɠɛ ga Nazalɛte nui.»

3

GALA keelai Zan Ɓatisete

(Maleke 1:1-8;
Luke 3:1-18;
Zan 1:19-28)

1 Naama ziɛgi zu Zan Ɓatisete ɠulani kɛlɛma, é ɠɛni GALA daawooi laazeelizu teʋebai zu Zudé yooi zu. 2 É ɠɛni ɠɛɛzu ma: «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, tɔɔzei geeɠɔlɔgi ma masadai maaɓuɠaa.» 3 Zan ɠa GALA goo wo nui Ezayi vaani ma, siɛgi zu é ɠɛni la ma:

«Nui ta ɠa ɓainsu teʋebai zu, é ɗa ɠɛ ma:

‹À Maliɠii ná-pelei ɓɛtɛ bɛ.

À ná-pele goiti sɔle.› »*

4 Zan ɠɔba zeɠei ɠɛni ga seɠei fɛlɛai ga ɲɔmɛ leɠai, ná-saamaɠiligi ɠɛni ga kɔlɔ ʋaai. Kɔnɔgi ɠɛni ga kotogi ta dɔɓɔ ɠɔin gulɔi. 5 Nuiti ti ɠɛni ʋaazu pɔ, ti zeɠe Zeluzalɛme, ta Zudé yooi zu ná pɛ, ta Zuludɛn ɠoba yooi pɛ su, 6 é ɗa ti ɓatize Zuludɛn wu, ti ɗa laa zɔ ga ga ta-ɠotoiti.

7 Faliziɛinti ta Saduseyɛinti ti ɠɛni ʋaazu pɔ ga mɔinɗa, ti ɓatize fai ma. É ɠɛni ti ma: «Pɛɛɠaali zuwuzuiti! Ɓɛ ɠa é wo ɠalaga ga wo ʋela GALA ná-ziiɠaawanai ʋa, é ʋaazu? 8 À kɛɛwotiiti kɛ, niiti ti dɛɛzu ga wo wo-ziɛ ʋelei maavaliboga. 9 À mina ɠisiɛ nɔ, wo ʋa ɗa bo yiimaʋɛ ga: ‹Ada ga Abalaame mavofodaiti.› Mazɔlɔɔ gè bo wo ma, zobogi ɠa GALA bɛ, é kɔtui niiti falibo ga Abalaame mavofodaiti. 10 Zoovɛi laa ɠana vɔlɔ gulu zapeiti ba. Gulu nɔpɛ é la gwaa ʋagɔ wosu, naa ɠa leʋe ga, é ʋili abui zu.

11 «Nɔ̀un, nà wo ɓatizesu ga ziɛi, é ɠɛ ga poogi ga wo wo-ziɛ ʋelei maavaliboga. Kɛlɛ zɔi é ʋaazu nɔ̀un poluma, sɛbɛi wɔɔlɔʋɛ nɔ̀nɔi ʋa. Gè la vɔlɔ kula ɠɛɛni su ga gè ʋa ná-saʋalagiti seɠe. Tɔun, toɠa wo ɓatize ga Zɛnvu Ɲadegai ta abui. 12 Ná-sɛpɛgi ɠa zoni zea. Toɠa ná-molo loɠazuʋɛ ɓalesu, é moloi ɠaalɛ ba, é pu molo ɠotai zu, kɛlɛ toɠa molo ɠaʋai ɠala abui zu, nii é la zaa eyɛsu pɛ.»

Yesu ɓatize fai

(Maleke 1:9-11;
Luke 3:21-22)

13 Naama ziɛgi zu, Yesu zeɠeni Galilé yooi zu, é ʋa Zuludɛn ziɛlaʋɛ Zan ʋɔ bɛ, ga naa kpatize. 14 Kɛlɛ Zan ɠɛni pɔ é ɠɛlɛ, é ɠɛ ma: «Nɔ̀un mu ka kpɛ̀dɛi ba ga è nɔ̀un kpatize, kɛlɛ ɗɔun ɗa ʋaazu pɔ̀ ɠale!» 15 Kɛlɛ Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Va bu, é ɠɛ ɠana dɛ niima ziɛgi zu. Ʋele ɠana de maanɛai la, ga de GALA ziima vaiti daazeeli la.» Zan vaani naa wu. 16 Yesu ɓatizegai ma feya, é ɠulani ziɛi wu. Geeɠɔlɔgi laalaoni, é GALA Zɛnvui ɠa, é ɗa yei eɠɛ poopogi, é ʋa, é zei ma. 17 Wooi ta ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui, nii é gòla yiilaazu.»

4

Tɛgai nii é zeelini Yesu ma

(Maleke 1:12-13;
Luke 4:1-13)

1 Naa ʋoluma, GALA Zɛnvui loni Yesu luɠɔ, é lii la teʋebai zu, nii a kɛ Inɛgi tɛ ga. 2 Kpegai ma ga zugi zo folo ʋuunaanigɔ (40) ta kpidi ʋuunaanigɔi (40) laawu, pului soni. 3 Tɛga nui maaɓuɠani ba, é ɠɛ ma: «Tɛi è ga GALA Doun Zunui, devei ve kɔtui niiti zea, ti valibo ga ɓului.» 4 Kɛlɛ Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nui la zɛnvui woga ga daamianigi nɔ, kɛlɛ kɛni wooiti pɛ maaʋele ti ɠulazu GALA da.›*»

5 Naa ʋoluma, Inɛgi liini la Zeluzalɛme, taa ɲadegai, é pilɛ GALA sei ʋɛlɛi ungaʋɛ, 6 é ɠɛ ma: «Tɛi è ga GALA Doun Zunui, ʋili bu, mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Toɠa devei ve ná-geezuɠeelaiti zea ɗa-vaa zu.› Bogɛ ɓalaa ga: ‹Ta è la yeezu, nii a kɛ è-ɠɔɠɔi mina ziɠa kɔtu ʋa.› »† 7 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sɛʋɛʋɛ ɓalaa GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Mina Maliɠii ɗa-ƓALAGI zuɠɔɠɔ.›‡»

8 Naa ʋoluma, Inɛgi liini la gize gaaɠooza golai ta unmaʋɛ, é eteai zu masadai pɛ dɛɛ la, naa ʋɛɛ ma lɛbiyai pɛ ba, 9 é ɠɛ ma: «Nà nii pɛ fe è ya, ni ɗa nɔkɔna bù.» 10 Názu ɠa Yesu ɠɛni ma la: «Zeɠe kòba, Setana! Tɔɔzei sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nɔkɔ Maliɠii ɗa-ƓALAGI wu, tɔ ɠila kpe nɔ ɠa ɗa dɛbi.›§»

11 Naa ʋoluma, Inɛgi zeɠeni koba. Geezuɠeelaiti ti ʋaani, ti ɗa maaleʋebo.

Yesu ná-botii lɔɔzei vai Galilé

(Maleke 1:14-15;
Luke 4:14-15)

12 Yesu mɛnigai ma ga ti Zan ʋiligɛ kasoi ɠa, é liini Galilé yooi zu. 13 Naa ʋoluma, é zeɠeni Nazalɛte, é li, é zei Kapɛɛlɛnawume taazuʋɛ, Galilé ɗɛ wolai ɠobaʋɛ, Zaɓulɔn ta Nɛfɛtali ɠoʋii ma, 14 naa ɠa a kɛ GALA goo wo nui Ezayi wooi ʋilɛsu, nii é boni ga:

15 «Zaɓulɔn ta Nɛfɛtali yooi,

niiti ti kpoloɗɛi ma ʋelei zu,

Zuludɛn ziɛ ʋoluʋelei yooi,

Galilé yooi, ʋɛ zii ɠiligiti ti zeini ná:

16 Nuɓusɛi niiti ti zeini kpidii zu,

naati ti wozakala golai ʋɛtɛga.

Niiti ti zooi zu kpidi ɓɔii zu,

wozakalagi ɠulaa naati bɛ.»*

17 Naama ziɛgi zu ɠa Yesu tɔɔzeini la niina ga GALA daawooi laazeelia, é ɗa ɠɛ ma: «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, tɔɔzei geeɠɔlɔgi ma masadai maaɓuɠaa.»

Yesu ná-kaladopo mɔungiti toli fai

(Maleke 1:16-20;
Luke 5:1-11)

18 Yeeta, Yesu yɛni leʋesu Galilé ɗɛ wolai laaʋɛ, é ɠɛɛɠɛloun felegɔ ɠa. Ma mɔungi laaseigi ɠɛni ga Simon (nii é lolisu ɓalaa ga Piyɛlɛ), kɛɛɠɛloin laaseigi ɠɛni ga Andelé. Ti ɠɛni kale ɓɛɛ lumɔi ʋilisu ziɛ wolai wu, tɔɔzei ti ɠɛni ga kale ɓɛɛ nuiti. 19 Yesu ɠɛni ti ma: «À ʋilɛ pòlu, nà wo ɠɛ ga nu ɠaiziɛ nu.» 20 Gaamago, ti ta-lumɔiti zɛni ná, ti ʋilɛ polu.

21 É yɛni liizu ga ná-pelei naa nɔ, é ɠɛɛɠɛloun felegɔ ɠiligaa ɠa: Zeɓedé ná-doun zunui Zake, ta kɛɛɠɛloin Zan. Ti ɠɛni keingi zu ta ti-ɠɛɛ Zeɓedé, ti ɗa ta-lumɔiti kpɛtɛ. É ti lolini. 22 Gaamago, ti ta-ɠeingi yɛni ná ta ti-ɠɛɛ, ti ʋilɛ Yesu ʋolu.

Yesu kalagi wo fai
ta nuiti kɛdɛ fai

(Luke 6:17-19)

23 Naa ʋolu, Yesu ɠɛni leʋeteʋesu Galilé yooi zu ná pɛ, é ɗa kalagi wo GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, é ɗa GALA ná-masadai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, é ɠɛni seeɓɛ nuiti ta maalɛɠɛfɛ nui ma zii pɛ kɛdɛsu. 24 Tɔɠɔi ɠulani, é zeeli Siili yooi zu ná pɛ. Ti ɠɛni ʋaazu pɔ ga seeɓɛ nuiti ta niiti kpein ti ɠɛni zoolɛzu ga ʋe kɛʋelei pɛ su, inɛ su nuiti, fɔlivɔli nuiti, kɔlɔsama nuiti, tama é ɠɛni naati pɛ kɛdɛsu. 25 Bɛbɛ wolai ɠɛni ʋilɛsu polu, ti ɗa zeɠe Galilé yooi zu, ta Taa Wola Puugɔiti su, ta Zeluzalɛme, ta Zudé yooi zu, naa ʋɛɛ Zuludɛn ʋoluʋele yooiti ba.

Yesu ná-tɛnɛ gooi gizei ma

5

(5:1—7:29)

1 Yesu bɛbɛi ɠaai ma, é lɛɛni, é zei gizei ta unma. Ná-kaladopoiti ti maaɓɔni koba. 2 É tɔɔzeini ga é ɗa ti ɠala, é ɠɛni ti ma:

Undaanɛ ɠitei

(Luke 6:20-23)

3 «Undaanɛ nu ɠa ga niiti ti ga bala nuiti zɛnvui zu,

tɔɔzei geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa ga tɔnɔ.

4 Undaanɛ nu ɠa ga niiti ti ɠɔlɔzu,

tɔɔzei GALA ka ti ɠaanɛɛnɛ.

5 Undaanɛ nu ɠa ga ɓɔɠɔmaayei nuiti,

tɔɔzei GALA ka zooi ve ti ya ga tɔnɔ.

6 Undaanɛ nu ɠa ga niiti telebodai ma ʋului ta ma ɓɔle wɔin ti ma,

tɔɔzei ta yiɠo.

7 Undaanɛ nu ɠa ga niiti ti maawɔinɠai ɠɛɛzu,

tɔɔzei GALA ka ti maawɔinɠa.

8 Undaanɛ nu ɠa ga niiti ti-yiimaʋɛ ɲadegai,

tɔɔzei ta GALA ka.

9 Undaanɛ nu ɠa ga niiti ti ʋaazu ga ziilɛigi ti-maaɠoolii zu,

tɔɔzei ta loli ga GALA dointi.

10 Undaanɛ nu ɠa ga niiti wɔinzeɠemai zeelizu ti ma telebodai maaʋele ma,

tɔɔzei geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa ga tɔnɔ.

11 «Undaanɛ nu ɠa ga woye, siɛgi zu nuiti ti wo ʋoomusu da, ti wo wɔinzeɠe, ti zɛɛiti pɛ wo ma nɔ̀un maaʋele ma. 12 À ɠoozunɛ naazu ga gola, mazɔlɔɔ kulanuma wola ɠa wo ya geeɠɔlɔgi zu. Tɔɔzei ʋele nɔ ɠana ti GALA goo wo nuiti wɔinzeɠeni la, niiti ti leʋegai wo luɠɔ.

Kpoloi ta wozakalagi

(Maleke 9:50;
Luke 14:34-35)

13 «Wa ɠa wo ga eteai ná-kpoloi. Kɛlɛ ni kpoloi ná-ɲɛmigi ɠa ɠulana ba, nu ɠa zoo feezu zea ɠale ʋolu? Kulanuma nɔpɛ ge la mɔ ba, kɛni niina é ʋili ya nɔ, nuiti ti ɗa ziɛ su. 14 Wa ɠa wo ga eteai ná-wozakalagi. Taa wolai nii togai gize unmaʋɛ, naa la ɗa ga zoo lɔɔɠuzu. 15 Nu la ɗa ga lanboi ɠaazoga, è ʋa dɔ aniɲakai wu, kɛlɛ nu mu ka ɗa sei lanbo zei anii ɠa, ʋɛ a ɠɛ zosu ná, é nuiti pɛ maa ɠɛ kala pɛlɛi wu. 16 Ʋele ɠana, wa-wozakalagi maanɛai é volo la nuiti gaazu, naa ɠa a kɛ ti wo-ɠɛɛ vaa ʋagɔiti pɛtɛ, ti lɛbiyai ve wo-Ɠɛɛ ʋɛ, nii é geeɠɔlɔgi zu.

Yesu ta tɔgi

17 «À mina ɠisiɛ ga nɔ̀un, pàaʋɛ ga gè naa ɠoloɠolo, nii sɛʋɛai GALA ná-tɔgi zu, ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su. Gè la ʋaani ti ɠoloɠolo faa ma, kɛlɛ tɔun pàaʋɛ ga gè ti laazeeli. 18 Gè bo wo ma ga gaamai, geeɠɔlɔgi ta zooi ti ʋa ɠɛ ti leʋe, tɔgi ná tago nɔpɛ, ɓaa ma zɛʋɛ ɠaei ɠila kpalaa ge la ɲɛɛlɛa pɛ, eyɛsu ti pɛ ti ʋilɛ su. 19 Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ é niima leve goi gila kpalaa koloɠolosu, é zɛba é zɔiti ɓalaa kala ga ti kɛ ga tɔun kɛʋelei, naama nui ɠa a lɔi geeɠɔlɔgi ma masadai zu. Kɛlɛ zɔi é ɠolozu ti ʋɛ, é zɔiti ɓalaa kala ga ti ʋokɔɠɔ ma, naama nui ɠa wɔɔlɔ geeɠɔlɔgi ma masadai zu. 20 Tɔɔzei gè bo wo ma, ni wo la ɠoloni GALA ziimai ʋɛ, wo ʋa ɓudɛ tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti maazu, wo la lɔa pɛ geeɠɔlɔgi ma masadai zu.

Kalagi é ʋilɛ ziiɠula vai ʋa

21 «Wo mɛnigɛ ga é woni ade-mɛmɛwolaiti ma ga: ‹Mina nu ʋaa. Zɔi a nu ʋaana, naama nui ná-tukpɔi ɠaa ɠa leʋe.›* 22 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: Zɔi nɔpɛ é yiiɠaawanazu kɛɛɠɛloin ma, naama nui ná-tukpɔi ɠaa ɠa leʋe. Zɔi a ɠɛ kɛɛɠɛloin ma: ‹Kibalama nui!›, tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti ta naama nui ná-tukpɔi ɠaaleʋe. Zɔi a ɠɛ kɛɛɠɛloin ma: ‹Ɠimalala nui!›, naama nui ɠa ʋili undaaʋili abui zu.

23 «Naa ɠa é ba, ni ɗa yɛna ʋaazu ɗa-ƓALA kɔɔi leʋesu zalaɠa ɠulazuʋɛ, è-ɠigi loo ná zu ga è-ɠɛɛloin yiiɠaawanaʋɛ è ma fai ta zu, 24 ɗa-ƓALA kɔɔi yɛ miná zalaɠa ɠulazuʋɛ laawuʋɛ, é li dɛ, wo yɔɠɔzuɓɛtɛ wa è-ɠɛɛloin. Naa ʋoluma ɗa ʋa niina, é ɗa-ƓALA kɔɔi leʋe.

25 «Ni nui ta a è maaɓaazaɠa laana, zuvilɛ, wo yɔɠɔzuɓɛtɛ wa tɔ, siɛgi zu wo pelei zu la, wo ɗa li tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, naa ɠa a kɛ, è-ɓɔɛɲɔɠɔi mina è ve tukpɔɠaaleʋe nui ya, naa ʋa è ve salaʋusui ya, naa ʋa è ʋili kasoi ɠa. 26 Gè bo è ma ga gaamai, è la ɠulaa kasoi ɠa pɛ, kɛni ɗa ɓena ga ɗa walii pɛ sala.

Kalagi é ʋilɛ wɛɛnziɛ fai ʋa

27 «Wo mɛnigɛ ga é woni ga: ‹Mina wɛɛnziɛ bo.›† 28 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: Zɔi nɔpɛ é wɛlɛzu anzanui ta ʋa, gaazuɠulapɔ, é ɓega ga wɛɛnziɛgi wo ta naa, ziimaʋɛ. 29 Ni è-yeezazu ʋele ɠaazuɠɛzɛi ɠa é è loozu kotoi zu, kula su, è pili ya poun. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma, è-ʋaalobazuʋɛ gila kpe nɔ undaaʋili, kɛlɛ è-ɓusɛi pɛ ge mina ʋili undaaʋili abui zu. 30 Ni è-yeezazu ʋele yeei ɠa é è ʋilisu kotoi zu, teʋe ɓɔɠɔ ʋa, è pili ya poun. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma, è-ʋaalobazuʋɛ gila kpe nɔ undaaʋili, kɛlɛ è-ɓusɛi pɛ ge mina ʋili undaaʋili abui zu.

Kalagi é ʋilɛ vulu zaa vai ʋa

(Matiyo 19:9;
Maleke 10:11-12;
Luke 16:18)

31 «É woni ɓalaa ga: ‹Zɔi é ɠɛlɛzu anzai ʋa, é vulu zaa zɛʋɛi ve naa ya.›‡ 32 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: Zɔi nɔpɛ é ɠɛlɛzu anzai ʋa, é ɠula koloɠolo faa ʋolu, toɠa naa liizu tɔun wɛɛnziɛgi ma. Zɔi ma é anzanu zeizu, nii sinigi ɠɛlɛai ba, tɔ ɓalaagi wɛɛnziɛgi ɠɛa.

Kalagi é ʋilɛ kona wo fai ʋa

33 «Wo mɛnigɛ ga é woni ade-mɛmɛwolani ma ga: ‹Mina zɛɛ ɠona wo, kɛlɛ minazeɠegi nii è boga Maliɠii GALA bɛ konai maazu, kɛni è naa laazeeli.›§ 34 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: À mina vɔlɔ kona nɔpɛ bo. À mina ɠona geeɠɔlɔgi ma, tɔɔzei naa ɠa é ga GALA ná-masa kpɔkpɔgi. 35 À mina ɠona zooi ma, tɔɔzei naa ɠa é ga ná-kɔɠɔloma anii. À mina ɓalaa ɠona Zeluzalɛme ma, tɔɔzei tɔ ɠa é ga Masa golai ná-taa wolai. 36 À mina ɓalaa ɠona wɔungi ma, tɔɔzei wo la zooga wɔundeɠai gila kpalaa kolezu ɓaa wo ʋa tɛi. 37 Wa ɠɛna ɓɔɛa, à ɠɛ nɔ ‹Un,› ɓaa wo ɠɛ ‹Ɓa.› Nii kpein é ʋilɛsu naa ʋolu, naati ta ɠulazu Inɛgi ya.

Kalagi é ʋilɛ potokulai ʋa

(Luke 6:29-30)

38 «Wo mɛnigɛ ga é woni ga: ‹Nu ɠaazuɠɛzɛi ʋoto ka ɠɛ ga nu ɠaazuɠɛzɛi, nu ɲiiga ʋoto ka ɠɛ ga nu ɲiiga.›* 39 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: À mina wɔnɔ ʋotokula nu ɲɔu ma. Ni nu a è loɠana è-yeezazu ʋele woizuʋɛ, è-ɠɔʋɛzu ʋele gelei lete ma. 40 Ni nui ta ɠa pɔ ga wo lukpɔ wa tɔ, é ʋa ɗa-zeɠewuzeɠei ɠula è ya, ɗa-zeɠe wolai ɓalaa yɛ zea. 41 Ni nui ta a kɛɛna è ya ga zeeɠaaɓa, ga kɛni wa tɔ wo ziɛ ʋɔɔma ga kɔɠɔlo waagila (1.000), ɗɔun kɛ ga kɔɠɔlo waafelegɔ (2.000). 42 Zɔi é è valizu, naa ɠɔ. Mina ʋoluave naama nui ʋa, nii é pɔ ga é ziingao bo è ma.

È zili nui nɛɛ vai ʋɛ

(Luke 6:27-28, 32-36)

43 «Wo mɛnigɛ ga é woni ga: ‹Ɗa è-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ,† è è zili nui wɔinzeɠe.› 44 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: À wo zili nuiti nɛɛ ʋɛ, wo GALA fali naati bɛ, ti wo wɔinzeɠezu, 45 nii a kɛ wo-Ɠɛɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, wo ɠɛ ga ná-doun ɠiteɠitegiti. Tɔɔzei toɠa ɗa ná-foloi ɠula nu ɲɔiti ta nu ʋagɔiti bɛ, é tonai ʋu telebo nuiti ta telebotala nuiti bɛ. 46 Tɔɔzei ni wa naati nɔ nɛɛna ʋɛ, niiti ti wo nɛɛzu ʋɛ, lee ɠulanuma ɠa wa sɔlɔɔ? Ʋele nɔ lɛi mulu zo nuiti ti kɛɛzu la vɔlɔ ɓaa? 47 Naa ʋolu lee ɠa wo kɛɛzu, nii é la ɠɛɛzu pɔlɔma, ni wa laaliizu wo-ɠɛɛlointi nɔ ma? Ʋele nɔ lɛi ɓalaa GALA kwɛɛtala nuiti ti kɛɛzu la ɓaa? 48 Naa ɠa é ba, à ɠaaɓa, wo laazeeli fai pɛ su, ʋelei wo-Ɠɛɛ laazeeliai la, nii é geeɠɔlɔgi zu.

6

Kalagi é ʋilɛ faaɓɔɠɔ ɠɛɛ vai ʋa

1 «À dama ga wo ɠoloi ʋelei GALA bɛ, wo mina naa ɠɛ ga nuiti gaazu vaa nɔ, nii a kɛ ti ʋa ɗa wo ʋɛtɛ. Ni wa kɛɛna ɠana, wo la kulanuma zɔlɔɔga wo-Ɠɛɛ ya, nii é geeɠɔlɔgi zu.

2 «Naa ɠa é ba, siɛgi zu ɗa ɠɛ faaɓɔɠɔ ɠɛɛzu la bala nuiti bɛ, mina puʋu fɛ ɓɔɠɔ ma, ga woovele nuiti kɛʋele GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ta pele zaamaʋɛti, ta ɗa naa ɠɛ, nii nɔ a kɛ nuiti ti ʋa ɗa ti lɛbi. Gè bo wo ma ga gaamai, ta-ɠulanumai ɠana ti sɔlɔɔgai niina. 3 Kɛlɛ ɗɔun, ɗa ɠɛna faaɓɔɠɔ nɔpɛ kɛa, è-ɠɔʋɛi mina faa ɠwɛɛ naa zu, nii è-yeezai kɛɛzu. 4 Ɗa-vaaɓɔɠɔi ɠɛ dɔɔɠuzu. È-Ɠɛɛ nii é wozaɠaazu dɔɔɠui zu, naa ɠa kulanuma ve è ya.

Kalagi é ʋilɛ GALA falii ʋa

(Luke 11:2-4)

5 «Siɛgi zu wo GALA falizu la, à mina ʋokɔɠɔ woovele nuiti ma, niiti ta ɗa ɠaalɔ GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ti ɗa GALA fali, ɓaa pele zaɠalaʋɛti, wɔin ɠa ɗa ɠɛ ti ma ga ɛsɛ pɛ ge ɗa ti ʋɛtɛ. Gè bo wo ma ga gaamai, ta-ɠulanumai ɠana ti sɔlɔɔgai niina. 6 Kɛlɛ ɗɔun, ɗa ɠɛna GALA falia, li è laa ʋɛlɛi wu, è pɛlɛi ʋilisu ɓɔɠɔ ma, è ɗa-ƓALA falii laazeeli è-Ɠɛɛ ma, nii é dɔɔɠuzuʋɛ. È-Ɠɛɛ nii é wozaɠaazu dɔɔɠuzuʋɛ, naa ɠa ɗa-ɠulanumai ve è ʋɛ.

7 «Wa-ƓALA faliiti su, à mina ɗa ga wooi wola mɔin su, ga zii ɠiligiti kɛʋele, naati ta ɗa ɠisiɛ ga ta wola ɓɔɛna, naa ɠa a kɛ GALA ge ti woomɛni. 8 À mina ʋokɔɠɔ ti ma, tɔɔzei wo-Ɠɛɛ kwɛɛ nii wo ɓɛdɛai ma, wo ʋa ɠɛ wo laa zeɠe ma, wo fali ma.

9 «Wɛlɛ ʋele ɠa wo maanɛai wo GALA fali la:

Gi-Ɠɛɛ, ɗɛi è geeɠɔlɔgi zu,

è-laaseigi ɲade.

10 Ɗa-masadai ʋaana,

è-yiimai ɠɛ zooi ma,

eɠɛʋelei é ɠɛɛzu la geeɠɔlɔgi zu.

11 Za ɠɔnɔgi ve gi ʋɛ.

12 Gi zuvaayɛ ga è wanama vaiti,

ʋelei gá ɓalaa gi nuiti suvaayɛsu la ga gi wanama vaiti.

13 Mina va bu, gi ʋa loo tɛgai zu,

kɛlɛ gi ɠizo faa ɲɔi ma.

[Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è-ʋo ge ga masadai,

ta zobogi, naa ʋɛɛ lɛbiyai ʋa, eyɛsu ɠɔ. Amina.]*

14 «Tɔɔzei ni wa zɔiti suvaayɛna ga ta-vaa ɲɔiti, wo-Ɠɛɛ, nii é geeɠɔlɔgi zu, naa ɠa wa ɓalaa wo zuvaayɛ. 15 Kɛlɛ ni wo la zɔiti suvaayɛni, wo-Ɠɛɛ ɓalaa ge la wo zuvaayɛga ga wa-vaa ɲɔiti.

Kalagi é ʋilɛ zugi ʋa

16 «Siɛgi zu wo ɠɛɛzu zugi zosu da, à mina ɠaazuɠili ga woovele nuiti kɛʋele, ti ɠaazuɠilizu kɔlɔbɔbɔ, nii a kɛ ɛsɛ pɛ ge kwɛɛ ga ta zugi zu. Gè bo wo ma ga gaamai, ta-ɠulanumai ɠana ti sɔlɔɔgai niina. 17 Kɛlɛ ɗɔun, siɛgi zu è zugi zosu da, ɠaazugba fo, è gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ ɗɔungi ma, 18 nii a kɛ è mina dɛɛ ga nuiti ga ɗa zugi zu. Kɛni è-Ɠɛɛ ɠila kpe nɔ, nii é è ɠoba dɔɔɠuzuʋɛ, tama è-Ɠɛɛ nii é wozaɠaazu dɔɔɠuzuʋɛ, naa ɠa kulanuma ve è ya.

Naavoloi makɛ vai geeɠɔlɔgi zu

(Luke 12:33-34)

19 «À mina naavolo ɠaalɛ ba ɓɔɠɔ ʋɛ zooi ma, ʋɛ ɓaɠaɓaɠaiti ta koikoigi ti aniiti koloɠolosu ná, ta ʋɛ unma nuiti ti pɛlɛiti daaɠalezu ná, ti unmai wo. 20 Kɛlɛ à naavoloi ɠaalɛ ba ɓɔɠɔ ʋɛ geeɠɔlɔgi zu, ʋɛ ɓaɠaɓaɠaiti ta koikoigi ti la ani nɔpɛ koloɠolosu ná, ta ʋɛ unma nuiti ti la pɛlɛiti daaɠalezu ná, ti ʋa unmai wo. 21 Mazɔlɔɔ ʋɛ ɗa-naavoloi ná, miná ɠa è-yii ná ɓalaa.

Kpusɛi ná-wozakalagi

(Luke 11:34-36)

22 «Nu ɠaazuɠɛzɛiti ta ga eɠɛ lanboi kpusɛi ʋɛ. Naa ɠa é ba, ni è-ɠaazuɠɛzɛiti kɛdɛgɛ, è-ɓusɛi pɛ daa ɠa ve ga wozakalagi. 23 Kɛlɛ ni è-ɠaazuɠɛzɛiti ti la ɠɛdɛni, è-ɓusɛi pɛ daa ɠa ve ga kpidii. Ni wozakalagi nii é è-ɠɔlɔ su, naa ɠa valibona ga kpidii, naama ɓidii è su, daawɔɔlɔʋɛ ɗɛ!

GALA ɓaa naavoloi

(Luke 16:13)

24 «Nu nɔpɛ ge la zooga botii ɠɛɛzu maliɠi felegɔ ʋɛ ʋɔɔma. Kɛni nɔ é gila wɔinzeɠe, é zɔi nɛɛ ʋɛ, ɓaa é ɠili zɔi ʋa kpaan, é zɔi ʋɛlɛlala. Wo la zooga botii ɠɛɛzu GALA ta naavoloi ʋɛ ʋɔɔma.

Nu la GALA da

(Luke 12:22-31)

25 «Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: À mina yiizoolɛ ga ɠɔnɔgi ma vaa ɓaa wo ɓɔɔle anii ma vaa, niiti wo ɓɛdɛi ti ʋa wo ʋa zɛnvui wo, ɓaa maaɠili zɔɔlaiti wo-ɓusɛi vaa zu. Nu yɛnvui la leʋeni ɠɔnɔgi ʋa ɓaa? Nu ɓusɛi la leʋeni maaɠili zɔɔlaiti ba ɓaa? 26 À wɔniiti pɛtɛ dɛɛ. Ti la molo vazasu, ti la molo leʋezu, ti la ti-ɠɔnɔ gaalɛɛzu ba kota zu. Tama wo-Ɠɛɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, naa ɠa ti ɠɔnɔkulazu. Wo la vizɔni wɔniiti ba ɓaa? 27 Tɔun vɔlɔ wo zaama, ɓɛ ɠa a zoo ná-ziizoolɛi zu, é ta ɓɔ sii ma voloiti ba?†

28 «Lee vaa zu wo yiizoolɛzu ga maaɠili zɔɔlaiti fai? À pɛtɛ ʋelei tufa ʋuaiti ti wɔɔlɔzu la. Ti la botii ɠɛɛzu, ti la ɓalaa seɠe vɛlɛzu. 29 Tama nà bosu wo ma ga: Anɛɛ Salomɔn ɓɔɠɔi yɛgɛ ná-lɛbiyai pɛ su, kɛlɛ é la ɓɔɠɔ maaɠilini pɛ, é ʋa zeeli ti ɠila kpalaa su. 30 Ni GALA ka dɔɓɔzu lufai maaɠilizu ɠana, nii é ná za, lina é ʋaazu ʋilisu abui zu, é la wo maaɠilia, é ʋa leʋe tufai ʋa ɓaa? Ee, wa-ɠidaaleʋei lɔiʋɛ dɛ ɗɛ! 31 À mina yiizoolɛ mu, wo ʋa ɗa ɠɛ ma: ‹Lee ɠa ada mi?› ɓaa ‹Lee ɠa ada kpɔle?› ɓaa ‹Lee ɠa ada ɓɔɠɔ maaɠili la?› 32 Tɔɔzei, GALA kwɛɛtala nuiti ka ta ɗa naama aniiti pɛ gaiziɛ. Wo-Ɠɛɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, naa kwɛni ga wo ɓɛdɛi ɠa naati pɛ ba. 33 Kɛlɛ, à GALA ná-masadai ta ná-telebodai ɠaiziɛ mɔunpa, naa ʋoluma naa pɛ ka la maazu, é ve wo ya. 34 À mina yiizoolɛ mu ga lina, lina ɠa yiizoolɛ ga ɓɔɠɔ. Folo ɠilagilagi ná-kpɔlɔi ɠa kula ɠɛ la.

7

Mina è-wɔɔlai lukpɔɠaaleʋe

(Luke 6:37-38, 41-42)

1 «À mina nu lukpɔɠaaleʋe, naa ɠa a kɛ GALA ge mina wo lukpɔɠaaleʋe. 2 Tɔɔzei ʋelei wo zɔiti tukpɔɠaaleʋezu la, zenɔ ɠana GALA ka wo lukpɔɠaaleʋe la. Mazɔlɔɔ kɔɠɔ ganii nii nɔ wo kɔɠɔgi wosu su, GALA ka kɔɠɔgi wo ɓalaa naa zu wo ʋɛ. 3 Lee vaa zu è ɠaazulosu kaʋa goi ʋa è-ɠɛɛloin ɠaazuʋɛ, ɗa ma, è la gulu ɠoozagi ɠaazu, kpadɔai ɗɔnɔi ma? 4 È leʋe ɠale, è ɗa ɠɛ è-ɠɛɛloin ma: ‹Ɓɛ gè kaʋa goi ɠula è-ɠaazuɠɛzɛi ma,› ɗa ma, gulu ɠoozagi ɓadɔni ɗɔnɔ ma ɠaazuɠɛzɛi ma? 5 Koo, woovele nui! Gulu ɠoozagi ɠula dɛ è-ɠaazuɠɛzɛi ma, naazu ɗa zoo wozaɠaazu ga pagɔ, è kaʋa goi ɠula è-ɠɛɛloin ɠaazuɠɛzɛi ma.

6 «À mina ani ɲadegaiti fe gilɛiti zea, naa ʋoluma à mina wa-ɠɔtu zɔngɔ ɓaagiti pili boigiti bu, ti ʋa ɠɔɠɔziɛ ti zu, ta gilɛiti ti ʋa ɠale ma wo ma, wo ʋaliʋali vai ma.

Zɔi é falii wosu, naa ɠa sɔlɔɔ

(Luke 11:9-13)

7 «À falii wo, wa sɔlɔɔ. À gaiziɛ, wa ka. À pɛlɛi laaloɠa, daa ɠa lao wo ʋɛ. 8 Mazɔlɔɔ zɔi é falii wosu, naa ɠa sɔlɔɔ. Zɔi é gaiziɛi wosu, naa ɠa ka. Zɔi é pɛlɛi laaloɠazu, daa ɠa lao naa ʋɛ.

9 «Wo zaama, ɓɛ ɠa a kɔtui ve ná-doun zunui ya, ni naa a ɓului valina ma? 10 Ɓaa é kaalii ve ná-doun zunui ya, ni naa a kalei valina ma? 11 Wɔigi wo wola ɲɔuɗai, ni wo ani ʋagɔi vee ʋelei ɠwɛɛ wo-lointi zea, wo-Ɠɛɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, naa la kɛa, é ʋa ɓudɛ wɔnɔi maazu ɓaa, é ʋa ani ʋagɔiti fe naati zea, niiti ti falizu ma.

12 «Nii nɔpɛ wo pɔ ga zɔiti ti kɛ wo ʋɛ, à naa ɠɛɠalai ɓalaa kɛ ti ʋɛ, tɔɔzei naama ɠalagi ɠa Moize ná-tɔ sɛʋɛi ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti ti bosu.

À lɛ ga daa lɔizu ʋelei

(Luke 13:24)

13 «À lɛ ga daa lɔizu ʋelei, tɔɔzei pelei nii é liizu undaaʋiligi zu, naama laaʋɛ wɔɔlɔʋɛ, ma ʋelei ɓalaa ziɛ vai la ɓaani, tama miná ʋele ɠa nu mɔinmɔingi liizu ná. 14 Kɛlɛ pelei nii é liizu ga nu zɛnvui ʋɔ bɛ, naama laaʋɛ lɔiʋɛ, ma ʋelei ziɛ vai ɓaaʋɛ, kaa nui ɓalaa la mɔinni.

Gului ta gaawaai

(Luke 6:43-44)

15 «À dama ga zɛɛ ɠala goo wo nuiti. Ta ɠɛna ʋaa wo ʋɔ, ɗa ɠɛ nɔ baalagiti be, kɛlɛ zuluɓuiti be, ti vilaai. 16 Wa ʋaazu ti ɠwɛɛsu ga ti-zɔgiti. Nu la ɗa ga leezɛn waai ɠula ɠain gului ɠa, nu la ɓalaa kooleɠoole gwaai ɠula ɠain ba wului ɠa. 17 Gulu ʋagɔi ɠa ɗa gwaa ʋagɔi wo, gulu ɲɔi ɓalaa ka ɗa gwaa ɲɔi wo. 18 Gulu ʋagɔi la zooga gwaa ɲɔu wosu, ʋele ɠana é la ga gulu ɲɔi, é la zooga gwaa ʋagɔ wosu. 19 Gului nɔpɛ é la gwaa ʋagɔ wosu, naa ɠa leʋe ga, é ʋili abui zu. 20 Naa ɠa é ba, wa ʋaazu zɛɛ ɠala goo wo nuiti kwɛɛsu ga ti-zɔgiti.

Kaladopo ɠiteiti

(Luke 13:25-27)

21 «Nii pɛgi é ɠɛɛzu mà: ‹Màliɠii, Màliɠii,› naati pɛ tɛi ti ʋa ɠɛ lɔɔzu geeɠɔlɔgi ma masadai zu, kɛlɛ, Kɛ̀ɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, zɔiti nɔpɛ ti naa yiima vai ɠɛɛzu, naati ka ta lɔ su. 22 Naama volo ná, nu mɔinmɔin ka ɠɛ mà: ‹Màliɠii, Màliɠii! Kɛbɛ gá ɠa gi ɠɛni GALA gooi wosu è-laaseigi zu? Kɛbɛ gá ɠa gi ɠɛni inɛgiti kpɛɛzu è-laaseigi zu? Kɛbɛ gá ɠa gi ɠɛni laavɔɔ vaa mɔinmɔingiti kɛɛzu è-laaseigi zu?› 23 Naazu nà ti wooɠaaʋote, gè ɠɛ ti ma: ‹Gè la wo ɠwɛɛ kaipa. À maaɠooza bà, wɔi wo ga tɔ koloɠolo nuiti!›

Pɛlɛ lo nu felegɔiti

(Luke 6:47-49)

24 «Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ é gòoi niiti mɛnisu, é ti ɠɛ, naama nui ɠɛɛʋɛ eɠɛ ɠima nui, nii é ná-pɛlɛi logai fasai ma. 25 Tonai ʋaani, ziɛiti ti ve, fiilɛ wolai lokoleʋe, é loɠa pɛlɛi naa zu, kɛlɛ pɛlɛi naa la ɠoloni pɛ, tɔɔzei tɔɔɓadɔgɛ fasai ma. 26 Kɛlɛ zɔi nɔpɛ é gòoi niiti mɛnisu, é la ti ɠɛɛni, naama nui ɠɛɛʋɛ eɠɛ ɠimalala nui, nii é ná-pɛlɛi logai ɲaɠaegi zu. 27 Tonai ʋaani, ziɛiti ti ve, fiilɛ wolai lokoleʋe, é loɠa pɛlɛi naa zu, pɛlɛi naa ɠolo, é ɠoloɠolo mɛtu.»

28 Yesu ɓegai ma ga kalagi naati bo, bɛbɛi wola laavɔɔni ga ná-kalabo pelei, 29 tɔɔzei é la ɠɛni kalagi wosu ga ta-lɔ kalamɔinti kɛʋele, kɛlɛ é ɠɛni bosu ga zobogi.

8

Yesu gee nui ɠɛdɛ fai

(Maleke 1:40-45;
Luke 5:12-16)

1 Yesu zeɠeai ma gizei ma, é yei, bɛbɛ wolai ʋilɛni polu. 2 Gee nui ta maaɓuɠani ba, é nɔkɔ kɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ni ɗa vaana bu, ɗa zoo è ɲàde.»

3 Yesu yeemaaleni, é vɔɔɠu ba, é ɠɛ ma: «Gè vaa bu, ɲade!» Gaamago nɔ, zunui naa ɲadeni, é ɠula ná-gee zeeɓɛi zu. 4 Yesu ɠɛni ma: «Dama, nii kɛai ga ɗe ʋɛ, è mina bo nu nɔpɛ ma. Kɛlɛ li, è ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui, é è ɠɛʋele ʋɛtɛ, naa ʋoluma è zalaɠai ɠula, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la. Naa ɠa ɠɛ ga zeele woo, nuiti bɛ.»

Yesu salaʋusu ɠundiɠii
ná-botiɠɛ nui ɠɛdɛ fai

(Luke 7:1-10)

5 Yesu lɛɛzuʋɛ Kapɛɛlɛnawume taazuʋɛ, Wɔlɔme zalaʋusu ɠundiɠi gila ge daaɠomini, é maanɛɛnɛ, 6 é ɠɛ ma: «Màliɠii, nà-botiɠɛ nui ɠa laani nà-pɛlɛi wu, kɔlɔgi zaai ma, toɠa zoolɛzu ga ʋe gola.» 7 Yesu ɠɛni ma: «Nà liizu, gè kɛdɛ.» 8 Salaʋusu ɠundiɠii ɠɛ ma: «Màliɠii, gè la kula ɠɛɛni su ga è ʋa lɛ nà-pɛlɛi wu. Kɛlɛ woo ɲɛ gila bo nɔ, nà-botiɠɛ nui ɠa ɠɛdɛ. 9 Tɔɔzei nà ɓɔɠɔi nà nà-kundiɠiiti ta-zobogi wu, salaʋusuiti ɓalaa ta nà-devei wu. Nà ɠɛɛna gila ma: ‹Li!›, toɠa liizu. Nà ɠɛɛna taɠili ma: ‹Ʋa!›, toɠa ʋaazu. Nà ɠɛɛna ɓalaa nà-duɔi ma: ‹Nii ɠɛ!›, naa ɠa é kɛɛzu.»

10 Yesu naama wooi mɛnigai ma, gola laavɔɔni. É ɓɔɛni nuiti pɔ, ti ɠɛni polu, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, gè la dɛ nii ɠɛɠala ɠidaaleʋei ta ɠaani, anɛɛ Izilayɛle nuɓusɛiti saama. 11 Gè bo wo ma, nu mɔinmɔin ka zeɠe folo ɠulazu ʋelei ta folo liizu ʋelei, ti ʋa, ti zei fɛti laamii wo taɓalii ɠakala ta Abalaame, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa, geeɠɔlɔgi ma masadai zu. 12 Kɛlɛ zɔiti mu maanɛɛni ga ti geeɠɔlɔgi ma masadai zɔlɔɔ ga tɔnɔ, naati ta ʋili ya etea ʋelei kpidii zu. Miná ɠa gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ɠa ɠɛ ná.»

13 Naa ʋoluma, Yesu ɠɛni salaʋusu ɠundiɠii ma: «Li ɗa-ɠoizu, é ɠɛ è ʋɛ, eɠɛʋelei soloogai la ɗa-ɠidaaleʋei ma.» Naama yeeɠɛɠalai nɔ, ná-botiɠɛ nui ɠɛdɛni.

Yesu seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ fai

(Maleke 1:29-34;
Luke 4:38-41)

14 Naa ʋoluma, Yesu liini Piyɛlɛ ná-pɛlɛi wu. É naa mɔɛin ɠaani laani ga kɔlɔkpadimai. 15 É naa zoni zeei ʋa, kɔlɔkpadimai ɠaayei. Anzanui wuzeɠeni, é tɔɔzei ga é ɗa maaleʋebo.

16 Kpɔkɔi zeeliai ma, ti ʋaani pɔ ga inɛ su nu mɔinmɔin. É zɛnvu ɲɔi naati kpɛɛni ga daawooi nɔ. É seeɓɛ nuiti pɛ kɛdɛni ɓalaa. 17 Ʋele ɠana GALA goo wo nui Ezayi laawooi ʋilɛni la su, nii é boni ga:

«Ada-maalɛɠɛfɛgiti ka é ti zeɠeni ga ɠasɔ,

é ada-zeeɓɛ ɠasɔiti daani ɓɔɠɔ unma.»*

Nu fai pɛ zɛ ná, è ʋilɛ Yesu ʋolu

(Luke 9:57-62)

18 Siɛgi zu Yesu kaani la ga bɛbɛi ɠakugɛ ma, é devei veeni ná-kaladopoiti zea ga ti leʋe ziɛ ʋoluʋelei. 19 Tɔ kalamɔin ɠila ge maaɓuɠani ba, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, ʋɛ nɔpɛ è liizu ná, nà ʋilɛsu è ʋolu.» 20 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zeɠei ɠa zazagoiti bɛ, daɠagi ɠɛ wɔniiti bɛ, kɛlɛ ada la Nu ná-Doun Zunui ʋɛ, ʋɛ a ungi la ná.»

21 Kaladopoi taɠili ge ɠɛni ma: «Màliɠii, va bu, gè li dɛ, gè kɛ̀ɛ maaɠulu.» 22 Kɛlɛ Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗɔun, ʋilɛ nɔ pòlu, gɔvɛiti zɛ ná, ti ta-ʋoomaiti maaɠulu.»

Yesu fiilɛ wolai ɠaayei vai

(Maleke 4:35-41;
Luke 8:22-25)

23 É lɛɛni keingi zu ta ná-kaladopoiti. 24 Gaamago fiilɛ wolai lokoleʋeni ziɛi ɠa, ziɛ lakpatakpagiti ti keingi maaɓɔle, ti ɗa ɓudɛ maazu. Naama ziɛgi zu Yesu ɠɛni laani, é ɗa ɲi. 25 Kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti maaloɠa, ti ɗa ɠɛ ma: «Màliɠii, gi ɠizo, gi undaa ɠana ʋili!» 26 É ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo luazu? Ee, wa-ɠidaaleʋei lɔiʋɛ gola!» É wuzeɠeni, é devei ve fiilɛi ta ziɛi ya ga sɛbɛi, woza ɠaalɛi tɔɔntɔɔn. 27 Ti pɛ ti laavɔɔni, ti ɗa ɠɛ ma: «Nui ma zii ɓɛgele ɠa ga zunui tɛi, nii fiilɛi ta ziɛi ti ɠolozu gooi ʋɛ?»

Yesu inɛ su nu felegɔiti balo vai

(Maleke 5:1-20;
Luke 8:26-39)

28 Seeliai ma ziɛi ʋoluʋelei, Gadala nuiti ta-yooi zu, inɛ su zunu felegɔ ɠulani kabama ʋelei, ti ʋa, ti daaɠomi. Ti ɲɔu ʋelei ma, nu nɔpɛ ge la ɓena zoo, é ʋa leʋe ga naama ʋelei. 29 Ti tɔɔzeini ga ɓainga, ti ɗa ɠɛ ma: «GALA Doun Zunui, lee ɠa è pɔ ga è sei gi ma? È ʋaaʋɛ gi ɓɔlɔzu ma yeeluɠɔ ɓaa?»

30 Ná ɠobaʋɛ, boi kpulu gola ɠɛni ná, ti ɗa daamii wo. 31 Inɛgiti ti Yesu maanɛɛnɛni ga gola, ti ɠɛ ma: «Ni ɗa ʋaazu gi ɓɛɛzu, gi leʋe, gi lɔ boi kpulugi nuu zu.» 32 É ɠɛni ti ma: «À li!» Inɛgiti ti ɠulani zunu felegɔi naati su, ti lɔ boigiti su. Gaamago, boi kpulugi pɛ ge yeini ga kpizɛ gize ɠakazuʋɛ, ti ʋu ziɛi wu, ti pɛ ti undaaʋili ziɛi wu. 33 Boi makɛ nuiti ti ʋelani, ti li taazuʋɛ, ti naa pɛ suɠula, nii é ɠɛɛni ga inɛ su zunu felegɔiti. 34 Naazu, taazuʋɛ nuiti pɛ ti ɠulani, ti Yesu laaɠomi. Ti kaai ma, ti maanɛɛnɛni ga é zeɠe ta-yooi ɠa.

9

Yesu kɔlɔsama nui ɠɛdɛ fai

(Maleke 2:1-12;
Luke 5:17-26)

1 Yesu lɛɛni keingi ta zu, é ziɛi ɓudɛ, é li ná-taazu. 2 Ti ʋaani pɔ ga kɔlɔsama nui ta, é laani betei zu. Yesu ta-ɠidaaleʋei ɠaai ma, é ɠɛni kɔlɔsama nui ma: «Dòun, zɛbɛzeɠe! Ɗa-ɠotoiti suvaayɛga.»

3 Tama, tɔ kalamɔin tanigaa niiti ti ɠɛni ná, ti ɠisiɛni, ti ɗa ɠɛ ma ɠisu: «Zunui nii ɠa woo ɲɔiti bosu GALA daalɔɠɔma!» 4 Yesu ta-ɠisiɛi ɠwɛɛni, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo kisiɛ ɲɔi naa wosu wo-yiimaʋɛti? 5 Ɓɛgele ɠa boda nɛai, nu ɠɛ ma: ‹Ɗa-ɠotoiti suvaayɛga,› ɓaa nu ɠɛ ma: ‹Wuzeɠe, è ziɛ›? 6 Wa ma, wa kwɛɛ ga nii maaʋele ga zobogi ɠa Nu ná-Doun Zunui ʋɛ zooi ma ga é kotoiti suvaayɛ.» É zɛba é ɠɛ kɔlɔsama nui ma: «Wuzeɠe, è ɗa-ʋetei zeɠe, è li ɗa-ɠoizu.» 7 Zunui naa wuzeɠeni, é li ná-koizu. 8 Bɛbɛi miná ɠaai ma, ti wola luani, ti ɗa lɛbiyai ve GALA bɛ, nii é nii ɠɛɠala zobogi veai nuiti bɛ.

Yesu Matiyo loli fai

(Maleke 2:13-17;
Luke 5:27-32)

9 Yesu zeɠeni ná, é ɗa li. Siɛgi zu é ɠɛni leʋesu la, é zunui ta ɠaani, é zeini mulu zo nuiti ta-wotii ɠɛɛzuʋɛ, daaseigi ɠɛni ga Matiyo. Yesu ɠɛni ma: «Ʋilɛ pòlu!» Matiyo wuzeɠeni, é ʋilɛ polu.

10 Tɛi Yesu ɠɛni laamiizu pɛlɛi wu, mulu zo nu mɔinmɔin ta kotoba nu mɔinmɔin ti ʋaani, ti ɗa laami, ta Yesu ta ná-kaladopoiti. 11 Faliziɛinti ti miná ɠaai ma, ti Yesu ná-kaladopoiti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu wa-ɠalamɔin daamii wosu ta mulu zo nuiti, naa ʋɛɛ kotoba nuiti ba?»

12 Kɛlɛ tɛi Yesu ti woomɛnini, é ɠɛni ti ma: «Zɔiti ti ɠɛdɛgai, naati kpɛdɛ la ɗɔɠɔtɔlɔi ʋa, kɛni seeɓɛ nuiti. 13 À li mu, wo niima wooi ʋoluʋɛ ɠaaɠa, nii GALA ge boni ga: ‹Wɔ̀inʋɛ ga gaazumaawɔinɠai, é leʋe zalaɠaiti ba.›* Tɔɔzei nɔ̀un gè la ʋaani ga gè telebo nuiti toli, kɛni kotoba nuiti.»

Zu so fai ma ɠaazaɠagi

(Maleke 2:18-22;
Luke 5:33-39)

14 Zan ná-kaladopoiti ti zɛba ti maaɓuɠa Yesu ʋa, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu gɔun gá Faliziɛinti, gi ɗa zugi zo, tama ɗa-ɠaladopoiti ti la ɗa ga so?» 15 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nuiti ti loligai vulu ɠɛɛzuʋɛ, ta zoo ɓaa ti ɠɛ gaazuɠilii zu, siɛgi zu anzazini niinɛi ti ʋa la dɛ? Ɓa-o! Kɛlɛ yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu, siɛgi zu ta anzazini niinɛi zeɠe la ti ʋa. Názu ta zugi zo niina. 16 Nu nɔpɛ ge la ɗa ga seɠe zaɠaiti seiɗa ta seɠe ɓuɠa niinɛi. Naa ɠa ɠɛɛna, seɠe ɓuɠa niinɛi ɠa seɠe zaɠai ʋali ga, naama ʋaligai zu ɠa ɗa ɓaɠo ma mɔungi ʋa. 17 Nu la ɗa ga dɔɔ niinɛi ʋu ɓalaa kɔlɔ woole wɔlɔmaiti su. Naa ɠa ɠɛɛna, kɔlɔ woole wɔlɔmaiti ta vuka, dɔɔi ɠa ʋu ya, gooleiti ta ɠoloɠolo. Maanɛɛʋɛ ga dɔɔ niinɛi ʋu kɔlɔ woole niinɛiti su, naazu ti felegɔ ti makɛgɛ ga pagɔ.»

Zayiluse ná-doun anzanui
ta ɲama ɠula koozu anzanui

(Maleke 5:21-43;
Luke 8:40-56)

18 Siɛgi zu Yesu ɠɛni naa wosu la ti ma, Zuifu ɠundiɠii ta ʋaani, é ʋilɛ ɲiibiɠa kɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Dòun anzanui zaa ɠani nɔ feya, kɛlɛ ʋa, è yeela ma, toɠa vulu ʋolu.» 19 Yesu ta ná-kaladopoiti ti ʋilɛni polu, ti ɗa li.

20 Anzanui ta ʋaani, nii é kɛɛni ɲama ɠula koozu zeeɓɛi zu ga kona puugɔ maazu felegɔ (12). É maaɓuɠani Yesu ʋa ga poluʋelei, é yeevɔɔɠu ná-seɠei laamaʋɛ ʋa. 21 Tɔɔzei é ɠɛni bosu ɠisu ga: «Ni nà zoona nɔ gè yeevɔɔɠu ná-seɠei ʋa, nà ʋalo.» 22 Yesu latini, tɛi é kaani, é ɠɛni ma: «Dòun anzanu, zɛbɛzeɠe, tɛi è laa dà, è ʋaloa.» Gaamago nɔ, anzanui ʋaloni.

23 Siɛgi zu Yesu zeelini la Zuifu ɠundiɠii ná-pɛlɛi wu, é koole vɛɛ nuiti kaani ta bɛbɛi, ti ɗa zɔngɔi wo. 24 É ɠɛni ti ma: «À zeɠe ʋɛ, tɔɔzei anzanu loungoi la zaani, toɠa ɲiizu nɔ.» Kɛlɛ nuiti ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su. 25 Ti nuiti kulaai ma eteaʋɛ, é lɛɛni pɛlɛi wu, é anzanu loungoi zoni zeei ʋa, naa wuzeɠe. 26 Naama vai ma wooi vazani ná maaɠoolii zu ná pɛ.

Yesu gaazuɠole nu felegɔ ɠɛdɛ fai

27 Tɛi Yesu ɠɛni liizu, gaazuɠole nu felegɔ ʋilɛni polu, ti ɗa kpeei loo, ti ɗa ɠɛ ma: «Davide ná-Doun Zunui, gi ɠaazumaawɔinɠa!» 28 Siɛgi zu é lɛɛni la pɛlɛi wu, gaazuɠole nu felegɔiti ti maaɓuɠani ba. Yesu ɠɛni ti ma: «Wo laaʋɛ da nɛi ga nà zoo gè naa ɠɛ wo ʋɛ?» Ti ɠɛni ma: «Gi laaʋɛ naa la, Màliɠii.» 29 É zɛba é yeevɔɔɠu ti-ɠaazuʋɛti ba, é ɠɛ ti ma: «É ɠɛ wo ʋɛ eɠɛʋelei wa-ɠidaaleʋei la.» 30 Tama ti-ɠaazuʋɛti ti zeɠeni ma gaamanɔ. Yesu ti laa maaɓakpani kpaan, é ɠɛ ti ma: «Nu nɔpɛ ge mina faaɠwɛ niima vai zu pa.» 31 Kɛlɛ ti liini, ti ɗa Yesu ná-fai wo naama yooi zu ná pɛ.

Yesu ɓoɓoi ɠɛdɛ fai

32 Ti ɠula ziɛgi zu pɛlɛi wu, nui tanigaa ti ʋaani pɔ ga inɛ su nu ɠila, é ga ɓoɓoi. 33 Tɛi Yesu inɛgi ɓɛɛni nɔ feya, ɓoɓoi tɔɔzeini ga é ɗa ɓɔɛ. Bɛbɛi wola laavɔɔni, ti ɗa ɠɛ ma: «Kaipa nii ɠɛɠala vai ta la dɛ ɠɛɛni Izilayɛle yooi zu.» 34 Kɛlɛ Faliziɛinti ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Inɛ kundiɠii ná-zobogi ɠa é inɛgiti kpɛɛzu la.»

Bɛbɛi maawɔin Yesu zo fai

35 Yesu ɠɛni leʋeteʋesu taa goiti ta taa wolaiti pɛ su, é ɗa kalagi wo ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, é ɗa GALA ná-masadai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, ta é ɗa seeɓɛi ta maalɛɠɛfɛgi ma zii pɛ kɛdɛ. 36 É bɛbɛi ɠaai ma, ti maawɔin soni, tɔɔzei ti ɓɔlɔni, ti iɲɔteʋeai eɠɛ baalagi niiti makɛ nu la ti ʋɛ. 37 Yesu zɛba é ɠɛ ná-kaladopoiti ma: «Molo mɔɔi wola zuwɔɔlɔʋɛ, kɛlɛ botiɠɛ nuiti ti la mɔinni. 38 À kpala kɛɛ nui maanɛɛnɛ mu, é botiɠɛ nuiti teʋe ná-molo leʋezuʋɛ.»

10

Yesu yiimazeɠe vai ga
keela puugɔ maazu felegɔiti (12)

(Maleke 3:13-19;
Luke 6:12-16)

1 Yesu ná-keela puugɔ maazu felegɔiti (12) tolini, é zobogi ve ti ya ga ti ɗa kɔzɔba yɛnvuiti kpɛ, ti ɗa seeɓɛ nuiti ta maalɛɠɛfɛ nuiti kɛdɛ. 2 Keela puugɔ maazu felegɔiti (12) daaseigiti kaa: ma mɔungi Simon, nii é lolisu ga Piyɛlɛ, ta kɛɛɠɛloin Andelé, Zeɓedé ná-doun zunuiti Zake, ta kɛɛɠɛloin Zan, 3 Filipe ta Ɓaatelemi, Tomase ta Matiyo mulu zo nui, Alefé ná-doun zunui Zake, ta Tadé, 4 Simon nii é ɠɛni ga Zou Maalobo Nui ta, naa ʋɛɛ Zudase Isekaliyɔte ʋa, nii é Yesu yaavani.

Keela puugɔ maazu felegɔiti (12) teʋe fai

(Maleke 6:7-13;
Luke 9:1-6)

5 Nu puugɔ maazu felegɔi (12) naati ka Yesu ti leʋeni, siɛgi zu é ɓeni la ga falii niiti bo ti ma ga: «À mina li zii ɠiligiti pɔ pelei. À mina lɛ Samali laai tanɔpɛ su. 6 Kɛlɛ tɔun à li Izilayɛle nuiti pɔ pelei ti ɠɛai eɠɛ baalagiti ti loai ya. 7 Ʋɛ nɔpɛ wa leʋe ná, à Woo Niinɛ Ʋagɔi nii laazeeli, ga geeɠɔlɔgi ma masadai maaɓuɠaa. 8 À seeɓɛ nuiti kɛdɛ, wo gɔvɛiti buzeɠe, wo gee nuiti ɲade, wo inɛgiti kpɛ. Wo sɔlɔɔgɛ ga vebɛi, wa ɓalaagi à teʋe ga vebɛi. 9 À mina zanu seɠe ɓaa wali, ɓaa wali ɠae ʋɛlɛʋɛlɛgi. 10 À mina ɓɔlɔ zeɠe siɛi wo fai zu, ɓaa seɠewuzeɠe felegɔ, ɓaa saʋala, ɓaa tukpɔ, mazɔlɔɔ botiɠɛ nui maanɛɛʋɛ é ɠɔnɔ sɔlɔɔ.»

11 «Siɛgi zu wo zeelizu la taa wolai ta zu ɓaa taa goi ta zu, à nu ɠaiziɛ, nii a yeezei wo wu. À yɛ naama nui ʋɔ bɛ, eyɛsu wo zeɠena yeeɠɛɠalai zeeli. 12 Wa ɠɛna kpofalagi ɓudɛa, à laali pɛlɛi wu nuiti ma. 13 Ni ta yeezeina wo wu, wa-yiilɛigi ɠa yei ti ma. Kɛlɛ ni ti la yeezeini wo wu, wa-yiilɛigi ɠa ɠaaɠale ma wo ʋɔ. 14 Taai nɔpɛ wa lɛ su, ɓaa pɛlɛi nɔpɛ wa lɛ bu, ni nuiti ti la pɔ ga ti ʋa yeezei wo wu, ɓaa ti ʋa woilo wo-wooi ma, à ɠula ná ʋa, wo fufiligi ɓukpunɛ, é ɠula wo-ɠɔɠɔiti ma.* 15 Gè bo wo ma ga gaamai, tukpɔɠaaleʋe voloi, naama laai ná-tukpɔi ɠa ɓaa, é leʋe Sɔdɔme ta Gomɔɔl laaiti tɔnɔi ʋa.»

Faaɓaagiti ti siɛi zu

(Maleke 13:9-13;
Luke 21:12-17)

16 «Wɛlɛ, nà wo leʋesu eɠɛ baalagiti, zuluɓuiti saama. Naa ɠa é ba, à ɠeleɠele eɠɛ kaalii, wa-vai ɠaanɛ eɠɛ poopogiti. 17 À dama, tɔɔzei ta ʋaazu liizu ga woye tukpɔɠaaleʋezuʋɛti. Ta wo loɠa ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛiti bu. 18 Ta wo zo ga maaɓa, ti li ga woye kundiɠiiti ta masagiti kakala nɔ̀un maaʋele ma, nii a kɛ wo zeele wooi wo Zuifuiti ta zii ɠiligiti ma. 19 Kɛlɛ siɛgi zu ti liizu la ga woye tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, à mina yiizoolɛ ga ʋelei wa ɓɔɛ la, ɓaa nii wa bo, tɔɔzei naa ɠa ve wo ya ma yeeɠɛɠalai nɔ zu. 20 Mazɔlɔɔ wa lɛi wo ʋa ɠɛ ɓɔɛzu, kɛlɛ wo-Ɠɛɛ ná-Zɛnvui ɠa é ʋaazu ɓɔɛzu ga wo-laaʋɛ.»

21 «Ɠɛɛɠɛloin ɠa kɛɛɠɛloin leʋe ga ti paa, doun kɛɛɠɛi ɠa ná-doin leʋe ga ti paa. Dointi ta wuzeɠe ti zɔlɔɔ nuiti daalɔɠɔma, ti ti lɔ saai zu. 22 Ɛsɛ pɛ ka wo wɔinzeɠe nɔ̀un maaʋele ma. Kɛlɛ zɔi a lo kpaan eyɛsu gaaɓelasuʋɛ zeeli, naa ɠa ɠizo. 23 Ni ta wo wɔinzeɠena taai ta zu, à ʋela, wo li taa ɠili su. Gè bo wo ma ga gaamai, wo la ɓega ga Izilayɛle laaiti pɛ suɓizɛ, eyɛsu Nu ná-Doun Zunui ʋa.»

24 «Kaladopoi la leʋeni ná-kalamɔin ʋa, ɓaa botiɠɛ nui ʋa leʋe maliɠii ʋa. 25 Nii soloogai kaladopoi ma, naa ɠa ga é ɠɛ ga ná-kalamɔin ɠɛʋele, botiɠɛ nui ɓalaa ɠɛ ga maliɠii ɠɛʋele. Ni ti pɛlɛ kɛɛɠɛi levea ga Ɓeelezeɓule,† ti la pɛlɛ wu nuiti poomuga, é ʋa leʋe naa ʋa ɓaa?

Zɔi maanɛai nu lua ba

(Luke 12:2-7)

26 «Naa ɠa é ba, à mina lua naama nuiti ba pa. Tɔɔzei maalɔɔɠu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠulaa kɛlɛma. Dɔɔɠuzu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠwɛɛga. 27 Nii gè bosu wo ma dɔɔɠuzu, à naa wo kɛlɛmaʋɛ. Nii ti laaʋɛɛzu wo-woiyeɠei la, ti bo, à wooɠula ga naa, é wo pɛlɛ ɠɔmaʋɛ. 28 À mina lua naati ba, niiti ta zoo nui ɓusɛi nɔ ʋaazu, kɛlɛ zobo ge la ti ʋɛ, ti ʋa zɛnvui ʋa. Kɛlɛ à lua GALA ba, nii zobogi bɛ é kpusɛi ta zɛnvui undaaʋili abui zu. 29 Nu la ɗa ga soolo felegɔi ʋɔdia ga wali ɠae ɠila ɓaa? Tama ti ɠila kpalaa ge la ɗa ga loa zooi ma, ni wo-Ɠɛɛ GALA ge la vaani bu. 30 Kɛlɛ wɔun vɔlɔ, wɔundeɠai pɛ gaalugɛ. 31 À mina lua mu, wo vizɔgɛ soolo kpulugiti ba.»

Nu ɠeke suziɠa vai ga Kilista ná-faa

(Luke 12:8-9)

32 «Zɔi nɔpɛ a ɠeke suziɠa ga nà-faa nuiti gaazu, nà ɓalaa nà ɠeke suziɠa ga naama nui ná-faa Kɛ̀ɛ ɠaazu, nii é geeɠɔlɔgi zu. 33 Kɛlɛ zɔi nɔpɛ é ɠɛlɛzu bà nuiti gaazu, nà ɓalaa nà ɠɛlɛ naama nui ʋa Kɛ̀ɛ ɠaazu, nii é geeɠɔlɔgi zu.»

Ziilɛigi laade, kɛlɛ boɠa zɔkpɔi ʋe

(Luke 12:51-53; 14:26-27)

34 «À mina ɠisiɛ ga nɔ̀un paaʋɛ ga gè ziilɛi fe eteai ʋɛ. Gè la ʋaani ziilɛi feezu, kɛlɛ boɠa zɔkpɔi ɠa pàai feezu. 35 Pàaʋɛ gè kpɔɛi lɔ doun zunui ta kɛɛɠɛ yɔɠɔzu, anzanu loin ta dee yɔɠɔzu, loun anzai ta deemɔɔn yɔɠɔzu. 36 Nui zili nuiti ta ɠɛ ga ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti nɔ.»‡

37 «Zɔi nɔpɛ é dee ɓaa kɛɛɠɛ nɛɛzu ʋɛ, é leʋe nɔ̀un ba, naama nui la vizɔni ga nà-kaladopo. Zɔi nɔpɛ é ná-doun zunu ɓaa ná-doun anzanui nɛɛzu ʋɛ, é leʋe bà, naama nui la vizɔni ga nà-kaladopo. 38 Zɔi ɓalaa é la zaa wului zeɠeni, é ʋa ʋilɛ pòlu, naama nui la vizɔni ga nà-kaladopo. 39 Zɔi é pɔ é zɛnvui ɠizo, naama nui ɠa ʋala ma. Kɛlɛ zɔi a ʋala zɛnvui ma nà-faa zu, naama nui ɠa sɔlɔɔ ʋolu.»

Kulanumaiti

(Maleke 9:41)

40 «Zɔi é yeezeizu wo wu, naama nui yeezeiɗa bù. Zɔi é yeezeizu bù, naama nui yeezeiɗa tèʋe nui wu. 41 Zɔi é yeezeizu GALA goo wo nui ta wu, tɔɔzei naa ɠa ga GALA goo wo nui, naama nui ɠa GALA goo wo nui ná-kulanumai ɠɛɠalai zɔlɔɔ. Zɔi é yeezeizu telebo nui ta wu, tɔɔzei naa ɠa ga telebo nui, naama nui ɠa telebo nui ná-kulanumai ɠɛɠalai zɔlɔɔ. 42 Zɔi nɔpɛ é ziɛ lɛi ɠɔɠɔ ɲɛ gila feezu doungoi niiti gila zea, tɔɔzei toɠa ga nà-kaladopoi, gè bo wo ma ga gaamai, naama nui la ʋalaga ná-kulanumai ma.»

11

Ɓɛɛni ka ga Yesu ta Zan Ɓatisete?

(Luke 7:18-35)

1 Yesu ɓegai ma ga naama leveiti fe keela puugɔ maazu felegɔiti (12) zea, é zeɠeni ná, é li, é ɗa kalagi wo, ta é ɗa GALA daawooi laazeeli taaiti su ná maaɠoolii zu. 2 Zan yɛni kasoi ɠa, é Kilista ná-kɛɛwotiiti ma wooi mɛni. É ná-kaladopoi tanigaa leʋeni, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: 3 «Ɗa ɠa è ga naama nui, nii maanɛai ga é ʋa, ɓaa gi taɠili maaɓɔun?»

4 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À li, wo naa zuɠula Zan ma, nii wo mɛnisu, ta wo kaazu: 5 Gaazuɠole nuiti gaazu ɠa zeɠezu ma, mɛɠɛlɛ nuiti ti ɗa ziɛ ga pagɔ, gee nuiti ti ɗa ɲade, goizuɓɔlɔ nuiti ti ɗa faa mɛni, gɔvɛiti ti ɗa wuzeɠe, woo niinɛ ʋagɔi laa ɠa zeelizu bala nuiti ma. 6 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é la loa kakagi zu ga nɔ̀un maaʋele.»

7 Tɛi Zan ná-keelaiti ti ɠɛni liizu, Yesu tɔɔzeini ga ɓɔɛa bɛbɛi ʋɔ, é ʋilɛ Zan ʋa, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛgele ɠa wo liini kaazu teʋebai zu? Seeligi nii fiilɛi ɲiikpisu ɓaa? 8 Leeni ɠa mu wo liini kaazu? Nui nii maaɠiliai ga seɠe ʋapagiti ɓaa? Niiti ti maaɠiliai ga seɠe ʋapagiti, naati ta masa pɛlɛiti bu. 9 Ɓɛgele ɠa mu wo liini kaazu? GALA goo wo nu? Gaama ɠana, nɔ̀un nà bosu wo ma ga teʋegɛ GALA goo wo nu ʋa. 10 Tɔ ɠa sɛʋɛai ná-faa zu GALA Sɛʋɛi zu ga:

‹Nà nà-keelai leʋesu è luɠɔ,

é ɗa-ʋelei ɓɛtɛ è luɠɔ.›*

11 Gè bo wo ma ga gaamai, nui kpein nii anzanu sɔlɔɔgai, tanɔpɛ ge la dɛ ɠulani, nii bɔɔlɔai é leʋe Zan Ɓatisete ʋa. Tama zɔi dɔiɗai geeɠɔlɔgi ma masadai zu, naa wɔɔlɔʋɛ ba. 12 É zo Zan Ɓatisete ná-yeeɠɛɠalaiti ma, é zeeli za ma, geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa zeeɠaaɓaai laawu,† zeeɠaaɓaa nuiti ka ti pɔ ti seɠe ga tɔnɔ.‡ 13 Tɔɔzei GALA goo wo nuiti pɛ ta tɔ sɛʋɛi, ti GALA gooi wogɛ eyɛsu é zeeli Zan ma. 14 Ni wa pɔ ga wo la da, tɔ ɠa é ga Eli, nii ná-fai wogai ga toɠa ʋaazu. 15 Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.

16 «Ɓɛ ɠa mu nà niizuʋɛ nuɓusɛiti pokɔɠɔ ma? Ti ɠulaʋɛ ga doungoiti ti zeini dɔɔɠɔ ɓalagi zu, ti ɗa wooɠula ti-wɔɔlaiti ma, ti ɗa ɠɛ ma:

17 ‹Gi koolei vɛa, wo la kuai woni,

gi saa zu wuyei loa, wo la ɓɔɠɔ maawɔinni.›

18 Tɔɔzei Zan ʋaani, é ɗa zugi zo, é la dɔɔ ɓɔlezu, ti ɠɛ ma: ‹Inɛgi ɠa su!› 19 Nu ná-Doun Zunui ʋaa, é ɗa daamii ta kpɔɔlei wo, ti ɠɛ ma mɔnɔ: ‹Zunui nii ɠa ga ɠulukpu nu ta dɔɔ ɓɔle nu wolai. Toɠa ga mulu zo nuiti ta kotoba nuiti ti-wɔɔlai.› Kɛlɛ ɠimalai ná-kɛɛwotiiti ta dɛɛzu ga telebogɛ.»

Kidaaleʋelala laaiti

(Luke 10:13-15)

20 Yesu zɛba é ɗa zeli ɓaaɓaagi lo taaiti ma, ʋɛti é ná-laavɔɔ vai bɔɔlɔzu ɠɛɛni náti, mazɔlɔɔ taai naati su nuɓusɛiti ti la ɠɛni ti-ziɛ ʋelei maavaliboni. 21 «Maanɔɠɔi ɠa è ʋɛ, Kolazɛn, maanɔɠɔi ɠɛ è ʋɛ, Ɓɛtesayida! Mazɔlɔɔ laavɔɔ vai niiti ti ɠɛai wo ʋɔ bɛ, ni naa ɠɛɠalai ɠɛɛni Tiil ta Sidɔn laaiti su, eɠɛ kaite ti zu nuɓusɛiti ti ti-ziɛ ʋelei maavaliboga, ti saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba, ti zuʋui ʋu tɔungiti su. 22 Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: Tukpɔɠaaleʋe voloi, wa-lukpɔi ɠa ɓaa, é leʋe Tiil ta Sidɔn laaiti tɔnɔi ʋa. 23 Ɗɔun, Kapɛɛlɛnawume, ɗa kaazu ga è-lɔɠɔi ɠa wɔɔlɔzu, è zeeli geeɠɔlɔgi zu ɓaa? Naa li poun! Ta è yei gɔvɛalaazu. Mazɔlɔɔ laavɔɔ vai niiti ti ɠɛai è ʋɔ bɛ, ni naa ɠɛɠalai ɠɛɛni Sɔdɔme taai zu, eɠɛ é ná dɛ zaaɠaza. 24 Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: Tukpɔɠaaleʋe voloi, wa-lukpɔi ɠa ɓaa, é leʋe Sɔdɔme yooi nɔnɔi ʋa.»

À ʋa pɔ̀, nà dooɠo fe wo ʋɛ

(Luke 10:21-22)

25 Naama yeeɠɛɠalai zu, Yesu ɠɛni ma: «Ee, Kɛ̀ɛ, geeɠɔlɔgi ta zooi Maliɠii, nà è mamasu, tɔɔzei è niima vaiti dɔɔɠua ɠima nuiti ta keleɠele nuiti ba, è ti lɛ ga naati, niiti ti yeemalɔigai. 26 Gaamazu, Kɛ̀ɛ, ʋele ɠana nɛai la è ʋɛ. 27 Kɛ̀ɛ fai pɛ puuʋɛ zèezu. Nu nɔpɛ ge la Doun Zunui ɠwɛɛ, é ɠula Ɠɛɛɠɛi ʋolu, tama nu nɔpɛ ge la ɓalaa Ɠɛɛɠɛi ɠwɛɛ, é ɠula Doun Zunui ʋolu, ta naama nui nii Doun Zunui a ɠɛna pɔ é dɛɛ la. 28 À ʋa pɔ̀, wɔi pɛ wo ɓɔlɔai, kasɔi laani wo unma, nà dooɠo fe wo ʋɛ. 29 À nà-unbawului zeɠe, wo da unma, wo lɔ pɔ̀ bɛ kala pelei zu, mazɔlɔɔ nà-fai ɠaanɛɛʋɛ, gè ɠɛ ga ɓɔɠɔmaayei nu zìimaʋɛ, wa dooɠogi zɔlɔɔ ɓɔɠɔ vaa ma. 30 Nà-unbawului zeɠezu la ɓaani, kasɔi ɓalaa gè daazu wo unma, feɠagɛ.»

12

Yesu ɠa ga dooɠo foloi Maliɠii

(Maleke 2:23-28;
Luke 6:1-5)

1 Naama ziɛgi zu, Yesu ɠɛni leʋesu yeeta molo ɓalagiti su, dooɠo foloi. Tɛi pului ɠɛni ná-kaladopoiti ma, ti tɔɔzeini ga ti ɗa molo ɠɔpɔgiti gaaʋolososo, ti ɗa mi. 2 Faliziɛinti ti miná ɠaai ma, ti ɠɛni Yesu ma: «Wɛlɛna ɗa-ɠaladopoiti ba! Ta naa ɠɛɛzu, nii tɔgi la vaani bu ga nu kɛ dooɠo foloi.»

3 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo la dɛ naa ɠalani mu ɓaa, nii Davide kɛɛni, siɛgi zu pului soni da ta siɛɲɔɠɔiti? 4 É lɛɛni GALA ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, é ɓuluiti seɠe, ti veai GALA bɛ, é ta mi. Tama, tɔgi la ɠɛni vaani bu ga ta siɛɲɔɠɔiti, ti ʋa ɓului naa ta mi, makɛga ɠɛni de zalaɠa ɠula nuiti nɔ ʋɛ. 5 Wo la dɛ kalani ɓalaa tɔ sɛʋɛi zu ga dooɠo foloi, zalaɠa ɠula nuiti niiti ti botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu, ta ɗa dooɠo foloi ma lɔgi ɠoloɠolo, naama ge la ɠɛa ti ʋa ga koto? 6 Tama nà bosu wo ma ga: Nii é ʋɛ, naa wɔɔlɔʋɛ GALA sei ʋɛlɛi ʋa. 7 Ee, ni wo ɠɛni niima wooi ʋoluɠwɛɛ, nii é ɠɛɛzu ma: ‹Wɔ̀inʋɛ ga gaazumaawɔinɠai, é leʋe zalaɠaiti ba,›* wo la ɓena sɔbalala nui niiti peelala. 8 Mazɔlɔɔ Nu ná-Doun Zunui ɠa é ga dooɠo foloi Maliɠii.»

Yesu zeezaama zunui ɠɛdɛ fai

(Maleke 3:1-6;
Luke 6:6-11)

9 Seɠeai ma miná, é lɛɛni Zuifuiti ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu. 10 Zunui ta ɠɛni ná, nii zeei zaani ma. Ti Yesu ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga nu nui ta ɠɛdɛ dooɠo foloi?» Ti ɠɛni pɔ ga ti peelalazu zɔlɔɔ ba. 11 Kɛlɛ Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa é wo zaama, ni baala gila kana zea, naa zɛba é loo zeɠezaɠa wolai zu dooɠo foloi, é la mɛɛnga, é ʋa kula su? 12 Nuɓusɛi ma fizɔgɛ baalagi ʋa pounpoun! Naa ɠa é ba, tɔgi vaaʋɛ bu ga nu faa ʋagɔi ɠɛ dooɠo foloi.» 13 É zɛba é ɠɛ zunui ma: «Yeemaale!» Naa yeei maaleni, é ɠɛdɛ, é ɠɛ ga zɔɔma yeei ɠɛʋele. 14 Faliziɛinti ti ɠulani, ti li, ti ɠi fe ɓɔɠɔ ʋɛ ga ʋelei ta zoo ti Yesu ʋaa la.

Yesu ɠa ga Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-botiɠɛ nui

15 Yesu kwɛɛgai ma ga ta ɠɛɛzu ti paa, é zeɠeni ná. Bɛbɛ wolai ʋilɛni polu, tama é seeɓɛ nuiti pɛ kɛdɛni. 16 É ɠɛni ti laa maaɓakpasu ga naati ti mina kula kɛlɛma. 17 Ʋele ɠana GALA goo wo nui Ezayi wooi ʋilɛni la su, nii é boni ga:

18 «Wɛlɛ nà-botiɠɛ nui ʋa, gè yiimazeɠeai la,

nɛ̀ɛbɛ nui, nii é gòla ɠoozunɛɛzu.

Nà nà-Zɛnvui yei ma.

Toɠa telebodai ma wooi laazeeli zii ɠiligiti ma.

19 É la kpɔɛba vaa nɔpɛ kɛa, é la woo ɠaaɓainga,

nu la goomɛniga kpɔɛzuɠula wola wosu koi yɔɠɔzuʋɛti.

20 É la seeli kpaku ɠalea ga, nii golowoloai,

é la sɔmɔgi ʋaa, nii gaayeizu.

Ʋele ɠana eyɛsu kɛɛzu la,

eyɛsu é pilɛ sɔlɔɔ fai ve telebodai ya.

21 Zii ɠiligiti pɛ ta tɔun kɛ ga ta-ɠitogi.»†

GALA ɓaa Setana

(Maleke 3:20-30;
Luke 11:14-23)

22 Naama ziɛgi zu, ti ʋaani Yesu ʋɔ ga inɛ su nu ɠila nii gaazuɠoleni, é ga ɓoɓoi mɔnɔ. É naa ɠɛdɛni, naa tɔɔzeini ga é ɗa ɓɔɛ, é ɗa wozaɠa. 23 Bɛbɛi laavɔɔni, ti ɗa ɠɛ ma: «Davide ná-Doun Zunui la ga nii mu ɓaa?»

24 Faliziɛinti ti naa mɛnigai ma, ti ɠɛni ma: «Inɛ kundiɠii Ɓeelezeɓule ná-zobogi nɔ ɠa zunui nii inɛgiti kpɛɛzu la.» 25 Kɛlɛ tɛi Yesu ɠɛni ta-ɠisiɛi ɠwɛɛni, é ɠɛni ti ma: «Masadai nɔpɛ su nuɓusɛiti ti ɠaaɠwɛɛzu su ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa ɠa ɗa ɠoloɠolo. Taa wola nɔpɛ, ɓaa pɛlɛyeɠe nɔpɛ gaaɠwɛɛzu su ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa la zooga yɛsu ná. 26 Ni Setanai a Setana ɓɛɛna, ná-masadai ɠaaɠwɛa su mu ɓɔɠɔ laalɔɠɔma. Naama masadai ɠa zoo yɛsu ná ɠale? 27 Ni nɔ̀un, nà inɛgiti kpɛɛzu ga Ɓeelezeɓule ná-zobogi, wa-ɠaladopoiti ta ti ɓɛɛzu ga ɓɛ ná-zobo? Naa ɠa é ba, tiya ɓɔɠɔgo ɠa ti ʋaazu wa-lukpɔi ɠaaleʋezu. 28 Kɛlɛ ni GALA Zɛnvui ná-zobogi ɠa gè inɛgiti kpɛɛzu la, deɠɛmu GALA ná-masadai ʋaa, é zeeli wo ma.

29 «Ɓaa ɓɛ ɠa a ɗa zoo é lɛ zɛbɛsu nui ná-pɛlɛi wu, é naa ɠɔligiti seɠe, ni é la tɔɔzeini dɛ ga é ʋa naa ɠili ga galui? Toɠa naa ɠili pɛ, é ʋa leɠa naa ná-pɛlɛi wuuvoo. 30 Zɔi nɔpɛ é la nɔ̀un ba, naa ɠa dàalɔɠɔma. Zɔi é la ɓɔsu bà, gi ʋa gaalɛbai wo, naa ɠa suvazagi wosu.

31 «Naa ɠa é ba, gè bo wo ma, nuɓusɛiti ta-ɠotoiti pɛ, ta woo ɲɔiti pɛ ta ti wo GALA daalɔɠɔma, naati suvaa ɠa yɛ ti ʋɛ, kɛlɛ zɔi nɔpɛ é woo ɲɔu wosu Zɛnvu Ɲadegai laalɔɠɔma, suvaa la yɛga naama nui ʋɛ pɛ. 32 Zɔi nɔpɛ é kpɔɛ wosu Nu ná-Doun Zunui laalɔɠɔma, naama nui zuvaa ɠa yɛ, kɛlɛ zɔi nɔpɛ é kpɔɛ wosu Zɛnvu Ɲadegai laalɔɠɔma, naama nui zuvaa la yɛga pɛ, niima eteai zu, ta eteai niinɛi zu é ʋaazu.»

Gului ta gaawaai

(Luke 6:43-45)

33 «À kwɛɛ ga ni gului ʋagɛ, gaawaai ɓalaa pagɛ, ni ɲɔuʋɛ, gaawaai ɓalaa ɲɔuʋɛ, tɔɔzei gului ɠa ɠwɛɛsu ga gaawaai. 34 Pɛɛɠaali zuwuzuiti, wa zoo ɠale kpɔɛ ʋagɔ wosu, wɔi wo ɲɔuɗai? Mazɔlɔɔ nii é ʋooʋazu nui yiimaʋɛ, naa ɠa daaʋɛ, a ɗa bo. 35 Nu ʋagɔi ɠa ɗa ani ʋagɔiti kula ná-ani makɛsu ʋagɔi, nu ɲɔi ɓalaa ka ɗa ani ɲɔiti kula ná-ani makɛsu ɲɔi. 36 Gè bo wo ma, tukpɔɠaaleʋe voloi, nuiti ta ʋoluvaawo ga ta-ɓɔɛ ɲakaiti pɛ ta ɠɛ ti woni. 37 Mazɔlɔɔ è ɓɔɛ wooi maaʋele ma, ta è ʋɛtɛ ga sɔbalala nu, è ɓɔɛ wooi nɔ ɠa ta è ʋeelala la.»

Laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabo fai

(Maleke 8:11-12;
Luke 11:29-32)

38 Tɔ kalamɔin tanigaa ta Faliziɛinti ti ɠɛni Yesu ma: «Kalamɔn, gá pɔ gi è ɠa, è ɗa laavɔɔ vai ta ɠula kɛlɛma.» 39 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Niizuʋɛ nuɓusɛ ɲɔiti, niiti ti ga wooʋalada nuiti GALA bɛ, naati ka ti laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabosu! Tama poo kili nɔpɛ ge la vea ti ya, kɛni GALA goo wo nui Zonase ná-poogi. 40 Mazɔlɔɔ ʋelei Zonase kɛɛni la ga folo saʋagɔ kpidi saʋagɔ kalei ɠoozu,‡ ʋele nɔ ɠana Nu ná-Doun Zunui a kɛɛ la ga folo saʋagɔ kpidi saʋagɔ zooi ɠoozu. 41 Tukpɔɠaaleʋe voloi, Ninive nuiti ta wuzeɠe, ti niizuʋɛ nuɓusɛiti peelala, tɔɔzei tiya mu Zonase ná-GALA goo wogai maaʋele ma, ti ti-ziɛ ʋeleiti maavaliboni. Tama zɔi é ʋɛ, naa wɔɔlɔʋɛ Zonase ʋa. 42 Tukpɔɠaaleʋe voloi, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei ma masa anzanui ɠa wuzeɠe, é niizuʋɛ nuɓusɛiti peelala, tɔɔzei tɔun é zeɠeni kenein zou ɓela ga, é ʋa woilosu Salomɔn ná-ɠima ɓɔɛiti ma. Tama zɔi é ʋɛ, naa wɔɔlɔʋɛ Salomɔn ʋa.»

Zɛnvu ɲɔi ɠalema vai ʋolu

(Luke 11:24-26)

43 «Siɛgi zu kɔzɔba yɛnvui ɠulazu la zunui ta zu, toɠa ɗa li, é leʋeteʋe teʋebai zu, é ɗa zeizu ɠaiziɛ, kɛlɛ é la ná ta ɠaani. 44 Naazu, toɠa ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: ‹Nà ɠalesu ma nà-pɛlɛi wu, ʋɛ kùlaai ná.› Siɛgi zu é ɠalesu da ma, é ná ɠa, ani la ná, ná ɓalegai, fai pɛ seiɗai kpasu ná ga pagɔ, 45 toɠa ɗa li naazu, é zɛnvu lɔfela ɠiligaa zeɠe, niiti ti ɲɔuɗai ti leʋe ba, ti ʋa ʋɔɔma, ti zei ná. Zunui naa ná-fai ɠaaɓelagi ɠa ɲɔu, é leʋe ma mɔungi ʋa. Naama zii ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ga niizuʋɛ nuɓusɛ ɲɔi niiti.»

Yesu ná-pɛlɛyeɠe ɠitei

(Maleke 3:31-35;
Luke 8:19-21)

46 Siɛgi zu Yesu ɠɛni ɓɔɛzu la dɛ bɛbɛi ʋɔ, dee ta deɠeiti ti ʋaani, ti lo eteaʋɛ, ti ɠɛni pɔ ga ti ɓɔɛ pɔ. 47 [Nui ta ʋaani, é ɠɛ ma: «È-lee ta è-leɠeiti ta loni eteaʋɛ, ta pɔ ga ti ɓɔɛ è ʋɔ.»]§ 48 Kɛlɛ Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é ga dèe? Ɓɛɛni ka ti ga dèɠeiti?» 49 É zɛba é yeelete ná-kaladopoiti ma, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, niiti ka ti ga dèe ta dèɠeiti. 50 Tɔɔzei zɔi nɔpɛ é Kɛ̀ɛ yiimai ɠɛɛzu, nii é geeɠɔlɔgi zu, naama nui ɠa é ga dèɠe zunui, ta dèɠe anzanui, ta dèe.»

13

Faalaalii é ʋilɛ
molo zuwu vaza nui ʋa

(Maleke 4:1-9;
Luke 8:4-8)

1 Naama voloi nɔ, Yesu ɠulani pɛlɛi wu, é li, é zei ziɛ wolai laaʋɛ. 2 Bɛbɛ wolai ɠaalɛɛni ba koba. Kɛni é lɛɛni keingi ta zu vɔlɔ, é zei ná. Bɛbɛi pɛ ge ɠɛni loni ziɛlaʋɛ. 3 Yesu ɠɛni ti ɠalasu ga faa mɔinmɔin, faalaaliiti su. É ɠɛni ti ma: «Molo zuwu vaza nui ta ɠulani ga é molo zuwui vaza. 4 Kɛai ma moloi vazasu, molo ɠaei tanigaa ti looni pele ɠɛzɛi zu, wɔniiti ti ʋa, ti mi. 5 Taɠiligaa ti looni fasa lutui zu, pɔlɔi tago nɔ ɠa é ɠɛni ná. Ti ʋɔnɔni fala, tɔɔzei zooi ɓoma la ɠɛni ɠoozani. 6 Kɛlɛ foloi kpaai ma kpekpe, é molo ʋɔnɔ koiti galani ma fala. Ti vɔɔni, tɔɔzei sape la ɠɛni ti ʋa sɛ. 7 Taɠiligaa ti looni ɠaingiti saama. Naati ti lɛɛni, ti molo ʋɔnɔ koiti maaɓɔle. 8 Taɠiligaa ti looni mɔnɔ zou ʋagɔi zu. Ti ɓɛtɛni, ti waa, tanigaa ti-ɠaawaai ɠɛ ga ungilagila (100), tanigaa puulɔzitalɔzita (60), tanigaa puuzaʋasaʋa (30). 9 Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.»

Yesu ná-faalaaliiti bo ungi

(Maleke 4:10-12;
Luke 8:9-10)

10 Ná-kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu è ɓɔɛzu ti ʋɔ faalaaliiti su?» 11 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wɔun, feeʋɛ wo ʋɛ ga wo geeɠɔlɔgi ma masadai ma lɔɔɠuzu vaiti kwɛɛ. Tiya ma, naama zobogi la veeni ti ʋɛ. 12 Mazɔlɔɔ zɔi ani zea, ta ɠa ve naa ya ʋolu, eyɛsu é ʋooʋa zea. Kɛlɛ zɔi ani la zea, anɛɛ zɔɔgoi é zea, naa ɠa ɠula zea. 13 Nà ɓɔɛzu ti ʋɔ faalaaliiti su, mazɔlɔɔ ti ɠɛ ʋa wɛlɛzu, ti la wozaɠaa, ti ɗa woilo, ti la faa mɛniga ta ti mina gaaɠa. 14 Wooi GALA goo wo nui Ezayi boni, naa ɠa ʋilɛsu ti ʋɛ ga:

‹Wa la woilo nɔ,

kɛlɛ wo la faa ɠaaɠaa pɛ.

Wa la wɛlɛ nɔ,

kɛlɛ wo la wozaɠaa pɛ.

15 Tɔɔzei niima nuɓusɛiti ti ɠɛa ga kigaaza nuiti,

ti ɓɔɠɔ woizuɓɔlɔa, ti yeeʋɛɛ ɠaazu,

naa ɠa a kɛ ti ɠaazu mina wozaɠa,

ti-woiyeɠeiti ti mina faa mɛni,

ti-yii mina faa ɠaaɠa,

ti ʋa ɠale ma pɔ̀,

nii a kɛ gè ʋa ti ɠɛdɛ.›*»

16 Kɛlɛ wɔun wo undaanɛɛʋɛ, wo-ɠaazuʋɛti ta wozaɠaazu, wo-woiiti ti ɗa faa mɛni. 17 Gè bo wo ma ga gaamai, GALA goo wo nu mɔinmɔin ta telebo nu mɔinmɔingaa ti ɠɛni pɔ ga ti naa ɠa, nii wo kaazu, kɛlɛ ti la kaani, ti naa mɛni, nii wo mɛnisu, kɛlɛ ti la mɛnini.

Faalaalii pilɛgai molo zuwu vaza nui ʋa
naa zuɠulazuʋɛ

(Maleke 4:13-20;
Luke 8:11-15)

18 «Faalaalii pilɛgai molo zuwu vaza nui ʋa, wɛlɛ poluʋɛ ʋa. 19 Siɛgi zu nui GALA ná-masadai ma wooi mɛnisu da, é la gaaɠaani, Inɛgi ɠa ɗa ʋa, é naa ɠula ziimaʋɛ, nii fazagai ná. Naama nui ɠa é molo zuwui zɔlɔɔgai pele ɠɛzɛi zu. 20 Zɔi é molo zuwui zɔlɔɔgai fasa lutui zu, naa ɠa é wooi mɛnisu nɔ feya, é yeezei bu ga koozunɛ. 21 Kɛlɛ é la naa yɛsu ná, é ʋa zapelɔ ziimaʋɛ, é la ɗa ga so kpaan. Siɛgi zu kpɔlɔi ɓaa wɔinzeɠemai ʋaazu la wooi maaʋele ma, gaamanɔ toɠa ɠalesu ma. 22 Zɔi é molo zuwui zɔlɔɔgai ɠaingiti saama, naa ɠa é wooi mɛnisu, kɛlɛ naa maa ɠa ɓɔɔlezu ga eteai ma yiizoolɛi, ta naavolo wɔin, é la ɗa ga waa. 23 Zɔi é molo zuwui zɔlɔɔgai zou ʋagɔi zu, naa ɠa é wooi mɛnisu, é gaaɠa. Tama toɠa waazu, ma ɠae ɠilagilagi tanigaa ti-ɠaawaai ɠɛ ga ungilagila (100), tanigaa puulɔzitalɔzita (60), tanigaa puuzaʋasaʋa (30).»

Gui ɲɔi ma vaalaalii

24 Yesu faalaalii taɠili boni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga zunui nii é molo zuwu ʋagɔi vazani ná-kpalagi zu. 25 Kɛlɛ yeeta kpidii, siɛgi zu ɛsɛ pɛ ge ɠɛni ɲiizu la, sili nui liini, é gui ɠae ɲɔi vaza ná-moloi zaama, é zeɠe ná. 26 Siɛgi zu moloi ʋɔnɔni da, é ɠula su, gui ɲɔi ɓalaa ɠulani kɛlɛma. 27 Pɛlɛ kɛɛɠɛi naa ná-botiɠɛ nuiti ti ʋaani, ti ɠɛ ma: ‹Màliɠii, è la molo zuwu ʋagɔ vazani ɗa-ɓalagi zu mu ɓaa? Mini ɠa mu gui ɲɔi nuu zeɠeai ná?› 28 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Sìli nui ta ɠa é naama vai ɠɛai.› Ná-botiɠɛ nuiti ti ɠɛni ma: ‹Ɗa pɔ ga gi li, gi gui ɲɔi ɠula mu ɓaa?› 29 É ɠɛni ti ma: ‹Ɓa-o, wo mina ʋa yɛsu gui ɲɔi ɠulazu, wo ʋa moloi ɓalaa lɔɔɠula. 30 À ti felegɔ pɛ zɛ ná, ti ɗa ɓɛtɛ eyɛsu molo leʋei zeeli, naama ziɛgi zu nà ɠɛ molo leʋe nuiti ma: À gui ɲɔi mɔunpa kula, wo gili ba, é ɠala ga abui, kɛlɛ à moloi ɠaalɛ ba nà-molo ɠotai zu.› »

Faalaalii é ʋilɛ
mutaalede kaei ta lɛʋɛi ʋa

(Maleke 4:30-32;
Luke 13:18-21)

31 Yesu faalaalii taɠili boni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga mutaalede kae ɠilagi, nii zunui ta seɠeni, é sin ná-kpalagi zu. 32 Ma ɠaei ɠa gola lɔiɗai ani zuwuiti pɛ su. Kɛlɛ siɛgi zu é ʋɔnɔni la, é ɓaɠoni, gaaɠooza kpelei zu ziinziin ganigiti pɛ ba, é ɠɛ ga gulu, wɔniiti ti ɗa ʋa, ti ɗa laɠagi lo ma ɓekegiti su.»

33 É faalaalii taɠili boni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga lɛʋɛi, nii anzanui ta seɠeni, é ti ɠaayɔ ta ɓulu vukɔ mɔinmɔingi. Gaaɓelagi, ɓulu vukɔ ɠaayɔgai naa pɛ ge ɓokoloni.»

Lee vaa zu Yesu ɠɛni ɓɔɛzu faalaaliiti su

(Maleke 4:33-34)

34 Yesu ɠɛni niima vaiti pɛ bosu bɛbɛi ma faalaaliiti su, é la ɠɛni ɓɔɛzu ti ʋɔ, ni faalaali la ba. 35 É ɠɛni naa ɠɛɛzu, nii a kɛ GALA goo wo nui laawooi ʋilɛsu, nii é boni ga:

«Nà ɓɔɛzu faalaaliiti su,

gè faiti dɛɛ, niiti ti ɠɛa lɔɔɠuni

kaite eteai ɓɛtɛ yee ma.»†

Faalaalii zuɠulazuʋɛ
pilɛgai gui ɲɔi ʋa

36 É bɛbɛi yɛni ná, é ɠale ma pɛlɛi wu. Ná-kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «Faalaalii nii è bogai, é ʋilɛ gui ɲɔi ʋa kpalagi zu, poluʋɛ lɛ ga giye.» 37 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zɔi é molo zuwu ʋagɔi vazasu, naa ɠa é ga Nu ná-Doun Zunui. 38 Kpalagi ɠa é ga eteai, molo zuwu ʋagɔi ɠa é ga niiti kpein ti ga masadai zu nuiti, gui ɲɔi ɠa é ga zɔiti kpein ti ga Inɛgi ná-nuɓusɛiti. 39 Sili nui nii é gui ɠae ɲɔi vazagai, naa ɠa é ga Inɛgi. Molo leʋei ɠa é ga etea ɠaaɓela voloi. Molo leʋe nuiti ta ga geezuɠeelaiti. 40 Tama ʋelei ta ɗa gui ɲɔi lɔɔɠula la, é ʋili abui zu, ʋele nɔ ɠana é ʋaazu ɠɛɛzu la etea ɠaaɓela voloi. 41 Nu ná-Doun Zunui ɠa ná-geezuɠeelaiti teʋe, ti kaka faiti ta faa ɲɔu ɠɛ nuiti kula ná-masadai zu. 42 Ta ti ʋili abuzulugi zu, ʋɛ gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ná. 43 Naama ziɛgi zu, telebo nuiti ta volo ga foloi ɠɛʋele, ti-Ɠɛɛ ná-masadai zu. Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni!»

Faalaalii é ʋilɛ naavoloi nii dɔɔɠuai

44 «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga naavoloi, nii dɔɔɠua ɠɛni de kpalagi ta zu. Zunui nii é kaani, naa dɔɔɠuni ʋolu. Koozunɛ ʋele ma, é liini, é kɔligiti pɛ pɔdi, é naama ɓalagi ɠeya.»

Faalaalii é ʋilɛ
kɔtu zɔngɔ ɓaaɓaagi ʋa

45 «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ mɔnɔ ga yaaɠoi, nii é kɔtu zɔngɔ ɓaaɓa pagɔiti gaiziɛzu. 46 Tɛi é gila kaani, nii sɔngɔi wola ɓaɠoai, é liini, é kɔligiti pɛ pɔdi, é naa ɠeya.»

Faalaalii é ʋilɛ tumɔi ʋa

47 «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ mɔnɔ ga tumɔi, nii kale ɓɛɛ nuiti ti pilini kpoloɗɛi wu, é kalei ma zii pɛ gaalɛ ba. 48 Siɛgi zu daavesu da, ta ɗa mɛɛn kakei ma, naa ʋoluma ta ɗa zei, ti suwɛɛn ga kale ʋagɔiti, zɔiti ti la ʋani, ti naati pili ya. 49 Ʋele ɠana é ʋaazu ɠɛɛzu la etea ɠaaɓela voloi. Geezuɠeelaiti ta ʋa, ti nu ɲɔiti zeeɠaaɠwɛ ta telebo nuiti. 50 Ta nu ɲɔiti pili abuzulugi zu, ʋɛ gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ná.»

Woo unseizuʋɛ

51 Yesu ɠɛni ti ma: «Wo niima vaalaaliiti pɛ gaaɠaaʋɛ nɛi?» Ti ɠɛni ma: «Eyei, gi gaaɠaaʋɛ.» 52 Yesu woo unseini, é ɠɛ ti ma: «Naa ɠa é ba, tɔ kalamɔin nɔpɛgi é kalagi zɔlɔɔgai, é ʋilɛ geeɠɔlɔgi ma masadai zu vaiti ba, kulaʋɛ eɠɛ pɛlɛ kɛɛɠɛi, nii é ani niinɛiti ta ani wɔlɔmaiti kulazu, niiti ti ná-naavolo makɛsuʋɛ.»

Nazalɛte nuiti ti ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Maleke 6:1-6;
Luke 4:16-30)

53 Yesu ɓegai ma ga naama vaalaaliiti bo, é zeɠeni ná. 54 É ɠaleni ma taai naa zu, ʋɛ é kulasui woni ná. É ɠɛni ná-taazu nuiti kalasu, naati ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu. Ná-kalabo pelei ti wola laavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Mini ɠa é niima ɠimalai zɔlɔɔgai ná, ta zobogi nii é laavɔɔ vai niiti kɛɛzu la? 55 Gulu zaɠa nui ná-doun zunui laade ɓaa? Mali ná-doun zunui la ga nii, Zake ta Zozɛfe, Simon ta Zudeni ti-liɛi? 56 Baazeelaiti tɛi ti ʋa ɠɛ ade zaama? Mini ɠa é niima vaiti pɛ sɔlɔɔgai ná?» 57 Naa ɠa é ɠɛɛni ga zaɓui ti la ɠɛni laani da. Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «GALA goo wo nui ɓɔɠɔ yooi, ta ná-pɛlɛyeɠei wu nɔ ɠa, é la ɗa ga unfema zɔlɔɔ ná.» 58 É la ɠɛni laavɔɔ vaa mɔinmɔin kɛɛni ná, tɔɔzei ta-ɠidaaleʋelalai ʋa.

14

Zan Ɓatisete zaa vai

(Maleke 6:14-29;
Luke 9:7-9)

1 Naama ziɛgi zu, Galilé masagi Elɔde Yesu maawooi mɛnini. 2 É ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: «Zan Ɓatisete ɠa buzeɠeai, é ɠula saai ya. Naa ɠa é kɛɛzu, é laavɔɔ vaiti kɛɛzu la.»

3 Tɔɔzei kaite Elɔde devei veeni ga ti Zan zo, ti gili, ti pili kasoi ɠa, kɛɛɠɛloin Filipe anzai Elɔdiade ná-fai zu. 4 Mazɔlɔɔ Zan ɓena ɠɛ ma: «Tɔgi la vaani bu ga è ʋa nii zeɠe ga è-anza.» 5 Elɔde ɠɛni keleɠele gaiziɛzu ga é Zan ʋaa. Kɛlɛ é ɠɛni luazu bɛbɛi ʋa, tɔɔzei bɛbɛi Zan zeɠeni ga toɠa ga GALA goo wo nu.

6 Kɛlɛ yeei ti ɠɛni Elɔde zɔlɔɔ foloi ma ɠona pilɛdai ma vɛtii ɠulazu la, Elɔdiade ná-doun anzanui kuai woni naati gaazu, niiti ti lolini fɛtii ɠulazuʋɛ. É Elɔde wola ɠoozunɛɛni. 7 É zɛba é minazeɠe anzalopoi ʋɛ, é ɠona vɔlɔ, é ɠɛ toɠa naa ve anzalopoi ya, nii nɔpɛ naa a falina ma.

8 Anzalopoi dee ná-diimai maaʋele ma, é ɠɛni Elɔde ma: «Nà pɔ Zan Ɓatisete nɔungi zeeli mà ʋɛ, aniɲakai zu.» 9 Naa masagi yiiɓɔlɔni. Kɛlɛ ná-konai maaʋele ma é boni, ta nui niiti é ti lolini fɛti ɠula vai ma, é devei veeni ga nii é faliai, ti fe zea. 10 É nui ta leʋeni ga ti Zan nɔungi leʋe ba kasoi ɠa. 11 Zan nɔungi yɛni aniɲakai zu, ti ʋaa la, ti fe anzalopoi ya, é lii la, é fe dee ya. 12 Zan ná-kaladopoiti ti ʋaani, ti ma ʋoomai zeɠe, ti maaɠulu. Naa ʋolu, ti liini, ti naama vai wo Yesu ma.

Yesu zunu waadɔɔlugɔi (5.000) ɠɔnɔkula vai

(Maleke 6:30-44;
Luke 9:10-17;
Zan 6:1-14)

13 Yesu naama wooi mɛnigai ma, é lɛɛni keingi zu. É zeɠeni ná, é li teʋebai ta zu. Kɛlɛ bɛbɛi mɛnigai ma, ti ɠulani taaiti su, ti ʋilɛ polu ɠɔɠɔa. 14 Yesu ɠulaai ma keingi zu, é bɛbɛ wolai ɠaani. Naati maawɔin soni, é seeɓɛ nuiti kɛdɛ.

15 Kpɔkɔi zeeliai ma, kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «Ʋɛ ɠa ga teʋebai zu, foloi lia. Bɛbɛi ɠaaɠale ma, ti li ʋɛ ɠoba laa goiti su, ti ɠɔnɔ geya ɓɔɠɔ ʋɛ.» 16 Yesu ɠɛni ti ma: «Ti ɓɛdɛ la ba ga ti li, wa ɓɔɠɔi à ɠɔnɔ fe ti ya.» 17 Kɛlɛ ti ɠɛni ma: «Ɓulu lɔɔlugɔ ta kale felegɔ nɔ ɠa é gi ya ʋɛ.» 18 Yesu ɠɛ ti ma: «À ʋa ga tiye pɔ̀.»

19 É devei veeni ga ti bɛbɛi zei tufai zu. É ɓulu lɔɔlugɔi ta kale felegɔiti seɠeni, é ɠaazulɛ geezu, é mama fee ƓALA falii wo. Naa ʋolu é ɓuluiti kpulukpuluni, é ma ɓuɠaiti fe kaladopoiti zea, naati ti gaaɠwɛ bɛbɛi ʋa. 20 Ɛsɛ pɛ ge daamii woni, ti yiɠo. Kaladopoiti ti ɓulu ɓulukpulugi mɔtai ɠaalɛɛni ba, é ɠɛ ga kpɔlɔ puugɔ maazu felegɔ (12). 21 Zɔiti ti daamii woni, naati ti ɠɛni ga zunu waadɔɔlugɔ (5.000) ɠɛɠala, anzanuiti ta doungoiti ti ɠaa la vɔlɔ luni.

Yesu ziɛ vai ziɛi ɠa

(Maleke 6:45-52;
Zan 6:16-21)

22 Naama vai ɓeni nɔ feya, Yesu ɓɔini kaladopoiti da ga ti lɛ keingi zu, ti to da tuɠɔ, ti li ga ziɛ ʋoluʋelei, naama ziɛ su, é ɗa bɛbɛi ɠaaɠale ma. 23 É bɛbɛi ɠaaɠalegai ma ma, é lɛɛni gizei ma tɔ ɠila ga é GALA fali. Kpidii ʋɛai ma, tɔ ɠila nɔ ɠa niina é ɠɛni ná. 24 Naama ziɛgi zu keingi maaɠoozani niina kakei ʋa ga gola, ziɛ lakpatakpagiti ti ɠɛni kpɔlɔzu ga gola, tɔɔzei fiilɛi ɠɛni daaɠomisu.

25 Gosu yeeɠɛɠalai, Yesu ʋaani ga kaladopoiti pɔ pelei, é ɗa ziɛ ziɛi ɠa. 26 Ti kaai ma, é ɗa ziɛ ziɛi ɠa, ti luani ga gola, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Gɔvɛ mɔtai ta ʋe-o!» Ti ɠɛni dua ɓeei loozu. 27 Kɛlɛ gaamago Yesu ɓɔɛni ti ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «À zɛbɛzeɠe, nà ʋe de. À mina lua!»

28 Piyɛlɛ zɛba é ɠɛ ma: «Màliɠii, ni ɗa ʋe, devei ve zèa, gè ʋa è ʋɔ bɛ ziɛi ɠa.» 29 Yesu ɠɛ ma: «Ʋa!» Gaamago Piyɛlɛ ɠulani keingi zu, é ʋilɛ ziɛi ɠa, é ɗa li Yesu ʋɔ pelei. 30 Kɛlɛ é kaai ma ga fiilɛi zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ, é luani. Tɛi é tɔɔzeini ga yeiɗa ziɛi wu, é ɓainni, é ɠɛ ma: «Màliɠii! Kìzo!»

31 Yesu yeemaaleni gaama, é so zeei ʋa, é ɠɛ ma: «Ee, ɗa-ɠidaaleʋei lɔiʋɛ! Lee vaa zu è inɛinɛgai?» 32 Naa ʋoluma ti felegɔ ti lɛɛni ʋɔɔma keingi zu, fiilɛi zuleʋe kpe. 33 Niiti ti ɠɛni keingi zu, naati ti ʋilɛni ɲiibiɠa, ti nɔkɔ bu, ti ɠɛ ma: «Gaamazu, ɗa ga GALA Doun Zunui.»

Yesu seeɓɛ nuiti balo vai Zenezalɛte ɠoʋii ma

(Maleke 6:53-56)

34 Ti ziɛi ɓudɛai ma, ti zeelini Zenezalɛte yooi ma. 35 Ná ʋele nuiti ti ɠwɛɛsu ɠaani Yesu ʋa, ti wooleʋeni naama yooi zu ná pɛ. Ti ʋaani pɔ ga seeɓɛ nuiti pɛ. 36 Ti maanɛɛnɛni ga ti vɔɔɠu nɔ ná-seɠei laamaʋɛ ʋa. Tama zɔiti pɛ ti ɠɛni vɔɔɠuzu ba, ti ɠɛni ʋalozu.

15

Yesu ta kalagi
nii Zuifuiti ti-mɛmɛwolaiti ti zɛgai

(Maleke 7:1-13)

1 Naama ziɛgi zu, Faliziɛin tanigaa ti zeɠeni Zeluzalɛme ta tɔ kalamɔin tanigaa, ti maaɓuɠa Yesu ʋa, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: 2 «Lee vaa zu ɗa-ɠaladopoiti ti la ɠolozu kɛwolaiti kɛɛ vaa wɔlɔmaiti bɛ? Tɔɔzei ta ɠɛna daami woga, ti la ɗa ga yeagba, eɠɛʋelei maanɛai é ɠɛ la.» 3 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wɔun, lee vaa zu wo kololalai ɠɛɛzu ga GALA ná-devei, nii a kɛ wo ɗa ʋilɛ wa-vaa wɔlɔmaiti nɔ ʋolu? 4 Mazɔlɔɔ GALA ge ɠɛni ma: ‹È-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee,›* é ɠɛ mɔnɔ: ‹Zɔi nɔpɛ é kɛɛɠɛ ɓaa dee ɠotozu, ta naama nui ʋaa.›† 5 Kɛlɛ wɔun, wa ɠɛɛzu ma: ‹Ni nui ta a ɠɛɛna kɛɛɠɛ ɓaa dee ma: Nii nà la kɛ ga ɗa-ɓɔbai, naa ɠɛa ga vebɛani GALA bɛ,› 6 kuye la mɔ naama nui ma ga é kɛɛɠɛ ɓaa dee lɛbi. Ʋele ɠana wo GALA daawooi zeɠezu la ma, wo ɗa ʋilɛ wa-vaa wɔlɔmaiti nɔ ʋolu. 7 Wɔi wo ga woovele nuiti! Wa ɠa GALA goo wo nui Ezayi ɠɛni vaazu wo ma, siɛgi zu é ɠɛni ɠɛɛzu la ma:

8 ‹Niima nuɓusɛiti ta dɛ̀bizu ga ti-lakɔlɔgiti nɔ,

kɛlɛ ti-yiimaʋɛ wola maaɠoozaʋɛ bà.

9 Wafuun lɛbiya nɔ ɠa ti feezu bɛ̀,

tɔɔzei kalagi niiti ti bosu,

naa pɛ ka nɔ ga nuiti ta-leveiti.›‡»

Anii niiti ti nu ɠɔzɔzu

(Maleke 7:14-23)

10 Naa ʋoluma Yesu bɛbɛi lolini, é ɠɛ ma: «À woilo gòoi ma, wo gaaɠa ga pagɔ. 11 Nii é lɔɔzu nui laaʋɛ, naa lɛi a ɗa kɔzɔ, kɛlɛ nii mu é ɠulazu, naa ɠa a ɗa kɔzɔ.»

12 Kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «È kwɛni nɛi ga è ɓaaɠogɛ Faliziɛinti ma ga è ɓɔɛ wooi?» 13 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gulu nɔpɛ, nii Kɛ̀ɛ é geeɠɔlɔgi zu, é la siinni, naama wului lɔɔ ɠa ɠula. 14 À ti yɛ ná. Gaazuɠole nuiti be, ti losu gaazuɠole nu ɠiligiti tuɠɔ! Tama ni gaazuɠole nui a lona bɔɔla gaazuɠole nui luɠɔ, ti felegɔ pɛ ta loo zeɠei zu.»

15 Piyɛlɛ ɠɛ ma: «Faalaalii nii é bogai feya, poluʋɛ lɛ ga giye.» 16 Yesu ɠɛni ti ma: «Koo, wɔun, wa ɓalaa wo la faa ɠaaɠaazu ɓaa? 17 Wo la gaaɠaazu ga nii kpein é lɔɔzu nui laaʋɛ, naa ɠa liizu kogi zu, naa ʋoluma é ʋili ya dɔɔɠuzuʋɛ? 18 Kɛlɛ nii é ɠulazu nui laaʋɛ, naa ɠa zeɠezu ziimaʋɛ, naa ma ka a ɗa nui ɠɔzɔ. 19 Tɔɔzei nui yiimaʋɛ ɠa kisiɛ ɲɔiti ta ɗa zeɠe ná, ti nui liizu nu ʋaa vai ta wɛɛnziɛgi ma, naa ʋɛɛ koloɠologi ta unmai ʋa, ta zɛɛ zeele wooiti, naa ʋɛɛ tɔɠɔ ɠoloɠolo faiti ba. 20 Naama vaiti ka ta ɗa nui ɠɔzɔ. Kɛlɛ nu laamii ʋa, é la yeagbani, naa la zooga nui ɠɔzɔzu.»

Kidaaleʋei é ɠɛni anzanui ya, é la ga Zuifui ta

(Maleke 7:24-30)

21 Yesu zeɠeni miná, é li Tiil ta Sidɔn yooi zu. 22 Kanaan anzanui ta ɠɛni miná seii zu, é ʋaani, é tɔɔzei ga ɓainga, é ɗa ɠɛ ma: «Màliɠii, Davide ná-Doun Zunui, gàazumaawɔinɠa! Inɛgi ɠa dòun anzanui zu, é ɗa kpɔlɔ ga gola.» 23 Kɛlɛ Yesu la ɠɛni gooɠaaʋote gila kpalaa feeni zea. Ná-kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «Kpɛ, é li, tɔɔzei é la zeɠezu ade ʋolu ga kpeei.» 24 Yesu ɠɛ ma: «Tèʋegɛ Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei ma ʋaalagiti nɔ ma, niiti ti loai ya.»

25 Kɛlɛ anzanui ʋaani, é nɔkɔ bu, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ɓɔ bà kae!» 26 É naa wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Maa la nɛɛni ga nu doungoiti kɔnɔgi ɠula ti ya, é pili gilɛ goiti bu.» 27 Anzanui ɠɛni ma: «Gaama ʋe, Màliɠii, kɛlɛ gilɛ goiti ta ɗa daamiani kpulukpulu koiti mi, niiti ti ɠulazu ti-maliɠiiti zeewu, ti loo zooi ma.» 28 Yesu zɛba é gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Ee, anzanu, ɗa-ɠidaaleʋe ɓaɠoʋɛ ɗɛ! É ɠɛ è ʋɛ eɠɛʋelei è pɔ la.» Tama naama yeeɠɛɠalai nɔ, ná-doun anzanui ɠɛdɛni.

Yesu seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ fai

29 Yesu zeɠeni naama yooi zu, é leʋe Galilé ɗɛ wolai laaʋɛ. É lɛɛni gizei ta ma, é zei ná. 30 Bɛbɛ mɔinmɔin golai ʋaani pɔ. Ti ʋaani ga dɛkpu nuiti, gaazuɠole nuiti, ɓoɓoiti, maalɛɠɛfɛ nuiti, ta seeɓɛ nu mɔinmɔin kiligaa. Ti ʋaani ga tiye Yesu ɠɔɠɔwu. É ti pɛ kɛdɛni. 31 Bɛbɛi wola laavɔɔni ga ti ɗa ɓoɓoiti ka, ti ɗa ɓɔɛ, maalɛɠɛfɛ nuiti ti ɗa ɠɛdɛ, dɛkpu nuiti ti ɗa ziɛ, gaazuɠole nuiti ti ɗa wozaɠa. Ti pɛ ti tɔɔzeini ga ti ɗa lɛbiyai ve Izilayɛle ná-GALAGI ʋɛ.

Yesu nu waanaanigɔi (4.000) ɠɔnɔkula vai

(Maleke 8:1-10)

32 Yesu ná-kaladopoiti tolini, é ɠɛ ti ma: «Bɛbɛi nii maawɔin sòga, mazɔlɔɔ folo saʋagɔ ɠa ti kòba, daamiani nɔpɛ ge la ti ya. Gè la pɔ ga pului yɛ ti ma, gè ʋa ti ɠaaɠale ma, zɛbɛi mina ʋa ɠulazu ti ya pelei zu.» 33 Kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Mini ɠa gá ɓulu zɔlɔɔ ná, teʋebai nii zu, é ʋa kula ɠɛ bɛbɛi nii ʋa?» 34 Yesu ɠɛni ti ma: «Ɓulu lielegɔ ɠa é wo ya?» Ti ɠɛ ma: «Ɓulu lɔfela, naa ʋɛɛ kale goi tago ʋa.» 35 É zɛba é bɛbɛi leve ga ti zei zooi ma. 36 Naa ʋoluma, é ɓulu lɔfelai ta kaleiti seɠeni. Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é ti ɠaleɠaleni, é ti ve kaladopoiti zea. Naati ti gaaɠwɛɛni bɛbɛi ʋa. 37 Ti pɛ ti daamii woni, ti yiɠo. Kaladopoiti ti ma ɓulukpulugi mɔtai ɠaalɛɛni ba, é ɠɛ ga kpɔlɔ dɔfela. 38 Zɔiti ti daamii naa woni, ti ɠɛni ga zunu waanaanigɔ (4.000), anzanuiti ta doungoiti ti ɠaa la vɔlɔ luni. 39 Yesu bɛbɛi ɠaaɠalegai ma ma, é lɛɛni keingi zu, é li Magadan yooi zu.

16

Laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabo fai

(Maleke 8:11-13;
Luke 12:54-56)

1 Faliziɛin tanigaa ta Saduseyɛinti ti ʋaani Yesu ʋɔ, nii a kɛ ti suɠɔɠɔ. Ti gaazaɠani ga é laavɔɔ vai ta ɠula kɛlɛma, é ɠulazu geeɠɔlɔgi zu. 2 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: [«Folo ɠae a kpɔina, wa ɗa ɠɛ ma: ‹Lina woza ɠa ʋasu, tɔɔzei geei ɠaaɓɔiʋɛ.› 3 Ɓaa wozai ɠa seɠena ma, wo ɠɛ ma: ‹Za tonai ɠa ʋuuzu, tɔɔzei tonaɓiin kpɔigi ɠa geei ɠa.› Wo zoogɛ geeɠɔlɔgi ɠaa vaiti gaaɠaazu, kɛlɛ wo la zoosu wo ʋa niima yeeɠɛɠalai ma ʋoogiti gaaɠa.]* 4 Niizuʋɛ nuɓusɛ ɲɔiti, niiti ti ga wooʋalada nuiti GALA bɛ, naati ka ti laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabosu! Tama poo kili nɔpɛ ge la vea ti ya, kɛni Zonase ná-poogi.» Naa ʋoluma é ti yɛni ná, é li.

Faliziɛinti ta Saduseyɛinti ta-lɛʋɛi

(Maleke 8:14-21)

5 Ti ɠɛai ma ziɛi ɓudɛzu, kaladopoiti ti yeemani, ti la ɓulua zeɠeni. 6 Yesu ɠɛni ti ma: «À ɓɔɠɔ zo, wo dama ga Faliziɛinti ta Saduseyɛinti ta-lɛʋɛi.»

7 Kaladopoiti ti zɛba ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Tɛi ade la ɓulu zeɠeni, naa ɠa é nuuma wooi wosu da.»

8 Tɛi Yesu ti ɠisu vai ɠwɛɛni, é ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo kpɔɛi zuɠulazu ga tɛi wo la ɓulu zeɠeni? Ee, wa-ɠidaaleʋei lɔiʋɛ dɛ ɗɛ! 9 Wo la dɛ gaaɠaani? Wo-ɠi ge la looni ɓulu lɔɔlugɔi zu, nii gaaɠwɛɛni nu waadɔɔlugɔi (5.000) ʋa, kpɔlɔ dielegɔ ɠa é yɛni, wo gaalɛɛni ba? 10 Ɓulu lɔfelai ɓalaa, nii gaaɠwɛɛni nu waanaanigɔi (4.000) ʋa, kpɔlɔ dielegɔ ɠa é yɛni, wo gaalɛɛni ba? 11 É leʋe ɠale, wo la naa ɠaaɠaazu ga ɓului lɛi, gè ʋa ɠɛ vaazu ma, siɛgi zu gè ɠɛɛzu la wo ma: ‹À dama ga Faliziɛinti ta Saduseyɛinti ta-lɛʋɛi›?» 12 Ti gaaɠaani niina ga lɛʋɛ ɓɔɠɔi lɛi, é ʋa ɠɛ ɠɛɛzu ti ma: «À dama la.» Kɛlɛ toɠa ɠɛɛzu ti ma: «À dama ga Faliziɛinti ta Saduseyɛinti ta-ɠalagi.»

Piyɛlɛ Yesu ɠwɛɛ fai ga Kilista

(Maleke 8:27-30;
Luke 9:18-21)

13 Yesu liini Sezalé Filipe ɠoʋii zu. É ná-kaladopoiti gaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Nuiti ta ɠɛɛzu Nu ná-Doun Zunui ɠa ga ɓɛ?» 14 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Tanigaa ti ɠɛ, ɗa ga Zan Ɓatisete, zɔiti ti ɠɛ Eli, taɠiligaa ti ɠɛ Zelemi ɓaa GALA goo wo nui ta.»

15 É zɛba é ɠɛ ti ma: «Wɔun, wa ma, wo ɠɛ nà ga ɓɛ?» 16 Simon Piyɛlɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Mesi, zɛnvu su ƓALAGI ná-Doun Zunui.»

17 Yesu zɛba é ɠɛ ma: «È undaanɛɛʋɛ, Simon, Zonase ná-doun zunui, tɔɔzei nuɓusɛi lɛi é ʋa naa lɛɛ ga ɗe, kɛlɛ Kɛ̀ɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, naa ɠa é dɛa ga ɗe. 18 Nɔ̀un nà ɠɛɛzu è ma, ɗa ga Piyɛlɛ,† tama kɔtui naa ɠa gè nà-Egilisii losu ma, nii saai ɓɔɠɔi mu ge la zobo nɔpɛ sɔlɔɔga ma. 19 Nà geeɠɔlɔgi ma masadai ma ɓaɠuiti feezu è ya. Nii nɔpɛ ɗa pele leʋe tuɠɔ zooi ma, pele ɠa leʋe naa luɠɔ geeɠɔlɔgi zu. Nii ma è pele viesu tuɠɔ zooi ma, pele ɠa vie naa luɠɔ geeɠɔlɔgi zu.» 20 Naa ʋoluma é kaladopoiti daa maaɓakpani ga ti mina ɠɛ nu nɔpɛ ma, tɔ ɠa é ga Kilista.

Yesu saa vai ta buzeɠe vai wo fai

(Maleke 8:31-33;
Luke 9:21-22)

21 É zo naama yee ma, Yesu tɔɔzeini ga é ɗa ɠɛ ná-kaladopoiti ma, kɛni é li Zeluzalɛme, é kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔ totuɠɔiti ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti zea, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba. Kɛni ti paa, naa ʋolu é wuzeɠe, é ɠula saai ya foloi zaʋasiɛi.

22 Piyɛlɛ zɛba é seɠe, é lii la yɛ, é tɔɔzei ga é ɗa zelii lo ma, é ɗa ɠɛ ma: «GALA mina kɛ, Màliɠii! Naa la ɠɛa ga ɗe pɛ!» 23 Kɛlɛ Yesu latini, é ɠɛ Piyɛlɛ ma: «Maaɠooza bà, Setana! Ɗa nà-pelei zu ga kɔɠɔziɠa zaɓu, mazɔlɔɔ ɗa-ɠisiɛiti ti la ga GALA nɔnɔ, kɛlɛ ta ga nuɓusɛ ɠisiɛiti.»

Nu ʋilɛ pelei Yesu ʋolu

(Maleke 8:34—9:1;
Luke 9:23-27)

24 Naa ʋoluma, Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Zɔi é pɔ ga é ʋilɛ pòlu, kɛni é ɠikula ɓɔɠɔ zu, é zaa wului zeɠe, é ʋilɛ pòlu. 25 Tɔɔzei zɔi é pɔ é zɛnvui ɠizo, naama nui ɠa ʋala ma. Kɛlɛ zɔi a ʋala zɛnvui ma nà-faa zu, naama nui ɠa sɔlɔɔ ʋolu. 26 Ni nui ta a etea zɔlɔɔ ganii pɛ sɔlɔɔna, kɛlɛ é ʋala zɛnvui ma, kulanuma ɓɛgele ɠa é bɛ? Ɓɛgele ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka nu a zoo feezu ga zɛnvui unmɔɔ ganii? 27 Mazɔlɔɔ Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu ta ná-geezuɠeelai, Kɛɛɠɛ ná-lɛbiyai zu, é ɛsɛ pɛ mɛɛin ve, é zoloo ma nu ɠɛɛwotiiti ma. 28 Gè bo wo ma ga gaamai, tanigaa ta ʋɛ, ti la zaa, eyɛsu ti Nu ná-Doun Zunui ɠa, é ga masagi, é ɗa ʋa.»

17

Yesu ɠaazuʋɛ valibo fai

(Maleke 9:2-13;
Luke 9:28-36)

1 Folo lɔzita leʋegai ma naama vaiti poluma, Yesu Piyɛlɛ ta Zake zeɠeni, é ʋɛɛ naa kɛɛɠɛloin Zan ʋa, é li ga tiye yɛ gize ɠaaɠooza golai ta ma. 2 É valiboni ti ɠaazu. Gaazuʋɛ ɠɛni volozu eɠɛ foloi, kɔba zeɠeiti ti ɗa ɠole pepe, eɠɛ wozakala gola. 3 Gaamago Moize ta Eli ti ɠulani kɛlɛma kaladopoiti bɛ, ti ɗa yɛpɛ Yesu ʋɔ.

4 Piyɛlɛ ɓɔɛni Yesu ʋɔ, é ɠɛ ma: «Màliɠii, soloogɛ ga ade yɛ ʋɛ. Ni ɗa vaana bu, nà kota saʋagɔ lo ʋɛ, gilagi ɠɛ ga ɗɔnɔi, gilagi ɠɛ ga Moize nɔnɔi, zɔi ɠɛ ga Eli nɔnɔi.» 5 É yɛni nɔ ɓɔɛzu ɠana, tonaɓiingi zeɠe geezuʋɛ, é ɗa volo lɛngɛlɛngɛ, é ti maaɓidi. Wooi ta ɠulani naa zu, é ɗa ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui, nii é gòla yiilaazu. À woilo goo ma ɗɛ!»

6 Kaladopoiti ti naama wooi mɛnigai ma, ti wola luani, ti laaʋɛɛ zooi ma, ti ɠaazulɔɔɠu. 7 Kɛlɛ Yesu maaɓuɠani ti ʋa, é yeevɔɔɠu ti ʋa, é ɠɛ ti ma: «À mina lua, à wuzeɠe.» 8 Kaladopoiti ti ɠaazuwuzeɠeai ma, ti wɛlɛni, ti la nu ɠili nɔpɛ kaani, kɛni Yesu ɠila nɔ.

9 Ti ɠɛai ma gizei yeizu, Yesu ti laa maaɓakpani, é ɠɛ ti ma: «Aisa Nu ná-Doun Zunui ʋa wuzeɠe, é ɠula saai ya, nii wo kaai ʋɛ, à mina naa wo nu nɔpɛ ma.»

10 Kaladopoiti ti niima ɠaazaɠagi woni da, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu mu tɔ kalamɔinti ti ɠɛɛzu ma, kɛni mɔunpa Eli a ʋaana dɛ ʋolu?» 11 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gaama ʋe, Eli maanɛɛʋɛ ga é ʋa, é fai pɛ sei kpasu ga pagɔ. 12 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: Eli mu paaʋɛ niina, kɛlɛ ti la naa ɠwɛɛni, ti naa zo ga ʋelei ti ɠɛni pɔ la. Tama ʋele nɔ ɠana ti ʋaazu Nu ná-Doun Zunui ɓɔlɔzu la.» 13 Kaladopoiti ti gaaɠaani ga Zan Ɓatisete ɠa, é ɠɛni vaazu ma.

Fɔlivɔli loungoi ɠɛdɛ fai

(Maleke 9:14-29;
Luke 9:37-43)

14 Ti maaɓuɠaai ma bɛbɛi ʋa, zunui ta ʋaani Yesu ʋɔ bɛ, é ʋilɛ ɲiibiɠa kakala, é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: 15 «Màliɠii, dòun zunui maawɔinɠa kae, fɔlivɔlii ɠa é ba, toɠa wola zoolɛzu ga ʋe. Yeeɠɛɠalai tanigaa zu, toɠa loo abui ɠa, ɓaa ziɛi wu. 16 Gè ʋaa la ɗa-ɠaladopoiti pɔ, kɛlɛ ti la zooni ti ʋa kɛdɛ.»

17 Yesu ɠɛni ma: «Ee, kidaaleʋelala nuɓusɛiti, ti ga yaava nuiti, nà yɛsu wo ʋa dɛ, eyɛsu yeelɛ? Nà yeezei wo wu, eyɛsu yeelɛ? À ʋa pɔ̀ ga doungoi.» 18 Yesu devei veeni inɛgi ya ga sɛbɛi. Tama inɛgi ɠulani doungoi zu, naa ɠɛdɛ gaamago nɔ.

19 Ti maaɠelesa teʋeai ma, kaladopoiti ti Yesu ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu gi la zooni gi ʋa niima inɛgi ɓɛ?» 20 Yesu ɠɛni ti ma: «Wo la zooni wo ʋa kpɛ, tɔɔzei wa-ɠidaaleʋei lɔiʋɛ. Gè bo wo ma ga gaamai, ni wa-ɠidaaleʋei ɠɛni ga mutaalede kaei ɠɛʋele, wa la zoo ɠɛɛzu gizei nii ma: ‹Zeɠe ʋɛ, è li munu,› a la naa ɠɛ. Faa tanɔpɛ ge la ɓena ɓaa wo ya. 21 [Kɛlɛ nii ɠɛɠala inɛgi la zooga ɠulazu GALA fali ta zu sogai ʋolu.»]*

Yesu saa vai wo fai ʋolu

(Maleke 9:30-32;
Luke 9:43-45)

22 Yeeta Yesu ta ná-kaladopoiti ti ɠɛni leʋesu Galilé yooi zu, é ɠɛni naati ma: «Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu lɔɔzu nuiti zeezu, 23 ti paa. Kɛlɛ foloi zaʋasiɛi, toɠa wuzeɠe, é ɠula saai ya.» Naama wooi ná-kaladopoiti ziiɓɔlɔni ga gola.

Yesu ta Piyɛlɛ ti mulu ɠula vai

24 Ti lɛai ma Kapɛɛlɛnawume, zɔiti ti ɠɛni mului zosu GALA sei ʋɛlɛi ma vaa ma, naati ti maaɓuɠani Piyɛlɛ ʋa, ti ɠɛ ma: «Wa-ɠalamɔin la GALA sei ʋɛlɛi wu mului ta ɠulazu ɓaa?» 25 Piyɛlɛ ɠɛ ti ma: «Ɓa-o, toɠa ɗa kula.» Siɛgi zu é lɛɛni la pɛlɛi wu, Yesu mɔunpa ge kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Simon, ɗa ɠisiɛzu ɠale? Eteai zu masagiti, ɓɛ ɠa ta ɗa mului ɠula zea? Zou lointi ɓaa wɛɛinti?» 26 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Wɛɛinti.» Yesu ɠɛni ma mɔnɔ: «Naa ɠa é dɛɛzu ga, zou lointi pɔ ge la ta zu. 27 Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, de mina ɠɛ ga niima nuiti kaka saɓu. Tɔ ɠa é ba, yei ziɛ wolai laaʋɛ, è kalagi ʋili ziɛi wu. Kale mɔunpagi è kulazu, daalao, ɗa wali ɠaei ɠaazu su. Seɠe, è fe tiya ga de felegɔ dɔnɔi.»

18

Ɓɛ ɠa bɔɔlɔai ɛsɛ pɛ ba?

(Maleke 9:33-37;
Luke 9:46-48)

1 Naama ziɛgi zu kaladopoiti ti maaɓuɠani Yesu ʋa, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa mu bɔɔlɔai geeɠɔlɔgi ma masadai zu?»

2 Yesu zɛba é doungoi ta loli, é pilɛ ti zaama. 3 É ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, ni wo la wo-ziɛ ʋelei maavaliboni, wo ʋa ɠɛ ga doungoiti kɛʋele, wo la lɔa geeɠɔlɔgi ma masadai zu. 4 Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ a ɓɔɠɔmaayeina eɠɛ doungoi nii, naama nui ɠa wɔɔlɔ geeɠɔlɔgi ma masadai zu. 5 Zɔi nɔpɛ a yeezei doungoi ta wu eɠɛ nii, nɔ̀un maaʋele ma, naama nui yeezeiɗa bù, nà ɓɔɠɔi.»

Nu loo vai kotoi zu

(Maleke 9:42-48;
Luke 17:1-2)

6 «Kɛlɛ doungoi niiti kpein ti laai nɔ̀un da, zɔi nɔpɛ a ti ɠila kpalaa toona kotoi zu, a la vizɔ naama nui ma ga kɔtu wolai ɠili kɔgi ʋa, ti pili, é yɛ kpoloɗɛi wu. 7 Maanɔɠɔ vaa ʋe eteai ʋɛ ga kaka faiti ti ʋa, niiti ti nuiti toozu kotoi zu. Kɛɛɠeleɠele kili ge la ná, kɛni naa ɠɛɠala vaiti ti ʋa, kɛlɛ maanɔɠɔ wola ɠa naama nui ʋɛ, nii ti ʋaazu ga maaʋele. 8 Ni è-yeei ɓaa è-ɠɔɠɔi ɠa é è loozu kotoi zu, ti leʋe ɓɔɠɔ ʋa, è ti ʋili ya poun. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma è lɔ ɠɔoɠɔ zɛnvui zu ga è maalɛɠɛfɛgai, kɛlɛ è-yee felegɔi ɓaa è-ɠɔɠɔ felegɔi mina yɛ è ʋa, è ʋa ʋili ɠɔoɠɔ abui zu. 9 Ni è-ɠaazuɠɛzɛi ɠa é è loozu kotoi zu, kula su, è pili ya poun. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma ga è lɔ ɠɔoɠɔ zɛnvui zu ga è-ɠaazu ɠila kpe nɔ, è-ɠaazuɠɛzɛ felegɔiti gaavɔnigai ʋa yɛ è ya, ɗa ma è ʋili undaaʋili abui zu.»

Faalaalii é ʋilɛ baalagi ʋa nii toai ya,
é ɠa ʋolu

(Luke 15:3-7)

10 «À dama, wo mina doungoi niiti gila kpalaa bɛlɛlala, tɔɔzei gè bo wo ma, ta-ɠeezuɠeelaiti ta wɛlɛzu siɛnɔpɛ su Kɛ̀ɛ ɠaazu, nii é geeɠɔlɔgi zu. 11 [Tɔɔzei Nu ná-Doun Zunui ʋaaʋɛ naati kizosu, niiti ti loai ya.]*

12 «Wa ɠisiɛzu ɠale? Ni baala ungila (100) ka ɠɛna zunui ta ya, gilagi loo ya, ni é la puutaaʋuugɔ maazu taaʋuugɔiti (99) zɛga ná gizeiti ma, é ʋa li zɔ ɠilagi ɠaiziɛzu, nii toai ya? 13 Gè bo wo ma ga gaamai, ni a kaana, baala gilagi naa ɠa gola ɠoozunɛ, é leʋe zɔ ʋuutaaʋuugɔ maazu taaʋuugɔiti (99) ba, niiti ti la ɠɛa looni ya. 14 Zekana ɓalaa wo-Ɠɛɛ la, nii é geeɠɔlɔgi zu, é la pɔ ga niima loungoi ɠila kpalaa ge loo ya.»

Suvaayɛgi

15 «Ni è-ɠɛɛloin a koto ɠɛɛna è laalɔɠɔma, li, è bo ma wo felegɔ wo yɔɠɔzu. Ni a woilona è-woo ma, naazu è è-ɠɛɛloin zɔlɔɔga. 16 Kɛlɛ ni é la kɛɛni é ʋa woilo è-woo ma, nu ɠila ɓaa nu felegɔ ʋɛɛ ɓɔɠɔ ʋa, naa ɠa a kɛ nii nɔpɛ a ɠɛ wosu, ‹ti pɛ gaaɠula ba ga zeele felegɔ ɓaa zeele saʋagɔ ná-zeele wooi maaʋele.›† 17 Ni é la kɛɛni é ʋa woilo naati goo ma, bo Egilisii ma. Ni é la woiloni Egilisii woo ma, pɛtɛ ga kidaaleʋelala nui, ɓaa mulu zo nui è letema.

18 «Gè bo wo ma ga gaamai, nii nɔpɛ wa pele leʋe tuɠɔ zooi ma, pele ɠa leʋe naa luɠɔ geeɠɔlɔgi zu. Nii ma wo pele viesu tuɠɔ zooi ma, pele ɠa vie naa luɠɔ geeɠɔlɔgi zu.

19 «Nà bosu wo ma ɓalaa ga: Ni nu felegɔ wo zaama, ta zoloona faa ɠila ma zooi ma ga ti fali, Kɛ̀ɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, naa ɠa kɛ ti ʋɛ. 20 Tɔɔzei, ʋɛ nɔpɛ nu felegɔ ɓaa nu saʋagɔ ta ɠaalɛ ba ná dàaseigi zu, nà ti zaama.»

Faalaalii é ʋilɛ botiɠɛ nui ʋa nii é la maavaayɛ bosu

21 Naama ziɛgi zu Piyɛlɛ maaɓuɠani Yesu ʋa, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Màliɠii, nii kɛ̀ɛloin ɠa ba nɔ, é ɗa kotoi ɠɛ dàalɔɠɔma, nà suvaayɛ ga seizu lielegɔ? Gè suvaayɛ ga seizu lɔfela mu ɓaa?» 22 Yesu ɠɛni ma: «Ɓa-o, gè la ɠɛɛzu è ma seizu lɔfela, kɛlɛ seizu ʋuulɔfela (70) zeizu lɔfela.

23 «Tɔ ɠa é ba, geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ eɠɛ masagi nii é ná-botiɠɛ nuiti tolini ga ti ʋoluvaawo ma, é lo ná-naavoloi ʋa. 24 Siɛgi zu é gaalugi lɔɔzeini la, ti ʋaani pɔ ga nu ɠila, nii maaɠuyei wola mɔinni ga walii. 25 Kuyei naa ɠula zobo nɔpɛ ge la ɠɛni zunui naa ʋɛ. Ná-kundiɠii devei veeni ga ti tɔ ɓɔɠɔi ʋɔdi, ta anzai, naa ʋɛɛ ná-dointi ta kɔligiti pɛ ba, nii a kɛ maaɠuyei ɠula. 26 Botiɠɛ nui ʋilɛni ɲiibiɠa zooi ma ná-kundiɠii ɠɔɠɔwu, é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: ‹Yiilɔɔ kae, nà ɗa-ɠuyei pɛ kulazu.› 27 Zunui naa maawɔin ná-kundiɠii zoni gola, é suvaayɛ ga naama ɠuyei, nii é ɠɛni ma, é ɓe naa ʋa, é li.

28 «Siɛgi zu zunui naa ɠulani la ná-kundiɠii ʋɔ bɛ, ti ɠomini ta ná-botiɠɛɲɔɠɔi gila, tɔ ɓalaa ná-kuye ɠɛni naa ma ga wali go. É naa zoni kɔda, é ɠɛ ma: ‹Nà-kuyei é è ma, kulana!› 29 Botiɠɛɲɔɠɔi maanɛɛnɛni, é ɠɛ ma: ‹Yiilɔɔ kae, nà ɗa-ɠuyei pɛ kulazu.› 30 Kɛlɛ é la kɛɛni é ʋa naa zuvaayɛ. É liini, é pili kasoi ɠa, eyɛsu naa ɓe ga ná-kuyei ɠula.

31 «Ná-botiɠɛɲɔɠɔiti ti naama vaiti pɛ kaai ma niiti ti ɠɛɛni, ti yiiɓɔlɔni gola, ti liini, ti ti pɛ bo ta-ɠundiɠii ma. 32 Naa zɛba é ma botiɠɛ nui loli, é ɠɛ ma: ‹Ɗa ga botiɠɛ nu ɲɔu, è màanɛɛnɛʋɛ, gè è zuvaayɛ ga è-maaɠuyei pɛ. 33 Ɗa ɓalaa, lee vaa zu è la ɗa-wotiɠɛɲɔɠɔi maawɔinɠaani ga ʋelei gè kɛa la è ʋɛ?› 34 Ná-kundiɠii yiiɠaawana ʋelei ma, é pilini kasoi ɠa tɔ ɓalaa, ga ti maanɔɠɔ, eyɛsu é ɓe ga maaɠuyei pɛ kula.

35 «Kɛ̀ɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, ʋele ɠana é ʋaazu kɛɛzu la ga wo ɠilagilagiti pɛ, ni wo la ɠɛ kɛɛni, wo ʋa wo-ɠɛɛlointi suvaayɛ ga yiimaʋɛ pɛ.»

19

Kalagi Yesu boni
é ʋilɛ vulu zaa vai ʋa

(Maleke 10:1-13)

1 Yesu ɓegai ma ga kalagi naati bo, é zeɠeni Galilé yooi zu, é li Zudé yooi zu, ʋɛ ná Zuludɛn ʋoluʋelei. 2 Bɛbɛ wolai ʋilɛni polu. É seeɓɛ nuiti kɛdɛni náʋɛ.

3 Faliziɛin tanigaa ti maaɓuɠani ba, nii a kɛ ti suɠɔɠɔ ga gaazaɠagi, ti ɠɛni ma: «Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga zunui ɠɛlɛ anzai ʋa, fai ma zii tanɔpɛ su?» 4 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo la dɛ kalani mu GALA sɛʋɛiti su ga tɔɔzeizu mɔunpa Ani Ɓɛtɛ ƓALAGI nuɓusɛi ɓɛtɛni, zunui ta anzanui,* 5 é zɛba é ɠɛ ma: ‹Naa ɠa é ba, zunui ɠa zeɠe kɛɛɠɛ ta dee ʋa, é ɠili anzai ʋa, ti felegɔ ta ɠɛ ga kpusɛ ɠila›?† 6 Naazu ti la mɔ ga nu felegɔ, ta niina ga kpusɛ ɠila kpe. Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ge mina naa ɠaaɠwɛ, nii GALA ge kpɔgai su.»

7 Kɛlɛ Faliziɛinti ti ɠɛni ma: «Lee vaa zu mu Moize devei veai ga zunui ɠa zoo vulu zaa zɛʋɛi veezu anzai ya, ti bali ma ta naa?»‡ 8 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wa-ɠikpaai maaʋele ɠa é kɛɛni, Moize ɗa va bu ga wo ɗa ɠɛlɛ wo-anzaiti ba. Kɛlɛ mɔungi é la ɠɛni ɠana. 9 Naa ʋoluma, nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: Zɔi nɔpɛ é ɠɛlɛzu anzai ʋa, é taɠili sei, é wɛɛnziɛgi ɠɛa, kɛni ni anzai koloɠolo kɛɛʋɛ.»

10 Ná-kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Ni ʋele ɠana zunui ɠɛʋelei la ti yɔɠɔzu ta anzai, é la vizɔni mu ga nu ʋa anza vulu.» 11 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɛsɛ pɛ ge la zoosu yeezeizu naama wooi wu, kɛni zɔiti nɔ niiti GALA ge ma zobogi veai ti ʋɛ. 12 Tɔɔzei tanigaa ta ná ti la zooga anza zeizu mazɔlɔɔ ti zɔlɔɔgɛ ɠana, tanigaa ti ná niiti ti sɔlɔɔgai ga nuiti saɓui, taɠiligaa ti ɠɛlɛʋɛ anza zei vai ʋa geeɠɔlɔgi ma masadai maaʋele zu. Zɔi nɔpɛ a zoo yeezeizu faa wu, naama nui yeezei nii wu.»

Yesu yeezei vai doungoiti bu

(Maleke 10:13-16;
Luke 18:15-17)

13 Nuiti ti ʋaani ga doungoiti Yesu ʋɔ, nii a kɛ é yeela ti ma, é GALA fali ti ʋɛ. Kaladopoiti ti ɠɛni zelii losu naama nuiti ma. 14 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti ma: «À ɓe doungoiti ba, ti ʋa pɔ̀. À mina pele leʋe ti luɠɔ, tɔɔzei geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa ga naati tɔnɔ, niiti ti ga ti ɠɛʋele.» 15 Naa ʋoluma é yeelaani ti ma, é zɛba é zeɠe miná, é ɗa li.

Naavolo nuiti ta GALA ná-masadai

(Maleke 10:17-31;
Luke 18:18-30)

16 Zinipoi ta maaɓuɠani ba, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, faa ʋagɔi ɓɛgele ɠa maanɛai ga gè kɛ, gè ʋa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ?» 17 Yesu ɠɛni ma: «Lee vaa zu è gàazaɠasu naa ma, nii pagai? Gila kpe nɔ ɠa pagai. Ni ɗa pɔ ga è lɔ ɠɔoɠɔ zɛnvui zu, deveiti so.» 18 Zunui ɠɛ ma: «Devei naati ta ga ɓɛgeleni?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Mina nu ʋaa, mina wɛɛnziɛ bo, mina unma wo, mina zɛɛ zeele woo wo, 19 è-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee,§ è-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.»*

20 Zinipoi ɠɛ ma: «Gè naama leveiti pɛ soga. Ɓɛgele ɠa niina é ʋoluzu, gè la dɛ kɛɛni?» 21 Yesu ɠɛni ma: «Ni ɗa pɔ ga è laazeeli, li, è è-ɠɔligiti pɛ pɔdi, è ma naavoloi ve bala nuiti bɛ, naazu ɗa naavolo zɔlɔɔ geeɠɔlɔgi zu. Naa ʋoluma, ʋa, è ʋilɛ pòlu.» 22 Zinipoi naama wooi mɛnigai ma, é li ga ziiɓɔlɔi, tɔɔzei kɔligi wola mɔinni.

23 Yesu zɛba é ɠɛ ná-kaladopoiti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, kpɛtɛ nui lɔɔ vai wola ɓaaʋɛ geeɠɔlɔgi ma masadai zu. 24 Nà bosu wo ma ɓalaa ga ɲɔmɛi leʋe fai la ɓaani sɛɠilɛ zeɠei zu, é ʋa zeeli kpɛtɛ nui lɔɔ vai zu geeɠɔlɔgi ma masadai zu.»

25 Kaladopoiti ti naa mɛnigai ma, ti wola laavɔɔni, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa mu a zoo ɠizosu?» 26 Yesu wɛlɛni ti ʋa, é ɠɛ ti ma: «Naa la zooga é ʋa ɠɛ nuɓusɛiti zea, kɛlɛ fai pɛ ka zoo ɠɛɛzu GALA zea.»

27 Piyɛlɛ zɛba é kpɔɛi zeɠe, é ɠɛ ma: «Gá ma? Gi fai pɛ zɛga ná, gi ʋilɛ è ʋolu. Gɔnɔi ɠa ɠɛɛzu ɠale?» 28 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, siɛgi zu etea niinɛi ɠulazu la, Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaana, é zei ná-lɛbiya masa kpɔkpɔgi ɠa, naazu wɔigiti kpein wo ʋilɛgai pòlu, wa ɠɛ zeini masa kpɔkpɔ puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa, wo ɗa Izilayɛle woloda puugɔ maazu felegɔiti (12) tukpɔɠaaleʋe. 29 Zɔiti nɔpɛ ti zeɠezu ta-ʋɛlɛiti ba, ti-ɠɛɛlointi ɓaa ti-ʋaazeelaiti ba, ti-ɠɛɛni ɓaa ti-leeni ba, ti-lointi ba, ɓaa ta-lii ɠɛɛzuʋɛti ba nɔ̀un maaʋele ma, ta ʋaazu naati ma ʋɛɛda ungilagilagi zɔlɔɔsu, naa ʋoluma ta tɔnɔ zɔlɔɔ ɠɔoɠɔ zɛnvui zu. 30 Kɛlɛ nu mɔungiti ma mɔinmɔin ka ɠɛ ga ma ɠaaɓelagiti, tama ma ɠaaɓelagiti ma mɔinmɔin ge ɠɛ ga ma mɔungiti.

20

Botiɠɛ nui niiti ti zeɠeai kpɔkɔmaʋɛ

1 «Mazɔlɔɔ geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga pɛlɛ kɛɛɠɛi nii é ɠulani ga sobuzobui, nii a kɛ é botiɠɛ nuiti gaiziɛ, é ti leʋe ná-leezɛn ɓelei zu. 2 É tanigaa ɠaani, ta naati ti suvaawogi wo, ti zoloo wali ɠae gila ma foloi zu, é naati teʋe ná-leezɛn ɓelei zu. 3 Naa ʋoluma é ɠulani ʋolu sobu lɛlɛi laaʋuusiɛi ma, é taɠiligaa ʋɛtɛ, ti loni dɔɔɠɔ ɓalagi zu, botii la ti ya. 4 É ɠɛni ti ma: ‹À li nà-kpelei zu, wo-zalai nii maanɛai ga gè fe wo ya, nà naa ve.› 5 Naati ti liini kpelei zu. Pɛlɛ kɛɛɠɛi ɠulani mɔnɔ folo gaalɔgai ma, naa ʋolu é ɠula lɛlɛi zaʋasiɛi ma kpɔkɔ voloi, é taɠiligaa leʋe mɔnɔ ɠana nɔ. 6 Kpɔkɔi lɛlɛi lɔɔlusiɛi ma, é ɠulani ʋolu, é zunui taɠiligaa ʋɛtɛ, ti loni ete zaamaʋɛ. É ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: ‹Toɠa ɠale wo luʋa kpain loni ʋɛ, wo la boti ɠɛɛzu?› 7 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: ‹Nu nɔpɛ ge la botii veeni gi ya, gi ʋa kɛ.› É ɠɛni ti ma: ‹Wa ɓalaa, à li nà-kpelei zu.›

8 «Kpɔkɔi zeeliai ma, é ɠɛni ná naavolo makɛ nui ma: ‹Botiɠɛ nuiti toli, è ti-zalaiti fe ti ya, ɗa tɔɔzei nu ɠaaɓelagiti ma, é li ma mɔungiti pɔ.› 9 Zɔiti ti botii lɔɔzeini lɛlɛi lɔɔlusiɛi ma, naati ti ʋaani, ɛsɛ pɛ ge sɔlɔɔ ga wali ɠae ɠilagila. 10 Naa ʋoluma nu mɔungiti ti ʋaani, ti ɗa ɠisiɛ ga ta sɔlɔɔsu ga mɔinga, kɛlɛ tiya ɓalaa ti pɛ ti sɔlɔɔni ga wali ɠae ɠilagila. 11 Siɛgi zu ti ɠɛni wali zosu da, ti ɠɛni ɓɔɛzu unsu ga pɛlɛ kɛɛɠɛi, 12 ti ɗa ɠɛ ma: ‹Wɛlɛ botiɠɛ nu ɠaaɓelagi niiti è ti zeɠeai, naati lɛlɛi ɠila boti nɔ ɠa ti kɛa, tama, è ɗa gi-zalaiti gaa ɠɛ sɔli ga tiye, gɛiti gi luʋa folo ɠelegi wu kpain.› 13 É ti ɠila gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Bɔɛ, gè la telebotala vai ɠɛɛni ga ɗe, kɛbɛ de zoloogɛ folo luʋa wotii ma zalai ma ga wali ɠae ɠila, kɛlɛ? 14 Ɗa-walii zeɠe, è li. Nà pɔ ga gè nu ɠaaɓelagi zala ga è ɠɛʋele. 15 Ɓaa màa la nɛɛni mu gè ʋa yiimaɠɛ ga zèaɠɔligi mu ɓaa? Ɓaa tɛi gè faaɓɔɠɔi ɠɛɛzu, naama loloi ɠa è kulazu mu ɓaa?› » 16 Yesu wooɠaaɓelani, é ɠɛ ma: «Ʋele ɠana é la, nu mɔungiti ta ɠɛ ga ma ɠaaɓelagiti, nu ɠaaɓelagiti ti ɠɛ ga ma mɔungiti.»

Yesu saa vai ta buzeɠe vai wo fai ʋolu

(Maleke 10:32-34;
Luke 18:31-34)

17 Siɛgi zu é ɠɛni lɛɛzu la Zeluzalɛme, Yesu keela puugɔ maazu felegɔiti (12) seɠeni yɛ pelei zu, ti maaɠelesa ge leʋe, é ɠɛ ti ma: 18 «À woilo, ada lɛɛzu Zeluzalɛme. Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu lɔɔzu zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti zeezu ta tɔ kalamɔinti. Ta ná-tukpɔi ɠaaleʋe ga é za. 19 Ta dɔ zii ɠiligiti zeezu ga naati ti ɲɛɛɠula su, ti doɠa ga kpakɔi, naa ʋolu ti kpadɔ saa wului ma. Naa pɛ poluma, toɠa wuzeɠe, é ɠula saai ya foloi zaʋasiɛi.»

Maanɛɛnɛi nii Zeɓedé ná-doun zunu felegɔiti ti-lee boni

(Maleke 10:35-45)

20 Názuʋɛ, Zeɓedé anzai, ta ná-doun zunu felegɔiti, ti maaɓuɠani Yesu ʋa. É nɔkɔni Yesu ɠɔɠɔwu, nii a kɛ é faaɓɔɠɔ vali ma. 21 Yesu ɠɛni ma: «Ɓɛgele ɠa è pɔ?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ dòun zunu felegɔiti ba. Ɗa ɠɛna ɗa-masadai zu, va bu kae ga ti zei è ɠoba, gilagi ɠɛ è yeezazuʋɛ, zɔi ɠɛ è ɠɔʋɛzuʋɛ.»

22 Kɛlɛ Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wo la kwɛɛ nii wo falizu ɠana. Wa zoo nɛi wo ɓɔɔle ga soolɛi ma ɗaawɔi nii gè ɓɔɔlezu la?» Ti ɠɛni ma: «Eyei, gá zoo naa la.» 23 Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «Gaama ʋe, wa ɓɔɔle ga nà-ziawɔi. Kɛlɛ nii é ga sei wo fai kòba zèezazuʋɛ ta kɔ̀ʋɛzuʋɛ, naama zobo ge la veeni zèa ga gè fe. Naama zeizuʋɛti ta ga naama nuiti tɔnɔ, niiti Kɛ̀ɛ ti makɛgai ti ʋɛ.»

24 Kaladopo puugɔi zɔiti ti naama wooi mɛnigai ma, nii ɠɛɛɠɛloun felegɔiti ti boni, é wanani ti ma. 25 Yesu zɛba é ti pɛ toli ɠoba, é ɠɛ ti ma: «Wo kwɛni nii a ɗa ɠɛ zooiti su: Zou ɠundiɠiiti ta ɗa zei nuɓusɛiti unga, nu ɓiigiti ti ɗa zei ti unga ga ta-zobogi. 26 Wɔun, naa ta mina ɠɛ wo zaama. Kɛlɛ tɔun ni nui ta ɠa pɔ é ɠɛ ga nu ɓii gola wo zaama, kɛni é ɠɛ ga wo pɛ wa-wotiɠɛ nui. 27 Zɔi é pɔ é ɠɛ ga nu mɔungi wo zaama, kɛni naa ɠɛ ga wa-luɔi. 28 Mazɔlɔɔ, anɛɛ Nu ná-Doun Zunui ʋe, é la ʋaani ga nu ʋa botii ɠɛ bɛ, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi mu paaʋɛ ga é botii ɠɛɛ nuiti bɛ, é zɛnvui ve ga nu mɔinmɔin unmɔɔ saɓui.»

Gaazuɠole nu felegɔi ʋalo vai

(Maleke 10:46-52;
Luke 18:35-43)

29 Siɛgi zu ti ɠɛni ɠulazu la Zeliko ʋa, bɛbɛ wolai ʋilɛni Yesu ʋolu. 30 Gaazuɠole nu felegɔ ɠɛni zeini pele ɠobaʋɛ. Ti mɛnigai ma ga Yesu ɠa é leʋesu ná ʋelei, ti tɔɔzeini ga kpeei loa, ti ɗa ɠɛ ma: «Màliɠii, Davide ná-Doun Zunui, gi ɠaazumaawɔinɠa!» 31 Bɛbɛi zelii loni ti ma ga ti maaɠɛ kpɔ, kɛlɛ tɔun ti wooɠula sɛsɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Màliɠii, Davide ná-Doun Zunui, gi ɠaazumaawɔinɠa!»

32 Yesu loni, é ti loli, é ɠɛ ti ma: «Lee ɠa wo pɔ ga gè kɛ wo ʋɛ?» 33 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Màliɠii, gi-ɠaazuʋɛti ti zeɠe ma.» 34 Ti maawɔin Yesu zoni, é yeevɔɔɠu ti-ɠaazuʋɛti ba. Gaamago nɔ, ti wozaɠaani, ti ʋilɛ polu.

21

Yesu lɛɛ vai Zeluzalɛme

(Maleke 11:1-11;
Luke 19:28-40;
Zan 12:12-19)

1 Siɛgi zu ti maaɓuɠani la Zeluzalɛme ʋa, ti zeelini Ɓɛtefazé taa goi ɠobaʋɛ, Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ɠobaʋɛ. Yesu ná-kaladopo felegɔ leʋeni, 2 é ɠɛ ti ma: «À li taa goi nii zu, é wo luɠɔ. Wa lɛɛna nɔ feya, wa soovale saai ta ɠaazu, giliai, ma yiʋoi loni koba. À ti vie, wo ʋa ga tiye pɔ̀. 3 Ni nu a faa wona wo ma, à ɠɛ ma nɔ: ‹Màliɠii ɓɛdɛi ɠa ti ʋa.› Gaamanɔ toɠa ti yɛna, ti li.»

4 Nii ɠɛɛni, naa ɠa a kɛ, nii GALA goo wo nui boni ma yeeluɠɔ, naa laazeeli ga:

5 «À ɠɛ Siyɔn nuɓusɛi ma:

Wɛlɛ ɗa-masagi ʋa, é ʋaazu è ʋɔ,

é ga ɓɔɠɔmaayei nu, é zeini soovale saai ɠɔma,

soovale saai ma yiʋoi ɠɔma.»*

6 Kaladopoiti ti liini, ti ziɛ ga naa nɔ, nii Yesu boni ti ma. 7 Ti ʋaani ga soovale saai ta ná-ziʋoi, ti ta-zeɠe wolaiti pɛɛni ti ɠɔma, Yesu lɛ, é zei kɔma. 8 Bɛbɛi zaama nu mɔinmɔin ge ɠɛni ta-zeɠe wolaiti pɛɛzu pelei zu, tanigaa ti ɗa gulu ɓekegiti teʋe, ti ɗa ti ʋɛɛ pelei zu. 9 Bɛbɛi nii pɛ é ɠɛni ziɛzu Yesu luɠɔʋelei, ta poluʋelei, ti ɠɛni wooɠulazu, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ozana† Davide ná-Doun Zunui ʋɛ!

Maliɠii tuya loo naama nui ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu!

Ozana GALA bɛ geeɠɔlɔgi ungaʋɛ!»

10 Siɛgi zu Yesu lɛɛni la Zeluzalɛme, taa nuiti pɛ ti ɠɛni wuulee, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa ga nii?» 11 Bɛbɛi nii é ɠɛni polu, naati ti ɠɛni ti wooɠaaʋotesu, ti ɗa ɠɛ ma: «Galilé yooi zu Nazalɛte ƓALA goo wo nui Yesu ʋe.»

Yesu pɔdi loo nuiti kpɛɛ vai
GALA sei ʋɛlɛi wu

(Maleke 11:15-19;
Luke 19:45-48;
Zan 2:13-22)

12 Yesu lɛɛni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é pɔdi loo nuiti pɛ kpɛ ná. É wali valibo nuiti ta-laɓaliiti tokani, naa ʋɛɛ poopo pɔdi nuiti ta-ɓɔkpɔgiti ba. 13 É ɠɛni ti ma: «Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nà-pɛlɛi ɠa loli ga GALA fali ʋɛlɛi.›‡ Kɛlɛ wɔun, wo ná ɠɛa ga toosu nuiti dɔɔɠuzuʋɛ.»§

14 Gaazuɠole nuiti ta mɛɠɛlɛ nuiti ti maaɓuɠani ba, GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, tama é ti ɠɛdɛ. 15 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti ti laavɔɔ vaiti kaai ma, niiti é ti ɠɛɛni, ta ti doungoiti goomɛnigai ma GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Ozana Davide ná-Doun zunui ʋɛ,» ti yiiɠaawanani ga gola. 16 Ti ɠɛni Yesu ma: «Ɗa nuu mɛnisu nɛi, nii doungoiti ti bosu?» Yesu ɠɛ ti ma: «Eyei. Wɔun kaipa wo la dɛ niima wooi ɠalani mu ɓaa, nii é ɠɛɛzu ma:

‹Doungoiti ta ɲiimiɓɔlegiti daaʋɛ ɠa

è ɗa-lɛbiyai zɔlɔɔsu ná›?»*

17 Naa ʋoluma, é ti yɛni ná, é ɠula taai ʋa, é li Ɓetani, é kpidi ɠila kɛ ná.

Kooleɠoole gului ɠoto vai

(Maleke 11:12-14, 20-24)

18 Sobuzobui, siɛgi zu é ɠɛni ɠalesu la ma taazuʋɛ, pului soni. 19 É kooleɠoole gului ta ɠaani pele ɠobaʋɛ. É maaɓuɠani ba. Kɛlɛ é la ma waa nɔpɛ kaani ga, kɛni gaalaagiti nɔ. É zɛba é ɠɛ gului ma: «Eyɛsu pɛ è la mɔ gwaa ɠila kpalaa boga!» Gaamago nɔ, gului naa vɔɔni. 20 Kaladopoiti ti miná ɠaai ma, ti laavɔɔni ga gola, ti ɗa ɠɛ ma: «Gului nii vɔɔʋɛ ɠale gaamago nɔ?» 21 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, ni kidaaleʋei ɠa wo ya, wo la inɛinɛni, nii ɠani gè kɛai ga kooleɠoole gului nii, wa zoo wo kɛɠalai ɠɛ, kɛlɛ é ɓudɛ naa maazu, wa vɔlɔ wa ɠɛ gizei nii ma: ‹Wuzeɠe miná, è ʋili kpoloɗɛi wu,› tama naama vai ɠa ɠɛ nɔ ti. 22 Ni wa GALA falina ga kidaaleʋei, nii nɔpɛ wo falizu, wa sɔlɔɔ.»

Mini ɠa Yesu ná-zobogi zeɠezu ná?

(Maleke 11:27-33;
Luke 20:1-8)

23 Yesu liini GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é tɔɔzei ga kalagi woga. Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti ti maaɓuɠani ba naama ziɛgi zu, ti ɠɛ ma: «Zobo kpɛgele ɠa è niima vaiti kɛɛzu la? Ɓɛ ɠa é ma zobogi vea è ya?» 24 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nà ɓalaa, gaazaɠa gila ka bɛ̀ ga gè bo wo ma. Ni wa gòoɠaaʋotena, nà ɓalaa, zobogi nii gè niima vaiti kɛɛzu bu, nà naa zeɠezuʋɛ lɛ ga woye niina. 25 Ɓɛ ɠa é zobogi veeni Zan ʋɛ ga é ɗa ɓatizei wo? GALA ge ɠɛni de, ɓaa nuiti kɛni de?»

Ti yɛni sulatilatisu yɔɠɔzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ni ada ɠɛɛna ma: ‹GALA ge ɠɛni de,› toɠa ɠɛ ade ma: ‹Lee vaa zu mu wo la ɠɛni laani Zan la?› 26 Kɛlɛ ada ɠɛɛna ma mɔnɔ: ‹Nuiti kɛni de,› kɛni ade lua bɛbɛi ná-ziiɠulai ʋa, tɔɔzei ɛsɛ pɛ ge ɠɛni devezu ga Zan ɠɛni ga GALA goo wo nu.» 27 Ti zɛba ti Yesu wooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: «Gi la kwɛni.» Yesu ɠɛni ti ma: «Nɔ̀un nà ɓalaa gè la zobogi nii zeɠezu lɛa ga woye pɛ, nii gè niima vaiti kɛɛzu la.»

Faalaalii é ʋilɛ
zunu loun felegɔiti ba

28 Yesu ɠɛni ma: «Wa ɠisiɛzu ɠale? Zunu ɠila ge ɠɛni ná, nii doun zunu felegɔ ɠɛni zea. É ɠɛni ma mɔungi ma: ‹Dòun zunu, li za, è botii ɠɛ bɛ̀ leezɛn ɓelei zu.› 29 Naa ɠɛni ma: ‹Gè la liizu.› Naa ʋoluma zunu loungoi naa ɠigi valiboni, é li kpelei zu. 30 Doun kɛɛɠɛi ɓɔɛni ná-doun zunui velesiɛi ʋɔ, é deve ɠilagi naa nɔ ve zea, naa ɠɛ ma: ‹Kɛ̀ɛ, zèe ɠa bu, nà liizu,› kɛlɛ é la kɛɛni é ʋa li. 31 Doun zunu felegɔi naati saama, ɓɛ ɠa é kɛɛɠɛ yiima vai ɠɛai?» Ti Yesu wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Doun mɔungi.» Yesu ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, mulu zo nuiti ta koloɠolo anzanuiti ta leʋesu wo ʋa, ti li GALA ná-masadai zu. 32 Tɔɔzei Zan ʋaani wo ʋɔ, é telebo pelei lɛ ga woye, wo la laani da. Kɛlɛ mulu zo nuiti ta koloɠolo anzanuiti ti laani da. Anɛɛ ɓalaa wo ɠaazulaani miná ma, wo la valiboni wo-yiimaʋɛ, wo ʋa la da.»

Faalaalii é ʋilɛ
kpele makɛ nu ɲɔiti ba

(Maleke 12:1-12;
Luke 20:9-19)

33 «À woilo faalaali taɠili ma: Zou kɛɛ nu ɠila ge leezɛn ɓelei laani, é maaɠaku ga sasai, é kɔɠɛi lo ná dɔɔi ɠula vai zu, é pɛlɛ ɠaaɠooza golai lo ná maaɓɛɛ vai zu. Naa pɛ poluma, é kpelei ɠalivaani kpele makɛ nua ma, é li zou ɠili su. 34 Naama waai ɠula yeeɠɛɠalai maaɓuɠazuʋɛ, é ná-botiɠɛ nuiti teʋeni kpele makɛ nuiti ma, ga ti daamiizuʋɛ ve kpele ɠaawaai zu. 35 Kɛlɛ kpele makɛ nuiti ti looni ná-botiɠɛ nuiti su, ti gilagi loɠa, ti zɔi ʋa, ti saʋasiɛi zɔɔ ga kɔtuiti. 36 Kpele kɛɛ nui botiɠɛ nui taɠiligaa leʋeni ʋolu, niiti ti mɔinni, é leʋe ma mɔungiti ba. Kɛlɛ nii nɔ é zeelini nu mɔungiti ma, naa nɔ ɠa tiya ɓalaa kpele makɛ nuiti ti seini ti ma. 37 Gaaɓelagi, é doun zunui leʋeni ti ma, é ɗa ɠisiɛ ga: ‹Ta unfe dòun zunui ma.› 38 Kɛlɛ tɛi kpele makɛ nuiti ti ná-doun zunui ɠaani nɔ feya, ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: ‹Pogani zeɠe nui ɠa. Ade paa, de ná-poganii zeɠe ga adɔnɔ.› 39 Ti soni, ti kula kpelei ʋa, ti paa.

40 «Siɛgi zu kpele kɛɛ nui ʋaazu la, lee ɠa a kɛ ga kpele makɛ nui naati?»

41 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Toɠa nu ɲɔi naati paa, maawɔinɠa nɔpɛ ge la ɠɛa ba, naa ʋoluma é kpelei ɠaliva kpele makɛ nui taɠiligaa ma, niiti ta ɠɛ daamiizuʋɛ veezu zea ma yeeɠɛɠalai ma.»

42 Yesu ɠɛni ti ma ʋolu: «Kaipa wo la dɛ niima wooi ɠalani GALA sɛʋɛiti su:

‹Kɔtui nii pɛlɛ lo nuiti ti ɠɛlɛni ba,

naa ɠa kɛai ga sɔɓelama ɠɔtu wolai.

Maliɠii ɠa é niima vai ɠɛa,

tama toɠa ga laavɔɔ vaa ade ɠaazu.›†

43 Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: GALA ná-masadai ɠa ɠula wo ya, é ve nuɓusɛ ɠiligaa ya, niiti ta ɠɛ gaawaai ɠulazu. 44 [Zɔi nɔpɛ é loozu kɔtui nii ma, naama nui ɠa ɓulukpulu. Zɔi nɔpɛ kɔtui nii a loo ma, ma nui wolowolo.]»‡

45 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Faliziɛinti ti naama vaalaaliiti mɛnigai ma, ti gaaɠaani ga tiya ɠa Yesu ɠɛni vaazu ti ma. 46 Ti tɔɔzeini ga so keleɠele gaiziaa, kɛlɛ ti ɠɛni luazu bɛbɛi ʋa, tɔɔzei ɛsɛ pɛ ge deveni ga Yesu ɠa ga GALA goo wo nu.

22

Faalaalii é ʋilɛ
vulu ɠoozunɛɛi ʋa

(Luke 14:15-24)

1 Yesu ɓɔɛni ti ʋɔ ʋolu faalaaliiti su. É ɠɛni ti ma: 2 «Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga masagi nii é fɛti ɠɛʋele ɓɛtɛni ná-doun zunui ná-vului ɠɛɛ vai zu. 3 É ná-botiɠɛ nuiti teʋeni ga ti nuiti toli, niiti ti loliga ɠɛni de vulu ɠoozunɛ ɠulazuʋɛ. Kɛlɛ naati ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa ʋa ná.

4 «É zɛba é ná-botiɠɛ nui taɠiligaa leʋe, ga ti naama nuiti maanɛɛnɛ, niiti ti loliga ɠɛni de. É valini ná-botiɠɛ nuiti ma, é ɠɛ ti ma: ‹À ɠɛ ti ma: Gè daamii ɠɛʋele ɓɛtɛa, gè nà-nikɛ zinɛiti paa, ta nà-togani ʋagɔiti, fai pɛ kɛʋele ɓɛtɛʋɛ niina. À ʋaana daami wo fai ma.›

5 «Kɛlɛ niiti ti lolini, naati ti la vɔlɔ ta woni bɛ, ɛsɛ ge liini liizu, gila ge li ná-kpalaga, zɔi li ná-yaaɠo ɠɛɛzuʋɛ. 6 Mɔtaiti ti botiɠɛ nuiti soni, ti naati poomu, ti ti ʋa. 7 Masagi yiiɠaawana ʋele ɠana, é ná-salaʋusuiti teʋe, ti nu ʋaa nui naati undaaʋili, ti abui lo ta-laa wolai ʋa.

8 «Naa ʋoluma, é ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: ‹Vulu laamianigi ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ niina, kɛlɛ niiti ti loliga ɠɛa de, naati ti la ɠɛa zolooni ma. 9 À liina mu pele zaɠalaʋɛti. Nui niiti nɔpɛ wa ti ɠa, à ti loli fɛti ɠulazuʋɛ.› 10 Botiɠɛ nuiti ti zɛba ti li pele zaɠalaʋɛti, nui ma zii pɛ nɔ ti kaani, ti naati pɛ tolini, nu ɲɔiti ta nu ʋagɔiti, eyɛsu fɛti laamii wo pɛlɛi wuulaave kpekpe.

11 «Masagi lɛɛni ga é nuɓusɛi ʋɛtɛ. É zunui ta ɠaani, nii fɛti zeɠei ta la ɠɛni kɔba. 12 É naa ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: ‹Bɔɛ, è leʋegɛ ɠale, è lɛ ʋɛ, tama fɛti zeɠei ta la è ɠɔba, nii soloogai vulu vai ma?› Naa la ɠɛni gooɠaaʋote nɔpɛ sɔlɔɔni. 13 Masagi zɛba é ɠɛ ná-botiɠɛ nuiti ma: ‹À kɔɠɔiti ta zeeiti suɠili, wo pili ya etea ʋelei kpidii zu, ʋɛ gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ná.› 14 Tɔɔzei nu mɔinmɔin toligɛ, kɛlɛ tago nɔ ɠa ziimazeɠegi wogai ga tiye.»

Mului zala vai Sezaal ma

(Maleke 12:13-17;
Luke 20:20-26)

15 Faliziɛinti ti maaɠoozani, ti ɠi fe ɓɔɠɔ ʋɛ, ʋelei ta zoo ti gaazaɠa sɔlɔɔ da, ti pili Yesu ma, nii a kɛ ti so ga tɔ ɓɔɠɔi daawooi nɔ. 16 Ti ta-ɠaladopoi tanigaa leʋeni ma, naa ʋɛɛ Elɔde ʋolu nui tanigaa ʋa. Naati ti ɠɛni Yesu ma: «Kalamɔn, gi kwɛni ga ɗa gaama wosu, ta ɗa kalagi wosu ga gaamai pɛ, é lo naa ʋa, ʋelei GALA ge pɔ ga nu ziɛ la. È la vaazu bu, nu ʋa è zeɠe è-ziɛ ʋele ʋa, tɔɔzei è la wɛlɛzu nuiti tosuʋɛ nɔ ʋa. 17 È ɠisu vai wo dɛɛ gi ma mu: Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga nu mului zala Wɔlɔme masagi Sezaal ma, ɓaa nu mina sala ma?»

18 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ta-ɠisiɛ ɲɔi ɠwɛɛ, é ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ee, woovele nuiti! Lee vaa zu wo sùɠɔɠɔsu? 19 À wali ɠae gila dɛɛ lɛɛ ga ze, nii mului zalazu la.» Ti ʋaani pɔ ga wali ɠae gila. 20 É ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ maaniini ta daasei ka é ma?» 21 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Sezaal ʋe.» É ɠɛni ti ma naazu: «Deɠɛmu, nii é ga Sezaal nɔnɔi, à naa ve Sezaal ya, nii é ga GALA nɔnɔi, wo naa ve GALA zea.»

22 Ti naama wooɠaaʋotegi mɛnigai ma, ti laavɔɔni ga gola. Ti zɛni ná, ti zeɠe koba, ti li.

Maaɠaalii é lo gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa saai ya

(Maleke 12:18-27;
Luke 20:27-40)

23 Naama volo ɠilagi nɔ, Saduseyɛinti ti ʋaani pɔ bɛ. Naati ka ti ɠɛ gɔvɛiti ti la wuzeɠezu, ti ʋa ɠula saai ya. Ti niima ɠaazaɠagi woni da, ti ɠɛ ma: 24 «Kalamɔn, Moize niima levei veeni, é ɠɛ ma: ‹Ni zunui ta a zaana, é la doun yɛni ga ʋoluʋelei, kɛɛɠɛloin maanɛɛʋɛ ga é ná-poanzai zei ga anza, nii a kɛ é naa ma zuwui makɛ.›* 25 Tama, ɠɛɛɠɛloun lɔfela ɠɛa gi zaama. Ma mɔungi vului ɠɛɛni, é za, é la doun yɛni. É ná-poanzai yɛ polu gelei ya. 26 Nii nɔ é ɠɛɛni ga doun mɔungi, naa nɔ ɠa é ɠɛɛni ga felesiɛ, saʋasiɛ, é yɛ zeɠezeɠezu da, é zeeli doun lɔfelasiɛi ma. 27 Gaaɓelasu, anzanui ɓalaa za. 28 Siɛgi zu niina gɔvɛiti ti wuzeɠezu la, ti ɠula saai ya, zunu loun lɔfelai naati su, ɓɛ ɠa anzanui a yɛ zea? Tɔɔzei seiʋɛ ti ɠilagilagi pɛ bɛ ga anza.»

29 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wo ɠakagɛ, tɔɔzei wo la GALA sɛʋɛiti gaaɠaazu, wo la GALA ná-zɛbɛi ɠwɛɛ. 30 Tɔɔzei siɛgi zu buzeɠei wosu da, nu ɠula saai ya, zunuiti ti la mɔ anza zeɠea, anzanuiti ti la mɔ zeiɗa zini bɛ, ta ɠɛɛzu niina eɠɛ geezuɠeelaiti. 31 Nii é ga gɔvɛiti buzeɠe vai, ti ɠula saai ya, kaipa wo la dɛ naama wooi ɠalani ɓaa, nii GALA ge bogai wo ma? É ɠɛni ma: 32 ‹Nà ɠa gè ga Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta-ƓALAGI.›† GALA ge la ga gɔvɛiti ta-ƓALA, kɛlɛ toɠa ga fulu nuiti ta-ƓALAGI.»

33 Kalagi nii é ɠɛni bosu, naa bɛbɛi pɛ ziizoni, niiti ti ɠɛni mɛnisu.

Tɔgi nii kpaɠoai tɔgi pɛ ba

(Maleke 12:28-34;
Luke 10:25-28)

34 Faliziɛinti ti mɛnigai ma ga Yesu Saduseyɛinti daaɠulugɛ, ti ɠaalɛɛni ba. 35 Ti zaama gila ge ɠɛni ná, é ga tɔ kalamɔin ta, naa ɠɛni pɔ ga é Yesu zuɠɔɠɔ ga gaazaɠagi. É ɠɛni ma: 36 «Kalamɔn, tɔ sɛʋɛi zu, devei ɓɛgele ɠa kpaɠoai zɔiti pɛ ba?» 37 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: « ‹Ɗa Maliɠii ɗa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ ga è-yii pɛ, è-yɛnvui pɛ, ta ɗa-ɠisiɛi pɛ.›‡ 38 Naa ɠa é ga devei nii kpaɠoai ta fizɔgai zɔiti pɛ ba. 39 Felesiɛi ɠa ná ta nii ti ɠulaai ga ʋe, naa ɠa é ga: ‹Ɗa è-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.›§ 40 Nii pɛgi tɔ sɛʋɛi ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti ti nu ɠalasu da, naati pɛ ta ʋuuni deve felegɔi niiti koozu.»

Kilista ta Davide ti yɔɠɔzuʋɛ

(Maleke 12:35-37;
Luke 20:41-44)

41 Tɛi Faliziɛinti gaalɛa ɠɛni de ba, Yesu ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: 42 «Wa ɠisiɛzu ɠale, é lo Kilista ʋa? Wa ɠisiɛzu ga toɠa ga ɓɛ mavofoda?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Davide mavofodai ʋe.» 43 É ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu mu GALA Zɛnvui puuni Davide yiimaʋɛ, é ɗa toli ga Maliɠii? Tɔɔzei é ɠɛni ma:

44 ‹Maliɠii GALA ge ɠɛni Màliɠii ma:

Zei zèezazuʋɛ,

eyɛsu gè è zili nuiti da è ɠɔɠɔwu.›*

45 Ni Davide ɠa tolisu ga tɔun Maliɠii, é leʋe ɠale mu, é ɗa ɠɛ ga naa mavofodai?»

46 Nu ɠila kpalaa ge la ɠɛni zooni é ʋa gooɠaaʋote nɔpɛ fe Yesu ya. Tama é zo niina naama voloi ma, tanɔpɛ zii la mɔ ɠɛni lɔɔzu, é ʋa gaazaɠa.

23

Yesu Faliziɛinti ta tɔ kalamɔinti peelala vai

(Maleke 12:38-39;
Luke 11:43, 46; 20:45-46)

1 Naama ziɛgi zu Yesu ɓɔɛni bɛbɛi ta ná-kaladopoiti pɔ, é ɠɛ ti ma: 2 «Tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti tosuʋɛ ɠa ga ti wo ɠala ga Moize ná-tɔgi. 3 Nii ti bosu wo ma, à naa ɠɛ. Kɛlɛ à mina ʋokɔɠɔ ti-ziɛ ʋeleiti ma. Tɔɔzei tɛnɛgi nii ti bosu, naa lɛi ti ʋa ɠɛ kɛɛzu. 4 Ta ɗa kasɔ wuigiti gili, nii seɠezu ɓaai, ti da nuiti kɔma, kɛlɛ tiya ɓɔɠɔgoi ti la vɔlɔ kɛa, ti ʋa yeeɓeɠa goi vɔɔɠu ba, ti ʋa tago pa ɲiikpi. 5 Nii pɛ ti kɛɛzu, ta kɛɛzu nii a kɛ nuiti ti ʋa ɗa ti ʋɛtɛ. Naa maaʋele ma, maalaagi nii GALA daawooi ná tanigaa ti ʋu su, é zɛlɛ nui yeei ʋa ɓaa toʋalaʋɛ, tɔnɔiti kpaɠoʋɛ boani tɔnɔ ʋa, ta-zeɠe wolaiti daa ɠeze yiizayiizagiti gola ɠoozakoozagai. 6 Ti wɔinʋɛ ga seizu ʋagɔiti fɛti laami wosuʋɛti, ta lɛbiya zeizuʋɛti GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu. 7 Ti wɔinʋɛ ga ti ɗa ti luʋɔ kɛlɛmaʋɛti, ta ti ɗa ti loli ga ‹Kalamɔn›.

8 «Kɛlɛ wɔun, à mina ‹Kalamɔn› laasei pɛɛ ɓɔɠɔ ʋa, tɔɔzei nu ɠila kpe nɔ ɠa é ga wa-ɠalamɔin, wo pɛ wa ga kɛɛɠɛloun ɠila kpegiti. 9 À mina nu nɔpɛ toli zooi ma ga: ‹Kɛ̀ɛ›, tɔɔzei wo-Ɠɛɛ ɠa ɠila kpe, nii é geeɠɔlɔgi zu. 10 À mina ‹totuɠɔ› laasei pɛɛ ɓɔɠɔ ʋa, tɔɔzei totuɠɔ ɠila kpe nɔ ɠa é wo ʋɛ, naa ɠa é ga Kilista. 11 Zɔi é ga nu ɓii golai wo zaama, naa ɠa ɠɛ ga wa-wotiɠɛ nui. 12 Zɔi nɔpɛ é ɓɔɠɔ wokomaalɛɛzu, naa maa ɠa yei, zɔi é ɓɔɠɔmaayeizu, naa unbu ɠa zeɠe.»

Yesu zelii lo fai wooveledai ma

(Maleke 12:40;
Luke 11:39-42, 44, 47-52; 20:47)

13 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wa geeɠɔlɔgi ma masadai laaɠulusu nuiti tuɠɔ. Wa ɓɔɠɔi wo la lɔɔzu su, wo la ɓega zɔiti ba, wɔin ti ma, ti ʋa lɔ su. 14 [Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wa poanzaiti kɔligiti kulazu ti ya, wo ɗa GALA fali zuɠoozagiti kɛ, nii a kɛ nuɓusɛiti ti ʋa ɗa wo ɠa. Wa-ʋeelalai wola ɠa ɲɔu wo ma.]»*

15 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wa leʋeteʋesu zooi ta kpoloɗɛi ɠa ná pɛ, nii a kɛ wo zii ɠiligi gila sɔlɔɔ, wo pilɛ wa-ƓALA pelei ma, tama siɛgi zu wo sɔlɔɔsu da, wa ma nu ɠɛɛzu ga undaaʋili doin, é ɲɔu é leʋe wo ʋa ga seizu felegɔ.

16 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, wɔi wo ga totuɠɔiti ti ɠaazuɠoleai! Wa ɗa ɠɛ ma: ‹Ni nu ɠonana GALA sei ʋɛlɛi ma, naa la ga faa nɔpɛ, kɛlɛ ni nu a ɠonana zanugi ma, siaai GALA sei ʋɛlɛi ma, toɠa ma ga kuye ga é naama vai laazeeli.› 17 Wɔi wo ga ɠimalala nuiti, ti ɠaazuɠoleai! Ani felegɔi naati su, ɓɛgele ɠa fizɔgai bɔɔla ʋa? Zanugi ʋe, ɓaa GALA sei ʋɛlɛi ʋe, nii é zanugi ɲadesu? 18 Wa ɗa ɠɛ ma ɓalaa: ‹Ni nu a ɠonana zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, naa la ga faa nɔpɛ, kɛlɛ ni nu a ɠonana zalaɠai ma, nii é laani maazu, toɠa ma ga kuye ga é naama vai laazeeli.› 19 Wɔi wo ga gaazuɠole nuiti! Ani felegɔi naati su, ɓɛgele ɠa fizɔgai bɔɔla ʋa? Zalaɠai ʋe, ɓaa zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋe, nii é zalaɠai ɲadesu? 20 Zɔi é kona wosu zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, naa ɠa ɠonazu zalaɠa ɠulazuʋɛ ma, ta zalaɠai nii é laani maazu. 21 Zɔi é kona wosu GALA sei ʋɛlɛi ma, naa ɠa ɠonazu GALA sei ʋɛlɛi ma ta GALA nii é zeizu bu. 22 Zɔi é konai wosu geeɠɔlɔgi ma, naa ɠa ɠonazu GALA ná-masa kpɔkpɔgi ma, ta zɔi é zeini su.

23 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wa puusiɛi ɠulazu guluwulugiti ba, ʋelei tufa maku nɛɛnɛgi la ta tufa ɠonai, kɛlɛ wa naati daazu ɠoba, niiti ti ga faa ɓiigiti tɔgi zu: telebodai, gaazumaawɔinɠai, ta wooɠɛɠiladai. Tama naa ɠa maanɛɛni ga wo ɗa kɛ, wo mina fai mɔtaiti da ɠoba. 24 Wɔi wo ga totuɠɔiti ti ɠaazuɠoleai! Wa wo ɓɔɔle ɗɛiti kpɛɓɛsu, nii a kɛ ani vulu go nɔpɛ ge mina leʋe wo-ɠɔdaʋɛ, wa ma, wo ɗa ɲɔmɛi ɓɔle.»

25 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wa wa-ɓɔɔle aniɲakaiti ta daami aniɲakaiti maaʋɛ gbazu fo, tama ti zulaavegai ga unma wo fai ta ɓɔɠɔzotalai. 26 Faliziɛinti wɔi wo ɠaazuɠoleai! À kpɔɔle aniɲakaiti ta daami aniɲakaiti suʋɛ ɲade mɔunpa, naa ʋoluma maaʋɛ ɓalaa ka ɲade niina.»

27 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wo ɠɛɛʋɛ eɠɛ kabai niiti ti ɠobegai, ti ʋagai kɛlɛmaʋɛ, kɛlɛ ti zulaavegai ga gɔvɛiti ti-ma ɠaeiti ta kɔzɔba anii ma zii pɛ. 28 Ʋele ɠana wa ɓalaa wo la, kɛlɛmaʋɛ wa ga telebo nu nuiti gaazu, kɛlɛ wo-yiimaʋɛti daavegɛ ga wooveledai ta faa ɲɔiti.»

29 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti wa Faliziɛinti, wo ga woovele nuiti! Tɔɔzei wa GALA goo wo nuiti ta-ɠabaiti kpɛtɛzu, wo ɗa telebo nuiti ta-ɠabaiti maanɛɛ, 30 wo zɛba wo ɗa ɠɛ ma: ‹Ni gi ɠɛni ná gi-mɛmɛwolani ta-yeeɠɛɠalai zu, gi la ɠɛni ʋɔɔpɛa ti ʋa, gi ʋa ɗa GALA goo wo nuiti paa.› 31 Naa maaʋele ma, wo ɓɔɠɔ ɠwɛɛga ga naama nuiti ti-mavofodaiti, niiti ti ɠɛni GALA goo wo nuiti paazu. 32 Naa ɠa é ba, à wo-mɛmɛwolani zeeʋogi ɠaaɓela!»

33 «Wɔi wo ga kaaliiti, pɛɛɠaali zuwuzuiti! Wa zoo ɠizosu ɠale peelalai ma, undaaʋili abui zu? 34 Naa ɠa é ba, wɛlɛ, nà GALA goo wo nuiti ta ɠima nuiti teʋesu wo ma, naa ʋɛɛ kalamɔinti ba. Wa tanigaa ʋaa, wo tanigaa ɓadɔ saa wului ma, wo ɗa tanigaa loɠa ga kpakɔi wa-ƓALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, wo ʋilɛ tanigaa ʋolu ga wɔinzeɠemai taa wolai ɠilagilagiti pɛ su, 35 naa ɠa a kɛ sɔbalala nuiti kpein ti ʋaai, ti-ma ɲamai la wo unma, é zo Aɓɛle ma, é zeeli Ɓalaki ná-doun zunui Zakali ma, nii wo paani seizu ɲadegaiti zɔɠɔzuʋɛ ta zalaɠa ɠulazuʋɛ. 36 Gè bo wo ma ga gaamai, naa pɛ ka la niizuʋɛ nuɓusɛiti unma.

Yesu ɠɔlɔ vai Zeluzalɛme ná-faa zu

(Luke 13:34-35)

37 «Ee, Zeluzalɛme, Zeluzalɛme, ɗɛi ɗa ɗa GALA goo wo nuiti paa, è ɗa yɛ naati sɔɔzu ga kɔtui eyɛsu ti za, niiti GALA ge ti leʋesu è ma! Wɔin wola ɠɛa mà ga gè è zu nuɓusɛiti gaalɛ ba kòbaʋɛ, eɠɛʋelei tɛɛ leei a ɗa ma yiʋoiti gaalɛ la ba koʋegiti bu! Kɛlɛ wo la vaani bu pɛ! 38 Wɛlɛ, wa-ʋɛlɛi wuuɲakai ɠana yɛ ɓɔɠɔ yeema. 39 Tɔɔzei gè bo wo ma, wo la mɔ ɠaazulaa mà pɛ, eyɛsu voloi wa ɠɛ la ma: ‹Maliɠii tuya loo naama nui ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu!›†»

24

GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolo fai

(Maleke 13:1-2;
Luke 21:5-6)

1 Yesu ɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɗa li. Ná-kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ga ti dɛɛ la, ʋelei GALA sei ʋɛlɛi lo pele ʋagai la. 2 Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «Kɛbɛ tama wa niiti pɛ kaazu, kɛlɛ? Gè bo wo ma ga gaamai, kɔtu ɠila kpalaa ge la yɛga laani bɔɔla maazu, ti pɛ ta lokasu.»

Maanɔɠɔiti ta faaɓaagiti

(Maleke 13:3-13;
Luke 21:7-19)

3 Tɛi é ɠɛni zeini Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma, ná-kaladopoiti ti maaɓuɠani ba yɛ, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Bo dɛɛ gi ma, yeelɛ ɠa naama vai ʋaazu ɠɛɛzu la? Naa ʋoluma poogi ma ɓɛgele ɠa, nu a kwɛɛ da ga è ʋaa vai ʋolu ta etea ɠaaɓela foloi maaɓuɠaa?»

4 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À dama, nu nɔpɛ ge mina wo ɠaka. 5 Tɔɔzei nu mɔinmɔin ka kpɛtɛ ɠisu ga ti ʋa dàaseigi zu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Nà ɠa gè ga Kilista,› ta nu mɔinmɔin kaka. 6 Wa kɔɔiti maawoo ta kɔɔiti maalugi mɛni. À mina ɓɔɠɔ yɛ ziiɓɔlɔi zu. Mazɔlɔɔ kɛni naama vaiti ti ɠɛ, kɛlɛ naa lɛi é ʋa ɠɛ ɠɛɛzu ga gaaɓelagi. 7 Mazɔlɔɔ zii ta ɠa wuzeɠe bɔɔla zii laalɔɠɔma, masadai ta ɠa wuzeɠe bɔɔla masadai laalɔɠɔma. Pulu wolaiti ta ɗa loo, ta zou ɓaliiti ti ɗa ɠɛ ada mɔinmɔin. 8 Kɛlɛ naa ɠa ɠɛ nɔ eɠɛ doun zɔlɔɔ koozuwanai lɔɔzeizuʋɛ.

9 «Naazu ta wo lɔ nuiti zeezu, ti ɗa wo ɓɔlɔ ta ti ɗa wo ʋaa. Ziiti pɛ ta wo wɔinzeɠe nɔ̀un maaʋele ma. 10 Naa maaʋele ma nu mɔinmɔin ka ɠɛlɛ kidaaleʋei ʋa. Ti ɠilagilagiti ti ɗa ɓɔɠɔ yaava, ta ti ɗa ɓɔɠɔ wɔinzeɠe. 11 Zɛɛ ɠala goo wo nu mɔinmɔin ka ʋa, ti ɗa nu mɔinmɔin kaka. 12 Faa ɲɔi ɠaawɔɔlɔ ʋelei ma, nu mɔinmɔin ná-nɛɛbɛi ɠaa ɠa lɛi tɔɔn. 13 Kɛlɛ zɔi a lo kpaan eyɛsu gaaɓelasuʋɛ zeeli, naa ɠa ɠizo. 14 GALA ná-masadai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi nii laa ɠa zeeli eteai zu ná pɛ, nii a kɛ nuɓusɛiti pɛ ti ma zeele wooi mɛni. Naa ʋoluma fai pɛ gaaɓelasuʋɛ ɠa ʋa niina.

Faa ɲɔu maayikiyikigi

(Maleke 13:14-23;
Luke 21:20-24)

15 «Siɛgi zu wo kɔzɔba vaa wolai ɠaazu la, nii GALA goo wo nui Daniyɛle ná-fai woni, é ɗa ɠɛ ada ɲadegai»* (zɔi é sɛʋɛi nii ɠalasu, naama nui dama, é gaaɠa ga pagɔ), 16 «naama yeeɠɛɠalai, zɔiti ta ɠɛ Zudé, naati ti ʋela, ti lɛ gizeiti ma. 17 Ni nui ta a ɠɛna dooɠo bosuʋɛ ná-pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, é mina yei ɠasɔ zeɠezu pɛlɛi wu. 18 Zɔi ɓalaagi a ɠɛ kpalagaʋɛ, naa mina ɠale ma lɛɛzu taazu, ná-seɠe wolai zeɠe vai zu. 19 Naama voloiti su, maanɔɠɔi ɠa ɠɛ koma anzanuiti bɛ ta zɔiti ti ɲiimi veezu! 20 À GALA maanɛɛnɛ ga wa-ʋelai mina zoloo samai ma, ɓaa dooɠo foloi ta ma. 21 Tɔɔzei naama ziɛgi zu, kidaaʋiligi wola ɠa ɲɔu, nii kaipa eteai lɔɔzei yee ma, kɛɠala la dɛ ɠɛɛni, nii eyɛsu ɠɔ nu la mɔ kɛɠala ɠa pɛ. 22 Gaamazu, ni GALA ge la ɠɛni deveni ga é ta ɠula naama voloiti tiegɔi la, nu nɔpɛ ge la ɓena ɠizo. Kɛlɛ, nui niiti é yiimazeɠeai ga tiye, naati maaʋele ma, toɠa ta ɠula naama maanɔɠɔi ma yeeɠɛɠalai la.

23 «Ni nui ta a ɠɛɛna wo ma: ‹À wɛlɛ, Kilista ɠa ʋɛ!›, ɓaa: ‹Toɠa munu!›, à mina la da. 24 Tɔɔzei zɛɛ Kilistaiti ta zɛɛ ɠala goo wo nuiti ta ʋaazu ɠulazu kɛlɛma, ti ɗa laavɔɔ vaa wolaiti ta maaɓɛlɛ vaa wolaiti kɛ, nii a kɛ ti nuiti yaava, ni toɠa zoo ɠɛɛzu vɔlɔ, ti naati yaava, niiti GALA ge yiimazeɠeai ga tiye. 25 Wɛlɛ, gè wo loa ɠisu ma yeeluɠɔ.

26 «Ni ta ɠɛɛna wo ma: ‹À wɛlɛ lɛɛ, toɠa teʋebai zu,› à mina li ná pa! Ɓaa ti ɠɛ wo ma: ‹Toɠa pɛlɛ ɠoozu ʋɛlɛi wu,› à mina la naa tanɔpɛ da. 27 Tɔɔzei siɛgi zu Nu ná-Doun Zunui a ɠɛna ʋaa la, paa vai ɠa ɠɛ eɠɛ mainmain nii a ɗa ɠula folo ɠulazu ʋelei, é ɗa volo eyɛsu folo liizu ʋelei. 28 Ʋɛ nɔpɛ ani ʋoomai ná, miná ɠa ɗuaiti ta ɗa ɠaalɛ ba ná.»

Nu ná-Doun Zunui ʋaa vai ʋolu

(Maleke 13:24-27;
Luke 21:25-28)

29 «Naama ɠidaaʋili foloiti ta leʋena nɔ feya,

foloi zu ɠa ɓidi,

alugi la mɔ ná-wozakalagi vea.

Somideɠaiti ta ɠula geeɠɔlɔgi ʋa, ti loo bu,

geeɠɔlɔgi zu zɛbɛiti ta ɲiikpi.

30 «Naa ʋoluma, Nu ná-Doun Zunui ná-poogi ɠa ɠula kɛlɛma niina geezuʋɛ. Eteai zu nuɓusɛiti pɛ ta ɗa wɔlɔ niina. Ti zɛba ti Nu ná-Doun Zunui ɠa, é ɗa ʋa geeɠɔlɔgi ma lonaɓiingiti maazu ga zɛbɛi ta lɛbiya wolai. 31 Naa ʋoluma puʋugi ɠa vɛɛna, toɠa ná-geezuɠeelaiti teʋe eteai ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ, ti ná-nuiti gaalɛ ba, niiti é yiimazeɠeai ga tiye, é zo zou ɓela ga, é li zou ɓela ga.»

Kalagi nu a sɔlɔɔ kooleɠoole gului ʋa

(Maleke 13:28-31;
Luke 21:29-33)

32 «Kooleɠoole gului ná-poogi ɠɛ wo ʋɛ ga kalagi: Siɛgi zu ma ɓekegiti ti ɠɛɛzu la yɔɠɔɓɔ, gaalaagi ma lɛnugiti ti ɗa lɛ ga, wo kwɛni naazu ga foɠoi maaɓuɠaa. 33 Ʋele nɔ ɠana é la, siɛgi zu wo niima vaiti pɛ kaazu la, ti ɗa ɠɛ, à kwɛɛ ga Nu ná-Doun Zunui maaɓuɠaa pɛlɛlaʋɛ ʋa. 34 Gè bo wo ma ga gaamai, yamanii nii la ɓega ga leʋe, eyɛsu niima vaiti pɛ ti ɗa ɠɛ. 35 Geeɠɔlɔgi ta zooi ta leʋe, kɛlɛ nɔ̀un daawooiti ti la leʋega pɛ.»

GALA gila kpe ka é etea ɠaaɓela foloi ɠwɛɛ

(Maleke 13:32-37;
Luke 17:26-30, 34-36)

36 «Nii é ga foloi ta yeeɠɛɠalai nii naama vai ʋaazu ɠɛɛzu la, nu nɔpɛ ge la naa ɠwɛɛ. Geezuɠeelaiti ti la kwɛɛ, Nu ná-Doun Zunui ɓɔɠɔi ɓalaa ge la kwɛɛ, kɛni Ɠɛɛɠɛ GALA gila kpe nɔ ɠa é kwɛɛ. 37 Siɛgi zu Nu ná-Doun Zunui ɠɛɛzu ʋaazu la, faiti ta ɗa ɠɛ, eɠɛʋelei é ɠɛni ɠɛɛzu la Nowe ná-yeeɠɛɠalai zu. 38 Tɔɔzei yeeɠɛɠalai nii é leʋeni ziɛve golai luɠɔ, nuiti ti ɠɛni daamii wosu, ti ɗa kpɔɔleiti bo, ti ɗa anzaiti fulu ɓɔɠɔ ʋɛ ta ti-lointi bɛ, eyɛsu naama voloi zeeli, yeei Nowe lɛɛni la keingi zu. 39 Ti la vɔlɔ ɠɛni inɛinɛni ga faa tanɔpɛ, eyɛsu ziɛve golai ʋa, é ti pɛ undaaʋili. Ʋele nɔ ɠana é ʋaazu ɠɛɛzu la, siɛgi zu Nu ná-Doun Zunui ʋaazu la. 40 Naazu nu felegɔ ɠa ɠɛ botii ɠɛɛzu ʋɔɔma kpalagaʋɛ, gilagi ɠa zeɠe, zɔi yɛ ná. 41 Nu felegɔ ɠa ɠɛ ɠɔnɔgi ziɠazu ʋɔɔma, gilagi ɠa zeɠe, zɔi yɛ ná.»

42 «À ɠaazuɓa mu, tɔɔzei wo la kwɛni, yeei wo-Maliɠii ʋaazu la. 43 À nii ɠaaɠa ga pagɔ: Ni pɛlɛ kɛɛɠɛi ɠɛni kwɛɛni yeeɠɛɠalai kpidii zu unma nui ʋaazu la, a la ɠaazuɓa, nii a kɛ é mina ná-pɛlɛi yɛ ná, naa ʋa daaɠale. 44 Naa ɠa é ba, wa ɓalaa, à ɠɛʋele ɓɛtɛ, mazɔlɔɔ Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu yeeɠɛɠalai ta ma, nii wo la vɔlɔ ɠisiɛni su pɛ.»

Botiɠɛ nu ʋagɔi ta botiɠɛ nu ɲɔi

(Luke 12:41-48)

45 «Botiɠɛ nui ɓɛ ɠa mu é ga wooɠɛɠila nui, ta keleɠelegai, nii maliɠii seiɗai ná-botiɠɛ nuiti unda, nii a kɛ é ɠɔnɔgi ve ɛsɛ zea, yeeɠɛɠalai ma nii soloogai? 46 Undaanɛ nu ɠa ga naama wotiɠɛ nui, siɛgi zu maliɠii ʋaazu la, é ka, é ɗa naa ɠɛ, nii ma levei veai zea. 47 Gè bo wo ma ga gaamai, maliɠii ɠa sei kɔligiti pɛ unda. 48 Kɛlɛ ni toɠa ga botiɠɛ nu ɲɔi, é zɛba é ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Màliɠii la ʋaazu fala,› 49 é tɔɔzei niina ga é ɗa ná-botiɠɛɲɔɠɔiti doɠa, é ɗa daami wola wo, é ɗa dɔɔi ɓɔle ta dɔɔzo nuiti, 50 naazu maliɠii ɠa ʋaazu foloi botiɠɛ nui ɠi ge la ba la, yeeɠɛɠalai nii é la kwɛɛ. 51 Maliɠii ɠa faa zei ma ga gola, é so ʋelei nu a ɗa woovele nuiti so da. Miná ɠa gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ná.

25

Faalaalii é ʋilɛ
anzalopo puugɔiti ba

1 «Naazu, geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa ɠula ga anzalopo puugɔ, niiti ti ta-lanboiti seɠeni, ti ɗa li anzazinigi laaɠomisu. 2 Dɔɔlugɔiti ti ɠɛni ga ɠimalala nuiti, dɔɔlugɔiti ti ga ɠima nuiti. 3 Zɔiti ti ɠɛni ga ɠimalala nuiti, naati ti ta-lanboiti daavegaiti seɠeni, ti la gulɔ ɠili kpɔni ba. 4 Kɛlɛ ɠima geleiti ti gulɔi ʋuuni gooleiti su, ti kpɔ ta-lanboiti ba, ti ti zeɠe. 5 Tɛi anzazinigi la ɠɛni ʋaani fala, ɲiimɛnii leʋeni ga ti pɛ, tama ti ɲiini.

6 «Kua zaamai, zezei woni, ti ɠɛ ma: ‹Anzazinigi ʋaa! À ɠulana, wo daaɠomi!› 7 Anzalopoi naati pɛ ti wuzeɠeni, ti ta-lanboiti kpɛtɛ. 8 Zɔiti ti ɠɛni ga ɠimalala nuiti, naati ti ɠɛni ɠima geleiti ma: ‹À gi ɠɔ wa-wulɔiti su, tɔɔzei gá-lanboiti ta ga za.› 9 Ɠima geleiti ti ɠɛni ti ma: ‹Ɓa-o, gulɔi niiti ti la kula ɠɛa ade ʋa, tɔun à li yaaɠoiti pɔ bɛ, wo ta ɠeya ná ɓɔɠɔ ʋɛ.›

10 «Siɛgi zu ti ɠɛni liizu la gulɔi ɠeyazu, anzazinigi ʋaani. Zɔiti ti ɠɛʋele ɓɛtɛni, naati ti yɛni polu, ti lɛ vulu ɠɛɛ ʋɛlɛi wu, ti pɛlɛi laaɠulu.»

11 «Tago zuɠoozaai ma, anzalopoi zɔiti ɓalaa ti ʋaani, ti ɗa toligi wo, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Màliɠii, màliɠii, pɛlɛi laalao gi ʋɛ.› 12 Kɛlɛ é ɠɛni ti ma: ‹Gè bo wo ma ga gaamai, gè la wo ɠwɛɛ.› 13 À ɠaazuɓa mu, tɔɔzei wo la foloi ta yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ.»

Faalaalii é ʋilɛ
botiɠɛ nu saʋagɔiti ba

(Luke 19:11-27)

14 «Toɠa ɠɛ eɠɛ zunui nii é ɠɛni liizu siɛi ma, é ná-botiɠɛ nuiti toli, é zɛba é ná-naavoloi ɠaliva ti ma ga ti ɗa suyaaɠo. 15 É wali ɠae lɔɔlugɔ veeni ma mɔungi ya, é felegɔ ve gila zea, é wali ɠae ɠila fe ma ɠaaɓelagi ya. É feeni ɛsɛ pɛ zea, é zoloo ti-zɛbɛiti ma. Naa ʋoluma, é wuzeɠe niina, é li siɛi ma. 16 Zɔi é wali ɠae lɔɔlugɔi zɔlɔɔni, é suyaaɠoni, é dɔɔlugɔ ɠili sɔlɔɔ ba. 17 Zɔi é felegɔi zɔlɔɔni, naa ɓalaa suyaaɠoni, é felegɔ ɠili sɔlɔɔ ba. 18 Kɛlɛ zɔi é sɔlɔɔni ga gila, naa liini, é zeɠei ʋɔ zooi wu, é maliɠii ná-walii lɔɔɠu su.

19 «Sulɛbini ɠeke, eyɛsu botiɠɛ nui naati ti-maliɠii zɛba é ʋa, é ɠɛ ti ɠonabo bɛ. 20 Zɔi é dɔɔlugɔi zɔlɔɔni, naa ʋaani ga wali ɠae lɔɔlugɔi ta ma lɔnɔ dɔɔlugɔi zɔiti, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, wali ɠae lɔɔlugɔ ɠa è feeni zèa, gè dɔɔlugɔ ɠili sɔlɔɔgɛ ga ma lɔnɔgi. Wɛlɛ tiya ʋa.› 21 Maliɠii ɠɛ ma: ‹Naa ʋagɛ, ɗa ga botiɠɛ nu ʋagɔ, nii nu a zoo laazu da. È ɠɛa ga lada nu faa goi zu. Naa ɠa é ba, nà faa wolaiti kaliva niina è ma. Ʋa, è ɠoozunɛ pɔ̀.›

22 «Zɔi é felegɔi zɔlɔɔni, naa ɓalaa ʋaani, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, wali ɠae felegɔ ɠa è feeni zèa, gè felegɔ ɠili sɔlɔɔgɛ ga ma lɔnɔgi. Wɛlɛ tiya ʋa.› 23 Maliɠii ɠɛ ma: ‹Naa ʋagɛ, ɗa ga botiɠɛ nu ʋagɔ, nii nu a zoo laazu da. É ɠɛa ga lada nu faa goi zu. Naa ɠa é ba, nà faa wolaiti kaliva niina è ma. Ʋa, è ɠoozunɛ pɔ̀.›

24 «Gaaɓelasu, zɔi é gilagi zɔlɔɔni, naa ʋaani tɔ ɓalaa, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, gè ɠɛa kwɛɛni ga ɗa ga zunui nii ná-fai wola ɓaai. Ʋɛ è la moloi vazani ná, miná ɠa ɗa ɗa teʋe ná. Nii è la siinni, naa ɠa ɗa ɗa gaawaai ɠula. 25 Gè ɠɛni luazu, gè liini, gè ɗa-wali ɠae lɔɔɠu zooi wu. Wɛlɛ ba, ɗa-walii zeɠe.›

26 «Kɛlɛ maliɠii gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Ɗa ga botiɠɛ nu ɲɔuɲɔugi! Ɗa ga ɲaka nu wolai! È ɠɛa kwɛɛni ga ʋɛ gè la moloi vazani ná, miná ɠa nà ɗa teʋe ná, nii gè la siinni, naa ɠa nà ɗa gaawaai ɠula. 27 È maa ɠɛa nɛɛni, é li ga nà-walii, è fe ɓange la nuiti zea. Naazu, siɛgi gè ɠalegai ma la, gè ɠɛa liizu gè nà-walii zeɠe, naa ɓɔ maalamai ʋa.› 28 Maliɠii ɠɛ ma: ‹À wali ɠaei ɠula zea, wo fe zɔi ya, nii puugɔi zea. 29 Mazɔlɔɔ zɔi ani zea, ta ɠa ve naa ya ʋolu, eyɛsu é ʋooʋa zea. Kɛlɛ zɔi ani la zea, anɛɛ zɔɔgoi é zea, naa ɠa ɠula zea. 30 Botiɠɛ nu ɲɔi nii nɔnɔi, à so, wo pili ya etea ʋelei kpidii zu, ʋɛ gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ná.› »

Tukpɔ ɠaaɓelagi leʋe vai

31 «Siɛgi zu Nu ná-Doun Zunui ʋaazu la ná-lɛbiyai zu, ta geezuɠeelaiti pɛ, toɠa zei ná-lɛbiya masa kpɔkpɔgi ɠa. 32 Ziiti pɛ ta ɠaalɛ ba kakala. Toɠa ti yeeɠaaɠwɛ, ʋelei baala makɛ nui a ɗa baalagiti zeeɠaaɠwɛ la ta boliiti. 33 Toɠa baalagiti pu ga yeezazu ʋelei, é boliiti pu ga ɠɔʋɛzu ʋelei.

34 «Naa ʋoluma, masagi ɠa ɠɛ naati ma, ti zeezazu ʋelei: ‹Wɔiti Kɛ̀ɛ ná-tuyai wo ma, à ʋa, wo masadai zeɠe ga wɔnɔ, nii kɛʋele ɓɛtɛai wo ʋɛ, kaite eteai ɓɛtɛ yee ma. 35 Tɔɔzei pului ɠɛni mà, wo ɠɔnɔgi ve zèa. Kpɔɔle wɔin sòni, wo ziɛi ve zèa. Gè ɠɛni ga wɛɛin, wo yeezei bù. 36 Màaɲakai ɠɛni de, wo seɠe loo kɔ̀ba. Gè ɠɛni zeeɓɛzu, wo ʋa wo laali mà. Gè ɠɛni kasoi ɠa, wo ʋa pɔ̀ bɛ.›

37 «Naama ziɛgi zu, telebo nuiti ta gooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: ‹Màliɠii, yeelɛ ɠa gi è ɠaani la, pului è ma, gi ɠɔnɔ fe è ya? Ɓaa kpɔɔle wɔin è ma, gi ziɛ ve è ya? 38 Yeelɛ ɠa è ɠɛni la ga wɛɛin, gi yeezei è wu, ɓaa gi è maaɲakai ɠa, gi seɠe loo è ɠɔba? 39 Yeelɛ ɠa è ɠɛni zeeɓɛzu la, ɓaa è ɠɛ kasoi ɠa, gi ʋa laaliizu è ma?›

40 «Masagi ɠa ti wooɠaaʋote, é ɠɛ ma: ‹Gè bo wo ma ga gaamai, siɛgi pɛ su wo ɠɛni naa ɠɛɛzu la kɛ̀ɛloin niiti gila kpalaa bɛ, niiti ti yeemalɔiɗɛi, nà ɠa wo kɛɛni bɛ̀.›

41 «É zɛba é ɠɛ naati ma, ti kɔʋɛzu ʋelei: ‹Wɔiti wo ɠotoai, à zeɠe kòba, wo li ɠɔoɠɔ abui zu, nii kɛʋele ɓɛtɛai Inɛgi ʋɛ ta ná-keelaiti. 42 Tɔɔzei pului ɠɛni mà, wo la ɠɔnɔgi veeni zèa. Kpɔɔle wɔin sòni, wo la ziɛi veeni zèa. 43 Gè ɠɛni ga wɛɛin, wo la ɠɛni yeezeini bù. Màaɲakai ɠɛni de, wo la seɠe looni kɔ̀ba. Gè ɠɛni zeeɓɛzu, gè kasoi ɠa, wo la laaliini mà.›

44 «Naama ziɛgi zu, tiya ɓalaa ta gooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: ‹Màliɠii, yeelɛ ɠa gi è ɠaani la, pului è ma, kpɔɔle wɔin è ma, è ga wɛɛin, ɓaa è maaɲakai, è ɗa zeeɓɛ, ɓaa è kasoi ɠa, gi la è maaleʋeboni?› 45 Názu toɠa ti wooɠaaʋote, é ɠɛ ma: ‹Gè bo wo ma ga gaamai, siɛgi pɛ su wo ɠɛlɛni naa ɠɛɛzu la kɛ̀ɛloin niiti gila kpalaa bɛ, niiti ti yeemalɔiɗɛi, nà ɠa wo la ɠɛni kɛɛni bɛ̀.› »

46 «Naati ta li ɠɔoɠɔ undaaʋiligi zu, kɛlɛ telebo nuiti ta li ɠɔoɠɔ zɛnvui zu.»

26

Yaavai ɠili vai Yesu ma

(Maleke 14:1-2;
Luke 22:1-2;
Zan 11:45-53)

1 Yesu ɓegai ma ga kalagi naati pɛ bo, é ɠɛni ná-kaladopoiti ma: 2 «Wo suɠwɛɛni ga folo felegɔ ʋoluma, Pake fɛtii ɠa ɠulazu, tama názu ɠa ti ʋaazu Nu ná-Doun Zunui lɔɔzu la nuiti zeezu, ti kpadɔ saa wului ma.»

3 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti ti zɛba ti ɠaalɛ ba zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Kayife ná-koizuʋɛ. 4 Ti pɛ ti zolooni ma ga ti keleɠele ɠaiziɛ ga ti Yesu zo dɔɔɠuzu, ti paa. 5 Kɛlɛ ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Kɛni ade mina kɛ fɛtii zu, nii a kɛ ade mina wutu teʋe bɛbɛi zaama.»

Gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ vai Yesu ma
Ɓetani taazuʋɛ

(Maleke 14:3-9;
Zan 12:1-8)

6 Yesu ɠɛni Ɓetani, gee nu wɔlɔmai Simon ná-pɛlɛi wu. 7 Anzanui ta maaɓuɠani ba, goolei ɠɛni zoni zea, kpɛtɛai ga aaleɓatelegi, daavegai ga gulɔ maku nɛɛnɛgi, nii sɔngɔi wola ɓaai. Siɛgi zu Yesu ɠɛni la daamii wosu, anzanui gulɔ maku nɛɛnɛgi ʋuuni nɔungi zu.

8 Kaladopoiti ti miná ɠaai ma, ti yiiɠaawanani ga gola, ti ɗa ɠɛ ma: «Niima vaa zuɠoloɠolo ka lee? 9 Nu a la zoo gulɔ maku nɛɛnɛgi nuu ʋɔdizu ga sɔngɔ wola, ma walii ve bala nuiti zea.»

10 Kɛlɛ Yesu naama vai ɠwɛɛgai ma, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo anzanui nii ɓɔlɔzu? Faa ʋapa gola ɠa é kɛa bɛ̀. 11 Bala nuiti ta wo ʋa yeenɔpɛ, kɛlɛ nɔ̀un gè la ʋaazu yɛsu wo ʋa yeenɔpɛ. 12 É gulɔ maku nɛɛnɛgi nii ʋua kɔ̀lɔgi ma, nii a kɛ é màaɠulu vai ɠɛʋele ɓɛtɛ. 13 Gè bo wo ma ga gaamai, ʋɛ nɔpɛ niima Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu ná eteai zu ná pɛ, nii ɓalaa anzanui nii kɛai, naa laa ɠa zeeli, é ɠɛ ga ɠizɛsui ná-faa zu.»

Zudase yeezei vai Yesu yaava vai wu

(Maleke 14:10-11;
Luke 22:3-6)

14 Naama ziɛgi zu, keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila, nii daaseigi ɠɛni ga Zudase Isekaliyɔte, naa liini zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɔ bɛ, 15 é ɠɛ ti ma: «Ni nà Yesu lɔɔna wo yeezu, wali lielegɔ ɠa wa fe zèa?» Ti wali ɠae ʋuusaʋagɔ (30) veeni zea. 16 É zo niina naama ziɛgi zu ma, é ɠɛni yeeɠɛɠala ʋagɔ ɠaiziɛzu ga é Yesu lɔ ti yeezu.

Yesu ta ná-kaladopoiti ti Pake daamii wo fai

(Maleke 14:12-21;
Luke 22:7-13, 21-23;
Zan 13:21-30)

17 Ɓului nii lɛʋɛ la su, naama vɛtii ma volo mɔungi, Yesu ná-kaladopoiti ti ʋaani, ti ɠɛ ma: «Mini ɠa è pɔ ga gi Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛ ná è ʋɛ?» 18 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À li taazuʋɛ, zunui inkɛ ʋɔ bɛ, wo ɠɛ ma: ‹Kalamɔn ɠɛ: Nà-yeeɠɛɠalai zeelia, è ʋɔ bɛ ɠa gè Pake fɛtii ɠulazu ná, gá nà-kaladopoiti.› » 19 Kaladopoiti ti naa ɠɛɛni, nii Yesu ti leveni ma. Ti Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛni.

20 Kpɔkɔi zeeliai ma, Yesu zeini daami laɓalii ɠakala ta keela puugɔ maazu felegɔiti (12). 21 Siɛgi zu ti ɠɛni daamii wosu da, é ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, wo ɠila ka ʋaazu tèʋesu sìli nuiti pɔ.»

22 Naama wooi kaladopoiti gola yiiɓɔlɔni. Ti ɠɛni gaazaɠasu ga seɠezeɠedai, ti ɗa ɠɛ ma: «Nà ʋe mu ɓaa, Màliɠii?» 23 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Zɔi gi yeelɔai ɓɔni ɠilagi zu gá tɔ, naama nui ɠa é ʋaazu dɔ̀ɔzu sìli nuiti zeezu. 24 Nu ná-Doun Zunui ɠa za, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA sɛʋɛiti su, é lo tɔun ba. Kɛlɛ maanɔɠɔi ɠa naama nui luɠɔ, nii é ʋaazu Nu ná-Doun Zunui lɔɔzu sili nuiti zeezu. A la vizɔ ma nui ma ga é mina vɔlɔ zɔlɔɔ pɛ.»

25 Zudase nii é ɠɛni yaavazu, naa ɓalaa gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, nà ʋe mu ɓaa?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓɔɠɔi è boga.»

Maliɠii ná-Pake daami ɠaaɓelagi

(Maleke 14:22-26;
Luke 22:14-20;
1 Kolɛnte 11:23-25)

26 Siɛgi zu ti ɠɛni daamii wosu da, Yesu ɓului zeɠeni. Kpegai ma ga mama fee ƓALA falii wo, é galeɠaleni, é fe kaladopoiti zea, é ɠɛ ma: «À seɠe, wo mi, nii ɠa é ga kpùsɛi.»

27 Naa ʋoluma, é ziawɔi ta zeɠeni. Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é feeni ti ya, é ɠɛ ma: «Wo pɛ à ɓɔɔle ga nii. 28 Nii ɠa é ga mà ɲamai, nii é minazeɠegi laazeelizu. Tɔ ɠa puai nu mɔinmɔin bɛ, nii a kɛ ta-ɠotoiti suvaayɛ ti ʋɛ. 29 Gè bo wo ma, gè la mɔ ansaɠɔ gwaai ma ɗɛi nii ta ɓɔlea pɛ, eyɛsu foloi ada kpɔle la ʋɔɔma ga niinɛ, Kɛ̀ɛ ná-masadai zu.»

30 Ti ɓegai ma ga guyei loo, ti ɠulani, ti li Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma.

Yesu bo fai ga Piyɛlɛ ɠa ʋaazu ɠɛlɛzu ba

(Maleke 14:27-31;
Luke 22:31-34;
Zan 13:36-38)

31 Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «Za ɓidii wo pɛ wa ʋaazu ɠɛlɛzu bà tɔɔzei nii ʋa é ʋaazu ɠɛɛzu ga ze, mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nà ʋaazu baala makɛ nui loɠazu, naazu baala kpulugi zu ɠa vaza.›* 32 Kɛlɛ siɛgi zu gè wuzeɠezu la, gè ɠula saai ya, nà tosu da wo luɠɔ Galilé yooi zu.»

33 Piyɛlɛ kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Anɛɛ ni zɔiti pɛ ta ɠɛlɛzu è ʋa, tɔɔzei nii ʋa é ʋaazu ɠɛɛzu ga ɗe, nɔ̀un gè la ɠɛlɛa è ʋa pɛ.»

34 Yesu ɠɛni ma: «Gè bo è ma ga gaamai, za kpidii nɔ, tɛɛ zinɛi ʋa ɠɛ é ɓɔɛ, ɗa ʋaazu ɠɛlɛzu bà ná zeizu ɠɛ saʋa.»

35 Piyɛlɛ ɠɛni ma ʋolu: «Anɛɛ ɓalaa da zaazu ʋɔɔma, naa ɠa ɠɛ, kɛlɛ gè la ɠɛlɛa è ʋa pɛ.» Kaladopoi zɔiti ɓalaa ti lɛɛni ga naama woo ɠilagi nɔ.

Yesu GALA fali vai Gɛtɛsemane

(Maleke 14:32-42;
Luke 22:39-46)

36 Naa ʋoluma, Yesu ta ná-kaladopoiti ti zeelini adaʋɛ ta, ʋɛ ná laaseigi ga Gɛtɛsemane. É ɠɛni ti ma: «À zei ʋɛ, siɛgi zu nɔ̀un gè liizu la munu, gè GALA fali.» 37 É zɛba é Piyɛlɛ zeɠe ta Zeɓedé ná-doun zunu felegɔiti. Naama ziɛgi zu, é tɔɔzeini ga é lɔ gaazuɠili wolai zu, ziiɓɔlɔ wolai ʋili ma. 38 É ɠɛni ti ma: «Ziiɓɔlɔi ʋooʋa zìimaʋɛ ma, eyɛsu é ɠɛ é pàa. À yɛ ʋɛ, ade ɠaazuɓa ʋɔɔma.»

39 É lago liini fɔɛn luɠɔ, é laaʋɛ zooi ma, é GALA fali ɠani, é ɠɛ ma: «Ee, Kɛ̀ɛ, ni toɠa zoo ɠɛɛzu, soolɛi ma ɗaawɔi nii maaɠooza bà. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, zìima vai mina ɠɛ, kɛni ɗɔnɔi nɔ.» 40 É ɠaleni ma kaladopoiti pɔ bɛ, é ti ɠa ɲiizu. É ɠɛni Piyɛlɛ ma: «Deɠɛmu wo la zooni, wo ʋa yɛ bà, ade ʋa ɠaazuɓa ʋɔɔma lɛlɛ ɠila daawu! 41 À ɠaazuɓa, wo GALA fali, wo mina ʋa loozu tɛgai zu. Nui yɛnvui laavegɛ ga kisiɛ ʋagɔiti, kɛlɛ zɛbɛ la kpusɛi ʋa.»

42 Naa ʋoluma, é maaɠoozani ti ʋa siɛ laa velesiɛi zu, é GALA fali, é ɠɛ ma: «Ee, Kɛ̀ɛ, ni ziawɔi nii la zooga maaɠoozazu bà, kɛni gè ɓɔɔle la, zèe ɠa bu, è-yiimai nɔ ɠɛ.»

43 É ɠaleni ma ʋolu, é kaladopoiti ka ɲiizu, tɔɔzei ɲiimɛnii ɓɔini ti la ga gola. 44 É zɛba é ti yɛ ná, é maaɠooza ti ʋa mɔnɔ, é GALA fali siɛ laa zaʋasiɛi zu, é ɗa lɛ woo ɠilagi nɔ ma.

45 Siɛgi zu é ɠaleni ma la, é ʋa ná-kaladopoiti pɔ bɛ, é ɠɛni ti ma: «Wa dɛ ɲiizu, wo ɗa looɠo? Yeeɠɛɠalai zeelia, Nu ná-Doun Zunui ɠana ʋa lɔɔzu kotoba nuiti zeezu. 46 À wuzeɠe, ade li. Zɔi é yàavazu, wɛlɛ ba, é ʋaazu.»

Yesu zo fai

(Maleke 14:43-50;
Luke 22:47-53;
Zan 18:3-12)

47 Yesu ɠɛni dɛ ɓɔɛzu, eyɛsu Zudase ɗa unkula, nii é ɠɛni ga keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila. Bɛbɛ wolai ɠɛni polu, boɠa zɔkpɔiti ta kpekpe kpuɠaiti ti zoni ti ya. Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti ka ti bɛbɛi naa leʋeni. 48 Yaava nui Zudase poo gila dɛɛni ga tiye, é ɠɛ ti ma: «Zɔi nɔpɛ gè nɛɛnɛzu, gè laaʋɛ komaga, tɔ ɠana, à so.»

49 Naa ɠa é kɛɛni, é sakpani nɔ Yesu ma, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, ɗa ná!» É nɛɛnɛni ga daaʋɛ komagai. 50 Yesu ɠɛni ma: «Bɔ̀ɛ, nii è ʋaai kɛɛzu, naa ɠɛ!» Naa ʋoluma, zɔiti ti maaɓuɠani, ti yeeʋɛɛ Yesu ma, ti so.

51 Naama ziɛgi zu, Yesu ná-siɛpoluiti gila ge ná-boɠa zɔkpɔi ɠulani ma laɠagi zu, é pili zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-duɔi ma, é naa woii leʋe ba. 52 Yesu ɠɛni ma: «Ɗa-woɠa zɔkpɔi lɔ ma laɠagi zu, tɔɔzei zɔiti kpein ti kɔɔi ɠɔɔzu ga boɠa zɔkpɔi, ti undaa ɠa ʋili ga boɠa zɔkpɔi. 53 Ɗa kaazu ga gè la ɓena zoo gè ʋa wooɠula Kɛ̀ɛ ma ɓaa? A la zoo ɠani nɔ é geezuɠeelai ma waa mɔinmɔin teʋe, ti ʋa, ti ɓɔ bà. 54 Kɛlɛ naazu GALA Sɛʋɛi zu wooiti daa ɠa zeeli ɠale? Tɔɔzei é bogɛ ga ʋele ɠa faiti maanɛai ga ti ɠɛɛ la.»

55 Yesu zɛba é ɠɛ bɛbɛi ma: «Wo ʋaaʋɛ nɔ̀un so fai zu ga boɠa zɔkpɔiti ta kpekpe kpuɠaiti, eɠɛ toosu nu zo faa? Folo-o-folo gè ɠɛa ɠɛɛzu zeini GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, gè ɗa nà-kalagi ve, wo la sòni názu. 56 Kɛlɛ niima vaiti pɛ kɛɛʋɛ, naa ɠa a kɛ GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su wooiti daazeeli.» Naa ʋoluma, kaladopoiti pɛ ti zeɠeni koba, ti ʋela.

Yesu ɠɛɛ vai tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala

(Maleke 14:53-65;
Luke 22:54-55, 63-71;
Zan 18:13-14, 19-24)

57 Zɔiti ti Yesu zoni, ti liini la zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Kayife ná-koizuʋɛ, ʋɛ tɔ kalamɔinti ta totuɠɔiti ti ɠaalɛɛni ba ná. 58 Piyɛlɛ ʋilɛni polu ɠoozama, eyɛsu ti zeeli zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-koizuʋɛ. É lɔɔni koizuʋɛ, é zei salaʋusuiti koba, nii a kɛ é kwɛɛ, ʋelei naama vai ɠaaɓelazu la.

59 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti ti ɠɛni zɛɛ zeeleiti gaiziɛzu Yesu laalɔɠɔma, nii a kɛ ti tukpɔɠaaleʋe ga é za. 60 Kɛlɛ ti la ɠɛni zeele zɔlɔɔsu, anɛɛ ɓalaa zɛɛ zeele mɔinmɔin ge ʋaani, ti ɗa ɓɔɠɔ lɛ. Gaaɓelasu, felegɔ ʋaani, ti ɠɛ ma: 61 «Nii ɠa kɛai ma: ‹Nà zoo gè GALA sei ʋɛlɛi ɠolo, gè lati, gè to ʋolu folo saʋagɔ laawu.› »

62 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai wuzeɠeni, é ɠɛ ma: «È la nuu tanɔpɛ gaaʋotesu, nii niima nuiti ti bosu è laalɔɠɔma?» 63 Kɛlɛ Yesu maaɠɛni kpɔ. Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠɛni Yesu ma ʋolu: «Nà è ɠaazaɠasu zɛnvu su ƓALAGI laaseigi zu, ga è gaamai wo gi ma, ni ɗa ɠa è ga Kilista, GALA Doun Zunui.»

64 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È boga ɗa ɓɔɠɔi. Kɛlɛ nà bosu wo ma, é ɓudɛ naa maazu, é zo niima ziɛgi ma, wa ʋaazu Nu ná-Doun Zunui ɠaazu, é zeini Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii yeezazuʋɛ, é ɗa ʋa geeɠɔlɔgi ma lonaɓiingiti maazu.»

65 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai zɛba é ɠɔba zeɠeiti baliʋali ga, kidaaʋiligi maaʋele ma, é ɠɛ ma: «É woo ɲɔiti boga GALA daalɔɠɔma, zeele ɓɛgele ɠa ade ɓɛdɛi ba niina? Wo woo ɲɔi nii mɛnigai na! 66 Wa ɠisiɛzu ɠale?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Maanɛɛʋɛ ga é za.»

67 Naazu ti laaɗɛi ʋilini gaazu, ti ɗa doɠa. Tanigaa ti ɠɛni goizuloɠazu, 68 ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é è loɠaai? Naama nui lɛ ga giye, ɗɛi è ga Kilista!»

Piyɛlɛ ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Maleke 14:66-72;
Luke 22:56-62;
Zan 18:15-18, 25-27)

69 Naama ziɛgi zu, Piyɛlɛ yɛni zeini eteaʋɛ, koi zaamaʋɛ. Botiɠɛ anzanui ta maaɓuɠani ba, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓalaa, è ɠɛni Galilé nui Yesu ʋa.» 70 Kɛlɛ Piyɛlɛ zeɠeni ga ɛsɛ pɛ gaazu, é ɠɛ ma: «Nii mu è bosu, gè la vɔlɔ gaaɠaazu.»

71 Tɛi é liini ga nu lɛɛzu ʋelei, botiɠɛ anzanui taɠili ge kaani, é ɠɛ zɔiti ma, niiti ti ɠɛni ná: «Zunui nii ɠɛni Nazalɛte nui Yesu ʋa.» 72 É zeɠeni ga ʋolu, é ɠona vɔlɔ, é ɠɛ ma: «Gè la zunui nii ɠwɛɛ pa!»

73 Ná tago kɛai ma, zɔiti ti ɠɛni loni koizuʋɛ, naati ti maaɓuɠani Piyɛlɛ ʋa, ti ɠɛ ma: «Gaamazu, ɗa ɓalaa ɗa ga niima nuiti ti ta, nu ɠa naa ɠwɛɛsu è ɓɔɛ wooi nɔ ʋa.» 74 Piyɛlɛ zɛba é ɠɛ ma: «Gè ɠonaa, GALA ge dòɠa, ni zɛɛ ɠa gè bosu, gè la zunui nii ɠwɛɛ pa!» Gaamago nɔ, tɛɛ zinɛi ɓɔɛni. 75 Piyɛlɛ ɠigi looni naama wooi zu, nii Yesu boni ma ga: «Tɛɛ zinɛi ʋa ɠɛ é ɓɔɛ, ɗa ʋaazu ɠɛlɛzu bà ná zeizu ɠɛ saʋa.» É ɠulani, é wɔlɔ ga gola.

27

Yesu ɠɛɛ vai Pilate ɠakala

(Maleke 15:1;
Luke 23:1-2;
Zan 18:28-32)

1 Sobuzobui, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɛ ta nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti ti ɠaalɛɛni ba, ti deve ʋɔɔma ga ti Yesu ʋaa. 2 Ti Yesu ɠilini, ti lii la, ti dɔ zou zɛʋɛ ɠundiɠii Pilate yeezu.

Zudase wana dɔɔ vai, é ɓɔɠɔ ʋaa

(Kɛɛwotiiti 1:18-19)

3 Zudase nii é Yesu yaavani, naa kwɛɛgai ma ga ti ɓega ga Yesu zaa vai leve, wanai lɔɔni, é wali ɠae ʋuusaʋagɔi (30) zeɠe, é lii la zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti pɔ. 4 É ɠɛni ti ma: «Gè koto zeɠea ga gè sɔbalala nui ɠwɛɛ vai wo ma!» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa-vaa ɠana, gɔun gá vaa nɔpɛ ge la naa zu!»

5 Zudase wali ɠaeiti pilini ya GALA sei ʋɛlɛi wu, é li, é ɓɔɠɔ zɛlɛ.

6 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti wali ɠaeiti zɛʋɛni, ti ɠɛ ma: «Tɔgi la vaani bu ga ade ʋa niima walii ʋu GALA sei ʋɛlɛi wu naavoloi ma, tɔɔzei nu zɔngɔi ʋe.» 7 Tɛi ti ɓeni ga zoloo ma, ti liini, ti pɔlɔ liɠi lo nui ná-zooi ɠeya ga ma walii, ti naa ɠɛ ga wɛɛinti ta-ɠabamaʋɛ. 8 Naa ɠa é kɛa zooi naa laasei pɛai la ga «ɲamaba yooi» zaaɠaza. 9 Ʋele ɠana GALA goo wo nui Zelemi laawooi ʋilɛni la su, nii é boni ga: «Ti wali ɠae ʋuusaʋagɔi (30) zeɠea, nii Izilayɛle mavofodaiti ti zolooni ma ga sɔngɔi. 10 Ti pɔlɔ liɠi lo nui ná-zooi ɠeyaa la, ʋelei Maliɠii dèveni la.»*

Pilate Yesu ɠaazaɠa fai

(Maleke 15:2-5;
Luke 23:3-5;
Zan 18:33-38)

11 Yesu loni zou zɛʋɛ ɠundiɠii ɠakala, naa gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Zuifuiti ta-masagi?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓɔɠɔi è boga.» 12 Siɛgi zu zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti ti ɠɛni maalɔɔzu la, é la ɠɛni ti wooɠaaʋoteni. 13 Pilate zɛba é ɠɛ ma: «È la nuuma maalɔɔiti mɛnisu, nii ti bosu è laalɔɠɔma ɓaa?» 14 Kɛlɛ Yesu la ɠɛni maalɔɔi tanɔpɛ gooɠaaʋoteni. Naa ɠa é zou zɛʋɛ ɠundiɠii wola laavɔɔni.

Yesu zaa vai leve vai

(Maleke 15:6-15;
Luke 23:13-25;
Zan 18:39—19:16)

15 Pake fɛtii ɠula laa ɠilagila, zou zɛʋɛ ɠundiɠii ɓena kasoɠa nu ɠila pilɛ bɛbɛi ʋɛ, nii nɔpɛ a la maavalina. 16 Tama naama ziɛgi zu, zunui ta ɠɛni kasoi ɠa, nii tɔɠɔɠulani gola, daaseigi ɠɛni ga Ɓalaɓase. 17 Pilate bɛbɛi ɠaai ma gaalɛai ba, é ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nu felegɔi niiti su, ɓɛ ɠa wo pɔ ga gè pilɛ wo ʋɛ, Ɓalaɓase, ɓaa Yesu, nii é lolisu ga Kilista?» 18 Mazɔlɔɔ é suɠwɛɛni ga toloi maaʋele nɔ ɠa é kɛa, ti Yesu leʋega la pɔ.

19 Siɛgi zu é ɠɛni zeini la tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, anzai wooleʋeni ma, naa ɠɛ ma: «Mina ɗɔnɔ zeɠe telebo nui nii ná-fai tɛi su, mazɔlɔɔ za ɓidii gè wola ɓɔlɔʋɛ segi zu, tɔɔzei ná-fai ʋa.»

20 Kɛlɛ zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti ti lɔɔni bɛbɛi unsu ga naati ti Ɓalaɓase ʋilɛ fai zuvali, kɛlɛ ti Yesu undaaʋili. 21 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é bɛbɛi ɠaazaɠa, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa niima nu felegɔiti su, wo pɔ ga gè pilɛ wo ʋɛ?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɓalaɓase!»

22 Pilate ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Lee ɠa mu nà kɛ ga Yesu, nii é lolisu ga Kilista?» Ti pɛ ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Kpadɔ saa wului ma!» 23 Pilate ti ɠaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ma: «Faa ɲɔi ɓɛgele ɠa é kɛai?» Kɛlɛ tɔun ti ɠɛni wola ɓainsu sɛsɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Kpadɔ saa wului ma!»

24 Tɛi Pilate kaani ga goo la vɔnisu ti ma, kɛlɛ ta nɔ ɠa é ʋilisu zɔngɔi zu, é ziɛi zeɠeni, bɛbɛi ɠaazuyɛ ba, é yeagba, é ɠɛ ma: «Zunui nii zaa vai la ùnma pɛ. Wo yɔɠɔzu vaa ɠana.» 25 Bɛbɛi gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Saa vai ɠa ga gi unma ɠasɔ, gá gi-lointi!»

26 Pilate zɛba é Ɓalaɓase ʋilɛ ti ʋɛ. É devei veeni ga ti Yesu loɠa ga kpakɔi. Naa ɓegai ma, é teʋeni ti ʋɔ kpadɔ vai zu saa wului ma.

Ɲɛɛɠulasui nii salaʋusuiti ti kɛɛni ga Yesu

(Maleke 15:16-20;
Zan 19:2-3)

27 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii ná-salaʋusuiti ti liini ga Yesu zou zɛʋɛ ɠundiɠii ná-koizuʋɛ, ti salaʋusu ɓulugi pɛ gaalɛ ba koba. 28 Ti ná-seɠeiti kula kɔba, ti seɠe ɓɔi golai ta loo kɔba. 29 Ti ɠaingi vɛlɛni ga masa bɔɔlɔgi, ti dɔ unma, ti seeli kpakui la zeezai ɠa, ti zɛba ti ɗa ʋilɛ ɲiibiɠa kakala, ti ɗa ɲɛɛɠula su, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ná, ee, Zuifuiti ta-masagi!» 30 Ti ɠɛni laaɗɛi ʋilisu ma. Naa ʋolu, ti seeli kpakui ɠulani zea, ti ɗa doɠa la nɔungi zu. 31 Ti ɓegai ma ga ɲɛɛɠula su, ti seɠe wolai ɠulani kɔba, ti ná-seɠeiti too kɔba, ti lii la ga ti kpadɔ saa wului ma.

Yesu ɓadɔ vai saa wului ma

(Maleke 15:21-32;
Luke 23:26-43;
Zan 19:17-27)

32 Ti ɠulazuʋɛ taai ʋa, ti ɠomini ga zunui ta, nii daaseigi ɠɛni ga Simon, Silɛne nu ɠɛni de. Salaʋusuiti ti kɛɛni zea ga maaɓaa vaa ga kɛni é Yesu zaa wului zeɠe. 33 Ti zeeliai ma adɛ ta, ʋɛ ná laaseigi ɠa Gɔlegota (nii poluʋɛ ga «unkala adaʋɛ»), 34 ti dɔɔi veeni Yesu ya ga é kpɔle, nii ti supuni ga gaazulati ani ɠonai. Kɛlɛ é kɔɠɔgai ma, é la mɔ ɠɛni kɛɛni, é ʋa kpɔle.

35 Siɛgi zu ti ɓeni la ga kpadɔ saa wului ma, salaʋusuiti ti ná-seɠeiti gaaɠwɛɛni ʋa ga kpakutoomai. 36 Naa ʋoluma ti zeini koba ga ti makɛ kpaan. 37 Ti saa ungi zɛʋɛni, ti kpakpa un maazuʋɛ, ti ɠɛ ma: «Zuifuiti ta-masagi Yesu ɠa.» 38 Ti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta toosu nu felegɔ, gilagi ɠɛni zeezazu ʋelei, zɔi ɠɛ kɔʋɛzu ʋelei.

39 Zɔiti ti ɠɛni leʋesu ga ná ʋelei, naati ti ɠɛni ungi ɲiikpisu, ti ɗa poomu, 40 ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗɛi è GALA sei ʋɛlɛi ɠolozu, è to ʋolu folo saʋagɔ laawu, ɓɔɠɔ ɠizona! Ni ɗa ga GALA Doun Zunui, ɠula saa wului ma, é yei.»

41 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ɓalaa, ta tɔ kalamɔinti, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su, ti ɗa ɠɛ ma: 42 «É zɔiti kizoga, kɛlɛ é la zooga é ʋa ɓɔɠɔ ɠizo! Nii ɠa é ga Izilayɛle masagi? É yei lɛɛ, é ɠula saa wului ma, naazu gá la da niina! 43 É ɠitoga GALA ba, é ɗa ɠɛ ma: ‹Nà ga GALA Doun Zunui,› ni GALA ge nɛɛʋɛ ʋɛ ɠiteɠite, naa kizo na.» 44 Ʋele nɔ ɠana toosu nuiti ɓalaa, niiti ti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta tiye, ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu la su.

Yesu zaa vai

(Maleke 15:33-41;
Luke 23:44-49;
Zan 19:28-30)

45 Foloi gaalɔgai ma, kpidii ʋɛɛni zooi zu ná pɛ, eyɛsu lɛlɛi zaʋasiɛi ma kpɔkɔ voloi. 46 Kpɔkɔ volo lɛlɛi zaʋasiɛi ma, Yesu kpee looni ga woo wola, é ɠɛ ma: «Eli, Eli, lama saɓaketani?» (nii poluʋɛ ga «Nà-GALAGI, nà-GALAGI, lee vaa zu è ɠɛlɛa bà?»).† 47 Siɛgi zu ti naama wooi mɛnini da, zɔiti ti ɠɛni ná, naa tanigaa ti ɠɛni ma: «Toɠa Eli lolisu.»

48 Ti ɠila ge ɓizɛni, é seɠe ɓuɠai lɔ dɔɔ ɓodai wu, é gili seeli kpakui ʋa, é tete Yesu ma ga naa kpɔle. 49 Kɛlɛ zɔiti ti ɠɛni ma: «Zɛ ná! Ada ka ni Eli ɠa ʋa, é kizo.»

50 Yesu ɓainni ʋolu ga woo wola, naa ʋoluma niina zii loo.

51 Naama ziɛgi zu, kwɛpele seɠezuɠoozagi nii é ɠɛni zɛlɛni GALA sei ʋɛlɛi wu, naa ʋalini ga su fele, é zo ungaʋɛ, é yei buuʋɛ.‡ Zooi ɓalini, fasaiti ti ʋaliʋali. 52 Kabaiti daalaoni, GALA nu mɔinmɔingaa ti-ma wɔvɛiti ti wuzeɠe, 53 ti ɠula kabaiti su. Siɛgi zu Yesu wuzeɠeni la, é ɠula saai ya, ti lɛɛni Zeluzalɛme taazuʋɛ, nu mɔinmɔin ge ti ɠaani.

54 Siɛgi zu Wɔlɔme zalaʋusu ɠundiɠii ta salaʋusui niiti ti ɠɛni wɛlɛzu Yesu ma, ti zou ɓalii ɠaani la, naa ʋɛɛ fai pɛ ba niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu, dualuagi lɔɔni ti zu, ti ɠɛ ma: «Gaamazu, zunui nii ɠɛa ga GALA Doun Zunui!»

55 Anzanu mɔinmɔingaa ɓalaa ti ɠɛni loni ɠoozama, ti ɗa wɛlɛ ná ʋa. Naati ti ɠɛni ga zɔiti ti ɠɛni Yesu ʋolu, kaite é zo Galilé yooi zu, ga ti ɗa maaleʋebo. 56 Naati saama, Magedala nui Mali ɠɛni ná, naa ʋɛɛ Zake ta Zozɛfe ti-lee Mali ʋa, naa ʋɛɛ Zeɓedé ná-doun zunuiti ti-lee ɓalaa ba.

Yesu maaɠulu vai

(Maleke 15:42-47;
Luke 23:50-56;
Zan 19:38-42)

57 Kpɔkɔi zeeliai ma, zunui ta ʋaani, é ga naavolo nu, daaseigi ɠɛni ga Zozɛfe, Alimaté taazuʋɛ nu ɠɛni de. Tɔ ɓalaa é ɠɛni ga Yesu ná-kaladopoi ta. 58 É liini, é Yesu ma ʋoomai maavali Pilate ma. Pilate devei veeni ga ti Yesu ma ʋoomai ve zea. 59 Zozɛfe Yesu ma ʋoomai zeɠeni, é maavelevele ga geze ɠole seɠei, 60 é da kaba niinɛi zu, nii é bɔɔni fasai ʋa ɓɔɠɔ ma vaa ma. Naa ʋoluma é kɔtu zɛbɛlɛ golai ɠilikilini, é da kabai la, é ɗa li niina. 61 Magedala nui Mali ta Mali zɔi ti ɠɛni zeini ná kabai laawu.

Kabai makɛ vai

62 Dooɠo foloi ma ɠɛʋele ɓɛtɛi leʋegai ma, poluma zobui, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Faliziɛinti ti liini ʋɔɔma Pilate ʋɔ bɛ, 63 ti ɠɛ ma: «Màliɠii, gi suɠwɛɛni ga siɛgi zu zɛɛ nui nii ɠɛni la vulua, é ɠɛni ma: ‹Folo saʋagɔ a leʋena, nà wuzeɠezu, gè ɠula saai ya.› 64 Soma mu è devei ve ga ti kabai makɛ ga pagɔ folo saʋagɔ laawu, naa ɠa a kɛ ná-kaladopoiti ti mina ʋa, ti ʋa ma ʋoomai unma ná, naa ʋoluma ti ʋa ɗa ɠɛ nuɓusɛiti ma: ‹É wuzeɠea, é ɠula saai ya.› Zɛɛ ɠaaɓelagi naa ɠa ɲɔu ma mɔungi ʋa.»

65 Pilate ɠɛni ti ma: «Zèe ɠa bu, à salaʋusuiti seɠena, wo li, ti ɗa wɛlɛ kabai ma ga ʋelei wo pɔ la.» 66 Ti liini, ti kabai maaɓɛɛ vai ɠɛʋele ɓɛtɛ. Ti yeeʋogi yɛni kɔtui ʋa, ti salaʋusuiti sei ná.

28

Yesu wuzeɠe vai,
é ɠula saai ya

1 Dooɠo foloi leʋegai ma, dɔɔɠɔi ma volo mɔungi sobuzobui, Magedala nui Mali ta Mali zɔi ti liini wɛlɛzu kabai ma.

2 Gaamago, zou ɓali wolai ɠɛɛni. Mazɔlɔɔ Maliɠii ná-geezuɠeelai ɠila ge yeini, é kɔtui ɠilikili, é seɠe kabai la, é zei maazu. 3 Gaazuʋɛ ɠɛni eɠɛ mainmain, ná-seɠeiti ti ɠole pepe eɠɛ kobe kolegi. 4 Salaʋusui niiti ti ɠɛni wɛlɛzu kabai ma, naati ti zu ɠɛni ɓalizu ga duai, ti loo eɠɛ ta za.

5 Kɛlɛ geezuɠeelai ɓɔɛni anzanuiti pɔ, é ɠɛ ti ma: «À mina lua. Gè kwɛni ga Yesu ɠa wo gaiziɛzu, nii ti kpadɔni saa wului ma. 6 É la mɔ ʋɛ, é wuzeɠea, é ɠula saai ya, eɠɛʋelei é boni la. À ʋa, wo wɛlɛ, ʋɛ é ɠɛa laani ná. 7 Naa ʋoluma, à li fala, wo bo ná-kaladopoiti ma ga é wuzeɠea, é ɠula saai ya. Wɛlɛ tɔun vɔlɔ, é toga da wo luɠɔ Galilé yooi zu, miná ɠa wa ka ná. Naa ɠa é ɠɛa bɛ̀ ga gè bo wo ma.»

8 Ti zeɠeni kabalaʋɛ ga suvilɛ, ti-yiimaʋɛ laavegai ga dualuagi ta koozunɛ wolai. Ti ɓizɛni ga ti naama wooi laazeeli kaladopoiti ma. 9 Gaamago Yesu ti laaɠomini, é ɠɛ ti ma: «Wo unga.» Ti maaɓuɠani ba, ti velevele ga kɔɠɔiti, ti nɔkɔ bu. 10 Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «À mina lua. À li, wo ɠɛ kɛ̀ɛlointi ma, ti li Galilé yooi zu, miná ɠa ta kàa ná.»

Salaʋusuiti ta-ʋoluvaawogi

11 Siɛgi zu anzanuiti ti ɠɛni la pelei ma, salaʋusui niiti ti ɠɛni kabai makɛsu, naa tanigaa ti lɛɛni taazuʋɛ. Nii pɛ é ɠɛɛni, ti naa wo zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ma. 12 Tɛi naati ti ɓeni ga zoloo faa ɠila ma ta totuɠɔiti, ti wali wola veeni salaʋusuiti zea, 13 ti ɠɛ naati ma: «Wa ɗa ɠɛ ma nɔ: ‹Gi yɛgɛ ɲiizu, ná-kaladopoiti ti ʋa kpidii, ti unma.› 14 Ni kola vaa ma zou zɛʋɛ ɠundiɠii a mɛnina, gá ʋɛ zii ɠa, nii a kɛ kpɔlɔ mina zeeli wo ma.» 15 Salaʋusuiti ti yeezeini naama walii wu, ti naa wo, nii zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti ti boni ti ma. Zaaɠaza naama wooi vazagɛ Zuifuiti saama.

Yesu ná-kaladopoiti teʋe fai

(Maleke 16:14-18;
Luke 24:36-49;
Zan 20:19-23;
Kɛɛwotiiti 1:6-8)

16 Kaladopo puugɔ maazu ɠilagiti (11) ti liini naama ɠizei ma Galilé yooi zu, ʋɛ Yesu ná lɛɛni ga tiye. 17 Siɛgi zu ti pɛtɛni la, ti nɔkɔni bu, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, tanigaa ti ɠɛni inɛinɛsu. 18 Yesu maaɓuɠani ti ʋa, é ɠɛ ti ma: «Zobogi pɛ feeʋɛ zèa geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma. 19 À li mu, wo ziiti pɛ kɛ ga nà-kaladopoiti, wo ti ɓatize Ɠɛɛɠɛ GALA, ta Doun Zunui, ta Zɛnvu Ɲadegai laaseigi zu, 20 wo ti ɠala ga ti naati pɛ so, nii gè wo leveai la. Wɛlɛ, nà yɛsu wo ʋa foloi pɛ su, eyɛsu etea ɠaaɓela foloi zeeli.»

* 1:21 1:21 Yesu: Daaseigi nii poluʋɛ ga «GALA ka kizogi wosu».

† 1:23 1:23 Eza 7:14 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 2:6 2:6 Mis 5:1.

† 2:15 2:15 Woz 11:1.

‡ 2:18 2:18 Zel 31:15.

* 3:3 3:3 Eza 40:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 4:4 4:4 TSV 8:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 4:6 4:6 Guy 91:11-12 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 4:7 4:7 TSV 6:16.

§ 4:10 4:10 TSV 6:13.

* 4:16 4:15-16 Eza 8:23—9:1.

* 5:21 5:21 Ɛgz 20:13; TSV 5:17.

† 5:27 5:27 Ɛgz 20:14; TSV 5:18.

‡ 5:31 5:31 TSV 24:1.

§ 5:33 5:33 Lev 19:12; GlS 30:3.

* 5:38 5:38 Ɛgz 21:24; Lev 24:20; TSV 19:21.

† 5:43 5:43 Lev 19:18.

* 6:13 6:13 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 6:27 6:27 é ta ɓɔ sii ma voloiti ba: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: é ta lo sɔligi la ga zeelo gila kɛɠala

* 8:17 8:17 Eza 53:4.

* 9:13 9:13 Woz 6:6.

* 10:14 10:14 Naama vai ɠa dɛɛzu ga kaladopoiti maavaa la mɔ taai naa zu nuiti ba, ti ɓɛdɛ la mɔ vɔlɔ fufiligi ʋa pɛai ti-ɠɔɠɔiti ma.

† 10:25 10:25 Ɓeelezeɓule: Daaseigi feai inɛgi ya, é dɛɛzu ga tɔ ɠa é ga zɛnvu ɲɔiti ta-ɠundiɠii.

‡ 10:36 10:35-36 Mis 7:6.

* 11:10 11:10 Mal 3:1.

† 11:12 11:12 geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa zeeɠaaɓaai laawu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: geeɠɔlɔgi ma masadai ɠa leʋe pelei ɠaiziɛzu ga maaɓaai

‡ 11:12 11:12 zeeɠaaɓaa nuiti ka ti pɔ ti seɠe ga tɔnɔ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: zeeɠaaɓaa nuiti ta valazu ba

* 12:7 12:7 Woz 6:6.

† 12:21 12:18-21 Eza 42:1-4 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 12:40 12:40 Wɛlɛ ʋɛ: Zon 2:1.

§ 12:47 12:47 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 13:15 13:14-15 Eza 6:9-10 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 13:35 13:35 Guy 78:2.

* 15:4 15:4 Ɛgz 20:12; TSV 5:16.

† 15:4 15:4 Ɛgz 21:17.

‡ 15:9 15:8-9 Eza 29:13 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 16:3 16:2-3 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 16:18 16:18 Piyɛlɛ: Daaseigi nii poluʋɛ ga «kɔtui».

* 17:21 17:21 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 18:11 18:11 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 18:16 18:16 TSV 19:15.

* 19:4 19:4 Zen 1:27; 5:2.

† 19:5 19:5 Zen 2:24.

‡ 19:7 19:7 TSV 24:1.

§ 19:19 19:18-19 Ɛgz 20:12-16; TSV 5:16-20.

* 19:19 19:19 Lev 19:18.

* 21:5 21:5 Eza 62:11; Zkl 9:9.

† 21:9 21:9 Ozana: Maamusɛ wooi nii poluʋɛ ga «kizo fai ve».

‡ 21:13 21:13 Eza 56:7.

§ 21:13 21:13 Zel 7:11.

* 21:16 21:16 Guy 8:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 21:42 21:42 Guy 118:22-23 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 21:44 21:44 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 22:24 22:24 TSV 25:5.

† 22:32 22:32 Ɛgz 3:6, 15.

‡ 22:37 22:37 TSV 6:5.

§ 22:39 22:39 Lev 19:18.

* 22:44 22:44 Guy 110:1.

* 23:14 23:14 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 23:39 23:39 Guy 118:26.

* 24:15 24:15 Wɛlɛ ʋɛti: Dan 9:27; 11:31; 12:11.

* 26:31 26:31 Zkl 13:7.

* 27:10 27:9-10 Zkl 11:12-13; Zel 18:2-3; 19:1-2; 32:6-15.

† 27:46 27:46 Guy 22:2.

‡ 27:51 27:51 Wɛlɛ ʋɛ: Ɛgz 26:31-33.

Maleke

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Woo Niinɛ Ʋagɔi

Nii Maleke Sɛʋɛni

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Maleke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga Minazeɠe Niinɛi zu zɛʋɛ naanigɔiti gila, niiti ti Yesu Kilista ná-eteai zu vaiti suɠulazu. Ti ɠilagilagiti pɛ ti-laasei ka ga «Woo Niinɛ Ʋagɔi». Ti zɛʋɛʋɛ Yesu ná-saai ʋoluma, ti-zɛʋɛ nuiti ta ga: Matiyo, Maleke, Luke ta Zan. Maleke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa suɓuɠaai Woo Niinɛ Ʋagɔ naanigɔiti saama. Tanisu toɠa ɠɛ sɛʋɛni kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Faaɠwɛ nu mɔinmɔin daaʋɛ da ga sɛʋɛʋɛ Wɔlɔme, nii a kɛ é náʋɛ ɠeletiɛinti iɲɔdɔ.

Maleke laaseigi ta ɓalaa ka ga Zan Maleke, é ɠɛni ga keelai Pɔle ta Ɓalanaɓase ti-ziɛɲɔɠɔi ta, kɛlɛ tɔɠɔ ʋagɔi ɠoloɠoloni siɛgi zu é ɠɛlɛni naati ta-ɠeela ziɛi ʋa (KKw 13:13). Suɠoozaai ma, Maleke ʋilɛni ʋolu Ɓalanaɓase ʋolu, ti li siɛi ma (KKw 15:37-39). Nuiti ti kwɛɛni ɓalaa ga Maleke ɠɛni ga Piyɛlɛ bɔɔla ɠiteɠitegi ta (1Pi 5:13). Woo Niinɛ Ʋagɔi nii zu, Maleke laaɓakpagɛ kaladopoi losuʋɛ ma, ta kalagi Yesu bogai é lo yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ʋa.

Unsosuʋɛ

1. Maleke ná-woo lɔɔzei mɔungi bogɛ (1:1-13).

2. Naa ʋoluma Maleke Yesu ná-botii ma vaa zuɠulaʋɛ, siɛgi zu é ɠɛni la Galilé (1:14—8:21).

3. É zɛba é Yesu lii vai zuɠula Zeluzalɛme (8:22—10:52).

4. Maleke gaaɓelagɛ ga é sɛʋɛi ɠɛ, é lo yeeɠɛɠalai ʋa, nii Yesu kɛɛni Zeluzalɛme, naa ʋɛɛ ná-saai ta buzeɠe vai ʋa, é ɠula saai ya (11:1—16:20).

1

GALA keelai Zan Ɓatisete

(Matiyo 3:1-12;
Luke 3:1-18;
Zan 1:19-28)

1 Ʋele ɠa Woo Niinɛ Ʋagɔi lɔɔzeiɗai la, nii pilɛgai GALA Doun Zunui Yesu Kilista ʋa. 2 Ʋelei sɛʋɛai la GALA goo wo nui Ezayi ná-sɛʋɛi zu ga:

«Nà nà-keelai leʋesu è luɠɔ,

é ɗa-ʋelei ɓɛtɛ è ʋɛ.*

3 Nui ta ɠa ɓainsu teʋebai zu, é ɗa ɠɛ ma:

‹À Maliɠii ná-pelei ɓɛtɛ bɛ.

À ná-pele goiti sɔle.› »†

4 Zan ɠulani kɛlɛma ɠana. É ɠɛni ɓatizei wosu teʋebai zu. É ɠɛni GALA daawooi laazeelizu, é ɗa ɠɛ ma: «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, wo ɓatize, naa ɠa a kɛ wo zuvaayɛ ga wa-ɠotoiti.» 5 Nuiti ti ɠɛni ʋaazu pɔ, ti zeɠe Zudé yooi zu ná pɛ, ta Zeluzalɛme, é ɗa ti ɓatize Zuludɛn wu, ti ɗa laa zɔ ga ga ta-ɠotoiti.

6 Zan ɠɔba zeɠei ɠɛni ga seɠei fɛlɛai ga ɲɔmɛ leɠai, ná-saamaɠiligi ɠɛni ga kɔlɔ ʋaai. Kɔnɔgi ɠɛni ga kotogi ta dɔɓɔ ɠɔin gulɔi. 7 Zan ɠɛni GALA daawooi laazeelizu, é ɗa ɠɛ ma: «Zɔi é ʋaazu nɔ̀un poluma, sɛbɛi wɔɔlɔʋɛ nɔ̀nɔi ʋa. Gè la vɔlɔ kula ɠɛɛni su ga gè ʋa maaʋɛ, gè ʋa ná-saʋala galuiti daavie. 8 Nɔ̀un, gè wo ɓatizegɛ ga ziɛi, kɛlɛ tɔun, toɠa wo ɓatize ga Zɛnvu Ɲadegai.»

Yesu ɓatize fai ta tɛgai é zeelini ma

(Matiyo 3:13—4:11;
Luke 3:21-22; 4:1-13)

9 Naama ziɛgi zu, Yesu zeɠeni Galilé yooi zu, Nazalɛte taazuʋɛ. Zan kpatizeni Zuludɛn ɗɛi wu. 10 Kulaai ma ziɛi wu feya, é geeɠɔlɔgi ɠaani daa ɗa lao, Zɛnvu Ɲadegai ɗa yei ma, eɠɛ poopogi. 11 Wooi ta ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui, ɗa gòla yiilaazu.»

12 Gaamago, Zɛnvu Ɲadegai Yesu laaʋilini teʋebai zu. 13 É kɛɛni ná ga folo ʋuunaanigɔ (40), Setana ɠɛni tɛɛzu ga. É ɠɛni ná dɔɓɔ zuaiti saama, geezuɠeelaiti ti ɗa maaleʋebo.

Yesu ná-botii lɔɔzei vai Galilé

(Matiyo 4:12-17;
Luke 4:14-15)

14 Ti Zan ʋiligai ma kasoi ɠa, Yesu liini Galilé yooi zu, é ɠɛni GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu. 15 É ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Yeeɠɛɠalai zeelia, GALA ná-masadai maaɓuɠaa. À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, wo la Woo Niinɛ Ʋagɔi la.»

Yesu ná-kaladopo mɔungiti toli fai

(Matiyo 4:18-22;
Luke 5:1-11)

16 Yeeta, tɛi é ɠɛni leʋesu Galilé ɗɛ wolai laaʋɛ, é Simon ɠaani ta kɛɛɠɛloin Andelé. Ti ɠɛni kale ɓɛɛ lumɔi ʋilisu ziɛ wolai wu, tɔɔzei ti ɠɛni ga kale ɓɛɛ nuiti. 17 Yesu ɠɛni ti ma: «À ʋilɛ pòlu, nà wo ɠɛ ga nu ɠaiziɛ nu.» 18 Gaamago, ti ta-lumɔiti zɛni ná, ti ʋilɛ polu.

19 Yesu lago liini poun, é Zeɓedé ná-doun zunu felegɔiti ka: Zake ta kɛɛɠɛloin Zan. Naati ti ɠɛni keingi zu, ti ɗa ta-lumɔiti kpɛtɛ. 20 É naati tolini gaamago. Naati ti ti-ɠɛɛ Zeɓedé yɛni keingi zu ta ná-botiɠɛ nuiti, tiya ma ti ʋilɛ Yesu ʋolu.

Yesu inɛ su nui ɠɛdɛ fai

(Luke 4:31-37)

21 Ti liini Kapɛɛlɛnawume taazuʋɛ. Dooɠo foloi, Yesu lɛɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, é zɛba é ɗa kalagi wo. 22 Nuiti ti wola laavɔɔni ga ná-kalabo pelei, tɔɔzei é la ɠɛni kalagi wosu ga tɔ kalamɔinti kɛʋele, kɛlɛ é ɠɛni bosu ga zobogi.

23 Tama naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, zunui ta ɠɛni ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu, nii kɔzɔba yɛnvui ɠɛni su. É kpeei looni, 24 é ɠɛ ma: «Nazalɛte nui Yesu, ɗa-vaa ɓɛgele ɠa é gá-vaa zu? È ʋaaʋɛ gi undaaʋilisu ɓaa? Gè è ɠwɛni, ɗa ga GALA ná-Nu Ɲadegai!»

25 Yesu devei veeni zea ga sɛbɛi, é ɠɛ ma: «É vɔ, ɠula zunui tɛi su!» 26 Kɔzɔba yɛnvui zunui ɲiikpini. É ɠulani naa zu, é ɗa kpee wolai loo. 27 Ɛsɛ pɛ daavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Lee ɠa é ɠɛɛzu ɠani? Kala niina ɠa ga nii! Toɠa kɔzɔba yɛnvuiti devezu ga zobogi, naati ti ɗa ɠolo bɛ!» 28 Gaamago nɔ, maawooi ziɛni ná maaɠoolii pɛ su, Galilé yooi zu.

Yesu seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ fai

(Matiyo 8:14-17;
Luke 4:38-41)

29 Yesu ɠulaai ma GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, tɔ ʋe, Zake ʋe ta Zan ti liini Simon ta Andelé ta-ʋɛlɛi wu. 30 Simon mɔɛin ɠɛni laani ga kɔlɔkpadimai. Yesu unkulani nɔ feya, ti ná-fai zuɠula naa ma. 31 Yesu maaɓuɠani ba, é so zeei ʋa, é buzeɠe. Kɔlɔkpadimai ɠaayei, é tɔɔzei ga é ɗa ti maaleʋebo.

32 Kpɔkɔi, foloi liai ma, ti ʋaani pɔ ga seeɓɛ nuiti pɛ, ta inɛ su nuiti pɛ. 33 Taai ɓusɛni nɔ kpulu, ti ʋa, ti ʋu pɛlɛlaʋɛ. 34 É seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ, niiti seeɓɛ laalitaaligiti ti ɠɛni ti ʋa. É inɛ mɔinmɔin kpɛɛni ɓalaa, é ɗa pele leʋe ti luɠɔ ga ti mina kpɔɛzuɠula, tɔɔzei naati ti ɠɛni kwɛɛni nui ma zii nii é le.

Yesu GALA daawooi laazeeli vai
GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu

(Luke 4:42-44)

35 Polumai, gosu ɓidii nɔ ɠɛni de, é ɠula, é li teʋebai zu, é GALA fali ná. 36 Simon ta bɔɔlaiti ti ʋilɛni, ti ɗa gaiziɛ. 37 Siɛgi zu ti kaani la, ti ɠɛni ma: «Ɛsɛ pɛ ka è ɠaiziɛzu.»

38 É ɠɛni ti ma: «Ade li ʋɛ ɠoba laaiti su. Kɛni gè GALA daawooi laazeeli náti. Tɔɔzei naa ɠa é kɛa gè ʋaa.» 39 Tama é leʋeni Galilé yooi zu ná pɛ, é ɗa GALA daawooi laazeeli ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, é ɗa inɛgiti kpɛ.

Yesu gee nui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 8:1-4;
Luke 5:12-16)

40 Gee nui ta maaɓuɠani ba, é nɔkɔ kɔɠɔwu, é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: «Ni ɗa vaana bu, ɗa zoo è ɲàde.» 41 Maawɔin Yesu zoni, é yeemaale, é vɔɔɠu ba, é ɠɛ ma: «Gè vaa bu, ɲade!» 42 Gaamago nɔ, gee zeeɓɛi zeɠeni zunui naa ʋa, é ɲade. 43 É tɛnɛni ɠɛzɛɠɛzɛ, é teʋe gaamago, 44 é ɠɛ ma: «Dama, nii kɛai ga ɗe ʋɛ, è mina bo nu nɔpɛ ma. Kɛlɛ li, è ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui, é è ɠɛʋele ʋɛtɛ, naa ʋoluma è ɗa-ɲade fai ma zalaɠai ɠula, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la. Naa ɠa ɠɛ ga zeele woo nuiti bɛ.» 45 Kɛlɛ zunui naa ɠulani nɔ feya, é tɔɔzei ga naa laazeelia ɛsɛ pɛ ma, nii kɛai. É ma wooi vazani adaʋɛ pɛ. Naa maaʋele ma, Yesu la mɔ ɠɛni zooga é ʋa lɛ taa nɔpɛ su kalakalaga, é ɠɛni liizu kamaʋolu teʋebaiti su. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, nuiti ti ɠɛni zeɠezu adaʋɛ pɛ, ti ɗa ʋa pɔ.

2

Yesu kɔlɔsama nui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 9:1-8;
Luke 5:17-26)

1 Foloi tanigaa ɠulaai ma su, Yesu ɠaleni ma Kapɛɛlɛnawume. Nuiti ti mɛnini ga toɠa pɛlɛi wu. 2 Bɛbɛ wolai ɠaalɛɛni ba ná, ti yɛ mɔinzu, nu losu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ná, anɛɛ pɛlɛlaʋɛ ɓɔɠɔi. Yesu ɠɛni ná, é ɗa GALA daawooi laazeeli ti ma. 3 Nui tanigaa ti ʋaani pɔ ga kɔlɔsama nui ta, seɠeai zunu naanigɔ ʋɛ. 4 Kɛlɛ ti la ɠɛni zooni ti ʋa zeeli la Yesu ma, tɔɔzei bɛbɛi mɔin ʋelei ʋa. Ti zɛba ti lɛ pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, ná ga dooɠo bosuʋɛ, ti ná ta ʋaaleʋe, é zoloo nɔ Yesu letegi ma tein, betei nii kɔlɔsama nui ɠɛni laani su, ti naa yei. 5 Yesu ta-ɠidaaleʋei ɠaai ma, é ɠɛni kɔlɔsama nui ma: «Dòun, ɗa-ɠotoiti suvaayɛga.»

6 Tama, tɔ kalamɔin tanigaa ti ɠɛni zeini ná, naati ti ɠɛni ɠisiɛzu yiimaʋɛ, ti ɗa ɠɛ ma: 7 «Lee vaa zu zunui nii zoosu é ɗa ɓɔɛ ɠani? Woo ɲɔu ɠa ga nuu é bosu GALA daalɔɠɔma! Ɓɛ ɠa a zoo kotoiti suvaayɛsu, é ɠula GALA gila kpe polu?»

8 Gaamago Yesu ta-ɠisiɛi ɠwɛɛni yiimaʋɛ, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo ɠisiɛzu ɠana wo-yiimaʋɛti? 9 Ɓɛgele ɠa boda nɛai, nu ɠɛ kɔlɔsama nui ma: ‹Ɗa-ɠotoiti suvaayɛga,› ɓaa nu ɠɛ ma: ‹Wuzeɠe, è ɗa-ʋetei zeɠe, è ziɛ›? 10 Wa ma, wa kwɛɛ ga nii maaʋele ga zobogi ɠa Nu ná-Doun Zunui ʋɛ zooi ma ga é kotoiti suvaayɛ.» É ɠɛni kɔlɔsama nui ma: 11 «Ɗa ɠa gè ɓɔɛzu è ʋɔ, wuzeɠe, è ɗa-ʋetei zeɠe, è li ɗa-ɠoizu.»

12 Gaamago nɔ, zunui naa wuzeɠeni, é ná-betei zeɠe, ɛsɛ pɛ gaazuyɛ ba, é ɠula, é ɗa li. Ɛsɛ pɛ daavɔɔni, ti ɗa lɛbiyai ve GALA bɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Kaipa ade la dɛ nii ɠɛɠala vai ta ɠaani.»

Yesu Levi loli fai

(Matiyo 9:9-13;
Luke 5:27-32)

13 Yesu liini mɔnɔ ga ziɛ wolai laa ʋelei. Bɛbɛiti ti ɠɛni daaɠomisu, é ɗa naati kala. 14 Siɛgi zu é ɠɛni leʋesu la, é Alefé ná-doun zunui Levi ɠaani, é zeini mulu zo nuiti ta-wotii ɠɛɛzuʋɛ. Yesu ɠɛni ma: «Ʋilɛ pòlu!» Levi wuzeɠeni, é ʋilɛ polu.

15 Tɛi Yesu ɠɛni laamiizu Levi ná-pɛlɛi wu ta ná-kaladopoiti, mulu zo nu mɔinmɔin ta kotoba nu mɔinmɔin ti ʋaani, ti ɗa laami ta tiye, tɔɔzei ti wola mɔinni, ti ʋilɛ polu. 16 Tɔ kalamɔin niiti ti Faliziɛinti ta-ɠuɠui zu, naati ti kaai ma ga Yesu ɠa daamii wosu ta mulu zo nuiti, naa ʋɛɛ kotoba nuiti ba, ti ná-kaladopoiti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu ti daamii wosu ta mulu zo nuiti, naa ʋɛɛ kotoba nuiti ba?»

17 Tɛi Yesu ti woomɛnini, é ɠɛni ti ma: «Zɔiti ti ɠɛdɛgai, naati kpɛdɛ la ɗɔɠɔtɔlɔi ʋa, kɛni seeɓɛ nuiti. Gè la ʋaani ga gè telebo nuiti toli, kɛni kotoba nuiti.»

Zu so fai ma ɠaazaɠagi

(Matiyo 9:14-17;
Luke 5:33-39)

18 Yeeta Zan ná-kaladopoiti ta Faliziɛinti ti ɠɛni zugi zosu. Nui tanigaa ti ʋaani, ti Yesu ɠaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu Zan ná-kaladopoiti ta Faliziɛinti ta-ɠaladopoiti ti ɗa zugi zo, tama ɗa-ɠaladopoiti ti la ɗa ga so?» 19 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nuiti ti loligai vulu ɠɛɛzuʋɛ, ta zoo ɓaa ti zugi zo, siɛgi zu anzazini niinɛi ti ʋa la dɛ? Ni anzazini niinɛi ɠa dɛ ti ʋa, ti la zooga ti ʋa zu so. 20 Kɛlɛ yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu, siɛgi zu ta anzazini niinɛi zeɠe la ti ʋa. Názu ta zugi zo niina.»

21 «Nu nɔpɛ ge la ɗa ga seɠe zaɠai zulaɠaga ga seɠe ɓuɠa niinɛi. Naa ɠa ɠɛɛna, seɠe ɓuɠa niinɛi ɠa seɠe zaɠai ʋali ga, naama ʋaligai zu ɠa ɗa ɓaɠo ma mɔungi ʋa. 22 Nu la ɗa ga dɔɔ niinɛi ʋu ɓalaa kɔlɔ woole wɔlɔmaiti su. Naa ɠa ɠɛɛna, dɔɔ niinɛi ɠa kɔlɔ woole wɔlɔmaiti fuka, dɔɔi ɠa ʋu ya, gooleiti ɓalaa ti ɠoloɠolo. Dɔɔ niinɛi maanɛɛʋɛ, é ʋu kɔlɔ woole niinɛiti su.»

Yesu ɠa ga dooɠo foloi Maliɠii

(Matiyo 12:1-8;
Luke 6:1-5)

23 Yeeta, dooɠo foloi, Yesu ɠɛni leʋesu molo ɓalagiti su. Ná-kaladopoiti ti ɠɛni ziɛzu, ti tɔɔzeini ga ti ɗa molo ɠɔpɔgiti gaaʋolososo. 24 Faliziɛinti ti ɠɛni ma: «Wɛlɛna ɗa-ɠaladopoiti ba! Lee vaa zu ti naa ɠɛɛzu, nii tɔgi la vaani bu ga nu kɛ dooɠo foloi?»

25 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Kaipa wo la dɛ naa ɠalani, nii Davide kɛɛni, siɛgi zu pului soni da ta siɛɲɔɠɔiti, tama daamiani ge la ti ya?* 26 É lɛɛni GALA ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Aɓiataal ná-yeeɠɛɠalai, é ɓuluiti mi, ti veai GALA bɛ, é ta ve siɛɲɔɠɔiti zea, tama tɔgi deveni ga zalaɠa ɠula nuiti gila kpe nɔ ɠa ta ɓului naati mi.» 27 Naa ʋoluma, Yesu ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Dooɠo foloi ɓɛtɛʋɛ nui vaa ma, kɛlɛ nui la ɓɛtɛni dooɠo foloi vaa ma. 28 Naa ɠa é ba, Nu ná-Doun Zunui ɠa vɔlɔ é ga dooɠo foloi Maliɠii.»

3

Yesu zeezaama zunui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 12:9-14;
Luke 6:6-11)

1 Yesu lɛɛni ʋolu GALA dɛbi ʋɛlɛi wu. Zunui ta ɠɛni ná, nii zeei zaani ma. 2 Ti ɠɛni Yesu zumɔsu ga ni toɠa naa ɠɛdɛ dooɠo foloi. Ti ɠɛni pɔ ga ti peelalazu zɔlɔɔ ba.

3 Yesu ɠɛni zunui ma, nii zeei zaani ma: «Wuzeɠe, è lo ɛsɛ pɛ gaazu.» 4 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga dooɠo foloi, nu faa ʋagɔi ɠɛ, ɓaa nu faa ɲɔi ɠɛ? Nu è nui yɛnvui ɠizo, ɓaa è nu ʋaa?» Kɛlɛ ti pɛ ti maaɠɛni kpɔ.

5 Yesu ziiɠaawana wɛlɛi woni ti ʋa, zii ɓɔlɔai koozu ga gola tɔɔzei ta-ɠikpaai ʋa. Naa ʋolu é ɠɛni zunui ma: «Yeemaale.» Naa yeei maaleni, é ɠɛdɛ. 6 Faliziɛinti ti ɠulani, ti li. Ti ɠi feeni ɓɔɠɔ ʋɛ gaamago ta Elɔde ʋolu nuiti ga ʋelei ta zoo ti Yesu ʋaa la.

Yesu ta bɛbɛi

7 Yesu liini ga Galilé ɗɛ wolai ʋɔ pelei ta ná-kaladopoiti. Bɛbɛ wolai ʋilɛni polu, ti zeɠe Galilé yooi zu, ta Zudé yooi zu, 8 ta Zeluzalɛme, naa ʋɛɛ Idumé ta Zuludɛn ziɛ ʋoluʋele yooi ʋa, ta Tiil ta Sidɔn yooiti su. Bɛbɛi naati ti ɠɛni ʋaazu pɔ, tɔɔzei ti naama vaiti pɛ mɛnini, niiti é ɠɛni ti ɠɛɛzu. 9 É zɛba é ɠɛ ná-kaladopoiti ma, ti keingi gila kɛʋele ɓɛtɛ bɛ, é lɛ su, nii a kɛ bɛbɛi mina ziɠaziɠa ba. 10 Mazɔlɔɔ tɛi é ɠɛni nu mɔinmɔin kɛdɛsu, seeɓɛ nuiti pɛ ti ɗa zɔɔ ɓɔɠɔ ʋa, nii a kɛ ti yeevɔɔɠu ba. 11 Siɛgi zu kɔzɔba yɛnvuiti ta la ɠaazulaana la ma, ti ɠɛni loozu kɔɠɔwu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga GALA Doun Zunui.» 12 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti wola laa maaɓakpasu ga ti mina dɛɛ, nui ma zii nii é le.

Yesu yiimazeɠe vai ga
keela puugɔ maazu felegɔiti (12)

(Matiyo 10:1-4;
Luke 6:12-16)

13 Naa ʋoluma é lɛɛni gizei ta ma. É nuiti tolini, niiti é ɠɛni ti ʋɔ, naati ti ʋa pɔ bɛ. 14 É yiimazeɠeni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12), é naati kɛ ga keelaiti, nii a kɛ ti yɛ ba, é ti leʋe ga ti li, ti Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, 15 ta zobogi ɠɛ ti ya ga ti inɛgiti kpɛ nuiti su.

16 É yiimazeɠeni ga keela puugɔ maazu felegɔiti (12), niiti ti ga: Simon, nii é daasei pɛɛni ga Piyɛlɛ, 17 Zeɓedé ná-doun zunuiti Zake, ta kɛɛɠɛloin Zan, niiti é ti-laasei pɛɛni ga Ɓoanɛɛlezɛse (nii poluʋɛ ga «geeɓadɛ loun zunuiti»), 18 Andelé, Filipe, Ɓaatelemi, Matiyo, Tomase, Alefé ná-doun zunui Zake, Tadé, Simon nii é ɠɛni ga Zou Maalobo Nui ta, 19 naa ʋɛɛ Zudase Isekaliyɔte ʋa, nii é Yesu yaavani.

GALA ɓaa Setana

(Matiyo 12:22-32;
Luke 11:14-23; 12:10)

20 Naa ʋoluma é ɠaleni ma pɛlɛi wu. Bɛbɛ wolai ɠaalɛɛni ba ʋolu koba. Naati mɔin ʋelei ma, Yesu ta ná-kaladopoiti ti la vɔlɔ ɠɛni ná zɔlɔɔsu, ti ʋa daami wo. 21 Ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti ti naa mɛnigai ma, ti ʋaani ga ti kula bɛbɛi zaama, tɔɔzei ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Kigi ɠula zea.»

22 Tɔ kalamɔin niiti ti yeini, ti zeɠe Zeluzalɛme, naati ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Inɛ kundiɠii Ɓeelezeɓule ɠa su, naa ná-zobogi ɠa é inɛgiti kpɛɛzu la.» 23 Yesu zɛba é ti loli, é faiti zɔɠɔzulɛ ga tiye ga pagɔ ga faalaaliiti, é ɠɛ ti ma: «Setana ɠa zoo ɓɔɠɔ ɓɛɛzu ɠale? 24 Ni masadai ta zu nuɓusɛiti ta ɠaaɠwɛɛna su ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa la zooga yɛsu ná. 25 Ni pɛlɛyeɠei ta a ɠaaɠwɛɛna su ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa la zooga yɛsu ná. 26 Ni Setanai ɠa kɔɔi ɠɔɔzu ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, ni ná-masadai ɠaaɠwɛɛʋɛ su, é la zooga yɛsu ná, nɔnɔi ɓega ɠana. 27 Nu la ɗa ga zoo è ʋa lɛ zɛbɛsu nui ná-pɛlɛi wu, è ʋa naa ɠɔligiti seɠe, ni è la tɔɔzeini dɛ ga è ʋa naa ɠili ga galui. Ɗa naa ɠili pɛ, è ʋa leɠa ná-pɛlɛi wuuvoo. 28 Gè bo wo ma ga gaamai, nuɓusɛiti ta-ɠotoiti pɛ, ta woo ɲɔiti pɛ ta ti wo GALA daalɔɠɔma, naati suvaa ɠa yɛ ti ʋɛ. 29 Kɛlɛ nu nɔpɛ é woo ɲɔu wosu Zɛnvu Ɲadegai laalɔɠɔma, suvaa la yɛga naama nui ʋɛ pɛ, naama ɠotoi ɠa yɛ laani unma eyɛsu ɠɔ.» 30 Yesu ɓɔɛni ti ʋɔ ɠani, tɔɔzei ti ɠɛni ma: «Kɔzɔba yɛnvui ɠa su.»

Yesu ná-pɛlɛyeɠe ɠitei

(Matiyo 12:46-50;
Luke 8:19-21)

31 Yesu dee ta deɠeiti ti ʋaani. Ti loni eteaʋɛ, ti keela leʋe polu ga ti toli. 32 Nu mɔinmɔin ge ɠɛni zeini koba, ti ɠɛ ma: «È-lee ta è-leɠeiti ta eteaʋɛ, ta pɔ ti è ɠa.» 33 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é ga dèe? Ɓɛɛni ka ti ga dèɠeiti?» 34 É ɠaazulɛɛni ga zɔiti, niiti ti ɠɛni zeini, ti ɠakugai ma, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, niiti ka ti ga dèe ta dèɠeiti. 35 Zɔi nɔpɛ é GALA ziimai ɠɛɛzu, naama nui ɠa é ga dèɠe zunui, ta dèɠe anzanui, ta dèe.»

4

Faalaalii é ʋilɛ
molo zuwu vaza nui ʋa

(Matiyo 13:1-9;
Luke 8:4-8)

1 Yesu tɔɔzeini mɔnɔ ga é ɗa nuiti kala ziɛ wolai laaʋɛ. Bɛbɛ wolai ɠaalɛɛni ba koba. Kɛni é lɛɛni keingi ta zu vɔlɔ, é zei ná. Keingi ɠɛni ziɛ wolai ɠa, bɛbɛi pɛ ge ɠɛni loni kakei ma. 2 É ɠɛni ti ɠalasu ga faa mɔinmɔin faalaaliiti su. Pɛtɛ ʋele ɠa é ɓɔɛni la ti ʋɔ: 3 «À woilo dɛɛ: Molo zuwu vaza nui ta ɠulani ga é molo zuwui vaza. 4 Kɛai ma moloi vazasu, molo ɠaei tanigaa ti looni pele ɠɛzɛi zu, wɔniiti ti ʋa, ti mi. 5 Taɠiligaa ti looni fasa lutui zu, pɔlɔi tago nɔ ɠa é ɠɛni ná. Ti ʋɔnɔni fala, tɔɔzei zooi ɓoma la ɠɛni ɠoozani. 6 Kɛlɛ foloi kpaai ma kpekpe, é molo ʋɔnɔ koiti galani ma fala. Ti vɔɔni, tɔɔzei sape la ɠɛni ti ʋa sɛ. 7 Taɠiligaa ti looni ɠaingiti saama. Naati ti lɛɛni, ti molo ʋɔnɔ koiti maaɓɔle. Ti la waani pɛ. 8 Taɠiligaa ti looni mɔnɔ zou ʋagɔi zu. Ti ɓɛtɛni, ti waa, ma ɠɔpɔgiti ti wɔɔlɔ eyɛsu ti mɔin, tanigaa ti-ɠaawaai ɠɛ ga puuzaʋasaʋa (30), tanigaa puulɔzitalɔzita (60), tanigaa ungilagila (100).» 9 Yesu ɠɛni ti ma ʋolu: «Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.»

Yesu ná-faalaaliiti bo ungi

(Matiyo 13:10-17;
Luke 8:9-10)

10 Siɛgi zu ti lago maaɠelesa ge leʋeni la, zɔiti ti ɠɛni koba, naa ʋɛɛ keela puugɔ maazu felegɔiti (12) ba, ti gaazaɠani faalaaliiti ma. 11 É ɠɛni ti ma: «GALA ná-masadai ma lɔɔɠuzu vaiti feeʋɛ wo ʋɛ, kɛlɛ zɔiti ti ga kamaʋolu nuiti, ta lɛɛzu ga naati, faalaaliiti su, 12 naa ɠa a kɛ:

‹Ti ɗa wɛlɛ nɔ,

kɛlɛ ti mina wozaɠa pɛ,

ti ɗa woilo nɔ,

kɛlɛ ti mina faa ɠaaɠa pɛ,

nii a kɛ ti mina ɠale ma GALA pɔ,

ti ʋa ta-ɠotoiti ma zuvaayɛgi zɔlɔɔ.›*»

Faalaalii zuɠulazuʋɛ
pilɛgai molo zuwu vaza nui ʋa

(Matiyo 13:18-23;
Luke 8:11-15)

13 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Wo la niima vaalaalii ɠaaɠaani? Wa zoo ɠale wo zɔiti gaaɠa? 14 Molo zuwu vaza nui ɠa é ga naama nui, nii é GALA daawooi vazasu. 15 Niiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai pele ɠɛzɛi zu, ti la vɔlɔ ɓeni ga wooi zɔlɔɔ, Setana ʋa, é naa ɠula ti-yiimaʋɛ, nii fazagai ná. 16 Zɔiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai fasa lutui zu, naati ka ti wooi mɛnisu nɔ feya, ti yeezei bu ga koozunɛ. 17 Kɛlɛ ti la naa yɛsu ná, é ʋa zapelɔ ti-yiimaʋɛ, ti la ɗa ga so kpaan. Siɛgi zu kpɔlɔi ɓaa wɔinzeɠemai ʋaazu la wooi maaʋele ma, gaamanɔ ta ɠalesu ma. 18 Zɔiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai ɠaingiti saama, naati ka ti wooi mɛnisu, 19 kɛlɛ naa maa ɠa ɓɔɔlezu ga eteai ma yiizoolɛi, naavolo wɔin, ta ani wɔinlai ma zii pɛ, niiti ti lɔɔzu ti-yiimaʋɛ, é la ɗa ga waa. 20 Zɔiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai zou ʋagɔi zu, naati ka ti wooi mɛnisu, ti yeezei bu. Toɠa waazu, ma ɠae ɠilagilagi tanigaa ti-ɠaawaai ɠɛ ga puuzaʋasaʋa (30), tanigaa puulɔzitalɔzita (60), tanigaa ungilagila (100).»

Faalaalii é ʋilɛ
lanboi ʋa

(Luke 8:16-18)

21 É ɠɛni ti ma: «Anɠɛ nɛi nu ɠa ɗa ʋa ga lanboi, è dɔ aniɲakai wu, ɓaa betei wu? Kɛbɛ lanbo zei anii ɠa nu a ɗa sei ga, kɛlɛ? 22 Tɔɔzei maalɔɔɠu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠulaa kɛlɛma. Dɔɔɠuzu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la laa wozakalagi ɠa. 23 Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.»

24 Yesu ɠɛni ti ma: «À dama ga fai nii wo mɛnisu. Kɔɠɔ ganii nii nɔ wo kɔɠɔgi wosu su, GALA ka kɔɠɔgi wo ɓalaa naa zu wo ʋɛ, é ta ɓɔ ba. 25 Mazɔlɔɔ zɔi ani zea, ta ɠa ve naa ya ʋolu. Kɛlɛ zɔi ani la zea, anɛɛ zɔɔgoi é zea, naa ɠa ɠula zea.»

Faalaalii é ʋilɛ
ani zuwui ʋa

26 É ɠɛni ti ma mɔnɔ: «GALA ná-masadai ɠulaʋɛ eɠɛ zunui nii é ani zuwui vazani ná-kpalagi zu. 27 Naa ʋoluma, é ɠɛni ɲiizu ga kpidii, ɓaa é ɗa wuzeɠe folo-o-folo, ani zuwui ɠɛni ʋɔnɔsu nɔ ɓɔɠɔ ʋɛ, é ɗa ɓaɠo, tɔun é la kwɛɛni ʋele naa ɠɛni ɠɛɛzu la. 28 Zooi ɓɔɠɔ molo lufai ʋɔnɔni, é tɔɔzei dɛ ga ma lɔkulugi, naa ʋoluma molo ɠɔpɔgi, é gaaɓela ga molo ɠae ga pagɔ. 29 Kɛlɛ tɛi moloi mɔɔni nɔ feya, zunui nii boɠa goi lɔɔni su gaamanɔ, tɔɔzei molo leʋe yeeɠɛɠalai zeelia.»

Faalaalii é ʋilɛ
mutaalede kaei ʋa

(Matiyo 13:31-32, 34; Luke 13:18-19)

30 É ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Ɓɛgele ɠa ada geeɠɔlɔgi ma masadai ʋokɔɠɔ ma? Faalaalii ɓɛgele ɠa ada bo, nii a kɛʋele lɛ? 31 Geeɠɔlɔgi ma masadai ɠulaʋɛ ga mutaalede kae ɠilagi. Siɛgi zu nu siinsu la zooi ma, tɔ ɠa dɔiɗai ani zuwui kpein saama eteai zu. 32 Kɛlɛ siinga ʋoluma, toɠa ɗa wɔɔlɔ, gaaɠooza kpelei zu ziinziin ganigiti pɛ ba, ma ɓekegiti ti lo ba, wɔniiti ti ɗa laɠagi lo ma niinigi wu.»

33 Yesu ɠɛni nuiti kalasu ga GALA daawooi, faalaali mɔinmɔin su, é soloo naa ma, nii ti gaaɠaazu. 34 É la ɠɛni ɓɔɛzu ti ʋɔ, ni faalaali la ba. Ti maaɠelesa ga leʋena ta ná-kaladopoiti, é ɓena ti pɛ poluʋɛ lɛ ga naati.

Yesu fiilɛ wolai ɠaayei vai

(Matiyo 8:23-27;
Luke 8:22-25)

35 Naama voloi, kpɔkɔi zeeliai ma, Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Ade leʋe ziɛ ʋoluʋelei.» 36 Ti bɛbɛi yɛni ná, ti li ga Yesu keingi zu, nii é ɠɛni zeini su. Keingi taɠiligaa ti ʋilɛni polu. 37 Fiilɛ wolai zɛba é lokoleʋe, ziɛi ɗa ɲiikpi takpatakpa, é ɗa vala keingi zu, é ɗa daave. 38 Tɔun nɔnɔi, é ɠɛni laani keingi ɓogaʋɛ, é ɗa ɲi, nɔungi laani undama ɓɔlɔi ma. Kaladopoiti ti maaloɠani, ti ɗa ɠɛ ma: «Kalamɔn, gi undaa ɠana ʋili, ɗɔun, naa la è yiizoolɛzu?» 39 É wuunni, é devei ve fiilɛi ya ga sɛbɛi, é ɠɛ ziɛi ma: «Bu ɠɛ toun! Maaɠɛ kpɔ!» Fiilɛi zuleʋeni kpe, woza ɠaalɛi tɔɔntɔɔn. 40 É ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Lee vaa zu wo luazu? Kidaaleʋe la wo ya?» 41 Naati ti wola luani, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Ɓɛ ɠa é ga nii mu, nii fiilɛi ta ziɛi ti ɠolozu gooi ʋɛ?»

5

Yesu inɛ su nui ʋalo vai

(Matiyo 8:28-34;
Luke 8:26-39)

1 Ti zeelini ziɛ wolai ʋoluʋelei, Gelase nuiti ta-yooi zu. 2 Yesu ɠulani nɔ feya keingi zu, inɛ su zunu ɠila ge ɠulani ga kabama ʋelei, é daaɠomi. 3 Zunui naa ɲiizuʋɛ ɠɛni ga kabamaʋɛ. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni zoosu ɓalaa, é ʋa gili ga yɔlɔɠɔi, é ʋa yɛ su. 4 Tɔɔzei siɛ mɔinmɔin su, ti ɓena gili ga yɔlɔɠɔi, ti kɔluiti pili kɔɠɔiti ba, kɛlɛ é ɓena yɔlɔɠɔiti teʋeleʋe ɓɔɠɔ ʋa, é kɔluiti suɠaleɠale. Zobo ge la ɠɛni nu nɔpɛ bɛ, é ʋa vɔni ma. 5 Folo ʋɛɛ kpidi ʋa, zunui nii ɓena ɠɛ nɔ kabamaʋɛ ta gizei ma, é ɗa kpeei loo, é ɗa ɓɔɠɔ maawana ga kɔtuiti.

6 É Yesu ɠaai ma ɠoozama, é ɓizɛni, é loo kɔɠɔwu. 7 É ɓainni ga woo wola, é ɠɛ ma: «GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-Doun Zunui Yesu, lee ɠa è pɔ è sei mà? Nà è maanɛɛnɛzu GALA daaseigi zu, mina kpɔ̀lɔ!» 8 Tɔɔzei Yesu devei veeni zea, é ɠɛ ma: «Ɗa ʋe, kɔzɔba yɛnvui, ɠula zunui nii zu!»

9 Yesu gaazaɠani, é ɠɛ ma: «È-laasei ka ga lee?» É naa wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dàa ɠa ga ‹Ma Ɓulugi›, tɔɔzei gi mɔinʋɛ.» 10 É Yesu wola maanɛɛnɛni, ga naa mina ti ɠula zooi ʋa.

11 Boi kpulu gola ɠɛni laamiizu náʋɛ, gizei ma. 12 Inɛgiti ti Yesu maanɛɛnɛni ga gola, ti ɠɛ ma: «Gi leʋe kae boigi nuuti su, è va bu, gi lɔ ti zu!» 13 Yesu vaani naa wu kɔzɔba yɛnvuiti bɛ. Ti zɛba ti ɠula zunui zu, ti lɔ boigiti su. Boi kpulugi, nii a la zeeli boi waafelegɔ (2.000) zu, naati pɛ ti yeini ga kpizɛ gize ɠakazuʋɛ, ti ʋu ziɛi wu, ti yɛ bu nɔ mɛtu.

14 Boi makɛ nuiti ti ʋelani, ti ma wooi laazeeli taa wolai zu, ta ɓalaɠaiti su. Nuiti ti ɠɛni liizu, ti ɗa naa ɠa, nii kɛai. 15 Ti ʋaani Yesu ɠobaʋɛ, ti zunui ɠa, nii inɛ kpulugi ɠɛni su mɔungi. É ɠɛni zeini ná, seɠei kɔba, kigi ma ga pagɔ. Nuiti ti wola luani. 16 Zɔiti fai ɠɛɛni ti ɠaazu, naati ti naama vai zuɠulani ti ma, nii é ɠɛɛni ga inɛ su zunui naa ta boigiti. 17 Nui naati ti tɔɔzeini ga ti ɗa Yesu maanɛɛnɛ ga é ɠula ta-yooi ʋa.

18 Yesu ɠɛai ma lɛɛzu ʋolu keingi zu, zunui nii inɛgiti ti ɠulani su, naa Yesu maanɛɛnɛni ga tɔun é ʋilɛ Yesu ʋolu. 19 Yesu la ɠɛni vaani naa wu, kɛlɛ é ɠɛni ma: «Li taazu, è naa wo ɗa-nuiti ma, nii Maliɠii kɛai è ʋɛ, ʋelei é è maawɔinɠaai la.» 20 Zunui naa zɛba é li, é naa pɛ daazeeli Taa Wola Puugɔiti su, nii Yesu kɛɛni bɛ. Zɔiti ti ɠɛni gooi mɛnisu, naati daavɔɔni ga gola.

Zayiluse ná-doun anzanui
ta ɲama ɠula koozu anzanui

(Matiyo 9:18-26;
Luke 8:40-56)

21 Yesu lɛɛni keingi zu, é zɔɔma ɗɛ ʋoluʋɛ maazɔlɔɔ. Bɛbɛ wolai maaɓɔni koba miná, ziɛlaʋɛ kakei ma. 22 GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii gila ge ʋaani, nii daa ɠɛni ga Zayiluse. É Yesu ɠaai ma, é looni kɔɠɔwu, 23 é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: «Dòun anzanui ɠana za. Ʋa, è yeela ma, nii a kɛ é ʋalo, é zɛnvui wo.» 24 Yesu zɛba é ʋilɛ polu, ti ɗa li. Bɛbɛi kɛ kpu, é ʋilɛ ti ʋolu, ti ɗa ziɠaziɠa Yesu ʋa.

25 Anzanui ta ɠɛni ná, nii é kɛɛni ɲama ɠula koozu zeeɓɛi zu ga kona puugɔ maazu felegɔ (12). 26 É wola ɓɔlɔni niina ɗɔɠɔtɔlɔ mɔinmɔin zeezu, é ná-naavoloi pɛ kwɛɛ, tanɔpɛ ge la zeɠeni ná-seeɓɛi ʋa, kɛlɛ ta nɔ ɠa é ɠɛni ʋilisu su. 27 É Yesu maawoo mɛnini. É lɔɔni bɛbɛi zaama, é maaɓuɠa Yesu ʋa ga poluʋelei, é yeevɔɔɠu naa ná-seɠei ʋa. 28 Tɔɔzei é ɠɛni ma: «Ni nà zoona nɔ gè yeevɔɔɠu ná-seɠei ʋa, nà ʋalo.» 29 Gaamago, ná-ɲama ɠula koozui maaleʋeni. É gaaɠaani ɠɔlɔ su ga é ɠɛdɛga.

30 Gaamago nɔ, Yesu gaaɠaani ga zɛbɛi ta ɠulaʋɛ su. É latini bɛbɛi ma, é gaazaɠagi wo, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa fɔɔɠuai nà-seɠei ʋa?» 31 Ná-kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Ɗa ɓɔɠɔi ɗa bɛbɛi ɠaazu, é ziɠaziɠazu è ʋa, ɗɔun è zɛba è ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ɠa fɔɔɠuai bà?› »

32 Kɛlɛ tɔun é ɠɛni ɠaazuziɛzu bɛbɛi zaama, nii a kɛ é naama nui ʋɛtɛ, nii é yeevɔɔɠuai ba. 33 Dualuagi zɛba é anzanui zo, é ɗa ɓali, é kwɛɛni nii kɛai la. É ʋaani, é loo Yesu ɠɔɠɔwu, é gaamai pɛ bo naa ma. 34 Yesu ɠɛni ma: «Dòun anzanu, tɛi è laa dà, è ʋaloa. Li ziilɛigi zu, è ɠula ɗa-zoolɛi zu.»

35 Yesu yɛni nɔ ɓɔɛzu, nui tanigaa ti ʋa, ti zeɠe GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii ná-koizuʋɛ, ti ɠɛ ma: «È-loun anzanui zaa. Lee vaa zu ɗa li kalamɔin ɓɔlɔzu mɔnɔ?» 36 Kɛlɛ Yesu naama wooiti mɛnigai ma, é ɠɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii ma: «Mina lua. Ɠidaaleʋe nɔ.»

37 É la ɠɛni vaani bu ga nu ɠili ge ʋilɛ polu, kɛni Piyɛlɛ, Zake ta naa kɛɛɠɛloin Zan. 38 Ti zeelizuʋɛ GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii ná-pɛlɛi wu, Yesu kaani ga zɔngɔ wolai ɠa ná, nuiti ti ɗa wɔlɔ, ti ɗa kpee wolaiti too. 39 Yesu lɛɛni pɛlɛi wu, é ɠɛ ti ma: «Lee ma zɔngɔ wola ɠa é ʋɛ? Lee wɔlɔ ɠa é wosu? Doungoi la zaani, toɠa ɲiizu nɔ.»

40 Kɛlɛ nuiti ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su. É nuiti kulaai ma eteaʋɛ, ti lɛɛni pɛlɛi wu, ʋɛ anzanu loungoi ɠɛni laani ná, ta doungoi kɛɛɠɛ ta dee, naa ʋɛɛ ná-kaladopoiti ba, niiti ti ɠɛni polu. 41 É doungoi zoni zeei ʋa, é ɠɛ ma: «Talita kumi» (nii poluʋɛ ga «anzalopoi, nà è levezu, wuzeɠe»). 42 Gaamago nɔ, anzalopoi wuzeɠeni, é ɗa ziɛ. Ná-konagi ɠɛni ga puugɔ maazu felegɔ (12). Ti wola laavɔɔni gaamanɔ. 43 Yesu ti laa maaɓakpani ga nu nɔpɛ ge mina naama vai ɠwɛɛ. É ɠɛni ti ma ti daamii ve anzalopoi ya.

6

Nazalɛte nuiti ti ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Matiyo 13:53-58;
Luke 4:16-30)

1 Yesu zeɠeni miná, é li taai naa zu, ʋɛ é kulasui woni ná, ná-kaladopoiti ti ɠɛni polu. 2 Dooɠo foloi, é tɔɔzeini ga kalagi woga GALA dɛbi ʋɛlɛi wu. Niiti ti ɠɛni woilosu gooi ma, naa ma mɔinmɔin daavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Mini ɠa é niima vaiti pɛ sɔlɔɔgai ná? Mini ɠa é niima ɠimalai zɔlɔɔgai ná, ta zobogi nii é laavɔɔ vai niiti kɛɛzu la? 3 Gulu zaɠa nui la ga nii, Mali ná-doun zunui, Zake, Zoze, Zude, ta Simon ti-liɛi? Baazeelaiti tɛi ti ʋa ɠɛ ade zaama?» Naa ɠa é ɠɛɛni ga zaɓui ti la ɠɛni laani da.

4 Yesu ɠɛni ti ma: «GALA goo wo nui ɓɔɠɔ yooi, ta ná-pɛlɛyeɠei wu nɔ ɠa, sɔlɔɔ nuiti saama, é la ɗa ga unfema zɔlɔɔ ná.» 5 É la ɠɛni zooni é ʋa laavɔɔ vaa ɠɛ ná, é ɠula seeɓɛ nu ɠilagilagiti polu, niiti é yeelaani ti ma, é ti ɠɛdɛ. 6 Gola laavɔɔni ga naati ta-ɠidaaleʋelalai.

Keela puugɔ maazu felegɔiti (12) teʋe fai

(Matiyo 10:5-15;
Luke 9:1-6)

Yesu ɠɛni leʋeteʋesu ná maaɠoolii zu laaiti su, é ɗa kalagi wo. 7 É keela puugɔ maazu felegɔiti (12) tolini, é ti leʋe keela ziɛgi ma ga nu velefele, é zobogi ve ti ya kɔzɔba yɛnvuiti unda. 8 É ti leveni ga: «À mina ani nɔpɛ seɠe siɛi wo fai zu, kɛni tukpɔi ɠila nɔ. À mina ɠɔnɔ seɠe, ɓaa ɓɔlɔ, wo mina ɓalaa wali zeɠe yea. 9 À saʋalagiti dɔ ɠɔɠɔa, wo mina seɠewuzeɠe felegɔ zeɠe. 10 Pɛlɛ nɔpɛ wo lɛɛzu bu, à yɛ ná, eyɛsu wo zeɠena yeeɠɛɠalai zeeli. 11 Ni tama, wa lɛɛna adɛ ta, ʋɛ ti la pɔ ga ti ʋa yeezei wo wu, ɓaa ti ʋa woilo wo-woo ma, à ɠula naa ʋa, wo fufiligi ɓukpunɛ, é ɠula wo-ɠɔɠɔiti ma, é ɠɛ ga zeele wooi ti laalɔɠɔma.»

12 Naati ma ti liini, ti Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, ga kɛni nu ziɛ ʋelei maavalibo. 13 Ti ɠɛni inɛ mɔinmɔin kpɛɛzu, ti ɗa gulɔi ziɛ seeɓɛ nui mɔinmɔin ma, ti ɗa naati kɛdɛ.

Zan Ɓatisete zaa vai

(Matiyo 14:1-12;
Luke 9:7-9)

14 Masagi Elɔde* Yesu maawooi mɛnini, tɔɔzei naa lɔɠɔi ɠulani adaʋɛ pɛ. Nui tanigaa ti ɗa ɠɛ ma: «Zan Ɓatisete ɠa buzeɠeai, é ɠula saai ya. Naa ɠa é kɛɛzu, é laavɔɔ vaiti kɛɛzu la.» 15 Taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Eli ʋe.» Zɔiti ti ɠɛ ma: «GALA goo wo nui ta ʋe, eɠɛ GALA goo wo nu wɔlɔwɔlɔgi ta.» 16 Elɔde letemazu, siɛgi zu é naama wooiti mɛnini da, é ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Zan nii gè devei veeni ga unteʋe, naa ɠa buzeɠeai, é ɠula saai ya!»

17 Tɔɔzei kaite Elɔde devei veeni ga ti Zan zo, ti gili, ti pili kasoi ɠa, naa lɔɔzei kɛɛɠɛloin Filipe anzai Elɔdiade zei vai ʋa bɛ ga anza. 18 Mazɔlɔɔ Zan ɓena ɠɛ Elɔde ma: «Tɔgi la vaani bu ga è ʋa è-ɠɛɛloin anzai zeɠe ga è-anza.»

19 Elɔdiade wanagi lɔɔni Zan laalɔɠɔma, é ɠɛni keleɠele gaiziɛzu ga é naa ʋaa, kɛlɛ é la ɠɛni ma zobo sɔlɔɔsu. 20 Tɔɔzei Elɔde ɠɛni luazu Zan ʋa. É ɠɛni kwɛɛni ga naa ɠa ga telebo nu, ɲadegai. Naa ɠa é kɛɛni é ɠɛni ɓaazu naa maazu. A la ɠɛna naa woomɛniga, é ɓena ɠɛ kidaaʋiligi zu. Tama wɔin ɠɛni ma ga é ɗa naa woomɛni.

21 Kɛlɛ é ɠɛni ga yeeta, Elɔdiade yeeɠɛɠala zɔlɔɔni, Elɔde zɔlɔɔ foloi ma ɠona pilɛda yeei. Elɔde fɛti wolai ɠɛʋele ɓɛtɛni naama voloi, ná-botiɠɛ nu wolaiti bɛ, ta ná-salaʋusu ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ Galilé nu wolaiti pɛ ba. 22 Ti ɠɛai ma fɛtii ɠulazu, Elɔdiade ná-doun anzanui kuai woni. Elɔde ta niiti ti lolini fɛtii ɠulazuʋɛ, ti wola ɠoozunɛɛni. Masagi zɛba é ɠɛ anzalopoi ma: «Nii nɔpɛ è pɔ ga gè fe è ʋɛ, bo mà, nà fe è ya.» 23 É ɠonani vɔlɔ naa ʋɛ, é ɠɛ ma: «Nii nɔpɛ ɗa fali mà, nà fe è ya, anɛɛ ɓalaa toɠa ɠɛɛzu ga nà-masadai ɠilazuʋɛ pɛ.»

24 Anzalopoi ɠulani, é dee ɠaazaɠa, é ɠɛ ma: «Lee ɠa nà fali?» Naa ɠɛ ma: «Zan Ɓatisete nɔungi.» 25 Gaamago nɔ, anzalopoi lɛɛni ga gaazuvilɛi, é ziima vai wo, é ɠɛ ma: «Nà pɔ Zan Ɓatisete nɔungi zeeli mà ʋɛ ɠaniɠani koi nɔ, aniɲaka lazakalagi zu.»

26 Naa masagi wola yiiɓɔlɔni. Kɛlɛ ná-konai maaʋele ma é boni, ta nui niiti é ti lolini fɛti ɠula vai ma, é la ɠɛni pɔ ga é ʋa ɠɛlɛ ná-minazeɠegi laazeelizu naa ʋɛ. 27 Gaamago nɔ, é salaʋusui ta leveni ga é ʋaa ga Zan nɔungi. Naa liini, é Zan nɔungi leʋe ba kasoi ɠa. 28 É ʋaani ga Zan nɔungi aniɲakai zu, é fe anzalopoi ya, é lii la, é fe dee ya. 29 Zan ná-kaladopoiti ti naa mɛnigai ma, nii kɛai, ti ʋaani, ti ma ʋoomai zeɠe, ti maaɠulu kabayeɠei ta zu.

Yesu zunu waadɔɔlugɔi (5.000) ɠɔnɔkula vai

(Matiyo 14:13-21;
Luke 9:10-17;
Zan 6:1-14)

30 Keelaiti paai ma, ti zeɠe siɛi ma, ti ɠaalɛɛni ba Yesu ɠobaʋɛ, ti ʋoluvaawo ma ga nii pɛ ti kɛai, ta kalagi nii pɛ ti feeni nuiti zea. 31 Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «À ʋilɛ pòlu, ade li adaʋɛ ta, ʋɛ ná maaɠelesa teʋeai, wo lago looɠo ná.» Tɔɔzei nu mɔinmɔin ge ɠɛni lɛɛzu, ti ɗa yei, naa maaʋele ma ti la vɔlɔ ɠɛni yeeɠɛɠala zɔlɔɔsu, ti ʋa daami wo. 32 Ti zɛba ti zeɠe ná, ti lɛ keingi zu, nii a kɛ ti li teʋebai ta zu.

33 Kɛlɛ nu mɔinmɔin ge ti ɠaani, ti ɠwɛɛsu ɠaani ti ʋa, ti liizuʋɛ. Nuiti ti ɠulani taaiti pɛ su, ti ɗa ɓizɛ ɠɔɠɔa, ti to da ti luɠɔ naama adaʋɛ, ʋɛ ti ɠɛni liizu ná. 34 Yesu ɠulaai ma keingi zu, é bɛbɛ wolai ɠaani. Naati maawɔin soni, tɔɔzei ti ɠɛni eɠɛ baalagiti niiti makɛ nu la ti ʋɛ. É zɛba é tɔɔzei ga kalagi woga, é lɛbi ga.

35 Foloi ɠɛnina liizu. Ná-kaladopoiti ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: «Ʋɛ ɠa ga teʋebai zu, foloi lia. 36 Bɛbɛi ɠaaɠale ma, ti li ʋɛ ɠoba ɓalaɠaiti ta taa goiti su, ti ɠɔnɔ geya ɓɔɠɔ ʋɛ.»

37 Kɛlɛ Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wa ɓɔɠɔi à ɠɔnɔ fe ti ya.» Ti ɠɛni ma: «Gi liina mu, gi wali ɠae unfelegɔ (200) ɓulu ɠeya, gi fe ti ya, ti mi?»

38 Yesu ɠɛni ti ma: «À li, wo ná ɠaa. Ɓulu lielegɔ ɠa é wo ya?» Ti liini, ti gaazaɠagi wo, ti ʋa, ti ɠɛ ma: «Ɓulu lɔɔlugɔ ɠa é ná, naa ʋɛɛ kale felegɔ ʋa.»

39 É zɛba é devei ve ti ya ga ti nuiti sei kpifɔkpifɔ tufa lɛnugi zu. 40 Nuiti ti zeini kpifɔkpifɔ ga nu ungilagila (100), puulɔɔludɔɔlu (50). 41 Yesu ɓulu lɔɔlugɔi ta kale felegɔiti seɠeni, é ɠaazulɛ geezu, é mama fee ƓALA falii wo. Naa ʋolu é ɓuluiti kpulukpuluni, é ma ɓuɠaiti fe kaladopoiti zea ga ti gaaɠwɛ bɛbɛi ʋa. É kale felegɔi ɓalaa gaaɠwɛɛni ɛsɛ pɛ ba. 42 Ɛsɛ pɛ ge daamii woni, ti yiɠo. 43 Kaladopoiti ti ɓulu ɓulukpulugi mɔtai ɠaalɛɛni ba ta kalei mɔtai, é ɠɛ ga kpɔlɔ puugɔ maazu felegɔ (12). 44 Tama zɔiti ti ɓului naa miini, ti-liegɔi a la ɠɛ ga zunu waadɔɔlugɔ (5.000).

Yesu ziɛ vai ziɛi ɠa

(Matiyo 14:22-33;
Zan 6:16-21)

45 Naama vai ɓeni nɔ feya, Yesu ɓɔini ná-kaladopoiti da ga ti lɛ keingi zu, ti to da tuɠɔ, ti li ga ziɛ ʋoluʋelei, Ɓɛtesayida ʋele, naama ziɛ su, é ɗa bɛbɛi ɠaaɠale ma. 46 É valiai ma ti ma, é lɛɛni gizei ma ga é GALA fali. 47 Kpidii ʋɛai ma, keingi ɠɛni niina ziɛ zaamaʋɛ, Yesu ɠila kpe ka é yɛni kakei ma. 48 É kaani ga ná-kaladopoiti ta wola ɓɔlɔzu ga keingi ɓizɛ vai, tɔɔzei fiilɛi ɠɛni ti laaɠomisu. Gosu yeeɠɛɠalai, é liini ga ti ʋɔ pelei, é ɗa ziɛ ziɛi ɠa. É ɠɛni ɠɛɛzu, é leʋe ti ʋa. 49 Ti kaai ma, é ɗa ziɛ ziɛi ɠa, é ɠɛni ti ɠisu ga gɔvɛ mɔtai ta ʋe. Ti ɠɛni kpeei loozu. 50 Tɔɔzei ɛsɛ pɛ ge kaani, dualuagi lɔ ti pɛ su. Kɛlɛ gaamago Yesu ɓɔɛni ti ʋɔ, é ɠɛ ti ma: «À zɛbɛzeɠe, nà ʋe de. À mina lua!» 51 É zɛba é lɛ ti ɠoba keingi zu. Fiilɛi zuleʋe kpe. Ti wola laavɔɔni. 52 Mazɔlɔɔ ti la ɠɛni ɓului ma laavɔɔ vai ɠaaɠaani, tɔɔzei ta-ɠikpaai ʋa.

Yesu seeɓɛ nuiti balo vai Zenezalɛte ɠoʋii ma

(Matiyo 14:34-36)

53 Ti ziɛi ɓudɛai ma, ti zeelini Zenezalɛte yooi ma, ti ta-ɠeingi laalɔni kakei ma. 54 Ti ɠulani nɔ feya keingi zu, gaamago bɛbɛi ɠwɛɛsu ɠaani Yesu ʋa. 55 Ti leʋeteʋeni naama yooi zu ná pɛ. Ti tɔɔzeini ga ti ʋa pɔ ga seeɓɛ nuiti kpaɠalaɓaɠalaiti ma, ʋɛ nɔpɛ ta la mɛnina ga toɠa ná. 56 Ʋɛ nɔpɛ a la li ná, taa goiti, taa wolaiti, ta ɓalaɠaiti su, ti ɠɛni ʋaazu pɔ ga seeɓɛ nuiti dɔɔɠɔ ɓalagiti su. Ti maanɛɛnɛni ga ti vɔɔɠu nɔ ná-seɠei laamaʋɛ ʋa. Tama zɔiti pɛ ti ɠɛni vɔɔɠuzu ba, ti ɠɛni ʋalozu.

7

Yesu ta kalagi
nii Zuifuiti ti-mɛmɛwolaiti ti zɛgai

(Matiyo 15:1-9)

1 Faliziɛinti ta tɔ kalamɔin tanigaa ti ʋaani, ti zeɠe Zeluzalɛme, ti ɠaalɛ ba Yesu maaɠoolii zu. 2 Ti pɛtɛni ga ná-kaladopoi tanigaa ta ta-laamianigiti miizu ga kɔzɔba yeeiti, naa ʋolu ɠa ga ti la yeagbazu eɠɛʋelei Zuifuiti ta-ɠalagi ɠɛni la.

3 (Tɔɔzei Faliziɛinti ta Zuifuiti kpein ti la ɗa ga daamii lɔɔzei, ni ti la yeagbani ɠɛzɛɠɛzɛ, ta naa ɠɛɛzu ga ti ɠolo kalagi naa ʋɛ, nii ti-mɛmɛwolaiti ti zɛgai ti ya. 4 Naa ʋoluma ta zeɠena dɔɔɠɔi zu, ti la daami woga, ni ti la ɲade fai ɠɛɛni. Faa wɔlɔma mɔinmɔin kiligaa ta ti ya ɓalaa, eɠɛʋelei gɔwɔiti, ziɛ liɠiiti ta kɔlu ɓɔi aniɲakaiti gba vai la.)

5 Faliziɛinti ta tɔ kalamɔinti ti zɛba ti Yesu ɠaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu ɗa-ɠaladopoiti ti la ziɛzu ga kɛwolaiti kɛɛ vaa wɔlɔmaiti? Lee vaa zu ti daamii wosu ga kɔzɔba yeeiti?» 6 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wɔi wo ga woovele nuiti! Wa ɠa GALA goo wo nui Ezayi ɠɛni vaazu wo ma GALA Sɛʋɛi zu, ʋɛ é sɛʋɛai ná ga:

‹Niima nuɓusɛiti ta dɛ̀bizu ga ti-lakɔlɔgiti nɔ,

kɛlɛ ti-yiimaʋɛ wola maaɠoozaʋɛ bà.

7 Wafuun lɛbiya nɔ ɠa ti feezu bɛ̀,

tɔɔzei kalagi niiti ti bosu,

naa pɛ ka nɔ ga nuiti ta-leveiti.›*

8 Wa GALA ná-deveiti zɛsu ná, wo ɗa ziɛ ga nuiti ta-vaa wɔlɔmaiti!»

9 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Wo zoogɛ gola GALA ná-deveiti daazu ɠoba, nii a kɛ wo ɗa ziɛ ga wa-vaa wɔlɔmaiti! 10 Tɔɔzei Moize bogɛ ga: ‹È-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee,›† é ɠɛ mɔnɔ: ‹Zɔi nɔpɛ é kɛɛɠɛ ɓaa dee ɠotozu, ta naama nui ʋaa.›‡ 11 Kɛlɛ wɔun, wa ɠɛɛzu ma: ‹Ni nui ta a ɠɛɛna kɛɛɠɛ ɓaa dee ma: Nii nà la kɛ ga ɗa-ɓɔbai, naa ɠɛa ga vebɛani GALA bɛ,› 12 naazu, wo la mɔ ma nu yɛsu ná, é ʋa faa ɠɛ kɛɛɠɛ ɓaa dee ʋɛ. 13 Ʋele ɠana wo GALA daawooi zeɠezu la ma, ga wa-vaa wɔlɔmaiti niiti wo ti veezu ɓɔɠɔ ya. Wa naa ɠɛɠala vai ma mɔinmɔin kɛɛzu.»

Ani niiti ti nui ɠɔzɔzu

(Matiyo 15:10-20)

14 Naa ʋoluma Yesu bɛbɛi lolini ʋolu, é ɠɛ ma: «Wo pɛ à woilo gòoi ma, wo gaaɠa ga pagɔ. 15 Nii kpein é zeɠezu kamaʋoluʋɛ, é lɔ nui ɠoozu, naa lɛi a ɗa kɔzɔ. Kɛlɛ nii mu é ɠulazu nui yiimaʋɛ, naa ɠa a ɗa kɔzɔ. 16 [Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.]»§

17 Siɛgi zu Yesu zeɠeni la bɛbɛi ʋolu, é lɛ pɛlɛi wu, ná-kaladopoiti ti gaazaɠani naama vaalaalii ʋoluʋɛ ma. 18 É ɠɛni ti ma: «Koo, wɔun, wa ɓalaa wo la faa ɠaaɠaazu ɓaa? Wo la gaaɠaazu ga nii kpein é zeɠezu kamaʋoluʋɛ, é lɔ nui ɠoozu, naa tanɔpɛ ge la zooga nui ɠɔzɔzu. 19 Tɔɔzei naa tanɔpɛ ge la lɔɔzu ziimaʋɛ, kɛlɛ toɠa liizu kogi zu, naa ʋoluma, é ʋili ya dɔɔɠuzuʋɛ.» (Kɛai ma naama wooiti bosu, é ɠɛni dɛɛzu ga daamianigiti pɛ ɲadegɛ.)

20 É zɛba é ɠɛ ti ma ʋolu: «Nii é ɠulazu nui zu, naa ɠa a ɗa kɔzɔ. 21 Tɔɔzei nui ɠoozuʋɛ, ziimaʋɛ ɠa kisiɛ ɲɔiti ta ɗa zeɠe ná, niiti ti diizu koloɠologi ta unmai ma, naa ʋɛɛ nu ʋaa vai 22 ta wɛɛnziɛgi ʋa, ta koozu yii, ta suɲɔulai, naa ʋɛɛ yaavai ta ɓaaɠulama vai ʋa, ta toloi, ta tɔɠɔ ɠoloɠologi, naa ʋɛɛ wasogi ta ɠimalala vai ʋa. 23 Naama vaa ɲɔiti pɛ ta zeɠezu nui yiimaʋɛ, ti ɗa kɔzɔ.»

Kidaaleʋei é ɠɛni anzanui ya, é la ga Zuifui ta

(Matiyo 15:21-28)

24 Yesu zeɠeni miná, é li Tiil yooi zu. É lɛɛni pɛlɛi ta wu, é la ɠɛni pɔ ga nu ʋa suɠwɛɛ ga toɠa ná, kɛlɛ é la ɠɛni zooni é ʋa yɛ dɔɔɠui zu. 25 Tɔɔzei é ʋaani nɔ feya, anzanui ta maawoo mɛnini, nii kɔzɔba yɛnvui ɠɛni ná-doun anzanui zu. É ʋaani gaamago nɔ Yesu ʋɔ bɛ, é loo kɔɠɔwu. 26 É ɠɛni ga zii ɠili anzanu, sɔlɔɔgai Fenisi ɠoʋii ma, Siili yooi zu. É Yesu maanɛɛnɛni ga naa inɛgi ɓɛ, nii é ná-doun anzanui zu.

27 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓe doungoiti ba dɛ, ti yiɠo, tɔɔzei maa la nɛɛni ga nu doungoiti kɔnɔgi ɠula ti ya, é pili gilɛ goiti bu.» 28 Anzanui ɠɛni ma: «Gaama ʋe, Màliɠii, kɛlɛ gilɛ goi niiti ti daami wosuʋɛ ɠoba, ta ɗa daamiani kpulukpulu koiti mi, niiti ti ɠulazu doungoiti zeewu, ti loo zooi ma.»

29 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Naama wooi maaʋele ma, li ɗa-ɠoizu, inɛgi ɠulaa è-loun anzanui zu.» 30 Anzanui ɠaleni ma ná-koizu. É pɛtɛni ga ná-doun anzanui ɠa laani betei zu, inɛgi ɠulaai niina su.

Yesu zunui ta ɠɛdɛ fai,
nii é ɠɛni ga ɓoɓoi

31 Yesu zeɠeni Tiil yooi zu, é leʋe ga Sidɔn ʋele, é Taa Wola Puugɔi ma yooi maaleʋe, é zeeli Galilé ɗɛ wolai ma. 32 Ti ʋaani pɔ ga goizuɓɔlɔ nui, é ga ɓoɓoi, ti maanɛɛnɛni ga é yeela ma. 33 Yesu kulani bɛbɛi zaama, é ti felegɔ maaɠelesa teʋe. Kpegai ma ga yeeɓeɠaiti dɔ naa woiyeɠeiti su, é laaɗɛi ʋuuni ya, é fɔɔɠu naa nɛgi ʋa. 34 Naa ʋoluma, é ɠaazulɛɛni geezu, é yɛnvu fɛɛ, é ɠɛ ma: «Ɛfata.» Naa ʋoluʋɛ ɠa ga: «Ɗa ʋe de, laalao!» 35 Gaamago, zunui naa woiyeɠeiti daalaoni, nɛgi vie, é ɗa kpɔɛi zuɠula su ɠɛ kala.

36 Zɔiti ti ɠɛni ná ɠobaʋɛ, Yesu ti laa maaɓakpani ga ti mina faa nɔpɛ bo nu ma. Kɛlɛ tɔun a la ɠɛna pele leʋega ti luɠɔ ga ti mina bo, naati mu ti ɠɛni liizu nɔ ga daazeelia. 37 Bɛbɛi laavɔɔni ga gola, ti ɗa ɠɛ ma: «Nii pɛ é kɛɛzu, ti pɛ pagɛ ga gola! Toɠa goizuɓɔlɔ nuiti goiyeɠeiti daalaosu, é ɗa ɓoɓoiti daaʋɛti fie, ti ɗa ɓɔɛ.»

8

Yesu nu waanaanigɔi (4.000) ɠɔnɔkula vai

(Matiyo 15:32-39)

1 Naama voloiti su, bɛbɛ wola ɠaalɛɛni ba mɔnɔ Yesu ɠoba, daamiani ge la ɠɛni ti ya. Yesu zɛba é ná-kaladopoiti toli, é ɠɛ ti ma: 2 «Bɛbɛi nii maawɔin sòga, mazɔlɔɔ folo saʋagɔ ɠa ti kòba, daamiani nɔpɛ ge la ti ya. 3 Nà pului yɛna ti ma, gè ti ɠaaɠale ma ta-ɠoizuʋɛti, zɛbɛi ɠa ɠula ti ya pelei zu, tɔɔzei tanigaa zeɠezu ɠoozaʋɛ.»

4 Ná-kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Mini ɠa nu a ɓulu zɔlɔɔ ná, é kula ɠɛ niiti pɛ ba, teʋebai nii zu?» 5 É ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Ɓulu lielegɔ ɠa é wo ya?» Ti ɠɛ ma: «Ɓulu lɔfela.»

6 É zɛba é bɛbɛi leve ga ti zei zooi ma. Naa ʋoluma, é ɓulu lɔfelaiti seɠeni. Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é ti ɠaleɠaleni, é ti ve ná-kaladopoiti zea ga ti gaaɠwɛ bɛbɛi ʋa. Naati ti gaaɠwɛɛni bɛbɛi ʋa. 7 Kalei tago ɓalaa ge ɠɛni ná. Yesu mama fee ƓALA falii woni ɓalaa ma, é ɠɛ ná-kaladopoiti ma, ti gaaɠwɛ. 8 Ti pɛ ti daamii woni, ti yiɠo. Kaladopoiti ti ma ɓulukpulugi mɔtai ɠaalɛɛni ba, é ɠɛ ga kpɔlɔ dɔfela. 9 Nu waanaanigɔ (4.000) ɠɛɠala ɠa é ɠɛni ná. Naa ʋoluma Yesu ti ɠaaɠaleni ma. 10 Gaamago ti lɛɛni keingi zu ta ná-kaladopoiti, ti li Dalamanuta yooi zu.

Laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabo fai

(Matiyo 16:1-4)

11 Faliziɛinti ti ʋaani, ti maaɠaali laalɛ bu. Ti gaazaɠani ga é laavɔɔ vai ta ɠula kɛlɛma, é ɠulazu geeɠɔlɔgi zu. Ti ɠɛni pɔ ti suɠɔɠɔ. 12 Yesu yɛnvu maaɠulani fɛɛ, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu niizuʋɛ nuɓusɛiti ti laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabosu? Gè bo wo ma ga gaamai, poo nɔpɛ ge la vea ti ya.» 13 É ti yɛni ná, é lɛ keingi zu ʋolu, é li ga ziɛ ʋoluʋelei.

Faliziɛinti ta Saduseyɛinti ta-lɛʋɛi

(Matiyo 16:5-12)

14 Kaladopoiti ti yeemani, ti la ɓulua zeɠeni, gila kpe nɔ ɠa é ɠɛni ti ya keingi zu. 15 Yesu zɛba é devei ve ti ya, é ɠɛ ma: «À ɓɔɠɔ zo, wo dama ga Faliziɛinti ta-lɛʋɛi ta Elɔde nɔnɔi.»

16 Kaladopoiti ti zɛba ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Tɛi ade la ɓulu zeɠeni, naa ɠa é nuuma wooi wosu da.»

17 Tɛi Yesu ti ɠisu vai ɠwɛɛni, é ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo kpɔɛi zuɠulazu ga tɛi wo la ɓulu zeɠeni? Wo la dɛ ɠidaazu faiti bu, wo ʋa ti ɠaaɠa ɓaa? Wo ɠikpaaʋɛ mu? 18 Wo-ɠaazuʋɛti ti la wozaɠaazu? Wo-woiyeɠeiti ti la faa mɛnisu? Wo-ɠi ge la looni ná zu: 19 Siɛgi zu gè ɓulu lɔɔlugɔi ɠaaɠwɛɛni la zunu waadɔɔlugɔi (5.000) ʋa, mɔtai é yɛni, wo gaalɛ ba, é ɠɛni ga kpɔlɔ dielegɔ?» Ti ɠɛ ma: «Puugɔ maazu felegɔ (12).»

20 Yesu ɠɛni ma: «Naa ʋoluma gè ɓulu lɔfelai ɠaaɠwɛai ma zunu waanaanigɔi (4.000) ʋa, mɔtai é yɛni, wo gaalɛ ba, é ɠɛni ga kpɔlɔ dielegɔ?» Ti ɠɛ ma: «Dɔfela.» 21 É zɛba é ɠɛ ti ma mɔnɔ: «Wo la dɛ gaaɠaani?»

Gaazuɠole nui ɠɛdɛ fai

22 Ti zeelini Ɓɛtesayida. Nuiti ti ʋaani ga gaazuɠole nui ta Yesu ʋɔ miná, ti maanɛɛnɛ ga é yeevɔɔɠu ba. 23 Yesu gaazuɠole nui zoni zeei ʋa, é ɠula la taai ʋa. Naa ʋoluma é laaɗɛi ziɛni naa ɠaazuʋɛ, é yeela ma, é gaazaɠa ga: «Ɗa zoosu è ani ɠa?»

24 Gaazuɠole nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà nuiti kaazu, eɠɛ guluiti ti ɗa ziɛ.»

25 Yesu yeevɔɔɠuni ʋolu gaazuɠɛzɛiti ba. Gaamago nɔ gaazuɠole nui ɠaazuʋɛ zeɠeni ma, é ɗa wozaɠa ga pagɔ. 26 Yesu ɓeni ba é li ná-koizu, kɛlɛ é ɠɛni ma: «Mina vɔlɔ lɛ taazuʋɛ.»

Piyɛlɛ Yesu ɠwɛɛ fai ga Kilista

(Matiyo 16:13-20;
Luke 9:18-21)

27 Yesu ta ná-kaladopoiti ti liini taa goiti su, niiti ti Sezalé Filipe maaɠoolii zu. Ti ɠɛai ma pelei zu, é ná-kaladopoiti gaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Nuiti ta ɠɛɛzu nà ga ɓɛ?» 28 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Tanigaa ti ɠɛ, ɗa ga Zan Ɓatisete, zɔiti ti ɠɛ Eli, taɠiligaa ti ɠɛ mɔnɔ, ɗa ga GALA goo wo nui ta.»

29 É zɛba é ti ɠaazaɠa, é ɠɛ ti ma: «Wɔun, wa ma, wo ɠɛ nà ga ɓɛ?» Piyɛlɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Mesi.» 30 É ti laa maaɓakpani ga ti mina naa wo nu nɔpɛ ma.

Yesu saa vai ta buzeɠe vai wo fai

(Matiyo 16:21-23;
Luke 9:21-22)

31 É tɔɔzeini ga é ɗa ti ɠala ga, kɛni Nu ná-Doun Zunui kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔ, totuɠɔiti ti ɠɛlɛ ba ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba. Kɛni ti paa, naa ʋolu é wuzeɠe, é ɠula saai ya folo saʋagɔ ʋoluma. 32 É naati boni ti ma, su ɠɛ kala. Piyɛlɛ zɛba é seɠe, é lii la yɛ, é tɔɔzei ga é ɗa zelii lo ma. 33 Kɛlɛ Yesu latini, é wɛlɛ ná-kaladopoiti ba, é zelii lo Piyɛlɛ ma, é ɠɛ ma: «Maaɠooza bà, Setana! Mazɔlɔɔ ɗa-ɠisiɛiti ti la ga GALA nɔnɔ, kɛlɛ ta ga nuɓusɛ ɠisiɛiti.»

Nu ʋilɛ pelei Yesu ʋolu

(Matiyo 16:24-28;
Luke 9:23-27)

34 Naa ʋoluma Yesu bɛbɛi lolini, naa ʋɛɛ ná-kaladopoiti ba, é ɠɛ ti ma: «Zɔi é pɔ ga é ʋilɛ pòlu, kɛni é ɠikula ɓɔɠɔ zu, é zaa wului zeɠe, é ʋilɛ pòlu. 35 Tɔɔzei zɔi é pɔ é zɛnvui ɠizo, naama nui ɠa ʋala ma. Kɛlɛ zɔi a ʋala zɛnvui ma nà-faa zu, ta Woo Niinɛ Ʋagɔi maaʋele ma, naama nui ɠa zɛnvui ɠizo. 36 Ni nui ta a etea zɔlɔɔ ganii pɛ sɔlɔɔna, kɛlɛ é ʋala zɛnvui ma, kulanuma ɓɛgele ɠa é bɛ? 37 Ɓɛgele ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka nu a zoo feezu ga zɛnvui unmɔɔ ganii? 38 Mazɔlɔɔ zɔi a unfe ga ze ta dàawooiti, niizuʋɛ yamani nii zaama, niiti ti ga wooʋalada nuiti ta kotoba nuiti, Nu ná-Doun Zunui ɓalaa ka unfe ga naama nui, siɛgi zu ti ʋaazu la ta geezuɠeela ɲadegaiti, Kɛɛɠɛ ná-lɛbiyai zu.»

9

1 É zɛba é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, tanigaa ta ʋɛ, ti la zaa, eyɛsu ti ɠaazula GALA ná-masadai ma, é ɗa ʋa ga zɛbɛ wolai.»

Yesu ɠaazuʋɛ valibo fai

(Matiyo 17:1-13;
Luke 9:28-36)

2 Folo lɔzita leʋegai ma naama vaiti poluma, Yesu Piyɛlɛ ta Zake zeɠeni, é ʋɛɛ Zan ʋa, é li ga tiye yɛ gize ɠaaɠooza golai ta ma. É valiboni ti ɠaazu, 3 kɔba zeɠeiti ti ɠole pepe, ti ɠole ʋelei maa ɗa volo, nu vulu nɔpɛ ge la zooga kɛɠala ani ɠole kulazu eteai nii zu. 4 Eli ta Moize ti ɠulani kɛlɛma kaladopoiti bɛ, ti ɗa yɛpɛ Yesu ʋɔ.

5 Piyɛlɛ ɓɔɛni Yesu ʋɔ, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, soloogɛ ga ade yɛ ʋɛ. Gá kota saʋagɔ lo, gilagi ɠɛ ga ɗɔnɔi, gilagi ɠɛ ga Moize nɔnɔi, zɔi ɠɛ ga Eli nɔnɔi.» 6 É la ɠɛni kwɛɛni nii a bo, tɔɔzei dualuagi ti saʋagɔ pɛ daaveni.

7 Tonaɓiingi zeɠe geezuʋɛ, é ti maaɓidi. Wooi ta ɠulani naa zu, é ɗa ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui. À woilo goo ma ɗɛ!» 8 Gaamago kaladopoiti ti ɠaazuwuzeɠeai ma, ti wɛlɛni, ti la mɔ nu ɠili nɔpɛ kaani ɠoba, kɛni Yesu ɠila nɔ.

9 Ti ɠɛai ma gizei yeizu, Yesu ti laa maaɓakpani ga ti mina naa wo nu nɔpɛ ma, nii ti kaani, aisa Nu ná-Doun Zunui ʋa wuzeɠe, é ɠula saai ya. 10 Ti ɠoloni naama levei ʋɛ, kɛlɛ ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu naama wooi ʋoluʋɛ ma ga: «É wuzeɠe, é ɠula saai ya», naa ʋolu ɠa ga leeni?

11 Ti niima ɠaazaɠagi woni da, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu mu tɔ kalamɔinti ti ɠɛɛzu ma, kɛni mɔunpa Eli a ʋaana dɛ ʋolu?» 12 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gaama ʋe, Eli maanɛɛʋɛ ga é ʋa, é fai pɛ sei kpasu ga pagɔ. Kɛlɛ lee vaa zu mu, GALA Sɛʋɛi bosu ga kɛni Nu ná-Doun Zunui kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔ, naa ʋoluma ti ɓaaɠula ma? 13 Kɛlɛ nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: Eli mu paaʋɛ niina, kɛlɛ ti naa zoni ga ʋelei ti ɠɛni pɔ la, eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi ɓɔɛai la, é lo ba.»

Inɛ su loungoi ɠɛdɛ fai

(Matiyo 17:14-21;
Luke 9:37-43)

14 Ti maaɓuɠaai ma kaladopoi zɔiti ba, ti bɛbɛ wolai ɠaani naati maaɠoolii zu, tɔ kalamɔinti ti ɠɛni kpɔɛi zuɠulazu ti ma. 15 Naama nuiti ti Yesu ɠaai ma nɔ feya, ti wola laavɔɔni, ti ɓizɛ ga daaɠomiga, tuʋɔ fai zu.

16 É kaladopoiti gaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Lee ɠa wo suɠulazu, wa nuuti?» 17 Bɛbɛi naa zaama zunui ta gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, pàaʋɛ è ʋɔ ga dòun zunui, mazɔlɔɔ zɛnvu ɲɔi ɠa ɗa zeɠe la, é kɛ ga ɓoɓoi. 18 Ʋɛ nɔpɛ zɛnvu ɲɔi ɠa seɠena ná, toɠa ɗa foɓe zooi ma, doungoi laaɗɛ ɲagi ɗa ʋu, é ɗa ɲiigaiti siɛ ga, é ɓaa su soolii. Gè ɗa-ɠaladopoiti maanɛɛnɛʋɛ ga ti kpɛ su, kɛlɛ ti la zooni.»

19 Yesu ɠɛni ti ma: «Ee, kidaaleʋelala nuɓusɛiti, nà yɛsu wo ʋa dɛ, eyɛsu yeelɛ? Nà yeezei wo wu, eyɛsu yeelɛ? À ʋa pɔ̀ ga doungoi.» 20 Ti ʋaani ga doungoi pɔ. Tɛi zɛnvu ɲɔi Yesu ɠaani nɔ feya, é doungoi ɓalini ga gola, é foɓe zooi ma, naa ɗa ɠilikili zooi ma, daaɗɛ ɲagi ɗa ʋu.

21 Yesu doun kɛɛɠɛi ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nii tɔɔzeiʋɛ siɛ kpɛgele zu?» Doun kɛɛɠɛi ɠɛ ma: «Kaite ma loungo ziɛ su. 22 Yeeɠɛɠalai tanigaa zu vɔlɔ inɛgi ɠa ɗa daaʋili abui zu, ɓaa ziɛi wu, nii a kɛ é naa ʋaa. Ni ɗa zoo faa ɠɛɛzu su, gi ɠaazumaawɔinɠa, è ɓɔ gi ʋa!» 23 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee vaa zu è ɠɛɛzu ma: ‹Ni ɗa zoo faa ɠɛɛzu su?› Fai pɛ ka ga kɛɛ vaa naama nui ʋɛ, nii ladalai zea.» 24 Gaamago doun kɛɛɠɛi wooɠulani, é ɠɛ ma: «Dàaʋɛ da, kɛlɛ ɓɔ bà kae nà-ladalalai zu!»

25 Yesu bɛbɛi ɠaai ma, é ɗa ɠaalɛ ba ti ɠoba, é devei veeni kɔzɔba yɛnvui ya ga sɛbɛi, é ɠɛ ma: «Ɗa ʋe zɛnvu ɲɔi, ɗɛi è nui woizuɓɔlɔzu, è kɛ ga ɓoɓoi, gè devei vea è ya ga è ɠula doungoi nii zu, è mina mɔ ɠale ma ʋolu, è ʋa lɔ su pɛ-o!» 26 Inɛgi kpee wolai looni, é doungoi ɓali ga zeeɠaaɓaai, é ɠula naa zu. Doungoi yɛni laani eɠɛ a za. Zɔiti vɔlɔ ti ná ɠaani, naati ti ɗa ɠɛ ma: «É zaa.» 27 Kɛlɛ Yesu doungoi zoni zeei ʋa, é buzeɠe, naama ge wuzeɠe, é lo ɠɔɠɔiti ga.

28 Yesu lɛai ma pɛlɛi wu, tɛi ti maaɠelesa ge leʋeni ta ná-kaladopoiti, naati ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Lee vaa zu gi la zooni gi ʋa niima inɛgi ɓɛ?» 29 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nu la ɗa ga zoo nii ɠɛɠala inɛgi ɓɛɛzu kɛni GALA falii.»

Yesu saa vai wo fai ʋolu

(Matiyo 17:22-23;
Luke 9:43-45)

30 Ti zeɠeai ma miná, ti Galilé yooi maaɓudɛni, kɛlɛ Yesu la ɠɛni pɔ ga nu suɠwɛɛ, 31 mazɔlɔɔ é ɠɛni ná-kaladopoiti kalasu. É ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: «Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu lɔɔzu nuiti zeezu, ti paa. Kɛlɛ folo saʋagɔ saai ʋoluma, toɠa wuzeɠe, é ɠula saai ya.» 32 Kɛlɛ naati mu ti la ɠɛni naama ɓɔɛi ɠaaɠaani, tama ti ɠɛni luazu ga ti ʋa gaazaɠa.

Ɓɛ ɠa bɔɔlɔai ɛsɛ pɛ ba?

(Matiyo 18:1-5;
Luke 9:46-48)

33 Ti zeelini Kapɛɛlɛnawume. Siɛgi zu ti ɠɛni la pɛlɛi wu, Yesu ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa wo ɠɛa suɠulazu pelei zu?» 34 Kɛlɛ ti maaɠɛni kpɔ, tɔɔzei ti ɠɛai ma pelei zu, ti ɠɛni yɛpɛzu, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga ti zaama, ɓɛ ɠa bɔɔlɔai ti pɛ ba.

35 Yesu zeini, é zɛba é keela puugɔ maazu felegɔiti (12) toli, é ɠɛ ti ma: «Zɔi nɔpɛ é pɔ ga é ɠɛ ga nu mɔungi, kɛni dɛ é ɠɛ ga nu ɠaaɓelagi, ta é ɠɛ ga ɛsɛ pɛ ná-botiɠɛ nui.»

36 Naa ʋoluma, é doungoi ta zeɠeni, é pilɛ ti zaama. É naa nɛɛnɛni, é ɠɛ ti ma: 37 «Zɔi nɔpɛ a yeezei doungoi ta wu eɠɛ nii, nɔ̀un maaʋele ma, naama nui yeezeiɗa bù, nà ɓɔɠɔi. Zɔi a yeezei bù, nà lɛi é ʋa yeezei bù, kɛlɛ nui é tèʋegai, naa ɠa é yeezeiɗai bu.»

Zɔi é la ade laalɔɠɔma, naa ɠa ade ʋa

(Luke 9:49-50)

38 Zan ɠɛni ma: «Kalamɔn, gi zunui ta ɠaaʋɛ, é ɗa inɛgiti kpɛ è-laaseigi zu. Gi ɠɛni pɔ ga gi pele leʋe tuɠɔ, mazɔlɔɔ é la ʋilɛsu ade ʋolu.» 39 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ma: «À mina pele leʋe tuɠɔ, tɔɔzei nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa laavɔɔ vaa ɠɛ dàaseigi zu, kpega ʋoluma nɔ feya ga woo ɲɔiti bo dàalɔɠɔma. 40 Zɔi é la ade laalɔɠɔma, naa ɠa ade ʋa. 41 Zɔi nɔpɛ é ziɛ ɠɔɠɔ ɲɛ gila feezu wo ya ga wo ɓɔɔle, tɔɔzei wa ga Kilista nɔnɔ, gè bo wo ma ga gaamai, naama nui la ʋalaga ná-kulanumai ma.»

Nu loo vai kotoi zu

(Matiyo 18:6-9;
Luke 17:1-2)

42 «Doungoi niiti kpein ti laai nɔ̀un da, zɔi nɔpɛ a ti ɠila kpalaa toona kotoi zu, a la vizɔ naama nui ma ga kɔtu wolai ɠili kɔgi ʋa, ti pili kpoloɗɛi wu. 43 Ni è-yeei ɠa é è loozu kotoi zu, teʋe ɓɔɠɔ ʋa. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma ga è lɔ ɠɔoɠɔ zɛnvui zu ga è maalɛɠɛfɛgai, kɛlɛ è-yee felegɔi mina yɛ è ʋa, è ʋa li undaaʋili abui zu, nii é la zaazu pɛ. 44 [Miná, koegi niiti ti nuiti miizu ná, ti la zaa pɛ, ta abui ɓalaa la zaa ná pɛ.]* 45 Ni è-ɠɔɠɔi ɠa é è loozu kotoi zu, teʋe ɓɔɠɔ ʋa. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma ga è lɔ ɠɔoɠɔ zɛnvui zu ga è maalɛɠɛfɛgai, kɛlɛ è-ɠɔɠɔ felegɔi mina yɛ è ʋa, è ʋa ʋili undaaʋili abui zu. 46 [Miná, koegi niiti ti nuiti miizu ná, ti la zaa pɛ, ta abui ɓalaa la zaa ná pɛ.]† 47 Ni è-ɠaazuɠɛzɛi ɠa é è loozu kotoi zu, kula su. Tɔɔzei fizɔgɛ è ma ga è lɔ GALA ná-masadai zu ga è-ɠaazu ɠila kpe nɔ, è-ɠaazuɠɛzɛ felegɔiti gaavɔnigai ʋa yɛ è ya, ɗa ma è ʋili undaaʋili abui zu. 48 Miná, koegi niiti ti nuiti miizu ná, ti la zaa pɛ, ta abui ɓalaa la zaa ná pɛ. 49 Tɔɔzei abui ɠa ʋu ɛsɛ pɛ ba eɠɛ kpoloi. 50 Kpoloi ʋagɛ. Kɛlɛ ni kpoloi ná-ɲɛmigi ɠa ɠulana ba, nu ɠa leʋe ɠale, é ʋa nɛɛ ʋolu? Kpoloi maanɛɛʋɛ é ɠɛ wa ɓɔɠɔi wo-ɠɔlɔ su, naa ʋoluma ziilɛigi ɠɛ wo pɛ wo yɔɠɔzu.»

10

Kalagi Yesu boni
é ʋilɛ vulu zaa vai ʋa

(Matiyo 19:1-12;
Luke 16:18)

1 Yesu zeɠeni miná, é li Zudé yooi zu, ʋɛ ná Zuludɛn ʋoluʋelei. Bɛbɛi ɠaalɛɛni ba mɔnɔ miná koba. Tama ʋelei nɔ a ɗa kɛɛ la pɔlɔma, é tɔɔzeini ga é ɗa kalagi ve ti ya.

2 Faliziɛin tanigaa ti maaɓuɠani ba, nii a kɛ ti suɠɔɠɔ ga gaazaɠagi, ti ɠɛni ma: «Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga zunui ɠɛlɛ anzai ʋa?» 3 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Devei ɓɛgele ɠa Moize feai wo ya?» 4 Ti ɠɛni ma: «Moize vaaʋɛ bu ga zunui vulu zaa zɛʋɛi ve anzai ya, ti bali ma ta naa.»

5 Yesu ɠɛni ti ma: «Wa-ɠikpaai maaʋele ɠa Moize naama levei zɛʋɛai la wo ʋɛ. 6 Kɛlɛ eteai ɓɛtɛ ziɛgi zu, ‹GALA ge nuɓusɛi ɓɛtɛni, zunui ta anzanui.›* 7 ‹Naa ɠa é ba, zunui ɠa zeɠe kɛɛɠɛ ta dee ʋa, é ɠili anzai ʋa, 8 ti felegɔ ta ɠɛ ga kpusɛ ɠila.›† Naazu ti la mɔ ga nu felegɔ, ta niina ga kpusɛ ɠila kpe. 9 Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ge mina naa ɠaaɠwɛ, nii GALA ge kpɔgai su.»

10 Siɛgi zu ti ɠaleni ma la pɛlɛi wu, kaladopoiti ti gaazaɠani ʋolu naama vaa ɠilagi nɔ ma. 11 É ɠɛni ti ma: «Zɔi nɔpɛ é ɠɛlɛzu anzai ʋa, é taɠili sei, naa wɛɛnziɛgi ɠɛa anza mɔungi laalɔɠɔma. 12 Ʋele nɔ ɠana é la ɓalaa, ni anzanui ɠa ɠɛlɛna sinigi ʋa, é zei taɠili bɛ, é wɛɛnziɛgi ɠɛa.»

Yesu yeezei vai doungoiti bu

(Matiyo 19:13-15;
Luke 18:15-17)

13 Nuiti ti ʋaani ga doungoiti Yesu ʋɔ, nii a kɛ é yeela ti ma. Kɛlɛ kaladopoiti ti ɠɛni zelii losu naama nuiti ma. 14 Yesu miná ɠaai ma, é wanani ma. É ɠɛni ti ma: «À ɓe doungoiti ba, ti ʋa pɔ̀. À mina pele leʋe ti luɠɔ, tɔɔzei GALA ná-masadai ɠa ga naati tɔnɔ, niiti ti ga ti ɠɛʋele. 15 Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é la yeezeini GALA ná-masadai wu ga doungoi ɠɛʋele, naama nui la lɔa su pɛ.» 16 É zɛba é doungoiti seɠe, é ti la yeeloko zu, é yeela ti ma, é tuya loo ti ʋɛ.

Naavolo nuiti ta GALA ná-masadai

(Matiyo 19:16-30;
Luke 18:18-30)

17 Tɛi Yesu ɠɛni pele zosu, zunui ta ɓizɛni, é ʋa, é ʋilɛ ɲiibiɠa kɔɠɔwu, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Kalamɔn ʋagɔi, leeni ɠa maanɛai ga gè kɛ, gè ʋa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ ga nɔ̀nɔ?»

18 Yesu ɠɛni ma: «Lee vaa zu è tòlisu ga nu ʋagɔi? Nu nɔpɛ ge la ʋani, kɛni GALA gila kpe. 19 È deveiti kwɛni: Mina nu ʋaa, mina wɛɛnziɛ bo, mina unma wo, mina zɛɛ zeele woo wo, mina faa ɲɔu ɠɛ ga nu nɔpɛ, è-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee.»‡

20 Zunui ɠɛni ma: «Kalamɔn, gè naama leveiti pɛ soga kaite mà loungo ziɛgi zu.»

21 Yesu pɛtɛgai ma, é nɛɛni ʋɛ, é zɛba é ɠɛ ma: «Faa ɠila ka dɛ ʋoluzu, nii è la dɛ kɛɛni: Li, è è-ɠɔligiti pɛ pɔdi, è ma naavoloi ve bala nuiti bɛ, naazu ɗa naavolo zɔlɔɔ geeɠɔlɔgi zu. Naa ʋoluma, ʋa, è ʋilɛ pòlu.»

22 Zunui naama wooi mɛnigai ma, gaazuɠilini, é li ga ziiɓɔlɔi, tɔɔzei kɔligi wola mɔinni.

23 Yesu wɛlɛni ná-kaladopoiti ba, naa ʋoluma é ɠɛ ti ma: «Kpɛtɛ nuiti dɔɔ vai wola ɓaaʋɛ GALA ná-masadai zu!» 24 Kaladopoiti ti laavɔɔni ga naama wooiti. Kɛlɛ Yesu ɠɛni ma mɔnɔ: «Dòinti, GALA ná-masadai zulɔɔ vai wola ɓaaʋɛ. 25 Ɲɔmɛi leʋe fai la ɓaani sɛɠilɛ zeɠei zu, é ʋa zeeli kpɛtɛ nui lɔɔ vai zu GALA ná-masadai zu.»

26 Naa kaladopoiti mɔta laavɔɔni, ti zɛba ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Ɓɛ ɠa mu a zoo ɠizosu?» 27 Yesu wɛlɛni ti ʋa, é ɠɛ ti ma: «Naa la zooga é ʋa ɠɛ nuɓusɛiti zea, kɛlɛ é la ɠana GALA zea. Fai pɛ ka zoo ɠɛɛzu GALA zea.»

28 Piyɛlɛ zɛba é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Gá ma? Gi fai pɛ zɛga ná, gi ʋilɛ è ʋolu.»

29 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é zeɠezu ná-pɛlɛi ʋa, ɓaa kɛɛlointi ta baazeelaiti ba, ɓaa deeni ta kɛɛni ba, ɓaa ná-dointi, ɓaa ná-tii ɠɛɛzuʋɛti ba, nɔ̀un maaʋele ma ta Woo Niinɛ Ʋagɔi, 30 ma nui ɠa ʋaazu naati ma ʋɛɛda ungilagilagi zɔlɔɔsu niima yeeɠɛɠalai zu: pɛlɛiti, naa ʋɛɛ ɠɛɛɠɛlointi ta zeelaiti ba, ta deeiti, ta lointi, naa ʋɛɛ tii ɠɛɛzuʋɛti ba. Kɛlɛ wɔinzeɠemai ɠa ʋɛɛ naati pɛ ba. Tama etea niinɛi zu é ʋaazu, naama nui ɠa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ. 31 Kɛlɛ nu mɔungiti ma mɔinmɔin ka ɠɛ ga ma ɠaaɓelagiti, tama ma ɠaaɓelagiti ma mɔinmɔin ge ɠɛ ga ma mɔungiti.»

Yesu saa vai ta buzeɠe vai wo fai ʋolu

(Matiyo 20:17-19;
Luke 18:31-34)

32 Ti ɠɛni pelei ma, ti ɗa lɛ Zeluzalɛme. Yesu ɠa é ɠɛni ti luɠɔ. Kaladopoiti ti laavɔɔni, dualuagi lɔ nui niiti su, ti ɠɛni ga ti ʋoluʋelei. Yesu zɛba é keela puugɔ maazu felegɔiti (12) toli yɛ, ti maaɠelesa ge leʋe, é tɔɔzei ga naa woga, nii maanɛai é zeeli ma. É ɠɛni ti ma: 33 «À woilo, ada lɛɛzu Zeluzalɛme. Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu lɔɔzu zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti zeezu ta tɔ kalamɔinti. Ta ná-tukpɔi ɠaaleʋe ga é za, ti seɠe, ti dɔ zii ɠiligiti zeezu. 34 Ta ɲɛɛɠula su, ti laaɗɛi ʋu ma, ti doɠa ga kpakɔi, ti paa. Naa ʋoluma folo saʋagɔ ʋoluma, toɠa wuzeɠe, é ɠula saai ya.»

Zeɓedé ná-doun zunuiti ta-maanɛɛnɛi

(Matiyo 20:20-28)

35 Zeɓedé ná-doun zunuiti, Zake ta Zan, ti maaɓuɠani Yesu ʋa, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, gá pɔ ga nii gi falizu è ma, è naa ɠɛ gi ʋɛ.» 36 Yesu ɠɛni ti ma: «Ɓɛgele ɠa wo pɔ ga gè kɛ wo ʋɛ?»

37 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa ɠɛna ɗa-lɛbiyai zu, va bu ga gi zei è ɠoba, gilagi ɠɛ è yeezazuʋɛ, zɔi ɠɛ è ɠɔʋɛzuʋɛ.» 38 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti ma: «Wo la kwɛɛ nii wo falizu ɠana. Wa zoo nɛi wo ɓɔɔle ga soolɛi ma ɗaawɔi nii gè ɓɔɔlezu la, ɓaa wo lɔ ɓatizei naa zu, nii nà lɔ su?»

39 Ti ɠɛni ma: «Eyei, gá zoo naa la.» Yesu zɛba é ɠɛ ti ma: «Gaama ʋe, wa ɓɔɔle ga ziawɔi nii gè ɓɔɔlezu la, ta ɓatizei nà ziɛ bu, wa ziɛ naa wu ɓalaa. 40 Kɛlɛ nii é ga sei wo fai kòba zèezazuʋɛ ta kɔ̀ʋɛzuʋɛ, naama zobo ge la veeni zèa ga gè fe. Naama zeizuʋɛti ta ga naama nuiti tɔnɔ, niiti GALA ge ti makɛgai ti ʋɛ.»

41 Kaladopo puugɔi zɔiti ti naama wooi mɛnigai ma, nii Zake ta Zan ti boni, é wanani ti ma. 42 Yesu zɛba é ti pɛ toli ɠoba, é ɠɛ ti ma: «Wo kwɛni nii a ɗa ɠɛ zooiti su: Niiti ti ga zou ɠundiɠiiti, naati ta ɗa zei nuɓusɛiti unga, nu ɓiigiti ti ɗa zei ti unga ga ta-zobogi. 43 Wɔun, naa ta mina ɠɛ wo zaama. Kɛlɛ tɔun ni nui ta ɠa pɔ é ɠɛ ga nu ɓii gola wo zaama, kɛni é ɠɛ ga wo pɛ wa-wotiɠɛ nui. 44 Zɔi é pɔ é ɠɛ ga nu mɔungi wo zaama, kɛni naa ɠɛ ga ɛsɛ pɛ ná-duɔi. 45 Mazɔlɔɔ, anɛɛ Nu ná-Doun Zunui ʋe, é la ʋaani ga nu ʋa botii ɠɛ bɛ, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi mu paaʋɛ ga é botii ɠɛɛ nuiti bɛ, é zɛnvui ve ga nu mɔinmɔin unmɔɔ saɓui.»

Gaazuɠole nui ʋalo vai Zeliko

(Matiyo 20:29-34;
Luke 18:35-43)

46 Ti zeelini Zeliko. Siɛgi zu Yesu ɠɛni ɠulazu la Zeliko ʋa ta ná-kaladopoiti, naa ʋɛɛ bɛbɛ wolai ʋa, Timé ná-doun zunui Ɓaaletimé ɠɛni zeini pele ɠobaʋɛ, gaazuɠoleai, é ɗa falii wo. 47 Siɛgi zu é mɛnini da ga Nazalɛte nui Yesu ɠa é leʋesu, é tɔɔzeini ga kpeei loa, é ɗa ɠɛ ma: «Davide ná-Doun Zunui, Yesu, gàazumaawɔinɠa!»

48 Nu mɔinmɔin ge ɠɛni zelii losu ma ga é maaɠɛ kpɔ, kɛlɛ tɔun é ɠɛni wooɠulazu sɛsɛ, é ɗa ɠɛ ma: «Davide ná-Doun Zunui, gàazumaawɔinɠa!»

49 Yesu loni, é ɠɛ ti ma: «À toli dɛɛ, é ʋa.» Ti gaazuɠole nui lolini, ti ɠɛ ma: «Zɛbɛzeɠe, wuzeɠe, é ɠɛ è ʋa.» 50 Naama wooi mɛnigai ma bɛ, é ná-seɠe wolai ʋilini ya, é wuzeɠe, é sakpa ga Yesu ʋɔ pelei.

51 Yesu ɠɛni ma: «Lee ɠa è pɔ ga gè kɛ è ʋɛ?» Gaazuɠole nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, va bu ga gè wozaɠaa ʋolu.» 52 Yesu ɠɛni ma: «Liina. Tɛi è laa dà, è ʋaloa.» Gaamago nɔ, é wozaɠaani ʋolu, é ʋilɛ Yesu ʋolu pelei zu.

11

Yesu lɛɛ vai Zeluzalɛme

(Matiyo 21:1-11;
Luke 19:28-40;
Zan 12:12-19)

1 Siɛgi zu ti maaɓuɠani la Zeluzalɛme ʋa, Ɓɛtefazé ta Ɓetani ti ɠɛɠalaʋɛ, Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ɠobaʋɛ, Yesu ná-kaladopo felegɔ leʋeni, 2 é ɠɛ ti ma: «À li taa goi nii zu, é wo luɠɔ. Wa lɛɛna nɔ feya taazuʋɛ, wa soovale ziʋoi ta ɠaazu, giliai, nii nu nɔpɛ ge la dɛ zeini kɔma. À fie, wo ʋaa la ʋɛ. 3 Ni nu a wo ɠaazaɠana ga: ‹Lee vaa zu wo naa ɠɛɛzu?›, à ɠɛ ma: ‹Màliɠii ɓɛdɛi ɠa ba, tama toɠa gaaɠalesu ma ɠani nɔ.› »

4 Ti liini, ti soovale ziʋoi ta ɠa giliai eteaʋɛ, koi yɔɠɔzuʋɛ, pɛlɛlaʋɛ ɠobaʋɛ. Ti fieni. 5 Nui niiti ti ɠɛni ná, naa tanigaa ti ɠɛni ti ma: «Lee ɠa wo kɛɛzu, wo soovale ziʋoi viesu?»

6 Ti gooɠaaʋotegi veeni, ʋelei Yesu boni la ti ma. Tama, ti ti yɛni ná, ti lii la. 7 Ti liini ga soovale ziʋoi Yesu ʋɔ, ti ta-zeɠe wolaiti pɛ kɔma, Yesu lɛ, é zei kɔma. 8 Nu mɔinmɔin ge ɠɛni ta-zeɠe wolaiti pɛɛzu pelei zu, tanigaa ti ɗa gulu ɓeke kpifɔgiti teʋe dɔɓɔi zu, ti ɗa ti ʋɛɛ pelei zu. 9 Bɛbɛi nii pɛ é ɠɛni ziɛzu Yesu luɠɔʋelei, ta poluʋelei, ti ɠɛni wooɠulazu, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ozana!*

Maliɠii tuya loo naama nui ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu!†

10 GALA ge tuya loo masadai ʋɛ, é ʋaazu, ade-mɛmɛwola Davide ná-masadai!

Ozana GALA bɛ geeɠɔlɔgi ungaʋɛ!»

11 Yesu zeeliai ma Zeluzalɛme, é liini GALA sei ʋɛlɛi wu, é faiti pɛtɛ ga pagɔ, niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ná. Naa ʋoluma tɛi kpidii ɠɛni niina ʋɛɛzu, ti ɠulani taai ʋa ta ná-keela puugɔ maazu felegɔiti (12), ti li Ɓetani.

Kooleɠoole gului ɠoto vai

(Matiyo 21:18-19)

12 Poluma zobui, tɛi ti ɠɛni zeɠezu Ɓetani ta naati, pului soni. 13 É kooleɠoole gului ta ɠaani ɠoozama, gaalaagi ɓiiliai ga. É liini gului naa ʋɔ pelei, nii a kɛ é pɛtɛ ni toɠa ma waai ta ɠa ga é mi. Kɛlɛ siɛgi zu é maaɓuɠani la gului ʋa, ma laa tetelegi nɔ ɠa é kaani ga, tɔɔzei kooleɠoolegi waa ziɛgi la ɠɛni dɛ zeelini. 14 É zɛba é ɠɛ gului ma: «Eyɛsu pɛ nu nɔpɛ ge mina mɔ è-ɠaawaai ta mi!» Ná-kaladopoiti ti goomɛnini, é ɗa naa wo.

Yesu pɔdi loo nuiti kpɛɛ vai
GALA sei ʋɛlɛi wu

(Matiyo 21:12-17;
Luke 19:45-48;
Zan 2:13-22)

15 Ti zeelini Zeluzalɛme. Yesu lɛɛni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é tɔɔzei ga pɔdi loo nuiti pɛ kpɛa ná. É wali valibo nuiti ta-laɓaliiti tokani, naa ʋɛɛ poopo pɔdi nuiti ta-ɓɔkpɔgiti ba. 16 É la ɠɛni kɛɛni, nu ʋa leʋe ga ani nɔpɛ GALA sei ʋɛlɛi wu. 17 Naa ʋoluma, é ɓɔɛni ɛsɛ pɛ pɔ, é ɠɛ ti ma: «É la zɛʋɛni GALA Sɛʋɛi zu ɓaa, ga: ‹Nà-pɛlɛi ɠa loli ga GALA fali ʋɛlɛi ziiti pɛ bɛ›?‡ Kɛlɛ wɔun, wo ná ɠɛa ga toosu nuiti dɔɔɠuzuʋɛ.»§

18 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti ti naama vai mɛnini, nii é ɠɛɛni GALA sei ʋɛlɛi wu. Ti zɛba ti tɔɔzei ga keleɠele gaiziaa ga ti Yesu ʋa, tɔɔzei ti ɠɛni luazu ba, mazɔlɔɔ kalagi nii é ɠɛni feezu, naa ɠɛni faa wola ʋaazu nuɓusɛiti ma. 19 Kpɔkɔi zeeliai ma, Yesu ta ná-kaladopoiti ti ɠulani taai ʋa.

Kalagi é zɔlɔɔsu kooleɠoolegi ʋa, nii é vɔɔni

(Matiyo 21:20-22)

20 Poluma zobui, ti leʋesuʋɛ, ti kooleɠoole gului ɠaani pele ɠobaʋɛ, fɔai, é zeeli ma zapeiti ma. 21 Piyɛlɛ ɠi ge looni naa zu, nii é ɠɛɛni, é zɛba é ɠɛ Yesu ma: «Kalamɔn! Wɛlɛ kooleɠoole gului ʋa, nii è kotoni, é vɔa kpaankpaan!»

22 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À la GALA da. 23 Gè bo wo ma ga gaamai, ni nui ta a ɠɛɛna gizei nii ma: ‹Wuzeɠe miná, è ʋili kpoloɗɛi wu,› ni é la inɛinɛni ziimaʋɛ, kɛlɛ é la da ga nii é bogai, toɠa ʋaazu ɠɛɛzu, naama vai ɠa ɠɛ nɔ bɛ ti. 24 Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: Nii nɔpɛ wa falina, wa-ƓALA falii zu, à la da niina ga wo sɔlɔɔga, tama toɠa ɠɛ nɔ wo ʋɛ ti. 25 Wa ɠɛna loni ga wo GALA fali, ni faa ta ma zii nɔpɛ ka wo yiima, nui ta laalɔɠɔma, à suvaayɛ, nii a kɛ wo-Ɠɛɛ, nii é geeɠɔlɔgi zu, é wo zuvaayɛ wa ɓalaa ga wa-vaa ɲɔiti. 26 [Kɛlɛ ni wo la suvaayɛgi woni, wo-Ɠɛɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, tɔ ɓalaa é la wo zuvaayɛga ga wa-vaa ɲɔiti.]»*

Mini ɠa Yesu ná-zobogi zeɠezu ná?

(Matiyo 21:23-27;
Luke 20:1-8)

27 Ti ɠaleni ma Zeluzalɛme. Yesu ɠɛai ma leʋesu GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoi zaamaʋɛ, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, ti maaɓuɠani ba, ti ɠɛ ma: 28 «Zobo kpɛgele ɠa è niima vaiti kɛɛzu la? Ɓɛ ɠa é ma zobogi vea è ya?»

29 Yesu ɠɛni ti ma: «Nà ɓalaa, gaazaɠa gila ka bɛ̀ ga gè bo wo ma. Ni wa gòoɠaaʋotena, nà ɓalaa, zobogi nii gè niima vaiti kɛɛzu bu, nà naa zeɠezuʋɛ lɛ ga woye niina: 30 Ɓɛ ɠa é zobogi veeni Zan ʋɛ ga é ɗa ɓatizei wo? GALA ge ɠɛni de, ɓaa nuiti kɛni de? À gòoɠaaʋote dɛɛ!»

31 Ti yɛ sulatilatisu yɔɠɔzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ni ada ɠɛɛna ma: ‹GALA ge ɠɛni de,› toɠa ɠɛ ade ma: ‹Lee vaa zu mu wo la ɠɛni laani Zan la?› 32 Kɛlɛ ada ɠɛɛna ma mɔnɔ: ‹Nuiti kɛni de›?» Ti ɠɛni luazu bɛbɛi ná-ziiɠulai ʋa, tɔɔzei ɛsɛ pɛ ge ɠɛni devezu ga Zan ɠɛni ga GALA goo wo nu ɠiteɠite. 33 Ti zɛba ti Yesu wooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: «Gi la kwɛni.» Yesu ɠɛni ti ma: «Nɔ̀un nà ɓalaa gè la zobogi nii zeɠezu lɛa ga woye pɛ, nii gè niima vaiti kɛɛzu la.»

12

Faalaalii é ʋilɛ
kpele makɛ nu ɲɔiti ba

(Matiyo 21:33-46;
Luke 20:9-19)

1 Naa ʋoluma, Yesu tɔɔzeini ga é ɗa ɓɔɛ ti ʋɔ faalaaliiti su, é ɠɛ ti ma: «Zunu ɠila ge leezɛn ɓelei laani, é maaɠaku ga sasai, é kɔɠɛi lo ná dɔɔi ɠula vai zu, é pɛlɛ ɠaaɠooza golai lo ná maaɓɛɛ vai zu. Naa pɛ poluma, é kpelei ɠalivaani kpele makɛ nua ma, é li zou ɠili su. 2 Naama waai ɠula yeeɠɛɠalai zeeliai ma, é botiɠɛ nu leʋeni kpele makɛ nuiti ma, ga ti daamiizuʋɛ ve kpele ɠaawaai zu. 3 Kɛlɛ kpele makɛ nuiti ti valani ná-botiɠɛ nui ʋa, ti doɠa, ti zeaɲakai ɠaaɠale ma. 4 Kpele kɛɛ nui botiɠɛ nui velesiɛi leʋeni ʋolu. Kɛlɛ ti naa loɠani nɔungi zu, ti ɗa poomu. 5 Kpele kɛɛ nui zɛba é botiɠɛ nui zaʋasiɛi leʋe, ti naa ʋaa. Naa ʋolu é ma mɔinmɔin kiligaa leʋeni, ti tanigaa loɠa, ti zɔiti paa. 6 Gaaɓelagi, nu ɠila kpe nɔ niina é yɛni zea ga é teʋe ti ma, naa ɠɛni ga nɛɛbɛ loun zunui. É naa leʋeni, é ɗa ɠisiɛ ga: ‹Ta unfe dòun zunui ma.› 7 Kɛlɛ kpele makɛ nuiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: ‹Pogani zeɠe nui ɠa. Ade paa, de ná-poganii zeɠe ga adɔnɔ.› 8 Ti soni, ti paa, ti pili ya kpelei ʋoluʋelei. 9 Lee ɠa kpele kɛɛ nui a kɛ? Toɠa ʋa, é kpele makɛ nuiti paa, naa ʋoluma é kpelei ɠaliva taɠiligaa ma.»

10 É ɠɛni ti ma: «Kaipa wo la dɛ niima wooi ɠalani GALA sɛʋɛiti su:

‹Kɔtui nii pɛlɛ lo nuiti ti ɠɛlɛni ba,

naa ɠa kɛai ga sɔɓelama ɠɔtu wolai.

11 Maliɠii ɠa é niima vai ɠɛa,

tama toɠa ga laavɔɔ vaa ade ɠaazu›?»*

12 Ti ɠɛni keleɠele gaiziɛzu ga ti Yesu zo, kɛlɛ ti ɠɛni luazu bɛbɛi ʋa. Tɔɔzei ti gaaɠaani ga tiya ɠa Yesu faalaalii naa wogai ta-vaa zu. Naa ɠa é kɛɛni ti zɛni ná, ti zeɠe koba.

Mului zala vai Sezaal ma

(Matiyo 22:15-22;
Luke 20:20-26)

13 Ti numaa leʋeni ma Faliziɛinti saama, naa ʋɛɛ Elɔde ʋolu nui tanigaa ʋa, nii a kɛ ti so ga kpɔɛzuɠulai. 14 Ti ʋaani, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, gi kwɛni ga ɗa gaama wosu. È la vaazu bu nu ʋa è zeɠe è-ziɛ ʋele ʋa, tɔɔzei è la wɛlɛzu nuiti tosuʋɛ nɔ ʋa. Ɗa kalagi wosu ga gaamai pɛ, é lo naa ʋa, ʋelei GALA ge pɔ ga nu ziɛ la. Bo gi ma mu: Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga nu mului zala Wɔlɔme masagi Sezaal ma, ɓaa nu mina sala ma?»

15 Kɛlɛ Yesu ɠɛni kwɛɛni ga ta ga woovele nuiti, é ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo sùɠɔɠɔsu? À ʋaa lɛɛ pɔ̀ ga wali ɠae gila, gè ka.»

16 Ti ʋaani ga gila. É ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ maaniini ta daasei ka é ma?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Sezaal ʋe.» 17 É ɠɛni ti ma naazu: «Nii é ga Sezaal nɔnɔi, à naa ve Sezaal ya, nii é ga GALA nɔnɔi, wo naa ve GALA zea.» Ti laavɔɔni ga ná-gooɠaaʋotegi.

Maaɠaalii é lo gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa saai ya

(Matiyo 22:23-33;
Luke 20:27-40)

18 Saduseyɛinti ti ʋaani pɔ bɛ. Naati ka ti ɠɛ gɔvɛiti ti la wuzeɠezu, ti ʋa ɠula saai ya. Ti niima ɠaazaɠagi woni da, ti ɠɛ ma: 19 «Kalamɔn, Moize ná-sɛʋɛiti su, é niima levei veeni ade ya, é ɠɛ ma: ‹Ni zunui ta kɛɛɠɛloin a zaana, é anzai yɛ, kɛlɛ é la doun yɛni ga ʋoluʋelei, zunui naa maanɛɛʋɛ ga é ná-poanzai zei ga anza, nii a kɛ é kɛɛɠɛloin ma zuwui makɛ.›† 20 Tama, ɠɛɛɠɛloun lɔfela ɠɛni ná. Ma mɔungi vului ɠɛɛni, é za, é la doun yɛni. 21 Felesiɛi poanzai zeɠeni, naa ɓalaa za, é la doun yɛni. Ʋele nɔ ɠana saʋasiɛi kɛɛni la. 22 Ti lɔfela pɛ ti zaani, ti la doun yɛni. Gaaɓelasu, anzanui ɓalaa za. 23 Siɛgi zu niina gɔvɛiti ti wuzeɠezu la, ti ɠula saai ya, ɓɛ ɠa nɔnɔ ɠa ɠɛ ga anzai? Tɔɔzei seiʋɛ ti lɔfela pɛ bɛ ga anza.»

24 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wo ɠakagɛ, tɔɔzei wo la GALA sɛʋɛiti gaaɠaazu, wo la GALA ná-zɛbɛi ɠwɛɛ. 25 Tɔɔzei siɛgi zu buzeɠei wosu da, nu ɠula saai ya, zunuiti ti la mɔ anza zeɠea, anzanuiti ti la mɔ zeiɗa zini bɛ, ta ɠɛɛzu niina eɠɛ geezuɠeelaiti. 26 Nii é ga gɔvɛiti buzeɠe vai, ti ɠula saai ya, kaipa wo la dɛ naama wooi ɠalani Moize ná-sɛʋɛi zu, é lo kpɔvɔ goi ʋa? GALA ge ɠɛni ma: ‹Nà ɠa gè ga Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta-ƓALAGI.›‡ 27 GALA ge la ga gɔvɛiti ta-ƓALA, kɛlɛ toɠa ga fulu nuiti ta-ƓALAGI. Gaamazu wo ɠakagɛ.»

Tɔgi nii kpaɠoai tɔgi pɛ ba

(Matiyo 22:34-40;
Luke 10:25-28)

28 Tɔ kalamɔin gila ge ti woomɛnini, ti ɗa kpɔɛi zuɠula, ta é kaani ga Yesu Saduseyɛinti gooɠaaʋotegɛ ga pagɔ. É Yesu ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Devei ɓɛgele ɠa kpaɠoai zɔiti pɛ ba?»

29 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ devei nii ɠa gola vizɔgai zɔiti pɛ ba: ‹À woilo, Izilayɛle nuɓusɛiti! Maliɠii ɠa é ga da-ƓALAGI, tɔ ɠa é ga GALA gila kpegi. 30 Ɗa Maliɠii ɗa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ ga è-yii pɛ, ta è-yɛnvui pɛ, naa ʋɛɛ ɗa-ɠisiɛi ta è-zuvikɛi pɛ ba.›§ 31 Felesiɛi ɠa é ga nii: ‹Ɗa è-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.›* Deve ɠili ge la ná, nii kpaɠoai naati felegɔi ʋa.»

32 Tɔ kalamɔin ɠɛni ma: «Kalamɔn, è gaamai wogɛ ga GALA ka ɠila kpe nɔ, taɠili nɔpɛ ge la ná tɔun polu. 33 Nu nɛɛ ʋɛ mu ga è-yii pɛ, ɗa-ɠeleɠelegi pɛ, è-zuvikɛi pɛ, ta è è-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi, naa vizɔgɛ gala zalaɠaiti ta zalaɠaiti pɛ ba.»

34 Yesu kaai ma ga zunui gooɠaaʋote pagɔi veeʋɛ, é ɠɛni ma: «È maa la ɠoozani GALA ná-masadai ʋa.» Naa ʋoluma, tanɔpɛ zii la mɔ ɠɛni lɔɔzu, é ʋa gaazaɠa.

Kilista ta Davide ti yɔɠɔzuʋɛ

(Matiyo 22:41-46;
Luke 20:41-44)

35 Tɛi Yesu ɠɛni kalagi wosu GALA sei ʋɛlɛi wu, é gaazaɠagi woni, é ɠɛ ti ma: «Toɠa ɠale, tɔ kalamɔinti ti Kilista lolisu ga Davide mavofodai? 36 Zɛnvu Ɲadegai puuni Davide ɓɔɠɔi yiimaʋɛ, é ɗa ɠɛ ma:

‹Maliɠii GALA ge ɠɛni Màliɠii ma:

Zei zèezazuʋɛ,

eyɛsu gè è zili nuiti da è ɠɔɠɔwu.›†

37 Davide ɓɔɠɔi ɠa tolisu ga tɔun Maliɠii, é leʋe ɠale mu, é ɗa ɠɛ ga naa mavofodai?» Bɛbɛi ɠɛni woilosu Yesu woo ma ga ɠoozunɛ ʋele.

Tɔ kalamɔinti ta-ʋeelalai

(Matiyo 23:1-36;
Luke 20:45-47)

38 Siɛgi zu é ɠɛni kalagi wosu da, é ɠɛni ti ma: «À dama ga tɔ kalamɔinti, niiti ti-yiimai ga ti ɗa ziɛziɛ seɠe wolaiti su, ta ti wɔinɗai ga ti ɗa ti luʋɔ kɛlɛmaʋɛti. 39 Lɛbiya zeizuʋɛti nɛai ti ʋɛ GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ta seizu ʋagɔiti fɛti laami wosuʋɛti. 40 Ti ɗa poanzaiti kɔligiti kula ti ya, ti ɗa GALA fali zuɠoozagiti kɛ, nii a kɛ nuɓusɛiti ti ʋa ɗa ti ɠa. Ta-ʋeelalai wola ɠa ɲɔu ti ma.»

Poanzai ná-GALA kɔɔi

(Luke 21:1-4)

41 Naa ʋoluma Yesu zeini GALA kɔɔ aniɲakai letemaʋɛ, é ɗa nuiti pɛtɛ, niiti ti ɠɛni walii lɔɔzu su. É naavolo nu mɔinmɔin kaani, ti wali mɔinmɔin dɔai su. 42 Poanzai gila ge ʋaani, nii é ɠɛni ga bala nui. É wali ɠae go felegɔ lɔɔni su, nii tosu wola la ba. 43 Yesu ná-kaladopoiti tolini, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, poanzai tɛi é ga bala nui, é feeʋɛ é leʋe naati pɛ ba, ti walii lɔai GALA kɔɔ aniɲakai zu. 44 Mazɔlɔɔ zɔiti ti waliiti feeʋɛ, nii ti ɓɛdɛ la ɠɛa ba. Kɛlɛ tɔun anɛɛ balagɛ, é kɔnɔgi pɛ feeʋɛ.»

13

GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolo fai

(Matiyo 24:1-2;
Luke 21:5-6)

1 Siɛgi zu Yesu ɠɛni ɠulazu la GALA sei ʋɛlɛi wu, ná-kaladopo ɠila ge ɠɛni ma: «Kalamɔn, wɛlɛ lɛɛ! Kɔtui niiti papagɛ ɗɛ! Pɛlɛi nii lo pelei ʋagɛ ɗɛ!» 2 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa pɛlɛ wolai niiti kaazu, kɛlɛ ma ɠɔtui gila kpalaa ge la yɛga laani bɔɔla maazu, ti pɛ ta lokasu.»

Maanɔɠɔiti ta faaɓaagiti

(Matiyo 24:3-14;
Luke 21:7-19)

3 Naa ʋoluma é liini, é zei Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma, GALA sei ʋɛlɛi letemaʋɛ. Piyɛlɛ, Zake, Zan, naa ʋɛɛ Andelé ʋa, ti gaazaɠani yɛ, ti ɠɛ ma: 4 «Bo dɛɛ gi ma, yeelɛ ɠa naama vai ʋaazu ɠɛɛzu la? Naa ʋoluma poogi ma ɓɛgele ɠa nu a kwɛɛ da ga naama vaiti ta ga ʋa ɠɛɛzu?»

5 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À dama, nu nɔpɛ ge mina wo ɠaka. 6 Nu mɔinmɔin ka kpɛtɛ ɠisu ga ti ʋa dàaseigi zu, ti ɗa ɠɛ ma ‹Nà ɠa gè ga Kilista,› ta nu mɔinmɔin kaka. 7 Siɛgi zu wo kɔɔiti maawoo mɛnisu da, ta kɔɔiti maalugi, à mina ɓɔɠɔ yɛ ziiɓɔlɔi zu. Mazɔlɔɔ kɛni naama vaiti ti ɠɛ, kɛlɛ naa lɛi é ʋa ɠɛ ɠɛɛzu ga gaaɓelagi. 8 Mazɔlɔɔ zii ta ɠa wuzeɠe bɔɔla zii laalɔɠɔma, masadai ta ɠa wuzeɠe bɔɔla masadai laalɔɠɔma. Zou ɓaliiti ta ɠɛ ada mɔinmɔin, ta pulu wolaiti. Kɛlɛ naa ɠa ɠɛ nɔ eɠɛ doun zɔlɔɔ koozuwanai lɔɔzeizuʋɛ.

9 «Wa ɓɔɠɔi, à dama ga ɓɔɠɔ, tɔɔzei ta ʋaazu liizu ga woye tukpɔɠaaleʋezuʋɛti. Ta wo loɠa GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu. Ta wo lo kundiɠiiti ta masagiti kakala nɔ̀un maaʋele ma, nii a kɛ wo zeele wooi wo ti ma. 10 Kɛni dɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi laa ɠa zeelina ziiti pɛ ma. 11 Siɛgi zu ti liizu la ga woye tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, à mina yiizoolɛ ma yeeluɠɔ ga nii wa bo. Kɛlɛ à naa nɔ wo, nii a ve wo ya naama yeeɠɛɠalai nɔ zu. Tɔɔzei wa lɛi wo ʋa ɠɛ ɓɔɛzu, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai ɠa a ɓɔɛ. 12 Ɠɛɛɠɛloin ɠa kɛɛɠɛloin leʋe ga ti paa, doun kɛɛɠɛi ɠa ná-doin leʋe ga ti paa. Dointi ta wuzeɠe ti zɔlɔɔ nuiti daalɔɠɔma, ti ti lɔ saai zu. 13 Ɛsɛ pɛ ka wo wɔinzeɠe nɔ̀un maaʋele ma. Kɛlɛ zɔi a lo kpaan eyɛsu gaaɓelasuʋɛ zeeli, naa ɠa ɠizo.»

Faa ɲɔu maayikiyikigi

(Matiyo 24:15-28;
Luke 21:20-24)

14 «Siɛgi zu wo kɔzɔba vaa wolai ɠaazu la, é ɗa ɠɛ ʋɛ maa la nɛɛni, é ʋa ɠɛ ná»* (zɔi é sɛʋɛi nii ɠalasu, naama nui dama, é gaaɠa ga pagɔ), «naama yeeɠɛɠalai, zɔiti ta ɠɛ Zudé, naati ti ʋela, ti lɛ gizeiti ma. 15 Ni nui ta a ɠɛna dooɠo bosuʋɛ ná-pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, é mina yei ɠasɔ zeɠezu pɛlɛi wu. 16 Zɔi ɓalaagi a ɠɛ kpalagaʋɛ, naa mina ɠale ma lɛɛzu taazu, ná-seɠe wolai zeɠe vai zu. 17 Naama voloiti su, maanɔɠɔi ɠa ɠɛ koma anzanuiti bɛ ta zɔiti ti ɲiimi veezu! 18 À GALA maanɛɛnɛ ga niima vaiti ti mina ɠɛ ga samai. 19 Tɔɔzei naama ziɛgi zu, kidaaʋiligi wola ɠa ɲɔu, nii kaipa GALA ge eteai ɓɛtɛni, kɛɠala la dɛ ɠɛɛni, nii eyɛsu ɠɔ nu la mɔ kɛɠala ɠa pɛ. 20 Gaamazu, ni Maliɠii la ɠɛni deveni ga é ta ɠula naama voloiti tiegɔi la, nu nɔpɛ ge la ɓena ɠizo. Kɛlɛ nui niiti é yiimazeɠeai ga tiye, naati maaʋele ma, é ta ɠulaʋɛ naama maanɔɠɔi ma yeeɠɛɠalai la. 21 Ni nui ta a ɠɛɛna wo ma: ‹À wɛlɛ, Kilista ɠa ʋɛ!›, ɓaa: ‹À wɛlɛ, toɠa munu!›, à mina la da. 22 Zɛɛ Kilistaiti ta zɛɛ ɠala goo wo nuiti ta ʋaazu ɠulazu kɛlɛma, ti ɗa laavɔɔ vaiti ta maaɓɛlɛ vaiti kɛ, nii a kɛ ti nuiti yaava, ni toɠa zoo ɠɛɛzu, ti naati yaava, niiti GALA ge yiimazeɠeai ga tiye. 23 Wɔun, à dama ga ɓɔɠɔ, tɔɔzei gè wo loa ɠisu fai pɛ su ma yeeluɠɔ.»

Nu ná-Doun Zunui ʋaa vai ʋolu

(Matiyo 24:29-31;
Luke 21:25-28)

24 «Kɛlɛ naama voloiti su, kidaaʋiligi ma ziɛgi a leʋena,

foloi zu ɠa ɓidi,

alugi la mɔ ná-wozakalagi vea.

25 Somideɠaiti ta ɠula geeɠɔlɔgi ʋa, ti loo bu,

geeɠɔlɔgi zu zɛbɛiti ta ɲiikpi.†

26 «Naazu, ta ʋaazu Nu ná-Doun Zunui ɠaazu, é ɗa ʋa tonaɓiingiti maazu ga zɛbɛ wolai ta lɛbiyai. 27 Toɠa ná-geezuɠeelaiti teʋe eteai ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ, ti ná-nuiti gaalɛ ba, niiti é yiimazeɠeai ga tiye, é zo zou ɓela ga, é li zou ɓela ga.»

Kalagi nu a sɔlɔɔ kooleɠoole gului ʋa

(Matiyo 24:32-35;
Luke 21:29-33)

28 «Kooleɠoole gului ná-poogi ɠɛ wo ʋɛ ga kalagi: Siɛgi zu ma ɓekegiti ti ɠɛɛzu la yɔɠɔɓɔ, gaalaagi ma lɛnugiti ti ɗa lɛ ga, wo kwɛni naazu ga foɠoi maaɓuɠaa. 29 Ʋele nɔ ɠana é la, siɛgi zu wo niima vaiti kaazu la, ti ɗa ɠɛ, à kwɛɛ ga Nu ná-Doun Zunui maaɓuɠaa pɛlɛlaʋɛ ʋa. 30 Gè bo wo ma ga gaamai, yamanii nii la ɓega ga leʋe, eyɛsu niima vaiti pɛ ti ɗa ɠɛ. 31 Geeɠɔlɔgi ta zooi ta leʋe, kɛlɛ nɔ̀un daawooiti ti la leʋega pɛ.»

GALA gila kpe ka é etea ɠaaɓela foloi ɠwɛɛ

(Matiyo 24:36-44)

32 «Nii é ga foloi ta yeeɠɛɠalai nii naama vai ʋaazu ɠɛɛzu la, nu nɔpɛ ge la naa ɠwɛɛ. Geezuɠeelaiti ti la kwɛɛ, Nu ná-Doun Zunui ɓɔɠɔi ɓalaa ge la kwɛɛ, kɛni Ɠɛɛɠɛ GALA gila kpe nɔ ɠa é kwɛɛ. 33 À wɛlɛ ɓɔɠɔ ma, wo ɠaazuɓa, tɔɔzei wo la yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ. 34 Faiti ta ɠɛ eɠɛ nui ta a ɠula ná-pɛlɛi wu, é ɗa li siɛ ɠooza ma, é zɛba é botii ve ná-botiɠɛ nuiti zea, é ɛsɛ gilagilagi losu ve zea. É devei veeni pɛlɛla makɛ nui ya, é ɠɛ ma: ‹Wɛlɛ ná ma.› 35 À ɠaazuɓa mu, tɔɔzei wo la kwɛni, yeei pɛlɛ kɛɛɠɛi ʋaazu la. Ɓaa toɠa ʋa ga kpɔkɔi, ɓaa kua zaamai, ɓaa tɛɛ zinɛi a ɓɔɛna, ɓaa sobuzobui? Wo la naa ɠwɛɛ. 36 Ni a ʋaana ga kulafilibai, maa la nɛɛni é ʋa wo ɠa ɲiizu. 37 Nii ɠani gè bosu wo ma, nà bosu ɛsɛ pɛ ma: À ɠaazuɓa!»

14

Yaavai ɠili vai Yesu ma

(Matiyo 26:1-5;
Luke 22:1-2;
Zan 11:45-53)

1 É yɛni ga folo felegɔ Pakegi ta ɓului nii lɛʋɛ la su, naama vɛtiiti ti zeeli. Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti ti ɠɛni keleɠele gaiziɛzu ga ti Yesu zo dɔɔɠuzu, ti paa. 2 Tɔɔzei ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Kɛni ade mina kɛ fɛtii zu, nii a kɛ ade mina wutu teʋe bɛbɛi zaama.»

Gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ vai Yesu ma
Ɓetani taazuʋɛ

(Matiyo 26:6-13;
Zan 12:1-8)

3 Yesu ɠɛni Ɓetani, gee nu wɔlɔmai Simon ná-pɛlɛi wu. Siɛgi zu Yesu ɠɛni la daamii wosu, anzanui ta ʋaani, goolei ɠɛni zoni zea, kpɛtɛai ga aaleɓatelegi, daavegai ga naale kitei ma wulɔ maku nɛɛnɛgi, nii sɔngɔi wola ɓaai. É goolei ɠoloni, é gulɔ maku nɛɛnɛgi ʋu Yesu nɔungi zu. 4 Naa wanani nui tanigaa ma, ti ɗa unsuɓɔɛi wo yɔɠɔzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Lee vaa zu é gulɔ maku nɛɛnɛgi nii ɠoloɠolosu? 5 Nu a la zoo gulɔ maku nɛɛnɛgi nuu ʋɔdizu, è wali ɠae unsaʋagɔ (300) zɔlɔɔ ba, é ve bala nuiti zea.» Ti ɠɛni zelii losu anzanui ma ga gola.

6 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti ma: «À zɛ ná dɔin! Lee vaa zu wo kpɔlɔzu? Faa ʋapa gola ɠa é kɛa bɛ̀. 7 Bala nuiti ta wo ʋa yeenɔpɛ, wa zoo wo faanɛɛ ɠɛ ti ʋɛ, yeei wo pɔ la, kɛlɛ nɔ̀un gè la ʋaazu yɛsu wo ʋa yeenɔpɛ. 8 Anzanui tɛi ge naa ɠɛɛʋɛ, nii ma zobogi bɛ. É gulɔ maku nɛɛnɛgi ziaa kɔ̀lɔgi ma, nii a kɛ é màaɠulu vai ɠɛʋele ɓɛtɛ ma yeeluɠɔ. 9 Gè bo wo ma ga gaamai, ʋɛ nɔpɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu ná eteai zu ná pɛ, nii ɓalaa anzanui nii kɛai, naa laa ɠa zeeli, é ɠɛ ga ɠizɛsui ná-faa zu.»

Zudase yeezei vai Yesu yaava vai wu

(Matiyo 26:14-16;
Luke 22:3-6)

10 Naama vaiti poluma, keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila, daa ga Zudase Isekaliyɔte, naa liini zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɔ bɛ, nii a kɛ é Yesu lɔ ti yeezu. 11 Nii é boni ti ma, naa nɛɛni ti ʋɛ, ti minazeɠe bɛ ga ti wali ve zea. É zo naazu ma niina, é ɠɛni yeeɠɛɠala ʋagɔ ɠaiziɛzu ga é Yesu lɔ ti yeezu.

Yesu ta ná-kaladopoiti ti Pake daamii wo fai

(Matiyo 26:17-25;
Luke 22:7-14, 21-23;
Zan 13:21-30)

12 Ɓului nii lɛʋɛ la su, naama vɛtii ma volo mɔungi, yeei ta ɗa Pakegi ma ʋaala ziʋoi ʋaa la, Yesu ná-kaladopoiti ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Mini ɠa è pɔ ga gi Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛ ná è ʋɛ?» 13 É zɛba é kaladopo felegɔ zeɠe ti zaama, é ti leʋe, é vali ti ma ɠani: «À li taazuʋɛ, wa ɠomisu wa zunui ta, ziɛ liɠii unma. À ʋilɛ polu. 14 Ʋɛ nɔpɛ é lɛɛzu ná, à ɠɛ pɛlɛ kɛɛ nui naa ma: ‹Kalamɔn ɠɛ: Pɛlɛi ɠa mini, ʋɛ gè ʋaazu Pake daamii wosu ná, gá nà-kaladopoiti?› 15 Zunui naa ɠa geezu ʋɛlɛ wolai wu lɛɛzu ga woye, ʋɛ ná wuuɓɛtɛai. Miná ɠa wa kɛʋele ɓɛtɛi ɠɛ ná ade ʋɛ.» 16 Kaladopoiti ti liini taazuʋɛ, ti fai pɛ kaani nɔ ga ʋelei Yesu boni la ti ma. Ti Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛni.

17 Kpɔkɔi zeeliai ma, Yesu ʋaani ta keela puugɔ maazu felegɔiti (12). 18 Siɛgi zu ti ɠɛni zeini la taɓalii ɠakala, ti ɗa daamii wo, é ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, wo ɠila nii é daamii wosu pɔ̀, naa ɠa ʋaazu tèʋesu sìli nuiti pɔ.»

19 Naama wooi kaladopoiti gola yiiɓɔlɔni. Ti ɠɛni gaazaɠasu ga seɠezeɠedai, ti ɗa ɠɛ ma: «Nà ʋe mu ɓaa?»

20 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo nu puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila be, nii gi yeelɔɔzu ɓɔni ɠilagi zu gá tɔ. 21 Nu ná-Doun Zunui ɠa za, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA sɛʋɛiti su, é lo tɔun ba. Kɛlɛ maanɔɠɔi ɠa naama nui luɠɔ, nii é ʋaazu Nu ná-Doun Zunui lɔɔzu sili nuiti zeezu. A la vizɔ ma nui ma ga é mina vɔlɔ zɔlɔɔ pɛ.»

Maliɠii ná-Pake daamii ɠaaɓelagi

(Matiyo 26:26-30;
Luke 22:14-20;
1 Kolɛnte 11:23-25)

22 Siɛgi zu ti ɠɛni daamii wosu da, Yesu ɓului zeɠeni. Kpegai ma ga mama fee ƓALA falii wo, é galeɠaleni, é fe ti ya, é ɠɛ ti ma: «À seɠe, nii ɠa é ga kpùsɛi.»

23 Naa ʋoluma, é ziawɔi ta zeɠeni. Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é feeni ti ya. Ti pɛ ti ɓɔɔleni la. 24 É ɠɛni ti ma: «Nii ɠa é ga mà ɲamai, nii é minazeɠegi laazeelizu. Tɔ ɠa puai nu mɔinmɔin bɛ. 25 Gè bo wo ma ga gaamai, gè la mɔ ansaɠɔ gwaai ma ɗɛi ta ɓɔlea pɛ, eyɛsu foloi nà kpɔle la ga niinɛ, GALA ná-masadai zu.»

26 Ti ɓegai ma ga guyei loo, ti ɠulani, ti li Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma.

Yesu bo fai ga Piyɛlɛ ɠa ʋaazu ɠɛlɛzu ba

(Matiyo 26:31-35;
Luke 22:31-34;
Zan 13:36-38)

27 Yesu ɠɛni ti ma: «Wo pɛ wa ʋaazu ɠɛlɛzu bà, mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nà ʋaazu baala makɛ nui loɠazu, naazu baalagiti su ɠa vaza.›* 28 Kɛlɛ siɛgi zu gè wuzeɠezu la, gè ɠula saai ya, nà tosu da wo luɠɔ Galilé yooi zu.»

29 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Anɛɛ ni zɔiti pɛ ta ɠɛlɛzu è ʋa, nɔ̀un nà laade!» 30 Yesu ɠɛni ma: «Gè bo è ma ga gaamai, za kpidii nɔ, tɛɛ zinɛi ʋa ɠɛ é ɓɔɛ ga seizu felegɔ, ɗa ʋaazu ɠɛlɛzu bà ná zeizu ɠɛ saʋa.» 31 Kɛlɛ Piyɛlɛ sakpeni ga zɛbɛi, é ɠɛ ma: «Anɛɛ ɓalaa da zaazu ʋɔɔma, naa ɠa ɠɛ, kɛlɛ gè la ɠɛlɛa è ʋa pɛ.» Zɔiti pɛ ti lɛɛni ga naama woo ɠilagi nɔ.

Yesu GALA fali vai Gɛtɛsemane

(Matiyo 26:36-46;
Luke 22:39-46)

32 Ti zeelini adaʋɛ ta, ʋɛ ná laaseigi ga Gɛtɛsemane. Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «À zei ʋɛ, siɛgi zu gè GALA falizu la.» 33 É zɛba é Piyɛlɛ zeɠe ta Zake, naa ʋɛɛ Zan ʋa. É tɔɔzeini ga é ziizoolɛi ɠaaɠa ɠɔlɔ su, ziiɓɔlɔ wolai ʋili ma. 34 É ɠɛni ti ma: «Ziiɓɔlɔi ʋooʋa zìimaʋɛ ma, eyɛsu é ɠɛ é pàa. À yɛ ʋɛ, wo ɠaazuɓa.»

35 É lago liini fɔɛn luɠɔ, é laaʋɛ zooi ma, é GALA fali ga ni toɠa zoo ɠɛɛzu, kpɔlɔi naa ma yeeɠɛɠalai maaɠooza ba, 36 é ɠɛni ma: «Ee, Aɓa, Kɛ̀ɛ, ɗɔun ɗa zoo fai pɛ kɛɛzu, soolɛi ma ɗaawɔi nii maaɠooza bà. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, zìima vai mina ɠɛ, kɛni ɗɔnɔi nɔ.»

37 É ɠaleni ma kaladopoiti pɔ bɛ, é ti ɠa ɲiizu. É ɠɛni Piyɛlɛ ma: «Simon, ɗa ɲiizu? È la zooni è ʋa lɛlɛ ɠila gaazuɓa wo! 38 À ɠaazuɓa, wo GALA fali, wo mina ʋa loozu tɛgai zu. Nui yɛnvui laavegɛ ga kisiɛ ʋagɔiti, kɛlɛ zɛbɛ la kpusɛi ʋa.»

39 É maaɠoozani mɔnɔ ga é GALA fali, é ɗa lɛ woo ɠilagi nɔ ma. 40 É ɠaleni ma ʋolu, é kaladopoiti ka ɲiizu, tɔɔzei ɲiimɛnii ɓɔini ti la ga gola. Ti la ɠɛni kwɛɛni, ʋelei ta gooɠaaʋote da. 41 Siɛgi zu é ʋaani la siɛ laa zaʋasiɛi zu, é ɠɛni ti ma: «Wa dɛ ɲiizu, wo ɗa looɠo? É ɓega, yeeɠɛɠalai zeelia, Nu ná-Doun Zunui ɠana ʋa lɔɔzu kotoba nuiti zeezu. 42 À wuzeɠe, ade li. Zɔi é yàavazu, wɛlɛ ba, é ʋaazu.»

Yesu zo fai

(Matiyo 26:47-56;
Luke 22:47-53;
Zan 18:3-12)

43 Yesu ɠɛni dɛ ɓɔɛzu, eyɛsu Zudase ɗa unkula, nii é ɠɛni ga keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila. Bɛbɛi ɠɛni polu, boɠa zɔkpɔiti ta kpekpe kpuɠaiti ti zoni ti ya. Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti, ta tɔ kalamɔinti, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, naati ka ti bɛbɛi naa leʋeni.

44 Yaava nui Zudase poo gila dɛɛni ga tiye, é ɠɛ ti ma: «Zɔi nɔpɛ gè nɛɛnɛzu, gè laaʋɛ komaga, tɔ ɠana, à so, wo lii la, wo ɓaa maazu ga pagɔ.» 45 Siɛgi zu Zudase ʋaani la, é sakpani nɔ Yesu ma, é ɠɛ ma: «Kalamɔn!» É nɛɛnɛni ga daaʋɛ komagai. 46 Naa ʋoluma, zɔiti ti yeeʋɛɛni Yesu ma, ti so. 47 Kɛlɛ niiti ti ɠɛni náʋɛ, naa ɠila ge ná-boɠa zɔkpɔi ɠulani ma laɠagi zu, é pili zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-duɔi ma, é naa woii leʋe ba.

48 Yesu ɠɛni ti ma: «Wo ʋaaʋɛ nɔ̀un so fai zu ga boɠa zɔkpɔiti ta kpekpe kpuɠaiti, eɠɛ toosu nu zo faa? 49 Folo-o-folo gè ɠɛa wo ʋa GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, gè ɗa nà-kalagi ve, wo la sòni názu. Kɛlɛ niima vaiti pɛ kɛɛʋɛ, naa ɠa a kɛ GALA Sɛʋɛi zu wooiti daazeeli.» 50 Naa ʋoluma, ná-siɛpoluiti pɛ ti zeɠeni koba, ti ʋela.

51 Zinipoi ta ʋilɛni polu, ti ɗa li, nii pɛɛma zeɠei nɔ veleveleni ma. Ti soni, 52 kɛlɛ é pɛɛma zeɠei looni ya, é ʋela ga maaɲakai.

Yesu ɠɛɛ vai tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala

(Matiyo 26:57-68;
Luke 22:54-55, 63-71;
Zan 18:13-14, 19-24)

53 Ti liini ga Yesu zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-koizuʋɛ, ʋɛ zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ta tɔ kalamɔinti ti ɠaalɛɛni ba ná. 54 Piyɛlɛ ʋilɛni polu ɠoozama, eyɛsu ti zeeli zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-koizuʋɛ. É ɠɛni zeini salaʋusuiti koba abu maaʋɛ, ti ɗa ɠɔɔlɛ.

55 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti ti ɠɛni zeeleiti gaiziɛzu Yesu laalɔɠɔma, nii a kɛ ti tukpɔɠaaleʋe ga é za. Kɛlɛ ti la ɠɛni zeele zɔlɔɔsu. 56 Tɔɔzei nu mɔinmɔin ge ɠɛni ná, niiti ti ɠɛni zɛɛ zeele wooiti bosu Yesu laalɔɠɔma, kɛlɛ naama zeele wooi tanɔpɛ ge la ɠɛni ʋilɛsu pele ma ga pagɔ.

57 Gaaɓelasu, tanigaa ti wuzeɠeni, ti zɛɛ zeele wooi nii wo daalɔɠɔma, ti ɠɛ ma: 58 «Gi goomɛnini, é ɗa ɠɛ ma: ‹Nà GALA sei ʋɛlɛi nii ɠolozu, nii togai ga nu yeei, naa ʋoluma folo saʋagɔ laawu gè taɠili to, nii é la loni ga nu yeei.› » 59 Kɛlɛ anɛɛ naama wooi ɓalaa su, ti pɛ ti woo la ɠɛni liini ga pele ɠila.

60 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai wuzeɠeni, é Yesu ɠaazaɠa. É ɠɛni ma: «È la nuu tanɔpɛ gaaʋotesu, nii niima nuiti ti bosu è laalɔɠɔma?» 61 Kɛlɛ Yesu maaɠɛni kpɔ, é la gaaʋoteni. Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai gaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Kilista ɓaa, GALAGI nii mamagi bɛ, naa ná-Doun Zunui?»

62 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, nà ʋe. Wa ʋaazu Nu ná-Doun Zunui ɠaazu, é zeini Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii yeezazuʋɛ, é ɗa ʋa geeɠɔlɔgi ma lonaɓiingiti maazu.»

63 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai zɛba é ɠɔba zeɠeiti baliʋali ga, kidaaʋiligi maaʋele ma, é ɠɛ ma: «Zeele ɓɛgele ɠa ade ɓɛdɛi ba niina? 64 Wo woo ɲɔi nii mɛniga GALA daalɔɠɔma! Wa ɠisiɛzu ɠale?» Ti pɛ ti peelalani naazu, ti ɠɛ maanɛɛʋɛ ga é za.

65 Tanigaa ti tɔɔzeini ga ti ɗa laaɗɛi ʋili ma, ti ɗa gaazuʋɛ ɠili, ti ɗa doɠa, ti ɗa ɠɛ ma: «Naama nui lɛ ga giye, zɔi é è loɠaai!» Salaʋusuiti ti Yesu zoni, ti ɗa goizuloɠa.

Piyɛlɛ ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Matiyo 26:69-75;
Luke 22:56-62;
Zan 18:15-18, 25-27)

66 Naama ziɛgi zu, Piyɛlɛ ɠɛni buu ʋelei, koi zaamaʋɛ. Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-botiɠɛ anzanu ɠila ge ʋaani, 67 é Piyɛlɛ ɠa, é ɗa ɠɔɔlɛ, é ɠaazulo naa ʋa, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓalaa è ɠɛni Yesui tɛi ba, Nazalɛte nui nii!» 68 Kɛlɛ Piyɛlɛ zeɠeni ga, é ɠɛ ma: «Gè la kwɛni. Nii è bosu, gè la ɓalaa naa ɠaaɠaazu.» Naa ʋoluma é ɠulani koizuʋɛ, é li ga nu lɛɛzu ʋelei. [Gaamago tɛɛ zinɛi ɓɔɛni.]† 69 Kɛlɛ botiɠɛ anzanui kaani, é tɔɔzei ʋolu ga ɠɛa niiti ma, ti ɠɛni ná: «Nii ɓalaa ka ga ti ta.» 70 Piyɛlɛ zeɠeni ga mɔnɔ. Ná tago kɛai ma, niiti ti ɠɛni Piyɛlɛ ma ʋolu: «Gaamazu, ɗa ga niima nuiti ti ta. Mazɔlɔɔ ɗa ga Galilé nu.» 71 É ɠɛni ma: «Gè ɠonaa, GALA ge dòɠa, ni zɛɛ ɠa gè bosu, gè la zunui nii ɠwɛɛ, nii wo vaazu ma!» 72 Gaamago nɔ, tɛɛ zinɛi ɓɔɛni mɔnɔ ná zeizu velesiɛi. Piyɛlɛ ɠigi looni naama wooi zu, nii Yesu boni ma ga: «Tɛɛ zinɛi ʋa ɠɛ é ɓɔɛ ga seizu felegɔ, ɗa ʋaazu ɠɛlɛzu bà ná zeizu ɠɛ saʋa.» É wɔlɔni ga gola.

15

Yesu ɠɛɛ vai Pilate ɠakala

(Matiyo 27:1-2, 11-14;
Luke 23:1-5;
Zan 18:28-38)

1 Sobuzobui, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba, ta tukpɔɠaaleʋe nu wolai mɔtaiti ba, ti gaalɛba ɠɛɛni, ti deve wo. Ti Yesu ɠilini, ti lii la, ti dɔ Pilate yeezu. 2 Pilate gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Zuifuiti ta-masagi?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓɔɠɔi è boga.» 3 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti ɠɛni maalɔɔzu ga faa mɔinmɔin. 4 Pilate gaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ma: «Ɗɔun è la gooɠaaʋote feezu? Maalɔɔi pɛ ti bosu è laalɔɠɔma, ɗa ti mɛnisu nɛi?» 5 Kɛlɛ Yesu la mɔ ɠɛni gooɠaaʋoteni. Naa ɠa é Pilate laavɔɔni.

Yesu zaa vai leve vai

(Matiyo 27:15-26;
Luke 23:13-25;
Zan 18:39—19:16)

6 Pake fɛtii ɠula laa ɠilagila, Pilate ɓena kasoɠa nu ɠila pilɛ bɛbɛi ʋɛ, nii nɔpɛ a la maavalina. 7 Tama naama ziɛgi zu, zunui ta ɠɛni kasoi ɠa wutu teʋe nuiti saama, daaseigi ga Ɓalaɓase, ti soni, tɔɔzei nu ʋaa vai ʋa, wutugi ta zu. 8 Bɛbɛi ʋaani zou zɛʋɛ ɠundiɠii ná-koizuʋɛ, ti faaɓɔɠɔi naa zuvali Pilate ma, nii a ɗa kɛ ti ʋɛ pɔlɔma.

9 Pilate ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wa pɔ ga gè Zuifuiti ta-masagi ʋilɛ wo ʋɛ?» 10 Mazɔlɔɔ é suɠwɛɛni ga toloi maaʋele nɔ ɠa é kɛa, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti Yesu leʋega la pɔ. 11 Kɛlɛ zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti lɔɔni bɛbɛi unsu ga naati ti Ɓalaɓase ʋilɛ fai zuvali.

12 Pilate ti ɠaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ma: «Lee ɠa mu nà kɛ ga nii wo tolisu ga Zuifuiti ta-masagi?» 13 Ti wooɠulani ʋolu, ti ɠɛ ma: «Kpadɔ saa wului ma!»

14 Pilate ɠɛni ti ma: «Faa ɲɔi ɓɛgele ɠa é kɛai?» Kɛlɛ tɔun ti ɠɛni wola ɓainsu sɛsɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «Kpadɔ saa wului ma!» 15 Tɛi Pilate ɠɛni pɔ ga é bɛbɛi yiima vai ɠɛ, é Ɓalaɓase ʋilɛ ti ʋɛ. É devei veeni ga ti Yesu loɠa ga kpakɔi. Naa ɓegai ma, é teʋeni ti ʋɔ kpadɔ vai zu saa wului ma.

Ɲɛɛɠulasui nii salaʋusuiti ti kɛɛni ga Yesu

(Matiyo 27:27-31;
Zan 19:2-3)

16 Salaʋusuiti ti liini ga Yesu zou zɛʋɛ ɠundiɠii ná-koizuʋɛ, ti salaʋusu ɓulugi pɛ gaalɛ ba. 17 Ti zɛba ti seɠe ɓɔi golai ta loo kɔba. Ti ɠaingi vɛlɛni ga masa bɔɔlɔgi, ti dɔ unma. 18 Naa ʋoluma ti tɔɔzei ga ti ɗa laali ma, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ná, ee, Zuifuiti ta-masagi!» 19 Ti ɠɛni doɠazu nɔungi zu ga seeli kpakui, ti ɗa laaɗɛi ʋili ma, ti ɗa ʋilɛ ɲiibiɠa ga ti nɔkɔ bu. 20 Ti ɓegai ma ga ɲɛɛɠula su, ti seɠe wola ɓɔigi ɠulani kɔba, ti ná-seɠeiti too kɔba, ti ɠula la ga ti kpadɔ saa wului ma.

Yesu ɓadɔ vai saa wului ma

(Matiyo 27:32-44;
Luke 23:26-43;
Zan 19:17-27)

21 Zunui ta ɠɛni zeɠezu kpalagaʋɛ, Silɛne nu ɠɛni de, daaseigi ga Simon, é ga Alɛgezandele ta Lufuse ti-ɠɛɛ. Ti kɛɛni zea ga maaɓaa vaa ga kɛni é Yesu zaa wului zeɠe. 22 Ti liini ga Yesu adɛ ta, ʋɛ ná laaseigi ga Gɔlegota (nii poluʋɛ ga «unkala adaʋɛ»). 23 Ti dɔɔi veeni zea, nii supuai ga miilegi, kɛlɛ é la kɛɛni, é ʋa ta ɓɔle. 24 Ti kpadɔni saa wului ma. Naa ʋoluma ti ná-seɠeiti gaaɠwɛɛni ʋa ga kpakutoomai, ti ʋa kwɛɛ, nii ɛsɛ ka sɔlɔɔ.

25 Sobu lɛlɛi laaʋuusiɛi ma ɠa ti kpadɔni la saa wului ma. 26 Sɛʋɛi nii é ɠɛni saa ungi lɛɛzu, é zɛʋɛni naa zu ga «Zuifuiti ta-masagi». 27 Ti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta toosu nu felegɔ, gilagi ɠɛni zeezazu ʋelei, zɔi ɠɛ kɔʋɛzu ʋelei. 28 [Ʋele ɠana GALA Sɛʋɛi wooi ʋilɛni la su ga: «Ti gaalugɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti saama.»]*

29 Zɔiti ti ɠɛni leʋesu ga ná ʋelei, naati ti ɠɛni ungi ɲiikpisu, ti ɗa poomu, ti ɗa ɠɛ ma: «Koo! Ɗɛi è GALA sei ʋɛlɛi ɠolozu, è to ʋolu folo saʋagɔ laawu, 30 ɓɔɠɔ ɠizona, è ɠula saa wului ma, è yei!» 31 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ɓalaa, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba, ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su ɓɔɠɔ zaama, ti ɗa ɠɛ ma: «É zɔiti kizoga, kɛlɛ é la zooga é ʋa ɓɔɠɔ ɠizo! 32 Tɛigi é ga Kilista, Izilayɛle masagi, é yei na, é ɠula saa wului ma, gi ka, gá la da naazu!» Zɔiti ɓalaa ti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta tiye, ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su.

Yesu zaa vai

(Matiyo 27:45-56;
Luke 23:44-49;
Zan 19:28-30)

33 Foloi gaalɔgai ma, kpidii ʋɛɛni zooi zu ná pɛ, eyɛsu lɛlɛi zaʋasiɛi ma kpɔkɔ voloi. 34 Kpɔkɔ volo lɛlɛi zaʋasiɛi ma, Yesu kpee looni ga woo wola, é ɠɛ ma: «Eloyi, Eloyi, lama saɓaketani?» (nii poluʋɛ ga «Nà-GALAGI, nà-GALAGI, lee vaa zu è ɠɛlɛa bà?»).†

35 Siɛgi zu ti naama wooi mɛnini da, zɔiti ti ɠɛni ná, naa tanigaa ti ɠɛni ma: «Wɛlɛ, toɠa Eli lolisu.» 36 Gila ge ɓizɛni, é seɠe ɓuɠai lɔ dɔɔ ɓodai wu, é gili seeli kpakui ʋa, é tete Yesu ma ga naa kpɔle, é ɗa ɠɛ ma: «À zɛna! Ada ka ni Eli ɠa ʋa, é kula ʋɛ.»

37 Yesu kpee wolai looni, naa ʋoluma niina zii loo.

38 Názu ɠa kwɛpele seɠezuɠoozagi nii é ɠɛni zɛlɛni GALA sei ʋɛlɛi wu, naa ʋalini la su fele, é zo ungaʋɛ, é yei buuʋɛ. 39 Wɔlɔme zalaʋusu ɠundiɠii nii é ɠɛni loni Yesu ɠakala, é naa zaa ʋelei ɠaai ma, é ɠɛni ma: «Gaamazu, zunui nii ɠɛa ga GALA Doun Zunui!»

40 Anzanui tanigaa ɓalaa ti ɠɛni loni ɠoozama, ti ɗa wɛlɛ ná ʋa. Naati saama, Magedala nui Mali ɠɛni ná, naa ʋɛɛ Zake goi ta Zoze ti-lee Mali ʋa, ta Salomé. 41 Tiya ɠa ti ɠɛni Yesu ʋolu, ti ɗa maaleʋebo kaite, siɛgi zu é ɠɛni la Galilé yooi zu. Anzanu mɔinmɔin kiligaa ti ɠɛni ná, niiti ti yɛni polu, ti lɛ Zeluzalɛme.

Yesu maaɠulu vai

(Matiyo 27:57-61;
Luke 23:50-56;
Zan 19:38-42)

42 Tɛi kpɔkɔ voloi zeelini, dooɠo foloi ma ɠɛʋele ɓɛtɛ voloi ɠɛni de, nii é ga dooɠo foloi maaɲii, 43 Alimaté taazuʋɛ nui Zozɛfe ʋaani. É ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti ti ɠila, unfema nu wolai ɠɛni de. Tɔ ɓalaa é ɠɛni GALA ná-masadai ʋaa vai maaɓɔunsu kitogi zu. É yiiɓaani, é li Pilate ʋɔ bɛ, é Yesu ma ʋoomai maavali ma. 44 Pilate laavɔɔni ga é mɛni ga Yesu zaa ɠɛni de niina. É salaʋusu ɠundiɠii lolini, é gaazaɠa ni Yesu zaa ɠɛni de niina. 45 Tɛi salaʋusu ɠundiɠii kisuɠalani kpoke, é vaani bu ga Zozɛfe Yesu ma ʋoomai zeɠe. 46 Zozɛfe geze zeɠei ɠeyani, é Yesu ɠula saa wului ma, é maavelevele ga geze zeɠei, é da kabai ta zu, nii bɔai fasai ʋa. Naa ʋoluma, é kɔtu wolai ta ɠilikilini, é da kabai la. 47 Magedala nui Mali ta Zoze dee Mali ti ɠɛni wɛlɛzu, ʋɛ ti Yesu laani ná.

16

Yesu wuzeɠe vai
é ɠula saai ya

(Matiyo 28:18-20;
Luke 24:1-12;
Zan 20:1-10)

1 Dooɠo foloi leʋegai ma, Magedala nui Mali, naa ʋɛɛ Zake dee Mali ʋa, ta Salomé, ti tufa maku nɛɛnɛgiti geyani, nii a kɛ ti li, ti siɛ Yesu ma ʋoomai ma. 2 Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi sobuzobui, ti liini kabalaʋɛ, woza seɠezuʋɛ ma. 3 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga: «Ɓɛ ɠa a kɔtui ɠilikili ade ʋɛ, é seɠe kabai la?»

4 Kɛlɛ siɛgi zu ti ɠaazuwuzeɠeni la, ti kaani ga kɔtu zɛbɛlɛ golai ɠilikiligɛ, é zeɠe kabai la. 5 Ti lɔɔni kabayeɠei zu, ti wɛlɛ, ti zinipoi ta ɠa, é zeini ga nu yeezazu ʋelei, maaɠiliai ga seɠe ɠole pepegi. Ti wola luani.

6 Kɛlɛ zinipoi ɠɛni ti ma: «À mina lua. Nazalɛte nui Yesu ɠa wo gaiziɛzu, nii ti kpadɔni saa wului ma. É la mɔ ʋɛ, é wuzeɠea, é ɠula saai ya. À ʋa, wo wɛlɛ, ʋɛ é ɠɛa laani ná. 7 À li niina, wo bo ná-kaladopoiti ma ta Piyɛlɛ ɓalaa ma, wo ɠɛ ti ma: ‹É toga da wo luɠɔ Galilé yooi zu, miná ɠa wa ka ná, eɠɛʋelei é boni la wo ma.› »

8 Ti ɠulani kabayeɠei zu, ti ʋela, tɔɔzei ti zu ɠɛni ɓalizu ga duai. Ti la faa woni nu nɔpɛ ma, tɔɔzei ti ɠɛni luazu.

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga Magedala nui Mali

(Matiyo 28:9-10;
Zan 20:11-18)

9 *[Yesu wuzeɠeai ma, é ɠula saai ya dɔɔɠɔi ma volo mɔungi sobui, é ɓɔɠɔ lɛɛni dɛ ga Magedala nui Mali, nii kaite é inɛ dɔfelaiti kpɛɛni su. 10 Naa liini, é naama wooi wo zɔiti ma, ti ɠɛni ga Yesu ná-siɛpoluiti, ti gaazuɠilii zu, ti ɗa wɔlɔ. 11 Ti mɛnigai ma ga toɠa vulua, ta Mali pɛtɛgɛ, ti la ɠɛni laani da.

Yesu ɠula vai kɛlɛma kaladopo felegɔiti bɛ

(Luke 24:13-35)

12 Naa ʋoluma é ɓɔɠɔ lɛɛni ga kaladopo felegɔ kɛʋelei taɠili su, naati ti ɠɛni pelei ma, ti ɗa li ɓalaɠai zu. 13 Naati felegɔ ɓalaa ti ɠaleni ma, ti ʋa ti bo zɔiti ma, kɛlɛ ti la laani ɓalaa naati gooi la.

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai
ga kaladopo puugɔ maazu ɠilagiti (11)

(Matiyo 28:16-20;
Luke 24:36-49;
Zan 20:19-23;
Kɛɛwotiiti 1:6-8)

14 Gaaɓelagi zu, é ɓɔɠɔ lɛɛni ga kaladopo puugɔ maazu ɠilagiti (11), siɛgi zu ti ɠɛni daami wosuʋɛ la. É zeliloni ti ma ta-ɠidaaleʋelalai ta ta-ɠikpaai vai zu, tɔɔzei ti la ɠɛni laani naama nuiti da, niiti ti kaani, buzeɠeai ma, é ɠula saai ya. 15 Naa ʋoluma é ɠɛni ti ma: «À li eteai zu ná pɛ, wo Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli nuɓusɛi pɛ ma. 16 Zɔi a ɠidaaleʋena, é ɓatize, naa ɠa ɠizo, kɛlɛ zɔi é la ɠidaaleʋeni, naa undaa ɠa ʋili. 17 Wɛlɛ laavɔɔ vai niiti ka ta ʋilɛ naama nuiti polu, ti ʋaazu ɠidaaleʋezu mà: Nɔ̀un daaseigi zu, ta inɛgiti kpɛ, ta ɠɛ ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, 18 ta ɠɛ kaaliiti sosu ga yeei, ti nu ʋaa ani ɓɔle ʋa, faa nɔpɛ ge la ti ɠaa, ta yeela seeɓɛ nuiti ma, naati ti ɗa ɠɛdɛ.»

Yesu lɛɛ vai geeɠɔlɔgi zu

(Luke 24:50-53;
Kɛɛwotiiti 1:9-11)

19 Maliɠii Yesu ɓegai ma ga ɓɔɛ ti ʋɔ ɠana, é lɛɛni geeɠɔlɔgi zu, é zei GALA zeezazuʋɛ. 20 Kaladopoiti ma ti liini, ti ɗa Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli adɛ pɛ. Maliɠii ɠɛni botii ɠɛɛzu ga ti maaʋele, é ɗa ti-wooi maaɓakpa ga laavɔɔ vaiti, niiti ti ɠɛni ʋilɛsu ti-wooi ʋolu.]

* 1:2 1:2 Mal 3:1.

† 1:3 1:3 Eza 40:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 2:25 2:25 Wɛlɛ ʋɛ: 1Sa 21:2-7.

* 4:12 4:12 Eza 6:9-10 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 6:14 6:14 Elɔde: Elɔde Antipase ʋe, nii é ɠɛni ga Galilé you zɛʋɛ ɠundiɠii.

* 7:7 7:6-7 Eza 29:13 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 7:10 7:10 Ɛgz 20:12; TSV 5:16.

‡ 7:10 7:10 Ɛgz 21:17.

§ 7:16 7:16 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 9:44 9:44 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 9:46 9:46 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 10:6 10:6 Zen 1:27; 5:2.

† 10:8 10:8 Zen 2:24.

‡ 10:19 10:19 Ɛgz 20:12-16; TSV 5:16-20.

* 11:9 11:9 Ozana: Maamusɛ wooi nii poluʋɛ ga «kizo fai ve».

† 11:9 11:9 Guy 118:25-26.

‡ 11:17 11:17 Eza 56:7.

§ 11:17 11:17 Zel 7:11.

* 11:26 11:26 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 12:11 12:10-11 Guy 118:22-23.

† 12:19 12:19 TSV 25:5.

‡ 12:26 12:26 Ɛgz 3:6, 15.

§ 12:30 12:29-30 TSV 6:4-5.

* 12:31 12:31 Lev 19:18.

† 12:36 12:36 Guy 110:1.

* 13:14 13:14 Wɛlɛ ʋɛti: Dan 9:27; 11:31; 12:11.

† 13:25 13:25 Eza 13:10; 34:4; Zow 2:10.

* 14:27 14:27 Zkl 13:7.

† 14:68 14:68 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 15:28 15:28 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 15:34 15:34 Guy 22:2.

* 16:9 16:9-20 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

Luke

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Woo Niinɛ Ʋagɔi

Nii Luke Sɛʋɛni

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Luke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga Minazeɠe Niinɛi zu zɛʋɛ naanigɔiti gila, niiti ti Yesu Kilista ná-eteai zu vaiti suɠulazu. Ti ɠilagilagiti pɛ ti-laasei ka ga «Woo Niinɛ Ʋagɔi». Ti zɛʋɛʋɛ Yesu ná-saai ʋoluma, ti-zɛʋɛ nuiti ta ga: Matiyo, Maleke, Luke ta Zan. Luke sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ, é lo Yesu ná-eteai ʋa, kɛlɛ é la ɠwɛni naa ʋa, é sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ ɓalaa, é lo faiti ba, niiti Yesu ná-kaladopoiti ti kɛɛni ná-saai ta ná-buzeɠei ʋoluma, é ɠula saai ya, sɛʋɛi naa laaseigi ɠa ga Keelaiti Kɛɛwotiiti. Nu nɔpɛ ge la kwɛɛ yeeɠɛɠalai nii Luke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛai ma, nu la ɓalaa kwɛɛ ʋɛ sɛʋɛai ná, kɛlɛ faaɠwɛ nu wolai bɔɔlɔzu zoloogɛ ma ga, tanisu sɛʋɛʋɛ kona ʋuulɔfela (70) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma.

Kɛɛ nui ɠa ga Luke, nii é ɠɛni ga ɗɔɠɔtɔlɔi. Ná-sɛʋɛ ɠɛ ʋelei ta zii wooi wo pelei, naa ɠa dɛɛzu ga é ɠɛni ga zunui nii kalagai. Luke ɠɛni pɔ ga é Yesu ná-eteai ma vai zɛʋɛ ga pagɔ, é faiti sɛʋɛ ʋelei ti leʋegai la, naa ɠa a kɛ nu ɠiligaa ti kulanuma zɔlɔɔ ná-sɛʋɛi ɠalagai ʋa (1:1-3). É la ɠɛni Zuifu (Kol 4:10-14), ta é sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ ga kɛʋelei ta, nii a kɛ zɔiti ti la ga Zuifua, naati ti zoo gaaɠaazu. Naa ɠulaʋɛ kɛlɛma kɛʋelei zu, é Zuifuiti kɛɛ vaiti suɠulazu la (1:8).

Luke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi zu vaiti kulaʋɛ ga Matiyoni ta Maleke tɔnɔiti, tɔɔzei faa ɠilagiti nɔ ɠa ti ti zɛʋɛai, ti zɛʋɛ ʋeleiti kulaai ga ʋe. Ma Woo Niinɛ Ʋagɔ saʋagɔiti saama Luke ɠa Zan Ɓatisete zɔlɔɔ fai wola zuviegai. Luke laaɓakpagɛ ɓalaa suvaayɛgi ma vai ma (3:3; 11:4; 17:3-4; 23:34; 24:47), é laaɓakpa mɔnɔ GALA falii ma (3:21; 5:16; 6:12; 11:1-12; 22:32).

Unsosuʋɛ

1. Luke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ma woo lɔɔzeigiti bogɛ, nii ɓalaa togai ma, é sɛʋɛi ɠɛ, é naa zuɠula (1:1-4).

2. Naa ʋoluma, é Yesu zɔlɔɔ fai zuɠula ta ʋelei naa ɠɛʋele ɓɛtɛni la botii ɠɛɛ vai ma (1:5—4:13).

3. Ná-Woo Niinɛ Ʋagɔ wɔɔlɔzuʋɛ kpein (4:14—21:38), botii kpein Yesu kɛɛni, ta ná-laavɔɔ vaiti é ti ɠɛɛni, naa ʋɛɛ kalagiti ba é ti woni, miná ɠa Luke naati pɛ suɠulaai ná.

4. Gaaɠwɛsu ɠaaɓela saʋagɔiti su (22:1—24:53) miná, Yesu zaa ʋelei, ta maaɠulu ʋelei, ta buzeɠe ʋelei, é ɠula saai ya, miná ɠa Luke wooɠaaɓelagai ná ga naati suɠula vai.

1

Luke ná-sɛʋɛi ɠɛɛ ungi lɛɛ vai

1 Nu mɔinmɔin ge tɔɔzeini ga ti naama vaiti sɛʋɛ, niiti ti ziaai gi zaama, 2 eɠɛʋelei naati ti suɠulaai la gi ma, niiti ma vaiti kɛai ti ɠaazu, ti ga ma zeeleiti kaite tɔɔzeizu mɔunpa, ta ti ɠɛai ga GALA daawooi laazeeli nuiti. 3 Naa ɠa é ba, nà ɓalaa gè kaaʋɛ ga faa ʋagɔ, kpèga ʋoluma ga faiti buuɓɛ ga pagɔ, niiti ti leʋegai, é zo tɔɔzeizu munu ma, ga gè ti zɛʋɛ è ma kɛʋele ʋagɔ zu, ɗɛi è ga nu wolai Teyofile. 4 Gè naa ɠɛɛʋɛ, nii a kɛ è kwɛɛ ga kalagi niiti è ti zɔlɔɔgai, gaamai ʋe.

Zan Ɓatisete zɔlɔɔ fai laazeeli vai

5 Zudé masagi Elɔde ná-siɛgi zu, zalaɠa ɠula nui ta ɠɛni ná, daaseigi ga Zakali, é ɠɛni Aɓiya ná-zalaɠa ɠula ɠuɠui zu. Anzai ɠɛni ga Aalɔn mavofodai zu nui ta, daaseigi ɠɛni ga Elizaɓɛte. 6 Ti felegɔ ti ɠɛni ga telebo nu GALA gaazu, ti ɠoloni Maliɠii ná-deveiti ta ná-tɔgiti bɛ, peelalazu nɔpɛ ge la ɠɛni ti ʋa naa zu. 7 Kɛlɛ doun la ɠɛni ti ʋɛ, tɔɔzei Elizaɓɛte ɠɛni ga doun zɔlɔɔtala anzanui, tama ti felegɔ pɛ ti wɔlɔzaɠani niina.

8 Yeeta, Zakali ɠɛni botii ɠɛɛzu GALA gaazu, é zolooni ná-zalaɠa ɠula ɠuɠui nɔnɔ ma ɠui ma. 9 Ti yeeloni ba ga kpakutoomai, ʋelei a ɗa ɠɛɛ la zalaɠa ɠula nuiti bɛ pɔlɔma, ga é li GALA sei ʋɛlɛi wu, é ansansegiti gala. 10 Ansansegi ɠala ziɛgi zu, bɛbɛi pɛ ge ɠɛni eteaʋɛ, ti ɗa GALA fali.

11 Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɠulani kɛlɛma Zakali ʋɛ, é lo ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ yeezazu ʋelei. 12 Zakali kaai ma, ziiɠulani ba, dualuagi lɔɔni su. 13 Kɛlɛ geezuɠeelai ɠɛni ma: «Mina lua, Zakali, mazɔlɔɔ GALA ge ɗa-ƓALA falii ɠaaʋotega. È-anzai Elizaɓɛte ɠa doun zunu zɔlɔɔ è ʋɛ. Ɗa daasei pɛɛ ga Zan. 14 È ɠoozu ɠa nɛ, è ɠɔkɔ ná-faa zu, nu mɔinmɔin ka ɠoozunɛ sɔlɔɔ fai zu. 15 Toɠa ɠɛ ga nu wola Maliɠii ɠaazu. É la dɔɔ ɓɔlea, ɓaa gaazulati gani nɔpɛ. Toɠa yɛ dee ɠoozu, daave ga Zɛnvu Ɲadegai. 16 Toɠa ʋa ʋolu ga Izilayɛle nui ma mɔinmɔin ta-ƓALAGI Maliɠii ʋɔ. 17 Toɠa ziɛzu Maliɠii luɠɔ ga GALA goo wo nui Eli ná-zɛnvui ta ná-zɛbɛi, nii a kɛ é doun kɛɛɠɛiti zɔɠɔzuɓɛtɛ ta ti-lointi, é kololala nuiti falibo, ti ziɛ ga telebo nuiti ta-ɠisiɛi, é nuɓusɛiti kɛʋele ɓɛtɛ ɠana Maliɠii ʋɛ.»

18 Kɛlɛ Zakali geezuɠeelai ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Lee ɠa nà kwɛɛ ba ga gaama ɠana? Tɔɔzei gá ànzai gi wɔlɔzaɠaga.» 19 Geezuɠeelai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga Gaɓiliyɛle. Nà loni GALA gaazu. É tèʋegɛ ga gè niima woo niinɛ ʋagɔi wo è ma. 20 Kɛlɛ tɛi è la laani dàawooiti da, niiti ti laa ʋaazu zeelizu ta-yeeɠɛɠalaiti su, ɗa ɠɛɛzu ga ɓoɓoi, è la zooga ɓɔɛzu, eyɛsu niima vaiti ti laazeeli.»

21 Naama ziɛgi zu, nuɓusɛiti ti ɠɛni Zakali maaɓɔunsu, ta ti laavɔɔni ga dɛbi fai GALA sei ʋɛlɛi wu. 22 Kulaai ma, é la ɠɛni zoosu ɓɔɛzu ti ʋɔ. Ti gaaɠaani ga é kulakɛlɛma ɠaaʋɛ GALA sei ʋɛlɛi wu. É yɛni ɓoɓoyai zu, é ɗa ɓɔɛ ti ʋɔ ga yeeiti.

23 Yeeɠɛɠalai nii Zakali maanɛɛni ga é kɛ botii zu GALA sei ʋɛlɛi wu, naa ɓegai ma, é ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu. 24 Naa ʋoluma anzai Elizaɓɛte kogi zeɠeni. É kɛɛni ga alu dɔɔlugɔ, é ɗa lɔɔɠu. É ɠɛni ɠɛɛzu ma: 25 «Wɛlɛ nii ʋa, Maliɠii kɛa bɛ̀, é vaa bu, é unfegi ɠula gàazu nuiti gaazu.»

Yesu zɔlɔɔ fai laazeeli vai

26 Alugi lɔzitasiɛi ma, GALA ge geezuɠeelai Gaɓiliyɛle leʋeni Galilé laa wolai ta zu, nii daa ga Nazalɛte, 27 anzalopo ɓeai ta ma, nii é la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ. Maazoga ɠɛni de zunui ta ʋɛ, nii daaseigi ɠɛni ga Zozɛfe, é ɠɛni ga Davide mavofodai ta. Anzalopoi laaseigi ɠɛni ga Mali. 28 Geezuɠeelai lɛɛni ná-pɛlɛi wu, é ɠɛ ma: «Ɗa ná, ɗɛi è zaala zɔlɔɔgai GALA gaazu. Maliɠii ɠa è ʋa.»

29 Naama wooi Mali yiiɠulani ba, é ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga niima laalimai ʋoluʋɛ ɠa ga lee. 30 Geezuɠeelai ɠɛni ma: «Mina lua, Mali, tɔɔzei è zaala zɔlɔɔga GALA zea. 31 Wɛlɛ, ɗa ʋaazu koseɠezu, è doun zunu zɔlɔɔ. Ɗa daaseigi ʋɛɛ ga Yesu. 32 Toɠa wɔɔlɔ, é ɗa loli ga GALAGI nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-doun zunui. Maliɠii GALA ka kɛ ga masagi, eɠɛʋelei mɛmɛwola Davide ɠɛni la. 33 Toɠa masadai ɠɛ eyɛsu ɠɔ Zakɔɓe mavofodaiti unda, ná-masadai la ɓega.»

34 Mali ɠɛni geezuɠeelai ma: «Naa ɠa zoo é ɠɛ ɠale, tɔɔzei gè la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ?» 35 Geezuɠeelai gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zɛnvu Ɲadegai ɠa yei è ma, GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-zɛbɛi ɠa ʋɛɛ è ma eɠɛ niini. Naa ɠa é ba, doun ɲadegai, nii è ʋaazu sɔlɔɔsu, daasei ka ɠɛ ga GALA Doun Zunui. 36 Ɗa-wolodamai Elizaɓɛte ɓalaa ge zunu loun ɠoseɠea pɔlɔzaɠa siɛgi zu. Nii ti ɠɛa ɠɛɛzu ma doun zɔlɔɔtala anzanui, ná-alugi lɔzitasiɛi ɠa é su. 37 Mazɔlɔɔ faa nɔpɛ ge la ɓaani GALA zea.» 38 Mali ɠɛni ma: «Nà ga Maliɠii ná-botiɠɛ nu. Naa ɠɛ bɛ̀ faan, nii è bogai!» Geezuɠeelai zeɠeni koba.

Mali laali vai Elizaɓɛte ma

39 Ma yeeɠɛɠalai nɔ zu, Mali wuzeɠeni, é li ga suvilɛ gize yooi zu, Zuda laai ta zu. 40 É lɛɛni Zakali ná-pɛlɛi wu, é Elizaɓɛte luʋɔ. 41 Elizaɓɛte Mali ná-tuʋɔ gooi mɛnigai ma, doin ɲiikpini koozu. Elizaɓɛte laaveni ga Zɛnvu Ɲadegai. 42 É wooɠulani, é ɗa ɠɛ ma: «Tuya ɠa è ma, é leʋe anzanui pɛ ba, tuya ɠa è ɠoozu loin ɓalaa ma. 43 Gè niima undaanɛɛi zɔlɔɔgɛ ɠale, ga Màliɠii dee ʋa laaliizu mà? 44 È kaa, ɗa-luʋɔ gooi looʋɛ nɔ feya gòizu, doin ɲiikpigɛ kòozu ga koozunɛɛi. 45 Undaanɛ nu ɠa ga ɗe, ɗɛi è ɠidaaleʋeai ga nii Maliɠii bogai è ma, daa ɠa zeeli.»

Mali ná-guyei

46 Mali ɠɛni ma:

«Zɛ̀nvui ɠa Maliɠii wɔɔlɔzu,

47 ta zìimaʋɛ laavegɛ ga koozunɛɛi

Kìzo Nui GALA bɛ,

48 mazɔlɔɔ é wɛlɛa ná-botiɠɛ anzanui maawɔinzuʋɛ ʋa.

Mazɔlɔɔ za ʋoluma, nuɓusɛi pɛ ka ɠɛ mà undaanɛ anzanui.

49 Mazɔlɔɔ Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii faa wolaiti kɛɛʋɛ bɛ̀,

daaseigi ɲadegɛ.

50 Ná-gaazumaawɔinɠai ɠa ná yeeɠɛɠalai ɠilagilagi pɛ su,

naama nuiti bɛ, niiti ti luazu gaazu ʋa.

51 É faa wolaiti kɛa ga ná-zɛbɛsu yeei,

é naama nuiti suvazaga, niiti waso kisiɛ ɠɛni ti ʋɛ.

52 É zɛbɛsu nuiti piliga bu, é ti volo ta-masa kpɔkpɔgiti ga,

é zɛba é maawɔin nuiti unbuzeɠe.

53 É faaɓɔɠɔ wolaiti kɛa pulu nuiti bɛ,

é naavolo nuiti zeaɲakai ɠaaɠale ma.

54 É ɓɔga ná-botiɠɛ nui Izilayɛle ʋa,

é la yeemani ná-gaazumaawɔinɠai ma,

55 Abalaame ta mavofodaiti bɛ yeenɔpɛ,

eɠɛʋelei nɔ é minazeɠeni la ade-mɛmɛwolani bɛ.»

56 Mali yɛni Elizaɓɛte ɠoba alu saʋagɔ laawu. Naa ʋoluma é ɠaleni ma ná-taazu.

Zan Ɓatisete zɔlɔɔ fai

57 Elizaɓɛte ná-doun zɔlɔɔ siɛgi zeeliai ma, é laayeini ga zunu loun. 58 Seiɲɔɠɔiti ta ná-nuiti ti mɛnigai ma ga Maliɠii Elizaɓɛte maawɔinɠaaʋɛ, ti pɛ ti ɠoozunɛɛni ta tɔun. 59 Foloi lɔsaʋasiɛi, ti ʋaani doungoi lati fai ma pɛlɛʋolu. Ti ɠɛni pɔ ga ti kɛɛɠɛ laaseigi ʋɛɛ ba, ti ɠɛ ma Zakali. 60 Kɛlɛ dee ɠɛni ti ma: «Ɓa, daasei ka ɠɛɛzu ga Zan.» 61 Ti ɠɛni ma: «Nu nɔpɛ ge la ɗa-wolodai zu, nii daasei ge ga Zan.» 62 Ti ɠɛni poogiti kɛɛzu doun kɛɛɠɛi ma, nii a kɛ ti kwɛɛ daaseigi, nii é pɔ ga ti pɛɛ ba. 63 É sɛʋɛ ɠɛɛ ɠokologi ta maalolini, é sɛʋɛi ɠɛ ma, é ɠɛ ma: «Daasei ka ga Zan.» Ti pɛ ti laavɔɔni. 64 Naama ziɛgi zu nɔ, daaʋɛ laalaoni, nɛgi vie, é tɔɔzei ga ɓɔɛa, é ɗa GALA maamusɛ. 65 Dualuagi lɔɔni seiɲɔɠɔiti pɛ su. Naama vaiti nɔ ɠa ti ɠɛni ga yɛpɛ wooi Zudé ɠize yooi zu ná pɛ. 66 Nu nɔpɛ a la niima wooi mɛnina, é ɓena tɔɔzei ga ɠisiaa su, ma nu ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Doungoi nuu ɠa ʋaazu ɠɛɛzu ga nui ma ɓɛgele?» Tɔɔzei gaamazu Maliɠii ná-zɛbɛi ɠɛni ba.

Zakali ná-guyei

67 Zɛnvu Ɲadegai kɛɛɠɛ laaveni, Zakali ya, é tɔɔzei ga é ɗa GALA gooi wo, é ɗa ɠɛ ma:

68 «Mamagi ɠa Maliɠii ʋɛ, Izilayɛle ná-GALAGI,

mazɔlɔɔ é wɛlɛa ná-nuɓusɛiti ma, é ti unmɔɔ.

69 Ná-botiɠɛ nui Davide mavofodaiti saama,

é kizo nu wuzeɠea ade ʋɛ, nii daavegai ga zɛbɛi.

70 É ná-minazeɠegi laazeelia, nii é puuni kaite wɔlɔwɔlɔ

daawoo wo nu ɲadegaiti da, ti bo ga:

71 Toɠa ade ɠizo, é ade ɠula ade zili nuiti zea,

ta niiti kpein ti ade wɔinzeɠezu.

72 Ná-gaazumaawɔinɠai ɠana é kɛɛzu ade-mɛmɛwolani bɛ,

é zoloo ná-minazeɠe ɲadegai ma.

73 Minazeɠe konai nii é boni ade-mɛmɛwola Abalaame ʋɛ,

é naa zu vai ɠɛa ade ʋɛ,

74 ga kpega ʋoluma ga ade unmɔɔ, é ade ɠula ade zili nuiti zea,

dualua ge mina ɠɛ ade ʋa, ade dɛbi,

75 ade ɠɛ gaazu ga nu ɲadegaiti ta telebo nuiti,

ade-zii ma voloi pɛ su.

76 Ɗa ma, ɗɛi è ga dòin,

è-laasei ka ɠɛ ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa laawoo wo nui.

Mazɔlɔɔ ɗa ɠa è ʋaazu ziɛzu Maliɠii luɠɔ,

è ná-peleiti suɓɛtɛ bɛ.

77 Nii a kɛ, è dɛɛ ga ná-nuɓusɛiti ga GALA ka ti ɠizosu,

é ti zuvaayɛ ga ta-ɠotoiti.

78 Naa ɠa ɠulazu ada-ƓALAGI ná-gaazumaawɔinɠaa wolai zu,

naa maaʋele ɠa foloi wuzeɠezu la geezuʋɛ, é ʋa é tuyai loo ade ʋɛ.

79 Nii a kɛ é volo naati bɛ,

niiti ti zeini kpidii zu ta saai ma niinigi wu,

ga é lo ade luɠɔ ziilɛi pelei ma.»

80 Doungoi ɠɛni wɔɔlɔzu, ta ɗa ʋɛɛ sɛbɛi ʋa zɛnvui zu. Naa ʋoluma, é zeini teʋebai zu, eyɛsu naama voloi zeeli, yeei é ɠulani la kɛlɛma Izilayɛle nuiti bɛ.

2

Yesu zɔlɔɔ fai

(Matiyo 1:18-25)

1 Naama ziɛgi zu, masagi Sezaal Oguste devei veeni ga kɛni daasei sɛʋɛi ɠɛ ná-masadai zu ná pɛ. 2 Daasei sɛʋɛ mɔungi ɠɛni ga naa, nii é ɠɛɛni. Naama ziɛgi zu Kiliniyuse ɠa é ɠɛni ga Siili you ɠundiɠii. 3 Ɛsɛ gilagilagi pɛ ge ɠɛni liizu daaseigi zɛʋɛ vai ma, tɔ ɓɔɠɔi sɔlɔɔ taai zu.

4 Zozɛfe ɓalaa zeɠeni Nazalɛte taazuʋɛ, Galilé yooi zu, é lɛ Zudé yooi zu, Davide ná-taazuʋɛ, ʋɛ ná laa ga Ɓɛteleyɛme, mazɔlɔɔ é ɠɛni ga Davide mavofodai ta, ta ná-pɛlɛ wu nui ta, 5 nii a kɛ ti-laaseigi zɛʋɛ ta Mali, nii maazoga ɠɛni de bɛ, kogi ma. 6 Siɛgi zu ti ɠɛni ná la, naa ná-doun zɔlɔɔ yeeɠɛɠalai zeelini. 7 É ná-doun zunu mɔungi zɔlɔɔni. É maaveleveleni, é da toganiiti daami aniɲakai ta zu, mazɔlɔɔ ti la ɠɛni laazu zɔlɔɔni wɛɛn laazuʋɛ ʋɛlɛi wu.

Baala makɛ nuiti ta geezuɠeelaiti

8 Baala makɛ nuiti ti ɠɛni naama yooi nɔ zu, ti ɠɛni dɔɓɔi zu, ti ɗa ta-logani ɓulugiti makɛ kpidii. 9 Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɠulani ti ʋɛ kɛlɛma. Maliɠii ná-lɛbiyai voloni ti-maaɠoolii zu. Ti wola luani. 10 Kɛlɛ geezuɠeelai ɠɛni ti ma: «À mina lua, mazɔlɔɔ woo niinɛ ʋagɔ ɠa gè daazeelizu wo ma, nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga nuɓusɛiti pɛ ta-ɠoozunɛ vaa: 11 Tɔɔzei za Davide ná-taazuʋɛ, Kizo Nui zɔlɔɔga wo ʋɛ, nii é ga Kilista, Maliɠii. 12 Nii é ɠɛɛzu ga poogi wo ʋɛ, naa ɠa ga: Wa doun zɔlɔɔga niinɛi ɠaazu, maavelevelegai, é laani toganiiti daami aniɲakai ta zu.»

13 Gaamago nɔ, geezuɠeela ɓulugi ʋaani, é ɓɔ geezuɠeelai ʋa, ti ɗa GALA maamusɛ, ti ɗa ɠɛ ma:

14 «Lɛbiyai ɠa GALA bɛ geeɠɔlɔgi unga munu,

ziilɛigi ɠɛ zooi ma, nɛɛbɛ nuiti bɛ!»

Baala makɛ nuiti ti lii vai Ɓɛteleyɛme

15 Geezuɠeelaiti ti zeɠeai ma ti ɠoba, ti ɠale ma geeɠɔlɔgi zu, baala makɛ nuiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Ade li Ɓɛteleyɛme, ade naama vai ɠa, nii kɛai, nii Maliɠii dɛai ga adeye.»

16 Ti liini ga gaazuvilɛ, ti Mali ta Zozɛfe ɠa, naa ʋɛɛ doun ɲɛgi ʋa, é laani toganiiti daami aniɲakai ta zu. 17 Ti kaai ma, ti naa kpein suɠulani, nii é woni ti ma, é ʋilɛ doungoi ʋa. 18 Zɔiti kpein ti ɠɛni ti-wooi mɛnisu, naati pɛ ti laavɔɔni ga naama wooiti, nii baala makɛ nuiti ti ɠɛni bosu ti ma. 19 Kɛlɛ Mali mu ge ɠɛni ti pɛ makɛsu yiimaʋɛ, é ɗa ɠisiɛ su ga gola. 20 Baala makɛ nuiti ti ɠaleni ma, ti ɗa GALA dɛbi, ti ɗa maamusɛ, mazɔlɔɔ nii ti mɛnini, ti ka, naa zolooni naa ma, nii é woni ti ma.

Yesu ɠalivaa vai GALA ma

21 Doungoi lati yee zeeliai ma pɛlɛʋolu, foloi lɔsaʋasiɛi, ti daasei pɛɛni ga Yesu, daaseigi nii geezuɠeelai pɛɛni ba, aisa dee ʋa kogi zeɠe.

22 Yeeɠɛɠalai zeeliai ma ga ti ɓɔɠɔ ɲade, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔgi zu, ti liini ga doungoi Zeluzalɛme ga ti kaliva Maliɠii ma. 23 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ Maliɠii ná-tɔgi zu ga: «Doun zunu mɔungi kpein ka ve Maliɠii ʋɛ.»* 24 Ti zalaɠai ɓalaa kulani, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Maliɠii ná-tɔgi zu ga: «kpumago felegɔ, ɓaa poopo kpokpa felegɔ.»†

Simiyɔn GALA mama fai Yesu ná-faa zu

25 Zunui ta ɠɛni Zeluzalɛme, daa ga Simiyɔn. É ɠɛni ga telebo nu, é ɗa lua GALA gaazu ʋa, é ɠɛni Izilayɛle ɠaanɛɛnɛ vai maaɓɔunsu kitogi zu. Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni ba. 26 Zɛnvu Ɲadegai dɛɛni la ga é la zaa, kɛni a Kilista ɠaana, nii Maliɠii teʋegai. 27 Zɛnvu Ɲadegai loni tuɠɔ, é li GALA sei ʋɛlɛi wu. Siɛgi zu Yesu zɔlɔɔ nuiti ti ʋaani la ga doun ɲɛgi ga ti naa ɠɛ bɛ, nii tɔgi bogai, 28 Simiyɔn daani yeezu, é GALA maamusɛ, é ɠɛ ma:

29 «Màliɠii, ɗa-minazeɠegi laazeelia niina,

ɗa-wotiɠɛ nui yɛ ná niina, é li ziilɛigi zu.

30 Mazɔlɔɔ gàazuʋɛ kizogi ɠaa, nii è teʋegai,

31 nii è kɛʋele ɓɛtɛai ga nuɓusɛiti pɛ ti ka.

32 Tɔ ɠa é ga wozakalagi, é faaɠaaɠai ve zii ɠiligiti bɛ,

é ɠɛ ga lɛbiyai ɗa-nuɓusɛiti bɛ, Izilayɛle nuiti.»

33 Deeni ta kɛɛɠɛ ti laavɔɔni ga naa, nii é ɠɛni wosu ná-faa zu. 34 Simiyɔn tuya looni ti ʋɛ, é ɠɛ doun dee Mali ma: «Suɠwɛɛ ga doungoi nii leʋegɛ ga é ɠɛ ga Izilayɛle nui ma mɔinmɔin too zaɓui, ɓaa tanigaa wuzeɠe zaɓui. Toɠa ɠɛ ga poogi nii nuiti ta sakpe, 35 koozu ɠisiɛi niiti ti lɔɔɠuai nui ma mɔinmɔin ziima, naa ɠa ɠula kɛlɛma. Ɗa ɓɔɠɔi mu, è-yii ɠa ɠɛ eɠɛ boɠa zɔkpɔi a baaɓota.»

Ane GALA mama fai Yesu ná-faa zu

36 GALA goo wo anzanui ta ɓalaa ɠɛni ná, daa ga Ane, é ɠɛni ga Fanuwɛle ná-doun anzanui, Asɛɛl wolodamai ta ɠɛni de. É wɔlɔzaɠani niina, kona dɔfelai ʋoluma nii ti kɛɛni ʋa ta sinigi ná-anzalopo ziɛgi zu. 37 É yɛni poanzayai zu, é kona ʋuulɔsaʋa maazu naanigɔ (84) zɔlɔɔ. É la ɠɛni zeɠezu pɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, kpidi ʋɛɛ folo ʋa é ɠɛni GALA dɛbizu ga zu sogai ta GALA faliiti. 38 Tɔ ɓalaa é ʋaani naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, é tɔɔzei ga GALA maamusɛa, ta é ɗa doungoi ná-fai laazeeli naama nuiti pɛ ma, niiti ti ɠɛni Zeluzalɛme ná-unmɔɔgi maaɓɔunsu kitogi zu.

Ti ɠalema vai Nazalɛte

39 Yesu zɔlɔɔ nuiti kpegai ma ga Maliɠii ná-tɔgi ná-devei zu vaiti pɛ kɛ, ti ɠaleni ma Galilé yooi zu, ta-laazuʋɛ Nazalɛte. 40 Doungoi ɠɛni wɔɔlɔzu, sɛbɛi ɗa ɓaɠo. Daaveni ga ɠimalai, GALA ná-zaalai ɠɛ ma.

Yesu ɠɛɛ vai GALA sei ʋɛlɛi wu

41 Kona-o-kona Yesu zɔlɔɔ nuiti ti ɠɛni liizu Zeluzalɛme Pake fɛtii zu. 42 É kona puugɔ maazu felegɔi (12) zɔlɔɔgai ma, ti pɛ ti liini, eɠɛʋelei nɔ fɛtii ma vai ɠɛni ɠɛɛzu la pɔlɔma. 43 Fɛti voloiti kpegai ma, ti pele zoni ga ti ɠale ma, kɛlɛ zunu loungoi Yesu yɛni Zeluzalɛme, sɔlɔɔ nuiti ti la looni ga naa. 44 Ti ɠɛni ɠisiɛzu ga toɠa ti-ziɛɲɔɠɔiti polu, ti folo ɠila siɛ woni, ti ɗa gaiziɛ ta-nuiti ta ti-ɠaazuɠwɛɛgiti saama. 45 Kɛlɛ ti la ɠɛni kaani, eyɛsu ti ɠale ma ʋolu Zeluzalɛme, ti ɗa gaiziɛ. 46 Foloi zaʋasiɛi ti kaani GALA sei ʋɛlɛi wu, é zeini kalamɔinti saama, é ɗa woilo ti-woo ma, é ɗa ti ɠaazaɠa. 47 Zɔiti pɛ ti ɠɛni goomɛnisu, ti laavɔɔni ga ná-keleɠelegi, ta gooɠaaʋotegi niiti é ɠɛni ti veezu.

48 Sɔlɔɔ nuiti ti kaai ma, ti laavɔɔni ga gola, dee ɠɛ ma: «Dòun, lee ɠa è kɛai ga giye? Gi yii ɠɛa zoolɛzu, gá è-ɠɛɛ gi ɗa è ɠaiziɛ.» 49 É ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo ɠɛa gàiziɛzu? Wo la suɠwɛɛni ɓaa ga kɛni gè ɠɛ Kɛ̀ɛ ná-pɛlɛi wu?» 50 Kɛlɛ ti la ɠɛni ná-kpɔɛi naa ɠaaɠaani, nii é ɠɛni bosu ti ma.

51 É ʋilɛni ti ʋolu, ti yei, ti li Nazalɛte. É ɠoloni ti ʋɛ. Dee ɠɛni naama vaiti kpein makɛsu ɠisu. 52 Yesu ɠɛni wɔɔlɔzu, é ɗa li luɠɔ ɠimalai zu, ná-fai ɗa li ga nɛa GALA ta nuiti bɛ.

3

GALA keelai Zan Ɓatisete

(Matiyo 3:1-12;
Maleke 1:1-8;
Zan 1:19-28)

1 Tiɓɛɛl Sezaal ná-masadai ma ɠona puugɔ maazu lɔɔlugɔi (15) ma, siɛgi zu Pɔnse Pilate ɠɛni zeini la Zudé unda, Elɔde ɠɛni ga Galilé masagi, kɛɛɠɛloin Filipe ɗa masadai ɠɛ Itulé ta Talakɔnite unda, Lisaniyase ga Aɓilɛne masagi, 2 Ane ta Kayife ti ɠɛni ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti. Naama ziɛgi nɔ zu, GALA ge ɓɔɛni Zakali ná-doun zunui Zan ʋɔ teʋebai zu. 3 É liini Zuludɛn maaɠoolii zu ná pɛ, é ɗa GALA daawooi laazeeli, é ɗa ɠɛ ma: «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, wo ɓatize, naa ɠa a kɛ wo zuvaayɛ ga wa-ɠotoiti.» 4 Ʋele ɠana naama wooi laazeelini la, nii sɛʋɛai GALA goo wo nui Ezayi ná-sɛʋɛi zu ga:

«Nui ta ɠa ɓainsu teʋebai zu, é ɗa ɠɛ ma:

‹À Maliɠii ná-pelei ɓɛtɛ bɛ.

À ná-pele goiti sɔle.

5 Pɛtugiti pɛ daa ɠa ʋaazu vesu,

gize ɠaaɠoozagiti ta gize goiti pɛ ta ɠolo, ti ɠaa ɠɛ sɔli,

pele zuɓilikpiligiti ta ʋaazu zɔlesu,

pele zuɠuɠuza kuɠuzagiti maa ɠa loun seinsein.

6 Naazu ɛsɛ pɛ ka kizogi ʋɛtɛ, nii GALA ge feezu.›*»

7 Bɛbɛ wolai nii é ɠɛni ʋaazu Zan ʋɔ bɛ ɓatize fai ma, é ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: «Pɛɛɠaali zuwuzuiti! Ɓɛ ɠa é wo ɠalaga ga wo ʋela GALA ná-ziiɠaawanai ʋa, é ʋaazu? 8 À kɛɛwotiiti kɛ, niiti ti dɛɛzu ga wo wo-ziɛ ʋelei maavaliboga. À mina bo yiimaʋɛ ga: ‹Ada ga Abalaame mavofodaiti.› Mazɔlɔɔ gè bo wo ma, zobogi ɠa GALA bɛ, é kɔtui niiti falibo ga Abalaame mavofodaiti. 9 Zoovɛi laa ɠana vɔlɔ gulu zapeiti ba. Gulu nɔpɛ, é la gwaa ʋagɔ wosu, naa ɠa leʋe ga, é ʋili abui zu.»

10 Bɛbɛi ɠɛni Zan ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: «Leeni ɠa gá kɛ mu?» 11 É ɠɛni ti wooɠaaʋotesu, é ɠɛ ti ma: «Zɔi seɠewuzeɠe felegɔ zea, é gaaɠwɛ ti yɔɠɔzu ta zɔi ta la zea. Zɔi ɓalaa ɠɔnɔgi zea, naa kɛ ɠana tɔ ɓalaa.»

12 Mulu zo nuiti ɓalaa ti ʋaani ti ɓatize fai ma. Tiya ɓalaa ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, lee ɠa gá kɛ?» 13 É ɠɛni ti ma: «À mina ta la naa ma, nii deveai.»

14 Salaʋusuiti ɓalaa ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Gá ma, lee ɠa gá kɛ?» É ɠɛni naati ma: «À mina wali ɠula nu ya ga zeeɠaaɓa, ɓaa wo ʋa zɛɛ ʋɛɛ nu ma, wo-zalai wo yiilɛi.»

15 Nuɓusɛi pɛ ge ɠɛni maaɓɔungi wosu kitogi zu. Ɛsɛ pɛ ge ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga ni Zan lɛi, é ʋa ɠɛ ga Kilista. 16 Zan ti pɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nɔ̀un, nà wo ɓatizesu ga ziɛi, kɛlɛ zɔi é ʋaazu nɔ̀un poluma, sɛbɛi wɔɔlɔʋɛ nɔ̀nɔi ʋa. Gè la vɔlɔ kula ɠɛɛni su ga gè ʋa ná-saʋala galuiti daavie. Tɔun, toɠa wo ɓatize ga Zɛnvu Ɲadegai ta abui. 17 Ná-sɛpɛgi ɠa zoni zea, ga é ná-molo loɠazuʋɛ ɓalesu, é moloi ɠaalɛ ba, é pu ná-molo ɠotai zu, kɛlɛ toɠa molo ɠaʋai ɠala abui zu, nii é la zaa eyɛsu pɛ.» 18 Ʋele ɠana é ɠɛni Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu la nuɓusɛiti ma ga tɛnɛ gooi taɠiligaa.

19 Tama Zan zeliloni masagi Elɔde ma, tɔɔzei kɛɛɠɛloin anzai Elɔdiade zeɠe vai ʋa bɛ ga anza, ta ná-faa ɲɔu mɔinmɔingiti faa zu, niiti é ti ɠɛɛni. 20 É ta ʋɛɛni zɔɔma vaa ɲɔi mɔtaiti pɛ ba, ga é Zan zoni, é pili kasoi ɠa.

Yesu ɓatize fai

(Matiyo 3:13-17;
Maleke 1:9-11)

21 Tɛi nuɓusɛi pɛ ge ɠɛni ɓatizesu, Yesu ɓalaa ɓatizeni. Kɛai ma GALA falizu, geeɠɔlɔgi laalaoni, 22 Zɛnvu Ɲadegai yei ma, poopogi ɓusɛi ɠɛʋelei zu. Wooi ta ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui, ɗa gòla yiilaazu.»

Yesu mɛmɛwolani ta-zɛʋɛi

(Matiyo 1:1-17)

23 Yesu kona ʋuusaʋagɔ (30) ɠɛɠala zɔlɔɔni niina, siɛgi zu é ná-botii lɔɔzeini la. Ʋelei nuiti ti laani la da, é ɠɛni ga Zozɛfe ná-doun zunui, Ɠeli ná-doun zunui, 24 Matate ná-doun zunui, Levi ná-doun zunui, Mɛlɛki ná-doun zunui, Yanayi ná-doun zunui, Zozɛfe ná-doun zunui, 25 Matatiyase ná-doun zunui, Amɔse ná-doun zunui, Naɠuume ná-doun zunui, Ɛsɛli ná-doun zunui, Nagayi ná-doun zunui, 26 Maate ná-doun zunui, Matatiyase ná-doun zunui, Semeyɛn ná-doun zunui, Zozɛke ná-doun zunui, Yoda ná-doun zunui, 27 Yoɠanan ná-doun zunui, Lesa ná-doun zunui, Zoloɓaɓɛle ná-doun zunui, Seyalitiyɛle ná-doun zunui, Neli ná-doun zunui, 28 Mɛlɛki ná-doun zunui, Adi ná-doun zunui, Kozame ná-doun zunui, Ɛlɛmadame ná-doun zunui, Ɛɛl ná-doun zunui, 29 Yesu ná-doun zunui, Eliyezɛɛl ná-doun zunui, Yolime ná-doun zunui, Matate ná-doun zunui, Levi ná-doun zunui, 30 Simiyɔn ná-doun zunui, Zuda ná-doun zunui, Zozɛfe ná-doun zunui, Yoname ná-doun zunui, Eliakime ná-doun zunui, 31 Meleya ná-doun zunui, Mɛna ná-doun zunui, Matata ná-doun zunui, Natan ná-doun zunui, Davide ná-doun zunui, 32 Izayi ná-doun zunui, Woɓɛde ná-doun zunui, Ɓoaze ná-doun zunui, Sala ná-doun zunui, Naason ná-doun zunui, 33 Aminadaɓe ná-doun zunui, Adamin ná-doun zunui, Aalini ná-doun zunui, Ɠɛsɛlon ná-doun zunui, Pelɛze ná-doun zunui, Zuda ná-doun zunui, 34 Zakɔɓe ná-doun zunui, Izaake ná-doun zunui, Abalaame ná-doun zunui, Tela ná-doun zunui, Naɠɔɔl ná-doun zunui, 35 Seluge ná-doun zunui, Leyu ná-doun zunui, Pelɛge ná-doun zunui, Eɓɛɛl ná-doun zunui, Sala ná-doun zunui, 36 Kayiname ná-doun zunui, Aalafakesade ná-doun zunui, Sɛme ná-doun zunui, Nowe ná-doun zunui, Lemɛke ná-doun zunui, 37 Matuzalɛme ná-doun zunui, Enɔke ná-doun zunui, Yelɛde ná-doun zunui, Maleleyɛle ná-doun zunui, Kenan ná-doun zunui, 38 Enɔse ná-doun zunui, Sɛte ná-doun zunui, Adama ná-doun zunui, GALA ná-doun zunui.

4

Tɛgai nii é zeelini Yesu ma

(Matiyo 4:1-11;
Maleke 1:12-13)

1 Yesu laavega ɠɛni de ga Zɛnvu Ɲadegai, é zeɠe Zuludɛn. Zɛnvu Ɲadegai loni tuɠɔ, é lii la teʋebai zu. 2 É kɛɛni ná ga folo ʋuunaanigɔ (40), Inɛgi ɠɛni tɛɛzu ga. É la ɠɛni daami nɔpɛ boni naama voloiti su. Naati teʋegai ma, pului soni.

3 Inɛgi ɠɛni ma: «Tɛi è ga GALA Doun Zunui, devei ve kɔtui nii ya, é valibo ga ɓului.» 4 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nui la zɛnvui woga ga daamianigi nɔ.›*»

5 Naa ʋoluma, Inɛgi liini la ada ɠaaɠoozagi ta, é eteai zu masadai pɛ dɛɛ la, yeeɠɛɠala ɓuɠa ko nɔ laawu, 6 é ɠɛ ma: «Nà niima masadaiti pɛ ma zobogi ta ma lɛbiyaiti pɛ fe è ya, mazɔlɔɔ ti pɛ puuʋɛ zèezu, ta nà zoo feezu nu nɔpɛ zea, nii a nɛ bɛ̀. 7 Ni ɗa nɔkɔna bù, ti pɛ ka ɠɛ ga ɗɔnɔ.» 8 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nɔkɔ Maliɠii ɗa-ƓALAGI wu, tɔ ɠila kpe nɔ ɠa ɗa dɛbi.›†»

9 Naa ʋoluma, Inɛgi liini la Zeluzalɛme, é pilɛ GALA sei ʋɛlɛi ungaʋɛ, é ɠɛ ma: «Tɛi è ga GALA Doun Zunui, zeɠe ʋɛ, è ʋili bu, 10 mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Toɠa devei ve ná-geezuɠeelaiti zea ɗa-vaa zu, ga ti ɓaa è maazu.›‡ 11 Bogɛ ɓalaa ga: ‹Ta è la yeezu, nii a kɛ è-ɠɔɠɔi mina ziɠa kɔtu ʋa.›§» 12 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Mina Maliɠii ɗa-ƓALAGI zuɠɔɠɔ.›*»

13 Inɛgi ɓega ʋoluma ga tɛ ga, é maaɠoozani ba, eyɛsu yeeɠɛɠala ɠili.

Yesu ná-botii lɔɔzei vai Galilé

(Matiyo 4:12-17;
Maleke 1:14-15)

14 Yesu ɠaleni ma Galilé yooi zu, Zɛnvu Ɲadegai ná-zɛbɛi ba. Tɔɠɔi ɠulani zou yɔɠɔzuʋɛ miná. 15 É ɠɛni kalagi wosu GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ɛsɛ pɛ ge ɠɛni dɛbizu.

Nazalɛte nuiti ti ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Matiyo 13:53-58;
Maleke 6:1-6)

16 É liini Nazalɛte, ʋɛ é kulasui woni ná. Dooɠo foloi é lɛɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, ʋelei nɔ é ɠɛni kɛɛzu la pɔlɔma. É wuzeɠeni ga é GALA daawooi ná ta ɠala. 17 Ti GALA goo wo nui Ezayi ná-sɛʋɛi veeni zea. É suvieni, ʋɛ sɛʋɛai ná ga:

18 «Màliɠii ná-Zɛnvui ɠa bà,

mazɔlɔɔ é gulɔ ɲadegai ziɛʋɛ mà,

nii a kɛ gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli bala nuiti ma.

É tèʋegɛ ga gè unmɔɔ fai wo kɔɔ luɔiti ma,

gè gaazuɠole nuiti gaazuzeɠema vai wo ti ma,

niiti ti suziɠaai laawu, gè yeeɓe naati ba, ti ɠɛ ɓɔɠɔ yeema.

19 Gè Maliɠii ná-faaɓɔɠɔ ɠɛɛ ɠonagi ma wooi laazeeli.»†

20 Naa ʋoluma Yesu sɛʋɛi maaɓilini, é fe botiɠɛ nui ya, é li, é zei. Niiti pɛ ti ɠɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, ti pɛ ti ɠaazuloni ba. 21 É zɛba é ɠɛ ti ma: «GALA Sɛʋɛi zu wooi nii wo mɛnigai, é ʋilɛga su, za.»

22 Ti kpein ti zeele wooi woni ná-faa zu. Ti laavɔɔni ga woo nɛɛnɛgiti, niiti ti ɠɛni ɠulazu da, ti ɗa ɠɛ ma: «Kɛbɛ Zozɛfe ná-doun zunui ɠa, kɛlɛ?»

23 Yesu ɠɛni ti ma: «Wa ʋaazu niima vaalaalii wosu mà nɔ ti: ‹Ɗɔɠɔtɔlɔi, ɓɔɠɔ ɠɛdɛna.› Naa ʋolu wa ɠɛ mà: ‹Fai niiti gi mɛnigai ga è ti ɠɛɛʋɛ Kapɛɛlɛnawume, naa ta ɠɛɛna è ɓɔɠɔ yooi zu.› » 24 É ɠɛni ti ma ʋolu: «Gè bo wo ma ga gaamai, GALA goo wo nu nɔpɛ ge la ɗa ga zeezeibu zɔlɔɔ kpɔɠɔ yooi zu. 25 Gè bo wo ma ga gaamai, poanzai mɔinni Izilayɛle yooi zu Eli ná-yeeɠɛɠalai, siɛgi zu geeɠɔlɔgi laaɠuluni da kona saʋagɔ alu dɔzita laawu, pulu wolai zɛba é loo zooi ɠa ná pɛ. 26 Kɛlɛ GALA ge la ɠɛni Eli leʋeni tanɔpɛ pɔ bɛ, kɛni poanzai nii é ɠɛni Salɛpɛta, Sidɔn yooi zu.‡ 27 Gee nui ɓalaa mɔinni Izilayɛle yooi zu, GALA goo wo nui Elizé ná-yeeɠɛɠalai, kɛlɛ tanɔpɛ ge la ɠɛni ɲadeni, kɛni Siili yooi zu nui Naaman.»§

28 Niiti pɛ ti ɠɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, ti naama wooi mɛnigai ma, ti pɛ ti yiiɠulani ga gola. 29 Ti wuzeɠeni, ti ɗa zɔɔ ba, ti kula taai ʋa, ti liini la gize zɛlɛgi ɠa, nii ta-laai loga ɠɛni de ma, nii a kɛ ti daaʋili, é loo bu. 30 Kɛlɛ é leʋeni ti zaama, é ɗa li.

Yesu inɛ su nui ɠɛdɛ fai

(Maleke 1:21-28)

31 É liini Galilé laa wolai zu, nii daa ga Kapɛɛlɛnawume. É ɠɛni nuiti kalasu dooɠo foloi, 32 nuiti ti wola laavɔɔni ga ná-kalabo pelei, tɔɔzei é ɠɛni ɓɔɛzu ga zobogi.

33 Zunui ta ɠɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, nii kɔzɔba yɛnvui ɠɛni su. É kpeei looni, é ɠɛ ma: 34 «Ee, Nazalɛte nui Yesu, ɗa-vaa ɓɛgele ɠa é gá-vaa zu? È ʋaaʋɛ gi undaaʋilisu ɓaa? Gè è ɠwɛni, ɗa ga GALA ná-Nu Ɲadegai!» 35 Yesu devei veeni zea ga sɛbɛi, é ɠɛ ma: «É vɔ, ɠula zunui tɛi su!» Inɛgi zunui loai ma ti zaama, é ɠulani su, é la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni la. 36 Ɛsɛ pɛ daavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Wooi ma zii ɓɛgele ɠa ga nii? Toɠa kɔzɔba yɛnvuiti devezu ga zobogi ta zɛbɛi, naati ti ɗa ɠula nuiti su.» 37 Maawooi ɠɛni ziɛzu ná maaɠoolii pɛ su.

Yesu seeɓɛ nu mɔinmɔin kɛdɛ fai

(Matiyo 8:14-17;
Maleke 1:29-34)

38 Yesu ɠulaai ma GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, é liini Simon ná-pɛlɛi wu. Kɔlɔkpadima wolai ɠɛni Simon mɔɛin ʋa, é laani. Ti Yesu maanɛɛnɛni ga é fai ta ɠɛ naa ʋɛ. 39 Yesu zɛlɛni maazu, é devei ve ga kɔlɔkpadimai zeɠe ba. Kɔlɔkpadimai ɠaayeini. Gaamago, anzanui wuzeɠeni, é tɔɔzei ga é ɗa ti maaleʋebo.

40 Foloi liai ma, niiti seeɓɛ nuiti ti ɠɛni ti ya ta-ʋɛlɛiti bu, seeɓɛ laalitaaligiti ti ʋa, ti ʋaani ga naati pɔ. É yeelaani ti ɠilagilagi pɛ ma, é ti ʋalo. 41 Inɛgiti ɓalaa ti ɠɛni ɠulazu nu mɔinmɔin su, ti ɗa kpeei loo, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ga GALA Doun Zunui!» Kɛlɛ é ɠɛni devei veezu ti ya ga sɛbɛi, é la ɠɛni vaazu bu, naati ti ʋa ɓɔɛ, mazɔlɔɔ ti ɠɛni kwɛɛni ga tɔ ɠa é ga Kilista.

Yesu GALA daawooi laazeeli vai

(Maleke 1:35-39)

42 Geelaalaogai ma, é ɠulani, é li teʋebai zu. Bɛbɛ wolai ʋilɛni, é ɗa gaiziɛ. Ti kaai ma, ti ɠɛni pɔ ga ti suzo, é mina zeɠe ti ʋa. 43 Kɛlɛ é ɠɛni ti ma: «Kɛni gè GALA ná-masadai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli ɓalaa zɔɔma laaiti su, tèʋe ungi ɠana.» 44 É ɠɛni GALA daawooi laazeelizu GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, Zudé yooi zu.

5

Yesu ná-kaladopo mɔungiti toli fai

(Matiyo 4:18-22;
Maleke 1:16-20)

1 Yeeta Yesu ɠɛni loni Zenezalɛte ɓoigi laaʋɛ, bɛbɛi ɠɛni zɔɔzu ɓɔɠɔ ʋa maaɠoolii zu, ti ʋa woilo GALA daawooi ma. 2 É kein felegɔ ɠaani kpoigi ɠobaʋɛ, kale ɓɛɛ nuiti kulaai ti zu, ti ɗa ta-lumɔiti gba. 3 Yesu lɛɛni keingi gila su, nii é ɠɛni ga Simon nɔnɔi. É naa maanɛɛnɛni ga naa keingi tago maaɠooza kakei ʋa. Naa ʋoluma é zeini keingi zu, é tɔɔzei ga bɛbɛi ɠalaga.

4 Kpegai ma ga kpɔɛi zuɠula, é ɠɛni Simon ma: «Li ga ɗa-ɠeingi ziɛ zaamaʋɛ, wo wa-lumɔiti pili ziɛi wu, kale ɓɛɛ vai ma.» 5 Simon gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, gi botii ɠɛɛʋɛ kpidii ɲɛgɛlɛin daawu, gi la ani nɔpɛ soni. Kɛlɛ nà losu è-wooi ma, gè tumɔiti pili ziɛi wu.»

6 Ti tumɔiti piligai ma ziɛi wu, ti kale mɔinmɔin soni, tumɔiti ti tɔɔzei vɔlɔ ga ʋalia ga. 7 Ti ta-wotiɠɛɲɔɠɔiti tolini ga yeeɓeɠa, niiti ti ɠɛni keingi ɠilagi zu, ga naati ti ʋa, ti kpɔba ɠɛ ti ʋɛ. Naati ti ʋaani, ti kein felegɔi pɛ daave, kalei mɔin ʋele ma keingiti ti ɠɛnina lɔɔzu ziɛi wu.

8 Simon Piyɛlɛ miná ɠaai ma, é ʋilɛni ɲiibiɠa Yesu ɠɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Maaɠooza bà, Màliɠii, tɔɔzei nà ga kotoba nu.» 9 Mazɔlɔɔ, ta bɔɔlaiti ti wola luani, tɔɔzei kale mɔinmɔingi ʋa, ti kpɛɛni. 10 Ʋele nɔ ɠana é ɠɛɛni la ɓalaa ga Simon ná-botiɠɛɲɔɠɔ felegɔiti, Zeɓedé ná-doun zunu felegɔi Zake ta Zan. Yesu ɠɛni Simon ma: «Mina lua, mazɔlɔɔ za ʋoluma, nuiti ka ɗa ɠɛ ti ɠaiziɛzu.» 11 Ti liini naazu ga ta-ɠeingiti kakei ma, ti fai pɛ zɛ ná, ti ʋilɛ Yesu ʋolu.

Yesu gee nui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 8:1-4;
Maleke 1:40-45)

12 Tama tɛi Yesu ɠɛni taa wolai gila su, zunui ta ɠɛni ná, nii geei ɠɛni ma nɔ ɠilikpikpi. É Yesu ɠaai ma, é laaʋɛɛni zooi ma, é maanɛɛnɛ, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ni ɗa vaana bu, ɗa zoo è ɲàde.» 13 Yesu yeemaaleni, é vɔɔɠu ba, é ɠɛ ma: «Gè vaa bu, ɲade!» Gaamago nɔ, gee zeeɓɛi zeɠeni zunui ʋa. 14 Naa ʋoluma é devei veeni zunui ya, é ɠɛ ma: «Mina faa wo nu nɔpɛ ma. Kɛlɛ li, è ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui, é è ɠɛʋele ʋɛtɛ, naa ʋoluma è ɗa-ɲade fai ma zalaɠai ɠula, eɠɛʋelei Moize ma levei veeni la. Naa ɠa ɠɛ ga zeele woo, nuiti bɛ.»

15 Tɔɠɔ ʋagɔi ɠɛni liizu ga ɠulaa, naa ʋoluma bɛbɛ wolai ɠɛni maaɓɔsu koba goomɛni fai zu, ta ti ɠɛdɛ fai zu ta-zeeɓɛiti ma. 16 Kɛlɛ tɔun é ɓena ɠula ʋolu, é li teʋebai zu, é ɗa GALA fali ná.

Yesu kɔlɔsama nui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 9:1-8;
Maleke 2:1-12)

17 Yeeta Yesu ɠɛni kalagi wosu. Faliziɛinti ta tɔ kalamɔinti ti ɠɛni zeini ná, ti zeɠeai Galilé ta Zudé laaiti pɛ su, naa ʋɛɛ Zeluzalɛme ʋa. Maliɠii ná-zɛbɛi ɠɛni Yesu ʋa ga é nuiti kɛdɛ. 18 Nui tanigaa ti ʋaani ga kɔlɔsama nui ta betei zu, ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti tɛ pɛlɛi wu, ti da Yesu ɠakala. 19 Tɛi bɛbɛi mɔin ʋelei ma, ti la ɠɛni leʋesu ɠaani, ti lɛɛni pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, ná ga dooɠo bosuʋɛ, ti ná ta laalao, ti zɛ betei zu, ti zei bɛbɛi zaama Yesu ɠakala. 20 Yesu ta-ɠidaaleʋei ɠaai ma, é ɠɛni ma: «Zunu, ɗa-ɠotoiti suvaayɛga è ʋɛ.»

21 Tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti ti tɔɔzeini ga ɠisiaa, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Ɓɛ ɠa ga zunui nii, é woo ɲɔiti bosu GALA daalɔɠɔma? Ɓɛ ɠa a zoo kotoiti suvaayɛsu, é ɠula GALA gila kpe polu?» 22 Yesu ta-ɠisiɛi ɠwɛɛni, é ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo ɠisiɛzu ɠana wo-yiimaʋɛti? 23 Ɓɛgele ɠa boda nɛai, nu ɠɛ ma: ‹Ɗa-ɠotoiti suvaayɛga è ʋɛ,› ɓaa nu ɠɛ ma: ‹Wuzeɠe, è ziɛ›? 24 Wa ma, wa kwɛɛ ga nii maaʋele ga zobogi ɠa Nu ná-Doun Zunui ʋɛ zooi ma ga é kotoiti suvaayɛ.» É zɛba é ɠɛ kɔlɔsama nui ma: «Ɗa ɠa gè ɓɔɛzu è ʋɔ, wuzeɠe, è ɗa-ʋetei zeɠe, è li ɗa-ɠoizu.»

25 Gaamago nɔ, zunui naa wuzeɠeni ti ɠaazu, é betei zeɠe, nii é ɠɛni laani su, é ɗa li ná-koizu ga lɛbiyai vea GALA bɛ. 26 Zɔiti pɛ ti laavɔɔni, ti ɗa lɛbiyai ve GALA bɛ. Dualuagi lɔɔni ti pɛ su, ti ɗa ɠɛ ma: «Ade kulafiliba vaiti kaaʋɛ za.»

Yesu Levi loli fai

(Matiyo 9:9-13;
Maleke 2:13-17)

27 Naa ʋoluma, Yesu ɠulani, é mulu zo nui ta ɠa, nii daa ɠɛni ga Levi, é zeini mulu zo nuiti ta-wotii ɠɛɛzuʋɛ. Yesu ɠɛni ma: «Ʋilɛ pòlu!» 28 Levi ná-fai pɛ zɛni ná, é wuzeɠe, é ʋilɛ polu.

29 Naa ʋoluma, Levi fɛti laamii ɓɛtɛni bɛ ná-pɛlɛi wu. Mulu zo nuiti ma ʋɛbɛ wolai ʋaani ná, ta nu ɠiligiti, ti ɗa daamii wo ta tiye. 30 Faliziɛinti ta ta-lɔ kalamɔinti ti ɠɛni unsuyelii losu, ti ɗa ɠɛ ná-kaladopoiti ma: «Lee vaa zu wo laamiizu, wo ɗa ɓɔɔle ʋɔɔma, wa mulu zo nuiti ta kotoba nuiti?» 31 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Zɔiti ti ɠɛdɛgai, naati kpɛdɛ la ɗɔɠɔtɔlɔi ʋa, kɛni seeɓɛ nuiti. 32 Gè la ʋaani ga gè telebo nuiti toli, kɛlɛ kotoba nuiti ka gè ti lolisu ga ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo.»

Zu so fai ma ɠaazaɠagi

(Matiyo 9:14-17;
Maleke 2:18-22)

33 Ti ɠɛni Yesu ma: «Zan ná-kaladopoiti ta Faliziɛinti ta-ɠaladopoiti ta ɗa zugi zo valafala, ti ɗa GALA faliiti kɛ. Kɛlɛ ɗɔun, ɗɔnɔiti ta daamii wosu, ti ɗa ɓɔɔle.» 34 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nuiti ti loligai vulu ɠɛɛzuʋɛ, wa zoo ɓaa wo kɛ, ti zugi zo, siɛgi zu anzazini niinɛi ti ʋa la dɛ? 35 Kɛlɛ yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu, siɛgi zu ta anzazini niinɛi zeɠe la ti ʋa. Názu ɠa ta zugi zo la niina.»

36 É niima vaalaalii woni ti ma mɔnɔ, é ɠɛ ti ma: «Nu nɔpɛ ge la ɗa ga seɠe niinɛi ʋali ga, è ʋa ti laɠa ɓɔɠɔ ʋa ta seɠe zaɠai. Naa ɠa ɠɛɛna, seɠe niinɛi ɠa ʋali ga, tama seɠe niinɛi ma ɓuɠaiti ti la zolooga ɓɔɠɔ ma ta seɠe zaɠai. 37 Nu la ɗa ga dɔɔ niinɛi ʋu ɓalaa kɔlɔ woole wɔlɔmaiti su. Naa ɠa ɠɛɛna, dɔɔ niinɛi ɠa kɔlɔ woole wɔlɔmaiti fuka, dɔɔi ɠa ʋu ya, gooleiti ta ɠoloɠolo. 38 Kɛlɛ kɛni nu a ɗa dɔɔ niinɛi ʋu kɔlɔ woole niinɛiti su. 39 Nu nɔpɛ ka ɓena ga dɔɔ wɔlɔmai ɓɔle, ma niinɛi wɔin la mɔ ɗa ga so, mazɔlɔɔ toɠa ɗa ɠɛ ma: ‹Ma wɔlɔmai vizɔgɛ.› »

6

Yesu ɠa ga dooɠo foloi Maliɠii

(Matiyo 12:1-8;
Maleke 2:23-28)

1 Yeeta, dooɠo foloi, Yesu ɠɛni leʋesu molo ɓalagiti su. Ná-kaladopoiti ti ɠɛni molo ɠɔpɔgiti gaaʋolosososu, ti ɗa ɲɔfɔ ya, ti ɗa ma ɠɛzɛi mi. 2 Faliziɛin tanigaa ti ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo naa ɠɛɛzu, nii tɔgi la vaani bu ga nu kɛ dooɠo foloi?» 3 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo la dɛ naa ɠalani mu ɓaa, nii Davide kɛɛni, siɛgi zu pului soni da ta siɛɲɔɠɔiti? 4 É lɛɛni GALA ná-seɠe ʋɛlɛ ɲadegai wu, é ɓuluiti seɠe, ti veai GALA bɛ, é ta mi, é ta ve siɛɲɔɠɔiti zea, tama tɔgi deveni ga zalaɠa ɠula nuiti gila kpe nɔ ɠa ta ɓului naati mi.» 5 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Nu ná-Doun Zunui ɠa é ga dooɠo foloi Maliɠii.»

Yesu zeezaama zunui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 12:9-14;
Maleke 3:1-6)

6 Dooɠo foloi taɠili mɔnɔ, Yesu lɛɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, é ɗa kalagi wo. Zunui ta ɠɛni ná, nii zeezai zaani ma. 7 Tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti ti ɠɛni Yesu zumɔsu ga ni toɠa nu ɠɛdɛ dooɠo foloi. Ti ɠɛni pɔ ga ti peelalazu zɔlɔɔ ba. 8 Kɛlɛ tɔun ge ɠɛni ta-ɠisiɛiti kwɛɛ, é ɠɛni zunui naa ma, nii zeei zaani ma: «Wuzeɠe, è lo ɛsɛ pɛ gaazu.» É wuzeɠeni, é lo.

9 Yesu ɠɛni ti ma: «Nà wo ɠaazaɠasu, tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga dooɠo foloi, nu faa ʋagɔi ɠɛ, ɓaa nu faa ɲɔi ɠɛ? Nu è nui yɛnvui ɠizo, ɓaa è nu undaaʋili?» 10 É wɛlɛni ti pɛ ba, naa ʋolu é ɠɛ zunui ma: «Yeemaale.» Naa yeei maaleni, é ɠɛdɛ.

11 Ti wola laaveni ga ziiɠaawanai, ti ɗa yɛpɛ ga nii ta kɛ ga Yesu.

Yesu yiimazeɠe vai ga
keela puugɔ maazu felegɔiti (12)

(Matiyo 10:1-4;
Maleke 3:13-19)

12 Naama ziɛgi zu, Yesu lɛɛni gizei ta ma ga é GALA fali. É kpidii pɛ kɛɛni, é ɗa GALA fali. 13 Geelaalaogai ma, é ná-kaladopoiti tolini, é yiimazeɠe ti zaama ga nu puugɔ maazu felegɔ (12), é ti-laasei pɛɛ ga keelaiti: 14 Simon nii é daasei pɛɛni ga Piyɛlɛ, ta kɛɛɠɛloin Andelé, Zake, Zan, Filipe, Ɓaatelemi, 15 Matiyo, Tomase, Alefé ná-doun zunui Zake, Simon nii é ɠɛni ga Zou Maalobo Nui ta, 16 naa ʋɛɛ Zake ná-doun zunui Zude ʋa, ta Zudase Isekaliyɔte, nii é ɠɛni ga yaava nui.

Yesu kalagi wo fai
ta nuiti kɛdɛ fai

(Matiyo 4:23-25)

17 Yesu ta ná-keelaiti ti yeini gize ɠɔɠɔaʋɛ nɛmɛi zu, ʋɛ ná-kaladopo mɔinmɔingiti ti ɠɛni ná, ta nu ʋɛbɛ wolai niiti ti zeɠeni Zudé yooi zu ta Zeluzalɛme, naa ʋɛɛ kpoloɗɛ ɠobaʋɛ yooi ʋa, nii é Tiil ta Sidɔn taa wolaiti maaɠoolii zu. 18 Ti ʋaani goomɛni fai ma, ta ti ɠɛdɛ fai zu. Niiti kɔzɔba yɛnvuiti ti ɠɛni ti ɓɔlɔzu, naati ti ɠɛdɛni. 19 Bɛbɛi pɛ ge ɠɛni pɔ ga ti yeevɔɔɠu ba, mazɔlɔɔ zɛbɛi ɠɛni ɠulazu su, é ɗa ti pɛ kɛdɛ.

Undaanɛɛi ta maanɔɠɔi

(Matiyo 5:1-12)

20 Yesu ɠaazuloni ná-kaladopoiti ba naazu, é ɠɛ ti ma:

«Undaanɛ nu ɠa ga woye, wɔi wo ga bala nuiti,

tɔɔzei GALA ná-masadai ɠa ga wɔnɔ.

21 Undaanɛ nu ɠa ga woye, wɔi pului wo ma niizu,

tɔɔzei wa yiɠo.

Undaanɛ nu ɠa ga woye, wɔi wo wɔlɔzu niizu,

tɔɔzei wa ɲɛ.

22 Undaanɛ nu ɠa ga woye,

siɛgi zu nuiti ti wo wɔinzeɠezu la,

ti wo ɓɛ, ti wo ʋoomu,

ti wo leve ga nu ɲɔu, Nu ná-Doun Zunui maaʋele ma.

23 «À ɠoozunɛ naama yeei, wo ɠɔkɔ ga koozunɛɛi, mazɔlɔɔ kulanuma wola ɠa wo ya geeɠɔlɔgi zu. Tɔɔzei ʋele nɔ ɠana ti-mɛmɛwolani ti kɛɛni la ga GALA goo wo nuiti.

24 Kɛlɛ maanɔɠɔ ɠa wo ʋɛ, naavolo nuiti,

tɔɔzei wo wɔnɔ ma ɠaanɛɛnɛi zɔlɔɔga.

25 Maanɔɠɔ ɠa wo ʋɛ, wɔi wo yiɠoai niizu,

tɔɔzei pului ɠa wo zo.

Maanɔɠɔ ɠa wo ʋɛ, wɔi wo ɲɛɛzu niizu,

tɔɔzei wo maa ɠa wɔin, wo ɗa wɔlɔ.

26 Maanɔɠɔ ɠa wo ʋɛ,

siɛgi zu ɛsɛ pɛ ge wa-vaa ʋagɔi wosu da,

tɔɔzei ʋele nɔ ɠana ti-mɛmɛwolani ti kɛɛni la

ga zɛɛ ɠala goo wo nuiti.

È zili nui nɛɛ vai ʋɛ

(Matiyo 5:38-48; 7:12)

27 «Kɛlɛ wɔiti wo gòomɛnisu, nà bosu wo ma ga: À wo zili nuiti nɛɛ ʋɛ. À faa ʋagɔi ɠɛ naati bɛ, ti wo wɔinzeɠezu. 28 À tuya loo naati bɛ, niiti ti wo voovoozu. À GALA fali naati bɛ, ti wo zopele ɲɔu zu. 29 Ni nui a è loɠana è-woizuʋɛ ɠilagi, zɔɔla ʋelei ɓalaa lete ma. Zɔi ma é ɗa-zeɠe wolai zeɠezu, mina ɠɛlɛ seɠewuzeɠei ɓalaa yɛsu zea. 30 Zɔi é è valizu, naa ɠɔ. Zɔi é è-ɠɔligi ɠulazu è ya, mina ɠɛ ma, é gaaɠale ma. 31 Nii wo pɔ ga zɔiti ti kɛ wo ʋɛ, à naa ɠɛɠalai ɓalaa kɛ ti ʋɛ.

32 «Ni wa naati nɔ nɛɛna ʋɛ, niiti ti wo nɛɛzu ʋɛ, lee ma lɔnɔ ka wa sɔlɔɔ naazu? Mazɔlɔɔ kotoba nuiti ɓalaa ta ɗa naati nɛɛ ʋɛ, niiti ti ti nɛɛzu ʋɛ. 33 Ni wa faa ʋagɔi ɠɛɛna naati nɔ ʋɛ, niiti ti ta ɠɛɛzu wo ʋɛ, lee ma lɔnɔ ka wa sɔlɔɔ naazu? Kotoba nuiti ɓalaa ta ɗa kɛ ɠana nɔ. 34 Ni wa kuyei ʋɛɛna naati nɔ ma, niiti wo-ɠi ge ti ʋa ga ta kula, lee ma lɔnɔ ka wa sɔlɔɔ naazu? Kotoba nuiti ɓalaa ta ɗa kuyeiti pɛ kotoba nui zɔiti ma, nii a kɛ ti ʋa potogi zɔlɔɔ. 35 Kɛlɛ à wo zili nuiti nɛɛ ʋɛ. À faa ʋagɔi ɠɛ ti ʋɛ, wo kuyei ʋɛ ti ma, wo mina ɠito ani nɔpɛ ba naa ʋoluʋele. Naazu, wa-ɠulanumai ɠa wɔɔlɔ, naa ʋolu wa ɠɛ ga nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-dointi, mazɔlɔɔ toɠa ɗa faa ʋagɔi ɠɛ faanɛɛ wuuɠwɛɛtala nuiti bɛ, ta nu ɲɔiti. 36 À ɠɛ ga gaazumaawɔinɠaa nuiti, eɠɛʋelei wo-Ɠɛɛ la ga gaazumaawɔinɠaa ƓALAGI.

Mina è-wɔɔlai lukpɔɠaaleʋe

(Matiyo 7:1-5)

37 «À mina nu lukpɔɠaaleʋe, GALA ge la wo lukpɔɠaaleʋea. À mina nu ʋeelala, GALA ge la wo ʋeelalaa. À suvaayɛgi wo, GALA ka wo zuvaayɛ. 38 À nuiti kɔ, GALA ka wo ɠɔ. Nii kɔɠɔgai ga pagɔ, maaluɓaai, ɲiikpigai, pooʋaai ma, GALA ka naa ʋu wo-ɠeke su gbu. Mazɔlɔɔ kɔɠɔ ganii nii nɔ wo kɔɠɔgi wosu su, naa nɔ ɠa kɔɠɔgi ɠa wo su wa ɓalaa wo ʋɛ.»

39 É faalaalii nii ɓalaa boni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Gaazuɠole nui ɠa zoo nɛi é lo bɔɔla gaazuɠole nui luɠɔ ɓaa? Kɛbɛ ti felegɔ ta loo zeɠei zu, kɛlɛ? 40 Kaladopoi la leʋeni ná-kalamɔin ʋa, kɛlɛ kaladopoi nii é kalagi zɔlɔɔgai ga pagɔ, naa ɠa ɗa ɠɛ ga ná-kalamɔin ɠɛʋele.

41 «Lee vaa zu è ɠaazulosu kaʋa goi ʋa è-ɠɛɛloin ɠaazuʋɛ, ɗa ma, è la gulu ɠoozagi ɠaazu, kpadɔai ɗɔnɔi ma? 42 È leʋe ɠale, è ɗa ɠɛ è-ɠɛɛloin ma: ‹Kɛ̀ɛloun, ɓɛ gè kaʋa goi ɠula è-ɠaazuɠɛzɛi ma,› ɗɛi è la gulu ɠoozagi ʋɛtɛsu è ʋɔ bɛ? Koo, woovele nui! Gulu ɠoozagi ɠula dɛ è-ɠaazuɠɛzɛi ma, naazu ɗa zoo wozaɠaazu ga pagɔ, è kaʋa goi ɠula è-ɠɛɛloin ɠaazuɠɛzɛi ma.

Gului ta gaawaai

(Matiyo 7:16-20; 12:33-35)

43 «Gulu ʋagɔi la ɗa ga gwaa ɲɔu woga. Zenɔ ɠana ɓalaa gulu ɲɔi la ɗa ga gwaa ʋagɔ woga. 44 Mazɔlɔɔ gului ɠa ɠwɛɛsu ga gaawaai. Nu la ɗa ga kooleɠoole gwaai ɠula ɠain gului ɠa, nu la ɓalaa leezɛn waai ɠula ɠain kpɔvɔi ɠa. 45 Nu ʋagɔi ɠa ɗa ani ʋagɔiti kula ná-ani makɛsu ʋagɔi, ʋɛ ná ziimaʋɛ, nu ɲɔi ɓalaa ka ɗa ani ɲɔiti kula ná-ani makɛsu ɲɔi. Mazɔlɔɔ nii é ʋooʋazu nui yiimaʋɛ, naa ɠa daaʋɛ, a ɗa bo.

Pɛlɛ lo nu felegɔiti

(Matiyo 7:24-27)

46 «Lee vaa zu wo tòlisu ga ‹Màliɠii, Màliɠii›, tama wo la naa ɠɛɛzu, nii gè bosu wo ma? 47 Nu nɔpɛ é ʋaazu pɔ̀, é gòoiti mɛni, é ti ɠɛ, ɓɛ gè baaɠulabai lɛ ga woye. 48 Kɛɛʋɛ eɠɛ zunui nii é ɠɛni ná-pɛlɛi losu. É zeɠei wɔɔni, é suɠooza, é tɔɔɓadɔ fasai ma. Ziɛvegi ʋaani, ta ziɛ veinfeingiti ti loɠa pɛlɛi naa zu, ti la zooni ti ʋa ɲiikpi, tɔɔzei toga ɠɛni de ga pagɔ. 49 Kɛlɛ zɔi é gòoiti mɛnisu, é la ti ɠɛɛni, naama nui ɠɛɛʋɛ eɠɛ zunui nii é ná-pɛlɛi logai zou ɲakai ma, é la tɔɔɓadɔni. Ziɛ veinfeingi loɠani ba, gaamago nɔ é ɠolo, pɛlɛi naa ɠoloɠolo pele wɔɔlɔni.»

7

Yesu salaʋusu ɠundiɠii
ná-botiɠɛ nui ɠɛdɛ fai

(Matiyo 8:5-13)

1 Yesu ɓegai ma ga niima ɓɔɛiti pɛ bo nuɓusɛiti ma, é lɛɛni Kapɛɛlɛnawume taazuʋɛ. 2 Wɔlɔme zalaʋusu ɠundiɠii gila ge ɠɛni ná, nii ná-botiɠɛ nui ná-seeɓɛi ɓɔini, é ɠɛ é za. Ná-botiɠɛ nui naa wola nɛɛni bɛ. 3 É Yesu maawoo mɛnigai ma, é Zuifuiti ta-lotuɠɔi tanigaa leʋeni ma, ga ti bo ma, é ʋa, é ná-botiɠɛ nui ʋalo. 4 Ti ʋaani Yesu ʋɔ bɛ, ti maanɛɛnɛ ga gola, ti ɠɛ ma: «Soloogɛ ga è niima ɓɔbai ɠɛ bɛ, 5 mazɔlɔɔ ade-ma zii nɛɛʋɛ bɛ, tɔ ɠa vɔlɔ, é gá-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi logai.»

6 Yesu ʋilɛni ti ʋolu, ti ɗa li. Yesu maa la mɔ ɠɛni ɠoozani pɛlɛi ʋa, eyɛsu salaʋusu ɠundiɠii bɔɔlaiti teʋe ma, ti gooi wo ma ga: «Màliɠii, mina ɓɔɠɔ ɓɔlɔ, mazɔlɔɔ gè la kula ɠɛɛni su ga è ʋa lɛ nà-pɛlɛi wu. 7 Naa ɠa é kɛai ɓalaa, gè pɛtɛgai la ga gè la vizɔni ga nà ɓɔɠɔi gè ʋa è ʋɔ bɛ. Kɛlɛ woo ɲɛ gila bo nɔ, nà-botiɠɛ nui ɠa ɠɛdɛ. 8 Tɔɔzei nà ɓɔɠɔi nà nà-kundiɠiiti ta-zobogi wu, salaʋusuiti ɓalaa ta nà-devei wu. Nà ɠɛɛna gila ma: ‹Li!›, toɠa liizu. Nà ɠɛɛna taɠili ma: ‹Ʋa!›, toɠa ʋaazu. Nà ɠɛɛna ɓalaa nà-duɔi ma: ‹Nii ɠɛ!›, naa ɠa é kɛɛzu.»

9 Yesu naama wooi mɛnigai ma, gola laavɔɔni ga salaʋusu ɠundiɠii. É ɠaaʋoteni bɛbɛi ma, nii é ɠɛni polu, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma, gè la dɛ nii ɠɛɠala ɠidaaleʋei ta ɠaani, anɛɛ Izilayɛle nuɓusɛiti saama.» 10 Keelaiti ti ɠalegai ma ma pɛlɛi wu, ti botiɠɛ nui ɠɛdɛgai ɠaani.

Yesu poanzai ná-doun zunui wuzeɠe vai,
é kula saai ya

11 Naa ʋoluma, é liini taa wolai ta zu, nii daa ga Nayɛn. Ná-kaladopoiti ti ɠɛni polu, naa ʋɛɛ nu mɔinmɔin ba. 12 Siɛgi zu é maaɓuɠani la taa loaʋɛ ʋa, nuiti ti ɠɛni liizu ga poomai kabamaʋɛ, poanzai ta, ná-doun zunu ɠila kpegi ɠɛni de. Taazuʋɛ zei wo nui ma mɔinmɔin ge ʋilɛni polu, ti ɗa li. 13 Maliɠii poanzai ʋɛtɛgai ma, naa maawɔin soni, é ɠɛ ma: «Mina mɔ wɔlɔ.» 14 É maaɓuɠani, é yeevɔɔɠu kpaɠalaɓaɠalai ʋa. Niiti ti ɠɛni seɠezu, naati ti loni. Yesu ɠɛni ma: «Zinipoi, nà è levezu ga è wuzeɠe!» 15 Poomai wuzeɠeni, é zei, é tɔɔzei ga kpɔɛi zuɠulaa. Yesu feeni ʋolu dee ya. 16 Dualuagi lɔɔni ti pɛ su, ti ɗa GALA dɛbi, ti ɗa ɠɛ ma: «GALA goo wo nu wolai ta wuzeɠea gi zaama! GALA ge ʋaa wɛlɛzu ná-nuɓusɛiti ma!» 17 Naa maawooi zeelini Zudé yooi zu ná pɛ, ta ná maaɠooliiti su.

Ɓɛɛni ka ga Yesu ta Zan Ɓatisete?

(Matiyo 11:2-19)

18 Zan ná-kaladopoiti ti naama vaiti pɛ boni ta-ɠalamɔin ma. Zan ná-kaladopo felegɔ lolini, 19 é ti leʋe Maliɠii ma, ti gaazaɠa, ti ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga naama nui, nii maanɛai ga é ʋa, ɓaa gi taɠili maaɓɔun?» 20 Naati seeliai ma Yesu ʋɔ bɛ, ti ɠɛni ma: «Zan Ɓatisete gi leʋegɛ ga gi è ɠaazaɠa, ni ɗa ɠa è ga naama nui, nii maanɛai ga é ʋa, ɓaa gi taɠili maaɓɔun?»

21 Naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, Yesu nu mɔinmɔin kɛdɛni, niiti seeɓɛi ɠɛni ti ʋa, ta maalɛɠɛfɛgiti, ta niiti zɛnvu ɲɔiti ti ɠɛni ti zu, é gaazuɠole nu mɔinmɔin gaazuzeɠe ma. 22 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À li, wo naa zuɠula Zan ma, nii wo kaa, ta wo mɛniga: Gaazuɠole nuiti gaazu ɠa zeɠezu ma, mɛɠɛlɛ nuiti ti ɗa ziɛ ga pagɔ, gee nuiti ti ɗa ɲade, goizuɓɔlɔ nuiti ti ɗa faa mɛni, gɔvɛiti ti ɗa wuzeɠe, woo niinɛ ʋagɔi laa ɠa zeelizu bala nuiti ma. 23 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é la loa kakagi zu ga nɔ̀un maaʋele.»

24 Zan ná-keelaiti ti liai ma, Yesu tɔɔzeini ga ɓɔɛa bɛbɛi ʋɔ, é ʋilɛ Zan ʋa, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛgele ɠa wo liini kaazu teʋebai zu? Seeligi nii fiilɛi ɲiikpisu ɓaa? 25 Leeni ɠa mu wo liini kaazu? Nui nii maaɠiliai ga seɠe ʋapagiti ɓaa? Niiti ti maaɠiliai ga seɠe ʋapagiti ta ti zɛnvui wosu gaanɛɛi zu, naati ta masa pɛlɛiti bu. 26 Ɓɛgele ɠa mu wo liini kaazu? GALA goo wo nu? Gaama ɠana, nɔ̀un nà bosu wo ma ga teʋegɛ GALA goo wo nu ʋa. 27 Tɔ ɠa sɛʋɛai ná-faa zu GALA Sɛʋɛi zu ga:

‹Nà nà-keelai leʋesu è luɠɔ,

é ɗa-ʋelei ɓɛtɛ è luɠɔ.›*

28 Ɓɛ gè nii wo wo ma, nui kpein nii anzanu sɔlɔɔgai, tanɔpɛ ge la wɔɔlɔni Zan ʋa. Kɛlɛ zɔi dɔiɗai GALA ná-masadai zu, naa wɔɔlɔʋɛ ba.»

29 (Nuɓusɛiti pɛ ta mulu zo nuiti ti gooi mɛnini, ti vaani GALA ná-telebodai wu, ti ɓatize ga Zan ná-ɓatizei. 30 Kɛlɛ Faliziɛinti ta tɔ kalamɔinti, ti ɠɛlɛni GALA ziimai ʋa ti letegi, tɔɔzei kɛlɛi ʋa ti boni ga Zan mina ti ɓatize.)

31 Yesu ɠɛni ma ʋolu: «Ɓɛ ɠa mu nà niizuʋɛ nuɓusɛiti pokɔɠɔ ma? Ɓɛ ɠa ti ɠulaai la? 32 Ti ɠulaʋɛ ga doungoiti ti zeini dɔɔɠɔ ɓalagi zu, ti ɗa wooɠula ɓɔɠɔ ma, ti ɗa ɠɛ ma:

‹Gi koolei vɛa, wo la kuai woni,

gi saa zu wuyei loa, wo la wɔlɔni.›

33 Tɔɔzei Zan Ɓatisete ʋaani, é ɗa zugi zo, é la dɔɔ ɓɔlezu, wo ɠɛ ma: ‹Inɛgi ɠa su.› 34 Nu ná-Doun Zunui ʋaa, é ɗa daamii ta kpɔɔlei wo, wo ɠɛ ma mɔnɔ: ‹Zunui nii ɠa ga ɠulukpu nu ta dɔɔ ɓɔle nu wolai. Toɠa ga mulu zo nuiti ta kotoba nuiti ti-wɔɔlai.› 35 Kɛlɛ niiti ti vaazu ɠimalai wu, naati ta dɛɛzu ga naa lelebogɛ.»

Kotoba anzanui nii suvaayɛni

36 Faliziɛin gila ge Yesu maanɛɛnɛni ga naa li, ti laami ʋɔɔma. Yesu liini, é zei taɓalii ɠakala, Faliziɛin ná-pɛlɛi wu. 37 Kotoba anzanui gila ge ɠɛni taazuʋɛ. É mɛnigai ma ga Yesu ɠa daami wosuʋɛ Faliziɛin ná-pɛlɛi wu, é ʋaani ga goole ɠila, kpɛtɛai ga aaleɓatelegi, nii daaveni ga gulɔ maku nɛɛnɛgi. 38 É ɠɛni Yesu ɠɔɠɔwu ʋoluzuʋɛ. É ɠɛni wɔlɔzu, é tɔɔzei ga naa ɠɔɠɔiti maagbaa ga gaazuɗɛi, é ɗa ti maaɓale ga nɔundeɠaiti, é ɗa laaʋɛɛ kɔɠɔiti ba, é ɗa gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ ti ma.

39 Faliziɛin, nii é tolini, naa miná ɠaai ma, é ɠɛni ɓɔɛzu ɠisu, é ɗa ɠɛ ma: «Ni zunui tɛi ge ɠɛni ga GALA goo wo nu ɠiteɠite, a la kwɛɛ ga anzanui nii é vɔɔɠuzu tɔun ba, naa ɠa ga kotoba nui.» 40 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Simon, faa ɠa bɛ̀ ga gè bo è ma.» Naa ɠɛni ma: «Kalamɔn, ɓɔɛna.»

41 Yesu ɠɛni ma: «Zunui ta ɠɛni ná, nii ná-kuyei ɠɛni nu felegɔ ma. Zɔi maaɠuyei ɠɛni ga wali undɔɔlugɔ (500), zɔi puulɔɔlugɔ (50). 42 Tɛi kula zobo ge la ɠɛni ti felegɔ pɛ bɛ, é ti zuvaayɛni ga ta-ɠuyeiti. Naati felegɔ zu, ɓɛ ɠa a zunui naa nɛɛ ʋɛ ga gola?» 43 Simon gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠisiɛzu ga zɔi ʋe, nii é maaɠuye wolai zuvaayɛni.» Yesu ɠɛni ma: «È gaamai woga.» 44 Naa ʋoluma, é ɠaaʋoteni anzanui ma, é ɠɛ Simon ma: «È anzanui tɛi kaa? Gè lɛa ɗa-ʋɛlɛi wu, è la ziɛ veeni zèa, gè ʋa kɔ̀ɠɔiti maagba, kɛlɛ tɔun ge kɔ̀ɠɔiti zɛɓɛa ga gaazuɗɛi, é ti maaɓale ga nɔundeɠaiti. 45 È la nɛ̀ɛnɛni ga è-laaʋɛ, kɛlɛ tɔun kaipa za gè lɛɛni, é la looɠoni ga laaʋɛa kɔɠɔiti ba. 46 È la gulɔ ziɛni nɔ̀ungi ma, kɛlɛ tɔun ge gulɔ maku nɛɛnɛgi ziaa kɔ̀ɠɔiti ma. 47 Gè bo è ma, ná-koto mɔinmɔingiti suvaayɛga bɛ, naa ɠa é kɛai é nɛɛbɛ wolai ɠulaai la kɛlɛma. Kɛlɛ zɔi tago nɔ zuvaayɛsu bɛ, naa ná-nɛɛbɛi ɠa ɗa ɠɛ nɔ kpein.»

48 Naa ʋoluma, é ɠɛni anzanui ma: «Ɗa-ɠotoiti suvaayɛga.» 49 Zɔiti ti ɠɛni zeini koba taɓalii ɠakala, naati ti ɠɛni ɓɔɛzu ɠisu, ti ɗa ɠɛ ma: «Nu zii ɓɛgele ɠa ga zunui tɛi, nii é kotoiti suvaayɛsu ɠani vɔlɔ?» 50 Yesu ɠɛni anzanui ma ʋolu: «Tɛi è laa dà, è ʋaloa. Li ziilɛigi zu.»

8

Yesu ná-siɛpoluiti

1 Naa ʋoluma Yesu ɠɛni leʋeteʋesu taa goiti ta taa wolaiti su, é ɗa GALA ná-masadai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli. Keela puugɔ maazu felegɔiti (12) ti ɠɛni polu, 2 ta anzanui tanigaa niiti ti ɠɛdɛni, ti ɠula zɛnvu ɲɔiti zea, ta seeɓɛiti su: Mali nii é lolisu ga Magedala nui, nii inɛ dɔfelai ɠulani su, 3 ta Zane, Suza anzai, Elɔde ná-koi unda nui, ta Suzane, naa ʋɛɛ taɠiligaa ʋa, niiti ti ɠɛni ɓɔsu ti ʋa ga ti-yeaɠɔligiti.

Faalaalii é ʋilɛ
molo zuwu vaza nui ʋa

(Matiyo 13:1-9;
Maleke 4:1-9)

4 Tɛi bɛbɛ wolai ɠaalɛɛni ba Yesu ɠoba, ti ɠula taa wolaiti pɛ su, é niima vaalaalii woni ti ma, é ɠɛ ti ma: 5 «Molo zuwu vaza nui ta ɠulani ga é ná-molo zuwui vaza. Kɛai ma moloi vazasu, molo ɠaei tanigaa ti looni pele ɠɛzɛi zu, nuiti ti ɠɔɠɔi lo ma, wɔniiti ti mi. 6 Taɠiligaa ti looni fasa lutui zu. Ti ʋɔnɔni, naa ʋolu ti vɔ, tɔɔzei dɛilɛi balagi ʋa. 7 Taɠiligaa ti looni ɠaingiti saama. Ti ʋɔnɔni ʋɔɔma ta naati, ɠaingiti ti molo ʋɔnɔ koiti maaɓɔle. 8 Taɠiligaa ti looni mɔnɔ zou ʋagɔi zu. Ti ʋɔnɔni, ti waa, ti-ɠaawaai ɠɛ ga ungilagila (100).» É naa wogai ma, é wooɠulani, é ɠɛ ma: «Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.»

Yesu ná-faalaaliiti bo ungi

(Matiyo 13:10-17;
Maleke 4:10-12)

9 Ná-kaladopoiti ti gaazaɠani faalaalii naa ʋoluʋɛ ma. 10 É ɠɛni ti ma: «Wɔun, feeʋɛ wo ʋɛ ga wo GALA ná-masadai ma lɔɔɠuzu vaiti kwɛɛ, kɛlɛ ta wo nui mɔtaiti ma, faalaaliiti su, nii a kɛ ‹anɛɛ ni ta wɛlɛzu, ti mina wozaɠa, ti ɠɛ ʋa woilosu, ti mina faa ɠaaɠa.›*

Faalaalii zuɠulazuʋɛ
pilɛgai molo zuwu vaza nui ʋa

(Matiyo 13:18-23;
Maleke 4:13-20)

11 «Wɛlɛ faalaalii nii ʋoluʋɛ ʋa: Molo zuwui ɠa é ga GALA daawooi. 12 Niiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai pele ɠɛzɛi zu, naati ka ti wooi mɛnisu, naa ʋoluma Inɛgi ʋa, é kula ti-yiimaʋɛ, nii a kɛ ti mina ɠidaaleʋe, ti ʋa ɠizo. 13 Zɔiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai fasa lutui zu, naati ka ta wooi mɛnina, ta yeezeizu bu ga koozunɛ. Kɛlɛ ti la naa yɛsu ná, é ʋa zapelɔ, ta ɠidaaleʋezu nɔ yeeɠɛɠala go nɔ zu. Siɛgi zu tɛgai ʋaazu la, ta ɠalesu ma. 14 Zɔiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai ɠaingiti saama, naati ka ti wooi mɛnisu, kɛlɛ naa maa ɠa ɓɔɔlezu ga ziizoolɛi, naavoloi, ta etea yiimaɠɛɛi, ma waai ʋa ɠɛ é zeeli kpɔizu ma. 15 Zɔiti ti molo zuwui zɔlɔɔgai zou ʋagɔi zu, naati ka ti wooi mɛnisu, ti makɛ ma kpaan ga ti-yiima ɲadegai, ta pagai. Toɠa waa ta-wooɠɛɠiladai maaʋele ma.»

Faalaalii é ʋilɛ
lanboi ʋa

(Maleke 4:21-25)

16 «Nu nɔpɛ ge la ɗa ga lanboi ɠaazo, é ʋa dɔ aniɲakai wu, ɓaa betei wu, kɛlɛ toɠa ɗa sei lanbo zei anii ɠa, naa ɠa a kɛ zɔiti ti lɛɛzu pɛlɛi wu, ti wozakalagi ɠa. 17 Tɔɔzei dɔɔɠuzu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠulaa kɛlɛma. Dɔɔɠuzu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠwɛɛga, é ʋa la wozakalagi ɠa. 18 À dama mu ga wa-vaa mɛni pelei. Mazɔlɔɔ zɔi ani zea, ta ɠa ve naa ya ʋolu. Kɛlɛ zɔi ani la zea, anɛɛ zɔɔgoi é ɠisiɛzu ga toɠa zea, naa ɠa ɠula zea.»

Yesu ná-pɛlɛyeɠe ɠitei

(Matiyo 12:46-50;
Maleke 3:31-35)

19 Yesu dee ta deɠeiti ti ʋaani pɔ bɛ, kɛlɛ ti la ɠɛni zeelini ma, tɔɔzei bɛbɛi ʋa. 20 Nui ta ʋaani, é ɠɛ ma: «È-lee ta è-leɠeiti ta loni eteaʋɛ, ta pɔ ga ti è ɠa.» 21 Kɛlɛ é gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dèe ta dèɠeiti ka ga niiti ti GALA daawooi mɛnisu, ti ɠolo bɛ.»

Yesu fiilɛ wolai ɠaayei vai

(Matiyo 8:23-27;
Maleke 4:35-41)

22 Yeeta Yesu ta ná-kaladopoiti ti lɛɛni keingi zu, é ɠɛ ti ma: «Ade leʋe ziɛ ʋoluʋelei.» Ti liini. 23 Ti ɠɛai ma keingi ɓizɛzu, Yesu ɲiini. Fiilɛ wolai lokoleʋeni ziɛi ɠa, keingi tɔɔzeini ga daa ɗa ve ga ziɛi, ti ɠɛ faaɓaagi zu. 24 Ti maaɓuɠani Yesu ʋa, ti maaloɠa, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, kalamɔn, gi undaa ɠana ʋili!» É wuunni, é devei ve fiilɛi ta ziɛ lakpatakpagi ya ga sɛbɛi, naati suleʋe kpe, woza ɠaalɛi tɔɔntɔɔn. 25 É ɠɛni ti ma: «Mini ɠa wa-ɠidaaleʋei ná?» Ti luani, ti laavɔ, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Ɓɛ ɠa é ga nii mu, é devei veezu vɔlɔ fiilɛi ta ziɛi ya, ti ɗa ɠolo gooi ʋɛ?»

Yesu inɛ su nui ʋalo vai

(Matiyo 8:28-34;
Maleke 5:1-20)

26 Ti zeelini Gelase nuiti ta-yooi zu, nii é ziɛ ʋoluʋelei, gaaʋotegai Galilé yooi ma. 27 Pilɛsuʋɛ zooi ma, taai naa zu zunui ta daaɠomini, nii inɛgiti ti ɠɛni su. Kaite é la mɔ ɠɛni seɠe loozu ɠɔba, ta é la mɔ ɠɛni ɲiizu pɛlɛ wu, kɛni kabamaʋɛ. 28 É Yesu ɠaai ma, é ɓainni, é loo kɔɠɔwu, é bo ga woo wola, é ɠɛ ma: «GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-Doun Zunui Yesu, lee ɠa è pɔ ga è sei mà? Nà è maanɛɛnɛzu, mina kpɔ̀lɔ!» 29 Tɔɔzei Yesu devei veeni kɔzɔba yɛnvui ya, ga é ɠula zunui naa zu. (Zɛnvu ɲɔi lɔɔni su kaite yeeɠɛɠala mɔinmɔin su. Ti ɓena makɛ giliai ga yɔlɔɠɔiti, ti kɔluiti pili kɔɠɔiti ba, kɛlɛ é ɓena ti zuɠaleɠale, inɛgi lii la teʋebai zu.)

30 Yesu gaazaɠani, é ɠɛ ma: «È-laasei ka ga lee?» É naa wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Dàa ɠa ga ‹Ma Ɓulugi›,» mazɔlɔɔ inɛ mɔinmɔin ka é ɠɛni su. 31 Inɛgi naati ti Yesu maanɛɛnɛni ga é mina ti leve ga ti ʋa li zeɠezaɠa ɓokulagi zu.

32 Boi kpulu gola ɠɛni laamiizu náʋɛ, gizei ma. Inɛgiti ti Yesu maanɛɛnɛni gola ga é va bu, ti lɔ boigiti su. É vaani naa wu. 33 Inɛgiti ti ɠulani zunui zu, ti lɔ boigiti su. Boi kpulugi yeini ga kpizɛ gize ɠakazuʋɛ, ti ʋu ziɛi wu, ti yɛ bu nɔ mɛtu.

34 Boi makɛ nuiti ti naama vai ɠaai ma, ti ʋelani, ti ma wooi laazeeli taa wolai zu, ta ɓalaɠaiti su. 35 Nuiti ti liini, ti naama vai ɠa, nii kɛai. Ti ʋaani Yesu ɠobaʋɛ, ti zunui ɠa, nii inɛgiti ti ɠulani su. É zeini Yesu ɠɔɠɔwu, seɠei kɔba, kigi ma ga pagɔ. Nuiti ti wola luani. 36 Zɔiti ti naa ɠaani, nii é ɠɛɛni, ti ɠɛni naa zuɠulazu ti ma, ʋelei inɛ su nui ʋaloai la. 37 Gelase nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni Yesu ma, é ɠula ta-yooi ʋa. Tɔɔzei dualua golai ti zoni. Yesu lɛɛni keingi zu, é ɠale ma. 38 Zunui nii inɛgiti ti ɠulani su, naa Yesu maanɛɛnɛni ga tɔun é ʋilɛ Yesu ʋolu. Kɛlɛ Yesu gaaɠaleni ma, é ɠɛ ma: 39 «Ɠale ma ɗa-ʋɛlɛi wu, è naa laazeeli, nii GALA ge kɛa è ʋɛ.» Zunui naa zɛba é li, é naa pɛ daazeeli taa wolai zu ná pɛ, nii Yesu kɛɛni bɛ.

Zayiluse ná-doun anzanui
ta ɲama ɠula koozu anzanui

(Matiyo 9:18-26;
Maleke 5:21-43)

40 Siɛgi zu Yesu ɠaleni la ma, bɛbɛi daaɠomini, mazɔlɔɔ ti ɠɛni kpɔunsu. 41 GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii gila ge ʋaani, nii daa ɠɛni ga Zayiluse. É looni Yesu ɠɔɠɔwu, é maanɛɛnɛ ga naa li ná-pɛlɛi wu, 42 tɔɔzei anzanu loun gila kpegi é ɠɛni zea, ná-konagi ga puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛɠala, naa ɠɛni niina zaazu.

Yesu liizuʋɛ ná, bɛbɛi ɠɛni kpatasu. 43 Anzanui ta ɠɛni ná, nii é kɛɛni ɲama ɠula koozu zeeɓɛi zu ga kona puugɔ maazu felegɔ (12). É kɔligi pɛ kwɛɛni ɗɔɠɔtɔlɔiti pɔ bɛti, kɛlɛ tanɔpɛ ge la zooni é ʋa kɛdɛ. 44 É maaɓuɠani Yesu ʋa ga poluʋelei, é yeevɔɔɠu ná-seɠei laamaʋɛ ʋa. Gaamago, ná-ɲama ɠula koozui maaleʋeni.

45 Yesu gaazaɠagi woni, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa fɔɔɠuai bà?» Tɛi ɛsɛ pɛ ge ɠɛni zeɠezu ga, Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Kalamɔn, bɛbɛi ɠakugɛ è ma, ti ɗa ziɠaziɠa è ʋa.» 46 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ma: «Nui ta vɔɔɠuʋɛ bà, tɔɔzei gè gaaɠaaʋɛ ga zɛbɛi ta ɠulaʋɛ sù.»

47 Anzanui kaai ma ga poluɠulaa, é yɛni ɓalizu, é ʋa, é loo Yesu ɠɔɠɔwu, é naa pɛ suɠula nuɓusɛi pɛ gaazu, nii é kɛai fɔɔɠuai Yesu ʋa, ta ʋelei é ɠɛdɛni la gaamago. 48 Yesu ɠɛni ma: «Dòun anzanu, tɛi è laa dà, è ʋaloa. Li ziilɛigi zu.»

49 Yesu yɛni nɔ ɓɔɛzu, keela zeɠe GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii ná-koizuʋɛ, é ɠɛ ma: «È-loun anzanui zaa, mina mɔ kalamɔin ɓɔlɔ.» 50 Kɛlɛ Yesu naa mɛnigai ma, é ɠɛni Zayiluse ma: «Mina lua. Ɠidaaleʋe nɔ, toɠa ʋalo.»

51 Seeliai ma pɛlɛi wu, é la ɠɛni vaani bu nu ɠili ge ʋa lɛ, kɛni Piyɛlɛ, Zan ta Zake, naa ʋɛɛ doun kɛɛɠɛi ʋa ta doun deei. 52 Ti pɛ ti ɠɛni wɔlɔzu ma, ti ɗa ɓɔɠɔ maawɔin. Yesu ɠɛni ti ma: «À mina wɔlɔ, tɔɔzei é la zaani, toɠa ɲiizu nɔ.» 53 Kɛlɛ nuiti ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su, tɔɔzei ti ɠɛni kwɛɛni ga anzanu loungoi zaaʋɛ. 54 É naa zoni zeei ʋa, é wooɠula, é ɠɛ ma: «Doungo, wuzeɠe!» 55 Naa yɛnvui ʋuuni su ʋolu, é wuzeɠe gaamanɔ. Yesu devei veeni ga ti daamiani fe zea. 56 Anzanu loungoi zɔlɔɔ nuiti ti laavɔɔni. Kɛlɛ Yesu ti leveni ga ti mina naama vai wo nu nɔpɛ ma, nii kɛai.

9

Keela puugɔ maazu felegɔiti (12)
teʋe fai

(Matiyo 10:5-15;
Maleke 6:7-13)

1 Yesu keela puugɔ maazu felegɔiti (12) gaalɛai ma ba, é gaaɓaai ta zobogi ve ti ya inɛgiti pɛ unda, ta seeɓɛ nuiti kɛdɛ sɛbɛi. 2 É ti leʋeni ga ti GALA ná-masadai ma vai laazeeli, ta ti seeɓɛ nuiti kɛdɛ. 3 É ɠɛni ti ma: «À mina ani nɔpɛ seɠe siɛi wo fai zu. À mina tukpɔ zeɠe, ɓaa ɓɔlɔ, ɓaa ɠɔnɔ, ɓaa wali. Seɠewuzeɠe felegɔ mina ɠɛ wo ya. 4 Pɛlɛ nɔpɛ wo lɛɛzu bu, à yɛ ná, eyɛsu wo zeɠena yeeɠɛɠalai zeeli. 5 Ʋɛ nɔpɛ nuiti ti la yeezeini ná wo wu, à ɠula taai naa ʋa, wo fufiligi ɓukpunɛ, é ɠula wo-ɠɔɠɔiti ma, é ɠɛ ga zeele wooi ti laalɔɠɔma.»

6 Ti liini, ti leʋeteʋe taaiti su, ti Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, ti ɗa seeɓɛ nuiti kɛdɛ ada pɛ.

Yesu ná-tɔɠɔɠulagi
Elɔde ɠoozu ʋili fai

(Matiyo 14:1-12;
Maleke 6:14-29)

7 Galilé masagi Elɔde naa mɛnini, nii é ɠɛɛni. Koozu ʋilini, mazɔlɔɔ nui tanigaa ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Zan ɠa buzeɠeai, é ɠula saai ya.» 8 Taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Eli ɠa kulaai kɛlɛma.» Zɔiti ti ɗa ɠɛ ma: «GALA goo wo nu wɔlɔwɔlɔgi ta ɠa buzeɠeai, é ɠula saai ya.» 9 Elɔde ɠɛni ma: «Gè devei ʋeeni ga ti Zan unteʋe, kɛlɛ ɓɛ ɠa ga zunui tɛi, gè nii ɠɛɠala vaiti mɛnisu, é lo ba?» É ɠɛni pele goi pɛ gaiziɛzu ga ti ɠa.

Yesu zunu waadɔɔlugɔi (5.000)
ɠɔnɔkula vai

(Matiyo 14:13-21;
Maleke 6:30-44;
Zan 6:1-14)

10 Keelaiti ti ɠalegai ma ma, ti ʋoluvaawoni Yesu ma ga nii ti kɛai. Naa ʋoluma, é ti zeɠeni, é li ga tiye taa wolai ta ɠobaʋɛ, daa ga Ɓɛtesayida. 11 Bɛbɛi looni ga ná, ti ʋilɛ Yesu ʋolu. Yesu yeezeini ti wu, é ɠɛni GALA ná-masadai ma vai wosu ti ma, é ɗa naati kɛdɛ, niiti ti ɓɛdɛi ɠɛni kɛdɛgi ʋa.

12 Foloi tɔɔzeini ga lia. Keela puugɔ maazu felegɔiti (12) ti maaɓuɠani Yesu ʋa, ti ɠɛ ma: «Bɛbɛi ɠaaɠale ma, ti li ʋɛ ɠoba laa goiti ta ɓalaɠaiti su, ɠɔnɔgi ta ɲiizu zɔlɔɔ náti, tɔɔzei ada teʋebai zu.» 13 Yesu ɠɛni ti ma: «Wa ɓɔɠɔi à ɠɔnɔ fe ti ya.» Kɛlɛ ti ɠɛni ma: «Ɓulu lɔɔlugɔ ta kale felegɔ nɔ ɠa é gi ya. Kɛni, ni gá liizu, gi ɠɔnɔ geya niima nuɓusɛi pɛ bɛ.» 14 Zunu waadɔɔlugɔ (5.000) ɠɛɠala ɠa é ɠɛni ná. Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «À ti zei ga nu ʋuulɔɔludɔɔlugi (50).»

15 Kaladopoiti ti naa ɠɛɛni, ti nuiti pɛ seini. 16 Yesu ɓulu lɔɔlugɔi ta kale felegɔiti seɠeni, é ɠaazulɛ geezu, é mama fee ƓALA falii wo. Naa ʋolu é ɓuluiti kpulukpuluni, é ma ɓuɠaiti fe kaladopoiti zea ga ti gaaɠwɛ bɛbɛi ʋa. 17 Ɛsɛ pɛ ge daamii woni, ti yiɠo. Kaladopoiti ti ɓulu ɓulukpulugi mɔtai ɠaalɛɛni ba, é ɠɛ ga kpɔlɔ puugɔ maazu felegɔ (12).

Piyɛlɛ Yesu ɠwɛɛ fai ga Kilista

(Matiyo 16:13-19;
Maleke 8:27-29)

18 Yeeta, Yesu ɠɛni adɛ ta yɛ, é ɗa GALA falii wo, ná-kaladopoiti ti ɠɛni ba. É ti ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Bɛbɛi ɠa ɠɛɛzu nà ga ɓɛ?» 19 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Tanigaa ti ɠɛ, ɗa ga Zan Ɓatisete, zɔiti ti ɠɛ Eli, taɠiligaa ti ɠɛ, ɗa ga GALA goo wo nu wɔlɔwɔlɔgi ta, nii buzeɠeai, é ɠula saai ya.» 20 É zɛba é ɠɛ ti ma: «Wɔun, wa ma, wo ɠɛ nà ga ɓɛ?» Piyɛlɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ga è ga Mesi, nii GALA ge teʋegai.»

Yesu saa vai ta buzeɠe vai wo fai

(Matiyo 16:21-23;
Maleke 8:31-33)

21 Yesu ti laa maaɓakpani ga ti mina naama wooi wo nu nɔpɛ ma, 22 é ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Kɛni Nu ná-Doun Zunui kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔ, totuɠɔiti ti ɠɛlɛ ba, ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba. Kɛni ti paa, naa ʋolu é wuzeɠe, é ɠula saai ya foloi zaʋasiɛi.»

Nu ʋilɛ pelei Yesu ʋolu

(Matiyo 16:24-28;
Maleke 8:34—9:1)

23 Naa ʋoluma Yesu ɠɛni ti pɛ ma: «Zɔi é pɔ ga é ʋilɛ pòlu, kɛni é ɠikula ɓɔɠɔ zu, é zaa wului zeɠe folo-o-folo, é ʋilɛ pòlu. 24 Tɔɔzei zɔi é pɔ é zɛnvui ɠizo, naama nui ɠa ʋala ma. Kɛlɛ zɔi a ʋala zɛnvui ma nà-faa zu, naama nui ɠa zɛnvui ɠizo. 25 Ni nui ta a etea zɔlɔɔ ganii pɛ sɔlɔɔna, kɛlɛ é ʋala zɛnvui ma, kulanuma ɓɛgele ɠa é bɛ? 26 Mazɔlɔɔ zɔi a unfe ga ze ta dàawooiti, Nu ná-Doun Zunui ɠa unfe ga naama nui, siɛgi zu é ʋaazu la ná-lɛbiyai zu, naa ʋɛɛ Kɛɛɠɛ ta geezuɠeela ɲadegaiti ta-lɛbiyai ʋa. 27 Gè bo wo ma ga gaamai, tanigaa ta ʋɛ, ti la zaa, eyɛsu ti ɠaazula GALA ná-masadai ma.»

Yesu ɠaazuʋɛ valibo fai

(Matiyo 17:1-8;
Maleke 9:2-8)

28 Naama wooiti bogai ma foloi lɔsaʋa leʋeni, Yesu Piyɛlɛ ta Zan zeɠeni, é ʋɛɛ Zake ʋa, é lɛ gizei ma, GALA fali wo fai ma. 29 Kɛai ma GALA falizu, gaazuʋɛ valiboni, ná-seɠeiti ti ɠole, ti ɗa volo eɠɛ mainmain. 30 Gaamago, zunu felegɔ ɠɛni yɛpɛzu pɔ. Moize ta Eli ɠɛni de. 31 Ti ɠulani kɛlɛma lɛbiyai zu, ti ɠɛni ná-saa vai wosu, é ʋaazu daazeelizu Zeluzalɛme. 32 Piyɛlɛ ta bɔɔlaiti ti ɠɛni ɲiizu poun. Kɛlɛ ti wuungai ma, ti Yesu ná-lɛbiyai ɠaani, ta zunu felegɔiti ti ɠɛni loni kobaʋɛ. 33 Zunui naati seɠezuʋɛ Yesu ɠoba, Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Kalamɔn, soloogɛ ga ade yɛ ʋɛ. Gá kota saʋagɔ lo, gilagi ɠɛ ga ɗɔnɔi, gilagi ɠɛ ga Moize nɔnɔi, zɔi ɠɛ ga Eli nɔnɔi.» É la ɠɛni kwɛɛni, nii é bosu.

34 Siɛgi zu é ɠɛni ɓɔɛzu la ɠana, tonaɓiingi ʋaani, é ti maaɓidi. Kaladopoiti ti wola luani, siɛgi zu tonaɓiingi lɔɔni la ti unga. 35 Wooi ta ɠulani tonaɓiingi naa zu, é ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga Dòun Zunui, nii gè yiimazeɠeai la. À woilo goo ma ɗɛ!» 36 Naama wooi mɛnigai ma, Yesu ɠila kpe nɔ ɠa é ɠɛni ná niina. Naama voloiti su, kaladopoiti ti maaɠɛni kpɔ, ti la ɠɛni naama vai ta woni nu nɔpɛ ma, nii ti kaani.

Inɛ su loungoi ɠɛdɛ fai

(Matiyo 17:14-18;
Maleke 9:14-27)

37 Poluma voloi ti zeɠeai ma gizei ma, ti yei, bɛbɛ wolai ʋaani Yesu laaɠomisu. 38 Bɛbɛi naa zaama zunui ta kpee looni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, nà è maanɛɛnɛzu, dòun zunui maawɔinɠa, mazɔlɔɔ tɔ ɠila nɔ ɠa é zèa ga doun zunui! 39 Zɛnvu ɲɔi ɠa ɗa zeɠe la, gaamago nɔ é ɗa ɓain, zɛnvu ɲɔi ɗa kpali gola, daaɗɛ ɲagi ɗa ʋu, kula vai ɠa ɗa ɓaa su, kɛni a maawana na. 40 Gè ɗa-ɠaladopoiti maanɛɛnɛʋɛ ga ti kpɛ su, kɛlɛ ti la zooni.»

41 Yesu ɠɛni ma: «Ee, kidaaleʋelala nuɓusɛiti ti ɲɔuɗai, nà yɛsu wo ʋa dɛ, eyɛsu yeelɛ? Nà yeezei wo wu, eyɛsu yeelɛ? Ʋa ʋɛ ga è-loin.» 42 Tɛi é ɠɛni maaɓuɠazu, inɛgi doungoi ʋilini ya zooi ma, é ɗa kpali. Kɛlɛ Yesu devei veeni kɔzɔba yɛnvui ya ga sɛbɛi, é doungoi ɠɛdɛ, é fe kɛɛ ya. 43 Ti pɛ ti laavɔɔni ga GALA sɛbɛi wɔɔlɔ ʋelei.

Yesu saa vai wo fai ʋolu

(Matiyo 17:22-23;
Maleke 9:30-32)

Tɛi ti pɛ ti laa ɠɛni vɔɔzu ga niiti Yesu ɠɛni ti ɠɛɛzu, Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: 44 «À woilo nii ma, gè bosu wo ma: Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu lɔɔzu nuiti zeezu.» 45 Kɛlɛ kaladopoiti ti la ɠɛni naama ɓɔɛi ɠaaɠaani. Gaaɓidini ti ɠaazu, ti la poluɠwɛɛni, tama ti ɠɛni luazu ga ti ʋa gaazaɠa naama vai ma.

Ɓɛ ɠa bɔɔlɔai ɛsɛ pɛ ba?

(Matiyo 18:1-5;
Maleke 9:33-37)

46 Maaɠaalii ta wuzeɠeni naazu kaladopoiti zɔɠɔzu ga ti ʋa kwɛɛ zɔi bɔɔlɔai ti zaama. 47 Yesu ti ɠoozu ɠisiɛi ɠwɛɛgai ma, é doungoi ta zeɠeni, é pilɛ ɠobaʋɛ, 48 é ɠɛ ti ma: «Zɔi nɔpɛ a yeezei doungoi nii wu nɔ̀un maaʋele ma, naama nui yeezeiɗa bù, nà ɓɔɠɔi. Zɔi a yeezei bù, é yeezeiɗa ɓalaa tèʋe nui wu. Mazɔlɔɔ zɔi dɔiɗai wo pɛ saama, naa ɠa bɔɔlɔai.»

Zɔi é la wo laalɔɠɔma, naa ɠa wo ʋa

(Maleke 9:38-40)

49 Zan ɠɛni ma: «Kalamɔn, gi zunui ta ɠaaʋɛ, é ɗa inɛgiti kpɛ è-laaseigi zu. Gi ɠɛni pɔ ga gi pele leʋe tuɠɔ, mazɔlɔɔ é la ʋilɛsu ade ʋolu.» 50 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ma: «À mina pele leʋe tuɠɔ, mazɔlɔɔ zɔi é la wo laalɔɠɔma, naa ɠa wo ʋa.»

Samali laai gila kɛlɛ vai Yesu ʋa

51 Siɛgi maaɓuɠaai ma, ga é lɛ geeɠɔlɔgi zu, é deveni ga kɛni nɔ é li kpae Zeluzalɛme. 52 É keelaiti teʋeni luɠɔʋelei, naati ti liini, ti lɛ Samali laai ta zu kɛʋele ɓɛtɛ vai zu bɛ. 53 Kɛlɛ taaʋeaiti ti la ɠɛni yeezeini bu, mazɔlɔɔ é ɠɛni liizu ga Zeluzalɛme ʋele. 54 Kaladopoiti Zake ta Zan ti miná ɠaai ma, ti ɠɛni ma: «Màliɠii, ɗa va bu, gi abui maaloli, é zeɠe geezuʋɛ, é ti ɠɛ ga zuʋui?» 55 Yesu ɠaaʋoteni ti ma, é zelii lo ti ma.* 56 Naa ʋolu, ti liini taa ɠili su.

Nu fai pɛ zɛ ná, è ʋilɛ Yesu ʋolu

(Matiyo 8:19-22)

57 Ti ɠɛai ma pelei zu, zunui ta ɠɛni Yesu ma: «Ʋɛ nɔpɛ è liizu ná, nà ʋilɛsu è ʋolu.» 58 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zeɠei ɠa zazagoiti bɛ, daɠagi ɠɛ wɔniiti bɛ, kɛlɛ ada la Nu ná-Doun Zunui ʋɛ, ʋɛ a ungi la ná.»

59 É ɠɛni taɠili ma: «Ʋilɛ pòlu.» Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, va bu, gè li dɛ, gè kɛ̀ɛ maaɠulu.» 60 Yesu ɠɛni ma: «Gɔvɛiti zɛ ná, ti ta-ʋoomaiti maaɠulu. Ɗɔun, li, è GALA ná-masadai ma vai laazeeli.»

61 Taɠili ge ɠɛ ma: «Nà ʋilɛ è ʋolu, Maliɠii, kɛlɛ ɓɛ dɛ, gè li, gè vali nà-bolodai ma.» 62 Yesu ɠɛni ma: «Zɔi é yeeʋɛɛzu kalii ma, é ɗa wɛlɛ ga ʋoluʋelei, naa la zolooni GALA ná-masadai ma.»

10

Nu ʋuulɔfela maazu felegɔiti (72)
teʋe fai

1 Naama vaiti poluma, Maliɠii yeeloni kaladopo ʋuulɔfela maazu felegɔ (72) ɠiligaa ʋa, é ti leʋe luɠɔ ga nu velefele taaiti pɛ su, ta adɛti pɛ, ʋɛti tɔ ɓɔɠɔi ɠɛni ʋaazu liizu náti. 2 É ɠɛni ɠɛɛzu ti ma: «Molo mɔɔi wola zuwɔɔlɔʋɛ, kɛlɛ botiɠɛ nuiti ti la mɔinni. À kpala kɛɛ nui maanɛɛnɛ mu, é botiɠɛ nuiti teʋe ná-molo leʋezuʋɛ. 3 À li! Nà wo leʋesu eɠɛ baala ziʋoiti, zuluɓuiti saama. 4 À mina wali ʋuu ɓɔlɔ zeɠe ya, ɓaa ɓɔlɔ, ɓaa saʋala. À mina nɛkɛ pelei ma ga daalima vaa.

5 «Wa lɛɛna pɛlɛ nɔpɛ bu, à ɠɛ ma dɛ: ‹Ziilɛigi ɠɛ pɛlɛi nii ʋɛ!› 6 Ni ziilɛi nu ɠa pɛlɛi naa wu, wa-yiilɛigi ɠa yɛ ba. Ni naa laade, tɔun toɠa ɠaaɠale ma wo ʋɔ. 7 À yɛ pɛlɛi naa wu, ɠɔnɔ nɔpɛ ta fe wo ya, à mi, kpɔɔle ani nɔpɛ ta fe wo ya, wo naa ɓɔle, mazɔlɔɔ botiɠɛ nui maanɛɛʋɛ é zalai zɔlɔɔ. À mina ɗa ga wo laa ʋɛlɛi maavalibofalibo.

8 «Taai nɔpɛ wa lɛ su, ti yeezei wo wu, nii ta fe wo ya, à mi, 9 wo seeɓɛ nuiti balo, niiti ta ɠɛ ná, wo ɠɛ ti ma: ‹GALA ná-masadai maaɓuɠaa wo ʋa.› 10 Kɛlɛ taai nɔpɛ wo lɛɛzu su, ti la yeezeini wo wu, à li koi zaamaʋɛ, wo ɠɛ ma: 11 ‹Anɛɛ wa-laazuʋɛ vufiligi nii pɛai gi-ɠɔɠɔiti ma, gá kpukpunɛsu wo laalɔɠɔma. Naa pɛ poluma, à kwɛɛ ga GALA ná-masadai maaɓuɠaa.› 12 Gè bo wo ma, tukpɔɠaaleʋe voloi, taai naa ná-tukpɔi ɠa ɓaa, é leʋe Sɔdɔme nɔnɔi ʋa.

Kidaaleʋelala laaiti

(Matiyo 11:20-24)

13 «Maanɔɠɔi ɠa è ʋɛ, Kolazɛn, maanɔɠɔi ɠɛ è ʋɛ, Ɓɛtesayida! Mazɔlɔɔ laavɔɔ vai niiti ti ɠɛai wo ʋɔ bɛ, ni naa ɠɛɠalai ɠɛɛni Tiil ta Sidɔn laaiti su, eɠɛ kaite ti zu nuɓusɛiti ti ti-ziɛ ʋelei maavaliboga, ti saa wɔlɔ wo seɠeiti too ɠɔba, ti zuʋui ʋu tɔungiti su. 14 Naa ɠa é ba, tukpɔɠaaleʋe voloi, wa-lukpɔi ɠa ɓaa, é leʋe Tiil ta Sidɔn laaiti tɔnɔi ʋa. 15 Ɗɔun, Kapɛɛlɛnawume, ɗa kaazu ga è-lɔɠɔi ɠa wɔɔlɔzu, è zeeli geeɠɔlɔgi zu ɓaa? Naa li poun! Ta è yei gɔvɛalaazu.»

16 Yesu ɠɛni kaladopoiti ma ʋolu: «Zɔi é woilosu wo-woo ma, naama nui woiloga gòo ma. Zɔi é ɠɛlɛzu wo ʋa, naama nui ɠɛlɛa bà. Zɔi é ɠɛlɛzu bà, naama nui ɠɛlɛa tèʋe nui ʋa.»

Kaladopo ʋuulɔfela maazu felegɔiti (72)
ta-ʋoluvaawogi

17 Kaladopo ʋuulɔfela maazu felegɔiti (72) ti ɠaleni ma ga koozunɛɛi, ti ɗa ɠɛ ma: «Màliɠii, inɛgiti ɓalaa ti ɠoloʋɛ gi ʋɛ è-laaseigi zu!» 18 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gè Setana ɠaani, é ɗa ɠula geezuʋɛ, é ɗa loo bu eɠɛ mainmain. 19 Wɛlɛ, gè zobogi veeʋɛ wo ya ga wo ziɛ kaaliiti ta akuɠɔtɔkaaliiti ma, naa ʋɛɛ sili nui ná-zɛbɛiti pɛ ba. Ani nɔpɛ ge la faa ɲɔu ɠɛa ga woye. 20 Anɛɛ naa ʋe, à mina ɠoozunɛ tɔɔzei zɛnvuiti ti ɠoloni wo ʋɛ, kɛlɛ à ɠoozunɛ mazɔlɔɔ wo-laaseigiti ti zɛʋɛa geeɠɔlɔgi zu.»

Woo Niinɛ Ʋagɔi kulaai
zeemalɔi nuiti bɛ kɛlɛma

(Matiyo 11:25-27;
13:16-17)

21 Naama yeeɠɛɠalai nɔ, Zɛnvu Ɲadegai Yesu laaveni ga koozunɛɛi, é zɛba é ɠɛ ma: «Ee, Kɛ̀ɛ, geeɠɔlɔgi ta zooi Maliɠii, nà è mamasu, tɔɔzei è niima vaiti dɔɔɠua ɠima nuiti ta keleɠele nuiti ba, è ti lɛ ga naati, niiti ti yeemalɔigai. Gaamazu, Kɛ̀ɛ, ʋele ɠana nɛai la è ʋɛ. 22 Kɛ̀ɛ fai pɛ puuʋɛ zèezu. Nu nɔpɛ ge la Doun Zunui ɠwɛɛ, é ɠula Ɠɛɛɠɛi ʋolu, tama nu nɔpɛ ge la ɓalaa Ɠɛɛɠɛi ɠwɛɛ, é ɠula Doun Zunui ʋolu, ta naama nui nii Doun Zunui a ɠɛna pɔ é dɛɛ la.»

23 Naa ʋoluma Yesu latini ná-kaladopoiti ma yɛ, é ɠɛ ti ma: «Undaanɛ nu ɠa ga naama nuiti, niiti ti niima vaiti kaazu, niiti wo ti ɠaazu. 24 Mazɔlɔɔ gè bo wo ma, GALA goo wo nu mɔinmɔin, ta masa mɔinmɔingaa ti ɠɛni pɔ ga ti naa ɠa, nii wo kaazu, kɛlɛ ti la kaani, ti naa mɛni, nii wo mɛnisu, kɛlɛ ti la mɛnini.»

Faalaalii é ʋilɛ
Samali zunu ʋagɔi ʋa

25 Tɔ kalamɔin gila ge wuzeɠeni Yesu zuɠɔɠɔ faa ma, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, nà kɛ ɠale, gè ʋa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ ga nɔ̀nɔ?» 26 Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Leeni ɠa sɛʋɛai GALA ná-tɔgi zu? Ɗa gaaɠaazu ɠale?» 27 É Yesu wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa Maliɠii ɗa-ƓALAGI nɛɛ ʋɛ, ga è-yii pɛ, ta è-yɛnvui pɛ, naa ʋɛɛ è-zuvikɛi ta ɗa-ɠisiɛi pɛ ba.* Naa ʋoluma, ɗa è-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.»† 28 Yesu ɠɛ ma: «È gaaʋotega ga pagɔ. Naa ɠɛ, ɗa zɛnvui wo.»

29 Kɛlɛ tɔ kalamɔin ɠɛni pɔ gaamai yɛ zea, é ɠɛni Yesu ma: «Ɓɛ ɠa mu é ga sèiɲɔɠɔi?» 30 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zunui ɠila ge ɠɛni zeɠezu Zeluzalɛme, é ɗa yei Zeliko. Diai ma, toosu nuiti ti valani ba pelei zu, ti maavo, ti doɠa, ti li, ti zɛnvu go nɔ yɛ su. 31 É zoloo nɔ kpein, zalaɠa ɠula nui ta ɗa leʋe ga ná ʋelei, é zunui naa ɠaani, é leʋe koba. 32 Levi nui gila ɓalaa ge ʋaani adaʋɛ miná, é zunui naa ɠa, é leʋe koba. 33 Kɛlɛ Samali zunu ɠila ge ɠɛni liizu siɛi ma, é zeeli zunui ma. É kaai ma, naa maawɔin soni. 34 É maaɓuɠani naa ʋa, é gulɔi ta dɔɔi ʋu ná-palaiti ga, é ti ɠaaɠili. Naa ʋoluma, é tɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-soovalegi ɠɔma, é lii la wɛɛn laazuʋɛ ʋɛlɛi wu, é ɠaaɓa ma. 35 Poluma zobui, é wali ɠae felegɔ ɠulani, é fe wɛɛn laazuʋɛ ʋɛlɛi wu wotiɠɛ nui ya, é ɠɛ ma: ‹Ɠaaɓa zunui nii ma, wali nii ɗa kwɛɛ, é la nii maazu, nà ɠalena ma, nà ɗɔnɔi ve.›

36 «Nu saʋagɔi niiti saama, è ɠaazu ɓɛ ɠa é ɠɛni ga zunui nii zeiɲɔɠɔi, nii toosu nuiti ti valani ba?» 37 Tɔ kalamɔin ɠɛni ma: «Zɔi é gaazumaawɔinɠaani.» Yesu ɠɛni ma: «Li, ɗa ɓalaa, è naa ɠɛɠalai ɠɛ.»

Yesu lii vai Mali ta Maate ʋɔ bɛ

38 Ti ɠɛai ma pelei zu ta ná-kaladopoiti, Yesu lɛɛni taai ta zu. Anzanu ɠila ge ɠɛni miná, daa ga Maate, naa yeezeini bu ná-pɛlɛi wu. 39 Deɠei laaseigi ɠɛni ga Mali. Naa ʋaani, é zei Maliɠii ɠɔɠɔi wu, é ɗa woilo goo ma. 40 Maate ɠaazuvilɛni ga sɛsɛbo woti mɔinmɔin. É ʋaani Yesu ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Màliɠii, é la è ɠaazu ga faaɓaa, ga dèɠei nà ɠila zɛ botiiti ga? Bo ma mu, é ɓɔ bà.» 41 Gooɠaaʋotesuʋɛ, Maliɠii ɠɛni ma: «Maate, Maate, ɗa yiizoolɛzu, è ɗa ɓɔɠɔ ɓɔlɔ ga faa mɔinmɔin, 42 tama faa gila kpe nɔ ɠa é ga ma ɓiigi. Mali yiimazeɠea ga ma ʋagɔi, nii é la ɠulaa zea pɛ.»

11

Kalagi é ʋilɛ GALA falii ʋa

(Matiyo 6:9-13; 7:7-11)

1 Yeeta Yesu ɠɛni GALA falizu adaʋɛ ta. Kpegai ma, ná-kaladopoi gila ge ɠɛni ma: «Màliɠii, gi maalɛlɛ ga GALA falii, ʋelei Zan ná-kaladopoiti maalɛlɛni la.» 2 É ɠɛni ti ma: «Siɛgi zu wo GALA falizu la, wa ɗa ɠɛ ma:

Ɠɛɛɠɛ, è-laaseigi ɲade.

Ɗa-masadai ʋaana.

3 Folo ɠilagila kɔnɔgi ve gi ʋɛ.

4 Gi zuvaayɛ ga gá-ɠotoiti,

mazɔlɔɔ gá ɓalaa gá nuiti suvaayɛsu, niiti ti ɓaaɠosu gi ma.

Mina va bu, gi ʋa loo tɛgai zu.»

5 É ɠɛni ti ma ʋolu: «Ni bɔɔla a ɠɛna wo ta ya, é zɛba é li naa ʋɔ bɛ ga kua zaamai, é ɠɛ ma: ‹Bɔɛ, dɔ̀dɔ ga ɓulu saʋagɔ, 6 mazɔlɔɔ bɔ̀ɔlai gila paaʋɛ pɔ̀ bɛ, é zeɠe siɛi ma, tama ani nɔpɛ ge la zèa, gè ʋa fe zea.› 7 Bɔɔlai naa zɛba é yɛ pɛlɛ ɠoozuʋɛ, é ɠɛ ma: ‹Mina kpɔ̀lɔ, pɛlɛi laaɠulugɛ niina, gá dòinti gá na laani, gè la mɔ zooga wuzeɠezu, gè ʋa ɓuluiti fe è ya.› 8 Gè bo wo ma ga gaamai, ni é la wuzeɠeni, é ʋa ɓuluiti fe zea bɔɔla vai ma, kɛlɛ tɛi naa ɓɔizu da, toɠa wuzeɠe, nii nɔpɛ naa pɔ, é fe zea.

9 «Nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: À falii wo, wa sɔlɔɔ. À gaiziɛ, wa ka. À pɛlɛi laaloɠa, daa ɠa lao wo ʋɛ. 10 Mazɔlɔɔ zɔi é falii wosu, naa ɠa sɔlɔɔ. Zɔi é gaiziɛi wosu, naa ɠa ka. Zɔi é pɛlɛi laaloɠazu, daa ɠa lao naa ʋɛ.

11 «Doun kɛɛɠɛi ɓɛ ɠa é wo zaama, ni ná-doun zunui ɠa kalei valina ma, a kaalii ve naa ya ga kalei ʋotogi? 12 Ɓaa a akuɠɔtɔkaalii ve naa ya, ni naa ɠa tɛɛ ɠain valina ma? 13 Wɔigi wo wola ɲɔuɗai, ni wo ani ʋagɔi vee ʋelei ɠwɛɛ wo-lointi zea, Ɠɛɛɠɛ nii é geeɠɔlɔgi zu, naa la kɛa, é ʋa ɓudɛ wɔnɔi maazu ɓaa, é ʋa Zɛnvu Ɲadegai ve naati zea, niiti ti falizu ma?»

GALA ɓaa Setana

(Matiyo 12:22-30;
Maleke 3:20-27)

14 Yesu ɠɛni inɛgi ta ɓɛɛzu zunui ta zu, nii é ɠɛni ga ɓoɓoi. Inɛgi ɠulaai ma zunui zu, gaamanɔ ɓoɓoi tɔɔzeini ga é ɗa ɓɔɛ. Bɛbɛi laavɔɔni. 15 Kɛlɛ tanigaa ti ɠɛni ma: «Inɛ kundiɠii Ɓeelezeɓule ná-zobogi ɠa é inɛgiti kpɛɛzu la.»

16 Zɔiti ti ɠɛni pɔ ti suɠɔɠɔ, naati ti gaazaɠani ga é laavɔɔ vai ta ɠula kɛlɛma, é ɠulazu geeɠɔlɔgi zu. 17 Kɛlɛ tɛi Yesu ɠɛni ta-ɠisiɛi ɠwɛɛni, é ɠɛni ti ma: «Masadai nɔpɛ su nuɓusɛiti ti ɠaaɠwɛɛzu su ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa ɠa ɗa ɠoloɠolo. Pɛlɛyeɠei nii gaaɠwɛai su, naa ɠa loo. 18 Ni mu Setanai ná-masadai ɠa ɠaaɠwɛɛzu su ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naama masadai ɠa zoo yɛsu ná ɠale? Tɔɔzei wo ɠɛ Ɓeelezeɓule ná-zobogi ɠa gè inɛgiti kpɛɛzu la. 19 Ni nɔ̀un, nà inɛgiti kpɛɛzu ga Ɓeelezeɓule ná-zobogi, wa-ɠaladopoiti ta ti ɓɛɛzu ga ɓɛ ná-zobo? Naa ɠa é ba, tiya ɓɔɠɔgo ɠa ti ʋaazu wa-lukpɔi ɠaaleʋezu. 20 Kɛlɛ ni GALA ná-zobogi ɠa gè inɛgiti kpɛɛzu la, deɠɛmu GALA ná-masadai ʋaa, é zeeli wo ma.

21 «Ni zɛbɛsu nui nii kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ti zea, a ɠɛna ɓaa ná-pɛlɛi maazu, zeaɠɔligiti pɛ makɛgɛ naazu ga pagɔ. 22 Kɛlɛ ni zunui taɠili ka ʋaana, nii sɛbɛi wɔɔlɔai nɔnɔi ʋa, naa ɠa ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ kula zea, niiti é ɠɛa laani ti la, é kɔligiti gaaɠwɛ. 23 Zɔi nɔpɛ é la nɔ̀un ba, naa ɠa dàalɔɠɔma. Zɔi é la ɓɔsu bà, gi ʋa gaalɛbai wo, naa ɠa suvazagi wosu.»

Zɛnvu ɲɔi ɠalema vai ʋolu

(Matiyo 12:43-45)

24 «Siɛgi zu kɔzɔba yɛnvui ɠulazu la zunui ta zu, toɠa ɗa li, é leʋeteʋe teʋebai zu, é ɗa zeizu ɠaiziɛ, kɛlɛ é la ná ta ɠaani. Naazu, toɠa ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: ‹Nà ɠalesu ma nà-pɛlɛi wu, ʋɛ kùlaai ná.› 25 Siɛgi zu é ɠalesu da ma, é ná ɠa, ná ɓalegai, fai pɛ seiɗai kpasu ná ga pagɔ, 26 toɠa ɗa li naazu, é zɛnvu lɔfela ɠiligaa zeɠe, niiti ti ɲɔuɗai ti leʋe ba, ti ʋa ʋɔɔma, ti zei ná. Zunui naa ná-fai ɠaaɓelagi ɠa ɲɔu, é leʋe ma mɔungi ʋa.»

Undaanɛ ɠitei

27 Yesu ɠɛai ma ɓɔɛzu ɠana, anzanu ɠila ge wooɠulani bɛbɛi zu, é ɠɛ ma: «Undaanɛ nu ɠa ga anzanui naa, nii é è zɔlɔɔgai, ta è ná-ɲiimii ɓɔleai!» 28 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo. Kɛlɛ undaanɛ nu ɠitei ɠa ga naati, niiti ti woilosu GALA daawooi ma, ti ɠolo bɛ!»

Laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabo fai

(Matiyo 12:38-42)

29 Tɛi bɛbɛi mɔinni, ti ɗa ɠaalɛ ba Yesu ɠoba, é tɔɔzeini ga ɠɛa ma: «Niizuʋɛ nuɓusɛiti ɲɔuʋɛ. Ta laavɔɔ vaa maaɠaazaɠabosu, tama poo kili nɔpɛ ge la vea ti ya, kɛni Zonase ná-poogi. 30 Mazɔlɔɔ ʋelei Zonase ɠɛni la ga poogi Ninive nuiti bɛ, ʋele nɔ ɠana Nu ná-Doun Zunui ɠɛɛzu la ga poogi niizuʋɛ nuɓusɛiti bɛ. 31 Tukpɔɠaaleʋe voloi, lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei ma masa anzanui ɠa wuzeɠe, é niizuʋɛ nuɓusɛiti peelala, tɔɔzei tɔun é zeɠeni kenein zou ɓela ga, é ʋa woilosu Salomɔn ná-ɠima ɓɔɛiti ma. Tama zɔi é ʋɛ, naa wɔɔlɔʋɛ Salomɔn ʋa. 32 Tukpɔɠaaleʋe voloi, Ninive nuiti ta wuzeɠe, ti niizuʋɛ nuɓusɛiti peelala, tɔɔzei tiya mu Zonase ná-GALA goo wogai maaʋele ma, ti ti-ziɛ ʋeleiti maavaliboni. Tama zɔi é ʋɛ, naa wɔɔlɔʋɛ Zonase ʋa.»

Zɛnvui ná-wozakalagi

(Matiyo 5:16;
6:22-23)

33 «Nu nɔpɛ ge la ɗa ga lanboi ɠaazo, é ʋa sei dɔɔɠuzuʋɛ, ɓaa é ʋa dɔ aniɲakai wu, kɛlɛ toɠa ɗa sei lanbo zei anii ɠa, naa ɠa a kɛ zɔiti ti lɛɛzu pɛlɛi wu, ti wozakalagi ɠa. 34 È-ɠaazuɠɛzɛiti ka ti ga eɠɛ lanboi kpusɛi ʋɛ. Ni è-ɠaazuɠɛzɛiti kɛdɛgɛ, è-ɓusɛi pɛ daa ɠa ve ga wozakalagi. Kɛlɛ ni è-ɠaazuɠɛzɛiti ti la ɠɛdɛni, è-ɓusɛi pɛ daa ɠa ve ga kpidii. 35 Ɓɔɠɔ ʋɛtɛ mu sɛ, ɗa-wozakalagi mina ɠɛ ga kpidii. 36 Ni è-ɓusɛi pɛ ka ɠɛna ga wozakalagi, kpidi la ná tanɔpɛ su, toɠa ɠɛ ɓɔɠɔ ma naazu kala, eɠɛʋelei lanboi a ɠɛna zoga da, a ɗa wozakalagi ve la è ya.»

Yesu Faliziɛinti ta tɔ kalamɔinti peelala vai

(Matiyo 23:1-36;
Maleke 12:38-40)

37 Yesu ɠɛai ma ɓɔɛzu, Faliziɛin gila ge tolini ga é li, é folo laamii wo pɔ bɛ. É lɛɛni, é zei daami laɓalii ɠakala. 38 Faliziɛin laavɔɔni ga Yesu la yeagbani, eɠɛʋelei maanɛai é ɠɛ la, é ʋa daamii lɔɔzei. 39 Maliɠii ɠɛni ma: «Wɔun, Faliziɛinti, wa wa-ɓɔɔle aniɲakaiti ta daami aniɲakaiti maaʋɛ gbazu fo. Kɛlɛ wo-ɠoozu ʋelei, wo laavegɛ ga unma wo fai ta suɲɔulai. 40 Ee, ɠimalala nuiti! Zɔi é maaʋɛ ɓɛtɛai, naa nɔ lɛi é ʋa suʋɛ ɓɛtɛ ɓalaa ɓaa? 41 À wo-yiimaʋɛ ve lɛɛ dɛ ga vebɛani, gaamanɔ wa ɲade fo.*

42 «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, Faliziɛinti! Tɔɔzei wa puusiɛi ɠulazu tufa maku nɛɛnɛgi ʋa, ta tufa ɠonai, ta guluwulugi ma zii pɛ, kɛlɛ telebodai maanɛai wo ziɛ su, ta nɛɛbɛi maanɛai wo kɛ GALA bɛ, wo ɗa naa la ɠoba. Tama naa ɠa maanɛɛni ga wo ɗa kɛ, wo mina fai mɔtaiti da ɠoba. 43 Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, Faliziɛinti! Tɔɔzei wo wɔinʋɛ ga lɛbiya zeizuʋɛti GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ta ti ɗa wo luʋɔ kɛlɛmaʋɛti. 44 Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ! Tɔɔzei wo ɠɛɛʋɛ eɠɛ kabai nii poo nɔpɛ ge la ba, ta nu ziɛzu ma, é la suɠwɛɛ.»

45 Tɔ kalamɔin gila ge kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, ɗa ɠɛna ɓɔɛa ɠana, ɗa gá ɓalaa gi ʋoomusu.» 46 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, wa ɓalaa, tɔ kalamɔinti! Tɔɔzei wa kasɔiti daazu nuiti unma, nii seɠezu ɓaai, nii wa ɓɔɠɔi wo la yeeɓeɠa go pa fɔɔɠuzu ba ta zeɠe vaa zu. 47 Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ! Tɔɔzei wa GALA goo wo nuiti ta-ɠabaiti kpɛtɛzu, tama wo-mɛmɛwolani ka ti ti ʋaani. 48 Naa ɠɛa ga wo ʋa zeelei ga wo vaaʋɛ wo-mɛmɛwolani ta-ɠɛɛwotiiti bu. Tɔɔzei wo-mɛmɛwolani ti GALA goo wo nuiti paaʋɛ, wɔun, wo ɗa ta-ɠabaiti kpɛtɛ. 49 Naa ɠa é kɛai GALA ge boni la ga ɠimalai, é ɠɛ ma: ‹Nà GALA goo wo nuiti ta keelaiti teʋe ti ma, ta tanigaa ʋa, ti tanigaa wɔinzeɠe.› 50 Naa ɠa a kɛ, é zo eteai ɓɛtɛ yee ma, é zeeli za ma, GALA goo wo nuiti kpein ti ti ʋaai, ti-ma ɲamai maaɠaazaɠa ge wo niizuʋɛ nuɓusɛiti ma, 51 é zo Aɓɛle ma, é zeeli Zakali ma, nii ti paani zalaɠa ɠulazuʋɛti zɔɠɔzuʋɛ ta seizu ɲadegai. Gè bo wo ma, ti-ma ɲamai maaɠaazaɠa ka wo niizuʋɛ nuɓusɛiti ma. 52 Maanɔɠɔi ɠa wo ʋɛ, tɔ kalamɔinti! Tɔɔzei wo faaɠwɛgi ma ɓaɠui zeɠea. Wa ɓɔɠɔi wo la lɔɔni su, wo la ɓeni zɔiti ba, wɔin ɠɛni ti ma, ti ʋa lɔ su.»

53 Siɛgi zu é zeɠeni la miná, tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti ti ɠɛni ɓɔizu da, ti ɗa daaɠula ga é ɓɔɛ, é ʋilɛ faa mɔinmɔin ba. 54 Ti ɠɛni bali lɛɛzu tuɠɔ kpɔɛzuɠulai zu, nii a kɛ ti so ga tɔ ɓɔɠɔi gooi.

12

À dama ga wooveledai

(Matiyo 10:26-27)

1 Naama ziɛgi zu, nu waa mɔinmɔingiti ti ɠaalɛɛni ba Yesu ɠoba, ti mɔin ʋelei ma, ti ɗa ɠɔɠɔlo ɓɔɠɔ ma. Yesu tɔɔzeini ga ɠɛa ná-kaladopoiti ma naazu: «À dama ga Faliziɛinti ta-lɛʋɛi, nii é ga ta-wooveledai. 2 Tɔɔzei maalɔɔɠu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠulaa kɛlɛma. Dɔɔɠuzu vaa nɔpɛ ge la ná, nii é la ɠwɛɛga. 3 Naa ɠa é ba, nii nɔpɛ wo bogai dɔɔɠuzu, naa ɠa mɛni kɛlɛmaʋɛ. Nii wo laaʋɛai woiyeɠei la, wo bo pɛlɛ laaɠulugai wu, naa ɠa wo ga woo wola pɛlɛ ɠɔmaʋɛti.

Zɔi maanɛai nu lua ba

(Matiyo 10:28-31)

4 «Nà nii wosu wo ma, wɔi wo ga bɔ̀ɔlaiti: À mina lua naati ba, niiti ta zoo nui ɓusɛi nɔ ʋaazu, kɛlɛ ti la zooga faa ɠili kɛɛzu naa ʋolu. 5 Zɔi wa lua ba, ɓɛ gè naa lɛ ga woye. À lua GALA ba, nii zobogi bɛ, a nu ʋaana, é pili ya undaaʋili abui zu. Ungo, gè bo wo ma, naa ɠa maanɛai wo lua ba.

6 «Nu la ɗa ga soolo dɔɔlugɔi ʋɔdia ga wali ɠae felegɔ ɓaa? Tama GALA ge la ɗa ga yeemaa ti ɠila kpalaa ma. 7 É ɓudɛ naa maazu, wɔundeɠai pɛ gaalugɛ vɔlɔ. À mina lua, wo vizɔgɛ soolo kpulugiti ba.

Nu ɠeke suziɠa vai ga Kilista ná-faa

(Matiyo 10:19-20, 32-33; 12:32)

8 «Gè bo wo ma, zɔi nɔpɛ a ɠeke suziɠa ga nà-faa, nuiti gaazu, Nu ná-Doun Zunui ɓalaa ɠa ɠeke suziɠa ga naama nui ná-faa, GALA ná-geezuɠeelaiti gaazu. 9 Kɛlɛ zɔi é ɠɛlɛzu bà nuiti gaazu, kɛlɛi ɠa wo naama nui ʋa GALA ná-geezuɠeelaiti gaazu. 10 Tama zɔi nɔpɛ é kpɔɛ wosu Nu ná-Doun Zunui laalɔɠɔma, naama nui zuvaa ɠa yɛ, kɛlɛ zɔi é woo ɲɔu wosu Zɛnvu Ɲadegai laalɔɠɔma, naama nui zuvaa la yɛga.

11 «Siɛgi zu ti liizu la ga woye GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ɓaa kundiɠiiti ta zobobɛ nuiti kakala, à mina yiizoolɛ ga ʋelei wa woozuɠula la, ɓaa nii wa bo. 12 Mazɔlɔɔ naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, Zɛnvu Ɲadegai ɠa wo ɠala ga nii maanɛai ga wo bo.»

Faalaalii é ʋilɛ
ɠimalala ɓɛtɛ nui ʋa

13 Nu ɠila ge yɛni bɛbɛi zaama, é ɠɛ Yesu ma: «Kalamɔn, bo kɛ̀ɛloin ma, é gi-ɠɛɛ ʋoganii ɠaaɠwɛ gi yɔɠɔzu.» 14 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é sèiɗa ga wa-lukpɔɠaaleʋe nui, ɓaa wo-ɠɔli gaaɠwɛɛ nui?» 15 Naa ʋoluma é ɠɛni ti pɛ ma: «À dama kpaan ga ɓɔɠɔ, koozu yii pɛ ma, tɔɔzei nui yɛnvui la ɠilini sɔlɔɔgi ʋa, anɛɛ ɓalaa ma nu wola ɓɛtɛʋɛ.»

16 É niima vaalaalii woni ti ma, é ɠɛ ma: «Kpɛtɛ nui ta ɠɛni ná, nii ná-kpalagi wola ɓɛtɛni. 17 É ɓɔɠɔ ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: ‹Nà kɛ ɠale? Mazɔlɔɔ ada wola la mɔ zèa, ʋɛ nà nà-kpalagi zu aniiti pu ná.› 18 Naa ʋoluma é ɠɛni ma: ‹Nii gè kɛɛzu, naa ɠa ga, gè nà-kotaiti golo, gè ma wolaiti to, gè nà-moloi ta kɔ̀ligi mɔtaiti pɛ pu ti zu. 19 Nà ɠɛ niina ɓɔɠɔ ma: Ee, anii wola mɔinɗa è ya kona mɔinmɔin daawu. Looɠo, è laami, è ɓɔɔle, è koozunɛɛi ɠula.› 20 Kɛlɛ GALA ge ɠɛni ma: ‹Ɠimalala nui, za ɓidii nɔ è-yɛnvui ɠa ɠula è zu, naazu nii pɛ è gaalɛai ba, ɓɛ ɠa naati ta yɛ zea?› 21 Ʋele ɠana a ɗa ɠɛ la ga nui naa, nii é naavoloi ɠaalɛɛzu ba ɓɔɠɔ ʋɛ, kɛlɛ é la ga kpɛtɛ nu GALA gaazu.»

Nu la GALA da

(Matiyo 6:25-34)

22 Naa ʋoluma, Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: À mina yiizoolɛ ga ɠɔnɔgi ma vaa, nii wo ɓɛdɛi ba wo ʋa zɛnvui wo, ɓaa maaɠili zɔɔlaiti wo-ɓusɛi vaa zu. 23 Mazɔlɔɔ nu yɛnvui leʋegɛ ɠɔnɔgi ʋa, nu ɓusɛi leʋegɛ maaɠili zɔɔlaiti ba. 24 À kalawɔniiti pɛtɛ dɛɛ. Ti la molo vazasu, ti la molo leʋezu, daamiani makɛ ʋɛlɛ la ti ya, molo ɠota la ti ya. Tama GALA ka ti ɠɔnɔkulazu. Wo vizɔgɛ wɔniiti ba! 25 Tɔun vɔlɔ wo zaama, ɓɛ ɠa a zoo ná-ziizoolɛi zu, é ta ɓɔ sii ma voloiti ba?* 26 Ni wa ma, wo la ziɛzu faa yɔɠɔfɛlɛ koi naati bu, lee vaa zu wa yiizoolɛ ga fai mɔtaiti?

27 «À pɛtɛ dɛɛ, ʋelei tufa ʋuaiti ti wɔɔlɔzu la. Ti la botii ɠɛɛzu, ti la ɓalaa seɠe vɛlɛzu. Tama nà bosu wo ma ga: Anɛɛ Salomɔn ɓɔɠɔi yɛgɛ ná-lɛbiyai pɛ su, kɛlɛ é la ɓɔɠɔ maaɠilini pɛ, é ʋa zeeli ti ɠila kpalaa su. 28 Ni GALA ka dɔɓɔzu lufai maaɠilizu ɠana, nii é ná za, lina é ʋaazu ʋilisu abui zu, é la wo maaɠilia, é ʋa leʋe tufai ʋa ɓaa? Ee, wa-ɠidaaleʋei lɔiʋɛ dɛ ɗɛ!

29 «Wɔun, à mina naa ɠaiziɛ, nii wa mi, ta nii wa kpɔle. À mina yiizoolɛ. 30 Tɔɔzei, zii ɠiligiti pɛ ka ta ɗa naama aniiti gaiziɛ. Kɛlɛ wo-Ɠɛɛ kwɛni ga wo ɓɛdɛi ɠa naati ba. 31 À GALA ná-masadai mu gaiziɛ, naa ʋoluma naati ta la maazu, é ve wo ya.

Naavoloi makɛ vai geeɠɔlɔgi zu

(Matiyo 6:19-21)

32 «À mina lua, ma ɓulukoni, tɔɔzei nɛɛʋɛ wo-Ɠɛɛ ʋɛ ga é masadai ve wo ya. 33 À wo-ɠɔligiti pɔdi, wo ma naavoloi ve bala nuiti bɛ ga faaɓɔɠɔ. À wali ʋuu ɓɔlɔiti kpɛtɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, niiti ti la ɠoloɠologa, wo naavoloi ɠaalɛ ba geeɠɔlɔgi zu, nii é la ɓega, ʋɛ unma nu la ná, ta ɓaɠaɓaɠa la ani ɠoloɠologa ná pɛ. 34 Mazɔlɔɔ ʋɛ wa-naavoloi ná, miná ɠa wo-yii ná ɓalaa.»

Faalaalii é ʋilɛ gwɛlɛ ɓɔɠɔmai ʋa

35 «À ɠɛʋele ɓɛtɛ, wo zaamaɠili, wa-lanboiti gaazogai ɠɛ de. 36 Wo ɠɛ ga botiɠɛ nuiti kɛʋele, niiti ti ti-maliɠii ɠalema ziɛgi maaɓɔunsu, é zeɠe vulu ɠɛɛzuʋɛ, naa ɠa a kɛ a ʋaana nɔ feya, é pɛlɛi laaloɠa, ti daalao tuɠɔ. 37 Undaanɛ nu ɠa ga botiɠɛ nui niiti ti-maliɠii ʋaazu, é ti ɠa ɠaazu ɠa! Gè bo wo ma ga gaamai, toɠa zaamaɠili, é ti zei daami laɓalii ɠakala, é ʋa, é ɗa ti maaleʋebo. 38 É ʋaani ga kua zaamai ɓaa gosui yeeɠɛɠalai, ni nɔ a ʋaana, é ti ɠa ɠaazu ɠa, ti undaanɛɛʋɛ. 39 À nii ɠaaɠa ga pagɔ: Ni pɛlɛ kɛɛɠɛi ɠɛni kwɛɛni yeeɠɛɠalai nii unma nui ʋaazu ma, a la ɠaazuɓa, nii a kɛ é mina ná-pɛlɛi yɛ ná, naa ʋa daaɠale. 40 Wa ɓalaa, à ɠɛʋele ɓɛtɛ, mazɔlɔɔ Nu ná-Doun Zunui ɠa ʋaazu yeeɠɛɠalai ta ma, nii wo la vɔlɔ ɠisiɛni su pɛ.»

Botiɠɛ nu ʋagɔi ta botiɠɛ nu ɲɔi

(Matiyo 24:45-51)

41 Piyɛlɛ gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Màliɠii, gá ɠa è naama vaalaalii wosu gi ma, ɓaa ɛsɛ pɛ be?»

42 Maliɠii ɠɛni ma: «Naavolo unda nui ɓɛ ɠa mu é ga wooɠɛɠila nui ta keleɠelegai, nii maliɠii seiɗai ná-botiɠɛ nuiti unda, nii a kɛ é ɠɔnɔgi ve ɛsɛ zea, yeeɠɛɠalai ma nii soloogai? 43 Undaanɛ nu ɠa ga naama wotiɠɛ nui, siɛgi zu maliɠii ʋaazu la, é ka, é ɗa naa ɠɛ, nii ma levei veai zea. 44 Gè bo wo ma ga gaamai, maliɠii ɠa sei kɔligiti pɛ unda. 45 Kɛlɛ ni botiɠɛ nui naa ɠa ɠɛɛna ɓɔɠɔ ma: ‹Màliɠii la ʋaazu fala,› é tɔɔzei niina ga é ɗa botiɠɛ zunuiti ta ma anzanuiti doɠa, é ɗa daami wola wo, é ɗa dɔɔi ɓɔle, naa ɗa so, 46 naazu maliɠii ɠa ʋaazu, foloi botiɠɛ nui ɠi ge la ba la, yeeɠɛɠalai nii é la kwɛɛ. Maliɠii ɠa faa zei ma ga gola, é so, ʋelei nu a ɗa kidaaleʋelala nuiti so da.

47 «Botiɠɛ nui nii é maliɠii yiimai ɠwɛɛgai, tama é la kɛʋele ɓɛtɛ nɔpɛ kɛɛni, ta é la naa yiimai ɠɛɛni, toɠa loɠa ga kpakɔ ɲɛ mɔinmɔin. 48 Kɛlɛ zɔi é la maliɠii yiimai ɠwɛɛni, tama é doɠa vaiti kɛ, naa la kpakɔ ɲɛ mɔinmɔin sɔlɔɔga. Zɔi GALA ge ani mɔinmɔin feai zea, ma mɔinmɔin maa ɠa loli naa ma. Zɔi GALA ge ma mɔinmɔin kalivaai ma, toɠa ma mɔinmɔin maaɠaazaɠabo naa ma.»

Yesu ɠa paai ga zeeɠaaɠwɛɛi

(Matiyo 10:34-36)

49 «Pàaʋɛ ga gè abui lo eteai ʋa, tama wɔin ɠa mà ga é zo niina! 50 Kɛlɛ ɓatizei ta ɠa ná nii maanɛai ga gè sɔlɔɔ dɛ. Kidaaʋili gola ɠa mà eyɛsu naa laazeeli! 51 Wa ɠisiɛzu ga nɔ̀un paaʋɛ ziilɛi feezu eteai ʋɛ ɓaa? Ɓa-o, nà bosu wo ma ga: Zeeɠaaɠwɛɛi mu ka pàai la. 52 Tɔɔzei za ʋoluma, nu lɔɔlugɔ a ɠɛna pɛlɛ ɠilagi wu, ti yeeɠaa ɠa ɠwɛɛ su, saʋagɔi ɠɛ felegɔi laalɔɠɔma, felegɔi ɠɛ saʋagɔi laalɔɠɔma. 53 Doun kɛɛɠɛi ɠa ɠɛ doun zunui laalɔɠɔma, doun zunui ɠɛ kɛɛɠɛ laalɔɠɔma, doun dee ɠa ɠɛ doun anzanui laalɔɠɔma, doun anzanui ɠɛ dee laalɔɠɔma, leemɔɔin ɠa ɠɛ ná-doun anzai laalɔɠɔma, loun anzai ɠɛ deemɔɔn laalɔɠɔma.»

Yeeɠɛɠalai ɠwɛɛ fai

(Matiyo 16:2-3)

54 Yesu ɠɛni ʋolu bɛbɛi ma: «Wa tonaɓiingi ɠaana, é ɗa wuzeɠe folo liizu ʋelei, wa ɗa ɠɛ ma gaamago: ‹Tonai ɠa ʋaazu,› tama naa ʋa. 55 Wa fiilɛi ɠaana, é zeɠezu ga lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋelei, wo ɠɛ ma: ‹Diegi ɠa ʋaazu zeizu,› diegi ma ge zei. 56 Woovele nuiti, wo zoogɛ zooi ta geeɠɔlɔgi ɠaa vaiti gaaɠaazu, lee vaa zu wo la zoosu wo ʋa niima yeeɠɛɠalai zu vaiti gaaɠa mu?»

À yɔɠɔzuɓɛtɛ wa wo-ɓɔɛɲɔɠɔi

(Matiyo 5:25-26)

57 «Lee vaa zu ɓalaa wa ɓɔɠɔi wo la zɔɠɔzuɠulai ɠɛa ga ʋelei soloogai la? 58 Ni nui ta a è maaɓaazaɠa laana, wa ma, wo ɗa li ʋɔɔma tukpɔɠaaleʋe nui ɠakala, ɠaaɓa, wo yɛ pelei zu, è wo yɔɠɔzuɓɛtɛ, naa ɠa a kɛ é mina è ve tukpɔɠaaleʋe nui ya, naa ʋa è ve salaʋusui ya, naa ʋa è ʋili kasoi ɠa. 59 Tama gè bo è ma: È la ɠulaa kasoi ɠa pɛ, kɛni ɗa ɓena ga ɗa walii pɛ sala.»

13

Nu ziɛ ʋelei maavalibo

1 Naama ziɛgi zu, nui tanigaa ti ʋaani, ti Galilé nuiti ta-vai zuɠula Yesu ma, niiti Pilate ti ʋaani, ti ɠɛai ma ta-zalaɠai ɠulazu. 2 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wa ɠisiɛzu ga Galilé nui naati ti ɠɛni ga kotoba nu, é leʋe Galilé nui zɔiti pɛ ba, naa ɠa é kɛa ti nuuma ɓɔlɔi zɔlɔɔgai ɓaa? 3 Ɓa-o, gè bo wo ma, ni wo la wo-ziɛ ʋelei maavaliboni, wo pɛ wo undaa ɠa ʋilisu ga ti ɠɛʋele. 4 Nu puugɔ maazu lɔsaʋai (18), niiti Silowe ʋɛlɛ gaaɠoozagi looni ti ma, é ti ʋa, wa ɠisiɛzu ga ti ɠɛni ga sɔba nu, é leʋe Zeluzalɛme nuɓusɛi mɔtaiti pɛ ba ɓaa? 5 Ɓa-o, gè bo wo ma, ni wo la wo-ziɛ ʋelei maavaliboni, wo pɛ wo undaa ɠa ʋilisu ga ti ɠɛʋele.»

Faalaalii é ʋilɛ
kooleɠoole gului ʋa

6 É niima vaalaalii ɓalaa boni, é ɠɛ ma: «Zunui ta kooleɠoole gulu ɠila siinni ná-leezɛn ɓelei zu. É ʋaani ga é ma waai ta ɠula, kɛlɛ é la tanɔpɛ kaani. 7 É ɠɛni kpele makɛ nui ma naazu: ‹Wɛlɛ, é ɠɛa ga kona saʋagɔ, gè ɗa ʋa kooleɠoole gului nii ma waai ʋolu, nà ma, gè la ani ɠaazu ga. Pɔ mu, lee vaa zu a zooi maazeɠe nɔ fuun?› 8 Kɛlɛ kpele makɛ nui ɠɛni ma: ‹Kalamɔn, zɛ ná ɲɔmɔ ɠona gilagi, nà zeɠei leʋezu, gè kaku ma, gè kpoɠa pɔlɔi ʋu su. 9 Tanisu toɠa waa ʋelela ʋelei, ni naa la ɠɛɛni, ɗa pɔ niina.› »

Yesu seeɓɛ anzanui ɠɛdɛ fai
dooɠo foloi

10 Dooɠo foloi ta, Yesu ɠɛni kalagi wosu GALA dɛbi ʋɛlɛi gila bu. 11 Anzanui ɠila ge ɠɛni ná, nii zɛnvu ɲɔi ta ɠɛni su, naa seeɓɛi ʋilini ma, é kɛɛni su ga kona puugɔ maazu lɔsaʋa (18). Kpiligai, é la ɠɛni zoosu é ʋa ɠaalɔ pɛ. 12 Yesu kaai ma, é ɓɔɛni pɔ, é ɠɛ ma: «Anzanui, é viega ɗa-zeeɓɛi zu.» 13 Naa ʋoluma é yeeiti daani ma. Gaamago nɔ, naa ɠaalɔni, é zɔle, é ɗa lɛbiyai ve GALA bɛ.

14 Kɛlɛ GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii yiiɠaawanani, tɔɔzei Yesu kɛdɛgi woni dooɠo foloi. É ɠɛni bɛbɛi ma: «Botiɠɛ voloi ɠa lɔzita. À ɗa ʋa wo ɠɛdɛ fai ma naama voloi gila su, kɛlɛ dooɠo foloi laade.» 15 Maliɠii gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Woovele nuiti! Wo ɠilagilagi, dooɠo foloi, wo la ɗa ga wa-nikɛiti ɓaa wa-zoovalegiti fiega ta-laami aniɲakai ʋa, wo ʋa li ga tiye kpɔɔle wosuʋɛ ɓaa? 16 Anzanui tɛi ma, Abalaame mavofodai, nii Setana ɠɛa gilini kona puugɔ maazu lɔsaʋa (18) laawu, é la vizɔni ɓaa ga é vie dooɠo foloi?» 17 Naama wooɠaaʋotegi unfegi yeini ga sili nuiti pɛ. Kɛlɛ bɛbɛi wola ɠoozunɛɛni, tɔɔzei faa ʋapa golaiti ba, é ɠɛni kɛɛzu.

Faalaalii é ʋilɛ
mutaalede kaei ta lɛʋɛi ʋa

(Matiyo 13:31-33;
Maleke 4:30-32)

18 Yesu ɠɛni ma: «GALA ná-masadai ɠulaʋɛ ga ɓɛgele? Nà pokɔɠɔsu ɓɛgele ma? 19 Kulaʋɛ ga mutaalede kae ɠilagi, nii zunui ta seɠeni, é sin ná-kpelei zu. É ʋɔnɔni, é ɠɛ ga gulu, wɔniiti ti ɗa laɠagi lo ma ɓekegiti su.»

20 Yesu ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Nà GALA ná-masadai ʋokɔɠɔsu ɓɛgele ma? 21 Kulaʋɛ ga lɛʋɛi, nii anzanui ta seɠeni, é ti ɠaayɔ ta ɓulu vukɔ mɔinmɔingi. Gaaɓelagi, ɓulu vukɔ ɠaayɔgai naa pɛ ge ɓokoloni.»

À lɛ ga daa lɔizu ʋelei

(Matiyo 7:13-14, 21-23)

22 Yesu ɠɛni leʋesu taa wolaiti ta taa goiti su, é ɗa kalagi wo, é ɗa li ga Zeluzalɛme ʋele. 23 Nui ta ɠɛni ma: «Màliɠii, nui tago nɔ ɠa é ɠizosu ɓaa?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: 24 «À ɠaaɓa, wo lɛ ga daa lɔizu ʋelei, tɔɔzei gè bo wo ma, nu mɔinmɔin ka kɔɠɔ ga ti lɛ, kɛlɛ ti la zooga. 25 Siɛgi zu pɛlɛ kɛɛɠɛi wuzeɠezu la, é pɛlɛi laaɠulu, wo yɛ eteaʋɛ, wo tɔɔzei niina ga daaloɠaa, wo ɗa ɠɛ ma: ‹Màliɠii, pɛlɛi laalao gi ʋɛ.› Toɠa wo wooɠaaʋote naazu ga: ‹Gè la wo zeɠezu ɠwɛɛ.› 26 Naama ziɛgi zu, wa ʋaazu ɠɛɛzu ma: ‹Kɛbɛ tama ade ɠɛni daamii ta kpɔɔlei wosu ʋɔɔma, è ɠɛni kalagi wosu gá-ɠoi yɔɠɔzuʋɛti.› 27 Toɠa ɠɛ wo ma: ‹Gè bo wo ma, gè la wo zeɠezu ɠwɛɛ. À maaɠooza bà, wɔi pɛ wo ga telebotala nuiti.›

28 «Miná ɠa gɔlɔi ta ɲiiga ziɛgai ɠa ɠɛ ná, siɛgi zu wo Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta GALA goo wo nuiti pɛ kaazu la GALA ná-masadai zu, wa ma, wo ʋiligai ya etea ʋelei. 29 Nuiti ta zeɠe folo ɠulazu ʋelei ta folo liizu ʋelei, é ɓɔ nu ɠɔʋɛzu ʋelei ta nu yeezazu ʋelei ʋa, ti ʋa, ti zei fɛti laamii wo taɓalii ɠakala GALA ná-masadai zu. 30 Naazu nu ɠaaɓelagi tanigaa ta ɠɛ ga ma mɔungiti, ma mɔungi tanigaa ti ɠɛ ga ma ɠaaɓelagiti.»

Yesu ɠɔlɔ vai Zeluzalɛme ná-faa zu

(Matiyo 23:37-39)

31 Naama yeeɠɛɠalai zu, Faliziɛin tanigaa ti maaɓuɠani Yesu ʋa, ti ɠɛ ma: «Zeɠe ʋɛ, è li ada ɠili, tɔɔzei Elɔde ɠa pɔ ga é è ʋa.» 32 Kɛlɛ Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À li, wo ɠɛ zazago zuwuzui naa ma: Nà inɛgiti kpɛɛzu, nà nuiti kɛdɛsu za ta lina, foloi zaʋasiɛi nà nà-botii ɠaaɓela niina. 33 Kɛlɛ kɛni gè ziɛ za ta lina, naa ʋɛɛ lina ɠa leʋena ʋa, tɔɔzei é la zolooni ga GALA goo wo nu nɔpɛ ge za Zeluzalɛme ʋolu.

34 «Ee, Zeluzalɛme, Zeluzalɛme, ɗɛi ɗa ɗa GALA goo wo nuiti paa, è ɗa yɛ naati sɔɔzu ga kɔtui eyɛsu ti za, niiti GALA ge ti leʋesu è ma! Wɔin wola ɠɛa mà ga gè è zu nuɓusɛiti gaalɛ ba kòbaʋɛ, eɠɛʋelei tɛɛ leei a ɗa ma yiʋoiti gaalɛ la ba koʋegiti bu! Kɛlɛ wo la vaani bu pɛ! 35 Wɛlɛ, wa-ʋɛlɛi wuuɲakai ɠana yɛ. Gè bo wo ma, wo la mɔ ɠaazulaa mà pɛ, eyɛsu voloi wa ɠɛ la ma: ‹Maliɠii tuya loo naama nui ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu!›*»

14

Yesu seeɓɛ nui taɠili kɛdɛ fai
dooɠo foloi

1 Dooɠo foloi ta, Yesu lɛɛni Faliziɛinti ta-ɠundiɠii gila ná-pɛlɛi wu ga ti daamii wo. Niiti ti ɠɛni ná, naati ti ɠɛni pɛtɛsu. 2 Zunui ɠila ge loni kakala, nii fe seeɓɛi ɠɛni ba. 3 Yesu kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti ma: «Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga nu nu ɠɛdɛ dooɠo foloi?» 4 Kɛlɛ ti maaɠɛni kpɔ. Yesu seeɓɛ nui zoni naazu, é kɛdɛ, é naa ɠaaɠale ma. 5 Naa ʋoluma é ɠɛni ti ma: «Ɓɛ ɠa é wo zaama, ni ná-doun zunui ɓaa ná-nikɛi ɠa loona ziɛyeɠei zu, é la kulaa su gaama, anɛɛ dooɠo foloi ʋe?» 6 Kɛlɛ ti la ɠɛni zooni ti ʋa naama wooɠaaʋotegi ve zea.

Ɓɔɠɔmaayeii

7 Yesu kaai ma ga nui niiti ti loligai daami wosuʋɛ, ti pɛ ti ɠɛni lɛbiya zeizuʋɛti nɔ ɠaiziɛzu, é niima vaalaalii woni ti ma, é ɠɛ ma: 8 «Ni nui ta ɠa è lolina vulu laamii wosuʋɛ, mina li, ɗa ʋa zei ʋelela ɓɔkpɔgi ma, nii a kɛ ni é nui taɠili toligɛ, nii gaazu unfegi wɔɔlɔai ɗɔnɔi ʋa, 9 wo loli nui mina ʋa, é ʋa ɠɛ è ma: ‹Seizuʋɛ nii ve zunui nii ya.› Ɗa ɠɛ unfesu naazu, siɛgi zu è liizu la zeizu ʋoluzu ɓɔkpɔgi ma. 10 Kɛlɛ ni è loligɛ, li, è zei ʋoluzuʋɛ, naazu siɛgi zu è loli nui ʋaazu la, é ɠɛ è ma: ‹Bɔɛ, wuzeɠe, è lɛ ʋelelaʋɛ.› Naa ɠa ɠɛ è ʋɛ ga lɛbiya vaa wola, naama nuiti pɛ gaazu, wa niiti wo zeini daami wosuʋɛ. 11 Tɔɔzei zɔi nɔpɛ é ɓɔɠɔ wokomaalɛɛzu, naa maa ɠa yei, zɔi é ɓɔɠɔmaayeizu, naa unbu ɠa zeɠe.»

12 É ɠɛni ɓalaa toli nui ma: «Ni ɗa ɠɔnɔ golai ɓɛtɛna foloi ɓaa kpɔkɔi, mina naati toli, niiti ti ga è-wɔɔlaiti, è-ɠɛɛlointi, ɗa-nuiti, ɓaa è-zeiɲɔɠɔi niiti ti ɓɛtɛai, naa ɠa a kɛ tiya ɓalaa ti mina ʋa è lolisu, ti kɛɠala ɠɛ è ʋɛ. 13 Kɛlɛ ɗa fɛti laamii ɓɛtɛna, bala nuiti toli, ta maalɛɠɛfɛ nuiti, ta dɛkpu nuiti, naa ʋɛɛ gaazuɠole nuiti ba. 14 È undaa ɠa nɛ, tɔɔzei zobo ge la ti ʋɛ, ti ʋa kɛɠala ɠɛ è ʋɛ. Potogi ɠa ve è ya, siɛgi zu telebo nuiti ti wuzeɠezu la, ti ɠula saai ya.»

Faalaalii é ʋilɛ
daami wolai ʋa

(Matiyo 22:1-10)

15 Zɔiti ti daamii woni, naa gila ge naama wooiti mɛnigai ma, é ɠɛni Yesu ma: «Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii a daamii wo GALA ná-masadai zu.» 16 Yesu ɠɛni ma: «Zunui ta daamii wola ɠɛʋele ɓɛtɛni, é zɛba é nu mɔinmɔin toli. 17 Daami yeeɠɛɠalai zeeliai ma, é ná-botiɠɛ nui leʋeni ga naa ɠɛ nuiti ma, ti loligai: ‹À ʋaana, tɔɔzei ɠɔnɔgi ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ niina.› 18 Naati pɛ ti tɔɔzeini ga woozuɠulaga. Nu mɔungi ɠɛni botiɠɛ nui ma: ‹Gè kpala gila geyaʋɛ, kɛni gè li, gè wɛlɛ ná, nà è maanɛɛnɛzu, soma è màavaayɛ.› 19 Taɠili ge ɠɛ ma: ‹Gè wozawoli nikɛ puugɔ ɠeyaʋɛ, kɛni gè ti ɠɔɠɔ, nà è maanɛɛnɛzu, soma è màavaayɛ.› 20 Taɠili ge ɠɛ ma mɔnɔ: ‹Anzai vulua nɔ ɠa bɛ̀ feya, naa maaʋele ma, gè la zooga liizu.›

21 «Botiɠɛ nui ɠaleni ma, é naama ʋoluvaawogi wo maliɠii ma. Pɛlɛ kɛɛɠɛi wola yiiɠaawanani, é ɠɛ ná-botiɠɛ nui ma: ‹Li fala taazuʋɛ ma ɠoi zaamaʋɛti, ta koi yɔɠɔzu ʋeleiti ma, è bala nuiti toli, ta maalɛɠɛfɛ nuiti, ta gaazuɠole nuiti, naa ʋɛɛ dɛkpu nuiti ba.› 22 Naa ʋoluma botiɠɛ nui ʋaani, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, nii è deveai, naa ɠɛa, kɛlɛ seizu ɲakai ta ɠa dɛ ná.› 23 Pɛlɛ kɛɛɠɛi ɠɛni botiɠɛ nui ma: ‹Li pele wolaiti ta pele goiti su, è nuiti toli ga maaɓa, ti lɛ, naa ɠa a kɛ nà-pɛlɛi wuulaave. 24 Tɔɔzei gè bo wo ma ga gaamai, nui niiti ti loliga ɠɛa de, tanɔpɛ ge la niima ɠɔnɔgi ta ɠɔɠɔga.› »

Nii Yesu ná-kaladopoi maanɛai ga é kɛ

(Matiyo 10:37-38)

25 Bɛbɛ wolai ɠɛni Yesu ʋolu pelei zu, é ɠaaʋoteni ti ma, é ɠɛ ti ma: 26 «Zɔi é ʋaazu pɔ̀, kɛni gè nɛɛ bɛ é leʋe kɛɛɠɛ ta dee ʋa, ta anzai ta ná-dointi, naa ʋɛɛ kɛɛɠɛlointi ta baazeelaiti ba, ta tɔ ɓɔɠɔi yɛnvui ʋa, ni naa laade é la zooga ɠɛɛzu ga nà-kaladopo. 27 Zɔi é la zaa wului zeɠeni, é ʋa ʋilɛ pòlu, é la zooga ɠɛɛzu ga nà-kaladopo.

28 «Wo zaama, zɔi é pɔ ga é pɛlɛ ɠaaɠooza to, kɛbɛ toɠa ɗa zei dɛ, é gaalugi wo, é ɠɛ kwɛɛ nii liegɔi é ʋaazu dɔɔzu, é pɛtɛ ɓalaa ni zobo ka bɛ, é botii naa ɠaaɓela, kɛlɛ? 29 Ni naa laade, a seɓasemai laana, toɠa ɠale botii wu, naa ʋoluma zɔiti pɛ ta ɠɛ pɛtɛsu, ta ɗa ɲɛɛɠula su, 30 ti ɗa ɠɛ ma: ‹Wɛlɛ zunui nii ʋa, é pɛlɛ logi lɔɔzeiɗai, é la zooni é ʋa gaaɓela.›

31 «Ɓaa masagi ɓɛ ɠa, ni toɠa pɔ é li ga kɔɔi bɔɔla masagi laalɔɠɔma, é la ɗa ga zei dɛ, é faiti buuɓɛ ga pagɔ, é ɠɛ kwɛɛ ni toɠa zoo liizu ga nu waapuugɔ (10.000), é ziɛ siliɲɔɠɔi wu, nii é ʋaazu tɔun pɔ ga nu waaʋuufelegɔ (20.000)? 32 Ni a kaana ga é la ziaa kɔɔi wu, siɛgi zu zɔi maaɠoozaai la dɛ, toɠa ɗa zɔɠɔzuɓɛtɛ nu ɠila teʋe, é ziilɛigi ɠaiziɛ ti yɔɠɔzu. 33 Ʋele ɠana é la mu, wo zaama, zɔi nɔpɛ é la ɠɛlɛni zeaɠɔligi pɛ ba, naa la zooga é ʋa ɠɛ ga nà-kaladopo.

Kpoloi nii tosu la ba

(Matiyo 5:13;
Maleke 9:50)

34 «Kpoloi ʋagɛ. Kɛlɛ ni kpoloi ná-ɲɛmigi ɠa ɠulana ba, nu ɠa zoo feezu zea ɠale ʋolu? 35 É la mɔ ʋani zooi ʋɛ, é la mɔ ʋani kpoɠa pɔlɔi ʋɛ, nu ɠa ɗa pili ya eteaʋɛ. Zɔi faa mɛni goiyeɠe ba, naama nui nii mɛni.»

15

Faalaalii é ʋilɛ baalagi ʋa nii toai ya,
é ɠa ʋolu

(Matiyo 18:12-14)

1 Mulu zo nuiti ta kotoba nuiti ti ɠɛni maaɓuɠazu ba ga ti goomɛni. 2 Faliziɛinti ta tɔ kalamɔinti ti ɠɛni unsuyelii losu, ti ɗa ɠɛ ma: «Zunui nii ɠa yeezeizu kotoba nuiti bu, ti ɗa daamii wo ta naati.»

3 Kɛlɛ Yesu niima vaalaalii woni ti ma, é ɠɛ ma: 4 «Wo zaama zunui ɓɛ ɠa, ni baala ungila (100) ka ɠɛ zea, gila ge loo ya, ni é la puutaaʋuugɔ maazu taaʋuugɔiti (99) zɛga daami wosuʋɛ, é ʋa li zɔ ɠilagi ɠaiziɛzu, nii toai ya, eyɛsu é ka? 5 Siɛgi zu é kaazu la, toɠa pɛɛ ɠɔma ga koozunɛɛi. 6 A ɠalena ma pɛlɛi wu, toɠa ɗa bɔɔlaiti ta seiɲɔɠɔiti toli pɔ bɛ, é ɠɛ ti ma: ‹Ade ɠoozunɛ ʋɔɔma, mazɔlɔɔ gè nà-baalagi ɠaa ʋolu, nii é ɠɛa looni ya.› 7 Gè bo wo ma, ʋele nɔ ɠana koozunɛɛi ɠa ɠɛ la geeɠɔlɔgi zu, kotoba nu ɠila kpegi naa faa zu, nii é siɛ ʋelei maavalibosu, é leʋe telebo nu ʋuutaaʋuugɔ maazu taaʋuugɔiti (99) ba, niiti ti ɓɛdɛ la ba ga ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo.»

Faalaalii é ʋilɛ wali ɠaei ʋa nii toai ya,
é ɠa ʋolu

8 «Ɓaa ni wali ɠae puugɔ a ɠɛna anzanui ɠila zea, gila ge loo ya, é la lanboi ɠaazoga, é ʋa pɛlɛi wu ɓale ɓaa, eyɛsu é ka? 9 Siɛgi zu é kaazu la, toɠa bɔɔlaiti ta seiɲɔɠɔiti toli, é ɠɛ ti ma: ‹Ade ɠoozunɛ ʋɔɔma, tɔɔzei gè nà-wali ɠaei ɠaa ʋolu, nii é ɠɛa looni ya.› 10 Gè bo wo ma, ʋele nɔ ɠana, koozunɛɛi ɠa ɠɛ la GALA ná-geezuɠeelaiti gaazu, kotoba nu ɠila kpegi naa faa zu, nii é siɛ ʋelei maavalibosu.»

Faalaalii é ʋilɛ zunu loungoi ʋa nii toai ya,
é ɠale ma

11 Yesu ɠɛni ma mɔnɔ: «Doun zunu felegɔ ɠɛni zunu ɠila zea. 12 Loungo gelei ɠɛni kɛɛɠɛ ma: ‹Nɔ̀nɔi veena poganii zu.› Doun kɛɛɠɛi ɗa kɔligiti gaaɠwɛ su ná-doun zunu felegɔiti ba.

13 «Folo mɔinɗa la vɔlɔ leʋeni, loungoi nɔnɔiti pɛ gaalɛɛni ba, é li zou ɠili su, ɠoozama, ʋɛ é ná-naavoloiti pɛ gaaʋalani ba ná, ziimaɠɛɛ wolai zu. 14 Kpegai ma ga ti pɛ dɔ, pulu wolai looni naama yooi zu, anii pɛ ge tɔɔzeini ga ʋalaga zea. 15 É liini, é ɓɔɠɔ ɠaliva zooi naa zu nui gila ma, naa teʋe ná-boigiti makɛsuʋɛ dɔɓɔi zu. 16 Wɔin ɠɛni ma ga é ɠogi laave ga boigiti kɔnɔgi, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni ani nɔpɛ feezu zea.

17 «É tɔɔzeini ga ɠisiaa, é ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Botiɠɛ nui mɔinʋɛ kɛ̀ɛ ya, ti daamii wosu mɔtai yɛ, nɔ̀un, gè ʋɛ, gè ɗa za ga pului. 18 Nà wuzeɠezu, gè li kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, gè ɠɛ ma: Kɛ̀ɛ, gè kotoi ɠɛa GALA daalɔɠɔma, é ʋɛɛ è ʋa. 19 Màa la mɔ nɛɛni, gè ʋa loli ga è-loun zunu. Ʋelei è ɗa-wotiɠɛ nuiti sosu da, sò ɠana.› 20 É wuzeɠeni, é li kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ.

«É yɛni poun, kɛɛɠɛ kaa, maawɔin naa zo, é ɓizɛ, é li, é daaɠomi, é nɛɛnɛ. 21 Doun zunui ɠɛni ma: ‹Kɛ̀ɛ, gè kotoi ɠɛa GALA daalɔɠɔma, é ʋɛɛ è ʋa. Màa la mɔ nɛɛni, gè ʋa loli ga è-loun zunu.› 22 Kɛlɛ doun kɛɛɠɛi ɠɛni ná-botiɠɛ nuiti ma: ‹À ʋa fala ga ɗobo papagi, wo too kɔba, wo balaɠaegi lɔ zeeɓeɠai ʋa, wo saʋalagi lɔ kɔɠɔa. 23 À ʋa ga nikɛ yiʋoi nii gulɔai, wo paa, ade daamii wo, de koozunɛɛi ɠula. 24 Tɔɔzei wɛlɛ dòun zunui ʋa, é ɠɛa zaani, é wuzeɠea, é ɠula saai ya, é ɠɛa looni ya, é ɠaa ʋolu.› Ti tɔɔzeini ga koozunɛɛi ɠulaa.

25 «Tama doun zunu mɔungi ɠɛni kpalagaʋɛ. Siɛgi zu é ʋaa la, é maaɓuɠa pɛlɛi ʋa, é gɛingɛin ganigiti ta kua wo tugi mɛnini. 26 É botiɠɛ nui gila tolini, é gaazaɠa ga nii kɛai, naa bo ma. 27 Naa ɠɛni ma: ‹È-leɠei ɠa galegai ma, é ʋa, tɛi tama kɛdɛgai ʋa, è-ɠɛɛ nikɛ yiʋoi ʋaaʋɛ, nii gulɔai.› 28 É yiiɠaawanani, é ɠɛlɛ tɛɛ vai ʋa pɛlɛi wu. Kɛɛɠɛ ɠulani tolisu ga é lɛ. 29 Kɛlɛ é kɛɛɠɛ wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Kona mɔinmɔin ka gè ɗa botii ɠɛ è ʋɛ, kaipa gè la dɛ ɗa-levei gila kpalaa koloɠoloni, tama kaipa è la dɛ ɓalaa boli yiʋo veeni zèa, gi ʋa koozunɛɛi ɠula gá bɔ̀ɔlaiti. 30 Kɛlɛ tɛi è-loin ɠalega ma, é ʋa, nii é è-ɠɔligiti pɛ suɠoloɠologai koloɠolo anzanuiti polu, tɔ ɠa è nikɛ yiʋoi ʋaazu bɛ, nii gulɔai!› 31 Kɛɛɠɛ ɠɛni ma: ‹Dòun, ɗɔun ɗa bà yeenɔpɛ, tama nii kpein é zèa, ɗa ɠa ɗɔnɔ ga ti pɛ. 32 Kɛlɛ kɛni ada la ɠoozunɛ, de fɛtii ɠula, tɔɔzei wɛlɛ è-leɠei ʋa, é ɠɛa zaani, é wuzeɠea, é ɠula saai ya, é ɠɛa looni ya, é ɠaa ʋolu.› »

16

Faalaalii é ʋilɛ botiɠɛ nui ʋa gola ɠeleɠelegai

1 Naa ʋoluma Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Naavolo nu wolai ta ɠɛni ná, nii naavolo unda nu ɠɛni zea, ti naa maalɔɔni ma ga toɠa ná-naavoloi zuɠoloɠolosu. 2 É naa lolini, é ɠɛ ma: ‹Lee ɠa gè mɛnisu, é ʋilɛ è ʋa? Ʋaana, è ʋoluvaawo, é lo ɗa-naavolo makɛ pelei ʋa, tɔɔzei è la zooga zeizu nà-naavoloi unda.›

3 «Naavolo unda nui ɠisiɛni, é ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Lee ɠa gè ʋaazu kɛɛzu, tɔɔzei màliɠii sèɠea ná-naavoloi unda? Gè ʋa li tii ɠɛɛzuʋɛ ɓaa? Gè la zooni naa la. Gè ʋa ɠɛ ga fali wo nu ɓaa? Naa ɠa zèa ga unfegi. 4 Gè kwɛni niina, nii gè ʋaazu kɛɛzu, nii a kɛ siɛgi zu màliɠii kùlazu la ná-naavoloi unda, gè numaa zɔlɔɔ, niiti ta ɠɛ yeezeizu bù ta-ʋɛlɛiti bu.›

5 «É maliɠii ná-kuye nuiti pɛ tolini, é ɠɛ ma mɔungi ma: ‹È-ma ɠuyei ɠa ga dielegɔ wo yɔɠɔzu, wa màliɠii?› 6 Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Gulɔ ɠɔɠɔ gani ɲɛ ungila (100).› É ɠɛ naa ma: ‹Ɗa-zɛʋɛi zeɠe, è zei fala, è sɛʋɛ su ga puulɔɔlugɔ (50).› 7 Naa ʋoluma, é ɠɛni taɠili ma: ‹Ɗa ma, è-ma ɠuyei ɠa ga dielegɔ?› Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Molo ɓɔlɔ ungila (100).› Naavolo unda nui ɠɛ ma: ‹Ɗa-zɛʋɛi zeɠe, è sɛʋɛ su ga puulɔsaʋa (80).›

8 «Naavolo unda nui naa, nii é ɠɛni ga ladalala nui, maliɠii maamusɛni tɔɔzei é faiti kɛɛni ga kiseimai. Tɔɔzei niima eteai zu nuɓusɛiti ta ɠiseizu ma faiti su, ti yɔɠɔzu ta ti-wɔɔlaiti, é leʋe wozakalagi nɔnɔ ma lointi ba. 9 Nɔ̀un, nà bosu wo ma ga: À wɔɔlaa ɠaiziɛ ga eteai niizu naavoloiti, naa ɠa a kɛ siɛgi zu ti ɓesu la wo ya, ti yeezei wo wu ɠɔoɠɔ pɛlɛiti bu.

10 «Zɔi é ga lada nu faa goi zu, naa ɠa ga lada nu faa wolai ɓalaa su. Zɔi ma é ga ladalala nui faa goi zu, toɠa ga ladalala nui faa wolai ɓalaa su. 11 Ni mu wo la ɠɛni ga lada nu eteai niizu naavoloiti su, ɓɛ ɠa a naavolo ɠiteiti kaliva wo ma? 12 Ni mu wo la ɠɛni ga lada nu boa naavoloiti su, ɓɛ ɠa a wo ɓɔɠɔ gelei ve wo ya?

13 «Botiɠɛ nu nɔpɛ ge la zooga botii ɠɛɛzu maliɠii felegɔ ʋɛ ʋɔɔma. Kɛni nɔ é gila wɔinzeɠe, é zɔi nɛɛ ʋɛ, ɓaa é ɠili zɔi ʋa kpaan, é zɔi ʋɛlɛlala. Wo la zooga botii ɠɛɛzu GALA ta naavoloi ʋɛ ʋɔɔma.»

Tɔgi ta GALA ná-masadai

(Matiyo 11:12-13; 5:31-32;
Maleke 10:11-12)

14 Faliziɛinti ti naama wooiti mɛnigai ma, ti ɲɛɛɠulani Yesu zu, mazɔlɔɔ naavoloi nɛɛʋɛ ti ʋɛ. 15 Yesu ɠɛni ti ma: «Wa ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga telebo nuiti nuɓusɛiti gaazu, kɛlɛ GALA ge wo-yiimaʋɛti kwɛɛ. Mazɔlɔɔ nii nuiti ti kaazu ga faa ɓiigi, naa ʋɛlɛzeɠeʋɛ GALA bɛ.

16 «Tɔgi ta GALA goo wo nuiti ta-yeeɠɛɠalai ʋaaʋɛ, é zeeli Zan ná-yeeɠɛɠalai ma. Kaipa niina é ʋaani, GALA ná-masadai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laa ɠa zeelizu, tama ɛsɛ pɛ ka leʋesu ga ná-zeeɠaaɓaai, é ʋa lɔ masadai zu. 17 Geeɠɔlɔgi ta zooi leʋesu la ɓaani, é ʋa zeeli tɔgi ma zɛʋɛ ɠaei gila kpalaa too vai ʋa ya.

18 «Zɔi nɔpɛ é ɠɛlɛzu anzai ʋa, é taɠili sei, é wɛɛnziɛgi ɠɛa. Zɔi ma é anzanu zeizu, nii sinigi ɠɛlɛai ba, tɔ ɓalaagi wɛɛnziɛgi ɠɛa.»

Naavolo nui ta bala nui Lazaal

19 «Naavolo nui ta ɠɛni ná, nii folo-o-folo maaɠilini ga seɠe laa ɓaaɓaagiti ti wola ʋagai, é ɠɛni ná-eteai ɠɛɛzu gaanɛɛi zu, é ɗa laami ga pagɔ. 20 Bala nui ta ɠɛni laani ná-kpogi wu, daaseigi ga Lazaal, palai ɠɛni kɔlɔgi ma ná pɛ, 21 wɔin ɓena ɠɛ ma ga é pului zeɠe ɓɔɠɔ ma ga daamiani ɓulukpulugi niiti ti ɠɛni ɠulazu naavolo nui ná-taɓalii ɠa, ti ɗa loo. Naa ʋoluma gilɛiti ti ɠɛni ʋaazu, ti ɗa ná-palaiti gaaɠɔmɔ.

22 «Bala nui zaani, geezuɠeelaiti ti seɠe, ti lii la Abalaame ɠoba. Naavolo nui ɓalaa zaani, maaɠulu. 23 É yɛni gɔvɛalaazu kpɔlɔi zu, é ɠaazuwuzeɠe, é Abalaame ɠa, Lazaal koba. 24 É ɓainni, é ɠɛ ma: ‹Kɛ̀ɛ, Abalaame, màawɔinɠa. Lazaal leʋe, é yeeɓeɠai ʋilɛ ziɛi ɠa, é nɛ̀gi maayɛɓɛ kae! Tɔɔzei nà wola ɓɔlɔzu abuzogi nii zu.›

25 «Abalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Dòun, ɠizɛ su ga è ɗa-undaanɛɛi zɔlɔɔni, siɛgi zu è ɠɛni la vulua, naama ziɛgi zu Lazaal ɠɛni daanɔɠɔwogi zu. Kɛlɛ toɠa ná-gaanɛɛnɛi zɔlɔɔsu ʋɛ niina, ɗa ma, è ɗa zoolɛ ga ʋe. 26 Naa pɛ poluma, kpokula zeɠe wolai ɠa ade yɔɠɔzu, naa ɠa a kɛ, zɔiti ta ɠɛ pɔ ga ti zeɠe wo ʋɔ pelei, ti ʋa gi ʋɔ bɛ, ti mina zoo, niiti ɓalaa ta ɠɛ ti zeɠe gi ʋɔ pelei, ti ʋa miná ʋele, ti mina zoo.›

27 «Naavolo nui ɠɛni ma: ‹Kɛ̀ɛ Abalaame, nà è maanɛɛnɛzu mu, soma è Lazaal leʋe kɛ̀ɛ ʋɛlɛi wu, 28 mazɔlɔɔ kɛɛɠɛloun lɔɔlugɔ ɠa zèa ná. É li, é ɓɔɛ ti ʋɔ, nii a kɛ ti mina ʋa daanɔɠɔwo adaʋɛ tɛi.› 29 Abalaame gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: ‹Moizeni ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti ta ti ya. Ti woilo naati goo ma.› 30 É ɠɛ naa ma: ‹Naa la kula ɠɛa su, kɛ̀ɛ Abalaame, kɛlɛ ni gɔvɛi ta ɠa liina ti ʋɔ, ta ti-ziɛ ʋelei maavalibo.› 31 Abalaame ɠɛni ma: ‹Ni ti la woiloni Moize woo ma ta GALA goo wo nuiti, anɛɛ ɓalaa gɔvɛi ta ɠa é wuzeɠezu, ti la laa da pɛ.› »

17

Ɠɛɛɠɛlointi zɔɠɔzu vaiti

(Matiyo 18:6-7, 21-22;
Maleke 9:42)

1 Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Kɛɛɠeleɠele ge la ná, kɛni faiti ti ʋa, niiti ta nuiti too kotoi zu. Kɛlɛ maanɔɠɔ ɠa naama nui ʋɛ, nii é zɔiti toozu kotoi zu. 2 A la vizɔ naama nui ma ga kɔtu wolai ɠili kɔgi ʋa, ti pili kpoloɗɛi wu, kɛlɛ é mina niima loungoi ɠila kpalaa too kotoi zu. 3 Tɔ ɠa é ba, à ɓɔɠɔ zo kpaan. Ni è-ɠɛɛloin ɠa koto ɠɛɛna, zelii lo ma. Ni a ziɛ ʋelei maavalibona, suvaayɛ. 4 Ni a kotoi ɠɛɛna è laalɔɠɔma ga seizu lɔfela foloi ma, seizu lɔfelai pɛ su é ɗa ʋa è ʋɔ, é ɗa bo ga toɠa siɛ ʋelei maavalibo, kɛni è suvaayɛ.»

Kidaaleʋei

5 Keelaiti ti ɠɛni Maliɠii ma: «Ta ɓɔ gá-ɠidaaleʋei ʋa.» 6 Maliɠii ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Ni wa-ɠidaaleʋei ɠɛni ga mutaalede kaei ɠɛʋele, wa la zoo ɠɛɛzu sikɔmɔɔl gului nii ma: ‹Lɔɔɠula miná, è li, è ɓadɔ kpoloɗɛi wu,› a la ɠolo wo ʋɛ.»

Botiɠɛ nui losuʋɛ

7 «Tanisu, ni botiɠɛ nu a ɠɛna wo gila zea, é ɗa wozai woli, ɓaa é ɗa togani ɓulugiti makɛ, siɛgi zu naa zeɠezu la kpalagaʋɛ, é ʋa, anɠɛ nɛi toɠa ɗa ɠɛ naa ma gaamago: ‹Ʋa fala, è zei daami wosuʋɛ›? 8 Ɓa-o, toɠa ɗa ɠɛ ma: ‹Nà-kpɔkɔ ɠɔnɔgi ɓɛtɛ bɛ̀, ɓɔɠɔ maaɠili, è ɗa màaleʋebo, eyɛsu gè ɓe ga laamii, gè ɓɔɔle. Naa ʋoluma ɗɔun ɗa ʋa niina, è laami, è ɓɔɔle.› 9 Kɛbɛ é la ʋaazu naa mamasu, naama wotii ɠɛɛ vai zu, nii é naa leveai ma, kɛlɛ? 10 Wa ɓalaagi, ni wa naa nɔ ɠɛɛna, nii wo leveai ma, à ɠɛ ɓɔɠɔ ma: ‹Gá ga botiɠɛ nu ɲakaiti, gi naa nɔ ɠɛɛʋɛ, nii maa ɠɛni nɛɛni gi kɛ.› »

Gee nu puugɔi ɲade fai

11 Yesu liizuʋɛ Zeluzalɛme, é ɠɛni Galilé yooi ta Samali yooi maaleʋesu. 12 Tɛi é ɠɛni lɛɛzu taai ta zu, gee nu puugɔ daaɠomini, ti lo ɠoozama. 13 Ti wooɠulani, ti ɠɛ ma: «Maliɠii, Yesu, gi maawɔinɠa.» 14 É ti ɠaai ma, é ɠɛni ti ma: «À li, wo ɓɔɠɔ lɛ ga zalaɠa ɠula nui.» Ti liizuʋɛ, ti kaani ga ti ɲadega.

15 Ti zaama, gila ge pɛtɛni ga é ɠɛdɛga, é ɠaleni ma ga ʋoluʋelei, é GALA dɛbi ga woo wola. 16 É laaʋɛɛni kpulu Yesu ɠɔɠɔwu, é naa mama. É ɠɛni ga Samali nu.

17 Yesu kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Nu puugɔi pɛ ge la ɲadeni ɓaa? Mini ɠa mu mɔta taaʋuugɔiti ti ná? 18 Tanɔpɛ ge la zɔlɔɔni, nii a ʋa ʋolu, é lɛbiyai ve GALA bɛ, kɛni wɛɛin nii nɔ?» 19 Naa ʋoluma, é ɠɛni naa ma: «Wuzeɠe, è li, ɗa-ɠidaaleʋei è ʋaloa.»

GALA ná-masadai ʋaa vai

(Matiyo 24:23-28, 37-41)

20 Faliziɛinti ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Siɛ kpɛgele ɠa GALA ná-masadai ʋaazu la?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «GALA ná-masadai la ʋaazu, è ʋa ɠɛ ani nu kaazu ga ɠaazu. 21 Daa la ɠɛa ga: ‹À wɛlɛ, toɠa ʋɛ!›, ɓaa: ‹Toɠa munu!›, mazɔlɔɔ GALA ná-masadai ɠa wo zaama.»

22 É ɠɛni kaladopoiti ma: «Yeeɠɛɠalai ta ʋaazu, wɔin ɠa ɠɛ wo ma ga wo ɠaazula Nu ná-Doun Zunui ma, anɛɛ folo ɠila daawu, kɛlɛ wo la kaa. 23 Ta ɠɛ wo ma naazu: ‹À wɛlɛ ʋɛ!›, ɓaa: ‹À wɛlɛ munu!›. Kɛlɛ à mina li, à mina ɓizɛ. 24 Tɔɔzei ʋelei mainmain a ɗa saɠa la, é ɗa volo geeɠɔlɔgi ɠilazuʋɛ ɠwɛgi ma, é zeeli zɔɔla ʋelei, ʋele ɠana Nu ná-Doun Zunui a ɠɛ la ná-foloi zu. 25 Kɛlɛ kɛni dɛ é ɓɔlɔ gola, niizuʋɛ nuɓusɛiti ti ɠɛlɛ ba.

26 «Nu ná-Doun Zunui ná-siɛgi zu, faiti ta ɗa ɠɛ, eɠɛʋelei é ɠɛni ɠɛɛzu la Nowe ná-yeeɠɛɠalai zu. 27 Nuiti ti ɠɛni daamii wosu, ti ɗa kpɔɔleiti bo, ti ɗa anzaiti fulu ɓɔɠɔ ʋɛ ta ti-lointi bɛ, eyɛsu naama voloi zeeli, yeei Nowe lɛɛni la kein wolai zu. Ziɛve golai ʋaani, é ti pɛ undaaʋili.

28 «Toɠa ɠɛ ga Lote ná-siɛgi zu ɠɛʋele. Nuiti ti ɠɛni daamii ta kpɔɔlei wosu, ti ɗa aniiti geya, ti ɗa pɔdii loo, ti ɠɛni aniiti siinsu, ti ɗa pɛlɛiti to. 29 Kɛlɛ voloi Lote ɠulani la Sɔdɔme ʋa, GALA ge timini abui ʋuuni, é ɠula geeɠɔlɔgi zu eɠɛ tonai, é ti pɛ undaaʋili. 30 Ʋele ɠana a ɠɛ la, voloi Nu ná-Doun Zunui ɠulazu la kɛlɛma.

31 «Naama voloi, ni nui ta a ɠɛna dooɠo bosuʋɛ ná-pɛlɛ ɠɔmaʋɛ, zeaɠɔligiti ti pɛlɛi wu, é mina yei ɠasɔ zeɠezu pɛlɛi wu. Zɔi ɓalaagi a ɠɛ kpalagaʋɛ, naa mina ɠale ma ʋoluʋelei. 32 À ɠizɛ naa zu, nii é ɠɛɛni ga Lote anzai! 33 Zɔi é pɔ ga é ɓaa zɛnvui maazu, toɠa ʋala ma. Kɛlɛ zɔi a ʋala zɛnvui ma, toɠa ɓaa maazu. 34 Gè bo wo ma, naama ɓidii, nu felegɔ ɠa ɠɛ laani bete ɠilagi zu, gilagi ɠa zeɠe, zɔi yɛ ná. 35 Anzanu felegɔ ɠa ɠɛ moloi ziɠazu ʋɔɔma, gilagi ɠa zeɠe, zɔi yɛ ná. 36 [Zunu felegɔ ɠa ɠɛ kpalagaʋɛ, gilagi ɠa zeɠe, zɔi yɛ ná.]»*

37 Kaladopoiti ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Màliɠii, mini ɠa naama vai ʋaazu ɠɛɛzu ná?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ʋɛ nɔpɛ ani ʋoomai ná, miná ɠa ɗuaiti ta ɗa ɠaalɛ ba ná.»

18

Faalaalii é ʋilɛ tukpɔɠaaleʋe nui ʋa
nii é la luazu GALA ba

1 Yesu faalaali ɠila boni ná-kaladopoiti ma, é dɛɛ ga maanɛɛʋɛ ti GALA fali ɠɔ, ti mina iɲɔteʋe. 2 É ɠɛni ti ma: «Tukpɔɠaaleʋe nui ta ɠɛni taai ta zu, nii é la ɠɛni luazu GALA ba, ta é la ɠɛni unfesu nu nɔpɛ ma. 3 Poanzai ta ɓalaa ɠɛni taai naa zu, nii é ɠɛni ʋaazu valafala, é ɗa ɠɛ tukpɔɠaaleʋe nui ma: ‹Nɔ̀nɔi ʋotokula sìli nui ma.› 4 Suɠoozani, é ɗa ɠɛlɛ. Naa ʋoluma, é ɠɛni ɓɔɠɔ ma: ‹Anɛɛ ni gè la luazu GALA ba, ta gè la unfesu nu nɔpɛ ma, 5 kɛlɛ tɛi poanzai nii ɗa ɓɔi dà, nà nɔnɔi ʋotokulazu, ni naa laade, toɠa ɠɛ ʋaazu yeenɔpɛ, é ɗa kpɔ̀lɔ.› »

6 Maliɠii ɠɛni ma ʋolu: «À naa mɛni, nii telebotala lukpɔɠaaleʋe nui bosu. 7 Niiti GALA ge yiimazeɠeai ga tiye, é la naati tɔnɔi ʋotokula ɓaa, niiti ti wooɠulazu ma folo ʋɛɛ kpidi ʋa? É la ɓɔga ti ʋa fala ɓaa? 8 Gè bo wo ma, toɠa tɔnɔi ʋotokula ga suvilɛ. Kɛlɛ siɛgi zu Nu ná-Doun Zunui ʋaazu la, toɠa kidaaleʋei ɠa nɛi eteai zu?»

Faalaalii é ʋilɛ Faliziɛin ta mulu zo nui ʋa

9 É niima vaalaalii woni mɔnɔ, é ʋilɛ naama nuiti ba, niiti ti kaazu ga ti lelebogɛ, naa ʋolu ti ɗa zɔiti bɛlɛlala, é ɠɛ ti ma: 10 «Yeeta, zunu felegɔ liini GALA sei ʋɛlɛi wu, GALA fali vai ma. Zɔi ɠɛni ga Faliziɛin, zɔi ɠɛ ga mulu zo nui. 11 Faliziɛin loni, é ɗa GALA fali ɠisu, é ɠɛ ma: ‹Ee, GALA, nà è mamasu, gè la ga zɔiti kɛʋele, niiti ti ga tooma nuiti, telebotala nuiti, ta wɛɛnziɛ nuiti. È mama gè la ga mulu zo nui tɛi kɛʋele. 12 Nà ɗa zugi zo fele, dɔɔɠɔi laawu, nà ɗa sɔ̀lɔɔ ganii ma ʋuusiɛi pɛ fe è ya.› 13 Kɛlɛ mulu zo nui loni yɛ, zii la ɠɛni lɔɔni vɔlɔ é ʋa wɛlɛ geezu. É yiilaʋɛ loɠani, é ɠɛ ma: ‹GALA, màawɔinɠa, nɛ̀i gè ga kotoba nui.› 14 Gè bo wo ma, zunui tɛi ge ɠaleni ma ná-koizu, telebogai GALA gaazu, kɛlɛ naa la ɠɛni ga Faliziɛin. Zɔi nɔpɛ é ɓɔɠɔ wokomaalɛɛzu, naa maa ɠa yei, zɔi é ɓɔɠɔmaayeizu, unbu ɠa zeɠe.»

Yesu yeezei vai doungoiti bu

(Matiyo 19:13-15;
Maleke 10:13-16)

15 Nuiti ti ʋaani ɓalaa ga ɲiimiɓɔlegiti pɔ, nii a kɛ é yeela ti ma. Kɛlɛ kaladopoiti ti miná ɠaai ma, ti ɠɛni zelii losu naati ma. 16 Kɛlɛ Yesu doungoiti tolini, é zɛba é ɠɛ nuiti ma: «À ɓe doungoiti ba, ti ʋa pɔ̀. À mina pele leʋe ti luɠɔ, tɔɔzei GALA ná-masadai ɠa ga naati tɔnɔ, niiti ti ga ti ɠɛʋele. 17 Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é la yeezeini GALA ná-masadai wu ga doungoi ɠɛʋele, naama nui la lɔa su pɛ.»

Naavolo nuiti ta GALA ná-masadai

(Matiyo 19:16-30;
Maleke 10:17-31)

18 Kundiɠi gila ge Yesu ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Kalamɔn ʋagɔi, leeni ɠa nà kɛ, gè ʋa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ ga nɔ̀nɔ?» 19 Yesu ɠɛni ma: «Lee vaa zu è tòlisu ga nu ʋagɔi? Nu nɔpɛ ge la ʋani, kɛni GALA gila kpe. 20 È deveiti kwɛni: Mina wɛɛnziɛ bo, mina nu ʋaa, mina unma wo, mina zɛɛ zeele woo wo, è-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee.»* 21 É ɠɛni Yesu ma: «Gè naama leveiti pɛ soga kaite mà loungo ziɛgi zu.»

22 Yesu gooi mɛnigai ma, é ɠɛni ma: «Faa ɠila ka dɛ ʋoluzu, nii è la dɛ kɛɛni: È-ɠɔligiti pɛ pɔdi, è ma naavoloi ɠaaɠwɛ bala nuiti ba, naazu ɗa naavolo zɔlɔɔ geeɠɔlɔgi zu. Naa ʋoluma, ʋa, è ʋilɛ pòlu.» 23 É naa mɛnigai ma, ziiɓɔlɔni gola, tɔɔzei é ɠɛni ga kpɛtɛ nu wola.

24 Siɛgi zu Yesu kaani la, é ɠɛni ma: «Kpɛtɛ nuiti dɔɔ vai wola ɓaaʋɛ GALA ná-masadai zu! 25 Tɔɔzei ɲɔmɛi leʋe fai la ɓaani sɛɠilɛ zeɠei zu, é ʋa zeeli kpɛtɛ nui lɔɔ vai zu GALA ná-masadai zu.»

26 Zɔiti ti ɠɛni goomɛnisu, naati ti ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa mu a zoo ɠizosu?» 27 Yesu ɠɛni ti ma: «Nii é la zooga é ʋa ɠɛ nuɓusɛiti zea, GALA ka zoo naa ɠɛɛzu.»

28 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Gá ma? Gi gi-ɠɔligiti zɛga ná, gi ʋilɛ è ʋolu.» 29 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é zeɠezu ná-pɛlɛi ʋa, anzai ɓaa kɛɛlointi ba, sɔlɔɔ nuiti ɓaa dointi ba, GALA ná-masadai maaʋele ma, 30 ma nui ɠa ʋaazu naati ma mɔinmɔin sɔlɔɔsu niima yeeɠɛɠalai zu, ta toɠa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ etea niinɛi zu é ʋaazu.»

Yesu saa vai
ta buzeɠe vai wo fai ʋolu

(Matiyo 20:17-19;
Maleke 10:32-34)

31 Yesu keela puugɔ maazu felegɔiti (12) tolini yɛ, ti maaɠelesa ge leʋe, é ɠɛ ti ma: «À woilo, ada lɛɛzu Zeluzalɛme, tama nii pɛ GALA goo wo nuiti ti sɛʋɛai, é ʋilɛ Nu ná-Doun Zunui ʋa, ti pɛ daa ɠa zeeli. 32 Tɔɔzei toɠa lɔ zii ɠiligiti zeezu, ti ɲɛɛɠula su, ti poomu, ti laaɗɛi ʋu ma, 33 ta ɓena ga doɠa ga kpakɔi, ti paa. Naa ʋoluma, foloi zaʋasiɛi toɠa wuzeɠe, é ɠula saai ya.» 34 Kɛlɛ kaladopoiti ti la ɠɛni naama wooiti gaaɠaani. Poluʋɛ lɔɔɠuni ti ʋa, ti la ɠɛni kwɛɛ, nii naama wooiti ti bosu.

Gaazuɠole nui ʋalo vai Zeliko

(Matiyo 20:29-34;
Maleke 10:46-52)

35 Tɛi Yesu ɠɛni maaɓuɠazu Zeliko ʋa, gaazuɠole nu ɠila ge ɠɛni zeini pele ɠobaʋɛ, é ɗa falii wo. 36 É bɛbɛi wooi mɛnigai ma, ti ɗa leʋe, é gaazaɠagi woni ga leeni ɠa é ɠɛɛzu. 37 Ti ɠɛni ma: «Nazalɛte nui Yesu ɠa é leʋesu.»

38 É kpeei looni, é ɠɛ ma: «Davide ná-Doun Zunui, Yesu, gàazumaawɔinɠa!» 39 Zɔiti ti ɠɛni ziɛzu ʋelelaʋɛ, naati ti ɠɛni zelii losu ma, ga é maaɠɛ kpɔ, kɛlɛ tɔun é ɠɛni wooɠulazu sɛsɛ, é ɗa ɠɛ ma: «Davide ná-Doun zunui, gàazumaawɔinɠa!»

40 Yesu loni, é deve ga ti ʋaa la pɔ. É maaɓuɠaai ma ba, Yesu gaazaɠani, é ɠɛ ma: 41 «Lee ɠa è pɔ ga gè kɛ è ʋɛ?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, va bu ga gè wozaɠaa ʋolu.» 42 Yesu ɠɛni ma: «Wozaɠa ʋolu. Tɛi è laa dà, è ʋaloa.» 43 Gaamago nɔ, é wozaɠaani ʋolu, é ʋilɛ Yesu ʋolu, é ɗa GALA dɛbi. Bɛbɛi miná ɠaani, tiya ɓalaa ti ɗa GALA maamusɛ.

19

Yesu ta Zasé

1 Yesu lɛɛni Zeliko taazuʋɛ, é taai maaleʋe. 2 Zunui ta ɠɛni ná daaseigi ga Zasé, é ɠɛni ga mulu zo nuiti ta-ɠundiɠii, naa ʋoluma é ɓɛtɛni gola. 3 É ɠɛni pɔ ga é kwɛɛ, ɓɛ ɠa é ga Yesu. Kɛlɛ bɛbɛi maaʋele ma, é la ɠɛni zooni, tɔɔzei kpuɠaa ɠɛni de. 4 É ɓizɛni, é li ʋelelaʋɛ, é lɛ sikɔmɔɔl gului zu ga é Yesu ɠa, tɔɔzei naa ɠɛni leʋesu ga ná ʋele.

5 Yesu zeeliai ma náʋɛ, é ɠaazuwuzeɠeni, é ɠɛ Zasé ma: «Zasé, ʋilɛ fala, mazɔlɔɔ è-ma wɛɛn ɠa ga ze za.» 6 Zasé zuvilɛni ga ʋilɛga, é yeezei Yesu wu ga koozunɛ.

7 Zɔiti pɛ ti miná ɠaani, ti ɠɛni unsuyelii losu, ti ɗa ɠɛ ma: «É lia, é ɠɛ ga kotoba nui nuu ma wɛɛin.» 8 Kɛlɛ Zasé wuzeɠeni, é lo Maliɠii ɠaazu, é ɠɛ ma: «Màliɠii, woilo, nà kɔligi ɠilazuʋɛ pɛ fe ga vebɛanii bala nuiti bɛ. Zɔi nɔpɛ nà ɠɛ looni ma, nà nɔnɔi ʋotogi ve zea ga seizu naanigɔ.»

9 Yesu ɠɛni ma: «Kizogi lɛa pɛlɛi nii wu za, mazɔlɔɔ zunui nii ɓalaa ka ga Abalaame mavofodai ta. 10 Tɔɔzei Nu ná-Doun Zunui ʋaaʋɛ naati gaiziɛzu, é ti ɠizo, niiti ti loai ya.»

Faalaalii é ʋilɛ
botiɠɛ nu saʋagɔiti ba

(Matiyo 25:14-30)

11 Tɛi nuiti ti ɠɛni woilosu naama wooiti ma, Yesu faalaali ɠila boni ti ma mɔnɔ, tɔɔzei maaɓuɠani niina Zeluzalɛme ʋa, tama nuiti ti ɠɛni ɠisiɛzu ga GALA ná-masadai ɠa ɠulazu kɛlɛma gaamanɔ. 12 É ɠɛni ti ma: «Zunui ta ɠɛni ná, nii é zɔlɔɔni seizumaanɛ pɛlɛi wu. É wuzeɠeni, é li zou zu, ʋɛ ná maaɠoozaai, nii a kɛ é masadai zɔlɔɔ, naa ʋoluma toɠa ʋa niina. 13 É ʋa ɠɛ é li, é ná-botiɠɛ nu puugɔ lolini, é wali ɠae puugɔ ɠaaɠwɛ ti ʋa, é ɠɛ ti ma: ‹À ɗa suyaaɠo, pàa laa yɔɠɔzu.›

14 «Kɛlɛ seiɲɔɠɔiti ti wɔinzeɠeni, ti keela ʋilɛni polu, ti ɠɛ ma: ‹Gi la pɔ ga zunui nii ʋa masadai ɠɛ gi unda.›

15 «É masadai zɔlɔɔgai ma, é ɠale ma, é ná-botiɠɛ nuiti tolini, niiti é wali veeni ti ya, é ɠɛ ti ɠonabo bɛ, é ʋilɛ yaaɠolai ʋa, ti kɛai.

16 «Ma mɔungi ʋaani, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, ɗa-wali ɠae ma lɔnɔgi ɠɛɛʋɛ ga wali ɠae puugɔ.› 17 Masagi ɠɛ ma: ‹Naa ʋagɛ, botiɠɛ nu ʋagɔi. Tɛi è ɠɛa ga lada nu faa goi zu, gè è zeiɗa taa wola puugɔ unda.›

18 «Felesiɛi ɓalaa ʋaani, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, ɗa-wali ɠae ma lɔnɔgi ɠɛɛʋɛ ga wali ɠae lɔɔlugɔ.› 19 Masagi ɠɛ ma: ‹Ɗa ɓalaa, gè è zeiɗa taa wola lɔɔlugɔ unda.›

20 «Taɠili ge ʋaani, é ɠɛ ma: ‹Màliɠii, wɛlɛ ɗa-wali ɠaei ʋa, nii gè makɛgai ba seɠe zakpai zu. 21 Mazɔlɔɔ gè ɠɛni luazu è ʋa, tɔɔzei ɗa ga zunui nii ná-fai wola ɓaai. Nii è la daani, naa ɠa ɗa ɗa seɠe. Moloi è la fazani, naa ɠa ɗa ɗa teʋe.›

22 «Masagi ɠɛni ma: ‹Botiɠɛ nu ɲɔuɲɔugi! Nà è lukpɔɠaaleʋezu ga è-laawooi nɔ. È ɠɛa kwɛɛni ga nà ga zunui nii ná-fai wola ɓaai, gè ɗa naa zeɠe, nii gè la daani, gè ɗa moloi leʋe, nii gè la fazani. 23 Lee vaa zu è la ɓena li ga nà-walii, è ʋa da ɓangei la? Naazu, siɛgi zu nà la ɠalena ma, nà la kula ta maalamai.›

24 «É ɠɛni koba nuiti ma: ‹À wali ɠaei ɠula zea, wo fe zɔi ya, nii puugɔi zea.› 25 Naati ti ɠɛ ma: ‹Wali ɠae puugɔ ɠa é naa ya!› 26 É ɠɛni ti ma: ‹Gè bo wo ma, zɔi ani zea, ta ɠa ve naa ya ʋolu. Kɛlɛ zɔi ani la zea, anɛɛ zɔɔgoi é zea, naa ɠa ɠula zea. 27 Zɔiti ma ti ga sìli nuiti, niiti ti la ɠɛa pɔ ga gè ʋa masadai ɠɛ ti unda, à ʋa ga tiye ʋɛ, wo ti ɠɔdaaleʋe gàazu.› »

Yesu lɛɛ vai Zeluzalɛme

(Matiyo 21:1-11;
Maleke 11:1-11;
Zan 12:12-19)

28 Yesu naama wooiti bogai ma, é toni da, é ɗa li ga Zeluzalɛme ʋele. 29 Siɛgi zu é maaɓuɠani la Ɓɛtefazé ʋa ta Ɓetani, Wolive ɠizei ɠobaʋɛ, Yesu ná-kaladopo felegɔ leʋeni, 30 é ɠɛ ti ma: «À li taa goi nii zu, é wo luɠɔ. Wa lɛɛna, wa soovale ziʋoi ta ɠaazu, giliai, nii nu nɔpɛ ge la dɛ zeini kɔma. À fie, wo ʋaa la ʋɛ. 31 Ni nu a wo ɠaazaɠana ga: ‹Lee vaa zu wo fiesu?›, wa ɠɛ ma: ‹Màliɠii ɓɛdɛi ɠa ba.› »

32 Keelai niiti ti liini, ti faiti kaani nɔ, ʋelei Yesu boni la ti ma. 33 Tɛi ti ɠɛni soovale ziʋoi viesu, ma nuiti ti ɠɛni ti ma: «Lee vaa zu wo soovale ziʋoi viesu?» 34 Ti naati gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Màliɠii ɓɛdɛi ɠa ba.»

35 Ti liini ga soovale ziʋoi Yesu ʋɔ, ti ta-zeɠe wolaiti pɛ kɔma, ti Yesu lɛ, ti sei kɔma. 36 A la ɠɛna ziaa, nuiti ti ɗa ta-zeɠe wolaiti pɛɛ pelei zu. 37 É maaɓuɠaai ma Zeluzalɛme ʋa, Wolive wulu ɓelei ma ɠizei yeizuʋɛ, kaladopoiti ti-ma ʋɛbɛ wolai laaveni ga koozunɛɛi, ti tɔɔzei ga GALA maamusɛa ga woo wola, tɔɔzei laavɔɔ vaiti ba, niiti ti ti ɠaani. 38 Ti ɠɛni ɠɛɛzu ma:

«Maliɠii tuya loo masagi ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu!

Ziilɛigi ɠɛ geeɠɔlɔgi zu, lɛbiyai ɠɛ GALA bɛ geeɠɔlɔgi ungaʋɛ!»

39 Faliziɛin tanigaa ti ɠɛni bɛbɛi zaama, ti ɠɛni Yesu ma: «Kalamɔn, zelii lo ɗa-ɠaladopoiti ma, ti maaɠɛ kpɔ!» 40 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, ni ta maaɠɛna kpɔ, kɔtuiti ka ta ɠɛ ɓainsu!»

Yesu ɠɔlɔ vai Zeluzalɛme ma

41 Tɛi Yesu ɠɛni maaɓuɠazu taai ʋa, é kaai ma, é ɠɔlɔni ná-faa zu. 42 É ɠɛni ma: «Ni ɗa ɓalaa è ɠɛni kwɛɛni naama volo nuu, ʋelei ɗa ziilɛigi zɔlɔɔ da! Kɛlɛ wɛlɛna kae, é lɔɔɠua è ʋa. 43 Foloi tanigaa ta ʋaazu è ma, siɛgi zu è zili nuiti ti è maaɠakusu la ga kɔɔɠɔ aniiti, ti è zei kɛlɛ su, ti ɗa è ɓakpa pele ungi pɛ su. 44 Ta wo zuɠoloɠolo mɛtu, wa ɗa-nuɓusɛiti, ti la ɗa-ɠɔtui gila kpalaa zɛga laani bɔɔla maazu, tɔɔzei è la kɛɛni, è ʋa naama voloi ɠwɛɛ, yeei GALA ge ʋaa la è ʋɔ.»

Yesu pɔdi loo nuiti kpɛɛ vai
GALA sei ʋɛlɛi wu

(Matiyo 21:12-17;
Maleke 11:15-19;
Zan 2:13-22)

45 Yesu lɛɛni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, é tɔɔzei ga yaaɠoiti kpɛa, 46 é ɠɛ ti ma: «Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Nà-pɛlɛi ɠa loli ga GALA fali ʋɛlɛi.›* Kɛlɛ wɔun, wo ná ɠɛa ga toosu nuiti dɔɔɠuzuʋɛ.»†

47 Folo-o-folo Yesu ɠɛni kalagi wosu GALA sei ʋɛlɛi wu. Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti ba, ti ɠɛni keleɠele gaiziɛzu ga ti pa. 48 Kɛlɛ ti la ɠɛni kwɛɛ, ʋelei ta kɛɛ la, tɔɔzei nuɓusɛiti pɛ goiloga ɠɛni de goo ma.

20

Mini ɠa Yesu ná-zobogi zeɠezu ná?

(Matiyo 21:23-27;
Maleke 11:27-33)

1 Tɛi Yesu ɠɛni nuiti kalasu naama voloi gila GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɗa Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, ti maaɓuɠani ba, 2 ti ɠɛ ma: «Bo gi ma: Zobo kpɛgele ɠa è niima vaiti kɛɛzu la? Ɓɛ ɠa é ma zobogi vea è ya?»

3 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nà ɓalaa, gaazaɠa gila ka bɛ̀ ga gè bo wo ma. 4 Ɓɛ ɠa é zobogi veeni Zan ʋɛ ga é ɗa ɓatizei wo? GALA ge ɠɛni de, ɓaa nuiti kɛni de?»

5 Ti yɛ sulatilatisu yɔɠɔzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ni ada ɠɛɛna ma: ‹GALA ge ɠɛni de,› toɠa ɠɛ ade ma: ‹Lee vaa zu mu wo la ɠɛni laani Zan la?› 6 Kɛlɛ ada ɠɛɛna ma mɔnɔ: ‹Nuiti kɛni de,› nuɓusɛiti pɛ ta ade zɔɔ ga kɔtui, tɔɔzei ti pɛ ti laaʋɛ da ga Zan ɠɛni ga GALA goo wo nu.» 7 Ti zɛba ti gooɠaaʋote, ti ɠɛ ma: «Gi la kwɛni.»

8 Yesu ɠɛni ti ma: «Nɔ̀un nà ɓalaa gè la zobogi nii zeɠezu lɛa ga woye pɛ, nii gè niima vaiti kɛɛzu la.»

Faalaalii é ʋilɛ
kpele makɛ nu ɲɔiti ba

(Matiyo 21:33-46;
Maleke 12:1-12)

9 Yesu tɔɔzeini ga niima vaalaalii woga bɛbɛi ma, é ɠɛ ma: «Zunu ɠila ge leezɛn ɓelei laani, é kaliva kpele makɛ nua ma, é li zou ɠili su, é lɛbi ná. 10 Naama waai ɠula yeeɠɛɠalai zeeliai ma, é botiɠɛ nu leʋeni kpele makɛ nuiti ma, ga ti daamiizuʋɛ ve kpele ɠaawaai zu. Kɛlɛ kpele makɛ nuiti ti botiɠɛ nui loɠani, ti zeaɲakai ɠaaɠale ma. 11 Kpele kɛɛ nui botiɠɛ nui velesiɛi leʋeni ʋolu. Kpele makɛ nuiti ti doɠani ɓalaa, ti poomu, ti zeaɲakai ɠaaɠale ma. 12 Kpele kɛɛ nui zɛba é botiɠɛ nui zaʋasiɛi leʋe, kpele makɛ nuiti ti maawana ɓalaa, ti pili ya.

13 «Kpele kɛɛ nui ɠɛni ma: ‹Lee ɠa nà kɛ? Nà nɛ̀ɛbɛ loun zunui leʋesu, tanisu ta unfe naa ma.› 14 Kɛlɛ tɛi kpele makɛ nuiti ti kaani nɔ feya, ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: ‹Pogani zeɠe nui ɠa. Ade paa, de ná-poganii zeɠe ga adɔnɔ.› 15 Ti kulani kpelei ʋa, ti paa.

«Lee ɠa kpele kɛɛ nui a kɛ ga tiye? 16 Toɠa ʋa, é kpele makɛ nui naati paa, naa ʋoluma é kpelei ɠaliva taɠiligaa ma.» Ti naama wooiti mɛnigai ma, ti ɠɛni ma: «Naa la ɠɛa pɛ!»

17 Kɛlɛ Yesu wɛlɛni ti ɠaazu, é ɠɛ ti ma: «GALA gooi nii ʋoluʋɛ ɠa ga lee mu:

‹Kɔtui nii pɛlɛ lo nuiti ti ɠɛlɛni ba,

naa ɠa kɛai ga sɔɓelama ɠɔtu wolai›?*

18 Zɔi nɔpɛ é loozu kɔtui nii ma, naama nui ɠa ɓulukpulu. Zɔi nɔpɛ kɔtui nii a loo ma, ma nui wolowolo.»

19 Tɔ kalamɔinti ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti ɠɛni pɔ ga ti yeeʋɛɛ ma gaamanɔ, kɛlɛ ti luani bɛbɛi ʋa. Tɔɔzei ti gaaɠaani ga tiya ɠa Yesu faalaalii naa wogai ta-vaa zu.

Mului zala vai Sezaal ma

(Matiyo 22:15-22;
Maleke 12:13-17)

20 Ti tɔɔzeini naazu ga wɛlɛa Yesu ma fɛfɛ. Naa maaʋele ma, ti nui tanigaa leʋeni Yesu ma, niiti ti ɓɔɠɔ ɠulani eɠɛ telebo nu. Naati ti ʋaani ga ti Yesu zo tɔ ɓɔɠɔi daawooiti ba, ti ʋa dɔ zou zɛʋɛ ɠundiɠii yeezu, nii zobogi bɛ ga é ma lukpɔi ɠaaleʋe. 21 Naama nuiti ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, gi kwɛni ga ɗa ɓɔɛzu, è ɗa kalagi wo sɔledai zu, naa ʋoluma è la zeelɔzɔɠɔzu ɠɛɛzu nuiti ba, kɛlɛ ɗa kalagi wosu ga gaamai pɛ, é lo naa ʋa, ʋelei GALA ge pɔ ga nu ziɛ la. 22 Bo gi ma mu: Tɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga ade mului zala Wɔlɔme masagi Sezaal ma, ɓaa de mina sala ma?»

23 Kɛlɛ Yesu ta-yaava ɠeleɠelegi ɠaani. É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: 24 «À wali ɠae gila dɛɛ lɛɛ ga ze. Ɓɛ maaniini ta daasei ka é ma?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Sezaal ʋe.»

25 É ɠɛni ti ma naazu: «Deɠɛmu, nii é ga Sezaal nɔnɔi, à naa ve Sezaal ya, nii é ga GALA nɔnɔi, wo naa ve GALA zea.» 26 Ti la ɠɛni zooni ti ʋa so ná-kpɔɛzuɠulai tanɔpɛ su bɛbɛi ɠaazu. Kɛlɛ tɔun ti laavɔɔni ga ná-gooɠaaʋotegi, ti maaɠɛ kpɔ.

Maaɠaalii é lo gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa saai ya

(Matiyo 22:23-33;
Maleke 12:18-27)

27 Saduseyɛinti ti ʋaani pɔ bɛ. Naati ka ti ɠɛ gɔvɛiti ti la wuzeɠezu, ti ʋa ɠula saai ya. Ti niima ɠaazaɠagi woni da, ti ɠɛ ma: 28 «Kalamɔn, Moize ná-sɛʋɛiti su, é niima levei veeni ade ya, é ɠɛ ma: ‹Ni zunui ta kɛɛɠɛloin a zaana, anzai bɛ, tama é la doun yɛni ga ʋoluʋelei, zunui naa maanɛɛʋɛ ga é ná-poanzai zei ga anza, nii a kɛ é kɛɛɠɛloin ma zuwui makɛ.›† 29 Tama, ɠɛɛɠɛloun lɔfela ɠɛni ná. Ma mɔungi vului ɠɛɛni, é za, é la doun yɛni. 30 Felesiɛi poanzai zei, 31 saʋasiɛi ɓalaa, ti lɔfela pɛ ti kɛɛni ɠana nɔ, ti pɛ ti za, ti la doun yɛni. 32 Gaaɓelasu, anzanui ɓalaa za. 33 Siɛgi zu niina gɔvɛiti ti wuzeɠezu la, ti ɠula saai ya, ɓɛ ɠa nɔnɔ ɠa ɠɛ ga anzai? Tɔɔzei seiʋɛ ti lɔfela pɛ bɛ ga anza?»

34 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Niima eteai zu nuɓusɛiti ta anzaiti seizu, anzanuiti ti ɗa zei zinigiti bɛ. 35 Kɛlɛ niiti ta zoloo ga ti tɔnɔ zɔlɔɔ etea niinɛi zu é ʋaazu, gɔvɛiti buzeɠe ziɛgi zu, ti ɠula saai ya, naati ti la mɔ anza zeɠea, ti la mɔ zeiɗa zini bɛ. 36 Ti la mɔ zooga ɓalaa zaazu, tɔɔzei ta ɠɛ eɠɛ geezuɠeelaiti. Ta ɠɛ ga GALA dointi, mazɔlɔɔ ti wuzeɠea, ti ɠula saai ya. 37 Moize kulaʋɛ kɛlɛma kpezekele ga gɔvɛiti ta wuzeɠe, ti ɠula saai ya, ga naama wooi maaʋele nii é sɛʋɛni, é lo kpɔvɔ goi ʋa, siɛgi zu é Maliɠii lolisu la ga Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta-ƓALAGI.‡ 38 GALA ge la ga gɔvɛiti ta-ƓALA, kɛlɛ toɠa ga fulu nuiti ta-ƓALAGI. Mazɔlɔɔ nuiti pɛ ta vulua GALA gaazu.»

39 Tɔ kalamɔin tanigaa ti ɠɛni ma: «Kalamɔn, è ɓɔɛʋɛ ga pagɔ.» 40 Mazɔlɔɔ ti yii la mɔ ɠɛni lɔɔzu, ti ʋa gaazaɠa.

Kilista ta Davide ti yɔɠɔzuʋɛ

(Matiyo 22:41-46;
Maleke 12:35-37)

41 Yesu ɠɛni ti ma: «Toɠa ɠale, Kilista ɠa loli ga Davide mavofodai? 42 Tɔɔzei Davide ɓɔɠɔi ɠa bosu GALA Sɛʋɛi ma wuye zɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

‹Maliɠii GALA ge ɠɛni Màliɠii ma:

Zei zèezazuʋɛ,

43 eyɛsu gè è zili nuiti kɛ ga ɗa-ɠɔɠɔloma anii.›§

44 Davide ɠa tolisu ga tɔun Maliɠii, é leʋe ɠale mu, é ɗa ɠɛ ga naa mavofodai?»

Tɔ kalamɔinti ta-ʋeelalai

(Matiyo 23:1-36;
Maleke 12:38-40)

45 Siɛgi zu bɛbɛi pɛ ge ɠɛni woilosu la goo ma, Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: 46 «À dama ga tɔ kalamɔinti, niiti ti-yiimai ga ti ɗa ziɛziɛ seɠe wolaiti su, ta ti wɔinɗai ga ti ɗa ti luʋɔ kɛlɛmaʋɛti. Lɛbiya zeizuʋɛti nɛai ti ʋɛ GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ta seizu ʋagɔiti fɛti laami wosuʋɛti. 47 Ti ɗa poanzaiti kɔligiti kula ti ya, ti ɗa GALA fali zuɠoozagiti kɛ, nii a kɛ nuɓusɛiti ti ʋa ɗa ti ɠa. Ta-ʋeelalai wola ɠa ɲɔu ti ma.»

21

Poanzai ná-GALA kɔɔi

(Maleke 12:41-44)

1 Yesu ɠaazuwuzeɠeni, é naavolo nuiti ka, ti ɗa ta-vebɛaniiti dɔ GALA kɔɔ aniɲakai zu. 2 É wɛlɛni ɓalaa, é poanzai gila ka, nii é ɠɛni ga bala nui, é ɗa wali ɠae go felegɔ lɔ su. 3 É ɠɛni ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, poanzai tɛi é ga bala nui, é feeʋɛ é leʋe ɛsɛ pɛ ba. 4 Mazɔlɔɔ zɔiti ti waliiti feeʋɛ, nii ti ɓɛdɛ la ɠɛa ba. Kɛlɛ tɔun, anɛɛ balagɛ, é kɔnɔgi pɛ feeʋɛ.»

GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolo fai

(Matiyo 24:1-2;
Maleke 13:1-2)

5 Nui tanigaa ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi ʋa pelei zuɠulazu, ʋelei maaɠiliai la ga kɔtu ʋapagiti, ta ani ʋapagiti niiti nuiti ti ʋaazu la ga vebɛaniiti. Yesu ɠɛni ti ma: 6 «Foloi tanigaa ta ʋaazu, nii ɠani wo kaazu, kɔtu ɠila kpalaa ge la yɛga laani bɔɔla maazu, ti pɛ ta lokasu.»

Maanɔɠɔiti ta faaɓaagiti

(Matiyo 24:3-14;
Maleke 13:3-13)

7 Ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, yeelɛ ɠa naama vai ʋaazu ɠɛɛzu la? Naa ʋoluma poogi ma ɓɛgele ɠa nu a kwɛɛ da ga naama vaiti ta ga ʋa ɠɛɛzu?» 8 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À dama, nu nɔpɛ ge mina wo ɠaka. Tɔɔzei nu mɔinmɔin ka kpɛtɛ ɠisu ga ti ʋa dàaseigi zu, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Nà ɠa gè ga Kilista,› ta ‹Yeeɠɛɠalai zeelia!› À mina ʋilɛ ti ʋolu. 9 Siɛgi zu wo kɔɔiti maawoo mɛnisu da, ta faa wuuleegiti, à mina lua. Mazɔlɔɔ kɛni naama vaiti ti ɠɛ, kɛlɛ naa lɛi é ʋa ɠɛ ɠɛɛzu ga gaaɓelagi gaamanɔ.»

10 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Zii ta ɠa wuzeɠe bɔɔla zii laalɔɠɔma, masadai ta ɠa wuzeɠe bɔɔla masadai laalɔɠɔma. 11 Zou ɓali wolaiti ta ɗa ɠɛ, pulu wolaiti ti ɗa loo ada mɔinmɔin, ta ɗɔfɔ zeeɓɛiti ti ɗa ʋa. Maalua vaiti ta poo golaiti ta ɗa zeɠe geeɠɔlɔgi zu, ti ɗa ʋa.

12 «Kɛlɛ naati ti ʋa ɠɛ ti ɠɛ, ta wo zo, ti wo wɔinzeɠe, ti li ga woye tukpɔɠaaleʋezuʋɛti, GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ti wo ʋili kasoiti ga. Ta li ga woye masagiti ta kundiɠiiti kakala nɔ̀un maaʋele ma. 13 Naa ɠa zobogi ve wo ʋɛ, wo zeele wooi wo ti ma. 14 À da ɠisu ga wo mina yiizoolɛ ma yeeluɠɔ ga ʋelei wa woozuɠula la. 15 Mazɔlɔɔ nà daaʋɛ ta ɠigi ve wo ya, niiti wo zili nuiti ti la zooga losu ti luɠɔ, ɓaa ti ʋa maaɠaali. 16 Wo zɔlɔɔ nui, ta wo-ɠɛɛlointi, naa ʋɛɛ wa-nuiti ta wo-wɔɔlaiti ba, ta wo ɠwɛɛ, ti tanigaa ʋaa wo zaama. 17 Ɛsɛ pɛ ka wo wɔinzeɠe nɔ̀un maaʋele ma. 18 Kɛlɛ anɛɛ wo unma undeɠai gila kpalaa ge la loa ya. 19 Wa lona kpaan, wa wo-yɛnvui ɠizo.»

Zeluzalɛme ɠoloɠolo fai

(Matiyo 24:15-21;
Maleke 13:14-19)

20 «Siɛgi zu wo Zeluzalɛme ɠaazu la, maaɠakugai ga kɔɔɓɔgiti, à kwɛɛ naazu ga koloɠolo fai maaɓuɠaa. 21 Naazu zɔiti ta ɠɛ Zudé, naati ti ʋela, ti lɛ gizeiti ma. Niiti ta ɠɛ Zeluzalɛme taa zaamaʋɛ, naati ti ɠula taai ʋa. Zɔiti ta ɠɛ kpalagiti su, ti mina ɠale ma taazuʋɛ. 22 Mazɔlɔɔ naati ta ɠɛɛzu ga GALA ná-doɠa wo foloiti, nii a kɛ nii kpein sɛʋɛai, ti laazeeli. 23 Naama voloiti su, maanɔɠɔi ɠa ɠɛ koma anzanuiti bɛ ta zɔiti ti ɲiimi veezu, mazɔlɔɔ nimiza wolai ɠa ɠɛ zooi nii zu, ta GALA ná-ziiɠaawanai ɠa ɠɛ su nuɓusɛiti ma. 24 Ta za ga boɠa zɔkpɔi, ta ɠɛ ga kɔɔ luɔiti, ti li ga tiye zou ɠilagilagi pɛ su. Zii ɠiligiti ta ɠɔɠɔziɛ Zeluzalɛme zu, eyɛsu zii ɠiligiti ta-yeeɠɛɠalai ɓe.»

Nu ná-Doun Zunui ʋaa vai ʋolu

(Matiyo 24:29-31;
Maleke 13:24-27)

25 «Poogiti ta ɠɛ foloi, alugi ta somideɠaiti su. Zooi ma zii ɠiligiti ta ɠɛ koozuʋili golai zu, ti la kwɛɛga nii ta zoo kɛɛzu, tɔɔzei kpoloɗɛ lugi ʋa, ta ma lakpatakpa golaiti. 26 Nuiti su ɠa vidi ga maanɔɠɔ wolai ʋa luabai, nii é ʋaazu zooi ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ, mazɔlɔɔ geeɠɔlɔgi zu zɛbɛiti ta ɲiikpi. 27 Naazu, ta ʋaazu Nu ná-Doun Zunui ɠaazu, é ɗa ʋa tonaɓiingi maazu ga zɛbɛi ta lɛbiya wolai. 28 Siɛgi zu wo naama vaiti kaazu la, ti tɔɔzei ga ti ɗa ɠɛ, à ɠaalɔ, wo wɔungi wuzeɠe, mazɔlɔɔ wa-unmɔɔgi maaɓuɠaa.»

Kalagi nu a sɔlɔɔ kooleɠoole gului ʋa

(Matiyo 24:32-35;
Maleke 13:28-31)

29 Yesu faalaali ɠila boni ti ma, é ɠɛ ma: «À kooleɠoole gului ʋɛtɛ dɛɛ, ta guluiti pɛ. 30 Siɛgi zu ti lɛnusu la, wa ɓɔɠɔi wo kwɛni naazu ga foɠoi maaɓuɠaa. 31 Ʋele nɔ ɠana é la, siɛgi zu wo niima vaiti kaazu la, ti ɗa ɠɛ, à kwɛɛ ga GALA ná-masadai maaɓuɠaa. 32 Gè bo wo ma ga gaamai, yamanii nii la ɓega ga leʋe, eyɛsu niima vaiti pɛ ti ɗa ɠɛ. 33 Geeɠɔlɔgi ta zooi ta leʋe, kɛlɛ nɔ̀un daawooiti ti la leʋega pɛ.»

Tɛnɛgi é lo gwɛlɛ ɓɔɠɔmai ʋa

34 «À wɛlɛ ɓɔɠɔ ma, nii a kɛ wo mina ɓɔɠɔ ɠidaaʋili ga faa lateʋegaiti ta dɔɔzodai, naa ʋɛɛ etea yiizoolɛiti ba, nii a kɛ niima voloi mina ɠula wo viliba, 35 ga balii ɠɛʋele, mazɔlɔɔ toɠa ʋaazu eteai ɠɔlɔkɔlɔma, nuɓusɛiti pɛ ma. 36 À wɛlɛ ɓɔɠɔ ma mu, wo GALA fali ɠɛ siɛnɔpɛ su, naa ɠa a kɛ wo zɛbɛi zɔlɔɔ, wo ziɛ naama vaiti pɛ bu, wo zoo wo lo Nu ná-Doun Zunui ɠakala.»

37 Yesu ɠɛni ná-foloiti seɠezu, é ɗa kalagi wo GALA sei ʋɛlɛi wu, kɛlɛ kpɔkɔi é ɠɛni ɠulazu, é li, é ɲi Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma. 38 Nuɓusɛiti ma, ti ɠɛni ʋaazu ga sobuzobui GALA sei ʋɛlɛi wu, nii a kɛ ti woilo gooi ma.

22

Yaavai ɠili vai Yesu ma

(Matiyo 26:1-5;
Maleke 14:1-2;
Zan 11:45-53)

1 Ɓului nii lɛʋɛ la su, naama vɛtii, daaseigi ga Pakegi, naa maa ɠɛni ɓuɠazu. 2 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti ti ɠɛni keleɠele gaiziɛzu, ʋelei ta Yesu ʋaa la, tɔɔzei ti ɠɛni luazu nuɓusɛiti ba.

Zudase yeezei vai Yesu yaava vai wu

(Matiyo 26:14-16;
Maleke 14:10-11)

3 Naama yeeɠɛɠalai Setana lɔɔni keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila su, Zudase, nii é lolisu ga Isekaliyɔte. 4 Zudase liini, ti zoloo su ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ GALA sei ʋɛlɛi maaɓɛɛ ɠundiɠiiti ba, ʋelei a zoo é Yesu lɔ la ti yeezu. 5 Ti wola ɠoozunɛɛni, ti minazeɠe bɛ ga ti wali ve zea. 6 É yeezeini naa wu, é tɔɔzei ga yeeɠɛɠala ʋagɔ ɠaiziaa, é ʋa Yesu lɔ ti yeezu, bɛbɛi mina faa ɠwɛɛ su.

Yesu ta kaladopoiti
ti Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛ vai

(Matiyo 26:17-25;
Maleke 14:12-21;
Zan 13:21-30)

7 Ɓului nii lɛʋɛ la su, naama vɛti voloi zeelini, yeei ti maanɛɛni la ga ti Pakegi ma ʋaala ziʋoi ʋaa. 8 Yesu Piyɛlɛ ta Zan leʋeni naazu, é ɠɛ ti ma: «À li, wo Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛ ade ʋɛ, ade ʋa mi.» 9 Ti ɠɛni ma: «Mini ɠa è pɔ ga gi kɛʋele ɓɛtɛ ná?»

10 É ɠɛni ti ma: «Wa lɛɛna taazuʋɛ, wa ɠomi wa zunui ta, ziɛ liɠii unma. À ʋilɛ polu, pɛlɛi wuʋɛ é lɛɛzu ná. 11 Naa ʋoluma wo ɠɛ pɛlɛ kɛɛ nui ma: ‹Kalamɔn ɠɛ: Pɛlɛi ɠa mini, ʋɛ gè ʋaazu Pake daamii wosu ná, gá nà-kaladopoiti?› 12 Zunui naa ɠa geezu ʋɛlɛ wolai wu lɛɛzu ga woye, ʋɛ ná wuuɓɛtɛai. Miná ɠa wa kɛʋele ɓɛtɛi ɠɛ ná.»

13 Ti liini, ti fai pɛ kaani nɔ ga ʋelei Yesu boni la ti ma. Ti Pake daamii ɠɛʋele ɓɛtɛni.

Maliɠii ná-Pake daamii ɠaaɓelagi

(Matiyo 26:26-30;
Maleke 14:22-25;
1 Kolɛnte 11:23-25)

14 Yeeɠɛɠalai zeeliai ma, Yesu zeini daami laɓalii ɠakala ta keelaiti. 15 É ɠɛni ma: «Wɔin ɠɛa mà gola ga ade Pake daamii nii wo ʋɔɔma, aisa gè ʋa ɓɔlɔ. 16 Gè bo wo ma, gè la mɔ ta mia, eyɛsu daazeeli GALA ná-masadai zu.»

17 Naa ʋoluma, é ziawɔi zeɠeni. Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é ɠɛni ti ma: «À nii zeɠe, wo ɓɔɔle la wo pɛ. 18 Mazɔlɔɔ, gè bo wo ma, é zo za ma, é li naa luɠɔ, gè la mɔ ansaɠɔ gwaai ma ɗɛi ta ɓɔlea pɛ, eyɛsu GALA ná-masadai ʋa.»

19 Naa ʋoluma, é ɓului zeɠeni. Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é galeɠaleni, é fe ti ya, é ɠɛ ti ma: «Nii ɠa é ga kpùsɛi, feai wo ma vaa ma. À nii ɠɛ, wo ɠizɛ sù.»

20 Ʋele nɔ ɠana ɓalaa, daamii ʋoluma, é ziawɔi zeɠeni, é ɠɛni ti ma: «Ziawɔi nii ɠa é ga minazeɠe niinɛi, daazeeliai ga mà ɲamai maaʋele, nii puai wo ʋɛ.

21 «Kɛlɛ yàava nui ɠa zeini taɓalii ɠakala, gi ɗa laamii ʋɔɔma. 22 Tama, Nu ná-Doun Zunui ɠa za, pelei GALA ge deveai la. Kɛlɛ maanɔɠɔi ɠa naama nui luɠɔ, nii é ʋaazu dɔɔzu sili nuiti zeezu.»

23 Ti tɔɔzeini ga ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga ɓɛ ɠa é ti zaama, é ʋaazu niima vai ɠɛɛzu.

Ɓɛ ɠa bɔɔlɔai ɛsɛ pɛ ba?

24 Maaɠaalii ta wuzeɠeni ɓalaa naazu kaladopoiti zɔɠɔzu ga ti ʋa kwɛɛ zɔi bɔɔlɔai ti zaama. 25 Yesu ɠɛni ti ma: «Zii ɠiligiti ta-masagiti ta ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga ti-maliɠiiti, zɔiti ti zeizu nuɓusɛiti unga, naati ta lolisu ga faa ʋagɔ ɠɛɛ nuiti. 26 Wɔun, naa ta mina ɠɛ wo zaama. Zɔi bɔɔlɔai wo zaama, naa ɠɛ eɠɛ doungoi. Deve wo nui ɠɛ eɠɛ botiɠɛ nui. 27 Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa bɔɔlɔai, zɔi é daamii wo taɓalii ɠa, ɓaa zɔi é maaleʋebogi wosu? Zɔi é daami wosuʋɛ kɛlɛ? Nà ma, nà wo zaama ga maaleʋebo nu.

28 «Wa ɠa wo yiilɔa pòlu nà-kpɔlɔiti su. 29 Naa ɠa é ba, nà masadai veezu wo ya, pelei Kɛ̀ɛ fea la zèa, 30 wa daamii ta kpɔɔlei wo nà-taɓalii ɠa nà-masadai zu, wo zei masa kpɔkpɔgiti ga, wo ɗa Izilayɛle woloda puugɔ maazu felegɔiti (12) tukpɔɠaaleʋe.»

Yesu bo fai ga
Piyɛlɛ ɠa ʋaazu ɠɛlɛzu ba

(Matiyo 26:31-35;
Maleke 14:27-31;
Zan 13:36-38)

31 «Simon, Simon, woilo, Setana wo maavaliʋɛ ga é wo ɠaavɛ, eɠɛʋelei molo ɠaavɛɛ nui a ɗa kɛ la. 32 Kɛlɛ gè GALA faliʋɛ è ʋɛ, Simon, nii a kɛ ɗa-ɠidaaleʋei mina ɲɛɛlɛ. Ɗa ma, ɗa ɠalena ma ʋolu, è-ɠɛɛlointi sɛbɛlɔ.»

33 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Màliɠii, kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga de li ʋɔɔma kasoi ɠa, anɛɛ ɓalaa de za.» 34 Yesu ɠɛni ma: «Gè bo è ma, Piyɛlɛ, tɛɛ zinɛi la ɓɔɛa za, ni è la ɠɛlɛni bà, ná zeizu ʋa ɠɛ saʋa, ga è la kwɛ̀ɛ.»

Wali ʋuu ɓɔlɔi, ta ɓɔlɔi,
naa ʋɛɛ boɠa zɔkpɔi ʋa

35 Naa ʋoluma, Yesu ɠɛni ti ma: «Siɛgi zu gè wo leʋeni la, wali ʋuu ɓɔlɔ la wo ya, ɓaa ɓɔlɔ, ɓaa saʋala, leeni ɠa wo ʋalani ma?» Ti ɠɛni ma: «Ani nɔpɛ.» 36 É ɠɛni ti ma: «Kɛlɛ niizu, zɔi wali ʋuu ɓɔlɔ zea, é seɠe, zɔi ɓɔlɔ zea ɓalaa, é seɠe. Zɔi boɠa zɔkpɔ la zea, é ná-seɠe wolai ʋɔdi, é ta ɠeya. 37 Gè bo wo ma, kɛni GALA Sɛʋɛi zu wooi nii laazeeli nà-eteai zu, naa ɠa ga: ‹É ɠaaluni tɔ koloɠolo nuiti saama.› Faiti ti woni nà-faa zu, ti laa ɠa zeeli.» 38 Kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Màliɠii, wɛlɛ boɠa zɔkpɔ felegɔ ʋa.» É ɠɛni ti ma: «Naa kula ɠɛa su.»

Yesu GALA fali vai Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma

(Matiyo 26:36-46;
Maleke 14:32-42)

39 Yesu ɠulani, é li Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma, eɠɛʋelei a ɗa kɛ la pɔlɔma. Ná-kaladopoiti ti ʋilɛni polu. 40 Ti zeeliai ma miná, é ɠɛni ti ma: «À GALA fali, naa ɠa a kɛ wo mina loo tɛgai zu.»

41 É maaɠoozani ti ʋa, ti yɔɠɔzuʋɛ ɠɛ ga kɔtu ʋili daa ɠila kɛɠala, é ʋilɛ ɲiibiɠa, é GALA fali, 42 é ɗa ɠɛ ma: «Ee, Kɛ̀ɛ, ni ɗa kɛɛna, soolɛi ma ɗaawɔi nii maaɠooza bà. Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, zìima vai mina ɠɛ, kɛni ɗɔnɔi nɔ.» 43 [Geezuɠeelai ta ɠulani bɛ kɛlɛma naazu, é ɗa sɛbɛlɔ. 44 Tɛi ziiɓɔlɔi ɠɛni Yesu ma, é ɠaaɓaani GALA falii zu. Ma vɔdɔi ɠɛni eɠɛ ɲamai, é ɗa ʋilɛ peinpein zooi ma.]*

45 Kpegai ma ga GALA fali, é wuzeɠeni, é ɠale ma kaladopoiti pɔ bɛ, é ti ɠa ɲiizu ziiɓɔlɔi maaʋele ma. 46 É ɠɛni ti ma: «Lee ʋe wo ɲiizu? À wuzeɠe, wo GALA fali, naa ɠa a kɛ wo mina loo tɛgai zu.»

Yesu zo fai

(Matiyo 26:47-56;
Maleke 14:43-50;
Zan 18:3-11)

47 Yesu ɠɛni dɛ ɓɔɛzu nɔ, eyɛsu bɛbɛi unkula. Zudase loni ti luɠɔ, keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila ge ɠɛni de. É maaɓuɠani Yesu ʋa ga é nɛɛnɛ ga daaʋɛ komagai. 48 Yesu ɠɛni ma: «Zudase, daaʋɛ komagai ɠa è Nu ná-Doun Zunui yaavazu la ɓaa?»

49 Yesu ɠoba nuiti ti naama vai ɠaai ma, nii é ɠɛni ʋaazu ɠɛɛzu, ti ɠɛni ma: «Màliɠii, gá zoo gi boɠa zɔkpɔi ʋili ɓaa?» 50 Ti ɠila ge boɠa zɔkpɔi ʋilini zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-duɔi ma, é naa yeezazu ʋele woii leʋe ba. 51 Kɛlɛ Yesu kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ti ma: «À zɛ ná ɠana!» É yeevɔɔɠuni zunui naa woii ʋa, é kɛdɛ.

52 Naa ʋoluma, Yesu ɠɛni zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ma, ta GALA sei ʋɛlɛi maaɓɛɛ ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, ti ʋaani daalɔɠɔma: «Wo ʋaaʋɛ ga boɠa zɔkpɔiti ta kpekpe kpuɠaiti, eɠɛ toosu nu zo faa? 53 Folo-o-folo gè ɠɛa wo ʋa GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, wo la sòni názu. Kɛlɛ yeeɠɛɠalai nii ɠa ga wɔnɔ, é ɠɛ ga kpidii ná-zobogi nɔnɔ.»

Piyɛlɛ ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Matiyo 26:57-58, 69-75;
Maleke 14:53-54, 66-72;
Zan 18:12-18, 25-27)

54 Ti Yesu zoni, ti lii la zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-koizuʋɛ. Piyɛlɛ ʋilɛni ti ʋolu ɠoozama. 55 Tɛi ti abui ɠaazoni koi zaamaʋɛ, ti zei ma, Piyɛlɛ zeini ti zaama. 56 Botiɠɛ anzanu ɠila ge kaani zeini abui ɠoba, é ɠaazulo ba, é ɠɛ ma: «Zunui nii ɓalaa ɠɛni ba.» 57 Kɛlɛ Piyɛlɛ zeɠeni ga, é ɠɛ ma: «Anzanu, gè la zunui nii ɠwɛɛ.»

58 Ná tago kɛai ma, taɠili ge kaani, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓalaa, ɗa ga niima nuiti ti ta.» Kɛlɛ Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Gè la ga ti ta.»

59 Ná tago kɛai ma, taɠili ge maaɓakpani, é ɠɛ ma: «Gaamazu, zunui nii ɓalaa ɠɛni ba, tɔɔzei toɠa ga Galilé nu.» 60 Kɛlɛ Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Gè la vɔlɔ kwɛni nii è bosu.» Gaamago nɔ, é yɛni ɓɔɛzu, tɛɛ zinɛi ɓɔɛ. 61 Maliɠii latini, é wɛlɛ Piyɛlɛ ʋa. Piyɛlɛ ɠigi looni Maliɠii wooi zu, nii é boni ma ga: «Za, tɛɛ zinɛi ʋa ɠɛ é ɓɔɛ, ɗa ʋaazu ɠɛlɛzu bà ná zeizu ɠɛ saʋa.» 62 É ɠulani, é wɔlɔ ga gola.

Salaʋusuiti ti ɲɛɛɠula vai Yesu zu

(Matiyo 26:67-68;
Maleke 14:65)

63 Nui niiti Yesu ɠɛni ti ya, ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su, ti ɗa doɠa. 64 Ti ɠɛni seɠei ʋɛɛzu gaazu, ti ɗa gaazaɠa, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é è loɠaai? Naama nui lɛ ga giye!» 65 Ti woo ɲɔu mɔinmɔin kiligaa woni daalɔɠɔma.

Yesu tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala

(Matiyo 26:59-66;
Maleke 14:55-64;
Zan 18:19-24)

66 Geelaalaogai ma, nuɓusɛiti ta-lotuɠɔiti ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba, ti ɠaalɛɛni ba, ti li ga Yesu ta-lukpɔɠaaleʋezuʋɛ, 67 ti ɠɛ ma: «Ni ɗa ɠa è ga Kilista, naa wo gi ma.» Yesu ɠɛ ti ma: «Gè bo pa de wo ma, wo la laa nɔ̀un da, 68 ni nà ma, nà wo ɠaazaɠana, wo la gòoɠaaʋotega. 69 Kɛlɛ za ʋoluma, Nu ná-Doun Zunui ɠa ɠɛ zeini Zɛbɛsu ƓALAGI yeezazuʋɛ.»

70 Ti ɠɛni ma: «Ɗa ga GALA Doun Zunui mu ɓaa?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wa ɓɔɠɔi wo boga, wo ɠɛ nà ʋe.» 71 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Ada ɓɔɠɔi ade mɛniga da. Zeele ɓɛgele ɠa ade ɓɛdɛi ba niina?»

23

Yesu ɠɛɛ vai Pilate ɠakala

(Matiyo 27:1-2, 11-14;
Maleke 15:1-5;
Zan 18:28-38)

1 Ti pɛ ti wuzeɠeni ʋɔɔma, ti li ga Yesu Pilate ʋɔ. 2 Ti tɔɔzeini miná ga maalɔa, ti ɗa ɠɛ ma: «Gi zunui nii zogɛ, é ɗa gá-nuɓusɛiti kaka, é ɠɛ naati ti mina mului zala Sezaal ma, tɔ vɔlɔ é ɠɛ toɠa ga Kilista, masagi.»

3 Pilate gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Zuifuiti ta-masagi?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓɔɠɔi è boga.» 4 Pilate ɠɛni zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ma, ta bɛbɛiti: «Gè la peelalazu nɔpɛ kaazu zunui nii ʋa.»

5 Kɛlɛ ti maaɓakpani, ti ɠɛ ma: «Toɠa nuɓusɛiti kalasu ga kpakagi. É zoni Galilé yooi zu, é leʋeteʋe Zudé yooi zu ná pɛ, é zeeli ʋɛ.»

Yesu Elɔde ɠakala

6 Pilate naa mɛnigai ma, é gaazaɠagi woni, ni zunui nii ɠa ga Galilé nu. 7 Kwɛɛgai ma bɛ ga naa ɠa Elɔde ná-kuɠui zu, é Yesu leʋeni naa ma. Elɔde ɠɛni ɓalaa Zeluzalɛme naama ziɛgi zu.

8 Elɔde Yesu ɠaai ma, gola ɠoozunɛɛni, mazɔlɔɔ kaite wɔin ɠɛni ma ga é Yesu ɠa, tɔɔzei naa maawooi ʋa, é mɛnini, é ɠɛni pɔ ga é naa ná-laavɔɔ vai ta ɠɛɛzu ɠa. 9 É lɛbini Yesu ɠaazaɠasu, kɛlɛ naa la ɠɛni gooɠaaʋoteni ga woo ɠila kpalaa. 10 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tɔ kalamɔinti ti ɠɛni ná nɔ ga ti ɗa Yesu maalɔ ga zɛbɛi. 11 Elɔde ta ná-salaʋusuiti ti bɛlɛlalani. Ti ɲɛɛɠulaai ma su, ti seɠe ʋapagi looni kɔba, é teʋe Pilate ma. 12 Naama voloi Pilate ta Elɔde ti ɠɛni ga bɔɔlamaiti, tɛigiti ti zilini ga ɓɔɠɔ mɔungi zu.

Yesu zaa vai leve vai

(Matiyo 27:15-26;
Maleke 15:6-15;
Zan 18:39—19:16)

13 Pilate zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti gaalɛɛni ba, ta kundiɠiiti, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti ba, 14 é ɠɛ ti ma: «Wo ʋaaʋɛ ga zunui nii pɔ̀, wo ɠɛ toɠa nuɓusɛiti kakasu. Tama gè gaazaɠaga wo ɠaazu, gè la sɔ nɔpɛ kaani naama vaiti pɛ su, niiti wo maalɔɔzu su. 15 Elɔde ɓalaa ge la sɔ kaani ba, mazɔlɔɔ é teʋegɛ gi ma ʋolu. Gaamazu, zunui nii la faa nɔpɛ kɛɛni, nii nu ɠa paa su. 16 Nà kɛɛzu, ti doɠa nɔ ga kpakɔi, naa ʋoluma gè pilɛ.» 17 [Fɛti ɠilagilagi pɛ su, kɛni é ɓena kasoɠa nu ɠila pilɛ ti ʋɛ.]* 18 Kɛlɛ ti pɛ ti ɠɛni ma, ʋɔɔma: «Zunui nii ʋa, è Ɓalaɓase ʋilɛ gi ʋɛ.» 19 Zunui naa ʋilini kasoi ɠa wutugi maaʋele ma, é ʋilini taazuʋɛ, ta nu ʋaa vai.

20 Kɛlɛ tɛi wɔin ɠɛni Pilate ma ga é Yesu ʋilɛ, é ɓɔɛni ʋolu bɛbɛi ʋɔ. 21 Kɛlɛ ti ɓainni, ti ɠɛ ma: «Kpadɔ! Kpadɔ saa wului ma!»

22 Pilate ɠɛni ti ma, ná zaʋasiɛi zu: «Faa ɲɔi ɓɛgele ɠa é kɛai? Gè la sɔ nɔpɛ kaani ba, nii nu ɠa paa su. Nà ʋaazu kɛɛzu mu, ti doɠa ga kpakɔi, naa ʋoluma gè pilɛ.» 23 Kɛlɛ ti wola laaɓakpani ma ga kpee wolai, ti ɠɛ ma kɛni é ɓadɔ saa wului ma. Ti-wooi ɠɛni liizu ga ɓikpiga. 24 Pilate deveni ga nii ti suvalizu, é naa ɠɛ ti ʋɛ. 25 É naama nui ʋilɛni, nii ti maaɠaazaɠaboni, nii é ɠɛni kasoi ɠa wutu fai ta nu ʋaa vai zu. Kɛlɛ é Yesu lɔɔni ti yeezu, ti-yiimai ɠɛ la.

Yesu ɓadɔ vai saa wului ma

(Matiyo 27:32-44;
Maleke 15:21-32;
Zan 19:17-27)

26 Tɛi ti ɠɛni liizu la, ti zunui ta ɠaani, é ɗa zeɠe kpalagaʋɛ, Silɛne nu ɠɛni de, daaseigi ga Simon. Ti soni, ti Yesu zaa wului la kɔma ga é ʋilɛ da naa ʋolu. 27 Nuɓusɛi ma ʋɛbɛ wolai ʋilɛni polu, ta anzanuiti, naati ti ɗa yiilaʋɛti doɠa, ti ɗa ɓɔɠɔ maawɔin ná-faa zu. 28 Yesu latini ti ma, é ɠɛ ma: «Zeluzalɛme anzanuiti, à mina wɔlɔ bɛ̀, kɛlɛ à wɔlɔ ɓɔɠɔ ʋɛ ta wo-lointi bɛ. 29 Tɔɔzei foloi tanigaa ta ʋaazu, toɠa wo ga: ‹Undaanɛ nu ɠa ga doun zɔlɔɔtala anzanuiti, ta niiti ti la ɓɔɠɔ loun zɔlɔɔni, ti la ta laani ɠɔɠɔ ma.› 30 Naama ziɛgi zu nuiti ta ɗa ɠɛ gizeiti ma: ‹À loo gi ma,› ti ɗa ɠɛ gize goiti ma: ‹À gi maalɔɔɠu!›† 31 Mazɔlɔɔ ni nii ɠa ɠɛɛzu ga gulu wundui, lee ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ga gulu vɔɔi?»

32 Naama yeeɠɛɠalai nɔ zu, ti ɠɛni liizu ga faa ɲɔu ɠɛ nu felegɔ, ti ʋaa vai zu ʋɔɔma ta Yesuni. 33 Ti zeeliai ma, naama adɛ ná laaseigi ga «Unkala Kae», ti kpadɔni miná saa wului ma. Ti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta faa ɲɔu ɠɛ nu felegɔ, gilagi ɠɛni zeezazu ʋelei, zɔi ɠɛ kɔʋɛzu ʋelei. 34 Yesu ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛ, ti zuvaayɛ, tɔɔzei nii ti kɛɛzu, ti la kwɛɛ.» Salaʋusuiti ti ná-seɠeiti gaaɠwɛɛni ʋa ga kpakutoomai.

35 Nuɓusɛi ɠɛni loni, é ɗa wɛlɛ. Kundiɠiiti mu ti ɠɛni ɲɛɛɠulasui ɠɛɛzu, ti ɗa ɠɛ ma: «É zɔiti kizoga, é ɓɔɠɔ ɠizona, ni toɠa ga Kilista, GALA ná-ziimazeɠegi!» 36 Salaʋusuiti ɓalaa ti ɠɛni ɲɛɛɠulazu su, ti maaɓuɠani ba ga ti dɔɔ ɓodai ve zea. 37 Ti ɗa ɠɛ ma: «Ni ɗa ga Zuifuiti ta-masagi, ɓɔɠɔ ɠizona!»

38 Sɛʋɛi ɠɛni ɓalaa un maazuʋɛ ga: «Nii ɠa é ga Zuifuiti ta-masagi».

39 Faa ɲɔu ɠɛ nu felegɔi niiti ti ɠɛni saa wului ma, naa ɠilagi ɠɛni poomusu, é ɗa ɠɛ ma: «Ɗa lɛi è ʋa ɠɛ ga Kilista ɓaa? Ɓɔɠɔ ɠizo dɛɛ, ɗa ɓɔɠɔgoi, è gá ɓalaa, gi ɠizo!» 40 Kɛlɛ bɔɔlai zelii loni ma, é ɠɛ ma: «È la luazu GALA ba, ɗɛi ɗa ɓalaa è niima zii ʋeelala ɠilagi zu? 41 Dɔnɔi zɔlegɛ, tɔɔzei da naa zɔlɔɔsu, nii soloogai da-ɠɛɛwotiiti ma, kɛlɛ tɔun nɔnɔi, é la faa ɲɔu nɔpɛ kɛɛni.» 42 Naa ʋoluma é ɠɛni ma: «Yesu, ɠizɛ sù, siɛgi zu è ʋaazu la ɗa-masadai zu.» 43 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè bo è ma ga gaamai, ɗa ɠɛ bà za nɔ, GALA ná-taa ʋagɔi zu.»

Yesu zaa vai

(Matiyo 27:45-56;
Maleke 15:33-41;
Zan 19:28-30)

44 Folo gaalɔgai ma ziɛgi zu, kpidii ʋɛɛni zooi zu ná pɛ, eyɛsu lɛlɛi zaʋasiɛi ma kpɔkɔ voloi. 45 Foloi dɔɔni ma, GALA sei ʋɛlɛi wu ɠwɛpele seɠezuɠoozagi ʋalini su fele zaamazuʋɛ. 46 Yesu kpee wolai looni, é ɠɛ ma: «Ɠɛɛɠɛ, nà zɛ̀nvui ɠalivaazu è ma.»‡ Naama wooiti boga ʋoluma, zii looni.

47 Wɔlɔme zalaʋusu ɠundiɠii fai naati kaai ma, niiti ti ɠɛɛni, é lɛbiyai veeni GALA bɛ, é ɠɛ ma: «Gaamazu, zunui nii ɠɛa ga telebo nu.» 48 Bɛbɛi niiti ti ʋaani nu ʋaazuʋɛ miná ɠaazu, ti ɠaleni ma ga gaazuɠilii, ti ɗa yiilaʋɛti doɠa. 49 Yesu ɠaazuɠwɛɛgiti pɛ, ta anzanui niiti ti ɠɛni polu, kaite é zo Galilé yooi zu, naati ti loni ɠoozama, ti ɗa naama vaiti ka, niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu.

Yesu maaɠulu vai

(Matiyo 27:57-61;
Maleke 15:42-47;
Zan 19:38-42)

50 Zunu ɠila ge ɠɛni tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti saama, daaseigi ga Zozɛfe, é ɠɛni ga nu ʋagɔ ta telebo nu, 51 ná-taazuʋɛ ɠɛni ga Zuifu laai nii daa ga Alimaté, é la ɠɛni yeezeini bɔɔlaiti ta-levei ta ma ɠɛɛwotiiti bu, é ɠɛni GALA ná-masadai maaɓɔunsu kitogi zu. 52 É liini, é Yesu ma ʋoomai maavali Pilate ma. 53 É kulani saa wului ma, é maavelevele ga geze zeɠei, é da kaba niinɛi ta zu, nii bɔai fasai ʋa, ʋɛ nu nɔpɛ ge la dɛ laani ná. 54 Dooɠo foloi ma ɠɛʋele ɓɛtɛ voloi ɠɛni de, dooɠo foloi ɠɛnina tɔɔzeizu.

55 Anzanui niiti ti yɛni Yesu ʋolu, kaite é zo Galilé yooi zu, naati ti ʋilɛni Zozɛfe ʋolu, ti kabai ʋɛtɛ, ta ʋelei Yesu ma ʋoomai laai la su. 56 Ti ɠaleni ma, ga ti tufa maku nɛɛnɛgi ta gulɔ maku nɛɛnɛgiti kpɛtɛ. Dooɠo foloi ti looɠoni, eɠɛʋelei devei bogai la.

24

Yesu wuzeɠe vai,
é ɠula saai ya

(Matiyo 28:1-10;
Maleke 16:1-8;
Zan 20:1-10)

1 Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi sobuzobui, ti liini kabalaʋɛ ga tufa maku nɛɛnɛgiti, niiti ti ti ɓɛtɛni. 2 Ti kɔtui ɠilikiligai ɠaani, seɠeai kabai la. 3 Ti lɔɔni su, kɛlɛ ti la ɠɛni Maliɠii Yesu ma ʋoomai ɠaani su. 4 Tɛi ti ɠidaaʋilini ga naama vai, zunu felegɔ ɠulani kɛlɛma ti ʋɛ, ti ɠɔba zeɠeiti ti ɠɛni volozu. 5 Dualuagi maaʋele ma, ti unpilɛni zooi ma. Naati ti ɠɛni ti ma: «Leeni ʋe zɔi é vulua, wo naa ɠaiziɛzu gɔvɛiti saama? 6 É la mɔ ʋɛ, é wuzeɠea, é ɠula saai ya. À ɠitoo gooi zu, kɛai ma wo ʋa Galilé yooi zu, 7 é ɠɛni ɠɛɛzu ma: ‹Kɛni ta Nu ná-Doun Zunui lɔ kotoba nuiti zeezu, é ɓadɔ saa wului ma, foloi zaʋasiɛi é wuzeɠe, é ɠula saai ya.› » 8 Ti-ɠi ge looni naazu Yesu wooiti su.

9 Ti zeɠeni kabalaʋɛ, ti li, ti naa pɛ bo kaladopo puugɔ maazu ɠilagiti ma (11), ta zɔiti pɛ ma. 10 Niiti ti naama vaiti boni keelaiti ma, ti ɠɛni ga: Magedala nui Mali, ta Zane, naa ʋɛɛ Zake dee Mali ʋa, ta anzanu ɠiligi zɔiti ɓalaa ti ɠɛni ti ʋolu. 11 Kɛlɛ naama wooiti ti ɠɛni ti ɠaazu eɠɛ kpɔɛ ɲaka, ti la ɠɛni laani anzanui naati gooi la. 12 [Kɛlɛ Piyɛlɛ wuzeɠeni, é ɓizɛ, é li kabalaʋɛ. É unmaalaagai ma, é la ɠɛni ani ɠili kaani, kɛni seɠe zakpaiti nɔ. Naa ʋolu, é zeɠeni ná, daavɔai ga naama vai, nii é ɠɛɛni.]*

Yesu ɠula vai kɛlɛma
kaladopo felegɔiti bɛ

(Maleke 16:12-13)

13 Naama volo ɠilagi nɔ, kaladopo felegɔ ɠɛni liizu taa goi ta zu, ná laa ga Emawuse. Ná maaɠoozani Zeluzalɛme ʋa ga kilo puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛɠala. 14 Ti ɠɛni yɛpɛzu ga naama vaiti pɛ, niiti ti leʋegai. 15 Ti ɠɛai ma yɛpɛzu, Yesu ɓɔɠɔgoi maaɓuɠani ti ʋa, ti ɗa li ʋɔɔma. 16 Kɛlɛ ti ɠaazumaaɓidini ga ti mina kwɛɛ.

17 Yesu ɠɛni ti ma: «Wa-yɛpɛ wooiti ta ga ɓɛgele, wo ti wosu, wo ɗa ziɛ?» Ti loni kpɛ, ti ɠaazuɠiliai. 18 Ti ɠila ge ɠɛni ná, nii daa ɠɛni ga Kelewopase, naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠila nɔ ɠa è ɲii wosu Zeluzalɛme, è la kwɛɛ, nii kɛai niima voloiti?» 19 Yesu ɠɛ ma: «Ɓɛgele ɠa ga naa mu?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Nii kɛai é ʋilɛ Nazalɛte nui Yesu ʋa, nii é ɠɛa ga GALA goo wo nu, zɛbɛi ba kɛɛwotiiti ta kpɔɛzuɠulaiti su, GALA ta nuɓusɛiti pɛ gaazu. 20 Gá-zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta gá-ɠundiɠiiti ti teʋegɛ ga ti peelala ga ti paa, ti kpadɔ saa wului ma. 21 Tɔ ɠa gi-ɠi ge ɠɛa ba ga toɠa Izilayɛle unmɔɔ. Kɛlɛ wɛlɛ niima vaiti kɛɛʋɛ ma voloi zaʋasiɛ ɠa ga za. 22 Gaama ʋe ga, anzanui tanigaa niiti ti gi zaama, ti gi laavɔɔʋɛ. Ti liiʋɛ kabalaʋɛ gosui, 23 kɛlɛ ti la ma ʋoomai ɠaani. Ti ɠalegɛ ma, ti ɠɛ geezuɠeelaiti kulaʋɛ ti ʋɛ kɛlɛma, naati ti ɠɛ ti ma: ‹Toɠa vulua.› 24 Gi zaama, nui tanigaa liiʋɛ kabalaʋɛ, ti faiti ka nɔ, ʋelei anzanuiti ti bogai la, kɛlɛ ti la tɔ ɓɔɠɔi ɠaani.»

25 Názu ɠa Yesu ɠɛni la ti ma: «Ee, wa vaa ɠaaɠaazu ɓaaʋɛ! Wo nɛkɛgɛ ti laazu naa la, nii GALA goo wo nuiti ti bogai! 26 Kilista maa la ɠɛni nɛɛni, é ʋa ɓɔlɔ ɠana, aisa é ʋa lɛ ná-lɛbiyai zu ɓaa?» 27 Naa ʋoluma, nii kpein GALA Sɛʋɛi bogai, é ʋilɛ tɔ ɓɔɠɔi ʋa, é tɔɔzeini ga naa yɔɠɔzulɛa ga tiye, é tɔɔzei Moize ná-sɛʋɛiti ma, é li GALA goo wo nui zɔiti ta-zɛʋɛiti pɔ.

28 Ti zeeliai ma taa loaʋɛ, ʋɛ ti ɠɛni liizu ná, Yesu kulani eɠɛ a ɠɛ liizu poun. 29 Kɛlɛ ti vɔɔnɛni ba, ti ɠɛ ma: «Yɛ gi ɠoba, foloi ɠana li, fitili ɠana pɛɛ.» É lɛɛni pɛlɛi wu naazu ga é yɛ ti ɠoba. 30 Ti ɠɛai ma daamii wosu taɓalii ɠa, é ɓului zeɠeni, naa ʋoluma kpegai ma ga mama fee ƓALA falii wo, é galeɠaleni, é fe ti ya. 31 Názu ɠa ti-ɠaazuʋɛti ti zeɠeni la ma, ti kwɛɛ, kɛlɛ é ɲɛɛlɛni ti ɠaazu. 32 Ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Koozunɛɛi ɠɛni de ʋɛ, siɛgi zu é ɠɛa GALA sɛʋɛiti zɔɠɔzulɛɛzu la ga deye pelei zu.»

33 Ti wuzeɠeni naama yeeɠɛɠalai nɔ, ti ɠale ma Zeluzalɛme, ti kaladopo puugɔ maazu ɠilagiti (11) ka, ta niiti ti ɠɛni ti ʋa. 34 Naati ti ɠɛ ti felegɔ ma: «Maliɠii wuzeɠea, é ɠula saai ya ga ɠite, kulaʋɛ kɛlɛma Simon ʋɛ.» 35 Tiya ɓalaa ti naa zuɠulani, nii é ɠɛɛni pelei zu, ta ʋelei ti kwɛɛni da, siɛgi zu é ɓului ɠaleɠaleni la.

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga
kaladopo puugɔ maazu ɠilagiti (11)

(Matiyo 28:16-20;
Maleke 16:14-18;
Zan 20:19-23;
Kɛɛwotiiti 1:6-8)

36 Ti yɛni nɔ naama ɓɔɛiti bosu dɛ, eyɛsu Yesu ɓɔɠɔgoi lo ti zaama, é ɠɛ ti ma: «Ziilɛigi ɠɛ wo ʋɛ.» 37 Dualua golai leʋeni ti zu, ti ɠɛni kaazu ga ti zɛnvui ta ɠa. 38 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti ma: «Lee ʋe wo yiiɓɔlɔzu? Lee vaa zu inɛinɛgi wo ɠisu? 39 À wɛlɛ lɛɛ zèei ta kɔ̀ɠɔiti ba, nà ɓɔɠɔɓɔɠɔgi ʋe. À vɔɔɠu bà, wa kwɛɛ, tɔɔzei kɔlɔ ge la zɛnvui ma, kae la su ga kɛ̀ʋelei.»

40 É naama wooiti bogai ma, é zeeiti ta kɔɠɔiti dɛɛni ga tiye. 41 Tɛi ta ɠoozunɛɛi zu, ti la ɠɛni dɛ laani da, ta ti laavɔai, é ɠɛni ti ma: «Daamiani ka wo ya ʋɛ?» 42 Ti kale mɔgai ma ɓuɠa ɠila feeni zea. 43 Ti ɠaazuyɛni ba, é seɠe, é mi.

44 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Naama vaiti ka gè ɠɛni ti wosu wo ma, ade ɠɛai ma ʋa, ga fai kpein é zɛʋɛni nà-faa zu Moize ná-tɔgi zu, ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su, ta GALA Sɛʋɛi ma wuyeiti su, ti laa ɠa zeeli.» 45 É ti-ɠigiti daalaoni názuʋɛ, nii a kɛ ti GALA sɛʋɛiti gaaɠa. 46 É ɠɛni ti ma: «Naa ɠa é zɛʋɛni GALA Sɛʋɛi zu ga: Kilista a la ɓɔlɔ, foloi zaʋasiɛi é wuzeɠe, é ɠula saai ya. 47 Daaseigi zu, nu ziɛ ʋelei maavalibo fai ta kotoi ma zuvaayɛgi ma wooi laa ɠa zeeli ziiti pɛ ma, é tɔɔzei Zeluzalɛme ma. 48 Wa ga naama vaiti ma zeelei. 49 Nà ʋaazu naa leʋesu wo ma, nii Kɛ̀ɛ minazeɠeai la. Kɛlɛ kɛni dɛ wo yɛ Zeluzalɛme taazuʋɛ, eyɛsu wo zɛbɛi zɔlɔɔ, é zeɠe geezuʋɛ.»

Yesu lɛɛ vai geeɠɔlɔgi zu

(Maleke 16:19-20;
Kɛɛwotiiti 1:9-11)

50 É loni ti luɠɔ, eyɛsu ti maaɓuɠa Ɓetani ʋa, naa ʋoluma é yeeiti buzeɠeni, é tuya loo ti ʋɛ. 51 Kɛai ma tuyai loozu ti ʋɛ, é zeɠeni ti ʋa, é lɛ geeɠɔlɔgi zu. 52 Tiya mu, ti ɓegai ma ga dɛbi, ti ɠaleni ma Zeluzalɛme ga koozunɛ wolai, 53 siɛnɔpɛ su ti ɠɛni nɔ ɠɔ GALA sei ʋɛlɛi wu, ti ɗa GALA mama.

* 2:23 2:23 Ɛgz 13:2, 12, 15.

† 2:24 2:24 Lev 12:8.

* 3:6 3:4-6 Eza 40:3-5 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 4:4 4:4 TSV 8:3.

† 4:8 4:8 TSV 6:13.

‡ 4:10 4:10 Guy 91:11.

§ 4:11 4:11 Guy 91:12.

* 4:12 4:12 TSV 6:16.

† 4:19 4:18-19 Eza 61:1-2 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 4:26 4:26 Wɛlɛ ʋɛ: 1Ma 17:8-16.

§ 4:27 4:27 Wɛlɛ ʋɛ: 1Ma 5:1-14.

* 7:27 7:27 Mal 3:1.

* 8:10 8:10 Eza 6:9 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 9:55 9:55 Niima wooiti pɛɛʋɛ ba sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu: É ɠɛ ma: «Wo la kwɛɛ zɛnvui ma zii, nii é wo zu. Mazɔlɔɔ Nu ná-Doun Zunui la ʋaani nuɓusɛiti zɛnvui undaaʋili faa ma, kɛni ti ɠizo fai».

* 10:27 10:27 TSV 6:5.

† 10:27 10:27 Lev 19:18.

* 11:41 11:41 Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: À naati fe lɛɛ dɛ bala nuiti bɛ, niiti ti wa-aniɲakaiti su, gaamanɔ ti pɛ ta ɲade wo ʋɛ.

* 12:25 12:25 é ta ɓɔ sii ma voloiti ba: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: é ta lo sɔlegi la ga zeelo gila kɛɠala

* 13:35 13:35 Guy 118:26.

* 17:36 17:36 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 18:20 18:20 Ɛgz 20:12-16; TSV 5:16-20.

* 19:46 19:46 Eza 56:7.

† 19:46 19:46 Zel 7:11.

* 20:17 20:17 Guy 118:22.

† 20:28 20:28 TSV 25:5.

‡ 20:37 20:37 Ɛgz 3:6.

§ 20:43 20:42-43 Guy 110:1.

* 22:44 22:43-44 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 23:17 23:17 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

† 23:30 23:30 Woz 10:8.

‡ 23:46 23:46 Guy 31:6.

* 24:12 24:12 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

Zan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Woo Niinɛ Ʋagɔi

Nii Zan Sɛʋɛni

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zan ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga Minazeɠe Niinɛi zu zɛʋɛ naanigɔiti gila, niiti ti Yesu Kilista ná-eteai zu vaiti suɠulazu. Ti ɠilagilagiti pɛ ti-laasei ka ga «Woo Niinɛ Ʋagɔi», ti zɛʋɛʋɛ Yesu ná-saai ʋoluma, ti-zɛʋɛ nuiti ta: Matiyo, Maleke, Luke ta Zan. Zan nɔnɔ ma Woo Niina Ʋagɔi zɛʋɛni tanisu kona ʋuutaaʋuugɔ (90) ɠɛɠala, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Anɛɛ ni sɛʋɛi la bosu ga Zan ɠa é ga ma nui, kɛlɛ sɛʋɛ ʋelei wola ɠulaʋɛ ga Zan ná-sɛʋɛ saʋagɔiti. Sɛʋɛ ɠɛ nu wɔlɔmai tanigaa ti ɠɛ Zan ɠɛni zeini Efɛze taa wolai zu, naama ziɛgi zu ɠa é ná-sɛʋɛi nii ɠɛa la.

Zan koleʋɛ ga ná-sɛʋɛi ɠɛɛ ungi ɠa ga é ɓɔ nuiti ba ti lada ga Yesu ɠa é ga Kilista, zɛnvu su ƓALAGI ná-doun zunui (20:31). Da laana naa la, da zɛnvui zɔlɔɔ ga daaseigi maaʋele. Sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ kala nuiti bɛ, ti ga Zuifuiti ta niiti ti la ga Zuifua. Zan ná-Woo Niina Ʋagɔi ɠɛɛ ʋelei ɠa yɛ, ti lago yeeɠaaɠwɛɛʋɛ ta Woo Niina Ʋagɔ saʋagɔi zɔiti. É laaɓakpagɛ Yesu ná-laavɔɔ vaiti ma, é ti ɠɛɛni, kɛlɛ é la wola ɓɔɛni, é ʋa ʋilɛ faalaaliiti ba. Faa ɓiigi tanigaa eɠɛʋelei Yesu ɓatize fai ta tɛgai é zeelini ma teʋebai zu, naati ti la sɛʋɛi nii zu.

Unsosuʋɛ

1. Zan Woo Niinɛ Ʋagɔi lɔɔzeiʋɛ (1:1-18).

2. Naa ʋoluma, é sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ, é lo laavɔɔ vaa mɔinmɔin ba, niiti Yesu ti ɠɛɛni (1:19—12:50).

3. Naa ʋoluma, é faa ɓii mɔinmɔin suɠulaʋɛ, é lo Yesu ná-eteai ʋa, niiti ti Yesu laazeelini saa vai ma ta buzeɠe vai, é ɠula saai ya (13:1—20:31).

4. Zan ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga Yesu ná-kulakɛlɛmai gila nuiti bɛ, buzeɠea ʋoluma, é ɠula saai ya, ta é ná-sɛʋɛi ɠɛɛ ungi ɓalaa dɛɛ (21:1-25).

1

Yesu ɠa ga GALA daawooi nii é vulua

1 Tɔɔzeizu mɔunpa Wooi ɠɛni ná. Wooi ɠɛni GALA ba. Wooi ɠɛni ga GALA. 2 Mɔunpa é ɠɛni GALA ba. 3 GALA ge anii pɛ kpɛtɛa ga tɔun maaʋele. Nii pɛ kpɛtɛai, naa tanɔpɛ ge la ɓɛtɛni tɔun polu. 4 É ɠɛni ga zɛnvui ma ungi, naama yɛnvui ɠa é ɠɛni ga nuiti ta-wozakalagi. 5 Wozakalagi ɠa volozu kpidii zu, tama kpidii la soni.

6 GALA ge zunui ta leʋeni, nii daaseigi ga Zan. 7 É ʋaani, é ɠɛ ga wozakalagi ná-zeelei, nii a kɛ nuiti pɛ ti ɠidaaleʋe ná-zeele wooi maaʋele ma. 8 Tɔ ɓɔɠɔi lɛi é ʋa ɠɛni ga wozakalagi, kɛlɛ ná-siɛi ma ungi ɠɛni ga, é ɠɛ ga wozakalagi ná-zeelei. 9 Naa ɠɛni ga wozakala kitei, nii é ʋaazu eteai zu ga é volo nui pɛ bɛ. 10 É ɠɛni eteai zu, tɔ ɠa eteai ɓɛtɛai la, kɛlɛ eteai la kwɛɛni. 11 É ʋaani ná-zooi zu, kɛlɛ ná-nuiti ti la kɛɛni ti ʋa yeezei bu. 12 Kɛlɛ tanigaa ti yeezeini bu, ti ɠidaaleʋe ma. Tama, é zobogi veeʋɛ naati pɛ bɛ ga ti ɠɛ ga GALA dointi. 13 Kpusɛi zu zɔlɔɔgi nii é ɠɛɛzu ga kpusɛi yiimai, ɓaa zunui yiima vai, naa laade, kɛlɛ ti zɔlɔɔgɛ GALA ba.

14 Wooi valibogɛ, é ɠɛ ga nuɓusɛi, é zei ade zaama, daavegai ga zaalai ta gaamai. Gi ná-lɛbiyai ɠaani, Doun Zunu ɠila kpegi, nii Kɛɛɠɛ teʋegai, naa ná-lɛbiyai.

15 Ná-zeelei Zan niima wooi woni kɛlɛi zu kpoke, é ɠɛ ma: «Nii ɠa gè vaani ma, siɛgi zu gè ɠɛni la wo ma: ‹Zɔi é ʋaazu nɔ̀un poluma, fizɔgɛ bà, tɔɔzei kaite é ɠɛni etea, názu gè la dɛ zɔlɔɔni.› » 16 Ade pɛ ade adɔnɔ zɔlɔɔgɛ ná-zaalai ma ɓɛtɛi zu aniiti su. É ná-tuyai ta la ta nɔ maazu, é fe ade ya. 17 Mazɔlɔɔ ade tɔgi zɔlɔɔgɛ Moize ya, kɛlɛ Yesu Kilista ɠa paai ga zaalai ta gaamai. 18 Nu nɔpɛ ge la dɛ GALA kaani. Kɛlɛ Doun Zunu ɠila kpegi, nii é ga GALA, ta nii é zeizu Ɠɛɛɠɛ GALA koba, naa ɠa é dɛa ga adeye.

Zan ná-zeele wooi

(Matiyo 3:1-12;
Maleke 1:1-8;
Luke 3:1-18)

19 Zan ná-zeele wooi ʋɛtɛ, nii é boni, siɛgi zu Zuifuiti zalaɠa ɠula nuiti ta Levi nuiti teʋeni da, ti zeɠe Zeluzalɛme, ti li gaazaɠasu ga: «Ɓɛ ɠa ga ɗe?» 20 É gaamai woni, é la ɓɔɠɔ lɔɔɠuni, kɛlɛ é koleni fo, é ɠɛ ti ma: «Nà lɛi gè ʋa ɠɛ ga Kilista.»

21 Ti ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa é ga ɗe mu? Ɗa ɠa è ga Eli?» É ɠɛni ti ma: «Ɓa-o, nà la ga naa.» Ti ɠɛni ma ʋolu: «Ɗa ɠa è ga GALA goo wo nui?» É ɠɛni ti ma: «Ɓa.»

22 Naati ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa mu é ga ɗe? Kɛni gi li, gi gooɠaaʋote gila fe naati zea, ti gi leʋegai. Lee ɠa è bosu, é lo ɗa ɓɔɠɔi ʋa?» 23 Zan ɠɛni ti ma: «Nà ɠa gè ga: ‹Nui é ɓainsu teʋebai zu, é ɗa ɠɛ ma: À Maliɠii ná-pelei ɓɛtɛ bɛ.›* GALA goo wo nui Ezayi ɠa é naama wooiti sɛʋɛni.»

24 Tama zɔiti ti liini keelai ma, ti ɠɛni ga Faliziɛinti ta-nuiti. 25 Naati ti gaazaɠani mɔnɔ, ti ɠɛ ma: «Ni è la ga Kilista, è la ga Eli, è la ga GALA goo wo nui, lee vaa zu mu è ɓatizei wosu?» 26 Zan ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Nɔ̀un, nà wo ɓatizesu ga ziɛi. Kɛlɛ nu ɠila ka wo zaama, wo la kwɛɛ. 27 Toɠa ʋaazu nɔ̀un poluma. Gè la vɔlɔ kula ɠɛɛni su ga gè ʋa ná-saʋala galuiti daavie.»

28 Niima vaiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Ɓetani taazuʋɛ, ziɛ wolai Zuludɛn folo ɠulazu ʋelei, ʋɛ Zan ɠɛni ɓatizei wosu ná.

GALA ná-baala ziʋoi Yesu

29 Poluma voloi, Zan Yesu ɠaai ma, é ɗa ʋa pɔ pelei, é wooɠulani, é ɠɛ ma: «À wɛlɛ GALA ná-baala ziʋoi ʋa, nii é eteai ná-kotoi ɠulazu ba. 30 Nii ɠa gè vaani ma, siɛgi zu gè ɠɛni la wo ma: ‹Zɔi é ʋaazu nɔ̀un poluma, fizɔgɛ bà, tɔɔzei kaite é ɠɛni etea, názu gè la dɛ zɔlɔɔni.› 31 Nà ɓalaa gè la ɠɛa kwɛɛ, kɛlɛ nɔ̀un, pàaʋɛ, gè ɗa ɓatizei wo ziɛi wu, nii a kɛ é lɛɛ ga Izilayɛle nuɓusɛiti.»

32 Zan niima zeele wooi woni, é ɠɛ ma: «Gè Zɛnvui ɠaani, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, é ɗa yei eɠɛ poopogi, é ʋa, é yɛ ba. 33 Gè la ɠɛni kwɛɛ ga tɔ ɠana, kɛlɛ GALAGI nii é tèʋegai ga gè ɗa ɓatizei wo ga ziɛi, naa ɠɛni mà: ‹Ɗa ʋaazu Zɛnvui ɠaazu, é yei, é zei zunui ta ma, naa ɠa é ʋaazu ɓatizei wosu ga Zɛnvu Ɲadegai.› 34 Gè naa ʋɛtɛga, gè zeele wooi woga ga tɔ ɠa é ga GALA Doun Zunui.»

Yesu ná-kaladopo mɔungiti

35 Poluma zobui Zan ɠɛni mɔnɔ ná ta ná-kaladopo felegɔ. 36 É Yesu ɠaani, é ɗa leʋe, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ GALA ná-baala ziʋoi ʋa.»

37 Kaladopo felegɔiti ti Zan woomɛnini, ti wuzeɠe, ti ʋilɛ Yesu ʋolu. 38 Yesu latini, é ka ga ti ʋilɛgɛ polu, é ɠɛ ti ma: «Lee ɠa wo pɔ?» Ti ɠɛ ma: «Mini ɠa é ga è-zeizuʋɛ, Laaɓi?» (nii poluʋɛ ga «kalamɔn»).

39 Yesu ɠɛni ti ma: «À ʋa lɛɛ, wa ná ɠa.» Ti ʋilɛni polu, ti li ti seizuʋɛ ʋɛtɛ. Naama ziɛgi ɠɛni ga lɛlɛi naanisiɛi kpɔkɔ voloi. Ti foloi mɔtai ɠɛɛni Yesu ɠoba.

40 Simon Piyɛlɛ kɛɛɠɛloin Andelé ɠɛni ga kaladopoi naa gila, niiti ti Zan woomɛnini, ti ʋilɛ Yesu ʋolu. 41 É kɛɛɠɛloin Simon ɠaani mɔunpa, é ɠɛ ma: «Gi Mesi ɠaaʋɛ» (nii poluʋɛ ga «Kilista»). 42 É liini ga naa Yesu ʋɔ bɛ. Yesu pɛtɛni ga pagɔ, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Zan ná-doun zunui Simon. È-laaseigi ɠa ɠɛɛzu ga Sefase» (nii poluʋɛ ga «Piyɛlɛ»).†

43 Poluma voloi Yesu deveni ga é li Galilé yooi zu. É liini, é Filipe ʋɛtɛ, é ɠɛ naa ma: «Ʋilɛ pòlu.» 44 Filipe ɠɛni ga Ɓɛtesayida nu, Andelé ta Piyɛlɛ ta-laazuʋɛ. 45 Filipe ɓalaa liini, é Nataniyɛle ʋɛtɛ, é ɠɛ ma: «Gi naama nui ɠaaʋɛ, nii Moize ná-faa woni tɔ sɛʋɛi zu, ta GALA goo wo nuiti ɓalaa ti ná-fai zɛʋɛai. Tɔ ɠa é ga Zozɛfe ná-doun zunui Yesu, Nazalɛte nui.»

46 Nataniyɛle ɠɛni ma: «Ani ʋagɔ ɠa zoo zeɠezu nɛi Nazalɛte?» Filipe ɠɛ ma: «Ʋa, è ka.»

47 Yesu Nataniyɛle ɠaani, é ɗa maaɓuɠa ba, é ɠɛ ma: «Wɛlɛ, Izilayɛle nu ɠiteɠite ka ga zunui tɛi, nii zɛɛ vaa nɔpɛ ge la su.»

48 Nataniyɛle ɠɛni ma: «È kwɛ̀ɛgɛ ɠale?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Filipe la ɠɛa dɛ ʋaani è lolisu, siɛgi zu è ɠɛa zeini la kooleɠoole gului wu, gè è ɠaaʋɛ.» 49 Nataniyɛle ɠɛni ma: «Kalamɔn, ɗa ga GALA Doun Zunui, ɗa ɠa è ga Izilayɛle masagi!»

50 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tɛi gè ɠɛa è ma, siɛgi zu è ɠɛa zeini la kooleɠoole gului wu, gè è ɠaaʋɛ, naa ɠa é kɛa è laai da? Ɗa ʋaazu faa ɠiligaa ɠaazu mɔnɔ, ti wɔɔlɔai nii ʋa.» 51 É ɠɛni ma ʋolu: «Gè bo wo ma ga gaamai, wa geeɠɔlɔgi laalaogai ɠa, GALA ná-geezuɠeelaiti ti ɗa lɛ, ti ɗa yei Nu ná-Doun Zunui maazuʋɛ.»

2

Yesu ná-laavɔɔ vaa mɔungi

1 Naa ʋoluma folo felegɔ ɠulaai ma su, vulu maazaa ɠoozunɛɛi ta ɠɛni ɠulazu Kana, Galilé yooi zu, Yesu dee ɠɛni ná. 2 Ti Yesu ɓalaa tolini ta ná-kaladopoiti vulu ɠɛɛzuʋɛ.

3 Siɛgi zu dɔɔi ɓeni la, Yesu dee ɠɛni ma: «Dɔɔ la mɔ ti ya.» 4 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Anzanu, lee ɠa è pòluma? Nà-yeeɠɛɠalai la dɛ zeelini.» 5 Dee ɠɛni botiɠɛ nuiti ma: «Nii nɔpɛ a bo wo ma, à naa ɠɛ.»

6 Kɔtu liɠi lɔzita ɠɛni ná, nii Zuifuiti ti ɓena ɓɔɠɔ ɲade faiti kɛ ga tiye. Diɠii naati gilagilagi ɲɛ gilagi a la zo ɠɛɛzu ga litɛlɛ ʋuulɔsaʋa (80) ɓaa ungila (100). 7 Yesu ɠɛni botiɠɛ nuiti ma: «À diɠii niiti daave ga ziɛi.» Naati ti ti laaveni lɛɠɛlɛɠɛ ga ziɛi. 8 Naa ʋolu é ɠɛ ti ma: «À tago zaɠa, wo lii la ɠɔnɔ gaaɠwɛɛ nui ʋɔ.» Ti liini ga ta ɠɔnɔ gaaɠwɛɛ nui ʋɔ.

9 Ɠɔnɔ gaaɠwɛɛ nui ziɛi ɠɔɠɔni, nii falibogai ga dɔɔi. É la ɠɛni kwɛɛni ʋɛ dɔɔi naa zeɠeai ná, kɛlɛ botiɠɛ nuiti mu, ti ɠɛni seɠezuʋɛ ɠwɛɛ. É anzazinigi lolini, 10 é ɠɛ ma: «Pɔlɔmazu, nu ɠa ɗa dɔɔ ʋagɔi ese gaaɠwɛ, naa ʋolu siɛgi zu dɔɔi nuɓusɛiti sosu la, ɗa zɔi ɠula niina, nii é la zeelini zɔi zu. Kɛlɛ ɗɔun, è dɔɔ ʋagɔi yɛga ná, eyɛsu niizu zeeli.»

11 Naa ɠa é ɠɛni ga Yesu ná-laavɔɔ vaa mɔunpagi. Nii ɠɛɛni Kana, Galilé yooi zu. Zekana é ná-lɛbiyai ɠulani la kɛlɛma. Ná-kaladopoiti ti laani da.

12 Naa ʋoluma, Yesu yeini Kapɛɛlɛnawume taazuʋɛ ta dee, é ʋɛɛ deɠeiti ta ná-kaladopoiti ba. Ti ku ɠɛɛni ná fele.

Yesu pɔdi loo nuiti kpɛɛ vai
GALA sei ʋɛlɛi wu

(Matiyo 21:12-17;
Maleke 11:15-17;
Luke 19:45-46)

13 Zuifuiti ta-Ʋake fɛtii maa ɠɛni ɓuɠazu. Yesu lɛɛni Zeluzalɛme. 14 É yaaɠoiti pɛtɛni GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti ɗa nikɛiti, baalagiti ta poopogiti pɔdi. Wali valibo nuiti ɓalaa ti ɠɛni ná. 15 É galuiti seɠeni, é kɛ ga kpakɔi. É ti ɓɛɛni, é ti ɠula GALA sei ʋɛlɛi wu, ta ta-nikɛiti, naa ʋɛɛ ta-ʋaalagiti ba. É wali valibo nuiti ta-waliiti suvazani, é ta-laɓaliiti toka. 16 É ɠɛ poopo pɔdi nuiti ma: «À niiti kula ʋɛ! À mina Kɛ̀ɛ ná-pɛlɛi ɠɛ ga yaaɠo ʋɛlɛ!» 17 Ná-kaladopoiti ti-ɠi ge looni su ga sɛʋɛʋɛ ga:

«Ee, GALA, ɗa-ʋɛlɛi ma wɔinlai ɠa gàla eɠɛ abui.»*

18 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti kpɔɛi zeɠeni, ti ɠɛ ma: «Laavɔɔ vai ɓɛgele ɠa è kɛɛzu, è ʋa dɛɛ ga giye ga zobo ka è ya ga è niima vaiti kɛ?» 19 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À GALA sei ʋɛlɛi nii ɠolo, nɔ̀un nà to ʋolu folo saʋagɔ laawu.»

20 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠɛni ma: «GALA sei ʋɛlɛi nii lo fai kɛɛni ga kona ʋuunaani maazu lɔzita (46), é ʋa ɓe, ɗɔun naa ɠa ɗa to ʋolu folo saʋagɔ laawu?» 21 Tama é ɠɛni ɓɔɛzu é ʋilɛ tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi ʋa, nii é ga GALA sei ʋɛlɛi. 22 Siɛgi zu é wuzeɠeni, é ɠula saai ya, ná-kaladopoiti ki ge looni su ga é naama wooi woni. Ti laani GALA sɛʋɛiti da, ti la ɓalaa naama wooi la, nii Yesu boni.

23 Siɛgi zu Yesu ɠɛni la Zeluzalɛme Pake fɛtii zu, nu mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni ma, siɛgi zu ti laavɔɔ vaiti kaani la, é ɗa ti ɠɛ. 24 Kɛlɛ Yesu la ɠɛni laani ti la, tɔɔzei é ɠɛni ti pɛ kwɛɛ ga gola. 25 Mazɔlɔɔ kpɛdɛ la ɠɛni ba ga ti nuiti ta-vaa zuɠula ma, tɔɔzei é ɠɛni nui yiimaʋɛ ɠwɛɛ.

3

Yesu ta Nikodɛme

1 Zunu ɠila ge ɠɛni ná, daaseigi ga Nikodɛme, é ɠɛni ga Zuifuiti ta-ɠundiɠii ta, naa ʋoluma é ɠɛni Faliziɛinti ta-ɓɔgi zu. 2 É ʋaani Yesu ʋɔ bɛ ga kpidii, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, gi kwɛni ga GALA ka é è leʋegai ga è gi ɠala, tɔɔzei nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa laavɔɔ vai niiti kɛ, è ti ɠɛɛzu, ni GALA ge la ma nu ʋa.» 3 Yesu ɠɛni ma: «Gè bo è ma ga gaamai, ni nui la zɔlɔɔni ʋolu ga niinɛ, é la ɠaazulaa GALA ná-masadai ma.»

4 Nikodɛme ɠɛni ma: «Nui ɠa zoo zɔlɔɔsu ɠale ʋolu ga niinɛ, siɛgi zu pɔlɔzaɠagai la? Tama é la ʋaazu lɔɔzu dee ɠoozu ʋolu, é ʋa zɔlɔɔ kɛlɛ?» 5 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè bo è ma ga gaamai, nu la lɔa GALA ná-masadai zu, ni é la zɔlɔɔni ga ziɛi ta Zɛnvu Ɲadegai. 6 Zɔi sɔlɔɔgai ga kpusɛi maaʋele, naa ɠa ga kpusɛi. Zɔi ma é zɔlɔɔsu ga Zɛnvu Ɲadegai maaʋele, naa ɠa ga zɛnvui. 7 Naa mina ɠɛ ga kulafiliba è ʋɛ, ga tɛi gè ɠɛa è ma: ‹Kɛni wo zɔlɔɔ ʋolu ga niinɛ.› 8 Fiilɛi ɠa ɠulazu, ʋɛ ná nɛai bɛ, è ɗa gooi mɛni, kɛlɛ è la seɠezu ɠwɛɛ, è la ɓalaa diizu ɠwɛɛ. Ʋele nɔ ɠana ɓalaa é la ga naama nui nii sɔlɔɔgai ga Zɛnvu Ɲadegai.»

9 Nikodɛme ɠɛni ma: «Naama vai ɠa zoo ɠɛɛzu ɠale?» 10 Yesu ɠɛ ma: «Ɗa ga kalamɔn wola nii tɔɠɔɠulaai Izilayɛle yooi zu, ɗɔun è la niima vaiti kwɛɛ? 11 Gè bo è ma ga gaamai, nii gi kwɛni ɠɛzɛɠɛzɛ, naa ɠa gi bosu, nii gi kaai ga ɠaazu, naa ɠa gi ma zeele wooi veezu. Wa ma, wo la pɔ wo ʋa yeezei gá-zeele wooi wu. 12 Ni nà zooi ma vaiti bona, wo ma wo la laani da, siɛgi zu gè geeɠɔlɔgi zu vaiti bosu la wo ma, wa la naa la ɠale? 13 Tɔɔzei nu nɔpɛ ge la dɛ lɛɛni geeɠɔlɔgi zu, kɛni Nu ná-Doun Zunui, nii seɠeai ná, é yei. 14 Moize kaali ʋaaɠulabai ɓɛtɛni ga kɔlu ɓɔigi, é sɛlɛ gului ʋa teʋebai zu. Ʋele nɔ ɠana ɓalaa Nu ná-Doun Zunui ɠa zɛlɛ da, 15 naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ a ɠidaaleʋe ma, ma nu ɠa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ.

16 «Mazɔlɔɔ GALA ge eteai nɛa ʋɛ, eyɛsu é ná-Doun Zunu ɠila kpegi vea, naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ a la da, naa undaa mina ʋili, kɛlɛ é ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ. 17 Tɔɔzei GALA ge la ná-Doun Zunui leʋeni eteai zu ga é eteai ʋeelala, kɛlɛ nii a kɛ eteai kizogi zɔlɔɔ ga maaʋele. 18 Zɔi nɔpɛ é laazu tɔun da, peelalazu nɔpɛ ge la naa ʋa. Kɛlɛ zɔi é la kɛɛni é ʋa la da, naama nui ɓega ga peelalai zɔlɔɔ, tɔɔzei é la laani GALA Doun Zunu ɠila kpegi la. 19 Nii é ga peelalai naa ɠa ga: Wozakalagi ʋaaʋɛ eteai zu, kɛlɛ kpidii nɛɛʋɛ nuɓusɛiti bɛ, é leʋe wozakalagi ʋa, tɔɔzei ta-ɠɛɛwotiiti ɲɔuʋɛ. 20 Tɔɔzei wozakalagi wɔinzeɠeʋɛ faa ɲɔu ɠɛ nui ma, é la ɗa ɠɛ pɔ ga é ʋa wozakalagi ɠa, nii a kɛ ná-kɛɛwotiiti ti mina ɠula kɛlɛma. 21 Kɛlɛ zɔi é ziɛzu ga gaamai, naa ɠa ɗa ʋa wozakalagi ɠa, nii a kɛ ɛsɛ pɛ ge ka kpezekele ga nii pɛ é kɛɛzu, toɠa ti ɠɛɛzu ta-ɠilibalai zu ta GALA.»

Zan ta Yesu

22 Naa ʋoluma, Yesu liini Zudé yooi zu ta ná-kaladopoiti, é yeeɠɛɠala ɠɛɛni miná ta naati, é ɗa ɓatizei wo. 23 Zan ɓalaagi ɠɛni ɓatizei wosu Enɔn, Salime ɠobaʋɛ, mazɔlɔɔ ziɛi wola mɔinni miná. Nu mɔinmɔin ge ɠɛni ʋaazu ná, ti ɓatize fai ma. 24 Mazɔlɔɔ naama ziɛgi zu, ti la ɠɛni dɛ Zan ʋilini kasoi ɠa.

25 Yeeta Zan ná-kaladopoi tanigaa ti maaɠaali lɔɔzeini ta Zuifui taɠili, é ʋilɛ ɲade fai ma ɠɛɛwotiiti fai ʋa. 26 Ti liini Zan ʋɔ bɛ, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, zunui nii é ɠɛni è ɠoba Zuludɛn ʋoluʋelei, è ɠɛni zeele wooi wosu bɛ, toɠa ɓalaa ɓatizei wosu, ɛsɛ pɛ ka liizu pɔ bɛ.»

27 Zan ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nu nɔpɛ ge la zooga ani nɔpɛ sɔlɔɔsu, é ɠula naa ʋolu, nii GALA ge feai ma nu ya. 28 Wa ɓɔɠɔi wa ga naama zeelei ga gè ɠɛa bosu ɠɔ, gè ɠɛ ma: ‹Nà lɛi gè ʋa ɠɛ ga Kilista, kɛlɛ nɔ̀un, tèʋegɛ tuɠɔ.› 29 Anzazinigi ɠa nɔnɔ ga anzai. Anzazinigi bɔɔlai ɠa ga naa, nii é losu koba, é ɗa woilo gooi ma, anzazinigi wooi mɛnigai ɠa daave ga koozunɛɛi. Naa ɠɛɠala ɠoozunɛɛi ɠa é bɛ̀, tama nà-koozunɛɛi laazeeliʋɛ na, niima ziɛgi zu. 30 Kɛni tɔun maa iɲɔgi ɗa wɔɔlɔ, nɔ̀un maa iɲɔgi maa ɗa yei.

31 «Zɔi seɠeai geeɠɔlɔgi zu, naa ɠa ti pɛ maazu. Zɔi é ga zooi ma gelei, naa ɠiliʋɛ zooi ʋa, ta zooi ma vaiti ka é ti wosu. Zɔi seɠeai geeɠɔlɔgi zu, [naa ɠa ti pɛ maazu.]* 32 Toɠa naama zeele wooi wosu nii tɔ ɓɔɠɔi é kaai, ta é mɛnigai, tama nu nɔpɛ ge la ná-zeele wooi zeɠezu ga gaama. 33 Zɔi nɔpɛ a yeezei ná-zeele wooi wu, naama nui ɠa dɛɛzu ga gaamai ɠa GALA ge bosu. 34 Tɔɔzei GALA ná-nu leʋegai ɠa GALA ɓɔɠɔi laawooiti nɔ wosu, mazɔlɔɔ GALA ge ná-Zɛnvui veeʋɛ zea, é la yeewu nɔpɛ zɛni. 35 Ɠɛɛɠɛi ná-Doun Zunui nɛɛʋɛ ʋɛ, é anii pɛ dɔ naa ná-zobogi wu. 36 Zɔi nɔpɛ a la Doun Zunui la, ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠa naa ya. Kɛlɛ zɔi é la kɛɛni é ʋa la da, zɛnvui la naa ya, kɛlɛ GALA ná-ziiɠaawanai ɠa yɛ ma nui ma.»

4

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga Samali nuiti

1 Maliɠii suɠwɛɛni ga Faliziɛinti ti mɛnini ga Yesu ɠa kaladopo mɔinmɔin sɔlɔɔsu, ta toɠa ɓatizei wosu é leʋe Zan ʋa. 2 (Tama gaamazu Yesu ɓɔɠɔi mu ge la ɠɛni ɓatize wosu, kɛlɛ ná-kaladopoiti ka ti ɠɛni naa ɠɛɛzu.) 3 É zeɠeni Zudé yooi zu, é ɠale ma Galilé yooi zu.

4 Tama kɛni nɔ a la leʋe ga Samali ʋele. 5 É zeelini Samali laa wolai gila su, nii daaseigi ɠɛni ga Sikaal, ná maa la ɠɛni ɠoozani zou ɓuɠai ʋa, nii Zakɔɓe feeni ná-doun zunui Zozɛfe ʋɛ. 6 Miná ɠa Zakɔɓe ná-ziɛyeɠei ɠɛni ná. Tɛi Yesu ɓɔlɔni ga siɛi, é zeini ziɛyeɠei laaʋɛ, folo gaalɔgai ɠɛni de kpekpe.

7 Samali anzanui gila ge ʋaani ziɛ zaɠazuʋɛ. Yesu ɠɛ ma: «Soma kae è kɔ̀ ziɛi zu, gè ɓɔɔle.» 8 (Ná-kaladopoiti ti liini taazuʋɛ ga ti ɠɔnɔ geya.)

9 Samali anzanui ɠɛni ma: «Ɗa ga Zuifui, lee vaa zu è kpɔɔle ɗɛi valizu mà, nɛ̀i gè ga Samali nu?» (Tɔɔzei Zuifuiti ti ɠɛni Samali nuiti maalaasu fai pɛ su.)

10 Yesu ɠɛni ma: «Ni è ɠɛni vebɛanii ɠwɛɛ, nii GALA ge pɔ é fe è ʋɛ, ta nui nii é ɠɛɛzu è ma: ‹Kɔ̀ kpɔɔle ɗɛi zu,› ɗɔun mu ka è ɠɛa kpɔɔle ɗɛi valizu ma, tama a la zɛnvu su ɗɛi ve è ya.»

11 Anzanui ɠɛni ma: «Maliɠii, ziɛ zaɠa ɲaka la è ya, naa ʋoluma ziɛyeɠei zuɠoozaʋɛ, mini ɠa è ɗa zɛnvu su ɗɛi naa zeɠezu ná? 12 Ade-mɛmɛwola Zakɔɓe nii é ziɛyeɠei nii vea de ya, tɔ ɓɔɠɔi é ma ɗɛi ta ɓɔleni, ta ná-doun zunuiti, naa ʋɛɛ ná-togani ɓulugiti ba. Ɗa ɠisiɛzu ga è ɓaɠoʋɛ ba ɓaa?»

13 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zɔi nɔpɛ é ɓɔɔlezu ga ziɛyeɠei nii zu ɗɛi, kpɔɔle wɔin ɠa ma nu zo ʋolu. 14 Kɛlɛ zɔi a ɓɔɔlena ga ziɛi nii gè feezu zea, kpɔɔle wɔin la mɔ soga pɛ. Ziɛi nii nà fe zea, naa ɠa ɠɛ koozu ga ziɛungi, ma ɗɛi ɠa yɛ ɠulazu, é ɠɛ bɛ ga ɠɔoɠɔ zɛnvui.»

15 Anzanui ɠɛ ma: «Kalamɔn, ziɛi naa ve zèa, nii a kɛ kpɔɔle wɔin mina mɔ sò, naa ʋolu gè mina mɔ ʋa ʋɛ ziɛ zaɠazu.»

16 Yesu ɠɛni ma: «Li, è bo è-zinigi ma, wo ʋa ʋɛ.» 17 Anzanui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la zini bɛ.» Yesu ɠɛni ma: «Gaama ɠa è ya ga è ɠɛ ma: ‹Gè la zini bɛ.› 18 Tɔɔzei è zeiɗa zini bɛ ná zeizu ɠɛ lɔɔlu, tɔ ɠa é ba zunui nii è zea niizu, è-zini ge la ga naa, naa maaʋele ma, è gaama wogɛ.»

19 Anzanui Yesu wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kalamɔn, nà kaazu ga ɗa ga GALA goo wo nu. 20 Gi-mɛmɛwolani ti ɠɛni GALA dɛbizu gizei nii ma, wɔun wo ɠɛ kɛni Zeluzalɛme nɔ ɠa nu maanɛai è GALA dɛbi ná.»

21 Yesu ɠɛni ma: «La nɔ̀un da, yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu, wo la mɔ Kɛɛ lɛbia niima ɠizei ma ɓaa Zeluzalɛme. 22 Wɔun nii wo dɛbizu, wo la kwɛɛ, kɛlɛ gɔun nii gi dɛbizu, gi kwɛni, tɔɔzei Zuifui nuɓusɛiti gi ʋɔ bɛ ɠa kizo fai zɔlɔɔsu ná. 23 Kɛlɛ yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu, tɔun paaʋɛ na vɔlɔ naama ziɛgi zu, lɛbiya ve nu ɠiteɠitegiti ta lɛbiyai ve Kɛɛ ʋɛ ga zɛnvui ta gaamai maaʋele, tɔɔzei naa ɠɛɠala lɛbiya ve nuiti ka Kɛɛ ti ɠaiziɛzu. 24 GALA ka ga zɛnvui. Naa ɠa é ba, zɔiti nɔpɛ ti dɛbizu, kɛni ti dɛbi ga Zɛnvui ta gaamai maaʋele.»

25 Anzanui ɠɛ ma: «Gè kwɛni ga Mesi ɠa ʋaazu, nii é ga Kilista. A ʋaana, toɠa fai pɛ zɔɠɔzulɛ ga giye.» 26 Yesu ɠɛ ma: «Naa ɠa é ga ze, nɛ̀i gè ɓɔɛzu è ʋɔ.»

27 Naama yeeɠɛɠalai zu, Yesu ná-kaladopoiti ti ʋaani. Ti wola laavɔɔni ga ti naa ɠa, ti ɗa yɛpɛ ta anzanui. Kɛlɛ tanɔpɛ ge la ɠɛni gaazaɠani ga: «Lee ɠa è pɔ?» ɓaa «Lee vaa zu è ɓɔɛzu pɔ?»

28 Anzanui ná-ziɛ ɲakai yɛni ná, é lɛ taazuʋɛ, é ɠɛ nuiti ma: 29 «À ʋa, wo zunui ta ʋɛtɛ, nii é naa pɛ suɠula mà, nii pɛ gè kɛa. Nii lɛi é ʋa ɠɛ ga Kilista ɓaa?» 30 Nuɓusɛiti ti ɠulani taai ʋa, ti li Yesu ʋɔ bɛ.

31 Naama ziɛgi zu ná-kaladopoiti ti ɓɔini da, ti ɗa ɠɛ ma: «Kalamɔn, daamii wo.» 32 Kɛlɛ é ɠɛni ti ma: «Daamiani ka zèa ga gè mii, nii wo la kwɛɛ.» 33 Kaladopoiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: «Nu ɠili ge ʋa ɠɛ ʋaani ga daamiani pɔ mu ɓaa?»

34 Yesu ɠɛni ti ma: «Kɔ̀nɔgi ɠa ga gè tèʋe nui yiimai ɠɛ, ta gè ná-botii laazeeli, nii é feai zèa. 35 Kɛbɛ wa ɠɛɛzu ma: ‹É yɛga ga alu naanigɔ, molo leʋei zeeli,› kɛlɛ? Nɔ̀un nà bosu wo ma ga: À ɠaazuwuzeɠe, wo kpalagiti ka, moloiti mɔɔʋɛ na, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai teʋe vai ma. 36 Zɔi é moloi leʋezu, naa ɠana zalai zɔlɔɔsu, é ɗa molo ɠaeiti gaalɛ ba ɠɔoɠɔ zɛnvui ma vaa zu, naa ɠa a kɛ molo vaza nui ta teʋe nui ti pɛ ti ɠoozunɛ ʋɔɔma. 37 Naazu faalaalii nii ɠɛa ga gaama: ‹Ta ɠa fazasu, taɠili ge ɗa teʋe.› 38 Gè wo leʋegɛ moloi leʋezu nii wo la bolini, nii nu ɠiligaa ti boliai, ta-wotii zu ɠulanumai ɠa wo teʋeai.»

39 Samali nui ma mɔinmɔin ge laani Yesu la tɔɔzei naa ʋa, nii anzanui boni ti ma ga: «É naama vaiti pɛ boga mà, nii gè kɛa.» 40 Siɛgi zu Samali nuiti ti ʋaani la Yesu ʋɔ bɛ, ti maanɛɛnɛni ga é yɛ ti ɠoba. Yesu yɛni ná folo felegɔ laawu. 41 Ti wola mɔinni mɔnɔ ti ɠidaaleʋe ma, tɔɔzei daawooi ʋa. 42 Ti ɠɛni ɠɛɛzu anzanui ma: «Gi ɠidaaleʋea ma, kɛlɛ naa la mɔ ga nii è bogai gi ma, kɛlɛ giya ɓɔɠɔi gi goomɛniga, gi kwɛni niina ga tɔ ɠa é ga eteai Ɠizo Nu ɠitei.»

Laavɔɔ vai velesiɛi Galilé

43 Naama volo felegɔi leʋegai ma, Yesu zeɠeni ná, é li Galilé yooi zu. 44 Tɔɔzei tɔ ɓɔɠɔ é ɠɛni ma: «Unfema nɔpɛ ge la ɗa ga ve GALA goo wo nu ʋɛ kpɔɠɔ yooi zu.» 45 Siɛgi zu é zeelini la Galilé yooi zu, Galilé nuiti ti yeezeini bu ga koozunɛɛi. Mazɔlɔɔ nii pɛ é kɛɛni Zeluzalɛme, Pake fɛti zu, ti naati kaani, tɔɔzei tiya ɓalaa ti lɛɛni fɛti zu.

46 Yesu ɠaleni ma Kana, Galilé yooi zu, ʋɛ é ziɛi valiboni ná ga dɔɔi. Tama masagi ná-botiɠɛ nu wolai gila ge ɠɛni Kapɛɛlɛnawume, nii ná-doun zunui ɠɛni zeeɓɛzu. 47 Siɛgi zu é mɛnini la ga Yesu ɠalega ma Galilé yooi zu, é zeɠe Zudé yooi zu, é liini Yesu ʋɔ bɛ, é maanɛɛnɛ ga naa li, é ná-doun zunui ɠɛdɛ, nii é ɠɛnina zaazu.

48 Yesu ɠɛni ma: «Ni wo la laavɔɔ vaiti ta maaɓɛlɛ vaiti pɛtɛni, wo la ɠidaaleʋea.» 49 Masagi ná-botiɠɛ nu wolai ɠɛni ma: «Màliɠii, yei fala, dòun zunui mina ʋa zaazu.» 50 Yesu ɠɛni ma: «Li, è-loun zunui ɠa vulua.» Zunui naa laani Yesu wooi la, é ɠale ma, é li.

51 Tɛi é ɠɛni galema ʋelei zu, ná-botiɠɛ nuiti ti ʋaani daaɠomisu, ti ɠɛ ma: «È-loin ɠa vulua.» 52 É ti ɠaazaɠani ga yeeɠɛɠala ɓɛgele ɠa é tɔɔzeini la ga tago ɗa zoloo. Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Wogi, folo dɛkpɛgai, kɔlɔkpadimai zeɠeni ba.» 53 Doun kɛɛɠɛi kwɛɛni ga naama ziɛgi zu ɠa Yesu ɠɛni la ma: «È-loun zunui ɠa vulua.» É zo názu ma, tɔ ɓɔɠɔi naa ʋɛɛ ná-pɛlɛyeɠei ʋa, ti pɛ ti ɠidaaleʋeni. 54 Laavɔɔ vai velesiɛi ɠana Yesu kɛɛni Galilé, seɠeai ma Zudé.

5

Mɛɠɛlɛ nui ʋalo vai Zeluzalɛme

1 Ku ɠɛai ma fele, Yesu ɠaleni ma ʋolu Zeluzalɛme, Zuifuiti ta-vɛtii ta zu. 2 Tama Zeluzalɛme miná, Baala Siɠidaʋɛ ɠobaʋɛ, kpoi gila ge ɠɛni ná, daaseigi ga Ɓɛtezata, Eɓulu wooi zu. Kota lɔɔlugɔ ɠɛni kpoigi naa ɠoba. 3 Seeɓɛ nu mɔinmɔingiti ti ɓena laa kotai niiti bu: gaazuɠole nuiti, mɛɠɛlɛ nuiti, ta kɔlɔsama nuiti. [Ti ɓena ziɛi ɲiikpi fai maaɓɔun. 4 Tɔɔzei geezuɠeelai gila ge ɠɛni yeizu yeeɠɛɠalai tanigaa zu, é ɗa ziɛi ɲiikpi. Zɔi nɔpɛ a la yeina ziɛ ɲiikpigai wu mɔunpa, seeɓɛi ma zii nɔpɛ a la ɠɛna ma nu ʋa, é ɓena ʋalo.]*

5 Zunu ɠila ge ɠɛni miná, nii é kɛɛni seeɓɛi zu ga kona ʋuusaʋagɔ maazu lɔsaʋa (38). 6 Yesu kaani laani ná. É kwɛɛgai ma ga naa lɛbiga seeɓɛi zu, é gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa pɔ è ʋalo?»

7 Seeɓɛ nui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, siɛgi zu ziɛi ɲiikpisu da, nu la bɛ̀, nii a pìli bu. Siɛgi zu gè ɠɛɛzu la, gè li ná, taɠili ka yeizu bu tùɠɔ.»

8 Yesu ɠɛni ma: «Wuzeɠe, è ɗa-zaɓai zeɠe, è ziɛ.» 9 Gaamago nɔ, zunui naa ɠɛdɛni, é ná-saɓai zeɠe, é tɔɔzei ga é ɗa ziɛ.

Naama vai ɠɛɛni ga dooɠo foloi ta. 10 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠɛni zunui ma, nii kɛdɛga ɠɛni de nɔ feya: «Za ɠa ga dooɠo foloi, tɔgi la vaani bu ga è ʋa ɗa-ʋetei zeɠe.»

11 Zunui naa ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Zunui nii é bàloai, naa ɠa kɛai mà: ‹Ɗa-zaɓai zeɠe, è ziɛ.› » 12 Ti ɠɛni ma: «Ɓɛ ɠa kɛai è ma: ‹Ɗa-ʋetei zeɠe, è ziɛ›?» 13 Kɛlɛ zunui nii é ʋaloni, naa la ɠɛni kwɛɛni, tɔɔzei Yesu ɲɛɛlɛni bɛbɛi zaama, nii é ɠɛni ná.

14 Naa ʋoluma Yesu kaani yeeta GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠana, è ʋaloai, mina mɔ koto ɠɛ, naa ɠa a kɛ faa mina zeeli è ma, nii gola a ɲɔu.» 15 Zunui naa liini, é bo Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ma ga Yesu ɠa é baloni.

Ɠɛɛɠɛ GALA ta Doun Zunui

16 Naa ɠa é kɛɛni, Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠɛni Yesu wɔinzeɠezu, tɔɔzei é ɠɛni naama vaiti kɛɛzu ga dooɠo foloi. 17 Kɛlɛ Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Zaaɠaza Kɛ̀ɛ ɠa botii ɠɛɛzu, nà ɓalaa, nà botii ʋa, gè ɗa kɛ.» 18 Naama wooi maaʋele ma Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti wola zɛbɛzeɠeni ga ti Yesu ʋa, tɔɔzei é ɠɛni dooɠo foloi ma lɔgi ɠoloɠolosu, naa ʋoluma é ɠɛni ɠɛɛzu GALA ka ga Kɛɛɠɛ ɠitei, é ɗa ɓɔɠɔ ɠɛ ga GALA kɛʋele.

GALA Doun Zunui ná-zobogi

19 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, Doun Zunui la ɗa ga faa nɔpɛ kɛ ɓɔɠɔ ʋɛ, kɛni nii nɔ é Ɠɛɛɠɛ GALA kaazu, é ɗa kɛ. Tama nii kpein Ɠɛɛɠɛ GALA ge kɛɛzu, Doun Zunui ɠa naa ɠɛɛzu ɓalaa. 20 Tɔɔzei Ɠɛɛɠɛ GALA ge Doun Zunui nɛɛʋɛ ʋɛ, ta nii pɛ é kɛɛzu, toɠa naa lɛɛzu ga Doun Zunui. Toɠa zobogi ve zea, ga é faa ɓaaza golai taɠiligaa ɠɛ, niiti ti leʋegai niiti ba, wo ti ɠaai, naa ɠa a kɛ wo laavɔ. 21 Tɔɔzei ʋelei Ɠɛɛɠɛ GALA ge gɔvɛiti buzeɠezu la, é ti ɠula saai ya, é zɛnvui ve ti ya, zenɔ ɠana Doun Zunui ɓalaa ɠa zɛnvui veezu naama nui ya, nii é pɔ é fe bɛ. 22 É ɓudɛ naa maazu, Ɠɛɛɠɛ GALA tɛi a ɗa nuiti ta-lukpɔi ɠaaleʋe, kɛlɛ é tukpɔɠaaleʋe vai pɛ zɛgɛ Doun Zunui ya, 23 naa ɠa a kɛ nuiti pɛ ti unfemai ve Doun Zunui ya, ga Ɠɛɛɠɛ GALA kɛʋele. Zɔi é la unfema veeni Doun Zunui ʋɛ, naama nui la unfema veezu Ɠɛɛɠɛ GALA bɛ, nii é tɔun teʋegai. 24 Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ a woilo gòo ma, é ɠidaaleʋe naa ma, nii é tèʋegai, ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠa naama nui ya, tukpɔɠaaleʋe la mɔ maala, kɛlɛ kulaʋɛ niina saai ya, é ʋa zɛnvui ʋɔ.

25 «Gè bo wo ma ga gaamai, yeeɠɛɠalai ɠa ʋaazu, tɔun vɔlɔ é zeelia, siɛgi zu zɔiti ti zaai, ti ʋaazu GALA Doun Zunui wooi mɛnisu da, tama zɔiti pɛ ta gooi mɛni, naati ta zɛnvui wo. 26 Tɔɔzei Ɠɛɛɠɛ GALA ɠa ga zɛnvui ma ungi, é zobogi veeʋɛ Doun Zunui ɓalaa ya ga é ɠɛ ga zɛnvui ma ungi. 27 Tɛi é ga Nu ná-Doun Zunui, GALA ge zobogi veeʋɛ zea ga é ɠɛ ga tukpɔɠaaleʋe nui. 28 Wo laa mina vɔ, yeeɠɛɠalai ɠa ʋaazu, zɔiti pɛ ti kabaiti su, ta Nu ná-Doun Zunui wooi mɛni. 29 Naazu ti ɠula kabaiti su. Zɔiti ti faa ʋagɔi ɠɛai, naati ta wuzeɠe, ti ɠula saai ya, zɛnvui wo fai ma. Niiti ti faa ɲɔi ɠɛai, naati ta wuzeɠe, ti ɠula saai ya, ta-lukpɔɠaaleʋe vai ma. 30 Nɔ̀un gè la zooga faa nɔpɛ kɛɛzu ga ɓɔɠɔ zobogi. Nà tukpɔɠaaleʋezu eɠɛʋelei Ɠɛɛɠɛ GALA ge dɛɛzu la ga ze. Tama nà-tukpɔɠaaleʋei zɔlegɛ, tɔɔzei nɔ̀un ziima vai lɛi gè ʋa ɠɛ kɛɛzu, kɛlɛ zɔi é tèʋegai, naa yiimai ɠa gè kɛɛzu.»

GALA Doun Zunui ná-zeeleiti

31 «Ni nà ɓɔɠɔ nɔ ɠa gè zeele wooi wosu nà ɓɔɠɔ nà-faa zu, nà-zeele wooi la ɠɛni ɠɛa ga gaama. 32 Kɛlɛ zeele ɠili ka zèa, tama gè kwɛni ga ná-zeele wooi ɠa ga gaama.

33 «Wɔun, wo faa wuuɠaiziɛ ɠeelaiti teʋeni Zan ma, tama é zeele wooi woni gaamai ʋɛ. 34 Nɔ̀un kpɛdɛ la ba ga nu zeele woo wo bɛ̀, kɛlɛ nà nii wosu, nii a kɛ wo ɠizo. 35 Gaamazu Zan ɠɛni ga fitinai abui sosu ba, nii ma wozakalagi ɠɛni volozu. Wɔun, é nɛɛni wo ʋɛ ga wo ɠoozunɛ yeeɠɛɠala go laawu ná-wozakalagi ɠa.

36 «Nɔ̀un, zeele woo ɠa zèa nii bɔɔlɔai é leʋe Zan nɔnɔi ʋa. Kɛɛwotii niiti Ɠɛɛɠɛ GALA ti veai zèa ga gè kɛ, naati ka ti dɛɛzu kpezekele ga Ɠɛɛɠɛ GALA ɠa é tèʋegai. 37 É ɓudɛ naa maazu, Ɠɛɛɠɛ GALA ɓɔɠɔi é tèʋegai, naa ɠa zeele wooi wosu bɛ̀. Kɛlɛ kaipa wo la dɛ gooi mɛnini, wo la dɛ ɓalaa gaazuʋɛ ɠaani. 38 Daawooi la yɛni wo ɠisu, tɔɔzei wo la ɠidaaleʋeni naama nui ma, nii é teʋegai. 39 Wa ɠaaɓaazu kele, wo ɗa GALA sɛʋɛiti kala, tɔɔzei wo laaʋɛ da ga wa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ naati saɓui zu. Tama naati mu ka ti zeele wooi wosu nɔ̀un bɛ. 40 Kɛlɛ wo la ʋaazu pɔ̀, wo ʋa zɛnvui zɔlɔɔ.

41 «Gè la ɓɛdɛni ga nuiti ti lɛbiya ve bɛ̀. 42 Kɛlɛ faa ɠila ka gè kaazu, naa ɠa ga nɛɛbɛ nɔpɛ ge la wo-yiimaʋɛti GALA bɛ. 43 Nɔ̀un, pàaʋɛ Ɠɛɛɠɛ GALA laaseigi zu, wo la kɛɛzu, wo ʋa yeezei bù. Kɛlɛ ni nu ɠili ka ʋaana ɓɔɠɔ laasei su, wa yeezei naa wu. 44 Tɔun vɔlɔ, wa la zoo ɠidaaleʋezu ɠale, wɔigiti wo lɛbiyai ɠaiziɛzu ɓɔɠɔ ya wo ɠilagilagiti, wo la lɛbiyai ɠaiziɛzu, nii é zeɠezu GALA pɔ bɛ nɔ?

45 «À mina vɔlɔ ɠisiɛ ga nà ɠa gè ʋaazu wo ʋeelalazu Kɛ̀ɛ ɠakala. Moize ɠa é ʋaazu wo ʋeelalazu, Moizei nii wo ɠitogai ba. 46 Mazɔlɔɔ ni wo laani Moize la ga ɠite, wa la la nà ɓalaagi la, tɔɔzei nà ɠa é nà-faa wogai ná-sɛʋɛiti su. 47 Kɛlɛ ni wo la ɠidaaleʋeni naama zɛʋɛiti su wooiti ma, wa zoo ɠale ɠidaaleʋezu nɔ̀un gooiti ma?»

6

Yesu zunu waadɔɔlugɔi (5.000) ɠɔnɔkula vai

(Matiyo 14:13-21;
Maleke 6:30-44;
Luke 9:10-17)

1 Naa ʋoluma Yesu latini ga Galilé ɗɛ wolai ʋoluʋelei, nii daaseigi ɓalaa ga Tiɓeliyade ɗɛ wolai. 2 Bɛbɛ wolai ʋilɛni polu, tɔɔzei ti kaani, é ɗa seeɓɛ nuiti balo ga laavɔɔ vai. 3 Naa ɠa é kɛɛni, Yesu lɛɛni gizei ma ta ná-kaladopoiti, ti zei ná. 4 Pake fɛtii maaɓuɠani niina, Zuifuiti ta-vɛtii.

5 Yesu ɠaazuwuzeɠeni, é bɛbɛ wolai ɠa, é ɗa ʋa tɔun pɔ. É Filipe ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Mini ɠa ada ɠɔnɔ geya ná, é kula ɠɛ niima nuiti pɛ ba?» 6 É naama ɠaazaɠagi woni nɔ, nii a kɛ é Filipe zuɠɔɠɔ, tɔɔzei é ɠɛni kwɛɛni nii tɔ ɓɔɠɔi é ʋaazu kɛɛzu. 7 Filipe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Anɛɛ ni wali ɠae unfelegɔ (200) ɠa é ade ya, ade la ɓena ani mɔinmɔin geya nii a kɛ nu ɠilagilagi tago fɔɛn sɔlɔɔ.»

8 Kaladopoi taɠili ge ɠɛni ná, daa ga Andelé, Simon Piyɛlɛ kɛɛɠɛloin. Naa ɠɛni ma: 9 «Zunu loungo ɠila ka ʋɛ, nii wɔɔleze ɓulu lɔɔlugɔ zea, ta kale felegɔ, kɛlɛ lee ɠa naa ɠa paa bɛbɛ wolai nii ma?»

10 Yesu ɠɛni ti ma: «À nuiti sei.» Tufai wola mɔinni náʋɛ. Nui niiti ti zeini, ti-liegɔi a la ɠɛ ga zunu waadɔɔlugɔ (5.000) ɠɛɠala. 11 Yesu ɓuluiti seɠeni naazu, é mamagi ve GALA bɛ, naa ʋoluma é fe ti ya ga ti gaaɠwɛ nuiti ba, ti ɠɛni zeini. Ʋele nɔ ɠana ɓalaa é kɛɛni la ga kaleiti. Ti pɛ ti sɔlɔɔni, eɠɛʋelei ti ɠɛni pɔ la. 12 Siɛgi zu bɛbɛi daamii woni la, ti yiɠo, Yesu ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «À ma ɓulukpulugiti gaalɛ ba, naa ɠa a kɛ ta mina loo ya.» 13 Ti ɓulu ɓulukpulugiti gaalɛɛni ba, nii é yɛni ɓulu lɔɔlugɔi ʋolu daamii ʋoluma, é ɠɛ ga kpɔlɔ puugɔ maazu felegɔ (12).

14 Siɛgi zu naama nuiti ti laavɔɔ vai naa ɠaani la, nii Yesu kɛɛni, ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Gaamazu, zunui nii ɠa ga GALA goo wo nui, nii maanɛai é ʋa eteai zu.» 15 Tɛi Yesu kwɛɛni ga ta ʋaazu seɠezu ga maaɓaai, ti kɛ ga masagi, é ɠulani ti zaama, tɔ ɠila kpe é ɠale ma ʋolu gizei ma.

Yesu ziɛ vai ziɛi ɠa

(Matiyo 14:22-33;
Maleke 6:45-52)

16 Kpɔkɔi, ná-kaladopoiti ti yeini ziɛ wolai laaʋɛ. 17 Ti lɛɛni kein gila su, ti ɗa li ziɛ ʋoluʋɛ Kapɛɛlɛnawume. Kpidii ʋɛɛni niina, tama Yesu la ɠɛni dɛ ʋaani ti ʋɔ pelei. 18 Fiilɛ wolai lokoleʋeni, ziɛi ɗa ɲiikpi ga fiilɛi ná-zeeɠaaɓaai. 19 Ti yɛni keingi ɓizɛzu ziɛi ɠa, ti kilo mɛtɛlɛ lɔɔlugɔ ɓaa dɔzita ɠɛɠala ziɛ, eyɛsu ti Yesu ʋɛtɛ, é ɗa ziɛ ziɛi ɠa, ti wola luani. 20 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti ma: «Nà ʋe de, à mina lua!» 21 Ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti seɠe keingi zu, gaamago nɔ keingi zeeli kakei ma, ʋɛ ti ɠɛni liizu ná.

Ɓului nii é Zɛnvui veezu

22 Poluma voloi, zɔiti ti yɛni ziɛ ʋoluʋelei, ti gaaɠaani ga kein gila nɔ ɠa é ɠɛni ziɛlaʋɛ, ta Yesu la ɠɛni yɛni ná-kaladopoiti ba, ti ʋa lɛ keingi zu ʋɔɔma, kɛlɛ naati gila nɔ ɠa ti liini. 23 Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, keingi taɠiligaa ti zeɠeni Tiɓeliyade, ti ʋa naama adaʋɛ ɠobaʋɛ, ʋɛ Maliɠii mamagi veeni GALA bɛ ná ɓului ma, ti mi. 24 Tɛi bɛbɛ kaani ga Yesu ta ná-kaladopoiti ti la ná, tiya ɓalaa ti lɛɛni keingi naati su, ti li Yesu ɠaiziɛzu Kapɛɛlɛnawume.

25 Ti kaani ziɛ ʋoluʋelei, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, è ʋaaʋɛ ʋɛ yeelɛ?» 26 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, wo la gàiziɛzu tɔɔzei wo nà-laavɔɔ vai ʋoluɠaaɠaʋɛ ga pagɔ, kɛlɛ wa gàiziɛzu mazɔlɔɔ wo daamii wogɛ, wo yiɠo kpekpe. 27 À mina botii ɠɛ ɠɔnɔgi naama vaa zu, nii é luulazu, kɛlɛ à botii ɠɛ ɠɔnɔgi naama vaa zu, nii é ɠɔoɠɔ zɛnvui veezu, ɠɔnɔgi nii Nu ná-Doun Zunui feezu, tɔɔzei Ɠɛɛɠɛ GALA ka é ná-zobogi ma ʋoogi ʋɛa ba.»

28 Ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Gá kɛ ɠale, gi ʋa ɗa GALA ná-kɛɛwotiiti kɛ?» 29 Yesu ɠɛni ti ma: «Nii GALA ge pɔ ga wo kɛ, naa ɠa ga wo ɠidaaleʋe naama nui ma, nii é teʋegai.»

30 Ti ɠɛni ma: «Laavɔɔ vai ɓɛgele ɠa è kɛɛzu, gi ʋa ɠidaaleʋe è ma? Lee ɠa è ʋaazu kɛɛzu? 31 Gi-mɛmɛwolani ti manegi miini teʋebai zu, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹É geeɠɔlɔgi zu ɓului veeni ti ya ga ti-laamianigi.› »

32 Kɛlɛ Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, Moize lɛi é ʋa ɠɛni geeɠɔlɔgi zu ɓului veeni wo ya, kɛlɛ Kɛ̀ɛ ɠa é geeɠɔlɔgi zu ɓulu ɠitei veezu wo ya. 33 Mazɔlɔɔ ɓului nii GALA ge feezu, naa ɠa ga nii é zeɠezu geeɠɔlɔgi zu, é yei, é zɛnvui veezu eteai ʋɛ.» 34 Ti ɠɛni ma: «Màliɠii, è ɗa ɓului naa ve gi ya yeenɔpɛ.»

35 Yesu ɠɛni ti ma: «Nà ɠa gè ga ɓului, nii é zɛnvui veezu. Zɔi é ʋaazu pɔ̀, pulu la naa zoga pɛ. Zɔi é ɠidaaleʋezu mà, kpɔɔle wɔin la naa zoga pɛ. 36 Kɛlɛ gè ɓega ga bo wo ma, wo pɛ̀tɛga, kɛlɛ wo la ɠidaaleʋezu. 37 Zɔi nɔpɛgi Kɛ̀ɛ a fe zèa, naama nui ɠa ʋa pɔ̀. Nà ma, gè la naama nui ɓɛa, nii é ʋaazu pɔ̀. 38 Mazɔlɔɔ gè la zeɠeni geeɠɔlɔgi zu, gè ʋa yei, nà ɓɔɠɔi ziimai ɠɛɛ vai ma, kɛlɛ pàaʋɛ ga gè naa yiimai laazeeli, nii é tèʋegai. 39 Tama zɔi é tèʋegai, naa yiima la ga niiti é ti veai zèa, gè naa gila kpalaa too ya, kɛlɛ ziimai ɠa ga folo ɠaaɓelagi, gè ti wuzeɠe, ti ɠula saai ya. 40 Gaamazu Kɛ̀ɛ yiimai ɠa ga, zɔiti pɛ ti ɠaaʋotesu Doun Zunui ma, ti ɠidaaleʋe ma, naati ti ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ, ta folo ɠaaɓelagi gè ti wuzeɠe, ti ɠula saai ya.»

41 Zuifuiti ti ɠɛni unsuyelii losu la, tɔɔzei é ɠɛni ti ma: «Nà ɠa gè ga ɓului nii é zeɠezu geeɠɔlɔgi zu.» 42 Ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Wɛlɛ lɛɛ, Zozɛfe ná-doun zunui Yesu la ga nii ɓaa? Ade kɛɛɠɛ ta dee ɠwɛɛ ga pagɔ, lee vaa zu mu é ɠɛɛzu seɠeʋɛ geeɠɔlɔgi zu?»

43 Yesu ɠɛni ti ma: «À ɓe unsuyelii naa ʋa yɔɠɔzu. 44 Nu nɔpɛ ge la ʋa pɔ̀, ni Kɛ̀ɛ ɓɔɠɔgoi la loni tuɠɔ, tɛigi é tèʋegai. Tama ma nui a ʋaana pɔ̀, nà buzeɠe, gè kula saai ya folo ɠaaɓelagi. 45 Sɛʋɛʋɛ GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛi ta zu ga: ‹GALA ka ti pɛ kala.›* Zɔi nɔpɛ a Kɛ̀ɛ woomɛni, é yeezei ná-kalagi wu, naama nui ɠa ʋa pɔ̀. 46 Nu nɔpɛ ge la dɛ Ɠɛɛɠɛ GALA kaani, kɛni zɔi paai, é zeɠe GALA pɔ bɛ, naa ɠila kpe nɔ ɠa é Ɠɛɛɠɛ GALA kaa. 47 Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi kidaaleʋeai, ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠa zea. 48 Nɔ̀un nà ga ɓului, nii é zɛnvui veezu. 49 Wo-mɛmɛwolani ti manegi miini teʋebai zu, tama ti zaaʋɛ. 50 Kɛlɛ ɓului ʋɛtɛ, nii seɠeai geeɠɔlɔgi zu, é yei. Zɔi é ta miizu, naa la zaa. 51 Nà ɠa gè ga ɓului nii é zɛnvui veezu, seɠeai geeɠɔlɔgi zu, é yei. Zɔi nɔpɛ é ɓului naa ta miizu, naa ɠa zɛnvui wo eyɛsu ɠɔ. Ɓului nii gè ʋaazu feezu, naa ɠa ga kpùsɛi, naa ɠa a kɛ eteai zɛnvui zɔlɔɔ.»

52 Zuifuiti ti ɠɛni maaɠaalii ɠɛɛzu yɔɠɔzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Nii ɠa zoo ɠale, tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi veezu gi ya ga gi mi?» 53 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, ni wo la Nu ná-Doun Zunui ɓusɛi miini, wo ʋa ma ɲamai ɓɔle, zɛnvui la wo ya. 54 Zɔi nɔpɛ é nɔ̀un kpusɛi miizu, é ɓɔɔle ga mà ɲamai, ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠa naama nui ya. Nà buzeɠe, gè kula saai ya folo ɠaaɓelagi. 55 Tɔɔzei kpùsɛi ɠa ga ɠɔnɔ kitei, mà ɲamai ɠa ga kpɔɔle ɗɛ ɠitei. 56 Zɔi nɔpɛ é kpùsɛi miizu, é ɓɔɔle ga mà ɲamai, naama nui ɠiliai ɠa yɛ bà, nà ɓalaa nà yɛ ɠilini ba. 57 Kɛ̀ɛ ɠa vulua nii é tèʋegai, nà ɓalaa nà yɛnvuzu ga saɓui, zenɔ ɠana ɓalaa é la, zɔi nɔpɛ é mìizu, naa ɠa yɛnvu sàɓui zu. 58 Ɓului ʋɛtɛ, nii seɠeai geeɠɔlɔgi zu. É la ɠulani ga ɓului nii wo-ɠɛɛni ti miini, tɛiti ti zaai, kɛlɛ zɔi é ɓului nii ta miizu, naama nui ɠa zɛnvui wo eyɛsu ɠɔ.» 59 Kalagi naati ka Yesu ɠɛni ti wosu GALA dɛbi ʋɛlɛi wu Kapɛɛlɛnawume.

Ɠɔoɠɔ zɛnvui ma wooiti

60 Ti ɓegai ma ga gooi naa mɛni, ná-kaladopoi ma mɔinmɔin ge ɠɛni ma: «Niima wooiti gola ɓaaʋɛ, ɓɛ ɠa é zoosu é yeezei nuu wu?» 61 Yesu ɠɛni suɠwɛɛni kala ga gooiti ti unsuɓɔɛi wuzeɠeni ná-kaladopoiti saama, naa ɠa é kɛɛni, é ɠɛni ti ma: «Naa ɠa ɠonazu wo ma ɓaa? 62 Ni wa Nu ná-Doun Zunui ɠaana mu, é ɗa lɛ, ʋɛ é ɠɛni ná mɔungi, wa kɛ ɠale naazu? 63 GALA ná-zɛnvui ɠa é zɛnvui veezu, tosu la kpusɛi ʋa. Wooi niiti gè ti wogai wo ma, ta zɔlɔɔsu Zɛnvu Ɲadegai ya, tama ta zɛnvui veezu. 64 Kɛlɛ nui tanigaa ta wo zaama, niiti ti la ɠidaaleʋeni.» Yesu ɠɛni kwɛɛni ɓɛɛni ka ti la ɠidaaleʋeni, ta ɓɛ ɠa é ɠɛni ʋaazu yaavazu. 65 Naa ʋoluma é ɠɛni ti ma: «Naa ɠa gè boni wo ma ga nu nɔpɛ ge la zooga ʋaazu pɔ̀, ni Kɛ̀ɛ la ma zobogi veeni ma nu ʋɛ.»

66 Tɔɔzei naama ziɛgi zu ma niina, ná-kaladopoi ma mɔinmɔin ge ɠɛni zeɠezu polu, ti la mɔ ɠɛni kɛɛzu, ti ʋa maaza. 67 Yesu zɛba é lati ná-keela puugɔ maazu felegɔiti (12) ma, é ɠɛ ti ma: «Wa ɓalaa wo la pɔ wo ʋa li ɓaa?»

68 Simon Piyɛlɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ɓɛ ɠili ka gá li pɔ? Ɗa ɠa ɠɔoɠɔ zɛnvui ma wooiti ti è ya. 69 Gi laaʋɛ da, gi kwɛni ga ɗa ɠa è ga GALA ná-Nu Ɲadegai.»

70 Yesu ɠɛni ti ma: «Kɛbɛ nà ɠa gè yiimazeɠea ga wo nu puugɔ maazu felegɔiti (12), kɛlɛ? Tama nu ɠila ka wo zaama, é ga inɛgi.» 71 Naama wooiti su, Yesu ɠɛni vaazu ná-keela puugɔ maazu felegɔi (12) ɠila ma, nii daaseigi ɠɛni ga Zudase, Simon Isekaliyɔte ná-doun zunui, nii é ɠɛni ʋaazu Yesu yaavazu.

7

Yesu deelointi ta-ɠidaaleʋelalai

1 Naa ʋoluma Yesu ɠɛni ziɛzu Galilé yooi zu, mazɔlɔɔ é ɠɛni pɔ ga é Zudé yooi yɛ ná, ʋɛ Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠɛni pɔ ti paa ná. 2 Tama Zuifuiti ta-vɛtii maaɓuɠani niina, nii daaseigi ga Kota vɛtii. 3 Deɠeiti ti ɠɛni ma: «Zeɠe ʋɛ, é li Zudé yooi zu, nii a kɛ ɗa-ɠaladopoiti ti ɗa-ɠɛɛwotiiti pɛtɛ. 4 Nui nii é pɔ ga ti kwɛɛ, naa la ɗa ga ná-faiti kɛ dɔɔɠuzu. Tɛi tama è faa wolai nii ɠɛɠalaiti kɛɛzu, kɛni è kɛ ʋele-o-ʋele ɛsɛ pɛ ge è ʋɛtɛ.» 5 Tama deɠeiti ɓɔɠɔgoi ti la ɠɛni laani da.

6 Yesu ɠɛni ti ma: «Wɔun, yeeɠɛɠalai pɛ soloogɛ wo ma, kɛlɛ nɔ̀un nà-yeeɠɛɠalai la dɛ zeelini. 7 Wɔun, eteai la zooga wo wɔinzeɠezu, kɛlɛ nɔ̀un wɔ̀inzeɠeʋɛ eteai ma, tɔɔzei nà ɠɛɛzu ma, ná-kɛɛwotiiti é ti ɠɛɛzu, ti la ʋani. 8 Naa ɠa é ba, wɔun, à li fɛtii zu, kɛlɛ nɔ̀un gè la liizu, mazɔlɔɔ nà-yeeɠɛɠalai la dɛ ʋaani.» 9 Kpegai ma ga naama wooi wo ti ma, é yɛni Galilé yooi zu.

Yesu ɠɛai ma kota vɛtii zu Zeluzalɛme

10 Anɛɛ naa ʋe, deɠeiti ti lɛai ma fɛti zu, tɔ ɓalaa é lɛɛni, kɛlɛ dɔɔɠuzu, é la ɠɛni ɓɔɠɔ ɠulani kɛlɛma. 11 Fɛtii ɠula ziɛgi zu, Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɠɛni gaiziɛzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Mini ɠa mu é ná?» 12 Kpɔɛzuɠula mɔinmɔingi ɠɛni bɛbɛi zaama ná-faa zu, tanigaa ti ɗa ɠɛ ma: «Nu ʋagɔ ʋe.» Zɔiti ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓa-o, tɔun toɠa ɛsɛ pɛ yaavazu.» 13 Kɛlɛ tɛi ti ɠɛni luazu Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ba, ti tanɔpɛ ti la ɠɛni zoosu ti ʋa ná-fai wo ga yiima ʋele.

14 Ti ɠɛni niina ɠulani fɛtii zaama, eyɛsu Yesu lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɗa kalagi wo. 15 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti wola laavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «É GALA sɛʋɛiti kwɛɛgɛ ɠale, tɛigi é la lɔɔni kala bu?»

16 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nii kpein gè feezu ga kalagi, tanɔpɛ ge la zeɠezu nà ɓɔɠɔi pɔ, kɛlɛ ta zeɠezu naa ʋɔ, nii é tèʋegai. 17 Zɔi nɔpɛ é pɔ ga é GALA ziimai ɠɛ, naama nui ɠa kwɛɛ ni kalagi niiti gè ti wosu, ta zeɠezu GALA pɔ, ɓaa ni nà bosu ga nà ɓɔɠɔ nà-zobogi. 18 Zɔi é ɓɔɛzu tɔ ɓɔɠɔ daaseigi zu, naa ɠa lɛbiyai ɠaiziɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ. Kɛlɛ nu nɔpɛ é pɔ ga é lɛbiya ve naama nui ʋɛ, nii é tɔun teʋegai, naa ɠa ga gaama nui, ta telebotala vaa nɔpɛ ge la ma nui yiimaʋɛ. 19 Moize tɔgi veeʋɛ wo ya, kɛlɛ wo tanɔpɛ ge la kɛɛzu é ʋa ziɛ ga tɔgi ná-deveiti. Lee vaa zu mu wo nɔ̀un gaiziɛzu ga wo pàa?»

20 Bɛbɛ gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Inɛgi ɠa é è zu! Ɓɛ ɠa é pɔ ga é è ʋaa?» 21 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Kɛɛwoti ɠila kpe nɔ ɠa gè kɛa, naa wo laavɔa! 22 Tatipɛlɛʋolu vai la zɔlɔɔni Moize ya, kɛlɛ wo-mɛmɛwolani. Tɛi Moize devei veeni wo ya ga wo ɗa tatipɛlɛʋolui ɠɛ, wa yeezeizu bu ga wo naa ɠɛ, anɛɛ dooɠo foloi. 23 Ni nu ɠa zunu loungoi latisu pɛlɛʋolu dooɠo foloi, nii a kɛ Moize ná-tɔgi mina ɠoloɠolo, toɠa ɠale mu wo yiiɠaawanazu mà, siɛgi zu gè zunui ɓusɛi ʋaloa la mɛtu dooɠo foloi? 24 À ɓe tukpɔi ɠaaleʋezu nɔ ga nii nɔ wo-ɠaazuʋɛ pɛtɛsu, kɛlɛ à tukpɔi ɠaaleʋe ga telebodai.»

Yesu ɠa nɛi é ga Mesi?

25 Zeluzalɛme nui tanigaa ti ɠɛni ma: «Nii lɛi ti gaiziɛzu ga ti paa? 26 Tama wɛlɛ nu ba, é ɓɔɛzu ɛsɛ pɛ gaazu, nu nɔpɛ ge la faa wosu ma! Ada-ɠundiɠiiti ti ʋa ɠɛ laa da mu ga tɔ ɠa é ga Kilista ɓaa? 27 Anɛɛ naa ʋe, niima gelei, ade seɠezuʋɛ ɠwɛɛ, kɛlɛ siɛgi zu Kilista a ʋaana la, nu nɔpɛ ge la seɠezu ɠwɛɛga.»

28 Yesu ɠɛni kalagi wosu naama ziɛgi zu GALA sei ʋɛlɛi wu. É wooɠulani, é ɠɛ ma: «Gaamazu wo kwɛ̀ɛni, wo sèɠezuʋɛ ɓalaa kwɛɛ! À suɠwɛɛ ga nà ɓɔɠɔ lɛi gè ʋa da ɠisu nɔ ga gè ʋa. Zɔi é ga gaama nui, naa ɠa é tèʋegai. Wo la naa ɠwɛɛ. 29 Nɔ̀un gè kwɛɛ, tɔɔzei pɔ bɛ ɠa sèɠeai ná, gè ʋa, tɔ ɠa é tèʋegai.»

30 Ti ɠɛni so keleɠele gaiziɛzu niina, kɛlɛ tama nu nɔpɛ ge la ɠɛni yeevɔɔɠuni ba, tɔɔzei ná-yeeɠɛɠalai la ɠɛni dɛ zeelini. 31 Anɛɛ naa ʋe, bɛbɛi zaama nu mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni ma, ti ɗa ɠɛ ma: «Siɛgi zu Kilista a ʋaana la, toɠa laavɔɔ vaa ɠili kɛ mɔnɔ, é leʋe zunui nii nɔnɔi ʋa ɓaa?»

32 Faliziɛinti ti naa mɛnini, nii bɛbɛi ɠɛni bosu é ʋilɛ Yesu ʋa. Naa ɠa é kɛɛni, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Faliziɛinti ti salaʋusuiti teʋeni ga ti so. 33 Yesu ɠɛni ma: «Nà dɛ yɛsu wo ʋa yeeɠɛɠala go laawu, naa ʋoluma gè ɠale ma naama nui ʋɔ, nii é tèʋegai. 34 Wa gàiziɛ, kɛlɛ wo la kàa, wo la zooga ɓalaa ʋaazu ʋɛ gè liizu ná.»

35 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti ɓɔɠɔ ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Mini ɠa é liizu ná, ada gaiziɛ, ade la ka, é ʋa li Zuifuiti saama, niiti ti vazagai zii ɠiligiti saama, é ɗa zii ɠiligiti kala ɓaa? 36 Lee ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka é pɔ é bo ga nuuma wooi ga: ‹Wa gàiziɛ, kɛlɛ wo la kàa, tɔɔzei ʋɛ gè liizu ná, wo la zooga ʋaazu ná›?»

Zɛnvu su ɗɛi

37 Fɛtii ma volo ɠaaɓelagi, nii é ɠɛni ga folo wolai, Yesu loni, é wooɠula, é ɠɛ ma: «Zɔi kpɔɔle wɔin ma, é ʋa pɔ̀, é ɓɔɔle. 38 Zɔi a ɠidaaleʋe mà, ʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la, zɛnvu su ɗɛ wolaiti ta ɗa ɠula ziimaʋɛ, ti ɗa yei.» 39 Siɛgi zu é ɠɛni naa wosu da, é ɠɛni vaazu Zɛnvu Ɲadegai ma, nii naama nuiti ti ʋaazu sɔlɔɔsu, niiti ta ɠidaaleʋe ma. Tɔɔzei naama ziɛgi zu Zɛnvu Ɲadegai la ɠɛni dɛ veeni, mazɔlɔɔ Yesu ná-lɛbiyai la ɠɛni dɛ ɠulani kɛlɛma.

40 Bɛbɛi zaama, zɔiti ti naama wooiti mɛnini, ma mɔinmɔin ge ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Gaamazu, zunui nii ɠa ga GALA goo wo nui.» 41 Tanigaa ti ɗa ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga Kilista.» Taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Wa kaazu ga Kilista ɠa ɠɛɛzu ga Galilé nu ɓaa? 42 Kɛbɛ GALA Sɛʋɛi bogɛ ga Kilista ɠa ga Davide mavofodai, ta toɠa zɔlɔɔsu Davide ná-taazuʋɛ Ɓɛteleyɛme, kɛlɛ?» 43 Tɔun maaʋele ma, bɛbɛi ɠaaɠwɛɛni su fele. 44 Ti zaama, tanigaa ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti so, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni yeevɔɔɠuni ba.

45 Salaʋusuiti ti ɠaleni ma zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɔ bɛ ta Faliziɛinti, naati ti ɠɛ ti ma: «Lee vaa zu wo la ʋaani la?» 46 Salaʋusuiti ti ɠɛni ti ma: «Kaipa nu nɔpɛ ge la dɛ ɓɔɛni ga zunui nii ɠɛʋele!»

47 Faliziɛinti ti ɠɛni salaʋusuiti ma: «Wa ɓalaagi wo ɓɔɠɔ yɛga ná é wo yaava ɓaa? 48 Kundiɠii tanigaa ɓaa Faliziɛin tanigaa ti ɠidaaleʋea ma ɓaa? 49 Kɛni bɛbɛi nii zu nuɓusɛiti nɔ, niiti ti la faa nɔpɛ kwɛɛ tɔgi zu, ti pɛ ti ɠotoʋɛ.»

50 Faliziɛinti ti-wɔɔlai gila ge ɠɛni ná, nii daaseigi ɠɛni ga Nikodɛme. Tɔ ɠa é ʋaani Yesu ʋɔ bɛ mɔunpa, naa ɠɛni ti ma: 51 «Ada-lɔgi vaaʋɛ nɛi bu ga ade nu lukpɔɠaaleʋe, ni ade la goomɛnini, ta ade ʋa kwɛɛ, nii é kɛai?» 52 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗa ɓalaa ɗa ga Galilé nu ɓaa? GALA sɛʋɛiti kala nɔ, ɗa pɛtɛ ga GALA goo wo nu nɔpɛ ge la ɗa ga zeɠe Galilé yooi zu.»

Wɛɛnziɛ anzanui

53 *[Naa ʋoluma ɛsɛ ge ɠaleni ma ná-pɛlɛi wu.

8

1 Kɛlɛ Yesu liini Wolive wulu ɓelei ma ɠizei ma. 2 Sobuzobui nɔ ɠɛni de, é ɠaleni ma ʋolu GALA sei ʋɛlɛi wu. Nuɓusɛi pɛ ge ɠaalɛɛni ba koba, é tɔɔzei ga é ɗa kalagi wo. 3 Naama ziɛgi zu tɔ kalamɔinti ta Faliziɛinti ti ʋaani pɔ ga anzanu ɠila, nii ti ti zoni pɛlɛ wu, ti ʋaani la, ti to bɛbɛi zaama. 4 Ti ɠɛni Yesu ma: «Anzanui nii zogɛ pɛlɛ wu. 5 Tama tɔgi zu, Moize ade leveʋɛ ga de nii ɠɛɠala anzanui zɔɔ ga kɔtui. Ɗɔun, lee ɠa è bosu nii ná-fai zu?» 6 Ti naama ɠaazaɠagi woni la, nii a kɛ ti suɠɔɠɔ, ti ʋa so tɔ ɓɔɠɔi gooi ʋa, ti peelala. Kɛlɛ Yesu maaʋɛɛni, é ɗa sɛʋɛi ɠɛ zooi ma ga yeeɓeɠai.

7 Tɛi ti ɓatani ba ga gaazaɠagi, Yesu wuzeɠeni, é ɠɛ ti ma: «Wo zaama, zɔi kaipa é la dɛ koto ɠɛɛni, naa mɔunpa ge kɔtui ʋili anzanui ma.» 8 Naa ʋoluma Yesu maaʋɛɛni ʋolu, é ɗa sɛʋɛi ɠɛ zooi ma.

9 Ti naa wooi mɛnigai ma, ti pɛ ti ɠɛni ɠulazu ga gilagila, é zo ti-ma ɓakologi ma, é li ti-ma loungoi ʋɔ. Yesu ɠila nɔ ɠa é yɛni ná ta anzanui nii é ɠɛni loni zaamazuʋɛ. 10 Yesu ɠaalɔni, é ɠɛ anzanui ma: «È maalɔɔ nuiti ta mini? Tanɔpɛ ge la è ʋeelalani?» 11 Anzanui ɠɛni ma: «Màliɠii, nu nɔpɛ ge la pèelalani.» Yesu ɠɛni ma: «Nà ɓalaa gè la è ʋeelalazu. Li, è mina mɔ koto ɠɛ.»]

Yesu ɠa ga eteai ma wozakalagi

12 Yesu ɓɔɛni ti ʋɔ ʋolu kɛlɛi zu, é ɠɛ ti ma: «Nà ɠa gè ga eteai ná-wozakalagi. Zɔi nɔpɛ a ʋilɛ pòlu, naa la ziaa kpidii zu, kɛlɛ toɠa zɛnvui ma wozakalagi zɔlɔɔ.» 13 Naama wooi wogai ma bɛ, Faliziɛinti ti ɠɛni ma: «Ɗa zeele wooi wosu ɓɔɠɔ ʋɛ, naa maaʋele ma, ɗa-zeele wooi la ga gaama.»

14 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gaama ʋe ga nà zeele wooi wosu ɓɔɠɔ ʋɛ, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, nà-zeele wooi ɠa ga gaama, tɔɔzei gè kwɛɛ ʋɛ sèɠeai ná, ta gè kwɛɛ ʋɛ gè liizu ná. Kɛlɛ wɔun, wo la sèɠezu ɠwɛɛ, wo la dìizu ɠwɛɛ ɓalaa. 15 Wɔun wa tukpɔɠaaleʋezu ga nuɓusɛ ɠisiɛi nɔ ɠɛʋele, kɛlɛ nɔ̀un gè la nu nɔpɛ tukpɔɠaaleʋezu. 16 Ni nɔ̀un nà tukpɔɠaaleʋena, nà-tukpɔɠaaleʋei ɠa ɠɛ ga gaama, tɔɔzei nà ɠila taade, kɛlɛ Ɠɛɛɠɛ GALA ka bà, nii é tèʋegai. 17 Nu felegɔi ɠa zeele woo ɠilagi veena, naa la ga gaama ɓaa? Naa ɠa sɛʋɛai wa-lɔgi zu. 18 Nɔ̀un nà zeele wooi wosu ɓɔɠɔ ʋɛ, Ɠɛɛɠɛ GALA nii é tèʋega, naa ɓalaa ɠa zeele wooi wosu bɛ̀.»

19 Ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Mini ɠa mu è-ɠɛɛ ná?» Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wo la kwɛ̀ɛ, wo la ɓalaa Kɛ̀ɛ ɠwɛɛ, é ga wo ɠɛni kwɛ̀ɛni, wa la zoo Kɛ̀ɛ ɓalaa kwɛɛsu.» 20 Yesu niima ɓɔɛiti boni, siɛgi zu é ɠɛni kalagi wosu da GALA sei ʋɛlɛi wu, GALA kɔɔ ɓɔlɔgiti kobaʋɛ. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni yeevɔɔɠuni ba so faa zu, tɔɔzei ná-yeeɠɛɠalai la ɠɛni dɛ zeelini.

Yesu lii vai ta tukpɔɠaaleʋe vai

21 Yesu ɠɛni ti ma ʋolu: «Nà ga li, wa ʋaazu gàiziɛzu, kɛlɛ wa zaazu wa-ɠotoiti su, wo la zooga ʋaazu ʋɛ gè liizu ná.» 22 Siɛgi zu ti naa mɛnini la, ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: «Gooi é ɠɛɛzu ma: ‹Ʋɛ gè liizu ná, wo la zooga ʋaazu ná,› toɠa pɔ é ɓɔɠɔ ʋaa mu ɓaa?»

23 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wɔun, wa ga zooi ma nu, nà ma, nà ga geezuʋɛ nu. Wa ga eteai nɔnɔ, nɔ̀un gè la ga eteai nɔnɔ. 24 Naa ɠa é kɛa, gè ɠɛ wo ma, wa zaazu wa-ɠotoiti su. Tɔɔzei ni wo la ɠidaaleʋeni mà ga: ‹Nà ga naa, nii é ná,› wa za wa-ɠotoiti su.»

25 Ti ɠɛni ma: «Ɗa ga ɓɛ?» Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kaite gè naa woga wo ma tɔɔzeizu mɔunpa. 26 Wɔnɔi faa mɔinmɔin ka bɛ̀ ga gè bo wo ma, ta gè ma lukpɔi ɠaaleʋe, kɛlɛ zɔi é tèʋegai, naa ɠa ga gaama nui, tama nii gè mɛniga zea, naa ɠa gè bosu eteai ma.»

27 Ti la ɠɛni gaaɠaani ga toɠa ɓɔɛzu é ʋilɛ Ɠɛɛɠɛ GALA ba. 28 Yesu zɛba é ɠɛ ma: «Siɛgi zu wo Nu ná-Doun Zunui lɛɛzu la, wa gaaɠa naazu ga: ‹Nà ga naa, nii é ná.› Wa la da naazu ɓalaa ga gè la faa nɔpɛ kɛɛzu ga nà ɓɔɠɔ nà-devei, kɛlɛ nii gè kalagai Kɛ̀ɛ ya, naa ɠa gè daazeelizu. 29 Zɔi é tèʋegai, naa ɠa bà, é la nà ɠila pilɛni, mazɔlɔɔ ziima vai ɠa gè kɛɛzu yeenɔpɛ.» 30 Kɛai ma ɓɔɛzu ɠana, ma mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni ma.

Abalaame mavofoda ɠiteiti

31 Yesu ɠɛni Zuifuiti ma, niiti ti ɠidaaleʋeni ma: «Ni wo ɠiliai ɠa yɛna dàawooi ʋa, nii gè bogai wo ma, naazu wa ɠɛ ga nà-kaladopo ɠiteiti. 32 Wa gaamai ɠwɛɛ, tama gaamai ɠa wo ɠɛ ga wɔɔlɔiti.»

33 Ti ɠɛni ma: «Abalaame mavofodai ɠa ga giye, kaipa gi la dɛ ɠɛɛni ga nu nɔpɛ ná-duɔ, lee vaa zu è ɠɛɛzu gi ma: ‹Wa ɠɛ ga wɔɔlɔiti›?» 34 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é kotoi ɠɛɛzu, naa ɠa ga kotoi ná-duɔi. 35 Tama duɔi la ga pɛlɛyeɠei ʋaalobai ta, kɛlɛ doun zunui ɠa ga pɛlɛyeɠei ʋaalobai ta eyɛsu ɠɔ. 36 Ni mu Doun Zunui ɠa wo unmɔɔna, wa ɠɛ naazu ga wɔɔlɔ ɠiteiti. 37 Gè kwɛni ga wa ga Abalaame mavofodaiti, kɛlɛ wa gaiziɛzu ga wo pàa, tɔɔzei wo la pɔ ga wo ʋa yeezei dàawooiti bu. 38 Nɔ̀un, nà naa wosu wo ma, nii gè kaa Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ. Wa ɓalaa wa naa ɠɛɛzu, nii wo kalaga wo-ɠɛɛ ya.»

39 Ti Yesu wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gi-ɠɛɛ ɠa ga Abalaame.» Yesu ɠɛni ti ma: «Ni wo-ɠɛɛ ɠɛni ga Abalaame, wo ɓena naa ɠɛ, nii é kɛɛni. 40 Kɛlɛ wa gaiziɛzu niina ga wo pàa, tɔɔzei gè gaamai woga wo ma, ʋelei gè sɔlɔɔgai la GALA zea. Kaipa Abalaame la naa ɠɛɠala ɠɛɛni. 41 Wo-ɠɛɛ zɔgi nɔ ɠa wo ziɛzu la.» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gi la ga wɛɛn loun, GALA gila kpe ka é ga gi-Ɠɛɛ.»

42 Yesu ɠɛni ti ma: «Ni GALA ge ɠɛni ga wo-Ɠɛɛ, wo ɓena nɔ̀un nɛɛ ʋɛ, tɔɔzei pɔ bɛ ɠa sèɠeai ná, gè ʋa. Nà ɓɔɠɔ lɛi gè ʋa da ɠisu nɔ ga gè ʋa, tɔ ɠa é tèʋega. 43 Lee vaa zu wo la naa ɠaaɠaazu, nii gè bosu wo ma? Tɔɔzei wo la ziɛzu ná wu, wo ʋa yeezei dàawooiti bu. 44 Wo-ɠɛɛ ɠa ga Inɛgi, wa ma, wa pɔ ga wo wo-ɠɛɛ yiima vai nɔ ɠɛ. Kaipa tɔɔzeizu mɔunpa, toɠa ga nu ʋaa nui, é la kɛɛni é ʋa ɠili gaamai ʋa, mazɔlɔɔ gaama vaa nɔpɛ ge la su. A ɠɛna zɛɛi woga, toɠa kulazu tɔ ɓɔɠɔi yiimaʋɛ, mazɔlɔɔ tɛigi é ga zɛɛi kɛɛɠɛ, toɠa ga zɛɛ wo nui. 45 Kɛlɛ nɔ̀un, gaamai ɠa gè bosu, naa ɠa é kɛɛzu, wo la pɔ ga wo ʋa ɠidaaleʋe mà. 46 Wo zaama, ɓɛ ɠa a zoo é nɔ̀un peelala ga gè koto ɠɛɛʋɛ? Ni tama gaamai ɠa gè bosu, lee vaa zu wo la ɠidaaleʋezu mà? 47 Zɔi nɔpɛ é ga GALA nɔnɔi, naa ɠa ɗa woilo GALA daawooiti ma. Ni wɔun wo la woilosu ti ma, naa ɠa é bosu ga wo la ga GALA nɔnɔ.»

48 Zuifuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gaamai ɠa gi ya ga gi ɠɛ ma, ɗa nɔ ga Samali nu, inɛ su nui ɠa ga ɗe.» 49 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, inɛ su nu la ga ze, kɛlɛ lɛbiyai ɠa tɔun gè feezu Kɛ̀ɛ ʋɛ, kɛlɛ wɔun wa bɛ̀lɛlalazu. 50 Nɔ̀un gè la lɛbiya ɠaiziɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ, nu ɠili ka é ɠaaɓaazu naa ma, tama toɠa tukpɔi ɠaaleʋe bɛ̀ ga telebodai. 51 Gè bo wo ma ga gaamai, nu nɔpɛ é yeezeizu nà-kala gooiti bu, naa la ɠaazulaa saai ma pɛ.»

Yesu ta Abalaame ti yɔɠɔzuʋɛ

52 Siɛgi zu é naama wooi woni la, Zuifuiti ti ɠɛni ma: «Gi kwɛɛga niina ga inɛgi ɠa è zu. Abalaame ta GALA goo wo nuiti ti zaaʋɛ, ɗɔun è liizu ɠɛɛzu ma: ‹Nu nɔpɛ é yeezeizu nà-kala gooiti bu, naa la ɠaazulaa saai ma pɛ.› 53 Ɗa ɠisiɛzu ga è wɔɔlɔʋɛ gi-mɛmɛwola Abalaame ʋa, nii saai ɓaa? Ɓaa è ʋa wɔɔlɔ GALA goo wo nuiti ba ɓaa, niiti ti zaai? Ɗa ɓɔɠɔ zeɠezu ga lee?»

54 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni gè ɠɛni lɛbiyai ɠaiziɛzu ɓɔɠɔ ʋɛ, nà-lɛbiyai ma un nɔpɛ ge la ɠɛni ɠɛa ba. Kɛ̀ɛ ɠa é lɛbiyai veezu bɛ̀, nii wo ɠɛɛzu ma, tɔ ɠa é ga wa-ƓALAGI. 55 Wo la kwɛni, kɛlɛ nɔ̀un gè kwɛɛ. Ni nà ɠɛɛna ma, gè la kwɛɛ, nà ɠɛ ga zɛɛ wo nu ga wo ɠɛʋele. Kɛlɛ gè kwɛɛ, ta nà ɠolozu daawooiti bɛ. 56 Wo-ɠɛɛ Abalaame ɠɔkɔni ga koozunɛɛi, siɛgi zu é ɠisiɛni la ga toɠa ɠaazula nà-foloi ma, tama é kaani, é wola ɠoozunɛ.» 57 Zuifuiti ti ɠɛni ma: «Ɓɛgele, ɗɛi ɗa-ɠonagi la dɛ zeelini puulɔɔlugɔ (50) zu, è ɠɛ, è Abalaame ɠaaʋɛ?» 58 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, aisa Abalaame ʋa zɔlɔɔ, nà ga naa, nii é ná.» 59 Siɛgi zu é naama wooi woni da, ti kɔtuiti zɛʋɛni ga ti pili ma, kɛlɛ Yesu ɲɛɛlɛni, é ɠula GALA sei ʋɛlɛi wu.

9

Zunui ʋalo vai nii é zɔlɔɔni ga gaazuɠolei

1 Yesu yɛni leʋesu, é zunu ɠila ka, nii é zɔlɔɔni ga gaazuɠolei. 2 Ná-kaladopoiti ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Kalamɔn, lee vaa zu zunui nii zɔlɔɔgai ga gaazuɠolei? Tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoi laazɔgi ʋe ɓaa, ɓaa sɔlɔɔ nuiti ta-ɠotoi laazɔgi ʋe?»

3 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Tɔ ɓɔɠɔi ɓaa sɔlɔɔ nuiti ta-ɠoto laazɔ taade, kɛlɛ sɔlɔɔgɛ ga gaazuɠolei, nii a kɛ GALA ná-kɛɛwotiiti ti ɠula kɛlɛma ga tɔun maaʋele ɛsɛ pɛ bɛ. 4 Kɛni ade naama nui ná-botii ɠɛ, nii é tèʋegai, siɛgi zu foloi ná la dɛ, tɔɔzei kpidii ɠa ʋaazu, názu nu nɔpɛ ge la mɔ zooga botii ɠɛɛzu. 5 Ni nà dɛ eteai zu, nà ɠa gè ga eteai ná-wozakalagi.»

6 Siɛgi zu Yesu naa woni la, é laaɗɛi ʋuuni zooi ma, é pɔlɔi ɠaayɔ ga daaɗɛi, é siɛ gaazuɠole nui ɠaazuʋɛ. 7 Naa ʋoluma, é ɠɛni naa ma: «Li, è maagba Silowe kpoigi zu» (nii poluʋɛ ga «nii ti teʋegai»). Gaazuɠole nui liini, é maagba, é ɠaleni ma, é ɗa wozaɠa niina.

8 Seiɲɔɠɔiti ta niiti ti ɠɛni kaazu pɔlɔma, é ɗa fali wo, naati ti ɠɛni ma: «Zunui nii lɛi é ɠɛa zeizu, é ɗa falii wo?» 9 Tanigaa ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Tɔ ɓɔɠɔɓɔɠɔgi ʋe!» Zɔiti ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓa-o, tɔ laade, kɛlɛ baaɠulabai ta ʋe.» Kɛlɛ gaazuɠole nui ɓɔɠɔi ɠɛni ma: «Nà ɠiteɠite be.»

10 Ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Naa ziɛʋɛ ɠale è-ɠaazuʋɛti seɠeai ma, è ɗa wozaɠa?» 11 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zunui nii daaseigi ga Yesu, naa ɠa é pɔlɔi ɠaayɔga, é siɛ gàazuʋɛ, é zɛba é ɠɛ mà: ‹Li, è maagba Silowe kpoigi zu.› Dìiʋɛ, gè maagba, tama gaamago nɔ gàazuʋɛti ti zeɠe ma, gè ɗa wozaɠa.»

12 Ti ɠɛni ma: «Mini ɠa zunui naa ná?» É ɠɛni ti ma: «Gè la ná ɠwɛni.»

Laavɔɔ vai ʋoluɠaiziɛ vai

13 Ti liini ga zunui nii mɔungi é ɠɛni ga gaazuɠole nui, Faliziɛinti pɔ. 14 Tama dooɠo foloi ta ɠa, Yesu pɔlɔi ɠaayɔni la, é siɛni la zunui ɠaazuʋɛ, gaazuzeɠema vai zu. 15 Faliziɛinti ɓalaa ti gaazaɠani ga ʋelei gaazuʋɛ zeɠeai la ma. É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «É pɔlɔ ɠaayɔgai ziɛʋɛ gàazuʋɛ, gè li, gè maagba, gàazuʋɛ zeɠe ma, gè ɗa wozaɠa.»

16 Siɛgi zu Faliziɛinti ti naama wooi mɛnini da, tanigaa ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Zunui naa la zeɠeni GALA pɔ, tɔɔzei é la dooɠo foloi maaɲɛɛzu.» Taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Kotoba nui ɓɛ ɠa a zoo nii ɠɛɠala laavɔɔ vaiti kɛɛzu?» Zeeɠaaɠwɛɛi lɔɔni ti yɔɠɔzu. 17 Ti zunui ɠaazaɠani, nii gaazuʋɛ zeɠeni ma, ti ɠɛ ma: «Ɗɔun, lee ɠa è bosu é ʋilɛ naama zunui ʋa, nii é è-ɠaazuʋɛ zeɠeai ma?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «GALA goo wo nui ta ʋe.»

18 Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti la ɠɛni laani da ga zunui naa ɠaazuɠoleni, naa ʋoluma é ʋalo. Ti naa zɔlɔɔ nuiti tolini. 19 Ti naati gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Wa ɠa wo-loun ga zunui nii? Gaama ʋe nɛi ga sɔlɔɔgɛ ga gaazuɠolei? Naa leʋegɛ ɠale mu, é wozaɠaazu niina?»

20 Zunui naa zɔlɔɔ nuiti ti ɠɛni ti ma: «Gi kwɛni ga gi-loin ʋe, ta sɔlɔɔgɛ gaazuɠolei zu. 21 Kɛlɛ gi la kwɛɛ ʋelei gaazuʋɛ zeɠeai la ma, gi la naama nui ɓalaa kwɛɛ nii é gaazuʋɛ zeɠeai ma. À tɔ ɓɔɠɔi ɠaazaɠa, tɔɔzei toɠa niina ga kpakolo, tɔ ɓɔɠɔi toɠa zoo é naa zuɠula wo ma, nii pilɛgai ba.» 22 Zunui ná-nuiti ti naama wooiti boni, tɔɔzei ti ɠɛni luazu Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ba, mazɔlɔɔ naati ti deveni ga zɔi nɔpɛ a vaana bu ga Yesu ɠa é ga Kilista, ta naama nui ɓɛ GALA dɛbi ʋɛlɛi wu. 23 Naa ɠa é kɛɛni, gaazuɠole nui zɔlɔɔ nuiti ti ɠɛɛni la ma: «À tɔ ɓɔɠɔi ɠaazaɠa, tɔɔzei toɠa niina ga kpakolo.»

24 Faliziɛinti ti zunui lolini ná zeizu velesiɛi, nii gaazuʋɛ ɠɛa ɠoleni, ti ɠɛ ma: «Lɛbiyai ve GALA bɛ, gi kwɛni ga zunui nuu ɠa ga kotoba nu.» 25 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni kotoba nu ʋe, gè la naa ɠwɛɛ, kɛlɛ gè faa ɠila kwɛɛ, naa ɠa ga gàazuʋɛ ɠɛa ɠoleni, kɛlɛ niizu nà ga wozaɠa.»

26 Ti gaazaɠani ʋolu, ti ɠɛ ma: «Lee ɠa é kɛai ga ɗe? É kɛɛʋɛ ɠale, é è-ɠaazuʋɛ zeɠe ma?» 27 É ɠɛni ti ma: «Gè boga za wo ma, wo la woiloni dàawooi ma. Lee vaa zu mu wo ɠɛɛzu gè bo ʋolu? Wa pɔ niina wa ɓalaa, wo ɠɛ ga ná-kaladopoiti ɓaa?»

28 Ti tɔɔzeini ga ti ɗa poomu, ti ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga ná-kaladopoi, gɔun gá ga Moize ná-kaladopoiti. 29 Gi kwɛni ga GALA ge ɓɔɛni Moize ʋɔ, kɛlɛ zɔi nii, gi la vɔlɔ seɠezu ɠwɛɛ!»

30 Zunui naa ɠɛni ti ma: «Laavɔɔ vaa ɠa ga naa, wo bosu ga wo la seɠezu ɠwɛɛ, tama tɔ ɠa é gàazuʋɛ zeɠeai ma! 31 Ɛsɛ pɛ ge kwɛni ga GALA ge la ɗa ga kotoba nuiti fali wooi ɠaaʋotega, kɛlɛ zɔi nɔpɛ é luazu GALA ba, ta é ɗa ziimai ɠɛ, toɠa ɗa naama nui wooɠaaʋote. 32 Kaipa etea ɠulani, nu la dɛ mɛnini ga nui ta gaazuɠole nu ɠaazuzeɠea ma, nii sɔlɔɔgai ga gaazuɠolei. 33 Ni zunui nuu la ɠɛni zeɠeni GALA pɔ bɛ, é la ɠɛni zooga é ʋa faa nɔpɛ kɛ.»

34 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɗɛi é zo è zɔlɔɔ gee ma, è nɔ ɲɛgɛlɛin kotoi zu, ɗa ɠa é ɠɛɛzu è kala bo ga giye?» Ti kpɛɛni, ti kula etea ʋelei.

Gaazuɠole nu ɠiteiti

35 Yesu mɛnini ga ti kpɛɛʋɛ. Naama ziɛgi zu ti ɠaani ta Yesu, naa ɠɛ ma: «È laa Nu ná-Doun Zunui la ɓaa?» 36 É Yesu wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa ga naa? Dɛɛ ga ze, Màliɠii, naa ɠa a kɛ gè la da.»

37 Yesu ɠɛni ma: «È pɛtɛga ga è-ɠaazuɠɛzɛiti, tɔ ɠa é ga nui nii é ɓɔɛzu è ʋɔ.» 38 Zunui ɠɛni ma: «Gè laa da, Màliɠii.» É nɔkɔni Yesu wu.

39 Naa ʋoluma Yesu ɠɛni ma: «Nɔ̀un, pàaʋɛ niima eteai zu, nii a kɛ tukpɔi ɠaaleʋe, zɔiti ti ɠaazuɠoleai, naati ti wozaɠa, zɔiti ma ti wozaɠaazu, naati ti ɠɛ ga gaazuɠole nuiti.» 40 Faliziɛin niiti ti ɠɛni koba ta ti naama wooi mɛnini, naati ti Yesu ɠaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Gá ɓalaa gá ga gaazuɠole nuiti mu ɓaa?»

41 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni wo ɠɛni ga gaazuɠole nuiti, wo la ɠɛni ɠɛa ga sɔba nu. Kɛlɛ wa ɠɛɛzu ma: ‹Gá wozaɠaazu,› naa maaʋele ma wa-ɠotoi ɠa yɛsu wo ʋa.»

10

Totuɠɔ nu ɠitei

1 Yesu ɠɛni ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é la lɛɛni baala sasai zu ga daa ʋelei, kɛlɛ é lɛɛzu sasai ɠa ga ada ɠili pele, naama nui ɠa ga unma nui ta toosu nui. 2 Kɛlɛ zɔi é lɛɛzu ga sasai laa ʋelei, naa ɠa é ga baalagiti makɛ nui. 3 Zɔi é wɛlɛzu sasai ma, naa ɠa sasai laalao bɛ. Baalagiti ta gooi mɛni. Toɠa ná-baalagiti toli ga ti-laaseigiti, é ɠula ga tiye eteaʋɛ. 4 A ɓena ga ti pɛ kula eteaʋɛ, toɠa lo ti luɠɔ, naati ta ʋilɛ polu, mazɔlɔɔ ti gooi ɠwɛɛ. 5 Ti la kɛa ti ʋa ʋilɛ wɛɛin ʋolu, kɛlɛ tɔun ta ʋela ba, mazɔlɔɔ ti la wɛɛin nɔpɛ goo ɠwɛɛ.» 6 Yesu naama vaalaalii woni ti ma, kɛlɛ nii é ɠɛni pɔ é bo ti ma, ti la ɠɛni naa ɠaaɠaani.

7 Yesu zɛba é kpɔɛi zeɠe ʋolu, é ɠɛ ti ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, nà ɠa gè ga baalagiti ta-zasai laaʋɛ, ʋɛ ʋelei baalagiti ti leʋesu da. 8 Zɔiti pɛ ti ʋaai nɔ̀un tuɠɔ, naati pɛ ti ɠɛni ga unma nuiti ta toosu nuiti, tama baalagiti ti la kɛɛni ti ʋa woilo ti-woo ma. 9 Nà ɠa gè ga pɛlɛlaʋɛ, zɔi nɔpɛ a lɛ ga pɔ̀ pelei, naa ɠa ɠizo, toɠa ɠɛ liizu, é ɗa ʋa, ta toɠa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ. 10 Unma nui ɠa ɗa ʋa nɔ, nii a kɛ é unmai wo, é paai wo, ta é faa zuɠoloɠologi ɠɛ. Kɛlɛ nɔ̀un pàaʋɛ ga gè zɛnvui ve nuiti zea, ti sɔlɔɔ, é ʋooʋa ti ma.

11 «Nà ɠa gè ga baala makɛ nu ʋagɔi. Baala makɛ nu ʋagɔi ɠa ɗa tɔ ɓɔɠɔi yɛnvui ve ná-baalagiti ta-vaa zu. 12 Kɛlɛ zɔi é la ga baala makɛ nui, ta nɔnɔ la ga baalagiti, kɛlɛ ti salazu nɔ, nii a kɛ é ɗa wɛlɛ ti ma, naa ɠa zuluɓui ɠaana, é ɗa ʋa, toɠa ɗa ʋela, é baalagiti zɛ ná. Zuluɓui ɠa ʋa, é loo ti zu, é tanigaa zo, é baala kpulugi zuvaza. 13 Zunui naa ɠa naama vaiti kɛɛzu, tɔɔzei ti seɠeʋɛ nɔ ga ti sala, kɛlɛ baalagiti ma yiizoolɛ la ma. 14 Nɔ̀un, nà ɠa gè ga baala makɛ nu ʋagɔi. Gè nà-baalagiti kwɛɛ, tiya ɓalaa ti kwɛ̀ɛ, 15 eɠɛʋelei nɔ Kɛ̀ɛ kwɛ̀ɛ la, nà ɓalaa gè Kɛ̀ɛ ɠwɛɛ. Nà zɛ̀nvui veezu nà-baalagiti ta-vaa zu. 16 Baalagi taɠiligaa ta dɛ zèa, niiti ti la niima zasai zu. Kɛni gè ʋa ga tiye, naati ɓalaa ta gòoi mɛni, naazu baala kpulu gila nɔ ɠa a ɠɛ ná, ta baala makɛ nu ɠila kpe. 17 Kɛ̀ɛ nɛ̀ɛʋɛ ʋɛ tɔɔzei nà zɛ̀nvui veezu, nii a kɛ gè seɠe ʋolu. 18 Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa zɛ̀nvui ɠula zèa, nà ɓɔɠɔ ɠa gè feezu. Zobogi ɠa bɛ̀ gè fe ta gè seɠe ʋolu. Naama levei ɠa gè sɔlɔɔga Kɛ̀ɛ ya.»

19 Naama wooiti maaʋele ma, zeeɠaaɠwɛɛi lɔɔni mɔnɔ Zuifuiti zɔɠɔzu. 20 Tanigaa ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Inɛgi ɠa su, titi nui ʋe, lee vaa zu wo woilosu gooi ma?» 21 Taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Inɛ su nui ɓɔɛ ʋele la ga nuu. É ɠula naa ʋolu ɓalaa, inɛgi ɓɛgele ɠa é gaazuɠole nu ɠaazuzeɠea ma kaipa?»

GALA Doun Zunui ɓaa kpɔɛ ɲɔu wo nui?

22 Yeeɠɛɠalai zeelini, siɛgi zu ti ɠɛni GALA sei ʋɛlɛi laalao fai ma ɠona pilɛda vɛtii ɠulazu la Zeluzalɛme, é zolooni kɔɔlɛ ʋa ziɛgi ma. 23 Yesu ɠɛni ziɛziɛsu GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, Salomɔn ná-kotai wu. 24 Zuifuiti ti ɠakuni ma, ti ɠɛ ma: «Ɗa gi yɛsu inɛinɛgi zu, eyɛsu yeelɛ? Bo gi ma, è kole fo, ni ɗa ɠa è ga Kilista.»

25 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kaite gè boga wo ma, wo la laani da. Kɛɛwotiiti gè ti ɠɛɛzu Kɛ̀ɛ laaseigi zu, naati ka ti zeele wooi wosu bɛ̀. 26 Kɛlɛ wo la laazu da, tɔɔzei wo la ga nà-baalagi ta. 27 Nà-baalagiti ta gòoi mɛni, gè ti ɠwɛni, tama ta ʋilɛ pòlu. 28 Nà ɠɔoɠɔ zɛnvui veezu ti ya, ti undaa la ʋiliga eyɛsu pɛ, nu nɔpɛ ge la zooga ɓalaa ti ɠulazu zèa. 29 Kɛ̀ɛ é ti veai zèa, naa wɔɔlɔʋɛ ɛsɛ pɛ ba, tama nu nɔpɛ ge la zooga ti ɠulazu Kɛ̀ɛ ya. 30 Nà-o, Kɛ̀ɛ-o, gá ga nu ɠila nɔ.»

31 Zuifuiti ti kɔtuiti seɠeni ʋolu, nii a kɛ ti yɛ sɔɔzu, ti paa. 32 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè kɛɛwoti ʋagɔ mɔinmɔin kɛa wo ɠaazu ga Kɛ̀ɛ ná-zɛbɛi, naama ɠɛɛwotiiti ma ɓɛgele maaʋele ɠa, wo ɠɛɛzu wo pàa su ga kɔtui?»

33 Zuifuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Kɛɛwotii ʋagɔ maaʋele lɛi gi ʋa ɠɛ pɔ gi è ʋaa su, kɛlɛ ɗa woo ɲɔi wosu GALA daalɔɠɔma, ɗɛi è ga nui, ɗa ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga GALA!» 34 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛbɛ sɛʋɛʋɛ wa-lɔgi zu ga: ‹Gè ɠɛni ma: Wa ga galagiti,›* kɛlɛ? 35 Tama nu nɔpɛ ge la zooga GALA Sɛʋɛi ná-zeele wooi maaɠaalizu. Ni mu wa-lɔgi ɠa naati tolisu ga ‹gala›, niiti GALA daawooi woni ti ma, 36 lee vaa zu mu wo nɔ̀un peelalazu, wo ɠɛ nɔ̀un gè woo ɲɔu woga GALA daalɔɠɔma, tɛi gè ɠɛa ma, nà ga GALA Doun Zunui? Tama Ɠɛɛɠɛ ɠa é yiimazeɠea ga ze, é tèʋe eteai zu. 37 Ni gè la Kɛ̀ɛ ná-botiiti kɛɛzu, à mina la dà pɛ! 38 Kɛlɛ ni nà ná-botiiti kɛɛzu, anɛɛ ni wo la laani dà, à la ɓalaa naama ɠɛɛwotiiti da, niiti gè ti ɠɛɛzu, naa ɠa a kɛ wo kwɛɛ ta wo gaaɠa ga gìliʋɛ Kɛ̀ɛ ʋa, Kɛ̀ɛ ɓalaagi ɠiliʋɛ nɔ̀un ba.» 39 Naazu ti ɠɛni ɠɛɛzu mɔnɔ ti yeeʋɛɛ ma, ti so, kɛlɛ é ɠulani ti ya.

40 Naa ʋoluma Yesu liini ʋolu, é yɛ Zuludɛn ʋoluʋelei, ʋɛ Zan ɠɛni ɓatizei wosu ná mɔungi. 41 Nu mɔinmɔin ge ɠɛni ʋaazu pɔ miná, ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Zan la laavɔɔ vaa ɠɛɛni, kɛlɛ nii pɛ é boni é ʋilɛ zunui nii ʋa, ti pɛ ka ga gaama.» 42 Nu mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni ma miná.

11

Lazaal zaa vai

1 Ɓetani taazuʋɛ, seeɓɛ nui ta ɠɛni ná, daa ga Lazaal, ta baazeela felegɔi, gilagi laaseigi ɠɛni ga Mali, zɔi laaseigi ɠɛ ga Maate. 2 Mali naa nɔ ɠa mɔunpa é gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛni Maliɠii ɠɔɠɔiti ma, é ti maaɓale ga nɔundeɠaiti, tama ná-seelai Lazaal ɠa é ɠɛni zeeɓɛzu. 3 Zeela nu felegɔiti ti keela leʋeni Yesu ma, ga é li, é ɠɛ naa ma: «Màliɠii, zɔi è nɛai ʋɛ, naa la ɠɛdɛni.»

4 Naama wooi zeeliai ma Yesu ma, é ɠɛni ma: «Seeɓɛi nii ɠaaɓelasu la ga saai, kɛlɛ toɠa ga é lɛbiya ve GALA bɛ, niima zeeɓɛi ɠa ɠɛɛzu ga zaɓui GALA Doun Zunui ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma.» 5 Maate ta deɠei ti wola nɛɛni Yesu ʋɛ, naa ʋɛɛ Lazaal ʋa. 6 É mɛnigai ma ga Lazaal la ɠɛdɛni, é folo felegɔ ɠɛɛni dɛ, ʋɛ é ɠɛni ná.

7 Naa ʋoluma é ɠɛni ná-kaladopoiti ma: «Ade ɠale ma Zudé.» 8 Kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Kalamɔn, su la dɛ ɠoozani, Zuifuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti yɛ è zɔɔzu ga kɔtui, ti è ʋa, ɗɔun ɗa pɔ mɔnɔ è ɠale ma ná?»

9 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Kɛbɛ lɛlɛ puugɔ maazu felegɔ (12) ɠa é foloi zu, kɛlɛ? Ni nu ɠa ziɛzu siɛgi zu foloi ná la dɛ, è-ɠɔɠɔi la ziɠaa, tɔɔzei ɗa eteai nii ná-wozakalagi ɠaazu. 10 Kɛlɛ ni nu ɠa ziɛzu ga kpidii, è-ɠɔɠɔi ɠa ziɠa, tɔɔzei wozakala ge la zea.»

11 Yesu ɓegai ma ga naama wooiti bo, é ɠɛni ma: «Ade-wɔɔlai Lazaal ɠa ɲiizu, nà liizu, gè maaloɠa.» 12 Kaladopoiti ti ɠɛ ma: «Màliɠii, ni toɠa ɲiizu, naa ɠa ɠɛɛna, toɠa ʋaazu ʋalozu.» 13 Tɔun Yesu ɠɛni pɔ é bo ti ma ga Lazaal zaa, kɛlɛ kaladopoiti ti gaaɠaani ga Yesu ɠa ɓɔɛzu é ʋilɛ ɲiimɛni ɠitei ʋa. 14 Naa ɠa é kɛɛni Yesu kulani ga fo, é ɠɛ ti ma: «Lazaal zaa. 15 Gòla ɠoozunɛɛʋɛ wa-vaa zu ga gè la ɠɛni ná naama ziɛgi zu, tɔɔzei nii ɠa ɠɛ wo ʋɛ ga kpɔba wola wa-ɠidaaleʋei vaa zu. Kɛlɛ ade liina ga pɔ pelei.»

16 É naa wogai ma, Tomase nii daaseigi velesiɛi ga Yoogi, naa ɠɛni kaladopoi zɔiti ma: «Ade li, naa ɠa a kɛ ade ʋɛɛ ba, ade za.»

17 Yesu zeeliai ma, é mɛnini ga ti Lazaal maaɠuluga, é kɛ ga folo naanigɔ. 18 Tɛi Ɓetani ta Zeluzalɛme ti yɔɠɔzuʋɛ la vɔlɔ kilo mɛtɛlɛ saʋagɔ ɠulani, 19 Zuifui ma mɔinmɔin ge ʋaani Maate ta Mali luʋɔsu ti-ʋaazeelai zaa vai zu.

20 Siɛgi zu Maate mɛnini la ga Yesu maaɓuɠa taai ʋa, é liini naa laaɠomisu, kɛlɛ Mali yɛni zeini pɛlɛi wu. 21 Maate ɠɛni Yesu ma: «Màliɠii, ni è ɠɛni ʋɛ, bàazeelai la ɠɛni za. 22 Kɛlɛ gè kwɛni ga anɛɛ nii zu, nii nɔpɛgi è falizu GALA ma, toɠa fe è ya.»

23 Yesu ɠɛni ma: «È-ʋaazeelai ɠa wuzeɠezu, é ɠula saai ya.» 24 Maate gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè kwɛni ga toɠa wuzeɠe, é ɠula saai ya, siɛgi zu folo ɠaaɓelagi gɔvɛiti pɛ ti wuzeɠezu la, ti ɠula saai ya.»

25 Yesu ɠɛni ma: «Nà ɠa gè ga buzeɠei saai ya ta zɛnvui, zɔi nɔpɛ è laazu nɔ̀un da, naama nui anɛɛ ɓalaa toɠa zaazu, toɠa zɛnvui wo. 26 Nu nɔpɛ ɓalaa é yɛsu vulua, é la dà, naama nui la za pɛ. È laaʋɛ nɛi naa la?»

27 Maate ɠɛ ma: «Ungo, Màliɠii, dàaʋɛ da ga ɗa ɠa è ga Kilista, GALA Doun Zunui, nii maanɛɛni ga é ʋa eteai zu.»

28 É naama wooiti bogai ma, é liini, é ná-seelai Mali loli dɔɔɠuzu, é ɠɛ ma: «Kalamɔin ʋaaʋɛ, é ɠɛ è ʋa.» 29 Mali naa mɛnigai ma, é wuzeɠeni ga suvilɛ, é li Yesu ʋɔ bɛ. 30 Tɔɔzei Yesu la ɠɛni dɛ lɛɛni taazuʋɛ, é ɠɛni dɛ loni naama adɛ, ʋɛ Maate liini, é daaɠomi ná. 31 Siɛgi zu Zuifui niiti ti ɠɛni pɛlɛi wu, ti ɗa Mali ɠaanɛɛnɛ, ti kaani la ga é wuzeɠea ga suvilɛ, é ɠula, ti ʋilɛni polu. Tɔɔzei ti ɠɛni kaazu ga toɠa liizu ɠɔlɔzu kabamaʋɛ.

32 Mali zeelini Yesu ʋɔ bɛ. É kaai ma nɔ feya, é looni kɔɠɔwu, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ni è ɠɛni ʋɛ, bàazeelai la ɠɛni za.»

33 Yesu kaai ma ga toɠa ɠɔlɔzu, naa ʋɛɛ Zuifuiti ɓalaa ba, ti yɛgai polu, ti ʋa, naa wanani ma ta é zii wola zoni. 34 É ɠɛni ti ma: «Mini ɠa wo maaɠulugai ná?» Ti ɠɛni ma: «Màliɠii, ʋa, è ná ɠa.»

35 Yesu ɠɔlɔni. 36 Zuifuiti ti zɛba ti ɠɛ ma: «À wɛlɛna kae ʋelei nii ɠɛa nɛɛni la bɛ!» 37 Ti zaama, tanigaa ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Tɛigi é gaazuɠole nui ɠaazuʋɛ zeɠeai ma, lee vaa zu é la ɓega pele leʋe Lazaal zaa vai luɠɔ?»

Yesu Lazaal wuzeɠe vai saai ya

38 Yesu yii ɲiikpini ʋolu koozu, é li kabalaʋɛ. Pugi ɠɛni de, daaɠulugai ga kɔtu wolai. 39 Yesu ɠɛni ma: «À kɔtui zeɠe kabai la.» Maate nii é ɠɛni ga poomai baazeelai, naa ɠɛni ma: «Màliɠii, makugi ɠana ɠulazu, tɔɔzei é kɛa ga folo naanigɔ niina kabai zu.» 40 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè la boni è ma ɓaa, ga: ‹Ni ɗa laana nɔ̀un da, ɗa GALA ná-lɛbiyai ɠa›?»

41 Ti kɔtui zeɠeni kabai la. Yesu zɛba é ɠaazu wuzeɠe geeɠɔlɔgi zu ʋele, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, nà è mamasu tɔɔzei è gòoɠaaʋotega. 42 Nɔ̀un gè kwɛɛni ga yeenɔpɛ ɗa ɗa gòoɠaaʋote, kɛlɛ nà ɓɔɛzu ɠani, niiti maaʋele ma ti kòba, ti la da ga ɗa ɠa è tèʋegai.»

43 Siɛgi zu é ɓeni la ga naama wooiti bo, é ɓainni ga woo wola, é ɠɛ ma: «Lazaal, ɠula kabai zu!» 44 Poomai ɠulani, zeeiti ta kɔɠɔiti maavelevelegai ga seɠe zakpaiti, ta gaazuʋɛ maaɠiliai ga seɠei ta. Yesu ɠɛni ma: «À fie, wo ɓe ba, é li.»

Yaavai ɠili vai Yesu ma

(Matiyo 26:1-5;
Maleke 14:1-2;
Luke 22:1-2)

45 Zuifu mɔinmɔingi nii é ʋaani Mali ʋɔ bɛ, ti naama laavɔɔ vai ɠaai ma nii Yesu kɛɛni, ti ɠidaaleʋeni ma. 46 Kɛlɛ ti zaama, tanigaa ti liini Faliziɛinti pɔ bɛ, ti naa wo ti ma, nii Yesu kɛɛni. 47 Naama ziɛgi zu, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Faliziɛinti ti tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti gaalɛɛni ba, ti ɠɛ ma: «Ada kɛɛzu ɠale? Zunui nii ɠa laavɔɔ vaiti gola ɠɛɛzu. 48 Ni ada zɛna ɓɔɠɔ yeema nɔ ɠanu, nu mɔinmɔin ka ɠidaaleʋezu ma, tama Wɔlɔme nuiti ta ada-ƓALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolo, ti lati, ti ade ma zii ɠoloɠolo.»

49 Ti zaama, zɔi daaseigi ɠɛni ga Kayife, tɔ ɠa é ɠɛni ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai naama ɠonagi, é ɠɛni ti ma: «Wo la faa nɔpɛ gaaɠaazu! 50 Wo la kwɛni ga soloogɛ ga nu ɠilagi za, nuɓusɛiti pɛ ta-vaa zu, kɛlɛ nuɓusɛi pɛ undaa mina ʋili?» 51 Tama wooi naa é ɠɛni bosu, é la ɠɛni naa ɠulani nɔ ɓɔɠɔ zu, kɛlɛ tɛi é ɠɛni ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai naama ɠonagi, faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛi ɠa é ɠɛni bosu ga Yesu maanɛɛni ga é za ná-nuɓusɛiti bɛ. 52 É la ɓelani saa vai nɔ ʋa ná-nuɓusɛiti bɛ, kɛlɛ nii a kɛ ɓalaa é GALA ná-nuɓusɛiti pɛ gaalɛ ba, niiti ti vazagai eteai ɠɔlɔkɔlɔma ná pɛ, ti ɠɛ ga nuɓusɛ ɓulu gila kpe. 53 É zo naama yeei ma niina, ti Yesu maaɓɔteʋeni ga ti paa.

54 Yesu la mɔ ɠɛni kɛɛzu é ʋa ɓɔɠɔ ɠula kɛlɛma Zuifuiti saama. É zeɠeni miná, é li naama yooi zu nii é teʋebai ɠobaʋɛ, taa wolai ta zu nii daaseigi ɠɛni ga Efelayime. Ti yeeɠɛɠala ɠɛɛni miná ta ná-kaladopoiti.

55 Tɛi Zuifuiti ta-Ʋake fɛtii maa ɠɛni ɓuɠazu, zooi zu nuɓusɛi ma mɔinmɔin ge lɛɛni Zeluzalɛme Pakegi ma yeeluɠɔ, nii a kɛ ti ɓɔɠɔ ɲade. 56 Ti ɠɛni Yesu ɠaiziɛzu, ti ɠɛai ma GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu, ti ɗa ɠɛ ma: «Wa ɠisiɛzu ɠale? Wa kaazu ga toɠa ʋaazu fɛtii zu, ɓaa é la ʋaazu?» 57 Tama zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Faliziɛinti ti devei veeni ga zɔi nɔpɛ a Yesu ɠalama ɠaana, é li, é bo ti ma, nii a kɛ ti so.

12

Gulɔ maku nɛɛnɛgi ziɛ vai Yesu ma Ɓetani

(Matiyo 26:6-13;
Maleke 14:3-9)

1 Folo lɔzita yɛni Pake fɛtii ma yeeluɠɔ, Yesu liini Ɓetani, ʋɛ Lazaal ɠɛni ná, nii é zaani, Yesu buzeɠe, é kula saai ya. 2 Ti kpɔkɔ laamii ɓɛtɛni ná bɛ, Maate ɠa é ɠɛni daamianigi ɠaaɠwɛɛzu, Lazaal ɠɛni naati saama, niiti ti ɠɛni daamii wosu ʋɔɔma ta Yesu. 3 Naama ziɛgi zu, Mali gulɔ maku nɛɛnɛgi ma litɛlɛ ɠaaɠwɛsui zeɠeni, nii kpɛtɛai ga naale kiteɠitegi sɔngɔi ɓaai, é siɛ Yesu ɠɔɠɔiti ma, naa ʋoluma é kɔɠɔiti maaɓale ga nɔundeɠaiti. Pɛlɛi wuulaaveni ga maku nɛɛnɛgi.

4 Yesu ná-kaladopoi gila, Zudase Isekaliyɔte, nii é ɠɛni ʋaazu yaavazu, naa ɠɛni ma naazu: 5 «Lee vaa zu nu la ɓena gulɔ maku nɛɛnɛgi nuu ʋɔdi ga wali ɠae unsaʋagɔ (300), é ve bala nuiti zea?» 6 É la ɠɛni naa wosu ga bala nui ma yiizoolɛ ɠa é ɠɛni ma, kɛlɛ é boni mazɔlɔɔ é ɠɛni ga unma nui, ta tɛi é ɠɛni ta-wali ɓɔlɔi zeɠezu, é ɓena walii zeɠe su, nii ti ɠɛni puuzu su.

7 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ma: «À zɛ ná dɔin! É gulɔ maku nɛɛnɛgi nii makɛni màaɠulu voloi ma vaa zu. 8 Bala nuiti ta wo ʋa yeenɔpɛ, kɛlɛ nɔ̀un gè la ʋaazu yɛsu wo ʋa yeenɔpɛ.»

Lazaal ma yaavai

9 Zuifu mɔinmɔin ge mɛnini ga Yesu ɠa Ɓetani. Ti ʋaani ná, kɛlɛ tɔ ɠila ná-faa nɔ la ɠɛni de, ti ʋaani ɓalaa Lazaal ɠaa vai ma, nii é buzeɠeni, é kula saai ya. 10 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti deveni ga ti Lazaal ɓalaa paa. 11 Mazɔlɔɔ tɔun maaʋele ma, Zuifui ma mɔinmɔin ge ɠɛni zeɠezu ti ʋolu, ti ɗa ɠidaaleʋe Yesu ma.

Yesu lɛɛ vai Zeluzalɛme

(Matiyo 21:1-11;
Maleke 11:1-11;
Luke 19:28-40)

12 Poluma voloi, bɛbɛ mɔinmɔin gola nii é ɠaalɛɛni ba fɛti vai ma, ti mɛnini ga Yesu ɠa pelei ma, é lɛ Zeluzalɛme. 13 Ti dɔɔ laaiti seɠeni, ti ɠula, ti daaɠomi, ti ɗa ɠɛ ma: «Ozana!* Maliɠii tuya loo naama nui ʋɛ, nii é ʋaazu daaseigi zu! GALA ge tuya loo Izilayɛle ná-masagi ʋɛ!»

14 Yesu soovale ziʋoi ta ɠaani, é zei kɔma, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu ga:

15 «Ee, Siyɔn nuɓusɛi, mina lua!

Wɛlɛ ɗa-masagi ʋa, é ʋaazu è ʋɔ,

é zeini soovale saai ma yiʋoi ɠɔma.»

16 Naama ziɛgi zu Yesu ná-kaladopoiti ti la ɠɛni naama vaiti gaaɠaani, kɛlɛ siɛgi zu é lɛɛni la ná-lɛbiyai zu, ti-ɠi ge looni su ga naama vaiti ti zɛʋɛni ná-faa zu, tama ti zeelini ma kpae.

17 Zɔiti pɛ ti ɠɛni Yesu ɠoba siɛgi zu é Lazaal lolini la ga é ɠula kabai zu, é buzeɠe, é kula saai ya, naati pɛ ti ɠɛni naa zuɠulazu, nii ti kaani. 18 Bɛbɛi ɠɛni ʋaazu daaɠomisu, mazɔlɔɔ ti mɛnini ga é laavɔɔ vai naa ɠɛɛni. 19 Faliziɛinti ti ɠɛni ɓɔɠɔ ma: «Wa kaazu, wo la mɔ zooga faa nɔpɛ kɛɛzu, ɛsɛ pɛ ge ʋilɛga tɔ ɠila nɔ ʋolu!»

Yesu saa vai wo fai

20 Nui niiti ti ʋaani Zeluzalɛme GALA dɛbi vai ma, fɛti voloi, tanigaa ti ɠɛni ná, ti la ga Zuifua. 21 Ti maaɓuɠani Filipe ʋa, nii é ɠɛni ga Ɓɛtesayida nui, Galilé yooi zu, ti ɠɛ ma: «Gá pɔ gi Yesu ɠaa.» 22 Filipe liini, é bo Andelé ma, Andeléni ta Filipe ti li, ti bo Yesu ma.

23 Naa ɠɛni ti ma: «Yeeɠɛɠalai zeelia ga Nu ná-Doun Zunui lɛ ná-lɛbiyai zu. 24 Gè bo wo ma ga gaamai, ni molo ɠae nii nu fazasu zooi ma, é la zaani, ma ɠae ɠilagi naa nɔ ɠa a yɛ ná. Kɛlɛ ni toɠa zaana, toɠa ɗa gwaa mɔinmɔin bo. 25 Zɔi nɔpɛ é ɠilizu kpaan tɔ ɓɔɠɔi yɛnvui ʋa, toɠa ʋala ma. Kɛlɛ zɔi é kpɔɠɔ yɛnvui wɔinzeɠezu niima eteai zu, zɛnvui ɠa yɛ zea eyɛsu ɠɔ. 26 Zɔi é pɔ ga é botii ɠɛ bɛ̀, kɛni é ʋilɛ pòlu. Ʋɛ gè ɠɛɛzu ná, nà-botiɠɛ nui ɓalaa ka ɠɛ miná. Zɔi nɔpɛ é ɠɛɛzu ga nà-botiɠɛ nui, Kɛ̀ɛ ɠa unfema ve naama nui ʋɛ.

27 «Niima yeeɠɛɠalai zìi ɠa ɓɔlɔzu, kɛlɛ lee ɠa nà bo? Gè ʋa ɠɛ ma: ‹Kɛ̀ɛ, kìzo niima yeeɠɛɠalai zu vai ma› ɓaa? Ɓa-o, tɔɔzei yeeɠɛɠalai nii zu vai ɠa é ga pàa ungi. 28 Kɛ̀ɛ, ɗa-lɛbiyai ɠulana kɛlɛma.»

Naama ziɛgi zu woo ɠila ge ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɠɛ ma: «Gè ɓega ga nà-lɛbiyai ɠula kɛlɛma, tama nà kulazu mɔnɔ ʋolu kɛlɛma.» 29 Bɛbɛi niiti ti ɠɛni loni ná, ti naama wooi mɛnini, ti ɠɛni kaazu ga tona ɓunɛ gooi ʋe, tanigaa ti ɗa ɠɛ ma geezuɠeelai ta ɠa kpɔɛai pɔ.

30 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ti ma: «Nɔ̀un maaʋele laade niima wooi ʋa wo da, kɛlɛ wa ɠa wooi nii wogai wo ʋɛ. 31 Eteai nii ná-tukpɔɠaaleʋe ziɛgi ɠa seeliai, zɔi é zeini eteai nii unda, naa ʋili ya ziɛgi ɠa seeliai. 32 Nà ma, siɛgi zu gè zeɠezu la zooi ma, gè lɛ, nà nuɓusɛiti pɛ mɛɛn ɓɔɠɔ ma.» 33 É ɠɛni naa wosu, é dɛɛ ʋelei é ʋaazu zaazu la.

34 Bɛbɛi ɠɛni ma: «Tɔgi ɠa gi ɠalasu ga Kilista ɠa yɛsu vulua eyɛsu ɠɔ, lee vaa zu mu è ɠɛɛzu ma: ‹Kɛni Nu ná-Doun Zunui wuzeɠe, é lɛ›? Tɔun vɔlɔ, ɓɛ mu ka é ga Nu ná-Doun Zunui naa?»

35 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wozakalagi ɠa dɛ wo zaama yeeɠɛɠala go laawu. À ziɛ siɛgi zu wozakalagi wo ya la dɛ, naa ɠa a kɛ kpidii mina wo zo ga kulafilibai, tɔɔzei zɔi é ziɛzu kpidii zu, naama nui la kwɛɛ, ʋɛ é liizu ná. 36 Siɛgi zu wozakalagi wo ya la, à ɠidaaleʋe wozakalagi ma, naa ɠa a kɛ wa ɓɔɠɔi wo ɠɛ ga wozakalagi ná-dointi.» Yesu ɓegai ma ga naama wooiti bo, é ɠulani ti zaama, é lɔɔɠu ti ʋa.

Zuifuiti zɛ fai ta-ladalalai zu

37 Anɛɛ ni Yesu naama laavɔɔ vaa mɔinmɔingiti kɛɛni ti ɠaazu, ti la ɠɛni laani da pɛ. 38 Ʋele ɠana naama wooi laazeelini la nii GALA goo wo nui Ezayi boni ma yeeluɠɔ ga:

«Màliɠii, ɓɛ ɠa é yeezeini ada-ɠeela wooi wu?

Ɓɛ ɠa Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-zobogi lɛa la?»†

39 Lee vaa zu ti la ɓena ɠidaaleʋe? Ezayi nɔ ɠa mɔnɔ é naama wooɠaaʋotegi veezu ade ya, siɛgi zu é ɠɛni ma la: 40 «GALA ge niima nuɓusɛiti kɛa ga gaazuɠole nuiti,

é ti ɠɛ ga kigaaza nuiti,

naa ɠa a kɛ ti ɠaazu mina wozaɠa,

ti-yii mina faa ɠaaɠa,

ti ʋa ɠale ma pɔ̀,

nii a kɛ gè ʋa ti ɠɛdɛ.»

41 Naa ɠa Ezayi boni tɔɔzei é Yesu ná-lɛbiyai ɠaani, tama é ɓɔɛni é ʋilɛ ba.

42 Anɛɛ naa ʋe, kundiɠiiti saama, nu mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni ma, kɛlɛ Faliziɛinti maaʋele ma, ti la ɠɛni ta-ɠidaaleʋei ɠulazu kɛlɛma, nii a kɛ ti mina ti ɓɛ GALA dɛbi ʋɛlɛi wu. 43 Tɔɔzei nuɓusɛiti ta-maamusɛi nɛɛni ti ʋɛ, é leʋe GALA nɔnɔi ʋa.

Toligi é lo kidaaleʋei ʋa

44 Yesu wooɠulani, é ɠɛ ma: «Zɔi nɔpɛ é laazu nɔ̀un da, nà lɛi é ʋa ɠidaaleʋe mà nɔ, kɛlɛ ma nui ɠidaaleʋeʋɛ naama nui ma, nii é tèʋegai. 45 Zɔi ɓalaa é pɛ̀tɛsu, ma nui ɠa tèʋe nui ɓalaa ʋɛtɛsu. 46 Pàaʋɛ ga gè ɠɛ ga wozakalagi eteai zu, nii a kɛ zɔi é laazu dà, naa la yɛga kpidii zu. 47 Wooi niiti gè ti wosu, zɔi é ti mɛnisu, kɛlɛ é la ti zoni, nà lɛi gè ʋa ɠɛ ma nui ʋeelalazu, tɔɔzei gè la ʋaani eteai ʋeelala vaa ma, pàaʋɛ tɔun kizo fai ma. 48 Nu nɔpɛ é ɠɛlɛzu bà, é ɠɛlɛ dàawooiti ba, naama nui ná-tukpɔ ɠaaleʋe nui ɠa ná. Wooiti gè ti wogai, naati ka ti ma nui ná-tukpɔi ɠaaleʋezu. 49 Tɔɔzei niima wooiti gè ti wogai, gè la ti ɠulani ɠisu nà ɓɔɠɔi, kɛlɛ Kɛ̀ɛ nii é tèʋegai, naa ɠa é kpɔ̀ɛ ʋelei lɛa ga ze, ta kalagi nii maanɛai ga gè bo. 50 Tama gè kwɛni ga nà-devei ɠa ɠɔoɠɔ zɛnvui veezu. Nii kpein gè bosu, nà bosu wooɠɛɠiladai zu, ʋelei Kɛ̀ɛ bogai la mà.»

13

Yesu ná-kaladopoiti kɔɠɔiti maagba vai

1 Pake fɛtii maaɓuɠani niina. Yesu ɠɛni kwɛɛni ga yeeɠɛɠalai zeelia ga é ɠula eteai zu, é li Kɛɛɠɛ ʋɔ bɛ. Naa ɠa é kɛɛni, é poo gila feeni nɔnɔiti zea, niiti ti nɛai bɛ, tama ti eteai zu, é dɛɛ ga tiye ga ti nɛɛʋɛ bɛ eyɛsu gaaɓela foloi.

2 Pake daamii wo siɛgi zu, Inɛgi ɠɛni niina Yesu yaava vai lɔɔni Simon ná-doun zunui Zudase Isekaliyɔte ɠigi zu. 3 Yesu ɠɛni kwɛɛni ga Kɛɛɠɛ fai pɛ zɛgɛ tɔun zeezu, é ɠɛni kwɛɛni ɓalaa ga seɠeʋɛ GALA pɔ bɛ, é ʋa, tama toɠa na ɠale ma GALA pɔ bɛ. 4 É wuzeɠeni daami laɓalii ɠakala, é ná-seɠe maazu zeɠei ɠula ɠɔba, é zaamaɠili ga seɠe zakpai. 5 Naa ʋoluma, é ziɛi ʋuuni aniɲakai gila su, é tɔɔzei ga ná-kaladopoiti kɔɠɔiti maagbaa, é ɗa ti maaɓale ga seɠe zakpai, nii é gilini zaama.

6 Siɛgi zu é zeelini la Simon Piyɛlɛ ma, naa ɠɛni ma: «Màliɠii, ɗa pɔ è kɔ̀ɠɔiti maagba ɓaa?» 7 Yesu ɠɛni ma: «Nii gè kɛɛzu, è la dɛ gaaɠa niizu, kɛlɛ ɗa ʋaazu gaaɠaazu ʋelela ʋelei.»

8 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Gè la va bu, è ʋa kɔ̀ɠɔiti maagba pɛ!» Yesu ɠɛ ma: «Ni gè la è-ɠɔɠɔiti maagbani, ɗa-vaa la nà-faa zu.» 9 Simon Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Màliɠii, ni naa ʋe, mina kɔ̀ɠɔiti nɔ maagba, kɛlɛ zèeiti ta nɔ̀ungi ʋɛɛ ba.»

10 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zɔi kpegai na ga maagba, naa ɓɛdɛ la mɔ maagba vaa ɠili ba, kɛni nɔ é ɠɔɠɔiti maagba, mazɔlɔɔ ɲadegɛ niina fofo. Wo ɲadegɛ na, kɛlɛ wo pɛ taade.» 11 Tɔɔzei Yesu ɠɛni kwɛɛni nui nii é ʋaazu dɔɔzu sili nuiti zeezu, naa ɠa é kɛɛni é ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Wo pɛ wo la ɲadeni.»

12 Kpegai ma ga ti-ɠɔɠɔiti maagba, é ná-seɠei loo ɠɔba, é zeini ʋolu taɓalii ɠakala, é ɠɛ ti ma: «Nii gè kɛai ga woye, wo gaaɠaaʋɛ nɛi? 13 Wa ɠɛɛzu nɔ̀un ma: ‹Kalamɔn› ta ‹Maliɠii,› tama wa naa wosu ga pagɔ, tɔɔzei nà ɓɔɠɔɓɔɠɔ ka gè ga naa. 14 Ni nɛ̀igi gè ga wa-ɠalamɔin, ta wo-Maliɠii, gè wo-ɠɔɠɔiti maagba, wa ɓalaagi à ɗa ɓɔɠɔ ɠɔɠɔiti maagba, wo ɠilagilagiti pɛ. 15 Mazɔlɔɔ poo ka gè fea wo ya, kɛni wa ɓalaa wo kɛ eɠɛʋelei gè kɛa la wo ʋɛ. 16 Gè bo wo ma ga gaamai, botiɠɛ nui la leʋeni maliɠii ʋa, ɓaa keelai ʋa leʋe naama nui ʋa, nii é teʋegai. 17 Ni wo naa ɠwɛni, wo undaanɛɛʋɛ ni wa kɛɛna.

18 «Wo pɛ tɛi gè ʋa ɠɛ vaazu wo ma. Niiti gè yiimazeɠeai ga tiye, gè naati kwɛni. Kɛlɛ kɛni GALA Sɛʋɛi zu wooi niiti ti ʋilɛ su kpae ga: ‹Zɔi gi ɓena nà-daamianigi mi gá tɔ, naa wuzeɠea dàalɔɠɔma.› 19 Nà niima vai wosu wo ma niina, aisa ma yee ʋa zeeli, naa ɠa a kɛ a ɠɛɛna, wo la da ga: ‹Nà ga naa, nii é ná.› 20 Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi é yeezeizu nà-keelai wu, naama nui yeezeiɗa bù. Zɔi é yeezeizu bù, naama nui yeezeiɗa tèʋe nui wu.»

Yesu dɛɛ vai ga Zudase ɠa ʋaazu yaavazu

(Matiyo 26:20-25;
Maleke 14:17-21;
Luke 22:21-23)

21 Yesu ɓegai ma ga naama wooiti bo, ziiɓɔlɔni koozu gola, é ɠɛ ma: «Gè bo wo ma ga gaamai, wo ɠila ka ʋaazu tèʋesu sìli nuiti pɔ.» 22 Kaladopoiti ti ɠɛni wɛlɛzu ɓɔɠɔ ɠaazu, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga ɓɛ ɠa é vaazu ma. 23 Kaladopoiti saama, zɔi Yesu nɛɛni ʋɛ, naa ɠɛni zeini Yesu ɠobaʋɛ. 24 Simon Piyɛlɛ yee ɠɛɛni ma ɓɛɓɛ ga é gaazaɠa ga ɓɛ ɠa é vaazu ma.

25 Kaladopoi naa liɓini Yesu ɠekesu, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ɓɛ ʋe de?» 26 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nui nii gè ɓului yɛɓɛzu, gè fe zea, naa ʋe.» É ɓului yɛɓɛni, é fe Zudase ya, Simon Isekaliyɔte ná-doun zunui. 27 Zudase ɓulu ɓuɠai zogai ma, Setana lɔɔni su. Yesu ɠɛni ma: «Nii è kɛɛzu, kɛ fala.» 28 Zɔiti kpein ti ɠɛni zeini taɓalii ɠakala, naa tanɔpɛ ge la ɠɛni gaaɠaani, lee vaa zu Yesu naama wooi woni ma. 29 Tɛi Zudase ɠa wali ɓɔlɔi ɠɛni zea, tanigaa ti ɠisiɛni ga Yesu ɠɛɛʋɛ ma, é li, é ani ɠeya, nii ti ɓɛdɛai ma fɛtii zu, ɓaa é ɠɛ ma, ani ve bala nuiti zea. 30 Zudase ɓulu ɓuɠai zogai ma, é ɠulani. Kpidii ɠɛni de.

Deve niinɛi

31 Zudase ɠulaai ma, Yesu ɠɛni ma: «Nu ná-Doun Zunui ná-lɛbiyai ɠana ɠula kɛlɛma niina, GALA ná-lɛbiyai ɠana ɠula kɛlɛma ga tɔun maaʋele. 32 Ni tama GALA ná-lɛbiyai ɠa ɠulana kɛlɛma ga tɔun maaʋele, tɔ ɓalaagi GALA ka ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma ga tɔ ɓɔɠɔi maaʋele, GALA ka ʋaazu naa ɠɛɛzu ɠani nɔ. 33 Nɛ̀ɛbɛ lointi, yeeɠɛɠala go nɔ ɠa niina é zèa wo ʋa. Wa gàiziɛ, kɛlɛ nii nɔ gè boni Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ma, naa nɔ ɠa gè bosu wo ma niina ga: ‹Ʋɛ gè liizu ná, wo la zooga wo ʋa li ná.›

34 «Nà deve niinɛ veezu wo ya, naa ɠa é ga: Wo pɛ à ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ. Eɠɛʋelei gè wo nɛa la ʋɛ, wo pɛ à ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ ɠana. 35 Ni wa nɛɛna ga ʋe, nui pɛ ka kwɛɛ ga wa ga nà-kaladopoiti.»

Yesu bo fai ga Piyɛlɛ ɠa ʋaazu ɠɛlɛzu ba

(Matiyo 26:31-35;
Maleke 14:27-31;
Luke 22:31-34)

36 Simon Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Màliɠii, mini ɠa è liizu ná?» Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ʋɛ niina gè liizu ná, è la mɔ zooga ʋilɛsu pòlu, kɛlɛ ɗa ʋaazu ʋilɛsu pòlu nii ʋoluma.» 37 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Màliɠii, lee vaa zu gè la zooga ʋilɛsu è ʋolu niina? Kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ ga gè zɛ̀nvui ve ɗa-vaa zu.» 38 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ nɛi ga è è-yɛnvui ve nà-faa zu? Gè bo è ma ga gaamai, tɛɛ zinɛi la ɓɔɛa, ni è la ɠɛlɛni bà, ná zeizu ʋa ɠɛ saʋa.»

14

Yesu ɠa é ga Pelei, ta Gaamai,
naa ʋɛɛ Zɛnvui ʋa

1 Yesu ɠɛni ma: «Wo-yii mina ɓɔlɔ. Wo ɠidaaleʋea GALA ma, à ɠidaaleʋe nà ɓalaa mà. 2 Seizu mɔinmɔin ka Kɛ̀ɛ ná-pɛlɛi wu. Ni naa laade, nà la zoo ɠale ɠɛɛzu ma: ‹Nà liizu, gè seizu ɓɛtɛ wo ʋɛ›? 3 Tama nà liina, gè seizu ɓɛtɛ wo ʋɛ, nà ʋaazu ʋolu, gè wo zeɠe, naa ɠa a kɛ, ʋɛ gè ná, wa ɓalaagi, wo ɠɛ miná. 4 Ʋɛ gè liizu ná, wo naama ʋelei ɠwɛɛ.»

5 Tomase ɠɛni ma: «Màliɠii, gi la kwɛɛ ʋɛ è liizu ná, gá zoo naama ʋelei ɠwɛɛsu ɠale?»

6 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga pelei, ta gaamai, ta zɛnvui. Nu nɔpɛ ge la ʋa Kɛ̀ɛ ʋɔ, kɛni é leʋe ga nɔ̀un pɔ pelei. 7 Ni wo ɠɛni kwɛ̀ɛ, wo ɓena Kɛ̀ɛ ɓalaagi ɠwɛɛ. Tama vɔlɔ wo kwɛni niina, wo kaa ɓalaa.»

8 Filipe ɠɛni ma: «Màliɠii, Ɠɛɛɠɛ lɛ ga giye, naa ɠa gi yiilɛi.» 9 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ada ʋolu kaite, Filipe, ná pɛ su, è la nɔ̀un kwɛɛ? Zɔi nɔpɛ é kàa, naama nui Kɛ̀ɛ ɓalaa kaa. Toɠa ɠale mu è ɠɛɛzu ma: ‹Ɠɛɛɠɛ lɛ ga giye›? 10 È la laani da ɓaa ga gìliʋɛ Kɛ̀ɛ ʋa, Kɛ̀ɛ ɓalaagi ɠiliʋɛ nɔ̀un ba? Wooi niiti gè ti wosu wo ma, nà ɓɔɠɔ lɛi gè ʋa ɠɛ nɔ ti ɠulazu yiima, kɛlɛ Kɛ̀ɛ nii é zeini zìimaʋɛ, naa ɠa é ná-botiiti kɛɛzu ɠana. 11 À la dà ga, gìliʋɛ Kɛ̀ɛ ʋa, Kɛ̀ɛ ɓalaagi ɠiliʋɛ nɔ̀un ba. Ni naa laade, à ɠidaaleʋe tɔun ɓalaa niima ɠɛɛwotii maaʋele zu.

12 «Gè bo wo ma ga gaamai, zɔi nɔpɛ é laazu dà, naama nui ɓalaa ka niima ɠɛɛwotiiti kɛ, niiti gè ti ɠɛɛzu. Toɠa taɠiligaa ɠɛ vɔlɔ, niiti ti ɓaɠoai niiti ba gè ti ɠɛai, tɔɔzei nà ga li Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ. 13 Tama nii nɔpɛ wa falina ga dàaseigi, nà naa ɠɛ, naa ɠa a kɛ Ɠɛɛɠɛ ná-lɛbiyai ɠula kɛlɛma ga ná-Doun Zunui maaʋele. 14 Ni wa ani nɔpɛ falina ga dàaseigi, nà naa ɠɛ.»

Zɛnvu Ɲadegai ma minazeɠegi

15 «Ni nɛ̀ɛʋɛ wo ʋɛ, wa nà-deveiti so. 16 Nɔ̀un, nà Kɛ̀ɛ maanɛɛnɛ, é Kpɔba Nu ɠili teʋe wo ma, nii a yɛ wo ʋa eyɛsu ɠɔ. 17 Gaama Yɛnvui ʋe de, nii eteai la zooga sɔlɔɔsu, mazɔlɔɔ é la zooga kaazu, ɓaa é ʋa kwɛɛ. Kɛlɛ wɔun, wo kwɛni, tɔɔzei toɠa wo ʋa, é ɠɛ zeini wo-yiimaʋɛ. 18 Gè la wa ɠila wo yɛsu eɠɛ podoun, kɛlɛ nà ʋaazu ʋolu wo ʋɔ. 19 É yɛga ga yeeɠɛɠala go nɔ, eteai la mɔ kàa, kɛlɛ wɔun, wa kà. Tɛi zɛnvui zèa, wa ɓalaagi zɛnvui ɠa ɠɛ wo ya. 20 Naama yeei, wa gaaɠa ga gìliʋɛ Kɛ̀ɛ ʋa, wa ɓalaa wa ɠili bà, gè ɠili wo ʋa. 21 Zɔi é nɛ̀ai ʋɛ, naa ɠa ga nui nii é nà-deveiti sosu, é ɗa ti ɠɛ. Zɔi é nɛ̀ɛzu ʋɛ, Kɛ̀ɛ ɠa naama nui nɛɛ ʋɛ, nà ɓalaa, nà nɛɛ ʋɛ, gè ɓɔɠɔ lɛɛ la.»

22 Zude gaazaɠani (kɛlɛ Zudase Isekaliyɔte laade), é ɠɛ ma: «Màliɠii, lee vaa zu gá nɔ ɠa è pɔ è ɓɔɠɔ lɛ ga giye, kɛlɛ è la ɓɔɠɔ lɛɛzu ga eteai?» 23 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nui nɔpɛgi é nɛ̀ɛzu ʋɛ, naama nui ɠa gòoiti so, Kɛ̀ɛ ɠa tɔ ɓalaa nɛɛ ʋɛ, gá ʋa pɔ bɛ, gi zei ná. 24 Kɛlɛ zɔi gè la nɛɛni bɛ, naama nui la gòo zo ga é ʋa ɗa kɛ. Tama wooi nii wo mɛnisu, naa la ɠulani nà ɓɔɠɔgo dà, kɛlɛ Kɛ̀ɛ nii é tèʋegai, naa ɓɔɠɔi ɠa daawoo ʋe.

25 «Gè niima vaiti bogɛ wo ma siɛgi zu gè wo ʋa la dɛ. 26 Kɛlɛ Kpɔba Nui nii é ga Zɛnvu Ɲadegai, nii Kɛ̀ɛ ʋaazu teʋesu wo ma dàaseigi zu, naa ɠa wo ɠala ga fai pɛ, ta é wo ɠitoo naa pɛ su, nii gè bogai wo ma.

27 «Nà ziilɛigi yɛsu wo ya, nà nà-ziilɛigi veezu wo ʋɛ. Gè la feezu ga ʋelei eteai ɠa ɗa fee la. Naa ɠa é ba, wo-yii mina ɓɔlɔ, dualua ge mina ɠɛ wo-yiimaʋɛ. 28 Wo gòomɛnigɛ, gè ɗa ɠɛ wo ma: ‹Nà ga li, kɛlɛ nà ʋaazu ʋolu wo ʋɔ.› Ni wo nɛ̀ɛni ʋɛ, wo ɓena ɠoozunɛ ga nà ga li Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, tɔɔzei Kɛ̀ɛ wɔɔlɔʋɛ nɔ̀un ba. 29 Gè wo loa ɠisu niina, aisa niima vaiti ti ʋa ɠɛ, naa ɠa a kɛ siɛgi zu ma vaiti ti ɠɛɛzu la, wo la da. 30 Gè la mɔ woo mɔinmɔin kili nɔpɛ bosu wo ma, tɔɔzei zɔi é zeini eteai nii unda, naa ɠana ʋa. Naa la bosu ga ná-zobo ka mà, 31 kɛlɛ, kɛni eteai nii zu nuiti ti kwɛɛ ga Kɛ̀ɛ nɛɛʋɛ bɛ̀, ta nɔ̀un nà faiti pɛ kɛɛzu é zoloo naa ma, nii é ma levei veai zèa.

«À wuzeɠe, ade zeɠe ʋɛ.»

15

Ansaɠɔ tɔkulugi ta ma ɓekegiti

1 «Nà ɠa gè ga ansaɠɔ tɔkulu kitei, Kɛ̀ɛ ɠa é ga makɛ nui. 2 Kpekegi niiti kpein ti bà, ti la waazu, toɠa naati teʋe ga, kɛlɛ kpekegi niiti kpein ti waazu, toɠa naati gaaleʋe, naa ɠa a kɛ ti waa ʋolu mɔnɔ ga gola. 3 Wɔun, kalagi nii gè boga ga woye, naa wo ɲadegɛ niina. 4 À ɠili bà kpaan, nà ɓalaa nà ɠili wo ʋa kpaan. Ansaɠɔ kpekegi la ɗa ga zoo é ʋa waa ɓɔɠɔ ʋɛ, ni é la yɛni ma lɔkulugi ʋa, zenɔ ɠana wa ɓalaa, wo la zooga waazu, ni wo ɠiliai la yɛni bà.

5 «Nà ɠa gè ga ansaɠɔ tɔkulugi, wa ɠa wo ga ma ɓekegiti. Zɔi nɔpɛ a ɠilina bà kpaan, nà ɓalaa gè ɠili ba kpaan, naama nui ɠa gwaa mɔinmɔin bo, tɔɔzei ni gè la wo ʋa, wo la zooga faa nɔpɛ kɛɛzu. 6 Zɔi giliai la yɛni bà, naa ɠa ʋili ya kamaʋoluʋɛ eɠɛ ansaɠɔ kpekegi, é vɔ. Naa ʋolu ta ɗa ma ɓekegiti gaalɛ ba, ti ti ʋili abui zu, ti ɠala. 7 Ni wa ɠilina bà kpaan, dàawooiti ɓalaa ti yɛ wo-yiimaʋɛ kpaankpaan, nii nɔpɛ wo pɔ, à naa vali, tama toɠa ve wo ya. 8 Ni wa gwaa mɔinmɔin bona, wo dɛɛ ga naa maaʋele ga wa ga nà-kaladopoiti, naazu ɛsɛ pɛ ka Kɛ̀ɛ ná-lɛbiyai ʋɛtɛ.

9 «Eɠɛʋelei Kɛ̀ɛ nɛ̀ai la ʋɛ, zekana nà ɓalaa gè wo nɛai la ʋɛ. À yɛ nà-nɛɛbɛi zu kpe. 10 Ni wa nà-deveiti sona, wa yɛ nà-nɛɛbɛi zu, eɠɛʋelei gè Kɛ̀ɛ ná-deveiti sogai la, ta zɛ̀gai la ná-nɛɛbɛi zu.

11 «Gè niima vaiti bogɛ wo ma, naa ɠa a kɛ nà-koozunɛɛi ɠɛ wo-yiimaʋɛti, naazu wa-ɠoozunɛɛi laa ɠa zeeli. 12 Nà-devei ɠa ga: Wo ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ wo ɠilagilagi pɛ, ʋelei gè wo nɛai la ʋɛ. 13 Nɛɛbɛ la leʋeni naa ʋa ga nu zɛnvui ve bɔɔlaiti ta-vaa zu. 14 Wa ga bɔ̀ɔlaiti, ni wa nà-deveiti sona, wo ɗa kɛ. 15 Gè la mɔ wo lolisu ga botiɠɛ nuiti, tɔɔzei botiɠɛ nui la ɗa ga naa pɛ kwɛɛga, nii maliɠii kɛɛzu. Nà wo lolisu ga bɔɔlaiti, tɔɔzei nii pɛ gè sɔlɔɔga Kɛ̀ɛ ya, gè naa pɛ dɛɛʋɛ ga woye. 16 Wa lɛi wo ʋa yiimazeɠe ga ze, nà ɠa gè yiimazeɠea ga woye, gè wo leʋe keela ziɛgi ma, naa ɠa a kɛ wo li, wo waa, wo ɠaawaai ɠɛ ga nii é lɛbisu. Názu, nii nɔpɛ wa fali Kɛ̀ɛ ma ga dàaseigi, é fe wo ya. 17 Nii gè wo levezu ma, naa ɠa ga: Wo ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ wo ɠilagilagi pɛ.»

Eteai Yesu ta nɔnɔiti wɔinzeɠe vai

18 «Ni eteai a wo wɔinzeɠena, à kwɛɛ ga nà ɠa mɔunpa, é wɔ̀inzeɠeai. 19 Ni wo ɠɛni ga eteai nɔnɔ, eteai a la wo nɛɛ ʋɛ. Kɛlɛ tɛi wo la ga eteai nɔnɔ, nà ma, gè yiimazeɠea ga woye eteai zu nuiti saama, naa maaʋele ma, eteai ɠa wo wɔinzeɠezu. 20 À ɠizɛ naama wooi zu, nii gè bogai wo ma ga: ‹Botiɠɛ nui la leʋeni maliɠii ʋa.› Ni ti wɔ̀inzeɠeʋɛ, ta wo wɔinzeɠe nɔ ti, ni ti gòoiti sogɛ, ta wo-wooiti so. 21 Kɛlɛ màaʋele ɠa ti naama vaiti pɛ kɛɛzu la ga woye, tɔɔzei ti la naama nui ɠwɛɛ, nii é tèʋega. 22 Ni gè la ɠɛni ʋaani, gè ʋa ɓɔɛ ti ʋɔ, ti la ɠɛni ɠɛa ga sɔba nu, kɛlɛ niima ziɛgi zu niina, goozuɠula nɔpɛ ge la mɔ ti ʋɛ ta-ɠotoiti faa zu. 23 Zɔi nɔpɛ é wɔ̀inzeɠezu, naama nui ɠa Kɛ̀ɛ ɓalaagi wɔinzeɠezu. 24 Ni laavɔ ɠɛɛwotii niiti nu ɠili nɔpɛ ge la dɛ ta ɠɛɛni, gè la ɠɛni naati kɛɛni ti zaama, ti la ɠɛni ɠɛa ga sɔba nu. Kɛlɛ anɛɛ ti naama ɠɛɛwotiiti kaa, ta ba nɔ ti ɗa gi wɔinzeɠe gá Kɛ̀ɛ. 25 Kɛlɛ kɛni naama wooi a la ʋilɛsu nɔ ti, nii sɛʋɛai ta-lɔ sɛʋɛi zu ga: ‹Ta wɔ̀inzeɠezu un ge la ba.›

26 «Siɛgi zu Kpɔba Nui ʋaazu la, nii gè ʋaazu teʋesu wo ma, é zeɠe Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, Gaama Yɛnvui nii é zeɠezu Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, toɠa zeele wooi wo nɔ̀un bɛ. 27 Wa ɓalaa wa zeele wooi wo bɛ̀, tɔɔzei wa pòlu kaite, tɔɔzeizu munu.»

16

1 «Gè niima vaiti bogɛ wo ma, nii a kɛ wo mina ʋa ɠɛlɛzu kidaaleʋei ʋa. 2 Ta ʋaazu wo ɓɛɛzu GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu. Yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu vɔlɔ, niiti ta ɠɛ wo ʋaazu, naati ta ɗa ɠisiɛ ga GALA ka ti dɛbizu ɠana. 3 Ta naa pɛ kɛɛzu, tɔɔzei ti la Kɛ̀ɛ ɠwɛɛni, ti la nà ɓalaa kwɛ̀ɛ. 4 Gè niima vaiti bogɛ wo ma, nii a kɛ siɛgi zu ma yeeɠɛɠalai zeelizu la, wo-ɠi ge loo su ga gè boni wo ma. Gè la kɛɛni gè ʋa bo wo ma kaite tɔɔzeizuʋɛ, mazɔlɔɔ gè ɠɛa dɛ wo ʋa.»

Zɛnvu Ɲadegai ná-botii

5 «Niima ziɛgi zu, nà ga li naama nui ʋɔ bɛ, nii é tèʋegai, tama wo tanɔpɛ ge la gàazaɠasu ga ‹Mini ɠa è liizu ná?› 6 Kɛlɛ tɛi gè niima wooiti boga wo ma, naa ɠɛa wo ʋɛ ga ziiɓɔlɔi. 7 Tama gaamai ɠa gè bosu wo ma ɠani ga: Fizɔgɛ wo ma ga gè li, tɔɔzei ni gè la liini, Kpɔba Nui la ʋaa wo ʋɔ. Kɛlɛ ni nà liina, nà teʋe wo ma. 8 Siɛgi zu é ʋaazu la, toɠa eteai zu nuɓusɛiti ta-ɠakagi lɛ ga tiye, é ʋilɛ kotoi ʋa, ta telebodai, naa ʋɛɛ GALA ná-tukpɔɠaaleʋe ʋelei ʋa, 9 é ʋilɛ kotoi ʋa, tɔɔzei ti la ɠidaaleʋeni mà, 10 é ʋilɛ telebodai ʋa, tɔɔzei nà ga li Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, tama wo la mɔ pɛ̀tɛga, 11 é ʋilɛ GALA ná-tukpɔɠaaleʋe ʋelei ʋa, tɔɔzei zɔi é zeini eteai nii unda, naa ná-tukpɔi ɠaa ɓega ga leʋe.

12 «Faa mɔinmɔin kiligaa ta dɛ bɛ̀ ga gè bo wo ma, kɛlɛ naati buiʋɛ wo ma dɛ, ga wo ʋa ziɛ bu. 13 Siɛgi zu Gaama Yɛnvui ʋaazu la, toɠa lo wo luɠɔ gaamai pɛ su. Wooi nii pɛ a ɠɛ bosu wo ma, é la naa woga nɔ ɓɔɠɔ ʋɛ, kɛlɛ nii pɛ é mɛnigai, naa ɠa a bo, toɠa ʋelela ʋele vaiti bo wo ma. 14 Toɠa nà-lɛbiyai ɠula kɛlɛma, tɔɔzei nii é zèa, naa nɔ ɠa a ta zeɠe su, é bo wo ma. 15 Nii nɔpɛgi é Kɛ̀ɛ ya, naa ɠa ga nɔ̀nɔ, naa ɠa é kɛa gè ɠɛɛzu la wo ma, nii é zèa, naa nɔ ɠa Zɛnvu Ɲadegai ta zeɠezu su, é bo wo ma.»

Gaazuɠilii valibo fai ga koozunɛɛi

16 «Yeeɠɛɠala go nɔ ʋe niina, wo la mɔ pɛ̀tɛga, naa ʋoluma yeeɠɛɠala go ɠa leʋena, wa pɛ̀tɛ mɔnɔ ʋolu.»

17 Ná-kaladopoi tanigaa ti ɠɛni ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu ga: «Lee ɠa é pɔ é bo ade ma ga niima wooiti: ‹Yeeɠɛɠala go nɔ ʋe niina, wo la mɔ pɛ̀tɛga, naa ʋoluma yeeɠɛɠala go ɠa leʋena, wa pɛ̀tɛ mɔnɔ ʋolu›? Ta gooi é ɠɛɛzu ma: ‹Nà ga li Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ›? 18 Yeeɠɛɠala goi nii ɠani é vaazu ma, naa ʋoluʋɛ ɠa ga lee? Ade la ɠite kwɛɛ, nii ɓɔɠɔɓɔɠɔgi é ɠɛɛzu é bo.»

19 Yesu gaaɠaani ga ta pɔ ti gaazaɠa, é ɠɛni ti ma: «Wa ɓɔɠɔ ɠaazaɠasu naama wooi ʋoluʋɛ ma, nii gè bogai wo ma ga: ‹Yeeɠɛɠala go nɔ ʋe niina, wo la mɔ pɛ̀tɛga, naa ʋoluma yeeɠɛɠala go ɠa leʋena, wa pɛ̀tɛ mɔnɔ ʋolu›? 20 Gè bo wo ma ga gaamai, wa wɔlɔ, wo ɗa ɓɔɠɔ maawɔin, naama ziɛ su, eteai ɗa ɠoozunɛ. Wa ɠɛ ziiɓɔlɔi zu, kɛlɛ wa-yiiɓɔlɔi ɠa valibo ga koozunɛɛi. 21 Doun zɔlɔɔ koozuwanai ɠaana anzanui ʋa, toɠa ɗa ɠɛ bɛ ga ziiɓɔlɔi, tɔɔzei ná-yeeɠɛɠalai zeelia, kɛlɛ siɛgi zu é doin zɔlɔɔsu da, toɠa ɗa yeema ná-soolɛi ma, tɔɔzei koozunɛɛʋɛ ga nui ta ʋa eteai zu. 22 Wa ɓalaagi, ziiɓɔlɔi ɠa wo su niima ziɛgi zu, kɛlɛ nà ʋaazu wo ʋɛtɛsu ʋolu, naazu wo-yiimaʋɛ laa ɠa ve ga koozunɛɛi, tama nu nɔpɛ ge la zooga wa-ɠoozunɛɛi ɠulazu wo ya. 23 Naama volo ná, wo la mɔ gàazaɠaga faa nɔpɛ ma. Gè bo wo ma ga gaamai, nii nɔpɛ wa fali Kɛ̀ɛ ma ga dàaseigi, toɠa fe wo ya. 24 Zaaɠaza, wo la dɛ faa nɔpɛ falini ga dàaseigi. Tama à fali, wa sɔlɔɔ, naa ɠa a kɛ wa-ɠoozunɛɛi laazeeli.»

Yesu zobo sɔlɔɔga eteai ma

25 «Gè niima vaiti bogɛ wo ma ɠani faalaaliiti su, kɛlɛ yeeɠɛɠalai ta ɠa ʋaazu, gè la mɔ ɓɔɛa wo ʋɔ ɠana, nà ɓɔɛ wo ʋɔ kpezekele, é ʋilɛ Kɛ̀ɛ ʋa. 26 Naama volo ná, wa wo ɓɛdɛma vaiti fali Kɛ̀ɛ ma ga dàaseigi. Gè la vɔlɔ ɠɛɛzu wo ma, nà Kɛ̀ɛ vali wo ʋɛ. 27 Tɔɔzei Kɛ̀ɛ ɓɔɠɔgoi wo nɛɛʋɛ ʋɛ, mazɔlɔɔ wo nɔ̀un nɛa ʋɛ, wo ɠidaaleʋe ga sèɠeʋɛ pɔ bɛ, gè ʋa. 28 Sèɠeʋɛ Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, gè ʋa eteai zu, nà ma, nà ga zeɠe eteai zu, gè li Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ.»

29 Ná-kaladopoiti ti ɠɛni ma: «Tɔun è tɔɔzeiɗa ga è ɗa ɓɔɛ kpezekele-o, è la mɔ faalaali wosu. 30 Gi kwɛni niina ga è fai pɛ kwɛɛ, naa ʋoluma è ɓɛdɛ la ba ga nu nɔpɛ ge è ɠaazaɠa, naa ɠa é kɛɛzu gi laai da ga è zeɠeʋɛ GALA pɔ bɛ, è ʋa.»

31 Yesu ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Wo laa da niina kɛlɛ? 32 Tama yeeɠɛɠalai ɠa ʋaazu, tɔun vɔlɔ é ɓega ga zeeli, siɛgi zu wo zuvazasu da, ɛsɛ ge ɗa li ga ɓoto ʋele, màaɠelesa ge leʋe nà ɠila. Kɛlɛ nà ɠila ge la ɠɛɛzu de, tɔɔzei Kɛ̀ɛ ɠa bà. 33 Kɛni nà la naa wo wo ma, nii a kɛ ziilɛigi ɠɛ wo ya ada-ɠilibalai zu. Wa ʋaazu kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔsu eteai zu, kɛlɛ à zɛbɛzeɠe, tɔɔzei gè zobo sɔlɔɔga eteai ma.»

17

Yesu maanɛɛnɛi wo fai ɓɔɠɔ ʋɛ

1 Siɛgi zu Yesu ɓeni la ga naama wooiti bo, é ɠaazulɛɛni geeɠɔlɔgi zu ʋele, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛ, yeeɠɛɠalai zeelia. È-Loun Zunui ná-lɛbiyai ɠulana kɛlɛma, nii a kɛ è-Loun Zunui ɓalaa ɗa-lɛbiyai ɠula kɛlɛma. 2 Tɔɔzei è zobogi veeʋɛ zea nuɓusɛi pɛ ma, nii a kɛ é ɠɔoɠɔ zɛnvui ve naati bɛ, niiti è ti vea zea. 3 Tama ɠɔoɠɔ zɛnvui naa ɠa, ga ti è ɠwɛɛ, ɗɛi ɗa ɠila kpe è ga GALA kiteɠitegi, ta ti naama nui ɓalaa kwɛɛ, nii è teʋegai, Yesu Kilista ya. 4 Gè ɗa-lɛbiyai lɛa zooi ma, botii nii è feai zèa ga gè kɛ, gè naa ɠaaɓelaga. 5 Ɗa ɓalaagi Kɛ̀ɛ, lɛbiyai nii é ɠɛni zèa è ɠobaʋɛ, aisa eteai ʋa ɠula, nà-lɛbiyai naa ɠulana kɛlɛma niina è ɠobaʋɛ.»

Yesu maanɛɛnɛi wo fai ná-kaladopoiti bɛ

6 «Gè è lɛa ga naama nuiti, niiti è ti veai zèa, è ti ɠula eteai zu nuiti saama. Ti ɠɛa ga ɗɔnɔiti, ɗa ma, è ti ve zèa. Ti makɛgɛ è-laawooi ma. 7 Ti kwɛni niina ga nii pɛ è fea zèa, ti pɛ seɠeʋɛ ɗa nɔ è ʋɔ bɛ. 8 Keela wooi nii è feai zèa, gè naa laazeelia ti ma, tama ti yeezei bu. Gaamazu, ti kwɛɛgɛ ga sèɠeʋɛ è ʋɔ bɛ, gè ʋa, ti la da ɓalaa ga ɗa ɠa è tèʋegai. 9 Tiya ɠa gè è maanɛɛnɛzu ti ʋɛ. Gè la è maanɛɛnɛzu eteai ʋɛ, kɛlɛ naati bɛ è ti veai zèa, tɔɔzei ta ga ɗɔnɔiti. 10 Mazɔlɔɔ nii nɔpɛ é ga nɔ̀nɔ, naa ɠa ga ɗɔnɔ, nii ma é ga ɗɔnɔi, naa ɠa ga nɔ̀nɔi. Nà-lɛbiyai ɠa ɠulazu kɛlɛma ga ti maaʋele. 11 Ná tago nɔ ʋe niina, gè la mɔ ɠɛɛzu eteai zu, tɔɔzei nà ga ʋa è ʋɔ bɛ, kɛlɛ tiya ma, ta yɛsu eteai zu. Kɛ̀ɛ, ɗɛigi è ɲadegai, ti makɛ ga è-laaseigi ná-zobogi, daaseigi nii è feai zèa, nii a kɛ ti ɠili ʋa, ti ɠɛ ga ani ɠila, eɠɛʋelei de la. 12 Yeeɠɛɠalai pɛ gè kɛai ti ʋa, gè ɠɛa ti makɛsu è-laaseigi ná-zobogi zu, daaseigi nii è feai zèa. Kpàaʋɛ ti maazu, ti tanɔpɛ ge la looni ya, kɛni zunui nii undaaʋiligi leveai ma, nii a kɛ GALA Sɛʋɛi zu wooi ʋilɛ su.

13 «Niima ziɛgi zu, nà ga ɠale ma è ʋɔ bɛ, kɛlɛ nà niima wooiti pɛ bosu siɛgi zu gè la dɛ eteai zu, nii a kɛ nà-koozunɛɛi ɠɛ ti-yiimaʋɛti, koozunɛɛi nii gaavɔnigai. 14 Gè è-laawooi vea ti ya, naa ɠɛa ga zaɓu eteai ti wɔinzeɠe, tɔɔzei ti la ga eteai nɔnɔ, eɠɛʋelei nɔ nà ɓalaa gè la ga eteai nɔnɔ la. 15 Gè la è maanɛɛnɛzu ga è ti ɠula eteai zu, kɛlɛ è ɓaa ti maazu Inɛgi laalɔɠɔma. 16 Ti la ga eteai nɔnɔ, eɠɛʋelei nɔ nà ɓalaa gè la ga eteai nɔnɔ la. 17 Ti zeɠe ga ɗɔnɔ ɲɛgɛlɛin ga gaamai maaʋele, è-laawooi ma ka é ga gaamai. 18 Eɠɛʋelei è tèʋegai la eteai zu, ʋele nɔ ɠana nà ɓalaa gè ti leʋegai la eteai zu. 19 Tama nɔ̀un gè ɓɔɠɔ vea è ya ta-vaa zu, nii a kɛ tiya ɓalaagi ti ɓɔɠɔ ve è ya ga gaamai.»

Yesu maanɛɛnɛi wo fai naati bɛ, ti ʋaazu ɠidaaleʋezu ma

20 «Tiya ɠila nɔ lɛi gè ʋa ɠɛ è maanɛɛnɛzu ti ʋɛ, kɛlɛ nà è maanɛɛnɛzu naati pɛ bɛ, ti ʋaazu ɠidaaleʋezu mà ta-zeele wooi maaʋele ma. 21 Nà è maanɛɛnɛzu, Kɛ̀ɛ, va bu ti ɠɛ ga ani ɠila. Kɛ̀ɛ, ʋelei è ɠiliai la bà, ta ʋelei nà ɓalaa gìliai la è ʋa, va bu ti ɠɛ ga ani ɠila ɠana, ti ɠili de ʋa, nii a kɛ eteai la da ga ɗa ɠa è tèʋegai. 22 Lɛbiyai nii è feai zèa, gè naa vea ti ya, naa ɠa a kɛ ti ɠɛ ga ani ɠila, eɠɛʋelei de la ga ani ɠila, de felegɔ. 23 Nɔ̀un gè ɠili ti ʋa, ɗa ɓalaagi è ɠili bà, naa ɠa a kɛ ti ɓɔsu, ti ɠɛ ga ani ɠila kpe nii gaavɔnigai, eteai zoo é kwɛɛ naa maaʋele ma ga ɗa ɠa è tèʋegai, naa ʋoluma è niiti nɛɛʋɛ ʋɛ, eɠɛʋelei è nɛ̀ai la ʋɛ.

24 «Kɛ̀ɛ, nà pɔ ʋɛ gè ná, niiti è ti vea zèa, naati ɓalaa ti ɠɛ bà ná, naa ɠa a kɛ ti naama lɛbiyai ɠaa, lɛbiyai nii è feai zèa, mazɔlɔɔ è nɛ̀ɛni ʋɛ, aisa eteai ʋa ɓɛtɛ. 25 Kɛ̀ɛ, ɗɛigi è lelebogai, eteai la è ɠwɛɛni pɛ, kɛlɛ nɔ̀un gè è ɠwɛɛ. Tama nii tɛiti ti gaaɠaa niina ga ɗa ɠa è tèʋegai. 26 Gè è lɛa ga tiye, nà ma, nà yɛsu è lɛɛzu ga tiye, nii a kɛ nɛɛbɛi nii è dɛa ga ze, naama nɛɛbɛi ɠɛ ti-yiimaʋɛti, nà ɓɔɠɔi ɓalaa gè ɠili ti ʋa.»

18

Yesu zo fai

(Matiyo 26:47-56;
Maleke 14:43-50;
Luke 22:47-53)

1 Yesu ɓegai ma ga ɓɔɛ ɠana, Yesu ta ná-kaladopoiti ti liini, ti kɔtuɗɛ goi ɓudɛ, nii é Sedelɔn. Kpelei ta ɠɛni miná, ti lɛɛni kpelei naa zu ta ná-kaladopoiti. 2 Tɛi Zudase nii é ɠɛni Yesu yaavazu, naa ɠɛni adɛ miná ɠwɛɛ tɔ ɓalaa, tɔɔzei Yesu ta ná-kaladopoiti ti ɓena ɠaalɛ ba ná siɛ mɔinmɔin su. 3 Zudase loni Wɔlɔme zalaʋusu ɓulugi luɠɔ, ta salaʋusuiti niiti zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Faliziɛinti ti ti veeni, é li ga tiye kpelei zu, gulɔ lanboiti ta sɔmɔgiti ka ti ɠɛni naati zea, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ zɔɔlaiti ba.

4 Tɛi Yesu ɠɛni kwɛɛni nii pɛ é ʋaazu zeelizu ma, é liini ti ʋɔ bɛ, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa wo gaiziɛzu?» 5 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Nazalɛte nui Yesu ɠa gi gaiziɛzu.» Yesu ɠɛ ti ma: «Nà ʋe de.» Zudase nii é ɠɛni yaavazu, naa ɠɛni loni ná ti ɠoba.

6 Siɛgi zu Yesu ɠɛni la ti ma: «Nà ʋe de,» ti liini ga ʋoluʋele ziɠili ziɠili, ti loo zooi ma. 7 É ti ɠaazaɠani ʋolu, é ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ɠa wo gaiziɛzu?» Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Nazalɛte nui Yesu ɠa gi gaiziɛzu.» 8 Yesu ɠɛni ti ma: «Gè boga wo ma ga nà ʋe de. Ni nà ɠa wo ʋaai gàiziɛzu, à ɓe mu zɔi niiti ba, ti li.» 9 É naa woni, nii a kɛ wooi nii é boni, naa ʋilɛ su ga: «Niiti è ti veai zèa, kpàaʋɛ ti maazu, gila kpalaa ge la looni ya.»

10 Boɠa zɔkpɔ ɠila ge ɠɛni Simon Piyɛlɛ ya. É kulani ma laɠagi zu, é pili zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-duɔi ma, é naa yeezazu ʋele woii leʋe ba. Botiɠɛ nui naa laaseigi ɠɛni ga Malakuse. 11 Yesu ɠɛni Piyɛlɛ ma: «Ɗa-woɠa zɔkpɔi lɔ ma laɠagi zu! Lee vaa zu soolɛi ma ɗaawɔi nii Kɛ̀ɛ feai zèa, gè la ɓɔɔlea la?»

Yesu ɠɛɛ vai Ane ta Kayife ɠakala

12 Salaʋusu ɓulugi ta ná-kundiɠii ta Zuifuiti ta-zalaʋusuiti ti Yesu zoni, ti gili. 13 Ti liini la dɛ Ane ʋɔ bɛ, tɔɔzei naa ɠa é ɠɛni ga Kayife nɛkoi, nii é ɠɛni ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai naama ɠonagi. 14 Kayife tɔna ka yeeta é ɠɛni Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ma: «Fizɔgɛ ga nu ɠilagi za nuɓusɛiti pɛ ta-vaa zu.»

Piyɛlɛ ɠɛlɛ vai Yesu ʋa

(Matiyo 26:69-70;
Maleke 14:66-68;
Luke 22:55-57)

15 Simon Piyɛlɛ ta kaladopoi taɠili ti ʋilɛni Yesu ʋolu. Kaladopoi naa ɓɔɠɔi ɠɛni zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠwɛɛ. É ʋilɛni Yesu ʋolu, ti lɛ zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-koizuʋɛ. 16 Kɛlɛ Piyɛlɛ mu ge yɛni siɠidaʋɛ ɠobaʋɛ etea ʋelei. Kaladopoi nii é ɠɛni zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠwɛɛ, naa ɠulani, é ɓɔɛ koila makɛ anzanui ʋɔ, naa ʋoluma é lɛɛni ga Piyɛlɛ. 17 Názu ɠa koila makɛ anzanui Piyɛlɛ ɠaazaɠani la, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓalaagi è la ga zunui nii ná-kaladopoi ta ɓaa?» Piyɛlɛ ɠɛ ma: «Gè la ga ta.» 18 Botiɠɛ nuiti ta salaʋusuiti ti abulekai ɠaazoni, ti ɗa ɠɔɔlɛ, tɔɔzei kɔɔlɛi ɠɛni ʋaazu. Piyɛlɛ ɓalaagi ɠɛni ɠɔɔlɛsu ti ɠoba.

Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yesu ɠaazaɠa fai

(Matiyo 26:59-66;
Maleke 14:55-64;
Luke 22:66-71)

19 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Yesu ɠaazaɠani ná-kaladopoiti fai ma, ta ná-kalagi ma, nii é ɠɛni feezu. 20 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Gè ɠɛa ɓɔɛzu kɛlɛmaʋɛ kpaun ɛsɛ pɛ gaazu, gè ɗa kalagi wo GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ta GALA sei ʋɛlɛi wu, ʋɛ Zuifuiti pɛ ti ɠaalɛɛzu ba ná. Kaipa gè la ɓɔɛni dɔɔɠuzu. 21 Lee vaa zu è gàazaɠasu? Niiti ti gòomɛnigai, naati ka ɗa ti ɠaazaɠa naa ma, nii gè bogai, ti naa ɠwɛni tiya ɓɔɠɔi.»

22 Yesu naama wooiti bogai ma, salaʋusui niiti ti ɠɛni ná, naa gila ge Yesu woizuloɠani, é ɠɛ ma: «Ʋele ɠana é zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai wooɠaaʋotesu la?» 23 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni gè woo ɲɔu wogɛ, naa lɛɛna, ni tama gaamai ɠa gè bogai, lee vaa zu mu è dòɠazu?» 24 Ane galui yɛni ba, é teʋe zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Kayife ma.

Piyɛlɛ ɠɛlɛ vai ʋolu Yesu ʋa

25 Naama ziɛgi zu Simon Piyɛlɛ ɠɛni loni, é ɗa ɠɔɔlɛ. Ti ɠɛni ma: «Ɗa ɓalaagi è la ga zunui nii ná-kaladopoi ta ɓaa?» Piyɛlɛ zeɠeni ga, é ɠɛ ma: «Gè la ga ta.» 26 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-botiɠɛ nui ta ɠɛni ná, nii ti ɠɛni ga bolodama nu ta zunui nii Piyɛlɛ goii leʋeni ba, naa ɠɛni ma: «Kɛbɛ gè è ɠaaʋɛ polu kpelei zu, kɛlɛ?» 27 Piyɛlɛ zeɠeni ga mɔnɔ. Gaamago nɔ, tɛɛ zinɛi ɓɔɛni.

Yesu ɠɛɛ vai Pilate ɠakala

(Matiyo 27:1-2, 11-14;
Maleke 15:1-5;
Luke 23:1-5)

28 Zuifuiti ta-lotuɠɔiti ti Yesu zeɠeni Kayife ʋɔ bɛ, ti lii la zou zɛʋɛ ɠundiɠii ná-koizuʋɛ. Sobuzobui ɠɛni de niina. Tiya ɓɔɠɔi ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa lɛ, nii a kɛ ti mina ɓɔɠɔ ɠɔzɔ, ti zoo ti Pake daamii wo. 29 Naa ɠa é kɛɛni zou zɛʋɛ ɠundiɠii Pilate mu ge ɠulani, é li ti ʋɔ pelei, é ti ɠaazaɠa, é ɠɛ ti ma: «Lee ɠa wo zunui nii maalɔɔzu su?» 30 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ni é la ɠɛni faa ɲɔu ɠɛɛni, gi la ɠɛni fea è ya.» 31 Pilate ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À seɠe, wo tukpɔɠaaleʋe wa ɓɔɠɔi, é zoloo wa-lɔgi ma.» Kɛlɛ Zuifuiti ti Pilate wooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Wa-lɔgi la vaani bu ga gi ʋa nu nɔpɛ paa.» 32 Ʋele ɠana Yesu wooi ʋilɛni la su, nii é boni ga é tɔ ɓɔɠɔi zaa ʋelei lɛ.

33 Pilate lɛɛni ʋolu ná-koizuʋɛ, é Yesu loli, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Ɗa ɠa è ga Zuifuiti ta-masagi?» 34 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓɔɠɔ ɠa è naama wooi wosu ɓaa, ɓaa nu ɠiligaa ɠa ti boga è ma ga dàalɔɠɔ?» 35 Pilate gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È ɠisu, nà ga Zuifu ɓaa? Ɗa-you zu nuiti ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ka ti è vea zèa. Lee ɠa è kɛai?»

36 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà-masadai la ga niima eteai zu gele. Ni nà-masadai ɠɛni ga niima eteai zu gele, pòlu nuiti ta la ʋa, ti kɔɔi ɠɔ bɛ̀, nii a kɛ nu mina fè Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti zea. Kɛlɛ gaamazu nà-masadai la ga ʋɛ gele.» 37 Pilate ɠɛni ma: «Ɗa ga masagi mu?»

Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa ɓɔɠɔi è boga, è ɠɛ, nà ga masagi. Nii é kɛa gè zɔlɔɔga, ta nii é kɛa gè ʋa eteai zu, naa ɠa ga gè ʋa, gè zeele wooi wo gaamai ʋɛ. Zɔi nɔpɛ é ga gaamai nɔnɔ, naa ɠa woilo gòoi ma.» 38 Pilate gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gaamai ɠa ga ɓɛgele?»

Yesu zaa vai leve vai

(Matiyo 27:15-31;
Maleke 15:6-20;
Luke 23:13-25)

Pilate naa wogai ma, é ɠulani ʋolu, é li Zuifuiti pɔ pelei, é ɠɛ ti ma: «Nɔ̀un gè la sɔ nɔpɛ kaani zunui nii ʋa, nii nu a peelala su. 39 Pɔlɔma vaa ɠa ga naa, ga gè kasoɠa nu ɠila pilɛ wo ʋɛ Pake fɛtii ma vaa ma. Wa pɔ ga gè Zuifuiti ta-masagi ʋilɛ wo ʋɛ?»

40 Názu ɠa ti wooɠulani ʋolu la ga niinɛ, ti ɠɛ ma: «Ɓa-o, nii laade, kɛlɛ Ɓalaɓase.» Tama Ɓalaɓase naa mu ge ɠɛni ga toosu nu.

19

1 Pilate zɛba é devei ve ga ti Yesu loɠa ga kpakɔi. 2 Salaʋusuiti ti ɠaingi vɛlɛni ga masa bɔɔlɔgi, ti dɔ unma, ti seɠe ɓɔi golai ta loo kɔba. 3 Názu ɠa ti ɠɛni maaɓuɠazu la ba, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ná, ee, Zuifuiti ta-masagi!» Ti ɠɛni goizuloɠazu.

4 Pilate ɠaleni ma ʋolu etea ʋelei, é ɠɛ Zuifuiti ma: «À wɛlɛ, nà ga ʋaa la eteaʋɛ, kɛlɛ à kwɛɛ ga gè la sɔ nɔpɛ kaazu zunui nii ʋa, nii nu a peelala su.» 5 Yesu ɠulani eteaʋɛ, ɠain bɔɔlɔgi unma, seɠe ɓɔi golai kɔba. Pilate ɠɛni ti ma: «Wɛlɛ zunui ʋa!»

6 Kɛlɛ tɛi zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta ta-zalaʋusuiti ti Yesu ɠaani nɔ feya, ti tɔɔzeini ga ɓainga, ti ɗa ɠɛ ma: «Kpadɔ saa wului ma! Kpadɔ saa wului ma!» Pilate ɠɛni ti ma: «À seɠe, wa ɓɔɠɔi wo kpadɔ saa wului ma, kɛlɛ nɔ̀un gè la peelalazu ɠaazu ba.» 7 Zuifuiti ti ɠɛni ma: «Tɔ ka gi ya, tɔgi naa maaʋele ma, kɛni é za, tɔɔzei é ɓɔɠɔ ɠɛɛʋɛ ga GALA Doun Zunui.»

8 Pilate naama wooiti mɛnigai ma, ta ɓɔni ná-dualuagi ʋa. 9 É lɛɛni ʋolu ná-koizuʋɛ, é Yesu ɠaazaɠa, é ɠɛ ma: «Mini ɠa è zeɠezu ná?» Kɛlɛ Yesu la ɠɛni gooɠaaʋoteni. 10 Pilate ɗa ɠɛ ma: «Toɠa ɠale? Nà ɠa è la kɛɛzu è ʋa ɓɔɛ pɔ̀? È la suɠwɛɛ ɓaa ga zobogi ɠa bɛ̀, gè è ʋilɛ, ta zobogi ɠa bɛ̀ ga gè è ɓadɔ saa wului ma?» 11 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɗa-zobo nɔpɛ ge la mà, é ɠula naa ʋolu nii GALA ge feai è ya, é zeɠe geezuʋɛ. Tɔ ɠa é ba, zɔi é fèai è ya, naama nui unma ɠotoi wola wɔɔlɔʋɛ.»

12 É lɔɔzei naama ziɛgi zu ma niina, Pilate ɠɛni Yesu ʋilɛ keleɠele gaiziɛzu. Kɛlɛ Zuifuiti ti ɠɛni ɓainsu nɔ, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa zunui nii ʋilɛna, è la ga Sezaal bɔɔla mu. Zɔi nɔpɛ é ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga masagi, naa ɠa ga Sezaal zili nu.»

13 Pilate naama wooi mɛnigai ma, é Yesu ɠulani eteaʋɛ, é zei tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, ʋɛ ná laasei pɛai ga «Kotuɓazai Zu», ti ɠɛɛzu ná ma Eɓulu wooi zu: «Gaɓata». 14 Pakegi maaɲii voloi ɠɛni de, folo gaalɔgai ma ziɛgi zu. Pilate ɠɛni Zuifuiti ma: «Wa-masagi ɠa!»

15 Kɛlɛ ti ɠɛni ɓainsu, ti ɗa ɠɛ ma: «Paa! Paa! Kpadɔ saa wului ma!» Pilate ɠɛni ti ma: «Wa-masagi ʋe, wo ɠɛ gè naa ɓadɔ saa wului ma?» Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti ɠɛni ma: «Masa kili ge la gi ʋɛ, é ɠula Sezaal ʋolu.» 16 Názu ɠa Pilate dɔɔni la ti yeezu ga ti kpadɔ saa wului ma.

Yesu ɓadɔ vai saa wului ma

(Matiyo 27:32-44;
Maleke 15:21-32;
Luke 23:26-43)

Ti Yesu zoni naazu, ti lii la. 17 Ti ɠulani ga Yesu taai ʋa, tɔ ɓɔɠɔi zaa wului laani kɔma, ti lii la adɛ ta, ʋɛ ná laaseigi ga «Unkala Adaʋɛ», é wosu Eɓulu wooi zu ga «Gɔlegota». 18 Salaʋusuiti ti Yesu ɓadɔni miná saa wului ma. Ti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta zunu felegɔ, gilagi ɠɛ ʋepe ɠila, gilagi ɠɛ zɔɔla ʋelei, Yesu ɠɛ ti yɔɠɔzuʋɛ.

19 Pilate sɛʋɛi ɠɛɛni, ti kpakpa Yesu zaa wului ungaʋɛ, é zɛʋɛni su ga: «Nazalɛte nui Yesu, Zuifuiti ta-masagi». 20 Zuifui ma mɔinmɔin ge naama zɛʋɛi ɠalani, tɔɔzei ʋɛ ti Yesu ɓadɔni ná saa wului ma, ná ɠɛni taa loaʋɛ nɔ, tama ti sɛʋɛi ɠɛɛni Eɓulu wooi zu, ta Latɛn wooi, naa ʋɛɛ Gɛlɛke wooi ʋa. 21 Zuifuiti ta-zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti ɠɛni Pilate ma: «Mina sɛʋɛ ga ‹Zuifuiti ta-masagi›, kɛlɛ sɛʋɛ ga ‹Zunui nii ɠɛɛʋɛ ma: Nà ga Zuifuiti ta-masagi›.» 22 Pilate ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nii gè sɛʋɛai, gè ɓega ga sɛʋɛ.»

23 Salaʋusuiti kpegai ma ga Yesu ɓadɔ saa wului ma, ti maaɠili zɔɔlaiti seɠeni, ti kɛ su naani, ɛsɛ ge gilagila sɔlɔɔ. Ti ná-seɠewuzeɠei ɓalaa seɠeni, nii daɠasu la ɠɛni ba, fɛlɛa ɠɛni de ga geze zii ɠilagi nɔ, é zo ungaʋɛ, é yei kɔɠɔaʋɛ. 24 Salaʋusuiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Ade mina bali ga, kɛlɛ ade kɛ ga kpakutoomai, ade kwɛɛ nui nii é ʋaazu yɛsu zea.» Naa ɠɛɛni, nii a kɛ GALA Sɛʋɛi zu wooi ʋilɛ su, nii bogai ga:

«Ti nà-seɠeiti gaaɠwɛa ɓɔɠɔ ʋa.

Ti kpakutoomai ɠɛ ga màazeɠeiti.»

Ʋele ɠana salaʋusuiti ti kɛɛni la.

25 Yesu zaa wului ɠobaʋɛ, Yesu dee ɠɛni loni ná, ta dee deɠe anzanui, ta Kolopase anzai Mali, naa ʋɛɛ Magedala nui Mali ʋa. 26 Yesu dee ʋɛtɛgai ma, ta é kaladopoi ɠa, nii é nɛɛni ʋɛ, naa koba, Yesu ɠɛni dee ma: «Anzanu, wɛlɛ, è-loin ɠaa,» 27 é ɠɛ kaladopoi ma: «Wɛlɛ, è-lee ɠaa.» É zo naama yeeɠɛɠalai ma niina, kaladopoi naa Yesu dee zeɠeni, é lii la ná-pɛlɛi wu.

Yesu zaa vai

(Matiyo 27:45-56;
Maleke 15:33-41;
Luke 23:44-49)

28 Naa ʋoluma, tɛi Yesu ɠɛni kwɛɛni ga fai pɛ daazeelia, nii a kɛ GALA Sɛʋɛi zu wooi ʋilɛ su, é ɠɛni ma: «Kpɔɔle wɔin ɠa mà.» 29 Ziɛ liɠii ta ɠɛni ná ɠobaʋɛ, daavegai ga dɔɔ ɓodai. Ti seɠe ɓuɠai lɔ dɔɔ ɓodai wu, ti gili ɠizɔɔpegi ma ɓekegi ʋa, ti tete Yesu laaʋɛ. 30 Yesu dɔɔ ɓodai ɓɔleai ma, é ɠɛni ma: «Fai pɛ daazeelia.» Naa ʋoluma é unpilɛni, zii loo.

Yesu ɠokakamaʋɛ ɓota fai ga kpɛɛin

31 Tɛi dooɠo foloi maaɲii voloi ɠɛni de, tama niima looɠo foloi ɠɛni ga folo wola yɛ, Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ti la ɠɛni pɔ ga poomaiti ti ʋa yɛ saa wuluiti ma dooɠo foloi. Ti liini, ti Pilate maanɛɛnɛ ga ti naati ti-ɠɔɠɔiti suɠaleɠale,* naa ʋoluma ta ti ɠula niina saa wuluiti ma. 32 Salaʋusuiti ti ʋaani, ti toosu nu mɔungi ɠɔɠɔiti suɠaleɠale, niiti ti ɓadɔni ʋɔɔma saa wuluiti ma ta Yesu, ti zɔi ɓalaa ɠɔɠɔiti suɠaleɠale. 33 Kɛlɛ siɛgi zu ti zeelini la Yesu ma, ti kaani ga é za, naa maaʋele ma ti la mɔ ɠɛni kɔɠɔiti suɠaleɠaleni. 34 Salaʋusui gila ge ná-kpɛɛin lɔɔni Yesu ɠokakamaʋɛ, gaamago ɲamai ta ziɛi ti ɠulani ná.

35 Zɔi é niima vaiti suɠulazu, é ti ɠaaʋɛ ga ɠaazu feya, ná-zeele wooi ɠa ga gaamai. É kwɛɛni ɠɛzɛɠɛzɛ ga gaamai ɠa é bosu, nii a kɛ wa ɓalaagi, wo la Yesu la. 36 Mazɔlɔɔ niima vaiti pɛ kɛɛʋɛ, nii a kɛ nii bogai GALA Sɛʋɛi zu, naama wooi ʋilɛ su ga: «Ma ɠaei tanɔpɛ ge la ɠalea.»† 37 Naa ʋoluma bogɛ GALA Sɛʋɛi zu ná taɠili ga: «Ta ɠaazulo naama nui ʋa, nii ti bɔɔni.»‡

Yesu maaɠulu vai

(Matiyo 27:57-61;
Maleke 15:42-47;
Luke 23:50-56)

38 Naama vaiti teʋegai ma, Alimaté taazuʋɛ nui Zozɛfe liini, é Pilate maanɛɛnɛni ga naa va bu, é Yesu ma ʋoomai zeɠe. É ɠɛni ga Yesu ná-kaladopoi gila dɔɔɠuzu, tɔɔzei é ɠɛni luazu Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ba. Pilate vaani bu, Zozɛfe ma ge li, é Yesu ma ʋoomai zeɠe. 39 Nikodɛme ɓalaagi ʋaani, nii é ʋaani Yesu ʋɔ bɛ mɔunpa ga kpidii. É ʋaani ga miilegi ta alɔwɛgi ti zupuai ga ʋe, a la kilo ʋuusaʋagɔ (30) ɠɛɠala ɠula. 40 Ti felegɔ pɛ ti Yesu ma ʋoomai zeɠeni, ti maavelevele ga geze zeɠeiti, ta tufa maku nɛɛnɛgiti, ʋelei Zuifuiti ta ɗa maaɠulugi wo da. 41 Ʋɛ ti Yesu ɓadɔni ná saa wului ma, kpelei ta ɠɛni ná ɠobaʋɛ. Kpelei naa zu, kaba niinɛi ta ɠɛni ná, ʋɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni dɛ laani ná. 42 Tɛi Zuifuiti ta-looɠo foloi maaɲii ɓɔkɔi ɠɛni de, miná ɠa ti Yesu maaɠuluni ná, tɔɔzei kabai maa la ɠɛni ɠoozani ná ʋa.

20

Yesu wuzeɠe vai
é ɠula saai ya

(Matiyo 28:1-8;
Maleke 16:1-8;
Luke 24:1-12)

1 Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi, Magedala nui Mali liini kabalaʋɛ ga gosui, wozai zuɓidini dɛ. É pɛtɛni ga kɔtui zeɠeʋɛ kabai la. 2 É ɓizɛni, é li, é Simon Piyɛlɛ ʋɛtɛ ta kaladopoi nii é nɛɛni Yesu ʋɛ, é ɠɛ ti ma: «Ti Màliɠii ɠula kabai zu, gi la kwɛɛ, ʋɛ ti daai ná.»

3 Piyɛlɛ ta kaladopoi zɔi ti ɠulani ga ti li kabalaʋɛ. 4 Ti felegɔ ti ɠɛni ɓizɛzu ʋɔɔma, kɛlɛ kaladopoi zɔi ɓizɛni, é leʋe Piyɛlɛ ʋa, é zɔɠɔzu yɛni ti ʋa, tɔ ɠa mɔunpa é zeelini kabalaʋɛ. 5 É unmaalaani, é seɠe zakpaiti ka, niiti ti ɠɛni ná, kɛlɛ é la ɠɛni lɔɔni kabai zu. 6 Simon Piyɛlɛ nii é ɠɛni ga poluʋelei, naa ɓalaa ʋaani. É lɔɔni kabai zu, é seɠe zakpaiti ka, ti laani ná. 7 Seɠe zakpai nii ti feleveleni Yesu nɔungi ma, naa la ɠɛni zɔiti koba, maaɓilikpiliga ɠɛni de, é ʋuuni yɛ ada ɠili. 8 Kaladopoi zɔi é zeelini mɔunpa, naa ɓalaa lɔɔni kabai zu, é ná ɠa, naa ʋoluma é ɠidaaleʋe. 9 Tɔɔzei, eyɛsu naama ziɛgi zeeli, é la ɠɛni dɛ gaaɠaani ga kɛni Yesu a la wuzeɠe, é ɠula saai ya, eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la. 10 Kaladopoiti ti ɠaleni ma ta-ɠoizu.

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga Magedala nui Mali

(Matiyo 28:9-10;
Maleke 16:9-11)

11 Naama ziɛgi zu, Mali ɠɛni loni eteaʋɛ, kabai ɠobaʋɛ, é ɗa wɔlɔ. É yɛni wɔlɔzu, é maaʋɛ ga é unmaala kabai zu. 12 É geezuɠeela felegɔ ɠaani, ti zeini ʋɛ Yesu ma ʋoomai ɠɛni laani ná, gilagi zeini ga unbua ʋelei, zɔi zeini ga kɔɠɔa ʋelei. 13 Ti ɠɛni ma: «Anzanu, lee vaa zu è wɔlɔzu?» É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ti Màliɠii ma ʋoomai zeɠeʋɛ ʋɛ, gè la kwɛɛ ʋɛ ti daai ná.»

14 Siɛgi zu é ɠɛni naa wosu la, é latini, é Yesu ɠa loni ɠobaʋɛ, kɛlɛ é la ɠɛni kwɛɛni ga Yesu ʋe. 15 Yesu ɠɛni ma: «Anzanu, lee vaa zu è wɔlɔzu? Ɓɛ ɠa è gaiziɛzu?» Tɛi é ɠɛni kaazu ga kpele makɛ nui ʋe, é ɠɛni ma: «Màliɠii, ni ɗa ɠa è seɠeai ʋɛ, ʋɛ è daai ná, miná lɛ ga ze, gè li, gè seɠe.»

16 Yesu ɠɛni ma: «Mali!» É latini, é ɠɛ ma Eɓulu wooi zu: «Laaɓuni» (nii poluʋɛ ga «kalamɔn»). 17 Yesu ɠɛni ma: «Mina sò, tɔɔzei gè la dɛ lɛɛni Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ. Tɔun liina, è ɠɛ kɛ̀ɛlointi ma: ‹Nà ga lɛ Kɛ̀ɛ ʋɔ bɛ, nii é ga wo-Ɠɛɛ, nà-GALAGI ʋɔ bɛ, nii é ga wa-ƓALAGI.› »

18 Magedala nui Mali liini, é ɠɛ kaladopoiti ma: «Gè Màliɠii ɠaaʋɛ! Wɛlɛ ʋele ɠa kpɔɛai la pɔ̀.»

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga ná-kaladopoiti

(Matiyo 28:16-20;
Maleke 16:14-18;
Luke 24:36-49)

19 Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi naa nɔ, kpɔkɔi, kaladopoiti gaalɛa ɠɛni de ba pɛlɛi ta wu, ti kpogiti daaɠuluni kpekpe, tɔɔzei ti ɠɛni luazu Zuifuiti ta-ɠundiɠiiti ba. Ti yɛni ná, Yesu ʋa, é lo ti zaama, é ɠɛ ti ma: «Ziilɛigi ɠɛ wo ʋɛ.» 20 É naa wogai ma ti ma, é zeeiti ta kokakamaʋɛ lɛɛni ga tiye. Kaladopoiti ti Maliɠii ɠaai ma, ti wola ɠoozunɛɛni.

21 Naa ʋoluma é ɠɛni ti ma mɔnɔ: «Ziilɛigi ɠɛ wo ʋɛ. Ʋelei Kɛ̀ɛ tèʋegai la, zekana nà ɓalaa gè wo leʋesu la.» 22 Siɛgi zu é naama wooi woni da, é laavuuvuuni ti ma, é ɠɛ ti ma: «À Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ. 23 Zɔiti nɔpɛ wo ti zuvaayɛsu ga ta-ɠotoiti, ti maavaa ɠa yɛ, kɛlɛ zɔiti nɔpɛ wo la ti zuvaayɛni ga ta-ɠotoiti, naati ta-ɠoto ɠasɔi ɠa yɛ ti unma.»

Yesu ɓɔɠɔ lɛɛ vai ga Tomase

24 Keela puugɔ maazu felegɔi (12) zaama, zɔi daaseigi ga Tomase, ti tolisu ɓalaa ga «Yoogi», naa la ɠɛni ti ʋa, siɛgi zu Yesu ʋaani la. 25 Kaladopoi zɔiti ti ɠɛni ma: «Gi Màliɠii ɠaaʋɛ.» Kɛlɛ é ɠɛni ti ma: «Ni gè la kɔlu ɠaazoɓagiti pogi ɠaani zeaʋɛti, ta gè ʋa zèeɓeɠaiti dɔ kɔlu ɠaazoɓagiti pogiti su, ni ɓalaa gè la yeeʋɛɛni kokakamaʋɛ, gè la laa da pɛ!»

26 Folo lɔsaʋa ɠulani su, naa ʋoluma Yesu ná-kaladopoiti ti ɠaalɛɛni ba mɔnɔ pɛlɛi wu, Tomase ɠɛni ti ʋa naama yeei. Pɛlɛi laaɠuluni mɔnɔ kpekpe, kɛlɛ Yesu ʋaani, é lo ti zaama, é ɠɛ ti ma: «Ziilɛigi ɠɛ wo ʋɛ.» 27 Naa ʋoluma, é ɠɛni Tomase ma: «È-yeeɓeɠai lɔ ʋɛ, wɛlɛ zèeiti ba, ʋa ga è-yeei, è pɛɛ kòkakamaʋɛ ʋa. Mina ɠɛ ga kidaaleʋelala nu, kɛlɛ ɠidaaleʋe.»

28 Tomase ɠɛni ma: «Màliɠii ta nà-GALAGI!» 29 Yesu ɠɛni Tomase ma: «Tɛi è kàai, naa ɠa é kɛa è ɠidaaleʋeai! Tama, undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti ʋaazu ɠidaaleʋezu, tama ti la ɠaazulaani mà.»

Sɛʋɛi nii ɠɛɛ ungi

30 Yesu laavɔɔ vaa mɔinmɔin kiligaa ɠɛɛni ʋolu ná-kaladopoiti gaazu, niiti ti la zɛʋɛni niima zɛʋɛi zu. 31 Kɛlɛ niiti ti zɛʋɛai ʋɛ, naati sɛʋɛʋɛ, nii a kɛ wo la da ga Yesu ɠa é ga Kilista, GALA Doun Zunui, ta nii a kɛ wa laana da, wo zɛnvui zɔlɔɔ ga maaʋele.

21

Laavɔ ɠale ɓɛɛi

1 Ku ɠɛɛni fele, naa ʋoluma Yesu ɓɔɠɔ lɛɛni mɔnɔ ga ná-kaladopoiti Tiɓeliyade ɗɛ wolai laaʋɛ. Wɛlɛ ʋelei é ɠɛɛni la: 2 Simon Piyɛlɛ ʋe, Tomase ʋe nii é lolisu ga Yoogi, naa ʋɛɛ Nataniyɛle ʋa, nii é ɠɛni ga Kana nui Galilé yooi zu, ta Zeɓedé ná-doun zunuiti ba, ta kaladopo felegɔ ɠiligaa ti ɠɛni ada ɠila. 3 Simon Piyɛlɛ ɠɛni ti ma: «Nà liizu kale ɓɛɛzuʋɛ.» Ti ɠɛni ma: «Gá ɓalaa gá ʋilɛsu è ʋolu, ade li.» Ti zɛba ti li, ti lɛɛni keingi gila su. Kɛlɛ ti kpidii pɛ kɛɛni, ti la kale ɠila kpalaa soni.

4 Geelaalaosuʋɛ Yesu ɠɛni loni ziɛlaʋɛ, kɛlɛ kaladopoiti ti la ɠɛni kwɛɛni ga tɔ ʋe. 5 Yesu ɠɛni ti ma: «Doungoa, daamiani ko ɠa wo ya nɛi?» Ti ɠɛni ma: «Ɓa-o.» 6 É ɠɛni ti ma: «À tumɔi ʋili ga keingi yeezazu ʋelei, wa ta zɔlɔɔ.» Ti tumɔi ʋilini, kɛlɛ ti la mɔ ɠɛni zoosu ti ʋa mɛɛn, kalei mɔin ʋelei ma.

7 Kaladopoi nii Yesu nɛɛni ʋɛ, naa ɠɛni ma: «Maliɠii ʋe!» Tɛi Simon Piyɛlɛ mɛnini nɔ feya ga Maliɠii ʋe, tama tɔɔzei kɔba ɲakai ɠɛni de, é ná-seɠei looni ɠɔba, gaama é ʋili kpoloɗɛi ɠa. 8 Kaladopoi zɔiti ti ʋaani ga keingi, ti ɗa tumɔi mɛɛn, nii daaveni ga kaleiti, tɔɔzei ti maaɠoozani kakei ʋa nɔ ga mɛtɛlɛ ungila (100) kɛɠala.

9 Ti zeeliai ma kakei ma, ti tiɠi abui ɠaani gaazogai, kalei laani ga, ta ɓului. 10 Yesu ɠɛni ti ma: «À ʋa ga kalei nii wo sogai nɔ ɠani feya.»

11 Simon Piyɛlɛ lɛɛni keingi zu ʋolu, é tumɔi mɛɛn, é pili zooi ma. Tumɔi laaveni ga kale ɓaaza gola ungila puulɔɔlu maazu saʋagɔ (153), tumɔi wola laaveni ɠana ga kaleiti, kɛlɛ é la ɠɛni ʋalini ga. 12 Yesu ɠɛni ti ma: «À ʋa, wo daamii wo.» Kaladopoi tanɔpɛ ge la ɠɛni zooni é ʋa gaazaɠa ga: «Ɓɛ ɠa ga ɗe?» Ti ɠɛni kwɛɛni ɠɛzɛɠɛzɛ ga Maliɠii ʋe. 13 Yesu maaɓuɠani, é ɓului zeɠe, é fe ti ya, ʋele nɔ ɠana ɓalaa é kɛɛni la ga kalei. 14 Ná zeizu zaʋasiɛi ɠɛni ga naa Yesu ɗa ɓɔɠɔ lɛ ga ná-kaladopoiti, buzeɠea ʋoluma, é ɠula saai ya.

Yesu Piyɛlɛ ʋilɛ fai ʋolu ná-botii zu

15 Tɛi ti ɓeni ga daamii wo, Yesu ɠɛni Simon Piyɛlɛ ma: «Simon, Zan ná-doun zunui, nɛ̀ɛʋɛ è ʋɛ nɛi é leʋe niiti tɔnɔi ʋa?» Piyɛlɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, Màliɠii, è kwɛni ga è nɛɛʋɛ bɛ̀,» Yesu ɠɛ ma: «Nà-baala ziʋoiti daazɔbo.»

16 Yesu ɠɛni ma ʋolu, ná zeizu velesiɛi: «Simon, Zan ná-doun zunui, nɛ̀ɛʋɛ è ʋɛ nɛi?» Piyɛlɛ gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, Màliɠii, è kwɛni ga è nɛɛʋɛ bɛ̀,» Yesu ɠɛ ma: «Nà-baalagiti makɛ.»

17 É ɠɛni ma ná zeizu zaʋasiɛi: «Simon, Zan ná-doun zunui, nɛ̀ɛʋɛ è ʋɛ nɛi?» Naa Piyɛlɛ wola yiiɓɔlɔni, ga Yesu gaazaɠa fai zu ná zeizu zaʋasiɛi, é ɗa ɠɛ ma: «Nɛ̀ɛʋɛ è ʋɛ nɛi?» É gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Màliɠii, è fai pɛ kwɛɛ, è kwɛni ga è nɛɛʋɛ bɛ̀.» Yesu ɠɛ ma: «Nà-baalagiti daazɔbo. 18 Gè bo è ma ga gaamai, siɛgi zu è ɠɛni la ga buzeɠe niinɛgi, è ɠɛni zaamaɠilizu ɗa ɓɔɠɔi, è li ʋɛ ná nɛai è ʋɛ, kɛlɛ siɛgi zu è wɔlɔzaɠasu da, ɗa è-yeeiti buzeɠe, nu ɠili ge è zaamaɠili, é li ga ɗe ʋɛ è la ɠɛa pɔ ga è li ná.» 19 Naama wooiti su, Yesu ɠɛni pɔ ga é dɛɛ ʋelei Piyɛlɛ ʋaazu zaazu la, é ɠɛ ga lɛbiya GALA bɛ. Siɛgi zu Yesu ɓeni la ga naama wooiti bo, é ɠɛni Piyɛlɛ ma: «Ʋilɛ pòlu.»

20 Piyɛlɛ latini, é wɛlɛ ʋolu, é kaladopoi zɔi ɠa, nii é nɛɛni Yesu ʋɛ, é ɗa ʋa ga ti ʋoluʋelei. Kaladopoi naa ɠa, siɛgi zu ti ɠɛni daamii wosu da, é laani Yesu ɠekesu, é gaazaɠa, é ɠɛ ma: «Màliɠii, ɓɛ ɠa é è yaavazu?» 21 Siɛgi zu Piyɛlɛ kaani la, é ɠɛni Yesu ma: «Màliɠii, lee ɠa é ʋaazu ɠɛɛzu ga nuu?»

22 Yesu gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni a nɛɛna bɛ̀ ga é yɛ vulua eyɛsu gè ʋa ʋolu, ɗa-vaa ɓɛgele ɠa é naa zu? Ɗɔnɔi, ʋilɛ nɔ pòlu.» 23 Naama wooi vazani ɠɛɛɠɛlointi saama ga kaladopoi naa la zaazu. Tama Yesu la ɠɛni ɠɛɛni ma é la zaazu, kɛlɛ é ɠɛni ma nɔ: «Ni a nɛɛna bɛ̀ ga é yɛ vulua eyɛsu gè ʋa ʋolu, ɗa-vaa ɓɛgele ɠa é naa zu?»

24 Kaladopoi naa ɠa é niima vaiti bosu, ta é ti zɛʋɛai, tama ade kwɛɛ ga nii é bosu, gaamai ʋe.

25 Yesu faa mɔinmɔin kiligaa ɠɛɛni ʋolu. Ni naa ɠilagilagi pɛ ge zɛʋɛni, nà ɠisiɛzu ga ma zɛʋɛiti ti la ɠɛni vɔniga anɛɛ eteai ɠɔlɔkɔlɔmaʋɛ ná pɛ su.

* 1:23 1:23 Eza 40:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 1:42 1:42 Piyɛlɛ: Daaseigi nii poluʋɛ ga «kɔtui».

* 2:17 2:17 Guy 69:10.

* 3:31 3:31 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 5:4 5:3-4 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 6:45 6:45 Eza 54:13.

* 7:53 7:53—8:11 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 10:34 10:34 Guy 82:6.

* 12:13 12:13 Ozana: Maamusɛ wooi nii poluʋɛ ga «kizo fai ve».

† 12:38 12:38 Eza 53:1 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 19:31 19:31 ti naati ti-ɠɔɠɔiti suɠaleɠale: Nui niiti ti ɓadɔai, ti zɛlɛni ga ti-yeeiti, ti-yɛnvui la ɠɛni ɠulazu ti zu fala. Ta la ti-ɠɔɠɔiti suɠaleɠalena, naa ɓena pele leʋe ti luɠɔ ga ti ʋa zɛbɛ zɔlɔɔ ʋolu, ʋelei ɠana ti ɠɛni ti-zaa vai maavilɛzu la.

† 19:36 19:36 Guy 34:21. Wɛlɛ ʋɛti: Ɛgz 12:46; GlS 9:12.

‡ 19:37 19:37 Zkl 12:10.

Kɛɛwotiiti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Keelaiti Kɛɛwotiiti

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi ɠa é ga Egilisii lɔɔzei vaa ma wɔlɔwɔlɔ zɛʋɛi, ta ʋelei Egilisii ɠaawɔɔlɔni la, é zo Zeluzalɛme taazuʋɛ, ta Zudé yooi zu ná pɛ, é li Samali, eyɛsu é ɓudɛ miná maazu, eɠɛʋelei nɔ Yesu boni la ná-kaladopoiti ma, aisa é ʋa lɛ geeɠɔlɔgi zu (1:8). Luke ɠa é ma zɛʋɛi ɠɛai, tɔ nɔ ɠa ɓalaa é Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛa, nii daaseigi ba. É ɠɛni ga ɗɔɠɔtɔlɔi, ta wɔin ɠɛni ma ga é sɛʋɛ ɠɛ nii gaaɠalagai. Ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ta Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi, é ti felegɔ pɛ teʋegɛ zunui ta ma, daa ɠɛni ga Teyofile. Naa ɠɛni ga Gɛlɛki ta, kɛlɛ kɛɛʋɛ eɠɛ sɛʋɛ felegɔi niiti ti leʋega ɠɛni de keletiɛn ɓɔgi tanigaa ma, niiti Gɛlɛkiiti ta Zuifuiti ti ɠɛni ti zu (1:1).

Tanisu sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ kona ʋuulɔzitaiti zɔɠɔzuʋɛ ta puulɔzita maazu naanigɔi (60-64), Kilista zɔlɔɔga ʋoluma, tɔɔzei sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ aisa Pɔle ʋa ɠula kasoi ɠa. Luke ɠɛni Pɔle ʋolu siɛi zu, ta kɛɛʋɛ eɠɛ é Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi nii ɠɛɛni Antiyɔse taazuʋɛ. Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi ɠa é ga Luke ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ma zeidai, tɔɔzei ma zɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga siɛgi zu Yesu wuzeɠea la, é lɛ geeɠɔlɔgi zu. Sɛʋɛi nii ɠɛɛ vai ma ungi Luke ʋɛ, kɛɛʋɛ eɠɛ ta ga faa ɠila nɔ ta ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi: É ɠɛni pɔ ga Teyofile mu be, keletiɛinti be ti ɠɛni liizu ga mɔinɗa, ti lada ga nii ti ti ɠalagai la, gaamai ʋe. Naa ɠa é kɛa é laalɔa la Yesu ná-eteai zu vaiti su, é suɠula ga pagɔ, ta ʋele keletiɛn vai ɠaawɔɔlɔai la.

Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi ɠa Egilisi mɔungi ná-poogi veezu ade ya, ta ʋelei Egilisii ɠɛni zɛnvui wosu da, ná-kidaaleʋei zu Yesu ma. Keelaiti ta-ʋoogiti ta naa lɛɛzu ga adeye, ʋelei nu maanɛai è ɓɔɠɔ yɛ la Zɛnvu Ɲadegai yee zu, ɗa ɠɛna Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelia zɔiti ma.

Unsosuʋɛ

1. Zɛnvu Ɲadegai ʋaani dɛ, é yei kaladopoiti ma, ta Egilisii tɔɔzei ga gaa ɗa wɔɔlɔ (1:1—8:1).

2. Naa ʋoluma wɔinzeɠemai laalɛ Egilisii wu, naa ma ge tɔɔzei ga gaa ɗa wɔɔlɔ, é ɓudɛ Zeluzalɛme maazu (8:2—12:24).

3. Naa leʋegai ma, Pɔle liini ná-keela ziɛ mɔungi ma (12:25—14:28).

4. Totuɠɔiti ti zɛba ti ɠaalɛ ba Zeluzalɛme ga ti naa leve, nii soloogai kidaaleʋe nu niinɛiti ma (15:1-35).

5. Naa ʋolu Pɔle liini ná-keela ziɛi velesiɛi ma (15:36—18:22).

6. É zɛba é li mɔnɔ ná-keela ziɛi zaʋasiɛi ma (18:23—20:38).

7. Naa ʋolu ti Pɔle zoni Zeluzalɛme (21:1—26:32).

8. Gaaɓela ga ti li ga Pɔle Wɔlɔme (27:1—28:31).

1

Zɛnvu Ɲadegai ma minazeɠegi wo fai keelaiti bɛ

1 Teyofile: Nà-sɛʋɛ mɔungi zu, gè naati pɛ suɠulani, niiti Yesu ti ɠɛɛni, ta kalagi niiti, é ɠɛni ti wosu, mɔunpa, 2 eyɛsu naama voloi zeeli, yeei é lɛɛni la geeɠɔlɔgi zu, kpegai ma ga deveiti fe keelaiti zea ga Zɛnvu Ɲadegai maaʋele, niiti é yiimazeɠeni ga tiye. 3 Ná-kpɔlɔi ʋoluma, naati nɔ ɠa é ɓɔɠɔ lɛɛni ga tiye poo mɔinmɔin su ga toɠa vulua. Folo ʋuunaanigɔ (40) laawu, é ɠɛni ɠulazu kɛlɛma ti ʋɛ, é ɗa ɓɔɛ ti ʋɔ, é ʋilɛ GALA ná-masadai ʋa.

4 Yeeta, ti ɠɛai ma daamii wosu ʋɔɔma, é niima levei woni ga tiye, é ɠɛ ti ma: «À mina maaɠooza Zeluzalɛme ʋa, kɛlɛ à Kɛ̀ɛ ná-minazeɠegi maaɓɔun, nii kulaai dà, gè bo wo ma. 5 Mazɔlɔɔ Zan ɓatizei woni ga ziɛi, kɛlɛ wɔun, su la mɔ ɠooza, wa ɓatize ga Zɛnvu Ɲadegai.»

Yesu lɛɛ ʋelei geeɠɔlɔgi zu

6 Tɛigiti ti ɠaalɛɛni ba, ti gaazaɠani, ti ɠɛ ma: «Màliɠii, naama ziɛgi zu ɠa è Izilayɛle masadai zeizu la ʋolu ɓaa?» 7 É ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Wo ɓɛdɛ la ba ga wo siɛgiti ta yeeɠɛɠalaiti kwɛɛ, niiti Kɛ̀ɛ ti leʋeai ba, tɔ ɓɔɠɔi ná-zobogi zu. 8 Kɛlɛ siɛgi zu Zɛnvu Ɲadegai yeizu la wo ma, wa zɛbɛi zɔlɔɔ, wo ɠɛ ga nà-zeeleiti Zeluzalɛme taazuʋɛ, Zudé yooi zu ná pɛ, Samali yooi zu ɓalaa, eyɛsu zou ɓela ga.»

9 Yesu ɓegai ma ga naama ɓɔɛiti bo, ti ɠaazuyɛni ba, é lɛ geeɠɔlɔgi zu ʋele, naa ʋoluma tonaɓiingi dɔɔɠuni ti ʋa. 10 Tɛi ti-ɠaazuʋɛ ɠɛni nɔ geezuʋɛ, siɛgi zu Yesu ɠɛni liizu la, zunu felegɔ ɠulani kɛlɛma ti ʋɛ, ti maaɠiliai ga seɠe ɠolegiti, 11 ti ɠɛ keelaiti ma: «Galilé nuiti, lee vaa zu wo losu, wo ɗa wɛlɛ geezuʋɛ? Yesu nii buzeɠeai wo zaama, é lɛ geeɠɔlɔgi zu, toɠa ʋa ʋolu mɔnɔ, eɠɛʋelei wo kaai la, é ɗa lɛ geeɠɔlɔgi zu.»

12 Ti ɠaleni ma Zeluzalɛme, ti zeɠe Wolive ɠizei ma, nii é Zeluzalɛme ɠoba, ti yɔɠɔzu ɠoozai ga kilo ɠila. 13 Siɛgi zu ti ɠaleni la ma taazuʋɛ, ti lɛɛni geezu ʋɛlɛi wu, ʋɛ ti ɓena zei ná. Tɛiti ti ɠɛni ná ti laaseigiti kaa: Piyɛlɛ, Zan, Zake, Andelé, Filipe, Tomase, Ɓaatelemi, Matiyo, Alefé ná-doun zunui Zake, Simon nii é ɠɛni ga Zou Maalobo Nui ta, naa ʋɛɛ Zake ná-doun zunui Zude ʋa. 14 Ti pɛ ti ɓena ɠaalɛ ba, ti ɓɔni ɠi gila ma, ti ɠaaɓa GALA falii ma, naa ʋɛɛ anzanui tanigaa ʋa, ta Yesu dee Mali, ta deɠeiti.

Zudase maavalibogi ɠaiziɛ vai

15 Naama voloiti su, Piyɛlɛ wuzeɠeni kɛɛɠɛloun ungila puufelegɔiti (120) saama, é ɠɛ ti ma: 16 «Kɛ̀ɛleaiti, kɛni GALA Sɛʋɛi zu wooi a la ʋilɛ su, nii Zɛnvu Ɲadegai boni é ɠula Davide la, é ɓɔɛni ma yeeluɠɔ, é ʋilɛ Zudase ʋa, nii é loni Yesu zo nuiti tuɠɔ. 17 É ɠɛni ga ade ta, é nɔnɔ zɔlɔɔ ada-woti ɠilagi nii zu.» 18 (Kpegai ma ga zou ɠila geya ga telebotala walii, nii ti feai zea, é looni ɠɔgi ma, kogi ʋali su, koozu zɔɔlaiti pɛ ti vaza. 19 Zeluzalɛme nuiti pɛ ti faa ɠwɛɛni su, naa ɠa é kɛa ti naama yooi laasei pɛai ga Akɛledama, ti-laawooi zu nii poluʋɛ ga «ɲamaba yooi»). 20 «Tama, sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi ma wuye zɛʋɛi zu ga:

‹Seizuʋɛ ɲaka yɛ,

é ʋala nuɓusɛiti ma ná!›*

Naa ʋolu sɛʋɛai mɔnɔ ga:

‹Taɠili ge zei potogi zu!›†

21 Kɛni mu, nu ɠila ge ʋɛɛ ade ʋa, zɔiti saama, niiti ti ɠɛa ade ʋa, naama ziɛgi pɛ su ade ɠɛni lɔɔzu la, ade ɗa ɠula ada Maliɠii Yesu, 22 é zo Zan ná-ɓatizei wo siɛgi ma, é zeeli tɛɛ voloi ma geeɠɔlɔgi zu, naama nui ɠɛ ga zeelei ta, é ʋilɛ buzeɠe vai ʋa, é ɠula saai ya.»

23 Ti nu felegɔ lɛɛni: Zozɛfe nii daa ɠɛni ga Ɓalasaɓase, daasei kili ge ɠɛni ba ga Zusetuse, ta Matiyase. 24 Naa ʋoluma, ti GALA falini ɠani, ti ɠɛ ma: «Màliɠii, ɗɛi è nui pɛ ziimaʋɛ ɠwɛɛ, nu felegɔi niiti saama, naa lɛ ga giye, nii è yiimazeɠeai la, 25 nii a kɛ é Zudase losuʋɛ zeɠe, keela wotii nii zu, ʋɛ Zudase ná ɲakai yɛgai, é li ga liizu ʋele.» 26 Ti kpakutoomai ɠɛɛni, kpakui looni Matiyase ma, é ʋɛɛ niina keela puugɔ maazu ɠilagi (11) zɔiti ba.

2

Zɛnvu Ɲadegai ʋaa vai

1 Pantekote voloi zeeliai ma, ti pɛ ti ɠaalɛa ɠɛni de ba ada ɠila. 2 Gaamago, zɔngɔ wolai zeɠeni geezuʋɛ, eɠɛ fiilɛ wola, é pɛlɛi wu ná pɛ daave, ʋɛ ti ɠɛni zeini ná. 3 Nɛgiti, ti ɠulaai ga abuzogi, ti ɠulani ti ʋɛ kɛlɛma, ti ɠaaɠwɛ ma, ti zei ti ɠilagilagiti unma. 4 Naati pɛ ti laaveni ga Zɛnvu Ɲadegai, ti tɔɔzei ga ti ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, eɠɛʋelei Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni feezu la ti ya ga ti bo.

5 Naama ziɛgiti su, Zuifui tanigaa ti ɠɛni ɲii wosu Zeluzalɛme, ti ɠɛni ga GALA gaazuluaba nuiti ti zeɠeai eteai zu ná pɛ. 6 Naama wooi ziaai ma, ti ma ʋɛbɛ wolai ʋaani, ti wola laavɔɔni, tɔɔzei ti pɛ ti ɠɛni ti woomɛnisu ti ɓɔɠɔ wooiti su. 7 Ti laavɔɔni, ti ɗa ɠɛ ma: «Nui niiti ti ɓɔɛzu ɠani, kɛbɛ ti pɛ ta ga Galilé nu, kɛlɛ? 8 É leʋe ɠale mu, ade pɛ ade ti woomɛnisu ade ɓɔɠɔ wooiti su? 9 Adɛi de ga, Paate nuiti, ta Mɛde, Elame, Mezopotami, Zudé, Kapadɔse, Pɔn, Azi ɠoʋii, 10 Filizi, Panfili, Ezipete, naa ʋɛɛ Silɛne lugi zu ʋa Liɓi yooi zu, ta zɔiti ti zeɠeai Wɔlɔme, 11 Kelɛte ta Aalaɓi: Zuifuiti be-o ɓaa wɛɛinti be-o, niiti ti ʋilɛgai Zuifuiti ta-ƓALA pelei ma. Ade pɛ, ada ti woomɛnisu ade ɓɔɠɔ wooiti su, ti ɗa GALA ná-kɛɛwoti wolaiti bo.» 12 Ti pɛ ti laavɔɔni, tanigaa ti ɠɛ unga wuulee, ti ɗa ɠɛ ɓɔɠɔ ma: «Niima vai ʋoluʋɛ ɠa ga lee?» 13 Taɠiligaa ti ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Dɔɔ nɛɛnɛgi ɠa é ti zogai!»

Piyɛlɛ GALA daawooi wo fai Pantekote voloi

14 Piyɛlɛ wuzeɠeni é lo, keela puugɔ maazu ɠilagi (11) zɔiti saama, é wooɠulani, é ɠɛ ma: «À woilo ma-o! Zudé nuiti ta wɔigi wo ɲii wosu Zeluzalɛme, wo niima vaiti gaaɠa, niiti ti ɠɛɛzu. 15 Dɔ lɛi é ʋa ɠɛ niima nuiti ba, eɠɛʋelei wo ɠisiɛzu la, folo liegi kpaazuʋɛ nɔ ɠa dɛ ade su. 16 Kɛlɛ nii GALA goo wo nui Zowɛle boni, naa ɠa é ɠɛɛzu ɠani. É ɠɛni ma:

17 ‹GALA ge ɠɛ ma: Folo ɠaaɓelagiti su,

nà nà-Zɛnvui yeizu nuɓusɛi pɛ ma.

Wo-loun zunuiti ta wo-loun anzanuiti ta GALA gooiti bo,

wa-wuzeɠe niinɛgiti ta kulakɛlɛmaiti ka,

wa-ɠɛwola wɔlɔiti ta segiti bo.

18 Ungo, naama voloiti su, nà nà-Zɛnvui yei nà-botiɠɛ zunuiti ta nà-botiɠɛ anzanuiti ma,

ti ɗa GALA gooi wo.

19 Nà maaɓɛlɛ vaiti kɛ geeɠɔlɔgi zu, ta poogiti zooi ma,

ɲamai ta abui ɠa ɠɛ ná, naa ʋɛɛ abu luului ma lonaɓiingi ʋa.

20 Foloi ɠa ʋote ga kpidii,

alugi ɓɔi eɠɛ ɲamai,

aisa Maliɠii ná-foloi ʋa zeeli,

folo wolai, nii maayikiai.

21 Naazu zɔi nɔpɛ a wooɠula Maliɠii ma, toɠa ɠizo.›*

22 «À woilo niima wooiti ma, wɔi wo ga Izilayɛle nuiti, wa ɓɔɠɔi wo kwɛni ga GALA ge yeezeini Yesu Nazalɛte nui wu wo ɠaazu, mazɔlɔɔ GALA ge ɠɛni laavɔɔ vaiti, maaɓɛlɛ vaiti ta laavɔɔ vaiti kɛɛzu ga tɔun maaʋele wo zaama. 23 Zunui naa ɠwɛɛni wo ma, é zoloo GALA ná-devei ta ná-seikpasui ma, nii é kɛɛni ma yeeluɠɔ kaite, wo paaʋɛ siɛgi zu wo zɛga la tɔ koloɠolo nuiti zea, ti kpadɔ saa wului ma. 24 GALA ge buzeɠeʋɛ ʋolu, é kula saai ma zoolɛiti su, mazɔlɔɔ naa la ɠɛni zolooga ga saai ʋa makɛ ba ná-zobogi wu. 25 Davide niima wooi woni, é ʋilɛ Yesu ʋa, é ɠɛ ma:

‹Gàazu logɛ Maliɠii ʋa yeenɔpɛ,

tɔɔzei toɠa kòbaʋɛ, nii a kɛ gè mina ɲiikpi eyɛsu pɛ.

26 Naa ɠa é ba, zìi ɠaanɛa, gòoiti daavegɛ ga koozunɛɛi,

kpùsɛi ɓɔɠɔi ɠa looɠosu, makɛgai kitogi zu.

27 Mazɔlɔɔ è la ɠɛlɛa bà, gè ʋa yɛ gɔvɛalaazu,

è la vaa bu nɛ̀i gè ga ɗa-wotiɠɛ nui, gè ga wooɠɛɠila nu, gè ʋa luula kabayeɠei zu.

28 È zɛnvu ʋelei lɛa ga ze,

ɗa nɔ̀un daave ga koozunɛɛi è-ɠɛɛ vai zu kòba.›†

29 «Kɛ̀ɛlointi, zobogi veeʋɛ bɛ̀ ga gè ɠɛ wo ma: Ade-mɛmɛwola Davide zaaʋɛ, maaɠulu, ná-kabai ɓalaa ka ade zaama zaaɠaza. 30 Kɛlɛ é ɠɛni ga GALA goo wo nui ta, é ɠɛni kwɛɛni ga GALA ge minazeɠeni bɛ, é ɠona ga mavofodai ta ɠa zei ná-masa kpɔkpɔgi ɠa. 31 Kilista wuzeɠe vai, é ɠula saai ya, naa ɠa Davide kaani ma yeeluɠɔ, naama wooi ɠa é boni ga: ‹GALA ge la ɠɛlɛa bà, gè ʋa yɛ gɔvɛalaazu, é la vaa bu, kpùsɛi ʋa luula kabayeɠei zu.› 32 GALA ge Yesu nii wuzeɠeʋɛ, é kula saai ya, gi pɛ gá ga naama zeeleiti. 33 Buzeɠeʋɛ, é zei GALA zeezazuʋɛ, é Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ Kɛɛɠɛ ya, nii ma minazeɠegi woni, naa ɠa é feai, eɠɛʋelei wo mɛnisu da, ta wo kaazu la. 34 Mazɔlɔɔ Davide la lɛɛni geeɠɔlɔgi zu, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi bogɛ ga:

‹Maliɠii GALA ge ɠɛni Màliɠii ma: Zei zèezazuʋɛ,

35 eyɛsu gè è zili nuiti kɛ ga ɗa-ɠɔɠɔloma anii.›

36 Izilayɛle ʋɛlɛyeɠei pɛ maanɛɛʋɛ ti kwɛɛ, ti la da, ga Yesu nii wo kpadɔni saa wului ma, naa ɠa GALA ge kɛai ga Maliɠii ta Kilista.»

Kidaaleʋe nu mɔungiti

37 Ti naama wooiti mɛnigai ma, é ti yiizoni ga gola, ti ɠɛni Piyɛlɛ ta keelai zɔiti ma: «Gi-ɠɛɛlointi, gá kɛ ɠale mu?» 38 Piyɛlɛ ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «À wo-ziɛ ʋelei maavalibo, wo ɠilagilagi pɛ ge ɓatize Yesu Kilista laaseigi zu, nii a kɛ wo zuvaayɛ ga wa-ɠotoiti, wa Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ ga faanɛɛ. 39 Mazɔlɔɔ minazeɠegi ɠa ga wɔnɔ, wa wo-lointi, ta naati tɔnɔ niiti ti maaɠoozaai, naati pɛ de-Maliɠii da-ƓALAGI ʋaazu ti lolisu.» 40 Piyɛlɛ ɠɛni zeele wooi wosu ti ma wooi taɠiligaa zu, é ɗa ti iɲɔdɔ, é ɗa ɠɛ ti ma: «À ɓɔɠɔ ɠula tukpɔi laawu, nii é ʋaazu zeelizu yamani ɲɔi nii zu nuɓusɛiti ma.»

41 Zɔiti ti yeezeini gooi wu, naati ti ɓatizeni, naama voloi nu waasaʋagɔ (3.000) ɠɛɠala ɠa é ʋɛɛni kidaaleʋe nuiti ba. 42 Ti ɠɛni woilosu yeenɔpɛ kalagi ma, nii keelaiti ti ɠɛni feezu, ti ɠɛ kpɔfaamai zu, ti ɗa daamii wo, ta ti ɗa GALA falii wo ʋɔɔma. 43 Dualuagi ɠɛni ɛsɛ pɛ su, mazɔlɔɔ GALA ge ɠɛni maaɓɛlɛ vaiti ta laavɔɔ vaiti kɛɛzu ga gola ga keelaiti maaʋele. 44 Kidaaleʋe nuiti pɛ ti ɠilini ʋa, ti-ɠɔligiti ti ɠɛ su ɠila kpe. 45 Ti ɠɛni ta-yooiti ta ti-ɠɔligiti pɔdizu, ti ʋa ga ma walii, ti gaaɠwɛ ɛsɛ ba, é zoloo ma nu ɓɛdɛma vai ma. 46 Ti pɛ ti ɠɛni ɠaalɛɛzu ba folo-o-folo GALA sei ʋɛlɛi wu, ti ɠɛni ɓului ɠaleɠalezu ta-ʋɛlɛiti bu, ti daamii wo koozunɛɛi zu, ta zii ʋagɔlai zu. 47 Ti ɠɛni GALA maamusɛzu, naa ʋoluma ta-vai ɠɛni nuɓusɛi pɛ ziilaazu. Folo-o-folo Maliɠii ɠɛni ta ɓɔsu kidaaleʋe nuiti ma ɓɔgi ʋa ga niiti é ɠɛni ti ɠizosu.

3

Mɛɠɛlɛ nui ɠɛdɛ fai

1 Yeeta, Piyɛlɛ ta Zan ti ɠɛni lɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu, GALA falii ma ziɛgi zu kpɔkɔ volo lɛlɛi zaʋasiɛi ma. 2 É zolooni nɔ ga ti ʋaai ga mɛɠɛlɛ nui ta, nii é zɔlɔɔni ga mɛɠɛlɛgi. Folo ɠilagila ti ɠɛni ʋaazu la, ti da GALA sei ʋɛlɛi ma ziɠidaʋɛ naa laaseigi ga «Pɛlɛla Ʋagɔi», nii a kɛ é ɗa faaɓɔɠɔ maavali naama nuiti ma, ti lɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu. 3 É Piyɛlɛ ta Zan ɠaai ma, ti ɗa lɛ ná, é faaɓɔɠɔ maavalini ti ma. 4 Piyɛlɛ ta Zan ti ɠaazuloni ba, Piyɛlɛ ɠɛ ma: «Wɛlɛ lɛɛ gi ʋa!» 5 É ɠaazuloni ti ʋa, é ɗa ɠisiɛ ga naati ta ani veezu zea. 6 Kɛlɛ Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Wali la zèa, ɓaa zanu, kɛlɛ nii é zèa, nà naa veezu è ya, naa ɠa é ga: Nazalɛte nui Yesu Kilista laaseigi zu, wuzeɠe, è ziɛ!» 7 É soni zeezai ʋa, é buzeɠe. Gaamago nɔ, kɔɠɔiti ta tɛɛ ɠainti ti zuloni kpe, 8 é ʋili kpulu, é wuzeɠe, é ɗa ziɛ. É ʋilɛni ti ʋolu, ti lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɗa ziɛ, é ɗa ʋili, ta é ɗa GALA maamusɛ. 9 Bɛbɛi pɛ ge kaani, é ɗa ziɛ, é ɗa GALA maamusɛ. 10 Nuɓusɛiti ti ɠɛni ɠwɛɛsu ɠaazu ba, ga tɔ ɠa é ɠɛni zeizu GALA sei ʋɛlɛi laaʋɛ naa laaseigi ga «Pɛlɛla Ʋagɔi», é ɗa falii wo. Fai nii é ɠɛɛni zunui naa ʋɛ, é ɠɛni ga laavɔɔ va, ta kulafilibai nuiti bɛ.

Kpɔɛi Piyɛlɛ suɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu

11 Tɔ ɓɔɠɔi mu ge la mɔ ɠɛni zeɠezu Piyɛlɛ ta Zan ʋolu. Bɛbɛi ɓizɛni, ti ʋa, ti ɠaalɛ ba ti ma seizei bosuʋɛ, ná laa ga «Salomɔn ná-seizei bo kotai». 12 Piyɛlɛ miná ɠaai ma, é ɠɛni nuɓusɛiti ma: «Izilayɛle nuiti, lee vaa zu niima vai wo laavɔɔzu? Lee vaa zu wo ɠaazulosu gi ʋa, eɠɛ gá ɠa gá zunui nii wuzeɠe, é ɗa ziɛ, ga gi-zɛbɛi ɓaa gi ɠili ʋelei GALA ba? 13 Ade-mɛmɛwolani Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe ta-ƓALAGI ɠa é lɛbiyai veeni ná-botiɠɛ nui Yesu ʋɛ. Pilate ɠɛni pɔ ga é pilɛ, kɛlɛ wɔun, wo dɔɔni yeelɔɔzu, wo ɠɛlɛ ba. 14 Wɔun, wo ɠɛlɛni Telebo Nui ʋa, nii ɲadegai, wo ɠɛ ti yeeɓe nu ʋaa nui ʋa wo ʋɛ. 15 Zɔi é zɛnvui unda, wo naa ʋaani, kɛlɛ GALA ge buzeɠeni, é kula saai ya, gá ga naama zeeleiti. 16 Tɛi gɔun, gi ɠidaaleʋeai Yesu ma, naa ɠa é kɛa, daaseigi naa ná-zɛbɛi zobogi vea la zunui nii ya, nii wo kaazu, ta wo kwɛɛ. Kidaaleʋei Yesu ma, naa ɠa é zunui nii ɠɛdɛga kpezekele, eɠɛʋelei wo pɛ wo kaazu la.

17 «Naa pɛ poluma, kɛ̀ɛlointi, faaɠwɛtalai ɠa wo naa ɠɛai la, wa wa-ɠundiɠiiti. 18 Kɛlɛ kaite, GALA ge boni é ɠula GALA goo wo nuiti pɛ da ma yeeluɠɔ, ga ná-nui nii é ga Kilista naa ɠa ɓɔlɔ, naa ɠa é daazeeliai ɠani. 19 À wo-ziɛ ʋelei maavalibo mu, wo lati ʋolu GALA ma, nii a kɛ wa-ɠotoiti ɓale tɛtɛ. 20 Naazu dooɠo yeeɠɛɠalaiti ta ʋa, ti zeɠe Maliɠii ʋɔ bɛ, naa ʋoluma é naa leʋe wo ma, nii é deveni ma yeeluɠɔ wo ʋɛ, nii é ga Yesu Kilista. 21 Naa laa yɔɠɔzu, toɠa dɛ yɛsu geeɠɔlɔgi zu, eyɛsu eteai pɛ ge ɠɛ ga ma niinɛ, eɠɛʋelei GALA ge boni la kaite wɔlɔwɔlɔ, é ɠula GALA goo wo nu ɲadegaiti da.

22 «Tɔɔzei Moize ɠɛni ma: ‹Maliɠii, wa-ƓALAGI ɠa GALA goo wo nui ta wuzeɠezu wo ʋɛ ga nɔ̀un kɛʋele, wo-ɠɛɛleaiti saama. À woilo goo ma fai pɛ su! 23 Kɛlɛ ni nui ta a ɠɛlɛna, ga é mina woilo GALA goo wo nui naa woo ma, naama nui ɠula ná-nuɓusɛiti saama ga saai.› 24 GALA goo wo nui niiti kpein ti ɓɔɛai, é lɔɔzei Samiyɛle ma, é zeeli naati pɛ ma, ti ʋaai tɔun poluma, ti pɛ ti niima voloiti ma vaa woni. 25 Wa ɠa, wo ga GALA goo wo nuiti ta-ʋoganii zeɠe nuiti, wo ɠɛ ga minazeɠegi ma ɠulanumai zɔlɔɔ nuiti, nii GALA ge kɛɛni ade-mɛmɛwolani bɛ, siɛgi zu é ɠɛni la Abalaame ma: ‹Pɛlɛyeɠeiti kpein ti eteai zu, ta tuyai zɔlɔɔ è-mavofodai maaʋele ma.› 26 Wa ɠa mɔunpa GALA ge ná-botiɠɛ nui wuzeɠeai ma, é teʋegai wo ma, nii a kɛ é tuya loo wo ʋɛ, ga é wo ɠilagilagi pɛ seɠe ná-telebotala ʋelei ma.»

4

Piyɛlɛ ta Zan ti lo fai tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakalaʋɛ

1 Siɛgi zu Piyɛlɛ ta Zan ti ɠɛni dɛ ɓɔɛzu la nuɓusɛiti pɔ, zalaɠa ɠula nuiti ti ʋaani, ta GALA sei ʋɛlɛi maaɓɛɛ ɠundiɠii, naa ʋɛɛ Saduseyɛinti ba. 2 Ti wola yiiɠaawanaa ɠɛni de, tɔɔzei ti naati kaani, ti ɗa nuɓusɛiti kala ga tɛi Yesu wuzeɠeai, é ɠula saai ya, gɔvɛiti ɓalaa ta wuzeɠe, ti ɠula saai ya. 3 Ti yeeʋɛɛni ti ma, ti ti ʋili kasoi ɠa eyɛsu poluma zobui, tɔɔzei kpɔkɔi ɠɛni de niina. 4 Anɛɛ naa ʋe, nu mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni naati saama, niiti ti woiloni ti-wooi ma, kidaaleʋe nui liegɔi a laazeeli nu waadɔɔlugɔ (5.000) zu.

5 Poluma zobui, ta-ɠundiɠiiti, ta totuɠɔiti, ta tɔ kalamɔinti, ti ɠaalɛɛni ba Zeluzalɛme. 6 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Ane ɓɔɠɔi ɠɛni ti zaama, ta Kayife, ta Zan, ta Alɛgezandele, naa ʋɛɛ zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ ba. 7 Ti ʋaani ga Piyɛlɛ ta Zan, ti naati to ɠakala, ti ti ɠaazaɠa, ti ɠɛ ti ma: «Ɓɛ ná-zɛbɛ ɓaa ɓɛ laasei ka wo niima vai ɠɛai la?» 8 Naazu tɛi Piyɛlɛ laaveni ga Zɛnvu Ɲadegai, é ɠɛni ti ma: «À woilo nii ma, wɔi wo ga nuɓusɛiti ta-ɠundiɠiiti, ta totuɠɔiti. 9 Tɛi wo gi ɠaazaɠasu za faa ʋagɔi ma, nii kɛai seeɓɛ nu ɠila bɛ, wo ɠɛ gi dɛɛ, ʋelei baloai la, 10 wo pɛ à kwɛɛ, Izilayɛle nuiti pɛ ti kwɛɛ ɓalaa, ga Nazalɛte nui Yesu Kilista, nii wo kpadɔni saa wului ma, GALA ge buzeɠe, é kula saai ya, naama ʋele ɠa zunui nii ɠɛdɛgai da, é loni wo ɠakala. 11 Tɔ ɠa é ga:

‹Kɔtui nii pɛlɛ lo nuiti wo ɠɛlɛai ba,

tama tɔ ɠa kɛai ga sɔɓelama ɠɔtu wolai.›

12 Yesu ɠila nɔ ɠa kizogi ɠa zoo zɔlɔɔsu saɓui zu, mazɔlɔɔ GALA ge la nu ɠili nɔpɛ daasei feeni eteai zu nuiti saama, nii da zoo ɠizosu ga tɔun maaʋele.»

13 Ti laavɔɔni gola siɛgi zu ti Piyɛlɛ ta Zan ɠaani la, ti ɗa ɓɔɛ ga ladalai, mazɔlɔɔ ti ɠɛni kwɛɛni ɓalaa ga naati ta ga kalatala nuiti. Ti kwɛɛni ga naati ta ga Yesu ziɛɲɔɠɔ wɔlɔmaiti. 14 Kɛlɛ tɛi ti ɠɛni zunui ɠɛdɛgai ɠaazuloni ti ɠoba, ti la ɠɛni zooni ti ʋa faa nɔpɛ bo ga gooɠaaʋote. 15 Ti ɠɛni ti ma naazu, ti ɠula tukpɔɠaaleʋe ʋɛlɛi wu, ti tɔɔzei ga ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa kpɔgi zu, 16 ti ɗa ɠɛ ma: «Leeni ɠa ada kɛ ga zunui niiti? Tɔɔzei Zeluzalɛme nuiti pɛ ti kwɛni ga ti laavɔɔ vaa wolai nii ɠulaʋɛ kɛlɛma, nii ade la zooga ade ʋa maaɠaali. 17 Kɛlɛ kɛni ade pele leʋe tuɠɔ ga su mina ɓaɠo nuɓusɛiti saama, ade tɔ sei ti ma, ade ti maalua ga ti mina mɔ ɓɔɛ daaseigi naa zu nu nɔpɛ gaazu.»

18 Ti naati tolini ʋolu, ti tɔgi zei ti ma, ti ɠɛ ma: «Eyɛsu pɛ wo mina mɔ ɓɔɛ, ɓaa wo ʋa kala bo, Yesu laaseigi zu.» 19 Kɛlɛ Piyɛlɛ ta Zan ti ɠɛni ti ma: «Ɓɛgele ɠa soloogai GALA gaazu, gi ɠolo wo ʋɛ, ɓaa gi ɠolo GALA bɛ? Wa ɓɔɠɔi à naama lukpɔɠaaleʋena! 20 Kɛlɛ gɔun, gi la zooga gi ʋa laaɠulu naa ma, nii gi kaai ta gi mɛnigai.» 21 Ti naati maaluani ʋolu, ti ɓe ti ʋa. Ti la ɠɛni naati nimiza ʋele nɔpɛ kaani, mazɔlɔɔ nuɓusɛiti pɛ ti ɠɛni GALA dɛbizu, tɔɔzei laavɔɔ vai naa ʋa, nii é ɠɛɛni. 22 Mazɔlɔɔ zunui nii é ɠɛdɛni ga laavɔɔ vai, sɔlɔɔ konagi a la leʋe puunaanigɔ (40) ʋa.

Kidaaleʋe nuiti ta-ƓALA falii

23 Ti ti ʋilɛgai ma, Piyɛlɛ ta Zan ti liini ti-wɔɔlaiti pɔ bɛ, ti naama vaiti pɛ suɠula ti ma, niiti zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta totuɠɔiti ti boni ti ma. 24 Siɛgi zu ti naama vaiti mɛnini da, ti pɛ ti zolooni faa ɠila ma, ti wooɠula GALA ma, ti ɠɛ ma: «Màliɠii, ɗa ɠa è geeɠɔlɔgi ta zooi ɓɛtɛa, naa ʋɛɛ kpoloɗɛi ʋa, ta ti zu aniiti pɛ, 25 ɗa nɔ ɠa è niima wooi ʋuuni ga ɗa-Yɛnvu Ɲadegai maaʋele, ɗa-wotiɠɛ nui gi-mɛmɛwola Davide laaʋɛ, é ɠɛ ma:

‹Leeni vaa zu zii ɠiligiti ti ɠɛɛni unga wuulee?

Leeni vaa zu ziiti pɛ ti kisiɛ ɲakaiti boni?

26 Zou masagiti ti kɔɔi ɓɛtɛni,

kundiɠiiti ti yaavai ɓɛtɛ Maliɠii laalɔɠɔma,

ta ná-zunui nii é gulɔ ɲadegai ziaai ma.›

27 Gaamazu, Elɔde ta Pɔnse Pilate, naa ʋɛɛ Izilayɛle nuɓusɛiti ta zii ɠiligiti ba, ti pɛ ti ɠaalɛɛni ba taai nii zu, ɗa-wotiɠɛ nu ɲadegai Yesu laalɔɠɔma, nii è gulɔ ɲadegai ziaai ma, 28 ti naama vai laazeeliʋɛ nɔ, nii è deveni ma yeeluɠɔ, ɗa-zobogi ta è-yiimai zu. 29 Niima ziɛgi zu, Maliɠii, woilo ta-maalua ɓɔɛiti ma, ti bosu, va bu gɛi gi ga ɗa-wotiɠɛ nuiti gi è-laawooi laazeeli ga ladalai. 30 Ɗa-zobogi ɠula kɛlɛma, naa ɠa a kɛ kɛdɛgi ɗa wo, laavɔɔ vaiti ta maaɓɛlɛ vaiti ti ɗa ɠɛ ɗa-wotiɠɛ nu ɲadegai Yesu laaseigi zu.»

31 Ti ɓegai ma ga GALA fali, ʋɛ ti ɠɛni ná gaalɛbai zu, miná ɓalini, ti pɛ ti laaveni ga Zɛnvu Ɲadegai, ti tɔɔzei ga GALA daawooi laazeelia ga ladalai.

Kidaaleʋe nuiti ta-ɠilibai

32 Zɔiti kpein ti ɠɛni ga kidaaleʋe nuiti, ti ɠilini ɓɔɠɔ ʋa ɠi gila ta zɛnvu ɠila su. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni zeaɠɔli seɠezu ga tɔ ɠila nɔnɔ, kɛlɛ ti pɛ ti ɓɔni ti-ɠɔligiti ma. 33 Keelaiti ti ɠɛni zeele wooi wosu ga zɛbɛ wolai ga Maliɠii Yesu wuzeɠeʋɛ, é ɠula saai ya. GALA ná-zaalai ɠɛni botii ɠɛɛzu ti pɛ ba ga zɛbɛ wolai. 34 Ti zaama, nu nɔpɛ ge la ɠɛni ʋalani ani nɔpɛ ma, tɔɔzei zɔiti kpein zooiti ɓaa pɛlɛiti ti ɠɛni ti ya, ti ɠɛni pɔdizu, ti ʋa ga ma zɔngɔi, 35 ti fe keelaiti zea, ti gaaɠwɛ ɛsɛ pɛ ba, eɠɛʋelei ma nu maavai la. 36 Levi mavofodai ta ɠɛni ná, daaseigi ga Zozɛfe, é ɠɛni ga Sipele nu. Keelaiti ti daasei pɛɛni ga Ɓalanaɓase, (nii poluʋɛ ga «nu iɲɔdɔɔ nui»). 37 Zooi ta ɠɛni zea, é pɔdini, é ʋa ga ma zɔngɔi, é fe keelaiti zea.

5

Ananiase ta Safila ta-vai

1 Kɛlɛ zunui ta ɠɛni ná, daaseigi ga Ananiase, anzai laa ga Safila, ti ti-ɠɔligi ta ʋɔdini. 2 Naa ʋoluma, ta anzai ti zolooni ma ga ti ma zɔngɔi ɠilazuʋɛ makɛ ya, é ʋa ga mɔtai, é fe keelaiti zea. 3 Kɛlɛ Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Ananiase, lee vaa zu Setana è-yiimaʋɛ laavegai? È zou zɔngɔi ɠilazuʋɛ makɛ, è zɛɛi wo Zɛnvu Ɲadegai ma. 4 È ʋa ɠɛ è zooi ʋɔdi, ɗa lɛi ɗɔnɔ ʋa ɠɛa de? Pɔdia ʋoluma ɓalaa, ma zɔngɔi la ɠɛa è yeema ɓaa? È leʋegɛ ɠale mu, è nii ɠɛɠala vai ɓɛtɛ yiimaʋɛ? Nuiti tɛi è ʋa zɛɛi wo ti ma, GALA ka è zɛɛi wogai ma.» 5 Ananiase naama ɓɔɛiti mɛnigai ma, é looni, é za. Zɔiti kpein ti naama wooi mɛnini, ti pɛ ti luani. 6 Zunu loungoiti ti wuzeɠeni, ti maavelevele, ti lii la, ti maaɠulu.

7 Lɛlɛ saʋagɔ ɠɛɠala leʋegai ma, anzai ʋaani, kɛlɛ é la ɠɛni kwɛɛni, nii kɛai. 8 Piyɛlɛ gaazaɠani, é ɠɛ ma: «Gaamai wo mà, anɠɛ nɛi nuuma walii liegɔi ɠa, wo zooi ʋɔdiai la?» É naa wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ungo, naa ɠa pɔdiai la.» 9 Piyɛlɛ ɠɛni ma naazu: «Lee vaa zu wo zoloogai ma, ga wo Maliɠii ná-Zɛnvui zuɠɔɠɔ? Wɛlɛ, zɔiti ti liai ti è-zinigi maaɠulu, ta pɛlɛlaʋɛ, ta liizu ga ɗe ɗa ɓalaa.» 10 Gaamanɔ, é looni Piyɛlɛ ɠɔɠɔwu, é za. Zunu loungoiti ti lɛɛni, ti ka ga é zaa, ti liini la, ti maaɠulu sinigi ɠobaʋɛ. 11 Naama vai dualuagi lɔɔni Egilisii pɛ su, ta zɔiti ti naama wooi mɛnini.

Laavɔɔ vai niiti keelaiti ti ɠɛni kɛɛzu

12 Keelaiti ti ɠɛni laavɔɔ vaiti ta maaɓɛlɛ vai ma mɔinmɔin kɛɛzu nuɓusɛiti saama. Kidaaleʋe nuiti pɛ ti ɓena ɠaalɛ ba GALA sei ʋɛlɛi ma zeizei bosuʋɛ, ʋɛ ná laa ga «Salomɔn ná-seizei bo kotai». 13 Nu ɠili nɔpɛ ge la ɠɛni ʋɛɛzu ti ʋa, kɛlɛ ta-vai wola nɛɛni nuɓusɛi ʋɛ. 14 Ti maa ɠɛni liizu ga mɔinɗa ga kidaaleʋe nu niinɛiti, zinaa ʋɛɛ anzaa ʋa, niiti ti ɠɛni ɓɔɠɔ veezu Maliɠii ya. 15 Nuiti ti ɠɛni liizu vɔlɔ ga seeɓɛ nuiti koi yɔɠɔzu ʋeleiti su, ti ɗa ti la beteiti ta daama ani goiti ma, naa ɠa a kɛ Piyɛlɛ a ɠɛna leʋega, ma niinigi ʋɛɛ ɓalaa tanigaa ma. 16 Nuɓusɛ mɔinmɔin ge ɠɛni zeɠezu ɓalaa Zeluzalɛme ɠoba laa goiti su, ti ɗa ʋa ga seeɓɛ nuiti, ta niiti kɔzɔba yɛnvuiti ti ɠɛni ti zu, tama ti pɛ ti ɠɛni ʋalozu.

Keelaiti so fai ʋolu, ta ti unmɔɔ fai

17 Naazu, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai wuzeɠeni ga tolo ʋooʋamai, ta koba nuiti pɛ, niiti ti ga Saduseyɛinti ta-ɓɔgi. 18 Ti keelaiti soni, ti naati pili kaso ziɠi golai zu. 19 Kɛlɛ kpidii, Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ʋaani, é kaso ziɠigi ma ɓogiti daalao, é ti ɠula, é ɠɛ ti ma: 20 «À li, wo lo GALA sei ʋɛlɛi wu, wo zɛnvu niinɛi ma ɓɔɛi pɛ daazeeli nuɓusɛi ma.» 21 Keelaiti ti ɠoloni naama wooi ʋɛ, sobuzobui nɔ ɠɛni de, ti li GALA sei ʋɛlɛi wu, ti tɔɔzei ga kalagi woga.

Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ta ba nuiti ti ʋaani, ti tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti gaalɛ ba ta Izilayɛle ɠɛwolaiti. Ti devei veeni ga ti keelaiti kula kasoi ɠa, ti ʋa ga tiye. 22 Kɛlɛ salaʋusuiti ti liini kaso ziɠigi zu, ti la ti ɠaani. Ti ɠaleni ma, ti ʋa, ti ʋoluvaawo kundiɠiiti ma, 23 ti ɠɛ ma: «Gi kaso ziɠigi ɠaaʋɛ piligai su kpe, kaso ʋɛlɛ makɛ nuiti ti loni ti-losuʋɛti pɛlɛlaʋɛti, kɛlɛ siɛgi zu gi pɛlɛiti daalaogai da, gi la nu nɔpɛ kaani bu.» 24 Siɛgi zu GALA sei ʋɛlɛi maaɓɛɛ ɠundiɠii ta zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti naa mɛnini da, ti ɠidaaʋilini ga keelaiti ta-vai, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga ʋelei fai nii ɠaa ʋaazu ɓelazu la. 25 Nui ta ʋaani, é ɠɛ ti ma: «À woilo dɛɛ! Zunui niiti wo ti ʋilini kasoi ɠa, tiya ɠanu, ti loni GALA sei ʋɛlɛi wu, ti ɗa nuɓusɛiti kala.»

26 GALA sei ʋɛlɛi maaɓɛɛ ɠundiɠii ta polu nuiti ti liini naazu, ti ʋa ʋolu ga keelaiti, kɛlɛ ti la ɠɛni kɛɛni ga maaɓaa vaa, tɔɔzei ti ɠɛni luazu ga nuɓusɛi mina yɛ ti zɔɔzu ga kɔtuiti, ti ʋa za. 27 Ti ʋaai ma ga tiye, ti naati toni tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala. Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ti ɠaazaɠani, 28 é ɠɛ ti ma: «Gi tɔ togɛ wo ma kpaan ga wo mina mɔ kala bo zunui tɔna daaseigi zu, kɛlɛ wɛlɛ, wo Zeluzalɛme laavega kpekpe ga kalagi wo bosu. Wa pɔ ga wo zunui naa ma ɲamai la gi unma mu ɓaa?» 29 Kɛlɛ Piyɛlɛ ta keelai zɔiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Kɛni nu ɠolo GALA bɛ, é leʋe nuiti ba. 30 Ade-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI ɠa é Yesu wuzeɠeai, é kula saai ya, nii wo kpadɔni saa wului ma, wo paa. 31 Tɔ ma ka GALA ge buzeɠeai, é sei yeezazuʋɛ, é kɛ ga Totuɠɔi ta Kizo Nui, nii a kɛ Izilayɛle nuiti ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo, ta-ɠotoiti suvaayɛ. 32 Gá ga naama vaiti ma zeeleiti, naa ʋɛɛ Zɛnvu Ɲadegai ɓalaa ba, nii GALA ge feai naati zea, niiti ti ɠolozu bɛ.»

33 Naama wooiti mɛni fai wanani ti ma ga gola, ti ɠɛni pɔ ga ti keelaiti pa. 34 Kɛlɛ Faliziɛn gila ge wuzeɠeni kundiɠiiti saama, daaseigi ɠɛni ga Gamaliyɛle, é ɠɛni pɔ ga tɔ kalamɔin, nii nuɓusɛiti ti ɠɛni wola unfesu ma, é devei veeni ga ti keelaiti kula dɛ eteaʋɛ. 35 Naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «Izilayɛle nuiti, à dama ga naama vai, nii wo ɠɛɛzu wo kɛ ga zunui niiti. 36 Su la dɛ ɠoozani, Tudase wuzeɠeni, é ɗa ɓɔɠɔ ɠɛ ga nu ɓii, nu unnaanigɔ (400) ɠɛɠala ʋilɛni polu. Kɛlɛ ti paani, naa ʋoluma zɔiti kpein ti ʋilɛni polu, naati ti vazani, gila kpalaa ge la yɛni ná. 37 Tɔun poluma, Galilé nui Zudase wuzeɠeni daasei sɛʋɛ ziɛgi zu, é nu mɔinmɔin mɛɛnni, ti ʋilɛ polu. Kɛlɛ tɔ ɓalaa, ti paani, polu nuiti pɛ ti vaza. 38 Nii niina gè bosu wo ma, naa ɠa ga, à mina yeeʋili niima nuiti ta-vai zu, à ti yɛ ná, ti li. Ni nuɓusɛiti ka ti niima vaazeikpasui, ɓaa ma ɠɛɛwotiiti kɛɛzu, su ɠa ɠoloɠolo. 39 Kɛlɛ ni GALA ka é kɛɛzu, wo la zooga wo ʋa ti ɠoloɠolo. À dama, wo mina ʋa kɔɔi ɠɔɔzu GALA daalɔɠɔma.»

Kundiɠiiti ti vaani gooi wu. 40 Ti keelaiti tolini ʋolu, ti naati doɠa ga kpakɔi, ti tɔ sei ti ma kpaan ga ti mina mɔ ɓɔɛ Yesu laaseigi zu, naa ʋoluma ti ɓeni ti ʋa, ti li. 41 Naati ti zeɠeni tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala ga koozunɛɛi, soloo fai zu ti ma ga ti ɲɛɛɠulasui zɔlɔɔ Yesu laaseigi ma vaa zu. 42 Tama folo-o-folo GALA sei ʋɛlɛi wu ta koizuʋɛti, ti la ɠɛni ɓɔlɔzu ga kalagi woga, ta Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeliai ga Yesu ɠa é ga Kilista.

6

Zeelobai wo fai ga
Egilisi wotiɠɛ nu lɔfela

1 Naama ziɛgi zu, tɛi kaladopoiti ti ɠɛni mɔinzu gola, ti zaama Zuifui niiti ti Gɛlɛke wooi wosu, naati ti ɠɛni unsuyelii losu ga Eɓulu nuiti, mazɔlɔɔ folo ɠilagila kɔnɔgi ɠaaɠwɛ ziɛgi zu, ti la ɠɛni ta-ʋoanzaiti daazɔbosu ga pagɔ. 2 Keela puugɔ maazu felegɔiti (12) ti kaladopoiti pɛ gaalɛɛni ba, ti ɠɛ ti ma: «É la zolooni ga gi GALA daawooi laazeeli vai yɛ ná, ɠɔnɔ gaaɠwɛɛ vai zu. 3 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, à yeelo nu lɔfela ʋa wo zaama, niiti lɔɠɔ ʋagɔ ti ʋa, ti laavegai ga Zɛnvu Ɲadegai ta ɠimalai, gi naama wotii ve ti ya. 4 Gɔun, gá ɠaaɓaazu GALA falii ta GALA daawooi ma wotii ma.» 5 Naama wooi laani bɛbɛi yii ɠa ga pagɔ. Ti yeeloni Etiyɛni ʋa, zunui nii daaveni ga kidaaleʋei ta Zɛnvu Ɲadegai, naa ʋoluma Filipe ta Polokɔɔl, Nikanɔɔl ta Timɔn, Paalemenase ta Antiyɔse nui Nikola, nii é lɔɔni mɔungi Zuifuiti ta-ƓALA pelei ma. 6 Ti ti lɛɛni ga keelaiti, naati kpegai ma ga GALA falii ɠɛ, ti yeelaani ti ma.

7 GALA daawooi zu ɠɛni wɔɔlɔzu, kaladopoiti ti ɗa mɔin Zeluzalɛme, zalaɠa ɠula nui ma mɔinmɔin ge ɠɛni ɠidaaleʋezu ɓalaa.

Yesu Kilista ná-zeelei Etiyɛni zɔɔ vai

8 Etiyɛni nii GALA ná-zaalai ta ná-zɛbɛi ɠɛni ba ga gola, é ɠɛni maaɓɛlɛ vaiti ta laavɔɔ vaiti kɛɛzu nuɓusɛiti saama. 9 Kɛlɛ nui tanigaa ti wuzeɠeni daalɔɠɔma, tanigaa ti zeɠeni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, nii daaseigi ga «Duɔi niiti ti unmɔɔgai», naa tanigaa ti ɠɛni ga Silɛne Zuifuiti ta Alɛgezandili ʋeaiti, naa ʋɛɛ Silisi ta Azi Zuifuiti ba. Ti Etiyɛni maaɠaalini, 10 kɛlɛ ti la ɠɛni ziɛzu bu, tɔɔzei é ɠɛni ɓɔɛzu ga ɠigi, nii Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni feezu zea. 11 Ti veleni nuiti su, ti ɗa ɠɛ ma: «Gi goomɛnigɛ, é ɗa woo ɲɔi wo Moize ta GALA daalɔɠɔma.» 12 Ʋele ɠana ti wutugi leʋeni la nuɓusɛiti saama, ta totuɠɔiti, naa ʋɛɛ tɔ kalamɔinti ba, naa ʋoluma ti liini, ti so ga maaɓaai, ti ʋaa la tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti pɔ. 13 Ti zɛɛ zeeleiti kulani, ti ɗa ɠɛ ma: «Zunui nii ɠa woo ɲɔi wosu nɔ ɠɔ ada ɲadegai ta tɔgi laalɔɠɔma. 14 Mazɔlɔɔ gi goomɛnigɛ, é ɗa ɠɛ ma, Nazalɛte nui Yesu ɠa adɛ ʋɛ ɠoloɠolosu, ta é faa wɔlɔmaiti maavalibo, niiti Moize ti lɛai ga adeye.» 15 Zɔiti kpein ti ɠɛni zeini tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, ti ɠaazuloga ɠɛni de Etiyɛni ʋa, ti pɛtɛni ga gaazuʋɛ ɠɛɛʋɛ eɠɛ geezuɠeelai.

7

Etiyɛni ná-kpɔɛzuɠulai

1 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠɛni ma: «Gaama ɠa nuu nɛi ti bosu?» 2 Etiyɛni gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «À woilo mà, wɔi wo ga kɛ̀ɛni ta kɛ̀ɛleaiti! Lɛbiya ƓALAGI ɠulani kɛlɛma ade-mɛmɛwola Abalaame ʋɛ, siɛgi zu é ɠɛni la Mezopotami, aisa é ʋa li, é zei Ɠalan. 3 É ɠɛni ma: ‹Zeɠe ɗa-yooi zu, ɗa-wolodai zu, li zooi naa zu, ʋɛ gè ná lɛɛzu ga ɗe.› 4 Názu ɠa é ɠula la Ɓaɓilɔne yooi ʋa, é li é zei Ɠalan. Miná ɠa é yɛni ná, kɛɛɠɛ zaai ma, GALA ge ɓudɛ la zooi nii zu, ʋɛ wo zeini ná za. 5 É la ɠɛni ada nɔpɛ feeni zea naama yooi zu, anɛɛ kɔɠɔ lo daa ɠila kɛɠala you, kɛlɛ é minazeɠeni bɛ ga toɠa zooi naa veezu bɛ, ta mavofodaiti bɛ tɔun poluma, naazu doun nɔpɛ ge la ɠɛni dɛ zea. 6 À woilo dɛɛ naa ma, nii GALA ge boni ma: ‹Suɠwɛɛ ga è-mavofodaiti ta ɠɛ ga seikɔɠɔma nuiti zooi taɠili su, ta ɠɛ ná ga duɔiti, ti ti zopele ɲɔu kona unnaanigɔ (400) laawu. 7 Kɛlɛ nà zii naa lukpɔɠaaleʋe, nii ta duɔlai ɠɛ zeezu, naa ʋoluma, ta ɠula, ti ʋa, ti dɛ̀bi ʋɛ.› 8 Naa ʋoluma, GALA ge minazeɠegi ɓɛtɛni ti yɔɠɔzu ta Abalaame, é tatipɛlɛʋolui ɠɛ ga ma ʋoogi. Naa ɠa é kɛɛni, é Izaake zɔlɔɔgai ma, é tatini pɛlɛʋolu foloi lɔsaʋasiɛi ma, Izaake ɓalaa kɛɛni ɠana nɔ ga Zakɔɓe, Zakɔɓe ɓalaa kɛ ɠana nɔ ga ade-mɛmɛwola puugɔ maazu felegɔiti (12).

9 «Ade-mɛmɛwolani ti toloi ɠulani ga Zozɛfe, ti pɔdi ga ti lii la Ezipete yooi zu. Kɛlɛ GALA ge ɠɛni ba, 10 é kula ná-kpɔlɔi pɛ su. GALA ge ɠigi veeni zea, é zaala zɔlɔɔ Ezipete masagi Falaɠɔn ɠaazu, naa sei ga kundiɠii Ezipete yooi ta ná-pɛlɛyeɠei unda. 11 Pului looni Ezipete yooi zu ná pɛ ta Kanaan yooi ɓalaa su, kpɔlɔi wola wɔɔlɔni, ade-mɛmɛwolani ti la ɠɛni ɠɔnɔ sɔlɔɔsu. 12 Zakɔɓe mɛnigai ma ga moloi ɠa Ezipete yooi zu, é ade-mɛmɛwolani teʋeni ná mɔunpa. 13 Ti ziɛ laa velesiɛi zu, Zozɛfe ɓɔɠɔ lɛɛni ga kɛɛɠɛlointi, Falaɠɔn Zozɛfe ɠulazuʋɛ ɠwɛɛni. 14 Naa ʋoluma, Zozɛfe valini ga ti ʋa ga kɛɛɠɛ Zakɔɓe, ta ná-pɛlɛyeɠei pɛ, ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu ʋuulɔfela maazu lɔɔlugɔ (75). 15 Zakɔɓe liini Ezipete, é yɛ ná, é za, ade-mɛmɛwolani ɓalaa ti za. 16 Ti liini ga ti-ma ʋoomaiti Sikɛme, ti ti maaɠulu Abalaame ná-kabamaʋɛ, nii é geyani ga walii Ɠamɔɔl ná-doun zunuiti ma Sikɛme.

17 «Tɛi yeeɠɛɠalai maa ɠɛni ɓuɠazu ga GALA ná-minazeɠegi laazeeli, nii é kɛɛni Abalaame ʋɛ, ada-nuɓusɛiti ti mɔinni, ti ɓuɠu Ezipete yooi zu, 18 eyɛsu masagi taɠili ge wuzeɠe Ezipete yooi zu, nii é la ɠɛni Zozɛfe ɠwɛɛ. 19 Masagi naa zeini ada-nuɓusɛiti ga, é ɗa ade-mɛmɛwolani kpɔlɔ, eyɛsu é ɠɛ naati ma, ti ɗa ta-loun ɲɛgiti kula pɛlɛi ʋa, ti ɗa za.

20 «Naama ziɛgi zu ɠa Moize zɔlɔɔga da, gola ʋa GALA gaazu. É kɛɛni ga alu saʋagɔ, ti ɗa kɔnɔkula kɛɛɠɛ ʋɛlɛi wu. 21 Siɛgi zu ti kulani la pɛlɛi ʋa, Falaɠɔn ná-doun anzanui seɠeni, é kulasu eɠɛ kpɔɠɔ loun zunu. 22 Moize kalagi zɔlɔɔni Ezipete ɠimalai pɛ su, sɛbɛi wɔɔlɔni kpɔɛzuɠulai ta kɛɛwotiiti su.

23 «É kona ʋuunaanigɔi (40) zɔlɔɔgai ma, ɠi ge looni bɛ ga é wɛlɛ kɛɛɠɛlointi ma, Izilayɛle nuiti. 24 É gila kaani, ti ɗa kpɔlɔ, é naa maaloboni, nii ti ɠɛni kpɔlɔzu, naa nɔnɔi ʋotokulazuʋɛ, é Ezipete nui ʋaani. 25 É ɠisiɛni ga kɛɛɠɛlointi ta gaaɠa ga GALA ka pɔ é ti ɠizo ga maaʋele, kɛlɛ naati ti la ɠɛni naa ɠaaɠaani. 26 Poluma voloi, é liini, é lɔ tanigaa yɔɠɔzu, niiti ti ɠɛni ɲɛpii ɠɔɔzu, nii a kɛ é ti yɔɠɔzuɓɛtɛ, é ɠɛni ti ma: ‹Wa ga ɠɛɛɠɛlointi, lee vaa zu wo ɓɔɠɔ ɓɔlɔzu?› 27 Kɛlɛ zɔi é ɠɛni bɔɔlai ɓɔlɔzu, naa goolaaʋilini, é ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ɠa é è zeiɗa ga kundiɠii ta tukpɔɠaaleʋe nui gi unda? 28 Ɗa pɔ è pàa, eɠɛʋelei è Ezipete nui ʋaani la wogi?› 29 Moize naama wooiti mɛnigai ma, é ʋelani, é li, é zei Madiyan nuiti ta-yooi zu, é doun zunu felegɔ zɔlɔɔ miná.

30 «Kona ʋuunaanigɔ (40) leʋegai ma mɔnɔ, geezuɠeelai gila ge ɠulani bɛ kɛlɛma Sinayi gizei ma leʋebai zu, abuzogi zaama, nii é ɠɛni kpɔvɔ goi ʋa. 31 Moize laavɔɔ ʋelei ma ga naama ɠulakɛlɛmai, é ɠɛni maaɓuɠazu ba ga é ka, Maliɠii ɓɔɛni pɔ, é ɠɛ ma: 32 ‹Nà ɠa gè ga è-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI, Abalaame, Izaake, ta Zakɔɓe.› Moize zasuɓalini, é la ɠɛni zoosu é ʋa wɛlɛ. 33 Maliɠii ɠɛni ma: ‹Ɗa-zaʋalagiti kula ɠɔɠɔa, mazɔlɔɔ adaʋɛ ʋɛ è loni ná, zou ʋe gè maaɲɛɛ ʋɛai ba. 34 Gaamazu, gè nà-nuɓusɛiti ta-ɓɔlɔi ɠaa Ezipete yooi zu, gè ti ɓala gooi mɛniga, ti bosu. Gè ʋaa ga gè ti unmɔɔ. Naa ɠa é ba, nà è leʋesu Ezipete yooi zu.›

35 «Moizei tɔna nii ti ɠɛlɛni ba, ti ɗa ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ɠa é è zeiɗa ga kundiɠii ta tukpɔɠaaleʋe nui?› Naa ɠa GALA ge teʋeni ga kundiɠii ta unmɔɔ nui, geezuɠeelai ná-kpɔbai zaɓui zu, nii é ɠulani bɛ kɛlɛma kpɔvɔ goi zu. 36 Tɔ ɠa é ti ɠulani Ezipete yooi ʋa ga maaɓɛlɛ vaiti ta laavɔɔ vaiti, Kpoloɗɛ Ɓɔigi zaama ta teʋebai zu kona ʋuunaanigɔ (40) laawu. 37 Moize ɠilagi naa nɔ ɠa, é ɠɛni Izilayɛle nuiti ma: ‹GALA ka GALA goo wo nui ta wuzeɠezu wo ʋɛ ga nɔ̀un kɛʋele, wo-ɠɛɛleaiti saama.› 38 Siɛgi zu nuɓusɛiti gaalɛa ɠɛni de la ba teʋebai zu, tɔnɔ ɠa é ɠɛni ade-mɛmɛwolani zɔɠɔzu ta geezuɠeelai, nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ Sinayi gizei ma. É zɛnvu su wooiti sɔlɔɔni, ga é ti laazeeli ade ma. 39 Ade-mɛmɛwolani ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa ɠolo bɛ, kɛlɛ ti ɠɛni daaʋilisu, ti-yiimaʋɛ pɛ tatiga ɠɛni de Ezipete yooi ma. 40 Ti ɠɛni Aalɔn ma: ‹Wuzeɠena, è galagiti kpɛtɛ gi ʋɛ, ti lo gi luɠɔ, mazɔlɔɔ Moize nii, é gi ɠulaai Ezipete yooi ʋa, gi la kwɛɛ nii kɛai la.› 41 Naama ziɛgi zu, ti nikɛ yiʋoi maaniinigi ɓɛtɛni, ti ɗa zalaɠaiti kula kɔɔɠɔ ganigi naa ʋɛ, ti ɗa ɠoozunɛ naa ma, nii ti kpɛtɛai ga ti ɓɔɠɔ yeei. 42 GALA ge ʋoluaveni ti ʋa, é ti yɛ ná, ti ɗa aniiti pɛ dɛbi, ti volozu geeɠɔlɔgi zu. Naa ɠa sɛʋɛai GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛi zu ga:

‹Ee, Izilayɛle nuiti, zalaɠa zuai wo ɠɛni ti ʋaazu, ta zalaɠai niiti wo ɠɛni ti ɠulazu

kona ʋuunaanigɔ (40) laawu teʋebai zu,

nà ɠa wo ɠɛni ti ɠulazu bɛ̀ ɓaa?

43 Ɓa-o, wo Mɔlɔke ná-seɠe ʋɛlɛi zeɠeni,

ta wa-ɠalagi Lefan ma zomideɠai,

maaniinigi niiti wo ti ɓɛtɛai ga wo ɗa nɔkɔ ti wu!

Tɔ ɠa é ba, nà wo leʋesu duɔlai zu poun Ɓaɓilɔne ʋoluʋelei.›*

44 «Ade-mɛmɛwolani kɛai ma teʋebai zu, seɠe ʋɛlɛi ɠɛni ti ya, nii minazeɠegi ma zɛʋɛi ɠɛni bu, seɠe ʋɛlɛi nii GALA ge Moize leveni ga é to, ga naama ɠazaʋigi nii é kaani. 45 Ade-mɛmɛwolani ti naa zɔlɔɔgai ma, Zozuwe yɛni ti luɠɔ, ti lɛɛ la zooi naa zu, ti kulani ziiti zea, niiti GALA ge ɠɛni ti ɓɛɛzu ti luɠɔ. Seɠe ʋɛlɛi naa yɛni ná eyɛsu Davide ná-yeeɠɛɠalai, 46 naa zaala zɔlɔɔni GALA gaazu, é suvali ga zobo ge ve bɛ, é pɛlɛ lo Zakɔɓe ná-GALAGI ʋɛ. 47 Kɛlɛ Salomɔn ɠa niina, é pɛlɛi loni GALA bɛ. 48 Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa la ɗa ga zei pɛlɛi wu, nii togai ga nu ɓɔɠɔ yeei, eɠɛʋelei GALA goo wo nui boni da, é ɠɛ ma:

49 ‹Maliɠii wooi ɠaa: Geeɠɔlɔgi ɠa é ga nà-masa kpɔkpɔgi,

zooi ɠɛ ga nà-kɔɠɔloma anii.

Pɛlɛi ma zii ɓɛgele ɠa wa zoo tosu bɛ̀?

Mini ɠa nà zoo zeizu ná?

50 Nà lɛi gè ʋa naama aniiti pɛ kpɛtɛ ɓaa?›

51 «Ee, suvɔ nuiti, niiti ti-yiimaʋɛ, ta ti-woiyeɠeiti daaɠulugai! Wa Zɛnvu Ɲadegai zakpesu yeenɔpɛ! Wo ɠulaʋɛ ga wo-mɛmɛwolani. 52 GALA goo wo nui ɓɛ ɠa, wo-mɛmɛwolani ti la kpɔlɔni? Ti naati paani vɔlɔ, niiti ti ɠɛni Telebo Nui ʋaa vai wosu ma yeeluɠɔ, nii wo yaavaai, wo pa. 53 Wɔigi wo GALA ná-tɔgi zɔlɔɔgai ga geezuɠeelaiti maaʋele, kɛlɛ wo la kɛɛni wo ʋa ɠolo bɛ.»

Etiyɛni zɔɔ vai ga kɔtuiti

54 Ti naama wooiti mɛnigai ma, é wanani ti ma ga gola, ti ɗa ɲiigai ziɛ ga Etiyɛni laalɔɠɔma. 55 Kɛlɛ tɛi Etiyɛni mu daavega ɠɛni de ga Zɛnvu Ɲadegai, é ɠaazuwuzeɠeni geeɠɔlɔgi zu ʋele, é GALA ná-lɛbiyai ɠaani, ta é Yesu ɠa loni GALA zeezazuʋɛ. 56 É ɠɛni ma: «Nà geeɠɔlɔgi laalaogai ɠaazu, ta Nu ná-Doun Zunui loni GALA zeezazuʋɛ.» 57 Názu ɠa ti kpeei looni la, ti ɗa ti-woiyeɠeiti daaɠulu, ti ɓizɛ ʋɔɔma daalɔɠɔma. 58 Ti kpɛɛni, ti kula taai ʋa, ti ɗa sɔ ga kɔtuiti. Naama zeeleiti ti ɠɛni ta-zeɠeiti feezu zunu loungoi ta ya, nii daaseigi ɠɛni ga Sɔle. 59 Siɛgi zu ti ɠɛni Etiyɛni zɔɔzu la, é ɠɛni GALA falizu, é ɗa ɠɛ ma: «Màliɠii Yesu, yeezei zɛ̀nvui wu.» 60 Naa ʋoluma, é ʋilɛni ɲiibiɠa, é ɓain ga woo wola, é ɠɛ ma: «Màliɠii, mina niima ɠotoi la ti unma.» É naa wogai ma, é zaani.

8

1 Sɔle vaani bu, ti Etiyɛni ʋa.

Wɔinzeɠemai ta kidaaleʋe nuiti faza fai

Naama voloi nɔ, wɔinzeɠema wolai laalɛɛni Zeluzalɛme Egilisii wu. É ɠula keelaiti polu, kidaaleʋe nuiti pɛ ti vazani Zudé laaiti ta Samali laaiti su. 2 GALA gaazuluaba nuiti ti Etiyɛni maaɠuluni, ti wola wɔlɔ ná-faa zu. 3 Kɛlɛ Sɔle mu ge ɠɛni Egilisi nuiti kpɔlɔzu, é ɠɛni lɛɛzu pɛlɛiti bu, é ɗa kidaaleʋe nuiti folo ná, zunuiti ta anzanuiti, é ɗa ti ʋili kasoi ɠa.

GALA daawooi laazeeli vai Samali

4 Zɔiti ti vazani, naati ti ɠɛni liizu adɛti, ti ɗa Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli. 5 Filipe yeini Samali laa wolai gila su, é Kilista ná-fai laazeeli ná. 6 Bɛbɛi pɛ ge woiloni ga pagɔ Filipe wooi ma, siɛgi zu ti ɠɛni gooi mɛnisu da, ti ɗa laavɔɔ vaiti ka, niiti é ɠɛni ti ɠɛɛzu. 7 Mazɔlɔɔ kɔzɔba yɛnvui ma mɔinmɔin ge ɠɛni ɠulazu inɛ su nuiti su, ti ɗa kpeei loo ga gola, naa ʋoluma mɛɠɛlɛ nuiti ta maalɛɠɛfɛ nui ma mɔinmɔin ge ɠɛni ʋalozu. 8 Koozunɛ wolai ɠɛni taa wolai naa zu.

9 Kaite zunui ta ɠɛni taai naa zu, daaseigi ga Simon, é ɠɛni molikula fai ɠɛɛzu, é Samali nuɓusɛiti pɛ daavɔɔni, é ɠɛni ɓɔɠɔ lɛɛzu ga toɠa ga nu wola. 10 Ɛsɛ pɛ, ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti, ti ɠɛni woilosu goo ma ga pagɔ, ti ɗa ɠɛ ma: «Zunui nii ɠa é ga GALA ná-zɛbɛi, nii daaseigi ga ‹Zɛbɛ Wolai›.» 11 Ti wola ɓatani ba, mazɔlɔɔ é lɛbini gola ti laavɔɔzu ga ná-molikula faiti. 12 Kɛlɛ siɛgi zu ti ɠidaaleʋeni la Filipe laawooi ma, nii é ɠɛni GALA ná-masadai ta Yesu Kilista laaseigi ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu ti ma, zinaa ta anzaa, ti ɓatizeni. 13 Simon ɓɔɠɔi ɓalaa ɠidaaleʋeni. Kpegai ma ga ɓatize, é la mɔ ɠɛni zeɠezu Filipe ʋolu. Daa ɠɛni vɔɔzu ga maaɓɛlɛ vaiti ta laavɔɔ vai, niiti Filipe ɠɛni ti ɠɛɛzu.

14 Keelaiti ti ɠɛni Zeluzalɛme, ti mɛnigai ma ga Samali nuiti ti yeezeiɗa GALA daawooi wu, ti Piyɛlɛ ta Zan leʋeni ti ma. 15 Naati ti zeeliai ma ná, ti GALA falini ti ʋɛ, nii a kɛ ti Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ. 16 Mazɔlɔɔ Zɛnvu Ɲadegai la ɠɛni dɛ yeini ti tanɔpɛ ma, ti ɓatizeni nɔ Maliɠii Yesu laaseigi zu. 17 Piyɛlɛ ta Zan ti yeelaani ti ma, ti Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ.

18 Simon kaai ma ga kidaaleʋe nuiti ta Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔsu siɛgi zu keelaiti ti yeelaazu la ti ma, é walii leteni Piyɛlɛni ta Zan ma. 19 É ɠɛni ti ma: «À ma zobogi ve bɛ̀, ga zɔi nɔpɛ nà yeela ma, ma nu Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ.» 20 Kɛlɛ Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Ɗa walii yɛ è ʋa, wo li undaaʋiligi zu, tɔɔzei ɗa ɠisiɛzu ga GALA ná-vebɛanii ɠa zɔlɔɔsu ga walii. 21 Ɗɔnɔ ta è-ʋɔɔda nɔpɛ ge la niima vai zu, mazɔlɔɔ è-yii la zɔleni GALA gaazu. 22 Nimiza mu ga è ɠoozu ɠisiɛ ɲɔi, Maliɠii maanɛɛnɛ, nii a kɛ ni soloo faa ʋe, é è zuvaayɛ ga kisiɛi, nii é è-yiimaʋɛ. 23 Mazɔlɔɔ ʋelei gè kaazu la, è laavegɛ ga faa wanai, ta ɗa ga faa ɲɔi ná-duɔi.» 24 Simon ɠɛni ma: «Wa ɓɔɠɔi à Maliɠii maanɛɛnɛ bɛ̀, nii a kɛ nii kpein wo bogai, naa tanɔpɛ ge mina zeeli mà.»

25 Piyɛlɛ ta Zan ti ɓegai ma ga zeele wooi wo, ta ti Maliɠii laawooi laazeeli, ti ɠaleni ma Zeluzalɛme, ti ɗa li ga Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelia Samali nuiti ta-laa go mɔinmɔin su.

Filipe ta Etiyopi ɠundiɠi wolai

26 Yeeta, Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɓɔɛni Filipe ʋɔ, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è li ga lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ, pelei naa zu nii é zeɠezu Zeluzalɛme, é yei Gaza ʋelei, nii é teʋebai zu.» 27 Filipe liini gaamanɔ. Ná-pelei zu, é zunu zɛɛɠagai gila kaani, Etiyopi nu ɠɛni de. É ɠɛni ga kundiɠi wola, Etiyopi masa anzanui Kandase ná-naavoloi unda nui ɠɛni de. É ʋaani Zeluzalɛme GALA dɛbizu. 28 É ɠɛni ɠalesu ma, é zeini ná-soo wotoloi zu, é ɗa GALA goo wo nui Ezayi ná-sɛʋɛi ɠala. 29 Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni Filipe ma: «Maaɓuɠa soo wotoloi nuu ʋa.» 30 Filipe ɓizɛni, é Etiyopi zunui woomɛni, é ɗa GALA goo wo nui Ezayi ná-sɛʋɛi ɠala. É ɠɛni naa ma: «Nii é kalasu, ɗa gaaɠaazu nɛi?»

31 Zunui gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Nà gaaɠa ɠale, ni nu la suɠulani mà?» É Filipe lolini ga naa lɛ, é zei koba wotoloi zu. 32 Ʋɛ é ɠɛni ná ɠalasu, é zɛʋɛni ná ga:

«É la ɠɛni woo ɲɛ gila kpalaa boni,

eɠɛ baalagi ti liizu la paazuʋɛ,

eɠɛ baala ziʋoi é loni maaleɠa leʋe nui ɠakala.

33 Ná-ɓɔɠɔmaayeii zu, ti ná-tukpɔi ɠaaleʋeni ga telebotalai,

ɓɛ ɠa a kɛɛɠalazuʋɛti dɛɛ?

Mazɔlɔɔ zɛnvui ɠulani zea.»*

34 Etiyopi zunui Filipe ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Nà è maanɛɛnɛzu, ɓɛ ɠa GALA goo wo nui vaazu ma? Tɔ ɓɔɠɔi ʋe, ɓaa nu ɠili be?» 35 Filipe kpɔɛi zeɠeni naazu, é tɔɔzei naama zɛʋɛi zu wooi ma, é Yesu ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli ma. 36 Ti yɛni liizu, ti zeeli adɛ ta, ʋɛ ziɛi ɠɛni ná, kundiɠii ɠɛni Filipe ma: «Wɛlɛ ziɛi ʋa. Lee ɠa é pele leʋesu tùɠɔ, gè ʋa ɓatize?» 37 Filipe gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ni ɗa ɠidaaleʋena ga è-yiimaʋɛ pɛ, ɗa zoo ɓatizesu.» Zunui ɠɛ ma: «Gè ɠidaaleʋea ga Yesu Kilista ɠa é ga GALA Doun Zunui.» 38 Etiyopi zunui devei veeni ga wotoloi lo. Filipe ta zunui naa ti felegɔ ti ʋilɛni ziɛi wu, Filipe kpatize. 39 Siɛgi zu ti ɠulani la ziɛi wu, Maliɠii ná-Zɛnvui Filipe zeɠeni. Etiyopi zunui la mɔ ɠɛni Filipe ɠaani, kɛlɛ é liini ga koozunɛɛi. 40 Filipe wɛlɛni nɔ, é ɓɔɠɔ ɠa Azɔte, naa ʋoluma, taa wolai niiti kpein é ɠɛni leʋesu ti zu, é Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini naati pɛ, eyɛsu é zeeli Sezalé.

9

Sɔle ɠidaaleʋe vai

1 Naama ziɛ su, Sɔle ɠɛni ba nɔ, é ɗa maalua vaiti ta nu ʋaa vai wo Maliɠii ná-kaladopoiti daalɔɠɔma. É liini zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ʋɔ bɛ, 2 é sɛʋɛa ɠaiziɛ zea, teʋegai Damase ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu nuiti ma, ga ni a nu nɔpɛ kaana, zunu ɓaa anzanu, é kidaaleʋe ʋele niinɛi naa ma, é gili, é ʋaa la Zeluzalɛme.

3 Kɛai ma pelei zu, é ɗa li, maaɓuɠaai ma Damase ʋa, gaamago nɔ wozakalagi ta ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɗa volo maaɠoolii zu. 4 É looni zooi ma, é wooi ta mɛnini, é ɗa toli, é ɗa ɠɛ ma: «Sɔle, Sɔle, lee vaa zu è wɔ̀inzeɠezu?» 5 É ɠɛni naa ma: «Ɓɛ ɠa ga ɗe, Màliɠii?» Naa ɠɛ ma: «Nà ɠa gè ga Yesu, nii è wɔ̀inzeɠezu. 6 Kɛlɛ wuzeɠe, è lɛ taazu, ta naa wo è ma, nii ɗa kɛ.» 7 Siɛɲɔɠɔiti ti loni, ti laavɔ kpaan, ti la zooni ti ʋa woo ɠila kpalaa bo, ti ɠɛni wooi mɛnisu, kɛlɛ ti la ɠɛni nu nɔpɛ kaazu. 8 Sɔle wuzeɠeni zooi ma, gaazuzeɠeni ma, kɛlɛ é la ɠɛni wozaɠaazu. Ti soni zeei ʋa, ti lii la Damase. 9 É kɛɛni ga folo saʋagɔ, é la wozaɠaazu, é la laamiizu, é la ɓɔɔlezu.

10 Tama kaladopoi ta ɠɛni Damase, daaseigi ga Ananiase. Maliɠii tolini, é ɠɛ ma: «Ananiase!» É gooɠaaʋote, é ɠɛ ma: «Nà ɠaa, Màliɠii!» 11 Maliɠii ɠɛni ma: «Wuzeɠe, è li ga koi yɔɠɔzu ʋelei nii daaseigi ga ‹Sɔlegai›, è wɛlɛ Zudase ná-pɛlɛi wu ga zunui nii daa ga Sɔle, Taalese nui, mazɔlɔɔ toɠa GALA falizu. 12 Tama é zunui ta ɠaaʋɛ kulakɛlɛmai zu, daaseigi ga Ananiase, é ɗa lɛ pɛlɛi wu ga é yeela ma, nii a kɛ gaazuʋɛ zeɠe ma.» 13 Ananiase ɠɛni ma: «Màliɠii, gè mɛniga nu mɔinmɔin da, ga zunui naa faa ɲɔu mɔinmɔin kɛa ga ɗa-nuiti Zeluzalɛme taazuʋɛ. 14 Naa ʋoluma, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta-zobogi ɠa zea ʋɛ, nii a kɛ é naati gili, zɔiti nɔpɛ a ti ɠa, ti ɗa wooɠula GALA ma è-laaseigi zu.» 15 Kɛlɛ Maliɠii ɠɛni ma: «Li, tɔɔzei zunui nuu ɠa ga aniɲakai nii gè yiimazeɠeai la, nii a kɛ é dàaseigi ɠula kɛlɛma zii ɠiligiti bɛ, ta masagiti, naa ʋɛɛ Izilayɛle nuɓusɛiti ba. 16 Nà ɓɔɠɔi, nà ʋaazu dɛɛzu la, ʋelei é ʋaazu ɓɔlɔzu la bɛ̀.»

17 Ananiase liini, seeliai ma pɛlɛi wu, é yeelaani Sɔle ma, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛloun Sɔle, Maliɠii Yesu, nii kulaai è ʋɛ kɛlɛma pelei zu, nii è ʋaai la, naa ɠa é tèʋegai ga è-ɠaazuʋɛ zeɠe ma, ta è laave ga Zɛnvu Ɲadegai.» 18 Gaamago nɔ, é ɠɛɛni eɠɛ ani ɠalaiti ta ɠula Sɔle ɠaazuʋɛ, ti loo, gaazuʋɛ zeɠe ma. É wuzeɠeni, é ɓatize. 19 É daamii wogai ma, é zɛbɛi zɔlɔɔni. É foloi tanigaa ɠɛɛni kaladopoiti ba, niiti ti ɠɛni Damase. 20 É tɔɔzeini gaamago ga Yesu ná-fai laazeeli GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, é ɗa ɠɛ ma: «Yesu ɠa é ga GALA Doun Zunui.» 21 Zɔiti pɛ ti ɠɛni goomɛnisu, ti laavɔɔni, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaazaɠa ga: «Nii lɛi é ɠɛa naama nuiti wɔinzeɠezu Zeluzalɛme, niiti ti GALA tolisu daaseigi nii zu? Kɛbɛ, paa ungi ɠa nɔ ga é naama nuiti gili, é li ga tiye zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɔ, kɛlɛ?» 22 Kɛlɛ folo-o-folo Sɔle ná-kala gooi zɛbɛi ɠɛni ɓaɠozu: Zuifui niiti ti ɠɛni Damase, ti la mɔ ɠɛni kwɛɛ nii ta bo, tɔɔzei é ɠɛni dɛɛzu ga tiye ga Yesu ɠa é ga Kilista.

23 Yeeɠɛɠala zuɠooza teʋegai ma, Zuifuiti ti ɓɔɠɔ leveni ga ti paa. 24 Sɔle faa ɠwɛɛni ta-yaava vai zu. Ti ɠɛni wɛlɛzu vɔlɔ taa ziɠidaʋɛti ma, folo ʋɛɛ kpidi ʋa, nii a kɛ ti paa. 25 Kɛlɛ, ná-kaladopoiti ti seɠeni ga kpidii, ti da kpɔlɔgi zu, ti zei ga siɠigi ʋoluʋelei.

Sɔle ɠɛɛ vai Zeluzalɛme

26 Sɔle zeeliai ma Zeluzalɛme, é kɔɠɔni ga é ʋɔ pɛɛ kaladopoiti ba, kɛlɛ ti pɛ ti ɠɛni luazu ba, ti la ɠɛni laani da ga é ɠɛa ga kaladopoi ta. 27 Ɓalanaɓase seɠe ʋele ɠana, é lii la keelaiti pɔ bɛ. É naa kpein suɠulani ti ma, ʋelei Maliɠii ɓɔɠɔ lɛɛni la ga Sɔle pelei zu, é ɓɔɛ pɔ, ta ʋelei Sɔle GALA daawooi laazeelini la ga ladalai Maliɠii Yesu laaseigi zu Damase. 28 É zo naazu ma niina, ta naati ti ɠɛni lɛɛzu, ti ɗa yei Zeluzalɛme taazuʋɛ, é ɗa GALA daawooi laazeeli ga ladalai Maliɠii laaseigi zu. 29 Zuifui niiti ti Gɛlɛke wooi wosu, ta naati ti ɠɛni yɛpɛzu, ti ɗa ɓɔɠɔ maaɠaali, kɛlɛ naati ti ɠɛni paa ɠeleɠele gaiziɛzu. 30 Kidaaleʋe nuiti ti naa zuɠwɛɛgai ma, ti liini la Sezalé, ti teʋe Taalese.

31 Ziilɛigi ɠɛni Zudé Egilisii pɛ su, ta Galilé, naa ʋɛɛ Samali ʋa, é ɠɛni wɔɔlɔzu kidaaleʋei zu, é ɗa ziɛ ɓɔɠɔmaayeii zu Maliɠii ʋɛ, gaa ɠɛni wɔɔlɔzu ga nui liegɔi, nii é ɠɛni ʋɛɛzu ba ga Zɛnvu Ɲadegai ná-kpɔbai.

Ené ʋalo vai

32 Tɛi Piyɛlɛ ɠɛni leʋesu zooi zu ná pɛ, é zeelini ɓalaa kidaaleʋe nuiti pɔ bɛ, niiti ti ɠɛni Lida taazuʋɛ. 33 É zunui ta ɠaani ná, daa ga Ené, é laani seeɓɛ ʋetei ɠa kaite kona dɔsaʋa laawu ga kɔlɔsama zeeɓɛi. 34 Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Ené, Yesu Kilista é ʋaloa! Wuzeɠe, ɗa ɓɔɠɔi è ɗa-ʋetei lɛ ba.» É wuzeɠeni gaamago. 35 Lida ta Salɔn nɛmɛi zu nuiti pɛ ti miná ɠaai ma, ti ɠidaaleʋeni Maliɠii ma.

Dɔlɔkase wuzeɠe vai,
é ɠula saai ya

36 Kidaaleʋe anzanu ɠila ge ɠɛni Zɔpé, daa ga Taɓita, (nii poluʋɛ ga «Dɔlɔkase»), é ɠɛni botii ʋagɔ mɔinmɔin kɛɛzu, é ɗa faaɓɔɠɔiti kɛ. 37 Naama ziɛgi zu, é zeeɓɛni, é za. Ti maagbaai ma, ti daani geezu ʋɛlɛi ta wu. 38 Zɔpé ɠaladopoiti ti mɛnigai ma ga Piyɛlɛ ɠa ti ɠobaʋɛ laai zu Lida, ti zunu felegɔ leʋeni polu, ti maanɛɛnɛni, ti ɠɛ ma: «Soma, è ʋa fala gi ʋɔ bɛ.» 39 Piyɛlɛ wuzeɠeni, é ʋilɛ ti ʋolu, ti li. Ti zeeliai ma, ti lɛɛni la geezu ʋɛlɛi wu. Poanzaiti pɛ ti maaɓuɠani ba, ti ɗa wɔlɔ, ti ɠɛni seɠe goiti ta tookɔba wolaiti dɛɛzu la, niiti Dɔlɔkase ɠɛni ti ɓɛtɛzu ti ʋɛ, siɛgi zu naa ɠɛni la ti ʋa. 40 Piyɛlɛ ɛsɛ pɛ kulani eteaʋɛ, é GALA fali. Naa ʋoluma, é ɠaaʋoteni poomai ma, é ɠɛ ma: «Taɓita, wuzeɠe!» Naa ɠaazuzeɠeni ma, é Piyɛlɛ ɠa, é zɛba é zei. 41 Piyɛlɛ yeelaani zea, é buzeɠe, naa ʋoluma é kidaaleʋe nuiti ta poanzaiti tolini, é dɛɛ ga tiye, é vulua. 42 Zɔpé nuɓusɛiti pɛ ti naa mɛnini, ma mɔinmɔin ge ɠidaaleʋe Maliɠii ma. 43 Piyɛlɛ yeeɠɛɠala go ɠɛɛni Zɔpé kɔlɔ ɓɛtɛ nui ta ʋɔ bɛ, nii daa ga Simon.

10

Kulakɛlɛmai Kɔlenɛye sɔlɔɔni Sezalé

1 Zunui ta ɠɛni Sezalé, daaseigi ga Kɔlenɛye, é ɠɛni salaʋusu ɓulu gila maazu, nii é zeɠeni Itali. 2 Zunui naa ta ná-pɛlɛyeɠei ti ɠɛni ga GALA gaazuluaba nua, é ɠɛni faaɓɔɠɔ mɔinmɔin kɛɛzu nuɓusɛiti bɛ, é ɠɛni GALA falizu siɛnɔpɛ su. 3 Yeeta, kpɔkɔ volo yeeɠɛɠalai zaʋasiɛi ma, é GALA ná-geezuɠeelai gila kaani, kulaai kɛlɛma kpezekele, é ɗa lɛ ná-pɛlɛi wu, naa tolini, é ɠɛ ma: «Kɔlenɛye!» 4 É ɠaazuloni naa ʋa, dualuagi soni, é ɠɛ ma: «Toɠa ɠale, Màliɠii?» Naa ɠɛ ma: «Ɗa-ƓALA faliiti, ta ɗa-vaaɓɔɠɔiti ti zeelia GALA ma, ki ka ti zu. 5 Keelaiti teʋena ɠaniɠani nɔ Zɔpé, ti Simon loli, nii daasei pɛai ga Piyɛlɛ. 6 Kɔlɔ ɓɛtɛ nui Simon ná-pɛlɛi wu ɠa é ɲiizu ná, kpoloɗɛi laaʋɛ.» 7 Geezuɠeelai nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ, naa liini nɔ feya, Kɔlenɛye ná-botiɠɛ nu felegɔ loli, ta GALA gaazuluaba zalaʋusui gila, nii é botii ɠɛɛzu tɔun ba. 8 Kpegai ma ga fai pɛ suɠula ti ma, é ti leʋeni Zɔpé.

Kulakɛlɛmai Piyɛlɛ sɔlɔɔni Zɔpé

9 Polumai, tɛi ti ɠɛni pelei ma, ti maa ɗa ɓuɠa Zɔpé ʋa, Piyɛlɛ lɛɛni pɛlɛ ɠɔmaʋɛ ga folo ɓekpegi, ná ɓɛtɛai ga dooɠo bosuʋɛ, ga é GALA fali. 10 Pului soni, é ɠɛni pɔ ga é daamii wo. Siɛgi zu ti ɠɛni ɠɔnɔgi ɓɛtɛzu la bɛ, suɠilini. 11 É geeɠɔlɔgi laalaogai ɠaani, é ani ta ɠaani eɠɛ seɠe wolai toko logai seki naanigɔi pɛ ga, é ɗa yei zooi ma. 12 Ɠɔɠɔ naani suaiti ti ɠɛni su, ta kpokpo suaiti, naa ʋɛɛ wɔniiti ba. 13 Wooi ta zeelini ma, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, Piyɛlɛ, è ta ʋaa, è mi!» 14 Kɛlɛ Piyɛlɛ ɠɛni ma: «Ɓa-o, Màliɠii, tɔɔzei kaipa gè la dɛ tɔ ma ani ɓaa kɔzɔba ani miini.» 15 Wooi naa ɠɛni ma ʋolu ná velesiɛi: «Nii GALA ge ɠɛɛzu ma ɲadegɛ, mina naa ʋɛtɛ ga kɔzɔba ani.» 16 Naama vai zeini ma ga seizu saʋagɔ, naa ʋoluma, anii naa ɠaaɠaleni ma geeɠɔlɔgi zu.

17 Siɛgi zu Piyɛlɛ ɠoozuʋilini da ga é kulakɛlɛmai naa ʋoluʋɛ ɠwɛɛ, gaamago Kɔlenɛye ná-keelaiti é ti leʋeni, ti gaazaɠagiti boni, ti ʋa kwɛɛ ʋɛ Simon ná-pɛlɛi ná, naati ti loni siɠidaʋɛ. 18 Ti toligi woni, ta ti ɗa gaazaɠagi wo, ni Simon laazuʋɛ ɠa ná, nii daasei pɛai ga Piyɛlɛ. 19 Tɛi Piyɛlɛ ɠɛni ɠisiɛzu kulakɛlɛmai ʋoluʋɛ zu, Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni ma: «Wɛlɛ, zunu saʋagɔ ʋaaʋɛ, ti ɗa è ɠaiziɛ. 20 Wuzeɠe, è yei, mina inɛinɛ, à li ʋɔɔma wa tiye, tɔɔzei nà ɠa gè ti leʋegai.» 21 Piyɛlɛ yeini, é ɠɛ zunui naati ma: «Wɛlɛ nà ʋa, nà ɠa wo gàiziɛzu, lee ɠa é ga wo ʋaa ungi ʋɛ?» 22 Ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Salaʋusu ɠundiɠii daa ga Kɔlenɛye, é ga zunui nii telebogai, ta é luazu GALA ba, nii Zuifuiti pɛ ti tɔɠɔ ʋagɔi wosu, naa ɠa GALA ge ná-geezuɠeela ɲadegai gila teʋegai ma, é ɠɛ, é è loli ná-pɛlɛi wu, nii a kɛ é è woomɛni.» 23 Piyɛlɛ ti lɛɛni pɛlɛi wu, é ti laazuʋɛ.

Poluma zobui é wuzeɠeni, é ʋilɛ ti ʋolu, ti li. Zɔpé ɠidaaleʋe nuiti tanigaa ti ʋilɛni polu, ti maaza. 24 Poluma voloi, ti zeelini Sezalé. Kɔlenɛye ɠɛni ti ɓɔunsu, é ná-nuiti ta bɔɔla wanawanagiti tolini ná-pɛlɛi wu. 25 Siɛgi zu Piyɛlɛ lɛɛni la pɛlɛi wu, Kɔlenɛye daaɠomini, é loo kɔɠɔwu, é nɔkɔ bu. 26 Kɛlɛ Piyɛlɛ buzeɠeni, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, tɔɔzei nà ɓalaa, nà ga nui ga è ɠɛʋele.» 27 Ti yɛni yɛpɛzu, ti lɛ pɛlɛi wu, ti nu mɔinmɔin kaani, ti ɠaalɛai ba. 28 É ɠɛni ti ma: «Wo kwɛni ga tɔ ka Zuifuiti ma, ga ti mina ɓɔ faa nɔpɛ ma ta zii ɠiligiti, ɓaa ti ʋa lɛ naati ta-ʋɛlɛ wu. Kɛlɛ GALA ge dɛɛʋɛ ga ze ga maa la nɛɛni, nu ʋa ɠɛ nui tanɔpɛ ma kɔzɔba nu, ɓaa ɲadetala nu. 29 Naa ɠa é kɛa, siɛgi zu wo keela leʋega da mà, gè ʋa, gè la maaɠaali nɔpɛ kɛɛni su. Kɛlɛ nà wo ɠaazaɠasu, lee ɠa wo tòligai ma?» 30 Kɔlenɛye ɠɛni ma: «Ma volo naanisiɛi ɠa ga za, niima yeeɠɛɠalai nɔ zu, gè ɠɛni GALA falizu nà-pɛlɛi wu kpɔkɔ volo yeeɠɛɠalai zaʋasiɛi ma. Zunu ɠila ge ʋaani, é lo kàkala, kɔba zeɠei ɠoleai é ɗa volo, 31 é ɠɛ mà: ‹Kɔlenɛye, ɗa-ƓALA falii ɠaaʋotega, GALA ki ka ɗa-vaaɓɔɠɔiti su. 32 Keelaiti teʋena ɠaniɠani nɔ Zɔpé, ti Simon loli, nii daasei pɛai ga Piyɛlɛ. Kɔlɔ ɓɛtɛ nui Simon ná-pɛlɛi wu ɠa é ɲiizu ná, kpoloɗɛi laaʋɛ.› 33 Gaamago nɔ, gè keelaiti teʋe è ma, è laaɠomi fai zu, ɗa ma, è soloogɛ ga è ʋa fala. Ʋɛ niina gi pɛ ka gi GALA gaazu, gi woilo naa ma, nii Maliɠii è leveai ma.»

Piyɛlɛ ná-kpɔɛi é boni Kɔlenɛye ʋɔ bɛ

34 Piyɛlɛ kpɔɛi zeɠeni naazu, é ɠɛ ma: «Gaamazu, gè kwɛɛga niina ga GALA ge la zeelɔzɔɠɔzu ɠɛɛzu nuiti ba, 35 kɛlɛ zii pɛ saama, zɔi nɔpɛ é luazu ba, ta é telebodai ɠɛɛzu, naama nui nɛɛʋɛ bɛ. 36 Wo daawooi ɠwɛni, nii é teʋegai Izilayɛle nuiti ma, é ziilɛi Goo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli ti ma ga Yesu Kilista maaʋele, tama ka é ga ɛsɛ pɛ Maliɠii. 37 Wo kwɛni nii é ɠɛɛni dɛ Galilé, naa ʋoluma Zudé yooi zu ná pɛ, Zan daazeeliai ma bɛbɛi ma ga ti ɓatizei. 38 Wo kwɛni ʋelei GALA ge Zɛnvu Ɲadegai yeini la Nazalɛte nui Yesu ma, ta é zɛbɛi ve zea. Wo kwɛni ɓalaa ʋelei Yesu ɠɛni leʋesu da zooi zu, é ɗa faa ʋagɔi ɠɛ, é ɗa naama nuiti pɛ balo, niiti ti ɠɛni Inɛgi ná-zobogi wu, tɔɔzei GALA ge ɠɛni ba. 39 Nii kpein é kɛai Zuifuiti ta-yooi zu ta Zeluzalɛme, giya ɠa gi ga naama zeeleiti. Ti kpadɔni saa wului ma, ti paa. 40 GALA ge buzeɠeni, é kula saai ya foloi zaʋasiɛi, é zobogi ve zea ga é ɓɔɠɔ lɛ ga nuiti. 41 Kɛlɛ nui pɛ ge la ɠɛni de, kɛni zɔiti niiti GALA ge yiimazeɠeni ga tiye kaite, ga ti ɠɛ ga zeeleiti, gá ya, gɛi gi daamii ta kpɔɔlei woni ʋɔɔma gá tiye, GALA kpegai ma ga buzeɠe, é kula saai ya. 42 Naa ʋoluma, Yesu devei veeni giya ga gi GALA daawooi laazeeli nuɓusɛiti ma, gi zeele wooi wo ga tɔ ɠa GALA ge yeelogai ba, ga é ɠɛ ga nu vuluiti ta gɔvɛiti ta-lukpɔɠaaleʋe nui. 43 GALA goo wo nuiti pɛ ta naama zeele wooi wosu ná-faa zu, ga zɔi nɔpɛ a ɠidaaleʋena Yesu ma, naama nui ná-kotoi zuvaa ɠa yɛ ga tɔun daaseigi maaʋele.»

Zɛnvu Ɲadegai yei vai zii ɠiligiti ma

44 Siɛgi zu Piyɛlɛ ɠɛni dɛ naama wooiti bosu da, Zɛnvu Ɲadegai yeini nuiti pɛ ma, niiti ti ɠɛni woilosu. 45 Kidaaleʋe nui niiti pɛ ti ɠɛni ga Zuifuiti ti yɛni Piyɛlɛ ʋolu ti ʋa, ti laavɔɔni ga Zɛnvu Ɲadegai yei vai zii ɠiligiti ɓalaa ma. 46 Mazɔlɔɔ ti ɠɛni naati goomɛnisu, ti ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, ti ɗa GALA dɛbi. Piyɛlɛ kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma: 47 «Nu ɠa ɠɛlɛ nɛi naama nuiti kpatizesu ziɛi wu, niiti ti Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔgai ga ade ɠɛʋele ɓaa?» 48 É devei veeni, ti naati kpatize Yesu Kilista laaseigi zu. Ti maanɛɛnɛni ga é yɛ ti ɠoba foloi tanigaa laawu.

11

Piyɛlɛ ná-poluvaawogi Zeluzalɛme Egilisii zu

1 Keelaiti ta kidaaleʋe nui niiti ti ɠɛni Zudé yooi zu, ti mɛnini ga zii ɠiligiti ɓalaa, ti yeezeiʋɛ GALA daawooi wu. 2 Siɛgi zu Piyɛlɛ lɛɛni la Zeluzalɛme, kidaaleʋe nui niiti ti ga Zuifuiti ti peelalani, ti ɠɛ ma: 3 «È leʋe ɠale, è liai, è lɛ zii ɠiligiti ta-ʋɛlɛi wu, naa ʋoluma wo laami ʋɔɔma wa tiye.»

4 Piyɛlɛ tɔɔzeini naazu ga faiti suɠula ti ma ga gilagila, é ɠɛni ti ma: 5 «Gè ɠɛni Zɔpé taazuʋɛ, gè yɛni GALA falizu sùɠili, gè kulakɛlɛmai ta zɔlɔɔni. Ani ta zeɠeni geeɠɔlɔgi zu, eɠɛ seɠe wola toko logai seki naanigɔi pɛ ga, é ɗa yei, eyɛsu é zeeli mà. 6 Gè suʋɛtɛni ga pagɔ, gè ɠɔɠɔ naani suaiti kaani, ta dɔɓɔ zuaiti, naa ʋɛɛ kpokpo suaiti ta wɔniiti ba. 7 Gè woo ɠila mɛnini ɓalaa, é ɗa ɠɛ mà: ‹Wuzeɠe, Piyɛlɛ, è ta ʋaa, è mi.› 8 Kɛlɛ gè ɠɛni ma: ‹Ɓa-o, Màliɠii, tɔɔzei kaipa kɔzɔba ani ɓaa tɔ ma ani la dɛ lɔɔni dàaʋɛ.› 9 Wooi woni mà ʋolu ná velesiɛi zu, é ɠula geezuʋɛ, é ɠɛ mà: ‹Nii GALA ge ɠɛɛzu ma ɲadegɛ, mina naa ʋɛtɛ ga kɔzɔba ani.› 10 Naama vai zeini ma ga seizu saʋagɔ, naa ʋoluma, ti pɛ ge ɠaaɠaleni ma geeɠɔlɔgi zu. 11 Gaamago nɔ, zunu saʋagɔ unkulani, ti zeɠe Sezalé, ti ʋa tòlisu, ti loni siɠidaʋɛ, ʋɛ gi ɠɛni ná. 12 Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni mà, gè ʋilɛ ti ʋolu gi li, gè mina inɛinɛ. Wɛlɛ kɛɛloun lɔzitaiti ba, niiti ti màazani, gi li, gi lɛ Kɔlenɛye ná-pɛlɛi wu. 13 Naa ɓalaa boni gi ma, ʋelei é kulakɛlɛmai zɔlɔɔni la, geezuɠeelai loni, é ɗa ɠɛ ma: ‹Keela leʋe Zɔpé, ti Simon loli, nii daasei pɛai ga Piyɛlɛ. 14 Toɠa naa lɛ ga ɗe, ʋelei ɗa ɠizo da, wa ɗa-ʋɛlɛ wu nuiti.› 15 Siɛgi zu gè kpɔɛzuɠulai lɔɔzeini la, Zɛnvu Ɲadegai yeini ti ma, ʋelei é yeini la ade ma mɔungi. 16 Naama ziɛgi zu, kìgi looni Maliɠii laawooi nii zu ga: ‹Mazɔlɔɔ Zan ɓatizei woni ga ziɛi, kɛlɛ wɔun, wa ɓatize ga Zɛnvu Ɲadegai.› 17 Ni tama GALA ge vebɛani ɠilagi naa nɔ vea ti ya, nii feai ada ɓalaa zea, adɛi de ɠidaaleʋeai Maliɠii Yesu Kilista ma, nɔ̀un nà ga leeni, nà li losu GALA daawu?»

18 Naama wooi ti yiimaalɛini, ti lɛbiyai ve GALA bɛ, ti ɗa ɠɛ ma: «GALA ge va bu ga zii ɠiligiti ɓalaa ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo, nii a kɛ ti zɛnvui zɔlɔɔ!»

Antiyɔse Egilisii lɔɔzei ʋelei

19 Wɔinzeɠemai ʋaai ma eyɛsu ti Etiyɛni ʋa, kidaaleʋe nui zɔiti ti vazani, naa tanigaa ti zeelini fɔ Fenisi, ta Sipele, naa ʋɛɛ Antiyɔse ʋa, kɛlɛ ti la ɠɛni GALA daawooi laazeelizu zii ɠili nɔpɛ ma, kɛni Zuifuiti nɔ. 20 Anɛɛ naa ʋe, ti zaama, nui tanigaa niiti ti zeɠeni Sipele ta Silɛne, ti li Antiyɔse, naati ti ɓɔɛni ɓalaa zii ɠiligiti pɔ, ti Maliɠii Yesu ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli ti ma. 21 Maliɠii ɠɛni ti ʋa, nu mɔinmɔin ge laani ti-laawooi la, ti ɠaaʋote Maliɠii ma.

22 Naama wooi zeelini Zeluzalɛme Egilisii zu nuiti ma, ti Ɓalanaɓase leʋeni fɔ Antiyɔse. 23 Naa zeeliai ma, é pɛtɛni ʋelei GALA ná-zaalai ɠɛni botii ɠɛɛzu la, koozunɛɛni gola. É kidaaleʋe nuiti iɲɔdɔɔni ga ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nu Maliɠii ʋɛ, ta ti ɠili ba ga ti-yiimaʋɛ pɛ. 24 Mazɔlɔɔ Ɓalanaɓase ɠɛni ga nu ʋagɔ, nii daavegai ga Zɛnvu Ɲadegai ta kidaaleʋei. Nu mɔinmɔin ge zɔlɔɔni, ti ɓɔɠɔ ve Maliɠii ya. 25 Naa ʋoluma, Ɓalanaɓase liini Taalese, é Sɔle laaɠomi. 26 É naa ɠaani ná, ti yɛ ʋolu, ti ʋa Antiyɔse. Ti kona gila kɛɛni miná, ti ɗa gaalɛbai wo ʋɔɔma ta Egilisii, ta ti ɗa nu mɔinmɔin kala. Antiyɔse ɠa kaladopoiti ti-laasei ge ʋɛɛni ná mɔunpa ga keletiɛinti.

27 Naama ziɛgi zu, GALA goo wo nuiti ti zeɠeni Zeluzalɛme, ti yei Antiyɔse. 28 Ti ɠila ge ɠɛni ná, nii daaseigi ɠɛni ga Agaɓuse. Zɛnvu Ɲadegai loni tuɠɔ, é wuzeɠe, é bo ga pulu wolai ɠa loozu eteai zu ná pɛ. Pului naama ge looni Wɔlɔme masagi Kelode ná-siɛgi zu. 29 Kaladopoiti ti deveni ti zoloo ma ga nii nɔpɛgi ma zobogi ɛsɛ bɛ, ma nu kɛ ga kpɔbai kidaaleʋe nuiti bɛ, niiti ti Zudé yooi zu. 30 Naa ɠa ti kɛɛni, ti fe Ɓalanaɓase ta Sɔle ya, naati ti teʋe totuɠɔiti pɔ.

12

Piyɛlɛ ɠula vai kasoi ɠa

1 Naama ziɛgi zu, masagi Elɔde yeeʋɛɛni Egilisii zu nui tanigaa ma. 2 É Zan kɛɛɠɛloin Zake ʋaani ga boɠa zɔkpɔi. 3 Tɛi é kaani ga naa wola nɛɛni Zuifuiti bɛ, é Piyɛlɛ ɓalaa soni, fɛti ziɛgi zu, siɛgi zu ta ɗa ɓului mi la, nii lɛʋɛ la su. 4 É naa zogai ma, é pili kasoi ɠa, é kalivaani salaʋusu naanigɔ zeizu naanigɔ ma, ga ti ɗa wɛlɛ ma. Ná-kisiɛi ɠɛni ga é naa ná-tukpɔi ɠaaleʋe, siɛgi zu Pake fɛtii leʋesu da. 5 Piyɛlɛ makɛga ɠɛni de kasoi ɠa, Egilisi nuiti ti la ɠɛni looɠosu GALA falii ʋa bɛ.

6 Yeei Elɔde deveni la ga geelaa ɠa laona nɔ feya, é naa ná-tukpɔi ɠaaleʋe kɛlɛzu, naama yee ɓidii, Piyɛlɛ ɠɛni laani, é ɗa ɲi salaʋusu felegɔ yɔɠɔzu, giliai ga yɔlɔɠɔ felegɔ, kaso makɛ nuiti ti loni kaso ʋɛlɛi laaʋɛ. 7 Gaamanɔ, Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge ɠulani kɛlɛma, kaso ʋɛlɛi wu ɠalani kpoke, ʋɛ Piyɛlɛ ɠɛni ná. Geezuɠeelai yeelooni Piyɛlɛ ɓɛtɛagaʋɛ, é maaloɠa, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe fala!» Yɔlɔɠɔiti ti vieni Piyɛlɛ yeeiti ba, ti loo. 8 Geezuɠeelai ɠɛ ma: «Ɗa-zaamaɠiligi ɠili zaama, è ɗa-zaʋalagiti dɔ ɠɔɠɔa!» Piyɛlɛ naa ɠɛɛni. Geezuɠeelai ɠɛ ma: «Ɗa-zeɠe wolai loo ɠɔba, è ʋilɛ pòlu.» 9 Piyɛlɛ ɠulani kaso ʋɛlɛi wu, é ʋilɛ polu, é la ɠɛni laani da ga nii geezuɠeelai kɛɛzu, ɠite vaa ʋe, é ɠɛni ɠisiɛzu ga kulakɛlɛma nɔ ɠa é kaazu. 10 Siɛgi zu ti leʋeni la kaso makɛ nuiti seizu mɔungi ta felesiɛi ʋa, ti zeelini kɔlu ɓogi ma, nii daalaosu ga taazu ʋelei. Naa laalaoni ɓɔɠɔ ʋɛ ti luɠɔ, ti ɠulani ti ʋilɛ koi yɔɠɔzu ʋelei gila ma, ti ɗa li. Gaamago, geezuɠeelai ɲɛɛlɛni koba.

11 Piyɛlɛ naama vaiti gaaɠaani niina, é ɠɛ ma: «Gaamazu, gè kwɛɛ niina ga Maliɠii ná-geezuɠeelai leʋegɛ ga é kùla Elɔde yeezu, ta naa pɛ su, nii Zuifui nuɓusɛiti ki ge ɠɛa ba, é lo nɔ̀un ba.» 12 É ɠidaai ma faiti bu, é sakpani Zan nii daasei pɛai ga Maleke naa dee Mali ná-pɛlɛi wu, ʋɛ nu mɔinmɔin ge ɠaalɛɛni ba ná, ti ɗa GALA fali. 13 Siɛgi zu é siɠigi ma ɓogi laaloɠani la, botiɠɛ anzanui ta ɠɛni ná, daaseigi ga Lɔde, naa maaɓuɠani kpogi ʋa ga é woilo. 14 É ɠwɛɛsu ɠaani Piyɛlɛ wooi ʋa, koozunɛ ʋelei ma, é la ɠite siɠigi laalaoni, é ɓizɛni, é li ɠɛɛzu ti ma, Piyɛlɛ ɠa é siɠidaʋɛ. 15 Ti ɠɛni ma: «È litigɛ!» Kɛlɛ é ti ɠisuɠalani ga gaamai ʋe. Ti ɠɛni ma: «Ná-geezuɠeelai ʋe mu.» 16 Naazu Piyɛlɛ ɠɛni ba nɔ, é ɗa pɛlɛi laaloɠa. Ti pɛlɛi laalaogai ma, ti laavɔɔni ga kaa vai. 17 É yee ɠɛɛni ti ma ɓɛɓɛ ga ti maaɠɛ kpɔ, é zɛba é naa zuɠula ti ma, ʋelei Maliɠii kulaai la kasoi ɠa, naa ʋoluma, é ɠɛni ti ma: «À bo Zake ma ta kidaaleʋe nui zɔiti.» Naa ʋoluma, é liini ga ada ɠili pele.

18 Poluma zobui, salaʋusuiti ti wola ɠɛni unga wuulee naama vai zu, nii é ɠɛni ga Piyɛlɛ. 19 Elɔde numaa ʋilɛni ga ti Piyɛlɛ ɠaiziɛ, kɛlɛ ti la kaani. É kaso makɛ nuiti gaazaɠani, é devei ve ga ti naati paa. Naa ʋoluma, é zeɠeni Zudé yooi zu, é li zeizu Sezalé.

Masagi Elɔde zaa vai

20 Kpɔɛi ɠɛni Elɔdeni zɔɠɔzu ta Tiil nuiti, naa ʋɛɛ Sidɔn nuiti ba. Naati seizu felegɔ ti zolooni faa ɠila ma, ti ʋoluzeigi ɠɛ ga Ɓalasetuse, masagi ɲii ʋɛlɛi wu lotuɠɔi. Naa ʋoluma ti liini ga ti ziilɛigi maavali masagi ma, tɔɔzei ti-ɠɔnɔgi pɛ ge ɠɛni zeɠezu masagi ná-zooi nɔ zu. 21 Naama voloi zeeliai ma, Elɔde ɓɔɠɔ maaɠilini ga masa seɠei, é zei ná-masa kpɔkpɔgi ɠa, é ɗa masa kpɔɛ wolai wo ti ma. 22 Nuɓusɛiti ti ɠɛni maamusɛzu, ti ɗa ɠɛ ma: «Nu woo la ga nuu, galagi ta woo ʋe de!» 23 Gaamago nɔ, Maliɠii ná-geezuɠeelai gila ge Elɔde loɠani, kpeinti ti kpudɛgi zumiini, é za, mazɔlɔɔ é la ɠɛni lɛbiya veeni GALA bɛ.

24 Kɛlɛ GALA daawooi ɠaa ɠɛni wɔɔlɔzu.

Ɓalanaɓase ta Sɔle leʋe fai keela ziɛgi ma

25 Ɓalanaɓase ta Sɔle ti ɓegai ma ga ta-wotii ɠɛ Zeluzalɛme, ti ɠaleni ma. Ti liizuʋɛ, ti liini ga Zan, nii daasei pɛai ga Maleke.

13

1 GALA goo wo nuiti, ta kalamɔn wolai niiti ka ti ɠɛni Antiyɔse Egilisii zu: Ɓalanaɓase, Simiyɔn nii daaseigi velesiɛi ga ma Lɛigi, Lusiyuse Silɛne nui, Manayɛn nii ta zou zɛʋɛ ɠundiɠii Elɔde* ti wɔɔlɔni ʋɔɔma, ta Sɔle. 2 Yeeta, ti ɠɛai ma Maliɠii lɛbizu ʋɔɔma, ti ɗa zugi zo, Zɛnvu Ɲadegai ɠɛni ti ma: «À Ɓalanaɓase ta Sɔle ɠula ɓɔɠɔ zaama bɛ̀ yɛ, naama wotii vaa zu, nii gè ti loligai ma.» 3 Ti ɓegai ma ga zugi zo, ti GALA fali, ti yeelaani ti ma, ti ɓe ti ʋa, ti li.

Ɓalanaɓase ta Sɔle ti lii vai Sipele

4 Zɛnvu Ɲadegai Ɓalanaɓase ta Sɔle leʋegai ma, ti liini Selusi, ti lɛ ɓatoi zu miná, ti li Sipele. 5 Ti zeeliai ma Salamine, ti GALA daawooi laazeelini Zuifuiti ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛiti bu. Zan-Maleke ɠa é ɠɛni ga ta-ɓɔba nui. 6 Naa ʋoluma, siɛgi zu ti ɓeni la ga ziɛ zaama yooi maaleʋe, ti zeeli Pafɔse. Ti molikula nui ta ɠaani ná, Zuifui ta ɠɛni de, é ga zɛɛ ɠala goo wo nui ta, daaseigi ga Ɓaal-Yesu. 7 É ɠɛni kundiɠii Sɛlɛziyuse Pɔluse ʋa, zunui naa ɠɛni ga faaɠwɛ nu wola. Naama zunui Ɓalanaɓase ta Sɔle lolini, é dɛɛ ga wɔin ɠa ma ga é GALA daawooi mɛni. 8 Kɛlɛ molikula nui Elimase (tɔɔzei daaseigi ɠana Gɛlɛke wooi zu), naa ɠɛni ti laalɔɠɔma, é ɠɛni pɔ ga é pele leʋe kundiɠii luɠɔ ga a ʋa ɠidaaleʋe Yesu ma. 9 Naazu, Zɛnvu Ɲadegai Sɔle laaveni, nii daaseigi ɓalaa ga Pɔle, naa ɠaazulo ba, 10 é ɠɛ ma: «Ee, ɗa ʋe, ɗɛi è laavegai ga keleɠele ɲɔi ma zii pɛ ta yaavai, Inɛgi ná-doun zunui, telebodai pɛ sili nui! È la ɓɔlɔa ɓaa, ga Maliɠii ná-pele zɔlegiti seɠea kɛʋele ma? 11 Niizu niina, Maliɠii ɠa yeevɔɔɠuzu è ʋa, è ɠaazuɠole, yeeɠɛɠala go laawu è la ɠaazulaa foloi ma.» Gaamago nɔ, kpidii ʋɛɛni Elimase ɠaazuʋɛti ma, é ɗa nuiti gaiziɛ mɛmɛ ga ti pelei lɛɛ la. 12 Kundiɠii naama vai ɠaai ma, nii kɛai, é ɠidaaleʋeni, mazɔlɔɔ daavɔɔni ga Maliɠii ná-kalagi.

Pɔle ta Ɓalanaɓase ti lii vai Antiyɔse Pisidi ɠoʋii ma

13 Pɔle ta siɛɲɔɠɔiti ti lɛɛni ɓatoi zu Pafɔse, ti li Pɛɛlezé Panfili ɠoʋii ma. Zan-Maleke zeɠeni ti ʋolu, é ɠale ma Zeluzalɛme. 14 Tɔnɔi, ti zeɠeni Pɛɛlezé, ti li ga luɠɔ, ti zeeli Antiyɔse Pisidi ɠoʋii ma. Dooɠo foloi, ti lɛɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, ti zei. 15 Ti ɓegai ma ga GALA ná-tɔgi ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su wooi tanigaa ɠala, GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠiiti ti nu leʋeni ti ma, é ɠɛ ti ma: «Gi-ɠɛɛleaiti, ni tɛnɛ goo ɠa wo la nuɓusɛiti faa ma, à bona.»

16 Pɔle wuzeɠeni naazu, é yee ɠɛ ɓɛɓɛ ga ti maaɠɛ kpɔ, é ɠɛ ti ma: «Izilayɛle nuiti ta wɔigiti wo luazu GALA ba, à woilo gòo ma. 17 Izilayɛle nuɓusɛi niiti ta-ƓALAGI ɠa é yiimazeɠeni ga ade-mɛmɛwolani, é ti ɠaawɔɔlɔ siɛgi zu ti ɠɛni zeini la Ezipete yooi zu. É ti ɠulani ná ʋa ga ná-zɛbɛ wolai. 18 É yeezeini ti wu kona ʋuunaanigɔ (40) ɠɛɠala laawu teʋebai zu. 19 Kpegai ma ga zii lɔfela ɠoloɠolo Kanaan yooi zu, é naati ta-yooi veeni ade-mɛmɛwolani zea ga tɔnɔ, 20 kona unnaanigɔ puulɔɔlugɔ (450) laawu. Naa ʋoluma, é tukpɔɠaaleʋe nuiti feeni ti ya, eyɛsu é zeeli GALA goo wo nui Samiyɛle ma. 21 Naa ʋoluma, wɔin ɠɛni ti ma ga masa ge zei ti unda. GALA ge Kise ná-doun zunui Sayile zeini ti unda kona ʋuunaanigɔ (40) laawu, é ɠɛni ga Ɓɛnzamɛn ná-bolodamai zu nui ta. 22 GALA kpegai ma ga ɠɛlɛ Sɔle ʋa, é Davide veeni ti ya ga masagi, é niima wooi woni naa ná-faa zu, é ɠɛ ma: ‹Gè Izayi ná-doun zunui Davide ɠaaʋɛ, zìima nui nii é ʋaazu zìima vaiti pɛ kɛɛzu.› 23 Eɠɛʋelei GALA ge minazeɠeni la, Davide naa mavofodai zu ɠa é Yesu ɠulaai ná ga Izilayɛle Ɠizo Nui. 24 Aisa Yesu ʋa zɔlɔɔ, Zan ɠɛni GALA daawooi laazeelizu Izilayɛle nuɓusɛiti pɛ ma ga ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo, ti ɓatize. 25 Zan ɠɛai ma ná-botii ɠaaɓelasu, é ɠɛni ma: ‹Nà lɛi gè ʋa ɠɛ ga naa, nii wo ɠisiɛzu su. Kɛlɛ taɠili ka ʋaazu nɔ̀un poluma, nii gè la vɔlɔ kula ɠɛɛni su ga gè ʋa ná-saʋalagiti daavie.›

26 «Kɛ̀ɛleaiti, wo ɠɛni ga Abalaame mavofodai ta, ɓaa wɔiti wo luazu GALA ba, ade ya ɠa kizo kpɔɛi nii leʋegai ade ma. 27 Tɔɔzei Zeluzalɛme zei wo nuiti ta ta-ɠundiɠiiti ti la Yesu ná-fai ɠaaɠaani, naa ʋɛɛ GALA goo wo nuiti gooi ʋa, nii é ɠalasu dooɠo foloi pɛ. Ti peelalaai ma, ti GALA goo wo nuiti daawooi naati pilɛni su. 28 Anɛɛ ni ti la ɠɛni sɔ kaani ba, nii nu a nu ʋaa su, ti ɠɛni Pilate ma, é Yesu ʋa. 29 Ti ɓegai ma ga naama vaiti pɛ daazeeli, niiti ti zɛʋɛai ná-faa zu, ti kulani saa wului ma, ti da kabai zu. 30 Kɛlɛ GALA ge buzeɠeni, é kula saai ya. 31 Folo mɔinmɔin daawu, é ɓɔɠɔ lɛɛni ga niiti ti yɛni ba, ti zeɠe Galilé, ti li Zeluzalɛme, ti ɠɛai niina ga ná-zeeleiti nuɓusɛiti koba.

32 «Giya ɓɔɠɔi ɓalaa, gá naama Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu wo ma, nii GALA ge ma minazeɠegi woni ade-mɛmɛwolani bɛ, 33 GALA ge naa laazeelia ade ʋɛ, adɛiti ade ga ti-lointi, ga Yesu wuzeɠe vai, é ɠula saai ya, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi ma wuyei velesiɛi zu ga:

‹Ɗa ga dòun zunui,

za, gè è ɠɛa ga dòin.›

34 GALA ge buzeɠe vai, é kula saai ya, é mina mɔ ɠale ma, é ʋa luula, naa ɠa é boni ga:

‹Nà faa ɲadegaiti kɛ wo ʋɛ,

niiti ti maa la valiboga pɛ,

nii gè minazeɠeni la Davide ʋɛ.›†

35 Naa ɠa é kɛai é bogai la ná taɠili ga:

‹È la vaa bu ɗa-wotiɠɛ nui,

é ga wooɠɛɠila nui, é ʋa luula kabayeɠei zu.›‡

36 Tama Davide ɓegai ma ga botii ɠɛ GALA bɛ ná-yeeɠɛɠalai zu, é zaani, ti maaɠuluni mɛmɛwolani koba, é luula. 37 Kɛlɛ zɔi GALA ge buzeɠeai, é ɠula saai ya, naa la luulani.

38 «Kɛ̀ɛlointi, à suɠwɛɛ mu ga Yesu maaʋele ɠa kotoi zuvaayɛ fai laazeelizu la wo ma. 39 Zɔi nɔpɛ é ɠidaaleʋezu ma, naama nui ná-kotoi zeɠea ba, nii Moize ná-tɔgi la ɠɛni zooga kɛɛzu wo ʋɛ. 40 À dama ga ɓɔɠɔ mu, naa ɠa a kɛ nii bogai GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su, naa mina zeeli wo ma ga:

41 ‹Wɔi wo ga nuɓusɛiti ti laavegai ga maayobalabɛi, à wɛlɛ,

wo laa ɠa vɔ, wo-ma zuwu ɠaaleʋe.

Mazɔlɔɔ nà ʋaazu fai ta ɠɛɛzu wa-yeeɠɛɠalai,

naama vai ni nu a la bona wo ma, wo la ɠɛni laa da.› »

42 Bɛbɛi ɠɛai ma ɠulazu, ti naati maanɛɛnɛni ga ti ɓɔɛ ʋolu, é ʋilɛ naama vaa ɠilagi nɔ ʋa, dooɠo foloi nii é ʋaazu. 43 Gaalɛbai ʋoluma, Zuifui ma mɔinmɔin ta zii ɠiligi niiti ti latigai, ti ʋilɛ Zuifuiti ta-ƓALA pelei ma, ti ʋilɛni Pɔle ta Ɓalanaɓase ʋolu. Naati ti ɠɛni ɓɔɛzu ti ʋɔ, ti ɗa ti iɲɔdɔ ga ti ɠili kpaan GALA ná-zaalai ʋa.

44 Poluma looɠo foloi, nu ɠa ɠɛ ma, taazuʋɛ nuɓusɛi pɛ ka nɔ é ɠaalɛɛni ba GALA daawooi mɛni fai zu. 45 Zuifuiti ti bɛbɛi ɠaai ma, ti laaveni ga toloi. Nii Pɔle ɠɛni bosu, ti ɗa naa maaɠaali ga woo ɲɔiti. 46 Pɔle ta Ɓalanaɓase ti ɓɔɛni ti ʋɔ ga ladalai, ti ɠɛ ti ma: «Wa ɠa mɔunpa GALA daawooi maa ɠɛa nɛɛni, é wo wo ma. Kɛlɛ tɛi wo ɠɛlɛzu ba, ta wo ɓɔɠɔ levezu ga wo la zolooni ɠɔoɠɔ zɛnvui ma, naa maaʋele ma, ɓɛ gi ɠaaʋote zii ɠiligiti ma. 47 Tɔɔzei naama levei ɠa Maliɠii feai gi ya, é ɠɛ ma:

‹Gè è loga, è ɠɛ ga ziiti ta-wozakalagi,

è kizo fai ɠula kɛlɛma eyɛsu zou ɓela ga.› »

48 Zii ɠiligiti ti naama wooi mɛnigai ma, ti ɠoozunɛɛni gola, ti ɗa Maliɠii lɛbi daawooi vaa zu. Niiti kpein ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠɛʋele ɓɛtɛni ti ma vaa ma, naati ti ɠidaaleʋeni. 49 Maliɠii laawooi ɠaa ɠɛni wɔɔlɔzu naama yooi zu ná pɛ. 50 Kɛlɛ Zuifuiti ti lɔɔni tosuba anzanuiti unsu niiti ti latini, ti ʋilɛ Zuifuiti ta-ƓALA pelei ma, ta taazuʋɛ zeizumaanɛgiti, ti wɔinzeɠemai ʋilɛni Pɔle ta Ɓalanaɓase ʋolu, ti naati kpɛ ta-yooi zu. 51 Naati felegɔ ti ti ɠɔɠɔa vufiligi ɓukpunɛni ti laalɔɠɔma, ti li Ikoniyume. 52 Kaladopoiti mu, ti laaveni ga koozunɛɛi ta Zɛnvu Ɲadegai.

14

Pɔle ta Ɓalanaɓase ti ɠɛɛ vai Ikoniyume

1 Pɔle ta Ɓalanaɓase ti ɠɛai ma Ikoniyume, ti lɛɛni miná ɓalaa Zuifuiti ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu, ti yɛni ɓɔɛzu ga kɛʋelei ta, Zuifui ma mɔinmɔin ta Gɛlɛkii ma mɔinmɔin ti ɠidaaleʋe. 2 Kɛlɛ Zuifuiti ti ɠikpaai, naati ti lɔɔni zii ɠiligiti unsu, ti naati daaʋili ga ti faa ɲɔu ɠɛ ga kidaaleʋe nuiti. 3 Anɛɛ naa ʋe, Pɔle ta Ɓalanaɓase ti lɛbini Ikoniyume, ti ɠɛni ɓɔɛzu ga ladalai, tɔɔzei ti laani Maliɠii la, naama ge ɠɛni ná-zaala wooi ma ɠaamai ɠulazu kɛlɛma ga laavɔɔ vaiti ta maaɓɛlɛ vaiti, nii é ma zobogi veeni ti ʋɛ ga ti ɗa kɛ. 4 Taazuʋɛ nuɓusɛi ɠaaɠwɛɛni su fele, gilazuʋɛ ɠɛni Zuifuiti polu, gilazuʋɛ ɠɛ keelaiti polu. 5 Tɛi zii ɠiligiti ta Zuifuiti é ʋɛɛ ta-ɠundiɠiiti ba, ti ɠɛni ɠɛʋele ɓɛtɛzu ga ti Pɔle ta Ɓalanaɓase maanɔɠɔ, ti ʋa ti zɔɔ ga kɔtuiti, 6 naati ti suɠwɛɛgai ma, ti ʋelani ti li Likaoni ɠoʋii ma: Lisitele, Dɛɛleɓé, ta ti-maaɠoolii zu. 7 Ti Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini miná.

Pɔle ta Ɓalanaɓase ti ɠɛɛ vai Lisitele

8 Mɛɠɛlɛ zunui ta ɠɛni zeini Lisitele taazuʋɛ, nii é zɔlɔɔni ga mɛɠɛlɛgi, kaipa é la ɠɛni dɛ zooni é ʋa ziɛ. 9 É ɠɛni woilosu Pɔle woo ma. Naa wɛlɛni ba, é ka ga kidaaleʋei ɠa zea ga é ʋalo, 10 Pɔle wooɠulani, é ɠɛ ma: «Wuzeɠe, è lo è-ɠɔɠɔiti ga!» Zunui ʋilini kpulu kɔɠɔiti ga, é tɔɔzei ga é ɗa ziɛ. 11 Tɛi bɛbɛi naa ɠaani, nii Pɔle ɠɛni kɛɛzu, ti ɠɛni ɓainsu ga woo wola Likaoni wooi zu, ti ɗa ɠɛ ma: «Galagiti ti nuɓusɛ ɠɔlɔgi zeɠea, ti yei gi zaama.» 12 Ti Ɓalanaɓase laasei pɛɛni ga Zuuse, ti Pɔle laasei pɛɛ ga Ɠɛɛlemɛse, tɔɔzei naa ɠa kpɔɛi ɠɛni da.* 13 Galagi nii daa ga Zuuse, naama zalaɠa ɠula nui ná-gala pɛlɛi ɠɛni taa loaʋɛ, é ʋaani ga nikɛ zinɛiti ta tufa lɛʋɛlɛʋɛgaiti taa ziɠidaʋɛ. Ta bɛbɛi ti zolooni ma niina ga ti naama aniiti kula ga zalaɠai Ɓalanaɓase ta Pɔle ʋɛ.

14 Keela felegɔiti ti naa mɛnigai ma, ti ti ɠɔba zeɠeiti balini ga kidaaʋiligi maaʋele ma, ti ɓizɛ bɛbɛi ʋɔ pelei, ti ɓain ga tiye, ti ɠɛ ma: 15 «Lee vaa zu wo naa ɠɛɛzu? Gá ɓalaa gá nɔ ga nuɓusɛi ga wo ɠɛʋele, gi ʋaaʋɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu wo ma, ga wo ɓeteʋe ɠimalala vai naati ba, wo lati zɛnvu su ƓALAGI ma, nii é geeɠɔlɔgi, ta zooi ta kpoloɗɛi ɓɛtɛa ta ti zu aniiti. 16 Yeeɠɛɠalai niiti ti leʋegai, é zii ɠilagilagiti pɛ zɛgɛ ná, ɛsɛ ge ɗa ziɛ ga yiima ʋele. 17 Anɛɛ naa ʋe, é la ɓeni ɓɔɠɔ lɛɛzu ga tiye ga ná-faaɓɔɠɔiti maaʋele, niiti é ti ɠɛɛzu, tɔɔzei tɔ ɠa é tonai ta ani ɓɛtɛ yeeɠɛɠalaiti teʋesu wo ma, é ɗa ɠɔnɔgi ve wo ya, ta é koozunɛɛi lɔ wo-yiimaʋɛti.» 18 Anɛɛ ɓalaa keelaiti ti naama wooiti boni, kɛlɛ é ɠɛni ga faa ɓaaɓa gola, ti ʋa pele leʋe bɛbɛi luɠɔ ga naati ti mina zalaɠai ɠula ti ʋɛ.

19 Naa ʋoluma, Zuifuiti ti zeɠeni Antiyɔse ta Ikoniyume, ti ʋa ti bɛbɛi unsu leʋe. Ti Pɔle zɔɔni ga kɔtuiti, ti kpokpo, ti kula taai ʋa, tɔɔzei ti ɠɛni ɠisiɛzu ga é za. 20 Kɛlɛ siɛgi zu kaladopoiti ti ɠaalɛɛni ba la koba, é wuzeɠeni é lɛ taazuʋɛ, poluma zobui ta Ɓalanaɓase ti liini Dɛɛleɓé.

Ti ɠalema vai Antiyɔse

21 Siɛgi zu Pɔle ta Ɓalanaɓase ti ɓeni la ga Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli Dɛɛleɓé, ti kaladopo mɔinmɔin sɔlɔɔni ná, ti ɠaleni ma Lisitele ta Ikoniyume, ti gaaɓela Antiyɔse. 22 Ti ɠɛni kaladopoiti iɲɔdɔɔzu, ti ɗa ti lɛnɛ ga ti yɛ kidaaleʋei zu, ti ɗa ɠɛ naati ma: «Kɛni ade kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔ pɛ, ade ʋa lɔ GALA ná-masadai zu.» 23 Ti yeeloni totuɠɔiti ba Egilisii ɠilagilagi pɛ su, ta la ɓena ga GALA fali ti zugi zo, ti ɠɛni naati kalivaazu Maliɠii ma, nii ti ɠidaaleʋeai ma.

24 Naa ʋoluma, ti leʋeni Pisidi ɠoʋii ma, ti zeeli Panfili. 25 Ti GALA daawooi laazeelini Pɛɛlezé, naa ʋoluma ti li Atali. 26 Ti zeɠeai ma miná, ti lɛɛni ɓatoi zu, ti li Antiyɔse, ʋɛ ti ɠalivaani ná GALA ná-zaalai ma, botii naama vaa zu, nii ti ɓeni ga kɛ. 27 Ti zeeliai ma, ti Egilisii zu nuiti pɛ gaalɛɛni ba, ti ʋoluvaawo ti ma ga nii pɛ GALA ge kɛai ga ti maaʋele, ta ʋelei naa kidaaleʋei ma ʋɛlɛi laalaogai la zii ɠiligiti tuɠɔ. 28 Ti ku ɠɛɛni ná fele kaladopoiti saama.

15

Maaɓɔgi nii é ɠɛɛni Zeluzalɛme

1 Zunui tanigaa ti zeɠeni Zudé yooi zu, ti ʋa Antiyɔse, ti ɗa kidaaleʋe nuiti kala, ti ɗa ɠɛ ti ma: «Ni wo la latini pɛlɛʋolu, eɠɛʋelei sɛʋɛai la Moize ná-tɔgi zu, wo la zooga ɠizosu.» 2 Naa ɠaaɓelani ga maaɠaali ɓaaɓa golai ti yɔɠɔzu ta Pɔle naa ʋɛɛ Ɓalanaɓase ʋa. Naa ʋoluma, ti deveni ga Pɔle ta Ɓalanaɓase naa ʋɛɛ taɠiligaa ʋa ti lɛ Zeluzalɛme, ti naama vai yɔɠɔzulɛ ga keelaiti ta Egilisi lotuɠɔiti. 3 Antiyɔse Egilisii ti leʋeni, ti liini ti leʋe ga Fenisi ta Samali ʋele, ti ɗa naa zuɠula, ʋelei zii ɠiligiti ti ɠidaaleʋeai la. Naama wooiti ti ɠɛni ga koozunɛ vaa wola kidaaleʋe nuiti bɛ. 4 Ti zeeliai ma Zeluzalɛme, Egilisii zu nuiti ti ti laaɠomini ta keelaiti naa ʋɛɛ totuɠɔiti ba, ti ʋoluvaawoni naati ma ga nii pɛ GALA ge kɛɛni ga ti maaʋele. 5 Faliziɛinti saama, niiti ti ɠidaaleʋeni, naa tanigaa ti wuzeɠeni, ti ɠɛ ma: «Kɛni zii ɠiligiti ti lati pɛlɛʋolu, é ti leve ga ti ɠolo Moize ná-tɔgi ʋɛ.»

6 Keelaiti ta totuɠɔiti ti ɠaalɛɛni ba, ti naama vai wuuʋɛtɛ ga pagɔ. 7 Kpɔɛzuɠula wolai ɓegai ma, Piyɛlɛ wuzeɠeni, é ɠɛ ti ma: «Kɛ̀ɛleaiti, wo kwɛni ga kaite GALA ge yiimazeɠeni ga ze wo zaama, nii a kɛ gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli zii ɠiligiti ma, ti ɠidaaleʋe. 8 GALA nii é nu yiimaʋɛ ɠwɛɛ, naa ɓɔɠɔi ma zeele wooi woga ga é yeezeiɗa ti wu, tɔɔzei é Zɛnvu Ɲadegai vea ti ya ga ade ɠɛʋele, 9 é la zeeɠaaɠwɛɛzu ɠɛɛni ade yɔɠɔzu ada tiye, tɔɔzei é ti-yiimaʋɛti ɲadegɛ ga ta-ɠidaaleʋei maaʋele. 10 Lee vaa zu mu wo GALA suɠɔɠɔsu, ga wo unbawului naa la kaladopoiti kpoɓoɠa, nii ada ade-mɛmɛwolani ade la ziɛni seɠe vai wu? 11 Kɛlɛ adɔun, Maliɠii Yesu zaalai ɠa ade ɠidaaleʋeai la ga ade ɠizogɛ ga ti ɠɛʋele.»

12 Bɛbɛi pɛ ge maaɠɛni kpɔ, ti woilo Ɓalanaɓase ta Pɔle woo ma, ti ɗa naa zuɠula, ʋelei GALA ge ɠɛni laavɔɔ vaiti ta maaɓɛlɛ vaiti kɛɛzu la ga ti maaʋele zii ɠiligiti saama. 13 Ti ɓegai ma ga ɓɔɛ, Zake kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛleaiti, à woilo dɛɛ gòo ma! 14 Simon naa zuɠulaa ade ma, ʋelei tɔɔzeizu mɔunpa GALA ge yiimazeɠeni la zii ɠiligiti saama ga zii ɠila, nii a ɠɛ ga nɔnɔ. 15 Naama vai ɓalaa zoloogɛ GALA goo wo nuiti daawooi ma, tɔɔzei sɛʋɛʋɛ ga:

16 ‹Naa ʋoluma nà ɠale ma ʋolu,

Davide ná-pɛlɛi nii goloai, nà gaalɔ ʋolu,

ʋɛti náti koloɠologai, gè mináti kpɛtɛ ʋolu.

Nà to ʋolu,

17 naa ɠa a kɛ, nuɓusɛi mɔtaiti ti Maliɠii ɠaiziɛ,

ta zii ɠiligi niiti kpein ti ɠɛai ga nɔ̀nɔ.

Naa ɠa Maliɠii bogai,

18 nii é ná-faazeikpasuiti kulaai kɛlɛma kaite wɔlɔwɔlɔ.›*»

19 Zake ɠɛni mɔnɔ ti ma: «Naa ɠa é ba, nà kaazu ga fizɔgɛ ga ade mina faaɓa kpɛtɛ zii ɠiligiti tuɠɔ, niiti ti ɠidaaleʋezu GALA ma, 20 kɛlɛ ade sɛʋɛi leʋe ti ma ga ti ɓɔɠɔ maaɲɛ ga kɔɔɠɔ ganigiti ta-ɠɔzɔba vaiti, koloɠologi, ta ti mina sua mi nii ma ɲama la ʋuuni, naa ʋɛɛ ɲamai ʋa. 21 Tɔɔzei kaite wɔlɔwɔlɔ ziɛgiti su, nuiti ta taa ɠilagilagiti su ti ɗa Moize ná-tɔgi ɠala, ta toɠa ɠalasu dooɠo foloiti pɛ GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu.»

Sɛʋɛi é leʋeni kidaaleʋe nuiti ma

22 Naama ziɛgi zu, keelaiti ta totuɠɔiti, naa ʋɛɛ Egilisii zu nuiti pɛ ba ti zolooni ma, ga ti nui tanigaa ɠula ɓɔɠɔ zaama, ti ti ʋilɛ Pɔle ta Ɓalanaɓaseni polu, ti li Antiyɔse. Ti yeeloni Zude ʋa, nii é lolisu ga Ɓalasaɓase, ta Silase, ti felegɔ ti ɠɛni ga nuiti, niiti unfema wola ɠɛni ti ʋɛ kidaaleʋe nuiti saama. 23 Ti sɛʋɛi veeni ti ya, nii su wooi ɠɛni ga nii: «Wo-ɠɛɛlointi, ti ga keelaiti ta totuɠɔiti ta wo luʋɔsu, wɔiti wo la ga Zuifua, wo Antiyɔse taazuʋɛ, naa ʋɛɛ Siili ta Silisi ɠoʋiiti ba. 24 Gi mɛnigɛ ga gi zaama, nui tanigaa ti ʋaaʋɛ wo ʋɔ bɛ, ti wo yiiɓɔlɔ, ti wo ɲiikpi ga ta-ɓɔɛzuɠulai. Gá lɛi gi ʋa naama levei ve ti ya. 25 Gi pɛ gi zoloogɛ ma ga gi yeelo nua ʋa, gi ti ʋɛɛ gi-nɛɛɲɔɠɔiti Ɓalanaɓase ta Pɔle ʋa, ti ʋa wo ʋɔ bɛ, 26 niiti ti ɠikula ti-yɛnvuiti su ade-Maliɠii Yesu Kilista laaseigi vaa zu. 27 Naa ɠa é kɛa, gi Zude ta Silase leʋega wo ma, ga ti ʋa ti niima ɠeela woo laazeeli wo ma ga laawoo. 28 Nɛɛʋɛ Zɛnvu Ɲadegai ʋɛ, ta gá ɓɔɠɔi gi ʋɛ, ga nu mina kasɔ nɔpɛ da wo unma, kɛni nii maalaasu la ná. 29 Naa ɠa é ga, kɛni wo mina ɗa ga suaiti mi, niiti ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, ta ɲamai, naa ʋɛɛ suaiti ba ti ma ɲama la ʋuuni, wo ɓɔɠɔ maaɲɛ ɓalaa ga koloɠologi. Wa naati kɛɛna, faa ʋagɔ ʋe wo ʋɛ. Ade ɠaana mɔnɔ!»

30 Ti yeeɓeni keelai naati ba, ti li. Ti liini Antiyɔse, ti kidaaleʋe nu ɓɔgi pɛ gaalɛ ba, ti sɛʋɛi ve ti ya. 31 Sɛʋɛi ɠalagai ma, ti wola ɠoozunɛɛni, tɔɔzei iɲɔdɔɔ wooi ʋa é ɠɛni su. 32 Tɛi Zude ta Silase ti ɠɛni ga GALA goo wo nuiti, ti lɛbini ɓɔɛzu kidaaleʋe nuiti pɔ, ti ɗa naati tɛnɛ, ta ti ɗa ti iɲɔdɔ. 33 Ti ku ɠɛɛni ná fele, naa ʋoluma ɠɛɛɠɛlointi ti yeeɓeni ti ʋa ga ziilɛigi, ti ɠale ma naama nuiti pɔ, niiti ti valini ti ma. 34 [Anɛɛ naa ʋe, é nɛɛni Silase ʋɛ ga é yɛ ná.]† 35 Pɔle ta Ɓalanaɓase ti yɛni Antiyɔse, naa ʋɛɛ nu mɔinmɔin ba, ti kalagi wo, ta ti ɗa Maliɠii ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli.

Pɔle ta Silase lii vai keela ziɛgi velesiɛi ma

36 Ku ɠɛɛni fele, naa ʋoluma Pɔle ɠɛni Ɓalanaɓase ma: «De ɠale ma ʋogi zu, de li de kidaaleʋe nuiti ka, ʋɛ pɛ de leʋega ná, de Maliɠi laawooi laazeeli, de ka mini ɠɛɠala ɠa ti ná kidaaleʋei zu.» 37 Ɓalanaɓase ɠɛni pɔ, é Zan ʋilɛ ti ʋolu, nii daasei pɛai ga Maleke, 38 kɛlɛ Pɔle kaani ga é la vizɔni ga ti ʋa naa ʋilɛ ʋolu, nii é zeɠeni ti ʋolu siɛ mɔungi zu Panfili zɔli, é la ɠɛɛni ti ʋa ta-wotii zu. 39 Naama maaɠaalii ɓaani ti yɔɠɔzu, eyɛsu ti bali ma. Ɓalanaɓase Maleke zeɠeni, ti lɛ ɓatoi zu, ti li Sipele. 40 Pɔle ma ge yiimazeɠe ga Silase, kidaaleʋe nuiti ti ti ɠalivaani Maliɠii ná-zaalai ma, ti ɗa li. 41 Ti leʋeni Siili yooi zu ta Silisi, ti ɗa Egilisiiti iɲɔdɔ.

16

Timɔte ʋilɛ fai Pɔle ta Silase ʋolu

1 Naa ʋoluma, Pɔle zeelini Dɛɛleɓé, ta Lisitele. Kaladopoi ta ɠɛni miná, daaseigi ga Timɔte, dee ɠɛni ga Zuifu anzanui ta kidaaleʋeai Kilista ma, kɛɛɠɛ ɠɛni ga Gɛlɛkii ta. 2 Kidaaleʋe nui niiti ti ɠɛni Lisitele ta Ikoniyume, naati ti ɠɛni zeele woo ʋagɔ wosu, é lo Timɔte ʋa. 3 Wɔin ɠɛni Pɔle ma ga é naa ɠɛ ga ziɛɲɔɠɔ, é naa zeɠeni, ti tati pɛlɛʋolu, tɔɔzei Zuifuiti ta-vai ʋa, niiti ti ɠɛni naama adɛti, mazɔlɔɔ ti pɛ ti ɠɛni kwɛɛni ga kɛɛɠɛ ɠɛni ga Gɛlɛkii. 4 Taai niiti é ɠɛni leʋesu ti zu, é ɠɛni deveiti bosu nuiti ma, niiti keelaiti ta totuɠɔiti ti ti zeɠeni Zeluzalɛme, naa ɠa a kɛ ti ɠolo naama leveiti bɛ. 5 Egilisiiti sɛbɛ ɠɛni lɔɔzu kidaaleʋei zu, ta ɗa ʋɛɛ ti ʋa folo-o-folo.

Pɔle loli fai Masedoane

6 Ti Filizi ta Galate yooi maaleʋeni, tɔɔzei Zɛnvu Ɲadegai pele leʋeni ti luɠɔ ga ti mina wooi laazeeli Azi yooi zu. 7 Ti zeeliai ma Misi yooi ɠobaʋɛ, ti ɠɛni pɔ ga ti li Ɓitini, kɛlɛ Yesu ná-Zɛnvui la ɠɛni vaani bu. 8 Ti Misi yooi maaleʋeni naazu, ti zeeli Toloase. 9 Kpidii Pɔle kulakɛlɛmai ta zɔlɔɔni, é Masedoane zunu ɠila kaani loni, naa ɗa maanɛɛnɛ, é ɗa ɠɛ ma: «Soma kae, è leʋe Masedoane, è ɓɔ gi ʋa!» 10 Pɔle ná-kulakɛlɛmai naa maaʋele ma, gi pele ɠaiziɛni gaamago ga gi li Masedoane, mazɔlɔɔ gi kwɛɛni ga naa maaʋele ga GALA ka gi lolisu ga gi Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli ná.

Lidi ɠidaaleʋe vai Filipe taazuʋɛ

11 Gi lɛɛni ɓatoi zu Toloase, gi li Samotelase ziɛ zaama yooi ʋɔ pelei, poluma zobui gi li ga Neyapolise ʋele. 12 Gi zeɠe miná, gi li fɔ Filipe taazuʋɛ, nii é ɠɛni ga Wɔlɔme laai ta, é ɠɛni ga Masedoane ɠoʋi mɔungi ma laai ta. Gi ku felegɔ ɠɛni naama laai zu. 13 Dooɠo foloi gi ɠulani taai ʋa, gi li ziɛ wolai laaʋɛ, é ɠɛni gi-ɠi su ga gá Zuifuiti ta-ƓALA falizuʋɛ ta ɠaa ná. Tɛi gi zeini, gi ɓɔɛni anzanuiti pɔ, niiti ti ɠaalɛa ɠɛni de ba. 14 Anzanu ɠila ge ɠɛni ná, nii é ɠɛni ga GALA gaazuluaba nu, daaseigi ga Lidi, é ɠɛni ga seɠe ɓɔi pɔdi nui, ta ná-taazuʋɛ ɠɛni ga Tiyatiil. É ɠɛni woilosu ga pagɔ, Maliɠii ziilaalaoni, nii a kɛ é naati mɛni, nii Pɔle ɠɛni bosu. 15 Tɛi ta ná-pɛlɛ wu nuiti ti ɓatizeni, é gi maanɛɛnɛni, é ɠɛ gi ma: «Ni wo kwɛni ga gè ɠidaaleʋea ga ɠite Maliɠii ma, à soma wo lɛ nà-pɛlɛi wu, wo zei ná.» É ɓɔini gi la gola ga kɛni gi naa ɠɛ.

Filipe ɠaso ziɠigi zu vai

16 Yeeta, gi ɠɛni liizu GALA falizuʋɛ, duɔ anzanu ɠila ge gi laaɠomini, nii adɔɓɛɛ yɛnvui ɠɛni su, ná-adɔɓɛɛ vaiti maaʋele ma, ná-duɔ kɛɛɠɛiti ti ɠɛni kulanuma wola zɔlɔɔsu. 17 É ʋilɛni gi ʋolu, gá-o, Pɔle-o, é ɗa ɓain, é ɗa ɠɛ ma: «GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-botiɠɛ nuiti ka ga zunui niiti, ti ʋaaʋɛ kizo pelei lɛɛzu ga woye.» 18 É ɠɛni naa ɠɛɛzu folo mɔinmɔin daawu. Pɔle ɓɔlɔai ma ga naa, é latini, é ɠɛ zɛnvu ɲɔi ma: «Yesu Kilista laaseigi zu, nà è levezu ga è ɠula anzanui nii zu.» Gaamago é ɠulani anzanui zu.

19 Siɛgi zu ná-duɔ kɛɛɠɛiti ti kaani la ga kito ge la mɔ ti ʋɛ, ti ʋa ani mɔinmɔin sɔlɔɔ ga maaʋele, ti Pɔle ta Silase zoni, ti naati kpokpo taa zaamaʋɛ tukpɔɠaaleʋe nuiti pɔ bɛ. 20 Ti naati teʋeni Wɔlɔme nuiti ma, niiti ti ɠɛni ga tukpɔɠaaleʋe nuiti, ti ɠɛ ti ma: «Zunui niiti ka ti faa yaɠabagi ʋiliga ada-laai zu. Zuifuiti be, 21 ta kalagi ma zii tanigaa wosu, nii maa la nɛɛni ga adɛi de ga Wɔlɔme nuiti ade ʋa va bu, ɓaa ade ʋa kɛ.» 22 Bɛbɛi ɓalaa wuzeɠeni ti laalɔɠɔma. Tukpɔɠaaleʋe nuiti ti ta-zeɠeiti kulaai ma ti ɠɔba, ti devei veeni ga ti naati doɠa ga kpakui. 23 Ti ɓegai ma ga ti loɠa ga kpakɔ ɲɛ mɔinmɔin, ti naati pilini kasoi ɠa, ti kaso makɛ nui leve ga é ɗa wola wɛlɛ ti ma. 24 Tɛi naama levei veeni kaso makɛ nui ya, é ti ʋilini kaso ʋɛlɛi ɠoozu ʋele nuu, é ti-ɠɔɠɔiti dɔ kpeɠɔi ɠa.

25 Kua zaamai Pɔle ta Silase ti ɠɛni GALA falizu, ti ɗa GALA dɛbi wuyeiti too, kasoɠa nui zɔiti ti ɠɛni ti woomɛnisu. 26 Gaamago, zou ɓali wolai ɠɛɛni, é kaso ʋɛlɛi ma wuulaagiti ɲiikpi, kpogiti daalaoni nɔ ʋɔɔma, yɔlɔɠɔiti ti vieni kasoɠa nuiti pɛ ba. 27 Kaso ʋɛlɛ makɛ nui wuungai ma, é ka ga kaso ʋɛlɛi ma ɓogiti daalaogɛ, é ná-boɠa zɔkpɔi ɠulani ma laɠagi zu, é ɠɛni liizu ɓɔɠɔ ʋaazu niina, tɔɔzei é ɠisiɛni ga kasoɠa nuiti pɛ ti ʋela. 28 Kɛlɛ Pɔle ɓainni ga woo wola, é ɠɛ ma: «Mina faa ɲɔu nɔpɛ kɛ ga ɓɔɠɔ, gi pɛ gá ʋɛ.» 29 Kaso ʋɛlɛ makɛ nui wozakalagi maalolini, é lɛɛni ga suvilɛ, é ɗa ɓali, é looni Pɔle ta Silase ɠɔɠɔwu, 30 é ɠula ga tiye eteaʋɛ, é ɠɛ ti ma: «Kɛ̀ɛni, nà kɛ ɠale, gè ʋa ɠizo?» 31 Pɔle ta Silase ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Ɠidaaleʋe Maliɠii Yesu ma, ɗa ɠizo wa ɗa-ʋɛlɛyeɠei wu nuiti.» 32 Ti Maliɠii laawooi woni ma, ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ. 33 Naama yeeɠɛɠalai nɔ kpidii, kaso ʋɛlɛ makɛ nui liini ga Pɔle ta Silase, é ta-ʋalaiti gaagba, naa ʋoluma ti ɓatizeni gaamanɔ ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ. 34 É lɛɛni ga tiye ná-pɛlɛi wu, é daamianigi ve ti ya. Zunui nii ta ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti pɛ ti ɠoozunɛɛni, ti ɠidaaleʋe vai zu GALA ma.

35 Sobui, tukpɔɠaaleʋe nuiti ti salaʋusuiti teʋeni kaso ʋɛlɛ makɛ nui ma, ti ɠɛ ma: «Yeeɓe zunui niiti ba, ti li.» 36 Kaso ʋɛlɛ makɛ nui naama wooi laazeelini Pɔle ma, é ɠɛ ma: «Tukpɔɠaaleʋe nuiti ti keela leʋegɛ mà, ti ɠɛ gè wo ʋilɛ, naa maaʋele ma à ɠula, wo li ziilɛigi zu.» 37 Kɛlɛ Pɔle ɠɛni ti ma: «Gɛi gi ga Wɔlɔme nuiti, ti la gá-ʋeelala lɛɛni, ti gi loɠa kɛlɛmaʋɛ, ti gi ʋili kasoi ɠa. Ta pɔ niina ga ti gi ɠula dɔɔɠuzu? Gi la naa ɠɛa pɛ! Kɛni tiya ɓɔɠɔi ti ʋa, ti gi ɠula ti!» 38 Salaʋusuiti ti liini ti naama wooiti bo tukpɔɠaaleʋe nuiti ma. Naati ti wola luani, ti mɛnigai ma ga ta ga Wɔlɔme nuiti. 39 Ti liini ti pee ve Pɔle ta Silase ʋɛ, ti naati maanɛɛnɛ ga ti ɠula ta-laai ʋa. 40 Pɔle ta Silase ti ɠulaai ma kasoi ɠa, ti lɛɛni Lidi ná-pɛlɛi wu. Ti ɠɛɛɠɛlointi kaai ma, ti naati iɲɔdɔɔni, naa ʋoluma ti ɗa li.

17

Pɔle ta Silase ti lii vai Tesalonike

1 Pɔle ta Silase ti leʋeni Anfipoli ta Apoloni, ti zeeli Tesalonike, ʋɛ Zuifuiti ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi ta ɠɛni ná. 2 É lɛɛni bu, eɠɛʋelei a ɗa kɛɛ la pɔlɔma, dooɠo folo saʋagɔ laawu Pɔle ɠɛni liizu, é ɗa ɓɔɛ ti ʋɔ ga GALA Sɛʋɛi zu vaiti. 3 É ɠɛni suɠulazu ti ma, é dɛɛ ga tiye ga kɛni Kilista a la ɓɔlɔ, é za, naa ʋoluma é wuzeɠe, é ɠula saai ya, é ɠɛ ti ma: «Yesu nii gè ná-fai wosu wo ma, naa ɠa é ga Kilista.» 4 Tanigaa ti ɠidaaleʋeni ti zaama, ti ʋɛɛ Pɔle ta Silase ʋa, ta Gɛlɛkii ma mɔinmɔin niiti ti ɠɛni luazu GALA ba, naa ʋɛɛ tosuba anzanui ma mɔinmɔin ba.

5 Kɛlɛ toloi Zuifuiti ziimaʋɛ laaveni, ti nu ɲakai tanigaa zeɠeni bɛbɛi zaama, ti ti ɠaalɛ ba, ti wutugi ʋili taai zu. Ti liini ti Zazɔn ná-pɛlɛ laa ɠale, ti ɗa Pɔle ta Silase ɠaiziɛ ga ti li ga tiye bɛbɛi ʋɔ. 6 Tɛi ti la ɠɛni ti ɠaani, ti Zazɔn ta kidaaleʋe nui tanigaa zoni, ti li ga tiye tukpɔɠaaleʋe nuiti kakala, ti ɗa ɓain, ti ɗa ɠɛ ma: «Niima zunuiti ka ti eteai pɛ kɛai unga wuulee, tiya ɠa ti ʋaai ʋɛ. 7 Zazɔn ɠa é yeezeiɗai ti wu. Ti pɛ ta faiti kɛɛzu masagi Sezaal ná-deveiti daalɔɠɔma, ti ɠɛ masa kili ka ná, nii daaseigi ga Yesu.» 8 Naama wooiti ti bɛbɛi yiiɠulani ba ta tukpɔɠaaleʋe nuiti, 9 naati ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa yeeɓe Zazɔn ta zɔiti ba, kɛni ti kpɔunma ani ɠulani ti ya pɛ.

Pɔle ta Silase ti lii vai Ɓelé

10 Kpidii ʋɛɛni nɔ feya, kidaaleʋe nuiti ti Pɔle ta Silase leʋeni Ɓelé. Ti zeeliai ma, ti liini Zuifuiti ta-ƓALA dɛbi ʋɛlɛi wu. 11 Naati koozu ɠisiɛi ʋani, é leʋe Tesalonike Zuifuiti ba, ti yeezeini GALA daawooi wu ga ɠoozunɛ ʋele, folo-o-folo ti ɠɛni GALA sɛʋɛiti fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu, ti pɛtɛ ni, nii ti bogai ti ma gaamai ʋe. 12 Ma mɔinmɔin ge ɠidaaleʋeni ti zaama, naa ʋoluma Gɛlɛkiiti saama, tosuba anzanuiti ta zunui ma mɔinmɔin ti ɠidaaleʋeni. 13 Kɛlɛ Tesalonike Zuifuiti ti kwɛɛgai ma ga Pɔle ɠa GALA daawooi laazeelizu Ɓelé, ti ʋaani ná ga ti bɛbɛi ɠaazulɛ, ti wutugi ʋili ti zaama. 14 Kidaaleʋe nuiti ti Pɔle leʋeni ga kpoloɗɛi laa ʋelei, kɛlɛ Silase ta Timɔte ti yɛni taazuʋɛ. 15 Zɔiti ti liini Pɔle maazaasu, ti liini la fɔ Atɛne. Ti ɠalesuʋɛ ma, Pɔle valini ti ma ga Silase ta Timɔte ti li pɔ bɛ fala.

Pɔle ɠɛɛ vai Atɛne

16 Siɛgi zu Pɔle ɠɛni siɛɲɔɠɔiti kpɔunsu da Atɛne, zii ɠɛni ɓɔlɔzu, tɔɔzei é kaani ga taai naa wola laavegɛ ga kɔɔɠɔ ganigiti. 17 É ɠɛni ɓɔɛzu Zuifuiti pɔ, GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, ta zii ɠiligiti pɔ, niiti ti ʋilɛgai Zuifuiti ta-ƓALA pelei ma, naa ʋoluma folo-o-folo é ɠɛni ɓɔɛzu nuiti pɛ pɔ, niiti ti ɠɛni ʋaazu ete zaamaʋɛ. 18 Faaɠwɛ nui tanigaa, niiti ti ga Epikuliɛinti ta Sitoisiɛinti, ti tɔɔzeini ga ɓɔɛa pɔ. Tanigaa ti ɗa ɠɛ ma: «Lee ma ɓɔɛzuɠula ɲaka ɠa zunui nii bosu?» Zɔiti ti ɗa ɠɛ ma: «Ɗa ka ga toɠa gala kiligaa ta-vaa laazeelizu.» Tɔɔzei ti ɠɛni Pɔle woomɛnisu, é ɗa Yesu ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, ta buzeɠe vai, é ɠula saai ya. 19 Ti li ʋele ɠana la Aleyopaze nuiti kakala, ti ɠɛ ma: «Gá zoo nɛi gi faa ɠwɛɛ ɓaa, é ʋilɛ kala niinɛi naa ʋa, nii è bosu ga giye? 20 Tɔɔzei gá fai tanigaa mɛnisu è-la, niiti kaipa gi la dɛ ta mɛnini. Tɔ ɠa é ba, gá pɔ gi naati poluɠwɛɛ.» 21 Tama Atɛne nuiti pɛ ta wɛɛinti ti ɠɛni ti zaama, ti ɠɛni ta-yeeɠɛɠalai pɛ kɛɛzu nɔ ga ti ɗa faa niinɛiti bo ɓɔɠɔ ma, ta ti ɗa mɛni.

22 Pɔle wuzeɠeni naazu Aleyopaze nuiti saama, é ɠɛ ma: «Atɛne nuiti, gè pɛtɛga ga wo pɛ wa ga gala pele ziɛ nu wolaiti, kɛʋelei pɛ ma. 23 Tɔɔzei zɛ̀gɛ leʋesu taazuʋɛ, gè ɗa wa-ɠɔɔɠɔ ganigiti ka, eyɛsu gè zalaɠa ɠulazuʋɛ ta ɠa, ʋɛ sɛʋɛai ná ga: ‹Galagi nii nu la kwɛɛ, naa nɔnɔi ɠa.› Nii wo dɛbizu, wo la kwɛɛ, naa ɠa gè ná-fai laazeelizu wo ma. 24 GALAGI nii é eteai ta su aniiti pɛ kpɛtɛa, tɛigi é ga geeɠɔlɔgi ta zooi ti-Maliɠii, seizu la gala pɛlɛi naa wu, nii nuiti ti togai ga yeei. 25 Kpɛdɛ la ba ɓalaa ga nuiti ti ani ve bɛ, eɠɛ a ʋala ani ta ma zii nɔpɛ ma, tɔɔzei tɔ ɠa é zɛnvui ta zɛnvu viilɛi veezu nuɓusɛiti pɛ zea, naa ʋɛɛ ani mɔtaiti pɛ ba. 26 É etea nuɓusɛi pɛ kpɛtɛʋɛ ga nu ɠila kpegi mavofodai nɔ, nii a kɛ ti zei zooi ɠa ná pɛ. É yeeɠɛɠalaiti teʋeni ba, é nuiti ti zei yooiti kwɛgiti da, 27 nii a kɛ ni toɠa zoo ɠɛɛzu nuiti ti yɛ ɠɛɛzu tiɠili tiɠili ti GALA gaiziɛ ti ka. Tama tɔun maa la ɠoozani de tanɔpɛ ba. 28 Tɔɔzei:

‹Tɔun maaʋele zu, zɛnvui ɠa de ya, de ɗa ɲiikpi, ta da vulua.›

Eɠɛʋelei wa-vaa ɠwɛɛ nui tanigaa ti bogai la ga:

‹Ada ga mavofodaiti.›

29 Naa ɠa é ba, tɛi ade ga GALA mavofodaiti, ade mina ɠisiɛ ga GALA kulaʋɛ ga kɔɔɠɔ ganigiti niiti ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti, ti ti ɓɛtɛai ga zanugi, ɓaa walii, ɓaa kɔtui, ga ti ɠoozu ɠeleɠelegiti. 30 GALA ge nuɓusɛiti ta-ɠimalala yeeɠɛɠalai naati zɛga ná, kɛlɛ niizu toɠa nuiti pɛ devezu adaʋɛ pɛ ga ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo. 31 Tɔɔzei é yeeɠɛɠala leʋea ba, siɛgi zu é ʋaazu nuɓusɛi pɛ tukpɔɠaaleʋezu la ga telebodai, zunu ɠila kpegi maaʋele, nii é yiimazeɠeai la, é naama ʋoogi ɠula kɛlɛma ɛsɛ pɛ bɛ ga é naa wuzeɠe, é kula saai ya.»

32 Ti naama wooi mɛnigai ma ga gɔvɛiti buzeɠe vai saai ya, tanigaa ti ɠɛni ɲɛɛɠulasui ɠɛɛzu la, taɠiligaa ti ɗa ɠɛ ma: «Gá è woomɛni yee ɠili, é lo naama vaiti ba.» 33 Ʋele ɠana Pɔle ɠulani la ti zaama. 34 Anɛɛ naa ʋe, ti zaama tanigaa ti ɠidaaleʋeni, ti ɠili Pɔle ʋa, naati tanigaa ti ɠɛni ga Denise, nii é ɠɛni ga Aleyopaze nui gila, ta anzanu ɠila nii daaseigi ɠɛni ga Damalise, ta taɠiligaa.

18

Pɔle ɠɛɛ vai Kolɛnte

1 Naa ʋoluma, Pɔle zeɠeni Atɛne, é li Kolɛnte. 2 É Zuifu ɠila pɛtɛni ná, daaseigi ga Akilase, é ɠɛni ga Pɔn nu, ta anzai Pilisile ti ʋaani nɔ feya ti zeɠe Itali, tɔɔzei masagi Kelode devei veeni ga Zuifuiti pɛ ti maaɠooza Wɔlɔme ʋa. Pɔle ɠilini ti ʋa, 3 tɛi ɲɛɛliɠi ɠilagi nɔ ɠa é ɠɛni ti pɛ ti ya ga seɠe ɠota ɓɛtɛ vai, é yɛni ti ʋɔ bɛ, ti ɗa botii ɠɛ ʋɔɔma. 4 Dooɠo foloi ɠilagilagi pɛ Pɔle ɠɛni ɓɔɛzu Zuifuiti ta zii ɠiligiti pɔ, GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, é ɠɛni ɠaaɓaazu ga é ti lati.

5 Siɛgi zu Silase ta Timɔte ti ʋaani la, ti zeɠe Masedoane, Pɔle ɓɔɠɔ veeni GALA daawooi laazeeli vai nɔ ya niina, é ɠɛni dɛɛzu ga Zuifuiti ga Yesu ɠa é ga Kilista. 6 Kɛlɛ tɛi Zuifuiti ti ɠɛni maaɠaalizu ga woo ɲɔiti, é ná-seɠeiti suɓukpunɛni, é ɠɛ ti ma: «Wo-ma ɲamai ɠa la niina wo unma, wa-vaa nɔpɛ ge la mɔ nɔ̀un unma, ɓɛ niina gè ɠaaʋote zii ɠiligiti ma.» 7 É zeɠeni miná, é li zunui ta ná-pɛlɛi wu, nii é ɠɛni ga GALA gaazuluaba nu, daaseigi ɠɛni ga Titiyuse Zusetuse, ná-pɛlɛi ɠɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi ɠobaʋɛ. 8 Anɛɛ naa ʋe, GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii, nii daa ɠɛni ga Kilisepuse, naa ɠidaaleʋeni Maliɠii ma, ta ná-pɛlɛ wu nuiti pɛ. Kolɛnte nui ma mɔinmɔin ɓalaa, niiti ti ɠɛni Pɔle woomɛnisu, ti ɠidaaleʋeni, ti ɓatizei zɔlɔɔ.

9 Yeeta kpidii, Maliɠii ɠɛni Pɔle ma kulakɛlɛmai zu: «Mina lua pɛ, ɓɔɛ mina maaɠɛ kpɔ, 10 tɔɔzei nɔ̀un nà è ʋa, nu nɔpɛ ge la vɔɔɠua è ʋa, é ʋa faa ɲɔu ɠɛ ga ɗe, mazɔlɔɔ nà-nuɓusɛi wola mɔinʋɛ taai nii zu.» 11 Pɔle kɛɛni Kolɛnte ga kona gila ta tukpɛ (1,5), é ɗa nuiti kala ga GALA daawooi.

12 Siɛgi zu Galiyɔn ɠɛni la ga Akayi masagi, Zuifuiti pɛ ti zolooni faa ɠila ma, ti wuzeɠe Pɔle laalɔɠɔma, ti liini la tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, 13 ti ɠɛ ma: «Zunui nii ɠa é nuiti tatisu, é GALA dɛbi ʋelei taɠili dɛɛzu ga nuiti, nii é la zolooni tɔgi ma.» 14 Pɔle ɠɛnina ɠɛɛzu é ɓɔɛ, eyɛsu Galiyɔn kpɔɛi zeɠe, é ɠɛ ma: «Ee, Zuifuiti! É ga é ɠɛni ga telebotala va ɓaa faa ɲɔu va, nà la woilo wo-woo ma, ʋelei maanɛai é ɠɛ la, 15 kɛlɛ tɛi é ga maaɠaali nɔ, é ʋilɛ wooiti ta daaseigiti ba, naa ʋɛɛ wo ɓɔɠɔ lɔgiti ba, wa-vaa ɠana. Gè la pɔ ga gè ɠɛ ga naama lukpɔɠaaleʋe nu.» 16 É ti ɓɛɛni, ti zeɠe tukpɔɠaaleʋezuʋɛ. 17 Ti pɛ ti Sosɛtɛne zoni naazu, nii é ɠɛni ga GALA dɛbi ʋɛlɛi ma ɠundiɠii, ti ɗa doɠa tukpɔɠaaleʋezuʋɛ ɠakala. Kɛlɛ Galiyɔn maavaa la ɠɛni naa zu.

Pɔle ɠale fai ma ʋolu Antiyɔse

18 Pɔle ku ɠɛɛni fele Kolɛnte, naa ʋoluma é valini kidaaleʋe nuiti ma, é lɛ ɓatoi zu, dii vai zu Siili ʋele, ta Pilisile naa ʋɛɛ Akilase ʋa. Aisa é ʋa zeɠe ná, é nɔungi ɓuyeni ma ɓato losuʋɛ Sankelé, tɔɔzei é minazeɠe kɛɛni. 19 Siɛgi zu ti zeelini la Efɛze, Pɔle siɛɲɔɠɔiti zɛni miná. É lɛɛni GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, é ɗa ɓɔɛ Zuifuiti pɔ, 20 naati ti maanɛɛnɛni ga é yeeɠɛɠala go ɠɛ ti ʋa, kɛlɛ é la ɠɛni vaani naa wu. 21 Anɛɛ naa ʋe, seɠezuʋɛ ná, é ɠɛni ti ma: «Ni GALA ka vaana bu, nà dɛ ɠalesu ma wo ʋɔ bɛ.» É lɛɛni ɓatoi zu Efɛze. 22 É ɠulani ɓatoi zu Sezalé, é zeɠe miná é lɛ Zeluzalɛme, é laali Egilisii zu nuiti ma, naa ʋoluma é yeini Antiyɔse.

Pɔle lii vai keela ziɛgi zaʋasiɛi ma

23 É ku ɠɛai ma fele miná, é ɠaleni ma ʋolu, é ɗa leʋeteʋe Galate ta Filizi yooiti su, é ɗa kaladopoiti iɲɔdɔ.

24 Zuifui ta ʋaani Efɛze, é ɠɛni ga Alɛgezandili nu, daaseigi ɠɛni ga Apolɔse. Zunui naa ɠɛni ga kpɔɛzuɠula nu wola, kalagai gola GALA Sɛʋɛi zu. 25 É ɠalani ga Maliɠii ná-pelei ma vai, zɛbɛi ɠɛni ba, é ɗa nuiti kala ga Yesu ná-faiti ga gaamai, kɛlɛ Zan ná-ɓatizei nɔ ɠa é ɠɛni kwɛɛni. 26 É tɔɔzeini ga ɓɔɛa ga ladalai GALA dɛbi ʋɛlɛi wu, kɛlɛ siɛgi zu Pilisile ta Akilase ti goomɛnini da, ti seɠeni ti maaɓuɠa ɓɔɠɔ ʋa, ti GALA ná-pelei lɛɛ la ga pagɔ. 27 Tɛi é deveni ga é li ga Akayi ʋele, kidaaleʋe nuiti ti iɲɔdɔɔni. Ti sɛʋɛi ɠɛɛni kaladopoiti ma ga naati ti yeezei bu ga pagɔ. Seeliai ma miná, é ɠɛni ga kpɔba nu wola naati bɛ, niiti ti ɠidaaleʋeni GALA ná-zaalai zaɓui zu. 28 Tɔɔzei é ɠɛni Zuifuiti ta-ɓɔɛiti polulaazu nɔ kpaun kɛlɛi zu, é ɗa dɛɛ ga tiye GALA sɛʋɛiti su ga Yesu ɠa é ga Kilista.

19

Pɔle zeeli vai Efɛze

1 Siɛgi zu Apolɔse ɠɛni la Kolɛnte, Pɔle leʋeni ga maazu ʋele yooi zu ʋele, é zeeli Efɛze. É kaladopoi tanigaa ɠaani ná, 2 é ti ɠaazaɠa, é ɠɛ ti ma: «Siɛgi zu wo ɠidaaleʋea la, wo Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔni?» Kɛlɛ naati ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Tɔun kaipa gi la dɛ vɔlɔ mɛnini ga Zɛnvu Ɲadega ɠa ná.» 3 É ɠɛni ti ma: «Ɓatizei ma ɓɛgele ɠa mu wo sɔlɔɔgai?» Ti ɠɛ ma: «Zan ná-ɓatizei.» 4 Pɔle kpɔɛi zeɠeni ʋolu, é ɠɛ ma: «Ɓatizei nii Zan ɠɛni kɛɛzu, naa ɠɛni ga nuiti siɛ ʋelei maavalibo fai, é ɠɛni ɠɛɛzu nuiti ma, ti ɠidaaleʋe naama nui ma, nii é ʋaazu tɔun poluma, naa ɠa é ga Yesu.» 5 Ti naama wooi mɛnigai ma, ti ɓatizei zɔlɔɔni Maliɠii Yesu laaseigi zu. 6 Pɔle yeelaai ma ti ma, ti Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ, ti tɔɔzei ga ɓɔɛa zii woo ɠiligiti su, ta ti ɗa GALA gooi wo. 7 Ti pɛ kpɔga ɠɛni ga nu puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛɠala.

Tɛnɛgi Pɔle boni Efɛze

8 Pɔle ɠɛni lɛɛzu GALA dɛbi ʋɛlɛi wu alu saʋagɔ laawu, é ɗa ɓɔɛ ladalai zu Zuifuiti pɔ ga GALA ná-masadai ma vai, é ɠɛni ɠaaɓaazu ga é naati tati, niiti é ɠɛni ɓɔɛzu ti ʋɔ. 9 Kɛlɛ tɛi tanigaa ti ɠigi ɓaani, ti la kɛɛni, ti ʋa valibo, tɔun ti ɗa kpɔɛ ɲɔiti bo kidaaleʋe ʋele niinɛi ma, bɛbɛi ɠaazu, Pɔle zeɠeni ti ɠoba. É ɠɛni liizu ga kaladopoiti, folo-o-folo é ɗa ti ɠala Tilanuse ná-kala bosuʋɛ. 10 É yɛni naa ɠɛɛzu, eyɛsu é ɠɛ ga kona felegɔ, naa maaʋele ma nuiti kpein ti ɠɛni zeini Azi yooi zu, Zuifuiti ta zii ɠiligiti, ti pɛ ti Maliɠii laawooi mɛnini.

Seva ná-doun zunu lɔfelaiti

11 GALA ge ɠɛni laavɔɔ vaiti kɛɛzu ga Pɔle maaʋele, niiti ti la ɠɛni ɠɛɛzu pɔlɔma. 12 Eyɛsu ti ɗa Pɔle ná-maaɓale seɠeiti ɓaa ná-seɠe maazu zeɠeiti pɛɛ seeɓɛ nuiti ma, ti ɗa ɠɛdɛ, zɛnvu ɲɔiti ti ɗa ɠula ti zu. 13 Zuifui tanigaa niiti ti ɠɛni leʋeteʋesu ga ti ɗa inɛgiti kpɛ nuiti su, ti suɠɔɠɔni ga ti ɗa Maliɠii Yesu laaseigi wo naama nuiti ma, niiti zɛnvu ɲɔiti ti ɠɛni ti zu, ti ɗa ɠɛ ma: «Nà wo levezu Yesu laaseigi zu, nii Pɔle ná-fai laazeelizu!» 14 Zɔiti ti ɠɛni niima vaiti kɛɛzu, ti ɠɛni ga Seva ná-doun zunu lɔfelaiti, nii é ɠɛni ga Zuifuiti ta-zalaɠa ɠula ɠundiɠii gila. 15 Zɛnvu ɲɔi ti wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ti ma: «Gè Yesu ɠwɛni, gè kwɛni ɓalaa zɔi é ga Pɔle, kɛlɛ wɔun, wa ga ɓɛɛni?» 16 Gaamanɔ, zunui nii zɛnvu ɲɔi ɠɛni su, naa valani ti ʋa, é vɔni ti ma, é ti loɠa ɠɛzɛɠɛzɛ, eyɛsu ti ʋela ga ti maaɲakaiti, ti maawanaai. 17 Ɛsɛ pɛ ge naama vai ɠwɛɛni, Zuifuiti ta zii ɠiligiti niiti ti ɠɛni ɲii wosu Efɛze taazuʋɛ, dualuagi lɔɔni ti pɛ su, naa ɠɛni ga zaɓu Maliɠii Yesu laaseigi lɛbiya zɔlɔɔ. 18 Zɔiti pɛ ti ɠidaaleʋeni, naati ma mɔinmɔin ti ɠɛni ʋaazu, ti ɗa laa zɔ ga ga nii pɛ ti kɛai. 19 Niiti pɛ ti molikula faiti kɛɛni, naati ti ʋaani ga ta-zɛʋɛiti, ti gala ɛsɛ pɛ gaazu. Ti naama zɔngɔi ɠaaluni, é ɠɛ ga wali ɠae waaʋuulɔɔlugɔ (50.000).

20 Ʋele ɠana Maliɠii laawooi wo fai zu ɠɛni wɔɔlɔzu la ga gaaɓaai, Maliɠii ɓɔɠɔi ná-zɛbɛi zaɓui zu.

Wutugi é leʋeni Efɛze ta Pɔle zeɠe vai ná

21 Naama vaiti kpegai ma, Pɔle deveni ga é li Zeluzalɛme, é leʋe ga Masedoane ta Akayi ʋele. É ɠɛni ɠɛɛzu ma: «Siɛgi zu gè zeelizu la Zeluzalɛme, kɛni ɓalaa gè ɠaazula Wɔlɔme ma.» 22 É ná-kpɔba nu felegɔ leʋeni Masedoane, Timɔte ta Elasete, tɔ ɓɔɠɔi é yɛni dɛ Azi yooi zu.

23 Naama yeeɠɛɠalai zu ɠa kpɔɛ wolai leʋeni la, é lo kidaaleʋe ʋele niinɛi ʋa. 24 Zanu kpɛtɛ nui ta ɠɛni ná, daaseigi ga Demetiliyuse, é ɠɛni anzanu ɠalagi Aaletemise ná-pɛlɛi maaniini koiti kpɛtɛzu ga wali ɠolegi, é ɠɛni naavolo wola ɠaalɛɛzu ba kɔɔɠɔ gani naama ɲɛɛliɠi ɠɛ nuiti bɛ. 25 É naati gaalɛɛni ba ta zɔi niiti ti ɠɛni ɲɛɛliɠi ɠilagi ɠɛɛzu, é ɠɛ ti ma: «Wo pɛ wo kwɛni ga ada-ɠulanumai ɠa niima wotii nɔ zu, 26 kɛlɛ wa mɛnisu ta wa pɛtɛsu nii Pɔle kɛɛzu, Efɛze taazuʋɛ ta Azi yooi zu ná pɛ, é nu mɔinmɔin tatiga, é ɗa ɠɛ ti ma, galagi niiti pɛ nuiti ti kpɛtɛai ɓɔɠɔ ʋɛ, naa tanɔpɛ ge la ga gala. 27 Naama vai ɠa ʋaazu ɓaaɠulazu ada-wotii ma, é bɛlɛɠula anzanu ɠala golai Aaletemise ná-pɛlɛi ʋa, naa ʋoluma toɠa ʋala lɛbiya wolai ma, nii é zea, tɛigi nuiti ti nɔkɔsu bɛ Azi yooi zu ta eteai pɛ su.»

28 Naama wooiti mɛnigai ma ti ʋɛ, ti wola yiiɠaawanani, ti ɗa ɓain, ti ɗa ɠɛ ma: «Efɛze nuiti ta-ɠalagi Aaletemise wɔɔlɔʋɛ!» 29 Taai zu ná pɛ ge ɠɛni nɔ wuulee, ti pɛ ti liini ʋɔɔma ga kpizɛi naama adaʋɛ, ná ga maaɓɔ bosuʋɛ, ti li ga Pɔle ziɛɲɔɠɔ felegɔiti Masedoane nuiti Gaiyuse ta Alisitaake. 30 Pɔle ɠɛni pɔ é ɓɔɠɔ lɛ ga bɛbɛi, kɛlɛ kaladopoiti ti la ɠɛni kɛɛni. 31 Azi nu wolaiti tanigaa vɔlɔ, niiti ti ɠɛni ga bɔɔlaiti, naati ti wooleʋeni ma, ti tɛnɛni ga é mina li maaɓɔ bosuʋɛ. 32 Ɛsɛ pɛ ge ɠɛni ɓainsu ga ʋelei é pɔ la, tɔɔzei faa wuuleegi wola wɔɔlɔni bɛbɛi zaama, nui bɔɔlɔzu ti la vɔlɔ ɠɛni kwɛɛni lee vaa zu ti ɠaalɛai ba. 33 Nui tanigaa ti ma vai zuɠulani Alɛgezandele ma, nii Zuifuiti ti ɠɛni daaʋilisu ʋelelaʋɛ. Alɛgezandele yee ɠɛɛni ti ma ɓɛɓɛ, é ɠɛni pɔ ga é goozuɠula bo bɛbɛi ɠaazu. 34 Kɛlɛ ti kwɛɛgai ma ga toɠa ga Zuifui ta, ti pɛ ti ɠɛni ɓainsu lɛlɛ felegɔ laawu, ti ɗa ɠɛ ma: «Efɛze nuiti ta-ɠalagi Aaletemise wɔɔlɔʋɛ!»

35 Gaaɓelagi zu, taa zɛʋɛ ɠɛ nui zooni é bɛbɛi ɠaaɓɛ, é ɠɛni ti ma: «Efɛze nuiti, ɓɛ ɠa é la kwɛɛ ga Efɛze taai ɠa ga Aaletemise wolai ná-pɛlɛi makɛsuʋɛ, ta maaniinigi nii é ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é loo? 36 Tɛi nu nɔpɛ ge la zooga zeɠezu naa ɠa, wo maanɛɛʋɛ wo maaɠɛ kpɔ, wo mina kazemazu vaa nɔpɛ kɛ. 37 Tɔɔzei wo ʋa ga zunui niiti, tama ti la faa ɠoloɠoloni gala pɛlɛi ma, ti la woo ɲɔu woni ada-anzanu ɠalagi ma. 38 Ni nui tanɔpɛ sɔ ka Demetiliyuse ʋɛ ta ná-ɲɛɛliɠi ɠɛɛɲɔɠɔiti bɛ, tukpɔɠaaleʋe voloiti ta ná, tukpɔɠaaleʋe nuiti ta ná, ti ʋa ti ta-ɓaazaɠai la. 39 Kɛlɛ ni faa ɠiligaa ta wo ɠisu, naati gaaɠa ɠula ba gaalɛba ɠitei zu. 40 Zaa vai nii teʋegai, ni ade la daani ma, toɠa la ade unma, ti ade ʋeelala, eɠɛ ada ɠɛ ga gaazulɛɛ ʋea, tɔɔzei gi woozuɠulasu nɔpɛ ge la ná, nii a ɠɛ ga kpɔgi nii ma ungi.»

Siɛgi zu é ɓeni la ga naama wooiti bo, é bɛbɛi ɠaaɠaleni ma.

20

Pɔle lii vai Toloase

1 Siɛgi zu zɔngɔi ɓeni la, Pɔle kaladopoiti tolini, é ti lɛnɛ. Naa ʋoluma é valini ti ma, é pele zo, é ɗa li ga Masedoane ʋele. 2 É naama yooi zu ziɛni, é ɗa tɛnɛ mɔinmɔin bo ga kidaaleʋe nuiti. Naa ʋoluma é liini Gɛlɛki yooi zu, 3 é yɛni miná alu saʋagɔ laawu. É ɠɛʋele ɓɛtɛni niina ga é lɛ ɓatoi zu, é li Siili, eyɛsu é faa ɠwɛɛsu ga Zuifuiti ti yaavai ɠiliʋɛ ma. Naa maaʋele ma, é deveni ga é ɠale ma Masedoane ʋele. 4 Siɛɲɔɠɔiti daaseigiti kaa: Ɓelé nui Piiluse ná-doun zunui Sopatɛɛl, Tesalonike nu felegɔi Alisitaake ta Sekɔnduse, naa ʋɛɛ Dɛɛleɓé nui Gaiyuse ʋa, ta Timɔte, naa ʋoluma Azi nuiti Tisike ta Tolofime. 5 Naati ti toni da gi luɠɔ, ti li ti ɗa gi ɓɔun Toloase. 6 Gɔnɔi, siɛgi zu ɓului nii lɛʋɛ la su naama vɛti voloiti ti ɓeni la, gi lɛɛni ɓatoi zu Filipe taazuʋɛ, gi kɛ ga folo lɔɔlugɔ ziɛi ɠa, gi li gi ti ɠa Toloase, gi kɛ miná ga dɔɔɠɔ ɠila.

Etikuse wuzeɠe vai,
é ɠula saai ya Toloase

7 Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi, gi ɠaalɛa ɠɛni de ba ga gi ɓului ɠaaɠwɛ ɓɔɠɔ ʋa. Tɛi Pɔle maanɛɛni ga é li poluma zobui, é ɠɛni ɓɔɛzu gaalɛbai zu nuiti pɔ, é ná-kpɔɛi zuɠoozani, eyɛsu kua zaamai zeeli. 8 Lanboi wola mɔinni geezu ʋɛlɛi wu, ʋɛ gi ɠɛni ná gaalɛbai zu. 9 Zunu loungoi ta ɠɛni zeini fenɛtɛlɛi laaʋɛ, daaseigi ga Etikuse, tɛi Pɔle ɠɛni ná-kpɔɛi wola zuɠoozazu, ɲiimɛnii leʋeni la ga gola, é ɠula geezu ʋɛlɛi zaʋasiɛi zu, é loo zooi ma. Ti buzeɠeni, kɛlɛ é zaani niina. 10 Kɛlɛ siɛgi zu Pɔle ʋilɛni da, é maaʋɛɛni zunu loungoi ma, é seɠe é da yeezu, é ɠɛ ti ma: «À mina yiizoolɛ, toɠa vulua!» 11 Pɔle lɛai ma ʋolu geezu ʋɛlɛi wu, é ɓului ɠaleɠaleni, é daamii wo. Naa ʋoluma, é yɛni kpɔɛzuɠulai ɠa eyɛsu wozai seɠe ma, é zɛba é ɗa li. 12 Ti ʋaani ga zunu loungoi, é vulua, naa ɠɛni ga ɛsɛ pɛ iɲɔdɔɔ va.

Pɔle lii vai Milɛ

13 Gɔun, gi toni da Pɔle luɠɔ ɓatoi zu, gi li Asɔse, miná ɠa maanɛɛni ga gi Pɔle zeɠe ná, eɠɛʋelei tɔ ɓɔɠɔi é deveni la, mazɔlɔɔ kɛni a la leʋe ga siɛ kɔɠɔa ʋelei. 14 Seeliai ma gi ma Asɔse, gi seɠeni ɓatoi zu, gi li Mitilɛne. 15 Gi zeɠe miná, gi yɛ kpoloɗɛi ɠa poluma zobui, gi zeeli Siyo. Naa ʋolu voloi, gi zeeli Samɔse, naa ʋoluma voloi gi leɠa zeeli Milɛ. 16 Pɔle deveni ga é leʋe Efɛze ɠoba, naa ɠa a kɛ é mina ɓɔɠɔ ma volo li Azi yooi zu, tɔɔzei é ɠɛni zuvilɛzu ga é li Zeluzalɛme, ni a la zoo ɠɛɛzu ná Pantekote voloi.

Pɔle ná-falima wooiti Efɛze lotuɠɔiti ma

17 Kɛlɛ Pɔle yɛni Milɛ, é keela leʋe Egilisi lotuɠɔiti tuɠɔ Efɛze ga ti ʋa. 18 Siɛgi zu naati ti ʋaani la pɔ bɛ, é ɠɛni ti ma: «Yeeɠɛɠalai kpein ge kɛa wo ʋa, wa ɓɔɠɔi wo kwɛni ʋelei gè ɠɛa ziɛzu la, é lɔɔzei folo mɔungi ma, yee gè ʋilɛni la Azi yooi ma. 19 Gè botii ɠɛɛʋɛ Maliɠii ʋɛ ɓɔɠɔmaayeii zu naa ʋɛɛ gɔlɔi ʋa, ta kpɔlɔiti, niiti ti ɠɛni zeizu mà Zuifuiti ta-yaavaiti maaʋele ma. 20 Wo kwɛni ɓalaa ga gè la faa nɔpɛ dɔɔɠuni wo ʋa, kɛlɛ gè naa pɛ daazeelini wo ma, ta gè wo ɠala kɛlɛi zu, ta wa-ʋɛlɛiti bu ga nii kpein soloogai wo ma. 21 Gè ɠɛni Zuifuiti ta zii ɠiligiti tolisu yeenɔpɛ ga ti ti-ziɛ ʋelei maavalibo, é ʋilɛ GALA ba, ta ti ɠidaaleʋe ade-Maliɠii Yesu Kilista ma.

22 «Niima ziɛgi zu nà ɠa gè liizu Zeluzalɛme, Zɛnvu Ɲadegai ɠa é ɠɛ, kɛni gè li. Nɔ̀un, gè la kwɛni nii é kpɔ̀unsu ná. 23 Kɛlɛ taai kpein gè leʋesu su, Zɛnvu Ɲadegai ɠa dɛɛzu ga ze, é bo mà ga kasoi ta maanɔɠɔiti ta kpɔ̀unsu. 24 Kɛlɛ nɔ̀un zɛnvui la gàazu ga ani nɔpɛ, gè la pɛtɛsu ga sɔɓelama ani nɔpɛ, nii mà yiizoolɛi ma, naa ɠa ga gè kpizɛi ɠaaɓela ta botii, nii gè sɔlɔɔgai Maliɠii Yesu ya, nii é ga gè GALA ná-zaalai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli.

25 «Gè kwɛni niina ga wɔi kpein gè ɠɛa leʋesu wo zaama, ga GALA ná-masadai ma wooi laazeelia wo ma, wo tanɔpɛ ge la mɔ nɔ̀un pɛtɛga. 26 Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma za ga: Wo tanɔpɛ ma ɲamai ma ɠoto la bà. 27 Tɔɔzei gè la GALA ziima vai tanɔpɛ dɔɔɠuni wo ʋa, gè ti pɛ dɛɛʋɛ ga woye. 28 Naa ɠa é ba, à makɛ ɓɔɠɔ ma, ta GALA ná-baala kpulugi pɛ ma, nii Zɛnvu Ɲadegai wo zeiɗai unda ga wo makɛ. À ɠaaɓa GALA ná-Egilisii ma, nii é geyaai ga tɔ ɓɔɠɔi ná-Doun zunui ma ɲamai. 29 Gè kwɛni ga siɛgi zu gè liizu la, zuluɓu vilɛiti ta lɔ wo zaama, ti la GALA ná-baala kpulugi maawɔinɠaa. 30 Wa ɓɔɠɔi wo zaama, nui tanigaa ta wuzeɠezu, ti ɗa zɛɛ ɓɔɛiti bo, nii a kɛ ti kaladopoiti tati ga ti ʋɔ pelei. 31 À wɛlɛ ɓɔɠɔ ma mu, wo ɠizɛ su ga kona saʋagɔ laawu, gè la ɓɔlɔni folo ʋɛɛ kpidi ʋa ga wo ɠilagilagi pɛ tɛnɛga yeeta vɔlɔ ga gɔlɔi.

32 «Niizu, nà wo veezu GALA ta ná-zaalai ma wooi ya. Zobogi ɠa GALA bɛ ga é wo wɔɔlɔ kidaaleʋei zu, ta é tuyai loo wo ʋɛ, nii é makɛgai nu ɲadegaiti pɛ bɛ. 33 Gàazu la ɠulani nu nɔpɛ ná-wali ɓaa zanu, ɓaa nu ná-seɠea ʋa. 34 À wɛlɛ zèeiti ba, wa ɓɔɠɔi wo kwɛni ga niiti ka ti màavaiti gaaɠulaai ba, ta zɔiti ɓalaa ti ɠɛa pòlu. 35 Gè dɛɛʋɛ ga woye kɛʋelei pɛ su ga ʋele ɠana wo maanɛai wo botii ɠɛ la, nii wo ɓɔsu da zɛbɛsulala nuiti ba, wo ɠizɛ ɓalaa Maliɠii Yesu ɓɔɠɔi wooi zu, nii é boni ga: ‹Undaanɛɛ ɠa faanɛɛ ɠɛ nui ʋɛ, é leʋe naa ʋa, nii é sɔlɔɔsu.› »

36 Siɛgi zu é ɓeni la ga naama wooiti bo, é ʋilɛni ɲiibiɠa ga ti GALA fali ʋɔɔma. 37 Ti pɛ ti veleveleni Pɔle ɠɔbu, ti ɗa wola wɔlɔ, ti ɗa nɛɛnɛ. 38 Pɔle wooi é boni ti ma ga: «Wo la mɔ gàazuʋɛ ʋɛtɛga,» naa ɠa é ti wola yiizoolɛni. Ti liini ti pu ga pele ɓatoi ʋɔ bɛ.

21

Pɔle lɛɛ vai Zeluzalɛme

1 Gi zeɠeai ma ti ɠoba, gi lɛɛni ɓatoi zu, gi sakpa Kɔse, naa ʋoluma voloi gi zeeli Lɔde, gi zeɠe miná gi li Patala. 2 Tɛi gi ɓatoi ta ɠaani miná, é ɗa kpoloɗɛi maaleʋe ga Fenisi ʋele, gi lɛɛni su, gi ɗa li. 3 Gi zeeliai ma Sipele ɠobaʋɛ, gi zɛni ga ɠɔʋɛzu ʋelei, gi li ga Siili ʋele. Gi loni Tiil, tɔɔzei miná ɠa ɓatoi maanɛɛni ga é laayei ná ná-kasɔi wu. 4 Gi kaladopoiti kaani miná, gi yɛni ti ɠoba dɔɔɠɔ ɠila daawu. Zɛnvu Ɲadegai puuni naati ziima ga ti Pɔle lɛnɛ ga é mina lɛ Zeluzalɛme. 5 Kɛlɛ naama voloiti teʋegai ma, gi pele zoni, ti pɛ ti gi ʋuuni ga pele, ta ti-anzaiti é ʋɛɛ ti-lointi ba, eyɛsu gi ɠula taai ʋa, gi ʋilɛni ɲiibiɠa kpoloɗɛi laaʋɛ ga gi GALA fali. 6 Naa ʋoluma, gi valini ɓɔɠɔ ma ga tiye, gɔun gi lɛ ɓatoi zu, tiya ma, ti ɠale ma ta-laazu.

7 Gi kpoloɗɛ ɠa ziɛi ɠaaɓelani ga gi zeɠe Tiil gi li Petolemayise, gi laali kidaaleʋe nuiti ma miná, gi folo ɠila kɛ ti ʋa. 8 Gi zeɠe ná poluma voloi, gi zeelini Sezalé. Gi lɛɛni Woo Niinɛ Ʋagɔ laazeeli nui Filipe ná-pɛlɛi wu, é ɠɛni ga nu lɔfelaiti gila, niiti zeelobai woni ga tiye. Gi yɛni ná-pɛlɛi wu. 9 Anzalopo naanigɔ ɠɛni zea, ti la dɛ zunu vaa ɠwɛɛ, naati ti ɠɛni GALA gooi wosu.

10 Tɛi gi ku ɠɛɛni ná fele, GALA goo wo nui ta zeɠeni Zudé yooi zu, é yei, daaseigi ga Agaɓuse. 11 É ʋaani gi ʋɔ bɛ, é Pɔle ná-saamaɠiligi zeɠe, é ɠɔɠɔiti ta zeeiti suɠili, é ɠɛ ma: «Zɛnvu Ɲadegai ɠɛ: ‹Zunui nii nɔnɔ ga saamaɠiligi nii, ʋele ɠa Zuifuiti ti ʋaazu gilizu la Zeluzalɛme, ti fe zii ɠiligiti zea.› » 12 Gi naama wooi mɛnigai ma ga taai naa zu nuiti, gi Pɔle maanɛɛnɛni ga é mina lɛ Zeluzalɛme. 13 Kɛlɛ Pɔle gi wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Lee ɠana wo kɛɛzu, wo ɗa wɔlɔ, wo ɗa zìi ɠoloɠolo? Nɔ̀un, kɛ̀ʋele ɓɛtɛʋɛ gìli vai nɔ laade, kɛlɛ gè za ɓalaa Zeluzalɛme Maliɠii Yesu laaseigi ʋɛ.» 14 Tɛi gi la ɠɛni zoosu gi ʋa ná-kisiɛi lati, gi la mɔ ɠɛni daani kpaangbali, gi ɠɛni ma nɔ: «Maliɠii yiimai zoo, é ɠɛ!»

15 Naama voloiti teʋegai ma, gi ɠɛʋele ɓɛtɛni, gi lɛ Zeluzalɛme. 16 Kaladopoi tanigaa ti zeɠeni Sezalé, ti ʋilɛ gi ʋolu, ti li ti gi laazuʋɛɛ Sipele nui ta ná-pɛlɛi wu, daaseigi ga Menasɔn, zunui naa ɠɛni ga kidaaleʋe nu wɔlɔma.

Pɔle ta Zake ti ɠomi fai

17 Siɛgi zu gi zeelini la Zeluzalɛme, kidaaleʋe nuiti ti gi laaɠomini ga koozunɛɛi. 18 Poluma voloi, Pɔle ʋɛɛni gi ʋa, gi li Zake ʋɔ bɛ, totuɠɔiti gaalɛa ɠɛni de ba ɓalaa ná. 19 Pɔle ti luʋɔni, naa ʋoluma é tɔɔzei ga naa zuɠulaa ti ma ga gilagila, nii GALA ge kɛai zii ɠiligiti saama ga ná-botii maaʋele. 20 Ti ɓegai ma ga goomɛni, ti lɛbiyai veeni GALA bɛ. Naa ʋoluma, ti ɠɛni ma: «Kɛ̀ɛloun, è pɛtɛga, nu waa mɔinmɔin ge ɠidaaleʋea Zuifuiti saama, ti pɛ ti zɛbɛzeɠeʋɛ tɔgi zo fai zu ga gola. 21 Tama ti mɛnigɛ ga Zuifuiti niiti ti zii ɠiligiti saama, ɗa naati pɛ kalasu ga ti ɓeteʋe Moize ná-tɔgiti ba, ɗa ɠɛɛzu ti ma ti mina mɔ ti-lointi tati pɛlɛʋolu, naa ʋoluma ti mina mɔ ʋokɔɠɔ faa wɔlɔmaiti ma. 22 Toɠa ɠɛ ɠale mu? Tɔɔzei zeɠe ma nɔpɛ ge la ba, ta ʋaazu mɛnisu ga è ʋaaʋɛ. 23 Naa ɠa é ba, nii gi bosu è ma, naa ɠɛ. Zunu naanigɔ ɠa gi zaama, niiti ti minazeɠe kɛai, 24 ti zeɠe wo ɓɔɠɔ ɲade ʋɔɔma wa tiye, è ti-maavaiti pɛ seɠe ga ɠasɔ, naa ɠa a kɛ ti tɔungiti kpuye. Naazu ɛsɛ pɛ ka kwɛɛ ga zɛɛi ɠa ti bogai ti ma ɗa-vaa zu, kɛlɛ ɗa ɓalaagi ɗa ga tɔ so nui ta. 25 Nii é ga zii ɠiligiti tɔnɔi, niiti ti ɠidaaleʋeai, gi sɛʋɛi leʋegɛ ti ma ga ti mina ɗa ga suaiti mi, niiti ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, ta ɲamai, naa ʋɛɛ suaiti ba ti ma ɲama la ʋuuni, ti ɓɔɠɔ maaɲɛ ɓalaa ga koloɠologi.» 26 Poluma voloi Pɔle zunui naati seɠeni, ti ɓɔɠɔ ɲade ta naati, naa ʋoluma ti lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu. É kui lɛ ga tiye voloi ta-ɲade fai ɠaaɓelazu la, yeei zalaɠai maanɛai la, é ɠula ti ɠilagilagi ʋɛ.

Pɔle zo fai GALA sei ʋɛlɛi wu

27 Folo lɔfelasiɛi ɠaaɓelazuʋɛ ɠɛai ma zeelizu, Azi yooi zu Zuifuiti ti Pɔle ɠaai ma GALA sei ʋɛlɛi wu, ti bɛbɛi pɛ buzeɠeni daalɔɠɔma, ti so, 28 ti ɗa kpeei loo, ti ɗa ɠɛ ma: «Izilayɛle nuiti, à ɓɔ gi ʋa! Wɛlɛ, zunui nii ɠa é ɛsɛ pɛ kalasu adaʋɛ pɛ Izilayɛle nuɓusɛiti daalɔɠɔma, ta Moize ná-tɔgi ta GALA sei ʋɛlɛi laalɔɠɔma, é lɛa ga vɔlɔ zii ɠiligiti GALA sei ʋɛlɛi wu, ti ada ɲadegai nii ɠɔzɔa!» 29 Ti ɠɛni naa wosu, tɔɔzei mɔunpa ti Efɛze nui Tolofime ɠaani Pɔle ʋolu taazuʋɛ, ti ɠɛni kaazu ga tɛɛʋɛ ga naa GALA sei ʋɛlɛi wu. 30 Taazuʋɛ naa pɛ ge ɠɛni gaama wuulee, nuɓusɛiti ti ɗa ɠula adɛti pɛ ga kpizɛi, ti ɗa ʋa, ti Pɔle zoni, ti kula GALA sei ʋɛlɛi wu, ti kpogiti daaɠulu gaamanɔ. 31 Ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti Pɔle ʋa, eyɛsu ma wooi zeeli Wɔlɔme salaʋusu ɓulugiti unda ɠɔɔɠuluɓai ma ga Zeluzalɛme taazuʋɛ ɠa wuulee. 32 Gaamago nɔ, é salaʋusuiti ta ta-ɠundiɠiiti seɠeni, ti li bɛbɛi ʋɔ pelei ga kpizɛi. Ti kɔɔɠuluɓai ɠaai ma ta salaʋusuiti, ti ɓeni Pɔle loɠa vai ʋa. 33 Kɔɔɠuluɓai maaɓuɠani Pɔle ʋa, é so, é devei ve ga ti gili ga yɔlɔɠɔ felegɔ. Naa ʋoluma, é ti ɠaazaɠani ga toɠa ga ɓɛ, ta leeni ɠa é kɛai. 34 Kɛlɛ bɛbɛi zaama ɛsɛ pɛ ge ɠɛni nɔnɔ wosu, ti ɗa ɓain, ti woo la liini ga faa ɠila. Tɛi kɔɔɠuluɓai la ɠɛni faa nɔpɛ gaaɠaazu naama vaa zupui zaama, é devei veeni ga ti lii la kɔɔlaaɠai zu. 35 Siɛgi zu Pɔle ɠɛni la nu lɛɛzuʋɛ, kɛni salaʋusuiti ti seɠeni, tɔɔzei bɛbɛi ná-ziiɠulai ʋa, 36 mazɔlɔɔ bɛbɛi ɠɛni polu, ti ɗa ɓain, ti ɗa ɠɛ ma: «À paa!»

Pɔle ɓɔɛ vai bɛbɛi ʋɔ

37 Siɛgi zu ti ɠɛni Pɔle lɛɛzu la kɔɔlaaɠai zu, é kɔɔɠuluɓai ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Ɗa kɛ gè ɓɔɛ è ʋɔ ɓaa?» Naa ɠɛ ma: «È Gɛlɛke wooi ɠwɛɛ mu ɓaa? 38 Ɗa lɛi è ʋa ɠɛ mu ga Ezipete nui naa, nii é wutugi leʋeai feya, é li ga nu ʋaa nu waanaanigɔ (4.000) teʋebai zu?» 39 Pɔle ɠɛ ma: «Ɓa-o, nɔ̀un, nà ga Zuifu ɠiteɠite, sɔ̀lɔɔgɛ Taalese, Silisi yooi zu, nà ga sɔɓelama laa wolai naa zu nu. Nà è maanɛɛnɛzu, va bu, gè ɓɔɛ nuɓusɛiti pɔ.» 40 Tɛi kɔɔɠuluɓai vaani bu, Pɔle yɛni loni nu lɛɛzuʋɛ, é yee ɠɛ ɓɛɓɛ nuɓusɛiti ma ga ti maaɠɛ kpɔ. Naa lɛini tɔɔntɔɔn, Pɔle tɔɔzei ga ɓɔɛa ti ʋɔ Alame wooi zu, é ɠɛ ti ma:

22

1 «Kɛ̀ɛni ta kɛ̀ɛleaiti, à woilo nii ma gè bosu ga nà-goozuɠulagi.» 2 Naa mɔta lɛini ʋolu tɔɔntɔɔn, siɛgi zu ti mɛnini la ga Pɔle ɠa ɓɔɛzu ti ʋɔ Alame wooi zu. Pɔle ɠɛni ti ma: 3 «Nɔ̀un, nà ga Zuifui ta, sɔ̀lɔɔgɛ Taalese, Silisi yooi zu, kɛlɛ gè kulasui wogɛ taa wolai nii zu, gè kalagi zɔlɔɔ Gamaliyɛle yeezu, nii a kɛ gè ʋilɛ gi-mɛmɛwolani ta-lɔgi ɠwɛɛgai ʋolu ga ɠiteɠite. Sɛ̀bɛzeɠeni gola GALA ná-fai zu, eɠɛʋelei wo la za. 4 Gè kidaaleʋe ʋele niinɛi nii ma nuiti wɔinzeɠeni eyɛsu saai ɗa zeeli tanigaa ma, gè zunuiti ta anzanuiti gili, gè ɗa ti ʋili kasoi ɠa. 5 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ta totuɠɔiti pɛ ta zoo ɠɛɛzu ga nà-zeele. Gè falima zɛʋɛiti sɔlɔɔni vɔlɔ ti ya, ga é ve ade-ɠɛɛlointi Zuifuiti zea, siɛgi zu gè ɠɛni liizu la Damase ga gè naama ɠidaaleʋe nuiti gili, gè ʋa ga tiye Zeluzalɛme, nii a kɛ gè faa zei ti ma.

6 «Tɛi gè ɠɛni pelei ma, màaɓuɠazuʋɛ Damase ʋa, folo gaalɔgai ma ziɛgi zu, gaamago wozakala golai ta ɠulani geeɠɔlɔgi zu, é ɗa volo màaɠoolii zu. 7 Gè looni zooi ma, gè wooi ta mɛnini, é ɗa ɠɛ mà: ‹Sɔle, Sɔle, lee vaa zu è wɔ̀inzeɠezu?› 8 Gè ɠɛni ma: ‹Ɓɛ ɠa ga ɗe, Màliɠii?› É ɠɛ mà: ‹Nà ɠa gè ga Nazalɛte nui Yesu, nii è wɔ̀inzeɠezu.› 9 Sìɛɲɔɠɔiti ti wozakalagi ɠaani, kɛlɛ ti la ɠɛni naama nui woomɛnisu, nii é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀. 10 Gè ɠɛni ma: ‹Màliɠii, lee ɠa nà kɛ?› Maliɠii ɠɛ mà: ‹Wuzeɠe, è li Damase, ta naa pɛ bo è ma, nii maanɛai ga è kɛ.› 11 Tɛi wozakalagi naa ma voloi gàazuɠoleni, sìɛɲɔɠɔiti ti sòni zèei ʋa, ti li ga ze Damase.

12 «Zunui ta ɠɛni miná, daaseigi ga Ananiase. GALA gaazuluaba nu ɠɛni de, é ɠoloni GALA ná-tɔgi ʋɛ. Zuifuiti kpein ti Damase ti ɠɛni tɔɠɔ ʋagɔi wosu. 13 É ʋaani, é ɠɛ mà: ‹Kɛ̀ɛloun Sɔle, wozaɠa ʋolu!› Gaamago nɔ, gàazuʋɛ zeɠeni ma, gè wɛlɛ ba. 14 É ɠɛni mà: ‹Ade-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI yeelogɛ è ʋa kaite ma yeeluɠɔ ga è ziimai ɠwɛɛ, è Telebo Nui ʋɛtɛ, ta è daawooiti mɛni. 15 Ɗa ɠɛɛzu ga ná-zeelei nuɓusɛiti pɛ gaazu, é ʋilɛ naama vai ʋa, nii è kaai ta è mɛnigai. 16 Lee vaa zu mu è nɛkɛsu? Wuzeɠe, è ɓatize, ɗa-ɠotoiti ti gba è ʋa, è ɓɔɠɔ ɠaliva Maliɠii ma.›

17 «Naa ʋoluma, siɛgi zu gè ʋaani la ʋolu Zeluzalɛme, yeeta gè ɠɛni GALA falizu GALA sei ʋɛlɛi wu sùɠili. 18 Gè wɛlɛni, gè Maliɠii ɠa, é ɗa ɠɛ mà: ‹Suvilɛ, è ɠula Zeluzalɛme ʋa, tɔɔzei nuɓusɛi niiti ti zeini ná, ti la woiloga pɛ ɗa-zeele wooi ma, é ʋilɛ nɔ̀un ba.› 19 Gè gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: ‹Màliɠii, ti pɛ ti suɠwɛɛni ga gè ɠɛa liizu GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, gè ɗa naama nuiti pili kasoi ɠa, ta gè ɗa ti loɠa, niiti ti ɠidaaleʋeai è ma. 20 Anɛɛ ɓalaa siɛgi zu ti ɠɛni ɗa-zeelei Etiyɛni ʋaazu la, nà ɓɔɠɔi gè ɠɛni ná, gè vaani bu, nà ɠa gè ɠɛni makɛsu ma nu ʋaa nuiti ta-zeɠeiti ba.› 21 Naazu Maliɠii ɠɛni mà: ‹Li, nà è leʋesu ɠoozama poun zii ɠiligiti pɔ bɛ.› »

Pɔle ʋili fai kasoi ɠa

22 Ti woiloni goo ma, eyɛsu é naama wooi wo. Kɛlɛ naa ʋoluma ti wooɠulani, ti ɠɛ ma: «À nii ɠɛɠala nui ʋaa! Maa la nɛɛni ga wo ʋa zɛ vulua!» 23 Ti ɠɛni kpeei loozu, ti ɗa ta-zeɠeiti pili ya, ti ɗa fufiligi wuzeɠe geezuʋɛ. 24 Kɔɔɠuluɓai devei veeni ga ti lɛ ga Pɔle kɔɔlaaɠai zu, ti gaazaɠa ga kpakɔi, nii a kɛ ti kwɛɛ lee vaa zu nuiti ti ɓainsu ɠani tɔun daalɔɠɔma. 25 Tɛi ti ɠɛni gilizu ga ti ʋa doɠa, Pɔle salaʋusu ɠundiɠii ɠaazaɠani, é ɠɛ ma: «Zobo feeʋɛ wo ya ga Wɔlɔme nu loɠa, nii ná-tukpɔi ɠaa la dɛ vɔlɔ leʋeni?» 26 Salaʋusu ɠundiɠii naa mɛnigai ma, é liini é ɠɛ kɔɔɠuluɓai ma: «Lee ɠa è ʋaazu kɛɛzu? Zunui nii ɠa ga Wɔlɔme nu.» 27 Kɔɔɠuluɓai ʋaani, é ɠɛ Pɔle ma: «Bo mà, ɗa ga Wɔlɔme nu ɠiteɠite?» Pɔle ɠɛ ma: «Ungo.» 28 Kɔɔɠuluɓai ɠɛ ma: «Wali wola ɠa nɔ̀un gè kula, gè ʋa ɠɛ ga Wɔlɔme nu.» Pɔle ɠɛ ma: «Nɔ̀un, sɔ̀lɔɔgɛ su.» 29 Zɔiti ti ɠɛni gaazaɠasu ga kpakɔi, naati ti ɓeni ba. Kɔɔɠuluɓai wola luani, é kwɛɛgai ma ga Pɔle ɠa ga Wɔlɔme nu, tama é naa ɠiliai ga yɔlɔɠɔiti.

Pɔle ɠɛɛ vai tukpɔɠaaleʋe nuiti kakala

30 Poluma zobui, tɛi kɔɔɠuluɓai ɠɛni pɔ ga é naama vai ɠwɛɛ ɠiteɠite, nii Zuifuiti ti Pɔle ʋeelalazu su, é fieni, é devei ve ga zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti pɛ ti ɠaalɛ ba. Naa ʋoluma é devei veeni ga ti yei ga Pɔle, é naa ʋilɛni ti zaama.

23

1 Pɔle wɛlɛni tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti pɛ ba, é ɠɛ ti ma: «Kɛ̀ɛleaiti, sìɛʋɛ GALA gaazu ga kisiɛ ʋagɔi eyɛsu za voloi.» 2 Kɛlɛ zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Ananiase devei veeni naama nuiti zea, niiti ti ɠɛni Pɔle ɠoba, ga ti naa loɠa daaʋɛ. 3 Naama ziɛgi zu Pɔle ɠɛni ma: «GALA ka è loɠa, siɠi kolegi! Ɗa zeini ga è nà-tukpɔi ɠaaleʋe ga tɔgi, è zɛba è ɗa devei ve tɔgi laalɔɠɔma ga ti dòɠa!» 4 Zɔiti ti ɠɛni ná, naati ti ɠɛni Pɔle ma: «Ɗa GALA ná-zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ʋoomusu!» 5 Pɔle ɠɛni ti ma: «Kɛ̀ɛleaiti, gè la ɠɛa kwɛɛ ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ʋe, tɔɔzei sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: ‹Mina woo ɲɔu wo ɗa-nuɓusɛiti ta-ɠundiɠii ma.›*»

6 Tɛi Pɔle kwɛɛni ga kpɔgi ɠilazuʋɛ ɠa ga Saduseyɛinti, gilazuʋɛ ɠɛ ga Faliziɛinti, é wooɠulani tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti saama, é ɠɛ ma: «Kɛ̀ɛleaiti, nà ga Faliziɛn, Faliziɛin ta ná-doun zunu ɠa ga ze, kitogi é zèa gɔvɛiti buzeɠe vai zu saai ya, naa maaʋele ɠa za tùkpɔɠaaleʋezu la.» 7 É naama wooi wogai ma, maaɠaali lɔɔni Faliziɛinti ta Saduseyɛinti zɔɠɔzu, bɛbɛi ɠaaɠwɛɛni su fele. 8 Tɔɔzei Saduseyɛinti ti ɠɛni bosu ga gɔvɛiti ti la wuzeɠea saai ya, geezuɠeela la ná, ta zɛnvu la ná, Faliziɛinti ma ti laaʋɛ naama vaiti pɛ da. 9 Kpɔɛ wolai leʋeni, Faliziɛinti pɔ pele tɔ kalamɔin tanigaa ti wuzeɠeni, ti maaɠaali ʋili su, ti ɠɛ ma: «Gi la zunui nii zɔ ɲɔu nɔpɛ kaazu. Ɓɛ ɠa é kwɛɛ ni zɛnvui ta ɠa kpɔɛai pɔ, ɓaa geezuɠeelai ta ɠa kpɔɛai pɔ?» 10 Kpɔɛi zuwɔɔlɔni, kɔɔɠuluɓai ɠɛni luazu ga nuiti ti mina Pɔle ʋaa, é devei veeni salaʋusu ɓulu gila zea ga ti yei ti Pɔle ɠula ti zaama, ti lɛɛ la kɔɔlaaɠai zu.

11 Naama yee ɓidii, Maliɠii ɠulani kɛlɛma Pɔle ʋɛ, é ɠɛ ma: «Zɛbɛzeɠe, è ɠɛa ga nà-zeelei Zeluzalɛme, kɛni ɓalaa è ɠɛ ga nà-zeelei Wɔlɔme taazuʋɛ.»

Zuifuiti ta-yaavai Pɔle laalɔɠɔma

12 Poluma voloi sobuzobu wolai, Zuifuiti tanigaa ti yaavai ɠilini, ti ɠona ga tanɔpɛ ge mina daami wo ɓaa kpɔɔle, kɛni ta Pɔle ʋaana pɛ. 13 Zɔiti ti naama yaavai ɓɛtɛni, ti mɔinni nu ʋuunaanigɔ (40) ma. 14 Ti liini zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti pɔ bɛ ta totuɠɔiti, ti ɠɛ ti ma: «Gi minazeɠeʋɛ, gi ɠona ga gi la ani nɔpɛ pokɔɠɔga, ni gi la dɛ Pɔle ʋaani. 15 Wa ɓalaa mu, à zoloo faa ɠila ma wa tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti, wo ɓɔɛ kɔɔɠuluɓai ʋɔ, ga é ʋa ga Pɔle wo ʋɔ, eɠɛ wa ɠɛ ná-fai wuuʋɛtɛsu ga pagɔ. Gɔun, gi ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ naama ziɛ su ga é ʋa ɠɛ é zeeli, gi paa.»

16 Kɛlɛ Pɔle daaɓei yaavai naa zuɠwɛɛni, é liini kɔɔlaaɠai zu, é suɠula Pɔle ma. 17 Pɔle salaʋusu ɠundiɠi gila tolini, é ɠɛ ma: «Li ga zunu loungoi nii kɔɔɠuluɓai ʋɔ bɛ, faa ɠa kisu ga é bo naa ma.» 18 Salaʋusu ɠundiɠii naa liini ga zunu loungoi kɔɔɠuluɓai ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «Kasoɠa nui Pɔle ɠɛ gè ʋa ga zunu loungoi nii è ʋɔ, faa ɠa kisu ga é bo è ma.» 19 Kɔɔɠuluɓai zunu loungoi zoni zeei ʋa, é lii la, ti maaɠelesa ge leʋe, é ɠɛ ma: «Lee ɠa è pɔ ga è bo mà?» 20 Naa gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Zuifuiti ti zoloogɛ ma ga ti ʋa è ʋɔ bɛ ga è Pɔle leʋe tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti pɔ lina, eɠɛ ta ɠɛ ná-fai wuuʋɛtɛsu ga pagɔ. 21 Kɛlɛ mina woilo ti-woo ma, tɔɔzei tanigaa ta ti zaama ta mɔin nu ʋuunaanigɔ (40) ma, niiti ti minazeɠeai, ti ɠona ga ti la daami woga ɓaa kpɔɔle, ni ti la dɛ Pɔle ʋaani, ti ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ na, ɗa nɔ ɠa niina, ti è ɓɔunsu ga è va bu.» 22 Kɔɔɠuluɓai ɓeni zunu loungoi ʋa, é li, kɛlɛ é naa laa maaɓakpani, é ɠɛ ma: «Mina bo nu nɔpɛ ma ga è ʋaaʋɛ è niima vai wo mà.»

Ti Pɔle leʋe fai masagi Felikise ma

23 Naa ʋoluma, kɔɔɠuluɓai ná-salaʋusu ɠundiɠi felegɔ lolini, é ɠɛ ti ma: «À salaʋusu unfelegɔ (200) ɠɛʋele ɓɛtɛ, ta soo ɓizɛ zalaʋusu ʋuulɔfela (70), naa ʋɛɛ kpɛɛn ʋili nu unfelegɔ (200) ʋa, za ɓidii nɔ lɛlɛi laaʋuusiɛi ma, wo li Sezalé. 24 Kɛni ɓalaa wo sooiti faaɠɛ Pɔle ʋɛ, naa ɠa a kɛ é zeeli zou zɛʋɛ ɠundiɠii Felikise ma ga pagɔ.»

25 Ná-sɛʋɛi zu wooi ɠaa, nii é kɛɛni: 26 «Kelode Lisiyase ɠa é ná-tuʋɔ gooi laazeelizu ná-nu ʋagɔ wolai zou zɛʋɛ ɠundiɠii Felikise ma. 27 Zuifuiti ti zunui tɛi soni, nii gè teʋesu è ma, ti ɠɛnina paazu, eyɛsu gè zoloo ná ma, ga salaʋusu ɓulugiti ti kula ti ya, gè kwɛɛgai ma ga toɠa ga Wɔlɔme nu. 28 Tɛi gè ɠɛni pɔ ga gè so ungi ɠwɛɛ, gè liini la ta-lukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala. 29 Gè pɛtɛni ga ta peelalazu, é ʋilɛ ta-lɔgi ma vaiti ba, kɛlɛ é ɠula naa ʋolu, é la faa ɠili koloɠoloni, nii nu a paa su, ɓaa nu a gili ma vaa zu. 30 Kɛlɛ nui ta gòi vɛa ga yaavai ɠiliʋɛ ma ga ti paa. Naa ɠa é kɛa, gè la ná maaɓɔunsu, gè teʋega è ma, gè maalɔɔ nuiti deve ga ti ʋa è ʋɔ bɛ, ti ɓaazaɠa ná.»

31 Tɛi salaʋusuiti ti naama levei zɔlɔɔni, ti Pɔle zeɠeni ga kpidii, eyɛsu ti zeeli Antipatili. 32 Poluma zobui, ti ɠaleni ma kɔɔlaaɠai zu, ti zɛ soo ɓizɛ zalaʋusuiti zea, ti li ta naati. 33 Ti zeeliai ma Sezalé, naati ti sɛʋɛi veeni zou zɛʋɛ ɠundiɠii ya, ti Pɔle lɛɛ la. 34 Siɛgi zu é ɓeni la ga sɛʋɛi ɠala, é Pɔle ɠaazaɠani naa zeɠezuʋɛ ma. Tɛi é kwɛɛni ga naa zeɠeʋɛ Silisi ɠoʋii ma, 35 é ɠɛni naa ma: «Nà è woomɛni, siɛgi zu è maalɔɔ nuiti ti ʋaazu la.» É devei veeni ga ti makɛ naa ʋa Elɔde ná-masa pɛlɛi wu.

24

Pɔle maalɔɔ vai zou zɛʋɛ ɠundiɠii Felikise ma

1 Folo lɔɔlugɔ ʋoluma, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai Ananiase, ta totuɠɔiti, naa ʋɛɛ laavaawo gila ba daaseigi ga Tɛɛlɛtule, ti yeini Sezalé. Ti zeelini zou zɛʋɛ ɠundiɠii Felikise ʋɔ bɛ, ti ɓaazaɠa ma ga Pɔle laalɔɠɔ. 2 Ti naa lolini, Tɛɛlɛtule ná-kpɔɛzuɠulai lɔɔzeini ɠani: «Ee, gá-nu ʋagɔi Felikise, è zaala ɠa gi ziilɛi daazeeliai zu la, ta falibo pagɔi niiti ti zooi zu, gi naati sɔlɔɔga ga ɗa-ɠima wotii maaʋele. 3 La da ga yeeɠɛɠalai pɛ su, ta adɛ pɛ gi ɗa-vaaɓɔɠɔi wuuɠwɛɛ. 4 Kɛlɛ gi la pɔ ga gi è lɛbi zeini ada ɠilagi, naa ɠa é ba, soma ɗa-nuʋagɔlai zu, è woilo gi-woo ma yeeɠɛɠala ɓuɠa ko laawu. 5 Gi kaaʋɛ ga zunui nii ɠa ga ɗeɓulusa nu wola nuɓusɛiti saama, toɠa kpɔɛi lɔɔzu Zuifuiti pɛ zɔɠɔzu eteai zu ná pɛ, tɔ ɠa é ga Nazalɛte ɠalabo nuiti ta-lotuɠɔi. 6 É ɠaaɓaani vɔlɔ ga é GALA sei ʋɛlɛi ɠɔzɔ, tama gi so. [Gi ɠɛni pɔ ga gi ná-tukpɔi ɠaaleʋe, eɠɛʋelei gá-lɔgi la. 7 Kɛlɛ kɔɔɠuluɓai Lisiyase ʋaani ga maaɓaai, é kula gi ya, 8 é devei ve ga gi ʋa, gi gá-ɓaazaɠai la è ʋɔ bɛ.]* Ɗa ɓɔɠɔi è gaazaɠa, è naama vaiti kwɛɛ niiti gi ti-ma ɓaazaɠai wosu è ma ga daalɔɠɔ.» 9 Zuifuiti ti vaani bu, ti ɠɛ ma zekana niima vaiti ti la.

Pɔle ná-goozuɠulagi

10 Zou zɛʋɛ ɠundiɠii yeeleteni Pɔle ma ga é ɓɔɛ, Pɔle kpɔɛi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Gè kwɛni ga kaite ɗa ɠa è tukpɔi ɠaaleʋezu gá-yooi zu, naa maaʋele ma nà ʋaazu nà-goozuɠulagi wosu è ma ladalai pɛ su. 11 Ɗa ɓɔɠɔi ɗa zoo è poluɠula ga é la dɛ leʋeni folo puugɔ maazu felegɔ (12) ʋa, gè lɛɛni Zeluzalɛme GALA dɛbi vai ma. 12 Nu la kàani GALA sei ʋɛlɛi wu, ɓaa GALA dɛbi ʋɛlɛiti bu, ɓaa taazuʋɛ gi ʋa ɗa maaɠaali ɠɛ ga nu, gè ʋa nuɓusɛiti buzeɠe kpɔɛleʋe vaa ma. 13 Niima nuiti ti la zooga ti ʋa gaama ɠila kpalaa dɛɛ naama vaiti su, niiti ti màalɔɔzu ti zu. 14 Nii gè kwɛni naa ɠa ga, nà gi-mɛmɛwolani ta-ƓALAGI lɛbizu ga kidaaleʋe ʋele niinɛi, nii ti ɠɛɛzu ma, gaaɠwɛ ʋelei. Nɔ̀un, dàaʋɛ naa pɛ da, nii sɛʋɛai tɔgi zu ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su. 15 Kitogi ɠa zèa, é lo GALA ba, naama ɠitogi ɠa ɓalaa ga tɔnɔ, ga gɔvɛiti ta wuzeɠe saai ya, telebo nuiti ta telebotala nuiti. 16 Naa ɠa é ba, nà ɠaaɓaazu kele yeenɔpɛ ga peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ bà nà-kisiɛi zu, GALA ta nuiti gaazu.

17 «Naa ʋolu kona mɔinmɔin teʋegai ma, pàaʋɛ ga gè faaɓɔɠɔi ɠɛ nà-zou zu nuiti bɛ, ta gè zalaɠa ɠula, gè fe GALA bɛ. 18 Názu ɠa ti kàani la GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoizuʋɛ, kpegai ma ga nà-ɲade fai pɛ kɛ, bɛbɛ la ɠɛni kòba, zɔngɔ la ɠɛni ná. 19 Kɛlɛ Zuifui tanigaa ti zeɠeai Azi, naati ka ti ʋa ti pɛ̀tɛ, tiya mu ka vɔlɔ maa ɠɛa nɛɛni ga ti ʋa ti ɓaazaɠa è ma, ni faa ɠa ti ɠisu nɔ̀un daalɔɠɔma. 20 Ni naa laade, zɔiti ti ʋɛ, naati ti dɛɛna nii nɔpɛ ti kaai ga pèelalazuʋɛ, siɛgi zu gè ɠɛni la tukpɔɠaaleʋe nu wolaiti kakala. 21 Kɛni, ni ti yiiɠaawanaʋɛ mà, tɔɔzei naama wooi ʋa gè boni kpaun ti zaama ga: ‹Kitogi é zèa gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa saai ya, naa maaʋele ɠa za tùkpɔɠaaleʋezu la wo ɠakala.› »

22 Tɛi Felikise ɓɔɠɔi faa ɠiteɠite kwɛɛ é ʋilɛ kidaaleʋe ʋele niinɛi ʋa, é ku loni ma dɛ, é ɠɛ ti ma: «Siɛgi zu kɔɔɠuluɓai Lisiyase ʋaazu la, nà ɗa-vai wuuʋɛtɛ niina.» 23 É devei veeni salaʋusu ɠundiɠii ya ga é makɛ Pɔle ma kasoi ɠa, kɛlɛ é mina ɗa ga naa wola ɓata, ta é mina pele leʋe naa ná-nui tanɔpɛ tuɠɔ ga ti ʋa faa ɠɛ bɛ.

24 Ku ɠɛɛni fele naa ʋoluma, Felikise ʋaani ta anzai Dulisile, nii é ɠɛni ga Zuifui ta. É nu leʋeni ga ti ʋa ga Pɔle, é woiloni naa woo ma, é ʋilɛ kidaaleʋei ʋa Yesu Kilista ma. 25 Kɛlɛ tɛi Pɔle ɠɛni ɓɔɛzu, é ʋilɛ telebodai ʋa, ta ɓɔɠɔzogi, naa ʋɛɛ tukpɔi ʋa é ʋaazu, Felikise luani gola, é ɠɛ Pɔle ma: «Ɠula ʋolu dɛ, voloi nà yeeɠɛɠala ʋagɔ zɔlɔɔ da, nà è loli niina.» 26 Ki ge ɠɛni ba ga Pɔle ɠa wali veezu zea, naa ɠa é kɛɛni é ɠɛni naa lolisu da valafala, é ɗa yɛpɛ pɔ.

27 Ti yɛni naa zu kona felegɔ leʋe, naa ʋoluma ti Felikise maavalibo ga Pɔlisiyuse Fɛsɛtuse. Tɛi Felikise ɠɛni pɔ é Zuifuiti ziima vai ɠɛ, é Pɔle yɛni kasoi ɠa.

25

Pɔle wooɠula vai masagi Sezaal ma

1 Siɛgi zu Fɛsɛtuse folo saʋagɔi ɠɛni la zooi unda, é zeɠeni Sezalé, é lɛ Zeluzalɛme. 2 Zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Zuifuiti ta-nu wolaiti ti ʋaani pɔ, ti ɓaazaɠa ma ga Pɔle laalɔɠɔ. 3 Ti gola maanɛɛnɛni ga naa ɠɛ ga faaɓɔɠɔ wola ti ʋɛ, é Pɔle leʋe ti ma Zeluzalɛme. Ti yaavai zeini Pɔle luɠɔ ga ti paa pelei zu. 4 Fɛsɛtuse ti wooɠaaʋoteni ga Pɔle ɠa kasoi ɠa Sezalé, naa ʋoluma tɔ ɓɔɠɔi toɠa ɠalesu ma fala. 5 É ɠɛni ti ma: «Zɔiti ti ga nu ɓiigiti wo zaama, naati ti ʋilɛ pòlu, gi li, ni zunui nii faa ɠoloɠolo kɛɛʋɛ, ti maaɓaazaɠa la.»

6 Fɛsɛtuse folo lɔsaʋa ɓaa folo puugɔ nɔ ɠɛɛni ti ʋa Zeluzalɛme, é yei ʋolu Sezalé. Poluma voloi, é zeini tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, é devei ve ga ti ʋa ga Pɔle. 7 Siɛgi zu naa ʋaani la, Zuifui niiti ti zeɠeni Zeluzalɛme ti yei Sezalé, naati ti ɠakuni ma, ti ɗa maalɔ ga faaɓa golaiti, nii tiya ɓɔɠɔi ti la ɠɛni zooga gaama ɠɛzɛɠɛzɛ bo su. 8 Pɔle woozuɠulani, é ɠɛ ma: «Gè la faa nɔpɛ gaazani Zuifuiti ta-lɔgi ma, ta GALA sei ʋɛlɛi ma, anɛɛ masagi Sezaal ɓalaa ma.» 9 Tɛi Fɛsɛtuse ɠɛni pɔ é Zuifuiti ziima vai ɠɛ, é ɠɛni Pɔle ma: «Ɗa pɔ ga è li Zeluzalɛme, ade pɛ ade yɛ ná ɗa-lukpɔi ɠaaleʋe gàazu, é lo niima vai ʋa?» 10 Pɔle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, nà loni ʋɛ masagi ná-tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, ʋɛ ɠa nà-tukpɔi ɠaaleʋezu ná. Gè la telebotala vaa nɔpɛ kɛɛni ga Zuifuiti, eɠɛʋelei ɗa ɓɔɠɔi è naa ɠwɛni la. 11 Ni nà ga sɔba nu, ɓaa ni gè faa ɠoloɠologɛ, nii soloogai saai ma, gè la ɠɛlɛni nɔ̀un saa vai ʋa, kɛlɛ ni gaama nɔpɛ ge la niiti ta-ɓaazaɠai zu, nii ti bosu ga ze, zobo ge la nu nɔpɛ zea ga é nɔ̀un fe ti ya. Nà wooɠulazu masagi Sezaal ma, gè suɠula ma.» 12 Siɛgi zu Fɛsɛtuse ta nu wolaiti ti ɓeni la ga un pɛɛ ɓɔɠɔ ʋa, é Pɔle wooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «È wooɠulaa Sezaal ma, naa ɠa é ba, kɛni niina è li nɔ ti Sezaal ɠakala.»

Pɔle lo fai Agilipa ta Ɓelenise ɠakala

13 Ku ɠɛɛni fele, naa ʋoluma masagi Agilipa ta Ɓelenise ti ʋaani laaliizu Fɛsɛtuse ma, Sezalé. 14 Tɛi é ɠɛni ku ɠɛɛzu ná fele, Fɛsɛtuse Pɔle ná-fai lɛɛni ga masagi, é ɠɛ ma: «Felikise zunui ɠila zɛgɛ ʋɛ kasoi ɠa. 15 Siɛgi zu gè liini la Zeluzalɛme, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ta Zuifuiti ta-lotuɠɔiti ti ɓaazaɠani ga daalɔɠɔ, ti ɠɛ gè ná-saa vai leve. 16 Gè ɠɛni ti ma: ‹Wɔlɔme nuiti ti la ɗa ga nui zaa vai levea nɔ, ni ti la ma nui loni maalɔɔ nuiti kakala, ti ʋa lukpɔ ta naati é woozuɠula.› 17 Naa ɠa é kɛɛni ti ʋaani ʋɛ, gè la ku ɠili toni ma, poluma zobui nɔ gè zeini tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, gè devei veeni ga ti ʋa ga zunui naa. 18 Gè ɠɛni ɠisiɛzu ga kpɔɛɲɔɠɔiti ta ʋaazu maalɔɔzu ga faaɠaaza golaiti, kɛlɛ naa la ɠɛɛni. 19 Nii ɓaagi é ɠɛni ti yɔɠɔzu, naa ɠɛni nɔ ga fai tanigaa ti ʋilɛgai ta-ɠala pelei ʋa, ta zunu ɠila nii daa ga Yesu, nii é zaani, tama Pɔle ɠɛɛzu ma toɠa vulua. 20 Gè pɛtɛni ga gè la zooga deve nɔpɛ seɠezu naa ɠɛɠala vai zu, naa ɠa é kɛɛni, gè Pɔle ɠaazaɠani, ni toɠa pɔ ga é li Zeluzalɛme, ti ná-tukpɔi ɠaaleʋe miná. 21 Kɛlɛ Pɔle wooɠulani niina masa golai ma, é naa ɠwɛɛ faa loo ná-fai zu, gè deveʋɛ ga ti makɛ ba kasoi ɠa eyɛsu gè teʋe Sezaal ma.» 22 Agilipa ɠɛni Fɛsɛtuse ma: «Nà ɓalaa nà pɔ gè zunui naa woomɛni.» Naa ɠɛ ma: «Lina ɗa goomɛni.»

23 Poluma voloi Agilipa ta Ɓelenise ti lɛɛni tukpɔɠaaleʋe ʋɛlɛi wu lɛbiya wolai zaama, kɔɔɠuluɓaiti ta taazuʋɛ nu wolaiti ti ɠɛni ti ʋolu. Fɛsɛtuse devei veeni ti ʋa ga Pɔle. 24 Naama ziɛgi zu Fɛsɛtuse ɠɛni ma: «Masagi Agilipa ta wɔigi pɛ wo gi ɠoba, zunui nii é wo ɠakala, nii ɠa Zuifuiti ti ma ʋɛbɛ wolai ʋaani, ti ɓaazaɠa mà ga daalɔɠɔ Zeluzalɛme ta taai nii zu, ti ɗa ɓain, ti ɠɛ zunui nii maa la mɔ nɛɛni, é ʋa yɛ vulua. 25 Nɔ̀un gè kaaʋɛ ga é la faa ɠaazani, nii nu a paa su, kɛlɛ tɛi tɔ ɓɔɠɔi é wooɠula masa golai ma, gè ɠisiɛʋɛ ga soloogɛ ga gè teʋe naa ma. 26 Kɛlɛ tama faa ɠiteɠite ge la ná, nii nà sɛʋɛ ná-faa zu masa golai ma, naa ɠa é kɛa gè toliga wo ɠakala, kɛlɛ ɗa ɠiteɠite è ɠakala, masagi Agilipa, naa ɠa a kɛ ada ɓena ga gaazaɠa, gè ɠɛ kwɛɛ nii gè ʋaazu sɛʋɛzu. 27 Tɔɔzei toɠa bɛ̀ ga keleɠeletala va ga gè kasoɠa nu leʋe, ni gè la sɔgi ɠulani kɛlɛma, nii é laani unma.»

26

Pɔle ná-goozuɠulagi masagi Agilipa ɠaazu

1 Agilipa ɠɛni Pɔle ma: «Kpɔɛi ɠa è ya, ɗa zoo è woozuɠula.» Pɔle yeemaaleni, é woozuɠula, é ɠɛ ma: 2 «Ee, masagi Agilipa, gòla undaanɛɛʋɛ ga gè woozuɠula è ɠaazu, é ʋilɛ naama vaiti pɛ ba, nii Zuifuiti ti daazu ùnma. 3 Tɔɔzei ɗa ɓɔɠɔi è Zuifuiti kɛɛ vaa wɔlɔmaiti kwɛɛ kala, ta ta-ɓɔɛzuɠulaiti. Nà è maanɛɛnɛzu soma kae, è yiilɔɔ, è woilo gòo ma.

4 «Zuifuiti pɛ ti sìɛ ʋelei ɠwɛɛ, kaite kɛ̀ai ma ga buzeɠe niinɛgi nà-nuɓusɛiti saama, ma un ge daa ma ga Zeluzalɛme taazuʋɛ. 5 Kaite ti kwɛ̀ɛni, tiya ɓɔɠɔi ni ta pɔ ta zoo ti naama zeele wooi ve, ga gè nà-eteai ɠɛɛʋɛ é zoloo kpɔgi naa ma, nii ná-fai wola ɓaai ada-ƓALA pelei ma, naa ɠa é ga Faliziɛinti ta-ɓɔgi. 6 Niima ziɛgi zu ti ʋa ga ze tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, tɔɔzei kitogi naa ʋa, nii é zèa minazeɠegi zu, nii GALA ge kɛɛni ade-mɛmɛwolani bɛ, 7 ada-woloda puugɔ maazu felegɔiti (12) pɛ kitogɛ naa laazeeli vai ʋa, ti ɗa GALA dɛbi ma vaa zu kpidi ʋɛɛ folo ʋa. Ee, masagi Agilipa, naama ɠitogi maaʋele ɠa Zuifuiti ti màalɔɔzu su! 8 Toɠa ɠale mu! Wo la laani da ɓaa ga GALA ka zoo é zɛnvui ve gɔvɛiti zea ʋolu?

9 «Nɔ̀un nà ɓɔɠɔi gè ɠisiɛni dɛ ga kɛni gè leʋe ga pele goi ma zii pɛ, gè wuzeɠe Yesu Nazalɛte nui laaseigi laalɔɠɔma. 10 Naa ɠa gè kɛɛni Zeluzalɛme, zobogi nii gè sɔlɔɔni zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti zea, gè lo naa ma, gè ɗa kidaaleʋe nui ma mɔinmɔin pili kasoi ɠa. Ni a la ɠɛna ga ti zaa vai leve vai, gè ɠɛni ʋɔɔpɛɛzu ba ga ti maanɛɛʋɛ ga ti za. 11 Gè ɠɛni leʋesu siɛ mɔinmɔin su GALA dɛbi ʋɛlɛiti pɛ bu, gè ɠɛni faa zeizu ti ma, gè ɓɔi ti la ga ti ɠɛlɛ ta-ɠidaaleʋei ʋa, nà-ziiɠulai lateʋe pele ma ti laalɔɠɔma, gè ɠɛni liizu gè ɗa ti zo wɛɛn laaiti su.

12 «Naa ɠa gè yɛni su yeeta, zalaɠa ɠula ɠundiɠiiti ti valini mà ga ta-zobogi gè li Damase. 13 Ee, masagi, gè yɛni pelei zu, folo ɓekpegi gè wozakalagi ɠa, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, é ɗa volo gi-maaɠoolii zu ga sìɛɲɔɠɔiti, ma zezei leʋegai foloi nɔnɔi ʋa. 14 Gi pɛ gi looni zooi ma, gè wooi ta mɛnini, é ɗa ɓɔɛ pɔ̀ Alame wooi zu, é ɗa ɠɛ mà: ‹Sɔle, Sɔle, lee vaa zu è wɔ̀inzeɠezu? Ɗa ɓɔɠɔ maawanazu ga ɗa ɓɔɠɔ lɔɔna ani ɠaazoɓagiti ga.› 15 Gè ɠɛni ma: ‹Ɓɛ ɠa ga ɗe, Màliɠii?› Maliɠii ɠɛ mà: ‹Nà ɠa gè ga Yesu, nii è wɔ̀inzeɠezu. 16 Kɛlɛ wuzeɠe, è lo ɠɔɠɔiti ga, mazɔlɔɔ gè ɠulaa è ʋɛ kɛlɛma, nii a kɛ gè è ɠɛ ga nà-botiɠɛ nui, è ɗa zeele wooi wo nuiti ma ga è kàaʋɛ, ta è naama vaiti bo ti ma, niiti gè ʋaazu ti lɛɛzu ga ɗe mɔnɔ. 17 Nà è unmɔɔ Zuifuiti ma ta zii ɠiligiti, niiti gè è leʋesu ti zaama. 18 Nà è leʋesu, nii a kɛ è ti-ɠaazuʋɛti seɠe ma, è ti ɠula kpidii zu, ti ʋa wozakalagi ɠa, è ti ɠula Setana ná-zobogi wu, ti ʋa GALA pɔ, nii a kɛ ti zuvaayɛ ga ta-ɠotoiti ta ti tɔnɔ zɔlɔɔ ʋɔɔma, ta niiti ti ɲadegai ga kidaaleʋei maaʋele nɔ̀un ma.›

19 «Masagi Agilipa, naa ɠa é kɛɛni, gè la zooni gè ʋa ɠɛlɛ kulakɛlɛmai naa zu vai ʋa, nii gè sɔlɔɔni, é ɠula geeɠɔlɔgi zu. 20 Kɛlɛ gè tɔɔzeini dɛ, gè daazeeli Damase nuiti ma, naa ʋoluma Zeluzalɛme nuiti, naa ɠa é zeelini Zudé yooi zu nuiti pɛ ma, gaaɓela ga zii ɠiligiti, gè ɠɛni ɠɛɛzu ti ma, kɛni ti-ziɛ ʋelei maavalibo, ti ɠidaaleʋe GALA ma, ta ti kɛɛwotiiti kɛ niiti ti zoloogai maavalibogi ma kɛai ta-eteai zu. 21 Naa maaʋele ɠa é kɛa Zuifuiti ti sògai GALA sei ʋɛlɛi wu, ti ɠɛ ti pàa. 22 Kɛlɛ GALA kpaaʋɛ nɔ̀un maazu, é yɛga su za zeeli zaaɠaza, nà ʋɛ mu, gè ɗa zeele wooi wo ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti ma. Niima gè bosu, naa la ga faa ɠili nɔpɛ, kɛni nii GALA goo wo nuiti ta Moizeni ti boni ga daa ɠa zeeli. 23 Naa ɠa é kɛɛni Kilista a la ɓɔlɔ, ta é ɠɛ ga nu mɔungi gɔvɛiti saama, é wuzeɠe, naa ʋoluma é kizo fai ma wozakalagi laazeeli dɛ Zuifuiti ma, é leɠa zeeli zii ɠiligiti ɓalaa ma.»

Masagi Agilipa ɠisu vai

24 Tɛi é ɠɛni ɓɔɛzu ɠanu, Fɛsɛtuse ɓainni la, é ɠɛ ma: «È litigɛ, Pɔle! Ɗa-vaaɠwɛ golai ɠana é ɓoloɠa!» 25 Pɔle gooɠaaʋoteni, é ɠɛ ma: «Ɓa-o, nà-nu ʋagɔ wolai Fɛsɛtuse, gè la litini. Wooi niiti gè ti wosu, ta ga gaama ɓɔɛi, gè ti wogɛ ɓalaa ga ɠimalai. 26 Tɔun vɔlɔ masagi Agilipa ɓɔɠɔi niima vaiti suɠwɛɛ, naa ɠa é kɛɛzu gè la ɓɔɛzu pɔ ga inɛinɛ, dàaʋɛ da ga niima vai tanɔpɛ ge la ɠɛɛni zeemazu, tɔɔzei ti la ɠɛɛni ga dɔɔɠuzu va. 27 Masagi Agilipa, è laaʋɛ nɛi GALA goo wo nuiti gooiti da? Nɔ̀un, kìsuɠalagɛ ga è laaʋɛ ti la.» 28 Agilipa ɠɛni Pɔle ma: «Ɗa-ɠisiɛi zu, su la mɔ ɠoozani, è kɛ̀ ga keletiɛn!» 29 Pɔle ɠɛ ma: «Suɓuɠani ɓaa suɠoozani, nà GALA falizu ga ɗa ɠila nɔ laade, kɛlɛ zɔiti pɛ ti gòoi mɛnisu za, wo pɛ wo ɠɛ ga kɛ̀ʋele, é ɠula gili ɠalui niiti polu!»

30 Naa wogai ma, masagi ʋe-o, zou zɛʋɛ ɠundiɠii ʋe-o, Ɓelenise ʋe-o ta zɔiti pɛ ti sei woni ti ɠoba, ti pɛ ti wuzeɠeni. 31 Siɛgi zu ti ɠɛni ɠulazu la, ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Zunui nii la faa nɔpɛ kɛɛni nu a paa ma vaa zu, ɓaa é ʋa ʋili kasoɠa ma vaa zu.» 32 Agilipa ɠɛni Fɛsɛtuse ma: «Ni zunui nii la ɠɛni wooɠulani masagi Sezaal ma, nu a la yeeɓe ba.»

27

Pɔle lii vai Wɔlɔme

1 Tɛi ti ɓeni ga deve ga gi lɛ ɓatoi zu, gi li Itali yooi zu, ti Pɔle ta kasoɠa nui taɠiligaa veeni masagi Oguste ná-salaʋusu ɓulu kundiɠii ta ya, nii daaseigi ɠɛni ga Zuliuse. 2 Gi lɛɛni Adelamite ɓatoi gila su, nii é ɠɛni leʋesu ɓato losuʋɛti Azi yooi zu, gi liini. Alisitaake ɠɛni gi ʋa, Masedoane yooi zu nu ɠɛni de, ná-taazuʋɛ ga Tesalonike. 3 Poluma voloi gi zeelini Sidɔn. Tɛi Zuliuse ɠɛni ga nu ɓɔɠɔ Pɔle ʋɛ, é vaani bu ga naa li bɔɔlaiti pɔ bɛ, é kpɔba zɔlɔɔ ti ya. 4 Gi zeɠeni miná, gi ɗa ziɛ ga Sipele ɠake ɠobu ʋelei, tɔɔzei fiilɛi ɠɛni gi laaɠomisu. 5 Siɛgi zu gi Silisi ta Panfili ɓoloɗɛi ɓudɛni la, gi zeelini Miila, Lisi yooi zu. 6 Salaʋusu ɠundiɠii Alɛgezandili ɓatoi gila kaani miná, é ɗa li Itali, é gi lɛ naa zu. 7 Folo mɔinmɔin daawu gá-ɓatoi la ɠɛni ziɛzu valafala, gi wola ɓɔlɔni, gi ʋa zeeli Kenide taai ɠobaʋɛ. Tɛi fiilɛi la ɠɛni kɛɛzu gi ʋa li miná ʋelei, gi leʋeni ga Salemone ʋele, gi leʋe Kelɛte ɠake ɠobu ʋelei. 8 Gi leʋeni naama ɠake ɠobuʋɛ ga kpalai nɔ, eyɛsu gi zeeli adaʋɛ ta naa laasei ge ga «Ɓato Losu Ʋagɔi», Lasé taai ɠobaʋɛ.

9 Yeeɠɛɠala mɔinmɔin ge leʋeni ɠana, ɓato zu ziɛi ɠɛni liizu ga wola ɓaa, tɔɔzei zugi ma ziɛgi* leʋeni niina. Naa ɠa é kɛɛni, Pɔle ɠɛni ti ma: 10 «Bɔ̀ɔlaiti, nà kaazu ga ni ada ɠɛna ade siɛi nii wo nɔ ti, faa zuɠoloɠolo mɔinmɔin ka ɠɛɛzu ga ɓatoi ta suɠasɔi, kɛlɛ ada ɓalaa ade undaa ɠa ɠɛ é ʋili.» 11 Kɛlɛ salaʋusu ɠundiɠii laani ɓato ɓizɛ nui ta ɓato kɛɛ nui la, é leʋe Pɔle wooi ʋa, é ɠɛni bosu. 12 Naa ʋoluma tɛi ɓato losuʋɛ la ɠɛni ʋani ga nu samai leʋe ná, nuɓusɛi bɔɔlɔzu zolooni ma ga gi zeɠe ná, ni toɠa zoo ɠɛɛzu gi zeeli Fenikise, Kelɛte ɓato losuʋɛ nii gaaʋotegai lɛkpɛma nu yeezazuʋɛ folo liizu ʋelei ma, ta lɛkpɛma nu ɠɔʋɛzuʋɛ folo liizu ʋelei ma, nii a kɛ gi samai leʋe miná.

Fiilɛ wolai lokoleʋe vai kpoloɗɛi ɠa

13 Lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazu ʋele viilɛ goi ʋaani fɛɛ, ti ɠisiɛni ga ti yiima vai laazeelia ti ʋɛ, ti kɔlu ɠapɔgi ɠulani ziɛi wu, ti li ga ziɛ zaama yooi Kelɛte ɠoba ʋelei. 14 Kɛlɛ su la ɠɛni ɠoozani, fiilɛ ɲɔi nii daaseigi ga «Elakilɔn», naa lokoleʋeni ziɛ zaama yooi maazu. 15 Fiilɛi ɓatoi zeɠeni ya, naa la ɠɛni zobo sɔlɔɔni fiilɛi ma, gi ɓɔɠɔ yɛni zea, é ɗa li ga giye. 16 Gi leʋeni ziɛ zaama you goi ta ɠoba, daaseigi ga Keloda. Tɛi é ɠɛni gi tago maalɔɔɠuzu, gi ɠaaɓaani kele gi kein koi mazɔlɔɔ. 17 Ti tɛai ma ɓatoi zu, ti kpɔba ʋele ɠaiziɛni, ti ɓatoi zaamaɠili ga galuiti. Tɛi ti ɠɛni luazu ga é mina ʋili ɲaɠae munɛmunɛgi zu, ti fiilɛ zuzo seɠei yeini, naa ɠa é kɛɛni ti ɓɔɠɔ yɛni fiilɛi ya, é ɗa li ga giye. 18 Poluma voloi, tɛi fiilɛi ɠɛni ɓatoi wo la ɲiikpisu, ti ná-kasɔi ɠilazu ʋilini ya kpoloɗɛi wu. 19 Foloi zaʋasiɛi, ti ɓatoi ɓizɛ zɔɔlaiti pilini ya kpoloɗɛi wu ga ti ɓɔɠɔ yeeiti. 20 Folo mɔinmɔin daawu nu la mɔ ɠɛni foloi ta somideɠaiti kaazu. Fiilɛi ɠɛni liizu ga zeeɠaaɓa nɔ kenein, gaaɓelasu kito nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni gi ʋɛ, ga gá yɛ vulua.

21 Suɠoozani niina gi la daami wosu, Pɔle wuzeɠeni nuɓusɛiti saama, é ɠɛ ma: «Wo pɛtɛga, bɔ̀ɔlaiti, ga maanɛɛni ga wo woilo gòo ma, ade mina zeɠe Kelɛte, naazu ade ɠɛa ɠizosu niima maanɔɠɔi ta faa zuɠoloɠologi nii ma. 22 Kɛlɛ nà wo lɛnɛsu niizu ga wo zɛbɛzeɠe, wo tanɔpɛ ge la ʋalaga zɛnvui ma, kɛni ɓatoi nɔ ɠa é ɠoloɠolosu. 23 Za kpidii GALAGI nii gè zea ta gè dɛbizu, naa ná-geezuɠeelai gila maaɓuɠaʋɛ bà, 24 é ɠɛ mà: ‹Pɔle, mina lua, tɔɔzei kɛni è lo feya Sezaal ɠaazu, tɔ vɔlɔ ka GALA ge è-ziɛɲɔɠɔiti pɛ kaliva è ma, tanɔpɛ ge la zaa.› 25 Naa ɠa é ba, à zɛbɛzeɠe mu, bòaiti, tɔɔzei nɔ̀un daaʋɛ GALA da ga ʋelei bogai la mà, zekana é ɠɛɛzu la. 26 Kɛlɛ kɛni dɛ ade ʋili ya ziɛ zaama yooi gila su.»

27 Nii ɠɛni ga kpidi puugɔ maazu naanisiɛi (14), fiilɛ wolai ɗa li nɔ ga giye Meditelane ɓoloɗɛi ɠa, kua zaamai ɓato ɓizɛ nuiti ti gaaɠaani ga gi maaɓuɠa kakei ta ʋa. 28 Ti kɔɠɔ galui ʋilini ziɛi wu, ti ka ga buuɠoozaʋɛ ga mɛtɛlɛ ʋuusaʋagɔ maazu lɔfela (37). Gi ʋa lago li poun, ti pili mɔnɔ, ti ka ga mɛtɛlɛ ʋuufelegɔ maazu lɔsaʋa (28). 29 Kɛlɛ tɛi ti ɠɛni luazu ga ɓatoi mina loɠa kɔtuiti ba, ti kɔlu ɠapɔ naanigɔ ʋilini ɓatoi ɓoga ʋelei, ti ɓala ga wozai seɠema vai. 30 Tɛi ɓato ɓizɛ nuiti ti ɠɛni pɔ ga ti ʋela, ti ɠula ɓatoi zu, ti kein koi ʋilɛni ziɛi ɠa, eɠɛ ta ɠɛ liizu poun ga ti kɔlu ɠapɔgiti pili ʋelela ʋelei. 31 Pɔle ɠɛni salaʋusu ɠundiɠii ma ta salaʋusuiti: «Ni niima nuiti ti la yɛni ɓatoi zu, wo la mɔ ɠizoga.» 32 Salaʋusuiti ti kein koi ma ɠaluiti teʋeleʋeni naazu, ti ɓe ba, é loo bu.

33 Wozai seɠe ma la yɔɠɔzu, Pɔle ɠɛni nuɓusɛiti pɛ tɛnɛsu ga ti daamii wo, é ɠɛ ti ma: «Za ɠa ga folo puugɔ maazu naanisiɛi (14) wo ɗa maaɓɔungi wo, wo la dɛ daami nɔpɛ boni. 34 Nà wo maanɛɛnɛzu deɠɛmu ga wo daamii wo niina. Naa wola zoloogɛ wo ma, nii a kɛ wo ɠula ʋɛ, naa ʋoluma à la dà: Wo tanɔpɛ undeɠai ɠila kpalaa ge loa ya.» 35 É naa wogai ma, é ɓului zeɠeni, é mamagi ve GALA bɛ ti pɛ gaazu, é galeɠale, naa ʋoluma é tɔɔzei ga mia. 36 Zɔiti pɛ ti zɛbɛzeɠeni, ti tɔɔzei ga daamii woga. 37 Gɛi kpein gi ɠɛni ɓatoi zu, gi ɠɛni ga nu unfelegɔ puulɔfela maazu lɔzita (276). 38 Ti daamii wogai ma, ti ɓaa kpe, ti ta ɠulani ɓatoi ɠasɔi ma, moloi da ga ɓeleegi, ti ɗa naa ʋili kpoloɗɛi wu.

39 Siɛgi zu woza seɠeni la ma, ti la ɠwɛɛsu ɠaani kakei ʋa, ti wɛlɛni, ti ziɛ ɓekegi ta ʋɛtɛ ta ma ɲaɠaegi, ti ɠɛni ɠɛɛzu, ni ta zoo ti zɔ ɓatoi ʋa miná ʋelei. 40 Ti kɔlu ɠapɔgiti ma ɠaluiti teʋeleʋeni, ti naati zɛ ziɛi wu, ti yeeɓe gaamago ɓato ɓizɛ aniiti ba. Ti fiilɛ zuzo seɠei wuzeɠeni, ti tɛ, ti ɗa li ga kakei ma ʋele. 41 Kɛlɛ ti ziɠani ɲaɠae siɠigi gila ba, nii kpoloɗɛi ma veinfein felegɔi gaalɛai ba yɔɠɔzu, ti ɓata ná. Ʋelelaʋɛ ɓatani ba kpe é la ɠɛni ɲiikpisu, ʋoluzuʋɛ ɗa ɠaleɠale ga kpoloɗɛi ná-zeeɠaaɓaai.

42 Salaʋusuiti ti zolooni ma ga ti kasoɠa nuiti pɛ paa, naa ɠa a kɛ ta mina yɛ lasesu, é ʋa ʋela. 43 Kɛlɛ tɛi salaʋusu ɠundiɠii ɠɛni pɔ ga é Pɔle ɠizo, é la ɠɛni vaani bu, ti ʋa naama vai ɠɛ. É devei veeni ga zɔiti pɛ ti zoogai lasesu, naati ti ʋili ziɛi ɠa mɔunpa, ti kakei mazɔlɔɔ. 44 É ɠɛ zɔiti ti zei gulu zɛʋɛiti ma, ɓaa ɓatoi ma ɓulukpulugiti ma. Ʋele ɠana ɛsɛ pɛ ge kakei maazɔlɔɔni la ga pagɔ.

28

Pɔle ná-yeeɠɛɠalai ziɛ zaama yooi zu daa ga Malete

1 Gi ɠulaai ma faaɓaagi laawu, gi kwɛɛni ga ziɛ zaama yooi naa laasei ka ga Malete. 2 Ná nuiti ti yeezeini gi wu ga pagɔ, ti abu wolai ɠaazoni, ti gi pɛ toli ga gi ɠɔɔlɛ, tɔɔzei tonai ta kɔɔlɛi ɠa é ɠɛni ʋaazu ga gola. 3 Pɔle kpataɠalagi ta ɠaalɛɛni ba ga é pu abui ɠa, kɛlɛ abui liegi maaʋele ma, pɛɛɠaali ɠila ge ɠulani su, é so zeei ʋa. 4 Ná nuiti ti kaalii ɠaai ma zɛlɛni Pɔle yeei ʋa, ti ɠɛni ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma: «Gaamazu zunui nii ɠa ɠɛ ga nu ʋaa nui ta, kulaa nɔ ɠa feya faa ɓɔii zu kpoloɗɛi wu, gaamanɔ ada-ɠalagi ná-tukpɔi la vaani bu, é ʋa yɛ vulua.» 5 Kɛlɛ Pɔle kaalii voɓeni abui zu, é la vɔlɔ ma zoolɛ nɔpɛ gaaɠaani. 6 Naama nuiti ti ɠɛni ná maaɓɔunsu, é ɠɛni ti ɠisu ga ti Pɔle ɠa zeei ve, ɓaa é loo é za gaamanɔ. Tɛi ti lɛbini maaɓɔungi naa zu, ti la faa ɲɔu nɔpɛ kaani, é ʋa ɠɛ ga Pɔle, ti-ɠigi valiboni, ti ɗa ɠɛ ma: «Galagi ta ʋe de.»

7 Ná ɠobaʋɛ ziɛ zaama yooi naa ma nu wola mɔungi daaseigi ga Puɓiliuse ná-kpeleiti ti ɠɛni ná. É yeezeini gi wu ga nɛɛnɛgi, é gi laazuʋɛɛ folo saʋagɔ laawu. 8 Puɓiliuse kɛɛɠɛ ɠɛni zeeɓɛzu, kɔlɔkpadimai ta kɛlɛndɛgi ɠa é ɠɛni ba. Pɔle lɛɛni pɔ bɛ, é GALA fali bɛ, é yeela ma, é balo. 9 Naa ʋoluma, seeɓɛ nui niiti kpein ti ɠɛni ziɛ zaama yooi zu, ti ʋaani ɓalaa, tama ti pɛ ti ʋaloni. 10 Ti unfema wola veeni gi ʋɛ, gi liizuʋɛ nii pɛ é ɠɛni ga gi ɓɛdɛma ani, ti naa pɛ feeni gi ʋɛ.

Pɔle zeeli vai Wɔlɔme

11 Alu saʋagɔ leʋeni pɛ gi ʋa lɛ Alɛgezandili ɓatoi gila su, nii é samai ɠɛɛni ziɛ zaama yooi zu, Gala felegɔiti ti ga yoogiti naati ta-ʋoogi ɠa é ɠɛni ɓatoi naa ma. 12 Gi zeelini Silakuse taazuʋɛ, gi kɛ miná ga folo saʋagɔ. 13 Gi zeɠeni miná, gi ɗa li ga kake ɠobu ʋelei, eyɛsu gi zeeli Legiyo. Poluma voloi lɛkpɛma ʋelei nu yeezazuʋɛ viilɛi lokoleʋeni, gi kɛɛni ga folo felegɔ gi ʋa zeeli Puzɔle. 14 Gi kidaaleʋe nuiti tanigaa ɠaani miná, ti gi maanɛɛnɛni ga gi dɔɔɠɔ ɠila kɛ ti ʋa. Ʋele ɠana gi zeelini la Wɔlɔme. 15 Wɔlɔme ɠidaaleʋe nuiti ti gi-maawoo mɛnini, ti ʋilɛ pele ma gi laaɠomisu eyɛsu ti ʋa adaʋɛ ná laa ga Apiyuse Lɔɔɠɔi, ta ʋɛ ná laa ga Wɛɛn Laazu Ʋɛlɛ Saʋagɔi. Siɛgi zu Pɔle ti ɠaani la, é GALA mamani, naa ʋoluma iɲɔ ge lɔɔni.

16 Siɛgi zu gi zeelini la Wɔlɔme, ti vaani bu ga Pɔle yɛ ɓɔɠɔ ʋɛlɛ wu, salaʋusui gila ge ɗa wɛlɛ ma.

17 Folo saʋagɔ leʋegai ma, Pɔle Zuifuiti ta-lotuɠɔiti tolini ga ti ɠomi ta naati. Siɛgi zu naati ti ʋaani la pɔ bɛ, é ɠɛni ti ma: «Kɛ̀ɛleaiti, gè la faa ɠoloɠoloni ada-nuɓusɛiti ma, gè la ade-mɛmɛwolani ta-vaa wɔlɔmai ta ɠoloɠoloni ɓalaa. Anɛɛ naa ʋe, ti sòni, ti pìli kasoi ɠa Zeluzalɛme, ti kùla miná, ti fè Wɔlɔme nuiti zea. 18 Naati ti ɓegai ma ga nà-faiti buuʋɛtɛ, ti ɠɛni ɠɛɛzu, ti pìlɛ, tɔɔzei ti la ɠɛni nɔ̀un sɔ kaani, nii soloogai nu ʋa vaa ma. 19 Kɛlɛ tɛi Zuifuiti ti la ɠɛni vaazu naa wu, kɛɛɠeleɠele ge la ɠɛni ná kɛni gè wooɠulani masagi Sezaal ma, naa la bosu ga wɔin ɠa mà ga gè nà-nuɓusɛiti maalɔ. 20 Naa ɠa é kɛa gè toligi wogai la ga ade ɠa, ade yɛpɛ é ʋilɛ naama vai ʋa, tɔɔzei Izilayɛle ná-kitogi maaʋele ɠa za gè yɔlɔɠɔi nii zu la.»

21 Zuifuiti ti gooɠaaʋoteni, ti ɠɛ ma: «Gi la sɛʋɛ zɔlɔɔni, é ʋa zeɠe Zudé yooi zu ɗa-vaa zu, gi-ɠɛɛloin gila kpalaa ge la ʋaani, é ʋa ɗa-vaa ɲɔu wo gi ma. 22 Kɛlɛ wɔin ɠa gi ma ga ɗa ɓɔɠɔi è ɗa-ɠisiɛi lɛ ga giye. Nii é ga kalagi naa è ʋɔɔpɛai ba, gi kwɛni ga adɛ pɛ nuiti ta wuzeɠezu daalɔɠɔma ga gola.»

23 Ti ku ɠili toni ga ti ɠomi. Naama voloi zeeliai ma, ti ʋaani pɔ bɛ, ti mɔin, é leʋe ma mɔungi ʋa. É zo sobui ma eyɛsu kpɔkɔi zeeli, Pɔle ɓɔɛni ti ʋɔ, é ná-kalagi wo pelei lɛ ga tiye: É GALA ná-masadai ma wooi laazeelini ti ma, é Moize ná-tɔgi zu wooiti seɠeni ta GALA goo wo nuiti ta-ɓɔɛiti, é ɠaaɓa kele ga é ti-ɠigi lati, é lo Yesu ná-fai ʋa. 24 Tanigaa ti laani gooi la, zɔiti ti la kɛɛni pɛ ti ʋa la da. 25 Siɛgi zu ti ɠɛni zeɠezu la Pɔle ʋɔ bɛ, tiya letele ti la ɠɛni zolooni faa ɠila ma, Pɔle niima ɠisiɛ ɠilagi woni ti ma, é ɠɛ ma: «Gaama ɠɛni Zɛnvu Ɲadegai ya, siɛgi zu é ɠɛni ɓɔɛzu la wo-mɛmɛwolani pɔ ga GALA goo wo nui Ezayi maaʋele, é ɠɛni ti ma:

26 ‹Li, è ɠɛ niima nuɓusɛiti ma:

Wa la woilo nɔ,

kɛlɛ wo la faa ɠaaɠaa pɛ.

Wa la wɛlɛ nɔ,

kɛlɛ wo la wozaɠaa pɛ.

27 Tɔɔzei niima nuɓusɛiti ti ɠɛa ga kigaaza nuiti,

ti ɓɔɠɔ woizuɓɔlɔa, ti yeeʋɛɛ ɠaazu,

naa ɠa a kɛ ti ɠaazu mina wozaɠa,

ti-woiyeɠeiti ti mina faa mɛni,

ti-yii mina faa ɠaaɠa,

ti ʋa ɠale ma pɔ̀,

nii a kɛ gè ʋa ti ɠɛdɛ.› »

28 Pɔle ɠɛni ti ma ʋolu: «À kwɛɛ mu ga kizo fai nii GALA ge fea, daa ɠana zeelizu zii ɠiligiti ma, naati mu ta woilo ma.» 29 [Pɔle naama wooi wogai ma, maaɠaali wolai yɛni Zuifuiti zɔɠɔzu, ti ɗa li.]*

30 Pɔle kɛɛni ga kona felegɔ pɛlɛi naa wu, nii é seɠeni. É ɠɛni yeezeizu nuiti pɛ bu ná, niiti ti ɠɛni ʋaazu pɔ ga ti ka. 31 É ɠɛni GALA ná-masadai ma vai laazeelizu, é ɗa kalagi wo, é ʋilɛ Maliɠii Yesu Kilista ná-fai ʋa ladalai zu, faa nɔpɛ ge la ɠɛni kpeteʋeni naa ʋa.

* 1:20 1:20 Guy 69:26.

† 1:20 1:20 Guy 109:8.

* 2:21 2:21 Zow 3:1-5 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 2:28 2:28 Guy 16:8-11 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 7:43 7:43 Amɔ 5:25-27 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 8:33 8:32-33 Eza 53:7-8 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 13:1 13:1 Elɔde: Elɔde Antipase ʋe, nii é ɠɛni ga Galilé you zɛʋɛ ɠundiɠii.

† 13:34 13:34 Eza 55:3 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 13:35 13:35 Guy 16:10 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 14:12 14:12 Gɛlɛkiiti ta-ɠala pelei ma, Zuuse ɠa é ɠɛni ga galagiti ta-ɠundiɠii, ta Ɠɛɛlemɛse ɠɛ ga galagi naati ta-ɠeelai.

* 15:18 15:18 Amɔ 9:11-12 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 15:34 15:34 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 23:5 23:5 Ɛgz 22:27.

* 24:8 24:6-8 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

* 27:9 27:9 zugi ma ziɛgi: Unmɔɔ folo wolai ɠɛni ga naa, siɛgi zu zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠɛni zalaɠai ɠulazu la nuɓusɛiti ta-ɠotoiti pɛ faa zu. Naama vɛtii ɠaa ɠɛni ɓelazu ga zugi. Naa ɠɛni zoloosu Mozei ma alugi ma, ɓaa Latagi lɔɔzeizuʋɛ. Naama yeeɠɛɠalai ɓaani gola ɓato ziɛi ma vaa ma.

* 28:29 28:29 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

Wɔlɔme

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Wɔlɔme Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Pɔle ɠa é sɛʋɛi nii ɠɛɛni, é teʋe Wɔlɔme nuiti ma, tanisu kona ʋuulɔɔlugɔ maazu naanigɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta puulɔɔlugɔ maazu lɔsaʋai (54-58), Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Pɔle la ɠɛni dɛ liini Wɔlɔme. É sɛʋɛi nii leʋeni mu, nii a kɛ é Wɔlɔme ɠeletiɛinti kala, Zuifuiti ta niiti ti la ga Zuifua. Kolɛnte taa wolai zu ɠa Pɔle yɛni ná, é sɛʋɛi nii ɠɛ, tɔɔzei miná ɠa é ɠɛni zeini ná naama ziɛgi zu. Pɔle sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ, nii a kɛ ziiti pɛ ti ɠidaaleʋe Yesu Kilista ma, ta ti ɠolo bɛ (16:26).

Wɔlɔme nuiti ta-zɛʋɛi ɠa ga sɛʋɛ ɓii gola keletiɛinti pɛ faa ma, mini-o-mini ta yeeɠɛɠalaiti pɛ su, tɔɔzei kizogi nii da zoo sɔlɔɔsu ga Yesu Kilista maaʋele, é naa zuɠulaʋɛ, é kole fo, é zeeli kpo ma. Ʋelei ɓalaa Yesu Kilista ná-Woo Niinɛ Ʋagɔiti giliai la ʋa ta Minazeɠe Pɔlɔmai, Pɔle naa zuɠulaʋɛ. Faaɠwɛ nu mɔinmɔingaa ti ɠɛ puuzui ma ɓii golai sɛʋɛi nii zu, naa ɠa é ga 1:16, nii é ɠɛɛzu ma: «Mazɔlɔɔ gè la unfesu ga Woo Niinɛ Ʋagɔi, tɔɔzei GALA ná-zɛbɛi ɠana, nii é naati pɛ kizosu da, niiti ta ɠidaaleʋe, Zuifuiti mɔunpa, naa ʋoluma niiti ti la ga Zuifua.» Wɔlɔme nuiti ta-zɛʋɛi lɔɔzeizu ʋelei (1:1—11:36) ɠa ɓɔɛzu ɠɛzɛɠɛzɛ, é lo GALA faiti ba. Gaaɓelasu ʋelei (12:1—15:33) ɠa ga kalagiti é lo keletiɛn ʋelei ziɛ vai ʋa.

Unsosuʋɛ

1. Ʋelei kɛɛ vaa wɔlɔmai la, Pɔle ná-sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga é ɓɔɠɔ lɛɛ, ta é naati dɛɛ niiti sɛʋɛi liizu ti ʋɔ (1:1-15).

2. Naa ʋoluma é etea nuɓusɛi pɛ kɛʋelei zuɠula, ta kizogi nii a zoo zɔlɔɔsu ga kidaaleʋei maaʋele Yesu Kilista ma (1:16—11:36).

3. Pɔle ɓegai ma ga naati suɠula, é kala mɔinmɔin feeni, é lo keletiɛn ʋelei ziɛ vai ʋa (12:1—15:33).

4. É Wɔlɔme nuiti ta-zɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga tuʋɔ goo mɔinmɔin daazeeli Wɔlɔme Egilisii zu nui tanigaa ma (16:1-27).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, nà niima zɛʋɛi leʋesu wo ma, nà ga Yesu Kilista ná-botiɠɛ nui, GALA ge tòligai gè ɠɛ ga keelai, ziimazeɠegi wogai ga ze ga gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli. 2 Woo Niinɛ Ʋagɔi naa, kaite GALA ge ma minazeɠegi woni ná-Sɛʋɛ Ɲadegai zu, é ɠula GALA goo wo nuiti da. 3 Pilɛgɛ ná-Doun Zunui ʋa, de-Maliɠii Yesu Kilista, nii é zɔlɔɔni masagi Davide ná-bolodai zu, kpusɛi letemazu. 4 Zɛnvu Ɲadegai zaalai zu, é ɠulani kɛlɛma ga zɛbɛi ga toɠa ga GALA Doun Zunui, siɛgi zu é wuzeɠeni la, é ɠula saai ya. 5 Tɔun maaʋele ɠa gè zaalai zɔlɔɔga la, gè ɠɛ ga keelai, gè ʋa ga nuiti daaseigi zu, ti ɠula zii ɠiligiti saama, ti ɠidaaleʋe ma, ti ɠolo bɛ. 6 Wa naama nuɓusɛiti saama, wɔiti GALA ge wo loliga, ga wo ɠɛ ga Yesu Kilista nɔnɔiti.

7 Nà sɛʋɛi nii leʋesu wo ma, wɔiti kpein wo Wɔlɔme taazuʋɛ, wɔiti GALA ge wo nɛai ʋɛ, é wo loli ga wo ɠɛ ga ná-nuiti. Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Pɔle ta Wɔlɔme ɠidaaleʋe nuiti

8 Mɔunpa, nà nà-GALAGI mamasu Yesu Kilista maaʋele ma, wo pɛ wa-vaa zu, mazɔlɔɔ wa-ɠidaaleʋe vai ɠa wosu eteai zu ná pɛ. 9 Nà-GALA falii pɛ su, gè la ɓɔlɔzu ga wa-vai wo fai, yeeɠɛɠalai pɛ su. GALAGI nii gè botii ɠɛɛzu bɛ ga zìimaʋɛ pɛ, gè ɗa Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, nii pilɛgai ná-Doun Zunui ʋa, naa ɠa é ga nà-zeelei. 10 Siɛnɔpɛ su gè nà-GALA falii ɠɛɛzu la, nà GALA falizu ga é ɠɛ ga ziimai, é yeeɠɛɠala ʋagɔ ve zèa, gè li wo ʋɔ bɛ. 11 Mazɔlɔɔ wo ʋɛtɛ wɔin ɠa mà gola, ga gè ʋa wo ʋɔ ga Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛanii ta, wo zu ʋa ɓaa. 12 Ɓaa mu, nà pɔ gè ɠɛ wo zaama, ade iɲɔdɔɔi zɔlɔɔ ʋɔɔma ga kidaaleʋei maaʋele, nii ade ɓɔgai ma.

13 Kɛ̀ɛleaiti, nà pɔ wo suɠwɛɛ ga gè deveni yeeɠɛɠala mɔinmɔin daawu, ga gè li wo ʋɔ bɛ, gè la ná zɔlɔɔni zaaɠaza. Gè ɠɛni pɔ ga tɔnɔ ge zɔlɔɔ nà-botii ʋa ɓalaa wo ʋɔ bɛ, eɠɛʋelei é zɔlɔɔsu la ba, zii ɠiligi mɔtaiti saama eteai zu. 14 Mazɔlɔɔ deve ɠa feai zèa, ga kɛni gè lɔ ɛsɛ pɛ ma: Gɛlɛkiiti ta zii ɠiligiti, nuiti ti ɠalagai ta nuiti ti la ɠalani ɓalaa. 15 Naa ɠa é ba, wɔin wola ɠa mà, ga gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli wo ma, wɔiti wo zeini Wɔlɔme taazuʋɛ.

Woo Niinɛ Ʋagɔi ná-zobogi

16 Mazɔlɔɔ gè la unfesu ga Woo Niinɛ Ʋagɔi, tɔɔzei GALA ná-zɛbɛi ɠana, nii é naati pɛ kizosu da, niiti ta ɠidaaleʋe, Zuifuiti mɔunpa, naa ʋoluma niiti ti la ga Zuifua. 17 Tɔɔzei Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa dɛɛzu, ʋelei GALA ge nuiti kɛɛzu la ɠaazu ga telebo nu ga kidaaleʋei ɠila kpe maaʋele, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu ga: «Zɔi telebogai GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele, naa ɠa zɛnvui wo.»*

Nuɓusɛiti pɛ ta ga sɔba nuiti

18 Tama GALA ge ná-ziiɠaawanai ɠulaa kɛlɛma, é zo geeɠɔlɔgi zu, kotoi kpein daalɔɠɔma ta faa ɲɔiti pɛ nuɓusɛi kɛɛzu, ta pele ɓesasu gaamai luɠɔ ga ti luʋa ʋele ɲɔiti. 19 Mazɔlɔɔ nii maanɛai nu kwɛɛ GALA ná-fai zu, naa ɠulaʋɛ kɛlɛma ti ʋɛ, GALA ɓɔɠɔi naa lɛɛʋɛ ga tiye kpezekele. 20 Tɔɔzei GALA daazeeliʋɛ fai pɛ su, nu ɠaazu la naa pɛ kaazu, ná-ɠɔoɠɔ zɛbɛi, ta ná-galadai, naa ɠa ɠaazu ga pagɔ, é zo eteai ɓɛtɛ yee ma, siɛgi zu nu ti ʋɛtɛsu da ga ná-kpɛtɛaniiti maaʋele. Naa ɠa é ba, goozuɠula ge la ti ya.

21 Ti GALA kwɛɛ, kɛlɛ ti la dɛbizu, ʋelei maanɛai é ɠɛ la GALA bɛ, ti la mamasu. Kɛlɛ ti ɓɔɠɔ loa ya ta-ɠisiɛ ɲakaiti su, ta-ɠimalalai ti lɔa kpidi ɓɔii zu. 22 Ti ɠɛa ɓɔɠɔ levezu ga ɠima nuiti, kɛlɛ ti ɠɛa ga ɠimalala nuiti. 23 Ti ɠɛlɛni nɔkɔsu lɛbiya ƓALAGI wu, nii é la zaa pɛ, ti ɗa nɔkɔ kɔɔɠɔ ganigiti bu: nuɓusɛi é zaazu naa maaniinigi, ta wɔniiti, ta ɠɔɠɔ naani suaiti, naa ʋɛɛ kpokpo suaiti ba.

24 Naa ɠa é ba, GALA ge ti yɛga kɔzɔba vaiti su, eɠɛʋelei ti yiima vaiti ti la, nii a kɛ ti ɗa ɓaaɠula ti-ɓusɛiti ma ɓɔɠɔ yɔɠɔzu. 25 Gaamai nii é ʋilɛsu GALA ná-fai ʋa, ti naa pɛ maavalibogɛ ga zɛɛi, ti ɗa nɔkɔ ani ɓɛtɛaiti bu, ti ɗa ti lɛbi, ti Aniiti Kpɛtɛ ƓALAGI yɛ ná. Mamagi ɠɛ bɛ, eyɛsu ɠɔ. Amina!

26 Naa ɠa é kɛa, GALA ge ti yɛga topele ɲɔi ma ɓaaɠulamaiti daawu. Ti zaama, anzanuiti ta zunu lakobai maavalibosu, ti ɗa laa ɓɔɠɔ ɠoba. 27 Zunuiti ɓalaagi ta ɠɛlɛzu anzanu lakobai ʋa, ti ɗa ɠalasu ga ti ɠaazuɠula ɓɔɠɔ ʋa ti ɠilagilagiti, zunuiti ti ɗa ɓaaɠulama vai ɠɛ ga ɓɔɠɔ, zunui ta zunui, tama ta naama zalai zɔlɔɔsu ɠɔlɔ su, nii soloogai ta-looya vai ma.

28 Tɛi ti ɠɛlɛa, GALA kwɛɛ ziizoolɛ la ti ma, GALA ge ti yɛni ta ɠi supuiti su, ga ti ɗa naa ɠɛ, nii maa la nɛɛni ga ti kɛ. 29 Ti laavegɛ ga telebotala vai ma zii pɛ, ta suɲɔulai, ta koozu yii, ta keleɠele ɲɔi. Ti laavegɛ ɓalaa ga tolo ɲɔi, ta nu ʋaa vai, ta kpɔɛ vai, ta yaavai, ta unsuɲɔi, ta zɔɠɔzuziɛgi. 30 Ta ga tɔɠɔ ɠoloɠolo nuiti ta GALA sili nuiti. Ta ga gaazulɛɛ nuiti, gaazumaanɛɛ nuiti, ta ɓɔɠɔ vaa lɛsu nuiti. Ta ga faa ɲɔu niina lɔɔzei nuiti ta ti zɔlɔɔ nuiti goozotala nuiti. 31 Ta ga kibalama nuiti, minazeɠe sotala nuiti, maayotala nuiti, ta ti la nu maawɔinɠaa. 32 Anɛɛ ni ti GALA ná-devei ɠwɛɛ, ga niiti ti ziɛzu ga naama vaiti, saai ɠa soloogai ti ma, kɛlɛ tɔun ti la ɠwɛsu kɛɛ vai letelegi nɔ ʋa, kɛni ti ɗa naa ɠɛɠala vaa ɲɔu ɠɛ nuiti maamusɛ.

2

GALA ná-tukpɔɠaaleʋei

1 Ɗa ʋe, ɗɛi è zɔiti tukpɔɠaaleʋezu, deɠɛmu goozuɠula nɔpɛ ge la è ya, è ɠɛni ga nui ma zii nɔpɛ. Mazɔlɔɔ siɛgi zu è zɔiti peelalazu la, ɗa ɓɔɠɔi ma è ɗa ziɛ ga ti ɠɛʋele, ɗa ɓɔɠɔ ʋeelalazu ɗa ɓɔɠɔi. 2 De kwɛni ga GALA ka naa ɠɛɠala ɠɛɛwotiiti kɛ nuiti tukpɔɠaaleʋezu gaamai zu. 3 Ɗa ɠisiɛzu ga GALA ge la è ʋeelalaa ɓaa, ɗɛi è nuiti peelalazu, niiti ti naama vaiti kɛɛzu, tama è ɗa kɛɠalai ɠɛ? 4 Ɓaa, ɗa GALA ná-nuɓɔɠɔla wolai ʋɛlɛʋɛlɛsu, ta ná-ziilɔɔi, ta ná-faanɛɛi? È la kwɛni ɓaa, ga GALA ná-nuɓɔɠɔlai ɠa è mɛɛnsu, ga è è-ziɛ ʋelei maavalibo? 5 Kɛlɛ eɠɛʋelei è-ɠigi ɓaazu la, è la vaazu bu è-yiimaʋɛ maa ʋa valibo, ɗa GALA ná-ziiɠaawanai maalolisu ɓɔɠɔ ma, naama yiiɠaawana volo ná, yeei é tukpɔi ɠaaleʋezu la ga telebodai. 6 Toɠa «ɛsɛ gilagilagi zalai ve zea, eɠɛʋelei ná-kɛɛwotiiti ti la.»* 7 Toɠa ɠɔoɠɔ zɛnvui ve naati zea, niiti ti ɠaaɓaazu, ti ɗa faa ʋagɔi ɠɛ, ti lɛbiyai ɠaiziɛzu, ta bɔɔlɔi, ta saalalai. 8 Kɛlɛ toɠa ziiɠaawanai ta ziiɠulagi ɠula kɛlɛma naati daalɔɠɔma, niiti ti unzɛgai sakpegi ma, ti la ɠoloni gaamai ʋɛ, kɛni ti ɗa ɠolo telebotalai ʋɛ. 9 Kpɔlɔi ta kidaaʋiligi, naati ka ti naama nuɓusɛi kpein maaɓɔunsu, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu, Zuifuiti mɔunpa, naa ʋoluma niiti ti la ga Zuifua. 10 Kɛlɛ maamusɛi, ta lɛbiyai, ta ziilɛigi ɠa GALA ka fe naati zea, niiti pɛ ti faa ʋagɔi ɠɛɛzu, Zuifuiti mɔunpa, naa ʋoluma niiti ti la ga Zuifua. 11 Mazɔlɔɔ GALA ge la ɗa ga zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ nuɓusɛiti su.

12 Naa ɠa é ba, niiti ti kotoi ɠɛɛni, ti la ɠɛni dɛ Moize ná-tɔgi ɠwɛɛ, naati undaa ɠa ʋili, tɔgi naa ná-faa la ɠɛa naazu. Kɛlɛ zɔiti ma ti kotoi ɠɛɛzu, tɔgi tɔna kwɛɛgai zu, naati tukpɔ ɠaa ɠa leʋe ga tɔgi naa. 13 Mazɔlɔɔ telebo nui la ga naati GALA gaazu, niiti ti woilosu tɔ gooi ma nɔ, kɛlɛ kɛni zɔiti ti ɠolozu naa ʋɛ, nii é bosu. 14 Ni zii ɠiligiti, niiti Moize ná-tɔgi la ti ya, naati ta tɔgi zu vaiti seina ɓɔɠɔ ma, naa a ɠɛɛna, kɛɛʋɛ eɠɛ tɔgi ɠa ti yiimaʋɛ, anɛɛ ni é la ti ya ɲɛgɛlɛin. 15 Ta dɛɛzu ga tɔgi ɠɛʋelei zɛʋɛʋɛ ti-yiimaʋɛ, tɔɔzei kɛɛwotii naa ʋa, ti kɛɛzu. Ti-yiimaʋɛ ɠa dɛɛzu ɠana, é ɓɔ ɓalaa ta-ɠisiɛi ʋa, naati ta zoo yeeta ti ti ʋeelala, ɓaa ti ti maalobo. 16 Naa ɠa a ɠula kɛlɛma naama volo ná, yeei GALA ge tukpɔi ɠaaleʋezu la ga Yesu Kilista maaʋele, é ʋilɛ nuɓusɛiti ta-lɔɔɠuzu vaiti pɛ ba, eɠɛʋelei Woo Niinɛ Ʋagɔi la, gè daazeelizu.

Zuifuiti ta tɔgi

17 Kɛlɛ ɗa ʋe, ɗɛi Zuifu laaseigi ʋɛai è ʋa, è ʋoluzeizu tɔgi ʋa, è ɗa waso, tɛi è ga GALA nɔnɔi, 18 ɗɛi è GALA ziimai ɠwɛɛ, tɔgi è ɠalagai ga è faa ʋagɔiti gaaɠa, 19 ɗɛi è ɓɔɠɔ lɛɛzu ga ɗa ɠa è losu gaazuɠole nuiti tuɠɔ, ɗa ɠa è ga kpidi zu nuiti ta-wozakalagi, 20 ɠimalala nuiti pilɛ nui pele ʋa, faaɠwɛtala nuiti ta-ɠalamɔin, tɔɔzei faaɠwɛgi ta gaamai ɠwɛɛ pelei ɠa è ya tɔgi zu, 21 ɗɛi è zɔiti kalasu, leeni vaa zu mu è la ɓɔɠɔ ɠalasu ɗa ɓɔɠɔi? Ɗɛi è tɛnɛgi wosu ga nu maa la nɛɛni, é ʋa unma wo, ɗa unmai wosu! 22 Ɗɛi è ɠɛɛzu ma, nu maa la nɛɛni, é ʋa wɛɛnziɛ bo, ɗa wɛɛnziɛgi wosu! Ɗɛi è kɔɔɠɔ ganigiti wɔinzeɠezu, ɗa unmai wosu ti lɛbi ʋɛlɛi wu! 23 Ɗɛi è ɓɔɠɔ lɛɛzu su ga tɔgi, ɗa ɓaaɠulazu GALA ma, ga tɔgi ɠoloɠolo fai! 24 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Zii ɠiligiti ta woo ɲɔi wosu GALA daaseigi laalɔɠɔma, é lɔɔzei wo ʋa.»†

Tatipɛlɛʋolu ɠitei

25 Tɔnɔgi ɠa tatipɛlɛʋolu vai ʋa, ni ɗa tɔgi zona. Kɛlɛ ni ɗa tɔgi ɠoloɠolona, toɠa ɠɛ naazu eɠɛ è la latini pɛlɛʋolu. 26 Ni nui é la latini pɛlɛʋolu, naa a ɠolona tɔgi wooi ʋɛ, GALA ge la naama nui levea ga eɠɛ a lati pɛlɛʋolu? 27 Nui nii é la latini pɛlɛʋolu kpusɛi zu, kɛlɛ é ɠolozu tɔgi ʋɛ, toɠa è ʋeelala, ɗɛi è kololalai ɠɛɛzu tɔgi ʋɛ, anɛɛ ni tɔgi ma zɛʋɛi ɠa è ya, è latigai pɛlɛʋolu. 28 Zuifu ɠitei la nɔ ga naa, nii nu kaazu ga ɠaazuʋɛ, ta tatigai pɛlɛʋolu nu ɗa ka nɔ kpusɛi zu. 29 Zuifu ɠitei ɠa ga naa, nii nɔnɔi ziimaʋɛ, tatipɛlɛʋolui ɠa ga nu yiimaʋɛ vaa, tatipɛlɛʋolui nii é ga GALA Zɛnvui ná-faa, é la nɔ ga sɛʋɛi zu vaa. Zuifu ɠitei naa, nuiti taade ti ʋa ɠɛ maamusɛzu, kɛni GALA ɓɔɠɔi.

3

Nuɓusɛi pɛ ka ga sɔba nu GALA gaazu

1 Leeni ɠa é ga Zuifui vizɔsuʋɛ? Tatipɛlɛʋolui ma ɠulanumai ɠa ga ɓɛgele? 2 Ti vizɔgɛ gola, fai pɛ su. Mɔunpa, Zuifuiti ka GALA daawooi ɠalivaai ti ma. 3 Naama leeni ɠa da bo naazu, ni tanigaani ta ti zaama, ti ga wooʋalada nu? Ta-wooʋaladalai ɠa GALA ná-wooɠɛɠiladai ɠoloɠolo ɓaa? 4 Naa li poun! Kɛni GALA ge ɠwɛɛ ga gaama ƓALAGI, anɛɛ ni nuɓusɛi pɛ ka levezu ga zɛɛ wo nu, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Kɛni ti è ɠwɛɛ ga telebo nu è ɓɔɛ wooiti su,

ni nu a ɠɛna é è lukpɔ, è pee zɔlɔɔ.»*

5 Kɛlɛ ni telebotalai de kɛɛzu, naa ɠa kulazu kɛlɛma ga GALA telebogɛ, leeni ɠa da bo? Telebotalai ɠa GALA ge su ɓaa, siɛgi zu a ná-ziiɠaawanai zei la de ma? (Nà ɓɔɛzu ga nuɓusɛiti kpɔɛ ʋelei.) 6 Naa li poun! Mazɔlɔɔ ni GALA ge ɠɛni ga telebotala nu, a la zoo ɠale, é eteai lukpɔɠaaleʋe?

7 Kɛlɛ ni nà-zɛɛi ɠa GALA ná-gaamai ɠulazu kɛlɛma ga pagɔ, suwɔɔlɔ é ɠɛ bɛ ga lɛbiyai, leeni vaa zu màanɛai mɔnɔ gè ʋeelala eɠɛ kotoba nu? 8 Naazu leeni vaa zu ada ɠɛ ma mu: «Ade faa ɲɔi ɠɛ, faa ʋagɔi ɗa ɠula su»? Nui tanigaani ta ná, nii a kɛ ti nà-faa ɲɔi wo, ta pèelalazu ga naa ɠɛɠala ɓɔɛiti ka, gè ti wosu. Naama nuiti ta peelalai zɔlɔɔ, tɔɔzei naa ɠa soloogai ti ma.

Telebo nu la ná

9 Kɛlɛ leeni ʋe deɠɛmu? Adɛiti de ga Zuifuiti, de vizɔgɛ zii ɠiligiti ba ɓaa? Naa laade, ɲɛgɛlɛin! Gè ɓega ga dɛɛ ga Zuifuiti ta zii ɠiligiti kpein, kotoi ɠa zeini ti pɛ unda. 10 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Telebo nu nɔpɛ ge la ná, anɛɛ gila kpalaa,

11 tanɔpɛ ge la ga faaɠaaɠaa nu,

ti tanɔpɛ ge la GALA gaiziɛzu.

12 Ti pɛ ti ɠakaga,

ti kpein ti luʋa ʋelei ɲɔuɗa ʋɔɔma,

taɠila kpalaa ge la ná, nii é faa ʋagɔ ɠɛɛzu,

anɛɛ gila kpalaa.»†

13 «Ti-ɠɔdayeɠei ɠɛɛʋɛ eɠɛ kabayeɠei daalaogai,

ti-nɛgi ɠa ti-laaʋɛ ga ti ɗa yaavai ɠɛɛ la.»‡

«Kaali wanai ɠa é ɠulazu ti-lakɔlɔgiti bu.»§

14 «Ti-laaʋɛti daavegɛ ga foovooi ta woo ɲɔi.»*

15 «Ti-ɠɔɠɔiti maavilɛʋɛ ɲama ʋuu ɓizɛi wosu,

16 faa zuɠoloɠologi ta nimizaiti ta ɗa yɛ ti-ziɛzuʋɛti pɛ,

17 ti la ziilɛi pelei ɠwɛɛ.»†

18 «GALA gaazuluabai la ti ɠaazu ga faa nɔpɛ.»‡

19 Niizu, de kwɛni, de ɠɛ ma, nii tɔgi bosu, toɠa naa wosu naati ma, niiti ti tɔgi wu, naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ daaɠulu, eteai pɛ ge kwɛɛ ga toɠa ga sɔba nu GALA gaazu. 20 Mazɔlɔɔ nuɓusɛ nɔpɛ ge la ɠɛa ga telebo nu GALA gaazu ga tɔgi zo fai maaʋele. Tɔgi ɠa nɔ ga zaɓui, nui kwɛɛ ga é kotoi ɠɛɛʋɛ.

Telebodai zɔlɔɔ fai ga kidaaleʋei maaʋele

21 Kɛlɛ niizu, ʋelei nu a ɠɛɛ la ga telebo nu GALA gaazu, naa ɠulaʋɛ kɛlɛma, tɔgi ná-faa la naa zu. Moize ná-tɔgi ta GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti ti ma zeele woo woni. 22 GALA ka nuɓusɛi pɛ kɛɛzu ɠaazu ga telebo nu ga kidaaleʋei maaʋele, Yesu Kilista ma. Toɠa naa ɠɛɛzu naati pɛ bɛ, niiti ti ɠidaaleʋezu Kilista ma, zeeɠaaɠwɛɛzu la nuɓusɛiti ba. 23 Mazɔlɔɔ ɛsɛ pɛ ge kotoi ɠɛa, ti ʋalaga GALA ná-lɛbiyai ma. 24 Ti pɛ ti levea ga telebo nu ga ná-zaalai maaʋele, GALA ná-faanɛɛi ɠana é kɛɛni, unmɔɔgi maaʋele ma Yesu Kilista ʋaani la. 25 Tɔ ɠa GALA ge deveni ga koto gba zalaɠai, naati faa ma, niiti ta ɠidaaleʋe ma ɲamai ma, puai, naa ɠa a kɛ é ná-telebodai lɛ. Kotoiti ti ɠɛɛni kaite, GALA ge naati sala vai yɛni ná, ná-ziilɔɔi maaʋele ma. 26 É ɠɛni pɔ ga é ná-telebodai lɛ niima ziɛgi zu, mazɔlɔɔ toɠa pɔ ga é ɠɛ ga telebo nu, ta é naati kɛ ga telebo nu, niiti ti ɠidaaleʋezu Yesu ma.

27 Ɓɔɠɔ maamusɛ ungi ɠa mini naazu? É la ná ɲɛgɛlɛin. Lee vaa zu? Tɔɔzei tɔgi zo fai la mɔ ga faa wola, kɛni kidaaleʋei nɔ. 28 Mazɔlɔɔ gá ɠisiɛzu ga nui ɠa ɠɛ ga telebo nu GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele, naa la ɠɛɛzu ga tɔgi zo fai maaʋele. 29 Ɓaa mu, GALA ka ga Zuifuiti gila nɔ ta-ƓALAGI ɓaa? É la ga zɔɔma nuɓusɛiti ɓalaa ta-ƓALAGI ɓaa? Gaamazu, toɠa ga zii ɠiligiti ɓalaa tɔnɔ. 30 Tɔɔzei GALA gila kpe nɔ ɠa é ná. Tɔ ɠa é Zuifuiti kɛɛzu ɠaazu ga telebo nuiti ga kidaaleʋei maaʋele. Zɔiti ti la ga Zuifua, é naati ɓalaa kɛ ga telebo nu ga kidaaleʋei maaʋele. 31 Da GALA ná-tɔgi zɛbɛi ɠoloɠolosu mu ga kidaaleʋei maaʋele ɓaa? Naa li poun! Tɔun, tɔgi ná-zɛbɛ ɠitei ɠa, de feezu zea.

4

Abalaame ná-kidaaleʋei

1 Lee ɠa da bo mu naazu, Abalaame ná-faa zu, nii é ga gi-mɛmɛwola kpusɛi letemazu? Leeni ɠa é sɔlɔɔni? 2 Ni Abalaame ɠɛni ga telebo nu GALA gaazu ga ná-kɛɛwotiiti maaʋele, é ti ɠɛɛni, a la zoo wasosu. Kɛlɛ é la zooga wasosu GALA gaazu. 3 Mazɔlɔɔ lee ɠa GALA Sɛʋɛi bosu?

«Abalaame laani GALA da, naa leveni bɛ ga telebodai.»*

4 Mazɔlɔɔ nui é botii ɠɛɛzu, naa zalai la ɗa ga leve bɛ ga faanɛɛ ʋe, kɛni kuyei. 5 Kɛlɛ zɔi é la botii ɠɛɛzu, kɛni nɔ é ɠidaaleʋe GALA ma, nii é telebodai veezu GALA gaazuluabalala nui ya, naa ná-kidaaleʋei ɠa leve bɛ ga telebodai. 6 Zekana Davide naama nui ná-undaanɛ vai wosu la, zɔi GALA ge telebodai levezu bɛ, é la ɠitoni ná-kɛɛwotiiti ba.

7 «Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ta-lɔ koloɠologiti maavaayɛgai,

ta-ɠotoiti suvaayɛgai!

8 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui,

zɔi Maliɠii la ná-kotoi laazu unma.»†

9 Naama undaanɛɛi ɠa naati nɔ ʋɛ ɓaa, niiti ti ga Zuifuiti ti latigai pɛlɛʋolu? Ɓaa toɠa naati ɓalaa bɛ, niiti ti la ga Zuifua? De bogɛ ga: «GALA ge Abalaame ná-kidaaleʋei leveni ga telebodai.» 10 Siɛgi ɓɛgele zu ɠa naa leveni la bɛ? Siɛgi zu é la ɠɛni dɛ latini la pɛlɛʋolu, ɓaa siɛgi zu é latini da pɛlɛʋolu? Ɓa-o, é la ɠɛni ga tatiga ʋoluma pɛlɛʋolu, kɛlɛ aisa é ʋa lati pɛlɛʋolu. 11 Abalaame tatipɛlɛʋolui zɔlɔɔni naa ʋoluma ga poogi, zeeʋozɛbai ɠana, GALA ge dɛɛ ga telebo nu ná-kidaaleʋei maaʋele ma, aisa é ʋa lati pɛlɛʋolu. Naa ma, Abalaame ɠɛɛʋɛ ga naati ti-ɠɛɛ, niiti kpein ti ɠidaaleʋezu GALA ma, anɛɛ ni ti la latini pɛlɛʋolu, GALA ge ti leve ga telebo nuiti. 12 Toɠa ɓalaa ga Zuifuiti ti-ɠɛɛ, niiti ti la yeelaani tatipɛlɛʋolu vai letelegi nɔ ma, kɛlɛ ti ziɛzu ga naama ɠidaaleʋei ʋogi, nii é ɠɛni ade-ɠɛɛ Abalaame ya, siɛgi zu é la ɠɛni dɛ latini la pɛlɛʋolu.

GALA ná-minazeɠegi é zɔlɔɔsu ga kidaaleʋei maaʋele

13 Mazɔlɔɔ eteai zɔlɔɔ fai ga tɔnɔ, GALA ge ma minazeɠegi woni Abalaame ta mavofodaiti bɛ. Naa la ɠɛni woni Abalaame ʋɛ, tɔɔ ʋa zei koloi ʋa, é ɠɛni bosu tɔgi ʋɛ, kɛlɛ tɔɔzei é leveni GALA gaazu ga telebo nui, ga ná-kidaaleʋei maaʋele. 14 Mazɔlɔɔ ni tɔgi zo nuiti nɔ ɠa, ta ɠɛ ga pogani zeɠe nuiti, kidaaleʋei ɠɛa ga wafuun faa, GALA ná-minazeɠegi la mɔ ɓena faa nɔpɛ paa. 15 Mazɔlɔɔ tɔgi ɠa GALA ná-ziiɠaawanai wuzeɠezu. Kɛlɛ ʋɛ tɔ ge la ná, tɔ koloɠolo ge la miná.

16 Naa ɠa é ba, kidaaleʋei maaʋele ɠa poganii zɔlɔɔsu da, nii ma minazeɠegi wogai, naa ɠa a kɛ, é ɠɛ ga GALA ná-faanɛɛi, é ɠɛ ga Abalaame mavofodaiti pɛ tɔnɔ. É la nɔ ga naati nɔ, niiti ti tɔgi zosu, kɛlɛ naati ɓalaa, niiti ti ɠidaaleʋeai, eɠɛʋelei Abalaame ɠidaaleʋeni la. Toɠa ga ade pɛ de-ɠɛɛ, 17 eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma: «Gè è ɠɛa ga zii mɔinmɔingaa ti-ɠɛɛ.» Tɔ ɠa é ga de-ɠɛɛ GALA gaazu, nii é ɠidaaleʋeni, GALA nii é zɛnvui veezu gɔvɛiti zea, é aniiti kula kɛlɛma, niiti ti la ɠɛni ná. 18 Abalaame ɠitoni naa ʋa, nii nu la ɠitoga ba, é ɠidaaleʋeni. Naa maaʋele ma, é ɠɛni ga «zii mɔinmɔingaa ti-ɠɛɛ»,‡ eɠɛʋelei GALA ge boni ma la ga: «Zekana è-mavofodaiti tiegɔi a ɠɛ la.»§ 19 Iɲɔ ge la ɠɛni leʋeni kidaaleʋei zu, é la ɠɛni ɠaazuloni ná-kɛwola wɔlɔlai ʋa, mazɔlɔɔ é maaɓuɠani niina kona ungilagi (100) ʋa, doun zɔlɔɔ fai ɓalaa ɠɛni niina leʋeni anzai Sala ʋa. 20 É la ɠɛni ʋalani kidaaleʋei ma, é ʋa inɛinɛ GALA ná-minazeɠegi ʋa, kɛlɛ tɔun ná-kidaaleʋei sɛbɛlɔɔni, é lɛbiyai ve GALA bɛ. 21 É laani da kpezekele ga zobo ka GALA bɛ, minazeɠegi é bogai, é daazeeli. 22 Naa ɠa é ba, naa leveni bɛ ga telebodai.* 23 Kɛlɛ wooi nii é ga: «É leveni bɛ ga telebodai», naa la nɔ zɛʋɛni GALA Sɛʋɛi zu tɔ ɠila bɛ. 24 Sɛʋɛʋɛ ada ɓalaagi ade ʋɛ, dɛiti de ɠidaaleʋea naa ma, nii é zɛnvui ʋuuni de-Maliɠii Yesu zu, é buzeɠe, é kula saai ya. 25 É saai zɔlɔɔni ada-vaaɠaazagiti faa zu, é wuzeɠe, é ɠula saai ya, é de ɠɛ ga telebo nu GALA gaazu.

5

Ziilɛigi é de yɔɠɔzu da GALA

1 Naa ɠa é ba, tɛi de ɠɛa ga telebo nuiti GALA gaazu, kidaaleʋei maaʋele ma, ziilɛigi ɠa niina de yɔɠɔzu da GALA, ga de-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele. 2 Tɔun maaʋele ma, ade lɔɔzu zɔlɔɔga GALA ná-zaalai zu kidaaleʋei zaɓui zu, nii de zei ʋele ɓɛtɛai niina su. Nii é koozunɛɛi veezu ade ya, naa ɠa ga kitogi, ga de dɔnɔ zɔlɔɔga GALA ná-lɛbiyai zu. 3 É ɓudɛ naa maazu, da ɠoozunɛɛzu da-ɓɔlɔiti su, mazɔlɔɔ de kwɛɛ ga kpɔlɔi ɠa a ɗa ʋa ga ziilɔɔi, 4 ziilɔɔi ʋa ga wooɠɛɠiladai poluɠulazu la ba, wooɠɛɠiladai poluɠulazu la ba, naa ʋa ga kitogi. 5 Kitogi naa la ɗa ga nu iɲɔteʋea, mazɔlɔɔ GALA ge ná-nɛɛbɛi lɔa ade-yiimaʋɛti ga Zɛnvu Ɲadegai, nii é feai ade ya.

6 Tama siɛgi zu zɛbɛ la ɠɛni dɛ de ya la, Kilista zaani GALA gaazuluabalala nuiti ade ʋɛ, yeeɠɛɠalai zu é leveni la GALA bɛ. 7 Mazɔlɔɔ nui a zoo é za telebo nui ʋɛ, naama nui zɔlɔɔ fai ɓaaʋɛ gola, tanisu ta ɠa yiilɔɔ, é za nu ʋagɔi ʋɛ. 8 Kɛlɛ GALA ge ná-nɛɛbɛi lɛɛʋɛ ga adeye ga nii, naa ɠa ga Kilista zaani ade ʋɛ, siɛgi zu ade ɠɛni la dɛ ga kotoba nuiti. 9 Ade ɠɛa ga telebo nuiti GALA gaazu ma ɲamai maaʋele ma, é ɓudɛ naa maazu, niizu tɔun saala zu, da ɠizo ɓalaa GALA ná-ziiɠaawanai ma. 10 Ade ɠɛni ga GALA sili nuiti, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔ ɠa é ade yɔɠɔzuɓɛtɛa ga ná-Doun Zunui zaa vai maaʋele. É ɓudɛ naa maazu, niizu ade yɔɠɔzuɓɛtɛai niina ada tɔun, ná-Doun Zunui yɛnvui maaʋele ɠa da ɠizo da. 11 Naa ʋoluma mɔnɔ, GALA ka ade ɠoozunɛɛzu ga ade-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele, nii é ade yɔɠɔzuɓɛtɛai niina ada GALA.

Adama ta Yesu Kilista

12 Naa ɠa é ba, kotoi lɔɔni eteai zu ga nu ɠila kpegi maaʋele, Adama, saai ʋa ga kotoi maaʋele, saai zeelia ɛsɛ pɛ ma, tɔɔzei ɛsɛ pɛ ge kotoi ɠɛa. 13 Tama aisa GALA ge ʋa tɔgi ve Moize ya, kotoi ɠɛni niina eteai zu, kɛlɛ kotoi la ɠɛni dɛ levezu, siɛgi zu tɔgi la ɠɛni ná la. 14 Anɛɛ naa ʋe, saai masadai ɠɛɛni, é zo Adama ná-yeeɠɛɠalai ma, é zeeli Moize nɔnɔi ma, é zeeli vɔlɔ naama nuiti pɛ ma, niiti ti la ɠɛni kotoi ɠɛɛni ga Adama ná-tɔ koloɠologi ɠɛɠala. Adama ɠɛni ga naa ná-poogi, nii é ʋaazu.

15 Kɛlɛ zɔɠɔzu ɠa Adama ná-faaɠaazagi ta GALA ná-vebɛanii ʋa, nii sɔngɔ ve la ba. Ma mɔinmɔin ge zaa nu ɠilagi ná-faaɠaazagi maaʋele ma, kɛlɛ GALA ná-zaalai wɔɔlɔʋɛ gola, ta vebɛanii é feezu ga faanɛɛi ma mɔinmɔin bɛ, nu ɠilagi maaʋele ma, nii é ga Yesu Kilista. 16 Zeeɠaaɠwɛɛzu ɠa nu ɠilagi ná-kotoi ma zalai ʋa ta GALA ná-vebɛanii, nii sɔngɔ ve la ba! Tɔɔzei nu ɠilagi ná-faaɠaazagi ʋoluma, tukpɔi ʋaani ga peelalai, kɛlɛ faaɠaaza mɔinmɔin poluma, GALA ná-vebɛanii ʋaani ga telebodai. 17 Ni nu ɠilagi ná-faaɠaazagi maaʋele ɠa é kɛa saai masadai ɠɛa, deɠɛmu, zɔiti ti zaalai zɔlɔɔsu, é mɔin ti ma, ta vebɛanii nii é ga telebodai, naati ta ɓudɛ naa maazu poun, ti zɛnvui wo, ti masadai ɠɛ Yesu Kilista maaʋele ma.

18 Naa ɠa é ba, ʋelei peelalai nui pɛ soga da, nu ɠila kpegi ná-faaɠaazagi maaʋele ma, zekana ɓalaa nu ɠila kpegi ná-telebo kɛɛwotii maaʋele ma, nii é ga Yesu Kilista, nuɓusɛiti ta ɠɛɛ la ga telebo nu GALA gaazu, é zɛnvui ve ɛsɛ pɛ zea. 19 Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei ma mɔinmɔin ge ɠɛa la ga kotoba nu, nu ɠila kpegi ná-woozotalai maaʋele ma, zekana nɔ, ma mɔinmɔin ka ɠɛɛ la GALA gaazu ga telebo nu, nu ɠila kpegi ná-woozogi maaʋele ma. 20 Tɔgi ʋaani, naazu ɠa kotoi mɔinɗa la, kɛlɛ ʋɛ kotoi mɔinɗai ná, zaalai mɔinɗa miná gola, é ɓudɛ maazu. 21 Nii a kɛ, eɠɛʋelei kotoi masadai ɠɛa la ga saai maaʋele, zenɔ ɠana, zaalai a masadai ɠɛɛ la ɠana nɔ ga telebodai maaʋele, é li ga deye ɠɔoɠɔ zɛnvui ʋɔ bɛ, de-Maliɠii Yesu Kilista zaɓui zu.

6

Zaalai ɠa ɗa nu ɠula kotoi ná-duɔlai zu

1 Lee ɠa da bo mu naazu? De maanɛɛʋɛ de ɗa eteai ziɛ kotoi ɠɛai zu, naa ɠa a kɛ GALA ná-zaalai zuwɔɔlɔ gola ɓaa? 2 Tɔun naa li poun! Adɛiti de zaa ga de ɓeteʋe kotoi ʋa, da da-eteai ziɛzu mɔnɔ ɠale kotoi ɠɛɛ vai zu? 3 Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga adɛiti kpein de ɓatizegai Yesu Kilista ná-gilibalai zu, ná-saai ma ɠilibalai zu ɠa de ɓatizegai ná? 4 Ɓatizei maaʋele ma deɠɛmu, ade maaɠuluni ada tɔun, tɛi ade zaani ada tɔun, naa ɠa a kɛ, ʋelei Kilista wuzeɠeni la, é ɠula saai ya, Ɠɛɛɠɛ GALA ná-lɛbiyai ma zɛbɛi zaɓui zu, da ɓalaagi de eteai ziɛ zɛnvu niinɛlai zu.

5 Mazɔlɔɔ ni ade ɠɛa ga ani ɠila ada tɔun, ga ná-saai ma zii ɠɛʋele, ada ɠɛ ga ani ɠila ga ná-buzeɠei ma zii ɠɛʋele. 6 De kwɛni de ɠɛ, de ɠɛʋele wɔlɔmai, naati ta Kilista ti ɓadɔni saa wului ma ʋɔɔma, naa ɠa a kɛ, kotoba ɓusɛi ɠoloɠolo, de mina mɔ ɠɛ ga kotoi ná-duɔiti. 7 Mazɔlɔɔ zɔi saai, naa la mɔ duɔla zu kotoi ya. 8 Ni de zaani ʋɔɔma da Kilista, de laaʋɛ da ga da zɛnvui wo ɓalaa ʋɔɔma da tɔun. 9 Ade suɠwɛɛ ga Kilista, nii buzeɠeai, é ɠula saai ya, é la mɔ zaa ʋolu, saai ná-zobo nɔpɛ ge la mɔ ma ɲɛgɛlɛin. 10 Mazɔlɔɔ saai naa é boni, é zaani kotoi ma vaa zu, ná ɠɛ ɠila kpe, é ɠwɛ naa ʋa, kɛlɛ zɛnvui é bosu niina, toɠa bosu GALA bɛ. 11 Zenɔ ɠana wa ɓalaagi, à ɓɔɠɔ ʋɛtɛ ga wo za, wo ɓeteʋe kotoi ʋa, wa niina vulua GALA bɛ, wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista.

12 Kotoi maa la mɔ nɛɛni, é ʋa zei wo-ɓusɛi unda, é ga saa gelei, ga wo ʋa ɗa ɠolo kpusɛi naa yiima vaiti bɛ. 13 À mina wo-ɓusɛi ʋaalobazuʋɛti fe kotoi ya ga telebotalai ɠɛɛ zɔɔlaiti. Kɛlɛ à ɓɔɠɔ ve GALA bɛ ga nuɓusɛiti, niiti ti vuluai su, ti ɠula saai ya, wo ɓɔɠɔ ve mɛtu ga telebodai ɠɛɛ zɔɔlaiti. 14 Mazɔlɔɔ kotoi la zeiɗa wo unda, tɔɔzei wo la tɔ bu, kɛlɛ kɛni GALA ná-zaalai.

Telebodai ná-duɔiti

15 Leeni ʋe mu? Da yɛ kotoi ɠɛɛzu, tɛi de la tɔ bu, kɛni GALA ná-zaalai? Ɓa-o, naa li poun! 16 Wo kwɛni kpezekele ga ni wa ɓɔɠɔ veena nu ya, wo ɗa boti ɠɛ bɛ, wo ɠolo bɛ, wo ɠɛa ga naa ná-duɔi, nii wo ɠolozu bɛ, é ɠɛni ga kotoi ʋe, nii gaaɓelagi ga saai, ɓaa ni GALA gooi zo fai ʋe, naa ɠaaɓelazuʋɛ ɠa ga telebogi. 17 Kɛlɛ mamagi ɠɛ GALA bɛ, wɔiti mɔungi zu wo ɠɛni ga kotoi ná-duɔiti, wo ɠoloa niina ga wo-yiimaʋɛ pɛ naama vaiti bɛ, ti kalagi zu, wo sɔlɔɔni. 18 Tama wo ɠulaa kotoi ná-duɔlai zu, wo ɠɛ ga telebodai ná-duɔiti. 19 Ʋelei nuɓusɛi a ɓɔɛ la, ʋele ɠana gè ɓɔɛzu la, tɔɔzei wo-ɓusɛi ná-zɛbɛsulalai ʋa. Ʋelei mɔungi, wo wo-ɓusɛi pɛ dɔɔni la duɔlai zu, é ɠɛ ga kɔzɔba vai ta tɔ koloɠolo fai, ga wo ɗa eteai ziɛ tɔ koloɠologi zu, niizu à ɓɔɠɔ ve lɛɛ ɠana eɠɛ duɔiti, wo ɠɛ ga telebodai ɠɛ nuiti, ga wo eteai ziɛ ɲadedai zu.

20 Mazɔlɔɔ siɛgi zu wo ɠɛni la ga kotoi ná-duɔiti, wo vieni, faa la ɠɛni wo ʋa telebodai letemazu. 21 Lee ma ɠulanuma ɠa wo sɔlɔɔni naama ɠɛɛwotiiti ba, niiti wo unfesu ga tiye niizu? Naama ɠɛɛwotiiti gaaɓelazuʋɛ ɠa ga saai! 22 Kɛlɛ niizu, tɛi wo ɠula kotoi ná-duɔlai zu, wo ɠɛ ga GALA ná-duɔiti, kulanumai wo sɔlɔɔsu, naa ɠa é ga ɲadedai, nii wo ʋaazu sɔlɔɔsu gaaɓelagi, naa ɠa é ga ɠɔoɠɔ zɛnvui. 23 Mazɔlɔɔ kotoi ma zalai ɠa é ga saai, kɛlɛ GALA ná-vebɛanii, nii sɔngɔ ve la ba, naa ɠa é ga ɠɔoɠɔ zɛnvui, da-ɠilibalai zu da de-Maliɠii Yesu Kilista.

7

Kidaaleʋe nuiti ti viega,
ti ɠula tɔgi wu

1 Nà ɓɔɛzu naati pɔ, niiti ti tɔgi ɠwɛɛ ga pagɔ. Kɛ̀ɛleaiti, wo la kwɛni ɓaa, ga tɔgi ɠa zeini nui unda, ni nɔ dɛ toɠa vulua? 2 Zenɔ ɠana é la, anzanui fuluai, giliʋɛ sinigi ʋa tɔgi ya, ni naa ɠa dɛ vulua. Kɛlɛ sinigi a zaana, é viega, é ɠula sinigi ná-tɔgi wu. 3 Naa ɠa é ba, ni sinigi la dɛ zaani, a zeina zunu ɠili bɛ, toɠa loli ga wɛɛnziɛ anzanui. Kɛlɛ ni sinigi a zaana, é viega, é la mɔ naa ná-tɔgi wu, toɠa zoo naazu é ɠɛ ga zunu ɠili anza, é la loliga ga wɛɛnziɛ anzanu.

4 Zekana é la wo letema, kɛ̀ɛleaiti. Wo zaa, wo ɓeteʋe tɔgi ʋa, wo ɠili vai zu Kilista ɓusɛi ʋa, ga wo ɠɛ ga taɠili nɔnɔ. Niizu wa niina ga naa nɔnɔiti, nii é zaani, é wuzeɠe, é ɠula saai ya, naa ɠa a kɛ, de kɛɛwotiiti kɛ, kulanuma ɠɛ ba GALA bɛ. 5 Mazɔlɔɔ siɛgi zu de ɠɛni zɛnvui wosu la ga kpusɛi yiimai, kotoi ɠɛɛ wɔin nii tɔgi ɠɛni de liizu ma, naa ɠɛni botii ɠɛɛzu de-ɓusɛi ʋaalobazuʋɛ pɛ su, ma ɠulanumai ɠɛ ga é de lɔ saai zu. 6 Kɛlɛ niizu, de viega, de ɠula tɔgi wu, mazɔlɔɔ de zaa, de ɠula naa ya, nii é de zoni ga duɔi. Naa ma, da zoo niina de botii ɠɛ GALA bɛ ga pagɔ, Zɛnvu Ɲadegai ná-zobogi wu, naa la mɔ ɠɛɛzu kɛʋele wɔlɔmai ma, ga tɔ sɛʋɛi ná-zobogi wu.

Tɔgi ta kotoi

7 Lee ɠa da bo mu naazu? Tɔgi ɠa ga koto? Ɓa-o, naa li poun! Kɛlɛ gè la ɠɛni kotoi ɠwɛɛga, ni tɔgi laade. Gè la ɠɛni gaazuɠulapɔi ɠwɛɛga, ni tɔgi la ɠɛni ɠɛɛni ma: «Mina gaazuɠulapɔ ɠɛ.» 8 Kɛlɛ kotoi yeeɠɛɠalai zɔlɔɔni ga devei maaʋele, é gaazuɠulapɔ ɲɔi ma zii pɛ pu nɔ̀un su. Mazɔlɔɔ ni tɔ ge la ná, koto la ná. 9 Tɔ ge la ɠɛni dɛ ná, nɔ̀un gè ɠɛni vulua názuʋɛ. Kɛlɛ devei ʋaai ma, kotoi yɛnvuni, 10 nɔ̀un gè zaani. Naa ɠa é ba, devei nii mugi a la lo nu luɠɔ zɛnvui wo fai zu, naa ɠɛɛʋɛ nɔ̀un bɛ ga saai. 11 Mazɔlɔɔ kotoi yeeɠɛɠalai zɔlɔɔni ga devei maaʋele, é yàavani, é pàa ga devei naa nɔ maaʋele.

12 Naa ɠa é ba, tɔgi ɲadegɛ, devei ɲadegɛ, é zɔle, é ʋa. 13 Nii pagai, naa ɠɛa nɔ̀un bɛ ga saai ma zaɓui ɓaa? Ɓa-o, naa li poun! Kotoi ɠa kɛai ga ma zaɓui. Ʋele ɠana é ɓɔɠɔ ɠɛʋele ɠiteɠitegi ɠulaai la kɛlɛma: Nii pagai, naa ɠa é seɠeai, é kɛ ga nɔ̀un saa zaɓui. Ʋele ɠana kotoi ɠɛa la, devei maaʋele ma, ga kotoi ɲɔuɗai gola.

Nui kotoi zeini unda

14 De kwɛni, de ɠɛ, tɔgi ɠa ga zɛnvu zu vaa, kɛlɛ nɔ̀un nà ga kpusɛ zu nui, zɛbɛ la bà, pɔ̀diʋɛ ga duɔi kotoi ma. 15 Mazɔlɔɔ nii gè kɛɛzu, gè la naa ɠaaɠaazu. Nii gè pɔ ga gè kɛ, gè la naa ɠɛɛzu. Nii mugi gè wɔinzeɠezu, naa ɠa gè kɛɛzu. 16 Ni nii gè la pɔ, gè ʋa kɛ, nà naa ɠɛɛna, gè zolooga ma naazu ga tɔgi ʋagɛ. 17 Naazu nà la mɔ de, gè ʋa ɠɛ naa ɠɛɛzu, kɛlɛ kɛni kotoi é zeini zìimaʋɛ. 18 Gè kwɛni ga faa ʋagɔ la zeini zìimaʋɛ, kpùsɛi zu. Mazɔlɔɔ wɔin ɠa mà ga gè faa ʋagɔi ɠɛ, kɛlɛ ma zobo ge la bɛ̀, gè ʋa kɛ. 19 Mazɔlɔɔ faa ʋagɔi gè pɔ ga gè kɛ, gè la naa ɠɛɛzu, kɛlɛ faa ɲɔi mugi wɔin la mà ga gè kɛ, naa ɠa gè kɛɛzu. 20 Ni nii gè la pɔ ga gè ʋa kɛ, nà naa ɠɛɛzu, nà la mɔ ga naa gè ʋa ɠɛ kɛɛzu, kɛni kotoi é zeini zìimaʋɛ, naa ʋe.

21 Nà kaazu naazu ga toɠa mà eɠɛ tɔ ga siɛgi zu gè pɔ ga gè faa ʋagɔi ɠɛ la, faa ɲɔi ɠa ɠatasu nɔ̀un ba. 22 Mazɔlɔɔ GALA ná-tɔgi nɛɛʋɛ bɛ̀ zìimaʋɛ, 23 kɛlɛ nà tɔgi taɠili kaazu ɓusɛi ʋaalobazuʋɛti, nii é nà-kisiɛi ná-tɔgi zakpesu. Naa ɠa kɛ̀ɛzu ga kotoi ná-duɔi, é kpùsɛi ʋaalobazuʋɛti. 24 Ee, màawɔinɗa! Ɓɛ ɠa a fìe, é kùla kpusɛi nii ya, é dɔ̀ɔzu saai zu? 25 Mamagi ɠa GALA bɛ: Toɠa naa ɠɛ de-Maliɠii Yesu Kilista zaalai zu!

Naa ɠa é ba, nà ga GALA ná-tɔgi ma luɔi nà-kisiɛi zu, kɛlɛ nà ga kotoi ná-tɔgi ma luɔi kpùsɛi zu.

8

Zɛnvu Ɲadegai é zɛnvui veezu

1 Deɠɛmu niizu, peelala vaa nɔpɛ ge la mɔ naati ba, niiti ti ɠiliai Yesu Kilista ʋa. 2 Mazɔlɔɔ Zɛnvu Ɲadegai ná-tɔgi, nii é zɛnvui veezu nui ya, a ɠili Yesu Kilista ʋa, naa è viega,* é è ɠula kotoi ta saai ta-lɔgi ya. 3 Mazɔlɔɔ nii Moize ná-tɔgi la ɓena zoo é ʋa kɛ, tɔɔzei kpusɛi kɛɛni ga zɛbɛsulala ani, GALA ge naa ɠɛɛni. GALA ge kotoi ʋeelalani kpusɛi zu, ná-Doun Zunui leʋe fai zu, é ɠula ga kotoba ɓusɛi ɠɛʋelei, é kotoi zeɠe ná. 4 GALA ge naa ɠɛɛni ga tɔgi ma lelebodai laazeeli ade ʋɛ, dɛiti de la mɔ ziɛzu ga kpusɛi yiimai, kɛlɛ kɛni Zɛnvu Ɲadegai yiimai.

5 Tɔɔzei niiti ti ziɛzu ga ti-ɓusɛi yiimai, naati ta ɗa ɠaaɓa kpusɛi yiimaiti nɔ ma, kɛlɛ niiti ti ziɛzu ga Zɛnvu Ɲadegai yiimai, naati ta ɗa ɠaaɓa naa nɔ ma, nii Zɛnvui bosu ti ma. 6 Ni ɗa ɠaaɓaana è-ɓusɛi yiimaiti nɔ ma, naa ɠaaɠaaɓela ga saai, kɛlɛ ni ɗa ɠaaɓaana Zɛnvu Ɲadegai yiimai ma, naa ɠa é ga zɛnvui ta ziilɛigi. 7 Mazɔlɔɔ kpusɛi yiimaiti ta GALA daalɔɠɔma, tɔɔzei kpusɛi la ɠoloa GALA ná-tɔgi ʋɛ, é la vɔlɔ ziaa naa wu pɛ. 8 Tama niiti ti ɠiliai ti-ɓusɛi yiimaiti ba, naati ti la zooga ti ʋa GALA ɛnɛkɛ.

9 Kɛlɛ wɔun, wo la mɔ eteai ziɛzu ga wo-ɓusɛi yiimaiti, wa niina eteai ziɛzu ga Zɛnvu Ɲadegai yiimai, tɔɔzei GALA Zɛnvui ɠa zeini wo-yiimaʋɛ. Zɔi nɔpɛ Kilista ná-zɛnvui la zea, naa la ga tɔun nɔnɔ. 10 Tama ni Kilista ɠa wo-yiimaʋɛ, naazu anɛɛ ni deveʋɛ ga wo-ɓusɛi za kotoi maaʋele ma, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai ɠa zɛnvui wo wo-yiimaʋɛ, tɔɔzei wo ɠɛa ga telebo nuiti GALA gaazu. 11 GALA, nii é Yesu wuzeɠeni, é kula saai ya, ni naa ná-Zɛnvui ɠa zeini wo-yiimaʋɛ, naazu zɔi é Yesu Kilista wuzeɠeni, é kula saai ya, naa ɠa zɛnvui ve ɓalaa wo-ɓusɛiti zea, ti ga saa gelei, ná-Zɛnvui zaalai zu, nii é zeini wo-yiimaʋɛ.

12 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, kuye ɠa ade ma, kɛlɛ kpusɛi letema laade, de ʋa eteai ziɛ mɔnɔ ga kpusɛi yiimaiti kɛʋelei. 13 Ni wa eteai ziɛna kpusɛi yiimai zu, wa za. Kɛlɛ ni wa wo-ɓusɛi ná-kɛɛwotiiti paana, Zɛnvu Ɲadegai zɛbɛi zu, wa zɛnvui wo. 14 Mazɔlɔɔ zɔiti kpein GALA Zɛnvui losu ti luɠɔ, naati ta ga GALA dointi. 15 Mazɔlɔɔ Zɛnvui wo sɔlɔɔgai, é la ga zɛnvui é wo ɠɛɛzu ga duɔiti, wo ʋa ɠɛ dɛ dualuagi zu, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai ʋe, é wo ɠɛɛzu ga GALA dointi, é ma zobogi ve de ʋɛ, de ɗa wooɠula GALA ma ga: «Aɓa!», naa ɠa ga «Kɛ̀ɛ!» 16 GALA Zɛnvui ɓɔɠɔi ɠa kolezu de-yɛnvui ʋɛ ga da ga GALA dointi. 17 Tɔɔzei da ga ná-dointi, da ɓalaa ga pogani zeɠe nuiti, GALA ná-pogani zeɠe nuiti, ada Kilista ade ɠɛa ga pogani zeɠe nuiti ʋɔɔma, ni da ʋɔɔpɛɛna ná-kpɔlɔi ʋa, da ʋɔɔpɛɛ ɓalaa ná-lɛbiyai ʋa.

Lɛbiyai é ʋaazu

18 Nà ɠisiɛzu ga, maa la nɛɛni kpɔlɔi de sɔlɔɔsu niizuʋɛ, de ʋa naa ʋokɔɠɔ lɛbiyai ma, é ʋaazu ɠulazu kɛlɛma ade ʋɛ. 19 Mazɔlɔɔ kpɛtɛanii pɛ ka maaɓɔungi wosu kitogi zu ga GALA dointi ta-ɠula kɛlɛma yeei zeelina. 20 Mazɔlɔɔ kpɛtɛaniiti ziima la ɠɛni ɠɛɛni ga ti lɔɔ vai wafuun fai zu, kɛlɛ kɛni naa yiimai maaʋele ma, nii é ti lɔɔni naa zu. Kɛlɛ kitogi ɠa ná, 21 ga kpɛtɛanii naati ɓɔɠɔi ta unmɔɔgi zɔlɔɔ, ti ɠula duula vai ma luɔlai zu, ti tɔnɔ zɔlɔɔ GALA dointi ta-wɔɔlɔyai ta ta-lɛbiyai zu. 22 Tama de suɠwɛɛ ga kpɛtɛanii pɛ ka ɓalasu eɠɛ ta ɠɛ doun zɔlɔɔ taɓai zu, é zeeli za ma. 23 Kɛlɛ kpɛtɛaniiti gila nɔ laade, dɛi de Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔgai na ga GALA ná-vebɛaniiti ma mɔungi, da ɓalasu ɠoozu da ɓɔɠɔi, de ɗa naa maaɓɔun ga GALA ge ʋa ade ɠɛ ga ná-doun zunuiti, é de-ɓusɛi unmɔɔ. 24 Tɔɔzei ade ɠizogɛ ga kitogi maaʋele. Kɛlɛ kitogi nii nu kaazu, kito ge la mɔ ga naa, mazɔlɔɔ nii nu kaazu, ɗa ɠito naa ʋa ɠale mɔnɔ? 25 Kɛlɛ ni da ɠitosu naa ʋa, nii de la dɛ kaani, da maaɓɔunsu ziilɔɔi zu.

26 Zenɔ ɠana ɓalaa é la, Zɛnvu Ɲadegai ɠa ɗa ʋa, é ɓɔ de ʋa, da-zɛbɛsulalai zu. Mazɔlɔɔ de la naa ɠwɛɛ, nii soloogai ga de fali da-ƓALA falii zu. Kɛlɛ Zɛnvui ɓɔɠɔi ɠa maanɛɛnɛi wosu ade ʋɛ, é ɗa kpalagi wo, nii nu la zooga a ʋa ti pɛ suɠula. 27 GALA é nu yiimaʋɛ ʋɛtɛsu, é naa ɠwɛɛ, nii Zɛnvu Ɲadegai pɔ é fali, mazɔlɔɔ Zɛnvui ɠa maanɛɛnɛi wosu GALA ná-nuiti ta-vaa zu, eɠɛʋelei GALA ziimai la.

28 De kwɛni de ɠɛ, GALA ka botii ɠɛɛzu fai pɛ su, é ɠɛ ga faa ʋagɔ naati bɛ, niiti ti nɛa ʋɛ,† ti loligai eɠɛʋelei ná-devei la. 29 Mazɔlɔɔ niiti GALA ge yiimazeɠeni ga tiye ná luɠɔ,‡ é deveni ná luɠɔ ga é ti ɠula ga ná-Doun Zunui, naa ɠa a kɛ ná-Doun Zunui ɠɛ ga doun mɔungi ɠɛɛɠɛloun mɔinmɔin saama. 30 Niiti GALA ge naama levei woni ta-vaa zu ná luɠɔ, é naati tolini. Niiti é ti lolini, é naati kɛɛni ɠaazu ga telebo nuiti. Niiti é ti ɠɛɛni ga telebo nuiti, é tɔnɔ veeni ɓalaa ná-lɛbiyai zu.

31 Lee ɠa da bo mu niima vaiti su? Ni GALA ka de ʋɛ, ɓɛ ɠa a ɠɛ de laalɔɠɔma? 32 Tɛigi é la ɠɛni ɓaani ná-Doun Zunui maazu, kɛlɛ é feeni ade pɛ da-vaa zu, é la anii pɛ kpɔga naa ʋa, é ʋa fe ade ʋɛ ga faanɛɛ ɓaa? 33 Nuiti GALA ge yiimazeɠeai ga tiye, ɓɛ ɠa é naati peelalazu? GALA ɓɔɠɔi ɠa é ti ɠɛa ga telebo nuiti! 34 Ɓɛ ɠa a ti ʋeelala? Nu nɔpɛ! Mazɔlɔɔ Yesu Kilista nii é zaani, é wuzeɠe, é ɠula saai ya, toɠa GALA zeezazuʋɛ, é ɗa de maavaawo. 35 Ɓɛ ɠa a zoo é de ɓeteʋe Kilista ná-nɛɛbɛi ʋa? Kpɔlɔi ɓaa, ɓaa kidaaʋiligi, ɓaa wɔinzeɠemai, ɓaa pului, ɓaa baladai, ɓaa faaɓaagi, ɓaa boɠa zɔkpɔi? 36 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«È maaʋele ɠa é kɛɛzu, ti gi lɔɔzu la saai zu folo-o-folo,

ti ɗa gi leve ga baalagiti, ti liizu ga tiye ti-ʋaazuʋɛ.»§

37 Kɛlɛ naa pɛ su, ada-vɔnifaamai lateʋegɛ ga naama nui maaʋele, nii é ade nɛai ʋɛ. 38 Mazɔlɔɔ dàaʋɛ da ga faa nɔpɛ ge la zooga é ʋa de ɓeteʋe ná-nɛɛbɛi ʋa: anɛɛ saai, ɓaa zɛnvui, ɓaa geezuɠeelaiti, ɓaa kundiɠilaiti, ɓaa niizu vaiti, ɓaa fai niiti ti ʋaazu, ɓaa zobodaiti, 39 ɓaa geezu aniiti, ɓaa buu ʋele aniiti, ɓaa anɛɛ kpɛtɛanii tanɔpɛ, faa nɔpɛ ge la zooga é ʋa de ɓeteʋe GALA ná-nɛɛbɛi ʋa, kulaai kɛlɛma ga de-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele.

9

GALA ge yiimazeɠe vai ga Izilayɛle nuiti

1 Nii gè bosu, gaamai ʋe, gè la zɛɛ wosu, mazɔlɔɔ nà ga Kilista nɔnɔ. Nà-kisiɛi ɠa ɓɔɛzu pɔ̀, ti zoloogai ma ta Zɛnvu Ɲadegai, 2 zìiɓɔlɔʋɛ gola, ziizoolɛi ɠɛ zìimaʋɛ yeenɔpɛ. 3 Mazɔlɔɔ a la nɛɛ bɛ̀, nà ɓɔɠɔi ga gè ɠoto, kpè ge leʋe Kilista ʋa kɛ̀ɛleaiti ta-vaa zu, ti ga nà-nuiti kpusɛi maaʋele ma, 4 niiti ti ga Izilayɛle nuɓusɛiti. GALA ge ti ɠɛai ga ná-doun zunuiti, é lɛbiyai veai ti ʋɛ, ta minazeɠegiti, naa ʋɛɛ tɔgi ta GALA dɛbi ʋelei ʋa, é ɓɔ minazeɠegiti ba, 5 ti ga ɠɛɛɠɛ wolaiti fofodaiti, tiya ɠa Kilista ɠulaai ti zu kpusɛi letemazu. Tɔ ɠa é anii pɛ unga, mamagi ɠa GALA bɛ, eyɛsu ɠɔ. Amina! 6 De ɠɛ GALA daawooi la ga faa, naa laade. Tɔɔzei nii pɛgi é ga Izilayɛle mavofodai, naati pɛ ti la ga Izilayɛle nuɓusɛ ɠiteɠite. 7 Abalaame mavofodaiti pɛ tɛi ti ʋa ɠɛ ga ná-doun ɠiteiti. GALA ge ɠɛni Abalaame ma: «Izaake ɠa è-mavofodai a ɠula su.»* 8 Naa ʋoluʋɛ ɠa ga, kpusɛi zu lointi tɛi, ti ʋa ɠɛ ga GALA dointi, kɛni minazeɠe dointi, naati ka ti levezu ga mavofoda ɠiteiti. 9 Minazeɠe kpɔɛi ɠa é ga nii, é ɠɛni ma: «Nà ʋaazu niima yeeɠɛɠalai nɔ ma, Sala ɠa doun zunu zɔlɔɔ.»†

10 Kwɛgi la ga naa nɔ. Eleɓɛka yoogiti sɔlɔɔni ɠɛɛɠɛ ɠila kpegi ʋa, nii é ga ade-mɛmɛwola Izaake. 11 Doungoiti ti la ɠɛni dɛ zɔlɔɔni, ti ʋa faa ʋagɔ ɠɛ, ɓaa faa ɲɔu, kɛlɛ nii a kɛ GALA ná-devei yɛ laazuʋɛ, eɠɛʋelei ziimazeɠegi la, 12 é la ɠilini kɛɛwotiiti ba, kɛlɛ é naa yeezu, nii é toligi woga, é woni Eleɓɛka ma ga: «Nu ɠitei ɠa lɔ loungoi yeezu.»‡ 13 Sɛʋɛʋɛ ɠani GALA Sɛʋɛi zu: «Gè yiimazeɠeʋɛ ga Zakɔɓe, gè Ezawu likpi.»§

14 Lee ɠa da bo mu naazu? Telebotalai ɠa GALA ge su ɓaa? Ɓa-o, naa li poun! 15 Mazɔlɔɔ é ɠɛni Moize ma: «Nà gaazumaawɔinɠai ɠɛ naa ʋɛ, nii gè pɔ gè gaazumaawɔinɠai ɠɛ bɛ. Nà maawɔinɠai ɠɛ naa ʋɛ, nii gè pɔ gè maawɔinɠai ɠɛ bɛ.»* 16 Naa ɠa é ba, nui yiima vaa laade a kɛ, ɓaa ná-gaaɓaai, kɛlɛ kɛni GALA ɓɔɠɔgoi é gaazumaawɔinɠai ɠɛɛzu. 17 GALA Sɛʋɛi zu, GALA ge ɠɛni masagi Falaɠɔn ma: «Niima vai maaʋele ɠa é kɛa, gè è zeiɗai masa kpɔkpɔgi ɠa, naa ɠa a kɛ gè sɛ̀bɛi lɛ ga è maaʋele, dàaseigi wo eteai zu ná pɛ.»† 18 Naa ɠa é ba, GALA ka naa ɠaazumaawɔinɠa, zɔi é pɔ é gaazumaawɔinɠa. É naa ɠigi ɓaa, zɔi é pɔ é kigi ɓaa.

GALA ná-ziiɠaawanai ta ná-gaazumaawɔinɠai

19 Ɗa ɠɛ mà tanisu: «Ni zekana é la, lee yeli ɠa GALA ge tosu nuɓusɛiti ma mu? Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa a ɠɛlɛ ziimai ʋa?» 20 Kɛlɛ ɓɛ ɠa è ga ɗe, ɗɛi è ga nuɓusɛi, è ʋa GALA sakpe? Pɔlɔ aniɲakai ɠa zoo nɛi ɓaa, é ɠɛ kpɛtɛ nui ma: «Leeni vaa zu è kpɛ̀tɛai ɠani?» 21 Zobo ge la pɔlɔ liɠi lo nui ya ɓaa, é ʋa pɔlɔ ɠaayɔgai ta ɓɛtɛ ga diɠi ʋagɔ wolai, é ma pɔlɔ ɠaayɔgai ta nɔ zeɠe, é kpɛtɛ ga diɠii ta nɔ?

22 Tama, GALA ge ɠɛni pɔ ga é ná-ziiɠaawanai lɛ, é ná-zobogi ɠula kɛlɛma. Anɛɛ naa ʋe, é yiilɔɔni, é maaɓɔungi wo gola, naati ta-vaa zu, niiti ziiɠaawana ɠasɔi ɠɛni niina ti unma, undaaʋiligi zoloogai ti ma. 23 É ɠɛni pɔ é ná-lɛbiyai wɔɔlɔ ʋelei lɛ ga naati, é ti ɠaazumaawɔinɠa, é ti ɓɛtɛai pɔlɔma ga ti tɔnɔ zɔlɔɔ ná-lɛbiyai zu. 24 Da ɠa é de loligai, é la nɔ ga de ɠula Zuifuiti saama, kɛlɛ de ɠula zii ɠiligiti pɛ saama. 25 Eɠɛʋelei é bogai la Wozé ná-sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Zɔi é la ɠɛni ga nà-nuɓusɛ, nà naa loli ga nà-nuɓusɛi,

zii é la ɠɛni nɛɛni bɛ̀, gè naa loli ga nɛ̀ɛbɛ nui.»‡

26 «Ʋɛ GALA ge ɠɛni ɠɛɛzu ti ma ná: ‹Wo la ga nà-nuɓusɛa›,

ta loli miná ga: ‹Zɛnvu su ƓALAGI ná-dointi›.»§

27 Ezayi kpee looni Izilayɛle nuɓusɛiti ta-vaa zu, é ɠɛ ma:

«Anɛɛ ni Izilayɛle nuɓusɛiti ta mɔinzu,

eɠɛʋelei kpoloɗɛi ɠobaʋɛ ma ɲaɠaegi la,

mɔta go nɔ ɠa a ɠizo.

28 Mazɔlɔɔ Maliɠii ɠa wooi ɠaavɔnigai pɛ pilɛ su ga maavilɛ,

é kɛ eteai zu, eɠɛʋelei ná-devei la.»*

29 Eɠɛʋelei Ezayi boni la mɔunpa, é ɠɛ ma:

«Ni Fai-Pɛ-Maliɠii la ɠɛni ade-mavofodai yɛni ná,

ada la ɠɛ ga Sɔdɔme ɠɛʋele nɔ kpein,

ada la ɠula nɔ kpein ga Gomɔɔl.»†

Izilayɛle ta Woo Niinɛ Ʋagɔi

30 Lee ɠa da bo mu naazu? Zii ɠiligiti niiti ti la ɠɛa telebo faa ɠaiziɛzu, naati ti telebodai zɔlɔɔga, telebodai é zɔlɔɔsu ga kidaaleʋei maaʋele. 31 Tama Izilayɛle nuɓusɛiti, ti ɠɛni tɔgi ɠaiziɛzu, ti ʋa ɠɛ ga telebo nu GALA gaazu, ti la naama lɔgi zɔlɔɔni. 32 Leeni vaa zu? Tɔɔzei Izilayɛle ɠɛni ɠɛɛzu, é ɠɛ ga telebo nu, kɛlɛ ti la ɠɛni gaiziɛni ga kidaaleʋei, kɛni kɛɛwotiiti su. Ti-ɠɔɠɔi ziɠani kɔtui ʋa, é ga kɔɠɔziɠa ɠɔtui, 33 eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Wɛlɛ, nà kɔtu laazu Siyɔn,

nii nu ɠɔɠɔ ɠa ziɠa ba,

fasai nu ɠa ɓunɛ ma,

zɔi a ɠidaaleʋe ma, naa la unfega.»‡

10

Zuifuiti ta zii ɠiligiti
ta-ƓALAGI ɠa ɠila nɔ

1 Kɛ̀ɛleaiti, nii wɔin mà zìimaʋɛ, gè falizu GALA ma Zuifuiti faa zu, naa ɠa é ga ti ɠizo. 2 Mazɔlɔɔ nà naama zeele wooi wo ti ʋɛ, ga GALA ná-fai wɔin ɠa ti ma gola, kɛlɛ ma vaaɠaaɠai ɠa é la ti ya. 3 Ti la gaaɠaani ʋelei GALA ge nuiti kɛɛzu la ɠaazu ga telebo nui, ti ɠaaɓaaʋɛ ti ti ɓɔɠɔ vaiti kpɛtɛ, ti ʋa ɠɛ ga telebo nuiti. Naa ma, ti la vaani naa wu, ʋelei GALA ge nuiti kɛɛzu la ga telebo nuiti. 4 Mazɔlɔɔ Kilista ɠa é ga tɔgi laazeeliai, naa ɠa a kɛ niiti kpein ti ɠidaaleʋezu, GALA ge naati kɛ ɠaazu ga telebo nuiti.

5 Wɛlɛ nii ɠa Moize sɛʋɛni, é lo telebodai ʋa, nui a sɔlɔɔ tɔgi zogai maaʋele ma: «Zɔi a ziɛ ga tɔ gooiti, naa ɠa zɛnvui wo ti maaʋele ma.»* 6 Kɛlɛ wɛlɛ, ʋelei telebodai é zɔlɔɔsu ga kidaaleʋei maaʋele, naa ɓɔɛzu la, é ɠɛ ma: «Mina bo è-yiimaʋɛ ga: ‹Ɓɛ ɠa a lɛ geeɠɔlɔgi zu?› (naa ɠa ga è Kilista yei, è kula ná), 7 ɓaa è ɠɛ ma: ‹Ɓɛ ɠa a yei zeɠezaɠa ɓokulagi zu?› » (naa ɠa ga è Kilista wuzeɠe, é ɠula saai ya). 8 Leeni ɠa é bosu deɠɛmu? «Wooi ɠa è ɠoba nɔ, toɠa è-laaʋɛ ta è-yiimaʋɛ.» Naama wooi ɠa ga kidaaleʋe ɓɔɛi, nii gi daazeelizu.

9 Ni ɗa bona laaʋɛ ga Yesu ɠa ga Maliɠii, è la da è-yiimaʋɛ ga GALA ge buzeɠeni, é kula saai ya, GALA ka è ɠizo. 10 Mazɔlɔɔ nui a laana da yiimaʋɛ, GALA ka kɛ ɠaazu ga telebo nu, a bona ga laaʋɛ, GALA ge kizo. 11 Eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bogai la, é ɠɛ ma: «Zɔi nɔpɛ a ɠidaaleʋe ma, naa la unfega.»† 12 Naa ɠa é ba, zeeɠaaɠwɛɛzu la Zuifuiti ba, ta zɔiti ti la ga Zuifua. Mazɔlɔɔ ti pɛ ti-Maliɠii ɠa ɠila kpe nɔ, nii é faaɓɔɠɔi ɠɛɛzu naati pɛ bɛ, niiti ti wooɠulazu ma. 13 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Zɔi nɔpɛ a wooɠula Maliɠii ma, toɠa ɠizo.»‡

14 Ta zoo ti wooɠula ma ɠale, ni ti la ɠidaaleʋeni ma? Tama ta zoo ti ɠidaaleʋe ma ɠale, ni ti la ná-faa mɛnini? Ta zoo ná-fai mɛnisu ɠale, ni nu la daazeelini ti ma? 15 GALA daawoo laazeeli nuiti ta ɠɛ ná ɠale, ni nu la ti leʋeni? Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Pagɛ gola ga nu wɛlɛ keelaiti ba, ti ɗa ʋa ga woo niinɛ ʋagɔi.»§ 16 Kɛlɛ nui pɛ ge la Woo Niinɛ Ʋagɔi zoni. Tama Ezayi ɠɛni ma: «Màliɠii, ɓɛ ɠa é ɠidaaleʋea naa ma, é mɛniga gi la?»* 17 Naa ɠa é ba, kidaaleʋei ɠa zɔlɔɔsu ga faa mɛnigi maaʋele, nii ma nu mɛnisu, naa ɠa ɠulazu Kilista ná-fai laazeeliai zu.

18 Kɛlɛ nɔ̀un gè ɠɛ ma: Ti la ɠɛni niima wooi mɛnini ɓaa? Ɓa-o! É la zɛʋɛni ɓaa, ga:

«Ti-ma wooi laazeelini eteai zu ná pɛ,

ti-wooi zeelini zou ɓela ga.»†

19 Kɛlɛ nɔ̀un gè ɠɛ ma: Izilayɛle la ɠɛni gaaɠaani ɓaa? Moize mɔunpa ge ɠɛni ma:

«Nà wo ɠɛɛzu ga tolo nuiti ga naa maaʋele, nii é la ga zii nɔpɛ.

Nà wo yiiɠaawanazu ga zii ta, nii ɠi ge la ma.»‡

20 Ezayi kulani dualuagi zu feya, é ɠɛ ma:

«Zɔiti ti la ɠɛni gàiziɛzu, naati ti kàani,

gè ɠulani kɛlɛma naati bɛ, niiti ti la ɠɛni màaɠaazaɠabosu.»§

21 Kɛlɛ é nii woni Izilayɛle ná-faa zu, é ɠɛ ma:

«Yeenɔpɛ ka zèe maalegai la nuɓusɛiti ma,

ti la ɠoloni, ti maaɠaaliai.»*

11

GALA ge la ɠɛlɛni Izilayɛle ʋa

1 Nà gaazaɠa bosu: GALA kɛlɛʋɛ nɛi ná-nuɓusɛiti ba ɓaa? Ɓa-o, naa li poun! Mazɔlɔɔ nà ɓɔɠɔi nà ga Izilayɛle nui, Abalaame mavofodai, gè ɠɛ ga Ɓɛnzamɛn ná-bolodai zu nui ta. 2 GALA ge la ɠɛlɛni ná-nuɓusɛiti ba, é yiimazeɠeni ga tiye ná luɠɔ. Wo naa ɠwɛɛ kɛlɛ, nii GALA Sɛʋɛi bogai, ʋɛ Eli ɠɛni ɓalasu ná GALA goi zu ga Izilayɛle ná-faa ga: 3 «Màliɠii, ti è-laawoo wo nuiti paa, ti ɗa-zalaɠa ɠulazuʋɛti koloɠolo, nà ɠila ka niina zɛ̀gai ʋoluzu, nà ɓalaagi ta pɔ ga ti pàa.»* 4 Kɛlɛ GALA ge gooɠaaʋoteni ɠale? É ɠɛni ma: «Gè nu waadɔfela (7.000) makɛgɛ ʋɛ, niiti ti la ʋilɛni ɲiibiɠa Ɓaale ʋɛ.»† 5 Zekana é la niima yeeɠɛɠalai zu, nui mɔta goiti ta ná, GALA ge yiimazeɠeai ga tiye ga ná-zaalai maaʋele. 6 É yiimazeɠeni ga tiye ga ná-zaalai maaʋele, ta-ɠɛɛwotiiti maaʋele laade, ni naa laade, GALA ná-zaalai la levea ga zaala ɠiteɠite.

7 Leeni ɠa a wo naazu? Izilayɛle nuɓusɛiti ti la naa zɔlɔɔni, nii ti ɠɛni gaiziɛzu. Kɛlɛ zɔiti GALA ge yiimazeɠeni ga tiye, naati ti sɔlɔɔni. Mɔtaiti kigi ɓaani ti ɠoozu, 8 eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la, é ɠɛ ma:

«GALA ge faaɠaaɠalala yɛnvui vea ti ya,

ta wozaɠaalala ɠaazuʋɛ, ta faa mɛnitala woiyeɠei,

eyɛsu zaaɠaza.»‡

9 Davide ɓalaagi ɠɛni ma:

«Ta-laami maaɓɔgi ɠɛ ti ʋɛ ga balii, ta ti zo tumɔi,

é ɠɛ ti ʋɛ ga ti loo zaɓui, ta ti-zalai!

10 Ti-ɠaazuʋɛ ɓidi, ti mina wozaɠa,

è ti-zaamaʋɛ ɓili eyɛsu ɠɔ!»§

11 Nà gaazaɠa bosu: Siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti ɓunɛga la, ti loa ɠana ná bu mɛtu ɓaa? Ɓa-o, naa li poun! Kɛlɛ ta-vaaɠaazagi maaʋele ma, zii ɠiligi zɔiti ti kizogi zɔlɔɔga, naa toloi wuzeɠea Zuifuiti ziimaʋɛ ti laalɔɠɔma. 12 Ni ta-vaaɠaazagi ɠɛa ga kpɛtɛ zaɓui eteai pɛ bɛ, ta ta-loobui ɠɛ ga kpɛtɛ vaa zii ɠiligiti bɛ, kulanuma wola lielegɔ ɠa a zɔlɔɔ, siɛgi zu ti pɛ ti ɠaavɔnisu la?

Zii ɠiligiti ta-ɠizo fai

13 Zii ɠiligiti, wa ɠa gè ɓɔɛzu wo ʋɔ, nɛ̀i gè ga zii ɠiligiti wa-ɠeelai, nà nà-botii maamusɛzu. 14 Ni ma zobo ka ná, nà pɔ gè kɛ ʋele-o-ʋele, gè toloi lɔ naati kigi zu, gá niiti gi ga zii ɠilagi, nii a kɛ tanigaani ti kizogi zɔlɔɔ ti zaama. 15 Tama siɛgi zu ti likpini da, naa ɠɛa ga zɔɠɔzuɓɛtɛi eteai ta GALA ti yɔɠɔzu, siɛgi zu zeezeibui wosu la ga tiye, leeni ɠa a ɠɛ naazu? Toɠa ɠɛ ga zɛnvui naati bɛ, niiti ti zaani!

16 Ni ɓului ma mɔungiti kulaʋɛ GALA bɛ, mɔtai pɛ ka ga nɔnɔ ɓalaa, ni ma zapei ɠa ga GALA nɔnɔ, ma ɓekegiti pɛ ta ɠɛ ɠana nɔ ɓalaa. 17 Kɛlɛ ni ma ɓekegi tanigaani ti vologa ba, ni ɗɛi è ga dɔɓɔzu wolive wului ma ʋɔnɔgi, è loga ma lɔkulugi ʋa ti-ʋotogi zu, wo ɓɔga ma zapei ma ta su ɗɛi, 18 mina waso ma ɓekegi zɔiti ma, ti vologai ba. Ni ɗa wasona, kwɛɛ è ɠɛ ma, ma zapei lɛi é ʋa ɠɛ loni è ʋa, kɛlɛ ɗɔun ka è loni ma zapei ʋa, é ɗa è zeɠe. 19 Ɗa ɠɛ ma naazu: «Ma ɓekegiti ti voloni ba, nii a kɛ gè lo ba ti-ʋotogi zu.» 20 Naa ɠa ga gaama. Ti voloni ba ta-ɠidaaleʋelalai maaʋele ma, ɗɔun è tosuʋɛ tɔna sɔlɔɔga kidaaleʋei maaʋele ma. Dama, è mina waso, kɛni è lua. 21 Mazɔlɔɔ ni GALA ge la ma ɓeke kiteiti gaazumaawɔinɠaani, é ʋa ti yɛ ná, é la è ɠaazumaawɔinɠaa, é ʋa è yɛ ná. 22 GALA ná-nuɓɔɠɔlai ta ná-gaazumaavɔi ʋɛtɛ, gaazumaavɔi naati tetema, niiti ti looni, ná-nuɓɔɠɔlai è letema, ni ɗa yɛna nuɓɔɠɔlai naa zu. Ni naa laade, ɗa ɓalaagi ɗa leʋezu ga. 23 Tiya ɓalaagi, ni ti la yɛni ta-ɠidaaleʋelalai zu, ʋɛ ti ɠɛni loni ná, ta lo miná ʋolu, mazɔlɔɔ zobogi ɠa GALA bɛ, é ti lo ná ʋolu. 24 Ni è leʋeʋɛ ga, è ɠula dɔɓɔzu wolive wului ʋa, è lo wolive wulu ɠitei ʋa, nii siingai, kula kazemazui ɠana. Tiya ma, tago pa ge la ɓaani ga ti ʋa nɔ, ti lo ti ɓɔɠɔ wolive wului ʋa, é ga ti-ma lɔkulu pɔlɔmai.

Izilayɛle nuɓusɛiti kizo fai

25 Kɛ̀ɛleaiti, gè pɔ ga gè GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai lɛ ga woye, nii a kɛ wo mina ɓɔɠɔ leve ga ɠima nu wolaiti. Izilayɛle ɠilazuʋɛ ɠa yɛsu kikpaai zu, eyɛsu zii ɠiligiti tiegɔi ɠaavɔni GALA ná-nuɓusɛiti saama. 26 Naa ɠa é ba, Izilayɛle pɛ ka ɠizo, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Unmɔɔ nu ɠa ʋaazu, é zeɠe Siyɔn,

toɠa kololala vai pɛ kula Zakɔɓe mavofodaiti zea.

27 Minai ɠa nà seɠe ti ʋɛ,*

siɛgi zu gè ta-ɠotoiti suvaayɛsu da.»†

28 Woo Niinɛ Ʋagɔi letemazu, ta ga GALA sili nuiti wa-vaa zu, kɛlɛ GALA ná-ziimazeɠegi letemazu, ta ga naati GALA ge ti nɛai ʋɛ, ti-mɛmɛwolani maaʋele ma. 29 Mazɔlɔɔ GALA ná-vebɛaniiti ta ná-toligiti maa la valiboga. 30 Mɔungi zu, wa ɓalaagi wo kololalai ɠɛɛni GALA daawooi ʋɛ, kɛlɛ niizu wo GALA ná-maawɔinɠai zɔlɔɔga, tɔɔzei Zuifuiti ta-ɠololalai ʋa. 31 Zekana nɔ, ti kololalai ɠɛa niizuʋɛ, nii a kɛ wo GALA ná-gaazumaawɔinɠai zɔlɔɔ, kɛlɛ naa ɠa a kɛ, tiya ɓalaagi ti zoo ti gaazumaawɔinɠaa ɠilagi naa ɓɔɠɔi zɔlɔɔ. 32 Mazɔlɔɔ GALA ge ɛsɛ pɛ devea ga woozotala nuiti, naa ɠa a kɛ, ɛsɛ pɛ ge ná-gaazumaawɔinɠai zɔlɔɔ.

GALA ná-lɛbiyai wɔɔlɔ ʋelei

33 Ee, GALA ná-kpɛtɛi zuwɔɔlɔʋɛ, ta ná-ɠimalai, ta ná-faaɠwɛgi! Nu la zooga a ʋa ná-tukpɔɠaaleʋe vaiti gaaɠa, nu la ná-faazeikpasuiti gaaɠaa! 34 Sɛʋɛʋɛ ɠani GALA Sɛʋɛi zu:

«Ɓɛ ɠa é Maliɠii ná-kisiɛi ɠwɛɛ?

Ɓɛ ɠa a zoo é ɠɛ ga tɛnɛ nui?»‡

35 «Ɓɛ ɠa é ani vea tɔun bɛ,

ga naa ʋa potogi zala ma?»§

36 Anii pɛ ka zeɠezu pɔ bɛ, ti pɛ ta tɔun saalai nɔ zu, ti pɛ ta ná tɔnɔ ʋɛ. Lɛbiyai ɠɛ tɔun bɛ, eyɛsu ɠɔ. Amina!

12

È ɓɔɠɔ ɠɛ ga zalaɠai

1 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu GALA ná-maawɔinɠai maaʋele ma, ga wo ɓɔɠɔ ve GALA bɛ ga zalaɠai é vulua, ɲadegai, nɛai GALA bɛ. Naa ɠa é ga GALA dɛbi ʋele ɠitei, nii soloogai ga wo ɗa fe bɛ. 2 À mina ʋokɔɠɔ niima eteai zu vaiti ma, kɛlɛ à va bu wo valibo ga wa-ɠisiɛiti niinɛai maaʋele, wa zoo naazu wo GALA ziimai ɠaaɠa, nii pagai, nii nɛai bɛ, nii daazeeliai.

3 Zaalai nii GALA ge daa mà, naa maaʋele ɠa gè ɠɛɛzu la wo ɠilagilagi pɛ ma, tanɔpɛ ge mina ɠisiɛ ɓɔɠɔ zu, é ʋa teʋe kɛɛzu ʋa. Kɛlɛ kɛni wo ɗa kisiɛ ʋagɔi wo, eɠɛʋelei GALA ge kidaaleʋei ɠɔɠɔgai la, é gaaɠwɛ ɛsɛ pɛ ba. 4 Kpusɛ ɠilagi ʋaalobazuʋɛti mɔinʋɛ, kɛlɛ ti pɛ ti la boti zii ɠila kɛɛzu. 5 Zekana ade la, anɛɛ ni de mɔinʋɛ, de pɛ da ga kpusɛ ɠilagi, de ɠiliai Kilista ʋa, de ɠilagilagi de ɠiliʋɛ ɓɔɠɔ ʋa, eɠɛʋelei kpusɛi ʋaalobazuʋɛti ti la. 6 De-losuʋɛti ma vebɛaniiti ti la ɓɔni, eɠɛʋelei zaalai la feai ade ʋɛ. Ni GALA goo wo fai ɠa feai de ta ʋɛ, maanɛɛʋɛ, é naa ɠɛ, é zoloo kidaaleʋei ma. 7 Zɔi tosuʋɛ ga é boti ɠɛ, naa boti ɠɛ. Zɔi tosuʋɛ ga é kalagi wo, naa kalagi wo. 8 Zɔi é iɲɔdɔɔi wosu, naa iɲɔdɔɔi wo. Zɔi é faaɓɔɠɔi ɠɛɛzu, é kɛ ga faanɛɛi. Zɔi é totuɠɔlai ɠɛɛzu, é kɛ ga pagɔ. Zɔi é maanɔɠɔ nuiti gaazumaawɔinɠaazu, naa kɛ ga koozunɛɛi.

9 Wooveledai mina ɠɛ nɛɛbɛi zu. À faa ɲɔi wɔinzeɠe, wo ɠili kpe faa ʋagɔi ʋa. 10 À wɔin ga ɓɔɠɔ wo ɠilagilagi pɛ ga kɛɛɠɛloun nɛɛbɛi. À ɓɔɠɔ wɔɔlɔ, wo ɗa leʋe ɓɔɠɔ ʋa naa zu. 11 À ɠɛ ga botiɠɛ nu, wo mina ɠɛ ga dɔɔʋɛ nu. À botii ɠɛ Maliɠii ʋɛ ga wo-yiimaʋɛ pɛ. 12 À ɠoozunɛ wa-ɠitogi zu. À yiilɔɔ kpɔlɔi zu. À ɠaaɓa GALA falii ma yeenɔpɛ. 13 À ɓɔ GALA ná-nuiti ba ti-maavaiti su. À yeezei wɛɛinti bu yeenɔpɛ su.

14 À tuya loo naati bɛ, niiti ti wo wɔinzeɠezu. À tuyai loo, à mina foovoo loo. 15 À ɠoozunɛ wa naati, niiti ti ɠoozunɛai, wo wɔlɔ wa naati, niiti ti wɔlɔzu. 16 À zoloo su wo ɠilagilagi. À mina ɠisiɛ faa wolaiti su, kɛni faa goiti. À mina waso, wo ʋa ɓɔɠɔ leve ga ɠima nu wa ɓɔɠɔi wo ɠaazu.

17 À mina nu nɔpɛ ná-faa ɲɔi ʋotokula ga faa ɲɔi. À ɠaaɓa faa ʋagɔi ɠɛɛ vai ma ɛsɛ pɛ gaazu. 18 Ni toɠa zoo ɠɛɛzu, ʋelei wa zoo la da, à ɠɛ ziilɛigi zu wa nuɓusɛiti pɛ. 19 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à mina wɔnɔ ʋotokula wa ɓɔɠɔi. À GALA ná-ziiɠaawanai yɛ ná, é botii ɠɛ, mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Nà ɠa gè ga potokula nui,

nà ɠa nà sala, Maliɠii wooi ɠana.»*

20 Kɛlɛ:

«Ni pului ɠa è zili nui ma, daamianigi ve zea, é mi,

ni kpɔɔle wɔin ɠa ma, kɔ, é ɓɔɔle,

mazɔlɔɔ ɗa ɠɛna naa ɠɛa,

abulekaiti kana è puuzu unmaʋɛ.»†

21 Mina va bu faa ɲɔi ʋa zobo sɔlɔɔ è ma, kɛni tɔun è ɠɛ ga zobo sɔlɔɔ nu faa ɲɔi ma ga faa ʋagɔi.

13

Ɠolo zobobɛ nuiti bɛ

1 Ɛsɛ pɛ ge ɠolo zobobɛ nu wolaiti bɛ, mazɔlɔɔ zoboda nɔpɛ ge la ná, nii é la zeɠeni GALA pɔ. Zobobɛ nuiti ti ná, GALA ka é naati seiɗa. 2 Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ a wuzeɠe zobobɛ nui laalɔɠɔma, é wuzeɠea GALA ná-devei laalɔɠɔma, é seiɗai. Niiti ta wuzeɠe daalɔɠɔma, naati ta ɓɔɠɔ ʋeelalazu. 3 Mazɔlɔɔ kundiɠiiti ti la zeini faa ʋagɔ ɠɛ nu laalɔɠɔma, kɛni faa ɲɔu ɠɛ nui. Ɗa pɔ ga è mina lua zobobɛ nui ʋa, kɛlɛ? Faa ʋagɔi ɠɛ, toɠa è maamusɛ naazu. 4 Mazɔlɔɔ toɠa ga GALA ná-botiɠɛ nui è letemazu, faa ʋagɔi ɠɛɛ vai zu. Kɛlɛ ni ɗa faa ɲɔi ɠɛɛna, lua! Mazɔlɔɔ é la boɠa zɔkpɔi zeɠezu wafuun. Toɠa ga GALA ná-botiɠɛ nui, é ɗa potokulai ɠɛ, é faa ɲɔu ɠɛ nui nɔnɔ ma zalai ve zea. 5 Naa ɠa é ba, fizɔgɛ ga nu ɠolo zobobɛ nuiti bɛ, é la nɔ ga nii a kɛ GALA ná-ziiɠaawanai ʋoola è ʋa, kɛlɛ ɗa-ɠisiɛi vaa zu ɓalaa.

6 Naa ɠa é kɛɛzu wo muluiti kulazu. Mazɔlɔɔ zobobɛ nuiti ta ga GALA ná-botiɠɛ nuiti, nii a kɛ ti niima vaiti kɛ ga kɛʋele. 7 À naa ve ɛsɛ zea, nii maanɛai wo fe zea. À mului ve naa ya, nii maanɛai wo mului ve zea. À aniiti ma mului ve naa ya, nii maanɛai wo aniiti ma mului ve zea. À unfemai ve naa ʋɛ, nii maanɛai unfemai ve bɛ. À naa wɔɔlɔ, nii maanɛai wo bɔɔlɔ.

Seiɲɔɠɔ nɛɛbɛi

8 Nu nɔpɛ ná-kuye mina yɛ wo ma, kɛni nɛɛbɛi nɔ a ɠɛ wo yɔɠɔzu ga kuyei wo ɠilagilagiti. Mazɔlɔɔ zɔi a zɔiti nɛɛna ʋɛ, naa ɠoloa tɔgi ʋɛ mɛtu. 9 Mazɔlɔɔ tɔgiti ti ɠɛɛzu ma: «Mina wɛɛnziɛ bo, mina nu ʋaa, mina unma wo, mina gaazuɠulapɔ ɠɛ,» naati ta tɔgi taɠiligaani, ta deve ɠila kpegi nii zu, é ɠɛɛzu ma: «È-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.» 10 Nɛɛbɛi la faa ɲɔu ɠɛa ga seiɲɔɠɔi, naa ɠa é ba, nɛɛbɛi ɠa é ga tɔgi laazeeliai.

Foloi maaɓuɠaa

11 Naa pɛ poluma, wo suɠwɛɛ yeeɠɛɠalai ade su, wo un geei ɠa wo ɠula wa-ɲiimɛnii zu. Kizo fai maaɓuɠaa de ʋa niizu, é leʋe naama ziɛgi zu ʋa, de ɠidaaleʋeni la. 12 Gee maalia, geelaa ɠana lao. Naa ɠa é ba, ade ɠɛlɛ kɛɛwoti ɲɔiti ba, ti ɠɛɛzu kpidii zu. Ade wozakalagi nɔnɔ ma ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti seɠe. 13 Ade ziɛ fɔɔn letema, é zoloo wozakalagi ná-fai ma. Ade dama ga ziimaɠɛɛ lateʋegai, ta dɔɔzodai, ta wɛɛnziɛgi, ta ɓaaɠulama vai, ta kpɔɛ vaiti, ta tolo ɲɔi. 14 Kɛlɛ à Maliɠii Yesu Kilista loo ɠɔba, wo mina mɔ yiizoolɛ ga kpusɛi yiimaiti, wo ʋa ná-gaazuɠulapɔ vaiti kɛ.

14

Unfe è-ɠɛɛloin ma kidaaleʋei zu

1 Zɔi zɛbɛ la zea kidaaleʋei zu, à yeezei bu, wo mina ɗa ga ná-kisiɛiti ma lukpɔ ɠaaleʋe. 2 Mazɔlɔɔ ta ɠidaaleʋeʋɛ ga toɠa zoo é anii pɛ mi, tama zɔi zɛbɛ la zea kidaaleʋei zu, naa ɠa tufa wuluwulugiti nɔ miizu. 3 Zɔi é anii pɛ miizu, naa mina zɔi ʋɛlɛʋili, nii é la anii pɛ miizu. Zɔi ɓalaagi é la anii pɛ miizu, naa mina zɔi lukpɔɠaaleʋe, nii é anii pɛ miizu, mazɔlɔɔ GALA ge yeezeiɗa bu. 4 Ɓɛ ɠa ga ɗe, ɗɛi è è-waani ta-wotiɠɛ nui lukpɔɠaaleʋezu? É loni kpaan, ɓaa é looni, zɔi é botii ɠɛɛzu bɛ, naa ná-faa ɠana. Kɛlɛ toɠa lo kpaan, mazɔlɔɔ zobogi ɠa Maliɠii ʋɛ, é to kpaan.

5 Nui ta ɠa ɗa ɠisiɛ ga foloi ta leʋegɛ ta ʋa, taɠili ge ɠisiɛ ga foloiti pɛ ta ga ani ɠila. Ɛsɛ pɛ ge naa leve, é la da ɓɔɠɔ yiimaʋɛ. 6 Zɔi é foloi ta vizɔsu ta ʋa, naa ɠa naa ɠɛɛzu ga é Maliɠii lɛbi. Zɔi ɓalaagi é anii pɛ miizu, naa ɠa naa ɠɛɛzu ga é Maliɠii lɛbi, mazɔlɔɔ toɠa GALA mamasu ná-daamianigi vaa zu. Zɔi ɓalaagi é la anii pɛ mia, naa ɠa naa ɠɛɛzu ga é Maliɠii lɛbi, toɠa mamagi veezu GALA bɛ.

7 Tama de tanɔpɛ ge la zɛnvui wosu ɓɔɠɔ nɔ ʋɛ, nu nɔpɛ ge la zaazu ɓɔɠɔ nɔ ʋɛ. 8 Mazɔlɔɔ ni ada zɛnvui wosu, da zɛnvui wosu Maliɠii ʋɛ, ni ada zaana, da zaazu Maliɠii ʋɛ. Naa ɠa é ba, ade ɠɛni vulua, ɓaa ade zaani, ada ga Maliɠii nɔnɔiti. 9 Mazɔlɔɔ Kilista zaani, é vulu su ʋolu, ga é ɠɛ ga gɔvɛiti ta fulu nuiti Maliɠii. 10 Kɛlɛ ɗa ʋe, leeni vaa zu è è-ɠɛɛloin lukpɔɠaaleʋezu? Ɗa ʋe, leeni vaa zu è è-ɠɛɛloin ʋɛlɛʋilisu? Mazɔlɔɔ ade pɛ da ɠaalɔ GALA kakala ná-tukpɔɠaaleʋezuʋɛ. 11 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Maliɠii Ɠɔoɠɔ GALAGI wooi ɠana:

Eɠɛʋelei gè vulua la ga ɠite,

nuɓusɛi kpein ka ʋilɛ ɲiibiɠa, ti nɔkɔ bù,

ti-nɛgiti ti GALA dɛbi.»*

12 Naa ɠa é ba, de ɠilagilagi pɛ ka ʋoluvaawo GALA ma, tɔ ɓɔɠɔi ná-faa zu.

Mina è-ɠɛɛloin loo kotoi zu

13 Ade ɓe deɠɛmu ɓɔɠɔ ʋeelala vai ʋa, de ɠilagilagiti. Ade deve tɔun ga de mina ɠɛ ga de-ɠɛɛloun ɠɔɠɔziɠa zaɓu, ɓaa too zaɓu kotoi zu. 14 Da-ɠilibalai zu da Maliɠii Yesu, gè kwɛɛ ga anii tanɔpɛ ge la ɠɔzɔni kpɛtɛ ʋelei ma. Kɛlɛ ni nui ta ɠa ɠisiɛzu ga anii ta ɠɔzɔʋɛ, naa ɠɔzɔʋɛ tɔun bɛ. 15 Ni ɗa è-ɠɛɛloin yiiɓɔlɔna daamiani fai nɔ zu, è la mɔ ziɛzu ga nɛɛbɛi. Ɗa-laamiani fai mina ɠɛ ga zaɓu, è ʋa naa undaaʋili, nii Kilista zaai ná-faa zu. 16 Nii pagai è ɠaazu, naa mina ɠɛ tanigaani bɛ ga zaɓui, ti ʋa ɗa woo ɲɔi wo è ma. 17 Mazɔlɔɔ GALA ná-masadai la ga daamii ta kpɔɔlei, kɛlɛ toɠa ga telebodai, ta ziilɛigi, ta koozunɛɛi, nii Zɛnvu Ɲadegai feezu. 18 Zɔi é botii ɠɛɛzu Kilista ʋɛ ga niima ɠɛʋelei, naama nui ná-fai ʋagɛ GALA gaazu, nuiti ti la peelalaa.

19 Naa ɠa é ba, ade naama vaiti gaiziɛ yeenɔpɛ, nii a ɠɛ ga ziilɛigi, é ɓɔ de ʋa, de li luɠɔma kidaaleʋei zu. 20 À mina GALA ná-botii ɠoloɠolo daamianigi ná-faa zu. Gaama ʋe ga daamianigi pɛ ka zoo miizu, kɛlɛ toɠa ga faa ɲɔu, è anii ta mi, naa ɠɛ ga è-ɠɛɛloin loa kotoi zu. 21 Nii fizɔgai, naa ɠa ga è mina suai mi, è mina dɔɔi ɓɔle, è ɠɛlɛ naa pɛ ba, nii a zoo è è-ɠɛɛloin loo kotoi zu. 22 Nii è laai da kidaaleʋei zu, naa makɛ ɓɔɠɔ ʋɛ GALA gaazu. Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é la ɓɔɠɔ ʋeelalazu ɠaazu ná-deveiti su, é ti wosu! 23 Kɛlɛ zɔi inɛinɛgi ziimaʋɛ, é lo daamianigi ʋa é miizu, naa peelalai zɔlɔɔga, tɔɔzei é la mɔ kɛɛni ga kidaaleʋei. Tama faa nɔpɛ é ɠɛɛzu, é la ɠɛɛzu ga kidaaleʋei, naa ɠɛa ga kotoi.

15

Nii ɗa kɛ è nɛɛ zeiɲɔɠɔi ʋɛ

1 Adɛiti de-zɛbɛi wɔɔlɔai kidaaleʋei zu, de maanɛɛʋɛ de yiilɔɔ naati ta-zɛbɛsulalai wu, niiti ti la ga de ɠɛʋele, de mina ʋilɛ de ɓɔɠɔyiimai nɔ ʋolu. 2 Kɛni de ɠilagilagi pɛ de ɠaaɓa de de-zeiɲɔɠɔi yiima vai ɠɛ, é ɠɛ ga faa ʋagɔ bɛ, ga é li luɠɔma kidaaleʋei zu. 3 Mazɔlɔɔ anɛɛ Kilista ɓɔɠɔi la ɠɛni ɓɔɠɔyiima vaa ɠɛɛni. Kɛlɛ sɛʋɛʋɛ mu GALA Sɛʋɛi zu ga:

«È ʋoomu nuiti ta-ʋoomugiti ti zeelia mà.»*

4 Tama fai niiti kpein ti zɛʋɛai mɔungi, naati sɛʋɛʋɛ de ɠala fai ma, naa ɠa a kɛ ade kitogi zɔlɔɔ ziilɔɔi maaʋele ma ta gaanɛɛnɛi, GALA Sɛʋɛi ti veezu de ya. 5 GALA nii é ziilɔɔi veezu, é gaanɛɛnɛi wo, naa ma zobogi ve wo ya, wo ɠɛ ga koozu ɠisiɛ ɠila bo nu, eɠɛʋelei Yesu Kilista ɠɛʋelei la, 6 naa ɠa a kɛ, wo zoloo faa ɠila ma, woo ɠilagi zu, wo ɗa GALA dɛbi, nii é ga de-Maliɠii Yesu Kilista Kɛɛɠɛ.

Woo Niinɛ Ʋagɔi nuɓusɛiti pɛ faa ma

7 À yeezei ɓɔɠɔ wu wo ɠilagilagi pɛ, eɠɛʋelei Kilista yeezeiɗai la wo wu, GALA ná-lɛbiyai vaa ma. 8 Mazɔlɔɔ nà bosu wo ma ga: Kilista ɠɛni ga Zuifuiti ta-wotiɠɛ nui, ga é ʋa GALA ná-minazeɠegiti daazeeli, é ti ɠɛɛni ti-mɛmɛwolani bɛ, ta é GALA ná-gaamai ɠula kɛlɛma ga pagɔ. 9 É ʋaani ɓalaa, nii a kɛ zii ɠiligiti ti GALA dɛbi ná-gaazumaawɔinɠai ma vaa zu, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Naa ɠa é ba, nà è maamusɛ zii ɠiligiti saama,

gè guyei loo è-laaseigi lɛbi vaa ma.»†

10 Sɛʋɛʋɛ mɔnɔ, é ɠɛ ma:

«Zii ɠiligiti, à ɠoozunɛ ʋɔɔma, wa ná-nuɓusɛiti!»‡

11 É ɠɛ ma naa ʋolu:

«Ziiti kpein, à Maliɠii maamusɛ!

Nuɓusɛiti pɛ ti maamusɛ!»§

12 Ezayi ɓalaagi ɠɛni ma:

«Izayi mavofodai ɠa ʋa,

toɠa wuzeɠe, é masadai ɠɛ ziiti unda,

ziiti pɛ ta ɠito tɔun ba.»*

13 Kito GALAGI ɓɔɠɔi wo laave ga koozunɛɛi, ta ná-ziilɛigi pɛ kidaaleʋei zu. Naazu wo-yii laa ɠa ve ga kitogi, é ʋooʋa ma Zɛnvu Ɲadegai zɛbɛi zu.

Pɔle ná-botii

14 Kɛ̀ɛleaiti, nà ɓɔɠɔgoi, kìsuɠalagɛ wa-vaa zu, ga wo laavegɛ ga kɛʋele ʋagɔi pɛ, ta faaɠwɛgi pɛ, wa zoosu ɓalaagi wo ɗa ɓɔɠɔ lɛnɛ wo ɠilagilagi pɛ. 15 Anɛɛ naa ʋe, kɛʋelei tanigaani su, gè sɛʋɛi ɠɛɛni wo ma ga ziilɔɔi, gè wo ɠitoo naama vaiti su wo ti ɠwɛɛ, zaalai maaʋele ma nii GALA ge daai mà, 16 ga gè ɠɛ ga Yesu Kilista ná-botiɠɛ nui zii ɠiligiti bɛ, nà zalaɠa ɠula wotii ɠɛɛzu ga gè ɗa GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, naa ɠa a kɛ zii ɠiligiti ti ɠɛ ga zalaɠai nɛai GALA bɛ, ɲadegai Zɛnvu Ɲadegai ya. 17 Gá-ɠilibalai maaʋele ma gá Yesu Kilista, nà zoo gè ɓɔɠɔ maamusɛ GALA ná-botii zu. 18 Mazɔlɔɔ gè la zooga gè ʋa faa nɔpɛ bo, kɛni nii Kilista kɛai ga nɔ̀un maaʋele, ga zii ɠiligiti ti ʋa, ti ɠolo GALA bɛ. É naa ɠɛɛni ga nà-kpɔɛzuɠulaiti ta nà-kɛɛwotiiti maaʋele, 19 ta laavɔɔ vai ma zɛbɛiti ta maaɓɛlɛ vaiti maaʋele, ta GALA Zɛnvui ná-zɛbɛi maaʋele. Ʋele ɠana gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini la mɛtu, é ʋilɛ Kilista ʋa, é zo Zeluzalɛme ma, eyɛsu é zeeli Iliili yooi zu. 20 Kɛlɛ gè ɠaaɓaani, ʋɛ nɔpɛ Kilista laaseigi la ɠɛni dɛ woni ná, gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli miná, naa ɠa a kɛ gè mina pɛlɛi lo taɠili ná-seɓasemai maazu. 21 Gè kɛɛni, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Zɔiti é la ɠɛni dɛ woni ti ma, naati ta ka,

zɔiti ti la ɠɛni dɛ ma woo mɛnini, naati ta gaaɠa.»†

Pɔle lii vai Wɔlɔme

22 Naa ɠa é pele leʋeni tùɠɔ siɛ mɔinmɔin su, gè ʋa li wo ʋɔ bɛ. 23 Kɛlɛ niizu niina, gè nà-botii ɓega niima yooi zu. Tɔɔzei kona mɔinmɔin daawu wɔin ɠɛni mà, ga gè ʋa, gè laali wo ma, 24 nà ɠisiɛzu ga gè naa ɠɛ, siɛgi zu gè liizu la Ɛsepaɲɛ yooi zu. Toɠa kìsu ga gè wo ɠa nà ɠɛna leʋega, gè wa-ɓɔbai zɔlɔɔ, gè lii la naama yooi zu, ada ɓɔɠɔ lago wɔinɠulana. 25 Niizuʋɛ, nà liizu Zeluzalɛme, kidaaleʋe nuiti maavaa ɠɛɛ vai ma. 26 Mazɔlɔɔ Masedoane ta Akayi Egilisiiti ti deveʋɛ ga ti ani ɠaalɛ ba, ti ɓɔ da kidaaleʋe nuiti ba, ti ga bala nuiti Zeluzalɛme. 27 Ti deveni tiya ɓɔɠɔi, kɛlɛ gaamazu, ti maanɛɛni ti naa ɠɛ, bala nui naati bɛ. Mazɔlɔɔ ni zii ɠiligiti ti tɔnɔ zɔlɔɔga zɛnvu zu vaiti su ga Zuifu ɠidaaleʋe nuiti maaʋele, tiya ɓalaa, ti maanɛɛʋɛ, ti ɓɔ naati ba ga ti-yeaɠɔligiti. 28 Nà ɓena feya ga niima vaiti gaaɓela, gè naama vebɛaniiti fe ti ya, nà ɠɛna lia Ɛsepaɲɛ, nà leʋe niina ga wo ʋɔ pelei. 29 Gè kwɛɛ gè ɠɛ, siɛgi zu gè ʋaazu la wo ʋɔ bɛ, nà ʋaazu ná ga Kilista ná-tuyai, nii daazeeliai mɛtu.

30 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu ade-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele ma, ta Zɛnvu Ɲadegai ná-nɛɛbɛi maaʋele ma, ga wo ɓɔ bà, ade ɲɛpii ɠɔ bɛ̀ ga GALA faliiti. 31 À GALA fali ga gè ɠizo Zudé ɠidaaleʋelala nuiti ma, vebɛaniiti gè liizu ga tiye Zeluzalɛme, kidaaleʋe nuiti ti yeezei ti wu ná ga pagɔ, 32 naa ɠa a kɛ, gè zeeli wo ʋɔ bɛ koozunɛɛi zu, GALA ga laana ga, nà lago looɠo wo zaama. 33 Ziilɛi fee ƓALAGI ɠɛ wo pɛ wo ʋa! Amina!

16

Tuʋɔ gooiti

1 Nà ade-ʋaazeelai Feɓé ɠalivaazu wo ma, anzanui nii é boti ɠɛɛzu Sankelé Egilisii zu. 2 À yeezei bu ga pagɔ de-Maliɠii laaseigi zu, ʋelei soloogai la GALA ná-nuiti ma. À ɠɛ zeema fai pɛ su, nii a ɓɛdɛ ma, é lo wo ʋa. Tɔ ɓɔɠɔi ɓɔga nu mɔinmɔin ba, nà ɓɔɠɔi ɓalaagi.

3 À Pilisile ta Akilaseni tuʋɔ, gá niiti gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma Yesu Kilista ná-fai zu. 4 Ti ɠikulani ti-yɛnvui zu, ti ʋa nɔ̀nɔi ɠizo. Nà ɠila nɔ laade, gè ʋa ɠɛ ga naa wuuɠwɛɛ nui ti ʋɛ, kɛlɛ zii ɠiligiti ta-Egilisiiti ɓalaa. 5 À Egilisii luʋɔ, é gaalɛbai wosu ta-ʋɛlɛi wu. À nɛ̀ɛɲɔɠɔi Epayinɛte luʋɔ. Tɔ ɠa é ɠɛni ga nu mɔungi é ɠidaaleʋeni Kilista ma, Azi yooi zu. 6 À Mali luʋɔ, nii é ɓɔlɔni gola wo ʋɛ. 7 À nà-nuiti tuʋɔ Andelonikuseni ta Zuniase, gá tiyani ka gi ɠɛni kasoi ɠa ʋɔɔma. Ta ga nu wolaa keelaiti saama. Ti ɠidaaleʋeni Kilista ma nɔ̀un tuɠɔ. 8 À Amapiliatuse luʋɔ. Toɠa ga nɛ̀ɛɲɔɠɔi Maliɠii ná-fai zu. 9 À Wuulebɛn luʋɔ, gá niiti gi boti ɠɛɛzu ʋɔɔma Kilista ná-fai zu, ta nɛ̀ɛɲɔɠɔi Setakise. 10 À Apɛlɛse luʋɔ, nii é ná-wooɠɛɠiladai ɠulani kɛlɛma Kilista ná-fai zu. À Alisitobule ná-pɛlɛwu nuiti tuʋɔ. 11 À ná-nui Elɔdiɔn luʋɔ. À Naalesise ná-pɛlɛwu nuiti tuʋɔ, niiti ti ga Maliɠii nɔnɔiti. 12 À Maliɠii ná-botiɠɛ anzanui niiti tuʋɔ bɛ̀, ti ga Tilifɛne ta Tilifɔze. À Pɛɛleside luʋɔ, nɛ̀ɛɲɔɠɔi, tɔ ɓalaa ka ga anzanu nii é boti mɔinmɔin kɛa Maliɠii ʋɛ. 13 À Lufuse luʋɔ, nii Maliɠii yiimazeɠeai la, ta dee, nii é ga nà ɓalaagi dèe. 14 À Asinkeliteni tuʋɔ, ta Felegɔn, ta Ɠɛɛlemɛse, ta Patɔlɔbase, ta Ɠɛɛlemase, ta de-ɠɛɛleaiti ti ada ɠila. 15 À Filolɔgeni tuʋɔ, ta Zuli, ta Nelé, ta baazeelai, ta Wolimepase, ta kidaaleʋe nuiti pɛ ti ti ʋɔ bɛ. 16 À ɓɔɠɔ luʋɔ ga nɛɛnɛi. Kilista ná-Egilisii pɛ ka wo luʋɔsu.

Tɛnɛ gaaɓelagiti

17 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu, à dama ga naati ta-vai, niiti ti gaaɠwɛɛ vai ɠɛɛzu, ti kidaaleʋe nuiti kakasu, ti ti wuzeɠezu kalagi laalɔɠɔma, nii wo sɔlɔɔgai. À maaɠooza ti ʋa. 18 Mazɔlɔɔ naama nu ziiti ti la boti ɠɛɛzu Kilista ʋɛ, de-Maliɠii, kɛni ti-ɠogi nɔ. Ta-ɓɔɛ ʋagɔiti ta nu lɛsu ɓɔɛiti maaʋele ma, ta kaka fai lɔɔzu nuiti ziimaʋɛ, niiti ti la ɠidaazu faa wu. 19 Ɛsɛ pɛ ge wa-ɠoloi ɠwɛɛ Maliɠii ʋɛ. Kòozunɛɛʋɛ deɠɛmu wa-vaa zu, kɛlɛ wɔ̀inʋɛ ga wo ɠɛ ga ɠima nuiti faa ʋagɔi ɠɛɛ vai zu, ta wo ɠɛ ga sɔbalala nuiti faa ɲɔi letemazu. 20 Ná tago ʋe niina, ziilɛi fee ƓALAGI ʋa é Setana ɠoloɠolo wo-ɠɔɠɔi wu. Ade-Maliɠii Yesu ná-zaalai yɛ wo ʋa!

21 Timɔte ɠa wo luʋɔsu, gá tɔ ɠa gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, Lusiyuse ɓalaagi, ta Zazɔn, ta Sozipatɛɛl, nà-nuiti.

22 Nɛ̀i gè ga Tɛɛlɛsiyuse, gè niima zɛʋɛi ɠɛai Pɔle ʋɛ, nà wo luʋɔsu de-Maliɠii laaseigi zu.

23 Nà-wɛɛn kɛɛɠɛi Gaiyuse ɠa wo luʋɔsu, ná-pɛlɛi wu ɠa Egilisii pɛ ge ɠaalɛɛzu ba ná. Elasete, é ga taai ná-wali makɛ nui, ta ade-ɠɛɛloin Kaalatuse, naati ta wo luʋɔsu.

24 [Ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo pɛ wo ʋa. Amina!]*

Maamusɛ ɠaaɓelagi

25 Lɛbiyai ɠɛ GALA bɛ! Zobogi ɠa bɛ, é wo zɛbɛlɔ kidaaleʋei zu, é zoloo Woo Niinɛ Ʋagɔi ma, nii gè daazeelizu, ta tɛnɛgi gè bosu Yesu Kilista ná-fai zu, eɠɛʋelei naama vaaɠwɛgi la gi sɔlɔɔni, GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai, nii dɔɔɠua ɠɛni de kaite wɔlɔwɔlɔ, 26 kɛlɛ niizu é ɠulaa kɛlɛma GALA goo wo nuiti ta-zɛʋɛiti su, eɠɛʋelei Ɠɔoɠɔ GALAGI ná-devei la, ziiti pɛ ti faa ɠwɛɛga su, nii a kɛ ti ɠidaaleʋe, ti ɠolo bɛ. 27 Lɛbiyai ɠɛ ɠima ƓALA gila kpegi ʋɛ ga Yesu Kilista maaʋele, eyɛsu ɠɔ! Amina!

* 1:17 1:17 Aɓk 2:4. Zɔi telebogai GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele, naa ɠa zɛnvui wo: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Telebo nui ɠa zɛnvui wo ga kidaaleʋei maaʋele

* 2:6 2:6 Guy 62:13.

† 2:24 2:24 Eza 52:5 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 3:4 3:4 Guy 51:6 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 3:12 3:10-12 Guy 14:1-3.

‡ 3:13 3:13 Guy 5:10 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

§ 3:13 3:13 Guy 140:4 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 3:14 3:14 Guy 10:7 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 3:17 3:15-17 Eza 59:7-8.

‡ 3:18 3:18 Guy 36:2 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 4:3 4:3 Zen 15:6.

† 4:8 4:7-8 Guy 32:1-2.

‡ 4:18 4:18 Zen 15:5.

§ 4:18 4:18 Zen 17:5.

* 4:22 4:22 Zen 15:6.

* 8:2 8:2 naa è viega: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: naa fìega ɓaa naa gi viega

† 8:28 8:28 GALA ka botii ɠɛɛzu fai pɛ su, é ɠɛ ga faa ʋagɔ naati bɛ, niiti ti nɛa ʋɛ: Tati pelei taɠiligaa ɓalaa ka ga niiti: fai pɛ ka botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, é ɠɛ ga faa ʋagɔ naati bɛ, niiti ti GALA nɛai ʋɛ ɓaa Zɛnvui ɠa botii ɠɛɛzu fai pɛ su é ɠɛ ga faa ʋagɔ naati bɛ, niiti ti GALA nɛai ʋɛ

‡ 8:29 8:29 niiti GALA ge yiimazeɠeni ga tiye ná luɠɔ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: niiti GALA ge ti ɠwɛɛgai ma yeeluɠɔ

§ 8:36 8:36 Guy 44:23.

* 9:7 9:7 Zen 21:12.

† 9:9 9:9 Zen 18:10.

‡ 9:12 9:12 Zen 25:23.

§ 9:13 9:13 Mal 1:2-3.

* 9:15 9:15 Ɛgz 33:19.

† 9:17 9:17 Ɛgz 9:16 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 9:25 9:25 Woz 2:25.

§ 9:26 9:26 Woz 2:1.

* 9:28 9:27-28 Eza 10:22-23 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 9:29 9:29 Eza 1:9 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 9:33 9:33 Eza 28:16 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 10:5 10:5 Lev 18:5.

† 10:11 10:11 Eza 28:16 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 10:13 10:13 Zow 3:5.

§ 10:15 10:15 Eza 52:7.

* 10:16 10:16 Eza 53:1 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 10:18 10:18 Guy 19:5 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 10:19 10:19 TSV 32:21.

§ 10:20 10:20 Eza 65:1 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 10:21 10:21 Eza 65:2 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 11:3 11:3 1Ma 19:10.

† 11:4 11:4 1Ma 19:18.

‡ 11:8 11:8 TSV 29:3; Eza 29:10.

§ 11:10 11:9-10 Guy 69:23-24 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 11:27 11:26-27 Eza 59:20-21 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 11:27 11:27 Eza 27:9 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 11:34 11:34 Eza 40:13 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

§ 11:35 11:35 Zɔɓ 41:3.

* 12:19 12:19 TSV 32:25.

† 12:20 12:20 TFa 25:21-22 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 14:11 14:11 Eza 45:23 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 15:3 15:3 Guy 69:10.

† 15:9 15:9 2Sa 22:50; Guy 18:50.

‡ 15:10 15:10 TSV 32:43.

§ 15:11 15:11 Guy 117:1.

* 15:12 15:12 Eza 11:10 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 15:21 15:21 Eza 52:15 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 16:24 16:24 Wooi niiti ti [ ] kpaku felegɔiti zɔɠɔzu, naati ti la sɛʋɛ wɔlɔmai tanigaa zu.

1 Kolɛnte

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Pɔle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi
É Teʋeni

Kolɛnte Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛ mɔungi nii teʋegai Kolɛnte nuiti ma, Keelai Pɔle ɠa é sɛʋɛni kona ʋuulɔɔlugɔ maazu lɔɔlugɔ (55) ɠɛɠala leʋegai ma Yesu zɔlɔɔgai ʋoluma (1:1). Tɔ ɠa é ga Pɔle ná-sɛʋɛ felegɔiti ma mɔungi niiti ti ade yea ti leʋegai Kolɛnte Egilisii ma. Tanisu é sɛʋɛi nii zɛʋɛni, siɛgi zu é ɠɛni la Efɛze, aisa é ʋa li la daalimai ma, nii é ɠɛni pɔ é bo Kolɛnte diizuʋɛ Masedoane ta galema ziɛgi zu (16:5-9).

Sɛʋɛi nii ɠa ga gooɠaaʋotegi é ʋilɛ fai tanigaa ʋa, niiti Pɔle ti zɔlɔɔni Egilisii zu nui tanigaa ya, faa ɲɔi niiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Egilisii zu, naati ti ɠɛni ga zeeɠaaɠwɛɛ vai ta koloɠologi. Kolɛnte taa wolai lɔɠɔɠulani gola, é lo koloɠologi ʋa, tɔ ɠa é ba é la ga kulafiliba vaa ga Kolɛnte Egilisii faa ɓaagiti sɔlɔɔ. Kolɛnte nuiti ta-zɛʋɛ mɔungi zu gaaɠwɛsu ɠila ka su nii tɔɠɔɠulaai, é lo nɛɛbɛi ʋa: gaaɠwɛsu puugɔ maazu saʋagɔi (13:1-13).

Unsosuʋɛ

1. Pɔle ná-tuʋɔ gooi laazeelini Kolɛnte nuiti ma ta é GALA mama ta-vaa zu (1:1-9).

2. Naa ʋoluma é tɔɔzei ga naati gaaɠula ba, niiti é ti ma ɠeela wooi zɔlɔɔni, é lo zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ba ti Kolɛnte Egilisii zu (1:10—4:21).

3. Naa ʋoluma é naa ɠaaɠulani ba, nii pilɛgai koloɠolo faiti ba, ta tukpɔ lo faiti ti keletiɛinti zɔɠɔzu (5:1—6:20).

4. Naa pɛ poluma, é kalagiti feeni, é lo vulu vai ʋa, ta kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ zuaiti, ta GALA dɛbi ʋelei maaɓɔgiti, naa ʋɛɛ zɛnvu zu vebɛaniiti so pelei, ta gɔvɛiti buzeɠe vai ʋa, ti ɠula saai ya (7:1—15:58).

5. Gaaɓelasu, é kalagi tanigaa wo, é lo nu luʋa ʋelei tanigaa ʋa ta ɓɔɠɔ vaiti (16:1-24).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, tòligai GALA ziimai maaʋele ma, ga gè ɠɛ ga Yesu Kilista ná-keelai, gá ade-ɠɛɛloin Sosɛtɛne, 2 gá wo luʋɔsu, wɔi wo GALA ná-Egilisii zu Kolɛnte taazuʋɛ, wɔi wa-ɠotoiti gbaai wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista, wo loligai ga wo ɠɛ ga GALA ná-nuiti, wa naati kpein ti mini-o-mini ti wooɠulazu ade-Maliɠii Yesu Kilista ma, ti-Maliɠii, ada ɓalaagi de-Maliɠii. 3 Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Pɔle GALA mama fai Kolɛnte nuiti ta-vaa zu

4 Nà mamagi veezu GALA bɛ yeenɔpɛ wa-vaa zu, tɔɔzei zaalai ʋa, é daa wo ma ga Yesu Kilista maaʋele. 5 Mazɔlɔɔ é wo laazeeliʋɛ, é ʋooʋa ma, fai pɛ su Kilista zaɓui zu, kpɔɛzuɠulai zu, faaɠwɛgi zu. 6 Zeele wooi é wosu Kilista ná-faa zu, naa ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ wo zaama ga pagɔ. 7 Naazu, wo la ʋalani GALA ná-vebɛanii tanɔpɛ ma, wɔiti wo ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-kulakɛlɛma yeei maaɓɔunsu. 8 Toɠa wo makɛ, wo lo kpaan eyɛsu gaaɓela foloi zeeli, nii a kɛ peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa, de-Maliɠii Yesu Kilista ná-foloi zu. 9 GALA ka ga wooɠɛɠila nu ná-minazeɠegiti su, GALAGI é wo loliga ga wo ɠɛ kpɔfaamai zu wa ná-Doun Zunui Yesu Kilista, ade-Maliɠii.

Zeeɠaaɠwɛɛ vai Kolɛnte Egilisii zu

10 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu ade-Maliɠii Yesu Kilista laaseigi maaʋele ma, wo pɛ à zoloo woo ɠila ma, zeeɠaaɠwɛɛ vaa mina ɠɛ wo zaama. À ɠili ʋa kpaan, wa-ɠisiɛi ta wo ɠisu vai ɠɛ ga ani ɠilagi. 11 Mazɔlɔɔ, kɛ̀ɛleaiti, Kolowe ná-pɛlɛwu nuiti ti bogɛ mà ga sakpegiti ta wo zaama. 12 Nii gè pɔ gè bo, toɠa ga nii: Wo ɠilagilagi ɠa bosu, é ɗa ɠɛ ma: «Nɔ̀un, nà ga Pɔle ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Apolɔse ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Piyɛlɛ ʋolu nu,» ɓaa «Nɔ̀un, nà ga Kilista ʋolu nu.» 13 Wa ɠisiɛzu ga Kilista ɠaaɠwɛɛʋɛ su ɓaa? Pɔle ɠa é ɓadɔni saa wului ma wa-vaa zu ɓaa? Wo ɓatizeni Pɔle laaseigi zu ɓaa?

14 Nà GALA mamasu, ga gè la wo tanɔpɛ kpatizeni, kɛni Kilisepuse ta Gaiyuseni nɔ, 15 naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina ɠɛ, é ɓatizeni dàaseigi zu. 16 Ungo, gaama ʋe! Gè Setefanase ná-pɛlɛwu nuiti kpatizeni ɓalaa. Naa ʋoluma, gè la kwɛɛ, ni gè taɠiligaa ɓatizeni mɔnɔ. 17 Kilista la ɠɛni tèʋeni ɓatize vaa ma, kɛni Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai, naa mina ɠɛ ga nuɓusɛiti ta-ɠimalai ma ɓɔɛzuɠulai maaʋele, naa ɠa a kɛ Kilista zaa vai saa wului ma, naa mina ɠɛ ga wafuun faa.

Yesu Kilista ɠa é ga GALA ná-zɛbɛi ta ná-ɠimalai

18 Tɛnɛgi é wosu é lo Kilista zaa vai ʋa saa wului ma, naa ɠa ga ɠimalala vaa naati gaazu, niiti ti undaaʋilisu, kɛlɛ dɛiti de kizo pelei ma, toɠa de ʋɛ ga GALA ná-zɛbɛi. 19 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Nà ɠima nuiti ta-ɠimalai ɠoloɠolo,

nà keleɠele nuiti ta-ɠeleɠelegi ɠɛ ga faa ɲaka.»*

20 Mini ɠa ɠima nui ná? Mini ɠa tɔ kalamɔin ná? Mini ɠa niima eteai zu daaɠɔlɔ nui ná? GALA ge la niima eteai zu ɠima vai ɠɛɛni ga ɠimalala vaa ɓaa?

21 Tama, GALA ge deveni ná-ɠimalai zu ga eteai la zooga é ʋa tɔun kwɛɛ nui ná-ɠimalai zaɓui zu. Naa ɠa é ba, GALA ge deveni ga pagɛ ga é naati kizo, zɔiti ti ɠidaaleʋeai ga wooi naa maaʋele nii gi daazeelizu, nuiti ti kaazu ga ɠimalala ɓɔɛi ʋe. 22 Zuifuiti ta laavɔɔ vaiti maaɠaazaɠabosu, Gɛlɛkiiti ti ɗa ɠimalai ɠaiziɛ. 23 Giya ma, Kilista ɓadɔ vai saa wului ma, gá naama wooi laazeelizu, naa ɠa Zuifuiti bɛ ga kɔɠɔziɠa zaɓu, é ɠɛ ga ɠimalala vaa zii ɠiligiti bɛ, 24 kɛlɛ niiti GALA ge ti loligai, Zuifuiti ta zii ɠiligiti, Kilista ɠa ga GALA ná-zɛbɛi ta GALA ná-ɠimalai naati bɛ. 25 Mazɔlɔɔ nii é nu ɠaazu ga GALA ná-ɠimalalai, naama ɠimalai wɔɔlɔʋɛ, é leʋe nuiti ta-ɠimalai ʋa, ta nii é nu ɠaazu ga GALA ná-zɛbɛsulalai, naa zɛbɛi wɔɔlɔʋɛ, é leʋe nuiti ta-zɛbɛsulai ʋa.

26 Kɛ̀ɛleaiti, à ɓɔɠɔ ɠɛʋele ʋɛtɛ dɛɛ: Wo ɠɛni ga ɓɛgele, wɔiti GALA ge wo loligai ga wo ʋa pɔ? Eteai letemazu, ɠima nui la mɔinni wo zaama, ɓaa zobobɛ nuiti, ɓaa seizumaanɛgiti. 27 Kɛlɛ GALA ge yiimazeɠea ga naama aniiti, niiti eteai ti levezu ga ɠimalala aniiti, é ʋa ɠima geleiti unfe ga tiye. É yiimazeɠea ga zɛbɛsulala aniiti, é ʋa zɛbɛsu geleiti unfe ga tiye. 28 GALA ge yiimazeɠeʋɛ ga naa, nii eteai devezu ga tosu la ba, ti ɓaaɠulazu ma, é la ɠaazu ga ani nɔpɛ, nii a kɛ é naati gaaʋala ba, niiti ti levezu ga ani ɓiigiti, 29 naa ɠa a kɛ, nuɓusɛi tanɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ maamusɛ GALA gaazu. 30 Kɛlɛ GALA ge wo ɠiliʋɛ Yesu Kilista ʋa, é Kilista ɠɛ ga da-ɠimalai. Kilista maaʋele ma de ɠɛa ga telebo nuiti GALA gaazu, ta nu ɲadegaiti, de unmɔɔgi zɔlɔɔga da-ɠotoiti ma. 31 Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu: «Zɔi é pɔ ga é ɓɔɠɔ maamusɛ, é ɓɔɠɔ maamusɛ Maliɠii ɠɛɛ vaiti su.»†

2

Pɔle ná-tɛnɛgi é boni Kolɛnte

1 Kɛ̀ɛleaiti, siɛgi zu gè liini la wo ʋɔ bɛ, ga gè GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vaiti daazeeli wo ma, gè la ɠɛni woo woni wo ma, nii gaaɠaazu ɓaai, ɓaa ɠima ɓɔɛ maayikiai. 2 Mazɔlɔɔ gè deveni ga gè mina ani ɠili nɔpɛ kwɛɛ, yeeɠɛɠalai zu gè kɛɛzu wo zaama, kɛni Yesu Kilista, Yesu Kilista nii é ɓadɔni saa wului ma. 3 Naa ɠa é ba, gè ɓɔɠɔ lɛɛni ga woye ga zɛbɛ la bà, gè ɠɛ duai ta sasuɓali wolai zu. 4 Nà-kalagi ta nà-tɛnɛgiti ti la ɠɛni wosu ga nuɓusɛiti ta-ɠeleɠelegi ma ɠimalai, kɛni Zɛnvu Ɲadegai ná-zɛbɛi ma ɠulakɛlɛmai lɛɛ vai, 5 naa ɠa a kɛ wa-ɠidaaleʋei mina zɛlɛ nuɓusɛiti ta-ɠimalai ʋa, kɛni GALA ná-zɛbɛi.

GALA ná-ɠimalai

6 Anɛɛ naa ʋe, ɠimala ɓɔɛi ɠa gi daazeelizu naati ma, niiti ti ga nu ɠiteiti kidaaleʋei zu. É la ga nii eteai devezu ga ɠimalai, ɓaa niima eteai zu ɠundiɠiiti ta-ɠimalai, niiti ti ʋaazu ɲɛɛlɛzu. 7 Gá GALA ná-ɠimalai laazeelizu, nii é ɠɛni dɔɔɠui zu eyɛsu za. GALA ge kpɛtɛni ɠana kaite aisa wɔlɔwɔlɔi, é ʋa ɠɛ ga lɛbiyai ade ma vaa ma. 8 Eteai niizu ɠundiɠiiti taɠila kpalaa ge la ɠɛni naama ɠimalai ɠwɛɛ. Mazɔlɔɔ ni ti ɠɛni kwɛɛ, ti la ɓena lɛbiya Maliɠii ɓadɔ saa wului ma. 9 Kɛlɛ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Nii nu nɔpɛ gaazu la dɛ kaani,

nii nu woiyeɠe la dɛ mɛnini,

nuɓusɛ la dɛ ɠigaiziɛni su,

naa ɠa GALA ge kpɛtɛai naati bɛ, niiti ti nɛai ʋɛ.»*

10 Tama, ada ɠa GALA ge dɔɔɠuzu vai naa ɠulaai kɛlɛma ade ʋɛ ga ná-Zɛnvui maaʋele. Tɔɔzei Zɛnvui ɠa fai pɛ fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu, anɛɛ GALA ná-faazeikpasui niiti ti lɔɔɠuai gola. 11 Nu ɓɔɠɔ yɛnvui nɔ ɠa é ɠigi zu vai ɠwɛɛ. Zekana é la, GALA Zɛnvui nɔ ɠa é GALA kigi zu vai ɠwɛɛ.

12 Gá ma, gi la eteai ná-zɛnvui zɔlɔɔni, kɛni Zɛnvui ɓɔɠɔi nii seɠeai GALA pɔ bɛ, naa ɠa a kɛ gi faanɛɛi kpein kwɛɛ, nii GALA ge kɛa gi ʋɛ. 13 Gi la naama ɓɔɛiti bosu eɠɛʋelei nui ná-ɠimala ɓɔɛi ma ɠalagi la, kɛlɛ kɛni niiti GALA Zɛnvui kalagi wosu da. Zekana gi zɛnvu zu ɠaama vaiti zɔɠɔzuɠulazu la ga zɛnvu zu ɓɔɛiti.†

14 Kɛlɛ nui nii GALA Zɛnvui la ziimaʋɛ, é la zooga é ʋa yeezei Zɛnvui tɔna ná-gaama vaiti bu, mazɔlɔɔ naati ta tɔun gaazu ga ɠimalala vaa nɔ. É la zooga é ʋa ti ɠaaɠa, tɔɔzei GALA Zɛnvui nɔ ɠa é ma zobogi veezu pɛ, nu ʋa ti yɔɠɔzuɠwɛɛ. 15 Nui GALA Zɛnvui ziimaʋɛ, naa ɠa zoo é fai pɛ ma lukpɔi ɠaaleʋe, kɛlɛ nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa tɔun tukpɔɠaaleʋe. 16 Mazɔlɔɔ GALA Sɛʋɛi bogɛ, é ɠɛ ma:

«Ɓɛ ɠa é Maliɠii ná-kisiɛi ɠwɛɛ,

ɓɛ ɠa a zoo é tɔun kala?»‡

Tama adɔun, Kilista ná-kisiɛi ɠa é de ya.

3

GALA ná-botiɠɛ nuiti tosuʋɛ

1 Nɔ̀un nà, kɛ̀ɛleaiti, gè la ɠɛni zooni gè ʋa ɓɔɛ wo ʋɔ eɠɛ nuiti GALA Zɛnvui loni ti luɠɔ, gè ɠɛni ɓɔɛzu wo ʋɔ eɠɛ etea nuɓusɛiti nɔ, eɠɛ doungoiti kidaaleʋei zu Kilista ma. 2 Gè ɲiimiɗɛi nɔ veeni wo ya, daamiani kpaaɓaa ge la ɠɛni de, mazɔlɔɔ wo la ɓena ziɛ bu. Anɛɛ niizuʋɛ, wo la dɛ ziaa bu, 3 tɔɔzei wa dɛ ziɛzu nɔ ga etea nuɓusɛiti siɛ ʋelei. Tama tɛi tolo ɲɔi wo zaama, ta kpɔɛ vaiti, wo la ziɛzu ga etea nuɓusɛiti kɛʋele ɓaa? 4 Siɛgi zu wo taɠila ge ɠɛɛzu ma la: «Nà ga Pɔle ʋolu nu,» zɔi ɠɛ ma: «Nà ga Apolɔse ʋolu nu,» nuɓusɛiti tuʋa ʋelei la ga naa ɓaa, wo ʋa ɠɛ ziɛzu la?

5 Ɓɛ ɠa mu é ga Apolɔse? Ɓɛ ɠa é ga Pɔle? Botiɠɛ nuiti nɔ, niiti wo ɠidaaleʋeai nɔ ti ya, eɠɛʋelei Maliɠii ma zobogi vea la ɛsɛ zea. 6 Gè siinni, Apolɔse kɔ ga ziɛi, kɛlɛ GALA ka é kpɛtɛni. 7 Naa ma, zɔi é siinsu, ta zɔi é kɔɔzu ga ziɛi, naati ti la ga ani nɔpɛ, kɛni GALA, nii é kpɛtɛzu. 8 Zɔi é siinsu, ta zɔi é kɔɔzu ga ziɛi, ta ga ɠɛʋele nɔ, GALA ka ti ɠilagilagi zala, é zoloo ta-wotiiti ma, ta kɛ. 9 Mazɔlɔɔ gá botii ɠɛɛzu ʋɔɔma GALA ná-fai zu, wa ga GALA ná-kpalagi.

Wa ɓalaa wa ga GALA ná-pɛlɛi. 10 Eɠɛʋelei GALA ge tèʋegai la wo ma ná-zaalai zu, gè seɓasemai laa, eɠɛʋelei ɠima ʋɛlɛ lo nui a ɗa kɛ la. Niizu, nu ɠili ka ta lo maazu. Kɛlɛ ɛsɛ ge dama ga ma ʋɛlɛi lo pelei maazu. 11 Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa seɓasema ɠili da mɔnɔ, zɔi ʋolu daai, nii é ga Yesu Kilista. 12 Nui ta ɠa zoo é to seɓasemai naa maazu ga zanugi, ɓaa walii, ɓaa kɔtu zɔngɔ ɓaagiti, ɓaa gului, ɓaa tufa vɔɔi, ɓaa muiin. 13 Kɛlɛ ɛsɛ ná-kɛɛwotii ma zii ɠa ɠula kɛlɛ zu tukpɔɠaaleʋe voloi, tɔɔzei toɠa ɠula kɛlɛ zu abui ɠa, abui ɠa ɛsɛ gilagilagi ná-kɛɛwotii zuɠɔɠɔ. 14 Ni nui ta ná-kɛɛwotii é togai seɓasemai naa ɠa, naa la ɠɛ ɠalani abui ɠa, naama nui ɠa zalai zɔlɔɔ. 15 Kɛlɛ zɔi ná-kɛɛwotii a ɠalana, toɠa ʋala salai ma, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi ɠa ɠizo, eɠɛ a leʋe abui zaama.

16 Wo la suɠwɛɛ ɓaa ga wa ga GALA sei ʋɛlɛi, ga GALA Zɛnvui ɠa zeini wo-yiimaʋɛ? 17 Ni nu a GALA sei ʋɛlɛi ɠoloɠolona, GALA ka naama nui ɠoloɠolo. Mazɔlɔɔ GALA sei ʋɛlɛi ɲadegɛ, wa ɠa wo ga naama ʋɛlɛi.

18 Nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ yaava. Ni nui ta ɠa wo zaama, é ɓɔɠɔ ɠaazu ga ɠima nu eteai ná-kɛʋelei ma, é ɠɛ ga ɠimalala nu, naa ɠa a kɛ é ɠɛ ga ɠima nui. 19 Mazɔlɔɔ niima eteai ná-ɠimalai ɠa ga ɠimalala vaa GALA gaazu. Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Toɠa ɗa ɠima nuiti so ga balii, nii é ga ta-ɠeleɠele ɲɔi.»*

20 Sɛʋɛʋɛ mɔnɔ ga:

«Maliɠii ɠima nuiti ta-ɠisiɛiti kwɛɛ, ta nɔ ga faa ɲaka.»†

21 Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ lɛ su ga nuɓusɛ vaa. Mazɔlɔɔ ti pɛ ta ga wɔnɔ, 22 é ɠɛni ga Pɔle ʋe, ɓaa Apolɔse ʋe, ɓaa Piyɛlɛ ʋe, ɓaa eteai ʋe, ɓaa nu yɛnvui ʋe, ɓaa saai ʋe, ɓaa niizu vaiti be, ɓaa faiti be ti ʋaazu. Ti pɛ ta ga wɔnɔ, 23 kɛlɛ wɔun, wa ga Kilista nɔnɔiti, Kilista ɠɛ ga GALA nɔnɔ.

4

Kilista ná-keelaiti

1 Wo maanɛɛʋɛ, wo gi leve ga Kilista ná-botiɠɛ nuiti, ta nuiti GALA ná-fai ma lɔɔɠuzu vaiti kalivaai ti ma. 2 Nii ɛsɛ pɛ ge pɔ kaliva ma makɛ nuiti ta-vaa zu, naa ɠa é ga, ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nuiti. 3 Nɔ̀un nà, gè la yiizoolɛzu ga wo tùkpɔɠaaleʋe vai, ɓaa eteai tùkpɔɠaaleʋe vai. Gè la ɓɔɠɔ lukpɔɠaaleʋezu ɓalaa, nà ɓɔɠɔi. 4 Anɛɛ ni gè la ɓɔɠɔ ʋeelalazu kìgi zu, naa la bosu ga nà pee zɔlɔɔ naa zu. Zɔi é tùkpɔɠaaleʋezu, tɔ ɠa é ga Maliɠii. 5 Naa ɠa é ba, à mina faa nɔpɛ ma lukpɔ ɠaaleʋe ma yeeluɠɔ, eyɛsu Maliɠii ʋa. Toɠa kpidii zu lɔɔɠuzu vaiti kula kɛlɛma, é nuiti ziimaʋɛ vaiti dɛɛ. Názu ɠa ɛsɛ ka maamusɛi zɔlɔɔ da GALA zea.

6 Kɛ̀ɛleaiti, nii gè boga, gè pokɔɠɔga gi ma gá Apolɔse, é ɠɛ wo ʋɛ ga kalagi. Wa gaaɠa ɓalaa ga gá-ʋoogi maaʋele, ga wo mina ɓudɛ naa maazu, nii sɛʋɛai, wo tanɔpɛ ge mina waso, é ʋa lo nu ʋolu, nu laalɔɠɔma. 7 Mazɔlɔɔ ɓɛ ɠa é è vizɔ ga zɔiti ba? Leeni ɠa é è ya, nii GALA ge la feeni è ya? Ni tama fea nɔ ʋe è ya, ɗa wasosu ɠale, eɠɛ é la veeni nɔ è ya?

8 Wo wo wɔinma anii pɛ sɔlɔɔgɛ na! Wo ɓɛtɛʋɛ na! Wo ɠɛa ga masagiti, tama gi la ga masagaa! Nà pɔ ga wo masa fai ɠɛ ga ɠite, naa ɠa a kɛ gi masa fai ɠɛ wo ʋa! 9 Mazɔlɔɔ nà ɠisiɛzu ga GALA ge gi zeiɗa, gɛi gi ga keelaiti, gi ɠɛ ga nuiti ma ɠaaɓelagiti, gi ɠɛ eɠɛ nuiti deveai ti ma ga ti za kɛlɛi zu, gi ɠɛa ga pɛtɛ ganii eteai pɛ bɛ: geezuɠeelaiti bɛ, ta nuɓusɛiti pɛ bɛ. 10 Gá ga ɠimalala nuiti Kilista ná-faa zu, kɛlɛ wɔun, wa ga ɠima nuiti wa-ɠilibalai zu wa Kilista. Zɛbɛ la gi ʋa, kɛlɛ wɔun, wo zuɓaaʋɛ. Lɛbiyai ɠa wo ʋɛ, kɛlɛ gɔun, ɓaaɠulaʋɛ gi ma! 11 Zaaɠaza, gi maa ɠa nɔɠɔzu ga pului, ta kpɔɔle wɔin, ta seɠe vɛɛloi, gá doɠai laawu, gi ɠɛ ga teʋeteʋe nuiti, 12 gá ɓɔlɔzu ga botii ɠɛa ga gi-yeeiti. Ta gi ʋoomuna, gi tuya loo. Ta gi wɔinzeɠena, gi ziɛ naa wu. 13 Siɛgi zu ti gi-lɔɠɔi ɠoloɠolosu da, gá ɗa ɓɔɛ ga pagɔ. Ta gi levezu ga eteai ma nɔɠɔi, anii pɛ ma ɠaʋai, eyɛsu niizu.

14 Wo unfe faa laade gè ʋa ɠɛ niima vaiti sɛʋɛzu la wo ma, kɛlɛ gè wo ɠala, eɠɛʋelei wo la ga dòinti, wo nɛai bɛ̀. 15 Anɛɛ ni kalamɔn waapuugɔ (10.000) ɠa wo ya Kilista ná-fai zu, wo-ɠɛɛ ɠa ɠila kpe nɔ, tɔɔzei nà ɠa gè wo zɔlɔɔga kidaaleʋei zu, Yesu Kilista ná-fai zu, ga Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai maaʋele. 16 Nà wo maanɛɛnɛzu deɠɛmu ga wo ʋokɔɠɔ mà. 17 Naa ɠa é kɛɛni, gè Timɔte leʋeni wo ma, dòin nii nɛai bɛ̀ gola, é ga wooɠɛɠila nu Maliɠii ná-fai zu. Toɠa wo ɠitoo naati su, ʋelei gè nà-eteai ziɛzu la Kilista ná-fai zu, ʋelei gè ma ɠalagi wosu da adaʋɛ pɛ, Egilisiiti su.

18 Wo zaama, tanigaani ti ɠɛni wasosu, ti ɗa ɠisiɛ ga gè la mɔ ʋa wo ʋɔ bɛ. 19 Kɛlɛ ni Maliɠii a laana ga, su la ɠoozazu gè ʋa wo ʋɔ bɛ. Názu waso nuiti ta-ɓɔɛzuɠulai laade gè ʋa ɠɛ kaazu, kɛlɛ kɛni ti-zɛbɛi! 20 Mazɔlɔɔ GALA ná-masadai la ga kpɔɛzuɠulai nɔ, kɛni zɛbɛi. 21 Leeni ɠa wo pɔ? Gè ʋa wo ʋɔ bɛ ga tukpɔi, ɓaa nɛɛbɛi ta sɛsɛbogi?

5

Kpusɛ zu vaiti ti ɠɛni ɠɛɛzu Egilisii zu

1 Toɠa wosu adaʋɛ pɛ ga koloɠologi ɠa wo zaama, koloɠologi nii nui niiti vɔlɔ ti la GALA kwɛɛ, ti la ma zii ɠɛɛzu, ga wo taɠila ge ʋilɛga kɛɛɠɛ anzai ʋolu! 2 Wasogi ɠa wo su gola! Wo pɛ wo maanɛɛni wo yiiɓɔlɔ, naa ɠa a la kɛ zunui é naama vai ɠɛai, é ɠula wo zaama! 3 Nɔ̀un nà, anɛɛ ni màaɠoozaʋɛ wo ʋa kpusɛi zu, nà wo ɠoba kisiɛi zu. Tama gè nui naa lukpɔɠaaleʋea Maliɠii Yesu laaseigi zu, eɠɛ nà ɠɛ ná. 4 Wa ɠaalɛɛna ba, nà wo ɠoba kisiɛi zu. Maliɠii Yesu ná-zɛbɛi zu, 5 à naama zunui ve Setana ya, nii a kɛ kpusɛi ɠoloɠolo, nii a kɛ zɛnvui ɠizo Maliɠii ná-foloi zu.*

6 Wa-ɓɔɠɔwɔɔlɔi la ʋani. Wo la kwɛni ɓaa, ga: «lɛʋɛi tago nɔ ɠa a ɗa ɓulu vukɔ ɠaayɔgai pɛ kpokolo»? 7 À lɛʋɛ wɔlɔmaiti kpein kula ɓɔɠɔ zaama, naa ɠa a kɛ wo ɠɛ ga ɓulu vukɔ ɠaayɔga niinɛi. Gaamazu, lɛʋɛ la wo ʋa, mazɔlɔɔ ada-Ʋakegi ma ʋaala ziʋoi ɠulani ga zalaɠai, Kilista ɓɔɠɔi ɠa é ga naa. 8 Naa ɠa é ba, ade mina da-vɛtii naa ɠula ga lɛʋɛ wɔlɔmai, é mina ɠɛ ga keleɠele ɲɔi ta suɲɔi ma lɛʋɛi, kɛlɛ kɛni é ɠɛ ga ɓului lɛʋɛ la su, nii é ga ɲadegi ta gaamai.

9 Gè sɛʋɛni nà-sɛʋɛi zu, gè teʋe wo ma, ga kpɔfaama mina ɠɛ wo yɔɠɔzu, wa koloɠolo nuiti. 10 Naa la bosu ga kpɔfaama mina ɠɛ wo yɔɠɔzu ɲɛgɛlɛin, wa naati kpein ti eteai zu ga koloɠolo nuiti, ta koozu yii nuiti, ta unma nuiti, naa ʋɛɛ kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti ba. Ni naa ʋe, kɛni wo ɠula eteai zu. 11 Ɓa. Nii gè pɔ gè bo, naa ɠa ga, kpɔfaama mina ɠɛ wo yɔɠɔzu wa nui naa, nii é ɠɛɛzu, toɠa ga kidaaleʋe nui ta, ni a ɠɛna ga koloɠolo nui, ɓaa koozu yii nui, ɓaa kɔɔɠɔ gani kɔɔ nui, ɓaa tɔɠɔ ɠoloɠolo nui, ɓaa nui dɔɔi koloɠologai, ɓaa unma nui. Wo maa la nɛɛni, wo ʋa anɛɛ daami wo ʋɔɔma wa naama nu zii. 12 Nà ɠa nɛi màanɛai, gè naati tukpɔɠaaleʋe, niiti ti la ga kidaaleʋe nua ɓaa? Zɔiti ti wo zaama, naati tɛi wo ʋa ɠɛ ga ta-lukpɔɠaaleʋe nuiti ɓaa? 13 Zɔiti ti la ga GALA pɛlɛ wu nui ta, GALA ka naati tukpɔɠaaleʋezu. «À nu ɲɔi ɓɛ, wo kula ɓɔɠɔ zaama.»†

6

Keletiɛinti zɔɠɔzu lukpɔɠaaleʋe vai

1 Ni kpɔɛ ɠa wo ta yɔɠɔzu ta kɛɛɠɛloin, toɠa zoo ɠale, é lii la tukpɔɠaaleʋe nuiti pɔ bɛ, ti la luazu GALA ba, é la lia la GALA ná-nuiti pɔ bɛ? 2 Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga GALA ná-nuiti ka ti ʋaazu eteai lukpɔɠaaleʋezu? Ni tama wa ɠa wo maanɛai ga wo eteai lukpɔɠaaleʋe, wo la zooga wo ʋa faa goiti ma lukpɔi ɠaaleʋe ɓaa? 3 Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga ada geezuɠeelaiti tukpɔɠaaleʋezu? Faa ɓɛgele ɠa mu é eteai zu, nii de la zooga ma lukpɔi ɠaaleʋezu? 4 Tama, siɛgi zu tukpɔɠaaleʋe vai ta wo zaama la, ga niima eteai zu vai ta, zɔiti ti la levezu ga ani nɔpɛ Egilisii zu, naati ka wo ti zeɠezu ga tukpɔɠaaleʋe nuiti! 5 Nà nii wosu wo unfe fai ma. Ɠima nu ɠila kpalaa ge la wo zaama mu ɓaa, nii a zoo é ɠɛɛɠɛlointi ta-vaawogi wo! 6 Kɛlɛ ɠɛɛɠɛloin ɗa kɛɛɠɛloin lukpɔ, naa ɗa ɠɛ kidaaleʋelala lukpɔɠaaleʋe nuiti gaazu!

7 Toobu mu ka niina é wo zaama, ga wo ɓɔɠɔ lukpɔ vai. Leeni vaa zu wo la yiilɔɔzu telebotala vai tanigaani bu? Leeni vaa zu wo la laazu ga ti ʋa la loo wo ma? 8 Kɛlɛ tɔun, wa ɠa wo telebotala vai ɠɛɛzu, wo ɗa toomai ɠɛ, wo ɗa naa ɠɛ ɠana ga wo-ɠɛɛlointi! 9 Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga telebotala nuiti ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga ga tɔnɔ? À mina ɓɔɠɔ yaava, koloɠolo nuiti ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga ga tɔnɔ, ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti, naa ʋɛɛ wɛɛnziɛ nuiti ba, ta zunuiti ti laazu ga ɓɔɠɔ, 10 naa ʋɛɛ unma nuiti, ta koozu yii nuiti ba, naa ʋɛɛ nuiti ba ti ɓɔɠɔ veai dɔɔ ya, ta tɔɠɔ ɠoloɠolo nuiti, é ʋɛɛ ladalala nuiti ba. Ti pɛ ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga ga tɔnɔ. 11 Zekana wo tanigaani wo ɠɛni la. Kɛlɛ wo gbani, wo makɛ yɛ GALA bɛ, wo ɠɛ ga telebo nuiti GALA gaazu ga da-ƓALAGI ná-Zɛnvui maaʋele, Maliɠii Yesu Kilista laaseigi zu.

À wo-ɓusɛi zo ga pagɔ, é ɠɛ ga lɛbiya GALA bɛ

12 «Zobo feeʋɛ bɛ̀ ga gè fai ma zii pɛ kɛ,» kɛlɛ kulanuma la fai pɛ ba. «Zobo feeʋɛ bɛ̀ ga gè fai ma zii pɛ kɛ,» kɛlɛ gè la ɓɔɠɔ vea faa nɔpɛ zea, é ʋa zei ùnda. 13 «Daamianigi ɠa ná nu ɠogi vaa ma, nu ɠogi ɠa ná daamianigi vaa ma.» GALA ka ti zeizu felegɔ pɛ koloɠolo. Nui ɓusɛi la ga koloɠologi nɔnɔ. Toɠa ga Maliɠii nɔnɔ, Maliɠii ɠa ga kpusɛi nɔnɔ. 14 GALA nii é Maliɠii wuzeɠeni, é kula saai ya, toɠa de wuzeɠe ɓalaa, é de ɠula saai ya ga ná-zɛbɛi maaʋele. 15 Wo la kwɛɛ ɓaa, ga wo-ɓusɛiti ta ga Kilista ɓusɛi ʋaalobazuʋɛti? Gè Kilista ɓusɛi ʋaalobazuʋɛ ta zeɠena, gè kɛ ga koloɠolo anzanui ɓusɛi ʋaalobazuʋɛ ta? Naa li poun! 16 Wo la kwɛɛ ɓaa, ga zɔi é ɠilizu koloɠolo anzanui ʋa, ta naa ta ga kpusɛ ɠila? Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Ti felegɔ ta ɠɛ ga kpusɛ ɠila.»*

17 Kɛlɛ nui é ɠilizu Maliɠii ʋa, ta naa ta ga zɛnvu ɠila. 18 À ɓizɛ koloɠologi ʋa! Zɔɔma ɠotoiti nui ti ɠɛɛzu, naati ta kpusɛi ʋoluʋelei, kɛlɛ zɔi é ɓɔɠɔ veezu koloɠologi ya, toɠa kotoi ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ɓusɛi laalɔɠɔma. 19 Wo la kwɛɛ ɓaa, ga wo-ɓusɛi ɠa ga Zɛnvu Ɲadegai zei ʋɛlɛi, nii é wo-yiimaʋɛ, wo sɔlɔɔgai GALA zea? Wo la ga ɓɔɠɔ nɔnɔ. 20 Mazɔlɔɔ wo unmɔɔgɛ ga sɔngɔ ɓaa. Deɠɛmu à GALA dɛbi ga wo-ɓusɛi.

7

Vulu vai

1 Ade naati pɛtɛna, faiti wo ti-ma zɛʋɛi ɠɛai mà. Pagɛ zunui ma ga é mina anzanu vulu.* 2 Kɛlɛ tama, nii a kɛ koloɠologi maala, fizɔgɛ zunui ɠilagilagi ɓɔɠɔ anzai ɠɛ zea, anzanui ɠilagilagi ɓɔɠɔ zinigi ɠɛ zea. 3 Zunui zini tosuʋɛ ɠɛ anzanui ʋɛ, anzai anzanu losuʋɛ ɠɛ ɠana nɔ sinigi ʋɛ. 4 Mazɔlɔɔ anzai ɓusɛi la nɔ ga tɔ ɓɔɠɔi nɔnɔ, toɠa ga sinigi nɔnɔ. Zenɔ ɠana é la, anzazinigi ɓusɛi la ɓalaa nɔ ga tɔ ɓɔɠɔi nɔnɔ, toɠa ga anzai nɔnɔ. 5 À mina yeeɠula wa-lakobai wu, kɛni wa zoloona su yeeɠɛɠala laawu, nii a kɛ wo ɓɔɠɔ ve GALA falii ya. Naa ʋolu wo ɠale ma ɓɔɠɔ ma, naa ɠa a kɛ, Setana mina wo lɛ ga, ga wa ɓɔɠɔzotalai maaʋele. 6 Nà nii wosu, gè wo ɠula ɠeleɠele dɛɛ, kɛlɛ deve laade. 7 A la nɛɛ bɛ̀ ga ɛsɛ pɛ ge ɠɛ ga nɔ̀un kɛʋele, kɛlɛ ɛsɛ ta ná-vebɛanii ʋe, GALA ge fea zea, ta nɔnɔ ɠa ga nii, zɔi nɔnɔi ɠɛ ga nuu.

8 Nà bosu naati ma, niiti ti la ga anzazini, ta niiti ti la zini bɛ, ta poanzaiti, ga pagɛ ti ma, ti yɛ ɠana, eɠɛʋelei gè la. 9 Kɛlɛ ni wo la zoosu wo ʋa ɓɔɠɔ zo, à vului ɠɛ, mazɔlɔɔ soloogɛ wo vului ɠɛ, wa ʋa ɗa ɠalasu ga ɓɔɠɔyiimai.

10 Zɔiti ti vului ɠɛai, devei gè bosu, nà laade gè ʋa ɠɛ bosu, Maliɠii ɠa é bosu: Anzanui fuluai, é mina ɠula sinigi ya. 11 Ni a ɠulana zea, é mina mɔ zei zini bɛ ʋolu, ɓaa é ti yɔɠɔzuɓɛtɛ ta sinigi. Zunui mina ɠɛlɛ anzai ʋa.

12 Nà bosu zɔiti ma, Maliɠii woo la ga nii, nà ɓɔɠɔ ʋe ga: Ni kidaaleʋelala anzanui ta ɠa kidaaleʋe zunui ta ya, ni nɛɛʋɛ anzanui ʋɛ ga ti eteai ziɛ ʋɔɔma, zunui mina ɠɛlɛ ba. 13 Zekana nɔ é la, ni kidaaleʋe anzanui ta ɠa kidaaleʋelala zunui ta ya, ni nɛɛʋɛ zunui ʋɛ ga ti eteai ziɛ ʋɔɔma, maa la nɛɛni, é ʋa ɠɛlɛ sinigi naa ʋa. 14 Mazɔlɔɔ kidaaleʋelala zinigi ɠa ɲadesu ga anzai maaʋele, kidaaleʋelala anzanui ɠa ɲadesu ga sinigi maaʋele. Ni naa laade, ti-lointi ta ɠɔzɔ, tama gaamazu ti ɲadegɛ. 15 Anɛɛ naa ʋe, zɔi é la ga kidaaleʋe nu, naa a wɔinna ga ti bali ma, à zɛ ná, é naa ɠɛ. Zɔi é ga kidaaleʋe nui, zunui, ɓaa anzanui, naa la ɠilini naazu. GALA ge wo loligɛ ga wo eteai ziɛ ziilɛigi zu. 16 Mazɔlɔɔ anzanui, ɗa kwɛɛ ɠale, ni è la ʋaazu è-zinigi ɠizosu? Ɓaa anzazinigi, è kwɛɛ ɠale, ga è la ʋaazu è-anzai ɠizosu?

À eteai ziɛ eɠɛʋelei GALA ge wo loliga da ga wo siɛ

17 Ɛsɛ ge ziɛ nɔ naama yai zu nii Maliɠii feai bɛ, siɛgi zu GALA ge tolini da. Zekana gè ma levei veai la Egilisiiti pɛ su. 18 Ni zunui ta latigɛ pɛlɛʋolu pɛ, GALA ge ʋa toli, maa la nɛɛni, é ʋa tatipɛlɛʋolui lɔɔɠu. Ni zunui ta la latini pɛlɛʋolu pɛ GALA ge ʋa toli, maa la nɛɛni, é ʋa ɓɔɠɔ lati pɛlɛʋolu. 19 Tatipɛlɛʋolu vai la ga faa nɔpɛ, tatipɛlɛʋolulala vai ɓalaa la ga faa nɔpɛ. Nii bɔɔlɔai, naa ɠa é ga nu GALA ná-deveiti so. 20 Kɛni ɛsɛ pɛ ge yɛ naama yai zu, nii zɛgai su, eyɛsu GALA ge toli. 21 È ɠɛni ga duɔi, siɛgi zu GALA ge è lolini da? Naa mina è yiizoolɛ, kɛlɛ ni ɗa ɗa-wɔɔlɔyai maazɔlɔɔna, yeezei nɔ naa wu. 22 Mazɔlɔɔ duɔi nii Maliɠii toligai, naa ɠɛa ga Maliɠii ná-wɔɔlɔi. Zenɔ ɠana é la, zɔi é ɠɛni ga wɔɔlɔi toligai ma, naa ɠɛa ga Kilista ná-duɔi. 23 Wo unmɔɔgɛ ga sɔngɔ ɓaa, à mina ɠɛ mɔnɔ ga nuiti ta-luɔ. 24 Kɛ̀ɛleaiti, ɛsɛ pɛ ge yɛ naama yai zu GALA gaazu, nii é yɛni su eyɛsu toligi wo da.

Zɔiti ti la sei pɛlɛla zu

25 Zɔiti ti la sei pɛlɛla zu, Maliɠii ná-deve la zèa naati ta-vaa zu, kɛlɛ nà kìsu vai wosu, eɠɛʋelei gè maawɔinɠai zɔlɔɔga da Maliɠii ya, ga gè ɠɛ ga lada nu. 26 Naa ɠa é ba, nii gè ɠisiɛzu su pagai, toɠa ga soloogɛ nu ma, é yɛ ɠana, naa lɔɔzei niizu yeeɠɛɠalaiti su vaaɓaagiti ba. 27 Wo ɠiliʋɛ ʋa ɓaa, wa anzanu? Mina pele ɠaiziɛ ga wo ʋa bali ma. È la anzanu vuluni ɓaa? Mina anzanu ɠaiziɛ. 28 Anɛɛ naa ʋe, ni ɗa vului ɠɛɛna, è la koto ɠɛɛni. Ni anzalopo ɓeai a zeina zini bɛ, é la koto ɠɛɛni. Kɛlɛ nuiti ti vuluzu, ta kpɔlɔi zɔlɔɔ eteai zu, tama nà pɔ gè naa ɓudɛ wo maazu.

29 Kɛlɛ nii gè bosu, kɛ̀ɛleaiti, tɔ ɠa é ga nii: Yeeɠɛɠalai zuɓuɠaa, é zo niizu ma niina, kɛni anzazinigiti ti ɠɛ eɠɛ anza la ti ya, 30 zɔiti ti wɔlɔzu, ti ɠɛ eɠɛ ti la wɔlɔzu, zɔiti ti ɠoozunɛai, ti ɠɛ eɠɛ ti ɠoozu la nɛɛni, zɔiti ti ani ɠeyazu, ti ɠɛ eɠɛ ani la ti ya, 31 zɔiti ti ɓɛdɛ ɠulazu ga etea aniiti, é ɠɛ eɠɛ ti la ɓɛdɛ ɠulazu ga ani. Mazɔlɔɔ niima eteai ɠɛʋelei ɠa leʋesu.

32 Nà pɔ ga ziizoolɛ nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ma. Zunui anza la bɛ, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga Maliɠii ná-faiti nɔ, toɠa ɗa ɠaaɓa ga é nɛɛ Maliɠii ʋɛ. 33 Kɛlɛ zɔi anzai zea, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga etea vaiti, toɠa ɗa ɠaaɓa ga é nɛɛ anzai ʋɛ, 34 gaaɠwɛɛʋɛ su fele. Zenɔ ɠana, anzanui é la zini bɛ, ɓaa anzalopo ɓeai, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga Maliɠii ná-faiti, mazɔlɔɔ toɠa pɔ é ɲade kpusɛi zu ta zɛnvui. Kɛlɛ zɔi ma é zinigi ʋɛ, naa ɠa ɗa yiizoolɛ ga etea vaiti, toɠa ɗa ɠaaɓa ga é nɛɛ sinigi ʋɛ.

35 Nà nii wosu wa-ɠulanuma vai zu, é la ga gè da wo ma ga maaɓaa. Nà pɔ ga wo eteai ziɛ ga pagɔ, nii soloogai, wo ɠiliai yɛ de Maliɠii ʋa, ná-botii zu.

36 Ni ta ɠana, ná-wɛɛin é maazogai, naa wɔin ma niina gola, é ɠigaiziɛ ga é la mɔ maaɓɔun boga, kɛlɛ kɛni faiti ti ɠɛ ga ʋelei maanɛai ti ɠɛ la, é kɛ eɠɛʋelei ná-kisiɛi la. É la koto ɠɛɛni, ti vului ɠɛ. 37 Kɛlɛ ni wɛɛn nui, zunu loungoi, a devena yiimaʋɛ, nu la daani ma ga maaɓa, tɔ ɓɔɠɔi ná-devei ʋe, ga é mina anza zei, ni toɠa zoo ɓɔɠɔ zosu, é naa leve ʋelei a ziɛ la, naazu toɠa kɛɛzu ga pagɔ, é mina anzalopoi zei. 38 Naa ɠa é ba, zɔi a ná-anzalopo maazogai zeina, naa ɠa faa ʋagɔ ɠɛɛzu. Zɔi ɓalaa é la ɠɛ seini, nɔnɔi vizɔgɛ.

Poanzaiti

39 Anzanui fuluai, naa ɠiliʋɛ sinigi ʋa, siɛgi pɛ su naa vulua la. Kɛlɛ ni sinigi a zaana, fiegɛ ga é zei naama nui ʋɛ, nii é pɔ, kɛlɛ kɛni é ɠɛ ga kidaaleʋe nui ta. 40 Kɛlɛ nɔ̀un, nà kìsu vai wosu, undaa ɠa nɛ gola, ni a yɛna ɠana. Nɔ̀un dàaʋɛ da ɓalaa ga GALA Zɛnvui ɠa bà.

8

Kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ zuaiti

1 Ade ɠida zalaɠa zua vaiti bu, ti ɠulazu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ: Ade kwɛni ga «faaɠwɛ ka de pɛ de ya». «Faaɠwɛgi» ɠa ɗa nu waso, kɛlɛ nɛɛbɛi ɠa ɗa nu zapelɔ kidaaleʋei zu. 2 Zɔi é ɠisiɛzu ga é faa ɠwɛɛ, naa la dɛ faa ɠwɛɛ, ʋelei maanɛai é kwɛɛ da. 3 Kɛlɛ ni nu a GALA nɛɛna ʋɛ, GALA ge naama nui ɠwɛɛ.

4 Naa ɠa é ba, nii é ga zalaɠa zuaiti mii vai, ti ɠulazu kɔɔɠɔ ganigiti bɛ: Ade kwɛɛ ga kɔɔɠɔ gani la ga ani nɔpɛ eteai zu, GALA gila kpegi nɔ ɠa é ná. 5 Mazɔlɔɔ anɛɛ ni ta ɠɛɛzu tanigaa ma galagiti, geeɠɔlɔgi zu ɓaa zooi ma, galagiti gola mɔinʋɛ, maliɠiiti ti mɔin gola, 6 anɛɛ naa ʋe, adɔnɔi, GALA gila kpe nɔ ɠa, é ade ʋɛ, Ɠɛɛɠɛi, nii é aniiti pɛ kpɛtɛa, nii de zɛnvui wosu zeema, ta Maliɠi ɠila kpe, é ga Yesu Kilista, nii aniiti pɛ ti saɓui zu, da ɓalaa de zɛnvui wosu saɓui zu.

7 Kɛlɛ nui pɛ ge la gaamai naa ɠwɛɛ. Tanigaani ti ɓega ga ɠata kɔɔɠɔ gani fai ʋa mɛtu, niizu ti ɗa naama zuaiti mi, niiti ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, zɛbɛ la ta-ɠisiɛiti ba, ti ɗa ɠisiɛ ga daamianigi naati ti ti ɠɔzɔa. 8 Tama daamianigi laade, é ʋa ɠɛ de maaɓuɠazu GALA ba. Ni de la daami woni, naa la ta ɠulazu de la, ni da ta miina, naa la ta laazu de ma.

9 À dama ga wa-wɔɔlɔyai nii wo sɔlɔɔgai, naa mina ɠɛ ga kɔɠɔziɠa zaɓu zɛbɛsulala nuiti bɛ kidaaleʋei zu, ti ʋa loo kotoi zu. 10 Mazɔlɔɔ ni zɛbɛsulala nui ta ɠa è ɠaana zeini sale ɠɔɔ ʋɛlɛi wu, ɗɛi faaɠwɛgi è ya, è ɗa daami wo, ná-kisiɛi la iɲɔdɔa ɓaa, é ʋa ɗa suaiti mi, ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ? 11 Naa maaʋele ma, zɛbɛsulala nui naa undaa ɠa ʋilisu, ɗa-vaaɠwɛgi maaʋele ma, ɠɛɛɠɛloin naa, nii Kilista zaai bɛ. 12 Siɛgi zu wo kotoi ɠɛɛzu la ga naa ma zii ɠɛɛɠɛleaiti daalɔɠɔma, wo ta-ɠisiɛi maawana, nii zɛbɛ la ba, Kilista ɓɔɠɔi ɠana wo kotoi ɠɛɛzu daalɔɠɔma. 13 Naa ɠa é ba, ni daamianigi ɠa a kɛ̀ɛloin loo kotoi zu, eyɛsu pɛ, gè la mɔ sua mia, naa ɠa a kɛ gè mina kɛ̀ɛloin loo.

9

Keela vai ma zobogi ta ma ɠulanumai

1 Gè la ga wɔɔlɔ ɓaa? Gè la ga keela ɓaa? Gè la ɠɛni Yesu ɠaani ɓaa, de-Maliɠii? Wo la ga nà-botii zulɔnɔgi ɓaa, Maliɠii ná-botii zu? 2 Ni gè la ga keela nui tanigaani gaazu, nà ga keelai wɔun wo ʋɛ. Mazɔlɔɔ wa ga nà-keela wotii ma ʋoogi Maliɠii ná-botii zu.

3 Naa ɠa nà ɗa ɓɔɠɔ maavaawo da naati daalɔɠɔma, niiti ti màalɔɔzu. 4 Naama zobo ge la gi ʋɛ ɓaa, gi ʋa daamianigi ta kpɔɔle anii zɔlɔɔ gá-wotii maaʋele ma? 5 Naama zobo ge la ɓena ɠɛ gi ya ɓaa, gi ʋa kidaaleʋe anzanui ta ʋilɛ ʋolu, é ɠɛ ga gi-anza, eɠɛʋelei keelai zɔiti ti kɛɛzu la, ta Maliɠii deɠeiti, ta Piyɛlɛni? 6 Ɓaa mu, nà-o, Ɓalanaɓase-o, gá nɔ ɠa gá ɗa botii ɠɛ pɛ, gi ʋa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ? 7 Ɓɛ ɠa a ɗa salaʋusu vai ɠɛ ga tɔ ɓɔɠɔi yeaɠɔligi? Ɓɛ ɠa a ɗa leezɛn ɓelei leʋe, é la ma waai ta mia? Ɓɛ ɠa a ɗa togani ɓulugi makɛ, é la togani ɓulugi ma ɲiimiɗɛi ta ɓɔlea?

8 Niima vaiti gè ti wosu, ti la ga nuɓusɛiti ta-leveiti nɔ, mazɔlɔɔ GALA ná-tɔgi ɓalaa ka ti wosu. 9 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ Moize ná-tɔgi zu ga: «Mina nikɛi laaʋɛ ɠili, a ɠɛna moloi ɠaalia ga.»* GALA ka yiizoolɛzu ga nikɛiti nɔ ɓaa? 10 Ɓaa, gi maaʋele laade, é ʋa ɠɛ nii wosu da? Ungo, giya ɠa naa zɛʋɛai gá-vaa zu. Kɛni zɔi é wozai wolizu, ta zɔi é moloi loɠazu, ti losuʋɛ ɠɛ kitogi zu, ga ta tɔnɔ zɔlɔɔ su. 11 Ni gi zɛnvu zu vaiti fazaga wo zaama, faa ɲɔu ɠana ɓaa, ni gá gɔnɔ zɔlɔɔna wo-yeaɠɔligiti su? 12 Ni naama zobogi ɠa zɔiti zea wo unda, naama zobogi la gi ya wo unda, é ʋa leʋe naati ba ɓaa?

Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, gi la naama zobogi zeɠeni, tɔun kɛni gi yeezeiɗa fai pɛ bu, naa ɠa a kɛ, gi mina pele leʋe Woo Niinɛ Ʋagɔi luɠɔ, é ʋilɛ Kilista ʋa. 13 Tama wo kwɛɛ ga niiti ti boti ɲadegai ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu, naati ta ɗa ti-ɠɔnɔgi zɔlɔɔ GALA sei ʋɛlɛi wu. Ta zɔiti ti zalaɠai ɠulazu zalaɠa ɠulazuʋɛ, naati ta ɗa tɔnɔ zɔlɔɔ zalaɠaiti su, ti ɠulazu zalaɠa ɠulazuʋɛ. 14 Zekana é la ɓalaa, Maliɠii deveʋɛ ga niiti ti Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu, naati ti ɠɔnɔgi zɔlɔɔ Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai zu.

15 Nɔ̀un, gè la niima zobogi tanɔpɛ seɠeni, gè la sɛʋɛi ɠɛɛzu ɓalaa ga gè ʋa ɠɛ niima vaiti maalolisu ga gè ti zɔlɔɔ ɓɔɠɔ ʋɛ. Tɔun nɛɛʋɛ bɛ̀ vɔlɔ ga gè za, kɛlɛ nu nɔpɛ ge mina lɛbiyai ma ungi ɠulaa zèa! 16 Nà ɠɛna Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelia, naa la bɛ̀ ga ɓɔɠɔ wɔɔlɔ vaa, mazɔlɔɔ ma ɠeleɠele ge la ná, kɛni gè kɛ. Maanɔɠɔ ɠa tùɠɔ, ni gè la Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini! 17 Ni nà ɓɔɠɔi zìimai ɠa gè kɛɛzu la, kulanuma ɠa bɛ̀ naazu, kɛlɛ ni nà kɛɛzu nɔ ga kɛɛɠeleɠele ge la ná vaa, toɠa ùnma ga kasɔ nii kalivaai mà. 18 Nà-kulanumai ɠa ga leeni naazu? Tɔ ɠa é ga, gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, nii geya la ba, gè mina naama losuʋɛ zeɠe ʋɛ, nii é ga nɔ̀nɔi, nɛ̀i gè ga Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli nui.

19 Nà ga wɔɔlɔ, gè la ga nu nɔpɛ ná-duɔ. Anɛɛ naa ʋe, gè ɓɔɠɔ ɠɛa ga ɛsɛ pɛ ná-duɔi, naa ɠa a kɛ, ni toɠa zoo ɠɛɛzu, gè ma mɔinmɔin gola zɔlɔɔ. 20 Nà ɠɛna botii ɠɛa Zuifuiti saama, nà ɠɛɛzu eɠɛ Zuifui ta, nii a kɛ gè Zuifuiti maazɔlɔɔ. Nà ɠɛna zɔiti ba, ti Moize ná-tɔgi wu, nà botii ɠɛɛzu ti zaama, eɠɛ nà ɠɛ tɔgi wu, nii a kɛ gè ti maazɔlɔɔ, anɛɛ ni nà ɓɔɠɔi gè la tɔgi naa wu. 21 Zenɔ ɠana é la, siɛgi zu gè naati saama la, niiti ti la Moize ná-tɔgi ɠwɛɛ, ná ɗa ziɛ ga ti ɠɛʋele, eɠɛ gè la tɔ bu, nii a kɛ gè ti maazɔlɔɔ. Naa la bosu ga gè la ɠolozu GALA ná-tɔgi ʋɛ, mazɔlɔɔ nà ɠolozu Kilista ná-tɔgi ʋɛ. 22 Zɔiti zɛbɛ la ti ʋa kidaaleʋei zu, gè ɠɛa ga zɛbɛsulala nu ga naati kɛʋele, nii a kɛ gè ti maazɔlɔɔ. Nà ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga ti pɛ kɛʋelei, nii a kɛ, ʋele-o-ʋele gè tanigaani kizo. 23 Tama nà naa pɛ kɛɛzu Woo Niinɛ Ʋagɔi vaa ma, nii a kɛ gè nɔ̀nɔ zɔlɔɔ su.

24 Wo la kwɛɛ ɓaa, ga zɔiti ti ɓizɛzu ɓɔɠɔ yɛ kpizɛi zu, ti pɛ ta ɗa ɓizɛ, kɛlɛ ti zaama, nu ɠila nɔ ɠa a ɗa zalai zɔlɔɔ? À ɓizɛ ɠana ga wo ʋa zalai zɔlɔɔ. 25 Kpizɛ wo nuiti ta ɗa ɓɔɠɔ zo, ti yeeɠula faa mɔinmɔin su, nii a kɛ ti lɛbiya wɔɔlɔgi zɔlɔɔ, é la lɛbisu, é ɠoloɠolo. Kɛlɛ adɔnɔi, da kɛɛzu, nii a kɛ de lɛbiya wɔɔlɔgi zɔlɔɔ, nii é la ɠoloɠologa eyɛsu ɠɔ. 26 Naa ɠa é ba, nà ɓizɛzu, kɛlɛ ani ɠa gàazu logai ba. Ɲɛpii gè kɔɔzu, fiilɛi laade gè ʋa ɠɛ doɠazu. 27 Nà ɓakpasu kpùsɛi ma, é ɠolo bɛ̀, naa ɠa a kɛ nà GALA daawooi laazeelina nuiti ma, nà ɓɔɠɔi gè mina loo bu.

10

Kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ vai
maaɲɛɛ vai

1 Kɛ̀ɛleaiti, nà pɔ ga wo ɠitoo su ga ade-mɛmɛwolani pɛ ti ɠɛni tonaɓiingi wu, ti pɛ ti ɓudɛni kpoloɗɛi maazu. 2 Ti pɛ ti ɓatizeni tonaɓiingi wu ta kpoloɗɛi wu, ta-ɠilibalai zu ta Moize. 3 Ti pɛ ti zɛnvu zu laamiani sii ɠilagi miini. 4 Ti pɛ ti ɓɔɔleni ga zɛnvu zu ɓɔɔle ɗɛ zii ɠilagi, mazɔlɔɔ ti ɓɔɔleni zɛnvu zu vasai ʋa, nii é ɠɛni ti ʋolu. Kilista ɠa é ɠɛni ga naama vasai. 5 Kɛlɛ ti-ma mɔinmɔin ti la ɠɛni GALA ziimani, naa ɠa é ba, ti zaani teʋebai zu.

6 Tama niima vaiti ti ɠɛa de ʋɛ ga poogi, nii a kɛ de mina mɔ kisiɛ ɲɔu wo, eɠɛʋelei ti kɛɛni la. 7 À mina ɠɛ ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ nua, eɠɛʋelei ti tanigaani ti kɛɛni la. Sɛʋɛʋɛ ɠani GALA Sɛʋɛi zu ga: «Nuɓusɛiti ti zeini, ti daamii ta kpɔɔlei wo. Naa ʋolu, ti wuzeɠeni, ti ɗa ɠaɠo.»* 8 Ade mina ɓɔɠɔ ve koloɠologi ya, eɠɛʋelei ti tanigaani ti kɛɛni la. Naa maaʋele ma, nu waaʋuufelegɔ maazu saʋagɔ (23.000) zaani folo ɠilagi nɔ. 9 Ade mina Kilista zuɠɔɠɔ, eɠɛʋelei ti tanigaani ti kɛɛni la, kaaliiti ti ti ɲiini, ti za. 10 À mina ɓɔɛ unsu, eɠɛʋelei ti tanigaani ti ɓɔɛni la unsu, geezuɠeelai ti ʋaa, é ti zuwuɠaaleʋe. 11 Niima vaiti ti zeini ti ma, ti ɠɛ ade ʋɛ ga poogi, ti zɛʋɛ ade lɛnɛ faa ma, adɛiti yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi zeeliai ade ma.

12 Naa ɠa é ba, zɔi é ɠisiɛzu ga toɠa loni, é dama, a ʋa loo. 13 Tɛga nɔpɛ ge la dɛ zeelini wo ma, nii ma zii la dɛ zeelini nu ɠili ma. GALA é ga wooɠɛɠila GALAGI, é la vaa bu pɛ, ga tɛga zeeli wo ma, é ɓudɛ wo-zɛbɛi maazu. Kɛlɛ yeei tɛgai ʋaazu la, toɠa zɛbɛi ve wo ʋɛ, wo ɠula ɠeleɠele sɔlɔɔ su, nii a kɛ wo ziɛ bu.

14 Naa ɠa é ba, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à maaɠooza kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai ʋa. 15 Nà ɓɔɛzu wo ʋɔ, eɠɛ ɠima nuiti, wa ɓɔɠɔi à ɠida naa wu, nii gè bosu. 16 Tuya ɗaawɔi de GALA mamasu ma vaa zu, da ɠɛna ɓɔɔlea la, naa laade é ʋa ɠɛ ga da-ɠilibalai Kilista ɲamai vaa zu ɓaa? Ɓului de galeɠalezu, da ɠɛna mia, naa laade é ʋa ɠɛ ga da-ɠilibalai Kilista ɓusɛi vaa zu ɓaa? 17 Ɓului ɠa ɠila nɔ. Anɛɛ ni ade mɔinʋɛ, da ga kpusɛ ɠila kpegi, mazɔlɔɔ da dɔnɔ zɔlɔɔsu ɓului naa zu.

18 Izilayɛle nuiti pɛtɛ: Niiti ti zalaɠa zuai ta miizu, naati ti la kpɔfaamai zu nɛi ɓaa, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ? 19 Leeni ɠa gè bosu naazu? Kɔɔɠɔ ganigi, ɓaa suai é ɠulazu bɛ ga zalaɠai, naati ka tosu ti ʋa ɓaa? Naa laade! 20 Kɛlɛ nii ti kulazu ga zalaɠai, ta naa ɠulazu ga zalaɠai inɛgiti bɛ, GALA taade. Tama gè la pɔ ga kpɔfaama ʋa ɠɛ wo yɔɠɔzu wa inɛgiti. 21 Wo la zooga wo ʋa ɓɔɔle ga Maliɠii ná-ziawɔi, wo ɗa ɓɔɔle mɔnɔ ga inɛgiti ta-ɗaawɔi. Wo la zooga wo ʋa Maliɠii ná-daamianigi mi, wo ɗa inɛgiti ta-laamianigi mi mɔnɔ. 22 Ada pɔ de Maliɠii ná-toloi wuzeɠe ɓaa? Wa kaazu ga de zuɓaaʋɛ tɔun ba ɓaa?

Fai pɛ ge ɠɛ é GALA dɛbi

23 Tanigaa ti ɠɛ ma: «Zobo feeʋɛ nu ʋɛ ga è fai ma zii pɛ kɛ,» kɛlɛ kulanuma la fai pɛ ba. «Zobo feeʋɛ nu ʋɛ ga è fai ma zii pɛ kɛ,» tama fai pɛ ge la vizɔni kidaaleʋe nuiti ma. 24 Nu nɔpɛ ge mina ɠisiɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-faa nɔ zu, kɛlɛ kɛni é ɠisiɛ ɓalaa zɔiti ta-vaa zu.

25 À naa pɛ mi, nii é ʋɔdizu dɔɔɠɔi zu, à mina gaazaɠa bo wa-ɠisiɛi zu ga mini ɠa seɠeai ná. 26 Mazɔlɔɔ «zooi ta gaa ɠaniiti ta ga Maliɠii nɔnɔ.»†

27 Ni kidaaleʋelala nui ta a wo lolina daami wo faa ma, wa vaana bu ga wo li, à li. Nii kpein a fe wo ya, à ti pɛ ta mi, wo mina gaazaɠa bo wa-ɠisiɛi zu. 28 Kɛlɛ ni nui ta a ɠɛna wo ma: «Nii ɠulaʋɛ ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ,» à mina naa ta mi, naama nui maaʋele ma, ta ná-kisiɛi maaʋele ma. 29 Nà nii wosu ʋɛ, wɔun wa-ɠisiɛi ma vaa laade, kɛlɛ zɔi ná-kisiɛi ma vaa ʋe. Leeni vaa zu taɠili ná-kisiɛi ʋaazu nà-wɔɔlɔyai lukpɔɠaaleʋezu? 30 Ni nà GALA mamana daamii vaa zu, leeni vaa zu zeli a lo mà naama vaa zu, nii gè mamagi wogai ma vaa zu?

31 Naa ɠa é ba, wo ɠɛni daami wosu, wo ɠɛni kpɔɔle wosu, wo ɠɛni faa nɔpɛ kɛɛzu, à ti pɛ kɛ, é ɠɛ ga lɛbiyai GALA bɛ. 32 Naa ma, wo-ziɛ ʋelei pɛ su, à mina ɠɛ ga kaka saɓu Zuifuiti bɛ, ɓaa zii ɠiligiti, ɓaa GALA ná-Egilisii zu nuiti. 33 À ziɛ ga kɛ̀ʋele, nà ɠaaɓaazu, gè nuiti ziima fai pɛ su, gè la nà-kulanuma ɠaiziɛzu, kɛlɛ kɛni nui ma mɔinmɔin nɔnɔi, naa ɠa a kɛ, ti ɠizo.

11

1 À ʋokɔɠɔ mà, eɠɛʋelei gè ʋokɔɠɔsu da Kilista ma.

Anzanui nɔungi maalɔɔɠu vai

2 Nà wo maamusɛzu, tɔɔzei wa ɠizɛsu sù, fai pɛ su, ta wa ziɛzu ga tɛnɛ gooiti kpein, gè ti woni wo ma.

3 Anɛɛ naa ʋe, nà pɔ ga wo nii ɠaaɠa: Kilista ɠa é ga zunuiti pɛ ma ungi, zunui ɠa é ga anzanui ma ungi, GALA ka é ga Kilista ma ungi. 4 Zunu nɔpɛ a ɠɛna GALA falia, ɓaa é ɗa GALA gooi wo, é ani ʋɛɛ nɔungi ma, naa ɠa ɓaaɠulazu ma ungi ma. 5 Kɛlɛ anzanu nɔpɛ a ɠɛna GALA falia, ɓaa é ɗa GALA gooi wo, é la ani ʋɛɛni unma, naa ɠa ɓaaɠulazu ma ungi ma, kɛɛʋɛ eɠɛ nɔungi a ɓuye. 6 Mazɔlɔɔ ni anzanui la ani ʋɛɛni unma, kɛni é nɔundeɠai ɓalaa leʋe ma. Tama ni toɠa ga unfe faa anzanui ʋɛ, ga é ta leʋe nɔundeɠai ʋa, ɓaa é nɔungi ɓuye, kɛni é ani ʋɛɛ unma. 7 Maa la nɛɛni ga zunui nɔungi maalɔɔɠu, mazɔlɔɔ toɠa ga GALA maaniinigi ta ná-lɛbiyai. Kɛlɛ anzanui ɠa ga zunui ná-lɛbiyai. 8 Mazɔlɔɔ zunui la ɓɛtɛni, é ʋa ɠula anzanui zu, kɛlɛ anzanui ɠa kulaai zunui zu. 9 Zunui la ɠɛni ɓɛtɛni anzanui ʋɛ, kɛlɛ anzanui ɠa kpɛtɛai zunui ʋɛ. 10 Naa ɠa é ba, geezuɠeelaiti ta-vaa ma, anzanui maanɛɛʋɛ é zobogi ma ʋoogi zɔlɔɔ nɔungi ma. 11 Naati pɛ ta nɔnɔ, Maliɠii ná-pelei ma, anzanui la ɓɔɠɔyeema yɛ, ni zunui laade, zunui la ɓɔɠɔyeema yɛ, ni anzanui laade. 12 Mazɔlɔɔ, eɠɛʋelei anzanui ɓɛtɛni la, é ɠula zunui zu, zekana é la, zunui ɓalaa ɠa ná anzanui zaɓui zu, ti pɛ ti zeɠeʋɛ GALA pɔ.

13 À ɠida lɛɛ bu wa ɓɔɠɔgoi: Fizɔgɛ nɛi anzanui ma ga é GALA fali, unba ɲakai? 14 Etea vaiti ti la wo ɠalasu ɓaa, ga toɠa ga unfe faa zunui ʋɛ, nɔundeɠai wola a ɠoozana? 15 Kɛlɛ toɠa ga lɛbiya vaa anzanui ʋɛ, nɔundeɠai ɠooza. Tɔɔzei undeɠai veeʋɛ anzanui ʋɛ, ga é ɗa maalɔɔɠu. 16 Ni nui ta wɔinni é niima vaiti sakpe, gá bosu ma ga gi ziɛ ʋele la ga naa pɔlɔma, anɛɛ ɓalaa GALA ná-Egilisiiti bɛ.

Maliɠii ná-daamii wo fai

(Matiyo 26:26-29;
Maleke 14:22-25;
Luke 22:14-20)

17 Niima vai gè ʋaazu bosu wo ma, gè la zooga gè ʋa wo maamusɛ, mazɔlɔɔ wa-ɠaalɛbaiti ti la wo ɓɛtɛzu, kɛni ti ɗa wo ɠoloɠolo. 18 Mɔunpa, bogɛ mà ga siɛgi zu wo Egilisi ɠaalɛbai wosu da, zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ta wo zaama, gè lago laa da. 19 Mazɔlɔɔ kɛni zeeɠaaɠwɛɛ vaiti ti ɠɛ wo zaama, naa ɠa a kɛ, zɔiti ti zɔlegai wo zaama, naati ti ɠa. 20 Siɛgi zu wo ɠaalɛɛzu ba la, Maliɠii ná-daamii laade wo ʋa ɠɛ bosu. 21 Mazɔlɔɔ siɛgi zu wo daami wosu da, ɛsɛ ka tɔ ɓɔɠɔ nɔ ná-daamiani kpɛtɛai nɔ miizu, tama pului tanigaani ma, dɔɔi tanigaani sogai niina. 22 Pɛlɛa ti la wo ʋɛ ɓaa, ʋɛti wa daamii ta kpɔɔleiti bo ná? Ɓaa mu GALA ná-Egilisii ɠa wo ɓaazeɠezu ma, wo ɗa zɔiti unfe, niiti ani la ti ya? Kɛni gè wo maamusɛ naazu ɓaa? Gè la wo maamusɛzu naazu ɲɛgɛlɛin!

23 Mazɔlɔɔ, kalagi gè sɔlɔɔni Maliɠii ya, naa ɠa gè feeni wo ya: Kpidii nii ti Maliɠii Yesu lɔɔni la sili nuiti zeezu, ti ʋa paa, é ɓului zeɠeni. 24 Kpegai ma ga mamagi ve GALA bɛ, é galeɠaleni, é ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga kpùsɛi, nii é wo vaa ma. À nii ɠɛ, wo ɠizɛ sù.» 25 Zenɔ ɠana, daamii wogai ma, é ziawɔi zeɠeni, é ɠɛ ma: «Ziawɔi nii ɠa é ga minazeɠe niinɛi, daazeeliai ga mà ɲamai maaʋele. Siɛnɔpɛ su wa ɠɛna ɓɔɔlea la ga nii, à nii ɠɛ, wo ɠizɛ sù.» 26 Mazɔlɔɔ, siɛnɔpɛ su wo niima ɓului miizu la, wo ɓɔɔle ga niima ɗaawɔi, wa Maliɠii ná-saa vai lɛɛzu, eyɛsu é ʋa.

27 Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ é la Maliɠii ná-ɓului miini ga mi ʋele, é ʋa ɓɔɔle ga Maliɠii ná-ziawɔi ga ɓɔɔle ʋele, toɠa ɠɛ ga sɔba nu Maliɠii ɓusɛi ta ma ɲamaiti faa zu. 28 Naa ɠa é ba, ɛsɛ pɛ ge ɓɔɠɔ vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ, aisa é ʋa niima ɓului ta mi, ta aisa é ʋa ɓɔɔle ga niima ɗaawɔi, 29 mazɔlɔɔ zɔi é daamii ta kpɔɔlei wosu, é la ɠidaani naama aniiti zɔɠɔzuʋɛ wu ta Maliɠii ɓusɛi, naa ɠa daamii ta kpɔɔlei wosu, é ɓɔɠɔ ʋeelala. 30 Niima vaa ma, seeɓɛ nu mɔinmɔin ka wo zaama, ta zɛbɛsulala nuiti, ta ma mɔinmɔin ge zaa. 31 Ni da ɓɔɠɔ vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛna da ɓɔɠɔ, de la ʋeelalaa. 32 Siɛgi zu Maliɠii de lukpɔɠaaleʋezu la, é de ɠolo. Toɠa naa ɠɛɛzu, nii a kɛ de mina lɔ peelalai zu ʋɔɔma da eteai.

33 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, siɛgi zu wo ɠaalɛɛzu ba la, daami wo fai ma, à ɓɔɠɔ maaɓɔun, wo ɠilagilagi pɛ. 34 Ni pului ɠa nui ta ma, é daami wo ná-pɛlɛi wu, naa ɠa a kɛ, wo mina ɠaalɛ ba, wo ʋa ɓɔɠɔ ʋeelala. Siɛgi zu nà ʋaana la, nà fai mɔtaiti gaaɠula ba.

12

Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti

1 Kɛ̀ɛleaiti, nii é ga Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti ma vai, wɔin ɠa mà, ga wo gaamai ɠwɛɛ, é lo vebɛanii naati ba. 2 Wo kwɛɛ, siɛgi zu wo ɠɛni la dɛ ga GALA kwɛɛtala nuiti, ti wo zoni, ti wo lɔ kɔɔɠɔ ganigiti kɔɔ vai zu, niiti daa la ti ʋa. 3 Naa ɠa é ba, nà bosu wo ma ga: Nu nɔpɛ é ɓɔɛzu GALA Zɛnvui zɛbɛi zu, é la zooga é ʋa ɠɛ ma: «Yesu ɠoto faan!» Ta nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ɠɛ ma: «Yesu ɠa ga Maliɠii,» kɛni Zɛnvu Ɲadegai lo tuɠɔ.

4 Vebɛanii ma zii mɔinʋɛ, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadega ɠilagi nɔ ɠa, é ti veezu. 5 Botii ɠɛʋelei mɔinʋɛ, kɛlɛ Maliɠi ɠilagi nɔ ɠa, ti ɠɛɛzu bɛ. 6 Faa ɠɛɛ ʋelei ma zii mɔinʋɛ, kɛlɛ GALA gilagi nɔ ɠa, é naati pɛ kɛɛzu ɛsɛ pɛ tetemazu.

7 Zɛnvu Ɲadegai ɠa ɠulazu kɛlɛma ɛsɛ gilagilagi ʋɛ ga vebɛanii maaʋele, ɛsɛ pɛ ná-kulanumai ma vaa ma. 8 Zɛnvu Ɲadegai ɠima ɓɔɛi wo fai veeʋɛ ta ya, Zɛnvu Ɲadega ɠila kpegi nɔ faaɠwɛ kpɔɛi ve taɠili zea. 9 Zɛnvu Ɲadega ɠilagi naa nɔ ɠa, é kidaaleʋei veai taɠili zea, Zɛnvu Ɲadega ɠilagi naa nɔ nu ɠɛdɛ vebɛanii ve taɠili zea. 10 Zɛnvu Ɲadegai ma zobogi veeʋɛ taɠili zea, é ɗa laavɔɔ vaiti kɛ, é vebɛanii ve taɠili zea, naa ɗa GALA gooi wo. É zɛnvuiti ta-vaiti zeeɠaaɠwɛ zobogi veeʋɛ taɠili zea. É ma zobogi veeʋɛ taɠili zea, é ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, é ma zobogi ve taɠili zea, é ɗa daawooleʋegi wo. 11 Zɛnvu Ɲadega ɠila kpegi ɓɔɠɔi nɔ ɠa, é niima vaiti kɛɛzu, é ɗa ti pɛ gaaɠwɛ nu ɠilagilagi ʋa, eɠɛʋelei é pɔ la.

Kpusɛ ɠilagi baalobazuʋɛ mɔinɗai

12 Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei kpusɛi la ɠila kpe nɔ, kɛlɛ baalobazuʋɛ mɔinɗai, tama kpusɛi ʋaalobazuʋɛ kpein, anɛɛ ni ti mɔinʋɛ, ta nɔ ga kpusɛ ɠilagi, zekana Kilista la. 13 Mazɔlɔɔ ade pɛ de ɓatizegɛ Zɛnvu Ɲadega ɠilagi zaalai zu, ga de ɠɛ ga kpusɛ ɠila, é ɠɛni ga Zuifuiti, é ɠɛni ga niiti ti la ga Zuifua, é ɠɛni ga duɔiti, é ɠɛni ga wɔɔlɔiti, de pɛ de ɓɔɔlea Zɛnvu Ɲadega ɠilagi naa ná-ziɛungi zu.

14 Zekana é la, kpusɛi ʋaalobazuʋɛ la ɠila nɔ, kɛlɛ mɔinʋɛ. 15 Ni nu ɠɔɠɔi a ɠɛna ma: «Gè la ga nu yeei, naa ma, gè la kpusɛi ʋa,» naa la ʋaazu kpeteʋezu kpusɛi ʋa. 16 Ni nu woii a ɠɛna ma: «Gè la ga nu ɠaazuɠɛzɛi, naa ma, gè la kpusɛi ʋa,» naa la ʋaazu kpeteʋezu kpusɛi ʋa. 17 Ni kpusɛi pɛ ge ɠɛni ga nu ɠaazuɠɛzɛi nɔ, nu a la ɗa faa mɛni ɠale? Ti pɛ ma ta la ɠɛna ga nu woii nɔ, nu a la ɗa aniiti makugi mɛni ɠale? 18 Gaamazu, GALA ge kpusɛi ʋaalobazuʋɛ ɠilagilagi pɛ togɛ ba, eɠɛʋelei é ɠɛni pɔ la. 19 Ni ti pɛ ti ɠɛni ga baalobazu ɠila kpe nɔ, mini ɠa kpusɛi a la ɠɛ ná? 20 Naa ɠa é ba, baalobazuʋɛ mɔinʋɛ, kɛlɛ kpusɛ ɠila kpe nɔ ʋe.

21 Nu ɠaazuɠɛzɛi la zooga é ʋa ɠɛ nu yeei ma: «Màavaa la è ʋa!» Nu ungi ɓalaa la zooga é ʋa ɠɛ nu ɠɔɠɔiti ma: «Màavaa la wo ʋa!» 22 Kɛlɛ tɔun, kpusɛi ʋaalobazuʋɛti zɛbɛ la ti zu, naati ka nu ɓɛdɛi ti ʋa. 23 Zɔiti de ti ʋɛtɛsu ga unfema wola la ti ʋɛ, naati ka da ɗa unfemai ve ti ʋɛ, é leʋe zɔiti ba. Zɔiti é la zolooni ga nu ti laaseigi wo, da ɗa naati so ga pagɔ, 24 kɛlɛ tɔun zɔiti maavaa la naa ʋa. GALA ge kpusɛi ɓɛtɛʋɛ ga kɛʋelei ta, nii a kɛ lɛbiyai ve naati bɛ, niiti ti ʋalagai ma, 25 naa ɠa a kɛ, zeeɠaaɠwɛɛzu mina ɠɛ kpusɛi ʋa, kɛlɛ kpusɛi ʋaalobazuʋɛti pɛ ti yiizoolɛ ga ɓɔɠɔ, ti ɠilagilagi pɛ. 26 Ni kpusɛi ʋaalobazuʋɛ ta ɠa taɓai zu, zɔiti pɛ ta zoolɛzu ga ɓɔɠɔ ga tɔun maaʋele. Ni kpusɛi ʋaalobazuʋɛ gila ga lɛbiya zɔlɔɔna, zɔiti pɛ ta ɠoozunɛ ga tɔun maaʋele.

27 Wa ga Kilista ɓusɛi, wa ga baalobazuʋɛti, ɛsɛ pɛ ta tosu. 28 Niiti GALA ge ti zeiɗai Egilisii zu, mɔunpa keelaiti, ná velesiɛi GALA goo wo nuiti, ná zaʋasiɛi kalamɔinti, naa ʋolu, niiti ti laavɔɔ vaiti kɛɛzu, naa ʋolu, niiti seeɓɛ nu ɠɛdɛ fai ma zobogi ti ya, ta kpɔba wo nuiti, ta niiti ti losu zɔiti tuɠɔ, ta niiti ti ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su. 29 Ɛsɛ pɛ ka nɛi é ga keelai ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi é ga GALA goo wo nui ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi é ga kalamɔin ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi a ɗa laavɔɔ vai ɠɛ ɓaa? 30 Ɛsɛ pɛ ka nɛi nu ɠɛdɛ vebɛanii zea ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi a zoo zii woo ɠiligiti bosu ɓaa? Ɛsɛ pɛ ka nɛi a zoo daawooleʋegi wosu ɓaa? 31 Naa ɠa é ba, à vebɛani ɓii golaiti wɔin ɠɛ.

Nà ʋaazu pele ʋagɔi lɛɛzu ga woye naazu, nii fizɔgai gola.

13

Nɛɛbɛi

1 Anɛɛ ni nà ɓɔɛzu nuɓusɛiti ta geezuɠeelaiti daawooiti su, ni nɛɛbɛi la zìimaʋɛ, nà ɠɛ nɔ eɠɛ tala golai lugi, ɓaa kɔtɛgi lugi. 2 Anɛɛ ni nà zoo gè GALA goo wo vebɛanii zɔlɔɔ, ta dɔɔɠuzu vaiti ma vaaɠaaɠaiti, ta faaɠwɛgi pɛ, anɛɛ kidaaleʋei pɛ ka zèa, eyɛsu gè ɗa gizeiti seɠe ti-losuʋɛti, ni nɛɛbɛi la zìimaʋɛ, gè la ga ani nɔpɛ. 3 Anɛɛ ni nà zèaɠɔligi pɛ gaaɠwɛɛzu, é ɠɛ ga bala nuiti kɔnɔgi, anɛɛ ɓalaa nà kpùsɛi veezu, é ɠala, ni nɛɛbɛi la zìimaʋɛ, naa la faa nɔpɛ paa mà.

4 Nɛɛbɛi yiilɔɔʋɛ, nɛɛbɛi ʋagɛ. É la toloi ɠɛa, é la ɓɔɠɔ vaa lɛa su, é la wasoga. 5 É la ɓaaɠulama vaa ɠɛa, é la tɔnɔ gaiziaa tɔ ɓɔɠɔ ɠila nɔ ʋɛ, zii la ɠulaa, é la faawanama makɛga. 6 É la ɠoozunɛa telebotala vaa zu, kɛlɛ toɠa ɗa ɠoozunɛ gaamai zu. 7 Siɛʋɛ fai pɛ bu, é kidaaleʋei makɛgɛ fai pɛ su, kitogi ɠa bɛ fai pɛ su, fai pɛ kubogɛ su.

8 Nɛɛbɛi la ɓega eyɛsu ɠɔ. GALA goo wo fai ɠa ɓe yeeta, zii woo ɠili bo fai ma vebɛanii ɠa ɓe, faaɠwɛgi ɠa ɓe. 9 Mazɔlɔɔ da-vaaɠwɛgi la laazeelini, ta GALA goo wo fai de kɛɛzu, daa la zeelini. 10 Kɛlɛ siɛgi zu naa ʋaazu la, nii daazeeliai, daazeelilala gelei ɠa ɲɛɛlɛ niina.

11 Siɛgi zu gè ɠɛni la ga doungoi, gè ɠɛni ɓɔɛzu eɠɛ doungoi, gè ɠɛni ɠisiɛzu, gè ɗa faiti kɛ eɠɛ doungoi, kɛlɛ bɔ̀ɔlɔai ma, gè ɠɛlɛni doungo vai pɛ ba. 12 Za ada wɛlɛzu ada zuɓidiai zu, eɠɛ da ɠɛ wɛlɛzu pɛtɛgi nɔ zu, kɛlɛ yeeɠɛɠala ɠa ʋaazu, ada ka ɠaazuni ta ɠaazu. Za tago nɔ ɠa gè kwɛɛ, kɛlɛ yeeɠɛɠala ɠa ʋaazu, nà kwɛɛ ga pagɔ, eɠɛʋelei GALA ge kwɛ̀ɛ la.

13 Naa ɠa é ba niizu, faa saʋagɔ ɠa é ɓɔɠɔ ɠaazu: kidaaleʋei, kitogi, nɛɛbɛi. Kɛlɛ zɔi bɔɔlɔai gola ti zaama, naa ɠa é ga nɛɛbɛi.

14

Vebɛaniiti sopelei

1 À ɠaaɓa ga wo nɛɛbɛi ziɛ. À Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti wɔin ɠɛ, ma un ge daa ma ga GALA goo wo fai. 2 Zɔi é ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, naa la ɓɔɛzu nuɓusɛiti pɔ, kɛni GALA, mazɔlɔɔ nii é bosu, nu nɔpɛ ge la gaaɠaazu. Zɛnvu Ɲadegai ná-zobogi maaʋele ma, toɠa dɔɔɠuzu vaiti bosu. 3 Kɛlɛ zɔi é GALA gooi wosu, naa ɠa ɓɔɛzu nuɓusɛiti pɔ, é ti li luɠɔma kidaaleʋei zu, é ti iɲɔdɔɔ, é ti ɠaanɛɛnɛ. 4 Zɔi é ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, naa ɠa ɓɔɠɔ nɔ liizu luɠɔma kidaaleʋei zu, tama zɔi é GALA gooi wosu, naa ɠa Egilisii liizu luɠɔma kidaaleʋei zu. 5 Nà pɔ ga wo pɛ wo ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, kɛlɛ wɔ̀inʋɛ mɔnɔ gola ga wo zoo wo ɗa GALA gooi wo. Zɔi é GALA gooi wosu, naa wɔɔlɔʋɛ zɔi ʋa, é ɓɔɛzu zii woo ɠiligiti su, kɛni ni nu ɠa ná, a zoo daawooleʋesu, nii a kɛ Egilisii li luɠɔma kidaaleʋei zu.

6 Kɛ̀ɛleaiti, lee lɔnɔ ka wa sɔlɔɔ zèa, nà ʋaana wo ʋɔ bɛ, gè ɗa ɓɔɛ wo ʋɔ zii woo ɠiligiti su, ni gè la ɓɔɛni wo ʋɔ ga kulakɛlɛma vaiti, ɓaa faaɠwɛgi, ɓaa GALA gooi, ɓaa kalagi? 7 Gɛingɛin ganigiti pɛtɛ, eɠɛʋelei koolei la, ɓaa kɔnigi, ni gooi la ɠɛ zɔleni, ɗa gaaɠa ɠale ga nii ɠa koolei bosu, ɓaa kɔnigi bosu? 8 Ni puʋu fɛɛ wooi a zupuna, ɓɛ ɠa a ɠɛʋele ɓɛtɛ kɔɔɠɔ vai ma? 9 Zekana é la wa ɓalaagi. Ni wa ɓɔɛna zii woo ɠiligiti su, ga wooiti nu la ti ʋoluɠwɛɛ, ta naa ɠaaɠa ɠale? Wa ɓɔɛ fiilɛi nɔ zu. 10 Zii woo mɔinmɔin ka eteai zu. Ti zaama, gila kpalaa ge la ná nii é wosu, ni polu la ba. 11 Tama, ni gè la zii wooi naa ɠwɛɛ, nii ti ɓɔɛzu la pɔ̀, naama nui ɠɛa bɛ̀ ga wɛɛn, nà ɓalaa gè ɠɛa ga wɛɛn naama nui ʋɛ. 12 Zekana é la wa ɓalaagi. Tɔɔzei wɔin ɠa wo ma gola ga wo Zɛnvui ná-vebɛaniiti sɔlɔɔ suwɔɔlɔ, ti ɠaiziɛ ungi ɠɛ wo ʋɛ ga Egilisii li luɠɔma kidaaleʋei zu.

13 Naa ɠa é ba, zɔi é ɓɔɛzu zii woo ɠiligi zu, é GALA fali ga é vebɛanii zɔlɔɔ, é zoo é daawooleʋe. 14 Mazɔlɔɔ ni nà GALA falina zii wooi naa zu, nà GALA falizu ga zɛ̀nvui, kɛlɛ nà-kisiɛi zu ɲakai ʋe. 15 Leeni ɠa nà kɛ naazu? Nà GALA fali ga zɛ̀nvui, kɛlɛ nà GALA fali ɓalaa ga kìgi. Nà guyei loo ga zɛ̀nvui, kɛlɛ nà guyei loo ɓalaa ga kìgi. 16 Ni naa laade, ɗa GALA mamasu ga è-yɛnvui, zɔi é la niima vai ɠaaɠaani, naa ɠa zoo ɠale é ɓɔɛ bu ga: «Amina» ɗa-mama bogai naa zu? Tɔɔzei é la naa ɠwɛɛ, nii è bosu. 17 Anɛɛ ni ɗa-mama GALA falii ʋagɛ gola, é la ɓɔsu zɔi ʋa, é ʋa li luɠɔma kidaaleʋei zu.

18 Nà GALA mamasu, tɔɔzei nà zii woo ɠiligi wosu, gè leʋe wo pɛ ba. 19 Kɛlɛ Egilisi maaɓɔgi zu, zìima ɠa ga gè kpɔɛ lɔɔlugɔ nɔ wo, wooiti nu a ti ɠaaɠa, nii a kɛ zɔiti ti ɠi sɔlɔɔ, naa vizɔgɛ gè ʋa kpɔɛ waapuugɔ (10.000) wo zii woo ɠiligi zu.

20 Kɛ̀ɛleaiti, à mina ɠɛ ga doungoiti wa-ɠidafaawui ɠɛʋelei zu. À ɠɛ ga doungoiti faa ɲɔi letemazu, kɛlɛ à ɠɛ ga kpakologiti wa-ɠidafaawui letemazu. 21 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Zii ɠiligiti daawooi ta wɛɛinti daaʋɛ ɠa nà ɓɔɛ la niima nuɓusɛiti pɔ,

ti la vɔlɔ woiloga gòoi ma pɛ,

Maliɠii wooi ɠana.»*

22 Zii woo ɠili bo fai ɠa mu ga poogi kidaaleʋelala nuiti bɛ, kɛlɛ kidaaleʋe nuiti taade. Kɛlɛ tɔun, GALA goo wo fai ɠa ga poogi kidaaleʋe nuiti bɛ, kɛlɛ kidaaleʋelala nuiti taade.

23 Ni tanisu, Egilisii pɛ ka ɠaalɛɛna ba, ti pɛ ti ɗa ɓɔɛ zii woo ɠiligiti su, ni niima vai ɠaaɠaalala nuiti ta ʋaana, ɓaa kidaaleʋelala nuiti, ti la ɠɛa ma wo litigɛ ɓaa? 24 Kɛlɛ ni ti pɛ ta GALA gooi wosu, kidaaleʋelala nui ta a ʋaana, ɓaa niima vai ɠaaɠaalala nui ta, ti pɛ ta-ɓɔɛi ɠa ná-kotoi ɠula kɛlɛma, é ɓɔɠɔ ɠwɛɛ ga sɔba nu, 25 ziimaʋɛ ma lɔɔɠuzu vaiti ta ɠula kɛlɛma. Toɠa unpilɛ zooi ma, é nɔkɔ GALA bu, é bo ga: «Gaamazu, GALA ka wo zaama!»

Egilisii zu vaazeikpasui

26 Kɛ̀ɛleaiti, leeni ɠa maanɛai é ɠɛ deɠɛmu? Siɛgi zu wo maaɓɔsu da, ta ɠa ná guye looi veai zea, ta ɠa ná kalagi wo fai veai zea, ta ɠa ná kulakɛlɛmai vai veai zea, ta ɠa ná zii woo ɠiligi wo fai veai zea, ta ɠa ná a zoo é daawooleʋe, naa pɛ ge ɠɛ ga zaɓui é ɓɔ Egilisii ʋa, é li luɠɔma kidaaleʋei zu. 27 Ni nui ta a ɠɛɛna é ɓɔɛ zii woo ɠiligi zu, nu felegɔ ɓaa nu saʋagɔ ta laa ʋa naa ma ga seizu saʋagɔ, kɛlɛ ti kula bu ga gilagila. Kɛlɛ kɛni nu ɠɛ ná, é ɗa ti laawooleʋe. 28 Ni daawooleʋe nu la ná, ti maaɠɛ kpɔ Egilisii zu, ti ɗa ɓɔɛ yiimaʋɛ GALA pɔ. 29 GALA goo wo nuiti tetema, nu felegɔ ɓaa saʋagɔ nɔ kpɔɛi wo, nii ti bosu, zɔiti ti ɗa ɠida naa wu. 30 Kɛlɛ ni GALA ga fai ta ɠulana zɔi ʋɛ kɛlɛma, ma mɔungi maaɠɛ kpɔ. 31 Mazɔlɔɔ wo pɛ wa zoo wo GALA gooi wo, ni wa seɠena da ga gilagila, naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ ge faa maalɛlɛ, ɛsɛ pɛ iɲɔ ge lɔ kidaaleʋei zu. 32 Zɔiti ti GALA gooi wosu, ta ɗa dama ga vebɛanii feai ti ya, 33 mazɔlɔɔ GALA ge la ga faazupu ƓALAGI, kɛni ziilɛi GALAGI.

Eɠɛʋelei é la GALA ná-Egilisiiti pɛ su ná-nuiti saama, 34 kɛni anzanuiti ti ɗa maaɠɛ kpɔ, Egilisi maaɓɔgiti su, mazɔlɔɔ é la veeni ti ʋɛ ga ti ʋa ɗa kpɔɛi zuɠula ná, kɛlɛ kɛni ti ɓɔɠɔmaayei, eɠɛʋelei tɔgi bogai la. 35 Ni ta pɔ ga ti fai ta zuɠɛzɛ zo, kɛni ti ti-zinigiti gaazaɠa pɛlɛi wu. Mazɔlɔɔ é la zolooni anzanui ma ga é ʋa ɓɔɛ Egilisi maaɓɔgi zu.

36 Toɠa ɠale, wo ʋɔ bɛ ɠa GALA daawooi zeɠeai ná ɓaa? Ɓaa mu wa ɠila nɔ ɠa seeliai wo ma? 37 Ni nui ta ɠa ɠisiɛzu ga toɠa ga GALA goo wo nu, ɓaa GALA Zɛnvui ma vebɛani veeʋɛ bɛ, kɛni é kwɛɛ ga niiti gè ti zɛʋɛai, gè ti leʋe wo ma, ta ga Maliɠii ná-deveiti. 38 Ni nu a ɠɛlɛna ti ɠwɛɛ fai ʋa, tɔ ɓalaagi é la ɠwɛɛga.

39 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, à GALA goo wo vebɛanii wɔin ɠɛ, kɛlɛ à mina pele leʋe zii woo ɠiligiti bo fai luɠɔ. 40 Kɛlɛ kɛni fai pɛ ge ɠɛ gaaɠula ba ga pagɔ.

15

Yesu Kilista wuzeɠe vai

1 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo ɠitoozu Woo Niinɛ Ʋagɔi zu, nii gè daazeelini wo ma, wo yeezeini bu, tɔ ɠa wa-ɠidaaleʋei ɠiliai ba kpaan, 2 tɔ ɠa wo ɠizogai saalai zu ɓalaa, ni wo sogɛ ga ʋelei nɔ gè daazeelini la wo ma. Ni naa laade, wa ɠidaaleʋe wafuun nɔ.

3 Gè wo ɠalani ga faa ɓii mɔunpagi ga ʋelei gè sɔlɔɔni la ɓalaa: Kilista zaani ada-ɠotoiti faa zu, eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la, 4 maaɠuluni, buzeɠeʋɛ, é ɠula saai ya foloi zaʋasiɛi ma, eɠɛʋelei GALA Sɛʋɛi bosu la, 5 é ɠulani kɛlɛma Piyɛlɛ ʋɛ, naa ʋolu keela puugɔ maazu felegɔiti (12) bɛ. 6 Naa ʋoluma, kidaaleʋe nuiti é ɠulani kɛlɛma ti ʋɛ ʋɔɔma, ti-liegi leʋeni nu undɔɔlugɔ (500) ʋa. Naati ma mɔinmɔin ka dɛ vulua, tanigaani nɔ ɠa dɛ ti zaai. 7 Naa ʋoluma, é ɠulani kɛlɛma Zake ʋɛ, naa ʋolu keelaiti pɛ.

8 Ti pɛ poluma, é ɠulani nà ɓalaa bɛ̀ kɛlɛma, nɛ̀i kɛ̀ai eɠɛ doin saai pɛ dee ɠoozu, é ʋa zɔlɔɔ. 9 Mazɔlɔɔ dɔ̀iʋɛ keelaiti su, gaamazu màa la nɛɛni gè ʋa loli ga keela, tɔɔzei gè GALA ná-Egilisii wɔinzeɠeni. 10 Kɛlɛ GALA ná-zaalai maaʋele ma, ʋelei gè la, nà ga naa. Ná-zaalai é daa mà, naa la ɠɛni ga wafuun faa. Naa li poun, tɔun gè botii ɠɛɛʋɛ é leʋe ti pɛ ba, tama nà ɓɔɠɔ laade, kɛlɛ GALA ná-zaalai ʋe, é nɔ̀un ba. 11 Naa ɠa é ba, é ɠɛni ga nà ʋe-o, ɓaa tiya ʋe-o, zekana gi tɛnɛgi wosu da, ze ma kana wo ɠidaaleʋeni la.

Gɔvɛiti buzeɠe vai

12 Tɛi gi tɛnɛgi wosu ga Kilista wuzeɠeni, é ɠula saai ya, leeni vaa zu wo zaama, tanigaani ti ɠɛɛzu ma, gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya? 13 Ni gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya, deɠɛmu Kilista ɓalaagi la ɠɛni wuzeɠeni, é ɠula saai ya. 14 Tama ni Kilista la ɠɛni wuzeɠeni, é ʋa ɠula saai ya, naazu tɛnɛgi gi bosu, é ɠɛa ga faa ɲaka, wa ɓalaagi wa-ɠidaaleʋei ɠɛa ga faa ɲaka. 15 Tama, ni gaama ʋe ga gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya, gi maanɛɛʋɛ gi leve ga zɛɛ zeeleiti GALA tetema. Tɔɔzei gi ma zeele wooi woni ga GALA ge Kilista wuzeɠeni, é kula saai ya. Kɛlɛ ni é la ɠɛni naa ɠɛɛni, ni gaama ʋe gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya. 16 Ni gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ʋa ɠula saai ya, Kilista la ɠɛni wuzeɠeni mu, é ʋa ɠula saai ya. 17 Ni Kilista la ɠɛni wuzeɠeni, é ʋa ɠula saai ya, wa-ɠidaaleʋei ɠɛa ga faa ɲaka, wa dɛ wa-ɠotoiti su. 18 Naazu ma, niiti ti ɠidaaleʋeai yɛgai dɛ Kilista ma eyɛsu ti za, naati ti undaaʋiliga. 19 Ni niima eteai zu vaa nɔ ɠa, ade ɠitogai da Kilista ʋa, ade maawɔinʋɛ, é leʋe nuɓusɛiti pɛ ba.

20 Kɛlɛ gaamazu, Kilista wuzeɠeni, é ɠula saai ya, naa ɠa é kitogi veezu la ga niiti ti zaai, ta wuzeɠe ɓalaa, ti ɠula saai ya. 21 Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei saai ʋaai la ga nu ɠilagi maaʋele, zenɔ ɠana, gɔvɛiti buzeɠe vai ɓalaa ʋaai la ga nu ɠilagi maaʋele. 22 Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei ɛsɛ pɛ ge saai maazɔlɔɔsu da ga Adama maaʋele, zekana nɔ ɛsɛ pɛ ka zɛnvui wo da ʋolu ɓalaa ga Kilista maaʋele. 23 Kɛlɛ ɛsɛ pɛ ta tosu, Kilista ɠa é ga ti pɛ ma mɔungi, naa ʋoluma niiti ti ga Kilista nɔnɔiti, siɛgi zu é ʋaazu la. 24 Naa ʋoluma gaaɓela foloi ɠa zeeli niina, Kilista a masadai veena Ɠɛɛɠɛ GALA zea, naazu é ɓega ga masadaiti pɛ koloɠolo, ta zobodaiti, ta zɛbɛiti. 25 Mazɔlɔɔ kɛni Kilista masadai ɠɛ, eyɛsu GALA ge sili nuiti pɛ puu kɔɠɔwu. 26 Sili nui ma ɠaaɓelagi a koloɠolo, naa ɠa é ga saai. 27 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «GALA ge aniiti pɛ puu kɔɠɔwu.»* Kɛlɛ wooi nii é wosu ga «aniiti pɛ», koleʋɛ ga GALA ge la «anii pɛgi» naa zu, tɛigi é aniiti pɛ kolozu Kilista ʋɛ. 28 Siɛgi zu aniiti pɛ ti ɠolozu la Kilista ʋɛ, naazu tɔ ɓɔɠɔi, Doun Zunui, toɠa unmaayei GALA bɛ, nii é anii pɛ koloai bɛ, naa ɠa a kɛ GALA ge ɠɛ ga ma ɓiigi fai pɛ su.

29 À ɠisiɛ lɛɛ mɔnɔ naati ta-vai zu, niiti ti ɓatizesu gɔvɛiti bɛ. Leeni ɠa ti ɠitogai ba ga ti sɔlɔɔ? Ni gaama ʋe ga gɔvɛiti ti la wuzeɠea, ti ɠula saai ya, lee vaa zu naati ti ɓatizesu gɔvɛiti bɛ? 30 Giya ma, leeni vaa zu gi faaɓaagi laawu lɛlɛi pɛ daawu? 31 Folo-o-folo nà saai laawu, nà bosu wo ma ga ɠite, kɛ̀ɛleaiti, naama wasogi maaʋele ma, nii é zèa wa-vaa ma, da-ɠilibalai zu da de-Maliɠii Yesu Kilista. 32 Ni nuɓusɛiti gaazu vai nɔ ɠa gè dɔɓɔ zuaiti sakpeni la Efɛze, nà-tɔnɔgi ɠa naa zu ga leeni? Ni gɔvɛiti ti la wuzeɠezu, ti ʋa ɠula saai ya, «Ade daamii wo, de ɓɔɔle, mazɔlɔɔ da zaazu lina.»†

33 À mina ɓɔɠɔ yaava: «Bɔɔla ɲɔiti ta ɗa nu zɔ pagɔiti koloɠolo.» 34 À ɠale ma ʋolu wo ɠɛʋele ʋagɔi ma, ʋelei soloogai la. À ɓe koto ɠɛɛ vai ʋa. Mazɔlɔɔ tanigaani ta wo zaama, ti la GALA kwɛɛ. Nà naa wosu wo unfe fai ma.

Kpusɛi buzeɠeai, é ɠula saai ya

35 Kɛlɛ nui ta ɠa ɠɛ ma: «Gɔvɛiti ta wuzeɠe ɠale, ti ɠula saai ya? Kpusɛ ɓɛgele ɠa ti ʋaazu sɔlɔɔsu?» 36 Ɠimalala nu ɠa ga ɗe! Ani ɠaei è dɔɔzu zooi wu, é la zɛnvui woga ʋolu, kɛni a zaana. 37 Nii è siinsu, naama ziinziin ganigi ɠɔlɔgi laade, é ʋa ɠɛ ʋɔnɔsu, kɛni ma ɠɛzɛi, é ɠɛni ga moloi, ɓaa ani zuwu ɠiligi tanɔpɛ. 38 GALA ka kɔlɔgi veezu ma ɠaei ya, eɠɛʋelei é pɔ la, ma ɠaei ɠilagilagi pɛ ka ɓɔɠɔ ɠɔlɔgi zɔlɔɔsu, eɠɛʋelei GALA ge pɔ la. 39 Kpɛtɛaniiti kpusɛi la ga ani ɠila, nuɓusɛi nɔnɔi ɠa ná, suaiti tɔnɔi ɠɛ ná, wɔniiti tɔnɔi ɠɛ ná, kaleiti tɔnɔi ɠɛ ná. 40 Geezu aniiti kɔlɔgiti ta ná, zooi ma aniiti kɔlɔgiti ti ɠɛ ná. Geezu geleiti kɔlɔgi ná-pagi ɠa yɛ, zou ma aniiti kɔlɔgi ná-pagi ɠɛ yɛ. 41 Foloi ná-pagi ɠa yɛ, alugi ná-pagi ɠɛ yɛ, somideɠaiti ta-ʋagi ɠɛ yɛ, somideɠaiti folo ʋeleiti ti la ɓɔni, anɛɛ somideɠai ta ɠa volozu é leʋe ta ʋa.

42 Zekana é ɠɛɛzu la gɔvɛiti ta wuzeɠena, ti ɠula saai ya. Siɛgi zu kpusɛi zaazu la, é la zooi wu, é luula. A wuzeɠena, é ɠula saai ya, toɠa niina ga saalala gelei. 43 A ɠɛna laa zooi wu, maawɔinʋɛ, zɛbɛ la ba. A wuzeɠena, é ɠula saai ya, pagai, zɛbɛi ba. 44 Siɛgi zu é lɔɔzu la zooi wu, toɠa ga kpusɛ ɠɔlɔgi. Siɛgi zu é wuzeɠezu la, é ɠula saai ya, GALA Zɛnvui ɠa a ɠɛ su. Ʋelei kpusɛ ɠɔlɔgi naa la, ʋele ɠana ɓalaa kpusɛi naa la Zɛnvui su. 45 Naa ɠa é ba, sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Zunu mɔungi Adama ɠɛɛni ga zɛnvu su nu.»‡ Kɛlɛ Adama ma ɠaaɓelagi ɠa ga zɛnvui, nii é zɛnvui veezu. 46 Nii é ga zɛnvu zu gelei, naa ese taade é ʋa ʋa, kɛni kpusɛ zu gelei, naa ʋoluma, zɛnvu zu gelei ʋa leɠa ʋa. 47 Zunu mɔungi ɓɛtɛni ga zooi ma ʋɔlɔi, zooi nɔnɔi ɠana. Zunui velesiɛi naa ʋaani, é zeɠe geezuʋɛ. 48 Zɔiti ti ga zooi nɔnɔiti, naati kulaʋɛ ga zɔi nii é ɓɛtɛni ga zooi ma ʋɔlɔi. Zɔiti ti ga geezu geleiti, naati kulaʋɛ ga zɔi, nii é ʋaani, é zeɠe geezuʋɛ. 49 Eɠɛʋelei de ɠulaa la ga zunui é ɓɛtɛni ga zooi ma ʋɔlɔi, zenɔ ɠana da ɠula la ga zɔi paai, é zeɠe geezuʋɛ.

50 Kɛ̀ɛleaiti, à wɛlɛ nii gè pɔ gè bo, toɠa ga: Nii kpɛtɛai ga kpusɛi ta ɲamai, naa la zooga é ʋa nɔnɔ zɔlɔɔ GALA ná-masadai zu. Zɔi ma é ga duula gelei, naa la zooga é ʋa duulalala gelei zɔlɔɔ.

51 À wɛlɛ, nà dɔɔɠuzu vaa wosu wo ma: Ade pɛ de la zaa, kɛlɛ ade pɛ da valibo, 52 yeeɠɛɠala go nɔ laawu, gaazulooma laa ɠila daawu, siɛgi zu puʋu gaaɓelagi vɛɛzu la. Mazɔlɔɔ siɛgi zu é vɛɛzu la, gɔvɛiti ta wuzeɠe, ti ɠula saai ya, ga duulalala ɓusɛi. Ada ma, ade pɛ da valibo. 53 Mazɔlɔɔ kɛni duula ɓusɛi duulalala gelei loo ɠɔba, saa ɓusɛi nii saalala gelei loo ɠɔba. 54 Siɛgi zu duula ɓusɛi nii a duulalala gelei loona la ɠɔba, saa ɓusɛi nii a saalala gelei loona la ɠɔba, naama wooi laa ɠa zeeli niina, nii sɛʋɛai ga:

«Zobogi zɔlɔɔga mɛtu saai ma!»§

55 «Ee, saai, ɗa-zobogi ɠa mini?

Ee, saai, è-ma lologi ɠa mini?»*

56 Saai ma lologi ɠa é ga kotoi, kotoi ná-zɛbɛi ɠa é ga tɔgi. 57 Kɛlɛ mamagi ɠa GALA bɛ, é zobogi veezu ade ya, ga de-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele!

58 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à lo kpaan, wo mina ɲiikpi, à li luɠɔma Maliɠii ná-botii zu, wo ɠɛ suɠwɛɛ ga wo-mɔɔlɛzuʋɛ la ɠɛa ga wafuun Maliɠii ya.

16

Zeeɓɔ fai Zeluzalɛme Egilisii vaa ma

1 Nii é ga zeemaaɓɔgi ma vaa, é lo kidaaleʋe nuiti ba ti Zeluzalɛme, à kɛ eɠɛʋelei nɔ gè Egilisiiti kalagai da Galate yooi zu. 2 Dɔɔɠɔi ma volo mɔungi ɠilagilagi pɛ, wo ɠilagilagi pɛ ge ani la ɠoba yɛ, nii a zoo da, eɠɛʋelei ná-zobogi la. À mina pàa yeei maaɓɔun, ga wo ʋa yeemaaɓɔ. 3 Siɛgi zu nà ʋaana la, naama nuiti wa yeelo ti ʋa, ná ti leʋe, ti ɠalivaa zɛʋɛi ti ya, ti li ga wa-ɓɔba anii Zeluzalɛme. 4 Ni nà ɓɔɠɔi kɛni gè li ɓalaa, gá siɛi wo niina gá tiye.

Pɔle ná-siɛ wo fai ma levei

5 Nà leʋena Masedoane yooi zu, nà ʋa niina wo ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ nà leʋesu ga naama yooi zu ʋele. 6 Tanisu nà ku felegɔ ɠɛɛzu wo ʋɔ bɛ, ɓaa gè samai ɠɛ wo ʋa, naa ɠa a kɛ wo ɗa màazaa, ʋɛti nà ɠɛ liizu náti. 7 Gè la pɔ ga gè ʋa wo ɠaa, gè ʋa leʋe nɔ, kɛlɛ toɠa kìsu ga gè yeeɠɛɠalai ta ɠɛ wo ʋɔ bɛ, ni Maliɠii a laana ga.

8 Kɛlɛ tama nà ɠɛɛzu gè yɛ Efɛze eyɛsu Pantekote voloi zeeli. 9 Mazɔlɔɔ botii ɠɛ zobo pagɔi ma ʋɛlɛla wolai laalaogɛ tùɠɔ, anɛɛ ni sàkpe nuiti mɔinʋɛ.

10 Ni Timɔte a ʋaana, à kɛ wo dɛɛ ga wo yeezeiʋɛ bu ga pagɔ wo zaama, mazɔlɔɔ toɠa botii ɠɛɛzu ga nɔ̀un kɛʋele, Maliɠii ná-botii zu. 11 Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ge mina bɛlɛʋili. À maazaa, é ná-siɛi wo ga pagɔ, é zoo é zeeli mà ziilɛigi zu, mazɔlɔɔ nà-o, ade-ɠɛɛleaiti-yo, gá maaɓɔunsu.

12 Nii é ga ade-ɠɛɛloin Apolɔse nɔnɔi, gè maanɛɛnɛni gola, ga ta ade-ɠɛɛleai zɔiti ti ʋa wo ʋɔ bɛ, kɛlɛ é la ɠɛni leveni ga ziimai niizu é ʋa kɛ. Kɛlɛ tama toɠa liizu, siɛgi zu a ná zɔlɔɔna da.

Fali ɠaaɓelagiti

13 À wɛlɛ ɓɔɠɔ ma, wo lo kpaan kidaaleʋei zu, wo zɛbɛzeɠe, wo yiilɔɔ. 14 Nii kpein wo kɛɛzu, à ti pɛ kɛ ga nɛɛbɛi.

15 Kɛ̀ɛleaiti, wo Setefanase ná-pɛlɛyeɠei ɠwɛɛ, Akayi yooi zu, tiya ɠa ti ɠɛni ga ma mɔungi, ti ɠidaaleʋe, ti ɓɔɠɔ lɔ GALA ná-nuiti maavaa ɠɛɛ vai zu. Nà wo maanɛɛnɛzu ga 16 wo ɠolo naa ɠɛɠala nuiti bɛ, ta naati pɛ, niiti ti botii ɠɛɛzu ʋɔɔma ta tiye.

17 Kòozunɛɛʋɛ Setefanaseni paa vai zu ta Fɔɔletunatuse, ta Akayikuse. Nii gè ʋalani ma wo ʋoluʋelei, ti naa laazeelini. 18 Mazɔlɔɔ ti zìilɛini, ti wa ɓalaa wo yiilɛi. À unfema ve naa ɠɛɠala nuiti bɛ.

Tuʋɔ gooiti

19 Azi yooi zu Egilisiiti ta wo luʋɔsu. Akilase ta Pilisile, é ɓɔ Egilisii ʋa é gaalɛbai wosu ta-ʋɛlɛi wu, naati ɓalaa ta ta-luʋɔ gooi laazeelizu wo ma, Maliɠii laaseigi zu. 20 Ade-ɠɛɛleaiti pɛ ta wo luʋɔsu. À ɓɔɠɔ luʋɔ ga nɛɛnɛi.

21 Nà Pɔle, nà ɓɔɠɔi zèeʋogi ɠa gè wo luʋɔsu da.

22 Ni nui ta la Maliɠii nɛɛni ʋɛ, kotoʋɛ!

Malanata (ʋaana, gi-Maliɠii)!

23 Maliɠii Yesu ná-zaalai yɛ wo ʋa. 24 Nà-nɛɛbɛi ɠa wo pɛ wo ʋa, ada-ɠilibalai zu da Yesu Kilista.

* 1:19 1:19 Eza 29:14 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 1:31 1:31 Zel 9:23.

* 2:9 2:9 Eza 64:3.

† 2:13 2:13 ga zɛnvu zu ɓɔɛiti: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: naama nuiti ma, niiti ti Zɛnvui ɠwɛɛ

‡ 2:16 2:16 Eza 40:13 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 3:19 3:19 Zɔɓ 5:13.

† 3:20 3:20 Guy 94:11 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 5:5 5:5 nii a kɛ kpusɛi ɠoloɠolo, nii a kɛ zɛnvui ɠizo Maliɠii ná-foloi zu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: nii a kɛ faa ɲɔi nii é ziimaʋɛ, naa ɠoloɠolo, nii a kɛ é ɠizo Maliɠii ná-foloi zu

† 5:13 5:13 TSV 17:7 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 6:16 6:16 Zen 2:24.

* 7:1 7:1 Pagɛ zunui ma ga é mina anzanu vulu: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Wo ɠɛni ma: «Pagɛ zunui ma ga é mina anzanu vulu»

* 9:9 9:9 TSV 25:4.

* 10:7 10:7 Ɛgz 32:6.

† 10:26 10:26 Guy 24:1.

* 14:21 14:21 Eza 28:11-12.

* 15:27 15:27 Guy 8:7.

† 15:32 15:32 Eza 22:13.

‡ 15:45 15:45 Zen 2:7.

§ 15:54 15:54 Eza 25:8 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 15:55 15:55 Woz 13:14 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

2 Kolɛnte

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Pɔle Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi
É Teʋeni

Kolɛnte Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛ velesiɛi nii teʋegai Kolɛnte nuiti ma, Keelai Pɔle ɠa é sɛʋɛni, é zo kona ʋuulɔɔlugɔ maazu lɔɔlugɔi ma, é li puulɔɔlugɔ maazu lɔzita (55-56) ɠɛɠala leʋegai ma Yesu zɔlɔɔgai ʋoluma (1:1). Pɔle ná-sɛʋɛ felegɔiti su, niiti ti ade yea, ti leʋegai Kolɛnte Egilisii ma, tɔ ɠa é ga felesiɛi. Faaɠwɛ nu wolaiti ti ɠɛ Pɔle sɛʋɛi taɠili teʋeni dɛ mɔunpa Kolɛnte Egilisii ma, nii su vaiti gola ɓaani. Naama zɛʋɛi ma ɓuɠa go nɔpɛ ge la mɔ ná, kɛlɛ Pɔle ɓɔɛʋɛ é ʋilɛ ba (2:3-4). Kɛɛʋɛ eɠɛ Pɔle sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ, siɛgi zu é ɠɛni la Masedoane (2:13).

Kolɛnte nuiti ta-zɛʋɛi velesiɛi ɠa yɛ, tɔɔzei toɠa ga sɛʋɛi nii é ɓɔɛzu é lo nu ná-faa ɓɔɠɔɓɔɠɔ ba, daavegɛ ɓalaa ga faiti ta nu yiiziɠa. Pɔle ná-koozunɛɛi ɠulaʋɛ kɛlɛma, siɛgi zu é Tite ná-poluvaawo pagɔi mɛnini da, é lo Kolɛnte Egilisii ʋa. Niima zɛʋɛi zu, ada kala kiteiti kaazu ná, é lo kula ani vai ʋa, ʋelei Minazeɠe Niinɛi pɔ la, ma un ge daa ma mɛɛ ga ʋɛ Pɔle deveiti feezu ná, ga kula aniiti gaalɛba vai é ʋa ɠɛ ga kpɔba kidaaleʋe nuiti bɛ, ti Zeluzalɛme (8:1—9:15). Kɛɛʋɛ eɠɛ zɛɛ ɠeelaiti ti zeɠeai kamaʋolu, ti lɔ Egilisii zu, ti ɠɛni ʋoluzeizu goo maaɠaali vaiti ti ba, ti ɠɛni nui tanigaa ɠisu é lo Pɔle ʋa, nii a kɛ ti ʋa ɠɛ ga totuɠɔiti tiya ɓɔɠɔgoi. Naama nuiti ti ɠɛni inɛinɛgi lɔɔzu nuiti ziima, é lo Pɔle ɠɛɛ vai ʋa ga keelai. Naa ɠa tanisu é kɛai sɛʋɛi ɠaaɓelasuʋɛ Pɔle ti wooɠaaʋotegai la ná ga zɛbɛ, tɔɔzei zobogi ʋa nii é sɔlɔɔgai ga é ɠɛ ga Yesu Kilista ná-keelai.

Unsosuʋɛ

1. Pɔle ná-sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga é Egilisii luʋɔ (1:1-7).

2. Naa ʋoluma Pɔle sɛʋɛi ɠɛɛni, é lo suvaayɛ fai ʋa, ta pilɛ sɔlɔɔ fai Kilista zu, naa ʋɛɛ zɔɠɔzuɓɛtɛ vai ʋa (1:8—7:16).

3. Naa ʋoluma Pɔle kalagi veeni, é lo kula aniiti faa ʋa, nii maanɛai é ve kidaaleʋe nuiti zea, ti Zeluzalɛme (8:1—9:15).

4. Gaaɓelasu, Pɔle ná-goozuɠulagi woni, é lo tosuʋɛ ʋa ga keelai, naa ʋolu é kitoosui ɠɛ ná-siɛi vaa zu, é ʋaazu bosu (10:1—13:13).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, nà ga Yesu Kilista ná-keelai, GALA ziimai maaʋele ma, gá ade-ɠɛɛloin Timɔte, gá wo luʋɔsu, wɔi wo GALA ná-Egilisii zu Kolɛnte taazuʋɛ, wa GALA ná-nuiti pɛ ti Akayi yooi zu ná pɛ. 2 Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Pɔle GALA ná-mamagi

3 Mamagi ɠa de-Maliɠii Yesu Kilista Kɛɛɠɛ GALA bɛ, maawɔinɠai pɛ ma Ɠɛɛɠɛi, ta iɲɔdɔɔi pɛ ma ƓALAGI, 4 nii é gi iɲɔdɔɔzu kidaaʋiligi pɛ su, naa ɠa a kɛ, iɲɔdɔɔi gá ɓɔɠɔi gi sɔlɔɔsu GALA zea, gi zoo gi naati iɲɔdɔɔ, niiti ta ɠɛ kidaaʋiligi ma zii tanɔpɛ su. 5 Mazɔlɔɔ ʋelei gi ʋɔɔpɛɛzu la Kilista ná-kpɔlɔ wolaiti ba, zenɔ ɠana gi iɲɔdɔɔ wolai zɔlɔɔsu da Kilista ya. 6 Ni gá ɠɛna kidaaʋiligi zu, naa ɠa ga wo iɲɔdɔɔi ta kizogi zɔlɔɔ. Gá iɲɔdɔɔi zɔlɔɔna, naa ɠa ga wo iɲɔdɔɔi zɔlɔɔ, nii a zobo fe wo ʋɛ, wo ziɛ naama ɓɔlɔi ma ziiti bu, niiti ti zeizu gi ma. 7 Naa ɠa é ba, gi ɠitogɛ wo ʋa kpaan, mazɔlɔɔ gi kwɛɛ gi ɠɛ, ʋelei wo ʋɔɔpɛɛzu la gá-ɓɔlɔiti ba, zenɔ ɠana wo ʋɔɔpɛɛzu la gá-iɲɔdɔɔi ʋa, nii gi sɔlɔɔsu.

8 Mazɔlɔɔ kɛ̀ɛleaiti, gi la wɔinni ga wo yɛ gá-ɠidaaʋiligi ɠwɛɛtalai zu, é zeelini gi ma Azi yooi zu. É wuini gi ma gola, é ɓudɛ gi-zɛbɛi ɓelagi maazu, gi-ɠi ge la mɔ ɠɛni gi-yɛnvui ʋolu pɛ. 9 Gi laani da ga saai ɠɛni niina leveni gi ma ga ɠite. Naa zeelini gi ma, naa ɠa a kɛ, gi mina la ɓɔɠɔ la, kɛni gi la GALA da, é gɔvɛiti fuluzu su, é ti wuzeɠe. 10 Tɔun ka é gi ɠizoni saai naa ma zii ma, toɠa gi ɠizo ma ʋolu. Gaamazu, gi ɠitogɛ ba ga toɠa gi ɠizosu ma ʋolu. 11 Wa ɓɔɠɔi ɓalaa wo ɓɔni gi ʋa ga GALA falii. Naa ma, GALA ka nuɓusɛ mɔinmɔingi naati ta-ƓALA falii ɠaaʋote gi ʋɛ, é zaalai la gi ma, ma mɔinmɔin ge ɗa mama gá-vaa zu.

Pɔle ná-siɛi zeɠe vai ma

12 Nii gá zoo ɓɔɠɔ maamusɛzu la, naa ɠa é ga gá-ɠisiɛi ɠa ɓɔɛzu gi ʋɔ ga gá ziɛzu eteai zu, ta wa ɓɔɠɔɓɔɠɔgi wo letemazu, ga ɲadedai ta sɔɓelamalai, niiti ti zeɠezu GALA pɔ, GALA ná-zaalai ɠa é losu gi luɠɔ, é la ga eteai ná-ɠimalai. 13 Gá-zɛʋɛiti su, gi la faa ɠili sɛʋɛzu, gi ʋa teʋe wo ma, kɛni nii wo kalasu, wo ɗa gaaɠa. Nà ɠisiɛzu ga wa kwɛɛ ga pagɔ, 14 eɠɛʋelei wo tago ɠaaɠaa la niizu, ga Maliɠii Yesu ná-foloi, gá ɠɛ ga wa-ɓɔɠɔ maamusɛi ma ungi, eɠɛʋelei wo la ga gɔnɔi.

15 Gè laani naa la, naa ɠa gè deveni la ga mɔunpa gè li dɛ wo ʋɔ bɛ, naa ɠa a kɛ wo tɔnɔgi zɔlɔɔ daa ɠɛ fele. 16 Gè deveni ga gè ʋa wo ʋɔ bɛ, gè leʋe, gè li Masedoane. Nà ɠalena ma, gè wo ɠa, wa ɓɔ bà gè zeeli Zudé yooi zu. 17 Siɛgi zu gè naa leveni la, wooʋalada vaa ɠana gè kɛɛni ɓaa? Ɓaa nà-deveiti ti ɠɛa ga nuɓusɛ leveiti, gè ʋa ɗa ɠɛ ma: «Ungo,» naa ʋolu «Ɓa-o»? 18 Gaama ʋe ga GALA ka ga wooɠɛɠila GALAGI, wooi gi daazeelini wo ma, é la ɠɛni ɠɛɛni ga «ungo, ɓaagi». 19 Mazɔlɔɔ GALA Doun Zunui Yesu Kilista, nii gi ná-fai laazeelini wo ma, nɔ̀un nà-o, Silase-o, Timɔte-o, é la ɠɛni ɠɛɛni ga «ungo, ɓaagi». Kɛlɛ tɔun zea, ti pɛ ti ɠɛni ga «ungoi». 20 Mazɔlɔɔ GALA ná-minazeɠegi pɛ daazeeliʋɛ ga Yesu maaʋele. Deɠɛmu da bosu ga tɔun maaʋele ga «amina», nii a kɛ lɛbiyai ve GALA bɛ. 21 Gi ʋɛɛ wo ʋa, GALA ka é ade ɠiliai Kilista ʋa kpe, é yiimazeɠe ga adeye. 22 GALA ka é yeeʋogi ʋilɛgai ade ʋa, ga de ɠɛ ga nɔnɔiti, é ná-Zɛnvu Ɲadegai ʋu ade-yiimaʋɛti ga faanɛɛiti ti ʋaazu naati ma ʋoogi.

23 Kɛlɛ GALA ka ga nà-zeelei, ga wo maazasa faa ɠa é kɛa, gè la mɔ ɠaleni ma la Kolɛnte. 24 Ma zobo ge la gi ya ga gi zei wa-ɠidaaleʋei unda, kɛlɛ gá pɔ ade botii ɠɛ ʋɔɔma, é ɠɛ ga wa-ɠoozunɛɛi, tɔɔzei wa loni kpaan kidaaleʋei zu.

2

1 Gè devea ga gè mina ɠale ma mɔnɔ, gè ʋa li wo ʋɔ bɛ, é ʋa ɠɛ ga ziiɓɔlɔ vaa. 2 Mazɔlɔɔ ni nà wo yiiɓɔlɔ vaa ɠɛɛna, ɓɛ ɠa a zoo é nɔ̀un koozunɛ? Naati gila nɔ ʋe, niiti gè ti yiiɓɔlɔ vai ɠɛai. 3 Gè sɛʋɛi ɠɛɛni, gè teʋe wo ma eɠɛʋelei gè kɛɛni la, naa ɠa a kɛ, nà ʋaana, gè mina ziiɓɔlɔ zɔlɔɔ naati zea, niiti ti maanɛai ti kòozunɛ. Dàaʋɛ wo pɛ wo la, nà-koozunɛɛi ɠa ga wo pɛ wɔnɔ. 4 Gè sɛʋɛi ɠɛɛni, gè teʋe wo ma, gè ɠɛni kidaaʋiligi zu ta ziizoolɛi, gàazuɗɛi ɗa ʋu, wo yiiɓɔlɔ vaa la ɠɛni de, kɛlɛ wo ɠɛ kwɛɛ nɔ, ʋelei gè wo nɛai la ʋɛ.

Faa ɲɔu ɠɛ nui zuvaayɛ fai

5 Ni nui ta ɠɛa ga wo yiiɓɔlɔ zaɓui, nà laade é ʋa zìiɓɔlɔ, kɛlɛ wo pɛ be, ɓaa wo tanigaani nɔ ʋe, ni de la pooʋazu ma. 6 Zeli mɔinmɔingi wo toga ma, naa kula ɠɛa ga ma nui. 7 Naa ɠa é ba, maanɛɛʋɛ ga wo suvaayɛ niina, wo iɲɔdɔ, naa ɠa a kɛ ziiɓɔlɔ wolai mina ada ʋɛɛ ba. 8 Nà wo maanɛɛnɛzu, à wa-nɛɛbɛi lɛɛ la ga wo-ziɛ ʋelei tɔun pɔ. 9 Mazɔlɔɔ nà-sɛʋɛi ɠɛ ungi ɠana: gè wo zuɠɔɠɔ, ni wa ga woo zo nu fai pɛ su. 10 Mazɔlɔɔ zɔi wo suvaayɛsu, nà ɓalaa gè naa zuvaayɛga. Siɛgi zu gè suvaayɛgi wosu da, (ni fai ta ɠa ná, nii nà suvaayɛ), nà suvaayɛ wo maaʋele ma Kilista ɠaazu, 11 naa ɠa a kɛ, de mina Setana yɛ ná, é ʋa zobo sɔlɔɔ ade ma, mazɔlɔɔ ná-faiti ti la ga de ɠwɛɛtala zu vaa.

Pɔle ná-ziizoolɛ vai Toloase

12 Siɛgi zu gè zeelini la Toloase, ga gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli, é ʋilɛ Kilista ʋa, Maliɠii botii ɠɛ zobo pagɔi ma ʋɛlɛlaʋɛ laalaoni tùɠɔ. 13 Anɛɛ naa ʋe, zìizoolɛni ga gola, tɔɔzei gè la ɠɛni ade-ɠɛɛloin Tite ɠaani. Naa ɠa é ba, gè valini Toloase nuiti ma, gè li ga Masedoane ʋele.

Pilɛ sɔlɔɔ fai Kilista zaɓui zu

14 Kɛlɛ mamagi ɠa GALA bɛ, mazɔlɔɔ toɠa losu gi luɠɔ Kilista ná-pilɛ sɔlɔɔgai zu yeenɔpɛ. Toɠa botii ɠɛɛzu ga giye, gi ɗa Kilista ɠwɛɛ fai vaza adaʋɛ pɛ, eɠɛ gulɔ maku nɛɛnɛgi é vazasu adaʋɛ pɛ. 15 Gi ɠɛɛʋɛ eɠɛ gulɔ maku nɛɛnɛgi Kilista kulazu ga zalaɠai GALA bɛ, gá ga naa naati saama, niiti ti kizogi zɔlɔɔgai, ta naati ɓalaa bɛ niiti ti undaaʋilisu. 16 Zɔiti ti undaaʋilisu, toɠa ga saai ma makugi, é ti lɔɔzu saai zu. Zɔiti ti ɠizogai, toɠa ga zɛnvui ma makugi, é zɛnvui veezu. Ɓɛ ɠa zobogi bɛ, a zoo é niima wotii ɠɛ? 17 Mazɔlɔɔ gi la ga ma mɔinmɔin kɛʋele, gi ʋa ɠɛ GALA daawooi zu yaaɠozu, kɛlɛ tɔɔzei GALA ka é gi leʋega, gá gaamai wosu tɔun gaazu ga Kilista ná-botiɠɛ nuiti.

3

Minazeɠe niinɛi ma wotiɠɛ nuiti

1 Gá tɔɔzeizu ga gi ɓɔɠɔ ɠaliva, gá ɓɔɠɔi ɓaa? Ɓaa, gi ɓɛdɛ ɠa é ba, eɠɛʋelei tanigaani ti la, gi gi ɠalivaa zɛʋɛ ve wo ya, ɓaa gi ta maaɠaazaɠabo wo ma? 2 Wa ɓɔɠɔi ɠa wo ga gá-zɛʋɛi, sɛʋɛai gi-yiimaʋɛti, nuiti pɛ ta zoo kwɛɛsu, ti ɗa kala. 3 Koleʋɛ ga wa ga Kilista ná-sɛʋɛ ɠɛai, nii kalivaai gá-wotii ma, kɛlɛ é la zɛʋɛni ga sɛʋɛ ɗɛi, kɛni zɛnvu su ƓALAGI ná-Zɛnvui, é la zɛʋɛni kɔtu ɠokolo ma, kɛni nuiti ziimaʋɛti.

4 Naama ladalai ɠa gi sɔlɔɔgai Kilista ya, GALA gaazu. 5 Tama naa la bosu ga, gá ɓɔɠɔi gá zoo ɠisiɛzu ga gi faa nɔpɛ kɛ giya ɓɔɠɔi ga gi-zɛbɛi. GALA pɔ bɛ ɠa gá-zoofaalai pɛ ge zeɠezu ná. 6 É zobogi ɓalaa fea gi ya, ga gi ɠɛ ga minazeɠe niinɛi ma wotiɠɛ nuiti. Naa la ɠɛɛni tɔ sɛʋɛi zaɓui zu, kɛni Zɛnvu Ɲadegai. Mazɔlɔɔ tɔ sɛʋɛai ɠa ɗa paai wo, kɛlɛ Zɛnvui ɠa zɛnvui veezu.

7 Tɔgi naa zu wooiti ti zɛʋɛni kɔtui ma, tama Moize ɠɛni botii ɠɛɛzu tɔgi naa ʋɛ, nii é ɠɛni saai veezu. Anɛɛ naa ʋe, naama wotii ɠɛni lɛbiya wola veezu zea. Lɛbiyai naa maaʋele ma, nii é ɠɛni volozu gaazuʋɛ, Izilayɛle nuiti ti la ɠɛni zoosu ti ʋa wɛlɛ gaazuʋɛ ʋa. Lɛbiyai naa ma ge la ɠɛni lɛbisu. 8 Zɛnvu Ɲadegai ná-botii ma lɛbiyai la wɔɔlɔa, é ʋa leʋe naa ʋa ɓaa? 9 Lɛbiyai ɠɛni botii naa zu nii é ʋaazu ga nuɓusɛiti peelalai vai, tama zɔɔma wotii é nuɓusɛiti kɛɛzu ga telebo nu GALA gaazu, naa ná-lɛbiyai wola ɠa wɔɔlɔ. 10 Lɛbiyai nii é voloni wɔlɔwɔlɔi zu, naa ɠaaʋa niizuʋɛ lɛbiyai ɠaazu, nii teʋegai ba gola. 11 Tama ni zɔi é ɠɛni ná yeeɠɛɠala go laawu, naa lɛbiya zɔlɔɔni, zɔi é ná ɠɔoɠɔ, naa ná-lɛbiyai wola ɠa wɔɔlɔ.

12 Tɔɔzei naama ɠitogi ɠa gi ya, gi-yiimaʋɛ laavegɛ ga ladalai. 13 Gi la kɛɛzu ga Moize ɠɛʋele, nii é seɠei ʋɛɛni ɠaazuʋɛ, Izilayɛle nuiti ta ʋa lɛbiyai ɓe pelei ɠa, nii é la ɠɛni lɛbisu. 14 Ta-ɠisiɛi la ɠɛni zooni é ʋa niima vaiti gaaɠa. Zaaɠaza, siɛgi zu ti minazeɠe pɔlɔmai ma zɛʋɛiti kalasu da, seɠe ɠilagi naa ɠa dɛ ʋɛɛni ta-ɠisiɛiti gaazu. Seɠei naa la zooga a ʋa zeɠe ná, kɛni nui nii a ɠili Kilista ʋa, toɠa zeɠe naa ɠaazu. 15 Zaaɠaza, siɛgi zu ti Moize ná-sɛʋɛiti kalasu da, seɠei naa ɠa dɛ ʋɛɛni ta-ɠisiɛiti gaazu. 16 Kɛlɛ siɛgi zu nu latisu da Maliɠii ma, seɠei ɠa zeɠezu ná. 17 Tɔɔzei Maliɠii ɠa ga Zɛnvui, ʋɛ Maliɠii ná-Zɛnvui ná, miná ɠa wɔɔlɔyai ná. 18 Ade kpein dɛiti de ɠaazu ɲakai, da wɛlɛzu, eɠɛ da ɠɛ wɛlɛzu pɛtɛgi zu, de ɗa Maliɠii ná-lɛbiyai ɠa. Naa ɠa de valibosu tɔun maaniinigi zu, naama lɛbiyai zu, nii é liizu nɔ ga wɔɔlɔa. Botii ɠana nii Maliɠii ná-Zɛnvui kɛɛzu.

4

Zɛnvu zu naavoloi é pɔlɔ liɠiiti su

1 Naa ɠa é ba, tɔɔzei GALA ná-botii ɠɛʋelei ɠana, nii é kalivaa gi ma ná-maawɔinɠai zu, gi iɲɔ ge la leʋezu. 2 Gi unfetala vai pɛ piliga ya, niiti ti ɠɛɛzu dɔɔɠuzu, gi la ziɛzu ga keleɠele ɲɔi, gi la GALA daawooi zeɠezu ma. Kɛlɛ tɔun gaamai ɠa gi dɛɛzu kpezekele, nii a kɛ gi nuɓusɛiti pɛ ta-ɠisiɛi zɔlɔɔ GALA gaazu. 3 Ni Woo Niinɛ Ʋagɔi gi daazeelizu gaaɓidiʋɛ dɛ, gaaɓidiʋɛ naati nɔ ʋɛ, niiti ti undaaʋilisu, 4 kidaaleʋelala nuiti, niiti niima eteai ná-galagi ta-ɠisiɛiti gaazuɠoleai, nii a kɛ, ti mina Kilista ná-lɛbiyai ma Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠaa, é volozu, Kilista nii é ga GALA maaniinigi. 5 Gi la gá ɓɔɠɔi gá-vaa laazeelizu, kɛlɛ Yesu Kilista ná-maliɠi vai ɠa gi daazeelizu, gá bosu ga, gá ga wa-wotiɠɛ nuiti Yesu maaʋele ma. 6 Mazɔlɔɔ GALAGI nii é ɠɛni ma: «Wozakalagi volo kpidii zu,» tɔ ɠa ɓalaa é ná-wozakalagi volozu ade-yiimaʋɛti, naa ɠa a kɛ, de GALA ná-lɛbiyai volo ʋele ɠwɛɛ, nii é volozu Kilista ɠaazuʋɛ.

7 Gɛi gi naavoloi tɛi seɠezu pɔlɔ liɠiiti su, ti ga gi-ɓusɛiti, gá naa ɠɛɛzu, naa ɠa a kɛ, zɛbɛ wolai tɛi ge leve ga GALA nɔnɔ, gɔnɔ laade. 8 Gi ɓɔlɔʋɛ ʋele-o-ʋele, kɛlɛ gi la ɓatani. Gi ɠoozuʋiligɛ, kɛlɛ gi-ɠi ge la leʋeni. 9 Ta gi wɔinzeɠezu, kɛlɛ GALA ge la ɠɛlɛni gi ʋa. Ta gi laavalasu zooi ma, kɛlɛ gi la zaazu. 10 Gá Maliɠii Yesu ná-saai zeɠezu gi-ɓusɛi zu yeenɔpɛ, naa ɠa a kɛ, Yesu yɛnvui ɠula kɛlɛma gi-ɓusɛi zu. 11 Gá-eteai zu, yeenɔpɛ ka gi saai laawu la, Yesu maaʋele ma, naa ɠa a kɛ, Yesu yɛnvui ɠula kɛlɛma ɓalaa gi-ɓusɛi zu, é ga saa gelei. 12 Zekana é la, saai ɠa botii ɠɛɛzu gi zu, kɛlɛ zɛnvui ɠa botii ɠɛɛzu wo zu.

13 Eɠɛʋelei naama ɠidaaleʋe yɛnvu ɠilagi gi ya la, eɠɛʋelei sɛʋɛai la, é ɠɛ ma: «Gè ɠidaaleʋeni, naa ɠa é kɛa gè ɓɔɛni,»* gá ɓalaagi gi ɠidaaleʋeʋɛ, naa ɠa é kɛɛzu gá ɓalaagi gi ɓɔɛzu la, 14 gi suɠwɛɛ ga GALAGI é Maliɠii Yesu wuzeɠeni, é kula saai ya, toɠa gi wuzeɠe ɓalaa, é gi ɠula saai ya, é gi ɓɔ Yesu ʋa, é ade pɛ to tɔun gaazu. 15 Naati pɛ ka ɠɛɛzu wa-vaa ma, naa ɠa a kɛ GALA ná-zaalai zeeli nu mɔinmɔin ma ga bɔɔlɔa, faanɛɛ wuuɠwɛɛ GALA falii zu ɗa wɔɔlɔ GALA ná-lɛbiyai ʋɛ.

Zɛnvui wo ga kidaaleʋei maaʋele

16 Naa ɠa é ba, ade iɲɔ ge la leʋea pɛ. Anɛɛ ni de-ɓusɛi ɠa wɔlɔzaɠasu vaavaa, ada niinɛzu de-yɛnvui letemazu folo-o-folo. 17 Mazɔlɔɔ kpɔlɔi niiti ade ti zɔlɔɔsu niizuʋɛ, naa veɠagɛ, é ɠɛ ga teʋekɔɠɔzu vaa, ti yɔɠɔzu ma ta ɠɔoɠɔ lɛbiya wolai, é kɛʋele ɓɛtɛzu de ʋɛ. 18 Tɔɔzei ade la ɠaazulosu naama aniiti ba, niiti nu ɠaazuʋɛ ti ɠaazu, kɛlɛ de ɠaazulogɛ naati ba, niiti nu ɠaazu la ti ɠaazu. Mazɔlɔɔ niiti nu ti ɠaazu, naati ta leʋesu, ti ɓe, kɛlɛ niiti nu la ti ɠaazu, naati ka ti yɛsu ná ɠɔ.

5

1 De kwɛɛ de ɠɛ, ni seɠe ɠotai de eteai ziɛzu bu, é ga de-ɓusɛi, naa a ɠoloɠolona, pɛlɛ ɠa de yeema geeɠɔlɔgi zu, nii GALA ge togai tɔ ɓɔɠɔi, eyɛsu ná ɠɔoɠɔ, nuɓusɛ yee laade é ʋa to. 2 Ada kpalagi wosu ɓalaa niizu, de wɔinʋɛ ga de zɔɔma zeɠei loo ɠɔba, nii é ga da-ʋɛlɛi é geeɠɔlɔgi zu, 3 tama ni naa ɠa de ɠɔba, de maaɲaka la ɠɛa de. 4 Mazɔlɔɔ, ni da dɛ eteai ziɛzu nɔ seɠe ɠotai tɛi bu, ada ɓalakpalasu, eɠɛ da ɠɛ kasɔ wu. É la ga da pɔ de de-ɓusɛi ɠula ɠɔba, kɛlɛ da pɔ ga geeɠɔlɔgi zu ɓusɛi loo de ɠɔba, naa ɠa a kɛ, zɔi é ga saa gele, naa maaɓɔle ga zɛnvui. 5 Tama GALA ɓɔɠɔi ɠa é naama valibo fai levea ade ma, é ná-Zɛnvui ve ade ya, ga faanɛɛiti ti ʋaazu naati ma ʋoogi.

6 Naa ɠa é ba, ade laavegɛ ga ladalai yeenɔpɛ, de kwɛɛ de ɠɛ, ni nɔ dɛ da niima ɓusɛi zu, de maaɠoozaʋɛ Maliɠii ʋa, 7 mazɔlɔɔ ada ziɛzu ga kidaaleʋei, wozaɠaai laade. 8 Ade laavegɛ ga ladalai, wɔin ɠa de ma gola, ga de zeɠe niima ɓusɛi zu, de li, de yɛ Maliɠii ʋa. 9 Naa ɠa é ba, de ɠaaɓaazu la ga de yɛni niima ɓusɛi zu, ɓaa de ɠulani su, de nɛɛ tɔun bɛ. 10 Mazɔlɔɔ kɛni ade pɛ de ɠula kɛlɛma, de lo, ʋɛ Kilista tukpɔi ɠaaleʋezu ná, naa ɠa a kɛ, ɛsɛ pɛ ge sɔlɔɔ, é zoloo ná-faa ʋagɔi ma, ɓaa ná-faa ɲɔi ma, nii é kɛɛni, siɛgi zu é ɠɛni la kpusɛi zu.

Zɔɠɔzuɓɛtɛ wotii

11 Gi Maliɠii ɠaazuluabai ʋoluʋɛ ɠwɛɛ, naa maaʋele ma, gá pɔ gi nuɓusɛi pɛ kigi lati. GALA ge gi ɠwɛɛ mɛtu. Nà ɠisiɛzu ga wa ɓɔɠɔi wa-ɠisiɛi zu, wo gi ɠwɛɛ ɓalaa. 12 Gi la ɓɔɠɔ lɛɛzu ga woye ga niinɛ, kɛlɛ gá yeeɠɛɠalai yɛsu wo ya, wo ɗa ɓɔɠɔ maamusɛ ga giye. Naazu wa zoo wo naati gooɠaaʋote, niiti ti wasosu ga kɛlɛzu vaiti nɔ, ti la nui yiimaʋɛ vaiti kaazu. 13 Tama ni gaama ʋe ga ɠi ge la gi ma, gá ɠana GALA bɛ, ni tama ɠi pagɔ ɠa gi ma, toɠa gi ma wo ʋɛ. 14 Mazɔlɔɔ Kilista ná-nɛɛbɛi ɠa zeini gi unda, gɛiti gi laai da ga tɛi nu ɠila ge zaa nuiti pɛ bɛ, naa maaʋele ma, ɛsɛ pɛ ge zaa. 15 É zaani nui pɛ bɛ, naa ɠa a kɛ niiti ti yɛnvuzu, ti mina mɔ yɛnvu ɓɔɠɔ ʋɛ, kɛni naa ʋɛ, nii é zaani, é wuzeɠe, é ɠula saai ya ti ʋɛ.

16 Naa ɠa é ba, é zo niizu ma, gi la mɔ nu nɔpɛ kaa ga kpusɛi ná-kɛʋelei maaʋele. Ni gi Kilista ɠaani ga kpusɛi ná-kɛʋelei maaʋele, niizu gi la mɔ kaa ga naama ɠɛʋelei maaʋele. 17 Naa ɠa é ba, nu nɔpɛ ta ɠilina ʋa ta Kilista, naa ɠɛa ga kpɛtɛani niinɛ. Nii é ɠɛa ga ma wɔlɔmai, naa leʋega, é ɓe, pɛtɛ, ma niinɛi ɠa é ná niina. 18 Naa pɛ ka ga GALA ná-botii, tɛigi é ade yɔɠɔzuɓɛtɛa ada tɔ ɓɔɠɔi ga Kilista maaʋele. É zɔɠɔzuɓɛtɛ wotii ɠalivaaʋɛ gi ma. 19 Mazɔlɔɔ, GALA ge botii ɠɛɛni ga Kilista maaʋele, é nuɓusɛiti ta tɔ ɓɔɠɔ ti yɔɠɔzuɓɛtɛ ga tɔun maaʋele, é la nuɓusɛiti ta-vaaɠaazagiti deveni ti ʋɛ. É gi ɠɛ ga zɔɠɔzuɓɛtɛ ɓɔɛi laazeeli nuiti.

20 Gá ga Kilista ɠaazuʋɛti, gi ɗa gooi wo wo ma, GALA ge ɗa ɓɔɛ wo ʋɔ ga gi maaʋele. Gá wo maanɛɛnɛzu Kilista laaseigi zu, à va bu, wo yɔɠɔzuɓɛtɛ wa GALA. 21 Kilista la ɠɛni koto nɔpɛ kɛɛni, kɛlɛ GALA ge ada-ɠoto ɠasɔi laani tɔun unma, nii a kɛ da-ɠilibalai zu da Kilista, de ɠɛ GALA gaazu ga telebo nuiti.

6

1 Tɛi giya-o, GALA-o, gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, gá wo maanɛɛnɛzu ga zaalai wo sɔlɔɔgai GALA zea, naa mina ɠɛ ga faa ɲaka. 2 GALA ge bogɛ daawooi zu, é ɠɛ ma:

«Gè è wooɠaaʋoteni yeeɠɛɠala ʋagɔi.

Kizo foloi, gè ɓɔni è ʋa.»*

Tama wɛlɛ, gaamazu, niizu ɠa é ga yeeɠɛɠala ʋagɔi, wɛlɛ, za ɠa é ga kizo foloi.

3 Gi la pɔ ga zeliloma ɠɛ gá-wotii ʋa, naa ɠa é ba, gi la kɔɠɔziɠa zaɓu laazu nu luɠɔ faa nɔpɛ su. 4 Kɛlɛ gá ɓɔɠɔ lɛɛzu fai pɛ su ga gá ga GALA ná-botiɠɛ nuiti. Gá vaazu fai pɛ bu ga ziilɔɔi: kpɔlɔiti, kidaaʋiligiti, koozuʋili faiti, 5 doɠaiti, kasoɠa vaiti, bɛbɛiti ta-wuzeɠe daalɔɠɔmaiti, boti ɓaagiti, ɲiigaazuɠaiti, ta puluiti. 6 Gá ɓɔɠɔ lɛɛzu ga gá ga GALA ná-botiɠɛ nuiti ɲadedai zu, faaɠwɛgi zu, ziilɔɔi zu, nuɓɔɠɔlai zu, Zɛnvu Ɲadegai zaɓui zu, ta nɛɛbɛi zu, nii wooveleda la su, 7 gaama ɓɔɛi zu, GALA ná-zɛbɛi zu ga telebodai ma ɠɔɔɠɔ zɔɔlaiti, gá ɠɔɔ la, ɓaa gi ɓɔɠɔ maalobo da. 8 Ta ɗa gi lɛbi, ti ɗa gi ʋɛlɛlala, ti ɗa gi-laasei ɲɔi wo, ti ɗa gi-laasei pagɔi wo. Ta ɗa gi leve ga zɛɛ wo nuiti, tama gaamai ɠa gi bosu. 9 Ta gi ʋɛtɛsu eɠɛ nu la gi ɠwɛɛ, tama ɛsɛ pɛ ge gi ɠwɛɛ, eɠɛ gá ɠɛ zaazu niina, tama gi vulua, eɠɛ ta gi loɠa, kɛlɛ gi la zaani. 10 Ta ɗa gi yiiɓɔlɔ vai ɠɛ, kɛlɛ gi ɠoozunɛɛʋɛ yeenɔpɛ. Gi ɠɛai eɠɛ bala nua, kɛlɛ gá ma mɔinmɔin kɛɛzu ga kpɛtɛ nuiti. Gi ɠɛai eɠɛ ani nɔpɛ ge la gi ya, kɛlɛ anii pɛ ka é gi ya.

11 Gi laazeɠea fai pɛ ma wo ʋɛ, gi-wɔɔla Kolɛnte nuiti, gi yiimaʋɛ pɛ daalaogɛ wo ʋɛ. 12 Gi la ɠɛlɛni gá-nɛɛbɛi veezu wo ya, kɛlɛ wa ɠa wo wo-yiimaʋɛti daaɠulugai. 13 Nà ɓɔɛzu wo ʋɔ, eɠɛʋelei nu ɠa ɓɔɛ la deaiti pɔ: À va bu, wo naa ɠɛɠalai ɠɛ gi ʋɛ, wa ɓalaagi, à wo-yii pɛ daalao gi ʋɛ!

À dama ga kidaaleʋelala nuiti ta-vai

14 À mina ɓɔ su wa kidaaleʋelala nuiti, wo-ziɛ ʋelei ʋa ɠɛ ga ani ɠila. Mazɔlɔɔ telebodai ta tɔ koloɠolo fai ta zoo nɛi ti ɓɔ su ɓaa? Wozakalagiti ta kpidii ta zoo nɛi ti ɓɔ su ɓaa? 15 Kilistani ta zoo nɛi ti zoloo faa ɠila ma ta Inɛgi ɓaa? Ɓaa lee ɓɔfaama ɠa é kidaaleʋe nuiti zɔɠɔzu ta kidaaleʋelala nui? 16 Soloo faamai ɓɛgele ɠa é GALA sei ʋɛlɛi yɔɠɔzu ta kɔɔɠɔ ganigiti? Mazɔlɔɔ ada ga zɛnvu su ƓALAGI zei ʋɛlɛiti, eɠɛʋelei GALA ɓɔɠɔi bogai la, é ɠɛ ma:

«Nà zeizu ti zaama, gè ziɛ ti zaama,

nà ɠɛ ga ta-ƓALAGI, ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti.»†

17 Naa ɠa é ba, Maliɠii bogɛ, é ɠɛ ma:

«À zeɠe ti ʋa, wo bali ma.

À mina vɔɔɠu kɔzɔba ani nɔpɛ ba,‡

nɔ̀un nà, nà yeezei wo wu.»§

18 Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ɠɛ ma:

«Nà ɠɛ wo ʋɛ ga ɠɛɛɠɛi,

wa ɠɛ bɛ̀ ga doun zunua, ta doun anzanua.»*

7

1 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, niima minazeɠegiti pɛ ta ná ade ma vaa ma. Naa ɠa é ba, ade ɓɔɠɔ ɲade kpusɛi ɠɔzɔ vaiti pɛ ma, ta zɛnvui ɠɔzɔ vaiti. Ade ɠaaɓa, de ɲade ga pagɔ mɛtu, de da-eteai ziɛ unfemai zu, de feezu GALA bɛ.

Pɔle ta Kolɛnte nuiti zɔɠɔzuɓɛtɛ vai

2 À seizu ve gi ʋɛ wo-yiimaʋɛti! Gi la telebotala vaa ɠɛɛni ga nu nɔpɛ, gi la nu nɔpɛ koloɠolo faa ɠɛɛni, gi la nu ná-kulanuma ɠulani zea. 3 Gè la nii wosu wo ʋeelala vaa ma, mazɔlɔɔ eɠɛʋelei gè bogai la, wa-vai ɠa gi-yiimaʋɛti, ade ɠiliʋɛ ʋa, ade zɛnvui wo ʋɔɔma, ade za ʋɔɔma. 4 Dàaʋɛ wo la ga gola, gè ɗa ɓɔɠɔ wɔɔlɔ gola wa-vaa zu. Gá-ɠidaaʋiligiti pɛ su, nà iɲɔdɔɔi zu, zìimaʋɛ laavegɛ ga koozunɛɛi, daa ge leʋe.

5 Mazɔlɔɔ kaipa gi zeelini Masedoane, gi la lago pa dooɠoni, kɛni kidaaʋiligi ma zii pɛ nɔ: sakpegi gi-maaɠoolii zu, dualuagi ɠɛ gi zaama. 6 Kɛlɛ GALAGI nii a ɗa kpala nuiti iɲɔdɔ, naa ɠa é gi iɲɔdɔɔni ga Tite ʋaa vai gi ʋɔ bɛ. 7 Tite ʋaa vai nɔ lɛi é ʋa gi iɲɔdɔ, kɛlɛ nii é boni gi ma mɔnɔ, ga ʋelei wo tɔ ɓɔɠɔi iɲɔdɔɔni la. É naa woni gi ma, ʋelei wɔin wo ma la gola ga wo nɔ̀un ka, ta wa-yiiɓɔlɔ wolai, ta ʋelei wo zɛbɛzeɠeai la nà-faa zu. Naa pɛ ge ta ɓɔni nà-koozunɛɛi ʋa ga gola.

8 Anɛɛ ɓalaa ni sɛʋɛi gè teʋeni wo ma, é wo yiiɓɔlɔni, gè la nimizazu ga naa. Gè nimizani la, siɛgi zu gè kaani la ga sɛʋɛi naa wo yiiɓɔlɔni yeeɠɛɠala go laawu. 9 Kɛlɛ niizu, nà ɠoozunɛɛzu, é la ga tɛi wo ziiɓɔlɔi zɔlɔɔni, kɛlɛ tɔɔzei wa-yiiɓɔlɔi ɓɔgɛ wo ʋa, wo wo-ziɛ ʋelei maavalibo. Mazɔlɔɔ wa-yiiɓɔlɔi zolooni GALA gaazu, naa ma gi la kakama vaa nɔpɛ kɛɛni ga woye. 10 Mazɔlɔɔ GALA ziimai ma yiiɓɔlɔi ɠa ɠaa ɗa ɓela ga nu ziɛ ʋelei maavalibo, é kizogi ve nui ya, nii nu la nimizaa su eyɛsu ɠɔ. Kɛlɛ eteai ná-ziiɓɔlɔ vai, naa ɠaaɓelazuʋɛ ɠa é ga saai. 11 Ziiɓɔlɔi naa é ga GALA ziimai, naa ʋaaʋɛ wo ʋɔ ga: unsuvilɛi wo goozuɠulagiti bo, ta ziiɠaawanaiti, dualuagi wo zo, wɔin wola wo zo ga wo kà ʋolu, naa ʋolu wo gaaɓaai zɔlɔɔ, wɔin ɠɛ wo ma gola ga wo faa ɲɔi laazale. Wo dɛɛni ʋele-o-ʋele ga wo-zɔ ge la fai tɛi su. 12 Wa kaana deɠɛmu, gè niima zɛʋɛi ɠɛɛni, gè teʋe wo ma, é la ɠɛni ga zɔi é faa ɲɔi ɠɛai naa maaʋele, ɓaa zɔi ti kɛɛni la naa maaʋele, kɛlɛ nii a kɛ ʋelei wo ɠiliai la gi ʋa, naa ɠula kɛlɛma GALA gaazu wo zaama. 13 Naa ɠa é ba, gi iɲɔ ge lɔɔni.

Kɛlɛ gá-iɲɔdɔɔi ʋoluma, gi wola ɠoozunɛɛni mɔnɔ ga Tite ná-koozunɛɛi, tɔɔzei wo ziilaani wo pɛ. 14 Ni gè ɓɔɠɔ maamusɛni tago tɔun gaazu wa-vaa zu, gè la mɔ unfeni, kɛlɛ eɠɛʋelei gi ɠɛni ɓɔɛzu la wo ʋɔ yeenɔpɛ ga gaamai, naa ma ka gi ɓɔɠɔ maamusɛni la wa-vaa zu Tite ɠaazu, naa ɠɛa ɓalaa ga gaamai. 15 Ná-koozunɛɛi wola wɔɔlɔʋɛ wo ʋɛ, a ɠigaiziɛna wo pɛ wa-woozogi zu fai pɛ su, mazɔlɔɔ wo yeezeini bu, duai zu ta kpalii. 16 Nà ɠoozunɛɛzu ga gè laa wo la fai pɛ su.

8

Zeemaaɓɔ fai

1 Kɛ̀ɛleaiti, gá pɔ ga wo naa ɠwɛɛ, ʋelei GALA ná-zaalai ɠulaai la kɛlɛma Masedoane Egilisiiti su. 2 Ʋoluɠulai ɠɛɛʋɛ ga kpɔlɔ wola, é zeeli kidaaleʋe nuiti ma, kɛlɛ ta-ɠoozunɛɛi wɔɔlɔ ʋelei ma, ti ɓɔɠɔ lɛɛni ga ta ga faanɛɛ ɠɛ nua, anɛɛ ni ta ga bala nu ga gola. 3 Gè bo wo ma ga gaamai, ti feeni, eɠɛʋelei ti-zoodai ɠɛni la. Ti feeni vɔlɔ é ɓudɛ ta-zobogi maazu, ti kɛ ga tiya ɓɔɠɔi ti-yiimai. 4 Ti ɠilini gi ma ga maanɛɛnɛ wolai, ga gi ma zobo fe ti ʋɛ, ga gi ɓɔ ti ʋa, kpɔba anii leʋe fai zu GALA ná-nuiti ma Zeluzalɛme. 5 Ti la ɠɛni kɛɛni nɔ ga eɠɛʋelei gi-ɠigi ɠɛni ba la, kɛlɛ ti ɓɔɠɔ veeni mɔunpa Maliɠii ya, naa ʋoluma, GALA ziimai maaʋele ma, ti ɓɔɠɔ ve gi ya.

6 Naa ɠa é ba, gi Tite maanɛɛnɛni ga é ʋa wo ʋɔ bɛ, é yeeyɛ faanɛɛ ɠɛɛ wotii naa ʋa eyɛsu gaaɓela, eɠɛʋelei é tɔɔzeini la. 7 Fai pɛ gaavɔnigɛ wo zaama: kidaaleʋei, kpɔɛzuɠulai, faaɠwɛgi, sɛbɛzeɠei ma zii pɛ, nɛɛbɛi ɠa wo-yiimaʋɛ é lo gi ʋa. À ɠaaɓa, wo li luɠɔma ɓalaa faanɛɛ ɠɛɛ wotii zu.

8 Deve laade gè ʋa ɠɛ feezu wo ya, kɛlɛ zɔiti ta-zɛbɛzeɠei ma vaa ɠa gè bosu, naa ɠa a kɛ gè wa-nɛɛbɛi wuuʋɛtɛ ga pagɔ. 9 Mazɔlɔɔ wo ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai ɠwɛɛ, tɔungi é ɓɛtɛni gola, kɛlɛ é ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga bala nui wo ʋɛ, nii a kɛ wo ɓɛtɛ ná-baladai zu.

10 Naa ma, nà kìsu vai wosu é ʋilɛ niima vai ʋa: Soloogɛ wo ma ga wo yeeyɛ naa ʋa, nii wo tɔɔzeini konagi teʋegai. Wa ɠa wo ɠɛni ga ma mɔungi, é la nɔ ga wo zeeɓɔgi wo, kɛlɛ wo ɠɛʋele ɓɛtɛni ga wo kɛ. 11 À yeeyɛ ba niina, wo niima ɠɛɛwotii ɠaaɓela. Kisiɛ ʋagɔi é ɠɛni wo-yiimaʋɛ wo deveai ma, à ʋilɛ naa ʋolu, wo gaaɓela, é zoloo zobogi naa ma, nii é wo ya. 12 Siɛgi zu nu feezu la ga ɗa ɓɔɠɔi è-yiimai, GALA ka ɗa-vebɛanii naa zo, é ɠisiɛ naa zu nii é è ya, é la ga zɔi é la nu ya.

13 É la ga gè wo lɔ kidaaʋiligi zu, gè zɔiti maavizɔ, kɛlɛ kɛni wo ɠaa ɠɛ sɔli. 14 Niizu anii mɔinʋɛ wo ya. Naa ma, wa zoo wo ɓɔ naati ba ti kpalai zu. Naa ʋolu, yeeta wa ɠɛna kpalai zu, anii mɔinɗai ti ya, ta zoo ti ɓɔ wo ʋa. Ʋele ɠana faiti gaa a ɠɛ la sɔli, 15 eɠɛʋelei sɛʋɛai la GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Zɔi é ɠɛni zɛʋɛzu ga mɔinɗa, é la ɠɛni ʋooʋazu naa ya,

zɔi ma é ɠɛni tago nɔ yɛʋɛzu, naa la ɠɛni ʋalasu.»*

Zeemaaɓɔ kula nuiti

16 Nà GALA mamasu, nii é wa-vai ma yiizoolɛi lɔai Tite yiima ga nɔ̀un kɛʋele! 17 Mazɔlɔɔ falimai gi boni la, é yeezeini bu gaamago nɔ. É ɠaazuvilɛni ga devea tɔ ɓɔɠɔi ga é ʋa wo ʋɔ bɛ. 18 Gá teʋesu, ta ɠɛɛɠɛloin naa, nii maamusɛ wooi wosu Egilisiiti pɛ su, tɔɔzei ná-botii ʋa é kɛɛzu Woo Niinɛ Ʋagɔi vaa zu. 19 É ɓudɛ naa maazu, tɔ ɠa Egilisiiti ti yeeloni ba ga é gi maazaa siɛi ma, gi faanɛɛ ɠɛɛ wotii ɠɛɛzu su, é ɠɛ ga lɛbiyai Maliɠii ʋɛ, é ɠɛ ga zeele wooi, é lɛ ga gi wɔinʋɛ ga gi ɓɔ zɔiti ba.

20 Gá ɠaaɓaazu, gi dama, ga nu nɔpɛ ge mina gi ʋeelala, ʋelei gi ɓaazu la vebɛani ɓiigi tɛi maazu. 21 Mazɔlɔɔ gá ɠaaɓaazu, gi naa ɠɛ nii sɔlegai, naa la nɔ ga Maliɠii ɠila gaazu, kɛlɛ é ɠɛ nuɓusɛiti ɓalaa gaazu.

22 Gi ti leʋegɛ ʋɔɔma, ti ʋa ta gi-ɠɛɛloin, nii gi pɛtɛgai ga sɛbɛzeɠe nu ʋe, gi suɠɔɠɔgɛ faa mɔinmɔin su. Niizu mɔnɔ é ná-zɛbɛzeɠei lɛɛʋɛ, ta ʋelei daai la wo la gola. 23 Nii é ga Tite letegi, toɠa ga nà-botiɠɛɲɔɠɔi, gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma wo ʋɛ, gi-ɠɛɛleai zɔiti ta ga Egilisiiti ta-ɠeelaiti, Kilista ná-lɛbiyai ma vaa ma. 24 À dɛɛ ga tiye ga wo ti nɛɛʋɛ ʋɛ ɠiteɠite, naa ɠa a kɛ Egilisiiti ti la da, ti kwɛɛ ga gaamai ɠa gi ya, ga gi ɓɔɠɔ maamusɛ ga wa-vai ti ɠaazu.

9

Ɠɛɛɠɛlointi ta-ɓɔba vai

1 Toɠa ɠɛ ga wafuun faa ga gè GALA ná-nuiti ti Zeluzalɛme ta-ɓɔba vai zɛʋɛ, gè teʋe wo ma. 2 Tama gè wo yiima vaa ʋagɔi ɠwɛɛ. Gè ɓɔɠɔ maamusɛni la wa-vaa zu Masedoane nuiti gaazu, gè ɠɛ ti ma: «Ade-ɠɛɛlointi ti Akayi yooi zu, ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ga ti fe kaite konagi teʋegai.» Wa-zɛbɛzeɠei naa ma mɔinmɔin ɲiikpiga ti zaama ga ti ta ɠɛ. 3 Naa ma, nà ɠɛɛɠɛloin tɛiti teʋesu wo ma, naa ɠa a kɛ ɓɔɠɔ maamusɛi gi boga wa-vaa zu ti ɠaazu, naa mina ɠɛ ga zɛɛ vaa naazu ta wo ɠɛʋele ɓɛtɛ ɠɛzɛɠɛzɛ, eɠɛʋelei gè boni la. 4 Ni naa laade, ni Masedoane nuiti ta ʋaana màazaasu, gi ka ga wo ɠɛʋele la ɓɛtɛni, gá-ɠitogi naa ɠa valibo ga gá-unfegi, tɔɔzei gi la ɠɛa ma wa-unfegi. 5 Naa ɠa é ba, gè pɛtɛgɛ ga fizɔgɛ gè ɠɛɛɠɛloin tɛiti maanɛɛnɛ, ti ʋa wo ʋɔ bɛ nɔ̀un tuɠɔ, nii a kɛ vebɛanii nii wo ma minazeɠegi wogai na, ti naama vai zeikpasu, naa ɠa a kɛ wa-vebɛanii naa ɠɛʋele ɓɛtɛai ɠɛ wo ɠoba, wo-ɠi ge la polu, wo feai ga ɠoozunɛɛ ʋele, gaazuɠili la su.

Faanɛɛ ɠɛɛ vai ma lɔnɔgi

6 À kwɛɛ wo ɠɛ: Zɔi é tago nɔ vazasu, naa ɠa tago nɔ leʋe, zɔi é fazasu ga gola, naa ɠa teʋe ga gola. 7 Ɛsɛ pɛ ge fe, eɠɛʋelei é deveai la yiimaʋɛ, é mina ɠɛ ga gaazuɠili vaa, ɓaa kpala vaa, mazɔlɔɔ nui é feezu ga ɠoozunɛ ʋele, naama nui ɠa nɛai GALA bɛ. 8 Zobogi ɠa GALA bɛ, é ani ʋagɔi ma zii pɛ fe wo ya, é ʋooʋa, naa ɠa a kɛ, anii pɛ ge ɠɛ wo ya yeenɔpɛ, é kula ɠɛ wo-maavaiti pɛ su, mɔtai yɛ ná ga pagɔ kɛɛwoti ʋagɔiti ma vaa ma. 9 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«É gaaɠwɛa ga bɔɔlɔa bala nuiti ba,

ná-nuɓɔɠɔlai ɠa yɛsu ná ɠɔ.»*

10 GALA é ani zuwui veezu faza nui ya, é daamianigi ve ga ɠɔnɔgi, naa ɠa ani zuwui ve wo ya, nii wo ɓɛdɛi ba, é gaawɔɔlɔ, nii a kɛ wa-nuɓɔɠɔlai gwaai wo gola. 11 Naazu wa ɓɛtɛ ani ʋagɔi kpein su, wa zoo wo faanɛɛi ɠɛ ga gola, naa ma, ma mɔinmɔin ka ɗa GALA mama niina, wa-vebɛaniiti faa zu gi gaaɠwɛɛzu ti ʋa. 12 Mazɔlɔɔ niima ɓɔba wotii wo kɛɛzu, é la ɠɛɛzu ga GALA ná-nuiti nɔ ti-maavaa ɠɛɛ vai, kɛlɛ toɠa ɠɛɛzu ga GALA mama ungi ma mɔinmɔin bɛ GALA falii zu. 13 Botii naa losuʋɛ ma, ta lɛbiyai ve GALA bɛ wa-woozogi ma vaa zu, nii wo Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠulazu la kɛlɛma é ʋilɛ Kilista ʋa. Ta lɛbiyai ve ɓalaa, tɔɔzei wa-vaaɓɔɠɔ aniiti faa zu, wo gaaɠwɛɛzu ʋa wa tiyani ta zɔiti pɛ. 14 Ta GALA falii ɠɛ wo ʋɛ, ti wo nɛ ʋɛ gola, tɔɔzei zaala wolai naa ʋa, nii GALA ge daai wo ma. 15 Mamagi ɠa GALA bɛ ná-vebɛanii vaa zu, nu la pokɔɠɔga ani nɔpɛ ma!

10

Pɔle ná-keela vai maalobo fai

1 Nɔ̀un nà Pɔle, nà wo maanɛɛnɛzu Kilista ná-sɛsɛbogi maaʋele ma, ta ná-nuɓɔɠɔlai, nɔ̀un nà, eɠɛʋelei ti bosu la, nà ɠɛna wo ʋa, nà ga ɓɔɠɔmaayei nu, màa a ɠoozana wo ʋa, nà ga zɛbɛsu nu wa-vaa zu, 2 nà wo maanɛɛnɛzu, à mina ɠɛ, kɛni gè ɓɔɠɔ lɛ ga zɛbɛsu nu, siɛgi zu gè ɠɛɛzu la wo ʋɔ bɛ, mazɔlɔɔ nà zoo gè dɛɛ ga nà ga zɛbɛsu nu naati daalɔɠɔma, niiti ti gi levezu ga gá ziɛzu nɔ ga kpusɛi zu vaiti. 3 Tama gá eteai ziɛzu kpusɛi zu, kɛlɛ gi la ɲɛpii ɠɔɔzu kpusɛi nɔnɔ ma ɠɛʋelei ma. 4 Kɔɔɠɔ zɔɔlaiti gi ɠɔɔzu ga tiye, ti la ga eteai zu nuɓusɛiti tɔnɔiti kɛʋele, kɛlɛ GALA ná-kɔɔɠɔ zɔɔla wolaiti be, niiti ti ada wolaiti suɓezeɠelesu. Gá zɛɛ vaiti suɓezeɠelesu, 5 ta nuɓusɛi ná-wasodai ma zobogi kpein, é wuzeɠezu GALA kwɛɛgai laalɔɠɔma. Gá kisiɛiti pɛ dɔɔzu duɔlai zu, ti ʋa ti ɠolo Kilista ʋɛ. 6 Gi ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ ɓalaa, ga gi woozotalai pɛ daazale, siɛgi zu wa woozoda laazeeliai pɛ kulana la kɛlɛma.

7 À faiti pɛtɛ ga pagɔ! Ni nui ta a ɓɔɠɔ levena ga toɠa ga Kilista nɔnɔ, tɔ ɓɔɠɔi é ɠisiɛ ɓalaa nii zu ga, gá ga Kilista nɔnɔiti ga tɔun kɛʋele ɓalaa. 8 Tama anɛɛ ni nà ɓɔɠɔ lɛɛzu su gola, tɔɔzei zobogi ʋa Maliɠii feai gi ya wo li vai zu luɠɔma kidaaleʋei zu, é la ga wo ɠoloɠolo faa, gè la unfega. 9 Gè la pɔ ga wo maalua ɠaazu ʋa ɠɛ bà nà-sɛʋɛiti su. 10 Mazɔlɔɔ ta ɠɛɛzu ma: «Ná-sɛʋɛi zu vaiti maayikiʋɛ, ti-zɛbɛi wɔɔlɔ, kɛlɛ tɔ ɓɔɠɔi a ɠɛna loni gi ɠaazu, zɛbɛ la ba, daawooiti ti la faa ʋaa.» 11 Kɛlɛ zɔi é ɓɔɛzu ɠana, kɛni é nii ɠwɛɛ: Zeeɠaaɠwɛɛzu la naati ba, nii gi sɛʋɛzu gá-zɛʋɛiti su, gá ɠɛna ada ɠili, ta nii gá kɛ siɛgi zu gá ɠɛ la wo zaama.

12 Gi la zooga gi ʋa ɓɔɠɔ la ti ma, ɓaa gi ʋa ɓɔɠɔ ʋokɔɠɔ naati ma, tɛiti ti ɓɔɠɔ lɛɛzu. Kɛlɛ ʋelei ti ɓɔɠɔ laazu la ɓɔɠɔ ma, ti ɓɔɠɔ ʋokɔɠɔ ɓɔɠɔ ma, ɠigi ɠana é la ti ma. 13 Gɔnɔi, gi la pɔ ga gi ʋa ɓɔɠɔ lɛ su, gi ʋa leʋe gi-ɠwɛsuʋɛ tanɔpɛ ba, gá ɠwɛsu naama ɠɔɠɔgi nɔ ʋa, nii GALA ge seiɗai gi luɠɔ, é ma zobogi veai gi ʋɛ, eyɛsu gi zeeli wo ma. 14 Siɛgi zu gi ʋaani la wo ʋɔ bɛ, gi la ɠɛni ɓudɛni naama ɠwɛgiti maazu. Gá ɠa gi ɠɛni ga nu mɔunpa gi zeeli wo ʋɔ bɛ, gi ʋa ga Woo Niinɛ Ʋagɔi é ʋilɛ Kilista ʋa. 15 Gi la ɓɔɠɔ lɛɛzu su, da ge ʋa leʋe, taɠili ná-botii ɠɛa maazu. Kɛlɛ naama ɠitogi ɠa gi ya, ga wa-ɠidaaleʋei a wɔɔlɔna, gá boti ɓii gola ɠiligaa ɠɛ wo zaama, gi yɛ loni, gi mina ɓudɛ gá-woti ɠɛɛzuʋɛ ma ɠwɛgi maazu. 16 Gá zoo ʋolu gi Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli wo ʋoluʋele yooiti su, naa la bosu ga gi ɓɔɠɔ lɛ su naa maazu, nii taɠiligaa ti kɛai niina, tiya ɓɔɠɔi ta-wotii ɠɛɛzuʋɛ.

17 GALA Sɛʋɛi ɠɛ: «Zɔi é pɔ ga é ɓɔɠɔ maamusɛ, é ɓɔɠɔ maamusɛ Maliɠii ɠɛɛ vaiti su.»* 18 Kɛlɛ nui nii é ɓɔɠɔ lɛɛzu, naa la zeezeibu zɔlɔɔga, kɛni zɔi Maliɠii dɛɛzu.

11

Pɔle ta zɛɛ ɠeelaiti

1 Ee, nà pɔ ga wo yeezei ɠimalala vai tago wu nɔ̀un bɛ! Ungo, à yeezei bù! 2 Mazɔlɔɔ nà wo-ma loloi ɠulazu, ga toloi nii é zeɠezu GALA pɔ, mazɔlɔɔ gè wo maazogɛ zunu ɠila kpe bɛ, nii é ga Kilista. Tama nà pɔ gè wo lɛɛ la eɠɛ anzalopo ɓeai nii ɲadegai. 3 Kɛlɛ nà luazu ga wa-ɠisiɛi mina ɠoloɠolo, wo ʋa ɠɛlɛ giliba ɲadegai ʋa, é wo yɔɠɔzu wa Kilista, eɠɛʋelei Ɛve ɓɔɠɔ yɛni na la, kaalii kaka ga ná-zɛɛ ɠeleɠele ɲɔi. 4 Mazɔlɔɔ ni ta a ʋaana, é Yesu taɠili ná-faa laazeeli wo ma, é ɠula zɔi ʋolu gi ná-fai laazeelini wo ma, ɓaa ni wa yeezeina zɛnvui taɠili bu, é ɠula zɔi ʋolu wo yeezeini bu, ɓaa woo niinɛ ʋagɔi taɠili, é ɠula zɔi ʋolu wo yeezeini bu, wa yiilɔɔzu naa wu ga gola.

5 Tama nà ɠisiɛzu ga gè la lɔini, gè ʋa leʋe naama ɠeelai tanɔpɛ ba, wo ti ʋɛtɛsu ga ti wɔɔlɔʋɛ gola! 6 Ni tanisu gè la zooni kpɔɛzuɠula wolai la, kɛlɛ tama gè la ɠana faaɠwɛgi zu. Gi naa lɛɛni wo zaama, é ɠole ʋele-o-ʋele fai pɛ su.

7 Siɛgi zu gè GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini la wo ma, wo la sɔngɔ veeni. Gè ɓɔɠɔmaayeini, nii a kɛ wɔun wo wuzeɠe. Koto ɠa gè kɛai ga naa ɓaa? 8 Fàaʋɛ bu zɔɔma Egilisiiti ti ɗa sàla, nii a kɛ nii gè sɔlɔɔsu ti ya, naa yɛ zèa, gè ɗa botii ɠɛ la wo ʋɛ. 9 Siɛgi zu gè ɠɛni la wo ʋɔ bɛ, nà la ɠɛna kpalai zu, gè la ɠɛni ɠɛɛzu ga kasɔ nu nɔpɛ unma. Mazɔlɔɔ ɠɛɛɠɛlointi ti zeɠeni Masedoane, naati ti màavai pɛ kɛɛni. Gè ɓɔɠɔ zoni, gè la ɠɛɛni ga kasɔ wo unma fai tanɔpɛ su, tama nà yɛ nɔ ɓɔɠɔ zosu ɠana nɔ. 10 Akayi yooi zu ná pɛ, nu nɔpɛ ge la zooga pele leʋesu tùɠɔ ga gè ʋa naama ɠoozunɛɛi ɠula. Kilista zaalai zu, nii é zìimaʋɛ, nà zoo ɠɛɛzu ma, gaamai ʋe. 11 Leeni vaa zu gè nii wosu? Gè la wo nɛɛni ʋɛ ɓaa? GALA ge kwɛɛ!

12 Nii gè kɛɛzu, nà yɛsu naa ɠɛɛzu nɔ, naa ɠa a kɛ, gè goozuɠulagi ɠula naati zea, niiti ti pɔ ga ti ada go nɔ ɠa, ti ʋa waso ga giye, eɠɛ ta ɠɛ botii ɠɛɛzu ga gi ɠɛʋele. 13 Naama nuiti ta ga zɛɛ ɠeelaiti, yaava wotiɠɛ nuiti, ti ɓɔɠɔ ʋotesu ga Kilista ná-keelaiti. 14 Naa tanɔpɛ ge la ga laavɔɔ vaa, tɔɔzei Setana ɓɔɠɔi ɠa ɗa zoo é ɓɔɠɔ ʋote ga wozakalagi ma ɠeezuɠeelai ta. 15 Naa la ɠulaa nu ma ga wɛɛn, ni ná-botiɠɛ nuiti ta zoona ti ɠaazu ʋote ga telebodai ná-botiɠɛ nui ta. Kɛlɛ ti-ɠaaɓelagi ɠa ɠɛ eɠɛʋelei ta-ɠɛɛwotii la.

Keelai Pɔle ná-kpɔlɔ vaiti

16 Nà bosu mɔnɔ, nu nɔpɛ ge mina dève ga ɠimalala nu. Ni tama wa dèvena ga ɠimalala nu, à yeezei bù ga ɠimalala nui, naa ɠa a kɛ gè zoo gè ɓɔɠɔ lago maamusɛ. 17 Tama nii gè bosu niina, naa la ga nii Maliɠii pɔ, kɛʋelei niizuʋɛ gè liizu ga ɓɔɠɔ maamusɛa ná, nà ɓɔɛzu eɠɛ ɠimalala nu. 18 Tɔɔzei ma mɔinmɔin ka ɓɔɠɔ maamusɛzu ga kpusɛ zu vai, nà ɓalaagi nà ɓɔɠɔ maamusɛzu. 19 Wɔi wo ga ɠima nuiti, wa yiilɔɔzu ɠimalala nuiti bu! 20 Wa yiilɔɔzu ti zei wo unda eɠɛ wa ɠɛ ga duɔiti, ti wo yea mi, ti wo yaava, ti waso wo ma, ti wo loɠa wo-ɠaazuʋɛti! 21 Nii gè bosu, toɠa ga unfe faa, gi dɛɛʋɛ ga gá ga zɛbɛsulala nuiti naa letegi zu! Tama nà ɓɔɛzu ɠani eɠɛ ɠimalala nu, kɛlɛ ni nui ta ɠa zoo ɓɔɠɔ maamusɛzu fai ta zu, nà ɓalaa nà zoo ɓɔɠɔ maamusɛzu. 22 Ta ga Eɓulu nuiti? Nà ɓalaa gè ga ta. Ta ga Izilayɛle nuiti? Nà ɓalaa gè ga ta. Ta ga Abalaame mavofodaiti? Nà ɓalaa gè ga ta. 23 Ta ga Kilista ná-botiɠɛ nuiti ɓaa? Tama, nà ɓɔɛzu eɠɛ ɠi pa ge la mà, tèʋegɛ ti ʋa poun. Gè boti ɠɛɛʋɛ, é leʋe ti ʋa, gè kasoiti kɛɛni, gè doɠaiti sɔlɔɔ, gè ɠɛni saai ma vaaɓaagiti daawu ɠɔ. 24 Zuifuiti ti dòɠaa laa ɠɛɛni lɔɔlu, naa ɠilagilagi pɛ kpakɔ ɲɛ ʋuusaʋagɔ maazu taaʋuu (39). 25 Ti dòɠani ná zeizu ɠɛ saʋa ga kpakui. Ti sɔ̀ɔ laa ɠɛɛni ɠila, ti ʋa pàa ga kɔtui. Kein golai ɠoloɠoloni ga ze, ná ɠɛ saʋa, keingi ɗa ɠoloɠolo ga giye kpoloɗɛi wu. Gè folo ɠila ta kpidi ɠila kɛɛni kpoloɗɛi wu. 26 Nà-siɛ mɔinmɔingiti su gè ɠɛni ti wosu, gè ziɛ wolaiti ta-vaaɓaagiti kwɛɛni, ta toosu nuiti ta-vaaɓaagiti, ta nà-nuɓusɛiti Zuifuiti ta-vaaɓaagiti, ta zii ɠiligiti ta-vaaɓaagiti, ta taa wolaiti su vaaɓaagiti, ta teʋebai zu vaaɓaagiti, ta kpoloɗɛi ɠaaʋɛ ma vaaɓaagiti, ta zɛɛ ɠɛɛɠɛlointi saama vaaɓaagiti. 27 Gè boti ɓaagiti kɛɛni, ta ɲiigaazuɠai yeeɠɛɠala mɔinmɔin daawu. Gè pului ta kpɔɔle wɔin zuzoni, gè ɠɛni pului zu yeeɠɛɠala mɔinmɔin su. Gè ɓɔlɔni ga kɔɔlɛi ta vɛɛloi. 28 Gè la zɔɔma vaa ɠiligiti ta woga, nii gè ɓalani la folo-o-folo, naa ɠɛni ga Egilisiiti ma yiizoolɛi! 29 Ɓɛ ɠa zɛbɛi a ʋala zea, ni gè la ɠɛɛni ga zɛbɛsulala nu? Ɓɛ ɠa a loo, ni zìi la gàlani?

30 Ni kɛɛɠeleɠele ge la ná, kɛni nu ɓɔɠɔ maamusɛ, nà ɓɔɠɔ maamusɛzu nà-zɛbɛsulala vaiti su! 31 Mamagi ɠa de-Maliɠii Yesu Kɛɛɠɛ GALA bɛ eyɛsu ɠɔ. É kwɛɛ ga gè la zɛɛ wosu ɲɛgɛlɛin! 32 Kɛ̀ai ma Damase taazuʋɛ, kundiɠii masagi Aletase seini, naa ɠɛni wɛlɛzu Damase nuiti ta-laazuʋɛ ma, ga ti ʋa sò. 33 Kɛlɛ siɠigi ma venɛtɛlɛi ɠa ti zèini ná kpɔlɔgi zu, gè ɠula zea.

12

Kulakɛlɛmaiti ta faiti ti lɛɛni ga Pɔle

1 Kɛni gè ɓɔɠɔ maamusɛ, anɛɛ ni naa la ʋani. Nà ɓɔɛzu niina, é ʋilɛ wozaɠaaiti ta kulakɛlɛmaiti ba, niiti Maliɠii ti lɛɛni ga ze. 2 Gè zunui ta ɠwɛɛ, keletiɛin ta, niigi, é ɠɛa ga kona puugɔ maazu naani (14), é lɛɛni poun é zeeli geeɠɔlɔgi ɠwɛgi ma. Ni é ɠɛni kpusɛi zu, gè la kwɛɛ, ni é la ɠɛni kpusɛi zu, gè la kwɛɛ, kɛlɛ GALA ge kwɛɛ. 3 Zunui naa ɠɛni kpusɛi zu, ɓaa ni é la ɠɛni kpusɛi zu, gè la kwɛɛ, kɛlɛ GALA ge kwɛɛ, nii gè kwɛɛ naa ɠa ga 4 zunui naa lɛɛni GALA ná-taa ʋagɔi zu. É wooiti mɛnini nii é la veeni nu ʋɛ ga è suɠula, ta ma zobo ge la veeni nuɓusɛ ʋɛ ga é suɠula. 5 Nà ɓɔɠɔ maamusɛzu zunui tɛi ná-faa zu, kɛlɛ gè la ɓɔɠɔ maamusɛzu nà ɓɔɠɔi nà-faa zu, kɛni nɔ nà-zɛbɛsulalai nɔ. 6 Ni gè ɠɛni pɔ ga gè ɓɔɠɔ maamusɛ, gè la ɓena ɠɛ ga ɠimalala nu, mazɔlɔɔ gaamai ɠa gè bosu. Kɛlɛ nà ɓɔɠɔ zosu, naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina ɠisiɛ nà-faa zu, é ʋa leʋe kɛ̀ɛwotiiti ta kpɔ̀ɛ wooiti ba.

7 Tama tɛi naama ɠulakɛlɛmaiti maayikini, nii a kɛ gè mina waso, ɠaingi lɔɔni kpùsɛi zu, eɠɛ Setana ná-keela, teʋegai ga é dòɠa, nii a kɛ dàa mina ve ga wasogi. 8 Gè Màliɠii maanɛɛnɛni ná zeizu ɠɛ saʋa, ga é niima ɓɔlɔi maaɠooza bà. 9 É gòoɠaaʋoteni, é ɠɛ mà: «Nà-zaalai nɔ ɠa è ɓɛdɛi ba fai pɛ su, mazɔlɔɔ sɛ̀bɛi laa ɠa ɗa zeeli ga pagɔ, siɛgi zu è zɛbɛsulalai zu la.» Toɠa ga zìima vaa, gè ɓɔɠɔ maamusɛ nà-zɛbɛsulalaiti su, nii a kɛ Kilista ná-zɛbɛi ɠɛ bà. 10 Naa ɠa é ba, nà ɠoozunɛɛzu zɛbɛsulalai zu, ta poomugiti bu, ta kidaaʋili faiti su, ta wɔinzeɠemaiti su, ta kpɔlɔiti gè ti zɔlɔɔsu Kilista ná-faa zu. Mazɔlɔɔ siɛgi zu gè ga zɛbɛsulala nui la, názu mu ka sɛ̀bɛi wɔɔlɔai la gola.

Pɔle ná-ziizoolɛi Kolɛnte Egilisii ná-faa zu

11 Nà ɓɔɛzu eɠɛ nà ɠɛ ɠɛni ga ɠimalala nu, wa ɠa wo dìini naa ma. Tɔɔzei wa ɠa wa la tòsuʋɛ lɛɛ. Anɛɛ ni gè la ga ani nɔpɛ, kɛlɛ wa-ɠeela wolai naati ti la vizɔni bà faa nɔpɛ su. 12 Kɛɛwotii niiti ti dɛɛzu ga nà ga keela ɠitei, naati ti ɠulani kɛlɛma wo zaama, ziilɔɔ laazeeliai zu, ʋoluɠulai ma zii pɛ su, naa ʋɛɛ poogiti ta maaɓɛlɛ vaiti ba, ta laavɔɔ vaiti. 13 Fai ɓɛgele ɠa é ɠɛa zɔɔma Egilisiiti bɛ é la ɠɛɛni wo ʋɛ, kɛni tɛi nɔ gè la ɠɛɛni ga kasɔ wo unma? À sùvaayɛ ga naama lelebotalai!

14 Wɛlɛ, ná zeizu zaʋasiɛi ɠa kɛ̀ʋele ɓɛtɛai ga gè ʋa wo ʋɔ bɛ. Gè la ɠɛa ga kasɔ wo unma ɲɛgɛlɛin, mazɔlɔɔ gè la wo-yeaɠɔli gaiziɛzu, kɛni wa ɓɔɠɔi. Tɔɔzei dointi taade ta ɗa anii ɠaalɛ ba ti zɔlɔɔ nuiti bɛ, kɛlɛ ti zɔlɔɔ nuiti ka ta ɗa anii ɠaalɛ ba ti ʋɛ. 15 Nɔ̀un nà, toɠa bɛ̀ ga koozunɛ, nii pɛ é zèa, gè naati kula ya wa-vaa zu, gè ɓɔɠɔ ɠwɛ mɛtu wo ʋɛ. Nà wo wola nɛɛna ʋɛ, naa ɠa nà-nɛɛbɛi lɔi wo-yiimaʋɛ ɓaa?

16 Tama, gè la ɠɛni ga kasɔ wo unma. Kɛlɛ tanigaa ta ɠɛɛzu ma tɛi kèleɠelegai, gè wo zoni ga keleɠelegi! 17 Zɔiti gè ɠɛni ti leʋesu wo ma, gè leʋeni ga naati pɔ pelei ɓaa, gè loo wo ma? 18 Gè Tite maanɛɛnɛni ga é ʋa wo ʋɔ bɛ, ɠɛɛɠɛloin ta ɠɛni polu. Tite looni wo ma fai ta zu ɓaa? Nà-o, tɔ-o, gi la ɠɛni ziɛni ɠi gilagi nɔ zu ɓaa? Gi ziɛ ʋelei la ɠɛni ga faa ɠila ɓaa?

19 Kaite suɠoozaa, wa ɠigaiziɛzu ga gá ɓɔɠɔ maalobosu nɔ wo ɠaazu. Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, gá ɓɔɛzu eɠɛʋelei Kilista pɔ la GALA gaazu, gá naati pɛ bosu wo ma, nii a kɛ wo li luɠɔma kidaaleʋei zu. 20 Mazɔlɔɔ nà luazu ga nà ʋaana wo ʋɔ bɛ, gè la wo ɠaani ga ʋelei gè pɔ la, wa ɓalaa wo la ɠɛ kàani ga ʋelei wo pɔ la. Nà luazu ga kpɔɛ vaiti ti mina ɠɛ wo zaama, ta tolo ɲɔiti, ta ziiɠula vaiti, ta maaɠɔɔ faiti, ta tɔɠɔ ɠoloɠolo faiti, ta fama vaiti, ta waso faiti, ta faazupuiti. 21 Nà luazu ga nà ʋaana, nà-GALAGI mina ùnfe wo zaama, gè mina gɔlɔ wo ma mɔinmɔin ná-faa zu, niiti ti kotoiti kɛai, ti la ti-ziɛ ʋelei maavaliboni, ti ʋa ɓeteʋe kɔzɔba vaiti ba, ta koloɠolo faiti, ta ɓaaɠulama vaiti, ti ziɛzu ga tiye.

13

Tɛnɛ goo ɠaaɓelagiti ta tuʋɔ gooiti

1 Pàa laa zaʋasiɛi ɠa ɠɛɛzu ga nii wo ʋɔ bɛ, eɠɛʋelei sɛʋɛai la ga: «Fai pɛ gaa ɠa ɠula ba zeele felegɔ ɓaa zeele saʋagɔ ná-zeele wooi maaʋele ma.»* 2 Sìɛ la velesiɛi zu wo ʋɔ bɛ, gè naati tɛnɛni, niiti ti kotoi ɠɛɛni pɔlɔma ta zɔiti pɛ. Gè la ná niizu, kɛlɛ nà ti ɠitoozu su mɔnɔ ga nà ɠalena ma wo ʋɔ bɛ ʋolu, gè la nu nɔpɛ maawɔinɠa. 3 Tɔɔzei wa poogi ɠaiziɛzu ga ni nà ɠa Kilista ɓɔɛzu pɔ̀, gè ɗa bo wo ma. Kilista la ga zɛbɛsulala nu wo letemazu, kɛlɛ toɠa botii ɠɛɛzu ga zɛbɛi wo zaama. 4 Mazɔlɔɔ é ɓadɔni saa wului ma ná-zɛbɛsulalai zu, kɛlɛ toɠa zɛnvui wosu GALA ná-zɛbɛi zu. Gá ɓalaagi, gá-ɠilibalai zu gá tɔun, gá ga zɛbɛsulala nuiti, kɛlɛ gá ɓɔɠɔ lɛ ga gá vulua gá tɔ GALA ná-zɛbɛi zu, gi ziɛ ʋelei maaʋele ma, é ʋilɛ wo ʋa.

5 À ɓɔɠɔ zuɠɔɠɔ dɛɛ wa ɓɔɠɔi, wo ɓɔɠɔ vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ, ni wa ziɛzu kidaaleʋei zu. Wo la kwɛni ɓaa, ga Yesu Kilista ɠa wo zaama? Kɛni, ni naama zuɠɔɠɔgi a ɠɛɛna wo ʋɛ ga fai nii wo la zooni da. 6 Anɛɛ naa ʋe dàaʋɛ da ga suɠɔɠɔgi la ɠɛni ɠɛɛni gi ʋɛ ga soofaalalala vaa. 7 Gá GALA falizu ga wo mina faa ɲɔu nɔpɛ kɛ, é la ga gi gá-zoofaalai lɛ, kɛlɛ gi wo ɠa, wo ɗa faa ʋagɔi ɠɛ, anɛɛ ni toɠa lɛɛzu ga giya mu, gi ɠɛni ga zɛbɛsulala nua. 8 Mazɔlɔɔ gi la zooga faa nɔpɛ kɛɛzu GALA ná-gaamai laalɔɠɔma, kɛni nɔ gi ɗa boti ɠɛ tɔun bɛ. 9 Gá ɠoozunɛɛzu siɛgi zu gi ga zɛbɛsulala nuiti la, wa ma zɛbɛi wo ʋa. Naa ma gá-ƓALA falii ɠa ga wo laazeeli fai pɛ su. 10 Naa ɠa é kɛɛzu, gè niima vaiti sɛʋɛzu la, gè teʋe wo ma siɛgi zu màaɠoozaai la wo ʋa, naa ɠa a kɛ nà ʋaana wo ʋɔ bɛ, gè mina wo zopele ɲɔu, ga naama zobogi nii Maliɠii feai zèa ga gè wo li la luɠɔma kidaaleʋei zu, é la ga wo ɠoloɠolo faa.

11 Kɛ̀ɛleaiti, gaaɓelagi ɠa ga: À ɗa ɠoozunɛ. À li luɠɔma, wo ɓɔɠɔ iɲɔdɔ wo ɠilagilagi pɛ, kisiɛ ɠilagi ɠɛ wo-yiimaʋɛ. À eteai ziɛ ziilɛigi zu, nɛɛbɛi ta ziilɛi GALAGI ɠa ɠɛ wo ʋa naazu.

12 À ɓɔɠɔ luʋɔ ga nɛɛnɛi. GALA ná-nuiti pɛ ta wo luʋɔsu.

13 Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo pɛ wo ʋa, ta GALA ná-nɛɛbɛi, ta Zɛnvu Ɲadegai ná-kpɔfaamai!

* 4:13 4:13 Guy 116:10 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 6:2 6:2 Eza 49:8.

† 6:16 6:16 Lev 26:12; Ezk 37:27.

‡ 6:17 6:17 Eza 52:11.

§ 6:17 6:17 Ezk 20:34, 41.

* 6:18 6:18 2Sa 7:14.

* 8:15 8:15Ɛgz 16:18.

* 9:9 9:9 Guy 112:9 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 10:17 10:17 Zel 9:23.

* 13:1 13:1 TSV 19:15.

Galate

1

2

3

4

5

6

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Galate Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Pɔle ɠa é Galate nuiti ta-zɛʋɛi ɠɛa (1:1). Sɛʋɛ ɠɛni de nii Pɔle teʋeni Egilisiiti ma, niiti ti ɠɛni Galate yooi zu, é zo kona ʋuunaanigɔ maazu lɔsaʋa ɠɛɠala ma, é li puulɔɔlugɔ maazu lɔfelai ma (48-57), Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Galate nuiti ti ɠɛni ga nui niiti ti ɠɛni zeini Galate yooi zu, Wɔlɔme masa zooi zu. Faaɠwɛ nu wolaiti ti la kwɛɛ, ʋɛ Pɔle ɠɛni ná, é ɗa sɛʋɛi nii ɠɛ, kɛlɛ toɠa zoo ɠɛɛzu ga Efɛze ɓaa Kolɛnte taa wola felegɔi naati gila.

Pɔle sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ é ɓɔɛ keletiɛinti pɔ, Zuifuiti ta niiti ti la ga Zuifua, ti Egilisiiti su Galate yooi zu. É sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ seɠezeɠe, nii a kɛ é zɛɛ ɠalagi naa zakpe, nii nuiti ti ɠɛni bosu ga kɛni keletiɛinti ti ɠolo Zuifuiti ta-lɔgiti bɛ, ti Minazeɠe Pɔlɔmai zu, ma un ge daa ma mɛɛ ga tatipɛlɛʋolu vaa. Kpɔgi ta ɠɛni keletiɛinti saama, ti laasei pɛai ga Zuda Ɠala Pele Ziɛ Nuiti, naati ka ti ɠɛni kɛni keletiɛinti ti la ga Zuifua, ti lati pɛlɛʋolu. Ti inɛinɛgi lɔɔni ɓalaa Pɔle ná-keela vai ma zobogi vai zu. Pɔle ná-zobogi maaloboni, é ná-wɔlɔwɔlɔ vai ta zuɠula ti ma (1:11—2:14), ta é Woo Niinɛ Ʋagɔi ɓalaa maaloboni, é ɠɛ ma, kizogi la zɔlɔɔga pele un kili nɔpɛ ma, kɛni kidaaleʋei nɔ maaʋele Yesu Kilista ma (2:16). Naama ka ga GALA ná-nuɓɔɠɔlai ma ɠulanumai, kɛlɛ nuiti ta-ɠɛɛwotiiti maaʋele laade.

Unsosuʋɛ

1. Pɔle ná-sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga é Egilisiiti tuʋɔ, niiti ti Galate yooi zu (1:1-5).

2. Naa ʋoluma Pɔle ná-eteai zu vai tanigaa zuɠulani, nii a kɛ é ná-zobogi maalobo, nii é zea ga é kalagi wo, ta é dɛɛ ga é suɠɔɠɔni ga é ziɛ é zoloo tɔgi ma, kɛlɛ naa la ɠɛni zolooni (1:6—2:21).

3. É zɛba é dama kpɛ é tɔgi ta zaalai ti-losuʋɛti suɠula ga pagɔ, é lo kizogi ʋa (3:1—4:31).

4. Naa ʋolu, é kalagiti fe, ʋelei keletiɛn ʋelei maanɛai la ga nu siɛ sɔledai zu (5:1—6:10).

5. Pɔle ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga tuʋɔgiti, ta é toli gaaɓela bo ga nu ɠizɛ su ga ni GALA ka nu maavalibona, é è ɠɛ nu niinɛ, naa vizɔgɛ, é leʋe tɔgi ma leveiti ba ti kɛlɛmaʋɛ, eɠɛʋelei nu lati fai la pɛlɛʋolu (6:11-18).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, nà wo luʋɔsu. Nà ga Yesu Kilista ná-keelai. Gè la naama zobogi zɔlɔɔni nuɓusɛa ya, ɓaa nu ɠila zea, kɛni Yesu Kilista, ta Ɠɛɛɠɛ GALA nii é buzeɠeni, é kula saai ya. 2 Kɛɛleaiti pɛ ti ʋɛ, ti ɓɔ bà, gá wo luʋɔsu, wɔi wo Egilisiiti su Galate yooi zu.

3 Ade-Ɠɛɛ GALA ta Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ. 4 Kilista ɠa é ɓɔɠɔ veeni, tɔ ɓɔɠɔi, é de ɠizo da-ɠotoiti ma, naa ɠa a kɛ é de ɠula niima yeeɠɛɠala ɲɔi ya, eɠɛʋelei GALA ziimai la, é ga ade-Ɠɛɛ. 5 Lɛbiyai ɠɛ GALA bɛ, eyɛsu ɠɔ! Amina!

Woo Niinɛ Ʋagɔ ɠila kpegi

6 Dàavɔɔʋɛ gola, ga wo ɠɛlɛa GALA ba fala, nii é wo lolini Kilista ná-zaalai zaɓui zu, wo ɠaaʋote woo niinɛ ʋagɔi taɠili ma. 7 Gaamazu, woo niinɛ ʋagɔ ɠili ge la ná! Kɛlɛ nuiti ka ti wo ɓɔlɔzu, ta pɔ ti Woo Niinɛ Ʋagɔi maavalibo, é ʋilɛ Kilista ʋa. 8 Kɛlɛ anɛɛ giya ɓɔɠɔi ʋe, ɓaa geezuɠeelai seɠeai geeɠɔlɔgi zu, gá woo niinɛ ʋagɔ ɠili daazeelina wo ma, é ɠula zɔi ʋolu gi daazeelini wo ma, naama nui voovo! 9 Ʋelei gi boni la mɔunpa, zenɔ ɠana gè bosu la ʋolu mɔnɔ: Ni nu nɔpɛ ka woo niinɛ ʋagɔ ɠili daazeelina wo ma, é ɠula zɔi ʋolu wo sɔlɔɔni, naama nui voovo!

10 Nuɓusɛi yiima vai ɠa gè gaiziɛzu ɓaa, ɓaa GALA ziima vai? Nà ɠaaɓaazu ga gè nɛɛ nuiti bɛ ɓaa? Ni gè ɠɛni ɠaaɓaazu ga gè nɛɛ nuiti bɛ, gè la ɓena ɠɛ ga Kilista ná-botiɠɛ nu.

Pɔle ɠɛɛ ʋelei ga keelai

11 Kɛ̀ɛleaiti, nà bosu wo ma ga: Woo Niinɛ Ʋagɔi gè daazeeliai, nuɓusɛ ná-faa ɓɛtɛa laade. 12 Mazɔlɔɔ nà ɓɔɠɔi, gè la sɔlɔɔni nu ya, nu la kàlani da, kɛlɛ Yesu Kilista ɠa é kulani kɛlɛma bɛ̀.

13 Wo màawoo mɛnini, ʋelei tùʋa ʋelei ɠɛni la mɔungi Zuifuiti ta-ƓALA fali vai zu. Gè GALA ná-Egilisii wɔinzeɠeni názu ga gola. Gè ɠaaɓaani ga gè koloɠolo. 14 Zuifuiti ta-ƓALA pele ziɛi zu, gè leʋeni Zuifui ma mɔinmɔin ba, ti ga kɛ̀ɠalaiti, mazɔlɔɔ sɛ̀bɛzeɠeni gola mɛ̀mɛwolani ta-vaa wɔlɔmaiti su.

15 Gè yɛni dèe ɠoozu, GALA ge yiimazeɠe ga ze, é tòli ga ná-zaalai maaʋele, ga gè botii ɠɛ bɛ. 16 Siɛgi zu é nɛɛni bɛ la, é ná-Doun Zunui ɠulani kɛlɛma bɛ̀, ga gè ná-fai laazeeli zii ɠiligiti ma. Gè la ɠɛni liini nu nɔpɛ pɔ, a ʋa tɛ̀nɛ. 17 Gè la ɠɛni liini Zeluzalɛme, keelaiti pɔ bɛ, niiti ti ɠɛni nɔ̀un tuɠɔ, kɛlɛ gè sakpani nɔ Alaɓe yooi zu, naa ʋolu gè ɠale ma Damase.

18 Kona saʋagɔ ʋoluma, gè liini Zeluzalɛme, ga gi ɓɔɠɔ ɠwɛɛ gá Piyɛlɛ, gi folo puugɔ maazu lɔɔlugɔ (15) ɠɛɛni ada ɠila. 19 Kɛlɛ gè la ɠɛni keelai zɔi tanɔpɛ kaani ná, kɛni Zake nɔ, Maliɠii deɠei. 20 Fai niiti gè ti zɛʋɛzu, gè ɗa bo wo ma, GALA gaazu, gè la zɛɛ wosu ɲɛgɛlɛin.

21 Naa ʋolu gè liini Siili yooi zu ta Silisi yooi zu. 22 Naama ziɛgi pɛ su, Kilista ná-Egilisii zu nuiti ti ɠɛni Zudé yooi zu, ti la ɠɛni dɛ ɠaazulaani mà, ti ʋa kwɛ̀ɛ. 23 Kɛlɛ ti mɛnini ga: «Zɔi é ɠɛni ade wɔinzeɠezu mɔungi, toɠa na kidaaleʋei ma vai laazeeli, nii é ɠɛni pɔ é koloɠolo mɔungi zu.» 24 Ti ɠɛni GALA dɛbizu nà-faa zu.

2

Pɔle ta zɔɔma ɠeelaiti
ti ɠomi fai Zeluzalɛme

1 Kona puugɔ maazu naanigɔ (14) leʋegai ma, Ɓalanaɓase ʋilɛni pòlu, gi li mɔnɔ Zeluzalɛme. Gè Tite ɓalaa seɠeni, é ʋilɛ gi ʋolu. 2 Gè niima ziɛi woni, ga gè ɠolo kulakɛlɛmai naa ʋɛ gè kaani. Gè Woo Niinɛ Ʋagɔi yɔɠɔzulɛɛni ga niiti ti levezu ga kundiɠiiti yɛ gaalɛbai zu, nii gè daazeelizu zii ɠiligiti saama, naa ɠa a kɛ nà-kpizɛi gè bogai, ɓaa gè ʋaazu bosu, é mina ɠɛ ga wafuun. 3 Tite é ɠɛni ga nà-siɛpolui, Gɛlɛki nu ɠɛni de, kɛlɛ é la ɠɛni laani zea ga maaɓaa vaa, ga kɛni é lati pɛlɛʋolu. 4 Anɛɛ naa ʋe, zɛɛ ɠɛɛɠɛlointi maaʋele ma, ti lɔai dɔɔɠuzu gi yeemazu, ti ɠɛni pɔ ga ti tati pɛlɛʋolu. Ti lɔɔni gi zaama eɠɛ nɛnɛgiti, ti gá-ɓɔɠɔyeemai ʋɛtɛ gi su, gá-ɠilibalai zu gá Yesu Kilista, wɔin ɠɛni ti ma ga ti gi ɠɛ ga duɔiti. 5 Gi la ɠɛni woiloni ti-woo ma tago pa, naa ɠa a kɛ, Woo Niinɛ Ʋagɔi ma ɠaamai makɛ wo zaama.

6 Niiti ti levezu ga nu wolaiti, naati ti la ɠɛni zooni ti ʋa faa niinɛ nɔpɛ da nɔ̀un unma. Ti ɠɛʋelei la ɠɛni gàazu ga faa nɔpɛ, mazɔlɔɔ GALA ge la ɗa ga zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ. 7 Kɛlɛ tɔun ti kaani ga GALA ge Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai ɠalivaaʋɛ mà naati ma, niiti ti la ga Zuifua, eɠɛʋelei é daazeeli vai ɠalivaani la Piyɛlɛ ma Zuifuiti ma. 8 Mazɔlɔɔ GALA ka é kɛ̀ɛni ga keelai zii ɠiligiti bɛ, eɠɛʋelei é Piyɛlɛ ɠɛɛni la ga keelai Zuifuiti bɛ. 9 Zake, ta Piyɛlɛ, naa ʋɛɛ Zan ʋa, ti ɠɛni levezu ga kundiɠiiti, ti pɛtɛgai ma ga zaalai ɠa mà, ti yeelaani gi ya, gá Ɓalanaɓase, poogi ɠɛni ga naa ga ti yeezeiɗa gi wu. Naa ma, gi pɛ gi zolooni ma, ga gi li gi botii ɠɛ zii ɠiligiti saama, tiya ma, ti li Zuifuiti saama. 10 Ti ɠɛni gi ma nɔ: «À ɠizɛ bala nuiti su.» Gè ɠaaɓaaʋɛ, gè naa ɠɛ ga pagɔ.

Pɔle ta Piyɛlɛ ta-zakpegi Antiyɔse

11 Siɛgi zu Piyɛlɛ ʋaani la Antiyɔse, gè sakpeni ɠaazuni ta ɠaazu, tɔɔzei peelala vaa ɠɛni de. 12 Tɔɔzei ta nuiti ti la ga Zuifua ti ɠɛni laamiizu ada ɠila, aisa Zuifui tanigaani ti ʋa ʋa, ti zeɠe Zake ʋɔ bɛ. Kɛlɛ naati paai ma, é zeɠeni zii ɠiligiti ba, é maaɠooza, tɔɔzei é ɠɛni luazu Zuifuiti ba niiti ti pɔ ga zii ɠiligiti ti lati pɛlɛʋolu. 13 Zuifui zɔiti ti wooveledai ɠɛɛni ga tɔun kɛʋele, eyɛsu Ɓalanaɓase ɓalaagi ʋilɛ ti ʋolu ta-wooveledai zu. 14 Kɛlɛ siɛgi zu gè kaani la ga ti la ziɛzu ga pagɔ, eɠɛʋelei Woo Niinɛ Ʋagɔi ma ɠaamai la, gè ɠɛni Piyɛlɛ ma ti pɛ gaazu: «Ɗa ʋe, è ga Zuifui, è ɠɛa ziɛzu eɠɛʋelei zii ɠiligiti ti ziɛzu la, tɛi ti la ga Zuifu. Leeni vaa zu è zii ɠiligiti kpalazu ga kɛni ti ziɛ ga Zuifuiti kɛʋele?»

Telebodai zɔlɔɔ fai
ga kidaaleʋei maaʋele

15 Gɛi gi zɔlɔɔgai ga Zuifuiti, gi la zii ɠiligiti saama, niiti ti la ɠolozu GALA ná-tɔgi ʋɛ. 16 Gi kwɛni ga nui la ɗa ga ɠɛ ga telebo nu GALA gaazu, ga tɔgi zo fai maaʋele, kɛni kidaaleʋei maaʋele Yesu Kilista ma. Gá ɓalaagi gi ɠidaaleʋeni Yesu Kilista ma, naa ɠa a kɛ gi ɠɛ ga telebo nuiti GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele Kilista ma. Tɔgi zo fai laade, mazɔlɔɔ nuɓusɛ nɔpɛ ge la ɠɛa ga telebo nu GALA gaazu ga tɔgi zo fai maaʋele. 17 Kɛlɛ ni gá ɠaaɓaana ga gi ɠɛ ga telebo nuiti Kilista zaalai zu, a ʋɛtɛna ga gi ɠɛa ga kotoba nuiti ga zii ɠiligiti kɛʋele, naa ʋoluʋɛ ɠa mu ga Kilista ɠa é gi liizu kotoi ɠɛɛ vai ma ɓaa? Naa li poun! 18 Mazɔlɔɔ tɔgi zo fai niiti gè ɠɛlɛni ti ʋa, gè ti ɠoloɠolo, nà ɠɛna naati kpɛtɛa ʋolu, gè ɓɔɠɔ ɠɛa ga tɔ koloɠolo nui. 19 Mazɔlɔɔ tɔgi zaɓui zu, gè la mɔ zɛnvui wosu tɔgi ʋɛ, naa ɠa a kɛ gè zɛnvui wo GALA bɛ. 20 Gá Kilista gi ɓadɔni saa wului ma. Nà la mɔ de gè ʋa ɠɛ zɛnvui wosu, Kilista ɠa é yɛnvuzu sù. Zɛnvui gè bosu niina, nà bosu ga kidaaleʋei maaʋele GALA Doun Zunui ma, nii é nɛ̀a ʋɛ, é yee zeɠe ɓɔɠɔ maazu nà-faa zu. 21 Gè la ɠɛlɛzu GALA ná-zaalai ʋa, mazɔlɔɔ ni telebodai ɠa zɔlɔɔ ga tɔgi maaʋele, Kilista zaani nɔ wafuun.

3

Tɔgi ɓaa kidaaleʋei

1 Ee, Galate nuiti, ɠimalala nuiti! Ɓɛ ɠa é wo unsuleʋeai, wɔiti Yesu Kilista ɓadɔ vai lɛai ga woye kpezekele saa wului ma? 2 Nà pɔ wo niima vaa ɠila kpegi yɔɠɔzuʋɛ lɛ ga ze: Wo GALA Zɛnvui zɔlɔɔgɛ tɔɔzei wa tɔgi zosu ɓaa, ɓaa tɛi wo Woo Niinɛ Ʋagɔi mɛnigai ta wo la da? 3 Wa ga ɠimalala nu zɛbɛlɛ golaiti ɠana ɓaa? Wo tɔɔzeiɗa ga pagɔ ga GALA Zɛnvui maaʋele, wa pɔ wo gaaɓela ga wa ɓɔɠɔi wa-zobogi maaʋele ɓaa? 4 Nii dɔin wo ziaa su, naa ɠɛa ga wafuun ɓaa? É la zooga ɠɛɛzu ga wafuun. 5 Siɛgi zu GALA ge ná-Zɛnvui veezu la wo ya, é ɗa laavɔɔ vaiti kɛ wo zaama, toɠa naa ɠɛɛzu tɔɔzei wa tɔgi zosu ɓaa, ɓaa tɛi wo Woo Niinɛ Ʋagɔi mɛnigai ta wo la da?

6 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Abalaame laani GALA da, naa leveni bɛ ga telebodai.»* 7 À suɠwɛɛ deɠɛmu, ga zɔiti ti laai GALA da, naati ka ti ga Abalaame ná-dointi. 8 GALA Sɛʋɛi kulaʋɛ kɛlɛma ma yeeluɠɔ ga zii ɠiligiti ta ɠɛ ga telebo nuiti GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele. Naa ɠa é ba, é Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini Abalaame ma naa luɠɔ ga: «Zii kpein ka tuyai zɔlɔɔ è maaʋele ma.»† 9 Naa ma, zɔiti ti laai GALA da, tuya ɠa ti ʋɛ ta kidaaleʋe nui Abalaame.

10 Kɛlɛ zɔiti ti ʋoluzeizu tɔgi zo fai ʋa, naati ta kotoi laawu. Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Naama nui voovooʋɛ, zɔi é la naa pɛ soni, nii é tɔgi ma zɛʋɛi zu, é ʋa ziɛ la.»‡ 11 Naa ɠoleʋɛ ga nu nɔpɛ ge la ɠɛa ga telebo nu GALA gaazu ga tɔgi zogai maaʋele, mazɔlɔɔ GALA Sɛʋɛi ɠɛ: «Zɔi telebogai GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele, naa ɠa zɛnvui wo.»§ 12 Kɛlɛ tɔgi la ɠilini kidaaleʋei ʋa. GALA Sɛʋɛi ɠɛ ma: «Zɔi a tɔ gooiti so, naa ɠa ziɛ ga tiye.»*

13 Kilista foovooi zɔlɔɔni de-ʋotogi zu, é de unmɔɔ, é de ɠula tɔgi ná-foovooi laawu. Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «Foovoo nu ɠa ga naa, nii é zɛlɛni gului ʋa.»† 14 Naa ɠɛɛni, naa ɠa a kɛ, tuyai GALA ge ma minazeɠe boni Abalaame ʋɛ, naa ʋa ɠɛ ga zii ɠiligiti tɔnɔ, Yesu Kilista zaalai zu, ga de Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔ ga kidaaleʋei maaʋele, nii GALA ge ma minazeɠegi woni.

Tɔgi ta minazeɠegi

15 Kɛ̀ɛleaiti, nà ɓɔɛzu é lo nuɓusɛiti ta-vai tanigaani ba: Siɛgi zu nui falima woo zɛʋɛi ɓɛtɛzu la ga pagɔ, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa su wooi naa ɠoloɠolo, ɓaa é ʋa ta la ma. 16 Tɔ ma, GALA ge minazeɠegiti boni Abalaame ʋɛ ta mavofodai. GALA Sɛʋɛi la ɠɛni ma: «mavofodaiti», eɠɛ ta ɠɛ ga nu mɔinmɔin, kɛlɛ eɠɛ gila kpe nɔ «è-mavofodai»,‡ naa ɠa é ga Kilista. 17 Wɛlɛ nii gè pɔ gè bo, toɠa ga nii: GALA ge minazeɠegi ɓɛtɛni ga pagɔ. Tɔgi nii seiɗai kona unnaanigɔ kona ʋuusaʋagɔ (430) leʋegai ma, naa la zooga é ʋa GALA ná-minazeɠegi ɠoloɠolo, é ʋa gaaʋala ba. 18 Mazɔlɔɔ ni tɔgi ɠa nu ɠɛni pogani zɔlɔɔsu zea, naazu é la mɔ zɔlɔɔsu minazeɠegi ya. Tama, minazeɠegi maaʋele ɠa GALA ge ná-faanɛɛi ɠɛɛni la Abalaame ʋɛ.

19 Tɔgi zei ungi ɠa ga leeni mu? É zeini, nii a kɛ é naama vaiti dɛɛ, niiti ti la zolooni GALA ziimai ma, é yɛ ná eyɛsu Abalaame mavofodai ʋa, nii minazeɠegi woni ná-faa zu. Geezuɠeelaiti ka ti tɔgi naa veeni, zunu ɠila ge ɠɛ ga zɔɠɔzuɓɛtɛ nui. 20 Tama, zɔɠɔzuɓɛtɛ nui la ga nu ɠila nɔnɔ, kɛlɛ GALA ka ɠila nɔ.

21 Tɔgi ɠa GALA ná-minazeɠegiti daalɔɠɔma ɓaa? Naa li poun! Ni tɔ ge zeini, a zoo é zɛnvui ve nuɓusɛiti zea, naazu nuɓusɛi a la telebodai zɔlɔɔ GALA gaazu ga tɔgi zogai maaʋele. 22 Kɛlɛ GALA Sɛʋɛi ɠa bosu ga eteai pɛ ka kotoi yeezu, naa ɠa a kɛ, minazeɠegi ve ga kidaaleʋei maaʋele Yesu Kilista ma naati zea, niiti ti ɠidaaleʋeai. 23 Aisa kidaaleʋei ʋa ʋa, tɔgi de zoni eɠɛ duɔiti, eyɛsu kidaaleʋei tɔna ɠula kɛlɛma. 24 Deɠɛmu, tɔgi ɠa zɛgai wɛlɛzu ade ma, eyɛsu Kilista ʋa, naa ɠa a kɛ de ɠɛ ga telebo nuiti GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele. 25 Tɛi niina kidaaleʋei ʋaa, de la mɔ gwɛlɛma nui yeezu.

26 Mazɔlɔɔ wo pɛ wo ɠɛa ga GALA dointi ga kidaaleʋei maaʋele Yesu Kilista ma. 27 Wo pɛ wo ɓatizegɛ ga wo ɠili Kilista ʋa, wo Kilista loa ɠɔba. 28 Zuifu vaa la ba, Gɛlɛki vaa la ba, duɔ vaa la ba, wɔɔlɔ vaa la ba, zunu vaa la ba, anzanu vaa la ba, zeeɠaaɠwɛɛ vaa la su, wo pɛ wa ga ani ɠila kpe nɔ, wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista. 29 Ni wo ɠɛa ga Kilista nɔnɔiti, naazu wo ɠɛa ga Abalaame mavofodai, wa wɔnɔ zɔlɔɔ naa zu, nii GALA ge minazeɠeai la.

4

1 Tama, ni pogani zeɠe nui ɠa dɛ doungoyai zu, ta duɔi ta ga ɠɛʋele, anɛɛ ni tɔun ka é ga anii kpein maliɠii, 2 tɔ ɓɔɠɔi ɠa yɛ dɛ gwɛlɛma nuiti ta naavolo unda nuiti zeezu, eyɛsu kɛɛɠɛ ná-yeeɠɛɠala leveai zeeli. 3 Ada ɓalaagi, zenɔ ɠana é ɠɛni la, ade ɠɛai ma dɛ doungoyai zu, ade ɠɛni duɔlai zu zobogiti zeezu niiti ti zeini eteai nii unda. 4 Kɛlɛ yeeɠɛɠalai é leveni, naa zeeliai ma, GALA ge ná-Doun Zunui leʋeni, é zɔlɔɔ anzanui ta ʋa tɔgi wu, 5 naa ɠa a kɛ, zɔiti ti tɔgi wu, é naati unmɔɔ, ta é ade ɠɛ ga GALA dointi.

6 Tɛi wo ga ná-dointi, GALA ge ná-Doun Zunui ná-Zɛnvui leʋegɛ, é zei ade-yiimaʋɛti, é ɗa wooɠula, é ɗa ɠɛ ma: «Aɓa!», naa ɠa ga «Kɛ̀ɛ!» 7 Naa maaʋele ma, è la mɔ ga duɔ, kɛlɛ ɗa ga doin. Ni tama è ɠɛa ga doin, ɗa ɗɔnɔ zɔlɔɔ naa zu, nii GALA ge minazeɠeai la.

Pɔle ná-ziizoolɛi Galate nuiti ta-vaa zu

8 Mɔungi, wo la ɠɛni GALA kwɛɛ, wo ɠɛni duɔlai zu naati zea, niiti ti la ga gala kitea. 9 Kɛlɛ niizu niina wo GALA kwɛɛga, é ɓudɛ naa maazu, GALA ge wo ɠwɛɛga ga ná-nuiti, lee vaa zu wo ɠalesu ma ʋolu eteai zu yɛnvuiti ma, zɛbɛ ta tosu la ti ʋa. Wa pɔ ga wo lɔ ʋolu naati ta-luɔlai zu ɓaa? 10 Wa fɛti voloiti sosu, ta alugi tanigaa, ta yeeɠɛɠalai tanigaa, naa ʋɛɛ konagi tanigaa ʋa! 11 Ee! Nà luazu gola, ga botii kpein gè kɛa wa-vaa zu, naa mina ɠɛ zèa ga wafuun faa!

12 Kɛ̀ɛleaiti, nà wo maanɛɛnɛzu, à ɠɛ ga kɛ̀ʋele, mazɔlɔɔ nà ɓalaagi nà ga wo ɠɛʋele. Wo la telebotala vaa nɔpɛ kɛɛni ga ze. 13 Wo suɠwɛɛni ga, seeɓɛ vaa ɠa é kɛɛni, gè Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini la wo ma, ma mɔungi zu. 14 Seeɓɛi é ɠɛni bà, naa ɠɛni wo ʋɛ ga ʋoluɠula vaa, wo la ɠɛni ɠɛɛni bà kpɛɛluu, wɔ̀in la zeɠeni wo ma. Tɔun, wo yeezeini bù eɠɛ GALA ná-geezuɠeelai, eɠɛ Yesu Kilista ɓɔɠɔi. 15 Wo wola ɠoozunɛɛni názu! Lee ɠa kɛai niina ga woye? Mazɔlɔɔ nà zeele wooi nii wosu wo ʋɛ, ga ni a la zoo ɠɛɛzu, wo ɓena wo-ɠaazuɠɛzɛiti kula su, wo ti ve bɛ̀. 16 Gè ɠɛa niizu ga wo zili nui, tɛi gè gaamai wosu wo ma ɓaa?

17 Gilimai ti bosu ga woye, faa ʋagɔ laade. Ti wɔinni ti wo zeɠe bà, nii a kɛ wo ɠili ti ʋa. 18 Pagɛ ga wo ɠili faa ʋagɔi ɠɛɛ vai ʋa siɛnɔpɛ su, é la nɔ ga siɛgi zu gè ɠɛɛzu la wo zaama. 19 Dòinti, nà doun zɔlɔɔ koozuwanai zu ga niinɛ wa-vaa zu, eyɛsu wo ɠɛ ga nu ɠiteiti Kilista ná-faa zu. 20 Wɔin ɠa mà niizu, ga gè ɠɛ wo zaama, gè kpɔ̀ɛ wooi maavalibo, mazɔlɔɔ zìi ɠa zoolɛzu gola ga wa-vaa!

Agaal ta Sala ti-ma ʋoogiti

21 À bo dɛɛ mà, wɔi wo wɔinni wo wa-eteai ziɛ tɔgi wu, wo la tɔgi wooi mɛnisu ɓaa? 22 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga Abalaame doun zunu felegɔ zɔlɔɔni, gilagi ɠɛni ga duɔ anzanui nɔnɔi, gilagi ɠɛ ga anzanui é ga wɔɔlɔi, naa nɔnɔi. 23 Kɛlɛ duɔ anzanui ná-doun zunui zɔlɔɔni ga kpusɛi ná-faa ɓɛtɛai maaʋele, tama anzanui é ɠɛni ga wɔɔlɔi, naa ná-doun zunui zɔlɔɔni ga GALA ná-minazeɠegi ɓabii. 24 Niima vaiti ta ga faalaalii: Anzanu felegɔi niiti ta ga minazeɠe felegɔiti. Minazeɠegi gilagi, naa ɠa é ga Agaal, é ga Sinayi gizei nɔnɔi, é dointi sɔlɔɔsu, ti ga duɔiti. 25 Agaal ɠa ga Sinayi gizei, é Alaɓe yooi zu, naati ka ti ma ta Zeluzalɛme nii é ná niizu, tɔɔzei toɠa ga duɔi ta ná-dointi pɛ. 26 Kɛlɛ Zeluzalɛme é geezuʋɛ, toɠa ga wɔɔlɔi, tɔ ɠa é ga ade-lee. 27 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Ɠoozunɛ, ɗɛi è ga doun zɔlɔɔtala anzanui, è la doun zɔlɔɔsu!

Ɠoozunɛ, è wooɠula la, ɗɛi è la doun ɠoozuwana wosu!

Mazɔlɔɔ anzanui kɛlɛi wogai ba, ná-dointi ta mɔin gola,

é leʋe anzanui nɔnɔi ʋa, nii é zini bɛ.»*

28 Wɔun, kɛ̀ɛleaiti, wo zɔlɔɔgɛ eɠɛʋelei Izaake zɔlɔɔni da, ga GALA ná-minazeɠegi ɓabii. 29 Kɛlɛ ʋelei nɔ zɔi é zɔlɔɔni ga kpusɛi ná-faa ɓɛtɛai maaʋele, é ɠɛni zɔi wɔinzeɠezu la, nii é zɔlɔɔni ga GALA Zɛnvui ná-faa ɓɛtɛai maaʋele, zenɔ ɠana é ɠɛɛzu la niizu. 30 Kɛlɛ lee ɠa GALA Sɛʋɛi bosu? «Duɔ anzanui ɓɛ ta ná-doun zunui, mazɔlɔɔ duɔ anzanui ná-doun zunuiti ti la ɓɔga poganii ma, ta wɔɔlɔ anzanui ná-doun zunui.»† 31 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, ade la ga duɔ anzanui ná-dointi, da ga wɔɔlɔ anzanui ná-dointi.

5

À mina ʋala wa-wɔɔlɔyai ma

1 Kilista ade unmɔɔga, ga de ɠɛ ga wɔɔlɔ ɠiteɠitegiti. Deɠɛmu à lo kpaan wɔɔlɔyai naa zu. À dama, wo mina mɔ ɠale ma wo ʋa lɔ tɔgi zo fai ma luɔla ɠasɔi wu.

2 À woilo! Nà Pɔle, nà bosu wo ma ga: Ni wa ɓɔɠɔ latina pɛlɛʋolu, Kilista la mɔ faa nɔpɛ paa wo ma názu. 3 Nà nii wosu, gè maaɓakpa mɔnɔ, zunu nɔpɛ é latisu pɛlɛʋolu, kɛni é Zuifuiti ta-lɔgi pɛ so, é ziɛ la. 4 Wɔi wo ɠaaɓaazu wo ɠɛ wo ɓɔɠɔ lɛ GALA gaazu ga telebo nu ga tɔgi zogai maaʋele, wo ɓɔɠɔ ɓeteʋea Kilista ʋa, wo ʋala GALA ná-zaalai ma. 5 Gɔnɔi, gá-ɠitogi ɠa ga gi ɠɛ ga telebo nuiti GALA gaazu, naa ɠa gi maaɓɔunsu ga Zɛnvu Ɲadegai ná-zɛbɛi maaʋele, é botii ɠɛɛzu ga gá-ɠidaaleʋei maaʋele. 6 Mazɔlɔɔ ni nu ɠiliʋɛ Yesu Kilista ʋa, tatipɛlɛʋolui ɓaa tatipɛlɛʋolulalai, naa tanɔpɛ ge la ga faa ɓii. Nii é ga faa ɓiigi, naa ɠa é ga kidaaleʋei, é botii ɠɛɛzu ga nɛɛbɛi maaʋele.

7 Wo ɠɛni ɓizɛzu ga pagɔ! Ɓɛ ɠa é pele leʋeai wo luɠɔ, ga wo mina ɠolo gaamai ʋɛ? 8 GALA nii é wo loligai, naa lɛi, niima unsu leʋe vai ʋa ɠula zea. 9 Eɠɛʋelei ta ɗa bo la ga: «Lɛʋɛi tago nɔ ɠa a ɗa ɓulu vukɔ ɠaayɔgai pɛ kpokolo.» 10 Maliɠii naama ladalai veeʋɛ zèa wa-vaa zu ga wo la kisiɛ ɠili boga. Kɛlɛ zɔi é wo ɓɔlɔzu, é ɠɛni ga nui ma zii nɔpɛ, GALA ka yeeʋozɛ ba.

11 Nɔ̀un nà, kɛ̀ɛleaiti, ni gaamazu gè ɠɛa dɛ tatipɛlɛʋolu vai laazeelizu, leeni vaa zu ta yɛ wɔ̀inzeɠezu nɔ ɠɔ? Naazu ma, wooi gè daazeelizu Kilista ná-faa zu, ga é ɓadɔni saa wului ma, naa la mɔ ɓena ɠɛ ga kɔɠɔziɠa zaɓu Zuifu nɔpɛ bɛ. 12 Wɔin ɠa mà ga zɔiti ti wo ɓɔlɔzu, ti ɓɔɠɔ zɛɛɠa!

13 Wɔun, kɛ̀ɛleaiti, GALA ge wo loligɛ ga wo ɠɛ ga wɔɔlɔiti. Kɛlɛ à mina wɔɔlɔyai naa ɠɛ ga zaɓui, wa ɠɛ eteai ziɛzu la ga kpusɛi yiimaiti. Kɛlɛ à ɓɔɠɔ ɠɛ ga botiɠɛ nui ɛsɛ pɛ bɛ ga nɛɛbɛi maaʋele. 14 Mazɔlɔɔ tɔgi pɛ daazeeliʋɛ woo ɠila kpe su: «È-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.» 15 Kɛlɛ ni wa ɓɔɠɔ maawanazu wo ɠilagilagiti, wo ɗa ɓɔɠɔ ʋali ga wo ɠilagilagiti, à dama, wo mina ɓɔɠɔ ɠoloɠolo.

Zɛnvui ta kotoba ɓusɛi

16 Wɛlɛ deɠɛmu, nii gè bosu wo ma: À va bu, GALA Zɛnvui lo wo luɠɔ wa-eteai zu, wo la ziaa ga kpusɛi yiimaiti naazu. 17 Mazɔlɔɔ nii é ga kpusɛi yiimai, naa la nɛɛni Zɛnvu Ɲadegai ʋɛ. Nii é ga Zɛnvu Ɲadegai yiimai, naa la nɛɛni kpusɛi ʋɛ. Ta ɓɔɠɔ laalɔɠɔma, naa ɠa a kɛ, nii wo wɔinni wo kɛ, wo la zooga wo ʋa naa ɠɛ. 18 Kɛlɛ ni Zɛnvu Ɲadegai a lona wo luɠɔ, wo la mɔ tɔgi ná-zobogi wu.

19 Tama kpusɛi ɠɛɛwotiiti kulaʋɛ kɛlɛma, tiya ɠa ti ga niiti: koloɠologi, kɔzɔba vai, ɓaaɠulama vai, 20 kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai, zoɠo vai, maayobalabɛ vai, kpɔɛ vai, tolo ɲɔi, ziiɠulagi, maaɠɔɔ fai, zeeɠaaɠwɛɛ vai, balima vaiti, 21 gaazuɠulapɔi, dɔɔzodai, ziimaɠɛɛ lateʋegai, ta naa ɠɛɠala vaiti. Nà wo lɛnɛsu niina, eɠɛʋelei gè boni la wo ma, zɔiti ti naama vaiti kɛɛzu, ti la GALA ná-masadai zɔlɔɔga.

22 Kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai ma waai ɠa é ga niiti: nɛɛbɛi, koozunɛɛi, ziilɛigi, ziilɔɔi, nuɓɔɠɔlai, nuʋagɔlai, wooɠɛɠiladai, 23 sɛsɛbogi, ɓɔɠɔzogi. Tɔ ge la niima vaiti daalɔɠɔma. 24 Zɔiti ti ga Yesu Kilista nɔnɔiti, naati ti ti-ɓusɛi ɓadɔa saa wului ma, naa ʋɛɛ ná-ɓɔɠɔyiimai ta ziima vai ʋa.

25 Ni ada zɛnvui wosu Zɛnvu Ɲadegai zaɓui zu, ade zɛ ná ɓalaa é lo ade-ziɛ ʋeleiti tuɠɔ. 26 Ade mina ɠɛ ga waso nu, ade mina ɗa ga ɓɔɠɔ yiiɠaawana vaiti kɛ, ɓaa de ʋa ɗa toloi ɠula ga ɓɔɠɔ.

6

À faanɛɛi ɠɛ nui pɛ bɛ

1 Kɛ̀ɛleaiti, ni nui ta a zona faaɠaazagi ɠɛɛzuʋɛ, wɔiti GALA Zɛnvui wo ʋa, à pilɛ pele ʋagɔi ʋa, wo sɔle ga sɛsɛbogi. Dama ga ɓɔɠɔ, ɗa ɓalaagi è mina lɔ tɛgai zu. 2 À ʋɛɛ ɓɔɠɔ ʋa wo ɠilagilagi pɛ, wo wa-ɠasɔ wuigiti seɠe, wa ɠolo ɠana Kilista ná-tɔgi ʋɛ. 3 Ni nui ta a ɠisiɛna ga toɠa ga nu ɓii, tama é la vɔlɔ ga ani nɔpɛ, naa ɠa ɓɔɠɔ yaavazu. 4 Ɛsɛ ge ɓɔɠɔ ziɛ ʋelei vɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ. Ni toɠa zoo ɓɔɠɔ maamusɛzu, toɠa naa ɠɛ ɓɔɠɔ nɔ ʋɛ, anɛɛ é la ʋokɔɠɔni nu ɠili ma. 5 Mazɔlɔɔ ɛsɛ maanɛɛʋɛ é ɓɔɠɔ ɠasɔi zeɠe.

6 Nui ti kalasu ga GALA daawooi, naa maanɛɛʋɛ é ná-kalamɔin ɠɔ zeaɠɔligi kpein su.

7 À mina ɓɔɠɔ yaava pa, mazɔlɔɔ nu la ɲɛɛɠulaa GALA su. Nii nui fazasu, naa ma lɔnɔgi ɠa a ɗa teʋe. 8 Zɔi é fazai wosu ga kpusɛi yiimai, kpusɛi ná-fai ma lɔnɔgi ɠa ve zea ga saai. Kɛlɛ zɔi é fazai wosu ga Zɛnvu Ɲadegai yiimai, Zɛnvu Ɲadegai ná-fai ma lɔnɔgi ɠa ve zea ga ɠɔoɠɔ zɛnvui. 9 Ade mina ɓɔlɔ ga faanɛɛ ɠɛɛ vai, mazɔlɔɔ da ʋaazu ma lɔnɔgi zɔlɔɔsu yeeɠɛɠala ʋagɔi zu é ʋaazu, ni de iɲɔ ge la ɠɛ leʋeni, de ʋa ɓɔlɔ. 10 Naa ɠa é ba, ni nɔ ma zobogi ɠa de ʋɛ, de ɗa faanɛɛi ɠɛ nɔ ɛsɛ pɛ bɛ, ma un ge daa ma ga naati, niiti ti ga de-ɠɛɛleaiti kidaaleʋei zu.

Woo ɠaaɓelagiti ta tuʋɔgiti

11 À wɛlɛ zèeʋogi ʋa, ʋelei sɛʋɛ ɠaei ɠaaɓaazagai la, nà ɓɔɠɔi, gè sɛʋɛai. 12 Zɔiti kpein ti tatipɛlɛʋolu vai laazu wo unma ga kasɔ, naama nuiti ka ti wɔinni ti ɓɔɠɔ lɛ ga nu ʋagɔ nuɓusɛiti gaazu. Naama ungi ɠa ti ʋɛ ga faa ɠila kpe nɔ, nu mina ti wɔinzeɠe, é ʋa lo Kilista zaa vai ʋa saa wului ma. 13 Mazɔlɔɔ tɛiti ti tatipɛlɛʋolu vai ɠɛɛzu, ti la tɔgi zosu, kɛlɛ ta pɔ wo lati pɛlɛʋolu, ga ti ʋa ɗa waso ga woye, tɔɔzei ti poogi ʋɛa wo-ɓusɛi ʋa. 14 Kɛlɛ nɔ̀un nà, gè la ɓɔɠɔ lɛbia faa ɠili nɔpɛ su, kɛni ade-Maliɠii Yesu Kilista zaa wului nɔ, tɔun maaʋele ma eteai zaaʋɛ nɔ̀un tetemazu, nà ɓalaa gè za eteai letemazu. 15 Nu latini pɛlɛʋolu, ɓaa nu mina lati pɛlɛʋolu, naa la ga faa ɓii nɔpɛ, kɛlɛ kɛni è ɠɛ ga kpɛtɛani niinɛi. 16 Niiti kpein ta ziɛ ga kala gooi niiti, ziilɛigi ta maawɔinɠai ɠɛ ti ʋa, é ɠɛ ɓalaa GALA ná-nuɓusɛiti ba, Izilayɛle nuiti.

17 Eyɛsu pɛ, nu nɔpɛ ge mina mɔ kpɔ̀lɔ, mazɔlɔɔ nà ziɛzu ga pala ʋiliiti, gè ti zɔlɔɔni kɔ̀lɔgi ma Yesu ná-faa zu.

18 Kɛ̀ɛleaiti, ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo ʋa! Amina!

* 3:6 3:6 Zen 15:6.

† 3:8 3:8 Zen 12:3.

‡ 3:10 3:10 Zen 15:6 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

§ 3:11 3:11 Aɓk 2:4. Zɔi telebogai GALA gaazu ga kidaaleʋei maaʋele, naa ɠa zɛnvui wo: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: Telebo nui ɠa zɛnvui wo ga kidaaleʋei maaʋele

* 3:12 3:12 Lev 18:5.

† 3:13 3:13 TSV 21:23.

‡ 3:16 3:16 Zen 12:7.

* 4:27 4:27 Eza 54:1.

† 4:30 4:30 Zen 21:10.

Efɛze

1

2

3

4

5

6

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Efɛze Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi ta Kolɔse nuiti tɔnɔi ti ɠɛɛʋɛ yeeɠɛɠala ɠila nɔ zu, kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma. Nui nii é sɛʋɛa, é ɠɛ daasei ka ga keelai Pɔle (1:1). Faaɠwɛ nu mɔinmɔin soloogɛ ma ga Pɔle ɠa é Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi ɠɛai, anɛɛ ni nu ɠilagila tuʋɔgi ma zii, nii é Kolɔse nuiti tɔnɔi zu, naa la su. Naa maaʋele ma kɛɛʋɛ eɠɛ sɛʋɛi nii ɠɛɛni ga é vaza Egilisi mɔinmɔin su, koʋii naa zu. Pɔle sɛʋɛʋɛ su ɓalaa ga, é ɠɛni kasoɠa sɛʋɛi nii ɠɛɛ ziɛgi zu (3:1; 4:1; 6:20). Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi, ta Filipe nuiti tɔnɔi, ta Kolɔse nuiti tɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa, ti-laasei pɛɛʋɛ ga kasoɠa zɛʋɛiti, tɔɔzei é ti zɛʋɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa. Tisike ɠa Pɔle sɛʋɛi veeni zea ga é lii la, siɛgi zu naa ɠɛni liizu la laaliizu Efɛze Egilisii ma (6:21-22).

Efɛze ɠɛni ga taa wola ta Wɔlɔme masa zooi zu, tɔ ɠa é ɠɛni ga Azi ɠoʋii nii dɔiɗai, naama ɠoʋi laa wolai. Efɛze lɔɠɔi ɠulani gola, tɔɔzei Gɛlɛkiiti ta-anzanu ɠalagi, nii daa ɠɛni ga Aaletemise, naa zei ʋɛlɛi ʋa, é ɠɛni ná (KKw 19:23-31). Efɛze Egilisii faiti tɔɔzeini ga pagɔ, kɛlɛ gaaɓelasu yeezeini faa ɠiligi tanigaa wu (Kul 2:1-7).

Pɔle ná-sɛʋɛi lɔɔzeizu ʋelei, é naa zuɠulaʋɛ, ʋelei GALA ge yiimazeɠea la ga ná-nuɓusɛiti, ta ʋelei é ti ɠizoga da ta-ɠotoiti ma ga Yesu Kilista maaʋele. É Egilisii ʋokɔɠɔgɛ kpusɛi ta ma, nii Kilista ga ma ungi, ta é pokɔɠɔ pɛlɛi ta ma togai, nii Kilista ga ma zɔɓelama ɠɔtu wolai. Sɛʋɛi ɠilazuʋɛ velesiɛi zu, Pɔle kalagiti feeʋɛ, é lo keletiɛn eteai ziɛ ʋelei ʋa.

Unsosuʋɛ

1. Pɔle ɓɔɠɔ lɛɛni ta é Efɛze nuiti tuʋɔ (1:1-2).

2. Naa ʋoluma, é Egilisiiti zɔɠɔzu vai zuɠulani ta Kilista (1:3—3:21).

3. Pɔle zɛba é sɛʋɛi ɠɛ é lo naa ʋa, ʋelei keletiɛinti maanɛai ga eteai ziɛ la (4:1—6:20).

4. Gaaɓela Pɔle faa ɠaaɓelagi tanigaa yɔɠɔzu lɛɛ (6:21-24).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, gè ga Yesu Kilista ná-keelai GALA ziimai maaʋele ma, nà wo luʋɔsu, GALA ná-nuɓusɛiti, wɔi wo Efɛze taazuʋɛ, wo ga wooɠɛɠila nuiti wa-ɠilibalai zu wa Kilista. 2 Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

GALA ná-faaɓɔɠɔi ɓela ge la ba

3 Mamagi ɠa de-Maliɠii Yesu Kilista Kɛɛɠɛ GALA bɛ, é tuya looni ade ʋɛ ga zɛnvu zu luyai ma zii pɛ, niiti ti zeɠezu geeɠɔlɔgi zu, ada-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista. 4 Mazɔlɔɔ aisa GALA ge ʋa eteai ɓɛtɛ, é yiimazeɠeni ga adeye ada-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista, naa ɠa a kɛ, de ɠɛ ga nu ɲadegaiti, kɔzɔzu nɔpɛ ge la de ʋa tɔun gaazu. 5 GALA ná-nɛɛbɛi maaʋele ma, é deveni ade ma ma yeeluɠɔ ga toɠa de ɠɛ ga ná-dointi, ga Yesu Kilista maaʋele. É ɠɛni pɔ ɠana ná-nuɓɔɠɔlai zu, 6 naa ɠa a kɛ de ná-zaalai ma lɛbiyai maamusɛ, nii é daa ade ma ga nɛɛbɛ Loun Zunui maaʋele. 7 Ada-ɠilibalai maaʋele ma ada Kilista, é ade unmɔɔni ga Kilista ma ɲamai maaʋele, ada-vaaɠaazagiti suvaayɛga, eɠɛʋelei ná-zaalai wɔɔlɔ ʋelei la, 8 nii GALA ge feeni ade ʋɛ ga bɔɔlɔa. É ɠimala laazeeliai veeni ade ya ta keleɠele daazeeliai. 9 É ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai lɛɛni ga adeye, nii é deveni ma yeeluɠɔ ná-nuɓɔɠɔlai zu ga é ti pɛ daazeeli ga Kilista maaʋele. 10 GALA ka naama vaazeikpasui laazeeli yeeɠɛɠalai zu, nii é deveni. Toɠa anii pɛ gaalɛ ba, niiti ti geeɠɔlɔgi zu, ta niiti ti zooi ma, ta-ɠilibalai zu ta Kilista.

11 Gá-ɠilibalai maaʋele ma ɓalaa gá Kilista, GALA ge yiimazeɠeni ga giye ga gi gɔnɔ zɔlɔɔ. É naa leveni gi ma, eɠɛʋelei ná-faa ɓɛtɛai pɛ ge la, é kɛɛzu ziimai zu, 12 naa ɠa a kɛ gi maaʋele ma maamusɛi ve ná-lɛbiyai ʋɛ, gɛiti mɔunpa, gi ɠitoni Kilista ʋa.

13 Wa-ɠilibalai maaʋele ma wa Kilista, wa ɓalaagi, siɛgi zu wo gaama ɓɔɛi mɛnini da, Woo Niinɛ Ʋagɔi é ʋaazu ga kizo fai wo ʋɔ, wo ɠidaaleʋeni Kilista ma. GALA ge poogi veeni wo ya ga Zɛnvu Ɲadegai, nii é ma minazeɠegi woni. 14 Naama Yɛnvui ɠa ga faanɛɛiti ti-ma ʋoogi, niiti GALA ka ti ve ade ya, siɛgi zu ade ti maalolisu da, naa ɠa a kɛ ade maaʋele ma maamusɛi ve ná-lɛbiyai ʋɛ.

Pɔle ná-GALA falii

15 Naa ɠa é ba, siɛgi zu gè wa-ɠidaaleʋe vai mɛnini da Maliɠii Yesu ma, ta wa-nɛɛbɛi é lo GALA ná-nuiti ba, 16 gè la ɓɔlɔzu ga GALA mama fai wa-vaa zu, gè ɗa wa-vai wo nà-GALA faliiti su, 17 ga lɛbiya Ɠɛɛɠɛi, de-Maliɠii Yesu Kilista ná-GALAGI ɠima yɛnvui ve wo ya, ta kulakɛlɛmai, nii wa kwɛɛ da. 18 GALA ge wo-ɠigi ɠaazuʋɛ zeɠe ma, naa ɠa a kɛ wo kitogi ɠwɛɛ, nii é wo loliga ma, ta naama vaanɛɛiti bɔɔlɔ ʋelei, ti vizɔgai gola, é ga GALA ná-nuiti tɔnɔi. 19 Wa ná-zɛbɛ wolai ɠwɛɛ ɓalaa, ɓela ge la ba, nii é ade ʋɛ, kidaaleʋe nuiti. Naama zɛbɛi ɠa ga naa ɓɔɠɔi, nii GALA ge dɛɛni ga ná-zobogi pɛ, 20 siɛgi zu é Kilista wuzeɠeni la, é kula saai ya, é sei yeezazuʋɛ geeɠɔlɔgi zu. 21 Miná ɠa Kilista zeini ná masadai pɛ maazu, ta zobodaiti, ta zɛbɛiti, ta maliɠilaiti, ta daaseigiti kpein maazu, niiti ti wosu niima eteai zu, ta zɔɔma eteai zu é ʋaazu. 22 GALA ge aniiti pɛ daa Kilista ɠɔɠɔi wu, é kɛ ga anii pɛ ma ungi Egilisii ʋɛ. 23 Egilisii ɠa é ga tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi. Kilista ɠa é Egilisii laazeelizu, zɔi é fai pɛ daazeelizu.

2

É ɠula saai ya, é zɛnvui wo

1 Mɔungi, wo zaa ɠɛni de, zɛnvu zu vaiti tetemazu, wa-vaaɠaazagiti ta wa-ɠotoiti maaʋele ma. 2 Wo wa-etea ziɛi ʋokɔɠɔni niima eteai zu vaiti ma. Wo ʋilɛni fiilɛ zu yɛnvu ɲɔiti ta-ɠundiɠii ʋolu. Zɛnvui naa ɠa é botii ɠɛɛzu niizu nuiti ziimaʋɛ, niiti ti la ɠolozu GALA bɛ. 3 Mɔungi zu, adea ɓalaa, de ɠɛni ga ti ɠɛʋele, de ɗa eteai ziɛ eɠɛʋelei de-ɓusɛi yiimaiti ti la. Nii nɛai de-ɓusɛi ʋɛ ta da-ɠisiɛi, naa ɠa de ɠɛni kɛɛzu. De zɔlɔɔ pelei maaʋele ma, GALA ná-ziiɠaawanai ɠa é zolooni de ma ga zɔiti kɛʋele.

4 Kɛlɛ GALA nii ná-gaazumaawɔinɠai zuwɔɔlɔai gola, tɔɔzei ná-nɛɛbɛ wolai ʋa, é de nɛai la ʋɛ, 5 siɛgi zu de zaa ɠɛni de la zɛnvu zu vaiti tetemazu, da-vaaɠaazagiti maaʋele ma, é zɛnvui vea ade ya Kilista ʋɔ. Zaalai ɠa wo ɠizogai la. 6 Ada-ɠilibalai maaʋele ma da Yesu Kilista, GALA ge ade wuzeɠeni ʋɔɔma, é ade ɠula saai ya, é ade zei ʋɔɔma geeɠɔlɔgi zu. 7 É naa ɠɛɛni, nii a kɛ é dɛɛ yeeɠɛɠalaiti pɛ su ti ʋaazu, ʋelei ná-zaala wolai wɔɔlɔai la ga ná-nuɓɔɠɔlai maaʋele ade ʋɛ, ada-ɠilibalai maaʋele ma da Yesu Kilista. 8 Mazɔlɔɔ wo ɠizogɛ ga GALA ná-zaalai, ga kidaaleʋei maaʋele. Naa la ɠulazu wa ɓɔɠɔi zu, kɛlɛ GALA ná-vebɛanii ʋe. 9 Kɛɛwotiiti maaʋele laade ɲɛgɛlɛin, naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina ɓɔɠɔ maamusɛ pa. 10 Mazɔlɔɔ GALA ka é ade ɓɛtɛai, é ade ɓɛtɛʋɛ ada-ɠilibalai zu da Yesu Kilista, kɛɛwoti ʋagɔiti kɛ vaiti ma, niiti é ti ɠɛʋele ɓɛtɛni ma yeeluɠɔ, nii a kɛ de ʋilɛ naati kɛ vai ʋolu.

Ziiti pɛ ti ɠɛ ga ani ɠila
Kilista maaʋele ma

11 Zuifuiti ti latigai pɛlɛʋolu kpusɛi zu, ti ɗa ɓɔɠɔ loli ga tatipɛlɛʋolu nuiti. Wɔiti wo la latini pɛlɛʋolu kpusɛi zu, ti ɗa wo loli ga tatipɛlɛʋolulala nuiti. Tama, à ɠizɛ naa zu, ʋelei wo ɠɛni la mɔungi: 12 Wo la ɠɛni dɛ Kilista ɠwɛɛ, wo la ɠɛni levezu ga Izilayɛle nuɓusɛi ta, wo ɠɛni ga wɛɛinti GALA ná-minazeɠegiti faa zu, wo ɗa eteai ziɛ, kito ge la wo ʋɛ, wo la GALA kwɛɛ. 13 Wɔigiti wo maaɠoozani GALA ba mɔungi, kɛlɛ niizu niina, wa-ɠilibalai maaʋele ma wa Yesu Kilista, wo maaɓuɠaa ba ga Kilista ɲamai maaʋele. 14 Mazɔlɔɔ Kilista ɓɔɠɔi ɠa é ga ada-yiilɛigi. É Zuifuiti ta zii ɠiligiti kpɔga su, é ti ɠɛ ga nuɓusɛ zii ɠila kpegi. Ná-saai maaʋele ma, é siɠigi woloa ti yɔɠɔzu, nii é ɠɛni ti zilizu ga ɓɔɠɔ. 15 É tɔgi zeɠeni ga, ta tɔgi zu leveiti, ta ma vaazeikpasuiti. É ɠɛni pɔ ga é nuɓusɛ niinɛi ɓɛtɛ, é Zuifuiti ta zii ɠiligiti gili tɔ ɓɔɠɔi ʋa, é ziilɛigi lɔ ti yɔɠɔzu. 16 É ɠɛni pɔ é ti felegɔ yɔɠɔzuɓɛtɛ ta GALA, é ti ɓɔ su kpusɛ ɠilagi zu, ga ná-saai maaʋele saa wului ma, é naa ɠoloɠoloni, nii é ɠɛni ti zilizu ga ɓɔɠɔ. 17 É ʋaani, é woo niinɛ ʋagɔi laazeeli wo ma nii é ga ziilɛigi wo ʋɛ, wɔiti wo maaɠoozani GALA ba, ta zɔiti bɛ, niiti ti maaɓuɠani ba. 18 Mazɔlɔɔ Kilista maaʋele ma, Zuifuiti ta zii ɠiligiti, de losu zɔlɔɔga Ɠɛɛɠɛ ɠobaʋɛ ga Zɛnvu Ɲadega ɠilagi maaʋele.

19 Naa ma, wo la mɔ ga wɛɛn ɓaa seikɔɠɔma nu, kɛlɛ wa niina ga zou lointi ʋɔɔma wa GALA ná-nuiti, ta wa niina ga GALA ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti. 20 GALA ge wo logɛ ga pɛlɛi, ma seɓasemai ɠɛ ga keelaiti ta GALA goo wo nuiti, naama ʋɛlɛi ma zɔɓelama ɠɔtu wolai ɠa é ga Yesu Kilista ɓɔɠɔi. 21 Tɔun maaʋele ma, pɛlɛi naa pɛ togɛ ɓɔɠɔ la ga pagɔ ná pɛ, é ɠɛ GALA sei ʋɛlɛ ɲadegai Maliɠii ʋɛ. 22 Wa-ɠilibalai maaʋele ma wa Kilista, wo logɛ ʋɔɔma, wo ɠɛ ga GALA sei ʋɛlɛi, ga GALA Zɛnvui maaʋele.

3

Pɔle losuʋɛ

1 Naa ɠa é ba, nà Pɔle, nà GALA falii wosu. Nà ga kasoɠa nui, botii maaʋele ma gè kɛa Yesu Kilista ʋɛ, wa-vaa ma, wɔi wo la ga Zuifua. 2 Dàaʋɛ da ga wo mɛnigɛ, tosuʋɛ GALA ge naa ɠalivaai mà, ga ná-zaalai maaʋele, wa-vaa zu. 3 É ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai lɛɛni ga ze ga kulakɛlɛmai maaʋele, eɠɛʋelei gè sɛʋɛai la wo ma woo ɓuɠa su. 4 Siɛgi zu wo kalasu da, wa nà-faaɠaaɠai ɠwɛɛ, nii é zèa dɔɔɠuzu vai vaa zu, é lo Kilista ʋa. 5 Niima lɔɔɠuzu vai, GALA ge la ɠɛni dɛɛni ga nuɓusɛiti wɔlɔwɔlɔi zu, eɠɛʋelei é kula la kɛlɛma niizu ná-keela ɲadegaiti bɛ ta GALA goo wo nuiti, ga ná-Zɛnvui maaʋele. 6 Dɔɔɠuzu vai naa ɠa é ga nii: Tɛiti ti la ga Zuifua, ta tɔnɔ zɔlɔɔ nɔ ga Zuifuiti kɛʋele ta-ɠilibalai maaʋele ma ta Yesu Kilista. Ta niina ga kpusɛ ɠilagi naa ʋaalobai, ta tɔnɔ zɔlɔɔ minazeɠe gilagi tɔna su, Woo Niinɛ Ʋagɔi zaɓui zu.

7 Gè ɠɛa ga Woo Niinɛ Ʋagɔi ma wotiɠɛ nui, tɔɔzei ná-zaalai ʋa. GALA ge naa veeʋɛ bɛ̀ ga ná-zɛbɛsu wotii maaʋele. 8 Tama nɛ̀i dɔ̀iɗai, gè ga ma ɠaaɓelagi GALA ná-nuiti pɛ saama, gè naama zaalai zɔlɔɔni, ga Kilista ná-kpɛtɛi nii kpelagi la ɠwɛɛga, gè naama vai laazeeli naati ma, ti la ga Zuifua, 9 ta é la wozakalagi ɠa nui pɛ bɛ, ʋelei GALA ge naama lɔɔɠuzu vaazeikpasui laazeelizu la. Naama vaazeikpasui, GALAGI é anii pɛ kpɛtɛai, é dɔɔɠuni ɓɔɠɔ ʋɛ kaite wɔlɔwɔlɔ, 10 naa ɠa a kɛ, zɛnvu zu zobodaiti ta ma zɛbɛiti ti GALA ná-ɠimalai ɠwɛɛ, ná-kɛʋelei pɛ su, ga Egilisii maaʋele, 11 eɠɛʋelei ná-ɠɔoɠɔ faazeikpasui la, é kɛai ga de-Maliɠii Yesu Kilista maaʋele. 12 Da-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista, da-ɠidaaleʋei de boga tɔun ma, ma zobogi ɠa de ya, de maaɓuɠa GALA ba ga ladalai. 13 Naa ma, nà wo lɛnɛsu, wo iɲɔ ge mina leʋe, tɔɔzei nà-kpɔlɔiti ba, gè sɔlɔɔsu wa-vaa zu. Naati ka ti ga wa-lɛbiyai.

Kilista ná-nɛɛbɛi

14 Naa maaʋele ma, nà ʋilɛsu ɲiibiɠa Ɠɛɛɠɛ GALA bu, 15 niigi é ga pɛlɛyeɠeiti pɛ ma ungi, niiti ti geeɠɔlɔgi zu ta zooi ma. 16 Nà maanɛɛnɛzu ga é fe wo ʋɛ, eɠɛʋelei ná-lɛbiyai zuwɔɔlɔai la, wo zɛbɛlɔ ga gola ga ná-Zɛnvui zɛbɛi maaʋele, wa-nuɓusɛlai pɛ su, 17 Kilista zei wo-yiimaʋɛti ga kidaaleʋei maaʋele. Nà maanɛɛnɛzu ɓalaa ga wo zapelɔ, wo zɛbɛlɔ nɛɛbɛi zu, 18 nii a kɛ wa GALA ná-nuiti pɛ, wo zoo wo Kilista ná-nɛɛbɛi ɠaaɠa, komaʋɛ wɔɔlɔ ʋelei, ta sakpai, buuɠooza ʋelei ta gaaɠooza ʋelei, 19 ta nii a kɛ wo Kilista ná-nɛɛbɛi ɠwɛɛ, nii kpudɛai faaɠwɛgi pɛ maazu, wo laa ɗa zeeli ga GALA kɛʋele, ná-kɛʋeleiti pɛ su.

20 Deɠɛmu, tɔungi a zoo ná-zɛbɛi zu, é botii ɠɛɛzu la de-yiimaʋɛ, é faa wolaiti kɛ, é ɓudɛ da-vali wooiti ta da-ɠisiɛiti maazu, é ʋooʋa ma, 21 lɛbiyai ɠɛ bɛ Egilisii zu, Yesu Kilista maaʋele ma, yeeɠɛɠalaiti pɛ su, eyɛsu ɠɔ. Amina!

4

Gilibalai makɛ vai

1 Nɛ̀i gè ga kasoɠa nui, botii maaʋele ma gè kɛa Maliɠii ʋɛ, nà wo maanɛɛnɛzu deɠɛmu, wo-ziɛ ʋelei zoloo naama loligi ma bogai ga woye: 2 À ɓɔɠɔmaayei, wo ɠɛ ga nu zɛsɛbo nu, wo ziilɔɔi ʋɛɛ naa ʋa. À yeezei ɓɔɠɔ wu wo ɠilagilagi pɛ nɛɛbɛi zu. 3 À ɠaaɓa, wo gilibalai makɛ, nii Zɛnvu Ɲadegai feezu wo ya, ziilɛigi zu nii é wo ɠilizu ʋa. 4 Ada ga kpusɛ ɠila kpe nɔ, ta Zɛnvu Ɲadega ɠila kpe nɔ ɠa é ná, eɠɛʋelei nɔ kito gila kpegi la, nii GALA ge wo loligai ma. 5 Maliɠi ɠila kpe nɔ ɠa é ná, ta kidaaleʋe ɠila kpe, naa ʋɛɛ ɓatize ɠila kpe ba, 6 GALA gila kpe ka é ná, nii é ga ɛsɛ pɛ Kɛɛɠɛ, é nuiti pɛ unda, é kɛɛwotii ɠɛɛzu ga nuiti pɛ maaʋele, é yɛ nuiti pɛ ba.

7 Kɛlɛ de ɠilagilagi pɛ de losu zɔlɔɔgɛ yɛ, é zoloo kɔɠɔgi ma Kilista feeni ga vebɛanii. 8 Naa ɠa é ba, GALA Sɛʋɛi ɠɛni:

«É lɛɛni maazuʋɛ,

é liini ga kɔɔ luɔiti,

é vebɛaniiti fe nuɓusɛiti bɛ.»*

9 Naa ʋoluʋɛ ɠa ga leeni ga: «É lɛɛni»? Naa ɠa bosu ga, é yeini dɛ zooi wuʋɛ ma adaʋɛti. 10 Zɔi zeiɗai, tɔ ɠila nɔ ɠa é lɛɛni geeɠɔlɔgi maazu ʋelei poun, naa ɠa a kɛ é fai pɛ daazeeli.

11 Tɔ ɠa é nuɓusɛiti tosuʋɛti feai, tanigaa ti ɠɛ ga keelaiti, tanigaa GALA goo wo nuiti, tanigaa Woo Niinɛ Ʋagɔ laazeeli nuiti, tanigaa GALA ná-baala kpulugiti makɛ nuiti ta nuiti kala nuiti, 12 naa ɠa a kɛ GALA ná-nuiti suzeeli, nii a kɛ ti zoo ti ta-wotii laazeeli, ta Kilista ɓusɛi lii vai zu luɠɔma, 13 eyɛsu ade pɛ de ɠɛ ga ani ɠila kidaaleʋei ma ɠilibai zu, ta GALA Doun Zunui ɠwɛɛgai zu, de ɠɛ ga nu ɠiteiti, de zuzeeli, é zoloo Kilista ná-suzeelii ma. 14 Naazu, de la mɔ ɠɛa ga doungoa, kala kiligiti ma viilɛi ʋa ɗa de li tingotanga, nuɓusɛiti ta-yaavaiti zea, ti nuiti pilɛsu kaka pelei ʋa ga ta-ɠeleɠele ɲɔiti. 15 Tama, kɛni gaamai wo fai maaʋele ma nɛɛbɛi zu, de ɓaɠo fai pɛ su Kilista letemazu, nii é ga ma ungi. 16 Tɔun saɓu zu ɠa é kɛɛzu kpusɛi ʋaalobazuʋɛ ɠilagilagi pɛ togai la ɓɔɠɔ ʋa kpaan, kpusɛi pɛ ge ɠili ɓɔɠɔ ʋa ga todazuʋɛti pɛ, ti veai zea. Naazu ti ɠilagilagiti pɛ ta ɠɛna losuʋɛ ɠɛa, ʋelei maanɛai é ɠɛ la, kpusɛi pɛ ka wɔɔlɔzu, é lii luɠɔ nɛɛbɛi zu.

Zɛnvu niinɛi

17 Wɛlɛ deɠɛmu nii ɠa gè bosu wo ma Maliɠii laaseigi zu, gè maaɓakpa, toɠa ga: Wo maa la mɔ nɛɛni, wo ʋa ziɛ eɠɛʋelei nui niiti ti la, ti la GALA kwɛɛ, ti ziɛzu la, ta-ɠeleɠelegi la faa nɔpɛ paazu ti ma. 18 Ta-ɠisiɛi zuɓidiʋɛ, ta ga wɛɛin zɛnvui vaa ma, nii GALA ge feezu, tɔɔzei ta-vaaɠaaɠalala wolai ʋa, ta ta-ɠikpaa ɲɔiti. 19 Ti ti ɠɛʋele ʋagɔi pɛ toa ya, ti ɓɔɠɔ lɔa ɓaaɠulama vai zu, ti ɗa kɔzɔba vai ma zii pɛ kɛ ga ɓɔɠɔzotalai.

20 Kɛlɛ wɔun, zetaale wo ʋa Kilista ná-fai ɠala da! 21 Dàaʋɛ da ga wo ná-fai mɛnigɛ, ti wo ɠala da, é zoloo gaamai ma, é Yesu ya. 22 Wo maanɛɛʋɛ deɠɛmu wo nu wɔlɔmalai ta ma ziɛ ʋelei ɠula ɠɔba, nii é ɠoloɠolosu gaazuɠulapɔi ma yaavai zu. 23 Kɛni wo niinɛ mɛtu wo-yɛnvui ta wa-ɠisiɛi zu, 24 wo ɓɔɠɔ maaɠili ga nu niinɛlai, kpɛtɛai é zoloo GALA kɛʋelei ma, naa ɠa a kɛ wo eteai ziɛ telebodai ta ɲadedai zu, niiti ti zɔlɔɔsu gaamai zu.

25 Naa ɠa é ba, à ɓe zɛɛi ʋa! Wo ɠilagilagi ɗa gaamai wo seiɲɔɠɔi ma, mazɔlɔɔ ada ga kpusɛ ɠilagi ʋaalobaiti. 26 Wa yiiɠaawanana, à mina koto ɠɛ. Ziiɠaawanai mina yɛ wo ɠɔbu, foloi a ʋa da. 27 À mina pele tanɔpɛ fe Inɛgi ya. 28 Zɔi é ɠɛa unmai wosu, é mina mɔ unma wo, kɛlɛ é botii ɠɛ, é boti ʋagɔi ɠɛ ga ɓɔɠɔ yeei, naa ɠa a kɛ, ani ɠɛ zea, é ɓɔ tanigaani ba, ti ɠula ti ɓɛdɛma vaiti su. 29 À mina kpɔɛ ɲɔu nɔpɛ bo, kɛni nɔ kpɔɛ zɔɓelamai, nii a ɓɔ zɔiti ba, ti li luɠɔma kidaaleʋei zu, é ɓɔ nu ʋa maavai zu, é faa ʋaa mɛni nuiti ma. 30 À mina GALA Zɛnvu Ɲadegai yiiɓɔlɔ. Tɔ ɠa GALA ge kɛai wo ma ga poogi, unmɔɔ folo ɠaaɓelagi vaa ma. 31 Faawanama vai, ziiɠula fai, ziiɠaawana vai, zɔngɔma vai, tɔɠɔ ɠoloɠologi, ta keleɠele ɲɔi ma zii pɛ, naa pɛ ge ɠula wo zaama. 32 À nuɓɔɠɔlai ta maawɔinɠai ɠɛ wo ɠilagilagiti pɛ. À ɓɔɠɔ zuvaayɛ wo ɠilagilagiti, eɠɛʋelei GALA ge wo zuvaayɛga da, ga Kilista maaʋele.

5

À eteai ziɛ wozakalagi ɠa

1 Tɔɔzei wa ga dointi, GALA ge ti nɛai ʋɛ, à ɠaaɓa, wo ziɛ ga tɔun kɛʋele. 2 À ziɛ ga nɛɛbɛi, eɠɛʋelei Kilista de nɛai la ʋɛ, é zɛnvui ve da-vaa zu, ga vebɛanii ta zalaɠai nii makugi nɛai GALA bɛ.

3 Kɛlɛ koloɠologi, ta kɔzɔba vai ma zii pɛ, ta koozu yii, naama vai tanɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, eɠɛʋelei fizɔgai la GALA ná-nuiti saama. 4 À mina unfetala ɓɔɛiti bo, ɓaa kpɔɛ ɲakaiti, ɓaa ɓaaɠulama ɓɔɛiti, niiti ti la zolooni. Kɛlɛ tɔun, kɛni nɔ wo ɗa mamagi ve GALA bɛ. 5 Mazɔlɔɔ à kwɛɛ ga nui é ga koloɠolo nui, ɓaa kɔzɔba nui, ɓaa koozu yii nui é ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ nui, naati ti la tɔnɔ zɔlɔɔga Kilista ta GALA ta-masadai zu.

6 Nu nɔpɛ ge mina wo yaava ga zɛɛ ɓɔɛiti, mazɔlɔɔ GALA ná-ziiɠaawanai ɠa ʋaazu kololala nuiti daalɔɠɔma, tɔɔzei niima vaiti ba. 7 Deɠɛmu, à mina ɓɔ faa nɔpɛ ma wa naama nu ziiti. 8 Mazɔlɔɔ mɔungi, wo ɠɛni kpidii zu, kɛlɛ niizu, wa wozakalagi zu ga wa-ɠilibalai maaʋele wa Maliɠii. Naa ɠa é ba, à ziɛ eɠɛ nuiti ti ga wozakalagi nɔnɔiti. 9 Mazɔlɔɔ wozakalagi ma waai ɠa ga faa ʋagɔiti kpein, ta telebodai, ta gaamai. 10 À ɠaaɓa, wo Maliɠii yiimai ɠaaɠa. 11 À mina ʋɔɔpɛɛ kpidii ná-kɛɛwoti ɲɔiti ba, kulanuma la ti ʋa, kɛlɛ à naama ɠɛɛwotiiti da kɛlɛi zu. 12 Mazɔlɔɔ nii naama nuiti ti kɛɛzu dɔɔɠuzu, naa wo fai ɠa ga unfe faa. 13 Kɛlɛ siɛgi zu niima vaiti ti ɠulazu la kɛlɛzu, ti ɠɛʋelei ɓɔɠɔi ɠa la wozakalagi ɠa niina. 14 Mazɔlɔɔ nii kulaai wozakalagi ɠa ga pagɔ, naa ɠɛa ga wozakalagi. Naa ɠa é ba, bogai ga:

«Ɗɛigi è ɲiizu, ɓaɠa,

wuzeɠe, è ɠula saai ya,

Kilista ɠa ná-wozakalagi volo è ma.»

15 À dama ga wo-ziɛ ʋelei. À mina ziɛ eɠɛ ɠimalala nua, kɛlɛ à ɠɛ ga ɠima nuiti. 16 À mina yeeɠɛɠalai ɠoloɠolo, mazɔlɔɔ da-eteai ɲɔuʋɛ. 17 Naa ɠa é ba, à mina ɠɛ ga ɠimalala nua, kɛni wo ɠaaɓa, wo Maliɠii yiimai ɠaaɠa. 18 Dɔɔi mina wo zo, naa ɠa wa-etea ziɛgi zupu wo ya, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai wo laave. 19 À ɓɔɠɔ iɲɔdɔ wo ɠilagilagi pɛ ga GALA guyeiti, ta GALA dɛbi wuyeiti, ta guyeiti Zɛnvu Ɲadegai ti lɛɛzu ga woye, wo ɗa guyei loo Maliɠii maamusɛ vai ma ga wo-yiimaʋɛ pɛ. 20 À mamagi ve yeenɔpɛ Ɠɛɛɠɛ GALA bɛ fai pɛ su, ade-Maliɠii Yesu Kilista laaseigi zu.

Anzaiti ta anzazinigiti

21 À ɓɔɠɔmaayei ɓɔɠɔ ʋɛ wo ɠilagilagi pɛ, unfemai zu nii wo feezu Kilista ʋɛ. 22 Anzaiti, à ɓɔɠɔmaayei wo-zinigiti bɛ, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la Maliɠii ʋɛ. 23 Mazɔlɔɔ anzazinigi ɠa é ga anzai ma ungi, eɠɛʋelei Kilista la ga Egilisii ma ungi. Kilista ɓɔɠɔi ɠa é ga Egilisii Ɠizo Nui, nii é ga kpusɛi. 24 Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei Egilisii ɓɔɠɔmaayeiɗai la Kilista ʋɛ, ʋele ɠana anzanuiti maanɛai ti ɓɔɠɔmaayei la ti-zinigiti bɛ fai pɛ su.

25 Anzazinigiti, à wo-anzaiti nɛɛ ʋɛ, eɠɛʋelei Kilista Egilisii nɛa la ʋɛ, é za ná-faa zu. 26 É ɲadeni ga ná-saai maaʋele, é kole ga ziɛi ta daawooi, 27 mazɔlɔɔ é ɠɛni pɔ é dɛɛ ɓɔɠɔ ɠaazu, ga toɠa ga Egilisii é volozu, kɔzɔzu la ba, kpilikpilisu la kɔlɔgi ʋa, ɲadegai, naa pɛ daazeeliai. 28 Zekana anzazinigiti maanɛai ti ti-anzaiti nɛɛ la ʋɛ, eɠɛ ti-ɓusɛi. Zɔi é anzai nɛɛzu ʋɛ, naa ɓɔɠɔ nɛa ʋɛ. 29 Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la dɛ ɓɔɠɔ ɓusɛi wɔinzeɠeni, kɛni tɔun é ɗa kɔnɔkula, é ɗa sɛsɛbo, eɠɛʋelei Kilista kɛɛzu la Egilisii ʋɛ, 30 tɔɔzei da ga kpusɛi ʋaalobazuʋɛti. 31 «Naa ɠa é ba, zunui ɠa zeɠe kɛɛɠɛ ta dee ʋa, é ɠili anzai ʋa, ti felegɔ ta ɠɛ ga kpusɛ ɠila.»* 32 Nii ɠa ga faa wola nii é ɠɛa lɔɔɠuni. Nà nii wosu, é lo Egilisii ta Kilista ʋa. 33 Nii é wo ma, naa ɠa ga zinigi ɠilagilagi anzai nɛɛ ʋɛ eɠɛ tɔ ɓɔɠɔi, anzai ɠilagilagi unfe sinigi ma.

6

Doun zɔlɔɔ nuiti ta ti-lointi

1 Dointi, à ɠolo wo zɔlɔɔ nuiti bɛ, Maliɠii maaʋele ma, mazɔlɔɔ naa ɠa soloogai. 2 «È-ɠɛɛ lɛbi ta è-lee,» deve mɔungi ɠana, minazeɠegi polu, 3 «naa ɠa a kɛ è undaanɛ, è-zii zuɠooza gola eteai zu.»*

4 Wa ma, doun kɛɛɠɛiti, à mina wo-lointi sopele ɲɔu, wo ʋa ti yiiɠaawana, kɛlɛ à ti ɠula su, wo ti maaɠolo, wo ti lɛnɛ, é zoloo Maliɠii ná-faiti ma.

Duɔiti ta duɔ kɛɛɠɛiti

5 Duɔiti, à ɠolo wa-luɔ kɛɛɠɛiti bɛ eteai zu, wo lua ti ʋa unfemai zu ta zii zɔledai, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la Kilista ʋɛ. 6 Naa mina ɠɛ ga ti ɠaazu vaa nɔ, wo ʋa nu ɛnɛkɛ nɔ, kɛlɛ à kɛ eɠɛ wa ɠɛ ga Kilista ná-duɔiti, wo GALA ziimai laazeeli ga wo-yɛnvui pɛ. 7 À botii ɠɛ ti ʋɛ ga ɠi pagɔi, eɠɛ nɔ wa ɠɛ kɛɛzu Maliɠii ʋɛ, nuiti taade. 8 À ɠizɛ su ga, è ɠɛni ga duɔ, ɓaa wɔɔlɔ, ɛsɛ ka ná-kulanumai zɔlɔɔ Maliɠii ya, eɠɛʋelei é faa ʋagɔi ɠɛa la.

9 Wa ma, wɔiti wo ga duɔ kɛɛɠɛiti, à wo-ziɛ ʋelei ɓɛtɛ, é lo ti ʋa. À mina ti zulua. À dama naazu, wo ɠizɛ su ga wa tiye, wo-Maliɠii ɠa é geeɠɔlɔgi zu, é la ɗa ga zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ.

GALA nui ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti

10 Gaaɓelagi ɠa ga: À wa-zobogi ɠaiziɛ wa-ɠilibalai zu wa Maliɠii, tɔun ná-zobo golai zu. 11 À ɓɔɠɔ maaɠili ga GALA ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ, naa ɠa a kɛ wo lo kpaan, Inɛgi ná-yaava vaiti pɛ daalɔɠɔma. 12 Mazɔlɔɔ nuɓusɛiti tɛi, de ʋa ɠɛ ti zakpesu, kɛlɛ zɛnvu ɲɔiti ka de ti zakpesu, niiti ti geezuʋɛ: niiti ti devei wosu, ta niiti zobogi ti ya, naa ʋɛɛ niiti ba, ti zeini niima etea ɲɔi unda. 13 Naa ɠa é ba, à GALA ná-kɔɔɠɔ zɔɔlaiti pɛ seɠe, naa ɠa a kɛ wo zoo wo kɔɔi ɠɔ folo ɲɔi zu, wo yɛ loni kpaan, wo ɓega ʋoluma ga ti pɛ maazuɓudɛ. 14 À lo kpaan: wo gaamai ɠɛ ga wa-zaamaɠiligi, wo telebodai ɠɛ ga wo-ɠakai makɛ ɠɔɔɠɔ zɔɔlai. 15 À wo-ɠɔɠɔa zaʋalagi ɠɛ ga zɛbɛi nii wa ziilɛigi ma Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli la. 16 Yeeɠɛɠalai pɛ su, à kidaaleʋei zeɠe ga kɔɔɠɔ zɛpɛgi, nii wa zoo wo Inɛgi ná-abu ba mɛɛinti paa su la. 17 À kizogi ma ɠɔɔɠɔ wɔɔlɔgi lɔ unba, wo Zɛnvu Ɲadegai ná-boɠa zɔkpɔi zeɠe, nii é ga GALA daawooi.

18 À GALA falii ɠɛ yeenɔpɛ GALA Zɛnvui ná-kpɔbai zu, ga GALA falii ta maanɛɛnɛi ma zii pɛ. Naa ɠa é ba, à ɠaaɓa ga ziilɔɔ laazeeliai pɛ, wo GALA falii ɠɛ GALA ná-nuiti pɛ bɛ. 19 À GALA fali nà ɓalaa bɛ̀, wooi ve zèa, nà ɠɛna ɓɔɛa, gè Woo Niinɛ Ʋagɔi ma lɔɔɠuzu vai lɛ ladalai zu ga pagɔ, 20 nii gè ga ma ɠeelai, gìliai ga yɔlɔɠɔiti. À GALA fali bɛ̀, ga gè ɗa ɓɔɛ ga ladalai, eɠɛʋelei maanɛai gè kɛ la.

Tuʋɔgiti

21 Gi-ɠɛɛloin, gi-nɛɛɲɔɠɔi Tisike, wooɠɛɠila nui Maliɠii ná-botii zu, tɔ ɠa a nà-faiti pɛ bo wo ma, naa ɠa a kɛ wo ɠɛ kwɛɛ nii gè su. 22 Nà teʋesu wo ma, naama vai nɔ ma, naa ɠa a kɛ wo gá-vaiti kwɛɛ, é wo iɲɔdɔ ga pagɔ.

23 Ɠɛɛɠɛ GALA ta Maliɠii Yesu Kilista ti ziilɛigi ve ade-ɠɛɛlointi pɛ bɛ, ta nɛɛbɛi, é ɓɔ kidaaleʋei ʋa. 24 GALA ná-zaalai yɛ naati pɛ ba, niiti ti ade-Maliɠii Yesu Kilista nɛai ʋɛ, ga nɛɛbɛi nii maa la valiboga eyɛsu pɛ.

* 4:8 4:8 Guy 68:19.

* 5:31 5:31 Zen 2:24.

* 6:3 6:3 TSV 5:16.

Filipe

1

2

3

4

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Filipe Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Pɔle sɛʋɛi ɠɛɛni, é teʋe kidaaleʋe nuiti ma ti Filipe taazuʋɛ, kona ʋuulɔzita maazu ɠila (61) kɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. É kɛɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa (1:13). Filipe nuiti ta-zɛʋɛi, ta Efɛze nuiti tɔnɔi, ta Kolɔse nuiti tɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa, ti-laasei pɛɛʋɛ ga kasoɠa zɛʋɛiti, tɔɔzei é ti zɛʋɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa. Sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ é leʋe Egilisii ma, nii é ɠɛni Filipe taazuʋɛ. Ada zoo fai tanigaa ɠwɛɛsu é lo Filipe ʋa, Keelaiti Kɛɛwotii zɛʋɛi zu. Filipe ɠa é ɠɛni ga Masedoane ɠoʋii ma laa wolai. Tɔ ɠa ɓalaa é ɠɛni ga Egilisi mɔungi Masedoane ɠoʋii ma. Pɔle ta Silase ɠa ti ma Egilisii laaɠulani ʋɔɔma, ti kpidi ɠila kaso ɠɛ vɔlɔ, ti ɠɛai ma ná (KKw 16:11-40).

Kɛɛʋɛ eɠɛ faa mɔinmɔin ka Pɔle ɠisiɛni ti zu, é ɗa sɛʋɛi nii ɠɛ. É naama yeeɠɛɠalai zeɠeni ɓalaa, é mamagi ve Egilisii ʋɛ, vebɛanii vaa zu ti teʋeni ma, siɛgi zu ti ná-kasoɠa vai mɛnini da (4:10-19). É ti ɠitoo ɓalaa kɛʋelei zu, nii é ɠɛni su kasoi ɠa, é zɛba é Timɔteni ta Epafolodite ɠaliva Egilisii ma (2:19-30), nii a kɛ ti yeezei naati bu, ti unfe ti ma, ʋelei maanɛai é ɠɛɛ la totuɠɔiti bɛ.

Unsosuʋɛ

1. Pɔle sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga é ná-tuʋɔ gooiti daazeeli Egilisii ma, é Filipe taazuʋɛ (1:1-3).

2. Naa ʋoluma Pɔle ná-kɛʋeleiti suɠulani ti ma, naa ʋɛɛ ziizoolɛi tanigaa ʋa ti ɠɛni ma (1:30—2:30).

3. É zɛba, é kala mɔinmɔin fe, é lo keletiɛn ʋelei ziɛ ʋelei ʋa (3:1—4:9).

4. Pɔle gaaɓelagɛ ga é Filipe Egilisii mama, ta-vebɛanii vaa zu ti teʋeni ma, ta é ná-tuʋɔ gooiti daazeeli ti ma (4:10-23).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, gá Timɔte, gi ga Yesu Kilista ná-botiɠɛ nua, gá wo luʋɔsu, wɔi wo Filipe taazuʋɛ ga GALA ná-nuɓusɛiti wa-ɠilibalai zu wa Kilista, ta Egilisi ɠundiɠiiti ta ma wotiɠɛ nuiti. 2 Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Pɔle ná-GALA falii

3 Nà nà-GALAGI mamasu wa-vaa zu, siɛnɔpɛ su nà ɠisiɛna wo zu. 4 Siɛnɔpɛ su nà ɠɛna GALA falii ɠɛa la wo ʋɛ, nà ɗa kɛ ga koozunɛɛi, 5 tɔɔzei é zo folo mɔungi ma yeei wo yeezeini la Woo Niinɛ Ʋagɔi wu, eyɛsu é zeeli za ma, wa losuʋɛ ɠɛɛzu faza fai zu. 6 Dàaʋɛ da ga zɔi é boti ʋagɔi lɔɔzeiɗa wo-yiimaʋɛ, toɠa yeeyɛ ba, eyɛsu é gaaɓela Yesu Kilista ná-foloi.

7 Soloogɛ ga naa ɠɛɠala ɠisiɛiti ti ɠɛ zìimaʋɛ wo pɛ wa-vaa zu. Wa-vai ɠa zìima gola, mazɔlɔɔ wo wɔnɔ zɔlɔɔga zaalai naa zu, nii feai zèa, nà-kasoɠa vai zu, ta Woo Niinɛ Ʋagɔi maalobo fai, ta ná-gaamai ɠula vai zu kɛlɛma. 8 Mazɔlɔɔ GALA ka ga nà-zeelei, ga gè wo pɛ nɛɛʋɛ ʋɛ, ga Yesu Kilista ná-wɔinla wolai.

9 Nii gè falizu GALA ma wa-vaa zu, naa ɠa ga, wa-nɛɛbɛi li ga wɔɔlɔa nɔ ɠɔ, é wɔɔlɔ ga faaɠwɛ kitei ta faaɠaaɠaa laazeeliai, 10 naa ɠa a kɛ, wo zoo yiimazeɠezu ga faa ʋagɔi. Naazu wa ɲade, peelalazu mina ɠɛ wo ʋa Kilista ná-foloi, 11 wo laave ga telebodai ná-kulanumai, nii é zɔlɔɔsu Yesu Kilista zaalai zu, GALA ná-lɛbiyai ta ná-maamusɛi ma vaa ma.

Pɔle ta ná-botii maawooi

12 Kɛ̀ɛleaiti, nà pɔ ga wo ɠɛ suɠwɛɛ ga nii seeliai mà, naa ɠɛɛʋɛ ga Woo Niinɛ Ʋagɔi li zaɓu luɠɔma. 13 Masa pɛlɛi wu zalaʋusuiti pɛ, ta taɠiligaani pɛ ti kwɛɛ ga nà kasoi ɠa, tɔɔzei nà botii ɠɛɛzu Kilista ʋɛ. 14 Naa ʋolu, nà-kasoɠa vai kɛɛleaiti ma mɔinmɔin iɲɔdɔɔʋɛ, ti la Maliɠii la mɔnɔ, ti ɗa GALA daawooi laazeeli ga zɛbɛi, maaɠili la ti ma tago ɓalaa.

15 Gaama ʋe, tanigaani ta ná, ta Kilista ná-fai laazeelizu toloi ta maaɠaalii maaʋele ma, kɛlɛ tanigaani ta daazeelizu kɛʋele ʋagɔi zu. 16 Naati ta kɛɛzu nɛɛbɛi maaʋele ma, ti suɠwɛɛ ga nà ʋɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi maalobo fai ma. 17 Kɛlɛ ma mɔungiti, ta Kilista ná-fai laazeelizu maaɠaalii maaʋele ma, ti ɠoozu ɠisiɛi la ʋani: Ta ɠigaiziɛzu ga ta kpɔlɔi ta laazu nà-kpɔlɔi ma, nii gè su kasoi ɠa.

18 Naa la gàazu ga faa nɔpɛ! Ʋele-o-ʋele, é ɠɛni ga kisiɛ ɲɔu, ɓaa ma ʋagɔ maazu, Kilista ná-fai laa ɠa zeelizu nɔ ɠɔ, nà ɠoozunɛɛzu. Nà ʋaazu ɠoozunɛɛzu mɔnɔ, 19 mazɔlɔɔ gè kwɛɛ, gè ɠɛ, naa ɠa latisu, é ɠɛ ga nà-kizo fai, wa-ƓALA falii zaɓui zu ta Yesu Kilista ná-Zɛnvui ná-kpɔbai maaʋele ma, é bosu, 20 eɠɛʋelei ma wɔin mà la, ta nà-kitogi, gè la unfega ga faa nɔpɛ. Tɔun ɠite, niizu ta eyɛsu ɠɔ, ladalai ɠa zìimaʋɛ ɠɔ, Kilista ɠa lɛbiyai zɔlɔɔ kpùsɛi zu, gè yɛni vulua, ɓaa gè zaani. 21 Mazɔlɔɔ ni nà yɛna vulua, Kilista ʋe, ni nà zaana, naa ɠa ga kulanumai bɛ̀. 22 Kɛlɛ ni nà yɛna vulua kpusɛi zu, nà zoo dɛ gè waa nà-botiiti su. Nii maanɛai gè yiimazeɠe la, gè la naa ɠwɛɛ. 23 Kòozuʋiligɛ ga faa felegɔ. Wɔin ɠa mà, gè ɠula kpusɛi nii zu, gè li, gè yɛ Kilista ʋa, naa ɠa fizɔgai gola, 24 kɛlɛ wa-vaa ma, fizɔgɛ ga gè yɛ dɛ kpusɛi zu. 25 Kìsuɠalagɛ naa ma, gè kwɛɛ ga nà yɛsu vulua, nà yɛsu wo zaama, gè ɓɔ wo ʋa, wo li luɠɔma, wo ɠoozunɛ kidaaleʋei zu. 26 Siɛgi zu gè ɠalesu ma la, gè ʋa wo ʋɔ bɛ, nɔ̀un maaʋele ma, wa ɠoozunɛ mɔnɔ ga gola wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista.

Kidaaleʋei ma ɠɔɔi

27 Kɛlɛ kɛni wo-ziɛ ʋelei zoloo Woo Niinɛ Ʋagɔi ma, nii pilɛgai Kilista ʋa, naa ɠa a kɛ, gè ʋaani wo ʋɛtɛsu, ɓaa gè yɛni ada ɠili, gè ɗa wo-maawooi mɛni ga wa loni kpaan, wo ɠili ʋa kisiɛ ɠilagi zu, wo ɗa kɔɔi ɠɔ ɠi gilagi zu ʋɔɔma, Woo Niinɛ Ʋagɔi ma ɠidaaleʋei ʋɛ. 28 À mina va bu, wo zili nuiti ti ʋa wo maalua ga faa nɔpɛ. Naa ɠa ti ʋɛ ga poogi ga ti undaa ɠa ʋilisu, é ɠɛ wɔun wo ʋɛ ga poogi ga wa ɠizosu, naa ma, seɠeʋɛ GALA pɔ. 29 Mazɔlɔɔ GALA ge ná-faanɛɛi ɠɛɛʋɛ wo ʋɛ. É la nɔ ga tɛi wo ɠidaaleʋea nɔ Kilista ma, kɛlɛ wa ɠɛna ɓɔlɔa ɓalaa tɔun bɛ. 30 Kɔɔi ɠa wo kɔɔzu, naati ta ga faa ɠila ta nii wo kàani, gè ɗa kɔ, wa mɛnisu ɓalaa ga nà dɛ kɔɔzu niizu.

2

Kilista ná-ɓɔɠɔmaayeii ta ná-bɔɔlɔi

1 Wo la iɲɔdɔɔi zɔlɔɔni wa-ɠilibalai zu wa Kilista ɓaa? Ná-nɛɛbɛi ɠa wo ɠaanɛɛnɛzu nɛi? Kpɔfaama ɠa nɛi wo yɔɠɔzu wa Zɛnvu Ɲadegai? Wo ɠilagilagiti nɛɛbɛ la wo yɔɠɔzu ɓaa, ta maawɔinɠai? 2 Deɠɛmu, à nà-koozunɛɛi laazeeli ga pagɔ, wo zoloo su, nɛɛ ɠilagi nɔ ɠɛ wo zaama, wo ɠili ʋa zɛnvu ɠilagi ta kisiɛ ɠilagi zu. 3 À mina faa nɔpɛ kɛ ga maaɠɔɔ faa, ɓaa nii wa kɛ wo lɔɠɔɠula, kɛlɛ kɛni wo ɓɔɠɔmaayei, wo deve ga zɔiti fizɔgɛ wo ʋa wa ɓɔɠɔi. 4 Wo tanɔpɛ ge mina ɠisiɛ tɔ ɓɔɠɔi ná-faa nɔ zu, kɛni wo ɗa ɠisiɛ ɓalaa zɔiti ta-vaa zu. 5 Kisiɛi é ɠɛni Yesu Kilista ma, naa ɠɛɠalai ɠɛ wo ma:

6 Tɔun kɛʋelei ɠɛni ga GALA kɛʋelei,

kɛlɛ é la ɠɛni naa ʋɛtɛni

ga fai nii a yeeɓata ma.

7 Kɛlɛ, tɔun é ɓɔɠɔ ɠɛʋelei pɛ zɛni ná,

é botiɠɛ nui ɠɛʋelei zeɠe,

é ɠɛ ga nuɓusɛiti kɛʋele,

é dɛɛ ga toɠa ga nuɓusɛi ɠɛʋelei.

8 É vaani bu, é ɓɔɠɔmaayei,

é ɠoloni eyɛsu saai,

é za vɔlɔ saa wului ma.

9 Naa ɠa é kɛai, GALA ge bɔɔlɔai la gola,

é daaseigi ʋɛɛ ba, nii é daaseigi pɛ unda,

10 naa ɠa a kɛ, ɲiibii pɛ ge nɔkɔ pilɛ Yesu laaseigi wɔɔlɔ vai ma,

niiti ti geeɠɔlɔgi zu, ta zooi ma, ta zooi wu,

11 ta nɛgi pɛ ge la ga, ti ɠɛ ma:

«Yesu Kilista ɠa é ga Maliɠii,»

Ɠɛɛɠɛ GALA ná-lɛbiyai ma vaa ma.

Kidaaleʋe nuiti tosuʋɛ eteai zu

12 Naa ɠa é ba, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, wo ɠɛni woozogi ɠɛɛzu yeenɔpɛ, siɛgi zu gè ɠɛni la wo ʋɔ bɛ, à wa-ɠizo fai ɠula kɛlɛma ga botii, wo lua GALA ba unfemai zu, é la nɔ ga kɛ̀ai ma wo ʋɔ bɛ, kɛlɛ anɛɛ niizu mɔnɔ pòluʋelei. 13 Mazɔlɔɔ GALA ka botii ɠɛɛzu wo yiima, é ziimai ta zobogi ve wo ʋɛ, wo naati daazeeli, eɠɛʋelei tɔ ɓɔɠɔi ná-faazeikpasui la.

14 À faiti pɛ kɛ, unsuyeli mina ɠɛ su, maaɠaali mina ɠɛ su, 15 ga peelalazu mina ɠɛ wo ʋa, wo ɲade, wo ɠɛ ga GALA dointi, kɔzɔzu la ti ʋa, sɔletala nuɓusɛi niiti saama, ti ga yaava nuiti. À volo ti zaama eteai zu eɠɛ wozakalagi, 16 wo ɗa li ti ʋɔ ga zɛnvui ma wooi.* Naa ɠa a ɠɛ ga nà-lɛbiyai ma ungi Kilista ná-foloi, naa ɠa a dɛɛ ga gè la ɠɛni ɓizɛni wafuun, gè ʋa botii ɠɛ wafuun.

17 Anɛɛ ni nà ɠɛɛzu ga puya zalaɠai, é ɓɔ zalaɠai ʋa, wa-ɠidaaleʋei feezu GALA zea, kòozunɛɛʋɛ, nà wo ʋɔɔpɛɛzu nà-koozunɛɛi ʋa. 18 Zenɔ ɠana é la, wa ɓalaagi wo maanɛɛʋɛ wo ɠoozunɛ, wo nà ɓalaa pɔ̀ɔpɛɛ wa-ɠoozunɛɛi ʋa.

Timɔte ta Epafolodite
ti leʋe fai siɛi ma

19 Toɠa kìsu ga Maliɠii Yesu a laana ga, su mina mɔ ɠooza, gè Timɔte leʋe wo ma, naa ɠa a kɛ a ɠalena ma, é wo-maawooiti bo mà, ìɲɔ ge lɔ. 20 Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ ge la zèa ʋɛ, gi-ɠigi ga ɠɛʋele, nii a yiizoolɛ gola ga wa-vaa. 21 Ti pɛ ta ta-undaanɛɛi nɔ ɠaiziɛzu, ti la Yesu Kilista nɔnɔ ɠaiziɛzu. 22 Wo kwɛni ga Timɔte losuʋɛ ɠulaʋɛ kɛlɛma, ʋelei gi botii ɠɛɛni la ʋɔɔma gá tɔ, eɠɛ doun ta kɛɛɠɛ, Woo Niinɛ Ʋagɔi ma wotii zu. 23 Nà ɠisiɛzu ga gè teʋe wo ma, siɛgi zu nɔ feya gè nà-faiti kɛʋele ʋɛtɛsu da ga pagɔ. 24 Dàaʋɛ da Maliɠii zaɓui zu, ga nà ɓɔɠɔi ɓalaa, su la mɔ ɠoozazu, gè ʋa wo ʋɔ bɛ.

25 Gè deveʋɛ ga gè kɛ̀ɛloin Epafolodite leʋe wo ma, gá tɔ ɠa gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, gi kɔɔi ɠɔ ʋɔɔma, wa-ɠeelai wo teʋeni mà, é ʋa pɔ̀ ga wa-ɓɔbai màavaiti faa zu. 26 Wɔin ɠɛni ma gola ga é wo pɛ wo ʋɛtɛ. Ziiɓɔlɔni gola, tɔɔzei wo ná-seeɓɛi ma woo mɛnini. 27 É zeeɓɛni gola, ná tago é ʋa za, kɛlɛ GALA ge maawɔinɠaani. Tɔ ɠila nɔ laade, kɛlɛ nà ɓalaagi, nii a kɛ gè mina lɔ mɔnɔ ziiɓɔlɔ wolai zu. 28 Naa ɠa é kɛai, gè ɠaaɓaa, gè teʋe fala wo ma, wa kaana, wo ʋa ɠoozunɛ, naa ɠa a kɛ, nà ɓalaagi nà-ziizoolɛi ta zeɠe ba. 29 À suzo ga pagɔ koozunɛɛi zu, tɛi é ga Maliɠii nɔnɔi, wo unfemai ve naa ɠɛɠala nuiti bɛ, 30 mazɔlɔɔ é ɠɛnina saai maazɔlɔɔsu Kilista ná-botii ma vaa zu, é ɠikulani zɛnvui zu, é ʋa kpɔbai ɠɛ bɛ̀, nii wa ɓɔɠɔi wo la ɓena zoo kɛɛzu.

3

Nii é ga teleboda ɠitei GALA gaazu

1 Kɛ̀ɛleaiti, gaaɓelagi ɠa ga: À ɠoozunɛ wo ɠili vai zu Maliɠii ʋa. É la ɓaani nɔ̀un ma, ga gè naa wo ʋolu wo ma, nii gè sɛʋɛni, naa zoloogɛ wo ma. 2 À dama ga botiɠɛ nu ɲɔiti: gilɛi naati ti ɠiliai gola tatipɛlɛʋolu vai ʋa! 3 Mazɔlɔɔ ada ɠa de ga tatipɛlɛʋolu nu ɠiteɠitegiti, dɛi de GALA dɛbizu GALA Zɛnvui zaɓui zu, de ɓɔɠɔ wɔɔlɔzu ga Yesu Kilista ná-fai, dɛi de la ʋoluzeizu kpusɛi zu vaiti ba.

4 Anɛɛ naa ʋe, nà ɓɔɠɔi nà la zoo, gè ʋoluzei kpusɛi zu vaiti ba. Ni nui ta a ɠisiɛna ga toɠa waso ga kpusɛi zu vaiti, nɔ̀un nà, gaama ɠa ɠɛ zèa, gè leʋe naama nui ʋa. 5 Gè latini pɛlɛʋolu foloi lɔsaʋasiɛi ma, sɔlɔɔdai ma, nà ga Izilayɛle nui ɓɔɔɓɔgi, nà ga Ɓɛnzamɛn ná-bolodai zu nui, nà ga Eɓulu nui, Eɓulu nuiti ti sɔlɔɔgai. Tɔgi letemazu, gè ɠɛni ga Faliziɛn. 6 GALA fai ma yiizoolɛi letemazu, gè Egilisii wɔinzeɠeni. Tɔgi ma lelebodai letemazu, nu la ɓena zoo pèelalazu.

7 Kɛlɛ naama aniiti ti ɠɛni bɛ̀ ga kulanumai, nà naati pɛtɛsu niina ga wafuun gani, Kilista maaʋele ma. 8 Tɔun ɠite, gè anii pɛ pɛtɛga ga wafuun gani, Màliɠii Yesu Kilista ɠwɛɛ fai maaʋele ma, nii fizɔgai. Tɔun maaʋele ma, gè vaani bu ga gè ʋala ti pɛ ma, gè ti pɛ pɛtɛ ga kaʋai, nii a kɛ gè Kilista zɔlɔɔ, 9 gè ɠili tɔun ba ga pagɔ. Teleboda la mɔ zèa, nii é zɔlɔɔsu tɔgi zo fai zu, kɛni nii é zɔlɔɔsu ga kidaaleʋei maaʋele Kilista ma, telebodai nii é zɔlɔɔsu GALA zea, é feezu naati zea, niiti ti ɠidaaleʋezu. 10 Nii wɔin mà, naa ɠa ga gè Kilista ɠwɛɛ, ta zɛbɛi nii é buzeɠeni, é kula saai ya, gè nɔ̀nɔ zɔlɔɔ kpɔlɔiti su, é ti zɔlɔɔni, gè ʋokɔɠɔ ma ná-saai zu, 11 naa ɠa a kɛ, gè zoo ʋele-o-ʋele, gè wuzeɠe, gè ɠula saai ya.

Kpizɛi wo ungi

12 É la ga gè zeelia ma ungi ma, ɓaa dàazeelia. Kɛlɛ nà ɠaaɓaazu gola, zèe ʋa zeeli kpizɛi ma ungi ma, gè sɔlɔɔ, tɔɔzei Yesu Kilista sɔ̀lɔɔga. 13 Kɛ̀ɛleaiti, gè la ɠisiɛzu ga gè ɓega ga ma zalai zɔlɔɔ, kɛlɛ faa ɠila ka gè kɛɛzu: Gè yeema pòluʋele vaiti ma, gè ɠaaɓa, zèezeeli kàkala ʋele gelei ma. 14 Nà nà-kpizɛi ʋa, gè ɗa li ma ungi ʋɔ pelei, naa ɠa a kɛ gè ma zalai zɔlɔɔ, nii GALA ge ade lolisu ma ga Yesu Kilista maaʋele, geeɠɔlɔgi zu.

15 Adɛiti de zuzeeliai na GALA fai zu, naama ɠisiɛi ɠɛ ade-yiimaʋɛ. Ni tanigaa ta wo zu, kisiɛ ɠili ge ti-yiimaʋɛ, GALA ka wo ɠisuɠala naa zu. 16 Tama, ʋɛ ade zeeliai ná, ade ɠaazulosu ɠɛ gila nɔ, de ɗa ziɛ ʋɔɔma.

17 Kɛ̀ɛleaiti, wo pɛ à ʋokɔɠɔ mà. Gi ɠɛa ga poogi wo ʋɛ. À ɠaazulo naati ba, niiti ti ziɛzu ga gi ziɛ ʋelei wo pɛtɛgai. 18 Ma mɔinmɔin ka ziɛzu, ti ga Kilista zaa wului zili nuiti. Gè ta-vai woni wo ma, nà bosu wo ma mɔnɔ, toɠa bɛ̀ ga gɔlɔ vaa. 19 Ti-ɠaaɓelagi ɠa ɠɛɛzu ga undaaʋiligi, mazɔlɔɔ ti-ɠogi ɠa é ga ta-ɠalagi, ta ɓɔɠɔ lɛɛzu su ga faiti ti ga ti unfe faiti, etea vaiti nɔ ɠa ti ɠigaiziɛzu ti zu. 20 Adɔun da ga taazeigiti geeɠɔlɔgi zu, da de Ɠizo Nui maaɓɔunsu gola, ga é ʋa, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, Maliɠii Yesu Kilista ya. 21 Maawɔin ɓusɛi é de ɠɔba, toɠa falibo, é pokɔɠɔ ná-lɛbiya ɓusɛi ma, naama zɛbɛi zu é zea, é aniiti pɛ kolozu la ná-zobogi wu.

4

1 Naa ɠa é ba, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à lo kpaan wa-ɠilibalai zu wa Maliɠii. Kɛ̀ɛleaiti, wɔiti gè wo nɛai ʋɛ, wɔin ɠa mà gola ga gè ɠaazula wo ma, wɔi wa ɗa gòla ɠoozunɛ, nà ɗa ɓakimaalɛ ga woye.

Falimai ta tɛnɛgiti

2 Nà Evodi ta Sɛntike maanɛɛnɛzu ga ti zoloo su ta-ɠilibalai zu ta Maliɠii. 3 Ɗa ɓalaa, bɔ̀ɔlai, è ga wooɠɛɠila nui, nà bosu è ma ga è ɓɔ ti ʋa, mazɔlɔɔ gá anzanui naati ka, gi ɲɛpii ɠɔɔni ʋɔɔma, Woo Niinɛ Ʋagɔi ma vaa zu, gá Kilemanni, ta gá-wotiɠɛɲɔɠɔi zɔiti, naati daaseigi ɠa zɛnvu zɛʋɛi zu.

4 À ɠoozunɛ yeenɔpɛ wo ɠili vai zu Maliɠii ʋa. Nà bosu ʋolu, à ɠoozunɛ! 5 À wo luʋa ʋele ʋagɔi lɛ ga ɛsɛ pɛ. Maliɠii maaɓuɠaa. 6 À mina yiizoolɛ ga faa nɔpɛ, kɛlɛ fai pɛ su, à wo-maavaiti dɛɛ ga GALA, falii ta maanɛɛnɛiti su, naa ʋɛɛ mamagiti ba. 7 GALA ná-ziilɛigi, kpudɛai nuɓusɛi ná-faaɠaaɠai pɛ maazu, naa ɠa wo-yiiti ta wa-ɠisiɛiti makɛ, wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista.

8 Kɛ̀ɛleaiti, gaaɓelagi ɠa ga: Fai pɛ é ga gaama, fai pɛ ɓaalamai su, fai pɛ sɔlegai, fai pɛ ɲadegai, fai pɛ a nu ɛnɛkɛ, fai pɛ lɔɠɔ ʋagɔi ba, fai pɛ nii gola ʋagai, ta fai pɛ soloogai maamusɛi ma, à ɗa ɠisiɛ naati su. 9 Nii wo kalaga zèa, wo mɛni, wo gòomɛni, gè ɗa bo, wo ka gè ɗa kɛ, à ziɛ ga naa. Ziilɛi fee ƓALAGI ɠa ɠɛ wo ʋa.

Pɔle Filipe nuiti mama fai
ta-vaanɛɛiti faa zu

10 Nà wola ɠoozunɛɛzu gá-ɠilibalai maaʋele ma gá Maliɠii, mazɔlɔɔ wo ɠizɛga sù ga niinɛ mɔnɔ. Gè la bosu ga wo ɠɛa na yeemani mà, ma zobogi ɠa é la ɠɛa dɛ wo ya. 11 Màavaiti kɛɛ vai laade, gè ʋa ɠɛ nii wosu da, mazɔlɔɔ gè naa maaɠɔliʋɛ ga ʋelei nɔpɛ gè ɓɔɠɔ ɠaazu la, naa ɛ̀nɛkɛ. 12 Sòogɛ zeizu zeaɲakalai zu, anii pɛ gaa ɠa vɔnina zèa, sòogɛ naama zei wosu. Sòogɛ ti pɛ da, mini-o-mini, daamianigi a mɔinna zèa, ɓaa pului a ɠɛna mà, anii a ʋooʋana zèa, ɓaa anii maa ɠa lɔina zèa. 13 Nà zoo fai pɛ da, ga Kilista maaʋele, nii é sɛ̀bɛlɔɔzu.

14 Anɛɛ naa ʋe, wo kɛɛʋɛ ga pagɔ, wo ɓɔ bà nà-kpɔlɔiti su. 15 Wɔiti wo ga Filipe nuiti, wo naa zuɠwɛɛ ga pagɔ, Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli ziɛgi zu, siɛgi zu gè zeɠeni la Masedoane, é ɠula wa ɠila kpe wo ʋolu, Egilisi nɔpɛ ge la ɓɔni bà, fee vai ɓaa sɔlɔɔ fai zu. 16 Mazɔlɔɔ wo ani leʋeni mà Tesalonike, ná zeizu mɔin, nii ga kpɛ̀dɛma vaiti kɛɛ la. 17 Aniiti wo ti veezu bɛ̀, naati gaiziɛ vaa laade, kɛlɛ nii gè pɔ, naa ɠa ga tɔnɔgi ta ɓɛtɛ wo ʋɛ. 18 Nà bosu wo ma niima zɛʋɛi zu, ga gè wa-vebɛaniiti pɛ sɔlɔɔni, é ʋooʋa ma. Epafolodite ʋaani pɔ̀ ga wa-vebɛaniiti, nii kpein kpɛ̀dɛi ɠɛni ba, naa pɛ ka niina zèa. Wa-vebɛaniiti kɛɛʋɛ eɠɛ zalaɠai nii makugi nɛai, zalaɠai GALA ge yeezeizu bu, nii nɛai bɛ. 19 Nà-GALAGI ɠa wo-maavaiti pɛ kɛ, eɠɛʋelei ná-kpɛtɛi wola maanɛai la, ga Yesu Kilista maaʋele. 20 Lɛbiyai ɠɛ ade-Ɠɛɛ GALA bɛ, eyɛsu ɠɔ. Amina!

Tuʋɔ goo ɠaaɓelagiti

21 À GALA ná-nuiti pɛ tuʋɔ, ti ɠiliai Yesu Kilista ʋa. Ade-ɠɛɛleaiti ti bà ʋɛ, ti pɛ ta wo luʋɔsu. 22 GALA ná-nuiti ti ʋɛ, ta wo luʋɔsu, ma un ge daa ma mɛɛ ga masa golai Sezaal ná-pɛlɛ wu geleiti.

23 Ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo ʋa.

* 2:16 2:16 wo ɗa li ti ʋɔ ga zɛnvui ma wooi: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: zɛnvui ma wooi ɠɛ wo ya

Kolɔse

1

2

3

4

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Kolɔse Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Pɔle ɠa é sɛʋɛi nii ɠɛɛni Kolɔse nuiti ma (1:1). É sɛʋɛi ɠɛɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa, kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma. Kolɔse nuiti ta-zɛʋɛi, ta Efɛze nuiti tɔnɔi, ta Filipe nuiti tɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa, ti-laasei pɛɛʋɛ ga kasoɠa zɛʋɛiti, tɔɔzei é ti zɛʋɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa. É sɛʋɛi nii ɠɛɛni Egilisii ma, é Kolɔse taa wolai zu. Pɔle lɛi é ʋa ɠɛni Kolɔse Egilisii laaɠulani (2:1), kɛlɛ é gaaɠaani ga tosu ɠa ná Egilisii naa letemazu. Kɛɛʋɛ eɠɛ Epafelase ɠa é Kolɔse Egilisii laaɠulani, tɔɔzei é ɠɛni Kolɔse nu.

Nii é ɠɛni Pɔle yiiɓɔlɔzu, naa ɠɛni ga zɛɛ ɠalagiti ti ɠɛni wosu Kolɔse Egilisii zu. É ná-sɛʋɛi ɠilazu wola ɠɛɛʋɛ, é lo naa ʋa. Ɗa ka ga Egilisii naa zu, keletiɛin tanigaa ti ga Zuifuiti, naati ka ti ɠɛni ɠɛɛzu ti da zɔiti ma ga maaɓa ga ti ɠolo Zuifuiti ta-lɔgiti bɛ, niiti Minazeɠe Pɔlɔmai zu, ma un ge daa ma mɛɛ ga tatipɛlɛʋolu vai. Pɔle sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ ɠɛzɛɠɛzɛ, nii a kɛ é dɛɛ ga keletiɛinti kpɛdɛ nu ɠili nɔpɛ ba, ɓaa ani nɔpɛ ga GALA ge ʋa yeezei ti wu, kɛni Kilista ɠila kpe nɔ (1:15-20), ta é dɛɛ ga kalagi niiti ti lɔɔɓadɔai nuɓusɛ ɠisiɛi nɔ ma, kulanuma la naati ba (2:8).

Unsosuʋɛ

1. Pɔle sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga é ná-tuʋɔ gooi laazeeli Egilisii ma, é Kolɔse (1:1-2).

2. Naa ʋolu é sɛʋɛi ɠɛ, é dɛɛ ʋelei Kilista wɔɔlɔai la, é naa ɠɛ ga gooɠaaʋotegi zɛɛ ɠalabogiti daalɔɠɔma Kolɔse (1:3—3:4).

3. Eɠɛʋelei kɛɛ vaa wɔlɔmai la ná-sɛʋɛ mɔinmɔin su, Pɔle ná-sɛʋɛi ɠaaɓelasuʋɛ ɠɛɛʋɛ ga é kala kɛzɛɠɛzɛ fe, é lo keletiɛn eteai ziɛ ʋelei ʋa (3:5—4:6).

4. Pɔle gaaɓelagɛ ga tuʋɔ gooiti, ta é deveiti fe, nii a kɛ ti sɛʋɛi nii ɠala woo wola zu zɔɔma Egilisiiti su (4:7-18).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, nà ga Yesu Kilista ná-keelai, GALA ziimai maaʋele ma, gá ade-ɠɛɛloin Timɔte, 2 gá wo luʋɔsu, GALA ná-nuɓusɛiti, wɔi wo Kolɔse taazuʋɛ, gi-ɠɛɛleaiti gilibalai zu ada Kilista, wɔi wo ga wooɠɛɠila nuiti: Ade-Ɠɛɛ GALA ge zaalai la wo ma, é ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Mama fee ƓALA falii

3 Gá GALA mamasu ɠɔ, de-Maliɠii Yesu Kilista Kɛɛɠɛ ya, siɛgi zu gá ɠɛna GALA falia la wo ʋɛ. 4 Tama, gi wa-ɠidaaleʋe vai mɛnini Yesu Kilista ma, ta nɛɛbɛi é wo-yiimaʋɛ, é lo GALA ná-nuiti pɛ ba. 5 Naama ɠidaaleʋei ta ma nɛɛbɛi ʋilɛgɛ naa ʋa, nii é ga wa-ɠitogi GALA ge makɛsu wo ʋɛ geeɠɔlɔgi zu. Kitogi naa, wo kwɛni ga gaamai ma lɛnɛgi maaʋele, é woni wo ma, nii é ga Woo Niinɛ Ʋagɔi. 6 Woo Niinɛ Ʋagɔi tɛi ge ʋaani wo ʋɔ bɛ. É ʋaani ga kulanumai, é li luɠɔ eteai zu ná pɛ, ʋelei é kɛai la wo zaama, kaite naama voloi, yeei mɔunpa wo GALA ná-zaalai ma wooi mɛnini da, wo tɔɔzei ga kwɛɛga, ʋelei é la ɠiteɠite. 7 Gi-nɛɛɲɔɠɔi Epafelase, gi boti ɠilagi zu, naa ɠa é wo ɠalagai ga naa, toɠa wo ʋɛ ga Kilista ná-botiɠɛ nui, é ga wooɠɛɠila nui. 8 É nɛɛbɛ vai wogɛ gi ma, nii Zɛnvu Ɲadegai feai wo ʋɛ.

Pɔle ná-GALA falii

9 Naa ɠa é ba, kaipa gi wo-maawooi mɛnini, gi la looɠosu GALA falii ʋa wo ʋɛ. Gá GALA falizu ga é wo laave ga ziimai ɠwɛɛgai ga ɠimalai maaʋele, ta keleɠelegi nii Zɛnvu Ɲadegai feezu. 10 Naazu, wa zoo wo ziɛ eɠɛʋelei Maliɠii pɔ la, wo ɗa naa ɠɛ yeenɔpɛ, nii nɛai bɛ. Wa gwaai wo ga kɛɛwoti ʋagɔi ma zii pɛ, wa li luɠɔma GALA kwɛɛgai zu. 11 GALA ge wo zɛbɛlɔ fai pɛ su ga ná-zɛbɛi maanɛai, nii a kɛ wo ziɛ fai pɛ bu ga ziilɔɔi. 12 À Ɠɛɛɠɛ GALA mama ga koozunɛɛi. Tɔ ɠa é zobo fea wo ʋɛ, ga wo wɔnɔ zɔlɔɔ poganiiti su, ti makɛgai wozakalagi ma masadai zu naati bɛ, ti ga ná-nuiti. 13 É ade ɠulaa kpidii ná-zobogi ya, é li ga deye nɛɛbɛ Loun Zunui ná-masadai zu. 14 De unmɔɔgi zɔlɔɔga ga tɔun maaʋele, é ade zuvaayɛ ga da-ɠotoiti.

Kilista ɠɛʋelei ta ná-botii

15 GALAGI nu la kaazu, Kilista ɠa é ga naa maaniinigi. Tɔ ɠa é ga Doun Zunu Mɔungi, bɔɔlɔai kpɛtɛanii pɛ ba. 16 Mazɔlɔɔ GALA ge aniiti kpein kpɛtɛni ga Kilista maaʋele, geeɠɔlɔgi zu, zooi ma, niiti nu a ti ɠa ga ɠaazu, ta niiti nu la ti ɠa ga ɠaazu, masadaiti, maliɠilaiti, kundiɠilaiti, zobodaiti. GALA ge anii pɛ kpɛtɛni saɓui zu, ta tɔun bɛ. 17 Kaite toɠa ná aniiti pɛ tuɠɔ, ti pɛ ta ɠɛʋele ma tɔun saɓui zu. 18 Egilisii é ga kpusɛi, tɔ ɠa é ga naa ma ungi. Tɔ ɠa é ga fai pɛ tɔɔzeigi, Doun Zunu Mɔungi, buzeɠeai, é ɠula saai ya, naa ɠa a kɛ é ɠɛ ga ma mɔungi fai pɛ su. 19 Mazɔlɔɔ GALA ge deveni ga fai kpein daazeeliai, naa zei ziimaʋɛ. 20 Zenɔ ɠana, GALA ge deveni ga é ti yɔɠɔzuɓɛtɛ ta aniiti pɛ ga ná-Doun Zunui maaʋele, niiti ti eteai zu, ta niiti ti geeɠɔlɔgi zu. É ziilɛigi ɓɛtɛni ga ná-Doun Zunui ma ɲamai maaʋele, nii puai saa wului ma.

21 Wa ma, mɔungi wo maaɠoozani GALA ba, wo ɠɛni ga sili nuiti, tɔɔzei wo ɠɛni kisiɛ ɲɔiti bosu, wo ɗa faa ɲɔiti kɛ. 22 Kɛlɛ é wo yɔɠɔzuɓɛtɛa niizu ga saai maaʋele nii ná-Doun Zunui boga kpusɛi zu, ga é ʋa wo lo ɠaazu ɲadedai zu, kɔzɔzu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa, ta peelalazu nɔpɛ. 23 Anɛɛ naa ʋe, kɛni wo lo kpaan, wo zapelɔ kidaaleʋei zu. À mina ɲiikpi, wo ʋa maaɠooza wa-ɠitogi ʋa, nii wo mɛnini ga Woo Niinɛ Ʋagɔi maaʋele. Niima Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠa ga naa, nii daazeelini kpɛtɛanii pɛ ma eteai zu. Nà Pɔle, gè ɠɛa ga ma wotiɠɛ nui.

Ɲɛpii Pɔle kɔɔzu Egilisii ʋɛ

24 Kòozu ɠa nɛɛzu niizu nà-kpɔlɔiti su wa-vaa zu. Nii daa la zeelini Kilista ná-kpɔlɔi vaa zu, gè naa laazeeli kpùsɛi zu, nɔnɔ ma ɓusɛi ʋɛ, nii é ga Egilisii. 25 Gè ɠɛa ga Egilisii ná-botiɠɛ nui, eɠɛʋelei naama losuʋɛ la GALA ge kalivaai mà wa-vaa zu. É tèʋeni ga gè daawooi laazeeli, ta mina yɛ ʋoluzu. 26 Daawooi nii é ga GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai é ɠɛa lɔɔɠuni nuɓusɛiti ba kaite wɔlɔwɔlɔ, kɛlɛ é ɠulaa kɛlɛma niizu ná-nuiti bɛ. 27 GALA ge devea ga é dɛɛ ga tiye ga ʋelei naama lɔɔɠuzu vai maayikiai la gola zii ɠiligiti bɛ. Naama lɔɔɠuzu vai ɠa é ga: Kilista ɠɛ wo-yiimaʋɛ,* lɛbiyai é ʋaazu, naa ma ɠitogi. 28 Gá Kilista ná-fai laazeelizu nui pɛ ma. Gá tɛnɛgi wosu, gi ɛsɛ pɛ kala ga ɠimalai pɛ, naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ suzeeli ta-ɠilibalai zu ta Kilista. 29 Naa ɠa é kɛɛzu gè botii ɠɛɛzu, gè ɲɛpii ɠɔ ga Kilista ná-zɛbɛi, nii é botii ɠɛɛzu zìimaʋɛ ga gola.

2

1 Nà pɔ ga wo naa ɠwɛɛ, ɲɛpi wolai gè kɔɔzu wo ʋɛ, wa Laodisé nuiti, ta niiti ti la kwɛ̀ɛ kpusɛi zu. 2 Nà ɲɛpi ɠɔɔzu ti ʋɛ, ga ti iɲɔ ge lɔ, ti ɠili ʋa nɛɛbɛi zu, ti ladalai ma mɔinmɔin sɔlɔɔ, nii keleɠele kitei feezu. Ta GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai ɠwɛɛ naazu, naa ɠa é ga Kilista ɓɔɠɔi. 3 Ɠimalai ta faaɠwɛgi ma naavoloi pɛ dɔɔɠuʋɛ tɔun zea.

4 Nà nii wosu wo ma ga nu nɔpɛ ge mina wo ɠaka ga ná-kpɔɛzuɠula ʋagɔiti. 5 Mazɔlɔɔ anɛɛ ni kpùsɛi la miná wo zaama, kɛlɛ nà wo ʋa kisiɛi zu, ta toɠa bɛ̀ ga koozunɛ, gè faazeikpasu ʋagɔi ɠa é ɠɛɛzu wo zaama, ta ʋelei wo loni la kpaan wa-ɠidaaleʋei zu Kilista ma.

Fai pɛ daazeeli vai ade ʋɛ,
Kilista zaɓui zu

6 Naa ɠa é ba, tɔɔzei wo yeezeiɗa Yesu Kilista wu ga wo-Maliɠii, wo-ziɛ ʋelei dɛɛ ga wo ɠiliʋɛ ba. 7 À zapelɔ, wo lo kpaan wa-ɠilibalai zu wa Kilista, wo zɛbɛlɔ kidaaleʋei zu, eɠɛʋelei kalagiti ti la wo ti zɔlɔɔni. À yɛ GALA mamasu ɓalaa yeenɔpɛ.

8 À dama, nu nɔpɛ ge mina wo lɔ duɔlai zu ga ná-ɠima ɓɔɛ ɲakaiti, ti ga nu ɠaka saɓui, ti ɠulazu nuiti ta-vaa wɔlɔmaiti su, ta eteai zu yɛnvuiti su, ti la zolooni Kilista ná-faiti ma. 9 Mazɔlɔɔ galadai laazeeliaiti pɛ seiʋɛ Kilista ɓusɛi zu. 10 Fai pɛ daazeeliʋɛ wo ʋɛ tɔun saɓui zu. Tɔ ɠa é ga zobodaiti ta kundiɠilaiti ma ungi.

11 Wa-ɠilibalai zu wa Kilista, wo latigɛ pɛlɛʋolu. Tatipɛlɛʋolui naa la ga nii nuiti ti kɛai ga yeei, kɛlɛ toɠa ga tatipɛlɛʋolui nii é zeɠezu Kilista ʋɔ bɛ, é nu unmɔɔsu, é kula kotoba ɓusɛi ná-zɛbɛi ya. 12 Wo maaɠuluʋɛ ʋɔɔma wa Kilista ga ɓatizei maaʋele, wo wuzeɠe ɓalaa ʋɔɔma, wo ɠula saai ya, tɔɔzei wo laani GALA ná-zɛbɛi la, nii é buzeɠeni, é kula saai ya. 13 Wɔi wo zaa ɠɛni de zɛnvu zu vaiti tetemazu, wa-vaaɠaazagiti maaʋele ma, tɔɔzei wo ɠɛni ga tatipɛlɛʋolulala nuiti kpusɛi zu. Kɛlɛ niizu GALA ge wo vulua su ʋolu ʋɔɔma wa Kilista. GALA ge ade zuvaayɛga ga da-vaaɠaazagiti pɛ. 14 Mazɔlɔɔ de maalɔ zɛʋɛi, é ɠɛni ade laalɔɠɔma, é ɠɛni dɛɛzu ga ada ɠa de la deveiti sosu, é naa ɠaaʋaani, é koloɠolo, é kpadɔ saa wului ma. 15 GALA ge kundiɠilai ta zobodaiti suvikɛi ɠulani zɛnvuiti zea, é zɔngɔ zɛlɛ ti ʋa eteai pɛ gaazu, é pilɛ sɔlɔɔ ti ma ga Kilista maaʋele.

16 Naa ɠa é ba, à mina va bu, nu nɔpɛ ge ʋa wo ʋeelala naama vaa zu, nii wa mi, ɓaa nii wa kpɔle, ɓaa fɛti vaa zu, ɓaa alu niinɛ vaa zu, ɓaa dooɠo folo vaa zu. 17 Naati pɛ ti ɠɛni nɔ ga niiti ti ʋaazu ti-maaniinigi, kɛlɛ ma ɠitei ɠa ga Kilista nɔ. 18 À mina va bu, nu nɔpɛ ge ʋa wo ʋeelala, nii ziimai ga zɛɛ ɓɔɠɔmaayeii, ta geezuɠeelaiti dɛbi vaiti. Ti ɠilizu ta-ɠulakɛlɛmaiti nɔ ʋa, ti laavegai ga wasogi wafuun, ga kpusɛ zu ɠisiɛiti maaʋele. 19 Ta ɠɛlɛzu ga ti mina ɠili Kilista ʋa, nii é ga ma ungi. Tɔun saɓu zu ɠa kpusɛi kpein ge ɠɔnɔgi zɔlɔɔsu da, giliai ɓɔɠɔ ʋa ga todazuʋɛti ta pɛɛpɛɛbazuʋɛti maaʋele, é ɗa wɔɔlɔ eɠɛʋelei GALA ge pɔ la.

Wo za ta wo yɛnvu ʋɔɔma wa Kilista

20 Wo zaani ʋɔɔma wa Kilista, eteai zu yɛnvuiti ti la mɔ ga ani nɔpɛ wo letema. Leeni vaa zu mu wo wa-eteai ziɛzu eɠɛ wa ɠɛ ga eteai nɔnɔ? Leeni vaa zu wo vaazu bu, ti ɗa naama leve ziiti da wo ma: 21 «Mina nii zeɠe! Mina naa ɠɔɠɔ! Mina yeevɔɔɠu nuu ʋa!»? 22 Naama aniiti kpein ti la ɠoloɠolosu ɓaa, botii ɠɛa ʋoluma ga tiye? Naama leveiti ta ga nuɓusɛiti ta-leveiti nɔ, ta ta-ɠalagiti. 23 Gaamazu, naama leveiti ta ɠɛɛzu eɠɛ ɠima vaa, ɓɔɠɔyiima ɠala dɛbii, zɛɛ ɓɔɠɔmaayeii, tɔgi ti seizu ɓɔɠɔ ma, ga ti ti-ɓusɛi ɓɔlɔ gola, kɛlɛ tosu nɔpɛ ge la ti ʋa, ga de ʋa vɔni kpusɛi yiimaiti ma la.

3

1 Kɛlɛ wo wuzeɠeni, wo ɠula saai ya wa Kilista. Deɠɛmu, à geezuʋɛ vaiti gaiziɛ, ʋɛ Kilista zeini ná, GALA zeezazuʋɛ. 2 Wa-ɠigaiziɛi pɛ ge lo geezuʋɛ vaiti ba, é mina mɔ li ga etea geleiti pɔ pelei. 3 Mazɔlɔɔ wo zaani, wo-yɛnvui ʋɛɛ Kilista ʋa, ti lɔɔɠu GALA zea. 4 Siɛgi zu Kilista, é ga wo-yɛnvui, é ɠulazu la kɛlɛma, wa ɓalaagi wa ɠula kɛlɛma wa tɔun, wo wɔnɔ zɔlɔɔ ná-lɛbiyai zu.

Zɛnvu wɔlɔmai ta zɛnvu niinɛi

5 Deɠɛmu, à etea vaa ɲɔiti suɠoloɠolo, ti wo-yiimaʋɛ: koloɠologi, kɔzɔba vai, ɓɔɠɔyiimai, ani wɔin ɲɔu vaiti, ta koozu yii, é ga kɔɔɠɔ gani kɔɔ vai. 6 Naama ziɛ ʋeleiti ka ti GALA ná-ziiɠaawanai maalolisu naati ma, niiti ti la kɛɛzu ti ʋa gooi zo. 7 Wo ɠɛni ziɛzu ɠana mɔungi zu, siɛgi zu wo ɠɛni eteai ziɛzu la naama ɠotoiti su. 8 Kɛlɛ niizu, à ɠɛlɛ niima vaiti pɛ ba: ziiɠaawanai, ziiɠulagi, keleɠele ɲɔi, tɔɠɔ ɠoloɠologi, ta woo ɲɔu wo faiti ti ɠulazu wo-laaʋɛ. 9 À mina ɗa ga zɛɛ wo ɓɔɠɔ ma mɔnɔ, mazɔlɔɔ wo nu wɔlɔmalai ta ma ziɛ ʋelei ɠulaa ɠɔba. 10 Wo ɓɔɠɔ maaɠilia ga nu niinɛlai, nii é niinɛzu, é zoloo Kpɛtɛ ƓALAGI ma niinigi ma, nii a kɛ wo kwɛɛ. 11 Zeeɠaaɠwɛɛzu nɔpɛ ge la Zuifuiti ba ta nuiti ti la ga Zuifua, ɓaa tatipɛlɛʋolu nuiti ta tatipɛlɛʋolulala nuiti, ɓaa dɔɓɔzu nuiti, ɓaa kalatala nuiti, ɓaa duɔiti ta wɔɔlɔiti, kɛlɛ Kilista ɠa é ga ma ɓiigi fai pɛ su.

12 Naa ɠa é ba, tɛi wo ga nu ɲadegaiti, GALA ge wo nɛai ʋɛ, é yiimazeɠe ga woye ga wo ɠɛ ga nɔnɔ, à ɓɔɠɔ maaɠili ga niima vaiti: maawɔinɠai, nuɓɔɠɔlai, ɓɔɠɔmaayeii, sɛsɛbogi, ta ziilɔɔi. 13 À yeezei ɓɔɠɔ wu wo ɠilagilagi pɛ. Ni ta-zɔ ka bɔɔla ɠisu, à ɓɔɠɔ zuvaayɛ. Eɠɛʋelei Maliɠii wo zuvaayɛgai da, wa ɓalaagi, wo maanɛɛʋɛ wo zɔiti suvaayɛ ɠana. 14 Kɛlɛ nii bɔɔlɔai ti pɛ ba, à ɓɔɠɔ maaɠili ga nɛɛbɛi, nii é wo ɠilizu ɓɔɠɔ ʋa kpaan. 15 Kilista ná-ziilɛigi lo wo luɠɔ, naama yiilɛigi ɠa GALA ge wo loligai ma ʋɔɔma, wo ɠɛ ga kpusɛ ɠilagi ʋaalobazuʋɛti. À ɠɛ ga faanɛɛ wuuɠwɛɛ nuiti. 16 Kilista laawooi yɛ wo zaama ga bɔɔlɔa. À ɓɔɠɔ ɠala, wo ɓɔɠɔ lɛnɛ wo ɠilagilagi ɠimalai pɛ su. À GALA guyeiti too, ta GALA dɛbi wuyeiti, naa ʋɛɛ guyeiti ba Zɛnvu Ɲadegai ti lɛɛzu ga woye. À ti loo GALA bɛ ga yii pɛ ta faanɛɛ wuuɠwɛɛgai. 17 Nii nɔpɛ wo kɛɛzu, kpɔɛzuɠulai zu ɓaa kɛɛwotii zu, à ti pɛ kɛ, é zoloo Maliɠii Yesu yiimai ma, wo ɗa Ɠɛɛɠɛ GALA mama ga tɔun maaʋele.

GALA nui ná-pɛlɛyeɠei

18 Anzaiti, à ɓɔɠɔmaayei wo-zinigiti bɛ, eɠɛʋelei soloogai da anzanuiti ma, niiti ti ga Maliɠii nɔnɔiti. 19 Anzazinigiti, à wo-anzaiti nɛɛ ʋɛ, à mina ti zopele ɲɔu. 20 Dointi, à ɠolo fai pɛ su wo zɔlɔɔ nuiti bɛ, mazɔlɔɔ Maliɠii yiimai ɠana. 21 Doun kɛɛɠɛiti, à mina wo-lointi ziiɓɔlɔ vaa ɠɛ, wo ʋa ti iɲɔteʋe.

Duɔiti ta duɔ kɛɛɠɛiti zɔɠɔzuʋɛ

22 Duɔiti, à ɠolo fai pɛ su wa-luɔ kɛɛɠɛiti bɛ eteai zu, naa mina ɠɛ ga ti ɠaazu vaa nɔ, wo ʋa nu ɛnɛkɛ nɔ, kɛlɛ à kɛ ga zii zɔledai, unfemai maaʋele ma wo feezu Maliɠii ʋɛ. 23 Boti nɔpɛ wo kɛɛzu, à kɛ ga wo-yiimaʋɛ pɛ, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la Maliɠii ʋɛ, nuiti taade wo ʋa ɠɛ kɛɛzu ti ʋɛ. 24 À suɠwɛɛ ga Maliɠii ɠa wa-ɠulanumai ve wo ya, wo wɔnɔ zɔlɔɔ poganiiti su. Kilista ɠa é ga Maliɠii nii wo botii ɠɛɛzu bɛ. 25 Mazɔlɔɔ zɔi nɔpɛ é telebotalai ɠɛɛzu, toɠa naama zalai zɔlɔɔ nii soloogai telebotalai ma nii é kɛai. GALA ge la ɗa ga zeelɔzɔɠɔzu ɠɛ nuɓusɛiti su.

4

1 Duɔ kɛɛɠɛiti, à wa-luɔiti sopele ɓɛtɛ, é zoloo telebodai ta sɔledai ma, wo ɠɛ suɠwɛɛ ga wa ɓalaagi wo-Maliɠii ɠa geeɠɔlɔgi zu.

Tɛnɛ gaaɓelagiti

2 À yiilɔɔ GALA falii wu, wo ɠaaɓa ma, naa ʋɛɛ mamagi ʋa. 3 À GALA fali gá ɓalaa gi ʋɛ, GALA ge pele laalao gi luɠɔ daawooi wo fai zu, naa ɠa a kɛ gi zoo gi Kilista ná-dɔɔɠuzu vai laazeeli. Naa maaʋele ɠa gè ɠɛa la ga kasoɠa nu. 4 À GALA fali ga gè wooi naa lɛ, é ɠole, eɠɛʋelei maanɛai gè kɛ la.

5 À ziɛ ga ɠimalai kamaʋolu nuiti bɛ. À mina yeeɠɛɠalai ɠoloɠolo. 6 Woo nɛɛnɛgiti ti ɠɛ wo la yeenɔpɛ, nii a nu ɛnɛkɛ, naa ɠa a kɛ, wo kwɛɛ ʋelei wa zoo nuiti gooɠaaʋotesu la.

Tuʋɔ gaaɓelagiti

7 Gi-ɠɛɛloin, gi-nɛɛɲɔɠɔi Tisike, é Maliɠii ná-botii ɠɛɛzu wooɠɛɠiladai zu, gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma ga tɔ Maliɠii ʋɛ, naa ɠa nà-faiti pɛ bo wo ma. 8 Nà teʋesu wo ma, naama vai nɔ ma, naa ɠa a kɛ wo gá-vaiti kwɛɛ, é wo iɲɔdɔ ga pagɔ. 9 Nà ti leʋesu ta gi-ɠɛɛloin, gi-nɛɛɲɔɠɔi Wonezime, é ga wooɠɛɠila nui, nii é ga wo ta. Ta naati pɛ bo wo ma, niiti ti leʋegai ʋɛ.

10 Alisitaake ɠa wo luʋɔsu, gá nii gi kasoi ɠa ʋɔɔma. Ɓalanaɓase kɛkɛ loin Maleke ɓalaa ɠa wo luʋɔsu. Kaite gè deveiti feeni wo ya ná-faa zu. Ni a ʋaana wo ʋɔ bɛ, à yeezei bu ga pagɔ. 11 Yesu, nii daasei pɛai ga Zusetuse, naa ɓalaa ɠa wo luʋɔsu. Naama zunu saʋagɔiti nɔ ɠa ti ga Zuifuiti ti bà, gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma GALA ná-masadai vaa ma, ta ìɲɔdɔɔzu gola. 12 Epafelase ɓalaa ɠa wo luʋɔsu, toɠa ga wo ta. Yesu Kilista ná-botiɠɛ nui naa la looɠosu GALA falii ʋa wo ʋɛ, nii a kɛ wo lo kpaan, wo ɠɛ ga nu ɠiteiti kidaaleʋei zu, ti laai GALA ziima vai pɛ da. 13 Nà niima zeele wooi wosu bɛ, ga toɠa ɓɔlɔzu gola wo ʋɛ, ta niiti ti Laodisé, ta niiti ti Yielapolise. 14 Luke, ɗɔɠɔtɔlɔi, gi-nɛɛɲɔɠɔi, ta Demase ta wo luʋɔsu ɓalaa.

15 À ade-ɠɛɛleaiti tuʋɔ gi ʋɛ, niiti ti Laodisé, wo Nimefa luʋɔ, ta Egilisii é ɠaalɛɛzu ba ná-pɛlɛi wu. 16 Niima zɛʋɛi ɠalagai ma wo ʋɔ bɛ, à teʋe, é ɠala Egilisii zu Laodisé nuiti pɔ bɛ. Wa ɓalaagi wo naama zɛʋɛi ɠala, nii gè teʋeni Laodisé nuiti pɔ. 17 À bo Aalisipe ma, ga é ɠaaɓa é botii naa ɓe ga pagɔ, nii é sɔlɔɔgai Maliɠii ya.

18 Nà Pɔle, nà ɓɔɠɔi zèeʋogi ɠa gè wo luʋɔsu da. À mina yeema ga nà kasoi ɠa. GALA ná-zaalai yɛ wo ʋa!

* 1:27 1:27 wo-yiimaʋɛ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: wo zaama

1 Tesalonike

1

2

3

4

5

Pɔle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi
É Teʋeni

Tesalonike Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Pɔle ɠa é Tesalonike nuiti ta-zɛʋɛ mɔungi ɠɛai (1:1). Tanisu tɔ ɠa é ga Pɔle ná-sɛʋɛ mɔunpagi nii é kɛai, nii kɛai ga GALA daawooi ɠilazuʋɛ ta, ɠɛzɛɠɛzɛ. É zɛʋɛni kona ʋuulɔɔlugɔ maazu ɠila (51) kɛɠala leʋegai ma, Yesu zɔlɔɔga ʋoluma. Pɔle kɛɛni siɛgi zu é ɠɛni la Kolɛnte, é teʋe Tesalonike Egilisii ma, Egilisii nii é daaɠulani ná-keela ziɛi velesiɛi zu (KKw 17:1-10). Bogɛ Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi zu ga Egilisii naa zu nuiti ti ɠɛni Zuifui tanigaani ta Gɛlɛkii ma mɔinmɔin.

Egilisii laaɠulaai ma bɛ, Pɔle la ɠɛni zooni é ʋa lɛbi gola Tesalonike, naa ɠa é kɛa é sɛʋɛi nii ɠɛɛni la ná ʋoluma, nii a kɛ é kidaaleʋe nuiti iɲɔdɔ. Sɛʋɛi nii ɠa kala ungi ma mɔinmɔin su vaiti gaaɠulazu ba, é kalagi ve ɓalaa é lo faiti ba, ti ga kiti vaiti, naa ta ɠa ga ɠɛʋelei Keletiɛin maanɛai é eteai ziɛ la. Pɔle lago ɠiliʋɛ kpaan Kilista ʋaa laa velesiɛi ma. Kɛɛʋɛ eɠɛ Tesalonike ɠidaaleʋe nuiti ti wola ɠilini naama vai ʋa ga zɛbɛ. Pɔle Kilista ʋaa laa velesiɛi ma vai zeɠeni, é ti zɛbɛlɔ la ga ti eteai ziɛ ga ʋelei nɛai la GALA bɛ (5:6-8).

Unsosuʋɛ

1. Pɔle sɛʋɛi nii lɔɔzeiʋɛ ga é ná-tuʋɔ gooi laazeeli Egilisii ma, ta é GALA mama naa ná-faa zu (1:1-10).

2. Naa ʋolu é ná-botiiti zɔɠɔzu lɛɛni, é zɛba fai niiti Timɔte ti woni ma, é naati suɠula (2:1—3:13).

3. Pɔle zɛba, é kalagiti fe, é lo Keletiɛin ziɛ ʋelei ʋa, é zoloo Kilista ʋaa laa velesiɛi ma (4:1—5:25).

4. Pɔle sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga é Egilisii luʋɔ ʋolu ga niinɛ, ta é ɠɛ ti ma ti fai pɛ kɛ, nii a kɛ ɛsɛ pɛ ge sɛʋɛi nii ɠala Egilisii zu (5:26-28).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, gá Silase, naa ʋɛɛ Timɔte ʋa, gá wo luʋɔsu, wɔi wo Egilisii zu Tesalonike taazuʋɛ, wo ga Ɠɛɛɠɛ GALA ta Maliɠii Yesu Kilista nɔnɔiti. Zaalai la wo ma, ta ziilɛigi ve wo ʋɛ!

Woo Niinɛ Ʋagɔi ná-dituɠɔmai Tesalonike

2 Gá GALA mamasu yeenɔpɛ wo pɛ wa-vaa zu, gi ɗa wa-vaa wo yeenɔpɛ gá-ƓALA faliiti su. 3 Wa-ɠidaaleʋei ma luʋa ʋele ʋagɔi ta wa-nɛɛbɛi ma wotii, naa ʋɛɛ wa-ɠitogi wɔɔlɔ ʋelei ʋa de-Maliɠii Yesu Kilista letegi, gá ɠizɛsu naati su GALA gaazu nii é ga ade-Ɠɛɛ. 4 Kɛ̀ɛleaiti, gi suɠwɛɛ ga GALA ge wo nɛa ʋɛ, é yiimazeɠe ga woye, ga wo ɠɛ ga ná-nuiti. 5 Mazɔlɔɔ gi la Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini wo ma ga kpɔɛzuɠulai letelegi nɔ, kɛlɛ gi kɛɛni ɓalaa ga zɛbɛi, ta Zɛnvu Ɲadegai ná-kpɔbai. Naa ʋoluma, gi wola laani naa la, nii gi ɠɛni bosu. Wo suɠwɛɛ ʋelei gi ziɛni la wo zaama, é ɠɛ wo ʋɛ ga faa ʋagɔ. 6 Wo ʋilɛni gi-ɠɔɠɔ ʋogi ʋa, ta Maliɠii nɔnɔi. Wo kpɔlɔ mɔinmɔin sɔlɔɔni, kɛlɛ tama wo GALA daawooi zɔlɔɔni ga Zɛnvu Ɲadegai ná-koozunɛɛi. 7 Naa ma wo ɠɛa ga poogi kidaaleʋe nuiti pɛ bɛ Masedoane yooi zu ta Akayi yooi. 8 Mazɔlɔɔ Maliɠii laawooi zeɠeni wo ʋɔ bɛ, daazeeli Masedoane ta Akayi yooi pɛ su, kɛlɛ é la ɠwɛni miná, wo ɠidaaleʋe vai GALA ma, naama wooi vazaga mini-o-mini, gi ɓɛdɛ la mɔ ba ga gi ʋa naa ta wo. 9 Mazɔlɔɔ ti pɛ ta bosu, ʋelei wo yeezeini la gi wu, gi ʋaai ma wo ʋɔ bɛ, ta ʋelei wo ɠɛlɛni la kɔɔɠɔ ganigiti ba, wo lati GALA ma, ga wo ɗa botii ɠɛ zɛnvu su ƓALAGI ʋɛ, é ga GALA kitei, 10 wa ná-Doun Zunui Yesu maaɓɔunsu, é ʋa, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu. Tɔ ɠa GALA ge buzeɠeni, é kula saai ya, tɔ ɠa é de ɠulazu GALA ná-ziiɠaawanai wu, nii é ʋaazu.

2

Pɔle ná-botii é kɛɛni Tesalonike

1 Kɛ̀ɛleaiti, wa ɓɔɠɔi wo suɠwɛɛ ga gi ʋaa vai wo ʋɔ bɛ, gi la ɠɛni ʋaani ná wafuun. 2 Gi kpɔlɔi zɔlɔɔga ʋoluma Filipe, ta ɓaaɠulama vaiti, eɠɛʋelei wo kwɛɛ da, GALA ge ziiɓaai veeni gi ʋɛ, gi GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli wo ma, sakpegiti saama. 3 Tama toligi gi bosu ga nuiti, é la ɠulazu kaka faa zu, ɓaa kigaiziɛ ɲɔu zu, gi la ba ga gi nu nɔpɛ yaava. 4 Tama gá ɓɔɛzu yeenɔpɛ eɠɛʋelei GALA ge pɔ la, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é vaani bu, é Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠaliva gi ma. Gi la ɠɛɛzu kɛni gi nɛɛ nuɓusɛa ʋɛ, kɛlɛ kɛni GALA nɔ, nii é nu yiimaʋɛ vaiti fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛsu.

5 Eɠɛʋelei wa ɓɔɠɔi wo kwɛɛ la, gi la nu lɛsu ɓɔɛ woni. Gi la woo nɛɛnɛgaa woni, wɔin ʋa ɠɛ gi ma ga gi nu ná-wali ɠula zea, GALA ka ga gá-zeelei. 6 Gi la lɛbiya nɔpɛ gaiziɛni nuiti zea, anɛɛ wo ʋɔ bɛ, ɓaa zɔiti pɔ bɛ, 7 tama ʋelei gi la ga Kilista ná-keelaiti, gá la zoo gi da wo ma ga maaɓaai. Kɛlɛ gi ɠɛni ga nu ʋagɔiti wo zaama, eɠɛ doun deei é ná-dointi sɛsɛbosu. 8 Wo nɛɛ ʋelei ma gi ʋɛ, gi ɠɛʋele ɓɛtɛni, é la nɔ ga gi GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ve wo ya, kɛlɛ gi ɓɔɠɔ yɛnvuiti ɓalaa, mazɔlɔɔ wo loni gi-yii ʋa gola. 9 Kɛ̀ɛleaiti, wo-ɠi ka su, ʋelei gi botii ɠɛɛni la, gi kpɔlɔi zuzo, gi botii ɠɛ folo ʋɛɛ kpidi ʋa, ga gi mina ɠɛ ga kasɔ wo tanɔpɛ unma, siɛgi zu gi ɠɛni GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelizu la.

10 Wa ga naa ma zeeleiti gi ʋɛ, ta GALA ɓalaa, gi ziɛ ʋelei wo zaama, wɔiti wo ɠidaaleʋeai, naa ɠɛɛni ɲadedai zu, ta telebodai, peelalazu nɔpɛ ge la ɠɛni gi ʋa wo letema. 11 Wo suɠwɛɛ ɓalaa ga gi naa ɠɛɛni wo ɠilagilagi ʋɛ, nii doun kɛɛɠɛ a kɛ ná-dointi bɛ, 12 gi wo lɛnɛ, gi wo iɲɔdɔ, gi ɠili wo ma, ga wo-ziɛ ʋelei zoloo GALA ziimai ma, tɛigi é wo loligai ga wo wɔnɔ zɔlɔɔ ná-masadai zu ta ná-lɛbiyai.

Tesalonike nuiti
ta-ɠidaaleʋei ta ta-ɓɔlɔi

13 Gá mamagi veezu ɓalaa GALA bɛ yeenɔpɛ, tɔɔzei siɛgi zu gi GALA daawooi laazeelini la wo ma, wo yeezeini bu, wo la soni ga nuɓusɛ laawoo ʋe, kɛlɛ wo soni ga GALA daawooi. Tama toɠa ga naa ɠiteɠite. Tɔ ɠa é botii ɠɛɛzu wo-yiimaʋɛ, wɔiti wo ɠidaaleʋeai. 14 Kɛ̀ɛleaiti, wo ʋokɔɠɔgɛ Zudé Egilisiiti ma, ti ga GALA ná-nuiti, ti ɠidaaleʋeai Yesu Kilista ma. Wo kpɔlɔi zɔlɔɔni wa-you zu nuiti zea, ga naama wɔinzeɠemai ma ziiti nɔ, nii ti sɔlɔɔni, tiya ɓɔɠɔi, ta-nuiti zea, ti ga Zuifuiti. 15 Tiya ɠa ti Maliɠii Yesu ʋaani ta GALA goo wo nuiti. Ti gi wɔinzeɠeni. Ti la GALA ɛnɛkɛni, ta ga nuɓusɛiti pɛ sili nuiti. 16 Ti ɠaaɓaani, ti pele leʋe gi luɠɔ, ga gi mina ɓɔɛ zii ɠiligiti pɔ, ti ʋa kizogi zɔlɔɔ. Ta ta-ɠotoi laazeelizu, nii ti kɛa yeeɠɛɠalai pɛ daawu. Kɛlɛ GALA ná-ziiɠaawanai ɓega ga zeeli ti ma.

Pɔle wɔin vai ga é Tesalonike nuiti ka mɔnɔ

17 Kɛ̀ɛleaiti, gɔun gi letemazu, ade balini ma kpusɛi zu yeeɠɛɠala go laawu. Kɛlɛ ada-ɠisiɛiti ti la balini ma. Wɔin wola ɠa gi ma, ga gi wo ʋɛtɛ ʋolu, gi ɠaaɓaani ga gi naa ɠɛ. 18 Wɔin ɠɛni gi ma ga gi ɠale ma, gi ʋa wo ʋɔ bɛ. Nà Pɔle, gè ɠaaɓaani ná zeizu ɠɛ mɔinmɔin, kɛlɛ Setana pele leʋeni gi luɠɔ. 19 Tama wa laade ɓaa, wo ʋa ɠɛ ga gá-ɠitogi, ta gá-ɠoozunɛɛi, ta gá-vɔnifaamai ma zalai, gá ɠɛ ɲaɠai ɠulazu la ade-Maliɠii Yesu ɠaazu, siɛgi zu é ʋaazu la? 20 Ungo, wa ɠa wo ga gá-lɛbiyai ta gá-ɠoozunɛɛi!

3

1 Naa ɠa é kɛɛni, gi la mɔ ɠɛni zooga gi ʋa maaɓɔun kili bo, gi deveni ga giya ɠila, gi yɛ Atɛne. 2 Gi Timɔte leʋeni wo ma, ade-ɠɛɛloin, nii ti botii ɠɛɛzu ʋɔɔma ta GALA, é ɗa Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli é ʋilɛ Kilista ʋa. Gi teʋeni wo ma, ga é wo zɛbɛlɔ, é wo iɲɔdɔ wa-ɠidaaleʋei zu, 3 naa ɠa a kɛ, wo zaama, nu nɔpɛ ge mina ɲiikpi kpɔlɔiti maaʋele ma, nii ade sɔlɔɔsu. Mazɔlɔɔ wa ɓɔɠɔi wo suɠwɛɛ ga GALA ka é naa leveai ade ma. 4 Siɛgi zu gi ɠɛni la wo ʋɔ bɛ, gi boni wo ma ma yeeluɠɔ, ga kpɔlɔiti ta zeeli ade ma. Naa ma ka kɛai, wo naa zuɠwɛɛ. 5 Naa ɠa é ba, gè la mɔ ɠɛni zooga gè ʋa maaɓɔun kili bo, gè Timɔte leʋeni, é ʋa, é ɠi sɔlɔɔ wa-ɠidaaleʋe vai ma. Gè luani ga tɛga nui mina ɠɛ wo lɛɛni ga, gá-wotii kpein ge mina ɠɛ ga wafuun faa.

6 Kɛlɛ Timɔte ʋaai ma gi ʋɔ bɛ, é zeɠe wo ʋɔ bɛ, é wa-ɠidaaleʋei ta wa-nɛɛbɛi ma woo ʋagɔi woni gi ma. É boni gi ma ga wa ɠizɛsu gi zu ga pagɔ yeenɔpɛ, wɔin ɠa wo ma gola ga wo gi ʋɛtɛ, eɠɛʋelei wɔin gi ma la ga gi wo ʋɛtɛ. 7 Naa maaʋele ma, kɛ̀ɛleaiti, gá-ɠidaaʋili faiti saama, ta gá-ɓɔlɔiti, gi iɲɔ ge lɔɔni wa-vaa zu. Wa-ɠidaaleʋei ɠa é gi iɲɔdɔɔni. 8 Niizu gá dɛ yɛnvuzu ʋolu, tɔɔzei wa loni kpaan wa-ɠilibalai zu wa Maliɠii. 9 Gá zoo GALA mamasu ɠale wa-vaa zu, é kula ɠɛ su, tɔɔzei koozunɛɛi liegɔi ʋa gi sɔlɔɔsu ada-ƓALAGI ɠaazu wa-vaa zu? 10 Kpidi ʋɛɛ folo ʋa, gá maanɛɛnɛzu gola ga é ɓɔ gi ʋa, gi wo ɠa, gi naa la wa-ɠidaaleʋei ma, nii a ɓɔ ba daazeeli.

11 GALA ɓɔɠɔgoi, é ga ade-Ɠɛɛ, ta de-Maliɠii Yesu, gá-ʋelei ɓɛtɛ, é lo wo ʋa! 12 Maliɠii yɛ wa-nɛɛbɛi zuwɔɔlɔzu yeenɔpɛ, nii é wo yɔɠɔzu wo ɠilagilagiti ta nuɓusɛi zɔiti pɛ tetema, é kɛ ga nɛɛbɛi naa ɠɛʋele, nii é gi-yiimaʋɛ wa-vaa zu. 13 É wo zɛbɛlɔ wo-yiimaʋɛti, wo ɠɛ ga nu ɲadegaiti, peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa GALA gaazu, é ga ade-Ɠɛɛ, siɛgi zu ade-Maliɠii Yesu ʋaazu la, ta ná-nuiti.

4

Nu ziɛ ʋelei nii nɛai GALA bɛ

1 Kɛ̀ɛleaiti, gaaɓelagi ɠa ga: Ʋelei wa ziɛ la wo GALA ɛnɛkɛ, wo naa ɠalani gi ya. Tama, ʋele ɠana wo ziɛzu la niina. Kɛlɛ niizu gá bosu wo ma, gi wo maanɛɛnɛ Maliɠii Yesu laaseigi zu: À kɛ ga pagɔ, wo ɗa li luɠɔma. 2 Tama wo suɠwɛɛ ʋelei gi wo ɠalani da, é ɠula Maliɠii Yesu ya. 3 Nii GALA ge pɔ wa-vaa zu, tɔ ɠa ga wa-ɲade fai: Wo mina ɓɔɠɔ lɔ koloɠologi zu, 4 ɛsɛ ge zoo è-ɓusɛi zo ga pagɔ,* é eteai ziɛ ɲadedai zu, ta unfemai, 5 wo mina ɓɔɠɔ lɔ gaazuɠulapɔ ɲɔi zu, eɠɛʋelei GALA kwɛɛtala nuiti ti kɛɛzu la zii ɠiligiti saama. 6 Nu nɔpɛ ge mina kakama vaa ɠɛ ga kɛɛɠɛloin, ɓaa yaava vai. Maliɠii ɠa naama vaiti pɛ ma lukpɔi ɠaaleʋe. Gi naa woni wo ma, gi maaɓakpa. 7 Mazɔlɔɔ GALA ge la ade lolini kɔzɔba vaa ma, kɛlɛ kɛni ɲadedai. 8 Naa ɠa é ba, zɔi nɔpɛ a ɠɛlɛ kalagi nii ʋa, nu laade é ʋa ɠɛ ɠɛlɛzu gooi ʋa, GALA ka é ɠɛlɛzu ba, nii é ná-Zɛnvu Ɲadegai veezu wo ya.

9 Wo ɓɛdɛ la ba ga nu sɛʋɛ ɠɛ wo ma, é lo kidaaleʋe nuiti wo yɔɠɔzu nɛɛbɛi ʋa, mazɔlɔɔ wo naama ɠalagi zɔlɔɔgɛ GALA zea, ʋelei wa ɓɔɠɔ nɛɛ la ʋɛ wo ɠilagilagiti. 10 Tama, ʋele ɠana wo ziɛzu la ɠɛɛɠɛlointi pɛ bɛ Masedoane yooi kpein su. Kɛlɛ kɛ̀ɛleaiti, gá wo lɛnɛsu, wo li luɠɔma mɔnɔ naazu. 11 À ɠaaɓa, wo eteai ziɛ ziilɛigi zu, wo ɠaaɓa wo ɓɔɠɔ vaiti ma, wo boti ɠɛ ga wo-yeeiti, eɠɛʋelei gi wo ɠalani da, 12 naa ɠa a kɛ wo ziɛ ga pagɔ ladalai zu kamaʋolu nuiti tetegi, wo mina ɠɛ nu nɔpɛ unma ga kasɔ.

Gɔvɛiti buzeɠe vai

13 Kɛ̀ɛleaiti, gi la pɔ gi ʋa wo yɛ kpidii zu, naati ta-vaa zu niiti ti zaazu, naa ɠa a kɛ wo-yii mina ɓɔlɔ ga nui mɔtaiti kɛʋele, niiti kito ge la ti ʋɛ. 14 Ade laaʋɛ da ga Yesu zaani, é wuzeɠe, é ɠula saai ya. Ade laaʋɛ da ɓalaa ga niiti ti ɠidaaleʋeai Yesu ma eyɛsu ti za, GALA ka naati buzeɠe, é ti ɠula saai ya, é ʋa ga tiye Yesu ʋɔ.

15 Wɛlɛ, nii ɠa gi dɛɛzu ga woye, eɠɛʋelei Maliɠii laawooi bosu la: Adɛiti da yɛ vulua Maliɠii ʋa voloi, de la lia naati tuɠɔ pɛ, zɔiti ti zaai. 16 Mazɔlɔɔ deve wooi ɠa mɛni, geezuɠeela ɠundiɠii woo ɠa mɛni, ta GALA ná-puʋugi wooi, ta Maliɠii ɓɔɠɔi ɠa yei, é zeɠe geezuʋɛ. Niiti ti ɠiliai yɛgai Kilista ʋa eyɛsu ti za, naati ta wuzeɠe mɔunpa, ti ɠula saai ya. 17 Naa ʋoluma, adɛiti da yɛ vulua naama voloi, da ɓɔ ti ʋa, ade lɛ tonaɓiingiti su, ga de Maliɠii laaɠomi fiilɛi zu, ta da yɛ niina Maliɠii ʋa ɠɔoɠɔ. 18 À ɓɔɠɔ iɲɔdɔ ga niima wooiti, wo ɠilagilagiti pɛ.

5

Maliɠii ná-foloi ta kɛʋele ɓɛtɛi

1 Kɛ̀ɛleaiti, wo ɓɛdɛ la ba, ga gi sɛʋɛ leʋe wo ma, é lo naama voloiti ba ta ma yeeɠɛɠalaiti, yeei niima vaiti ti ɠɛɛzu la. 2 Mazɔlɔɔ wo suɠwɛɛ ga pagɔ, ga Maliɠii ná-foloi ɠana ʋa eɠɛ unma nui é ɠulazu nu viliba kpidii. 3 Siɛgi zu nuɓusɛiti ta ɠɛ ɠɛɛzu la ma: «Ziilɛigi ɠa gi ya niina, gi ɠulaa faa zu,» názu ɠa undaaʋiligi ɠulazu la ti viliba, eɠɛʋelei doun zɔlɔɔ koozuwanai a ɗa anzanui zo da, é la ʋoola ti ʋa pɛ.

4 Kɛlɛ kɛ̀ɛleaiti, wo la kpidi zu, ga naama voloi ʋa ɠula wo viliba, eɠɛ unma nu. 5 Wo pɛ wo ɠɛa ga wozakalagi ná-nuiti, wo ɠɛa ga foloi nɔnɔiti. De la ga kpidii ta kuai nɔnɔ. 6 Ade mina ɲi deɠɛmu, eɠɛʋelei zɔiti ti ɲiizu la, kɛlɛ maanɛɛʋɛ ga ade yɛ ɠaazu ɠa, de ɠɛ ga sɔɓelama nuiti. 7 Mazɔlɔɔ zɔiti ti ɲiizu, ta ɗa ɲi ga kpidii, zɔiti dɔɔi ti zosu, toɠa ɗa ti zo ga kpidii. 8 Kɛlɛ dɛiti de ga foloi nɔnɔiti, ade ɠɛ ga sɔɓelama nuiti, ade kidaaleʋei ta nɛɛbɛi loo ɠɔba ga de-ɠaka makɛ ɠɔɔɠɔ zɔɔlai, ta da-ɠizogi ma ɠitogi ɠɛ de unba ga bɔɔlɔgi. 9 Mazɔlɔɔ GALA ge la ade lolini ga é yiiɠaawana ade ma, kɛlɛ kɛni kizogi zɔlɔɔ fai ade-Maliɠii Yesu Kilista zaalai zu, 10 nii é zaani ade ʋɛ, nii a kɛ ade zɛnvui wo ʋɔɔma ada tɔun, siɛgi zu a ʋaa la, de ɠɛni vulua, ɓaa de zaani. 11 Naa ɠa é ba, à ɓɔɠɔ iɲɔdɔ wo ɠilagilagiti pɛ, wo ɠilagilagi ɓɔ bɔɔlai ʋa wo li luɠɔma kidaaleʋei zu, eɠɛʋelei wo kɛɛzu la ɠiteɠite.

Falima ɠaaɓelagiti ta tuʋɔgiti

12 Kɛ̀ɛleaiti, gá valizu wo ma, ga wo unfe naati ma, niiti ti botii ɠɛɛzu wo zaama, ti losu wo luɠɔ Maliɠii laaseigi zu, ti ɗa wo ɠala. 13 À wa-nɛɛbɛi ɠula kɛlɛma ti ʋɛ, wo ti wɔɔlɔ gola ta-wotii maaʋele ma. À zei ziilɛigi zu ɓɔɠɔ ɠoba.

14 Kɛ̀ɛleaiti, gá wo maanɛɛnɛzu, à naati too ɠisu, niiti ti eteai ziɛzu gaaʋalaba vaiti su. Niiti ti iɲɔteʋeai, à naati iɲɔdɔ. À ɓɔ zobobɛlala nuiti ba. À yiilɔɔ ɛsɛ pɛ bu. 15 À dama, nu mina faa ɲɔi ʋotokula ga faa ɲɔi, kɛlɛ à ʋilɛ faa ʋagɔi ɠɛɛ vai ʋolu yeenɔpɛ, wo naa ɠɛ ɓɔɠɔ yɔɠɔzu, ta nuɓusɛi pɛ bɛ.

16 Wo ɠoozunɛai ɠɛ de yeenɔpɛ. 17 À maanɛɛnɛi wo yeenɔpɛ, wo mina ɓɔlɔ. 18 À GALA mama fai pɛ su, naa ɠa é ga GALA ziimai wa-vaa zu, wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista.

19 À mina pele leʋe Zɛnvu Ɲadegai ná-botii luɠɔ. 20 À mina bɛlɛɠula GALA goo wo nuiti daawooi ʋa. 21 Kɛlɛ à faiti pɛ buuʋɛtɛ, zɔi pagai wo naa zo, 22 wo ɓɔɠɔ zo, wo-yee mina ɠɛ faa ɲɔu ɠɛɛ vai ma zii tanɔpɛ su.

23 Ziilɛi fee ƓALAGI ɓɔɠɔgoi wo ɲade mɛtu, é wo-yɛnvui, ta wo-ɠigi, ta wo-ɓusɛiti makɛ ga pagɔ, peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa, ade-Maliɠii Yesu Kilista ʋa voloi. 24 Zɔi é wo loliga, toɠa ga wooɠɛɠila nui, toɠa a naa ɠɛ.

25 Kɛ̀ɛleaiti, à GALA fali gi ʋɛ.

26 À ade-ɠɛɛleaiti pɛ tuʋɔ ga nɛɛnɛi.

27 Nà wo levezu, gè maaɓakpa Maliɠii laaseigi zu, ga wo niima zɛʋɛi ɠala ade-ɠɛɛleaiti pɛ bɛ.

28 Ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo ʋa!

* 4:4 4:4 ɛsɛ ge zoo è-ɓusɛi zo ga pagɔ: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: ɛsɛ ge zoo anza zeɠezu kɛʋele ɲadegai zu ta unfemai zu

2 Tesalonike

1

2

3

Pɔle Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi
É Teʋeni

Tesalonike Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Keelai Pɔle é Tesalonike nuiti ta-zɛʋɛi velesiɛi ɠɛai (1:1). É Tesalonike nuiti ta-zɛʋɛ mɔungi ɠɛɛni, su la ɠoozani é felesiɛi nii ɠɛ, kona ʋuulɔɔlugɔ maazu ɠila (51) kɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Pɔle ɠɛni dɛ Kolɛnte siɛgi zu é niima zɛʋɛi ɠɛa la, é teʋe Tesalonike Egilisii ma, Egilisii nii é daaɠulani ná-keela ziɛi velesiɛi zu (KKw 17:1-10). Bogɛ Keelaiti Kɛɛwotiiti ma zɛʋɛi zu ga Egilisii naa zu nuiti ti ɠɛni ga Zuifui tanigaani ta Gɛlɛkii ma mɔinmɔin.

Kɛɛʋɛ eɠɛ Tesalonike Egilisii wola ɠilini yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti ta-vai ʋa ta Kilista ʋaa laa velesiɛi, tɔɔzei Pɔle faa mɔinmɔin sɛʋɛʋɛ é lo naama vai ʋa ná-sɛʋɛiti su ti leʋegai Tesalonike nuiti ma. Tesalonike nuiti ta-zɛʋɛi velesiɛi ɠilazuʋɛ kpein ka ɓɔɛzu é lo yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ʋa. Pɔle ti wola lɛnɛni é lo faaʋaalalai ʋa. Nui ɠilagilagi pɛ maanɛɛʋɛ é botii ɠɛ kɔnɔgi zɔlɔɔ fai zu (3:6-10).

Unsosuʋɛ

1. Pɔle tɔɔzeiʋɛ ga é ɓɔɠɔ lɛɛ, naa ʋoluma é siɛɲɔɠɔiti ɓalaa dɛɛ (1:1-2).

2. É zɛba é GALA mama ta é GALA fali Tesalonike Egilisii ʋɛ (1:3-12).

3. Gaaɠwɛsu felegɔi zu, Pɔle ɠa ɓɔɛzu miná é lo yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti ba (2:1-17).

4. Kpɔɛʋɛ naa ʋolu, é lo faaʋaalalai ʋa, ta ʋelei fizɔgai la nu botii ɠɛ (3:1-15).

5. Pɔle gaaɓelagɛ ga é ná-tuʋɔ gooi laazeeli Egilisii ma (3:16-18).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, gá Silase, naa ʋɛɛ Timɔte ʋa, gá wo luʋɔsu, wɔi wo Egilisii zu Tesalonike taazuʋɛ, wo ga Ɠɛɛɠɛ GALA ta Maliɠii Yesu Kilista nɔnɔiti. 2 Ɠɛɛɠɛ GALA ta Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Tukpɔɠaaleʋe vai Kilista ʋa voloi ʋolu

3 Kɛ̀ɛleaiti, gi maanɛɛʋɛ gi mamagi ve GALA bɛ yeenɔpɛ wa-vaa zu, gaamazu naa zɔlegɛ, mazɔlɔɔ wa-ɠidaaleʋei ɠa liizu luɠɔma gola, nɛɛbɛi é wo yɔɠɔzu, naa ɠa liizu ga wɔɔlɔa. 4 Gá unbuzeɠei lɛɛzu wa-vaa zu GALA ná-Egilisiiti su, tɔɔzei ʋelei wo loni la kpaan, ta ʋelei wa-ɠidaaleʋei la wɔinzeɠemaiti ta kpɔlɔiti pɛ saama wo sɔlɔɔsu.

5 Kpɔlɔi nii ɠa é ga GALA ná-telebo tukpɔɠaaleʋei ma ʋoogi, naa ɠa é dɛɛzu ga wa zoloo GALA ná-masadai zɔlɔɔ fai ma, nii wo kpɔlɔi zɔlɔɔsu maaʋele ma. 6 Soloogɛ ga GALA ge kpɔlɔi zei naati zea, niiti ti wo ɓɔlɔ vai laazu wo ya. 7 Wɔiti wo kpɔlɔi zu, GALA ge dooɠogi ve wo ya, ta gá ɓɔɠɔi gi ya, siɛgi zu Maliɠii Yesu ɠulazu la kɛlɛma, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, ta ná-geezuɠeelaiti, zɛbɛ wolai ti ya. 8 Toɠa ʋa abuzogi zaama, ga é naati sala, niiti ti la GALA kwɛɛ, ti la ɠolozu Woo Niinɛ Ʋagɔi ʋɛ, é ʋilɛ de-Maliɠii Yesu ʋa. 9 Ta ti-zalai zɔlɔɔ ga ɠɔoɠɔ undaaʋiligi, ti maaɠooza, ti zeɠe Maliɠii ɠaazu, ti maaɠooza ná-zobogi ma lɛbiyai ʋa, 10 siɛgi zu é ʋaazu la naama voloi, ga é lɛbiyai zɔlɔɔ ná-nuiti zea, niiti ta ɠidaaleʋe ma. Wa ɠɛ naati saama niiti ta maawui, tɔɔzei wo ɠidaaleʋeni gá-zeele wooi ma, gi boni wo ma.

11 Naa ɠa é ba, gá GALA falizu wo ʋɛ yeenɔpɛ, nii a kɛ ada-ƓALAGI wo ɠɛʋele ɓɛtɛ, wo zoloo toligi ma, é bogai ga woye. Gá falizu ná-zɛbɛi zu, ga faa ʋagɔi nii pɛ wo wɔinɗai ga wo kɛ, é naa laazeeli wo ʋɛ ga pagɔ, é wa-ɠidaaleʋei ma ɠɛɛwotii ɠaavɔni, 12 naa ɠa a kɛ Maliɠii Yesu laaseigi lɛbiyai zɔlɔɔ wo maaʋele ma, wa ɓalaa wo lɛbiyai zɔlɔɔ tɔun maaʋele ma, eɠɛʋelei da-ƓALAGI ná-zaalai la, ta de-Maliɠii Yesu Kilista.

2

Tɔ Koloɠolo Nui ná-fai

1 Kɛ̀ɛleaiti, nii é ga ade-Maliɠii Yesu Kilista ʋaa vai, ta ada-maaɓɔ fai tɔun koba, gá wo maanɛɛnɛzu, 2 à mina va bu, wo yii ʋa ɓɔlɔ, wo zasu ʋa ɓali ga wooi ta, ga Maliɠii ná-foloi zeelia. Kɛɛʋɛ eɠɛ nui ta boni wo ma, kɛai ma kulakɛlɛma vaiti bosu, ɓaa é ɗa tɛnɛgi wo, ɓaa tanisu ti boni wo ma ga gi sɛʋɛni gá-zɛʋɛi ta zu. 3 À mina va bu, nu nɔpɛ ge ʋa wo ɠaka pele nɔpɛ ma. Mazɔlɔɔ aisa naama voloi ʋa zeeli, kɛni pele ʋilɛgi ɠɛ mɔunpa, Tɔ Koloɠolo Nui ɠula kɛlɛma, zunui nii undaaʋiligi leveai ma. 4 Tɔ Koloɠolo Nui naa, nii é wuzeɠezu naati pɛ daalɔɠɔma, niiti ti lolisu ga galagiti, ɓaa nuɓusɛ a ti lɛbi, eyɛsu é li, é zei GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɓɔɠɔ lɛ eɠɛ a ɠɛ ga GALA.

5 Wo-ɠi ge la su ɓaa, ga gè niima vaiti boni wo ma, siɛgi zu gè ɠɛni la dɛ wo ʋɔ bɛ? 6 Anɛɛ naa ʋe, wo suɠwɛɛ, nii é pele ɓesasu dɛ tuɠɔ, ga é mina ɠula kɛlɛma kɛni ná-yeeɠɛɠalai. 7 Tɔ Koloɠolo Nui ná-zobogi é botii ɠɛɛzu la dɔɔɠuzu, naa ɠa ɠula niina kɛlɛma, kɛlɛ kɛni zɔi é pele ɓesasu dɛ tuɠɔ, naa a ɲɛɛlɛna. 8 Názu Tɔ Koloɠolo Nui ɠa ɠula niina kɛlɛma. Maliɠii Yesu ɠa paa ga laa viilɛi, é koloɠolo ga ná-kulakɛlɛmai ma zezei. 9 Tɔ Koloɠolo Nui naa ɠa ʋa ga Setana ná-zɛbɛi, é ɗa zɛɛ laavɔɔ vaiti kɛ, ta zɛɛ maaɓɛlɛ vaiti pɛ. 10 Toɠa telebotalai ma zii pɛ kɛ ga é naati kaka, niiti ti undaaʋilisu. Ti undaa ɠa ʋili, tɔɔzei ti la yeezeini gaamai wu, ti ʋa nɛɛ ʋɛ, nii a la ti ɠizo. 11 Naa ɠa é ba, GALA ka kakagi ma zobo golai leʋe ti ma, nii a kɛ ti la zɛɛi la, 12 naa ɠa a kɛ, niiti kpein ti la ɠidaaleʋeni gaamai ma, kɛlɛ ti telebotalai nɛai ʋɛ, ti ʋeelala.

Tesalonike nuiti ta-lo kpaangi

13 Kɛ̀ɛleaiti, wɔi wo nɛai Maliɠii ʋɛ, maanɛɛʋɛ yeenɔpɛ gɔun gi ɗa GALA mama wa-vaa zu. Mazɔlɔɔ GALA ge yiimazeɠeʋɛ ga woye kaite tɔɔzeizu mɔunpa, é wo ɠizo Zɛnvu Ɲadegai zaalai zu nii é wo ɲadesu, ta wa-ɠidaaleʋei maaʋele gaamai ma. 14 GALA ge wo loligɛ naa ma ga Woo Niinɛ Ʋagɔi maaʋele, gi daazeelini wo ma ga wo ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-lɛbiyai zɔlɔɔ. 15 Deɠɛmu, kɛ̀ɛleaiti, à lo kpaan, wo kala gooiti so, niiti gi ti woni wo ma ga gi-laaʋɛ, ɓaa ga zɛʋɛi.

16 Ade-Ɠɛɛ GALA nii é ade wola nɛai ʋɛ, é ɠɔoɠɔ iɲɔdɔɔi ve ade ʋɛ ta kito pagɔi ga zaalai maaʋele, ta ade-Maliɠii Yesu Kilista ɓɔɠɔi 17 wo-yiiti daave ga iɲɔdɔɔi, é wo zɛbɛlɔ, wo ziɛ ga faa ʋagɔiti pɛ, kɛɛwotiiti su ta wo ɓɔɛ ʋeleiti su.

3

Toligi é lo GALA falii ʋa

1 Kɛ̀ɛleaiti, gaaɓelagi ɠa ga: À GALA fali gi ʋɛ, ga Maliɠii laawooi li ga vazaga, é lɛbiyai zɔlɔɔ, eɠɛʋelei é ɠɛɛzu la wo ʋɔ bɛ. 2 À GALA fali ɓalaa ga é gi ɠizo faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta suɲɔu nuiti ma, mazɔlɔɔ kidaaleʋei la ɛsɛ pɛ zea.

3 Kɛlɛ Maliɠii ɠa ga wooɠɛɠila nu. Toɠa wo zɛbɛlɔ, é wo makɛ ma ɲɔi ma. 4 Maliɠii naama ladalai veeʋɛ gi ya wa-vaa zu, ga fai niiti gi ɠɛai wo ti ɠɛ, wa naati kɛɛzu, ta wa yɛsu ti ɠɛɛzu.

5 Maliɠii lo wo-yiimaʋɛti tuɠɔ, ti laazeeli GALA ná-nɛɛbɛi zu faan, ta é ziilɔɔi ma zobogi ve wo ʋɛ ga Kilista ɠɛʋele faan.

Botii ɠɛ ungi

6 Kɛ̀ɛleaiti, gá wo levezu, Maliɠii Yesu Kilista laaseigi zu, ga wo maaɠooza ɠɛɛɠɛloin kpein ba, niiti ti eteai ziɛzu dɔɔʋɛi zu, ti la ziɛzu ga kalagi naa, nii gi boni ga woye. 7 Wa ɓɔɠɔi wo suɠwɛɛ kpezekele, ʋelei wo maanɛai la wo ʋokɔɠɔ gi ma. Mazɔlɔɔ gi la ɠɛni zeini wo zaama ga dɔɔʋɛ vaa, 8 gi la ɠɛni vaani bu nu nɔpɛ ge ʋa gi ɠɔnɔkula ni gi la sɔngɔ veeni, kɛlɛ tɔun, gi kpɔlɔi ɠwɛɛni, ta gi botii ɠɛɛni folo ʋɛɛ kpidi ʋa, nii a kɛ gi mina ɠɛ ga kasɔ wo taɠila kpalaa unma. 9 É la ga ma zobo ka é la ɠɛni gi ʋɛ, kɛlɛ wɔin ɠɛni gi ma, ga gi poo fe wo ya, wa ɠɛ ziɛzu la. 10 Mazɔlɔɔ siɛgi zu gi ɠɛni la wo ʋɔ bɛ, gi niima levei veeni wo ya ga: «Zɔi nɔpɛ é la pɔ ga é botii ɠɛ, é mina daami wo.»

11 Tama gá mɛnisu ga, tanigaa ta wo zaama, ti ta-eteai ziɛzu dɔɔʋɛi zu, ti la faa nɔpɛ kɛɛzu, kɛni faazupui nɔ. 12 Gá ɓɔɛzu naama nui naati pɔ Maliɠii Yesu Kilista laaseigi zu, devei gi feezu, toɠa ga ti botii ɠɛ ziilɛigi zu, ti-zɔlɔɔ ganii ɠɛ ga ti-ɠɔnɔgi.

13 Wɔun wo letegi, kɛ̀ɛleaiti, à mina ɓɔlɔ ga faa ʋagɔi ɠɛɛ vai. 14 Ni nui ta la ɠɛ ziɛni ga kala gooi nii gi bosu wo ma niima zɛʋɛi zu, à ɠizɛ su, kpɔfaama nɔpɛ ge mina ɠɛ wo yɔɠɔzu, wa tiyagaani, naa ɠa a kɛ ti unfe. 15 À mina pɛtɛ ga wo zili nu, kɛlɛ à tɛnɛ eɠɛ ɠɛɛɠɛloun.

Tuya loo vai ta tuʋɔ fai

16 Maliɠii nii é ziilɛigi veezu, naa ɓɔɠɔi ziilɛigi ve wo ʋɛ mɛtu fai pɛ su. Maliɠii yɛ wo pɛ wo ʋa.

17 Nà Pɔle, nà ɓɔɠɔi zèeʋogi ɠa gè wo luʋɔsu da. Naa ɠa é ga zèeʋogi nà-sɛʋɛiti pɛ su, zekana nà ɗa sɛʋɛ la.

18 De-Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo pɛ wo ʋa.

1 Timɔte

1

2

3

4

5

6

Pɔle Ná-Sɛʋɛ Mɔungi
É Teʋeni

Timɔte Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛi nii é ga Timɔte ná-sɛʋɛ mɔungi, Pɔle ɠa é sɛʋɛni, é teʋe ná-kaladopoi Timɔte ma. Sɛʋɛi tɛi, Timɔte ná-sɛʋɛ mɔungi, tanisu kɛɛʋɛ kona ʋuulɔzita maazu felegɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta puulɔzita maazu naanigɔi (62-64) Yesu zɔlɔɔga ʋoluma. Naama ka ɠɛ ɠɛɛni Pɔle ná-eteai ɠaaɓelasu ʋelei. Pɔleni ta Timɔte ti wola ɠilini ʋa, siɛ mɔinmɔin su é ɓena naa loli vɔlɔ ga ná-doun zunui (1:2, 18; Fil 2:22).

Sɛʋɛi nii ɠa sɛʋɛ naanigɔiti saama niiti Pɔle ti leʋega nu ɠilagilagiti ma, kɛlɛ é la teʋeni Egilisi ma. Zɔ saʋagɔiti ta ga: Timɔte ná-sɛʋɛi velesiɛi ta Tite nɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa. Kala mɔinmɔin ka Timɔte ná-sɛʋɛ mɔungi é GALA dɛbi ɠaalɛbai ʋa Egilisii zu (2:1-15), é lo ɓala totuɠɔiti kɛʋeleiti ba Egilisii zu (3:1-13), naa ʋɛɛ tookisuiti ba é lo zɛɛ ɠalamɔinti ba (1:3-11; 4:1-5; 6:2-5). Naa ɠa naa lɛɛzu ʋelei Pɔle ɠɛni Timɔte ɠalasu da ga é ɠɛ ga totuɠɔi Egilisiiti saama. Deve mɔinmɔin ka Timɔte ná-sɛʋɛ mɔungi zu niiti ta zoo ɓɔsu ada-Egilisi lotuɠɔiti niima ziɛgi zu, ti totuɠɔ wotii ɠɛ ga pagɔ Egilisi goiti su.

Unsosuʋɛ

1. Pɔle tɔɔzeiʋɛ ga é ná-tuʋɔ gooi laazeeli Timɔte ma (1:1-2).

2. Naa ʋoluma é tookisui ta ve é lo zɛɛ ɠalamɔinti ba (1:3-11).

3. Pɔle liini ga luɠɔ é naa zuɠula ʋelei é la ga faanɛɛ wuuɠwɛɛ nu Yesu Kilista ʋɛ (1:12-20).

4. Naa ʋoluma é kalagiti fe Timɔte ya, é GALA dɛbi ɠaalɛbaiti ba, naa ʋɛɛ Egilisi lotuɠɔiti ba (2:1—3:16).

5. Pɔle ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga é deve ɠaaɓelagi tanigaa ve Timɔte ya (4:1—6:21).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, Yesu Kilista ná-keelai, de Ɠizo Nui GALA ná-devei maaʋele ma, ta Yesu Kilista nii é ga da-ɠitogi, 2 nà è luʋɔsu, Timɔte, dòun ɠiteɠitegi kidaaleʋei zu. Ɠɛɛɠɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la è ma, ti è maawɔinɠa, ti ziilɛigi ve è ʋɛ.

Dama ga zɛɛ ɠalagiti

3 Dìizuʋɛ Masedoane, gè è iɲɔdɔɔni ga è yɛ Efɛze, nii a kɛ kalamɔin niiti ti zɛɛ ɠalagiti bosu, è devei ve ti ya ga ti ɓe nuiti kalasu ga naa. 4 Ti mina ɠili zɛɛ vaalaaliiti ba ta boloda lɔlɔ faiti nii é la ɓesu, ta ɗa maaɠaalii wuzeɠe, ti la GALA ná-kizo fai ma wotiiti dia luɠɔma kidaaleʋei zu. 5 Niima levei ma ungi ɠa ga nɛɛbɛi, é ɠulazu nu yiima ɲadegai zu, ta kisiɛ ʋagɔi zu, naa ʋɛɛ kidaaleʋei ʋa, nii wooveleda la su. 6 Tanigaani ti zeɠea siɛ ʋele ʋagɔi naa ʋolu, ti ɓɔɠɔ loo ya kpɔɛzuɠula wafuungiti su. 7 Ta ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga GALA ná-tɔgi ma ɠalamɔinti, kɛlɛ ti la naa ɠwɛɛ nii ti bosu ga ti-laaʋɛ, ti la naama vai ɠaaɠaazu nii ti bosu ga ladalai.

8 De kwɛɛ de ɠɛ, tɔgi ʋagɛ, ni nu ɠa ziɛzu la ga pagɔ. 9 De kwɛɛ ga tɔ ge la zeizu telebo nu laalɔɠɔma, kɛni tɔ koloɠolo nuiti, ta kololala nuiti, naa ʋɛɛ niiti ba ti la luazu GALA ba, é ʋɛɛ kotoba nuiti, ta niiti ba ti la ɠolozu GALA gooi ʋɛ, ta kɔzɔba nuiti, naa ʋɛɛ niiti ba ti ti-ɠɛɛni ɓaa ti-leeni paazu, ta nu ʋaa nuiti, 10 é ʋɛɛ koloɠolo nuiti ba, ta zunuiti ti laazu ga ɓɔɠɔ, naa ʋɛɛ nu ʋɔdi nuiti, ta zɛɛ wo nuiti ba, naa ʋɛɛ kona zɔma nuiti ba, ta nii kpein é ɠɛɛzu gaama ɠalagi laalɔɠɔma. 11 Kalagi naa zoloogɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi ma, nii kalivaai mà, é undaanɛ ƓALAGI ná-lɛbiyai ɠulazu kɛlɛma.

Faanɛɛ wuuɠwɛɛ fai

12 Nà mamagi veezu de-Maliɠii Yesu Kilista ʋɛ, é gaaɓaai vea bɛ̀ ga gè botii tɛi kɛ. É dèveʋɛ ga wooɠɛɠila nu, é yiimazeɠe ga ze niima wotii vaa ma, 13 nɛ̀i mɔungi zu gè ɠɛni woo ɲɔi wosu daalɔɠɔma, gè ɗa wɔinzeɠe, gè ɗa poomu. Kɛlɛ gè maawɔinɠai zɔlɔɔni, tɔɔzei gè naati kɛɛni ɠimalalai zu, gè la ɠɛni dɛ kidaaleʋei ɠwɛɛ. 14 De-Maliɠii ná-zaalai wɔɔlɔ ʋelei ma, é kidaaleʋei ta nɛɛbɛi lɔɔni zìimaʋɛ, niiti nu ti zɔlɔɔsu, ɗa ɠilina Yesu Kilista ʋa.

15 Wooi niiti gè ʋaazu ti wosu ta ga lada ɓɔɛi, maanɛai ga ɛsɛ pɛ ge yeezei bu: «Yesu Kilista ʋaani eteai zu, kotoba nuiti kizo faa ma.» Nà ɠa gòla ɲɔuɗai kotoba nui naati saama. 16 Kɛlɛ GALA ge màawɔinɠaani. Naazu Kilista Yesu ná-ziilɔɔi pɛ kulani kɛlɛma bɛ̀, nɛ̀i gòla ɲɔuɗai kotoba nuiti saama. Naa ɠɛ ga poogi naati bɛ, niiti ta ɠidaaleʋe tɔun ma, ga ti ʋa ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ GALA zea. 17 Ɠɔoɠɔ Masagi, é la zaa, nu la kaa ga ɠaazu, é ga GALA gila kpegi, bɔɔlɔi ta lɛbiyai ɠɛ tɔun bɛ, eyɛsu ɠɔ! Amina!

18 Timɔte, ɗɛi è ga dòin, nà devei nii veezu è ya, eɠɛʋelei GALA gooi la é woni ɗa-vaa zu kaite. Ʋoluzei naama wooiti ba, nii a kɛ è kɔɔ ʋagɔi ɠɔ, 19 makɛ kidaaleʋei ma ta kisiɛ ʋagɔi. Tanigaani ti ɠɛlɛni kisiɛi naa ʋa, eyɛsu ta-ɠidaaleʋei ɠoloɠologa. 20 Naati saama, ma nui ta ɠa ga Yimené ta Alɛgezandele, niiti gè ti veai Setana ya, naa ɠa a kɛ ti ɠala ga ti mina woo ɲɔu wo GALA daalɔɠɔma.

2

GALA falii ɠɛ ɛsɛ pɛ bɛ

1 Faa mɔunpagi nii gè bosu, naa ɠa ga nu wooɠula GALA ma, ga faliiti, maanɛɛnɛiti, naa ʋɛɛ nu maavaiti ba, ta mamagiti, naa ɠɛ nuiti pɛ faa ma. 2 Kɛni de GALA falii ɠɛ masagiti bɛ, ta niiti pɛ ti zeini kundiɠilaiti su, naa ɠa a kɛ de eteai ziɛ gaanɛɛi ta ziilɛigi zu, GALA gaazuluabai pɛ su, ta unfemai ɠɛ de-ziɛ ʋelei zu. 3 Naa ʋagɛ, é zoloo GALA gaazu, de Ɠizo Nui, 4 nii wɔinɗai ga nui pɛ ge ɠizo, ti gaamai ɠwɛɛ. 5 Mazɔlɔɔ GALA gila kpe nɔ ɠa é ná, ta zɔɠɔzuɓɛtɛ nu ɠila kpe nɔ, GALA ta nuɓusɛiti zɔɠɔzu, naama nui ɠa é ga Yesu Kilista, 6 nii é ɓɔɠɔ veeni nuiti pɛ ta-vaa zu, ga ti pɛ unmɔɔ saɓui. Naama zeele wooi woni ná-yeeɠɛɠalai zu, 7 naa ɠa é kɛa, gè ɠɛa ga GALA daawooi laazeeli nui ta keelai, nà ga nuiti ta-ɠalamɔin, niiti ti la ga Zuifua, gè ti ɠala kidaaleʋe vai ta gaamai zu. Nà gaamai wosu, gè la zɛɛ wosu pa.

8 Nà pɔ ga zunuiti ti GALA falii wo adaʋɛ pɛ, ti GALA falii ɠɛ ga ti-yiima ɲadegai, ziiɠaawana mina ɠɛ ti-yiimaʋɛ ta maaɠaali vaa. 9 Nà pɔ ɓalaa ga anzanuiti ti ɗa ɓɔɠɔ maaɠili ga maaɠilii nii soloogai, waso ge la ba, ná kɛɠalai nɔ. Ti mina ɓɔɠɔ maaɠili ga unfɛlɛ ɓaaɓaagiti, ɓaa zanugi, ɓaa kɔtu zɔngɔ ɓaagiti, ɓaa seɠe laaɓaagiti, 10 kɛlɛ kɛni kɛɛwoti ʋagɔiti, eɠɛʋelei soloogai la anzanuiti ma, niiti ti ɠɛɛzu ta luazu GALA ba. 11 Maanɛɛʋɛ anzanui yiilɛi, é kalagi zɔlɔɔ unfema laazeeliai zu. 12 Gè la vaa bu ga anzanui ʋa yɛ kalagi veezu, é ʋa zei zunui unda. Maanɛɛʋɛ tɔun é yiilɛi. 13 Mazɔlɔɔ Adama ese fɔlɔ ka é ɓɛtɛni, naa ʋoluma Ɛve. 14 Adama la ɠɛni ɠakani, anzanui ɠa é yeezeini kaka fai wu, é loo GALA ná-tɔgi zu. 15 Anɛɛ naa ʋe, anzanui ɠa ɠizo ga doun zɔlɔɔgi maaʋele,* ni a yɛna kidaaleʋei zu, ta nɛɛbɛi, ta ɲadedai, ta kɛʋele ʋagɔi.

3

Egilisi ɠundiɠiiti

1 Wooi niiti ta ga lada ɓɔɛi: Ni Egilisi ɠundiɠilai wɔin ɠa nui ta ma, é yiimazeɠea ga boti ʋagɔ. 2 Egilisi ɠundiɠii maanɛɛʋɛ é ɠɛ ga nui nii peelalazu nɔpɛ ge la ba, é ɠɛ ga anza ɠila kɛɛ nui, é ɠɛ ga sɔɓelama nu, é ɠɛ ga kidafaawu nu, é ɠɛ ga tuʋa ʋele ʋagɔ nu, é ɠɛ ga wɛɛn zɛsɛbo nu, é zoo kalagi wosu, 3 é mina ɓɔɠɔ ve dɔɔi ya, é mina ɠɛ ga kpɔɛleʋe nu, kɛlɛ é ɠɛ ga nu zɛsɛbo nu, ziilɛi, é mina ɠɛ ga wali wɔin nu. 4 Kɛni é zoo losu ná-pɛlɛyeɠei luɠɔ ga pagɔ, é ná-dointi maaɠolo, ti ɠɛ ga unfema vee nuiti. 5 Nui nii é la zooni é ʋa lo ná-pɛlɛyeɠei luɠɔ ga pagɔ, naa ɠa zoo é ɠaaɓa ɠale GALA ná-Egilisii ma? 6 É mina ɠɛ ga nui kidaaleʋeai ga niinɛ, naa ɠa a kɛ gaazu mina lɛ ga wasogi, a ʋa loo peelalai zu, ga Inɛgi ɠɛʋele. 7 Kɛni zɔiti ti la ga Egilisii zu nua, naati ti ɗa zeele woo ʋagɔ wo ná-faa zu, naa ɠa a kɛ nu mina pɛlɛʋɛlɛ, ta é mina lɔ Inɛgi ná-balii ɠa.

Egilisi wotiɠɛ nuiti

8 Egilisi wotiɠɛ nuiti ɓalaa, ti maanɛɛʋɛ ti ɠɛ ga unfema nuiti, ti mina ɠɛ ga woovele nu, ti mina ɓɔɠɔ ve dɔɔi ya, ti mina tɔnɔ ɲɔu ɠaiziɛ, 9 ti ɠiliai yɛ de kidaaleʋei ma ɠaamai ma lɔɔɠuzu vai ʋa, ga kisiɛ ʋagɔi. 10 Kɛlɛ kɛni nu ti zuɠɔɠɔ dɛ pɛ, naa ʋoluma, ni peelalazu nɔpɛ ge la ti ʋa, ta ta-wotii ɠɛ niina. 11 Anzanuiti ɓalaa maanɛɛʋɛ ti ɠɛ ga unfema nuiti, ti mina ɠɛ ga tɔɠɔ ɠoloɠolo nu, kɛlɛ kɛni ti ɠɛ ga sɔɓelama nu, ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nu fai pɛ su. 12 Egilisi wotiɠɛ nuiti maanɛɛʋɛ ti ɠɛ ga anza ɠila kɛɛ nuiti, ti zoo losu ti-lointi tuɠɔ ga pagɔ ta ta-ʋɛlɛyeɠeiti. 13 Mazɔlɔɔ niiti ti ta-wotii ɠɛɛzu ga pagɔ, naati ta losu ʋagɔ zɔlɔɔ, ta kito golai kidaaleʋei zu Yesu Kilista ma.

Dɔɔɠuzu vaa wolaiti

14 Kitogi ɠa zèa ga, su la mɔ ɠooza, gè ʋa è ʋɔ bɛ, de ɠa. Nà niima zɛʋɛi ɠɛɛzu è ma, 15 nii a kɛ ni gè la ʋaani è ʋɔ bɛ fala, ɗa kwɛɛ ʋelei nu maanɛai è ziɛ la GALA ná-pɛlɛyeɠei wu. Pɛlɛyeɠei naa ɠa é ga zɛnvu su ƓALAGI ná-Egilisii, tɔ ɠa é ga kpɛdɛgi é ga gaamai ʋoluzeigi. 16 Wɛlɛ nii de pɛ de kwɛɛ, maaɠaali la ba, naa ɠa é ga: GALA gaazuluabai ma lɔɔɠuzu vai wɔɔlɔʋɛ gola.

Kilista ɠulani kɛlɛma, é ɠɛ ga nuɓusɛi,

Zɛnvu Ɲadegai dɛɛni ga telebogɛ,

geezuɠeelaiti ti kaani.

Ná-fai laazeelini zii ɠiligiti saama,

nuiti ti ɠidaaleʋeni ma eteai zu ná pɛ,

é lɛɛni geeɠɔlɔgi zu lɛbiyai zu.

4

Zɛɛ ɠalabo nuiti

1 Zɛnvu Ɲadegai ɠa dɛɛzu kpezekele ga tanigaa ta ɠɛlɛ kidaaleʋei ʋa yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti su, tɔɔzei ta ɠili kaka zɛnvuiti ba, ta inɛgiti ta-ɠalagiti. 2 Ta ɓɔɠɔ yɛsu ná, ti ɠaka ga zɛɛ wo nuiti ta-wooveledai maaʋele, niiti ta-ɠisiɛi zaai na, eɠɛ kɔlu ɓɔii a ziɛ ma, é gala. 3 Nui naati ta kalagi wosu ga é la ʋani ga nu anza zei, ta kɛni nu daamianigi tanigaa maaɲɛ. Kɛlɛ GALA ge naama laamianigiti kpɛtɛʋɛ ga kidaaleʋe nuiti ti gaamai ɠwɛɛ, ti mi faanɛɛ wuuɠwɛɛgai zu. 4 Mazɔlɔɔ nii kpein GALA ge kpɛtɛai, ti pɛ pagɛ, tanɔpɛ ge la ná, nii nu a ɠɛlɛ ba, ni nɔ nu ɠa seɠezu ga faanɛɛ wuuɠwɛɛgai GALA bɛ, 5 tɔɔzei GALA daawooi ta GALA falii ɠa é ti pɛ ɲadesu.

Yesu Kilista ná-botiɠɛ nu ʋagɔi

6 Ni ɗa niima ɠalagi wona ga de-ɠɛɛleaiti, ɗa ɠɛ ga Yesu Kilista ná-botiɠɛ nu ʋagɔi, kɔnɔgi ga kidaaleʋei ma wooiti ta gaama ɠalagi, nii è ʋilɛgai polu ga pagɔ. 7 Kɛlɛ ɠɛlɛ ɠimalala vaalaaliiti ba, niiti ti la zolooni kidaaleʋei ma. Ɠaaɓa GALA gaazuluabai zu, 8 kpusɛi ná-maaɠoloi losu go ɠa ba. Kɛlɛ GALA gaazuluabai vizɔgɛ fai pɛ su, zɛnvui é wosu eteai nii zu, naama minazeɠegi ɠa su, ta zɛnvui é ʋaazu wosu etea niinɛi zu. 9 Naama wooiti ta ga lada ɓɔɛi, maanɛai ɛsɛ pɛ ge yeezei bu. 10 Naa ɠa é ba, gá botii ɠɛɛzu, gi ɗa ɲɛpii ɠɔ, tɔɔzei ba ga gi ɠitogɛ zɛnvu su ƓALAGI ʋa, é ga nuɓusɛi pɛ Kizo Nui, ma un ge daa ma ga kidaaleʋe nuiti.

Ɠɛ ga poo pagɔ kidaaleʋe nuiti bɛ

11 Niima vaiti ka ɗa ti-ma levei ve, è ma ɠalagiti bo. 12 Mina va bu nu nɔpɛ ge ʋa sumɔ ɗa-loungo vai ma, é ʋa è ʋɛlɛʋɛlɛ, kɛlɛ ɠɛ kidaaleʋe nuiti bɛ ga poo pagɔ, è ɓɔɛ ʋelei zu, è-ziɛ ʋelei zu, ɗa-nɛɛbɛi zu, ɗa-ɠidaaleʋei zu, ta ɗa-ɲadedai zu. 13 Eyɛsu gè ʋa, ɠaaɓa, è ɗa GALA Sɛʋɛi ɠala gaalɛbaiti su, è ɗa tɛnɛgi wo, è ɗa nuiti kala. 14 Mina yeema zɛnvu zu vebɛanii ma, è sɔlɔɔni, GALA ná-kulakɛlɛma vai zu, siɛgi zu Egilisi lotuɠɔiti ti yeelaani la è ma. 15 Ɠaaɓa, è niima wotii ɠɛ, è ɓɔɠɔ ve zea ɲɛgɛlɛin, naa ɠa a kɛ ɛsɛ pɛ ge è ɠa, è ɗa li luɠɔma. 16 Dama ga ɓɔɠɔ, è dama ga ɗa-ɠalagi wo pelei, lo kpaan naa pɛ su. Mazɔlɔɔ ni ɗa naa ɠɛɛzu, ɗa ɓɔɠɔ ɠizosu, è naati ɓalaa kizo, niiti ti woilosu è-woo ma.

5

Kidaaleʋe nuiti sopelei

1 Mina zelilo zunu ɓakologi ma, kɛlɛ iɲɔdɔ eɠɛ è-ɠɛɛ. Zinipoiti so eɠɛ è-ɠɛɛleaiti, 2 anzanu ɓakologiti eɠɛ è-leeni, anzalopoiti eɠɛ è-ʋaazeelaiti, naa ɠɛ ɲadedai pɛ su.

Poanzaiti

3 Unfe poanzaiti ma, niiti ti ga poanza ɠiteɠitegiti. 4 Kɛlɛ ni dounɠa ta poanzai ya, ɓaa dounlointi, naati maanɛɛʋɛ ti ta-ɠidaaleʋei lɛ mɔunpa ta-ʋɛlɛyeɠei letemazu. Kuyei ti zɔlɔɔ nuiti ti pɛa ti ma, ti naa zala, mazɔlɔɔ naa ɠa soloogai GALA gaazu. 5 Anzanui é ga poanza ɠiteɠitegi, nu nɔpɛ ge la bɛ, a naa maavai ɠɛ, kitogɛ GALA ba, é la ɗa ga ɓe GALA falii ʋa, é ɗa ná-kpɔbai ɠaiziɛ zea, folo ʋɛɛ kpidi ʋa. 6 Kɛlɛ poanza nii é ɓɔɠɔyiimai ɠɛɛzu, naa zaaʋɛ, anɛɛ ni toɠa dɛ vulua. 7 Naama vaiti ka ɗa ti lɛ ga tiye, naa ɠa a kɛ, peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ ti ʋa. 8 Ni nui la ɠaaɓaani ná-nuiti ma, ma un ge daa ma mɛɛ ga ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti, naa ɠɛlɛa kidaaleʋei ʋa, é ɲɔuɗa, é leʋe kidaaleʋelala nui ʋa.

9 Nii a kɛ poanzai laaseigi zɛʋɛ poanza zɛʋɛi zu, kɛni ná-konagi mina ɠɛ kona ʋuulɔzita (60) ɠɔɠɔwu, sinigi ɠɛai ga zunu ɠila kpe nɔ, 10 lɔɠɔ ʋagɔi ba ná-kɛɛwoti ʋagɔiti su, é ná-dointi kulaai su ga pagɔ. É ɠɛ ga nui nii é ɠɛni wɛɛinti sɛsɛbosu ga pagɔ, é ɗa GALA ná-nuiti kɔɠɔiti maagba, é ɗa ɓɔ maanɔɠɔ nuiti ba, ta é ɠɛ ga nui nii é ɠaaɓaani é kɛɛwoti ʋagɔi ma zii pɛ kɛ.

11 Kɛlɛ mina va bu, è ʋa poanzaiti sɛʋɛ gaalu sɛʋɛi zu, niiti ti ga nu niinɛiti, mazɔlɔɔ siɛgi zu ta-ɓɔɠɔyiimai sei zini bɛ wɔin ʋilisu la ti ma, ta ɓeteʋe Kilista ʋa, 12 ɛsɛ pɛ ka ɠɛ ti ʋeelalazu, tɔɔzei ti ta-minazeɠe mɔungi ɠoloɠologa, nii ti kɛɛni ga ta botii ɠɛ Kilista ʋɛ ti-zii ma voloi pɛ su. 13 Naa ʋoluma, tɛi faa la ti ma, ta ɗa leʋeteʋe niina pɛlɛiti bu, é la nɔ ga tɛi faa la ti ma, kɛlɛ ta ɠɛ niina ga zɔɠɔzuziɛ nuiti, ti-laaʋɛ ɠɛ faiti su, niiti ti la loni ti ʋa. 14 Naa ɠa é ba, nà pɔ ga poanzaiti ti ga nu niinɛiti, ti zei zini bɛ, ti dointi sɔlɔɔ, ti ɠaaɓa ta-ʋɛlɛyeɠeiti ma, ti mina yeeɠɛɠala ve ade zili nuiti zea, ti ʋa woo ɲɔu nɔpɛ bo ade ma. 15 Mazɔlɔɔ poanzai tanigaani ta niina ná, ti latiga, ti zeɠe pele zɔlegi ʋa, ti ʋilɛ Setana ʋolu. 16 Ni kidaaleʋe anzanui ta ɠa ná, poanzaiti ti zea, é ɠaaɓa, é ɗa ɓɔ ti ʋa, é mina ta-ɠasɔi la Egilisii unma, naa ɠa a kɛ, Egilisii zoo é ɓɔ poanzaiti ba, niiti zobo ge la ti ʋɛ.

Egilisi lotuɠɔiti

17 Totuɠɔiti ti losu Egilisii luɠɔ ga pagɔ, naati maanɛɛʋɛ ti lɛbiya zeizu felegɔ zɔlɔɔ, ma un ge daa ma ga naati, niiti ti tɛnɛgi wosu ta kalagi. 18 Mazɔlɔɔ GALA Sɛʋɛi ɠa bosu, é ɠɛ ma: «Mina nikɛi laaʋɛ ɠili, a ɠɛna moloi ɠaalia ga.»* É bogɛ mɔnɔ, é ɠɛ: «Botiɠɛ nui maanɛɛʋɛ é zalai zɔlɔɔ.»† 19 Mina yeezei maalɔɔ vaa wu totuɠɔ laalɔɠɔma, kɛni zeele felegɔ ɓaa saʋagɔ ná-zeele wooi maaʋele ma. 20 Niiti ti ɠilizu kotoi ɠɛɛ vai ʋa, zelii lo ti ma ɛsɛ pɛ gaazu, naa ɠa a kɛ, zɔiti ɓalaa ti lua. 21 Nà niima ɠasɔi laazu è unma, GALA gaazu, Yesu Kilista ɠaazu, ta ná-geezuɠeelaiti gaazu, é yiimazeɠeai ga tiye, kɛni è niima levei tɛiti so, zeelɔzɔɠɔzu la ba, topolu vaa la su, naa pɛ su nii è kɛɛzu.

22 Mina zuvilɛ ga yeela nu nɔpɛ ma. Mina ʋɔɔpɛɛ è-wɔɔla ná-koto ʋa. Ɗa ɓɔɠɔi, ɓɔɠɔ makɛ ɲadedai zu.

23 Mina ɗa ziɛi letelegi nɔ ɓɔle, kɛlɛ è ɗa dɔɔi tago ɓɔle fɔɛn, tɔɔzei ɗa-ɠoozu zeeɓɛi ma vaa zu, é zeizeizu ma valafala.

24 Nui tanigaani ta-ɠotoiti ta laani kɛlɛi zu, aisa nu ʋa ti lukpɔɠaaleʋe, tanigaani ma ta-ɠotoiti ta ɗa ɠula kɛlɛma ná ʋoluʋelei nɔ. 25 Zenɔ ɠana é la, kɛɛwoti ʋagɔiti ta ɠaazu kɛlɛi zu, anɛɛ niiti nu la ti ɠaazu gaamago nɔ, naati ti la yɛga dɔɔɠuzu.

6

Duɔiti ta duɔ kɛɛɠɛiti

1 Niiti kpein ti ga duɔiti, ti maanɛɛʋɛ ti unfemai ve ti-maliɠiiti bɛ, naa ɠa a kɛ nu nɔpɛ ge mina woo ɲɔu wo GALA daaseigi laalɔɠɔma ta kala gooi ma é wosu. 2 Duɔi niiti ti-maliɠiiti ti ga kidaaleʋe nuiti, ti mina ti ʋɛlɛlala, ti ʋa sumɔ kɛɛɠɛloun vai ma. Kɛni tɔun ti boti ɠɛ ti ʋɛ sɛsɛ ga pagɔ, tɔɔzei niiti duɔi naati ti ta-wotii zulɔnɔgi zɔlɔɔsu, ta ga kidaaleʋe nuiti, ti nɛai ga ʋe ta tiye.

Zɛɛ ɠalagiti ta naavolo ɠitei

Naa ɠa maanɛai è ma ɠalagi wo, è tɛnɛgi wo da. 3 Ni nui ta a kala kili bona, é la vaani ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-gaama ɓɔɛiti bu, ta kalagi nii soloogai ada-ɠidaaleʋei ma, 4 naa laavegɛ ga wasogi, é la faa nɔpɛ kwɛɛ. Maaɠaali zeeɓɛi ɠa é ba, ta kpɔɛleʋei é ʋilɛ wooiti ba. Naa ɠa tolo ɲɔi ɠulazu su, ta sakpegiti, ta tɔɠɔ ɠoloɠologi, ta sooʋima ɲɔiti, 5 ta maaɠaaliiti ti la ɓega nuiti zɔɠɔzu, ti-ɠigi ɠoloɠologai, ti la mɔ gaamai ɠwɛɛ pɛ, ti ɗa ɠisiɛ ga ta ɠidaaleʋena GALA ma, naa ɠa é ga tɔnɔ sɔlɔɔ saɓui, ti ʋa ɓɛtɛ.

6 Tama nu a ɠidaaleʋena GALA ma, naa ɠa nui ʋɛ ga kpɛtɛ wola, ni ná-sɔlɔɔgi é zea, naa a ɛnɛkɛna. 7 Mazɔlɔɔ de la ʋaani ga ani nɔpɛ niima eteai zu, de la zooga de ʋa ani nɔpɛ seɠe ya, de ʋa lii la. 8 Ni daamianigi ɠa de ya, ta seɠeiti, naati maanɛɛʋɛ ti de yiilɛi. 9 Niiti ti pɔ ga ti ɓɛtɛ, ta ɗa loo tɛgai zu, ti ɠɔ ga ɠimalala yiimaɠɛɛ ɲɔi ma ʋalii ma mɔinmɔin, nii a ɗa nuiti koloɠolo, é ti lɔ undaaʋiligi zu. 10 Mazɔlɔɔ walii ná-nɛɛbɛi ɠa ga faa ɲɔi ma zii pɛ ma zapei. Tanigaani ti ʋilɛga sɔlɔɔ fai ma ɠaazuɠulapɔi ʋolu, ti ɓɔɠɔ loo ya, ti maaɠooza kidaaleʋei ʋa, ti ɗa ɓɔɠɔ yiiɓɔlɔ ga maanɔɠɔ mɔinmɔin.

Kidaaleʋe ɠɔɔ ʋagɔi ɠɔ

11 Kɛlɛ ɗɔun, GALA nui, ɓeteʋe niima vaiti ba. Telebodai ɠaiziɛ, ta GALA gaazuluabai, ta kidaaleʋei, naa ʋɛɛ nɛɛbɛi ʋa, ta ziilɔɔi, ta sɛsɛbogi. 12 Kidaaleʋe ɠɔɔ ʋagɔi ɠɔ, è ɠɔoɠɔ zɛnvui zo kpe, mazɔlɔɔ GALA ge è lolini ga è zɛnvui naa ɠwɛɛ siɛgi zu è ma zeele woo ʋagɔi woni da zeele mɔinmɔin gaazu. 13 Nà è levezu GALA gaazu nii é zɛnvui veezu anii pɛ zea, ta Yesu Kilista ɠaazu, nii é zeele woo ʋagɔi woni Pɔnse Pilate ɠaazu: 14 Ɠolo devei ʋɛ, makɛ ma ɲadedai zu, peelalazu mina ɠɛ è ʋa, eyɛsu de-Maliɠii Yesu Kilista ɠula kɛlɛma. 15 GALA ge kulazu kɛlɛma yeeɠɛɠalai zu, é deveai. Toɠa ga Undaanɛ Nui, é kundiɠii pɛ unda, masagiti ta-Masagi ʋe, maliɠiiti ti-Maliɠii ʋe. 16 Tɔ ɠila kpe ka é la zaa pɛ. Toɠa zeini wozakalagi zu, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa maaɓuɠaa ba, nu nɔpɛ ge la kaani, ta la zooga é ʋa ka. Toɠa nɔnɔ ga bɔɔlɔi ta zɛbɛi ɠɔoɠɔ! Amina!

Naavolo nuiti

17 Devei ve niima eteai zu naavolo nuiti zea, ga ti mina waso, ti mina ɠito naavoloi ʋa, nii é la yɛsu ná, kɛlɛ ti ɠito GALA ba, nii é anii pɛ feezu ade ʋɛ, é pooʋa ma, naa ɠa a kɛ de ɠoozunɛ. 18 Bo ti ma ga ti ɗa faa ʋagɔi ɠɛ, ti ɠɛ ga kpɛtɛ nua ti-ɠɛɛwoti ʋagɔiti su, ti ɠɛʋele ɓɛtɛ yeenɔpɛ ga ti nu ɠula faa zu. 19 Ʋele ɠana ta naavolo ʋagɔ ɠitei ɠaalɛ ba la ɓɔɠɔ ʋɛ, yeeɠɛɠalai vaa ma é ʋaazu, naazu ta zoo ti zɛnvu ɠitei zɔlɔɔ.

20 Ee, Timɔte, nii kalivaai è ma, naa makɛ ga pagɔ. Wafuun kpɔɛiti zɛ ná, niiti ti la zolooni kidaaleʋei ma, ta maaɠaali ɓɔɛiti, niiti ti tanigaa ti ɠɛɛzu ma kazemazu, ɠimalai ɠa ti zu. 21 Tanigaani ti ɓɔɠɔ ɠɛɛni ga naama vaaɠwɛ nuiti, ti ɠaka, ti ɓɔɠɔ zeɠe kidaaleʋe ʋelei ʋa.

GALA ná-zaalai yɛ wo ʋa!

* 2:15 2:15 anzanui ɠa ɠizo ga doun zɔlɔɔgi maaʋele: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: toɠa ɠizo mavofodai zaalai zu

* 5:18 5:18 TSV 25:4.

† 5:18 5:18 Luk 10:7.

2 Timɔte

1

2

3

4

Pɔle Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi
É Teʋeni

Timɔte Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Timɔte ná-sɛʋɛi velesiɛi ɠa é ga sɛʋɛi velesiɛi nii keelai Pɔle teʋeni ná-kaladopoi Timɔte ma. Sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ Pɔle ná-eteai ɠaaɓela siɛgi zu. É ɠɛni kasoi ɠa Wɔlɔme naama ziɛgi zu. Pɔleni ta Timɔte ti wola ɠilini ʋa, siɛ mɔinmɔin su é ɓena naa loli vɔlɔ ga ná-doun zunui (1Ti 1:2, 18; Fil 2:22).

Sɛʋɛi nii ɠa sɛʋɛ naanigɔiti saama niiti Pɔle ti leʋega nu ɠilagilagiti ma, kɛlɛ é la teʋeni Egilisi ma. Zɔ saʋagɔiti ta ga: Timɔte ná-sɛʋɛ mɔungi ta Tite nɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa. Timɔte ná-sɛʋɛi velesiɛi nii ɠɛɛ ziɛgi zu, wɔinzeɠemai ɠa é ɠɛni keletiɛinti polu Wɔlɔme masa zooi zu ná pɛ. Kɛɛʋɛ eɠɛ naama vai maaʋele ɠa é kɛɛni Pɔle ɠɛni la kasoi ɠa, ta é ɠɛni Timɔte iɲɔdɔɔzu la ga naa yiilɔɔ kpɔlɔiti bu. É ɠɛni Timɔte ma ɓalaa, yeeɠɛɠala ɓaaɓaagiti ta ʋaazu (3:1).

Unsosuʋɛ

1. Pɔle tɔɔzeiʋɛ ga Timɔte luʋɔ fai (1:1-2), naa ʋoluma é naa iɲɔdɔɔ vai (1:3-18).

2. Naa ʋoluma é Timɔte zasulɔɔni ga naa yiilɔɔ kpɔlɔi zu (2:1-13).

3. É zɛba kalagi tanigaa ve zea é ʋilɛ kiti vai tanigaa ʋa (2:14-26).

4. É tooni ɠisu naa ʋolu é lo yeeɠɛɠalaiti ba ti ʋaazu, ta ʋelei a zoo ɓɔɠɔ zosu da naama ziɛgi zu ga pagɔ (3:1—4:8).

5. Pɔle ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga fai tanigaa é zumɔgai, é lo Timɔte ɓɔɠɔi ʋa (4:9-22).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, gè ga Yesu Kilista ná-keelai, GALA ziimai maaʋele ma, nɛ̀i tèʋegai ga gè ɗa minazeɠe zɛnvui ma vai laazeeli, de sɔlɔɔsu da-ɠilibalai zu da Yesu Kilista, 2 nà è luʋɔsu, Timɔte, dòin è nɛai bɛ̀ gola. Ɠɛɛɠɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la è ma, ti è maawɔinɠa, ti ziilɛigi ve è ʋɛ.

Mamagi ta iɲɔdɔɔi

3 Nà GALA mamasu, nii gè botii ɠɛɛzu bɛ kisiɛ ʋagɔi zu, eɠɛʋelei mɛ̀mɛwolani ti kɛɛni la bɛ, nà ɗa ɠisiɛ è zu yeenɔpɛ nà-GALA faliiti su, kpidi ʋɛɛ folo ʋa. 4 Nà ɗa ɠisiɛ è-ɠaazuɗɛi zu, wɔin ɠa mà gola ga gè è ʋɛtɛ, nii a kɛ zìimaʋɛ laave ga koozunɛɛi. 5 Kì ka ɗa-ɠidaaleʋei zu, nii wooveleda la su. È-lee Loyise ta è-leewola Enise ɠa naama ɠidaaleʋei ɠɛni ti ya è luɠɔ. Dàaʋɛ da ga zekana é è ya la ɓalaa. 6 Naa ɠa é ba, nà è loozu ɠisu, ga è GALA ná-vebɛanii niinɛ ʋolu, nii è sɔlɔɔni, siɛgi zu gè yeelaani la è ma. 7 Mazɔlɔɔ Zɛnvui GALA ge feai de ya, é la de ɠɛɛzu ga ladalala nuiti, kɛlɛ ná-Zɛnvui ɠa zɛbɛi veezu de ʋɛ, ta nɛɛbɛi, naa ʋɛɛ ɠimalai ʋa.

8 Naa ɠa é ba, mina unfe ga zeele wooi wo fai Maliɠii ʋɛ. Mina unfe ɓalaa ga ze, nɛ̀i gè ga kasoɠa nui ná-faa zu. Kɛlɛ kɛni è ɗɔnɔ zɔlɔɔ kpɔlɔi zu Woo Niinɛ Ʋagɔi vaa zu, eɠɛʋelei GALA ge ma zɛbɛi veezu la è ya. 9 Tɔ ɠa é de ɠizogai, é de loli ga toli ɲadegai, naa maa la zɔlɔɔni ga kɛɛwotiiti maaʋele niiti de ti ɠɛɛni, kɛlɛ tɔɔzei é seini kpasu, é deve ɠana, ná-zaalai zu. É naama zaalai veeni de ʋɛ ga Yesu Kilista maaʋele, kaite aisa wɔlɔwɔlɔi. 10 Kɛlɛ zaalai naa ɠulaa kɛlɛma niizu de ʋɛ, ga de Ɠizo Nui Yesu Kilista ʋaa vai. É saai ná-zobogi ɠulaai zea, é zɛnvui ta saalalai ɠula kɛlɛma ga Woo Niinɛ Ʋagɔi.

11 GALA ge kàsɔɠiliʋɛ ga gè Woo Niinɛ Ʋagɔi naa laazeeli, gè ɠɛ ga keelai ta kalamɔin. 12 Naa ɠa é ga nà-kpɔlɔiti ma ungi. Kɛlɛ gè la unfesu ga naa, mazɔlɔɔ gè naa ɠwɛɛ, nii kìdaaleʋeai ma, dàaʋɛ da ga zobogi ɠa bɛ, nii é kalivaai mà, é naa makɛ eyɛsu tukpɔɠaaleʋe voloi. 13 Gaama ɓɔɛiti è ti mɛnigai dà, ziɛ ga tiye, kɛ kidaaleʋei ta nɛɛbɛi zu ti zɔlɔɔsu ni nu ɗa ɠilina Yesu Kilista ʋa. 14 Makɛ kala pagɔiti ma, ti ɠalivaai è ma ga Zɛnvu Ɲadegai maaʋele, nii é zeini ade-yiimaʋɛ.

15 È suɠwɛɛ ga niiti pɛ ti Azi yooi zu, ti màaɠelesa teʋea, ma un ge daa ma mɛɛ ga Fizɛle ta Ɛlemozɛne. 16 Maliɠii ná-maawɔinɠai ɠɛ Wonezifɔle ná-pɛlɛyeɠei ʋɛ, mazɔlɔɔ é ɠɛni ìɲɔdɔɔzu yeeɠɛɠala mɔinmɔin su, é la ɠɛni unfeni ga nà-kasoɠa vai, 17 tɔun siɛgi zu é ʋaani la Wɔlɔme, é gàiziɛni gola, eyɛsu é kà. 18 Maliɠii va bu, é GALA ná-maawɔinɠai zɔlɔɔ tukpɔɠaaleʋe voloi. È suɠwɛɛ ga pagɔ, botii kpein é kɛɛni bɛ̀ Efɛze taazuʋɛ.

2

Yesu Kilista ná-salaʋusu ʋagɔi

1 Ɗɔun ɗa, dòun, è-zɛbɛi ɠaiziɛ zaalai zu, de sɔlɔɔsu da-ɠilibalai zu, da Yesu Kilista. 2 Kalagi nii è sɔlɔɔgai zèa, gè ɗa bo zeele mɔinmɔin gaazu, ti ɠaliva wooɠɛɠila nuiti ma, niiti tiya ɓɔɠɔi ta zoo ti taɠiligaani kala da.

3 Va bu, è ɗɔnɔ zɔlɔɔ kpɔlɔi zu, eɠɛ Yesu Kilista ná-salaʋusu ʋagɔi. 4 Salaʋusu nɔpɛ ge la ná, nii a ɗa ɓɔɠɔ lɔ faa ɠiligiti su, ni toɠa pɔ ga é nɛɛ ná-kundiɠii ʋɛ. 5 Ɠaɠo bo nu nɔpɛ ge la ná, a zoo zalai zɔlɔɔsu, ni é la ziɛni ga deveiti, ti zeiɗai. 6 Tii ɠɛ nui é botii ɓaaɓaagi ɠɛɛzu, maanɛɛʋɛ tɔ mɔunpa é nɔnɔ zɔlɔɔ ma lɔnɔgi zu. 7 Ɠida naa wu ga pagɔ, nii gè bosu è ma, naazu Maliɠii ɠa ti pɛ gaaɠaa ɠigi ve è ʋɛ.

Ɠizɛ Yesu zu nii é ɠulani saai ya

8 Ɠigi yɛ Yesu Kilista zu, nii é ga Davide mavofodai, buzeɠeai é ɠula saai ya, eɠɛʋelei Woo Niinɛ Ʋagɔi bosu la, nii gè daazeelizu. 9 Naa ɠa gè kpɔlɔi zɔlɔɔsu ma vaa zu, ti ɗa gìli eɠɛ faa ɲɔu ɠɛ nu. Kɛlɛ GALA daawooi la ɠilini. 10 Naa ɠa é ba, nà yiilɔɔzu fai pɛ bu, naati ta-vaa zu, niiti GALA ge yiimazeɠeai ga tiye, naa ɠa a kɛ tiya ɓalaa ti kizogi ta ɠɔoɠɔ lɛbiyai zɔlɔɔ ga Yesu Kilista maaʋele. 11 Wooi niiti ta ga lada ɓɔɛi:

«Ni ada zaa ʋɔɔma ada tɔun,

da zɛnvui wo tɔun ba.

12 Ni da lona kpaan,

da masadai ɠɛ ɓalaa tɔun ba.

Ni da ɠɛlɛna ba,

tɔ ɓalaa ka ɠɛlɛ ade ʋa.

13 Ni da ɠɛna ga wooʋalada nuiti,

tɔun ka yɛsu ga wooɠɛɠila nui,

mazɔlɔɔ é la ɓɔɠɔ maaɠaalia tɔ ɓɔɠɔi.»

Gaama ɓɔɛi ɠaaɠwɛ ga pagɔ

14 Nuiti kitoo niima vaiti su, è ti maaɓakpa GALA gaazu, ti ɓeteʋe maaɠaali vaiti ba, ti la faa nɔpɛ paa nu ma, kɛni nɔ ti ti woomɛni nuiti ziiɠoloɠolo. 15 Ɠaaɓa ga zɛbɛi pɛ, è ɓɔɠɔ lɛ ga nui nii GALA ka yeezei bu, botiɠɛ nui nii nu la unfe faa nɔpɛ ka ba, nii é gaama wooi laazeelizu ga sɔledai. 16 Yeeɠula wafuun kpɔɛzuɠulaiti su, niiti ti la zolooni kidaaleʋei ma, mazɔlɔɔ zɔiti ti ʋilɛsu naati polu, naati ta ɗa li nɔ luɠɔma, GALA gaazuluabalalai zu. 17 Kalagi ti bosu, naa ɠa luula eɠɛ palai, su ɗa li ga wɔɔlɔa. Yimené ta Filɛteni ta ga naama nui ta. 18 Ti zeɠea gaamai ʋa, ti ɗa ɠɛ ma: «Kula saayai ɓega ga ɠɛ niina.» Ʋele ɠana ti nu mɔinmɔin kakasu la kidaaleʋe ʋelei ʋa. 19 Anɛɛ naa ʋe, seɓasemai GALA ge daai, naa ɠa loni kpaan, niima wooiti sɛʋɛʋɛ ma ga poogi: «Maliɠii ná-nuiti kwɛɛ»,* ta «Zɔi nɔpɛ é bosu ga toɠa ga Maliɠii nɔnɔ, é maaɠooza telebotalai ʋa».

20 Pɛlɛ wolai wu, zanu aniɲakai ta wali aniɲakai ɠila nɔ laade, é ʋa ɠɛ ná, gulu geleiti ta pɔlɔ geleiti ɓalaa ta ɗa ɠɛ ná. Tanigaani ta ɗa ɠɛ faa unbu yɛ, mɔtaiti botii ɗa ɠɛ naati su yeenɔpɛ. 21 Ni deɠɛmu nu a ɓɔɠɔ makɛna ɲadedai zu, é ʋilɛ niima vaiti ba, gè ti wosu, toɠa ɠɛ ga lɛbiya aniɲakai, é makɛsu yɛ, é pɛlɛ kɛɛɠɛi maavai ɠɛɛzu, soloogai kɛɛwoti ʋagɔi pɛ ma. 22 Ɓizɛ nu niinɛlai ma ɠaazuɠulapɔiti ba, è telebodai ɠaiziɛ, ta kidaaleʋei, ta nɛɛbɛi, ta ziilɛigi, wa naati, niiti ti wooɠulazu Maliɠii ma ga ti-yiima ɲadegai. 23 Ɠɛlɛ ɠimalala maaɠaaliiti ba, un ge la ti ʋa, naati ka ta ɗa kpɔɛi wuzeɠe. 24 Tama Maliɠii ná-botiɠɛ nui maa la nɛɛni, é ʋa ɠɛ ga kpɔɛleʋe nu. Kɛlɛ kɛni tuʋalaa nɛɛ ɛsɛ pɛ bɛ, é zoo nuiti kalasu, ziilɔɔ. 25 Maanɛɛʋɛ é ɗa sakpe nuiti kala ga sɛsɛbogi. Tanisu GALA ka pelei lɛɛ ga tiye, nii a kɛ ti-ziɛ ʋelei maavalibo, ti gaamai ɠwɛɛ. 26 Ta ʋa ɠima naazu, ti ɠɛ ʋolu ga sɔɓelama nuiti, ti ɓɔɠɔ ɠula Inɛgi ná-balii ɠa, nii é ti zoni, ti lɔ ziimai ɠɛɛ vai zu.

3

Folo ɠaaɓelagi zu vaiti

1 Ɠizɛ nii zu gola, ga yeeɠɛɠalaiti ta ɓaa gola folo ɠaaɓelagiti su. 2 Mazɔlɔɔ nuiti ta ɠɛ ga gaazumaavɔɔ nuiti, wali wɔin nuiti, ɓɔɠɔ vaa lɛsu nuiti, gaazumaanɛɛ nuiti, woo ɲɔi wo nuiti, ti zɔlɔɔ nuiti goozotala nuiti. Ta ɠɛ ga faanɛɛ wuuɠwɛɛtala nuiti, faa ɲadega la ti ɠaazu ga faa, 3 maayotala nuiti, zɔɠɔzuɓɛtɛ vaa wɔin la ti ma. Ta ɠɛ ɓalaa ga tɔɠɔ ɠoloɠolo nuiti, ɓɔɠɔzotala nuiti, suɲɔu nuiti. Ta ɠɛ faa ʋagɔi laalɔɠɔma, 4 ti ɠɛ ga yaava nuiti, ziiɠula nuiti, ti laavegai ga wasogi, ɓɔɠɔyiimai ɠa nɛɛ ti ʋɛ é leʋe GALA ba. 5 GALA gaazuluabai ɠa ɠɛ ti-ɠaazuʋɛti nɔ, kɛlɛ ta ɠɛlɛ ma zɛbɛi ʋa. Maaɠooza naama nuiti ba! 6 Tanigaani ta ti zaama, niiti ta ɗa lɔ pɛlɛiti bu, ti ɗa anzanuiti dɔ ta-zobogi wu, niiti zɛbɛ la ti ya, ta ɠi ge la ti ma. Kotoi ɠa anzanui niiti ba, gaazuɠulapɔ ɲɔi ma zii pɛ ge ɠɛ ti zu, 7 anzanui naati ta kalagi zɔlɔɔsu yeenɔpɛ, kɛlɛ ti la zooga pɛ ti ʋa gaamai ɠwɛɛ. 8 Eɠɛʋelei Zanɛseni ta Zamebelɛse ti Moize maaɠaalini la, zenɔ ɠana, zunui niiti ɓalaa ti gaamai maaɠaalizu la. Zunua ʋe ti-ɠigi ɠoloɠologai, ta-ɠidaaleʋei la ga kidaaleʋe ɠiteɠite. 9 Kɛlɛ ti la lia luɠɔma pɛ, mazɔlɔɔ ɛsɛ pɛ ka suɠwɛɛ ga ta ga ɠimalala nuiti, eɠɛʋelei Zanɛseni ta Zamebelɛse tɔnɔi ɠɛni la.

Deve ɠaaɓelagiti

10 Kɛlɛ ɗɔun è ʋilɛgɛ pòlu nà-kala bo fai zu, ta tùʋa ʋelei, naa ʋɛɛ kìsu vaiti, ta nà-kidaaleʋei ʋa, ta nà-ziilɔɔi, naa ʋɛɛ nà-nɛɛbɛi ʋa, ta ʋelei gè loni la kpaan, 11 wɔinzeɠemai ta kpɔlɔi niiti ti zeiɗai mà. Kpɔlɔi ɓɛgele ɠa gè la ɠɛni sɔlɔɔni Antiyɔse ta Ikoniyume, ta Lisitele? Kpɔlɔi ɓɛgele ɠa gè la ɠɛni suzoni? Kɛlɛ Maliɠii kùlani naati pɛ su. 12 Tama, zɔi nɔpɛ é pɔ é eteai ziɛ GALA gaazuluabai zu ta-ɠilibalai zu ta Yesu Kilista, naati ta ɗa wɔinzeɠemai zɔlɔɔ. 13 Kɛlɛ faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta yaava nuiti ta ɗa li nɔ luɠɔma yeenɔpɛ faa ɲɔi zu, ti ɗa nuiti kaka, ti ɗa ɓɔɠɔ ɠaka tiya ɓɔɠɔi.

14 Ɗɔun, lo kpaan naama vaiti su, niiti è ti ɠalani, è yeezeiɗai ti wu ga ladala laazeeliai, mazɔlɔɔ nui é è ɠalaga ga tiye, è naa ɠwɛɛ. 15 Kaite è-ma loungo ziɛgi zu, è GALA sɛʋɛ ɲadegai ɠwɛɛ. Toɠa zoo é ɠimalai ve è ya, é lo è luɠɔ, è kizogi zɔlɔɔ ga kidaaleʋei maaʋele Yesu Kilista ma. 16 GALA Sɛʋɛi pɛ feeʋɛ GALA saalai zu, ná-kulanumai wɔɔlɔʋɛ kalagi wo fai zu, zɛɛi zakpe fai zu, kaka faiti sɔle fai zu, ta telebodai ma ɠalagi wo fai zu, 17 naa ɠa a kɛ, GALA nui laazeeli, kɛʋele ɓɛtɛ kɛɛwoti ʋagɔi pɛ kɛɛ vai ma.

4

1 Naa ɠa é ba, GALA ta Yesu Kilista ɠaazu, Kilista nii é ʋaazu nu vuluiti ta gɔvɛiti tukpɔɠaaleʋezu, ta tɔun paa vai ta ná-masadai maaʋele ma, nà devei nii veezu è ya, gè maaɓakpa, naama levei ɠa é ga: 2 GALA daawooi laazeeli, daazeeli ga gilimai siɛnɔpɛ su, ma yeeɠɛɠala ɠɛni de, ɓaa ma yeeɠɛɠala mina ɠɛ de, gaalɛɛ ga pagɔ, è zelii lo, è nuiti iɲɔdɔ, è ɗa kalagi wo ga ziilɔɔ laazeeliai pɛ. 3 Mazɔlɔɔ yeeɠɛɠalai ɠa ʋaazu, názu nuiti ti la mɔ wɔinɗa ga ti ʋa woilo gaama ɠalagi ma, kɛlɛ ta ʋilɛ ti ɓɔɠɔyiimaiti nɔ ʋolu, ta kalamɔinti gaalɛ ba, ga nii nɛai ti ʋɛ, naati ti ɗa naa nɔ wo ti ma. 4 Ta ɠɛlɛ woilosu gaamai ma, ti ɠaaʋote zɛɛ vaalaali ɓɔɛiti ma. 5 Kɛlɛ ɗɔun, ɠɛ ga sɔɓelama nu fai pɛ su, è yiilɔɔ kpɔlɔiti bu, ɗa-lɛnɛbo botii ɠɛ Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeeli vai zu, ɗa-wotii ɠaaɓela ga pagɔ.

Pɔle ɠigaiziɛ vai ná-saa vai zu

6 Mazɔlɔɔ nɔ̀un, nà ga ʋa ɠɛɛzu ga puya zalaɠai, dìi yeei zeelia. 7 Gè kɔɔ ʋagɔi ɠɔa. Gè nà-kpizɛi ɠaaɓelaga. Gè kidaaleʋei makɛgɛ. 8 Niizu niina, masa bɔɔlɔgi é ga telebo kelei, naa makɛgɛ bɛ̀. Maliɠii, tukpɔɠaaleʋe nui telebogai, naa ɠa é feezu zèa naama volo ná. Nà ɠila taade, kɛlɛ toɠa fe naati pɛ zea, niiti ti ná-kulakɛlɛmai maaɓɔunsu, nɛai ti ʋɛ.

Pɔle ná-woo ɠaaɓelagiti

9 Ɠaaɓa, è ʋa pɔ̀ bɛ fala. 10 Mazɔlɔɔ Demase ɓeteʋea bà, tɔɔzei eteai nii zu vaiti gola nɛɛʋɛ bɛ, é lia Tesalonike. Kelesɛnse liiʋɛ Galate yooi zu, Tite li Dalamasi yooi zu. 11 Luke ɠila kpe nɔ ɠa é bà ʋɛ. Maleke zeɠe, è ʋaa la ʋɛ, mazɔlɔɔ toɠa zoo é ɓɔ bà nà-botii zu. 12 Gè Tisike leʋegɛ Efɛze. 13 Ɗa ɠɛna ʋaa, ʋa bɛ̀ ga tookɔba wolai gè zɛni Kaalapuse ʋɔ bɛ, Toloase, ta sɛʋɛ ɓiligiti, ma un ge daa ma mɛɛ ga kɔlɔ zɛʋɛiti.*

14 Ɠain bo nui Alɛgezandele faa ɲɔi wola ɠɛɛʋɛ ga ze. Maliɠii ɠa sala, é zoloo ná-kɛɛwotiiti ma. 15 Ɗa ɓalaagi, dama la, mazɔlɔɔ buzeɠeʋɛ gá-ɓɔɛiti daalɔɠɔma gola.

16 Kɛ̀ai ma ɓɔɠɔ maalobosu mɔungi tukpɔɠaaleʋezuʋɛ, nu nɔpɛ ge la ɠɛni loni pòlu, kɛlɛ ti pɛ ti ɠɛlɛni bà. GALA ge mina naa leve ti unma. 17 Kɛlɛ Maliɠii ɠa é ɓɔni bà, é sɛ̀bɛlɔ, naa ɠa é kɛɛni, gè zooni gè GALA daawooi laazeeli ga pagɔ zii ɠiligiti pɛ ma, gè ɠula zalai la. 18 Maliɠii ɠa kùla kɛɛwoti ɲɔiti pɛ su. Toɠa kìzo, é dɔ̀ ná-masadai zu geeɠɔlɔgi zu. Lɛbiyai ɠɛ tɔun bɛ, eyɛsu ɠɔ! Amina!

Tuʋɔ goo ɠaaɓelagiti

19 Gè Pilisile ta Akilase luʋɔ, ta Wonezifɔle ná-pɛlɛyeɠei. 20 Elasete yɛgɛ Kolɛnte, ta gè Tolofime yɛgɛ Milɛ, tɔɔzei é la ɠɛdɛni. 21 Ɠaaɓa, è ʋa pɔ̀ bɛ aisa samai ʋa zeeli. Ebuluse, ta Pudɛn, ta Linuse, ta Kelodia, ta ade-ɠɛɛloin zɔiti pɛ ta è luʋɔsu.

22 Maliɠii yɛ è-yɛnvui ʋa. GALA ná-zaalai yɛ wo ʋa. Amina.

* 2:19 2:19 GlS 16:5.

* 4:13 4:13 kɔlɔ zɛʋɛiti: ti ɠɛni ga kɔlɔ ɓiligi ti ɓɛtɛai ga baala kɔlɔi ɓaa boli ɠɔlɔi, nii ti ɠɛni sɛʋɛi ɠɛɛzu ma.

Tite

1

2

3

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Tite Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Tite ná-sɛʋɛi nii ɠa sɛʋɛ naanigɔiti saama niiti Pɔle ti leʋega nu ɠilagilagiti ma, kɛlɛ é la teʋeni Egilisi ma. Zɔ saʋagɔiti ta ga: Timɔte ná-sɛʋɛ mɔungi ta felesiɛi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa. Pɔle sɛʋɛi nii ɠɛɛni Tite ma, kɛlɛ é kɛɛni ɓalaa eɠɛ sɛʋɛi nii a zoo ɠalasu kpɔgi zu. Ada naa ɠwɛɛsu ga kɛʋelei niiti ti dɛɛzu ga toɠa ga keelai ta, naati suɠula vai maaʋele, tɔɔzei Tite mu ge ɠɛni naa ɠwɛɛ niina. Tanisu Pɔle sɛʋɛi nii ɠɛɛni kona ʋuulɔzita maazu saʋagɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta puulɔzita maazu lɔɔlugɔi (63-65), Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma.

Pɔle Tite ɠalani ga ʋelei maanɛɛni é lo da Egilisiiti tuɠɔ, niiti ti ɠɛni ziɛ zaama yooi zu, daa ga Kelɛte. Pɔle sɛʋɛi nii ɠɛɛni, nii a kɛ é Tite ɠala ga ʋelei a Egilisi lotuɠɔiti suwɛɛn da, ta ʋelei a ti ɠala da. É kalagi naa ma ziiti feeni ná-sɛʋɛiti su, niiti é ti leʋeni Timɔte ma. Ná-sɛʋɛi ɠa naa lɛɛzu ʋelei Egilisi lotuɠɔiti maanɛai la, ti ɠɛ nuiti peelalazu la ti ʋa. Za, yeeɠɛɠalai nii zu, Egilisiiti ta ta-lotuɠɔiti maanɛɛʋɛ ga kɛʋelei niiti kala ga pagɔ, é ʋilɛ totuɠɔiti ba.

Unsosuʋɛ

1. Pɔle devei veeni Tite ya ga é yeelo totuɠɔiti ba, ti ga GALA gaazuluaba nuiti (1:1-16).

2. Naa ʋoluma, é devei ve naa ya ga é nuiti kala ga ti eteai ziɛ GALA gaazuluabai zu (2:1—3:11).

3. Pɔle gaaɓelagɛ ga é ná-faazeikpasui tanigaa lɛɛ la, ta é ná-tuʋɔ gooiti daazeeli ma (3:12-15).

1

Kalagiti ti logai kidaaleʋe ʋelei ziɛ vai ʋa

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, gè ga GALA ná-botiɠɛ nui ta Yesu Kilista ná-keelai, nà ɠa gè nii wosu. Zɔiti GALA ge yiimazeɠeni ga tiye, é tèʋegɛ ga gè ʋa ga tiye, ti ɠidaaleʋe, ti gaamai ɠwɛɛ, nii a kɛ ti eteai ziɛ wooɠɛɠiladai zu GALA bɛ, 2 ga ti ɠɔoɠɔ zɛnvui ma ɠitogi zɔlɔɔ. Naama yɛnvui ma minazeɠegi woni ade ʋɛ kaite aisa wɔlɔwɔlɔi, GALA zea, nii é la zɛɛ woga. 3 Ziima yeeɠɛɠalai zeeliai ma, é daawooi ʋilɛni su, ga keela wooi nii é kalivaani mà, gè daazeelizu ga GALA ná-devei, de Ɠizo Nui. 4 Nà è luʋɔsu, dòun ɠitei Tite, de ɠidaaleʋe ʋelei vai zu faa zii ɠilagi nɔ ma. Ɠɛɛɠɛ GALA ta de Ɠizo Nui Yesu Kilista, ti zaalai la è ma, ti ziilɛigi ve è ʋɛ.

5 Gè è yɛni Kelɛte, nii a kɛ faiti ti ɠaa la ɠulani ba, è naati gaaɠula ba, è Egilisi lotuɠɔiti sei taai ɠilagilagi pɛ su, é zoloo devei naa ma, nii gè feeni è ya. 6 Egilisi lotuɠɔiti ti ɠilagilagi ti maanɛɛʋɛ ti ɠɛ ga zunui nii peelalazu la ba, é ɠɛ ga anza ɠila kɛɛ nui, ná-dointi ti ɠɛ ga kidaaleʋe nuiti, ti mina ɠɛ ga tuʋa ʋele ɲɔu nuiti, ti-ziɛ ʋelei zu, ti mina ɠɛ ga kololala nuiti. 7 Mazɔlɔɔ kɛni Egilisi ɠundiɠii ɠɛ ga nui nii peelalazu la ba. Tɔ ɠa é makɛsu GALA ná-faiti ma. É mina ɠɛ ga gaazulɛɛ nu, ɓaa ziiʋilɛ nu, é mina ɓɔɠɔ ve dɔɔi ya, é mina ɠɛ ga kpɔɛleʋe nu, é mina naavolo ɠaiziɛ kazemazu. 8 Kɛni é ɠɛ ga wɛɛn zɛsɛbo nu. Nii pagai, naa nɛɛ bɛ. Kɛni é ɠɛ ga kidafaawu nu, é lelebo, é ɲade, é zoo ɓɔɠɔ zosu. 9 Kɛni é ɠili lada ɓɔɛi ʋa, nii soloogai kalagi ma é sɔlɔɔgai. Naazu toɠa zoo zɔiti iɲɔdɔɔzu gaamai ma ɠalagi zu, toɠa pilɛ sɔlɔɔ maaɠaali nuiti ma.

10 Kololala nu mɔinmɔin ka kidaaleʋe nuiti saama, ma un ge daa ma mɛɛ ga niiti ti wola ɠilizu tati pɛlɛʋolu vai ʋa, nii a kɛ ti ʋa ɠizo, ti ga wafuun kpɔɛzuɠula nuiti, ti ga nuɓusɛiti kaka nuiti. 11 Kɛni è ti laaɠulu, mazɔlɔɔ ta ɗa pɛlɛyeɠeiti kɛ unga wuulee, ti ɗa kalagi wo, nii maa la nɛɛni, ga ti kazemazu anii zɔlɔɔ. 12 Ti zaama, ti ɓɔɠɔ nui ta, ti pɛtɛsu ga gala goo wo nui ta, naa ɠɛni ma: «Kelɛte nuiti ta ga zɛɛ wo nuiti yeenɔpɛ, sua ɲɔiti be, ɠulukpu nuiti, dɔɔʋɛ nuiti.» 13 Niima zeele wooi ɠa ga gaamai. Naa ɠa é ba, zelilo ti ma ɠɛzɛɠɛzɛ, naa ɠa a kɛ ti ɠili kidaaleʋe ɠiteɠitegi ʋa, 14 ti mina ɠili Zuifuiti ta-vaalaali wafuungiti ba, ti mina ɠili ɓalaa nuiti ta-leveiti ba, niiti ti ʋoluavegai gaamai ʋa. 15 Anii pɛ ɲadegɛ naati bɛ, niiti ti ɲadegai. Kɛlɛ ani nɔpɛ ge la ɲadeni naati bɛ, niiti ti ɠɔzɔai, ti ga kidaaleʋelala nuiti. Ta-ɠeleɠelegi ta ta-ɠisiɛi pɛ ka kɔzɔai. 16 Ta ɠɛɛzu ti GALA kwɛɛ, kɛlɛ ti-ziɛ ʋelei zu, ta ɠɛlɛzu ba. Ti wɔinzeɠeʋɛ, kololala nuiti, ti la zooga ti ʋa kɛɛwoti ʋagɔ nɔpɛ kɛ.

2

Gaama ɠalagi wo fai

1 Ɗɔun ɗa, kalagi wo, é zoloo kala pagɔ ɠitei ma. 2 Bo zunu ɓakologiti ma, ga ti ɠɛ ga sɔɓelama nuiti, unfema nuiti, kidafaawu nuiti, ti loni kpaan kidaaleʋei zu, nɛɛbɛi zu, ta ziilɔɔi zu. 3 Bo ɠana nɔ anzanu ɓakologiti ma, ga ti-ziɛ ʋelei zoloo ɲadedai ma. Ti mina nu lɔɠɔ ɠoloɠolo faa ɠɛ, ti mina ɓɔɠɔ ve dɔɔi ya. Ti maanɛɛʋɛ, ti ɗa tɛnɛ pagɔiti bo, 4 naa ɠa a kɛ ti anzalopoiti kala ga ti ti-zinigiti nɛɛ ʋɛ, ta ti-lointi, 5 ta ti ɠɛ ga kidafaawu nuiti, ti ɲade, ti ɠaaɓa ta-ʋɛlɛi ma, ti ɠɛ ga nu ʋagɔ, ti ɓɔɠɔmaayei ti ɓɔɠɔ zinigiti bɛ, naa ɠa a kɛ nu mina woo ɲɔu wo GALA daawooi laalɔɠɔma.

6 Zinipoiti tɛnɛ ɓalaa ga ti ɠɛ ga kidafaawu nuiti fai pɛ su. 7 Ɓɔɠɔ lɛ ɗa ɓɔɠɔi ga poogi, kɛɛwoti ʋagɔi pɛ faa zu. Ɗa-ɠalagi è bosu, é ɠɛ ga sɔɓelama vaa, unfemai ɠɛ su, 8 kpɔɛiti bo niiti ti zɔlegai, nu la zooga é ʋa baaɠula, naa ɠa a kɛ è zili nuiti ti unfe, tɔɔzei ti la woo ɲɔu nɔpɛ sɔlɔɔga, nii ta bo ade laalɔɠɔma.

9 Duɔiti tɛnɛ ga ti ɓɔɠɔmaayei ta-luɔ kɛɛɠɛiti bɛ, ti ti ɛnɛkɛ fai pɛ su. Ti maa la nɛɛni, ti ʋa ɗa naati maaɠaali, 10 ti mina ani nɔpɛ unma ti ya, kɛlɛ ti dɛɛ yeenɔpɛ ga ta ga nu ʋagɔ, ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nuiti, naa ɠa a kɛ ti lɛbiyai ve ade Ɠizo Nui GALA ná-kalagi ʋɛ fai pɛ su.

11 Mazɔlɔɔ GALA ge ná-zaalai ɠulani kɛlɛma, nii é kizogi veezu nuɓusɛiti pɛ bɛ. 12 Toɠa de ɠalasu ga de ɠɛlɛ GALA gaazuluabalala vaiti ba, ta eteai ma ɠaazuɠulapɔ vaiti, de niima eteai ziɛ kidafaawui ta telebodai zu, de eteai ziɛ GALA gaazuluabai zu. 13 Pele ɠana de maanɛai de undaanɛ voloi maaɓɔun da, nii de ɠitogai ba, yeei ada-ƓALA golai nii é ga de Ɠizo Nui Yesu Kilista ná-lɛbiyai ɠulazu la kɛlɛma. 14 Yesu Kilista naa ɠa é ɓɔɠɔ veeni ada-vaa zu, é de unmɔɔ, é de ɠula tɔ koloɠolo fai pɛ zea, é de ɠɛ ga nuɓusɛiti é ti ɲadegai, ti ɠɛ ga nɔnɔiti, ti zɛbɛzeɠezu, ti ɗa kɛɛwoti ʋagɔi ɠɛ.

15 Niima vaiti ka maanɛai è kalagi wo ti zu ga zobogi pɛ, ga niiti ti woilosu è-woo ma, è ti iɲɔdɔ, ɓaa è zelilo ti ma. Mina nu nɔpɛ zɛ ná ti zaama, é ʋa è ʋɛlɛlala.

3

Kidaaleʋe nui ziɛ ʋelei

1 Kidaaleʋe nuiti kitoo su, ga ti maanɛɛʋɛ ti ɓɔɠɔmaayei kundiɠiiti bɛ, ta zobobɛ nuiti, ti maanɛɛʋɛ ti woozogi ɠɛ, ti ɠɛʋele ɓɛtɛ kɛɛwoti ʋagɔi pɛ kɛɛ vai ma. 2 Ti mina ɠɛ ga nu nɔpɛ tɔɠɔ ɠoloɠolo nu, ti mina ɠɛ ga kpɔɛleʋe nu, ti ɠɛ ga nu zɛsɛbo nu, ti ɠɛ ga ɓɔɠɔmaayei nu nuiti pɛ bɛ. 3 Mazɔlɔɔ da ɓalaagi de ɠɛni ga ɠimalala nuiti mɔungi zu, de ɗa kololalai ɠɛ, de ɠɛni kaka pelei zu. De ɠɛni ga duɔiti gaazuɠulapɔi ma zii pɛ su, ɓɔɠɔyiimai zu. De ɠɛni eteai ziɛzu nu ɲɔulai zu, ta tolo ɲɔi zu, nuiti ti ɗa de maayoseɠe, de ɗa ɓɔɠɔ maayoseɠe. 4 Kɛlɛ, ade Ɠizo Nui GALA ná-nuɓɔɠɔlai ta ná-nɛɛbɛi nuɓusɛiti pɛ faa ma, naati kulaai ma kɛlɛma, 5 é ade ɠizoni, naa la ɠɛni ɠɛɛni da-ɠɛɛwotii ma lelebodai maaʋele ma, kɛlɛ tɛi é ade maawɔinɠaai. É ade ɠizogɛ ga gbagi, nii Zɛnvu Ɲadegai sɔlɔɔ niinɛ daai ta zɛnvu niinɛi veezu de ʋɛ ga maaʋele. 6 É naama Yɛnvui veeʋɛ ade ya ga bɔɔlɔa ga Yesu Kilista de Ɠizo Nui maaʋele, 7 naa ɠa a kɛ de ɠɛ ga telebo nuiti ga ná-zaalai maaʋele, de ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ ga poganii, nii de ɠitogai ba.

8 Naama wooiti ta ga lada ɓɔɛi. Nà pɔ ga è ɠili ti wo fai ʋa gola, naa ɠa a kɛ, zɔiti ti ɠidaaleʋeai GALA ma, naati ti ɠaaɓa, ti ɗa kɛɛwoti ʋagɔiti kɛ. Tama naa ɠa pagai, fizɔgai nuiti ma. 9 Kɛlɛ ɓe ɠimalala maaɠaaliiti ba, ta boloda lɔlɔ faiti, ta sakpegiti, ta tɔgi ma ɓɔɛzuɠulai ma maaɠaaliiti. Mazɔlɔɔ naati ta ga wafuun faa, tɔnɔ ge la ti ʋa. 10 Ni nui ta a zeeɠaaɠwɛɛ vaa ɠɛɛna, tɛnɛ ná zeizu ɠɛ ɠila, ɓaa felegɔ, naa ʋoluma maaɠooza ba. 11 Suɠwɛɛ ga naama nu zii ɠakagɛ. Toɠa ɓɔɠɔ ʋeelalazu ga kotoi giliai kɛɛ vai ʋa.

Fali ɠaaɓelagiti ta tuʋɔ gooiti

12 Nà Aaletemase leʋena nɔ feya è ma, ɓaa Tisike, ɠaaɓa, è ʋa pɔ̀ bɛ Nikopolise, mazɔlɔɔ gè deveʋɛ ga gè samai ɠɛ ná. 13 Ɠaaɓa gola, è ɓɔ tɔ kalamɔin Zenase ta Apolɔse ʋa ta-ziɛi ma vaa zu, ti mina ʋala ani nɔpɛ ma. 14 Da-nuiti ɓalaa maanɛɛʋɛ, ti kɛɛwoti ʋagɔiti maalɛlɛ ga pagɔ, naa ɠa a kɛ, ti ɗa losu ɠɛ nu ɓɛdɛma vaiti su, ta ʋa ɠɛ ga kulanumalala nua.

15 Zɔiti pɛ ti bà ʋɛ, ta è luʋɔsu. De-wɔɔlaiti tuʋɔ, ti kidaaleʋei zu.

GALA ná-zaalai yɛ wo pɛ wo ʋa.

Filemɔn

Pɔle Ná-Sɛʋɛi
É Teʋeni

Filemɔn Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Sɛʋɛ zuɓuɠagi nii teʋegai Filemɔn ma, keelai Pɔle ɠa é sɛʋɛni (1:1). Pɔle ɠɛni kasoi ɠa, siɛgi zu é ɠɛni sɛʋɛi nii ɠɛɛzu la, kona ʋuulɔzita maazu ɠila (61) kɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi, ta Filipe nuiti tɔnɔi, ta Kolɔse nuiti tɔnɔi, naa ʋɛɛ Filemɔn nɔnɔi ʋa, ti-laasei pɛɛʋɛ ga kasoɠa zɛʋɛiti, tɔɔzei é ti zɛʋɛni siɛgi zu é ɠɛni la kasoi ɠa.

É sɛʋɛi nii leʋegɛ zunui ta ma, daa ga Filemɔn. Filemɔn ɠɛni ga Egilisii zu nui ta. Naa ʋolu é ɠɛni ga duɔ kɛɛɠɛi ta. Pɔle sɛʋɛi ɠɛɛni ma, ga é maanɛɛnɛ ga é mina faa zei ná-duɔi Wonezime ma, tɔɔzei naa ʋelani, é zeɠe Filemɔn ʋɔ bɛ. Ʋelei Wɔlɔme lɔgi zu vaiti ti ɠɛni la, zobogi ɠɛni Filemɔn ʋɛ ga é Wonezime ʋaa. Pɔle lada woozuɠulagiti boni, nii a kɛ Filemɔn iɲɔ ga é yeezei Wonezime wu, ga ɠɛɛɠɛloin ta, ta-ɓɔfaamai zu ta Kilista, é suvali vɔlɔ naa ma ga Filemɔn vaa bu, Wonezime ɗa botii ɠɛ Pɔle ɓɔɠɔi mu bɛ (1:13-14).

Unsosuʋɛ

1. Pɔle ná-tuʋɔ gooi laazeelini Filemɔn ma (1:1-3).

2. Naa ʋoluma, Pɔle maanɛɛnɛi wo Wonezime laaseigi zu ga Filemɔn yeezei bu ga ɠɛɛɠɛloin ta, ta-ɓɔfaamai zu ta Kilista (1:4-21).

3. Pɔle gaaɓelagɛ ga é kisu vai wo ma ga toɠa pɔ é li é laali ma, é ná-tuʋɔ gooiti daazeeli ma (1:22-25).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Pɔle, nà ga kasoɠa nu, botii maaʋele ma gè kɛa Yesu Kilista ʋɛ, gá ade-ɠɛɛloin Timɔte, gá è luʋɔsu, Filemɔn, gi-nɛɛɲɔɠɔi, adɛi de botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, 2 wa Apia ade-ʋaazeelai, ta Aalisipe, ada nii de kɔɔi ɠɔɔzu ʋɔɔma, ta Egilisii é gaalɛbai wosu ɗa-ʋɛlɛi wu. 3 Ade-Ɠɛɛ GALA ta de-Maliɠii Yesu Kilista ti zaalai la wo ma, ti ziilɛigi ve wo ʋɛ.

Filemɔn ná-nɛɛbɛi ta ná-kidaaleʋei

4 Nà nà-GALAGI mamasu ɠɔ, gè ɗa ɠizɛ è zu nà-GALA falii zu, 5 mazɔlɔɔ nà ɗa-ɠidaaleʋe vai mɛnisu é lo Maliɠii Yesu ʋa, ta ɗa-nɛɛbɛi é lo GALA ná-nuiti pɛ ba. 6 Nà GALA falizu ga kpɔfaamai é ade ɠiliai ʋa ɗa-ɠidaaleʋei maaʋele ma, naa ɠula kɛlɛma ga kɛɛwotii. Nii a kɛ faa ʋagɔi kpein gá ɠɛ è liini kɛɛ vai ma Kilista ná-faa ma, naa ɠula kɛlɛma. 7 Kɛ̀ɛloun, ɗa-nɛɛbɛi gòla ɠoozunɛa, é ìɲɔdɔ, mazɔlɔɔ è GALA ná-nuiti ziilaaʋɛ.

Pɔle maanɛɛnɛi wo fai
Wonezime ná-faa zu

8 Naa ɠa é ba, anɛɛ ni Kilista maaʋele ma, zobogi pɛ ka zèa, nii maanɛai è kɛ, gè è leve ma, 9 fizɔgɛ gè è maanɛɛnɛ nɛɛbɛi maaʋele ma, ʋelei gè la, nà Pɔle, kɛwola wɔlɔi, é ɓudɛ naa maazu, niizu nɛ̀i gè kasoi ɠa, Yesu Kilista ná-faa zu. 10 Nà è maanɛɛnɛzu dòin Wonezime ná-faa zu, nii zɛ̀gai kasoi ɠa ʋɛ, gè ɠɛ ga kɛɛɠɛ zɛnvui zu. 11 Mɔungi zu, tosu la ɠɛni ba è ʋɛ, kɛlɛ niizu toɠa è maavaa ɠɛ* niina, é nà ɓalaagi màavaa ɠɛ.

12 Nà teʋesu è ma ʋolu, tɔun, toɠa niina eɠɛ zìi ɓɔɔɓɔgi. 13 A la nɛɛ bɛ̀ ga gè makɛ ɠobaʋɛ, siɛgi zu gè kasoi ɠa la Woo Niinɛ Ʋagɔi ma vaa zu, é ɗa botii ɠɛ bɛ̀ è-ʋotogi zu. 14 Kɛlɛ gè la kɛɛni gè ʋa naa ɠɛ, ni è la vaani bu, naa ɠa a kɛ ɗa-vaaɓɔɠɔi mina ɠɛ ga maaɓaa vaa, kɛlɛ kɛni é ɠɛ ga è-yiimai.

15 Tanisu Wonezime ɓe ge leʋeni è ʋa, é ɠɛ ga yeeɠɛɠala go, nii a kɛ è sɔlɔɔ ya, é yɛ è ya eyɛsu ɠɔ. 16 Mazɔlɔɔ é la mɔ ga duɔ ɲaka nɔ, kɛlɛ toɠa niina ga nui fizɔgai duɔi ʋa, é ɠɛ è ʋɛ, eɠɛ ɠɛɛɠɛloin nii gola nɛai è ʋɛ. Nɛɛʋɛ bɛ̀ gola, kɛlɛ maanɛɛʋɛ é nɛɛ è ʋɛ mɔnɔ gola, é leʋe duɔi ʋa, é ɠɛ ga è-ɠɛɛloin Maliɠii maaʋele ma.

17 Naa ɠa é ba, ni deɠɛmu ɗa sèɠezu ga è-wɔɔlai, yeezei bu, eɠɛʋelei ɗa yeezei la bù. 18 Ni a ɠɛna faa ɠɛɛni ga ɗe, ɓaa ni ɗa-ɠuye ɠa ma, naa leve nɔ̀un unma. 19 Nà Pɔle, nà ɓɔɠɔi zèeʋogi ɠa gè nii zɛʋɛzu la: Nà sala è ma. Gè la naa wosu è ma ga tɛi nà-kuyei ɠa é è ma, ɗa ɓɔɠɔi ɗa ga nɔ̀nɔ. 20 Ungo, kɛ̀ɛloun, niima vaaɓɔɠɔi ɠɛ bɛ̀ da-ɠilibalai maaʋele ma da Maliɠii, è zìila da-ɠilibalai maaʋele ma da Kilista. 21 Nà niima zɛʋɛi ɠɛɛzu è ma ladalai zu, ga nii gè bosu è ma, ɗa ʋaazu kɛɛzu é ɓudɛ naa maazu. 22 Naa pɛ poluma, pɛlɛ ɠɛʋele ɓɛtɛ bɛ̀, ʋɛ nà ɠɛ ɲiizu ná, mazɔlɔɔ dàaʋɛ da ga, wa-ƓALA faliiti maaʋele ma, nà ma zobo sɔlɔɔsu, gè ʋaa wo ʋɔ bɛ.

Tuʋɔ gaaɓelagiti

23 Epafelase, gi kasoi ɠa ʋɛ, Yesu Kilista ná-faa zu, toɠa è luʋɔsu, 24 ta Maleke ɓalaagi, ta Alisitaake, ta Demase, ta Luke, gɛiti gi botii ɠɛɛzu ʋɔɔma.

25 Maliɠii Yesu Kilista ná-zaalai yɛ wo ʋa.

* 1:11 1:11 maavaa ɠɛ: Wonezime laaseigi ʋoluʋɛ ɠa ga maavaa ɠɛ nui.

Eɓulu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Sɛʋɛi Nii Teʋegai

Eɓulu Nuiti Ma

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Eɓulu nuiti ta-zɛʋɛi ɠa iɲɔdɔ zɛʋɛ ʋagɔ, é dɛɛzu ga Yesu ɠɛɛʋɛ ga faawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛi ma mɔinmɔin daazeeliai Minazeɠe Pɔlɔmai zu. Sɛʋɛʋɛ eɠɛ tɛnɛ goo. Eɓulu nuiti ta-zɛʋɛi zu, mɔinʋɛ puulɔzita (60) ma ʋɛti, kɛɛ nui laaʋilɛgai Minazeɠe Pɔlɔmai zu vaiti ba, naa ɠa é dɛɛzu kpezekele ga Yesu GALA gooi ta Zuifuiti ta-zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai losuʋɛ laazeeliʋɛ. Naa maaʋele ma, sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ ga é keletiɛinti iɲɔdɔ, niiti ti ga Zuifuiti. Eɓulu zɛʋɛi dɛɛʋɛ ga Yesu tɔgi laawooi ʋilɛgɛ su, nii a kɛ zalaɠa ɠula nuiti ti mina mɔ zalaɠa ɠula. Yesu ɠa kɛai ga kotoiti kpein ma zalaɠai, ná ɠɛ ɠila kpe é kula ɠɛ su. Ada-yeeɠɛɠalai zu ɠeletiɛinti ta zoo ɓalaa iɲɔdɔɔ zɔlɔɔsu Eɓulu nuiti ta-zɛʋɛi zu, ga ti yeeyɛ ba, ti yɛ Yesu ʋolu, tɔɔzei tɔ ɠa é ɠɛa ga zaɓui de zoo laazu GALA da, ta de yeeyɛ ba ga ade ɗa ɠaliva GALA ma (12:2).

Nu nɔpɛ ge la kwɛɛ zɔi é Eɓulu nuiti ta-zɛʋɛi ɠɛai, kɛlɛ faaɠwɛ nu wolai tanigaa ti ɠisiɛʋɛ nui tanigaa zu, naati ta ga, keelai Pɔle, ɓaa Luke, ni naa laade Ɓalanaɓase. Nu nɔpɛ ge la ɓalaa sɛʋɛi tɛi kɛɛ ɠonagi ɠwɛɛ, kɛlɛ nu mɔinmɔin ge ɠisiɛʋɛ ga kɛɛʋɛ aisa kona ʋuulɔfelai (70) ʋa zeeli, Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma. Zeluzalɛme ɠoloɠoloni kona ʋuulɔfelai ma (70), kɛlɛ sɛʋɛi nii ma nui ɠa ɓɔɛzu, é ʋilɛ Zeluzalɛme ʋa, eɠɛ é la dɛ ɠoloɠoloni. Eɓulu nuiti ta-zɛʋɛi ɠɛɛʋɛ Wɔlɔme taazuʋɛ (13:24), naa ʋoluma kɛɛʋɛ eɠɛ ma zɛʋɛi leʋeteʋegɛ Egilisi mɔinmɔin su.

Unsosuʋɛ

1. Sɛʋɛi ɠɛɛ nui dɛɛʋɛ ga Yesu ɠa GALA goo wo nuiti ta geezuɠeelai maazu (1:1—4:13).

2. É li ga dɛa ga Yesu ɠa zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti maazu, ti botii ɠɛɛzu GALA sei ʋɛlɛi wu Zeluzalɛme (4:14—7:28).

3. Yesu ná-botii ɠa minazeɠe pɔlɔmai yeemaazu, nii GALA ge kpɛtɛni ti yɔɠɔzu ta ná-nuɓusɛiti, ga tɔgi maaʋele nii é feeni Moize ya (8:1—10:31).

4. Sɛʋɛi nii ma nui ɓega ʋoluma ga dɛɛ kɛʋelei pɛ su ga Yesu yee ɠa fai pɛ maazu, é kala mɔinmɔin feeʋɛ, é ʋilɛ nu ziɛ ʋeleiti ba (10:32—13:17).

5. Gaaɓelagi zu, sɛʋɛi ɠɛɛ nui woo ɠaaɓelagɛ ga iɲɔdɔɔ wooiti, ta tuʋɔ gooiti (13:18-25).

1

GALA kulaʋɛ kɛlɛma ade ʋɛ
ga ná-Doun Zunui maaʋele

1 Mɔungi zu, GALA ge ɓɔɛni ade-mɛmɛwolani pɔ, ná zeizu mɔin, ta kɛʋele mɔinmɔin su, ga GALA goo wo nuiti maaʋele. 2 Kɛlɛ niima voloiti su, ti ga yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti, é woo ʋua ná-Doun Zunui la, naa ɓɔɛ la ade ʋɔ. Tɔ ɠa é yiimazeɠea la ga é anii pɛ pu zeezu. Tɔ ɠa é eteai ɓɛtɛni ga tɔun maaʋele. 3 Doun Zunui tɔna ka é ga GALA ná-lɛbiyai ma voloi, é ga GALA ɓɔɠɔi ʋaaɠulabai. Tɔ ɠa é kpɛtɛanii pɛ suzosu ga daawooi ná-zɛbɛi. Kpegai ma ga kotoiti gba vai ɠɛ, é zeini geeɠɔlɔgi zu maazuʋɛ poun, GALA Maayikiai yeezazuʋɛ.

Doun Zunui wɔɔlɔʋɛ geezuɠeelaiti ba

4 Doun Zunui wɔɔlɔʋɛ gola, é leʋe geezuɠeelaiti ba, ʋele nɔ ɠana é la ɓalaa, é daasei sɔlɔɔgɛ, nii bɔɔlɔai naati tɔnɔi ʋa. 5 Mazɔlɔɔ geezuɠeelai ɓɛgele ɠa GALA ge ɠɛni ma:

«Ɗa ga dòun zunui,

za, gè è ɠɛa ga dòin.»*

Ɓaa mu mɔnɔ:

«Nà ɠɛ bɛ ga ɠɛɛɠɛi,

tɔun ge ɠɛ bɛ̀ ga doun zunu»?†

6 Siɛgi zu GALA ge Doun Zunu mɔungi leʋeni da eteai zu, é ɠɛni ma:

«GALA ná-geezuɠeelaiti pɛ ti nɔkɔ bu!»‡

7 Niima wooi ɠa é boni geezuɠeelaiti ta-vaa zu:

«Tɛigi a ɗa ná-geezuɠeelaiti kɛ ga fiilɛi,

é ná-botiɠɛ nuiti kɛ ga abuzogi.»§

8 Kɛlɛ GALA ge ɠɛni Doun Zunui ma:

«Ee, GALA, ɗa-masa kpɔkpɔgi ɠa ná yeenɔpɛ, eyɛsu ɠɔ,

ɗa-masa tukpɔi ɠa ga telebo tukpɔi.

9 Telebodai nɛɛʋɛ è ʋɛ, è tɔ koloɠolo fai wɔinzeɠe.

Naa ɠa é ba, GALA, ɗa-ƓALAGI gulɔi ziɛni è ma, koozunɛ wulɔi,

é yiimazeɠe ga ɗe è ɠɛɠalaiti saama.»*

10 É ɠɛni ma mɔnɔ:

«Ɗa ɠa, Maliɠii, è eteai lɔɔɓadɔni tɔɔzeizu mɔunpa,

geeɠɔlɔgi ɠa ga è-yeei ná-kpɛtɛanii.

11 Ta ɲɛɛlɛ, kɛlɛ ɗɔun ɗa ná eyɛsu ɠɔ.

Ti pɛ ta wɔlɔzaɠa eɠɛ seɠei,

12 è ti ʋɛɛ su, è ti ɓili eɠɛ tookɔba wolai,

ti maa ɠa valibo eɠɛ seɠei.

Kɛlɛ ɗɔun, ɗa yɛsu ɠɛʋele ma,

ɗa-ɠonagiti ti la ɓega ɠɔ!»†

13 Geezuɠeelaiti su, ɓɛgele ɠa é ɠɛni ma:

«Zei zèezazuʋɛ,

eyɛsu gè è zili nuiti kɛ ga ɗa-ɠɔɠɔloma anii»?‡

14 Geezuɠeelaiti ti pɛ tɛi ti ʋa ɠɛ ga zɛnvuiti ti GALA ná-botii ɠɛɛzu ɓaa? É ti leʋesu ga ti kpɔba ve naati bɛ ti maanɛai ti kizogi zɔlɔɔ.

2

Kizo faa wolai

1 Naa ɠa é ba, de maanɛɛʋɛ de ɠili kpaan kala gooiti ba, de ti mɛnigai, naa ɠa a kɛ, de mina ʋilɛ de undaaʋili pelei ʋa. 2 Mazɔlɔɔ wooi geezuɠeelaiti ti daazeelini, ni naa ɓikpini, tɔ koloɠolo nui pɛ ta woomɛnitala nuiti pɛ ti zalai zɔlɔɔni nii soloogai ti-ɠɛɛwotiiti ma, 3 naazu da zoo ɠale de ɠizo, ni da kizo faa wolai tɛi kɛɛna ga faalakoba vaa? Kizo fai nii Maliɠii ɓɔɠɔi boni mɔunpa, naa ʋoluma mɛni nuiti ti bo ti maaɓakpa ade ya, 4 GALA ge ta-zeele wooiti maaɓakpa ga poogiti, ta maaɓɛlɛ vaiti, ta laavɔɔ vaiti, naa ʋɛɛ Zɛnvu Ɲadegai ná-vebɛaniiti ba, é ti ɠaaɠwɛɛni, eɠɛʋelei ziimai la.

Zɔi é losu nuiti tuɠɔ kizogi ma vai zu

5 Tɔɔzei eteai é ʋaazu, nii gè ná-fai zuɠulazu, GALA ge la zobogi veeni geezuɠeelaiti zea ga ti zei eteai naa unda. 6 Nui ta niima zeele wooi wogɛ adaʋɛ ta GALA Sɛʋɛi zu, é ɠɛ ma:

«Nuɓusɛi ɠa ga leeni, è ʋa ɠigaiziɛ su?

Nui ɠa ga leeni, è ʋa yiizoolɛ la?

7 È dɔiʋɛ geezuɠeelaiti ba yeeɠɛɠala go laawu,

è lɛbiyai ta unfemai veeʋɛ bɛ, ti ɠɛ unma ga masa bɔɔlɔgi,

8 è aniiti pɛ puuʋɛ ná-zobogi wu.»*

Siɛgi zu GALA ge aniiti pɛ dɔai la nui ná-zobogi wu, é la tanɔpɛ zɛni ʋoluzu, nii é la ɠoloni bɛ. Tama anɛɛ naa ʋe, de la dɛ pɛtɛsu niizu ga aniiti pɛ ti ɠoloa nui ná-zobogi ʋɛ. 9 Kɛlɛ nii de pɛtɛsu niizu, naa ɠa é ga, Yesu lɔini geezuɠeelaiti ba yeeɠɛɠala go laawu, naa ɠa a kɛ, GALA ná-zaalai maaʋele ma, é za nuɓusɛiti pɛ bɛ, da kaazu niina, lɛbiyai ta unfemai ti veai bɛ, ti unma ga masa bɔɔlɔgi, tɔɔzei saai ʋa é sɔlɔɔni.

10 GALA ka é eteai ɓɛtɛa, ta eteai ɠa ná tɔun bɛ. Tama nɛɛʋɛ bɛ ga é ná-dointi ma mɔinmɔin pɔɔkpɔ ná-lɛbiyai ʋa. Tɛi tama Yesu ɠa é ti ɠizosu, kɛni naa a la daazeelii pɛ sɔlɔɔ GALA zea ga kpɔlɔi maaʋele. 11 Yesu ɠa é nuiti ɲadesu ta-ɠotoiti ma, tama, tɛigi é nuiti ɲadesu, ta niiti é ti ɲadegai, ti pɛ ti-lɔkulugi ɠa ɠila kpe nɔ. Naa ɠa é ba, Yesu la unfega ga ti loli fai ga kɛɛɠɛlointi. 12 Naa ɠa é kɛɛni é ɠɛni la GALA ma:

«Nà zeze ga è-laaseigi kɛ̀ɛleaiti saama.

Nà è maamusɛ wuyei loo maaɓɔgi zaama.»†

13 É ɠɛni ma mɔnɔ:

«Nɔ̀un nà, nà-kitogi pɛ ka ɠɛ ga GALA nɔ.»

Ta mɔnɔ:

«Giya ɠaa, gá dointi GALA ge ti veai zèa.»‡

14 Tama, ʋelei naama lointi ti la ga kpusɛi ta ɲamai nɔnɔiti, tɔ ɓɔɠɔi ɓalaa ɠɛni ga ti ɠɛʋele, naa ɠa a kɛ é naa ɠoloɠolo ga ná-saai maaʋele, zɔi saai ma zobogi zea, naa ɠa é ga Inɛgi, 15 é naati unmɔɔ, niiti kpein ti ɠɛni eɠɛ duɔiti ta-luai maaʋele ma saai ʋa ti-zii ma voloi pɛ su. 16 Mazɔlɔɔ koleʋɛ ga geezuɠeelaiti taade é ʋa ʋa ɓɔsu ti ʋa, kɛlɛ Abalaame mavofodaiti ka é ɓɔsu ti ʋa. 17 Naa ɠa é ba, kɛni a la ɠula ga kɛɛɠɛleaiti fai pɛ su, naa ɠa a kɛ, é ɠɛ ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, daavegai ga gaazumaawɔinɠai, é ga wooɠɛɠila nu GALA ná-botii zu, ga é nuɓusɛiti ta-ɠotoiti gba. 18 Mazɔlɔɔ, tɛi tɔ ɓɔɠɔi é ɓɔlɔni, siɛgi zu tɛgai zeelini la ma, toɠa zoo é ɓɔ naati ba, niiti tɛgai zeelizu ti ma.

3

Yesu wɔɔlɔʋɛ Moize ʋa

1 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, wo ga GALA nɔnɔiti, é wo loligai ga wo wɔnɔ zɔlɔɔ geeɠɔlɔgi zu vaa ʋagɔiti su, à ɠisiɛ lɛɛ Yesu zu, nii ade yeezeiɗai bu kɛlɛmaʋɛ ga tɔ ɠa é ga GALA ná-keelai ta zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai. 2 É ɠɛni ga wooɠɛɠila nu GALA bɛ, nii é ma losuʋɛ veeni zea, eɠɛʋelei Moize ɠɛni la GALA ná-pɛlɛi wu. 3 É leveni ga soloogɛ é lɛbiyai zɔlɔɔ, nii bɔɔlɔai é leʋe Moize nɔnɔi ʋa, eɠɛʋelei pɛlɛ lo nui ná-unfemai wɔɔlɔai la pɛlɛi nɔnɔi ʋa. 4 Mazɔlɔɔ pɛlɛi ma zii pɛ to nu ɠa ná, kɛlɛ GALA ka é anii pɛ toga. 5 Moize nɔnɔi, é ɠɛni ga wooɠɛɠila nu GALA ná-pɛlɛyeɠei wu ná pɛ. É ɠɛni ga botiɠɛ nui, tosuʋɛ ɠɛni ga é naama zeele wooi wo nii GALA ge ʋaazu bosu. 6 Kɛlɛ Kilista ɠa ga wooɠɛɠila nui, é ɠɛni ga Doun Zunui seiɗai GALA ná-pɛlɛyeɠei unda. Ada ga ná-pɛlɛyeɠei wu nuiti, ni ada da-ladalai zona kpaan ta kitogi, nii ade ɓɔɠɔ wɔɔlɔzu ma vaa zu.

Dooɠogi makɛgɛ GALA ná-nuɓusɛiti bɛ

7 Naa ɠa é ba, eɠɛʋelei Zɛnvu Ɲadegai bosu la ga:

«Ni wa GALA gooi mɛnina za,

8 à mina wo-ɠigiti kpa,

eɠɛʋelei é ɠɛɛni la yeei kpakagi ɠɛɛni la,

suɠɔɠɔgi ma voloi teʋebai zu.

9 Miná ɠa wo-mɛmɛwolani ti sùɠɔɠɔni ná,

tama ti nà-kɛɛwotiiti kaani kona ʋuunaanigɔ (40) laawu.

10 Naa ɠa é kɛɛni gè yiiɠaawanani niima yamanii ma,

gè ɠɛ ma: ‹Ti ɠakagɛ nɔ ti-yiimaʋɛ yeenɔpɛ,

ti la nà-peleiti kwɛɛ.›

11 Nà-ziiɠaawanai zu, gè ɠonani ga:

‹Ti la lɔa nà-dooɠogi zu pɛ!› »*

12 Kɛ̀ɛleaiti, à dama, nui ta mina ɠɛ wo zaama, ɠi ɲɔi ʋa lɔ ziimaʋɛ, ta kidaaleʋelalai, é ʋa ʋoluave zɛnvu su ƓALAGI ʋa. 13 Kɛlɛ à ɓɔɠɔ iɲɔdɔ folo-o-folo, ni nɔ «za voloi» ɠa dɛ ná, nii GALA daawooi ɓɔɛzu é ʋilɛ ba, wo zaama ta mina ɓɔɠɔ yɛ ná, kotoi ʋa yaava, é ʋa ɠikpa. 14 Mazɔlɔɔ da Kilista ɠa de ɓɔgai faa ɠila ma, ni da yɛna da-ladala mɔungi ʋolu kpaan, eyɛsu gaaɓela foloi zeeli. 15 Tama bogɛ ga:

«Ni wa GALA gooi mɛnina za,

à mina wo-ɠigiti kpa,

eɠɛʋelei é ɠɛɛni la yeei kpakagi ɠɛɛni la.»†

16 Ɓɛɛni ka ti GALA daawooi mɛnini, ti wuzeɠe daalɔɠɔma? Naati taade ɓaa, niiti Moize loni ti luɠɔ, ti ɠula Ezipete yooi ʋa? 17 Ɓɛɛni ka GALA ge yiiɠaawanani ti ma, kona ʋuunaanigɔ (40) laawu? Naati taade ɓaa, niiti ti kotoi ɠɛɛni, ti-ma ʋoomaiti ti yɛni teʋebai zu? 18 Ɓɛɛni ka é ɠonani ti ʋɛ ga ti la lɔa ná-dooɠogi zu? Naati taade ɓaa, niiti ti kololalai ɠɛɛni? 19 Da kaazu ɓalaa ga ti la ɠɛni zooni ti ʋa lɔ GALA ná-dooɠogi zu, tɔɔzei ta-ɠidaaleʋelalai ʋa.

4

1 Deɠɛmu, yeeɠɛɠalai zu minazeɠegi ná la dɛ, ga nu lɔ GALA ná-dooɠogi zu, ade dama, nu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama, a wo ma ga é ɠulaa ʋoluzu. 2 Mazɔlɔɔ woo niinɛ ʋagɔi laazeeliʋɛ ade ma, eɠɛʋelei daazeelini la ti ma. Kɛlɛ wooi daazeelini ti ma, naa la ɠɛni faa nɔpɛ paani ti ma, tɔɔzei niiti ti mɛnini, ti la ɠɛni yeezeini bu ga kidaaleʋei. 3 Adɛiti de ɠidaaleʋeai, da lɔɔzu dooɠogi zu, eɠɛʋelei GALA daawooi bogai la ga:

«Nà-ziiɠaawanai zu, gè ɠonani ga:

‹Ti la lɔa nà-dooɠogi zu pɛ!› »*

GALA ge ɓɔɛni ɠana, anɛɛ ni ná-botiiti ti ɓega ga ɠɛ, kaite eteai ɓɛtɛ yee ma. 4 Mazɔlɔɔ kpɔɛʋɛ adaʋɛ ta folo lɔfelasiɛi vaa zu ga:

«Foloi lɔfelasiɛi, GALA ge looɠoni ná-botiiti pɛ ba.»†

5 É bogɛ mɔnɔ, é ɠɛ ma:

«Ti la lɔa nà-dooɠogi zu pɛ!»

6 Tɔɔzei niiti ti Woo Niinɛ Ʋagɔi mɛnini mɔunpa, naati ti la lɔɔni ná, woozotalalai maaʋele ma, tama makɛgɛ tanigaani bɛ ga ti lɔ ná, 7 GALA ge folo ɠila devea ga niinɛ, nii é ga «za». Suɠoozaai ma, é puuni Davide la, naa bo, eɠɛʋelei bogai la maazuʋɛ ga:

«Ni wa GALA gooi mɛnina za,

à mina wo-ɠigiti kpa.»

8 Mazɔlɔɔ ni Zozuwe dooɠogi veeni ti ya, GALA ge la ɓena ɓɔɛ ʋolu, é ʋa ʋilɛ foloi taɠili ba. 9 Dooɠo folo makɛgɛ dɛ GALA ná-nuɓusɛiti faa ma, nii kulaai ga folo lɔfelasiɛi, 10 mazɔlɔɔ zɔi é lɔɔzu GALA ná-dooɠogi zu, naa ɠa looɠosu ná-botiiti ba, eɠɛʋelei GALA ge looɠoni la nɔnɔiti ba. 11 Ade ɠaaɓa, de lɔ naama looɠogi zu, nii a kɛ nu nɔpɛ ge mina loo bu ga é ʋa ʋokɔɠɔ naati ma, ti kololalai ɠɛɛni.

12 Mazɔlɔɔ GALA daawooi ɠa vulua, zɛbɛi ɠɛ ba. Gaaliʋɛ é leʋe gaavele boɠa zɔkpɔi pɛ ba. Toɠa ɗa lɔ eyɛsu é zeeli ʋɛ zɛnvui ta nu ɠigi ti ɠomisu ná, eyɛsu é zeeli ʋɛ nu lodazuʋɛti ta nu ma ɓɔlɔgiti ti ɠomisu ná. Toɠa ɗa nu yii wɔinla vaiti ta ná-kisiɛiti buuzumɔ. 13 Kpɛtɛanii tanɔpɛ ge la lɔɔɠuni GALA gaazu, ti pɛ maaɲakaʋɛ, ti maaɠala naa ɠaazu, zɔi maanɛai de ʋoluvaawo ma.

Yesu ɠa ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai

14 Ade lo kpaan kidaaleʋei zu, nii de ma wooi wosu, tɔɔzei zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠa ade ya, nii é geeɠɔlɔgi zuvologai, naa ɠa é ga Yesu, GALA Doun Zunui. 15 Mazɔlɔɔ zalaɠa ɠula ɠundiɠi wola laade, é ʋa ɠɛ ade ya, ga nii é la zooga é ʋa de maawɔinɠa da-zɛbɛsulalai zu, kɛlɛ tɔun é tɛgai zɔlɔɔni fai pɛ su ga de ɠɛʋele, kɛlɛ é la ɠɛni koto ɠɛɛni. 16 Deɠɛmu, ade maaɓuɠa GALA ná-masa kpɔkpɔgi ʋa ga ladalai, ʋɛ zaalai zɔlɔɔsu ná. Ada maawɔinɠai zɔlɔɔ ná ta zaalai, de kpɔba zɔlɔɔ, siɛgi zu de ɓɛdɛzu la ma.

5

1 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai nii zeelobai ɠɛni wosu da nuɓusɛiti saama, ti seɠe ga é botii ɠɛ GALA bɛ ta-vaa ma, naa ɠa a kɛ é vebɛaniiti ta zalaɠaiti kula kotoiti ma vaa ma. 2 Toɠa zoo é faaɠwɛtala nuiti ta faaɠaaza nuiti ma vai ɠaaɠa, tɔɔzei tɔ ɓɔɠɔi, é ná-zɛbɛsulalai ɠwɛɛ. 3 Tɔɔzei tɔ ɓɔɠɔi zɛbɛ la zea, kɛni é zalaɠai ɠula tɔ ɓɔɠɔi ta nuɓusɛiti ta-ɠotoiti faa zu. 4 Nu nɔpɛ ge la naama losuʋɛ ma unfemai ɠɛa ga ɓɔɠɔ nɔnɔ, kɛni zɔi GALA ge toligai, eɠɛʋelei Aalɔn ɠɛni la. 5 Kilista ɓalaagi la ɠɛni naama unfemai zeɠeni ɓɔɠɔ ʋɛ nɔ, ga é ʋa ɠɛ ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, kɛlɛ é sɔlɔɔni GALA zea, nii é ɠɛni ma:

«Ɗa ga dòun zunui. Za, gè è ɠɛa ga dòin.»*

6 Zenɔ ɠana bogai la adaʋɛ ga:

«Ɗa ga zalaɠa ɠula nui eyɛsu ɠɔ,

eɠɛʋelei Mɛlekizedɛke ɠɛni la.»†

7 Yesu ɠɛai ma eteai zu, é falii ta maanɛɛnɛ wooiti daazeelini, é kpeei loo gola, gaazuɗɛiti ti ʋu, é daazeeli GALA ma, nii a la zoo é kizo saai ma. GALA ge gooɠaaʋotegi veeni zea, ná-woozogi maaʋele ma. 8 Anɛɛ ni é ɠɛni ga GALA Doun Zunui, é woozogi ɠalani ga naama vaiti maaʋele, é ɓɔlɔni ti zu. 9 Tama tɛi daazeelini é zeeli ɠwɛgi ma, naa kɛɛʋɛ ga ɠɔoɠɔ kizogi vee nui naati zea, niiti ti ɠolozu tɔun bɛ. 10 GALA ge seini ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai eɠɛʋelei Mɛlekizedɛke ɠɛni la.

À dama, wa ʋa ɠɛlɛ kidaaleʋei ʋa

11 Faa mɔinmɔin ka gi ɠisu, gá zoo bosu naama vai zu, kɛlɛ kpaaʋɛ gi ʋa ti-ʋoluʋɛti bo wo ma, tɔɔzei wo la pɔ wo ʋa faiti gaaɠa fala. 12 Kaite wo maanɛɛni wo ɠɛ ga kalamɔinti, kɛlɛ wo ɓɛdɛi ɠa ba ga nu wo ɠala dɛ ga GALA ná-faiti ma lɔɔzei koiti, wo ɠɛa mɔnɔ ga nuiti ti ɓɛdɛi ɲiimiɗɛi ɓɔle vai ʋa, wo la ziɛzu daamiani kitei wu. 13 Zɔi ma é ɲiimii ɓɔlezu, naa ɠa dɛ ga doungoi, é la telebo kpɔɛiti zɔɠɔzuɠwɛɛ. 14 Kɛlɛ tama, daamiani kitei ɠa ga nui naati tɔnɔ, niiti ti ga nu ɠiteiti, ti zoogai faiti zɔɠɔzuɠulazu, faa ʋagɔi, ɓaa faa ɲɔi.

6

1 Naa ɠa é ba, fai niiti ti ga Kilista laawooi zu vai ma ɠala mɔungi, ade naati zɛ lɛɛ ná dɛ, ade li luɠɔ faa ɓiigiti su, ade mina seɓasema la ga niinɛ ga: nu siɛ ʋelei maavalibo fai é zeɠe kɛɛwotiiti polu ti nu lɔɔzu saai zu, kidaaleʋei GALA ma, 2 ɲade fai ma ɠɛɛwotiiti ma ɠalagi, nu yeei la nuiti ma, gɔvɛiti buzeɠe vai, ta tukpɔi é ɠɛɛzu ga ɠɔoɠɔ kelei. 3 Naa ɠa ade ʋaazu kɛɛzu, ni GALA ka vaana bu.

4 Ade naati ta-vai ʋɛtɛna, niiti ti ɠalegai ma ʋolu ta-etea wɔlɔmai ma: Ti GALA ná-wozakalagi zɔlɔɔni. Naa ʋoluma ti geeɠɔlɔgi zu vebɛanii ɠɔɠɔ, ti tɔnɔ zɔlɔɔ Zɛnvu Ɲadegai zu. 5 Ti GALA daawoo ʋapagi wɔin ɠɛɛni. Etea niinɛi é ʋaazu, ti naa ná-zɛbɛi ɠaaɠa. 6 Naa pɛ poluma, ti ɠale ma ta-etea wɔlɔmai ma ʋolu. Naama nuiti, nu la mɔ zooga ti zeɠezu ti-ziɛ ʋelei ʋa, ti ʋa valibo. Tɔɔzei ta GALA Doun zunui ɓadɔzu ʋolu ga niina saa wului ma, ti zɛba ti yeeɠɛɠalai ve nu ɠiligiti zea ga ti GALA poomu kɛlɛi zu.

7 Tama, siɛgi zu zooi yɛɓɛzu la ga tonai é ʋuuzu ma valafala, é zɛba é siinziin ganigiti pɔnɔ, niiti ti zoloogai tii ɠɛɛ nui ma, GALA ka tuya loo ma yooi ma. 8 Kɛlɛ ɠain dɔɓɔi a wuzeɠena, ta ɠain guluiti, kulanuma la mɔ ɠɛa ba, su la ɠooza é voovoo, gaa ɠa ɓela ga abui lo ba.

9 Kɛlɛ nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, anɛɛ ni gá ɓɔɛzu ɠani, gi laaʋɛ da ga wa pele ʋagɔi ma, nii soloogai kizogi ma. 10 GALA ge la ga telebotala ƓALAGI, é ʋa yeema wa-wotiiti ma ta nɛɛbɛi wo kulani kɛlɛma daaseigi ma vaa ma, ga botiiti wo ti ɠɛɛni, ta wo ba dɛ, wo ɗa kɛ ná-nuiti bɛ. 11 Kɛlɛ wɔin ɠa gi ma ga wo ɠilagilagi pɛ ge naa ɠɛɠala ɠaaɓaai wo, eyɛsu gaaɓela foloi zeeli, naa ɠa a kɛ wa-ɠitogi pɛ daazeeli. 12 À mina ɠɛ ga ɲaka nua, kɛlɛ anii niiti GALA ge minazeɠeai ga tiye, zɔiti ti ʋaazu tɔnɔ zɔlɔɔsu naati su ga ta-ɠidaaleʋei ta ta-yiilɔɔi maaʋele, à ʋokɔɠɔ naati ma.

GALA ná-minazeɠe daazeeliai

13 Siɛgi zu GALA ge minazeɠegi woni da Abalaame ʋɛ, tɛi nu la ɠɛni ná, nii bɔɔlɔai tɔun ba, a la zoo ɠonazu ma, é ɠonani tɔ ɓɔɠɔi ma, 14 é ɠɛ ma: «La da ga nà tuya loozu è ʋɛ, gè è-mavofodai ɠaawɔɔlɔ.»*

15 Abalaame maaɓɔungi woni ga ziilɔɔi. Naa ma, é naa zɔlɔɔni, nii GALA ge ma minazeɠegi woni. 16 Mazɔlɔɔ ni nuiti ta ɠɛna konai woga, ta ɗa ɠona naa ma, nii bɔɔlɔai tiya ɓɔɠɔi ti ʋa, konai ɠa a ɗa maaɠaalii ta kpɔɛiti pɛ kpe ti yɔɠɔzu. 17 Naa ɠa é ba, GALA ná-devei niiti ti la valiboga, é ɠɛni pɔ ga é naati dɛɛ ga naati, niiti é minazeɠeai ti ʋɛ ga tɔnɔi, é naa ɠulani kɛlɛma ga konai é boni. 18 Naazu é ade ʋilɛga faa felegɔ ɠakala, niiti ti la valiboga, niiti GALA ge la zooga zɛɛ wosu ti zu pɛ. Naama vaiti ta de ʋɛ ga iɲɔdɔɔ wola, dɛiti de faiti pɛ zɛgai ná, de kitogi naa zo kpaankpaan, nii ma minazeɠegi wogai ga é ve ade ya. 19 Kitogi naa ɠa ade ʋɛ, eɠɛ anii nii ade-yɛnvui lɔɔɓadɔgai ma, de laai da ta togai kpaan. Toɠa leʋesu, é lɔ ada ɲadegai† ma ɠwɛpele seɠezuɠoozagi ʋoluʋɛ, 20 ʋɛ Yesu ɠɛai ga nu mɔungi é lɛ ná ade luɠɔ ade ma vaa ma. Toɠa ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai eyɛsu ɠɔ, eɠɛʋelei Mɛlekizedɛke ɠɛni la.

7

Mɛlekizedɛke, masagi ta zalaɠa ɠula nui

1 Mɛlekizedɛke ɠɛni ga Salɛme masagi, é ɠɛni ga GALA nii é Anii-Pɛ-Unda, naa ná-zalaɠa ɠula nui. Siɛgi zu Abalaame ɠɛni ʋaazu la, é zeɠe kɔɔmaʋɛ, ʋɛ é pilɛ sɔlɔɔni ná masagiti ma, Mɛlekizedɛke daaɠomini, é tuya loo bɛ. 2 Tɔ ɠa Abalaame kɔɔzoganiiti pɛ ma ʋuusiɛi veeni zea. Mɛlekizedɛke laaseigi ʋoluʋɛ ɠa ga «telebo masagi», naa ʋolu ɓalaa Salɛme masagi, nii poluʋɛ ga «ziilɛi masagi». 3 GALA Sɛʋɛi la kɛɛɠɛ ná-faa woni, ɓaa dee, ɓaa mɛmɛwolani mavofodai. É la sɔlɔɔ faa woni, ɓaa saa vaa. Ná-fai ʋokɔɠɔgɛ GALA Doun Zunui ná-fai ma, toɠa ga zalaɠa ɠula nui eyɛsu ɠɔ.

4 Tama à naa wɔɔlɔ ʋelei ʋɛtɛ dɛɛ, nui nii mɛmɛwola Abalaame ɓɔɠɔi kɔɔzoganiiti pɛ ma ʋuusiɛi veeni zea. 5 Levi mavofodaiti ti ga zalaɠa ɠula nuiti, devei veai ti ya, eɠɛʋelei tɔgi la, ga ti puusiɛi ɠula ti-ɠɛɛlointi zea, Izilayɛle nuɓusɛiti, tama ta naati ti pɛ ti ɠulaai Abalaame zu. 6 Mɛlekizedɛke la ɠɛni ga Levi mavofodai ta, kɛlɛ é puusiɛi zɔlɔɔni Abalaame ya, é tuya loo naa ʋɛ, nii é GALA ná-minazeɠegiti sɔlɔɔni. 7 Tama maaɠaali nɔpɛ ge la naa zu, zɔi bɔɔlɔai, naa ɠa a ɗa tuyai loo naa ʋɛ, nii zeemaalɔiɗai. 8 Levi mavofodaiti ti aniiti ma ʋuusiɛiti feezu ti ya, ta ga nuiti ti zaazu, kɛlɛ Mɛlekizedɛke ɠa ga nui nii ná-faa wogai maaɓakpa ga toɠa vulua. 9 Tama Levi nii puusiɛi veezu zea, toɠa veezu naa ya ga Abalaame maaʋele. 10 Mazɔlɔɔ é ɠɛni dɛ kɛɛɠɛ ɓusɛi zu, siɛgi zu Mɛlekizedɛke liini la naa laaɠomisu.

Kilista ɠa ga zalaɠa ɠula ɠundiɠii
ga Mɛlekizedɛke ɠɛʋelei

11 Tɔgi é veeni Izilayɛle nuɓusɛiti zea ɠani, naa un ge zeini Levi zalaɠa ɠula ʋelei ʋa. Ni tama faiti pɛ gaavɔnini ga Levi nuiti ta-zalaɠa ɠula wotii, leeni ɠa a la nuɓusɛiti kpɛdɛ ɠɛ ʋolu zalaɠa ɠula nu ɠili ba, ga Mɛlekizedɛke ɠɛʋele, nii é la ga Aalɔn ɠɛʋele? 12 Mazɔlɔɔ siɛgi zu zalaɠa ɠula vai maavalibosu la, kɛni ɓalaa tɔgi maavalibo. 13 Tama, zɔi niima vaiti ti wosu ná-faa zu, naa ɠa ga bolodai taɠili su nu, nii su nui tanɔpɛ ge la dɛ zalaɠa ɠulazuʋɛ ma wotii ta ɠɛɛni. 14 Mazɔlɔɔ koleʋɛ gola ga de-Maliɠii zɔlɔɔni Zuda ná-bolodai zu. Moize la ɠɛni faa nɔpɛ boni bolodai naa ná-faa zu, é ʋa ʋilɛ zalaɠa ɠula nu vaa ʋa.

15 Fai nii ɠa é niima vaiti pɛ kolezu mɔnɔ: Zalaɠa ɠula nu ɠili ge wuzeɠeni, nii é ɠɛni ga Mɛlekizedɛke ɠɛʋele. 16 Zalaɠa ɠula nu ɠiligi, naa la ɠɛni zeini ga tɔgi maaʋele nii togai é ʋilɛ nuɓusɛi mavofodai ʋa, kɛlɛ kɛni zɛnvui é la ɠoloɠologa, naa ná-zɛbɛi. 17 Mazɔlɔɔ niima zeele wooi woni ná-faa zu ga:

«Ɗa ga zalaɠa ɠula nui eyɛsu ɠɔ,

eɠɛʋelei Mɛlekizedɛke ɠɛni la.»*

18 Naa ɠa é kɛa, devei ma mɔungi zeɠea ga, tɔɔzei ná-zɛbɛsulalai ʋa, ta kulanuma la ba. 19 Mazɔlɔɔ tɔgi la ani nɔpɛ daazeelini. Tama kitogi fizɔgai, nii de maaɓuɠazu GALA ba saɓu zu, naa ʋa potogi zu. 20 Naama ge la ɠɛni ɠɛɛni GALA ná-kona wogai ʋolu. Zɔiti ti ɠɛni ɠɛɛzu ga zalaɠa ɠula nuiti, kona vaa la ba. 21 Kɛlɛ Yesu ɠɛni ga zalaɠa ɠula nui ga konai maaʋele GALA ge boni, siɛgi zu é ɠɛni tɔun ma la:

«Maliɠii ɠonani, tama é la zeɠea woo ʋolu, é ɠɛni ma:

‹Ɗa ga zalaɠa ɠula nui eyɛsu ɠɔ.› »†

22 Naa ma, Yesu ɠɛa ga minazeɠegi fizɔgai naa maazuɓaa nui.

23 É ɓudɛ naa maazu, zalaɠa ɠula nu mɔinmɔingaa ti ʋaa ti leʋe, mazɔlɔɔ saai pele leʋeni ti luɠɔ, ga ti ʋa yɛ botii zu ɠɔ. 24 Kɛlɛ Yesu ná-zalaɠa ɠula wotii la ɠulaa zea, é ʋa ve taɠili zea, mazɔlɔɔ toɠa vulua eyɛsu ɠɔ. 25 Naa ɠa é ba, toɠa zoo é naati kizo ga pagɔ, zɔiti ti maaɓuɠazu GALA ba ga tɔun maaʋele, mazɔlɔɔ toɠa vulua ɠɔoɠɔ ga é ɗa soloogi wo ti ʋɛ. 26 Yesu ɠa ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, nii soloogai ade ma, ɲadegai, sɔ ge la ba, é la ɠɔzɔni, zɔɠɔzu ɠa ti ʋa ta kotoba nuiti, tɛɛʋɛ geeɠɔlɔgi ungaʋɛ. 27 Maavaa la ba, eɠɛʋelei zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai zɔiti ti la, ga folo-o-folo é ɗa zalaɠaiti kula tɔ ɓɔɠɔi ná-kotoiti faa zu, naa ʋolu nuɓusɛiti ta-ɠotoiti faa zu. É zalaɠai ɠula laa ɠɛni ɠila kpe nɔ ná ɓe, siɛgi zu é ɓɔɠɔ ɠulani la ga zalaɠai nuɓusɛiti ta-ɠotoiti faa zu. 28 Moize ná-tɔgi nuiti toni ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti, ti ga zɛbɛsulala nuiti. Kɛlɛ GALA ná-minazeɠe kona laawooi é woni tɔgi ʋoluma, naa ɠa é Doun Zunui zeiɗai ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai, nii ná-fai pɛ daazeeliai eyɛsu ɠɔ.

8

Yesu, ada-zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai

1 Faiti gi ti wosu, nii ɠa é ga ma ɓii golai: Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠa ade yeema, toɠa zeini geeɠɔlɔgi zu, GALA Maayikiai ná-kpɔkpɔgi yeezazuʋɛ. 2 Toɠa zalaɠa ɠula ɠundiɠi wola wotii ɠɛɛzu seizu ɲadegai, seɠe ʋɛlɛ ɲadega ɠitei wu, nii Maliɠii togai, nu laade é ʋa naa ɠɛ.

3 Zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolaiti pɛ sei ungi ɠa ga, ti ɗa vebɛaniiti teʋe GALA pɔ ta ti ɗa zalaɠaiti kula. Fizɔgɛ ada-zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɓalaagi ma ga ani ɠɛ zea, a teʋe. 4 Ni é ɠɛni eteai zu, é la ɓena ɠɛ ga zalaɠa ɠula nu, tɔɔzei zalaɠa ɠula nuiti ta miná niina, niiti ti vebɛaniiti kulazu ga zalaɠai, eɠɛʋelei tɔgi bogai la. 5 Naati ta botii ɠɛɛzu, é nɔ ga geeɠɔlɔgi zu aniiti baaɠulabai, ta ti-maaniinigi. Zekana Moize tɛnɛ gooi zɔlɔɔni da, siɛgi zu é ɠɛni seɠe ʋɛlɛ ɲadegai losu da. GALA ge ɠɛni ma: «Dama, è kɛ ga naama ɠazaʋigi nɔ, nii é lɛɛni ga ɗe gizei ma.»* 6 Kɛlɛ niizu, Yesu ná-botii wɔɔlɔʋɛ tɔnɔi ʋa gola, mazɔlɔɔ toɠa ga zɔɠɔzuɓɛtɛ nui minazeɠe niinɛi ná-faa zu nii fizɔgai gola, nii kpɛtɛai ga minazeɠegiti ti vizɔgai.

Minazeɠe pɔlɔmai ta ma niinɛi

7 Ni peelalazu la ɠɛni minazeɠe mɔungi ʋa, nu ɓɛdɛ la ɓena ɠɛ felesiɛ ʋa. 8 Tama zeli ɠa GALA ge ɠɛni tosu ná-nuɓusɛiti ma, siɛgi zu é ɠɛni ti ma la:

« ‹Naama voloiti ta ʋaazu,

yeei gè ʋaazu minazeɠe niinɛi wosu da Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ,

ta Zuda nuɓusɛiti.› Maliɠii wooi ɠana.

9 ‹É la ɠɛa eɠɛ minazeɠegi gè kɛɛni ti-mɛmɛwolani bɛ,

voloi gè ti zoni da ti-yee ʋa, ga gè ti ɠula Ezipete yooi ʋa.

Ti la ɠɛɛni ga wooɠɛɠila nu nà-minazeɠegi ʋɛ,

nà ɓalaagi, gè ʋoluaveni ti ʋa,› Maliɠii wooi ɠana.

10 Maliɠii wooi ɠaa:

‹Kɛlɛ wɛlɛ minazeɠegi ʋa,

gè bosu Izilayɛle nuɓusɛiti bɛ,

naama voloiti poluma.

Nà nà-tɔgiti dɔ ta-ɠisiɛiti su,

gè ti zɛʋɛ ti-yiimaʋɛti.

Nà ɠɛ ga ta-ƓALAGI,

ti ɠɛ ga nà-nuɓusɛiti.

11 Nu nɔpɛ kpɛdɛ la mɔ ɠɛa ba ga é seiɲɔɠɔ ɠala,

ɓaa kɛɛɠɛloun, é ʋa ɠɛ ma: Maliɠii ɠwɛɛ!

Mazɔlɔɔ ti pɛ ta kwɛ̀ɛ,

é zo doungoiti ma ti zaama,

é zeeli nu ɠiteiti pɛ ma.

12 Mazɔlɔɔ nà ta-lelebotala vaiti suvaayɛ,

gè la mɔ ta-ɠotoiti devea ti unma.› »†

13 GALA ga ɠɛna minazeɠe niinɛi ma vaa woga, é ma mɔungi ɠɛa ga ma wɔlɔma. Tama zɔi kɛai ga ma wɔlɔmai, é wɔlɔzaɠaga, toɠa na ʋa ɲɛɛlɛzu.

9

GALA dɛbi ʋelei eteai zu
ta geeɠɔlɔgi zu

1 Minazeɠe mɔungi zu, GALA dɛbi ʋelei ma leveiti ti ɠɛni ná, naa ʋɛɛ seizu ɲadegai ʋa, nii é ɠɛni ga eteai zu gelei. 2 Seɠe ʋɛlɛ ɲadegai loni, é leʋeni su fele, ma ada mɔungi laaseigi ɠɛni ga ada ɲadegai. Miná ɠa fitina zei anii ɠɛni ná, ta taɓalii, ta ɓuluiti ti veai GALA bɛ. 3 Naa ʋolu kwɛpele seɠezuɠoozagi velesiɛi ʋoluʋɛ, adaʋɛ miná laaseigi ɠɛni ga ada ɲadega wolai. 4 Ansansegiti ma zalaɠa ɠulazuʋɛ, ta minazeɠe kesui, niiti zanugi ziɛni ti maaʋɛ, naati ka ti ɠɛni miná. Zanu diɠii manegi ɠɛni su, ta Aalɔn ná-tukpɔi é ʋɔnɔni, ta kɔtu ɠokologiti niiti GALA ge minazeɠegi ma lɔgiti sɛʋɛni ti ma, naati ka ti ɠɛni kesui zu. 5 Seeluɓɛinti ti ɠɛni minazeɠe kesui maazuʋɛ, ti dɛɛ ga GALA ka ná. Ti koto gbazuʋɛ maalɔɔɠuni ga ti-ɠoʋegiti maaniinigiti. Yeeɠɛɠala la de ya, de ʋa naama vaiti gilagilagi pɛ bo.

6 Anii naati pɛ ta-vai zeiɗai ma kpasu ɠana, zalaɠa ɠula nuiti ti ɓena lɛ seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma ada mɔungi wu folo-o-folo, ti ɗa ta-wotii ɠɛ. 7 Kɛlɛ adaʋɛ velesiɛi, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠila kpe nɔ ɠa é ɓena lɛ miná, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ kona-o-kona, é la ɠɛni lɛa ná ni zalaɠa zuai ma ɲamai la zea, é ʋa kula tɔ ɓɔɠɔi ta nuɓusɛiti ta-ɠotoi vaa zu, niiti ti la ti ɠɛɛni ga gaaɠilima. 8 Zɛnvu Ɲadegai ɠa dɛɛzu naazu ga ada ɲadega wolai ma ʋelei laa la ɠɛni dɛ laoni, siɛgi zu seɠe ʋɛlɛ ɲadega mɔungi ɠɛni ná la dɛ. 9 Naati ta ga niizu vaiti ma ʋoogiti. Poluʋɛ ɠa ga vebɛaniiti ta zalaɠaiti ti ɠulazu ɠana GALA bɛ, ti la zooga ti ʋa naama nui ná-kisiɛi ma vaiti gaavɔni, nii é GALA dɛbizu ga kɛʋelei naa ma zii. 10 Tɔɔzei tɔgiti ta ga naati é lo daamianigiti ba, ta kpɔleɓɔle ganigiti, ta ɲade fai ma ɠɛɛwotiiti, kpusɛi ná-tɔgi naati ti zeini, eyɛsu ti valibo foloi zeeli GALA bɛ.

Kilista ná-zalaɠai

11 Kɛlɛ Kilista ʋaani, é ɠɛ ga zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai é lo faa ʋagɔiti ba ti ʋaai niina. É seɠe ʋɛlɛ ɲadegai maazuɓudɛni, nii bɔɔlɔai ta daazeeliai ga pagɔ, nii nuɓusɛa laade ti ʋa to, naa ɠa bosu ga é la ga eteai nii kpɛtɛai, naa nɔnɔ. 12 É lɛɛni ada ɲadega wolai, ná zeizu ɠɛ ɠila kpe nɔ. É la lɛɛni ná ga boliiti ɓaa nikɛ yiʋoiti ma ɲamai, kɛni tɔ ɓɔɠɔi ma ɲamai. Ʋele ɠana é ɠɔoɠɔ unmɔɔgi zɔlɔɔni la ade ʋɛ. 13 Mazɔlɔɔ ni bolii ma ɲamai ta nikɛ zinɛi nɔnɔi, ta nikɛ zaai ma yuʋui, é ɠɛni vazasu naati ma ti ɠɔzɔai, naa ɓena ti-ɓusɛi ɲade, 14 deɠɛmu Kilista ma ɲamai vizɔgɛ naati ba gola, tɛigi é ɓɔɠɔ ɠulani ga zalaɠai GALA bɛ, kɔzɔzu la ba, ga Zɛnvui maaʋele, nii é ná ɠɔ. Ma ɲamai ɠa da-ɠisiɛiti ɲade kɛɛwotiiti ma ti nu lɔɔzu saai zu, ga de zoo de botii ɠɛ zɛnvu su ƓALAGI ʋɛ.

15 Naa ɠa é ba, toɠa ga minazeɠe niinɛi ma yɔɠɔzuɓɛtɛ nui, naa ɠa a kɛ, zɔiti ti loligai, naati ti tɔnɔi zɔlɔɔ é yɛsu ná ɠɔoɠɔ, nii GALA ge ma minazeɠegi woni ti ʋɛ. Mazɔlɔɔ saai ɠa bogai naama vaa zu, ga nuiti ti unmɔɔ, ti ɠula ta-ɠotoiti su, ti ti ɠɛɛni minazeɠe mɔungi ma ziɛgi zu.

16 Ʋɛ nɔpɛ falima woo zɛʋɛi* ɠɛɛzu ná, soloogɛ ga falima woo zɛʋɛi ɠɛ nui ná-saa vai ɠɛ ga ɠite vaa. 17 Tɔɔzei tosu nɔpɛ ge la falima woo zɛʋɛi ʋa, ni nɔ kɛɛ nui ɠa dɛ vulua, tosu ɠa ɠɛ ba nɔ ga siɛgi zu zɔi é sɛʋɛi laai poganii ma, naa zaazu la. 18 Naa ɠa é ba, minazeɠe mɔungi la vɔlɔ ɠɛni botii lɔɔzeini, kɛni ɲamai ʋuuni pɛ. 19 Moize ɓegai ma ga deve wooiti pɛ bo nuɓusɛiti ma, eɠɛʋelei é la tɔgi zu, naa ʋolu é nikɛ yiʋoiti ma ɲamai zeɠeni, ta boliiti ma ɲamai, ta ziɛi, é faza sɛʋɛi ma ta nuɓusɛiti ma ga ɠizɔɔpe tufa ɓifɔgi, naa ʋɛɛ geze ɓɔi sɔsɔgi tago ʋa. 20 É ɠɛ ma: «Nii ɠa é ga ɲamai nii é minazeɠegi maaɓakpasu, nii GALA ge deveai ga wo makɛ.»† 21 Zenɔ ɠana Moize ɲamai vazani la seɠe ʋɛlɛ ɲadegai ma, ta aniɲakaiti pɛ ma, niiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ga tiye GALA dɛbi vai ma. 22 Tama, eɠɛʋelei tɔgi boni la, kɛni anii tanigaani nɔ, kɛlɛ ti pɛ ti ɲadeni ga ɲamai, kotoi zuvaa la yɛga, ni ɲamai la ʋuuni.

Yesu ná-zalaɠai ɠa é kotoi gbazu

23 É vizɔni deɠɛmu ga aniiti ti geeɠɔlɔgi zu, naati baaɠulabaiti maanɛɛni ti ɲade ɠana. Ta mɔnɔ, geeɠɔlɔgi zu ani ɠiteiti kpɛdɛi ɠa ba ga ti ɲade ga zalaɠaiti ti vizɔgai gola. 24 Mazɔlɔɔ Kilista la lɛɛni seizu ɲadegai nii nuɓusɛiti ti kpɛtɛai ga yeei, a ɠɛ nɔ ga ma ɠitei ʋaaɠulabai, kɛlɛ tɛɛʋɛ geeɠɔlɔgi ɓɔɠɔi zu, miná ɠa é loni ná ade ʋɛ GALA kakala. 25 É ɓudɛ naa maazu, kona-o-kona zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠɛni lɛɛzu seizu ɲadegai ga ɲamai nii é la ga tɔ ɓɔɠɔi nɔnɔ. Kɛlɛ Kilista la ɠɛni lɛɛni geeɠɔlɔgi zu ga é ʋa ɓɔɠɔ ɠula ga zalaɠai ná zeizu ʋa ɠɛ mɔinmɔin. 26 Ni naa ɠɛni de, a la ɓɔlɔ, saa laa mɔin, kaite eteai ɓɛtɛ yee ma. Kɛlɛ kulaʋɛ kɛlɛma ná zeizu ɠɛ ɠila kpe nɔ, yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi niizu, é kotoiti kpe ga é ɓɔɠɔ ɠula ʋelei ma ga zalaɠai. 27 Eɠɛʋelei deveai la nuɓusɛiti ma ga ti za, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ, naa ʋoluma, tukpɔɠaaleʋei ʋa, 28 zekana nɔ, Kilista ɓalaagi ɠulani ga zalaɠai, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ, é nuɓusɛi ma mɔinmɔin ná-kotoi ɓe, toɠa ɠulazu kɛlɛma mɔnɔ, é la mɔ ga é ʋa é kotoi ɓe, kɛlɛ é naati kizo, niiti ti maaɓɔunsu.

10

1 Moize ná-tɔgi zu vai ɠɛni nɔ ga faa ʋagɔiti ti ɠɛni ʋaazu, naati maaniinigi. É la ɠɛni ga ti-ʋaaɠulaba ɠiteɠitegi ɓɔɠɔi. Naa ma, é la ɠɛni zooga é ʋa naati kɛ ga nui niiti ti laazeeliai, niiti ti ɠɛni maaɓuɠazu GALA ba, ga naama zalaɠa zii ɠilagiti nɔ, ti ɠɛni ɠulazu yeenɔpɛ kona-o-kona. 2 Ni é ɠɛni ta-vaiti daazeelini mɛtu, niiti ti ɠɛni naama zalaɠaiti kulazu, ta la looɠo ti ɠula vai ʋa? Mazɔlɔɔ ná a la ɠɛ ɠila kpe nɔ ti ɲade, ta-ɠisiɛi la mɔ ɠɛni ɓɔlɔa ga ta-ɠotoiti faa. 3 Kɛlɛ gaamazu, zalaɠai naati ta nu ɠitoozu kotoi ná-fai zu kona-o-kona. 4 Mazɔlɔɔ nikɛ zinɛiti ta boliiti ma ɲamai la zooga é ʋa kotoiti kpe.

5 Naa ɠa é ba, Kilista ʋaai ma eteai zu, é ɠɛni ma:

«È la wɔinni ga zalaɠai ɓaa vebɛanii,

kɛlɛ kpusɛ ɠa è kpɛtɛai bɛ̀.

6 Gala zalaɠaiti ɓaa koto gba zalaɠaiti

ti la è yiilɛini.

7 Gè ɠɛni ma naazu:

‹Ee, GALA, wɛlɛ, pàaʋɛ ga gè è-yiimai ɠɛ,

eɠɛʋelei bogai la nà-faa zu sɛʋɛi zu.› »*

8 É boni mɔunpa ga: «È la wɔinni ga zalaɠaiti ɓaa vebɛaniiti, anɛɛ gala zalaɠaiti ɓaa koto gba zalaɠaiti ti la è yiilɛini.» Tama niima zalaɠaiti ta ɠulazu eɠɛʋelei tɔgi bogai la. 9 Naa ʋoluma é ɠɛ ma: «Ee, GALA, wɛlɛ, pàaʋɛ ga gè è-yiimai ɠɛ.» É faa mɔungi zeɠeni ga ɠana, ga é felesiɛi zei. 10 Naama yiimai maaʋele ma, de ɲadega Yesu Kilista ɓusɛi vee vai zu de ʋɛ, é ɠula ga zalaɠai, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ, é ɠwɛ naa ʋa.

11 Zalaɠa ɠula nu kpein ka ɗa botii ɠɛ folo-o-folo, é ɗa zalaɠai ma zii ɠilagiti nɔ ɠula, niiti ti la zooga ti ʋa kotoiti kpe pɛ. 12 Kɛlɛ Kilista mu, kpegai ma ga zalaɠa ɠila kpegi ɠula kotoi zuvaayɛ fai zu, é ga tɔnɔ eyɛsu ɠɔ, naa ʋolu é zeini GALA zeezazuʋɛ. 13 Toɠa zeini miná niina, eyɛsu GALA ge sili nuiti kɛ ga ná-kɔɠɔloma anii. 14 Mazɔlɔɔ zalaɠa ɠilagi maaʋele ma, é naati ta-vai laazeelia mɛtu, zɔiti é ti ɲadegai.

15 Zɛnvu Ɲadegai ɠa naa wosu, é maaɓakpa ade ʋɛ. Mazɔlɔɔ kpegai ma ga ɠɛ ma dɛ:

16 «Maliɠii wooi ɠaa:

Wɛlɛ minazeɠegi ʋa gè bosu ti ʋɛ,

naama voloiti poluma.

Nà nà-tɔgiti dɔ ti-yiimaʋɛti,

gè ti zɛʋɛ ta-ɠisiɛiti su.»

17 É ɠɛni ma mɔnɔ:

«Gè la mɔ ta-ɠotoiti ta ta-vaaɠaaza golaiti devea ti unma.»†

18 Tama, siɛgi zu kotoi zuvaayɛsu la, kotoi ma zuvaayɛ zalaɠa ɠula vaa la mɔ ba.

Ade maaɓuɠa GALA ba

19 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, ladalai ɠa de ya, ga de viegɛ ga de lɔ ada ɲadega wolai, Yesu ɲamai zaalai zu. 20 É pele niinɛ laalaoga ade ʋɛ, é vulua, kwɛpele seɠezuɠoozagi ʋoluʋɛ, pelei nii é ga tɔ ɓɔɠɔi ɓusɛi. 21 Naa ma, zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠa é ade ya, é zeini GALA ná-pɛlɛi unda. 22 Deɠɛmu ade maaɓuɠa GALA ba, ga de-yii ɲadegai, ta kidaaleʋe laazeeliai, de-yiiti ɲadegai kisiɛ ɲɔi pɛ ma, de-ɓusɛi gbaai ga ziɛ ɲadegai. 23 Ade da-ɠitogi zo kpaan, nii ade ma vaa wosu, mazɔlɔɔ zɔi é minazeɠegi wogai, toɠa ga wooɠɛɠila nu. 24 Ɛsɛ ge wɛlɛ bɔɔla ma, ade ɠilagilagi pɛ, ga de ɓɔɠɔ iɲɔdɔ nɛɛbɛi ziɛ vai zu, ta kɛɛwoti ʋagɔiti kɛɛ vai. 25 Ade mina ɠɛ ga tanigaani kɛʋele, de ʋa ɠɛlɛ da-maaɓɔgi ʋa, kɛlɛ ade ɓɔɠɔ iɲɔdɔ, eɠɛʋelei vɔlɔ wo ɠaazu Maliɠii ná-tukpɔɠaaleʋe voloi ʋa la, maa ɗa ɓuɠa.

26 Mazɔlɔɔ de gaamai ɠwɛɛga ʋoluma, ni da ɠɛna kotoi ɠɛa kenein ga gaaɠilimai, zalaɠa nɔpɛ ge la mɔ ná ade ʋɛ, nii a kotoiti kpe, 27 kɛni nɔ niina tukpɔi maaɓɔun fai ma luai, ta abuzo golai kɛʋele ɓɛtɛai ga é kpaka nuiti gala! 28 Nui ta a la Moize ná-tɔgi ɠoloɠolona, ti la ɠɛni maawɔinɠaa, ti ɓena paa, ga zeele felegɔ ɓaa saʋagɔ ná-zeele wooi maaʋele. 29 Nimizai ma zii ɓɛgele ɠa maanɛai é zei naama nui ma, zɔi é ɓaaɠulazu GALA Doun Zunui ma, ta minazeɠegi GALA ge bogai, naama ɲamai é naa leve ga wafuun faa, nii é tɔun ɲadeni, é Zɛnvu Ɲadegai ʋoomu, nii zaalai zɔlɔɔsu ga maaʋele? 30 Mazɔlɔɔ de naa ɠwɛɛ, zɔi é ɠɛni ma: «Nà ɠa gè ga potokula nui, nà ɠa gè ɛsɛ gilagilagi zalazu!» É ɠɛ ma mɔnɔ: «Maliɠii ɠa ná-nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe.»‡ 31 Naa maayikiʋɛ, ga nu loo zɛnvu su ƓALAGI yeezaama!

32 À ɠizɛ naama volo mɔungiti su, wo ɓegai ma ga GALA ná-wozakalagi zɔlɔɔ, wo ɓɔlɔni gola, kɛlɛ wo loni kpaan, wo kɔɔ ɲɔi naa ɠɔ. 33 Wo tanigaa ti ɠɛni ʋoomusu, ti zopele ɗa ɲɔu kɛlɛi zu, zɔiti ma ti ɠɛʋele ɓɛtɛai wo zaama ga ti ɓɔ naati ba, niiti ti ɠɛni ti zopele ɲɔuzu ɠana. 34 Wo wɔnɔ zɔlɔɔni kasoɠa nuiti ta-ɓɔlɔi zu, wo va bu ga koozunɛ wo-yeaɠɔligiti ti ɗa ɠula wo ya, mazɔlɔɔ wo ɠɛni kwɛɛ ga ania zɔlɔɔga niiti ti vizɔgai, ti yɛsu ná ɠɔ. 35 À mina ɠɛlɛ wa-ladalai ʋa, kulanuma wolai ɠa ba. 36 Wo ɓɛdɛi ɠa ziilɔɔi ʋa, naa ɠa a kɛ wo naa ɠɛ, nii é ga GALA ziimai, wo ʋa naa zɔlɔɔ, nii é ma minazeɠe bogai. 37 Sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Ná tago nɔ ʋe niina, su la mɔ ɠoozani,§

zɔi maanɛai é ʋa, toɠa ʋa niina, é la mɔ lɛbisu.

38 Zɔi telebogai gàazu, naa ɠa zɛnvui wo ga kidaaleʋei maaʋele,

kɛlɛ ni a ɠalena ma ga ʋoluʋelei, ná-fai la zoga zìi ma.»*

39 Adɔun, de la ga naama nuiti, niiti ti ɠalesu ma ga ʋoluʋelei, ti undaaʋili, kɛlɛ ada ga nuiti kidaaleʋei ti ya, ada ɠizosu.

11

Kidaaleʋei

1 Kidaaleʋei ɠa ga nu laa faiti da niiti kitogai ti ʋa, é ɠɛ ga zaɓui nu naama ɠaamaiti kwɛɛ, niiti nu la ti ɠaazu. 2 Naama ɠidaaleʋei é ɠɛni wɔlɔwɔlɔ nuiti zea, naa ɠa é kɛɛni, ti zeele woo ʋagɔ zɔlɔɔni GALA zea.

3 Kidaaleʋei ɠa ade kwɛɛsu da ga eteai ɓɛtɛni ga GALA daawooi, anii niiti de ti ɠaazu, naati kpɛtɛʋɛ, ti ɠula naati su, niiti nu la ti ɠaazu.

4 Kidaaleʋei ɠa Aɓɛle zalaɠai ɠulani la GALA bɛ, nii é vizɔni Kayɛn nɔnɔi ʋa. Ná-kidaaleʋei maaʋele ma, GALA ge dɛɛni ga telebogɛ, tɔ ɓɔɠɔi zeele wooi wo ga é yeezeini ná-vebɛaniiti bu. Aɓɛle ná-kidaaleʋei maaʋele ma, toɠa ɓɔɛzu zaaɠaza, anɛɛ ni saaʋɛ.

5 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Enɔke lɛɛni GALA pɔ bɛ, é la ɠɛni zaani, nu nɔpɛ ge la ɠɛni kaani mɔnɔ pɛ, tɔɔzei GALA ge seɠeni. Mazɔlɔɔ aisa é ʋa lɛ, é zeele wooi zɔlɔɔni ga é GALA ziimani. 6 Tama, é ɠula kidaaleʋei ʋolu, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa GALA ɛnɛkɛ. Naa ma, zɔi é ʋaazu GALA pɔ, kɛni é ɠidaaleʋe ga GALA ka ná, toɠa kulanuma ve naati zea, niiti ti gaiziɛzu.

7 Kidaaleʋei ɠa Nowe woiloni la GALA ná-tɛnɛ gooiti ma, é ʋilɛ faiti ba ti ɠɛni ʋaazu ɠɛɛzu, nu la ɠɛni dɛ ti ɠaazu. É ɠoloni GALA gooi ʋɛ, é keingi ɓɛtɛni, nii ná-pɛlɛyeɠei ʋuuni su, ti ɠizo. É eteai ʋeelalani ga naa. Naa maaʋele ma, é ɠɛɛni ga telebodai ma ʋogani zeɠe nui, nii é zɔlɔɔsu ga kidaaleʋe maaʋele.

8 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Abalaame GALA gooi zoni, siɛgi zu naa tolini la ga é li zooi ta zu, nii é ʋaazu sɔlɔɔsu ga nɔnɔ. É liini, anɛɛ ni é la ɠɛni ná ɠwɛɛ. 9 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni é liini, é zei minazeɠe zooi naa zu, é ɠɛ ga seikɔɠɔma nu. Ti zeini seɠe ɠotaiti bu, ta Izaake, naa ʋɛɛ Zakɔɓe ʋa, tɛiti ti ɓɔni zooi zɔlɔɔ fai ma minazeɠegi ma. 10 Mazɔlɔɔ Abalaame ɠɛni naama laai maaɓɔunsu, nii ma seɓasemai ɓaai kpe, GALA ge ga kazaʋi nui ta to nui.

11 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni zobo ge veeni Abalaame ʋɛ, ga é mavofoda zɔlɔɔ, anɛɛ ni pɔlɔzaɠaga ɠɛni de niina, ta Sala ɓalaa ɠɛni ga doun zɔlɔɔtala anzanui. É laani minazeɠe bo nui ná-wooɠɛɠiladai la. 12 Naa ɠa é ba, zunu ɠilagi tɛi, nii pɔlɔzaɠagi maaʋele ma, saai maaɓuɠaa ɠɛni de ba niina, mavofoda mɔinmɔin ge ɠulani su, eɠɛ somideɠaiti ti geezuʋɛ, ta ɲaɠaegi ti kpoloɗɛi laaʋɛ.

13 Ti pɛ ti yɛni kidaaleʋei zu eyɛsu ti za. Ti la ɠɛni naama aniiti sɔlɔɔni, niiti ti ma minazeɠegi woni. Kɛlɛ ti ti ɠaani, ti yeezeini ti wu ga ʋelela ʋele vaiti ti ʋaazu ɠɛɛzu, ti kwɛɛni ga ta ga wɛɛinti ta seɠeseizu nuiti eteai zu. 14 Niiti ti ɓɔɛzu ɠani, koleʋɛ ga ta dɛɛzu ga ta zou ɠaiziɛzu. 15 Zooi ti zeɠeni su, ni naa wɔin ɠɛni ti ma, ta la yeeɠɛɠala zɔlɔɔ, ti ɠale ma náʋɛ ʋolu. 16 Kɛlɛ gaamazu zooi fizɔgai, naa ɠa wɔin ti ma, nii é ga geezu gelei. Naa ɠa é ba, GALA ge la unfega ga é ʋa loli ga ta-ƓALAGI, mazɔlɔɔ é taa ɓɛtɛʋɛ ti ʋɛ.

17 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Abalaame Izaake ɠɛɛni ga zalaɠai, siɛgi zu GALA ge suɠɔɠɔni da. É ɠɛnina ná-doun zunu ɠila kpegi ɠulazu ga zalaɠai, tɛigi é minazeɠegiti sɔlɔɔni, 18 GALA ge boni ma ma yeeluɠɔ, é ɠɛ ma: «Izaake ɠa è-mavofodai a ɠula su.»* 19 Abalaame ɠisiɛni ga zɛbɛ ɠa GALA zea ga é Izaake wuzeɠe saai ya. Tama GALA ge ná-doun zunui veeni zea ʋolu, eɠɛ naa a wuzeɠe, é ɠula saai ya.

20 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Izaake tuya looni Zakɔɓe ta Ezawu ʋɛ, é ʋilɛ ʋelela ʋele vaiti ba.

21 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Zakɔɓe zaazuʋɛ, é tuya looni Zozɛfe ná-doun zunuiti gilagilagiti pɛ bɛ, é nɔkɔni, sɛlɛgai ga ná-tukpɔi ma ungi.

22 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Zozɛfe maaɓuɠaai ma ná-eteai ɠaaɓelasuʋɛ ʋa, é ɓɔɛni é ʋilɛ Izilayɛle nuiti kula vai ʋa Ezipete yooi zu, é devei veeni ga ʋelei ta ma ɠaeiti ta-vai zo da.

23 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Moize zɔlɔɔgai ma, ná-nuiti ti dɔɔɠuni alu saʋagɔ laawu, tɔɔzei ti kaani ga doungoi ʋagɛ gola, ti la ɠɛni luani masagi ná-devei ɠoloɠolo fai ʋa. 24 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Moize wɔɔlɔai ma, é ɠɛlɛni ga nu mina toli ga Falaɠɔn ná-doun anzanui ná-doun zunui. 25 É yiimazeɠeni ga maanɔɠɔ GALA ná-nuɓusɛiti saama, kɛlɛ tɔun é mina ɠoozunɛ yeeɠɛɠala goi laawu kotoi zu. 26 É pɛtɛni ga nu wɔinzeɠemai zɔlɔɔ eɠɛʋelei Kilista ɠɛni ʋaazu sɔlɔɔsu la, naa wola vizɔgɛ, é leʋe Ezipete naavoloiti pɛ ba, mazɔlɔɔ gaazu ɠɛni ʋelela ʋele ɠulanumai ʋa. 27 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Moize zeɠeni Ezipete yooi zu, é la ɠɛni luani masagi ná-ziiɠulagi ʋa. É loni kpaan, eɠɛ a ɠɛ GALA kaazu, nii nu la kaa. 28 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni é Pake fɛtii lɔɔzeini, é devei ve ga ti ɲamai vaza pɛlɛlaʋɛti, naa ɠa a kɛ faa zuɠoloɠolo geezuɠeelai mina Izilayɛle loun zunu mɔungiti paa.

29 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Izilayɛle nuiti ti Kpoloɗɛ Ɓɔigi leʋeni, eɠɛ nu a ɠɛ ziɛzu zou vɔɔi ma. Siɛgi zu Ezipete nuiti ti ná zuɠɔɠɔni da, ti yɛni ziɛi wu.

30 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni Zeliko ziɠigiti ti looni, siɛgi zu Izilayɛle nuiti ti yɛni latisu da ma, é ɠɛ ga folo lɔfela. 31 Kidaaleʋei ɠa é kɛɛni koloɠolo anzanui Laɠaɓe la ɠɛni yɛni naati ba, ti ʋa za, niiti ti la ɠɛni ɠoloni GALA bɛ, tɔɔzei é nɛnɛgiti soni ga pagɔ.

32 Leeni ɠa nà bo niina? Mazɔlɔɔ yeeɠɛɠala la mɔ zèa, gè ʋa Zedeyɔn ná-faa wo, ta Ɓalake, naa ʋɛɛ Samesɔn, ta Zɛfeté ʋa, ta Davide, é ʋɛɛ Samiyɛle, ta GALA goo wo nuiti ba. 33 Kidaaleʋei maaʋele ma, ti vɔnini masagiti ma, ti telebodaiti kɛ, ti aniiti sɔlɔɔ niiti GALA ge minazeɠeni ga tiye, ti zalaiti daaɠuluni, 34 ti abu wolaiti paani, ti ɠulani boɠa zɔkpɔ ɠaaligiti zea, zɛbɛ la ɠɛni ti ʋa, tama ti zɛbɛ zɔlɔɔni, ti ɠɛni ga zɛbɛsu nuiti kɔɔmaʋɛti, ti vɔnini zii ɠiligiti ta-ɠɔɔʋɛbɛiti ma. 35 Kidaaleʋei maaʋele ma, anzanui tanigaani Ta-wɔvɛiti ti wuzeɠeni, ti ɠula saai ya, ti ve ti ya. Ti tanigaani nimizani, kɛlɛ ti la yeezeini ti unmɔɔ faa wu ɲɛgɛlɛin, naa ɠa a kɛ ti buzeɠei zɔlɔɔ nii fizɔgai gola. 36 Tanigaani ti ɲɛɛɠulasui zɔlɔɔni, ta doɠai, tanigaa ti ɠilini ga yɔlɔɠɔiti, ti ti ʋili kasoi ɠa. 37 Ti tanigaani sɔɔni ga kɔtui, ti ti ʋaa, ti tanigaani bali su ga sii, ti za, ti tanigaani paa ga boɠa zɔkpɔi. Ti ɠɛni ziɛziɛsu adaʋɛ pɛ, ti maaɠiliai ga baala kɔlɔiti ta boli ɠɔlɔiti, ti ʋalani ti-ɠɔligiti pɛ ma, ti ti wɔinzeɠe, ti ti zopele ɲɔu. 38 Ti ɠɛni leʋeteʋesu teʋebaiti su, ta gizeiti ma, ti ɗa zei pugiti su, ta zooi ma yeɠeiti su, tɛigiti eteai la ɠɛni zolooni ti ma.

39 GALA ge yeezeini niima nuɓusɛiti pɛ bu ga ta-ɠidaaleʋei maaʋele. Tama ti la ɠɛni naa zɔlɔɔni, nii GALA ge ma minazeɠegi woni. 40 Mazɔlɔɔ GALA ge faa ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ ade ʋɛ nii fizɔgai. Ti maa la nɛɛni ti laa ʋa zeeli, ni ade-ʋɔ ge la ba.

12

De yiilɔɔ ʋoluɠulai zu

1 Adɔun, de maaɠooliʋɛ ga zeele ʋɛbɛ wolai. Naa ɠa é ba, ade kasɔiti pɛ pili ya, ta kotoi nii é de maavelevelesu vaa. Ade kpizɛi wo ga ziilɔɔi, suɠɔɠɔ bosuʋɛ naa de luɠɔ. 2 De ɠaazulo Yesu ʋa kpaan, nii é kidaaleʋei lɔɔzeiɗa de ʋɛ, é liizu la eyɛsu daazeeli. É vaani bu ga ti paa saa wului ma, é la naama zaa zii leveni ga unfe faa nɔpɛ, tɔɔzei é ɠɛni koozunɛɛi ɠwɛɛ, makɛga ɠɛni de tuɠɔ, toɠa zeini niina GALA ná-masa kpɔkpɔgi yeezazuʋɛ.

3 À ɠigaiziɛ lɛɛ tɔun su, ʋelei é yiilɔɔni la naama laazuɠɔli vaiti bu, kotoba nuiti ti ti zeini ma. Naa ɠa é ba, à mina ɓɔlɔ, wo iɲɔ ge mina leʋe. 4 Mazɔlɔɔ wo la dɛ ɲɛpii ɠɔɔni kotoi laalɔɠɔma eyɛsu wo ʋa zeeli saai ma. 5 Wo yeema iɲɔdɔɔ wooiti ma GALA ge bosu wo ma, eɠɛʋelei a ɗa wo da doun zunuiti ma ga:

«Dòun zunu, mina Maliɠii ná-maaɠoloi ʋɛlɛʋɛlɛ,

mina iɲɔteʋe siɛgi zu é zelii losu da è ma.

6 Mazɔlɔɔ nii Maliɠii nɛai ʋɛ, naa ɠa a ɗa maaɠolo,

toɠa ɗa naati ta-vaa ɲɔiti daazale, zɔiti é ti ɠwɛɛ ga ná-doun zunuiti be.»*

7 À yiilɔɔ maaɠoloi wu, GALA ka wo zosu eɠɛ ná-doun zunuiti. Mazɔlɔɔ naama loun zunui ɠa mini, nii kɛɛɠɛ la ɗa ga maaɠoloa? 8 Pelegi é ɛsɛ pɛ maaɠolozu la, ni wo la maaɠoloi zɔlɔɔni ɠana, wa ga wɛɛn lointi, wo la ga doun zunu ɠitea. 9 Tama, de zɔlɔɔ kɛɛɠɛiti ti ɠɛni de maaɠolozu eteai zu, de ɗa unfe ti ma. De la ɓudɛzu naa maazu ɓaa, de ʋa ɠolo de-Ɠɛɛ ʋɛ, é geezuʋɛ, de ʋa zɛnvui wo? 10 Ade-ɠɛɛni ti ɠɛni de maaɠolozu yeeɠɛɠala go vaa nɔ ma, eɠɛʋelei é zolooni da ti ɠaazu. Kɛlɛ GALA ka de maaɠolozu da-ɠulagaanɛɛzu ɠitei ma vaa ma, naa ɠa a kɛ, de dɔnɔ zɔlɔɔ ná-ɲadedai zu. 11 Gaama ʋe ga maaɠolo vaa nɔpɛ ge la ɗa ga ɠɛ ga koozunɛ vaa tɔɔzeizuʋɛ, kɛni ziiɓɔlɔi. Kɛlɛ su a ɠoozana, zɔiti ti naa ɠɛɠala maaɠoloi zɔlɔɔsu, ta ɗa ɠɛ ga telebo nuiti ti ziilɛigi zɔlɔɔ.

12 Naa ɠa é ba, à wo-yeeiti sulo ʋolu, niiti ti zuɓɔlɔai. À wo-ɲiibiiti sasulɔ, niiti ti zuɓalizu. 13 À ziɛ ga pele zɔlegiti, naa ɠa a kɛ dɛkpu ɠɔɠɔi mina ɠale siɛi wu, kɛlɛ tɔun é ɠɛdɛ.

Deveiti ta tookisuiti

14 À ɠaaɓa, ziilɛigi ɠɛ wo yɔɠɔzu wa nuɓusɛiti pɛ, ta wo ziɛ ɲadedai zu, é ɠula naa ʋolu, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa Maliɠii ɠa. 15 À dama ga nu nɔpɛ ge mina ʋala GALA ná-zaalai ma. Nu nɔpɛ ge mina ɠɛ ga ani zuwu ɲɔi, é ʋa ʋɔnɔ, é ʋa kpɔlɔi wuzeɠe, é ʋa ma mɔinmɔin kɔzɔ.

16 Nu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo zaama ga koloɠolo nui, ɓaa faa ɲadegaiti pɛlɛʋɛlɛ nui ga Ezawu ɠɛʋele, niigi daamii laa ɠila kpegi vaa zu, é ná-doun mɔun tosuʋɛ ʋɔdini. 17 Wo kwɛni ga naa ʋoluma, é ɠɛni pɔ ga é kɛɛɠɛ ná-tuyai zɔlɔɔ, kɛlɛ naa ʋoluaveni ba, mazɔlɔɔ zobo nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni ná, kɛɛɠɛ ʋa naa maavalibo, nii kɛai niina,† anɛɛ ni é ɠɛni gaiziɛzu ga gɔlɔi.

18 Wo la maaɓuɠani naama ɠizei ʋa, ga Izilayɛle nuiti kɛʋele teʋebai zu, nii nu a zoo é vɔɔɠu ba, abui sosu ba, kpidii ʋɛɛni ma, ná zuɓidiai, fiilɛ wolai ná, 19 ta puʋu gooi, ta wooiti ti ɠɛni mɛnisu, nuiti ti ɠɛni mɛnisu, naati ti maanɛɛnɛi woni ga woo nɔpɛ ge mina mɔ wo ti ma ʋolu. 20 Mazɔlɔɔ ti la ɠɛni zoosu ti ʋa ziɛ devei naa wu ga: «Anɛɛ suai nɔpɛ a vɔɔɠuna gizei ʋa, toɠa zɔɔ ga kɔtui, é za.»‡ 21 Naama vai maaluani gola, eyɛsu Moize ɠɛni ma: «Gè lua gola, gè ɗa ɓali!»§

22 Kɛlɛ wɔun, wo maaɓuɠaa Siyɔn gizei ʋa, zɛnvu su ƓALAGI ná-taai, Zeluzalɛme nii é geeɠɔlɔgi zu, ta ná-geezuɠeela ɓulu golaiti ti koozunɛɛi zu. 23 Wo maaɓuɠaa doun mɔungiti ba, ti-laaseigi zɛʋɛai geeɠɔlɔgi zu, ti maaɓɔgai ta-ɠaalɛbai zu. Wo maaɓuɠaa GALA ba, nuɓusɛiti pɛ tukpɔɠaaleʋe nui, ta telebo nuiti ti-yɛnvuiti ba, ta-vai pɛ daazeeliai niina. 24 Wo maaɓuɠaa Yesu ʋa, é ga minazeɠe niinɛ ma yɔɠɔzuɓɛtɛ nui, ta tɔ ɓɔɠɔi ɲamai nii fazagai, é ɓɔɛzu ga pagɔ, é leʋe Aɓɛle nɔnɔi ʋa.

25 À dama deɠɛmu! Wo mina ɓe woilosu naa wooi ma, nii é ɓɔɛzu wo ʋɔ. Niiti ti la ɠɛni kɛɛni ti ʋa woilo naa wooi ma, nii é ɠɛni ti lɛnɛsu eteai zu, undaaʋiligi la ɠɛni ʋoolani ti ʋa. Ada ma, da ɠizo ɠale, ni da ʋoluavena naa ʋa, nii é ɓɔɛzu de ʋɔ, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, é ɗa de lɛnɛ? 26 Mɔungi, daawooi zooi ɓalini, é niima minazeɠegi wogɛ de ʋɛ niizu ga: «Nà ʋaazu zooi ɓalizu ʋolu mɔnɔ ná ɠɛ ɠila, kɛlɛ é la ɠwɛ su naa ʋa, nà geeɠɔlɔgi ɓalaa ɓali.»* 27 Naama wooi é ɠɛɛzu ma: «Ʋolu mɔnɔ ná ɠɛ ɠila,» naa ɠa dɛɛzu ga aniiti ti ɓɛtɛai, naati ta ɲiikpisu, ti ɲɛɛlɛ, naa ɠa a kɛ, niiti ti la ɲiikpiga, naati ti yɛ ná ɠɔ.

28 Deɠɛmu ade ɠɛ ga faanɛɛ wuuɠwɛɛ nuiti, tɔɔzei ada masadai zɔlɔɔsu nii é la ɲiikpiga. Ade GALA dɛbi ga kɛʋelei nii soloogai de ɗa fe bɛ, ga unfema ʋele ta duabai. 29 Mazɔlɔɔ da-ƓALAGI ɠa ga abui nii é anii pɛ galazu.

13

Ʋelei nu a GALA ɛnɛkɛ da

1 À mina yeeɓe ɠɛɛɠɛloun nɛɛbɛi ʋa. 2 À mina ɓe wɛɛn zɛsɛbo fai ʋa eyɛsu pɛ, mazɔlɔɔ tanigaani ti yɛgɛ kɛɛzu ti geezuɠeelaiti daazuʋɛɛni, ti la suɠwɛɛ. 3 À yiizoolɛ ga kasoɠa nuiti, eɠɛ wa tiyani ka wo kasoi ɠa ʋɔɔma. À ɠizɛ maanɔɠɔ nuiti su, eɠɛ wa ɠɛ faa ɠila ma wa tiye kpusɛi zu.

4 Ɛsɛ pɛ ge unfema ve vului ʋɛ, zinigi ta anzai ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nua ɓɔɠɔ ʋɛ, mazɔlɔɔ GALA ka koloɠolo nuiti ta wɛɛnziɛ nuiti tukpɔɠaaleʋe.

5 À mina walii nɛɛ ʋɛ, é ʋa zei wo unda. Nii é wo ya, naa wo ɛnɛkɛ, mazɔlɔɔ GALA ɓɔɠɔi bogɛ, é ɠɛ ma: «Gè la yeeɓega è ʋa, gè la ɠɛlɛa è ʋa.»* 6 Naa ɠa é ba, da zoo bosu ga ladalai pɛ ga:

«Màliɠii ɠa ga nà-kpɔba nui,

gè la lua ani nɔpɛ ba.

Leeni ɠa nui a zoo é kɛ ga ze?»†

7 À ɠizɛ wa-lotuɠɔiti su, niiti ti GALA daawooi laazeelini wo ma, wo ta-eteai ɠaaɓela ʋelei ʋɛtɛ, wo ʋokɔɠɔ ta-ɠidaaleʋei ma. 8 Yesu Kilista ɠa ga tɔnɔ wogi, ta za, eyɛsu ɠɔ. 9 À mina va bu kala kiligiti ma ziiti, ti ʋa wo ɠaka. Mazɔlɔɔ fizɔgɛ ga de-yii zɛbɛ zɔlɔɔ ga GALA ná-zaalai maaʋele, é mina ɠɛ ga deveiti ti ʋilɛgai ɠɔnɔ faiti ba, nii é la faa nɔpɛ paani naati ma, niiti ti ʋoluzeini ba.

10 Zalaɠa ɠula nui niiti ti botii ɠɛɛzu seizu ɲadegai wu, ma zobo ge la veeni ti ʋɛ ga ti ʋa naa ta mi, nii kulaai ada-zalaɠa ɠulazuʋɛ. 11 Mazɔlɔɔ suai niiti zalaɠa ɠula ɠundiɠi wolai ɠɛni ti ma ɲamai ɠulazu ga zalaɠai, ada ɲadega wolai, koto zuvaayɛ fai zu, ti ma ʋoomai ɠɛni ɠalazu ti-ʋuuzuʋɛ ʋoluʋɛ. 12 Naa ɠa é ba, Yesu ɓalaagi zaani taa ʋoluʋɛ, nii a kɛ é ná-nuiti ɲade ga tɔ ɓɔɠɔi ɲamai. 13 Deɠɛmu ade li pɔ bɛ puuzuʋɛ ʋoluʋɛ, de naa ɠɛɠala ʋɛlɛlalai ma zii zɔlɔɔ ga tɔun kɛʋele. 14 Mazɔlɔɔ taa la de ya zooi ma a lɛbi eyɛsu ɠɔ. Ada taai ɠaiziɛzu nii é ʋaazu. 15 Tɔun saɓui zu, ade mina ɓe ada-maamusɛi vee vai ʋa GALA bɛ ga zalaɠai, naa ɠa é ga de-lakɔlɔgiti ta-ɠulanuma, niiti ti kwɛɛsu kɛlɛzu kpaun ga tɔ ɠa é ga Maliɠii. 16 À mina yeema faa ʋagɔi ɠɛɛ vai ma, ta nu ɠɔɔ vai, naama zalaɠa ziiti ka ti nɛai GALA bɛ.

17 À wa-lotuɠɔiti goo zo, wo ɠolo ti ʋɛ. Mazɔlɔɔ tiya ɠa ti ɠaaɓaazu wo-yɛnvui ma, tɔɔzei ta ʋoluvaawo GALA ma ga ta-ɠɛɛwotiiti. Wa ɠolona ti ʋɛ, ta ti-losuʋɛ ɠɛ ga koozunɛɛi. Ni naa laade, ta kɛ ga gaazuɠilii, naama ge la ɠɛa wo ʋɛ ga kulanuma.

18 À ɗa GALA fali gi ʋɛ. Gi laaʋɛ da ga kisiɛ ʋagɔ ɠa gi ya, gá pɔ ga gi ziɛ ga pagɔ fai pɛ su. 19 Nà laalazu maazu ga wo GALA falii ɠɛ, naa ɠa a kɛ, su mina ɠooza, gè ʋa wo ʋɔ bɛ.

GALA falii

20 GALAGI nii é ziilɛigi veezu, naa ade-Maliɠii Yesu wuzeɠeni, é kula saai ya, é ɠɛ ga ná-baalagiti makɛ nu wolai, é ɠɔoɠɔ minazeɠegi ɠili ga tɔ ɓɔɠɔi ma ɲamai, 21 GALAGI naa zɛbɛi ve wo ʋɛ faa ʋagɔi pɛ kɛɛ vai zu, nii a kɛ wo ziimai laazeeli. É ziimai laazeeli wo-yiimaʋɛ ga Yesu Kilista maaʋele. Lɛbiyai ɠɛ tɔun bɛ ɠɔoɠɔ! Amina!

Tuʋɔ goo ɠaaɓelagiti

22 Nà wo maanɛɛnɛzu, kɛ̀ɛleaiti, ga wo yeezei niima lɛnɛ gooiti bu, mazɔlɔɔ nii gè sɛʋɛai wo ma niima zɛʋɛi zu, gè la suɠoozani. 23 Nà bosu wo ma ga ade-ɠɛɛloin Timɔte ʋilɛgɛ niina. Ni a ʋaana ʋɛ fala, nà ɠɛna ʋaa wo ʋɛtɛsu, gá yɛ ʋa gi ʋa.

24 À wa-lotuɠɔiti pɛ tuʋɔ bɛ̀, ta GALA ná-nuiti pɛ. Itali geleiti pɛ ta wo luʋɔsu.

25 GALA ná-zaalai yɛ wo pɛ wo ʋa!

* 1:5 1:5 Guy 2:7.

† 1:5 1:5 2Sa 7:14.

‡ 1:6 1:6 TSV 32:43 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

§ 1:7 1:7 Guy 104:4 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 1:9 1:8-9 Guy 45:7-8.

† 1:12 1:10-12 Guy 102:26-28 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

‡ 1:13 1:13 Guy 110:1.

* 2:8 2:6-8 Guy 8:5-7 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 2:12 2:12 Guy 22:23.

‡ 2:13 2:13 Eza 8:17-18 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 3:11 3:7-11 Guy 95:7-11 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 3:15 3:15 Guy 95:7-8 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 4:3 4:3 Guy 95:11.

† 4:4 4:4 Zen 2:2.

* 5:5 5:5 Guy 2:7.

† 5:6 5:6 Guy 110:4.

* 6:14 6:14 Zen 22:16-17.

† 6:19 6:19 ada ɲadegai: Minazeɠe Pɔlɔmai zu, ada ɲadegai ɠɛni ga GALA kɛɛ vai ma nuiti saama.

* 7:17 7:17 Guy 110:4.

† 7:21 7:21 Guy 110:4.

* 8:5 8:5 Ɛgz 25:40.

† 8:12 8:12 Zel 31:31-34 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 9:16 9:16 Gɛlɛke wooi zu, woo ɠilagi naa ʋoluʋɛ ɠa zoo ɠɛɛzu ga falima woo zɛʋɛi ta minazeɠegi.

† 9:20 9:20 Ɛgz 24:8.

* 10:7 10:5-7 Guy 40:7-9 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 10:17 10:16-17 Zel 31:33-34.

‡ 10:30 10:30 TSV 32:35-36.

§ 10:37 10:37 Eza 26:20 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 10:38 10:37-38 Aɓk 2:3-4 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 11:18 11:18 Zen 21:12.

* 12:6 12:6 TFa 3:11-12 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 12:17 12:17 kɛɛɠɛ ʋa naa maavalibo, nii kɛai niina: Tati pelei taɠili ɓalaa ka ga nii: mazɔlɔɔ zobo ge la veeni bɛ, é ʋa ɠɛʋelei valibo

‡ 12:20 12:20 Ɛgz 19:12-13.

§ 12:21 12:21 TSV 9:19.

* 12:26 12:26 Azé 2:6 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 13:5 13:5 Wɛlɛ ʋɛti: TSV 31:6; Zoz 1:5.

† 13:6 13:6 Guy 118:6 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

Zake

1

2

3

4

5

Zake

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Nui ta nii daasei ge ɠɛni ga Zake, naa é Zake Ná-Sɛʋɛi ɠɛai. É ɠɛni tanisu ga Yesu deeloin, é ɠɛni ga totuɠɔi ta Egilisi mɔungi zu, pɔ ge ɠɛni totuɠɔiti ta-maaɓɔgi ʋa, nii é ɠɛɛni Zeluzalɛme (KKw 15:13). Keelai Pɔle daasei pɛɛʋɛ ɓalaa ga Egilisii «ma ɓɛdɛgi ta» (Gal 2:9). Faaɠwɛ nuiti daaʋɛ da ga Zake Ná-Sɛʋɛi ɠɛɛni kona ʋuulɔɔlugɔ (50) ɠɛɠala, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Tɛi Zake ɠɛni ga Egilisi lotuɠɔi ta Zeluzalɛme, tanisu kɛai ma ná, názu ɠa é sɛʋɛi ɠɛɛni la.

Zake Ná-Sɛʋɛi leʋegɛ «GALA ná-boloda puugɔ maazu felegɔiti (12), ti vazagai eteai zu ná pɛ» (1:1). Kalagi niiti ti Zake Ná-Sɛʋɛi zu, ta keletiɛinti tɔnɔ, kɛlɛ wooi é bosu náʋɛ «boloda puugɔ maazu felegɔiti» (12), naa ɠa dɛɛzu ga é sɛʋɛi leʋeni ɓɔɠɔɓɔɠɔ keletiɛinti ma, ti ga Zuifuiti. Sɛʋɛi nii ɠa kala mɔinmɔin feezu, tɔɔzei teʋegɛ ga é zeeli kpɔ mɔinmɔin ma, ti kala. Zake laaɓakpagɛ kidaaleʋeiti zɔɠɔzuʋɛ ma ta kɛɛwotiiti. Kidaaleʋe ɠitei ɠa ɗa ɠula kɛlɛma ga kɛɛwotiiti (2:17). É dɛɛʋɛ ɓalaa ga kɛni nu dama ga zeelɔzɔɠɔzu vai, é lo naavolo nuiti ba (2:1-4), é ɠɛ ade dama ɓalaa ga wooi, niiti ti ɠulazu ade laaʋɛ (3:1-12).

Unsosuʋɛ

1. Zake ɠa naati tuʋɔsu, niiti ti ʋaazu ná-sɛʋɛi ɠalasu (1:1).

2. Naa ʋolu é keletiɛinti iɲɔdɔ, ga ti yiilɔɔ siɛgi zu kpɔlɔi zeelizu la ti ma (1:2-27).

3. É zɛba é ɠɛ ma, toɠa ga faa ʋagɔ ga kidaaleʋei ɠula kɛlɛma ga kɛɛwotiiti maaʋele (2:1-26).

4. Naa ɓegai ma, zɛbɛi nii a zoo ɠɛɛzu nu laawooiti ba, é naa ɓalaa lɛɛ (3:1-12).

5. Naa ʋoluma Zake dɛɛʋɛ ga GALA ná-ɠimalai ta nuɓusɛi ná-ɠimalai ti yeeɠaaɠwɛɛʋɛ gola (3:13—4:10).

6. É ná-sɛʋɛi ɠala nuiti tooni ɠisu naa ʋoluma ɓɔɠɔvaalɛsui laalɔɠɔma (4:11—5:6).

7. Zake Ná-Sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga, é kiti levei tanigaa ve (5:7-20).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Zake, gè ga GALA ta Maliɠii Yesu Kilista ta-wotiɠɛ nu, nà wo luʋɔsu, GALA ná-boloda puugɔ maazu felegɔiti (12), ti vazagai eteai zu ná pɛ.

Suɠɔɠɔgi ta ziilɔɔi

2 Kɛ̀ɛleaiti, siɛgi zu wo lɔɔzu la suɠɔɠɔgi ma ziiti pɛ su, à deve ga wa-ɠoozunɛ vaa wola. 3 Mazɔlɔɔ à suɠwɛɛ ga wa-ɠidaaleʋei zuɠɔɠɔ fai, naa ɠa é ʋaazu ga ziilɔɔi. 4 À ɠaaɓa, wa-yiilɔɔi laazeeli kwɛgi ma, naa ɠa a kɛ wo laazeeli, ta wo ɠaavɔni fai pɛ su, peelalazu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa.

Ɠimalai ta GALA falii

5 Ni nui ta ɠa wo zaama, balagai ɠimalai ma, kɛni é fali GALA ma, nii a fe bɛ, mazɔlɔɔ GALA ka ɗa ɛsɛ pɛ kɔ ga faanɛɛi, zelilo faa nɔpɛ ge la ba. 6 Kɛlɛ é fali ga kidaaleʋei, é mina inɛinɛ, mazɔlɔɔ zɔi é inɛinɛsu, naa ɠulaʋɛ ga kpoloɗɛi ma lakpatakpagi, fiilɛi ɲiikpisu, é ɗa buzeɠe. 7 Naama nu zii mina ɠisiɛ ga toɠa ani zɔlɔɔ Maliɠii ya. 8 Mazɔlɔɔ toɠa ga kisupu nui, ki ge la ɠila siɛ ʋelei tanɔpɛ su.

Baladai ta naavololai

9 Ɠɛɛɠɛloin é ga bala nui, é ɠoozunɛ mazɔlɔɔ GALA ka unbuzeɠe. 10 Ɠɛɛɠɛloin é ga naavolo nui, é ɠoozunɛ mazɔlɔɔ GALA ka maayeizu. Tɔɔzei naavolo nui ɠa leʋe eɠɛ tufa ʋuai. 11 Foloi a ɠulana, ná-die golai a ɗa galai wo, toɠa ɗa siinziin ganigi vɔ, ma ʋuai loo bu, ná-pagi ɲɛɛlɛ. Zekana é la ga naavolo nui, toɠa ɲɛɛlɛ ná-botiiti saama.

Suɠɔɠɔgi ta tɛgai

12 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, zɔi é losu kpaan suɠɔɠɔgi zu, mazɔlɔɔ suɠɔɠɔgi ʋoluma, toɠa pilɛ sɔlɔɔ masa bɔɔlɔgi zɔlɔɔ ga ɠɔoɠɔ zɛnvui, nii GALA ge minazeɠea la naati bɛ, niiti ti nɛa ʋɛ. 13 Siɛgi zu tɛgai zeelizu la nui ta ma, é mina ɠɛ ma: «GALA ka é tɛ̀ɛzu ga.» Mazɔlɔɔ GALA ge la zooga lɛɛzu ga, é ʋa faa ɲɔi ɠɛ, tɔ ɓalaa la nu nɔpɛ tɛa ga. 14 Kɛlɛ nui ɠa lɛɛzu ga, siɛgi zu tɔ ɓɔɠɔi ná-gaazuɠulapɔi mɛɛnsu da, é yaava. 15 Tama gaazuɠulapɔi a kogi zeɠena, toɠa ɗa sɔlɔɔ ga kotoi. Kotoi laa ɠa zeelina mɛtu, é sɔlɔɔ ga saai.

16 À mina ɓɔɠɔ yɛ ná wo ʋa yaava, kɛ̀ɛleaiti, wɔi wo ga nɛ̀ɛɲɔɠɔiti. 17 Faanɛɛ ʋagɔi kpein ta vebɛanii kɛɠala la ná, naa pɛ ka zeɠezu geezuʋɛ, GALA pɔ bɛ, é ga wozakalagi ma Ɠɛɛɠɛi. Tɔun pɔ bɛ, falibo ge la ná, falibogi ma maaniini ge la ɓalaa ná. 18 Tɔ ɓɔɠɔi yiimai ɠa é zɛnvui veeni la ade ya, ga daawooi maaʋele é ga gaamai, nii a kɛ de ɠɛ tosu mɔungi zu kpɛtɛaniiti pɛ saama.

GALA daawooi mɛni, è ziɛ la

19 Kɛ̀ɛleaiti, wɔi wo ga nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à nii zuɠwɛɛ: Nui pɛ ge zuvilɛ ga faa mɛnigi, kɛlɛ é mina ɗa ɓɔɛ fala, é mina yiiɠaawana fala, 20 mazɔlɔɔ nui a yiiɠaawanana, é la mɔ naa laazeelia, nii é ga telebo fai GALA gaazu. 21 Naa ɠa é ba, à kɔzɔba vaiti pɛ pili ya, ta nii pɛ a nu ɠɛ ga nu ɲɔu. Wooi nii siingai wo-yiimaʋɛ, à naa zo sɛsɛbogi zu, tɔ ɠa a zoo é wo-yɛnvuiti kizo. 22 À wooi zo, wo ziɛ la. À mina kwɛ mɛnigi nɔ ʋa, wo ʋa ɓɔɠɔ yaava. 23 Mazɔlɔɔ ni nu a woilona wooi ma, é la ziɛni la, kulaʋɛ ga nui nii é ɓɔɠɔ ʋɛtɛsu pɛtɛgi zu nɔ, 24 é ɓɔɠɔ ʋɛtɛga ʋoluma, é li, é yeema gaamanɔ ɓɔɠɔ ɠɛʋelei ma. 25 Kɛlɛ zɔi é ɠaazulosu tɔ daazeeliai ʋa, nii é wɔɔlɔyai veezu ade ya, é ɠili ba, é la nɔ ga é woilo ma, é yeema ma, kɛlɛ é ziɛzu la, naama nui undaa ɠa nɛ zɔlɔɔ GALA zea, ná-kɛɛwotiiti pɛ su.

26 Ni nui ta a ɓɔɠɔ ɠaana ga GALA pele ziɛ nu, tama é la zooni nɛgi zosu, toɠa ɓɔɠɔ yaavazu, ná-GALA pele ziɛi ɠa ga wafuun faa nɔ. 27 GALA pele ɠitei ɲadegai Ɠɛɛɠɛ GALA gaazu, naa ɠa é ga nu ɗa ɓɔ podointi ba ta poanzaiti ta-ɠidaaʋiligiti su, ta è mina ɓɔɠɔ yɛ ná, è ʋa ɠɔzɔ ga niima eteai zu vaiti maaʋele.

2

À dama ga zeelɔzɔɠɔzu vai

1 Kɛ̀ɛleaiti, wɔi wo eteai ziɛzu kidaaleʋei zu ade-Maliɠii Yesu Kilista ma, é ga lɛbiya nui, à mina naa zupu ga zeelɔzɔɠɔzui. 2 Ni zunui ta a ʋaana wa-ɠaalɛbai zu, zanu balaɠaegi zee ʋa, seɠe ʋagɔi ma, ni bala nui ta ɓalaa ka ʋaana ná, maaɠili ʋelei ɲɔuɗai, 3 ni wa unfemai veena zunui naa ʋɛ, maaɠiliai ga pagɔ, wo ɠɛ ma: «Ʋa, è zei ʋɛ, seizu ʋagɔi zu,» kɛlɛ wo ɠɛ bala nui ma: «Ɗa ʋe, yɛ loni,» ɓaa «Zei zooi ma, ʋɛ kɔ̀ɠɔiti bu,» 4 zeelɔzɔɠɔzui la ga naa wo kɛɛzu ɓɔɠɔ zaama ɓaa, wo ʋa ɗa tukpɔi ɠaaleʋe, nii kulaai kisiɛ ɲɔi zu?

5 À woilo, kɛ̀ɛleaiti, wɔi wo ga nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, GALA ge la yeeloni naati ba ɓaa, niiti ti ga bala nuiti eteai zu, ga ti ɓɛtɛ kidaaleʋei zu, ti ɠɛ ga masadai ma ʋogani zeɠe nuiti, nii é ma minazeɠe bogai naati bɛ, niiti ti nɛai ʋɛ? 6 Kɛlɛ wɔun, wa bala nui ʋɛlɛʋilisu! Naavolo nuiti taade, ti ʋa ɠɛ ta-zobogi laazu wo ma, ti ʋa li ga woye tukpɔɠaaleʋezuʋɛti ɓaa? 7 Tiya laade ɓaa, ti ʋa ɠɛ woo ɲɔi wosu daasei pagɔi laalɔɠɔma, pɛai wo ʋa?

8 Gaamazu wa kɛɛzu ga pagɔ, ni wa masadai ma lɔgi ziɛzu, é zoloo GALA Sɛʋɛi ma ga: «È-zeiɲɔɠɔi nɛɛ ʋɛ, eɠɛ ɗa ɓɔɠɔi.»* 9 Kɛlɛ ni wa zeelɔzɔɠɔzui ɠɛɛzu, wa koto ɠɛɛzu naazu, tɔgi ɠa wo ʋeelalazu, tɔɔzei wo tɔ koloɠologi ɠɛa la. 10 Mazɔlɔɔ nu nɔpɛ é tɔgi pɛ sosu, kɛlɛ a tɔgi ma levei gila kpe koloɠolona, é ɠɛa ga sɔba nu ti pɛ su. 11 Tɔɔzei zɔi é ɠɛni ma: «Mina wɛɛnziɛ bo,» naa ɠa é ɠɛni ma ɓalaa: «Mina nu ʋaa.»† Kɛlɛ anɛɛ ni è la wɛɛnziɛ bosu, kɛlɛ ni ɗa nu ʋaana, è ɠɛa ga tɔ koloɠolo nui. 12 À kpɔɛi wo, wo ziɛ eɠɛ nui niiti ti maanɛai ti lukpɔɠaaleʋe, é zoloo wɔɔlɔya lɔgi ma. 13 Mazɔlɔɔ zɔi é la nua maawɔinɠaani, GALA ka naa lukpɔɠaaleʋe, é la maawɔinɠaa. Maawɔinɠai ɠa ɗa pilɛ sɔlɔɔ tukpɔi ma.

Kidaaleʋei ta kɛɛwotiiti

14 Kɛ̀ɛleaiti, naa ɠa lee ʋaa nu ma, ɗa ɠɛna ma: «Kidaaleʋei ɠa zèa,» ni è la dɛɛni ga ɗa-ɠɛɛwotiiti? Naama ɠidaaleʋei ɠa è ɠizo naazu ɓaa? 15 Ni ɠɛɛɠɛlointi saama, tanigaa ta ná, seɠe la ti ma, ti ʋalagai folo-o-folo ɠɔnɔgi ma, 16 nu ɠila ge yɛ wo zaama, é ɠɛ ti ma: «À li ziilɛigi zu, à ɠɔɔlɛ, wo yiɠo,» ni wo la naa veeni ti ya, nii ti-ɓusɛi maavai ba, naa ɠa lee ʋaa ti ma? 17 Pele ɠana é la ga kidaaleʋei, ni é la lɛɛni ga kɛɛwotiiti, é zaa.

18 Kɛlɛ ni nui ta a ɠɛna ma: «Kidaaleʋei ɠa è ya, nɔ̀un, kɛɛwotiiti,» naazu nà ɠɛ ma: «Ɗa-ɠidaaleʋei lɛ ga ze, kɛɛwotiiti pɔ ge mina ɠɛ ba, nɔ̀un nà nà-kidaaleʋei lɛ ga ɗe ga kɛɛwotiiti.» 19 È laaʋɛ da ga GALA gila kpe nɔ ɠa é ná? Ɗa faa ʋagɔ ɠɛɛzu ga naa. Kɛlɛ inɛgiti daaʋɛ naa la ɓalaa, ti zasu ɗa ɓali. 20 Ee, ɠimalala nui! Ɗa pɔ é lɛɛ ga ɗe ɓaa, ga kidaaleʋei kɛɛwotii la ba, ma ɲaka nɔ ʋe? 21 Ade-mɛmɛwola Abalaame la ɠɛni ɠɛɛni ga telebo nu GALA gaazu ga kɛɛwotiiti maaʋele ɓaa, siɛgi zu é ná-doun zunui Izaake laani la zalaɠa ɠulazuʋɛ? 22 È pɛtɛga ga ná-kidaaleʋei ta ná-kɛɛwotiiti ti ɠɛni botii ɠɛɛzu ʋɔɔma, ná-kidaaleʋei laazeelini ga ná-kɛɛwotiiti, ti ɠɛni ba. 23 Naa ʋilɛni su naazu, nii GALA Sɛʋɛi boni ga: «Abalaame laani GALA da, naa leveni bɛ ga telebodai.»‡ É lolini ga GALA bɔɔlai. 24 Wa pɛtɛsu deɠɛmu, ga nui ɠa ɠɛ ga telebo nu GALA gaazu ga kɛɛwotiiti maaʋele, é ti ɠɛɛzu, kidaaleʋei letelegi nɔ laade, nii é zea. 25 Zenɔ ɠana é ɠɛɛni la ga koloɠolo anzanui Laɠaɓe, é ɠɛɛni ga telebo nu GALA gaazu ga ná-kɛɛwotiiti maaʋele, é yeezeini Izilayɛle ɠeelaiti bu, é ɓɔ ti ʋa, ti li ga pele ɠili.§ 26 Mazɔlɔɔ eɠɛʋelei kpusɛi zaai la, ni zɛnvui la su, zekana é la, ni kɛɛwotiiti ti la kidaaleʋei ʋa, saaʋɛ.

3

Dama ga è ɓɔɛ ʋelei

1 Kɛ̀ɛleaiti, wo ma mɔinmɔin ge mina ɠɛ ga kalamɔn, mazɔlɔɔ wo suɠwɛɛ ga gɛiti gi ga kalamɔinti, gá-lukpɔɠaaleʋei ɠa ɓaa gola. 2 Ade pɛ da ɗa ɠaka fai ma zii mɔinmɔin su. Zɔi é la ɠakasu pɛ kpɔɛzuɠulaiti su, naa ɠa é ga zunui daazeeliai fai pɛ su, a zoo é ziɛ kpusɛi wu, é ɓɔɠɔ zo fai pɛ su. 3 Da kɔlu ɓuɠai lɔɔzu sooiti daaʋɛ ga ti ɠolo de ʋɛ, da vɔnisu ɠana ti-ɓusɛi kpein ma. 4 Ɠigaiziɛ lɛɛ ɓato wolaiti su. Anɛɛ ni ti wɔɔlɔʋɛ gola, fiilɛ wolai ɗa ti laaʋili, ɓato laalati kɔlu goi ɠa ɗa ti laalati, ti li ga dii nui yiima ʋelei. 5 Zekana é la, nu nɛgi ɠa ga kpusɛi ʋaalobazu goi, kɛlɛ toɠa zoo é ɓɔɠɔ waso ga faa wolaiti.

Ɠigaiziɛ lɛɛ ɓalaa, ʋelei abu goi a ɗa so da dɔɓɔ wolai ʋa, é ná pɛ gala! 6 Nu nɛgi ɓalaagi ɠa ga abui. Telebotala eteai ʋe. De-ɓusɛ ʋaalobazuʋɛ ta ʋe, tɔ ɠa a ɗa kpusɛi pɛ kɔzɔ. Tɔ ɠa a ɗa undaaʋiligi ma abui ʋili da-eteai zu vaiti pɛ ba. 7 Mazɔlɔɔ, dɔɓɔ zuai ma zii pɛ, ta wɔniiti, naa ʋɛɛ kpokpo ganiiti, ta kpoloɗɛi wu aniiti pɛ ba, nuɓusɛi ɠa zoo é ti maaɠolo. Tama nuɓusɛi ɠa ɗa naa ɠɛ pɔlɔma. 8 Kɛlɛ nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa nɛgi maaɠolo. Toɠa ga faa ɲɔi, nu la zooga da, yeenɔpɛ daavegɛ ga nu ʋaa ani wanai. 9 Tɔ ɠa da ɗa de-Maliɠii de-Ɠɛɛ GALA maamusɛ la, tɔnɔ ɠa ɓalaa da ɗa nuɓusɛiti koto la, niiti ti ɓɛtɛai GALA maaniinigi zu. 10 Maamusɛ wooiti ta koto loo wooiti ti ɗa ɠula daa ɠilagi. Kɛ̀ɛleaiti, maa la nɛɛni, é ʋa ɠɛ ɠana. 11 Ziɛun gilagi ɠa zoo é ziɛ ʋagɔi ta ziɛ ɲɔi ɠula ada ɠilagi ɓaa? 12 Kɛ̀ɛleaiti, kooleɠoole gului ɠa zoo é wolive wului ma waai wo ɓaa? Ɓaa dɔɔɓɔi ansaɠɔ tɔkulugi ɠa zoo é kooleɠoole gului ma waai wo ɓaa? Ɓa-o! Ziɛun gilagi nii kpoloi ma ɗɛi ʋa, naa la zooga ziɛ ʋagɔi ɠulazu ada ɠilagi miná nɔ.

Ɠimalai é zeɠezu geezuʋɛ

13 Ɠima nui ta keleɠele nui ɓɛ ɠa é wo zaama? É dɛɛ lɛɛ ga kɛɛwoti ʋagɔi, ti ɠɛɛzu ga sɛsɛbogi ta ɠimalai. 14 Kɛlɛ ni tolo ɲɔi ɠa wo-yiimaʋɛ, ta maaɠɔɔ fai, à mina waso, wo ʋa zɛɛi wo ga wo ɠɛlɛ vai gaamai ʋa. 15 Naama ɠimalai ma zii laade, é ʋa ʋa, é zeɠe geezuʋɛ. Kɛlɛ naa ɠa ga eteai nɔnɔi. GALA zɛnvui lɛi, é ʋa ɠɛ naa veezu, kɛni inɛgi. 16 Mazɔlɔɔ ʋɛ nɔpɛ tolo ɲɔi ta maaɠɔɔ fai ná, faazupui ta faa ɲɔi ma zii pɛ ka é miná. 17 Ɠimalai paai, é zeɠe geezuʋɛ, mɔunpa ɲadegɛ, naa ʋolu ziilɛigi nɛɛʋɛ bɛ, ná-fai ɠaanɛ, kɛʋele ɓɛtɛʋɛ ga é woilo zɔiti goo ma, daavegɛ ga gaazumaawɔinɠai, toɠa ɗa kɛɛwoti ʋagɔiti kɛ, é la zeelɔzɔɠɔzu ɠɛa, wooveleda la su. 18 Zɔiti ti botii ɠɛɛzu ziilɛi fai ma, nii ti fazasu ziilɛigi zu, ma zuwui ma waai ɠa ɠɛ ga telebodai.

4

Ani wɔin ɲɔi zakpe

1 Kpɔɛ vai ta sakpegiti ti wo zaama, naati seɠeʋɛ mini? Ta ɠulazu wo yiima vaa ɲɔiti su, ti kɔɔi ɠɔɔzu yeenɔpɛ wo-ɓusɛi zu. 2 Wo ɠaazu ɠa ɠulazu ani mɔinmɔin ba, kɛlɛ wo-yiimai laa la zeelizu, naa maaʋele ma wa nuiti paazu. Wa gaazuɠulapɔi ɠɛɛzu, wo la naa zɔlɔɔsu nii wɔin wo ma, naa maaʋele ma wa zakpesu, wo ɲɛpii ɠɔ. Nii wɔin wo ma, wo la naa zɔlɔɔsu, tɔɔzei wo la falizu GALA ma. 3 Ni wa falina, wo la sɔlɔɔsu, tɔɔzei wa fali ʋele ɲɔu zu, nii a kɛ wo dɔ wo yiima vai nɔ zu.

4 Wooʋalada nuiti! Wo la suɠwɛɛ ɓaa, ga eteai ná-nɛɛbɛi ɠa ga GALA ná-wɔinzeɠemai? Zɔi deɠɛmu é pɔ é ɠɛ ga eteai bɔɔlai, naa ɠa ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga GALA sili nui. 5 Toɠa wo ɠisu ga GALA Sɛʋɛi ɓɔɛni wafuun ɓaa, ga: «GALA wɔinʋɛ gola ga zɛnvui é seini ade-yiimaʋɛ»? 6 Anɛɛ naa ʋe, GALA ka ná-zaala wolai la de ma mɔnɔ, mazɔlɔɔ GALA Sɛʋɛi ɠɛ: «GALA ka waso nuiti sakpe, kɛlɛ toɠa ná-zaalai la ɓɔɠɔmaayei nuiti ma.»*

7 Deɠɛmu à ɠolo GALA bɛ. À lo kpaan Inɛgi laalɔɠɔma, toɠa ʋela, é maaɠooza wo ʋa. 8 À maaɓuɠa GALA ba, toɠa maaɓuɠa wo ʋa. À wo-yeeiti gaagba, kotoba nuiti, wo wo-yiimaʋɛti ɲade, ɠi fele nuiti! 9 À wa-maanɔɠɔ vai ɠwɛɛ, wo ɠaalɛi, wo wɔlɔ. À wa-ɲɛɛiti falibo ga gɔlɔi, wa-ɠoozunɛɛi valibo ga gaazuɠilii. 10 À ɓɔɠɔmaayei Maliɠii ʋɛ, toɠa wo wuzeɠe.

Ɠɛɛɠɛloin lukpɔɠaaleʋe vai

11 Kɛ̀ɛleaiti, à mina woo ɲɔu wo ɓɔɠɔ laalɔɠɔma. Zɔi a woo ɲɔu wo kɛɛɠɛloin laalɔɠɔma, ɓaa é tukpɔɠaaleʋe, naa ɠa woo ɲɔi wosu tɔgi laalɔɠɔma, é ɗa tɔgi lukpɔɠaaleʋe. Tama ni ɗa tɔgi lukpɔɠaaleʋezu, è la mɔ ga nui nii é ɠolozu tɔgi ʋɛ, kɛlɛ è ɠɛa ga tɔgi lukpɔɠaaleʋe nui. 12 Tama tɔgi zei nui ɠa ɠila kpe nɔ, tɔ ɠa é ga tukpɔɠaaleʋe nui, tɔ ɠila nɔ ɠa a zoo é nu ɠizo, ɓaa é nu undaaʋili. Ɗa ɓɔɠɔ ɠaazu ga leeni, ɗɛi è è-zeiɲɔɠɔi lukpɔɠaaleʋezu?

Nu mina ɠɛ ga waso nu

13 À woilo dɛɛ gòoi ma niina, wɔiti wo ɠɛɛzu ma: «Za ɓaa lina, gá liizu taa wolai ta zu, gi kona gila kɛ ná, gi yaaɠolai ɠɛ ná, gi tɔnɔ sɔlɔɔ.» 14 Wo la kwɛɛ, nii a ɠɛ ga woye lina. Leeni ɠa é ga wa-eteai? Wo ɠɛɛʋɛ nɔ eɠɛʋelei ɓumugi la, é ɠulazu, é yeeɠɛɠala go nɔ ɠɛ, naa ʋolu é ɲɛɛlɛ. 15 Wo maanɛɛni, wo ɠɛ ma: «Ni Maliɠii a vaana bu, gá yɛ vulua, gi nii ɠɛ, ɓaa nuu.» 16 Kɛlɛ gaamazu, wa ɓɔɠɔ wɔɔlɔzu wa-wasogi zu. Ɓɔɠɔ wɔɔlɔ vai naa ma zii pɛ ɲɔuʋɛ. 17 Naa ɠa é ba, zɔi é faa ʋagɔi ɠwɛɛ, nii maanɛai é kɛ, tama, é la kɛɛzu, naama nui kotoi ɠɛa.

5

Tookisui naavolo nuiti faa ma

1 À woilo gòoi ma, wa ʋe, wo ga naavolo nuiti! À wɔlɔ, wo ɓalakpala, tɔɔzei maanɔɠɔi maaʋele ma, é ʋaazu wo ʋɔ! 2 Wa-naavoloiti ti luulaa, ɓaɠaɓaɠaiti ti wa-zeɠeiti kpotaɓotaga. 3 Koikoigi wa-zanugiti ta wa-wali ɠaeiti koloɠologa, koikoigi naa ɠa é ga zeele wooi wo laalɔɠɔma, toɠa wo-ɓusɛi ɠoloɠolo eɠɛ abui. Wo naavoloi ɠaalɛa ba niima voloiti su, ti ga folo ɠaaɓelagiti. 4 Pɛtɛ, wo la botiɠɛ nuiti salai veeni ti ya, niiti ti wa-ɓalagiti teʋeai. À woilo dɛɛ ti-zalai ɓain gooi ma! Molo leʋe nuiti kpain gooi zeelia Fai-Pɛ-Maliɠii GALA ma. 5 Wo wa-eteai ziɛʋɛ gaanɛɛi zu ta ɓɔɠɔyiimai zu. Wo ɓɔɠɔ maalɔtɔʋɛ eɠɛ toganiiti wo ɠɔdaaleʋe voloi vaa zu. 6 Wo telebo nui ʋeelalani, wo paa, é la wo zakpeni.

Ziilɔɔi ʋoluɠulai zu

7 Deɠɛmu, kɛ̀ɛleaiti, à yiilɔɔ eyɛsu Maliɠii ʋa. À wɛlɛ ʋelei tii ɠɛɛ nui a ɗa zooi ʋaalɔnɔ pagɔiti maaɓɔun da gola. Toɠa ɗa yiilɔɔ, eyɛsu é tona mɔungi zɔlɔɔ, ta ma ɠaaɓelagi é ʋuuzu. 8 Wa ɓalaagi, à yiilɔɔ, wo zɛbɛzeɠe, mazɔlɔɔ Maliɠii ʋaa vai maaɓuɠaa.

9 Kɛ̀ɛleaiti, à mina ɓaazaɠa ga ɓɔɠɔ lɔɠɔ wo ɠilagilagiti, naa ɠa a kɛ GALA ge mina wo lukpɔɠaaleʋe. Tukpɔɠaaleʋe Nui maaɓuɠaa, toɠa niina loni pɛlɛlaʋɛ. 10 Kɛ̀ɛleaiti, GALA goo wo nuiti ti ɓɔɛni Maliɠii laaseigi zu, naati ta-ɓɔlɔi ta ta-yiilɔɔi ɠɛ wo ʋɛ ga poo pagɔi, wo ɠizɛ su. 11 Pɛtɛ, niiti ti loni kpaan, da ɠɛɛzu naati ma, undaanɛɛ ɠa ti ʋɛ. Wo Zɔɓe ná-ziilɔɔ vai mɛnini, wo suɠwɛɛ nii Maliɠii kɛɛni bɛ gaaɓelagi zu. Mazɔlɔɔ Maliɠii laavegɛ ga nuɓɔɠɔlai ta maawɔinɠai.

Gaama ɓɔɛi

12 Kɛ̀ɛleaiti, faa nɔpɛ su, à mina ɠona, geeɠɔlɔgi ma, ɓaa zooi ma, ɓaa ga konai ma zii nɔpɛ. Kɛlɛ wa ɠɛna: «Ungo,» é ɠɛ ga: «Ungoi», wa ɠɛna: «Ɓa,» é ɠɛ ga: «Ɓagi», naa ɠa a kɛ wo mina loo GALA ná-tukpɔɠaaleʋei zu.

Telebo nui ná-GALA falii

13 Ta ɠa wo zaama, é kpɔlɔi zu ɓaa? Kɛni é GALA fali. Ta ɠa ná koozunɛai ɓaa? Naa maamusɛ wuyeiti too. 14 Ta ɠa wo zaama, é zeeɓɛzu ɓaa? Naa Egilisi lotuɠɔiti toli, ti GALA fali ma, ti gulɔi ziɛ ma Maliɠii laaseigi zu. 15 GALA falii é ɠɛɛzu ga kidaaleʋei, toɠa seeɓɛ nui ɠizo, Maliɠii ɠa kɛdɛyai ve bɛ. Ni é kotoa ɠɛɛʋɛ, naati suvaa ɠa yɛ bɛ. 16 Deɠɛmu, à laa zɔ ga ɓɔɠɔ ɠaazu ga wa-ɠotoiti, wo GALA fali ɓɔɠɔ ʋɛ wo ɠilagilagi pɛ, naa ɠa a kɛ wo ɠɛdɛ. Zɛbɛi ɠa telebo nui ná-GALA falii ʋa, toɠa ɗa faa wola ʋaa. 17 Eli ɠɛni ga nuɓusɛi ga de ɠɛʋele, é ɠilini GALA falii ʋa ga tona mina ʋu, tona la ɠɛni ʋuuni zooi ma, eyɛsu kona saʋagɔ alu dɔzita. 18 Naa ʋolu, é GALA falini mɔnɔ, geeɠɔlɔgi yeeɓe tonai ʋa, zooi ná-kulanumaiti fe.

Kaka nuiti ti-ɠalema vai

19 Kɛ̀ɛleaiti, ni wo ta a ɠakana, é maaɠooza gaamai ʋa, taɠili ge gaaɠale ma ʋolu, é ʋaa la, 20 à suɠwɛɛ ga zɔi é ʋaazu ga kotoba nui, é seɠe kaka pelei ma, naa ɠa ma nui yɛnvui ɠizosu saai ma, toɠa ɠɛ ga zaɓu kotoi ma mɔinmɔin suvaayɛ.

* 2:8 2:8 Lev 19:18.

† 2:11 2:11 Ɛgz 20:13-14; TSV 5:17-18.

‡ 2:23 2:23 Zen 15:6.

§ 2:25 2:25 Wɛlɛ ʋɛ: Zoz 2:1-21.

* 4:6 4:6 TFa 3:34 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

1 Piyɛlɛ

1

2

3

4

5

Piyɛlɛ Ná-Sɛʋɛ Mɔungi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Keelai Piyɛlɛ ɠa é Piyɛlɛ Ná-Sɛʋɛ Mɔungi nii zɛʋɛai. Piyɛlɛ tɔɔzeiʋɛ ga é ɓɔɠɔ lɛɛ, ta é naama nuiti ta-vai zuɠula, niiti sɛʋɛi leʋegai ti ma. Sɛʋɛi nii leʋeni Keletiɛinti pɛ ma, é ti-laasei pɛai ga wɛɛinti (1:1; 2:11). É ɠɛni ɓɔɛzu ɠana, siɛ mɔinmɔin su naama nuiti pɔ, niiti ná-sɛʋɛi leʋegai ti ma, tɔɔzei naati fazaga ɠɛni de zou mɔinmɔin su. Ʋelei sɛʋɛi nii ɠulaai la kɛʋelei tanigaani su, ga Pɔle nɔnɔi teʋegai Efɛze nuiti ma, nu mɔinmɔin ka ɠisiɛzu ga Piyɛlɛ ná-sɛʋɛ mɔungi nii zɛʋɛni Efɛze nuiti ta-zɛʋɛi ʋoluma, tanisu kona ʋuulɔzita maazu lɔɔlugɔi (65) ma ziɛgi zu, Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma. Piyɛlɛ sɛʋɛi ɠɛɛni Wɔlɔme, ʋɛ é ná laasei pɛɛzu Ɓaɓilɔne (5:13).

Piyɛlɛ ɠɛ é niima zɛʋɛi ɠɛɛʋɛ, nii a kɛ é wo lɛnɛ, é maaɓakpa, ga pele ɠana GALA ná-zaala ɠitei la, nii wo ɠiliai ba (5:12). Kulagaʋei wola mɔinʋɛ 1 Piyɛlɛ 2:11—3:7 ti zɔɠɔzu, ta Efɛze 5:18—6:9, naa ʋɛɛ Kolɔse 3:18—4:6 ʋa. Naama ada saʋagɔiti pɛ ta kalagi veezu, é lo pɛlɛyeɠe wu vaiti ba ta koloi kundiɠiiti bɛ.

Unsosuʋɛ

1. Piyɛlɛ ɠa ɓɔɠɔ lɛɛzu, ta é ɓɔɛ ná-sɛʋɛi ɠala nuiti pɔ (1:1-2).

2. Naa ʋolu Piyɛlɛ ɠa GALA mamasu kizogi vaa zu, nii ɛsɛ pɛ ka zoo nɔnɔ zɔlɔɔsu su, é naa ʋoluʋɛ zuɠula ti ma, é lo ta-eteai ʋa (1:3—2:10).

3. Naa ʋoluma mɔnɔ é kidaaleʋe nuiti kala ga ʋelei ti maanɛai la ti ziɛ la ga pagɔ eteai zu, é zɛba é ɠaaʋote gaazaɠagi ma, nii pilɛgai zinigiti zɔɠɔzuʋɛ ʋa ta anzaiti, duɔiti zɔɠɔzuʋɛ ʋa ta duɔ kɛɛɠɛiti (2:11—4:11).

4. Naa ɓegai ma, Piyɛlɛ ti iɲɔdɔɔni ga ti yiilɔɔ kpɔlɔi wu (4:12—5:11).

5. Naa pɛ poluma, é ná-sɛʋɛi ɠaaɓela (5:12-14).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Piyɛlɛ, gè ga Yesu Kilista ná-keelai, nà ɠa gè sɛʋɛi nii leʋesu GALA ná-nuɓusɛiti wo ma, wɔi é yiimazeɠeai ga woye, wo ga wɛɛinti wo vazagai Pɔn ta Galate yooi zu, naa ʋɛɛ Kapadɔse, ta Azi, ta Ɓitini yooiti su ʋa, 2 Ɠɛɛɠɛ GALA ge yiimazeɠeni ga woye ma yeeluɠɔ, eɠɛʋelei ná-faazeikpasui la, ná-Zɛnvui zaalai zu, nii é wo ɲadesu ga wo ɠolo Yesu Kilista ʋɛ, wo gba, wo ɠole ga ma ɲamai.

Zaalai ta ziilɛigi ɠɛ wo ma ga gola.

Kizogi ma ɠitogi

3 Mamagi ɠa de-Maliɠii Yesu Kilista Kɛɛɠɛ GALA bɛ! Ná-gaazumaawɔinɠaa wolai zu, é zɛnvu niinɛi veeni ade ʋɛ, ga Yesu Kilista wuzeɠe vai, é ɠula saai ya. Naa ɠa é de ya ga kitogi nii é vulua. 4 Pogani ʋe, é la zooga é ʋa luula, ɓaa é ʋa ɠɔzɔ, ná-pagi la ɠulaa ba. Poganii naa makɛgɛ wo ʋɛ geeɠɔlɔgi zu, 5 wɔiti é wo makɛsu GALA ná-zɛbɛi zu, kidaaleʋei zaɓui zu, kizogi vaa ma, kɛʋele ɓɛtɛai ga é ɠula kɛlɛma yeeɠɛɠala ɠaaɓelagiti su.

6 Wa ɠoozunɛɛzu naa zu, anɛɛ ni kɛɛɠeleɠele ge la ná niizu, wo yiiɓɔlɔ yeeɠɛɠala go laawu, ga suɠɔɠɔgi ma ziiti. 7 Naa ɠa é ɠɛɛzu ga wa-ɠidaaleʋei zuɠɔɠɔgai. Zanugi é ɠoloɠolosu, anɛɛ naa ʋe, su ɠa ɗa ɠɔɠɔ abui ɠa. Zekana é la ga wa-ɠidaaleʋei, nii gola vizɔgai zanugi ʋa, toɠa ɗa lɔ suɠɔɠɔgi zu, naa ɠa a kɛ ná-zɛbɛi ɠwɛɛ. Naazu wa maamusɛi ta lɛbiyai ta bɔɔlɔi zɔlɔɔ, siɛgi zu Yesu Kilista ɠulazu la kɛlɛma. 8 Wo nɛɛʋɛ ʋɛ, anɛɛ ni wo la ɠɛni kaani. Wa ɠidaaleʋezu ma, anɛɛ ni wo la dɛ kaani niizu. Wa ɠɔkɔsu ga koozunɛɛi nii maawuiɗai, ta nu la zooga suɠulazu, 9 mazɔlɔɔ wo wa-ɠidaaleʋei ma ungi zɔlɔɔga, wo-yɛnvuiti kizo fai.

10 GALA goo wo nuiti niiti ti zaalai naa ma vaa woni ma yeeluɠɔ nii GALA ge ʋaazu feezu wo ʋɛ, ti kizo fai nii lɔɔɓɛɛni, ti fɛɠɛlɛfɛɠɛlɛ. 11 Ti ɠaaɓaani ga ti yeeɠɛɠalaiti ta ti zu vaiti kwɛɛ, é ʋilɛ naama vaiti ba, Kilista ná-Zɛnvui dɛɛzu, mazɔlɔɔ Zɛnvui naa, nii é ɠɛni ti-yiimaʋɛ, é ɠɛni Kilista ná-kpɔlɔ vaiti bosu ma yeeluɠɔ, ta lɛbiyai é ʋaazu sɔlɔɔsu naa ʋolu. 12 GALA ge dɛɛni ga GALA goo wo nuiti ga keela wooi é veeni ti ya, é la ɠɛni ga tiya ɓɔɠɔi tɔnɔ, kɛlɛ wa ɠa wɔnɔ ɠɛni de. Keela wooi naa laazeelini wo ma niina Woo Niinɛ Ʋagɔi ma lɛnɛbo nuiti zea, niiti ti ma ɓɔɛi woni, Zɛnvu Ɲadegai zɛbɛi zu nii teʋegai, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu. Geezuɠeelaiti ɓɔɠɔi wɔin ɠɛni ti ma ga ti kwɛɛ.

Wo loligɛ ga wo eteai ziɛ
ɲadedai zu

13 Naa ɠa é ba, à wo-ɠigi makɛ, wo ɠɛ ga sɔɓelama nuiti, wa-ɠitogi pɛ ge lo zaalai ʋa, é ʋaazu veezu wo ya, siɛgi zu Yesu Kilista ɠulazu la kɛlɛma. 14 À ɠɛ ga kolo lointi. À mina ʋilɛ kisiɛiti polu, ti ɠɛni wo-yiimaʋɛ wɔlɔwɔlɔi, siɛgi zu wo ɠɛni la ga faaɠwɛtala nuiti. 15 Kɛlɛ à ɲade wo ziɛ ʋelei pɛ su, eɠɛʋelei GALA nii é wo loligai, naa ɲadegai la. 16 Tɔɔzei sɛʋɛʋɛ GALA Sɛʋɛi zu ga: «À ɲade, mazɔlɔɔ ɲàdegɛ.»*

Eteai ziɛ GALA gaazuluabai zu

17 Wa-ƓALA falii zu, wa naa lolisu ga Ɠɛɛɠɛ, nii é tukpɔɠaaleʋezu ga sɔledai, é zoloo nui ɠilagilagi ná-kɛɛwotiiti ma. Naa ma, yeeɠɛɠalai kpein é wo ya ga wo kɛ eteai zu, à dɛɛ wo luʋa ʋelei zu ga wa ziɛzu ga GALA gaazuluabai. 18 Eteai ziɛ ʋelei nii wo-mɛmɛwolani ti zɛni wo ya, naa la ɓena faa nɔpɛ paa nu ma. Kɛlɛ wo suɠwɛɛni ga GALA ge wo ɠeyaʋɛ ga sɔngɔ wola, nii a kɛ é wo unmɔɔ naama etea ziɛgi ma, mazɔlɔɔ é la kɛɛni ga aniiti ta zoo ɠoloɠolosu, eɠɛʋelei walii la, ɓaa zanugi. 19 Kɛlɛ wo unmɔɔni ga Kilista ma ɲama vizɔgai maaʋele, nii é ɠɛni eɠɛ baala ziʋoi, nii nɛɛʋuzu la ba, kɔzɔzu la ba. 20 Ziimazeɠegi woni da, aisa eteai ʋa ɓɛtɛ. É ɠulani kɛlɛma yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi nii zu, wa-vaa zu. 21 Tɔun maaʋele ma, wo ɠidaaleʋea GALA ma, nii é buzeɠeni, é kula saai ya, é lɛbiyai ve bɛ. Naa ma, wa-ɠidaaleʋei ta wa-ɠitogi ta GALA ba.

22 Wo ɓega ʋoluma ga ɠolo gaamai ʋɛ, wo ɓɔɠɔ ɲadega ga, wo wo-ɠɛɛleaiti nɛɛ ʋɛ ga nɛɛbɛi nii wooveleda la su. À ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ mu wo ɠilagilagi pɛ ga wo-yiimaʋɛ pɛ. 23 Mazɔlɔɔ wo zɔlɔɔgɛ ʋolu ga niinɛ, naa la ɠɛɛni ga wo-ɠɛɛni saɓu ti zaazu, naati taade, kɛlɛ ga ani zuwui zaala, nii é la zaazu, naa ɠa é ga GALA daawooi, nii é vulua, é yɛsu ná ɠɔ. 24 Mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ, é ɠɛ ma:

«Nuɓusɛi pɛ kɛɛʋɛ eɠɛ tufai,

ná-lɛbiyai ɠɛ eɠɛ tufai ma ʋuai.

Tufai ɠa ɗa vɔ, ma ʋuai ʋoolo,

25 kɛlɛ Maliɠii laawooi ɠa yɛsu ná ɠɔ.»†

Tama naama wooi ɠa ga Woo Niinɛ Ʋagɔi, daazeeliai wo ma.

2

Kɔtui é vulua, ta nuɓusɛ ɲadegaiti

1 Naa ɠa é ba, à keleɠele ɲɔi ma zii pɛ too ya, ta yaava vai ma zii pɛ, ta wooveledai, ta tolo ɲɔi, ta tɔɠɔ ɠoloɠolo faiti pɛ. 2 À ɠɛ eɠɛ doun zɔlɔɔga niinɛiti, zɛnvu zu ɲiimiɗɛ ɠitei wɔin wo zo, naa ɠa a kɛ, wo wɔɔlɔ kizogi vaa zu ga tɔun maaʋele, 3 tɔɔzei wo pɛtɛga ʋelei Maliɠii ʋagai la.

4 À maaɓuɠa Maliɠii ʋa, kɔtui é vulua, nuiti ti ɠɛlɛni ba, kɛlɛ GALA ge yiimazeɠeni la, é deve ga fizɔgɛ gola gaazu. 5 À maaɓuɠa ba, wa ɓalaa, eɠɛ kɔtuiti ti vulua, é wo lo ga zɛnvu zu ʋɛlɛi, wo lo zalaɠa ɠulazu losu ɲadegai, ga wo ɗa zɛnvu zu zalaɠaiti kula, ti nɛai GALA bɛ, Yesu Kilista maaʋele ma. 6 Mazɔlɔɔ bogɛ GALA Sɛʋɛi zu ga:

«Wɛlɛ, nà kɔtu laazu Siyɔn,

sɔɓelama ɠɔtu wolai ɠɛ de,

ziimazeɠegi wogɛ da, fizɔgɛ gola,

zɔi a ɠidaaleʋe ma, é la unfega.»*

7 Kɔtui tɛi tosuʋɛ wɔɔlɔʋɛ wo ʋɛ, wɔi wo ɠidaaleʋea, kɛlɛ kidaaleʋelala nuiti tetema:

«Kɔtui nii pɛlɛ lo nuiti ti ɠɛlɛni ba,

naa ɠa kɛai ga sɔɓelama ɠɔtu wolai,»†

8 ta:

«kɔtui nii nu ɠɔɠɔ ɠa ziɠa ba,

fasai nu ɠa ɓunɛ ma.»‡

Ta ɠɔɠɔi ziɠazu ba, tɔɔzei ta ɠɛlɛzu ga ti mina ɠolo wooi ʋɛ, naa ma ka é leveni ti ma.

9 Kɛlɛ wɔun, wa ga zii ziimazeɠegi wogai da, Masagi ná-zalaɠa ɠula nuiti, zii ɲadegai, GALA ná-nuɓusɛiti. Wa ɠa GALA ge yiimazeɠeai ga woye, naa ɠa a kɛ wo ɗa ná-faa ʋagɔiti bo, nii é wo lolini, wo zeɠe kpidii zu, wo ʋa ná-wozakala pagɔi ɠa. 10 Mɔungi zu, wo la ɠɛni ga GALA ná-nuɓusɛa, kɛlɛ niizu wa niina ga ná-nuɓusɛiti. Mɔungi zu, wo la ɠɛni GALA ná-maawɔinɠai zɔlɔɔni, kɛlɛ niizu wo maawɔinɠai zɔlɔɔga.

Tuʋa ʋele ʋagɔi
kidaaleʋelala nuiti saama

11 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, nà wo lɛnɛsu, tɔɔzei wa ga teʋekɔɠɔzu wɛɛinti eteai zu, à ɓeteʋe ɓɔɠɔyiimaiti ba ti ɲɛpii ɠɔɔzu wo-yɛnvui laalɔɠɔma. 12 À wo-ziɛ ʋelei ɓɛtɛ kidaaleʋelala nuiti saama, anɛɛ ni ta wo levezu ga faa ɲɔu ɠɛ nu, kɛɛɠeleɠele ge la ná, ta wa-ɠɛɛwoti ʋagɔiti ka, ta lɛbiyai ve GALA bɛ, voloi é ʋaazu la.

13 Maliɠii maaʋele ma, à ɓɔɠɔmaayei nuɓusɛiti ta-zobogi pɛ bɛ. À kɛ masagi ʋɛ, tɔ ɠa é devei unda, 14 wo kɛ zou zɛʋɛ ɠundiɠiiti bɛ, tiya ɠa ti leʋegai ga ti faa ɲɔu ɠɛ nuiti maaɠolo, ti faa ʋagɔ ɠɛ nuiti maamusɛ. 15 Mazɔlɔɔ GALA ziimai ɠa ga wo ɠimalala nuiti ta faaɠwɛtala nuiti daaɠulu ga faa ʋagɔi wo kɛɛzu. 16 À ziɛ é zoloo wɔɔlɔ ziɛi ma. Kɛlɛ à mina wa-wɔɔlɔyai ɠɛ ga faa ɲɔi maalɔɔɠu zeɠei. À ziɛ eɠɛ GALA ná-botiɠɛ nuiti. 17 À unfe nui pɛ ma. À wo-ɠɛɛleaiti nɛɛ ʋɛ. À lua GALA ba. À unfe masagi ma.

Kilista ná-kpɔlɔi ʋaaɠulabaiti

18 Botiɠɛ nuiti, à ɓɔɠɔmaayei wo-maliɠiiti bɛ ga unfemai pɛ, é la nɔ ga niiti ta-vai ɠaanɛai, ti-zɔgi ʋagai, kɛlɛ anɛɛ niiti ta-vai ɓaai, naati ɓalaa. 19 Mazɔlɔɔ toɠa ga faa ʋagɔi, ni kpɔlɔi a zeina nu ma kazemazu, nu ɠolo vai zu GALA bɛ. 20 Naama lɔnɔgi ɠa ga leeni, wo yiilɔɔ, ti wo zopele ɲɔu, tɔɔzei wa-ɠotoi ʋa? Kɛlɛ ni wa yiilɔɔ, wo kpɔlɔi zɔlɔɔ, wo faa ʋagɔi ɠɛa ʋoluma, naa ɠa ga faa ʋagɔi GALA gaazu. 21 Tama naa ɠa wo loligai ma, tɔɔzei Kilista ɓɔɠɔi ɓalaa ɓɔlɔni wo ʋɛ, é poo pagɔi yɛ wo ya, ga wo ʋilɛ kɔɠɔ ʋogiti ba. 22 É la ɠɛni koto nɔpɛ kɛɛni, nu nɔpɛ ge la ɠɛni zɛɛ ɓɔɛ mɛnini, é ʋa ɠula daaʋɛ. 23 É la ɠɛni poomu salani ga poomugi. Siɛgi zu ti ɠɛni maanɔɠɔzu la, é la ɠɛni kpaazaɠa nɔpɛ bosu, kɛlɛ é ɠɛni ná-fai pɛ zɛsu GALA zeezu, nii é tukpɔi ɠaaleʋezu ga telebodai. 24 Kilista ɓɔɠɔi da-ɠotoiti seɠeni kpusɛi zu saa wului ma, naa ɠa a kɛ, de zaa da-ɠotoiti ma, de zɛnvui wo telebodai ʋɛ. Tɔun ka ná-maawana ʋala ʋiliiti ti wo ɠɛdɛni. 25 Mazɔlɔɔ wo ɠɛni eɠɛ baalagiti ti loai ya, kɛlɛ niizu wo ɠalega ma baala makɛ nui ʋɔ bɛ, é ga wo-yɛnvuiti makɛ nui.

3

Anzaiti ta ti-zinigiti ti ɠɛʋelei

1 Anzaiti, wa ɓalaagi, à ɓɔɠɔmaayei wo-zinigiti bɛ, naa ɠa a kɛ, ni tanigaani ta ná, ti la kɛɛzu ti ʋa la GALA daawooi la, naati ti ɠidaaleʋe ga ti-anzaiti siɛ ʋelei maaʋele, kpɔɛzuɠula nɔpɛ ge la ba, 2 ta wo-ziɛ ʋele ɲadegai ɠaana, unfemai zu. 3 Wa-ʋadai un ge mina zei wo-ɓusɛi maaʋɛ nɔ ʋa: unfɛlɛ laalitaaligiti, zanu maaɠili zɔɔlaiti, ta seɠe wola ʋagɔiti. 4 Kɛlɛ wa-ʋadai ɠɛ ga nii dɔɔɠuai wo-yiimaʋɛ, padai é la luulaa, é zɔlɔɔsu ziilɛi zɛnvui zu, gaanɛai, naa ɠa sɔngɔi ɓaɠoai GALA gaazu. 5 Zekana mɔungi anzanu ɲadegaiti ti ɓena ɓɔɠɔ ɓɛtɛ la, tɛiti ti-ɠigi loni GALA ba, ti ɓɔɠɔmaayeini ti-zinigiti bɛ. 6 Eɠɛʋelei Sala ɠɛni la, é ɓɔɠɔmaayeini Abalaame ʋɛ, é ɗa toli ga «màliɠii». Niizu wo ɠɛa ga naa, ná-anzanu lointi, ni wa faa ʋagɔi ɠɛɛzu, wo la ɓɔɠɔ yɛsu ná, wo ʋa ɓɔlɔ ga maalua vaa nɔpɛ.

7 Anzazinigiti, wa ɓalaagi, à eteai ziɛ ʋɔɔma, wa wo-anzaiti, wo ɠizɛ ta-zɛbɛsulala vai zu. À unfe ti ma, tɔɔzei wa tiyani wa zɛnvui ma ʋoganii zeɠezu ʋɔɔma, nii GALA ge feezu ná-zaalai zu, naa ɠa a kɛ faa tanɔpɛ ge mina wa-ƓALA falii zuɠoloɠolo.

Kidaaleʋe nui ziɛ ʋelei

8 Gaaɓelagi ɠa ga: Kisiɛ ɠilagi ɠɛ wo pɛ wo-yiimaʋɛ, ta wo ɗa yeezei ɓɔɠɔ wu wa-ɓalaiti su. Wo-yiimaʋɛ laave ga ɠɛɛɠɛloun nɛɛbɛi, ta maawɔinɠai, ta ɓɔɠɔmaayeii. 9 À mina faa ɲɔi zala ga faa ɲɔi, ɓaa poomugi ga poomugi. Kɛlɛ tɔun, à tuya loo, mazɔlɔɔ naa ɠa wo loligai ma, naa ɠa a kɛ, wo tuyai zɔlɔɔ, nii GALA ge makɛgai wo ʋɛ. 10 Mazɔlɔɔ

«Zɔi é wɔinni ga zɛnvui,

é undaanɛ voloiti sɔlɔɔ,

é nɛgi makɛ, é mina faa ɲɔu ɠɛ,

dakɔlɔgiti ti mina yaava ɓɔɛ wo.

11 É ʋoluave faa ɲɔi ʋa, é faa ʋagɔi ɠɛ,

é ziilɛigi ɠaiziɛ, é ʋilɛ polu.

12 Mazɔlɔɔ Maliɠii ɠaazuʋɛ ɠa telebo nuiti ba,

goilogɛ ta-ƓALA fali wooiti ma.

Kɛlɛ toɠa ɗa ɠaazuʋɛ lati naati daalɔɠɔma, niiti ti faa ɲɔi ɠɛɛzu.»*

13 Ɓɛ ɠa a faa ɲɔu ɠɛ ga woye, ni wa zɛbɛzeɠezu faa ʋagɔ ɠɛɛ vai zu? 14 Kɛlɛ tɔun, ni wa kpɔlɔi zɔlɔɔsu tɔɔzei wa telebo fai ɠɛɛzu, undaanɛ nu ɠa ga woye! À mina dua nɔpɛ bo nuiti ba naazu, wo-yii mina ɓɔlɔ pa. 15 Kɛlɛ tɔun, à Kilista lɛbi wo-yiimaʋɛ, tɔ ɠa é ga wo-Maliɠii. Wo ɠɛʋele ɓɛtɛai ɠɛ de yeenɔpɛ, wo naati pɛ gooɠaaʋote, zɔiti ti wo ɠaazaɠasu wa-ɠitogi ma ungi ma. 16 Kɛlɛ à naa ɠɛ ga sɛsɛbogi ta unfemai. Wa-ɠisiɛi ɲade, naa ɠa a kɛ siɛgi zu ti wo ʋeelalazu la, zɔiti ti woo ɲɔi wosu wo-ziɛ ʋele ʋagɔi laalɔɠɔma, nii soloogai Kilista nɔnɔiti ma, ti unfe ga ti-laawooiti. 17 Fizɔgɛ nu maanɔɠɔ faa ʋagɔi ɠɛɛ vai zu, ni naa ɠa é ga GALA ziimai, kɛlɛ è maa mina nɔɠɔ faa ɲɔi ɠɛɛ vai zu.

18 Tama, Kilista ɓɔɠɔi zaani nuɓusɛiti ta-ɠotoiti faa zu, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ, tɔungi é ga telebo nui, é naa ɠɛ telebotala nuiti ta-vaa zu, naa ɠa a kɛ é ʋa ga woye GALA pɔ. Kpusɛi zaani, kɛlɛ é zɛnvui zɔlɔɔni ʋolu, é vulu su, Zɛnvu Ɲadegai zaɓui zu. 19 Naama Yɛnvui zɛbɛi zu, é liini é GALA daawooi laazeeli zɛnvuiti ma, niiti ti ɠɛni kasoi ɠa, 20 naati ti-yɛnvuiti ma, niiti ti kololalai ɠɛɛni wɔlɔwɔlɔi zu ga GALA. Naama voloiti su ɠa GALA ge ɠɛni maaɓɔungi wosu da ga ziilɔɔi, siɛgi zu Nowe ɠɛni keingi ɓɛtɛzu la. Nuiti ti la ɠɛni mɔinni, ti ɠɛni lɔsaʋa nɔ, niiti ti lɛɛni ɓatoi naa zu, GALA ti ɠizoni ga ziɛi maaʋele. 21 Ziɛi naa ɠa ga ɓatizei ma ʋoogi, é wo ɠizosu niizu. Tɔ laade é ʋa ɠɛ kpusɛi ná-kɔzɔba vaiti gbazu, kɛlɛ GALA fali wooi ʋe, daazeelizu GALA ma ga kisiɛ ʋagɔi. Toɠa wo ɠizosu ga Yesu Kilista wuzeɠe vai zu, é ɠula saai ya, 22 nii diai geeɠɔlɔgi zu, é zeini GALA zeezazuʋɛ, ʋɛ é masadai ɠɛɛzu ná geezuɠeelaiti ta zɛnvuiti unda niiti zobogiti ti ti ya, naa ʋɛɛ zɛbɛiti ba.

4

Nui ziɛ ʋeleiti ti maavalibogai

1 Naa ɠa é ba, tɔɔzei Kilista ɓɔlɔni kpusɛi zu, wa ɓalaagi à ɓɔɠɔ zɛbɛlɔ naama ɠisiɛi zu, mazɔlɔɔ zɔi é kpɔlɔi zɔlɔɔgai kpusɛi zu, naa ɓeteʋea kotoi ʋa, 2 naa ɠa a kɛ wo mina mɔ eteai ziɛ ɓɔɠɔyiimai zu, kɛlɛ kɛni wo zɛnvui wo ga GALA ziimai, yeeɠɛɠalai pɛ daawu é wo ya eteai zu. 3 Naa kula ɠɛ, nii wo ziaa su mɔungi, nii é ɠɛni ga GALA kwɛɛtala nuiti ziima vaiti, wo ɗa ɓɔɠɔ ve ɓaaɠulama vaiti zea, ta gaazuɠulapɔ ɲɔiti, ta dɔɔzodaiti, ta ziimaɠɛɛ lateʋegai, ta ani ɓɔle vaiti, ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ vaa ɲɔiti ma. 4 Ti laa ɠa niina vɔɔzu niizu, ga wo la mɔ ʋilɛsu ti ʋolu tuʋa ʋele ɲɔi naati su, ta niina wo-lɔɠɔi ɠoloɠolosu. 5 Kɛlɛ ta ʋoluvaawo naa ma, zɔi kɛʋele ɓɛtɛai ga é nu vuluiti ta gɔvɛiti tukpɔɠaaleʋe. 6 Naa ɠa é kɛɛni deɠɛmu Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini la gɔvɛiti ma, naa ɠa a kɛ nuiti kpega ʋoluma ga ti lukpɔɠaaleʋe ti-ɓusɛi zu, ti zɛnvui wo eɠɛʋelei GALA ziimai la ti-yɛnvui letegi zu.

À ɓɔ ɓɔɠɔ ʋa wo ɠilagilagi pɛ

7 Anii pɛ kpe foloi maaɓuɠaa. À ɠɛ mu ga ɠima nuiti, ta kidafaawu nuiti, nii a kɛ wo ɓɔɠɔ ve Gala falii ya. 8 Fai pɛ su, à ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ gola, mazɔlɔɔ nɛɛbɛi ɠa ɗa kotoi ma mɔinmɔin gaazu maalɔɔɠu. 9 À ɓɔɠɔ laazuʋɛ wo ɠilagilagi, naa mina ɠɛ ga unsuyeli vaa.

10 Wo ɠilagilagiti, à botii ɠɛ ga vebɛanii naa zɔiti bɛ, nii wo sɔlɔɔgai GALA zea. Naazu wa ɠɛɛzu ga GALA ná-vebɛaniiti ma ɠaliva ma nu ʋagɔiti. 11 Zɔi é tɛnɛgi wosu, é GALA daawooi ɓɔɠɔi nɔ wo. Zɔi é botii ɠɛɛzu, é kɛ ga naama zɛbɛi nii GALA ge feai zea. Naa ɠa a kɛ, fai pɛ su lɛbiyai ve GALA bɛ, Yesu Kilista maaʋele ma, nii nɔnɔ ga lɛbiyai ta zobogi, eyɛsu ɠɔ. Amina!

È ɓɔlɔ tɔɔzei GALA fai ʋa

12 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, wo laa mina vɔ ga suɠɔɠɔ abui é zeizu wo ma, é ʋa ɠɛ eɠɛ faa niinɛ ɠa é zeizu wo ma. 13 Tɔun à ɠoozunɛ gola ga wa wɔnɔ zɔlɔɔna Kilista ná-kpɔlɔiti su, naa ɠa a kɛ wo-yiimaʋɛ laave ga koozunɛɛi, siɛgi zu ná-lɛbiyai ɠulazu la kɛlɛma. 14 Ni nuiti ta wo zopele ɲɔuzu tɔɔzei wa ga Kilista ná-nuiti, undaanɛ nu ɠa ga woye, mazɔlɔɔ lɛbiya Yɛnvui, GALA Zɛnvui ɠa wo ʋa. 15 Wo tanɔpɛ ge mina kpɔlɔi zɔlɔɔ tɔɔzei toɠa ga nu ʋaa nu, ɓaa unma nu, ɓaa faa ɲɔu ɠɛ nu, ɓaa teʋezɔɠɔzu nu. 16 Kɛlɛ ni ta a ɓɔlɔna tɔɔzei toɠa ga keletiɛn, é mina unfe ga naa, tɔun é GALA dɛbi ga Kilista laasei pagɔi ʋɛa ba. 17 Siɛgi zeelia ga tukpɔɠaaleʋei tɔɔzei, GALA ná-nuɓusɛiti ka tɔɔzeizu ti ʋa. Tama ni tukpɔɠaaleʋei lɔɔ ɠa zeizu ade ʋa, zɔiti ti ɠɛlɛzu ga ti mina ɠidaaleʋe GALA ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi ma, naati gaaɓelazuʋɛ ɠa ɠɛ ɠale?

18 «Ni telebo nui ɠizo fai a ɓaana,

GALA gaazuluabalala nui ta kotoba nui, tɔnɔi ɠa ɠɛ ɠale?»*

19 Naa ɠa é ba, zɔiti ti kpɔlɔi zɔlɔɔsu GALA ziimai maaʋele ma, ti maanɛɛʋɛ ti ɠili faa ʋagɔi ɠɛɛ vai ʋa, ti ɓɔɠɔ yɛ Kpɛtɛ ƓALAGI yeezu, é ga wooɠɛɠila nui ná-minazeɠegiti su.

5

GALA ná-baala kpulugi makɛ vai

1 Nà totuɠɔiti tɛnɛsu, ti wo zaama. Nà ga totuɠɔ ga ti ɠɛʋele. Kpɔlɔiti ti zeini Kilista ma, nà ga naama zeelei ta. Nà nɔ̀nɔ zɔlɔɔ naama lɛbiyai zu, é ʋaazu ɠulazu kɛlɛma. Wɛlɛ nii ɠa gè bosu ti ma: 2 À GALA ná-baala kpulugi zɛsɛbo, nii kalivaai wo ma, wo ɠaaɓa ma ga pagɔ. À mina kɛ ga ɓala ʋele, kɛlɛ à kɛ ga ɠoozunɛ ʋele, eɠɛʋelei GALA ge pɔ la. À mina kɛ naavolo zɔlɔɔ faa ma, kɛlɛ à kɛ ɠi pagɔlai zu. 3 Niiti ti ɠalivaai wo ma, à mina zei ti unda ga maaɓa, kɛlɛ à ɠɛ ga poo pagɔ baala kpulugi ʋɛ. 4 Siɛgi zu baala makɛ ɠundiɠi wolai ɠulazu la kɛlɛma, wa masa bɔɔlɔgi zɔlɔɔ, é ga lɛbiya gelei, ná-foloi la ɠulaa ba pɛ.

Ɓɔɠɔmaayeii ta to kpaangi kidaaleʋei zu

5 Zekana nɔ é la, nu niinɛiti, à ɓɔɠɔmaayei wo-yeemaazuiti bɛ. Wo pɛ, wa-ɓɔfaamaiti su, à ɓɔɠɔmaayeii loo ɠɔba eɠɛ seɠei, mazɔlɔɔ sɛʋɛʋɛ ga: «GALA ka waso nuiti sakpe, kɛlɛ toɠa ná-zaalai la ɓɔɠɔmaayei nuiti ma.»* 6 À ɓɔɠɔmaayei deɠɛmu, GALA zeei ná-zobogi wu, naa ɠa a kɛ é wo wuzeɠe, yeeɠɛɠalai zu é deveai. 7 À wa-yiizoolɛ vaiti pɛ da tɔun unma, mazɔlɔɔ tɔ ɓɔɠɔi ɠa é ɠaaɓaazu wo ma.

8 À ɠɛ ga sɔɓelama nuiti. À dama. Wo zili nui é ga Inɛgi, toɠa leʋesu eɠɛ zalai nii é zikɔzu, é ɗa nu ɠaiziɛ, é ʋa mi. 9 À lo kpaan kidaaleʋei zu, wo sakpe, mazɔlɔɔ wo-ɠɛɛleaiti ti eteai zu ná pɛ, ta naa ɠɛɠala ɓɔlɔi zɔlɔɔsu. 10 Wo kpɔlɔi zɔlɔɔga ʋoluma yeeɠɛɠala go laawu, GALA é ga zaalai pɛ Maliɠii, é wo loligai ga wo wɔnɔ zɔlɔɔ ná-ɠɔoɠɔ lɛbiyai zu, wa-ɠilibalai zu wa Yesu Kilista, tɔ ɓɔɠɔi ɠa wo ɠɛʋele ɓɛtɛ, é wo zapelɔ, é wo zɛbɛlɔ, é wo ɠɔɠɔlo kpaan ɲiikpitalai zu. 11 Toɠa nɔnɔ ga zobogi, eyɛsu ɠɔ! Amina!

Tuʋɔ gaaɓelagiti

12 Ade-ɠɛɛloin Silase, gè devezu ga wooɠɛɠila nui, naa ɠa kpɔgai bà, gè woo zuɓuɠa koi nii zɛʋɛ wo ma, gè wo lɛnɛ, gè maaɓakpa, ga pele ɠana GALA ná-zaala ɠitei la, nii wo ɠiliai ba.

13 Egilisii é Ɓaɓilɔne, GALA ge yiimazeɠeai la ga wo ɠɛʋele, naa ɠa wo luʋɔsu, dòun zunui Maleke ɓalaagi ɠa wo luʋɔsu. 14 À ɓɔɠɔ luʋɔ ga nɛɛnɛi.

Ziilɛigi ɠɛ wo pɛ wo ya, wɔiti wo ga Kilista nɔnɔiti.

* 1:16 1:16 Lev 19:2.

† 1:25 1:25 Eza 40:6-8 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 2:6 2:6 Eza 28:16 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

† 2:7 2:7 Guy 118:22.

‡ 2:8 2:8 Eza 8:14.

* 3:12 3:10-12 Guy 34:13-17 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 4:18 4:18 TFa 11:31 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

* 5:5 5:5 TFa 3:34 bogɛ é zoloo Gɛlɛke woo zɛʋɛ wɔlɔmai ma.

2 Piyɛlɛ

1

2

3

Piyɛlɛ Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Toɠa ɠalasu Piyɛlɛ Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi zu ga Keelai Piyɛlɛ ɠa é sɛʋɛa, kɛlɛ ada-yeeɠɛɠalai nii zu, faaɠwɛ nu mɔinmɔin ka bosu ga tɔ lɛi é ʋa sɛʋɛ. Kɛɛʋɛ eɠɛ nu ɠili ka é sɛʋɛai Piyɛlɛ laaseigi zu. Gaama ʋe ga sɛʋɛi nii ma nui ɠɛ, toɠa ga Yesu ná-eteai ma zeele ɠiteɠite, ma un ge daa ma mɛɛ ga naa ɠaazuʋɛ valibo fai gizei ma (1:17-18). Ni Piyɛlɛ ɠa é sɛʋɛi nii ɠɛai, é kɛɛni su la ɠoozani é za, tanisu kona ʋuulɔzita maazu lɔɔlugɔiti zɔɠɔzuʋɛ ta puulɔzita maazu taaʋuugɔi (65-69). Piyɛlɛ ɠa bosu ga ná-sɛʋɛi velesiɛi ʋe (3:1), naa ɠa é vaazu bu nu nii ɠɛɛ yeeɠɛɠalai ʋilɛ Piyɛlɛ ná-sɛʋɛ mɔungi ʋoluʋelei. Naa nɔnɔ ma zɛʋɛi leʋegɛ keletiɛinti pɛ ma.

Piyɛlɛ sɛʋɛi nii ɠɛɛʋɛ nii a kɛ é kidaaleʋe nuiti iɲɔdɔ ga ti eteai ziɛ sɔledai zu, é ti ɠitoo su ga ti mina ʋilɛ zɛɛ ɠalamɔinti polu. É ti iɲɔdɔɔni ga ti mina woilo nuiti goo ma, niiti ti ɠɛɛzu ma Yesu yeeɠɛɠa zuɠooza kɛa é la ʋaazu ʋolu. Piyɛlɛ mu ge dɛɛni ga GALA ge la nɛkɛni, ta toɠa pɔ ga ɛsɛ pɛ ge ɠizo (3:8-9). Naa maaʋele ɠa é kɛɛzu nu eteai ziɛzu la ga kɛʋelei ta nii zeliloma la ba (3:14).

Unsosuʋɛ

1. Piyɛlɛ ɓɔɠɔ lɛɛʋɛ ta é ɓɔɛ ná-sɛʋɛi ɠala nuiti pɔ (1:1-2).

2. Naa ʋolu é ti loo ɠisu ga ti eteai ziɛ sɔledai zu tɔɔzei GALA naama zobogi veeʋɛ ti ya (1:3-21).

3. É zɛba é ti loo ɠisu mɔnɔ zɛɛ ɠalamɔinti daalɔɠɔma, é naa wo ma yeeluɠɔ nii é ʋaazu ɠɛɛzu ga naati etea ɠaaɓela foloi (2:1-22).

4. Naa pɛ poluma Piyɛlɛ ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga é kidaaleʋe nuiti iɲɔdɔ ga ti eteai ziɛ peelalazu mina ɠɛ ba, nii a kɛ ti Yesu ʋaa laa velesiɛi ɠɛʋele ɓɛtɛ (3:1-18).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Simon Piyɛlɛ, gè ga Yesu Kilista ná-botiɠɛ nui ta ná-keelai, nà ɠa gè sɛʋɛi nii leʋesu naati ma, adɛiti de kidaaleʋe ɠilagi zɔlɔɔgai, sɔngɔi ɓaai, da-ƓALAGI é ga de Ɠizo Nui Yesu Kilista, ná-telebodai maaʋele ma. 2 Zaalai ta ziilɛigi ɠɛ wo ma ga gola, GALA ta de-Maliɠii Yesu ɠwɛɛgai maaʋele zu.

GALA ná-toligi ta su vaiti

3 Ná-galadai ma zɛbɛi naa pɛ feeʋɛ de ya, nii kpein de ɓɛdɛi ba, de ʋa zɛnvui wo, de ɠiliai yɛ de GALA ba, é naa lɛ ga deye, zɔi é de loliga, ga de dɔnɔ zɔlɔɔ tɔ ɓɔɠɔi ná-lɛbiyai zu ta ná-nuɓɔɠɔlai. 4 Naati maaʋele ɠa é minazeɠegiti kɛa la ade ʋɛ niiti ti wola vizɔgai, ta ti wola ʋagai, naa ɠa a kɛ, niiti é minazeɠea ga tiye, wa naati sɔlɔɔna, wo zoo wo ɠula eteai zu vaa luulaiti zea, ti ɠɛɛzu ga ɓɔɠɔyiimai, wo wɔnɔ zɔlɔɔ ná-galadai zu.

5 Naa maaʋele ma, à ɠaaɓa gola, wo tuʋa ʋele ʋagɔi la wa-ɠidaaleʋei ma, wo faaɠwɛgi la wa-luʋa ʋele ʋagɔi ma, 6 wo ɓɔɠɔzogi la faaɠwɛgi ma, wo to kpaangi la ɓɔɠɔzogi ma, wo GALA gaazuluabai la to kpaangi ma, 7 wo ɠɛɛɠɛloun wɔinlai la GALA gaazuluabai ma, wo nɛɛbɛi la ɠɛɛɠɛloun wɔinlai ma. 8 Ni niima vaiti ta wo-yiimaʋɛ, ti naa laave, ti la wo yɛga ná, wo ʋa ɠɛ ga nu ɲakaa, ɓaa niiti kulanuma la ti ʋa, wo lii vai zu luɠɔma de-Maliɠii Yesu Kilista ɠwɛɛgai zu. 9 Kɛlɛ zɔi ti la zea, naa ná-wozaɠaai la liini ɠoozama, toɠa ga gaazuɠole nu, zeemaʋɛ ga ná-koto wɔlɔmaiti gbaʋɛ, é ɲade.

10 Naa ɠa é ba, kɛ̀ɛleaiti, à ɠaaɓa gola, wo ɠili kpaan wo loli fai ʋa, ta ziimazeɠegi ʋa bogai ga woye, mazɔlɔɔ wa naa ɠɛɛna, wo la loa eyɛsu pɛ. 11 Pele ɠana, daa ɠa lao la wo luɠɔ ga gola, wo lɛ ade-Maliɠii ta de Ɠizo Nui Yesu Kilista ná-ɠɔoɠɔ masadai zu.

Kalagi soloogai gaamai ma

12 Naa ɠa é kɛɛzu, gè niima vaiti toozu la wo ɠisu yeenɔpɛ, anɛɛ ni wo ti ɠwɛɛ pɔlɔma, ta wo ɠiliʋɛ kpaan gaamai ʋa nii wo sɔlɔɔni. 13 Gè pɛtɛgɛ ga soloogɛ, siɛgi zu gè vulua la dɛ, wo yɛ ɠaazu ɠa, nà-tookisuiti maaʋele ma, 14 mazɔlɔɔ gè kwɛɛ ga nágo ʋe niina, gè ʋa ɠula kpusɛi nii zu é zaazu, eɠɛʋelei de-Maliɠii Yesu Kilista boni la mà. 15 Kɛlɛ nà daazu ma kpɛ, gè sòoda vai ɠɛ, dìa ʋoluma, wo zoo wo ɠizɛ fai niiti pɛ su yeenɔpɛ.

Zeeleiti niiti ti-ɠaazuʋɛ
Kilista ná-lɛbiyai ɠaani

16 Tama gi la ʋoluzeini nuɓusɛiti ta-vaalaali maaɓɛtɛaiti ba, gi ʋa ade-Maliɠii Yesu Kilista ná-zɛbɛi ta paa laa velesiɛi lɛ ga woye, kɛlɛ gá ɓɔɠɔi gi ná-lɛbiya wolai ɠaani ga gi-ɠaazuʋɛ. 17 Mazɔlɔɔ Ɠɛɛɠɛ GALA ge bɔɔlɔni, é lɛbiyai ve bɛ, siɛgi zu ná-lɛbiya wolai zu, é niima wooi woni ma la ga: «Nii ɠa é ga nɛ̀ɛbɛ Loun Zunui, nii é gòla yiilaazu.»* 18 Giya ɓɔɠɔi gi naama wooi mɛnini, é zeɠe geezuʋɛ, siɛgi zu gi ɠɛni tɔun ba la gize ɲadegai ma.

19 Naa ɠa é ba, gi wola laaʋɛ GALA goo wo nuiti gooi la, ti boni. Toɠa zoloo, wa ɓalaagi wo ɠida bu, mazɔlɔɔ toɠa ga lanboi é volozu adaʋɛ ná ɓidiai, eyɛsu foloi ɠula, geelaalaosu zomideɠai volo wo-yiimaʋɛti. 20 À nii ɠwɛɛ mɔunpa, ga GALA goo wo fai GALA Sɛʋɛi zu, nu la naa tanɔpɛ poluɠwɛɛga ɓɔɠɔ ʋɛ. 21 Mazɔlɔɔ GALA goo wo fai gila kpalaa ge la ʋaani ga nuɓusɛi yiimai yeeɠɛɠala ɠila kpalaa su, kɛlɛ Zɛnvu Ɲadegai ɠa é puuni nuiti da, ti ɓɔɛni GALA daaseigi zu.

2

Zɛɛ ɠalamɔinti

1 Zɛɛ ɠala goo wo nuiti ti ɠɛni nuɓusɛiti saama mɔungi. Zenɔ ɠana niizu, zɛɛ ɠalamɔinti ta lɔ wo zaama ga undaaʋili kala ɲɔiti. Ta ɠɛlɛ Maliɠii ʋa, é ti unmɔɔni. Ta undaaʋiligi mɛɛnsu ɓɔɠɔ ma ga gaazuvilɛi. 2 Ma mɔinmɔin ka ʋilɛ ti ʋolu ta-ɓaaɠulama vaiti su. Ti maaʋele ma, woo ɲɔi ɠa wo gaama ʋelei laalɔɠɔma. 3 Koozu yii maaʋele ma, ta wo ɠɛ ga ta-wali zɔlɔɔ saɓui, ga yaava ɓɔɛiti, tiya ɓɔɠɔi ti ti ɓɛtɛai. Kɛlɛ kaite suɠooza ta-ʋeelala vai ɠɛʋele ɓɛtɛʋɛ ná ga é loo ti ma, ta-undaaʋiligi ɠa ti ɠaiziɛzu.

4 Mazɔlɔɔ GALA ge la ɠɛni geezuɠeelaiti gaazumaazasani niiti ti kotoi ɠɛɛni, kɛlɛ é ti ʋilini undaaʋili adaʋɛ, ʋɛ é ti makɛgai ná, é ti ɠili ga yɔlɔɠɔi kpidii zu, eyɛsu tukpɔɠaaleʋe voloi. 5 É la ɠɛni etea wɔlɔmai ɠaazumaazasani, kɛlɛ é ʋaani ga ziɛve golai GALA gaazuluabalala nuiti ta-eteai naa zu. É Nowe nɔ ɠizoni, nii é telebodai ma lɛnɛgi wosu, ta nu lɔfela ɠiligaa. 6 GALA ge taa wolaiti peelalani, ti ga Sɔdɔme ta Gomɔɔl, é ti ɠoloɠolo ga abui, ti ɠɛ ga zuʋui, é ti ɠɛ ga poogi GALA gaazuluabalala nuiti bɛ, é ʋilɛ faiti ba ti ʋaazu. 7 É telebo nui Lote ɠizoni, nii zii ɠɛni ɓɔlɔzu gola ga faa ɲɔu ɠɛ nuiti ta-ɓaaɠulama vaiti. 8 Mazɔlɔɔ telebo nui tɛi ɠɛni zeini ti zaama, é ɗa faiti ka, é ɗa ti mɛni, ti ɗa ziiɓɔlɔ folo-o-folo ga ta-lɔ koloɠologiti. 9 Tama, Maliɠii zoogɛ GALA gaazuluaba nuiti kulazu ʋoluɠulai zu, ta é kwɛɛ ʋele a telebotala nuiti makɛ da, é ʋa ti nimiza tukpɔɠaaleʋe voloi, 10 ma un ge daa ma mɛɛ ga naati, niiti ti ʋilɛsu kɔzɔba ɠisiɛiti polu, nii a kɛ ti ɗa ti-ɓusɛi yiimai vai ɠɛ, ti ɗa maliɠilai ʋɛlɛʋili.

Ɓɔɠɔlɛsu nui naati, ti ga waso nuiti, ti la unfema veezu lɛbiya yɛnvuiti bɛ ti geezuʋɛ, kɛni ti ɗa ti ʋoomu. 11 Anɛɛ geezuɠeelaiti, ti-zɛbɛi wɔɔlɔai ta ta-zobogi zɛɛ ɠalamɔinti ba, ti la ɗa ga maalɔɔ ʋoomu goo woga ti ma Maliɠii ɠaazu. 12 Kɛlɛ numai naati ta ʋilɛsu nɔ ti-wɔinma vai nɔ ʋolu, ti ɠulaʋɛ ga dɔɓɔ zuaiti, niiti ɠi ge la ti ma, ti zoloogɛ ga ti zo, ti ti ʋaa. Nii ti la kwɛɛ, naa ɠa ta ɗa poomu. Ti undaa ɠa ʋili ɓalaa, eɠɛʋelei suaiti undaa a ɗa ʋili da. 13 Faa ɲɔi nii ti kɛai, naa ma zii ɠa a ɠɛ ga ti-zalai. Ti-yiimai ɠa ga ti ɗa koloɠologi ɠɛ kɛlɛmaʋɛ. Ta ɠɛna wo zaama, ta wa-vɛtii ɠɔzɔzu, ti ɓaaɠula ma, keleɠele ɲɔi nɛɛ ti ʋɛ. 14 Wɛɛnziɛ gaazuʋɛ ɠa é ti unma, ti la ɓɔlɔa ga kotoi ɠɛɛ vai. Nuiti ti zɛbɛ la lɔɔni ga pagɔ, ta naati sosu ga balii, ti-yii laavegɛ ga naavolo wɔin lateʋegai. GALA ná-foovooi ɠa ti ʋa. 15 Ti zeɠea ʋoluma pele zɔlegi ʋa, ti ɓɔɠɔ ɠakani ti ʋilɛ fai zu Ɓozɔɔl ná-doun zunui Ɓalaame ná-pelei ma, nii telebotala wali mii vai nɛɛni bɛ. 16 Kɛlɛ zelii loni ma, tɔ ɓɔɠɔi ná-tɔ koloɠologi maaʋele ma. Soovale saai nii daa la bɛ, naa ɓɔɛni pɔ ga nuɓusɛ ɓɔɛ wooi, é GALA goo wo nui Ɓalaame ná-keleɠeletalai ɠwɛteʋe.

17 Ta ga ziɛyeɠeiti niiti ziɛ la ti zu, ti ɠɛ ga tonaɓiingiti tɔngɔlɔ fiilɛi ti ɓɛɛzu ga. Kpidi ɓɔii ɠa makɛgai ti laalɔɠɔma. 18 Ta-waso kpɔɛ wafuungiti maaʋele ma, ta naati yaavazu ga kpusɛi zu ani wɔin ɲɔi, niiti ti ɠulaai nɔ feya nuiti zea niiti ti kaka pelei ziɛzu. 19 Ti ɗa minazeɠe ga nuiti ta-wɔɔlɔya vai, tama tiya ɓɔɠɔi ti ga duɔiti faa luulaiti zea, mazɔlɔɔ zɔi é pilɛ sɔlɔɔsu è ma, ɗa ga naa ná-duɔi.

20 Tama, ni nuiti kulaa ʋoluma eteai ná-kɔzɔba vaiti su, de-Maliɠii, de Ɠizo Nui Yesu Kilista ɠwɛɛgai maaʋele ma, ni ta lɔɔna etea vaiti su ʋolu ga niinɛ, ti ɓɔɠɔ yɛ ná naati ti vɔni ti ma, ti-ɠaaɓelazuʋɛ ɠa ɲɔu, é leʋe ma mɔungi ʋa. 21 Mazɔlɔɔ a la vizɔ ti ma ga ti mina telebo pelei ɠwɛɛ, é leʋe kwɛɛgai ʋa, ti ʋa zeɠe ba, ti ɠale ma, ti zeɠe deve ɲadegai ʋa, nii é veeni ti ya. 22 Nii kɛai ga tiye, naa ɠa faalaalii naa ná-gaamai lɛɛzu ga: «Gilɛi ɠalega ma ná-unpiligi ma, boigi maagbaai feya, é ɠalega ma, é ɠilikili palaʋalai zu».*

3

Maliɠii ʋaa laa velesiɛi ma minazeɠegi

1 À pɛtɛ, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, sɛʋɛi velesiɛi ɠa gè teʋesu wo ma. Ti felegɔ pɛ su, nà wo-ɠi pagɔi maaloɠazu, gè wo ɠitoo kalagi naati su wo ti zɔlɔɔni, 2 naa ɠa a kɛ wo ɠizɛ GALA goo wo nu ɲadegaiti gooiti su, ti boni ma yeeluɠɔ, ta de-Maliɠii, de Ɠizo Nui ná-devei, wo sɔlɔɔni wa-ɠeelaiti zea. 3 À nii ɠwɛɛ mɔunpa, ga folo ɠaaɓelagiti su, ɲɛɛɠulasu nuiti ta ʋa, ti ziɛzu nɔ ga ti ɓɔɠɔyiimai, ɲɛɛɠulasui zu, 4 ti ɗa ɠɛ ma: «É minazeɠeni ga toɠa ʋaazu ʋolu, kɛlɛ? Mini ɠa é ná? Kaipa ade-mɛmɛwolani ti zaani, faiti pɛ ta ɠɛʋele ma, eɠɛ mɔungi eteai ɓɛtɛai ma!»

5 Ta yeemazu nii ma ga kɛɛɠɛi, ga kaite wɔlɔwɔlɔ GALA ge ɓɔɛni nɔ, geeɠɔlɔgi ta zooi ti ɓɛtɛ. Zooi ɠulani ziɛ zaamaʋɛ, é ɓɛtɛ ga ziɛi zaɓu, 6 tama zenɔ ɠana, ziɛve golai ɠa é etea mɔungi maaɓɔleni, é koloɠolo. 7 Kɛlɛ geeɠɔlɔgi ta zooi niiti ti ná niizu, naati makɛgɛ GALA daawoo ɠilagi naa nɔ maaʋele ma, ga ti undaa ʋa ʋili ga abui. Ti makɛgɛ eyɛsu tukpɔɠaaleʋe voloi zeeli, nii é ga GALA gaazuluabalala nuiti undaaʋili foloi.

8 Kɛlɛ nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, maa la nɛɛni wo ʋa yeema niima vaa ɠilagi ma ga: Maliɠii ɠaazu, folo ɠilagi ɠɛɛʋɛ eɠɛ kona waagila (1.000), kona waagilagiti (1.000) ti ɠɛ eɠɛ folo ɠila. 9 Maliɠii la nɛkɛni ná-minazeɠegi laazeeli vai zu, eɠɛʋelei tanigaani ti ɠisiɛzu la. Kɛlɛ toɠa yiilɔɔzu nɔ wo ma vaa ma, mazɔlɔɔ é la pɔ ga tanɔpɛ undaaʋili, kɛlɛ toɠa pɔ ga ɛsɛ pɛ ge ná zɔlɔɔ, é siɛ ʋelei maavalibo.

10 Anɛɛ naa ʋe, Maliɠii ná-foloi ɠa ʋa, eɠɛʋelei unma nui a ɗa ʋa la. Geeɠɔlɔgi ɠa ɓili, é ɲɛɛlɛ ga maalu golai, abui so gaa aniiti ba, ti ɠaawuun, eteai ta su aniiti ti la mɔ ɠɛa ná. 11 Tɛi tama anii pɛ ge ʋaazu ɠoloɠolosu ga naama zii, à gaaɠa ga pagɔ ʋelei wo-ziɛ ʋele maanɛai é ɠɛ la. Maanɛɛʋɛ wo luʋa ʋelei ɲade, wo ɠili GALA ba kpaan. 12 GALA ná-foloi wo paa vai maaɓɔunsu, à losuʋɛ pɛ kɛ é ʋa fala, naama voloi, yeei abui geeɠɔlɔgi ɠalazu la, é ɠoloɠolo, gaa aniiti ti ɠala, ti ɠaawuun ga abuzogi ma liegi. 13 Kɛlɛ adɔun da, eɠɛʋelei GALA ná-minazeɠegi la, da geeɠɔlɔ niinɛi maaɓɔunsu ta zou niinɛi, ʋɛ telebodai zeini ná.

Tɛnɛgi é ʋilɛ wɛlɛ ɓɔɠɔmai ʋa

14 Naa ɠa é ba, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, naama maaɓɔungi wo bosu, à ɠaaɓa wo ɲade, kɔzɔzu mina ɠɛ wo ʋa GALA gaazu, ziilɛigi zu. 15 À suɠwɛɛ ga ade-Maliɠii ná-ziilɔɔi ma ungi ɠa ga wo ɠizo fai, eɠɛʋelei ade-ɠɛɛloin, de-nɛɛɲɔɠɔi Pɔle sɛʋɛni la wo ma, ga naama ɠimalai nii GALA ge feeni bɛ. 16 Zekana é kɛɛzu la sɛʋɛiti pɛ su, ʋɛti é ɓɔɛzu náti, é ʋilɛ naama vaiti ba. Fai tanigaani ta naama zɛʋɛiti su, ti ɠaaɠaazu ɓaai. Faaɠwɛtala nuiti, sɛbɛlɔɔlala nuiti, ta ɗa naati poluʋɛ valibo, eɠɛʋelei ti kɛɛzu la ga GALA Sɛʋɛi taɠiligaani. Ta naama kɛɛzu ga tiya ɓɔɠɔi ti undaaʋili fai.

17 Wɔun wa, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, wo looʋɛ na ɠisu. À dama, wo mina ʋilɛ tɔ koloɠolo nuiti polu ta-ɠaka peleiti su, wo ʋa ʋala wo-losu ʋagɔi ma, wo su. 18 Kɛlɛ à yɛ wɔɔlɔzu ade-Maliɠii, de Ɠizo Nui Yesu Kilista ná-zaalai wu, kwɛɛgai zu. Lɛbiyai ɠa tɔun bɛ, niizu, ta eyɛsu ɠɔ! Amina!

* 1:17 1:17 Mat 17:5.

* 2:22 2:22 TFa 26:11.

1 Zan

1

2

3

4

5

Zan Ná-Sɛʋɛ Mɔungi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

GALA keelai Zan ɠa é Zan Ná-Sɛʋɛ Mɔungi zɛʋɛai kona ʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔi zɔɠɔzuʋɛ ta puutaaʋuugɔi (85-90), Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma. Zan la ɓɔɠɔ lɛɛni ga tɔ ɠa é sɛʋɛi ɠɛai, kɛlɛ gaaɠwɛsu mɔungi ɠa dɛɛzu ga é ɠɛni ga Yesu ná-eteai ta buzeɠe vai é ɠula saai ya naama zeele ɠiteɠitegi ta (1:1-3). Zan Ná-Sɛʋɛ Mɔungi ɠɛɛ ʋelei wola ɠulaʋɛ ga Zan ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛ ʋelei. Kisiɛi wogɛ ga Zan ɠa é Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛa, naa ʋɛɛ Zan Ná-Sɛʋɛ Mɔungi, Felesiɛi, ta Saʋasiɛi ʋa, siɛgi zu é ɠɛni la Efɛze.

Zan sɛʋɛi nii ɠɛɛni keletiɛinti pɛ ma siɛgi ta zu, yeeɠɛɠalai ta nii Egilisii ɠɛni kpɔlɔi zɔlɔɔsu da, kpɔgi ta yea nii daaseigi ɠɛni ga «Ɲɔsetike». Naama nuiti kidaaleʋeni ga Yesu ɠɛni nɔ ɲɛgɛlɛin ga GALA, kɛlɛ é la ɠɛni ga nu vulu kɔlɔ ge ʋa ɠɛ ma ta ɲama ʋa ɠɛ su, siɛgi zu é ɠɛni la zooi ma. Naa maaʋele ɠa é kɛa Zan sɛʋɛi ɠɛai la, é dɛɛ ga é ɠɛni ga Yesu ná-eteai ma zeele ɠiteɠitegi ta, ta tɔ ɓɔɠɔi fɔɔɠuʋɛ naa ʋa ga kpɔɠɔ yeeiti (1:1-3). Sɛʋɛi nii ɠɛɛ ungi Zan ʋɛ, naa ɠa ga ada-ɠoozunɛɛi laazeeli (1:4), pele leʋe kidaaleʋe nuiti tuɠɔ kotoi ɠɛɛ vai zu (2:1), é ɓaa kidaaleʋe nuiti maazu zɛɛ ɠalabo peleiti daalɔɠɔma (2:26), ta é ladalai ve kidaaleʋe nuiti zea ga ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠa ti ya (5:13).

Unsosuʋɛ

1. Zan ná-sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ lɛɛʋɛ, naa ʋoluma é ná-sɛʋɛi ɠɛɛ ungi lɛɛ (1:1-4).

2. É naa yɔɠɔzuʋɛ zuɠula, ʋelei GALA ge la ga wozakalagi, ta é dɛɛ ga ade maanɛɛʋɛ ga ade eteai ziɛ ʋelei Yesu kɛɛni la (1:5—3:10).

3. Naa ʋolu é ade ɠitoo devei naa zu, nii é ga ade ɓɔɠɔ nɛɛ vai ʋɛ de ɠilagilagi pɛ (3:11—5:12).

4. É ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ (5:13-21).

1

Zɛnvu Wooi

1 Gá Zɛnvu Wooi ná-fai laazeelizu wo ma, nii é ɠɛni ná tɔɔzeizu mɔunpa. Gi gooi mɛnini, gi ka ga ɠaazuʋɛ, gi maaɓɛ ga pagɔ, gi-yeeiti fɔɔɠu ba. 2 Zɔi é ga zɛnvui, é ɠulani kɛlɛma, gi ka, gá ɓɔɛzu bɛ ga zeeleiti, ɠɔoɠɔ zɛnvui ná-fai ɠa gi daazeelizu wo ma, nii é ɠɛni Ɠɛɛɠɛ ʋɔ bɛ, é ɠulani kɛlɛma gi ʋɛ. 3 Ungo, nii gi kaani, gi mɛni, naa ɠa gi daazeelizu wo ma, wa ɓalaagi, naa ɠa a kɛ wo ɠili gi ʋa kpɔfaamai zu, é gi yɔɠɔzu gá Ɠɛɛɠɛ ta ná-Doun Zunui Yesu Kilista. 4 Gá niima vaiti sɛʋɛzu, naa ɠa a kɛ gá-ɠoozunɛɛi laazeeli ga pagɔ.

GALA ka ga wozakalagi

5 Wɛlɛ niima ɠeela wooi ɠa gi mɛnini Yesu Kilista la, ta gi daazeelizu wo ma. Naa ɠa ga, GALA ka ga wozakalagi, kpidi ɠila kpalaa ge la su. 6 Ni ada ɠɛɛna ma, da kpɔfaamai zu da tɔun, tama de ɗa ziɛ kpidii zu, da zɛɛi wosu, de la ziɛzu ga gaamai. 7 Kɛlɛ ni da ziɛzu wozakalagi zu, eɠɛʋelei GALA ɓɔɠɔi la wozakalagi zu, naazu da kpɔfaamai zu de ɠilagilagi, ná-Doun Zunui Yesu ma ɲamai ɠa kotoiti pɛ gba de ʋa.

8 Ni da ɠɛɛna ma, koto nɔpɛ ge la de ʋa, da ɓɔɠɔ yaavazu da ɓɔɠɔi, gaama nɔpɛ ge la de ya. 9 Ni da laana zɔ ga ga da-ɠotoiti, toɠa ga wooɠɛɠila nu ta telebo nu, é da-ɠotoiti suvaayɛ de ʋɛ, é telebotalai pɛ gba de ʋa. 10 Ni da ɠɛɛna ma, de la koto ɠɛɛni, da tɔun kɛɛzu ga zɛɛ nu, daawooi la de-yiimaʋɛ.

2

Kilista ɠa ga da-Maalobo Nui

1 Dòungoiti, nà niima vai zɛʋɛzu, gè teʋe wo ma, naa ɠa a kɛ wo mina koto ɠɛ. Kɛlɛ tama ni nui ta a koto ɠɛɛna, de maalobo nui ɠa Ɠɛɛɠɛ ʋɔ bɛ, tɔ ɠa é ga telebo nui Yesu Kilista. 2 Mazɔlɔɔ Yesu Kilista ɓɔɠɔ veeni ga koto gba zalaɠai, da ɠila nɔ dɔnɔi laade, kɛlɛ eteai zu nuɓusɛiti pɛ tɔnɔi ɓalaa.

3 Ni da ná-deveiti sona, naa ɠa de kwɛɛsu da ga de tɔun kwɛɛ. 4 Zɔi a ɠɛ, é kwɛni, kɛlɛ é la ná-deveiti sosu, naa ɠa ga zɛɛ nu, gaama nɔpɛ ge la zea. 5 Kɛlɛ zɔi a ɠolo daawooi ʋɛ, GALA ná-nɛɛbɛi ɠaavɔnigɛ naa yiimaʋɛ. Ʋele ɠana de kwɛɛsu da ga de ɠiliʋɛ GALA ba. 6 Zɔi a ɠɛ, giliʋɛ GALA ba, maanɛɛʋɛ é ná-eteai ziɛ eɠɛʋelei Kilista ná-eteai ziɛni la.

Deve niinɛi

7 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, deve niinɛ laade, gè ʋa ɠɛ ma vaa zɛʋɛzu wo ma. Toɠa ga deve wɔlɔmai, nii wo sɔlɔɔni tɔɔzeizu mɔunpa. Deve wɔlɔmai tɔna ɠa ga wooi wo mɛnini. 8 Anɛɛ naa ʋe, toɠa ga deve niinɛ, nii gè ma vai zɛʋɛzu wo ma, ma ɠaamai ɠulazu kɛlɛma ga Kilista maaʋele, ta wa ɓalaa wo maaʋele, tɔɔzei kpidii ɠana leʋe, wozakala kitei ɠana volozu niizu. 9 Zɔi é ɠɛɛzu ma, toɠa ziɛzu wozakalagi zu, tama é ɗa kɛɛɠɛloin wɔinzeɠe, naa ɠa dɛ kpidii zu. 10 Zɔi é kɛɛɠɛloin nɛɛzu ʋɛ, naa ɠa wozakalagi zu, kaka saɓu nɔpɛ ge la ziimaʋɛ, nii a too. 11 Kɛlɛ zɔi a kɛɛɠɛloin wɔinzeɠe, naa ɠa dɛ kpidii zu, toɠa ziɛzu kpidii zu. Ʋɛ é liizu ná, é la naa ɠwɛɛ, tɔɔzei kpidii gaazuʋɛ ʋɛa ma.

12 Nà sɛʋɛi ɠɛɛzu wo ma, dòungoiti, tɔɔzei wa-ɠotoiti suvaayɛga Yesu laaseigi maaʋele ma. 13 Nà sɛʋɛi ɠɛɛzu wo ma, ɠɛɛɠɛiti, tɔɔzei wo naa ɠwɛɛ, zɔi é ná kaite tɔɔzeizu. Nà sɛʋɛi ɠɛɛzu wo ma, nu niinɛiti, tɔɔzei wo pilɛ sɔlɔɔga Inɛgi ma.

14 Nà sɛʋɛi ɠɛɛzu wo ma, dòungoiti, tɔɔzei wo Ɠɛɛɠɛ ɠwɛɛ. Nà sɛʋɛi ɠɛɛzu wo ma, ɠɛɛɠɛiti, tɔɔzei wo naa ɠwɛɛ, zɔi é ná kaite tɔɔzeizu. Nà sɛʋɛi ɠɛɛzu wo ma, nu niinɛiti, tɔɔzei wo zuɓaaʋɛ, GALA daawooi ɠa zeini wo-yiimaʋɛ, wo pilɛ sɔlɔɔga Inɛgi ma.

Nu ziɛ ʋelei eteai ɲɔi zu
ta Kilista zili nuiti gaazu

15 À mina eteai nɛɛ ʋɛ, ɓaa eteai zu vai tanɔpɛ. Ni nui ta a eteai nɛɛna ʋɛ, Ɠɛɛɠɛ ná-nɛɛbɛi la ziimaʋɛ. 16 Mazɔlɔɔ nii dɔin é eteai zu, naa ɠa é ga, ɓɔɠɔyiimaɠɛɛ wɔin, nu ɠaazuʋɛ ná-gaazuɠulapɔi, ta eteai ziɛ vai ma wasogi, naa ta la ʋaani é ʋa zeɠe Ɠɛɛɠɛ ʋɔ, kɛlɛ ta zeɠezu eteai nɔ zu. 17 Eteai ɠana leʋe, ta ná-faiti nuɓusɛi ɠaazuɠulazu ti ʋa ɓalaagi, kɛlɛ zɔi a ziɛ ga GALA ziimai, naa ɠa yɛ ná ɠɔ.

18 Dòungoiti, yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ɠa é zeelia. Wo mɛnini ga kɛni Kilista zili nui ʋa, Kilista zili nu mɔinmɔin ka niina ná. De kwɛɛgɛ naa maaʋele ma ga yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ɠa. 19 Naama nuiti ti zeɠeni ade ʋa, kɛlɛ ti la ɠɛni ga de ta ɠiteɠite. Ni ti ɠɛni ga de ta, ta la yɛ ade ʋa. Kɛlɛ ti zeɠeni ade ʋa, naa ɠa a kɛ é ɠole ga ti taɠila kpalaa ge la ɠɛni ga dɔnɔ.

20 Wɔun wa, wo Zɛnvu Ɲadegai zɔlɔɔni, nii Kilista zeini wo ma, naa ma wo pɛ wo gaamai ɠwɛɛ. 21 Deɠɛmu, ni gè sɛʋɛi ɠɛa wo ma, é la ga wo la gaamai ɠwɛɛ, kɛlɛ tɔun tɔɔzei wo kwɛɛ, wo kwɛɛ ɓalaa ga zɛɛ nɔpɛ ge la ɠulazu gaamai zu. 22 Ɓɛ ɠa é ga zɛɛ nui? Toɠa ga zɔi é bosu ga Yesu la ga Kilista. Naama nui ɠa é ga Kilista zili nui, nii é ɠɛlɛzu Ɠɛɛɠɛ ʋa ta Doun Zunui. 23 Tama zɔi é ɠɛlɛzu Doun Zunui ʋa, naa la ɠilini Ɠɛɛɠɛ ʋa. Zɔi ma é Doun Zunui ɠwɛɛsu, naa ɠa ɠilizu Ɠɛɛɠɛ ɓalaa ba.

24 Naa ɠa é ba, wooi wo mɛniga tɔɔzeizu mɔunpa, à ɠaaɓa, wo naa makɛ wo-yiimaʋɛ. Ni tama nii wo mɛnini tɔɔzeizu mɔunpa, naa ɠa wo-yiimaʋɛ, wo ɠiliai ɠa yɛ Doun Zunui ʋa ta Ɠɛɛɠɛ. 25 Wɛlɛ nii ɠa Kilista minazeɠea ga é fe ade ʋɛ: ɠɔoɠɔ zɛnvui.

26 Gè niima vaiti sɛʋɛʋɛ wo ma naati ta-vaa zu, niiti ti wɔinni ti wo ɠaka. 27 Wɔun wa, Zɛnvui nii Kilista zeini wo ma, naa ɠa wo-yiimaʋɛ. Eɠɛʋelei ná-Zɛnvui wo ʋa la, wo ɓɛdɛ la mɔ ba ga nu wo ɠala. Tama Zɛnvui ɠa wo ɠalasu ga fai pɛ, nii ma é wo ɠalasu da, naa ɠa ga gaamai, nii zɛɛ vaa nɔpɛ ge la su. À ɠolo Zɛnvui ná-kalagi ʋɛ, wo ɠiliai yɛ de Kilista ʋa.

28 Ungo, dòungoiti, wo ɠiliai yɛ de Kilista ʋa, naa ɠa a kɛ, da-ladalai laazeeli, siɛgi zu é ɠulazu la kɛlɛma, unfegi mina de maaɓɔle gaazu, voloi é ʋaazu la. 29 Wo suɠwɛɛ ga Kilista lelebogɛ, naa ma, à suɠwɛɛ ɓalaa ga nu-o-nu é sɔle fai ɠɛɛzu, naa zɔlɔɔgɛ tɔun ba.

3

GALA dointi

1 À wɛlɛ ʋelei Ɠɛɛɠɛ ade nɛai la ʋɛ! Ná-nɛɛbɛi ɠa é kɛa ade lolisu ga GALA dointi. Tama da ga naati gaamazu. Wɛlɛ nii ɠa é kɛa eteai la de ɠwɛɛ: É la GALA kwɛɛni. 2 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, ada niina ga GALA dointi, kɛlɛ ʋelei da ɠɛ la, naa la dɛ ɠulani kɛlɛma. Tama de nii ɠwɛɛ: Siɛgi zu Kilista ɠulazu la kɛlɛma, da ɠɛ ga tɔun kɛʋele, tɔɔzei da ka, ʋelei é la. 3 Nu-o-nu naama ɠitogi ziimaʋɛ, é lo Kilista ʋa, naa ɠa ɓɔɠɔ ɲade ga Kilista ɠɛʋele.

4 Nu nɔpɛ é kotoi ɠɛɛzu, naa ɠa GALA ná-tɔgi ɠoloɠolosu, mazɔlɔɔ kotoi ɠa é ga tɔ koloɠolo fai. 5 Wo suɠwɛɛ ga Yesu Kilista ɠulani kɛlɛma ga é kotoiti kpe, koto nɔpɛ ge la tɔun ba. 6 Naa ma, zɔi giliai yɛsu Kilista ʋa, naa ɠa ɓe kotoi ɠɛɛ vai ʋa. Zɔi é yɛsu kotoi ɠɛɛzu, naa la kaani, é la kwɛɛni.

7 Dòungoiti, à mina va bu nu ʋa wo yaava. Zɔi é telebo fai ɠɛɛzu, naa ɓɔɠɔi lelebogɛ, eɠɛʋelei Yesu Kilista lelebogai la. 8 Zɔi é yɛsu kotoi ɠɛɛzu, naa ɠa ga Inɛgi nɔnɔ, mazɔlɔɔ Inɛgi kotoi ɠɛɛni tɔɔzeizu mɔunpa. GALA Doun Zunui ɠulani kɛlɛma ɠiteɠite su ga é Inɛgi ná-kɛɛwotiiti koloɠolo.

9 Nu-o-nu é ga GALA doun, naa ɠa ɓe kotoi ɠɛɛ vai ʋa, mazɔlɔɔ zɛnvui ná-zobogi é zɔlɔɔsu GALA zea, naa ɠa ziimaʋɛ, tɔɔzei GALA ka ga Kɛɛɠɛ, é la zooga é ʋa yɛ kotoi ɠɛɛzu. 10 Naa ɠa é zeeɠaaɠwɛɛi ɠɛɛzu ga pagɔ GALA dointi ta Inɛgi ná-dointi zɔɠɔzu. Zɔi nɔpɛ é la ziɛzu ga telebodai, ɓaa é la kɛɛɠɛloin nɛɛzu ʋɛ, naa la ga GALA doun.

Ɛsɛ gilagilagi bɔɔlai nɛɛ ʋɛ

11 Wɛlɛ keela wooi nii ɠa wo mɛnini tɔɔzeizu mɔunpa: Ade ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ ade ɠilagilagi pɛ. 12 Ade mina ɠɛ ga Kayɛn ɠɛʋele, nii é ɠɛni ga Inɛgi nɔnɔi, é deɠei ʋaani. Lee vaa zu é paani? Tɔɔzei Kayɛn ɲɔuni ná-kɛɛwotiiti su, tama deɠei leleboni nɔnɔiti su.

13 Wo laa mina vɔ, kɛ̀ɛleaiti, ni eteai zu nuiti ta wo wɔinzeɠena. 14 Ade kwɛɛ ga de ɓudɛa saai maazu, de lɔ zɛnvui zu, tɔɔzei da de-ɠɛɛleaiti nɛɛzu ʋɛ. Zɔi nɔpɛ é la ziɛzu ga nɛɛbɛi, naa ɠa dɛ zeini saai laawu. 15 Nu nɔpɛ é kɛɛɠɛloin wɔinzeɠezu, naa ɠa ga nu ʋaa nu, wo suɠwɛɛ ga ɠɔoɠɔ zɛnvui la nu ʋaa nu ya, é ʋa zei ziimaʋɛ. 16 Wɛlɛ ʋelei de nɛɛbɛi ɠwɛɛgai la: Yesu Kilista zɛnvui veeni da-vaa zu. Da ɓalaagi, de maanɛɛʋɛ de de-yɛnvui ve de-ɠɛɛleaiti ta-vaa zu. 17 Ni nu a eteai zu naavoloi zɔlɔɔna, é wɛlɛ, é ɗa kɛɛɠɛloin ɠa kpalai zu, é ɠaazumaavɔ la, toɠa zoo ɠɛɛzu ma ɠale, GALA ná-nɛɛbɛi ɠa zeini ziimaʋɛ? 18 Dòungoiti, ade mina nɛɛbɛi ɠɛ ga kpɔɛzuɠulai nɔ, ɓaa de-nɛgi nɔ, kɛlɛ kɛni é ɠɛ ga nɛɛbɛ ɠitei, é ɠulazu kɛlɛma ga kɛɛwotiiti.

Ladalai GALA gaazu

19 Ni naa ɠa ɠɛɛna, da kwɛɛ ga da gaamai zu, de ladalai ɠɛ de-yiimaʋɛ GALA gaazu. 20 Ni de-yiimaʋɛ a de ʋeelalana, GALA bɔɔlɔʋɛ de-yiimaʋɛ ʋa, é faiti pɛ kwɛɛ. 21 Naa ma, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, ni de-yiimaʋɛ la de ʋeelalani, ladalai ɠa de ya GALA gaazu. 22 Nii nɔpɛ de falizu ma, da naa zɔlɔɔsu, tɔɔzei da ɠolozu ná-deveiti bɛ, de ɗa naa ɠɛ, nii nɛai bɛ. 23 Nii ɠa é ga devei é feezu de ya: de ɠidaaleʋe ná-Doun Zunui Yesu Kilista laaseigi ma, de ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ de ɠilagilagi pɛ, eɠɛʋelei é ma levei veeni la de ya. 24 Zɔi é ɠolozu GALA ná-deveiti bɛ, naa ɠa yɛsu GALA ba, GALA ge yɛ tɔ ɓalaa ba. Wɛlɛ ʋelei de kwɛɛsu da ga GALA ka yɛsu de ʋa: Da kwɛɛsu ga Zɛnvu Ɲadegai maaʋele, nii é feeni ade ya.

4

Zɛɛ ɠalamɔinti

1 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à mina la zɛnvui pɛ da, kɛni wo ti ʋoluɠula, nii a kɛ wo ɠɛ kwɛɛ ni ti zeɠeʋɛ GALA pɔ. Mazɔlɔɔ zɛɛ ɠala goo wo nu mɔinmɔin ge vazaga eteai zu. 2 Wɛlɛ ʋelei wa kwɛɛ da ga GALA Zɛnvui ʋe: Zɛnvui nɔpɛ é kulazu laa, é ɠɛ ma: «Yesu Kilista ʋaani ga ɠite kpusɛi zu,» GALA nɔnɔi ɠa ga naa. 3 Kɛlɛ zɛnvui nɔpɛ é la laani Yesu Kilista ná-fai la, é ʋa kula laa, é bo, zɛnvui naa la ga GALA nɔnɔ. Zɛnvui naa ɠa ga Kilista zili nui nɔnɔi, nii wo ná-fai mɛnini ga toɠa ʋaazu, tama toɠa niina eteai zu niizu.

4 Kɛlɛ wɔun, dòungoiti, wa ga GALA nɔnɔiti, wo zobo sɔlɔɔga zɛɛ ɠala goo wo nuiti ma, mazɔlɔɔ nii é wo-yiimaʋɛ, naa wɔɔlɔʋɛ, é leʋe naa ʋa, nii é etea nuiti ziimaʋɛ. 5 Zɛɛ ɠala goo wo nuiti ta ga eteai nɔnɔiti, ta ɓɔɛzu ga eteai ɠɛʋelei, etea nuiti ti ɗa woilo ti-woo ma. 6 Dɔun da, da ga GALA nɔnɔiti. Zɔi é GALA kwɛɛ, naa ɠa woilosu de-woo ma. Zɔi é la ga GALA nɔnɔ, naa la woilosu de-woo ma. Zekana de gaama yɛnvui ta kaka zɛnvuiti zɔɠɔzuɠaazu la.

GALA ka ga nɛɛbɛi

7 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, ade ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ de ɠilagilagi pɛ, mazɔlɔɔ nɛɛbɛi zeɠeʋɛ GALA pɔ. Nu-o-nu a nɛɛbɛi ziɛ, naa ɠa ga GALA doun, é GALA kwɛɛ. 8 Zɔi é la ziɛzu ga nɛɛbɛi, naa la GALA kwɛɛ, mazɔlɔɔ GALA ka ga nɛɛbɛi. 9 Wɛlɛ ʋelei GALA ná-nɛɛbɛi ɠulani la kɛlɛma ade ʋɛ: GALA ge ná-Doun Zunu ɠila kpegi leʋeni eteai zu, nii a kɛ de zɛnvui wo ga tɔun maaʋele. 10 Nɛɛbɛi ɠa ga nii: É la ga dɔun ka de GALA nɛai ʋɛ, kɛlɛ tɔun ka é ade nɛɛni ʋɛ, é ná-Doun Zunui leʋe, é ɠɛ ga da-ɠotoiti gba zalaɠai.

11 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, tɛi GALA ge ade nɛa ʋɛ ɠana, de maanɛɛʋɛ, da ɓalaa, de ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ de ɠilagilagi pɛ. 12 Nu nɔpɛ ge la dɛ GALA kaani pɛ. Ni da ɓɔɠɔ nɛɛna ʋɛ de ɠilagilagi pɛ, GALA ka zeini de-yiimaʋɛ, ná-nɛɛbɛi ɠaavɔnigɛ ga pagɔ de-yiimaʋɛ.

13 Wɛlɛ ʋelei de kwɛɛsu da ga da GALA ba, ta toɠa zeini de-yiimaʋɛ: É ná-Zɛnvui veeni ade ya. 14 Gɔun gi kaani, gá zeele wooi wosu ga, Ɠɛɛɠɛ ná-Doun Zunui leʋeni, é ɠɛ ga eteai Ɠizo Nui. 15 Zɔi nɔpɛ é kulazu laa, é ɠɛ ma: «Yesu ɠa ga GALA Doun Zunui,» GALA ka zeini naa yiimaʋɛ, tɔ ɓalaa ɠiliʋɛ GALA ba. 16 Adɔun de GALA ná-nɛɛbɛi ɠwɛɛgɛ, é zea de ma vaa ma, tama, de ɠidaaleʋe naama nɛɛbɛi ma. GALA ka ga nɛɛbɛi, zɔi é ziɛzu ga nɛɛbɛi, naa ɠiliʋɛ GALA ba, GALA ka zeini ziimaʋɛ. 17 Ni nɛɛbɛi ɠaavɔnigɛ ade-yiimaʋɛ, ladala laazeeliai ɠa de ya tukpɔɠaaleʋe voloi, tɔɔzei zɛnvui de bosu eteai zu, naa ɠɛɛʋɛ eɠɛʋelei Yesu Kilista nɔnɔi la. 18 Dualua ge la nɛɛbɛi zu, kɛlɛ nɛɛbɛi ɠaavɔnigai ɠa ɗa dualuagi ɓe. Naa ma, zɔi é lualuasu, nɛɛbɛi ɠaa la vɔnini naa ya, mazɔlɔɔ dualuagi ɠiliʋɛ maaɠolo vai ma maaɓɔungi ʋa.

19 Adɔun ada nɛɛbɛi wosu, tɔɔzei GALA ka é ade nɛɛni ʋɛ mɔunpa. 20 Ni nu nɔpɛ a ɠɛɛna ma: «Gè GALA nɛɛʋɛ ʋɛ,» é ɗa kɛɛɠɛloin wɔinzeɠe, toɠa ga zɛɛ nu. Mazɔlɔɔ zɔi é la kɛɛɠɛloin nɛɛni ʋɛ, nii é kaazu, é la zooga é ʋa GALA nɛɛ ʋɛ, nii é la kaazu. 21 Tama GALA ge niima levei veeni ade ya: Zɔi a GALA nɛɛ ʋɛ, é kɛɛɠɛloin ɓalaa nɛɛ ʋɛ.

5

Pilɛ sɔlɔɔ fai eteai ma

1 Nu-o-nu a la da ga Yesu ɠa ga Kilista, naa ɠa ga GALA doun. Zɔi a doun kɛɛɠɛi nɛɛna ʋɛ, toɠa naa ná-dointi nɛɛʋɛ ɓalaagi. 2 Wɛlɛ ʋelei de kwɛɛsu da ga de GALA dointi nɛɛʋɛ ʋɛ: Ni da GALA nɛɛna ʋɛ, de ɗa ziɛ ga ná-deveiti. 3 Mazɔlɔɔ ni da GALA nɛɛna ʋɛ, naa ɠa é ga, kɛni de ná-deveiti so. Ná-deveiti ti la ɓaani, 4 mazɔlɔɔ GALA doin pɛ ka zoo é pilɛ sɔlɔɔ eteai ma. Wɛlɛ nii ɠa é ga zobogi, da pilɛ sɔlɔɔ da eteai ma: da-ɠidaaleʋei. 5 Ɓɛ ɠa a zoo é pilɛ sɔlɔɔ eteai ma? Kɛni zɔi ɠila kpe kidaaleʋeai ga Yesu ɠa ga GALA Doun Zunui.

Zeele wooi é ʋilɛ Yesu Kilista ʋa

6 Tɔun be, Yesu Kilista ya, paai ga ziɛi ta ɲamai, é la ʋaani ga ziɛi letelegi nɔ, kɛlɛ ziɛi ta ɲamai. Zɛnvu Ɲadegai ɠa zeele wooi wosu, ga naa ɠa ga gaamai, mazɔlɔɔ Zɛnvu Ɲadegai ɠa ga gaamai. 7 Mazɔlɔɔ ta saʋa ti zeele wooi wosu: 8 Zɛnvu Ɲadegai ta ziɛi, ta ɲamai, ti saʋagɔ pɛ ti zoloogɛ ma. 9 Ni da ɗa nuiti ta-zeele wooi zo, GALA ná-zeele wooi wola wɔɔlɔʋɛ, naa ma ka é ga zeele wooi nii é boni ná-Doun Zunui vaa zu. 10 Naa ma, zɔi é ɠidaaleʋea GALA Doun Zunui ma, niima zeele wooi ɠa ziimaʋɛ. Kɛlɛ zɔi é la ɠidaaleʋeni GALA ma, naa ɠa GALA kɛɛzu ga zɛɛ nu, tɔɔzei é la laani zeele wooi la, nii GALA ge boga ná-Doun Zunui vaa zu. 11 Wɛlɛ naama zeele wooi ʋa: GALA ge ɠɔoɠɔ zɛnvui vea de ya, da naama yɛnvui zɔlɔɔsu ná-Doun Zunui ya. 12 Zɔi giliai Doun Zunui ʋa, zɛnvui ɠa naa ya. Zɔi é la ɠilini GALA Doun Zunui ʋa, zɛnvui la naa ya.

Keletiɛin ná-ladalai

13 Wɔiti wo ɠidaaleʋea GALA Doun Zunui laaseigi ma, gè niima vaiti sɛʋɛʋɛ wo ma, naa ɠa a kɛ, wo kwɛɛ ga ɠɔoɠɔ zɛnvui ɠa wo ya. 14 Wɛlɛ niima ladalai ɠa de ya, é ʋilɛ GALA ba, ga nii nɔpɛ da fali ma, é ga ziimai, toɠa de woomɛni. 15 Ni de kwɛɛ ga toɠa de woomɛni, faa nɔpɛ de falizu ma, da kwɛɛ ga naama vai ma wooɠaaʋotegi ɠa niina de ya, nii da fali ma.

16 Ni nui ta a kɛɛɠɛloin ɠaana, é ɗa kotoi ɠɛ nii é la liizu ga nu saai ʋɔ, kɛni é GALA fali, GALA ka zɛnvui ve kɛɛɠɛloin naa ya. Toɠa naati ta-vaa wosu, ti kotoi ɠɛɛzu nii é la liizu ga nu saai ʋɔ. Kɛlɛ kotoi ta ɠana, nii é liizu ga nu saai ʋɔ, naama ɠotoi ma zii laade, gè ʋa ɠɛ wo GALA fali su. 17 Telebotala vai pɛ ka ga kotoi, kɛlɛ kotoi ta ɠana, é la liizu ga nu saai ʋɔ.

18 Ade kwɛɛ ga GALA doin la ɗa ga yɛ kotoi ɠɛɛzu, mazɔlɔɔ GALA Doun Zunui ɠa makɛsu, Inɛgi la zooga é ʋa faa nɔpɛ kɛ la. 19 De kwɛɛ ga da ga GALA nɔnɔiti, kɛlɛ eteai pɛ ka Inɛgi ná-zobogi wu. 20 De kwɛɛ ɓalaa ga GALA Doun Zunui ʋaani, é ɠimalai ve de ʋɛ, ga de gaama ƓALAGI ɠwɛɛ. Da yɛsu gilibalai zu GALA ba ada-ɠilibalai maaʋele ma da ná-Doun Zunui Yesu Kilista. Tɔ ɠa é ga gaama ƓALAGI, ta ɠɔoɠɔ zɛnvui.

21 Dòungoiti, à dama ga ɓɔɠɔ é ʋilɛ kɔɔɠɔ gani faiti ba.

2 Zan

Zan Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zan Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi nii, Zan ɠa é sɛʋɛni, kona ʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔi zɔɠɔzuʋɛ ta puutaaʋuugɔi (85-90), Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Zan la ɓɔɠɔ lɛɛzu ga tɔ ɠa é ga sɛʋɛi ɠɛɛ nui, kɛlɛ tɔun é ɓɔɠɔ laasei pɛɛʋɛ ga «Kɛwolai». Zan Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi zu vaiti kulaʋɛ gola ga Zan ná-Woo Niinɛ Ʋagɔi zu vaiti. Naa wola ɠulaʋɛ kɛlɛma siɛgi zu é ɓɔɛzu la é lo Yesu ná-devei ʋa ga de ɓɔɠɔ nɛɛʋɛ de ɠilagilagiti, ta Yesu nɛɛ vai nu ʋɛ, ʋelei é naati kpɔsu la su ta ná-deveiti sogai (1:5-6; Zan 15:9-10). Kisiɛi wogɛ ga Zan ɠa é Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛa, naa ʋɛɛ Zan Ná-Sɛʋɛ Mɔungi, Felesiɛi, ta Saʋasiɛi ʋa, siɛgi zu é ɠɛni la Efɛze.

Zan ná-sɛʋɛi nii leʋegɛ anzanui naa ma, nii GALA ge yiimazeɠeai la ta ná-dointi. Kɛɛʋɛ eɠɛ é ɠɛni vaazu Egilisii ta ma. Zan ɠɛai ma sɛʋɛi nii ɠɛɛzu ma ungi ɠɛni ga é Egilisii iɲɔdɔ, ta é ti loo ɠisu zɛɛ ɠalamɔinti daalɔɠɔma.

Unsosuʋɛ

1. Zan ná-sɛʋɛi lɔɔzeiʋɛ ga é naati dɛɛ niiti sɛʋɛi leʋesu ti ma, ta é ná-tuʋɔ gooi laazeeli naati ma, niiti ná-sɛʋɛi liizu ti ʋɔ (1:1-3).

2. Naa ʋoluma é Egilisii iɲɔdɔ ta é naati kitoo tɔgi zu nii gola ɓaɠoai (1:4-6).

3. É zɛba é tookisui ɠɛ ga naati é lo zɛɛ ɠalamɔinti ba (1:7-11).

4. Zan ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga Egilisii nii é ɠɛni su, é naama ɠidaaleʋe nuiti ta-luʋɔ gooi laazeeli (1:12-13).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Egilisi lotuɠɔi, nà ɠa gè sɛʋɛi nii leʋesu anzanui* ma, GALA ge yiimazeɠeai la, ta ná-dointi, niiti gè ti nɛai ʋɛ ga gaamai, nà ɠila taade, kɛlɛ zɔiti pɛ ɓalaa ti gaamai ɠwɛɛ, 2 tɔɔzei gaamai ɠa ade-yiimaʋɛ, ta toɠa yɛ ade ʋa ɠɔ.

3 Ɠɛɛɠɛ GALA ta ná-Doun Zunui Yesu Kilista ti zaalai la ade ma, ti ade maawɔinɠa, ti ziilɛigi ve ade ʋɛ, de zɛnvui wo ga tiye, gaamai ta nɛɛbɛi zu.

Gaamai ta nɛɛbɛi

4 Kòozunɛɛni gola gè è-loin tanigaani ka, ti ɗa ziɛ gaamai zu, eɠɛʋelei Ɠɛɛɠɛ naama levei veeni la ade ya. 5 Niizu niina, anzanui, nii gè bosu è ma sɛʋɛi zu, é la ga gè ʋa ɠɛ deve niinɛ veezu, kɛlɛ toɠa ga zɔi ade sɔlɔɔga tɔɔzeizu mɔunpa, ga ade ɓɔɠɔ nɛɛ ʋɛ ade ɠilagilagi pɛ. 6 Nɛɛbɛi ɠa ga, de ziɛ ga GALA ná-deveiti. Naa ɠa é ga devei nii wo maanɛai wo ziɛ la, eɠɛʋelei wo mɛnini la tɔɔzeizu mɔunpa.

Zɛɛ ɠalamɔinti

7 Nu yaava nu mɔinmɔin ge vazaga eteai zu, ti la kɛa ti ʋa la da ga Yesu Kilista ʋaani ga ɠite kpusɛi zu. Zɔi é ziɛzu ɠana, toɠa ga yaava nui, é ɠɛ ga Kilista zili nui. 8 À dama ga ɓɔɠɔ, naa ɠa a kɛ wo mina ʋala gá-wotii zulɔnɔgi ma, kɛlɛ wo wa-ɠulanumai laazeeliai zɔlɔɔ.

9 Nu-o-nu é la ɠɛ yɛni Kilista ná-kalagi ʋa, a zeɠena ba, é li yɛ, GALA ge la naama nui ʋa. Zɔi é yɛsu niima ɠalagi zu, Ɠɛɛɠɛ ta Doun Zunui ta ɠili ma nui ʋa. 10 Ni nui ta a ʋaana wo ʋɔ bɛ, kɛlɛ é la ʋaani ga kalagi nii, à mina yeezei bu wa-ʋɛlɛi wu, à ɠɛlɛ tuʋɔ fai ʋa ɓalaa. 11 Mazɔlɔɔ zɔi a tuʋɔna, naa ʋɔɔpɛa ná-kɛɛwoti ɲɔiti ba.

Tuʋɔ gaaɓelagiti

12 Faa mɔinmɔin ka kìsu ga gè bo wo ma, kɛlɛ gè la wɔinni gè ʋa naa ɠɛ ga sɛʋɛi ta sɛʋɛ ɗɛi. Toɠa kìsu ga gè ʋa wo ʋɔ bɛ, gè ɓɔɛ wo ʋɔ laani ta laa, naa ɠa a kɛ da-ɠoozunɛɛi laazeeli.

13 È-ʋaazeelai GALA ge yiimazeɠeai la, ná-dointi ta è luʋɔsu.

* 1:1 1:1 anzanui: Nui tanigaa ta ɠisiɛzu ga anzanui nii GALA ge yiimazeɠeai la, naa ɠa ga Egilisi goi ta, nii su nuɓusɛiti ti lolisu ga ná-dointi.

3 Zan

Zan Ná-Sɛʋɛi Zaʋasiɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zan Ná-Sɛʋɛi Zaʋasiɛi nii, Zan ɠa é sɛʋɛni, kona ʋuulɔsaʋa maazu lɔɔlugɔi zɔɠɔzuʋɛ ta puutaaʋuugɔi (85-90), Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Zan la ɓɔɠɔ lɛɛzu ga tɔ ɠa é ga sɛʋɛi ɠɛɛ nui, kɛlɛ tɔun é ɓɔɠɔ laasei pɛɛʋɛ ga «Kɛwolai» (1:1). Kisiɛi wogɛ ga Zan ɠa é Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛa, naa ʋɛɛ Zan Ná-Sɛʋɛ Mɔungi, Felesiɛi ta Saʋasiɛi ʋa, siɛgi zu é ɠɛni la Efɛze.

Zan sɛʋɛi nii leʋegɛ kidaaleʋe nui ta ma, nii daaseigi ga Gaiyuse. Toɠa ɓɔɛzu Gaiyuse ʋɔ eɠɛ bɔɔlai ta, ta é deveiti fe naa ya, ga é ɠa ga wɛɛn zuzo nu ɠɛɛɠɛlointi bɛ, ti leʋesu zou zɛʋɛi naa zu, tama ta naati ti gilibalai zu ta Kilista.

Unsosuʋɛ

1. Zan ná-sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti bogɛ (1:1).

2. Naa ʋolu é Gaiyuse iɲɔdɔɔʋɛ, ta é deveiti fe naa ya ga é ɠɛ ga wɛɛn zuzo nu ɠɛɛɠɛlointi bɛ (1:2-8).

3. É zɛba é ɓɔɛ, é ʋilɛ zunu felegɔ ɠiligaa ʋa, Diyotelɛfe ta Demetiliyuse (1:9-12).

4. É gaaɓela ga é ná-sɛʋɛi unsei (1:13-14).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Egilisi lotuɠɔi, nà ɠa gè sɛʋɛi nii leʋesu nɛ̀ɛɲɔɠɔi Gaiyuse ma, gè nɛai ʋɛ ga gaamai.

2 Nɛ̀ɛɲɔɠɔi, nà pɔ ga è-yeavaiti pɛ ti zoloo ga pagɔ, è ɠɛ kɛdɛyai zu è-ɓusɛi zu, eɠɛʋelei è la zɛnvu zu vaiti su. 3 Kòozunɛɛni gola, de-ɠɛɛleaiti paai ma, ti zeɠe è ʋɔ bɛ, ti ɗa-wooɠɛɠiladai wo gaamai zu, eɠɛʋelei è ziɛzu la gaamai zu. 4 Koozunɛ nɔpɛ ge la wɔɔlɔa zèa, é ʋa leʋe nii ʋa, ga gè mɛni ga dòinti ta ziɛzu gaamai zu.

Gaiyuse maamusɛ vai

5 Nɛ̀ɛɲɔɠɔi, ɗa ziɛzu ga wooɠɛɠiladai fai pɛ su è kɛɛzu ɠɛɛɠɛlointi bɛ, anɛɛ naati bɛ niiti ti ga wɛɛinti. 6 Ti naama zeele wooi woni Egilisi nuiti gaazu, nii pilɛgai ɗa-nɛɛbɛi ʋa. Nà è maanɛɛnɛzu ga è ɓɔ ti ʋa ta-ziɛi zu, eɠɛʋelei soloogai la GALA gaazu. 7 Tɔɔzei Kilista ná-botii ma ziɛi ɠa ti bosu, ti la yeezeini kidaaleʋelala nuiti ta-ɓɔba nɔpɛ bu. 8 Naa ma, de maanɛɛʋɛ de yeezei nii ɠɛɠala nuiti bu, naa ɠa a kɛ de losu ɠɛ botii naa ʋa, nii ti kɛɛzu gaamai ʋɛ.

Diyotelɛfe ziɛ ʋele ɲɔi

9 Gè sɛʋɛ go leʋeni Egilisii ma, kɛlɛ Diyotelɛfe, nii wɔinɗai ga é ɠɛ ga ta-ɠundiɠii, é la gi levezu ga tago ɓalaa. 10 Naa ɠa é ba, siɛgi zu gè ʋaazu la, nà siɛ ʋele ɲɔiti bo, woo ɲɔiti ta zɛɛiti é ti wosu gi ma. Kɛlɛ é la ɓelani naa ʋa, é la kɛɛzu é ʋa yeezei de-ɠɛɛleaiti bu, ti ʋaazu, zɔiti ta ɠɛɛna ti yeezei ti wu, é pele ɓesa naati tuɠɔ, é ti ɓɛ Egilisii zu.

11 Nɛ̀ɛɲɔɠɔi, mina ʋokɔɠɔ faa ɲɔi ma, kɛni faa ʋagɔi. Zɔi é faa ʋagɔi ɠɛɛzu, naa ɠa ga GALA nu, kɛlɛ zɔi é faa ɲɔi ɠɛɛzu, naa la GALA kwɛɛ pa.

12 Ɛsɛ pɛ ka zeele woo ʋagɔi wosu Demetiliyuse ʋɛ, gaamai ɓɔɠɔi ɠa ɓɔɛzu ná-faa zu. Gá ɓalaagi gá zeele wooi wosu bɛ, tama è kwɛɛ ga nii gi bosu, gaamai ɠana.

Tuʋɔ gaaɓelagiti

13 Faa mɔinmɔin ka kìsu ga gè bo è ma, kɛlɛ gè la wɔinni gè ʋa naa ɠɛ ga sɛʋɛ ɓakui ta sɛʋɛ ɗɛi. 14 Toɠa kìsu ga su la ɠoozazu de ɓɔɠɔ ɠa, da ɓɔɛ ʋɔ názu, laani ta la.

15 Ziilɛigi ɠɛ è ʋɛ. De-wɔɔlaiti ta è luʋɔsu. De-wɔɔlaiti tuʋɔ, ti ɠilagilagi pɛ.

Zude

Zude

Ná-Sɛʋɛi

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Zude Ná-Sɛʋɛi kɛɛ nui ɠa daaseigi ba. Zude dɛɛʋɛ ga toɠa ga Zake kɛɛɠɛloin, nii é ga Yesu deeloin. Kisiɛi wogɛ ga toɠa ga Yesu deeloin ta (1:1). Ade la kwɛɛ ni sɛʋɛi nii leʋeni Egilisi ɠila ma seɠezeɠe, ta ʋelei é Minazeɠe Pɔlɔmai zu wooiti seɠezu la, kɛɛʋɛ eɠɛ Zude Ná-Sɛʋɛi ɠala nu mɔungiti ti ɠɛni ga Zuifuiti. Naa pɛni ta nɔnɔ, é ná-sɛʋɛi leʋegɛ naati kpein ma niiti Ɠɛɛɠɛ GALA ge ti loligai, é ti nɛai ʋɛ, ta Yesu Kilista ti makɛsu (1:1). Kɛɛʋɛ eɠɛ sɛʋɛi ɠɛɛʋɛ kona ʋuulɔzita (60) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔgai ʋoluma.

Sɛʋɛi ɠɛɛ ungi bɛ, é teʋe keletiɛinti pɛ ma, naa ɠa ga é ti loo ɠisu ti dama, ti mina ɓɔɠɔ yɛ ná zɛɛ ɠalamɔinti ti ʋa ti ɠaka (1:4). É laaʋilɛgɛ fai tanigaa ʋa Minazeɠe Pɔlɔmai zu, nii a kɛ wooiti é ti wosu, naati ti wuuɓikpi. Sɛʋɛi nii ta Piyɛlɛ Ná-Sɛʋɛi Velesiɛi ti ɓɔgɛ faa mɔinmɔin ma, naa ta ɠa ga tookisui, é lo zɛɛ ɠalamɔinti ba (1:4; 2Pi 2:1), ta ʋelei é laaʋilɛgai la geezuɠeelaiti ba, naa ʋɛɛ Sɔdɔme ta Gomɔɔl ʋa.

Unsosuʋɛ

1. Zude tɔɔzeiʋɛ ga é ɓɔɛ ná-sɛʋɛi ɠala nuiti pɔ (1:1-2).

2. Naa ʋoluma nii togai ma é sɛʋɛi ɠɛ, é naa ve, naa ɠa é ga tookisui zɛɛ ɠalamɔinti daalɔɠɔma (1:3-4).

3. Kpegai ma ga naa ɠɛ, é Minazeɠe Pɔlɔmai zu nui tanigaa ta fai tanigaa veeni ga poogi (1:5-16).

4. É zɛba nii maanɛai é ɠɛ ga ta-wooɠaaʋotegi, é lo naama vaiti ba, é naa wo ti ma (1:17-23).

5. Gaaɓelasu, é ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga é GALA maamusɛ (1:24-25).

1

Tuʋɔ gooiti

1 Nɛ̀i gè ga Zude, Zake deɠei, gè ga Yesu Kilista ná-botiɠɛ nu, nà ɠa gè sɛʋɛi nii leʋesu wo ma, wɔi Ɠɛɛɠɛ GALA ge wo loligai, é wo nɛai ʋɛ, ta Yesu Kilista wo makɛsu. 2 Maawɔinɠai ta ziilɛigi ta nɛɛbɛi ɠɛ wo ma ga gola.

À dama ga zɛɛ ɠalamɔinti ta-vai

3 Nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, eɠɛʋelei wɔin ɠɛni mà la, ga gè sɛʋɛi ɠɛ wo ma, é ʋilɛ kizo fai ʋa ade ɓɔgai ma, kɛɛɠeleɠele ge la ná, kɛni gè kɛ, naa ɠa a kɛ, gè wo iɲɔdɔ ga wo kɔɔi ɠɔ kidaaleʋei vaa zu, é veeni GALA ná-nuiti zea, ná ɠɛ ɠila kpe nɔ. 4 Mazɔlɔɔ nui tanigaani ti lɔɔni wo zaama dɔɔɠuzu, niiti ta-undaaʋili fai wogai kaite GALA Sɛʋɛi zu, GALA gaazuluabalala nuiti, niiti ti da-ƓALAGI ná-zaalai maavalibosu ga ɓaaɠulama vai, ti ɗa ɠɛlɛ da-Ɠalamɔn ɠila kpegi ʋa, é ga de-Maliɠii Yesu Kilista.

Zɛɛ ɠalamɔinti ta nii ti ʋaazu sɔlɔɔsu

5 Anɛɛ ni wo niima vaiti kwɛɛ kpezekele ga pagɔ, nà wo loozu ɠisu, ʋelei Maliɠii Izilayɛle nuiti kizoni da, é ti ɠula Ezipete yooi ʋa, kɛlɛ naa ʋolu é naati undaaʋilini, niiti ti la ɠɛni kɛɛni, ti ʋa la da. 6 À ɠizɛ geezuɠeelaiti su, zobogi é ɠɛni ti ya, naa la ɠɛni ti ɛnɛkɛni, kɛlɛ ti ɠɛlɛni ti-losuʋɛ ʋa, GALA ge ti makɛgɛ, é ti ɠili ga yɔlɔɠɔi ɠɔoɠɔ kpidii zu, eyɛsu folo wolai zeeli, tukpɔɠaaleʋe yeei. 7 À ɠizɛ Sɔdɔme ta Gomɔɔl zu, ta ti ɠoba laaiti, naati ɓalaa ti kɛɛni ɠana nɔ, ti ɓɔɠɔ lɔ koloɠologi zu, ti ɗa naa ɠɛ, nii nu maa la nɛɛni è ʋa kɛ. Ta ʋaazu ma zalai zɔlɔɔsu ga ɠɔoɠɔ abui, ta-vai ma ʋoogi veeʋɛ é ɠɛ ga tɛnɛgi ɛsɛ pɛ bɛ.

8 Anɛɛ naa ʋe, niima nuiti ɓalaa ta kɛɛzu ɠana nɔ ti ɠisu vai zu, ta ti ɓɔɠɔ ɓusɛi ɠɔzɔzu, ti ɗa maliɠilai ʋɛlɛʋili, ti ɗa lɛbiya vulu aniiti poomu, niiti ti geezuʋɛ. 9 Tama anɛɛ geezuɠeela ɠundiɠii Misɛle ɓɔɠɔgoi, siɛgi zu ti ɠɛni maaɠaalii loozu la ta Inɛgi Moize ma ʋoomai maazu, é la ɠɛni maalɔɔ ʋoomu goo woni ma, kɛlɛ é ɠɛni nɔ ma: «Maliɠii zelii lo è ma!» 10 Kɛlɛ niima nuiti, nii ti la kwɛɛ, naa ɠa ta ɗa poomu. Nii ma ti kwɛɛ, wɔin ti ma eɠɛʋelei dɔɓɔ zuaiti ti la, ɠi ge la ti ma, naa ɓɔɠɔi ɠa a ɗa ɠɛ ga ti undaaʋili zaɓui. 11 Nimizai ɠa ti luɠɔ! Mazɔlɔɔ ti ʋilɛga naama ʋelei ʋa, Kayɛn* ziɛni la, ti ɓɔɠɔ lɔa kakagi zu wali mii vai zu ga Ɓalaame† ɠɛʋele, ti ɓɔɠɔ undaaʋilini, tɔɔzei ti ɓakani ga Kolé‡ ɠɛʋele. 12 Ta ɠaazuɠulana wa-nɛɛbɛ laamii wosuʋɛ, ta ɓaaɠula naa ma, ta ɗa fɛtii ɠula unfetalai zu, ti ɓala ga ɓɔɠɔ nɔ. Ta ga tonaɓiingiti, niiti ziɛ la ti zu, fiilɛi ɗa ti yɛʋɛ ga. Ta ga guluiti ti la waazu ma yeeɠɛɠalai ma, guluiti ti lɔɔɠulaai, ti za. 13 Ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ kpoloɗɛi ma lakpatakpa ɲɔi, ti ɗa ta-unfetala ɠɛɛwotiiti kulakɛlɛma eɠɛ ziɛ vuɠei. Ti ɠɛɛʋɛ eɠɛ somideɠaiti ti ziɛziɛsu. Kpidi ɓɔii ɠa makɛgai ti laalɔɠɔma, ʋɛ ti yɛsu ná ɠɔ.

14 Tiya ɠa, Enɔke é ga Adama mavofodai lɔfelasiɛi, kaite é niima vaawokɛɛyeeluɠɔ ɓɔɛi woni ta-vaa zu ga: «Wɛlɛ! Maliɠii ɠa ʋaazu ga ná-geezuɠeela ɲadega waa mɔinmɔingiti, 15 ga é ti pɛ tukpɔɠaaleʋe, naa ɠa a kɛ é faa ɲɔu ɠɛ nuiti pɛ peelala, tɔɔzei ta-vaa ɲɔiti ba ti kɛɛzu GALA daalɔɠɔma, ta kpɔɛ ɲɔiti pɛ faa zu kotoba nuiti unfema la ti ya, ti boni tɔun daalɔɠɔma.» 16 Niima nuiti ti ɠoozu la nɛa yeenɔpɛ nɔ, ti ɗa unsuyelii lo nɔ ɠɔ, ti ɗa ziɛ nɔ ga ti ɓɔɠɔyiimai nɔ, ti ɗa waso kpɔɛiti bo, ti ɗa nuiti maamusɛ tɔnɔ sɔlɔɔ fai ma.

Tookisui ta devei

17 Kɛlɛ wɔun wa, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à ɠizɛ naama vaiti su, niiti de-Maliɠii Yesu Kilista ná-keelaiti ti ti woni wo ma ma yeeluɠɔ. 18 Ti ɠɛni wo ma: «Folo ɠaaɓelagiti su, ɲɛɛɠulasu nuiti ta ɠɛ ná, ti ɗa ziɛ ga ɓɔɠɔyiimai GALA gaazuluabalalai zu.» 19 Ta ga naama nuiti, niiti ti zeeɠaaɠwɛɛ vaiti kɛɛzu, kpusɛ zu vaiti ti pilɛ sɔlɔɔgɛ ti ma, GALA Zɛnvui la ti ʋa. 20 Kɛlɛ wɔun wa, nɛ̀ɛɲɔɠɔiti, à lo kpaan wa-ɠidaaleʋe ɲadega wolai zu. À GALA fali ga Zɛnvu Ɲadegai maaʋele. 21 À ɓɔɠɔ makɛ GALA ná-nɛɛbɛi zu, wo ná maaɓɔun ga de-Maliɠii Yesu Kilista ná-gaazumaawɔinɠai zu, é ɠɔoɠɔ zɛnvui ve wo ya.

22 À naati maawɔinɠa, niiti ti inɛinɛsu. 23 À ti ɠizo, wo ti ɠula abui ɠa. À zɔiti maawɔinɠa ɠana, kɛlɛ dualuagi ɠɛ wo ʋa ga wo ti ɠɔba zeɠei wɔinzeɠe, nii kɔzɔai ga kpusɛi ma ɠaazuɠulapɔi.

GALA fali maamusɛi

24 Zɔi zobogi bɛ, é wo makɛ, wa ʋa loo kaka fai tanɔpɛ su, é wo ɠula kɛlɛma ná-lɛbiyai ɠakalaʋɛ, kɔzɔzu nɔpɛ ge mina ɠɛ wo ʋa, wo-yiimaʋɛ laavegai ga koozunɛɛi, 25 GALA gila kpegi naa de Ɠizo Nui, ga Yesu Kilista de-Maliɠii maaʋele, lɛbiyai, ta maayikii, ta zɛbɛi, ta zobogi ɠa bɛ, kaite wɔlɔwɔlɔ, ta niizu, ta eyɛsu ɠɔ! Amina!

* 1:11 1:11 Kayɛn: Wɛlɛ ʋɛ: Zen 4:3-8.

† 1:11 1:11 Ɓalaame: Wɛlɛ ʋɛ: GlS 22:1-35.

‡ 1:11 1:11 Kolé: Wɛlɛ ʋɛ: GlS 16:1-35.

Kulakɛlɛmai

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Yesu Kilista

Ná-Kulakɛlɛmai

Zan Ʋɛ

Sɛʋɛi lɔɔzeizuʋɛ ma woo mɔungiti

Kulakɛlɛma Zɛʋɛi ɠa é ga Minazeɠe Niinɛi ma zɛʋɛ ɠaaɓelagi. Tɔ ɠa ɓalaa keelai Zan sɛʋɛni ga gaaɓela (1:1), kona ʋuutaaʋuugɔ maazu lɔɔlugɔ (95) ɠɛɠala leʋegai ma, Kilista zɔlɔɔga ʋoluma. Zan naa nɔ ɠa é Woo Niinɛ Ʋagɔi zɛʋɛai, nii daaseigi ba, ta sɛʋɛ saʋagɔi zɔiti, niiti daaseigi ti ʋa. Nui ti ɠɛni Zan ɠwɛɛ ɓalaa ga «Kaladopoi nii Yesu nɛɛni ʋɛ» (Zan 13:23). É Kulakɛlɛma Zɛʋɛi ɠɛɛni ziɛ zaama yooi zu, daa ga Patemɔse, mazɔlɔɔ ti soni, ti lii la miná, é Woo Niinɛ Ʋagɔi laazeelini, nii pilɛgai Yesu Kilista ʋa (1:9).

Kulakɛlɛma Zɛʋɛi ɠɛɛ ungi Zan ʋɛ, naa ɠa ga é kala nuiti iɲɔdɔ ga ti ɠɛ ga wooɠɛɠila nua Yesu Yesu Kilista ʋɛ, ta é kitogi ve tiya, mazɔlɔɔ Yesu ɠaaɠalema vai ma yeeɠɛɠalai maaɓuɠaa (1:3; 22:7). É sɛʋɛi leʋeni keletiɛinti pɛ ma, ma un ge daa ma mɛɛ ga Egilisi lɔfelaiti ma (2:1—3:22). Zan ɓɔɠɔi ɠɛ ná-sɛʋɛi ɠa ga kulakɛlɛma ɓɔɛiti (1:3), é maaniini mɔinmɔin seɠeʋɛ ná-sɛʋɛi zu ná pɛ, nii a kɛ fai niiti é ti ɠaai, é ti zuɠula. Sɛʋɛi nii ɠulaʋɛ ga Minazeɠe Pɔlɔmai ná tanigaani, ma un ge daa ma mɛɛ ga Zakali 6:1-8. Puʋu dɔfelaiti ta ziawɔ lɔfelaiti kulaʋɛ ga ʋe ta nimiza vaiti GALA ge ti zeini Ezipete ma ga maaɠolo ɓakɔi (Ɛgz 7:1—9:35). Kulakɛlɛmai ɠa ɓɔɛzu é ʋilɛ yeeɠɛɠala ɠaaɓelagi ʋa, é ɠɛ Yesu ɠa ɠɛɛzu ga pilɛ sɔlɔɔ nui, ta zɔiti kpein ti laazu tɔun da, naati ta ɠɔoɠɔ zɛnvui zɔlɔɔ. Sɛʋɛi nii wo loo ɠisu faan, ta é kitogi ve wo ya ga Yesu ɠa ʋaazu ʋolu fala.

Unsosuʋɛ

1. Zan tɔɔzeiʋɛ ga é dɛɛ ɓɛ ɠa é ga tɔun, ta ʋele é kulakɛlɛmai zɔlɔɔgai la (1:1-20).

2. É keela wooi laazeelini, nii é zɔlɔɔni Yesu ɓɔɠɔi ya, Egilisi lɔfelaiti faa ma (2:1—3:22).

3. Naa ʋoluma é poo dɔfelaiti ta-vai zuɠula (4:1—8:5), ta puʋu dɔfelaiti (8:6—11:19).

4. Naa pɛ poluma Zan ɓɔɛʋɛ é lo anzanui ʋa, nii Vamɔɠɔgi ɠɛni kpɛɛzu, ta sua felegɔiti, naa ʋɛɛ baala ziʋoi ʋa (12:1—14:20).

5. É zɛba é ziiɠaawana ɗaawɔ dɔfelaiti ta-vai zuɠula (15:1—16:21).

6. Naa ʋoluma ʋelei GALA ge pilɛ sɔlɔɔsu da sili nuiti geeɠɔlɔgi zu, Zan naa ɓalaa suɠulaʋɛ (17:1—20:15).

7. É ná-sɛʋɛi ɠaaɓelagɛ ga, geeɠɔlɔ niinɛiti ta zou niinɛi niiti ti ʋaazu folo ɠaaɓelagi, é naati kɛʋelei zuɠula (21:1—22:21).

1

Woo lɔɔzeigi

1 Sɛʋɛi nii zu vai ɠa ga kulakɛlɛmai nii Yesu Kilista sɔlɔɔni, nii GALA ge feeni zea ga é dɛɛ ga ná-botiɠɛ nuiti, fai niiti ti ʋaazu ɠɛɛzu fala. Kilista ná-geezuɠeelai leʋeni, é ti lɛ ga ná-botiɠɛ nui Zan. 2 Zan ɠɛni ga zeelei, ga é GALA daawooi ta Yesu Kilista ná-zeele wooi ta nii kpein é kaani, é naati daazeeli. 3 Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, zɔi é niima zɛʋɛi zu ɠulakɛlɛma ɓɔɛiti kalasu, ta naati ti woilosu ma, naa ʋɛɛ niiti ti ziɛzu ga niiti ti zɛʋɛai su! Mazɔlɔɔ su vaiti kɛ yeei maaɓuɠaa.

Tuʋɔgi ta maamusɛi

4 Nɛ̀i gè ga Zan, nà niima zɛʋɛi leʋesu Azi yooi zu Egilisi lɔfelaiti ma. Zaalai la wo ma, ziilɛigi ve wo ʋɛ, naa ya, nii é ná, nii é ɠɛni ná, nii é ʋaazu, é ve wo ya, zɛnvu lɔfelaiti zea, ti ná-masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, 5 é ve wo ʋɛ, Yesu Kilista ya, nii é ga wooɠɛɠila zeelei ta Doun Zunu mɔungi, é wuzeɠeni, é ɠula saai ya, etea masagiti ta-ɠundiɠii.

Tɔ ɠa é ade nɛa ʋɛ, é de unmɔɔni, é de ɠula da-ɠotoiti su ga ma ɲamai, 6 é de ɠɛ ga ná-masadai zu nuiti, zalaɠa ɠula nuiti Kɛɛɠɛ GALA ná-botii zu. Deɠɛmu, lɛbiyai ta zobogi ta ga nɔnɔ eyɛsu ɠɔ! Amina!

7 Wɛlɛ, toɠa yɛsu tonaɓiingi zaama, é ʋa! Ɛsɛ pɛ ka ka, anɛɛ zɔiti ti bɔɔni. Etea nuɓusɛi pɛ ka wɔlɔ ná-faa zu. Ungo, zekana a ɠɛ la! Amina!

8 Maliɠii GALA ge ɠɛ ma: «Nà ga Alefa ta Womega,»* zɔi é ná, é ɠɛni ná, é ʋaazu, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii.

Zan Kilista ná-kulakɛlɛmai ɠaa vai

9 Nɔ̀un nà Zan, nà ga wo-ɠɛɛloin, nà nɔ̀nɔ zɔlɔɔsu wo zaama kidaaʋili fai zu, ta GALA ná-masadai zu, ta ziilɔɔi zu, ada-ɠilibalai zu da Kilista, nuiti ti liini ga ze ziɛ zaama yooi zu, daa ga Patemɔse, tɔɔzei GALA daawooi ʋa gè daazeelini, ta Yesu ná-zeele wooi nii gè boni. 10 Maliɠii ná-dooɠo foloi, GALA Zɛnvui yeini mà, gè woo wolai ta mɛnini pòluʋelei, eɠɛ puʋu fɛɛ wooi, 11 é ɗa ɠɛ ma: «Niiti è ti ɠaazu, ti zɛʋɛ sɛʋɛi zu, è teʋe Egilisii lɔfelai niiti ma: Efɛze, ta Simiiline, ta Pɛɛlegame, naa ʋɛɛ Tiyatiil, ta Saalede ʋa, é ʋɛɛ Filadɛlɛfi, ta Laodisé ʋa.»

12 Gè latini, gè ɠɛ gè wooi naa ɠwɛɛ, é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀. Tàtigai ma, gè fitina zei ani lɔfelaiti kaani, ti ga zanugi. 13 Gè nui ta ɠaani loni zanu fitina zei aniiti saamaʋɛ, eɠɛ nu ná-doun zunui, maaɠilini ga kwɛpele seɠezuɠoozagi, zanu saamaɠiligi ɓesagai kakai wu. 14 Nɔungi ta nɔundeɠaiti ti ɠoleni eɠɛ baala deɠa ɠolegi, ti ɠole eɠɛ kobe kolegi, gaazuɠɛzɛiti ti volozu eɠɛ abuzogi, 15 kɔɠɔiti ti ɠɛni eɠɛ kɔlu ɓɔigi, kpɔiɗai abuzulugi zu, gooi ɠɛni eɠɛ ziɛ wolai zulu gooi. 16 É somideɠa lɔfelaiti soni yeezai ya, gaavele boɠa zɔkpɔ ɠaaligi, naa ɠɛni ɠulazu daaʋɛ, gaazuʋɛ ɠɛni volozu eɠɛ foloi, siɛgi zu é toozu la ga zɛbɛi pɛ.

17 Siɛgi zu gè kaani la, gè looni kɔɠɔi wu, eɠɛ nà za. É yeezai ʋɛɛni mà, é ɠɛ mà: «Mina lua pa! Nà ɠa gè ga ma mɔungi ta ma ɠaaɓelagi, 18 nii é vulua. Gè zaani, kɛlɛ wɛlɛ, nà vulua eyɛsu ɠɔ, nà ɠa saai ma ɓaɠuiti ti zèa ta gɔvɛalaazu ɓaɠui. 19 Naa ɠa é ba, naa zɛʋɛ, niiti è ti ɠaa: niizu vaiti, ta niiti ti ʋaazu ɠɛɛzu naa ʋolu. 20 Wɛlɛ, somideɠa lɔfelaiti è ti ɠaazu, ti zoni zèezai ɠa, ta zanu fitina zei ani lɔfelaiti, dɔɔɠuzu vai naa ʋoluʋɛ ɠa é ga nii: Somideɠa lɔfelaiti ta ga Egilisi lɔfelaiti ta-ɠeezuɠeelaiti, zanu fitina zei ani lɔfelaiti ta ga Egilisi lɔfelaiti.

2

Sɛʋɛi é leʋeni Efɛze Egilisii ma

1 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Efɛze Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ, zɔi somideɠa lɔfelaiti ti zoni zeezai ɠa, é ziɛzu zanu fitina zei ani lɔfelaiti saama, naa ɠa é nii wosu:

2 « ‹Gè è-ziɛ ʋeleiti kwɛɛ, ɗa-wotii, ta ɗa-yiilɔɔi. Gè kwɛni ga è la yeezeiɗa nu ɲɔiti bu: È naati suɠɔɠɔga, niiti ti ɓɔɠɔ ɠɛɛzu ga keelaiti, è kaani ga ta ga zɛɛ nuiti, ti la ga keela. 3 Ziilɔɔi ɠa è ya, è ɓɔlɔa nɔ̀un maaʋele ma, è la ɠɛni iɲɔteʋeni. 4 Kɛlɛ nii gè ma yelii losu è ma, naa ɠa é ga, è ɠɛlɛa nɛɛbɛi ʋa, é ɠɛni è-yiimaʋɛ mɔungi. 5 Naa ɠa é ba, ɠizɛ deɠɛmu è loozuʋɛ zu, è è-ziɛ ʋelei maavalibo, è kɛɛwotiiti kɛ niiti è ɠɛa ti ɠɛɛzu mɔungi zu. Ni naa laade, nà ʋaazu è ʋɔ, gè ɗa-vitina zei anii zeɠe losuʋɛ, ni è la è-ziɛ ʋelei maavaliboni. 6 Kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, faa ʋagɔ ɠila ka è ya, ga ɗa naati kɛɛ vai wɔinzeɠezu niiti ti ʋilɛsu Nikola ná-kalagi ʋolu, nii nà ɓalaa gè wɔinzeɠezu.

7 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma. Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, nà zɛnvu wului ma waai ve zea, é mi, nii é GALA ná-taa ʋagɔi zu.›

Sɛʋɛi é leʋeni Simiiline Egilisii ma

8 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Simiiline Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ, zɔi é ga ma mɔungi ta ma ɠaaɓelagi, nii é zaani ta é vulu su ʋolu, naa ɠa é nii wosu:

9 « ‹Gè ɗa-ɓɔlɔiti kwɛɛ, gè ɗa-ʋaladai ɠwɛɛ, kɛlɛ gaamazu, è ɓɛtɛʋɛ! Niiti ti ɠɛ ta ga Zuifuiti, kɛlɛ Zuifu la ga tiye, è-lɔɠɔi ti koloɠolosu, gè naa ɠwɛɛ, ta ga Setana lɛbi ʋɛlɛi ma nuɓusɛi. 10 Mina lua ga ɗa ʋaazu kpɔlɔi zɔlɔɔsu. Wɛlɛ! Inɛgi ɠa ʋaazu tanigaani pilisu kasoi ɠa wo zaama ga é ti zuɠɔɠɔ, wa maanɔɠɔi zɔlɔɔ gola folo puugɔ laawu. Ɠɛ ga wooɠɛɠila nu eyɛsu saai, masa bɔɔlɔgi é ga zɛnvu gelei, nà naa ve è ya naazu.

11 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma. Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, saai velesiɛi la faa ɲɔu nɔpɛ kɛa la.›

Sɛʋɛi é leʋeni Pɛɛlegame Egilisii ma

12 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Pɛɛlegame Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ zɔi gaavele boɠa zɔkpɔ ɠaaligi zea, naa ɠa é nii wosu:

13 « ‹Gè è-zeizuʋɛ ɠwɛɛ, ná ɠa Setana ná-masa kpɔkpɔgi ná. È ɠiliʋɛ bà kpaan, è la ɠɛlɛni nà-kidaaleʋei ʋa, anɛɛ naama ziɛgi zu ti nà-zeelei Antipase ʋaani la wo ʋɔ bɛ, nii é ɠɛni ga wooɠɛɠila nui, naa ɠɛɛni wo ʋɔ bɛ, ʋɛ Setanai zeini ná. 14 Kɛlɛ fai tanigaani ta ná, gè ma yelii losu è ma, naa ɠa é ga, nui tanigaa ta è ʋɔ bɛ, ti ziɛzu ga Ɓalaame* ná-kala gooi. Tɔ ɠa é Ɓalake ɠalani ga é kɔɠɔziɠa zaɓui la Izilayɛle nuiti tuɠɔ, ga ti suaiti mi, niiti ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ, ti ɓɔɠɔ lɔ koloɠologi zu. 15 Ɗa ɓalaagi zenɔ ɠana, nui tanigaani ta è ʋɔ bɛ, ti ziɛzu ga Nikola ná-kalagi. 16 È-ziɛ ʋelei maavalibo deɠɛmu. Ni naa laade, nà ʋaazu è ʋɔ bɛ ɠani nɔ, gè ti zakpe ga boɠa zɔkpɔi é ɠulazu dàaʋɛ.

17 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma. Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, nà manegi ve zea, nii dɔɔɠuai, ta kɔtu ɠolegi, kɔtui nii daasei niinɛi zɛʋɛai ma. Nu ɠili nɔpɛ ge la kwɛɛ, kɛni zɔi é veezu zea.›

Sɛʋɛi é leʋeni Tiyatiil Egilisii ma

18 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Tiyatiil Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ, GALA Doun Zunui, gaazuɠɛzɛiti ti volozu eɠɛ abuzogi, kɔɠɔiti ti volozu eɠɛ kɔlu ɓɔigi, naa ɠa é nii wosu:

19 « ‹Gè è-ziɛ ʋeleiti kwɛɛ, ɗa-nɛɛbɛi, ɗa-wooɠɛɠiladai, ɗa-wotii, ɗa-yiilɔɔi. Gè kwɛni ga ɗa-ɠɛɛwoti ʋagɔiti mɔinʋɛ niizu, é leʋe mɔungi zu geleiti ba. 20 Kɛlɛ wɛlɛ, nii gè ma yelii losu è ma, naa ɠa é ga, ɗa Zezaɓɛle yɛsu ná, anzanui naa nii é ɠɛ toɠa ga GALA goo wo nu, é ɗa nà-botiɠɛ nuiti kaka ga ti ɓɔɠɔ lɔ koloɠologi zu, ti ɗa suaiti mi, niiti ti ɠulaai ga zalaɠai kɔɔɠɔ ganigiti bɛ. 21 Gè yeeɠɛɠala veeʋɛ zea ga é siɛ ʋelei maavalibo, kɛlɛ é la pɔ é ʋa ɓeteʋe ná-koloɠologi ʋa. 22 Naa ɠa é ba, nà ʋaazu pilisu ya betei zu, é la ná kidaaʋili golai zu, gè naati pɛ kpɔlɔ ɠana nɔ, zɔiti ti wɛɛnziɛgi ɠɛai ta tiye, kɛni ni ta ti-ziɛ ʋelei maavalibona, ti zeɠe ná-faa ɲɔiti polu. 23 Naa ʋoluma, nà ná-dointi pɛ paa, naazu Egilisiiti pɛ ta kwɛɛ ga gè nuiti ta-ɠisiɛiti ta ti yiima vaiti pɛ kwɛɛ. Nà wo ɠilagilagi pɛ sala é zoloo kɛɛwotii ma wo kɛɛni. 24 Kɛlɛ wɔun, wa Tiyatiil Egilisi nui zɔiti, wɔi wo la ɠilini ná-kala ɲɔiti ba, nii ti ɠɛɛzu ma Setana ná-dɔɔɠuzu vaiti, nà bosu wo ma ga gè la kasɔ ɠili daazu wo unma. 25 Kɛlɛ tama, nii é wo ya, à naa zo kpaan eyɛsu gè ʋa.

26 « ‹Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, é yɛ ziɛzu ga zìima vaiti eyɛsu gaaɓela, nà zobogi ve bɛ, é zei ziiti unda. 27 Toɠa lo ti luɠɔ ga kɔlu lukpɔi, eɠɛʋelei nu a ɗa pɔlɔ liɠii wolowolo la, zekana nà ɓɔɠɔi ɓalaa gè ma zobogi zɔlɔɔni la Kɛ̀ɛ ya. 28 Nà geelaalaosu zomideɠai ve zea.

29 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma.›

3

Sɛʋɛi é leʋeni Saalede Egilisii ma

1 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Saalede Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ, zɔi GALA ná-zɛnvu lɔfelaiti ti zea, ta somideɠa lɔfelaiti, naa ɠa é nii wosu:

« ‹Gè è-ziɛ ʋeleiti kwɛɛ. È-lɔɠɔi ɠulaʋɛ ga ɗa vulua, kɛlɛ è zaaʋɛ. 2 Wɛlɛi wo, è naati sɛbɛlɔ, niiti ti ɠɛɛzu ti ʋa za, mazɔlɔɔ gè kaaʋɛ ga è-ziɛ ʋeleiti daa la zeelini ga pagɔ nà-GALAGI ɠaazu. 3 Ɠizɛ naa zu, ʋelei è Wooi mɛnini da, è sɔlɔɔ. Ɠolo naama ɠalagi ʋɛ, è è-ziɛ ʋelei maavalibo. Ni è la wɛlɛni ɓɔɠɔ ma, nà ʋaazu eɠɛ unma nui, è la kwɛɛ ga yeeɠɛɠalai gè ʋaazu la ɲɛgɛlɛin, gè ɠula è viliba. 4 Anɛɛ naa ʋe, ɗa-nui tanigaa ta è ʋɔ bɛ Saalede, ti la ta-zeɠeiti kɔzɔni. Gá tiyani gá ziɛ ʋɔɔma, ti maaɠiliai ga seɠe ɠolegi, tɔɔzei ti zoloogɛ.

5 « ‹Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, naa ɠa seɠe ɠolegiti too ɠɔba ɠana, gè la daaseigi ɠaaʋaa pɛ, gè ʋa kula zɛnvu zɛʋɛi zu. Nà daaseigi wo Kɛ̀ɛ ɠaazu ta ná-geezuɠeelaiti.

6 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma.›

Sɛʋɛi é leʋeni Filadɛlefi Egilisii ma

7 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Filadɛlɛfi Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ, zɔi ɲadegai, gaamai, masagi Davide ná-kpaɠui zea, zɔi a daalaona, nu nɔpɛ ge la daaɠuluga, a daaɠuluna, nu nɔpɛ ge la daalaoga, naa ɠa é nii wosu:

8 « ‹Gè è-ziɛ ʋeleiti kwɛɛ. Gè kwɛni ga zɛbɛ wola la è ya, kɛlɛ anɛɛ naa ʋe, è ɠoloʋɛ dàawooi ʋɛ, è ɠɛ bɛ̀ ga wooɠɛɠila nu. Wɛlɛ, gè daalaogai yɛgɛ è luɠɔ, nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa daaɠulu. 9 Pɛtɛ, nà naati feezu è ya, niiti ti ga Setana lɛbi ʋɛlɛi ma nuɓusɛiti, ti ɠɛɛzu ɓɔɠɔ ma Zuifuiti, kɛlɛ Zuifu la ga tiye, mazɔlɔɔ zɛɛi ɠa ti bosu. Wɛlɛ, nà ʋaazu ga tiye, ti nɔkɔ è ɠɔɠɔwu, ta kwɛɛ ga gè è nɛɛʋɛ ʋɛ. 10 Tɔɔzei è ziɛni ga nà-devei, è ɠɛ ga ziilɔɔ nu, nà ɓalaagi nà è makɛ maanɔɠɔi ma ziɛgi zu, é ʋaazu zeizu eteai pɛ ma, é ɠɛ ga suɠɔɠɔgi etea nuɓusɛiti pɛ bɛ. 11 Nà ʋaazu fala. Nii é è ya, naa zo kpaan, naa ɠa a kɛ, nu nɔpɛ ge mina ɗa-zobo sɔlɔɔ fai ma zalai ɠula è ya.

12 « ‹Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, nà naa ɠɛ ga kpɛdɛgi nà-GALA sei ʋɛlɛi wu, é la ɠula ná eyɛsu pɛ. Nà nà-GALAGI laaseigi zɛʋɛ maaʋɛ, ta nà-GALAGI ná-taai laaseigi, Zeluzalɛme niinɛi, é ʋaazu yeizu, é zeɠe geezuʋɛ, nà-GALAGI ʋɔ bɛ. Nà dàasei niinɛi ɓalaa zɛʋɛ maaʋɛ.

13 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma.›

Sɛʋɛi é leʋeni Laodisé Egilisii ma

14 «Sɛʋɛi ɠɛ, è teʋe Laodisé Egilisii ná-geezuɠeelai ma: ‹Wɛlɛ, zɔi é ga Amina, wooɠɛɠila zeelei, nii é gaamai wosu, GALA ná-kpɛtɛanii kpein ma ungi, naa ɠa é nii wosu:

15 « ‹Gè è-ziɛ ʋeleiti kwɛɛ. Gè kwɛni ga è la lɛini, è la vilɛni. Ni tama è lɛini suɠila, ɓaa è vilɛ! 16 Kɛlɛ tɔɔzei ɗa wuulee, è la lɛini, è la vilɛni, nà ʋaazu unpilisu ga ɗe. 17 Tɔɔzei ɗa ɠɛɛzu ma, naavolo nu ɠa ga ze, gè la ʋalani ani nɔpɛ ma, kpɛ̀dɛ la mɔ ani nɔpɛ ba. Tɔɔzei è la kwɛɛ ʋelei è maanɔɠɔai la, è maawɔin, è ɠɛ ga bala nu, è ɠaazuɠole, è maaɲakai ɠɛ de. 18 Naa ɠa é ba, nà è lɛnɛsu ga è zanugi ɠeya pɔ̀ bɛ, nii abui ma nɔɠɔi ɠulaai ba, naa ɠa a kɛ è ɓɛtɛ ga ɠite, seɠe ɠolegiti geya, è ɓɔɠɔ maaɠili la, naa ɠa a kɛ è-ɓusɛi ma unfesuʋɛti ti mina ɠula kɛlɛzu, è gaazuwana zalei ɠeya, è ɗa siɛ ɠaazuʋɛti, naa ɠa a kɛ è ɗa gwɛlɛi wo. 19 Nɔ̀un nà, niiti gè ti nɛai ʋɛ, nà ɗa zelii lo ti ma, gè ti maaɠolo. Ɠaaɓa, è zɛbɛzeɠe, è è-ziɛ ʋelei maavalibo. 20 Wɛlɛ, nà loni pɛlɛlaʋɛ, gè ɗa daaloɠa. Ni nu a gòoi mɛnina, é daalao, nà lɛ pɔ bɛ, gá tɔ gi daami wo ʋɔɔma.

21 « ‹Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, nà naa zei ɠoba nà-masa kpɔkpɔgi ɠa, eɠɛʋelei gè pilɛ sɔlɔɔni da, gè zeini Kɛ̀ɛ ɠoba ná-masa kpɔkpɔgi ɠa.

22 « ‹Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naama nui naa mɛni, nii GALA Zɛnvui bosu Egilisiiti ma.› »

4

GALA ná-masa kpɔkpɔgi

1 Naa ʋoluma gè wɛlɛni. Gè kpogi ɠaani geeɠɔlɔgi zu, nii daalaogai. Woo mɔungi gè mɛnini eɠɛ puʋu fɛɛ wooi, é ɗa ɓɔɛ pɔ̀, naa ɠɛni mà: «Lɛ ʋɛ. Nii é ʋaazu ɠɛɛzu naa ʋolu, nà naa lɛɛzu ga ɗe.»

2 Gaamago nɔ, GALA Zɛnvui yeini mà. Wɛlɛ, masa kpɔkpɔgi ɠɛni geeɠɔlɔgi zu, nui ta ɠɛni zeini ma masa kpɔkpɔgi ɠa. 3 Zɔi é ɠɛni zeini ná, é ɠɛni volozu eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagiti, ti-laa ga zasepe ta saaledowane. Masa kpɔkpɔgi maalatiga ɠɛni de ga kpazamanamanagi, é ɗa volo eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi, daa ga emelɔde. 4 Masa kpɔkpɔ ʋuufelegɔ maazu naanigɔ (24) ɠɛni masa kpɔkpɔgi naa maaɠoolii zu. Kɛwola wɔlɔ ʋuufelegɔ maazu naanigɔ (24) ɠɛni zeini naama masa kpɔkpɔgiti ga, ti maaɠiliai ga seɠe ɠolegiti, masa bɔɔlɔgi ti unba ga zanugi. 5 Mainmain ɠɛni ɠulazu masa kpɔkpɔgi zu, ta wooiti, ta tona kpunɛ tugiti. Sɔmɔ dɔfela ɠɛni sosu gola masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, naati ka ti ga GALA ná-zɛnvu lɔfelaiti. 6 Masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, anii ta ɠɛni ná eɠɛ kpoloɗɛi, suɠalagai eɠɛ ʋɛɛlɛi.

Zɛnvu su ani naanigɔiti ti ɠɛni masa kpɔkpɔgi zaamaʋɛ, ta ti ɠoolini ma. Ti-ɠaazuɠɛzɛi ɠɛni ti maaʋɛ ná pɛ, ti-ɠakalaʋɛti ta ti-ʋoluʋɛti pɛ. 7 Zɛnvu su anii ma mɔungi ɠulani ga zalai, felesiɛi ɠula ga nikɛ ɓokpagi, saʋasiɛi ɠaazuʋɛ ɠula ga nui ɠaazuʋɛ, naanisiɛi ɠula ga koɠɛi a ɠɛna ɠoʋega. 8 Koʋegi ɠɛni zɛnvu su ani naanigɔi, naati gilagilagi pɛ ba ga dɔzitadɔzita, ti-ɠaazuɠɛzɛi ɠɛni ti maaʋɛ pɛ, ta ti-ɠoozuʋɛ pɛ. Folo ʋɛɛ kpidi ʋa, ti la ɠɛni ɓɔlɔzu ti ɗa ɠɛ ma:

«Ɲadegai, ɲadegai, ɲadegai,

naa ɠa é ga Maliɠii GALA, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii,

é ɠɛni ná, tɔ ɠa é ná, tɔ ɠa é ʋaazu!»

9 Siɛgi zu zɛnvu su ani naanigɔiti ta ɠɛna lɛbiyai ta maamusɛi ta mamagi vea la naa ʋɛ, nii é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, ta é vulua ɠɔoɠɔ, 10 kɛwola wɔlɔ ʋuufelegɔ maazu naanigɔiti (24) ta ɗa ʋilɛ ɲiibiɠa, ti nɔkɔ naa wu, nii é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, é vulua ɠɔoɠɔ. Ta ɗa ta-masa bɔɔlɔgiti pili masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, ti ɠɛ ma:

11 «Ee, gi-Maliɠii, gá-ƓALAGI,

è zoloogɛ ga è lɛbiyai zɔlɔɔ, ta bɔɔlɔi, ta zɛbɛi,

mazɔlɔɔ ɗa ɠa è aniiti pɛ kpɛtɛa,

ti pɛ ta ná è-yiimai zu,

ti pɛ ta zɛnvui wosu è-zaalai zu.»

5

Sɛʋɛ ɓiligi ta Baala Ziʋoi

1 Naa ʋolu gè sɛʋɛ ɓiligi ɠaani é zoni naa yeezai ya, nii é ɠɛni zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, sɛʋɛi ɠɛai ná felegɔ pɛ, koozuʋɛ ta poluʋɛ, daaɠulugai poogi zei ba ga dɔfela. 2 Gè geezuɠeela ɠila kaani, zɛbɛi ba, é ɗa ɓɔɛ ga woo wola, é ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa é kula ɠɛai su ga é poogiti kpezeɠele sɛʋɛ ɓiligi tɛi ma, é daalao?» 3 Kɛlɛ nu nɔpɛ ge la ɠɛni zɔlɔɔni, anɛɛ geeɠɔlɔgi zu, anɛɛ zooi ma, anɛɛ zooi wu, nii a la zoo é daalao, ɓaa é wɛlɛ su. 4 Gè wɔlɔi woni gola, tɔɔzei nu nɔpɛ ge la ɠɛni zɔlɔɔni nii maanɛai é sɛʋɛ ɓiligi laalao, ɓaa é wɛlɛ su. 5 Názu ɠa kɛwola wɔlɔi gila ge ɠɛni mà la: «Mina wɔlɔ! Wɛlɛ, Zuda ná-bolodai zu, zalai é ga masagi Davide mavofodai, naa ɠa é pilɛgi zɔlɔɔga, toɠa zoo deɠɛmu é poo dɔfelaiti kpezeɠele, é sɛʋɛ ɓiligi laalao.»

6 Gè Baala Ziʋoi ɠaani, é loni masa kpɔkpɔgi ɠoba, zɛnvu su ani naanigɔiti kooliai ma ta kɛwola wɔlɔiti. Kɛai eɠɛ kɔdaaleʋeni. Minɛi ɠɛni ba lɔfela, gaazuɠɛzɛi ɠɛni ba lɔfela, naati ta ga GALA ná-zɛnvu lɔfelaiti, a ɗa ti leʋe eteai zu ná pɛ. 7 Baala Ziʋoi liini ga é sɛʋɛ ɓiligi zo, é kula naa yeezai ya, nii é ɠɛni zeini masa kpɔkpɔgi ɠa. 8 Siɛgi zu Baala Ziʋoi sɛʋɛ ɓiligi zoni da, zɛnvu su ani naanigɔiti ta kɛwola wɔlɔ ʋuufelegɔ maazu naanigɔiti (24) ti ʋilɛni ɲiibiɠa kakalaʋɛ, ti nɔkɔ bu. Kɔnigi ɠɛni ti ɠilagilagi pɛ zea, ta zanu aniɲakai ti laavegai ga ansansegi, naati ka ti ga GALA ná-nuiti ta-ƓALA fali wooiti. 9 Ti ɠɛni guye niinɛi loozu, ti ɗa ɠɛ ma:

«È zoloogɛ su mɛtu, è sɛʋɛ ɓiligi zeɠe,

è poogiti kpezeɠele ma.

Mazɔlɔɔ ti è ʋaani,

è nuiti unmɔɔ GALA bɛ ga è-ma ɲamai,

ti ɠula bolodai pɛ su, ta zii wooi pɛ su,

ta nuɓusɛi pɛ, ta zooi pɛ su.

10 È ti ɠɛ ga zalaɠa ɠula nuiti, è ti ʋilɛ ɗa-masadai zu, è ti ɠɛ ga ada-ƓALAGI nɔnɔiti,

ta masadai ɠɛ zooi nii ma.»

11 Gè wɛlɛni, gè geezuɠeela mɔinmɔingiti goomɛni masa kpɔkpɔgi maaɠoolii zu, ti ɠɛni ga waa mɔinmɔin seizu waa mɔinmɔin, ti ɠooliai zɛnvu su aniiti ma ta kɛwola wɔlɔiti, 12 ti ɠɛni bosu, ti ɗa wooɠula la, ti ɗa ɠɛ ma:

«Baala Ziʋoi nii ti paani, soloogɛ é zɛbɛi zɔlɔɔ,

ta naavoloi, ta ɠimalai, ta gaaɓaai, ta bɔɔlɔi, ta lɛbiyai, ta maamusɛi!»

13 Gè kpɛtɛaniiti pɛ goomɛnini ɓalaa, niiti ti geeɠɔlɔgi zu, niiti ti zooi ma, niiti ti zooi wu, niiti ti kpoloɗɛi wu, fuluanii kpein é ná, ti ɗa ɠɛ ma:

«Nii é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, ta Baala Ziʋoi,

maamusɛi, ta bɔɔlɔi, ta lɛbiyai, ta zobogi ɠa ga tɔnɔ, eyɛsu ɠɔ!»

14 Zɛnvu su ani naanigɔiti ti ɠɛni daazosu, ti ɗa ɠɛ ma: «Amina!» Kɛwola wɔlɔiti ti ɠɛni ʋilɛsu ɲiibiɠa, ti ɗa nɔkɔ bu.

6

Poo mɔungi laalao fai: Pilɛ sɔlɔɔ nui

1 Naa ʋolu gè Baala Ziʋoi ɠaani, é poo dɔfelai ma mɔungi laalao. Gè zɛnvu su ani naanigɔi gila goomɛnini, é ɗa ɓɔɛ eɠɛ tona kpunɛ tugi, é ɠɛ ma: «Ʋa!» 2 Gè wɛlɛni, gè soo ɠolegi ɠa. Zɔi é ɠɛni kɔma, mɛɛin ɠɛni zea. Ti masa bɔɔlɔgi veeni zea. É liini pilɛ sɔlɔɔdai zu, ga é pilɛ sɔlɔɔ mɔnɔ.

Poogi velesiɛi laalao fai: Kɔɔɠɔ vai

3 Siɛgi zu Baala Ziʋoi poogi velesiɛi laalaoni da, gè zɛnvu su anii velesiɛi woomɛnini, é ɠɛ ma: «Ʋa!» 4 Sooi taɠili ge ɠulani, é ɠɛni ga ma ɓɔigi. Zɔi é ɠɛni kɔma, ma zobogi veeni bɛ ga é ziilɛigi ɠula eteai zu, nii a kɛ nuɓusɛiti ti ɗa ɓɔɠɔ ʋaa. Boɠa zɔkpɔ wolai veeni zea.

Poogi zaʋasiɛi laalao fai: Pului loo vai

5 Siɛgi zu Baala Ziʋoi poogi zaʋasiɛi laalaoni da, gè zɛnvu su anii zaʋasiɛi woomɛnini, é ɠɛ ma: «Ʋa!» Gè wɛlɛni, gè soo lɛigi ɠa. Zɔi é ɠɛni kɔma, kɔɠɔ ganii ɠɛni zoni zea. 6 Gè wooi mɛnini, eɠɛ a ɠula zɛnvu su ani naanigɔiti saama, é ɗa ɠɛ ma: «Moloi ma ɠilo ɠilagi ɠa ɠeya ga folo ɠila wotiɠɛ zalai. Moloi nii daa ga wɔɔlezegi, naama ɠilo saʋagɔi ɠa ɠeya ga folo ɠila wotiɠɛ zalai. Kɛlɛ nii é ga gulɔi ta dɔɔi, mina faa ɲɔu ɠɛ ga tiye.»

Poogi naanisiɛi laalao fai: Saa vai

7 Siɛgi zu Baala Ziʋoi poogi naanisiɛi laalaoni da, gè zɛnvu su anii naanisiɛi woomɛnini, é ɠɛ ma: «Ʋa!» 8 Gè wɛlɛni, gè soo maaɠolekolegi ɠaani. Zɔi é ɠɛni kɔma, naa laaseigi ɠɛni ga «Saai», gɔvɛalaazu ɠɛni ga siɛɲɔɠɔi. Zobogi veeni ti ya eteai zeizu naanisiɛi unda, ti nuɓusɛiti undaaʋili ga boɠa zɔkpɔi, ta pului, ta ɗɔfɔ zeeɓɛi, ta dɔɓɔ zua ɲɔiti.

Poogi lɔɔlusiɛi laalao fai:
Nuiti ti zaani GALA fai zu

9 Siɛgi zu Baala Ziʋoi poogi lɔɔlusiɛi laalaoni da, gè naati zɛnvuiti kaani zalaɠa ɠulazuʋɛ wuʋɛ, niiti ti ti ʋaani ti ziɛ vai zu ga GALA daawooi, ta ta-zeele wooi ti ɠɛni bosu. 10 Ti wooɠulani gola, ti ɠɛ ma: «Siɛgi ɓɛgele ɠa è maaɓɔunsu, Maliɠii, ɗɛi è ɲadegai, gaama nui, è ʋa eteai zu nuɓusɛiti tukpɔɠaaleʋe, è ʋa gi-ma ɲamai ʋotokula ti ma, nii ti puai?» 11 Seɠe ɠolegi veeni ti ɠilagilagi pɛ zea, é woni ti ma ga ti lago looɠo yeeɠɛɠala go laawu, eyɛsu ta-wotiɠɛɲɔɠɔiti ta ti-ɠɛɛlointi tiegɔi laazeeli, niiti ti ʋaazu zaazu ga ti ɠɛʋele.

Poogi lɔzitasiɛi laalao fai: Ziiɠaawana voloi

12 Siɛgi zu Baala Ziʋoi poogi lɔzitasiɛi laalaoni da, gè wɛlɛni. Zou ɓali wolai ɠɛɛni, foloi lɛini eɠɛ seɠe lɛi tiintiingi, alugi pɛ ge ɓɔi eɠɛ ɲamai. 13 Somideɠaiti ti ɠulani geezuʋɛ, ti ʋu ya zooi ma, eɠɛ siɛgi zu fiilɛ wolai kooleɠoole gului ɲiikpisu da, é ma ɓoeiti pu ya. 14 Geeɠɔlɔgi zeɠeni ná, eɠɛ nu a sɛʋɛ ɓili. Gizeiti pɛ ta ziɛ zaama yooiti pɛ ti zeɠeni ti-losuʋɛti. 15 Eteai zu masagiti, nu wolaiti, salaʋusu ɠundiɠi wolaiti, kpɛtɛ nu wolaiti, zobobɛ nuiti, ta nuɓusɛi mɔtaiti pɛ, duɔiti ta wɔɔlɔiti, ti pɛ ti lɔɔɠuni pugiti su, ta fasa ɠizeiti saama. 16 Ti ɠɛni ɠɛɛzu gizeiti ma ta fasaiti: «À loo gi ma, à gi lɔɔɠu naa ʋa, nii é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, gi maaɠooza Baala Ziʋoi ná-ziiɠaawanai ʋa! 17 Mazɔlɔɔ ta-yiiɠaawana volo wolai ʋaa, ɓɛ ɠa a zoo é lo daawu?»

7

GALA ná-nuɓusɛiti

1 Naa ʋoluma, gè geezuɠeela naanigɔiti kaani loni eteai ma zoko naanigɔiti su. Ti eteai ma viilɛ zeizu naanigɔiti soni, nii a kɛ fiilɛ mina mɔ ʋu zooi ma, ɓaa kpoloɗɛi ɠa, ɓaa gului tanɔpɛ ma. 2 Gè geezuɠeelai taɠili kaani, é ɗa ʋa, é zeɠe folo ɠulazu ʋelei, zɛnvu su ƓALAGI ná-poogi zoni zea. É wooɠulani gola geezuɠeela naanigɔiti ma, niiti zobogi veeni ti ya ga ti faa ɲɔi ɠɛ ga eteai ta kpoloɗɛi, é ɠɛni ti ma: 3 «À mina faa ɲɔu nɔpɛ kɛ ga eteai, ta kpoloɗɛi, ta guluiti, eyɛsu gi poogi ʋɛɛ da-ƓALAGI ná-botiɠɛ nuiti toʋalaʋɛti.»

4 Ti naati tiegɔi woni mà, niiti GALA ná-poogi ʋɛɛni ti-loʋalaʋɛti. Ti ɠɛni ga nu waaungila waaʋuunaani maazu naani (144.000), Izilayɛle nuɓusɛiti ta-wolodai kpein su.

5 Zuda ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) ɠa poogi ʋɛɛni ba,

Luɓɛn ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Gade ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

6 Asɛɛl ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Nɛfɛtali ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Manasé ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

7 Simiyɔn ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Levi ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Isakaal ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

8 Zaɓulɔn ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Zozɛfe ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000),

Ɓɛnzamɛn ná-bolodai zu waapuugɔ maazu felegɔ (12.000).

Bɛbɛ wolai

9 Naa ʋoluma, gè wɛlɛni mɔnɔ, gè bɛbɛi ɠa, nii nu nɔpɛ ge la ɓena zoo é ʋa gaalu. Nuiti kana ti ɠulani ziiti pɛ su, ta bolodaiti pɛ, nuɓusɛiti pɛ nɔ, zii wooiti pɛ su. Ti ɠɛni loni masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, Baala Ziʋoi ɠakalaʋɛ, ti maaɠiliai ga seɠe ɠolegiti, dɔɔ laaiti ti zoni ti ya. 10 Ti ɠɛni wooɠulazu gola, ti ɗa ɠɛ ma:

«Kizogi ɠa ga ada-ƓALAGI nɔnɔ,

é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, ta Baala Ziʋoi nɔnɔ!»

11 Geezuɠeelaiti pɛ ti ɠɛni loni masa kpɔkpɔgi maaɠoolii zu, ti kɛwola wɔlɔiti maaɠooli ta zɛnvu su ani naanigɔiti. Ti unpilɛni masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, ti nɔkɔ GALA bu, 12 ti ɗa ɠɛ ma:

«Amina!

Maamusɛi, lɛbiyai, ɠimalai,

mamagiti, bɔɔlɔi, zɛbɛi, gaaɓaai,

naati pɛ ta ga ada-ƓALAGI nɔnɔ, eyɛsu ɠɔ!

Amina!»

13 Kɛwola wɔlɔi gila ge ɓɔɛni pɔ̀, é ɠɛ mà: «Ɓɛɛni ka ga niiti seɠe ɠolegiti ti ti ɠɔba, mini ɠa ti zeɠeai ná?» 14 Gè tɔun gooɠaaʋoteni, gè ɠɛ ma: «Màliɠii, ɗa ɠa è kwɛɛ.» É ɠɛni mà: «Tiya ɠa ti leʋegai wɔinzeɠema wolai zu, ti ʋa. Ti ta-zeɠeiti gbani, ti ti ɠole Baala Ziʋoi ɲamai zu.

15 Naa ɠa é ba, ti loni GALA ná-masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ,

ti ɗa dɛbi folo ʋɛɛ kpidi ʋa GALA sei ʋɛlɛi wu.

Zɔi é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa,

naa ɠa ti makɛ ná-seɠe ʋɛlɛi wu.

16 Pulu la mɔ ti zoga eyɛsu pɛ,

kpɔɔle wɔin la mɔ ti zoga,

folo la ɓɔiɗa ti la,

die ge la ti ɓɔlɔa.

17 Mazɔlɔɔ Baala Ziʋoi é masa kpɔkpɔgi zaamaʋɛ

naa ɠa ti makɛ eɠɛ baala makɛ nui,

é lo ti luɠɔ, é ɗa li ga tiye zɛnvu su ɗɛungiti pɔ bɛ.

GALA ka ti-ɠaazuɗɛiti pɛ kpale.»

8

Poogi lɔfelasiɛi laalao fai: Maaɠɛkpɔ golai

1 Siɛgi zu Baala Ziʋoi poogi lɔfelasiɛi laalaoni da, woza ɠɛɛni malomalo geeɠɔlɔgi zu, eyɛsu lɛlɛ ʋalisaama ɠila. 2 Naa ʋoluma gè geezuɠeela lɔfelaiti kaani, niiti ta ɗa lo GALA kakala. Ti puʋu dɔfela veeni ti ya.

3 Geezuɠeelai taɠili ge ʋaani, é lo zalaɠa ɠulazuʋɛ ɠobaʋɛ, ansanse gala liɠii é ga zanugi, naa zoni zea. Ti ansanse mɔinmɔin feeni zea, ga é kpɔ GALA ná-nuiti ta-ƓALA faliiti ba, é kula ga zalaɠai, zalaɠa ɠulazuʋɛ nii zanugi ziɛni maaʋɛ, nii é masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ. 4 Ansansegi ɠala luului ta GALA ná-nuiti ta-ƓALA fali wooiti ti lɛɛni ʋɔɔma GALA kakalaʋɛ, é ɠula geezuɠeelai ya. 5 Geezuɠeelai ansanse gala liɠii zeɠeni, é daave ga zalaɠa ɠulazuʋɛ ma abulekaiti, é pili eteai zu. Tona kpunɛ tugiti ti ɠulani ta wooiti, mainmain ɗa saɠa, zou ɓalii ɠɛ.

6 Geezuɠeela lɔfelaiti puʋugi ɠɛni zoni ti ya, ti ɠɛni ɠɛʋele ɓɛtɛzu ga ti ʋa ti vɛ.

Puʋu naanigɔ mɔungiti

7 Geezuɠeela mɔungi puʋugi vɛɛni. Sakɔtui ta abui, supuai ga ɲamai, naa ʋuuni eteai zu. Zooi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ɠalani, guluiti seizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ɠala, tufa wunduiti pɛ ti ɠala.

8 Geezuɠeelai velesiɛi puʋugi vɛɛni. Anii ta ɠɛni eɠɛ gize wolai, abui ba, naa ʋilini kpoloɗɛi wu. Kpoloɗɛi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ɠɛni ga ɲamai. 9 Kpɛtɛaniiti ti yɛnvuzu kpoloɗɛi wu, naati seizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ zaani, ɓatoiti seizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ɠoloɠolo.

10 Geezuɠeelai zaʋasiɛi puʋugi vɛɛni. Somideɠa wolai, abui ba é ɗa zo eɠɛ sɔmɔgi, naa zeɠeni geezuʋɛ, é loo. É looni ziɛ wolaiti ta ziɛungiti seizu saʋagɔiti gilazuʋɛ ma. 11 Somideɠai naa laaseigi ɠa ga: «Ani wanai». Ziɛiti seizu saʋagɔiti gilazuʋɛ wanani, nuɓusɛ mɔinmɔin ge zaani, tɔɔzei ti ziɛ wanai naa ɓɔle vai zu.

12 Geezuɠeelai naanisiɛi puʋugi vɛɛni. Foloi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ loɠani, ta alugi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ, ta somideɠaiti seizu saʋagɔiti gilazuʋɛti. Ti-zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛti ti ɓidini, foloi ʋalani ma voloi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ma. Zekana nɔ é ɠɛɛni la ga kpidi ɓalaagi.

13 Gè koɠɛi ɠaani, é ɗa ɠoʋe, tɛai geezuʋɛ gola, é ɠɛni ɓɔɛzu, é ɗa wooɠula, é ɗa ɠɛ ma: «Nimizai! Nimizai! Niima nimiza ɠa lee, nuɓusɛiti bɛ ti zeini eteai zu, siɛgi zu zɔɔma ʋuʋu gooiti ti ʋaazu ɠulazu la, niiti geezuɠeela saʋagɔiti ti ʋaazu ti vɛɛzu!»

9

Puʋugi lɔɔlusiɛi

1 Geezuɠeelai lɔɔlusiɛi puʋugi vɛɛni. Gè somideɠai ɠaani, nii é zeɠeni geezuʋɛ, é loo zooi ma. Zeɠezaɠa ɓokulagi ma ɓaɠui veeni zea. 2 É zeɠezaɠa ɓokulagi laalaoni. Duului ɠulani zeɠei naa zu, eɠɛ abuzulu golai ma luului. Foloi ta fiilɛi ti lɛini ga zeɠei naa ma luului. 3 Kotogiti ti ɠulani duului naa zu, ti vaza eteai zu ná pɛ. Zobogi veeni ti ya, eɠɛ nɔ akuɠɔtɔkaalii é zooi ma, naa ná-zobogi. 4 Tɔgi zeini ti ma ga ti mina faa ɲɔu nɔpɛ kɛ ga zou ɠa lufai tanɔpɛ, ta gului tanɔpɛ, kɛni nɔ nuɓusɛiti niiti ti la GALA ná-poogi zɔlɔɔni ti-loʋalaʋɛ. 5 É woni ti ma ga ti mina ti ʋaa, kɛlɛ ti ti ɓɔlɔ alu dɔɔlugɔ laawu. Kpɔlɔi naa é ɠɛni zeizu nuiti ma eɠɛʋelei akuɠɔtɔkaalii a nui wona da. 6 Naama voloiti su, nuiti ta ɗa saai ɠaiziɛ, ti la sɔlɔɔga ɲɛgɛlɛin. Wɔin ɠa ɠɛ ti ma ga ti za, kɛlɛ saai ɗa ʋela ti ʋa, é maaɠooza.

7 Kotogi naati kulaʋɛ ga sooiti ti maaɠiliai, ti ɠɛʋele ɓɛtɛai kɔɔɠɔ vai ma. Anii ta ɠɛni ti unmaʋɛti, kulaai ga zanu masa bɔɔlɔgi, ti-ɠaazuʋɛti kɛɛʋɛ eɠɛ nuɓusɛi ɠaazuʋɛ. 8 Tɔun deɠaiti kɛɛʋɛ eɠɛ anzanuiti tɔun deɠaiti, ti-ɲiigaiti ti ɠɛ eɠɛ zalai nɔnɔiti. 9 Anii ta ɠa ti-ɠakai ma, eɠɛ kɔlu ɠɔɔɠɔ zɛpɛgi, ti-ɠoʋegiti tugi ɠɛɛʋɛ eɠɛ wotoloiti tugi ti soo ɓulugiti ba, ti ɓizɛzu kɔɔmaʋɛ. 10 Wɔɔngiti ta ti-lologiti ti ti ʋa eɠɛ akuɠɔtɔkaaliiti, ti-wɔɔngi naati ka zobogi ti ʋɛ, ti ɗa faa ɲɔi ɠɛ la ga nuɓusɛiti alu dɔɔlugɔ laawu. 11 Geezuɠeelai é zeini zeɠezaɠa ɓokulagi unda, naa ɠa é ti unda ga masagi. Daasei ka Eɓulu wooi zu ga, Aɓadɔn, é ɠɛ Gɛlɛke wooi zu ga Apoliyɔn (nii poluʋɛ ga «faa zuɠoloɠolo nui»).

12 Nimiza vaa mɔungi leʋega. Wɛlɛ nimiza vaa felegɔiti ta ʋaazu mɔnɔ naa ʋoluma.

Puʋugi lɔzitasiɛi

13 Geezuɠeelai lɔzitasiɛi puʋugi vɛɛni. Gè wooi mɛnini, é ɠula minɛ naanigɔiti su niiti ti zalaɠa ɠulazuʋɛ ʋa nii zanugi ziɛni maaʋɛ, é GALA kakalaʋɛ. 14 Wooi woni geezuɠeelai lɔzitasiɛi ma, nii puʋugi ɠɛni zea ga: «Geezuɠeela naanigɔiti fie, ti ɠiliai ziɛ wolai Efelate laaʋɛ.» 15 Ti geezuɠeela naanigɔi naati fieni, ti ɠɛʋele ɓɛtɛa ɠɛni de niima lɛlɛi vaa ma, ta niima voloi, ta niima alugi, ta niima ɠonagi, nii a kɛ ti etea nuɓusɛi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ʋaa. 16 Salaʋusuiti ti ɠɛni sooiti kɔma, ti-liegɔi ɠɛni ga miliyɔn unfelegɔ (200.000.000). Gè ti-liegɔi mɛnini. 17 Zekana nà-kulakɛlɛmai zu, gè sooiti kaani la ta zɔiti ti zeini ti ɠɔma, ti-ɠakai makɛ kɔɔɠɔ zɔɔlai ɓɔini eɠɛ abui, é ɓiini eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi daa ga safiilegi, é ʋazi eɠɛ timinigi. Sooiti tɔungi ɠɛni eɠɛ zalai ungi, abui ta duului ta timinigi ɠɛni ɠulazu ti-laaʋɛti. 18 Etea nuɓusɛi zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ zaani ga niima maanɔɠɔ saʋagɔiti, abui, duului, ta timinigi, niiti ti ɠɛni ɠulazu ti-laaʋɛti. 19 Mazɔlɔɔ sooi niiti ta-zobogi ɠa ti-laaʋɛti ta ti-wɔɔngiti su. Ti-wɔɔngiti kulaʋɛ ga kaalii, tɔungiti ta ti ʋa, naati ka ta ɗa faa ɲɔi ɠɛ la ga nuɓusɛiti.

20 Nuɓusɛi mɔtaiti, niiti ti la ɠɛni zaani ga niima maanɔɠɔi, naati ti la ɠɛni ti-ziɛ ʋelei maavaliboni, ti ʋa ɓe ta-ɠɛɛwoti ɲɔiti ba, ti la ɓeni nɔkɔsu inɛgiti bu, ta kɔɔɠɔ ganigiti bu, ti ɓɛtɛai ga zanugi, ta walii, ta kɔlu ɓɔigiti, ta kɔtuiti, ta guluiti, niiti ti la zooga ti ʋa wozaɠa, ɓaa ti ʋa faa mɛni, ɓaa ti ʋa ziɛ. 21 Nuɓusɛi niiti ti la ti-ziɛ ʋelei maavaliboni, ti ʋa ɓe ta-nu ʋaa vai ʋa pɛ, ta ta-zoɠo vaiti, ta ta-ɠoloɠologiti, ta ta-unma wo faiti.

10

Sɛʋɛ ɓili koi

1 Gè geezuɠeelai taɠili kaani suɓaai, é ɗa yei, é zeɠe geezuʋɛ, maaɠilini ga tonaɓiingi. Kpazamanamanagi latigai nɔungi ma, gaazuʋɛ ɠɛai eɠɛ foloi, kɔɠɔiti ti ɠɛ eɠɛ abuzogi, ti ɠɛ eɠɛ kpɛdɛgiti. 2 Sɛʋɛ ɓili koi ɠɛni zoni zea, daalaogai. É zeezazu ʋele ɠɔɠɔi loni kpoloɗɛi ɠa, é kɔʋɛzu ʋele gelei lo zooi ma. 3 É kpeei looni, é wooɠula la gola, eɠɛ zalai é zikɔzu. Siɛgi zu é kpeei looni la, tona kpunɛ tu dɔfelaiti ti wooɠulani. 4 Tona kpunɛ tu dɔfelaiti kpegai ma ga ɓɔɛ, gè ɠɛnina ɠɛɛzu gè ti-wooi zɛʋɛ. Kɛlɛ gè wooi ta mɛnini, é zeɠe geezuʋɛ, é ɠɛ mà: «Wooiti tona kpunɛ tu dɔfelaiti ti ti wogai, ti makɛ ga dɔɔɠuzu vaa, mina ti zɛʋɛ.»

5 Geezuɠeelai gè kaani loni, kɔɠɔi gilagi kpoloɗɛi ɠa, gilagi zooi ma, naa yeezai lɛɛni geezu, 6 naa ʋoluma é ɠonani GALA ma, nii é vulua ɠɔoɠɔ, nii é geeɠɔlɔgi ɓɛtɛa ta su aniiti, ta zooi ta gaa aniiti, ta kpoloɗɛi ta bu aniiti, é ɠɛ ma: «Ku la mɔ ba! 7 Kɛlɛ voloi geezuɠeelai lɔfelasiɛi puʋugi vɛɛzu la, naazu GALA ná-faazeikpasui ma lɔɔɠuzu vai laa ɠa zeeli niina, eɠɛʋelei é boni la ná-botiɠɛ nuiti ma, GALA goo wo nuiti.»

8 Naa ʋoluma wooi nii gè mɛnini, é zeɠe geezuʋɛ, naa ɓɔɛni pɔ̀ mɔnɔ, é ɠɛ mà: «Li, è sɛʋɛ ɓili koi zeɠe, daalaogai, é zoni geezuɠeelai ya, nii é loni, kɔɠɔi gilagi kpoloɗɛi ɠa, gilagi loni zooi ma.» 9 Gè liini geezuɠeelai ʋɔ bɛ, gè bo ma ga é sɛʋɛ ɓili koi ve zèa. É ɠɛni mà: «Seɠe, è mi, toɠa wana è-ɠoozuʋɛ, kɛlɛ toɠa ɲɛmi è-laaʋɛ, eɠɛ kɔin gulɔi.»

10 Gè sɛʋɛ ɓili koi zoni, é ɠɛni geezuɠeelai ya, gè mi. É nɛɛni dà eɠɛ kɔin gulɔi, kɛlɛ gè miai ma, é wanani kòozuʋɛ. 11 Ti ɠɛni mà: «Kɛni dɛ mɔnɔ è GALA goo wo, é ʋilɛ nuɓusɛ mɔinmɔin, ta ziiti ba, naa ʋɛɛ zii wooiti ta masagiti ba.»

11

Zeele felegɔiti

1 Ti seeli kpakui veeni zèa kɔɠɔ bo fai ma, kulaai ga tukpɔi, ti ɠɛ mà: «Li, è GALA sei ʋɛlɛi ɠɔɠɔ, ta zalaɠa ɠulazuʋɛ, è naati gaalu, zɔiti ti nɔkɔsu ná. 2 Kɛlɛ GALA sei ʋɛlɛi ma ɠoii ɠoozuʋɛ yɛ ná, mina naa ɠɔɠɔ, mazɔlɔɔ naa veeʋɛ zii ɠiligiti zea, ta yiimai ɠɛ ga taa ɲadegai alu ʋuunaanigɔ maazu felegɔ (42) laawu. 3 Nà nà-keela wooi ve nà-zeele felegɔiti zea, ti yɛ daazeelizu, naama volo waagila unfelegɔ puulɔzitaiti (1.260) daawu, ti maaɠiliai ga saa wɔlɔ wo seɠei.»

4 Zeele felegɔi tɛiti ta ga wolive wulu felegɔiti, ta fitina zei ani felegɔiti, niiti ta ɗa lo eteai Maliɠii ɠakalaʋɛ. 5 Ni nu a ɠɛna pɔ ga é faa ɲɔu ɠɛ ga tiye, abui ɠa ɠula ti-laaʋɛ, é ti zili nuiti koloɠolo. Ungo, ni nu a ɠɛna pɔ ga é faa ɲɔu ɠɛ ga tiye, kɛni naa za ɠana nɔ. 6 Zobogi ɠa ti ya, ti geeɠɔlɔgi laaɠulu, nii a kɛ tona mina ʋu naama voloiti pɛ daawu, ti GALA goo wosu la. Zobogi ɠa ti ya, ti ziɛiti falibo ga ɲamai. Zobogi ɠa ti ya mɔnɔ ga ti eteai ɓɔlɔ ga seeɓɛi ma zii pɛ, siɛnɔpɛ su ti pɔ la.

7 Ta ɓena ga ta-ɠeela wooi wo, filɛ zuai é lɛɛzu, é ɠula zeɠezaɠa ɓokulagi zu, naa ɠa laalɛ ti wu ga kɔɔi. Toɠa vɔni ti ma, é ti ʋaa. 8 Ti-ma ʋoomaiti ta yɛ laani taa wolai zaama ʋelei zu, ʋɛ ti-Maliɠii ɓadɔni ná saa wului ma. Taa wolai nii ɠa é lolisu poogi zu ga Sɔdɔme, ɓaa Ezipete.* 9 Zooi ɠilagilagi pɛ ma nuiti, bolodaiti pɛ, zii wooi pɛ su, zii pɛ su, ta ti-ma ʋoomaiti ka folo saʋagɔ ta tukpɛ (3,5) daawu, ti la vaa bu ga nu ti maaɠulu. 10 Etea nuɓusɛiti pɛ ta ɠoozunɛ, ti ɗa ɠɔkɔ niima nu felegɔiti saa vai zu, ti ɗa sabaliʋaiti teʋe ɓɔɠɔ ma ti ɠilagilagi pɛ, tɔɔzei GALA goo wo nu felegɔi niiti ti eteai zu nuɓusɛiti kpɔlɔni gola. 11 Kɛlɛ folo saʋagɔ ta tukpɛgi (3,5) leʋegai ma, zɛnvu viilɛi ʋaani, é zeɠe GALA pɔ, é lɔ ti zu. Ti wuzeɠeni, ti lo ɠɔɠɔiti ga. Dualuagi lɔɔni ti ʋɛtɛ nuiti su gola. 12 Zeele felegɔiti ti wooi ta mɛnini, gaaɓaingai, é zeɠe geezuʋɛ, é ɠɛ ti ma: «À lɛ ʋɛ!» Ti lɔɔni tonaɓiingi zu, ti lɛ geeɠɔlɔgi zu, ti zili nuiti gaazuyɛni ti ʋa. 13 Naama yeeɠɛɠalai nɔ laawu, zou ɓali wolai ɠɛɛni, taa wolai zeizu puugɔi ɠilazuʋɛ woloni ba, nu waadɔfela (7.000) zaani zou ɓalii naa zu. Nuɓusɛi mɔtaiti ti luani, ti lɛbiyai ve geeɠɔlɔgi ma ƓALAGI ʋɛ.

14 Nimiza vai velesiɛi leʋega. Wɛlɛ, saʋasiɛi ɠana ʋa gaamago nɔ.

Puʋugi lɔfelasiɛi

15 Geezuɠeelai lɔfelasiɛi puʋugi vɛɛni. Woo ɠaaɓaingaiti ti mɛnini, ti zeɠe geeɠɔlɔgi zu, ti ɠɛ ma:

«Masadai ɠɛɛ vai eteai unda,

naama zobogi vea ade-Maliɠii ya,

ta ná-zunui nii é gulɔ ɲadegai ziaai ma.

Toɠa masadai ɠɛ, eyɛsu ɠɔ.»

16 Kɛwola wɔlɔ ʋuufelegɔ maazu naanigɔiti (24) ti zeini ta-masa kpɔkpɔgiti ga GALA kakalaʋɛ, naati ti dabui woni, ti unpilɛ zooi ma, ti nɔkɔ GALA bu, 17 ti ɠɛ ma:

«Gá è mamasu, gi-Maliɠii, GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii,

ɗɛi è ná, è ɠɛni ná,

ɗa-zɛbɛ wolai ɠula vai zu kɛlɛma

ga è zei, è masadai ɠɛ.

18 Zii ɠiligiti ti yiiɠaawanani, kɛlɛ ɗa-yiiɠaawanai ʋaa,

gɔvɛiti tukpɔɠaaleʋe ziɛgi zeelia,

siɛgi zeelia ga è ɗa-wotiɠɛ nuiti ta-ɠulanumai ve,

GALA goo wo nuiti, ta ɗa-nuiti,

ta niiti ti è-laaseigi lɛbizu, ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti,

è naati koloɠolo, niiti ti eteai ɠoloɠolosu.»

19 GALA sei ʋɛlɛi é geeɠɔlɔgi zu daalaoni, minazeɠe kesui ɠaani bu. Mainmain saɠani, wooiti ti mɛni, tona kpunɛ tugiti ti ɠulani, zooi balini, sakɔtui ʋuuni ga gola.

12

Koma anzanui ma ʋoogi

1 Poo golai ɠulani kɛlɛma geeɠɔlɔgi zu: anzanui foloi loai kɔba eɠɛ seɠei, alugi ɠɛ kɔɠɔi wu, masa bɔɔlɔgi somideɠa puugɔ maazu felegɔiti (12) ti ba, naa ɠɛni unba. 2 Kogi ɠɛni ma, doun zɔlɔɔ koozuwanai ɓɔini da, é ɗa kpeei loo.

3 Poogi taɠili ge ɠulani kɛlɛma geeɠɔlɔgi zu: vamɔɠɔ golai kpɔiɗai, nii nɔungi ɠɛni lɔfela, minɛi ɠɛ ba puu, nɔungi ɠilagilagi pɛ ka masa bɔɔlɔgi ɠɛni unba. 4 Wɔɔngi geeɠɔlɔgi ma zomideɠai zeizu saʋagɔi ɠilazuʋɛ ɓaleni, é ti ʋili ya zooi ma. Vamɔɠɔgi naa loni anzanui ɠakalaʋɛ, nii é ɠɛni doin zɔlɔɔsu, nii a kɛ doin a zɔlɔɔna nɔ feya, é mi. 5 Anzanui doun zunui zɔlɔɔni, nii é ʋaazu losu ziiti pɛ tuɠɔ ga kɔlu lukpɔi. Ti lɛɛni ga doungoi GALA ta ná-masa kpɔkpɔgi ʋɔ bɛ. 6 Anzanui ʋelani, é li teʋebai zu, ʋɛ GALA ge adaʋɛ ta ɓɛtɛni ná bɛ, nii a kɛ é ɗa ɠɔnɔgi zɔlɔɔ ná folo waagila folo unfelegɔ folo ʋuulɔzita (1.260) laawu.

7 Kɔɔi ɠɔɔni geeɠɔlɔgi zu. Misɛle ta ná-geezuɠeelaiti ti kɔɔni ta vamɔɠɔgi. Vamɔɠɔgi ta ná-geezuɠeelaiti ti kɔɔi ɠɔɔni ɓalaa. 8 Kɛlɛ zobogi zɔlɔɔni vamɔɠɔgi ta ná-geezuɠeelaiti ma, naa ma, seizu nɔpɛ ge la mɔ ɠɛni zɔlɔɔni ti ʋɛ geeɠɔlɔgi zu. 9 Vamɔɠɔ golai ʋilini ya, nii é ga kaali wɔlɔzaɠagi, daa ga Inɛgi, ɓaa Setana, tɔ ɠa é eteai pɛ yaavazu. É ʋilini ya zooi ma, ta ná-geezuɠeelaiti pɛ ʋɔɔma.

10 Gè wooi ta mɛnini geeɠɔlɔgi zu, gooɠula gola, é ɠɛ ma:

«Niizu niina, kizo foloi zeelia!

Niizu niina, ada-ƓALAGI ná-masadai ma zɛbɛi ɠula kɛlɛma!

Niizu niina, ná-nui Kilista ɓɔɠɔ zobogi ɠula kɛlɛma!

Mazɔlɔɔ de-ɠɛɛlointi maalɔɔ nui* ʋiliga ya,

tɔ ɠa é ɠɛni losu da-ƓALAGI ɠaazu,

folo ʋɛɛ kpidi ʋa, é ɗa ti maalɔ.

11 Ade-ɠɛɛleaiti ti pilɛ sɔlɔɔni ma Baala Ziʋoi ɲamai zaɓui zu,

ta gaama zeele wooi zaɓui zu, ti ɠɛni bosu,

ti la ɠɛni ti-yɛnvui nɛɛni ʋɛ, ti ʋa lua saai ʋa.

12 Naa ɠa é ba, à ɠoozunɛ, wo ɠɔkɔ,

geeɠɔlɔgi ta wɔiti wo zeini ná!

Kɛlɛ nimizai ɠa eteai ʋɛ ta kpoloɗɛi!

Mazɔlɔɔ Inɛgi ʋaa wo ʋɔ pelei, daavegɛ ga ziiɠulagi,

é suɠwɛɛgɛ ga yeeɠɛɠala go nɔ ɠa niina é zea.»

13 Siɛgi zu vamɔɠɔgi kaani la ga piligɛ ya zooi ma, é ʋilɛni anzanui ʋolu, nii é doun zunui zɔlɔɔni. 14 Názu ɠa koɠɛ wolai ɠoʋe felegɔiti ti veeni la anzanui ya, ga é ɠoʋe, é li teʋebai zu ná-adaʋɛ, ʋɛ a yɛ, ɠɔnɔgi zɔlɔɔsu ná, kona saʋagɔ ta tukpɛ (3,5) daawu, maaɠooza kaalii naa ʋa. 15 Kaalii ziɛi ɠulani laaʋɛ, é pili anzanui ʋolu, eɠɛ ziɛ wola, naa ʋa yei la. 16 Kɛlɛ zooi ɓɔni anzanui ʋa, é laalao, é ziɛ wolai naa ɓɔle, nii vamɔɠɔgi pilini, é ɠula daaʋɛ. 17 Vamɔɠɔgi yiiɠaawanani gola anzanui ma, é liini, é kɔɔi ʋɛɛ anzanui mavofodai mɔtaiti ba, niiti ti GALA ná-deveiti sosu, ti Yesu ná-zeele wooi zosu kpe. 18 Vamɔɠɔgi loni kpoloɗɛi ma ɠakei ma.

13

Filɛ zuai nii é ɠulani kpoloɗɛi wu

1 Naa ʋoluma gè filɛ zuai ɠaani, é ɗa ɠula kpoloɗɛi wu. Minɛi ɠɛni ba puu, nɔungi ɠɛ ba lɔfela, masa bɔɔlɔ puugɔi ɠɛni minɛ puugɔiti pɛ ba, woo ɲɔu wo fai GALA daalɔɠɔma, naa ma laaseigi ɠɛni nɔungiti maaʋɛ. 2 Filɛ zuai gè kaani, é ɠulani ga kɔii, kɔɠɔiti ti ɠɛni eɠɛ filɛ zuai taɠili kɔɠɔ, daaʋɛ ɠɛni eɠɛ zalai laaʋɛ. Vamɔɠɔgi ná-zɛbɛi veeni zea, ta ná-masa kpɔkpɔgi, ta ná-zobo golai. 3 Gè nɔungi gilagi ɠaani, eɠɛ maa a wana, é za, kɛlɛ maawanazuʋɛ a la paa, miná ɠɛdɛni. Eteai pɛ daavɔɔni, ti ʋilɛ filɛ zuai ʋolu. 4 Nuɓusɛi pɛ ge nɔkɔni vamɔɠɔgi wu, tɔɔzei zobogi ʋa é feeni filɛ zuai ya. Ti nɔkɔni filɛ zuai wu, ti ɗa ɠɛ ma: «Ɓɛ ɠa kulaai ga filɛ zuai tɛi? Ɓɛ ɠa a zoo é sakpe?»

5 Daaʋɛ veeni filɛ zuai ʋɛ, nii é ɠɛni waso kpɔɛiti bosu la, ta woo ɲɔiti GALA daalɔɠɔma. Zobogi veeni bɛ alu ʋuunaanigɔ maazu felegɔ (42) laawu. 6 É laalaoni, é ɗa woo ɲɔiti bo GALA daalɔɠɔma, ga é woo ɲɔi wo GALA daaseigi laalɔɠɔma, ta ʋɛ é zeini ná, ta naati daalɔɠɔma, niiti kpein ti zeini geeɠɔlɔgi zu. 7 É veeni bɛ ga é kɔɔ ʋɛɛ GALA ná-nuiti ba, é vɔni ti ma. Zobogi veeni bɛ bolodaiti pɛ unda, ta nuɓusɛiti pɛ, ta zii wooi pɛ, ta ziiti pɛ. 8 Etea nuɓusɛiti pɛ ta nɔkɔ bu, niiti ti laaseigi la ɠɛni zɛʋɛni kaipa eteai ɓɛtɛ yee ma zɛnvu zɛʋɛi zu, nii é ga Baala Ziʋoi nɔnɔi nii ti paani.

9 Zɔi nɔpɛ goiyeɠe ba, naa woilo naa ma ga pagɔ.

10 Zɔi duɔlai leveai ma,

naa ɠa li nɔ duɔlai zu.

Zɔi deveai ma ga é za ga boɠa zɔkpɔi,

naa ɠa za nɔ ga boɠa zɔkpɔi.

Naa ɠa é ba, kɛni GALA ná-nuiti ti ta-yiilɔɔi ta ta-ɠidaaleʋei ɠula kɛlɛma.

Filɛ zuai nii é ɠulani zooi wu

11 Naa ʋolu gè filɛ zuai taɠili kaani, é ɗa ɠula zooi wu. Minɛi ɠɛni ba ga felegɔ, ti ɠulaai ga baala ziʋoi minɛiti, é ɠɛni ɓɔɛzu eɠɛ vamɔɠɔgi. 12 Zobogi é ɠɛni filɛ zua mɔungi ya, é ɠɛni naa pɛ kɛɛzu naa ɠaazu. É daani eteai ta su nuɓusɛiti pɛ ma ga maaɓaai ga ti nɔkɔ sua mɔungi wu, nii maawanani é ɠɛ a za, kɛlɛ é ɠɛdɛni. 13 Filɛ zuai velesiɛi naa ɠɛni laavɔɔ vaa wolaiti kɛɛzu, eyɛsu é ɗa abui yei zooi ma, é ɠula geezuʋɛ, nuɓusɛiti pɛ ti ka. 14 É eteai zu nuɓusɛiti yaavani ga laavɔɔ vaiti ti ɠɛɛ zobogi veeni bɛ, é ɗa kɛ sua mɔungi ɠakala. É ɓɔini etea nuɓusɛiti da ga ti filɛ zuai ʋaaɠulabai ɓɛtɛ, nii maawanani ga boɠa zɔkpɔi, é ʋalo ʋolu. 15 Ma zobogi veeni bɛ ga é zɛnvui ʋu filɛ zuai ʋaaɠulabai zu ti kpɛtɛni, nii a kɛ filɛ zuai ʋaaɠulabai zoo é ɓɔɛ, ta é naati pɛ paa, niiti ti la nɔkɔni filɛ zuai ʋaaɠulabai wu. 16 É daani ɛsɛ pɛ ma ga maaɓaai, ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti, naavolo nuiti ta bala nuiti, naa ʋɛɛ wɔɔlɔiti ta duɔiti ba, ga ti poogi ta zɔlɔɔ ti-yeezai ʋa, ɓaa ti-loʋalaʋɛ. 17 Nu nɔpɛ ge la zooga é ʋa ani ɠeya, ɓaa é ʋa ani ʋɔdi, ni é la poogi zɔlɔɔni, ga filɛ zuai laaseigi, ɓaa daaseigi liegɔi.

18 Kɛni ɠimalai ɠɛ nu ya ʋɛ. Zɔi keleɠelegai, naa filɛ zuai laaseigi liegɔi wo. Mazɔlɔɔ nuɓusɛ liegɔi ʋe, tiegɔi ɠa ga undɔzita puulɔzita maazu lɔzita (666).

14

Baala Ziʋoi ta ná-nu unmɔɔgaiti

1 Gè wɛlɛni, gè Baala Ziʋoi ɠa loni Siyɔn gizei ma, ta nu waaungila waaʋuunaani maazu naanigɔiti (144.000), daaseigi ta Kɛɛɠɛ laaseigiti sɛʋɛai ti-loʋalaʋɛti. 2 Gè wooi ta mɛnini, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, eɠɛ ziɛ wola zulu gooi, eɠɛ geeɓadɛ lu golai. Wooi gè mɛnini, é ɠɛni eɠɛ kɔni gɛin nuiti ta-ɠɔni gɛin gooi. 3 Ti ɠɛni guye niinɛi loozu masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ, zɛnvu su ani naanigɔiti gaazu, ta kɛwola wɔlɔiti. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni zooga é ʋa guyei tɛi maalɛlɛ, kɛni nɔ nu waaungila waaʋuunaani maazu naanigɔiti (144.000) nɔ, niiti ti unmɔɔni, ti ɠula eteai zu. 4 Naati ka ti la ɓɔɠɔ ɠɔzɔni anzanuiti pɔ, ti la anzanu vaa nɔpɛ kɛɛni. Ta Baala Ziʋoi ʋolu, ʋɛ nɔpɛ é liizu ná. Ti unmɔɔgɛ, ti ɠula nuɓusɛiti saama, ti ɠɛ ga ma mɔungiti GALA bɛ ta Baala Ziʋoi ʋɛ, 5 zɛɛ nɔpɛ ge la ɠɛni ti-laawooi ʋa, kɔzɔzu nɔpɛ ge la ti ʋa.

Tukpɔɠaaleʋe vai wo fai

6 Gè geezuɠeelai taɠili kaani, é ɗa ɠoʋe geezuʋɛ fiilɛi zu, ɠɔoɠɔ Woo Niinɛ Ʋagɔi ɠɛni zea ga é daazeeli eteai zu nuɓusɛiti pɛ ma, ziiti pɛ ma, ta bolodaiti pɛ, ta zii wooiti pɛ su, naa ʋɛɛ nuɓusɛiti pɛ ba. 7 É ɠɛni wooɠulazu la, é ɗa ɠɛ ma: «À lua GALA ba, wo lɛbiyai ve tɔun bɛ! Mazɔlɔɔ ná-tukpɔɠaaleʋe yeei zeelia. À nɔkɔ naa wu, nii é geeɠɔlɔgi, ta zooi, ta kpoloɗɛi, ta ziɛungiti kpɛtɛa!»

8 Geezuɠeelai taɠili, felesiɛi ɠana, naa ʋilɛni ma mɔungi ʋolu, é ɠɛ ma: «É loa bu, é loa bu, Ɓaɓilɔne taa wolai! Tɔ ɠa é ná-koloɠolo ziiɠula dɔɔi loni ziiti pɛ da!»

9 Geezuɠeelai zaʋasiɛi ʋilɛni ti ʋolu, é ɗa wooɠula, é ɠɛ ma: «Ni nu nɔpɛ ka nɔkɔna filɛ zuai wu, ta baaɠulabai, é ná-poogi zɔlɔɔ toʋalaʋɛ, ɓaa zee ʋa, 10 tɔ ɓalaa ka GALA ná-ziiɠula dɔɔi ɓɔle, nii é la zupuni, puai ná-ziiɠula ɗaawɔi zu. Toɠa ɓɔlɔ abui zu, é ɠalazu ga timinigi, naa ɠa ɠɛ geezuɠeela ɲadegaiti gaazu ta Baala Ziʋoi. 11 Ti ɓɔlɔ abui ma luului ɠa yɛ ɠulazu eyɛsu ɠɔ, dooɠo ge la ɠɛa ti ʋɛ, folo ʋɛɛ kpidi ʋa, tɛiti ti nɔkɔsu filɛ zuai wu ta baaɠulabai, ta nu nɔpɛ nɔ é daaseigi ma ʋoogi zɔlɔɔsu.»

12 Naazu ɠa GALA ná-nuiti, niiti ti ziɛzu ga GALA ná-deveiti, ta ti ga wooɠɛɠila nuiti Yesu ʋɛ, ti maanɛai la ga ti ta-yiilɔɔi ɠula kɛlɛma.

13 Gè wooi ta mɛnini geeɠɔlɔgi zu, é ɠɛ mà: «Nii zɛʋɛ ga: ‹Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti ɠiliai yɛsu Maliɠii ʋa, ti za niizu!› » GALA Zɛnvui ɠɛni ma: «Ungo, ta ta-wotiiti ma looɠogi wo, mazɔlɔɔ ti-ɠɛɛ vaa ʋagɔiti ta ɠɛ ti ʋolu.»

Eteai ma moloi leʋe vai

14 Gè wɛlɛni mɔnɔ, gè tonaɓiin kolegi ɠa. Nui ta ɠɛni zeini tonaɓiingi maazuʋɛ, kulaai ga nu ná-doun zunu. Masa bɔɔlɔgi é ga zanugi, naa ɠɛni unba, soo lufa leʋe woɠa ɠaaligi zoni zea. 15 Geezuɠeelai taɠili ge ɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu, é wooɠula gola naa ma, nii é ɠɛni zeini tonaɓiingi maazuʋɛ, é ɠɛ ma: «Ɗa-zoo lufa leʋe woɠai ʋili, é moloi leʋe, moloi leʋe ziɛgi zeelia, mazɔlɔɔ eteai mɔa, é zeeli teʋei ma!» 16 Zɔi é ɠɛni zeini tonaɓiingi maazuʋɛ, é ná-soo lufa leʋe woɠai ʋilini eteai zu, eteai leʋeni eɠɛ molo.

17 Geezuɠeelai taɠili ge ɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu é geeɠɔlɔgi zu, tɔ ɓalaagi soo lufa leʋe woɠa ɠaaligi ɠɛni zea. 18 Geezuɠeelai taɠili mɔnɔ, nii zobogi zea abui unda, naa ʋaai, é zeɠe zalaɠa ɠulazuʋɛ. É wooɠulani gola zɔi ma, nii soo lufa leʋe woɠa ɠaaligi ɠɛni zea, é ɠɛ ma: «Ɗa-zoo lufa leʋe woɠa ɠaaligi zeɠe, é eteai ná-leezɛn ɓelei ma wulu ɠɔpɔgiti kula, mazɔlɔɔ ná-leezɛinti ti ɓɔiɗa.» 19 Geezuɠeelai ná-soo lufa leʋe woɠai ʋilini eteai zu. É eteai ná-leezɛn ɓelei ma waai ɠulani, é ti ʋu GALA ná-ziiɠula golai ma lɔɔ ɓɛtɛzuʋɛ. 20 Ti leezɛin naa ziɠani taa ʋoluʋɛ, ɲama ɓoigi ɠulani siɠazuʋɛ, é yɛ yeizu, é zeeli kilo unsaʋagɔ (300) zu, gaaɠoozaai ga mɛtɛlɛ ɠila ta tukpɛ (1,5).

15

Nimiza vaa lɔfela ɠaaɓelagiti

1 Naa ʋoluma gè poogi taɠili kaani geeɠɔlɔgi zu, bɔɔlɔai, maayiki, geezuɠeela lɔfelaiti niiti nimiza vaa lɔfelaiti ti ɠɛni ti ya. Naati ka ti ga nimiza vaa lɔfela ɠaaɓelagiti, naati ka GALA ná-ziiɠulagi laazeelizu ga tiye.

2 Gè anii ta ɠaani, kulaai ga kpoloɗɛi, suɠalagai eɠɛ sanu ʋɛɛlɛi, ta daavegai ga abui. Niiti ti pilɛ sɔlɔɔni filɛ zuai ma, ta baaɠulabai ma, ta daaseigi liegɔi ma, ti ɠɛni loni kpoloɗɛi ɠa, kɛai eɠɛ ʋɛɛlɛi, kɔnigiti GALA ge feeni ti ya, naati ti ɠɛni ti ya. 3 Ti ɠɛni GALA ná-botiɠɛ nui Moize ná-guyei loozu, ta Baala Ziʋoi ná-guyei, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ɗa-ɠɛɛwotiiti bɔɔlɔʋɛ, ti maayikiʋɛ,

Maliɠii GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii!

Ɗa-ʋeleiti sɔlegɛ, ti ga gaamai,

ziiti ta-Masagi!

4 Maliɠii, ɓɛ ɠa é la luaa è ʋa?

Ɓɛ ɠa é la è-lɔɠɔi lɛbia?

Mazɔlɔɔ ɗa ɠila kpe nɔ ɠa è ɲadegai.

Ziiti pɛ ta ʋa, ti nɔkɔ è wu,

mazɔlɔɔ ɗa-lelebo faiti ti ɠulaa kɛlɛma.»

5 Naa ʋoluma, gè GALA sei ʋɛlɛi ɠaani geeɠɔlɔgi zu, daalao, ʋɛ zeele woo zeɠe ʋɛlɛi makɛsu ná. 6 Geezuɠeela lɔfelaiti niiti nimiza vaa lɔfelaiti ti ɠɛni ti ya, naati ti ɠulani GALA sei ʋɛlɛi wu, ti maaɠilini ga geze ʋagɔ zeɠei, koleai, é ɗa volo, zanu saamaɠiligi ɠɛni ti-ɠaka wu. 7 Zɛnvu su ani naanigɔiti taɠila ge zanu aniɲaka lɔfelai veeni geezuɠeela lɔfelaiti zea, ti laavegai ga GALA nii é vulua ɠɔoɠɔ, naa ná-ziiɠulagi. 8 GALA sei ʋɛlɛi wuulaaveni ga duului, GALA ná-lɛbiyai ta ná-zɛbɛi maaʋele ma. Nu nɔpɛ ge la ɠɛni zooga é ʋa lɛ GALA sei ʋɛlɛi wu, eyɛsu geezuɠeela lɔfelaiti ta-nimiza vaa lɔfelaiti gaaɓela.

16

GALA ná-ziiɠula aniɲaka lɔfelaiti

1 Gè woo wolai ta mɛnini, é zeɠe GALA sei ʋɛlɛi wu, é ɠɛ geezuɠeela lɔfelaiti ma: «À li, wo GALA ná-ziiɠula aniɲaka lɔfelaiti suwo, wo pu ya eteai zu.»

2 Geezuɠeela mɔungi liini, é ná-aniɲakai zuwo, é pu ya eteai zu. Divologi ná-taɓai ɠaawanaai gola, naa loni nuiti ba, niiti filɛ zuai ná-poogi ɠɛni ti ʋa, ta ti ɠɛni nɔkɔsu baaɠulabai wu.

3 Geezuɠeelai velesiɛi ná-aniɲakai zuwoni, é pu ya kpoloɗɛi ɠa. Ziɛi ɠɛni eɠɛ nu ʋoomai ma ɲamai, fuluanii kpein ge zaani, niiti ti ɠɛni kpoloɗɛi wu.

4 Geezuɠeelai zaʋasiɛi ná-aniɲakai zuwoni, é pu ya ziɛ wolaiti ga ta ziɛungiti su. Ti pɛ ti valiboni, ti ɠɛ ga ɲamai. 5 Gè geezuɠeelai woomɛnini, nii é zeini ziɛ vaiti unda, é ɠɛ ma:

«È zɔlegɛ, ɗa ɠa è ná, ɗa ɠa è ɠɛni ná,

ɗa ɠa è ga GALA Ɲadegai,

eɠɛʋelei è niima lukpɔiti gaaleʋeai la.

6 Mazɔlɔɔ ti ɗa-nuiti ta GALA goo wo nuiti ma ɲamai ʋuuni,

è ɲamai vea ti ya ga ti ɓɔɔle la,

naa zoloogɛ ti ma mɛtu!»

7 Gè zalaɠa ɠulazuʋɛ woomɛnini, é ɗa ɠɛ ma:

«Ungo, Maliɠii GALA, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii,

ɗa-lukpɔɠaaleʋeiti ta ga gaamai, ti zɔlegɛ!»

8 Geezuɠeelai naanisiɛi ná-aniɲakai zuwoni, é pu ya foloi ma. Ma zobogi veeni foloi ya ga é ɗa nuiti gala ga ná-abui. 9 Nuiti ti ɠɛni ɠalazu ga die golai. GALA nii zobogi bɛ naama nimiza vaiti unda, ti ɠɛni woo ɲɔiti bosu naa laalɔɠɔma, ti la ti-ziɛ ʋelei maavaliboni, ti ʋa lɛbiyai ve GALA bɛ.

10 Geezuɠeelai lɔɔlusiɛi ná-aniɲakai zuwoni, é pu ya filɛ zuai ná-masa kpɔkpɔgi ma. Kpidii ʋɛɛni ná-masada yooi pɛ su. Nuiti ti ɠɛni ti-nɛgiti miizu, taɓai maaʋele ma. 11 Ti ɠɛni woo ɲɔiti bosu geeɠɔlɔgi ma ƓALAGI laalɔɠɔma, tɔɔzei taɓai ʋa ta divologi ʋa é ɠɛni ti ʋa. Kɛlɛ ti la ɠɛni ti-ziɛ ʋelei maavaliboni, ti ʋa zeɠe ta-ɠɛɛwoti ɲɔiti polu.

12 Geezuɠeelai lɔzitasiɛi ná-aniɲakai zuwoni, é pu ya ziɛ wolai Efelate ɠa. Ma ɗɛi vɔɔni, ga é pelei ɓɛtɛ masagiti bɛ, ti ʋaazu, ti zeɠe folo ɠulazu ʋelei. 13 Gè kɔzɔba yɛnvu saʋagɔiti kaani, ti ɠɛai eɠɛ zɔlɔgiti, ta ɠɛni ɠulazu vamɔɠɔgi laaʋɛ, ta ɗa ɠula filɛ zuai laaʋɛ, ta ɗa ɠula zɛɛ ɠala goo wo nui laaʋɛ. 14 Tiya ɠa ti ga inɛ zɛnvuiti, ti laavɔɔ vaiti kɛɛzu. Zɛnvu saʋagɔi niiti ka ti liizu etea masagiti pɛ pɔ bɛti, ga ti ti ɠaalɛ ba kɔɔɠɔ vai ma, GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-folo wolai zu.

15 Maliɠii ɠɛ ma: «Wɛlɛ, nà ʋaazu eɠɛ unma nu! Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é wɛlɛzu ɓɔɠɔ ma, é ɗa ná-seɠeiti makɛ, ga é mina ziɛ ga maaɲakai, nu mina unfesu ɠa!»

16 Zɛnvu ɲɔiti ti masagiti gaalɛɛni ba naama adaʋɛ, ʋɛ ná laasei ge Eɓulu wooi zu ga Ɠaalemagedɔn.*

17 Geezuɠeelai lɔfelasiɛi ná-aniɲakai zuwoni, é pu ya fiilɛi zu. Wooi woni woo wola zu, é ɠula GALA sei ʋɛlɛi wu, é zeɠe masa kpɔkpɔgi ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma: «É ɓega ga ɠɛ!» 18 Mainmainti ti ɗa saɠa, wooiti ti ɗa ɠula, tonai ɗa kpunɛ, zou ɓali wolai ɠɛɛni, nii kɛɠala you ɓali wola la dɛ ɠɛɛni kaipa nuɓusɛi ɠulani etea. 19 Taa wolai ʋalini su saʋa, zooiti pɛ ta-laa wolaiti ti woloni. GALA ge la ɠɛni yeemani Ɓaɓilɔne taa wolai ma, é ná-ziawɔi loni da, é ɓɔɔle la, ná-ziiɠula golai ma lɔɔi. 20 Ziɛ zaama yooiti pɛ ti ɲɛɛlɛni, nu la mɔ gize nɔpɛ kaani ʋolu ɲɛgɛlɛin. 21 Sakɔtu wolaiti, nii buɲɛgi a ɠɛ ga kilo ʋuunaanigɔ (40) ɠɛɠala, naati ti ɠɛni zeɠezu geezuʋɛ, ti ɗa loo nuɓusɛiti ma. Nuɓusɛiti ti ɠɛni woo ɲɔiti bosu GALA daalɔɠɔma, tɔɔzei sakɔtui ná-nimiza vai ʋa, mazɔlɔɔ naama nimizai ɲɔuni gola da ge leʋe.

17

Koloɠolo anzanui lɛɛ vai

1 Naa ʋoluma geezuɠeela lɔfelai, niiti aniɲaka lɔfelai ɠɛni ti ya, naa gila ge ʋaani, é ɠɛ mà: «Ʋaa lɛɛ, koloɠolo anzanu wolai nii é zeini ziɛ wolaiti ga, gè ná-peelalai ma ɓakɔi lɛ ga ɗe, é zeelizu ma. 2 Etea masagiti ti lɔɔni koloɠologi zu ta tiye, eteai zu nuɓusɛiti ti ɓɔɔleni ga ná-koloɠolo dɔɔi, é ti zo.»

3 GALA Zɛnvui yeini mà, geezuɠeelai li ga ze teʋebai zu. Gè anzanui ɠaani miná, é zeini filɛ zua ɓɔigi ɠɔma, nii woo ɲɔu wo fai GALA daalɔɠɔma, naa ma laaseigiti ti maaʋɛ pɛ, nɔungi ɠɛni ba lɔfela, minɛi ɠɛ ba puu. 4 Anzanui naa maaɠilini ga seɠe ɓɔigi ta seɠe ɓɔi sɔsɔgi, maaɠili ga zanugi é ɗa volo, ta kɔtu zɔngɔ ɓaagiti. Zanu ziawɔi ɠɛni zoni zea, daavegai ga kɔzɔba vaiti kpein é sɔlɔɔgai ná-koloɠologi zu. 5 Dɔɔɠuzu vai ma laaseigi zɛʋɛni toʋalaʋɛ ga: «Ɓaɓilɔne wolai, koloɠolo anzanuiti ti-lee ʋe, ta etea ɠɔzɔba vaiti». 6 Gè anzanui naa ɠaani, GALA ná-nuiti ma ɲamai, ta Yesu ná-zeeleiti ma ɲamai sogai eɠɛ dɔɔi. Kaai ma bɛ̀, dàavɔɔni gola.

Koloɠolo anzanui ná-fai ma lɔɔɠuzu vai

7 Geezuɠeelai ɠɛni mà: «Leeni vaa zu è laavɔɔzu? Nà anzanui naa ná-fai ma lɔɔɠuzu vai ʋoluʋɛ wosu è ma, ta filɛ zuai é seɠezu, nii nɔungi ba lɔfela, minɛi ba puu. 8 Filɛ zuai è kaai, é ɠɛni vulua mɔungi, kɛlɛ é la mɔ ná, maanɛɛʋɛ é lɛ, é ɠula zeɠezaɠa ɓokulagi zu, é li ná-undaaʋiligi zu. Eteai zu nuɓusɛiti, niiti ti-laaseigi la zɛʋɛni zɛnvu zɛʋɛi zu kaipa eteai ɓɛtɛ yee ma, naati daa ɠa vɔ, ta filɛ zuai ɠaana, tɔɔzei é ɠɛni vulua mɔungi, kɛlɛ é la mɔ ná, tama toɠa ɠulazu kɛlɛma mɔnɔ.

9 «Kɛni ɠimalai ɠɛ nu ya ʋɛ. Nɔun dɔfelaiti ta ga gize lɔfelaiti, niiti anzanui zeini ti unda. 10 Kɛlɛ ta ɓalaa ga masa dɔfelaiti. Dɔɔlugɔiti ti loa bu, gilagi ɠa ná, zɔi la dɛ ʋaani. Siɛgi zu é ʋaazu la, maanɛɛʋɛ é yɛ ná nɔ yeeɠɛɠala go laawu. 11 Filɛ zuai é ɠɛni vulua mɔungi, kɛlɛ é la mɔ ná, naa ɓɔɠɔi ɠa é ga masagi lɔsaʋasiɛi, toɠa ɓalaa ga dɔfelaiti ti ta, toɠa liizu undaaʋiligi zu.

12 «Ma minɛ puugɔiti è ti ɠaai, naati ta ga masa puugɔiti, ti la dɛ masadai zɔlɔɔni, kɛlɛ ta masadai ma zobogi zɔlɔɔ yeeɠɛɠala ɠila daawu ʋɔɔma ta filɛ zuai. 13 Ti ɠoozu ɠisiɛi ɠa ga ani ɠila nɔ, ga ti ti-zɛbɛi ta ta-zobogi ve filɛ zuai ya. 14 Ta kɔɔi ʋɛɛ Baala Ziʋoi ʋa, kɛlɛ Baala Ziʋoi ɠa pilɛ sɔlɔɔ ti ma, mazɔlɔɔ tɔ ɠa é ga maliɠiiti ti-Maliɠii, ta masagiti ta-Masagi. Ná-nuiti é ti loligai, é yiimazeɠe ga tiye, ti ga wooɠɛɠila nuiti, ta naati ta vɔni ti ma ɓalaa.»

15 Geezuɠeelai ɠɛni mà mɔnɔ: «Ziɛiti è ti ɠaai, niiti koloɠolo anzanui zeini ti ɠa, naati ta ga nuɓusɛiti, ta bɛbɛiti, ta ziiti, ta zii wooiti. 16 Minɛ puugɔiti è ti ɠaai, ta filɛ zuai, ta koloɠolo anzanui wɔinzeɠe, ti maavo, ti maaɲakai ɠula, ti ma zuai mi, ti mɔtai ɠala. 17 Mazɔlɔɔ GALA ge puuni ti-yiimaʋɛti ga ti kisu vaiti daazeeli, ti zoloo faa ɠila ma, ti ta-masadai ma zobogi ve filɛ zuai ya, eyɛsu GALA daawooiti ti ʋilɛ su. 18 Anzanui nii è kaai, naa ɠa é ga taa wolai, é masadai ɠɛɛzu eteai zu masagiti pɛ unda.»

18

Ɓaɓilɔne loo vai bu

1 Naa ʋoluma, gè geezuɠeelai taɠili kaani, é yei, é zeɠe geezuʋɛ. Zobo golai ɠɛni zea, é ɗa volo, ná-foloi eteai pɛ suɠalani. 2 É kpeei looni, é wooɠula la, é ɠɛ ma:

«É loa bu, é loa bu, Ɓaɓilɔne taa wolai!

É ɠɛa niizu niina ga inɛgiti seizuʋɛ,

ta kɔzɔba yɛnvui pɛ dɔɔɠuzuʋɛ,

wɔni ɠɔzɔai ma zii pɛ wɔinzeɠeai, naati puuzuʋɛ.

3 Mazɔlɔɔ é ná-koloɠolo ziiɠula dɔɔi loni ziiti pɛ da, ti ɓɔɔle la.

Eteai zu masagiti ti ɓɔɠɔ lɔɔni koloɠologi zu ta tiye,

eteai zu yaaɠoiti ti ɠɛni ga naavolo nuiti, ná-kpɛtɛi lateʋegai maaʋele ma.»

4 Gè woo taɠili mɛnini, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, é ɗa ɠɛ ma:

«Nà-nuɓusɛiti, à ɠula Ɓaɓilɔne ʋa,

naa ɠa a kɛ, wo mina ʋɔɔpɛɛ ná-kotoiti ba,

wo ʋa wɔnɔ zɔlɔɔ ná-nimizai zu, é ʋaazu sɔlɔɔsu.

5 Mazɔlɔɔ ná-kotoiti ti ɠaaɓɔga ba, eyɛsu é zeeli geeɠɔlɔgi ma,

GALA ge la yeemani ná-telebotala vaiti ma.

6 À sala, eɠɛʋelei é ɠɛni salai wosu da.

À ná-kɛɛwotii ma ʋɛɛda felegɔi ve zea.

Ziawɔi é puuni su wo ʋɛ, à ma yeeɠaaɓaagi ɠɛ su fele, wo fe zea.

7 Ʋelei é ɓɔɠɔ wɔɔlɔni la,

é lɔ ɓɔɠɔyiimaɠɛɛi zu,

à kpɔlɔi ta nimizai zei ma ɠana nɔ!

Tɔɔzei toɠa ɠɛɛzu yiimaʋɛ:

‹Nà zeini anzanu masadai zu, gè la ga poanza,

eyɛsu pɛ gè la gaazuɗɛʋu zɔlɔɔga pɛ!›

8 Naa maaʋele ma, ná-nimiza vaiti ta zei ma ʋɔɔma folo ɠila daawu,

saa zeeɓɛi, gaazuɗɛʋui, pului, toɠa ɠala ga abui.

Mazɔlɔɔ Maliɠii GALA nii é tɔun tukpɔɠaaleʋea, zobogi ɠa bɛ.»

9 Etea masagiti, niiti ti ɓɔɠɔ lɔɔni ná-koloɠologi zu ta tiye, ta ná-ɓɔɠɔyiimaɠɛɛi, ta wɔlɔ, ti ɗa ɓɔɠɔ maawɔin ná-faa zu, siɛgi zu ti taa wolai ɠala luului ɠaazu la. 10 Ta lo ɠoozama, kpɔlɔi é zeizu ma, naa ma luai maaʋele ma, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ee, nimizai! Niima nimiza ɠa ga lee!

Ee, Ɓaɓilɔne, taa wolai ná-zobogi wɔɔlɔai!

Yeeɠɛɠala ɠila kpe nɔ daawu, peelalai ma ɓakɔi zeelia è ma!»

11 Etea yaaɠoiti ta wɔlɔ ɓalaa, ti ɗa ɓɔɠɔ maawɔin ná-faa zu, tɔɔzei nu nɔpɛ ge la mɔ ta-zɔɔlaiti ta ɠeyazu, 12 ta-yaaɠo zɔɔlaiti ti ga zanugi, walii, ta kɔtu zɔngɔ ɓaagiti, naa ʋɛɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi ʋa é ga pɛɛlegi, ta geze ʋagɔ zeɠei, ta ma ɓɔigi, ta ma ɓɔi sɔsɔgi, naa ʋɛɛ soa zeɠei ʋa, ta gulɔ maku nɛɛnɛ guluiti ma zii pɛ, ta anii ma zii pɛ kpɛtɛai ga see ɲiigai, anii kpein kpɛtɛai ga gului nii pagai gola, naa ʋɛɛ kɔlu ɓɔigiti ba, ta kɔluiti, ta kɔtui daa ga maaleɓelegi, 13 kanɛlegiti ɓalaa, ta tufa maku nɛɛnɛgiti, naa ʋɛɛ gulɔ maku nɛɛnɛgiti ba, naa ʋolu miilegiti, ta ansansegiti, ta dɔɔi, naa ʋɛɛ gulɔi ʋa, ta ɓulu vukɔ ʋagɔi, ta moloi, nikɛiti ta baalagiti, naa ʋɛɛ sooiti ba, wotoloiti, ta duɔiti, naa ʋɛɛ kɔɔ luɔiti ba. 14 Yaaɠoi niiti ti ɗa ɠɛ taa wolai naa ma:

«È yiima aniiti kpein ti wɔin ɠɛni è ma, ti ɲɛɛlɛa.

Ani ʋagɔiti, aniiti ti volozu, ti pɛ ti loa ya è ya,

è la mɔ ti zɔlɔɔga ʋolu pɛ!»

15 Yaaɠoiti ti ta-ɓɛtɛi zɔlɔɔgai yaaɠolai zu ti ɠɛni kɛɛzu taa wolai naa zu, ta lo ɠoozama, kpɔlɔi é zeizu ma, naa ma luai maaʋele ma, ti ɗa wɔlɔ, ti ɗa ɓɔɠɔ maawɔin, 16 ti ɗa ɠɛ ma:

«Ee, nimizai! Niima nimiza ɠa ga lee!

Taa wolai maaɠilini ga geze ʋagɔ zeɠei, seɠe ɓɔigi ta seɠe ɓɔi sɔsɔgi,

é ɓɔɠɔ ɓɛtɛai ga zanugi ta kɔtu zɔngɔ ɓaagiti.

17 Yeeɠɛɠala ɠila kpe nɔ laawu, naama naavoloiti pɛ ti ɠoloɠologa!»

Ɓato leve nuiti pɛ, ta ziɛ ɠaa ziɛ wo nuiti pɛ, ta niiti pɛ ti botii ɠɛɛzu ziɛiti ga, ta niiti kpein ti ɠɔnɔgi zɔlɔɔsu ziɛi ya, ti pɛ ti loni ɠoozama, 18 ti ɗa kpeei loo, ti ɠɛai ma gala luului ɠaazu, ti ɗa ɠɛ ma: «Taa wolai ɓɛgele ɠa kulaai ga taa wolai nii?» 19 Ti ɠɛni fufiligi ʋuuzu tɔungiti ma, ti ɗa wɔlɔ, ti ɠɛni gaalɛi zu, ti ɠɛni kpeei loozu, ti ɗa ɠɛ ma:

«Ee, nimizai! Niima nimiza ɠa ga lee!

Taa wolai, niiti kpein ɓatoiti ti ti ya kpoloɗɛi ɠa,

ti pɛ ti ta-ɓɛtɛi zɔlɔɔgɛ ga tɔun saɓui,

yeeɠɛɠala ɠila kpe nɔ daawu, é ʋalaga ti pɛ ma!

20 Geeɠɔlɔgi, ɠoozunɛ too vai zu bu!

GALA ná-nuiti, wa ɓalaagi, keelaiti, GALA goo wo nuiti, à ɠoozunɛ!

Mazɔlɔɔ GALA ge ná-tukpɔi ɠaaleʋea,

tɔɔzei faa ɲɔi ʋa é kɛɛni ga woye!»

21 Názu ɠa geezuɠeelai sɛbɛi wɔɔlɔai gola, naa kɔtui zeɠeni la buiɗai ga molo ziɠa ɠɔtu wolai ɠɛʋele, é pili ya kpoloɗɛi wu, é ɠɛ ma:

«Pele ɠana Ɓaɓilɔne taa wolai ʋilisu ya la ga maaɓaai,

é la mɔ ɠaa eyɛsu pɛ.

22 Eyɛsu pɛ nu la mɔ kɔni goomɛniga taai tɛi su,

ɓaa guye zoɠoa woo, ɓaa koole vɛɛ woo, ɓaa puʋu fɛɛ woo.

Nu la mɔ anii ma zii nɔpɛ ma wotiɠɛ nu ɠaa ná.

Nu la mɔ koda ziɠa lu nɔpɛ mɛniga ná.

23 Lanbo zeze la mɔ voloa ná pɛ.

Anzazinigi ta anzai woo la mɔ mɛniga náʋɛ pɛ.

Mazɔlɔɔ ɗa-yaaɠoiti ka ti ɠɛni ga zobobɛ nu wolaiti eteai zu,

è nuɓusɛiti pɛ yaavani ga ɗa-zoɠo vai!

24 GALA goo wo nuiti, ta GALA ná-nuiti,

ta niiti dɔin ti ti ʋaai eteai zu,

è ʋɔ bɛ ɠa ti-ma ɲamai ɠaani ná.»

19

Pilɛ sɔlɔɔ guyei

1 Naa ʋoluma, gè woo wolai mɛnini geeɠɔlɔgi zu, eɠɛ bɛbɛ wolai wooi, é ɗa ɠɛ ma:

«Aleluya!

Kizogi, ta lɛbiyai, ta zɛbɛi ta ga ada-ƓALAGI nɔnɔ!

2 Tɔɔzei ná-tukpɔɠaaleʋeaiti ta ga gaamai, ti zɔlegɛ.

É koloɠolo anzanu wolai ʋeelala,

nii é ɠɛa eteai ɠoloɠolosu ga ná-koloɠologi.

GALA ná-botiɠɛ nuiti é ti ʋaani,

é ti-ma ɲamai ʋotokula ma.»

3 Ti ɠɛni ma mɔnɔ:

«Aleluya!

Taa wolai ɠala luului ɗa lɛ eyɛsu ɠɔ!»

4 Kɛwola wɔlɔ ʋuufelegɔ maazu naanigɔiti (24) ta zɛnvu su ani naanigɔiti ti laani GALA bu, nii é zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, ti nɔkɔ bu, ti ɠɛ ma:

«Amina! Aleluya!»

5 Wooi ta ɠulani masa kpɔkpɔgi ʋɔ bɛ, é ɠɛ ma:

«À ada-ƓALAGI maamusɛ, wo pɛ ná-botiɠɛ nuiti,

wɔiti wo luazu ba, ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti!»

6 Gè wooi ta mɛnini, eɠɛ bɛbɛ wolai wooi, ti ɗa zɔɔlɛ, eɠɛ ziɛ wolai zulu gooi, eɠɛ nɔ geeɓadɛ lu golai, ti ɗa ɠɛ ma:

«Aleluya!

Mazɔlɔɔ Maliɠii, ada-ƓALAGI, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii, ná-masadai zeɠea.

7 Ade ɠoozunɛ, ade ɠɔkɔ, ade lɛbiyai ve tɔun bɛ!

Mazɔlɔɔ Baala Ziʋoi anza ɓeai maazaa kui zeelia,

Anza Ɓeai ɓɔɠɔ ɓɛtɛa.

8 Ma zobogi veeʋɛ bɛ ga é ɓɔɠɔ maaɠili ga geze ʋagɔ zeɠei, koleai, é ɗa volo.»

(Geze ʋagɔ zeɠei naa ɠa é ga GALA ná-nuiti ta-lelebogi ma ɠɛɛwotiiti.)

9 Geezuɠeelai ɠɛni mà: «Sɛʋɛ ga: Undaanɛ nu ɠa ga naama nuiti, niiti ti loligai Baala Ziʋoi ná-anza ɓea maazaa kui ma laamii wosuʋɛ!» Naa ʋolu é ɠɛni mà: «Wooi niiti ta ga GALA ná-gaama ɓɔɛiti.» 10 Gè laani kɔɠɔwu ga gè nɔkɔ bu, kɛlɛ é ɠɛni mà: «Mina naa ɠɛ! Nà ga botiɠɛ nui ga ɗɔun è ɠɛʋele, ta è-ɠɛɛleaiti kɛʋele, niiti ti ɠiliai gaamai ʋa, nii Yesu ga ma zeelei. Nɔkɔ GALA bu!»

Mazɔlɔɔ gaamai nii Yesu kulaai kɛlɛma, naa ɠa é feai GALA goo wo nuiti zea.

Soo ɓizɛ nui é soo ɠolegi ɠɔma

11 Naa ʋolu gè geeɠɔlɔgi laalaogai ɠaani. Soo ɠolegi ɠulani kɛlɛma. Zɔi é zeini kɔma, daaseigi ɠɛni ga «Wooɠɛɠila Nui ta Gaama Nui». Toɠa tukpɔi ɠaaleʋezu, é kɔɔi ɠɔ ga telebodai. 12 Gaazuɠɛzɛiti ti ɠɛni volozu eɠɛ abuzogi, masa bɔɔlɔ mɔinmɔingiti ti ɠɛni unba. Daaseigi zɛʋɛai maaʋɛ, nii nu nɔpɛ ge la kwɛɛ, kɛni tɔ ɠila nɔ. 13 Maaɠilini ga seɠei nii zɛɓɛai ga ɲamai. Daaseigi ɠa ga: «GALA daawooi». 14 Geeɠɔlɔgi zu ɠɔɔɠɔ nuɓusɛiti ti ʋilɛni polu, ti zeini soo ɠolegiti kɔma, ti maaɠiliai ga geze ʋagɔ zeɠeiti, ti ɠoleai, ti ɲadegai. 15 Boɠa zɔkpɔ ɠaaligi ɠulani daaʋɛ, naa ɠa é ziiti doɠazu la. Toɠa lo ti luɠɔ ga kɔlu lukpɔi. Toɠa leezɛin ziɠa GALA Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ná-ziiɠula golai ma lɔɔ ɓɛtɛzuʋɛ. 16 Daaseigi zɛʋɛʋɛ ná-seɠeun golai ma, ta kpalai ma ga: «Masagiti ta-Masagi, maliɠiiti ti-Maliɠii».

17 Naa ʋoluma gè geezuɠeelai ɠaani, é loni foloi zu. É ɓɔɛni wɔniiti pɔ, ti ɠoʋesu geezuʋɛ, é wooɠula la gola, é ɠɛ ma: «À ʋa, wo ɠaalɛ ba GALA ná-fɛti wolai zu, 18 naa ɠa a kɛ wo masagiti ma zuaiti mi, ta kɔɔɠɔ ɠundiɠiiti ma zuaiti, ta kɔɔɠɔ nuiti ma zuaiti, ta sooiti ma zuaiti, ta ti ɠɔma nuiti ma zuaiti, nuɓusɛiti pɛ ti-ma zuaiti, wɔɔlɔiti ta duɔiti, ɓolomadɔɠɔiti ta seizumaanɛgiti.»

19 Gè filɛ zuai ɠaani ta etea masagiti. Ti ta-ɠɔɔɠɔ nu ʋɛbɛi ɠaalɛɛni ba, ti ʋa kɔɔi ʋɛɛ soo ɠɔma nui ʋa ta ná-kɔɔʋɛbɛi. 20 Filɛ zuai zoni, é ɓɔ zɛɛ ɠala goo wo nui ʋa, nii é ɠɛni laavɔɔ vaa wolaiti kɛɛzu suai ʋɛ. Naama laavɔɔ vaiti maaʋele ma, é zooni é nuɓusɛiti yaava, niiti suai ná-poogi ɠɛni ti ʋa, ti ɗa nɔkɔ baaɠulabai wu. Filɛ zuai ta zɛɛ ɠala goo wo nui ti felegɔ ti ma vului ʋilini abu ɓoigi zu, nii é ɠalazu ga timinigi. 21 Kɔɔɠɔ nui mɔtaiti ti zaani ga boɠa zɔkpɔi nii é ɠulani naa laaʋɛ, nii é zeini sooi ɠɔma, wɔniiti pɛ ti yiɠoni ga ti-ma zuai.

20

Kona waagila (1.000) masadai

1 Naa ʋoluma gè geezuɠeelai ɠaani, é yei, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, zeɠezaɠa ɓokulagi ma ɓaɠui ɠɛni zea, ta yɔlɔɠɔ zɛbɛlɛ golai. 2 É vamɔɠɔgi zoni, nii é ga kaali wɔlɔzaɠagi, é ga Inɛgi, Setana. É gilini ga yɔlɔɠɔi, é ʋa yɛ ga kona waagila (1.000) daawu. 3 É foɓeni zeɠezaɠa ɓokulagi zu, é daaɠulu ma, é yeeʋozɛ ba, naa ɠa a kɛ é mina mɔ ziiti yaava, eyɛsu kona waagilagi (1.000) ɓe. Naa ʋoluma, maanɛɛʋɛ ga é vie, é yeeɠɛɠala go ɠɛ.

4 Naa ʋoluma, gè masa kpɔkpɔgiti kaani. Zɔiti ti ɠɛni zeini ti ɠa, zobogi veeni ti ya ga ti tukpɔi ɠaaleʋe. Gè naati zɛnvuiti kaani, niiti unteʋe zaai zeelini ti ma, tɔɔzei ti Yesu ná-gaama ɓɔɛi laazeelini ta GALA daawooi, ti la ɠɛni nɔkɔni filɛ zuai wu, ɓaa baaɠulabai wu, ta ti la ɠɛni poogi zɔlɔɔni ti-loʋalaʋɛ, ɓaa ti-yeei ʋa. Ti vuluni su ʋolu, ta Kilista ti masadai ɠɛ ʋɔɔma kona waagila (1.000) daawu. 5 Naa ɠa é ga buzeɠe mɔungi saai ya. Gɔvɛi zɔiti ti la ɠɛni vuluni su, ti ʋa zɛnvui wo, eyɛsu kona waagilagi (1.000) ɓe. 6 Undaanɛ nu ɠa ga naati, zɔiti ti ɠɛɛzu buzeɠe mɔungi zu saai ya! Ta ga GALA nɔnɔ, saai velesiɛi ná-zobo ge la ɠɛa ti ma. Ta ɠɛ ga GALA ta Kilista ta-zalaɠa ɠula nuiti, ti masadai ɠɛ ʋɔɔma ta Kilista kona waagilagi (1.000) laawu.

Pilɛ sɔlɔɔ fai Setana ma mɛtu

7 Siɛgi zu kona waagilagi (1.000) ɓesu da ga leʋe, Setana ɠa vie, é ɠula ná-kasoi ɠa. 8 Toɠa li, é ziiti yaava, ti eteai ma zoko naanigɔiti pɛ su, naa ɠa é ga Gɔge ta Magɔge,* é ti ɠaalɛ ba kɔɔɠɔ vai ma, ti-liegɔi ɠa ɠɛ ga kpoloɗɛi ɠoba ɲaɠaegi liegɔi. 9 Ziiti ti wuzeɠeni eteai zu ná pɛ, ti li, ti GALA ná-nuiti ta-ɠɔɔlaaɠai maaɠooli, ta taa wolai GALA wɔinɗai la. Kɛlɛ abui yeini, é zeɠe geeɠɔlɔgi zu, é ti ɠala mɛtu. 10 Inɛgi é ɠɛni ti yaavazu, naa ʋilini abu ɓoigi zu, timinigi zu, ʋɛ filɛ zuai ná ta zɛɛ ɠala goo wo nui. Ti maa ɠa nɔɠɔ folo ʋɛɛ kpidi ʋa eyɛsu ɠɔ.

Tukpɔɠaaleʋe ɠaaɓelagi

11 Gè masa kpɔkpɔ golai ɠaani, koleai, ta zɔi é ɠɛni zeini ga. Zooi ta geeɠɔlɔgi ti ɓizɛni, ti ʋela ba. Nu ɠaazu la mɔ laani ti ma pɛ. 12 Gè gɔvɛiti kaani, seizumaanɛgiti ta ɓolomadɔɠɔiti, ti loni masa kpɔkpɔgi ɠakalaʋɛ. Sɛʋɛiti daalaoni. Sɛʋɛi taɠili daalaoni, naa ɠa é ga zɛnvu zɛʋɛi. Gɔvɛiti tukpɔɠaaleʋeni, é zoloo ti-ziɛ ʋeleiti ma, niiti ti zɛʋɛni sɛʋɛiti su. 13 Kpoloɗɛi gɔvɛiti feeni, niiti ti ɠɛni bu. Saai ta gɔvɛalaazu ti gɔvɛiti feeni, niiti ti ɠɛni ti ya. Ti ɠilagilagi pɛ ti lukpɔɠaaleʋeni, eɠɛʋelei ti-ziɛ ʋeleiti ti ɠɛni la, ti ti ɠɛɛni. 14 Saai-yo, gɔvɛalaazu-o, ti felegɔ pɛ ti ʋilini abu ɓoigi zu. Abu ɓoigi naa ɠa é ga saai velesiɛi. 15 Nu nɔpɛ daaseigi zɛʋɛai la ɠaani zɛnvu zɛʋɛi zu, naa ʋilini abu ɓoigi zu.

21

Geeɠɔlɔ niinɛi ta zou niinɛi

1 Naa ʋoluma, gè geeɠɔlɔ niinɛi ta zou niinɛi ɠaani. Mazɔlɔɔ geeɠɔlɔ mɔungi ta zou mɔungi ti ɲɛɛlɛni, kpoloɗɛi la mɔ ɠɛni ná. 2 Gè taa ɲadegai ɠaani, Zeluzalɛme niinɛi, é ɗa yei, é zeɠe GALA pɔ bɛ geeɠɔlɔgi zu, kɛʋele ɓɛtɛai eɠɛ anza ɓeai, maaɠiliai sinigi ʋɛ. 3 Gè woo wolai ta mɛnini, é zeɠe masa kpɔkpɔgi ʋɔ bɛ, é ɗa ɠɛ ma:

«Wɛlɛ, GALA seizuʋɛ ɠa niina nuiti saama!

Toɠa yɛ zeini niina ti zaama,

ti ɠɛ ga ná-nuɓusɛiti,

GALA ɓɔɠɔi ɠa yɛ ti ʋa.

4 Toɠa ti-ɠaazuɗɛi pɛ kpale,

saa la mɔ loa eyɛsu pɛ,

ziizoolɛ vaa la mɔ ɠɛa ná, gɔlɔ vaa pa, nimiza vaa pa.

Mazɔlɔɔ faa mɔungiti ti ɲɛɛlɛa.»

5 Zɔi é ɠɛni zeini masa kpɔkpɔgi ɠa, naa ɠɛni ma: «Niizu nà niina aniiti pɛ kpɛtɛzu ga niinɛ.» Naa ʋolu é ɠɛ mà: «Sɛʋɛ, mazɔlɔɔ dàawooiti ta ga gaamai, maanɛɛʋɛ nu la ti la.»

6 É ɠɛni mà: «É ɓega ga ɠɛ! Nà ɠa gè ga Alefa ta Womega, tɔɔzeizuʋɛ ta gaaɓelazuʋɛ. Zɔi kpɔɔle wɔin ma, nà kpɔɔle ɗɛi ve zea ga zɛnvu ɗɛungi, geya la ba. 7 Zɔi a pilɛ sɔlɔɔ, naa ɠa vebɛanii naa maazɔlɔɔ ga nɔnɔ, nà ɠɛ ga ná-GALAGI, tɔun ka ɠɛ ga dòun zunui. 8 Kɛlɛ dualua nuiti, ta kidaaleʋelala nuiti, ta kɔzɔba vaa ɠɛ nuiti, ta nu ʋaa nuiti, ta koloɠolo nuiti, ta pote faa ɠɛ nuiti, ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti, ta zɛɛ wo nuiti pɛ, naati diizuʋɛ ɠa ga abu ɓoigi zu, é ɠalazu ga timinigi, naa ɠa é ga saai velesiɛi.»

Zeluzalɛme niinɛi

9 Geezuɠeela lɔfelaiti niiti nimiza vai ma aniɲakaiti ti zoni ti ya, ti laavegai ga nimiza vaa ɠaaɓelagiti, naa gila ge ʋaani, é ɠɛni mà: «Ʋa, gè Anza Ɓeai lɛ ga ɗe, é ga Baala Ziʋoi anzai.» 10 GALA Zɛnvui yeini mà, geezuɠeelai lɛ ga ze gize ɠaaɠooza golai unmaʋɛ. É taa ɲadegai Zeluzalɛme lɛɛni ga ze, é ɠɛni yeizu, é ɗa zeɠe geeɠɔlɔgi zu, GALA pɔ bɛ. 11 É ɠɛni volozu ga GALA ná-lɛbiyai ma voloi, taai zu ɗa volo eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi ma voloi, eɠɛ kɔtu zɔngɔ ɓaagi é ga zasepegi, suɠalagai ga kilisetalegi ɠɛʋele. 12 Siɠi golai ɠɛni ma, gaaɠooza. Daaʋɛ ɠɛni ba ga puugɔ maazu felegɔ (12), geezuɠeela puugɔ maazu felegɔ (12) ɠɛni loni daaʋɛti. Izilayɛle woloda puugɔ maazu felegɔiti (12) daaseigiti ti zɛʋɛni daaʋɛ ma ɓogiti ma. 13 Daaʋɛ ɠɛni ba saʋa folo ɠulazu ʋelei, daaʋɛ ɠɛ ba saʋa lɛkpɛmaʋɛ nu ɠɔʋɛzuʋɛ, daaʋɛ ɠɛ saʋa lɛkpɛmaʋɛ nu yeezazuʋɛ, daaʋɛ ɠɛ saʋa folo liizu ʋelei. 14 Taai ná-siɠigi ɠɛni loni seɓasema puugɔ maazu felegɔ (12) maazu. Baala Ziʋoi ná-keela puugɔ maazu felegɔiti (12) ti-laaseigiti ti ɠɛni ti maaʋɛ.

15 Geezuɠeelai é ɠɛni ɓɔɛzu pɔ̀, seeli kpakui é ga zanugi, naa ɠa é ɠɛni zea, ga é taai ɠɔɠɔ da, ta ma ziɠidaʋɛti, ta ná-siɠigi. 16 Taai ɠɛʋelei ɠɛni ga seki naanigi, sakpai ta kogi ti ɠɛni tie. É taai ɠɔɠɔni ga seeli kpakui, é ɠɛni ga kɔɠɔ gani zɔligi waapuugɔ maazu felegɔ (12.000) ɠɛɠala, sakpai, kogi, ta gaalɔgai, ti pɛ ti ɠɛni tie. 17 É siɠigi ɠɔɠɔni, é ɠɛ ga zeezakpa ungila puunaanigɔ maazu naanigɔ (144), gaalɔgai zɔligɔi, nuɓusɛi ná-ani ɠɔɠɔ pelei ɠana geezuɠeelai kɛɛni la.

18 Siɠigi loni ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi daa ga zasepegi, ta taai ɓɔɠɔi ɠɛni ga zanu kitei, suɠala eɠɛ ʋɛɛlɛi. 19 Taai ma ziɠigi ma zeɓasemaiti ti ɓɛtɛni ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi ma zii pɛ. Seɓasema mɔungi ɠɛni ga zasepegi, felesiɛi ɠɛ ga safiilegi, saʋasiɛi ɠɛ ga kalesedowanegi, naanisiɛi ɠɛ ga emelɔdegi, 20 dɔɔlusiɛi ɠɛ ga wonikesegi, dɔzitasiɛi ɠɛ ga saaledowanegi, dɔfelasiɛi ɠɛ ga kelizolitegi, dɔsaʋasiɛi ɠɛ ga ɓeelilegi, taaʋuusiɛi ɠɛ ga topazegi, puusiɛi ɠɛ ga kelizopelazegi, puugɔ maazu ɠilasiɛi (11) ɠɛ ga tuulekowazegi, puugɔ maazu velesiɛi (12) ɠɛ ga ametisetegi. 21 Daaʋɛ ma ɓo puugɔ maazu felegɔiti (12) ti ɠɛni ga kɔtu zɔngɔ ɓaagi nii daa ga pɛɛlegi, kpogi ɠilagilagi pɛ ge ɠɛni ga pɛɛle gila kpe nɔ. Taai ɠoozu ʋele wolai ɠɛni ga zanu kitei, suɠalagai eɠɛ ʋɛɛlɛi.

22 Gè la ɠɛni GALA sei ʋɛlɛ ɠaani ɲɛgɛlɛin taai nii zu, mazɔlɔɔ Maliɠii GALA, Zɛbɛi-Pɛ-Maliɠii ta Baala Ziʋoi ta ga ma ƓALA sei ʋɛlɛi. 23 Taai nii ɓɛdɛ la folo ʋa ɓaa alugi ʋa, ga é ʋa suɠala, mazɔlɔɔ GALA ná-lɛbiyai ɠa é volozu su, ta Baala Ziʋoi ɓɔɠɔi ɠa é ga ná-lanboi. 24 Ziiti ta ziɛ ná-wozakalagi ɠa, etea masagiti ta li pɔ bɛ ga ta-lɛbiyaiti. 25 Ma ziɠidaʋɛti daa la ɠulua pɛ, mazɔlɔɔ taai naa zu, kpidi la mɔ ʋɛa ná eyɛsu pɛ. 26 Ta ʋa ná ga naati pɛ, niiti ti ga ziiti ta-lɛbiyaiti ta ta-maamusɛiti. 27 Kɔzɔba ani nɔpɛ ge la lɛa taai tɛi su, anɛɛ nui nii é ɓɔɠɔ lɔɔzu kɔzɔba vaiti su, ta zɛɛi zu. Kɛni naati nɔ ɠa ta lɛ ná, niiti ti-laaseigi zɛʋɛai zɛnvu zɛʋɛi zu, Baala Ziʋoi ná-sɛʋɛi.

22

1 Geezuɠeelai zɛnvu ɗɛ wolai lɛɛni ga ze, é ɗa ʋili, é ɗa ɠula GALA ta Baala Ziʋoi ta-masa kpɔkpɔgi wu, é ɗa volo eɠɛ kɔtui daa ga kilisetalegi, 2 é ɠɛni yeizu taai zaamaʋɛ. Zɛnvu wului ɠɛni loni ziɛ wolai ɠakama felegɔiti, é ɗa waa ga seizu puugɔ maazu felegɔ (12) konagi laawu, alu-o-alu é ɠɛni waazu ná ɠɛ ɠila. Gaalaagiti ka ti ga ziiti kɛdɛ gani. 3 Ani nɔpɛ ge la mɔ ɠɛa ná, nii GALA ná-foovooi ɠa yei ma.

GALA ta Baala Ziʋoi ta-masa kpɔkpɔgi ɠa ɠɛ taazuʋɛ, ná-botiɠɛ nuiti ta dɛbi. 4 Ta gaazuʋɛ ɠa, daaseigi ɠa zɛʋɛ ti-loʋalaʋɛti. 5 Kpidi la ʋɛa ná eyɛsu pɛ. Nu ɓɛdɛ la mɔ ɠɛa lanbo zeze nɔpɛ ba, anɛɛ foloi ná-wozakalagi ɓalaa, tɔɔzei Maliɠii GALA ná-wozakalagi ɠa yei ti ma. Ta masadai ɠɛ eyɛsu ɠɔ.

Yesu ʋaa laa velesiɛi

6 Naa ʋoluma geezuɠeelai ɠɛni mà: «Niima wooiti ta ga gaamai, maanɛɛʋɛ nu la ti la. Maliɠii GALA, nii é wooi ʋuuzu GALA goo wo nuiti da, naa ɠa é ná-geezuɠeelai leʋeni, ga é naa lɛ ga ná-botiɠɛ nuiti, nii maanɛai é ɠɛ fala.»

7 Yesu ɠa ɠɛɛzu ma: «Wɛlɛ, nà ʋaazu fala!»

Undaanɛ nu ɠa ga naama nui, nii é ziɛzu ga niima zɛʋɛi zu ɠulakɛlɛma ɓɔɛiti.

8 Nà Zan ʋe, nà ɠa gè niima vaiti mɛnini, gè ti ɠa. Siɛgi zu gè ti mɛnini da, gè ti ɠa, gè laani geezuɠeelai ɠɔɠɔwu, nii é ti lɛɛni ga ze, ga gè nɔkɔ bu. 9 Kɛlɛ é ɠɛni mà: «Mina naa ɠɛ! Nà ga botiɠɛ nui ga ɗɔun è ɠɛʋele, wa è-ɠɛɛleaiti GALA goo wo nuiti, ta niiti ti ɠolozu, ti ɗa ziɛ ga sɛʋɛi nii zu wooi. Nɔkɔ GALA bu!»

10 Naa ʋoluma é ɠɛni mà: «Mina sɛʋɛi nii zu ɠulakɛlɛma ɓɔɛiti kɛ ga dɔɔɠuzu vaa, mazɔlɔɔ niima vaiti kɛ yeei maaɓuɠaa. 11 Zɔi é ga telebotala nui, naa yɛ telebotala vai laawu nɔ. Zɔi é ga kɔzɔba nui, naa yɛ kɔzɔba vai laawu mɔnɔ. Kɛlɛ telebo nui yɛ telebo fai ɠɛɛzu nɔ mɔnɔ. Zɔi ɲadegai, naa yɛ ɓɔɠɔ ɲadesu mɔnɔ.»

12 Yesu ɠa ɠɛɛzu ma: «Wɛlɛ, nà ʋaazu fala! Nà ʋaazu ga kulanumaiti, gè fe ɛsɛ zea, é zoloo kɛɛwotii ma. 13 Nà ɠa gè ga Alefa ta Womega, ma mɔungi ta ma ɠaaɓelagi, tɔɔzeizuʋɛ ta gaaɓelazuʋɛ.»

14 Undaanɛ nu ɠa ga naati, niiti ti ɓɔɠɔ maazeɠeiti gbazu. Naa maaʋele ma, ma zobogi ɠa ve ti ya ga ti zɛnvu wulu waai mi, ti lɛ taazuʋɛ ga siɠida ʋelei. 15 Kɛlɛ kɔzɔba nuiti ta yɛ taa ʋoluʋɛ, ta zoɠo vaa ɠɛ nuiti, ta koloɠolo nuiti, ta nu ʋaa nuiti, ta kɔɔɠɔ gani kɔɔ nuiti, ta nu nɔpɛ zɛɛi nɛai bɛ, é ɗa bo, é ɗa ziɛ la.

16 «Nà Yesu, nà ɠa gè nà-geezuɠeelai leʋegai ga é niima vaiti pɛ daazeeli Egilisiiti su. Nà ga Davide ma zapei ma ʋɔnɔbai, mavofodai, nà ɠa gè ga geelaalaosuʋɛ ma zomideɠai, é volozu.»

17 GALA Zɛnvui ta Anza Ɓeai ti ɠɛni ma: «Ʋa!»

Zɔi é niima wooiti mɛnisu, naa ɠɛ ma: «Ʋa!»

Ɗɛigi kpɔɔle wɔin é ma, ʋa,

zɔi nɔpɛ zɛnvu ɗɛi wɔin ma, naa seɠe nɔ, geya vaa la ba.

Woo ɠaaɓelagi

18 Nà Zan, nà maaɓakpasu, ga nu-o-nu é sɛʋɛi nii zu ɠulakɛlɛma ɓɔɛi mɛnisu, ni nu a ta laana ma, nimiza vaiti ti zɛʋɛai niima zɛʋɛi zu, GALA ka naati da tɔun unma. 19 Ni nu ma ga ta ɠulana sɛʋɛi nii zu ɠulakɛlɛma ɓɔɛiti da, GALA ka ma nui nɔnɔ ɠula zɛnvu wului ná-fai zu, ta taa ɲadegai, niiti ta-vai zɛʋɛai niima zɛʋɛi zu.

20 Zɔi é gaama vai niiti daazeeliai, é ɠɛ ma: «Ungo, nà ʋaazu fala!»

Amina! Ʋa Maliɠii Yesu!

21 Maliɠii Yesu ná-zaalai yɛ ɛsɛ pɛ ba.

* 1:8 1:8 Alefa ta Womega: Gɛlɛke zɛʋɛ ɠaei ma mɔungi ta ma ɠaaɓelagi. Naama wooi ʋoluʋɛ ɠa ga «ma mɔungi ta ma ɠaaɓelagi», ɓaa «tɔɔzeizuʋɛ ta gaaɓelasuʋɛ».

* 2:14 2:14 Ɓalaame: Wɛlɛ ʋɛti: GlS 22:1—25:1-2; 31:16.

* 11:8 11:8 Sɔdɔme: Taa wolai nii kwɛɛgai é lo ná-koloɠolo faiti ba. Ezipete: Duɔla yooi nii GALA ge ná-nuɓusɛiti unmɔɔni su ga Moize maaʋele.

* 12:10 12:10 maalɔɔ nui: Setana laaseigi ʋoluʋɛ ɠana.

* 16:16 16:16 Ɠaalemagedɔn ɠa ga Megido taa wolai ma ɠizei, taai nii é ʋuuni nɛmɛi zu Kaalamɛle gizei ɠɔɠɔaʋɛ, ʋɛ mɔungi zu, kɔɔɠɔ ɓaagiti ti ɠɔɔni ná. Wɛlɛ ʋɛti: TɠN 5:19; 2Ma 23:29.

* 20:8 20:8 Gɔge ta Magɔge: Daaseigi naati ka ti ʋɛai zii naati ba, ti ʋaazu wuzeɠezu GALA ná-nuɓusɛiti daalɔɠɔma, folo ɠaaɓelagiti su. Wɛlɛ ʋɛ: Ezk 38:1—39:29.