^

Mokilese Bible

Matthew and Mark in the Mokilese language of Micronesia

Copyright © 2019 Mokilese Bible Translation Committee
Language: Mwoakilloa (Mokilese)

This is a draft translation. Please check back often for updates at https://eBible.org/mkj/.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2026-04-11

ePub generated by Haiola 11 Apr 2026 from source files dated 11 Apr 2026

4097fd30-31ee-5fdc-8d01-bc0facef348a

Matthew

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Rongmwehu ma ne insingdi jang ipen

Matthew

Oarlap in Puk oauwe

Rongmwehu in Matthew sikoa doahr Jounkoamoaur ma inoaupoa ne wihwiawi nehn Kadehde Mering; doari, doahroar Koahs Ih kapwaihahda Ah inoau oang Nah armaj kan, jaudihoar oang mihn Jew kan nehn anjoauwo ma Jesus minmine ipasai, apel oang sohn jampah ohroj.

Sikesikin Rongmwehu in Matthew ma inenin joanmwehu. Ih sapkihda sikesik in noaisikdihn Jesus, a doaula sikoahda doahr Jesus Ah poapdaijla apel oaloa jongjong ipen Jehsen, apel doahr Ah doadoahk nehn Galilee; doari, doadoahk in kapahrakki Rongmwehu, apel kihda padahk oang armaj ohroj, apel kemwehuwihla johmwehu kan. Mwerin mehpwiai Matthew ken doaula siksikoa doahr en Jesus injang Galilee pwa en jeiloaklahng Jerusalem, apel doahr wihwia kan ma pwoaida in kadoariheklahn wihk ma Ih mohmohmourki pohn jampah. In imwla Ih ken kadoarihkihla loklok, mehdi apel iejdahn Jounkoamoaur.

Oau irair ma janjal mehlel nehn Rongmwehu in Matthew, ioar kajanjaldahn Jesus doahroar Jounpadahk Laplap men, ma anki manman en kawoahwoahda Kojonned in Koahs, apel ma kin padahkihwe doahr Wein Koahs. Nehn pukkoauwe Ah padahk kin nehnehpijoang wiahda irair limoau in doahroar me: (1) kapahrak pohn dollo, ma kajalehda mourin irai kan ma uhdahn sohn Wein Koahs, apel arai pwukoa kan, kapai kan, apel kahrpoan irai mour (iroa koalik 5—7 ); (2) kaweidpen sohn doadoahk eijek roahmenno oang in poaroan ma ih kioang irai (iroa koalik 10); (3) karajraj doahroar Wein nehnloannge (iroa koalik 13); (4) padahk doahr woahwoahn wiahla sohn padahk in Jesus (iroa koalik 18); (5) padahk doahr imwlahn irair in anjoau oauwe apel doahr pwurdohn Wein Koahs (iroa koalik 24—25).

Audoapoa in Oarlap

Iroakdihn kadaudok apel noaisikdihn Jesus Christ 1:2—2:23

En John jounpoapdaij ah kapahrak kan 3:1-12

Jesus poapdaijla ipen John apel oaloa jongjong pehn Jehsen 3:13—4:11

En Jesus doadoahk nehn Galilee 4:12—18:35

Jesus injang Galilee inlahng Jerusalem 19:1—20:34

Kadoariheklahn wihk ma ih mohmohmourki nehn Jerusalem apel ipen Jerusalem 21:1—27:66

Koaunno iejda apel pwokkoang nah sohnpadahkkok 28:1-20

1

Iroakdihn dihkan ma lel Jesus

(Luke 3:23-38)

1 Iroakdihn dihkan ma lel Jesus Christ kadaudok in David, kadaudok in Abraham:

2 Abraham ioar jemen Isaac; Isaac jemen Jacob; Jacob jemen Judah pel riahkan. 3 Judah ioar jemen Perez apel Zerah, ma inanki Tamar; Perez ioar jemen Hezron; Hezron jemen Ram; 4 Ram jemen Amminadab; Amminadab jemen Nahshon; Nahshon jemen Salmon; 5 Salmon jemen Boaz (ma inanki Rahab); Boaz jemen Obed (ma inanki Ruth); Obed jemen Jesse; 6 Jesse ioar jemen Nahmwarki David.

David ioar jemen Solomon, ma inanki pahien Uriah; 7 Solomon jemen Rehoboam; Rehoboam ma jemen Abijah: Abijah jemen Asa; 8 Asa jemen Jehoshaphat: Jehoshaphat jemen Jehoram; Jehoram jemen Uzziah 9 Uzziah jemen Jotham; Jotham jemen Ahaz; Ahaz jemen Hezekiah; 10 Hezekiah jemen Manasseh; Manasseh jemen Amon; Amon jemen Josiah; 11 Josiah jemen Jechoniah pel riahkan nehn anjoauwo irai kaliplipla Babylon.*

12 Mwerin kaliplipla Babylon: Jechoniah ioar jemen Shealtiel; Shealtiel jemen Zerubbabel; 13 Zerubbabel jemen Abiud; Abiud jemen Eliakim; Eliakim jemen Azor; 14 Azor jemen Zadok; Zadok jemen Achim; Achim jemen Eliud; 15 Eliud jemen Eleazar; Eleazar jemen Matthan; Matthan jemen Jacob; 16 Jacob jemen Joseph; pahien Mary, ma noaisikihdi Jesus; ma adanki Christ.

17 Ohroj ma insingdi me ioar di eijek pahu jang Abraham lel David, di eijek pahu jang David lel kalipliplahng Babylon, di eijek pahu jang kalipliplahng Babylon lel Christ.

Doahr Noaisikdihn Jesus Christ

(Luke 2:1-7)

18 *Me ioar mwomwen en Jesus Christ noaisikdi: Ah nohno Mary inoauwen pwoapwoaud oang Joseph, a mwohn ara paspene, diarekda pwa ih lijaian jang Ngen Joaroawi. 19 A Joseph nehn ah wia woal lelpoak apel pwung men johpwa nimen koauwehla oadoan Mary mwohn armaj kan, lemehda pwa ih en mweijang ih in rir. 20 A mwerin ah lemehda me, Sohnloang in Koaunno men pwokkoang ih nehn ah oarmoan pwehng ih, “Joseph nihn David, joah mijik in oaloa Mary wiahkihla pahioamw, pwa dahkij ih lijaiankihda jang Ngen Joaroawi. 21 *Ih pirin noaisikihdi jermwein men, koah en kioang oadoa Jesus*, pwa Ih pirin doaroahla Nah armaj jang nehn diparaihok.”

22 Mehpwiai ohroj wiawi pwa en pwoaida da ma Koaunno pwa jang ipen joukohppo,

23 *“Meipwonno pirin lijaianda,

noaisikihdi jermwein men,

ma irai pirin kioang oadoa Emmanuel,”

(woahwoahki “Koahs pwilpwili kisai”).

24 Nehn en Joseph pwohrda ih wia da sohnloang in Koaunno pwehng ih. Ih ken oaloa Mary painkihla. 25 *Joseph johpwa suhwoang Mary in palwar oaroh liho noaisikihdi nah jermweinno. Ih kioang oadoa Jesus.

2

Woal loalkoanngok jang palimese

1 Mwerin en Jesus noaisikdi nehn Bethlehem wein Judea, nehn mwein Nahmwarki Herod; woal loalkoanngok jang palimese indoa Jerusalem 2 kalkalelpoak wija ma Jeri siksikko noaisikdi mine, nahmwarkihn mihn Jew kan. Irai pwa, “Kamai kapangda Ah ujuhwo palimese in loannge ioar kamai indoahng pwongi Ih.”

3 Nehn en Nahmwarki Herod rongda me, ih jalohkihda pwilihkihoar sohn Jerusalem ohroj. 4 Ih panginpene jamwrou laplappok apel jounpadahk in kojonneddok, ih kalelpoak iparai “Ia wija Messiah* pirin noaisikdi?”

5 Irai japoang pwa, “Nehn Bethlehem nehn wein Judea, pwa ioar mehwa joukohppo insingehdi:

6 *‘Koah, Bethlehem, nehn wein Judah,

jaudi koawoa, keiou siksik nehn pwungen koaun in Judah kan,

pwa jang ipoamw emen koaun pirin indoa

ma pirin apwali noai armaj in Israel kan.’ ”

7 Doar Herod kapokonihpene in rir woal loalkoanngok pwa ih en woahwoahkihda ngehd uhdahn anjoauwo ujuhwo pwokda, 8 ih kadarla irai Bethlehem pel pwehng irai, “Alwe rapahki mwehu jeriho. Anjoauwa kamwai kapangda Ih, kamwai pakairkihdohng ngoahi, pwa ngoah en pel pwili alwe pwongi Ih.”

9 Mwerin irai rong mehpwiai irai ken dauluhlla; a ujuhwa ma irai kapang palimese in loannge pel pwuroahng pwokda kahlwa irai oaroh lel wijahu ma jeriho mine. 10 Anjoauwo irai kapangda ujuhwo, irai inenin malauda. 11 Nehn irai dilda nehn ummwo kapangda Jeriho apel Ah nohnohu, Mary, irai poadpwomwla pwongi Ih. Doar irai kihda arai kijakij kajampwallok kijakijkihoang Ih kohl, frankincense pel myrrh.

12 Anjoauwo irai japahllahng nehn arai wei, irai wud nehn apas al sohrohr pwa Koahs ne kaperki irai nehn oau oarmoan pwa irai en joah pwurla ipen Herod.

Kaula Egypt

13 Nehn irai ne inla, sohnloang in Koaunno men pwokkoang Joseph nehn ah oarmoan. Sohnloanngo pwehng ih, “Pwohrda oaloa jerihen pwilihki inahu kaukihdihla ara Egypt. Mine oaroh Ngoah kapwa pwehng koawoa, ngehd kamwai en japahldo, pwa Herod raprapahki jerihen pwa ih en kojukdi.”

14 Inpwonngohr Joseph pwohrda oaloa jeriho pwilihki inahu irai inla Egypt, 15 *mine o oaroh lel en Herod mehdi.

Me ne kapwaihahda dahkij ma Koaunno ne pwa jang ipen joukohppo, “Ngoah pangin Noai Jermweinno jang Egypt.”

Kojkojdihn jerihkan

16 Nehn en Herod kidalda pwa woal loalkoanngok ne kapweipweidi ih, ih inenin lioas. Ih ruwojla pwa jeri woal ohroj ma mahki johnpar riau apel pehnangin ma minmine nehn Bethlehem apel kahnihmw ohroj ma koaroannoang en kojkojdi; me jang in ah rong jang pwihnin woal loalkoanngok sapin irai kapangda ujuhwo.

17 Me ne pwoaida dahkij joukohp Jeremiah kohpda:

18 *“Ngilloau indoa joang nehn Ramah,

ngilen joang koalik,

Rachel ma joangjoangjoangki nah jerihok,

johpwa nimen injenmwahula,

pwa jerihok ne mehdi.”

Japahlla Nazareth

19 Mwerin Herod mehdi, sohnloang en Koaunno men pwuroahng pwokkoang Joseph nehn ah oarmoan nehn Egypt, 20 “Pwohrda,” Sohnloanngo pwehng ih, “oaloa jerihen apel inahn kamwai japahlla Israel, pwa irai ma jongjong in kojukdi jerihen ne mehdi.” 21 Joseph pwohrda, oaloa jeriho apel inahu japahlla Israel.

22 A nehn ah kidalda pwa Archelaus nihn Herod, koaun kapwin Judea ioar ih mijikin inla o. Mwerin ah ne pel oaloa kaweid nehn ah oarmoanno, ih inla nehn wein Galilee. 23 *Peneineiho inla koaujoanla nehn kahnihmw oau adanki Nazareth. Me ne pel pwoaida dahkij ma joukohppok ne kohpda: “Ih pirin wiahla mihn Nazareth.”

3

John Jounpoapdaij Koaunopda Al

(Mark 1:1-8; Luke 3:1-18; John 1:19-28)

1 Nehn rehn pwiok John jounpoapdaij indoa padpadahk nehn japwsoahn in Judea, 2 *ih pwa, “Kamwai koaluhla pwa Wein nehnloannge* ne koaroando.” 3 *John ioar woalwa ma joukohppa Isaiah pwa:

“Ngilloau ma kin poangpoangpoang nehn japwsoahn:

‘Kamwai koaunopda alin Koaunno,

kamwai kainenehla Ah al kan ma Ih pirin alu loaloa!’ ”

4 *En John likkoauwok wiawihda jang winen kamel, ih kangirki kilin kahu nehn lopkoa. Kanah mwinge ioar padda apel jukehn loanglap in nehn woallo. 5 Armaj jang Jerusalem, jang koujapw ohroj nehn wein Judea apel wijahkan ohroj koaroannoang Pillap Jordan indoa pwa, 6 irai en woahkda diparai kan, a ih poapdaijihla irai nehn Pillap Jordan.

7 *A nehn a kapang dirin Pharisee apel Sadducee allaluhdo ipoa pwa en poapdaij, ih pwehng irai, “Kamwai sinekpwi, inje pwehng kamwai pwa kamwai kak pisjang koaloklok in Koahs ma nimenoar lel kamwai? 8 Kamwai wiahda siahk kan ma pirin kajalehda amwai ne koaluhla apel wiliakapwla. 9 *Kamwai joah lemleme pwa, ‘Kamai jamanki Abraham,’ pwa Ngoah pwehng kamwai pwa Koahs kakkoar wiahjang in sakai pwiai nihn Abraham jeri! 10 *Jiloahu ne onopdahng poaloahdi sipin suhkoa ohroj ma johkin kihda wah mwehu, en poalpoaldi peidekla nehn oaiho. 11 Ngoah poapdaijihki kamwai pil pwa en kajalehda amwai koaluhla, a Ih ma pirin indoa mwerin ngoahi pirin poapdaijihki kamwai Ngen Joaroawi apel oai. Ih inenin laplapjang ngoahi; ngoah johpwa warroang wa Ah sandellok. 12 Ih kol nah poahkko, onopdahng pwa en kasohrohrihpijoang liporrohn wihd kan jang in kilinnok. Ih pirin nekidla wah kan nehn johkohu, a okojla kilinnok nehn oaiho ma johkak kunla.”

En Jesus Poapdaijla

(Mark 1:9-11; Luke 3:21,22)

13 Jesus ken injang Galilee inla Pillap Jordan pwa en poapdaijla ipen John. 14 A John jong en kauhdi, pwehng Ih, “Ngoah anahne koawoa en poapdaiji ngoahi, a koawoa ken indoa ipoai?”

15 Jesus japoang, “Joah kauhdi, pwa ioar koajoandi wa me, pwa ioar ma koanoahng kisa kapwaihahda kupwuren Koahs.” John ken pwungkihla.

16 Jesus ken poapdaijla, Ih doauda jang nehn pillo; anjoauwo nehnloannge risda, Ih kapang Ngenin Koahs indihdo in mwomwen mwurei men jokdi pohn Ih. 17 *Ngilloau jang nehnloannge pwa, “Me ioar Noai Jermwein kajampwalwa, ma Ngoah keiou ipwilki.”

4

En Jesus Kajongjong

(Mark 1:12,13; Luke 4:1-13)

1 *Ngen Joaroawi kahlwahla Jesus nehn japwsoahn pwa en kajongjong ipen Jehsen. 2 Mwerin Ah joah mwinge rehn pahijek pel pwong pahijek, Ih mwakohkohla. 3 Joun Kajongjonngo indoa pwehng Ih, “Ma Koah Nihn Koahs, pwehng sakai pwiai en wiahla pilahwa.”

4 *Jesus japoang, “Ne insingdi nehn Puk Joaroawi: ‘Jaudi pilahwahr doari armaj kak mourki pwa Mahjan ohroj ma kin indoa jang ipen Koahs.’ ”

5 Jehsenno ukla Ih nehn Jerusalem, kahnihmw joarwiho, kihdi oang Ih pohn koadkoan Umw Joarwiho, 6 *pwehng Ih, “Ma Koah Nihn Koahs, lujdihwe pwa ne insingdi nehn Puk Joaroawi:

‘Ih pirin ruwoj Nah sohnloanngok doahr Koawoa,

irai pirin kolkihda Koawoa poahrai

pwa ehmmwen kan en joah ohla pohn sakai.’ ”

7 *Jesus japoang ih, “Ne pel insingdi: ‘Joah kajongjongi Koaunno oamw Koahs.’ ”

8 Jehsenno pel ukdahla Ih pohn dol illoahioau, kajalehng Ih wein jampah ohroj apel doahr ahr ling. 9 Jehsen pwehng Jesus, “Mehpwiai ohroj ngoah pirin kioang Koawoa, ma Koah rukdi pwongi ngoahi.”

10 *Jesus pwehng ih, “Alwe jang Ngoahi, Jehsen! Pwa ne pel insingdi, ‘Pwongi Koaunno oamw Koahs, papah Ih kalahpwuk.’ ”

11 Doari Jehsenno injang Ih, a sohnloanngok indoa jeuweje Ih.

Jesus sapda padahk

(Mark 1:14,15; Luke 4:14,15)

12 *Anjoauwo ma Jesus rongda pwa John ne mine nehn kalpwuhj, Ih pwurla Galilee. 13 *Ih joah koaujoan nehn Nazareth, Ih inla wud mine Capernaum, ipen jed in Galilee, nehn wein Zebulun apel Naphtali. 14 Me wiawi pwa en kapwaihahda kokohp en Isaiah:

15 *“Nehn wein Zebulun apel Naphtali,

ipen jeddo, oaloap Pillap Jordan,

nehn Galilee wija ma mihn likin dir mine!

16 Armaj ma mine nehn ros pirin kapang maram koalik oau.

Araihok ma mine nehn japw ros apel mehdi, marammo pirin dakarda.”

17 *Jang anjoauwo inla Jesus sapda padahk, “Kamwai koaluhla, pwa Wein nehnloannge ne koaroando.”

Jesus Pangin Sohnloakjid pahmen

(Mark 1:16-20; Luke 5:1-11)

18 Rehn oau Jesus allaluhla pohn poahrinjedin Galilee Ih kapangda riari oau, Simon ma pel adanki Peter apel riah Andrew. Ara loakloakjidki nihra ukko nehn jeddo, pwa ara sohnloakjid roahmen. 19 Jesus pwehng ara, “Kamwa indoa pwilihla Ngoahi, a Ngoah pirin wiahkihla kamwa sohnloakjidi armaj.” 20 Anjoauwohr ara kihdi nihra ukko pwilihla Ih.

21 Pel aluhla ekij Ih kapangda pel oau riari, James apel John, nihn Zebedee, mwindi nehn wararai pohsso pwili ara pahpa Zebedee, winwina nihrai ukkok. Ih pangin ara en pel indoa. 22 Anjoauwohr ara kihdi pohsso apel ara pahpa, pwilihla Ih.

Jesus Kemwehuwihla johmwehu

(Luke 6:17-19)

23 *Jesus allaluhjili nehn Galilee ohroj, padpadahk nehn jinakoke kan, kapahrakki doahr Rongmwehu in Weiho, kemwehuwihla joangoan johmwehu ohroj ipen armaj kan. 24 Rongin Ih lel wija ohroj nehn Syria, armaj kan wahdohng Ih ohroj ma johmwehuki joangjoangoan johmwehu, irai kan ma anki moadoak koalik, irai kan ma ngen jaus dilloang loaloa, pel irai kan ma anki epilepsi apel mwoasor — Ih kemwehuwihla ohroj. 25 Pokon koalik pwilihla Ih wija ma Ih inla — armaj jang Galilee, jang Decapolis, jang Jerusalem, jang ohroj Judea, apel jang palimese in Pillap Jordan.

5

Padahk in Pohn Dol

1 Nehn en Jesus kapangda pokonno, Ih indahla pohn dol oau mwindi; Nah sohnpadahkkok pokondo Ipoa. 2 Ih ken sapda padahki irai pwa:

Pai mehlel

(Luke 6:20-23)

3 “Meid pai irai kan ma anahne ngen,

pwa irai pirin johjohki Wein nehnloannge.

4 *Meid pai irai kan ma joang,

pwa Koahs pirin kainjenmwahuwihla irai.

5 *Meid pai irai kan ma aksiksik,

pwa irai pirin johjohki jampah.

6 *Meid pai irai kan ma kin ngoangki me pwung,

pwa Koahs pirin kaisarihla irai.

7 Meid pai irai ma kin kadek,

pwa irai pel pirin diar kadek.

8 *Meid pai irai ma mwakelkel nehn mohngiongirai,

pwa irai pirin kapang Koahs.

9 Meid pai irai ma kin wihwia doadoahk in kamwahu nehn pwungen armaj kan,

pwa irai pirin adanki jerihn Koahs.

10 *Meid pai irai ma kin loklokki pwung jang in irai mohmohmourki Koahs,

pwa irai pirin anki Wein nehnloannge.

11 *“Meid pai kamwai ma armaj lahlahwe, apel koalkoa kamwai, apel karaunihki kamwai joang likamw apel japwung ohroj pwa Ngoahi. 12 *Kamwai injenmwahu apel malau pwa kijakij koalik joujowi kamwai nehnloannge, pwa ioar pel joangwahr irai wiahng joukohppok mwohn kamwai.”

Jed apel Maram

(Mark 9:50; Luke 14:34,35)

13 *“Kamwai ioar jed in jampah. A ma nimen jeddo johla nime, joh mehkij kak en wiawihoang pwa en pwuroahng minehda nime. Johla kaspoan jeddo, ioarroar en kerpwihekla pwa armaj kan en alu puwoa.

14 *“Kamwai ioar maram in jampah. Kahnihmw oau ma mine pohn dol oau johkak oakkoakla. 15 *Armaj pel johkak okojda lahm oau kioang pehn pwohl oau. A irai en kioang pohn dohiahu pwa en kamarami ohroj nehn ummwo. 16 *En pel doahr amwai maram en janjalda mwohn armaj, pwa irai en kapang amwai wihwia mwehu kan apel kapngahki Jamamwai nehnloannge.”

Padahki doahr Kojonned

17 “Joah lemleme pwa ngoahi indoahng koauwehla Kojonned in Moses ke pel padahk in Joukohppok; Ngoah joah indoahng koauwehla arai padahk kan, a Ngoah indoahng kapwaihahda. 18 *Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma nehnloannge apel jampah johla, insing siksik oau ke mwei siksik kij in Kojonneddo johkak joaloangla oaroh audoapoa ohroj en pwoaida. 19 Emen ma koauwehla oau in kojonneddok, mihndahr ma kojonnedwahr ma keiou siksik apel padahkihoang epwi en pel wia doahroar, pirin keiou siksik nehn Wein nehnloannge. A inje ma kin kapwaihahda apel padahkki kojonned pwiai pirin laplap nehn Wein nehnloannge. 20 Ngoah pwehng kamwai, ma amwai wihwia mwehu joah mwehu jang en jounpadahk in Kojonned apel Pharisee-ok kamwai uhdahn johkak dilda nehn Wein nehnloannge.”

Kojarmaj

21 *“Kamwai ne rong padahkkok ma mihn mehjjok oaloa, ‘Joah kojukdi armaj; emen ma kojukdi armaj pirin lelloang kadeik.’ 22 A Ngoah pwehng kamwai: ma emen lioas oang riah* pirin lelloang kadeik. Pel oau, emen ma pwehng riahu, ‘Pweipwei men koawoa,’ pirin pel wijiklahng Mwoalen Koapwung. A emen ma pwa, ‘Koah iahk!’ ih kak lel oang nehn keper in oaiho nehn ehl. 23 Ma koah wia oamw meiroang in mwoallo a koah samanda pwa rioamw men injinjuwed oang koawoa, 24 kihdi oamw meiroanngo ipen mwoallo. Inla koapwungla nehn pwungamwa, japahldo wia oamw meiroanngo.

25 “Ma mine emen pirin wahlahng koawoa nehn mwoalen koapwung, pispis koajoanehdi nehn pwungamwa mwohn ah wahla koawoa ipen jounkoapwung kan, doar koawoa ken wijikla nehn kalpwuhj. 26 Ngoah pwehng koawoa in mehlel, koah johkak pisla oaroh ngehd koawoa en dupukla pwaipwanid ohroj.”

Kamwahl

27 *“Kamwai ne rong padahk paso, ‘Joah kamwahl.’ 28 A apkas Ngoah pwehng kamwai emen ma kapang lihmen apel mwehukihda, ih ne kamwahl nehn mohngiongin. 29 *Ma pwoaroan mijoammwen loap moaun kahrehioang koawoa en wiahda dihp, dipoaljang kerpwihla. Ma ekij in palwoaroamwen kerpwihekla mwehujang ma palwoaroamwen ohroj kerpwihekla nehn ehl. 30 *A ma poahmmwen loap kidal kahrehioang koawoa en wiahda dihp, poaloahjang kerpwihla. Mwehuwoang koawoa en luhjjang ekij in palwoaroamwen jang palwoaroamwen ohroj en kerpwihekla nehn ehl.”

Mweipijoang (in pwoapwoaud)

(Matthew 19:9; Mark 10:11,12; Luke 16:18)

31 *“Kamwai ne kidal da kojonneddo pwa, ‘Emen ma mweijang pahioahu en kioang ih kijilikoau in kamweid.’ 32 *A Ngoah pwehng kamwai, ma woalmen mweijang pahioa, jang in kahrpoahioau likin kamwahl, ih ne kahrehioang liho nehn kamwahl ma ih pwuroahng pwoapwoaudla; a ma emen woal painkihda liho, ih ne mine nehn dipen kamwahl.”

Kahula

33 *“Kamwai ne rong da ma ne pweiekkoang mihn mehjjok. ‘Joah koauwehla oamw kahula, a kolkol oamw inoau oang Koaunno.’ 34 *A ngoah pwehng kamwai, joah kahula nehn amwai kin wiahda inoau. Joah kahukihla nehnloannge pwa ioar mwoalen Koahs wa. 35 *Joah pel kahukihla ke jampah pwa ioar dohn ehn wa; ke Jerusalem pwa ioar kahnihmw in Nahmwarki Laplap. 36 Pel joah kahukihla moangoammwen, pwa koah johkak wiahng apas pisen moang en korohrohla ke soalla. 37 Amwai sikesik en kin mine in ‘Eh’ ke ‘Joah’; a ma daulihla a kin sapjang ipen me juweddo.”

Pwoaroan maj oau oang Pwoaroan maj oau

(Luke 6:29,30)

38 *“Kamwai ne pel rong pwa. ‘Pwoaroan maj oau dupukki pwoaroan maj oau, a ngihpas dupukki ngihpas.’ 39 A Ngoah pwehng kamwai, kamwai en joah pallan armaj men. Ma emen pokihdi joapoamwen loap moaun, pel kioang ih oaloap. 40 A ma emen panglahng koawoa mwoal en koapwung en kihjang oamw jehsso, pel kioang ih oamw joakidden. 41 Ma emen ipong oang koawoa en alu ki mwail oau, a koah en pwili aluhkihla mwail riau. 42 Ma emen poaki koawoa mehkij koah mweidoahng, ma emen poaki koawoa mehkij pwa ih en kajpahlihdo mwuhr pel mweidoahng.”

Ipwilki Imwinsihsi

(Luke 6:27,28,32-36)

43 “Kamwai ne pel rong Ih ne pwa, ‘Ipwilki mihn ipoamw’ a lioassoang oamw imwinsihsi. 44 A Ngoah pwehng kamwai: Ipwilki amwai imwinsihsi kan apel kapkapki irai ma kin koalkoa kamwai, 45 pwa kamwai en kak wia jerihn Jamamwaiho nehnloannge. Pwa Ih ma wiahng joauwo en dakda pohn me nauna apel pohn me mwehu, Ih kadardo wud pohn armaj pwung apel armaj japwung. 46 Ma kamwai ipwilki irai ma ipwilki kamwai, kijakij dahioau kamwai nen oaloa? Jounrik daksis kan joah kin pel wia doahroar? 47 Ma kamwai pel kajamwo rioamw kan oar doari, dahioau kamwai wia koalik jang epwi? Armaj rosros kan joah kin pel wia doahroar? 48 *Kamwai en unjek doahroar Jamamwaiho nehnloannge ma unjek.”

6

Kioang ih ma Anahne

1 *“Kanaihoang kamwai en joah wia pwa amwai wihwia mwehu kan en janjal mwohn armaj pwa irai en kapang kamwai. Ma kamwai wia me, nen joh amwai kijakij jang Jamamwaiho nehnloannge.

2 “Doari, nehn amwai pirin kijkijoa emen ma anahne, joah kalohkihjili doahr mwalaun kan kin wia nehn jinakoke kan pel nehn al kan pwa armaj en kapnga. Ngoah pwehng kamwai in mehlel, irai ne oaloa dupkoan irai doadoahk ohroj. 3 A nehn amwai en kijkijoa emen ma anahne, joah mweidoahng loap jehjoa in poahmmwen en kidal da loap kidal wihwia, 4 pwa oamw kijakij en wiawi in rir. Doar oamw Pahpa, ma kin kapang mehkan ma kin wiawi in rir, pirin kijkijoa koawoa.”

Kapkap

(Luke 11:2-4)

5 *“Nehn amwai kin kapkap, joah wia doahr mwalaun, pwa irai kin perenki kapkap, uhda nehn jinakoke kan apel nehn koaimw in al kan pwa armaj en kapang. Ngoah pwehng kamwai in mehlel, irai ne oaloa dupkoaraiwa pwon. 6 A nehn oamw en kapkap, inla nehn oamw perehu, risingdi wanihmmwo, koah kapkap oang oamw Pahpa, ma koah joh kak kapang. Doar oamw Pahpa, ma kin kapang da ma wiawi in rir, pirin kijkijoa koawoa.

7 “A nehn amwai kapkap, joah pwurur doahr armaj rosros kan, pwa irai kin lemleme pwa arai kohs kan nen rong irai pwa dir irai lallok. 8 Joah doahroar irai pwa Joamoammwo kidal da koah anahne mwohn oamw poaki Ih. 9 Doar me, ioar doahr oamw pirin kapkap:

‘Jamamai nehnloannge,

oadoammwen en joaroawi,

10 oamw wei en pwoaida,

kupwuroamwen en wiawi pohn jampah doahroar nehnloannge.

11 Kihdoa rehnnoauwe kanmai mwingehn oauwoau rehn.

12 Mahkoahng kamai amai japwung kan,

doahroar amai kin mahkoahng irai kan ma wia japwung oang kamai;

13 joah kahlwahng kamai nehn jongjong,

kapisla kamai jang ipen ih ma naunahu.

[Oamw mwei ioarroar Mwei, Manman apel Lingwa allaluhla.

Amen.]’*

14 *“Pwa ma kamwai mahkoahng irai kan ma wia naunahng kamwai, Jamamwai nehnloannge pirin pel mahkoahng kamwai. 15 A ma kamwai johpwa mahkoahng arai japwung kan, Jamamwai nehnloannge pel jehpirin mahkoahng kamwai.”

Kaijihjol

16 “Nehn amwai kin kaijihjol, kamwai joah wia mwomw doahroar mwalaunnok kin wia, pwa irai kawikla mwomwoarai en kajalehda pwa irai kaijihjol. Ngoah pwehng kamwai in mehlel, irai ne oaloa dupkoarai. 17 A nehn oamw kaijihjol, salipla pel duhpla mijoammwen, 18 pwa en joah janjal oang armaj pwa koah kaijihjol, a oang oar Joamoamw, ma kisai johkak kapang, a joamoamw, ma kin kapang mehkan ma wiawi in rir, pirin kijkijoa koawoa.”

Pai nehnloannge

(Luke 12:33,34)

19 *“Joah nekidpene oang pein koawoa oamw pai kan nehn jampah, wija woahd apel insahn pahrang koauwehla, pel jounpirap kan kak dilda pirapoahla. 20 A nekidpene oamw pai kan nehnloannge, wija woahd apel mer johkak koauwehla, apel jounpirap kan johkak dilda pirapoahla. 21 Pwa wija oamw pai kan mine, ioar mohngiongimmwen pel mine.”

Mihn Joaroa Palwar

(Luke 11:34-36)

22 “Maj ioar lahm in palwar. Ma pwoaroan mijoammwen kan mwehu, palwoaroamwen nehn dirin maram. 23 A ma pwoaroan mijoammwen kan nauna, palwoaroamwen nehn pel ros. Doar ma marammo nehn koawoa ros, ia woahr koalikin rossoauwe!”

Koahs apel Koapwoahn Jampah

(Luke 16:13; 12:22-31)

24 “Joh emen kak papah koaun roahmen, pwa ih pirin lioassoang emen a ipwilki emen; ih pirin kajampwalki emen, a mwamwahlki emen. Doari, kamwai johkak papah Koahs apel mwani.

25 “Ioar Ngoah pwehngki kamwai, joah pwunodki amwai mour, da kamwai pirin kang ke nim; ke oang palwoaroamwaikan, da kamwai pirin likkoauki. Mour joah kajampwal jang mwinge? Ke palwar joah kajampwal jang likkoau? 26 Kapang mahnsang in nehn woahwoa kan: irai johkin poadokdi, pel johkin doli, pel johkin nekid nehn wehraus kan, a Jamamwaiho nehnloannge kin kamwinge irai. Kamwai joah kajampwaljang irai? 27 Inje in kamwai jang in pwunod kak karoairoaihla ah mour awahioau?†

28 “Mihnda kamwai pwunodki likkoau? Kamwai kapang kiepw in nehn japw kan, nehn irai kin koapkoapda; irai johkin doadoahk ke wiahda arai likkoau. 29 *A kamwai en kidal pwa pel Nahmwarki Solomon, nehn ah koapwoahpwoa, joh kin kapwaski likkoau ling doahroar apas rohs pwiai. 30 Ma ioar doahr en Koahs kapwasihda mo in nehn mohj kan, ma mine rehnnoauwe a lakapw nehn oaiho, ih joah nen kapwasihda kamwai mwehu jang? Ia woahr siksikin amwai pwojon! 31 Doari, joah pwunod, pwa, ‘Da kisai en kang? Ke da kisai en nim? Ke da kisai en kol?’ 32 Armaj rosros kan kin pwunpwunodki mehpwiai ohroj, a Jamamwaiho nehnloannge kidal pwa kamwai anahne mehpwiai. 33 Doar rapahki mijkoalkoal Wein Nehnloannge apel Ah pwung, a mehpwiai ohroj nen liklikkoang kamwai. 34 Doari, joah pwunodki lakapw, pwa lakapw kapwa pwen pwunodki pein ih. Johpwa anahne kapsahng apwal kan ma oauwoau rehn kan kin wahdo.”

7

Kadeiki Epwi

(Luke 6:37,38,41,42)

1 “Joah kadeik armaj kan, pwa doar Koahs kadeikda kamwai. 2 *Pwa Koahs nen kadeikda kamwai doahr kamwai kadeikda epwi, apel Ih nen jongki kamwai mihn jonngohr ma kamwai jongki epwi. 3 Amwda koah ke soahk dipoar siksik kij nehn mijen rioammwo a koah joah injinohki pwilein suhkoahn nehn mijoammwen? 4 Ia mwomwen oamw en kak pwehng rioammwen, ‘Menlau, mweidoahng ngoahi en kihjang dipoar siksik kij nehn pwoaroan mijoammwen,’ ma anjoauwohr pwilein suhkoahioau mine nehn pwoaroan mijoammwen? 5 Mwalaun men koawoa, keiou kihjang pwilein suhkoa nehn pwoaroan mijoammwen pwa koah en kak kapang mwehu, koah en kak kihjang dipoar siksik nehn mijen rioammwo.

6 “Joah kioang doahk mehkij ma Joaroawi; pwadoar ih pwurdo koahdi kamwai; kamwai joah kerpwihla nihmwai sakai kajampwal kan oang pij kan, pwa ioarroar irai nen wia siakpijoang.”

Poaki, Rapahki, Lesles

(Luke 11:9-13)

7 “Poaki a kamwai pirin oaloa; Rapahki a kamwai pirin diar; lesles a wanihmmwo pirin risdahng kamwai. 8 Pwa inje ma poaki pirin oaloa; apel inje ma kin rapahki pirin diar; apel wanihmmwo pirin risdahng inje ma lesles. 9 Inje in kamwai ma nah jeri poaki pilahwa a ih kioang sakai? 10 Ke ma ih poaki mwumw a ih kioang sinek? 11 Ma nehn amwai nauna, kamwai kidal kioang nihmwai jerihkan kijakij mwehu, ia woahr mwehuwin kijakijjo Jamamwai nehnloannge pirin kioang irai ma poaki Ih!

12 *“Wiahng epwi da ma kamwai nimen irai en wiahng kamwai, pwa me oaroahpene Kojonned apel padahk in Joukohp kan.”

Wanihmw Soahsiksik pel Wanihmw Sahlaplap

(Luke 13:24)

13 “Dilda nehn wanihmw Soahsiksik. Pwa wanihmmwo inlahng ehl pwen sahlaplap pel allo pwen koalik apel moangoai a armaj dir alu loaloa. 14 A wanihmmwo inlahng mour pwen soahsiksik, allo pwen apwal doar armaj jipid diarda.”

Suhkoa pas pel wehn suhkoahu

(Luke 6:43,44)

15 “Kamwai mwajahni mwehu joukohp likamw kan. Irai indoa ipamwai in mwomwen jihpw, a loaloarai doahr wolf ingkelpwi. 16 Kamwai nen kidalki arai wahrai kan. Kak armaj en doli grape jang suhkoa dokdok, ke fig jang suhkoa karak? 17 Suhkoa mwehu kihda wah mwehu, a suhkoa nauna kihda wah nauna. 18 A suhkoa mwehu pas johkak kihda wah nauna, a suhkoa nauna johkak kihda wah mwehu. 19 *Suhkoa ohroj ma joah kihda wah mwehu pirin poalpoaldi kerpwihekla nehn oaiho. 20 *Ioar, jang in wah kan kamwai nen kidalki joukohp likamw kan.”

Sohnpadahk Mehlel

(Luke 13:25-27)

21 “Jaudi ohroj ma panginki Ngoahi, ‘Koaun, Koaun’ pirin dilda nehn Wein nehnloannge, a araihokkoar ma kin kapwaihahda kupwuren Joamoaiho ma mine nehnloannge. 22 Rehnin kadeikko armaj dir pirin pwehng Ngoahi, ‘Koaun, Koaun, jaudi kamai ma kin wia kokohp in oadoammwen, pel in oadoammwen kamai kin kaujjang ngen jaus pel wia joangoan manman dir?’ 23 *A Ngoah pirin pwehng irai, ‘Ngoah jehjoa kamwai. Alwehjang ipoai, kamwai armaj nauna!’ ”

Sohn Kou Umw Roahmen

(Luke 6:47-49)

24 “Doari emen ma kin rong Oai Mahjan pwiai apel peikkoang, ih doahroar woal loalkoanngo ma kouda umwahu pohn sakai. 25 Wuddo mwoardi, lapakehda, enngo koaldo pohk ummwo, a ih johpwa mwoardi, pwa ih poahjoanda pohn sakai.

26 “A emen ma rong Oai Mahjan pwiai a johpwa peikkoang ih doahroar woal pweipweiho ma kouda umwahu pohn pik. 27 Wuddo mwoardi, lapakehda, enngo pohk ummwo, ummwo kipla mwoarpijoang.”

Manman en Jesus

28 *Nehn en Jesus ne doari Ah Mahjan, pokonno inenin pwuriamweikihla mehlel joangoan padahk oauwo, 29 pwa manman in Ah padahk johpwa doahroar en jounpadahk in Kojonneddok arai padahk.

8

Jesus Kemwehuwihla Woal Lepa men

(Mark 1:40-45; Luke 5:12-16)

1 Nehn Ah indi jang pohn dollo pokon koalik oau pwilihdo Ih. 2 Woalmen johmwehu lepa indoa ipen Jesus, poadpwomwla pwehng Ih, “Maing, ma koah nimen, koah kak kamwkelehda* ngoahi.”

3 Jesus kailla poah pukkoang woallo, Ih pwa, “Ngoah nimen. Ken mwakelkelda!” Anjoauwohr woallo mwehula jang ah lepa. 4 *Jesus pwehng woallo, “Kapang! Pwa koah en johpwa pwehng emen. Inla kajalehioang jamwrou a koah wia oamw meiroang joanngo ma Moses koajoanehdi, en wia oamw mihn kadehde oang irai.”

Jesus Kemwehuwihla en Koaun in Jounpei men ah Lidu

(Luke 7:1-10)

5 Nehn en Jesus lel Capernaum, laplap in jounpei men indoa ipoa, poaki jauwaj. 6 “Maing,” ih pwehng Ih, “noai sohn papah men mine in ummwo, mwoasorla apel inenin weiroak.”

7 Jesus pwehng woallo, “Ngoah pirin inla kemwehuwihla ih.”

8 Laplap in jounpeiho pwehng Jesus, “Maing, ngoah joah warroang Koawoa en indoa nehn umwoaiho. Pwen lalloar, ah noai liduhwo ne mwehula. 9 Pwa ngoah armaj men ma mine pehn koaun pwi, ngoah pel koaunda jounpei pwi. Nehn Oai kin pwehng emen irai, ‘Inla,’ ih kin inla; a oang emen, ‘indoa,’ ih indoa; a oang oai lidu, ‘Wiahda me,’ ih kin wiahda.”

10 Nehn en Jesus rong me, Ih pel pwuriamweikihla pwehng irai ma pwilpwili Ih, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, Ngoah kahjik diar emen nehn Israel ma anki joangoan pwojon koalik doahr me. 11 *Ngoah pwehng kamwai pwa armaj dir pirin injang palimese apel palikapi, mwindi nehn dohiarai pwili Abraham, Isaac pel Jacob nehn Wein nehnloannge. 12 *A sohn Weiho pirin kerpwihekla likin, oang nehn rosso, wija ma irai pirin joang apel keikeikeisakai.”

13 Doari Jesus pwehng laplap in jounpeiho, “Alwe in umwoammwo, da ma koah kamehlele en wiawi.”

Nah liduhwo mwehula anjoauwohr.

Jesus Kemwehuwihla Johmwehu dir

(Mark 1:29-34; Luke 4:38-41)

14 Anjoauwo Jesus lel nehn umwen Peter-o, Ih kidalda pwa inen pahien Peter-o johmwehu karkar. 15 Jesus koldi poahn liho, karkarro injang ipen liho; ih ken pwohrda sapda papah Ih.

16 Injoausikdi, armaj dir ma ngen jaus sihda pohrai wijikdohng Jesus. Jesus kajroahjang ngen jaus iparai ki lal, apel kemwehuwihla ohroj ma johmwehu. 17 *Me en kapwaihahda da me joukohp Isaiah pwa: “Ih oaloahda asai jasihkei kan pel wahda asai johmwehu kan.”

Dupkoan Pwilihla Jesus

(Luke 9:57-62)

18 Anjoauwo ma Jesus kapangda uhwen koalikin pokonnoauwo pwilpwili Ih, Ih pwehng nah sohnpadahkkok pwa irai en jeila oaloap jed in Galilee. 19 Jounpadahk in kojonneddo men indoa ipoa pwehng Ih, “Jounpadahk, ngoah en pwili koawoa wija ohroj koah inla.”

20 Jesus japoang, “Fox kan mine arai lipw, apel mahnsang kan mine arai paj, a Nihn-Armaj† joh wija Ih en koammoaldi.”

21 Emen sohnpadahk pel pwehng Ih, “Maing, mweidoahng ngoah en inla jaripdi oai pahpahu mijkoalkoal.”

22 A Jesus pwehng ih, “Pwili Ngoahi, a mweidoahng irai kan ma ne mehdi en pein jaripdi arai mehdi kan.”

Jesus Kamoaloailoaihdi Melmel

(Mark 4:35-41; Luke 8:22-25)

23 Jesus doaudahng nehn pohsso, Nah sohnpadahkkok pwili Ih. 24 Anjoauwohr melmel oau pwokda pohn jeddo, nohk jaujaudo nehn pohsso. A Jesus moair. 25 Sohnpadahkkok inla panginda Ih pwehng Ih, “Maing, doaroahla kisai! Kisain ken mehdi!”

26 Ih japoang, “Siksik amwai pwojon, Amwda kamwai ke majpwehk.” Ih uhda ruwoje enngok apel nohk en uhdi, anjoauwohr melmello ken molundi.

27 Sohnpadahkkok pwuriamweila, idoak nehn pwungarai, “Armaj dahmen me? Ma eng apel no kin peikkoang!”

Kemwehulahn Woal Roahmen ma Ngen Nauna Dilda Nehn Ara Mour

(Mark 5:1-20; Luke 8:26-39)

28 Anjoauwo ma Jesus lel oaloap jeddo, nehn koujapw in Gadara, woal roahmen suhwoang Ih ma indoa jang nehn joaujoauwok. Woal roahmen ne ma ngen jaus mine nehn ara inenin keper doar joh armaj kin wud nehn alloauwo. 29 Anjoauwohr ara wering Jesus pwehng Ih, “Koah Nihn Koahs, da Koah nimen wiahng kama? Koah indoahng koalkoa kama mwohn anjoauwo?”

30 Mine pwihnin pij koalik oau mwingmwinge joah dohla. 31 Ngen jaussok poaki Jesus, “Ma Koah pirin kajroahla kamai, kadarla kamai nehn pwihnin pijjo.”

32 “Inla!” Jesus pwehng irai. Doar irai ken inla dilloang nehn pijjok, nehn anjoauwohr pijjok kijoudihla in dokdokko duhla nehn pillo.

33 Sohn apwali pijjok kaula inla nehn koaujoanno pwehng me ohroj, pwilihki da ma wiawihoang armajjok ma ngen jaussok mine pohra. 34 Sohn koaujoanno ohroj inlahng suhwoang Jesus. Anjoauwo irai suhwoang Ih, irai poaki Ih en injang nehn arai wijahu.

9

Jesus Kemwehuwihla Woal Mwoasor men

(Mark 2:1-12; Luke 5:17-26)

1 Jesus doaudahng pohn pohsso jeila oaloap jeddo, nehn Ah koaujoanno*. 2 Woalpwi wahdohng Ih woal mwoasor men mine pohn rohp oau. Anjoauwo ma Jesus kapang arai pwojon, Ih pwehng woal mwoasorro, “Koapwoarpwoar, noai jeri! Dipoamw kan ne lapwda.”

3 A epwi jounpadahk in kojonneddok ma mine o lemlemehki pwa “Woal mene lahlahwe.”

4 Jesus kidal arai lamlam, doar Ih ken pwa, “Amwda kamwai ke lamlam nauna nehn mohngiongimwai kan? 5 Ia minno moangoai, Ngoah en pwa, ‘Dipoamw kan ne lapwda,’ ke, ‘Uhda alu’? 6 A Ngoah en kamehlele oang kamwai en kidal pwa Nihn-Armaj anki manmanin mahkoahng dihp pohn jampah.” Ih pwehng woal mwoasorro, “Uhda, oaloa kioammwen koah inla nehn umwoammwo.”

7 Woallo ken uhda inla in umwahu. 8 Nehn en pokonno kapang me irai inenin majpwehkda; irai kapnga Koahs ma kioang armaj joangoan manman oauwo.

Jesus pangin Matthew

(Mark 2:13-17; Luke 5:27-32)

9 En Jesus injang o nehn Ah allaluhla, Ih kapangda woal men, adanki Matthew, jounrik daksis, ma onnonohn nehn ah oahpisso. Jesus pwehng ih, “Pwilihla Ngoahi.”

Doar ih ken uhda pwilihla Ih.

10 *Nehn en Jesus mwingmwinge nehn umwen Matthew-o,† jounrik daksis apel armaj dipan dir indoa pel mwinge pwili Ih apel Nah sohnpadahkkok. 11 Pharisee pwi kapang me pwehng Nah sohnpadahkkok, “Amwda amwai Jounpadahkken ke pwili jounrik daksis pel armaj dipan kan mwinge?”

12 Nehn Ah rongda me, Jesus pwa, “Jaudi armaj sihkei ioar anahne jounwini, a armaj johmwehu. 13 *Inla woahwoahkihda woahwoahn mehkije jang nehn Puk Joaroawi: ‘Ngoah mwehuki kadek, jaudi meiroang in mahn.’ Ngoah joah indoahng pangin armaj pwung, a armaj dipan kan.”

Peidekki doahr Kaijihjol

(Mark 2:18-22; Luke 5:33-39)

14 Doar nihn John jounpoapdaij sohnpadahkkok indoa idoak oang Jesus, “Amwda kamai apel Pharisee-ok kin dod amai kaijihjol a nihmw sohnpadahk kan ken johkin kaijihjol?”

15 Jesus japoang, “Imdoahr, kamwai lemleme ma sohnkapar in kamdipw in koapwoapwoaud oau en injinjuwed nehn en woal kamwohddo ah minmine iparai? A oau anjoau ma pirin indoa ma woal kamwohddo pirin wijik jang irai; doari, ioar anjoauwo irai pirin kaijihjol.

16 “Joh armaj kin doahng dipwin likkoau kapw kij in likkoau dehn oau, pwa dipwin likkoau kappwo nen pworpene doapwdoapwjang in likkoau merinngo, nehn kakoalikihla soahroakko. 17 Joh armaj kin widekihoang wain kapw nehn dohn wain dehn. Pwa dohn wainno nen pwokpijoang, wainno widekla, dohn wainno ohla. Wain kapw en widekihoang nehn dohn wain kapw, a kapwa nekidekla.”

Jerpein Mehdi men apel Li Johmwehu men

(Mark 5:21-43; Luke 8:40-56)

18 Nehn Ah pwahpwahpwa me, koaun in mihn Jew men indoa poadpwomwla mwohn Jesus pwehng Ih, “Noai jerpeinno kapwehsen mehdi. A indoa kioang poahmmwen puwoa, pwa ih en mourda.”

19 Jesus uhda pwilihla ih, pwilihki nah sohnpadahkkok.

20 Anjoauwo lihmen ma anki johmwehu in insa pwilpwil johnpar eijek riau indoa likinjarkin pukkoangdi ikin Ah likkoauwo. 21 Liho pwehng pein ih, “Ma ngoah pwen kodurroar Ah likkoauwo, ngoah nen mwehula.”

22 Jesus jipwoalla pwehng ih, “Koapwoarpwoar, Noai jerpein, oamw pwojon ne kasihkeida koawoa.” Liho mwehula anjoauwohr.

23 Anjoauwo ma Jesus dilda nehn umwen koaunno Ih kapang jounkoajoanngok apel armaj kan loakloakoa, 24 Ih pwehng irai, “Kamwai dilla, jerpeinne johpwa mehdi, a ih moair.” A irai uruhrki Ih.

25 Mwerin armajjok dilla, Ih dilda loaloa koldi poahn jerpeinno, ih pwohrda. 26 Rong oauwe lohk pijoang nehn wija ohroj.

Jesus Kemwehuwihla Woal Majkun Roahmen

27 Jesus daudauluhlla jang wijahu, woal majkun roahmen kaujla Ih, poangpoang, “Jeuweje kama, nihn David!”

28 Nehn Ah ne dilda nehn umw, woal majkunnok indoa Ipoa, a Ih peidek oang ara, “Kamwa kamehlele pwa Ngoah kak kemwehuwihla kamwa?

“Eh, Koaun,” ira japoang.

29 Doar Ih jair mijara pwa, “Me en wiawi jang in amwa pwojon;” 30 ira pwuroahng kapangda wija. Jesus pwehng ira, “Kapang pwa johpwa emen en kidal mehkije.”

31 A ira inla likin kalohkihjili wijahu ohroj.

Jesus Kemwehuwihla Woal Loahsoang men

32 Nehn ara allaluhla, woal loahsoang men ma ngen jaus dilingla ih wijikdohng Jesus. 33 Anjoauwo ma ngen jausso diljang ipoa, woal loahsoanngo lallalda. Pokonno inenin pwuriamwei pwa, “Kahjikkoar mehkij doahre wiawi nehn Israel.”

34 *A Pharisee-ok pwa, “Koaun in ngen jaus kan ma kioang Jesus manman in kajroahjang ngen jaus.”

Sohn Doadoahk Jipid

35 *Jesus allaluhjili nehn kahnihmw apel koujapw ohroj, padpadahk nehn jinakoke kan, kalohkihjili Rongmwehu in Weiho, kemwehuwihla joangoan johmwehu ohroj ipen armaj kan. 36 *Nehn Ah kapang pokonno, Ih ipwilkihda irai, pwa irai injinjuwed apel joh jauwajparai, doahroar jihpw ma ne joh jiloapoarai. 37 *Doar Ih pwehng Nah sohnpadahkkok, “Roakke koalik a sohndoadoahk jipid. 38 Kamwai en kapkap poaki koaun in roakke pwa Ih en kadardohng sohndoadoahk nehn Ah roakke.”

10

Woaroak Eijek Roahmen

(Mark 3:13-19; Luke 6:12-16)

1 Jesus panginpene Nah sohnpadahk eijek roahmenno, kioang irai manman en kajroahjang ngen jaus apel kemwehuwihla joangjoangoan johmwehu ohroj. 2 Me ioar oadoan wahnpoaroan eijek roahmenno: Keiou Simon (ma pel adanki Peter) a riah Andrew; James nihn Zebedee, apel riah John; 3 Philip apel Bartholomew; Thomas apel Matthew, jounrik daksis men; James nihn Alphaeus, apel Thaddaeus; 4 Simon mihn Zealot,* apel Judas Iscariot, ma pangla Jesus.

Jesus kadarla Woaroak Eijek Roahmen

(Mark 6:7-13; Luke 9:1-6)

5 Woaroak eijek roahmenno Jesus kadarla kioang irai kaweid pwiai: “Johpwa inla nehn pwungen mihn likin kan ke inla nehn koaujoan in mihn Samaria kan. 6 A kamwai inlahng jihpw joaloanglahk ipen mihn Israel kan. 7 Kamwai inla padahki pwa: Wein nehnloannge ne koaroan. 8 Kemwehuwihla johmwehu kan, kamourda min mehdi kan, kamwkelehda irai kan ma anki johmwehu lepa, kauj jang ngen jaus kan. Doar amwai oaloa in joh dupkoa, kamwai pel kihwei in joh dupkoa. 9 Johpwa wa kohl, silper, ke kapa nehn amwai pwuko kan; 10 *johpwa wijik pehk nehn oamw jeiloak, ke joakid riau, ke ju ke jokon; pwa sohndoadoahk men warroang oaloa dahkij arai anahne.

11 “Nehn amwai dilda nehn oau koaujoan ke koujapw, rapahkihda armaj men ma nimen kamwai en mine nehn umwahn oaroh kamwai pwur. 12 Nehn amwai en dilda nehn umw oau, amwai rahnmwahu en doahroar me; popohl oang sohn ummwoauwe. 13 Ma sohn ummwo kajamwo kamwai, amwai popohl en minmine iparai, a ma joah, amwai popohl en japahldohng kamwai. 14 *Ma mine umw oau ke koaujoan oau joah nimen kajamwo kamwai, ke rong amwai padahk, diljang wijahu jiped jang pwirejpar in pwoalkoamwai. 15 *Ngoah pwehng kamwai pwa in mehlel, Rehn in Kadeikko Koahs pirin kajalehda Ah kalahngan oang sohn Sodom apel Gomorrah koalik jang koaujoan pwiai.

Koaloklok kan ma pirin Leldo

(Mark 13:9-13; Luke 21:12-17)

16 *“Kamwai Rongmwehu Ngoah kadarwe kamwai doahroar jihppwi nehn pwungen wolf. Kamai uhdahn pirin kanaihoang kamwai doahroar sinek kan apel maid doahroar mwurei kan. 17 *Kamwai mwajahn pwa armaj kan pirin joalihdi kamwai apel pangla kamwai mwohn Mwoalen Koapwung kan, apel woswos sihkei kamwai nehn jinakoke kan. 18 Pwa Ngoahi, kamwai nen wijikla mwohn koaun apel nahmwarki kan, pwa kamwai en kadehdehng irai apel mihn likin kan doahr Rongmwehu. 19 Nehn irai pirin panglahng kamwai koapwung, kamwai joah pwunodki da kamwai pirin pwa, ke ia mwomwen amwai pirin pwa; nehn anjoauwo pirin lel, nen mweimweioang kamwai da kamwai pirin pwa. 20 Pwa lal kan ma kamwai pirin pwa jaudi amwai a Ngenin Jamamwaiho pirin kalallali kamwai.

21 *“Woal kan pirin kihla riarai kan pwa irai en kojkojdi, jahm kan pirin pel wiahng joanngohr ipen nihrai jerihkan; Jerihkan pirin uhwoang arai nohno apel pahpa kan, apel kihlahng irai pwa irai en kojkojdi. 22 *Armaj ohroj pirin lioassoang kamwai ki Oadoaihoa. A emen ma kolkol oaroh lel imwin pirin mourla. 23 A ma kamwai koaloklok nehn oau koaujoan, kaulahng nehn oau koaujoan. Ngoah pwehng kamwai in mehlel, kamwai nen johpwa koarjoahla koaujoan in Israel kan mwohn Nihn-Armaj pirin pwurdo.

24 *“Joh sohnpadahk men laplap jang ah jounpadahkko: joh lidu men laplap jang ah koaun. 25 *Sohnpadahk men en pel isarki en doahroarla ah jounpadahkko, apel liduhmen en pel doahrla ah koaunno. Ma moangoan peneinei oau poangpoangki Beelzebul, ia woahr nauna in ad ma emen sohn peneineiho en poangpoangki!

Inje Koah en Mijik

(Luke 12:2-7)

26 *“Kamwai en joah mijik armaj. Me ohroj ma kin oakkoakla, uhdahn pirin janjalda, ke me rir ohroj pirin janjalda. 27 Da ma Ngoah pwehng kamwai in rir, kamwai en kajalehda nehn pokon janjal; a me ma Ngoah ngudngudkihoang kamwai, kamwai en pakairkihda pohn umw kan. 28 Johpwa mijik irai kan ma kak kojukdi palwar a johkak kojukdi pali ngen. A mijik Ih ma kak koauwehla ara, ngen apel palwar nehn ehl. 29 Send oau kamwai kak dupukda mahnsang siksik roahmen, a emen joh kak kipdi pohn pwirej likin koajoandi en Jamamwaiho. 30 A pel oang kamwai ohroj, pisen moangoamwai kan ohroj ne pel wadwaddi. 31 A doar joah mijik; kamwai kajampwaljang mahnsang dihrdir!

Kadehdehda Christ mwohn Armaj

(Luke 12:8-9)

32 “Emen ma pohneje Ngoahi mwohn armaj, Ngoahi pel pirin pohneje ih mwohn Joamoaiho nehnloannge. 33 *A emen ma kahmahmki Ngoahi mwohn armaj, Ngoahi pel pirin kahmahmki ih mwohn Joamoaiho nehnloannge.

Jaudi Moaloailoai Ngoahi Indoahki a Kodlaij

(Luke 12:51-53; 14:26,27)

34 “Johpwa lemleme pwa Ngoah indoahng wahdo moaloailoai pohn jampah. Ngoah joah indoahng wahdo moaloailoai, a kodlaij. 35 *Pwa Ngoah indoahng ukudla jermwein men en uhwoang jamah, jerpein men en uhwoang ah nohno, lihmen uhwoang inen pahioa. 36 En emen ah imwinsihsi pirin wia sowoa mehlel in nehn umwahu.

37 “Emen ma ipwilki jamah ke inah koalik jang ah ipwilki Ngoahi johpwa warroang Ngoahi; emen ma ipwilki nah jermwein ke jerpein koalik ah ipwilki Ngoahi johpwa warroang Ngoahi; 38 *emen ma johpwa wahda ah lohpwu pwili ngoahi johpwa warroang Ngoahi. 39 *Emen ma nimen kolkol ah mour nen luhj jang, a emen ma luhj jang ah mour ki Ngoahi nen kolkol ah mour.

Dupkoan wihwia Mwehu

(Mark 9:41)

40 *“Emen ma kajamwo kamwai kin kajamwo Ngoahi, a emen ma kajamwo Ngoahi kin kajamwo ih ma kadardo Ngoahi. 41 Emen ma kajamwo joukohp en Koahs men pwa ih joukohp en Koahs men pirin oaloa kijakij in joukohp men, a emen ma kajamwo armaj pwung men pwa ih armaj pwung men pirin oaloa kijakij in armaj pwung men. 42 Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma emen kioang mwoak in pil mwolou oau oang pwilihoai siksik pwiai, ih nen uhdahn oaloa kijakij.”

11

Jesus apel John jounpoapdaij

(Luke 7:18-35)

1 Anjoauwo ma Jesus ne doari Ah kioang kaweiddok oang Nah sohnpadahk eijek roahmenno, Ih inla jang o pwa Ih en padahk apel kapahrak nehn arai koaujoan kan.

2 John jounpoapdaij, mine nehn kalpwuhj, rongda pwa da Christ wihwia, kadarla nah sohnpadahkkok ipen Jesus, kalelpoak. 3 “Koah oar ma John jounpoapdaij ma pirin indoa, ke kamain pel kajkajik emen sohrohr?”

4 Jesus japoang, “Pwurla pwehng John da ma kamwai rong apel kapang: 5 *Majkun kan kapangda wija, mwoasor kan alu, irai kan ma anki lepa mwehula, pongpong kan rongda wija, mehdi kan mourda, Rongmwehu ne pel kalohk oang armaj joamwoahmwoa kan. 6 Meid pai emen ma johpwa pwurjang Ngoah.”

7 Anjoauwo ma nihn John sohnpadahkkok pwurpwurla, Jesus sapda siksikoahng pokonno doahr John: “Da kamwai inlahki nehn japwsoahn ipen John pwa kamwai en kapang? Alek pas jahkkihla enngo? 8 Ma jaudi, da kamwai inlahng kapang? Woal men kapwasda inenin mwehu? Irai ma kin kapwasda mwehu kin mine nehn soahnpaj in nahmwarki kan. 9 Doari da kamwai inlahng kapang? Joukohp men? Eh, Ngoah pwehng kamwai, pel koalikjang joukohp men. 10 *John ioar ma puk joaroawi pwa: ‘Koahs pwa, Ngoah pirin kadarwe Noai jounpakairro mwohn koawoa, ma pirin koaunopda allo mwohn koawoa.’ 11 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: Johpwa armaj men ma mour nehn jampah laplap jang John jounpoapdaij; a ih ma keiou siksik nehn Wein nehnloannge laplapjang John. 12 *Jang nehn rehn kan ma John kapkapahrak leldo apkas, Wein nehnloannge inenin apwalkihda mwoakidpwi,* apel iraihok ma wia mwoakid pwiai jong en koldi. 13 Mwohn John jounpoapdaij, Joukohp kan ohroj apel kojonned en Moses sikoa doahr Wein Nehnloannge. 14 *A ma kamwai nimen kamehlele, John ioar Elijah ma kokohppok sikoa ma pirin indoa. 15 Armaj men ma mine sioa mihn rongrong, a ih en rong!

16 “Da Ngoah kak karjahkihoang armaj en rehn pwiai? Irai doahroar jerihkan mwindi nehn market kan poangpoanglahng epwi: 17 ‘Kamai koajkoajoang in malau oang kamwai, a kamwai johpwa nimen kahlek; kamai koaulki koaul en mehdi, a kamwai johpwa nimen joang!’ 18 John indoa, ih kaijihjol apel johpwa nim wain, a armaj ohroj pwa, ‘Ih dirkihla ngen jaus.’ 19 Anjoauwo ma Nihn-Armaj indoa, Ih mwinge apel nimnim, armaj ohroj pwa, ‘Kapang woal menen! Ih mijen mwinge apel sohn nim jakau men, Ih pirienki jounrik daksis apel armaj jekenken kan!’ En Koahs loalkoang kadehdehda ah wihwia pwung kan.”

Apwal oang Kamwai, Kahnihmw riau ma joah Wikla

(Luke 10:13-15)

20 Doar Jesus sapda kajalehda Ah japwungki koaujoannok ma Ih wiahda loapdirin Ah manmannok, pwa sowoahk johpwa koaluhla apel wiliakapwla. 21 *Ih pwehng irai, “Inenin nauna oang koawoa, Chorazin! Pel nauna oang koawoa, Bethsaida! Pwa manmannok ma ne wiawihoang kamwa, wiawihoang Tyre apel Sidon, irai ne likkoaukihda likkoaun injinjuwed pel kamwroahdihoang moalkoahr pohrai, pwa en kajalehda irai ne koaluhla apel wiliakapwla. 22 A Ngoah pwehng kamwa, Ngoah nimen kamwahn kidal, pwa nehn rehnin kadeikko Koahs pirin kajalehda Ah kalahngan oang sohn Tyre pel Sidon koalik jang kamwa. 23 *A koah, Capernaum, koah ma nimen leldahla nehnloannge, koah nen jinoakekdihla nehn ehl! Pwa manmannok ma ne wiawihoang koawoa, wiawihoang sohn Sodom, irai nen minehr lel rehnnoauwe. 24 *Ah koah en kidal pwa rehnin kadeikko, Koahs nen kajalehda Ah kalahngan oang Sodom koalik jang oang koah!”

Koammoal oang armaj pwunod

(Luke 10:21,22)

25 Anjoauwo Jesus pwa, “Ngoah kapnga koawoa, joamoai, Koaun in nehnloannge apel jampah! Ngoah kapnga ki koawoa, oamw kajalehng irai joaloalkoanngok mehkan ma koah oakihjang iraihok ma koahiok apel loalkoang in jampah. 26 Joamoai, me ne wiawi pwa ioar mehwa koah pwungki.

27 *“Joamoai ne kioang Ngoahi me ohroj. Johpwa emen kidal Nahu likin Jamahu, pel johpwa emen kidal Jamahu likin Nahu apel irai kan ma Ih pilda en kajalehioang.

28 “Kamwai indoa ipoai, kamwai ohroj ma koakoahkla apel soausoaukihla amwai wijik kan; Ngoah en kakoammoalihla kamwai. 29 *Kamwai oaloa aproahda Oai mihn wijikke, apel sukuhl jang Ngoahi, pwa Ngoahi ma aksiksik apel nehn kapehd karkarahk, kamwai nen diar koammoal nehn ngenimwaikan. 30 Pwa Oai mihn wijikke ma Ngoah pirin kioang kamwai, moangoai apel marahra.”

12

Peidekki doahr Sabbath

(Mark 2:23-28; Luke 6:1-5)

1 *Mwerin anjoaukij Jesus aluhla nehn mwoaswel oau Sabbath. Nah sohnpadahkkok mwakohkohda irai dolihdi wehn wihdpwi irai kang. 2 Anjoauwo Pharisee-ok kapang irai, irai pwehng Jesus, “Kapang! Nihmw sohnpadahkkok wia me ma uhwoang kojonned in Sabbath.”

3 *Ih japoang, “Kamwai johkin wadek da David wia anjoauwo ma ih apel pwilihoahk mwakohkohla? 4 *Ih dilda nehn Umwen Koahs, pwilihoahk kangla pilahwa joarwiho — ma uhwoang kojonned irai en wia, pwa jamwrouwok oar kin kang. 5 *Ke kamwai kahjik wadek nehn kojonned en Moses-ok ma pwa Sabbath ohroj jamwrouwok nehn Umw Joaroawi koauwehla kojonned in rehn joaroawi a irai johpwa dipanki? 6 Ngoah pwehng kamwai pwa mine armaj men ma laplap jang Umw Joarwiho.

7 *Puk Joaroawi pwa, ‘Kadek mwehujang meiroang in mahn.’ Ma kamwai woahwoahki lal kamwai nen johpwa koauwe armaj joh dipoa. 8 Pwa Nihn-Armaj ioar Koaun in Sabbath.”

Woal men ma mwoasor oaloap poah

(Mark 3:1-6; Luke 6:6-11)

9 Jesus injang o, inla nehn jinakokehu, 10 woal men ma mwoasor oaloap poah mine o. Armajpwi pel mine o ma jongjong en kadpoahki Jesus Ah japwung. Irai idoak oang Ih, “Johpwa uhwoang asai kojonned Koah en kemwehuwihla armaj johmwehu Sabbath?”

11 *Ih pwehng irai, “Ma emen in kamwai nainki jihpw men a ih kipdihoang nehn lipw oau Sabbath, kamwai joah nen pwoakda ih jang nehn lippwo? 12 Ia woahr kajampwalin armaj men jang jihpw men! Doari mwehu en wia me mwehu Sabbath.” 13 Doar Ih pwehng woal mwoasor poahu, “Kailwe poahmmwen.” Doar ih kailla poah doari ken mwehula dauluhl, doahrla loap mwehuwo. 14 A Pharisee-ok ken injang o pilahnehda irai en kojukdi Jesus.

Nihn Koahs Lidu Pilpildahu

15 A Jesus kidal pwa da irai pilpilahne, Ih injang wijahu, armaj dir kaujla Ih. Ih kemwehuwihla johmwehu ohroj iparai, 16 a Ih pwehng irai en johpwa pwa inje Ih. 17 Me kapwaihahda dahkij Isaiah kokohpki doahr Ih:

18 *“Noai liduhwa, ma Ngoah ne pilda.

Ih ioar Ngoahi ipwilki,

apel perenki,

ngoah pirin kihdahng Ngenihoa puwoa,

Ih pirin kalohkihda kadeik oang wei kan.

19 Ih jehpirin akmai ke rahrahu;

Ih jehpirin kapahrak nehn al kan.

20 Ih jehpirin sipwangdi alek piroakla kan,

ke kakunihla lahm oau.

Ih pirin sihkeiki pwa pwung paiai en pwoaida.

21 Sohn wei ohroj pirin koapwoarpwoarkihla oadoa.”

Jesus apel Beelzebul

(Mark 3:20-30; Luke 11:14-23)

22 Doari woal men ma ngen jaus dilingla ih, ma pel majkun pel jehjoa lallal, wijikdohng Jesus. Ih kemwehuwihla woallo doar ih ken kak lallal pel kapangda wija. 23 Pokonno pwuriamweikihla, “Audi Ih ma nihn David wa me?”

24 *A anjoauwo ma Pharisee-ok rongda me, irai pwa, “Kamwai johpwa pwuriamweiki Ah kak kauj jang ngen jaus. Ih kihjang ah manman ipen Beelzebul, koaun in ngen jaus.”

25 Jesus ne kidal da arai lemleme, ioar Ih pwehngkihoang irai, “Wei oau ma uhpene apel peipene nehn pwungarai jehpirin mour woaroai. Kahnihmw oau ke peneinei oau ma sowoa kan pel uhpene nehn pwungarai nen uhdahn mwoarpijoang. 26 A doar ma oau pwihn mahwin oang oau pwihn nehn wein Jehsen, woahwoahki pwa wein Jehsen ne pwalpijoang, doar nen pispis mwoarpijoang. 27 Kamwai pwa Ngoahi kin kauj jang ngen jaus kan pwa Beelzebul ma kioang Oai manman. A inje ma kioang nihmwai sohnpadahk kan manman in kauj jang ngen jaus kan? Pein nihmwai sohnpadahk kan nen kadehdehng kamwai doahr amwai japwung! 28 Joah, jaudi, a Ngenin Koahs ma kioang Ngoahi manman in kaujjang ngen jaus kan, a ioar me ma kadehdehda pwa Wein Koahs ne lel kamwai.

29 “Joh emen kak koauwehla umwen woal sihkei men pwa en pirapoa ah koapwoa kan ma ih johpwa koldi piroahpene woal sihkeiho. Ioar wioapoawahr doari ih kak pirapoa ah koapwoa kan.

30 *“Emen ma johkin pwili Ngoahi, kin uhwoang Ngoahi, a emen ma johkin jeuweje Ngoahi rikpene, kin kamwroahpijoang. 31 Me ioar kahrpoahwa Ngoah pwehng kamwai, dihp ke lahlahwe ohroj kak mahkla — a lahlahwe Ngen Joaroawi ioar johkak mahkla. 32 *Emen ma lahlahwe Nihn-Armaj, kak mahkla, a lahlahwe Ngen Joaroawi pwanah johkak mahkla — apkas ke pel allaluhla.

Suhkoa pas apel Wah kan

(Luke 6:43-45)

33 *“Ma kamwai poadokdi suhkoa mwehu pas, a wah pirin mwehu. Ma kamwai poadokdi suhkoa nauna pas, wah pirin nauna. Pwa kamwai pirin kidal suhkoa kan ki wahrai kan. 34 *Kamwai doahroar sinek! Imdoahr armaj nauna doahr kamwai kak pwa mehkij mwehu? Pwa dahkij ma kamwai pwa ioar kin kajalehda audoapoan nehn kapehdimwaikan. 35 Armaj mwehu men kin pwahla lal mwehu jang nehn ah mohngiong mwehu, a armaj nauna men kin pwahla lal nauna jang nehn ah mohngiong nauna.

36 “Doari, kamwai en kidal pwa nehn Rehnin Kadeikko armaj ohroj uhdahn pirin pwukoahki arai lallal mwahl ohroj. 37 Pein amwai sikesik kan ma pirin kadeikda kamwai ma kamwai mwakelkel ke dipan.”

Kilel in Jonah

(Mark 8:11,12; Luke 11:29-32)

38 *Jounpadahk in Kojonned apel Pharisee pwi indoa ipen Jesus pwehng Ih, “Jounpadahk, kamai nimen Koawoa en kajalehng kamai oau manmanno.”

39 *Jesus japoang, “Ia woahr nauna apel rosros in armaj in anjoaukije! Kamwai poaki manman oau jang Ipoai! A jehpirin aluhwoang kamwai, ioarroar kilel manman in joukohp Jonah. 40 *Pel doahr en Jonah minmine nehn kapehdin mwumw koalikko rehn jiluh apel pwong jiluh, ioar doahr, Nihn-Armaj, pirin mine pehn jampah rehn jiluh apel pwong jiluh. 41 *Nehn Rehnin Kadeikko mihn Nineveh pirin uhda kadipoa kamwai, pwa ahr koaluhla apel wiliakapwla nehn ahr rong en Jonah kapahrakkok. A apkas emen ma laplapjang Jonah mine me. 42 *Nehn Rehnin Kadeikko Li nahmwarki in Sheba pirin uhwoang kamwai apel kadeikda kamwai, pwa ih jeiloakdo jang in imwin jampah pwa en rong doahroar en nahmwarki Solomon kaweid loalkoang. A apkas mine emen ma laplap jang Solomon mine me.

Japahldohn Ngen Nauna

(Luke 11:24-26)

43 “Nehn en ngen jaus men kin diljang nehn armaj men, ih kin allaluhjili nehn japwsoahn, rapahki wijahn koammoal a nehn ah johkin diar. 44 Doar ih ken pwehng pein ih, ‘Ngoah en pirin pwurlahng nehn umwoaiho.’ Doar ih pwurla diarda pwa umwahu ne soahnda, mwakelkel, apel joan. 45 Doar ngen jausso pel pwurla rapahkihda pel ngen jaus ijimen ma nauna jang ih, irai ohroj dilda koaujoanla wijahu. A doari armajjo a kapwa nauna jang mijkoalkoal. Ioar joangoan mour wa me nen wiawi oang armaj nauna in rehn pwiai.”

Inen Jesus apel Riah kan

(Mark 3:31-35; Luke 8:19-21)

46 Nehn en Jesus siksikesik oang pokonno, inahu apel riahk mine likin, nimen lal oang Ih. 47 Armaj men pwehng Ih, “Inoammwo apel rioammwok minmine likinno, irai nimen lal oang Koawoa.”

48 Jesus japoang, “Inje inoai? Inje rioai kan?” 49 Doar Ih doklahng nah sohnpadahkkok Ih pwa, “Irai pwiai ioar inoai apel rioaikoa. 50 Emen ma kin wia kupwuren Joamoaiho nehnloannge ioar rioai woal, rioai li apel inoai.”

13

Karajraj in Jounkamwoaroa

(Mark 4:1-9; Luke 8:4-8)

1 Rehnnohr Jesus injang in ummwo Ih indihla in oaroahrin jeddo, wijahu ma Ih mwindi pwa en wia ah padahk. 2 *Pokonin armaj koalikkoau pidekihpene Ih. Ih ken doaudahng nehn pohs pas, mwindi, a pokonno uhda pohn oaroahrin jeddo. 3 Ih doadoahkki karajraj pwa en pwehng irai me dihrdir.

“Armaj men mine ma inlahng kamwroa ah liporrohk. 4 Doari, nehn ah kamwkamwroa ah liporrohk, epwi mwoardi oang nehn al siksik in nehn mwoaswello, mahnsang pwi sangdo kangjang. 5 Epwi liporro kipdi nehn wija sakaikai ma pwirejjo poadpoad. Liporrohk pispisin koapda pwa pwirejjo poadpoad. 6 A anjoauwo ma joauwo dakda, suhkoahk pispisinnoar mengla pwa koalohraiok johpwa lel nehn wija loal. 7 Epwi liporrohk kipdi nehn pwungen suhkoa soaksoak. A suhkoa soaksoakkok koapda kajasihkeihla irai. 8 A epwi liporrohk kipdi nehn pwirej mwehu uhwahda, epwi min epwiki, epwi weneijek, a epwi jilihjek.

9 “Armaj men ma mine sioa mihn rongrong, a ih en rong.”

Kahrpoan Karajrajjok

(Mark 4:10-12; Luke 8:9,10)

10 Nah sohnpadahkkok indoa ipen Jesus idoakkoang Ih, “Amwda koah ke kin doadoahkki karajraj nehn oamw kin lalloang armaj kan?”

11 A Jesus japoang irai, “Kamwai ne mweimweioang en woahwoahkihla me rir in Wein nehnloannge, a irai joah. 12 *Pwa armaj men ma anki mehkij, ekij nen pel aluhwoang, pwa ih en anki koalikjang. A oang ih ma joh ah mehkij, dahkij ma mine ipoa nen pel kihekjang. 13 Ioar kahrehda Ngoah kin padahk oang irai in karajraj, pwa armaj kin kapang da Ngoah wia, a irai johkin soahk, irai rong da ngoah kin pwa, a irai johpwa nimen rong ke woahwoahki. 14 *Me ioar kokohp in Isaiah, pwoaida iparai ma pwa:

‘Kamwai pirin rongrongrong, a johpwa woahwoahki;

kamwai pirin kapkapang a joah dehdehki.

15 Pwa mohngiongin armaj pwiai ne koapsakaila,

siarai kan pongpongla,

a irai moairpene,

pwa mijarai kan en joah kapang,

a siarai kan johkak rong,

a mohngiongirai johkak woahwoahki,

a irai johkak okdekdohng Ngoahi

pwa Ngoah en kemwehuwihla irai.’

16 *“A kamwai, meid pai kamwai ma mijamwaikan kak kapang, apel siamwaikan kak rong. 17 Ngoah en kadehdehng kamwai pwa joukohp dir apel armaj pwung dir nimen kapang da ma kamwai kapkapang apel rong da ma kamwai rongrongrong, a irai johkak.

Jesus Kawoahwoahda Karajraj in Jounkamwoaroawo

(Mark 4:13-20; Luke 8:11-15)

18 “Kamwai rong apel padahkihdi woahwoahn karajraj in Jounkamwoaroawo. 19 Irai kan ma rong mahjan in Wein nehnloannge a johkin woahwoahki, irai doahroar liporrohk ma mwoardi pohn allo, Ngen nauna kan indoa jerkihjang dahkij ma ne poaddi nehn mohngiongirai. 20 Liporro ma kin mwoardi oang nehn wija sakai woahwoahki irai kan ma kin rong oaloahda apel perenkihda. 21 A johkin soangdi iparai, ma apwal oau ke kojkoj kin lel irai pwa Mahjanno, a irai kin pispis in lohdi. 22 Liporrohk ma mwoardi oang nehn pwungen suhkoa soaksoakkok doahroar araihok ma rong apel oaloahda Mahjanno, a nen johpwa kos Mahjanno nen johla mine iparai pwa jang in pwunod in jampah apel ipwilki pai in jampah nehn arai mour, kahrehda arai joh kak kihda wahrai. 23 Liporrohk ma koapda nehn pwirej mwehuwo ioar kajalehda mohngiongin iraihok ma rong apel woahwoahkihla Mahjanno, doar uhwahda dir pehn epwi min epwiki, epwi weneijek, a epwi jilihjek.”

Karajraj in Dipwdipw

24 Jesus pwehng irai apas karajraj: “Wein nehnloannge doahroar jounkamwoaroa men ma kamwroahdi ah liporrohk mwehu nehn ah mwoaswello. 25 Oau pwong armaj ohroj moair, ah imwinsihsi indoa kamwroahdi suhkoa dipwdippwi nehn pwungen suhkoahn wihd. 26 Anjoauwo ma suhkoahk sapda koap pwa en uhwa, dipwdippwok pel koapda. 27 Nihn woal nah liduhwok indoa pwehng ih, ‘Maing, jaudi liporro mwehupwi koah kamwroahdi nehn oamw mwoaswello? Ia injang dipwdipw pwiai?’ 28 Jounmwoaswello pwehng irai, ‘Imwinsihsi men ioar wia men.’ Irai idoak, ‘Kamain inla wijdahjang dipwdippwok?’ 29 Ih japoang, ‘Joah, kamwai nen pel koauwehla suhkoa mwehuwok. 30 Mweidoahng ohroj en koapda lel anjoau in doddol. A ngoah kapwa pwehng joundoddol kan irai en kasohrohr jang dipwdipw kan irai pwidengihla a min mwehu kan irai en kioang nehn oai johkohu.’ ”

Karajraj in Liporrohn Mustard

(Mark 4:30-32; Luke 13:18,19)

31 Jesus pwehng irai apas karajraj: “Wein nehnloannge doahroar liporrohn mustard oau poaddi nehn ah mwoaswello. 32 Me ioar liporrohwa ma keiou siksik jang liporro ohroj, a koapda wiahla suhkoahwa keiou koalik nehn mwoaswello, nehn ah ne wiahla suhkoa koalik pas, mahn kan kin sangdo, koammoaldi pohn rah kan.”

Karajraj in Ihs

(Luke 13:20,21)

33 Jesus pwehng irai apas karajraj: “Wein nehnloannge doahroar me: lihmen oaloa ihs kij doaloahkihda pilahwa koalik kij. Pilahwa ohroj ken pwoaipijoang.”

Doahr en Jesus Doadoahkki Karajraj

(Mark 4:33,34)

34 Anjoau ohroj Jesus kin doadoahkki karajraj doahr me oang pokonnok; Ih johkin sikesik oang irai joah doadoahkki karajraj. 35 *Me kapwaihahda kokohppo jang joukohppo ma pwa:

“Ngoah pirin doadoahkki karajraj nehn oai pirin sikesik oang irai.

Ngoah pirin kajalehng irai joang kan ma johpwa janjal jang anjoauwo jampah wiawihda.”

Jesus Kawoahwoahda Karajraj in Dipwdipw

36 Anjoauwo Jesus injang pokonno, inla dilda nehn ummwoau. Nah sohnpadahkkok sohdo ipoa pwehng Ih, “Maing, kawoahwoahng kamai karajrajin dipwdippwok nehn mwoaswello.”

37 Ih japoang irai, “Woallo ma poadokdi liporro mwehuwo ioar Nihn-Armaj. 38 Mwoaswello ioar jampah; a liporro mwehuwok ioar armaj ma sohn Weiho; dipwdippwok ioar armaj koa ma nihn Jehsen; 39 a imwinsihsiho ma poadokdi dipwdippwok ioar Jehsen. Anjoau in doddol wehn suhkoahu ioar imwin jampah, a joundoddollok ioar sohnloanngok. 40 Doahroar dipwdippwok kasohrohrla apel jirepla, ioar doahr da pirin wiawi imwin jampah. 41 Nihn-Armaj, pirin kadarla nah sohnloanngok, pwa en kihpene irai ohroj jang nehn Ah Weiho ma kin kahrehng armaj nehn dihp apel ohroj ma kin wia me nauna kan, 42 irai pirin kerpwihla irai nehn oai pwidenngo, wijahu ma irai pirin joangjoangjoang apel keikeikeisakai. 43 A irai kan ma pwung pirin lingla doahroar joauwo nehn Wein Jamaraiho. Armaj men ma mine sioa, en rong!

Karajrajin Pai Kajampwallo ma Oakkoakla

44 “Wein nehnloannge doahroar me. Woal men kidalda pai kajampwaloau ma oakkoakla nehn japwoau. Nehn ah kidalda, ih pel pwuroahng jaripdi nehn pwirejjo ih ken perenda inla noaskihla ah koapwoa ohroj, ih japahlla dupukda jappwo.

Karajrajin Sakain nehn Pwaihoau

45 “Pel oau, Wein nehnloannge doahroar me. Woal men roaproapoan sakain nehn pwai ling. 46 Nehn ah kidalda oau ma inenin ling, ih noaskihla me ohroj ih anki ih dupukkihda sakaiho.

Karajrajin Nehkko

47 “Pel oau, Wein nehnloannge doahroar me. Nehk in loakjiddoau ma jojohdi nehn jeddo pwa en koldi joangoan mwumw ohroj. 48 Anjoauwo ma nehkko ne dir, irai warahkihdahla poahrinjeddo, mwindi, nehkpijoang mwummwok. Mwumw mwehuwok, irai kioang nehn arai pwukohk, a min naunahk kerpwihekla. 49 Me ioar pirin doahroar imwin jampah. Sohnloanngok pirin indoa kasohrohrihpijoang armaj naunahk jang ipen armaj mwehuwok, 50 kerpwihla armaj naunahk nehn oai pwidenngo, wijahu ma irai pirin joangjoangjoang apel keikeikeisakai.

51 “Kamwai woahwoahki mehpwiak?”

“Eh,” irai japoang, “kamai woahwoahki.”

52 Ih pel pwehng irai, “Jounpadahk in kojonneddo ohroj ma ne wiahla sohnpadahk in Wein nehnloannge, doahroar armaj men ma kihjang nehn ah johkohu me kapw apel me dehn.”

Jesus Johla Kenken Nehn Nazareth

(Mark 6:1-6; Luke 4:16-30)

53 Anjoauwo ma Jesus ne doari Ah siksikoahng irai karajrajpwiai, Ih injang wijahu. 54 Ih japahllahng uhdahn Ah wijahu. Nehn Ah padpadahk nehn jinakoke, ohroj ma rong Ih inenin pwuriamweikihla. Irai idoak, “Ia Ih kihjang Ah loalkoang apel manman? 55 Jaudi Ih ioar nihn daiksanngo jermweinwa me? Jaudi Mary ioar Ah nohnohwa, jaudi riah woalkoa James, Joseph,* Simon, apel Judas? 56 Jaudi riah lihkan ohroj ma kin pel koaujoan ipasai? Ia Ih kihjang mehpwiak?” 57 *Doari, irai ken johla nimen kamehlele Ih.

Jesus pwehng irai, “Joukohp men kin woaun wija ohroj, a jaudi nehn pein ah wija apel nehn ah peneinei.” 58 Doari Ih wia manman jipidpwihoar wijahu pwa jang in irai joah pwojon.

14

Mehdihn John jounpoapdaij

(Mark 6:14-29; Luke 9:7-9)

1 Anjoauwo ma Herod Antipas koaun in Galilee rongda doahr Jesus, 2 ih pwehng nah papahk, “Me uhdahn John jounpoapdaij ne pwuroahng mourda. Ioar kahrehda ih kak wia joangoan manman pwiai.”

3 *Pwa Herod ne koldi John jounpoapdaij, piroahpene, kioang ih nehn kalpwuhj, ih wia me oang Herodias, pahien riahu Philip. 4 *Pwa John kin pwehng Herod, “Johpwa pwung koah painkihla Herodias!” 5 Herod uhdahn nimen kojukdi John, a ih mijik mihn Jew pwa irai kin wiahki John joukohp men.

6 Rehnin en Herod noaisikdiho nihn Herodias jerpeinno uhda, kahkahlek mwohn pokonno. Herod inenin malaukihda, 7 ih inoaukihdi apel kahukihoang jerpeinno, “Ngoah pirin kioang koawoa me ohroj ma koah poaki.”

8 Jang in kaweid in ah nohnohu, jerpeinno poaki Herod, “Kihdoahng ngoahi wijahkije apel apkas moangoan John jounpoapdaij nehn oau pileis en!”

9 Nahmwarkiho injinjuwedkihla, a jang in kahula apel inoau ma ih wiahda mwohn sohn kamdippwo ohroj, ih pwa en jerpeinno poakpoakko en pwoaida. 10 Moangoan John ken poalpoaljang nehn kalpwuhjjo. 11 Moangoan John wijikdo nehn pileis oau, liklikkoang jerpeinno; ih uhda wahlahng ah nohnohu. 12 Nihn John sohnpadahkkok indoa oaloa palwoaroa wahla jaripdi; Irai ken inla pwehng Jesus.

Jesus Kamwinge Woal Limekid

(Mark 6:30-44; Luke 9:10-17; John 6:1-14)

13 Nehn en Jesus rongda rongin John, Ih inla jang wijahu, Ih doauda pohn pohs pas, jeilahng kalahpwukla wijahkij. Armajjok rongda me, irai injang nehn ahr koaujoannok wud nehn japw kaujla Ih. 14 Nehn en Jesus doaudihjang pohn pohsso, Ih kapangda pokon koalik oau, nehn kapehdin ipwilkihda irai, Ih kemwehuwihla armaj johmwehuwok iparai.

15 Injoausik pene Nah sohnpadahkkok indoa ipoa pwehng Ih, “Maing, ne rospene, a wijahkije japwsoahn oau. Kadarla pokonno pwa irai en kak inla nehn kahnihmw dupukda kanrai mwinge.”

16 A Jesus japoang irai, “Irai johpwa anahne inla. Kamwai kapwa kamwinge irai.”

17 Irai pwehng Ih, “Mehwahr mine ipamai, lopwonin pilahwa limoau apel mwumw roahmen.”

18 Jesus pwehng irai, “Wahdo oang Ngoahi.” 19 Ih pwehng pokonno en mwindi pohn mohk. Ih oaloa lopwonin pilahwa limoauwo apel mwumw roahmenno, jardahla nehnloannge, kapingkalahngan oang Koahs, sipwangpijoang pilahwa, kioang Nah sohnpadahkkok, sohnpadahkkok wud nehk oang pokonno. 20 Armaj ohroj mwinge oaroh moadla, sohnpadahkkok dowihda luhwen mwinge wiahda kiam eijek riau. 21 Dirin woal ma pwili mwinge, woal 5000 (limekid), li apel jeri johpwa pwili wadwaddoang.

Jesus Alu Pohn Jed

(Mark 6:45-52; John 6:15-21)

22 Jesus pwehng Nah sohnpadahkkok irai en doauda pohn pohs oau jeila oaloap jeddo, pwa Ih en kadarpijoang pokonno. 23 Mwerin Ah kadarpijoang armajjok, Ih indahla kalahpwukla pohn dol oau, pwa en kapkap. Ih minmine wijahu kalahpwuk oaroh rospene. 24 Ioar anjoauwo ma pohsso ne dohla mine nehn pwungen lehu okdekkihjili nohk pwa enngo sihkei koaldohng pohsso.

25 Nehn pwungen kiloak jiluh apel wonou injohrehn, Jesus inla iparai, alu pohn lehu. 26 Nehn en sohnpadahkkok kapang Ih alu pohn lehu, irai inenin majpwehkda. “Eni men!” Irai pwa apel rahrahuki arai majpwehk.

27 Jesus pispisinnoar lallahng irai, “Kamwai sihkei!” Ih pwa, “Ngoah me, kamwai joah majpwehk.”

28 A Peter pwehnglahng ih, “Maing, amai Koaun, ma uhdahn koawoa men, pwehng ngoahi en alwe ipoamw, alu pohn jed.”

29 “Koa, indoa,” Jesus pwehng ih. Doar Peter kerdihjang pohn pohsso, alu pohn jeddo inla ipen Jesus. 30 A nehn ah poahmda sihkeilahn enngo, ih majpwehkda, sapda pwuhpwuhrdi. Ih pwa, “Maing, Doaroahla ngoahi!”

31 Anjoauwohr Jesus pukla, koldi ih, pwehng ih, “Amwda oamw pwojon ke siksik! Amwda koah ke joh kamehlele?”

32 Ara doaudahng pohn pohsso, a enngo uhdi. 33 Sohnpadahkkok pohn pohsso pwongi Jesus, pwehng Ih, “Mehlel oar pwa koawoa uhdahn Nihn Koahs!”

Jesus Kemwehuwihla Armaj Johmwehuwok nehn Gennesaret

(Mark 6:53-56)

34 Irai kosehla lehu lellahng japw wijahkij oadoa Gennesaret. 35 Nehn en armaj in wijahu kidalda Jesus, irai ken iloaklahng armaj johmwehuwok in wijahu apel wija koaroannok ohroj en wijikdohng ipen Jesus. 36 Irai poaki Ih en mweidoahng armaj johmwehuwok en pukkoang ikin Ah likkoauwo; doar ohroj ma pukkoang kin sihkeida.

15

Padahk in mihn Mehjjok

(Mark 7:1-13)

1 Pharisee pwi apel jounpadahk in Kojonnedpwi indoa jang Jerusalem indoa ipen Jesus, idoak oang Ih, 2 “Amwda nihmw sohnpadahkkok kin joah kapwaihahda asai siahk koadoaudoaudo jang jamasai mihn mehjjok? Irai joh kin amwunla poahrai mwohn arai mwinge!”

3 Jesus japoang, “A amwda kamwai ke japeik oang kojonned in Koahs nehn amwai kin pein daur amwai padahk kan? 4 *Pwa Koahs pwa, ‘Woaunki joamoamw apel inoamw, a ma armaj men lahlahwe jamah ke inah, en kojkojdi.’ 5 A kamwai kin padahki, ma armaj men ma anki mehkij ma ih kak jeuweje ki jamah ke inah, a ih pwa, ‘Me en Koahs,’ 6 Irai johpwa anahne woaunki jamarai,* ioar doar amwai kin mwamwahlki Mahjan in Koahs, pwa kamwai en daur pein amwai padahk kan. 7 Mwalaunpwi kamwai! Mehlel oar pwa uhdahn pwung oang kamwai dahkij joukohp Isaiah ne kohpda oang kamwai nehn ah pwa,

8 *‘Koahs pwa, armaj pwiai kin woaunki Ngoahi jang in arai lal

a mohngiongirai inenin dohjang Ngoahi.

9 Johpwa kaspoan ahr kin joarwihoang Ngoahi,

pwa irai kin padahkki kojonned in armaj, a irai karaunki pwa en Koahs Kojonned.’ ”

Da ma kin kajaminihla armaj

(Mark 7:14-23)

10 Doar Jesus ken pangindo pokonno Ipoa, pwehng irai, “Kamwai rong apel woahwoahki mwehu me: 11 Johpwa mehkij ma kin aluhwoang nehn oawoan armaj ma kin kajaminihla armaj, pwa me ma kin injang nehn oawoa.”

12 Doar sohnpadahkkok indoa Ipoa pwa, “Koah kidal pwa Pharisee-ok lioaski dahkij ma Koah pwahla?”

13 Jesus japoang, “Suhkoa ohroj ma Joamoaiho nehnloannge johpwa poadokdi nen wijwijdahjang, 14 *joah injinohki irai! Jounkaweid majkunpwi arai. Doar ma armaj majkun men kahlwa emen armaj majkun ara nen kipdihoang nehn lippwo.”

15 Peter pwehnglahng Ih, “Kawoahwoahda woahwoahn karajraj pasen.”

16 Jesus japoang irai, “Kamwai kahjik oar loalkoangla, doahr iraihok ma joaloalkoang? 17 Kamwai johpwa woahwoahki? Mehkij ma koah kangla indihla nehn kapehdimwen kin pel injang nehn palwoaroamwen. 18 *A me ma injang nehn oawoa, kin sapda jang nehn mohngiong, ioar kin kajaminihla armaj. 19 Lamlam nauna kin injang nehn mohngiong, ioar kin kahrehda, kojarmaj, kamwahl, nenek, pirap, likamw, karaun mwahl, pel lahlahwe. 20 Mehpwiai ioar kin kajaminihla armaj. A jaudi mwinge johpwa amwumwla!”

En Lihmen Ah Pwojon

(Mark 7:24-30)

21 Jesus injang wijahu inla wijahkij ipen kahnihmw in Tyre apel Sidon. 22 Lihn Canaan men, ma kin koaukoaujoan wijahu, indoa ipoa, ngil koalik poangpoanglahng Ih, “Maing, koah ma nihn David, kadek oang ngoahi! Noai jerpein men mine ma ngen jaus ne dilingla; ih kin minmine nehn apwal koalik.”

23 A Jesus johpwa pwahla lal oau oang ih. Nah sohnpadahkkok sohla Ipoa, engdehn poaki Ih, “Kadarla lihen! Ih kadroapwoa kisai ki ah poakpoak en.”

24 A Jesus japoang liho, “Ngoah, koadoaddoardohng ipen jihpw joaloangla in mihn Israel oar doari.”

25 A liho sohla ipoa dairukdihoang in pwoalkoa, “Maing, jeuweje ngoahi!”

26 Jesus japoang, “Johpwa pwung en kihjang kenen jerihkan mwinge peidlahng doahk kan.”

27 “Mehlel, Maing,” liho japoang, “a doahk kan kin pel kang mwoarmwoarin mwinge kan ma mwoardi pehn en laplappok sehpil.”

28 Doar Jesus ken japoang ih, “Koah lihmen ma anki pwojon inenin koalik! Dahkij ma koah poaki nen pwoaihoang koawoa.” Nehn anjoauwohr nah jerpeinno mwehuda.

Jesus Kemwehuwihla Armaj Dihrdir

29 Jesus injang wijahu, alu paianla poahrinjedin Galilee. Ih doauda pohn dol oau mwindi. 30 Pokon koalik oau indoa Ipoa, wahdohng Ih armaj mwoasor, armaj majkun, armaj dangpel, armaj loahsoang, apel dir ma anki joangjoangoan kahpwal in palwar, irai wahdo kihdi ipen ehn Jesus. Ih kemwehuwihla ohroj. 31 Pokonno pwuriamweikihla ahr kapangda doahr armaj loahsoanngok kakla lallal, armaj dangpellok mwehula, armaj mwoasorrok ne kakla alu, apel araihok ma majkun ne kapangda wija. Irai kapngahki Koahs in Israel.

Jesus Kamwinge Armaj Pahkid

(Mark 8:1-10)

32 Jesus panginpene nah sohnpadahkkok ipoa Ih pwehng irai, “Ngoah ipwilkihda armaj pwiai pwa irai minminehki Ipoai rehn jiluh, doar ne pel rojla kanrai mwinge. Ngoah johpwa nimen kadarpijoang irai nen irai johpwa mwinge, pwadoar irai mwehlehlla nehn allok.”

33 Sohnpadahkkok idoakkoang Ih, “A ia wija kamai kak kihjang mwinge nehn japwsoahn oauwe ma en isar oang pokon oauwe?”

34 Jesus idoak oang irai, “Lopwon in pilahwa doapoa mine ipamwai?”

Irai japoang, “Lopwon ijuh, apel mwumw siksik jipidpwi.”

35 Jesus pwehng pokonno en mwindi pohn pwirej. 36 Doar ih oaloa lopwon ijuhwo pwilihki mwummwok, kapingkalahnganki oang Koahs, sipwangpijoang, kioang nah sohnpadahkkok, sohnpadahkkok wud nehk oang pokonno. 37 Irai ohroj mwinge oaroh moad. Sohnpadahkkok rikda luhwen mwingehk wiahda kiam ijuh. 38 Dirin irai ma pwili mwinge rehnno, woal 4000 (pahkid), li apel jeri jehpwili waddoang.

39 Doar Jesus kadar pijoang armajjok, Ih doauda pohn pohs pas, jeilahng ipen koaujoan in Magadan.

16

Koaunnok pwehng Ih en Wiahda oau Kilel Manman

(Mark 8:11-13; Luke 12:54-56)

1 *Pharisee-pwi apel Sadducee-pwi indoa ipen Jesus pwa irai en lidipihdi Ih, ioar kahrehda irai pwehng Ih en wiahng irai oau manman jang nehnloannge. 2 A Jesus japoang, “Nehn en joauwo kin duhla, kamwai kin pwa, ‘Lakapw nen mwehu pwa mijen loannge wahssa.’ 3 A Inminjoang kamwai kin pwa, ‘Rehnnoauwe pirin wud, pwa mijen loannge wahssa apel soal.’ Kamwai kak kajawihda iren anjoau jang nehn amwai kin kapang mijen loannge, a kamwai joh kak kajawihda kilellok doahr anjoau pwiai! * 4 *Ia woahr nauna apel rosros in armaj in anjoaukije! Kamwai poaki manman oau jang Ipoai! A jehpirin aluhwoang kamwai, ioarroar kilel manman in Jonah.”

Doar Jesus ken injang irai inla ekij wija.

Ihs in Pharisee apel Sadducee-ok

(Mark 8:14-21)

5 Nehn en sohnpadahkkok jeila lel oaloap jeddo, irai moalkoahla wahda pilahwa. 6 *Jesus pwehng irai, “Kamwai mwajahn apel kalikdihjang ihs in Pharisee apel Sadducee-ok.”

7 Irai sapda siksikoahpene nehn pwungarai, “Ih pwa me, pwa kisai johpwa wijik pilahwa.”

8 Jesus kidal da irai pwahpwahpwa, ioar Ih idoakki iparai, “Dahkij kamwai siksikoahpene nehn pwungamwai pwa joh pilahwa ipamwai? Amwai pwojon inenin siksik! 9 *Kamwai kahjikkoar woahwoahkihla? Kamwai johpwa lemleme lopwon in pilahwa limoauwo ma Ngoah kamwingehkihla armaj limekiddo? Kiam doapoa kamwai audohda? 10 *A lopwon in pilahwa ijuhwo oang armaj pahkiddo? Kiam doapoa kamwai audohda? 11 Amwda kamwai ke johpwa woahwoahki pwa audi pilahwa ma Ngoah pwahpwahpwa? Kamwai kalkehjang kamwai ihs in Pharisee apel Sadducee-ok.”

12 Doari, sohnpadahkkok ken woahwoahkihda pwa audi ihs in nehn pilahwa ma irai en kalkehjang irai, a padahk in Pharisee apel Sadducee-ok.

En Peter Kadehde doahr Jesus

(Mark 8:27-30; Luke 9:18-21)

13 Jesus inlahng wijahkij ipen kahnihmw Caesarea Philippi, wijahu Ih idoak oang nah sohnpadahkkok, “Inje ma armaj kan kin pwahki doahr Nihn-Armaj?”

14 *Irai japoang, “Epwi kin pwa John jounpoapdaij, a epwi pwa Elijah, apel epwi pwa Jeremiah ke emen in joukohppok.”

15 A Jesus pel idoak iparai, “Inje kamwai kin pwahki Ngoahi?”

16 *Simon Peter japoang, “Koah ioar Messiah,† Nihn Koahs mourro.”

17 Jesus japoang, “Meid pai koawoa, Simon nihn John, pwa jaudi armaj ma kajalehng koawoa mehlel oauwe. Pwa Joamoai ma minmine nehnloannge. 18 Doari, apkas Ngoah pwehng koawoa, pwa koah Peter, paip koalik oau, pohn paip koalikkoauwe Ngoah pirin kouda oai mwomwohdjo. Doar mehdi johpwa pirin kak kalwehdi. 19 *Ngoah pirin kioang koawoa kihkan in Wein nehnloannge. Me ohroj ma koah kainoapwihdi nehn jampah pirin pel kainoapwdi nehnloannge, apel me ohroj ma koah mweidda nehn jampah pirin pel mweimweida nehnloannge.”

20 Doar Jesus pwehng nah sohnpadahkkok, irai en johpwa pwehng emen, pwa Ih ioar ma Messiah.

Jesus sikoa Ah Pirin Koaloklok apel Mehdi

(Mark 8:31—9:1; Luke 9:22-27)

21 Jang anjoauwo inla Jesus sapda sikoa in janjal oang nah sohnpadahkkok, “Ngoah uhdahn pirin inla Jerusalem, oaloa loklok koalik jang ipen koaunnok, jamwrou laplappok, apel jounpadahk in Kojonneddok. Ngoah pirin kojkojdi, a mwerin rehn jiluh, Ngoah pirin iejda.”

22 Peter kalahpwukihla Jesus sapda koapwung oang Ih, “Maing oai Koaun, Koahs kainoapwi joanngoauwe,” ih pwa. “Me uhdahn johpwa pirin wiawihoang koawoa!”

23 Jesus pwurlahng Peter pwehng ih, “Alwe jang Ngoahi, Jehsen! Koah lidip keper oau oang Ngoahi, pwa oamw lamlam jaudi jang ipen Koahs, a jang ipen armaj.”

24 *Doari Jesus pwehng nah sohnpadahkkok, “Ma emen in kamwai nimen indoa pwili Ngoahi, en uhdahn moalkoahla pein ih, wahda ah lohpwu, pwilihla Ngoahi. 25 *Pwa emen ma nimen doaroahla ah mour ih pirin luhj jang; a emen ma mihndahkihla ah mour ki Ngoahi, ih pirin mourla. 26 Pirin mine kaspoan oamw en wihnkihda jampah pwon, a luhj jang oamw mour? Joah dauluhl, joh mehkij koah kak kihda pwa en japahl oang oamw mour. 27 *Pwa Nihn-Armaj, pirin indoa nehn ling in Jamahu pwili nah sohnloanngok, pwa en kijkijoa emenemen armaj jang in ah wihwiahk. 28 Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa epwi kamwai ma mine me nen joah mehdi oaroh irai nen kapang Nihn-Armaj pirin indoa doahr Nahmwarki men.”

17

Jesus Wikla Palwoaroa

(Mark 9:2-13; Luke 9:28-36)

1 Mwerin rehn wonou Jesus ukda Peter apel riariho, James apel John, ukdahla pohn dol illoahioau pwa irai en kalahpwukla. 2 Nehn irai kapkapang, palwoaroan Jesus wikla, mijoa dakda doahr joauwo, apel Ah likkoauwo inenin korohrohla. 3 Sohnpadahk jilmenno pel kapangda Moses apel Elijah siksikesik oang Jesus. 4 Peter pwehng Jesus, “Oai Koaun, inenin mwehu asai minmine me! Ma Koah mwehuki, ngoah en kouda umpwal jiluh wijahkije, oau umwoamw, oau umwen Moses, apel oau umwen Elijah.”

5 **Nehn anjoauwo ih pwahpwahpwa me, koasoau maram oau pwaindi irai, a ngilloau indihdo jang nehn koasoauwo ma pwa, “Me ioar Noai jermwein kajampwalwa ma Ngoah kin ipwilki, kamwai rong Ih!”

6 Nehn en sohnpadahkkok rongda ngillo, irai inenin majpwehkda, ioar kahrehda arai rukdi lel pohn pwirej. 7 Jesus indoa pukkoang irai, Ih pwa, “Kamwai uhda, kamwai joah mijik!” 8 Nehn irai jarda, joh armaj irai kapang, Jesus kalahpwuk.

9 Nehn irai indihdohjang pohn dollo, Jesus inoapwihdi irai en, “Johpwa pwehng emen doahr mwoakiddoauwe ma kamwai kapang oaroh Nihn-Armaj en iejda jang mehdi.” 10 *Sohnpadahkkok idoak oang Jesus, “Amwda jounpadahk in Kojonneddok pwa Elijah uhdahn pirin sapin indoa?”

11 Jesus japoang, “Mehlel, Elijah uhdahn pirin sapin indoa pwa en koaunopda me ohroj. 12 *A Ngoah pwehng kamwai, Elijah ne indoa, a armaj kan johpwa kidal ih, doar irai wia mwahlki apel wiahng ih injenarai. Nehn doahr irai pirin wiahng Nihn-Armaj, ma pirin pel oaloa koaloklok jang iparai.”

13 Sohnpadahkkok woahwoahkihda pwa Ih pwehpwehpwehng irai doahr John jounpoapdaij.

Jesus Kemwehuwihla Jermwein Men Ngen Nauna Mine Ipoa

(Mark 9:14-29; Luke 9:37-43a)

14 Anjoauwo irai lellahng ipen pokonno, woalmen indoa ipen Jesus, poadpwomwla mwohn Ih, 15 ih pwa, “Maing, jeuweje noai jermweinno, pwa ih kin johmwehu roarroar koalik ma kin lelloang ih, kapkihdihoang nehn oai ke nehn pil pehn dir. 16 Ngoah wahdohng ih ipen nihmw sohnpadahkkok, a irai johkak kemwehuwihla ih.”

17 Jesus japoang, “Kamwai inenin joah pwojon apel japwung! Ia woaroai in oai pirin minmine ipamwai? Ia woaroai in oai pirin kanangmahioang kamwai? Wahdo jermweinnen Ipoai!” 18 Doar Jesus ruwoj ngen jausso en diljang nehn jermweinno, ngen jausso ken diljang. Anjoauwohr jermweinno mwehula.

19 Sohnpadahkkok kalahpwukla ipen Jesus idoak oang Ih, “Amwda kamai ke johkak kaujjang ngen jausso ipen jermweinno?”

20 *Jesus japoang irai, “Pwa amwai pwojon johpwa isar. Ngoah lal mehlel oang kamwai, ma amwai pwojon inenin sihksik woahroar liporrohn mustard oau, kamwai kak pwehng dollo, ‘mwoakid jang men mwoakidla o!’ ih nen mwoakid. Kamwai nen kak wia me ohroj. 21 [A joangoan ngen jaus oauwe joh mehkij koawoa kak kaujkihjang ioarroar kapkap apel kaijihjol.]”*

Jesus Pwuroahng Sikoa doahr Ah Pirin Mehdi

(Mark 9:30-32; Luke 9:43-45)

22 Sohnpadahkkok ohroj pokonpene Galilee, Jesus pwehng irai, “Nihn-Armaj pirin ken likliklahng ipen armaj kan; 23 ma pirin kojukdi Ih, a rehn jiluh mwerin Ih pirin iejda.”

Sohnpadahkkok inenin injinjuwedla.

Jesus Kihda Ah Daksis oang Umw Joarwiho

24 *Nehn en Jesus apel nah sohnpadahkkok lel Capernaum, jounrik daksis in Umw Joarwiho indoa idoak oang Peter, “Imdoahr, amwai jounpadahk en kin pwili dupuk daksis in Umw Joaroawi?”

25 “Eh, ih kin pwili dupuk.” Peter japoang.

Nehn en Peter inla nehn ummwo, Jesus ken pispis oar pwehnglahng, “Simon, Da oamw lamlam oang irairroauwe? Inje kin nohpwei ke dupuk daksis oang Nahmwarkihn jampahioauwe? Jang ipen nah armaj kan ke jang ipen mihn likin kan?”

26 “Jang ipen mihn likin kan,” Peter japoang.

“Doari,” Jesus pwa, “Sowoa mehlel in weiho kin jehpwili dupuk daksis. 27 A, kisai joah nimen kalioasihda sohn rik daksis pwiai, Doar indihwe nehn jeddo, peiddihwe nihmw ohn. Keiouin mwumw ma koah oapihda, Kihpijoang oawoan mwummwo, koah nen kapangda mwani isar oang dupukla asa daksis.”

18

Inje ma Keiou Laplap nehn Wein Koahs

(Mark 9:33-37; Luke 9:46-48)

1 *Nehn anjoauwo sohnpadahkkok indoa ipen Jesus idoak, “Inje ma keiou laplap nehn Wein nehnloannge?”

2 Doar Jesus pangindo jeri siksik men kihdi nehn pwung irai. 3 *Ih pwa, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa ma kamwai johpwa wikla doahroarla jeri, kamwai nen johkak dilda nehn Wein nehnloannge. 4 Pwa emen ma kin aksiksikla doahrla jeri siksik mene ih pirin keiou laplap nehn Wein nehnloannge. 5 Apel emen ma kin kajamwo jeri siksik men doahre in oadoaihoa ih kin kajamwo ngoahi.

Kahrehioang Nehn Dihp

(Mark 9:42-48; Luke 17:1-2)

6 “Ma emen ma kahrehioang en emen jeri siksik pwiai ma kamehlele Ngoah en johla ahr pwojon, mwehu oang en pirapirroang oau sakai koalikko in sipinwoaroa, pwa en sikmehula. 7 Ia woahr nauna in oang jampah mihn koauwehla pwiai ma pirin kahrehioang emen en kerpwihla ah pwojon! A joah, joang pwiai pirin pwen mine anjoau ohroj, a ia woahr nauna in oang armaj meno ma mehpwiai sapdahjang ipoa!

8 *“Ma oaloap poahmmwen ke oaloap ehmmwen kahrehioang koawoa en wiahda dihp, poaloahjang, kerpwihla! Pwa nen mwehuwoang koawoa en dilloang nehn mour joahsukko, ki oaloappoar poahmmwen ke oaloappoar ehmmwen jang poah riau ke eh riau kerpwiheklahng nehn oaiho ma johkin kunla. 9 *A ma oaloap pwoaroan mijoammwen kin kahrehioang koawoa en wiahda dihp, roahkjang, kerpwihwehjang koawoa! Mwehu ma koah loapin pwoaroan maj dilda nehn mour joahsuk jang pwoaroan maj riau a kerpwiheklahng nehn oai in nehn ehl.

Karajraj in Jihpw ma Joaloangla

(Luke 15:3-7)

10 *“Kamwai kanaihoang pwa kamwai en johpwa mwamwahlki emen siksik pwiai. Kamwai en kidal pwa arai sohnloang kin mine ipen Joamoaiho nehnloannge anjoau ohroj. 11 [Pwa Nihn-Armaj indoahng koamoaurla irai kan ma ne joaloangla.]*

12 “Da kamwai lemleme? Ma armaj men nainki jihpw epwiki, emen arai joaloangla, ih joh nen kihdi jihpw duweijek dohmenno arai en mwingmwingehjili pohn nahna, a ih inla rapahki jihpw joaloanglahu? 13 A ma ih kapangda, Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa ih nen uhdahn perenki jihpw meno jang jihpw duweijek dohmenno ma johpwa joaloangla. 14 Ioar nehn doahr Jamamwaiho nehnloannge, ih johpwa mwehuki emen siksik pwiai en joaloangla.

Rioamw Men Ma Wia Dihp

15 *“Ma rioamw men wiahda dihp oang koawoa,† inla ipoa, kajalehioang dipoahu. A me en wiawi in rir. Ma ih rong koawoa, a koah ne kajpahlihdo rioammwo. 16 *A ma ih joah rong koawoa, a emen ke roahmen armaj en pwilihda koawoa, pwa “kadip ohroj pirin wiawihki kadehdehn armaj roahmen ke jilmen” — doahroar Puk Joarwiho pwa. 17 A ma ih pel johpwa nimen rong ira, a koah lelki mwomwohdjo. A ma ih pel johpwa nimen rong mwomwohdjo, a wiahkihla ih mihn likin men ke jounrik daksis men.

Manman in Joalihdi apel Lapwadda

18 *“Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa me ohroj ma kamwai joalihdi nehn jampah, a nen pel joaldi nehnloannge; a me ohroj ma kamwai lapwadda nehn jampah, a nen pel lapwda nehnloannge.

19 “Apel Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma roahmen ipamwai nehn jampah minminkihpene ara kapkap, poaki mehkij, nen uhdahn pirin pwoaidahng ara jang ipen Joamoaiho nehnloannge. 20 Pwa wijahkij ma roahmen ke jilmen pokon pene in oadoaihoa, Ngoah kin pwili irai mine wijahu.”

Karajraj in Papah Joampoak

21 *Peter sohdo ipen Jesus pwehng Ih, “Maing oai Koaun, pehn doapoa ngoahi en mahkoahng rioaiho ma kin wia dihp oang ngoahi? Isar ma ngoah mahkoahng ih pehn ijuh?”

22 *A Jesus japoang, Ih pwa, “Johpwa isar pehn ijuh, a pehn ijuh wad ijihjek.‡ 23 Pwa Wein nehnloannge doahroar nahmwarki men ma lemehda en wia koapwung in pwaipwanid oang nah papahk. 24 Nehn ah sapda wia koapwunngo, a emen irai wijikdohng ipoa, ma pwaipwanidki pehk in kohl lopw. 25 Papahu johpwa nainki mwani isar in dupukla ah pwaipwaniddo, doar nahmwarkiho pwa ih en noasla, doahroar lidu men, pwilihkihoar pahioa, nah jerihok, apel ah koapwoa ohroj pwa en kak dupukla ah pwaipwaniddo. 26 Papahu ken poadpwomwla mwohn nahmwarkiho, ‘Maing, koah en menlau mahkoahng ngoahi, koah en kanangmahioang ngoahi, pwa ngoahi pirin dupukkoang koawoa me ohroj.’ 27 Nahmwarkiho ken ipwilkihda ih apel mahkoahng ih ki ah pwaipwaniddo doar ken mweidoahng ih en inla.

28 “Mwerin a injang wijahu, ih suhwoang emen pwilihoa papah ma pwaipwanidki oang ih mwani silper jipidpwi, ih jipoardi, padikpene sipinwoaroa, pwehng ih, ‘Pispis dupukdo oamw pwaipwanid oang ngoahi!’ 29 Papahu rukdi mwohn ih poakmahk, ‘Menlau kanangmahioang ngoahi, pwa ngoahi nen dupukkoang koawoa!’ 30 A ih kia rong, doar ih peiddoang pwilihoahu nehn kalpwuhj oaroh pwilihoahu en dupukla ah pwaipwaniddo. 31 Nehn en pwilihoa papahk kapangda dahkij wiawi, irai injinjuwedkihla koalik, inla pwehng nahmwarkiho me ohroj ma wiawi. 32 Nahmwarkiho pangindo nah papahu pwehng: ‘Koah papah naunahmen! Ngoah mahkoahng koawoa oamw pwaipwanid ohroj oang ngoahi, pwa koah poakmahk ipoai; 33 A da koah ke johpwa mahkoahngki pwilihoammwo, doahroar oai ne mahkoahng koawoa.’ 34 Doari nahmwarkiho inenin lioas, doari ih peiddoang papahu nehn kalpwuhj pwa ih en loklok oaroh ngehd ih en dupukla ah pwaipwanid ohroj.”

35 Doar Jesus pwa, “Ioar joangwa ma Joamoaiho nehnloannge pirin wiahng kamwai, ma emenemen kamwai johpwa mahkoahng riah jang nehn ah mohngiong.”

19

Padahk doahr Mweipijoang in Pwoapwoaud

(Mark 10:1-12)

1 Nehn en Jesus kadoarihla Ah sikoa mehpwiai, Ih injang Galilee inla nehn wein Judea oaloap Pillap Jordan. 2 Pokon koalik oau kaujla Ih, Ih kemwehuwihla irai wijahu.

3 Pharisee pwi indoa Ipoa, jong in lidipi Ih ki ahr peidek, nehn irai idoak, “Imdoahr, asai Kojonneddo mweidoahng woal men en kak mweijang pahioa ki kahrpoa joah lipilpil?”

4 *Jesus japoang irai, “Kamwai kahjikkoar wadek Puk Joaroawi ma pwa jang oh sapin kawa, ‘Jounkapikpikko, wiahda armaj, woal apel li.’ 5 *Koahs pel pwa, ‘Jang in kahrpoahioauwe woal men pirin mweijang jamah apel inah ih pasoahng pahioahu, ara roahmenne paspene wiahla oau.’ 6 Ira ne johla wia roahmen a emennoar. Doari joh armaj men en kamweidpijoang da ma Koahs ne kapsahpene.”

7 *Pharisee-ok idoak ipoa, “A amwda Moses ke kihda kojonneddo pwa woal men kak kihda kijilikoau in kamweid, ih ken kak mweijang pahioahu.”

8 Jesus japoang irai, “Moses mweidoahng kamwai en mweijang pahioamwai kan pwa amwai nohn koapsakai. A jang in sapdahu me johpwa kin wiawi. 9 *A Ngoah pwehng kamwai, ma woalmen mweijang pahioahu in kahrpoa oau ma jaudi kamwahl, a ih painkihla emen li sohrohr ih wiahda dipen kamwahl.”

10 Nah Sohnpadahkkok pwehng Ih, “Ma ioar pirin doahr men nehn pwungen woal men apel pahioahu, doar mwehu en pwen joah pwoapwoaud.”

11 Jesus japoang irai, “Jaudi ohroj kak oang oaloahda padahkkoauwe, araihok oar ma mweimweioang jang puwoa. 12 Pwa kahrpoahpwi mine ma kahrehda armaj johkak pwoapwoaudkihda. Epwi noaisikdi palwoaroarai johpwa unjek; a epwi jang in arai leklekla, a epwi jang in pein injenarai arai johpwa nimen pwoapwoaud pwa en mwehuwoang Wein nehnloannge. Ma emen kak oaloa padahkkoauwe, a en oaloa.”

Jesus Kapaiahda Jeri Siksikpwi

(Mark 10:13-16; Luke 18:15-17)

13 Jerihpwi wijikdohng ipen Jesus pwa en kihdahng poah pohrai apel kapkapki irai, a sohnpadahkkok lipwoarehda armajjok. 14 Jesus pwehng irai, “Mweidoahng jerihkan en indoa Ipoai. Kamwai joah iroahdi irai, pwa Wein nehnloannge ioar wein joangoan armaj pwiai.”

15 Ih kihdahng poahk pohrai, doar Ih ken inla jang wijahu.

Mwahnkapw Koapwoahpwoa men

(Mark 10:17-31; Luke 18:18-30)

16 Anjoau kij mwahnkapw men indoa ipen Jesus idoak, “Jounpadahk, joangoan wihwia mwehu da ma ngoahi uhdahn wia pwa ngoahi en oaloahki mour joahsuk?”

17 Jesus japoang, “Amwda koah ke idoak oang Ngoahi dahkij mwehu? Emen oar ma mwehu. Kapwaihahda kojonned kan ma koah nimen dilda nehn mour joahsuk.”

18 *Woallo idoak, “Kojonned dahpwi?”

Jesus japoang, “ ‘Joah kojukdi armaj; joah kamwahl; joah pirap; joah karaun likamw; 19 *woaunki joamoamw apel inoamw; ipwilki mihn ipoamw doahroar oamw kin ipwilki pein koawoa.’ ”

20 Mwahnkappwo japoang, “Ngoah ne kapwaihahda kojonned pwiai ohroj. Da ngoahi en pel wia?”

21 Jesus pwehng ih, “Ma koah nimen unjekla, alwe noaskihla meohroj koah anki, kioang dupkoa kan armaj joamwoahmwoa kan, oamw pai nehnloannge nen koalikla; indoa pwilihla Ngoahi.”

22 Nehn en mwahnkappwo rong lal pwiai, ih injinjuwedla, ken allaluhla. Pwa woal inenin koapwoahpwoa men ih.

23 Doar Jesus pwehng nah sohnpadahkkok, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: inenin apwal oang armaj koapwoahpwoa en dilda nehn Wein nehnloannge. 24 Ngoah en pel pwuroahng pwa: Apwal oang armaj koapwoahpwoa men en dilda nehn wein Koahs jang kamel men en dilda nehn pwokin si pas.”

25 Nehn en sohnpadahkkok rong me, irai inenin pwuriamweikihla, idoak, “Doar inje kak mourla?”

26 Jesus jipwoallahng irai, japoang, “Me johkak ipen armaj, a ipen Koahs me ohroj kak.”

27 Doar Peter pwehng Ih, “Maing, kamai ne kihdi joang ohroj, pwa kamai en pwilihla koawoa. Dahkij kamai pirin anki?”

28 *Jesus pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa kamwai eijek roahmennen ma kin pwilpwili Ngoah, kamwai pirin pwili mwindi nehn mwoalen kadeikko apel pwili kadeikda kainek eijek riau in Israel, anjoauwo ma Nihn-Armaj pirin mwindi nehn Ah mwoal linngo nehn Ah Mwei Kappwo. 29 Apel irai ohroj ma injang umwarai kan, riarai woal, riarai li, jamarai, inarai, nihrai jerihkan, japwarai kan ki Ngoah, pirin oaloa pehn epwiki koalikjang apel pwilihki mour joahsuk. 30 *A armaj dir ma kin mijoa apkas pirin mwerinla, a armaj dir ma kin mwerin apkas pirin mijoahla.

20

Sohn Doadoahk in nehn Mwoaswelin Wain

1 “Wein nehnloannge doahroar woal men ma inla inminjoang pwa ih en oaloa armaj in doadoahk nehn ah mwoaswelin wainno. 2 Ih pwungkihoang irai pwa ih en dupuk irai mwani silper oau rehn oau, ih kadarla irai en doadoahk nehn mwoaswelin wainno. 3 Ih pwuroahng inla nehn wijahn noasnoasso kiloak duwoau minjoanngo, ih pel kapangda epwi armaj onohn mwahl joh me irai wia. 4 Ih pel pwehng irai en inla doadoahk a ih en dupuk irai dahkij ma koanoahng. 5 Irai ken inla. A ih pel pwuroahng inla kiloak eijek riau apel kiloak jiluh, ih pel wia joanngohr ma ih wia inminjoanngo. 6 A injoausik, nimwennoar kiloak limoau ih pwuroahng inla wijahn noasnoasso, ih pel kapangda epwi armaj ma pel onnonohn mwahl. Ih idoak oang irai, ‘Amwda kamwai ke koauwehkihla amwai anjoau onnonohn mwahl, johpwa doadoahk rehn oauwe?’ 7 Irai japoang, ‘Pwa joh armaj nimen doadoahkki kamai.’ Woallo pwehng irai, ‘Kamwai inla pwili doadoahk nehn mwoaswelin wainno.’

8 *“Injoausikko woallo pwehng nah jounkohwahu, ‘Panginpene sohn doadoahk kan, koah dupukla irai, sapkihda irai ma indoa mwuhr kan oaroh lel irai kan ma sapin indoa.’ 9 Woal kan ma sapda doadoahk kiloak, emen oaloa mwani silper oau. 10 A anjoauwo ma irai ma sapda doadoahk mijoa indoahng oaloa dupkoarai, irai lemleme pwa irai nen oaloa koalik. A irai pel oaloa mwani silper oau emenemen irai. 11 Nehn irai oaloa dupkoaraihok, irai sapda lipahnede jounmwoaswello pwa, 12 ‘Armaj pwiai doadoahk awa oauwoar, a kamai koakoahkla doadoahk pehn joauwo rehnnoauwe pokon pehn joauwo, a koah kioang kamai joangoan dopdop oauwoar!’ 13 Ih japoang emen irai, ‘Oai pirien, johpwa japwung oau ngoah wiahng koawoa, kisa joah pwungkihpene pwa mwani silper oau rehnnoau? 14 Oaloa dupkoammwen, koah ken inla in umwoammwo. Pwa injenoai, ma ngoah nimen dupukkoang iraihok ma indoa mwuhr doahroar oai dupuk oang koawoa. 15 Imdoahr, ngoah joah anki pwungin doadoahkki pein noai mwanihkai oang pein injenoai? Ke koah pihrinki ki oai kadek?’ ”

16 *Jesus kadoarihkihla Ah sikesik, pwa, “Armaj in mwuhr pirin mijoahla, a armaj in mijoa pirin mwerinla.”

Kajiluh in en Jesus Ah Kohpda doahr Ah pirin Mehdi

(Mark 10:32-34; Luke 18:31-34)

17 Nehn en Jesus allaluhdahlahng Jerusalem, Ih kasohrohrihla nah sohnpadahk eijek roahmenno wijahkij nehn allo, Ih pwehng irai, 18 “Kamwai kidal pwa kisai allaluhdahlahng Jerusalem, wijahwa ma Nihn-Armaj pirin likliklahng ipen jamwrou laplap apel jounpadahk in Kojonned kan. Irai pirin kadeikda Ih pwa Ih en kojkojdi. 19 Irai pirin pangla Ih ipen mihn likin kan ma pirin wiahla mihn kapis iparai, pwa en pokpok apel kalohpwuhla; in rehn kajiluh Ih pirin iejda.”

Poakpoak in Nohno men

(Mark 10:35-45)

20 Doari, pahien Zebedee indoa ipen Jesus; pwilihkihla nah jermwein roahmenno, dairukdi mwohn Ih, wia ah poakpoak.

21 Jesus idoak, “Da koah anahne?”

Liho japoang, “Inoauki oang ngoahi pwa noai jermwein roahmenne en pwili mwindi ipoamw in oamw loap moaun apel oamw loap meing nehn dohioammwo, ma koah pirin nahmwarkihla.”

22 Jesus japoang ara, “Kamwa jehjoa pwa dahkij kamwa poakpoakihen! Kamwa kak nim mwoakin loklokko ma Ngoah ne pirin ken nim?”

Ara japoang, “Kama kak.”

23 Ih pwehng ara, “A doar mwehu kamwa pirin pwili nim nimoai mwoakke. A joh oai oang pilda pwa inje pirin mwindi loap moaun apel loap meing in Ngoahi. Wijahpwiai ne kileldi oang iraihok ma Joamoaiho ne koaunopda.”

24 Nehn en sohnpadahk eijekko rongda me, irai inenin lioas oang riariho. 25 *A Jesus panginpene irai ohroj, pwehng irai, “Kamwai kidal pwa koaun in armaj rosros kan kin anki manman in koaunda nihrai armaj kan, laplap kan ioar kin anki manman ohroj. 26 *A ih jehpirin doahroar me ipamwai. Inje ma nimen laplap ioar ih pirin papah ohroj; 27 a inje ma nimen keiou ioar ih pirin wiahla nihmwai lidu — 28 doahroar Nihn-Armaj, ma indoa jaudi pwa armaj kan en papah, a Ih en papah armaj ohroj apel mihndahkihla Ah mour pwa en koamoaurla armaj dihrdir.”

Jesus Kemwehuwihla Woal Majkun Roahmen

(Mark 10:46-52; Luke 18:35-43)

29 Nehn en Jesus apel Nah sohnpadahkkok injang Jericho, pokon koalik oau kauj mwerirai. 30 Woal majkun roahmen mwindi imwin allo rongda pwa Jesus allaluhla wijahu, ara sapda rahrahu, “Maing, Koah ma nihn David! Jeuweje kama!”

31 Pokonno woarwoarihda ara, pwehng ara en nennenla, a ara kapwa koalikla ara rahrahu, “Maing, nihn David! Jeuweje kama!”

32 Jesus uhdi, pangin ara en indoa, idoak ipara, “Da kamwa nimen Ngoah en wiahng kamwa?”

33 Ara japoang, “Maing, kama nimen kapangda wija!”

34 Jesus ipwilkihda ara, Ih pukkoang mijarahk. Anjoauwohr ara ken kak kapang wija. Doar ara ken kaujla ih.

21

Dilda Jerusalem ki Rojon in Kalwehdi

(Mark 11:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)

1 Nehn en Jesus apel Nah sohnpadahkkok koaroannoang Jerusalem, irai lel Bethphage pohn Dolin Olip. Jesus kadarla sohnpadahk roahmen mijarai 2 pwehng ara “Kamwa alwe nehn kahnihmw en mijoahn, kamwa pirin kapangda ejel men pirapirdi, pwilihki nah pwinihk siksik men mine ipoa; Kamwa lapwadda ara ukdo Ipoai. 3 A ma emen idoakkoang kamwa mehkij, kamwa pwehng ih, ‘Koaunno anahne ara,’ nehn anjoauwohr ih nen mweidoahng kamwa.”

4 Mehpwiai wiawi pwa en pwoaida da ma joukohppo pwa:

5 *“Pwehng kahnihmw Zion,

Kapang, oamw nahmwarki allalu indoa ipoamw!

In aksiksik, mine pohn ejel men,

Mine pohn nihn ejel pwinihk pwulopwul men.”

6 Sohnpadahkkok ken inla wiahda me ohroj ma Jesus pwehng ara. 7 Ara ukdo ejello apel nah pwinihkko, kihdihoang ara likkoauwok pohra; Jesus doauda mwindi puwoa. 8 A pokon koalik oau piroakihdi arai likkoauwok nehn allo, a epwi pel poaloahdi rahn suhkoa piroakihoang nehn allo. 9 *Pokonno ma alu mwohn Jesus apel ihr ma alu mwerin, rahrahuki, “Kapnga* Ih ma kijehn David! Koahs en kapaiahda Ih ma indoa in oadoan Koaunno! Kapnga Koahs!”

10 Nehn en Jesus dilda nehn Jerusalem, Kahnihmmwo pwon mwoakidkihda Ah dilda. “Inje woal mene?” irai idoak.

11 A pokonno kin japoang irai, “Ih ioar Joukohp Jesus, jang Nazareth wein Galilee.”

Jesus Dilda nehn Umw Joarwiho

(Mark 11:15-19; Luke 19:45-48; John 2:13-22)

12 Jesus inla dilda nehn Umw Joarwiho, kajroahjang loaloa irai ohroj ma noaski apel dopdop koapwoa. Ih ukuddi en sohnkawiliali mwanihok arai sehpillok apel koauwehla dohn noaski mwureiok. 13 *Ih pwehng irai, “Ne insingdi nehn Puk Joaroawi ma Koahs pwa, ‘Umwoaie pirin adanki umwen kapkap,’ a kamwai ne wiahkihla dohn jounpirap!”

14 Armaj majkunpwi apel mwoasorpwi indoa ipen Jesus nehn Umw Joarwiho, Ih kemwehuwihla irai. 15 Jamwrou laplappok apel jounpadahk in Kojonneddo kan lioaskihla irai kapang manman kapwuriamwei pwiai apel rong en jerihok nehn Umw Joarwiho rahrahuki, “Kapnga oang Ih ma kijehn kadaudok in David!”

16 *Irai idoak oang Jesus, “A koah rong dahkij jeri pwiai pwahpwahpwa?”

Jesus japoang, “Eh Ngoah rong; kamwai kahjikkoar wadek Puk Joaroawi? Ma pwa ‘Koah ne oaloa kaping unjek jang in oawoan jerihkan apel jerihkan ma kin dihdi?’ ”

17 Jesus injang iparai, injang nehn kahnihmmwo inla Bethany, wija Ih koammoaldi inpwonngo.

Jesus Kariahla Suhkoa Pas

(Mark 11:12-14,20-24)

18 Inminjoang in rehnno, nehn en Jesus japahllahng in kahnihmmwo, Ih mwakohkohda 19 a Ih kapangda suhkoa fig pas imwin allo. Ih inla pwa Ih en kapang ma mine wah, joh wah Ih kapang, a pwen soahr doari. Doar Ih pwehng suhkoahu, “Koah johla pirin pwuroahng uhwa!” Anjoauwohr suhkoahu mengda.

20 Sohnpadahkkok kapang me, irai inenin pwuriamweikihla, irai ken idoak, “Imdoahr suhkoa pase kak pispisinnoar mengda?”

21 *Jesus japoang, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma kamwai kin pwojon johpwa peikajal, kamwai kak wiahda da ma Ngoah wiahng suhkoa pase; a jaudihoar mehwahr doari, kamwai pel kak pwehng dolloauwe, ‘Sohjang men, pein peiddihlahng koawoa nehn jeddo,’ a pirin pwoaida. 22 Ma kamwai kamehlele, kamwai nen oaloa da ma kamwai poaki nehn amwai kapkap.”

Peidek doahr en Jesus Pwungin wiahda Manman

(Mark 11:27-33; Luke 20:1-8)

23 Nehn en Jesus japahlla nehn Umw Joarwiho, Ih pwuroahng sapda padahk, a jamwrou laplappok apel epwi koaun pwi indoa Ipoa wiahng peidek pase: “En inje manman ma Koah wihwiahki joang pwiai? Inje ma kioang Koawoa manman oauwe?”

24 Jesus japoang irai, “Ngoah pirin pel idoak oang kamwai peidek oau; ma kamwai japoangla Ngoah, a, Ngoah pirin pwehng kamwai nehn en inje manman ma Ngoah wihwiahki joang pwiai. 25 John jounpoapdaij kihjang ia ah manman in poapdaiji armaj? Jang nehnloannge ke jang ipen armaj?”

Irai sapda akmaipene nehn pwungarai pwahpwahpwa, “Ma kisai japoangki, ‘Jang nehnloannge,’ Ih nen pwehng kisai, ‘A da kamwai joah kamehlelehki John?’ 26 A ma kisai japoangki, ‘Jang ipen armaj,’ me keperroang kisai, pwa armaj ohroj kin wiahki John joukohp men.” 27 Doar irai japoangla Jesus, “Kamai jehjoa.”

A Jesus wud japoang irai, “Doar Ngoahi pel jehpirin pwehng kamwai jang in en inje manman ma Ngoah wihwiahki mehpwiai.”

Karajraj in Jermwein Roahmen

28 “A da kamwai lemlemehioang karajraj pase? Woalmen mine ma nainki jermwein roahmen, ih inla ipen jermwein koalikko, ih pwehng, ‘Noai jeri, inla doadoahk nehn mwoaswelin wainno rehnnoauwe.’ 29 Jermweinno japoang jamahu pwa, ‘Ngoah kia,’ a mwuhr ih koaluhla, ukudla ah lamlam ih inla nehn mwoaswelin wainno. 30 Mwahmwahu pel inla ipen jermwein siksikko pwehng joanngohr. Jermwein siksikko japoang jamahu, ‘Eh, ngoah pirin inla.’ A ih johpwa inla. 31 Inje in jermwein roahmenno ma kapwaihahda kupwuren jamahu?”

Irai japoang, “Jermwein koalikko.”

Doar Jesus pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa jounrik daksissok apel lihn noaski palwoaroaraihok nen dilda nehn Wein Koahs mijen kamwai. 32 *Pwa John jounpoapdaij indoahng kamwai, pwa en kajalehng kamwai alin mourro, kamwai ken joah kamehlele ih, a jounrik daksissok apel lihn noaski palwoaroaraihok kamehlele. A nehn amwai kapang mehpwiak wihwiawi kamwai johpwa nimen ukudla amwai lamlam, kamehlelehla ih.

Karajraj in Sohn Mwoaswelin Wainno

(Mark 12:1-12; Luke 20:9-19)

33 *“Kamwai pel rong apkas karajraj: Mine koaun in mwoaswel men ma poadokdi mwoaswelin wain oau. Ih ken kelihpene, jaripda dohn ungudek wain oau loaloa, kouda wijahn iroir oau. Ih kioang sohn mwoaswel pwi pwa irai en kouwahki, ih ken jeiloakla nehn wai. 34 Ne lel anjoau in doddol wehn wainno, ih ken kadarla nah liduhpwi ipen sohn mwoaswellok pwa en oaloa pwoaijoa jang nehn mwoaswello. 35 A sohn mwoaswellok koldi liduhwok, pokihjili emen, a emen irai kojukdi, a emen irai kasoahki sakai. 36 Doari, koaun in mwoaswello pel pwuroahng kadarla liduhpwi ma dir jang pwihn keiouwo. Sohn mwoaswellok wiahng irai joanngohr. 37 Apel mwuhr ih kadarla nah jermweinno iparai, lemleme, ‘Mehlel irai uhdahn pirin woaunki noai jermweinno.’ 38 A nehn en sohn mwoaswellok kapang jermweinno, irai pwahpene nehn pwungarai, ‘Ioar nihn koaun in mwoaswello nah jermweinwa me; koa, kisai kojukdi ih, kisai ken wud japwankihla mwoaswel wainne!’ 39 Doari irai jipoardi ih, kerpwihla likin mwoaswello, irai kojukdi ih.”

40 Jesus idoak iparai, “Anjoauwo ma koaun in mwoaswello pwurdo, da ih nen wia oang sohn mwoaswellok?”

41 A irai japoang, “Ih uhdahn pirin kojukdi armaj nauna pwiai. Ih kioang epwi sohn apwali sohrohr nehn ah mwoaswelin wainno, ma uhdahn pirin kioang pwoaijoa anjoau ma koanoahng.”

42 *Doar Jesus pwehng irai, “Da, kamwai kahjikkoar wadek da ma Puk Joaroawi pwa?

‘Sakaiho ma jounkou umw kan ne kerpwihla,

wud wiahla sakain pwukoakoaimw!

Koaunno ma wiahda me;

mehkij ma kapwuriamwei mehlel oang kisai.’

43 “Ioar Ngoahi pwehngkihoang kamwai, pwa Wein Koahs pirin liklikjang kamwai liklikkoang oau wei ma nen kak kapwarahda wehn Wein Koahs. 44 [Armaj men ma pirin kipdihoang pohn sakaihoauwe, ih pirin kipdihoar mwoarpijoang, a ma armaj men ma sakai oauwe pirin kipdihoang puwoa pel nen kamwisihdi emen ma ih kipdihoang puwoa, ih pirin lelloar kamwisihpene.]”†

45 Nehn en jamwrou laplappok apel Pharisee-ok irai rongda en Jesus karajraj pwiai, irai lioaskihla pwa Ih karajrajki irai. 46 Doar irai jong en joalihdi ih, a irai mijik pokon in armajjok, pwa irai kin wiahki Jesus joukohp men.

22

Karajraj Kamdipwin Koapwoapwoaud

(Luke 14:15-24)

1 Jesus pel pwuroahng doadoahkki karajraj nehn a sikesik oang armajjok, Ih pwa, 2 “Wein nehnloannge doahroar nahmwarki men ma koaunopda kamdipwin koapwoapwoaud oau oang nah jermweinno. 3 Ih kadarla nah liduhwok pwa en pakairkihoang irai ma oaloa lukko en indoa; a irai johpwa nimen pwili sowoahda. 4 Doari, ih pel kadarla epwi lidu en pwehng irai, ‘Kamdippwe ne onopda, kahu woal kai apel kahu pwulopwul moad kai ne kojkojdi. Me ohroj ne onopda. Irai enken indoa!’ 5 A Iraihok ma luk wiawihoang johpwa soahk, a pwen wihwiahr pein irai doadoahk, emen inla nehn ah mwoaswel, emen nehn ah stohwa. 6 Epwi koldi nah jounpakairrok koalkoa, apel kojukdi irai. 7 Doari, nahmwarkiho inenin lioasla. Ih kadarla nah jounpeihok en kojukdi iraihok ma kojukdi nah jounpakairrok apel okojda arai kahnihmmwok. 8 Ih pel pwehng nah liduhwok, ‘Kamdipwin koapwoapwoaudde ne onopda, a irai ma luk wiawihoang joah warroang pwili. 9 Apkas inla nehn al kan lukehdo ohroj ma kamwai kapangda.’ 10 Doar liduhwok ukdo ohroj ma irai suhwoang, armaj mwehu apel armaj nauna doahr oauwoar, kamdippwo ken dirkihla armaj.

11 “A anjoauwo ma nahmwarkiho indoahng suhwoang armajjok, ih kapangda woal men ma joah mine nehn likkoauwin koapwoapwoaud. 12 ‘Oai pirien, imdoahr oamw dildo nehn ummwe johpwa likkoauki likkoauwin koapwoapwoaud?’ A woallo johpwa japoang. 13 *Doari, nahmwarkiho pwehng irai ma jeujeuweje ih, ‘Piroahdi poah apel ehn kamwai kerpwihla ih likin wija rosso, wijahu ma joang apel keikeikeisakai.’ ”

14 A Jesus koarjoahla karajrajjo pwa, “Dir armaj oaloa lukko, a epwihoar pilpilda.”

Daksis oang Caesar

(Mark 12:13-17; Luke 20:20-26)

15 Pharisee-ok suhpene pwa irai en koajoanehdi doahr irai en lidipihdi Jesus ki mehk ma Ih pwa, pwa irai en kak kadpoahki Ih. 16 Irai kadarlahng Ih epwi nihrai sohnpadahkkok pwilihki epwi nihn Herod sohn doadoahkkok, en idoak oang Ih peidek oauwe: “Jounpadahk, kamai kidal pwa Koah armaj mehlel men. Koah padahkki kupwuren Koahs oang armaj johpwa kaspoahki da wiawihoang Koawoa. Koah johkin lipilpilki armaj. 17 Apkas pwehng kamai da Oamw lamlam oang me: Pwen pwung en dupuk daksis oang Caesar in Rome ke joah?”

18 A Jesus pwen kidal arai lamlam nauna, Ih pwa, “Mwalaun kamwai! Amwda kamwai ke jongjong in lidipihdi Ngoahi? 19 Kajalehng Ngoahi oau mwani silperren ma kamwai kin dupukki daksis!”

Irai wahdohng Ih mwani silper oau, 20 a Ih idoakkoang irai, “Mijen apel oadoan inje me pohn sende?”

21 Irai japoang, “Caesar.”

Jesus pwa, “Doar ioar; dupukkoang Caesar dahkij ma ah. A dupukkoang Koahs dahkij ma Ah.”

22 Nehn irai rongda me, irai pwuriamweikihla, irai ken japahlpijoang.

Peidek Doahroar Iejda Jang Mehdi

(Mark 12:18-27; Luke 20:27-40)

23 *Rehnnohr Sadducee-pwi indoa ipen Jesus. (Irai pwa armaj jehpirin iejda jang mehdi.) Irai indoa Jesus idoak, 24 *“Maing Jounpadahk, Moses pwa, ma woal men mehdi a joh nah jeri, riah woal pirin wud painkihla liho pwa en wiahda kadaudokoan woal mehdiho. 25 Doari, riari oau kin minmine ipasai, woal ijimen. Minnohr koalik pwoapwoaudla oaroh mehdi jang pahioahu a joh nihra jeri. A in doahroar siahk oauwe riah woal pel painkihla liohdiho. 26 Joanngohr pel wiawihoang karoahmenno, apel kajilmenno. Allaluhdi oaroh lel min kaijimenno. 27 A oh mwuhr lihwa mehdi. 28 Doari nehn rehnno ma armaj mehdi kan pirin iejda, inje in min ijimenno ma ioar pirin pahien liho, nehn irai ohroj ne painkihda ih.”

29 Jesus ken japoang irai, “Kamwai inenin japwung, kijehn amwai johkin woahwoahki Puk Joaroawi ke manman in Koahs. 30 Anjoauwo ma mehdihok iejda, irai pirin doahrla sohnloang in nehnloannge, jehpirin pwoapwoaud. 31 A oang in irair oauwe, kamwai johkin wadek dahkij Koahs pwehng kamwai? Ih pwa, 32 *‘Ngoah ioar Koahs in Abraham, Koahs in Isaac, apel Koahs in Jacob.’ Ih ioar Koahs in armaj mour, jaudi armaj mehdi.”

33 Nehn en pokonno rong Ih, irai ken pwuriamweikihla Ah padahk.

Kojonned ma Keiou Kajampwal

(Mark 12:28-34; Luke 10:25-28)

34 Nehn en Pharisee-ok rongda pwa Jesus ne kasukihdi en Sadducee-ok ahr peidekkok, irai ken pokonpene. 35 Emen in irai, jounkawoahwoahn Kojonneddo nimen lidipihki Jesus peidek oau, 36 “Jounpadahk,” ih idoak, “ia kojonned wa ma keiou kajampwal nehn Kojonneddok?”

37 *A Jesus japoangki, “ ‘Koah en ipwilki Koaunno oamw Koahs ki oamw mohngiong ohroj, ngenimwen ohroj, apel oamw lamlam ohroj.’ 38 Me ioar kojonned wa ma keiou koalik apel kajampwal. 39 *A kariau in kajampwal ma pel doahroar me: ‘Ipwilki mihn ipoamw doahroar oamw ipwilki pein koawoa.’ 40 *Kojonned in Moses kan ohroj apel padahk in joukohp kan ohroj poahjoanda pohn kojonned riau pwiai.”

Peidekki doahr Messiah?

(Mark 12:35-37; Luke 20:41-44)

41 Nehn en Pharisee-ok pokonpene; Jesus idoak oang irai, 42 “Ia amwai lamlam oang Messiah? Kijehn kadaudokin inje Ih?”

Irai japoang, “Ih kijehn kadaudokin David.”

43 Jesus pel idoak, “Amwda Ngenin Koahs ke audohkihda David pwa Ih en panginki ‘Oai Koaun.’

44 *‘Koaunno pwehng Oai Koaun:

Koah en mwindi oang in loap moaun in Ngoah,

Oaroh Ngoah kihdihoang Oamw imwinsihsi kan pehn pwoalkoamwen kan.’

45 Ma David panginki ih ‘Koaun,’ imdoahr ih en kak wia kadaudokin David?”

46 Johpwa emen kak japoangki Jesus mehkij; Jang rehnno inla, johla emen nimen idoakkoang Ih mehkij.

23

Jesus Kalkehjang Irai jounpadahk in Kojonned apel Pharisee kan

(Mark 12:38,39; Luke 11:43,46; 20:45,46)

1 Doar Jesus kapahrak oang pokonno apel Nah sohnpadahkkok, 2 “Jounpadahk in kojonned kan apel Pharisee-ok ioar irai ma anki manman in kawoahwoa kojonned in Moses. 3 Doari, kamwai uhdahn pirin pel peikkoang apel kapwaihahda me ohroj ma irai kin padahkihoang kamwai; a kamwai johpwa japjang arai wihwia kan. Pwa irai johpwa kin kapwaihahda dahkij arai kin kapahrakkihwe. 4 Irai kin piroahdihoang wijik soausoau pohn armaj. Irai johkin kamwoakid apas jandin poahrai pwa en jeuwejehda wijik soausoau pwiai. 5 *Me ohroj ma irai kin wia, irai wia pwa en janjal mwehu mwohn armaj. Kamwai soahk mwehu koalik in koakon kan ma mine in soamwoarai apel in poahrai ma iren Puk Joaroawi kan mine loaloa apel roairoai in mihn pirapirin arai likkoauwo.

6 “Irai perenki mwindi in moangoan sehpil kan nehn kamdipw apel mine nehn jeia ma keiou kajampwal nehn jinakoke kan! 7 Irai perenki armaj kan en rahnmwahuwi irai nehn pokon kan, panginki irai ‘jounpadahk.’ 8 Kamwai joah kin nimen armaj en panginki kamwai ‘Jounpadahk,’ pwa kamwai ohroj doahroauwoar, apel anki Jounpadahk mennoar. 9 Pel johpwa panginki emen pohn jampah ‘Mwahmwa,’ pwa Jamamwai emennoar doari ma mine nehnloannge. 10 Kamwai joah pel nimen emen en panginki koawoa koaun, pwa amwai koaun mennoar ioar ‘Christ.’ 11 *Minwa ma keiou laplap nehn pwungamwai kan en wia sohn papah. 12 *Pwa emen ma nimen laplap pirin siksikla, a emen ma kin aksiksik pirin laplapla.”

Jesus Kariahla arai Mwalaun

(Mark 12:40; Luke 11:39-42,44,52; 20:47)

13 “Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned kan, apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai! Pwa kamwai kin risingdi jang wanihmw in Wein nehnloannge, a pein kamwai joh kin dilda ke mweidoahng armaj kan ma kin engdehn in dilda.

14 [“Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai! Kamwai kin jerkihjang umwen liohdi kan nehn amwai kin lioajoahjki amwai kapkap roairoai. Ioar mehwa kamwai nen oaloahki koaloklok koalik.]*

15 “Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai! Kamwai kin joarjoaroakjili nehn jed apel kosehwe weipwi pwa kamwai en ukuddoang lamlamin armaj emen oang in amwai lamlam in mihn Jew; nehn ah ne lohdi kamwai kin wiahng ih en warroang inla nehn ehl pehn riau koalik jang kamwai.

16 “Ia woahr apwal oang kamwai jounkaweid majkun kan! Kamwai kin padahkihoang armaj kan ma emen ma kin kahukihla Umw Joarwiho johkin pwukoahki, a ma emen ma kin kahukihla kohllo nehn Umw Joarwiho ih ioar pwukoahki ah kahula. 17 Armaj majkun pweipweipwi kamwai! Ia mehwa kajampwal in kohl ke Umw Joaroawi ma kin kajarwihla kohl. 18 Kamwai pel pwa ma emen ma kahukihla pei joarwiho, jehpirin pwukoahki; a ma emen ma kin kahukihla mihn meiroang in pohn peiho ih ioar pwukoahki ah kahula. 19 Ia woahr amwai majkun! Mindahioau ma kajampwal, meiroang ke peiho ma kajarwihla meiroanngo? 20 Doari, armaj men ma kin kahukihla pei joarwiho, ih kin kahukihla pei joarwiho apel me ohroj ma mine puwoa. 21 Nehn en emen kin kahukihla Umw Joarwiho, koah kahukihla Umw Joarwiho apel Koahs, ma mine loaloa. 22 *Nehn en emen kin kahukihla nehnloannge, ih kin kahukihla mwoalen Koahs apel Ih ma mine puwoa.

23 *“Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai! Kamwai kin meiroangki oang Koahs eijek kij oau in amwai koapwoahn jampah, apel mihn kioang nimen mwinge ma doahroar mint, dill, apel cumin, a kamwai johkin peikkoang padahk kajampwal kan in kojonneddo ma doahroar pwung paiai, kalahngan apel mehlel.† Ioar mehpwiai ma kamwai uhdahn pirin kapwaihahda apel pwilihkihoar minpwiok. 24 Jounkaweid majkunpwi kamwai! Kamwai likihla loang jang nehn nimamwai pil pwadoar kamwai japwungla johploahdi kamel?

25 “Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned kan apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai, kamwai kin kamwkelehda likin nihmwai mwoak apel pileis, a loaloa dirkihla dipwjoau ma kamwai kin pein oaloahdi jang in amwai kin roprop oang pein kamwai. 26 Pharisee majkun men koawoa! Keiou kamwkelehda nehn mwoakko mijkoalkoal, a likin nen pel mwakelkelda.

27 *“Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai! Kamwai kin mwehuki mwakelkel in likin joaujoau, a loaloa dir in sihn armaj mehdi apel me kajaus ohroj. 28 Pel doahr kamwai, kamwai jong en doahroar armaj pwung likimwaikan, a loaloa mohngiongimwai kan dirkihla widing apel mwoarjuwed.

Jesus Kohpda doahroar Irai pirin Koaloklok

(Luke 11:47-51)

29 “Ia woahr apwal oang kamwai jounpadahk in kojonned apel Pharisee kan! Mwalaunpwi kamwai! Kamwai kin wiahda joaujoau mwehu oang joukohp kan apel kalingihda joaujoau in armaj mwehu kan; 30 kamwai kin pwa, ‘Ma kamai kin pwili mine nehn mwein jamasaihok, kamai nen jehpwili kojukdi joukohppok.’ 31 Kamwai ne pein kadehdehda pwa kamwai kijehn kadaudok en iraihok ma kojukdi joukohppok. 32 Kamwai doaudoaula kadoarihla dahkij ma jamamwaihok ne sapkihda. 33 *Sinekpwi kamwai, ipwihpw in sinekpwi kamwai! Kamwai lemleme pwa kamwai kak pisjang kadeik in nehn ehl? 34 A doar Ngoah pwehng kamwai pwa Ngoah pirin kadardohng kamwai joukohppwi, woal loalkoangpwi, apel jounpadahkpwi; kamwai pirin kojukdi epwi, kalohpwuhla epwi, poki epwi nehn amwai jinakoke kan apel kauj jang irai nehn koaujoan kan. 35 *Doari, imwlahn mehpwiai, koaloklok pirin aluhwoang kamwai pwa jang in amwai kojukdi armaj ma joh diparai; sapda jang in kojkojdihn Abel lel kojkojdihn Zechariah nihn Berechiah, ma kamwai kojukdi nehn pwungen Umw Joarwiho apel pei joarwiho. 36 Ngoah pwehng kamwai in mehlel pwa koaloklok in kojukdi armaj pwiai pirin aluhwoang armaj in rehn oauwe!”

En Jesus Ipwil oang Jerusalem

(Luke 13:34,35)

37 “O Jerusalem, Jerusalem! Koah ma kin kojukdi joukohp kan apel kasoahki sakai jounpakairrok ma Koahs kadardohng koawoa! Pehn doapoa Ngoah nimen jupwurpene nihmw jerihkan doahr jummwa pein men kin kihpene nah pwinihk kan pehn poah, a koah joah nimen mweidoahng Ngoahi! 38 *A doar, oamw Umw Joarwihn pirin soahnda johla sowoa. 39 *A Ngoah pwehng koawoa me, koah nen johpwa pwuroahng kapang Ngoahi oaroh koawoa en pwa ‘Koahs en kapaiahda Ih ma indoa in oadoan Koaunno.’ ”

24

Jesus Sikoa Doahr Ohlahn Umw Joarwiho

(Mark 13:1,2; Luke 21:5,6)

1 Nehn en Jesus japjapahljang Umw Joarwiho, Nah sohnpadahkkok kajalehng Ih doahroar mwomwen Umw Joarwiho. 2 A Ih pwehng irai, “Kamwai kapang mwehuwi mehpwiai ohroj. Ngoah pwehng kamwai in mehlel, joh oau sakai pirin luhwoahdi nehn dohiah, ohroj pirin mwoardi.”

Apwal apel Loklok kan

(Mark 13:3-13; Luke 21:7-19)

3 Nehn en Jesus mwindi pohn Dolin Olip, Nah sohnpadahkkok indoa Ipoa in rir, “Pwehng kamai, pwa ngehd mehpwiai pirin wiawi, a kilel dahpwi ma pirin kajalehda Oamw anjoau in japahldo apel imwin jampah.”

4 Jesus japoang irai, “Kamwai kanaihoang kamwai pwadoar armaj kapweipweidi kamwai. 5 Armaj dir pirin indoa in oadoaihoa pwa, ‘Ngoahi ioar Messiah!’* Irai pirin kapweipweidi armaj dir. 6 Kamwai pirin rong rongin mahwin pirin wiawi wija koaroan apel doh, a joah majpwehkda. Pwa mehpwiai uhdahn pirin wiawi, a jaudi ioar imwin jampah me. 7 Wei kan pirin mahwin pene nehn pwungarai. Japw kan pirin uhpene nehn pwungarai. Wija ohroj lehk koalik apel roarroarin japw pirin. 8 A mehpwiai ohroj pwen doahroar sapdakoan moadoakin noaisik.

9 *“Doar kamwai pel pirin joaldi apel, kiheklahng koaloklok apel kojkojdi. Sohn wei ohroj nen lioassoangda kamwai pwa Ngoahi. 10 Nehn anjoauwo dir pirin kerpwihla ahr pwojon, epwi pirin pangla, a irai pirin pel lioas pene nehn pwungarai. 11 A doar, joukohp likamw dir pirin pel pwokda, kapweipweidi dir armaj. 12 Me nauna pirin dirla nehn wijahkan, limpoak in armaj dir pirin siksikla. 13 *A emen ma kolkol oaroh lel imwin pirin mourla. 14 Apel Rongmwehu in Weiho pirin padahk nehn jampah pwon, pwa armaj ohroj en rong; a imwin jampah kapwa leldo.

Janjal Kamajpwehk Naunahu

(Mark 13:14-23; Luke 21:20-24)

15 *“Kamwai pirin pel kapang Janjal Kamajpwehk Naunahu ma Joukohp Daniel ne kohpda. Ih pirin uhda nehn wija joarwiho.” (Ma emen wadek me, en woahwoahki!) 16 “Doar irai ma mine Judea en kaudahla pohn dollok. 17 *Ma emen ma mine pohn umwahu en johpwa doaudihla nehn umwahu pwa en oaloa mehkij. 18 Emen ma mine nehn japw, en joah pwurla pwa en oaloa ah joakid. 19 Ia woahr apwal oang li lijaian apel nohnohk ma kadihdi jeri nehn anjoauwo. 20 Kamwai poaki ipen Koahs pwa amwai kaula in pisla en joah wiawi anjoau in kopou ke Sabbath. 21 *Pwa apwal in anjoauwo pirin koalik jang apwal ma kin wiawi jang mehj leldo apkas; pel joh mehkij pirin doahroar jang me inla. 22 Koahs ne kajipidihla rehnnok; pwa ma Ih johpwa wia me, joh armaj emen pirin pisla. Pwa nah armaj pilpil kan ioar kahrehda ih pirin kajipidihla rehnnok.

23 “Doari, ma emen pwehng kamwai, ‘Kapang, ioar Messiah wa me,’ ke ‘Ih o,’ johpwa kamehlele. 24 Messiah likamw apel joukohp likamw pirin pwokda wia manman kapwuriamwei pwa en kapweipweidi nihn Koahs armaj pilpil kan, ma kak. 25 Kamwai rong, pwa Ngoah ne pwehng kamwai mwohn mehpwiai pirin wiawi.

26 *“Doar ma armaj pwehng kamwai, ‘Kapang, Messiah mine nehn allo!’ — joah inla kapang. Ke, ‘Kapang, ih oakkoakkoak nehn ummwo!’ — joah kamehlele. 27 Nihn-Armaj pirin indoa doahroar joarom ma kin kamaramihda mijen loannge pwon.

28 *“Vulture kin pokonpene wija ma mahn ke palwar mehdi kin mine.”

Indoahn Nihn-Armaj

(Mark 13:24-27; Luke 21:25-28)

29 *“Mwerin rehn apwal koalikkok, Joauwo pirin rosla, johnpwonngo johla maramin, ujuhwok pirin kipdi jang mijen loannge, apel manman in nehnloannge pirin mwoakidda jang nehn dohiarai. 30 *A doar, kilel in Nihn-Armaj Ah pirin indoa pwokda mijen nehnloannge, a kadaudok in jampah ohroj pirin jong nehn irai pirin kapang doahroar Nihn-Armaj Ah pirin alu indoa pohn koasoau in mijen loannge in sihkei apel ling koalihkkoalik. 31 Ngilen jowi koalik oau pirin wiawi, a Ih pirin kadarla Nah sohnloannge kan wija ohroj in jampah jang in palimese lel palikapi, pwa irai en kapokonihpene Nah armaj pilpil kan.

Padahk jang Suhkoa Fig

(Mark 13:28-31; Luke 21:29-33)

32 “Ngoah nimen kamwai en oaloa padahk oau jang in suhkoa fig ma rahn suhkoa pase kin krihn kodla apel mwisla doar soah kan ken sapda pouj doar kamwai ne kidal pwa roak ne koaroando. 33 Pel doahroar, ma kamwai pirin kapang mehpwiai ohroj wiawi, kamwai pirin kidal pwa anjoau in ne koaroando,† ne nimwennoar sapda. 34 Ngoah pwehng kamwai in mehlel pwa mehpwiai ohroj pirin wiawi mwohn en armaj ohroj ma mour apkas pirin mehdi. 35 Nehnloannge apel jampah pirin johrla, a Oai Mahjan kan jehpirin joaloangla.

Johpwa Emen Kidal Rehnno apel Awahu

(Mark 13:32-37; Luke 17:26-30,34-36)

36 “A johpwa emen kidal rehnno ke awahu ma mehpwiai pirin wiawi, sohnloang in nehnloannge apel Nahu‡ jehjoa. Jamahu kalahpwuk kidal. 37 *Indoahn Nihn-Armaj pirin doahroar ma ne wiawi oh nehn en Noah mweiho. 38 Nehn rehnnok mwohn nohlikko armaj kan kamkamdipw, jakjakau, woal kan apel lihkan pwoapwoaud oaroh lel rehnno ma Noah dilloang nehn warihmmwo. 39 *A irai johpwa kidal pwa da pirin wiawi oaroh lapakehu ne indoa pohkla irai ohroj. Ioar doahr pirin wiawi anjoauwo ma Nihn-Armaj pirin indoa. 40 Anjoauwo woal roahmen pirin doaddoadoahk nehn japw oau; emen pirin wijik jang, emen luhwoahdi. 41 Li roahmen pirin daulahk pilahwa nehn wijahn wia pilahwa; emen pirin wijik jang, emen luhwoahdi. 42 Kamwai anahne onop anjoau ohroj, pwa kamwai jehjoa pwa rehn dahioau Koaunno pirin japahldo. 43 *Ma koaun in peneinei oau kidal anjoauwo ma jounpirap men pirin indoa, koah nen kidal pwa ih pirin poahd apel johpwa mweidoahng en koauwehla umwahu. 44 Ioar mehwa kahrehda kamwai en anahne onnonop anjoau ohroj. Pwa Nihn-Armaj pirin indoa anjoau oau ma koah joah kajik.

Lidu Loalpwoas ke Lidu Joaloalpwoas

(Luke 12:41-48)

45 “Inje jounpapah ma poadidi apel koahiok? Ih ma koaunno pilda pwa en pwukoahki apwali epwi jounpapah kan pwa en nehk oang kanahr mwinge nehn anjoau ma koanoahng. 46 Meid pai papahmeno ma koaunno pwurdo in umwahu kidalda pwa ih wia doadoahk mwehu, 47 Ngoah pwehng kamwai in mehlel, koaunno nen kioang jounpapah meno en kohwahki me ohroj ih anki. 48 A ma ih jounpapah nauna men, ih pirin pwehng pein ih pwa, ‘oai koaunno jehpirin japahldo anjoau roairoai.’ 49 Ih ken sapda koalkoa pwilihoa jounpapahk, apel pwili mwinge apel nimnim oang sohn jakauwok. 50 Ah koaunno pirin pwurdo oau rehn ma jounpapahu johpwa kajik apel kidal. 51 Koaunno pirin poaloa woasiksikihdi ih kihlahng ipen pwihn mwalaunnok wija ih pirin joang apel keikeikeisakai.

25

Karajraj in Jerpein Eijek

1 *“Wein nehnloannge doahroar me; anjoau kij jerpein eijek wahda nihrai lahmmok inlahng kajamwo woal kamwohddo. 2 Limmen in irai pweipwei, a limmen loalkoang. 3 Jerpein pweipwei limmenno johpwa wahda pilen nihrai lahmmok, 4 a min loalkoang limmenno wahda rumehpwi audohkihda pilen nihrai lahmmok. 5 Nehn en woallo kosin indoa, lihok moairla.

6 “Lel in lopkoan pwong irai pwohrkihda ngilen poangpoang, ‘Kapang, woalwa ne leldo! Kamwai indoa kajamwo ih!’ 7 Jerpeinnok ohroj pwohrda onopda nihrai lahmmok. 8 Min pweipwei limmenno poaki ipen min loalkoanngok, ‘Menlau kihdoahng kamai ekij pilen nihmwai lahm kan, pwa nihmai lahmkai ne kunla.’ 9 A jerpein loalkoang japoang, ‘Johkak. Nen johpwa isar oang kisai ohroj. Inla nehn stohwa dupukda nihmwai pilen lahm kan.’ 10 Anjoauwo irai inla nehn stohwa dupuk nihrai pilen lahmmok, woal kamwohddo ne indoa, irai ma ne onopda pwili ih dilda oang kamdipw in koapwoapwoauddo, wanihmmwo risdi loakdi.

11 *“Mwuhr, jerpein pweipweihok pwurdo, irai uhda likin wanihmmwo poangpoang, ‘Maing, risingda wanihmmwen oang kamai!’ 12 A ih japoang, ‘Ngoah pwehng kamwai in mehlel, Ngoah jehjoa kamwai!’ ”

13 Jesus kadoarihla karajraj pase, “Doar onnonop, pwa kamwai jehjoa rehn ke awa ma Nihn-Armajjo pirin japahldo.”

Karajraj in Papah Jilmen

(Luke 19:11-27)

14 *“Wein nehnloannge doahroar woal men ma pirin wia ah jeiloak. Ih pangin pene nah papahk ih nehk oang irai ah koapwoa kan, pwa irai en apwali oang ih. 15 Oang emen ih kioang uhwen ah koahiok: Oang emen ih kioang mwani kohl limekid, oang emen ih kioang riekid, a oang emen ih kioang kid doar ih ken jeiloakla. 16 Papahu ma oaloa mwani kohl limekid inla kadirihla nah mwanihok pel wiahda mwani kohl limekid. 17 Pel doahroar minno ma oaloa mwani kohl riekiddo, pel wiahda mwani kohl riekid. 18 A papahu ma ne oaloa mwani kohl kiddo, Ih ken inla jaripda pwoarroau nehn pwirejjo oakihla nihn ah koaunno mwanihok.

19 “Mwerin anjoau roairoai, en papahk ahr koaunwa pwurdo pwa en koajoanehdi mwanihok iparai. 20 Papahu ma oaloa mwani kohl limekid indoa pel wa mwani kohl limekid ‘Maing, koah kioang ngoahi mwani kohl limekid, kapang pel mwani kohl limekid ngoah ne koadoahkoahda.’ 21 Koaunno japoang, ‘Doadoahk mwehu, papah lelpoak apel mehlel men koawoa, ki oamw koahiok in koadoahkoahda mehkij siksik, ngoah pirin kioang koawoa mehkij koalik koah en kin appwapwali. Indoa pwili injenmwahuki oai pai.’ 22 Papahu ma oaloa mwani kohl riekiddo pel indoa pwehng ih, ‘Maing: kapang! Koah kihdoahng ngoahi mwani kohl riekid, a me pel riekid ngoah ne koadoahkoahda,’ 23 Koaunno pel pwehng ih, ‘Doadoahk mwehu, papah lelpoak apel mehlel men koah, ki oamw koahiok in koadoahkoahda mehkij siksik, ngoah pirin kioang koawoa mehkij koalik koah en appwapwali. Indoa pwili injenmwahuki oai pai.’ 24 A papahu ma oaloa mwani kohl kiddo, pel indoa pwehng ih, ‘Maing, ngoah kidal pwa koawoa woal joah mahk men; koah kin doli wija ma koah johkin poadok, koah kin nekid pene wija ma koah johkin kamwroahwe. 25 Nehn oai mijik koawoa, ngoah inlahr oakihla nihmw mwanihok nehn pwirej. Kapang! Ioar nihmw mwani koa me.’ 26 A koaunno japoang, ‘Koah papah nauna apel dangahnga men! Koah kidal pwa ngoah armaj apwal men, ma kin doli wija ngoah joah poadok, oaloahjang wija ma ngoah joah koadoahkoa? 27 Amwda koah joah nekidla noai mwani kan nehn pangk, pwa ngoah en kak oaloa ohroj pwilihkihla wihnin nehn oai pwurdo? 28 Doari, kamwai kihjang mwanihkan ipoa, kamwai kioang papahu ma nainki mwani kohl nenno. 29 *Pwa oang emen ma anki mehkij, kakoalikpoa pirin pel aluhwoang; a oang ih ma joh ah mehkij, dahkij ma mine ipoa nen pel kihekjang. 30 *Apkas kerpwihla min joh kaspoa mene likin wija rosso, wijahu ma ih pirin joang apel keikeikeisakai.’

Kadeikpen Wei kan

31 *“Nihn-Armaj pirin indoa nehn Ah klohri doahroar Nahmwarki men, pwilihki Nah sohnloang kan ohroj, Ih pirin mine nehn Ah mwoalen kadeik linngo. 32 A sohn jampah ohroj pirin pokonpene mwohn Ih. Ih pirin kasohrohrihpijoang oang pwihn riau, doahroar jilepen jihpw men kin kasohrohrihpijoang jihpw jang kuhs. 33 Ih pirin kihla armaj pwunngok loap moaun a luhwoahk loap meing. 34 Doar Nahmwarkiho pwehng irai ma mine loap moaun, ‘Indoa, kamwai ma ne kapaida jang ipen Joamoaiho! Indoa oaloahdi weiho ma koaunopdahng kamwai jang sapin wiawihdahn jampah. 35 Pwa nehn Oai kin mwakohkohda, kamwai kamwinge Ngoahi; nehn Oai mareuda, kamwai kihdoa Nimoai pil; a nehn Oai wia mihn keiru men, kamwai kajamwohng Ngoahi nehn umwamwai kan; 36 nehn joh Oai likkoau, kamwai kihdoa Oai likkoau; nehn Oai johmwehu, kamwai kin pwokdo apwali Ngoahi; Ngoah joaldi nehn kalpwuhj, kamwai paj Ipoai.’

37 “Armaj pwunngok japoang, ‘Maing, ngehd kamai kapang Koawoa mwakohko, kamai kamwinge Koawoa? Ke mareu, kamai kioang Koawoa pil Koah en nim? 38 Ke armaj in indoa men, kamai kajamwo Koawoa? Ke joah likkoau, kamai kalikkoauwihda Koawoa? 39 Ngehd kamai ne pel kapang Koawoa johmwehu ke joal nehn kalpwuhj, a kamai alwe paj Ipoamw?’ 40 A Nahmwarkiho pirin japoang, ‘Ngoah pwehng kamwai in mehlel, nehn amwai wiahng emen rioai keiou siksik, Ngoahi ma kamwai ne wiahng!’

41 “Doari Ih wud pwehnglahng iraihok loap meing, ‘Kamwai alwe jang Ngoahi, kamwai ma riahla kan! Alwehng nehn oaiho ma johkin kunla ma koaunopdahng Jehsen apel ngen jaussok! 42 Pwa Ngoahi mwakohko, kamwai joah kamwinge Ngoahi. Ngoah mareu, kamwai joah kanimpili ngoahi. 43 Ngoah armajin indoa men, kamwai joah kajamwo Ngoahi oang nehn umwamwai kan. Ngoah joah likkoau, kamwai joah kalikkoauwi Ngoahi. Ngoah johmwehu pel nehn kalpwuhj, kamwai joah indoa Ipoai.’

44 “A irai japoang, ‘Maing, ngehd kamai ne pel kapang Koawoa mwakohko ke mareu ke wia armajin indoa men, ke joah likkoau, ke johmwehu, ke mine nehn kalpwuhj, a kamai joah jeuweje Koawoa?’ 45 A Ih japoang irai, ‘Ngoah pwehng kamwai in mehlel, nehn amwai johpwa nimen jeuweje ih ma keiou siksik in rioai pwiai, kamwai johpwa nimen jeuweje Ngoahi.’ 46 *Doar irai pirin inlahng koaloklok joh imwin, a irai ma pwung pirin inlahng mour joh imwin.”

26

Koajoandihn Kojkojdihn Jesus

(Mark 14:1,2; Luke 22:1,2; John 11:45-53)

1 Anjoauwo ma Jesus ne kadoarihla Ah padahk doahr mehpwiai ohroj, Ih ken pwehng Nah sohnpadahkkok, 2 *“Mwerin rehn riau, doahroar amwai kin kidal, Joarwihn Passover pirin wiawi, a irai pirin pangla Nihn-Armaj pwa en kalohpwuhla.”

3 Jamwrou laplappok apel koaunnok pokon pene in umwen Jamwrou Laplap Caiaphas; 4 irai koajoanehdi pwa irai en joalihdi Jesus in joah janjal irai kojukdi Ih. 5 Irai pwahpene nehn pwungarai, “Kisai joah wia nehn anjoau in joaroawi laplap oauwe, pwa armaj kan en joah mwoarongkihda.”

Jesus Keidi nehn Bethany

(Mark 14:3-9; John 12:1-8)

6 Nehn en Jesus minmine Bethany nehn umwen woal lepa men ma adanki Simon, 7 *lihmen indoa Ipoa wahdo lehn wai wai kajampwal oau ma inenin koalik dupkoa. Liho widekihdi oang pohn moangoan Jesus. 8 Nehn en sohnpadahkkok kapang me irai lioasla idoak, “Mihnda lehn wai oauwe wiamwahlla? 9 Lehn wai wai oauwe kak noasla koalihkkoalik dupkoa, kak kihekkoang armaj joamwoahmwoa kan!”

10 Jesus kidal da ma irai pwahpwahpwa, Ih ken pwehng irai, “Da kamwai diroapwkihdahki lihmene? Siahk mwehu oau ih wiahng Ngoah. 11 *Min joamwoahmwoahk pirin pwen mine ipamwai anjoau ohroj, a Ngoahi joah. 12 Pwa nehn ah widekihoang lehi pohioa, ih koaunopda palwoaroaioa oang Oai pirin joajjoardi. 13 Ngoah pwehng kamwai in mehlel, wijahkij ma padahk in Rongmwehu wiawi nehn jampah, dahkij ih wia pel pirin lohkjili pwa en kasmanda lihmene.”

Judas Pwungki en Pangla Jesus

(Mark 14:10,11; Luke 22:3-6)

14 Doar emen irai eijek roahmenno — ma adanki Judas Iscariot — inla ipen jamwrou laplappok, 15 *idoak iparai, “Da kamwai pirin kioang ngoahi ma ngoah panngoang Jesus kamwai?” Doar irai wadekla mwani silper jilihjek kioang ih. 16 Jang anjoauwo inla Judas kapkapang anjoau mwehu ih en panngoang irai Jesus.

Jesus Pwili nah Sohnpadahkkok Kamdipwin Passover

(Mark 14:12-21; Luke 22:7-13,21-23; John 13:21-30)

17 Rehn keiou in Joarwihn Pilahwa Joah Doal Ihs, sohnpadahkkok indoa idoak oang Jesus, “Ia wija koah nimen kamain koaunopdahng koawoa kamdipw in Passover?”

18 Ih japoang, “Alwe nehn kahnihmmwen ipen woal men pwehng ih, ‘Jounpadahkko pwa: Oai anjoau ne lel. Ngoah pwilihki noai sohnpadahkkok pirin kasman Passover nehn umwoammwe.’ ”

19 Sohnpadahkkok wiahda da Jesus pwehng ara, ara ken koaunopda kamdipwin Passover.

20 Injoausik pene Jesus mwindihoang in sehpillo pwilihki nah sohnpadahk eijek roahmenno mwinge. 21 Nehn irai mwingmwinge, Ih pwa, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, emen in kamwai pirin pangla Ngoahi.”

22 Irai inenin pahsoaula sapda wad emen iddidoak oang ih, “Maing, inje me? Ngoahi me?”

23 *Jesus japoang, “Inje ma pwili Ngoahi kaduhdi kanah pilahwahu nehn pileisse pirin pangla Ngoahi. 24 Nihn-Armaj pirin mehdi doahr Ah ne insingdi nehn Puk Joaroawi. A inenin naunahng ih ma pangla Nihn-Armaj! Mwehu oang oar ma armaj meno joah noaisikdi.”

25 A Judas, ma pirin pangla Ih, pwehng Ih, “Mehlel jaudi ngoahi, Jounpadahk?”

Jesus japoang, “Eh, ioar koah ma ne pwahda.”

En Koaunno Kamdipwin Koamwurmwur

(Mark 14:22-26; Luke 22:14-20; Oang Corinth Ⅰ 11:23-25)

26 Nehn irai pwen mwingmwinge, Jesus pwoakda pilahwahu, kapkapki, sipwangpijoang, kioang Nah sohnpadahkkok, pwehng irai, “Oaloa, kang, pwa ioar palwoaroaioahwa me.”

27 Doar ih pel oaloa mwoakko, kapingkalahnganki oang Koahs, pel kioang irai, pwehng irai, “Nim jang loaloa, kamwai ohroj. 28 *Pwa insahihoa me, insahn Inoauwo ma pirin widekdi pwa en lapwadda dipen armaj. 29 Kamwai en kidal pwa jang me inla Ngoahi johla pirin nim wain oaroh ngehd Ngoahi en pwili kamwai nim wain kapw nehn en Joamoaiho Ah Wei.”

30 Doari, irai ken koaulkihla koaul pas irai ken inla pohn Dolin Olip.

Jesus Kohpda en Peter pirin Kahmahmkihla Ih

(Mark 14:27-31; Luke 22:31-34; John 13:36-38)

31 *Doari Jesus pwehng irai, “Pwongoauwehr kamwai ohroj pirin kerpwihla Ngoahi apel kaujang Ngoahi; pwa Puk Joaroawi pwa ‘Ngoah pirin kojukdi Jiloapoahu, a pwihnin jihppwok pirin kaupijoang.’ 32 *A mwerin Ngoahi en iejda, Ngoah pirin inla Galilee mwohn kamwai.”

33 Peter japoang, “Mihndahr ma ohroj kerpwihla koawoa, ngoah johpwa pirin.”

34 Jesus pwehng Peter, “Ngoahi pwehng koawoa in mehlel, mwohn joang jummwa, koah pirin kahmahmki Ngoahi pehn jiluh pwa koah jehjoa Ngoahi.”

35 A Peter japoang “Maing, ngoah johpwa pirin kahmahmki koawoa, mihnda ma ngoah pwili Koawoa mehdi.”

Ohroj sohnpadahkkok pel pwa me.

Jesus Kapkap nehn Mwoaswel Gethsemane

(Mark 14:32-42; Luke 22:39-46)

36 Doar Jesus pwili Nah sohnpadahkkok inla wijahkij adanki Gethsemane, a Ih pwehng irai, “Mwindi me a Ngoah en inla o Ngoahi kapkap.” 37 Ih ukda Peter apel nihn Zebedee woal roahmenno pwili Ih, a Ih sapda pahsoau pel injinjuwed. 38 Doar Ih pwehng irai, “Nehn kapehdihoa inenin soausoau apel dirkihla injinjuwed, doahrma pwen pirin kojukdi Ngoahi. Kamwai jowi Ngoahi me apel pwili Ngoahi poahd.”

39 Ih ken aluhla pel ekij dohla Ih kipdi mijoa lel pwirej Ih kapkap, “Joamoai, ma kak, kihjang Ngoahi mwoakin loklok oauwe. A jaudi Injenoai, a Oamw koajoandi en pwoaida.”

40 Doar Ih pwurla ipen Nah sohnpadahkkok kapangda pwa irai moair. Ih pwehng, “Peter, imdoahr? Kamwai johkak pwili Ngoahi poahd awa oau oar? 41 Mwajahn pel kapkap pwa koah en joah lohdi oang kajongjong. Ngen nimen a palwar jasihkei.”

42 Ih pel inla kariau pel kapkap, “Joamoai, ma johkak mwoak oauwe en liklikjang Ngoahi ioarroar Ngoahi en pwen nimla, Kupwuroamwen en wiawi.”

43 Nehn Ah japahldo, Ih pel pwuroahng kapang irai moair, irai johkak poahdpijoang ki arai nimen moair.

44 Ih pel injang irai pwurla kapkap kajilpak, pwuroahng pwahpwahpwa mehwahr. 45 Doar Ih pel pwurlahng sohnpadahkkok pwehng irai, “Kamwai pwen moairroar koamkoammoal? Kapang, awahwa ne leldo, Nihn-Armaj ne pirin pangpangla ipen armaj dipan kan. 46 Pwohrda, kisai inla! Woalwa ma pirin pangla Ngoahi ne indoa.”

Jesus Joaldi

(Mark 14:43-50; Luke 22:47-53; John 18:3-12)

47 Nehn Ah pwahpwahpwa me, Judas, emen in eijek roahmenno, leldo pwilihki pwihn oau wijik kodlaij apel suhkoa mihn pokpok. Jamwrou laplappok apel epwi koaun in armajjok ioar kadardo irai. 48 Judas ne kioang irai kilel oau: “Kamwai nen kidal inje kamwai en koldi jang in oai en inla rahnmwahuwi ih kioang ih kis.”

49 Doar Judas inenlahng oar Jesus. “Kajilel, Jounpadahk!” ih pwehng pel kioang Ih kis.

50 Jesus pwa, “Oai pirien, ken wia dahkij koah indoahng wia.”

Doar epwi irai jipoardi Jesus joalihdi Ih. 51 Emen in woallok ma pwili Jesus wijla kodlaij pas poaloahjang oaloap sien liduhwo nihn Jamwrou Laplappo. 52 Jesus pwehng ih, “Kihdi nihmw kodlaijjen, pwa armaj ohroj ma pei ki kodlaij pirin mehkihdi kodlaij. 53 Koah johpwa woahwoahki pwa Ngoah kak poaki Joamoaiho en kadardo sohnloang kidpwi en jeuweje kisai, Ih pirin kadardo anjoauwohr? 54 A ma Ngoah wia, imdoahr Puk Joarwiho ma sikoa dahkij wiawi apkas en kak pwoaida?”

55 *Jesus wud pwehng pwihnno, “Da Ngoah armaj keper nauna men pwa kamwai en indoa wijik mihn pei doahr kodlaij pel pwilein pok kamwain joalihdi Ngoahi? Amwda kamwai joah joalihdi Ngoahi nehn Umw Joarwiho? Ngoah mine o padpadahk rehn ohroj. 56 A me wiawi pwa en pwoaida dahkij joukohppo pwa ma insingdi nehn Puk Joaroawi.”

Anjoau kijo sohnpadahkkok ohroj kerpwihla Ih kaujang.

Jesus Mwohn Mwoalen Koapwunngo

(Mark 14:53-65; Luke 22:54,55,63-71; John 18:13,14,19-24)

57 Armajjok ma joalihdi Jesus ukla Ih nehn umwen Caiaphas, Jamwrou Laplappo, wijahu ma jounpadahk in Kojonneddok apel koaunnok ne pokonpene. 58 A Peter pel pwilpwilihwe ekij dohlahjang, oaroh lel nehn kelin umwen Jamwrou Laplappo. Ih dilla loaloa mwindi ipen jiloapoahpwi pwa ih nimen kapang imwin mehpwiai ohroj. 59 Jamwrou laplappok apel Sohn Mwoalen Koapwung ohroj engdehn oang kadiarekda kadehde likampwi oang Jesus pwa irai en kak kojukdi Ih. 60 Doari, johpwa mehkij irai diarda, apel jounkadehde dir kinehng Jesus likampwi. A jounkadehde roahmen pwokda, 61 *ma pwa, “Woal mene pwa, ‘Ngoah kak koauwehla Umw Joarwihn Koahsso pel pwuroahng kouda mwerin rehn jiluh.’ ”

62 Doar Jamwrou Laplappo uhda pwehng Jesus, “Da, joh oamw pajpoang oang kadip pwiai ma uhwoang koawoa?” 63 A Jesus pwen nennenlahr. Doar Jamwrou Laplappo pwehng ih, “In oadoan Koahs mourro koah en kahukihoang kamai pwa Koah Messiah* wa ma Nihn Koahs.”

64 *Jesus japoang, “Koah ma pwa. A Ngoah pwehng kamwai ohroj pwa jang me inla kamwai pirin kapang Nihn-Armaj pirin mwindi loap moaunin Wija Laplap ma allaluhdo pohn koasoau kan in pehnloannge!”

65 *Ki pajpoang oauwe Jamwrou Laplappo ken soahrdi ah likkoauwo lioas, pwehng Ih, “Lahlahwe! Kisai johpwa anahne pel epwi jounkadehde! Kamwai ohroj ne rong Ah lahlahwe! 66 Ia amwai koajoandi?”

Irai rahuki, “Ih ne dipda. Koanoahng Ih en mehdi.”

67 *Doari irai sapda andipoa mijoa apel pakiri Ih. A epwi poki Ih, 68 kapiski Ih, “Messiah, kajawi oang kamai pwa inje ma poki koawoa.”

Peter Kahmahmki Jesus

(Mark 14:66-72; Luke 22:56-62; John 18:15-18,25-27)

69 Peter onnonohn nehn kelin ummwo, a emen nihn Jamwrou Laplappo nah lidu jerpeinnok indoa ipoa pwehng ih, “Koah, emen ma pwili Jesus mihn Galilee-o.”

70 A Peter kahmahmkihla mwohrai ohroj, pwa “Ngoah jehjoa pwa da koah pwahpwahpwa.” 71 Mwerin ah diljang nehn kello, emen lidu jerpein kapangda ih pwehng iraihok ma mine wijahu, “Woalmene kin pwili Jesus mihn Nazareth.”

72 Peter pel pwuroahng kahmahmkihla, pwa, “Ngoah kahukihla pwa ngoah pwanah jehjoa woal menen!”

73 Mwerinno, iraihok ma uhda wijahu sohlahng ipen Peter pwehng, “Uhdahn koawoa emen irai: pwa ngoaroammwen ne kajalehda.”

74 Peter kahula, “Ngoah pirin riahla ma ngoah likamw — ngoah jehjoa inje woalmenen!”

Anjoauwohr joang jummwa. 75 Anjoauwo Peter samanda en Jesus pwehng ih: “Mwohn joang jummwa, koah pirin kahmahmkihla Ngoahi pehn jiluh pwa koah jehjoa Ngoahi.” Ih ken inla jang wijahu kasoahng joangin.

27

Jesus Wijikla Ipen Pilate

(Mark 15:1; Luke 23:1,2; John 18:28-32)

1 Oh inminjoang jamwrou laplappok apel koaunnok ne wiahda arai koajoandi pwa irai en kojukdi Jesus. 2 Arai joalihdi Ih, ukla jang wijahu ukla ipen Pilate, koapina in Rome.

Judas Lohjakla

(Wihwia 1:18,19)

3 *Nehn en Judas, ma pangla Ih, kidalda pwa Jesus ne dipda pwa Ih en mehdi, ih inenin koaluhla mehlel. Doar ih oaloa mwani silper jilihjek kapwurihlahng jamwrou laplappok apel koaunnok. 4 Ih pwehng irai, “Ngoah ne wiahda dihp, pwa ngoah pangla woal pwung men.”

Irai japoang, “Ia kaspoahng kamai? Men pwen oamw pwukoa.”

5 Doar Judas kerpwihdi mwanihkoa nehn Umw Joarwiho ih inla lohjakla.

6 Jamwrou laplappo pwoakda mwanihok, pwa “Kisai johkak kioang mwani pwiai nehn wijahn nahk in mwanihn Umw Joarwiho, pwa uhwoang kojonned kisai en oaloa mwani dupkoan kojukdi armaj.” 7 Mwerin irai ekij sikoa irai koajoanehdi pwa irai en dupukla japwen jounwia ainpwoahsso, irai wiahkihla pei in armaj in likin. 8 Ioar kahrehda mohj oauwo adanki Mohj in Insa.

9 *Me ne kapwaihahda kokohp in Jeremiah ma pwa, “Arai oaloa silper jilihjek, dopdopla mihn Israel lemleme pwa ioar woahr dupkoa, 10 irai dupuk kihda mohjjo en jounwia ainpwoahsso, doahr en Koaunno kaweid.”

Jesus Koapwung Mwohn Pilate

(Mark 15:2-5; Luke 23:3-5; John 18:33-38)

11 Apkas Jesus uhda mwohn Pilate, koapinahn Rome. Ih idoak oang Jesus, “Koah ioar Nahmwarkihn mihn Jew?”

Jesus japoang, “Eh, ma koah ne pwa.” 12 A anjoauwo ma jamwrou laplappok apel koaunnok kajalehda irai iroahk kadpoahki Ih, Jesus nennenla johpwa lallal.

13 Pilate idoak, “Koah johpwa rong dirin arai iroahk ma irai kadpoahki koawoa?”

14 A Jesus johpwa pwa mehkij, oang iroahk ma uhwoang Ih, ma inenin kapwuriamwei oang koapinahu.

Jesus Kadeikda Pwa En Kojkojdi

(Mark 15:6-15; Luke 23:13-25; John 18:39—19:16)

15 Nehn anjoau in joarwihn Passover ohroj, koapina kin kapisla emen sohn kalpwuhjjo oang mihn Jew-ok, joah lipilpil emen ma irai pilda. 16 Nehn anjoauwo mine woal mwoarjuwed men nehn kalpwuhj oadoa Jesus Barabbas. 17 Nehn en armajjok pokonpene mwohn umwen Pilate-o minjoanngo, ih idoak oang irai, “Inje kamwai nimen ngoahi en mweidoahng kamwai — Barabbas ke Jesus ma adanki Messiah?” 18 (Ih woahwoahki mwehu pwa koaun in mihn Jew-ok joalihdi Jesus jang in pihrin.)

19 Anjoauwohr, nehn en Pilate ah minmine nehn ah jeiahn koapwung, pahioahu kadardohng ih rong pas, “Mweidla woal pwung menen, pwa ngoah loklok koalik nehn oai oarmoane ih pwohng.”

20 Jamwrou laplappok apel koaunnok kaweidki pokonno en poaki Barabbas en lapwda, a Jesus en kojkojdi.

21 Koapinahu pel pwuroahng idoak, “Inje in ara roahmenne kamwai nimen ngoahi en mweidoahng kamwai?”

Pokonno rahukihla japoang ih, “Barabbas!”

22 Pilate pel pwuroahng idoak, “A da ngoah en wiahng Jesus ma adanki Messiah?”*

Arai ohroj pel rahukihda, “Kalohpwuhla Ih!”

23 Pilate idoak, “Kahrpoa? Dihp da ih wiahda?”

A irai kapwa kakoalikihla ngilarai, “Kalohpwuhla Ih!”

24 *Pilate ne kidalda pwa ih johpwa kak wia mehkij ma en kak kauhdi pwa pingpinngo ne koalkoalikla. Doar ih pwa oau pwohl in pil en wijikdo ih amwunla poah mwohn pokonno, pwehng irai, “Ngoah pijekjang insahn Woal mene. Kamwai wud pwukoahki.”

25 Armajjok ohroj pel rahukihla, “Kamai pirin pwukoahki Ah mehdi — kamai apel nihmai jerihkan.”

26 Doari, Pilate kadarla Barabbas oang irai. Ih koajoanehdi irai en poki Jesus ki joal pahrang imwin pas, irai kioang jounpeihok en kalohpwuhla Ih.

Jounpeihok Koauwe Jesus

(Mark 15:16-20; John 19:2,3)

27 Epwi nihn koapina jounpeihok wahla Jesus oang nehn arai soahnpaj en koapinahu a pangindo pwihnin jounpeiho ohroj. 28 Irai kihjang Ah likkoau a pwainkihdi Ih robe wahssahioau. 29 Irai wiahda mwarmwar dokdok ingkoang roairoai pas kamwarmwarihkihdi moange, a irai kioang suhkoa pas nehn poah en wia kilel in manman. Doar irai poardi jang Ih nehn irai kapiski Ih, rahrahuki, “Kapang! Nahmwarkihn mihn Jew kan!” 30 A irai andipoa Ih pel doapwoa jang suhkoahu nehn poah pokihki nehn moange. 31 Nehn irai ne lok in wia mwahlki Ih, irai kihjang robe-o irai wud kioang pein Ah likkoauwok. Doar irai ukla Ih en lohpwuhla.

Jesus Kalohpwuhla

(Mark 15:21-32; Luke 23:26-43; John 19:17-27)

32 Nehn irai allalu jang nehn kahnihmmwo, ihr koanoahdi woal in Cyrene men adanki Simon, irai ipong oang ih en wahda en Jesus lohpwuhwo. 33 Irai inla lel wijahkij adanki Golgotha (woahwoahki wijahn sihn moang). 34 *Irai kioang Jesus wain doal kihda ad kasik pwa en nim, a mwerin Ah jong ekij, Ih johpwa nimla.

35 *Mwerin irai poanihdi Ih oang in lohpwuhwo, irai wijwijki Ah likkoauwo pwa inje en anki, irai ken nehkpijoang nehn pwungarai. 36 Irai ken mwindihoang wijahu jiljiloa Jesus. 37 Pohn moange in lohpwuhwo ihr poanihdihoang insing oau ma kawoahwoahda kahrpoan Ah kalohpwuhla. Insinngo pwa,

Ioar Jesus me, Nahmwarkihn mihn Jew.

38 Jounpirap roahmen pel pwili Ih lohpwuhla, emen mine loap moaun, a emen loap meing.

39 *Armajjok ma kin dauli wijahu kin mwasmwasoahki irai kapiski Jesus, pwahpwahpwa, 40 *“Ioar koawoa ma pirin koauwehla Umw Joarwiho pel pwuroahng kouda mwerin rehn jiluh! Pein kapisla koawoa, ma koah Nihn Koahs! Doaudi jang in lohpwuhwen!”

41 Jamwrou laplappok, apel jounpadahkkok in Kojonneddo, apel epwi koaunnok pwili kapiski Jesus, 42 “Ih kapisla epwi, a Ih johkak kapisla pein Ih! Jaudi Ih ioar nahmwarki in Israel? A Ih en kerdihjang in lohpwuhwen, a kamai nen kamehlele Ih. 43 *Ih koapwoarpwoarki Koahs; doari, Koahs en kapisla Ih en kajalehda Ah pwungki Ih! Ih pwahla pwa, Ih Nihn Koahs.”

44 Jounpirappok ma pwili Ih lohpwuhla; ara pel pwili lahlahwe Jesus.

Jesus Mehdi

(Mark 15:33-41; Luke 23:44-49; John 19:28-30)

45 In jauwaj, roasoahdi oau wiawi pohn †jappwo pwon, oaroain awa jiluh. 46 *Koaroan oang kiloak jiluh mwerin jauwaj, Jesus ngil koalikda pwa, “Eli, Eli, lema sabachthani?”‡ ma woahwoahki, “Oai Koahs, Oai Koahs, amwda Koah ke moalkoahla Ngoahi?”

47 Epwi armajjok ma uhuhu wijahu ken rongda, irai pwa, “Ih pangpangin Elijah!” 48 *Emen irai pispis kijoula pwoakda spwoanj oau kapwuhrihdi wain kasik, kioang in mijen suhkoa pas kihdahlahng Ih pwa Ih en nim.

49 A epwi irai pwehng Ih, “Jowi. Kisai kapang ma Elijah nen indoa kapisla Ih.”

50 A Jesus pel pwuroahng ngil koalikda, doar Ih ken mweidla ngenin.

51 *Anjoauwohr kahdenngo ma poaroa mwoal joarwiho nehn Umw Joarwiho soahroakpijoang in riau, jang puwoa lel pah. Jampah roarda, sakai kan pwalpijoang, 52 joaujoau kan rispijoang. Palwoaroan nihn Koahs armaj dihrdir§ ma ne mehdi iejda. 53 Irai injang nehn ahr joaujoau kan; a mwerin en Jesus Ah iejda, irai pwokda nehn Kahnihmw Joarwiho pwokkoang armaj dir.

54 Laplap in jounpei apel jounpeihok ma pwili jiljiloa Jesus inenin majpwehkda nehn irai kapang roarroarin jappwo apel joang ohroj ma wiawi. Irai pwa, “Mehlel minmene uhdahn Nihn Koahs.”

55 *Li dir ma pel pwilihdo mine wijahu, pwili kapkapang mehkan ma wihwiawi, a irai mine ekij doh jang wijahu; ioar irai koa ma pwili Jesus jang Galilee apel kin papah Ih. 56 Mary mihn Magdala, Mary inen James apel Joseph apel inen nihn Zebedee jermweinnok ma pwili mine ipen lihok.

Palwoaroan Jesus Neknekid oang nehn Joaujoau

(Mark 15:42-47; Luke 23:50-56; John 19:38-42)

57 Injoausikdi, woal koapwoahpwoa men jang Arimathea ma adanki Joseph, ih pel sohnpadahk in Jesus men. 58 Ih inla ipen Pilate poakihda palwoaroan Jesus. Pilate koajoanehdi pwa en mweimwei oang ih. 59 Joseph oaloa palwarro kidimkihpene likkoau roairoai oau. 60 Ih wahlahng nehn pein ah joaujoau kapw, ma kapwehsene wiawihda nehn sakai. Ih kasahpwroahng sakai koalik oau nehn wanihmw in joaujoauwo ih injang. 61 Mary mihn Magdala apel emen Mary mwindi koaroannoang kapkapang joaujoauwo.

Jilepen Joaujoauwo

62 Rehnwa mwerin, ioar rehn keiou in kasman in Passover — jamwrou laplappok apel Pharisee-ok pokonpene ipen Pilate. 63 *Irai pwehng ih, “Maing, kamai samanda en min likamw meno Ah pwa anjoauwo Ih pe mour: ‘Ngoah pirin pwuroahng mourda mwerin rehn jiluh.’ 64 Koah en ruwoj pwa irai en jiloa ah joaujoauwo oaroh lel kajiluh in rehn, pwadoar nah sohnpadahk indoa pirapoahjang palwarro, ken pwehng armaj pwa ‘Ih iejdahjang mehdi.’ Pwa likamw pase pirin nauna jang minin mijkoalkoallo.”

65 Pilate pwehng irai “jiloapoahwa men, alwe jiloahdi mwehu joaujoauwo uhwen amwai kak.”

66 Irai inla pinahla joaujoauwo ki sakai oau apel kioang jiloapoahpwi pwa en jiljiloa.

28

Iejda

(Mark 16:1-10; Luke 24:1-12; John 20:1-10)

1 Mwerin Sabbath, injohrehn in Rehn Joaroawi, Mary mihn Magdala apel emen Mary inlahng kapang joaujoauwo. 2 A nehn anjoauwohr jampah roarda; sohnloang en Koaunno men indihdo jang nehnloannge kasahpwroahjang sakaiho, ih mwindihoang puwoa. 3 Mwomwe inenin ling, doahroar lingin joarom, ah likkoauwo korohro doahroar sinoh. 4 Jiloapoahk inenin jalohda dauluhl apel roarroarkihda irai majpwehkda, irai ken kipdihoang nehn pwirej doahroar armaj mehdihpwi.

5 A sohnloanngo pwehng lihok, “Kamwa joah mijik, pwa ngoah kidal pwa kamwa raprapahki Jesus ma kalohpwuhla. 6 Ih joh me! Ih ne iejda, doahroar Ah pwehng kamwaiho. Kamwa indoa, kadehde wijahu ma Ih neknekid. 7 A apkas, kamwa pispis alwe pwehng Nah sohnpadahkkok pwa ‘Ih ne iejda jang mehdi, Ih pirin inla Galilee mijen kamwai. Ioar wijahwa ma kamwai pirin kapang Ih.’ Kamwa samsaman da ma ngoah pwehng kamwa.”

8 Ira ken pispis pwurla jang in joaujoauwo, ira inenin majpwehk apel peren, ira kijkijoulahng pakair kioang sohnpadahkkok irair oauwe.

9 A anjoauwohr Jesus uhda mijara pwehng ira “Popohl.” Ara sohla ipoa rukdi mwowoa koldi ehnnok pwongi Ih. 10 A Jesus pwehng ira, “Kamwa joah mijik, kamwa alwe pwehng rioaihok arai en inla Galilee, pwa ioar wijahwa ma kamai pirin suhpene.”

Rong jang Jilepen Joaujoauwo

11 Nehn en lihok ara kijkijoula ipen sohnpadahkkok, epwi jounpeihok ma jiljiloa joaujoauwo lelloang nehn kahnihmmwo pwa irai en pwehng jamwrou laplappok me ohroj ma wiawi. 12 Jamwrou laplap apel koaunnok pokonpene pwa irai en wia lamlamki da ma pirin wiawi. Irai en kioang jounpeihok uhwen mwani koalik oau. 13 Irai pwehng jounpeihok, “Kamwai pirin pwa, ‘Nihn Jesus sohnpadahkkok indoa inpwonngo nehn amai moair pirapoahla palwarro.’ 14 A ma koapina rongda, kamai pirin kadehde, a kamwai jehpirin perki mehkij.”

15 Jiloapoahk oaloa nihrai mwanihok, irai wiahda doahroar ma jamwrouwok padahkihoang irai. Sikesik pase lohkjili ipen mihn Jew jang rehnno indoa lel rehnnoauwe.

Jesus Pwokkoang Nah Sohnpadahkkok

(Mark 16:14-18; Luke 24:36-49; John 20:19-23; Wihwia 1:6-8)

16 *Sohnpadahk eijek emenno injang pohn dolin Galilee, wijahu Jesus pwehng irai en inlahng. 17 Nehn irai kapangda Jesus wijahu, irai rukdi pwongi Ih; a epwi irai pwen kahjikkoar kamehlele! 18 Jesus sohdo iparai pwehng irai, “Manman ohroj nehnloannge apel jampah ne liklikkoang Ngoahi. 19 *Doari, kamwai alwe wija ohroj padahkihoang sohn wei kan ohroj; pwa irai en wiahla Noai sohnpadahk: poapdaijihla irai in oadoan Koahs Jahm apel Nah apel Ngen Joaroawi. 20 Apel padahkihoang irai, ahr en peikkoang me ohroj ma Ngoah ne koajoanehdihoang kamwai. Doari, kamwai en kidal pwa Ngoah pirin pwilpwili kamwai anjoau ohroj lel in imwin kawa.”

* 1:11 2Nah 24:14-15; 2Chro 36:10; Jer 27:20

* 1:18 Luke 1:27

* 1:21 Luke 1:31

* 1:21 Jesus — Addoauwe woahwoahki Koaunno koamoaurla.

* 1:23 Isa 7:14

* 1:25 Luke 2:21

* 2:4 Messiah ke Christ

* 2:6 Mic 5:2

* 2:15 Hos 11:1

* 2:18 Jer 31:15

* 2:23 Mark 1:24; Luke 2:39; John 1:45

* 3:2 Math 4:17; Mark 1:15

* 3:2 Wein nehnloannge Mihn Jew kan mehj kin inenin mijikin pwa ke insinge oadoan Koahs, ioar kahrehda Matthew kin insingehdi “Wein nehnloannge” ah mehlelin lal pwiai ioar “wein Koahs.”

* 3:3 Isa 40:3

* 3:4 2Nah 1:8

* 3:7 Math 12:34; 23:33

* 3:9 John 8:33

* 3:10 Math 7:19

* 3:17 Gen 22:2; Psa 2:7; Isa 42:1; Math 12:18; 17:5; Mark 1:11; Luke 9:35

* 4:1 Heb 2:18; 4:15

* 4:4 Deut 8:3

* 4:6 Psa 91:11,12

* 4:7 Deut 6:16

* 4:10 Deut 6:13

* 4:12 Math 14:3; Mark 6:17; Luke 3:19,20

* 4:13 John 2:12

* 4:15 Isa 9:1,2

* 4:17 Math 3:2

* 4:23 Math 9:35; Mark 1:39

* 5:4 Isa 61:2

* 5:5 Psa 37:11

* 5:6 Isa 55:1,2

* 5:8 Psa 24:3,4

* 5:10 1Pet 3:14

* 5:11 1Pet 4:14

* 5:12 2Chro 36:16; Wih 7:52

* 5:13 Mark 9:50; Luke 14:34,35

* 5:14 John 8:12; 9:5

* 5:15 Mark 4:21; Luke 8:16; 11:33

* 5:16 1Pet 2:12

* 5:18 Luke 16:17

* 5:21 Exo 20:13; Deut 5:17

* 5:22 ma emen lioas oang riah — Epwi Puk Joaroawi mehjwa kapsahng in joh kahrpoa

* 5:27 Exo 20:14; Deut 5:18

* 5:29 Math 18:9; Mark 9:47

* 5:30 Math 18:8; Mark 9:43

* 5:31 Deut 24:1-4; Math 19:7; Mark 10:4

* 5:32 Math 19:9; Mark 10:11,12; Luke 16:18; 1Cor 7:10,11

* 5:33 Lev 19:12; Num 30:2; Deut 23:21

* 5:34 Jas 5:12; Isa 66:1; Math 23:22

* 5:35 Isa 66:1; Psa 48:2

* 5:38 Exo 21:24; Lev 24:20; Deut 19:21

* 5:48 Lev 19:2; Deut 18:13

* 6:1 Math 23:5

* 6:5 Luke 18:10-14

* 6:13 Oamw mwei ioarroar Mwei, Manman apel Lingwa allaluhla. Amen. Epwi Puk Joaroawi mehjwa johpwa insingdi me loaloa.

* 6:14 Mark 11:25,26

* 6:19 Jas 5:2,3

† 6:27 karoairoaihla ah mour awahioau ke karoairoaihla inj oau.

* 6:29 1Nah 10:4-7; 2Chro 9:3-6

* 7:2 Mark 4:24

* 7:12 Luke 6:31

* 7:19 Math 3:10; Luke 3:9

* 7:20 Math 12:33

* 7:23 Psa 6:8

* 7:28 Mark 1:22; Luke 4:32

* 8:2 kamwkelehda — Joangoan johmwehu oauwe kin kajaminihla armaj oang joaroawi.

* 8:4 Lev 14:1-32

* 8:11 Luke 13:29

* 8:12 Math 22:13; 25:30; Luke 13:28

* 8:17 Isa 53:4

† 8:20 Nihn-Armaj — Daidel oau oang Jounkoamoaur (Daniel 7).

* 9:1 nehn Ah koaujoanno Capernaum (kapang 4:13)

* 9:10 Luke 15:1,2

† 9:10 nehn umwen Matthew-o ke nehn umwen Jesus-o.

* 9:13 Math 12:7; Hos 6:6

* 9:34 Math 10:25; 12:24; Mark 3:22; Luke 11:15

* 9:35 Math 4:23; Mark 1:39; Luke 4:44

* 9:36 Num 27:17; 1Nah 22:17; 2Chro 18:16; Eze 34:5; Mark 6:34

* 9:37 Luke 10:2

* 10:4 Simon mihn Zealot ke Simon ma ngoang.

* 10:10 1Cor 9:14; 1Tim 5:18

* 10:14 Wih 13:51

* 10:15 Luke 10:4-12; Math 11:24; Gen 19:24-28

* 10:16 Luke 10:3

* 10:17 Mark 13:9-11; Luke 12:11,12; 21:12-15

* 10:21 Mark 13:12; Luke 21:16

* 10:22 Math 24:9; Mark 13:13; Luke 21:17; Math 24:13; Mark 13:13

* 10:24 Luke 6:40; John 13:16; 15:20

* 10:25 Math 9:34; 12:24; Mark 3:22; Luke 11:15

* 10:26 Mark 4:22; Luke 8:17

* 10:33 2Tim 2:12

* 10:35 Mic 7:6

* 10:38 Math 16:24; Mark 8:34; Luke 9:23

* 10:39 Math 16:25; Mark 8:35; Luke 9:24; 17:33; John 12:25

* 10:40 Luke 10:16; John 13:20; Mark 9:37; Luke 9:48

* 11:5 Isa 35:5,6; Isa 61:1

* 11:10 Mal 3:1

* 11:12 Luke 16:16

* 11:12 inenin apwalkihda mwoakidpwike xxx

* 11:14 Mal 4:5; Math 17:10-13; Mark 9:11-13

* 11:21 Isa 23:1-18; Eze 26:1—28:26; Joel 3:4-8; Amos 1:9,10; Zec 9:2-4

* 11:23 Isa 14:13-15; Gen 19:24-28

* 11:24 Math 10:15; Luke 10:12

* 11:27 John 3:35; John 1:18; 10:15

* 11:29 Jer 6:16

* 12:1 Deut 23:25

* 12:3 1Sam 21:1-6

* 12:4 Lev 24:9

* 12:5 Num 28:9,10

* 12:7 Math 9:13; Hos 6:6

* 12:11 Luke 14:5

* 12:18 Isa 42:1-4

* 12:24 Math 9:34; 10:25

* 12:30 Mark 9:40

* 12:32 Luke 12:10

* 12:33 Math 7:20; Luke 6:44

* 12:34 Math 3:7; 23:33; Luke 3:7; Math 15:18; Luke 6:45

* 12:38 Math 16:1; Mark 8:11; Luke 11:16

* 12:39 Math 16:4; Mark 8:12

* 12:40 Jon 1:17

* 12:41 Jon 3:5

* 12:42 1Nah 10:1-10; 2Chro 9:1-12

* 13:2 Luke 5:1-3

* 13:12 Math 25:29; Mark 4:25; Luke 8:18; 19:26

* 13:14 Isa 6:9,10

* 13:16 Luke 10:23,24

* 13:35 Psa 78:2

* 13:55 Joseph ma pel adanki Joses

* 13:57 John 4:44

* 14:3 Luke 3:19,20

* 14:4 Lev 18:16; 20:21

* 15:4 Exo 20:12; Deut 5:16; Exo 21:17; Lev 20:9

* 15:6 jamarai — Epwi Puk Joaroawi mehjwa insingdi jamarai ke inarai

* 15:8 Isa 29:13

* 15:14 Luke 6:39

* 15:18 Math 12:34

* 16:1 Math 12:38; Luke 11:16

* 16:3 Nehn en joauwo kin duhla, … doahr anjoau pwiai! Epwi Puk Joaroawi johpwa insingdi me loaloa.

* 16:4 Math 12:39; Luke 11:29

* 16:6 Luke 12:1

* 16:9 Math 14:17-21

* 16:10 Math 15:34-38

* 16:14 Math 14:1,2; Mark 6:14,15; Luke 9:7,8

* 16:16 John 6:68,69

† 16:16 Messiah ke Christ

* 16:19 Math 18:18; John 20:23

* 16:24 Math 10:38; Luke 14:27

* 16:25 Math 10:39; Luke 17:33; John 12:25

* 16:27 Math 25:31; Psa 62:12; Rom 2:6

* 17:5 Gen 22:2; Psa 2:7; Isa 42:1; Math 3:17; 12:18; Mark 1:11; Luke 3:22; Deut 18:15

* 17:5 2Pet 1:17,18

* 17:10 Mal 4:5

* 17:12 Math 11:14

* 17:20 Math 21:21; Mark 11:23; 1Cor 13:2

* 17:21 A joangoan ngen jaus … apel kaijihjol. Epwi Puk Joaroawi mehjwa johpwa insingdi me loaloa.

* 17:24 Exo 30:13; 38:26

* 18:1 Luke 22:24

* 18:3 Mark 10:15; Luke 18:17

* 18:8 Math 5:30

* 18:9 Math 5:29

* 18:10 Luke 19:10

* 18:11 Pwa Nihn-Armaj indoahng koamoaurla irai kan ma ne joaloangla. Epwi Puk Joaroawi mehjwa, johpwa insingdi me loaloa.

* 18:15 Luke 17:3

† 18:15 oang koawoa Epwi Puk Joaroawi mehjwa, johpwa insingdi me loaloa.

* 18:16 Deut 19:15

* 18:18 Math 16:19; John 20:23

* 18:21 Luke 17:3,4

* 18:22 Gen 4:24

‡ 18:22 ijuh wad ijihjek ke ijihjek ijuh

* 19:4 Gen 1:27; 5:2

* 19:5 Gen 2:24

* 19:7 Deut 24:1-4; Math 5:31

* 19:9 Math 5:32; 1Cor 7:10,11

* 19:18 Exo 20:13; Deut 5:17; Exo 20:14; Deut 5:18; Exo 20:15; Deut 5:19; Exo 20:16; Deut 5:20

* 19:19 Exo 20:12; Deut 5:16; Lev 19:18

* 19:28 Math 25:31; Luke 22:30

* 19:30 Math 20:16; Luke 13:30

* 20:8 Lev 19:13; Deut 24:15

* 20:16 Math 19:30; Mark 10:31; Luke 13:30

* 20:25 Luke 22:25,26

* 20:26 Math 23:11; Mark 9:35; Luke 22:26

* 21:5 Zec 9:9

* 21:9 Psa 118:25,26

* 21:9 Kapnga pel Hosanna ma woahwoahki Doaroahla kamai!

* 21:13 Isa 56:7; Jer 7:11

* 21:16 Psa 8:2

* 21:21 Math 17:20; 1Cor 13:2

* 21:32 Luke 3:12; 7:29,30

* 21:33 Isa 5:1,2

* 21:42 Psa 118:22,23

† 21:44 Armaj men … pirin lelloar kamwisihpene. — Epwi Puk Joaroawi mehjwa johpwa insingdi me loaloa.

* 22:13 Math 8:12; 25:30; Luke 13:28

* 22:23 Wih 23:8

* 22:24 Deut 25:5

* 22:32 Exo 3:6

* 22:37 Deut 6:5

* 22:39 Lev 19:18

* 22:40 Luke 10:25-28

* 22:44 Psa 110:1

* 23:5 Math 6:1; Deut 6:8; Num 15:38

* 23:11 Math 20:26,27; Mark 9:35; 10:43,44; Luke 22:26

* 23:12 Luke 14:11; 18:14

* 23:14 Ia woahr apwal … oaloahki koaloklok koalik. Epwi Puk Joaroawi mehjwa johpwa insingdi me loaloa.

* 23:22 Isa 66:1; Math 5:34

* 23:23 Lev 27:30

† 23:23 mehlel ke pwojon

* 23:27 Wih 23:3

* 23:33 Math 3:7; 12:34; Luke 3:7

* 23:35 Gen 4:8; 2Chro 24:20,21

* 23:38 Jer 22:5

* 23:39 Psa 118:26

* 24:5 Messiah ke Christ

* 24:9 Math 10:22

* 24:13 Math 10:22

* 24:15 Dan 9:27; 11:31; 12:11

* 24:17 Luke 17:31

* 24:21 Dan 12:1; Kaud 7:14

* 24:26 Luke 17:23,24

* 24:28 Luke 17:37

* 24:29 Isa 13:10; Joel 2:10,31; 3:15; Kaud 6:12; Isa 13:10; Eze 32:7; Joel 2:10; 3:15; Isa 34:4; Kaud 6:13

* 24:30 Dan 7:13; Zec 12:10-14; Kaud 1:7

† 24:33 anjoau in ne koaroando ke Ih ne koaroando.

‡ 24:36 apel Nahu Epwi Puk Joaroawi mehjwa johpwa insingdi lal pwiai.

* 24:37 Gen 6:5-8

* 24:39 Gen 7:6-24

* 24:43 Luke 12:39,40

* 25:1 Luke 12:35

* 25:11 Luke 13:25

* 25:14 Luke 19:11-27

* 25:29 Math 13:12; Mark 4:25; Luke 8:18

* 25:30 Math 8:12; 22:13; Luke 13:28

* 25:31 Math 16:27; Math 19:28

* 25:46 Dan 12:2

* 26:2 Exo 12:1-27

* 26:7 Luke 7:37,38

* 26:11 Deut 15:11

* 26:15 Zec 11:12

* 26:23 Psa 41:9

* 26:28 Exo 24:8; Jer 31:31-34

* 26:31 Zec 13:7

* 26:32 Math 28:16

* 26:55 Luke 19:47; 21:37

* 26:61 John 2:19

* 26:63 Messiah ke Christ

* 26:64 Dan 7:13

* 26:65 Lev 24:16

* 26:67 Isa 50:6

* 27:3 Wih 1:18,19

* 27:9 Zec 11:12,13

* 27:22 Messiah ke Christ.

* 27:24 Deut 21:6-9

* 27:34 Psa 69:21

* 27:35 Psa 22:18

* 27:39 Psa 22:7; 109:25

* 27:40 Math 26:61; John 2:19

* 27:43 Psa 22:8

† 27:45 jappwo ke jampah

* 27:46 Psa 22:1

‡ 27:46 “Eli, Eli, lema sabachthani?”

* 27:48 Psa 69:21

* 27:51 Exo 26:31-33

§ 27:52 nihn Koahs armaj dihrdir ke armaj joaroawi dihrdir

* 27:55 Luke 8:2,3

* 27:63 Math 16:21; 17:23; 20:19; Mark 8:31; 9:31; 10:33,34; Luke 9:22; 18:31-33

* 28:16 Math 26:32; Mark 14:28

* 28:19 Wih 1:8

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Rongmwehu ma insingdi jang ipen

Mark

Oarlap

Rongmwehu in Mark, ioar “Rongmwehu doahr Jesus Christ ma Nihn Koahs.” Puk oauwe kajalehioang kisai doahr Jesus, armaj men ma kin mwoakmwoakidki sihkei apel manman. Ah manman dehde mwehu jang in Ah padahk, jang in Ah manman pohn ngen jaussok, apel jang in Ah manmanin lapwadda dipen armaj kan. Jesus pel sikoa doahr pein Ih Nihn-Armaj ma indoahng sohnmeseikihla Ah mour pwa en kajaldekihla armaj jang nehn diparai kan.

Mark kin sikoa doahr en Jesus sikesik apel padahk kan, a ih kin sikoa koalik doahr Ah wihwia kan in sikesik sihkei apel dehde. Mark sapda insingehdi sikesik mwosmwos doahr John jounpoapdaij apel doahr en Jesus poapdaijla apel oaloa jongjong pehn Jehsen; a mwerin, ih sikoahda doahr en Jesus doadoahk in kemwehuwihla johmwehu kan apel padpadahk. Nehn nihn Jesus sohnpadahkkok ahr kin rongrongrong apel kapkapang Ih, irai ken koalikla ahr woahwoahki apel dehdehki; Ah imwinsihsi kan kin koalikla arai lioassoang Ih. Iroa koalik kan ma kaimwjekla puk oauwe, ioar sikesikin wihwia kan ma pwoaida nehn kaimwjeklahn wihk ma Jesus mour pohn jampah, a mehlel a mehdi pohn lohpwuhwo apel iejda.

Insingin imwin Rongmwehu oauwe joaloangdi nehn insing dehnnok. Dapwa pwili sapin joaloangla. Insingin mwuhrrok ioar kisai kapang imwla riau ma mine nehn kilel doahre […]. Mine kadehde ma pwa imwin roairoai ioar uhdahn wa, a kisai johpwa uhdahn kamehlele unjek.

Audoapoa in Oarlap

Sapin Rongmwehu 1:1-13

En Jesus doadoahk nehn Galilee 1:14—9:50

Jesus injang Galilee inla Jerusalem 10:1-52

Kaimwjeklahn wihk nehn Jerusalem apel ipoa 11:1—15:47

Iejdahn Jesus 16:1-8

Koaun Jesus ma iejda pel pwokkoang nah sohnpadahkkok apel indahla nehnloannge 16:9-20

1

En John Jounpoapdaij Kapahrak

(Matthew 3:1-12; Luke 3:1-18; John 1:19-28)

1 Me ioar sapin Rongmwehu doahr Jesus Christ, Nihn Koahs, 2 *doahr lallo ma ne insingdi ipen joukohp Isaiah:

“Koahs pwa, ‘Ngoah pirin kadarwe Noai jounpakairro mwohn Koawoa,

ma pirin koaunopda Oamw allo.’

3 *Mine ngilloau ma kin poangpoangpoang nehn japwsoahn:

‘Kamwai koaunopda al kan ohroj oang Koaunno,

kamwai kainenehla Ah al kan ma Ih pirin alu loaloa!’ ”

4 John ken pwokda nehn japwsoahn, poapdaiji armaj kan, padahkki oang irai, “Kamwai koaluhla, wiliakapwla apel poapdaijla, Koahs pirin mahkoahng kamwai dipamwai kan.” 5 Armaj dir jang koujapw ohroj nehn wein Judea apel jang Jerusalem inla pwa en rong en John ah kapahrak. Irai kin woahkda diparai kan, a ih poapdaijihla irai nehn Pillap Jordan.

6 *John kin kol likkoau oau ma wiawihda jang in winen kamel, apel kin piroahki lopkoa kangir kilin kahu; a da ih kin kangkangkang: padda apel jukehn loanglap in nehn woallo. 7 Doar me ioar Ah padahk: “Mine woal men ma pirin indoa mwerin ngoahi, ma laplapjang ngoahi dauluhl; ma ngoah johpwa warroang rukdi mwohn Ih pwa ngoah en lapwadda joalin Ah sandello. 8 Ngoah kin poapdaijihki kamwai pil, Ih pirin poapdaijihki kamwai Ngen Joaroawi.”

Jesus Poapdaijla apel Oaloa Jongjong pehn Jehsen

(Matthew 3:13—4:11; Luke 3:21,22; 4:1-13)

9 Mwerin en Jesus indoa jang Nazareth, kahnihmw siksik oau nehn wein Galilee, poapdaijla ipen John nehn Pillap Jordan. 10 Nehn anjoauwo ma Jesus doauda jang nehn pillo, Ih kapang nehnloannge rispijoang a Ngen Joaroawi indihdo doahr dinin mwurei men mine pohn Ih. 11 *Ih pel rongda ngilloau indihdo jang nehnloannge pwa, “Koah ioar Noai jermwein kahpwil wa, ma Ngoah kin malauki.”

12 Doari, nehn anjoauwohr Ngen Joaroawi ken kahlwahlahng Jesus nehn japwsoahn. 13 Jesus ken mine wijahu rehn pahijek, Jehsen ken kajongjongi Ih. Mahn ingkel kan kin pel pwili Jesus wijahu; a sohnloang kan pel kin indoa pel jeuweje.

Jesus Pangin Sohnloakjid Pahmen

(Matthew 4:12-22; Luke 4:14,15; 5:1-11)

14 Mwerin John peidekkoang nehn kalpwuhj, Jesus inla Galilee lohkihjili Rongmwehu jang ipen Koahs, pwa, 15 *“Ne lel anjoauwo, Wein Koahs ne koaroando! Kamwai koaluhla apel wiliakapwla apel kamehlelehla Rongmwehu!”

16 Rehn oau Jesus allaluhla pohn poahrinjedin Lehn Galilee; Ih kapangda sohnloakjid roahmen, Simon apel riah Andrew, loakjidki nihra ukko nehn lehu. 17 Jesus pwehng ara, “Kamwa indoa pwilihla Ngoahi; a Ngoah pirin wiahkihla kamwa sohnloakjidi armaj.” 18 Anjoauwohr, ara kihdi nihra ukko pwilihla Ih.

19 Ih injang wijahu, pel kapangda riarihoau, James apel John, nihn Zebedee. Ara minmine pohn pohs pas winwina nihra ukkok. 20 Nehn en Jesus kapangda ara, Ih pangin ara. Ara ken kihdi jamarahu ma pwili mine pohn pohs pas ipen sohndoadoahk pwi, ara ken pwilihla Jesus.

Woalmen ma Ngen Jaus Dilingla

(Luke 4:31-37)

21 Irai inla Capernaum; nehn rehn in Sabbath Jesus dilda nehn jinakokehu sapda Ah padahk. 22 *Armaj ohroj ma pwili rong ken pwuriamweikihla doahr Ah kin kihwe Ah padahk; pwa manman in Ah padahk johpwa doahroar en jounpadahk in Kojonneddok arai padahk.

23 Woal men ma ngen jaus dilingla inla nehn jinakokehu rahrahuki pwa, 24 “Jesus mihn Nazareth, da Koah nimen wiahng kamai? Koah indoahng koauwehla kamai! Ngoah kidal inje Koawoa, Koawoa ma Nihn Koahs jounpakair joarwihwa!”

25 Jesus pwehng ngen jausso, “Nennenla, koah diljang nehn armaj menen!”

26 Ngen jausso ken isikda woallo oaroh ken roarda, rahrahu diljang ih. 27 Armaj ohroj pwuriamweikihla, peipeidekpene nehn pwungarai pwahpwahpwa, “Dahkij me? Joangoan padahk kapw dahioau me? Woalmene inenin manman. Ih pwen lalloar, pel ngen jaus kan pel peikkoang!”

28 Rongin Jesus ken pispis lohkjili wija ohroj nehn wein Galilee.

Jesus Kemwehuwihla Armaj Dir

(Matthew 8:14-17; Luke 4:38-41)

29 Doari, Jesus apel Nah sohnpadahkkok, pwilihki James apel John injang nehn jinakokehu inla umwen Simon apel Andrew. 30 Inen pahien Simon-o onohn nehn ummwo johmwehu karkar, nehn en Jesus lel wijahu arai pwehng Ih doahr iren liho. 31 Ih ken inla kolda poahn liho jeuwejehda pwa en uhda. Nehn anjoauwohr, karkarro injang ipen liho; ih ken sapda apwali irai.

32 Injoausikdi, nehn en joauwo pirin ken duhla, armaj kan wahpenehng Jesus min johmwehu apel min ngen jaus kan dilingla irai. 33 Sohn kahnihmmwo ohroj pwili pokonpene mijen ummwo 34 Jesus kemwehuwihla armaj dir ma anki joangoan johmwehu dir apel kaujjang ngen jaus dir ipen armaj kan. Ih ken kauhdi ngen jaussok arai en joah lallal, pwa irai kidal Ih.

Jesus Lohkihjili Rongmwehu nehn Galilee

(Luke 4:42-44)

35 Pwohrdahng rehnno, injohrehn, Jesus pwohrda inlahjang in ummwo, inla likin kahnihmmwo wijahkij pwa en kalahpwukla kapkap. 36 Simon apel pwilihoahk rapahkihla Ih; 37 nehn irai kapangda, irai pwehng, “Maing, armaj ohroj raprapahki koawoa.”

38 A Ih japoang irai, “Kisai dauluhlwehng nehn koaujoan koaroan kan, pwa Ngoah en pel lohkihjili Rongmwehu wijahk, pwa ioar Ngoah indoahki.”

39 *Ih ken allaluhjili nehn Galilee pwon, kapkapahrakjili nehn jinakoke kan apel kahkaujjang ngen jaus ipen armaj kan.

Jesus Kemwehuwihla Woal Lepahmen

(Matthew 8:1-4; Luke 5:12-16)

40 Woal lepahmen pel indoa ipen Jesus, poadpwomwla mwohn Ih, jarda pwehng en jeuweje, pwehng Ih, “Maing, ma koah nimen, koah kak kamwkelehda* ngoahi.”

41 Doari Jesus ipwilkihda, kailla poah pukkoang woallo, Ih pwa, “Ngoah nimen. Ken mwakelkelda!” 42 Anjoauwohr lepahu ken jarjang ipen woallo; doari ih ken mwakelkella. 43-44 *Jesus kainoapwihdi, pwehng Ih, “Rong, pwa koah en johpwa pwehng emen. Inla kajalehioang jamwrou a koah wia oamw meiroang joanngo ma Moses koajoanehdi, en wia oamw mihn kadehde oang irai.” Doari Ih ken kadarla woallo.

45 Woallo inlahr lohkihjili wija ohroj ah ne mwakelkelda; ma kahrehda Jesus johla kak aluhjili nehn pokon janjal nehn kahnihmmwok, Ih kin kalkalahpwukjili likin kahnihmmwo. A joah, pwa armaj dir kin pokondo Ipoa jang wija ohroj.

2

Jesus Kemwehuwihla Woal Mwoasor Men

(Matthew 9:1-8; Luke 5:17-26)

1 Mwerin rehnpwi, Jesus pel pwuroahng inla Capernaum. Rongin Ah minmine in umwahu lohkjili; 2 ma kahrehda armaj dir pokondo in ummwo apel koaisla loaloa pel in wanihmmwo. Ih ken padahkki oang irai Mahjanno. 3 Nehn Ah padpadahk, woal mwoasor men ne wijwijik allaluhdohng Ipoa; ih mine nehn mihn wijik oau, wijik in pahmen. 4 Doari, nehn ahr johkak kadilihda apel sohlahng ipen Jesus ki koais in pokonno, irai pwukulda pohn ummwo kainenehdi wijahu ma Jesus mine, kadilihdihoang nehn ummwo ipen Jesus mihn wijikko ma mwoasorro mine puwoa. 5 Nehn en Jesus kapang arai pwojon, Ih pwehng woal mwoasorro, “Noai jeri! Dipoamw kan ne lapwda.”

6 Jounpadahk in Kojonneddohpwi pwili mwindi nehn ummwo, irai lemlemehng pein arai, 7 “Imdoahr woalmene Ah kak wia joangoan sikesik oauwe? Pwa Ih lahlahwe Koahs. Inje ma kak lapwadda dihp kan, jaudi Koahs kalahpwuk?”

8 Anjoauwohr Jesus kidalda ahr lamlam; Ih pwehng irai, “Da kamwai wiahki joangoan lamlam pwiai nehn mohngiongimwai kan? 9 Dahioau moangoai en pwehng woal mwoasor mene, ‘Dipoamw kan ne lapwda,’ ke, ‘Uhda, oaloa kioammwen, alu’? 10 A Ngoah en kamehlele oang kamwai en kidal pwa Nihn-Armaj* anki manmanin mahkoahng dihp pohn jampah.” Ih ken pwehng woal mwoasorro, 11 “Uhda, oaloa kioammwen, alwe in umwoammwo!”

12 Woal mwoasorro uhda mwohn mijarai, pwoakda kiahu, anjoauwohr ken inla. Irai ohroj pwuriamweikihla mehlel apel kapkapingahki Koahs, pwa, “Kamai kahjikkoar kapang mehkij ma doahroar me.”

Jesus Pangin Levi

(Matthew 9:9-13; Luke 5:27-32)

13 Jesus pel pwuroahng pwurlahng in oaroahr in Lehn Galilee. Armaj dir pel pokonpene Ipoa, Ih ken pel sapda padahk oang irai. 14 Nehn Ah allaluhla wija, Ih kapangda jounrik daksis men, oadoa Levi nihn Alphaeus, ma onnonohn nehn ah oahpisso. Jesus pwehng, “Indoa pwilihla Ngoahi.” Levi ken uhdahr pwilihla Jesus.

15 Doari Jesus ken mwindihoang mwinge in umwen Levi-o. A jounrik daksis pwi apel armaj dipan dir pwili Jesus apel Nah sohnpadahkkok mwindihoang in sehpillo, pwa irai dir kin pwilpwili kahkahkauj Jesus. 16 Epwi jounpadahk in Kojonneddo, ma kijehn Pharisee-ok, nehn irai kapangda Jesus Ah pwili mwinge ipen joangoan armaj dipan pwiai apel ipen jounrik daksis pwiai, irai idoakkoang Nah sohnpadahkkok pwa, “Da Ih kin pwilihki mwinge ipen joangoan armaj pwiai?”

17 A nehn en Jesus rongda me, Ih pwehng irai, “Jaudi armaj sihkei ioar anahne jounwini, a armaj johmwehu. Ngoah joah indoahng pangin armaj pwung, a armaj dipan kan.”

Peidek Doahroar Kaijihjol

(Matthew 9:14-17; Luke 5:33-39)

18 Pehn oau nihn John jounpoapdaij sohnpadahkkok apel Pharisee-ok kaijihjol. A armaj pwi indoa ipen Jesus idoak Ipoa, pwa, “Amwda nihn John jounpoapdaijjok apel nihn Pharisee-ok kin kaijihjol, a nihmw kan johkin pwili?”

19 Jesus ken japoang irai, “Pwa da? Kamwai lemleme ma sohnkapar in kamdipw in koapwoapwoaud oau pirin kaijihjol nehn en woal kamwohddo minmine iparai? Irai johkak. 20 A oau anjoau ma pirin indoa ma woal kamwohddo pirin wijik jang irai; doari, ioar anjoauwo irai pirin kaijihjol.

21 “Joh armaj kin deipinihoang dipwin likkoau kapw pohn likkoau in joakid mering, pwa dapwa likkoau kappwo pirin nurpene, soahrjang ekij likkoau merinngo doari soahroakko pirin koalikla. 22 Pel joh armaj kin widekihoang wain kapw nehn pehk in kilin mahn mering, pwa wain kappwo nen koauwehla pehk merinngo; ohroj ara, wainno apel pehkko, nen ohla mwahl. Ioar ma wain kapw pwen mwehuwoanngoar pehk kapw.”

Peidek Doahr Sabbath

(Matthew 12:1-8; Luke 6:1-5)

23 *Sabbath oau Jesus wudla nehn mwoaswel in wihd oau. Nah sohnpadahkkok pwili Ih; irai ken dolihdi wehn wihd pwi. 24 Pharisee-ok ken pwehng Jesus, “Kapang! Nihmw sohnpadahkkok wia me ma uhwoang kojonned in Sabbath.”

25 Jesus japoang irai, “Kamwai johkin wadek da David wiahdahu anjoauwo ma ih apel pwilihoahk mwakohkohla? 26 **Ih dilda nehn Umwen Koahs, kangla pilahwa joarwihok, nehn mwein Jamwrou Laplap Abiathar. Doahr kojonneddo, jamwrouwok oar ioar mweimweioang kang pilahwa pwiai. A David kangla apel kioang pwilihoahk irai en pwili kang.”

27 Jesus pel pwa, “Sabbath wiawihdahng mihn kemwehupen armaj, a jaudi armaj oang mihn kemwehupen Sabbath. 28 Ioar mehwa Nihn-Armaj ioar Koaun apel Koaun in Sabbath.”

3

Woal Poah Mwoasor men

(Matthew 12:9-14; Luke 6:6-11)

1 Jesus pwuroahng dilda nehn jinakokehu, wijahu ma woal mwoasor poah men pwili minmine. 2 Armaj pwi ma pwili mine wijahu nimen kadpoahki Jesus mehkij japwung, irai kin mwajmwajahnnoar Jesus ma Ih pirin kemwehuwihla min mwoasor poahu rehnin Sabbath. 3 Jesus ken pwehng woal mwoasor poahu. “Sohdahdo uhda mijen pokonne.” 4 Ih ken idoak iparai pwa, “Da kojonneddo mweidoahng kisai en wia Sabbath? Kisai en wia mehkij ma mwehu ke nauna? Kisai en jeuweje mourin armaj ke koauwehla?”

Irai nennenla johpwa wia mehkij. 5 Jesus ken lioasla kapkapang irai, ih ken injinjuwedkihla irai koapsakai apel lamlam japwung. Ih ken lallahng woal mwoasor poahu, “Kailwe poahmmwen.” Min mwoasorro kaillahr poahu, poahu ken mwehula dauluhl. 6 Pharisee-ok ken diljang nehn jinakokehu pokonpene ipen epwi ma kin nihn Herod pwihnno; irai ken pilahnehda pwa irai en kojukdi Jesus.

Pokon Laplap oau in Poahrinjed in Lehu

7 Jesus apel Nah sohnpadahkkok inla in poahrinjed in Lehn Galilee, a pokon laplap oau kaujla Ih. Armajjok indoa jang Galilee, jang Judea, 8 jang Jerusalem, jang Idumea, jang oaloap Jordan, apel jang kahnihmw in Tyre apel Sidon. Armaj pwiai pokonpene ipen Jesus pwa ihr rongda joang kapwuriamwei kan ma Ih kin wihwia. 9 *Ih pwehng Nah sohnpadahkkok irai en koaunopda oau pohs siksikko, ma Ih en doauda puwoa, pwa pokonno en joah jakahpajihla Ih. 10 Pwa Ih kin kemwehuwihla armaj johmwehu dir, ioar mehwa irai kin jakahpajihla Ih nehn irai kin nimen pukkoang Ih. 11 Pel armaj ma ngen jaus dilingla irai, nehn irai kin kapangda Ih irai kin kipdi mwohn Ih, rahrahu, pwahpwahpwa, “Koah ioar Nihn Koahs wa!”

12 A Jesus ken iroahdi ngen jaussok en johpwa pwa inje Ih.

Jesus Pilda Wahnpoaroan Eijek Roahmen

(Matthew 10:1-4; Luke 6:12-16)

13 Jesus indahla pohn dol oau; Ih ken pangin araihok ma Ih kin ipwilki en indoa Ipoa. 14 Ih ken pilda min eijek roahmen ma Ih panginki wahnpoaroan, Ih pwa, “Ngoah pilda kamwai pwa kamwai en kin pwilpwili Ngoahi. Ngoah pirin pel kadarwe kamwai pwa kamwai en lohkihjili Rongmwehu; 15 kamwai pirin pel anki manman in kaujjang ngen jaus kan ipen armaj.”

16 Doari, ioar oadoan min eijek roahmennok ma pilpilda: Simon (Jesus kioang oadoa Peter); 17 James apel John, nihn Zebedee (Jesus kioang oadoara, Boanerges, woahwoahn mour in addoauwe nihn palar); 18 Andrew, Philip, Bartholomew, Matthew, Thomas, James nihn Alphaeus, Thaddaeus, apel Simon sohn pwihnin Zealot,* 19 apel Judas Iscariot, woallo ma pangla Jesus.

Jesus apel Beelzebul

(Matthew 12:22-32; Luke 11:14-23; 12:10)

20 Jesus injang wijahu inlahng in umwahu. A pokon laplap oau pel pokonpene wijahu, ma kahrehda Ih apel Nah sohnpadahkkok johla kak mwinge ki johla anjoau. 21 Nehn epwi Ah peneineihok rongda me, irai inla ipoa pwa irai en oaloa apwali Ih; pwa armaj kan pwahpwahpwa, “Ih ne japwungla nehn moange.”

22 *Epwi jounpadahk in Kojonneddok ma indihdo jang Jerusalem siksikoa pwa, “Beelzebul ne dilingla Ih.” Epwi pwa, “Koaun in ngen jaus kan ma kioang Jesus manman in kajroahjang ngen jaus.”

23 Ih panginpene armajjok pwehng irai karajraj pwi: “Imdoahr Jehsen ah kak kajroahla Jehsen? 24 Ma wei oau pirin pwalpijoang wiahda pwihn pwi ma pirin uhpene nehn pwungarai, weiho johkak pwoaida, pwa ih pirin mwoarpijoang. 25 Ma peneinei oau pirin pwalpijoang wiahda pwihn pwi ma pirin uhpene nehn pwungarai, peneineiho johkak pwoaida pwa ih pirin mwoarpijoang. 26 Doari ma wein Jehsen pirin pwalpijoang wiahda pwihn pwi ma pirin uhpene nehn pwungarai, ih johkak woaroai, pwa ih pirin mwoarpijoang apel johla.

27 “Joh emen kak koauwehla umwen woal sihkei men pwa en pirapoa ah koapwoa kan ma ih johpwa koldi piroahpene woal sihkeiho. Ioar wioapoawahr doari ih kak pirapoa ah koapwoa kan.

28 “Ngoah pwehng kamwai in mehlel pwa armaj kan kak oaloa mahkpen diparai kan ohroj, pel dipen lahlahwe. 29 *A emen ma pirin lahlahwe Ngen Joaroawi, johpwa kak oaloa mahk in dihp oauwe, pwa ih ne wiahda dihp oau ma johpwa kak lapwda.”

30 (Jesus pwa me pwa epwi ihr pwahpwahpwa pwa, “Ngen jaus ne dilingla Ih.”)

Inen Jesus apel Riah kan

(Matthew 12:46-50; Luke 8:19-21)

31 Inen Jesus apel riahk leldo. Irai mine likin ummwo nimen lalloang Ih. 32 Pokonno ma mwindi pidekihpene Ih pwehng, “Koah kidal pwa inoammwo apel rioammwok minmine likinno, irai nimen suhwoang Koawoa.”

33 A Jesus japoang irai, “Inje inoai, apel inje rioai kan?” 34 Ih pel kapkapangjili pohn irai ma minmine ipoa, doar Ih ken pwa, “Ioar inoai apel rioaikoa me. 35 Emen ma kin kapwaihahda kupwuren Koahs, ioar arai rioai apel inoai.”

4

Karajraj in Jounkamwoaroa

(Matthew 13:1-9; Luke 8:4-8)

1 *Jesus pel sapda padahkjili in poahrinjed in Lehn Galilee. Pokon laplap oau pokonpene Ipoa kahrehda Ih ken doauda mwindi pohn pohs pas. Pohsso peipeipei nehn jeddo, a pokonno mine in poahrinjeddo. 2 Ih ken padahkihoang irai joang dihrdir in karajraj, doahroar Ah kin kalap wia nehn Ah padahk. Ih pwehng irai:

3 “Kamwai rong. Armaj men mine ma inlahng kamwroa ah liporrohk. 4 Doari, nehn ah kamwkamwroa ah liporrohk, epwi mwoardi oang nehn alin nehn mwoaswello, mahnsang pwi sangdo kangjang. 5 Epwi liporro kipdi nehn wija sakaikai ma pwirejjo poadpoad. Liporrohk pispisin koapda pwa pwirejjo poadpoad. 6 A anjoauwo ma joauwo dakda, suhkoahk pispisinnoar mengla pwa koalohraiok johpwa lel nehn wija loal. 7 Epwi liporrohk kipdi nehn pwungen suhkoa soaksoak. A suhkoa soaksoakkok koapda kajasihkeihla irai; ioar irai ken johpwa uhwahki. 8 A epwi liporrohk nehn pwirej mwehu; irai koapda, koalikla, uhwa mwehu; epwi uhwa min jilihjek, a epwi weneijek, a epwi epwiki.”

9 Jesus pel pwa, “Doari, Armaj men ma mine sioa mihn rongrong, a ih en rong.”

Kahrpoan Karajraj kan

(Matthew 13:10-17; Luke 8:9,10)

10 Doari, nehn en Jesus kalahpwukla, arai eijek roahmenno apel epwi ma pwili rong indoa ipoa pwa irai en poaki en kawoahwoahng irai karajraj kan. 11 Ih ken japoang irai, “Oang kamwai mweimweioang en kidal manman rir kan doahr wein Koahs. A oang irai kan ma minmine likin, irai pirin kidal joang ohroj jang in karajraj. 12 *Pwa,

‘Irai en kapkapang,

a pwen johpwa kapang,

Irai en rongrongrong,

a pwen johpwa woahwoahki,

pwa ma irai kapang, rong, apel woahwoahki, irai nen okdeklahng Koahs

apel oaloa lapwdahn diparai kan.’ ”

Jesus Kawoahwoahda Karajraj in Jounkamwoaroawo

(Matthew 13:18-23; Luke 8:11-15)

13 Jesus idoak iparai, pwa, “Kamwai johpwa woahwoahki karajraj pase? A imdoahr amwai kak woahwoahki karajraj pwiok? Doari, ioar doahr me: 14 Jounkamwoaroa, ioar ma kin kamwoar mahjan in Koahs. 15 Epwi armaj doahr Liporrohk ma mwoardi oang nehn al kan. Nehn ahr kin rong mahjanno, Jehsen kin indoa koawehjang irai. 16 Liporro ma kin mwoardi oang nehn wija sakai woahwoahki irai kan ma kin rong oaloahda apel perenkihda. 17 A johkin soangdi iparai, ma apwal oau ke kojkoj kin lel irai pwa padahkko, a irai kin pispis in lohdi. 18 Epwi armaj kin doahroar Liporro siksikkok ma mwoardi oang nehn pwungen suhkoa soaksoak. Ioar irai ma kin rong Mahjanno, 19 a ki pwunod in mourin jampah kan, noaroak in koapwoa kan, apel joangoan inoang sohrohr kan kin pwokda jakahpajihla mahjanno, kahrehda ken johpwa uhwahda. 20 Epwi doahroar liporro siksikoa ma mwoardi oang nehn pwirej mwehu. Irai kin rong mahjanno, oaloa, ken uhwa: epwi uhwa min jilihjek, epwi weneijek, a epwi uhwahda min epwiki.”

Lahm pehn Jepjep

(Luke 8:16-18)

21 *Jesus pel uhjehla Ah sikesik oang irai, “Mine ipamwai ma kin okojda nah lahm kihdi pehn jepjep ke pehn pehd? Ih joah nen kihdahng nehn uhdahn dohiah? 22 *Johpwa me joaloang kij mine, ma johpwa pirin kajanjalda; pel johpwa me oakkoak kij mine, ma johpwa pirin kalohkjili. 23 Doari armaj men ma mine sioa mihn rongrong, a ih en rong!”

24 *Ih pel pwehng irai, “Kamwai soahk mwehu mehkije ma kamwai pirin rong! Mihn jonngohr ma kamwai pirin jongki epwi, ioar Koahs pirin jongki kamwai — apel koalikjang mehlel. 25 *Pwa armaj ma anki mehkij, ekij pirin pel aluhwoang; a ma joh ah mehkij, pirin pel kihekjang mehu ma mine ipoa.”

Karajraj en Koakoairdahn Liporro siksik

26 Ih pel pwehng irai, “Wein Koahs doahroar armaj men ma kamwoar liporro siksikpwi nehn japwahu. 27 Nehn ah moair inpwong apel poahd in rehn, liporrohk kin koap apel koalkoalikla, a ih johpwa woahwoahki doahr mehpwiai kin wihwiawi. 28 Pwa pwirejjo ma kin kakoapihda liporrohu, kakoalikihla, apel kioang wah: sapdahu dipwdipw siksik kij, mwerin, ih kin wiahla suhkoa siksik, apel mwerin, uhwahda; a nehn wahu dirin liporro siksik. 29 *Nehn en wah kan kin mah, armaj kin poaloahdi, kihpene, pwa anjoauwo ioar anjoau in doddol.”

Karajraj in Liporrohn Mustard

(Matthew 13:31,32,34; Luke 13:18,19)

30 Ih pel pwa, “Da kisai pirin karjahng wein Koahs? Ke karajraj da kisai pirin doadoahkki pwa kisai en kawoahwoahda? 31 Ih doahroar liporrohn Mustard, ma keiou siksik nehn pwungen liporrohn suhkoa kan. 32 A nehn a kamwoarmwoardi oang nehn pwirej, ih kin koapda apel koalikla wiahla suhkoa koalik pas, koalikjang suhkoahn nehn mwoaswel kan ohroj. Ih kajangpijoang, a mahnsang in pehnloannge kan kin jokdo wiahda irai paj pehn ririn rah kan.”

33 Jesus kawoahwoahng armaj kan en Koahs mahjan in joangoan karajraj pwiai doahroar irai en kin kak woahwoahki. 34 Joh kapahrak oau Ih kin wiahng armaj kan ma Ih johkin doadoahkki karajraj; a nehn Ah kin kalahpwukla ipen Nah sohnpadahkkok, Ih kin kawoahwoahng irai karajraj ohroj.

Jesus Kamolunihdi Melmel oau nehn Jeddo

(Matthew 8:23-27; Luke 8:22-25)

35 Injoausikin rehnnohr Jesus pwehng Nah sohnpadahkkok, “Kisai dauluhlla oaloap pille.” 36 Nehn irai koamwurla pokonno, sohnpadahkkok kerda pohn pohsso ma Jesus mine puwoa pwili jeila; epwi pohs pel pwili irai kijkijoula loappoauwo. 37 Doahr ken eng koalikda, no koalik jaudahdo pohn pohsso, enkennoar kamweihdi. 38 Jesus mine mwerin pohsso, moair a moange mine pohn Ah pilahu. Sohnpadahkkok panginda Ih, pwehng Ih, “Maing Jounpadahk, Koah johpwa kaspoahki kisai ne pirin ken mehdi?”

39 Jesus pwohrdahr, ruwojehda melmello, pwa, “Uhdi!” Ih pel pwehng nohk, “Kamwai moaloailoaidi!” Anjoauwohr melmello uhdi, ken molundi dauluhl. 40 Ih ken pwehng irai, “Da kamwai majpwehk ki? Da, kamwai kahjikkoar pwojonla?”

41 Irai majpwehkda koalik, pwahpene nehn pwungarai, “Inje min mine, ma eng apel no kin peikkoang?”

5

Jesus Kemwehuwihla woal men ma Ngen Jausso Dilingla ih

(Matthew 8:28-34; Luke 8:26-39)

1 Jesus apel Nah sohnpadahkkok kijoula oaloap Lehn Galilee apel dauluhllahng oaloap pillo, nehn japwen mihn Gerasa. 2 Jesus kerdihjang pohn pohsso, a woalmen ma ngen jaus dilingla ken aluhdo ipoa; ih indoa jang nehn joaujoau pwi, wija ih kin minmine. 3 Joh armaj men kak oang woallo, pel joal pahrang kan johkak joalihdi; 4 pwa pehn dir ih kin joalkihdi joal pahranngok in poah apel in ehn, a ih kin kamweidpijoang joal pahranngok; johpwa emen kak koldi pwa ih sihkei. 5 Inrehn inpwong, ih kin allaluhjili nehn joaujoau kan apel pohn dol kan, rahrahu koauwehla palwoaroa ki sakai ingkoang kan.

6 Doari, ih kapangdahr Jesus jang wija doh, ih kijoula, kipdi mwohn Ih, 7 rahrahu, pwahpwahpwa, “Maing Jesus, Nihn Koahs Laplap! Dahioau Koah nimen wiahng ngoahi? In oadoan Koahs, ngoah poaki Koawoa, joah koalkoa ngoahi!” 8 (Ih pwahki me pwa Jesus pwa, “Koah ngen jaus, injang ipen armaj menen!”)

9 Jesus idoak ipoa, “Ia oadoammwen?”

A woallo japoang Ih, “Oadoaihoa ioar ‘Karej’ pwa kamai min dir!” 10 Ih ken engdehnki Jesus en joah kaujjang ngen jaussok nehn japwahu.

11 A ipen wijahu, pwihnin pij oau minmineo, mwingmwinge in imwin dol oau. 12 Ngen jaussok ken poakihda ipen Jesus en kadarla irai apel mweidoahng irai en inla dilloang nehn pijjok. 13 Doari Jesus ken mweidoahng. Ngen jaussok ken injang ipen woallo, wud inla dilloang nehn pijjok. Dapwa pij riekid, kijoudihla in dokdokko duhla nehn lehu.

14 Sohn apwali pijjok kaula nehn kahnihmmwo, nehn koaujoankan likin kahnihmmwo, pwehng armaj kan da wiawi. Doahr ihr ken inla kapang dahkij ma wiawi. 15 Nehn ahr lel wijahu ma Jesus mine, irai kapangda woalwa ma kin dirin ngen jaus mwowoa, ne mwindi wijahu moaloailoaidi, mine nehn likkoau mwehu, mwomwen armaj mwehmwehu men. Irai ken mijikda. 16 A iraihok ma kapang da ma wiawi, pwehng ihr da ma wiawihoang woallo ma dirin ngen jaus apel mwomwen pijjok. 17 Irai ken poakihda Jesus en injang nehn japwaraiho.

18 Nehn en Jesus doaudahng pohn pohsso, woallo ma ngen jaus dilingla poaki ih pwehng Jesus, “Mweidoahng ngoahi pwa ngoah en pwilihwe Koawoa!”

19 A Jesus johpwa mweidoahng, pwehng ih, “Inla in umwoammwo, ipen oamw peneineihok, pwehng irai doahr manman koalik ma Koaunno wiahng koawoa, apel doahr Ah kalahngan oang koawoa.”

20 Woallo ken inlahr pwahjili nehn wein Decapolis* manman koalikko ma Jesus wiahng ih; irai ken inenin pwuriamweikihla.

Jesus Kasihkeida nihn Jairus Jerpein

(Matthew 9:18-26; Luke 8:40-56)

21 Jesus pwuroahng pwurla oaloap lehu. Pokon koalik oau aluhpene pidekihpene Ih in poahrinjeddo. 22 A koaun in jinakoke men, oadoa Jairus, rukdihoang in pwoalkoa, 23 engdehnla nehn ah poakpoak, pwa “Maing, noai jerpein siksik kij nimwennoar mehdi. Menlau inla kihdahng poahmmwen pohn ih pwa en sihkeida apel kak mour.”

24 Jesus uhda pwilihla koaunno. A pokon koalikko pel kaujla. Wija ohroj nehn allo ken koaisla.

25 Lihmen pel pwili mine wijahu, ma anki johmwehu in insa pwilpwil johnpar eijek riau. 26 Ih ken roaproapoan mour ipen jounwini dir, doadoahkkihla nah mwani kan ohroj. Apwen johpwa kaspoa, pwa pwen naunaunahlahr. 27 Nehn en liho rongda doahr Jesus jang ipen armaj kan, ih ken sohlahng likinjarkin, pukkoangdi Ah likkoauwo, 28 pwehng pein ih, “Ma pwen Ah likkoauohr ngoah pukkoang, ngoah nen sihkeida.”

29 Doari, ih ken pukkoang en Jesus likkoauwo, a nehn anjoauwohr koarkoarin insahu enngengla; liho ken poahmda jang nehn palwoaroa pwa ih ne mwehudahjang ah johmwehuwo. 30 Nehn anjoauwohr Jesus poahmda sihkei kij injang ipoa, Ih ken jipwjipwoaljili nehn pokonno, pwehng ihr “Inje ma pukkoang Oai likkoauwe?”

31 Nah sohnpadahkkok pwehng Ih, “Koah kapang pwa pokonne koaisihla Koawoa; a Koah ken pwa ‘Inje pukkoang Ngoahi?’ ”

32 Jesus ken jipwjipwoaljili pohn pokonno pwa en kapangda inje ma wia mehu. 33 A liho, nehn ah kidalda dahkij wiawihoang, ih ken majpwehkda roarroarroar, sohdo ipoa, rukdi in pwoalkoa, pwehng Jesus me ohroj. 34 Jesus ken pwehng liho, “Noai jerpein, oamw pwojon ioar kasihkeida koawoa. Doari, alwe in peren pwa koah ne pisjang oamw johmwehu en.”

35 A nehn en Jesus sikesik, woal pwi leldo jang umwen Jairus-o, ma pwa, “Nihmw jerpeinno ne mehdi; joah kadroapwoahki Jounpadahkken en indoa.”

36 Jesus johpwa soahk; Ih pwehng Jairus, “Koah en joah mijik, a koah pwojonnoar.” 37 Ih ken johpwa mweidoahng emen en pwilihla Ih, ioarroar Peter, James apel riahu John. 38 Nehn ahr lel umwen koaunno Ih kapang doahr ahr loakloakoa apel joangjoangjoang 39 Ih ken dilda pwehng irai, “Da kamwai loakloakloakoahki apel joangjoangjoangki? Jerihn johpwa mehdi, ih moahmoahmoair.”

40 Irai uruhrki apel kapiski Ih. Doari, ih ken kadilihjang arai ohroj nehn ummwo, a mwerin, Ih ukda jemen jeriho apel inah apel Nah sohnpadahk jilmenno, Ih ken dilda nehn wijahu ma jeriho okdekda. 41 Ih ken kolda poahn jeriho pwehng, “Talitha koum,” ma woahwoahki, “Jerpein pwohrda!”

42 Doari, nehn anjoauwohr jerpeinno ken pwohrda sapda allaluhjili. (Ih johnpar eijek riau) Arai ken inenin pwuriamweikihla mehkije. 43 Jesus ken inoapwihdi arai en johpwa pwahpwahpwahjili mehkije; Ih ken pwehng irai en kamwinge jerpeinno.

6

Mihn Nazareth Kajohwe Jesus

(Matthew 13:53-58; Luke 4:16-30)

1 Jesus injang wijahu, inlahng nehn uhdahn Ah kahnihmmwo, a Nah sohnpadahk kan pel pwilihla. 2 Nehn Ah lel Sabbath, Ih ken sapda padahk nehn jinakokehu. Mine min dir mine wijahu pwuriamweikihla nehn ahr rong Ah padahk. Arai ken pwahpene nehn pwungarai, “Woalmene oaloahjang ia joangpwiai? Joangoan loalkoang dahioau mine Ipoa? Imdoahr Ih kak wia joangoan manman pwiai? 3 Jaudi kahpinsoa wa me, nihn Mary, rien James, Joses,* Judas apel Simon? Jaudi riah lihkoa ma kin minmine ipasai?” Arai ken kajohwe Ih.

4 *A Jesus pwehng irai, “Wija ohroj joukohp kin woaun, ioarroar wija ma joh wahu in ih, ioar nehn ah wijahu, ipen ah peneinei.”

5 Ioar Ih johpwa wiahda manman oau nehn Ah wijahu, a min johmwehu pwi ma Ih kihda poah puwoa, kemwehuwihla. 6 Ih ken pwuriamweikihla ahr joah pwojon.

Jesus kadarpijoang min Eijek roahmennok

(Matthew 10:5-15; Luke 9:1-6)

Jesus aluhjili nehn koujapw kan, padpadahk oang armaj kan. 7 Mwerin, Ih panginpene eijek roahmenno, kadarpijoang wad roahmen. Ih kioang irai manman in kajroahjang ngen jaus kan. 8 Ih pwehng irai en johpwa wa mehkij nehn arai jeiloak oauwe, ioarroar jokonpas; arai en johpwa wijik mwinge ke pehk in jeiloak, ke mwani nehn ahr pwoaloj kan. 9 Irai kak sandel, a irai en joah wahda joakid riau mihn ngalngal. 10 Ih pel pwehng irai “Nehn amwai pirin lel ekij wija, kamwai minminehr ipen irai ma kajamwo kamwai nehn umwaraihok, oaroh kamwai injang wijahu. 11 **A wijahkij ma irai johpwa nimen kajamwo kamwai ke nimen rong kamwai, kamwai diljang wijahu jiped jang pwirejpar in pwoalkoamwai mihn kapoahm oau me oang irai.”

12 Min eijek roahmenno ken aluhpijoang kapahrak oang armaj ohroj irai en koaluhla apel wiliakapwla. 13 *Irai kauj jang ngen jaus dir ipen armaj kan apel salipki le min johmwehu dir kemwehuwihla irai.

Kojkojdihn John jounpoapdaij

(Matthew 14:1-12; Luke 9:7-9)

14 *Nahmwarki Herod rongda mehpwiai ohroj, pwa Jesus wadwadla wija ohroj. Epwi pwahpwahpwa pwa, “John jounpoapdaij ioar ne pwuroahng mourda, ioar kahrehda Ih kak wia joangoan manman pwiai.”

15 Epwi pwa, “Ih Elijah.”

Epwi pwahpwahpwa pwa, “Joukohp men Ih, doahroar epwi joukohp in mehjjok.”

16 Nehn en Herod rongda me, ih pwa, “Ioar John jounpoapdaij me, ma ngoah poaloahjang moange, ih ne pwuroahng mourda.” 17 *Pwa ih kadarla John en joaldi, ih pwa en peidek oang nehn kalpwuhj pwa Herodias, pahien riahu Philip ioar Herod wud painkihla. 18 John jounpoapdaij johkin uhdihjang koapwung oang Herod ah japwunngo, ih pwa, “Johpwa pwung koah painkihla pahien rioammwo.”

19 Ioar kahrehda Herodias lioassoangkihda John, nimen kojukdi; a johkak; 20 pwa Herod kin mijik John, pwa ih kidal pwa John woal pwung apel joaroawi men. Ioar mehwa ih ken kin jiloahjang me nauna apel kin perenki rong ah sikesik kan, mihndahr ma nehn kapehdin kin soausoaula anjoau ohroj nehn ah kin rong.

21 Doari Herodias kidalda anjoau mwehu rehnin en Herod noaisikdiho. Pwa rehnno Herod wiahda kamdipw oau oang nah koaun in armaj kan, oang koaun in jounpeihok, apel oang armaj laplapin wein Galilee. 22 Doari nihn Herodias jerpeinno pwokdo kahkahlek in kamdippwo; Herod apel sohn kamdippwo inenin perenkihda. Ioar Herod pwehngkihoang jerpeinno, “Mine mehkij koah anahne? Poaki ipoai, pwa ngoah pirin kioang koawoa.” 23 Ih ken kahula apel inoaukihdi pwa, “Ngoah pirin kihwe mehkij joah lipilpil, mihnda ma pel oaloap in oai wei.”

24 Jerpeinno dilla idoak ipen ah nohnohu, pwa, “Nohno, da ngoah en poaki?”

A ah nohnohu japoang, “Moangoan John jounpoapdaij.”

25 Jerpeinno pwurlahng ipen nahmwarkiho, pwehng ih, “Noah nimen koah en kihdoahng ngoahi apkas moangoan John jounpoapdaij nehn oau pileis en!”

26 Me ken kainjinjuwedihla nehn kapehdin nahmwarkiho; ih ken johpwa nimen kainjinjuwedihla jerpeinno pwa ih inoau mwohn sohn kamdippwo ohroj. 27 Doahr ih ken pispis kadarla nah jounpei, pwehng pwa moangoan John jounpoapdaij en wijikdo. Jounpeiho inlahr nehn kalpwuhjjo, poaloa jang moangoan John. 28 Ih pwurdo wa moangehu nehn pileis oau, ih ken kioang jerpeinno; jerpeinno ken wud kioang ah nohnohu. 29 Nehn nihn John sohnpadahkkok rongda me, arai pwurla oaloa palwoaroa wahla jaripdi nehn joaujoau oau.

Jesus Kamwinge Woal Limekid

(Matthew 14:13-21; Luke 9:10-17; John 6:1-14)

30 Mwerin wahnpoaroannok ahr pwurpene, irai pokonpene ipen Jesus pwa arai en kajalehioang me ohroj ma irai ne wiahda apel padahk ohroj ma irai kawoahwoahda. 31 Armaj dir kin pwurpwuroa Jesus apel Nah sohnpadahkkok kahrehda johla anjoau in arai mwinge. Ioar Jesus pwehngkihoang sohnpadahkkok, “Kisai inla kalahpwukla mijkoalkoal nehn japwsoahnno, wijahu ma kamwai kak koammoal.” 32 Arai ken doauda pohn pohs pas pwa irai en inlahng kalahpwukla wijahkij.

33 A armaj dir kapang arai mwoakid doahr ken kidal da. Irai ken kijoulahng wijahu jang nehn kahnihmmwok, irai lello mwohrai. 34 *Nehn en Jesus doaudihjang pohn pohsso, Ih kapangda pokon koalik oau, Ih ken ipwilkihda irai. Pwa irai doahroar jihpw ma ne joh jiloapoarai. Doari, Ih ken sapda kawoahwoahng irai joang dir. 35 Injoausik pene, Nah sohnpadahkkok indoa Ipoa, pwehng Ih, “Maing, ne pwong a japwsoahn oau me. 36 Ken kadarpijoang pokon oauwe, pwa irai en alwe nehn kahnihmw siksik kan apel koujapw koaroan kan pwa irai en pein dupukda kanrai mwinge.”

37 A Jesus japoang irai, “Kamwai kapwa kamwinge irai.”

A irai pwehng Ih, “Doari, koah mwehuki kamai en inla dupukda mwinge woahroar mwani silper 200 (riepwiki)† kamwingehki irai?”

38 Jesus idoak, “Lopwonin pilahwa doapoa mine ipamwai? Kamwai kapang apel wadek.”

Nehn ahr ne wadekda irai pwehng Ih, “Lopwonin pilahwa limoau apel mwumw roahmen.”

39 Jesus pwehng irai en pwihndi irai mwindi pohn rehu. 40 Irai ken mwindi in pwihnpwi, epwi wad epwiki a epwi wad limeijek. 41 Doahr Jesus ken oaloa lopwonin pilahwa limoauwo apel mwumw roahmenno, jardahla nehnloannge kapingkalahngan oang Koahs. Ih ken sipwangpijoang pilahwahk kioang Nah sohnpadahkkok pwa irai en nehk oang armajjok. Ih pel nehk oang irai ohroj mwumw roahmenno. 42 Armaj ohroj mwinge oaroh moadla, 43 Sohnpadahkkok dowihda luhwen pilahwahk apel mwummwok wiahda kiam eijek riau. 44 Woal ma pwili kang pilahwahk, irai min 5000 (limekid).

Jesus Alu Pohn Jeddo

(Matthew 14:22-33; John 6:15-21)

45 Mwerin me Jesus pispis pwehng Nah sohnpadahkkok, irai en doauda pohn pohs oau jeila Bethsaida mwohn Ih, oaloap jeddo, nehn Ah pirin kadarpijoang pokonno. 46 Nehn Ah kadarpijoang irai, Ih doaudahla pohn dol oau pwa en kapkap.

47 Injoausikdi, pohsso ne mine oh nehn pwungen lehu, a Jesus kalkalahpwuk in poahrinjeddo. 48 Ih kapang doahr en sohnpadahk kan engdehn jeijeijei nehn lehu pwa irai jei pallan enngo. Doari inlahng injohrehn, nehn pwungen kiloak jiluh apel wonou, Ih inla iparai alu pohn lehu, 49 a irai kapang Ah allalu pohn lehu, irai pwa eni men, 50 ioar irai rahukihda majpwehkda nehn irai kapangda Jesus. Ih ken pispisinnoar lallahng irai, pwa, “Kamwai sihkei! Ngoah me, kamwai joah majpwehk.”

51 Ih ken doauda pohn pohsso pwilihda irai; anjoauwohr enngo uhdi. Sohnpadahkkok pwuriamweikihla 52 Pwa irai johpwa woahwoahki manmanno ma Jesus kamwingehki armaj limekiddo, pwa nehn kapehdirai pe ros oar.

Jesus Kemwehuwihla Armaj Johmwehu kan nehn Gennesaret

(Matthew 14:34-36)

53 Irai jeila oaloap lehu, lellahng Gennesaret peidi ipen jappwo, piroahdi pohsso. 54 Nehn irai doaudi jang pohn pohsso, armaj kan pispisinnoar kidalda Jesus. 55 Irai kijoupijoang wija ohroj sapda wahdohng ipen Jesus johmwehuwok pohn mihn wijik kan wija kan ma irai rong pwa Ih mine. 56 Apel wija ohroj ma Ih kin inla, nehn kahnihmw siksik kan, ke nehn kahnihmw koalik kan, ke nehn likin kahnihmw kan, armaj kan kin kihdi nihrai johmwehu kan wijahn noasnoas kan, poaki Ih en mweidoahng irai en pukkoang ikin Ah likkoauwo. Doari, irai ohroj ma kin pukkoang Ah likkoauwo kin sihkeida jang arai johmwehu kan.

7

Doahr Padahk in mihn Mehjjok

(Matthew 15:1-9)

1 Pharisee pwi apel jounpadahk in Kojonnedpwi indoa jang Jerusalem pokonpene ipen Jesus. 2 Irai soahkda doahr epwi Nah sohnpadahkkok kin mwingehki poa jamin — nehn ahr johkin amwumw doahr siahkko ma Pharisee-ok pwehng armaj ohroj en wia.

3 (Pwa Pharisee-ok apel mihn Jew ohroj, kin japjang siahkkok ma irai oaloa jang ipen mihn Jew in mehjjok: ioar ma irai johkin mwingehki ma arai johpwa amwumwla; 4 apel irai johkin kang mehkij ma wijikdo jang wijahn noasnoas kan, ma irai johpwa amwunla.* Irai kin pel wia siahk dir ma irai oaloahjang mihn mehj kan: doahroar amwumw mwoak, amwumw pileis, amwumw pwohl kapa, apel pehd kan.)

5 Pharisee-ok apel jounpadahk in Kojonneddok idoak ipen Jesus, pwehng Ih, “Maing, amwda nihmw sohnpadahk kan johkin pwilihki kapwaihahda siahk koadoaudoaudo en jamasai mihn mehjjok, nehn irai kin pwili mwinge a johkin amwumwla.”

6 *A Jesus japoang irai, “Mehlel oar pwa uhdahn pwung en Isaiah kohpda doahr amwai mwalaun en, doahr ma ne insingdi.

‘Koahs pwa, armaj pwiai kin woaunki Ngoah jang in arai lal

a mohngiongirai inenin dohjang Ngoahi.

7 Johpwa kaspoan ahr kin joarwihoang Ngoahi,

pwa irai kin padahkki kojonned in armaj, a irai karaunki pwa en Koahs Kojonned.’ ”

8 Ih pel pwa, “Kamwai kin kerpwihla kojonned in Koahs, a kin injinohkihoar kapwaihahda siahk kadoaudoau in armaj kan.”

9 Ih pel doaudoaula pwa, “Kamwai inenin loalkoangin joah oaloahda kojonned in Koahs, pwa kamwai en kauj pein amwai padahk kan. 10 *Pwa Moses koajoanehdi pwa, ‘Koah woaunki joamoamw apel inoamw,’ apel ‘Ma emen ma pirin lahlahwe jamah ke inah, ih pirin kojkojdi.’ 11 A kamwai wud kin padahkihwe, ‘Ma armaj men anki ekij ma ih kak jeuwejehki jamah apel inah, a kin pwa, “Corban me” (woahwoahki “oang Koahs”), 12 ih pwa ih ne johla anki pwukoahn jeuweje jamah apel inah.’ 13 Doari, ioar doahr amwai kin koauwehla mahjan in Koahs nehn amwai kin pein padahkihoang armaj kan siahk kan ma kamwai kin pein wiahda. Apel mine siahk dir ma doahroar me ma kamwai kin wihwia.”

Dahioau kin Kajaminihla Armaj

(Matthew 15:10-20)

14 Jesus pel pangindo pokonno Ipoa, pwehng irai, “Kamwai rong apel woahwoahki mwehu me: 15 Johpwa mehkij ma kin aluhwoang nehn koah jang likin kak kajaminihla koawoa, pwa mehkan ma kin injang loaloa, ioar ma kin kajaminihla koawoa. 16 [Kamwai rong ma mine siamwai mihn rong wija.]”

17 Nehn Ah injang ipen armajjok dilda nehn ummwo, Nah sohnpadahkkok idoak Ipoa woahwoahn karajraj oauwe. 18 Ih ken pwehng irai, “Da, kamwai johpwa loalkoang jang armaj pwian? Kamwai jehjoa pwa joh mehkij mihn likin armaj kin dilda loaloa kajaminihla, 19 pwa ih johkin inla nehn mohngiong, pwa nehn ah pehk in mwingehu, wijahu a ih kin injang loaloa inla likin palwarro.” (Nehn Ah pwa me, Jesus kadehdehda pwa joangoan mwinge ohroj mwehu oang armaj.)

20 Doahr Ih ken pwa, “Me kin indahjang nehn armaj, ioar ma kin kajaminihla armaj 21 pwa jang loaloan armaj, jang nehn ah mohngiong, ma lamlam nauna kan kin indahjang, ma kin kahrehioang nehn dipen siahk nauna, nenek, pirap, kojarmaj, 22 kamwahl, noaroak apel wia joangoan siahk nauna kan ohroj; kapweipwei armaj, nauna joaroa, pihrin, lahlahwe, aklaplap apel joah injino — 23 joang nauna pwiai ohroj kin sapjang loaloan armaj, ioar kin kajaminihla armaj.”

En Lihmen Pwojon

(Matthew 15:21-28)

24 Jesus ken inlahjang wijahu, inlahng nehn wein Tyre. Ih dilda nehn ummwo a Ih johpwa nimen armaj kan en kidal pwa Ih mine wijahu; a Ih johkak joaloangla. 25 Pwa lihmen ma ngen jaus dilingla nah jerpeinno, liho kidalda pwa Jesus mine wijahu, ih ken dildahr Ipoa nehn ummwo dairukdihoang in pwoalkoa. 26 Lihn likin men ih, ih noaisikdi Phoenicia nehn wein Syria. Ih ken poaki ipen Jesus en kaujjang ngen jausso ipen nah jerpeinno. 27 Doari Jesus ken japoang, pwehng ih, “Kisai kamwinge jerihkan mijoa, johpwa pwung en kihjang kenen jerihkan mwinge peidlahng doahk kan.”

28 Liho japoang pwehng Ih, “Mehlel Maing, a doahk kan kin pel pwili kang in kenen jerihkan pehn sehpil kan!”

29 Jesus ken japoang, “Pwa doahroar oamw pajpoang en, alwe in umwoammwo; pwa ngen jausso ne injang ipen nihmw jerpeinno.”

30 Liho ken pwurla in umwahu kidalda pwa nah jerpeinno onohn nehn dohiahu; a ngen jausso ne injang ipoa.

Jesus Kemwehuwihla Woal Pongpong apel Jehjoa Lallal men

31 Jesus inlahjang Tyre, Ih wud ipen Sidon, inlahng Lehn Galilee, kosehla wein Decapolis. 32 Armaj pwi ken ukdohng Ih woal pongpong apel jehjoa lallal men, poaki en kihdahng poah pohn ih. 33 Jesus ken ukjang woallo nehn pokonno, Ih ken dilimmoang jandin poah nehn pwokin sioa, kioang pilen oawoa in jandin poah, jairki loawoan woallo. 34 Jesus ken jardahla nehnloannge, pwahla, “Ephphatha,” ma woahwoahki, “woahjekpijoang!”

35 Anjoauwohr pwokin sien woallo woahjekpijoang apel joalin loawoa lapwadekla; ih ken sapda lallal. 36 Jesus ken pwehng ihr ohroj en johpwa pwehng emen mehkije. A doahr uhwen lal sihkei ma Ih wiahng arai, ioar doahr sihkei in ahr lohkihjili manman oauwe. 37 Irai ohroj ma pwili rong wioapoan manman oauwe, irai ken pwuriamweikihla pwahpwahpwa, “Me ohroj Ih kin wiahda inenin mwehu! Pwa Jesus kin nimen armaj pongpong kan en rongda wija apel kalallalihda armaj loahsoang kan!”

8

Jesus Kamwinge Armaj Pahkid

(Matthew 15:32-39)

1 Pokon koalik oau pel pwuroahng wiawi ipen Jesus rehnnok, a joh me irai en kang. Ih ken panginpene Nah sohnpadahkkok pwehng irai, 2 “Ngoah ipwilkihda armaj pwiai pwa irai minminehki Ipoai rehn jiluh, doahr ne pel rojla kanrai mwinge. 3 Ma Ngoah kadarla irai in umwaraihok joah kang mehkij, irai kak oar mwehlehlla nehn al kan, pwa epwi irai indoahjang wija doh.”

4 Nah sohnpadahkkok idoak, “Armaj pirin kihjang ia nehn japwsoahn oauwe mwinge ma pirin isar oang kamwingehla joangoan koalik in pokon oauwe?”

5 Jesus idoak oang irai, “Lopwon in pilahwa doapoa mine ipamwai?”

A irai japoang, “Lopwon ijuh.”

6 Jesus ken pwehng pokonno en mwindi pohn mohk. Ih ken pwoakda lopwon in pilahwa ijuhwo, kapingkalahnganki oang Koahs, sipwangpijoang, kioang Nah sohnpadahkkok pwa irai en nehk oang pokonno. Irai ken nehkpijoang. 7 Mwumw pwi pel mine iparai; Jesus pel kapkapki, pwehng sohnpadahkkok irai en pel nehk oang pokonno. 8-9 Pokonno ken mwinge oaroh moad — ihr ohroj dapwa armaj 4000 (pahkid). Sohnpadahkkok audohda kiam ijuh oaroh dir, luhwen mwingehk. Jesus ken kadarpijoang pokonno, 10 Ih ken doauda pohn pohs pas pwili Nah sohnpadahkkok dauluhllahng nehn wein Dalmanutha.

Pharisee-ok Poaki Manman oau jang ipen Jesus

(Matthew 16:1-4)

11 *Pharisee-ok indoa sapda idoak oang Jesus. En kajongjong Ih, irai poaki Ih en kajalehda oau kilel jang nehnloannge. 12 *Jesus pwuriamweikihla pwa, “Da armaj in anjoaukije poakihki manman oau? Ngoah pwehng kamwai in mehlel, johpwa manman pirin aluhwoang di oauwe.”

13 Ih ken injang irai pwuroahng doauda pohn pohsso japahllahng oaloap jeddo.

Ihs in Pharisee-ok apel Ihs in Herod

(Matthew 16:5-12)

14 Sohnpadahkkok moalkoahla wahda kanrai pilahwa; ioarroar pilahwa pas mine iparai pohn pohsso. 15 *Jesus koahkoahlik oang irai pwa, “Kamwai kalke kamwai jang ihs in Pharisee kan apel ihs in Herod.”

16 Irai sapda siksikoahpene nehn pwungarai, pwa, “Pwa joh pilahwa ipasai ioar Ih pwahki me.”

17 Jesus kidal pwa da irai pwahpwahpwa, Ih idoak iparai, “Dahkij kamwai siksikoa pwa joh pilahwa ipamwai? Kamwai kahjikkoar marainkihla joang kan? Kamwai inenin nehn kapehd rosros! 18 *Mine pwoaroan mijamwaikan — a da kamwai joah kapangki wija? Mine siamwaikan — a da kamwai joah rongki wija? 19 Kamwai moalkoahla lopwon in pilahwa limoauwo ma Ngoah kamwingehkihla armaj limekiddo? Kiam doapoa kamwai audohda jang luhwen mwingehk?”

Irai pwehng Ih, “Min eijek riau.”

20 “A lopwon in pilahwa ijuhwo ma Ngoah kamwingehkihla armaj pahkiddo? Kiam doapoa kamwai audohda jang luhwen mwingehk?”

Irai pwehng Ih, “Min ijuh.”

21 A Ih idoak iparai, “A kamwai kahjikkoar woahwoahkihla?”

Jesus Kemwehuwihla Woal in Bethsaida Majkun men

22 Irai lel Bethsaida; wijahu armaj pwi ukdohng Jesus woal majkun men poaki en pukkoang. 23 Jesus oaloa poahn min majkunno uklahng likin koaujoan. Mwerin Ah andipoahdi pohn pwoaroan mijoahk, kihdahng poah pohn woallo, Jesus idoak ma ih ne kapang wija ke joah.

24 Woal majkunno poahdpijoang pwehng Jesus, “Maing, ngoah kak kapang armaj kan, a doahrma ma pwen suhkoahpwi allaluhjili.”

25 Jesus pel pwuroahng kihda poahk pohn pwoaroan mijen woallo, woallo pwuroahng poahdpijoang; a me ne mwehula, ih ne kak kapang me ohroj mwehu. 26 Jesus ken kadarla ih in umwahu, pwehng, “Alwe in umwoammwo, koah johpwa pwurla nehn koaujoanno.”

En Peter ah Kajalehda doahroar Jesus

(Matthew 16:13-20; Luke 9:18-21)

27 Jesus apel Nah sohnpadahkkok inlahng nehn koujapw pwi ipen Caesarea Philippi. Ih idoak iparai nehn allo, pwa, “Inje ma armaj kan kin pwahki Ngoahi?”

28 *A irai japoang, “Epwi kin pwa koah John jounpoapdaij, epwi pwa koah Elijah, a epwi pwa koah emen joukohp in mehjjok.”

29 *A Ih idoak iparai, “A kamwai, inje kamwai pwahki Ngoahi?”

Peter japoang, “Koah ioar Messiah.”*

30 Jesus kainoapwihdi irai en johpwa pwehng emen.

Jesus pwa doahroar Ah pel Loklok apel Mehdi

(Matthew 16:21-28; Luke 9:22-27)

31 Jesus sapda kawoahwoahng Nah sohnpadahkkok doahr Nihn-Armaj uhdahn pirin loklok koalik, jekenkenla pehn koaunnok, jamwrou laplappok apel jounpadahk in Kojonneddok. Ih pirin kojkojdi, a mwerin rehn jiluh Ih pirin iejda. 32 Ih pwehng irai mehpwiai in janjal. Peter kalahpwukihla Ih, sapda woarwoari Ih. 33 A Jesus pwurla kapang Nah sohnpadahkkok, Ih weringda Peter, “Alwe jang Ngoahi Jehsen, pwa oamw lamlam en jaudi jang ipen Koahs, a jang ipen armaj.”

34 *Jesus ken kapokonpene armaj dir apel Nah sohnpadahkkok, pwehng irai, “Ma emen in kamwai nimen indoa pwili Ngoahi, en uhdahn moalkoahla pein ih, wahda ah lohpwu, pwilihla Ngoahi. 35 *Pwa emen ma nimen doaroahla ah mour ih pirin luhj jang; a emen ma mihndahkihla ah mour ki Ngoahi, apel Rongmwehuwo, ih pirin mourla. 36 Pirin mine kaspoan oamw en ankihla jampah pwon, a luhj jang oamw mour? 37 Joah dauluhl, joh mehkij koah kak kihda pwa en japahl oang oamw mour. 38 Ma emen pirin mehkki Ngoahi apel Oai padahk ipen armaj in di nauna apel dipan oauwe, ioar Nihn-Armaj pirin pel mehkki ih nehn Ah pirin indoahki lingin Jamahu pwilihki Nah sohnloang joaroawi kan.”

9

1 Ih pel pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa epwi kamwai ma mine me, jehpirin mehdi, oaroh irai kapang wein Koahs ah pirin indoa in manman koalik.”

Jesus Lingla

(Matthew 17:1-13; Luke 9:28-36)

2 *Mwerin rehn wonou Jesus ukda Peter, James apel John, ukdahla irai pohn dol illoahioau, pwa irai en kalahpwukla. Ih ken wikla mwohrai 3 Ah likkoauwok lingla pel korohrohla. Joh armaj men nehn jampah kak kakorohroihla likkoau doahroar me. 4 Sohnpadahk jilmenno kapangda Elijah apel Moses ara siksikesik oang Jesus. 5 Peter pwehng Jesus, “Jounpadahk, inenin mwehu asai minmine wijahkije. Kamai en kouda umpwal jiluh wijahkije, oau umwoamw, oau umwen Moses, a oau umwen Elijah.” 6 Irai majpwehkda, doahr ih ken jehjoahla pwa da ih en pwa.

7 *Koasoau oau pwaindi irai; a ngilloau indihdo jang nehn koasoauwo, pwa, “Ioar Noai jermwein kajampwalwa me, kamwai rong Ih!” 8 Irai jipwoaljili ne johla armaj irai kapang pwen Jesus kalahpwuk.

9 Nehn irai indihdohjang pohn dollo, Jesus inoapwihdi irai en, “Johpwa pwehng emen da kamwai kapang, oaroh Nihn-Armaj iejda jang mehdi.”

10 Irai ken kapwaihahda da Ih pwa; irai ken sapda peipeidekpene nehn pwungarai ia woahwoahn lal kije, “Iejda jang ipen armaj mehdi kan.” 11 *Irai idoak oang Jesus, “Amwda jounpadahk in Kojonneddok pwa Elijah uhdahn pirin sapin indoa?”

12 A Ih japoang irai, “Mehlel, Elijah uhdahn pirin sapin indoa pwa en koaunopda me ohroj. A amwda Puk Joaroawi pwahki pwa Nihn-Armaj pirin oaloa loklok koalik apel wia mwahlla? 13 A Ngoah pwehng kamwai, Elijah ne indoa a armaj kan wiahng me ohroj ma irai mwehuki, doahroar ma ne insingdi nehn Puk Joaroawi.”

Jesus Kemwehuwihla Jermwein men ma Ngen Nauna Dilingla

(Matthew 17:14-21; Luke 9:37-43a)

14 Anjoauwo irai lellahng ipen epwi Nah sohnpadahkkok, irai kapangda pokon koalik oau ma pidekihpene irai. A jounpadahk in Kojonneddo pwi akkakmaihoang sohnpadahkkok. 15 Nehn armajjok ahr kapangda Jesus, irai inenin pwuriamweikihla irai kijoupene rahnmwahuwi. 16 Jesus idoak ipen sohnpadahkkok, “Da kamwai akkakmaikihoang irai?”

17 Emen sohn pokonno japoang, “Maing, ngoah wahdohng koawoa noai jermweinne ma ngen jaus dilingla ken jehjoahla lallal. 18 Anjoau ohroj ma ngenno kin dilingla ih, ih kin kipdihoang nehn pwirej, nehn oawoa kin pwuroarda, keikeikeisakai, a palwoaroa kin dengla. Ngoah pwehng nihmw sohnpadahk kai irai en kauj jang ngen jausso, a irai johkak.”

19 Jesus japoang irai, “Kamwai inenin joah pwojon! Ia woaroai in Oai pirin minmine ipamwai? Ia woaroai in Oai pirin kanangmahioang kamwai? Kamwai wahdohng Ngoahi jermweinnen!” 20 Irai ken wahdohng jermweinno ipoa.

Ngen jausso kapanngoar Jesus, a ih sihda pohn jermweinno, karoarroarihda, kapkihdihoang nehn pwirejjo, kasahpwroahjili oaroh pwuroarda nehn oawoa.

21 Jesus idoak ipen jamahu, “Ia woaroai in ah wihwia joanngoauwe?” A jamahu pwehng Jesus, “Jang oh in ah siksik, Maing. 22 A pehn dir ngen jausso kin nimen kojukdi ih nehn ah kin peiddoang ih nehn oai apel nehn pil. Mahkoahng kama, jeuwejehda kama, ma koah kak.”

23 Jesus ken pwehng ih, “ ‘Ma koah kak?’ Me ohroj kak pwoaida ipen inje ma pwojon.”

24 Nehn anjoauwohr jemen jermweinno pwehng Jesus, “Maing, ngoah pwojon. A johpwa isar. Koah en jeuweje kakoalikihla oai pwojon.”

25 Nehn en Jesus kapangda doahr pokonno ne diddiddirla Ih ken weringda ngen jausso, “Koah, ngen pongpong apel jehjoa lallal, injang ipen jermweinnen. Johpwa pwuroahng dilloang nehn ih.”

26 Ngen jausso rahula, peiddi jermweinno nehn pwirej, diljang nehn ih. Jermweinno doahrla armaj mehdi men, epwi ken pwahpwahpwa pwa, “Ih ne mehdi.” 27 Jesus ken koldi poah jeuweje kauhda jermweinno.

28 Jesus dilda nehn ummwo kalahpwukla. Nah sohnpadahkkok idoak Ipoa, “Amwda kamai ke johkak kaujjang ngen jausso ipen jermweinno?”

29 A Ih japoang irai, “Joangoan ngen jaus oauwe johkak kajroahkjang, a ioarroar kapkap.”

Jesus pel Pwuroahng Kohpda doahr Ah pirin Mehdi

(Matthew 17:22-23; Luke 9:43-45)

30 Jesus apel Nah sohnpadahkkok injang wijahu, kosehla wein Galilee. Jesus johpwa nimen armaj kan en kidal doahr Ah mwoakid kan. 31 Pwa Ih kin kawoahwoa oang Nah sohnpadahkkok: “Nihn-Armaj pirin ken likliklahng ipen armaj kan, ma pirin kojukdi Ih. A mwerin rehn jiluh Ih pirin iejda.”

32 A irai johpwa woahwoahki da Ih pwehng irai, a irai pel mijik in idoak ipoa.

Inje ma Keiou Laplap

(Matthew 18:1-5; Luke 9:46-48)

33 Irai lel Capernaum nehn irai mwindi nehn ummwo Jesus kalelpoak iparai pwa, “Da kamwai akkakmaiki allaluhdo nehn allo?”

34 *A irai johpwa japoang; pwa nehn allo irai akmaipene nehn pwungarai, ki inje ma keiou laplap. 35 *Jesus ken mwindi pangindo sohnpadahk eijek roahmenno ipoa pwehng irai, “Ma emen in kamwai nimen koaunda a en minehla mwerin, en wiahla en ohroj papah.”

36 Ih ken oaloa jeri men kihdi nehn pwung irai; jupwurpene jeriho, Ih pwehng irai, 37 *“Ma emen ma kin kajamwo emen jeri siksik pwiai in oadoaihoa, Ngoah ioar ma ih kin kajamwo; A ma emen ma kin kajamwo Ngoahi, jaudi Ngoah oar doari ih kin kajamwo, apel Ih ma kadardo Ngoah.”

Armajjok ma Johkin Uhwoang Kisai kin Uhpali Kisai

(Luke 9:49,50)

38 John pwehng Jesus, “Maing Jounpadahk, kamai kapang emen ma pwili kaujjang ngen jaus kan in oadoammwen, kamai ken inoapwihdi pwa jaudi kijehmai ih.”

39 A Jesus japoang, “Kamwai joah kainoapwihdi, pwa joh armaj ma kin wia manman in oadoaihoa kak lahlahwe Ngoahi 40 *Pwa emen ma johkin uhwoang kisai kin uhpali kisai. 41 *Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma emen mihndahkihla mwoakin pil oau oang emen in oadoaihoa, ih nen uhdahn oaloa dupkoa.”

Doahroar Kahrehioang Emen nehn Dihp

(Matthew 18:6-9; Luke 17:1,2)

42 “Ma emen ma kahrehioang jeri siksik pwiai ma kin pwojon Ngoahi en wiahda dihp, mwehuwoang oau sakai koalikko en pirapirroang in sipinwoaroa, kapwuhrihekla nehn madauwo. 43 *Ma oaloap poahmmwen kahrehioang koah en wiahda dihp, poaloahjang; pwa mwehu oang koawoa loapinpoa dilda nehn mour joahsuk jang poa riau peidek oang nehn ehl, 44 [wijahu ma arai mwajjok johkin mehdi, a oaiho johkin kunla.] 45 A ma oaloap pwoalkoamwen kahrehioang koah nehn dihp, poaloahjang; pwa mwehu oang koawoa en loapin e dilda nehn mour joahsuk jang e rahpas peidek oang nehn ehl, 46 [wijahu ma arai mwajjok johkin mehdi, a oaiho johkin kunla.] 47 *A ma oaloap pwoaroan mijoammwen kin kahrehioang koah en wiahda dihp, roahkjang! Mwehu ma koah loapin pwoaroan maj dilda nehn wein Koahs jang pwoaroan maj riau a peidek oang nehn eh, 48 *wijahu ma arai mwajjok johkin mehdi a oaiho johkin kunla.

49 “Armaj ohroj pirin mwakelkelkihla oai, doahroar meiroang kan kin mwakelkelkihla jed. 50 *Jed mehkij ma mwehu; a ma nimen jeddo johla, da kamwai kak wiahng pwa nimen jeddo en pwuroahng minehda? Amwai mour en mwehu anjoau ohroj doahroar jed, a kamwai nen injenmwahupene nehn pwungamwai kan.”

10

En Jesus Padahk doahr Mweipijoang in Pwoapwoaud

(Matthew 19:1-12; Luke 16:18)

1 Jesus injang wijahu, inlahng wein Judea, inla oaloap Pillap Jordan. Armaj dir pel pwuroahng pokondohng ipoa, Ih padahk oang ihr doahr Ih kin kalap wia.

2 Pharisee pwi indoa ipoa pwa irai en jong lidipihdi Ih. Irai idoak, “Padahkihoang kamai ma asai Kojonneddo mweidoahng woal men en mweijang pahioa?”

3 A Ih japoang, wud pwehng irai, “Dahkij Moses koajoanehdi oang kamwai?”

4 *A irai pajpoangwa pwa, “Moses koajoanehdi kijilikoau in kamweid en wiawi, a woal men kak mweijang pahioahu.”

5 Jesus pwehng irai, “Moses insingehdi kojonned oauwe oang kamwai, pwa jang in amwai nohn koapsakai. 6 *Puk Joaroawi pwa, jang in sapin kawa, ‘Koahs wiahda armaj woal apel li.’ 7 *‘Jang in kahrpoahioauwe woal men pirin mweijang jamah apel inah ih pasoahng pahioahu, ara roahmenne paspene wiahla oau.’ 8 Ara ne johla wia roahmen a emennoar. 9 Doari, joh armaj men en kamweidpijoang da ma Koahs ne kapsahpene.”

10 Nehn ahr dilda nehn ummwo, Nah sohnpadahkkok idoak ipoa irair oauwe. 11 *Ih pwehng irai, “Ma woalmen pirin mweijang pahioa, painkihla emen li sohrohr, ih wiahda dipen kamwahl. 12 Pel doahroar ma lihmen pirin mweijang pahioa apel painkihla emen woal sohrohr, ih pel kamwahl.”

Jesus Kapaiahda Jeri siksik pwi

(Matthew 19:13-15; Luke 18:15-17)

13 Armaj pwi wahdohng Jesus jeri pwi pwa en kihdahng poah pohrai; sohnpadahkkok ken lipwoarehda armajjok. 14 Nehn en Jesus kidal da me, Ih lioas pwehnglahng sohnpadahkkok, “Mweidoahng jerihkan en indoa ipoai. Kamwai joah iroahdi irai; pwa wein Koahs ioar wein joangoan armaj pwiai. 15 *Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa emen ma jehpirin oaloa Wein Koahs doahroar jeri siksik men, ih johkak dilda loaloa.” 16 Ih ken oaloa jerihok, kihda poahk pohn emenemen Ih kapwaihahda irai.

Mwahnkapw Koapwoahpwoa men

(Matthew 19:16-30; Luke 18:18-30)

17 Jesus onnonop pwa en wia jeiloak oau, a mwahnkapw men kijoudo ipoa, poadpwomwla mwohn Ih pwehng Ih, “Jounpadahk Mwehu, da ngoah en wia pwa ngoah en kak oaloa mour joahsuk?”

18 Jesus pwehng ih, “Amwda koah ke panginki Ngoahi jounpadahk mwehu? Joh emen ma mwehu, Koahs oar doari. 19 *Koah ne kidal kojonned kan: ‘Joah kojukdi armaj; joah kamwahl; joah pirap; joah likamw; joah kapweipwei armaj; woaunki joamoamw apel inoamw.’ ”

20 Mwahnkappwo japoang Ih, “Maing oai jounpadahk, jang oh in oai siksik ngoah ne kapwaihahda mehpwiai ohroj.”

21 Jesus ipwilkihda ih, pwehng ih, “Mehkij oar luhwoa, alwe noaskihla meohroj ma koah anki, kioang dupkoa kan armaj joamwoahmwoa kan, oamw pai nehnloannge nen koalikla; indoa pwilihla Ngoahi.” 22 Nehn en mwahnkappwo rong lal pwiai, ih injinjuwedla, ken allaluhla. Pwa woal koapwoahpwoa men ih.

23 Jesus jipwoalwehng Nah sohnpadahkkok pwehng irai, “Ia apwal in armaj koapwoahpwoa en dilda nehn Wein Koahs!”

24 Sohnpadahkkok pwuriamweikihla sikesik pwiai. A Jesus uhjehlahr pel pwa, “Noai jeri, kamwai en kidal doahr apwal in dilda nehn Wein Koahs. 25 Apwal oang armaj koapwoahpwoa men en dilda nehn wein Koahs jang kamel men en dilda nehn pwokin si pas.”

26 Sohnpadahkkok pel pwuriamweila dauluhl ki me, irai pwahpene nehn pwungarai, “Doari, a inje kak mourla?”

27 Jesus jipwoallahng irai, ih pwa, “Me johkak ipen armaj, a ipen Koahs ih kak; pwa ipen Koahs meohroj kak pwoaida.”

28 Peter pwehnglahng Jesus, “Maing, kamai ne kihdi joang ohroj pwa kamai en pwilihla koawoa.”

29 Jesus pwehng irai, “Eh! Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa ma emen ma injang umwah, riah, inah, jamah, nah jeri, japwah kan, ki Ngoahi apel Rongmwehuwo, 30 pirin oaloa koalik jang nehn mour in di oauwe. Ih pirin oaloa pak epwiki in umwah, in riah, in inah, in nah, in japwah kan — apel in loklok kan. A nehn mour ma pirin indoa, ih pirin oaloa mour joahsuk. 31 *Armaj dir anjoau oauwe kin mine mijoa, irai pirin mwerinla, a armaj dir ma kin mine mwerin, irai pirin mijoahla.”

Kajiluh in en Jesus Kohpda doahr Ah pirin Loklok apel Mehdi

(Matthew 20:17-19; Luke 18:31-34)

32 Jesus apel Nah sohnpadahkkok allaluhla nehn allo indahlahng Jerusalem, Ih aluhla mijen Nah sohnpadahkkok; a irai ma kauj ih allalu dirkihla majpwehk. Ih pel pwuroahng kalahpwukla ipen irai eijek roahmenno pwehng irai da ma pirin wiawihoang Ih, 33 “Kamwai kidal pwa kisai allaluhdahlahng Jerusalem, wijahwa ma Nihn-Armaj pirin likliklahng ipen jamwrou laplap apel jounpadahk in Kojonned kan. Irai pirin kadeikda Ih pwa Ih en kojkojdi. Irai pirin pangla Ih ipen mihn likin kan. 34 Ih pirin wiahla mihn kapis iparai; irai pirin andipoa, poki, apel kojukdi Ih. A in rehn kajiluh Ih pirin iejda.”

En James apel John Poakpoak

(Matthew 20:20-28)

35 Nihn Zebedee jermwein roahmen, James apel John, ara indoa ipen Jesus pwehng, “Maing Jounpadahk, mine mehkij kama nimen koah en wiahng kama.”

36 Jesus idoak ipara, “A dahkij, kamwa nimen Ngoahi en wiahng kamwa?”

37 Ara pwehng Ih, “Kama nimen koah en kihdoahng kama lingin oamw wei nehn anjoauwo ma koah pirin Nahmwarkihla, apel mweidoahng pwa kama en kak mwindi ipoamw, emen loap moaun in koawoa, a emen loap meing.”

38 *Jesus pwehng ara, “Kamwa jehjoa pwa dahkij kamwa poakpoakihen. Kamwa kak nim mwoakin loklokko ma Ngoah pirin nim? Kamwa kak poapdaijkihla poapdaijjo ma Ngoah pirin poapdaijki?”

39 Ara pwehng Ih, “Eh kama kak.”

Jesus pwehng ara, “Doari, ne mwehu; Kamwa pirin nim mwoakko ma Ngoah pirin nim apel poapdaijki poapdaijjo ma Ngoah pirin poapdaijki. 40 A mwindi loap moaunin apel loap meingin, joah mweimwei oang Ngoahi en pilda; pwa Koahs ma pirin kioang irai kan ma Ih koaunopdahng.”

41 Nehn en sohnpadahk eijekko ahr rongda poakpoak oauwe, irai lioassoangkihda James apel John. 42 *Jesus ken panginpene irai pwehng, “Kamwai kidal doahroar armaj laplap in nehn rosros kan, doahroar ahr kin kolkol sihkei manman in koaunda armaj rosros kan, apel koaun kan kin anki manman ohroj. 43 *A ih jehpirin doahr me ipamwai. Inje ma nimen laplap ioar ih pirin amwai sohn papah; 44 A inje ma nimen keiou ioar ih pirin wiahla nihn ohroj lidu. 45 Pwa pel Nihn-Armaj indihdo, jaudi pwa armaj en papah Ih, a Ih en papah armaj ohroj apel mihndahkihla Ah mour pwa en koamoaurla armaj dihrdir.”

Jesus Kemwehuwihla Woal Majkun men

(Matthew 20:29-34; Luke 18:35-43)

46 Irai lel Jericho; a nehn en Jesus apel Nah sohnpadahkkok apel pokon koalik oau diljang nehn kahnihmmwo, woal majkun joamwoahmwoa men, oadoa Bartimaeus, nihn Timaeus, mwindi imwin allo mehlahn poakpoak. 47 Nehn ah rongda pwa Jesus mihn Nazareth ioar allaluhla, ih sapda rahrahu pwa, “Maing Jesus, nihn David, jeuweje ngoahi!”

48 Dirin ihr lipwoarehda pwa en nennenla. Ih kapwa kakoalikihla ah rahrahu, pwahpwahpwa, “Koah ma nihn David, jeuweje ngoahi.”

49 Jesus uhdi pwa, “Kamwai ukdohng Ngoahi.”

Irai pwehng woallo, “Koah, injenmwahula! Uhda! Ih pangpangin koawoa.”

50 Ih pispisinnoar kejpwihdi ah joakiddo, uhda inla ipen Jesus.

51 Jesus idoak oang ih, “Da koah mwehuki Ngoahi en wiahng koawoa?”

A woal majkunno japoang, “Maing, ngoah nimen pwuroahng kapang wija.”

52 Jesus pwehng ih, “Alwe; oamw pwojonnen ne kemwehuwihla koawoa.” Nehn anjoauwohr ih kapangda wija; ih ken pwilihla Jesus nehn allo.

11

Dilda Jerusalem ki Rojon in Kalwehdi

(Matthew 21:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)

1 Nehn arai koaroanlahng Jerusalem in kahnihmw en Bethphage apel Bethany, irai lel Dolin Olip. Jesus kadarla Nah sohnpadahk roahmen, 2 pwehng ara, “Kamwa alwe nehn koujapw oauwen mijen kamwa. Nehn amwa pirin dilda wijahu, kamwa pirin pispis kapangda ejel pwulopwul men ma pirpirapir ma kahjikkoar armaj men dakoa. Kamwa lapwadda ukdo me. 3 A ma emen idoak ipamwa, da kamwa wihwiahng mahnnen a kamwa japoang, ‘Koaunno ioar anahne,’ a Ih pirin pispisin kajpahlihdo.”

4 Ara ken inla kapangda ejel pwulopwul men a pirapir in wanihmw in umw oau nehn allo. Nehn ara lapwadda, 5 armaj pwi mine wijahu idoak ipara, “Da kamwa wihwia? Mihnda kamwa lapwadda ejel siksik menen?”

6 Ara japoang irai doahr ma Jesus pwehng ara. Armajjok ken mweidoahng ara. 7 Ara wahdohng ejel siksikko ipen Jesus. Arai piroakihdihoang likkoau puwoa, Jesus ken doauda pohn ejello. 8 Pokonno piroakihdi ahr likkoauwok nehn allo. A epwi poaloahdi rahn suhkoa pwi pel inapoahkihda nehn allo. 9 *Irai ohroj ma alu mijoa apel iraihok ma alu mwerin rahrahuki, “Kapnga Koahs!* Koahs en kapaiahda Ih ma indoa in oadoan Koaunno. 10 Koahs en kapaiahda wein jamasai David ma pirin indoa. Kaping oang Koahs.”

11 Jesus dilda nehn Jerusalem, inlahng nehn Umw Joarwiho, kapkapangjili meohroj loaloa. A pwa ne joausikpene, Ih ken inlahng Bethany pwilihki sohnpadahk eijek roahmenno.

Jesus Kariahla Suhkoa Fig Pas

(Matthew 21:18,19)

12 Rehnwa mwerin, nehn arai allaluhla jang Bethany, Jesus ken mwakohkohda. 13 Ih kapangda suhkoa fig pas jang wija doh ma dir soah; Ih inla pwa en kapang ma joh wah Ih nen kapangda. Nehn Ah lel wijahu Ih johpwa kapangda wah, pwa soahr doari; pwa jaudi anjoau in roak. 14 Ih ken pwehng suhkoahu, “Joh armaj men pirin pwuroahng kang wehn fig jang ipoamw.”

Nah sohnpadahkkok rong sikesik oauwe.

Jesus Dilda nehn Umw Joarwiho

(Matthew 21:12-17; Luke 19:45-48; John 2:13-22)

15 Nehn irai lel Jerusalem, Jesus inla nehn Umw Joarwiho, sapda kajroahjang loaloa irai ohroj ma noaski apel dupdupuk koapwoa wijahu. Ih ukuddi en sohnkawiliali mwanihok ahr sehpillok apel en jounnoaski mwureiok ahr mihn mwindi kan. 16 Ih pel johla mweidoahng armaj en wahjili mehkij nehn Umw Joarwiho. 17 *Ih ken pwehng armajjok, “Ne insingdi nehn Puk Joaroawi, Koahs pwa, ‘Umwoaie pirin adanki umwen kapkap oang sohn wei ohroj.’ A kamwai wiahkihla dohn jounpirap kan.”

18 Jamwrou laplappok apel jounpadahk in Kojonneddok rongda me; irai sapda lemleme doahr ahr pirin kojukdi Jesus; pwa irai perki koalik, pwa armaj ohroj kajampwalki dauluhl Ah padahk.

19 Injoausik in rehnno, Jesus apel Nah sohnpadahkkok diljang nehn kahnihmmwo.

Padahk jang Suhkoa Fig

(Matthew 21:20-22)

20 Pwohrdahng injohrehnin rehnno, nehn irai allaluhla nehn allo, irai kapangda suhkoa fig-o ne mengla jang in sapin lel in koadkoa. 21 Peter samanda da me ne wiawihlahu, ih ken pwehng Jesus, “Maing, kanah kapang suhkoa fig-e ma koah kariahla, ne mengla.”

22 Jesus japoang irai, “Kamwai pwojon Koahs! 23 *Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma emen ma pirin pwehng dol oauwe, ‘Sohjang me kasoahdihla pein koah nehn jeddo,’ a johpwa peikajal kij mine nehn kapehdin, a pwojon da ih pwa, doari, dahioau ih pwahla pirin pwoaida. 24 Ioar me Ngoah nimen kamwai en kidal pwa me ohroj ma kamwai pirin poaki nehn amwai kapkap kan, kamwai pwojon pwa kamwai nen oaloa, ih ken pwoaida oang kamwai. 25 *Doari, nehn amwai pirin uhda kapkap, kamwai mahkoahng japwung ohroj ma armaj men wiahng kamwai pwa Jamamwaiho nehnloannge en pel mahkoahng kamwai dipamwaihok. 26 [Pwa ma kamwai johpwa mahkoahng emen, Jamamwaiho ma mine nehnloannge johpwa pirin mahkoahng kamwai dipamwaihok.]”

Peidek doahr Manmanin Jesus

(Matthew 21:23-27; Luke 20:1-8)

27 Irai pwurlahng Jerusalem. Nehn en Jesus allaluhjili nehn Umw Joarwiho, jamwrou laplap apel jounpadahk in Kojonneddo pwi apel koaun pwi indoa, 28 pwehng Ih, “Manmanin inje Koawoa wihwiahki joang pwiai? Inje kioang Koawoa manman oauwe?”

29 Jesus japoang irai, “Ngoah pirin wiahng kamwai peidek oau. Doari, ma kamwai japoang Ngoahi, Ngoah pirin wud pwehng kamwai manman en inje ma Ngoah wihwiahki mehpwiai. 30 Kamwai pwehng Ngoahi, en John poapdaijjo sapjang ia? Jang Nehnloannge ke jang ipen armaj?”

31 Irai sapda akmaipene nehn pwungarai, pwahpwahpwa, “Ma kisai pwa, ‘sapjang Nehnloannge,’ Ih nen pwa, ‘A da kamwai joah kamehlelehki John?’ 32 A ma kisai pwa sapjang armaj…” (Irai mijik armaj kan, pwa ohroj kin wiahki John joukohp mehlel men.) 33 Irai ken japoang Jesus, pwehng, “Kamai jehjoa.”

Jesus ken pwehng irai, “Doari, Ngoah pel jehpirin pwehng kamwai manmanin inje ma Ngoah wihwiahki mehpwiai.”

12

Karajraj in Sohn Mwoaswelin Wainno

(Matthew 21:33-46; Luke 20:9-19)

1 *Jesus padahk oang irai in karajraj, “Mine woal men ma poadokdi mwoaswelin wain oau; ih ken kelihpene apel weirda dohn ungudek wain oau, apel kouda wijahn iroir oau. Ih ken kioang sohn mwoaswel pwi pwa irai en kouwahki. Ih ken jeiloakla nehn wai. 2 Oaroh, anjoau in roak ih kadarla lidu men ipen sohn mwoaswellok pwa en oaloahjang irai ah pwaij jang nehn mwoaswello. 3 Sohn mwoaswellok koldi liduhwo, poki oaroh kadarla kaip. 4 Koaun in mwoaswello pel kadarlahng sohn mwoaswellok emen lidu. Irai pel pokihjili apel koauwehla moange kajarohdi ih. 5 Ih pel kadarla emen, irai oaloahr kojukdi. Armaj dir pel koadoaddoarla mwerin, irai pel diar joangoan apwallohr: epwi pwen pokpokkoar, a epwi kojkojdi. 6 Doari, woal emen oar luhwoa ih kak kadarla, ioar nah jermwein iehrojjo ma ih inenin kajampwalki. Ih ken kadarla keiou mwuhr, ih pwa, ‘Ngoah uhdahn koapwoarpwoarki pwa irai pirin woaunki noai jermweinno.’ 7 Sohn mwoaswellok ken pwahpene nehn pwungarai, ‘Ioar jerihn johjo wa me. Kamwai indoa, kisai kojukdi, pwa kisai en ankihla mwoaswelle.’ 8 Irai koldihoar jermweinno, kojukdi, kejpwihjang nehn mwoaswelin wainno.”

9 Jesus ken idoak, “Doari, da koaun in mwoaswelin wainno pirin wia? Ih pirin inla kojukdi sohn mwoaswellok apel kioang epwi sohn mwoaswel sohrohr mwoaswello pwa irai en koadoahkoa apel kohwahki oang ih. 10 *Kamwai johkin wadek lal oauwe nehn Puk Joaroawi?

‘Sakaiho ma jounkou umw kan ne kerpwihla,

wud wiahla sakain pwukoakoaimw

11 Koaunno ma wiahda me;

mehkij ma kapwuriamwei mehlel oang kisai.’ ”

12 Koaun in mihn Jew-ok ken jong en joalihdi Jesus; pwa irai kidal pwa Ih kin pwahpwahpwahki irai karajraj pase. A pwa irai mijik pokon in armajjok, irai ken okdekla inlahjang.

Peidek doahr Daksis

(Matthew 22:15-22; Luke 20:20-26)

13 Pharisee pwi apel sohn nihn Herod pwihnno kadarekdohng ipen Jesus pwa irai en lidipihki joangoan peidek pwi. 14 Doari, nehn ahr leldo, irai pwehng Ih, “Maing Jounpadahk, kamai kidal pwa woal poadidi men koah, ma johkin kasohrohri joangjoangoan armaj; pwa koah kin padahkihoang armaj doahroar en Koahs koajoandi in mehlel. Doari, da oamw lamlam oang irair oauwe: pwung oang asai kojonned kan, kisai en dupuk mwani oang Caesar, ke joah? Da kisai pirin wia? Kisain kihda daksis, ke joah?”

15 Doari, nehn Ah kidal uhwen ahr mwalaun, Jesus pwehng irai, “Da kamwai indoahng lidipihki Ngoahi? Kajalehdohng Ngoahi mwani silper en, pwa Ngoah en kapang.”

16 Irai ken kajalehioang mwani silper oau; Ih ken idoak oang irai, “Kilelin inje apel oadoan inje me?”

Irai pwehng Ih, “Nahmwarki Caesar.”

17 Doari Jesus ken pwa, “Doari, mwehu; kamwai kioang Caesar mehkan ma uhdahn en Caesar, a oang Koahs mehkan ma uhdahn en Koahs.”

Irai ken pwuriamweikihla pajpoang oauwe.

Peidek doahroar Iejda jang Mehdi

(Matthew 22:23-33; Luke 20:27-40)

18 *Sadducee pwi pwokdohng ipen Jesus. (Ioar irai ma kin pwa armaj jehpirin iejda mwerin mehdi.) 19 *Irai idoak ipen Jesus pwa, “Maing Jounpadahk, Moses koajoanehdi oang kisai nehn Pukin Kojonned kan pwa ma woal men pirin mehdi jang pahioa a joh nihra, a rien woallo en wud painkihla liohdiho pwa en wiahda kadaudokin riahu ma mehdi. 20 Doari pwihnin riari oau mine, irai woal ijimen. Woal koalikko iparai painkihla lihmen oaroh mehdihjang joh nihra jeri. 21 Karoahmenno pel painkihla liho oaroh pel mehdihjang joh nihra jeri. Pel doahrwahr wiawihoang kajilmenno. 22 Doari, riari ijimenno ohroj painkihda liho, ohroj mehdi joh nihrai jeri. Inlahroh liho pel mehdi. 23 Doari nehn anjoauwo ma armaj mehdi kan ohroj pirin mourda, nehn rehn in iejda, inje in irai ijimenno ma liho pirin painki?”

24 Jesus japoang irai, “Kamwai inenin japwung! Kamwai kidal pwada? Pwa kamwai johpwa woahwoahki Puk Joaroawi ke manman in Koahs. 25 Pwa nehn armaj mehdi kan ahr pirin iejda, irai pirin doahroar sohnloang in nehnloannge kan, woal apel li johla pirin pwoapwoaud. 26 *Doari, doahroar iejdahn min mehdi kan, kamwai johpwa wadek nehn Pukin Moses doahroar sikesikin Koahs Ah pwokkoang jang nehn suhkoa siksikko ma umpwumpwul? Nehn iroahu Koahs pwehng Moses, ‘Ngoah ma Koahs in Abraham, Koahs in Isaac, apel Koahs in Jacob.’ 27 Doari, me woahwoahki ma Ih Koahs in armaj mour kan, a jaudi Koahs in armaj mehdi kan. Ioar ma kamwai inenin japwungki koalik.”

Kojonned Koalik

(Matthew 22:34-40; Luke 10:25-28)

28 Jounpadahk in Kojonneddo men pwili mine wijahu, rongrongrong lal pwiai. Ih ken pwuriamweikihla mehlel pwungin en Jesus japoangekkok. Ioar ih ken sohlahng ipen Jesus ki peidek oau, “Maing, kojonned dahioau ma keiou kajampwal nehn kojonned ohroj?”

29 *Jesus japoang ih, “Ioar kojonned wa ma keiou kajampwal nehn kojonned kan ioar: ‘Rong, koah Israel! Koaunno, asai Koahs, ioar Ih ma Koaun wahr doari. 30 Doari, koah uhdahn pirin ipwilki Koaunno, oamw Koahs, nehn kapehdimwen unjek, ngenimwen unjek, oamw lamlam unjek, apel oamw sihkei unjek.’ 31 *A kariau, doahr me: ‘Ipwilki mihn ipoamw doahroar oamw ipwilki pein koawoa.’ Joh oau kojonned mine ma kajampwal jang mehpwiai.”

32 *Jounpadahk in Kojonneddo pwehng Jesus, “Mehlel ipoamw, Jounpadahk! Pwung da koah pwa: pwa Koaunnohr ma Koahs, joh pel emen. 33 *Armaj uhdahn pirin ipwilki Koahs nehn kapehdin unjek, ah lamlam ohroj unjek, apel ah sihkei unjek; apel ipwilki mihn ipoa doahr ah kin ipwilki pein ih. Kapwaihahda kojonned riau pwiai mwehujang dauluhl asai pirin meiroangkihoang Koahs mahn pohn pei joaroawi kan apel wia joangoan meiroang sohrohr kan.”

34 *Nehn en Jesus kapang doahr pwungin pajpoang oauwe, Ih ken pwehng woallo, “Koah johpwa dohjang Wein Koahs.”

Mwerin me johla armaj idoak mehkij.

Peidek doahroar Messiah

(Matthew 22:41-46; Luke 20:41-44)

35 Nehn en Jesus padpadahk nehn Umw Joarwiho, Ih pwa, “Da jounpadahk in Kojonneddo kan kin pwehngkihoang kamwai pwa Messiah* pirin kijehn kadaudok en David? 36 *Pwa Ngen Joaroawi ne audohkihda David pwa en pwahda lal oauwe:

‘Koaunno pwehng oai Koaun:

Koah en mwindi oang in loap moaun in Ngoahi,

Oaroh Ngoahi kihdihoang oamw imwinsihsi kan pehn pwoalkoamwen kan.’

37 “Doari, ma pein David kahdanki Ih ‘oai Koaun,’ a imdoahr Messiah en kak wia kijehn kadaudokin?”

Jesus Kaperki Pokonno Jounpadahk in Kojonned kan

(Matthew 23:1-36; Luke 20:45-47)

Pokon koalik oau kin rongrongrong en Jesus padahk kan in peren. 38 Nehn Ah pel padahk oang irai, Ih pwa, “Kamwai kalkehjang kamwai jounpadahk in Kojonned kan ma kin mwehuki allaluhjili nehn likkoau roairoai apel kin mwehuki armaj en rahnmwahuwi irai nehn pokon kan. 39 Irai kin pilda mwindi nehn jeia ma keiou kajampwal nehn jinakoke kan, apel kin mwehuki mwindi oh in mijen sehpil kan nehn kamdipw kan. 40 Ioar joangoan armaj pwiai ma kin doapwoahjang koanngoan umwen liohdi kan, apel kin lioajoahjki kapkap roairoai. Arai koaloklok uhdahn pirin koalik.”

En Liohdi men ah Meiroang

(Luke 21:1-4)

41 Jesus mwindihoang wijahkij nehn Umw Joarwiho koaroannoang dohien meiroanngo. Ih ken kin kapkapangjili doahroar armajjok ahr kin peiddihoang nihrai mwanihok nehn dohien meiroanngo. Dirin armaj koapwoahpwoa pwili peiddi mwani koalik nehn irai en kin meiroang. 42 A liohdi joamwoahmwoa men pwili leldo pel peiddi send wahssa riau. 43 Jesus panginpene Nah sohnpadahkkok pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa en liohdi mene ah meiroang inenin koalik jang araihok ohroj. 44 Pwa armaj pwiok peiddi oang nihrai mwani nehn dohien meiroang jang nehn ahr pai; a liohdi mene jang nehn ah paijuwed, ih kihdi me ohroj ma ih anki apel kin mourki.”

13

Jesus Siksikoa doahr Imwlahn Umw Joarwiho

(Matthew 24:1,2; Luke 21:5,6)

1 Nehn en Jesus injang nehn Umw Joarwiho, emen Nah sohnpadahkkok pwehng Ih, “Maing, kapang koalik in sakai pwiai apel wioapoan ummwoauwe!”

2 A Jesus japoang, “Kapang koalik in umw pwiai? Johpwa oau sakai pirin minminehr nehn dohiahu; pwa ohroj pirin mwoardi.”

Apwal kan apel Koaloklok kan

(Matthew 24:3-14; Luke 21:7-19)

3 Jesus mine pohn Dolin Olip, jipwoallahng Umw Joarwiho, a Peter, James, John apel Andrew sohla ipoa pwehng Ih, 4 “Maing, pwehng kamai ngehd mehpwiai pirin wiawi, apel kilel da ma pirin kajalehda ma mehpwiai enken pwoaida.”

5 Jesus pwehng irai, “Kamwai mwajahn pwa armaj en joah kapweipweidi kamwai. 6 Pwa armaj dir pirin indoa pwahpwahpwa oadoaihoa, ‘Ioar Ngoahi Messiahu!’* Irai ken pirin kapweipweidi armaj dir. 7 Kamwai johpwa jalohda, ma kamwai rong ngilen mahwin koaroan apel sikesik in mahwin jang wija doh kan. Joang pwiai uhdahn pirin wiawi, a johpwa woahwoahki pwa imwin jampah ne leldo. 8 Oau japw pirin mahwin oang oau japw; oau wei pirin mahwin oang oau wei. Wija ohroj roar in japw pirin wiawi apel lehk koalik pirin mine. Ioar joang pwiai ma pirin indoa, doahroar sapin moadoak in noaisik.

9 *“Kamwai mwajahn apel kalke pein kamwa! Pwa armaj kan pirin joalihdi kamwai apel kihla kamwai nehn mwoalen koapwung kan. Kamwai pirin woswos nehn jinakoke kan; kamwai pirin wijikdohng mwohn koaun kan apel nahmwarki kan ki Ngoahi, pwa kamwai en kadehde oang irai doahroar Rongmwehu. 10 Pwa mwohn rehnno pirin indoa, Rongmwehuwo uhdahn pirin lohkjili nehn wei ohroj. 11 Doari, nehn amwai pirin joaldi apel wijikdohng nehn mwoalen koapwung kan, kamwai johpwa pwunodki mwohn anjoauwo da kamwai en sikoa mwohrai; pwa da kamwai pirin audohkihda anjoauwo, ioar mehwa kamwai pirin pwehng irai. Pwa jaudi kamwai ma pirin lallal nehn anjoauwo, a Ngen Joaroawi. 12 Woal kan pirin kihla riarai kan pwa irai en kojkojdi, jahm kan pirin pel wiahng joanngohr ipen nihrai jerihkan; Jerihkan pirin uhwoang arai nohno apel pahpa kan, apel kihlahng irai pwa irai en kojkojdi. 13 *Armaj ohroj pirin lioassoang kamwai ki Ngoahi. A emen ma kolkol oaroh lel imwin pirin mourla.

Janjal Kamajpwehk Naunahu

(Matthew 24:15-28; Luke 21:20-24)

14 *“Kamwai pirin kapang ‘Janjal Kamajpwehk Naunahu’ ih uhda nehn wija ma johpwa koanoahng en uhda.” (Emen ma wadwadek en woahwoahki ia woahwoa!) “Doari, irai kan ma mine Judea irai pirin kijou oang pohn dol kan. 15 *Armaj emen ma mine pohn umwahu, en joah koauwehla anjoau doaudi oaloa mehkij loaloa. 16 Armajjo ma nehn japw jehpirin pwurdohng oaloa ah likkoau. 17 Inenin kainjinjuwed oang li lijaian apel lihkan ma kadihdi in rehnnok ma pirin leldo! 18 Kamwai kapkap pwa joang pwiai en joah wiawihoang kamwai anjoau in kopou!” 19 *Pwa apwal in rehnnok pirin koalikjang apwal ohroj jang oh in sapin kawa indoa lel apkas, apel joh apwal pirin doahroar jang apkas pel allaluhla. 20 A Koaunno ne kajipidihla rehnnok; pwa ma Ih johpwa wia, a joh armaj pirin pisla. A pwa Nah armaj pilpil kan, ioar Ih kajipidihla ki rehnnok.

21 “Doari, ma emen pirin pwehng kamwai, ‘Messiah† wa me!’ Ke ‘Ih men!’ — kamwai johpwa kamehlele. 22 Pwa Messiah likamw apel joukohp likamw pwi pirin pwarda. Irai pirin wiahda kilel kapwuriamwei pwi apel manman pwi pwa irai en kapweipweidi nihn Koahs armaj pilpil kan ma irai kak. 23 Doari, kalke kamwai. Ngoah padahkihoang kamwai mehpwiai ohroj mwohn anjoauwo pirin leldo.

Indoahn Nihn-Armaj

(Matthew 24:29-31; Luke 21:25-28)

24 *“Doari, nehn rehnnok mwerin apwal koalikko, joauwo pirin rosla, johnpwonngo pirin johla maramin, 25 *ujuhn pehnloannge kan pirin kipdi apel koajoandihn nehn woahwoa kan pirin johla mine nehn dohiarai. 26 *Ioar anjoau wa ma Nihn-Armaj pirin pwokda, indoa pohn koasoau kan in sihkei apel ling koalik. 27 Ih pirin kadarpijoang Nah sohnloang kan oang in koaimw pahu in jampah pwa irai en kapokonpene nihn Koahs armaj pilpilda kan jang in imwin jampah ohroj.

Padahk jang Suhkoa Fig

(Matthew 24:32-35; Luke 21:29-33)

28 “Kamwai padahki me jang in suhkoa fig: rahn joangoan suhkoa pase kin mwoahroan soahn suhkoa apel mwis, a nehn ah kin wiliali soah, kamwai kidal pwa roak ne koaroan. 29 Pel doahroar kamwai, nehn amwai pirin kapang mehpwiai pirin wiawi, kamwai pirin kidalki pwa anjoauwo ne koaroando. 30 Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa mehpwiai ohroj pirin pwoaida mwohn armaj ohroj in dioauwe ahr pirin mehdi. 31 Nehnloannge apel jampah pirin johla, a Oai Mahjan kan johpwa pirin johla.”

Johpwa Emen ma kidal Rehnno ke Awahu

(Matthew 24:36-44)

32 *“A doahroar rehnno ke awahu, johpwa emen kidal ngehd pirin leldo. Pel sohnloang in nehnloannge kan jehjoa, Nahu pel johpwa kidal; Jamahuoar doari ma kidal. 33 Kamwai mwajmwajahn apel poahd, pwa kamwai jehjoa anjoau. 34 *Ih pirin doahroar armaj men ma kin wia jeiloak roairoai oau ma kioang nah liduhwok in umwahu pwa irai en apwali apel kioang irai ohroj doadoahk; ih ken pwehng sohn jiloa wanihmmwo en jiloa mwehu apel mwajmwajahn. 35 Doari, kamwai mwajahn pwa kamwai jehjoa ngehd koaun in ummwo pirin pwurdo — ma injoausik, ke in lopkoan pwong, ke injohrehn, ke inminjoang. 36 Ma ih pispissoar pwurdo, ih jehpirin kapangda amwai moair. 37 Doari, da Ngoah pwehng kamwai, Ngoah pel pwehng armaj ohroj: kamwai poahpoahpoahd apel mwajmwajahn!”

14

Koajoanpen Kojkojdihn Jesus

(Matthew 26:1-5; Luke 22:1,2; John 11:45-53)

1 *Rehn riauwoar luhwoa mwohn Joarwihn Passover apel Pilahwa Joah Doal Ihs. Jamwrou laplap apel jounpadahk in Kojonneddok raprapahki doahr irai en widingehdi apel joalihdi Jesus pwa irai en kojukdi. 2 Irai ken pwahpene nehn pwungarai, “Kisai joah wia anjoau in kamdipw oauwe, pwadoar armaj kan loakloakoahkihda.”

Jesus Salipekla nehn Bethany

(Matthew 26:6-13; John 12:1-8)

3 *Jesus minmine nehn Bethany nehn umwen Simon, woal lepahu. Nehn irai mwingmwinge, lihmen dilda ipoa, wa rume siksik oau ma dirin le ma inenin karahdin apel koalik dupkoa, ma wiawi jang in pwilin suhkoa ma adanki nard. Liho ken koauwehla rume siksikko widekihdihoang pohn moangoan Jesus. 4 Epwi ma pwili mine wijahu ken lioasla pwahpene nehn pwungarai, “Amwda le karahdin oauwe ken ohla mwahl? 5 Nehn ah kakkoar noasla in mwani silper jilipwiki mihn jeuweje irai ma paijuwed.” Irai ken liplipahnedi liho.

6 Jesus pwa, “Kamwai pijekjang! Kamwai joah diroapwki lihe! Siahk mwehu, oau me ih wiahng Ngoahi. 7 *Irai ma paijuwed kan kin minminehr ipamwai rehn ohroj; doari anjoau ohroj ma kamwai mwehuki, kamwai kak jeuweje irai; a Ngoahi, Ngoah jehpirin pwilpwili kamwai anjoau ohroj. 8 Ih ne wiahda uhwen ma ih kak: Ih wiahda soal oauwe oang palwoaroaioa pwa en koaunopda dahkij ma pirin wiawihoang Ngoahi mwohn oai pirin joajjoardi. 9 Doari, kamwai en kidal pwa wija ohroj nehn jampah ma Rongmwehu pirin lel dahkij ma ih ne wiahda pirin pel pwili lohkjili pwa en kin wia mihn kasman Ngoahi.”

Judas Pwungkihla en Pangla Jesus

(Matthew 26:14-16; Luke 22:3-6)

10 Judas Iscariot, emen irai eijek roahmenno, ken inla ipen jamwrou laplappok pwa en panngoang irai Jesus. 11 Irai ken perenkihda dahkij Judas pwehng irai. Irai ken inoaukihoang ih pwa irai pirin dupukki mwani. Doari, jang nehn anjoauwo johpwa me Judas nimen wia, ioarroar en kidalda anjoau mwehu ih en kak pangla Jesus.

Jesus apel Nah Sohnpadahkkok Mwingehpene nehn Kamdipw in Passover

(Matthew 26:17-25; Luke 22:7-14,21-23; John 13:21-30)

12 Nehn keiouin rehnin Joarwihn Pilahwa Joah Doal Ihs, rehnno ma irai kin kalap kojukdi jihpw pwulopwul in Passover, nihn Jesus sohnpadahkkok ken pwehng, “Ia wija Koah nimen kamai en koaunopda Oamw kamdipw in Passover-o?”

13 Jesus ken kadarla ara roahmen, pwehng, “Kamwa alwe nehn kahnihmmwen; kamwa pirin suhwoang woal men ma wahwahwa dohn pil oau. Kamwa ken kaujwe. 14 Wija ma ih pirin dilda, kamwa pel dilda kamwa pwehng koaun in ummwo pwa Jounpadahkko iloakihdo pwa kama en idoak ipoamw, ‘Ia pere ma Ngoah apel Noai sohnpadahkkok pirin wia amai kamdipw in Passover?’ 15 A ih pirin kajalehioang kamwa pere koalik oau puwoa, ma ne koajoanjoandi apel koaunopda. Doari, kamwa koaunopda joang ohroj wijahu.”

16 Sohnpadahkkok lella nehn kahnihmmwo; ira kidalda me ohroj doahr ma Ih pwehng ira. Ara ken koaunopda me ohroj.

17 Injoausikpene, Jesus apel Nah sohnpadahk eijek roahmenno inla Jerusalem. 18 *Nehn irai mwingmwinge in sehpillo, Jesus pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa emen kamwai pirin pangla Ngoahi emen ma pwili Ngoahi mwingmwinge me.”

19 Sohnpadahkkok ken pwunodkihda lalloauwe, irai ken sapda wademen idoak ipoa, “Maing, ngoah ma koah pwahki lalloauwe?”

20 Jesus japoang, “Eh, emen jang kamwai eijek roahmen pwiai, emen ma pwili kadkadu kanah pilahwahu nehn Oai mwoakke. 21 Mehlel pwa Nihn-Armaj uhdahn pirin mehdi doahroar Puk Joaroawi ne pwa, nen naunahng armajjo ma pirin pangla Nihn-Armaj! Mwehuwoanngoar armaj mene en johpwa noaisikdi!”

En Koaunno Kamdipw Joaroawi

(Matthew 26:26-30; Luke 22:14-20; Oang Corinth Ⅰ 11:23-25)

22 Nehn anjoauwo ma irai mwingmwinge Jesus kihda pilahwahioau kapingkalahnganki oang Koahs, sipwangpijoang kioang Nah sohnpadahkkok, pwehng, “Kamwai oaloa, pwa ioar palwoaroaioahwa me.”

23 Ih pel oaloa mwoak oau kapingkalahnganki oang Koahs, kioang irai. Irai ohroj ken pwili nimjang. 24 *Ih pel pwa, “Ioar insahihoawa me ma pirin widekdihoang armaj ohroj, insahihoa ma pirin kadehde en Koahs Inoau Kapw. 25 Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa jang mwerin rehnnoauwe, Ngoah johla pirin pwuroahng nim wain oaroh lel rehnno ma Ngoah pirin pwuroahng nim wain kapw nehn wein Koahs.”

26 Mwerin irai koaulki koaul pas, irai ken allaluhlahng in Dolin Olip.

Jesus Kohpda en Peter ah pirin kahmahmkihla Ih

(Matthew 26:31-35; Luke 22:31-34; John 13:36-38)

27 *Jesus ken pwehng irai, “Kamwai ohroj pirin kaupijoang apel kerpwihla Ngoahi, pwa Puk Joaroawi ne pwa, ‘Koahs pirin kojukdi jiloapoahu, a jihpw kan pirin kaupijoang.’ 28 *A mwerin Oai pirin iejda, Ngoah pirin inla mwohmwai Galilee.”

29 Peter japoang Jesus, “Maing, mihnda ma ohroj pirin kerpwihla koawoa, a ngoahioahr joah!”

30 Jesus pwehng Peter, “Ngoah pwehng koawoa in mehlel, pwa pwongoauwe, mwohn joang jummwa kariau, koah pirin kahmahmkihla Ngoahi pehn jiluh, pwa koah jehjoa Ngoahi.”

31 A Peter japoang Jesus, in ngil sihkei, “Ngoah johpwa pirin kahmahmki pwa ngoah jehjoa Koawoa, Maing, mihnda ma ngoah pel pwili Koawoa mehdi.”

Doari, sohnpadahkkok ohroj pel pwili wia joangoan sikesikkoauwe.

Jesus Kapkap nehn Mwoaswel Gethsemane

(Matthew 26:36-46; Luke 22:39-46)

32 Irai lel nehn mwoaswel ma adanki Gethsemane. Jesus ken pwehng Nah sohnpadahkkok, “Kamwai mwindi, pwa Ngoah pirin kapkap.”

33 Ih ken ukda Peter, James apel John. Ih injinjuwedla apel pahsoaula, 34 Ih ken pwehng irai, “Nehn kapehdihoa inenin pwunodda doahrma Ngoahi pirin mehdi. Kamwai jowi Ngoahi me johpwa moairla.”

35 Ih ken inla ekij dohlahjang irai, poadpwomwla pohn pwirej kapkapki ma awahn loklokko johkak dauluhl jang Ih. 36 Ih ken pwa, “Pahpa, Pahpa, me ohroj kak ipoamw. Koah kihwehjang Ngoahi dal oauwe. A joah, jaudi injenoai en pwoaida, pwa dahkij Koah kupwurki ioar en pwoaida.”

37 Ih ken japahldo ipen irai jilmenno kidalda pwa irai moair. Ih ken pwehng Peter, “Simon, koah moair? Koah joh kak pwili poahpoahpoahdki awa oauwoar?” 38 Ih ken pwehng irai, “Kamwai pwili poahd apel kapkap pwa doar kamwai lohdihoang nehn jongjong. Pwa ngen ma peik a palwar ma jasihkei.”

39 Ih pel japahlla kapkap, in joangoan mwommwohr. 40 Ih ken pel japahldohng ipen Nah sohnpadahkkok kidalda pwa irai moahmoahmoair, pwa mijaraihok inenin soausoaukihla arai nimen moair. Irai ken jehjoahla pwa da irai en pwehng Jesus.

41 Mwerin, kajiluh in Ah pwurla iparai, Ih pwehng irai, “Kamwai ken moair koamkoammoal? Ne isar! Awahu ne leldo, ma ioar Nihn-Armaj pirin pangpangla ipen irai dipan kan. 42 Kamwai pwohrda! Kisai! Kapang, ioar armaj wa ma pirin pangla Ngoahi ne leldo.”

Jesus ne Joaldi

(Matthew 26:47-56; Luke 22:47-53; John 18:3-12)

43 Jesus kahjik kadoarihla Ah sikesik, a Judas, emen arai eijek roahmenno, lel Ipoa. Pokon koalikkoau ma pwili; irai wijik kodlaij apel koapwoahn pei, indoahjang ipen jamwrou laplappok, jounpadahk in kojonneddok apel koaunnok. 44 Judas kioang pokonno kilel oau, pwa, “Armajjo ma ngoah pirin misik, ioar Ih, kamwai joalihdi. Kamwai ukwe jiloa Ih.”

45 Nehn en Judas lel wijahu, ih ken inlahng ipen Jesus, pwehng, “Rabbi!”* ih ken misik Jesus. 46 Pokonno ken koldi Jesus joalihdi Ih soang. 47 A emen iraihok ma mine wijahu, wijda nah kodlaijjo ngap pijoang poaloahjang sien nihn emen Jamwrou Laplappo lidu. 48 Jesus ken pwehng irai, “Imdoahr, kamwai indoahng koldi Ngoahi wijik jahr apel koapwoahn pei, doahr ma Ngoah pwen lollap nauna men? 49 *Rehn ohroj Ngoah kin minminehr ipamwai, padpadahk nehn Umw Joarwiho, kamwai johpwa joalihdi Ngoahi. Doari, me pirin wiawi pwa lalin Puk Joaroawi en pwoaida.”

50 Nah sohnpadahkkok ohroj ken kerpwihla Ih kaula.

51 Mwahnkapw men pwilihla Jesus; pidkihpene palwoaroa upuhp oau. Irai jong in koldi ih. 52 Ih kaula kiljoau, kaujang ah likkoauwo.

Jesus Uhda Mwohn Mwoalen Koapwunngo

(Matthew 26:57-68; Luke 22:54,55,63-71; John 18:13,14,19-24)

53 Irai ken uklahng Jesus in umwen Jamwrou Laplappo, wija ma ohroj jamwrou laplappok, koaunnok apel jounpadahk in Kojonneddok pokonpene. 54 Peter pwen kahkahkaujjoar Jesus a ekij dohlahjang, oaroh lel nehn kelin umwen Jamwrou Laplappo. Ih ken mwindihoang wija ipen jounpei pwi pwa ih en pwili irai koaroangroang ipen oaiho. 55 Jamwrou laplappok apel Sohn Mwoalen Koapwung ohroj ken engdehnkihla rapahkihda kadehdehpwi ma pirin kahrehioang Jesus en kojkojdi, irai ken johpwa diar. 56 Dirin jounkadehde pwi kinehioang Jesus likamw pwi, a arai kadehde kan johpwa pwungpene.

57 Armaj pwi uhda ken kinehioang Jesus likamw oauwe, 58 *“Kamai pein rongjang woalmene, pwa, Ngoah pirin koauwehla Umw Joarwihe, ma armaj kouda, a mwerin rehn jiluh Ngoah pirin kouda oau ma johpwa wiawihkihda poahn armaj.” 59 A pel arai sikesik kan johpwa pwungpene.

60 Jamwrou Laplappo ken uhda jang nehn dohiahu mwohrai ohroj, ih ken idoak ipen Jesus, “Johpwa mehkij Koah pirin japoangki kadip pwiai ma wiawihoang Koawoa?”

61 Jesus nennenla, johpwa japoang, Jamwrou Laplappo ken pel pwuroahng idoak ipoa, “Koah ma Messiah,† Nihn Koahs Kapaiho?”

62 *Jesus ken japoang, “Ioar Ngoah ma Ih; kamwai ohroj pirin kapang Nihn-Armaj Ah pirin mine in loap moaunin Wija Laplap apel ma allaluhdo pohn koasoau kan in pehnloannge.”

63 Jamwrou Laplappo ken uhdahr soahrpijoang ah likkoauwo, ken pwahla, “Kisai johpwa anahne pel epwi jounkadehde! 64 *Kamwai ne pein rong Ah lahlahwe. Dahkij kamwai lemleme?”

Irai ohroj ken pwa Ih ne dipda doari Ih koanoahng kojkojdi.

65 Epwi irai ken sapda andipoa, poaroahla mijoa, poki, apel idoak, “Kohpda pwa inje ma poki Koawoa?” Jounpeihok ukla Ih poki.

En Peter Kahmahmki Jesus

(Matthew 26:69-75; Luke 22:56-62; John 18:15-18,25-27)

66 Nehn en Peter minmine ijoan nehn kelin umwen Jamwrou Laplappo, lidu jerpein in Jamwrou Laplap men lel wijahu. 67 Nehn ah kapangda Peter pwili koaroangroang wijahu, ih ken kapkapang Peter, pwehnglahng, “Koah pel emen ioangoan Jesus mihn Nazareth.”

68 Peter ken kahmahmkihla, pwa, “Ngoah jehjoa… Ngoah jehjoa dahkij koah pwahpwahpwa.” Ih ken dilla nehn palanngo; nehn anjoauwohr joang jummwa keiou wiawi.

69 Lidu jerpeinno pel pwuroahng kapangda ih wijahu pwehnglahng iraihok ma minmine wijahu, “Uhdahn emen irai me.” 70 Peter pel pwuroahng kahmahmkihla.

Mwerin anjoaukij, irai ma minmine wijahk pel pwehng, “Koah johkak kahmahmki pwa koah emen kijehrai, pwa koah mihn Galilee.”

71 Peter ken pwahla, “Ngoah kahukihla pwa ngoah lallal mehlel! Koahs en koalkoa ngoahi ma ngoah likamw. Ngoah jehjoa armaj menen ma kamwai pwahpwahpwa.”

72 Nehn anjoauwohr joang jummwa kariau wiawi. Peter ken samanda en Jesus pwehng ih, “Mwohn joang jummwa kariau pirin wiawi, koah pirin kahmahmki Ngoahi pehn jiluh pwa koah jehjoa Ngoahi.” Ih ken sapda joang.

15

Jesus Mwohn Pilate

(Matthew 27:1,2,11-14; Luke 23:1-5; John 18:28-38)

1 Oh inminjoang jamwrou laplappok pwilihki koaunnok apel jounpadahk in Kojonneddok, pel Sohn Mwoalen Koapwung ohroj, wiahda arai koajoandi. Irai joalihkihdi Jesus jihn, irai ukla Ih ipen Pilate. 2 Pilate ken idoakkoang Jesus, “Koah ioar nahmwarkihn mihn Jew?”

Jesus japoang, “Koah ma pwa.”

3 Nehn en jamwrou laplappok irai karkaraunki Jesus joang dirpwi, 4 Pilate pel pwuroahng idoak Ipoa, “Koah jehpirin japoang? Rong meohroj irai kadkadipoahki koawoa?”

5 Jesus johpwa nimen pwahla lal oau a ioar Pilate pwunodkihda dauluhl.

Jesus Kadeikda Pwa En Kojkojdi

(Matthew 27:15-26; Luke 23:13-25; John 18:39—19:16)

6 Nehn anjoau in joarwihn Passover ohroj Pilate kin oapwoahnki kajaldekihla emen sohn kalpwuhjjok ma armajjok poaki. 7 A doari anjoauwo mine woal men, adanki Barabbas, ma pwili lollap naunahpwi joaldi nehn kalpwuhj pwa ih kojukdi armaj men nehn pingping in armaj pwi. 8 Doari, anjoauwo ma pokonno dirla ihr sapda poaki ipen Pilate en wiahng irai joangoan kalahnganno ma ih kin wiahng irai mijkoalkoalwa. 9 Ih idoak iparai, “Kamwai nimen ngoahi en lapwaddahng kamwai nahmwarkihn mihn Jew-ok?” 10 Pwa ih inenin kidal pwa jamwrou laplappok pangdohng ih Jesus pwa irai pihrinnoang.

11 Jamwrou laplappok kangoangehki pokonno pwa irai en poaki Pilate en lapwaddohng irai Barabbas. 12 Pilate pel pwuroahng idoakkoang pokonno, “A da kamwai mwehuki ngoahi en wiahng woalmene ma kamwai kin panginki nahmwarkihn mihn Jew-kan?”

13 Irai rahukihlahng, “Kalohpwuhla Ih!”

14 A Pilate idoakkoang irai, “Pwa dihp dahioau Ih wiahda?”

Irai kapwa kakoalikihla ngilarai rahuki, “Kalohpwuhla Ih!”

15 Pilate nimen kainjenmwahuwi pokonno, ioar ih jaladoang irai Barabbas; a mwerinno ih mweidoahng Jesus en pokpok, apel kioang irai en kalohpwuhla.

Jounpei pwi Kapiski Jesus

(Matthew 27:27-31; John 19:2,3)

16 Jounpei pwi ukla Jesus nehn kelin soahnpaj en koapinahu, irai panginpene ohroj jounpeihok ma wia kijehn arai pwihnno. 17 Irai ken kalikkoauwihkihda Jesus robe pwijehnmwoal oau, pel pahda rahn suhkoa soaksoak pwi in mwomwen mwarmwar irai kihdahng pohn moange. 18 Mwerinno, irai kin dairukdi mwohn Ih, pwahpwahpwa, “Nahmwarkihn mihn Jew-kan en mour woaroai!” 19 Irai kin pokihki moangehu pehri pas apel andipoa mijoa apel poadpwomwla mijen Ih dairukdihoang mwohn Ih. 20 Mwerin irai kapwroa Jesus, irai kihjang Ah robe pwijehnmwoallo, kajpahlihoang Ah likkoauwok. Irai ken ukla Ih pwa en kalohpwuhla.

Jesus Kalohpwuhla

(Matthew 27:32-44; Luke 23:26-43; John 19:17-27)

21 *Nehn irai allaluhla irai suhwoang woal men nehn allo, adanki Simon, mihn Cyrene, jemen Alexander apel Rufus. Ih allaluhdohng nehn kahnihmmwo jang nehn a weiho, a jounpeihok iponngoang en wahda en Jesus lohpwuhwo. 22 Irai ken uklahng Jesus wijahu ma adanki Golgotha, ma woahwoahki, “Wijahn Sihn Moang.” 23 Irai jongin kioang Ih wain doalki joangoan wini oau ma adanki myrrh, a Jesus johpwa nim. 24 *Doari, irai ken kalohpwuhla, apel nehkpijoang Ah likkoauwok nehn pwungarai, wijwijki da ma emenemen pirin anki. 25 Kiloak duwoau inminjoang anjoauwo irai kalohpwuhla Jesus. 26 Insing oau mine pohn lohpwuhwo ma kawoahwoahda kahrpoan Ah lohpwuhla, ma pwa,

“Nahmwarkihn mihn Jew.”

27 *Irai pel kalohpwuhla lollap nauna roahmen pwilihki Jesus, emen mine in Ah loap moaun a emen loap meing. 28 [Ioar pirin doahr pwoaidahn lalin Puk Joaroawi, ma pwa, “Ih ken pwili wadwaddoang armaj dipannok.”]

29 *Armaj ohroj ma kin alu wijahu kin isik moangoarai apel lahlahwe Jesus, “Aha! Ioar Koawoa ma kak koauwehla Umw Joarwiho, apel pwuroahng kouda nehn rehn jiluh! 30 Apkas kerdihjang in lohpwuhwen apel doaroahla pein Koawoa.”

31 Jamwrou laplap apel jounpadahk in Kojonneddo pwili kapwroa Jesus pwahpwahpwahpene, “Ih kapisla epwi, a johkak kapisla pein Ih! 32 Kisai kapang Messiah,* nahmwarkihn Israel, kerdihdohjang in lohpwuhwen apkas, kamai kapwa kamehlele Ih!”

Lollap roahmenno ma pwili lohpwuhlahu, ara pel lahlahwe Ih.

Mehdihn Jesus

(Matthew 27:45-56; Luke 23:44-49; John 19:28-30)

33 Injauwajjo ros oau indihoang pohn jappwo pwon oaroain awa jiluh. 34 *A kiloak jiluh Jesus kakoalikihla ngiloa, Ih pwa, “Eloi, Eloi, lema sabachthani?” ma woahwoahki, “Oai Koahs, Oai Koahs, amwda Koah ke moalkoahla Ngoahi?”

35 Epwi armajjok ma pwili mine wijahu, nehn irai rong Ih, irai pwa, “Rong, Ih pangpangin Elijah.” 36 *Emen irai ken kijoukihla limw oau kaduhdi nehn wain siksik dupkoa oau, kioang in imwin suhkoa pas, ih koudalahng in oawoan Jesus a ih pwa, “Jowi, kisai kapang ma Elijah pirin indihdo kihdihjang Ih in lohpwuhwen!”

37 Jesus rahrahula, Ih kadarla ngenin.

38 *Kahdenngo ma poaroa mwoal joarwiho nehn Umw Joarwiho soahroakpijoang nehn pwunge jang puwoa lel pah. 39 Laplap in jounpei men, ma uhda oh in mwohn lohpwuhwo kapang mwomwen en Jesus mehdi. Ih pwa “Mehlel pwa woal mene uhdahn nihn Koahs!”

40 *Lihpwi pel pwili mine wijahu, kapkapang, a irai ekij dohjang. Irai ioar: Mary mihn Magdala, Salome, apel Mary inen James siksikko apel Joses.† 41 Ioar irai pwiai ma kin pwilpwilihjili Jesus pwa irai en kin papah Ih anjoauwo Ih mine Galilee pel li dir pwili mine wijahu, ma pwili Jesus indoahjang Jerusalem.

Joajjoardihn Jesus

(Matthew 27:57-61; Luke 23:50-56; John 19:38-42)

42-43 Allaluhlahng injoausik ioar anjoauwa Joseph mihn Arimathea leldo. Ih kijehn Sohn Mwoalen Koapwunngo ma armajjok kin woaunki; ih kin pel pwili joujowihdo Wein Koahs. Doari, rehnno, pwa ih wia rehnin koaunopda (rehnwa mwohn Sabbath). Joseph inla ipen Pilate, johpwa perki mehkij, pwa ih en poaki palwoaroan Jesus. 44 Pilate pwuriamweikihla ah rongda pwa Jesus ne mehdi; ih ken pangindo laplap in pwihnin jounpei men pwa ih en kadehde ipoa ma mehlel pwa Jesus ne mehdi. 45 A mwerin ah oaloa kadehde jang laplappo, ih kapwa mweidoahng Joseph en oaloa palwoaroan Jesus. 46 Joseph dupukda likkoau linen oau, ih lapwaddi palwarro jang in lohpwuhwo, kidimkihpene likkoauwo, apel nekiddi nehn joaujoau ma wiawihda nehn sakai oau. Ih ken kasahpwroahng sakai koalik oau poaroahkihla wijahn dildahn joaujoauwo. 47 Nehn anjoauwo ma mehpwiai wihwiawi, Mary mihn Magdala apel Mary inen Joses, ira widwidahli apel kadehde mwehu wijahu palwoaroan Jesus liklikdi.

16

Jesus Iejda

(Matthew 28:1-8; Luke 24:1-12; John 20:1-10)

1 Mwerin Sabbath-o, Mary mihn Magdala, Salome, apel Mary inen James, irai dupukda le karahdin pwi irai en inla salipki palwoaroan Jesus. 2 Oh inminjoang in rehnin Joaroawi anjoauwo ma joauwo dakda, irai inla in joaujoauwo. 3-4 Nehn irai allaluhlahng in joaujoauwo irai pwahpene nehn pwungarai, “Inje pirin jeuweje kisai kasahpwroahjang sakaiho in oawoan joaujoauwo.” (Pwa ausoapoan sakaihoau.) Nehn irai lel wijahu irai kapangda pwa sakaiho ne kasahpwroahkjang. 5 Irai ken dilda nehn joaujoauwo kapangda mwahnkapw men, ma mwindi loap moaunin joaujoauwo robe korohrohioau ma — kanuhla irai.

6 Mwahnkappwo pwehng irai, “Kamwai joah majpwehk, ngoah kidal pwa kamwai raprapahki Jesus mihn Nazareth ma ne kalohpwuhla. Joh Ih me — Ih ne iejda! Kamwai kadehde, me ioar wijahwa Ih liklikdi. 7 *Kamwai alwe padahkihoang Nah sohnpadahkkok, a mehlel Peter. ‘Ih pirin inla Galilee mwohn kamwai; ioar wijahwa kamwai pirin kapang Ih, doahr Ah ne inoaukihoang kamwai.’ ”

8 Lihok diljang nehn joaujoauwo, irai ken kau pwa irai inenin majpwehkda apel jalohda. Irai pel johpwa pwehng armaj men mehkij, pwa irai majpwehkda.

Jesus pwokkoang Mary mihn Magdala

(Matthew 28:9,10; John 20:11-18)

[ 9 Mwerin Jesus iejda oh inminjoang in rehnin Joaroawi, keiou, Ih pwokkoang Mary mihn Magdala, liho ma Ih kajroahjang ipoa ngen jaus ijimen. 10 Mary ken inla padahkihoang iraihok ma kin pwilpwilihjili Jesus ma injinjuwed apel joangjoangjoang. 11 Anjoauwo irai rong Mary pwa Jesus mour a ih pel kapang Jesus, irai johpwa kamehlele ih.

Jesus Pwokkoang Sohnpadahk Roahmen

(Luke 24:13-35)

12 Mwerin me Jesus pel pwokkoang Nah sohnpadahk roahmen in oaujoangoan mwomw anjoauwo ira allaluhlahng in umwara likin kahnihmmwo. 13 Ira japahldo pel padahkihoang epwi irai, a irai ma rong johpwa kamehlele.

Jesus pwokkoang Sohnpadahk Eijek Emenno

(Matthew 28:16-20; Luke 24:36-49; John 20:19-23; Wihwia 1:6-8)

14 In koarjoahklahu Jesus pwokkoang Nah sohnpadahk eijek emenno anjoauwo ma irai mwingmwinge. Jesus koapwung oang irai doahr arai joah pwojon apel koapsakai in kamehlele iraihok ma ne kapang Ih mwerin Ah iejda. 15 *Ih pwehng irai, “Kamwai alwe wija ohroj nehn jampah padahkihoang armaj ohroj Rongmwehuwo. 16 Inje ma pwojon apel poapdaijla, pirin mourla; a inje ma joah pwojon, pirin kerpwihekla. 17 Manman pwiai pirin aluhwoang iraihok ma kin pwojonla; irai en kin kajroahjang ngen jaus kan ipen armaj in oadoaihoa; irai pirin lalki lalin japwen likin kan; 18 ma irai pwoakda sinek kan, ke pel nimla mehkij ma pwoaisin, irai jehpirin moadoakla; irai pirin kihdahng poahraiok pohn armaj johmwehuwok a ihr pirin mwehula.”

Jesus Pwoakpwoakdahla Nehnloannge

(Luke 24:50-53; Wihwia 1:9-11)

19 *Mwerin en Koaun Jesus sikesikkoang irai, Ih pwoakpwoakdahla nehnloannge Ih mwindi loap moaunin Koahs. 20 Sohnpadahkkok ken japahlla padpadahkjili wija ohroj; Koaunno kin pel pwilpwili irai nehn arai doadoahkkok pwa en kadehdehda pwa arai padahkkok mehlel jang in manmannok ma irai wiahda.] *

* 1:2 Mal 3:1

* 1:3 Isa 40:3

* 1:6 2Nah 1:8

* 1:11 Gen 22:2; Psa 2:7; Isa 42:1; Math 3:17; 12:18; Mark 9:7; Luke 3:22

* 1:15 Math 3:2

* 1:22 Math 7:28,29

* 1:39 Math 4:23; 9:35

* 1:40 kamwkelehda — Johmwehu oauwe kin kajaminihla armaj oang kaudek.

* 1:43-44 Lev 14:1-32

* 2:10 Nihn-Armaj — Daidel oau oang Jounkoamoaur (Daniel 7).

* 2:23 Deut 23:25

* 2:26 Lev 24:9

* 2:26 1Sam 21:1-6

* 3:9 Mark 4:1; Luke 5:1-3

* 3:18 Zealot Soahk Mat 10:4

* 3:22 Math 9:34; 10:25

* 3:29 Luke 12:10

* 4:1 Luke 5:1-3

* 4:12 Isa 6:9,10

* 4:21 Math 5:15; Luke 11:33

* 4:22 Math 10:26; Luke 12:2

* 4:24 Math 7:2; Luke 6:38

* 4:25 Math 13:12; 25:29; Luke 19:26

* 4:29 Joel 3:13

* 5:20 Decapolis — Loapin lal in Greek ma woahwoahki “kahnihmw eijek.”

* 6:3 Joses ma pel adanki Joseph

* 6:4 John 4:44

* 6:11 Wih 13:51

* 6:11 Luke 10:4-11

* 6:13 Jas 5:14

* 6:14 Math 16:14; Mark 8:28; Luke 9:19

* 6:17 Luke 3:19,20

* 6:34 Num 27:17; 1Nah 22:17; 2Chro 18:16; Eze 34:5; Math 9:36

† 6:37 mwani silper — Mwani silper oau ioar dupkoan sohn doadoahk men rehn oau nehn anjoauwo (soahk MAT 20:2)

* 7:4 ma irai johpwa amwunla. Ke ma irai johpwa amwumwla

* 7:6 Isa 29:13

* 7:10 Exo 20:12; Deut 5:16; Exo 21:17; Lev 20:9

* 8:11 Math 12:38; Luke 11:16

* 8:12 Math 12:39; Luke 11:29

* 8:15 Luke 12:1

* 8:18 Jer 5:21; Eze 12:2; Mark 4:12

* 8:28 Mark 6:14,15; Luke 9:7,8

* 8:29 John 6:68,69

* 8:29 Messiah ke Christ

* 8:34 Math 10:38; Luke 14:27

* 8:35 Math 10:39; Luke 17:33; John 12:25

* 9:2 2Pet 1:17,18

* 9:7 Math 3:17; Mark 1:11; Luke 3:22

* 9:11 Mal 4:5; Math 11:14

* 9:34 Luke 22:24

* 9:35 Math 20:26,27; 23:11; Mark 10:43,44; Luke 22:26

* 9:37 Math 10:40; Luke 10:16; John 13:20

* 9:40 Math 12:30; Luke 11:23

* 9:41 Math 10:42

* 9:43 Math 5:30

* 9:47 Math 5:29

* 9:48 Isa 66:24

* 9:50 Math 5:13; Luke 14:34,35

* 10:4 Deut 24:1-4; Math 5:31

* 10:6 Gen 1:27; 5:2

* 10:7 Gen 2:24

* 10:11 Math 5:32; 1Cor 7:10,11

* 10:15 Math 18:3

* 10:19 Exo 20:13; Deut 5:17; Exo 20:14; Deut 5:18; Exo 20:15; Deut 5:19; Exo 20:16; Deut 5:20; Exo 20:12; Deut 5:16

* 10:31 Math 20:16; Luke 13:30

* 10:38 Luke 12:50

* 10:42 Luke 22:25,26

* 10:43 Math 23:11; Mark 9:35; Luke 22:26

* 11:9 Psa 118:25,26

* 11:9 Kapnga Koahs! Ke Hosanna ma woahwoahki Doaroahla kamai!

* 11:17 Isa 56:7; Jer 7:11

* 11:23 Math 17:20; 1Cor 13:2

* 11:25 Math 6:14,15

* 12:1 Isa 5:1,2

* 12:10 Psa 118:22,23

* 12:18 Wih 23:8

* 12:19 Deut 25:5

* 12:26 Exo 3:6

* 12:29 Deut 6:4,5

* 12:31 Lev 19:18

* 12:32 Deut 4:35

* 12:33 Hos 6:6

* 12:34 Luke 10:25-28

* 12:35 Messiah ke Christ

* 12:36 Psa 110:1

* 13:6 Messiahu ke Christ

* 13:9 Math 10:17-20; Luke 12:11,12

* 13:13 Math 10:22

* 13:14 Dan 9:27; 11:31; 12:11

* 13:15 Luke 17:31

* 13:19 Dan 12:1; Kaud 7:14

† 13:21 Messiah ke Christ

* 13:24 Isa 13:10; Joel 2:10,31; 3:15; Kaud 6:12; Isa 13:10; Eze 32:7

* 13:25 Isa 34:4; Kaud 6:13; Joel 2:10

* 13:26 Dan 7:13; Kaud 1:7

* 13:32 Math 24:36

* 13:34 Luke 12:36-38

* 14:1 Exo 12:1-27

* 14:3 Luke 7:37,38

* 14:7 Deut 15:11

* 14:18 Psa 41:9

* 14:24 Exo 24:8; Jer 31:31-34

* 14:27 Zec 13:7

* 14:28 Math 28:16

* 14:45 Rabbi — Lal oauwe woahwoahki Jounpadahk.

* 14:49 Luke 19:47; 21:37

* 14:58 John 2:19

† 14:61 Messiah ke Christ

* 14:62 Dan 7:13

* 14:64 Lev 24:16

* 15:21 Rom 16:13

* 15:24 Psa 22:18

* 15:27 Isa 53:12

* 15:29 Psa 22:7; 109:25; Mark 14:58; John 2:19

* 15:32 Messiah ke Christ

* 15:34 Psa 22:1

* 15:36 Psa 69:21

* 15:38 Exo 26:31-33

* 15:40 Luke 8:2,3

† 15:40 James siksikko apel Joses — Ira rianki Jesus.

* 16:7 Math 26:32; Mark 14:28

* 16:15 Wih 1:8

* 16:19 Wih 1:9-11

* 16:20 Epwi iren puk joaroawi mehj pwi ma kawoahwoahda iroa siksik 8-20, epwi sohrohr mwerin iroa siksik 8: Lihok ken kijoula ipen Peter apel pwilihoahk pel padahkihoang me ohroj ma irai ne rong. Mwerin me, Jesus doadoahkki nah sohnpadahkkok pwa irai en kalohkihpijoang ah kaweidin koamoaur joh imwinno jang palimese lel palikapi in jampah.

LUK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Rongmwehu ma ne Insingdi jang ipen

LUKE

Oarlap in Puk Oauwe

Rongmwehu in Luke kajalehda doahroar en Jesus Ah wia jounkoamoaur in Israel apel en armaj ohroj, ma inoaupoa wiawihla kawahu. Luke kajalehda (kilelehdi) doahroar en Ngenin Koaunno Ah ne pangin Jesus pwa en “Kapahrakkihoang armaj joamwoahmwoa kan Rongmwehu;” ioar ma puk oauwe pel kajalehda doahroar Rongmwehu in Jesus Ah kin jeuweje armaj kan ma kin minmine nehn joangoan anahn ohroj. Irair en peren ma pel dehde mwehu nehn Luke a mehlel nehn iroa koalik kan in sapdahu, wija ma pakairin indoahn Jesus wihwiawi, apel in imwin, anjoauwo ma Jesus indahla nehnloannge. Luke, jouninsing in puk oauwe pel insingehdi Wihwiahn Woaroakkok ma sikoa doahroar pwojon Christ ah koairda apel parpijoang mwerin Jesus indahla nehnloannge.

Loap 2 apel 6 (Soahk nehn audoapoa in oarlap ma mine pah) ne audohkihda iroa ngoadoar ma johkin diarek nehn Pukin Rongmwehu sohrohr kan, a ioarroar nehn Rongmwehu oauwe, ma doahroar sikesik in sohnloanngok arai koaul nehn noaisikdihn Jesus, apel jounjiloa jihppwok arai pajlahng ipen Jesus; sikesik in Jesus nehn Ah minmine nehn pwungen jounpadahk in Kojonneddok nehn Umw Joarwiho nehn Jerusalem; apel Karajraj in Woalin Samaria Kadek men apel Karajraj in Jermweinno ma Joaloangla. Puk oauwe kin kajampwalki mehlel padahk doahroar kapkap, doahroar Ngen Joaroawi, doahroar en lihkan ahr jauwaj oang Jesus nehn Ah padahk, apel doahroar en Koahs Ah kin mahkoahng dipen armaj kan.

Audoapoa in Oarlap

Sapin Jakardahn Jouninsing Luke 1:1-4

Noaisikdihn apel Sikdahn John Jounpoapdaij apel Jesus 1:5—2:52

En John Jounpoapdaij Kapahrak 3:1-20

Jesus Poapdaijla apel Oaloa Jongjong pehn Jehsen 3:21—4:13

En Jesus Doadoahk nehn Galilee 4:14—9:50

Jesus Injang Galilee Inlahng Jerusalem 9:51—19:27

Kaimwjeklahn Wihk nehn Jerusalem apel kahnihmw ipoa 19:28—23:56

Koaun Jesus iejda, pwokkoang Nah sohnpadahk kan, Ih indahla nehnloannge 24:1-53

1

Sapin Jakardahn Jouninsing Luke

1 Koampoakpoai Theophilus:

Armaj dir engdehn insingehdi sikesik in mehkan ma ne pwoaida ipamai. 2 Irai insingehdi da ma kamai ne oaloahjang iraihok ma widahlihki mijarai kan apel padahkihoang armaj kan joang pwiai jang in sapdahu indoa. 3 A doar maing Theophilus, nehn oai lemleme mwehu doahroar mengihsik in mehpwiak ohroj jang in sapdahu, ngoah lemehda pwa pirin mwehu mehlel ma ngoah wiahda oau pukin poadpoad oang koawoa doahroar mehpwiak. 4 Ngoah wia me pwa koah en woahwoahkihla joang ohroj ma koah ne oaloa padahkin.

Pakair in noaisikdihn John jounpoapdaij

5 *Nehn mwein Herod, nahmwarkihn Judea, mine jamwrou men oadoa Zechariah, kijehn loapin jamwrou ma adanki Abijah. Pahioahu oadoa Elizabeth, pel kijehn kadaudok in jamwrou oau. 6 Ira inenin mour poadidi mwohn mijen Koahs, ira kin pel kapwaihahda mwehu mahjan apel kojonned ohroj in Koaunno. 7 A joh nihra jeri pwa Elizabeth johkak noaisik, a ira ne moadohla.

8 Rehn oau Zechariah wihwia ah doadoahk in jamwrou nehn Umw Joarwiho. 9 In doahroar ma kin wiawi ipen jamwrou kan, ih pilpildahng en wia meiroang in okoj warpwohmwehu nehn Umw Joarwihn Koaunno pohn pei joaroawi, doari ih ken dildahng nehn wijahu, 10 a pokon koalik oau minmine likin kapkapkap nehn anjoaun okjekko. 11 Sohnloang in Koaunno men pwokkoang Zechariah uhda loap moaun in pei joaroawi, wija ma warpwohmwehuwo kalkalahs. 12 Nehn Zechariah kapangda sohnloanngo, ih nuhkihla apel majpwehkda. 13 A sohnloanngo pwehnglahng, “Zechariah, koah en joah mijik, pwa oamw kapkap ne pwoaida ipen Koahs! Pahioamw Elizabeth pirin noaisikihdi jermwein men ma koah pirin kioang oadoa John. 14 Ih pirin kahrehioang koah peren apel popohl, apel armaj ngoadoar pirin perenda nehn ah pirin noaisikdi! 15 *Pwa ih pirin laplap mwohn mijen Koaunno. Ih jehpirin jair wain ke jakau sihkei. Mwohn ah pirin noaisikdi ih pirin dirkihla Ngen Joaroawi. 16 Ih pirin kajpahlihdo mihn Israel ngoadoar ipen Koaunno, asai Koahs. 17 *Ih pirin indoa mwohn Koaunno in rojon apel manman doahroar joukohp Elijah. Ih pirin kemwehuwihla nehn pwungen mwahmwa kan apel nihrai jerihkan; Ih pirin pel ukudla armaj japeik kan oang in al pwung kan, apel koaunopda nihn Koaunno armaj oang Ih.”

18 Zechariah pwehnglahng sohnloanngo, “Da ngoah en kidalki pwa mehkije pirin pwoaida ipoai, pwa ngoah apel pahioaiho ne moadohla?”

19 *A sohnloanngo japoangla, “Ngoah Gabriel, ma kin papah Koahs, ngoah pwa ngoah en pakairkihoang koawoa rong mwehu pase. 20 A pwa oamw joah kamehlele oai pakair, ma pirin pwoaida nehn anjoau in, koah pirin loahsoangla; koah johla pirin kak lallal oaroh lel nehn rehnno ma mehpwiak pirin pwoaida.”

21 Nehn anjoauwo pokonno joujowi Zechariah, pwonpwonkihda pwa dahkij ih woaroaikihla loaloa. 22 Nehn ah dildohjang nehn Umw Joarwiho ih johla kak lalloang irai. Irai kidal da pwa ih widahlihda mehkij kapwuriamwei loaloa. Ih uhda mwohn mijarai, jeioahl pwa ih nimen lallal a johkak pwa ih ne loahsoangla.

23 Nehn en Zechariah ah anjoau in pwukoa doadoahk in nehn Umw Joarwiho doarihla, ih japahllahng nehn umwahu. 24 Mwerin anjoau kij, pahioahu Elizabeth lijaianda, ih minminehki nehn umwahu oaroain johnpwong limoau. 25 Ih kin pwa, “Ioar doahroar en Koaunno jeuwejehda ngoahi me, nehn Ah kihjang ngoah oai kamehk ipen armaj kan!”

Pakair in Noaisikdihn Jesus

26 Nehn en Elizabeth kawonou in johnpwong, Koahs pel kadardo sohnloang Gabriel nehn kahnihmw in Galilee oau ma adanki Nazareth, 27 *ipen jerpein meipwon men ma ne inoau in pwoapwoaud oang woal men ma adanki Joseph, kijehn kadaudok in Nahmwarki David. A jerpein meipwonno adanki Mary. 28 Sohnloanngo inla ipoa rahnmwahuwi, ih pwa, “Mary, popohl oang koawoa! Koaunno minmine ipoamw apel ne kapaiahda koawoa!”

29 Mary majpwehkkihda sikesik oauwe apel lamlam koalikki ia pirin woahwoahn sikesik pase. 30 Sohnloanngo pwehng, “Mary, koah en joah perki mehkij, pwa kalahngan en Koahs uhdahn koalik ipoamw. 31 *Koah pirin lijaianda, noaisikihdi jermwein men ma koah pirin kioang oadoa Jesus. 32 *Ih pirin laplap apel adanki Nihn Koahs, Keiou Laplap. Koaunno Koahs pirin kajapwilda en nahmwarki doahroar jamah David. 33 Ih pirin pel nahmwarkihn kadaudok in Jacob kan allaluhla; Ah wei jehpirin uhdi!”

34 Mary pwehng sohnloanngo, “Imdoahr me en kak wiawi, nehn oai meipwon?”

35 Sohnloanngo japoang, “Ngen Joaroawi pirin mine pohmmwen apel rojon in Koahs pirin mine ipoamw, ioar kahrehda jeri joarwiho pirin adanki Nihn Koahs. 36 Samsaman kijehmw Elizabeth doahroar en armaj kan ahr wiahki ih lihmen johkak nainki jeri; a apkas ih ne lijaianda ne mine nehn kawonou in ah johnpwong, mihndahr ma ih ne li moadohla. 37 *Pwa joh mehkij ma johkak ipen Koahs.”

38 Mary pwehng sohnloanngo, “Ngoah lidu in Koaunno en wiawihoang ngoahi dahkij ma koah pwahla.” Sohnloanngo ken inlahjang ipoa.

Mary Paj ipen Elizabeth

39 Mwerin me, Mary koaunopda me ohroj apel pispis inlahng nehn kahnihmw oau mine in japw nahnahn Judea, 40 ih dilda nehn umwen Zechariah pwa en rahnmwahuwi Elizabeth. 41 Nehn en Elizabeth rongda en Mary rahnmwahuwo, jeriho ken mwoakidda nehn kapehdin. Elizabeth ken dirkihla Ngen Joaroawi, 42 ih kakoalikihla ngiloa, pwehng Mary, “Koah meid pai ipen lihkan! Meid pai jeri ma koah pirin noaisikihdi! 43 Dahkij joang kapwuriamwei oauwe wiawihkihoang ngoahi, ma inen oai Koaun paj ki ipoai? 44 Pwa nehn anjoauwohr ma koah rahnmwahuwi ngoahi, jeri siksikko nehn kapehdihoa mwoakidkihda ah malau. 45 Koah meid pai pwa oamw pwojon ma kahrehda sikesik in Koaunno pirin pwoaida ipoamw!”

En Mary Koaul in Kaping

46 Mary pwa,

“Mohngiongihoa kin kapnga Koaunno;

47 Ngenihoa kin perenki Koahs, oai Jounkoamoaur,

48 *pwa Ih lemlemehr Nah lidu siksik mene!

Jang apkas inla di ohroj pirin kapnga ngoahi

49 pwa joang kapwuriamwei kan ma Koahs, Keiou Laplap ne wiahda ipoai.

Oadoaihoa ioar ma joaroawi;

50 Ah kalahngan kin janjal oang ohroj ma kin woaunki,

jang oau di lel oau di.

51 Ih ne kihwe poah sihkei,

apel kajohla lamlam in ihr aklaplap kan ohroj.

52 *Ih jinoakdi nahmwarki laplap jang nehn ahr mwoal kan,

a wud kajapwilda min siksik kan.

53 Ih kamoadihkihla mwinge mwehu ihr ma duhpek kan,

a kadarpijoang ihr ma koapwoahpwoa kan kaip.

54 Ih pwa en kolkolloar Ah inoau oang jamasaihok,

apel indoahng jeuweje Ah lidu Israel;

55 **Ih johpwa moalkoahla kalahngan ma Ih wiahng Abraham

apel kadaudokoa kan ohroj allaluhla!”

56 Mary minminehki ipen Elizabeth johnpwong jiluh, mwerin ih japahllahng in umwahu.

Doahroar Noaisikdihn John jounpoapdaij

57 Anjoau in en Elizabeth noaisik ne lel; ih noaisikihdi jermwein kij. 58 Nehn en mihn ipoahk apel peneinei irai rongda doahroar kalahngan en Koaunno ah pwoaida ipoa, irai ohroj pel pwili inenin perenkihda.

59 *Nehn kawaluh in rehn mwerin jeriho ah noaisikdi, irai wahla ih en jorkomjaijla apel kioang ih en adankihla oadoan jamahu, Zechariah. 60 Inahu japoang irai, “Joah! Ih pirin adanki John.”

61 Irai pwehng ih, “A imdoahr? Johpwa oamw peneinei men adanki John!” 62 Irai jeioahli jemen jeriho apel kalelpoak ad dahioau ma ih nimen kioang jeriho.

63 Zechariah poakihda puk oau, ih insingehdi puwoa, “Ih pirin adanki John.” Irai ohroj ken inenin pwuriamweikihla! 64 Nehn oar anjoauwo Zechariah pwuroahng lallalda, apel sapda kapkapnga Koahs. 65 Sohn wija ohroj inenin majpwehkda, apel rongin mehpwiak lelpijoang wija ohroj nehn japw nahnahn Judea. 66 Apel ohroj ma pwili rong mehpwiak kin lemleme apel idoak, “Da jeri mene pirin wiahla?” Pwa ne janjal pwa manman in Koaunno mine pohn ih.

En Zechariah ah Kokohp

67 Jemen John, Zechariah, dirkihla Ngen Joaroawi ih kohpda in doahroar me:

68 “Kisai kapnga Koaunno, Koahs in Israel!

Pwa Ih ne indoa pwa en jeuweje Nah kan apel koamoaurihla irai.

69 Ih kajapwildahng kisai Jounkoamoaur manman men,

jang nehn kadaudok in David, Nah lidu.

70 Ih ne pwen inoaukihdihoang ipen Nah joukohp joarwihn kawa kan

71 pwa Ih pirin doaroahla kisai jang asai imwinsihsi kan,

apel jang nehn manmanin irai ohroj ma kin lioassoang kisai.

72 Ih pel pwa Ih pirin kalahngan oang jamasaihok,

apel samsaman oar Ah Inoau Koalik joarwiho.

73-74 Ih kahukihoang jamasai Abraham,

apel inoaukihoang pwa Ih pirin kapisla kisai jang asai imwinsihsi kan,

apel mweidoahng pwa kisai en papah Ih joah perki mehkij;

75 a kisai en kin mwakelkel apel pwung mwohn mijoa rehn ohroj in asai mour.

76 *A koah, noai jeri siksik, koah pirin adanki joukohp in Koahs, Wija Laplap.

Koah pirin inla mwohn Koaunno,

pwa koah en koaunopda Ah al kan oang Ih;

77 pwa koah en padahkihoang Nah kan doahroar ahr pirin mourla

nehn ahr pirin oaloa mahk in diparai kan.

78 Pwa asai Koahs ma kupwur kalahngan apel kadek.

Ih pirin kamaramihki kisai maram in koamoaur,

79 *apel joaroahki maram jang nehnloannge pohn ohroj ma minmine nehn ros mojul in mehdi,

pwa en kahkahlwahwe kisai nehn alin popohl.”

80 Jeriho koalikla apel koahiokla in pali ngen. Ih kin koaukoaujoan nehn japwsoahn oaroh lel rehnno ma ih pwokda janjal mwohn mihn Israel.

2

Noaisikdihn Jesus

(Matthew 1:18-25)

1 Nehn anjoauwo Caesar Augustus kouda kojonned oau ma pwa sohn ah wei ohroj en insingdi. 2 Ioar keiou in insingdihn armaj me ma wiawi nehn mwein Quirinius, koapinahn Syria. 3 Armaj ohroj ken mwoakidlahng nehn uhdahn arai wija ma irai noaisikdi pwa irai en pwili insingdi.

4 Joseph injang kahnihmw Nazareth nehn Galilee inlahng Judea nehn kahnihmw kij oadoa Bethlehem, wijahu ma nahmwarki David noaisikdi pwa ih kijehn kadaudok in David. 5 Ih inla o pwa en pwili insingdi, pwilihki Mary ma ih inoau in pwoapwoaudoang, lijaian anjoauwo. 6 Nehn ara ne lel Bethlehem, en Mary ah anjoaun noaisik ne lel. 7 Ih noaisikihdi nah mehjeni jermwein men. Ih kidimkihpene likkoaun jeri kihdihoang nehn dohien kamwinge mahn oau — pwa ne johla wija nehn umwen keiru.

Jounjiloa Jihpw pwi apel Sohnloang pwi

8 Jounjiloa jihpw pwi jiljiloa nihrai pwihn in jihppwok inpwonngo nehn jappwo. 9 A sohnloang in Koaunno men pwokdohng irai, apel ling in Koahs joaroahda apel pidekihpene irai. Irai inenin majpwehkda. 10 A sohnloanngo pwehng irai, “Kamwai joah mijik, pwa ngoah wahdohng kamwai rong mwehu oau, ma pirin kamalauihda armaj ohroj. 11 Pwa pwongoauwe Jounkoamoaurro ne noaisikdi oang kamwai nehn kahnihmw in David — ioar Koaun Messiah.* 12 A ioar kilelin wa oang kamwai: kamwai pirin kapang Jeri Siksik men ma kidkidki likkoaun jeri onohn nehn dohien kamwinge mahn.”

13 Nehn anjoauwohr pwihn in sohnloang dihrdir oau pwokda wijahu pwili sohnloanngo kapkapnga Koahs koahkoahkoaulki:

14 “Kaping oang Koahs nehnloannge wija illoa,

apel popohl nehn jampah oang armaj kan ma Ih kin kapaiahda!”

15 Nehn en sohnloanngok injang irai japahldahla nehnloannge, jounjiloa jihppwok pwahpene nehn pwungarai, “Kisai inla Bethlehem apel kapang mehkan ma wiawihla wijahu ma doahroar en Koaunno ne pwehng kisai.”

16 Irai ken karwarohla kapangda Mary, Joseph apel Jeri Siksikko ma minmine nehn dohien kamwinge mahnno. 17 Nehn en jounjiloa jihppwok kapangda Jeri Siksikko, irai pwehng ira me ohroj ma pweiekkoang irai doahroar Jeriho. 18 Apel ohroj ma rongda audoapoan en jounjiloa jihppwok sikesikkok inenin pwuriamweikihla. 19 Mary kin lemlemehr mehpwiak ohroj apel lamlam koalikki nehn kapehdin. 20 Jounjiloa jihppwok japahllahng nehn arai wija, johpwa uhdihjang arai koaul kapkapnga Koahs pwa me ohroj arai rongda apel widahlihda pwoaida in doahroar en sohnloanngo pwehng irai.

Jesus Oaloa Oadoa

21 *Mwerin wihk oau, Jeriho jorkomjaijla, Ih adankihla Jesus, adwa ma sohnloanngo kioang Mary mwohn ah kahjik lijaianda.

Kajarwihlahn Jesus

22 Anjoaun kamwkel ma insingdi nehn kojonned in Moses ne dauli, Joseph apel Mary wahdahlahng Jeriho Jerusalem pwa Ih en kajarwihoang Koaunno, 23 *doahroar Ah ne koajoandi jang ipen Koaunno: “Jeri woal ohroj ma mehjeni pirin kin kajarwihoang Koaunno.” 24 *Ira pel wa indahla ara mihn meiroang, doahroar ma ne pel koajoandi jang ipen Koaunno: mwurei roahmen ke pigeon roahmen.

25 Nehn anjoauwo woal men kin minmine Jerusalem, oadoa Simeon. Woal mene inenin poadidi apel kin mijik Koahs; ih kin pwili joujowi koamoaur in Israel, apel Ngen Joaroawi kin minmine ipoa. 26 Ngen Joaroawi kajalehng ih pwa ih nen joah mehdi mwohn ah pirin widahli Messiah† ma Koaunno ne inoaukihda. 27 Ngennohr pel kaweidki Simeon en inla nehn Umw Joarwiho. Nehn en jemen jeriho apel inahu ira wahla Jesus nehn Umw Joarwiho pwa en kapwaihahda siahk in kojonneddo, 28 Simeon oaloahr jeriho, pwoakda kapkapnga Koahs, pwahla,

29 “Maing oai Koaun, Koah en mweidla nihmw lidu

en allaluhwe nehn popohl, in doahroar Oamw ne inoaukihda.

30 Pwa pwoaroan mijoaihoa kai ne kapangla Oamw koamoaur,

31 ma Koah ne onopdahng mwohn wei ohroj:

32 *Maram oau mihn joaroahda mihn likinnok

apel kalingihla sohn oamw wei, Israel.”

33 Jemen Jeriho apel inahu pwuriamweikihla mehkan ma Simeon siksikoahki doahroar nihra jeriho. 34 Simeon kapaiahda ira ih pwehng Mary inen jeriho, “Jeri mene ne pilpilda pwa en wiahla mihn koauwehla apel koamoaurla armaj ngoadoar ipen mihn Israel kan; Ih pirin wiahla kilel oau ma armaj dir pirin pallanda, 35 kajalehkihda lamlam rir in nehn kapehdirai kan. Injinjuwed koalik pirin koauwehla nehn kapehdimwen, doahroar kodlaij ingkoang pas.”

36-37 Pel mine li joukohp men, oadoa Anna, nihn Phanuel, kijehn kadaudok in Asher. Ih pwoapwoaudki johnpar ijuh oar, pwa apkas ih ne liohdihla, ih johnpar 84. Ih johkin diljang nehn Umw Joarwiho; pwa inpwong apel inrehn ih kin pwongi Koahs, kapkap apel kaijihjol. 38 Nehn anjoauwohr ih pel lella wijahu, ih kapingkalahngan oang Koahs apel sikoa doahroar Jeriho oang irai ohroj ma joujowihdo koamoaur oang Jerusalem.

Irai Pwurlahng Nazareth

39 *Nehn irai ne kapwaihahda me ohroj ma ne kileldi nehn kojonned in Koaunno, irai ken japahllahng Galilee, nehn kahnihmw Nazareth. 40 Jeriho koalkoalikla apel sihsihkeila; Ih pel koahiokla apel kalahngan in Koahs kin mine pohn Ih.

Jesus Nehn Umw Joarwiho

41 *Nehn pahr ohroj jemen Jesus apel inahu kin indahla Jerusalem pwa ira en pwili Joarwihn Passover. 42 Nehn en Jesus ne mahki johnpar eijek riau, irai pel indahla pwa irai en pel pwili joarwiho in doahroar irai kin pwen wia. 43 Nehn Joarwihn Passover-o ne doarihdi, irai japahllahng nehn uhdahn irai wija, a Jesus minminehr Jerusalem. Jamahu apel inahu johpwa kidal; 44 Ira lemleme pwa Ih ne pwilihla pokonno inla mwohn ira. Mwerin ira ne allaluhki rehn oau pwon, ira sapda rapahki nihra jeriho ipen ara peneinei apel koampoakpara kan. 45 Nehn ira joah kapangda, ira pwurlahng Jerusalem apel raprapahkihjili Ih. 46 Nehn kajiluh in rehn ira kapangda Ih nehn Umw Joarwiho, mine nehn pwungen jounpadahk en kojonneddok rongrongrong apel peipeidek oang irai. 47 A ohroj ma pwili rongrongrong inenin pwuriamweikihla loalkoang ma pwokda nehn Ah japoang peidek kan. 48 Nehn en jamahu apel inahu kapangda Ih, ira inenin pwuriamweikihla. Inahu pwehnglahng Ih, “Noai Jeri, amwda koah ke wiahkihoang kama joang oauwe? Ngoah apel joamoammwo inenin sihwohkihla ama raprapahkihjili koawoa.”

49 Ih japoangkihla ira, “Amwda kamwa ke raprapahkihjili Ngoahi? Kamwa johpwa kidal pwa Ngoah uhdahn pirin kin minmine nehn Umwen Joamoaiho?” 50 Ira johpwa woahwoahki sikesik pase.

51 Jesus ken pwili ira allaluhlahng Nazareth, wijahu Ih kin peikkoang ira. Inahu kin samsaman mehpwiak ohroj apel joh kin moalkoahla. 52 *Jesus koalkoalikla apel loalloalkoangla, Ih pel kajampwalla ipen Koahs apel ipen armaj.

3

En John Jounpoapdaij Kapahrak

(Matthew 3:1-12; Mark 1:1-8; John 1:19-28)

1 Kaeijek limoau in johnpar in mwein Caesar Tiberius, Pontius Pilate koapinahn Judea, a Herod koaun in Galilee, riahu Philip ma koaunda in Iturea apel Trachonitis; Lysanias koaunda in Abilene, 2 a Annas apel Caiaphas ioar jamwrou laplap; ioar anjoauwa Mahjan in Koahs indoahng ipen John nihn Zechariah, ma minmine nehn japwsoahn. 3 John kin allalu wija ohroj ma koaroannoang pohn Pillap Jordan, kapkapahrakkihoang armajjok, “Kamwai koaluhla, wiliakapwla apel poapdaijla, a Koahs pirin mahkoahng dipamwai kan.” 4 *Doahroar ah ne insingdi nehn pukin joukohp Isaiah:

“Mine ngilloau ma kin poangpoangpoang nehn japwsoahn:

‘Kamwai koaunopda alin Koaunno,

kamwai kainenehla Ah al kan ma Ih pirin alu loaloa!

5 Wahu ohroj uhdahn pirin audohda,

dol apel dokdok ohroj pirin kapaspasihekla.

Al piroak ohroj uhdahn pirin kainenehkla,

wija japahrek ohroj pirin kapahrakla.

6 Armaj ohroj pirin widahli koamoaur jang ipen Koahs!’ ”

7 *A ih pwehng irai armaj ngoadoar ma indoa ipoa pwa irai en poapdaijla. Ih pwa, “Kamwai doahroar sinek kan! Inje pwehng kamwai pwa kamwai kak pisjang koaloklok in Koahs ma nimenoar lel kamwai? 8 *Kamwai wiahda siahk kan ma pirin kajalehda amwai ne koaluhla apel wiliakapwla. Kamwai joah siksikoa pwa, ‘Kamai jamanki Abraham,’ pwa ngoah pwehng kamwai pwa Koahs kakkoar wiahjang in sakai pwiai nihn Abraham jeri! 9 *Jiloahu ne onopdahng poaloahdi sipin suhkoa ohroj ma johkin kihda wah mwehu, en poalpoaldi peidekla nehn oaiho.”

10 Armajjok kin idoak ipen John, “A doar da kamai pirin wia?”

11 Ih japoangkihla irai, “Inje ma anki joakid riau, en kioang inje ma joh ah, a inje ma mine kanah mwinge a en pel kioang ih ma joh kanah mwinge.”

12 *Jounrik daksis pwi pel pwili indoa pwa irai en pwili poapdaijla ipen John; irai idoak ipoa, “Jounpadahk, a kamai, da kamai en pel wia?”

13 A ih japoangki irai, “Kamwai joah rikpene uhwen mwani oau ma koalikjang da ma ne kileldi.”

14 Jounpei pwi pel idoak, “A kamai, da kamai pirin wia?”

A ih pwa, “Kamwai joah jerkihjang nihn armaj mwani ke karaun mwahli emen armaj; a kamwai en isarki dupkoamwai kan.”

15 Armaj kan lemehkihoang pwa John ioar Messiah,* lamlam pase ken koalkoalikla nehn kapehdirai kan. 16 A John pwehng ihr ohroj, “Ngoah kin poapdaijihki kamwai pil; a mine emen ma uhdahn laplap jang ngoahi ma pirin indoa mwerin ngoahi, joal in ah sandello ngoahi johpwa warroang lapwadda. Ih ioar pirin poapdaijihki kamwai Ngen Joaroawi apel oai. 17 Ih kol nah poahkko, onopdahng pwa en kasohrohrihpijoang liporrohn wihd kan jang in kilinnok. Ih pirin nekidla wah kan nehn johkohu, a okojla kilinnok nehn oaiho ma johkak kunla.”

18 Joangoan iroa ngoadoar John kin pangpanginki armaj kan nehn ah kin kapkapahrakkihoang irai Rongmwehu pwa irai en wiliakapwla. 19 *Ih pel kapahrak oang Koapina Herod, koapwung oang ah japwung nehn ah painkihla Herodias ma uhdahn pahien riah Philip, apel joang dir ma nauna ih wiahda. 20 Herod pel wiahda joangoan nauna koalik oau nehn ah joalihdi John, peiddoang nehn kalpwuhj.

Jesus Poapdaijla Ipen John

(Matthew 3:13-17; Mark 1:9-11)

21 Mwerin en armaj kan ne poapdaijla, Jesus pel pwili poapdaijla a nehn Ah wia kapkap nehnloannge rispijoang. 22 *Ngen Joaroawi indihoang pohn Ih in mwomwen mwurei men; a ngilloau indihdo jang nehnloannge, ma pwahla, “Koah ma ioar Noai jermwein kajampwalwa ma Ngoah kin perenkihda.”

Iroakdihn Dihkan en Jesus

(Matthew 1:1-17)

23 Jesus dapwa johnpar jilihjek nehn Ah sapkihda Ah doadoahk: armaj kan kin pwahki pwa Ih nihn Joseph, a Joseph nihn Heli, 24 Heli nihn Matthat, Matthat nihn Levi, Levi nihn Melchi, Melchi nihn Jannai, Jannai nihn Joseph, 25 Joseph nihn Mattathias, Mattathias nihn Amos, Amos nihn Nahum, Nahum nihn Esli, Esli nihn Naggai, 26 Naggai nihn Maath, Maath nihn Mattathias, Mattathias nihn Semein, Semein nihn Josech, Josech nihn Joda, 27 Joda nihn Joanan, Joanan nihn Rhesa, Rhesa nihn Zerubbabel, Zerubbabel nihn Shealtiel, Shealtiel nihn Neri, 28 Neri nihn Melchi, Melchi nihn Addi, Addi nihn Cosam, Cosam nihn Elmadam, Elmadam nihn Er, 29 Er nihn Joshua, Joshua nihn Eliezer, Eliezer nihn Jorim, Jorim nihn Matthat, Matthat nihn Levi, 30 Levi nihn Simeon, Simeon nihn Judah, Judah nihn Joseph, Joseph nihn Jonam, Jonam nihn Eliakim, 31 Eliakim nihn Melea, Melea nihn Menna, Menna nihn Matthata, Matthata nihn Nathan, Nathan nihn David, 32 David nihn Jesse, Jesse nihn Obed, Obed nihn Boaz, Boaz nihn Salmon, Salmon nihn Nahshon, 33 Nahshon nihn Amminadab, Amminadab, nihn Admin, Admin, nihn Arni, Arni nihn Hezron, Hezron nihn Perez, Perez nihn Judah, 34 Judah nihn Jacob, Jacob nihn Isaac, Isaac nihn Abraham, Abraham nihn Terah, Terah nihn Nahor, 35 Nahor nihn Serug, Serug nihn Reu, Reu nihn Peleg, Peleg nihn Eber, Eber nihn Shelah, 36 Shelah nihn Cainan, Cainan nihn Arphaxad, Arphaxad nihn Shem, Shem nihn Noah, Noah nihn Lamech, 37 Lamech nihn Methuselah, Methuselah nihn Enoch, Enoch nihn Jared, Jared nihn Mahalaleel, Mahalaleel nihn Kenan, 38 Cainan nihn Enosh, Enosh nihn Seth, Seth nihn Adam, Adam ma nihn Koahs.

4

Jesus Jongjong nehn Japwsoahn

(Matthew 4:1-11; Mark 1:12,13)

1 Jesus pwurdo jang Jordan, dirkihla Ngen Joaroawi; Ngennohr pel kahlwahla Ih nehn japwsoahn, 2 wija Ih minminehki rehn pahijek, kajongjong pehn Jehsen. Oaroain rehnnok Ih joah mwinge, kahrehda rehn pahijekko doarihla Ih mwakohkohda.

3 Jehsenno pwehnglahng, “Ma Koah ioar Nihn Koahs, a Koah en pwehng sakai oauwe en wiahla pilahwa.”

4 *A Jesus japoang, “Ne insingdi nehn Puk Joaroawi pwa ‘Jaudi pilahwahr doari ma armaj kak mourki.’ ”

5 Jehsenno pel uklahng Ih wija illoa oau apel kajalehioang wein jampah ohroj nehn marip oau, 6 apel pwehng Ih, “Ngoah pirin kioang koawoa joangoan manman ohroj apel lingin wei pwiai ohroj. Pwa ohroj ne liklikoang ngoahi a ngoahi kak kioang inje ma ngoahi kak kioang. 7 Ohroj mehpwiai pirin oamw ma koah poardi pwongi ngoahi.”

8 *Jesus japoang, “Ne insingdi nehn Puk Joaroawi pwa, ‘Pwongi Koaunno oamw Koahs, papah Ih kalahpwuk.’ ”

9 Jehsenno pel uklahng Ih Jerusalem kihdahng Ih pohn wija ma keiou illoa pohn koadkoan Umw Joarwiho, pwehng Ih, “Ma Koah ioar Nihn Koahs wa, a Koah en lujdihwe jang me. 10 *Pwa ne insingdi nehn Puk Joaroawi: ‘Koahs pirin ruwoj Nah sohnloanngok, irai en apwali mwehuwi Koawoa, 11 apel kolkihda Koawoa poahrai pwa ehmmwen kan en joah ohla pohn sakai.’ ”

12 *Jesus pel japoang, “Ne pel insingdi ‘Koah en joah kajongjongi Koaunno, oamw Koahs.’ ”

13 Jehsenno koarjoahla ah kajongjong ohroj oang Jesus, ih injang Ih anjoau kij oaroh pel lel oaroain anjoau kij.

Jesus Sapkihda Ah Doadoahk nehn Galilee

(Matthew 4:12-17; Mark 1:14,15)

14 Jesus japahldohng Galilee manman in Ngen Joaroawi mine ipoa. Rongin Ih lohkjili nehn wija ohroj. 15 Ih kin padahk nehn arai jinakoke kan, armaj ohroj kin kapkapnga.

Mihn Nazareth kan Lioassoangda Jesus

(Matthew 13:53-58; Mark 6:1-6)

16 Jesus inla Nazareth, wijahu ma Ih sikda, Ih inla nehn jinakoke oau rehnin Sabbath doahroar Ah siahk. Ih uhda pwa Ih en wadek Puk Joaroawi. 17 Pukin joukohp Isaiah ma irai kioang. Ih wilikpijoang pukko wadekda wijahu ma siksikoa,

18 *“Ngenin Koaunno audohda Ngoahi

Ih ne kajarwihla Ngoahi

pwa Ngoah en lohkihoang armaj joamwoahmwoa kan Rongmwehu.

Ngoah en lohkihoang armaj joaldi kan ahr jaldek,

apel kapoahdpijoang mijen ihr majkun kan,

apel kajaldekla iraihok ma mine nehn apwal,

19 apel kalohkihda pwa anjoauwo ne leldo,

ma Koaunno pirin koamoaurla nah armaj kan.”

20 Jesus wilikpene pukko kioang papah men. Ih mwindihoang nehn dohiahu. Armaj ohroj nehn jinakokehu ken kakili Ih. 21 Ih sapda pwehng irai, “Rehn oauwe iren Puk Joaroawi ne pwoaida doahroar amwai ne rong ah wadwadda.”

22 Ihr ohroj kadehde apel pwuriamweikihla lal mwehu kan ma Ih pwa, “Jaudi Ih nihn Joseph jermwein wa?”

23 Ih pwehng irai, “Uhdahn kamwai pirin pwehng Ngoahi loapin lal oauwe: ‘Doahksoa pein kemwehuwihla Koawoa.’ Apel kamwai pirin pel pwa, ‘Joang kapwuriamwei ohroj ma kemi ne rong pwa koah ne wiahda nehn Capernaum, a Koah en pel wiahda nehn uhdahn Oamw wija.’ ” 24 *Ih pel pwa, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa johpwa joukohp men kin kenken nehn ah wija ipen kijeh kan. 25 *Mehlel pwa mine liohdi dir Israel nehn mwein Elijah, anjoauwo ma johla wud oaroain johnpar jiluh oaloap apel lehk koalik lel oang jappwo pwon. 26 *A johpwa emen irai ma Elijah inla ipoa, a oang oar liohdi men ma minmine Zarephath nehn Sidon. 27 *Pel nehn mwein joukohp Elisha dirin armaj lepa mine nehn Israel; a johpwa emen in irai mwakelkella, ioarroar Naaman mihn Syria.”

28 Armaj ohroj nehn jinakokehu inenin lioas nehn ahr rongda lal pwiai. 29 Irai uhdahr warahkihla Jesus jang nehn kahnihmmwo wahdahlahng Ih pohn dollo ma ahr kahnihmmwo kokouda puwoa pwa irai en jinoakla Ih. 30 A Jesus alu nehn pwungarai inla jang irai.

Woal men ma Ngen Jaus Dilingla

(Mark 1:21-28)

31 Jesus allaluhlahng Capernaum, kahnihmw in Galilee oau; Ih ken padahk oang armajjok rehnin Sabbath. 32 *Armaj ohroj ken pwuriamweikihla mwomwen Ah padahk, pwa Ah Mahjan kin manman. 33 Mine woal men ma pwili mine nehn jinakokehu, ma ngen jaus dilingla ih. Ih rahrahu koalik pwahla, 34 “Ah! Jesus mihn Nazareth, da Koah nimen wiahng kamai? Koah indoahng koauwehla kamai! Ngoah kidal pwa inje Koawoa; Koah ioar Nihn Koahs* jounpakair joarwihwa!”

35 Jesus ruwoj ngen jausso, “Nennenla, diljang nehn armaj menen!” Ngen jausso peiddi woallo mijarai, diljang nehn ih, apel johla wiahng woallo me nauna.

36 Ihr ohroj ken pwuriamweikihla pwahpene nehn pwungarai, “Dahkij mine nehn en Woal mene Ah Mahjan? Pwa Ah lal sihkei apel manman oang ngen jaus kan, a irai kin peikkoang!” 37 Rongin Jesus ken lohkla wija ohroj nehn jappwo.

Jesus Kemwehuwihla Armaj Dihrdir

(Matthew 8:14-17; Mark 1:29-34)

38 Jesus injang nehn jinakokehu allaluhlahng in umwen Simon. Inen pahien Simon-o onohnki nehn ummwo ki johmwehu karkar koalik. Irai pwehng Jesus en jeuweje liho. 39 Jesus ken sohla ipoa apel ruwoj karkarro. Karkarro injang ipen liho, ih ken pwohrda apwali arai.

40 Injoausikdi, armaj ohroj ma mine nihrai armaj johmwehu joah lipilpil wijikdohng ipoa; Ih kihdihoang poah kan pohrai ohroj kemwehuwihla irai. 41 Ngen jaus kan pel kin injang ipen armaj dir ma kin rahrahu pwahpwahpwa, “Koawoa ma Nihn Koahs!”

Jesus lipwoarehda irai apel johpwa nimen mweidoahng irai en lallallal, pwa irai kidal pwa ioar Ih ma Messiah.

Jesus Kapahrakki Rongmwehu nehn Judea

(Mark 1:35-39)

42 In ah rehnpijoang Jesus injang nehn kahnihmmwo inla kalahpwukla wijahkij. Armajjok sapda raprapahkihjili; nehn ahr kapangda Ih, ihr engdehnkihoang Ih en joah injang iparai. 43 Ih pwehng irai, “Ngoah uhdahn pirin pel kapahrakki Rongmwehu in Wein Koahs oang kahnihmw kan, pwa ioar mehwa ma Koahs kadarkihdo Ngoahi.”

44 Ih ken kapkapahrakjili nehn jinakoke kan nehn Judea.

5

Jesus sapin pangin Nah Sohnpadahkkok

(Matthew 4:18-22; Mark 1:16-20)

1 *Oau rehn Jesus minmine in oaroahr in Lehn Gennesaret, a armaj dir pokondohng Ipoa pwa irai en pwili rong Mahjan in Koahs. 2 Ih kapangda pohs rahpas ma nihdekda poahrinjeddo; a sohnloakjid pwi ne kerdihjang puwoa pwa irai en inla duhpla nihrai nehk kan. 3 Jesus doaudahng pohn apas pohssok, woaroan Simon, pwehng ih en ekij woaroahjang in oaroahrro. Jesus ken mwindihoang pohn pohsso padahk oang pokonno.

4 Nehn Ah kadoarihla Ah padahk, a Ih pwehng Simon, “Simon, kasohdihwe ekij pohssen nehn wija loalen, pwa kamwai en kak kadarpijoang nihmwai nehk kan.”

5 *Simon japoang, “Maing, kamai ne loakjid oaroh rehnpijoang a pwen joh koanoahmai. A ma koah ma pwa, ngoah pirin kadardi nihmai nehk kai.” 6 *Irai kadardi nihrai nehkkok; irai koldi dirin mwumw, nimwennoar soahrdi nihrai nehkkok. 7 Irai ken jeioahlihdo ioangoaraiok ma kijouki apas pohs, pwa irai en jeido jeuweje irai, irai ken jeido. Irai ken audohkihda mwummwok pohs rahpasso oaroh dir nimwennoar mwoidi. 8 Nehn en Simon Peter kapang dahkij ma ne wihwiawi, ih poadpwomwla mwohn Jesus, pwehng Ih, “Alwehjang ipoai Maing! Pwa armaj dipan men ngoahi!”

9 Ih apel pwilihoahk ohroj inenin pwuriamweikihla dirin koanoarai in loakjid oauwe ma irai ne koldi. 10 Apel doahroar ioange kan; James apel John, nihn Zebedee-ok. Jesus pwehnglahng Simon, “Simon koah en joah majpwehk, pwa jang apkas inla koah pirin loakjidi armaj.”

11 Irai ken nihdda wararai pohssok nehn japw, kihdi arai me ohroj ken pwilihla Jesus.

Jesus Kemwehuwihla Woal Lepahmen

(Matthew 8:1-4; Mark 1:40-45)

12 Pehn oau Jesus minmine nehn kahnihmw oau ma woal men johmwehuki lepa mine. Nehn en woallo kapangda Jesus, ih rukdioaroh lel pwirej mwohn Ih poaki, “Maing, ma Koah nimen, a Koah kak kamwkelehda ngoahi!”

13 Jesus kailla poah pukkoang woallo, Ih pwa, “Ngoah nimen. Ken mwakelkelda!” Nehn anjoauwohr lepahu johla mine ipen woallo. 14 *Jesus ruwoj ih, “Koah en johpwa pwehng emen. Inla ipen jamwrouwo en kajawi koawoa; pwa en kamehlelehng armaj ohroj pwa koah ne mwehula, a koah wia meiroanngo ma Moses koajoandi.”

15 Rongin Jesus ne kalohkla nehn wija dihrdir, apel armaj dir kin pokondo ipoa pwa ihr en rong Ih apel kemwehuwihla arai johmwehu kan. 16 A Ih kin inla kalahpwukla nehn japwsoahn kan, wija ma Ih kin kapkap.

Jesus Kasihkeida Woal Mwoasor men

(Matthew 9:1-8; Mark 2:1-12)

17 Oau rehn nehn en Jesus wihwia Ah padahk, a Pharisee pwi apel jounkawoahwoa kojonneddo pwi pwili mine ipoa pidekihpene Ih; irai indoahjang nehn kahnihmw ohroj in Galilee apel Judea apel jang Jerusalem. Manman in Koaunno mine ipen Jesus pwa Ih en kemwehuwihla armaj johmwehu kan. 18 A, woal pwi pel leldo wah woal mwoasor men nehn rohp oau. Irai engdehn in dilkihda woal mwoasorro nehn ummwo kihdi mwohn mijen Jesus. 19 Nehn irai johkak dilkihda pwa jakahpaj in pokonno. Irai doaukihda pohn ummwo pwukulpijoang kadardi woal johmwehuwo nehn pwungen armajjok mwohn Jesus. 20 Nehn en Jesus kapang arai pwojon, Ih pwehng woallo, “Koampoakpoai! Dipoamw kan ne lapwda.”

21 Jounpadahk in Kojonneddok apel Pharisee-ok sapda peidek oang pein irai, “Inje woal mene ma lahlahwe Koahs? Inje ma kak lapwadda dihp? Jaudi Koahs kalahpwuk kak mahkoahng dihp?”

22 Jesus ne kidal arai lamlam, ioar mehwa Ih pwehngkihoang irai, “Amwda amwai lamlam doahrenki nehn mohngiongimwai kan? 23 Ia mehwa moangoai in pwa, ‘Dipoamw kan ne lapwda,’ ke pwa, ‘Uhda alu’? 24 A Ngoah en kamehlele oang kamwai en kidal pwa Nihn-Armaj* anki manmanin mahkoahng dihp pohn jampah.” Ih pwehng woal mwoasorro, “Uhda oaloa kioammwen koah inla in umwoammwo!”

25 A nehn anjoauwohr woallo mwoasorro ken uhda mwohrai ohroj, oaloa kiahu ma ih kin mine loaloa, inla in umwahu kapkapnga Koahs. 26 Ihr ohroj ken pwuriamweikihla mehlel! Nehn ahr majpwehk, irai kin kapnga Koahs pwahpwahpwa, “Ia woahr joangoan kapwuriamwei kan ma kamwai ne kapang rehnnoauwe!”

Jesus Pangin Levi

(Matthew 9:9-13; Mark 2:13-17)

27 Mwerin mehpwiai, Jesus inlahjang wijahu, Ih kapangda jounrik daksis men oadoa Levi, ma mine nehn ah oahpisso. Jesus pwehng ih, “Pwilihla Ngoahi.” 28 Levi uhdahr kihdi me ohroj ma ih anki ken pwilihla Jesus.

29 Levi ken wiahda kamdipw koalik oau nehn umwahu oang Jesus; jounrik daksis dir apel armaj pwi pel pwili mwindihoang in sehpillo. 30 *Pharisee pwi apel arai jounpadahk in Kojonneddo pwi lipahnedkihda apel pwehng nihn Jesus sohnpadahkkok, “Amwda kamwai ke kin pwili mwinge ipen jounrik daksis apel armaj dipan kan?”

31 Jesus japoang irai, “Jaudi armaj sihkei ioar anahne jounwini, a armaj johmwehu. 32 Ngoah joah indoahng pangin armaj pwung kan en wiliakapwla, a pwen armaj dipan kan.”

Peidek doahroar Kaijihjol

(Matthew 9:14-17; Mark 2:18-22)

33 Epwi armaj pwehng Jesus, “Nihn John jounpoapdaij sohnpadahk kan kalap kaijihjol apel kapkap, apel doahroar sohnpadahk in Pharisee kan kin wia, a nihmw kan kin mwinge apel nim.”

34 A Jesus japoangla irai, “Imdoahr, kamwai lemleme pwa kamwai kak kaijihjoli sohnkapar in kamdipw in koapwoapwoaud nehn en woal kamwohddo ah minmine iparai? Kamwai johkak! 35 A oau anjoau ma pirin indoa ma woal kamwohddo pirin wijik jang irai; doari, ioar anjoauwo irai pirin kaijihjol.”

36 Jesus pwehng irai karajraj pase: “Joh armaj kin soahr jang kijehn joakid kapw apel kioang in joakid dehn, pwa likkoau dehnno pirin koauwehla likkoau kappwo, a kijehn likkoau kappwo johpwa pirin pahrekkoang likkoau dehnno. 37 Pel doahroar, joh armaj kin widekihoang wain kapw nehn pehk in kilin mahn mering, pwa ma ih pirin wia me, wain kappwo pirin kahrehioang pehk merinngo ah pirin pwohngek pijoang apel soahroak pijoang, wain kappwo pirin widekla apel pehkko pirin ohla. 38 A, armaj kin widekihoang wain kapw nehn pehk kapw. 39 Apel joh armaj men nimen nim wain kapw mwerin ah ne nimla wain dehn. Ih pirin pwa, ‘Wain dehnno ioar mum.’ ”

6

Peidek doahroar Sabbath

(Matthew 12:1-8; Mark 2:23-28)

1 *Rehnin Sabbath oau Jesus alu nehn mwoaswel in wihd oau. Nah sohnpadahkkok dolihdi wehn wihd pwi irij nehn poahrai, kangkangkang allaluhla. 2 Pharisee pwi pwehng irai, “Da kamwai wihwiahki mehkij ma asai kojonneddo inoapwihdi en joah wiawi nehn rehnin Sabbath?”

3 Jesus japoang, “Kamwai johkin wadek da ma David wiahdahu anjoau ma ih apel pwilihoahk mwakohkohla? 4 **Doahroar ah dilda nehn Umwen Koahsso, oaloa lopwon in pilahwa joaroawi pwi, kangla apel kioang pwilihoahk en pel pwili kang. A asai kojonneddo kainoapwi armaj en jehpwili kang pilahwa joarwihok pwa jamwrou kan oar doari en kang?”

5 Jesus pel pwa, “Nihn-Armaj ioar ma pel Koaun in Sabbath.”

Woal Mwoasorpoah Men

(Matthew 12:9-14; Mark 3:1-6)

6 Pel rehnin Sabbath oau Jesus dildahng nehn jinakoke oau pwa Ih en padahk. A woal men pel pwili minmine wijahu ma loap kidalin poah mwoasor. 7 Jounpadahk in Kojonneddo apel Pharisee pwi kin nimen kapangda mehkij japwung ipen Jesus pwa irai en kadpoahki Ih. Irai kin mwajmwajahn oar ma Jesus nen joah kemwehuwihla woallo ma mwoasor poah rehnin Sabbath. 8 A nehn en Jesus Ah woahwoahki arai lamlam, Ih pwehnglahng woal mwoasor poahu, “Koah, uhda indahdo in mijoahi.” Woallo indahla uhda inenda mwohrai. 9 Jesus pwehnglahng jounpadahk in Kojonned apel Pharisee-ok, “Ngoah nimen idoak mehkij ipamwai; dahioau asai kojonneddo mweidoahng kisai en wia rehnin Sabbath? Kisai en wia mehkij ma mwehu ke nauna? Kisai en jeuweje mourin armaj ke koauwehla?” 10 Ih jipwoaljili pohrai ohroj; a Ih pwehnglahng woal mwoasor poahu, “Kailwe poahmmwen.” Woallo kailla poah ken mwehula.

11 Jounpadahk in Kojonned apel Pharisee-ok ken inenin lioasla apel sapda siksikoahpene nehn pwungarai da ma irai kak wiahng Jesus.

Jesus Pilda Nah Woaroak Eijek Roahmen

(Matthew 10:1-4; Mark 3:13-19)

12 Anjoauwohr Jesus indahla pohn dol oau pwa en kapkap. Ih kapkap oang Koahs oaroh rehn. 13 Inminjoang in rehnno Ih panginpene Nah sohnpadahkkok apel pilda jang iparai eijek roahmenno, ma Ih kahdanki Woaroak. 14 Simon ma ih kahdanki Peter, apel Andrew rien Simon, pel James apel John, Philip apel Bartholomew; 15 Matthew apel Thomas, James nihn Alphaeus apel Simon (sohn pwihnin Zealot), 16 Judas nihn James, apel Judas Iscariot ma pirin pangla Jesus.

Jesus Kapahrak apel Kemwehuwihla min Johmwehu kan

(Matthew 4:23-25)

17 Jesus doaudihjang pohn dollo a wahnpoaroannok pel pwili: Ih uhda wija paspas kij pwilihki Nah sohnpadahk dir. Armaj inenin dir pwili pokondo wijahu jang wija ohroj nehn Judea, jang Jerusalem, jang kahnihmw in oaroahr kan in Tyre apel Sidon. 18 Ihr indoahng pwili rong Ih apel Ih en kemwehuwihla ahr johmwehuwok. Pel iraihok ma ngen jaus ne dilingla pwili mine wijahu, pwa Jesus en kemwehuwihla irai. 19 Armaj ohroj kin nimen pukkoang Jesus, pwa manman injang Ipoa apel kin kasihkeida ahr johmwehu kan ohroj.

Pai apel Injinjuwed

(Matthew 5:1-12)

20 Jesus kapkapangjili pohn Nah sohnpadahkkok, Ih pwa,

“Meid pai kamwai ma joamwoahmwoa kan;

pwa ioar amwai wei, Wein Koahs!

21 Meid pai kamwai ma nimen mwinge da anjoau oauwe;

pwa kamwai pirin moadla!

Meid pai kamwai ma kin joangjoangjoang anjoau oauwe;

pwa kamwai pirin uruhr!

22 *“Meid pai kamwai nehn en armaj kan ahr pirin lioassoang, kajohwe, kajarohdi apel koauwehla oadoamwai kan ki Nihn-Armaj. 23 *Kamwai perenda apel rahrahuki amwai malau anjoauwo, pwa dupkoamwai nehnloannge inenin koalik. Pwa ioar doahroar en jamaraihok wiahng joukohppok.

24 A, meid nauna oang kamwai kan ma koapwoahpwoa anjoau oauwe;

pwa kamwai ne oaloahdi mour in injenmwahu nehn jampah!

25 Meid nauna oang kamwai kan ma moad anjoau oauwe;

pwa kamwai pirin duhpekla!

Meid nauna oang kamwai kan ma kin uruhr anjoau oauwe;

pwa kamwai pirin injinjuwed apel joang!

26 “Meid nauna oang kamwai ma armaj ohroj pirin kapnga kamwai; pwa ioar doahroar ma jamaraihok wiahng joukohp likammwok.

Ipwilki Asai Imwinsihsi kan

(Matthew 5:38-48; 7:12a)

27 “A, Ngoah pirin pwehng kamwai ohroj ma rongrong Ngoahi: kamwai ipwilki amwai imwinsihsi kan; kamwai wia mwehu oang ihr kan ma kin lioassoang kamwai; 28 kapaida ihr ma kin kariahla kamwai; kamwai kapkapki ihr ma kin wia naunahng kamwai. 29 Ma emen poki oaloap joapoamwen, mweidoahng oaloap. A ma emen kihjang oamw joakid, mweidoahng en pel oaloa oamw jehs. 30 Kioang armaj ohroj mehkij ma irai poaki ipoamw; apel ma emen kihjang mehkij ma uhdahn oamw, johpwa pwehng ih en kajpahlihdo. 31 *En doahroar ma kamwai nimen armaj en wiahng kamwai, a ioar en doahroar amwai en wiahng irai.

32 “Ma kamwai pirin ipwilki iraihok oar ma ipwilki kamwai; joangoan pai da ma kamwai koapwoarpwoarki kamwai nen oaloa? Pwa armaj dipan kan pel kin ipwilki iraihok ma kin ipwilki irai. 33 Apel ma kamwai pirin wia me mwehu oang oar ma kin wia mwehu oang kamwai, joangoan pai da ma kamwai koapwoarpwoarki kamwai nen oaloa? Pwa armaj dipan kan kin pel wia joanngohr. 34 Apel ma kamwai pirin kioang mehkij oang irai kan oar ma kamwai kajik mehkij jang iparai, joangoan pai da ma kamwai joujowi kamwai nen oaloa? Pwa irai ma dipannok pel kin kioang ihr ma dipan kan pwa irai en pel oaloa dupkoa! 35 A joah! Kamwai en limpoak oang amwai imwinsihsi kan apel wia mwehu oang irai; kamwai kioang irai mehkij a joah kahjik kajpahlin jang iparai. Pwa dupkoamwai pirin koalik apel kamwai pirin wiahla nihn Koahs, Wija Laplap. Pwa Ih kin kalahngan oang ihr ma johkin kalahngan apel oang armaj nauna kan. 36 Kamwai en kin mahk doahroar Jamamwai ma kin pel mahk.

Doahroar Kadeik

(Matthew 7:1-5)

37 “Joah kadeik irai kan pwa kamwai en joah kadeikda ipen Koahs; Kamwai joah kariahla irai kan pwa kamwai en joah oaloa amwai karia ipen Koahs; kamwai mahkoahng irai kan pwa Koahs en pel mahkoahng kamwai. 38 Kamwai kihwe pwa kamwai en oaloa dupkoa jang ipen Koahs; a Ih pirin kajpahlihdohng kamwai in woahioau ma isar, ma koalikjang, ma jikjang mehlel. Pwa mihn jonngohr ma kamwai pirin jongki irai kan, ioar ma Koahs pirin pel jongki kamwai.”

39 *Jesus pel pwehng irai karajraj pase, “Joh armaj majkun men kak kahlwa emen majkun. Pwa ma ih pirin wia me, ira pirin kipdihoang nehn warwar. 40 *Joh sohnpadahk men kin laplap jang ah jounpadahkko; a sohnpadahk ohroj, nehn ahr pirin koahiokla mehlel, irai pirin kin doahroarla ahr jounpadahk kan.

41 “Amwda koah ke soahk dipoar siksik kij nehn mijen rioammwo a koah joah injinohki pwilein suhkoahn nehn mijoammwen? 42 Ia mwomwen oamw kak pwehng rioammwo, ‘Menlau jowi mijkoalkoal, ngoah en kihjang dipoar siksik kij in nehn pwoaroan mijoammwen’; nehn oamw johkak pein poahmda pwilein suhkoa nehn pwoaroan mijoammwen? Mwalaun men koawoa! Kihjang mijkoalkoal pwilein suhkoa nehn pwoaroan mijoammwen, koah kapwa kak kapang imdoahr oamw pirin kihjang dipoar siksik kij nehn mijen rioammwo.

Suhkoa Pas apel Wah kan

(Matthew 7:16-20; 12:33-35)

43 “Suhkoa mwehu pas wah joh kin nauna; pel suhkoa nauna pas wah joh kin mwehu. 44 *Kisai kin kidalki suhkoa ohroj jang in wahrai. Joh armaj kak dolihdi wehn fig jang in wehn suhkoa soaksoak, ke dolihdi jang wain in suhkoa mwahl. 45 *Armaj mwehu men kin kajalehda mehkan ma mwehu pwa nehn ah mohngiong dirkihla me mwehu; doahroar armaj nauna men kin kajalehda me nauna pwa nehn ah mohngiong dirkihla me nauna. Pwa oawoan armaj kin kajalehda dahkij mine nehn mohngiongin.

Jounkou Umw Roahmen

(Matthew 7:24-27)

46 “A, da kaspoan amwai pangpanginki Ngoahi ‘Koaun, Koaun,’ a kamwai joah wia dahkij ma Ngoah kin pwehng kamwai? 47 Ngoah pirin kajalehioang kamwai armaj joah lipilpil men ma kin indoahng rong Oai Mahjan pwiai apel kapwaihahda. 48 Ih pirin doahroar armaj ma kin kouda umwah: ih kin jaripda pwirej oaroh lel paip, ih kin poahjoanihdi umwahu pohn paippo. A nehn en lapake kin koardo lel ummwo, ih johkak kamwoakidda, pwa ih kokouda pohn paip. 49 A, ih ma kin rong Oai padahk kan, a johkin kapwaihahda, ih doahroar armaj ma kin kouda umwah pohn pwirej apel joh poahjoan in. Nehn anjoauwo ma lapake kin koardo lel ummwo ih kin kipdi apel mwoarpijoang. Ia pirin woahr ohla oauwe!”

7

Jesus Kemwehuwihla en Koaun in Jounpei in Rome men nah Lidu

(Matthew 8:5-13)

1 Nehn en Jesus kadoarihla Ah padahk ohroj oang pokonno, Ih inla Capernaum. 2 Laplap in jounpei in Rome men mine wijahu ah lidu men ma johmwehu koalik enken oar mehdi. Lidu mene inenin kajampwal ipen laplap in jounpeiho. 3 A nehn en koaun in jounpeiho rongda doahr Jesus, ih kadarla laplap in Jew pwi pwa en poaki Jesus en indoa kemwehuwihla nah liduhwo. 4 Mihn Jew-ok inla ipen Jesus poaki in ngidngid en inla, pwa, “Woal mene koanoahng oaloa kalahngan, 5 pwa ih kin ipwilki sohn asai wei, apel pein koudahng kisai oau jinakoke.”

6 Doari, Jesus ken pwilihla irai. A nehn Ah ne koaroanlahng ummwo, laplap in jounpeiho kadarla koampoakpah pwi pwa irai en pwehng Jesus, “Maing, Koah en joah koakoahkihla Oamw indoa pwa ngoah johpwa warroang kadilihda Koawoa nehn umwoaie; 7 ngoah pel johpwa warroang alwe ipoamw. Koah en pwen lal oar, a noai jounpapah ken sihkeida. 8 Pwa ngoah armaj men ma ne mine pehn koaun pwi, ngoah pel koaunda jounpei pwi. Nehn oai kin pwehng emen irai, ‘Inla,’ ih kin inla; oang emen, ‘Indoa,’ ih kin indoa; a oang oai lidu, ‘Wiahda me,’ ih kin wiahda.”

9 Nehn en Jesus rongda mehpwiak, Ih ken pwuriamweikihla, jipwoallahng pokonno ma pwilpwilihwe Ih, Ih pwehnglahng irai, “Ngoah pwehng kamwai, Ngoah kahjik kidalda uhwen koalik in pwojon oauwe, pel joh nehn Israel.”

10 Iraihok ma ne koadoaddoarla japahldo in ummwo, kidalda pwa liduhwo ne sihkeida.

Jesus Kamourihda Nihn Liohdi men Jermweinno

11 Mwerin anjoau kij, Jesus inlahng kahnihmw oau ma adanki Nain; Nah sohnpadahkkok apel pokon koalik oau pel pwili Ih. 12 Nehn Ah koaroanlahng wanihmw in kel in kahnihmmwo, a kapar in mehdi oau allaluhdo jang loaloa. Armaj mehdiho, nihn liohdi men nah jeri iehroj, ma ihr wahwahla likin, armaj dir pwi ma pwili liohdiho. 13 Nehn en Koaunno kapangda liohdiho, Ih ipwilkihda pwehng, “Li, joah joang.” 14 Ih ken sohlahng ipen jepjeppo kihdahng poah puwoa, a iraihok ma wa jepjeppo ken uhdi. Jesus pwa, “Mwahnkapw! Pwohrda!” 15 Nehn anjoauwohr armaj mehdiho pwohrda sapda lallal. Jesus kapwurihlahng inahu.

16 Irai ohroj inenin majpwehkda, irai kapkapnga Koahs pwahpwahpwa, “Joukohp laplap men ne pwokda nehn pwungasai,” irai pwa “Koahs ne indoa pwa en koamoaurla Nah armaj kan!”

17 Rong in en Jesus manman oauwe lohkjili nehn wija ohroj nehn Judea apel nehn jappwok ma pidekihpene.

Jounwijik Pakair pwi Jang ipen John jounpoapdaij

(Matthew 11:2-19)

18 Nihn John sohnpadahkkok kajalehioang ih doahroar mehpwiai ohroj. John ken pangindo nah sohnpadahk roahmen 19 kadarlahng ipen Koaunno pwa ira en idoak, “Ioar koawoa ma John pwa pirin indoa, ke kamai en joujowi oar emen sohrohr?”

20 Nehn ara lel ipen Jesus, ira pwehng Ih, “Maing, John jounpoapdaij ma kadardo kama en kalelpoak ipoamw ma ioar koawoa ma pirin indoa, ke kamai en joujowihoar emen sohrohr?”

21 Nehn anjoauwohr Jesus pel kemwehuwihla armaj dihrdir jang ahr johmwehu kan, jasihkei kan, ngen jaus kan, apel kapoahdpijoang mijen armaj majkun dir. 22 *Ih japoang, “Kamwa pwurwe pwehng John da ma kamwa kapang apel rong: Majkun kan kapangda wija, mwoasor kan alu, irai kan ma anki lepa mwehula, pongpong kan rongda wija, mehdi kan mourda, Rongmwehu ne pel kalohk oang armaj joamwoahmwoa kan. 23 Meid pai emen ma johpwa pwurjang Ngoahi!”

24 Mwerin nihn John jounwijik pakairrok ne inla, Jesus sapda siksikoahng pokonno doahr John, “Nehn amwai inlahng ipen John nehn japwsoahnno, dahkij kamwai nimen kapang? Alek pas ma kin jahjahjahkkihjili eng? 25 Da kamwai inlahng kapang? Armaj men ma mine nehn likkoau mwehu? Joangoan armaj ma kin mine nehn likkoau mwehu kan apel anki dir in koapwoa kin diarek nehn soahnpaj in nahmwarki kan. 26 A, dahkij kamwai nimen kapang? Joukohp men? Eh mehlel, kamwai en kapang pwa ih laplap jang joukohp men. 27 *Pwa ioar John ma ne insingdi doahroar ih nehn Puk Joaroawi, ‘Koahs pwa, Ngoah pirin kadarwe Noai jounpakairro mwohn Koawoa, ma pirin koaunopda allo mwohn Koawoa.’ ”

28 Jesus pwa, “Ngoah en pwehng kamwai, John laplap jang ohroj ma mour, a nehn Wein Koahs armajwa keiou siksik laplap jang John.”

29 *Armaj ohroj apel jounrik daksissok ne rong Jesus, ioar irai ma peikkoang Koahs apel oaloa poapdaij ipen John. 30 A Pharisee apel jounkawoahwoahn Kojonneddok ioar irai ma kajohwe Koahs nehn arai johpwa nimen poapdaijla ipen John.

31 “A dahkij Ngoah pirin karjahkihoang armaj in anjoau oauwe? Dahkij irai en doahroar? 32 Irai doahroar jerihkan ma kin ummwummwoais wijahn noasnoas kan. Oau pwihn kin rahrahu pwehpwehpwehnglahng oau pwihn, ‘Kamai koajkoajoang in malau oang kamwai, a kamwai johpwa nimen kahlek; kamai koaulki koaul in mehdi oang kamwai, a kamwai johpwa nimen joang!’ 33 Pwa nehn en John jounpoapdaij ah indoa ih kin wia kaijihjol apel johpwa nim wain, a kamwai kin pwa, ‘Ngen jaus dilingla ih.’ 34 A Nihn-Armaj ne indoa mwinge apel nim wain, a kamwai pel pwa, ‘Kapang woal mene! Oawoan mwinge apel mumki wain, pirienki jounrik daksis apel armaj jekenken kan!’ 35 A, en Koahs erpis kin janjalkihda Nah kan ohroj ma oaloahda.”

Jesus nehn Umwen Pharisee men, oadoa Simon

36 Pharisee men pangin Jesus en pwili ih mwinge in umwahu. Jesus inla in umwahu mwindi oang mwinge. 37 *A lihmen mine nehn kahnihmmwo ma anki mour in dihp. Ih rongda pwa Jesus pwili mwingmwinge nehn umwen Pharisee-o, ioar ih wahkihdo rumehn le karahdin oau. 38 Ih mwindi likinjarkin Jesus ipen pwoalkoa, ih ken joang, pilen mijoa dundundihoang pohn pwoalkoan Jesus, ih limwihki pisen moange, kiski pwoalkoa kan apel salipki lehu pwoalkoan Jesus-ok. 39 Pharisee-o ma lukehdo Jesus, nehn ah widahli me, ih pein pwahla nehn kapehdin, “Ma uhdahn joukohp men woal mene, Ih pirin kidal inje lihmene ma pukpukkoang Ih; Ih pirin kidal joangoan mour in dihp ma ih kin wihwia!”

40 Jesus pwehng ih, “Simon, mine mehkij ma Ngoah nimen pwehng koawoa.”

Simon japoang, “Maing, Jounpadahk, pwehng ngoahi.”

41 Jesus pwa, “Armaj roahmen mine ma pwaipwaniddoang woal men. Emen in ira pwaipwanidki mwani silper limepwiki, a emen mwani silper limeijek. 42 Joh ara mihn koapwungla ara pwaipwaniddok, ioar mehwa woallo mahkoahngki ira. Doari, menlau japoang Ngoahi, inje in ira ma ah limpoak koalik oang woallo?”

43 Simon japoangkihla Jesus, “Ngoah lemleme pwa armaj ma oaloa mahk koalik ipen woallo.”

A Jesus pwa, “Oamw pajpoangen pwung.” 44 Ih jipwoallahng liho, ih pwehnglahng Simon, “Koah en kapang da lihmene wia? Nehn Oai indoa in umwoammwe, koah johpwa kioang Ngoahi pil mihn Ngoah en duhpki pwoalkoaioa kai, a ih duhpkihla pwoalkoaioa kai pilen mijoa apel dahlimwihkihda pisen moange. 45 Koah joah misik Ngoahi in doahroar asai rahnmwahu in popohl, a ih johpwa uhdihjang ah mismisik pwoalkoaioa kai jang nehn Oai dildahdo. 46 Koah johpwa salip Ngoahi, ah ih salipkihla pwoalkoaioa kai le karahdin. 47 Doari, Ngoah pwehng koawoa en kidal pwa ih ne oaloa mahk in dipoa kan ma inenin dir, pwa jang ah limpoak koalik. Pwa ma ih ma pirin oaloa mahk siksik in dipoa kan, ah limpoak kin siksik.”

48 Jesus pwehnglahng liho, “Dipoamw kan ne lapwda.”

49 A iraihok ma pwili mine in sehpil in mwingehu sapkihda pwahpene nehn pwungarai, “Inje woalmene ma pel kin lapwadda dihp kan?”

50 Jesus pwehnglahng liho, “Oamw pwojon ma koamoaurla koawoa, alwe nehn popohl.”

8

Lihpwi Ma kin Pwilpwili Jesus

1 Mwerin anjoau oau Jesus allaluhjili nehn kahnihmw apel nehn koujapw kan, kapkapahrakki Rongmwehu in Wein Koahs. Irai eijek roahmenno pwilpwilihjili Ih, 2 *apel lihpwi ma Ih kemwehuwihla jang ahr johmwehuwok apel ngen jaus kan: ma ioar Mary mihn Magdala ma Ih kaujjang ngen jaus ijimen ipoa; 3 Joanna, pahien Chuza, koaun in jounpei en Herod, Susanna, apel li dir pwi ma kin pwili appwapwali Jesus apel en Nah sohnpadahk kan arai dipwjoauwok.

Karajraj in Jounkamwoaroa

(Matthew 13:1-9; Mark 4:1-9)

4 Armaj kan pokpokondohr ipen Jesus jang nehn kahnihmw ohroj; apel nehn ahr lel pene ipoa, Ih pwehng irai karajraj oauwe:

5 “Armaj men mine ma inlahng kamwroa ah liporrohk. Doari, nehn ah kamwkamwroa ah liporrohk, epwi mwoardi oang nehn al in nehn mwoaswello, armaj kan siakpijoang, mahnsanngok sangdo kangjang. 6 Epwi mwoardi oang wija sakaikai, irai koapda apel mengla; pwa joh pil in kamwolouwi nehn pwirejjo. 7 Epwi liporrohk kipdi nehn pwungen suhkoa soaksoak. A suhkoa soaksoakkok koapda kajasihkeihla irai. 8 A epwi liporrohk mwoardi oang nehn pwirej mwehu, koapda mwehu ken uhwahda, apas kihda wa epwiki.”

Jesus kadoarihkihla karajraj pase, Ih pwa, “Armaj men ma mine sioa, en rong!”

Kahrpoan Karajraj kan

(Matthew 13:10-17; Mark 4:10-12)

9 A sohnpadahk kan kalelpoak ipoa, “Maing, ia woahwoahn karajraj pase?” 10 *Ih japoangla irai, “Kamwai oar doari mweimwei en dehdehkihla manman rir kan doahroar Wein Koahs; a iraihok likin kamwai joah; pwa irai pirin kidal jang in karajraj, pwa irai en kin widahli a pwen joah kapang, irai en rong, apwen joah woahwoahki.

Jesus Kawoahwoahda Karajraj in Jounkamwoaroa

(Matthew 13:18-23; Mark 4:13-20)

11 “Ioar woahwoahn karajraj pase: liporrohk woahwoahki mahjan in Koahs. 12 Liporro kan ma mwoardi pohn al kan woahwoahki irai kan ma kin rong a Jehsen kin indoa apel kihjang lallo nehn arai mohngiong pwa irai en joah pwojon apel mourkihla. 13 Liporro ma kin mwoardi oang nehn wija sakai woahwoahki irai kan ma kin rong oaloahda apel perenkihda. A ih johpwa kin lel nehn kapehdirai kan, pwa irai kin pwojon anjoau kij oar; apel nehn anjoau in jongjong irai kin pispis kip‑wehjang. 14 Liporrohk ma mwoardi oang nehn pwungen suhkoa soaksoakkok doahroar iraihok ma rong lallo, a pwunod in koapwoa kan apel peren in jampah oauwe kin jakahpajihla apel kin pinahla jang lallo nehn kapehdirai kan. 15 A liporro kan ma mwoardi oang nehn pwirej mwehu, woahwoahki irai kan ma kin rong, irai kasoangehdi oang nehn kapehdirai in peik apel mwakelkel in kanangmah oaroh kin uhwahda mwehu iparai.

Lahm Pehn Pahn

(Mark 4:21-25)

16 *“Joh armaj kin akanda lahm oau, kioang pehn pahn oau ke kioang pehn pehd. A ih kin kihdihoang nehn dohiahu pwa armaj kan en kak kapangki wija nehn ahr pirin dilda nehn umw.

17 *“Me joaloang ohroj uhdahn pirin janjalda, apel me oakkoak ohroj pirin diarekda apel kalohkjili.

18 *“Kamwai en kanaihoang doahroar amwai kin rong, pwa armaj ma anki mehkij kakoalikihekin pirin aluhwoang, a emen ma johpwa anki mehkij, ih pirin luhj jang mehkijjo ma ih lemleme pwa ah.”

Inen Jesus apel Riah kan

(Matthew 12:46-50; Mark 3:31-35)

19 Inen Jesus-o apel riahk indoa pwa irai en suhwoang, a irai joh kak sohla ipoa pwa jakahpaj in pokonno. 20 Armaj men pakairkihoang Jesus pwa, “Inoammwo apel rioammwok minmine likinno pwa irai nimen suhwoang koawoa.”

21 A Jesus pwehnglahng ihr ohroj, “Ioar inoai apel rioai kan, ma kin rong mahjan in Koahs apel kin kapwaihahda.”

Jesus Kamolunihdi Melmel oau

(Matthew 8:23-27; Mark 4:35-41)

22 Oau rehn Jesus apel Nah sohnpadahkkok doaudahng pohn pohs pas, a Ih pwehng irai, “Kisai jeiwe dauluhllahng loappoauwo pillo.” Irai ken doauda apel kijoula. 23 Nehn irai kijkijoula nehn pillo Jesus moairla, a eng koalikla kamwoakidihda pillo, pohsso dirkihla pil, ekij oar ken mweidi. 24 Sohnpadahkkok ken pokon pene ipen Jesus pwa irai en kapwohrihda Ih, irai pwa, “Maing Jounpadahk, kisai enken mweidi!”

Jesus pwohrda lipwoarehda enngok apel nohk, doar nehn anjoauwohr enngok pispis oar uhdi, apel pillo molundi mehlel. 25 Ih pwehnglahng irai, “Ia amwai pwojon en?”

A irai ken pwuriamweikihla apel majpwehkda, pwahpene nehn pwungarai, “Inje Woal mene? Ma pwen lallal oar eng apel no kan, peikkoang Ih!”

Jesus Kemwehuwihla Woal men ma Ngen Jaus pwi Dilingla Ih

(Matthew 8:28-34; Mark 5:1-20)

26 Jesus apel Nah sohnpadahkkok lella wein Gerasa loappo janjallahng Galilee. 27 Nehn en Jesus doaudi jang pohn pohsso woal men jang nehn kahnihmmwo suhwoang Ih, ma ne woaroaila en ngen jaus minehki ipoa. Anjoau roairoai ih kin kilkiljoaujili, joh kin mine nehn umw, a ih kin allaluhjili nehn pwungen joaujoau kan. 28 Nehn ah kapangda Jesus, ih rahula apel poardi mwohn Ih, ngil koalikla, pwahla, “Maing Jesus nihn Koahs Laplap! Dahkij Koah nimen wiahng ngoahi? Ngoah poaki ipoamw, Koah en joah koalkoa ngoahi!” 29 Ih pwahla me pwa Jesus ne pwehng ngen jausso en diljang ipoa. Pehn dir ngen jausso kin dilingla ih, nehn armajjok kin piroahdi ehn apel poah kan, ih kin uhdahr mweidla joal kan ma piroahdi ih, ngen jausso kijoukihla ih nehn japwsoahn.

30 Jesus idoak ipoa, “Ia oadoammwen?”

Ih japoang, “Karej,” pwa ngen jaus dihrdir kin dilingla ih. 31 Ngen jaussok ken poakihda ipen Jesus en joah kajroahla irai oang nehn pwoar loal joh kapinno.

32 Pwihnin pij oau minmine wijahu, mwingmwingehjili in kilin dol. Ngen jaussok poakihda ipen Jesus en mweidoahng pwa irai en inla dilloang nehn pijjok, Ih ken mweidoahng. 33 Ngen jaussok ken diljang ipen woallo inla dilloang nehn pijjok. Nehn anjoauwohr pijjok kijoudihla in dokdokko duhla nehn pillo.

34 Nehn en sohn apwali pijjok arai kapangda dahkij wiawi, irai kaula kalohkihjili mwoakid oauwe ipen armaj kan nehn kahnihmmwo nehn jappwo. 35 Armajjok aluhla pwa irai en pein kadehde mehu. Nehn ahr lel ipen Jesus, irai kidalda pwa woallo ma ngen jaussok ne injang ipoa, ih ne onohn ipen ehn Jesus, a ih ne likkoauda, mwomwen armaj mwehumwehu men. Irai ken majpwehkda. 36 Iraihok ma kapang da ma wiawi, pwehng sohn kahnihmmwo doahroar en woallo ah ne mwehula. 37 Mihn Gerasa kan ohroj wiahkihoar oau pwehng Jesus pwa en inlahjang iparai, pwa irai inenin majpwehkda koalik. Jesus doaudahng pohn pohs pas kijoujang iparai. 38 A woallo ma ngen jaussok injang ipoa, poaki ipen Jesus, “Koah en mweidoahng ngoahi en pwilihwe koawoa.”

Jesus johpwa mweidoahng. Ih pwehng, 39 “Pwurwe in umwoammwo kalohkihoang armaj kan da ma Koahs ne wiahda ipoamw.”

Woallo pwurla kalohki wija ohroj nehn kahnihmmwo manman ma Jesus ne wiahng ih.

Nihn Jairus Jerpeinno apel Liho ma Pukkoang Ikin en Jesus Likkoauwo

(Matthew 9:18-26; Mark 5:21-43)

40 Nehn en Jesus japahldo jang loappoauwo pillo, armajjok kajamwo Ih, pwa irai ohroj pwen joujowi Ih. 41 A woal men adanki Jairus, koaun in jinakoke men. Ih leldo apel poardi oang in ehn Jesus, poaki Ih en inlahng in umwahu, 42 pwa nah jerpein iehroj men ma johnpar eijek riau nimenoar mehdi.

Nehn en Jesus allaluhla armaj kan jakahpajihla ih. 43 Lihmen pwili mine wijahu ma anki johmwehu in insa pwilpwil johnpar eijek riau; joh kak mwehula. Ih ne kejpwihkihla me ohroj ma ih anki oang in koadoahkpen ah johmwehuwo ipen jounwini kan. 44 Ih dildahng nehn pokonno likinjarkin Jesus pukkoangdi ikin Ah likkoauwo. Nehnnoar anjoauwo ah johmwehu in insa pwilpwillo uhdi. 45 Jesus idoak pwa, “Inje ma pukkoang Ngoahi?”

Irai ohroj japoangki pwa jaudi irai. Peter japoangla Jesus, “Maing, imdoahr en armaj kan pideki pene pel jakahpajihla koawoa?”

46 A Jesus japoang, “Mine armaj pukkoang Ngoahi pwa Ngoah ne poahmda manman oau ne injang Ngoahi.” 47 Liho ne kidalda pwa ih ne diarekda, ih ken roarroarroar sohla ipen Jesus, rukdihoang ipen ehn Jesus. Ih pwehng Jesus mwohn armaj kan ohroj kahrpoan ah pukkoang Jesus apel doahroar ah mwehula nehnnoar anjoauwo ma ih pukkoang. 48 Jesus pwehnglahng, “Noai jerpein, oamw pwojon ne kasihkeida koawoa. Alwe nehn popohl.”

49 Nehn en Jesus pwahpwahpwa mehpwiai, jounpakair men ne leldohng ipen koaun in jinakokehu pakairkihoang, “Nihmw jerpeinno ne mehdi; koah en joah kadroapwoahki Jounpadahkken.”

50 A Jesus ne rongda pakairro, Ih pwehnglahng jemen jerpeinno, “Joah mijik, pwojonnoar, a ih pirin pwen mwehu.”

51 Nehn Ah leldohng in ummwo Ih joah mweidoahng emen en pwili dilda loaloa, likin Peter, James apel John, apel jemen jerpeinno apel inahu. 52 Armaj ohroj in ummwo joangjoangjoang apel injinjuwedki jerpeinno. Jesus pwehnglahng irai, “Kamwai joah joang, pwa jerpeinne johpwa mehdi, ih moair!”

53 Irai wia kauruhrki, pwa irai kidal pwa jerpeinno ne pwen mehdi. 54 Ih kadilihjang ihr ohroj nehn perehu, Ih pwoakda poahn jerpeinno ngil koalikda, pwa, “Jerpein, pwohrda!” 55 Nehnnoar anjoauwo mour pwur oang jerpeinno apel ih pispissoar uhda. Jesus pwehng irai en kamwingehla. 56 Jamahu apel inahu, ira inenin pwuriamweikihla mehlel. A Jesus pwehng ira en johpwa pwehng emen da ma ne wiawihlahu.

9

Jesus Kadarpijoang Sohnpadahk Eijek Roahmenno

(Matthew 10:5-15; Mark 6:7-13)

1 Jesus panginpene sohnpadahk eijek roahmenno kioang arai manman apel sihkei in kajroahjang ngen jaus ohroj apel manman in kasihkeida johmwehu kan. 2 Ih kadarpijoang irai pwa en kapahrakki doahroar Wein Koahs apel kemwehuwihla johmwehu kan. 3 Ih pel pwehng irai, “Kamwai en johpwa wa mehkij nehn jeiloak oauwe: joh jokon, joh pehk mihn kioang mwinge loaloa, joh pilahwa, joh mwani pel joh joakid ngalngal. 4 Wijahkij ma irai pirin kajamwo kamwai, kamwai minminehr iparai ma kajamwo kamwai nehn umwaraihok, oaroh kamwai injang wijahu. 5 **A wijahkij ma armaj kan joah nimen kajamwo kamwai, kamwai diljang wijahu jiped jang pwirejpar in pwoalkoamwai, kapoahm oau me oang irai.”

6 Sohnpadahkkok aluhpijoang, aluhjili nehn koaujoan kan ohroj, kapkapahrakki doahroar Rongmwehu apel kemwkemwehuwihla johmwehu kan wija ohroj.

Nahmwarki Herod Pwonpwonda

(Matthew 14:1-12; Mark 6:14-29)

7 *Herod, koaun in Galilee rongda mehkan ohroj ma ne wiawi; ih ken pwonpwonkihda, pwa epwi pwa John jounpoapdaij ne mourda; 8 A epwi pwa Elijah ma pwokda, a epwi pwa emen joukohp in mehjjok ma ne pwuroahng mourda. 9 Herod pwa, “Ngoah ne poaloahjang moangoan John, a inje woal mene ma ngoah rongrongrong doahroar Ih?” Ih jongjong in pwa en kapang Jesus.

Jesus Kamwinge Woal Limekid

(Matthew 14:13-21; Mark 6:30-44; John 6:1-14)

10 Woaroakkok japahldo pwehng Jesus me ohroj ma irai ne wiahda. Jesus ukla irai pwa en kalahpwukla wijahkij nehn kahnihmw Bethsaida. 11 Nehn en pokonno rongda me, ihr kaujla Ih. Jesus kajamwo ihr pwehng ihr doahroar Wein Koahs, apel kemwehuwihla ihrrok ma anahne jauwaj.

12 Anjoau ma joauwo enken dilla, sohnpadahk eijek roahmenno indoa ipen Jesus pwehng, “Maing, koah enken kadarpijoang pokonne pwa irai en inlahng rapahki kanahr mwinge apel wijahn ahr moair nehn koaujoan kan. Pwa japwsoahn oau me.”

13 A Jesus pwehnglahng irai, “Kamwai kapwa kamwinge irai.”

Irai pwa, “Lopwonin pilahwa limoau apel mwumw roahmen ma mine ipamai. Koah mwehuki kamai en inla dupukda mwinge oang pokon koalik oauwe?” 14 Dapwa woal 5000 (limekid) ma pwili mine wijahu.

Jesus pwehng sohnpadahkkok, “Kamwai wiahda pwihn pwi wad 50 (limeijek), pwehng ihr en mwindi.”

15 Sohnpadahkkok ken wiahda da ma Ih pwehng irai en wia. 16 Jesus oaloa lopwonin pilahwa limoauwo apel mwumw roahmenno, jardahla nehnloannge kapingkalahngan oang Koahs, sipwangpijoang, kioang Nah sohnpadahkkok pwa irai en nehk oang pokonno. 17 Armaj ohroj mwingeroh moad, sohnpadahkkok dowihda luhwen mwingehk wiahda kiam eijek riau.

En Peter Kajalehda doahroar Christ

(Matthew 16:13-19; Mark 8:27-29)

18 Oau rehn Jesus kalahpwukla kapkap, sohnpadahkkok indoa ipoa. Ih idoak oang irai, “Inje ma pokonne kin pwahki Ngoahi?”

19 *A irai japoang, “Epwi kin pwa John jounpoapdaij, epwi pwa Elijah, epwi pwa koah emen joukohp in mehjjok ma ne iejda.”

20 *A Ih pwa, “A kamwai, inje ma kamwai pwahki Ngoahi?”

Peter japoangla, “Koah ioar nihn Koahs Messiah.”*

Jesus kohpda doahroar Ah pirin Koaloklok apel Mehdi

(Matthew 16:20-28; Mark 8:30—9:1)

21 Jesus kainoapwihdi irai en johpwa pwehng emen mehkije. 22 Ih pel pwehng irai, “Nihn-Armaj uhdahn pirin loklok koalik, jekenkenla pehn koaunnok, jamwrou laplappok apel jounpadahk in Kojonneddok. Ih pirin kojkojdi, a mwerin rehn jiluh Ih pirin iejda.”

23 *A Ih pel pwehng irai ohroj, “Ma emen nimen indoa pwilihla Ngoahi, ih uhdahn moalkoahla pein ih, wahda ah lohpwu rehn ohroj, pwilihla Ngoahi. 24 *Pwa emen ma nimen doaroahla ah mour ih pirin luhj jang; a emen ma mihndahkihla ah mour ki Ngoahi, ih pirin mourla. 25 Nehn mine kaspoan oamw en wihnkihda jampah pwon, a mwuhr koawoa joaloangla ke lohdi? Joah dauluhl! 26 Ma emen pirin mehkki Ngoahi apel Oai padahk, ioar Nihn-Armaj pirin pel mehkki ih nehn Ah pirin indoahki lingin Ih apel Jamahu pwilihki Nah sohnloang joaroawi kan. 27 Ngoah en kamehlelehng kamwai pwa epwi kamwai ma minmine me jehpirin mehdi oaroh irai pwili kapang Wein Koahs.”

Jesus Lingla

(Matthew 17:1-8; Mark 9:2-8)

28 Wihk oau mwerin en Jesus pwahla mehpwiai, ih ukda Peter, John apel James, indahla pohn dol pwa en kapkap. 29 Nehn Ah kapkap, mwomwen mijoa wikla, Ah likkoauwok korohro rapwrapwoalla. 30 Anjoauwohr, woal roahmen pwokda ipoa siksikesik oang Ih; ioar ira Moses apel Elijah. 31 Ira pwokdo nehn ling joaroawi, pwehpwehpwehng Jesus doahroar Ah pirin kapwaihahda kahrpoan en Koahs kadardo en mehdi nehn Jerusalem. 32 Nehn en mehpwiai wihwiawi, Peter apel pwilihoa kan moair koalikla; a nehn arai pwohrda irai kapangda doahroar lingin Jesus apel woal roahmenno ma minmine ipoa. 33 Nehn en woal roahmenno injang Jesus, Peter pwehng Ih, “Maing oai Koaun inenin mwehu asai minmine wijahkije. Kamai pirin wiahda umpwal jiluh, oau umwoamw, oau umwen Moses, a oau umwen Elijah.” (Ih johpwa uhdahn kidal pwa dahkij ih pwahpwahpwa.)

34 Nehn ah siksikoa mehpwiai koasoau oau pwokda pwaindi irai, sohnpadahkkok ken majpwehkda nehn arai minehla pehn rir in koasoauwo. 35 **Ngil oau indoa jang nehn koasoauwo pwa, “Ioar noai jermwein kajampwalwa ma Ngoah pilda; kamwai rong Ih!”

36 Nehn en ngillo johla, Jesus kalahpwuk oar mine wijahu. Sohnpadahkkok johpwa pwehng emen armaj doahroar mehu ma irai kapang.

Jesus Kemwehuwihla Jermwein men ma Ngen Jaus Dilingla

(Matthew 17:14-18; Mark 9:14-27)

37 Rehnwahr mwerin, irai indihdo jang pohn dollo, pokon koalik oau suhwoang Jesus. 38 Woal men rahula jang nehn pokonno, “Maing Jounpadahk, ngoah poaki koawoa en indoa kapang noai jermweinne — noai jermweinwahr doari! 39 Koah en kapang, nehn en ngen jausso ah kin dilingla ih, ih kin pwururdahr rahrahu, kipdihoang nehn pwirej sasjili, pwuroar kin koarjang nehn oawoa, ngenno kin koauwehla kilin apel johpwa nimen diljang ipoa! 40 Ngoah ne poaki ipen nihmw sohnpadahkkok en kaujjang ngen jausso ipoa, a irai johkak.”

41 Jesus japoang, “Ia woahr amwai joah pwojon apel japwung! Ia woaroai in Oai pirin minmine ipamwai? Ia woaroai in Oai pirin kanangmahioang kamwai?” Ih pwehng woallo, “Ukdo nihmw jermweinnen me!”

42 Nehn en jermweinno allaluhdo ipen Jesus ngen jausso peiddi ih oang nehn pwirej, ih ken roarroarroar. Jesus kajroahla ngen jausso, ih ken kemwehuwihla jermweinno, ih kioang ipen jamahu. 43 Armaj kan ohroj ken pwuriamweikihla rojon apel manman koalik in Koahs oauwe.

Jesus Pwuroahng Sikoahda doahroar Ah pirin Mehdi

(Matthew 17:22,23; Mark 9:30-32)

Armajjok kahjikkoar uhdihjang ahr pwurpwuriamweiki da Jesus wihwia, a Ih pwehng Nah sohnpadahkkok, 44 “Kamwai joah moalkoahla da ma Ngoah pirin pwehng kamwai: Nihn-Armaj pirin ken likliklahng ipen armaj kan.” 45 A sohnpadahkkok johpwa kidal woahwoahn Ah lal kan. Ih kajoaloange jang irai pwa irai en joah woahwoahki, a irai mijikin idoak woahwoahn mehkije.

Inje ma Keiou Laplap?

(Matthew 18:1-5; Mark 9:33-37)

46 *Sohnpadahkkok akmaikihda pwa inje ma keiou laplap nehn pwungarai. 47 Jesus kidalda arai lamlam, ioar mehwa Ih oaloa jeri men, kauhda Ipoa, 48 *pwehng sohnpadahkkok, “Inje ma kajamwo jeri mene in Oadoaihoa, kin kajamwo Ngoahi apel kajamwo Ih ma kadardo Ngoahi. Pwa ih ma keiou jekenken ipamwai ohroj, ioar ih ma keiou laplap.”

Emen Ma Johkin Uhwoang Kamwai, Ih kin uhpali Kamwai

(Mark 9:38-40)

49 John pwa, “Maing, kamai kapang emen ma pwili kaujjang ngen jaus kan in oadoammwen, kamai ken inoapwihdi pwa ih johkin pwili amai pwihnno.”

50 Jesus japoang, pwehng ih apel ohroj sohnpadahkkok, “Kamwai en joah kainoapwihdi, pwa emen ma johkin uhwoang kamwai, ioar kin uhpali kamwai.”

Koujapw oau nehn Samaria kia Kajamwo Jesus

51 Nehn anjoauwo ma Jesus pirin injang jampah indahla nehnloannge ne koaroando, Ih lemehda Ih en indahla Jerusalem. 52 Ih kadarla epwi jounwijik pakair mwohn Ih pwa irai en inla onopda me ohroj nehn koujappwo nehn Samaria. 53 A, sohn koujappwo joah nimen kajamwo, pwa janjal Ih allaluhdahlahng Jerusalem. 54 *Sohnpadahk James apel John nehn ara kidalda me, ira pwehng Jesus, “Koaun, Koah mwehuki kama en pwa oai en mwoardi jang nehnloannge koauwehla irai?”

55 Jesus pwurlahng ira woarwoarihda. 56 Jesus apel Nah sohnpadahkkok ken dauluhllahng nehn oau koujapw sohrohr.

Ihr Ma kin Mwomwehda Pwili Jesus

(Matthew 8:19-22)

57 Nehn irai allaluhla nehn allo, woal men pwehng Jesus, “Ngoah† pirin pwili Koawoa wija ohroj ma Koah pirin inla.”

58 A Jesus pwehnglahng ih, “Fox kan mine arai lipw apel mahnsang kan mine arai paj, a Nihn-Armaj joh wija Ih en ilwe koammoal.”

59 Ih pwehng emen woal, “Pwili Ngoahi.”

A woallo pwa, “Maing, mweidoahng ngoahi en inla jaripdi oai pahpahu mijkoalkoal.”

60 Jesus japoangla, “Mweidoahng irai kan ma ne mehdi en pein jaripdi arai mehdi kan. A koah alwe pwili kalohkihjili Wein Koahs.”

61 *Emen pel pwa, “Maing, ngoah pirin pwilihla Koawoa, a Koah en mweidoahng ngoahi mwowoa en inla koamwurmwur oang oai peneineihok.”

62 Jesus japoang, pwehng ih, “Emen ma sapkihda doadoahk kajampwal oau, a pwurla mwerin, ih johpwa warroang Wein Koahs.”

10

Jesus Kadarpijoang Nah Sohnpadahk Ijihjek Roahmen

1 Mwerin mehpwiai Koaunno pilda sohnpadahk ijihjek roahmen sohrohr kadarpijoang irai, wad roahmen, pwa irai en inlahng nehn kahnihmw kan apel wija kan ma pein Ih pirin inlahng. 2 *Ih pwehng irai, “Roakke koalik, a sohndoadoahk jipid; kamwai en kapkap poaki Koaun in roakke pwa Ih en kadardohng sohndoadoahk nehn Ah roakke. 3 *Doari, kamwai alwe, kamwai en kidal pwa Ngoah kadarwe kamwai doahroar jihpw pwulopwul pwi nehn pwungen wolf. 4 Kamwai joah wa dohn mwani, ke pehk in jeiloak ke ju. Kamwai joah uhdi nehn al kan pwa kamwai en rahnmwahuwi armaj. 5 Nehn amwai pirin kin lel nehn oau umw kamwai pirin pwa, ‘Popohl oang umw oauwe.’ 6 A ma armaj in popohl men mine nehn ummwo, amwai popohl pirin minehla ipoa, a ma joah, amwai popohl pirin pwurdohng kamwai. 7 *Kamwai en minminehr nehn ummwo, pwili kang apel nim me ohroj ma irai pirin koaunopda kioang kamwai, pwa sohndoadoahk men kin koanoahng oaloa dupkoan ah doadoahk. Kamwai joah kin kajkajaujili injang oau umw inlahng nehn oau. 8 Ma kamwai pirin dildahng nehn oau koaujoan a irai kajamwo kamwai, kamwai kang mwinge kan ma irai pirin kioang kamwai. 9 Kamwai kemwehuwihla johmwehu kan nehn koaujoanno, apel padahkihoang irai pwa ‘Wein Koahs ne indoa koaroandohng kamwai.’ 10 *A ma kamwai dildahng nehn oau koaujoan a irai joah nimen kajamwo kamwai, kamwai inlahng nehn al kan apel pwehng sowoa kan, 11 *‘Pwirejpar in amwai koaujoan ma ne soangoang in pwoalkoamai kai, kamai jipedwehng kamwai. A kamwai en kidal pwa Wein Koahs ne koaroandohng kamwai!’ 12 *Mehlel Ngoah pwehng kamwai pwa nehn Rehnin Kadeikko Koahs pirin kajalehda Ah kalahngan oang Sodom koalik jang koaujoanno!

Koaujoan Joahpwojon pwi

(Matthew 11:20-24)

13 *“Ia woahr nauna oang koawoa Chorazin! Pel ia woahr nauna oang koawoa Bethsaida! Pwa ma manmannok ma ne wiawihoang kamwa, wiawihoang Tyre apel Sidon, sohn kahnihmw pwiai nen minmine nehn likkoaun injinjuwed, apel kamwroahdi poahj pohrai, kajalehda ahr koaluhla apel wiliakapwla. 14 Nehn Rehnin Kadeikko Koahs pirin kajalehda Ah kalahngan oang Tyre apel Sidon koalik jang kamwa. 15 *A oang koawoa, Capernaum, koah nimen pwoakdahlahng koawoa nehnloannge? Koah pirin jinoakekdihlahng nehn ehl!”

16 *Jesus pel pwehng sohnpadahkkok, “Emen ma kin rong kamwai kin rong Ngoahi; a emen ma mwamwahlki kamwai kin mwamwahlki Ngoahi; a emen ma mwamwahlki Ngoahi kin mwamwahlki Ih ma kadardo Ngoahi.”

Japahldohn Irai Ijihjek Roahmenno

17 Sohnpadahk ijihjek roahmen pwurdo perperen koalik. Irai pwehng Jesus, “Maing, amai Koaun, ngen jaus kan kin pel peikkoang kamai nehn amai kin ruwoje irai ki Oadoammwen!”

18 A Jesus japoang irai, “Ngoah kapang Jehsen kipla doahroar joarom jang nehnloannge. 19 *Rong! Ngoah ne kioang kamwai manman, pwa kamwai en alu pohn sinek apel supwuksian kan apel kalwehdi manman in imwinsihsi ohroj, johpwa mehkij pirin koauwehla kamwai. 20 Doari, kamwai en joah perenki en ngen jaus kan arai peik oang kamwai, a kamwai en malaukihda oadoamwai kan ne insingdi nehnloannge.”

Jesus Malauda

(Matthew 11:25-27; 13:16-17)

21 Nehnnoar anjoauwo Jesus dirkihla peren koalik jang Ngen Joaroawi, Ih pwa, “Joamoai, Koaun in nehnloannge apel jampah! Ngoah kalahnganki oang koawoa oamw kajalehioang irai ma joaloalkoang kan dahkij ma Koah oakihjang irai ma loalkoang apel koahiok in jampah kan. Maing Joamoai, ioar me ma Koah kupwurki en wiawi.

22 *“Joamoai ne kioang Ngoahi me ohroj. Johpwa emen kidal inje Nihn Koahsso pwa Jahm oar doari. Pel joh emen ma kidal inje Jahm, pwa Nihn Koahsso oar doari, apel irai kan ma Nihn Koahsso pilda en kajalehioang.”

23 Jesus wud jipwoallahng sohnpadahkkok, pwehnglahng irai in rir, “Meid pai kamwai kapkapang mehkan ma kamwai kapang apkas! 24 Ngoah en pwehng kamwai pwa joukohp dir apel nahmwarki dir nimen kapang da ma kamwai kapkapang, a irai johkak, apel rong da ma kamwai rongrongrong, a irai johkak.”

Karajraj in Woalin Samaria Kadek men

25 *Jounkawoahwoahn Kojonned men indoa ipen Jesus apel jong in lidipi, idoakkoang Ih, “Jounpadahk, da ma ngoah uhdahn wia pwa ngoah en kak oaloahdi mour joahsuk?”

26 A Jesus japoang, “Dahkij Pukin Kojonneddo pwa? Imdoahr oamw kawoahwoa?”

27 *Woallo japoangla, “ ‘Ipwilki Koaunno oamw Koahs ki oamw mohngiong unjek, ki ngenimwen unjek, ki oamw sihkei ohroj unjek apel ki oamw lamlam unjek,’ apel ‘Ipwilki mihn ipoamw doahroar oamw kin ipwilki pein koawoa.’ ”

28 *Jesus pwa, “Koah pwung. Wia me, a koah pirin mour.”

29 A jounpadahk in Kojonneddo nimen kamehlele oang pein ih, ih idoak oang Jesus, “Inje mihn ipoai?”

30 Jesus japoang, “Armaj men indihlahjang Jerusalem oang Jericho; lollap nauna pwi pallanda ih kihjang ah likkoauwok poki ih oaroh pirin oar ken mehdi, irai ken inlahjang ih. 31 Jamwrou men allaluhdihla nehn allohr; a nehn ah kapangda woallo, ih dauluhl wud oaloap allo. 32 Pel doahroar Levi men alu wijahu kapang woallo, ih pel dauluhlla jang alu oaloap allo. 33 *A woalin Samaria men ma wia ah jeiloak wudla wijahu, nehn ah kapang armajjo nehn kapehdin poakehla. 34 Ih ken sohla ipoa, widekihdi le apel wain pohn wijahk ma ohla, ih kidimpene. Ih ken kihdahng pohn warahu wahlahng nehn umwen keiru oau apwali ih wijahu. 35 Rehnwa mwerin ih oaloa mwani silper riau kioang koaun in umwen keiruwo pwehng ih, ‘Apwali ih mwehu, a nehn oai pirin pwurdo ngoahi nen dupuk oang koawoa dahkij ma koah apwali ki ih.’ ”

36 Jesus kadoarihla pwehng ih, “Inje ma koah leme nehn pwungen irai jilmenne ma wia mihn ipen woallo ma lohdihoang lollap naunahk?”

37 A ih japoang, “Woallo ma kadek oang ih.”

Jesus pwehng ih, “Alwe, koah wiahda doahroar.”

Jesus Pas ipen Martha apel Mary

38 *Nehn en Jesus apel Nah sohnpadahkkok allaluhla irai lel nehn koaujoan kij ma lihmen, oadoa Martha, kajamwo Ih oang nehn umwahu. 39 Rien Martha lihmen oadoa Mary ma mwindi ipen ehn Koaunno rongrongrong Ah padahk kan. 40 A Martha pwunodkihda doadoahkkok ohroj ma ih pirin wia ih indoa pwa, “Koaun, Koah en kapang doahroar en rioai jerpeinne kihdoa doadoahk ohroj ngoahi en wia? Pwehng ih en indoa jeuweje ngoahi!”

41 A Koaunno japoang, “Martha, Martha, koah pwunodkihda apel joahpijekkihla joang dihrdir, 42 a joang oau oar ma anahn. Mary ne pilda me pwungwa, doari jehpirin liklikjang ih.”

11

En Jesus Padahk doahroar Kapkap

(Matthew 6:9-13; 7:7-11)

1 Oau rehn Jesus kapkap wijahkij. Nehn Ah kadoarihla Ah kapkappo, emen Nah sohnpadahkkok pwehng Ih, “Koaun, padahkihoang kamai doahr kapkap, doahroar en John ah padahkihoang nah sohnpadahkkok.”

2 Jesus pwehnglahng irai, “Anjoau in amwai kapkap kamwai pwa,

‘Jamamai,

oadoammwen en joaroawi,

oamw wei en pwoaida,

3 Kihdoa rehnnoauwe kanmai mwingehn oauwoau rehn.

4 Mahkoahng dipamai kan,

doahroar amai kin mahkoahng ohroj ma kin wiahda dihp oang kamai.

Joah kahlwahng kamai nehn jongjong.’ ”*

5 Jesus pel pwehng irai, “Ma emen kamwai mine ah pirien a ih inla ipoa in umwahu lopkoan pwong poaki ipoa, ‘Oai pirien kihdoa lopwon in pilahwa jiluh. 6 Oai pirien men ma kapwehsen lel ipoai, a johpwa mwinge kij ipoai ngoahi en kioang ih!’ 7 A ma armajjo loaloa japoang, ‘Joah kadroapwi ngoahi, wanihmmwe ne loakdi, noai jerihkai apel ngoah ne moair. Ngoah johkak pwohrda kioang koawoa mehkij.’ 8 Kamwai en kidal pwa ma ih joah pwohrda pwa en kioang koawoa pilahwa pwa koah ah pirien, a ih pirin pwohrda kioang koawoa me ohroj koah anahne pwa koah johpwa mehkki poaden poakpoak. 9 Ioar mehwa Ngoah pwehngkihoang kamwai; poaki, a kamwai pirin oaloa; rapahki, a kamwai pirin diar; lesles, a wanihmmwo pirin risdahng kamwai. 10 Pwa inje ma poaki pirin oaloa; apel inje ma kin rapahki pirin diar; apel wanihmmwo pirin risdahng inje ma lesles. 11 Mine kamwai jahm men ma pirin kioang nihmwai jermweinno sinek ma ih poaki kanah mwumw? 12 Ke nehn a poaki adroau, a koah kioang supwuksian? 13 Ia woahr amwai nauna a kamwai kidal kioang me mwehu oang nihmwai jerihkan. Ia woahr koalikin Jamamwai nehnloannge pirin kioang Ngen Joaroawi irai kan ma kin poaki Ih?”

Jesus apel Beelzebul

(Matthew 12:22-30; Mark 3:20-27)

14 Jesus kauj jang ngen jaus men ipen woal loahsoang men. Nehn en ngen jausso injang ipoa, woallo ken kak sapda lallal. Pokonno pwuriamweikihla. 15 *Epwi ihr pwa, “Ih ioar Beelzebul, koaun in ngen jaus kan ma kioang Ih manman in kajroahjang ngen jaus.”

16 *Epwi nimen lidipi Jesus, irai poaki Ih en wiahng irai oau manmanno jang nehnloannge. 17 A Jesus kidal ahr lamlam, Ih pwehng irai, “Wei oau joah lipilpil ma kin pwalpijoang wiahda pwihn pwi ma kin uhpene nehn pwungarai johkak woaroai; peneinei oau ma kin uhpene kin mwoarpijoang. 18 A, imdoahr? Ma wein Jehsen mine pwihn pwi ma peipene nehn pwungarai, imdoahr ah wei en kak pwoaida? Kamwai siksikoa pwa Ngoah kin kaujjang ngen jaus ipen armaj pwa Beelzebul kin kioang Ngoahi manman en wia me. 19 Ma ioar doahroar oai kin kauj ngen jaus kan, a imdoahr ioangoamwai kan kin kauj jang? Pein ioangoamwai kan kadehdehda amwai uhdahn japwung. 20 In oadoan Koahs ma Ngoah kin kaujkihjang ngen jaus kan, a ioar me kadehdehda pwa Wein Koahs ne lel kamwai.

21 “Ma woal sihkei men ma ah koapwoahn mahwin ohroj onopda, ih jiloa umwahu, a ah koapwoa kan pirin nekidekla mwehu. 22 A ma emen ma sihkei jang pallanda ih, kalwehdi, ih pirin wahjang ah koapwoahn mahwin ohroj ma ih kin sihsihkeiki, apel nehkpijoang dahkij ih pirapoahla.

23 *“Emen ma johkin pwili Ngoahi, kin uhwoang Ngoahi, a emen ma johkin jeuweje Ngoahi rikpene, kin kamwroahpijoang.

Japahldohn Ngen Jausso

(Matthew 12:43-45)

24 “Nehn en ngen jaus men kin diljang nehn armaj men, ih kin allaluhjili nehn japwsoahn raprapahki wijahn koammoal. A ma ih johkak diar, ih kin pwehng pein ih, ‘Ngoah en pwurla in umwoaiho.’ 25 Ih ken pwurla kapangda doahroar en ummwo ne mwakelkelda apel joandi mwehu. 26 Ih inla ukdo ngen ijimen ma jaus jang pein ih, irai ken dilda koaujoanla wijahu. A in imwlahn joang ohroj, armajjo pirin naunahla jang in sapdahu.”

Peren Mehlel

27 Nehn en Jesus Ah pwahla mehpwiai, a lihmen jang nehn pokonno pwehng Ih, “Ia woahr peren in liho ma noaisikihdi koawoa apel apwalihda koawoa!”

28 Jesus japoang, “Ioar, a ia woahr peren in irai kan ma kin rong Mahjan in Koahs apel kapwaihahda!”

Poakpoakin Manman oau

(Matthew 12:38-42)

29 *Nehn en armaj dir ahr pidekihpene Jesus, Ih pwa, “Ia uhwen nauna in armaj in rehn pwiai! Irai poaki manman oau, a jehpirin aluhwoang irai, ioarroar kilel manman in Jonah. 30 *Doahroar joukohp Jonah a wia kilel oau oang mihn Nineveh, ioar doahroar Nihn-Armaj pirin wiahla kilel oau oang armaj in rehn pwiai. 31 *Nehn Rehnin Kadeikko li nahmwarki Sheba pirin uhda kadipoa armaj in anjoau oauwe; pwa ih jeiloakdo jang in imwin jampah pwa en rong doahroar en nahmwarki Solomon kaweid loalkoang. A apkas mine emen ma laplap jang Solomon mine me. 32 *Nehn Rehnin Kadeikko mihn Nineveh pirin uhda kadipoa kamwai, pwa ahr koaluhla apel wiliakapwla nehn ahr rong en Jonah kapahrakkok; A apkas emen ma laplapjang Jonah mine me!”

Maram in Palwar

(Matthew 5:15; 6:22,23)

33 *“Johpwa emen kin akanda lahm oau apel oakihla ke kihdi oang pehn pahn oau; pwa ih pirin kioang nehn dohiahu, pwa armaj ohroj en kak kapang marammo nehn ahr dilda nehn ummwo. 34 Maj ioar lahm in palwar. Ma pwoaroan mijoammwen mwakelkel, palwoaroamwen pwon pirin dirkihla maram. A ma pwoaroan mijoammwen nauna, palwoaroamwen pwon pirin dirkihla ros. 35 Kanaihoang pwa marammo ma mine ipoamw jaudi ros oau. 36 Ma palwoaroamwen pwon dirki maram, johpwa wijahkij mine nehn ros, ih pirin maram wija ohroj doahroar lahm oau ma joajjoaroa koawoa ki ah maram.”

Jesus Koapwungoang Pharisee-ok apel Jounkawoahwoa in Kojonneddok

(Matthew 23:1-36; Mark 12:38-40)

37 Nehn en Jesus kadoarihla Ah kapahrak, Pharisee men luke Ih pwa en pwili mwinge ipoa; Jesus dildahng nehn ummwo apel mwindi oang in sehpil. 38 Pharisee-o ken pwuriamweikihla nehn ah kapang Jesus johpwa amwumwla mwohn mwinge. 39 Doar Koaunno ken pwehnglahng Ih, “Kamwai Pharisee kan injinohkihoar kamwkele likin nihmwai mwoak apel pileis kan, a loaloamwai dirkihla lioas in uhwoang apel mwoarjuwed. 40 Pweipwei kamwai! Koahs ma wiahda kamwai, likin apel loaloa! 41 A kamwai kijkijoahki armaj joamwoahmwoa kan koanngoan nihmwai mwoak apel pileis kan, a joang ohroj pirin mwakelkel ipamwai.

42 *“Ia woahr nauna oang kamwai Pharisee kan! Pwa kamwai kin meiroang kioang Koahs eijek kij oau in mihn doal mwinge kan doahroar mint, rue apel ohroj mihn doal mwinge sohrohr kan, a kamwai joh kin injinohki pwung apel limpoak oang Koahs. Ioar mehkoa ma kamwai en wia mijkoalkoal, mwohn amwai pirin wia joang sohrohr kan.

43 “Ia woahr nauna oang kamwai, Pharisee kan! Pwa amwai kin mwehuki mwindi nehn jeia ma keiou kajampwal nehn jinakoke kan apel nimen armaj kan en rahnmwahu in wahu nehn wijahn noasnoas kan. 44 Ia woahr nauna oang kamwai! Pwa kamwai doahroar joaujoau joah janjal pwi ma armaj allalu puwoa jehjoa.”

45 Emen jounkawoahwoahn Kojonneddo ken pwehnglahng Jesus, “Jounpadahk, nehn oamw pwahpwahpwa joang pwiai, koah kin pel koauwe kamai!”

46 Jesus japoang, “Ia woahr pel nauna oang kamwai, jounkawoahwoahn Kojonneddo kan! Pwa amwai kin kasoausoauwihkihla armaj kan wijik ma irai johkak wahda, a pein kamwai johkin kailla jaid pas en jeuwejehda ahr wijik kan. 47 Ia woahr nauna oang kamwai! Kamwai kin wiahda joaujoau mwehu oang joukohppok, ma jamamwaihok kojukdi. 48 Kamwai pein kadehdehda pwa kamwai pwungki da jamamwaihok wia; irai ma kojukdi joukohppok, a kamwai wiahdahng arai joaujoau. 49 Ki kahrpoa oauwe Erpis in Koahs ne pwahla, ‘Ngoah pirin kadarlahng irai joukohp kan apel wahnpoaroan kan; a irai pirin kojukdi epwi apel koalkoa epwi.’ 50 Pwa armaj in anjoau oauwe en koaloklokki kojkojdihn joukohp ohroj jang kapikpikdahn jampah, 51 *jang in kojkojdihn Abel lel kojkojdihn Zechariah, ma kojkojdi nehn pwungen pei joarwiho apel Umw Joarwiho. Eh, Ngoah pwehng kamwai en kidal pwa armaj in rehn oauwe pirin loklokki irai ohroj.

52 “Ia woahr nauna oang kamwai, jounkawoahwoahn Kojonneddo kan! Amwai kin koldi kih-o ma kin risingda wanihmw in umwen loalkoang. Pein kamwai johkin dilda, a kamwai kin iroahdihjang irai kan ma kin jongjongin dilda!”

53 Nehn en Jesus injang nehn ummwo, jounpadahk in Kojonneddo kan apel Pharisee-ok sapda koauwe Ih inenin koalik apel peidekki joang dihrdir. 54 Pwa ihr nimen lidipihkihdi Ih mehkij ma Ih pwahla japwung.

12

Mwalaun in Pharisee

(Matthew 10:26,27)

1 *Armaj kid pwi pokonpene, inenin koaisla epwi siak ehn epwi. Jesus sapkihda pwehng Nah sohnpadahkkok, “Kamwai kalke jang ihs in Pharisee kan — ma woahwoahki arai mwalaun kan. 2 *Me ohroj ma kin oakkoakla, uhdahn pirin janjalda, apel me rir ohroj pirin pel janjalda. 3 A, me ohroj ma kamwai kin sikoa nehn ros, pirin janjalda nehn maram; apel me ohroj ma kamwai kin mwoanginnginki wija joaloang, pirin pakairkihda pohn umw kan.

Inje Kamwai pirin Mijik

(Matthew 10:28-31)

4 “Ngoah pwehng kamwai, Oai pirien kan, kamwai joah mijik irai kan ma kak kojukdi palwar, a johkak wia mehkij nauna jang pwurlakoa. 5 Ngoah pirin padahkihoang kamwai inje ma kamwai en mijik: mijik Koahs, ma kak kojukdi koawoa apel anki manman in peidla koawoa nehn ehl. Kamehlele Ngoahi, Ih oar doari kamwai en kin mijik!

6 “Jaudi mahnsang siksik limmen kin noasla in send riau? A johpwa emen Koahs kin moalkoahla. 7 Pisen moangoamwai kan ohroj ne pel wadwaddi. Doari, kamwai joah perki mehkij; pwa kamwai kajampwaljang mahnsang dihrdir!

Kadehde Christ apel Pohnjehjoa Christ

(Matthew 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Ngoah en pwehng kamwai, irai kan ma kadehde Ngoahi mwohn armaj kan, Nihn-Armaj pirin pel wia doahroar oang irai mwohn sohnloang in Koahs kan. 9 A emen ma pohnjehjoa Ngoahi ipen armaj kan, Nihn-Armaj pirin pel pohnjehjoa ih mwohn sohnloang in Koahs kan.

10 *“Inje ma pirin pwahla mehkij ma uhwoang Nihn-Armaj, kak mahkla; a inje ma pwahla mehkij nauna ma uhwoang Ngen Joaroawi, jehpirin mahkla.

11 *“Nehn ahr pirin wahla kamwai en koapwung nehn jinakoke kan ke mwohn koapina kan ke koaun kan, kamwai joah kin pwunodki imdoahr kamwai en doaroa kamwai ke da kamwai en pwa. 12 Pwa Ngen Joaroawi ma pirin padahkihoang kamwai dahkij kamwai pirin pwa.”

Karajraj in Woal Koapwoahpwoa Pweipwei men

13 Armaj men jang nehn pokonno pwehng Jesus, “Jounpadahk, pwehng rioai woallo kama en nehkpijoang ama johjohu.”

14 Jesus japoang ih, “Koampoakpoai, inje kioang Ngoahi pwungin koapwung ke nehk koapwoa kan nehn pwungamwa?” 15 Ih ken pwehng irai ohroj, “Kalke kamwai jang noaroak nauna ohroj, pwa mour mehlel in armaj joh kin mine in koapwoa kan ma kamwai anki, mihndahr ia woahr dirin amwai koapwoa.”

16 Ih pel pwehng irai karajraj oauwe, “Woal koapwoahpwoa men mine, ma japwahu dir koannge. 17 Ih sapda pein lemleme, ‘Joh wija ngoah kak nekidla wehn joapwoaiho ohroj. Da ngoah kak wia? 18 Ioar mehwa me ngoah pirin wia; ngoah pirin kamwroahdi oai umwen nahk kan, ngoah wud kouda epwi ma koalik jang, wija ma ngoah pirin nekidla wehn joapwoaie apel oai koapwoa ohroj. 19 Ngoah pirin pein pwehng ngoahi, woal pai men koawoa! Koah anki koapwoa dir, ma koah anahne oang johnpar dir. Koawoa, injenmwahu; mwinge, nim, perperen!’ 20 A Koahs pwehng ih, ‘Armaj pweipwei men koawoa! Pwongoauwehr koah pirin mehdi! A inje ma pirin anki oamw koapwoahkan ohroj ma koah ne nekidpene?’ ”

21 Jesus kadoarihkihla karajrajjo, Ih pwa, “Me ioar doahroar pirin wiawihoang armaj kan ma kin koajokpene oang irai koapwoahn jampah, a joamwoahmwoa mwohn mijen Koahs.”

Koapwoarpwoarki Koahs

(Matthew 6:25-34)

22 Jesus pel pwehng Nah sohnpadahkkok, “Ioar mehwa Ngoah pwehng kioang kamwai; kamwai joah kin pwunodki amwai mour, dahkij kamwai pirin kang, ke likkoau kamwai anahne oang palwoaroamwaikan. 23 Pwa mour inenin kajampwal jang mwinge apel palwar inenin kajampwal jang likkoau. 24 Kamwai kapang mahnsang kan: irai johkin poadokdi, pel johkin doli, pel joh arai umwen nekidek; a Koahs kin kamwinge irai. A kamwai inenin kajampwal mehlel jang mahnsang kan! 25 Inje in kamwai jang in pwunod kak karoairoaihla ah mour awahioau.* 26 Ma kamwai johkak apwali joangoan moangoai oauwe, mihnda kamwai en pwunodki epwi me sohrohr? 27 *Kamwai kapang rohs kan doahroar ahr kin koapda; irai joh kin doadoahk, irai johkin wiahda arai likkoau. A kamwai en kidal pwa pel Nahmwarki Solomon, nehn ah koapwoahpwoa, joh kin kapwaski likkoau ling doahroar apas rohs pwiai. 28 Koahs ma kin kapwasihda dipwdipw kan, ma mine rehnnoauwe, a lakapw ne joh, peidek oang nehn sidohp pwidengla. A Ih joah nen pel uhdahn kalikkoauwi kamwai? Joangoan siksikin amwai pwojon!

29 “Doari, kamwai joah kin pwunod, kalap raprapahki pwa da kamwai pirin kang ke nim. 30 (Pwa armaj rosros kan ohroj nehn jampah ioar irai ma kin pwunpwunodki mehpwiai ohroj.) A Jamamwai kidal pwa kamwai anahne mehpwiai. 31 Kamwai en kin injinohki Wein Koahs mijkoalkoal, a Ih pirin kioang kamwai mehpwiai.”

Koapwoahpwoahn Nehnloannge kan

(Matthew 6:19-21)

32 “Joah majpwehk pwihnin jihpw siksik, pwa Jamamwaiho ne perenki en kioang kamwai Weiho. 33 Kamwai noaskihla amwai koapwoa kan, kioang mwani kan ihr joamwoahmwoa kan. Kamwai wiahng kamwai pwuko oau ma johkak dehnla, nekidla nehnloannge amwai pai kan, wija ma joh kin siksikla, pwa joh sohnpirap kak pirapoahjang, pel joh loanginmwoas kak koauwehla. 34 Pwa wija amwai pai kan mine, ioar mohngiongamwai pel mine.

Lidu kan ma kin Mwajmwajahn

35 *“Onnonop oang dahkij ma pirin indoa, kapwaskihda likkoauwin papah apel nihmwai lahm kan en okjekda. 36 *Doahroar lidu kan ma kin joujowi arai koaun ma pirin japahldo jang kamdipw in koapwoapwoaud. Nehn ah leldo apel lesles, irai kin risingdahng ih wanihmmwo anjoauwohr. 37 Joangoan peren in lidu kan ma arai koaun kapang irai kin poahd apel onop nehn ah japahldo! Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa ih pirin kihjang ah joakiddo kamwindihdi irai, apel papah irai. 38 Ia woahr peren in irai ma ih kapang arai onopda mihndahr ma ih indoa lopkoan pwong ke kosjang! 39 *Kamwai en kamehlele me; ma koaun in umw oau kidal anjoau sohnpirap men pirin indoahng in umwahu, ih jehpirin mweidoahng en koauwehla dilda. 40 Doari, kamwai pel pwili onnonop, pwa Nihn-Armaj pirin indoa nehn anjoau oau ma kamwai johpwa kajik.”

Lidu Loalpwoas ke Lidu Joaloalpwoas

(Matthew 24:45-51)

41 Peter pwa, “Koaun, karajraj pase doakoa kamai ke oang armaj ohroj?”

42 Koaunno japoang, “Inje ma koah wiahki jounkohwa loalpwoas apel loalkoang? Ioar ih ma ah koaun pirin kajapwildahng ih en apwali ah wijahu apel kioang lidu sohrohr kan kanrai mwinge nehn anjoau ma koanoahng. 43 Ia woahr peren in lidu meno, ma ah koaun kajaingdi ah wihwia me, nehn ah pirin pwurdohng in umwahu! 44 Mehlel Ngoah pwehng kamwai, pwa koaunno pirin kioang lidu mene en koaunda ah dipwjoau kan ohroj. 45 A ma liduhwo pwehng pein ih pwa ah koaunno nen kosin japahldo, ih ken sapda poki lidu sohrohr kan, woal apel li, a ih pel mwinge, nim apel jakaula, 46 koaunno pirin pwurdo rehn apel awa ma liduhwo johpwa kidal. Koaunno pirin poaloahpijoang ih apel kejpwiheklahng nehn pwungen ihr ma joaloalpwoas.

47 “Doari, lidu ma kidal dahkij ah koaun mwehuki ih en wia, a johpwa koaunopda pein ih, ih pirin uhdahn oaloa pokpok koalik. 48 A ih ma jehjoa dahkij ah koaun mwehuki ih en wia, a ih wia mehkij ma koanoahng en pokpokki, ih pirin oaloa pokpok siksik. Koanoahng me koalik en injang iraihok ma oaloa koalik, iraihok ma oaloa inenin koalik en kihda woahioau ma inenin koalik.

Jesus ioar Kahrpoan Sohrohrpijoang

(Matthew 10:34-36)

49 “Ngoah indoa pwa Ngoah en jaunnoang oai jampah; a, ia woahr Oai nimen pwa enken okda! 50 *Ngoah pirin oaloa poapdaij oau, apel ia woahr pwunod ma mine Ipoai, oaroh ngehd en doarihla! 51 Kamwai lemleme pwa Ngoah wahdohng jampah moaloailoai! Joah! Jaudi moaloailoai, pwa sohrohrpijoang. 52 Jang me inla peneinei oau ma sowoa limmen pirin sohrohrpijoang nehn pwungarai — jilmen pirin pallan roahmen, apel roahmen pirin pallan jilmen. 53 *Jahm kan pirin uhwoang nihrai jermwein kan apel jermwein kan pirin uhwoang jamarai kan. Nohno kan pirin uhwoang nihrai jerpein kan, apel jerpein kan pirin uhwoang inarai kan; nohno kan pirin uhwoang pahien nihrai jermwein kan, apel jerpein kan pirin uhwoang inen pahioaraihok.”

Woahwoahki Anjoau

(Matthew 16:2,3)

54 Jesus pel pwehng armajjok, “Nehn amwai kin kapang koasoau oau jang in palikapin loannge, kamwai kin pispis in pwa, ‘Pirin wud,’ a kin pwoaida. 55 Nehn amwai kin kapang eng ah kin koaljang in palieir, kamwai kin pwa, ‘Ih pirin pwideng,’ a kin pwoaida. 56 Mwalaun kamwai! Kamwai kapang jampah apel mijen loannge, kajawihda iren nehn woahwoa, da kahrehda kamwai jehjoa kajawihki woahwoahn anjoau oauwe?

Koapwungla nehn pwungen Koawoa apel Oamw Imwinsihsi

(Matthew 5:25,26)

57 “Da kahrehda kamwai joah pein kajawihki dahkij pwung ma kamwai en wia? 58 Ma armaj men pirin lelki koawoa mwoalen koapwung, engdehnki koapwungla nehn pwungamwa mwohn amwa pirin wia koapwung. Pwa ma koah johpwa, koah nen warahkiheklahng jounkoapwunngo, a jounkoapwunngo wud panglahng koawoa ipen pilijmehn, a pilijmehn oaloa koah peiddoang nehn kalpwuhj. 59 Ngoah pwehng koawoa in mehlel, pwa koah johkak diljang wijahu, oaroh koawoa pirin koapwungla mwanihok ohroj lel send mwoarmwoar in oamw pwaipwanid o.”

13

Kerpwihla Dipamwai kan ke Mehdi

1 Nehn anjoauwo mine armaj pwi wijahu ma pwehnglahng Jesus da ma wiawi oang mihn Galilee pwi, ma Pilate kojukdi nehn ahr wihwia arai meiroang kan oang Koahs. 2 Jesus japoangkihla irai, “Kamwai lemleme pwa mihn Galilee pwiai, ma mehkihdi joangoan kojkojjoauwe, ihr uhdahn armaj dipan naunahjang mihn Galilee-ok ohroj? 3 Joah dauluhl! Kamwai en kidal pwa ma kamwai johpwa kerpwihla dipamwai kan, kamwai ohroj nen pel mehdi doahroar irai. 4 A imdoahr woal eijek walmennok ma wijahn iroir in Siloam kipdi pohrai, kojukdi irai. Kamwai lemleme pwa me kadehdehda pwa irai nauna jang armaj ohroj ma kin koaujoan Jerusalem? 5 Joah dauluhl! Kamwai en kidal pwa ma kamwai johpwa kerpwihla dipamwai kan, kamwai ohroj nen pel mehdi doahroar irai.”

Karajraj in Suhkoa Fig ma Joh Wah

6 Jesus pel pwehnglahng irai karajraj pas, “Mine armaj men ah suhkoa fig pas mine nehn ah mwoaswello. Ih inlahng doli wah, a johpwa wah oau ih kapangda. 7 Ih pwehng nah jounmwoaswello, ‘Kapang pwa ne johnpar jiluh ngoah indoa kapkapang wehn suhkoa fig pase, a joh mehkij ngoah kapangda. Poaloahdihjang! Joh kaspoan a mohmohmourki pwirejje.’ 8 Jounmwoaswello japoangkihla woallo, ‘Maing, mweidoahng mijkoalkoal ma ih joah nehn uhwa nehn johnpar oauwe. Ngoah pirin jaripdi koiaji pidekihpene suhkoahu. 9 Ma ih pirin uhwa nehn johnpar allaluhdo, a mwehu; a ma joah, koah kapwa mweidoahng en poalpoaldi.’ ”

Jesus Kemwehuwihla Li Johmwehuki Sihn men Rehnin Sabbath

10 Rehnin Sabbath oau Jesus wihwia Ah padahk nehn jinakoke oau. 11 Lihmen pwili mine wijahu, ma ngenin johmwehu dilingla ih oaroain johnpar eijek waluh ma kahrehda ih johmwehu. Liho johmwehuki sihn, kojpene, johkak inenda. 12 Nehn en Jesus kapangda liho, Ih pwehnglahng, “Li, koah en mwehuda jang oamw johmwehu!” 13 Ih ken kihdahng poahk pohn liho, a nehn anjoauwohr liho ken inenpijoang apel uhda kapkapnga Koahs.

14 *Koaun in jinakokehu lioaskihla en Jesus kemwehuwihla lihmene rehnin Sabbath. Ih uhda pwehng pokonno, “Mine rehn wonou ma kisai en doadoahk; a ioar rehn koa ma kamwai en indoa pwa kamwai en kin oaloa kasihkeipamwai, a jaudi rehnin Sabbath!”

15 Koaunno japoangkihla ih, “Mwalaun kamwai! Jaudi kamwai ohroj kin jaladda kahu woal ke ejel jang nehn dohiarai apel ukla irai oang in pil pwa irai en nimpil rehnin Sabbath. 16 A lihmene ma kadaudok en Abraham ma ne joajjoajjoalki ipen Jehsen johnpar eijek waluh; a joah koanoahng ih en lapwda jang nehn ah joal rehnin Sabbath?” 17 En Jesus pajpoang oauwe kajarohdi irai ohroj ma uhwoang, a armaj ohroj likin irai perenkihda wihwia kapwuriamwei ohroj ma Ih kin wiahda.

Karajraj in Liporro in suhkoa ma Keiou Siksik

(Matthew 13:31,32; Mark 4:30-32)

18 Jesus pel pwa, “Dahkij Wein Koahs doahroar? Dahkij Ngoah kak karjahkihoang? 19 Ih doahroar liporro mustard oau ma armaj men oaloa apel poadokdi nehn ah mwoaswello. Liporro siksikko koapda wiahla suhkoa pas, mahnsang kan kin koammoal nehn rah kan.”

Karajraj in Ihs

(Matthew 13:33)

20 Jesus pel idoak, “Da Ngoah en karjahioang Wein Koahs? 21 Ih doahroar me: lihmen oaloa ihs kij doaloahkihda pilahwa koalik kij. Pilahwa ohroj ken pwoaipijoang. ”

Wanihmw Soahsiksik

(Matthew 7:13,14,21-23)

22 Jesus allaluhlahng nehn kahnihmw apel koujapw kan padpadahk oang armaj kan nehn Ah allaluhlahng Jerusalem. 23 Armaj men idoak oang Ih, “Maing, mehlel pwa armaj jipidpwi oar pirin mourla?”

Jesus japoangla irai, 24 “Kamwai engdehn in alu nehn wanihmw soahsiksikko; pwa Ngoah pwehng kamwai, armaj ngoadoar pirin jong dilda, a irai pirin johkak. 25 Nehn en koaun in umw men ah pirin uhda apel risingdi wanihmw in umwahu, kamwai pirin mine likin apel lesles apel pwa, ‘Maing, risingdahng kamai.’ Ih pirin japoangki kamwai, ‘Ngoah jehjoa mihn ia pwi kamwai.’ 26 Kamwai pirin japoangki, ‘Kamai ma pwili koawoa mwinge apel nim, apel koah ma ne padpadahk nehn amai kahnihmw!’ 27 *Ih pirin pel pwehng kamwai, ‘Ngoah pel jehjoa ia wija kamwai injang. Kamwai alwehjang ngoahi, kamwai ohroj armaj mwoarjuwed pwi!’ 28 **Ia woahr amwai pirin joang apel keikeikeisakai nehn amwai pirin widahli Abraham, Isaac, Jacob apel joukohp ohroj nehn Wein Koahs, a kamwai pirin kerpwihek jang loaloa! 29 A mihn palimese apel palikapi, mihn paliepeng apel palieir, pirin wud indoa mwindihoang kamdipw nehn Wein Koahs. 30 *Kamwai en kidal pwa iraihok ma mwerin anjoau oauwe, irai pirin mijoahla anjoauwo; a armaj in mijoa kan apkas irai pirin mwerinla.”

En Jesus Limpoak oang Jerusalem

(Matthew 23:37-39)

31 Nehn oar anjoauwo Pharisee pwi pwokdohng Jesus apel pwehng, “Maing, Koah pirin uhdahn injang me, inlahng ekij wija sohrohr, pwa Herod nimen kojukdi Koawoa.”

32 Jesus japoangla irai, “Kamwai alwe apel pwehng fox menen: ‘Koah en kidal pwa rehn oauwe apel lakapw, Ngoah pirin kauj jang ngen jaus kan ipen armaj kan, kemwehuwihla johmwehu kan; apel nehn kajiluh in rehn Ngoah pirin kadoarihla Oai doadoahk.’ 33 A, rehn oauwe, pel lakapw, pel pali, ma Ngoah uhdahn allaluhla; pwa joh wijahkij koanoahng joukohp men kin kojkojdi likin Jerusalem.

34 “Jerusalem, Jerusalem! Koah ma kin kojukdi joukohp kan, apel kin kasoahki sakai jounpakair kan ma koadoaddoardohng koawoa! Ia woahr koalik in Oai nimen jupwurkihpene poaihoa kai nihmw armaj kan, doahroar jummwa pein men kin pwainkihpene nah kan pehn poah kan, a koah kia mweidoahng Ngoahi! 35 *Doari, pirin johla sohn oamw Umw Joarwihen! Koah en kidal pwa koah johla pirin kapang Ngoahi, oaroh lel anjoau ma koah pirin pwa, ‘Koahs en kapaiahda Ih ma indoa in oadoan Koaunno!’ ”

14

Jesus Kemwehuwihla Woal Johmwehu men

1 Rehnin Sabbath oau Jesus pwili mwinge ipen Pharisee janjal men nehn umwahu; a armaj kan inenin mwajmwajahni Ih. 2 Woal men, ma ehn apel poah kan likammasda, indoa ipen Jesus. 3 Jesus pwehnglahng jounkawoahwoahn Kojonned apel Pharisee-ok, Ih idoak, “Ma asai Kojonneddo mweidda pwa kisai en kemwehuwihla armaj rehnin Sabbath, ke joah?”

4 Irai nennenlahr johpwa lallal. A Jesus oaloa woallo kemwehuwihla, kadarla ih. 5 *Ih pel pwehng irai, “Mine emen ipamwai ma nah jeri ke nah kahu men pirin kipdihoang nehn lipw oau rehnin Sabbath, a ih jehpirin pispis oapihdahjang loaloa, mihnda ma rehnin Sabbath?”

6 Irai ken johkak japoangki Ih mehkij.

Aksiksik apel Kadek

7 Jesus soahkda doahroar epwi ma lukdo kan ahr kin pilda dohiarai wija kan ma keiou mwehu, Ih pwehng irai ohroj karajraj pase: 8 *“Ma emen luke koawoa oang in kamdipw in koapwoapwoaud oau, joah mwindi nehn wijahu ma keiou mwehu. Pwa emen ma laplap jang koawoa pel kakkoar pwili lukdohng in kamdippwo, 9 ih ma luke kamwa doar indoa, pwehng koawoa, ‘Kioang woal mene dohioamwen.’ Koah nen jarohdi sohdihla in mwerinno. 10 A ma koah pirin oaloa luk, indoa mwindi in mwerin pwa ih ma luke koawoa en indoa pwehng koawoa, ‘Oai pirien, menlau indahdo in mijoa,’ Me pirin kahrehioang oamw woaunla ipen ohroj lukdo kan. 11 *Pwa irai ohroj ma kin kajapwilda pein ihr, nen siksikla; a ihr ma kin aksiksikki pein ihr, nen laplapla.”

12 Jesus pel pwehng woallo ma luke Ih, “Nehn oamw pirin wiahda mwingehn injauwaj ke injoausik, joah luke oang oamw pirien kan, ke rioamw kan, ke pel kijehmw kan, ke mihn ipoamw koapwoahpwoa kan — pwa doar irai dupuk oang koawoa luke oang koawoa in arai kamdipw. 13 Ma koah pirin wia oamw kamdipw, a koah en luke armaj joamwoahmwoa kan, armaj dangpel kan, armaj mwoasor kan, apel armaj majkun kan. 14 A, koah pirin kapaida, pwa irai johkak dupuk oang koawoa. Koah pirin oaloa dupkoan oamw kadek jang ipen Koahs nehn anjoau ma ihr ma lelpoak kan pirin iejda jang mehdi.”

Karajraj in Kamdipw Koalik

(Matthew 22:1-10)

15 Nehn en emen sohnkaparrok ma pwili mwindi in sehpillo ah rongda mehpwiai, ih pwehnglahng Jesus, “Ia woahr kapiren in iraihok ma pirin pwili mwindihoang in kamdippwo nehn Wein Koahs!”

16 Jesus pwehnglahng ih, “Mine woal men ma wiahda kamdipw koalik oau; ih luke armaj ngoadoar oang in kamdippwo. 17 Ne lel anjoaun mwinge, ih kadarla nah lidu men ipen ihrrok ma ne oaloa luk, ‘Indoa pwa joang ohroj ne onopda.’ 18 A emenemen irai ken pwahda kahrpoan ah johkak pwili inla. Emen pwehng liduhwo, ‘Ngoah dupukda japw oau, ngoah uhdahn pirin inla kapang; menlau oaloahda oai poakmahk e.’ 19 A emen pel pwehng ih, ‘Ngoah dupukda noai kahu woal eijek, ngoah allaluhlahng jongda irai apkas. Menlau oaloahda oai poakmahk e.’ 20 A emen pel pwa, ‘Ngoah kapwehsen pwoapwoaudla, ioar kahrehda ngoah joh kak pwilihki alwe.’ 21 Liduhwo pwurla pwehng ah koaunno mehkan ohroj. Koaunno inenin lioas, ih pwehng nah liduhwo, ‘Alwe nehn allap kan apel aljop kan in nehn kahnihmw oauwe, koah ukdo ihr joamwoahmwoa kan, ihr dangpel kan, ihr majkun kan apel mwoasor kan.’ 22 Mwerin anjoau oau, liduhwo pel pwa, ‘Maing, joang ohroj ne wiawi doahroar da ma koah pwahla; apel minminehr dohn epwi.’ 23 Koaunno pel pwehng liduhwo, ‘Alwe nehn alin likin kahnihmw oauwe, pwehng armaj kan en indoa pwa umwoaie en dirla. 24 Kamwai ohroj en kidal pwa johpwa emen in irai ma oaloa lukkok pirin pwili jong oai kamdippwe!’ ”

Mourin Pwili Jesus

(Matthew 10:37-38)

25 A pokon koalik oau kahkahkauj Jesus, Ih pwurlahng irai pwa, 26 *“Ma emen nimen pwilihla Ngoahi, a ih ipwilki jamah, inah, pahioa, nah jerihkan, riah kan apel pein ih koalik jang ah ipwilki Ngoahi, ih johkak en wiahla Noai sohnpadahk. 27 *Apel emen ma johpwa wahda ah lohpwu apel kaujdo Ngoahi, ih johkak wiahla Noai sohnpadahk. 28 Pwa ma emen ipamwai, nehn ah koajkoajoane en kouda ah umwen iroir oau, a ih pirin mwindi lemleme ma isar nah mwanihn kadoarihla doadoahkko. 29 Pwa ma joah, ih johpwa nen kak kadoarihla umwen iroirro mwerin ah ne kihdihoang poahjoanno. Armaj ohroj ma kapang, irai pirin uruhrkihda ke kapiski, pwa, 30 ‘Armaj mene sapkihda kouda umw oau, ih johkak kadoarihla!’ 31 Ma nahmwarki men pirin mahwinki armaj 10,000 (nen) oang emen nahmwarki sohrohr ma nainki armaj 20,000 (rienen), ih uhdahn pirin mwindi lemleme ma ih kak kalwehkihdi armaj rienenno nah armaj nenno. 32 A ma ih johkak, a ih pirin kadarla nah jounpakair nehn ara dohpijoang pwa en poakmahk apel nehnpwungmwehula.” 33 Jesus pel pwa, “Ioar pel doahroar kamwai; johpwa emen kamwai kak wiahla Noai sohnpadahk, ma ih joah mweijang me ohroj ma ih anki.”

Jed ma Joh Kaspoa

(Matthew 5:13; Mark 9:50)

34 “Jed mehkij ma mwehu, a ma nimen jeddo johla, joh mehkij kak kajpahlihdo nimen jeddo. 35 Ih pel johla kaspoahng pwirej ke koiaji; ih kin kejpwihekla. Rong, ma mine sioammwen!”

15

Jihpw ma Joaloangla

(Matthew 18:12-14)

1 *Rehn oau dirin jounrik daksis apel armaj jekenken kan indoa pwa irai en rong Jesus. 2 Pharisee-ok apel jounpadahk in Kojonneddok sapda lipahned, pwa, “Woal mene kin kajamwo ihr ma jekenken kan apel kin pwili mwinge iparai.” 3 Jesus pwehng irai karajraj pase:

4 “Ma mine emen kamwai ma nah jihpw epwiki, a emen joaloangla — da ih pirin wia? Ih joah pirin kihdi min duweijek dohmenno nehn mohj, apel inla raprapahkihjili jihppwo ma joaloanglahu oaroh ih kapangda? 5 A nehn ah ne kapangda, ih perenda kihdahng pohn aproa 6 wahlahng in umwahu apel kapokonpene ah piriennok apel mihn ipoahk, pwehng irai, ‘Kamwai pwili ngoahi malauda pwa ngoah ne kapangda noai jihppwo ma joaloangla. Kisai kamdipw!’ 7 Ngoah pwehng kamwai, pwa me pirin doahroar perenno ma mine nehnloannge ma armaj dipan mennoar koaluhla jang armaj 99 (duweijek dohmen) ma pwung apel joah anahne koaluhla.”

Mwaniho ma Joaloangla

8 “Imdoahr ma mine lihmen ma nah mwani silper eijek, a oau joaloangla, da ih pirin wia? Ih akanda lahm oau, pohkda nehn umwahu apel rapahki mwehu wija ohroj, oaroh ih kapangda mwaniho. 9 A nehn ah ne kapangda, ih pirin panginpene ah piriennok apel mihn ipoahk, pwehng irai, ‘Kamwai pwili ngoahi malauda, pwa ngoah ne kapangda noai mwani wa ma joaloangla!’ 10 Ngoah pwehng kamwai ioar doahroar nihn Koahs sohnloang kan, irai kin malaukihda armaj dipan men ma koaluhla.”

Jermweinno ma Joaloangla

11 Jesus pel pwa, “Mine woal men ma nah jermwein roahmen. 12 Jermwein siksikko pwehng jamahu, ‘Pahpa, kihdoahng ngoahi oai pwaij ma uhdahn oai jang in johjo.’ Jamahu ken nehkpijoang johjo oang nah jermwein roahmenno. 13 A mwerin rehn pwi, jermwein siksikko noaskihla ah pwaij jang in ah johjo, wahda mwanihok, jeiloaklahng japw doh oau wija ih kerpwihla mwahl nah mwanihok in mour juwed. 14 Nehn ah koarjoahla ah me ohroj, a lehk koalik oau lel jappwo, jermweinno sapda mwakohkohla. 15 Ih inla ipen pwildak in jappwo men pwa en doadoahk ipoa, ih ken kadarla jermweinno en apwali nah pijjok. 16 Jermweinno kin nimen pwili kang kenen pijjok, joh armaj kioang ih en kang. 17 Nehn ah poahmda ah japwung, ih pwa, ‘Ia woahr dirin mwinge ipen nihn joamoaiho sohndoadoahk, a ngoah ken pirin mehkihdi oai mwakohko! 18 Ngoah pirin uhda, pwurla ipen joamoaiho pwehng ih, “Pahpa, ngoah ne dipda ipen Koahs apel ipoamw. 19 Ngoah ne johla koanoahng koawoa en nainki; wiahkihla ngoahi emen nihmw sohndoadoahk.” ’ 20 Ih uhdahr ken pwurla ipen jamahu.

“Ih kahjikkoar koaroannoang ummwo, a jamahu ne kapangda ih. Nehn kapehdin mwoakidkihda koalikin ah ipwilkihda nah jermweinno. Ih kijoulahr jupwurpene misik. 21 A, jermweinno pwa, ‘Pahpa ngoah ne dipda ipen Koahs apel ipoamw; ngoah ne johla koanoahng en adanki nihmw jermwein.’ 22 A jamahu pangin nah liduhwok, pwehng irai, ‘Kamwai pispis wahdo likkoauwa ma keiou mwehu kalikkoauwihkihda ih. Kamwai kioang rihng in jandin poah apel ju in ehn. 23 Kamwai wahdo kahu pwulopwul moad kojukdi, pwa kisai en kamdipwki! 24 Pwa noai jermweinne ne mehdi, ah ne pel mourda, ih ne joaloangla, a ne pel diarekda.’ Irai sapda kamdipw.

25 “Anjoauwohr jermwein koalikko minmine nehn japw. Anjoauwo ih koaroandohng ummwo, ih rongda ahr koajkoajoang apel kahkahlek. 26 Ih pangindo emen sohn papahk, idoak ipoa, ‘Dahkij wihwiawi?’ 27 A sohn papah japoang pwa, ‘Rioammwo ne pwurdo, joamoammwo kojukdi kahu pwulopwul moaddo, pwa ih pwurdohng ih, mour apel sihkei.’ 28 Jermwein koalikko inenin lioas johpwa nimen dilda nehn ummwo. Jamahu dilla likin, poaki ipoa en dilda. 29 Ih japoangki jamahu, pwa, ‘Johnpar dihrdir ngoah ne doadoahk oang koawoa doahroar lidu men apel johpwa koauwehla oamw kojonned oau. A dahkij koah kioang ngoahi? Pel johpwa kuhs men ma ngoah en kamdipwihki oai piriennok! 30 A, nihmw jermweinno ma ne koarjoahkihla ah johjo oang li juweddok, a koah ken kojuk oang kahu pwulopwul moaddo nehn ah pwurdo!’ 31 Jamahu japoang, ‘Noai jeri, koah kin minminehr ipoai anjoau ohroj, apel oai koapwoa ohroj oamw. 32 Mwehu koawoa en pwili kamai perenda wia kamdipw oauwe, pwa rioammwo ne mehdi, a ne pel mourda; ah ih ne joaloangla, ih ne pel diarekda.’ ”

16

Jounkohwa Mwoarjuwed

1 Jesus pel pwehng Nah sohnpadahkkok, “Woal koapwoahpwoa men mine, ma nah lidu men kin kohwahki ah koapwoahk. Woal koapwoahpwoahu rongda pwa jounkohwahu kin wia koauwehla ah koapwoahk. 2 Ih pangindo nah jounkohwahu idoak ipoa, ‘Imdoahr rong pase ma pid koawoa? Kajalehda me ohroj doahroar oamw apwali oai koapwoa kan, pwa koah ne johla wia noai jounkohwa.’ 3 Jounkohwahu pwehng pein ih pwa, ‘Dahkij ngoah en wia? Pwa oai koaunno ne pirin kihjang oai kouwa doadoahk. A ngoah jasihkei in doadoahk nehn pwirej, ngoah mehk in poakpoakjili. 4 Apkas ngoah ne kidal pwa da ngoah en wia! Pwa ma ngoah ne johla doadoahk, oai pirien kan en kak kajamwo ngoahi oang nehn umwarai kan.’ 5 Ih pangindo armaj ohroj ma pwaipwanid oang ah koaunno. Ih idoak ipen armajjo ma indoa keiou, ‘Ia woahr oamw pwaipwanid oang koaunno?’ 6 A ih japoang, ‘Diroam in oail olip epwiki.’* A ih pwehng, ‘Oaloa nihmw pukken pwaipwanid en, mwindi insingehdi diroam limeijek.’ 7 A ih pel idoak ipen emen, ‘A koah , ia woahr oamw pwaipwanid?’ A ih japoang, ‘Pehk in wihd kid.’† A ih pwehng, ‘Oaloa nihmw pukken, mwindi insingehdi pehk walipwki.’ 8 Nehn en koaunno kidalda, ih kapngahla loalkoang mwoarjuwed in jounkohwahu; pwa armaj kan ma kijehn jampah, irai ma kin lemlemehr pein irai koalikjang armaj kan ma kijehn maram.”

9 Jesus pel pwa, “Ngoah pwehng kamwai, kamwai en doadoahkkihoang armaj kan amwai koapwoahn jampah kan, pwa irai en wiahla amwai pirien, pwa nehn amwai koapwoa kan nen johla, Koahs pirin kajamwo kamwai oang nehn dohiamwai joahsuk. 10 Inje ma kin mehlel oang mehkij ma siksik, ih pirin pel mehlel oang mehkij ma koalik; apel ih ma kin joah mehlel oang mehkij ma siksik, ih pirin pel joah mehlel oang mehkij ma koalik. 11 Ma kamwai johpwa pirin mehlel oang pai in jampah kan, a inje pirin mehlel oang kamwai in pai mehlel kan in puwoa? 12 Apel ma kamwai joah mehlel oang doadoahk in kouwahki oang emen ah dipwjoau, a inje ma pirin kioang kamwai mehkij pwa en wia uhdahn amwai?

13 *“Joh lidu men kak papah koaun roahmen, pwa ih pirin lioassoang emen a ipwilki emen; ih pirin kajampwalki emen, a mwamwahlki emen. Doari, kamwai johkak papah Koahs apel mwani.”

En Jesus Lal pwi

(Matthew 11:12,13; 5:31,32; Mark 10:11,12)

14 Pharisee-ok pwili rongrong mehpwiai ohroj; irai kin kapkapiski Jesus, pwa ahr kajampwalki mwani. 15 Jesus pwehng irai, “Kamwai kin akpwungki pein kamwai mwohn mijen armaj kan, a Koahs pwen kidal nehn mohngiongimwai kan. Dahkij ma armaj kin kajampwalki, kin wiahla mehkij mwahl mwohn mijen Koahs.

16 *“Manmanin Kojonned in Moses apel padahk in joukohppok ne mine jang kawahu indoa lel nehn mwein John jounpoapdaij; a jang nehn anjoauwo Rongmwehu doahroar Wein Koahs lolohkjili apel armaj ohroj kin engdehnki en dildahng nehn Wein Koahs. 17 *A pwen moangoai oang nehnloannge apel jampah en johrla jang iroa keiou siksik kij in Kojonneddo en johrla.

18 *“Ma woalmen mweijang pahioa, painkihda emen li sohrohr, ih wiahda dipen kamwahl; apel emen ma painkihda li ma pahioahu ne mweijang, ih pel wiahda dipen kamwahl.”

Woal Koapwoahpwoa men apel Lazarus

19 “Anjoau oau woal koapwoahpwoa men mine ma kin likkoauki likkoau keiou mwehu apel mourki mour koalik dupkoa rehn ohroj. 20 Pel mine woal joamwoahmwoa men oadoa Lazarus, ohla kilin, ma kin wijiklahng in wanihmw in umwen woal koapwoahpwoahu; 21 pwa ih kin nimen kang mwoarmwoar in mwinge ma ki kipdihjang pohn en woal koapwoahpwoahu ah sehpillo. Doahkkok kin pel samwsamwe ah ohlahk. 22 Woal joamwoahmwoahu mehdi, sohnloanngok wahdahla ih nehnloannge ipen Abraham. Woal koapwoahpwoahu pel mehdi joajjoardi, 23 nehn ah weiweiroak nehn Hades, ih jipwoaldahla kapangda Abraham wija doh, a Lazarus mine ipoa. 24 Ih poangpoangdahla pwa, ‘Pahpa Abraham, ipwilkihda ngoahi! Kadardo Lazarus pwa en kadu jandin poah nehn pil, ih kamwolouwihki loawoaioa, pwa ngoah ne inenin pwidengla nehn oai oauwe.’ 25 Abraham japoang, ‘Noai jeri, lemleme pwa koah ne oaloa me mwehu ohroj nehn oamw mour, a Lazarus oaloa joang nauna ohroj, ioar mehwa ih injenmwahuki anjoau oauwe, a koah mine nehn oamw moadoak. 26 A pel oau, wahu koalik oau mine nehn pwungasai; ihrrok ma nimen doauwe jang loappoauwe johkak, pel ihrrok ma nimen doaudo jang men pel johkak.’ 27 Woal koapwoahpwoahu japoang, ‘A ngoah poaki ipoamw, pahpa Abraham, kadarla Lazarus in umwen joamoaiho, 28 ipen rioai jermwein limmenno. Kadarla ih en kaperki irai pwa irai en joah indoahng wija kamoadoak kije.’

29 “Abraham pwehng ih, ‘Moses apel joukohppok mine ipen rioammwok pwa en kaperki irai joang ohroj; rioammwok en rong da irai pwa.’ 30 Woal koapwoahpwoahu japoang, pwa, ‘Maing, Pahpa Abraham, joang oauwe johpwa isar! Ma emen jang ipen irai ma ne mehdi kan iejda inla iparai, a irai nen pwurjang diparai kan.’ 31 A Abraham japoang, ‘Ma irai joah rong Moses apel joukohppok, irai pel jehpirin kamehlele emen ma pirin iejda jang ipen ihr ma ne mehdi.’ ”

17

Dihp

(Matthew 18:6,7,21,22; Mark 9:42)

1 Jesus pwehng Nah sohnpadahkkok, “Joang kan ma kin kahrehioang armaj nehn dihp uhdahn kin pwen wiawi; a meid naunahng armajjo ma kin kahrehda joang pwiai! 2 Ma emen ma kahrehioang jeri siksik pwiai nehn dihp, mwehu oang oau sakai koalikko en pirapirroang in sipinwoaroa peidekla nehn madauwo. 3 *Kamwai en kalke pein kamwai!

“Ma rioamw men dipda, woarwoarihda; ma ih koaluhla, mahkoahng. 4 A ma ih wiahda japwung oang koah pehn ijuh nehn rehnnoau, a pehn ijuhwo ih indoa ipoamw pwa, ‘Ngoah koaluhkihla oai japwung,’ a koah uhdahn pirin mahk oang.”

Pwojon

5 Wahnpoaroannok pwehng Koaunno, “Maing, kakoalikihla amai pwojon.”

6 Koaunno japoang irai, “Ma amwai pwojon woahr liporrohn mustard oau, kamwai kak pwehng suhkoa pase, ‘Pein wijjekda jang men inla poaddi nehn madauwo,’ a ih nen peikkoang kamwai.

En Lidu men ah Pwukoa

7 “Ma emen in kamwai mine nah lidu ma mwoasmwoaswel ke appwapwali jihpw nehn japw; a nehn ah pirin pwurdo jang nehn japw, kamwai kin pwehng en karwaro inla mwingehla? 8 Joah dauluhl! Koah en pwehng ih, ‘Koaunopda koanoai mwingehn joausik, koah sahpis oang ngoahi nehn oai mwingmwinge apel nim pil; mwerin, koah kapwa mwinge.’ 9 Lidu men joah koanoahng oaloa kajpahl kalahngan, ma ih peik oang ah koaunno. Ke da? 10 Ioar pel doahroar kamwai; kamwai pirin pel kapwaihahda meohroj ma kileldi oang kamwai en wia, kamwai en kin pwa, ‘Kamai lidu pwi; ioar oar pwoaijoamai, kamai en kapwaihahda amai pwukoa.’ ”

Jesus Kemwehuwihla Woal Lepa Eijek

11 Nehn en Jesus allaluhlahng Jerusalem, Ih wud nehn pwungen Samaria apel Galilee. 12 A nehn Ah dilda nehn koujapw oau Ih suhwoang woal lepa eijek. Irai uhda ekij dohla, 13 rahrahulahng, pwa, “Maing, Jesus amai Koaun! Jeuweje kamai.”

14 *Jesus kapangda irai, Ih pwa, “Kamwai alwe ipen jamwrouwok oaloa kajau iparai.”

A nehn anjoau ma irai allaluhla, irai ne mwakelkelda. 15 Emen in irai, nehn ah kapangda doahroar ah ne mwakelkelda, ih pwurdo ipen Jesus, ngil koalikda kapkapnga Koahs. 16 Ih poadpwomwla mwohn ehn Jesus pel kapkapnga Ih. A woallo mihn Samaria men. 17 Jesus pwa, “Jaudi irai woal eijek ma ne mwakelkelda? A ia irai dohmenwa? 18 Da wia mihn likin menehr ma pwurdo pwa en kajpahl kalahngan oang Koahs?” 19 Jesus pwehnglahng woallo, “Doari, uhda, alwe pwa oamw pwojonnen ne kemwehuwihla koah.”

Indoahn Wein Koahs

(Matthew 24:23-28,37-41)

20 Pharisee pwi kalelpoak ipen Jesus, “Ngehd Wein Koahs pirin indoa?” Ih japoang irai, pwa, “Wein Koahs joh kin indoa in mwomw janjal. 21 Joh emen pirin pwa, kapang ioar ih me, ke ioar ih o; pwa Wein Koahs ne mine nehn kamwai.*”

22 A ih pwehnglahng Nah sohnpadahkkok, “Anjoau oau pirin indoa ma kamwai nen nimen kapang rehn in Nihn-Armaj, a kamwai nen johkak. 23 Mine irai pwi pirin pwehng kamwai, ‘Kamwai rapahki o! Ke, rapahki me!’ A kamwai joah alwe rapahki. 24 Pwa doahroar en joarom kin kamaramihda jampah jang oaloap lel oaloap, me ioar doahroar pirin wiawi rehn in Nihn-Armaj. 25 A keiou, Ih pirin oaloa loklok koalik, a armaj in nehn mwei oauwe joah nimen oaloahda Ih. 26 *Dahkij ma wiawi nehn mwein Noah, ioar nen pel wiawi nehn mwein Nihn-Armaj. 27 *Armaj ohroj kamkamdipw, jakjakau, pwoapwoaud mwahl, oaroh lel rehnno ma Noah dilloang nehn warihmmwo, nohlik koalikko leldo, kojukdi ihr ohroj. 28 *Pel doahroar da ma ne wiawi in mwein Lot, armaj ohroj kamkamdipw, jakjakau, noasnoas, japwjapw, kokou umw; 29 A rehnno ma Lot injang nehn Sodom, oai apel sulfur mwoardi jang nehnloannge, kojukdi ihr ohroj. 30 Ioar doahroar ma pirin wiawi nehn rehn in Nihn-Armaj Ah pirin janjalda.

31 *“Nehn rehnno armaj men ma mine pohn umwahu, ih en joah doaudi oaloa ah koapwoa. Pel doahroar armaj men ma minmine nehn japw, ih en johpwa pwurdo in umwahu. 32 *Samsaman pahien Lot-o! 33 *Inje ma nimen doaroahla ah mour, ih pirin luhj jang; a emen ma nimen mihndahkihla ah mour, ih pirin mourla. 34 Ngoah pwehng kamwai pwa pwonngo armaj roahmen pirin moair pohn pehd oauwoar, emen pirin wijikjang, a emen pirin luhwoahdi. 35 Li roahmen pirin daulahk pilahwa; emen pirin wijikjang, a emen pirin luhwoahdi. 36 [Armaj roahmen pirin minmine nehn japw, emen pirin wijik jang, a emen pirin luhwoahdi.]”

37 Sohnpadahkkok idoak ipen Jesus, “Maing, ia wija mehpwiai pirin wiawi?”

Jesus japoangki irai, “Wija ma palwar mehdi oau mine, ioar wijahwa vulture kin pokonlahng.”

18

Karajraj in Liohdi apel Jounkoapwung men

1 Jesus pwehng Nah sohnpadahkkok karajraj pase, pwa en padahkihoang irai en kin poaden kapkap, joah koakoahkla. 2 “Jounkoapwung men mine nehn kahnihmw oau, ih johkin mijik Koahs apel joh kin woaunki armaj. 3 Liohdi men pel minehr nehn kahnihmmwo, ma kin pwurpwuroa jounkoapwunngo en rapahki ah pwung, poaki ipoa, ‘Jeuweje ngoahi nehn roapoan pwung oang poalloaiho!’ 4 Anjoau roairoai jounkoapwunngo johpwa nimen wia mehkij, mwuhr ih pein lemehda nehn kapehdin, ‘Mihndahr ma ngoah johkin mijik Koahs apel johkin woaunki armaj, 5 a ngoah pirin jeuweje lihmene en rapahkihda ah pwung, pwa ih en johla kadroapwoa ngoahi apel johla kin pwurdo koauwehla oai anjoau.’ ”

6 Koaunno pel pwa, “Rong da ma jounkoapwung nauna mene pwahpwahpwa. 7 A, imdoahr, Koahs nen joah pirin jeuweje Nah armaj kan ma kin poak jauwaj inrehn apel inpwong? Ih pirin kos in jeuweje irai? 8 Kamwai en kidal pwa ih uhdahn pispis in jeuweje irai ki arai anahn kan. A Nihn-Armaj pirin diar pwojon nehn jampah nehn Ah indoa?”

Karajraj in Pharisee apel Jounrik Daksis men

9 Jesus pel pwahla karajraj pase oang armaj pwi ma kin akpwungki pein ihr apel lioassoang epwi: 10 “Armaj roahmen inlahng kapkap nehn Umw Joarwiho; emen ira Pharisee, a emen jounrik daksis. 11 Pharisee-o uhda kapkap ih pwa, ‘Maing Koahs, ngoah kapingkalahngan kioang Koawoa oai joh kin noaroak, oai joh kin mwoarjuwed, oai joh kin kamwahl doahroar armaj kan. Ngoah pel kapingkalahngan kioang koah oai pel johpwa doahroar jounrik daksis mene. 12 Ngoah kin kaijihjol pehn riau nehn wihk oau, apel ngoah kin meiroangki eijek kij oau jang nehn meohroj ma ngoah anki.’ 13 A jounrik daksisso uhda ekij dohlahjang, ih joah nimen jardahlahng nehnloannge, a ioar mehwa ih wihwia, pokpoki nehn pwalah, pwa, ‘Maing Koahs, mahk oang ngoahi, armaj dipan men!’ ” 14 *Jesus pwa, Ngoah pwehng kamwai, “Kamwai en kidal pwa jounrik daksisso pwungla ipen Koahs, ih pwurla in umwahu; a Pharisee-o joah. Pwa ohroj ma kin aklaplapki pein ihr, pirin siksikla; a ohroj ma kin aksiksikki pein ihr, pirin laplapla.”

Jesus Kapaiahda Jeri Siksik pwi

(Matthew 19:13-15; Mark 10:13-16)

15 Armaj pwi wahdohng Jesus nihrai jeri siksik pwi pwa en kihdahng poah pohrai. Sohnpadahkkok kapangda ken woarwoarihda irai. 16 A Jesus pangindo jeri siksikkok apel pwehnglahng sohnpadahkkok, “Mweidoahng jerihkan en indoa ipoai. Kamwai joah iroahdi irai; pwa wein Koahs ioar wein joangoan armaj pwiai. 17 Mehlel Ngoah pwehng kamwai, pwa emen ma jehpirin oaloahda Wein Koahs doahroar jeri siksik men, ih johkak dilda loaloa.”

Woal Koapwoahpwoa men

(Matthew 19:16-30; Mark 10:17-31)

18 Emen koaun in mihn Jew-ok idoak ipen Jesus, “Jounpadahk mwehu, dahkij ngoah uhdahn wia pwa ngoah en kak oaloahki mour joahsuk?”

19 Jesus pwehng ih, “Amwda koah ke panginki Ngoahi jounpadahk mwehu? Joh emen ma mwehu, Koahs kalahpwuk. 20 *Koah ne kidal kojonned kan: ‘Joah kamwahl; joah kojukdi armaj; joah pirap; joah likamw; woaunki joamoamw apel inoamw.’ ”

21 Woallo japoang Jesus, “Ngoah ne kapwaihahda kojonned pwiai jang nehn oai siksik.”

22 Nehn en Jesus rong, Ih pwa, “Pel mine mehkij koah anahne wia. Noaskihla meohroj koah anki, kioang dupkoa kan armaj joamwoahmwoa kan, oamw pai nehnloannge nen koalikla; indoa pwilihla Ngoahi.” 23 Nehn en woallo rongda me, ih inenin injinjuwedla, pwa ih woal inenin koapwoahpwoa men.

24 Jesus kapang doahroar ah injinjuwed, Ih pwa, “Ia woahr apwal in armaj koapwoahpwoa en dilda nehn Wein Koahs! 25 Apwal oang armaj koapwoahpwoa men en dilda nehn Wein Koahs jang kamel men en dilda nehn pwokin sihpas.”

26 Iraihok ma rongrong Jesus kalelpoak pwa, “A doar inje ma kak mourla?”

27 Jesus japoang, “Mehkij ma johkak ipen armaj, a uhdahn kak ipen Koahs.”

28 Peter pwehng Jesus, “Maing, kamai ne injang umwamai kan, pwa kamai en pwilihla koah.”

29 Jesus pwa, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, ma emen injang umwah, pahioa, riah, jamah, inah, nah jerihkan ki Wein Koahs, 30 pirin oaloa dupkoa koalik nehn mour oauwe, apel nehn mweiho ma pirin indoa, irai pirin oaloa nehn mour joahsuk.”

Kajilpak in en Jesus sikoa doahroar Ah pirin Loklok apel Mehdi

(Matthew 20:17-19; Mark 10:32-34)

31 Jesus kalahpwukihla Nah sohnpadahk eijek roahmenno, pwehng irai, “Kapang! Pwa kisai allaluhlahng Jerusalem, wijahu ma meohroj joukohppok ne insingehdi doahr Nihn-Armaj, pirin pwoaida. 32 Ih pirin likliklahng ipen mihn likinnok, ma pirin kapiski Ih, kihjang woaun in Ih, apel andipoa Ih. 33 Irai pirin poki apel kojukdi Ih, a rehn kajiluh Ih pirin iejda.”

34 A sohnpadahkkok johpwa woahwoahki da Ih pwa; woahwoahn lal pwiai rirjang irai, irai joh kak en woahwoahki dahkij Jesus pwahpwahpwa.

Jesus Kemwehuwihla Woal Majkun men

(Matthew 20:29-34; Mark 10:46-52)

35 Nehn en Jesus ne allaluhla koaroanlahng Jericho, mine woal majkun men minmine imwin allo mehlahn poakpoak mwani. 36 Nehn ah rongda pokonno daulihla ih, ih idoak, “Dahkij wiawi?”

37 Irai pwehng ih, “Jesus mihn Nazareth ma allaluhla.”

38 Woallo rahulahng, “Jesus! Nihn David! Jeuweje ngoahi!”

39 Armajjok ma mine mijen pokonno woarwoarihda ih, apel pwehng ih en nennenla. A ih kapwa kakoalikihla ngiloa, pwa, “Maing, Koah ma nihn David! Jeuweje ngoahi!”

40 Jesus uhdi ruwoj woal majkunno en wijikdo ipoa. Nehn en woallo koaroando ipoa, Ih idoak oang, 41 “Da koah nimen Ngoah en jeuwejehki koah?”

A ih pwa, “Maing, ngoah anahne pwuroahng kapangda wija.”

42 Jesus pwehng ih, “Ken kapangda! Oamw pwojon en ma kemwehuwihla koah.”

43 Nehn anjoauwohr ih kak kapangda wija, ih ken pwilihla Jesus apel kapkapnga Koahs. Nehn en pokonno kapang manman oauwe, irai ohroj pel kapkapnga Koahs.

19

Jesus apel Zacchaeus

1 Jesus dilda apel allaluhla nehn Jericho. 2 Woal koapwoahpwoa men mine wijahu, oadoa Zacchaeus, ma laplap ipen jounrik daksissok. 3 Ih nimen kapang pwa inje Jesus, a jang in ah mwosmwos, ih johkak kapang Jesus nehn pokonno. 4 Ih ken kijoula mwohn pokonno, doaudahng nehn suhkoa sycamore pas, pwa ih en kapang Jesus ma pirin wuddo wijahu. 5 Nehn en Jesus lel wijahu Ih jarda pwehng Zacchaeus, “Zacchaeus pispis doaudi pwa rehn oauwe Ngoah pirin lel ipoamw nehn umwoammwo.”

6 Zacchaeus ken pispis doaudi, peren koalik kajamwo Jesus oang nehn umwahu. 7 Armaj ohroj ma ne pwili kapang me, irai sapda lipahnedki, pwa, “Woal mene ne pwili inla jang in Ah luk oang nehn umwen woal dipan men!”

8 Zacchaeus uhda mwohn Koaunno, pwehng, “Maing, ngoah pirin kijkijoahki oaloap in oai koapwoa joamwoahmwoa kan, a ma mine emen ma ngoah kapweipweidi, ngoah pirin koapwung oang pak pahu koalikjang.”

9 Jesus japoang, “Rehn oauwe koamoaur ne lelloang in umw oauwe, pwa pel nihn Abraham armaj mene. 10 *Pwa Nihn-Armaj indoahng rapahki apel koamoaurla irai kan ma ne joaloangla.”

Karajraj in Mwani Kohl

(Matthew 25:14-30)

11 Nehn en armajjok ahr rongrong mehpwiai, Jesus pel kapsahng apas karajraj. Ih ne koaroanlahng Jerusalem, armajjok kin lemleme pwa Wein Koahs ne pirin oar janjalda. 12 Ih pwa, “Woal laplap men mine ma jeiloaklahng nehn japw dohioau pwa en kajapwildahng nahmwarki; a ih pirin pel japahldohng nehn uhdahn ah wija. 13 A mwohn ah pirin kijoula, ih panginpene nah lidu eijek, kioang emenemen mwani kohl oau, ih pwehng irai, ‘Kamwai kapang da ma kamwai kak wihn kihda jang in mwani pwiai, oaroh ngoah pwurdo.’ 14 A armaj in jappwo kin lioassoang mehlel woallo, ioar mehwa irai kadarkihla jounpakair pwi mwerin ih en pwa, ‘Kamai joah mwehuki woal mene en wia amai nahmwarki.’

15 “Woallo ne wiahla nahmwarki ih japahldo. Ih pispis ruwoj nah liduhwok en indoa ipoa, pwa ih en kapang ia woahr mwani irai wiahda. 16 Lidu keiouwo indoa, pwa, ‘Maing, me ioar mwani kohl eijek ma ngoah wihnki jang in mwaniho ma koah kioang ngoahi.’ 17 Woallo pwehng ih, ‘Inenin mwehu! Lidu lelpoak men koah. A pwa jang in oamw loalpwoas in mehkij ma siksik, ngoah pirin kioang koah en koaun kahnihmw eijek.’ 18 Karoahmen in liduhwo pel leldo pwehng ih, ‘Maing, me ioar mwani kohl limoau ma ngoah wihnki jang in mwaniho ma koah kioang ngoahi.’ 19 A ih pwehnglahng, ‘Ngoah pirin kioang koah en koaun kahnihmw limoau.’ 20 Pel emen lidu indoa pwehng ih, ‘Maing, kapang nihmw mwanihwa me, ngoah nekidla nehn dipwin likkoau kij. 21 Ngoah mijik koah pwa koah woal jakon men. Koah kin oaloa mehkij ma jaudi oamw apel dolihdi mehkij ma koah joah poadokdi.’ 22 Woallo pwehng ih, ‘Lidu naunahmen koah! Ngoah pirin doadoahkki pein oamw lal kan pwa en kadeikda koah. Koah kidal pwa ngoah woal jakon men, ma kin oaloa mehkij ma jaudi oai apel doli mehkij ma jaudi ngoah poadokdi. 23 A amwda koah joah nekidla noai mwanien nehn pangk? Pwa nehn oai pwurdo ngoahi en pwuroahng oaloa pwilihkihla wihnin.’ 24 Ih pwehng irai ma pwili mine wijahu, ‘Kamwai kihjang mwani kohl en jang ih, kioang ih ma nainki mwani kohl eijekko.’ 25 A irai pwehng, ‘Maing, ne mine nah mwani kohl eijek!’ 26 *A ih japoang irai, ‘Kamwai en kidal pwa emen ma anki mehkij, a mehkij koalikjang pirin liklikoang, a irai ma joh arai mehkij mihndahr ma siksik pirin liklikjang. 27 *Doari, iraihok ma oai imwinsihsi ma joah mwehuki ngoahi en wia arai nahmwarki, wahdo kojukdi irai mwohn ngoahi.’ ”

Dilda Jerusalem ki Rojon in Kalwehdi

(Matthew 21:1-11; Mark 11:1-11; John 12:12-19)

28 Mwerin en Jesus pwahla mehpwiai, Ih wudla mwohrai inlahng Jerusalem. 29 Nehn Ah ne koaroanlahng Bethphage apel Bethany ipen Dolin Olip, Ih kadarla Nah sohnpadahk roahmen mwohrai, 30 “Kamwa alwe nehn koujappwen mwohmwa. Nehn amwa pirin dilda, kamwa pirin kapangda ejel pwulopwul men ma pirapir, ma pe kahjik armaj men dakoa. Kamwa lapwadda, ukdo. 31 A ma emen idoak ipamwa, mihndahng kamwa ejellen, kamwa japoangki, ‘Koaunno anahne.’ ”

32 Ira inla diarda joang ohroj doahroar en Jesus pwehng ira. 33 Nehn ara lapwlapwad ejel pwulopwullo, armajjok ma nainki idoak ipara, “Amwda kamwa ke lapwadda?”

34 Ira japoang, “Koaunno ma anahne.” 35 Ira ken ukdohng ipen Jesus. Irai piroakihoang likkoau puwoa apel jeuweje Jesus en doaudahng puwoa. 36 Nehn Ah allaluhwe armajjok piroakihdi arai likkoauwok pohn allo.

37 Nehn Ah koaroannoang Jerusalem, wija ma allo kijoudihlahng Dolin Olip, pokon koalikko ma pwilpwilihwe Ih siakda koaul in kapingkalahngan oang Koahs in ngil koalik ki kapkapnga Ih ki joang ohroj ma irai ne kapang, 38 *“Koahs en kapaiahda nahmwarki ma allalu indoa in oadoan Koaunno! Popohl in nehnloannge apel lingin aluhwoang Koahs!”

39 Pharisee pwi ma pwili pokonno pwehnglahng Jesus, “Jounpadahk, pwehng nihmw sohnpadahk kan en nennenla!”

40 Jesus japoang, “Kamwai en kidal pwa ma irai nennenla, a sakai pwiai pirin sapda rahrahu.”

Jesus Jangidla Jerusalem

41 Nehn Ah ne koaroanlahng kahnihmmwo, Ih ne kapangda, Ih jangidla. 42 Ih pwa, “Ma koah pwen kidal oar rehnnoauwe da ma uhdahn pirin kioang oamw popohl! A apkas koah johkak kapang! 43 Pwa anjoau kij pirin leldo, ma oamw imwinsihsi kan pirin kelihpene koah, pidekihpene koah, sohpenehng koah jang loap ohroj. 44 Irai pirin koauwehla koah pwilihki nihmw armaj kan dauluhl. Johpwa sakai oau pirin luhwoahdi nehn dohiah, pwa koah johpwa woahwoahki anjoau ma Koahs indoahng koamoaurla koah.”

Jesus Dilda nehn Umw Joarwiho

(Matthew 21:12-17; Mark 11:15-19; John 2:13-22)

45 Jesus dilda nehn Umw Joarwiho sapda kajroahjang jounnoasnoassok, 46 *pwehng irai, “Ne insingdi nehn Puk Joaroawi ma Koahs pwa, ‘Umwoaie pirin adanki umwen kapkap.’ A kamwai ne wiahkihla dohn jounpirap pwi!”

47 *Ih kin padpadahk nehn Umw Joarwiho rehn ohroj. Jamwrou laplappok, jounpadahk in Kojonneddok apel koaun in armaj kan nimen kojukdi Jesus. 48 Irai johkak en diarda imdoahr irai en wia me, pwa armaj ohroj kin nimen rongrongoar Jesus, joah nimen luhj jang oau Ah padahk kan.

20

Peidekki doahr Manman in Jesus

(Matthew 21:23-27; Mark 11:27-33)

1 Oau rehn ehn en Jesus Ah wihwia Ah padahk oang armaj kan nehn Umw Joarwiho apel kapkapahrakki Rongmwehu, jamwrou laplappok apel jounpadahk in Kojonneddok, pwilihkihla koaun pwi indoa ipoa, 2 pwehng Ih, “Pwehng kamai, en inje manman ma Koah wiahki mehpwiai? Ke inje ma kioang Koawoa manman en wia joang pwiai?”

3 Jesus japoang, “Ngoah nimen idoak ipamwai mehkij. Kamwai pwehng Ngoahi. 4 Ma en John jounpoapdaij ah manman in poapdaij injang ipen Koahs ke ipen armaj?”

5 Irai sapda akpwungpene nehn pwungarai, “Da kisai en pwa? Ma kisai pwa, ‘Sapjang ipen Koahs,’ a Ih nen pwa, ‘A da kamwai joah kamehlelehki John?’ 6 A ma kisai pwa, ‘Sapjang armaj,’ pokon oauwe pirin kasoahki kisai sakai pwa irai kin wiahki John joukohp men.” 7 Irai japoangki Jesus, “Kamai jehjoa pwa ia wija ah manman in poapdaij injang.”

8 Jesus pwehng irai, “A, ngoah pel jehpirin pwehng kamwai, en inje manman ma Ngoah wihwiahki mehpwiai.”

Karajraj in Sohn Mwoaswelin Wainno

(Matthew 21:33-46; Mark 12:1-12)

9 *Jesus pwehng pokonno karajraj pase: “Woal men poadokdi mwoaswelin wain oau, ih kioang sohn mwoaswel pwi pwa irai en kouwahki. A ih jeiloakla likin anjoau roairoai. 10 Ne lel anjoau in roak, ih kadarla lidu men ipen sohn mwoaswellok pwa en oaloa ah pwaij jang nehn mwoaswello. Sohn mwoaswellok pokihla liduhwo apel kadarla ih johpwa kioang mehkij. 11 Koaun in mwoaswello pel pwuroahng kadarla emen nah liduhwok; a sohn mwoaswellok pel pokihla, kamehkihda ih kadarla johpwa kioang mehkij. 12 Ih pel kadarla kajilmen in nah lidu. Sohn mwoaswellok pel koauwehla ih, kerpwihla likin. 13 Doari, koaun in mwoaswelin wainno ken lemleme, ‘Da ngoah en wia? Ngoah pirin kadarla noai jermwein kajampwallo pwa irai nen uhdahn woaunki!’ 14 A nehn en sohn mwoaswellok kapangda jermweinno, irai pwahpene nehn pwungarai, ‘Ioar nihn koaun in mwoaswello jermweinwa me. Kisai kojukdi pwa kisai en ankihla mwoaswelin wainne,’ 15 Irai ken kerpwihla ih jang nehn mwoaswello, kojukdi ih.”

Jesus pwa, “Dahkij koaun in mwoaswel in wainno nen wiahng sohn mwoaswellok? 16 Ih pirin pein inla pwa en kojukdi sohn mwoaswellok, ih kioang epwi sohn mwoaswel sohrohr mwoaswelin wainno.”

Nehn armajjok ahr rongda mehpwiai, ihr pwa, “Me johkak wiawi!”

17 *Jesus jipwoallahng irai, idoak, “A ia woahwoahn lal in Puk Joaroawi oauwe?

‘Sakaiho ma jounkou umw kan ne kerpwihla pwa johkaspoa,

a wud wiahla sakai wa ma keiou kajampwal?’

18 “A, emen ma kipdihoang pohn sakaiho pirin ohla, a emen ma sakaiho kipdihoang pohn ih, nen mwisdi.”

Peidek in Dupuk Daksis

(Matthew 22:15-22; Mark 12:13-17)

19 Jounpadahk in Kojonneddok apel jamwrou laplappok raprapahki mehkij irai en joalihkihdi Jesus anjoau pispis, pwa irai kidal pwa ih karajraj ki irai; a irai mijik armajjok. 20 Ioar mehwa irai kapkapangki anjoau mwehu, pwa irai en dupukla armaj pwi kadarla en lidipihki Jesus peidek pwi, pwa irai en kihlahng Ih pehn manman in koapinahn Rome.

21 Irai pwiai idoak ipen Jesus, “Maing Jounpadahk, kamai kidal pwa oamw lal kan apel padahk kan pwen inenin pwung, pwa koah johkin injinohki mwomwen armaj, pwa kupwuren Koahs oang armaj ioar ma koah kin injinohki padahki. 22 Pwehng kamai, ma uhwoang kojonned pwa kamai en dupuk daksis oang Caesar in Rome ke joah?”

23 Jesus kidal ahr widing, Ih pwehng irai, 24 “Kajalehioang Ngoahi oau mwani silperren! Mijen inje apel oadoan inje ma mine puwoa?”

A irai japoang, “Caesar.”

25 Jesus pwehng irai, “Doari, dupukkoang Caesar dahkij ma en Caesar, a dupukkoang Koahs dahkij ma en Koahs.”

26 Irai johkak kajapwunge Ih in mehkij mwohn pokonno, irai ken nennenla, pwuriamweikihla Ah pajpoanngok.

Peidek doahr Iejda

(Matthew 22:23-33; Mark 12:18-27)

27 *Sadducee pwi indoa ipen Jesus. Irai kin pwa armaj mehdi kan jehpirin mourda jang mehdi. Irai idoak ipen Jesus, 28 *“Maing Jounpadahk, Moses koajoandi oang kamai kojonned oauwe; ma woal men mehdi jang pahioahu joh nihra jeri, a rien woallo en painkihla liohdiho pwa ira en kapwaihahioang riahu ma mehdi nah jeri. 29 A, doari, riarihoau mine, woal ijimen; riarai woal koalikko painkihda lihmen, a ih mehdihjang, joh nah jeri.

30 “Woal karoahmenno pel painkihda liohdiho pel joh jeri; 31 kajilmen in riariho pel wiahda pel doahroar joanngohr wiawihoang ohroj irai ijimenno, irai mehdi jang pahioaraiho ohroj joh nihrai jeri. 32 Mwerin liho pel mehdi. 33 A doari, nehn rehnno ma armaj iejda, inje ma pirin pahien liho? Pwa irai ijimenno ohroj painkihda liho.”

34 Jesus japoang, “Woal apel lihkan nehn jampah kin pwoapwoaud, 35 a woal apel lihkan ma warroang iejda jang mehdi mourki mourin nehn mweiho ma pirin indoa, irai johkin pwoapwoaud. 36 Pwa irai ne doahroarla sohnloang kan ma ne johla kak mehdi. Irai ioar nihn Koahs, pwa irai ne iejda jang mehdi. 37 *Moses pel kadehdehda in mehlel doahroar en ihr mehdi kan ahr pirin iejda. Pwa nehn sikesik in suhkoa umpwumpwullo, Moses kahdanki Koaunno ‘Koahs in Abraham, Koahs in Isaac, Koahs in Jacob.’ 38 Ih ioar Koahs in ihr ma mour jaudi Koahs in ihr ma mehdi, pwa armaj ohroj kin mour oang Ih.”

39 Epwi jounpadahk in Kojonneddok pwehng Jesus, “Maing Jounpadahk oamw pajpoang pwung!” 40 Pwa irai johla nimen peidek oang Ih.

Peidek doahroar Messiah

(Matthew 22:41-46; Mark 12:35-37)

41 Jesus pwehng irai, “Imdoahr amwai kak pwa Messiah* nihn David? 42 *Pwa pein David pwahla nehn Pukin Psalm kan:

‘Koaunno† pwehng oai koaun;

Koah en mwindi oang in loap moaun in Ngoahi,

43 Oaroh Ngoah en wiahkihla oamw imwinsihsi kan loangin pehn pwoalkoamwen kan.’

44 “A, ma David panginki Ih ah ‘Koaun,’ a imdoahr Messiah Ah kak wia nihn David?”

Jesus Kainoapwihdi armajjok jang Jounpadahk in Kojonneddok

(Matthew 23:1-36; Mark 12:38-40)

45 Nehn en armaj ohroj rongrong, Jesus pwehng nah sohnpadahkkok:

46 “Kamwai kalke kamwai jang jounpadahk in Kojonned kan ma kin mwehuki mine nehn likkoau roairoai, aluhjili mwohn armaj kan, kin nimen armaj kan en rahnmwahuwi irai nehn pokon kan, kin pilda dohiarai in mijoa nehn jinakoke kan, kin mwehuki moangehda sehpil kan nehn kamdipw kan, 47 ma kin kihjang liohdi kan ahr meohroj, a kin nimen kapkap roairoai! Arai koaloklok uhdahn pirin koalik mehlel!”

21

En Liohdi men ah Meiroang

(Mark 12:41-44)

1 Jesus jipwjipwoaljili nehn Umw Joarwiho, Ih kapangda doahroar epwi armaj koapwoahpwoa ahr peiddi ahr meiroang kan nehn dohn meiroanngo. 2 Ih pel kapangda liohdi joamwoahmwoa men ma peiddi sen soal riau. 3 Ih pwehnglahng sohnpadahkkok, “In mehlel kamwai en kidal pwa dahkij liohdi mene kihdi koalik jang en ohroj. 4 Pwa irai ohroj meiroangkihoang Koahs mehkij jang nehn ahr pai kan. A lihmene jang nehn ah joamwoahmwoa ih meiroang kihla meohroj ma ih nainki apel kin mourki.”

Jesus Kohpda Ohlahn Umw Joarwiho

(Matthew 24:1,2; Mark 13:1,2)

5 Epwi Nah sohnpadahkkok siksikoa doahroar Umw Joarwiho, doahroar mwehuwin koajkoajin sakaihok ma wiahda ummwo apel doahroar ling in kapwas ma armaj kan kin meiroang kioang Koahs. Jesus pwa, 6 “Kamwai kapang pwa rehnnoau pirin indoa ma mehpwiai ohroj ma kamwai widwidahli pirin johla mine, johpwa sakai oau pirin luhwoahdi pohn oau; ohroj pirin mwoardi.”

Apwal apel Koaloklok kan

(Matthew 24:3-14; Mark 13:3-13)

7 Irai kalelpoak ipoa, pwa, “Maing Jounpadahk, ngehd joang pwiai pirin pwoaida? Kilel da ma pirin kajalehda pwa anjoau in joang pwiai ne koaroando?”

8 A Jesus pwa, “Kamwai mwajahn pwa armaj doar kapweipweidi kamwai. Pwa armaj dir pirin pwokdo in oadoaihoa, pwa, ‘Ngoah ioar Ih! Anjoauwa me!’ A kamwai johpwa rong irai. 9 Kamwai johpwa majpwehkda nehn amwai pirin rong rongin mahwin apel mwei apwal kan; pwa joang pwiai uhdahn pirin wiawi mwowoa, a imwin anjoau kahjik pirin lel.”

10 Ih pel pwa, “Pei pirin wiawi nehn pwungen japw kan, mahwin pirin pwoaida nehn pwungen wei kan. 11 Roarroarin japw kamajpwehk, lehk, johmwehu nauna pirin wiawi wija ohroj; joang kamajpwehk apel kilel kapwuriamwei pwi pirin pwokda pehnloannge. 12 A mwohn mehpwiai ohroj pirin wiawi; kamwai pirin joaldi apel koaloklok, kamwai pirin panngekla nehn jinakoke kan apel wijiklahng nehn kalpwuhj kan, kamwai pirin wijikoang mwohn nahmwarki apel mwohn koaun in wei kan ki oadoaihoa. 13 A ioar anjoauwa ma kamwai pirin kadehdehda Ngoahi. 14 *Koajoanehdi nehn amwai lamlam kan mwohn anjoau, kamwai en joah pwunodki imdoahr amwai en japoang irai; 15 pwa Ngoah pirin kioang kamwai joangoan japoangek pwi apel marain pwi ma joh emen ipen amwai imwinsihsi kan kak pallanda apel kajohwe. 16 Jamamwai apel inamwai kan, riamwai kan, kijehmwai kan apel amwai pirien kan, ioar irai ma pirin pangla kamwai, pel pirin kojukdi epwi kamwai. 17 Armaj ohroj pirin lioassoangda kamwai ki Ngoahi. 18 A, johpwa pisen moangoamwai pas pirin mwoarjang. 19 Kasihkei kamwai pwa kamwai en pein doaroahla kamwai.

Jesus Pwa doahroar Ohlahn Jerusalem

(Matthew 24:15-21; Mark 13:14-19)

20 “Nehn amwai pirin kapang karej in jounpeihok ma ne pidekihpene Jerusalem, kamwai pirin kidal ki pwa anjoau in ah ohla ne koaroando. 21 A nehn anjoauwo irai kan ma minmine nehn Judea, irai en uhdahn kaulahng pohn dol kan; irai kan ma minmine nehn kahnihmmwo; irai en uhdahn injang loaloa; irai ma minmine nehn japw, irai en johpwa pwurdo nehn kahnihmmwo. 22 *Pwa rehn pwiok ioar ‘Rehnin koaloklok,’ anjoau in meohroj ma insingdi nehn Puk Joaroawi pirin pwoaida. 23 Ia wen nauna oang li lijaian kan apel nohno kan ma kadihdi nehn rehnnok! Pwa apwal koalik pirin lel japw oauwe, apel en Koahs lioas koalik pirin lel sowoahkan. 24 Irai pirin mehkihdi kodlaij apel epwi pirin joallahng nehn wein likin ohroj, apel Jerusalem pirin siakekpijoang pehn ehn ihr ma rosros kan, oaroh ahr anjoau en doarihla.

Indoahn Nihn-Armaj

(Matthew 24:29-31; Mark 13:24-27)

25 *“Kilel kapwuriamwei pwi pirin pwokda in joauwo, in johnpwonngo, apel in ujuhwok. Nehn jampah wija ohroj nehn wei kan, armaj kan pirin mijikda ngirngir koalik in nehn madauwo apel ngilen no koalik kan. 26 Irai pirin mwehlehlkihla arai mijik nehn ahr pirin joujowi mehkan ma pirin wiawi oang jampah pokon; pwa koajoandihn nehn woahwoa pirin isikekda. 27 *Ioar anjoauwo ma Nihn-Armaj pirin pwokda allaluhdo nehn koasoau ki rojon apel ling koalik. 28 Nehn en mehpwiai sapda wiawi, kamwai uhda apel jarda, pwa koamoaurpamwai ne koaroando.”

Padahk jang in Suhkoa Pik

(Matthew 24:32-35; Mark 13:28-31)

29 Doari Jesus pel pwehng irai karajraj pase, “Kamwai soahk mwehu doahroar suhkoa fig apel suhkoa sohrohr kan ohroj. 30 Nehn amwai kapang soahn suhkoa pwiai ahr kin sapin pwokda, kamwai en kidal pwa roak ne koaroan. 31 Pel doahroar, nehn amwai pirin kapang mehpwiai pirin wiawi, kamwai en kidal pwa Wein Koahs ne pirin ken lel.

32 “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, pwa mehpwiai ohroj pirin wiawi mwohn armaj in dihoauwe ohroj ahr pirin mehdi. 33 Nehnloannge apel jampah pirin joaloangla, a Oai Mahjan kan pirin johkak joaloangla.

Anahnin Onnonop

34 “Kamwai kanaihoang kamwai. Kamwai joah kadroapwoahki kamwai kamkamdipw apel jakjakau, apel pwunod kan in mour oauwe; pwa Rehnno kak oar 35 lidipihdi kamwai. Ih pirin indoa doahroar lidip oau oang armaj ohroj pohn jampah. 36 Kamwai en kapang mwehu apel kapkap anjoau ohroj pwa kamwai en sihkei apel isar oang pisjang mehpwiai ohroj ma pirin wiawi, apel warroang uhda mwohn mijen Nihn-Armaj.”

37 *Jesus kin padahk inrehn kan nehn Umw Joarwiho, a injoausik kan Ih kin injang nehn kahnihmmwo Ih inlahng in Dolin Olip, mine o inpwong. 38 Inminjoang kan armaj ohroj kin inlahng Umw Joarwiho pwa ihr en rong Ih.

22

Koajoandihn kojkojdihn Jesus

(Matthew 26:1-5; Mark 14:1,2; John 11:45-53)

1 *Anjoau in Joarwihn Pilahwa Joah Doal Ihs, ma adanki Passover, ne koaroan. 2 A jamwrou laplappok apel jounpadahk in Kojonned o raprapahki da irai en kak kojukkihdi Jesus; pwa irai inenin mijik armaj kan.

Judas Pwungkihda en Pangla Jesus

(Matthew 26:14-16; Mark 14:10,11)

3 Jehsen ken dilloang nehn Judas, ma adanki Iscariot, emen in irai eijek roahmenno. 4 Judas inlahng ipen jamwrou laplap apel koaun in Umw Joarwihok pwehng irai doahroar ah pirin panglahng Jesus irai. 5 Irai malaukihda apel pwungkihpene irai en dupukki ih mwani. 6 Judas pwungkihla apel sapda joujowi anjoau mwehu ma en kak panngoang Jesus irai nehn en armaj kan ahr pirin jehjoa.

Jesus Onopda Pwili Kang Kamdipw in Passover

(Matthew 26:17-25; Mark 14:12-21; John 13:21-30)

7 Joarwihn Pilahwa Joah Doal Ihs ne leldo, anjoau ma jihpw pwulopwul oang kamdipw in Passover kin kojkojdi. 8 Jesus kadarla Peter apel John, pwehng ira, “Kamwa alwe koaunopda asai sehpil in Passover.”

9 A ira pwehng Ih, “Ia wija Koah mwehuki kama en koaunopda?”

10 A Ih japoang, “Kamwa kapang nehn amwa pirin dilda nehn kahnihmmwo, kamwa pirin suhwoang woal men ma wa poakis in pil oau. Kamwa kauj ih oaroh in dilda nehn umw oau. 11 Kamwa pwehng koaun in ummwo, ‘Jounpadahkko kadardo kama ipoamw, pwa: Ia pere ma Ngoah apel Noai sohnpadahk kan pirin kang kamdipw in Passover loaloa?’ 12 Ih pirin kajalehioang kamwa pere koalik oau puwoa ma ne koajoanjoandi, ioar wijahwa ma kamwa pirin koaunopda joang ohroj.”

13 Ira inla kapangda joang ohroj doahr en Jesus pwehng ira. Ira ken koaunopda kamdipw in Passover.

Kamdipw Joaroawi

(Matthew 26:26-30; Mark 14:22-26; Oang Corinth Ⅰ 11:23-25)

14 Nehn anjoauwo ne lel, Jesus apel Nah wahnpoaroannok mwindihoang nehn dohiarai in sehpillo. 15 Ih pwehng irai, “Ngoah ngoangkihla mehlel pwili kamwai wia kamdipw in Passover oauwe mwohn Oai pirin loklok! 16 Kamwai en kidal pwa Ngoah ne johla pirin pwuroahng pwili kang Passover oauwe oaroh janjalda woahwoa in unjek nehn Wein Koahs.”

17 Jesus pwoakda mwoak oau, kapingkalahngan oang Koahs, pwa, “Kamwai oaloa mwoak oauwe kamwai ohroj nim. 18 Kamwai en kidal pwa Ngoah ne johla pirin pwuroahng nim wain oauwe jang me inla oaroh lel anjoauwo ma Wein Koahs pirin lel.”

19 Ih pel pwoakda pilahwahu, kapingkalahngan oang Koahs, Ih sipwangdi kioang irai, pwa, “Ioar palwoaroaioahwa me ma liklikkoang kamwai. Wia me oang mihn kasmanda Ngoahi.” 20 *Pel doahroar, mwerin mwinge Ih kioang irai mwoak oau, pwa, “Mwoak oauwe ioar en Koahs Inoau Kapw ma wiawihkihda insahihoa ma ne widekla ki kamwai.

21 *“A, kapang! Ih ma pirin pangla Ngoahi pwili mine in sehpil oauwe. 22 Nihn-Armaj pirin mehdi doahroar en Koahs ne koajoanehdi; ia woahr nen naunahng armajjo ma pirin pangla Ih!”

23 Irai sapda peidek pene nehn pwungarai, inje in irai ma pirin kak wia joang oauwe.

Akmai in inje ma Laplap

24 *Sohnpadahkkok akmaikihda inje ma pirin keiou laplap nehn pwungarai. 25 Jesus pwehng irai, “Nahmwarki in armaj rosros kan in jampah anki manman in koaunda nihrai armaj kan. Koaun in armaj kan pwa ihr ioar ‘En Armaj Pirien.’ 26 **A ih jehpirin doahroar me ipamwai; pwa ih ma keiou laplap ipamwai pirin doahroar ih ma keiou siksik; a ih ma koaun pirin doahroarla lidu. 27 *Pwa inje ma laplap ipen ihr ma kin mwindi oang mwinge ke ih ma kin sahpis? Jaudi ih ma kin mwindi oang in sehpil? A Ngoah mine nehn pwungamwai kan wia sohn sahpis men.

28 “Kamwai kin minminehr Ipoai anjoau ohroj nehn Oai apwal kan. 29 Apel nehn en joamoaiho kioang Ngoahi manman in koaun, Ngoah pel pirin kioang kamwai joangoan manmannohr. 30 *Kamwai pirin pwili ngoahi mwinge in oai sehpil nehn oai Wei, kamwai pirin pwili mwindi pohn mwoal pwa en wia koaun kadaudok eijek riau in Israel.”

Jesus Kohpda en Peter ah pirin kahmahmki

(Matthew 26:31-35; Mark 14:27-31; John 13:36-38)

31 Jesus pwa, “Simon, Simon! Kapang pwa Jehsen ne oaloa mweimwei pwa en jong kamwai ohroj doahroar jounmwoaswel men ah kin pohkjang kilin wehn wihd. 32 A Ngoah kapkapki koah, Simon, pwa oamw pwojon en joah ohla. Apel nehn oamw pirin japahldo Ipoai, koah pirin kasihkeida pwojon in rioamw kan.”

33 Peter japoang, “Maing oai Koaun, ngoah ne onopda en pwilihla koah nehn kalpwuhj apel pwili koah mehdi.”

34 A Jesus japoang, “Peter, koah en kidal pwa rehn oauwe, mwohn joang jummwa koah pirin kahmahmkihla Ngoahi pehn jiluh pwa koah kidal Ngoahi.”

Pwuko, Pehk, apel Kodlaij

35 *Jesus idoakkoang Nah sohnpadahkkok, “Anjoauwo ma Ngoah kadarwe kamwai, joah wa pwuko, pehk ke ju, a mine mehkij kamwai apwalkihda?”

Irai japoang, “Joh mehkij.”

36 Jesus pwehng irai, “A apkas, ma mine emen nah pwuko apel pehk, a ih en wahda, a emen ma joh nah kodlaij a ih en noaskihla ah joakiddo dupukkihda apas kodlaijjo. 37 *Pwa kamwai kidal pwa Puk Joaroawi pwa, ‘Ih pwili wadwad oang armaj nauna kan,’ uhdahn en pwoaida. Pwa me ma ne insingdi oang Ngoahi, kin pwoaida.”

38 Sohnpadahkkok pwa, “Kapang, Maing amai koaun, kodlaij rahpas me!”

A Jesus japoang, “Ne isar!”

Jesus Kapkap pohn Dolin Olip

(Matthew 26:36-46; Mark 14:32-42)

39 Jesus injang nehn kahnihmmwo, inlahng in Dolin Olip, doahroar ma Ih kin kalap wia; Nah sohnpadahkkok pel pwilihla. 40 Anjoauwo Ih lel wijahu, Ih pwehng irai, “Kapkap pwa kamwai en joah lel nehn jongjong.”

41 Ih ken sohrohrla jang irai, dohinoar armaj kin kasoahla sakai oau; Ih ken poadpwomwla kapkap, 42 Ih pwa, “Joamoai, ma koah mwehuki, a Koah kihwe jang Ngoahi dal en loklok oauwe. A joah, jaudi injenoai, pwa kupwuroamwen ioar en pwoaida.” 43 Sohnloang men jang nehnloannge pwokdohng Ih, kasihkeida Ih. 44 Nehn Ah ne inenin pwunod koalikda, Ih kasihkeila Ah kapkap; pwudohn Ih koardihoang pohn pwirej doahroar insa.*

45 Ih uhda jang Ah kapkap japahllahng ipen Nah sohnpadahkkok kapang irai pwen moair pwa johla engirai ki arai injinjuwed. 46 Ih pwehng irai, “Da kamwai moahmoahmoairki? Kamwai pwohrda kapkap pwa kamwai en joah lelloang nehn jongjong.”

Jesus ne Joaldi

(Matthew 26:47-56; Mark 14:43-50; John 18:3-11)

47 Nehn anjoauwo ma Ih pe lallal, pokon oau leldo wijahu; Judas, emen ma sohnpadahk eijek roahmenno, ma uk irai. Ih sohlahng oar ipen Jesus kiski Ih. 48 A Jesus pwa, “Judas, kis oau ma koah pangkihla Nihn-Armaj?”

49 Nehn en sohnpadahkkok ma pwili Jesus kapangda dahkij ma pirin wiawi, irai pwehnglahng Jesus, “Maing amai Koaun, kamai en doadoahkki nihmai kodlaij kai?” 50 Emen irai ken poaloa nihn Jamwrou Laplap nah lidu men, poaloahjang sioa loap moaun.

51 Jesus pwa, “Ne isar, doari!” Ih ken pukkoang oar sien woallo ken mohdi.

52 Jesus pwehnglahng jamwrou laplappok apel koaun in Umw Joarwiho apel jounkaweid kan ma pwili indoahng oaloa Ih, “Kamwai indoa wa kodlaij apel mihn pok, doahroar ma Ngoah pwen lollap men? 53 *Ngoah kin minminehr ipamwai rehn ohroj nehn Umw Joarwiho, a kamwai johpwa jong in koldi Ngoahi. A apkas ioar amwai anjoau, apel anjoauwa ma in manman in rosros pirin koaunda.”

Peter Kahmahmki Jesus

(Matthew 26:57,58,69-75; Mark 14:53,54,66-72; John 18:12-18,25-27)

54 Irai joalihdi Jesus uklahng in umwen Jamwrou Laplappo; a Peter pwilpwilihla irai a ekij dohjang irai. 55 Nehn pwungen kello, oai kij jaunekda. Peter pwili mwindi ipen ihrrok ma mwindi pidekihpene oaiho. 56 Jerpein emen liduhwok kapangda ih pwili mwindi ipen oaiho, ih kakilihdi, ih pwa, “Woal mene pel pwili Jesus.”

57 Peter kahmahmki, pwehnglahng, “Li, ngoah pwanah jehjoa ih!”

58 Mwerin anjoau kij, woal men kapangda Peter, ih pel pwehnglahng, “Koah pel emen irai!”

A Peter japoang, “Woal, jaudi ngoahi!”

59 Oaroh mwerin awa oau pel emen woal engdehnki sihkei pwa, “Mehlel pwa woal mene uhdahn pwili Jesus pwa ih pel mihn Galilee men!”

60 Peter japoang, “Woal, ngoah jehjoa pwa da koah siksikoahn!” Nehn anjoauwohr ih lallallal, a ne joang jummwa. 61 Koaunno jipwoallahng Peter kakildi ih; doar Peter samanda pwa Koaunno ne pwen pwehng ih, “Mwohn joang jummwa pwongoauwe koah pirin pwa pehn jiluh pwa koah jehjoa Ngoahi.” 62 Peter inlahjang, dilla likin injinjuwedkihla ken joang.

Jesus Wiahla mihn Kapis apel Pokpok

(Matthew 26:67,68; Mark 14:65)

63 Armajjok ma jiljiloa Jesus kapiski apel poki Ih. 64 Irai kin poaroahla mijoa apel idoak, “Inje ma poki koah? Kajawihda!” 65 Irai kin pwehng Ih joang nauna dir.

Jesus Mwohn Mwoalen Koapwunngo

(Matthew 26:59-66; Mark 14:55-64; John 18:19-24)

66 Nehn ah rehnpijoang, koaun in mihn Jew-ok, jamwrou laplappok, apel jounpadahk in Kojonneddok pokonpene, a Jesus ukkukdohng mwohn Sohn Mwoalen Koapwunngo. 67 Irai idoak Ipoa, “Pwehng kamai, Koah ioar Messiah?”†

Ih japoang, “Ma Ngoah pwehng kamwai, kamwai nen johpwa kamehlele Ngoahi. 68 A ma Ngoah idoak oang kamwai mehkij, kamwai nen johpwa japoang. 69 A kamwai en kidal pwa jang apkas inla Nihn-Armaj pirin mwindi in loap moaunin Koahs Wija Laplap.”

70 Irai ohroj idoak, “Doari, Koah ioar nihn Koahs?”

Ih japoang irai, “Kamwai ma pwa Ngoah ioar Ih.”

71 Irai pwahla, “Doari, kisai johpwa anahne jounkadehde, pwa pein kisai ne rong da Ih pwa!”

23

Jesus Uhda mwohn Pilate

(Matthew 27:1,2,11-14; Mark 15:1-5; John 18:28-38)

1 Sohnpokonno pwon uhda uklahng Jesus mwohn Pilate. 2 Irai sapiahda kadipoa: “Kamai koldi woal mene, kaweid japwung nihmai armaj kan pwehpwehpwehng irai en joah dupuk daksis oang Caesar; apel pwahpwahpwa pwa Ih ioar Messiah, nahmwarki men.”

3 Pilate idoakkoang Ih, “Koah ioar nahmwarkihn mihn Jew?”

Jesus japoang, “Koah ne pwa.”

4 Doari Pilate pwehnglahng jamwrou laplappok apel pokonno, “Joh kahrpoa oau ngoah kapangda ngoah en koalkoahki woal mene.”

5 A irai pel engdehnki sihkei pwa, “Ki Ah padahk kan Ih ne sapda kapingda armajjok nehn Judea. Ih ne sapda nehn Galilee, apkas ne leldo me.”

Jesus Uhda Mwohn Herod

6 Nehn en Pilate ah rongda me, ih ken idoak, “Woal mene mihn Galilee?” 7 Nehn ah kidalda pwa Jesus kijehn wei oau ma Herod kin koaunda, ih ken kadarlahng Ih ipen Herod, ma pel pwili minmine Jerusalem nehn anjoauwo. 8 Herod inenin malaukihda ah kapangda Jesus, pwa ih ne rong doahroar Jesus anjoau roairoai. Ih kajik en kapang Jesus wia epwi manmanno. 9 Ih idoakkoang Jesus joangoan peidek dirpwi, a Jesus johpwa japoang. 10 Jamwrou laplappok, jounpadahk in Kojonneddok uhda wijahu sihsihkeiki arai kadipoa Jesus. 11 Herod apel nah jounpeihok kapiski Jesus apel wiamwahlkihla Ih; irai kalikkoauwihkihda robe mwakelkel oau irai kapwurihla Ih ipen Pilate. 12 Rehnnohr Pilate apel Herod ira pirienla; pwa jang mijkoalkoal allaluhdo ira kin imwinsihsihpene.

Jesus Koajoandi en Mehdi

(Matthew 27:15-26; Mark 15:6-15; John 18:39—19:16)

13 Pilate panginpene jamwrou laplappok, koaunnok, apel armaj ohroj, 14 pwehng irai, “Kamwai wahdohng ngoahi woal mene, pwa Ih kapingda armaj kan. A ngoah ne kajawi Ih mwohn mijamwai kan, ah pwen johpwa mehkij japwung ngoah kapangda doahroar mehkan ma kamwai kadkadipoahki Ih. 15 Herod pel johpwa diarda Ah japwung, ioar mehwa ih kapwurihkihdo Ih ipasai. Johpwa mehkij woal mene wiahda japwung pwa en koanoahng kojkojdi. 16 Doari, ngoah pirin kioang en pokpokkoar kadarekla.”

17 [Pilate kin pwen lapwadda emen jang mihn kalpwuhj anjoaun Passover.] 18 Sohn pokonno ohroj rahukihla, “Kojukdi Ih! Lapwaddohng kamai Barabbas!” 19 A Barabbas ne peidekkoang nehn kalpwuhj ki ah uhwoangda kojonned nehn kahnihmmwo apel kojarmaj.

20 Pilate nimen kajaldekla Jesus, ioar mehwa ih pwuroahng suhwoang pokonno ki iroahu. 21 A arai pwen rahrahukihoar, “Kalohpwuhla Ih! Kalohpwuhla Ih!”

22 Kajiluh in en Pilate pel pwehng irai, “Pwa nauna dahioau Ih wiahda? Johpwa mehkij Ih wiahda japwung pwa en koanoahng kojkojdi. Ngoah pirin kioang en pokpok pel kajaldekla.”

23 A irai kapwa kakoalikihla ahr rahrahuki pwa Jesus en kalohpwuhla, a doari, da irai rahrahuki pwoaida. 24 Doari Pilate ken kaminahla da irai poaki. 25 Ih ken lapwadda woallo ma irai poaki en lapwdahng irai, ma joalkihdi nehn kalpwuhj ah uhwoangda kojonned apel kojarmaj, a ih kioang irai Jesus pwa irai en wiahng injenarai.

Jesus ne Lohpwuhla

(Matthew 27:32-44; Mark 15:21-32; John 19:17-27)

26 Jounpeihok kahlwahjang Jesus nehn kahnihmmwo, irai doaroahdi woal men pohn allo, oadoa Simon, mihn Cyrene, ma allaluhdo jang likin kahnihmmwo, irai kioang ih en wahda lohpwuhwo alu mwerin Jesus.

27 Pokon koalik oau pwilpwilihla Jesus; pwilihki lihpwi ma injinjuwed apel joangjoangjoangki Jesus. 28 Jesus pwurla pwehng irai, “Lihn Jerusalem kan! Kamwai joah joangki Ngoahi, kamwai joangki pein kamwai apel nihmwai jerihkan. 29 Pwa rehn pwi pirin indoa, ma armaj kan pirin pwa, ‘Meid pai li ma joah noainoai, johpwa noaisikihdi jeri apel johpwa kadihdi!’ 30 *Doari,

irai pirin pwehng nahna kan,

‘Kipdi pohn kamai!’

Apel oang dol kan,

‘Pwaindi kamai!’

31 “Pwa ma armaj wia mehpwiai oang suhkoa mour, a dahioau pirin wiawihoang suhkoa meng?”

32 Woal roahmen, ira koaroj lollap pel ukkukla, pwa ira en pwili Ih kojkojdi. 33 Nehn irai lel wijahu ma adanki “Sihn Moang,” irai kalohpwuhla Ih wijahu pwilihki lollap nauna roahmenno, emen mine loap moaun a emen loap meing in Jesus. 34 *Jesus pwa, “Joamoai, mahkoahng irai, pwa irai jehjoa dahioau irai wihwia.”*

Irai ken nehkpijoang Ah likkoauwok pileiki. 35 *A pokonno kapkapang koaun in mihn Jew-ok kaukauruhrki Ih, pwahpwahpwa, “Ih doaroahla epwi, mweidoahng en doaroahla pein Ih, ma ioar Ih Messiah† wa ma Koahs pilda!”

36 *Jounpeihok pel pwili kapwroa Jesus. Irai sohlahng Ih kioang Ih wain kasik, 37 pwehng Ih, “Kapisla Koawoa, ma ioar Koah nahmwarkihn mihn Jew!”

38 Pohnangin koadkoan moange insingdi,

“Ioar Ih me Nahmwarkihn mihn Jew.”

39 Emen lollappok ma pwili kalohpwuhla koauwe Jesus, pwa, “Ma koah ma Messiah wa, kapisla Koawoa apel kama!”

40 A emen in ira woarwoarihda, pwa, “Koah johpwa mijik Koahs? Koah mine nehn joangoan kadeikin doahroar Ahu. 41 A asa kadeik pwen pwung, pwa kisa koanoahng oaloa koaloklok oauwe, pwa asa wihwia kan ma kahrehda; a woal mene joh nauna oau Ih wiahda.” 42 Ih ken pwehnglahng Jesus, “Saman ngoahi, Jesus, nehn oamw wiahla nahmwarki men!”

43 A Jesus pwehnglahng, “Ngoah pwehng koah in mehlel pwa rehnnoauwehr koah pirin pwili Ngoahi mine nehn Paradise.”

Mehdihn Jesus

(Matthew 27:45-56; Mark 15:33-41; John 19:28-30)

44-45 Aluhwoang kiloak eijek riau injauwaj, joauwo johla maram apel ros pwainla jappwo oaroh lel kiloak jiluh. Kahdenngo ma poaroa mwoal joarwiho nehn Umw Joarwiho soahroakdi nehn pwunge.* 46 *Jesus ngil koalikda, pwa, “Joamoai, Ngoah ne kioang Ngenihoa nehn poahmmwen,” Ih pwahla me Ih ken mehdi.

47 Laplap in jounpei men kapang da ma ne wiawi ih kapnga Koahs, pwahla, “Mehlel oar pwa Woal mene woal pwung men!”

48 Nehn en armajjok ma pokonpene wijahu pwa irai en kapang da wiawi, irai ken pokpoki nehn pwalahrai kan injinjuwed pwurla in umwaraihok. 49 *Ohroj ma kin kidal Jesus, pwilihki lihok ma pwilihdo Ih jang Galilee, uhda ekij dohjang, kapkapang.

Joajjoardihn Jesus

(Matthew 27:57-61; Mark 15:42-47; John 19:38-42)

50-51 Woal men mine ma adanki Joseph, mihn Arimathea, kahnihmw oau nehn Judea. Woal mwehu apel kajampwal men, ih kin pwili joujowi indoahn Wein Koahs. Mihndahr ma ih pwili sowoa Mwoalen Koapwunngo ih johpwa pwungki arai koajoandi apel arai mwoakiddo. 52 Ih inla ipen Pilate poakihda palwoaroan Jesus. 53 Ih kihdi jang in lohpwuhwo, kidimkihpene likkoau linen oau kioang nehn joaujoau oau joajjoarda nehn paip oau — kahjikkoar armaj men joajjoardi nehn joaujoauwo. 54 Rehnno nialim, Sabbath ne enken sap.

55 Lihok ma pwilpwilihdo Jesus jang Galilee pwilihla Joseph, kapang joaujoauwo apel doahroar en palwoaroan Jesus liklikdi loaloa. 56 *Irai pwurla in umwaraihok wiahda mihn karahdin pwi apel mihn soal pwi oang palwarro.

Sabbath, irai ken koammoal, doahroar da ma ne kileldi nehn Kojonneddo.

24

Jesus Iejda

(Matthew 28:1-10; Mark 16:1-8; John 20:1-10)

1 Injohrehn in keiouin rehn nehn wihk, lihok ken inlahng in joaujoauwo wahda mihn karahdinnok ma irai ne koaunopda. 2 Irai kapang pwa sakaiho ne kasahpwroahkjang in oawoan joaujoauwo. 3 Irai dilda loaloa, a johpwa kapangda palwoaroan Koaun Jesus. 4 Irai uhda wijahu pwuriamweikihla, a anjoauwohr woal roahmen uhda mwohrai, mine nehn likkoau korohro dak. 5 Nehn irai ne dirkihla majpwehk, irai rukdihoang pohn pwirej, woallok pwehng irai, “Amwda kamwai ke raprapahki armaj mour men nehn pwungen armaj mehdi kan? 6 *Ih ne joh me; Ih ne iejda. Samanda da ma Ih ne pwehng kamwai nehn Ah minmine nehn Galilee: 7 ‘Nihn-Armaj uhdahn pirin panngekla ipen ihr ma dipan kan, kalohpwuhla, a Ih pirin iejda in kajiluh in rehn.’”

8 Lihok ken samanla en Jesus lallok, 9 irai pwurla jang in joaujoauwo, apel pwehng mehpwiai ohroj oang eijek emenno apel ohroj luhwoahk. 10 Lihpwiai ioar: Mary mihn Magdala, Joanna, apel Mary inen James, irai apel epwi li ma pwili irai pakairki doahroar mehpwiai oang wahnpoaroannok. 11 A wahnpoaroannok wiahki rong pwiai joh kaspoa, ioar mehwa irai johpwa kamehlelehki. 12 A Peter uhdahr ken kijouwoang in joaujoauwo; ih rukdi kapangda likkoauwohr ma kidimla Ih. Ih ken pwurla in ummwo pwurpwuriamweiki da ma ne wiawihlahu.

Nehn Alin Inlahng Emmaus

(Mark 16:12,13)

13 Nehn rehnnohr nihn Jesus dohjang Jerusalem dapwa mwail ijuh. 14 Ira siksikoahpene doahroar meohroj ma ne wiawihla. 15 Nehn ara siksikoa, pein Jesus sohla koaroannoang ipara pwili ara allaluhla. 16 Ira kapang Ih, a ira johpwa kidal pwa inje Ih. 17 Jesus idoak ipara, “Da ma kamwa siksikoa allaluhdo?”

Ira ken uhdi mijen injinjuwedla. 18 Emen ira oadoa Cleopas, idoakkoang Jesus, “Koawoahr doari mihn keiru men nehn Jerusalem ma johpwa kidal da ma ne wihwiawi allaluhdo rehn pwiai nehn kahnihmmwo?”

19 A Ih idoak, “Me dahkij?”

Ira japoang, “Doahroar mehkan ma wiawihoang Jesus mihn Nazareth, Joukohp men, ma Koahs apel armaj ohroj kin wiahki ma Ih anki manman in joang ohroj ma Ih pwa apel wia. 20 Amai jamwrou laplappok apel koaunnok ken pangla Ih pwa en koaloklok in mehdi doar Ih ken kalohpwuhekla. 21 A kamai koapwoarpwoarkihla pwa Ih ma pirin kamaiouda Israel! A likin mehpwiai ohroj, lel rehnnoauwe ne rehn jiluh mwerin mehpwiai ahr wiawi. 22 Lihpwi ma kijehmai ne kapwuriamweihla kamai; pwa irai inlahng in joaujoauwo injohrehn, 23 a johkak rapahkihda palwarro. Irai pwurdo pwa irai kapang kajanjalin sohnloang pwi ma pwehng irai pwa Ih pwen mour. 24 Pel epwi kijehmaihok inlahng in joaujoauwo ne kadehde doahroar da ma lihok ne pakairkihdo, irai pel johpwa kapangda palwoaroan Jesus.”

25 Jesus ken pwehnglahng ira, “Kamwa pwanah pweipwei apel ia woahr kosin amwa en kamehlele joang ohroj ma joukohppok ne pwa! 26 Pwa jaudi koanoahng Messiah en loklokki joang pwiai ohroj mwohn Ah pirin dildahng nehn lingin Ah wei?” 27 Doari, Jesus ken kawoahwoahng ira doahroar sikesikin Ih nehn Puk Joaroawi, sapjang pukin Moses apel pukin joukohp ohroj.

28 Nehn irai ne lellahng koujappwo ma irai allaluhlahng. Jesus alu mwomwen pwa Ih pirin daudauluhlla. 29 A ira ken kauhdi Ih, pwa, “Mine ipama, pwa joauwo ne pirin ken duhla apel pirin ken rosdi.” Doari Ih ken dilda mine ipara. 30 Ih mwindi oang pwili ira mwinge; Ih pwoakda pilahwahu kapkap apel kapingkalahnganki oang Koahs. Ih sipwangdi pilahwahu kioang ira. 31 Mijara kan ken poahdpijoang ira kidalda pwa pwen ioar Ih Jesus, a nehn anjoauwohr Jesus joaloang jang ira. 32 Ira ken sikoahpene, “Nehn kapehdisa kai joah kin mwoakmwoakidki peren, doahroar oai, nehn Ah siksikesik apel kahkawoahwoahng kisa Puk Joaroawi, allaluhdo nehn allo?”

33 Ira uhdahr pwurlahng Jerusalem ipen sohnpadahk eijek emenno apel iraihok ma pokpokon iparai. 34 Irai pwehng ira, “Mehlel oau pwa Koaunno ne iejda! Ih ne pwokkoang Simon!”

35 Ira wud sikoahda dahkij ma wiawihoang ira nehn allo, doahroar ara kidalda Koaunno nehn Ah sipwangdi pilahwahu.

Jesus Pwokkoang Nah Sohnpadahkkok

(Matthew 28:16-20; Mark 16:14-18; John 20:19-23; Wihwia 1:6-8)

36 Nehn ira siksikoa mehpwiai, Jesus pwurroar uhda nehn pwungarai pwehng irai, “Popohl oang kamwai!”

37 Nehn irai majpwehkda, irai lemehioang pwa irai kapkapangda eni men. 38 A Ih pwehng irai, “Amwda kamwai ke majpwehkda? Amwda jakoapwoarpwoar ke inda nehn amwai lamlam? 39 Kapang poaihoa kai apel ehihoa kai, apel kapang mwehu pwa pwen ioar Ngoahi me. Pukkoang Ngoahi, doari kamwai nen kidal, pwa eni joh kin mine udukoa ke sihn, doahroar amwai kapkapang ipoai.”

40 Mwerin Ah pwa me, Ih ken kajalehng irai poahk apel ehnnok. 41 Irai pel kahjik oar kamehlele, irai dirki peren apel pwuriamwei; doari Ih idoak iparai, “Mine mwinge ipamwai apkas?” 42 Irai kioang mwumw siksik inihn men, 43 Ih ken mwinge mwohn mijarai.

44 Doari Jesus pwehng irai, “Ioar mehpwiai ma Ngoah ne padahk kioang kamwai nehn anjoauwo ma Ngoah minmine ipamwai, doahroar meohroj ma ne insingdi ki Ngoahi nehn Kojonned in Moses, nehn Pukin joukohppok apel nehn Pukin Psalm Kan, uhdahn pirin pwoaida.”

45 Doari Ih ken kamaramihla arai lamlam pwa irai en woahwoahkihla Puk Joaroawi, 46 Doari Ih ken pwehng irai, “Me ioar ne insingdi: Messiah uhdahn pirin loklokla apel uhdahn pirin iejda jang mehdi in kajiluh in rehn, 47 Rongmwehu in koaluhla apel lapwdahn dihp kan pirin kalohkjili nehn wei kan ohroj, in oadoa, sapda jang Jerusalem. 48 Kamwai ma pirin kadehde mehpwiai. 49 *A pein Ngoahi pirin kadardohng kamwai mehu ma jamamwaiho ne inoaukihda. A kamwai uhdahn pirin joujowihoar nehn kahnihmmwo oaroh manman in puwoa audohda kamwai.”

Jesus Indahla Nehnloannge

(Mark 16:19,20; Wihwia 1:9-11)

50 *Mwerin, Jesus kahlwa irai jang nehn kahnihmmwo, koaroanlahng Bethany; ioar wijahu Ih pwoakda poah kapaida irai. 51 Nehn Ah kapaiahda irai, Ih ken injang irai pwoakpwoakdahla nehnloannge. 52 Irai ken pwongi Ih, irai pwurlahng Jerusalem dirkihla peren koalik, 53 apel anjoau ohroj irai indoa in Umw Joarwiho, kapkapnga Koahs.

* 1:5 1Chro 24:10

* 1:15 Num 6:3

* 1:17 Mal 4:5,6

* 1:19 Dan 8:16; 9:21

* 1:27 Math 1:18

* 1:31 Math 1:21

* 1:32 2Sam 7:12,13,16; Isa 9:7

* 1:37 Gen 18:14

* 1:48 1Sam 1:11

* 1:52 Job 5:11; 12:19

* 1:55 Gen 17:7

* 1:55 1Sam 2:1-10

* 1:59 Lev 12:3

* 1:76 Mal 3:1

* 1:79 Isa 9:2

* 2:11 Messiah ke Christ

* 2:21 Lev 12:3; Luke 1:31

* 2:23 Exo 13:2,12

* 2:24 Lev 12:6-8

† 2:26 Messiah ke Christ

* 2:32 Isa 42:6; 49:6; 52:10

* 2:39 Math 2:23

* 2:41 Exo 12:1-27; Deut 16:1-8

* 2:52 1Sam 2:26; LP 3:4

* 3:4 Isa 40:3-5

* 3:7 Math 12:34; 23:33

* 3:8 John 8:33

* 3:9 Math 7:19

* 3:12 Luke 7:29

* 3:15 Messiah ke Christ

* 3:19 Math 14:3,4; Mark 6:17,18

* 3:22 Gen 22:2; Psa 2:7; Isa 42:1; Math 3:17; Mark 1:11; Luke 9:35

* 4:4 Deut 8:3

* 4:8 Deut 6:13

* 4:10 Psa 91:11,12

* 4:12 Deut 6:16

* 4:18 Isa 61:1,2

* 4:24 John 4:44

* 4:25 1Nah 17:1

* 4:26 1Nah 17:8-16

* 4:27 2Nah 5:1-14

* 4:32 Math 7:28,29

* 4:34 Nihn Koahs jounpakair joarwihwa ke Woal Joarwiho Nihn Koahs.

* 5:1 Math 13:1,2; Mark 3:9,10; 4:1

* 5:5 John 21:3

* 5:6 John 21:6

* 5:14 Lev 14:1-32

* 5:24 Nihn-Armaj — Daidel oau oang Jounkoamoaur (Daniel 7).

* 5:30 Luke 15:1,2

* 6:1 Deut 23:25

* 6:4 Lev 24:9

* 6:4 1Sam 21:1-6

* 6:22 1Pet 4:14

* 6:23 2Chro 36:16; Wih 7:52

* 6:31 Math 7:12

* 6:39 Math 15:14

* 6:40 Math 10:24,25; John 13:16; 15:20

* 6:44 Math 12:33

* 6:45 Math 12:34

* 7:22 Isa 35:5,6; Isa 61:1

* 7:27 Mal 3:1

* 7:29 Math 21:32; Luke 3:12

* 7:37 Math 26:7; Mark 14:3; John 12:3

* 8:2 Math 27:55,56; Mark 15:40,41; Luke 23:49

* 8:10 Isa 6:9

* 8:16 Math 5:15; Luke 11:33

* 8:17 Math 10:26; Luke 12:2

* 8:18 Math 25:29; Luke 19:26

* 9:5 Wih 13:51

* 9:5 Luke 10:4-11

* 9:7 Math 16:14; Mark 8:28; Luke 9:19

* 9:19 Math 14:1,2; Mark 6:14,15; Luke 9:7,8

* 9:20 John 6:68,69

* 9:20 Messiah ke Christ.

* 9:23 Math 10:38; Luke 14:27

* 9:24 Math 10:39; Luke 17:33; John 12:25

* 9:35 Isa 42:1; Math 3:17; 12:18; Mark 1:11; Luke 3:22

* 9:35 2Pet 1:17,18

* 9:46 Luke 22:24

* 9:48 Math 10:40; Luke 10:16; John 13:20

* 9:54 2Nah 1:9-16

† 9:57 Ngoah — Nehn epwi puk joaroawi mehjwa insingdi, Maing Koaun, Ngoah.

* 9:61 1Nah 19:20

* 10:2 Math 9:37,38

* 10:3 Math 10:16

* 10:7 1Cor 9:14; 1Tim 5:18

* 10:10 Wih 13:51

* 10:11 Math 10:7-14; Mark 6:8-11; Luke 9:3-5

* 10:12 Gen 19:24-28; Math 11:24; Math 10:15

* 10:13 Isa 23:1-18; Eze 26:1—28:26; Joel 3:4-8; Amos 1:9,10; Zec 9:2-4

* 10:15 Isa 14:13-15

* 10:16 Math 10:40; Mark 9:37; Luke 9:48; John 13:20

* 10:19 Psa 91:13

* 10:22 John 3:35; John 10:15

* 10:25 Math 22:35-40; Mark 12:28-34

* 10:27 Deut 6:5; Lev 19:18

* 10:28 Lev 18:5

* 10:33 2Chro 28:15

* 10:38 John 11:1

* 11:4 Jamamai, … Joah kahlwahng kamai nehn jongjong. Epwi puk Joaroawi insingdi Jamamai nehnloannge, oadoammwen en joaroawi, oamw wei en pwoaida, kupwuroamwen en wiawi pohn jampah doahroar nehnloannge. Kihdoa rehnnoauwe kanmai mwingehn oauwoau rehn. Mahkoahng kamai amai japwung kan, doahroar amai kin mahkoahng irai kan ma wia japwung oang kamai; joah kahlwahng kamai nehn jongjong, kapisla kamai jang ipen ih ma naunahu.

* 11:15 Math 9:34; 10:25

* 11:16 Math 12:38; 16:1; Mark 8:11

* 11:23 Mark 9:40

* 11:29 Math 16:4; Mark 8:12

* 11:30 Jon 3:4

* 11:31 1Nah 10:1-10; 2Chro 9:1-12

* 11:32 Jon 3:5

* 11:33 Math 5:15; Mark 4:21; Luke 8:16

* 11:42 Lev 27:30

* 11:51 Gen 4:8; 2Chro 24:20,21

* 12:1 Math 16:6; Mark 8:15

* 12:2 Mark 4:22; Luke 8:17

* 12:10 Math 12:32; Mark 3:29

* 12:11 Math 10:19,20; Mark 13:11; Luke 21:14,15

* 12:25 karoairoaihla ah mour awahioau ke karoairoaihla inj oau.

* 12:27 1Nah 10:4-7; 2Chro 9:3-6

* 12:35 Math 25:1-13

* 12:36 Mark 13:34-36

* 12:39 Math 24:43,44

* 12:50 Mark 10:38

* 12:53 Mic 7:6

* 13:14 Exo 20:9,10; Deut 5:13,14

* 13:27 Psa 6:8

* 13:28 Math 22:13; 25:30

* 13:28 Math 8:11,12

* 13:30 Math 19:30; 20:16; Mark 10:31

* 13:35 Psa 118:26

* 14:5 Math 12:11

* 14:8 LP 25:6-7

* 14:11 Math 23:12; Luke 18:14

* 14:26 Math 10:37

* 14:27 Math 10:38; 16:24; Mark 8:34; Luke 9:23

* 15:1 Luke 5:29,30

* 16:6 ke kalen 800

† 16:7 ke poaun 44,000

* 16:13 Math 6:24

* 16:16 Math 11:12,13

* 16:17 Math 5:18

* 16:18 Math 5:32; 1Cor 7:10,11

* 17:3 Math 18:15

* 17:14 Lev 14:1-32

* 17:21 mine nehn kamwai. ke nehn pwungamwai.

* 17:26 Gen 6:5-8

* 17:27 Gen 7:6-24

* 17:28 Gen 18:20—19:25

* 17:31 Math 24:17,18; Mark 13:15,16

* 17:32 Gen 19:26

* 17:33 Math 10:39; 16:25; Mark 8:35; Luke 9:24; John 12:25

* 18:14 Math 23:12; Luke 14:11

* 18:20 Exo 20:14; Deut 5:18; Exo 20:13; Deut 5:17; Exo 20:15; Deut 5:19; Exo 20:16; Deut 5:20; Exo 20:12; Deut 5:16

* 19:10 Math 18:11

* 19:26 Math 13:12; Mark 4:25; Luke 8:18

* 19:27 Math 25:14-30

* 19:38 Psa 118:26

* 19:46 Isa 56:7; Jer 7:11

* 19:47 Luke 21:37

* 20:9 Isa 5:1

* 20:17 Psa 118:22

* 20:27 Wih 23:8

* 20:28 Deut 25:5

* 20:37 Exo 3:6

* 20:41 Messiah ke Christ

* 20:42 Psa 110:1

† 20:42 Koaunno ke Koaunno, Koahs, ke Yahweh

* 21:14 Luke 12:11,12

* 21:22 Hos 9:7

* 21:25 Isa 13:10; Eze 32:7; Joel 2:31; Kaud 6:12,13

* 21:27 Dan 7:13; Kaud 1:7

* 21:37 Luke 19:47

* 22:1 Exo 12:1-27

* 22:20 Jer 31:31-34

* 22:21 Psa 41:9

* 22:24 Math 18:1; Mark 9:34; Luke 9:46

* 22:26 Math 23:11; Mark 9:35

* 22:26 Math 20:25-27; Mark 10:42-44

* 22:27 John 13:12-15

* 22:30 Math 19:28

* 22:35 Math 10:9,10; Mark 6:8,9; Luke 9:3; 10:4

* 22:37 Isa 53:12

* 22:44 Epwi Puk Joaroawi mehj joh anki iroa siksik 43 apel 44.

* 22:53 Luke 19:47; 21:37

† 22:67 Messiah ke Christ

* 23:30 Hos 10:8; Kaud 6:16

* 23:34 Psa 22:18

* 23:34 “Joamoai, mahkoahng irai, pwa irai jehjoa dahioau irai wihwia.” Epwi puk joaroawi in mehj joah anki lal kan oauwe.

* 23:35 Psa 22:7

† 23:35 Messiah ke Christ

* 23:36 Psa 69:21

* 23:44-45 Exo 26:31-33

* 23:46 Psa 31:5

* 23:49 Luke 8:2,3

* 23:56 Exo 20:10; Deut 5:14

* 24:6 Math 16:21; 17:22,23; 20:18,19; Mark 8:31; 9:31; 10:33,34; Luke 9:22; 18:31-33

* 24:49 Wih 1:4

* 24:50 Wih 1:9-11

John

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Rongmwehu ma Insingdi jang ipen

John

Oarlap en Puk oauwe

Rongmwehu in John kajalehda doahroar Jesus ma ioar Mahjan in Koahs joahsuk, ma “ken wiahla armaj apel minmine ipasai.” Ma doahroar puk oauwe ah pwa, pukin Rongmwehu oauwe insingdi pwa irai kan ma pirin wadek, irai en pwojon pwa Jesus, ioar Ih Jounkoamoaurwa ma inoaupoa ne wiawi, ioar ih Nihn Koahs, ma irai pwojon Ih, irai en ankihla mour (20:31).

Mwerin iroa siksik kan ma kajalehda in sapin puk oauwe doahroar Mahjan in Koahs joahsuk ioar Jesus, loap keiouin Rongmwehu oauwe sikoahda doahroar kilel (ke manman pwi) ma kadehdehda pwa Jesus, ioar Ih Nihn Koahs, Jounkoamoaurwa ma inoaupoa ne wiawi mehjwa. A doar mwuhr, kapahrak pwi ma ne wiawi ma kawoahwoahda mourin kilellok. Loapin puk oauwe pel kajalehda doahroar armaj pwi ahr pwojonla Jesus apel wiahla nah sohnpadahk, a epwi uhwoang Jesus apel joah kamehlele. Iroa koalik 13-17 sikoa doahroar en Jesus apel nah sohnpadahkkok arai minminpene mehlel inpwonngo ma mihn Jew-ok pirin joalihdi Ih, apel doahroar Ah lal en koaunop apel kangoange irai mwohn Ah pirin mehdi in lohpwuhwo. A iroa koalik kan ma kadoariheklahn puk oauwe, ioar sikesik in Jesus Ah joaldi apel koapwung mwohn Mwoalen koapwunngo, apel kalohpwuhla apel iejda, apel Ah pwokkoang Nah sohnpadahkkok mwerin Ah iejda.

Rongmwehu in John kin kawoahwoahda in mehlel kijakij ke kalahngan en mour joahsuk ma Christ kin kahrehioang kisai, kalahngan ma kin sapda anjoau oauwe apel kin aluhwoang irai kan ma kin wiahki Jesus arai al, ahr mehlel, apel ahr mour. Ma kin dehde mehlel doahroar Rongmwehu in John, ioar doahroar ah kin wiahki joang moangoai dir ma armaj ahnla anjoau ohroj kilelin padahk doahroar mehkan in pali ngen, doahroar pil, pilahwa, maram, jilepen jihpw apel nah pwihnin jihpw, apel suhkoahn wain apel wah kan.

Audoapoa in Oarlap

Sapin puk oauwe 1:1-18

John jounpoapdaij apel sapin sohnpadahk en Jesus 1:19-51

En Jesus doadoahk in pokon janjal 2:1—12:50

Koarjoahklahn rehn kan en mourin Jesus nehn Jerusalem apel wija kan ma koaroani 13:1—19:42

En Koaun Jesus Ah iejda apel pwokkoang Nahk 20:1-31

Koarjoahklahn puk oauwe: Jesus pel pwokkoang Nah ok nehn Galilee 21:1-25

1

Mahjanno in Mour

1 Mahjanno minmine ipen Koahs mwohn sapin kawa; pwa Mahjanno, ioar ma Koahs. 2 Ioar Ih ma minmine ipen Koahs mwohn sapin kawa. 3 Koahs wiahda meohroj ki Mahjanno: a joh mehkij mine ma Mahjanno joah wiahda. 4 Mahjanno ioar ma poahjoan in mour; a mour oauwe, ioar ma kin kamaramihda armaj kan. 5 Maram oauwe ioar kin dakarda nehn ros, a rosso kin koauwehla.

6 *Mine armaj men ma koadoaddoardo jang ipen Koahs, adanki John, 7 ma indoa pwa en kadehde Marammo, pwa ohroj en rong pakairro apel pwojonla. 8 Jaudi ih ma Maramma, a ih indoa pwa en kadehdehda doahroar Marammo. 9 Ih ioar Maram mehlelwa ma indoahng jampah pwa en kamaramihda armaj ohroj.

10 Mahjanno ne mine nehn jampah, mihndahr ma Koahs wiahda jampah ki Ih, jampah jehjoa Ih. 11 Ih indihdohng Ah wija, a sohn Ah wijahu johpwa kajamwo Ih. 12 A pwen joah, epwi ne kajamwo apel pwojonla. Doari, Ih ken kioang arai pwung in wiahla nihn Koahs. 13 Irai pwiai joah wiahla nihn Koahs jang in alin kanoaisikdihn armaj, pwa pein Koahs, ioar ma nainkihla irai.

14 Mahjanno ken wiahla armaj dirki kalahngan apel mehlel minmine ipasai. Kisai kapang Ah ling, linngo ma Ih oaloa, nehn Ah wia Nihn Jamahu Iehroj men, Nihn Jamahu.

15 John kadehdehda doahroar Ih in ngil koalik, “Ioar Woalwa me ma ngoah siksikoa, ‘Ih indoa mwerin ngoahi, a Ih laplap jang ngoahi, pwa Ih ne mine oh mwohn oai noaisikdi.’ ”

16 Jang in dirin Ah kalahngan, Ih kapaiahki kisai joangoan kapai ohroj, oau mwerin oau, johkin uhdi. 17 Koahs kihdihdohng Moses audoapoan Kojonneddo, a kalahngan apel mehlel jang ipen Jesus Christ. 18 Joh armaj ne kapang Koahs. Nah Iehrojjo, ma doahroar Koahs, ma kin minmine ipen Jahmmo, Ih ioar kajalehioang armaj doahroar Koahs.

Padahk in John jounpoapdaij

(Matthew 3:1-12; Mark 1:1-8; Luke 3:1-18)

19 Laplap in Jew-ok nehn Jerusalem kadarla jamwrou pwi apel mihn Levi pwi pwa irai en idoak oang John, “Inje koah?”

20 John joah kia japoang, Ih sikoahda in janjal, “Jaudi ngoahi *Messiah.”

21 *Irai pel kalelpoak, “A da? Koah ma Elijah?”

John japoang irai, “Joah. Jaudi ngoahi ih.”

Irai pel kalelpoak, “Doar da? Koah Joukohppo?”†

A Ih japoang, “Joah.”

22 Irai pwa, “Padahkihoang kamai inje koawoa, pwa kamai en kak japoangki iraihok ma kadardo kamai. Da koah pwahki pein koawoa?”

23 *John japoang,

“Ngoah ‘ngilloau ma poangpoangjili nehn japwsoahn:

Kamwai kainenehla alin Koaunno pwa ih en alu loaloa!’ ”

Doahr en joukohp Isaiah ne pwahla.

24 Sohnpakair pwiai ma koadoaddoardo jang ipen Pharisee-ok, 25 idoak oang John, “A da kahrehda koah wihwiahki poapdaij, ma jaudi koawoa Messiah-wa, ke Elijah, ke Joukohppo?”

26 John pel japoangki irai, “Ngoah kin poapdaijki pil, a mine Emen ma minmine nehn pwungamwai kan, ma kamwai jehjoa, 27 Ih ma pirin indoa mwerin ngoahi a ngoah joah warroang lapwadda joalin Ah sandello.”

28 Mehpwiai ohroj ne wiawi nehn Bethany, palimese in Pillap Jordan, wijahu ma John kin wihwia ah poapdaij.

Simpwul in Koahs

29 Pwohrdahng rehnno, John kapangda Jesus ah allaluhdohng ipoa, Ih ken pwahla, “Kapang! Simpwul in Koahswa ma kin kihjang dipen jampah ohroj. 30 Ioar Ih woallo ma ngoah siksikoa doahr nehn oai pwahla, ‘Woal men pirin indoa mwerin, ma laplapjang ngoahi, pwa Ih ne mine oh mwohn oai noaisikdi.’ 31 Pein ngoah johpwa kidal Ih. A pwen ioar kahrpoan oai indoa apel poapdaijki pil, pwa en kajalehda Ih oang mihn Israel.”

32 Me ioar kadehde ma John pel kajalehda: “Ngoah ne kapang Ngen Joarwiho Ah indihdo jang nehnloannge, in mwomwen mwurei men; ken minehla Ipoa. 33 Pein ngoah jehjoa Ih, a Koahs, ma kadardo ngoahi pwa ngoah en kin poapdaijki pil, Ih pel pwehng ngoahi, ‘Ma Emen ma koah pirin kapang Ngenno jokdi puwoa, ioar Ih ma pirin poapdaijki Ngen Joaroawi.’ 34 Ngoah ne kapang apel ngoah ne pel kadehde pwa Ih ioar Nihn Koahs.”

Sapin Sohnpadahk in Jesus kan

35 Rehnno mwerin, John pwili mine wijahu, pwilihki nah sohnpadahk roahmen. 36 Nehn ah kapangda Jesus allaluhla ih pwa, “Ioar Simpwul in Koahs wa men.”

37 Sohnpadahk roahmenno rongda ah pwa me, ira ken kaujla Jesus 38 Jesus kapangda ira kahkahkaujla Ih, Ih idoaklahng ira, “Dahkij kamwa raprapahki?” ira japoang, “Rabbi” (lalloauwe woahwoahki Jounpadahk), “Ia wija Koah kin minmine?”

39 Ih japoang ira, “Kamwa indoa kapang.” Ira ken pwilihda ih kapangda wijahu ih kin minmine, ira ken minmine ipoa rehnno. (Pwa ne enken kiloak pahu mwerin jauwaj).

40 Andrew, rien Simon Peter ioar emen woal roahmenno ma rongda da John pwa ih ken pwilihla Jesus. 41 Andrew ken pispisinnoar rapahkihda riahu Simon, pel pwehng ih “Kamai ne kapangda Messiah-wa!” (Woahwoahn Messiah ioar Christ) 42 Ih ken ukla ih ipen Jesus.

Nehn en Jesus kapangda ih, Ih pwehnglahng, “Koah ioar Simon nihn John. Koah wud adankihla Cephas.” (Ad oauwe woahwoahki Peter, ma pel ioar woahwoahki paiplap.)

Jesus pangin Philip apel Nathanael

43 Pwohrdahn rehnno, Jesus lemehda en inlahng Galilee, Ih kapangda Philip, pwehng ih, “Kaujdo ngoahi!” 44 Philip mihn Bethsaida, ioar nehn koaujoan oauwe ma Andrew apel Peter kin mine loaloa. 45 Philip ken suhwoang Nathanael pwehng, “Kamai ne kapangda Armajjo, ma Moses insingehdi nehn Pukin Kojonneddo, apel da joukohppok insingehdi. Ioar ih Jesus nihn Joseph, jang Nazareth.”

46 Nathanael idoak ipoa, “Kak mehkij mwehu pwokda jang Nazareth?”

Philip japoangki, “Indoa kapang.”

47 Nehn en Jesus Ah kapangda Nathanael allaluhdo, Ih pwa, “Me ioar uhdahn woal mehlel in mihn Israel men, ma joh kin widing!”

48 Nathanael idoakkoang, “Koah kidal ngoahi jang ia?”

Jesus japoang, “Ngoah kapangda koawoa mwohn Philip ah pangindo koawoa, nehn oamw mine pehn suhkoa fig-o.”

49 Nathanael japoang, “Maing Jounpadahk, Koah ioar uhdahn Nihn Koahs. Koah ioar Nahmwarkihn Israel!”

50 Jesus japoang, “Koah kamehlele pwa oai pwehng koawoa pwa Ngoah kapangda koawoa nehn anjoauwo ma koah mine pehn suhkoa fig-o? Koah pirin kapang joang pwi ma koalikjang mehpwiai!” 51 *Ih pel pwehng ih “Ngoah pwehng kamwai in mehlel, kamwai pirin kapang nehnloannge risda, a sohnloang in Koahs kan doaudoauda apel doaudoaudi pohnangin Nihn-Armaj.”‡

2

Koapwoapwoaud Oau Nehn Cana

1 Mwerin rehn riau, koapwoapwoaud oau wiawi nehn koaujoan Cana, nehn Galilee; inen Jesus-o pel pwili mine wijahu. 2 Jesus apel nah sohnpadahkkok pel lukkoang in koapwoapwoauddo. 3 Nehn anjoauwo ma nimarai wainnok roj; inen Jesus-o pwehng Ih, “Roj nimarai wain.”

4 Jesus japoang, “Joah pwehng Ngoahi da Ngoah en wia. Oai anjoau kahjikkoar leldo.”

5 Doari, inahu pwehng jounpapah kan liduhwok, “Kamwai wiahda meohroj ma Ih pirin pwehng kamwai.”

6 Doari, dohn pil sakai koalik wonou ma wiahla jang sakai mine wijahu, mihn kamwkel, siahk in loapin lamlam in mihn Jew-ok, ma kak audohdkihda nehn pwungen kalen rieijek ke jilihjek. 7 Jesus pwehng jounpapah kan, “Kamwai audohkihda pil dohn pillok.” Jounpapah kan ken audohda oaroh dir. 8 Ih pwehng irai, “Kamwai idipda wahla ipen koaun in kamdippwe.” Irai ken wahla. 9 Koaun in kamdippwo jong pillo ma ne wiahla wain, a ih pwen jehjoa ia wija ma wainno injang. A jounpapah kan ma idipda pillo, irai ioar ma kidal. Koaun in kamdippwo ken pangindo woal kamwohddo, 10 pwehng, “Armaj ohroj kin kihda oh mijoa wain mwehu; a mwuhr, nehn sohn kamdippwo irai kin jakaula, irai kapwa kihda wain joah nohn mwehu. A koah neknekiddoar wain mwehuwo oaroh lel anjoaukije!”

11 Ioar me sapin kilel kan* ma Jesus wiahda nehn Cana nehn Galilee, a ioar doahroar Ah kajalehda Ah ling; doari, Nah sohnpadahkkok ken pwojonla.

12 *Mwerin me, Jesus inlahng Capernaum, pwilihkihla inahu, riah woallok, apel Nah sohnpadahkkok, irai minmine wijahu oaroain rehn pwi.

Jesus Inlahng Umw Joarwiho

(Matthew 21:12,13; Mark 11:15-17; Luke 19:45,46)

13 *Nehn anjoau in Joarwihn Passover ne koaroando, Jesus ken inlahng Jerusalem. 14 Ih kapangda in Umw Joarwiho woal pwi ma kin noaski kahu, jihpw apel mwurei, apel epwi sohnkawiliali mwani, minmine in arai sehpillok. 15 Ih ken wiahkihda mihn pokpok joal pwi, Ih ken kaujjang irai in Umw Joarwiho, pwilihki jihpw apel kahu ohroj. Ih ken ukuddi en sohnkawiliali mwanihok arai sehpillok apel wudekihdi nihrai mwanihok. 16 Ih pwehng irai ma kin noaskihla mwureiok, “Kamwai wahlahjang mehpwiai me, a joah wiahki umwen Joamoaihe umwen noas oau!” 17 *Nah sohnpadahkkok ken lemehda da ma insingdi nehn Puk Joarwiho, “Maing Koahs, oai kajampwalki Umwoammwe kin okkokkok nehn mohngiongihoa doahroar oai.”

18 Koaun in mihn Jew-ok idoak ipoa, “Kilel da ma Koah kak en wiahda ma pirin kajalehioang kamai ma Koah anki manman in wia mehpwiai?”

19 *Jesus japoang, “Kamwai koauwehla Umwen Koahs oauwe, a mwerin rehn jiluh Ngoah pel pirin pwuroahng kouda.”

20 Mihn Jew-ok pel kalelpoak, “Koah pirin pwuroahng kouda rehn jiluhoar? Johnpar pahijek wonou ma Umw Joaroawi oauwe kokoukihda!”

21 A ummwo ma Ih pwahpwahpwa, ioar pein palwoaroa. 22 Nehn Ah iejda jang mehdi, Nah sohnpadahkkok ken samanda da Ih pwahkihla mehpwiai; apel irai ken pwojonla lal in Puk Joaroawi apel en Jesus padahk kan.

Jesus Kidal Armaj Ohroj

23 Doari, nehn ah minmine Jerusalem nehn anjoau in Joarwihn Passover, dir armaj pwojonla Ih nehn irai kapangda kilel kan ma Ih kin wiahda. 24 A Jesus johpwa likihoang irai pein Ih, pwa Ih kidal armaj ohroj. 25 Johpwa anahne emen en kadehdehng Jesus doahroar armaj kan, pwa pein Ih kidal joang dahpwi ma kin mine nehn mohngiongirai.

3

Jesus apel Nicodemus

1 Woal men mine, oadoa Nicodemus; ih jounkaweid men ipen mihn Jew-ok, ma kijehn pwihnin Pharisee. 2 Pwong oau, woal mene ken inla ipen Jesus pwehng Ih, “Rabbi, kamai kidal ma Koah Jounpadahk men ma koadoaddoardo jang ipen Koahs, pwa joh emen ma kak wia kilel pwiai ma Koah kin wihwia ioarroar ma Koahs kin pwili Ih.”

3 Jesus japoang, “Ngoah pwehng koawoa in mehlel: joh emen kak kapang Wein Koahs ma ih johpwa ipwjapahl.”

4 Nicodemus pel pwuroahng idoak, “A imdoahr armaj mahla men, kak en noaisikdi japahl? Mehlel ma Ih nen kak pwuroahng dilloang nehn kapehd in inahu pwa en pwuroahng noaisikdi?”

5 Jesus japoang, “Ngoah pwehng koawoa in mehlel: joh emen kak dilda nehn Wein Koahs, ma Ih joah noaisikihdi pil apel Ngen Joaroawi. 6 Pali uduk kin noaisikdijang armaj, a pali ngen jang Ngenno. 7 Koah en joah pwuriamweikihla ngoahi pwehng koawoa ma kamwai ohroj uhdahn pirin ipwjapahl. 8 Eng kin koalla wija ma ih nimen, apel koah kin rong ngiloa, a koah jehjoa wija ma ih koaldo jang, ke wija ma ih kin koallahng. Doari, ioar doahr emenemen ma noaisikkihdi Ngenno.”

9 Nicodemus pel pwuroahng idoak, “Imdoahr mehpwiai en kak wiawi?”

10 Jesus ken japoang, “Jounpadahk laplap in Israel men koawoa, a koah ken joah woahwoahki doahr mehpwiai? 11 Ngoah pwehng koawoa in mehlel: kamai kin siksikoa mehkan ma kamai woahwoahki, a kamai kin kadehde doahroar mehkan ma kamai ne kapang; a joh emen ipamwai ma nimen kamehlele amai kadehde. 12 Kamwai joh kin kamehlele Ngoahi nehn anjoauwo ma Ngoah kin pwehng kamwai doahroar mehkan ma pid jampah oauwe; a doar, imdoahr amwai en kak kamehlele Ngoahi ma Ngoah en pwehng kamwai doahroar mehkan ma pid nehnloannge? 13 Joh emen ma indahla nehnloannge, ioarroar Ih ma indihdo jang nehnloannge; ioar Ih ma Nihn-Armaj.”

14 *“Doahroar en Moses ah soanoakihda sinek prons men nehn japwsoahnno, ioar doahroar Nihn-Armaj ah uhdahn pirin soanoakda, 15 pwa ma emen ma pwojonla ih nen anki mour joahsuk.”

16 Pwa ioar uhwen Koahs ah ipwilki jampah, ma Ih kadarkihdo Nah Iehroj, pwa ma emen ma kin pwojonla Ih en joah joaloangla, a en anki mour joahsuk. 17 Pwa Koahs joh kadardohng in jampah Nah Iehroj pwa en kadeikda jampah, a pwa en koamoaurla jampah.

18 Ma emen ma pwojon ih jehpirin kadeikda, a ma emen ma joah pwojon, ioar ih ma ne kadeikda, pwa ih joah pwojon Nihn Koahs Iehroj. 19 Ioar kadeikwa me: marammo ne pwardohng nehn jampah, a armaj kan ipwilki ros koalikjang marammo, pwa arai wihwiahk nauna. 20 Iraihok ma kin wia me nauna kin kiahki marammo, apel ihr johkin nimen indoahng maram oauwe, pwa ihr joah mwehuki ahr wihwia nauna kan en janjalda. 21 A ma emen ma kin wia me mehlel kin indoahng maram, pwa marammo en kajalehda pwa ah wihwia kan poahjoanki ah peikkoang Koahs.

Jesus apel John

22 Mwerin mehpwiai, Jesus apel Nah sohnpadahkkok inlahng japwen Judea. Ih pwilpwili irai minmine wijahu oaroain anjoau kij, apel wihwia poapdaij. 23 John pel wihwia poapdaij nehn Aenon, ma joah dohjang Salim, pwa pil dir mine wijahu. Armaj kan kin inlahng ipoa; ih ken poapdaijihla irai. 24 *Anjoaukije John kahjik joaldihoang nehn kalpwuhj.

25 Doari, epwi nihn John sohnpadahkkok pel sapda akmaikihoang mihn Jew men, doahroar arai siahk in kamwkel. 26 Irai ken indoahng ipen John pwehng, “Jounpadahk, koah lemleme Woallo ma pwilpwili koawoa oaloap Jordan, ma koah kin kadehde doahroar? Doari, Ih wihwia poapdaij anjoaukije, apel armaj ohroj kin inla ipoa!”

27 John japoang, pwa, “Joh emen kak anki mehkij ioarroar ma Koahs kioang. 28 *Pein kamwai ma oai jounkadehde, nehn oai pwahla, ‘Jaudi ngoahi *Messiah, a ngoah koadoaddoardo mwohn Ih.’ 29 Li kamwohddo ioar en woal kamwohddo. A en woal kamwohddo pirienno uhda ipoa rong Ih; perperen nehn ah rong ngilen woal kamwohddo. Ioar doahroar oai peren kin unjekla. 30 Woallo uhdahn pirin laplapla, a ngoah pirin siksikla.”

Ih ma Indihdo jang Nehnloannge

31 Ih ma indihdo jang puwoa, ioar Ih ma laplapjang meohroj. Ih ma indoa jang nehn jampah, ioar ih kijehn jampah, apel ih kin siksikoa mehkan ma pid jampah. A Ih ma indihdo jang nehnloannge, ioar Ih ma pohnangin meohroj. 32 Ih kin kadehde mehkan ma Ih kin widahli apel rongda, a joh emen ma kamehlele Ah kadehde kan. 33 Ma emen kamehlele Ah kadehde kan pirin kajalehda pwa Koahs ioar mehlel. 34 Pwa Ih ma Koahs ne kadardo kin siksikoa en Koahs Ah lal, pwa Koahs ne kioang Ngenin unjek. 35 *Jahmmo ma ipwilki Nah Iehrojjo, Ih kioang Ih manman ohroj. 36 Emen ma kin pwojonla Nah Iehrojjo, ioar ih ma kin anki mour joahsuk. A emen ma johkin peikkoang Nah Iehrojjo, Ih jehpirin kapang mour, a koaloklok in Koahs pirin mine ipoa allaluhla.

4

Jesus apel Lihn Samaria

1 Doari, Pharisee-ok ken rongda pwa Jesus ne poapdaijihla apel naihnkihla sohnpadahk dirjang John. 2 A in mehlel, pein Jesus johpwa poapdaijihla emen, a Nah sohnpadahkkok ioar. 3 Nehn anjoauwo ma Jesus kidalda sikesik pase, Ih ken inla jang Judea pel pwurlahng Galilee. 4 Doari, nehn ah allaluhla, Ih uhdahn pirin wudla Samaria.

5 *Doari, nehn Ah lellahng nehn koaujoan in Samaria oau, ma adanki Sychar, ma joah dohjang jappwo ma Jacob kioang nah jermwein Joseph. 6 Ioar wijahu ma pwarer in Jacob mine. Doari, Jesus ken koakoahkkihla Ah japjapal inla, Ih ken koammoaldi pohn pwarerro. Me ne koaroannoang in jauwaj.

7 A lihn Samaria men aludohng idpil. Jesus ken pwehnglahng liho, “Kihdoa — nimoai ekij pillen.” 8 Nah sohnpadahkkok inlahng nehn koaujoanno, pwa irai en dupukda kanarai mwinge.

9 *Lihn Samaria-o japoang, pwa, “Imdoahr, koah mihn Jew men, a ngoah mihn Samaria men, a koah ken kak poaki pil ipoai?” Pwa mihn Jew kan johkin doadoahkki mwoak ke pwohl kan ma mihn Samaria kan kin doadoahkki.

10 Jesus japoang, “Ma koah kidal doahroar kalahngan en Koahs, apel inje Ih ma poaki pil ipoamw, a koah nen poaki pil ipoa, apel Ih nen kioang koawoa pil mour.”

11 Liho pel pwehnglahng, “Maing, joh Oamw poakis, a pwarer oauwe loal; a ia wija Koah pirin idipjang pillen? 12 Imdoahr, Koah en laplapjang jamasai Jacob ma kihdoahng kisai pwarer oauwe? Ma ih, apel nah jermweinnok, pwilihkihla nah mahn kan, arai ohroj kin nimpil jang pwarer oauwe.”

13 Jesus ken japoang, “Armaj ohroj ma kin nimpil jang nehn pil oauwe pirin pwuroahng nimen nimpilda; 14 a ma emen ma nimpil jang nehn pil oauwe ma Ngoah pirin kioang nen johla pirin pwuroahng nimen nimpilda allaluhla. Pillo ma Ngoah pirin kioang, nen poad loaloa apel wiahla pil koarkoar oau ma pirin kioang ih mour joahsuk.”

15 Liho pwehnglahng Ih, “Maing, Koah kihdoahng ngoahi pillen, pwa ngoah en joah pwuroahng nimen nimpilda, apel ngoah en joah pwurdohng idpil wijahkije.”

16 Jesus ken pel pwehng liho, “Alwe, ukdo pahioammwo apel pwurdo wijahkije.”

17 Liho pwehng Ih, “Joh pahioai.”

Jesus pwehng ih, “Men pwung oamw sikesik en, ‘Joh pahioai’; 18 pwa koah painkihla woal limmen, a woallo ma koah painki anjoaukije, jaudi uhdahn pahioamw. Me mehlel oau men koah pwehng Ngoahi.”

19 Liho pel pwehng Ih, “Maing, ngoah ne kidal pwa Koah joukohp men. 20 Jamamaihok kin pwongi pohn dol oauwe, a kamwai mihn Jew kin pwa, Jerusalem-oar, ioar wija ma armaj en pwongi Koahs.”

21 Jesus pwa, “Li, kamehlele Ngoahi, anjoau nen leldo ma armaj johla pirin joarwihoang Jahmmo pohn dol oauwe, ke pel nehn Jerusalem. 22 Kamwai mihn Samaria kan johpwa kidal inje ma kamwai kin pwongi; a kamai mihn Jew kan, kamai kidal inje Ih ma kamai kin pwongi; pwa koamoaurro kin indoa jang mihn Jew kan. 23 A anjoau pirin leldo, apel ne lel, ma sohn joaroawi mehlel kan pirin pwongi Jahmmo in ngen apel mehlel, pwa ioar joangoan sohn joaroawi kan ma Jahmmo kin perenki en pwongi Ih. 24 Ngen oau Koahs, a emen ma kin joarwihoang Ih en joarwihki ngen apel mehlel.”

25 Liho ken pwehng Ih, “Ngoah kidal pwa Messiah, ma adanki Christ, pirin indoa. A ma Ih leldo, Ih pirin pwehng kisai meohroj.”

26 Jesus japoang, “Ioar Ngoah Ih, ma siksikesik oang koawoa.”

27 Doari, nehn anjoauwohr Nah sohnpadahkkok pwurdo pwuriamweikihla Ah siksikesik oang lihmen. A joh emen jang nehn pwungarai ma pwehng liho, “Dahkij koah anahne?” ke pel idoak oang Jesus, “Dahkij kahrehda Koah sikesikkihoang lihen?”

28 Liho ken kihdi ah rumehn pillo, ken japahllahng nehn koaujoanno apel pwehng armajjok, 29 “Kamwai indoa kapang Woal men ma sikoa oang ngoahi meohroj ma ngoah ne wiahda. Imdoahr, jaudi Ih Christ?” 30 Irai inla jang nehn koaujoanno, indoa ipen Jesus.

31 Nehn anjoauwohr Nah sohnpadahkkok pwehng Ih, “Maing Jounpadahk, ken mwinge.”

32 Ih japoang irai, “Mine koanoai mwinge, ma kamwai jehjoa.”

33 Sohnpadahkkok ken sapda peipeidekpene nehn pwungarai, “Mine armaj ne wahdo kanah mwinge?”

34 Jesus pwehng irai, “Oai peikkoang Ih ma ne kadardo Ngoahi, apel wiahda Ah doadoahk, ioar koanoai mwinge. 35 Mine oau sikesik ma kamwai kin pwa: ‘Johnpwongoar pahu luhwoa, doari, ioar anjoau in doli.’ A Ngoah pwehng kamwai: kamwai jarda apel jipwoalwehng mwoaswel kan, wahrai kan ne mah apel ne mwehuwin doddol. 36 Ih ma kin doli, ih kin oaloa dupkoan ah doadoahk, apel ih kin doli oang mour joahsuk; pwa ih ma kin poadokdi apel ih ma kin doli ara pirin perperenpene. 37 Pwa mehlel sikesik pase: ‘Emen kin poadokdi, emen sohrohr kin dolihdi.’ 38 Doari, Ngoah kadarwe kamwai pwa kamwai en dolihdi roakko nehn mwoaswel kan ma jaudi kamwai koadoahkoahda. Epwi ma koadoahkoahda, a kamwai pirin paiki arai doadoahk.”

39 Mihn Samaria dihrdir ma pwojonla Jesus jang nehn koaujoanno, pwa jang nehn en liho ah pwa, “Ih sikoahng ngoahi meohroj ma ngoah wiahda.” 40 Doari, nehn anjoauwo ma mihn Samaria-k indoa Ipoa, irai engdehn poaki pwa en minminehr iparai. Jesus ken minmine iparai oaroain rehn riau.

41 Armaj dir pwojonkihla Ah padahk. 42 Irai pwehng liho, “Apkas kamai pwojon, jaudi pwa jang in oamw sikesik, a pwa pwen amai pein rong; ioar ma kamai ne kidalki pwa Ih ma uhdahn Jounkoamoaurin jampah.”

Jesus Kemwehuwihla Nihn Koaun men Jermwein

43 Mwerin ah ne koaujoanki wijahu oaroain rehn riau, Jesus injang wijahu inlahng Galilee. 44 *Pwa pein Jesus pwahla pwa, “Joukohp men joh kin woaun nehn uhdahn ah wija.” 45 *Doari, nehn ah ne lel Galilee, armaj kan in wijahu kajamwo, pwa irai ne kapang joang ohroj ma Ih ne wiahda nehn anjoau in Joarwihn Passover nehn Jerusalem; pwa pein irai pwili sowoahda kamdippwo.

46 *Doari, Jesus pwurlahng Cana nehn Galilee, wijahu ma Ih kawikla pil oang wain. Doari, laplap in wei men mine Capernaum, ma nah jermwein men johmwehuda. 47 Nehn woallo ah rongda pwa Jesus ne indoahng Galilee jang nehn Judea, ih inla ipoa — poaki pwa en indihdohng Capernaum apel kemwehuwihla nah jermweinno ma enkennoar mehdi. 48 Jesus ken pwa, “Joh emen nehn pwungamwai kan kak kamehlele ma kamwai joah kapang manman koalik apel kapwuriamwei kan.”

49 Min laplappo japoang, “Maing, Koah en pwilihla ngoahi mwohn noai jermweinno ah pirin mehdi.”

50 Jesus pwa, “Alwe, nihmw jermweinno pirin mour.”

Woallo ken pwojon da Jesus pwa, ih ken allaluhla. 51 Nehn anjoauwo woallo japahldohng umwahu, nah liduhwok suhkioang ih ronngo pwa nah jermweinno pirin mour.

52 Woallo kalelpoak iparai nehn anjoau da ma Ih sapda mwehula. Irai pwa, “Aio, kiloak oau mwerin jauwaj, johla ah karkar.” 53 Jahmmo ken lemehda pwa ioar anjoauwa ma Jesus pwehng ih “Nihmw jermweinno pirin mour.” Doari ih apel ah peneinei ohroj ken pwojonla.

54 Me ioar kariauin kilel manman ma Jesus ne wiahda mwerin ah indoahng Galilee jang Judea.

5

Jesus Kasihkeida Woal Men Ipen Pil Oau

1 Mwerin mehpwiai, joaroawi laplap oau in mihn Jew ken wiawi, Jesus ken indahlahng Jerusalem. 2 Doari, nehn Jerusalem ipen Wanihmwin Jihpw, mine loapin pil oau ma palang limoau pidekihpene, ma adanki Bethzatha in lal in Hebrew. 3 Ma johmwehu dir kin minmine nehn palang pwiai, min majkun, min dangpel, apel min mwoasor. [Irai kin joujowi pwa pillo en mwoakidda. 4 Pwa epwi anjoau sohnloang in Koaunno kin indihdohng in loapin pillo pwa en kamwoakidihda. Doari, nehn anjoauwo ma loapin pillo kin mwoakidda, emen ma pispisla loaloa oh mijoa, ioar ih ma pirin mwehula jang joangoan johmwehuwo ma ih anki.] 5 Woal men mine wijahu, ma johjohmwehuki johnpar jilihjek waluh. 6 Nehn Jesus ah kapangda woallo apel kidalda pwa ih minminehki wijahu anjoau roairoai, Ih ken pwehnglahng, “Koah joah nimen sihkeida?”

7 Woal johmwehuwo japoang, “Maing, joh noai armaj men ma pirin wahdihwehng ngoahi nehn loapin pillo nehn anjoauwo ma ih kin mwoakidda. Pwa nehn oai kin allaluhdihwe, emen kin mijoahla ngoahi.”

8 Jesus pwehng ih, “Uhda, oaloa kioammwen, alu.” 9 Nehn anjoauwohr woallo sihkeida, ih ken pwoakda kiahu inla.

Me wiawi rehnin Sabbath oau. 10 *Mihn Jew-ok pwehng woallo ma mwehula, “Rehnnoauwe rehnin Sabbath, kin uhwoang asai Kojonned koah en wa kioammwen.”

11 Ih japoangki irai, “Woal ma kasihkeida ngoahi ma pwehng ngoahi, ‘Oaloa kioammwen, alu.’ ”

12 Irai kalelpoak, “Inje Ih ma pwehng koah en oaloa kioammwen alu?”

13 A woal mwehulahu jehjoa inje Ih, pwa wijahu ne pokonla, apel Jesus ne inlahjang wijahu.

14 A doahr mwerin anjoaukij, Jesus pel kapangda woallo nehn Umw Joarwiho, Ih pwehng ih, “Kapang, koah ne mwehuda, koah joah pwuroahng dihp, pwa me naunahjang me nen lelloang koawoa.”

15 Woallo ken inla pwehng mihn Jew-ok pwa Jesus ma kemwehuwihla ih. 16 Ioar kahrpoa oauwe ma kahrehda mihn Jew-ok irai sapda nimen koalkoa Jesus, pwa Ah kemwehuwihla woallo in rehnin Sabbath. 17 Doari, Jesus ken japoangkihlahng irai, “Joamoaiho kin doadoahk anjoau ohroj, doari Ngoah pel uhdahn doadoahk.”

18 Ioar lal oauwe ma kahrehioang mihn Jew-ok irai engdehnkihoang irai en kojukdi Jesus, jaudi pwa ah koauwehla kojonned in Sabbath, apel ki Ah pwa ma Jamahwa Koahs, apel kapahrakkihoang Ih Koahs.

Manman in Nihn Koahsso

19 Jesus ken pwehnglahng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: Nahu johkak wia mehkij in pein Ih, pwa me Ih kin kapang ma Jahmmo kin wia, ioarroar mehkoa Ih kin wia. Pwa da ma Jahmmo kin wia, ioar ma Nahu pel kin wia. 20 Pwa Jahmmo ah kin ipwilki Nahu, Ih kin kajalehioang meohroj ma pein ih kin wihwia. Doari, Ih pirin kajalehioang Ih wihwia kan ma koalikjang me; a kamwai ohroj nen pwuriamweikihla. 21 Pwa doahroar en Jahmmo Ah kin kapwohrihda min mehdi kan, apel kioang irai mour, pel doahroar en Nahu pel kin kioang mour irai kan ma Ih kin pwungki. 22 Pel joh emen ma Jahmmo kin kadeikda, pwa Ih ne kioang Nahu manman unjek en kadeik; 23 pwa armaj ohroj en woaunki Nahu doahroar arai pel woaunki Jahmmo. Ma emen ma joah woaunki Nahu, Ih pel joah woaunki Jahmmo ma kadardo Nahu.

24 “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma emen ma kin rong Oai padahk apel pwojon Ih ma kadardo Ngoahi, ioar ih ma anki mour joahsuk. Ih johpwa pirin lelloang kadeik, pwa ih ne injang mehdi lelloang mour. 25 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: anjoau oau pirin indoa — doari, ne lel — ma mehdi kan pirin rongda ngilen Nihn Koahsso, apel irai kan ma rongda pirin mourda. 26 Pwa doahroar Jahmmo ma sapin mour, pel doahroar Ah kioang Nahu en pel wia sapin mour. 27 Apel Ih ne kioang Nahu manman pwa en wia kadeik, pwa Ih Nihn-Armaj. 28 Kamwai joah pwuriamweiki mehpwiai, pwa anjoau oau pirin indoa ma irai ohroj ma mine nehn joaujoau kan pirin rong ngiloa, 29 *apel irai pirin diljang nehn arai joaujoau kan. A irai kan ma wihwia mwehu pirin iejdahng mour, a irai kan ma wihwia nauna pirin iejdahng koaloklok.”

Kadehde oang Jesus

30 “Ngoah johkak en wia mehkij in pein oai koajoandi. Pwa Ngoah kin wia kadeik in mwomwen en Koahs kin pwehng Ngoahi. Doari, Oai kadeik kin pwung pwa Ngoah johkin rapahki pein injenoai, Ah kupwuren Ih ma kadardo Ngoahi.

31 “Ma Ngoah pirin kadehde mwomwen pein Ngoahi, mehkan ma Ngoah pwa jehpirin uhdahn wia mihn kadehde mehlel. 32 A mine emen ma kin kadehde Ngoahi, apel Ngoah kidal pwa dahkij Ih kin sikoahki Ngoahi pwen mehlel. 33 *Kamwai ne kadarlahng John nihmwai sohnpakairrok, ih ne kadehdehda doahroar me mehlello. 34 Jaudi pwa Ngoah en uhdahn anki kadehdehn armaj; Ngoah pwa mehpwiai pwa kamwai en mourkihla. 35 John doahroar lahm oau ma kin okkokkok apel marmaram, apel kamwai kin nimen perenki ah maram anjoau kij. 36 A mine Oai kadehde ma koalikjang kadehde kan ma John ne wiahda: Pwa mehkan ma Ngoah kin wihwia, ioar doadoahkkok ma Joamoaiho kin mweidoahng Ngoahi en wia, mehpwiai ioar oai kadehde ma kin kajalehda pwa Jahmmo ma kadardo Ngoahi. 37 *Apel Joamoaiho ma kadardo Ngoahi, pein Ih pel kadehdehda mwomwen Ngoahi. Kamwai kahjik rong ngiloa, apel kapang mijoa, 38 apel Ah lal kan johpwa kin minmine nehn loaloamwai kan, pwa kamwai joah pwojon Ih ma Ih kadardo. 39 Kamwai kin sukuhlki Puk Joaroawi pwa kamwai lemleme pwa kamwai pirin diar mour joahsuk jang loaloa. A Puk Joaroawi kin kadehde doahroar Ngoahi! 40 A kamwai kia indoahng ipoai pwa kamwai en anki mour.

41 “Ngoah joah rapahki kaping jang ipen armaj kan. 42 A Ngoah kidal kamwai, Ngoah kidal pwa joh amwai limpoak oang Koahs nehn mohngiongimwai kan. 43 Ngoah indoahki in manman in Joamoaiho, a kamwai johpwa kajamwo Ngoahi. A nehn en emen ah kin indoahki in pein oadoa, kamwai kin kajamwo. 44 Kamwai kin anahne oaloa kaping jang emenemen kamwai. A kamwai joah jong in rapahki kaping jang Ih ma kalahpwuk ioar Koahs. Doari, ia mwomwen amwai en kak kamehlele Ngoahi? 45 Kamwai joah lemleme pwa Ngoah pirin kadipoa kamwai ipen Jahmmo. Mine emen ma pirin kadipoa kamwai, ioar ih Moses, ma kamwai kin koapwoarpwoarki. 46 Ma kamwai uhdahn kamehlele Moses, kamwai pel pirin kamehlele Ngoahi, pwa Moses insingehdi mwomwen Ngoahi. 47 Apwa amwai joah kamehlele ah lal kan, imdoahr amwai en kak kamehlele Oai padahk kan?”

6

Jesus Kamwinge Woal Limekid

(Matthew 14:13-21; Mark 6:30-44; Luke 9:10-17)

1 Mwerin mehpwiai, Jesus wudla Oaloap Lehn Galilee (ke Lehn Tiberias). 2 Doari, pokon koalik oau kaujla, pwa irai ne kapang kilel manmannok ma Ih wiahng armaj johmwehuwok. 3 Jesus indahla pohn dol oau apel mwindihoang wijahu, pwilihkihla Nah sohnpadahkkok. 4 Joarwihn Passover in mihn Jew-ok ne koaroando. 5 Jesus ken jipwoalla kapangda pokon koalik oau ma allaluhdohng ipoa, Ih ken pwehng Philip, “Ia wija kisai kak dupuk jang mwinge ma en isarroang kamwingehla armaj pwiai ohroj?” 6 Ih pwahla mehpwiai pwa en jong Philip, pwa pein Ih kidal dahkij Ih pirin wia.

7 Philip japoang Ih, “Oang joangoan dir oauwe, ma emenemen pirin kangla ekijjoar, kisai nen anahne mwani silper* 200 (riepwiki).”

8 Emen Nah sohnpadahk, Andrew, rien Simon Peter, pwehng Jesus, 9 “Jermwein siksik men mine me, ma wa lopwonin pilahwa limoau ma wiawihda jang wehn parli apel mwumw roahmen. A nen pwen uhdahn johpwa isar oang armaj pwiai!”

10 Jesus pwehng irai, “Kamwai kamwindihdi irai.” Wijahu dirkihla mo. Armaj ohroj mwindi, woalloar doari dapwa 5,000 (limekid). 11 Jesus ken oaloa lopwonin pilahwahk, kapingkalahnganki oang Koahs, apel nehk oang irai ma ne mwindihok, pel doahroar mwummwok, irai mwinge oaroh ken moad. 12 Nehn irai ne moad, Ih pwehng Nah sohnpadahkkok, “Kamwai rikda luhwoahkan, pwa joh ekij en luhjla mwahl.” 13 Irai ken rikpene luhwoahk ohroj, irai audohkihda pwuko eijek riau luhwen pilahwa jang in lopwon in pilahwa limoauwo ma ihr ne kangla.

14 Nehn armajjok ma mine wijahu irai ne kapang kilel oauwe ma Jesus ne wiahda, irai ken pwa, “Mehlel, Woal mene ioar Ih Joukohpwa † ma pirin indoahng jampah!” 15 Nehn Jesus Ah kidalda pwa irai pirin indoahng oaloa ih, pwa irai en ipong oang Ih en wiahla nahmwarki, Ih ken dillahjang irai indahlahng pohn dollo kalahpwukla.

Jesus Alu pohn Lehu

(Matthew 14:22-33; Mark 6:45-52)

16 Nehn ah joausikpene, Nah sohnpadahkkok indihlahng nehn lehu. 17 Irai ken doauda pohn pohs oau, apel kosehla lehu pwurlahng Capernaum. Doari, ne pwongihdi, a Jesus kahjikkoar lellahng iparai. 18 Anjoauwo inenin koalik eng, apel mwoakidkid nehn lehu. 19 Nehn sohnpadahkkok irai jeijeijeiki dapwa mwail jiluh ke pahu, irai kapangda Jesus Ah allaluhdo — pohn pillo, nehn Ah koaroandohng wararai pohsso, irai ken majpwehkda. 20 Ih pwehng irai, “Ngoah me, kamwai joah majpwehk.” 21 Irai ken perenda kajamwo Ih oang pohn pohsso, apel nehn anjoauwohr pohsso lel in oaroahrro, wija ma irai jeijeilahng.

Armajjok Rapahki Jesus

22 Rehnwa mwerin, pokonno ma mine oaloap lehu kapang pwa pohs passoar mine wijahu. Irai kidal pwa Jesus johpwa pwili Nah sohnpadahkkok doaudahng pohn pohsso, irai kijoujang Ih. 23 Pohs pwi jang Tiberias pel kijkijoulahng in oaroahr oau ma koaroandohng wijahu ma pokonno kangla pilahwahk ma Koaunno kapingkalahnganki. 24 Doari, nehn anjoau ma pokonno kapang pwa Jesus apel Nah sohnpadahkkok joah mine wijahu, irai ken dakoahda pohs pwi apel inlahng Capernaum, pwa irai en rapahki Jesus wijahu.

Jesus ioar Pilahwahn Mour

25 Nehn anjoauwo irai kapangda Jesus oaloap pillo, irai idoakkoang, “Maing Jounpadahk, ngehd koawoa lel me?”

26 Jesus japoang irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: kamwai raprapahki Ngoahi pwa kamwai ne kang pilahwahk apel moadkihla, jaudi jang in amwai woahwoahki kilel manman kan. 27 Joah doadoahk oang mwinge ma kin mwelingla, a doadoahk oang mwinge ma kin kioang kamwai mour joahsuk. Ioar mwingehioauwe ma Nihn-Armaj pirin kioang kamwai, pwa Koahs Jahm ne kioang Ngoahi kilel in kadehdehda doahroar Ah pwungki Ngoahi.”

28 Irai ken kalelpoak ipoa, “A dahkij kamai en wia pwa kamai en kapwaihahda doadoahkko ma Koahs koajoanehdi?”

29 Jesus japoang irai, pwa, “Me ioar doadoahk wa ma Koahs nimen kamwai en wia: pwojon Ih ma Ih kadardo.”

30 Irai pel japoang, “Kilel da ma koah pirin wia, pwa kamai en kak kapang apel pwojonla koawoa? Dahkij koah pirin wia? 31 *Jamamwai koalikkok ne kangla manna nehn japwsoahnno, ma doahroar Puk Joaroawi pwa, ‘Ngoah kihdihdohng irai pilahwa jang nehnloannge pwa irai en kang.’ ”

32 Jesus pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: jaudi Moses ma kioang kamwai pilahwa jang nehnloannge, a Joamoaiho, ioar Ih ma kihdihdohng kamwai pilahwa mehlello jang nehnloannge. 33 Pilahwahu ma Koahs kihda, ioar ma indihdo jang nehnloannge apel kioang mour oang jampah.”

34 Irai pel poaki Ipoa, “Maing, kihdoahng kamai pilahwa oauwe anjoau ohroj.”

35 Jesus pwehng irai, “Ngoah ma pilahwahn mour. Ma emen ma kin indoahng Ngoahi johla pirin nimen mwingehda, a ma emen ma kin pwojon Ngoahi johla pirin nimen nimpilda. 36 Ngoah ne pwehng kamwai pwa kamwai ne pwen kapang Ngoahi a kamai pwen johpwahr kamehlele. 37 Iraihok ohroj ma Joamoaiho kioang Ngoahi pirin indoa Ipoai. Emen ma indoa Ipoai Ngoah jehpirin kajpahlihla. 38 Pwa Ngoah indihdo jang nehnloannge pwa Ngoah en kapwaihahda kupwuren Ih ma kadardo Ngoahi, a jaudi pwa Ngoah en wia injenoai. 39 A ioar kupwuren Ih ma kadardo Ngoahi: Ngoah en joah kajoaloangehla emen jang nehn ohroj ma Ih ne kihdoahng Ngoahi, a Ngoah en kamourihda ohroj imwin rehnno. 40 Pwa me ioar kupwuren Joamoaiho: irai ohroj ma jipwoallahng Nahu apel pwojon, irai nen anki mour joahsuk, a Ngoah pirin kamourihda irai imwin rehnno.”

41 Mihn Jew-ok sapda lipahnede Ih pwa Ih pwa, “Ngoah ioar pilahwahu ma indihdo jang nehnloannge.” 42 Irai ken pwa, “A jaudi Jesus me, ma nihn Joseph? Kamai kidal jamahu apel inahu. A imdoahr Ih kak pwa, ‘Ngoah indihdo jang nehnloannge?’ ”

43 Jesus japoang irai, “Kamwai joah lipahned nehn pwungamwaikan. 44 Joh emen kak indoa ipoai, ma Joamoaiho ma kadardo Ngoahi joah kadardohng Ngoahi; a Ngoah pirin kamourihda imwin rehnno. 45 *Joukohppok ne insingehdi, ‘Irai ohroj pirin oaloa padahk jang ipen Koahs.’ Emenemen ma rong Jahmmo apel padahk jang, ih kin indoa Ipoai. 46 Me johpwa woahwoahki pwa emen ne kapang Jahmmo; ioarroar Ih ma indoa jang ipen Jahmmo, ne kapang Ih. 47 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: emen ma kamehlele, anki mour joahsuk. 48 Ngoah ioar pilahwahn mour. 49 Jamamwaihok kangla manna nehn japwsoahnno, a irai mehdi. 50 A pilahwahu ma indihdo jang nehnloannge, ma emen ma pirin kang, ih jehpirin mehdi. 51 Ngoah ma pilahwahn mour ma indihdo jang nehnloannge. Ma emen pirin kang pilahwahioauwe, Ih pirin mour allaluhla. Doari, pilahwahu ma Ngoah pirin kihda, ioar udukoaihoa, ma Ngoah kihda pwa jampah en mourkihla.”

52 Me kahrehda en mihn Jew-ok irai lioas sapda akmaipene nehn pwungarai. Irai ken idoak, “Imdoahr Woal mene, Ah kak kioang kisai udukoa pwa kisai en kang?”

53 Jesus pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma kamwai jehpirin kang uduk en Nihn-Armaj, a nim insahn, a doar, joah mour nehn kamwai. 54 Ma emen ma kin kang udukoaihoa a nim insahi, ioar ih ma anki mour joahsuk, a Ngoah pirin kamourihda ih in imwin rehnno. 55 Pwa udukoaihoa ioar uhdahn mwinge apel insahi ioar pilin nimpil mehlel. 56 Ma emen ma kin kang udukoaihoa a nim insahi, Ih kin oauwoang Ngoahi, a Ngoah kin oauwoang ih. 57 Doahroar Jahmmo ma mour kadardo Ngoahi, a Ngoah kin mour ki Ih, ioar doahr ma emen ma kin kang udukoaihoa pirin mour ki Ngoahi. 58 Ioar me pilahwawa ma indihdo jang nehnloannge; jaudi joanngo ma jamamwai koalikkok ne kangla, a mwuhr irai mehdi. Ma emen ma kin kang pilahwa oauwe pirin mour allaluhla.”

59 Jesus pwa mehpwiai nehn jinakokehu, nehn ah kin padpadahkjili nehn Capernaum.

Lal in Mour Joahsuk

60 Doari, dirin Nah sohnpadahk ok rongda mehpwiai, irai pwa, “Padahk pase inenin apwal! Inje kak rong?”

61 Joh emen pwehng Ih, a Jesus, a pein ih kidal pwa Nah sohnpadahkkok lipahnedkihla doahroar mehpwiai. Ih pwehng irai, “Imdoahr, padahk oauwe kahrehioang amwai pwojon siksikla? 62 A imdoahr ma kamwai kapang Nihn-Armaj ah pirin japahldahlahng wijahu ma Ih kin koaujoan mwohn Ah indihdo? 63 Ngenin Koahs ma kin kioang mour, a manman in armaj, ioar mehkij mwahl. Sikesik kan ma Ngoah kin padahkihoang kamwai, dirkihla Ngen apel mour. 64 A epwi kamwai johpwa pwojon.” Pwa Jesus kidal jang in sapdahu inje nehn pwungarai ma johpwa pwojon, apel inje woallo ma pirin pangla Ih. 65 A Ih pel pwa, “Ioar kahrpoa oauwe ma Ngoah ne pwehngkihoang kamwai pwa joh emen kak indoa ipoai, ioarroar ma Jahmmo mweidoahng.”

66 Pwa padahk oauwe, dirin sohnpadahkkok ne mweikijang apel johla nimen pwilpwil Ih. 67 Jesus ken idoakkoang irai eijek roahmenno, “A kamwai, kamwai pel pirin injang Ngoahi?”

68 *Simon Peter japoang, “Maing, inje kamai en inla ipoa? Oamw lal kan, ioar lalin mour joahsuk. 69 Doari, apkas kamai ne kamehlele apel kidal pwa Koawoahr ioar ma Joaroawi jang ipen Koahs.”

70 Jesus japoang, “Ngoah ne pilda kamwai min eijek roahmen. A emen kamwai ioar ma lidu in Jehsen!” 71 Ih pwahkihla me pwa Judas, nihn Simon Iscariot; mihndahr ma ih emen in eijek roahmenno, a ih pirin pangla Jesus.

7

Jesus apel Riah kan

1 Mwerin mehpwiai, Jesus jeijeiloakjili nehn Galilee; Ih johpwa mwehuki jeiloak nehn Judea, pwa koaun in mihn Jew-ok ma mine wijahu irai kin nimen kojukdi ih. 2 *Doari, joaroawi laplap oau in mihn Jew-ok, ma adanki Joarwihn Umpwal, ne koaroando. 3 Riahkan ken pwehng Ih, “Alwehjang me, inla Judea, pwa nihmw sohnpadahk kan en kapang doadoahk kan ma Koah kin wihwia. 4 Pwa joh emen kin oakihla dahkij Ih kin wihwia, ma Ih anahne indand. Doari, pwa oamw wihwia mehpwiai, mweidoahng jampah pwon en kidal da koah wihwia!” 5 Pwa pel riah kan johpwa kamehlele Jesus.

6 Jesus pwehng irai, “Uhdahn oai anjoauwa pe kahjikkoar lel. Oang kamwai pwen anjoau ohroj. 7 Jampah johkak lioassoang kamwai, a ih kin lioassoang Ngoahi, pwa Oai kin pwehpwehpwehng ih pwa ah wihwia kan nauna. 8 Kamwai indahla pwili joarwiho, pwa Ngoah jehpirin indahla pwili joaroawi oauwe, pwa oai anjoau kahjikkoar leldo.” 9 Ih ken pwehng irai mehpwiai, doari Ih ken minminehr nehn Galilee.

Jesus Pwili Joarwihn Umpwal

10 Mwerin riahkan irai ne indahlahng joarwiho, Jesus pel indahla. Ih joah indahla in janjal, a Ih indahla in rir. 11 Koaun in mihn Jew-ok raprapahki Jesus nehn joarwiho. Irai idoak, “Ia Ih?” 12 Armajjok ngudngudngudki nehn pokonno mwomwen ih. Epwi armaj kin pwa, “Woal mwehu men Ih.” A epwi kin pwa, “Joah! Ih kin kapweipwei armaj.” 13 A joh min siksikoa in janjal mwomwen Jesus, pwa arai mijik koaun in mihn Jew-ok.

14 Nehn Ah lel nehn lopkoan wihk in joarwiho, ioar anjoauwa ma Jesus indahlahng in Umw Joarwiho ken sapda padahk. 15 Koaun in mihn Jew-ok inenin pwuriamweikihla ken pwa, “Ia mwomwen Woal mene Ah inenin kidal mehkan nehn Ah johkin pwili sukuhl?”

16 Jesus ken japoang irai, “Jaudi pein oai padahk ma Ngoah kin kihda, a en Ih ma kadardo Ngoahi. 17 Ma emen ma anahne kapwaihahda kupwuren Koahs, ioar ih ma pirin woahwoahki mwomwen Oai padahk kan, ma jang ipen Koahs ke jang pein Oai manman. 18 Armaj men ma siksikoa doahroar pein ih kin jongjongjong in oaloa ah wahu. A ma emen ma anahne kalingihla Inje ma kadardo Ih, ioar Ih ma mehlel apel joh likamw kij mine ipoa. 19 Jaudi Moses ma kioang kamwai Kojonneddo? A joh emen nehn pwungamwaikan ma kin kapwaihahda Kojonneddo. Amwda kamwai ke enngengdehnki en kojukdi Ngoahi?”

20 Sohn pokonno japoang Ih, “Ngen jaus mine Ipoamw! Inje ma enngengdehnki en kojukdi Koawoa?”

21 Jesus japoang, “Doadoahk manman oauwoar ma Ngoah wiahda, a kamwai ohroj pwuriamweikihla. 22 *Pwa Moses ah koajoanehdihoang kamwai en jorkomjaijihla nihmwai jermwein kan — a jaudi jang Moses, a jamamwai koalikkok ma sapkihda siahk oauwe — kamwai pel kin jorkomjaijihla emen jermwein rehnin Sabbath. 23 *Doari, ma jermwein emen jorkomjaijla nehn rehnin Sabbath, pwa Kojonned in Moses en joah ohla; a da kahrehda kamwai lioassoangki Ngoahi pwa Oai kemwehuwihla woallo nehn rehnin Sabbath? 24 Joah kajawi wihwiahn armaj, a en kajawihki uhdahn me mehlello.”

Ioar Ih ma Messiah wa?

25 Epwi armaj in Jerusalem pwa, “Jaudi ioar Woal mene ma irai laplappok raprapahki pwa irai en kojukdi? 26 A kapang! Ih kin padpadahk in janjal, joh pwa emen ma pwa mehkij pwa en pallan! Imdoahr, koaun kan joah ne pwen kidal pwa ioar Ih *Messiah wa? 27 Imdoahr en kak wiawi? Nehn anjoauwo ma Messiah pirin indoa, joh emen pirin dehdehki ia wija ma Ih indoahjang. A kisai ohroj kidal ia wija ma Woal mene indoahjang.”

28 Doari, nehn en Jesus Ah padpadahk nehn Umw Joarwiho, Ih ken ngil koalikda, pwa, “Kamwai uhdahn kidal Ngoahi, apel kidal ia wija ma Ngoah injang? Ngoah joah indoahki pein Oai manman. A Ih ma kadardo Ngoahi, ioar Ih ma mehlel. Kamwai jehjoa Ih. 29 Ngoah kidal, pwa Ngoah indoahjang Ipoa, apel Ih ma kadardo Ngoahi.”

30 Irai jong en koldi Ih, a joh emen pukkoangdi Ih, pwa Ah anjoau kahjikkoar leldo. 31 A irai dir nehn pwungen pokonno ma pwojonla, apel pwa, “Imdoahr, in anjoauwo ma Messiah-o indoa, Ih pirin wiahda kilel manman dirjang en woal mene ne wiahda?”

Sohnjilajil pwi Koadoaddoarla pwa irai en Joalihdi Jesus

32 Doari, Pharisee-ok rongda doahroar joang pwiai ma pokonno ngudngudngudki, irai apel jamwrou laplappok ken kadarla sohnjilajil pwi pwa irai en joalihdi Jesus. 33 Jesus pwa, “Ngoah pirin mine ipamwai ekij woaroai; doari, mwuhr, Ngoah pirin pwurlahng ipen Ih ma kadardo Ngoahi. 34 Kamwai pirin rapahki Ngoahi, a kamwai nen johpwa kapangda Ngoahi; pwa wijahu ma Ngoah pirin mine, kamwai johkak inla.”

35 Koaun in mihn Jew-ok ken pwahpene nehn pwungarai, “Ia wija ma Ih pirin inla, ma kisai johkak kapangda? Ih pirin inlahng nehn kahnihmw in mihn Greece kan, wijahu ma mihn Jew kan koaukoaujoan, apel padahk oang mihn Greece kan? 36 Ih pwa, ‘Kamwai pirin rapahki Ngoahi, a kamwai nen johpwa kapangda Ngoahi’; apel, ‘Kamwai joh kak inlahng wijahu ma Ngoah pirin mine.’ Ia woahwoahn me?”

Pilin Mour

37 *Nehn rehnno ma joarwiho pirin doarihla ioar rehnwa keiou kajampwal, Jesus uhda pwahla in ngil koalik, “Emen ma ne maroauda en indoa ipoai ih nimpil. 38 *Ioar doahr Puk Joaroawi pwa, emen ma pwojon Ngoahi, pilin mour nen koardahjang nehn ih.” 39 Jesus sikoa me doahr Ngenno, pwa ma iraihok ma kamehlelehla Ih pirin anki mwuhr. Pwa anjoauwo Ngenno kahjik indoa, pwa Jesus kahjikkoar lingla. 40 Epwi armaj nehn pokonno ma rongda Jesus pwa me Ihr pwahla, “Woal mene ioar uhdahn Joukohp wa!”

41 Epwi pel pwa, “Ih ioar Messiah!”

A pel epwi idoak, “Imdoahr Messiah-o en kak indoahjang Galilee? 42 *Pwa puk Joaroawi pwa Messiah-o pirin injang kadaudokin Nahmwarki David, apel Ih pirin noaisikdi nehn Bethlehem, nehn kahnihmmwo ma David kin koaujoan.” 43 Pokonno ken liaksohrohr nehn pwungarai ki Jesus. 44 A epwi nimen jipoardi Ih, a joh emen pukkoang Ih.

Joahpwojon in Koaun in mihn Jew-ok

45 Doari, sohnjilajillok pwurlahng ipen jamwrou laplappok apel Pharisee-ok. Irai idoak iparai, “Amwda kamwai ke joah wahdo Ih?”

46 Sohnjilajillok japoang, “Joh emen ma kin padahk doahroar Woallo!”

47 Pharisee-ok ken idoak iparai, “Imdoahr, Woallo pel kapweipweidi kamwai? 48 Kamwai kidal ma mine emen jang nehn pwungen min laplap kan ke Pharisee kan ma pwojonla Ih? 49 Pokon oauwe joah woahwoahki Kojonnedin Moses, ioar kahrehda irai riahkila!”

50 *Nicodemus, emen Pharisee-ok, ma inlahng ipen Jesus anjoaukij mwohn me, ih ken pwehng irai, 51 “Oang asai Kojonneddo, kisai johkak kadeik armaj men mwohn asai kahjikkoar rongda apel kapangda dahkij ih wiahda.”

52 Irai japoang, “Imdoahr, koah pel emen mihn Galilee? Sukuhlki Puk Joaroawi, koah nen kidalda johpwa joukohp men indoahjang Galilee.” 53 [Armaj ohroj ken inla in umwaraihok.]

8

Liho ma Diarekda nehn ah Kamwahl

1 [Doari, Jesus ken indahlahng pohn Dolin Olip. 2 Oh inminjoang in rehnwa mwerin, Ih ken japahllahng Umw Joarwiho. Sohn pokonno ohroj ken pokondohng ipoa; ih ken mwindi apel sapda padahk oang irai. 3 Jounpadahk in Kojonneddo pwi apel Pharisee pwi ukdohng ipen Jesus li men ma jipdi nehn ah kamwahl. Irai ken kioang liho en uhda mwohn ohroj, 4 irai ken idoakkoang Jesus, “Maing Jounpadahk, li mene jipdi nehn ah kamwahl. 5 *Nehn asai Kojonneddo, Moses ruwoje pwa joangoan lihmene en kaskas oaroh mehdi. A koah, da koah pwahki me?” 6 Irai pwa me pwa en lidipihkihdi Jesus, pwa irai en kak kadpoahki Ih. A Jesus ken rukdi, insinge nehn pwirejjo ki jandinpoah. 7 A nehn irai uhda wijahu peipeidek, Jesus uhda pwehng irai, “Inje in nehn kamwai ma johkin wiahda dihp, ioar ih ma en sapin kasoahki lihmene sakai.” 8 Ih pel pwuroahng rukdi insinge nehn pwirejjo. 9 Nehn irai rongda me, irai ken allaluhpijoang wad emen, sapjang min mah kan. Jesus ken kalahpwukla, ipen liho ma uhda wijahu. 10 Jesus ken uhda, Ih ken idoak ipen liho, “Ia irai? Joh emen luhwoahdi pwa en kadipoa koawoa?”

11 Liho pwehng Ih, “Joh emen, Maing.”

Jesus ken pwehng ih, “Doari, Ngoah pel jehpirin kadeikihda koawoa. Alwe a jang apkas inla koawoa joah pwuroahng wiahda dihp.”]

Jesus ma Maram in Jampah

12 *Jesus pwuroahng pwehng Pharisee-ok, “Ngoah ma maram in jampah. Ma emen ma pirin pwilihdo Ngoahi nen anki maram in mour, apel johkak en allalu nehn ros.”

13 *Pharisee-ok ken pwehng Ih, “Koah kin kadehde doahroar pein Koawoa, doari, mehkan ma Koah siksikoa johkin kadehdehda mehkij.”

14 Jesus japoang, pwa, “Joah, mihnda ma Ngoah kadehdehda pein Ngoahi, a Oai kadehde mehlel, pwa Ngoah kidal wijahu ma Ngoah indoahjang, apel wijahu ma Ngoah pirin inlahng. A kamwai jehjoa wijahu ma Ngoah indoahjang, ke wijahu ma Ngoah pirin inlahng. 15 Kamwai kin wia kadeik in doahroar armaj, a Ngoah johkin kadeik emen. 16 A ma Ngoah pirin wia, Oai kadeikko nen mehlel; pwa Ngoah joah kalahpwuk nehn doadoahk oauwe, pwa Jahmmo, ma kadardo Ngoahi, ioar Ih ma pwilpwili Ngoahi. 17 *Ne pel insingdi nehn amwai Kojonneddo, nehn en jounkadehde roahmen ara sikesik en pwungpene, ioar mehlel. 18 Doari, Ngoah kin kadehdehda doahroar pein Ngoahi, a Joamoaiho ma kadardo Ngoahi Ih pel kadehdehda doahroar Ngoahi.”

19 Irai ken kalelpoak ipoa, “Ia Joamoamw wa?”

Jesus japoang, pwa, “Kamwai jehjoa Ngoahi, apel jehjoa Joamoaiho. Ma kamwai kidal Ngoahi, kamwai nen pel kidal Joamoaiho.”

20 Jesus pwa mehpwiai ohroj nehn Ah padpadahk in Umw Joarwiho, nehn perehu ma dalen meiroang kan kin mine. A joh emen joalihdi Ih, pwa Ah anjoau kahjikkoar lel.

Kamwai Johkak Inla Wijahu ma Ngoah pirin Inla

21 Jesus pel pwuroahng pwehng irai, “Ngoah pirin inla, a kamwai nen rapahki Ngoahi, a kamwai nen mehdi nehn dipamwai kan. Kamwai johkak inla wijahu ma Ngoah pirin inla.”

22 Doari, koaun in mihn Jew-ok ken pwa, “Ih sikoa pwa, ‘Kamwai joh kak inla wijahu ma Ngoah pirin inla.’ Imdoahr, me woahwoahki pwa Ih pirin pein kojukdi Ih?”

23 Jesus ken japoang, “Kamwai injang jampah, a Ngoah indoa jang puwoa. Kamwai mihn jampah oauwe, a Ngoah jaudi mihn jampah oauwe. 24 Ioar kahrpoan Oai pwehng kamwai, ma kamwai nen mehdi nehn dipamwai kan. A kamwai uhdahn nen mehdi nehn dipamwai kan ma kamwai johpwa kamehlele pwa ‘Ngoah ioar ma Ngoahi.’ ”

25 Irai kalelpoak ipoa, “Inje Koah?”

Jesus japoang, “Ma Ngoah ne pwehng kamwai jang in sapdahu. 26 Dir me Ngoah kak pwahki kamwai, dir me Ngoah kak kadeikihki kamwai. A Ih ma kadardo Ngoahi, ioar mehlel; a Ngoah pwehng jampah: mehkan ma Ngoah ne rongjang Ih.”

27 A irai joah woahwoahki pwa Ih pwen pwehpwehpwehng irai mwomwen Jahmmo. 28 Jesus pel pwehng irai, “Nehn amwai pirin soanoakihda Nihn-Armaj, ioar anjoau ma kamwai nen kidal pwa ‘Ngoah ioar ma Ngoahi.’ Doari, kamwai nen kidal pwa Ngoah joah wiahki mehkij jang pein Ngoahi. A Ngoah kin pwa mehkannoar ma Jahmmo kin padahkihoang Ngoahi. 29 Apel Ih ma kadardo Ngoahi kin pwilpwili Ngoahi; Ih johkin kerpwihla Ngoahi, pwa Oai kin wihwia mehkan ma Ih mwehuki.”

30 Doari, min dir ma rong Jesus nehn Ah pwa mehpwiai, irai kamehlelehla Ih.

Mehlello pirin Kapisla Kamwai

31 Jesus pwehng mihn Jew-ok ma ne pwojonla, “Ma kamwai pirin peikkoang Oai padahk kan, kamwai pirin wiahla Noai sohnpadahk mehlel. 32 Apel kamwai pirin kidalla dahkij mehlel, a mehlello pirin kapisla kamwai.”

33 *Irai ken japoang, “Kamai kadaudok en Abraham, a kamai kahjik wia lidu in emen jang ohmehj indoa. Ia woahwoahn Oamw lal en, ‘Kamwai pirin jaldekla?’ ”

34 Jesus pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma emen ma kin wiahda dihp, ioar ih ma lidu in dihp. 35 A lidu men jaudi sowoa mehlel in peneinei oau oaroain. A jerihn peneinei men, ioar ih ma uhdahn sohn peneinei oaroain. 36 Doari, ma Nahu pirin kapisla kamwai, kamwai uhdahn pirin jaldekla mehlel. 37 Ngoah kidal pwa kamwai kadaudok in Abraham pwi, a kamwai kin jong in kojukdi Ngoahi pwa amwai joah nimen oaloahda Oai lal kan. 38 Ngoah kin siksikoa mehkan ma Jahmmo kin kajalehioang Ngoahi, a kamwai kin wia mehkan ma jamamwaihok padahkihoang kamwai.”

39 Irai japoang, “Jamamai, ioar Abraham.”

Jesus ken japoang, “Ma kamwai uhdahn nihn Abraham, kamwai pirin wihwia joangoan doadoahk kan ma ih wiahda. 40 Ioarroar Ngoah ne wiahda, padahkihoang kamwai mehlello ma Ngoah ne rongjang Koahs, a kamwai kin jongin kojukdi Ngoahi. Abraham johpwa wia joang oauwe! 41 Kamwai kin wihwia mehkan ma jamamwaiho ne wiahda.”

Irai japoang, “Koahs ioarroar Jamamai wa; a kamai ioar uhdahn Nah jeri.”

42 Jesus pwehng irai, “Ma Koahs pwen uhdahn jamamwai wa, kamwai nen ipwilki Ngoahi, pwa Ngoah indoa jang ipen Koahs, a Ngoah ne minmine me apkas. Ngoah joah indoahki pein Oai manman, a Ih ma kadardo Ngoahi. 43 Dahkij kahrehda kamwai johkin woahwoahki mehkan ma Ngoah sikoa? Pwa kamwai johkakkoang rong Oai padahk. 44 Kamwai kadaudok in Jehsen, pwa ih ioar jamamwai wa, apel kamwai kin engdehnnoang kapwaihahda mehkan ma jamamwaiho kin mwehuki. Janngoar in sapinno, ih joun kojarmaj men. Ih johkin minmin oang me mehlello, pwa mehlello johpwa mine ipoa. Nehn anjoauwo ma ih kin sikesik likamw, ih kin wihwiahr da ih ahnla, pwa Jehsen pwen likamw men, apel jemen joangoan likamw ohroj. 45 A ioar kahrpoan amwai joh kin pwojon Ngoahi, pwa Oai kin padahkihoang kamwai doahroar mehkan ma mehlel. 46 Inje nehn pwungamwai kan ma kak kadehdehda doahroar dihp oau ma Ngoah wiahda? Doari, ma Ngoah kin padahkihoang kamwai mehkan ma mehlel, a dahkij kahrehda kamwai johkin pwojonki Ngoahi? 47 Ma emen ma sapjang ipen Koahs kin rong en Koahs lal kan. A kamwai kan ma joah sapjang ipen Koahs, ioar kahrehda kamwai johkin nimen rong Ngoahi.”

Jesus apel Abraham

48 Mihn Jew-ok japoang Jesus, “Jaudi kamai pwung nehn amai sikoa pwa koah mihn Samaria men a ngen jaus mine ipoamw?”

49 Jesus japoang, “Joh ngen jaus ipoai. Ngoah kin woaunki Joamoaiho, a kamwai johkin woaunki Ngoahi. 50 Ngoah johkin rapahki pein Oai wahu. A mine emen ma kin raprapahki Oai wahu, ioar Ih ma kin pwungki Ngoahi. 51 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma emen ma kin kapwaihahda Oai padahk kan jehpirin mehdi.”

52 Mihn Jew-ok pwehng Ih, “Doari, me kamai ne kidal in mehlel pwa ngen jaus mine Ipoamw. Abraham mehdi, joukohppok pel mehdi; a Koah pwa, ‘Ma emen ma kin kapwaihahda Oai padahk kan jehpirin mehdi.’ 53 Jamasai Abraham ne mehdi. Koah joah lemleme pwa Koah laplapjang Abraham? Joukohppok ne pel mehdi. Inje ioar Koah lemehkihoang pein Koawoa?”

54 Jesus japoang irai, “Ma Ngoah pirin kawahuwi pein Ngoahi, Oai wahu nen mwahlla. Joamoaiho, ioar ma kin woaunki Ngoahi, ioar Ih ma kamwai kin pwa amwai Koahs. 55 Kamwai kahjikkoar kidalda Ih, a Ngoah ma kidal Ih. Ma Ngoah pirin sikoa pwa Ngoah jehjoa Ih, doari, Ngoah ma likamw doahroar kamwai. A Ngoah kidal Ih apel Ngoah kin peikkoang Ah lal kan. 56 Jamamwai Abraham perenkihda ah pirin kapang Oai Rehnno. Doari, Ih ne kapang pel perenkihda.”

57 Mihn Jew-ok ken pwehng Ih, “Koah kahjikkoar johnpar limeijek, a imdoahr Koawoa en kapang Abraham?”

58 Jesus japoang irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: mwohn Abraham ah noaisikdi ‘Ngoah Ioar.’ ” *

59 Irai ken rik sakai pwa irai en kasoahki Ih; a Jesus ken karirihla pein Ih jang irai, ken injang Umw Joarwiho.

9

Jesus Kemwehuwihla Woal men ma Noaisikidihoar Majkun

1 Nehn Jesus Ah allaluhla, Ih kapangda woal men ma noaisikidihoar majkun. 2 Nah sohnpadahkkok kalelpoak, “Maing Jounpadahk, dipen inje ma kahrehioang woal mene ah noaisikdi majkun? Pein dipoa, ke dipen ah pahpa apel nohno?”

3 Jesus japoang irai, “Jaudi dipoa, ke dipen ah pahpa apel nohno, ma kahrehioang ah majkun. A ih majkun pwa en kajalehda manman in Koahs. 4 Kisai uhdahn pirin engdehnnoang wia doadoahk in Ih ma kadardo Ngoahi ijanki pwa pe rehnnoar; pwa pwong ne koaroando, anjoau ma joh emen kak doadoahk. 5 *Oaroain Oai pirin mine nehn jampah, Ngoah ma kamaram in jampah.”

6 Nehn Ah pwa mehpwiai, Ih ken andipoang nehn pwirej, ken wiahkihda pwelmasak. Doari, Ih ken irijki pwelmasakko pwoaroan mijen woallo, 7 pwehng, “Inla amwunla mijoammwen nehn Pilen Siloam.” (Ad oauwe woahwoahki “Koadoaddoarla.”) Woallo ken inla amwunla mijoa nehn pillo, pwurdo ken kapangda wija.

8 Doari, minnok ipoa — apel irai ma ne kapang woallo nehn ah kin poakpoak mehjwa, irai idoak, “Jaudi ioar woalwa me ma kin onohnnoar poakpoakpoak?”

9 Epwi pwa, “Ioar, ih men.”

A pel epwi pwa, “Joah! Jaudi, a dinin doahroar woallo.”

Pein woallo ken pwa, “Ioar, ngoahi ih.”

10 Irai idoak ipoa, “Imdoahr pwoaroan mijoammwen kan poahdpijoang?”

11 Ih japoang, “Woallo ma adanki Jesus wiahda pwelmasak irijki pwoaroan mijoaihoa kai, a Ih pel pwehng ngoahi, ‘Alwe Siloam duhpla mijoammwen.’ Ngoah ken inla, a nehn anjoauwohr ma ngoah duhpla, ngoah kapangda wija.”

12 Irai idoak, “Ia Ih?”

A ih japoang, “Ngoah jehjoa.”

Pharisee-ok Kapeidekki ih ma ne Mwehula

13 Doari, irai uklahng woal majkunno ipen Pharisee-ok. 14 Rehnno, rehnin Sabbath-oau, ma Jesus wiahda pwelmasak kapoahdkihpijoang pwoaroan mijen woallo. 15 Pharisee-ok pel pwuroahng idoak ipen woallo mwohmmwen ah kapangda wija. Ih pwehng irai, “Woallo kioang pwelmasak in pwoaroan mijoaihoa kai, ngoah duhpla doari ken kapangda wija.”

16 Epwi Pharisee-ok pwa, “Woallo ma wiahda me joah indoa jang ipen Koahs, pwa ih joah peikkoang kojonned in rehnin Sabbath.”

A pel epwi pwa, “Imdoahr armaj dipan men, en kak wia joangoan manman doahroar me?” Irai ken liaksohrohrda nehn pwungarai.

17 Pharisee-ok pel pwuroahng kalelpoak ipen woallo, “Koah pwa Ih kapoahdpijoang pwoaroan mijoammwen kan. Doari, dahkij koawoa pwahki doahroar woallo?”

Ih japoangki irai, “Joukohp men Ih.”

18 Laplap in mihn Jew-ok joah nimen kamehlele pwa ih majkun, a kak kapangda wija mwuhr. Irai ken pangindo ah jamahu apel inahu, 19 kalelpoak ipara, “Nihmwa jermwein mene? Kamwa pwa Ih noaisikdi majkun? A doari, imdoahr ah kak kapangda wija apkas?”

20 Ah jamahu apel inahu japoangki irai, “Kama kidal pwa ih ioar nihma jermweinwa, apel kama kidal pwa ih noaisikdi majkun. 21 Kama jehjoa imdoahr ah kak kapangda wija apkas, ke inje ma kapoahdpijoang pwoaroan mijoa kan. Kamwai idoak ipoa, pwa mine ah lamlam apel ih kak pein japoang kamwai!” 22 Jamahu apel inahu pwa mehpwiai pwa ira mijik laplap in mihn Jew-ok, pwa irai pwungkihpene ma emen pirin kadehde pwa Jesus ioar Messiah wa, irai pirin kainoapwihjang ih nehn jinakokehu. 23 Ioar kahrehda jamahu apel inahu pwahki, “Mine ah lamlam, kamwai idoak ipoa!”

24 Irai pel pwuroahng pangindo woallo, ma noaisikdi majkun, irai pwehng ih, “Inoaukihda mwohn Koahs pwa koawoa pirin lallal mehlel oang kamai! Kamai kidal pwa woal dipan men ma kemwehuwihla koawoa.”

25 Woallo japoang, “Ngoah jehjoa ma ih dipan men ke joah. A mehkijjoar ma ngoah kidal, pwa mehjwa ngoah uhdahn majkun, a apkas ngoah kapangda wija.”

26 Irai pel kalelpoak, “Dahkij Ih wiahng koawoa? Imdoahr Ah kapoahdpijoang pwoaroan mijoammwen kan?”

27 Ih japoangki irai, “Ngoah ne pwehng kamwai, a kamwai joah nimen rong. Dahkij kamwai pel nimen pwuroahng rongki? Dapwa kamwai pel nimen wiahla Nah sohnpadahk!”

28 Irai koauwe ih apel pwa, “Koah Nah sohnpadahk, a kamai nihn Moses sohnpadahk! 29 Kamai kidal pwa Koahs lalloang Moses; a Ih, kamai jehjoa ia wijahu Ih indoa jang!”

30 Woallo japoangki irai, “Joangoan kapwuriamwei! Kamwai jehjoa wijahu ma Woallo indoa jang, a Ih kapoahdpijoang pwoaroan mijoaihoa kai! 31 Kisai kidal pwa Koahs johkin rong armaj dipan kan; a Ih kin rong iraihok ma kin woaunki apel wia joang kan ma Ih kin perenki. 32 Jang oh in sapin jampah, joh emen ma ne rong ma mine emen kapoahdpijoang pwoaroan mijen armaj men ma noaisikdi majkun. 33 Ma woal mene jaudi jang ipen Koahs, Ih johkak wiahda mehkij.”

34 Irai japoangki, “Koah noaisikdi apel koakoairda nehn dihp, koawoa jongjongjong en padahki kamai?” Irai ken kainoapwihjang ih nehn jinakokehu.

Majkun in Loapin Ngen

35 Nehn Jesus Ah kidalda pwa irai ne kainoapwihdi woallo jang nehn jinakokehu, Ih suhwoang apel pwehng, “Imdoahr, koawoa pwojon Nihn-Armaj?”

36 Woallo japoang, “Maing, Koah pwehng ngoahi inje woal mene pwa ngoah en kak pwojonla!”

37 Jesus pwehng, “Koah ne kapang, apel ioar Ih ma siksikesikkoang koawoa apkas.”

38 Woallo pwehng, “Maing oai Koaun, ngoah ne pwojonla!” Ih ken poadpwomwla mwohn Jesus.

39 Jesus pwa, “Ngoah indoahng jampah pwa Ngoah en wia koapwung; pwa min majkun kan en kapangda wija, a irai ma kin kapang wija en majkunla.”

40 Epwi Pharisee-ok, ma mine wijahu, rong Ah pwa mehpwiai, irai kalelpoak, “Imdoahr kamai, kamai pel majkun?”

41 Jesus japoang irai, “Ma kamwai uhdahn majkun, kamwai johpwa dipda; a me, nehn amwai kin pwa, ‘Kamai kak kapang wija,’ woahwoahki pwa kamwai ne dipda.”

10

Karajraj in Jilepen Jihpw

1 “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma emen ma joah dilda nehn wanihmwin kelin jihpw, a doau oang nehn oau joangoan al sohrohr, ioar ih jounpirap men, apel mwoarjuwed men. 2 A ih ma kin dilda nehn wanihmmwo, ioar ih ma jilepen jihpw. 3 Jilepen wanihmmwo kin risingdahng jilepen jihppwo; nah jihpw kan kin rong ngiloa, nehn ah kin panginki irai oadoarai, a ih kin kahlwahla irai likin. 4 Nehn ah kadilihla irai, Ih kin wudla mwohn irai, apel jihpw kan kin kauj ih, pwa irai ahnla ngiloa. 5 Irai jehpirin kauj emen sohrohr; irai nen kau jang joangoan armaj meno, pwa irai jahn ngiloa.”

6 Jesus pwehng irai karajraj pase, a irai johpwa kidal ia woahwoahn.

Jesus Ioar ma Jilepen Jihpw Mwehu

7 Jesus pel pwuroahng pwehng irai, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: Ngoah ma wanihmwin kelin jihpw. 8 Irai ohroj ma ne indoa mwohioa, jounpirap apel mwoarjuwed pwi, a jihppwok joah rong irai. 9 Ngoah ma wanihmmwo. Ma emen dilda nehn wanihmw oauwe pirin mourla. Ih pirin dilda apel dilla, apel kapangda kanah mwinge. 10 Jounpirap kin indoa pwa en pirapoa, kojukdi, apel koauwehla. A Ngoahi indoa pwa irai en anki mour — mour unjek.

11 “Ngoah ma jilepen jihpw mwehu. Jilepen jihpw mwehu men mihndahkihla Ah mour ki Nah jihpw kan. 12 Sohndoadoahk men, ma jaudi jilepen jihpw, apel jaudi uhdahn nah jihpw kan, nehn ah kin kapangda wolf ah allaluhdo Ih kin kerpwihla irai ih kaula. Wolf kin koldi jihpw kan apel kaujpijoang irai. 13 Sohndoadoahk men kin kaula pwa ih doadoahkkoar pwa en oaloa dupkoa, a joh kin injinohki jihpw kan. 14 *Ngoah ma jilepen jihpw mwehuwa. Ngoah kidal Noai jihpw kan, irai pel kidal Ngoahi. 15 Doahroar Jahm ah kidal Ngoahi, apel Ngoah kidal Jahmmo. A Ngoah pirin mihndahkihla Oai mour pwa irai. 16 Pel mine epwi Noai jihpw ma joah mine nehn kel oauwe. Ngoah uhdahn pirin wahdo irai, apel irai pirin rong ngiloaihoa. Doari, irai pirin wiahla pwihnin jihpw oauwoar, apel jiloapoarai pirin emennoar.

17 “Joamoai kin ipwilki ngoahi, pwa Oai kin mihndahkihla Oai mour, pwa Ngoah en kak pwuroahng oaloa. 18 Joh emen pirin kihjang Oai mour, a pein Ngoah ma mihndahkihla. Mine Oai manman en mihndahkihla, apel pel mine Oai manman in pwuroahng oaloa. Ioar doahroar ma Joamoaiho inoaukihoang Ngoahi pwa Ngoah en wia.”

19 Doari, mihn Jew-ok pel pwuroahng liaksohrohr ki lal pwiai. 20 Armaj dir nehn pwungarai pwa, “Ngen jaus mine ipoa, apel pweipwei men Ih! Dahkij kahrehda kamwai rong Ih?”

21 A pel epwi pwa, “Armaj ma ngen jaus mine ipoa joh kak sikoa mehpwiai. Mindoahr ngen jaus ah kak kapoahdpijoang pwoaroan mijen armaj majkun men?”

Mihn Jew kan Japwungki Jesus

22 Doari, anjoau in pokon in kajarawihn Umw Joarwiho* nehn Jerusalem nehn johnpwong in kopou. 23 Jesus allaluhjili nehn Umw Joarwiho nehn Palang in Solomon. 24 Mihn Jew-ok ken pidekihpene, idoakkoang Ih, “Ia woaroaihn amai pirin joujowihki koawoa? Ma ioar koawoa †Messiah, kadehdehng kamai in janjal!”

25 Jesus japoang, “Ngoah ne pwehng kamwai, a kamwai joah nimen kamehlele Ngoahi. Doadoahkkok ma Ngoah ne wiahda in manman in Joamoaiho, ioar ma ne kadehdehda. 26 A kamwai jehpirin kamehlele, pwa jaudi kijehn Noai jihpw kamwai. 27 Noai jihpw kan kin rong ngiloaihoa; a Ngoah kidal irai, a irai kin pwilpwili Ngoahi. 28 Ngoah kioang irai mour joahsuk, a irai jehpirin mehdi. Joh emen kak doapwoahjang irai Ipoai. 29 Da Joamoaiho kioang Ngoahi koalikjang mehkan ohroj. ‡ A joh emen ma kak doapwoahjang nehn poahn Joamoaiho. 30 Joamoaiho apel Ngoahi emennoar.”

31 Mihn Jew-ok ken pwuroahng rik sakai pwa irai en kasoahki Ih. 32 Jesus pwehng irai, “Ngoah ne wiahda doadoahk mwehu dihrdir mwohn kamwai ma Jahmmo kioang Ngoahi pwa Ngoah en wia. A doari, doadoahk dahioau nehn pwungen doadoahk pwiai kamwai nimen kasoahki Ngoahi?”

33 *Mihn Jew-ok japoang, “Jaudi doadoahk mwehu ma kamai nimen kasoahkihdi Koawoa, a pwa Oamw kin lahlahwe Koahs! Pwa Koah, armaj men, Koah kin wiahki pwa Koah Koahs!”

34 *Jesus japoang, “Ne insingdi nehn amwai kojonneddo ma Koahs pwa, ‘Kamwai kohs pwi.’ 35 Doari, kisai kidal pwa dahkij Puk Joaroawi sikoa pwen mehlel anjoau ohroj; a Koahs panginki irai koahs pwi, irai armaj kan ma Ah mahjan ne aluhwoang. 36 A Ngoah, Jahm ne pilda kadardo nehn jampah. A doari, da kamwai kak sikoahki pwa Ngoah lahlahwe Koahs pwa Oai pwa Ngoah Nihn Koahs? 37 Ma Ngoah johkin kapwaihahda doadoahk kan en Joamoaiho, doari, kamwai ken joah kamehlele Ngoahi. 38 A ma Ngoah kin wiahda, mihnda ma kamwai johpwa kamehlele Ngoahi, a kamwai en kamehlele Oai doadoahk kan, pwa kamwai en kidalkihda apel woahwoahkihda pwa Jahm kin minmine nehn Ngoahi, apel Ngoahi kin minmine nehn Jahm.”

39 Irai pel pwuroahng rapahki pwa irai en jipoardi Ih, a Ih joaloang jang nehn pwungarai.

40 *Jesus japahlla oaloap Pillap Jordan wijahu ma John kin wia poapdaij mehjwa; Ih ken minmine wijahu. 41 Armaj dihrdir pokondohng ipoa. Irai ken pwa, “Joh manman John wiahda, a joang ohroj ma ih pwahki doahroar Woal mene inenin mehlel.” 42 Doari, armaj dir wijahu ken pwojonla Jesus.

11

Mehdihn Lazarus

1 *Mine woal men ma johmwehuda ma adanki Lazarus, kin koaukoaujoan Bethany, nehn kahnihmw ma Mary apel riah Martha kin koaukoaujoan. 2 *(Ioar Mary mene ma salipki ehn Koaunno le karahdin a limwihki pisen moange, ioar ih ma pel rianki Lazarus ma johmwehudahu.) 3 Riariho koarongehki Jesus, “Maing ama Koaun, Oamw pirienno ne johmwehuda.”

4 Nehn Jesus ah rongda, Ih ken pwa, “Johmwehu oauwe jehpirin kahrehda Lazarus en mehdi; me en wiawi pwa en kalingihda Koahs, a johmwehu oauwe pirin wia oau al ma Koahs pirin kalingihkihda Nahu.”

5 Jesus kin ipwilki Martha, riah liho, apel Lazarus. 6 Jesus ne kidal pwa Lazarus johmwehuda, a Ih minminehr wijahu ma Ih mine oaroain rehn riau. 7 Doari, Ih pwehng Nah sohnpadahkkok, “Kisai pirin japahlla Judea.”

8 Sohnpadahkkok japoang, “Maing Jounpadahk, rehn pwiok mihn Jew-ok nimen kasoa koawoa wijahu. A imdoahr, koawoa pel lemleme pwurlahng wijahu?”

9 Jesus japoang, “Jaudi awa eijek riau mine nehn rehn oau? Doari, ma emen ma kin allalu in rehn, Ih jehpirin dipkelkel, pwa ih kapkapang maram in jampahioauwe. 10 A ma ih kin allalu inpwong, ih pirin dipkelkel, pwa marammo joah mine ipoa.” 11 Jesus pwahla mehpwiai, apel pwuroahng pwa, “Asai pirien Lazarus moairla. A Ngoah pirin inlahng panginda ih.”

12 Sohnpadahkkok japoang, “Maing, ma ih moairla, a ih nen mwehula.”

13 Sikesik in Jesus pase uhdahn woahwoahki pwa Lazarus ne mehdi, a irai pwen kihkihoang pwa Jesus lemleme pwa ih pwen moair. 14 Jesus pwehng irai in janjal, “Lazarus ne mehdi. 15 A pwa kamwai, Ngoah perenkihda Oai joah mine ipoa, pwa kamwai en pwojon. Doari, kisai inla ipoa.”

16 Thomas (ma pel adanki Umpwoar) pwehng kijeh sohnpadahkkok, “Kisai pwili asai Jounpadahkke inla wijahu, pwa kisai en pwili Ih mehdi.”

Jesus ioar ma Iejda apel Mour

17 Nehn Jesus ah mine wijahu, Ih kidalda pwa Lazarus ne joajjoardi a ne rehn pahu doaula puwoa. 18 Johpwa lel mwail riau ma Bethany dohki jang Jerusalem. 19 Mihn Jew dihrdir ma indoahng suhwoang Martha apel Mary pwa irai en kamwais ira ki mehdihn riara woallo.

20 Nehn Martha ah rongda pwa Jesus allalu indoa, Ih aluhla pwa ih en suhwoang; a Mary minminehr nehn ummwo. 21 Martha pwehng Jesus, “Maing Oai Koaun, ma koawoa pwen minminehr me, rioai woallo jehpirin mehdi. 22 Doahr joah, Ngoah kidal pwa Koahs pirin kioang Koawoa dahkij Koah pirin poaki Ipoa.” 23 Jesus pwehng ih, “Rioamw woallo pirin pwuroahng mourda.”

24 Martha japoang Ih, “Ngoah kidal pwa Ih pirin pwuroahng mourda in rehnin kadeikko.”

25 Jesus pwehng ih, “Ngoah ma mour japahl apel Jounkoamoaur. Ma emen ma pwojon Ngoahi, mihndahr ma Ih mehdi, a Ih pirin mour. 26 A ma emen ma mour a pwojon Ngoahi, jehpirin mehdi allaluhla. A doari, koawoa kamehlele me?”

27 Liho japoang, “Eh, Maing oai Koaun, ngoah kamehlele pwa Koah *Messiah-wa, Nihn Koahsso, ma pirin indihdohng jampah.”

Jesus Joang

28 Mwerin Martha ah pwahla mehpwiai, ih japahlla ngudkihoang riah Mary, “Jounpadahkko ne indoa, a Ih idoak koawoa.” 29 Nehn Mary ah rongda, ih pispis uhda inla pwa ih en suhwoang Jesus. 30 (Jesus kahjikkoar lellahng nehn koaujoanno, pwa Ih minminehr wijahu ma Martha suhwoang Ih.) 31 Mihn Jew-ok ma pwili Mary mine nehn ummwo, ma kamwkamwais ih, irai pwilpwili ih anjoauwo ma irai kapang ih uhda a pispis dilla. Irai lemlemehkihoang pwa ih pirin inla in joaujoauwo pwa ih en joang.

32 A nehn Mary ah lellahng wijahu ma Jesus minmine, ih ken rukdi in pwoalkoa pwehng Ih, “Maing oai Koaun, ma koawoa minminehr me, rioai woallo nen johpwa mehdi!”

33 Jesus kapangda ah joangjoangjoang, apel mihn Jew-ok ma pwili ih pel joang, Ih ken injinjuwedla apel pahsoaula. 34 Ih idoak iparai, “Ia wija kamwai jaripdi ih?”

Irai japoang, “Maing amai Koaun, indoa kapang.”

35 Jesus joang. 36 Mihn Jew-ok ken pwa, “Ia woahr Ah ipwilki woallo!”

37 A epwi nehn pwungarai pwa, “Jaudi Ih ma kapoahdpijoang mijen woal majkunno? Imdoahr, Ih johkak en wia mehkij pwa en doaroahjang Lazarus mehdi?”

Lazarus Pwuroahng Mourda

38 Jesus pel pwuroahng injinjuwedla, inlahng in joaujoauwo, nehn pwoaroan paip oau ma sakai oau kin poaroahla.

39 Jesus pwa, “Kamwai pwoakjang sakaien!”

Martha, rien woal mehdiho, pwehng ih, “Maing, Ih ne pwohn naunahla, pwa ne rehn pahu daulihla — ah joajjoardi!”

40 Jesus pwehng liho, “Ngoah joah ne pwehng koawoa pwa koawoa pirin kapang lingin Koahs ma koawoa pirin pwojon?” 41 Irai ken pwoakjang sakaiho, Jesus jarda pwa, “Joamoai, kapingkalahngan en koawoa pwa oamw kin rong Ngoahi. 42 Ngoah kidal pwa Koah kin rong Ngoahi anjoau ohroj, a Ngoah pwa mehpwiai pwa armaj pwiai ma mine wijahkije, irai en kamehlele pwa Koah ma kadardo Ngoahi.” 43 Mwerin ah pwahla mehpwiai, Ih kakoalikihla ngiloa, pwa, “Lazarus, dildihdo!” 44 Woal mehdiho dildihdo, poah apel ehn kan kidkidkihpene likkoaun nehn joaujoau, apel likkoau oau pidpene mijoa. Jesus pwehnglahng irai, “Kamwai lapwadda woallen kadarla ih.”

Pwihnno ma Pallanda Jesus

(Matthew 26:1-5; Mark 14:1,2; Luke 22:1,2)

45 Mihn Jew dir nehn pwungarai ma indoa ipen Mary, irai kapang da ma Jesus ne wiahda irai ken pwojonla. 46 A epwi irai pwurlahng ipen Pharisee-ok padahkihoang irai doahroar mehkan ma Jesus ne wiahda. 47 Doari, jamwrou laplappok apel Pharisee-ok ken kapokonihpene Sohn Mwoalen Koapwunngo pwehng irai, “Dahkij kisai pirin wia? Pwa joangoan kilel kan ma woal mene kin wihwia! 48 Ma kisai mweidoahng ih en wihwia joang pwiai, armaj ohroj pirin pwojonla, a laplap kan in Rome nen indoa koauwehla asai Umw Joarwiho apel asai weihe pwon.”

49 Emen irai ma adanki Caiaphas ma wia Jamwrou Laplap nehn pahrro pwehng irai, “Kamwai johpwa kidal mehkij! 50 Kamwai johpwa dehdehki pwa en mwehu oang kamwai ma emen pirin mehkihdi armaj kan pwa sohn weihe pwon en joah mwomwla?” 51 Caiaphas in mehlel, joah wia sikesik pase pwa Ih ioar ma wia Jamwrou Laplap in pahrro, ih pwen kohpda pwa Jesus pirin mehkihdi mihn Jew-ok. 52 Jaudi irai ioar doari a pwa en kapsahpene jerihn Koahs kan ohroj ma ne mwoarpijoang.

53 Doari, jang in rehnno inla koaun in mihn Jew-ok wia lamlamki doahroar irai pirin kojukdi Jesus. 54 A ioar kahrehda Jesus johla allaluhjili janjal nehn Judea. Ih ken injang wijahu inlahng wijahkij ma koaroannoang japwsoahn, in kahnihmmwo ma adanki Ephraim; ioar wijahwa ma Ih minmine pwilihkihla Nah sohnpadahkko.

55 Doari, en mihn Jew kan Joarwihn Passover ne koaroando, armaj dihrdir injang nehn japw kan indahlahng Jerusalem pwa irai kapwaihahda arai siahk in kamwkel mwohn joarwiho pirin sapda. 56 Irai raprapahki Jesus, a nehn irai pokonpene nehn Umw Joarwiho, irai kin peidekpene nehn pwungarai, “Da kamwai lemleme? Woallo pirin pwili joarwihe ke joah?” 57 Jamwrou laplappok apel Pharisee-ok ne koajoanehdihoang armaj kan, ma emen kidal ia Jesus minmine, a en pakairkihdo pwa irai en kak joalihdi.

12

Soal oau nehn Bethany

(Matthew 26:6-13; Mark 14:3-9)

1 Rehn wonou mwohn Joarwihn Passover, Jesus inlahng Bethany, wijahu ma Lazarus kin koaukoaujoan, woallo ma Jesus kamourihda jang mehdi. 2 Irai ken koaunopda mwingehn joausik wijahu. Martha pwili jeuweje nehkpijoang mwingehu, Lazarus ioar ih emen ma pwili Jesus mwindihoang in sehpillo. 3 *Mary ken wahdo le oau ma inenin koalik dupkoa ma wiawihkihda suhkoahu ma adanki nard, a salipki ehn Jesus, pel limwihki pisen moangehu. Karahdin in lehu ken pisoahla nehn ummwo pwon. 4 Emen Nah sohnpadahkkok, Judas Iscariot — ih ma pirin pangla Jesus — pwa, 5 “Dahkij kahrehda lehioauwe joah noasla in mwani silper* 300 (jilipwiki), pwa mwanihe en inlahng armaj joamwoahmwoa kan?” 6 Ih pwa me, jaudi jang in ah kin injinohki armaj joamwoahmwoa kan, a pwen jounpirap men ih. Ih ma kin wahwahwa nihrai pehkin mwaniho a kin kihkihjang mwani loaloa.

7 Jesus pwa, “Kamwai joah kadroapwki lihe! Kamwai mweidoahng en nekidla dahkij ih ankiho oang in rehnno ma Ngoah pirin joajjoardi. 8 *Armaj joamwoahmwoa kan pirin minminehr ipamwai anjoau ohroj, a Ngoah jehpirin mine ipamwai anjoau ohroj.”

Pwihnno ma Pallan Lazarus

9 Nehn pokon koalik in mihn Jew oau irai rongda pwa Jesus minmine Bethany, irai ken inla, jaudi pwa irai nimen kapanngoar Jesus, apel Lazarus ma Jesus ne kamourihda jang mehdi. 10 Jamwrou laplappok ken wia lamlamki doahroar mwomwen irai pirin pel kojukdi Lazarus, 11 pwa ih ma kahrehda mihn Jew dihrdir irai kerpwihla irai a pwojonla Jesus.

Dilda Jerusalem ki Rojon in Kalwehdi

(Matthew 21:1-11; Mark 11:1-11; Luke 19:28-40)

12 Rehnno mwerin, pokon koalikko, ma indoahng pwili Joarwihn Passover, rongda pwa Jesus allalu indoahng Jerusalem. 13 *Irai ken oaloa soahn suhkoa palm a inlahng pwa irai en suhwoang, irai ken rahrahuki, “Kapnga Koahs!† Koahs en kapaiahda Ih ma indoa in oadoan Koaunno! Koahs en kapaiahda Nahmwarkihn Israel!”

14 Jesus kapangda ejel pwulopwul men Ih ken doaudahng puwoa, doahroar ma insingdi nehn Puk Joaroawi:

15 *“Kahnihmw Zion, koawoa joah mijik!

Me oamw Nahmwarki allalu indoa ipoamw,

Ih mine pohn ejel pwulopwul men.”

16 Nah sohnpadahkkok joah woahwoahki me in anjoauwo. A in anjoauwo ma Jesus iejda apel poukdahla, irai ken lemehda da Puk Joaroawi pwahki Ih, a irai pel wiahng Ih mehpwiai.

17 Armajjok ma pwili Jesus nehn Ah pangin Lazarus jang nehn joaujoauwo, kamourihda jang mehdi, ken kalohkihjili da ma ne wiawi. 18 Ioar kahrpoan en pokonno irai inlahng suhwoang, pwa irai rongda pwa Ih wiahda manman oauwe. 19 Pharisee-ok ken pwahpene nehn pwungarai, “Kamwai kapang! Kisai johpwa pwoaida! Pwa me sohn jampah ohroj ne pwilihla Ih!”

Epwi mihn Greece Rapahki Jesus

20 Doari, mihn Greece pwi ma mine nehn pwungen irai kan ma inlahng Jerusalem pwa irai en joaroawi in kajarwiho. 21 Armaj pwiai ken inla ipen Philip (ih mihn Bethsaida nehn Galilee), pwehng ih, “Maing, kamai nimen suhwoang Jesus.”

22 Philip ken inla pwehng Andrew, a ara ken inla pakairkihoang Jesus. 23 Jesus japoang ira, “Anjoauwo ne leldo ma Nihn-Armaj pirin lingla. 24 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: pwa liporro in wihd oau johkak dirla ma ih jehpirin kipdihoang nehn pwirej mehdi. Ma ih mehdi, ih pirin wiahda liporro dir. 25 *Ma emen kin ipwilki ah mour uhdahn pirin luhj jang; a ma emen kin mihndahkihla ah mour in jampahioauwe, ioar ih ma pirin anki mour joahsuk. 26 Ma emen ma nimen papah Ngoahi, ih uhdahn pirin pwilpwili Ngoahi, pwa wija ma Ngoah pirin mine, ih pel pirin mine. A Joamoaiho pirin kawahuwihla emen ma kin papah Ngoahi.”

Jesus Sikoa doahroar Ah pirin Mehdi

27 “Anjoau oauwe Ngenihoa injinjuwedla; a dahkij Ngoah pirin pwa? ‘Joamoai, koawoa joah mweidoahng awa oauwe en indoahng ngoahi’? Joah, pwa ioar kahrpoan oai indoa, pwa Ngoah en lelloang nehn awahn loklok oauwe. 28 Joamoai, kalingihla oadoammwen!”

Doari, ngil oau ken indihdo jang nehnloannge, ma pwa, “Ngoah kalingihla oadoaihoa, a Ngoah pirin pwuroahng kalingihla.”

29 Pokonno ma mine wijahu rongda ngillo, irai ken pwa, “Ngilen jouruhr!”

Epwi pel pwa, “Sohnloang men ma lalloang Ih!”

30 Jesus pwehng irai, “Jaudi Ngoah ma ngil oauwe indihdohki, a pwen kamwai. 31 Anjoau oauwe ioar ma jampah oauwe pirin kadeikda. Anjoau oauwe koaun in jampah oauwe pirin kerpwihekla. 32 Doari, nehn Oai pirin pwoakpwoakda jang pohn jampah, Ngoah pirin kahlwahdohng Ngoahi armaj ohroj.” 33 (Ih ken pwahla mehpwiai pwa en kajalehda joangoan mehdiho ma Ih pirin mehkihdi.)

34 *Pokonno ken japoang, “A pukin Kojonneddo kin padahkihoang kamai pwa ‡Messiah pirin mour allaluhla. Doari, imdoahr Oamw kak sikoa pwa Nihn-Armaj uhdahn pirin pwoakpwoakda? Inje Nihn-Armaj mene?”

35 Jesus japoang irai, “Marammo pirin minminehr nehn pwungamwaikan nehn anjoau kij. A doari, kamwai allaluhki marammo nehn ah mine ipamwai, pwa rosso nen koanoahdi kamwai. Pwa ma emen ma kin allalu nehn ros johkin kidal wijahu ih kin allaluhwoang. 36 Kamwai ken pwojon marammo nehn ah minmine ipamwai, pwa kamwai en kak wiahla armaj in marammo.”

Joah Pwojon in Mihn Jew-ok

Mwerin Jesus Ah pwa mehpwiai, Ih inla kajoaloangehla pein Ih jang irai. 37 Mihndahr ma Ih ne wiahda kilel dir pwiai mwohn mijarai, a irai johpwa pwojonla. 38 *Pwa dahkij joukohp Isaiah pwa en pwoaida:

“Maing amai Koaun, inje ma ne kamehlele dahkij kisai ne kadehde?

Oang inje ma Koaunno ne kajalehioang Ah manman?”

39 Ioar kahrpoa oauwe ma irai johkak pwojon, pwa Isaiah pel pwahla,

40 *“Koahs ma karosihla mijarai,

Ih ma risingdi arai lamlam kan,

pwa pwoaroan mijarai kan en joah kapang,

arai lamlam en joah woahwoahki,

a irai jehpirin pwurdohng Ngoahi,

pwa Ngoah en kemwehuwihla irai.

Ioar me ma Koahs ne pwahla.”

41 Isaiah ne pwahla mehpwiai pwa ah ne kapang en Jesus ling apel sikoa doahroar Ih.

42 Doari, dir jang nehn pwungen koaun in mihn Jew-ok pwojonla Jesus, a pwen Pharisee-ok ma kahrehda irai johkin sikoa in janjal, pwa irai en joah kajroahkjang nehn jinakoke kan. 43 Pwa irai kajampwalki oaloa kaping jang ipen armaj koalikjang oaloa kaping jang ipen Koahs.

Kadeik ki da Jesus pwa

44 Jesus ken ngil koalikda, pwahla, “Ma emen ma pwojon Ngoahi, jaudi Ngoah kalahpwuk ma Ih pwojon, pwa Ih pel pwojon Ih ma kadardo Ngoahi. 45 Ma emen ma kapang Ngoahi, ih pel kapang Ih ma kadardo Ngoahi. 46 Ngoahi ne indoahng jampah doahroar maram oau, pwa irai ohroj ma kin pwojon Ngoahi irai en joah minminehr nehn ros. 47 Ma emen ma pirin rong Oai padahk, a johkin kapwaihahda, Ngoah jehpirin kadeik. Ngoah ne indoa, jaudi pwa Ngoah en kadeikda jampah, a Ngoah en koamoaurla. 48 Ma emen ma joah oaloahda Ngoahi, apel joah peikkoang Oai padahk, mine emen ma pirin kadeik. Sikesik kan ma Ngoah ne sikoahda, ioar ma pirin kadeikda irai in imwin rehnno! 49 Me ioar mehlel, pwa Ngoah johkin kihda padahk jang pein Ngoahi; a Joamoaiho ma kadardo Ngoahi, pein Ih ma kin pwa dahkij Ngoah pirin sikoa apel kadehdehda. 50 A Ngoah kidal ma Ah lal pirin kahrehda mour joahsuk. Doari, da Ngoah kin sikoahda, ioar da ma Joamoaiho pwehng Ngoahi pwa Ngoah en sikoahda.”

13

Jesus Amwun pwoalkoan Nah Sohnpadahkkok

1 Doari, rehn oau mwohn Joarwihn Passover. Jesus ne kidal pwa Ah anjoau ne lel en injang jampah oauwe, inlahng ipen Jamahu. Ih kin pwen ipwilki Nah kan ma minmine jampah, a Ih kin pel ipwilki irai lel in imwin.

2 Jesus apel Nah sohnpadahkkok mwingmwinge en joausik. Jehsen ken kainoangihda Judas, nihn Simon Iscariot, pwa en pangla Jesus. 3 Jesus kidal pwa Jamahu kioang Ih manman unjek. Ih pel kidal pwa Ih indoa jang ipen Koahs apel pirin japahlla Ipoa. 4 Jesus ken uhda jang in sehpillo, kihjang Ah likkoaun likinno, Ih piroahkihdi lopkoa daulloau. 5 Ih ken widekihdihoang pil nehn pahn oau Ih sapda amwunki pwoalkoan Nah sohnpadahkkok, apel limwihki daullo ma mine in lopkoa. 6 Nehn Ah lel ipen Simon Peter, Peter pwehng Ih, “Maing oai Koaun, Koah pirin amwun pwoalkoaioa?”

7 Jesus japoang, “Koah joah kidal da ma Ngoah wihwia anjoau oauwe, a mwuhr, koawoa pirin woahwoahkihda.”

8 Peter pwehng Ih, “Koah jehpirin amwun pwoalkoaioa!”

Jesus japoang, “Ma Ngoah jehpirin amwun pwoalkoamwen, koawoa johla pirin wia Noai sohnpadahk.”

9 Simon Peter japoang, “Maing oai Koaun, jaudi pwoalkoaihoahr doari ma Koah pirin amwun, pwa pel poaihoa apel moangoaihoa!”

10 Jesus pwahla, “Irai ma ne duhduhlahroh mwakelkel, apel joh kaspoan en pwuroahng duhdu, pwa irai ne mwakelkel; ioarroar, en amwunla pwoalkoarai. Doari, kamwai ohroj ne mwakelkella, a emennoar johpwa.” 11 (Pwa Jesus kidal inje ma pirin pangla Ih; ioar kahrehda Ih pwa, “Kamwai ohroj ne mwakelkella, a emennoar johpwa.”)

12 *Mwerin ah amwunla pwoalkoarai ohroj, ih pwuroahng dilloang nehn Ah likkoaun likinno, ih pel japahllahng dohiahu in sehpillo. Ih ken idoak, “Imdoahr, amwai woahwoahki dahkij Ngoahi kapwehsene wiahioang kamwai? 13 Kamwai kin panginki Ngoahi Jounpadahk apel Koaun; men pwung amwai pwa apkas, pwa ioar Ngoah ma Ih. 14 Ngoahi, amwai Koaun apel Jounpadahk, ma kapwehsene amwunla pwoalkoamwai kan. Kamwai uhdahn pirin amwun pwoalkoan emenemen kamwai. 15 Ngoah wiahioang kamwai karajpoa oau, pwa kamwai en pel wia doahroar ma Ngoah kapwehsene kajalehioang kamwai. 16 *Ngoah pwehng kamwai in mehlel: joh lidu men mine ma kin laplap jang ah koaun; joh jounpakair men mine ma laplap jang armajjo ma kadarla ih. 17 Apkas kamwai kidal pwa padahk mehlel pas me; doari, ia woahr amwai peren ma kamwai pirin kapwaihahda!

18 *“Ngoah joah siksikoa doahroar kamwai ohroj, pwa Ngoah kidal iraihok Ngoah ne pilda. A lal in Puk Joaroawi uhdahn pirin pwoaida, ma pwa, ‘Emen ma pwili kang koanoai mwingehi pirin pallan Ngoahi.’ 19 Anjoaukije Ngoah pwehng kamwai mehpwiai mwohn ahr pirin wiawi, pwa nehn ahr pirin pwoaida, kamwai en pwojon pwa ‘Ngoah ioar Ngoahi.’ 20 *Ngoah pwehng kamwai in mehlel, emen ma kin kajamwo emen ma Ngoah kadarwe, Ngoah ma ih kin kajamwo; apel emen ma kin kajamwo Ngoahi, ioar ih ma kin kajamwo Ih ma kadardo Ngoahi.”

Jesus Kohpda doahroar Ah pirin Panngekla

(Matthew 26:20-25; Mark 14:17-21; Luke 22:21-23)

21 Nehn en Jesus Ah pwahla mehpwiai, Ih pel injinjuwedla, pwa, “Ngoah pwehng kamwai in mehlel: emen jang nehn pwungamwai kan pirin pangla Ngoahi.”

22 Sohnpadahkkok jipwjipwoalpene nehn pwungarai, inenin jawoahwoahkihda inje Ih sikoahki lal pwiai. 23 Doari, emen nehn pwungen sohnpadahkkok, ma Jesus kin ipwilki, mwindi ipen Jesus. 24 Simon Peter ken pwurlahng ih, idoak, “Kalelpoak ipoa pwa inje ma Ih pwahki me.”

25 Sohnpadahkko ken sohlahng ipen Jesus, idoakkoang Ih, “Maing amai Koaun, inje ioar ih?”

26 Jesus japoang, “Ngoah pirin kaduhdi pilahwa kije nehn dal oauwe, kioang ih; ioar ih woalwa.” Doari, Ih ken kihda pilahwa kij kaduhdi, Ih kioang Judas, nihn Simon Iscariot. 27 Nehn anjoauwohr ma Judas oaloa pilahwahu, Jehsen dilloang nehn ih. Jesus pwehnglahng Judas, “Pispis wiahda dahkij koawoa uhdahn pirin wia!” 28 Joh emen iparai in sehpillo woahwoahki amwda Jesus ke pwa me. 29 Pwa Judas kin kohwahki pehkin mwaniho, epwi sohnpadahkkok lemlemehkihoang pwa Jesus pwehng ih en inla dupukda dahkij irai anahne oang kamdippwo, ke ih pirin kijkijoa min joamwoahmwoa kan ki mehkij.

30 Judas oaloa pilahwahu, pispisinnoar dilla. Anjoauwo ne pwong.

Kojonned Kappwo

31 Mwerin Judas ah dilla, Jesus pwahla, “Ioar anjoauwa me ma ling in Nihn-Armaj pirin janjalda. Anjoauwa me ma ling in Koahs ne janjalda nehn Ih. 32 Ma Nihn-Armaj pirin kajalehda ling in Koahs, doari, pein Koahs pirin kajalehda ling in Nihn-Armaj. Ih pirin wiahda apkas. 33 *Noai jerihkan, Ngoah jehpirin pwilpwili kamwai anjoau woaroai. Kamwai pirin rapahki Ngoahi, a apkas Ngoah pwehng kamwai dahkij Ngoah pwehng mihn Jew-ok, ‘Kamwai johkak inla wijahu ma Ngoah allaluhlahng.’ 34 *Ngoah kioang kamwai kojonned kapw oau: kamwai en ipwilpene nehn pwungamwaikan. Doahroar Oai ipwilki kamwai, ioar doahroar kamwai en ipwilpene. 35 Armaj ohroj pirin kidalki pwa kamwai Noai sohnpadahk, ma kamwai pirin limpoakpene.”

Jesus Kohpda doahr en Peter pirin Kahmahmkihla Ih

(Matthew 26:31-35; Mark 14:27-31; Luke 22:31-34)

36 Simon Peter kalelpoak, “Maing Koaun, ia wija koawoa pirin inla?”

Jesus japoang, “Koah johkak kaujla Ngoahi wijahu ma Ngoah pirin inla anjoaukije; a mwuhr koawoa nen kak kauj Ngoahi.”

37 Peter pel pwuroahng kalelpoak, “Maing oai Koaun, dahkij kahrehda ngoahi johkak kaujki koawoa anjoaukije? Ngoah ne onopda ngoahi en mehkihdi Koawoa!”

38 Jesus japoang ih, “Koah uhdahn ne koaunopda koawoa en mehkihdi Ngoahi? A, Ngoah pwehng koawoa in mehlel: mwohn jummwa ah pirin joang, koawoa pirin kahmahmkihla pehn jiluh pwa koawoa jehjoa Ngoahi.”

14

Jesus, ioar Alwa oang Jahm

1 Doari, Jesus pwehng irai, “Kamwai joah pwunod apel injinjuwed. Kamwai pwojon Koahs apel pwojon Ngoahi. 2 Pere dir mine nehn umwen Joamoaiho; ma joh, Ngoah jehpirin pwehng kamwai pwa Ngoah pirin inla koaunopdahng kamwai dohiamwai. 3 Ngoah pirin inla koaunopda dohiamwai, Ngoah pirin pwurdo uk kamwai dohng ipoai, pwa kamwai en mine wijahu ma Ngoah kin mine. 4 Kamwai kidal allo ma inlahng wijahu ma Ngoah allaluhlahng.”

5 Thomas pwehng Ih, “Maing Koaun, kamai jehjoa wijahu ma Koah pirin inlahng. A imdoahr amai en kak kidal allo ma inlahng wijahu?”

6 Jesus pwehng ih, “Ngoah ma alwa, Ngoah ma mehlelwa, Ngoah ma mourwa; joh emen kak inla ipen Joamoaiho ma joh Ngoahi.” 7 Ih pel pwehng irai, “Apkas kamwai ne kidal Ngoahi, kamwai pirin pel kidal Joamoaiho; jang apkas inla kamwai ne kidal Ih apel kapang Ih.”

8 Philip pwehng Ih, “Maing Koaun, kajalehioang kamai Jahm, ioarroar ma kamai anahne.”

9 Jesus pwa, “Imdoahr, Philip, anjoau roairoai ma Ngoah kin pwilpwilihki kamwai, a kamwai kahjikkoar kidal Ngoahi? Inje ma ne kapang Ngoahi, ne pel kapang Jahm. Doari, dahkij koawoa pwahki, ‘Kajalehioang kamai Jahm?’ 10 Philip, koawoa joah kamehlele ma Ngoah kin minmine nehn Jahm, a Jahm kin minmine nehn Ngoahi?” Jesus pel pwehnglahng Nah sohnpadahkkok, “Lal kan ma Ngoah ne padahkihoang kamwai jaudi pein Oai. A Jahmmo ma minmine Ipoai, ioar Ih ma wihwia Ah doadoahk kan. 11 Kamwai kamehlele nehn Oai pwa ma Ngoah kin minmine ipen Jahm, a Jahm kin minmine Ipoai; a ma joah, kamwai kamehlele ki doadoahk pwiai ma Ngoah wihwia. 12 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma emen ma pwojon Ngoah pirin wia doadoahk kan ma Ngoah kin wia. Eh, ih pirin wia doadoahk koalikjang, pwa Ngoah allaluhlahng ipen Jahm. 13 A Ngoah pirin kapwaihahda joang ohroj ma kamwai poaki in oadoaihoa, pwa ling in Jahm en janjalda ipen Nah. 14 Ma kamwai pirin poaki Ipoai mehkij in oadoaihoa, Ngoah uhdahn pirin kapwaihahda.”

Inoaupoan Ngen Joaroawi

15 “Ma kamwai ipwilki Ngoahi, a kamwai pirin kapwaihahda Oai kojonned kan. 16 Ngoah pirin poaki ipen Jahm, a Ih pirin kioang kamwai pel emen Jounjauwaj, pwa en pwilpwili kamwai anjoau ohroj. 17 Ih Ngenwa ma kin kajalehda mehlelin Koahs. Sohn jampah oauwe johkak oaloa, pwa ihr johkak kapang apel johkak kidal Ih. A kamwai kidal Ih, pwa Ih kin minmine ipamwai apel nehn kamwai.

18 “Ngoah johkak en kihdi kamwai kalahpwukla, a Ngoah pirin japahldohng kamwai. 19 Mwerin anjoau kij jampah oauwe pirin johla kapang Ngoahi, a kamwai pirin kapang Ngoahi. Pwa Ngoah mour, kamwai pirin pel mour. 20 Nehn rehnno pirin leldo, kamwai pirin kidal pwa Ngoah kin mine nehn Joamoaiho, a kamwai kin minmine nehn Ngoahi, doahroar Ngoah kin minmine nehn kamwai.

21 “Emen ma kin rong apel kapwaihahda Oai kojonned kan, ioar ih ma kin ipwilki Ngoahi. Joamoaiho pirin ipwilki emen ma kin ipwilki Ngoahi; Ngoah pirin pel ipwilki ih, apel kajalehioang ih pein Ngoahi.”

22 Judas (jaudi Judas Iscariot) pwehng Ih, “Maing Koaun, mindoahr Oamw pirin kajalehioang kamai pein Koawoa, a jaudi oang jampah?”

23 Jesus japoang, “Emen ma ipwilki Ngoahi pirin kapwaihahda Oai padahk kan. Joamoaiho pirin ipwilki ih; Joamoaiho apel Ngoah pirin indoa ipoa apel minmine ipoa. 24 Emen ma johkin ipwilki Ngoahi johkin kapwaihahda Oai padahk kan. Padahk kan ma kamwai ne rong, jaudi pein Oai, a pwen indoahjang ipen Joamoaiho, ma kadardo Ngoahi.

25 “Ngoah ne padahkihoang kamwai mehpwiai nehn Oai minmine ipamwai. 26 A Jounjauwajjo, Ngen Joaroawi, ma Joamoaiho pirin kadardo in oadoaihoa, ioar Ih ma pirin padahkihoang kamwai, apel kasmankihoang kamwai mehkan ohroj ma Ngoah ne pwehng kamwai.

27 “Ngoah kioang kamwai popohl, pein Oai popohl ma Ngoah kioang kamwai. Ngoah johpwa kioang kamwai doahroar en jampah kin kioang kamwai. Kamwai joah injinjuwed, pwunod, apel majpwehk. 28 Kamwai ne rong Oai pwehng kamwai, ‘Ngoah pirin inlahjang kamwai, a Ngoah pirin japahldohng kamwai.’ Ma kamwai ipwilki Ngoahi, kamwai nen perenki Oai inlahng ipen Jahm, pwa Ih ma laplapjang Ngoahi. 29 Ngoah pwehng kamwai apkas mehpwiai mwohn ahr pirin wiawi, pwa nehn ahr pirin pwoaida, kamwai en kamehlele. 30 Ngoah ne johkak sikesikkoang kamwai anjoau roairoai, pwa koaun in jampah oauwe ne allaluhdo, joh ah manman pohn Ngoahi; 31 a sohn jampah en uhdahn kidal pwa Ngoah ipwilki Jahm. Ioar kahrehda Ngoahi kin wiahda joang ohroj ma Ih pwehng Ngoahi.

“Kisai ken inlahjang wijahkije!”

15

Jesus ioar Suhkoahn Wain Mehlelwa

1 “Ngoah ma suhkoahn wain mehlelwa, a Joamoaiho jounmwoaswelwa. 2 Rahk ohroj ma johkin mine wah, Joamoaiho kin pakkahjang. Ih kin kamwosmwosihdi rahk ohroj ma kin kajalehda wah, pwa irai en pel dirla wah. 3 Kamwai ne mwakelkelkihda padahk kan ma Ngoah ne padahkihoang kamwai. 4 Kamwai oauwoang Ngoahi, a Ngoah pel pirin oauwoang kamwai. Ma kamwai joah poaddoang Ngoahi, kamwai johkak uhwa, doahroar rahn suhkoa pas pel johkak uhwa, ma ih joah poaddoang in palwoaroan suhkoahu.

5 “Ngoah ma suhkoahn wainwa, a rah kan kamwai. Ma emen ma poaddoang Ngoahi, a Ngoah oang ih, pirin uhdahn dir wah; pwa kamwai johkak wia mehkij ma joah Ngoahi. 6 Emen ma joah poaddoang Ngoahi pirin doahroar rahn suhkoa pas ma kerpwihekla mengla. Joangoan rah pwiai pirin kihekpene apel kerpwiheklahng nehn oai, wija ma irai pirin jirepla. 7 Ma kamwai oauwoang Ngoahi, a Oai mahjan kan kin oauwoang kamwai, doari, kamwai pirin poaki mehkij ma kamwai anahne, uhdahn pirin pwoaihoang kamwai. 8 Ling in Joamoaiho pirin janjalda, ma kamwai pirin uhwahda dir, a ioar doahroar me amwai pirin wiahla Noai sohnpadahk. 9 Ngoah ipwilki kamwai, doahroar Jahm ipwilki Ngoahi; kamwai minmine nehn Oai limpoak. 10 Ma kamwai pirin kapwaihahda Oai kojonned kan, kamwai pirin minmine nehn Oai limpoak, doahroar Oai kin kapwaihahda en Joamoaiho koajoandi, apel minmine nehn Ah limpoak.

11 “Ngoah ne padahkihoang kamwai mehpwiai pwa Oai peren en mine ipamwai, a amwai peren en unjekla. 12 *Oai kojonned oang kamwai: kamwai en ipwilpene nehn pwungamwai kan, doahroar Oai kin ipwilki kamwai. 13 Limpoak wa keiou koalik ma emen anki oang ah pirien kan, ioar ih en mihndahkihla ah mour ki irai. 14 Kamwai ioar oai pirien, ma kamwai kin wia dahkij Ngoah padahkihoang kamwai. 15 Ngoah johla pirin panginki kamwai lidu, pwa lidu johkin kidal dahkij ah koaun kin wia. A Ngoah pirin panginki kamwai pirien, pwa Ngoah ne padahkihoang kamwai joang ohroj ma Ngoah ne rongjang ipen Joamoaiho. 16 Jaudi kamwai ma pilda Ngoahi, a Ngoah ma pilda kamwai. Ngoah ma pilda kamwai pwa kamwai en alwe kaparahda wah dir, joangoan wah kan ma mwehu johkak ohla. Doari, Jahmmo pirin kioang kamwai meohroj ma kamwai pirin poaki Ipoa in Oadoaihoa. 17 Doari, me Oai kojonned: kamwai en ipwilpene nehn pwungamwai kan.”

Kalioas in Jampah

18 “Ma jampah kin lioassoang kamwai, kamwai en lemleme pwa ih lioassoang Ngoahi mwohn ah lioassoang kamwai. 19 Ma kamwai kijehn jampah oauwe (a kamwai pwen jaudi), doari, jampah oauwe pirin ipwilki kamwai doahroar ah kin ipwilki nah kan. A Ngoah pilda kamwai jang nehn jampah; doari, jaudi kamwai kijehn jampah. Ioar kahrpoan en jampah ah kin lioassoang kamwai. 20 *Kamwai lemleme dahkij Ngoah ne pwehng kamwai: ‘Joh lidu men kin laplap jang ah koaun.’ Ma irai ne koalkoa Ngoahi, irai pel pirin koalkoa kamwai. Ma irai kapwaihahda oai padahk kan, irai pel pirin kapwaihahda amwai padahk kan. 21 Irai pirin wiahioang kamwai mehpwiai ohroj pwa Noai kamwai, pwa irai jehjoa Ih ma kadardo Ngoahi. 22 Nen pwen joh diparai, ma Ngoah joah indoa padahkkoang irai; a apkas irai ne johla kak akpwungki diparai kan. 23 Emen ma lioassoang Ngoahi, ih pel lioassoang Joamoaiho. 24 Ma Ngoah joah wiahda joangoan doadoahk kan ma joh emen wia mwohn mijarai, nen joh diparai; a apkas irai ne kapang oai wihwia kan, doari irai ken lioassoang Ngoahi apel Joamoaiho. 25 *Ioar kahrpoan mehpwiai ahr wiawi, pwa dahkij ma ne insingdi nehn arai Kojonned en pwoaida: ‘Irai lioassoang Ngoahi, in joh kahrpoa.’

26 “A Jounjauwaj pirin indoa, ioar Ngen mehlello, ma indoa jang ipen Jahm. Ngoah pirin kadardo Ih jang ipen Jahmmo, ioar Ih pirin kadehde doahroar Ngoahi. 27 A kamwai pel pirin kadehdehda doahroar Ngoahi, pwa kamwai ne pwilpwili Ngoahi jang in sapinno.

16

1 “Ngoah padahkihoang kamwai mehpwiai pwa kamwai en joah kerpwihla amwai pwojon. 2 Irai pirin kainoapwihjang kamwai nehn arai jinakoke kan. A anjoau allaluhdo, ma emen ma pirin kojuk kamwai pirin lemlemehioang pwa ih kin papah Koahs. 3 Armaj pirin wiahng kamwai mehpwiai pwa irai jehjoa Jahmmo ke Ngoahi. 4 A Ngoah ne pwehng kamwai mehpwiai pwa nehn anjoauwo pirin leldo ma irai en wia mehpwiai, kamwai nen lemehda Oai sikesik pwiai.”

Doadoahk en Ngen Joaroawi

“Ngoahi joah padahkihoang kamwai mehpwiai in sapinno, pwa Ngoah minmine ipamwai. 5 A apkas Ngoah pirin inlahng ipen Ih ma kadardo Ngoahi; a joh emen kamwai ma idoak Ipoai, ‘Ia wija Koah pirin inla?’ 6 A apkas, pwa Oai ne pwehng kamwai, amwai mohngiong ne dirkihla injinjuwed. 7 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: ma mwehuwoang kamwai ma Ngoah pirin inla jang kamwai, pwa ma Ngoah joah inla, Jounjauwajjo jehpirin indoahng kamwai. A ma Ngoah inla, Ngoah pirin kadardohng Ih kamwai. 8 A nehn Ah pirin indoa, Ih pirin kadehdehioang sohn jampah pwa irai pwen japwung nehn doahroar dihp, nehn doahroar pwung, nehn doahroar kadeik en Koahs. 9 Irai kin japwung in doahroar dihp, pwa irai joah pwojon Ngoahi; 10 irai kin japwung in doahroar dahkij pwung, pwa Ngoah ne pirin ken inla ipen Jahm a kamwai ne johla pirin kapang Ngoahi. 11 Irai kin japwung in doahroar kadeik, pwa koaun in jampah oauwe ne pwen kadeikda doari.

12 “Pel mine joang dir ma Ngoah nimen pwehng kamwai, a apkas ne inenin apwal oang kamwai en oaloahda. 13 A nehn Ngenin Mehlello ah pirin indoa, Ih pirin kajalehda mehlel in Koahs, Ih pirin kahlwahng kamwai oang nehn mehlel ohroj. Ih jehpirin padahk ki jang in pein Ah manman, a Ih pirin padahkihoang kamwai da ma Ih kin rongda, apel padahk ki doahroar mehkan ma pirin indoa. 14 Ih pirin kalingihla Ngoahi, pwa Ih pirin padahkihoang kamwai dahkij ma Ih rongjang Ngoahi. 15 Meohroj ma Joamoaiho anki, ioar Oai; kahrehda Ngoah pwehng kamwai pwa Ngenno pirin oaloa dahkij Ngoah kioang Ih, a Ih padahkihoang kamwai.”

Injinjuwed apel Peren

16 “Mwerin anjoau kij, kamwai johla pirin kapang Ngoahi, apel mwerin anjoau kij, kamwai pirin pel pwuroahng kapang Ngoahi.”

17 Epwi Nah sohnpadahkkok idoak pene nehn pwungarai, “Ia woahwoahn me, ma Ih pwehngkihoang kisai, ‘Mwerin anjoau kij kamwai johla pirin kapang Ngoahi; apel mwerin anjoau kij kamwai pirin pwuroahng kapang Ngoahi?’ A Ih pel pwa, ‘Ngoah allaluhlahng ipen Joamoaiho.’ 18 Ia woahwoahn lal oauwe, ‘Mwerin anjoau kij?’ Kisai johpwa woahwoahki dahkij Ih siksikoa!”

19 Jesus kidal pwa irai nimen kalelpoak Ipoa, Ih pwehnglahng irai, “Ngoah pwa, ‘Mwerin anjoau kij kamwai johla pirin kapang Ngoahi, apel mwerin anjoau kij kamwai pirin pwuroahng kapang Ngoahi.’ Ioar mehwa kamwai iddidoak nehn pwungamwaikan? 20 Ngoah pwehng kamwai in mehlel: kamwai pirin joang apel injinjuwed, a jampah oauwe pirin peren. Kamwai pirin injinjuwed, a amwai injinjuwed pirin wikkoang in peren. 21 Nehn en li men ah pirin koaroannoang en noaisik, ih pirin injinjuwed, pwa ah anjoau in moadoak ne lel. A in anjoau ma jeriho noaisikdi, ih pirin moalkoahla ah moadoak; ih pirin perenda, pwa jeri men ne noaisikdi nehn jampah. 22 Ioar pel doahroar kamwai, anjoau oauwe kamwai injinjuwed, a Ngoah pirin pwuroahng suhwoang kamwai, a mohngiongimwai kan pirin dirkihla peren, joangoan peren ma joh emen kak kihjang kamwai.

23 “Nehn rehnno pirin leldo, kamwai jehpirin poaki Ipoai mehkij. Ngoah pwehng kamwai in mehlel: Jahmmo pirin kioang kamwai meohroj ma kamwai pirin poaki Ipoa in Oadoaihoa. 24 Leldo anjoau oauwe kamwai kahjikkoar poaki mehkij in Oadoaihoa. Poaki a kamwai pirin oaloa, pwa amwai peren en unjekla.”

Kalwehdi Jampah

25 “Ngoah ne padahkihoang kamwai mehpwiai in karajraj. A anjoau pirin indoa ma Ngoah johla pirin doadoahkki karajraj, pwa Ngoah pirin padahkkoang kamwai in janjal doahr Joamoaiho. 26 Nehn rehnno pirin leldo, kamwai pirin pein poaki mehkan ipen Koahs in Oadoaihoa; a Ngoah johpwa pwa Ngoah pirin poaki ipoa mehkij ki kamwai, 27 pwa pein Jahmmo ipwilki kamwai. Ih ipwilki kamwai pwa kamwai ipwilki Ngoahi apel kamehlele pwa Ngoah indoa jang ipen Koahs. 28 Ngoah indoa jang ipen Jahmmo, apel indoahng jampah. Apkas Ngoah pirin injang jampah inlahng ipen Jahmmo.”

29 Doari, Nah sohnpadahkkok ken pwehng Ih, “Maing, apkas Koah sikesik janjal, a johla doadoahkki karajraj. 30 Apkas kamai kidal pwa Koah kidal joang ohroj, a Koah johpwa anahne emen en kalelpoak mehkij Ipoamw. Me kahrehioang kamai en kamehlele pwa Koah indoa jang ipen Koahs.”

31 Jesus japoang irai, “Apkas kamwai ne kamehlele? 32 Anjoauwo pirin indoa, a ne leldo, ma kamwai ohroj pirin mwoarpijoang, emenemen inlahng nehn pein ah wija; Ngoah pirin kalahpwukla. A Ngoah johpwa pirin kalahpwukla, pwa Joamoaiho kin pwilpwili Ngoahi. 33 Ngoah ne padahkihoang kamwai mehpwiai pwa kamwai en anki popohl ki Ngoahi. Jampah pirin koalkoa kamwai, a kamwai en sihkei, pwa Ngoah ne kalwehdi jampah!”

17

Jesus Kapkapki Nah Sohnpadahkkok

1 Nehn Jesus Ah pwahla mehpwiai, Ih ken jipwoaldahlahng nehnloannge, pwa, “Joamoai, Oai anjoau ne lel. Kalingihla Nihmw mene, pwa Nihmw mene en pel kalingihla Koawoa. 2 Pwa Koah kioang Nihmw mene manman in koaun armaj ohroj, pwa en kak kioang mour joahsuk irai ohroj ma Kooah kioang Ngoahi. 3 A mour joahsuk woahwoahki en kidalla Koawoa, pwa Koawoahr Koahs mehlelwa, apel kidalla Jesus Christ ma Koah ne kadardo. 4 Ngoah ne kajalehda Oamw ling nehn jampah; apel Ngoah ne kadoarihla doadoahk kan ma Koah ne kioang Ngoahi en wia. 5 Maing Joamoai! Kalingihda Ngoahi mwohn Mijoammwen anjoau oauwe, kalingihkihda Ngoahi linngohr ma Ngoah ne anki nehn Oai minmine Ipoamw mwohn jampah oauwe ah kahjikkoar wiawihda.

6 “Ngoah ne kajalehda Koawoa ipen armajjok ma Koah kioang Ngoahi nehn jampah. Irai nihmw, a Koah kioang Ngoahi irai, irai ne kapwaihahda Oamw lal. 7 A apkas irai ne kidal pwa mehkan ohroj ma Koah ne kihdoahng Ngoahi pel indoahjang ipoamw. 8 Pwa Ngoah ne kioang irai padahk kan ma Koah kioang Ngoahi, a irai ne oaloahda. Irai ne kidal pwa ioar me mehlelwa: ma Ngoah indoa jang ipoamw, a irai kamehlele pwa Koah ma kadardo Ngoahi.

9 “Ngoah kin kapkapki irai. Ngoah joah kapkapki jampah, a irai kan ma Koah kioang Ngoahi, pwa irai ioar nihmw. 10 Meohroj ma Oai ioar Oamw; a meohroj ma Oamw ioar Oai; a Oai ling janjalda nehn irai. 11 Apkas Ngoah pirin allaluhwoang Ipoamw. Ngoah johla pirin minmine jampah; a irai pirin minminehr nehn jampah. Maing Joamoai ma Joaroawi! Nekidki irai oadoammwen ma manman, addo ma Koah ne kihdoahng Ngoahi, pwa irai en wiahla oau doahroar asa kin wia oau. 12 *Nehn Oai minmine iparai, Ngoah ne jiloahkihdi irai oadoammwen ma manman, addo ma Koah kihdoahng Ngoahi. Ngoah ne apwali irai, a joh emen nehn pwungarai ma kak joaloangla; ioarroar ih ma ne kileldi en joaloangla, pwa lal in Puk Joaroawi en pwoaida. 13 A apkas Ngoah pirin allaluhwoang Ipoamw, a Ngoah ne pwahla mehpwiai nehn jampah, pwa irai en kak anki Oai peren nehn mohngiongirai kan, in unjek mehlel. 14 Ngoah ne kioang irai Oamw lal, a jampah ne lioassoangkihda irai pwa irai jaudi kijehn jampah, doahroar Ngoah ma jaudi kijehn jampah. 15 Ngoah joah poaki Ipoamw pwa Koah en kihjang irai nehn jampah, a pwa Koah en poaroahjang irai me Naunahu. 16 Doahroar Ngoah ma jaudi kijehn jampah, pel ioar doahroar irai jaudi kijehn jampah. 17 Kajarwihkihla irai me mehlello; Oamw lal ioar ma mehlel. 18 Ngoah ne kadarla irai nehn jampah, doahroar Oamw kadardo Ngoah nehn jampah. 19 A ki irai, Ngoah kajarwihkihoang Koawoa pein Ngoahi, pwa irai en pel kajarwihoang Koawoa.

20 “Ngoah joah kapkapki irai kalahpwuk, pwa pel irai kan ma pirin pwojon Ngoahi ki arai padahk. 21 Ngoah kapkap pwa irai ohroj en wiahla oau. Maing Joamoai! Irai en wiahla oau Ipasa, doahroar Oamw mine Ipoai, a Ngoahi Ipoamw. Irai en wiahla oau, pwa jampah en kamehlele pwa Koah ma kadardo Ngoahi. 22 Ngoah ne kioang irai linngohr ma Koah ne kihdoahng Ngoahi, pwa irai en wiahla oau, doahroar Asa wia oau: 23 Ngoah iparai a Koah Ipoai, pwa irai en uhdahn wiahla oau, pwa jampah oauwe en kidal pwa Koah ma kadardo Ngoahi, a Koah ipwilki irai doahroar Oamw ipwilki Ngoahi.

24 “Maing Joamoai! Koah ne kihdoahng Ngoahi irai, a Ngoah anahne irai en pwili Ngoahi mine wijahu ma Ngoah pirin mine, pwa irai en kak kapang Oai ling, linngo ma Koah ne kihdoahng Ngoahi ki Oamw ipwilki Ngoahi mwohn jampah oauwe ah kahjikkoar wiawihda. 25 Joamoai, Koah ma Pwung! Jampah oauwe jehjoa Koawoa, a Ngoah ma kidal Koawoa, a irai pwiai ne kidal pwa Koah ma kadardo Ngoahi. 26 Ngoah ma kahrehioang irai en kidalla Koawoa, a Ngoah pel pirin doaudoaulahr pwa limpoakko ma Koah ne wiahng Ngoahi en pel mine iparai, a Ngoah en pel kak mine iparai.”

18

Irai Joalihdi Jesus

(Matthew 26:47-56; Mark 14:43-50; Luke 22:47-53)

1 Mwerin Jesus Ah wia kapkap oauwe, Ih pwilihki Nah sohnpadahkkok ken inla jang wijahu, irai kosehla pilsik in Kidron. Mwoaswel oau mine wijahu. Ih apel Nah sohnpadahkkok inla loaloa. 2 Judas, ma pirin pangla Jesus, kidal doahroar wijahu, pwa pak dir Jesus apel Nah sohnpadahkkok kin suhpene o. 3 Judas ken inla nehn mwoaswello, uk jounpei in Rome pwi apel jilepen Umw Joarwiho pwi ma koadoaddoardo jang ipen jamwrou laplappok apel Pharisee-ok. Irai ohroj wijik mihn pei, lahm apel dil. 4 Jesus kidal meohroj ma pirin wiawihoang Ih; Ih ken uhda mwohrai pwahla, “Inje ma kamwai raprapahki?”

5 Irai japoang, “Jesus, mihn Nazareth.”

Jesus pwehng irai, “Ngoah Ioar Ih.”

Judas, ma pangla Jesus, pwili irai uhda wijahu. 6 Nehn Jesus Ah pwehnglahng irai, “Ngoah Ioar Ih,” irai ken pehkla kipdihoang pohn pwirej. 7 Jesus pel pwuroahng idoak iparai, “Inje ma kamwai raprapahki?”

Irai pwa, “Jesus, mihn Nazareth.”

8 Jesus pel pwa, “Ngoah ne pwehng kamwai pwa Ngoah ioar Ih. A doari ma kamwai raprapahki Ngoahi, kamwai mweidoahng irai pwiai en inla.” 9 (Ih pwahla mehpwiai pwa mehk ma Ih ne pwahla en pwoaida: “Joamoai, joh emen iraihok ma koawoa kihdoahng Ngoahi ne joaloangla.”)

10 Simon Peter, ma wahwahwa kodlaij pas, wijda poaloahjang loap moaun in sien nihn Jamwrou Laplap lidu. Oadoan lidu mene, Malchus. 11 *Jesus pwehnglahng Peter, “Kajpahlihoang nihmw kodlaijjen nehn dohiahn! Koah lemleme pwa Ngoah jehpirin nim mwoakin loklokko ma Joamoaiho kihdoahng Ngoahi?”

Jesus Mwohn Annas

12 Jounpei in Rome-ok pwilihki arai koaunno, apel mihn Jew ma kin wia doadoahkin jilajil, irai sipisdi apel joalihdi Jesus. 13 Keiou, irai ukla Jesus ipen Annas, pwa ih ma jemen pahien Caiaphas-o. Caiaphas ioar ih ma Jamwrou Laplap nehn pahrro. 14 *Caiaphas ioar ma pwehng mihn Jew-ok pwa mwehu ma armaj men en mehkihdi armaj ohroj.

Peter Kahmahmkihla Jesus

(Matthew 26:69,70; Mark 14:66-68; Luke 22:55-57)

15 Simon Peter apel emen sohnpadahk, ira pwilihla Jesus. Jamwrou Laplappo kidal sohnpadahk meno, doar ih ken pwili Jesus inla nehn kelin umwen Jamwrou Laplappo. 16 A Peter mine likin kello, ipen wanihmmwo. Sohnpadahk meno, dilla siksikesikkoang lidu ma jiljiloa wanihmmwo, ken ukdo Peter nehn kello. 17 Lidu jerpein ma jiljiloa wanihmmwo pwehng Peter, “Jaudi koawoa emen nihn Woallo sohnpadahkkok?”

Peter japoang, “Joah. Jaudi.”

18 Doari, liduhwok apel jounjilajillok jaunda oai siksik kij, pwa anjoaun kopou. Irai ken pidekihpene koarkoaroangroang; a Peter pel pwili irai koaroangroang.

Jamwrou Laplap Kapeideki Jesus

(Matthew 26:59-66; Mark 14:55-64; Luke 22:66-71)

19 Jamwrou Laplappo ken idoak ipen Jesus doahroar Nah sohnpadahkkok apel doahroar Ah padahk. 20 Jesus japoang, “Ngoah kin kalap sikesik janjal oang armaj ohroj. Oai padahk ohroj ne wiawihla nehn jinakoke kan apel nehn Umw Joarwiho, wija ma mihn Jew kan ohroj kin pokonpene. Ngoah johkin pwa mehkij in wija rir. 21 Dahkij kahrehda koawoa kapeideki Ngoahi? Koah idoak iparai ma rongjang Ngoahi doahroar mehkan ma Ngoah padahkihoang irai; irai ma kidal dahkij Ngoah ne pwahla.”

22 Nehn Jesus Ah pwahla mehpwiai, emen jounjilajillok, ma uhda ipoa, ken poki Jesus pwahla, “Ioar doahroar Oamw pajpoang oang Jamwrou Laplap men?”

23 Jesus japoang woallo, “Ma Oai sikesik kin japwung, a kadehdehda doahroar Oai japwung; a ma Oai sikesik kin pwung, a mihnda koawoa poki Ngoahi?”

24 Doari, Annas ken kadarla Jesus ipen Jamwrou Laplap Caiaphas, Ih pirapirdihoar.

Peter Pwuroahng Kahmahmkihla Jesus

(Matthew 26:71-75; Mark 14:69-72; Luke 22:58-62)

25 Simon Peter uhdahr wijahu koarkoaroangroang. Irai ken pwehnglahng ih, “Jaudi koawoa emen Nah sohnpadahkkok?”

Peter japoang, “Joah, jaudi ngoahi.”

26 Lidu in Jamwrou Laplappo men, kijehn woallo ma Peter poaloahjang sioa, idoak, “Jaudi koawoa ma ngoah kapang pwili Woallo nehn mwoaswello?”

27 Peter pel pwuroahng kahmahmkihla; a nehn anjoauwohr jummwa men ken joangla.

Jesus Mwohn Pilate

(Matthew 27:1,2,11-14; Mark 15:1-5; Luke 23:1-5)

28 Oh inminjoang irai ukjang Jesus nehn umwen Caiaphas-o uklahng nehn soahnpaj en koapinahu. A irai joah dilloang nehn umwen koapinahu, pwa irai doar jaminla, pwa irai en kak kang kamdipw in Passover. 29 Pilate ken dilla likin iparai idoak, “Dahkij kamwai kadpoahki Woal mene?”

30 Irai pwehnglahng ih, “Kamai johpwa pirin ukdo Woal mene ipoamw ma Ih johpwa wiahda mehkij nauna.”

31 Pilate ken pwehnglahng irai, “Pein kamwai oaloa Woal mene kadeikda Ih in doahroar amwai kojonned.”

Mihn Jew-ok pwehnglahng ih, “Kamai johpwa mweimweioang en kojukdi armaj.” 32 *(Me en wiawi pwa en pwoaida mehkan ma Jesus pwahkihla doahroar Ah pirin mehdi.)

33 Pilate pwurlahng nehn ummwo, pangin Jesus, peidek Ipoa, “Koah ioar ma nahmwarkihn mihn Jew kan?”

34 Jesus japoang, “Peidek oauwe pein oamw, ke epwi armaj ma pwehng koawoa doahroar Ngoahi?”

35 Pilate japoang Ih, “Da, ngoah mihn Jew men? Sohn Oamw wei apel jamwrou laplap kan, ioar irai ma wahdo Koawoa ipoai. Dahkij Koah wiahda?”

36 Jesus japoang, “Oai wei jaudi kijehn jampah oauwe. A ma Oai wei kijehn jampah oauwe, Oai papah kan pirin peiki Ngoahi, pwa joh emen en pangla Ngoahi ipen mihn Jew kan. Pwen joah! Oai wei jaudi kijehn jampah oauwe!”

37 Pilate pel pwehng Ih, “Doahr da, nahmwarki men Koah?”

Jesus japoang, “Koah ma pwahla pwa Ngoah nahmwarki men. A ioar, kahrpoa oauwoar ma Ngoah noaisikdi apel indoahng jampah, pwa Ngoah en kadehdehda doahroar me mehlello. Armaj ohroj ma kijehn mehlello kin rong ngiloaihoa.”

38 Pilate pel idoak Ipoa, “A dahkij me mehlello?”

Jesus ne Mweimweilahng en Kojkojdi

(Matthew 27:15-31; Mark 15:6-20; Luke 23:13-25)

Pilate pwuroahng pel dilla likin ipen mihn Jew-ok, pwehnglahng irai, “Ngoah johpwa kapangda kahrpoa oau pwa Ngoah en koalkoahki Woal mene. 39 A mine siahk oau ipamwai, doahroar oai en kin lapwaddahng kamwai emen sohn kalpwuhj nehn anjoau in Passover. A imdoahr, kamwai joah nimen ngoahi en lapwaddahng kamwai nahmwarkihn mihn Jew kan?”

40 Irai ken rahrahuda, pwahpwahpwa, “Jaudi Woal menen, a Barabbas!” (Barabbas, ioar armaj nauna men.)*

19

1 Pilate ken oaloa mweidoahng Jesus en pokpokla. 2 Jounpeihok ken pidda mwarmwar dokdok pas kihdihoang pohn moange apel kapwasahkihda Ih robe mwoahroan pwijehnmwoal. 3 Irai ken sohla Ipoa pwahpwahpwa, “Maing! Nahmwarkihn mihn Jew kan!” Irai kin pel poki Ih.

4 Pilate pel pwuroahng dilla likin pwehnglahng pokonno, “Ngoah pirin ukdohng kamwai Woallo, pwa kamwai en kidal pwa Ngoah johpwa diarda dihp Ipoa.” 5 Jesus ken dildo, mwaroahdi mwarmwar dokdok pas apel kol robe mwoahroan pwijehnmwoal. Pilate pwehnglahng arai, “Kamwai kapang! Me ioar Woalwa!”

6 Nehn jamwrou laplappok apel jilepen Umw Joarwiho ahr kapang Ih, irai ken rahrahuki, “Kalohpwuhla Ih! Kalohpwuhla Ih!”

Pilate pwehnglahng irai, “Pein kamwai oaloa Woal mene kalohpwuhla, pwa ngoah johpwa diarda dihp Ipoa.”

7 Mihn Jew-ok japoang ih, “Amai kojonned mine, ma pwa Woallen uhdahn pirin kojkojdi, pwa Ih wiahki Ih nihn Koahs.”

8 Nehn Pilate ah rongda sikesik pwiai, ih inenin majpwehkda. 9 Ih pel pwuroahng dilda nehn ummwo idoak ipen Jesus, “Mihnia men Koah?”

A Jesus johpwa japoang.

10 Pilate pwehnglahng Ih, “Koah joah nimen lalloang ngoahi? Imdoahr, Koah johpwa kidal pwa mine oai manman in kapisla Koawoa, apel manman in kalohpwuhla Koawoa?”

11 Jesus japoang, “Joh ekij oamw manman pohioa, ma joah mweioang koawoa jang puwoa. Ioar ma kahrehda dipen ih ma kihdoahng Ngoahi ipoamw koalikjang dipoamwen.”

12 Mwerin mehpwiai, Pilate ken jong in kapisla Ih; a mihn Jew-ok rahrahuki, “Ma koawoa pirin kapisla Woallen, a jaudi koawoa koampoakpen Caesar! Emen ma kin wiahki pein ih nahmwarki kin pallan Caesar!”

13 Nehn Pilate ah rongda sikesik pwiai, ih ken kadilihla Jesus jang nehn ummwo, kihdi pohn mwoalen kadeik in wija ma adanki “Pilowar Sakai.” (A in lal in Hebrew, “Gabbatha.”)

14 Rehnno ioar rehnin koaunop oang Joarwihn Passover; a mehpwiai ne wiawi koaroanlahng injauwaj. Pilate ken pwehnglahng mihn Jew-ok, “Ioar amwai Nahmwarkiwa me!”

15 Arai ken rahrahuki, “Kojukdi Ih! Kojukdi Ih! Kalohpwuhla Ih!”

Pilate pel pwa, “Kamwai nimen Ngoahi en kalohpwuhla amwai Nahmwarkihe?”

Jamwrou laplappok japoangki, “Joh amai nahmwarki, Caesar oar doari!”

16 Pilate ken kihla Jesus iparai, pwa irai en kalohpwuhla.

Jesus ken Kalohpwuhekla

(Matthew 27:32-44; Mark 15:21-32; Luke 23:26-43)

Irai ken oaloa Jesus. 17 Ih aluhla, pein Ih wahda Ah lohpwuhwo, inlahng wijahu ma adanki “Wijahn Sihn Moang.” (A in lal in Hebrew, “Golgotha.”) 18 Ioar wijahwa ma irai kalohpwuhla Ih, pwilihki woal roahmen, emen loap moaun, apel emen loap meing; a Jesus mine nehn pwungara. 19 Pilate insingehdi lal pwi kapsaioang in lohpwuhwo: “Jesus mihn Nazareth, Nahmwarkihn mihn Jew.” 20 Dir in mihn Jew wadek insing pwiai, pwa wijahu ma irai kalohpwuhla Jesus koaroannoang kahnihmmwo; a insing pwiai insingdi in lal in Hebrew, lal in Latin, apel lal in Greek. 21 Jamwrou laplappok pwehng Pilate, “Joah insingehdi, ‘Nahmwarkihn mihn Jew,’ a insingehdi, ‘Woal mene pein pwahla, Ngoah Nahmwarkihn mihn Jew.’ ”

22 Pilate japoang, “Da ngoah ne insingehdi, ne pwen ioar!”

23 Mwerin jounpeihok ahr kalohpwuhla Jesus, irai ken oaloa Ah likkoauwok wiahkihda kij pahu, oauwoau kij oang emenemen jounpeihok. Irai pel oaloa Ah robe (ma joah doadoapene). 24 *Irai ken sikoahpene nehn pwungarai, “Kisai joah soahrpijoang robe oauwe a kisai wijwijki inje ma pirin anki.” Me wiawi pwa da ma insingehdi nehn Puk Joaroawi en pwoaida:

“Irai nehkpijoang Oai likkoauwok nehn pwungarai,

irai pel wijwijki Oai robe.”

A ioar ma jounpeihok ne wiahda.

25 Inen Jesus-o, apel rien inahu, Mary pahien Clopas, apel Mary mihn Magdala, irai uhda ipen en Jesus lohpwuhwo. 26 Nehn Jesus kapang inahu apel sohnpadahkko ma Ih kin ipwilki uhda wijahu, Ih pwehnglahng, “Li, kapang nihmw jermweinnen!”

27 A Ih pel pwehnglahng sohnpadahkko, “Kapang inoammwen!” Jang in anjoauwohr inla sohnpadahkko ken ukla liho in umwahu pwa en koaujoanla ipoa.

Jesus ne Mehdi

(Matthew 27:45-56; Mark 15:33-41; Luke 23:44-49)

28 *Mwerin mehpwiai, Jesus ne kidal pwa mehkan ohroj ne pwoaida, Ih ken pwahla, “Ngoah nimen nimpil!” Pwa lal in Puk Joaroawi en pwoaida.

29 Pwohl oau ma dirin wain siksik dupkoa mine wijahu. Irai ken oaloa limw oau kadu nehn wainno, piroahng in alek pas, a kihdahlahng in oawoa. 30 Nehn Jesus Ah oaloahda wainno, Ih ken pwahla, “Ne doari!”

Ih ken rukdi kadarla ngenin.

Pangpangen Jesus Dokdi

31 A doari, rehnno Nialim oau; ioar kahrehda koaun in mihn Jew-ok poaki ipen Pilate pwa ehn araihok ma kalohpwuhlahu en sipwangekdi a irai en wijikjang in lohpwuhwok, pwa palwoaroarai en joah soansoanoak nehn rehnin Sabbath, pwa rehnin Sabbath, ioar rehn joaroawi koalik oau. 32 Jounpeihok ken inla sipwangdi ehn emen, a mwerin pel ehn emen ma pwili kalohpwuhekla. 33 Nehn ahr sohla ipen Jesus, kapangda pwa ih ne pwen mehdi, irai ken johpwa sipwang ehn. 34 Jounpei men ken doakoahki kopwoi pas pangpange; doari, insa apel pil ken koarjang in Ih. 35 Armajjo ma kapang mehpwiai, ne kadehdehda, pwa kamwai en pel kamehlele. Ah kadehde pwen mehlel; ih kidal pwa ah sikesik pwen mehlel. 36 *Doari, me en wiawi pwa Puk Joaroawi en pwoaida: “Joh si pas ipoa pirin sipw.” 37 *A pel oau iroa siksik in Puk Joaroawi ma pwa, “Irai pirin kapang Ih ma irai doakoahdi.”

Joajjoardihn Jesus

(Matthew 27:57-61; Mark 15:42-47; Luke 23:50-56)

38 Joseph, mihn Arimathea, emen sohnpadahk in Jesus, in rir, pwa ih mijik koaun in mihn Jew-ok. Doari, mwerin mehpwiai, ih poakihda ipen Pilate pwa en wahlahjang palwoaroan Jesus. Nehn Pilate ah mweidoahng, ih ken inla wahjang palwarro. 39 *Nicodemus, woallo ma inla ipen Jesus oau pwonngo, ih pel pwili Joseph inla, ih wa le karahdin ma doalkihpene myrrh apel aloe, dapwa poaun epwiki. 40 Ira ken oaloa palwoaroan Jesus kidimkihpene likkoau linen pwi, pwilihki le karahdinnok, doahr siahk in mihn Jew-ok, nehn irai kin jaripdi armaj mehdi. 41 Mwoaswel oau mine wijahu ma irai kalohpwuhla Jesus, apel joaujoau kapw oau mine nehn mwoaswello ma kahjikkoar emen joajjoardi loaloa. 42 Ioar wijahwa ma irai nekiddi Jesus pwa koaroan, apel rehnno ioar rehnwa mwohn rehnin Sabbath.

20

Joaujoau Joh Koanoange

(Matthew 28:1-8; Mark 16:1-8; Luke 24:1-12)

1 Injohrehn in Rehn Joaroawi, nehn ah pe rossoar, Mary mihn Magdala ken inla in joaujoauwo, kapangda sakaiho ne kasahpwroahk jang mijen joaujoauwo. 2 Ih ken pwur kijoula ipen Simon Peter apel sohnpadahkko ma Jesus kin ipwilki, ih pwehng ira, “Irai ne wahjang Koaunno nehn joaujoauwo, a kamai jehjoa wijahu ma irai wahla Ih!”

3 Peter apel sohnpadahkko ken inlahng in joaujoauwo. 4 Ira kijou, a sohnpadahkko kijou dahrjang Peter, ih lella in joaujoauwo mwohn Peter. 5 Ih ken rukdi kapangda likkoau linen-ok oar ma mine wijahu; a ih johpwa dilda loaloa. 6 Simon Peter kijoudo mwerin ih dilda nehn joaujoauwo. Ih pel kapang likkoau linen-ok ma mine wijahu, 7 apel likkoauwo ma pidla moangoan Jesus, johpwa mine ipen linen-ok apwen limlimpene sohrohrla. 8 Doari, sohnpadahkko ma leldo mwohn Peter, dilda nehn joaujoauwo, kapang apel kamehlele. 9 (Ara kahjikkoar woahwoahkihla Puk Joaroawi, ma pwa Ih pirin iejda jang mehdi.) 10 Sohnpadahkkok ken pwurla nehn umwara.

Jesus Pwokkoang Mary mihn Magdala

(Matthew 28:9,10; Mark 16:9-11)

11 Mary uhda joangjoangjoang likin joaujoauwo. Nehn ah joangjoangjoang ih ken rukdi jipwoallahng nehn joaujoauwo. 12 Ih kapangda sohnloang roahmen ma kapwaskihda likkoau korohro. Ara mwindi wijahu ma palwoaroan Jesus mine. Emen mine pohn moange a emen mine in ikin. 13 Ara pwehnglahng, “Li, dahkij koawoa joangjoangjoangki?”

Liho pwehng ara, “Apwa irai ne wahjang oai Koaun, a ngoah jehjoa ia wija irai kioang Ih!”

14 Nehn ah pwahla me, ih jipwoalla kapangda Jesus ma uhda wijahu, a ih pwen jehjoa pwa ioar Jesus o. 15 Jesus pwehng ih, “Li, dahkij koawoa joangjoangjoangki? Inje ma koawoa raprapahki?”

Mary pwen lemlemehkihoang pwa ioar Ih jounmwoaswelwa, ih pwehnglahng, “Maing, ma Koah ma wahjang Ih, pwehng ngoahi wijahu ma Koah kioang Ih, pwa Ngoah en inla oaloa Ih.”

16 Jesus pwehnglahng ih, “Mary.”

Mary jipwoallahng pwehnglahng Ih, “Rabboni!” ma woahwoahki in lal in Hebrew “Jounpadahk.”

17 Jesus pwehng ih, “Joah pukkoang Ngoahi, pwa Ngoahi kahjikkoar pwurdahlahng ipen Joamoaiho. A alwe ipen rioaihok pwehng irai, ‘Ngoah pirin pwurdahlahng ipen Joamoaiho apel Jamaraiho, ipen Oai Koahsso apel arai Koahsso.’ ”

18 Doari Mary mihn Magdala inla pwehng sohnpadahkkok pwa ih ne kapang Koaunno, ih pel sikoahng irai doahroar Ah pwehng ih mehpwiai.

Jesus Pwokkoang Nah Sohnpadahkkok

(Matthew 28:16-20; Mark 16:14-18; Luke 24:36-49)

19 Injoausikin rehnin Joarwihohr, nehn wanihmmwok ahr risdi wijahu ma sohnpadahkkok pokonpene, pwa irai mijik mihn Jew-ok, Jesus indoa uhda nehn pwungarai pwehng irai, “Kamwai popohl!” 20 Nehn Ah pwahla me, Ih ken kajalehioang irai poah kan apel pangpangehu. Sohnpadahkkok ken perenda nehn ahr kapangda Koaunno. 21 Jesus pel pwuroahng pwehng irai, “Kamwai popohl! Doahroar Jahmmo Ah ne kadardo Ngoahi, ioar doahroar Oai pirin pel kadarwe kamwai.” 22 Nehn Ah pwahla me, Ih ken ukkoang irai engin, “Kamwai oaloa Ngen Joaroawi. 23 *A ma kamwai mahkoahng dipen armaj kan, irai nen mahkla; a ma kamwai jehpirin mahkoahng, irai jehpirin mahkla.”

Thomas apel Jesus

24 A Thomas, emen kijehn eijek roahmenno (ma pel adanki Umpwoar), johpwa mine iparai nehn anjoauwo ma Jesus indoa iparai. 25 Sohnpadahkkok ken pwehng ih, “Kamai ne kapang Koaunno!”

Ih pwehng irai, “Ma ngoah johpwa kapang lipwen nihllok in poah kan, pel kioang jandin poaihoa nehn lipwen nihllok, apel kioang poaihoa in pangpangehu, ngoah jehpirin kamehlele.”

26 Mwerin wihk oau, Nah sohnpadahkkok pel pokonpene nehn ummwo, Thomas pel pwili irai. Wanihmmwok pwen risdi, a Jesus indoa uhda nehn pwungarai, Ih pwa, “Kamwai popohl!” 27 Ih pel pwehnglahng Thomas, “Kioang jandin poahmmwen me, a kapang poaihoa kai; apel kihdoa poahmmwen in pangpangoaioa. Doari oamw joah joahpwojon, a kamehlele!”

28 Thomas japoang, “Maing, oai Koaun apel oai Koahs!”

29 Jesus pwehng ih, “Koah kamehlele pwa oamw kapang Ngoahi? Meid pai irai kan ma johkin kapang a kamehlele!”

Kahrpoan Puk oauwe

30 Jesus ne wiahda kilel sohrohr dir mwohn Nah sohnpadahkkok, ma joah insingdi nehn puk oauwe; 31 a mehpwiai ne insingdi pwa kamwai en pwojon pwa Jesus ioar Ih ma *Messiah, Nihn Koahs; apel, nehn amwai pwojon Ih, kamwai en anki mour.

21

Jesus Pwokkoang Sohnpadahk Ijimen

1 Mwerin mehpwiai, Jesus pel pwuroahng pwokkoang sohnpadahkkok ipen Lehn Tiberias. Me ioar doahroar da wiawi. 2 Simon Peter, apel Thomas (ma pel adanki Umpwoar), apel Nathanael, mihn Cana nehn Galilee, apel nihn Zebedee woallok, apel woal roahmen jang nehn pwungen Nah sohnpadahkkok, irai pokpokon. 3 *Simon Peter pwehng irai, “Ngoah pirin inla loakjid.”

Irai pwehng ih, “Kamai pirin pwili koawoa.” Irai ken inla doauda pohn pohs oau. A inpwonngo irai johpwa koldi mehkij. 4 A nehn ah rehnpijoang Jesus minmine in oaroahrro a sohnpadahkkok pwen jehjoa pwa Ih ioar Jesus. 5 Jesus pwehnglahng irai, “Woal kan! Mine koanoahmwai?”

Irai japoang, “Johpwa mehkij.”

6 *Ih pwehng irai, “Kamwai kadardi ukken loap moaun in pohssen; a kamwai pirin koldi epwi.” Irai ken kadardi ukko, irai ken johla kak oapihda pwa ne dirkihla mwumw.

7 Sohnpadahkko ma Jesus kin ipwilki ken pwehnglahng Peter, “Ioar Koaunwa o!” Nehn Simon Peter ah rong pwa ioar Koaunwa o, ih ken kasoangehdi ah likkoaun likinno (pwa ih ne kakihrjang ah likkoaun likinno) lujdihoang nehn pillo. 8 A sohnpadahkkok jeikihdo pohsso warwarahkihdo ukko ma dirkihla mwumw pwa irai pwen johpwa dohjang japw, dapwa iahs epwiki. 9 Anjoauwo ma irai kerdihjang pohn pohsso, irai kapangda oai oau ma ne mwolujdi, a mwumw pwi mine puwoa apel pilahwa pwi. 10 Jesus pwehnglahng irai, “Kamwai wahdo epwi mwumw kan ma kamwai koldi.”

11 Simon Peter ken doauda pohn pohsso, oapihdahdohng japw ukko ma dirkihla mwumw koalik epwiki limeijek jilmen (153). Joangoan dirin mwumw, a ukko pwen johpwa ohla. 12 Jesus pwehng irai, “Kamwai indoa mwinge.” Joh emen irai sohnpadahkkok idoak, “Inje Koah?” Pwa irai ne pwen kidal pwa Ih ioar Koaunwa. 13 Jesus inla oaloa pilahwahu, ken nehk oang irai, apel nehk oang irai mwummwok.

14 Ioar me kajilpakin en Jesus ah ne kajalehioang sohnpadahkkok pein Ih mwerin Ah ne iejda jang mehdi.

Jesus apel Peter

15 Mwerin irai mwingehpene, Jesus ken idoak oang Simon Peter, “Simon, nihn John, koawoa ipwilki Ngoahi koalikjang mehpwiai?”

Peter japoang, “Eh, Maing oai Koaun, Koah kidal pwa ngoah ipwilki Koawoa.”

Jesus pwehng ih, “Kamwinge Noai jimpwul kan.”

16 Ih pel pwuroahng idoak, “Simon, nihn John, koawoa ipwilki Ngoahi?”

Peter japoang, “Eh, Maing oai Koaun, Koah kidal pwa ngoah ipwilki Koawoa.”

Jesus pwehnglahng, “Apwali Noai jihpw kan.”

17 Ih pel idoak kajilpak, “Simon, nihn John, koawoa ipwilki Ngoahi?”

Peter inenin injinjuwedkihla en Jesus Ah kalelpoak kajilpak, “Koah ipwilki Ngoahi?” Ih ken japoang Ih, “Maing oai Koaun, Koah kidal meohroj, Koah kidal pwa ngoah ipwilki Koawoa.”

Jesus pwehnglahng ih, “Kamwinge Noai jihpw kan. 18 Ngoah pwehng koawoa in mehlel: nehn oamw mwahnkapw, koawoa kin pein kasoangehpene oamw kangir, inla wija ma koawoa mwehuki. A nehn oamw pirin mahla, koawoa pirin kailwe poahmmwen kan, a emen pirin piroahpene, a ukkoawoalahng wija ma koawoa joah nimen inla.” 19 (Ih pwa mehpwiai pwa en kajalehda joangoan mehdiho ma Peter pirin kalingihkihla Koahs.) Mwerin me, Jesus pwehnglahng ih, “Papah Ngoahi!”

Jesus apel Sohnpadahk Meno

20 *Peter ken jipwoalla kapang sohnpadahkko ma pwilpwilihdo irai, ma Jesus kin ipwilki — ih ma englahng ipen Jesus nehn irai mwingmwinge, ih idoak, “Maing, inje ih ma pirin pangla Koawoa?” 21 Nehn Peter ah kapang woallo, ih ken idoak ipen Jesus, “Maing, imdoahr woal mene?”

22 Jesus japoang, pwehng ih, “Ma Ngoah nimen woal mene en minminehroh Ngoahi pwurdo, mihndahng koawoa? A koawoa papah Ngoahi!”

23 Sikesik pase ken lohkjili nehn pwungen joauloanngok, ma pwa sohnpadahkko jehpirin mehdi. A Jesus johpwa pwa woallo jehpirin mehdi, Ih pwen pwa, “Ma Ngoah nimen woal mene en minminehroh Ngoahi pwurdo, mihndahng koawoa?”

24 Ioar sohnpadahkwa me ma ne kadehdehda doahroar mehpwiai, ma ne insingehdi sikesik pwiai; a kamai kidal pwa ah kadehde pwen mehlel.

Koarjoahklahn Puk oauwe

25 A pel mine joang dir ma Jesus pel wiahda. A ma kamai pirin insingehdi doahroar mehkan ohroj, Ngoah lemleme pwa jampah oauwe nen johkak audohdkihda puk kan ma pirin insingda.

* 1:6 Math 3:1; Mark 1:4; Luke 3:1,2

* 1:20 Messiah ke Christ

* 1:21 Mal 4:5; Deut 18:15,18

† 1:21 Joukohppo: Ma emen ma armaj kan kin kajkajik ma pirin indoa pwa en kalohkihdo indoahn Messiah-o.

* 1:23 Isa 40:3

* 1:51 Gen 28:12

‡ 1:51 Nihn-Armaj — Daidel oau oang Jounkoamoaur (Daniel 7).

* 2:11 Kilel kan Jouninsing mene kin doadoahkki loapin sikesik pase “Kilel” ma woahwoahki manman kapwuriamwei ma Jesus wiahda pwa mwoakid pwiai kin wia kilelin pwa Ih Nihn Koahs.

* 2:12 Math 4:13

* 2:13 Exo 12:1-27

* 2:17 Psa 69:9

* 2:19 Math 26:61; 27:40; Mark 14:58; 15:29

* 3:14 Num 21:9

* 3:24 Math 14:3; Mark 6:17; Luke 3:19,20

* 3:28 John 1:20

* 3:28 Messiah ke Christ

* 3:35 Math 11:27; Luke 10:22

* 4:5 Gen 33:19; Josh 24:32

* 4:9 Ezra 4:1-5; Neh 4:1,2

* 4:44 Math 13:57; Mark 6:4; Luke 4:24

* 4:45 John 2:23

* 4:46 John 2:1-11

* 5:10 Neh 13:19; Jer 17:21

* 5:29 Dan 12:2

* 5:33 John 1:19-27; 3:27-30

* 5:37 Math 3:17; Mark 1:11; Luke 3:22

* 6:7 Mwani silper: Me ioar uhwen dupkoan sohndoadoahk men rehn oau nehn anjoauwo.

† 6:14 Joukohpwa: Soahk 1:21

* 6:31 Exo 16:4,15; Psa 78:24

* 6:45 Isa 54:13

* 6:68 Math 16:16; Mark 8:29; Luke 9:20

* 7:2 Lev 23:34; Deut 16:13

* 7:22 Lev 12:3; Gen 17:10

* 7:23 John 5:9

* 7:26 Messiah ke Christ

* 7:37 Lev 23:36

* 7:38 Eze 47:1; Zec 14:8

* 7:42 2Sam 7:12; Mic 5:2

* 7:50 John 3:1,2

* 8:5 Lev 20:10; Deut 22:22-24

* 8:12 Math 5:14; John 9:5

* 8:13 John 5:31

* 8:17 Deut 19:15

* 8:33 Math 3:9; Luke 3:8

* 8:58 Ngoah Ioar: Lal riakije doahroar lal ma Koahs wia in anjoau ma Ih pwokdahng Moses a kajalehioang Moses pein ih. Sisin loapin lal oauwe ekij doahroar sisin loapin lal in Hebrew, “Yahweh” ma woahwoahki “Koaunno” ih ma ne mihne.

* 9:5 Math 5:14; John 8:12

* 10:14 Math 11:27; Luke 10:22

* 10:22 Kajarawihn Umw Joarwiho: Joaroawi oauwe kin wiawi nehn johnpwong in Dihjempe pwa en wia kasmanin kajarwi japahl en pei joarwiho apel Umw Joarwiho in pahr 164 mwohn Christ, mwerin mihn likin kan irai kajaminihla pei joarwiho apel Umw Joarwiho.

† 10:24 Messiah ke Christ

‡ 10:29 Da Joamoaiho kioang Ngoahi koalikjang mehkan ohroj. Oau kawoahwoa: Joamoaiho ma kioang Ngoahi irai, ma koalikjang mehkan ohroj.

* 10:33 Lev 24:16

* 10:34 Psa 82:6

* 10:40 John 1:28

* 11:1 Luke 10:38,39

* 11:2 John 12:3

* 11:27 Messiah ke Christ

* 12:3 Luke 7:37,38

* 12:5 Mwani Silper: Soahk 6:7

* 12:8 Deut 15:11

* 12:13 Psa 118:25,26

† 12:13 Kapnga Koahs! pel Hosanna ma woahwoahki Doaroahla kamai!

* 12:15 Zec 9:9

* 12:25 Math 10:39; 16:25; Mark 8:35; Luke 9:24; 17:33

* 12:34 Psa 110:4; Isa 9:7; Eze 37:25; Dan 7:14

‡ 12:34 Messiah ke Christ

* 12:38 Isa 53:1

* 12:40 Isa 6:10

* 13:12 Luke 22:27

* 13:16 Math 10:24; Luke 6:40; John 15:20

* 13:18 Psa 41:9

* 13:20 Math 10:40; Mark 9:37; Luke 9:48; 10:16

* 13:33 John 7:34

* 13:34 John 15:12,17; 1Jn 3:23; 2Jn 1:5

* 15:12 John 13:34; 15:17; 1Jn 3:23; 2Jn 1:5

* 15:20 Math 10:24; Luke 6:40; John 13:16

* 15:25 Psa 35:19; 69:4

* 17:12 Psa 41:9; John 13:18

* 18:11 Math 26:39; Mark 14:36; Luke 22:42

* 18:14 John 11:49,50

* 18:32 John 3:14; 12:32

* 18:40 Barabbas: Ih woal men ma mihn Rome kan joalihdi pwa ah wia moromor nehn Jerusalem a kin uhwoang kojonned in Rome.

* 19:24 Psa 22:18

* 19:28 Psa 69:21; 22:15

* 19:36 Exo 12:46; Num 9:12; Psa 34:20

* 19:37 Zec 12:10; Kaud 1:7

* 19:39 John 3:1,2

* 20:23 Math 16:19; 18:18

* 20:31 Messiah ke Christ

* 21:3 Luke 5:5

* 21:6 Luke 5:6

* 21:20 John 13:25

Wihwia kan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Wihwia kan

En Wahnpoaroannok

Oarlap in Puk oauwe

Pukin Wihwia kan in Woaroakkok, ioar uhjehla Rongmwehu in Luke. Ioar kahrpoa keiou kajampwal in puk oauwe, pwa en kajalehda doahroar Ngen Joaroawi ah kaweidki irai ok ma sapin pwilihla Jesus nehn mwomwohdjo nehn arai kalohkihjili doahroar Rongmwehu in Jesus “nehn Jerusalem, nehn Judea pwon apel Samaria lelwehng uhdikoan jampah” (Wihwia 1:8). A, ioar sikesik in mwoakin in joauloang doahroar ah sapda ipen mihn Jew-ok, ih ken wiahla pwojon in jampah pokon. Jouninsing in puk oauwe pel injinohki kawoahwoahng armaj in anjoauwo pwa mwoakid in joauloang oauwe jaudi joangoan lamlam keper ma uhwoang Rome, a mwoakid in pwojon in joauloang oauwe ma injang apel kaunjekihla loapin lamlam in mihn Jew-ok.

Wihwia kan pwalpijoang wiahda loap jiluh in doahroar sikesik in mwomwohdjo nehn wija kan ma Rongmwehu in Jesus parpijoang apel lolohkjili: (1) sapin mwoakid in joauloang nehn Jerusalem mwerin Jesus ah indahla nehnloannge; (2) doahroar parpijoang in mwoakid oauwe wija kan nehn Palestine; (3) apel doahroar ah parpijoang nehn wei kan ipen Jed Mediterranean, lellahng nehn Rome.

Mine mehkij ma inenin janjal mwehu nehn pukin Wihwia kan; doari, ioar doadoahk in Ngen Joaroawi ma manman indihoang pohn irai kan ma pwojon nehn Jerusalem in rehn in Pentecost, apel uhjehlahr kaweid apel kasihkei sohn mwomwohdjo apel arai jounkaweid kan nehn wihwia kan ohroj ma ne audohda puk oauwe. En sapin joauloanngok ahr lal kan oang sohn jampah ne mine in oarlap nehn kapahrak pwi, apel wihwia kan ma janjal pukin Wihwia kan kadehde doahroar sihkei in lal pwiai nehn mour in ihr ma pwojonnok apel nehn minmin in sohn mwomwohdjo.

Audoapoa in Oarlap

Koaunopdahn wia jounkadehde 1:1-26

Kadoariheklahn kojonned in Jesus apel ah inoau kan 1:1-14

Wiliepen Judas 1:15-26

Doadoahk in jounkadehde kan nehn Jerusalem 2:1—8:3

Doadoahk in jounkadehde kan nehn Judea apel Samaria 8:4—12:25

En Paul ah doadoahk 13:1—28:31

Jeiloak keiou in kalohkihjili Rongmwehu 13:1—14:28

Wia lamlam nehn Jerusalem 15:1-35

Jeiloak kariau in kalohkihjili Rongmwehu 15:35—18:22

Jeiloak kajiluh in kalohkihjili Rongmwehu 18:23—21:16

Paul nehn kalpwuhj in Jerusalem, Caesarea, apel Rome 21:17—28:31

1

1 *Maing Theophilus.

Nehn noai puk keiou ngoah ne insingehdi mwoakid kan ohroj ma Jesus ne wiahda apel padahki nehn anjoauwo ma Ih sapkihda Ah doadoahk 2 oaroh lel rehnno ma Ih pohkdahla nehnloannge. A mwohn Ah pohkdahla nehnloannge, Ih wiahng irai koahkoahlik pwi jang in manman in Ngen Joaroawi, oang woallok ma Ih ne pilda pwa irai en wia Nah wahnpoaroan. 3 Nehn irair in rehn pahijek mwerin en Jesus Ah mehdi, pehn dir Ih kin pwokkoang irai pein ih pwa ih pwen mour jang in kadehde janjal pwi. Irai ne pel kapang, ih pel siksikoahng irai doahroar Wein Koahs. 4 *Nehn anjoau ma irai ne pokonpene, Jesus pwehng irai, “Kamwai joah injang Jerusalem, a kamwai jouwihoar kijakijjo ma Joamoai ne inoaukihdi, ma Ngoah ne padahkihoang kamwai. 5 *John poapdaijki pil, a nehn mwerin rehn pwi kamwai pirin poapdaijkihla Ngen Joaroawi.”

Jesus Pohkdahla Nehnloannge

6 A anjoauwo ma wahnpoaroannok ne pokon pene ipen Jesus, irai idoak, “Maing Koaun, ioar apkas Koah nen onehda japahl wein Israel?”

7 Jesus japoang irai, “Johpwa mweimwei oang kamwai en kidal anjoau apel iren anjoau kan. Anjoau kan apel irair in anjoau kan ne koajoandi ipen Joamoaiho jang pein ah manman. 8 *A kamwai pirin audohdkihda manman nehn anjoau ma Ngen Joaroawi pirin indihoang pohmwai, a kamwai pirin kadehde Ngoahi nehn Jerusalem, nehn Judea pwon apel Samaria lelwehng uhdikoan jampah.” 9 *Mwerin Ah sikoahla mehpwiai, Ih ken pohkdahla nehnloannge nehn irai kapkapang, a koasoau oau ken kajoaloange jang Ih.

10 Nehn irai jipwoaldahla nehnloannge kapkapang en Jesus ne inla, irai kapangda woal roahmen likkoauki korohro uhda iparai. 11 Ira pwehng irai, “Kamwai mihn Galilee, amwda kamwai uhda men jipwjipwoalkihdahla nehnloannge? Ioar Jesus mene ma pohkdahla nehnloannge jang kamwai pirin pel japahldohng kamwai in mwommwoauwehr nehn amwai kapang Ah pohkdahla nehnloannge.”

Wiliepen Judas

12 Wahnpoaroannok ken japahllahng Jerusalem jang in Dolin Olip, ma enkennoar oaloap in mwail jang kahnihmmwo. 13 *Irai ne dilda nehn Jerusalem, irai doaudahlahng nehn perehu puwoa wija ma irai kin koaukoaujoan: Peter, John, James, Andrew, Philip, Thomas, Bartholomew, Matthew, James nihn Alphaeus, Simon ma pwili pwihn in Zealot apel Judas nihn James. 14 Irai pwiai kin kalap pokonpene wiahki oau kapkap, pwilihki lihok, Mary inen Jesus, apel riah woallok.

15 Nehn rehn pwi ma irai ok ma ne pwojonla kin pokonpene, irai ohroj nimen oar armaj epwiki rieijek (120). Peter uhda padahk, 16 “Rioai kan, iren Puk Joaroawi uhdahn pirin pwoaida, ma Ngen Joaroawi kalallali David, ne kohpda doahroar Judas, ma ioar kahlwa irai ok ma joalihdi Jesus. 17 Judas wia emen in kisai, nehn ah pilpilda pwa en pwili pwukoahki asai doadoahk.”

18 *(Jang in mwanihn ah wihwia naunahu, Judas dupukda japw oau, ma ioar wijahwa ih mehdi; ih kipdi, pwalpijoang, ohroj koanoangoan kapehdinno widekjang. 19 Doari, armaj ohroj ma koaukoaujoan Jerusalem ne rong doahroar me, in pein arai lal irai kioang oadoan japw oauwe Akeldama, ma woahwoahki “Japwen Insa.”)

20 *“Pwa ne insingdi nehn pukin Psalm,

‘Umwahu en johla koannge;

joah mweidoahng emen en koaujoan loaloa.’

A ne pel insingdi,

‘Emen sohrohr en wiliandi oaloa doadoahk oauwe.’

21 *“A emen woal uhdahn pirin pilpilda en pwilihla kisai, pwa en pwili kadehde iejdahn Jesus Christ. A woal mene en jang oar nehn pwungen irai ma ne pwen wia kijehn pwihn oauwe nehn irair in anjoauwo ma Koaun Jesus kin pwilpwili kisai. 22 Sapda jang in anjoauwo ma John poappoapdaij oaroh lel rehnno ma Jesus pohkdahla jang kisai oang nehnloannge.”

23 Irai kihda ad riau, Joseph ma pel adanki Barsabbas (ih pel adanki Justus) apel Matthias. 24 Irai kapkap poaki, “Maing Koaunno, Koah ma kin kidal mohngiong in armaj ohroj. Doari Koah en kajalehioang kamai pwa inje in ara ma Koah ne pilda, 25 ma en oaloa ah pwaij doadoahk in wahnpoaroan ma Judas ne johla anki pwa ih ne inlahng uhdahn ah wija.” 26 Mwerin mehpwiai, irai wijwijki ad riauwe pwa irai en pilda jang nehn pwungen ira roahmenne. Addo ma pilpilda ioar Matthias, ih en kapaspassoang wahnpoaroan eijek emenno.

2

Indoahn Ngen Joaroawi

1 *Ne lel rehn in Pentecost ohroj ma pwojonla pokonpene wijahkij oar. 2 Nehn anjoauwohr ngil oau indihdohjang nehnloannge ma doahroar ngilen eng koalik oau ma koaldihdo kadirihla nehn ummwo, wija ma irai pokpokon. 3 Irai widahlihda mehkij ma doahroar umpwul in oai ma jirangrang pohrai, apel kodur emenemen irai ma pokpokon wijahu. 4 Irai ohroj ken dirkihla Ngen Joaroawi apel sapda lallalki epwi lal sohrohr, in doahroar en Ngen Joaroawi kalallalihki irai.

5 Mine mihn Jew pwi ma koaukoaujoan nehn Jerusalem, armaj poadidi pwi ma indoa jang nehn wei ohroj nehn jampah. 6 Nehn anjoauwo ma irai rongda ngilloauwe, armaj dir ken pokonpene. Irai ohroj ken pwuriamweikihla arai rongda pein arai lal jang in lalin ihrrok ma ne pwojonla. 7 Irai ohroj ken pwuriamwei apel pwonpwonki, irai ken pwa, “Armaj pwiai ma lallalki lal pwiai, jaudi irai mihn Galilee-pwi! 8 Imdoahr, asai rongrongrong irai lallallalki lalin japwasai kan? 9 Kisai injang Parthia, Media, Elam, Mesopotamia, Judea, Cappadocia, Pontus, Asia, 10 Phrygia, Pamphylia, Egypt, japwen Libya kan ma koaroannoang Cyrene, apel epwi kisai jang Rome, 11 mihn Jew apel mihn likin ohroj ma wiklahng lamlam in mihn Jew apel epwi kisai jang Crete apel Arabia — Kisai ohroj rongrongrong pein asai lal kan irai siksikoa joangoan manman kapwuriamwei kan ma Koahs ne wiahda!” 12 Pwa jang arai pwuriamwei apel ne pwonpwonda, irai ken peipeidekpene nehn pwungarai, pwahpwahpwa, “Ia woahwoahn me?”

13 Epwi irai kapkapiski ihr ma ne pwojonla kan, irai kin sikoa, “Armaj pwiai jakaula!”

En Peter ah Padahk

14 Peter uhda pwilihkihla wahnpoaroan eijek emenno, kakoalikihla ngiloa apel sapiahda padahk oang pokonno, “Rioai mihn Jew kan apel kamwai ohroj ma koaukoaujoan nehn Jerusalem, kamwai rong ngoahi apel soahk mwehu da ma ngoah pirin sikoa. 15 Woal pwiai johpwa jakau, in doahroar da ma kamwai lemlemehki; kapwehsene kiloak duwoau inminjoang. 16 A ioar doahroar mehwa joukohp Joel ne pwa:

17 *‘Koahs pwa, ioar me ngoah pirin wia in imwin rehn kan;

Ngoah pirin kamwroahdi Ngenihoa pohn armaj ohroj.

Nihmwai jermwein kan apel jerpein kan pirin kalohkihjili oai lal,

apel nihmwai mwahnkapw kan pirin kapang kaudiahl kan,

apel armaj mah kan pirin oarmoan.

18 Apel pohn oai lidu kan, woal apel lihkan,

Ngoah pirin kamwroahdi Ngenihoa pohrai nehn rehnnok,

irai pirin pwili kalohkihjili oai lal.

19 Ngoah pirin wiahda manman pwi nehnloannge,

apel kilel kapwuriamwei pwi nehn jampah.

Pirin mine insa, oai apel kalahs in oai koalik;

20 joauwo pirin rosla apel maram pirin wahssahla doahroarla insa,

mwohn Rehn Laplap apel lingin indoahn Rehn in Koaunno.

21 Ohroj ma kin pangin oadoan Koaunno pirin mourla.’

22 “Kamwai armaj in Israel kan, kamwai rong lal pwiai; Jesus mihn Nazareth, ioar ih woal wa ma ah doadoahk joaroawi inenin janjal mwehu oang kamwai jang in manman kan, me kapwuriamwei kan, apel kilel kan ma Koahs kioang nehn poah en wiahda, in doahroar amwai ne pein woahwoahki pwa mehpwiai ne wiawihda nehn pwungamwai. 23 *A jang in pein en Koahs koajoandi, Jesus pirin liklikwehng kamwai. A kamwai kojukdi Ih nehn amwai mweidoahng armaj dipan kan en kalohpwuhla Ih. 24 *A Koahs ne kaiejda Ih jang mehdi, apel ne kajaldekla Ih jang manman in mehdi, pwa mehdi ne johla kak kalwehdi. 25 *Pwa ioar mehwa David pwahkihla Jesus Christ,

‘Ngoah ne kapangda Koaunno Ah minmine mwohn ngoahi anjoau ohroj,

Ih kin minmine ipoai, ioar kahrehda ngoah johkak lel apwal.

26 Doari, ngoah kin dirkihla injenmwahu.

Oai lal kan dirki malau.

Mihnda ma ngoah pirin mehdi,

a ngoah pirin pwen moaloailoai pwa jang in oai koapwoarpwoar;

27 pwa Koah en johpwa pirin moalkoahla ngoahi nehn wijahn ihr ma ne mehdi kan;

Koah jehpirin mweidoahng nihmw jounpapah joarwiho poadidi pwa palwoaroa en mwoarpijoang nehn joaujoau.

28 Koah ne kajalehioang ngoahi allok ma aluhwoang nehn mour,

apel oamw minmine ipoai pirin kadirihkihla ngoahi malau.’

29 “Rioai kan, ngoah pirin sikoahng kamwai in janjal doahroar jamasai David. Ih ne mehdi joajjoardi, apel ah joaujoau minminehr ipasai lel rehn oauwe. 30 *David pwen joukohp men, ih pel woahwoahki doahroar en Koahs inoau oang ih, pwa ih pirin kajapwilda emen kadaudokoa pwa en wiahla nahmwarki, ma pirin doahroar ih. 31 Doari, nehn en David ne widahlihda dahkij ma Koahs pirin wia, ih sikoa doahroar iejdahn Messiah, nehn ah pwahla:

‘Ih jehpirin mine nehn wijahn armaj mehdi kan,

palwoaroa jehpirin mwoarpijoang nehn joaujoau.’

32 “A Koahs ne kaiejda Jesus mene jang mehdi, apel kamai ohroj ma wia jounkadehdehn mehlel oauwe. 33 Ih ne kajapwildahng loap moaunin Koahs apel ne oaloa Ngen Joaroawi jang ipoa, in doahroar en Jamah Koahs ne inoaukihdi. Doari, dahkij kamwai widahli apel rong apkas, ioar kijehn Ah kalahngan ma Ih ne widekihdi oang kisai. 34 *Pwa pein David joah indahla nehnloannge, a ih pwahla,

‘Koaunno pwehng oai Koaun:

Koah en mwindi in loap moaun in Ngoahi,

35 Oaroh Ngoah en wiahkihla Oamw imwinsihsi kan loangin pehn pwoalkoamwen kan.’

36 “Armaj in Israel kan ohroj en uhdahn kidalla mehlel pwa Jesus ma kamwai poanihdahng in lohpwuhwo, ioar ih ma Koahs kajapwilda pwa en Koaun apel Messiah!”

37 Doari, nehn en armaj kan ahr rongda me, irai ken inenin injinjuwedkihla apel idoak oang Peter apel wahnpoaroannok, “Riamai, da kamai en wia?”

38 Peter japoang, “Emenemen kamwai en koaluhla, wiliakapwla, apel poapdaijla in oadoan Jesus Christ, pwa dipamwai kan en lapwda; kamwai pirin oaloa Ngen Joaroawi, ioar kalahngan oauwe jang ipen Koahs. 39 Pwa en Koahs inoau ne wiawihoang kamwai apel nihmwai jerihkan, apel oang irai kan ma dohjang kamwai — irai ohroj ma Koaunno, asai Koahs kin pangin.”

40 Peter ken poanoauwi irai apel kangoangehki irai padahk dir: “Kamwai doaroahjang kamwai koaloklok kan ma pirin lelloang armaj nauna kan!” 41 Doari, armaj dihrdir ken pwojonla ah padahk apel poapdaijla, nimennoar armaj jilkid ma pwilihla pwihnno nehn rehnno. 42 Irai kin poadidihoang oaloa padahk jang ipen wahnpoaroannok apel minmin oang irai ma pwojonla kan; irai kin pel pwili ihr mwingehpene nehn ahr kin pwili kapkap.

Mourin Joauloang

43 Kilel kapwuriamwei apel manman inenin dir ma wahnpoaroannok kin wiahda, ma kahrehioang emenemen ihr kin mijikda. 44 *Irai ok ma ne pwojonla enngengdehn nehn arai kin minminpene apel kin jauwaj kihpene arai koapwoa kan. 45 Ihr kin noaskihla japwarai apel koapwoahkan, nehkpijoang mwani kan nehn pwungarai oang in anahn ma emenemen kin anahne. 46 Rehn ohroj ihr kin suhpene nehn Umw Joarwiho, apel kin oaupene nehn umwarai kan nehn ahr kin mwingehpene in peren mehlel. 47 Ihr kin kapkapnga Koahs apel kenkenla ipen armaj ohroj. Rehn ohroj Koaunno kin kapsahng pwihn oauwe irai kan ma ne koamoaurla.

3

Woal Mwoasor men Mwehula

1 Oau rehn Peter apel John indahlahng nehn Umw Joarwiho kiloak jiluh mwerin jauwaj, anjoaun kapkap. 2 Wijahu, ipen wanihmmwo ma adanki “Wanihmw Ling,” woal men ma ne mwoasor jang in ah jeri kin wijikdohng wijahu pwa ih en poakpoak mwani jang ipen armaj kan ma kin dilda nehn Umw Joarwiho. 3 Woal mwoasorro nehn ah kapangda Peter apel John ara pirin dilda ih ken poaki ipara en kioang ih mehkij. 4 Ira ken kapang kadehde ih, Peter pwehnglahng, “Jipwoaldohng kama!” 5 Woallo jardahng ara ih lemleme pwa mehkij ih pirin oaloa jang ipara. 6 Peter pwehnglahng ih, “Johpwa noai silper ke kohl, a ngoah pirin kioang koawoa dahkij ma ngoah anki! In oadoan Jesus Christ mihn Nazareth, ngoah pwehng koawoa en uhda alu!” 7 Peter ken oaloa loap kidal in poahn woallo ih jeuweje en uhda. Nehn oar anjoauwo pwoalkoa apel soakloan ehnnok sihkeida. 8 Ih ken lujda sapda allaluhjili. Ih ken pwili ira dilda nehn Umw Joarwiho, kakjili ki ah peren, kapkapnga Koahs. 9 Ohroj sohn pokonno ken kapang en woallo allalu, kapkapnga Koahs. 10 Nehn ahr kajawihda pwa ioar woal wa ma kin mwindi poakpoakjili ipen Wanihmw Ling in Umw Joarwiho, ihr ohroj ken pwuriamweikihla mehlel dahkij ne wiawihoang woallo.

En Peter Padahk nehn Umw Joarwiho

11 Nehn en woallo koldi soang Peter apel John, armajjok ohroj pwuriamweikihla kijoula ipara wija ma adanki “Palang in Solomon.” 12 A nehn en Peter kapangda armajjok, ih pwehng irai, “Mihn Israel kan! Amwda kamwai ke pwuriamweiki me apel dahioau kamwai pel kadehdehki kama? Kamwai joah lemehioang pwa jang in pein ama manman ke poadidi ma kahrehioang woal mene ah kak alu? 13 *Ioar Koahs in Abraham, Isaac apel Jacob, Koahs in jamasai mihn mehjjok, ioar Ih ma ne kioang Ah manman ling oang Nah Jesus. A kamwai pangla Jesus ipen laplap kan, nehn en Pilate nimen kapisla Ih, a kamwai kahmahmkihla Ih. 14 *A Ih ioar ma joaroawi apel pwung, a kamwai kahmahmkihla, apel poaki ipen Pilate en kapwaihahda injenamwai apel lapwaddahng kamwai joun kojarmaj men. 15 A kamwai kojukdi Jounkoamoaurro. A Koahs kamourihda jang mehdi — a kama ioar jounkadehde in mehpwiak. 16 Manman in oadoan Jesus ma kasihkeida woal mene. Ioar me ma kamwai ne widwidahli apel kidal pwa ne wiawi jang in pwojon oadoa; ioar woal mwoasor mene ah ne sihkei kihda mwohn mijamwai kan ohroj.

17 “Apkas, rioai kan, ngoah kidal da kahrehda kamwai apel amwai koaun kan wiahkihoang Jesus me. Me wiawi jang in amwai joaloalkoang. 18 Ohmehj Koahs ne kajalehda jang joukohppok ohroj pwa Nah Messiah pirin loklok; a me ioar ah ne pwoaida. 19 Doari, kamwai koaluhla, wiliakapwla apel wikkoang Koahs pwa Ih en mahkoahng dipamwai kan, 20 pwa anjoaun kasihkei ngenisai en indoa jang Koaunno ma pirin kadardo Jesus, ma ioar Messiah wa ma Koaunno ne pildahng kamwai. 21 Ih uhdahn pirin minmine nehnloannge oaroh lel anjoauwo ma joang ohroj pirin wiliakapwla, doahroar da ma Koahs ne kajalehioang Nah joukohp joarwihok ohmehj wa. 22 *Moses pwa, ‘Koaunno amwai Koahs pirin kadardohng kamwai joukohp men doahroar Ah kadardo ngoahi, joukohp mene pirin jang nehn pwungamwai kan. Kamwai uhdahn pirin peikkoang joang ohroj ma Ih padahkihoang kamwai. 23 *Ma emen johpwa pirin rong dahkij joukohppo pwahla, ih pirin kasohrohr jang ipen nihn Koahs armaj kan apel kamwomwla.’ 24 Doari, joukohppok ohroj jang Samuel apel irai ok ma pel indoa mwerin ih, irai ne pel pakairkihda doahroar dahkij ma wihwiawi rehn pwiai. 25 *A en Koahs Ah inoau kan ma Ih kioang joukohppok ioar uhdahn oang kamwai, apel kamwai pwili anki Inoau Koalik ma Koahs ne pel wiahng jamamwai mihn mehjjok indoahroar Ah pwehng Abraham, ‘Ngoah pirin kapaiahkihda armaj in jampah ohroj kadaudokoamw.’ 26 A Koahs ne pilda Nah sohn papah Jesus apel kadardo Ih oh mijoa pwa en kapaiahda kamwai nehn Ah pirin kahrehioang ohroj kamwai en wiliakapwla jang amwai wihwia naunahk.”

4

Peter apel John Mwohn Sohn Mwoalen Koapwunngo

1 Nehn en Peter apel John lallalloang armajjok, epwi jamwrouwok, apel koaun ma kin appwapwali irai ma kin jiloa Umw Joarwiho, apel Sadducee-ok leldo iparai. 2 Irai lioaski pwa wahnpoaroan roahmenno padpadahkihoang armaj kan pwa Jesus ne iejda jang mehdi, ma wia kadehdehn pwa armaj mehdi kan pirin pwuroahng mourda. 3 Doari pwa ne joausik pene, irai ken joalihdi ira, kioang nehn kalpwuhj oaroh lel rehnno mwerin. 4 A dir armaj ma rong padahkko ken kamehlelehla; woallok pel dirla dapwa lel limekid.

5 Rehnno mwerin, jounkaweid mihn Jew-ok, koaun kan, apel jounpadahk in Kojonneddo kan pokonpene nehn Jerusalem. 6 Irai suhwoang Jamwrou Laplap Annas apel Caiaphas, John, Alexander, apel epwi irai kijehn peneinei in Jamwrou Laplappo. 7 Irai ukdo wahnpoaroan roahmenno mwohrai, doar idoak oang ara, “Dahkij kamwa wiahki me? Joangoan manman da ma kamwa anki, ke oadoan inje ma kamwa doadoahkki?”

8 Peter ma ne dirkihla Ngen Joaroawi ken japoangki irai, “Jounkaweid in armaj kan, apel koaun kan: 9 Ma peidek kan oang kamai rehnnoauwe kalelpoak doadoahk mwehu oang woal mwoasorro apel mwomwen ah mwehula, 10 doari kamwai ohroj apel mihn Israel kan ohroj en kidal pwa woal mene ma uhda mwohmwai me ne mwehula mehlel jang in manman in oadoan Jesus Christ mihn Nazareth, ioar Ih ma kamwai ne kalohpwuhla, a Koahs ne kaiejda jang mehdi. 11 *Jesus ioar ma,

‘Sakaiho ma kamwai jounkou umw kan ne kerpwihla

wud wiahla sakain pwukoakoaimw.’

12 Koamoaurpen armaj mine ipen Christ kalahpwuk; joh emen likin Christ nehn jampah ma Koahs koajoanehdi en wia asai Jounkoamoaur.”

13 Sohn Mwoalen Koapwunngo pwuriamweikihla doahroar eimah in Peter apel John nehn irai kidalda pwa pwen joh ara sukuhl koalik. Irai kidalda pwa ira kin pwen pwilpwili Jesus mijkoalkoalwa. 14 Doari joh mehkij irai kak pwa nehn irai ne kapang woallo ma ne mwehula, pwili Peter apel John mine wijahu. 15 Irai ken pwehng ira en diljang nehn perehn Mwoalen Koapwunngo, irai ken sapda siksikoahpene nehn pwungarai, 16 irai pwa, “Da koanoahng kisai en wiahng woal roahmenne? Armaj ohroj ma minmine nehn Jerusalem ne kidal kilel kapwuriamwei oauwe ma ira ne wiahda, a kisai johkak kahmahmki. 17 A pwa kilel kapwuriamwei oauwe en joah lohkkoang armaj in wija kan, kisai kainoapwi ira en kalohkihjili oadoan Jesus.”

18 Irai pwuroahng pangindo ira nehn Mwoalen Koapwunngo, pwehng ira pwa kalke ira pwuroahng pwehng ke padahkihoang armaj kan oadoan Jesus. 19 A Peter apel John japoangki irai, “A pein kamwai en kadeikda dahkij ma pwung ipen Koahs, armaj en peik oang kamwai ke en peik oang Koahs. 20 Pwa kama johkak uhdi jang siksikoa da ma pein kama ne kapang apel rong.”

21 Sohn Mwoalen Koapwunngo kainoapwihdi sihkei apel kajaldekihla ira. Irai kidal pwa nen apwal in koalkoa ira, pwa armaj ohroj kin kapngahki Koahs doahroar kilel kapwuriamwei ma ne wiawihla. 22 Pwa woallo ma manmanno ne kemwehuwihla ne pohnangin johnpar pahijek.

Joauloang kan Kapkap oang Koahs

23 Mwerin en Peter apel John lapwda, ira pwurla ipen koampoakparahkan sikoahng irai dahkij jamwrou laplappok apel koaun pwehng ira. 24 *Anjoauwo ma joauloang kan ne rongda mehkan ma ira sikoa, ihr ohroj ken oau pene kapkap oang Koahs: “Maing, Koaun ma wiahda nehnloannge, jampah, jed, apel audoapoarai kan ohroj! 25 *Jang Ngen Joaroawi, Koah pwehngdohng kamai jang David, amai pahpa koalikko ma pel nihmw jounpapah

‘Amwda mihn likin kan ke lioas;

amwda armaj ke kin wiahda arai koajoandi johkaspoa kan?

26 Nahmwarkihn jampah kan ne koaunopda pein irai,

apel koaun kan ne pokonpene

pwa irai en uhwoang Koaunno apel Nah Messiah.’

27 *A mehlel Herod apel Pontius Pilate, suhwoang mihn likin kan apel mihn Israel kan nehn kahnihmw oauwe, uhwoangda Jesus, ma nihmw Jounpapah joaroawi, ma Koah ne kajapwildahng Messiah. 28 Irai pokonpene pwa irai en wia me ohroj ma Koah, jang in Oamw manman apel lamlam, ne koajoanehdi pwa en wiawi. 29 A apkas, Koaun, kapang me kan ma irai ne kamajpwehki ki kamai. Mweidoahng kamai, nihmw jounpapah kai, en sikoa oamw padahk kan in eimah. 30 Kouwe poahmmwen pwa en kemwehuwihla apel jeuweje pwa kilel kapwuriamwei apel manman kan en kak wiawi jang in oadoan nihmw Jounpapah Joaroawi Jesus.”

31 Anjoau o ira doari kapkap, wijahu ma irai pokpokon ken roarda. Irai ohroj audohdkihda Ngen Joaroawi doar ken sapda kalohkihjili en Koahs mahjan in eimah.

Joauloanngok Ankihpene Joang Ohroj

32 *Pwihnin joauloanngok ne wiahla oau nehn arai lamlam apel mohngiong. Johpwa emen in irai kin pwa ah koapwoa pwen pein ah, a irai ohroj kin ankihpene joang ohroj arai. 33 Jangin in manman koalik, wahnpoaroannok kadkadehde doahroar iejdahn Koaun Jesus, a Koahs pel kamwroahdi kapai koalik pohrai ohroj.

34 Johpwa emen nehn pwungarai ma kin anahnehda mehkij. Irai ok ma mine japwarai ke umwarai kin noaskihla, wahdo dupkoan joang kan ma irai ne noaskihla, 35 kioang wahnpoaroannok, mwanihok kin nehne oang anahn in armaj kan.

36 Ioar doahroar Joseph mihn Levi men ma noaisikdi Cyprus, wahnpoaroannok panginki Barnabas (ma woahwoahki, “Ih ma kin kasihkei emen”), 37 noaskihla japwahu, wahdo dupkoa ipen wahnpoaroannok.

5

Ananias apel Sapphira

1 A mine woal men ma adanki Ananias, pwilihkihla pahioahu Sapphira, noaskihla japw oau ma uhdahn japwara. 2 A ira pwungkihpene pwa Ananias en koldi ekij mwani oang pein ih a wahla luhwen mwanihok ipen wahnpoaroannok.

3 Peter pwehng ih, “Ananias, amwda koah ke mweidoahng Jehsen en koaunda koawoa, kahrehng koah en kapweipwei Ngen Joaroawi nehn oamw koldi ekij in mwaniho ma koah oaloa jangin dupkoan jappwo koah noaskihla? 4 Mwohn oamw noaskihla jappwo, jappwo pwen uhdahn joapwoamw, apel mwerin oamw ne noaskihla, mwanihok pel uhdahn nihmw. Amwda koah ke koajoanehdi pwa koah en wia joang oauwe? Koah johpwa kapweipwei armaj, koah kapweipwei Koahs.”

5 Nehn en Ananias ne rong me, ih ken kipdihoar mehdi; apel irai ohroj ma pel pwili rong, irai pel majpwehkda. 6 Mwahnkapw pwi dilda kidimpene palwoaroan Ananias, wahla likin jaripdi.

7 Mwerin awa jiluh, pahien Ananias-o pel dilda, a ih johpwa kidal da ma ne wiawihlahu. 8 Peter kalelpoak ipoa, “Pwehng ngoahi, ioar me dupkoan jappwo pwon ma koah apel pahioammwo oaloahdihjang amwa noaskihla japwamwahu?”

Liho japoang, “Eh, ioar ohroj men.”

9 Peter pwehng ih, “Dahkij kahrehda koah apel pahioammwo lemehkihda kamwa en kajongjongi Ngen in Koaunno? Woallok ma ne jaripdi pahioammwo, irai ne mine in wanihmmwo apkas, irai pirin pel wahla koawoa likin.” 10 Nehn anjoauwohr liho pel kipdihoar mehdi ipen ehn Peter. Mwahnkappwok pel dilda kapangda pwa liho ne pel mehdi, irai pel wahla likin jaripdi ipen pahioahu. 11 Mwomwohdjo pwon apel ihr ohroj ma rongda sikesik pase inenin majpwehkda.

Manman apel Kilel pwi

12 Irai wahnpoaroannok kin wihwia kilel kapwuriamwei apel manman dir nehn pwungen armaj kan. Joauloang ohroj kin suhpene nehn Palang in Solomon. 13 Joh emen likin pwihn in joauloang oauwe jong en pwilihla irai, mihndahr ma irai kin kapnga joauloanngok. 14 A pwen dir armaj ne pwilihla pwihn in joauloang oauwe, pwihn in woal apel li pwi ma ne kamehlelehla Koaunno. 15 Jangin pwoaidahn doadoahk kan ma wahnpoaroannok wihwia, armaj johmwehu kan kin wijiklahng pohn al kan liklikdihoang pohn pehd kan apel rohp kan, pwa nehn en Peter pirin alu wijahu, a rir in ngeninnohr en kin lel pohrai. 16 Pokon pwi kin indoahjang nehn kahnihmw koaroan kan ipen Jerusalem, irai kin wahda armaj johmwehu kan apel ihr ma ngen jaus dilingla, ihr ohroj kin mwehula.

Woaroakkok Koaloklok

17 Jamwrou Laplappo apel pwilihoa kan ohroj, ma ioar sohn pwihn in Sadducee in wijahu ken inenin pihrinkihda wahnpoaroannok. Irai koajoanehdi pwa irai en wiahng wahnpoaroannok ekij mehu. 18 Irai ken joalihdi wahnpoaroannok kioang irai nehn kalpwuhj. 19 A inpwonngohr sohnloang in Koaunno men risingda wanihmmwok in kalpwuhjjo, kahlwahjang wahnpoaroannok, ih pwehng irai, 20 “Kamwai alwe uhda nehn Umw Joarwiho padahkihoang armaj kan doahroar mour kapw oauwe.” 21 Woaroakkok ken peikkoang, injohrehn irai ken dilda nehn Umw Joarwiho sapda padahk.

Jamwrou Laplappo apel pwilihoa kan ken panginpene koaun in mihn Jew-ok ohroj oang in wia lamlam in Sohn Mwoalen Koapwung unjek. Irai kadarla papah pwi oang kalpwuhjjo pwa irai en ukdo wahnpoaroannok mwohrai. 22 A anjoauwa ma papahk lellahng in umwen kalpwuhjjo irai johpwa kapangda wahnpoaroannok loaloa. Irai pwurlahng ipen Sohn Mwoalen Koapwunngo pwehng irai, 23 “Nehn amai ne lel in kalpwuhjjo, kamai kidalda pwa wanihmw ohroj loak apel jiloapoahk ohroj jiljiloa wanihmmwok, a nehn amai risingda wanihmmwok, kamai kapangda pwa joh armaj men loaloa!” 24 Nehn anjoau ma koaun in jilajil in Umw Joarwiho apel jamwrou laplappok rongda sikesik pase, irai inenin pwuriamweikihla dahkij wiawihoang wahnpoaroannok. 25 A nehn anjoauwo woal men dilda iparai, pwehng irai, “Kamwai rong! Woallok ma kamwai joalihdi apkas irai ne padpadahk oang armaj kan nehn Umw Joarwiho!” 26 Doari, koaun in jilajillo apel nah papah kan inla pwa irai en ukdo wahnpoaroannok. A irai johpwa iding wahnpoaroannok pwa irai mijik pwa doar pokonno kasoa irai.

27 Irai ken ukdo wahnpoaroannok kauhda irai mwohn Sohn Mwoalen Koapwunngo, a Jamwrou Laplappo sapkihda kadeiki irai.

28 *Ih pwa “Kamai kioang kamwai koajoandi sihkei pwi kamwai en joah pwuroahng padahkki Oadoan Woal mene; a kamwai kapang dahkij kamwai ne wiahda! Kamwai ne kalohkihjili amwai padahk kan nehn Jerusalem, a kamwai pel nimen kapwukoahki kamai insahn woal mene.”

29 A Peter apel wahnpoaroannok japoangki, “Kamai uhdahn pirin peik oang Koahs a jaudi armaj. 30 Koahs in jamasai mihn mijkoalkoallok ne kamourihda Jesus jang mehdi, mwerin amwai kojukdi jangin amwai poanihdahng Ih in lohpwuhwo. 31 A Koahs ne kajapwilda Jesus oang loap moaunin Ih pwa en wia koaun apel jounkoamoaur, pwa en kioang mihn Israel en anki anjoau mwehu in koaluhla apel wiliakapwla apel oaloa mahk in diparai kan. 32 Kamai ma wia jounkadehde in mehpwiai, kamai apel Ngen Joaroawi ma Koahs audohkihda ihr ohroj ma kin peikkoang Ih.”

33 Nehn en Sohn Mwoalen Koapwunngo ne rongda mehpwiai irai inenin koalik arai lioas, irai mwehuki pwa wahnpoaroannok en kojkojdi. 34 A emen irai Pharisee-ok kijehn Sohn Mwoalen Koapwunngo, adanki Gamaliel, jounkawoahwoahn kojonneddo men ma kenken ipen armaj ohroj, ih uhda nehn mihdinngo ruwoj pwa wahnpoaroannok en wijikla likin oaroain anjoau mwosmwos kij. 35 Doari, ih pwehng Sohn Mwoalen Koapwunngo, “Woalin Israel kan, kamwai en kanaihoang da ma kamwa pirin wiahng woal pwiai. 36 Anjoau pwi ma ne inla Theudas ne indoa, kajalehda pwa ih armaj laplap men; enkennoar woal pahpwiki pwilihla ih. Woallo kojkojdi, a pokonno ma pwilihla ih kaupijoang; apel ah mwoakid pel joah pwoaida. 37 Mwerin me, Judas mihn Galilee men pel indoa nehn anjoaun insing in peneinei, armajjok pel pwilihla ih, a ih pel kojkojdi, irai ok ma pwilihla ih pel kaupijoang. 38 Apkas ngoah en pwehng kamwai pwa kamwai en joah wia mehkij ma pirin pallan woal pwiai. Kamwai pijekjang irai, pwa ma arai koajoandi apel doadoahk sapjang armaj, a uhdahn pirin joah pwoaida apel joaloangla. 39 A ma arai koajoandi apel doadoahk sapjang ipen Koahs, kamwai johkak kalwehdi irai. Kamwai en kanaihoang joah wia mehkij ma pirin pallan en Koahs lamlam!”

Sohn Mwoalen Koapwunngo ken kapwaihahda kaweid in Gamaliel. 40 Irai pangindo wahnpoaroannok poki irai apel pwehng irai en joah pwuroahng padahkki oadoan Jesus. Irai ken kadarla irai. 41 Doari wahnpoaroannok ken injang ipen Sohn Mwoalen Koapwunngo, irai inenin perenkihda doahroar en Koahs mwehuki pwa irai en warroang loklokki jarohki oadoan Jesus. 42 Rehn ohroj nehn Umw Joarwiho apel nehn umwen armaj kan irai kin doaudoaulahr nehn padahkki apel kawoahwoa Rongmwehu in Jesus ma ioar Messiah.

6

Jounkohwa Ijimen

1 Mwerin anjoau kij, nehn en sohnpadahkkok dirla, akmai oau wiawi nehn pwungen mihn Jew-ok ma kidal lal in Greek apel irai kan ma kidal lal in Hebrew. Irai ma kidal lal in Greek sikoa pwa liohdihok ma mine iparai joh kin oaloa arai pwaij nehn ahr kin nehk jauwaj kan nehn oauwoau rehn kan. 2 Doari, wahnpoaroan eijek roahmennok panginpene sohnpadahk ohroj pwehng irai, “Nen johpwa pwung oang kamai en pohnjehjoahla mahjan in Koahs kan nehn amai apwali mwani kan. 3 Doari, riamai kan, kamwai pilda jang nehn pwungamwai woal ijimen ma kamwai kidal ma dirki Ngen Joaroawi apel loalkoang, kamai pirin mweidoahng irai doadoahk oauwe pwa irai en pwukoahki. 4 A kamai pirin mweidoahng amai anjoau ohroj oang kapkap apel kalohki Mahjan in Koahs.”

5 Pwihnno pwon inenin perenkihda doahroar dahkij ma wahnpoaroannok ne kajalehda. Irai ken pilda Stephen, woal mene ma dirki pwojon apel Ngen Joaroawi, apel Philip, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas, apel Nicolaus jang Antioch, mihn likin men ma pwilihda lamlam in mihn Jew mijkoalkoalwa. 6 Pwihnno kajalehda irai pwiai ipen wahnpoaroannok ma kapkapki irai apel kihda poahrai kan pohrai. 7 Mahjan in Koahs ken lohkjili. Sohnpadahkkok nehn Jerusalem ken dirdirla, apel jamwrou dihrdir pwi ma pel pwili pwojonla.

Joaldihn Stephen

8 Stephen woal men ma dirkihla pwojon apel manman, wiahda manman kapwuriamwei apel kilel dir nehn pwungen armaj kan. 9 A pwen mine epwi armaj ma kin uhwoang Stephen. Armaj pwiai sohn jinakoke ma adanki “Armaj Jaldekla*,” me mihn Jew jang Cyrene apel Alexandria kin sowoahda. Irai pwiai apel epwi mihn Jew jang Cilicia apel Asia sapiahda akmai oang Stephen. 10 A, Ngenno kioang Stephen joangoan erpis koalik oau ma kahrehda nehn ah kin lallal irai joh kak uhwoang. 11 Doari irai dupukda armaj pwi en pwa, “Kamai kin rong ah kin sikoa mehpwi ma uhwoang Moses apel Koahs!” 12 Nehn joanngoauwe wiawi, ken kamwoakidihda armaj kan, koaun kan apel irai jounpadahk in Kojonneddo. Irai koldi Stephen, ukla ih mwohn Sohn Mwoalen Koapwunngo. 13 Irai pel kadilihda woal pwi pwa irai en kadehde likamw oang Stephen nehn irai pwa, “Woal mene kin kalap sikoa mehkan ma kin koauwe asai Umw Joarwiho apel kojonned in Moses. 14 Kamai ne rong ih pwa woal mene, Jesus mihn Nazareth pirin kamwoaroahdi Umw Joarwiho apel pirin ukudla siahk kan ohroj ma Moses kioang kisai!” 15 Irai ohroj ma sowoahda Sohn Mwoalen Koapwunngo ken kadkadehde Stephen, kapangda pwa mijoa doahroar mijen sohnloang men.

7

En Stephen Kapahrak

1 Jamwrou Laplappo idoak oang Stephen, “A me pwen uhdahn mehlel?”

2 *Stephen japoang: “Rioai apel joamoai kan, kamwai rong ngoahi! Mwohn jamasai mehj Abraham ah koaujoanla Haran, Koahs in ling pwokkoang ih nehn Mesopotamia 3 pwehng ih, ‘Koah en injang ipen oamw peneinei apel nehn oamw wei, koah alwehng nehn japw oau ma Ngoah pirin kajalehioang koawoa.’ 4 *Doari, Abraham ken injang nehn japw in Chaldea, ih inla koaujoanla Haran. Mwerin en jamahu mehdi, Koahs pel pwehng Abraham en indoa nehn wei oauwe ma kamwai koaukoaujoan loaloa apkas. 5 *Koahs johpwa kioang ekij kijehn wijahu pwa ih en japwankihla, pel joh wija siksik kij, a Koahs inoaukihoang pwa Ih pirin kioang ih apel kadaudokoa kan pwa irai en japwankihla. Nehn anjoauwo ma Koahs wiahda inoau oauwe, Abraham kahjik mine nah jeri. 6 *A mehwa Koahs pwehng Abraham, ‘Kadaudok oamw kan pirin koaujoanla nehn wein likin oau, wija irai pirin kaliduhla apel pirin wia mwahlla nehn oaroain johnpar pahpwiki.’ 7 *Koahs pel pwa, ‘Ngoah pirin kadeikda weiho ma kaliduhla irai. A mwerin anjoauwo, irai pirin japahldo nehn wijahkij apel pwongi Ngoahi.’ 8 *Koahs kioang Abraham kilel in inoau oau, ioar jorkomjaij. Doari Abraham jorkomjaijihla Isaac rehn waluh mwerin ah noaisikdi. Isaac pel jorkomjaijihla nah jermwein Jacob, Jacob pel jorkomjaijihla nah jermwein eijek roahmenno, ma ioar wia jamasai mehjjok.

9 *“Nihn Jacob jeri woallok ken luwakki riarai woallo Joseph; irai ken noaskihla ih pwa en wiahla lidu men nehn Egypt. A Koahs pwen pwilpwili ih. 10 *Koahs pel doaroahla Joseph jang nehn ah kahpwal ohroj. Anjoauwo ma Joseph uhda mwohn mijen Pharaoh, nahmwarki in Egypt, Koahs kioang Joseph kalahngan apel loalkoang. Pharaoh kajapwilda Joseph en wiahla koapina in wein Egypt apel koaun in umwen nahmwarkiho. 11 *Doari lehk koalik oau wiawihda kahrehioang apwal koalik nehn Egypt apel nehn Canaan pwon. Jamasai mehjjok johkak diar mwinge, 12 a nehn en Jacob rongda pwa mine wehn pilahwa nehn Egypt, ih ken kadarla nah jerihok, jamasai mehjjok pwa irai en indihla Egypt. Ioar keiouin ahr inla wijahu. 13 *Nehn kariauin arai indihla wijahu, Joseph kajalehioang riahk pein ih, apel Pharaoh pel kidalda doahroar en Joseph peneineiho. 14 *Joseph ken iloaklahng jamahu Jacob apel ah peneinei ohroj en indoa Egypt. Irai ohroj armaj ijihjek limmen. 15 *Jacob ken indihla Egypt wijahu ma ih apel nah jerihok mehdi loaloa. 16 *Palwoaroaraihok wijiklahng Shechem, wijahu ma irai joajjoardi oang nehn joaujoau ma Abraham dupukkihda uhwen mwani oau jang ipen kadaudok in Hamor.

17 *“A anjoauwo ma Koahs pirin kapwaihahda Ah inoau ma Ih wiahng Abraham ne koaroando, asai armaj kan nehn Egypt inenin dirla mehlel. 18 Lel anjoau kij mwuhr, nahmwarki men, ma johpwa woahwoahki inje Joseph, sapda koaun in Egypt. 19 *Ih kin kapweipwei jamasai mehjjok apel lemei oang irai, kin ipong oang irai en kihdi nihrai jerihok likin umwaraihok pwa jerihok en mehdi. 20 *A ioar anjoauwo ma Moses noaisikdi, jeri mwehu men. Ih apwalihekda nehn umwen jamahu lel johnpwong jiluh. 21 *Anjoauwo ma ih wijik jang nehn umwahu, nihn Pharaoh jerpeinno kapangda Moses doar ken apwalihda Moses doahroar me pwen pein nah. 22 Moses audohkihda joangoan loalkoang ohroj in mihn Egypt, apel wiahla woal laplap men nehn ah sikesik kan apel wihwia kan.

23 *“Nehn ah ne lel johnpar pahijek, ih ken koajoanehdi pwa ih en soahkda kijeh mihn Israel kan. 24 Ih kapangda doahroar emen irai ma mihn Egypt men ne koalkoahla. Ih ken inla jeuwejehda mihn Israel-o kojukdi mihn Egypt-o. 25 (Moses kin lemleme pwa pein ah armaj kan nen woahwoahki pwa Koahs pirin doadoahkki ih en kajaldekla irai, a irai pwen johpwa woahwoahki.) 26 Rehnno mwerin, Moses kapangda mihn Israel roahmen peipene nehn pwungara, ih jongin kamoaloailoaihdi ira. Ih pwehng ira, ‘Kamwa rong, kamwa pwen mihn Israel roahmen, amwda kamwa ke peipene doahre?’ 27 A woallo ma sapkihda peiho jinoakla Moses, idoak ipoa, ‘Inje ma pilda koawoa pwa koah en koaunda kamai apel wia amai jounkoapwung? 28 Koah nimen kojukdi ngoahi doahroar oamw kojukdi mihn Egypt-o aio?’ 29 *Nehn Moses rongda me ih ken kaujang nehn Egypt sapda koaujoan nehn wein Midian. Ioar wijahwa ma ih nainkihda jermwein roahmen.

30 *“Mwerin johnpar pahijek sohnloang men pwokkoang Moses nehn umpwulin oai nehn suhkoa pas nehn japwsoahn ipen Nahna Sinai. 31 Moses aluhlahng suhkoa siksikko pwa ih en kadehde mwehu, ih ken pwuriamweikihla mehu ma ih kapangda. A ih rongda ngilen Koaunno, 32 ‘Ngoah ioar Koahs en joamoamw mehjjok, Koahs en Abraham, Isaac, apel Jacob.’ Moses roarroarkihda ah majpwehk, apel johla nimen jipwoallahng wijahu. 33 A Koaunno pwehng ih, ‘Kihjang oamw sandel kan, pwa wijahn ma koah uhda wija joaroawi oau. 34 Ngoah ne kapangda doahr koalik in loklok in noai armaj kan nehn Egypt. Ngoah ne pel rong ngilen arai moadoak kan, ngoah ne pel indihdo pwa ngoah en doaroahla irai. A doari apkas ngoah pirin kadarlahng koawoa nehn Egypt.’

35 *“Moses ioar ma mihn Israel kan ne kerpwihla. Irai ma idoak, ‘inje ma kajapwilda koawoa en wia amai koaun apel jounkoapwung?’ Moses ioar ma Koahs kadardo pwa ih en koaunda armaj kan apel kajaldekihla irai, jang in jauwaj in sohnloang men ma pwokkoang Moses nehn suhkoa siksik umpwumpwullo. 36 *Ih kahlwa armaj kan jang nehn Egypt, wiahda kilel kapwuriamwei apel manman kan nehn Egypt apel nehn Jed Wahssahu, apel nehn japwsoahnno oaroain johnpar pahijek. 37 *Moses ioar ma pel pwehng armaj in Israel-ok, ‘Koahs pirin kadardohng kamwai Joukohp men doahroar Ah kadardo ngoahi, Joukohp mene pirin injang nehn pwungen riamwai kan.’ 38 *Ih ioar woal wa ma ne pwili mihn Israel-ok pokonpene nehn japwsoahn; ih mine wijahu ipen jamasai koalik ok apel ipen sohnloanngo ma lalloang ih pohn Nahna Sinai Ih ma pel oaloahjang ipen Koahs padahk in koamoaur pwa en kihdoahng kisai.

39 “A jamasai mehjjok johpwa nimen peikkoang; a irai jinoakla ih apel kajalehda arai nimen pwurla Egypt. 40 *Irai pwehng Aaron, ‘Wiahda epwi kohs en ma pirin kahlwa kamai. Kamai jehjoa dahkij ne wiawihoang Moses ma ukdo kamai jang nehn Egypt.’ 41 *Ioar anjoaukijjo ma irai wiahda janjal sakai kohl oau in mwomwen kahu pwulopwul men, wia arai meiroang oang, apel wiahda kamdipw oau pwa en kawahuwi dahkij ma pein irai ne wiahda. 42 *Koahs ken jipwoaljang irai apel mweidla irai en joarwihoang uju kan pehnloannge in doahroar ma ne insingdi nehn pukin joukohppok, ma pwa,

‘Armaj in Israel kan! Jaudi oang ngoahi

ma kamwai ne kojukdi apel meiroangkihla mahn kan

oaroain johnpar pahijek nehn japwsoahnno.

43 A ioar umpwal in kohs Molech ma kamwai wahwahwa,

apel janjal in Rephan, amwai kohs ujuhwo;

ioar janjal sakai kan ma kamwai wiahda pwa kamwai en pwongi.

Doari, Ngoah pirin kaliplipihla kamwai loappoauwo Babylon.’

44 *“Jamasai mehjjok anki Umpwal en Koahs ma kajalehda en Koahs minmine iparai nehn japwsoahn. Umpwallo wiawihda doahroar en Koahs pwehng Moses, in doahr mwommwo ma Koaunno kajalehioang Moses. 45 *Mwerin o, jamasai mehjjok, ma oaloa umpwallo jang jamaraihok, wahjili umpwallo pwilpwilihwe Joshua apel kalwehdi wei kan ma Koahs ne kaujjang sowoa kan mwohrai. Umpwallo mine wijahu oaroh lel mwein David. 46 *David inenin kenkenla ipen Koahs, ih poaki Koahs en mweidoahng en wiahda oau ummwo Koahs in Jacob en koaujoan loaloa. 47 *A Solomon ma koudahng Koahs Umw oauwe.

48 “A Koahs Laplap johkin mine nehn umw kan ma armaj kin kouda, ma doahroar en joukohppo pwa,

49 *‘Koaunno pwa nehnloannge ioar oai mwoalwa,

a jampah ioar loangin pehn ehihoa.

Joangoan umw dahioau kamwai pirin koudahng Ngoahi?

Ia wija Ngoah pirin koaujoan?

50 Audi pein Ngoahi ma wiahda mehpwiak ohroj?’ ”

51 *Stephen doaula ih pwa, “Ia woahr amwai koapsakai! Ia woahr ros in nehn kapehdimwai kan! Ia woahr amwai pongpong oang rong Mahjan in Koahs! Kamwai pel doahroar jamamwai mehjjok: kamwai pel kin uhwoang Ngen Joaroawi! 52 Mine emen joukohp ma jamamwai mehjjok johkin koalkoa? Pwa irai ne kojukdi nihn Koahs jounwijik pakair kan ma pakairkihdo ohmehjwa doahroar indoa in Nah Jounpapah Joarwiho. A apkas kamwai pangla apel kojukdi. 53 Ioar kamwai ma oaloahdi en Koahs kojonned ma indihdohjang sohnloang a johpwa peikkoang!”

Kaskasdihn Stephen

54 Nehn en Sohn Mwoalen Koapwunngo ahr rongrong Stephen, ihr inenin lioas koalikla apel keikeikeisakai 55 A Stephen, ma dirkihla Ngen Joaroawi, jardahla nehnloannge, kapangda en Koahs klohri apel Jesus uhda loap kidal in Koahs. 56 Ih pwahla, “Kamwai kapang! Ngoah ne kapangda nehnloannge ne risda apel Nihn-Armaj* Ah uhda in loap moaunin Koahs!”

57 Sohn Mwoalen Koapwunngo ken rahrahu koalik apel pinahla siarai kan, irai ohroj wiahkihoar oau kijoupenehng ih. 58 Irai jinoakla ih likin kahnihmmwo, irai ken kasoa ih. Jounkadehdehk kioang arai likkoau roairoai ok ipen mwahnkapw men ma adanki Saul pwa ih en apwali. 59 Irai pwen enngengdehnkihoar arai kaskasoa Stephen ma pangpangin Koaunno, pwahpwahpwa, “Maing Koaun Jesus! Oaloa ngenihoa!” 60 Ih ken poadpwomwla ngil koalik pwahla, “Koaun, joah kapwukoahki irai dihp oauwe.” Mwerin ah pwahla me ih ken mehdi.

8

1 Saul pwungki ah kojkojdi.

Saul Koalkoa Mwomwohdjo

Nehn rehnnohr mwomwohdjo ma mine nehn Jerusalem sapda oaloa koaloklok koalik. Joauloang ohroj, likin irai wahnpoaroannok, mwoarpijoang kaulahng nehn japwen Judea apel Samaria. 2 Woal poadidi pwi ken jaripdi Stephen, nehn arai injinjuwedla.

3 *Saul ken jongjong in koauwehla Mwomwohdjo, nehn ah dildiljili nehn oauwoau umw kan, warahkihjang joauloang kan, woal apel li, ken peiddoang irai nehn kalpwuhj.

Rongmwehu Kalohkjili nehn Samaria

4 Joauloanngok ma mwoarpijoang lel wija ohroj, irai kalohkihjili Rongmwehu in Koahs. 5 Philip inla nehn kahnihmw in Samaria padahkihoang armaj in wijahu doahroar Messiah. 6 Pokon in armajjok rong kanaihoang dahkij ma Philip padahki. Irai ohroj rong apel widahli manmannok ma ih wia. 7 Ngen jaus dir kin joang rahrahu nehn ahr diljang nehn armaj dir, apel dir armaj ma mwoasor apel johkak alu pel kemwehuwihekla. 8 Peren koalik mine nehn kahnihmmwo.

9 Mine woal men ma adanki Simon kin koaukoaujoan nehn kahnihmmwo, mihn Samaria kan kin pwuriamweiki ah winehnihok. Ih kin sikoa pwa ih emen armaj laplap. 10 Doari, armaj ohroj nehn kahnihmmwo, jang irai laplap kan lel siksik kan, kin soahk mwehu ih. Irai kin pwa “Ih ioar ma en Koahs manmanno ma kahdanki ‘Manman Koalik.’ ” 11 Anjoau woaroai armajjok kin rong ih pwa mehlel pwa ah winehnihok kin kapwuriamwei oang irai. 12 A nehn anjoauwo ma irai ne rongda en Philip ah kapahrakki Rongmwehu in Wein Koahs apel oadoan Jesus Christ, irai ohroj woal apel lihok ken poapdaijla.

13 Pein Simon pel pwojonla; a mwerin ah ne poapdaijla ih ken woaroakkoang Philip; ih pel inenin liskihla ah kapang manman apel kilel kapwuriamweihok ma ne wiawihda.

14 Woaroakkok Jerusalem rongda pwa mihn Samaria kan ne pel oaloahdi Mahjan in Koahs, irai ken kadarla Peter apel John iparai. 15 Anjoauwo ma Peter apel John ara lella Samaria, ira kapkapki joauloanngok pwa irai en oaloa Ngen Joaroawi. 16 Pwa Ngen Joaroawi kahjik mine pohn emenemen irai, a irai pwen poapdaijla in oadoan Koaun Jesus. 17 Peter apel John ken kihdi poahra pohrai, irai ken oaloa Ngen Joaroawi.

18 A Simon kapang pwa irai ne oaloahdi Ngenno anjoauwo ma wahnpoaroannok ara kihdihoang poahra pohrai, ih jong en kioang Peter apel John mwani, 19 ih pwehng ira, “Kamwa pel kihdoahng ngoahi manman oauwe, pwa armaj ohroj ma ngoah pirin kihdihoang poaihoa kai pohrai en oaloa Ngen Joaroawi.”

20 Peter japoangki, “Koah apel nihmw mwanien en kejpwihekla nehn ehl, pwa koah lemlemehioang pwa mwani kak en dupukda en Koahs kijakij! 21 Joh oamw pwaij ke oamw pwukoa nehn ama doadoahk, pwa oamw mohngiong en johpwa pwung ipen Koahs. 22 Doari, koaluhkihla naunahn oamw koajoandi oauwe, apel kapkap oang Koahs pwa Ih en mahkoahng koawoa ki oamw lemehda joang oauwe. 23 Pwa ngoah kidal pwa koah ne dirkihla pihrin apel dihp ne joalihdi koawoa.”

24 Simon poaki ipen Peter apel John, “Menlau kamwa kapkapki ngoahi oang Koaunno, pwa mehkan ma kamwa pwehng ngoahi en johpwa lelloang ngoahi.”

25 Doari, mwerin ara ne kadehde apel padahkki Rongmwehu in Koaunno, Peter apel John japahlla Jerusalem. Nehn ara pwurpwurlahng Jerusalem ira kalohkjili Rongmwehu nehn koujapw dir nehn Samaria.

Philip apel laplap in Ethiopia men

26 Sohnloang in Koaunno men pwehng Philip, “Onopda koawoa inla palieir nehn allo ma injang Jerusalem indihla Gaza.” (Al oauwe ne johla doadoahk rehnpwiai.) 27 Philip ken onopdahr inla. Ih kapangda woal in Ethiopia lekleklahmen, woal laplap kajampwal mene ma kin apwali wijahn neknek mwani oang li nahmwarkihn Ethiopia. Woallo indahlahng Jerusalem pwa ih en jongin kaudekkoang Koahs, 28 nehn ah pwurpwurlahng nehn ah wijahn koaujoanno, dakoa warah kurmahu, ih ken wadwadek pukin joukohp Isaiah. 29 Ngen Joaroawi pwehng Philip, “Inlahng ipen kurmahn.” 30 Philip kijoula rongda en woallo wadwadek pukin joukohp Isaiah. Philip idoak oang woallo, “Imdoahr koah woahwoahki da koah wadwadekken?”

31 Laplappo japoang, “Imdoahr ngoah en kak kidal ma joh armaj kawoahwoahng ngoahi?” Laplappo lukehioang Philip en doaudahng pohn warah kurmahu mwindi ipoa. 32 *Iren Puk Joaroawi ma laplappo wadwadek, ioar me:

“Ih doahroar jihpw men ma ukkuklahng en kojkojdi,

apel doahroar jihpw pwulopwul men ma johkin loakloakoa anjoau ma winehkan kin koskos.

Ih johpwa pwahla mehkij.

33 Armaj kan kamehki ih apel joah wiahng ih me pwung.

Johpwa armaj men nen kak sikoa doahroar kadaudokoa kan

pwa ah mour nehn jampah oauwe ne doarihdi.”

34 Laplappo poaki ipen Philip, “Pwehng ngoahi, inje ma joukohppo siksikoa? Ma pein ih ke emen sohrohr?” 35 Doari, Philip ken sapda sikesik, sapdahjang iren Puk Joaroawi oauwe, ih pwehng laplappo doahroar Rongmwehu in Jesus.

36 Nehn ara allaluhla nehn allo, ira lelloang wijahkij ma mine pil, a laplappo pwa “Pil kij me, dahkij en koljang ngoahi en poapdaijla?”

37 [Philip pwa, “Koah kak poapdaijla ma koah pwojon nehn oamw mohngiong unjek.”

Laplappo japoang, “Ngoah pwojon pwa Jesus Christ ioar Nihn Koahs.”]

38 Doari, laplappo ruwoje pwa warah kurmahu en uhdi. Ira Philip doaudihla nehn pillo, Philip poapdaijihla ih.

39 Nehn ara doaudahjang nehn pillo, Ngenin Koaunno ken kajoaloangehla Philip. Laplappo johla kapang Philip, ih ken dauluhlla nehn ah jeiloak malmalau kijkijoula. 40 Philip pwokda Azotus, ih kalohkihjili Rongmwehu nehn koujapw kan oaroh lelloang nehn Caesarea.

9

Saul Wiliakapwla

(Wihwia 22:6-16; 26:12-18)

1 Nehn anjoauwo Saul enngengdehnkihoar ah lemei nimen kojukdi sohnpadahk in Koaunno. Ih inla ipen Jamwrou Laplappo 2 poaki kijilikoau in mweimwei pwa ih en kak dilloang nehn jinakoke in Jew nehn Damascus, pwa ma ih kapangda emen in irai kan ma kin allalu nehn Alin Koaunno, ih anki manman in joalihdi irai, woal apel li, ukdo Jerusalem. 3 Nehn en Saul ah koaroannoang Damascus, maram oau jang nehnloannge dakarda ih. 4 Ih kipdihoang nehn pwirej, ih rongda ngilloau ma pwa, “Saul, Saul, amwda koah ke kin kojkojukki ngoahi?”

5 Saul idoak, “Inje Koah, maing Koaun?”

Ngillo japoang, “Ngoah Jesus ma koah kin kojkojuk. 6 Uhda alwe nehn kahnihmmwen, pwa ioar wija wa ma pirin janjal oang koawoa da ma koah anahne wia.”

7 Irai ok ma pwili ih jeiloakko, uhdi nennenla. Irai pel pwili rongda ngillo, a pwen joh armaj irai kak kapang. 8 Saul ken uhda jang nehn pwirejjo poahdpijoang a pwen johkak kapang mehkij. Doari, irai koldi poah, ken ukla ih Damascus. 9 Oaroain rehn jiluh, ih johkak kapang wija; nehn anjoauwo, joh mehkij ih kang ke nim.

10 Mine emen sohnpadahk nehn Damascus, oadoa Ananias.

Nehn kaudiahl ma janjal oang Ananias, Koaunno pwa, “Ananias!”

Ih japoang, “Ioar ngoah me maing Koaun.”

11 Koaunno pwehng ih, “Onopda koawoa inla pohn Al Inen in umwen 12 Judas, koah rapahki woal men ma jang Tarsus ma adanki Saul. Ih kapkapkap, a nehn oau kaudiahl, ih ne pel kapang woal men adanki Ananias dilda, kihdi poahk pohn ih pwa ih en kak pwuroahng kapang wija.”

13 Ananias japoangki, “Maing Koaun, armaj dir ne padahkihoang ngoahi doahroar ih; irai pel pwehng ngoahi joang nauna ohroj ih wia oang Nihmw armaj kan* nehn Jerusalem. 14 A apkas ih ne indoahng Damascus anki manman jang jamwrou laplappok pwa ih en joalihdi armaj ohroj ma kin pwongi Koawoa.”

15 Koaunno pwehng Ananias, “Alwe pwa Ngoah ne pilda ih en papah Ngoahi, en kalohkjili Oadoaihoa oang mihn likin kan apel nahmwarki kan apel mihn Israel kan. 16 Pein Ngoahi pirin kajalehioang ih joang ohroj ih anahne loklokki pwa Ngoahi ma kahrehda.”

17 Ananias dilda nehn ummwo kihdihoang poah kan pohn Saul. Ih pwa, “Rioai Saul, Koaunno me kadardo ngoahi, ioar Jesus ma pwokkoang koawoa nehn oamw allaluhdo pohn allo. Ih kadardo ngoahi pwa koah en pel kak pwuroahng kapangda wija apel audohdkihda Ngen Joaroawi.” 18 Nehn anjoauwohr mehkij ma doahroar winen mwumw ken mwoarjang nehn pwoaroan mijen Saul ok, ih ken pel kak pwuroahng kapangda wija. Ih ken uhda poapdaijla. 19 Mwerin ah mwingehla, ih ken sihkeida.

Saul Padahk nehn Damascus

Saul minminehki oaroain rehn pwi nehn Damascus pwilpwili sohnpadahkkok. 20 Ih kin inenla nehn jinakoke kan, ih sapda padpadahkki pwa Jesus ioar ma Nihn Koahs Iehroj wa.

21 Ohroj ma rong ih inenin pwuriamweila. Irai idoak, “jaudi ih ioar ma, nehn Jerusalem, kin kojkojukla irai kan ma kin pwongi Jesus? Apel, jaudi ioar kahrpoahwa ih indoahki Damascus pwa en joalihdi irai ma kin pwongi Jesus, ih ukla irai ipen jamwrou laplappok?”

22 A pwa en Saul padpadahkjili inenin sihkeila apel ah kadehde pwa Jesus ioar ma Messiah† wa ioar kahrehioang mihn Jew kan ma koaujoan nehn Damascus ken johla kak japoang ih.

23 *Mwerin rehn pwi, mihn Jew pokonpene wia lamlamki doahroar ahr pirin kojukdi Saul. 24 A mine armaj pwehng Saul dahkij ihr wia lamlamki. Inrehn apel inpwong irai kin jiloa wanihmw in kahnihmmwok pwa irai en kojukdi Saul. 25 Pwong oau pwilihen Saul-ok ken kioang Saul nehn pwukohioau kadardi ih jang nehn pwokkoau nehn kello.

Saul nehn Jerusalem

26 Saul inla Jerusalem apel jong in pwilihla sohnpadahkkok. Irai johpwa nimen kamehlele pwa ih ne wiahla emen sohnpadahk, irai ohroj inenin mijik ih. 27 A Barnabas ken jeuwejehda Saul, ukla ih ipen sohnpadahkkok. Ih kawoahwoahng irai mwomwen en Saul ne kapangda Koaunno pohn allo apel en Koaunno ne sikesik oang ih. Barnabas pel pwehng irai doahroar en Saul sihkei, padahkki oadoan Jesus nehn Damascus.

28 Doari, Saul ken koaujoanla iparai, ih allaluhjili nehn Jerusalem sihkei padpadahkjili in oadoan Koaunno. 29 Ih pel sikoa apel akmaihoang mihn Jew-ok ma lalki lal in Greek, irai ken jong in kojukdi ih. 30 Nehn en riah joauloanngok kidalda mwoakid oauwe, irai ken wahla Saul Caesarea kadarla Tarsus.

31 Doari, mwomwohdjo ken moaloailoaidi wija ohroj nehn Judea, Galilee apel Samaria. Mwomwohdjo pel koakoairda apel sowoa kan dirla jang in jauwaj in Ngen Joaroawi apel ahr kin mijik apel woaunki Koaunno.

Peter nehn Kahnihmw Lydda apel Joppa

32 Peter jeijeiloakjili wija ohroj, anjoau oau ih inla pwa en paj ipen nihn Koahs armajjok‡ ma koaukoaujoan nehn kahnihmw Lydda. 33 Nehn Lydda, Peter suhwoang woal men adanki Aeneas, ma mwoasor, johkak injang nehn dohioau oaroain johnpar waluh. 34 Peter pwehng ih, “Aeneas, Jesus Christ kemwehuwihla koawoa. Uhda limpene kioammwen.” Anjoauwohr Aeneas ken uhda. 35 Armaj ohroj ma koaukoaujoan nehn Lydda apel Sharon kapang ih, irai ken pwojonla Koaunno.

36 Nehn kahnihmw Joppa, mine li joauloang men adanki Tabitha. (In lal in Greek, oadoa ioar Dorcas, ma woahwoahki “diha”). Anjoau ohroj ih kin wihwia mwehu apel jeuweje irai kan ma joamwoahmwoa. 37 Nehn anjoauwo ih ken johmwehuda oaroh mehdi. Palwoaroa kamwkelda koajoanjoandihoang nehn pere oau dawaj. 38 Joppa johpwa dohjang Lydda, a nehn en sohnpadahkkok rongda pwa Peter mine nehn Lydda irai iloakihla woal roahmen en pwehng ih arai poakpoakko, “Menlau karwarohdo ipamai!” 39 Peter ken koaunopda pwilihda ira. Nehn en Peter lel wijahu, irai ukdahlahng ih nehn perehu dawaj. Liohdihok ohroj pidekihpene joangjoangjoang apel kajalehioang Peter arai likkoau kan ma irai kol ma Dorcas wiahda nehn anjoau ma ih pe mour. 40 Peter ken kadilihjang irai nehn perehu, ih poadpwomwla kapkap; ih ken jipwoallahng palwarro pwahla, “Tabitha, pwohrda!” Liho ken poahdpijoang, nehn ah kapangda Peter, ih ken pwohrda mwindi. 41 Peter kihla poah oang liho jeuweje en uhda. Ih ken pangin ihr ma armaj in Koahs§ apel liohdi kan, kajalehioang irai pwa liho ne mourda. 42 Rong pase ken lohkla nehn Joppa, armaj dir ken pwojonla Koaunno. 43 Peter minminehki nehn Joppa rehn pwi ipen woalmen ma adanki Simon, jounwiahda dipwjoau jangin kilin mahn.

10

Peter apel Cornelius

1 Mine woal men nehn Caesarea oadoa Cornelius, laplap in pwihnin jounpei oau ma adanki “Jounpei in Italy.” 2 Ih woal poadidi men, ih apel ah peneinei pwon kin pwongi Koahs. Ih kin wihwia joang dir ma kin jeuweje mihn Jew-ok ma joamwoahmwoa, apel kin poaden kapkap oang Koahs. 3 Mwerin jauwaj oau dapwa kiloak jiluh, ih widahlihda kaudiahl oau, nehn kaudiahl oauwe inenin janjal ah kapangda sohnloang en Koahs men indoa ipoa pwehng ih, “Cornelius!”

4 Ih kakilihdi sohnloanngo nehn ah majpwehk, ih japoang, “Maing, dahioau o?”

A sohnloanngo japoang, “Koahs kupwurki oamw kapkap apel oamw doadoahk in kadek kan, Koahs ne onopda en japoang koawoa. 5 Apkas, iloakihla epwi woallo Joppa ipen woal men ma adanki Simon Peter. 6 Ih kin minmine nehn umwen woal men jounwiahda dipwjoau jangin kilin mahn, ma pel adanki Simon, ih kin koaujoan pohn poahrinjeddo.”

7 Doari, sohnloanngo ken injang Cornelius. Cornelius pangindo nah sohn papah roahmen apel jounpei men ma kin poadidi kaudek ma ioar pwen kijehn irai ok ma kin papah Cornelius. 8 Ih padahkihoang irai doahroar da ma ne wiawi, ih iloakihla irai Joppa.

9 Rehnno mwerin, nehn irai jeijeiloakla, koarkoaroanlahng Joppa, Peter ken doaudahla pohn ummwo, dapwa injauwaj, pwa ih en kapkap. 10 Ih nimen mwingehda. A nehn anjoau ma mwingehk pe koaukoaunop, ih widahlihda kaudiahl oau. 11 Ih kapang nehnloannge rispijoang a mehkij doahroar jihs koalik oau, ma kolkolpene in koaimw pahuwo, koadoaddoardihoang jampah. 12 Nehn jihsso, ohroj joangjoangoan mahn, mahn karak, mahn limwahdek, apel mahnsang ingkel mine loaloa. 13 Ngil oau pwehng ih, “Peter, uhda, kojukdi apel kang.”

14 A Peter japoang, “Maing oai Koaun, ngoah johkak! Ngoah kahjik pehn oau kang joangoan mahn ma jamin oang oai siahk.”

15 Ngillo pwuroahng lalloang ih, “Johpwa wiahki mehkij jamin ma Koahs ne koajoanehdi pwa mwakelkel.”

16 Mwoakid oauwe wiawi pehn jiluh; jihsso ken pwuroahng oappoapdahlahng nehnloannge. 17 Nehn en Peter lemleme woahwoahn kaudiahl oauwe, woallok ma Cornelius iloakki ne kidalda wijahu ma umwen Simon-o mine, irai ne uhda mijen kello.

18 Irai poangpoangla idoak, “Mine woal in keiru men mine me ma oadoa Simon Peter?”

19 Peter pwen jongjongin woahwoahkihla kaudiahllo a Ngenno pwehng ih, “Rong! Woal jilmenno* ne mine me, raprapahki koawoa. 20 Doari, onopda koawoa doaudihla, johpwa perki pwilihla irai, pwa Ngoah ioar kadarwe irai.”

21 Peter doaudihla, pwehng woallok, “Ngoah ioar woallo ma kamwai raprapahki. Amwda kamwai ke indoa?”

22 Irai japoang, “Laplap in jounpeiho, Cornelius ioar iloaki kamai. Ih wia woal mwehu men ma kin pwongi Koahs apel wia woal men ma ohroj mihn Jew kan kin inenin woaunki. Sohnloang in Koahs men pwehng ih en lukehng koawoa oang nehn umwahu pwa ih en kak rong da koah pirin pwa.”

23 Peter ken kajamwo woallok, irai moairdi wijahu pwonngo.

Rehnno mwerin, Peter onopda pwilihla irai; apel epwi joauloang mihn Joppa pel pwilihda irai. 24 Rehnwa mwerin, Simon Peter lel Caesarea, wijahu ma Cornelius, pwilihki epwi kijeh apel ah pirien kajampwallok ma ih lukehdo, joujowi Simon Peter.

25 Nehn en Peter pirin dilda, Cornelius suhwoang ih, poadpwomwla apel rukdi mwohn ih. 26 Peter ken kauhda apel pwehng Cornelius, “Uhda, pwa pein ngoahi pel armaj men.”

27 Peter ken siksikesik oang Cornelius nehn ah dilda nehn ummwo, wijahu ma armaj dir ne pokonpene. 28 Ih pwehng irai, “Pein kamwai woahwoahki mwehu pwa jangin amai kojonned, mihn Jew men johpwa mweimwei ih en paj ke pasoahng mihn likin kan. A Koahs kajalehioang ngoahi pwa ngoah anahne joah wiahki armaj men jamin ke joah koanoahng kaudek. 29 Doari, anjoauwo ma koah iloakla oang ngoahi, ngoah ken indoa nehn joah peikajal. Doari, ngoah en idoak, amwda koah ke iloaklahng ngoahi?”

30 Cornelius japoangki, “Ioar joangoan anjoau oauwehr rehn jiluh mwowoa dapwa kiloak jiluh mwerin jauwaj, ngoah kapkapkap nehn umwoaiho. Nehnnoar anjoauwo woal men mine nehn likkoau rapwrapwoal uhda mwohn ngoahi, 31 ih pwa, ‘Cornelius! Koahs ne rong oamw kapkap kan apel mwehuki oamw doadoahk in sohnmesei kan. 32 Kadarla emen armaj Joppa pwa en ukdo woallo ma adanki Simon Peter ma minmine nehn umwen Simon, jounwiahda dipwjoau jangin kilin mahn ma kin koaujoan pohn poahrinjeddo.’ 33 Ngoah ken pispisinnoar iloakwehng koawoa a oamw kadek ioar koah indoahki. Apkas kamai ohroj ne mine mwohn Koahs joujowi pwa kamai en rong mehkan ma Koaunno ne kaweidki koawoa en padahkihoang kamai.”

En Peter Kapahrak

34 *Doari, Peter ken sapda kapahrak, “Apkas ngoah ne kidalda in mehlel pwa Koahs johkin lipilpilki armaj. 35 Irai kan ma woaunki Ih apel wia dahkij ma pwung ioar kin kajampwalla Ipoa, joah lipilpil wei dahioau irai sowoa. 36 Kamai kidal padahkko Ih kadardo oang mihn Israel, kalkalohki Rongmwehu in popohl jang ipen Jesus Christ ma ioar Koaun in me ohroj. 37 Kamwai kidal joangoan mwoakid kapwuriamwei ma ne wiawihla nehn wein Judea pwon, sapda jang Galilee, mwerin en John kapahrakki poapdaijjo. 38 Kamwai kidal doahr Jesus mihn Nazareth, doahr en Koahs kamwroahdihoang pohn Ih Ngen Joaroawi apel manman. Jesus inla lel wija ohroj, wiahda me mwehu apel kemwehuwihla ihr ohroj ma minehla pehn manman in Jehsen, pwa Koahs pwilpwili Ih. 39 A kamai ioar jounkadehde in joang ohroj ma Ih wiahda nehn japwen mihn Jew apel nehn Jerusalem. Irai kojukdi Ih nehn arai poanihoang Ih in lohpwuhwo. 40 A Koahs kaiejda Jesus jang mehdi, rehn jiluh mwerin Ah mehdi. Koahs mweidoahng Ih en pwokkoang 41 jaudi oang ohroj, a oang irai jounkadehde kan ma Koahs ne pilda, ma ioar, oang kamai ok ma pwili Ih mwinge apel nim mwerin Ah iejda jang mehdi. 42 A ih iloaki kamai en kalohki Rongmwehu oang armaj apel kadehde pwa Ih ioar ma Koahs pilda en wia jounkoapwung in armaj mour apel armaj mehdi kan. 43 Joukohppok ohroj ne kohpda apel kadehde doahroar Jesus; pwa armaj ohroj ma pwojon Ih pirin oaloa mahkpen diparai pwa jang in manman in Oadoa.”

Mihn Likin kan Oaloa Ngen Joaroawi

44 Doari, nehn en Peter siksikesik, Ngen Joaroawi indihoang pohn irai ohroj ma rongrong ah padahk. 45 Joauloang in Jew-ok ma pwilihdo Peter jang Joppa inenin pwuriamweikihla en Koahs kamwroahdi Ah kijakij in Ngen Joaroawi pohn mihn likinnok pel.

46 Irai ne pel kak rong ahr sapkihda lallalki epwi lal sohrohr apel kapkapnga rojon laplap in Koahs. Peter ken japoang, 47 “Armaj pwiai ne oaloa Ngen Joaroawi doahroar ma kisai ne pel oaloa. Doari, mine emen ma kak iroahdihjang irai en poapdaijkihla pil?” 48 Ih ken pwehng irai en poapdaijla in oadoan Jesus Christ. A, irai ken poaki ih en minmine iparai rehn pwi.

11

En Peter Pakair oang Mwomwohdjohn Jerusalem

1 Woaroakkok apel irai kan ma pwojon ma mine nehn Judea pwon rongda pwa mihn likinnok ne pel oaloahda mahjan in Koahs. 2 Nehn en Peter indahla Jerusalem, irai ok ma pwungki jorkomjaijlahn mihn likin kan lipahnede Peter. Irai pwa, 3 “Koah wia mihn keiru men nehn umwen mihn likin kan ma johpwa jorkomjaij apel koah mwinge iparai!” 4 A Peter padahkihoang irai meohroj ma ne wiawihla, jang in sapdahu:

5 “Nehn oai kapkapkap nehn kahnihmw Joppa, ngoah ken kapangda kaudiahl oau. Ngoah kapangda mehkij doahroar jihs koalik oau, ma kolkolpene in koaimw pahuwo, koadoaddoardihdo jang nehn loannge, ken uhdi wijahi ngoah mine. 6 Ngoah ken jipwoallahng loaloa kapangda mahn ma maid apel ingkel kan, mahn karak apel limwahdek kan apel mahnsang kan. 7 A ngoah rongda ngil oau pwehngdohng ngoahi, ‘Peter, uhda kojukdi apel kang.’ 8 Ngoah pwa, ‘Maing oai Koaun, ngoah johkak! Joh mwinge ma jamin oang Kaudek kin aluhwoang nehn oawoaioa.’ 9 Jang nehnloannge, Ngillo pwuroahng laldo, ‘Johpwa wiahki mehkij jamin ma Koahs ne koajoanehdi pwa mwakelkel.’ 10 Mwoakid oauwe wiawi pehn jiluh; mwerin, mehu ken pwuroahng oappoapdahla nehnloannge. 11 Nehn anjoauwohr woal jilmen ma koadoaddoardo ipoai jang Caesarea ne lel in ummwo ma ngoah kin minmine. 12 A Ngen Joaroawi pel pwehng ngoahi pwa ngoah en pwilihda irai in joah peikajal. Joauloang wonmen pel pwilihda ngoahi inla Caesarea, kamai ohroj dilda nehn umwen Cornelius-o. 13 Cornelius pwehng kamai doahroar ah kapangda sohnloang men uhda nehn umwahu, pwehng ih, ‘Kadarla emen armaj oang Joppa oang woallo ma adanki Simon Peter. 14 Ih pirin padahkihoang koawoa lallok ma koah apel oamw peneinei pwon pirin koamoaurkihla.’ 15 A nehn anjoau ma ngoah sapda lallal, Ngen Joaroawi ken indihoang pohrai doahroar Ah indihoang pohsaikai in sapdahu. 16 *Doari ngoah ken samanda dahioau ma Koaunno pwahla, ‘John poapdaijihki kamwai pil, a kamwai pirin poapdaijkihla Ngen Joaroawi.’ 17 Ne inenin janjal mwehu pwa Koahs kioang mihn likinnok kijakijjohr ma Ih kioang kisai nehn asai pwojonla Koaun Jesus Christ; a inje ngoahi pwa en jongin iroahdi Koahs?”

18 Nehn joauloanngok nehn Jerusalem rong me, irai ken uhdi jang arai lipahned, irai ken kapnga Koahs, pwahpwahpwa, “Doari, Koahs ne kioang mihn likin kan anjoau mwehu in koaluhla, wiliakapwla, apel mourla.”

Mwomwohdjohn nehn Antioch

19 *Epwi joauloang kan pel mwoarpijoang jang in kojkoj ma wiawi nehn anjoauwo ma Stephen kojkojdi. Irai inla doh lella Phoenicia, Cyprus, apel Antioch, kalohki Mahjanno oang mihn Jew kalahpwuk. 20 A epwi irai joauloang in Cyprus apel Cyrene, inla Antioch irai pel kalohki mahjanno oang mihn likin kan*, apel padpadahkihoang irai Rongmwehu in Koaun Jesus. 21 En Koaunno manman mine iparai; armaj dihrdir pwojonla apel pwurdohng Koaunno.

22 Rongin mwoakid oauwe pel lellahng mwomwohdjohu nehn Jerusalem; doari irai kadarla Barnabas oang Antioch. 23 Anjoauwo ma ih lella apel kapangda doahroar en Koahs kapaiahda armajjok, ih ken perenkihda apel kangoangehki irai ohroj en loalpwoas apel mehlel oang Koaunno in mohngiong unjek. 24 Barnabas woal mwehu men, ma dirki Ngen Joaroawi apel pwojon. Doari armaj dihrdir pel wikkoang Koaunno.

25 Barnabas ken inla Tarsus pwa en rapahki Saul. 26 Nehn ah rapahkihda, ih ken ukdo Saul Antioch. Nehn irair in johnpar oau ira roahmenne kin suhsuhwoang sohn mwomwohdjo apel kin padahk oang armaj dir. Ioar pel nehn Antioch ma sohnpadahkkok adankihla nihn Christ.

27 Nehn anjoauwo, joukohp pwi injang Jerusalem inla Antioch.

28 *Emen irai adanki Agabus uhda jang in manman in Ngen Joaroawi ih kohpda pwa lehk koalik oau pirin ken lel jampah pwon. (Lehkko ne wiawi nehn anjoau ma Claudius wia nahmwarki laplap in Rome.) 29 A, sohnpadahkkok ken koajoanehdi pwa emenemen irai en kadarla uhwen ma ih kak pwa en jeuweje riarai ma pwojon kan ma kin koaukoaujoan nehn Judea. 30 Irai kapwaihahda kihpene mwani, irai kioang Barnabas apel Saul ma inla en wahla kioang koaun in mwomwohdjohu.

12

Pel epwi Kojkoj

1 Ioar anjoau oauwe ma Nahmwarki Herod* sapkihda kojukdi epwi sohn mwomwohdjo. 2 Ih kojukkihdi kodlaij James, rien John. 3 Nehn ah woahwoahki pwa mihn Jew kan perenki joangoan kojkoj oauwe, ih ken doaula joalihdi Peter. (Mwoakid oauwe wiawi nehn anjoaun Joarwihn Pilahwa Joah Doal Ihs.) 4 *Mwerin ah joaldi Peter, peiddoang nehn kalpwuhj, wijahu ma pwihn in jounpei pahu wad pahmen kin jiloa. Herod koajkoajoane en kioang Peter mwohn armaj nehn mwoalen koapwung mwerin Passover. 5 Peter minminehr nehn kalpwuhj a sohn mwomwohdjohu kin poaden kapkap oang Koahs.

Peter Lapwda jang nehn Kalpwuhj

6 Pwonngo mwohn Herod pirin ukdo Peter mwohn armajjok, Peter pwen moahmoahmoair nehn pwungen jounjilajil roahmen. Ih joalkihdi joal pahrang rahpas; apel mine jounjilajil jiloa wanihmw in kalpwuhjjo. 7 Sohnloang in Koaunno men pispisinnoar uhda wijahu, apel maram oau ken kamaramihda nehn kalpwuhjjo. Sohnloanngo ken koldi pohn upwen Peter isik ih, pangin ih, apel pwehng ih, “Karwaro uhda!” Nehn anjoauwohr joal pahranngok ken kipjang in poahn Peter. 8 Sohnloanngo ken pwa, “Kasoangehdi oamw kangirren apel piroahdi oamw sandel kan.” Peter ken kapwaihahda, a sohnloanngo pel pwa, “Pidkihpene koawoa oamw likkoau in likin en koawoa pwilihda ngoahi.” 9 Peter ken pwilihla sohnloanngo jang kalpwuhjjo nehn ah johpwa woahwoahki ma da sohnloanngo wihwia pwen mehlel ke pwen kaudiahl oau. 10 Ira inla daulihla keiou in wija jounjilajil kan kin mine, apel kariau in wija, ira lella in kel pahrang oau ma uhlahng nehn kahnihmmwo. Kello pwen pein rispijoang oang ira doari ira ken dilla. Ira aluhdihla pohn apas al, a pispisinnoar sohnloanngo ken injang Peter.

11 Doari Peter ken woahwoahkihda da ma wiawihoang ih, ih ken pwahla, “Ngoah ne kidalda pwa mehlel pas me! Koaunno ma kadardo Nah sohnloanngo pwa en kapisla ngoahi jang pehn manman in Herod, apel jang joang ohroj ma armaj in Jew kan kajik en wiawi.”

12 A nehn ah woahwoahkihda irairro me ih mine loaloa, ih ken inlahng in umwen Mary-o ma inen John Mark, wijahu ma dir armaj ne pokon pene apel kapkapkap. 13 Peter lesles in wanihmw in likinno, a jounpapah men ma adanki Rhoda indoa pwa en japoang. 14 Rhoda kajawihda ngilen Peter. Uhwen ah peren, ih johpwa risingda wanihmmwo a ih kijoula nehn ummwo pakairki pwa Peter minmine likinno. 15 Irai pwehnglahng jerpeinno, “Koah ne pweipweila!” Ih engdehnki oar pwa pwen mehlel. A irai pel japoangki, “Ioar nah sohnloang wa.”

16 Nehn anjoauwohr Peter pwen leslesles oar. Doari, irai ken risingda wanihmmwo, nehn irai kapangda ih, irai ken pwuriamweikihla. 17 A Peter kamoaloailoaihdi irai en nennenla, ih kawoahwoa oang irai doahroar en Koaunno ukjang ih nehn kalpwuhjjo. Ih pwahla, “Kamwai alwe sikoahng mehpwiai James apel riasaihok.” Ih ken injang iparai inlahng ekij wija.

18 Nehn ah ne rehnpijoang, pingping koalik mine nehn pwungen jounjilajillok ma liskihla pwa dahkij wiawihoang Peter. 19 Herod pwehng irai en rapahki ih; a irai johkak kapangda ih. Herod ken kapeideki jounjilajillok. Ih ruwoj pwa irai en kojkojdi.

Mwerin me Herod ken injang Judea, minehla Caesarea anjoau kij.

Mehdihn Herod

20 Herod inenin lioas pehn mihn Tyre apel Sidon. A irai ken wiahda pwihn oau inla pwa irai en suhwoang Herod. Keiou irai poakihda ipen Blastus ma koaun in umwen nahmwarkiho, pwa en pwilihda irai, inla ipen Herod poaki moaloailoai pwa jauwaj in mwinge oang irai kin indoa jang nehn japwen nahmwarkiho.

21 Nehn rehn pilpildahu, Herod ken kapwaskihda ah likkoau in nahmwarkiho, mwindi nehn ah mwoallo, ih ken kapahrak oang armajjok. 22 Ihr ken rahukihda, “Jaudi armaj men me ma siksikesik pwa pwen kohs men!” 23 Nehn oar anjoauwo sohnloang in Koaunno men peiddi Herod pwa ih johpwa kioang kaping oang Koahs. Mwaj kangla ih, ih ken mehdi.

24 Nehn anjoauwo Mahjan in Koahs ken lohkjili apel pwoaida mehlel.

25 Barnabas apel Saul ken kadoarihla ara doadoahk, ira ukda John Mark, ken japahljang Jerusalem.

13

Barnabas apel Saul Pilpilda apel Koadoaddoarla

1 Nehn mwomwohdjohn Antioch mine joukohp apel jounpadahk pwi ma ioar, Barnabas, Simeon ma kin adanki Niger, Lucius jang Cyrene, Manaen ma sikda ipen Koaun Herod*, apel Saul. 2 Nehn irai kin papah Koaunno apel kaijihjol, Ngen Joaroawi pwehng irai, “Kamwai kasohrohrihla Barnabas apel Saul pwa ira en wia doadoahkko ma Ngoah ne pangin ira.”

3 Mwerin irai ken kaijihjol apel kapkap, irai kihdi poahrai kan pohra doari ken kadarla ira.

Pohn Doakoa Cyprus

4 Nehn en Ngen Joaroawi kadarla Barnabas apel Saul, ira indihla Seleucia, ira joaroak jang wijahu joaroaklahng Cyprus. 5 Nehn irai ne mine Salamis, irai padahkihjili Mahjan in Koahs nehn jinakoke in mihn Jew-ok. John Mark pel pwili ira pwa ih en jeuweje ira nehn doadoahk oauwe.

6 Irai aluhla pohn doakoahu oaroh lellahng Paphos. Irai suhwoang jounwinehni men ma adanki Bar-Jesus, mihn Jew men ma kin pwa ih joukohp men. 7 Bar-Jesus pirienki koapinahn doakoahu, Sergius Paulus, ma inenin loalkoang. Koapinahu iloaklahng Barnabas apel Saul pwa ih nimen rong Mahjan in Koahs. 8 Jounwinehni Elymas† (ma ioar oadoa in Greek) ken pallanda ira. Ih jong in ukudjang koapinahu en pwojonla. 9 A Saul, ma pel adanki Paul ma dirkihla Ngen Joaroawi, ih ken kakilihdi jounwinehniho 10 apel pwehng ih, “Koah nihn Jehsen! Koah imwinsihsihn joang ohroj ma mwehu. Koah inenin dirkihla joangoan widing nauna ohroj, apel anjoau ohroj koah kin jongjong in ukuddoang en Koaunno mehlel oang likamw! 11 Apkas kapang poahn Koaunno pirin indi pohmmwen, koah pirin majkunla johla pirin kak kapang maram oaroain anjoau kij.”

Nehn oar anjoauwo Elymas rosla nehn mijoa. Ih ken raprapahki emen armaj en kahlwa ih.

12 Koapinahu ken pwojonla nehn ah kapangda dahkij ma ne wiawihlahu, ih pel inenin pwuriamweikihla padahk in Koaunno.

Antioch nehn Pisidia

13 Paul apel ioangehk joaroakla jang Paphos lella Perga, nehn Pamphylia ma ioar wijahwa John Mark injang ira, ih pwurla Jerusalem.

14 Ira injang Perga inla Antioch nehn Pisidia.‡ Rehnin Sabbath ira dilda mwindi nehn jinakoke. 15 A mwerin wadwad in Kojonned in Moses apel pukin joukohppok, armaj laplappok nehn jinakokehu pwehng ira pwa, “Riamai kan, kamai nimen luke kamwa en sikesik oang armaj pwiai, ma mine lal ma kamwa kak kangoangehki irai.”

16 Paul ken uhda, kamoaloailoaihdi irai, ih sapda padahk:

“Ioangoai mihn Israel kan, apel ohroj mihn likin kan ma kin joarwihoang Koahs, kamwai rong ngoahi! 17 *Koahs in mihn Israel ne pilda jamasai koalikkok, apel kadirihla irai nehn anjoauwo ma irai koaukoaujoan doahroar mihn likin pwi nehn Egypt. Koahs kahlwa irai jang nehn Egypt ki Ah manman koalik. 18 *Oaroain johnpar pahijek Ih kin appwapwali irai nehn japwsoahn. 19 *Ih pel kamwomwla wei ijuh nehn wein Canaan, apel mweidoahng Nah armaj kan en japwankihla jappwo. 20 *Mwoakid pwiai wihwiawihki johnpar 450 (pahpwiki limeijek).

“Mwerin me, Koahs pel kioang irai jounkoapwung pwi, oaroh lella mwein joukohp Samuel. 21 *A irai poaki emen nahmwarki. Koahs ken kioang irai Saul, nihn Kish jang nehn kadaudok in Benjamin, pwa en wia arai nahmwarki oaroain johnpar pahijek. 22 *Mwerin en Koahs kajapwildi Saul, Ih wud kajapwilda David pwa en wiahla arai nahmwarki. Koahs kadehde doahroar David: ‘Ngoah ne kapangda pwa David nihn Jesse, ioar joangoan woalwa ma Ngoah pwungki, joangoan woalwa ma pirin kapwaihahda meohroj ma Ngoah mwehuki ih en wia.’ 23 A emen kijehn kadaudok in David, ioar Ih Jesus ma Koahs ne kajapwilda pwa en jounkoamoaur in mihn Israel, doahr Ah ne inoaukihdi. 24 *A mwohn en Jesus sapda Ah doadoahk, John kin pwehng armaj in Israel-ok ohroj irai en koaluhla, wiliakapwla apel poapdaijla. 25 *Nehn en John enkennoar kadoarihla ah doadoahk, ih pwehng armajjok, ‘Inje kamwai lemlemehki oang ngoahi? Jaudi ngoahi ioar ma kamwai kajkajik. Kamwai rong! Ih ma pirin indoa mwerin ngoahi, pein ngoah johpwa warroang en kihjang Ah sandellok in ehn.’

26 “Rioai mihn Israel kan, kadaudok in Abraham kan apel ohroj mihn likin kan wijahkije ma kin kaudek oang Koahs: ioar oang kisai ma mahjan in koamoaur oauwe koadoaddoarkihdo. 27 Pwa armaj kan ma kin koaujoan Jerusalem, apel arai koaunnok, irai johpwa kidal pwa ioar Ih ma Jounkoamoaur, a irai pel joah woahwoahki mahjan en joukohppok ma kin wadwad nehn Sabbath ohroj, a irai ne kapwaihahda padahk in joukohppok nehn arai kadkadeik Jesus. 28 *Nehn irai kidal pwa joh oau kahrpoa nen kak kaminahla Ah en kojkojdi, irai poaki Pilate en kojukdi Jesus. 29 *Mwerin irai ne wiahda joang ohroj ma Puk Joaroawi sikoahki Jesus, irai ken kihdihjang Ih in lohpwuhwo, nekiddihoang nehn joaujoau oau. 30 A Koahs kaiejda Jesus jang mehdi, 31 *A rehn dir pwi, Ih ken pwokkoang irai ok ma ne pwilpwili Ih jeiloak jang Galilee lel Jerusalem. Irai pwiai ioar ne wia Nah jounkadehde oang armaj in Israel kan. 32 *Ioar kamai me en wahdo Rongmwehu oang kamwai: da Koahs inoaukihoang asai mwahmwa koalik ok Ih en wia, 33 Koahs ne kapwaihahda oang kisai ma wia kadaudokoarai. Koahs kaiejda Jesus oang mour. Doahroar ne insingdi nehn kariau in Psalm,

‘Koah ioar Noai Jermweinwa;

rehnnoauwe Ngoah ne wiahla Joamoamw.’

34 *Ioar mehwa Koahs pwa doahroar Ah kaiejda Jesus, pwa palwoaroa en joah ohla nehn joaujoau:

‘Ngoah pirin kioang Koawoa wahu apel kapai mehlellok

ma Ngoah ne inoaukihoang David.’

35 *Indoahroar ma Ih pel pwahla nehn ekij wija:

‘Koah jehpirin mweidoahng Nihmw Jounpapah Joarwiho en ohla nehn joaujoau.’

36 Pwa David kin papah en Koahs kojonned kan nehn ah anjoau. A ih ne pel mehdi, joajjoardi ipen ah mwahmwa koalik ok, a palwoaroa pel ohla nehn joaujoau. 37 A joanngoauwe johpwa pirin wiawi oang Ih ma Koahs ne kaiejda jang mehdi 38 Kamwai ohroj rioai kan en kidal in mehlel pwa Jesus ma kahrehda padahk in lapwdahn dihp kan enken aluhwoang kamwai. 39 Kamwai en kidal pwa ohroj ma pwojon pirin jaldek jang dihp ohroj ma Kojonned in Moses-o johkak kajaldekihla kamwai. 40 Doari, kamwai kanaihoang da ma joukohppok kohpda en joah pwoaida ipamwai:

41 *‘Kapang! Kamwai kan ma lahlahwe, kamwai pirin pwuriamweila mehdi!

Pwa da ngoah wihwia rehnnoauwe

ioar mehkij ma kamwai jehpirin kamehlele,

mihnda ma emen pirin kawoahwoahng kamwai!’ ”

42 Nehn en Paul apel Barnabas injang nehn jinakokehu, armajjok pel luke ira en pwurdo nehn rehnin Sabbath allaluhdo, apel pwuroahng padahkihoang irai doahroar joang pwiai. 43 Mwerin armajjok aluhpijoang jang nehn mihdinngo, dir mihn Jew apel dir mihn likinnok ma ne pel pwilihla lamlam in mihn Jew-ok pel pwilpwilihwe Paul apel Barnabas. Ira sikesik oang irai apel kangoangehki irai en poadidi apel mohmohmourki kalahngan en Koahs.

44 A nehn kariau in rehnin Sabbath, enkennoar armaj ohroj ma mine nehn kahnihmmwo pel indoa pwa ihr en rong Mahjan in Koaunno. 45 Nehn en mihn Jew-ok kapangda pokonno, irai inenin pihrinkihda, irai ken pallanda apel koauwe dahkij ma Paul padahki. 46 Paul apel Barnabas eimah nehn ara padahk, ira pwa, “Inenin kajampwal apel koanoahng mehlel Mahjan in Koahs sapin aluhwoang kamwai. A pwa jang in amwai joah nimen oaloahda, apel johpwa leme pwa kamwai warroang mour joahsuk, kama pirin pijekjang kamwai kama wud inla ipen mihn likinnok. 47 *Pwa ioar kojonned wa ma Koaunno ne pwehng kamai:

‘Ngoah ne pilda kamwai pwa kamwai en wia maram oau oang mihn likin kan,

pwa sohn jampah ohroj en koamoaurla.’ ”

48 Nehn en mihn likinnok rongda me, irai ken perenkihda apel kapnga Mahjan in Koaunno. Doari, irai ok ma ne pilpildahng mour joahsuk irai ken pwojonla.

49 Mahjan in Koaunno kin lohkjili wija ohroj nehn jappwo. 50 Mihn Jew-ok ken kapingihda koaun kan in kahnihmmwo apel li joupeidi in mihn likin kan ma kin kaudek oang Koahs. Irai ken sapda koalkoa Paul apel Barnabas kauj jang ira nehn japwaraiho. 51 *Woaroakkok jiped jang pwirejpar in pwoalkoarahk pwa en pallan irai, ira ken dauluhllahng Iconium. 52 Doari, joauloanngok nehn Antioch ken dirkihla peren apel Ngen Joaroawi.

14

Nehn Iconium

1 Joanngohr pel wiawi nehn Iconium; Paul apel Barnabas inla nehn jinakoke in mihn Jew-ok apel padahk in mwomw oauwe ma kahrehda armaj dihrdir, mihn Jew apel mihn likin, pel pwojonla. 2 A mihn Jew-ok ma joah nimen kamehlele ken kapingda mihn likin kan kahrehioang irai uhwoang irai ok ma pwojon. 3 Woaroakkok minminehki wijahu anjoau roairoai. Ira eimah padpadahkki doahroar Koaunno, ma ioar kajalehda pwa ara padahki doahroar Ah kalahngan ma mehlel apel pwung nehn Ah kioang ara manman in wia kilel kapwuriamwei apel manman pwi. 4 Armaj in nehn kahnihmmwo ken sohrohrpijoang, epwi pwilihla mihn Jew-ok, a epwi pwilihla wahnpoaroannok.

5 Doari, epwi mihn likin apel mihn Jew pwilihkihla arai koaunnok ken koajoanehdi pwa irai en koauwe apel kasoa wahnpoaroannok. 6 A nehn en wahnpoaroannok kidalda me, ira ken kaula nehn Lystra apel Derbe, nehn Lycaonia apel jappwok ma pidekihpene kahnihmmwok. 7 Ira ken kalkalohkjili Rongmwehu wija pwiok.

Nehn Lystra apel Derbe

8 Mine woal men ma koaukoaujoan nehn Lystra ma ehn mwoasor jang in ah noaisikdi, ih joh kin kak alu. 9 Ih pwili rongrong en Paul ah padahk. Nehn Paul ah widahlihda pwa ah pwojon pirin kak kemwehuwihla ih. Paul kakilihdi ih, 10 pwahla in ngil koalik, “Uhda inenda pohn pwoalkoamwen!” Woallo lujda ih ken sapda allaluhjili. 11 Nehn en pokonno ne kapang da ma Paul ne wiahda, irai ken sapda rahrahuki in pein arai lal in Lycaonia, “Kohs ok ne wia armajla, irai indihdo ipasai!” 12 Irai kioang oadoan Barnabas “Zeus,” a oadoan Paul “Hermes,” pwa ih ma sikesikki ira. 13 Jamwrou in kohs Zeus, ma ah umwen joaroawi mine likin kahnihmmwo, ih ukdo kahu woal pwi apel wahdo wehn rohs pwi in wanihmmwo, jamwrouwo apel pokonno nimen wia arai meiroang oang wahnpoaroannok.

14 Nehn Barnabas apel Paul rongda da irai pirin wia, ira ken soahrpijoang ara likkoau ok, ira kijoula nehn pwungen pokonno, rahrahuki, 15 *“Amwda kamwai ke wihwia doahre? Pein kama pel armaj doahroar kamwai! Kama indoahng kalohki Rongmwehu, en kawikla kamwai jang joang joh kaspoa pwiai, kawikkoang kamwai Koahs mourro, ma wiahda nehnloannge, jampah, jed, apel audoapoaraikan ohroj. 16 Mehjwa Ih mweidoahng armaj ohroj en wia injenarai. 17 A anjoau ohroj Ih kin kihda kadehdehn pein Ih jang in doadoahk mwehu ma Ih kin wia. Ih kin kioang kamwai wud jang nehnloannge apel kioang kamwai wehn japw nehn anjoau kan ma koanoahng. Ih kioang kamwai mwinge apel audohkihda amwai mohngiong kan peren.” 18 Mihndahr joangoan kawoahwoa pwiai mine, wahnpoaroannok enkennoar johkak koldihjang pokonno en wia arai meiroang oang ira.

19 Epwi mihn Jew indoa jang Antioch nehn Pisidia apel jang Iconium. Irai pwiai kalwehdi pokonno oang arai loappo, irai kasoa Paul apel warahkihla ih likin kahnihmmwo, irai lemleme pwa ih ne mehdi. 20 A nehn en joauloanngok pokonpene, pidekihpene ih, Paul pwohrdahr pwurlahng nehn kahnihmmwo. Rehnwahr mwerin ih apel Barnabas ken inla Derbe.

Japahlla Antioch nehn Syria

21 Paul apel Barnabas padahkki Rongmwehuwo nehn Derbe, armaj dihrdir pwojonla. Ira ken japahlla Lystra, Iconium apel Antioch nehn Pisidia. 22 Ira kasihkeila joauloanngok apel kangoangehki irai en mehlel oang ahr pwojon: “Kisai uhdahn pirin kalwehdi joangoan kahpwal dir pwa kisai en kak dilda nehn Wein Koahs.” 23 Nehn oauwoau mwomwohdjo, ira pilda joumaj pwi; irai kapkap apel kaijihjol, kajarwihla irai oang Koaunno, ma irai kin kamehlele apel koapwoarpwoarki. 24 Mwerin ira aluhjili nehn japwen Pisidia, ira pel inla nehn Pamphylia. 25 Ira pel padahkki Mahjanno nehn Perga apel dauluhlla Attalia. 26 Jang Attalia, ira joaroak japahlla Antioch, ma sohn mwomwohdjohu kajarwihla ira oang kalahngan en Koahs apel kajapwilda ira oang doadoahk ma ira ne kadoarihla.

27 Nehn ara lella Antioch, ira kapokonihpene sohn mwomwohdjo kan, pwehng ihr meohroj ma Koahs ne wiahng irai, apel Ah risingda wanihmw in pwojon oang irai mihn likinnok. 28 Ira ken minmine ipen joauloanngok anjoau roairoai.

15

Woaroakkok pokonpene nehn Jerusalem

1 *Woal pwi indoa Antioch jang Judea, irai sapda padahkihoang joauloanngok, “Kamwai johkak koamoaurla ma kamwai johpwa jorkomjaijla, doahr ma koajoandi nehn Kojonned in Moses.” 2 Paul apel Barnabas inenin uhwoang arai padahkko. Irai koajoanehdi pwa Paul, Barnabas apel epwi irai nehn Antioch anahne inla Jerusalem, suhkioang wahnpoaroannok apel koaun kan iroahioauwe. 3 Mwomwohdjohu kadarla irai. Nehn irai wudla nehn Phoenicia apel Samaria, irai pakairkihjili doahroar en mihn likinnok ne jipwoallahng Koahs. Pakair oauwe kahrehda peren koalik oang joauloang ohroj. 4 Nehn irai ne lella Jerusalem, irai sohn Mwomwohdjohu, wahnpoaroannok, apel koaun kan kajamwo irai, irai pwehng joang ohroj ma Koahs ne wiahda jang in Ah doadoahkki irai. 5 A epwi joauloang ma wia kijehn pwihn in Pharisee-ok uhda, pwa, “Irai mihn likin kan anahne en jorkomjaijla apel pwehng irai en peikkoang Kojonned in Moses.”

6 A wahnpoaroannok apel koaun kan ken pokonpene pwa irai en wia lamlamki iroa oauwe. 7 *Mwerin anjoau roairoai irai akkakpwungpene, Peter ken uhda, pwa, “Rioai kan, kamwai kidal pwa anjoau kij ne inla Koahs pilda ngoahi jang nehn pwungamwai kan pwa ngoah en kalohki Rongmwehu oang irai mihn likin kan, pwa irai en kak rong apel kamehlele. 8 *A Koahs, ma kidal lamlam in armaj ohroj, kajalehda Ah pwungkihla mihn likin kan nehn Ah kioang irai Ngen Joaroawi, doahroar Ah kioang kisai. 9 Joh wikpijoang nehn pwungen kisai apel irai; Koahs ne mahk oang irai pwa irai ne kamehlele. 10 Doari, amwda kamwai ke nimen jong Koahs apkas, nehn amwai kioang pohn upwen joauloanngok wijik oau ma jamasai koalikkok ke pein kisai johkak wahda? 11 Joah! Kisai kamehlele apel ne koamoaurla jangin kalahngan en Koaun Jesus, doahroar irai mihn likin kan.”

12 A pokonno pwon ken nennenla nehn ahr rongrong en Barnabas apel Paul ara sikoahda kilel kapwuriamwei apel manman kan ohroj ma Koahs ne wiahda wehn Ah doadoahkki ira nehn pwungen mihn likin kan. 13 Nehn ara kadoarihla ara sikesik, James pwahla, “Rioai kan, kamwai rong ngoahi! 14 Simon kapwehsene kawoahwoahda en Koahs sapda kajalehda Ah kajampwalki mihn likin kan nehn Ah kasohrohrjang nehn pwungarai pwihn in armaj oau en wiahla Nah. 15 Kokohp in joukohppok inenin pwung oang me. Ma doahr Puk Joarwiho ne pwahla,

16 *‘Koaunno pwa, mwerin mehpwiai Ngoah pirin pel japahldo,

onehda japahl wein David.

Ngoah pirin kouda japahl mehkan ma ne mwoarpijoang,

apel pwuroahng kasihkeila.

17 Doari, armaj ohroj pirin rapahki Ngoah,

ohroj mihn likin kan ma Ngoah ne pangin pwa irai en wiahla pein Noai.

18 Ioar Koaunno ne pwa, iroa pwiai ne janjal ohmehjwa.’ ”

19 James pel pwa, “Pein oai lamlam ma pwa kisai en joah kadroapwoa mihn likin kan ma ne pwojonla Koahs. 20 *A kisai en insingehda oau kijilikoau oang irai en joah kang mwinge kan ma jamin oang kaudek pwa ne meiroanglahng kohs likamw kan; irai en pel likjang nenek; apel en joah kang mahn mwopwla ke insa. 21 Pwa Kojonned in Moses kin wadwad anjoau roairoai nehn en mihn Jew kan arai jinakoke kan nehn Sabbath ohroj. Apel ah padahk kan kin pel lolohkjili nehn kahnihmw ohroj.”

Kijilikoau oang Joauloang in Likin kan

22 Doari, wahnpoaroannok apel koaun kan pwilihki sohn mwomwohdjo kan ohroj, irai koajoanehdi irai en pilda epwi woallok jang nehn pwungarai pwa irai en kadarlahng Antioch pwa irai en pwili Paul apel Barnabas. Irai pilda woal roahmen ma joauloanngok kin inenin woaunki; ioar Judas, ma pel adanki Barsabbas, apel Silas. 23 A, me ioar audoapoan kijilikoauwo ma koadoaddoarla:

“Ioar kamai riamwai kan, wahnpoaroan apel koaun kan, kamai kadarwe amai rahnmwahu oang kamwai riamwai kan ohroj ma noaisikdi wia mihn likin mehjwa, nehn Antioch apel Syria, apel Cilicia. 24 Kamai ne pel rong pwa mine epwi woal jang nehn pwungamai ma ne alwe kapwunodihda apel kapingda kamwai ki joang kan ma irai kin sikoa. A in mehlel irai pwiai jaudi wilioapoamai. 25 Kamai ne suhpene, pwungkihda pwa kamai pirin pilda epwi woallok kadarwehng kamwai. Irai pwiai pirin pwilihwe asai pirien kai Barnabas apel Paul, 26 ma ne sohnmesei kihla ara mour oang nehn en Koaun Jesus Christ doadoahk. 27 A kamai pel kadarwe Judas apel Silas pwa ira en pein sikoahng kamwai joang kan ma kamai insingkihwehng kamwai. 28 Pwa Ngen Joaroawi apel kamai ne pwungkihpene pwa kamai jehpirin kasoausoauwihki kamwai mehkij likin joangoan kojonned pwiai ma koanoahng: 29 kamwai joah kang mwinge kan ma ne meiroanglahng kohs likamw kan; joah kang insa; joah kang mahn mwopwla; kamwai en pel likjang nenek. Kamwai pirin pwoaida ma kamwai kapwaihahda joang pwiai. Kajilel kamwai.”

30 Woal pwiai ne koadoaddoarla Antioch, wija ma irai kapokonpene joauloanngok apel kioang irai kijilikoauwo. 31 Nehn en armajjok wadekda kijilikoauwo, irai ken inenin perenkihda lal in kangoang kan. 32 Judas apel Silas, ira joukohp roahmen; ira ken siksikesik oang joauloanngok anjoau roairoai, kangoangoange apel kaskasihkei irai. 33 Mwerin ara minminehki wijahu anjoau oau, joauloanngok ken kadarla ira nehn popohl. Ira ken pwurlahng ipen irai ok ma kadarla ira. 34 [Silas lemehda pwa ih en minehla wijahu.]

35 Paul apel Barnabas minminehki Antioch anjoau oau. Ira kin pwilpwili joauloang dir ma kin padpadahk apel kalohkihjili Mahjan en Koaunno.

Paul apel Barnabas Sohrohrpijoang

36 Mwerin anjoau kij, Paul pwehng Barnabas, “Mwehu kisa en pel pwurla suhwoang riasa kan nehn kahnihmw kan ma kisa kalohkihjili Mahjan en Koaunno, pwa kisa en kidal irarai.” 37 Barnabas mwehuki John Mark en pwilihda ira. 38 *A Paul japwungki, pwa John Mark jehpwili ira kadoarihla ara doadoahk, a ih pwurlahjang ira johla pwili ira nehn Pamphylia. 39 Paul apel Barnabas ken akmai koalikkihda John Mark, ira ken sohrohrpijoang. Barnabas ukda Mark kijoulahng Cyprus. 40 A Paul ken pilda Silas, ira jeiloakla; joauloanngok ken mweidla ira ki kalahngan in Koahs. 41 Paul jeiloakla Syria apel Cilicia, kaskasihkei mwomwohdjo kan.

16

Timothy Pwilihda Paul apel Silas

1 Paul jeiloaklahng Derbe apel Lystra. Mine mwahnkapw joauloang men ma koaukoaujoan wijahu, oadoa Timothy, ma ah nohno mihn Jew ma pel joauloang men, ah pahpa mihn Greece. 2 Timothy pel kenken ipen ihr ohroj ma joauloang nehn Lystra apel Iconium. 3 Paul nimen Timothy en pwilihda ih, doar ih ken jorkomjaijihla Timothy. Paul wiahda me pwa ih kidal pwa mihn Jew ohroj ma koaukoaujoan wijahu woahwoahki pwa en Timothy pahpahu mihn Greece. 4 Nehn irai allaluhjili nehn kahnihmw kan, irai pwehng joauloanngok doahroar koajoandi kan jang ipen wahnpoaroannok apel koaun kan nehn Jerusalem, pwehng irai en peikkoang kojonned pwiai. 5 Doari, mwomwohdjo kan ne pel sihkeila nehn ahr pwojon apel sowoa kan pel dirdirla rehn ohroj.

Janjal oau ma Paul Kapangda nehn Troas

6 Irai jeiloakla daulihla Phrygia apel Galatia pwa Ngen Joaroawi joah mweidoahng irai en kalohkihjili Mahjanno nehn Asia. 7 Nehn irai lel pwelkelkel in Mysia, irai jong in dilda nehn Bythinia, a Ngenin Jesus joah mweidoahng irai. 8 Irai ken jeiloak daulihla Mysia leldihla Troas. 9 Inpwonngo Paul kapangda janjal oau, nehn janjallo ih kapangda woalin Macedonia men uhda pangpangin ih pwa, “Indoa Macedonia jeuweje kamai!” 10 Mwerin en Paul kapangda janjallo, kamai ken onopda kijoula Macedonia, pwa kamai kidal pwa Koahs ma pangin kamai en kalohkihjili Rongmwehu oang armaj in wijahu.

Lydia Koaluhla nehn Philippi

11 Kamai pwilihda jip pas kijoujang Troas, kamai joaroak inenla Samothrace. Rehnwa mwerin, kamai lel Neapolis. 12 Jang Neapolis kamai lellahng Philippi, ma ioar kahnihmmwa ma keiou koalik nehn Macedonia, ma wia kijehn Wein Rome. Kamai minminehki Philippi rehn pwi. 13 Nehn rehnin Sabbath oau kamai injang nehn kahnihmmwo inlahng pohn pillappo wija ma kamai lemehkihoang pwa wijahn kapkap in mihn Jew kan kin mine. Kamai mwindi siksikesik oang li pwi ma pokpokon wijahu. 14 Emen in lihok ma rongrong, ioar Lydia, mihn Thyatira, ih kin noaski likkoau mwoahroan pwijehnmwoal. Ih emen li ma kin joarwihoang Koahs, a Koaunno risingda ah mohngiong pwa en rong kanaihoang da ma Paul kin padahki. 15 Liho apel sohn umwahu ken poapdaijla. Ih ken luke kamai, “Kamwai indoa mine nehn umwoaie, ma kamwai kamehlele pwa oai pwojon uhdahn mehlel.” Ih ngidngidki kamai en inla.

Nehn Kalpwuhj in Philippi

16 Rehn oau nehn amai allaluhlahng nehn wijahn kapkap, kamai suhwoang jerpein lidu men ma ngen jaus dilingla, kahrehda ih ken kak kajawi mwoakid in rehn kan ma allaluhdo. Ih kin oaloahkihdi mwani koalik, ih kioang ah koaun kan nehn ah kin kohpda da ma pirin wiawi. 17 Ih ken kahkahkauj Paul apel kamai, rahrahuki, “Woal pwiai lidu in Koahs Laplap! Irai kin kajalehioang kamwai doahroar alin koamoaur!” 18 Jerpein mene ne wihwia joang oauwe rehn dir. Paul ken lioasla ih pwurlahng jerpeinno, pwehng ngen jausso, “In oadoan Jesus Christ, ngoah pwehng koawoa en diljang nehn jerpein mene!” Nehn oar anjoauwo ngenno diljang nehn jerpeinno. 19 Nehn anjoauwo ma en jerpein mene koaun kan ne kidalda pwa arai anjoau mwehu in oaloa mwani ne johla mine, irai doaroahdi Paul apel Silas warahkihla ipen laplap kan nehn ahr wijahn kadeik. 20 Irai ukla ara mwohn laplap in Rome-ok, pwehng irai, “Woal roahmenne mihn Jew pwi, ira ne wiahda me nauna nehn asai kahnihmmwe. 21 Ira kin padpadahkki siahkkok ma kin uhwoang asai kojonned in Rome, a kisai mihn Rome johkak oaloahda siahk pwiai.” 22 Pokonno pwili uhwoangda Paul apel Silas.

Laplappok ken soahrjang en Paul apel Silas ara likkoauwok, koajoanehdi pwa ira en pokpok. 23 Mwerin ara ne oaloahdi pokpok koalik, ira peidek oang nehn kalpwuhj, kojonned pel aluhwoang jounjilajillo pwa ira en loakdi soang. 24 Nehn en jounjilajillo ne oaloa koajoandi, ih ken ukdihlahng ira nehn pere ma keiou minehdihla loaloa, kasoangehdi ehrahk nehn pwungen suhkoa soausoau pwi.

25 Nehn lopkoan pwonngo, Paul apel Silas ken kapkapkap apel koahkoahkoaulki koaul pwi oang Koahs, epwi sohn kalpwuhjjok rongrongrong. 26 Nehn anjoauwohr roarroar in japw koalik oau wiawi isikda umwen kalpwuhjjo lel in poahjoanno. Nehn anjoauwohr wanihmmwok ohroj risda, apel joal pahrang kan kipjang in poahn ohroj irai ma joaldi. 27 Jounjilajillo pwohrda, kapangda pwa wanihmw kan in kalpwuhjjo ne rispijoang, ih lemehki pwa sohn kalpwuhjjok ne kaujang loaloa, ih ken wijda nah kodlaijjo pwa ih en kojukkihdi ih. 28 Paul ken rahukihla, pwa, “Joah wia mehkij oang koawoa! Pwa kamai ohroj pwen minminehr me!”

29 Jounjilajillo poangpoangla pwa oau lahm en wijikdo, ih ken kijoulahr poadpwomwla mwohn Paul apel Silas, roarroarroar. 30 Doari, ih ken ukla ira likinno idoak ipara, “Maing, dahkij ngoah en wia pwa ngoah en kak mourla?”

31 Ira japoangki, “Pwojon Koaun Jesus, a koah mourla apel oamw peneinei pirin mourla.” 32 Ira ken padahki Mahjan in Koaunno oang ih apel irai ohroj ma minmine nehn ummwo. 33 Inpwonngohr jounjilajillo ukla ira kamwkelehda ara ohlahk. Doari ih apel ah peneinei ohroj poapdaijla. 34 Ih ukla Paul apel Silas nehn umwahu kamwinge ira. Ih apel ah peneinei inenin perenkihda arai ne pwojonla Koahs.

35 Inminjoang in rehnno mwerin, laplap in Rome-ok kadarlahng pilijmehnnok pakair oauwe, “Kadarla woal kan.”

36 Doari, jounjilajillo pwehng Paul pwa, “Laplappok ne pakairkihdo pwa koah apel Silas en lapwda. Kamwa alwe nehn popohl.”

37 Paul pwehng pilijmehnnok, “Kama johpwa dipkihda dihp oau, a irai ken poki kama mwohn pokon oauwe nehn ama wia sowoa mehlel in Wein Rome. Irai ken joalihdi kama. A apkas irai pirin kadarla kama in rir? Me uhdahn johkak wiawi! Irai laplap in Wein Rome kan en pein indoa ukjang kama wijahkije.”

38 Pilijmehnnok pakairkihoang laplap in mihn Rome kan doahroar sikesik pase; nehn irai rongda pwa Paul apel Silas wia sowoa mehlel in Wein Rome, irai inenin majpwehkda. 39 Irai ken inla poaki mahk ipara, irai ken ukjang ira nehn kalpwuhj, poaki ira en injang nehn kahnihmmwo. 40 Paul apel Silas injang nehn kalpwuhjjo, inla nehn umwen Lydia-o, wija ira suhwoang joauloanngok, pwuroahng kasihkeida irai, a mwerin ira ken injang iparai.

17

Nehn Thessalonica

1 Paul apel Silas jeiloakla dauli Amphipolis apel Apollonia, lel Thessalonica, wija ma en mihn Jew-ok jinakoke kin mine. 2 A, indoahroar ma Paul kin kalap wia, ih pel inla nehn jinakokehu. Oaroain rehnin Sabbath jiluh Paul kin koapwung oang armajjok doahroar Puk Joaroawi. 3 Ih kawoahwoahng irai apel kadehde kan jang nehn Puk Joaroawi pwa Messiahu* uhdahn pirin loklok apel pirin iejda jang mehdi. Paul pel pwa, “Jesus mene, ma ngoah kajalehioang kamwai, ioar Ih ma Messiah.” 4 Epwi irai kamehlele, ken pwilihla Paul apel Silas; apel doahroar pwihn dir in mihn Greece oau ma kin kaudek oang Koahs, pwilihki li koaun pwi ma pel dir.

5 Epwi mihn Jew kan inenin pihrinkihda, irai kihpene woal pwi ma kin allalu mwahl pohn al kan wiahkihda pwihnin kapingping oau, irai ken kaloakloakoahda sohn kahnihmmwo pwon, apel inla koauwehla umwen Jason-o rapahki Paul apel Silas pwa irai en ukdo ipen armajjok. 6 A nehn arai johpwa kapangda ira, irai wud jipoardi Jason apel epwi joauloanngok warahkihla ipen koaun kan in nehn kahnihmmwo. Irai ken rahrahuki, “Paul apel Silas ne kapingda wija ohroj! A apkas ira ne pel indoa nehn asai kahnihmmwe; 7 a Jason ken kioang ira nehn umwahu. Irai ohroj kin koauwehla en Caesar kojonneddok, nehn arai kin pwahpwahpwa pwa pel mine emen nahmwarki, ma oadoa Jesus.” 8 Doari, nehn ahr rong lal pwiai, pokonno, apel koaunnok, ken lioaskihda mehlel. 9 Koaunnok ken idingki Jason apel joauloanngok pwa irai en dupuk uhwen mwani oau ma koanoahng irai en kak lapwkihda; pwa irai en kak kapisla irai.

Nehn Berea

10 Apel joauloanngok pispissoar kadarla Paul apel Silas inpwong oang Berea. Nehn ara lel wijahu, ira pel inla nehn en mihn Jew-ok jinakokehu. 11 Armaj in wijahu nimen rong ira jang mihn Thessalonica kan. Irai ngoangki mehlel rong Mahjanno, apel rehn ohroj irai kin onopki Puk Joaroawi, pwa irai en kadehde dahkij ma Paul padahki pwen mehlel. 12 Ioar ma kahrehioang dir armaj pel pwojonla, li koaun in Greece dir apel woal in Greece dihrdir pel pwojonla. 13 A nehn en mihn Jew-ok nehn Thessalonica rongda pwa Paul ne pel padahkki Mahjan in Koahs nehn Berea, irai pel indoa sapda kapingda apel kaloakloakoahda armajjok. 14 Joauloanngok ken pispisinnoar kadarla Paul in poahrinjed in jappwo, a Silas apel Timothy pwen minminehr Berea. 15 Iraihok ma wahla Paul irai pwili ih lel Athens. Irai japahlla Berea, wa pakair oau jang Paul oang Silas apel Timothy pwa ara en pispisdo suhwoang ih nehn anjoau karwaro.

Nehn Athens

16 Nehn en Paul joujowi Silas apel Timothy nehn Athens, ih inenin injinjuwedkihla mehlel ah kapangda janjal in kohs likamw dihrdir nehn kahnihmmwo. 17 Nehn jinakoke Paul kin sikesik oang mihn Jew apel mihn likinnok ma kin joarwihoang Koahs. Apel nehn wijahn kapokon kan, ih kin sikesik oang armaj ohroj ma kin indoa wijahu nehn rehn ohroj. 18 Jounpadahk in Epicurus apel jounpadahk in Stoic pwi kin pel akpwung oang Paul. Epwi pwa, “Dahkij pweipwei, lehmwsik mene nimen sikoa?”

Epwi kin pel pwa, “Mwomwen pwa ih siksikoa doahroar epwi kohs sohrohr.” Irai pwa me pwa jang in en Paul padpadahki doahroar Jesus apel iejdahu. 19 Irai ken uklahng Paul Areopagus, wijahn wia lamlam in wiliepen sohn kahnihmmwo, pwehng ih, “Kamai nimen kidal doahroar padahk kapw kan ma koah kin padpadahkihoang armaj kan? 20 Pwa koah siksikoa mehpwi ma kapwonpwon oang kamai, a kamai nimen kidalla woahwoahn padahk pwiai.” 21 (Pwa sowoa mehlel nehn Athens ohroj, apel epwi sohn wei kan ma koaukoaujoan wijahu, irai kin mwehuki joah wia mehkij, a siksikoa apel rongrongrong joangoan wioapoa kapw kan.)

22 Paul ken uhda mwohn sohn wiliepen kahnihmmwo apel pwahla,

“Kamwai sohn Athens kan! Ngoah ne kapang pwa kamwai inenin poadidi oang in joangoan lamlam ohroj. 23 Pwa nehn oai allaluhjili nehn amwai kahnihmw oauwe, ngoah kapkapang wija kan ma kamwai kin kaudek, ngoah pel diarda pei joarwihoau ma insing pwiai mine puwoa,

‘Oang Koahs men ma Joah Janjal.’

Doari, kamwai johpwa kin kidal doahroar Ih ma kamwai kin joarwihoang, a ioar Ih ma ngoah pirin kajalehioang kamwai apkas. 24 *Koahsso ma wiahda jampah apel audoapoahkan ohroj, Ih ioar ma Koaun in nehnloannge apel jampah, Ih johkin minmine nehn umwen joaroawi ma armaj kin wiahda. 25 A Ih pel johpwa anahne joang kan ma armaj kak kihda nehn ahr pirin doadoahk oang Ih, pwa Ih ioar ma pirin kioang mour apel mohmohng apel joang ohroj oang armaj ohroj. 26 Ih pel wiahda kainek ohroj jang ipen woal men oar, apel kioang ihr en koaukoaujoan pohn jampah pwon. Pein Ih ma ne pel koajoanehdi mwohn me ohroj pwung in anjoau kan apel pwelkelkel in wijahkan ma ihr pirin koaukoaujoan loaloa. 27 Ih ne wiahda me pwa irai en rapahki Ih, apel poahmda Ih apel diar. Pwa Koahs johpwa dohjang emenemen kisai. 28 Pwa

‘Kisai mohmohmourki Ih, apel mwoakmwoakidki Ih, apel minminehki Ih.’

In doahroar epwi amwai jounwia koaul kan kin pwa,

‘Pwa kisai pel Nah jeri.’

29 “A nehn asai ne wiahla Nah jeri, kisai jehpirin lemehioang pwa mwomwen Koahs pirin doahroar janjal kohl ke silper ke sakai ma wiawihkihda mengin poahn armaj. 30 Koahs ne moalkoahla anjoauwo ma armaj kan kin jehjoa Ih mehjwa, a apkas Ih mwehuki armaj ohroj wija ohroj en koaluhla. 31 Pwa Ih ne koajoanehdi pwa oau rehn Ih pirin kadeikkihda jampah jang ipen Armaj men ma Ih ne pilda. Ih kihda kadehde oang armaj ohroj nehn Ah ne kaiejda Ih jang mehdi!”

32 Nehn anjoauwo ma irai rong en Paul padahkki doahroar iejda jang mehdi, epwi irai uruhrki, a epwi pwa, “Kamai pel nimen pwuroahng rong nehn oamw pirin pel pwuroahng padahkki mehkije.” 33 Doari, Paul ken injang nehn wia lamlammo. 34 Epwi ken pwilihla ih apel pwojonla; nehn pwungen joauloanngok ioar Dionysius, ma kijehn pwihn in Areopagus, apel lihmen ma adanki Damaris, apel epwi armaj.

18

Nehn Corinth

1 Mwerin me Paul injang Athens apel inlahng Corinth 2 Ih suhwoang mihn Jew men wijahu ma adanki Aquila ma noaisikdi nehn Pontus, ih kapwehsene indoahjang Italy pwili pahioahu Priscilla, pwa Caesar Claudius koajoanehdi oang mihn Jew ohroj en injang nehn Rome. Paul inla pwa ih en suhwoang ira, 3 apel koaujoan ipara apel pwili ara doadoahk, pwa ih pel doahroar ira ma kin mourki wiahda umpwal. 4 Ih kin padahkkoang mihn Jew apel mihn Greece-ok nehn jinakoke kan rehnin Sabbath ohroj, apel kin jongjong in kawikla irai.

5 Nehn en Silas apel Timothy ara leldo jang Macedonia, Paul ken mweidoahng ah anjoau ohroj oang padahkko, kadkadehde oang mihn Jew-ok pwa Jesus ioar Messiah wa.* 6 Doari, nehn armajjok pallanda ih apel koauwehki ih lal nauna pwi, a ih japoang irai nehn ah isik jang pwirej in ah likkoauwo, kilel in ah pirin pijek jang irai, ih pwa, “Ma kamwai pirin joaloangla, a pein kamwai ma pirin uhdahn pwukoahki! Ngoah jehpirin pwukoahki. Jang apkas inla ngoah pirin inlahng ipen mihn likinnok.” 7 Paul ken injang iparai ih inla koaujoanla nehn umwen mihn likin men adanki Titius Justus, ma kin pwongi Koahs. Umwen woal mene minehr koaroannoang jinakoke in mihn Jew-ok. 8 Crispus, koaun in jinakokehu, pel pwojonla Koaunno pwilihkihla ohroj ah peneinei kan. Apel armaj dihrdir nehn Corinth ma rong padahkko, irai ken pel pwojonla apel poapdaijla.

9 Pwong oau Paul kapangda kaudiahl oau, a nehn kaudiahl oauwe Koaunno pwehng ih, “Paul, joah mijik mehkij, engdehnkihoar oamw padpadahk, joah nennenla 10 pwa Ngoah pirin pwili koawoa. Johpwa emen ma pirin kak wiahng koawoa mehkij, pwa Noai armaj dir nehn kahnihmw oauwe.” 11 Paul ken koaukoaujoanki wijahu oaroain johnpar oau oaloap, padpadahkihoang armaj kan doahroar Mahjan in Koahs.

12 Nehn en Gallio ah pilpilda wia koapina in Rome oang wein Achaia, mihn Jew-ok pokonpene koldi Paul uklahng nehn umwen koapwunngo. 13 Irai pwa, “Woal mene kin jongjong in poanoauwihki armaj kan en joarwihoang Koahs in mwomw oau ma kin uhwoang kojonned!”

14 Paul kapwehsene pirin sapda sikesik, a Gallio ne pwehnglahng mihn Jew-ok, “Ma mehkije ma ne wiawi ioar japwung koalik oau, a pirin koanoahng ngoahi en kanangmahioang apel rongrongrong kamwai mihn Jew kan. 15 A pwa ih pilda loap in lal kan, ad kan apel pein amwai kojonned, a pein kamwai en koajoanehdi. Ngoah jehpirin wia jounkoapwung in joang pwiai!” 16 Ih ken kajroahjang ihr nehn umwen koapwunngo. 17 Irai ken koldi Sosthenes, koaun in jinakokehu, poki mwohn umwen koapwunngo. A Gallio johpwa kaspoahki mwoakid oauwe.

Pwurlahng Antioch nehn Syria

18 *Paul ne minminehki Corinth ipen joauloanngok rehn dir, a ih joaroaklahng Syria pwilihki Priscilla apel Aquila. Mwohn ah pirin joaroak jang Cenchreae ih ken kosohjang pisen moange ki inoau oau ma ih ne wiahda. 19 Irai ne lel nehn Ephesus, wijahu ma Paul kihdihoang Priscilla apel Aquila. Ih pel dildahng nehn jinakokehu ipen mihn Jew-ok irai siksikesikpene. 20 Irai poaki ih en minmine iparai, a ih joah pwungki. 21 A nehn ah pirin mwoakidda jang irai ih inoaukihoang irai, “Ma ioar doahroar kupwuren Koahs, a ngoah pirin pwurdo ipamwai.” Ih ken joaroak jang Ephesus.

22 Nehn ah ne lel Caesarea, ih dauluhllahng Jerusalem, ih rahnmwahu oang sohn mwomwohdjohu; ih ken dauluhllahng Antioch. 23 Doari, mwerin ah ne minminehki wijahu anjoau kij, ih pel injang. Ih inla daulihla japwen Galatia apel Phrygia, kaskasihkeih joauloanngok ohroj.

Apollos nehn Ephesus apel Corinth

24 Mihn Jew men ma adanki Apollos, ma noaisikdi nehn Alexandria, indoahng nehn Ephesus. Ih woal men ma koahiokki kapahrak apel loalkoang ki Puk Joaroawi. 25 Ih ne pel oaloahda kaweid in Alin Koaunno, ih kin pwoarjek oang sikoa apel padahk kihwe pwungin mour in Jesus in peren. A ioarroar poapdaij in John ma ih kidal. 26 Apollos sapda eimah padpadahk nehn jinakokehu. Nehn anjoauwo ma Priscilla apel Aquila rongda ah padahk kan, ira kasohrohrihla ih kawoahwoahng ih in oarsik doahroar pwung in Alin Koaunno. 27 Apollos wud lemehda pwa ih en inla Achaia. Doari, joauloanngok ma mine Ephesus jeuweje nehn irai insinglahng joauloanngok nehn Achaia, kangoangehki irai en kajamwo Apollos wijahu. Nehn anjoauwo ma ih lel wijahu ih wiahda jauwaj koalik oang ihrrok ma ne pwojonla ki kalahngan en Koahs. 28 Ih akmai sihkei oang mihn Jew-ok in janjal, kadkadehdehng irai jang nehn Puk Joaroawi pwa Jesus ioar Messiah.

19

Paul nehn Ephesus

1 Nehn en Apollos pe minminehr nehn Corinth, a Paul ne wia jeiloak nehn pwungen weiho lella Ephesus. Ih kapangda sohnpadahk pwi wijahu, 2 ih idoak iparai, “Kamwai ne oaloa Ngen Joaroawi nehn anjoauwo ma kamwai ne pwojonla?”

Irai japoangkihla, “Kamai kahjikkoar rong pwa mine Ngen Joaroawi.”

3 Paul idoak, “A joangoan poapdaij da ma kamwai oaloa?”

Irai japoangki, “Poapdaij in John.”

4 *Paul pwa, “Poapdaij in John oang irai ok oar ma ne koaluhla; John pel padahkihoang armaj in Israel kan pwa irai uhdahn pirin pwojon armajjo ma pirin indoa mwerin ih, ma ioar Jesus.”

5 Nehn irai rong padahk oauwe, irai ken poapdaijla in oadoan Koaun Jesus. 6 Paul ken kihdi poah kan pohrai, Ngen Joaroawi ken indihdo pohrai; Irai ken lallalki joangoan lal sohrohr pwi apel sikoa Mahjan in Koahs. 7 Irai ohroj woal eijek roahmen.

8 Paul kin inla nehn en mihn Jew-ok jinakoke kan apel eimah padpadahk oang armaj in wijahu oaroain johnpwong jiluh, sikesikpene, kangoangehki irai en kamehlele doahroar Wein Koahs. 9 A epwi irai ma inenin koapsakai apel joah nimen pwojon; irai kin koauwe doahroar Alin Koaunno mwohn pokonno. Paul injang irai wahda iraihok ma kamehlele. Doari rehn ohroj ih kin padpadahk nehn umwen kapokon in Tyrannus. 10 Me ne mwoakmwoakidki johnpar riau. Ioar kahrehda armaj ohroj ma koaujoan nehn Asia, mihn Jew apel mihn likin kan rongda Mahjan in Koaunno.

Nihn Sceva Jermweinnok

11 Koahs wiahda manman kapwuriamwei sohrohr pwi ma janjalda jang ipen Paul. 12 Pel likkoau in limwi pwudo apel likkoau in poarpoar kan ma ih kin doadoahkki nehn ahr kin wijiklahng ipen johmwehu kan, arai johmwehu kan kin mwehukihla apel ngen jaus kan kin pel diljang iparai. 13 Epwi mihn Jew-ok ma kin jeijeiloakjili apel kin kauj jang ngen jaus kan, irai kin jong in doadoahkki oadoan Koaun Jesus nehn joangoan doadoahk oauwe. Irai pwehng ngen jaussok, “Ngoah ruwoj koawoa in oadoan Jesus, ma Paul kin padpadahkki.” 14 Riari oau irai jermwein ijimen nihn Jamwrou Laplap in mihn Jew men oadoa Sceva, irai ioar wia mwoakid oauwe.

15 A ngen jausso pwehng irai, “Ngoah kidal inje Jesus apel kidal doahroar Paul; a kamwai, inje kamwai?”

16 A woallo ma ngen jausso dilingla, inenin sihkei ah pallanda irai apel kalwehdi. Irai ohroj ohla, soahroakdi arai likkoau kan, irai ken kaujang umwen woallo. 17 Ohroj mihn Jew apel mihn likin kan ma koaujoan Ephesus rongda doahroar iren mehkije. Irai inenin mijikda apel woaunkihda mehlel oadoan Koaun Jesus. 18 Armaj dihrdir jang ipen irai ok ma ne pwojonla, woahkda in janjal apel kajalehda mehkan ma irai wiahda. 19 Pel ihr dirjang irai kan ma kin winehni irai wahpene nihrai puk kan ohroj jirepihla mwohn mijarai in janjal. Irai kapsahpene dupkoan pukkok ma okjeklahk pahrekkoang mwani silper limenen. 20 In joangoan manman oauwe, Mahjan in Koaunno ken inenin koakoairda, sihkeila apel lolohkjili.

Pingping nehn Ephesus

21 Mwerin mehpwiai wiawi, Paul ken koajoanehdi en jeiloaklahng Macedonia apel Achaia apel dauluhllahng Jerusalem. Ih pwa, “Mwerin oai pirin inlahng wijahu, ngoah pirin uhdahn pel lella Rome.” 22 Ih ken kadarla Timothy apel Erastus nehn Macedonia, ira roahmenne ma kin jeujeuweje ih. Paul ken minminehki nehn wein Asia oaroain anjoaukij.

23 Ioar anjoauwo ma pingping koalik oau wiawi nehn Ephesus ki pwa Al in Koaunno. 24 Mine jounjuk silper men, adanki Demetrius, ma kin wiahkihda silper mwomwen umwen joaroawi in kohs li Artemis, ih kin noasnoaski. Ah pisnesso ken kahrehda mwani koalik oang nah sohn doadoahk kan. 25 Ih ken panginpene nah sohn doadoahkkok apel ohroj ma kin pel pwili wia joangoan doadoahkkok ih pwehng irai, “Woal kan kamwai kidal pwa asai pai kin injang in doadoahk oauwe. 26 Pein kamwai kak kapang apel rong dahkij armaj mene Paul kin wihwia. Ih kin pwa kohs kan ma kin wiawihkihda poahn armaj jaudi kohs pwi, ih inenin pwoaida nehn ah kangoangehki armaj dir kaweid oauwe, nehn Ephesus apel koaroannoang nehn Asia pwon. 27 Doari, me ne keper, ma asai doadoahk oauwe pirin adnaunahla. Jaudi ioarroar me, apel inenin keper pwa umwen joaroawi in kohs li Artemis wia mwahlla apel pirin joaloangla — kohs li ma armaj ohroj nehn Asia apel jampah pwon kin pwongi!”

28 Nehn ahr rongda mehpwiai, irai inenin lioasla apel sapda rahrahuki, “Meid laplap Artemis in Ephesus!” 29 Pingpinngo lelpijoang nehn kahnihmmwo pwon. Pwihn in wiahda mwoakid naunahu ken koldi Gaius apel Aristarchus, ira mihn Macedonia ma pwili Paul jeijeiloak, irai kaukihla ira nehn wijahn widahl ummwoais oau. 30 Pein Paul nimen inla mwohn pokonno, a joauloanngok johpwa mweidoahng. 31 Pel epwi armaj laplap in nehn wijahu ma koampoakpahki Paul, irai iloaklahng ih en joah kajalehda pein ih nehn wijahn ummwoaisso. 32 Nehn anjoauwo sohn mihdinngo inenin pingda, epwi armaj rahrahuki oau joang, a epwi oaujoang, pwa armaj dir nehn pwungarai johpwa woahwoahki dahkij irai pokonkihpene. 33 Epwi armaj pwa Alexander ma pwukoahki, pwa en mihn Jew-ok arai jinoakdahla pwa ih en indahla mwohn pokonno. Alexander kamoaloailoaihdi pokonno pwa ih en jong kawoahwoahng irai mehkij. 34 A nehn anjoau ma irai kidalda pwa ih pel mihn Jew men, irai ohroj ken wiahki oar oau rahrahuki oaroain awa riau, pwa, “Meid laplap Artemis in Ephesus!”

35 Nehn en jouninsing in kahnihmmwo ah kamoaloailoaihdi pokonno, ih pwa, “Woalin Ephesus kan! Kamwai ohroj kidal pwa kahnihmw in Ephesus oauwe, ioar wijahwa ma umwen joaroawi in Artemis kin mine apel pwilihki sakai joarwiho ma kipdihdo jang nehnloannge. 36 Johpwa emen ma kak kajohwe joang pwiai. Doari kamwai moaloailoai joah wia mehkij ma japwung. 37 Kamwai ne ukdo woal pwiai mihndahr ma irai johpwa pirapoahdi umwen joaroawi kan ke lahlahwe asai kohs liho. 38 A ma Demetrius apel nah sohn doadoahk kan nimen kadipoa emen, a mine armaj laplap apel rehn in koapwung, kadip kan kak wiawi wijahu. 39 A ma mine mehkij koalik jang me kamwai anahne, me kak koajoanjoandi nehn mihding in sohn wei. 40 Pwa da ma kisai ne wiahda rehn oauwe, ne keper pwa kisai pirin dipkihda pwa kisai wiahda mwoakid nauna oauwe. Johpwa kahrpoan pingping oauwe, kisai johkak kihda oau kahrpoa mwehu oang me.” 41 Mwerin ah sikoahda mehpwiai, ih ken kadarpijoang pokonno.

20

Kijoulahng Macedonia apel Greece

1 Mwerin pingpinngo ne moaloailoaidi, Paul panginpene joauloanngok, ih kangoange irai apel rahnmwahuwihla irai pwa ih en kijoula Macedonia. 2 Nehn ah kijkijoujili nehn jappwok, ih kioang ihr mahjan in koapwoarpwoar dir. Mwuhr, ih kijoulahng Greece, 3 wijahu ih minminehki johnpwong jiluh. Nehn ah ne koaukoaunop pwa ih en joaroaklahng Syria, a ih kidalda pwa mihn Jew-ok mwajmwajahni ih pwa irai en joalihdi ih. Ih ken koajoanehdi pwa ih en pwurla Macedonia. 4 A ioar irai kan ma pwilihda ih; Sopater, nihn Pyrrhus, mihn Berea; Aristarchus apel Secundus, mihn Thessalonica; Gaius mihn Derbe; apel Timothy; Tychicus apel Trophimus mihn Asia. 5 Irai pwiai ohroj inla mwowoa joujowi kamai nehn Troas. 6 Kamai joaroak jang Philippi mwerin Joarwihn Pilahwa Joah Doal Ihs; mwerin rehn limoau kamai ken pwilihda irai nehn Troas, wija kamai minminehki rehn ijuh.

Kaimwjeklahn en Paul Ah Inlahng Troas

7 Nehn rehn keiou in wihkko, kamai ken pokonpene oang kamdipw joaroawi. Paul sikesikkoang armaj kan. Ih siksikesik oaroh lel in lopkoan pwong pwa rehnno mwerin ih pirin kijoula jang irai. 8 Lahm okkok dir mine nehn perehu dawaj ma kamai mine. 9 Mwahnkapw men adanki Eutychus mine nehn wanihmw sokko. Nehn en Paul padpadahk Eutychus nimen moairla. Doari ih ken moair koalikla oaroh ken kipdi lel pwirej jang kajiluh in dehppo. Anjoauwo ma irai pwoakda ih, ih ne mehdi. 10 A Paul doaudi okdekdi pohn ih apel jupwurpene ih. Ih pwa, “Kamwai joah injinjuwed pwa ih pwen mour oar!” 11 Ih pel pwurdahla nehn perehu dawaj sipwangpijoang pilahwa, ken kang. Anjoau roairoai, Paul siksikesik oang irai oaroh lel injohrehn. Doari ih ken injang irai. 12 Irai ken ukla mwahnkapw Eutychus nehn ah ne mourda; irai ken injenmwahula mehlel.

Jang Troas oang Miletus

13 Kamai inla in jippo nehn Troas joaroakla Assos, wijahu ma kamai pirin pwoakda Paul. Ih pwehng kamai en wia me pwa ih pirin japal oang wijahu. 14 Nehn anjoauwo ma kamai suhwoang ih nehn Assos, Paul pwilihda kamai dauluhllahng Mitylene. 15 Kamai kijoujang wijahu lella Chios rehnwa mwerin. Mwerin rehn oau kamai lel Samos, mwerin rehnno kamai lel Miletus. 16 Paul ne koajoanehdi en dauli Ephesus pwa ih joah nimen kakosihla ah anjoau nehn wein Asia. Ih inenin karwa ih en lelle Jerusalem ma ih kak nehn rehn in Pentecost.

En Paul Kapahrak in Koamwurmwur oang Koaun in Ephesus kan

17 Paul iloaklahng koaunnok nehn mwomwohdjo en Ephesus jang Miletus, poaki irai en suhwoang ih. 18 Nehn anjoauwo ma irai leldo ipoa, ih pwehng irai, “Kamwai ne kidal doahroar oai ne mine ipamwai nehn anjoauwo pwon jang sapin rehnno ma ngoah indoahjang nehn wein Asia. 19 A nehn oai wia sohn doadoahk in Koaunno men, ngoah kin wia oai doadoahk in aksiksik apel pilen mijoaihoa kin koarkihdi, jang in anjoau apwallok ma lelloang ngoahi jang epwi mihn Jew-ok ahr kin uhwoang ngoahi. 20 Kamwai kidal pwa joh mehkij ngoah kin oakihjang kamwai ma pirin jeuweje kamwai nehn oai padahk oang kamwai nehn wijahn kapokon kan apel nehn umwamwaihok. 21 Ngoah poanoauwihki mihn Jew kan apel mihn likin kan pwa irai en koaluhla oang Koahs apel pwojon Koaun Jesus Christ. 22 A apkas, jangin oai peik oang Ngen Joaroawi, ngoah pirin inla Jerusalem, nehn oai jehjoa pwa da nen wiawi oang ngoahi wijahu. 23 Mehwahr ngoah kidal pwa nehn kahnihmw ohroj, Ngen Joaroawi ne kaperihki ngoahi pwa kalpwuhj apel kahpwal kin joujowi ngoahi. 24 *A ngoah kin leme pwa pein oai mour pwen joh kaspoa oang ngoahi. Ioarroar mehwa ngoah mwehuki ngoahi en kapwaihahda oai pwukoa apel kadoarihla doadoahkko ma Koaun Jesus ne kihdoa ngoahi en wia, ma ioar en kadehde Rongmwehu in en Koahs kalahnganno.

25 “Ngoah kalohkihjili nehn pwungamwai ohroj apel padpadahkihoang kamwai doahroar Wein Koahs. A apkas ngoah kidal pwa joh emen kamwai pirin pwuroahng kapang ngoahi. 26 A ngoah kamehlelehng kamwai rehnnoauwe pwa ma emen kamwai joaloangla, ngoah jehpirin pwukoahki, 27 pwa ngoah johpwa peikajalki oai kajalehioang kamwai unjek kupwuren Koahs. 28 Doari, kamwai jiljiloa pein kamwai apel jihppwok ohroj ma Ngen Joaroawi kioang kamwai en appwapwali. Kamwai en wia jilepen mwomwohdjo in Koahs ma Ih ne nainkihla jang in insahn Nah Iehrojjo. 29 Ngoah kidal pwa mwerin oai en injang kamwai, wolf-ok pirin indoa nehn pwungamwai, irai jehpirin mweidoahng pwihn in jihpw en pisla. 30 Pel mine epwi armaj ma pirin pwokda jang nehn pwungamwai kan mwuhr ma pirin kapweipweiki joauloang kan lal likamw pwa joauloang kan en pwilihla irai. 31 A, kamwai mwajmwajahn apel saman pwa ngoah kin joangjoangki kamwai inpwong inrehn nehn oai kin padahk oang emenemen kamwai oaroain johnpar jiluh.

32 “A me ngoah ne mweidoahng kamwai nehn poahn Koahs apel nehn kapai in Ah Mahjanno ma ioar kak kouda kamwai apel kioang kamwai kapai kan ma Koahs neknekid oang Nah armaj ohroj. 33 Ngoah johkin noarkoa nihn emen silper ke kohl ke likkoau. 34 Pein kamwai kidal pwa ngoah kin pwen doadoahkki poaihoa wiahkihda me ohroj ma ioangoai kan apel pein ngoahi kin anahne. 35 Ngoah ne kajalehioang kamwai nehn joang ohroj pwa jangin doadoahk koalik doahroar me, kisai anahne jeuweje irai kan ma jasihkei, apel samsaman pein en Koaun Jesus Mahjanno ma pwa, ‘Kihkihwe kapiren jang oaloa.’”

36 Nehn en Paul kadoarihla ah sikesik, irai ohroj pwili ih poadpwomwla kapkap. 37 Irai ohroj ken jupwurpene Paul joang apel misik ih. 38 Irai ken injinjuwedkihla ah pwehng irai pwa irai johla pirin pwuroahng kapang ih. Irai ken pwili ih inla in jippo.

21

Paul Inla Jerusalem

1 A mwerin amai rahnmwahuwihla irai kamai ken kijou. Nehn amai joaroak kijkijoula lel Cos; rehnwa mwerin kamai lel Rhodes, jang wijahu kamai dauluhllahng Patara. 2 Wijahu kamai kidalda pwa mine jip pas pirin kijoulahng Phoenicia, kamai ken pwilihda. 3 Kamai joajjoaroakla oaroh kamai kapangda Cyprus, kamai ken joaroaklahng palieir in Syria. Kamai peidi in poahrinjed in Tyre, wijahu ma jippo pirin kihdihjang koanoange kan. 4 Kamai kapangda joauloang pwi wijahu; doari, kamai ken mine iparai oaroain wihk oau. Jang in manman in Ngen Joaroawi irai pwehng Paul en joah inla Jerusalem.

5 A nehn amai anjoau oang irai ne lel imwin, kamai ken alu, dauluhlla nehn amai jeiloakko. Irai ohroj pwilihki pahioaraihok apel nihrai jerihok pwilihda kamai jang nehn kahnihmmwo. Kamai ohroj poadpwomwla pohn poahrinjeddo kapkap. 6 Kamai ken rahnmwahuwihla emenemen irai, ken doauda pohn jippo, a irai ken pwurlahng umwaraihok.

7 Kamai uhjehlahr amai jeiloak jang Tyre oang Ptolemais, wijahu ma kamai rahnmwahuwihla joauloanngok ma kamai onohn iparai rehnnoau. 8 *Rehnwahr mwerin kamai mwoakidjang iparai lella Caesarea. Nehn Caesarea, kamai mine umwen Philip-o, ma kin pwili kalohki Rongmwehu. Ih wia emen irai woal ijimennok ma ne pilpilda en wia jounjauwaj nehn Jerusalem. 9 Nah jerpein pahmen, ma joah pwoapwoaud, ma kin pwili kalohkihjili Mahjan in Koahs.

10 *Kamai ne minminehki wijahu oaroain rehn pwi, a joukohp men adanki Agabus leldo jang Judea.

11 Ih indoa ipamai, oaloa en Paul kangirro pein piroahkihpene ehn apel poah kan, ih pwa, “Ioar mehwa Ngen Joaroawi pwa: Joang oauwe ioar mihn Jew-ok nehn Jerusalem pirin wia oang armajjo ma anki kangir oauwe. Irai pirin kihlahng ih ipen mihn likinnok.”

12 Anjoauwo ma kamai rongda me, kamai apel iraihok ma mine wijahu, poaki Paul pwa ih en joah inla Jerusalem. 13 A Paul japoang irai, “Da kamwai wihwia, joangjoangjoang doahre apel kasoausoauwihki mohngiongihoa? Ngoah ne onopda, jaudi oanngoar oai en joaldi nehn Jerusalem, apwen pel oang oai en mehdi wijahu in oadoan Koaun Jesus.”

14 Nehn amai johkak ukudla en Paul lamlam, kamai ken mweidla. Kamai ken pwahla, “Kupwuren Koaunno en pwoaida.”

15 Nehn amai ne minmine wijahu oaroain anjoaukij, kamai ken koaunoppene amai koapwoahk, indahla Jerusalem. 16 Epwi sohnpadahkkok mihn Caesarea pel pwilihda kamai. Irai ukla kamai umwen woal men mihn Cyprus, adanki Mnason, ma kamai pirin mine ipoa. Mnason ne wia sohnpadahk men jang in sapdahu.

Paul Paj ipen James

17 Nehn anjoauwo ma kamai lel nehn Jerusalem, joauloang kan peren, kajamwo kamai. 18 Rehnwa mwerin Paul pwilihda kamai pwa en inla suhwoang James, a koaun in mwomwohdjo kan pel mine wijahu. 19 Paul rahnmwahuwi irai apel sikoahng irai joang ohroj ma Koahs ne wiahda nehn pwungen mihn likin kan jang in ah kalohk. 20 Nehn ahr rong, irai ohroj kapnga Koahs. Irai pwehng Paul, “Riamai Paul, koah kak kapang pwa: mihn Jew kid pwi ma ne pwojonla. Irai ohroj inenin poadidihoang Kojonneddo. 21 Ne pel pweiekkoang irai pwa koah kin padpadahkihoang ohroj mihn Jew ma koaukoaujoan nehn wein mihn likin kan en kerpwihla Kojonned in Moses. Irai ne rong pwa koah pel siksikoahng irai en joah jorkomjaijihla nihrai jerihkan ke pel joah kauj en mihn Jew siahk kan. 22 Irai uhdahn pirin rong pwa koah ne leldo. Doari, da ma koanoahng en wiawi? 23 *Koah en wia da ma kamai pirin pwehng koawoa. Woal pahmen minmine me ma ne wiahda inoau oau. 24 Koah en pwilihla irai wia kajarwihn kamwkel, apel dupukla dupkoarai kan pwa irai en kosohjang pisen moangoarai kan. Doari, in mwoakid oauwe armaj ohroj pirin kidalki pwa joang kan ma irai ne rong doahroar koah pwen likamw, pwa pein koah kin mohmohmourki mour ma pwung oang Kojonned in Moses. 25 *A oang mihn likin kan ma ne pwojonla Koahs, kamai ne kadar oang irai kijilikoau kawoahwoahng irai amai koajoanehdi pwa irai jehpirin kang mwinge ma ne meiroang oang kohs likamw kan ke kang insa ke mahn mwopwla. Irai pel anahne kanaihoang pein irai jang nenek.”

26 Paul ken ukda woallok. Rehnwahr mwerin, Paul pwili irai wiahla kajarwihn kamwkel. Mwerin, ih dilda nehn Umw Joarwiho, pakairkihda ia woaroaihn anjoaun kamwkello pirin roj a emenemen irai en wia ah meiroang.

Paul Kolkoldi nehn Umw Joarwiho

27 A nehn rehn ijuh pirin ken lel imwin, epwi mihn Jew-ok jang Asia kapangda Paul nehn Umw Joarwiho. Irai kamwoakidihda pokonno pwon apel jipoardi Paul. 28 Irai ken rahrahuki, “Armaj in Israel kan! Kamwai jeuweje kamai! Ioar woal mene ma kin aluhjili wija ohroj padpadahkihoang armaj ohroj padahk ma uhwoang mihn Israel, kojonned in Moses, apel Umw Joarwihe. Apkas ih pel ukdo epwi mihn likin nehn Umw Joarwihe apel kajaminihla wija joaroawi oauwe!” 29 *(Irai pwahla me pwa irai kapang Trophimus, mihn Ephesus ah pwilpwili Paul nehn kahnihmmwo, irai ken lemleme pwa Paul ne ukla ih nehn Umw Joarwiho.)

30 Pingping koalik wiawi nehn kahnihmmwo pwon. Armajjok kijoupene, jipoardi Paul, warahkihla jang nehn Umw Joarwiho. Nehn anjoauwohr ihr risingdi wanihmw in Umw Joarwiho. 31 Pokonno jongjong in kojukdi Paul a nehn anjoauwohr pakair lel oang koaun in jounpei in Rome pwa pei ne wiawi nehn Jerusalem pwon. 32 Nehn oar anjoauwo koaun in jounpeiho ken ukda laplap pwi apel jounpei pwi, pispislahng pokonno. Nehn en armajjok kapangda koaun in jounpeiho apel jounpeihok, irai ken uhdihjang poki Paul. 33 Koaun in jounpeiho inla koldi Paul, ruwoj pwa en joalkihdi joal pahrang riau. Ih idoak, “Inje woal mene, dahkij ih ne wiahda?” 34 Epwi nehn pokonno rahrahuki oaujoang, a epwi oaujoang. Me inenin ping ma kahrehioang koaun laplap in jounpeiho johkak woahwoahki uhdahn da wihwiawi. Ih ken pwehng nah jounpeihok en uklahng Paul nehn kel in jounpeiho. 35 Irai ken ukla Paul in koandoauwok, jounpeihok ken wahda Paul; pwa pokonno inenin lioas, 36 kauj ih apel rahrahuki, “Kojukdi ih!”

Paul Pein Doaroa Ih

37 Nehn ahr ne pirin wahdahla Paul nehn kel in jounpeiho, Paul pwehng koaun in jounpei laplappo, “A ma ngoah kak mweimwei in pwehng koawoa mehkij?”

Koaun in jounpei laplappo idoak, “Koah kidal lal in Greek? 38 A, jaudi koawoa woalin Egypt-wa, ma kasapiahda mwoakid kamjik koalik oauwe apel ne koaunda joun kojkoj armaj pahkid nehn japwsoahnno?”

39 Paul japoangki, “Ngoah mihn Jew men, ngoah noaisikdi nehn Tarsus nehn Cilicia, uhdahn sowoa mehlel in kahnihmw kajampwallo. Menlau mweidoahng ngoahi en sikesik oang armaj pwiai.”

40 Koaun in jounpei laplappo ken mweidoahng. Paul ken uhda pohn koandoauwok kamoaloailoaihdi armajjok; nehn ahr ne moaloailoaidi, ih sikesikkoang ihr in lalin Hebrew.

22

1 “Ioangoai mihn Jew kan apel joamoai kan, rong ngoahi nehn oai kawoahwoa ngoahi mwohmwai kan.” 2 Nehn ahr rong ah lallalloang irai in lal in Hebrew, irai ken koalikla ahr nennenla.

3 *“Ngoah mihn Jew men, ma noaisikdi nehn Tarsus nehn Cilicia, a koakoairda nehn Jerusalem apel wia emen sohn sukuhl nihn Gamaliel. Ngoah oaloahdi kaweid sihkei nehn Kojonned in jamasai koalikkok. Ngoah pel inenin poadidi oang Koahs doahroar kamwai ohroj ma mine me rehn oauwe. 4 *Ngoah ne pel koalkoa irai ok ma pwilpwili Alin Koaunno, pwa irai en kojkojdi. Ngoah pel joalihdi woal kan apel lihkan, peiddoang irai nehn kalpwuhj. 5 Jamwrou Laplappo apel ohroj Sohn Mwoalen Koapwunngo kak kadehde pwa da ngoah siksikoa pwen mehlel. Ngoah oaloahjang irai kijilikoau pwi ma insingda oang riasai mihn Jew-ok nehn Damascus. Doari, ngoah ken inla Damascus pwa ngoah en joalihkihdi irai joal pahrang, ngoah kajpahlihdo irai Jerusalem pwa irai en koaloklok.”

Paul Sikoa doahroar Ah Wiliakapwla

(Wihwia 9:1-19; 26:12-18)

6 “A nehn oai kijkijoula koaroanlahng Damascus dapwa injauwaj, maram oau jang nehnloannge doahroar joarom dakarda apel pidekihpene ngoahi. 7 Ngoah ken kipdi oang nehn pwirej apel rongda ngilloau ma pwa, ‘Saul, Saul, amwda koah ke kin kojkojuk ngoahi?’ 8 Ngoah ken japoang, ‘Inje Koah maing?’ Ngillo japoang ngoahi pwa, ‘Ngoah Jesus mihn Nazareth ma koah kin kojkojuk.’ 9 Woallok ma pwili ngoahi pel kapang marammo, a irai johpwa rong ngillo ma laldohng ngoahi. 10 Ngoah ken idoak, ‘Koaun, da ngoah anahne wia?’ Koaunno pwehngdohng ngoahi, ‘Uhda alwe nehn Damascus, pwa koah pirin kidalda joang ohroj ma Koahs ne koajoane oang koawoa en wia.’ 11 Ngoah ken majkunkihla dak in marammo. Doari, irai ok ma pwili ngoahi, koldi poaihoa, ukla ngoahi nehn Damascus.

12 “Mine woal men adanki Ananias; ih woal joaroawi men ma kin poadidi apel peikkoang asai Kojonneddo, woal men ma inenin kenken ipen irai mihn Jew ohroj ma koaukoaujoan Damascus. 13 Ih indoa uhda ipoai ih pwa, ‘Rioai Saul, pwuroahng kapangda wija!’ Nehnnoar anjoauwo ngoah ken kapangda wija apel jipwoaldahng ih. 14 Ih pel pwa, ‘Koahs in jamasai koalikkok ne pilda koawoa pwa koah en kidal kupwuroa, kapang Nah Papah Pwunngo, apel rong Ah mahjan jangin pein ngiloa. 15 Pwa koah pirin wiahla Nah jounkadehde pwa koah en sikoahng armaj ohroj dahkij koah ne kapang apel rong. 16 Doari apkas da koah joujowi? Uhda poapdaijla pwa dipoamw kan en kamwkelda nehn oamw pirin kapkap.’ ”

Paul Poangpoang oang en Padahkkoang Mihn Likin kan

17 “Doari, ngoah ken pwurla Jerusalem. Nehn oai kapkapkap nehn Umw Joarwiho, ngoah kapangda kaudiahl oau. 18 Nehn kaudiahllo ngoah kapang Koaunno nehn Ah pwa, ‘Pispis injang Jerusalem pwa armaj in wijahi jehpirin kamehlele oamw kadehde Ngoah.’ 19 Ngoah japoang, ‘Maing oai Koaun, irai inenin kidalla doahroar oai kin inla nehn jinakoke kan joalihdi apel poki irai kan ma pwojon Koawoa. 20 *A nehn anjoauwo ma nihmw jounkadehde Stephen kojkojdi, pein ngoah pel pwili mine wijahu apel pwungki ah kojkojdiho, apel apwali en armajjok ma kojukdi ih arai likkoau in likinnok.’ 21 Koaunno pwehngdohng ngoahi, ‘Alwe pwa Ngoah pirin kadarla koawoa wija doh ipen mihn likin kan.’ ”

22 Armajjok ken rong en Paul sikesik oaroh lel ah pwahla iroahioauwe, irai sapda rahrahuki, “Kajroahla ih! Kojukdi ih! Ih joah koanoahng mour!” 23 Irai ken rahrahu apel jeioahlki arai likkoauwok apel peipeidda pwirej par nehn woahwoa. 24 Koaun in jounpei in Rome-o pwehng nah jounpei kan en ukla Paul nehn arai kel in jounpeiho. Ih pel pwehng irai en poki pwa ih en woahwoahkihla kahrpoan en mihn Jew-ok ahr rahrahu apel palpallan ih. 25 A nehn arai joalihdi pwa ih en pokpok, Paul pwehng emen irai laplap in jounpeihok ma mine wijahu, “A pwen pwung kamwai en poki sowoa mehlel in Rome men ma kahjik kadeikkihda dihp oau?”

26 Nehn en laplap in jounpeiho rong me, ih ken inla ipen koaun in jounpeiho pwehng ih, “Dahkij koah wihwia? Woal meno wia sowoa mehlel in wein Rome men!”

27 Koaun in jounpeiho inla ipen Paul kalelpoak, “Pwehng ngoahi pwa koah sohn wein Rome mehlel men?”

Paul japoang, “Eh.”

28 Koaun in jounpeiho pwa, “Ngoah wiahla sohn wein Rome mehlel men nehn oai dupukla uhwen mwani koalik oau.”

Paul pwehng pwa, “A ngoah wia sowoa mehlel men jang in oai noaisikdi.”

29 Nehn anjoauwo woallok ma pirin kadeik Paul ken sohjang ipoa. A koaun in jounpeiho pel majpwehkda nehn ah woahwoahkihda pwa Paul uhdahn sowoa mehlel men in wein Rome a ih ken joalihkihdi Paul joal pahrang.

Paul Uhda Mwohn Mwoalen Koapwunngo

30 Koaun in jounpeiho nimen kidalda in mehlel da mihn Jew-ok kadkadipoahki Paul. Rehnwahr mwerin, ih ruwoj pwa Paul en johla joal ki joal pahrang. Ih pel ruwoj pwa jamwrou laplappok apel Sohn Mwoalen Koapwunngo en suhpene. Doari, ih ukla Paul en uhda mwohrai.

23

1 Paul ken kakilihdi Sohn Mwoalen Koapwung, ih pwa, “Rioai kan, mohngiongihoa inenin mwakelkel in doahroar oai mour unjek mwohn mijen Koahs leldo rehnnoauwe.” 2 Jamwrou Laplappo Ananias ruwoj irai ok ma uhda ipen Paul pwa irai en poki oawoa. 3 *Paul ken pwehnglahng, “Koahs uhdahn pirin dupukkoang koawoa, mwalaun men koah apel likjanjal mwehu! Koah mwindi oang nehn wijahn koapwung pwa koah en kadeik ngoahi in doahroar Kojonneddo, a koah pwen koauwehla Kojonneddo nehn oamw pwehng irai en poki ngoahi!”

4 Woallok ma mine ipen Paul pwehng ih, “Koah inenin lahlahwe nihn Koahs Jamwrou Laplappo!”

5 *Paul japoangkihla irai, “Rioai kan, ngoah johpwa kidal pwa ih ioar Jamwrou Laplapwa. Puk Joaroawi pwa, ‘Koah en joah koauwe koaun in nihmw armaj kan.’ ”

6 *Nehn en Paul kapang pwa epwi sohn pokonno kijehn Sadducee apel epwi kijehn Pharisee, ih kapwa kakoalikihla ngiloa oang Sohn Mwoalen Koapwung, ih pwa, “Rioai kan, ngoah Pharisee men, apel nihn Pharisee men. Ngoah kadkadeik apkas wijahkije, pwa jang in oai koapwoarpwoarki pwa armaj mehdi kan pirin pel pwuroahng iejdahng mour.”

7 Anjoauwohr ih pwahla me, Pharisee-ok apel Sadducee-ok sapda akmaipene nehn pwungarai; irai ken liaksohrohrda. 8 *Pwa Sadducee kan kin pwa joh iejdahn armaj, apel joh sohnloang apel ngen, a Pharisee kan kamehlele joang jiluh pwiai ohroj. 9 Me kahrehda ngil koalik kan a kapwa koalikla, apel epwi jounpadahk in Kojonneddo kijehn pwihn in Pharisee-ok ken uhda akmai sihkeiki pwa, “Kamai johpwa diarda mehkij ma japwung ipen woal mene. Dapwa ngen oau ke sohnloang men ma lalloang ih.”

10 Akmaiho inenin sihsihkeila mehlel, koaun in jounpeiho mijikda pwa doar ihr dapangpijoang Paul. Ih ruwoj nah jounpeihok en indihla nehn pokonno kihjang Paul iparai apel ukla nehn arai kelin jounpeiho.

11 Inpwonngo, Koaunno uhda ipen Paul pwehng ih, “Paul, koah en johpwa majpwehk! Doahroar oamw ne eimah kadehdehda Ngoah nehn Jerusalem; koah pirin pel uhdahn wia doahroar me nehn Rome.”

Koajoandihn Uhwoang en Paul Mour

12 Inminjoang in rehnwa mwerin, mihn Jew-ok ken suhpene wiahda koajoandi oau. Irai inoaukihdi pwa irai en joah mwinge ke nim mehkij oaroh ngehd irai en kojukdi Paul. 13 Irai dir jang armaj pahijek ma inoaukihdi koajoandi oauwe. 14 Irai ken inla ipen jamwrou laplappok apel ipen koaun kan pel pwehng irai, “Kamai ne inoaukihdi sihkei pwa kamai en joah mwinge apel nim mehkij oaroh kamai kojukdi Paul. 15 A kamwai en pwili Sohn Mwoalen Koapwung iloaklahng koaun in jounpei in Rome-o pwa ih en ukdo Paul ipamwai, kamwai mwomwehda pwa kamwai nimen kidal jang ipoa joang pwi. A kamai pirin onopda kamai en kojukdi ih mwohn ah pirin leldo wijahkije.”

16 A woal men, nihn rien Paul li, mine wijahu rongda koajoandi oauwe. Ih inla dilda nehn kelin jounpeiho pwehng Paul. 17 Paul ken pangindo emen in laplappok pwehng, “Ukla mwahnkapw mene ipen koaun in jounpeiho pwa mine mehkij ih nimen pwehng ih.” 18 Laplappohr ken ukda nihn rien Paul-o uklahng ipen koaun in jounpeiho pwehng pwa, “Paul ma joaldi pangin ngoahi apel poaki pwa ngoah en ukdohng koawoa mwahnkapw mene pwa mine mehkij ih nimen pwehng koawoa.”

19 Koaun in jounpeiho koldi poahn mwahnkappwo kalahpwukihla idoak, “Dahkij koah pirin pwehng ngoahi?”

20 Mwahnkappwo pwa, “Mihn Jew-ok ne pwungkihpene pwa lakapw irai pirin poaki koawoa en ukdihla Paul ipen Sohn Mwoalen Koapwunngo, a irai pirin mwomwehda pwa Sohn Mwoalen Koapwunngo nimen oaloa epwi kadehde janjal doahroar pein ih. 21 A koah en joah rong irai, pwa irai dir jang armaj pahijek ma pirin oakla apel joujowi Paul. Irai ohroj ne inoaukihdi pwa irai jehpirin kang apel nim mehkij oaroh irai kojukdi Paul. Apkas irai ne onopda pwa irai en wia mwoakid oauwe, a irai joujowi dahkij koah pirin koajoanehdi.”

22 Koaun in jounpeiho pwehng mwahnkappwo, “Johpwa pwehng emen dahkij ma koah sikoahng ngoahi.” Ih ken kadarla mwahnkappwo.

Paul Koadoaddoarlahng Koapina Felix

23 Koaun in jounpeiho pangindo nah laplap in jounpei roahmen, pwehng ira, “Kamwa koaunopda jounpei riepwiki pwa irai en inla Caesarea, pwilihki armaj in dakoa oahs ijihjek, apel woalin dokki kopwoi riepwiki, onopda pwa irai en mwoakid kiloak duwoau pwong oauwe. 24 Kamwa pel koaunopda epwi oahs pwa Paul en dakoa. Kanaihoang apwali ih oaroh lel ipen Koapina Felix.” 25 Koaun in jounpeiho pel insingehda kijilikoau kij ma pwa:

26 “Jang ngoahi, Claudius Lysias, oang Koapina Felix: Kajilehlia Maing. 27 Mihn Jew-ok koldi woal mene pwa irai en kojukdi ih. A ngoah kidalda pwa woal mene uhdahn sowoa mehlel in wein Rome. Ioar kahrehda pein ngoahi apel noai jounpeihok inla koldi kapisjang ipen mihn Jew-ok. 28 Ngoah nimen kidal da irai kadpoahki ih; a ngoah ukdihla ih ipen arai Sohn Mwoalen Koapwunngo. 29 A me ngoah diarda pwa ih johpwa wiahda mehkij ma pirin kahrehioang ih mehdi ke joaldi; a kadip ma irai kadpoahki woal mene ma pid arai kojonned. 30 Doari nehn oai ne kidalda pwa mihn Jew-ok ne wiahda koajoandi oau ma uhwoang, ngoah ken koajoanehdi pwa ngoah en kadarwe woal mene ipoamw anjoau karwaro. Ngoah pel pwehng irai ma uhwoang ih en pel wia arai kadip mwohn koawoa.”

31 Jounpeihok kapwaihahda da ma irai en wia. Irai ken ukla Paul ipen Antipatris inpwonngohr. 32 Rehnwa mwerin irai jounpeihok ma alu ken pwurlahng nehn kel in jounpeiho, a iraihok ma dak oahs pwili Paul. 33 Irai uklahng ih nehn Caesarea kioang ipen koapinahu pwilihki kijilikoauwo jang koaun in jounpeiho. 34 Koapinahu Felix wadekla kijilikoauwo apel idoak ipen Paul mihnia japw ma ih indoahjang. Nehn ah kidalda pwa Paul mihn Cilicia, 35 Koapina Felix pwa, “Ngoah pirin rong koawoa nehn anjoau ma iraihok ma kadipoa koawoa en leldo.” Ih ruwoj irai en appwapwali apel jiljiloa ih nehn soahnpaj en Herod-o. *

24

Mihn Jew kan Kadipoa Paul

1 Mwerin rehn limoau, Jamwrou Laplap Ananias inla Caesarea pwilihkihla koaun in mihn Jew pwi apel jounkawoahwoahn kojonned in wein Rome men adanki Tertullus. Irai pwiai indoa mwohn koapina Felix wia arai kadip kan ma uhwoang Paul. 2 Paul ken poangpoangdo; Tertullus sapda kadipoa Paul in doahroar me:

“Maing Felix, oamw koahiok in kaweid ma ne kioang kamai moaloailoai anjoau roairoai, apel joangoan okdekla pwi ma anahnpoa mine in doahroar kemwehuwihlahn amai weihe ne pel wiawi. 3 Kamai inenin kapingkalahngankihoang koawoa doahroar iroa pwiai anjoau ohroj apel wija ohroj. 4 Ngoah joah nimen kajohlapahkihla oamw anjoau. A ngoah poaki koawoa en lamlam mwehu apel rong amai sikesik in oarlap. 5 Kamai ne diarda pwa woal mene keper apel kadiroapw, ih ne sapkihda pingping pwi nehn pwungen mihn Jew kan nehn jampah pwon, ih ne pel wia jounkaweid in pwihn in mihn Nazareth kan. 6 Ih ne pel jongin kajaminihla Umw Joarwiho. A kamai ken joalihdi ih. Kamai nimen kadeikda ih in doahroar amai Kojonned. 7 [A koaun in jounpei Lysias indoa doapwoahjang ih ipamai.] 8 A Lysias pwehng iraihok ma kadipoa woal mene en indoa ipoamw. Ma koah kapeidek woal mene, pein koawoa nen diarda jang ih joang kan ma kamai kadpoahki ih.” 9 A mihn Jew-ok ma pel pwili wia kadip oauwe pel pwa mehpwi pwen mehlel.

En Paul Doaroa Pein Ih Mwohn Felix

10 Koapinahu wud jeioahllahng Paul en kadehdehda pein ih. Paul pwa:

“Ngoah woahwoahki pwa koah ne wia jounkoapwung in wei oauwe oaroain johnpar inenin dir pwi. Ioar kahrehda ngoah perenki ngoahi en doaroa pein ngoahi mwohn koawoa. 11 Koah kak en pein kidalda, pwa kahjik rehn eijek riau doaula pohn oai indahla Jerusalem pwa ngoah en wia oai joaroawi. 12 Mihn Jew-ok johpwa kapangda oai akmai oang emen nehn Umw Joarwiho. Irai pel johpwa kapangda oai kapkapingda armaj men nehn jinakoke kan ke pel wijahkij nehn kahnihmmwo. 13 Irai pel johkak wia kadehde in kadippok ma irai kadpoahki ngoahi. 14 Ngoah kajalehioang koawoa me: ngoah kin pwongi Koahs in jamamai koalikkok nehn oai kin kahkahkaujwe Allo ma irai pwa likamw. Ngoah pel kamehlele joang ohroj ma ne insingdi nehn kojonned in Moses apel nehn pukin joukohppok. 15 Ngoah koapwoarpwoarki Koahs, doahroar woal pwiai kin koapwoarpwoarki, pwa armaj ohroj ma pwung apel japwung, pirin iejda jang mehdi. 16 Ngoah kin wia uhwen oai kak anjoau ohroj ngoah en anki mohngiong mwakelkel oauwe mwohn Koahs apel armaj kan.

17 *“A mwerin oai injang Jerusalem nehn oaroain johnpar pwi, ngoah pel pwurlahng wijahu wahlahng pein oai armaj kan mwani, pwa ngoah en pel wia oai meiroang kan. 18 Ioar anjoauwo ma ngoah wihwia mehpwiai irai kapangda ngoahi nehn Umw Joarwiho, mwerin oai ne kadoarihla kajarwihn kamwkel. Johpwa pokon oau ma pwili ngoahi apel johpwa pingping oau mine. 19 A mihn Jew pwi jang Asia pwili mine wijahu, pein irai en indoa mwohn koawoa apel wia arai kadip kan, ma mine mehkij uhwoang ngoahi. 20 Ke pel mweidoahng woal pwiai ma ne mine me irai en kajalehda dihp dahpwi ma irai kidal pwa ngoah ne dipkihda kahrehda ngoah uhkihda mwohn Sohn Mwoalen Koapwunngo. 21 *A ioarroar mehwa ngoah wia nehn anjoauwo ma ngoah mine mwohrai; ngoah pwa, ‘Kamwai ne kadeikda ngoahi rehn oauwe pwa oai kamehlele pwa mehdi kan pirin iejdahng mour.’ ”

22 Doari, Felix ma ne woahwoahkihda mwehu doahroar Allo ken kadoarihdi koarongronngo. Ih pwehng irai, “Ngoah pirin koajoanehdi amwai iroahioauwe, nehn anjoauwo ma koaun in jounpei, Lysias, pirin leldo.” 23 Ih pel koajoanehdi laplap in jounpeiho ma jiloa Paul en jiljiloahr ih, a irai en mweidoahng ih ekij jaldek apel ah pirien kan en apwali apel kioang dahkij ih anahne.

Paul Mwohn Felix apel Drusilla

24 Mwerin rehn pwi Felix indoa, pwilihki pahioahu Drusilla, ma lihn Jew men. Ih iloaklahng Paul en indoa, pwa ih en rong ah siksikoa doahroar pwojon pwa Jesus ioar ma Messiah. 25 A nehn en Paul doaudoaulahr siksikoa doahroar mour mwakelkel, kalwehdi pein arai inoang nauna apel doahroar Rehn in Kadeik ma pirin wiawi, Felix majpwehk ih pwa, “Doari, koah ne kak alwe apkas. Ngoah kapwa pel pwuroahng pangin koawoa nehn oai pirin pijekla.” 26 Ih ken lemleme pwa Paul pirin kioang ih mwani, ioar ma ih kin kalap panginkihdo ih en sikesikkoang.

27 Mwerin johnpar riau, Porcius Festus wud wiliandi Felix apel wiahla koapina. Felix nimen oadoa en mwehu ipen mihn Jew-ok, kahrehda Paul minminehkioar nehn kalpwuhj.

25

Paul Poaki Koapwung Japahl Ipen Caesar

1 A rehn jiluh mwerin en Festus ne leldo nehn jappwo, ih injang Caesarea indahlahng Jerusalem. 2 Wijahu jamwrou laplappok apel koaun in mihn Jew-ok kadipoa Paul. Irai poaki ipen Festus 3 en kapwaihahda injenarai pwa ih en kadardo Paul Jerusalem, pwa irai ne koaunopda pwihn oau en kojukdi nehn allo. 4 Festus japoang irai, “Paul joajjoal nehn kalpwuhj in Caesarea, a ngoah pirin pel pwurdahlahng wijahu anjoau koaroan. 5 Mweidoahng amwai koaun kan en pwilihda ngoahi inla Caesarea kadipoa Paul, ma ne mine mehkij ih wiahda japwung.”

6 Festus minminehki iparai rehn waluh ke eijek ih ken japahldihlahng Caesarea. Rehn wa mwerin ih mwindi nehn mwoalen koapwunngo ih pwa Paul en ukkukdo. 7 Anjoauwo ma Paul leldo, mihn Jew-ok ma indoahjang Jerusalem ken pidekihpene ih apel kadpoahki kadip soausoau pwi ma pein irai joh kak kadehdehda in mehlel. 8 A Paul pein doaroa pein ih, ih pwa, “Ngoah johpwa wia mehkij ma uhwoang Kojonned in mihn Jew kan ke Umwen Joarwiho ke Caesar in Rome.”

9 Festus mwehuki ih en admwehu ipen mihn Jew kan, ioar kahrehda ih idoak ipen Paul, “Koah pwungki koawoa en inla Jerusalem kadeik ipoai oang in iren kadip pwiai?”

10 Paul japoang, “Ngoah minmine mwohn mwoalen koapwung in Caesar, wija ma ngoah uhdahn en kadeik. Ngoah johpwa wia japwung oau oang mihn Jew kan doahroar oamw woahwoahki. 11 Ma ngoah koauwehla kojonned oau, ke wiahda mehkij ma pirin kahrehng ngoah en oaloa koaloklok in kojkojdi, ngoah johpwa poaki ngoahi en pisjang. A ma arai kadip kan ma arai kadpoahki ngoahi pwen likamw, a johpwa emen ma kak pangla ngoahi oang iparai. A ngoah poaki koapwung japahl ipen Caesar.”

12 Mwerin Festus wia lamlam oang nah jounkaweid kan, ih en japoang, “Koah poaki koapwung japahl ipen Caesar, apel koah pirin inla ipoa.”

Paul Mwohn Agrippa apel Bernice

13 Mwerin rehn pwi nahmwarki Agrippa apel Bernice indoahng Caesarea pwa ira en suhwoang apel kajamwo Festus. 14 Mwerin rehn pwi ira minminehki wijahu, Festus ken kawoahwoahng nahmwarkiho doahr iren kadippok ma uhwoang Paul. Ih pwa, “Mine woal men ma Felix joalihdi, kihdi me. 15 Nehn anjoauwo ma ngoah inlahng Jerusalem, jamwrou laplap in mihn Jew-ok, apel koaun in mihn Jew kan kadipoa apel poakpoaki ngoahi en kojukdi ih. 16 Ngoah pwehng irai pwa mihn Rome kan johkin oapwoahnki pangla armaj men ma dipkihda dihp oau mwohn ah kahjikkoar suhwoang irai kan ma kadipoa ih nehn wijahn koapwung, apel pirin anki anjoau in doaroa pein ih jang kadippok ma uhwoang ih. 17 Nehn anjoauwo ma irai ohroj ne indoa wijahi, ngoah johpwa kakosihla oai mwindi oang nehn mwoalen koapwunngo apel iloaklahng irai en ukdo Paul. 18 Irai kan ma kadipoa ih uhda, a irai johpwa kadpoahki joangoan dihp nauna oau ma ngoah lemehkihoang pwa irai pirin wia, 19 mehwahr irai wia, irai akmaikihoang doahr pein arai loapin joarwiho apel doahr woal men adanki Jesus ma ne mehdi, ma Paul kin pwa ih pwen mourroar. 20 Ngoah johkak koajoanehdi imdoahr oai pirin kak oaloa iroa dehde oau jang in iroa pwiai. Ngoah ken idoak ipen Paul, ma ih pirin pwungki en inla Jerusalem ih kadeiki kadip pwiai. 21 Paul poaki ih en pwen joajjoalloar, a ngoah en kadarlahng ih ipen Caesar, pwa Caesar en koajoanehdi ah iroahu. Doari, ngoah koajoanehdi pwa ih en joajjoalloar oaroh ngoah en kak kadarla ih ipen Caesar.”

22 Agrippa pwehng Festus, “Pein ngoahi nimen rong woal mene.”

Festus japoangki, “Koah pirin rong ih lakapw.”

23 A rehn wa mwerin, Agrippa apel Bernice indoa nehn ara kapwas inenin ling dilda nehn umwen koapwunngo, pwilihki koaun in jounpei laplappok apel koaun in kahnihmmwo, Festus ruwoj pwa Paul en ukkukdo. 24 Festus pwa, “Maing nahmwarki Agrippa apel ohroj ma pwili kamai mine wijahkije, kamwai kapang woal mene, ma mihn Jew kan ohroj ma mine me apel nehn Jerusalem kadipoa ipoai. Irai rahrahuki pwa ih en kojkojdi. 25 A ngoah johkak diarda mehkij ipoa ma ih en kojkojkihdi. A pwa jang in ah koapwung japahl ipen Caesar, doari ngoah koajoanehdi pwa ngoah pirin kadarla ih ipen Caesar. 26 A pwen johpwa japwung oau ma ngoah diar jang ipoa ma ngoah en insingkihlahng Caesar. A ioar ih me mwohn koawoa Maing Nahmwarki Agrippa. Mwerin oai pirin raprapahki doahroar ah iroahk, ngoah ne kak kilelehdi mehkij apel insingkihlang Caesar. 27 Pwa japwung oang ngoahi ma ngoah kadarla armaj joaldi men nehn ah johpwa dehde kadippok ma uhwoang.”

26

Paul doaroa Pein Ih Mwohn Agrippa

1 Agrippa pwehng Paul, “Koah ne mweimweioang sikoa doahr pein koawoa.”

Paul kailwe poah ken doaroa pein ih in doahr me.

2 “Maing Nahmwarki Agrippa, ngoah inenin paimwehu rehn oauwe, pwa oai kak en doaroa ngoahi mwohn koawoa jang me ohroj ma mihn Jew kan kadpoahki ngoahi. 3 Ma uhdahn mehlel pwa koah inenin woahwoahki mwehu doahroar siahk in mihn Jew kan apel mehkan ma irai kin akmaikihpene. Ngoah poaki koawoa en kanangmah apel rong ngoahi.

4 “Mihn Jew kan ohroj kin kidal mwomwen oai mour jang in oai pwulopwul. Irai pel woahwoahki oai mour jang mijkoalkoalwa, pwa ngoah kin koaukoaujoan nehn oai weiho, a mwuhr nehn Jerusalem. 5 *Irai pel woahwoahki jang in sapdahu, ma irai nimen kadehde, pwa jang mijkoalkoalwa ngoah emen kijehn pwihn in Pharisee ma keiou poadidi oang amai loapin joarwiho. 6 Apkas ngoah ne kadeik pwa jang in oai koapwoarpwoarki inoauwo ma Koahs ne wiahng jamasai koalikkok. 7 Me ioar inoauwahr ma amai kadaudok eijek riauwo ohroj kin koapwoarpwoarki en oaloa, nehn arai joarwihoang Koahs inrehn apel inpwong. Koapwoarpwoar oauwe, maing nahmwarki ioar ngoahi dipkihda ipen mihn Jew kan. 8 A da kahrehda kamwai johkak kamehlelehki pwa Koahs kin kamourda ihr kan ma ne mehdi?

9 *“Pein ngoah lemleme pwa ngoah kak wia joang ohroj en uhwoang Jesus mihn Nazareth. 10 Me ngoah ne wia nehn Jerusalem. Ngoah ne oaloa manman jang ipen jamwrou laplap kan apel joalihdi *Nihn Koahs armaj dir kan; a nehn arai pangpanglahng kojkojdi, ngoah pel inenin pwili pwungki mehlel. 11 Pehn dir ngoah kin koalkoa irai nehn jinakoke kan, jongin wia irai en kahmahmkihla arai pwojon. Ngoah inenin lioassoang irai, kahrehda ngoah inla nehn kahnihmw in mihn likin kan pwa ngoah en koalkoa irai.

Paul Sikoahda doahr Ah Wikla

(Wihwia 9:1-19; 22:6-16)

12 “Ioar kahrpoa oauwe ma ngoah pel inlahki Damascus jang in manman apel koahkoahlik jang ipen jamwrou laplap kan. 13 Pohn allo injauwaj, maing nahmwarki, ngoah kapangda maram oau ma maram jang maram in joauwo indihdohjang nehnloannge pidekihpene ngoah apel woallok ma pwili ngoahi. 14 Kamai ohroj kipdi nehn pwirej, a ngoah rongda ngil oau ma indoahng ngoahi in lal in Hebrew, ‘Saul, Saul, amwda koah ke kin koalkoalkoa ngoahi? Nehn oamw wihwia men koah pein koauwehkihla koawoa, doahroar kahu woal men ma kin pahd suhkoa ingkoang kij ma minno nainki kin pokihki.’ 15 Ngoah idoak, ‘Inje Koah, maing?’ Koaunno japoang, ‘Ngoah Jesus ma koah kin koalkoa. 16 Pwohrda uhda, pwa ngoah pwokdohng koawoa pwa ngoah en pilda koawoa pwa koah en wiahla noai jounkadehde. Koah pirin sikoahng armaj kan dahkij koah kapangda ipoai rehnnoauwe, apel dahkij ma ngoah pirin kajalehioang koawoa nehn anjoau kan allaluhdo. 17 Ngoah pirin doaroa koawoa jang ipen armaj in Israel kan apel jang ipen mihn likin kan ma ngoah pirin kadarwe koawoa iparai. 18 Koah pirin kapoahdpijoang mijarai kan apel ukdo irai jang nehn ros oang nehn maram, apel jang nehn manman in Jehsen oang Koahs, pwa nehn arai pwojon Ngoah, diparai kan pirin lapwda apel irai pirin dilda nehn dohiarai ipen nihn Koahs pilpilda kan.’ ”

Paul Sikoahda Ah Doadoahk

19 “Maing Nahmwarki Agrippa, ngoah johkin japeik oang kaudiahl ma ngoah oaloahdihjang nehnloannge. 20 *Keiou nehn Damascus apel nehn Jerusalem apel nehn wein Judea pwon, apel nehn pwungen mihn likin kan, ngoah kapkapahrakkihoang irai en koaluhla apel wiliakapwla; irai en wiklahng Koahs apel wia joang kan ma pirin kajalehda pwa irai ne wiliakapwla. 21 Ioar kahrpoa oauwe ma mihn Jew kan kolkihdi ngoahi nehn Umw Joarwiho apel jongin kojukdi ngoahi. 22 A lel rehnnoauwe Koahs jeuweje ngoahi, apkas ngoah mine wijahkije wia oai kadehde oang kamwai ohroj, armaj siksik apel laplap kan. Dahkij ngoah pwa pwen ioar joanngohr ma joukohppok apel Moses ne pel pwa ma pirin wiawi: 23 *Pwa †Messiah uhdahn loklok apel Ih ma pirin sapin iejda jang mehdi, pwa en kajalehda maram in koamoaurro oang mihn Jew kan apel oang mihn likin kan.”

24 A nehn en Paul doaddoaroa pein ih nehn irair oau, Festus wering pwa, “Paul, koah ne iahkla! Oamw sukuhl koalik kahrehioang oamw pweipweila!”

25 Paul japoang, “Ngoah johpwa iahk, maing Festus. Sikesik pwiai ma ngoah sikoa pwen mehlel apel pwung. 26 Maing Nahmwarki Agrippa! Ngoah kak eimah sikesikkoang koawoa pwa koah kidal mehpwiai. Ngoah koapwoarpwoarki pwa koah ne inenin kidal iroa pwiai ohroj, pwa mehpwiai johpwa wiawi in rir nehn koaimw oau. 27 Maing Nahmwarki Agrippa, a koah kamehlele joukohppok? Ngoah kidal pwa koah kamehlele!”

28 Agrippa pwehng Paul, “Nehn anjoau mwosmwos kije koah lemleme pwa koah en kahrehioang ngoah en joauloangla?”

29 A Paul pwa, “Mihnda ma anjoau mwosmwos ke roairoai, ioar oai kapkap oang Koahs pwa koah apel irai ohroj ma rongrongrong ngoahi rehnnoauwe en doahroar ngoahi, a jaudi in joal pahrang pwiai.”

30 Doari, nahmwarkiho, koapinahu, Bernice apel ohroj ken uhda; 31 mwerin arai aluhpijoang irai pwahpene nehn pwungarai, “Woal mene johpwa wiahda mehkij ma pirin kahrehioang en kojkojdi ke joaldi.” 32 Agrippa pwehng Festus, “Woal mene kakkoar lapwda, ma ih pwen johpwa poaki koapwung japahl ipen Caesar.”

27

Paul Jeiloakla Rome

1 Nehn ah ne koajoanehdi pwa kamai pirin joaroaklahng Italy, irai kioang Paul apel epwi joaldihok ipen Julius, laplap men nehn pwihnin jounpei in Rome ma adanki, “Nihn Caesar Pwihn.” 2 Kamai doaudahng pohn jip pas jang Adramyttium, ma ne koaunopdahng en kijoulahng kahnihmw kan ma mine in poahrinjed kan en wein Asia; kamai ken kijou. Aristarchus, mihn Macedonia men jang Thessalonica, pel pwili kamai. 3 Rehnwa mwerin kamai lel Sidon. Julius kin kadek oang Paul, apel mweidoahng en inla suhwoang pirien kan, pwa en oaloa jang iparai dahkij ma ih anahne. 4 Kamai dauluhl jang wijahu, pwa enngo nauna kamai ken joaroak pehn ririn Cyprus. 5 Kamai kijou pohn jeddo ma janjallahng Cilicia apel Pamphylia lella Myra nehn Lycia. 6 Laplap in jounpeiho kapangda jip pas jang Alexandria ma pirin kijoula Italy; ih kihda kamai puwoa.

7 Kamai joajjoaroak kahsiksik nehn oaroain rehn pwi apel nehn apwal koalik oang kamai, kamai lellahng kahnihmw Cnidus. Pwa eng nauna kahrehda kamai johkak inenoar, kamai ken joaroaklahng wijahkij ma molun likin doakoa Crete, apel dauli imwin japw in Salmone. 8 A jangin apwal, kamai paianla jappwo lel wijahkij ma adanki Dau Mwehu, ma joah dohjang Lasea.

9 Kamai minminehki wijahu anjoau roairoai oaroh lel anjoau apwal en uhjehla amai jeiloak wa anjoauwo ne daulihla Rehnin Poakmahk. Paul ken kaweidki irai, 10 “Maing koa, ngoah poahmda pwa asai jeiloak jang me inla pirin inenin keper mehlel; koapwoa kan apel jippe pirin ohla apel epwi kisai pirin pel mehdi.” 11 A laplap in jounpeiho inenin pwungki da ma kepden in jippo, apel ih ma waranki jippo pwa, jang dahkij ma Paul pwa. 12 Dauwo jaudi dau mwehu oang jip en peipei loaloa nehn anjoaun kopou, ioar ma kahrehda loapdirin woallok pwungki kamai en kijou, jong in lel Phoenix ma kak. Phoenix dau oau nehn Crete, ma pwurlahng palieir in palikapi apel paliepeng in palikapi in jappwo, ma irai kak peipei nehn anjoaun kopou.

Melmel nehn Madau

13 Eng siksik oau koaldo jang palieir, woallok lemlemehioang pwa irai pirin kapwaihahda arai koajoandihok. Irai oapihda pohdekko, joaroakla paianla koaroanlahng oaroahr in Crete-o uhwen irai kak. 14 A mwerin anjoau kij eng sihkei oau, ma adanki “Paliepeng in Palimese” ma koaldohjang pohn doakoahu, 15 lelloang jippo. A jangin amai johla kak oang kainenehng jippo nehn enngo, kamai ken mweidoahng jippo en pwilihla enngo. 16 Kamai diar wija molun kij nehn amai kijou palieir in Cauda, doakoa siksik oau. Kamai doadoahk koalik ki amai kasoangehdi pohs in pohn jippo pwa pwen apwal. 17 Irai pwoakdahng pohsso pohn jippo, piroahkihdi joal pwi soang pidekihla jippo. Irai mijik pwa doar irai koddoang in mad pei oau ma ekij dohjang poahrinjedin Libya. Irai pohdi, mweidoahng jippo en peipeikihjili enngo. 18 Melmello ken sihsihkeila, rehn wa mwerin, irai sapda kejpwihjang epwi koapwoahn jippo, 19 a nehn kajiluh in rehn irai wud kejpwihjang koanoangoan jippo. 20 Rehn dir kamai johla kapang joauwo ke pel uju kan, a melmello pel sihsihkeilahr kamai johla koapwoarpwoarki pwa kamai nen pisla.

21 A mwerin en woallok johla mwingehki anjoau roairoai, Paul uhda mwohrai ih pwa, “Maing koa ma kamwai pwen rongoar ngoahi, joah kijoujang Crete, kisai johpwa pirin lel joangoan ohla apel luhj pwiai. 22 A apkas ngoah poaki pwa kamwai en kasihkei kamai, pwa joh emen kamwai pirin mehdi, jippehr doari ma pirin ohla! 23 Pwa inpwongwa sohnloang in Koahs ma nainki ngoahi apel ma ngoah kin joarwihoang, pwokdo ipoai, 24 Ih pwa, ‘Paul, koah en joah mijik pwa koah uhdahn pirin uhda mwohn Caesar. A Koahs, jang nehn Ah kalahngan Ih kioang nehn poahmmwen mour in irai ohroj ma pwili koawoa nehn jeiloak oauwe.’ 25 Maing koa, kamwai kasihkei kamwai! Pwa ngoah koapwoarpwoarki pwa mehpwiai uhdahn pirin wiawi indoahroar da ma ne pweiekkoang ngoahi. 26 A kisai pirin peidahng in doakoa oau.”

27 In kaeijek pahu in pwong, melmel sihkei oauwe kapeilahng kamai nehn loapin jed in Mediterranean. Nehn lopkoan pwonngo jehlahk lemlemehki pwa kamai ne koaroan oang japw oau. 28 Irai piroahng me soausoau kij in joal pas kadardi, irai diarda pwa pihd epwiki rieijek (120) loal in wijahu. Pel mwerin anjoau kij irai pel pwuroahng wia doahroar, irai pel kidalda pwa pihd duweijek (90) loal in wijahu. 29 Irai mijikda pwa doari jippo kodda pohn sakai kan. Irai ken kadardi pohdek pahu mwerin jippo, irai kapkap pwa en rehnpijoang. 30 Jehlahk nimen kaujang jippo. Irai kadardi pohs pas nehn jeddo mwomwehda pwa irai pirin pel kadardi epwi pohdek in mijen jippo. 31 Paul pwehng laplap in jounpeiho apel jounpeihok, “Ma jehla pwiai jehpirin minminehr pohn jippe kamwai johkak mourla.” 32 Jounpeihok poaloahjang joallok ma piroahdi pohsso, kapeila pohsso jang in jippo.

33 Injohrehn in rehnno, Paul poaki iparai pwa irai en mwingehla: “Me kamwai ne joujowihki rehn eijek pahu, a nehn oaroain rehn pwiok kamwai johpwa kang mwinge kij. 34 Ngoah poaki kamwai en kangla mwingehkij ma kamwai anahne, pwa kamwai en kak mour. Johpwa apas winen pisen moangoamwai pirin mwoarjang.” 35 Mwerin en Paul pwahla me, ih oaloa pilahwa kij, kapingkalahnganki oang Koahs mwohrai ohroj, ih sipwangpijoang sapda kang. 36 Irai ohroj ankihda koapwoarpwoar mwehu, emenemen irai pel pwili kang mehkij. 37 Kamai ohroj riepwiki ijihjek wonmen (276) ma mine pohn jippo. 38 Nehn en emenemen kamai ne moadla, irai kejpwihjang pohn jippo pehk in wihd ohroj pwa en kamrahrahda jippo.

Jippo Kodda

39 Anjoauwo ma ne rehnpijoang, jehla kan johkak kajawihda pwa ia irai mine, irai kapangda dau pas ma mine in oaroahrro. Irai koajoanehdi pwa ma kak irai en kakodihda jippo wijahu. 40 Irai poaloahla joal in pohdekkok kejpwihdi nehn jeddo, lapwadda joal kan in padil in ilihllo, oapihda joaroakko ma mine in mijen jippo, pwa enngo en pohkdahla jippo pohn oaroahrro. 41 Jippo kodda pohn mad pei oau; mijen jippo ken soangla johla kak mwoakid, a mwerinno ohkihla pwungpwung in no koalik kan.

42 A jounpeihok koajoanehdi pwa irai pirin kojukdi ohroj ma joaldi pwa doar irai poapdahla nehn japw, irai kaula. 43 A laplap in jounpeiho nimen kapisla Paul, doari ih johpwa mweidoahng irai en wia mehkij. A ih ruwoj ohroj ma kak poap en lujjang pohn jippo poapdahla in japw, 44 a irai ma jehjoa poap en poapki poap kan ke kijehn koapwoahn jippo. Me ioar doahroar amai ohroj pisla lel in japw.

28

Nehn Malta

1 Nehn amai ohroj ne pisla lel pohn japw, kamai kidalda pwa doakoahu adanki Malta. 2 Sohn doakoahu inenin kadek oang kamai. Wud ne sapda apel kopou; irai ken jaunda oai oau apel kajamwo kamai ohroj. 3 Paul rikpene kap in sowi pwi; nehn ah kihkihoang sowihok nehn oaiho, sinek men ken diljang nehn sowihok pwa pwideng in oaiho, koahdi poahn Paul. 4 Nehn en sohn doakoahu kapangda sinekko soansoanoak in poahn Paul, irai pwahpene nehn pwungarai, “Woal mene dapwa sohn kojkoj armaj men. Mihndahr ma ih ne pisjang nehn madauwo, a ‘Jounkoapwung’ li kohsso jehpirin mweidoahng ih en mour.” 5 Paul jipedla sinekko nehn oaiho jang in poah, a johpwa mehkij ohla in ih. 6 Irai ken joujowi pwa ma ih nen likammasda ke kipdihoar mehdi. A mwerin irai ne joujowihki anjoau roairoai, irai johpwa kapangda mehkij kapwuriamwei ma wiawihoang Paul, irai ken ukudla arai lamlam irai pwa, “Ih kohs men!”

7 Mine loapin japw pwi ma johpwa dohjang wijahu, japwen Publius, koaun in doakoahu. Ih kajamwo kamai apel apwali kamai mwehu. Oaroain rehn jiluh kamai minehki ipoa. 8 En Publius pahpahu mine nehn pehd ki johmwehu karkar apel jasoangsoang. Paul dilda ipoa nehn perehu, kapkap apel kihdi poah pohn woallo kasihkeida ih. 9 Nehn en mwoakid oauwe ne wiawi, armaj johmwehu ohroj pohn doakoahu indoa ipen Paul, ih kemwehuwihla irai. 10 Irai kijkijoahki kamai kijakij dir; apel nehn amai mwoakidda irai pel audohkihda jippo dahkan ma anahn oang jeiloakko.

Jang Malta oang Rome

11 Mwerin johnpwong jiluh kamai mwejelda, pwilihda jip pas jang Alexandria, ma adanki, “Umpwoar in Kohssok,” ma minminehki in doakoahu nehn anjoau in kopou. 12 Kamai lel in kahnihmw Syracuse minehki oaroain rehn jiluh. 13 Jang wijahu kamai joaroak kijoulahng in kahnihmw Rhegium. Rehn wa mwerin, eng sapda koaldo jang palieir, nehn oaroain rehn riau kamai lel in kahnihmw Puteoli. 14 Wijahu, kamai suhwoang epwi joauloang ma poaki pwa kamai en mine iparai wihk oau. A kamai indoa Rome. 15 Joauloanngok nehn Rome rongda doahr kamai, irai indoahjang nehn kahnihmw ma adanki Market of Appius apel Three Inns pwa irai en suhwoang kamai. Nehn en Paul kapangda irai, ih kapingkalahnganki oang Koahs apel ah koapwoarpwoar ken koalikla.

Nehn Rome

16 Nehn amai lella Rome, irai mweidoahng Paul en kalahpwukla koaujoan nehn ummwoau pwa jounpei men en jiloa ih.

17 Mwerin rehn jiluh Paul panginpene koaun in mihn Jew-ok. Nehn arai ne pokonpene Paul pwa, “Rioai kan, mihndahr ma ngoah johpwa wia mehkij ma uhwoang armaj in asai wei ke pel siahk kan ma kisai ne oaloahjang jamasai koalikkok; a ngoah joaldi nehn Jerusalem apel likliklahng ipen mihn Rome kan. 18 Mihn Rome kan kapeideki ngoahi apel nimen kapisla ngoahi pwa irai diarda pwa ngoah johpwa wiahda mehkij ma pirin kahrehioang oai en kojkojdi. 19 *A nehn en mihn Jew kan japwungki koajoandi oauwe, ken isoisong ngoahi en poaki koapwung japahl ipen Caesar, a pwen johpwa mihn kadip oau ma ngoah en uhwoang mihn Jew kan. 20 Ioar kahrpoahioauwe ma ngoah nimen suhkioang kamwai apel sikoahng kamwai pwa ngoah joalkihdi joal pahrang pase ki Woallo ma mihn Israel kan kin koapwoarpwoarki.”

21 Irai pwehng Paul, “Kamai kahjik kijilikoau kij jang Judea ma sikoa doahroar koawoa pel johpwa emen riamai ma indoahjang wijahu ma wahdo rong in koawoa ke pel mehkij ma rong nauna doahr koawoa. 22 A kamai nimen rong doahr oamw lamlam, pwa kamai kidal pwa wija ohroj armaj kan kin pallan pwihnno ma koah ne sowoahda.”

23 Irai kilelehng Paul rehn oau, armaj dir nehn pwungarai indoa rehnno wija ma Paul kin koaukoaujoan. Jang inminjoang lel inpwong ih kawoahwoahng irai ah padahkko doahr Wein Koahs, apel jong in kangoangehki doahr Jesus, in iroa pwi jang nehn Kojonned in Moses apel nehn pukin joukohppok. 24 Epwi irai kamehlele ah padahk kan, a epwi johpwa kamehlele. 25 Irai aluhpijoang, johpwa pwungpene nehn pwungarai. Mwerin Paul pwahla mehkije, “A ia pwungin en Ngen Joarwiho pwehng Isaiah pwa en pwehng jamasai koalikkok! 26 *Ih pwa,

‘Alwe sikoahng armaj pwiai:

Kamwai pirin rongrongrong, a johpwa woahwoahki;

kamwai pirin kapkapang a joah dehdehki.

27 Pwa mohngiongin armaj pwiai ne koapsakaila,

siarai kan pongpongla,

a irai moairpene,

pwa mijarai kan en joah kapang,

a siarai kan johkak rong,

a mohngiongirai johkak woahwoahki,

a irai johkak okdekdohng Ngoah

pwa Ngoah en kemwehuwihla irai.’

Ioar me Mahjan in Koahs.”

28 Paul pel uhjehlahr ah sikesik pwa, “Kamwai en kidal pwa en Koahs Mahjan in koamoaurro ne koadoaddoarlahng mihn likin kan. Irai pirin rong.” 29 [Mwerin en Paul pwehng irai mehpwiai, mihn Jew-ok ken akmaipene nehn pwungarai, irai aluhpijoang.]

30 A, nehn oaroain johnpar riau Paul koaukoaujoan ki wijahkij ma pein ih kin ijoa, apel kin kajamwo irai ma kin indoa ipoa. 31 Ih kin kapahrakkihoang armaj kan doahr Wein Koahs apel kin eimah apel jaldek nehn ah kin padpadahki doahr Koaun Jesus Christ.

* 1:1 Luke 1:1-4

* 1:4 Luke 24:49

* 1:5 Math 3:11; Mark 1:8; Luke 3:16; John 1:33

* 1:8 Math 28:19; Mark 16:15; Luke 24:47,48

* 1:9 Mark 16:19; Luke 24:50,51

* 1:13 Math 10:2-4; Mark 3:16-19; Luke 6:14-16

* 1:18 Math 27:3-8

* 1:20 Psa 69:25; Psa 109:8

* 1:21 Math 3:16; Mark 1:9; Luke 3:21; Mark 16:19; Luke 24:51

* 2:1 Lev 23:15-21; Deut 16:9-11

* 2:17 Joel 2:28-32

* 2:23 Math 27:35; Mark 15:24; Luke 23:33; John 19:18

* 2:24 Math 28:5,6; Mark 16:6; Luke 24:5

* 2:25 Psa 16:8-11

* 2:30 Psa 132:11; 2Sam 7:12,13

* 2:34 Psa 110:1

* 2:44 Wih 4:32-35

* 3:13 Exo 3:15

* 3:14 Math 27:15-23; Mark 15:6-14; Luke 23:13-23; John 19:12-15

* 3:22 Deut 18:15,18

* 3:23 Deut 18:19

* 3:25 Gen 22:18

* 4:11 Psa 118:22

* 4:24 Exo 20:11; Neh 9:6; Psa 146:6

* 4:25 Psa 2:1,2

* 4:27 Luke 23:7-11; Math 27:1,2; Mark 15:1; Luke 23:1; John 18:28,29

* 4:32 Wih 2:44,45

* 5:28 Math 27:25

* 6:9 Armaj Jaldekla Mihn Jew pwi ma wia lidu, a ne dupdupda ke kihekkoang arai jaldek.

* 7:2 Gen 12:1

* 7:4 Gen 11:31; Gen 12:4

* 7:5 Gen 12:7; 13:15; 15:18; 17:8

* 7:6 Gen 15:13,14

* 7:7 Exo 3:12

* 7:8 Gen 17:10-14; Gen 21:2-4; Gen 25:26; Gen 29:31—35:18

* 7:9 Gen 37:11; Gen 37:28; Gen 39:2,21

* 7:10 Gen 41:39-41

* 7:11 Gen 42:1,2

* 7:13 Gen 45:1; Gen 45:16

* 7:14 Gen 45:9,10,17,18; Gen 46:27

* 7:15 Gen 46:1-7; Gen 49:33

* 7:16 Gen 23:3-16; 33:19; 50:7-13; Josh 24:32

* 7:17 Exo 1:7,8

* 7:19 Exo 1:10,11; Exo 1:22

* 7:20 Exo 2:2

* 7:21 Exo 2:3-10

* 7:23 Exo 2:11-15

* 7:29 Exo 18:3,4

* 7:30 Exo 3:1-10

* 7:35 Exo 2:14

* 7:36 Exo 7:3; Exo 14:21; Num 14:33

* 7:37 Deut 18:15,18

* 7:38 Exo 19:1—20:17; Deut 5:1-33

* 7:40 Exo 32:1

* 7:41 Exo 32:2-6

* 7:42 Amos 5:25-27

* 7:44 Exo 25:9,40

* 7:45 Josh 3:14-17

* 7:46 2Sam 7:1-16; 1Chro 17:1-14

* 7:47 1Nah 6:1-38; 2Chro 3:1-17

* 7:49 Isa 66:1,2

* 7:51 Isa 63:10

* 7:56 Nihn-Armaj — Daidel oau oang Jounkoamoaur (Daniel 7).

* 8:3 Wih 22:4,5; 26:9-11

* 8:32 Isa 53:7,8

* 9:13 Nihmw armaj kan ke Nihmw armaj joaroawi kan

† 9:22 Messiah ke Christ

* 9:23 2Cor 11:32-33

‡ 9:32 nihn Koahs armajjok ke armaj joarwihok

§ 9:41 ihr ma armaj in Koahs … kan ke ke armaj joaroawi … kan

* 10:19 woal jilmenno Epwi kawoahwoa pwa “woallok,” oau kawoahwoa pwa “woal roahmenno”

* 10:34 Deut 10:17

* 11:16 Wih 1:5

* 11:19 Wih 8:1-4

* 11:20 oang mihn likin kan Ke “oang mihn Jew-ok ma kidal lal in Greek”

* 11:28 Wih 21:10

* 12:1 Nahmwarki Herod: Nahmwarki Herod Agrippa I, koaun in Palestine pwon.

* 12:4 Exo 12:1-27

* 13:1 Herod: Herod Antipas, koaun in japw in Galilee (Luk 3:1).

† 13:8 Elymas: Elymas apel Bar-Jesus pwen armaj mennoar.

‡ 13:14 Antioch nehn Pisidia Oau kahnihmw sohrohr jang Antioch nehn Syria (Wih 13:1)

* 13:17 Exo 1:7; Exo 12:51

* 13:18 Num 14:34; Deut 1:31

* 13:19 Deut 7:1; Josh 14:1

* 13:20 Judg 2:16; 1Sam 3:20

* 13:21 1Sam 8:5; 1Sam 10:21

* 13:22 1Sam 13:14; 1Sam 16:12; Psa 89:20

* 13:24 Mark 1:4; Luke 3:3

* 13:25 John 1:20; Math 3:11; Mark 1:7; Luke 3:16; John 1:27

* 13:28 Math 27:22,23; Mark 15:13,14; Luke 23:21-23; John 19:15

* 13:29 Math 27:57-61; Mark 15:42-47; Luke 23:50-56; John 19:38-42

* 13:31 Wih 1:3

* 13:32 Psa 2:7

* 13:34 Isa 55:3

* 13:35 Psa 16:10

* 13:41 Hab 1:5

* 13:47 Isa 42:6; 49:6

* 13:51 Math 10:14; Mark 6:11; Luke 9:5; 10:11

* 14:15 Exo 20:11; Psa 146:6

* 15:1 Lev 12:3

* 15:7 Wih 10:1-43

* 15:8 Wih 10:44; 2:4

* 15:16 Amos 9:11,12

* 15:20 Exo 34:15-17; Lev 18:6-23; Lev 17:10-16

* 15:38 Wih 13:13

* 17:3 Messiah ke Christ

* 17:24 1Nah 8:27; Isa 42:5; Wih 7:48

* 18:5 Messiah Ke Christ.

* 18:18 Num 6:18

* 19:4 Math 3:11; Mark 1:4,7,8; Luke 3:4,16; John 1:26,27

* 20:24 2Tim 4:7

* 21:8 Wih 6:5; 8:5

* 21:10 Wih 11:28

* 21:23 Num 6:13-21

* 21:25 Wih 15:29

* 21:29 Wih 20:4

* 22:3 Wih 5:34-39

* 22:4 Wih 8:3; 26:9-11

* 22:20 Wih 7:58

* 23:3 Math 23:27,28

* 23:5 Exo 22:28

* 23:6 Wih 26:5; Phil 3:5

* 23:8 Math 22:23; Mark 12:18; Luke 20:27

* 23:35 soahnpaj en Herod-o Me ioar umwen koapinahu, ma Herod Laplappo (37 BC — 4 BC) ne kouda.

* 24:17 Wih 21:17-28

* 24:21 Wih 23:6

* 26:5 Wih 23:6; Phil 3:5

* 26:9 Wih 8:3; 22:4,5

* 26:10 Nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 26:20 Wih 9:20,28,29

* 26:23 1Cor 15:20; Isa 42:6; 49:6

† 26:23 Messiah ke Christ

* 28:19 Wih 25:11

* 28:26 Isa 6:9,10

Rome

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Nihn Paul Kijilikoau oang Mwomwohdjohn

Rome

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nihn Paul Kijilikoau oang mihn Rome ne insingdi pwa en koaunopda sohn mwomwohdjohn Rome kan oang en Paul koajkoajoane ah en paj iparai. Ih koajoanehdi en wia doadoahk nehn pwungen joauloang kan nehn Rome ekij anjoau, a mwuhr ih pel pirin dauluhllahng Spain ki arai jauwaj. Ih insingehdi kijilikoau oauwe pwa en kawoahwoahda doahr ah lamlam oang pwojon in joauloang apel oang wihwia kan ma pirin injang in pwojon oauwe oang in mourin joauloang. Kijilikoau oauwe ioar keiou kajalehda unjekin en Paul padahk kan jang nehn nah kijilikoau kan ohroj.

Paul rahnmwahu oang sohn mwomwohdjohn Rome apel kajalehng irai doahr ah kin kapkapki irai; doari, ih ken oarlapihda audoapoan kijilikoau kije: “Rongmwehuwo kin kajalehda doahr Koahs Ah kin wiahda pwa armaj en pwungla Ipoa; jang in ahr pwojon jang in sapin lel in imwin. Doahr en Puk Joaroawi pwa, ‘Emen ma pwungla ipen Koahs ki pwojon pirin mourla’ ” (Rome 1:17).

Paul ken kawoahwoahda oarlap oauwe. Armaj ohroj, mihn Jew apel mihn likin kan, uhdahn anahne pwungla ipen Koahs, pwa ohroj minmine pehn manman in dihp. Armaj kin pwungla ipen Koahs jang in ahr pwojon Jesus Christ. Mwerin, Paul pel kawoahwoahda mour kapw nehn Christ. Emen ma kin pwojon Christ ne anki popohl ipen Koahs, apel Ngenin Koahs ne kapisla ih jang pehn manman in dihp apel mehdi. Paul pel sikoa nehn iroa koalik 5-8 kahrpoan Kojonned in Koahs, apel doahr manman en Ngenin Koahs nehn mour in joauloang. Mwuhr, Paul pel kajalehda ah lamlam doahr mihn Jew apel mihn likin kan ahr kak oaupene nehn koajoandihn Koahs oang sohn jampah kan. Ih ken kadoarihkihla ah sikoa doahr apkas nehn ah sikoahda ma en mihn Jew kan joikla Jesus, ioar kijehn koajoandihn Koahs pwa en kadokihpene armaj ohroj nehn en Koahs kalahngan ipen Jesus Christ; apel ih lemleme ma mihn Jew johpwa pirin joikla Jesus allaluhla. Doari, in imwin, Paul sikoa doahr mour in joauloang, a in mehlel doahr arai limpoakpene, ih pel sikoa doahr papah Koahs, pwukoahn joauloang oang wei, pwukoa nehn pwungarai, apel doahr iroahpwi ma pidda kadeik in loaloa. Ih ken kaimwjekkihla kijilikoau kije ah rahnmwahu oang koampoakpah kan wijahu apel lal in kapnga Koahs.

Audoapoa in oarlap

Kapehje apel oarlap in kijilikoau oauwe 1:1-17

En armaj anahn in koamoaurla 1:18—3:20

En Koahs koajoandi oang koamoaurlahn armaj 3:21—4:25

Mour kapw ipen Christ 5:1—8:39

Israel nehn en Koahs koajoandi 9:1—11:36

Mwomwen mour in joauloang 12:1—15:13

Kaimwjeklahn sikesik apel en Paul rahnmwahu kan 15:14—16:27

1

1 Jang Paul, lidu in Christ Jesus apel wahnpoaroan ma Koahs ne pilda apel pangin pwa en kalohkihjili Ah Rongmwehu.

2 Rongmwehu ma Koahs ne inoaukihoang armaj ohmehj ma Ih kioang Nah joukohppok apel ma ne insingdi nehn Puk Joaroawi. 3 Rongmwehu oauwe ioar doahr Nah Iehrojjo, asai Koaun Jesus Christ, doahroar Ah wia armajla Ih noaisikdi jang kadaudok in David, 4 apel doahroar Ah joaroawi unjek, Ih ne iejda jang mehdi kajalehda uhwen Ah manman en adanki nihn Koahs Iehroj laplap. 5 Doari, Koahs kioang ngoahi kalahngan oauwe jang ipen Christ apel ki Christ, ngoah wiahla wahnpoaroan men, pwa ngoah en kahlwa armaj in wei kan ohroj en kamehlele apel peikkoang.

6 Me pel pwilihkihla kamwai kan minmine Rome, ma Koahs ne pel pangin kamwai en wiahla nihn Jesus Christ.

7 Doari, ioar ngoah insingkihwehng kamwai ohroj ma mine Rome, ma Koahs ipwilki apel pangin pwa en wiahla *Nah armaj.

Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

Kapkap in Kapingkalahngan

8 Keiou ngoah kapingkalahngankihoang oai Koahs in oadoan Jesus Christ ki kamwai ohroj, pwa jampah ohroj kin rongrongrong amwai pwojon. 9 Koahs oai jounkadehde mehlel in oai sikesikke, ma ngoah kin papah nehn oai mohngiong jang in Rongmwehu in Nah Iehroj, ngoah kin kapkap ki kamwai anjoau ohroj johpwa uhdi. Koahs kidal pwa ngoah kin samsaman kamwai, 10 anjoau ohroj nehn oai kapkap kan. Ngoah kin poaki ipen Koahs en kalahngan, kamoangoaioang pwa ngoah en kak paj ipamwai anjoau oauwe. 11 Pwa ngoah inenin nimen kapang kamwai pwa ngoah en kak kioang kamwai kapai in Ngenno pwa en kioang kamwai sihkei. 12 Me woahwoahki pwa kisai nen oaloa jauwajpasai anjoau oauwoar, amwai pwojon en jeuweje ngoahi, a oai pwojon en jeuweje kamwai.

13 *Rioai kan, ngoah nimen kamwai en kidal pwa anjoau dir ngoah kin koaukoaunop ngoahi en paj ipamwai, a mine mehkij ma kin kalap poaroa oai en alwe ipamwai. Ngoah nimen oai doadoahk in Rongmwehu en pel uhwa mwehu ipamwai doahroar epwi mihn likin kan. 14 Ki pwa mine oai pwukoa oang pwihnin armaj kan ohroj, oang irai ma marain apel irai ma rosros, oang irai ma woahwoa apel irai ma jawoahwoa. 15 Ioar kahrehda ngoah pel nimen kalohki Rongmwehu oang kamwai ma kin koaukoaujoan Rome.

Manman in Rongmwehu

16 *Ngoah uhdahn koapwoarpwoarki mehlel Rongmwehuwo; pwa ioar manman in Koahs ma kin koamoaurla ohroj ma kin pwojon, sapkihda mihn Jew-ok apel oar mihn likin kan. 17 *Rongmwehuwo kin kajalehda doahr Koahs Ah kin wiahda pwa armaj en pwungla Ipoa; jang in ahr pwojon jang in sapin lel in imwin. Doahr en Puk Joaroawi pwa, “Emen ma pwungla ipen Koahs ki pwojon pirin mourla.”

Dipen Armaj kan

18 En Koahs lioas kin janjalda jang nehnloannge ki dihp apel joangoan nauna ohroj in armaj kan, ma arai mour juwed kan kin poaroahla armaj kan en kidalla me mehlello. 19 Koahs kin koalkoa irai, pwa joang kan ma irai kak kidalki doahr Koahs ne pwen janjal oang irai, pwa pein Koahs ne pwen kajalehioang irai. 20 Armaj johkak kapang Koahs; apwen jang in sapin en Koahs kapikda jampah, Ah manman unjek apel Ah Koahs Laplap, ne pwen inenin janjal; jang in mehk ma Ih wiahda ne kawoahwoahda. Doari, johpwa mehkij armaj kak akpwungki. 21 *Doari, irai kidal doahr Koahs, a irai johkin kioang Ih woaun ma koanoahng Ih, irai pel johkin kapingkalahngan oang Ih. Arai lamlam audohdkihda me johkaspoa, apel arai mohngiong rosla. 22 Irai kin kihkihoang pwa irai loalkoang, a pwen pweipweipwi irai. 23 *Irai johla kioang klohri oang Koahs mehlello a irai wud pwongi janjal in armaj, apel mahnsang, apel mahn alu, apel limwahdek.

24 Doari, Koahs mweidoahng joangoan armaj pwiai en kin wia joangoan wihwia jamin kan ma mohngiongirai kan kin inoangki; doar irai ken wihwia joang kamehk kan nehn pwungarai. 25 Irai wiliankihda mehlel in Koahs me likamw. Irai kin pwongi apel papah mehkan ma Koahs pein kapikda apwen johpwa pwongi Jounkapikpikko, ma kaping en aluhwoang anjoau ohroj.

26 Nehn irai kin wia joang pwiai, Koahs mweidla irai oang nehn inoang kamehk pwi. Pel lihkan mweidla palwoaroarai oang siahk japwung kan nehn pwungarai. 27 Pel doahroar woal kan, irai kin kihdi arai inoang oang li, irai ken wiahpene pein arai inoang nehn pwungarai; doari, in imwla irai pirin oaloa koaloklok ma koanoahng arai wihwia nauna kan.

28 Nehn en armaj kan johla nimen lemleme mehlel in Koahs, Koahs ken mweidla arai lamlam oang lamlam japwung, doari irai ken wiahda joang kan ma johpwa koanoahng. 29 Irai ken dirkihla joangoan nauna kan ohroj; mwoarjuwed, noaroak, luwak, kojarmaj, pei, widing apel pihrin. Irai kin lipahned 30 apel koauwe emenemen, irai kin lioassoang Koahs, joah woaunki armaj, lehmwsik, lioajoahj; irai kin lemehda joang nauna dihrdir irai en wia; irai japeik oang arai nohno-pahpa. 31 Johla arai lamlam oang dahkij pwung apel japwung; arai inoau joah mehlel, irai johkin ipwilki ke kadek oang armaj. 32 Irai kidal en Koahs kojonned ma pwa armaj kan ma kin mohmohmour nehn joangoan mour oauwe uhdahn koanoahng mehdi. A joah, pwa irai wihwiahr joang pwiai, apel kin pwungki irai kan ma kin pwili wia joang pwiai.

2

En Koahs Kadeik

1 *Imdoahr koah, koampoakpoai, kin kadeikda epwi armaj? Doari, joah lipilpil inje koah, joh oamw pwung oau koawoa en doaroa pein koah; pwa nehn oamw kin kadeikda emen sohrohr apel wia joanngok ma irai kin wia, koah kin pein kadeikda koawoa. 2 Kisai kidal pwa Koahs ma pwung anjoau in Ah kin kadeikda armaj kan ma kin wia joang pwiai. 3 Koampoakpoai, pein koah kin wia joang pwiai ma koah kin kadeikkihda emen sohrohr! Imdoahr, koah lemleme pwa koah pirin pisjang kadeik in Koahs? 4 Ke dapwa koah kin pwen kajohwe Ah kalahngan laplap, kadek, apel kanangmah. Imdoahr? Koah johpwa woahwoahki kahrpoan Ah mohngiong kadek, pwa Ih kanangmah joujowi koawoa en koaluhla apel wiliakapwla? 5 A mohngiongimmwen ne koapsakaila apel masakla, ioar kahrehda koawoa pein kakkakoalikihla oamw koaloklok nehn Rehnno en Koahs lioas apel kadeik pwung pirin janjalda. 6 *Pwa Koahs pirin kijkijoa emenemen, in doahr dahkij koanoahng ah wihwia kan. 7 Epwi armaj kin kalap wia me mwehu, apel kin rapahki klohri, apel woaun, apel mour joh imwin; doari, Koahs pirin kioang irai mour joahsuk. 8 Epwi armaj kin noaroak ken kerpwihla me mehlello pwa irai en kauj me nauna: doari, Koahs pirin kihdihoang pohrai Ah lioas koalik. 9 Loklok apel weiroak pirin mine oang armaj ohroj ma kin wihwia me nauna; sapkihda mihn Jew-ok apel oang mihn likin kan. 10 A Koahs pirin kioang armaj ohroj ma kin wihwia me mwehu klohri, woaun, apel moaloailoai; sapkihda mihn Jew-ok apel oang mihn likin kan. 11 *Pwa Koahs johkin lipilpilki armaj.

12 Doari, mihn likin kan jehpwili anki Kojonned in Moses; a irai kin wiahda dihp pel kadeikda mihndahr ma irai jehpwili anki Kojonneddo. Mihn Jew-ok anki Kojonneddo; doari, irai kin wiahda dihp apel kadeikkihda Kojonneddo. 13 Pwa jaudi jang in rongrongoar Kojonneddo ma armaj kin pwungla ipen Koahs, a pwen jang in ahr kin kapwaihahda audoapoan Kojonneddo. 14 Mihn likin kan jehpwili anki Kojonneddo; a nehn anjoau kan ma irai kin kapwaihahda audoapoan Kojonneddo, jang in pein arai poapoahm, en woahwoahki pwa irai ne kajalehda pwa irai kidal Kojonneddo mihnda ma irai jehpwili anki Kojonned in Moses-o. 15 Arai wihwia kan kin kajalehda pwa audoapoan Kojonneddo ne insingdi nehn mohngiongirai. Pein arai lamlam pwung kin kajalehda doahr mehlel in me, pwa epwi anjoau arai lamlam kin kadipoahda irai apel epwi anjoau kin doaroahla irai. 16 Doari, doahr Rongmwehu ma ngoah kin kalohkkihjili, ioar doahr Rehnno ma Koahs pirin kadeikda lamlam rir in armaj kan ki Christ Jesus.

Mihn Jew kan apel Kojonneddo

17 Imdoahr koah? Koah pwa koah mihn Jew; koah koapwoarpwoarki Kojonneddo, apel kin juweiki doahroar Koahs; 18 koah kidal dahkij Koahs mwehuki koawoa en wia, a koah ne kidalda jang nehn Kojonneddo pwa koah en pilda dahkij ma pwung; 19 koah kin wiahki koawoa joun kahlwa armaj majkun men apel kamaram in armaj ma minmine nehn ros, 20 apel jounkaweid in armaj pweipwei kan, jounpadahk in armaj jawoahwoa kan. Koah pein lemleme pwa koah anki joangoan loalkoang apel mehlel ohroj jang nehn Kojonneddo. 21 Koah kin padahki armaj, a dahkij koah joah padahkihki pein koawoa? Koah kin padahkki, “Joah pirap,” a imdoahr, koah johkin pirap? 22 Koah kin pel pwa, “Joah kamwahl,” a imdoahr, koah johkin kamwahl? Koah kin saski kohs likamw kan, a imdoahr koah johkin pirapoa umwen joaroawi kan? 23 Koah kin juweiki oamw anki Kojonned in Koahs, a imdoahr, koah johkin kihjang woaun in Koahs nehn oamw kin koauwehla Ah kojonned? 24 *Puk Joaroawi pwa, “Kamwai mihn Jew ioar ma kahrehda mihn likin kan lahlahwe Koahs.”

25 Ma koah kin kapwaihahda Kojonneddo, mine kaspoan oamw jorkomjaij; a ma koah johkin kapwaihahda Kojonneddo, mwehu in oar ma koah pwen johpwa jorkomjaij. 26 Ma mihn likin men ma johpwa jorkomjaij, a ih kapwaihahda audoapoan Kojonneddo, imdoahr, Koahs joah nen wiahki ih armaj jorkomjaij men? 27 Kamwai mihn Jew kan pirin kadeikda ipen mihn likin kan pwa kamwai kin koauwehla Kojonneddo, mihndahr ma ih insingdi oang kamwai ma jorkomjaij; a irai kin kapwaihahda Kojonneddo, mihndahr ma irai johpwa jorkomjaijla in palwoaroarai. 28 Doari, inje ma uhdahn mihn Jew, inje ma uhdahn jorkomjaij? Jaudi ih ma mihn Jew likin oar doari, ma ah jorkomjaij minehr in palwoaroa. 29 *A ih ma uhdahn mihn Jew, ioar ih ma wia mihn Jew loaloa. Me woahwoahki pwa ah mohngiong ne jorkomjaijla — ioar doadoahk in Ngenin Koahs, jaudi doadoahk in Kojonned insingdiho. Doari, joangoan armaj mene kin oaloa kaping jang Koahs, a jaudi jang armaj.

3

1 Mine kamwahu pohn mihn Jew kan koalik jang mihn likin kan? Ke mine kaspoan jorkomjaijla? 2 Mehlel dauluhl, in joang ohroj! Keiou, Koahs likihoang mihn Jew kan Ah mahjan. 3 A imdoahr ma epwi irai pwen johpwa loalpwoas? Me pirin woahwoahki pwa Koahs pel johpwa loalpwoas? 4 *Joah dauluhl! Koahs uhdahn mehlel, mihndahr ma armaj ohroj likamw. Doahroar en Puk Joaroawi pwahki Koahs:

“Oamw pwung uhdahn pirin janjalda in Oamw sikesik,

Koah uhdahn pirin pwoaida in anjoau in Oamw pirin koapwung.”

5 Doari, a ma asai wihwia japwung kan kajalehda doahroar mwehu in en Koahs pwung, kisai kak pwa Koahs wihwia japwung nehn Ah koalkoa kisai? (Me ioar peidek oau ma armaj kin wia.) 6 Joah dauluhl! Ma Koahs joah mehlel, imdoahr Ih en kak kadeikda jampah?

7 A imdoahr, ma oai joah mehlello pirin kajalehda en Koahs klohri apel Ah mehlello uhdahn janjalda mehlel? Dahkij kahrehda ngoah pirin kadeikda doahr armaj dipan men? 8 Doari, amwda kisai joah pwa, “Kisai wiahda nauna pwa mwehu en janjalda?” Epwi armaj ne koauwehkihla ngoahi jang in ahr kin pwa ngoah kin sikoa mehpwiai! Irai pirin kadeikda, in doahr ma koanoahng irai.

Joh Armaj Men Pwung

9 Doari da, kisai mihn Jew paimwehu jang mihn likin kan? Joah! Ngoah ne kajalehda doari pwa mihn Jew apel mihn likin pwen ohroj doahroauwoar pehn manman en dihp. 10 *Doahr en Puk Joaroawi pwa!

“Joh armaj emen pwung,

11 Johpwa armaj men loalkoang

Ke kin joarwihoang Koahs,

12 Ohroj ma ne jipwoaljang Koahs;

irai ohroj ne japwungla,

johpwa armaj men ma kin wiahda mwehu; johpwa emen.

13 *Arai sikesik kin dirin widing; likamwoar doari kin injang in loawoarai,

Lal keper ma doahr pwoaisin in sinek kin injang in oawoarai kan.

14 *Arai sikesik kan dirin kariahk nauna,

15 *Irai kin pispisin kamoadoakihla apel kojukdi armaj;

16 irai kin koauwehla wija ohroj ma irai kin inlahng.

17 Irai johpwa kidal ekij alin popohl;

18 *Irai pel johpwa kidal dahkij mijik Koahs.”

19 Doari, kisai ne kidal pwa audoapoan Kojonneddo ohroj kin doakdoakoahr irai kan ma mohmohmour pehn Kojonneddo, pwa en kauhdihjang armaj ohroj in doaroa pein irai apel kioang jampah pwon pehn en Koahs kadeik. 20 *Johpwa armaj emen ma kak pwungla mwohn Koahs ah kin kapwaihahda audoapoan Kojonneddo; a ioar ma Kojonneddo kin wia, ih kin kajalehng kisai armaj pwa kisai ne dipda.

Doahr en Koahs Ah kin Koapwungla Kisai

21 Doari, me Koahs kajalehng armaj kan doahr Ah kin koapwungla armaj Ipoa, Ih johpwa ekij pidda kojonned. A Kojonneddo apel joukohppok ne kadehdehda doahr: 22 *Koahs kin koapwungla armaj mwohn Ih, jang in arai kin pwojon Jesus Christ. Koahs kin wia me oang irai ohroj ma kin pwojon Christ, pwa armaj ohroj doahroauwoar: 23 armaj ohroj ne wiahda dihp, doari, irai ohroj ne dohlahjang en Koahs klohri. 24 Doari, jang in kalahngan apel japan in Koahs, armaj ohroj kin pwungla Ipoa ki Christ Jesus ma kin kajaldekihla irai. 25 Koahs koajoanehdi pwa Christ en meiroangkihla pein Ih pwa Ah insahu en wiahla meiroang oau mihn lapwadda dipen armaj kan, jang in arai kin pwojon. Koahs wiahda meiroang oauwe pwa en kajalehda doahr Ah kin koapwungla armaj mwohn Ih. Mehj, Koahs kin kanangmah apel kin pohnjehjoa dipen armaj kan; 26 a anjoaukije, Ih kin soahk apel kajalehda dipen armaj kan pwa en kajalehda pwa pein Ih ma kin koapwungla armaj kan mwohn Ih. Jang in iroahioauwe Koahs kajalehda doahr Ah pwung apel doahr Ah kin koapwungla armaj ohroj ma kin pwojon Jesus.

27 Doari, mine mehkij kisai kak juweiki? Pwa joh! Dahkij kahrehda? Ki asai kin kapwaihahda Kojonneddo ma kahrehda? Joah, a jang in asai pwojon. 28 Kisai ne kidal pwa armaj kan kin pwungla ipen Koahs jang in pwojon, jaudi jang in ahr kapwaihahda Kojonneddo. 29 Ke imdoahr Koahs? Ih Koahs in mihn Jew kan oardoari? Jaudi Ih pel Koahs in mihn likin kan? Eh, Ih pel Koahs mihn likin kan. 30 *Koahs men oar doari, Ih kin koapwungla mihn Jew kan mwohn Ih ki arai pwojon, apel mihn likin kan jang in arai pwojon. 31 Me woahwoahki pwa kisai pirin kajohla Kojonneddo ki pwa pwojon oauwe? Joah dauluhl! Kisai pirin kapwaihahda Kojonneddo.

4

Karajpoan Abraham

1 Dahkij kisai en pwahki doahroar Abraham, jemen asai kainek? Dahkij ih oaloahdi jang in pein ah wihwia kan? 2 Ma ih pwungla mwohn Koahs ki joang kan ma ih wiahda, ih pirin kak juweiki mehkij. A jaudi mwohn Koahs. 3 *Puk Joaroawi pwa, “Abraham kamehlele Koahs, Koahs ken mweidoahng ih en pwungla Ipoa ki ah pwojon.” 4 Sohndoadoahk men kin oaloa dupkoan ah doadoahk, a dupukoa jaudi kijakij oau apwen mehkij ma pein ih koadoahkoahda. 5 A doahr armaj men ma johkin koapwoarpwoarki ah wihwia, a ih kin pwojon pwa Koahs kin koapwungla armaj japwung kan; Koahs mweidoahng ih en pwungla Ipoa ki ah pwojon. 6 Me ioar woahwoahn en David sikesik anjoauwo ih sikoahda doahr pai en armaj men ma Koahs kin koapwungla mwohn Ih likin en armaj meno wihwia kan:

7 *“Meid pai irai kan ma ne oaloa mahk in ahr japwung kan ipen Koahs,

apel mahk in diparai kan.

8 Meid pai irai kan ma Koaunno jehpirin kapwukoahki irai diparai kan.”

9 Imdoahr pai oauwe ma David sikoa, ih kin mine ipen irai kan oardoari ma jorkomjaijla? Joah! Pwa ih pel mine ipen irai kan ma joah jorkomjaijla. Pwa kisai ne wadek Puk Joaroawi ma pwa, “Abraham kamehlele Koahs, Koahs mweidoahng ih en pwungla Ipoa ki ah pwojon.” 10 Ngehd me wiawi? Mwohn en Abraham jorkomjaijla ke mwerin? Me wiawi mwowoa, jaudi mwerin. 11 *Abraham jorkomjaijla mwerin, apel ah jorkomjaij wiahla kilel oau pwa en kajalehda pwa Koahs koapwungla Abraham mwohn ah jorkomjaijla ki ah pwojon. Ioar kahrehda Abraham wiahla jemen irai kan ohroj ma pwojon Koahs apel pwungkihla pwojon mwohn Ih, mihnda ma irai johpwa jorkomjaij. 12 Abraham pel wiahla jemen irai kan ma jorkomjaijla. Me woahwoahki pwa jaudi arai jorkomjaij oar doari apwen pel arai mourin pwojon ma Abraham ne mohmohmourki mwohn ah jorkomjaijla.

Armaj kin Oaloahda en Koahs Inoau jang in Pwojon

13 *Koahs inoaukihoang Abraham apel kadaudokoa kan pwa irai pirin johjohki jampah. Doari, inoau oauwe ne wiawihla, jaudi pwa Abraham ah kapwaihahda Kojonneddo, a pwen jang in ah pwojon Koahs doar Koahs ken mweidoahng ih en pwungla Ipoa. 14 *Pwa ma en Koahs inoau kan aluhwoang irai oar ma kin kapwaihahda Kojonneddo, doari, me woahwoahki pwa pwojon johla kaspoa, apel en Koahs inoau pel johla kaspoa. 15 Kojonneddo kin kajalehioang armaj en Koahs lioas.* Ma joh kojonned, joh japeik.

16 *Doari, inoauwo poahjoanda jang in pwojon, pwa en wiahla inoau mehlel oau pwa ioar en Koahs kijakij japan oang kadaudok en Abraham ohroj. Jaudi oanngoar irai ma kapwaihahda Kojonneddo, a pwen pel oang irai kan ma kin pwojon doahroar Abraham. Pwa Abraham ioar jemen kisai ohroj ma pwojon, 17 *ma doahr Puk Joaroawi ne pwa, “Ngoah ne wiahkihla koawoa jemen wei dihrdir.” Doari, inoauwo mwehu mwohn Koahs. Ih ioar Koahswa ma Abraham ne pwojonla, ioar Ih ma kin kamourda mehdi kan, apel Ah lal kin kapikda joang ohroj ma johkin mine. 18 *Doari, mihnda ma joh mehkij ma Abraham koapwoarpwoarki, a ih ne pwojonla, doari koapwoarpwoar ne mine ipoa; ioar ih wiahla “jemen wei dihrdir.” Doahroar Puk Joaroawi ne pwa, “kadaudok in koawoa pirin dir doahroar ujuhkan.” 19 *Ih ne pirin ken johnpar epwiki, a ah pwojon johpwa jasihkeila nehn ah kin lemleme doahr palwoaroa ne moadohla, ke lemleme doahr Sarah ma ne johkakla noaisik. 20 Ah pwojon johpwa siksikla, a ih pel johpwa jakoapwoarpwoarki en Koahs inoau. Ah pwojon kioang ih sihkei, doari ih kioang klohri oang Koahs. 21 Ih uhdahn kamehlele pwa Koahs uhdahn kak kapwaihahda Ah inoau. 22 Ioar kahrehda, “Koahs mweidoahng ih en pwungla Ipoa ki ah pwojon.” 23 Loapin lal pwiai, “Koahs mweidoahng ih en pwungla Ipoa,” johpwa insingdi oang ih ioar doari. 24 Me pel insingdi oang kisai ma pirin pel pwungkihla asai pwojon Koahs ma kaiejda asai Koaun Jesus jang mehdi. 25 *Koahs mweidoahng Jesus en mehdi ki dipasai kan, Jesus pel iejdahng mour pwa en koapwungla kisai mwohn Koahs.

5

Pwungla Ipen Koahs

1 Apkas kisai ne pwungla ipen Koahs ki asai pwojon, kisai ne anki popohl ipen Koahs ki asai Koaun Jesus Christ. 2 Ioar Ih ma ukdohng kisai oang nehn en Koahs kalahngan ma kisai ne mourki apkas. Doari, kisai kamjehkki asai koapwoarpwoarki en Koahs klohri! 3 A kisai pel kamjehkki asai apwal kan, pwa kisai kidal pwa apwal kin kahrehda kanangmah, 4 kanangmah kin kahrehda koahiok, a koahiok kahrehda koapwoarpwoar. 5 Doari, koapwoarpwoar oauwe johkin kapweipweidi kisai, pwa Koahs ne kihdoahng nehn mohngiongisai Ah limpoak jang Ngen Joaroawi, me ioar en Koahs kijakij oang kisai.

6 Pwa nehn anjoauwo ma kisai jasihkeihoar, Christ mehkihdi armaj nauna kan nehn anjoauwo ma Koahs koajoanehdi. 7 Apwal armaj men en mehkihdi armaj pwung men. Pel kak oar mine emen ma nen pel nimen mehkihdi armaj mwehu men. 8 A Koahs ne kajalehng kisai woahroar Ah limpoak oang kisai: pwa nehn anjoauwo ma kisai minmine nehn dihp, Christ ne mehkihdi kisai! 9 Jang in Ah insahu, kisai ne pwungla ipen Koahs apkas; ia woahroar koalikin asai pirin pisjang en Koahs lioas. 10 Kisai wia imwinsihsihn Koahs mehj, a apkas kisai ne wiahla en Koahs pirien ki mehdihn Nah Iehrojjo. Apkas kisai ne wiahla en Koahs pirien, doari, ia woahroar koalikin asai pirin koamoaurla ki mour in Christ! 11 A jaudi ioarroar me, kisai pel kamjehkki dahkij Koahs ne wiahda ipen asai Koaun Jesus Christ, ma wiahkihla kisai en Koahs pirien.

Adam apel Christ

12 *Dihp indoa nehn jampah jang armaj mennoar. Apel ah dihp kahrehda mehdi. Doari mehdi ken lelloang armaj ohroj, pwa armaj ohroj dipan. 13 Mine dihp nehn jampah mwohn Kojonneddo. A anjoauwo ma kojonneddo pwen kahjikkoar mine, joh koapwungpen dihp. 14 Apwen jang nehn mwein Adam lel Moses mehdi ne koaunda armaj ohroj; eh, pel oang irai kan ma johkin wia dihp doahroar Adam nehn ah johpwa peikkoang dahkij Koahs pwa. Adam ioar janjal in Ih ma pirin indoa mwuhr. 15 Apwen armaj roahmenne johpwa doahroauwoar, pwa en Koahs kijakij japan johpwa doahr en Adam dihp. Mehlel, armaj dir mehdihki dipen armajmeno. A en Koahs kalahngan inenin koalik jang dihp; pel doahroar Ah kijakij ma Ih wiahda kioang armaj dir ki kalahngan in armaj men oar doari, ioar Jesus Christ. 16 Mine wikpijoang in nehn pwungen en Koahs kijakij apel dipen armaj men. Mwerin dihp oauwo kadeikpen dihppo wiawi; a mwerin dihp dirla, mahk en Koahs, ma joh emen warroang anki, pwokda, ma pwa doahr asai pwungla ipen Koahs. 17 Mehlel pwa jang dipen armajmeno, mehdi sapda koaun. A ia uhwen koalikin mwoakiddo ma armaj sohrohrro ne wiahda, ioar Jesus Christ! Armaj ohroj ma oaloa en Koahs kalahngan laplap oauwe apel ne pwungla ki kalahngan oauwe, irai pirin pwili koaun oaroain arai mour ki Christ.

18 Doari, doahroar dihppo ah kariahla armaj ohroj, ioar pel doahroar wihwia pwunngo ah pel kajaldekihla armaj ohroj apel kioang irai mour. 19 Apel doahr japeik in armaj mennoar ah kahrehng armaj dihrdir dihp, ioar pel doahr peik in armaj mennoar pirin koapwungla armaj dihrdir mwohn Koahs.

20 Kojonneddo wiawihda pwa en kajalehda koalik in wihwia japwungkan; a nehn dihp ah koalikla, en Koahs kalahngan a kapwa koalikla jang mehlel. 21 Doari, doahroar en dihp koaunda mehdi, ioar pel doahroar en Koahs kalahngan koaunda pwung unjek, kahkahlwahlahng kisai nehn mour joahsuk ipen Jesus Christ asai Koaun.

6

Mehdi oang Dihp, a Mour Ipen Christ

1 Doari, dahkij kisai en pwa? Dapwa kisai en minmine nehn dihp, pwa kalahngan en Koahs en koalikla? 2 Joah dauluhl! Kisai ne mehdi oang nehn dihp; doari, ia mwomwen asai kak minmine nehn dihp? 3 Mehlel kamwai ne kidal, nehn asai poapdaijla apel minmin oang Christ Jesus, kisai pel poapdaijla apel minmin oang nehn Ah mehdi. 4 *Jang in asai ne poapdaijla, kisai ne pwili mehdi apel pwili joajjoardi, pwa en doahroar en Christ Ah ne iejda jang mehdi in rojon ling in Jamahu. Ioar pel pirin doahroar kisai, asai pirin pel mourki mour kapw oau.

5 Pwa ma kisai wiahla oau ipen Christ nehn asai pwili Ah mehdi, doari, kisai pirin pel pwili wiahla oau nehn asai pirin pwili Ah iejda. 6 A kisai ne kidal pwa asai mour mering ne pwili Christ mehdi in Ah lohpwuhwo, pwa manman in dihp ipasai en pel johla mine, pwa kisai en johla liduhwoang dihp. 7 Pwa anjoau ma emen mehdi, ih kin jaldekla jang pehn manman in dihp. 8 Pwa ma kisai ne pwili Christ mehdi, kisai pwojon pwa kisai pirin pwili mour Ipoa. 9 Kisai kidal pwa Christ ne iejda jang mehdi, a Ih johla pirin pwuroahng mehdi. Mehdi johla ah manman pohn Ih. 10 Pwa Ih ne mehdi, Ih ne kalwehdi manman in dihp. Apkas Ih mohmohmourki Ah mour oang Koahs. 11 En pel doahroar kamwai. Kamwai en pel wiahki pwa kamwai ne pel mehdi oang nehn dihp, a ne mourda oang mour oang Koahs ki Christ Jesus.

12 Doari, dihp en johla pirin koaunda palwoaroamwai kan, apel kahrehioang kamwai en kapwaihahda anahn in pein injenamwai. 13 Kamwai en pel johpwa mweidoahng kijehn palwoaroamwaikan en wiahda dihp, ke kapwaihahda inoang juwed. A kamwai mweidoahng Koahs pein kamwai, doahroar armaj ma iejda jang mehdi oang mour, apel mweidoahng Koahs palwoaroamwai pwon pwa en wia mihn wihwia pwung. 14 Dihp en johla koaunda kamwai pwa kamwai ne johla mour pehn kojonned, apwen pehn en Koahs kalahngan.

Lidu in me Pwung

15 Doari, ken da? Kisai en wiahda dihp pwa kisai ne johla mine pehn kojonned, apwen pehn kalahngan en Koahs? Joah dauluhl! 16 Pwa mehlel kamwai ne kidal. Nehn amwai mweidoahng pein kamwai en wiahla lidu apel peikkoang emen, doari, mehlel kamwai ne lidu oang ma kamwai kin peikkoang — ma oang dihp, imwkihla mehdi ke oang peik, imwkihla pwung ipen Koahs. 17 A pwen kalahngan en Koahs, pwa anjoau kij kamwai wia lidu in dihp, a apkas kamwai kin peikkoang mehlel in padahk ma kamwai ne oaloa nehn mohngiongimwai kan. 18 Kamwai ne jaldek jang dihp apel ne wiahla lidu in pwung. 19 Ngoah doadoahkki lal moangoai pwa amwai mour pe jasihkei. Pwa anjoau kij kamwai mweidoahng pein kamwai en wiahla lidu in jamin, nauna, apel kapwaihahda inoang naunahkan. Doari, apkas kamwai uhdahn en mweidoahng pein kamwai pwa kamwai en wiahla lidu in pwung apel joarwihla.

20 Anjoauwo ma kamwai wia lidu in dihp, anjoauwa ma kamwai jaldekjang pwung. 21 Joangoan mwehu da kamwai ne oaloahjang amwai wiahda mehkan ma kamwai kin mehkki anjoaukije? Imwlahn mehpwiai mehdi! 22 A anjoaukije kamwai ne jaldekla jang dihp apel ne wiahla lidu in Koahs; imwlahn mehpwiai kamwai ne kajarwihoang Koahs amwai mour unjek apel imwlahn meohroj kamwai pirin anki mour joahsuk. 23 Pwa dupkoan dihp ioar mehdi; a en Koahs kijakij japan, ioar mour joahsuk ipen Christ Jesus asai Koaun.

7

Karajraj jang in Pwoapwoaud

1 Doari, rioai kan, kamwai uhdahn woahwoahki dahkij ngoah pirin pwa apkas, pwa kamwai kidal doahr kojonned: kojonned kin koaunda armaj nehn anjoauwo ma irai pe mohmohmour. 2 Me ioar oau karajpoa: nehn kojonned li pwoapwoaud men uhdahn pirin mine ipen pahioahu oaroain en woallo mour; a ma woallo mehdi liho pirin jaldek jang kojonneddo. 3 Doari, ma ih painkihla emen woal sohrohr nehn anjoauwo ma pahioahu pe mour, liho pirin adanki lihn kamwahl men; a ma pahioahu mehdi, liho pirin jaldekjang kojonneddo. Doari, ih johla pirin adanki lihn kamwahl ma ih painkihla emen woal sohrohr. 4 Rioai kan, ioar pel doahroar kamwai, kamwai ne mehdi jang Kojonneddo pwa kamwai ne wiahla kijehn palwoaroan Christ; apel anjoaukije kamwai ne pel wiahla nihn Christ ma iejda jang mehdi pwa kisai en mourki mour kaspoahoau oang Koahs. 5 Pwa anjoauwo ma kisai mour doahroar ahnpen armaj, inoang naunahkan ma Kojonneddo kin kamwoakidihda doadoahk in nehn palwoaroasai kan, joang ohroj ma kisai wiahda kin kahrehda mehdi. 6 A apkas, kisai jaldek jang Kojonneddo pwa nehn asai ne mehdi jang dahkij ma joalihdi kisai, kisai ne johla papah Koahs doahroar mour mering in kojonned ma ne insingdi, a doahroar in mour kapw in Ngenno.

Kojonned apel Dihp

7 *Doari, dahkij kisai en pwa, kojonneddo dihp oau? Joah dauluhl! Pwa ioar Kojonneddo ma kajalehioang ngoahi en kidal dahkij dihp. Ma Kojonneddo johpwa pwa, “Koah en johpwa noaroak,” doar ngoahi nen jehjoa pwa dahkij noaroak. 8 Kojonned oauwe kahrehioang dihp kamwoakidihda joangoan noaroak nauna ohroj nehn ngoahi, pwa ma joh Kojonneddo, dihp mehdi. 9 Mehjwa pein ngoah kin mourki likin kojonned, a nehn anjoauwo ma Kojonneddo indoa, dihp pel janjalda, 10 a ngoah ken mehdi. Doari, Kojonneddo ma uhdahn pirin wahdohng ngoahi mour, a ken kahrehioang ngoahi mehdi. 11 *Dihp kidalda ah anjoau mwehu, jang in Kojonneddo, dihp kapweipweidi ngoahi apel kojukdi ngoahi. 12 Doari, pein Kojonneddo ma joaroawi apel lalin kojonneddok pel joaroawi, pwung apel mwehu. 13 Imdoahr, me woahwoahki pwa mehkij mwehu kahrehioang ngoahi mehdi? Joah dauluhl! Jang in doadoahkki mehkij mwehu, dihp wahdohng ngoahi mehdi, pwa en kajalehda mehlel doahroar nauna in dihp. Doari, jang in Kojonneddo, dihp ne janjalda mehlel uhwen koalik in ah nauna.

Uhpene nehn Loaloasai kai

14 Kisai kidal pwa Kojonneddo mine in loapin ngen; a ngoah palwar oau, lidu oang dihp. 15 *Ngoah johpwa woahwoahki dahkij ngoah kin wia pwa ngoah johkin wia dahkij ma ngoah nimen wia, a ngoah kin wia dahkij ma ngoah kin naunahki. 16 Nehn oai kin wia dahkij ngoah johpwa nimen wia, me kin kajalehda oai kin pwungki pwungin Kojonneddo. 17 Doari, jaudi pein ngoahi ma kin wia me, a dihp ma kin mohmohmour nehn ngoahi. 18 Ngoah kidal pwa me mwehu johpwa mour nehn ngoahi, me woahwoahki doahroar ahnpen ngoahi armaj men. Pwa mihndahr ma ngoah nimen wiahda me mwehu, ngoah pwen johkak oang. 19 Ngoah johkin wiahda me mwehu ma ngoah kin nimen wia, a ngoah kin wiahda me nauna ma ngoah johpwa nimen wia. 20 Ma ngoah wia mehkij ma ngoah johkin nimen wia, me woahwoahki pwa audi ngoahi ma wihwia mehkije, a pwen dihp ma kin mohmohmour nehn ngoahi.

21 Doari, ngoah kidalda pwa joangoan koajoandihoauwe kin doadoahk ipoai: nehn anjoauwo ma ngoah kin nimen wia dahkij mwehu, mehkij nauna ioarroar doari ma ngoah kak pilda. 22 Loaloaihoa kin perenkihda kojonned in Koahs. 23 A ngoah kin kapang oau joangoan kojonned sohrohr ma kin doadoahk nehn palwoaroaioa — oau joangoan kojonned sohrohr ma kin uhwoang kojonneddo ma oai lamlam kin pwungki. Kojonned sohrohr oauwe kahrehng oai joaldi pehn kojonned in dihp ma kin doadoahk nehn palwoaroaioa. 24 Uhdahn armaj paijuwed men ngoahi! Inje ma pirin kapisla ngoahi jang nehn palwar oauwe ma kin kahlwahlahng ngoahi mehdi? 25 Kalahngan oang Koahs ma kin kapisla joanngoauwe ipen asai Koaun Jesus Christ!

Doari, pein ngoah, ngoah kak papah kojonned in Koahs janngoar nehn oai lamlam; a nehn ahnpen ngoahi armaj kin papah kojonned in dihp.

8

Mohmohmourki Ngenno

1 Doari, joh karia in irai kan ma kin minmin oang Christ Jesus nehn ahr mour. 2 Pwa kojonned in Ngenno, ma kin kahrehng kisai mour nehn asai minmin oang Christ Jesus, Ih ne kapisla ngoahi jang in kojonned in dihp apel mehdi. 3 Da ma kojonneddo johkak wia, pwa jang in jasihkei in armaj, Koahs ne wiahda. Ih kin kariahla dihp ipen armaj jang in Ah kadardo Nah Iehrojjo ma indoa in mwomwen armaj dipan men pwa en kajohla dihp. 4 Koahs wia me pwa iloak in pwungin Kojonneddo en pwoaida ipen kisai ok ma kin mourki mourin Ngenno, a jaudi in ahnpen armaj. 5 Pwa irai kan ma kin mourki doahroar ahnpen armaj, irai kin injinohki kapwaihahda ahnpen armaj. A irai kan ma kin mourki Ngenno, irai kin injinohki kapwaihahda dahkij Ngenno mwehuki. 6 Doari, mourki ahnpen armaj, kin imwla mehdi; a mourki mourin Ngenno imwla mour apel popohl. 7 Doari, armaj kan ma kin mourki mourin ahnpen armaj, kin wiahla imwinsihsihn Koahs, pwa irai johkin kapwaihahda kojonned in Koahs, pwa in mehlel irai johkak. 8 Irai kan ma kin kapwaihahda ahnpen armaj johkak kaperenda Koahs.

9 A kamwai johkin kapwaihahda ahnpen armaj nehn amwai mour; kamwai kin kapwaihahda dahkij Ngenno pwehng kamwai — ma ioar Ngenin Koahs kin mour loaloamwai kan. Armaj men ma Ngenin Koahs joah mine ipoa audi ih nihn Christ. 10 A ma Christ kin minmine nehn kamwai, mihnda ma palwoaroamwai kan pirin mehdi ki dihp, a Ngenno ioar amwai mour ki pwa amwai ne pwungla ipen Koahs. 11 *Ma Ngenin Koahs ma ioar kaiejda Jesus jang mehdi kin minmine loaloamwai kan, doari, Ih ma kaiejda Christ jang mehdi pirin pel kamourihda palwoaroamwai kan ma kak mehdi, ki Ngenno ma mine nehn kamwai.

12 Doari, rioai kan kisai anki pwukoa oau, a audi kisai en weweidki ahnpen armaj. 13 Pwa ma kamwai kin weweidki ahnpen armaj, kamwai pirin mehdi; a ma kamwai pirin kojukkihdi amwai wihwia nauna kan Ngenno, doari, kamwai pirin mourla. 14 Irai kan ma Ngenin Koahs kin kahlwa, ioar ma nihn Koahs jeri. 15 **Pwa Ngenno ma Koahs kioang kamwai johkin wiahki kamwai lidu apel kahrehng kamwai majpwehk; a Ngenno kin wiahki kamwai nihn Koahs. Apel jang in manman in Ngenno emenemen kisai kin poangpoang oang Koahs, “Joamoai, Joamoai.” 16 Ngenin Koahs kin oau oang ngenisai apel kadehdehda pwa kisai nihn Koahs jeri. 17 Nehn asai ne wiahla Nah, kisai pirin pwili paiki pai kan ma Ih neknekid oang Nah jerihkan, a kisai pirin pel pwili Christ paiki da ma Koahs neknekid oang Christ; pwa ma kisai pwili Christ loklok, doari, kisai pirin pel pwili Ih nehn Ah klohri.

Klohriho ma pirin Indoa

18 Ngoah kin lemleme pwa loklok kan ma kisai kin loklokki anjoau oauwe johpwa pahrekkoang dauluhl klohri ma pirin pwokdohng kisai. 19 Audoapoan loannge apel jampah ohroj kin joujowi anjoauwo ma Koahs pirin kajalehda Nah kan. 20 *Pwa wioapoan loannge apel jampah ne kipjang koajoandihpoa, jaudi jang in pein injenarai, a ki pwa koajoandihn Koahs. A mine koapwoarpwoar oauwe pwa 21 oau rehn audoapoan loannge apel jampah uhdahn pirin maioudahjang mour in liduhwoang mehdi, a pirin pwili nihn Koahs jerihkan nehn arai klohri jaldek. 22 Pwa kisai ne kidal pwa lel anjoau oauwe audoapoan loannge apel jampah ohroj kin weiweiroak, doahroar moadoak in noaisik. 23 *A jaudi audoapoan loannge apel jampah ohroj oardoari weiweiroak, pwa pel kisai oaloahdi Ngen Joarwiho ma wia sapin en Koahs kijakij kan, kisai pel weiweiroak loaloasai nehn asai joujowi anjoau ma Koahs pirin nainkihla kisai apel kamaiouwihda kisai. 24 Pwa asai koapwoarpwoar ma koamoaurla kisai; a ma kisai kin kapang dahkij kisai kin koapwoarpwoarki, doari, audi uhdahn koapwoarpwoar. Pwa inje kin koapwoarpwoarki mehkij ma ih kin kapang? 25 A ma kisai koapwoarpwoarki mehkij ma kisai kahjikkoar kapang, doari, kisai nen kanangmah apel joujowi.

26 Doahroar me, Ngen Joarwiho kin pel indoa jeuweje kisai nehn asai jasihkei. Pwa nehn asai kin jehjoa dahkij kisai pirin poaki, pein Ngenno kin kapkapki kisai ipen Koahs, in joangoan lal pwi ma kisai johkak kajalehda. 27 Doari, Koahs ma kidal doahr audoapoan mohngiongin armaj pel kidal doahr lemlemehn Ngenno; pwa Ngenno kin wiliandi *Nah armaj ngidngid poaki irai oang Koahs doahroar dahkij kupwuren Koahs.

28 Pwa kisai kidal pwa irai kan ma ipwilki Koahs apel poangpoangdohng Ah koajoandi, irai kin oaloa kemwehuparai jang Ipoa in joang ohroj. 29 Irai kan ma Koahs ne pilda, Ih pel kilelehdi irai pwa irai en doahrla Nah Iehrojjo pwa Nah Iehrojjo en wiahla mehjenihn peneinei koalik oau. 30 Doari, Koahs pangin irai kan ma Ih ne kasohrohrihla; iraihok ma Ih pangin, Ih koapwungla irai, Ih pel kalingihda irai ki Ah klohri.

Limpoak in Koahs ipen Jesus Christ

31 Doari, dahkij kisai kak sikoa nehn asai ne lelloang mehpwiai ohroj? Ma Koahs uhpali kisai, inje pirin pallan kisai? 32 Koahs johpwa joamwoaski Nah Iehrojjo, a Ih mweidla ki kisai ohroj! Ih kihdoahng kisai Nah Iehrojjo — doari, Ih joah pirin pel japankihoang kisai me ohroj? 33 Doari, inje ma pirin kadipoa nihn Koahs armaj kan ma ne pilpilda? Pein Koahs ma kin koajoanehdi apel kajalehda doahr arai pwungla Ipoa! 34 Inje ma pirin kariahla irai? Joh emen! Pwa Christ Jesus, Ih ma mehdi, apel Ih ma iejdahng mour apel kin minmine in loap moaun in Koahs, wijahu Ih kin ngidngid poaki kisai ipen Koahs! 35 Doari, inje ma kak kasohrohrihjang kisai limpoak in Christ? Loklok ke apwal, ke koaloklok ke duhpek, ke joamwoahmwoa, ke keper, ke mehdi? 36 *Doahroar ma Puk Joaroawi pwa:

“In Oadoammwen, kamai kin minmine nehn apwal in mehdi anjoau ohroj,

kamai doahr jihpw ma kin wijiklahng kojkojdi.”

37 Joah, pwa in joang pwiai ohroj, kisai ne kalwehdi ohroj jang in manman in Ih ma ipwilki kisai! 38 Pwa ngoah kidal in mehlel pwa johpwa mehkij kak kasohrohrihjang kisai Ah limpoak; joh mehdi ke mour, ke sohnloang kan, ke koaun apel manman sohrohr in nehnloannge kan, pel johpwa mehkij ma wihwia apkas ke pel pirin wiawi mwuhr, 39 pel johpwa mehkij pohnangin ke pehnangin jampah — mehlel johpwa mehkij nehn audoapoan loannge apel jampah ohroj kak kasohrohrihjang kisai limpoak in Koahs ma kisai anki ipen Christ Jesus asai Koaun.

9

Koahs apel Nah Armaj kan

1 Ngoah kin sikesik mehlel: ngoah nihn Christ apel ngoah johkin likamw. Ngen Joaroawi kin koaun oai poapoahm, a kin pel kadehdehng ngoahi pwa ngoah johpwa likamw 2 nehn oai sikoa uhwen koalik in oai injinjuwed! Ia uhwen moadoak poaspoas ma mine nehn mohngiongihoa! 3 Ngoah kakkoar pwa Koahs en kariahla ngoahi apel kasohrohrihla ngoahi jang Christ ki kijehn udukoaihoa apel insahihoa, 4 *mihn Israel kan. Koahs wiahkihla irai Nah jeri apel koajoanehdi pwa irai en pwili anki Ah klohri. Ih wiahdahng irai Ah Inoau Koalik kan apel kioang irai Kojonneddo. Irai anki joaroawi mehlel apel irai ne oaloa en Koahs inoau kan. 5 Irai ma kadaudok en jamasai koalik in mehjjok; a Christ, in palwar, pel wia kadaudokoarai. Christ, ma pel ioar Koahs ma koaunda me ohroj, kaping en aluhwoang Ih, Amen.

6 Ngoah johpwa siksikoa pwa en Koahs inoauwo johpwa pwoaida; pwa jaudi ohroj mihn Israel wia uhdahn nihn Koahs armaj. 7 *Pel jaudi ohroj kadaudokin Abraham pirin wia jerihn Koahs. Koahs pwehng Abraham, “Jang Isaac ioar pirin wiahla kadaudokoamw ma Ngoah inoaukihoang koawoa.” 8 Me woahwoahki pwa irai kan ma noaisikdi oang peneinei in Abraham jaudi irai jerihn Koahs; a irai ok ma noaisikdi oang nehn inoau in Koahs ioar wia Nah kadaudok mehlel kan. 9 *Pwa en Koahs inoauwo wiawihda in loapin lal pwiai: “Nehn anjoauwo ma Ngoah pirin pwurdo; a Sarah ne nainkihda jermwein men.”

10 Apel jaudi ioarroar mehpwiai. Pwa nihn Rebecca jermwein roahmenno pel pahpahki woal mennoar, ioar jamasai Isaac. 11-12 *Pwa koajoandihn Koaunno en pwoaida mehlel nehn pilpil in emen jerihok, Koahs pwehng Rebecca, “Min koalikko pirin papah min siksikko.” Ih pwa me mwohn ira noaisikdi, mwohn ira kahjikkoar wiahda mehkij mwehu ke mehkij nauna. Doari, en Koahs pilpilloauwe ne wiawihla jang in pein Ah koajoandi, jang in Ah pangin ira, jaudi pwa jang in mehkij ira wiahda. 13 *Doahroar dahkij Puk Joaroawi pwa, “Ngoah ipwilki Jacob, a Ngoah lioassoang Esau.”

14 Doari, dahkij kisai pirin pwa? Mwomwen pwa Koahs ma japahrek? Joah dauluhl! 15 *Pwa Ih pwehng Moses, “Ngoah kin kalahngan oang inje ma Ngoah nimen kalahngan oang, a Ngoah pel kin poakehla inje ma Ngoah kin nimen poakehla.” 16 Me ohroj wiawi jaudi anahn in armaj ke da ihr wia apwen jang in en Koahs kalahngan. 17 *Pwa nehn Puk Joaroawi, ih pwehng Pharaoh, “Ioar me kahrpoan Oai kajapwilda koawoa en nahmwarki pwa koah en kajalehda Oai manman, apel pwa Oadoaihoa en lohkjili wija ohroj nehn jampah.” 18 Doari, Koahs kin kalahngan oang irai ma Ih kin nimen kalahngan oang, a Ih kin pel kakoapsakaihla irai kan ma Ih kin nimen irai en koapsakaila.

En Koahs Lioas apel Kalahngan

19 Doari, emen kamwai kakkoar pwehng ngoahi, “Ma ioar doahr me, doari, amwda Koahs kak en kapwukoahki armaj mehkij? Pwa inje ma kak pallan koajoandihn Koahs?” 20 *Pwa inje koawoa, oai pirien, pwa koah en kak uhwoang Koahs? Ainpwoahs oau ma wiawihkihda pwirej, johkin pwehng armajjo ma wiahda, “Amwda koah ke wiahda ngoahi in joangoan mwomw oauwe?” 21 Doari, jounwia ainpwoahsso anki pwungin pilda joangoan pwirej da ma ih nimen doadoahkki; apel wiahda ainpwoahs riau jang in pwirej oau, oau en mwehu oang doadoahk kajampwalloar doari, a oau oang doadoahk in rehn ohroj.

22 Me pel doahroar mehlel in dahkij Koahs ne wiahda. Ih nimen kajalehda Ah lioas apel kalohkihjili Ah manman. Ioar mehwa Ih kanangmahkihoang irai kan ma ne minehla pehn Ah lioas, ma pirin kerpwihekla. 23 A Ih pel nimen kajalehda dirin Ah klohri, ma Ih ne kamwroahdi oang kisai ma ne minehla pehn Ah kalahngan, kisai kan ma Ih ne koaunopda en kioang Ah klohri. 24 Pwa ioar kisai ma Ih pangin, jaudi jang oar ipen mihn Jew kan, a pwen pel jang ipen mihn likinkan. 25 *Me ioar ma Ih pwa nehn Puk en Hosea:

“Armaj kan ma jaudi noai,

Ngoah pirin kahdanki irai, ‘Noai Armaj,’

Weiho ma Ngoah johpwa ipwilki,

Ngoah pirin kahdanki, ‘Oai Mwohn limpoak.’

26 *Apel wijahu oar ma Ngoah pwehng irai,

‘Jaudi noai armaj kamwai,’ irai pirin adanki nihn Koahs mourro jeri.”

27 *A Isaiah pel sikoa doahr Israel, “Mihnda ma armaj in Israel pel dir doahroar pikin oaroahr kan, a armaj jipid iparai pirin mourla; 28 pwa Koaunno pirin ken pispisinnoar kadeikda jampah.” 29 *Doahroar Isaiah ne sikoa mehj, “Ma Koaunno inenin Laplappo, johpwa luhwoahkihdi epwi kadaudokoasai, kisai pirin doahrla Sodom, kisai pel doahrla Gomorrah.”

Israel apel Rongmwehu

30 Doari, dahkij kisai pirin pwa? Apkas: mihn likinkan ma johkin jongjong in pwungla ipen Koahs, irai ne pwungla ipen Koahs jang in arai pwojon. 31 A mihn Israel kan kin raprapahki kojonned oau ma pirin kak koapwungla irai ipen Koahs, a irai johpwa kapangda. 32 A da joah ki? Pwa irai lemleme pwa irai kak pwungkihla arai wihwia a jaudi pwojon, irai pirin dipkelkel in “sakain kadipkelkello,” 33 *ma doahroar da Puk Joarwiho pwa:

“Kapang! Ngoah ne kihdihoang nehn Zion sakaihoau

ma pirin kahrehioang armaj dipkelkel,

sakaiho ma pirin kahrehioang irai kipla.

A emen ma pwojon ih, johpwa pirin injinjuwedla.”

10

1 Rioai kan, ia woahr oai mohngiong inoangki oai armaj kan en koamoaurla! Ia woahr oai kin kapkapki irai oang Koahs! 2 Ngoah kak kadehde doahr arai poadidi oang Koahs, a arai johpwa poadidihki pwung mehlello. 3 Pwa irai johpwa kidal allo ma Koahs kihdi pwa armaj en pwungla Ipoa. A irai kin jongjong en wiahda pein arai al; doari, irai johkin wud nehn al in en Koahs koajoandi en koapwungla irai mwohn Ih. 4 Pwa Christ indoa kadoarihla Kojonneddo pwa armaj ohroj ma pwojon en pwungla ipen Koahs.

Koamoaur oang Ohroj

5 *Moses insingehdi doahroar pwungla in armaj ipen Koahs jang in peikkoang Kojonneddo: “Armaj men ma kin kapwaihahda audoapoan Kojonneddo pirin mourkihla Kojonneddo.” 6 *Ioar me doahroar en Puk Joaroawi pwahki mwomwen pwungla ipen Koahs jang in pwojon: “Koah en joah pein lemleme, ‘Inje pirin indahla nehnloannge?’ (Me woahwoahki pwa en wahdihdo Christ). 7 Koah en joah pel pwa, ‘Inje pirin indihla pehn jampah?’ (Pwa en wahdahdo Christ jang mehdi).” 8 Doari, me ioar ih pwa:

“En Koahs padahk kin mine koaroannoang koawoa,

in oawoammwen apel nehn oamw mohngiong.”

Doari, apkas woahwoahki sikesik in pwojon ioar kisai kin padahkihwe. 9 Pwa ma koah kadehdehki in oawoammwen pwa Jesus ioar Koaun, apel pwojon nehn kapehdimwen pwa Koahs kaiejda Ih jang mehdi, doari, koah pirin mourla. 10 Pwa asai pwojon kin sapjang nehn kapehdisai kai, apel ioar me kisai kin pwungkihla ipen Koahs; asai kadehde kin sapjang in oawoasai kai, apel ioar kisai kin mourkihla. 11 *Puk Joaroawi pwa, “Emen ma kin pwojon Ih johpwa pirin injinjuwedla.” 12 Me kihpene armaj ohroj, pwa joh wikpijoang oau mine nehn pwungen mihn Jew kan apel mihn likin kan. Koahs, ioar emennoar doari ma Koaun in armaj ohroj ma kin kapaiahda armaj ohroj ma kin pangin Ih. 13 *Doahroar en Puk Joaroawi pwa: “Ohroj ma kin pangin oadoan Koaunno pirin mourla.”

14 Imdoahr irai en kak pangin Ih, ma irai joah pwojon? Apel ia mwomwen irai en pwojon ma irai joah rong padahkko? Apel imdoahr irai kak rong, ma joh emen pwehng irai? 15 *A ia mwomwen padahkko kak wiawi oang irai, ma joh jounpakair koadoaddoarlahng irai? Doahroar en Puk Joaroawi pwa: “Inenin ling apel mwehu asai kapang ehn jounpakair kan nehn ahr kin indoa wa Rongmwehu!” 16 *A jaudi irai ohroj oaloahda Rongmwehuwo. Pein Isaiah pwa, “Maing oai Koaun, inje kamehlele amai padahkko?” 17 Doari, pwojon kin injang in rong padahkko, apel rong padahkko kin injang in padahk in Christ.

18 *A ngoah pirin idoak: Mehlel pwa irai kahjikkoar rong padahkko? Irai ne rong — pwa Puk Joaroawi pwa,

“Ngilaraiok ne lelpijoang wija ohroj nehn jampah,

arai padahk kan ne kipehdi jampah pwon.”

19 *Ngoah pirin pel pwuroahng idoak: Imdoahr armaj in Israel, irai johpwa woahwoahki me? Doari, pein Moses ma sapin japoang:

“Ngoah pirin kaluwakihki kamwai armaj kan ma joh uhdahn arai wei,

ngoah pirin kalioasihki kamwai sohn wei pweipwei oauwe.”

20 *A Isaiah inenin johla mijik nehn ah pwa,

“Irai kan ma johpwa rapahki Ngoahi ioar kapangda Ngoahi,

Ngoah ne pwokkoang irai kan ma johpwa iddidoak Ngoahi.”

21 *A pid Israel ih pwa “Rehnnoau pwon Ngoah joujowi pwa Ngoah en kajamwo armaj japeik apel kahngohdi kan.”

11

En Koahs Mahk oang mihn Israel kan

1 *Doari, ngoah ken idoak: Imdoahr Koahs ne kerpwihla Nah armaj kan? Joah dauluhl! Pein ngoahi pel mihn Israel men jang in kadaudok in Abraham kijehn kadaudok in Benjamin. 2 Koahs johpwa kerpwihla Nah armaj kan ma Ih pilda jang in sapinno. Kamwai ne kidal dahkij Puk Joaroawi sikoa wija ma Elijah ngidngidkihoang Koahs en pallanda mihn Israel kan: 3 *“Maing oai Koaun, irai ne kojukdi nihmw joukohp kan apel ne koauwehla oamw pei joaroawi kan. Ngoahioar doari ma luhwoahdi, a irai pel jongjong en kojukdi ngoahi.” 4 *Doari, dahkij Koahs japoangki ih? “Ngoah neknekid oang Ngoah woal ijikid ma johkin pwongi kohs likamw Baal.” 5 Ioar pel doahr anjoaukije: Mine pwihn siksik oau ma Koahs ne pilda, jang in Ah kalahngan. 6 Ah pilpil oauwe sapjang in Ah kalahngan, jaudi jang in ahr wihwia. Pwa ma en Koahs pilpil kin sapjang in wihwiahn armaj, doari, en Koahs kalahngan audi kalahngan mehlel oau.

7 Doari, da? Armaj in Israel kan johpwa kapangda dahkij irai raprapahki. Pwihn siksikko ma Koahs pilda, ioar irai ma kapangda; iraihok likin koapsakaila, joah nimen rong poangpoang in Koahs. 8 *Doahroar en Puk Joaroawi pwa: “Koahs ma kakoapsakaihla mohngiongirai apel arai lamlam; oaroh lel rehnnoauwe, irai johkak kapang wija ke rong wija.” 9 *A David pel pwa,

“Arai kamdipw kan en wiahla lidipparai, irai en kipdi apel oaloa koalokpoarai!

10 Mijaraikan en rosla pwa irai en joah kapang wija;

a palwoaroarai en kojla pehn arai apwal kan anjoau ohroj.”

11 Doari, ngoah pel nimen idoak: Nehn anjoauwo ma mihn Jew kan dipkelkella, irai uhdahn mwomwla nehn arai kipdiho? Joah dauluhl! Nehn irai ne dipdahu, koamoaur pel lelloang mihn likin kan, pwa mihn Jew kan en luwakkihda. 12 Dipen mihn Jew kan ne kahrehioang jampah kapai koalik mehlel, apel nehn irai joamwoahmwoahki Ngenno kahrehioang mihn likin kan kapai koalik mehlel. Doari, ia woahr pai ma pirin mine ma mihn Jew kan ohroj pirin pwili japahldo!

Koamoaurlahn mihn Likin kan

13 Doari, apkas, ngoah siksikesikkoang kamwai mihn likin kan: oaroain oai pirin pwaijanki pwukoahn wahnpoaroan in mihn likin kan ngoah pirin kin juweiki doadoahk oauwe. 14 Dapwa ngoah pel kak wiahng kijehi mihn Jew kan en luwakkihda, apel koamoaurla epwi irai. 15 Pwa nehn irai ne kerpwiheklahu, jampah ne wiahla koampoakpen Koahs. Doari, a ia pirin doahr ma irai japahldo? Nen pirin doahr iejdahn armaj mehdi kan!

16 Ma kijehn lopwon in pilahwahioau kajarwi oang Koahs mijoa, doari, Koahs pirin anki lopwonno ohroj; apel ma koalohn suhkoa pas pirin kajarwihoang Koahs, doari, rahn suhkoahu pel en Koahs. 17 Epwi rahn suhkoa olip ma apwalihek mwehu ne sipwjang, a rahn suhkoa olip in nehn woallo sohrohr pas ma wud wiliandi. Kamwai mihn likin kan, kamwai doahroar rahn suhkoa olip in nehn woallohu, a apkas, kamwai pel pwili anki en mihn Jew arai mour sihkei in loapin ngen. 18 Ioar mehwa kahrehda kamwai joah mwamwahlki irai kan ma doahr rahkan ma ne sipwjang. Ia mwomwen amwai pirin kak juweiki kamwai? Kamwai doahr rahn suhkoa pas, kamwai joah kamouri koalohwoahu — a koalohwoahu ma kamouri kamwai.

19 A koah pirin pwa, “Eh, a rah kan ne sipwjang pwa en minehda dohioai.” 20 Mehlel oau! Irai ne sipwjang pwa joh arai pwojon, a kamwai minminehr pwa kamwai pwojon. A kamwai joah juweiki, a kamwai en mijik. 21 Koahs johpwa koamoaurihla mihn Jew kan, ma doahr rahn suhkoa mehlel. Doari, imdoahr, kamwai lemleme pwa Ih pirin koamoaurihla kamwai? 22 Doari, nehn joang oauwe kisai ne kak woahwoahki uhwen en Koahs kadek apel uhwen Ah kadeik apwal. Ih kin wia Ah kadeik apwal oang irai kan ma ne japwungla, a kadek oang kamwai — ma kamwai pirin pwilpwilihoar Ah kadek. Pwa ma kamwai johpwa, kamwai pirin pel kasohrohrjang. 23 Apel ma mihn Jew kan kerpwihla arai joahpwojon, irai pirin pel pwuroahng nehn wijahuwoar ma irai mine mehj, pwa Koahs ma kak kajpahlihdo irai. 24 Kamwai mihn likin kan, kamwai doahr rahn suhkoa olip in nehn woallo pas ma ne sipwjang, a ne pel kapaspassoang in suhkoa olip pas ma apwalihek mwehu, in joangoan mwoakid ma pein suhkoa kan johkin wia. Mihn Jew kan doahr suhkoa olip pas ma apwalihek mwehu. Doari, ih pirin inenin moangoai pwa Koahs en kapwurihoang in suhkoahu rahn suhkoa pwiai ma ne sipwjang.

En Koahs Kalahngan oang Armaj Ohroj

25 Rioai kan, mine mehlel rir oau ma ngoah nimen kamwai en pel kidal, ih iroahdihjang kamwai amwai lemleme doahr amwai loalkoang. Doari, ioar me: Koapsakailahn mihn Israel-ok jehpirin allaluhlahr, a Ih pirin kolkol oaroh lel uhwen dirin mihn likin kan ma ne kileldi pirin wiahla nihn Koahs. 26 *Ioar doahr en mihn Israel kan ohroj ahr pirin mourla. En Puk Joaroawi pwa:

“Jounkoamoaurro pirin indoahjang Zion,

apel kihjang joang nauna ohroj ipen kadaudok in Jacob.

27 *Ngoah pirin wiahng irai Inoau Koalikkoauwe,

nehn Oai pirin lapwadda diparai kan.”

28 Mihn Jew kan ne wiahla imwinsihsihn Koahs ki kamwai mihn likin kan, jang in arai joah oaloahda Rongmwehuwo. A ki en Koahs pilpil, Ih ipwilki irai ki jamarai mehjjok. 29 Pwa Koahs johkin ukudla Ah lamlam oang inje Ih pilda apel kapaida. 30 A doahr kamwai mihn likin kan, kamwai johkin peikkoang Koahs mehjwa; a apkas kamwai ne oaloa en Koahs kalahngan pwa mihn Jew kan japeik. 31 Pel doahroar jang in kalahnganno ma kamwai ne oaloa, mihn Jew kan kin japeik oang Koahs anjoau oauwe, pwa irai en pel kak oaloa kalahngan en Koahs apkas. 32 Pwa Koahs ne joalihdi armaj ohroj jang in ahr japeik, pwa en kak kajalehng irai ohroj Ah kalahngan.

Kaping oang Koahs

33 *Ia woahr koalikin en Koahs kapai kan! Ia uhwen loalin Ah erpis apel kupwurkoang! Inje ma kak kawoahwoahda Ah koajoandihkan? Inje kak woahwoahki Ah wihwia kan? 34 *Doahroar en Puk Joaroawi pwa:

“Inje ma kidal kupwuren Koaunno?

Inje ma kak kaweid Ih?

35 *Inje ma ne kioang Ih mehkij,

pwa Ih en kak dupukkoang?”

36 *Pwa Ih ma wiahda me ohroj apel joang ohroj kin minehki Ih apel ki Ih. Klohri en aluhwoang Koahs jang apkas apel allaluhla. Amen.

12

Mour nehn Doadoahk oang Koahs

1 Rioai kan, jang in en Koahs kalahngan dir oang kisai, ngoah wia poakpoak ngidngid oau oang kamwai: kamwai mweidla palwoaroamwai kan en wiahla meiroang mour, ma joaroawi apel kapiren oang Koahs, me ioar joangoan joaroawi mehlelwa ma kamwai en wia. 2 Kamwai joah kahlmoangi wihwia kan en jampah oauwe, a kamwai mweidoahng Koahs en kawiliakapwihla loaloamwai nehn Ah en ukudla amwai lamlam unjek. Doari, kamwai pirin kidalda kupwuren Koahs, dahkij mwehu apel dahkij ma Ih perenki apel dahkij ma unjek.

3 Jang in en Koahs kijakij kapai oang ngoahi, ngoah pwehng kamwai ohroj: kamwai joah lemleme pwa kamwai laplap jang da ma koanoahng. A kamwai en kin aksiksik nehn amwai lemleme pein kamwai: apel emenemen en kajkajawi pein ih doahroar uhwen pwojon ma Koahs kioang. 4 *Koakon dir mine nehn palwar oau, a koakon pwiai ohroj johpwa doahroauwoar nehn arai doadoahk. 5 Pel doahroar kisai, mihnda ma kisai pel dir, a kisai wia palwar oauwoar ipen Christ, a kisai ohroj kin paspene doahroar koakon sohrohr kan nehn palwar oau. 6 *Doari, kisai en doadoahkki asai kijakij kan ma wikpijoang in joangoan doadoahk kan ma koanoahng kalahnganno ma Koahs kioang kisai. Ma kisai pwaijanki lohkihjili en Koahs lal, doari, kisai wia uhwen ma koanoahng pwojonno ma kisai anki. 7 Ma kisai pwaijanki doadoahk in papah, a kisai uhdahn papah. Ma jounpadahk, a kisai uhdahn padahk. 8 Ma kisai pwaijanki doadoahk in kangoange armaj kan, a kisai uhdahn wia. Emen ma kin kijkijoahki armaj mehkij ma ah, ih uhdahn wia in japan. Ma emen mine ah manman in koaun, ih uhdahn doadoahk koalik. Ma emen ma kin kadek oang armaj kan, ih uhdahn perenki kapwaihahda.

9 Doari, amwai limpoak en uhdahn mehlel. Kamwai lioassoang me nauna, a soangsoangdi oang me mwehu kan. 10 Kamwai limpoakpene doahroar limpoak in joauloang; a kamwai en ngoangki woaunki emenemen. 11 Kamwai pwoarjek oang amwai doadoahk, a joah dangahnga. Kamwai poadidi oang papah Koaunno jang nehn kapehdimwaikan unjek. 12 Amwai koapwoarpwoar en kaperenihda kamwai; kamwai kanangmahioang nehn anjoau in amwai apwal kan; kamwai kapkap anjoau ohroj. 13 Kamwai kijkijoahki amwai dipwjoau kan *riamwai joauloang joamwoahmwoa kan, apel kajamwo mihn keiruhkan.

14 *Poaki Koahs en kapaiahda irai kan ma kin koalkoa kamwai; doari, kamwai poaki Ih pwa en kapaiahda irai, a joah kariahla irai. 15 Kamwai pwili peren ipen irai ma kin perperen kan, apel pwili joang ipen irai kan ma kin joang. 16 *Kamwai kajampwalki armaj ohroj. Kamwai joah aklaplap; a kamwai oauwoang armaj siksik kan. Kamwai joah pel akloalkoang.

17 Ma emen wiahng kamwai nauna, joah dupukkihoang me nauna. Kamwai engdehn in kapwaihahda joang mwehu kan ma armaj ohroj kin pwungki. 18 Kamwai wia uhwen amwai kak pwa kamwai en anki moaloailoai ipen armaj ohroj. 19 *Doari, rioai kan, kamwai joah ikih, a kamwai mweidoahng en Koahs lioas en doadoahk. Pwa Puk Joaroawi pwa, “Koaunno pwa, Ngoah ma pirin ikih, Ngoah ma pirin kajpahli.” 20 *A Puk Joaroawi pel pwa, “Ma oamw imwinsihsi kan nimen mwingehda, kamwinge; ma irai nimen nimpilda, kanimpili irai; pwa ma koah pirin wia me, koah pirin inenin kamehkihda irai mehlel, doahroar mwoluj pwideng pohn moangoarai.” 21 Doari, joah mweidoahng me nauna en kalwehdi koawoa, a oamw mwehu en kalwehdi me nauna.

13

Pwukoa kan oang Koaun in Wei kan

1 Armaj ohroj anahne peikkoang koaun in wei kan, pwa joh koaun mine ma Koahs joah mweidoahng, apel irai ma anki pwukoahn koaun pilpilloang ahr pwukoa jang Koahs. 2 Emen ma uhwoang koaun in wei kan, ne uhwoangda dahkij Koahs ne koajoanehdi; a emen ma uhwoang en Koahs koajoandi pirin oaloa koalokpoa. 3 Pwa koaun in wei kan johpwa kamjik oang ihr ma kin wia me pwung, apwen kamjik oang ihr ma kin wia japwung. Koah nimen johpwa mijik pwihn in koaunnok nehn oamw mour? Wia mehkan ma pwung, ah ihr nen woaunki koawoa, 4 pwa koaunnok papah Koahs, koadoahkoa kemwehupasai jang Koahs. A ma koah wia japwung, uhdahn koah en mijik koaunnok, pwa ihr anki manman in kioang koalokpoamw. Irai nihn Koahs sohn papah kan anki pwukoahn koalkoa ihr ma wia me japwung. 5 Jangin kahrpoahioauwe, kisai anahne peikkoang koaunnok, audi ioarroar pwa kisai en joah oaloa koaloklok jang Koahs, ah pel wia iren poapoahm mwehu.

6 *Ioar kahrpoahwa kamwai dopdop daksis pwa koaun in wei kan doadoahk oang Koahs nehn irai kapwaihahda arai pwukoa kan.

7 Doari, dupukla amwai pwaipwanid ok oang koaunnok; dupuk joangjoangoan daksis kan, apel kajalehda woaun apel wahu oang irai ma koanoahng.

Pwukoa oang Emenemen

8 Johpwa pwaipwanid oang emen — ioarroar pwukoahwa kamwai anki, kamwai en ipwilki emenemen. Inje ma wia me ne kapwaihahda Kojonneddo.

9 *Kojonneddo pwa, “Joah kamwahl. Joah kojukdi armaj. Joah pirap. Joah noaroak juwed.” Me passoang epwi kojonneddok doahroar me ne kapaspene nehn Kojonned oauwe: “Ipwilki mihn ipoamw doahroar oamw ipwilki pein koawoa.” 10 Ma koah ipwilki epwi armaj, koah nen johkak wia nauna oang irai; koah en ipwil ioar doahr oamw en kapwaihahda Kojonneddo unjek.

11 Kamwai uhdahn pirin wia me, pwa kamwai kidal anjoau wa ma kamwai en pwohrda jang amwai moair. Pwa anjoau in asai mourla ne koaroandohng kisai, koaroanjang anjoauwo ma kisai sapin pwojonla. 12 Pwa inpwong enkennoar roj, inrehn enkennoar lel. Doar kihjang oamw siahk rosroskan doahr oamw kin kihjang oamw likkoau pwirej, a koah en likkoau in mahwinki mour pwung. 13 Kisai en kamwkamwoakid kisai in wioapoa ma koanoahng, doahroar armaj ma kin mourki maram — joh jakjakau ke kamwahl, joh siahk juwed ke jamin, joh pei ke pihrin. 14 Mehwa kamwai en wia ioar likkoaukihda mour in Koaun Jesus Christ. Ah joah injinohki kapwaihahda amwai inoang nauna kan.

14

Joah Kadeik Emen

1 *Kajamwo ohroj joauloang ma jasihkei nehn ahr pwojon, ah joah akmaikihoang irai da arai leme pwa pwung ke japwung. 2 Epwi armaj kin kamehlele pwa armaj kak kang me ohroj. A epwi joauloang ma anki kapehd jasihkei kin kakkoar kang wehnsuhkoahr doari. 3 Irai ma kak kang joang ohroj en joah koauwe ihr ma johkak. Apel oang ihr ma kin kanngoar wehnsuhkoa, en joah kajawi ihr ma kin kang joang ohroj, pwa Koahs ne kajamwo ihr. 4 Inje koah en kajawi nihn emen sohn doadoahk? Pein arai koaun pirin kadeik pwa ma arai doadoahk pwoaida ke joah. Pwa jang in en Koaunno jauwaj, arai pirin uhkihda en Koaunno jauwaj.

5 Epwi armaj kin leme pwa minehr rehn oau kajampwal jang epwi rehn, ah epwi kin leme pwa ohroj rehn doahroauwoar. Emenemen kisai en koajoanehdi soang asai lamlam.

6 Ihr ma kin kajampwalki rehn oau ma ihr kasohrohrihla, pwa ihr en woaunki Koaunno. Ihr ma kin kang mwinge joah lipilpil kin wia me pwa en woaunki Koaunno, in ahr kin kajpahl kalahngan oang Koahs mwohn ahr mwinge. A pel ihr ma johkin kang epwi joangoan mwinge pel pwili nimen kapnga Koaunno in ahr kin kapingkalahngan oang Koahs. 7 Pwa kisai johpwa mourki pein kisai ke mehkihdi pein kisai. 8 Ma kisai mour, kisai mourki Koaunno. A ma kisai mehdi, kisai mehdihki Koaunno. Doari mihnda ma kisai mour ke mehdi, kisai nihn Koaunno. 9 Christ mehdi apel iejda pwa Ih en wiahla Koaun en irai kan ma mour apel irai kan ma ne mehdi.

10 *Doar amwda koah ken koapwungi epwi armaj? Da kahrehda koah kin lioassoang epwi joauloang? Kisai ohroj pirin uhda mwohn mwoalen koapwung laplap en Koahs. 11 *Pwa ne insingdi nehn Puk Joaroawi,

“Koaunno pwa, ‘Nehn Oai wia Koahs mourwa,

ohroj pirin poadpwomwla Mwohioa,

apel ohroj pirin kadehde pwa Ngoah ioar Koahs.’ ”

12 Emenemen kisai ohroj pirin kadehde oang Koahs asai wihwia kan.

Joah Kadipkelkeli Emen

13 Doar kisai en doari kadeiki emenemen. Pilda pwa koawoa en mourki mour oau ma jehpirin kahrehda joauloangmen en dipkelkel ke kippoang nehn dihp. 14 Oai minmin oang Koaun Jesus kin kahrehng ngoahi en kidal pwa johpwa mehkij mine ma jamin; a ma emen kin lemleme pwa mehkij jamin, doari, mehkijjo jamin oang pein ih. 15 Ma koah kainjinjuwedihla epwi rioamw kan jangin da koah kang, doari koah ne johla mohmohmourki limpoak. Joah mweidoahng da koah kang en koauwehla emen ma Christ mehkihdi. 16 Joah mweidoahng pwa mehkan ma kamwai wiahki pwa mwehu en wia mehkij ma nauna 17 Pwa wein Koahs johpwa pid mwinge apel pil, a ih pid pwung, moaloailoai, apel peren ma Ngen Joaroawi kihdoa. 18 Ma koah papah Christ in mwommwoauwe, koah nen kaperenihda Koahs, ah epwi nen pel pwungki koawoa. 19 Doari, kisai engdehnki me ohroj ma nen wahdohng kisai moaloailoai apel en kasihkei emenemen kisai 20 Joah koauwehla da Koahs ne wiahda ki mwingehkan. Kisai kak kang mwinge ohroj, a japwung kang mehkij ma pirin kahrehioang epwi joauloang en kipdihoang nehn dihp. 21 Doari, me mwehu wa me: joah kang uduk, ke nim wain, ke wiahda mehkij ma pirin kahrehng riamwai joauloang en kipdi oang nehn dihp. 22 Doari, koah kolkol oar da koah kamehlele pid iroa oauwe, nehn pwungen koawoa apel Koahs. Meid pai ih ma johkin poahm ma ih japwung nehn ah wia mehkij ma ih kajawi pwa pwung!

23 A ma ih peikajalki da ih kang, Koahs pirin kadeikda ih, pwa ah wihwia kan johpwa poahjoankihda pwojon. Pwa joang ohroj ma johkin poahjoankihda pwojon, ioar dihp.

15

Kadeke Epwi Sohrohr Jaudi Kamwaihoar Doari

1 Kisai ma sihkei nehn pwojon Christ anahne jeuweje irai ma jasihkei in wa arai kasoausoau ok. Kisai en joah kadeke pein kisai. 2 Kisai ohroj anahne jeuweje epwi oang kemwehuparai, pwa en kasihkeila irai nehn pwojon. 3 *Pwa Christ pel johpwa kadeke pein Ih. Puk Joaroawi pwehng kisai, “Nehn irai koauwe Koah irai ne pel koauwe Ngoahi.” 4 Joang ohroj insingdi nehn Puk Joaroawi insingdi pwa en kaweid kisai pwa kisai en anki koapwoarpwoar jang in kanangmah apel kasihkei ma Puk Joaroawi kioang kisai. 5 Mweidoahng Koahs, ma kin kihda kanangmah apel kasihkei en jeuweje kamwai en anki lamlam oauwoar nehn pwungamwai kan nehn amwai kahlmoangi Christ Jesus. 6 Pwa kamwai ohroj en oaukihpene ngil oauwoar, kapngahki Koahs, Jemen asai Koaun Jesus Christ.

Rongmwehu oang mihn Likin kan

7 Doar kamwai kajamwo ohroj irai doahr en Christ ne kajamwo kamwai pwa en kioang Koahs klohri. 8 Ngoah pwehng kamwai pwa en Christ mour in papah wia mihn kasman oang mihn Jew kan, en kajalehioang irai pwa Koahs loalpwoas, en kapwaihahda Ah inoau oang ahr papah kan mehj. 9 *Ih pel indoa pwa mihn likin kan en pel kapnga Koahs ki Ah kalahngan.

Ma doahr Puk Joaroawi pwa:

“Doar ngoah pirin kapnga Koah nehn pwungen mihn likin kan;

Ngoah pirin koaul kapnga Oadoammwen.”

10 *Ih pel pwa,

“Kamwai mihn likin kan, pwili nihn Koahs armaj koaul perperen.”

11 *Pel pwuroahng,

“Kapnga Koaunno, ohroj kamwai mihn likin kan;

Kapnga Ih, kamwai ohroj sohn jampah.”

12 *Isaiah pel pwa nehn Puk Joaroawi,

“Kainekin Jesse pirin pwarda,

A Ih pirin koaun mihn likin kan.

Irai pirin kioang arai koapwoarpwoar Ipoa.”

13 Mweidoahng Koahs, ma poahjoan en koapwoarpwoar, en audohkihla kamwai peren apel moaloailoai unjek pwa kamwai pwojon Ih; doar amwai koapwoarpwoar pirin koalkoalikla jang manman in Ngen Joaroawi.

Kahrpoan en Paul ah Insing Sihkei nehn Kijilikoau oauwe

14 Rioai woal apel lihkan, ngoah kamehlele in mehlel pwa kamwai audohdki me mwehu, pwa kamwai anki loalkoang ohroj, apel pwa kamwai kin kak kaweidki iroahpwiai nehn pwungamwaikan. 15 A nehn kijilikoau kije ngoah ngil sihkeikihoang kamwai iroahpwi ma ngoah nimen kasmankihoang kamwai, ngoah ngil sihkei oang kamwai ki jang in kalahngan oau ma Koahs kioang ngoahi 16 en wia jounpapah men jang Christ Jesus oang kamwai mihn likin kan. Ngoah wahdohng kamwai Rongmwehu pwa kamwai en wiahla meiroang oau ma warroang Koahs, ma kajarwihoang Ih jang Ngen Joaroawi. 17 Doari, nehn oai minmin oang Christ Jesus, ngoah kak lehmwsikki oai wia sohn doadoahk men oang Koahs. 18 Ngoah pirin ngil sihkeiki apel sikoa en Christ ne kahrehng mihn likin kan en peikkoang Koahs. Christ mweidoahng pwa joanngoauwe en wiawi jang in sikesik ke wihwia, 19 jang in manman kapwuriamwei apel jang in manman in Ngenin Koahs. Doari, jang oai jeijeiloak jang Jerusalem lel Illyricum, ngoah ne kalohki in unjek Rongmwehu in Christ. 20 Oai anahn anjoau ohroj ngoah en kalohki Rongmwehu oang wija kan ma kahjikkoar rong oadoan Christ, a audi wijahkij ma emen jounpadahk ne kouda mwomwohdjohioau. 21 *A ma doahr Puk Joarwiho ne pwa,

“Ihr ma kahjikkoar rong sikesikin Ih pirin kapang,

apel ihr ma kahjikkoar rong pirin woahwoahki.”

En Paul Koajoandi en Paj ipen mihn Rome

22 *A ioar, anjoau dir, ngoah ne kainoapwdihjang oai en paj ipamwai. 23 A apkas oai doadoahk nehn wijahpwiai ne doarihdi, doar mwerin johnpar dirin joujou, ngoah peren, kajik oai pirin suhwoang kamwai, 24 ngoah koapwoarpwoarki pwa nen pwoaida apkas. Ngoah nimen suhwoang kamwai nehn oai pirin jeiloakla Spain, a kamwai en pel jeuweje ngoahi nehn oai jeiloakke, mwerin oai ne perenkihda oai paj ipamwai 25 *Doar mwohn oai alwe, ngoah anahne jeiloaklahng Jerusalem pwa ngoah en jeuweje *joauloanngok. 26 Mwomwohdjohn Macedonia apel Achaia ne kihpene meiroang oau oang †joauloang joamwoahmwoahk nehn Jerusalem. 27 *Koajoandihn meiroang oauwo pein arai; a in mehlel, irai anki pwukoa in jeuweje irai joamwoahmwoa kan nehn pwungen nihn Koahs armaj in Jerusalem. Nehn en mihn Jew-ok oaukihoang irai mihn likin kan kapai en Ngen Joaroawi, mihn likin kan anahne doadoahkki arai kapai kan en jeuweje mihn Jew-ok. 28 Nehn oai pirin kadoarihla pwukoahioauwe apel wahlahng irai mwani ohroj me rikrikpene oang irai, ngoah pirin jeiloakla Spain apel paj ipamwai nehn oai jeijeiloakla. 29 Nehn oai pirin lelwe ipamwai, ngoah kidal pwa ngoah nen lelwe pwilihkihwe kapai unjek en Christ.

30 Rioai kan, ngoah poaki ipamwai in ngoang in oadoan asai Koaun Jesus Christ, apel jang in limpoak ma Ngen Joarwiho kin kihdoa, pwa kamwai en pwili kapkapki ngoahi ipen Koahs anjoau ohroj. 31 Kapkapki pwa ngoahi en jilajil mwehu jang irai ma joah pwojon kan nehn Judea apel kapkapki pwa oai doadoahk in kalohki Rongmwehu en warroang ‡nihn Koahs armaj kan nehn Jerusalem. 32 Doari, ma ioar kupwuren Koahs, a ngoah pirin lelwe ipamwai nehn oai nen dirkihla peren apel perenki asai suhpene kainjenmwahu. 33 Koahs, ma kioang kisai moaloailoai oauwe, en pwilpwili kamwai ohroj. Amen.

16

En Paul Rahnmwahu

1 Ngoah nimen kapehje oang kamwai riasai joauloang Phoebe, ma wia sohn doadoahk men nehn mwomwohdjohn Cenchreae. 2 Kajamwo ih in oadoan Koaunno pwa ih warroang woaun nehn pwungen *nihn Koahs armaj. Jeuwejehki ih joang ohroj ih anahne, pwa ih ne jeuwejehla dir, pwilihki ngoahi. 3 *Oai rahnmwahu oang Priscilla apel Aquila, pwilihki ioangoai sohn doadoahk kan nehn doadoahkin Christ Jesus. 4 Anjoau kij ira mweidla ara mour ki ngoahi. Ngoah apel pwilihki mwomwohdjohn mihn likinnok ohroj kapingkalahngan koalik oang ira. 5 Oai pel rahnmwahu oang sohn mwomwohdjohk ma kin suhpene nehn umwarahu.

Oai rahnmwahu oang oai pirien Epaenetus, ih ioar sapin armaj ma pwojonla Christ nehn wein Asia. 6 Oai rahnmwahu oang Mary, ma inenin doadoahk koalik oang kamwai. 7 Oai rahnmwahu oang Andronicus apel Junia, ioangoai mihn Jew, ma pwili ngoahi joaldi nehn kalpwuhj; ara pwanah inenin janjal mwehu nehn pwungen wahnpoaroannok, a ara pel pwojonla Christ mwohn ngoahi.

8 Oai rahnmwahu oang Ampliatus, oai pirien in oadoan Koaunno. 9 Oai rahnmwahu oang Urbanus, ioangoai sohn doadoahk oang Christ, pwilihki Stachys, oai pirien kajampwal. 10 Oai rahnmwahu oang Apelles, woal men ma loalpwoas oang Christ ma ne pel janjal mwehu. A pel kioang oai rahnmwahu oang joauloanngok nehn en Aristobulus wijahu. 11 Oai rahnmwahu oang Herodion, ioangoai mihn Jew. Oai rahnmwahu oang joauloanngok nehn en Narcissus wijahu.

12 Kioang oai rahnmwahu oang Tryphaena apel Tryphosa, nihn Koaunno sohn doadoahk, pel oang oai pirien kajampwal Persis, ma inenin doadoahk koalik oang Koaunno. 13 *Oai rahnmwahu oang Rufus, ma Koaunno ne pilda pwa en papah Ih, pel ah nohnohu, ma wiahki ngoahi doahr nah. 14 Kioang oai rahnmwahu oang Asyncritus, Phlegon, Hermes, Patrobas, Hermas, apel oang ohroj riasai joauloang kan iparai. 15 Kioang oai rahnmwahu oang Philologus, Julia, Nereus apel riah li, apel oang Olympas pwilihki ohroj †nihn Koahs armaj ma mine iparai.

16 Kamwai rahnmwahukihpene misik joaroawi.‡ Ohroj mwomwohdjo en Christ kadarwe arai rahnmwahu.

Kadoarihekdihn en Paul Kaweid

17 Ngoah kangoangehki kamwai, rioai joauloang kan: kapang ihr ma kin kahrehda liaksohrohr apel koauwe en joauloang kan pwojon nehn ahr padahki iroahpwi ma uhwoang padahk ma kisai ne oaloahdi. Joah passoang irai! 18 Joangoan armaj pwiai johkin papah Christ, asai Koaun; irai papah pein injenarai. Jang in mwomwen loalkoangin arai lal apel ling in arai sikesik irai kin widingehdi armaj pwung kan. 19 Armaj ohroj kidal doahr amwai kin poadidihoang Rongmwehu in Koahs. Me kahrehng ngoahi peren koalik. Ngoah nimen kamwai en loalkoangki amwai siahk mwehu kan nehn amwai wia me pwung apel anki mwakelkel jang japwung ohroj. 20 In anjoau mwosmwos, Koahs in moaloailoai pirin kamwisihdi Jehsen pehn ehmwaikan.

Kalahngan en asai Koaun Jesus en pwilpwili kamwai.

21 *Timothy, ioangoai sohn doadoahk, kadar ah rahnmwahu, pel jang Lucius, Jason, apel Sosipater, ioangoai mihn Jew pwi.

22 Ngoah, Tertius, ma insinsinge nihn Paul kijilikoau oauwe, pel kadar oai rahnmwahu, nehn oai pel wia nihn Koaunno armaj.

23 *Gaius pel pwa kajilel oang kamwai. Ih umwanki ummwo ngoah mine loaloa, ma mwomwohdjohu kin pel pokonpene loaloa. Erastus, jounkankid in kahnihmmwo, kadar oang kamwai ah rahnmwahu, pel jang riasai joauloang Quartus.

24 [Kalahngan en asai Koaun Jesus Christ en pwilpwili kamwai ohroj. Amen.]

Kadoarihekdihn Kapkap in Kaping

25 Kisai kapnga Koahs, kioang Ih klohri! Ih ioar kak kasoangehdi kamwai nehn amwai pwojon, jang in Rongmwehu in Jesus Christ ma ngoah kin padahki apel jang in janjalda in me mehlel ma johpwa janjal anjoau woaroai jang ohmehj. 26 Doari, mehlel oauwe ne janjal jang nehn pukin joukohppok; apel jang in mahjan in Koahs poaspoas; mehlel oauwe pel janjal oang sohn wei kan ohroj, pwa irai ohroj en pwojonla apel peik oang Koahs.

27 Klohri ma joh imwin en inlahng Koahs ma kalahpwuk anki loalkoang unjek in me ohroj, in oadoan Jesus Christ! Amen.

* 1:7 Nah armaj ke armaj joaroawi

* 1:13 Wih 19:21

* 1:16 Mark 8:38

* 1:17 Hab 2:4

* 1:21 Eph 4:17,18

* 1:23 Deut 4:16-18

* 2:1 Math 7:1; Luke 6:37

* 2:6 Psa 62:12; LP 24:12

* 2:11 Deut 10:17

* 2:24 Isa 52:5

* 2:29 Deut 30:6

* 3:4 Psa 51:4

* 3:10 Psa 14:1-3; 53:1-3

* 3:13 Psa 5:9; Psa 140:3

* 3:14 Psa 10:7

* 3:15 Isa 59:7,8

* 3:18 Psa 36:1

* 3:20 Psa 143:2; Gal 2:16

* 3:22 Gal 2:16

* 3:30 Deut 6:4; Gal 3:20

* 4:3 Gen 15:6; Gal 3:6

* 4:7 Psa 32:1,2

* 4:11 Gen 17:10

* 4:13 Gen 17:4-6; 22:17,18; Gal 3:29

* 4:14 Gal 3:18

* 4:15 Kojonneddo kin kajalehioang armaj en Koahs lioas. Koahs lioas pwa armaj johkin kapwaihahda Ah Kojonned ohroj.

* 4:16 Gal 3:7

* 4:17 Gen 17:5

* 4:18 Gen 15:5

* 4:19 Gen 17:17

* 4:25 Isa 53:4,5

* 5:12 Gen 3:6

* 6:4 Col 2:12

* 7:7 Exo 20:17; Deut 5:21

* 7:11 Gen 3:13

* 7:15 Gal 5:17

* 8:11 1Cor 3:16

* 8:15 Gal 4:5-7

* 8:15 Mark 14:36; Gal 4:6

* 8:20 Gen 3:17-19

* 8:23 2Cor 5:2-4

* 8:27 Nah armaj ke armaj joaroawi.

* 8:36 Psa 44:22

* 9:4 Exo 4:22

* 9:7 Gen 21:12

* 9:9 Gen 18:10

* 9:11-12 Gen 25:23

* 9:13 Mal 1:2,3

* 9:15 Exo 33:19

* 9:17 Exo 9:16

* 9:20 Isa 29:16; 45:9

* 9:25 Hos 2:23

* 9:26 Hos 1:10

* 9:27 Isa 10:22,23

* 9:29 Isa 1:9

* 9:33 Isa 28:16

* 10:5 Lev 18:5

* 10:6 Deut 30:12-14

* 10:11 Isa 28:16

* 10:13 Joel 2:32

* 10:15 Isa 52:7

* 10:16 Isa 53:1

* 10:18 Psa 19:4

* 10:19 Deut 32:21

* 10:20 Isa 65:1

* 10:21 Isa 65:2

* 11:1 Phil 3:5

* 11:3 1Nah 19:10,14

* 11:4 1Nah 19:18

* 11:8 Deut 29:4; Isa 29:10

* 11:9 Psa 69:22,23

* 11:26 Isa 59:20,21

* 11:27 Isa 27:9

* 11:33 Isa 55:8

* 11:34 Isa 40:13

* 11:35 Job 41:11

* 11:36 1Cor 8:6

* 12:4 1Cor 12:12

* 12:6 1Cor 12:4-11

* 12:13 riamwai joauloang joamwoahmwoa kan ke armaj joaroawi joamwoahmwoa kan

* 12:14 Math 5:44; Luke 6:28

* 12:16 LP 3:7

* 12:19 Deut 32:35

* 12:20 LP 25:21,22

* 13:6 Math 22:21; Mark 12:17; Luke 20:25

* 13:9 Exo 20:14; Deut 5:18; Exo 20:13; Deut 5:17; Exo 20:15; Deut 5:19; Exo 20:17; Deut 5:21; Lev 19:18

* 14:1 Col 2:16

* 14:10 2Cor 5:10

* 14:11 Isa 45:23

* 15:3 Psa 69:9

* 15:9 2Sam 22:50; Psa 18:49

* 15:10 Deut 32:43

* 15:11 Psa 117:1

* 15:12 Isa 11:10

* 15:21 Isa 52:15

* 15:22 Rom 1:13

* 15:25 1Cor 16:1-4

* 15:25 joauloanngok armaj joarwihok

† 15:26 joauloang ke armaj joaroawi

* 15:27 1Cor 9:11

‡ 15:31 nihn Koahs armaj kan ke armaj joaroawi kan

* 16:2 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 16:3 Wih 18:2

* 16:13 Mark 15:21

† 16:15 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

‡ 16:16 Kamwai rahnmwahukihpene misik joaroawi. Ke: Kamwai rahnmwahukihpene en Christ limpoak.

* 16:21 Wih 16:1

* 16:23 Wih 19:29; 1Cor 1:14; 2Tim 4:20

Oang Corinth Ⅰ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Nihn Paul Kijilikoau Keiou oang Mwomwohdjohn

Corinth

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nihn Paul Kijilikoau Keiou oang Mwomwohdjohn Corinth ne insingdi pwa en padahkihoang joauloang in Corinth doahroar iren kahpwal pwi ma pid mourin joauloang apel ahr pwojon, kahpwal kan ma pwokda nehn mwomwohdjohu ma Paul kouda wijahu. Nehn anjoauwo Corinth wia kahnihmw koalik oau nehn Greece, apel poajoan koaun in Achaia, nehn Rome. Ih indandki pwoaida mwehu in ah noasnoaski dipwjoau, ling in ahr siahk in japw, roakin mour juwed nehn pwungen sowoa kan, apel dir in loapin lamlam.

En wahnpoaroan Paul ma ih keiou pwunodki: Kahpwal kan ma doahr jaminmin apel mour juwed nehn mwomwohdjo, apel dahkij koanoahng nehn pwungen woal apel lihkan, pwilihkihla iroa pwi ma pid doahroar pwoapwoaud, iroa ma pid kadeik nehn mohngiong, koajoandihn mwomwohdjo, kijakij kan jang Ngen Joaroawi, apel iejdahn armaj mehdi kan. Nehn erpis in Paul kajalehda doahr ah japoang iroa pwiai ma kin sikesik nehn Rongmwehuwo.

Nehn iroa koalik 13, ma kajalehda limpoak ma wia en Koahs kijakij keiou mwehu oang nah armaj kan. Dapwa ioar wija ma keiou dehde oang armaj kan nehn puk oauwe.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1:1-9

Jaminmin in nehn mwomwohdjo 1:10—4:21

Siahk in nenek apel mourin nehn peneinei 5:1—7:40

Joauloang kan apel joahjoauloang kan 8:1—11:1

Mourin mwomwohdjo apel Kaudek 11:2—14:40

Iejdahn Christ apel Iejdahn joauloang kan 15:1-58

Meiroang in mwani oang joauloang in Judah kan 16:1-4

Iroa pwi doahr pein ih apel kaimwjeklahn ah sikesik 16:5-24

1

1 Jang Paul, ma ne oaloahdi doadoahk in wahnpoaroan in Christ Jesus ki kupwuren Koahs, apel jang ipen riasai Sosthenes —

2 *Oang mwomwohdjohn Koahs ma mine Corinth, oang ohroj ma Koahs pangin pwa irai en wiahla Nah armaj joaroawi ipen Christ Jesus; doahroar armaj ohroj, wija ohroj, kamwai pwongi asai Koaun Jesus Christ, arai Koaun apel asai Koaun.

3 Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

Kapai Jang Ipen Christ

4 Ngoah kin kapingkalahngankihoang oai Koahs anjoau ohroj kalahnganno ma Ih kioang kamwai in oadoan Christ Jesus. 5 Pwa nehn amwai ne minmin oang Christ, kamwai koapwoahpwoahkihla joang ohroj pwilihkihla padahk apel loalkoang ohroj. 6 Amwai kadehde doahr Christ kin inenin pwoaida mwehu ipamwai. 7 Kahrehda johpwa kapai oau mine ma kamwai johpwa oaloa nehn amwai joujowi japahldohn asai Koaun Jesus Christ. 8 Ih ma pirin pel kaskasihkei kamwai oaroh lel in imwin, pwa en johpwa ekij japwung ipamwai nehn Rehnin asai Koaun Jesus Christ. 9 Kamwai kak liki Koahs, Koahsso ma pangindo kamwai pwa kamwai en kin pwili minmin oang Nah Iehroj, Jesus Christ, asai Koaun.

Jaminmin nehn Mwomwohdjo

10 Rioai kan, in oadoan asai Koaun Jesus Christ, ngoah poaki in ngidngid ipamwai, kamwai ohroj en kin pwungkihpene dahkij kamwai en pwa, a kamwai en joah mweidoahng jaminmin en kin mine nehn pwungamwai; pwa koanoahng kamwai en kin ankihpene lamlam oauwoar. 11 Rioai kan, ngoah kidaldahjang ipen epwi kijehn peneinei in Chloe doahr akmai kan nehn pwungamwai kan. 12 *Doari, a ioar mehwa me ngoah nimen sikoa doahr amwai kin liaksohrohrpene: emen kin akkakpwungki siksikoa, pwa, “Ngoah ioangoan Paul” a emen pwa, “Ngoah ioangoan Apollos,” a emen pwa, “Ngoah ioangoan Cephas*,” a emen pwa, “Ngoah ioangoan Christ,” 13 Doari, a imdoahr? Christ en pwalpijoang wiahda pwihn pwi? Ioar Paul ma kalohpwuhla ki kamwai? Ke kamwai poapdaijla in oadoan Paul?

14 *Ngoah kapingkalahngankihoang Koahs oai johpwa poapdaijihla emen kamwai likin Crispus apel Gaius. 15 Doari, johpwa emen kamwai kak pwa ih poapdaijla in oadoaihoa. 16 *Eh, ngoah ma poapdaijihla Stephanas apel ah peneinei; a ngoah johpwa samsaman pwa ngoah poapdaijihla emen sohrohr. 17 Christ johpwa kadardo ngoahi pwa ngoah en poapdaiji armaj, a pwa ngoah en kapahrakki Rongmwehu, audi in mwomwen loalkoang in armaj, pwa siahk oauwe pirin kihjang manman unjek in mehdihn Christ in lohpwuhwo.

Christ, Ioar Manman apel Erpis in Koahs

18 Pwa Mahjan ma doahr en Christ mehdi in lohpwuhwo ioar mehkij ma mwahl ipen irai kan ma joaloangla; a ipen kisai ma ne koamoaurla kan, ioar manman in Koahs. 19 *Pwa Puk Joaroawi pwa,

“Ngoah pirin koauwehla erpis in armaj loalkoang kan,

Ngoah pirin kihwehjang ipoai maram in armaj sukuhl kan.”

20 *Doari, a ia kaspoan armaj loalkoang ke armaj sukuhl koalik ke irai kan ma anki lamlam dei in jampah kan? Koahs joah ne kajalehda doahr loalkoang in jampah oauwe ma wia mehkij mwahl?

21 Pwa en doahroar erpis in Koahs, Ih johpwa mweidoahng jampah en marainkihla Ih in pein arai loalkoang. Pwa Koahs ne koajoanehdi en koamoaurla armaj pwojon kan ki doadoahk in kapahrakki Rongmwehu, ma jampah kin wiahki pwa doadoahk mwahl oau. 22 Doari, mihn Jew kan kin mwehuki manman en wia mihn kadehde doadoahk oauwe, apel mihn Greece kan kin rapahki erpis. 23 A kamai, kamai kin kapahrakki Christ ma lohpwuhlahu, sikesik pas ma kin kalioas oang mihn Jew kan, apel mihn likin kan pwa johkaspoa. 24 A ipen irai kan ma Koahs ne pangin, mihn Jew apel doahroar mihn likin kan, sikesik pase ioar Christ ma ioar manman in Koahs apel erpis in Koahs. 25 Pwa mehkij ma kin mwomwen pweipwei ipen Koahs ih kin koalikjang loalkoang in armaj; apel mehkij ma kin mwomwen jasihkei ipen Koahs, kin uhdahn koalikjang sihkei in armaj.

26 Rioai kan, kamwai samsaman ia kamwai anjoauwo ma Koahs pangin kamwai. Jangin en armaj kapang kamwai jipid ma loalkoang, ke manman, ke laplap in doahr lamlam in jampah. 27 Koahs pilda armaj ma jampah kin pwa pweipwei pwa en kamehkihda ihr ma loalkoang kan. A Ih pel pilda armaj ma jampah kin pwa jasihkei pwa en kamehkihda ihr ma sihkei kan. 28 Ih pilda armaj kan ma jampah wia mwahlki apel lioassoang apel lemleme pwa ihr joh mehkij pwa en koauwehla dahkij ma jampah lemleme pwa kajampwal. 29 Doari, me woahwoahki johpwa emen kak en juweiki mehkij mwohn Koahs. 30 A Koahs ukdo kamwai pwa kamwai en minmin oang Christ Jesus apel Christ wiahla asai erpis in Koahs, kisai ne pwungla ipen Christ, ne wiahla Nihn Koahs armaj joaroawi, apel jaldekla. 31 *Doari, ne doahroar da ma Puk Joaroawi pwa,

“Armaj men ma nimen juweiki mehkij,

a ih en juweiki dahkij ma Koaunno ne wiahda.”

2

Padahk in Christ ma Lohpwuhlahu

1 Rioai kan, nehn oai alwe ipamwai pwa ngoah en padahkihoang kamwai ririn mehlel* in Koahs. Ngoah johpwa doadoahkki lal koalik apel kaskuhl koalik. 2 Pwa nehn oai minmine ipamwai, ngoah lemehda pwa ngoah en moalkoahla meohroj, ioarroar Jesus Christ, in mehlel Ah mehdi in lohpwuhwo. 3 *A nehn oai lelwe ipamwai ngoah jasihkei apel roarroarki oai majpwehk. 4 Oai sikesik apel kapahrak kan ma ngoah wiahng kamwai, ngoah johpwa wia in mwomwen armaj kidal sikesik ke in loalkoang in jampah, a in kadehde mwehu ki sihkei apel manman in Ngenin Koahs. 5 Pwa amwai pwojon en joah poahjoankihda loalkoang in armaj, a en poahjoankihda manman in Koahs.

Erpis in Koahs

6 Kamai kin kapahrakki doahr joangoan loalkoang oau oang irai kan ma ne mahla nehn loapin ngen. A jaudi loalkoang ma kijehn jampah oauwe, ke kijehn manman kan ma koaun jampah — manman kan ma ne joajjoaloangla. 7 Doari, loalkoang ma kamai kin siksikoa, ioar en Koahs, erpis ma rir jang armaj kan, ma Koahs ne pilda pwa en kalingihkihla kisai, mwohn en jampah wiawihda. 8 Erpis ma johpwa koaun in jampah men woahwoahki doahr; pwa ma irai pirin kidal, irai johpwa pirin kalohpwuhla Koaun in klohriho. 9 *A doahr Puk Joaroawi ah sikoa,

“Joang kan ma armaj kahjikkoar kapang, ke rong,

joang kan ma armaj kahjikkoar lemehda en kak wiawi,

ioar ma Koahs ne koaunopdahng irai kan ma kin ipwilki Ih.”

10 Mine mehpwi ma Koahs ne kajalehioang kisai jang in Nah Ngen Joarwiho. Pwa Ngenin Koahs kin kidal meohroj, apel wija loal kan nehn kupwuren Koahs. 11 Pwa doahroar ipen epwi armaj, pein ngeninno ma mine loaloa ma kin kidal meohroj doahroar pein ih. A ioar pel doahroar ipen Koahs, Ngenin Koahs kalahpwuk ma kin kidal meohroj doahroar Koahs. 12 Doari, kisai johpwa oaloa ngenin jampahioauwe, a pwa Ngen Joarwiho ma Koahs kadardo pwa en kakidalihki kisai meohroj ma Koahs ne kioang kisai.

13 Doari, kamai johkin kawoahwoa in loalkoang in armaj, a a kamai kin kawoahwoahki mehkan ma mehlel in pali Ngen, oang irai kan ma anki Ngen Joaroawi. 14 Pwa armaj ma joh kin anki Ngen Joaroawi, ih johkak oaloa kijakij kan ma jang ipen Ngenin Koahs. Ih pirin pel johpwa woahwoahki joang pwiai, pwa ih kin wiahki Ngen Joarwiho mehkij mwahl. Pwa woahwoa in mehpwiai janngoar Ngen Joarwiho. 15 Doari, armaj men ma Ngen Joaroawi kin mine ipoa ih kin kak kajawi meohroj, a johpwa armaj emen kak kajawi ih. 16 *Pwa in doahr Puk Joaroawi pwa,

“Inje ma kidal kupwuren Koaunno?

Inje kak kaweidi Ih?”

A kisai anki kupwuren Christ.

3

Jaminmin in Mwomwohdjo

1 Rioai kan, nehn oai sikesik oang kamwai, ngoah johkak sikesik oang kamwai in Ngenno, pwa ngoah anahne sikesik oang kamwai doahr amwai wia kijehn jampah, doahroar jeri siksik nehn pwojon. 2 *Ngoah anahne kamwingehki kamwai melik, jaudi mwinge masak, pwa kamwai kahjik kak oang. Pel apkas kamwai pel kahjik kak oang. 3 Pwa amwai mour kin mourkihoar mour in armaj in jampah. Pwa nehn amwai kin akmaiki amwai pihrin kan, me joah pel kamehlele oang kamwai pwa kamwai wia kijehn jampah apel kin mourki kijehn siahk in jampah oauwe? 4 *Doari, nehn en emen ah kin pwahla pwa, “Ngoah pwili Paul,” a emen pwa, “Ngoah pwili Apollos,” kamwai joah kin wiahki kamwai armaj pwi ma kijehn jampah oauwe?

5 Pwa inje ma Apollos? Apel inje ma Paul? Kamai uhdahn sohn doadoahk in Koahs pwi, ma kahlwa kamwai oang nehn pwojon. Emenemen kamai kin wia doadoahk ma Koaunno kioang kamai en wia. 6 *Ngoah kin poadokdi liporrohn suhkoa a Apollos kin kamwolouwihki pil; a Koahs ma kin kakoapihda suhkoahu. 7 Johpwa kaspoan inje ma poadokdi ke kamwolouwi suhkoa siksikko; a Koahs oar ioar ma kaspoa, pwa Ih ma kin kakoapihda suhkoahu. 8 Inje ma kin poadokdi ke inje ma kin kamwolouwi liporrohn suhkoahu johpwa wikpijoang; a Koahs pirin dupukkoang emenemen ara doahroar doadoahk ma ira wiahda. 9 Pwa kamai sohn doadoahk pwi ma kin pwili Koahs wihwia Ah doadoahk, a kamwai ioar Ah mwoaswelwa.

Kamwai ma pel wia umwen Koahs wa. 10 Doari, ngoah ne doadoahkki kalahngan ma Koahs kioang ngoahi apel wia doadoahk in jounkou umw koahiok men nehn oai ne sapkihda poahjoanno; a emen sohrohr ma kin koadoahkoahda kokoudahn umw oauwe pohn poahjoanno. A jounkou umw ohroj uhdahn pirin kanaihoang ahr doadoahk. 11 Pwa johpwa oau poahjoan kak koajoandi liki dahkij ma Koahs ne koajoanehdi, ioar Jesus Christ. 12 Oang in kokoudahn ummwoauwe pohn poahjoan oauwe, epwi kak doadoahkki kohl, ke silper, ke sakai kajampwal kan, a epwi pirin doadoahkki suhkoa, ke dipwdipw ke soahn suhkoa meng. 13 A iren doadoahk in emenemen pirin janjalda mehlel in rehn in Christ. Pwa rehnno oai pirin jong apel kajalehda en emenemen doadoahk. 14 A ma en emenemen jounkou umw ah doadoahk pohn poahjoanno jehpirin pwidengkihla oaiho, ih pirin oaloa dupukoa. 15 A ma en emen ah doadoahk pirin okla, ih pirin luhjjang dupukoa; a pein ih pirin mourla, a ih pirin doahroar armaj men ma aluhla nehn oaiho apel pisjang.

16 *Kamwai kidal doahr amwai ne wiahla umwen Koahs oau, apel doahr in Ngenin Koahs Ah kin koaujoanla nehn kamwai. 17 Doari, ma emen pirin koauwehla Umwen Koahs, Koahs pirin koauwehla ih, pwa Umwen Koahs ma joaroawi, doari pein kamwai ioar Ummwa.

18 Kamwai joah kapweipwei pein kamwai! Ma emen lemleme pwa ih loalkoang in doahr loalkoang in jampah oauwe, ih en mwomwen pweipweila, pwa en uhdahn loalkoangla. 19 *Pwa mehkij ma jampah oauwe kin wiahki loalkoang, a ih wia mehkij mwahl mwohn Koahs. Doahr Puk Joaroawi pwa, “Koahs kin lidipihdi armaj loalkoang kan nehn ahr loalkoang widing kan.” 20 *A pel ekij wija pwa, “Koaunno kin kidal doahroar lamlam in armaj loalkoang kan ma joh kaspoa.” 21 Doari, kalke emen juweiki manman in armaj. Pwa joang ohroj amwai: 22 Paul, Apollos, Cephas*, apel jampah oauwe mour apel mehdi, anjoau oauwe apel anjoau ma pirin leldo; mehpwiai ohroj amwai! 23 A kamwai nihn Christ, a Christ Nihn Koahs.

4

Nihn Christ Woaroak kan

1 Kamwai uhdahn pirin wiahki kamai jounpapah in Christ pwi, apel jounkaweid ririn mehlel kan en Koahs. 2 Da ma koanoahng en kin mine ipen jounpapah kan, irai en kin liklik ipen arai koaun kan. 3 Ngoah johpwa injinohki ma kamwai ke armaj sohrohr kan pirin kadeikda ngoahi ki lamlam in armaj; apel ngoah johpwa pel nimen kadeikda ngoahi. 4 Doahr oai poahm nehn mohngiongihoa mwakelkel, a en johpwa woahwoahki pwa uhdahn joh dipoaioa mwohn mijen Koahs. Koaunno ioar ma kin kadeikda ngoahi. 5 Doari, kamwai joah kadeikda emen armaj mwohn anjoau in kadeikko. Kamwai joujowihoar anjoauwo ma Koaunno en leldo; ioar anjoauwa ma Ih pirin kajalehda me rir kan ohroj apel kajalehda lamlam rir ohroj in nehn lamlam in emenemen armaj. A ioar anjoauwa ma emenemen pirin oaloa jang ipen Koahs kaping ma emenemen warroang.

6 Doari rioai kan, ngoah sikoahki mehpwiai pwa doahr ngoahi apel Apollos pwa kamwai en japjang kama apel woahwoahkihla sikesik pase, “Kapwaihahda da ma ne insingdi.” Johpwa emen ipamwai pirin lehmwsikki emen apel kajauski emen. 7 Inje pilda koawoa en laplapjang epwi armaj? Jaudi Koahs ma kioang oamw meohroj? Doari ia mwomwen oamw en lehmwsikki pwa doahr ma mehk koawoa anki jaudi kijakij jang ipen Koahs?

8 Doari kamwai isarkihla joang ohroj ma kamwai kin anahne? Kamwai ne koapwoahpwoahla? Kamwai ne wiahla nahmwarki pwi, mihndahr ma kamai joah? Doari, ngoah ken nimen kamwai en pwen uhdahn nahmwarki pwi, pwa kamai en pel pwili kamwai koahkoahkoaun wija. 9 Mwomwen oar pwa Koahs kioang kamai, wahnpoaroan kan, dohiamai oau ma keiou nauna ipen armaj kan, pwa kamai doahroar armaj ma pirin oaloa koaloklok in mehdi pwa sohnloang kan ohroj pwilihkihla sohn jampah kan en kapkapang. 10 Pwa ki Christ, kamai pweipwei pwi; a kamwai armaj loalkoang pwi nehn amwai oauwoang Christ! Kamai jasihkei; a kamwai sihkei! Kamai armaj kajaus pwi; a kamwai armaj woaun! 11 Leldo apkas kamai kin mwakohko apel maroau, kamai kin likkoauki likkoau mering; kamai kin pokpok; kamai kin allalu mwahljili pwa joh amai wijahn koaujoan. 12 *Kamai kin doadoahk koalik apel koakoahkla. Ma armaj kan kin kariahla kamai, a kamai en kin kapaida irai; ma irai koalkoa kamai; a kamai kin kanangmahioang. 13 Ma irai kajarohdi kamai, a kamai kin kajpahlihoang irai lal kadek. Leldo apkas kamai doahr kid in jampah ma keiou jamin.

14 Ngoah insingwehng kamwai, jaudi pwa ngoah nimen kajaro kamwai, a pwa ngoah en kaweid kamwai doahr ma pein noai jeri kamwai. 15 Pwa mihndahr ma kamwai anki jounkaweid nen (10,000) nehn amwai mour in joauloang, a jamamwai pwen emennoar. Pwa nehn amwai mour in oauwoang Christ Jesus, ngoah ne wiahla jamamwai nehn oai wahdohng kamwai Rongmwehuwo. 16 *Doari, ngoah poaki kamwai en aljang da ngoah wia. 17 Oang kahrpoahioauwe, ngoah kadarwe oang kamwai Timothy. Ih ioar noai jeri kajampwal apel poadidi oang Koaunno. Timothy pirin kasmanki oang kamwai wioapoan mour kapw ipen Christ Jesus ma ngoah kin wihwia apel padpadahkki nehn mwomwohdjo ohroj wija ohroj.

18 Epwi kamwai ne aklaplapla pwa kamwai ne lemehda pwa ngoah nen joah lelwe ipamwai. 19 A ma Koaunno mweidoahng, ngoah pirin pispis lelwe; ngoah pirin pein kadehde manman ma armaj aklaplap kan anki, a jaudihoar da ma irai kin sikoa. 20 Pwa wein Koahs joah mine in iren sikesik, a in manman. 21 Da ma kamwai mwehuki? Ngoah en alwe ipamwai wijik min pokpok, ke ngoah en aluhkihwe limpoak apel impahi?

5

Siahk Nauna kan Nehn Mwomwohdjo

1 *Apkas, mine sikesik in siahk in nenek nehn pwungamwai kan ma inenin nauna ma irai rosros kan nen pel joah dipkihda. Ngoah pel rong pwa mine emen woal kin moahmoairki pahien jamahu! 2 A ia mwomwen amwai en kak lehmwsikki? Kamwai uhdahn pirin injinjuwed koalikki joanngoauwe, apel kejpwihjang ipamwai woallo ma wiahda joangoan siahk oauwe. 3 Mihndahr ma palwoaroaioa dohjang kamwai, a ngenihoa kin pwen minminehr ipamwai. Doahroar ma ngoah pwen minmine ipamwai, in oadoan asai Koaun Jesus, ngoah ne kadeikda woallo ma ne wiahda siahk nauna oauwe. 4 Doari, nehn amwai pokonpene ngenihoa pirin pel pwili kamwai; in manman in asai Koaun Jesus Christ en pwilpwili kisai. 5 Kamwai en pangla armaj menen ipen Jehsen pwa palwoaroa en loklok, pwa ngenin en kak pisla nehn rehnin asai Koaunno.

6 *Doari, joah mwehu amwai en kin lehmwsik! Kamwai samsaman loapin lalloauwe, “Mwoarmwoarin ihs siksik kij kak en kapwoaida pilahwa oau pwon.” 7 *Kamwai anahne kihjang ihs dehn in dihp ipamwai pwa kamwai en mwakelkella in unjek. Doari, kamwai pirin wiahla doal in pilahwa kapw, ma joah doalki ihs, ma ioar ngoah kidal pwa kamwai wia. Pwa asai joarwihn Passover ne koaunopda doari, pwa Christ asai jimpwul in Passover, ne meiroangla. 8 *Kisai en kawahuwi asai Passover. Kisai doadoahkki pilahwa ma johpwa doalki ihs dehn ma ioar dihp apel nauna kan; a kisai en doadoahkki pilahwa ma joah doal ihs, ma ioar pilahwa ma mwakelkel apel mehlel.

9 Nehn kijilikoauwo ma ngoah insingehwehng kamwai, ngoah pwehng kamwai en joah passoang armaj siahk nauna kan. 10 Doari, ngoah johpwa sikoa armaj rosros kan ma nenek, noaroak, lollap juwed ke ma kin joarwihoang kohs likamw kan. Pwa ma kamwai pirin kasohrohri kamwai jang armaj pwiai, kamwai anahne kasohrohrihwe jang kamwai jampah oauwe. 11 Woahwoahn oai sikesik kai kangoange kamwai en joah passoang armaj ma pwa ih joauloang apwen wia siahk nauna, ke noaroak, ke joarwihoang kohs likamw kan, ke kin karaun likamw, ke jakau, ke pirap. Kamwai en joah pel mwindi mwinge ipen joangoan armaj mene.

12-13 *Imwlahn joang ohroj, jaudi oai pwukoa kadeik irai mihn likin kan. Koahs ioar pirin kadeik irai. A kamwai joah anahne pein kadeik sohn amwai mwomwohdjo kan? Doahr en Puk Joaroawi pwa, “Kihjang armaj nauna nehn pwungamwai kan.”

6

Roapoan Pwung Nehn Pwungen Joauloang Kan

1 Ma emen in kamwai mine ah iren roapoan pwung uhwoang emen joauloang, mihnda kamwai inla mwohn jounkoapwung rosros kan a joah mweidoahng *nihn Koahs armaj kan en koapwungla iroahu? 2 Ke kamwai jehjoa pwa †nihn Koahs armaj kan pirin kadeikda jampah? Doari, ma kamwai pirin kadeikda jampah, a kamwai johkak wia kadeikin iroa siksik pwiai? 3 Kamwai jehjoa pwa kisai pel pirin kadeikda sohnloang kan? Doari, ia wen koalik in anahn oauwe oang iroa kan nehn mour oauwe! 4 Ma iroa kan pwokda, a ioar kamwai pirin wahla iroa kan ipen armaj ma joh arai pwukoa nehn mwomwohdjo en koapwungla? 5 Kamehk in kamwai! Johpwa emen oar en kak diarekda ipamwai ma koahiok apel loalkoang ma en kak koapwungla roapoan pwung nehn pwungen joauloang kan? Uhdahn mine, emen ma loalkoang nehn pwungamwai kan ma kak koapwungla iren roapoan pwung kan nehn pwungen joauloang. 6 A joah, emen joauloang inla mwoalen koapwung uhwoang emen joauloang, mweidoahng pwa irai ma joah pwojon en koapwung iroa kan!

7 Nehn ah ne janjal pwa mine amwai uhpene nehn pwungamwai kan, ma kajalehda, in mehlel, amwai joah pwoaida. Nen joah mwehu oang kamwai ma kamwai ioar emen ma wiahda japwung? Nen joah mwehu oang kamwai ma emen pirapoa kamwai? 8 A joah, pwa pein kamwai kin wiahpene japwung nehn pwungamwai. Kamwai kin pirap pene nehn pwungamwaikan, a kamwai joauloang pwi! 9 In mehlel, kamwai kidal pwa armaj nauna kan jehpirin pwili johjohki Wein Koahs. Kamwai joah kapweipwei pein kamwai, pwa armaj kan ma kin nenek, ma kin joarwihoang kohs likamw, ma kin kamwahl ke ma kin wia dipen Sodom kan, 10 a ma kin pirap, ma kin noaroak, ma kin mour in jakau, ma kin karaun likamw, ma kin lollap, joh emen irai pirin johjohki Wein Koahs. 11 Doari, epwi kamwai mourki joangpwiok mehjwa, a apkas kamwai ne mwakelkelda jang nehn dihp apel ne kajarwihoang Koahs, apel ne pwungla ipen Koahs in oadoan asai Koaun Jesus Christ apel in Ngenin asai Koahs.

Doadoahkki Palwoaroamwai kan en Kalingihla Koahs

12 *Mine emen kak en pwa, “Ngoah ne mweimwei oang en wia me ohroj.” Eh, mehlel, a me ohroj johpwa mwehu oang koawoa. Ngoah pel kak pwa, “Ngoah ne mweimwei oang en wia me ohroj.” A ngoah johpwa pirin mweidoahng ngoahi en wiahla lidu in mehkij. 13 Pel emen sohrohr kak pwa: “Mwinge kan wiawihdahng kapehdin armaj, a kapehdin armaj wiawihdahng mwinge kan.” Koahs kak koauwehla ara koaroj. Mehlel, a palwoaroan armaj johpwa wiawihdahng siahk in nenek, a ih wiawihdahng en papah Koaunno; apel Koaunno kin appwapwali palwar. 14 Koahs ma kaiejda Koaunno jang mehdi, apel Ih ma pirin pel kaiejda kisai ki Ah manman.

15 Kamwai kidal pwa palwoaroamwai kan ioar kijehn palwoaroan Christ. Koanoahng ngoahi en oaloa kijehn palwoaroan Christ, ngoah wiahkihla kijehn palwoaroan li nenek men? Joah dauluhl! 16 *Ke dapwa kamwai jehjoa pwa anjoau ma woal men kin kapsahng palwoaroa palwoaroan li nenek men, ara kin wiahla palwar oauwoar? Pwa ara roahmenne paspene wiahla palwar oauwoar, doahr en Puk Joaroawi ne kajalehda. 17 A emen ma kin kapsahng ih Koaunno kin pwili Koaunno wiahla ngen oauwoar.

18 Doar kamwai kadohwehjang kamwai siahk in nenek, pwa dihp sohrohr jang siahk in nenek ma emen kin wiahda johkin uhwoang palwoaroa a emen ma kin nenek kin wiahda dihp oang pein palwoaroa. 19 *Kamwai jehjoa pwa palwoaroamwai kan ioar umwen Ngen Joaroawi ma kin koaujoan nehn kamwai, ma kamwai ne oaloa jang ipen Koahs? Jaudi uhdahn amwai kamwai, pwa en Koahs; 20 pwa Ih ma dupukkihda kamwai dopdop koalik oau. Doari, kamwai doadoahkki palwoaroamwai kan oang klohri in Koahs.

7

Peidek pwi Doahr Pwoapwoaud

1 Apkas, en apwali iroa kan ma kamwai insingehdi.

Siahk mwehu oau ipen woal men ma ih johpwa pirin pwoapwoaud. 2 A jangin nenek ne inenin koalikla, woal men pwen koanoahng en mine pein pahioa, apel li men pwen koanoahng en mine pein pahioa. 3 Woalmen koanoahng kapwaihahda ah pwukoahn woal pwoapwoaud men apel lihmen koanoahng kapwaihahda ah pwukoahn li pwoapwoaud men. 4 Li pwoapwoaud men johpwa koaun pein palwoaroa, a pahioahu ioar; pel doahr woal pwoapwoaud men johpwa koaun pein palwoaroa a pahioahu ioar.

5 Kamwa joah iroahdi palwoaroamwahkan jang emenemen, ioarroar ma kamwa pwungkihpene pwa kamwa en wia me oaroain anjoau kij pwa kamwa en oaupene nehn kapkap; a mwerin, kamwa pwuroahng kapwaihahda injenen pwoapwoaud. Ma kamwa wia me, kamwa nen joah lohdihoang en Jehsen kajongjong kan jangin amwa johla kak kanangmah.

6 Ngoah pwehng kamwai mehpwiai jaudi in iren ruwoj, a pwen iren poanoau. 7 In mehlel, ngoah pwen mwehuki pwa kamwai ohroj en pwen doahr ngoahi; emenemen pwen mine ah kijakij kajampwal jang Koahs, a en emenemen ah kijakij pwen sohrohrpijoang.

8 Apkas, oang irai kan ma johpwa pwoapwoaud apel liohdi kan, ngoah pwa nen mwehu oang kamwai ma kamwai doaudoaula nehn mour in joah pwoapwoaud doahr ngoahi. 9 A ma kamwai johkak koaunda amwai inoang kan, a kamwai ken pwoapwoaudla. Pwa pwoapwoaudla mwehu jang pwidpwidengki engin inoang kan.

10 *Oang armaj kan ma ne pwoapwoaud kojonned oau mine, audi oai pwa en Koaunno: li pwoapwoaud men jehpirin mweijang pahioahu; 11 a ma ih mweijang, ih jehpirin pwuroahng pwoapwoaud, ke ih uhdahn pirin pwuroahng pahioahu; pel woal pwoapwoaud jehpirin mweijang pahioahu.

12 Oang irai kan likin, ioar mehwa me ngoah pwa (ngoahi, pein ngoahi, jaudi Koaunno): ma woal joauloang men painkihda lihmen ma joh ah pwojon, a ma liho inoaukihda pwa ih pirin painki woallo oaroain ah mour, woallo johpwa pirin mweijang liho. 13 A ma li joauloang men painkihda woal men ma joah pwojon a ma woallo inoaukihda pwa ih pirin painki liho oaroain ah mour liho jehpirin mweijang woallo. 14 Pwa woal pwoapwoaud men ma joh ah pwojon kak en joarwihla ki ah passoang pahioa li joauloanngo; apel li pwoapwoaud me ma joah pwojon pel kak joarwihla ki ah passoang pahioa woal joauloanngo. Ma joah, a nihra jeri kan pirin doahroar nihn armaj kan ma joh ahr pwojon; a joah pwa ara ne joarwihla apel kenkenla mwohn Koahs. 15 A ma loap joh ah pwojonno nimen kerpwihla loap joauloanngo ih kak mweijang. Doari, nehn joangoan irair oauwe, riasai joauloang li ke woal ne jaldekla. Koahs ne pangin kamwai en mour moaloailoai. 16 Li pwoapwoaud pwojon men, imdoahr oamw en kak kidal pwa koah nen johpwa kamourihla pahioammwo? Ke woal pwoapwoaud pwojon men, imdoahr oamw en kak kidal pwa koah nen johpwa kamourihla pahioammwo?

Amwai Mour en Doahr Koahs Ah Pangin Kamwai

17 Emenemen en aluhki mourro ma Koaunno kilele oang ih, apel doahr anjoauwo ma Ih pangin ih. Ioar koajoandi oauwe ma ngoah kin padahki nehn mwomwohdjo ohroj. 18 Ma woal men ne jorkomjaijla nehn anjoauwo ma Koahs pangindohng nehn pwojon, ih johpwa pirin jong in kihjang kilel oauwe. A ma woal johpwa jorkomjaijla men ne oaloahda en Koahs pangin ih, ih johpwa anahne en jorkomjaijla. 19 Pwa ne johla kaspoan kilelki ke joah kilelki jorkomjaij; dahioau kajampwal ioar kapwaihahda kojonned in Koahs. 20 Doari, emenemen en minminehr nehn mourro nehn anjoauwo ma Koahs pangin ih. 21 Koah lidu men anjoauwo ma Koahs pangin koawoa? Ne mwehu, koah joah injinjuwedki; a ma koah kak maioudahjang, doari, pel mwehu. 22 Pwa lidu men ma Koaunno ne pangin, ih ioar nihn Koaunno maiouda men; pel doahroar maiouda men ma Christ ne pangin, ih ioar nihn Christ lidu. 23 Koahs dupukkihda kamwai dopdop koalik oau; doari, kamwai joah kin wiahla lidu in armaj kan. 24 Rioai kan, emenemen kamwai en minmine nehn irairro ma kamwai minmine loaloa anjoauwo ma Koahs pangin kamwai.

Iroa Pwi ma Doahr Li Joah Pwoapwoaud kan apel Liohdi kan

25 Apkas, oang iren armaj joah pwoapwoaud kan ma kamwai insingehdo: Joh kojonned ngoah oaloahjang Koaunno; a ngoah kajalehda oai lamlam nehn oai wia armaj men ma kamwai kak liki, pwa jang in kalahngan en Koaunno.

26 Koajkoajoane wioapoan apwali apwal in anjoau pwiai, ngoah leme pwa nen mwehu ma woal men pwen kolkol ah mour en doahrwahr. 27 Ma armaj men ne pwen pwoapwoaud, a en nansihoang pwa en joah mweijang pahioahu. Ma armaj men kiripw, a ih en joah pwoapwoaudla. 28 A ma koah pwoapwoaudla, koah kahjik dipda; a ma li kiripw men pwoapwoaudla, ih kahjik dipda. A ngoah pwen nimen doaroahjang koawoa joangoan apwal ma pwoapwoaud oau kin anki nehn rehn ohroj.

29 Rioai kan, kawoahwoahn iroa kai ioar me: Johpwa koalik anjoau luhwoa, apel jang apkas inla, pwoapwoaud kan en mour in doahr ma irai pwen joah pwoapwoaud; 30 irai kan ma kin joang, doahr ma irai pwen johpwa injinjuwed; irai kan ma kin perperen, doahr ma pwen johpwa irai peren; irai kan ma kin dupukda koapwoa, doahr ma irai pwen johpwa anki mehkij, 31 irai kan ma kin doadoahkki dipwjoau in jampah kan, doahr ma irai johpwa kin paiki dipwjoau pwiai. Pwa jampah oauwe, nehn anjoau pwiai, nen johpwa onohnki anjoau woaroai.

32 Ioar mehwa ngoah nimen pwa kamwai en joah kin pwunodki kadiroapw in jampah oauwe. Woal men ma joah pwoapwoaud kin pein ngoangki en Koaunno doadoahk, pwa ih kin nansihoang kapereni Koaunno. 33 A woal pwoapwoaud men kin pein ih injinohki iren jampahioauwe, doahr ah en pel kainjenmwahuwi pahioahu. 34 Ioar mehwa injene kan kin uhlahng wija riau. Li kiripw ke meipwon men kin pein ngoangkihla en Koaunno doadoahk pwa ih nimen doadoahkki palwoaroa apel pali ngenin oang Koaunno. A li pwoapwoaud men kin kadroapwki mehkan ma kijehn jampahioauwe, pwa ih kin kainjenmwahuwi pahioahu.

35 Ngoah pwahpwahpwa me pwa ngoah nimen jeuweje kamwai. Ngoah johpwa jongjong in iroahdi kamwai. A, ngoah nimen kamwai en wia da ma pwung apel mwehu; apel pein mweidoahng amwai mour unjek oang papah Koaunno nehn joh peikajal.

36 Nehn irair in koauwehla inoau in lihmen apel woalmen ara en pwoapwoaud: ma woallo poahm pwa ih wia mwoakid joah mwehu oang liho, ah inoang kan nohn sihkei, ih anahne pwoapwoaudla, doari, ara anahne pwoapwoaudla, doahr en woallo mwehuki. * 37 A ma woalmen, jang in pein ah jaldek, koajoanehdi pwa ih jehpirin pwoapwoaud, a ih pel pein koaun injene, a ih ne pel pein lemehda pwa da ih en wia, doari, nen mwehu ma ih ken joah painkihla ah inoau in pwoapwoauddo. 38 †Doari, woalmen ma pwoapwoaudda kin wiahda mwehu, a woalmen ma johpwa pwoapwoaudda kin wiahda mwehujang.

39 Li pwoapwoaud men johkak jaldek ma pahioahu mour oar. A ma pahioahu mehdi, liho jaldek in painkihda emen woallo ma ih mwehuki, a ioarroar ma woallo joauloang men. 40 A liho nen perperen ma ih pwen kiripw oar. Ioar me oai lamlam, a ngoah lemleme pwa ngoah pel audohdkihda ngenin Koahs.

8

Doahr Mwinge ma kin Meiroangla oang Janjal Sakai kan

1 Apkas, pid iroa kan ma kamwai insingehdo ma doahr mwinge kan ma armaj kin meiroangkihoang janjal sakai kan.

Pwen mehlel pwa “kisai ohroj mine asai loalkoang,” ma doahr irai sikoa. Joangoan loalkoang oauwe kin audohkihda armaj men aklaplap; a limpoak kin kamaramihda armaj. 2 Armaj men ma kin lemleme pwa ih ne marainla, ih uhdahn jehjoa da ma koanoahng en kidal. 3 A armaj ma kin limpoak oang Koahs, ioar ih ma Koahs kin kidal.

4 Doari, doahr mwinge kan ma kin meiroangla oang janjal sakai kan: kisai kidal pwa janjal sakai kan ioar janjal in mehkij ma pwen uhdahn joh jampah. Kisai kidal pwa Koahs Emennoar doari. 5 Mihndahr ma mine kohs mwahl kan, nehn loannge ke pohn jampah, apel mihndahr ma dir joangoan “kohs” apel “koaun” pwiai ma inenin dir, 6 a ipasai pwen Koahs emennoar doari ioar ma Jahmmo, Ih ma ioar wiahda joang ohroj apel Ih ioar ma kisai kin mohmohmourki: Koaun men oar mine, ioar ma Jesus Christ ma joang ohroj wiawihkihda pwa Ih apel pwa Ih ioar kisai mohmohmourki.

7 A jaudi armajjo ohroj kolkol joangoan lamlam oauwe. Pwa mine epwi kamwai ma, nehn ahr ne ahnla janjal sakai kan, lel rehn oauwe, nehn ahr kin kang joangoan mwinge pwiai, irai kin wihwiahki oar pwa kijehn janjal sakai. Doari, ki pwa nehn ahr lamlam jasihkei, irai kin lemlemehr pwa irai jaminkihla joangoan mwinge pwiai. 8 A kisai johpwa kak kenkenkihla mwinge ipen Koahs. Kisai johpwa pirin paijuwedkihla mehkij ma kisai pwili kang mwinge pwiai, ke kisai jehpirin oaloa paimwehu oau ma kisai pwili kang.

9 A kamwai kanaihoang pwa amwai jaldek nehn irair oauwe en johpwa kahrehioang nehn diparai kan ma jasihkei nehn pwojon. 10 Pwa ma joauloang men ma nehn lamlam jasihkei nehn irair oauwe pirin kapang kamwai, kamwai ma ne maramla kan pwili mwingmwinge nehn umwen janjal sakai oau; me jehpirin kangoange en pwili kang mwinge ma ne meiroangla oang janjal sakai kan? 11 Doari, riamwai joauloang men ma jasihkei, ma Christ mehkihdi pirin kipla jang kamwai ki pwa amwai loalkoang ma kahrehda! 12 Nehn amwai wiahda dihp oang riamwai joauloang kan nehn irair oauwe apel koauwe arai lamlam jasihkei, kamwai wiahda dihp oang Christ. 13 Doari, ma koanoai mwinge kan pirin kahrehioang rioaiho nehn dihp, ngoah johla pirin kang uduk dauluhl, pwa ngoah en joah kahrehng rioaiho nehn dihp.

9

Pwung apel Pwukoahn Woaroak men

1 Jaudi ngoahi armaj jaldek men? Jaudi ngoahi wahnpoaroan men? Ngoah jehpwili kapang Jesus asai Koaun? Apel jaudi kamwai wehn oai doadoahk oang Koaunno? 2 Doari, ma armaj kan likin johpwa wiahki ngoahi wahnpoaroan, a kamwai uhdahn pirin wiahki ngoahi wahnpoaroan mehlel men, pwa pein amwai mour in joauloang ipen asai Koaunno kadehdehda doahr oai kohwa doadoahk in wahnpoaroan.

3 Ioar doahr oai kin japoang ki irai kan ma kin kajawi ngoahi nehn oai doadoahk: 4 A joh oai pwung in oaloa mwinge apel pil jang nehn oai doadoahk? 5 A joh oai pwung in oaloa emen pahioai li joauloang en kin pwilpwili ngoahi nehn oai jeiloak kan; doahroar epwi wahnpoaroan kan, apel rien Koaunno kan, apel da ma Cephas* kin pel wia? 6 Ke kama Barnabas oar doari ma doadoahkki poahmahkai pwa kama en kak mourki? 7 Inje jounpei men ma kin pwili karej oau, a kin pwen pein dupuk ih? Ke inje joun mwoaswelin wain joh kin kang wehn ah mwoaswel in wainno? Ke inje jilepen jihpw ma johkin nim melik jang nah jihpw kan?

8 Jaudi ioarroar karajraj pwiai ma ngoah kak doadoahkki pwa Kojonneddo pel sikoa mehwahr. 9 *Kisai wadek nehn Kojonned in Moses, “Joah piroahpene oawoan kahu woal men nehn anjoau ma kamwai doadoahkki en kamwisihdi wehn wihd kan. Me woahwoahki pwa Koahs injinohki kahu woallo?” 10 Kisai ioar Koahs injinohki nehn da Ih pwa? Ioar uhdahn kisai ma ioar sikesik pase doakoa. Emen ma koadoahkoa japw apel emen ma doli wehn japw koanoahng wia arai doadoahk nehn koapwoarpwoarki pwa arai pirin pwili paiki wehn jappwo. 11 *Kamai ne kamwroahdi wehn Ngenno ipamwai. A kamwai nen nohn soausoauki ma kamai doli amwai pai in jampah kan? 12 Ma epwi sohrohr mine arai pwung in kajik pai oauwe jang kamwai, a amai pwung in kajik mehpwiai jang kamwai joah koalikjang?

A kamai johpwa kin doadoahkki pwung oauwe, kamai kin kanangmah in joang ohroj pwa kamai en joah pallan Rongmwehu in Jesus Christ. 13 *Kamwai woahwoahki mwehu doahr irai kan ma kin doadoahk nehn Umw Joarwiho kin oaloa kanrai mwinge jang nehn Umw Joarwiho apel doahr irai kan ma kin wia arai meiroang pohn pei joaroawi kan kin pwili paiki mihn meiroang kan. 14 *Ioar pel doahr dahkij ma Koaunno ne koajoanehdi: pwa irai ma lohkihjili Rongmwehu, irai en mohmohmourki doadoahk in Rongmwehu.

15 A ngoah kahjik pehn oau doadoahkki joangoan pwung pwiai ke jongjong in ruwoj joangoan pwung pwiai oang pein ngoahi, nehn oai insingsingwe apkas. Oai en mehdi mijoa mwehujang! Joh emen en koauwe pwungin oai juwei. 16 Joh oai pwung in kamjehkki oai kin kapahrakki Rongmwehuwo, pwa ioar uhdahn koajoandi oang ngoahi. Ia woahr nauna oang ngoahi ma ngoah johpwa kapahrakki Rongmwehuwo! 17 Ma ngoah en wia doadoahk oauwe jangin pein injenoai, doari ngoah kak oalloaloa dupukoa; a jang in pwukoa oau ma Koahs kioang ngoahi, ngoah pirin kapwaihahda. 18 Doari a ia dopdoppo ngoahi en oaloa? Ioar me: nehn oai kapahrakki Rongmwehuwo, ngoah johpwa kin oaloa dupukoa, apel johpwa kin akpwungki oai pwung kan in doadoahk in Rongmwehuwo.

19 Ngoah armaj jaldek men, jaudi lidu in armaj; a ngoah wiahkihla pein ngoahi lidu in armaj ohroj pwa ngoah en kahlwahdo ipen Christ uhwen dir in irai ma kak. 20 Nehn oai kin doadoahk paspasoahng mihn Jew kan, ngoah kin mour doahr mihn Jew men pwa ngoah en kak kahlwahdo irai. Mihndahr ma ngoah johpwa mine pehn manman in Kojonned in Moses, ngoah mohmohmour doahroar irai kan ma mine pehn manman in Kojonneddo nehn oai doadoahk paspasoahng irai pwa ngoah en kahlwahdo irai. 21 Pel doahroar ipen mihn likin kan ma johpwa minmine pehn manman in Kojonneddo, ngoah kin mohmohmour doahroar irai pwa en kakoaroanihdo irai mihn likin kan. Me johpwa woahwoahki pwa ngoah johkin kapwaihahda kojonned in Koahs, pwa ngoah uhdahn pwili mine pehn kojonned in Christ. 22 Ipen irai kan ma jasihkei nehn arai pwojon, ngoah wiahkihla ngoahi armaj jasihkei men doahr irai, pwa en kamourihla irai. Doari ngoah ne wiahla joang ohroj ipen armaj ohroj pwa ngoah en koamoaurihla epwi irai in oai kak in wioapoahioau ma kak.

23 Mehpwiai ohroj ngoah kin wihwia pwa Rongmwehuwo, pwa ngoah en pwili paiki kemwehupoa kan. 24 Kamwai kidal doahr uhpenehn dir in jounweir kan nehn weir, a emennoar irai ma kin oaloa kijakij. Doari, ioar pirin pel doahr kamwai, kamwai kijou sihkei pwa kamwai en pwili oaloa kijakij. 25 Jounummwoais ohroj kin oaloa kaihahn mwehu nehn ahr ummwoais kan pwa irai en kin oaloahdi apas mwarmwarro, ma kin pispis in ohla; a kisai kin engdehnki oaloahdi mwarmwar pas ma johkak ohla. 26 Ioar mehwa ngoah kin kijou inenwehng lainno pwa ngoah en kadoarihla; ngoah en pel doahroar joun pakir men ma johkin pakpakir mwahl nehn woahwoa. 27 Ngoah kin koalkoa palwoaroaioa apel iroahdihjang pein ngoahi en kejpwihekla mwerin oai ne kapahrakki oang armaj kan Rongmwehuwo.

10

Joah Joarwihoang Kohs Likamw kan

1 *Rioai kan, ngoahi nimen kasmankihoang kamwai ma wiawihoang jamasai koalikkok ma pwilihla Moses. Irai ohroj mine pehn jilajil in loapin koasoauwo, a irai ohroj paimwehu nehn arai alu dauli Jed Wahssahu. 2 Pehn koasoauwo apel nehn jeddo irai ohroj ne poapdaij pwa en pwilihla Moses. 3 *Ohroj kin pwili kang joangoan mwingehn pali ngen oauwoar, 4 *apel nim pilen pali ngen oauwoar, pwa irai kin pwili nim jang in paip in ngen, ma kin pwili irai. Doari paippo ioar Christ. 5 *Koahs johpwa kupwurperenki loap dirin irai wa ma ioar kahrehda irai mehdi kan ken sohrohrpijoang nehn japwsoahn.

6 *Doari mehpwiai ohroj minmine in karajraj oang kisai, pwa kisai en joah inoangi me nauna kan doahroar irai, 7 *ke joarwihoang kohs likamw kan doahroar epwi irai. Doahr Puk Joaroawi kajalehda, “Armajjok kin minepenehng ahr kamdipw, irai ken jakjakau apel inoang in palwar.” 8 *Kisai en joah dipkihda dipen nenek, ma doahr epwi irai wiahda. Ioar kahrehda armaj rienen jilkid (23,000) nehn pwungarai mehdi nehn rehn oauwoar. 9 *Kisai joah kajongjongi kupwuren Koahs ma doahr epwi irai wiahda — sinekkok ken kojukdi irai. 10 *Kisai joah kin lipahned ma doahr epwi irai wiahda kahrehda irai ken ohkihla kojkoj in Sohnloang in Kojkojjo.

11 Mehpwiai ohroj ne wia oang irai pwa en wia mihn karajraj oang epwi armaj a ne pel insingdi pwa en wia iren mihn kaperki kisai. Pwa kisai ne mohmohmour nehn anjoau oau ma ne koaroan oang imwin anjoau.

12 Doari, ma koah lemleme pwa koah pwen uhda soangsoang, a koah en kanaihoang koawoa pwa koah en joah kipla. 13 Pwa jongjong ohroj ma kin lelloang kamwai, ioar ma kin pel lelloang armaj ohroj. Koahs ma uhdahn mehlel apel Ih jehpirin mweidoahng kamwai en oaloa jongjong ma kamwai johkak kalwehdi. A anjoau in jongjong, Ih pirin jeuwejehki kamwai alin pisjang nehn jongjonngo.

14 Doari, oai pirien kan, kamwai kadohwehjang kamwai siahk in joarwihoang kohs likamw kan. 15 Ngoah sikesikwe oang kamwai armaj marain pwi; kamwai kajawi pein kamwai oang da ngoah siksikoa. 16 *Mwoak in kapai ma kisai kin kapingkalahngankihoang Koahs; jaudi insahn Christ ma kisai kin oaukihpene nehn asai kin nim mwoak oauwe? A pilahwa ma kisai kin sipwangpijoang, jaudi ioar palwoaroan Christ ma kisai kin oaukihpene? 17 Jangin lopwonin pilahwa oauwoar, kisai ohroj, mihndahr ma dir, ne wiahla palwar oauwoar, pwa kisai ohroj en oaukihpene lopwonin pilahwahu.

18 *Soahk mwehu irai armaj kan in Israel: irai ma kang mwingehn meiroanngok kin oaupene in pei joarwihn papah Koahs. 19 Woahwoahn oai sikesikke; nen mine kaspoa ma janjal sakai kan ke mwinge kan nen meiroangla in pei joaroawi? 20 *Joh kaspoa! Pwa ioar me: meiroang ma kin wiawi pohn pei joarwihn armaj rosros kan kin wiawihoang ngen jaus kan, audi oang Koahs. Doari, ngoah johpwa mwehuki kamwai en oauwoang ngen jaus kan. 21 Kamwai johkak nimpil jang nehn en Koaunno mwoakko apel nimpil jang nehn en ngen jaus kan arai mwoakkok; kamwai johkak mwindihoang mwinge in en Koaunno sehpillo apel in sehpil in ngen jaus kan. 22 *Kisai nimen kaluwakihda Koaunno? Kisai lemleme pwa kisai sihkei jang Ih?

23 *Epwi kin pwa, “ne mweimweioang kisai en wia meohroj.” Pwen mehlel a jaudi meohroj mwehu oang kisai. “Ne mweimweioang kisai en wia meohroj” — a jaudi meohroj wia mihn jauwaj mwehu. 24 Doari, kamwai joah kin raprapahkihoar dahkij ma mwehu oang kamwai, a kamwai rapahki dahkij ma mwehu oang epwi.

25 Kamwai kak kang meohroj ma noasla nehn wijahn noaskihla uduk kan, in joh peikajal pwa jang in amwai poapoahm. 26 *Pwa doahr en Puk Joaroawi pwa, “Koaunno anki jampah apel audoapoa kan ohroj.”

27 Ma armaj men ma joh ah pwojon luke kamwai pwa kamwai en pwili ih mwinge, a kamwai pwili, doari, kamwai kang da ma ih kioang kamwai, in joh peikajal pwa jang in amwai poapoahm. 28 A ma emen pwehng kamwai, “Me kijehn mwingehn meiroang ma wiawihoang janjal sakai kan,” doari, kamwai joah kang mwinge oauwo, pwa ioar mwehu oang armajjo ma pwehng kamwai apel mwehu oang poapoahm pwung. 29 Ioar pwa me, jaudi oang pein amwai poapoahm mwakelkel, a oang armajjo.

A emen armaj kalelpoak, “A mihnda en emen poapoahm en iroahdihjang ngoahi en wihwia injenoai? 30 Ma ngoah kapingkalahnganki oang Koahs koanoai mwinge, a mihnda armaj en lipahnede ngoahi ki mwingehk ma ngoah ne kapingkihla?”

31 Doari, johpwa lipilpil da kamwai kin wia, mehkij ma kamwai kin kang ke nim, kamwai wia pwa en kajalehda en Koahs klohri!

32 Mourki mour oau ma en joah wiahda mehkij apwal oang mihn Jew kan ke mihn likin kan ke oang mwomwohdjohn Koahs.

33 Kamwai wia da ma ngoah kin wia: ngoah kin jongjongin kainjenmwahuwi armaj ohroj in joang ohroj ma ngoah kin wia. Ngoah johkin lemlemehr da ma mwehu oang pein ngoahi, a da ma mwehu oang ohroj pwa irai en kak mourla.

11

1 *Kamwai kahlmoangi ngoahi doahroar oai kin kahlmoangi Christ.

Doahr Kaduhpwal Nehn Anjoau in Joaroawi

2 Ngoah kapngahki kamwai amwai kin samsaman ngoahi anjoau ohroj, apel amwai kin kolkolkol padahk kan ma ngoah poujehioang kamwai. 3 A ngoah nimen kamwai en woahwoahki pwa Christ ma koauni armaj ohroj, doahroar woal pwoapwoaud men ma koauni pahioahu, apel doahroar Koahs ma koauni Christ. 4 Doari, a woal men ma kin kapkap ke kokohp nehn pokon a kidimla moange, ih kin kajawahuwihla Christ. 5 A li men ma kin kapkap ke kokohp nehn pokon a joah pwaindi moange, ih kin kajawahuwihla pahioahu; pwa ih doahroar li ma reisahjang pisen moange ohroj. 6 Pwa ma lihmen johpwa pwaindi moange, a koanoahng ih ken kosohjang pisen moange. Kin kamehk ma li en domwla moange, ke pisen moange en mwosmwos, doari koanoahng ih en pwaindi moange. 7 *A pwen johpwa koanoahng woal en pwaindi moange, pwa ioar ih ma kajalehda Koahs apel lingin Koahs. A li ioar ma kajalehda lingin woal, 8 *pwa woal johpwa sapjang li, a li ioar ma sapjang woal. 9 Apel woal johpwa wiawihda oang li, pwa li ioar ma wiawihda oang woal. 10 Doari, ki sohnloang kan, lihkan uhdahn pirin pwaindi moange pwa en wia kilel in ah mine pehn manman in pahioahu. 11 Mehlel pwa nehn asai mour ipen Koaunno, li johpwa uhda sohrohr jang woal pel woal johpwa uhda sohrohr jang li. 12 Doahr li ne wiawihda jang woal, pel doahroar woal noaisikdi jang li; a Koahs ma kahrehda joang ohroj en mine.

13 Kamwai pein kajawi ma nen mwomw mwehu ma lihmen kapkap oang Koahs a johpwa pwaindi moange? 14 Amwda, pein ahnpoasai kin padahkihoang kamwai pwa woal men ma roairoai pisen moange kin joh wahu in? 15 A pisen moang roairoai oang li men wia mehkij ling. Pisen moangoan liho ma roairoai wia ah kaduhpwal. 16 A ma emen nimen uhwoang iroahioauwe, ioarroar ngoah kak pwa joh asai ke en Koahs mwomwohdjo kan arai [wioapoa/siahk] sohrohr in kaudek.

En Koaunno Kamdipw

(Matthew 26:26-29; Mark 14:22-25; Luke 22:14-20)

17 Nehn iroak in kaweid kan, ngoah johpwa kapnga kamwai pwa amwai pokon in joaroawi kan kin wiahda mehkij nauna koalik jang wiahda mehkij mwehu. 18 Keiou, mine armaj pwehng ngoahi pwa mine uhpene nehn amwai kapokon kan; ngoah kamehlele pwa da ngoah rong pwen ekij mehlel. 19 Joah peikajalki pwa nen uhdahn mine uhpene nehn pwungamwai kan pwa irai kan ma pwung en janjalda. 20 A nehn amwai kin pokonpene, kamwai johla kin wia doahroar kamdipw in Koaunno. 21 Pwa nehn amwai kin kamdipw emenemen kin kang da ma ih wahdo, a doar epwi kin mwakohkohla, a epwi kin jakaula. 22 Joh pein umwamwai kamwai kak nim ke kang mehkij nehn loalle? Ke kamwai pwen nimen kihjang wahu in mwomwohdjohn Koahs apel kamehkihda irai kan ma joh arai mehkij? Da kamwai kajik ngoahi en pwehng kamwai oang iroahioauwe? Anahne ngoahi en kapnga kamwai? Joah, ngoah jehpirin!

23 Pwa ngoah oaloa jang Koaunno padahk ma ngoah ne kioang kamwai: ma Koaun Jesus, inpwonngo ma Ih panngekla loklok apel mehdi, Ih pwoakda pilahwahioau, 24 kapingkalahnganki oang Koahs, sipwangpijoang pilahwahu, pwahla, “Ioar palwoaroaioahwa me, ma Ngoah kioang kamwai. Kamwai wia me oang in kasmani Ngoahi.” 25 *Pel doahroar, mwerin mwinge Ih kioang irai mwoak oau, pwa, “Mwoak oauwe ioar en Koahs Inoau Kapw ma wiawihkihda insahihoa. Nehn anjoau ohroj kamwai nim, kamwai wia in kasmani Ngoahi.” 26 Me woahwoahki pwa anjoau ohroj ma kamwai pirin kang pilahwa oauwe apel nimjang mwoak in wain oauwe, kamwai kalohki mehdihn Koaunno oaroh lel Ah pirin pel japahldo.

27 Ma emen in kamwai kang pilahwahn Koaunno ke nim jang Ah mwoakko, in mwomw oau ma nen kajawahuwihla Ih, kamwai ne dipda, uhwoang palwoaroan apel insahn Koaunno. 28 Ioar mehwa emenemen kamwai en kajawi pein ih, a mwuhr ih kapwa pwili kang pilahwahioauwe apel nim mwoak oauwe. 29 Pwa emen ma johkin woahwoahki palwoaroan Koaunno nehn ah kin pwili kangla pilahwa oauwe apel nim mwoak oauwe, ih kin kadeikda pein ih. 30 Ioar mehwa kahrehda dir in kamwai ken johmwehu apel jasihkei, apel dir ne mehdi. 31 Ma kisai kajawi kisai mwowoa, kisai jehpirin kadeikda ipen Koahs. 32 A kisai pirin kadeikda apel koaloklok ipen Koaunno, pwa kisai en jehpwili jampah oauwe kejpwihekla.

33 Doari, rioai kan, nehn amwai kin pokonpene pwa kamwai en pwili kang kamdipw in Koaunno, kamwai oaupene. 34 A ma emen kin nimen mwingehda, a en mwingehla nehn umwahu, pwa amwai pokon kan en joah wiahla mihn kadeik ipen Koahs. A doahr iroa sohrohr kan likin, ngoah pirin koapwungla nehn oai pirin lelwe ipamwai.

12

Kijakij kan jang Ngen Joaroawi

1 Apkas oang iren kijakij jang Ngen Joarwiho. Rioai kan, ngoah nimen kamwai en kidal me mehlello. 2 Kamwai kidal pwa nehn amwai kin wia armaj rosros pwi, kamwai kin wudla nehn al sohrohr kan pwa kamwai en joarwihoang janjal sakai joh mourin kan.

3 Ngoah nimen kamwai en kidal pwa joh emen ma weweidki Ngenin Koahs kak kariahla Jesus apel joh emen kak woahkda pwa “Jesus ioar Koaun,” ma joh kaweid in Ngen Joaroawi.

4 *Dir joangoan kijakij in ngen mine, a Ngen oauwoar ma kin kihda kijakij pwiai. 5 Dir joangoan alin papah mine, a Koaun emennoar ma armaj kin papah. 6 Dir joangoan koahiok in doadoahk mine, a Koahs mennoar ma kin kioang armaj ohroj arai koahiok oang arai pwukoa doadoahk kan. 7 En Ngenno mine kin kajalehda, in mwomw oau, nehn emenemen armaj oang kemwehupen joang ohroj. 8 Ngenno kioang emen armaj padahk audohdkihda erpis a oang emen armaj, Ngennohr kioang emen armaj padahk audohkihda loalkoang. 9 Ngennohr ma kin pel kioang emen pwojon, apel oang emen kijakij in kemwehuwihla johmwehu kan. 10 Ngenno kin kioang emen kijakij in wia manman kapwuriamwei kan apel oang emen kijakij en padahkihwe Mahjan in Koahs; apel oang emen en kak kajawihda ngen kan; oang emen, Ngenno kin kioang kijakij in lallalki lal sohrohr kan, a oang emen kijakij in kawoahwoahda lal pwiai. 11 Doari, pwen Ngen oauwoar ma wihwia mehpwiai ohroj; jangin da Ih mwehuki, Ngenno kin kioang emenemen armaj kijakij sohrohr.

Palwar oau ma Wiawihkihda Koakon Dir

12 *Christ pwen doahroar palwar oau, ma wiawihkihda koakon dir apwen palwar oauwoar, mihndahr ma wiawihkihda koakon sohrohr pwi. 13 Nehn joangoan mwomw oauwoar, joah lipilpil ma mihn Jew ke mihn likin kan, joah lipilpil ma lidu ke jaldek kan, kisai ohroj ne poapdaij oang nehn palwar oauwe, poapdaijkihla Ngen oauwoar. Kisai ohroj ne oaloa apel audohdkihda Ngenno.

14 Pwa palwar oauwe johpwa wiawihkihda koakon oauwoar, a wiawihkihda koakon dir pwi. 15 Mihndahr ma pwoalkoa pwa, “Ngoah jaudi poah pas, ngoah johpwa wia kijehn palwarro,” me johpwa woahwoahki pwa ih johla wia kijehn palwarro. 16 Mihndahr ma sioahu pwa, “Ngoah jaudi pwoaroan maj oau, ngoah johpwa wia kijehn palwarro,” me johpwa woahwoahki pwa ih johla wia kijehn palwarro. 17 Ma palwar unjek pwen pwoaroan maj oauwoar, a ia mwomwen ah en kak rong wija? A ma palwar unjek pwen wia sioahr doari, a ia mwomwen ah en kak load wija? 18 Doari, Koahs kihpene koakon sohrohr ohroj nehn palwoaroan armaj nehn joanngo ma Ih mwehuki. 19 Joh palwar oau kak mine ma ih pwen wiawihkihda koakon oauwoar. 20 Ioar ne koajoandi, koakon dir pwi mine apwen palwar oauwoar.

21 Doari, pwoaroan mijoa johkak pwehng poah, “Ngoah johpwa anahne kamwa!” ke moange johkak pwehng ehn, “Ngoah johpwa anahne kamwa!” 22 Ma doahr, kisai johkak mwoakid ma jangin koakon dir kan ma mwomwen jasihkei nehn palwoaroasai kan apwen kajampwal; 23 a epwi koakon in palwar ma kisai kin lemleme pwa johpwa nohn kajampwal, a ioar ma kisai kin apwali mwehu; a epwi koakon kan in palwoaroasai ma johpwa kin janjal mwohn armaj, ih kin koanoainoai mehlel, 24 joangoan koanoainoaiho ma wija lingin in palwoaroasai kan johpwa anahne. Koahs ioar koajoanehdi palwar in joangoan wioapoa oau ma en kioang wahu koalik oang wijahkan ma anahne. 25 Doari, joh jaminmin en mine nehn palwar; a koakon sohrohr kan ohroj nehn palwar en injinohki oauwoau koakon. 26 Ma koakon oau in palwar oau kin moadoakla, koakon ohroj in palwarro kin pel pwili moadoakla, ma koakon oau in palwarro oaloa kaping, koakon ohroj in palwarro kin pwili paiki kapinngo.

27 Kamwai ohroj ioar wia palwoaroan Christ; emenemen kamwai wia koakon in palwar oauwe. 28 *Koahs ne kihpene meohroj nehn mwomwohdjo; keiou, wahnpoaroan kan, kariau, joukohp kan, kajiluh, jounpadahk kan; mwerin, irai kan ma kin wia manman kapwuriamwei kan; mwerin, irai kan ma oaloahdi manman in kemwehuwihla johmwehu ke jeuweje armaj kan ke kaweid armaj ke lallalki lal sohrohr kan. 29 Jaudi ohroj irai wia wahnpoaroan ke joukohp ke jounpadahk. Jaudi ohroj wiahda manman kapwuriamwei 30 ke kemwehuwihla johmwehu kan, ke lallalki lal sohrohr kan, ke kawoahwoahda lal pwiai.

31 Doari, kamwai koajoanehdi amwai mohngiong kan oang kijakij kan ma koalik kajampwal in.

Keiou mwehu jang meohroj ioar mehpwiai.

13

Limpoak

1 Ma ngoah pel kak lallalki lal in armaj apel lal in sohnloang, a ma joh oai limpoak, oai lallal nen johpwa wikjang ngilen pehl loakloakoa mwahl oau. 2 *Ma ngoah ne anki kijakij in kokohp, ma ngoah kidal meohroj apel dehdehkihla me rir kan ohroj, ma ngoah audohdkihda pwojon sihkei ma kin kamwoakidda nahna kan — a ma joh limpoak ipoai, a doari joh mehkij ngoahi. 3 Ngoah nen kak kihwe meohroj ngoah anki, pel mweidla palwoaroaioa en okjekla, a ma ngoah joah anki limpoak, doari johla kaspoan da ngoah wia.

4 Limpoak ma kin kanangmah apel kadek; ih johkin pihrin, aklaplap ke lehmwsik; 5 limpoak johkin mwomw naunahpene ke raprapahki pein injene ke pispisin lioasla; limpoak johkin kaskasman joang japwung kan; 6 limpoak johkin perenki me nauna; a limpoak kin perenki me mehlel. 7 Limpoak kin jilajil anjoau ohroj; limpoak kin liklik anjoau ohroj; limpoak kin koapwoarpwoar anjoau ohroj; limpoak kin kanangmah anjoau ohroj.

8 Limpoak ma joh imwin. Mine lal in kokohp apwen mine anjoau mwosmwos; mine kijakij in kidal lallalki lal sohrohr kan, a pirin uhdi; mine loalkoang, a pirin johla. 9 Pwa asai kijakij in loalkoang ke kokohp ma johpwa unjek anjoau oauwe. 10 A anjoauwo ma me unjekko pirin leldo, a meohroj ma johpwa unjek pirin johla.

11 Anjoauwo ma ngoah wia jeri men, oai sikesik, oai poapoahm, apel oai lamlam pwen doahroar en jeri; apkas nehn oai ne koalikla, ngoah ne johla mwomwen jeri. 12 Da kisai kapang apkas pwen doahroar nehn kilahs pahdehd oau; a mwuhr, kisai nen uhdahn jipwoalpene. Da ma ngoah kidal apkas johpwa unjek; a mwuhr nen unjekla, doahroar en Koahs kidal ngoahi.

13 Nehn anjoauwohr, joang jiluh johpwa wikla pwen doahrwahr: pwojon, koapwoarpwoar, apel limpoak; a keiou kajampwal nehn pwungarai ioar limpoak.

14

Iroa kapaspas pid kijakij jang Ngen Joaroawi

1 Doari, ioar limpoak ma kamwai anahne koadoahkoa. Kamwai pel ngoangki oaloahda kijakij audohdki Ngen Joaroawi, a mehlel kijakij in kokohp. 2 Irai kan ma kin lallalki lal sohrohr johpwa lalloang epwi apwen lalloang Koahs pwa joh emen kin woahwoahki irai. Irai kin siksikoa me mehlel rir kan jang in manman in Ngen Joaroawi. 3 A irai kan ma kin kokohp kin lalloang armaj apel jeuweje, kangoange, apel kainjenmwahuwi armaj kan. 4 Irai kan ma lallalki lal sohrohr kin jeuweje pein irai, a irai kan ma kin kokohp kin jeuweje mwomwohdjo unjek.

5 Ngoah nimen kamwai ohroj en kak lallalki lal sohrohr kan, a in mehlel, ngoah nimen pwa kamwai en anki kijakij in kokohp. Pwa emen ma kak kokohp wia armaj men ma kajampwal jang emen ma kak lallalki lal sohrohr kan, ioar oar ma mine emen wijahu kak kawoahwoahda lal pwiai pwa en kak jeuwejehla mwomwohdjo unjek. 6 Doari, rioai kan, ia kaspoan ngoahi oang kamwai ma ngoah lallalki lal sohrohr nehn anjoauwo ma ngoah alwe ipamwai? Joh kaspoa ekij, a ma ngoah joah wahdohng kamwai kaudiahl jang Koahs, ke loalkoang, ke kokohp, ke padahk.

7 In karajpoa, koajoang ma onohn joah doadoahk, ma doahr flute ke arp, mindoahr armaj en kidal ngilen koaullo koajkoajoang, a ioarroar ma ngil kan koajkoajoangjoang kin janjal mwehu. 8 A ma sohn uk koajoanngo joah uk ngil janjal mwehu, inje nen kak koaunopdahng mahwin? 9 Doari, en pel doahr ipamwai, ma amwai lallalki lal sohrohr kan johpwa dehdehda mwehu, inje ma pirin kidal da kamwai siksikoa? Amwai lallal kan pirin joaloangwe nehn woahwoa. 10 Dir joangjoangoan lal sohrohr nehn jampah, a joh lal oau ma joh woahwoahn. 11 A ma ngoah johpwa woahwoahki lal in japw oau ma armaj men lallalki, ih pirin wiahki ngoahi mihn likin men apel ngoah pirin wiahki ih mihn likin men. 12 Nehn amwai peren in anki kijakij in Ngenno kan, mwohn meohroj kamwai anahne jong doadoahkki kijakij kan pwa en jeuweje kasihkeila mwomwohdjo.

13 Doari, emen ma kin lallalki lal sohrohr kan pirin uhdahn kapkap apel poaki kijakij in kak kawoahwoahda lal pwiai. 14 Pwa ma ngoah kapkap in mwomw oauwe, ngenihoa pwili kapkap a oai lamlam jehpwili. 15 Doari, a da ma ngoah pirin wia? Ngoah pirin kapkap nehn ngenihoa apel ngoah pirin pel kapkap nehn oai lamlam. Ngoah pirin koaulki oai kaping nehn ngenihoa apel koaulki oai kaping nehn oai lamlam. 16 Ma pwen ngenimwennoar ma koah pirin kapingkalahngankihoang Koahs, a imdoahr armaj kan likin ma pel wia ahr kapkap en kak pwa “Amen” oang oamw kapkap nehn ahr jehjoa da koah pwa? 17 Mihndahr ma oamw kapkap in kalahngan oang Koahs pwanah mwehu, a pwen johpwa wia mihn jauwaj oang epwi armaj wijahu.

18 Ngoah kapingkalahnganki oang Koahs oai kak lallalki lal sohrohr koalik jang emenemen kamwai. 19 A nehn anjoau in Joaroawi nehn mwomwohdjo, ngoah nen mwehuki padahkki loapin lal limoau ma en woahwoa mwehu nehn oai padahk oang armaj; jang oai en padahkki loapin lal nenpwi in lal sohrohr kan.

20 Rioai kan nehn amwai lamlam kan, kamwai joah kin mwomwen jeri. Nehn mehkan ma pidda mehkij ma nauna kamwai en doahroar jeri siksik kan; a nehn amwai lamlam kamwai en kin doahroar woal mehlel koahiok men.

21 *Ne insingdi nehn Kojonneddo:

“Koaunno pwa, ‘Ngoah pirin lal oang Noai armaj kan

jangin en armaj kan ahr siksikesikki lal sohrohr kan.

Ngoah pirin lallal jangin kilin oawoan mihn likin kan, apwen pel nehn anjoau oauwo,

Noai armaj kan nehn johpwa rong Ngoahi.’ ”

22 Me woahwoahki pwa kijakij in lallalki lal sohrohr kan ih wia kilel, mihn kadehde oau oang irai kan ma joah pwojon. Audi oang irai ma pwojon; a kijakij in kokohp wia kilel, mihn kadehde oau oang armaj pwojon, audi armaj joah pwojon.

23 Doari, a ma sohn mwomwohdjo paspene a armaj ohroj sapda lallalki lal sohrohr kan, kajaingdi en epwi armaj joah lipilpil ke jaudi joauloang dilda, irai joah nen pwa kamwai ohroj ne pweipweila? 24 A ma ohroj pirin wihwia kokohp, apel emen ma johpwa ah pwojon ke ma armaj ma kahjik oaloa padahk leldo, ih joah pirin poahmda dipoahu jang in mehkan ma ih rongrong? Ih pirin kadeiki pein ih meohroj ma ih rongrong. 25 Arai lamlam rir kan pirin janjalda. Irai pirin rukdi pwongi Koahs, apel woahkda pwa “Mehlel pwa Koahs minmine me nehn pwungamwai!”

Koajoandihn Joaroawi nehn Mwomwohdjo

26 Rioai kan, ioar woahwoahn mehpwiai. Nehn amwai paspene joaroawi, emen armaj pwukoahki oau koaul, a emen oau padahk, a emen oau kaudiahl jang Koahs, a emen oau padahk in lal sohrohr kan, a pel emen kawoahwoa dahioau ma ne sikesikla. Meohroj anahne wiawi pwa mihn jeuweje mwomwohdjo. 27 A ma emen pirin lallalki lal sohrohr kan, a en roahmen ke jilmen emen mwerin emen, a emen sohrohr en wia jounkawoahwoahn sikesik pwiai. 28 A ma joh emen wijahu kak kawoahwoa, armajjo ma lallalki lal sohrohr kan en nennenla nehn pokon kan, en pwen lal oang pein ih apel oang Koahs. 29 Roahmen ke jilmen ipen irai ma pirin kokohp, a armaj kan likin en kajawihda da irai kajkajalehda in koanoainoai. 30 A ma emen mine nehn joarwiho oaloa kaudiahl oau jang Koahs, ih ma siksikesik anahne uhdi. 31 Kamwai ohroj en kak kokohp emen mwerin emen, pwa ohroj en kak woahwoahki apel oaloa jauwaj. 32 Doari, armajjo ma kokohp anki manman in uhdi anjoau ma koanoahng. 33 Pwa Koahs johpwa wia Koahs in kapingping a Koahs in moaloailoai.

Doahroar nehn mwomwohdjo ohroj in *nihn Koahs armaj kan, 34 lihkan koanoahng nennenla nehn pokon kan. Irai johpwa mweimwei in sikesik; ma doahr kojonned in mihn Jew kan ne pwahla, lihkan jehpirin koaun. 35 Ma irai nimen kidal doahr mehkij, irai en kalelpoak ipen pahioarai kan nehn umwarai kan. Pwa kin kamehk li en kin sikesik nehn pokon in mwomwohdjo kan.

36 A dapwa Mahjan in Koahs sapdahjang ipamwai? Ke oanngoar kamwai ma wiawihdahng? 37 Ma emen lemleme pwa ih nihn Koahs joukohp men, ke ih anki joangoan kijakij in ngen oau, a ih anahne woahwoahki pwa iroa kai ngoah insingihwe oang kamwai ioar en Koaunno kojonned 38 A ma ih pirin pohnjehjoa padahk oauwe, a kamwai pohnjehjoahla ih.

39 Doari, rioai kan, kamai injinohki kokohp kan, a kamwai joah iroahdi siksikesikki lal sohrohr kan. 40 Meohroj anahne wiawi in pwung apel joan mwehu.

15

Iejdahn Christ

1 A apkas, rioai kan, ngoah nimen kasmanki kamwai Rongmwehu ma ngoah ne padahkihoang kamwai, ma kamwai ne oaloa ma ioar wia poahjoan soangsoang in amwai pwojon. 2 Doari, Rongmwehu oauwe, ioar Mahjan ma ngoah ne padahkihoang kamwai, ma kamwai ne mourkihla, ma kamwai soangsoang oang Rongmwehuwo — pwa ma joah, amwai pwojon pirin wiahla mehkij mwahl.

3 *Ngoah ne kioang kamwai da ngoah oaloahdi, ma ioar keiou kajampwal: Christ mehkihdi dipasai kan, ma ioar ne insingdi nehn Puk Joaroawi; 4 *Ih joajjoardi apel iejda, mour mwerin rehn jiluh, ma ioar ne insingdi nehn Puk Joaroawi; 5 *Ih pwokkoang Cephas* a mwerin oang irai wahnpoaroan eijek roahmenno. 6 Mwerin, Ih pwokkoang armaj dir jang limepwiki anjoaukijjoar ma kin pwilpwili Ih, dirin irai wa pwen mohmohmour, a epwi ne mehdi. 7 Mwerin, Ih pwokkoang James, a mwuhr oang ohroj irai wahnpoaroannok.

8 *Mwerin ohroj, Ih pwokkoang ngoahi, mihndahr ma ngoah pwen doahroar armaj men ma noaisikdi kahjik lel anjoaun. 9 *Pwa ngoah ma keiou siksik nehn wahnpoaroannok ohroj; ngoah johpwa koanoahng pwili poangpoangki wahnpoaroan pwa ngoah ma kin koalkoa mwomwohdjohn Koahs. 10 A jangin kalahngan in Koahs, ngoah wiahla da ngoah mine loaloa; apel kalahngan oauwe johpwa ohla mwahl oai doadoahk uhdahn koalik mehlel jang ohroj wahnpoaroannok. Doari, jaudi pein oai sihkei, pwa kalahngan in Koahs ma doadoahk ipoai. 11 Doari, ma padahk oauwe indoahjang ngoahi ke indoahjang irai, a ioar Rongmwehu ma ohroj kamai padahkki, a ioar Rongmwehu wa kamwai kamehlele.

Doahr Asai Iejda

12 Apkas, nehn amai padahkki pwa Christ ne iejda jang ipen armaj mehdi kan, amwda epwi kamwai ke kak pwa irai armaj mehdi kan jehpirin iejda? 13 Pwa ma mehlel pas me, a doar Christ pel johpwa iejda. 14 Pwa ma Christ johpwa iejda, doari, amai padahk pwen padahk mwahl oau, apel amwai pwojon pel pwojon mwahl oau. 15 Koalik jang iroa oauwe, nen janjalda pwa kamai likamw nehn amai sikoa Koahs pwa kamai pwahla pwa Ih kaiejda Christ; a ma mehlel pwa irai mehdi kan jehpirin iejda, doari Koahs johpwa kaiejda Christ. 16 Pwa ma irai mehdi kan johpwa iejda, a doar Christ pel johpwa iejda. 17 A ma Christ johpwa iejda, a doar johla kaspoan amwai pwojon, a kamwai pwen minminehr nehn dipamwaikan. 18 Me pirin pel woahwoahki pwa irai joauloang kan ma ne mehdi pirin joaloangla. 19 A ma asai koapwoarpwoarki Christ oang oar mour oauwe, a doar kisai ioar keiou kahpwil jang armaj ohroj nehn jampah.

20 A ioar me mehlelwa me: Christ ne iejda, ma wia mihn kadehde pwa irai ma moair nehn mehdi pirin pel iejda. 21 Pwa doahr mehdi ah sapjang armaj men, ioar doahr iejda jang mehdi pel sapjang armaj men. 22 A doahr armaj ohroj ahr kin mehkihdi ki ahr minmin oang Adam, pel doahroar ohroj ma iejdahng mour ki ahr minmin oang Christ. 23 A emenemen pirin iejda nehn pwungin koajoandi oauwe: Christ mwohn ohroj; a mwerin, nehn anjoauwo ma Ih japahldo, irai kan ma Nah. 24 Mwerin me, joang ohroj pirin imwjekla. Christ pirin kalwehdi koaun kan ohroj, laplap kan ohroj, apel manman kan ohroj apel kioang Weiho ipen Koahs Jahm. 25 *Pwa Christ pirin koaun oaroh Koahs kalwehdi imwinsihsi ohroj apel kihdihla irai pehn ehn Christ. 26 Mehdi ioar imwinsihsi wa ma pirin lohdi keiou mwuhr. 27 *Puk Joaroawi pwa, “Koahs kioang meohroj pehn ehn Christ.” In mehlel, ne pwen janjal mwehu pwa loapin lallo “meohroj” johpwa woahwoahki pwa Koahs pwili pwa pein Koahs ma kioang meohroj pehn Christ. 28 Anjoauwo ma meohroj pirin minehla pehn manman in Christ, ioar anjoauwa pein Christ, ma Koahs Nah, pirin kihdi Ih pehn Koahs, ma kioang meohroj pehn Christ. Koahs pirin koaun meohroj in unjek.

29 Apkas, mindoahr irai armaj kan ma poapdaijki irai min mehdi kan? Da irai kajik en pwoaida? Ma pwen mehlel, ma doahr epwi pwa, ma irai mehdi kan johpwa iejda, a mihnda armaj kan poapdaijki irai? 30 A oang kamai, amwda kamai mweidoahng kamai nehn irair keper anjoau ohroj? 31 Rioai kan, ngoah kin minmine nehn keper in mehdi rehn ohroj! Sikesik mehlel ngoah wia jangin oai juweiki kamwai nehn asai mour in minmin oang Christ Jesus asai Koaun. 32 *Ia kaspoan oai en peihoang mahn ingkel kai nehn Ephesus jangin koapwoarpwoar in armaj? A ma armaj mehdi kan jehpirin iejda, “A doari, kisai kamkamdipw apel jakjakau, pwa lakapw kisai pirin mehdi,” ma doahroar sikesikko pwa.

33 Kalke kamwai jang armaj nauna kan! Pwa pwili armaj nauna kan ih kin koauwehla siahk mwehu. 34 Kamwai pwurdohng nehn amwai lamlam pwung kan apel doari wiahda dihp. Ngoah pwa mehpwiai pwa en kamehkihda kamwai pwa epwi kamwai jehjoa Koahs.

Mwomwen Palwar ma Pirin Iejda

35 Dapwa emen pirin idoak, “A ia mwomwen armaj mehdi kan ahr pirin iejda? Joangoan palwar da irai pirin anki?” 36 Pweipwei men koawoa! Koah jehjoa pwa liporrohn suhkoa siksik ma koah poadokdi nehn pwirej oaroh ma ih mehdi. 37 Da ma koah poadokdi nehn pwirej audi palwoaroan suhkoahu, pwa liporrohn suhkoa oau, dapwa liporrohn wihd, ke oau joangoan liporrohn suhkoa sohrohr. 38 A Koahs ma kin kioang liporrohu mwomwen palwar oau ma pirin koapda in doahr da Ih mwehuki; Ih kin kioang mwomwen palwar oang in oauwoau liporro in doahr da ma pirin koanoahng.

39 Uduken me ohroj ma mour johpwa minmine in joangoan uduk oauwoar; pwa oaujoang, uduken armaj; a oaujoang, uduken mahn kan; oaujoang, uduken mahnsang kan apel oaujoang, uduken mwumw kan.

40 Pel mine mwomwen palwar pwi mihn nehnloannge apel mwomwen palwar pwi mihn jampah. Doari, ling in palwar in nehnloannge kan oaujoang jang ling in palwar kan nehn jampah. 41 Mine en joauwo pein ah ling, johnpwonngo pel oaujoangoan ling, apel uju kan pel oaujoangoan ling; a nehn pwungen uju kan pel joangjoangoan ling mine.

42 Doari, ioar da ma pirin pel wiawi anjoauwo ma armaj mehdi kan pirin iejda. Anjoauwo ma palwar oau pirin mehdi joajjoardi, ih ne mehdi apel pirin mwoarpijoang; a nehn ah pirin iejda, ih johla kak mehdi ke mwoarpijoang. 43 Nehn ah pirin joajjoardi nehn pwirej ih mwomw nauna apel jasihkei; a nehn ah pirin iejda, ih pirin ling apel sihkei. 44 Nehn ah pirin joajjoardi nehn pwirej, ih palwar oau ma kijehn pwirej, a nehn a kin iejda, ih pirin wiahla palwar oau ma kijehn ngen. Pwa ma mine palwar kijehn pwirej, doari ih pirin pel uhdahn mine palwar ma kijehn ngen. 45 *Pwa Puk Joaroawi pwa, “Keiouin armaj, Adam wiawihda apel wiahla armaj mour men.” A Adam in mwuhrro ioar Christ, ma kihdoa kamour. 46 Jaudi palwar ma kijehn ngen ma wiawihda mijoa, pwa palwar ma kijehn pwirej; a mwuhr palwar ma kijehn ngen. 47 Keiouin armaj, ioar Adam, wiawihda jang pwirej, a karoahmen in Adam indoa jang nehnloannge. 48 Irai kan ma kijehn jampah doahroar armajjo ma wiawihda jang pwirej. A irai kan ma kijehn nehnloannge kin doahroar Ih ma indoa jang nehnloannge. 49 Apel doahroar asai kin wa mwomwen armajjo ma wiawihkihda pwirej, doahroar asai pirin wa mwomwen Armaj in nehnloanngehu.

50 Rioai kan, ma ioar ngoah nimen pwehngwehng kamwai: joangoan palwar ma wiawihkihda uduk apel insa johkak pwili johjohki Wein Koahs; joanngo ma kin mwoarpijoang johkak pwili anki mour poaspoas.

51 *Kamwai rong padahk rir oauwe; jaudi kisai ohroj pirin mehdi, a kisai ohroj pirin wikla nehn anjoaukijjoar, 52 pispisinnoar marip oau. A nehn anjoauwo ma koarjoahklahn jowi ukkuk, irai ma mehdi kan pirin iejda, johla pwuroahng mehdi, a kisai ohroj pirin wikla. 53 Pwa da ma nen mehdi, ohla anahne wiklahng da ma nen mour poaspoas; da ma pirin mehdi anahne wiklahng da ma nen johkak mehdi. 54 *Doari, anjoauwo ma mehpwiai pwoaida, apel da ma pirin mwoarpijoang pirin wiklahng da ma johla pirin mwoarpijoang, sikesik in Puk Joaroawi pirin pel pwoaida:

“Mehdi ne koauwehkla a mour ne kalwehdi unjek.”

55 *“Mehdi, ia oamw kak kalwehdi?

Mehdi, ia oamw manman in koauwehla?”

56 Mehdi oaloa ah manman in koauwehla jang dihp, a dihp oaloa ah manman jang Kojonneddo. 57 Doari, kalahngan oang Koahs ma mweidoahng kisai en kalwehdi ki oadoan asai Koaun Jesus Christ!

58 Doari, rioai kan, kamwai sihkei apel poadidihoang anjoau ohroj amwai doadoahk oang Koaunno pwa kamwai kidal pwa papah Koaunno audi doadoahk joh kaspoahioau.

16

Meiroanngo oang riasai joauloang kan

1 *Apkas, iroahu ma kamwai insingehdo ma pid mwani ma en rikrikda pwa en jeuweje *nihn Koahs armaj nehn Judea. Kamwai anahne wia da ngoah pwehng mwomwohdjo kan nehn Galatia en wia. 2 Rehn keiou in wihk† ohroj, emenemen kamwai anahne kasohrohrihla ekij mwani, kijehn da kamwai koadoahkoahda; kamwai nekidpene pwa en joh anahn in rikpene mwani anjoauwo ma ngoah lelwe. 3 Mwerin oai lelwe, ngoah anahne kadar kijilikoau in kapehje irai kan ma kamwai ne pilda, apel kadar irai en wahla amwai kijakij oang Jerusalem. 4 Ma ne koanoahng ngoahi en pel wia jeiloak oauwe, a irai pel kak pwili ngoahi inla.

En Paul Koajoandi kan

5 *Ngoah anahne lelwe mwerin oai en wudla nen Macedonia, pwa ngoah pwen anahne wudla nen Macedonia. 6 Dapwa ngoah nen anahne onohn ipamwai anjoau kij, dapwa nen nehn anjoau in kopouwo pwon, a mwuhr kamwai jeuweje ngoahi en doaudoaula nehn oai jeiloak oang joah lipilpil wija ngoah anahne inla. 7 Ngoah nimen onohn ipamwai woaroai jang anjoau kij nehn oai jeiloak dauli kamwai. Ngoah inenin nimen onohn ipamwai anjoau roairoai, ma Koaunno mweidoahng.

8 **Ngoah pirin minmine Ephesus lel rehn in Pentecost. 9 Pwa mine anjoau mwehu doahr wanihmw oau risda oang doadoahk koalik apel kaspoa, mihndahr ma pwen imwinsihsi dir.

10 *Ma Timothy pwarwe ipamwai kamwai kanaihoang kajamwo pwa ih en injenmwahu ipamwai, pwa ih doahroar ngoahi ma kin doadoahk oang Koaunno. 11 Doari, kalke emen kamwai mwamwahlki ih, a kamwai jeuweje ih pwa ih doaudoaula nehn ah jeiloak in popohl pwa ih en pwurdo ipoai; pwa ngoah kin kajkajik ih apel riasai kan en japahldo.

12 Iroahioauwe pid riasai Apollos. Ngoah ne kangoangehki Apollos pak dir pwi pwa ih en paj ipamwai apel joauloang kan, a ih pe kahjik uhdahn koapwoarpwoarki pwa anjoau oauwe ioar koanoahng. Nen lel ah anjoau mwehu, ih uhdahn pirin lelwe.

Koarjoahklahn Kaweid

13 Kamwai mwajmwajahn, uhda soangsoang nehn amwai pwojon, joah majpwehk, a sihkei. 14 Wia me ohroj in limpoak.

15 *Rioai kan, kamwai woahwoahki mwehu Stephanas apel ah peneinei; irai ioar sapin joauloang wiliakapwla nehn Achaia apel pein mweidoahng irai en wia sohn papah ‡nihn Koahs armaj. Ngoah poaki kamwai rioai kan, 16 en aljang sohn papah pwiai pel armaj joah lipilpil ma pwili irai doadoahk apel papah.

17 Ngoah perenki indoahn Stephanas, Fortunatus, apel Achaicus; irai ne wiliandi kamwai ma joh 18 apel ne kaperenihda ngoahi, doahroar arai kaperenihda kamwai. Joangoan joauloang pwiai anahne armaj en pohneje.

19 *Mwomwohdjo kan nehn wein Asia kadar arai rahnmwahu oang kamwai. Aquila apel Priscilla apel sohn mwomwohdjo ma kin pokon nehn umwarahu pel kadar arai rahnmwahu oang kamwai.

20 Joauloang ohroj wijahi kadar arai rahnmwahu oang kamwai. Kamwai rahnmwahukihpene misik joaroawi.§

21 Jang in pein mengin poaihoa ma insingehdi me: Rahnmwahu jang Paul.

22 Armaj men ma joh kin ipwilki Koaunno en riahla!

Maranatha — asai Koaun, indoa!

23 Kalahngan en Koaun Jesus en mine ipamwai.

24 Oai limpoak en mine ipamwai ohroj ipen Christ Jesus. Amen.

* 1:2 Wih 18:1

* 1:12 Wih 18:24

* 1:12 Cephas Ma pel adanki Peter.

* 1:14 Wih 18:8; Wih 19:29; Rom 16:23

* 1:16 1Cor 16:15

* 1:19 Isa 29:14

* 1:20 Job 12:17; Isa 19:12; 33:18; Isa 44:25

* 1:31 Jer 9:24

* 2:1 ririn mehlel epwi Puk Joaroawi pwa kadehde doahr Koahs.

* 2:3 Wih 18:9

* 2:9 Isa 64:4

* 2:16 Isa 40:13

* 3:2 Heb 5:12,13

* 3:4 1Cor 1:12

* 3:6 Wih 18:4-11; Wih 18:24-28

* 3:16 1Cor 6:19; 2Cor 6:16

* 3:19 Job 5:13

* 3:20 Psa 94:11

* 3:22 Cephas Ma pel adanki Peter.

* 4:12 Wih 18:3

* 4:16 1Cor 11:1; Phil 3:17

* 5:1 Deut 22:30

* 5:6 Gal 5:9

* 5:7 Exo 12:5

* 5:8 Exo 13:7; Deut 16:3

* 5:12-13 Deut 13:5; 17:7

* 6:1 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

† 6:2 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 6:12 1Cor 10:23

* 6:16 Gen 2:24

* 6:19 1Cor 3:16; 2Cor 6:16

* 7:10 Math 5:32; 19:9; Mark 10:11,12; Luke 16:18

* 7:36 Instead of talking to engaged men, Paul may be talking to fathers about having their daughters marry.

† 7:38 Doari, woalmen ma pwoapwoaudda kin wiahda mwehu, a woalmen ma johpwa pwoapwoaudda kin wiahda mwehujang. Ke: Pel mwehu ma woal men mweidla nah jerpein en pwoapwoaudla; a min ma johpwa mweidoahng nah jerpein en pwoapwoaudla ioar ma keiou mwehu.

* 9:5 Cephas Ma pel adanki Peter.

* 9:9 Deut 25:4; 1Tim 5:18

* 9:11 Rom 15:27

* 9:13 Deut 18:1

* 9:14 Math 10:10; Luke 10:7

* 10:1 Exo 13:21,22; Exo 14:22-29

* 10:3 Exo 16:35

* 10:4 Exo 17:6; Num 20:11

* 10:5 Num 14:29,30

* 10:6 Num 11:4

* 10:7 Exo 32:6

* 10:8 Num 25:1-18

* 10:9 Num 21:5,6

* 10:10 Num 16:41-49

* 10:16 Math 26:26-28; Mark 14:22-24; Luke 22:19,20

* 10:18 Lev 7:6

* 10:20 Deut 32:17

* 10:22 Deut 32:21

* 10:23 1Cor 6:12

* 10:26 Psa 24:1

* 11:1 1Cor 4:16; Phil 3:17

* 11:7 Gen 1:26,27

* 11:8 Gen 2:18-23

* 11:25 Exo 24:8; Jer 31:31-34; Exo 24:6-8

* 12:4 Rom 12:6-8

* 12:12 Rom 12:4,5

* 12:28 Eph 4:11

* 13:2 Math 17:20; 21:21; Mark 11:23

* 14:21 Isa 28:11,12

* 14:33 nihn Koahs armaj kan ke armaj joaroawi kan

* 15:3 Isa 53:5-12

* 15:4 Psa 16:8-10; Math 12:40; Wih 2:24-32

* 15:5 Luke 24:34; Math 28:16,17; Mark 16:14; Luke 24:36; John 20:19

* 15:5 Cephas Ma pel adanki Peter.

* 15:8 Wih 9:3-6

* 15:9 Wih 8:3

* 15:25 Psa 110:1

* 15:27 Psa 8:6

* 15:32 Isa 22:13

* 15:45 Gen 2:7

* 15:51 1Th 4:15-17

* 15:54 Isa 25:8

* 15:55 Hos 13:14

* 16:1 Rom 15:25,26

* 16:1 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

† 16:2 Rehn keiou in wihk ma woahwoahki Rehn Joarwiho ke Sunday.

* 16:5 Wih 19:21

* 16:8 Lev 23:15-21; Deut 16:9-11

* 16:8 Wih 19:8-10

* 16:10 1Cor 4:17

* 16:15 1Cor 1:16

‡ 16:15 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 16:19 Wih 18:2

§ 16:20 Kamwai rahnmwahukihpene misik joaroawi ke Kamwai rahnmwahukihpene en Christ limpoak.

Oang Corinth II

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Nihn Paul Kijilikoau Kariau oang Mwomwohdjohn

Corinth

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nihn Paul Kijilikoau Kariau oang Mwomwohdjohn Corinth ne insingdi anjoau apwal oau nehn pwungen ih apel mwomwohdjohn Corinth. Epwi sohn mwomwohdjohu pallanda Paul in sihkei apel janjal; ih kajalehda ah ngoangkihla irai en kemwehuwihla nehn pwungarai, a ih pel kajalehda ah peren anjoauwo ma irai injenmwahupene.

Nehn loap keiouin kijilikoau kije Paul sikoa doahroar iroa pwi nehn pwungen ih apel mwomwohdjohn Corinth. Ih kawoahwoahda kahrpoan ah nohn uhwoang sihkei joangoan uhpenehioauwe nehn mwomwohdjo; ih pel kajalehda ah peren pwa mwomwen aksihkei oauwe kahrehioang sohn mwomwohdjo koaluhla, wiliakapwla apel injenmwahupene nehn pwungarai. Mwerin ih pel poaki in ngidngid pwa sohn mwomwohdjo en japan in ahr meiroang kan mihn jeuweje joauloang in Judea kan. Nehn koarjoahklahn iroa koalik kan Paul doaroa pein ih in ah doadoahk in wahnpoaroan jang armaj pwi nehn Corinth ma kin pwa arai wahnpoaroan mehlel pwi, a Paul wahnpoaroan likamw men.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1:1-11

Paul apel Mwomwohdjohn Corinth 1:12—7:16

Meiroang oang joauloang in Judea 8:1—9:15

En Paul ah doaroa pein ih apel ah pwungin wia wahnpoaroan men 10:1—13:10

Kaimwjeklahn kijilikoau 13:11-13

1

1 *Jang Paul, nihn Jesus Christ wahnpoaroan men ma Koahs pilda, apel riasai joauloang Timothy —

Oang mwomwohdjohn Koahs nehn Corinth, apel oang *nihn Koahs joauloang ohroj nehn wein Achaia:

2 Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

En Paul Kapingkalahngan oang Koahs

3 Kisai wia asai kapingkalahngan oang Koahs apel Jemen asai Koaun Jesus Christ, Jahm kalahngan men, Koahs ma jauwajki joang ohroj. 4 Ih ma kin jeuweje kisai nehn asai apwal kan ohroj. Pwa kisai en pel kak jeuweje irai kan ma kin minehla nehn joangoan apwal ohroj nehn asai kin doadoahkki joangoan jauwajjohr ma kisai kin oaloa jang ipen Koahs. 5 Pwa doahr asai kin pwili anki en Christ loklok koalik ioar doahr asai kin pwili anki jauwaj koalik jang ipen Christ. 6 Ma kamai kin loklok, a ioar pwa en wia jauwajpamwai apel koamoaurpamwai. Ma jauwaj kin aluhwoang kamai; a doari, kamwai kin pel injenmwahuki jauwaj oauwe, apel kin sihkeikihda pwa kamwai en kin kanangmahioang joangoan loklokkohr ma kamai kin kanangmahioang. 7 Doari, amai koapwoarpwoarki kamwai inenin soangsoang; pwa kamai kidal doahr amwai kin pwili kamai nehn amai loklok kan, kamwai kin pel pwili paiki jauwaj kan ma kamai kin oaloa.

8 *Pwa kamai nimen kasmanki kamwai, rioai kan, doahr apwal kan ma lelloang kamai nehn wein Asia. Joangoan apwal pwiai inenin kasoausoau koalik oang kamai, ken kihjang amai koapwoarpwoar in mohmohmour. 9 Kamai poahm pwa doahrma kamai pengpenglahng mehdi. A mehpwiai wiawi pwa kamai en koapwoarpwoarki Koahs kalahpwuk, a jaudi pein kamai. Koahs wia Koahs men ma kamourda mehdi. 10 Jang nehn keper koalik in mehdi, Koahs doaroahla kamai apel pirin doaroahla kamai. Kamai koapwoarpwoarki Ih pwa Ih ioar pirin pwuroahng doaroahla kamai, 11 Jangin amwai jeuweje kamai nehn amwai kapkapki kamai. Ioar doahr kapkap in armaj dir kin pwoaida, Koahs pirin kapaida kamai apel armaj dir pirin kapingkalahnganki kamai oang Koahs.

En Paul Koajoandi kan Okdekla

12 Kamai juweiki pwa kadeik in nehn loaloamaikai kajalehioang kamai in dehde pwa kamai kin allaluhki mehlel mwohn Koahs nehn amai mour nehn jampah oauwe, a mehlel nehn amai pwukoa kan oang kamwai. Jaudi loalkoang in jampah ma kamai kin mwoakidki, apwen kalahngan in Koahs. 13 Kamai insingehwehng kamwai joang kan oar ma kamwai en kak wadek apel woahwoahki. A ngoah koapwoarpwoarki 14 pwa mihnda ma kamwai kahjikkoar woahwoahkihla mehlel kamai apkas, kamwai pirin woahwoahkihla kamai in unjek mwuhr, pwa nehn rehn in asai Koaun Jesus kamwai en kak juweiki kamai doahroar amai en pel juweiki kamwai.

15 Jang in koapwoarpwoar oauwe ngoah lemehkihda keiou ngoah en pajwe ipamwai, pwa kamwai en oaloa kapaipamwai pehn riau. 16 *Pwa ioar mehwa ngoah lemehkihda ngoahi en paj ipamwai nehn oai pirin inla Macedonia apel nehn oai pirin pwurdo ipamwai pwa kamwai en jeuweje ngoahi nehn oai jeiloaklahng Judea. 17 Doari nehn koajoandi oauwe, kamwai kin lemleme pwa ngoah kin kohweikohdo? Ke nehn oai kin wiahda oai koajoandi kan, kamwai kin lemleme pwa ngoah kin wia jang nehn mour in jampah oauwe, doahr oai kin pwa, “Eh, eh” ke “Joah, joah” nehn anjoaukijjoar? 18-19 *Koahs ma mehlel kak en kadehde ngoahi doahr a pwen johpwa inoau oau ngoah wiahng kamwai ma woahwoahki, “Eh” ke “Joh” johpwa kin mine ipen Jesus Christ, nihn Koahs Iehroj ma ngoah †Silas apel Timothy ne padahkihoang kamwai doahr. Pwa ioar Ih Nihn Koahs “Eh.” 20 Pwa ioar Ih ma “Eh” nehn en Koahs inoau kan ohroj. Doari, ioar mehwa kahrehda asai kin pwa, “Amen” in oadoan Jesus Christ pwa en kalingihda Koahs. 21 Doari, pein Koahs ma kin pwen kasihkeida kamai, kamwai nehn asai mohmohmourki mour in joauloang apel kin kasohrohrihla kisai; 22 Ih pel kilelihkihdi kisai kilelin Ah nainkihla kisai apel kioang Ngen Joaroawi nehn kapehdisai kai, kadehdehn me ohroj ma Ih neknekid oang kisai.

23 Ngoah pangin Koahs pwa Ih en wia oai jounkadehde, Ih woahwoahki nehn kapehdihoa! Kahrpoan oai lemehda ngoahi en joah pwarwehng kamwai nehn Corinth; pwa ngoah en joah kadroapwi kamwai. 24 Kamai johpwa nimen wiahda kojonned oang kamwai, da ma kamwai en pwojon pwa amwai pwojon ma uhdahn sihkei; a kamai kin pwili kamwai doadoahk in pein amwai peren.

2

1 Ioar oai koajoandihwa me oang in irair oauwe: ngoah johla pirin alwe ipamwai, pwa ngoah en joah kin kahrehioang kamwai injinjuwed. 2 Pwa ma ngoah pirin kahrehioang kamwai injinjuwed, a inje ma pirin kak kainjenmwahuwihla ngoahi, audi kamwai kan ma ngoah ne kainjinjuwedihla? 3 A ioar kahrpoan oai ne insingkihwehng kamwai: pwa ngoah johpwa nimen alwe apel diarda oai injinjuwed jang ipamwai ma ngoah kin kajkajik en kainjenmwahuwihla ngoahi. Pwa nehn uhdahn oai kidal ma nehn oai kin injenmwahu, kamwai ohroj kin pel injenmwahu. 4 Ioar mehwa ngoah insingkihwehng kamwai nehn kapehd soausoau, pwunod apel injinjuwed koalik, audi pwa ngoahi en kainjinjuwedihla kamwai, a pwa kamwai en poahmda uhwen oai limpoak oang kamwai.

Mahkoahng Armaj ma kin Japwungla

5 Doari, ma emen kainjinjuwedihla emen jaudi ngoahi ma ih kainjinjuwedihla pwa pwen kamwai ohroj. (Pwa ngoah pwahla me pwa ngoah en joah kasoausoauwihla armajjo.) 6 A koaloklok ma ih ne oaloa jang loap koalik in kamwai ne isar oang ih. 7 Apkas kamwai pirin mahkoahng apel jeuwejehda pwa ah injinjuweddo en joah koalikla ken koauwehla ah mour in joauloang. 8 Ngoah poaki ipamwai in ngidngid, kamwai en kajalehioang ih amwai limpoak mehlel. 9 Pwa ioar kahrpoan oai kadarwehng kamwai kijilikoauwo: pwa ngoah nimen woahwoahki mwehu iramwai ma kamwai kin peik anjoau ohroj nehn oai padahk kan. 10 Ma kamwai pirin mahkkihoang emen mehkij; ngoah pirin pel mahkoahng. Pwa nehn oai kin mahkoahng — emen, ma mine kahrpoan oai en mahkoahng — ngoah kin mahkoahng mwohn Christ pwa kamwai, 11 pwa Jehsen en joah kalwehdi kisai; pwa kisai ne kidal doahr ah koajoandi kan.

En Paul Pwunod kan nehn Troas

12 *Nehn oai leldo nehn Troas pwa ngoah en kapahrakki Rongmwehu doahr Christ, ngoah kidalda pwa Koaunno ne risingdahng ngoahi wanihmw mwehu oau pwa ngoah en doadoahk wijahu. 13 A ngoah injinjuwed koalikki oai johpwa kapangda riasai Titus. Ioar mehwa ngoah koamwurmwurki oang armaj kan wijahu apel daudauluhllahng Macedonia.

Kalwehkihdi Christ

14 A kisai kapingkalahngannoang Koahs, ma anjoau ohroj kahlwa kisai ma wia armaj lidu en Christ kapar en kalwehdi. Ih doadoahk ki kisai pwa kisai en kaparahla ipen armaj kan maram in Christ, doahroar pwohn le karahdin mwehu pwowoa ma kin koalpijoang wija ohroj. 15 Pwa kisai doahroar mihn kapwohmwehu ma Christ kin meiroangki oang Koahs ma pel lelloang armaj ma ne koamourla apel armaj ma joaloangla: 16 Oang armaj kan ma joaloangla pwa pwo nauna oau ma kin kahrehioang arai mehdi; a oang irai ma koamourla kan, pwo karahdin oau ma kin kahrehda mour. Inje ma kak wia joangoan doadoahk oauwe? 17 Pwa kamai johpwa doahroar armaj dir, ma kin doadoahkki Mahjan in Koahs doahroar dipwjoau siksik dupukoa ma irai kin noaskihla; pwa amai padahk kin injang ipen Koahs, ma kadardo kamai. Kamai kin kapahrak in mehlel mwohn Mijoa doahroar lidu in Christ pwi.

3

Jounpapah kan nehn Inoau Kapw

1 Ma me woahwoahki pwa kamai akjuweiki pein kamai ipamwai? Ia mwomwen kamai, ma kamai doahroar armaj kan likin ma kin anahne kijilikoau in kapehje apel kaping oang kamwai ke jang ipamwai? 2 Kamwai ioar nihmai kijilikoau kapehje apel kaping ma ne insingdi oang nehn amai mohngiong kan, pwa armaj ohroj en kin wadek apel kidal. 3 *Ma ne pwen dehde pwa Christ ma insingehdi kijilikoau oauwe apel kadarwehng kamwai jang ipamai. Audi ingk ma ih insingehkihdi pwa Ngenin Koahs mour, apel ih johpwa insingehdi pohn loapin sakai, a nehn mohngiong in armaj kan.

4 Kamai siksikoa me pwa amai koapwoarpwoarki mehlel Koahs in oadoan Christ. 5 Pwa johpwa mehkij mine ipamai, ma kamai kak juweiki pwa en pwa mine amai koahiok in wia doadoahk oauwe. Amai koahiok kin injang ipen Koahs; 6 *Pwa Ih ma kin koajoanehdihoang kamai en kak koahiokki Ah Inoau Kapw ipen Ngenno, a jaudi in kojonned ma insingdi. Pwa kojonned ma insingdi kin kahrehda mehdi, a Ngenno kin kihdoa mour.

7 *Kojonneddo wiawihda in mijen insing pwi pohn loapin sakai riau, apel ling in Koahs janjal nehn ah aluhwoang armaj. Mihnda ma linngo wia siksikla pohn mijen Moses, a linngo pwen linglinngoar sihkei ma kahrehda mihn Israel-ok johla kak kapangki mijoahu. Doari, ma kojonned mehlel pwa ling nehn ah kamanmanla, a kin kahrehda mehla, 8 a ia woahr doadoahk in Ngenno pirin ling jang mehlel! 9 Ma doadoahk in kadeik kin ling, a ia woahr doadoahk ma armaj kin pwungkihla pirin ling jang mehlel. 10 Kisai kak pwa, ling koalik in mehjwa johpwa kak pahrekkoang ling in anjoau pwiai. 11 Pwa ma ling kin mine ipen mehkij ma kin pispis johla, a ia woahr mehkij ma kin johkak ohla ah pirin ling jang mehlel!

12 Pwa amai koapwoarpwoar, ioar mehwa kamai kin eimahki. 13 *Kamai johpwa doahroar Moses ma poaroahkihla mijoa kaduhpwal oau, pwa mihn Israel-ok en joah kapang linngo pirin johla apel joaloangla jang in mijoahu. 14 Pwa ahr lamlam koapsakaila; apel lel rehnnoauwe kaduhpwallo kin pwen poarpoaroahr arai lamlam nehn arai kin wadek puk in kadehde* mering. Kaduhpwallo kin injang ioarroar anjoauwo ma irai kin minmin oang Christ. 15 Pel lel rehnnoauwe, nehn ahr kin wadwadek kojonned in Moses-o, kaduhpwallo kin poarpoaroahr arai lamlam. 16 Ih kin injang nehn anjoauwa ma ihr kin pwuroahng Koaunno.*† 17 Pwa Koaunno ioar Ngenno apel wijahu ma Ngenno in Koaunno kin minmine, ioar wijahu wa ma jaldek kin mine. 18 Kisai ohroj wia janjal in ling in Koaunno nehn johpwa poarpoar in mijasai kan: apel linngohr ma kin injang ipen Koaunno, ioar Ngenwa ma kin kawikkoang kisai in uhdahn mwomwen Koaunno, in ling oau ma wia koalkoalikla.

4

Pai Kajampwal nehn Doudou Pwirej

1 Nehn en Koahs ah kalahngan koalik Ih kioang kamai kohwa doadoahk oauwe; ioar mehwa kamai johkin koakoahkkihla. 2 Kamai kin kihwe jang ipamai joangoan siahk rir apel kamehk ohroj; kamai johkin widinge armaj kan, kamai pel johkin ukudla Mahjan in Koahs. Kamai kin mohmourki nehn maram unjek in me mehlel mwohn mijen Koahs apel kin jong kemwehuwihla oadoasaikan ipen armaj ohroj ma lamlam mwehu. 3 Pwa ma Rongmwehuwo ma kamai kin kapahrakki ma jawoahwoa, a doari, pwen oanngoar irai ma pirin joaloangla, ioar ma jehpirin woahwoahki. 4 Irai johkin kamehlele, pwa nehn kapehdirai kan rosroskihla kohs nauna in jampah oauwe. Kohs mene kin karosihla irai en joah kapang maram ma joajjoaroa irai, maram in Rongmwehu doahroar ling in Christ, ma doahroar uhdahn mwomwen Koahs. 5 Pwa kamai johkin kapahrakki pein kamai, a kamai kin kapahrakki Jesus Christ ma Koaun, apel kamai ma amwai lidu in oadoan Jesus. 6 *Pwa Koahs ma pwahla, “maram en pwokda jang nehn ros” ioar ih Koahswahr ma kin kamkamarami nehn kapehdisai kan, pwa kisai en kak maramkihla ling in Koahs, ma kin dakdakar mijen Christ.

7 A kamai ma kin anki pai kajampwal oauwe, kamai doahroar mihn doudou pwirej oau ma wiawihda mwehu apel joh kin kalap ohla; doari me pwa en kadehdehda doahr manman koalik ma uhdahn en Koahs, a jaudi amai. 8 Joangoan apwal ohroj kin lel kamai, a kamai johkin ohkihla; kamai kin minehla nehn peikajal epwi anjoau, a johkin koauwehla amai koapwoarpwoar: 9 Mine amai imwinsihsi dir, a kamai johpwa kin kalahpwukla; apel epwi anjoau kamai kipla, a kamai johpwa ohla dauluhl. 10 Anjoau ohroj kamai kin wahwahjili in palwoaroamai kan en Jesus a loklok apel mehdi, pwa mour en Jesus en pel janjal in palwoaroamai kan.

11 Nehn amai mour kamai kin minehla nehn keper in mehdi anjoau ohroj ki pwa Jesus, pwa Ah mour en janjal in palwoaroamai kan ma pirin mehdi. 12 Me woahwoahki pwa mehdi ma wia doadoahk ipamai, a mour ma wia doadoahk ipamwai.

13 *Puk Joaroawi kajalehda, “Ngoah pwojon ioar mehwa ngoah sikesikki.” Pwa amai pwojon pel mine, ioar mehwa kamai pel sikesikki. 14 Kamai kidal pwa Koahs ma kaiejda asai Koaun Jesus, pirin pel kaiejda kamai ipen Jesus apel pirin wahla kamai pwilihki kamwai mwohn Mijoa. 15 Meohroj ma kin wiawi ipamai, ki pwa kamwai ioar mehwa ih ken wiawihki; apel ki kalahngan en Koahs ih kin koalikla apel lelloang armaj dir, irai pirin kakoalikihla arai kapkap in kaping pwa en pwili kalingihda Koahs.

Mohmourki Pwojon

16 Ioar me kahrpoan amai johkin siksikkihla amai pwojon. Pwa ma palwoaroamai kan kin jajjasihkeila, a pali ngenimai kin sihsihkeila rehn ohroj. 17 Pwa apwal sihksik oauwe ma kamai kin loklokki, pirin kahrehioang kamai ling oau ma koalik, ma jikjang mehlel apwal kan in jampah. 18 Pwa kamai johkin injinohki mehkan ma janjal oang kamai pwa mehkan ma johpwa janjal. Pwa mehkan ma kisai kin kapangki mijasai kan, ioar ma kin mine anjoaukij, a mehkan ma kisai johkin kapangki mijasai kan ioar ma johkin uhdi.

5

1 Pwa kisai kidal ma umpwal oauwe ma kisai minmine loaloa — ioar palwoaroan jampahioauwe, nehn ah pirin mwoarpijoang, Koahs pirin kioang kisai umw oau nehnloannge pwa kisai en koaujoanla loaloa; umw oauwe ma pein Ih wiahda apel pirin poaspoas. 2 Nehn jampahioauwe, kisai kin sihwohkihla asai nimen dildahng nehn dohiasai nehnloannge, 3 pwa ma kisai pirin oaloahda dohiasaiho, a uhdahn pirin mine palwoaroasai. 4 Nehn asai kin minmine nehn umpwal in jampahioauwe, kisai kin weiroakkihla asai pwunod, jaudi ki pwa asai nimen kerpwihla palwoaroan jampahioauwe, a pwa asai ngoangki oaloahdi palwarro nehnloannge pwa palwar mehdiho en wiklahng mour. 5 Koahs ma koaunopdahng kisai okdeklahioauwe, ioar mehwa Ih kioangki kisai Ngeninno mihn kadehdehn meohroj ma Ih pirin kioang kisai.

6 Ioar mehwa nehn kapehdisaikai dirki sihkei anjoau ohroj. Kisai woahwoahki pwa nehn asai kin koaujoan nehn palwoaroan jampahioauwe, kisai dohjang nehn umwen Koaunno. 7 Pwa asai mour injang in pwojon, jaudi jang in dahkij kisai kapang. 8 Doari, nehn kapehdisaikai dirkihla sihkei apel ngoangkihla diljang nehn palwar in jampahioauwe apel inlahng nehn dohiasaiho ipen Koaunno. 9 A mwohn meohroj, kisai en ngoangki kaperenda Koaunno, mihndahr ma kisai mine nehn umwasaiho loappoauwe ke loappoauwo. 10 *Pwa kisai ohroj uhdahn pirin uhda mwohn Christ, pwa en kadeiki kisai. Emenemen pirin oaloa pwoaijoa in doahr da ma koanoahng ah wihwia mwehu ke wihwia nauna nehn ah mour nehn palwoaroan jampahioauwe.

En Koahs Pirien ki Oadoan Christ

11 Doari, nehn amai ne woahwoahkihla mwehu dahkij mijik Koaunno, kamai kin pel jong in kaweidki armaj kan. Koahs kin woahwoahkihla kamai in unjek, apel ngoah koapwoarpwoarki pwa kamwai pel woahwoahkihla ngoahi nehn kapehdimwaikai. 12 Kamai johpwa kangoangehki kamwai en kaping kamai, a kamai jongjong in kioang kamwai da ma kamwai en kak juweiki kamai, pwa kamwai en japoang irai kan ma kin lehmwsikki mwomwoarai kan a jaudi arai wihwia kan. 13 Apwa kamai kin mwomwen iahkla? Pwa Koahs ioar ma kahrehda. A ke kamai mwehu? Kamwai ioar ma kahrehda. 14 Pwa limpoak in Christ ma kamwkamwoakid kamai, ki pwa amai ne dehdehkihla padahkkoauwe: armajmennoar mehkihdi armaj ohroj; en woahwoahki pwa armaj ohroj pel pwili Ih mehdi. 15 Ih mehkihdi armaj ohroj, pwa irai kan ma mohmohmour irai en joah mohmohmourki pein ihr, a pwa irai en kin mourkihoar Ih ma mehkihdi irai apel iejda pwa en kioang irai mour.

16 Jang apkas inla, kisai johla pirin kapang apel kajawi armaj in doahr lamlam in armaj. Anjoau kij kisai kin kajawi Christ in doahr lamlam in armaj, a apkas kisai en johla wia joanngoauwe. 17 Pwa emen wiahla nihn Christ ih kin wiahla armaj kapw men; mihn mehj mwomwla, a me kapw wud wiliandi. 18 Koahs ma kin wiahda joang pwiai ohroj. Ih kin ukudla kisai ipen Christ jang in imwinsihsi oang pirien pwi. Ih pel kioang kisai asai kohwa doadoahk pwa armaj kan likin en pel wiahla Ah pirien. 19 Amai padahkwa doar Koahs wiahla armaj ohroj Ah pirien in oadoan Christ. Apel Ah johpwa nimen kapwukoahki irai diparai kan, apel Ih kioang kamai mahjanno ma padahki doar Ah kin wiahkihla arai Ah pirien.

20 Doari, ioar kamai, jounpakair in Christ pwi, apel pein Koahs ma kin poanpoanoauwi kamwai jang nehn amai padahk. Doari, kamai poaki ipamwai in ngidngid, in oadoan Christ, kamwai en wikla jang in en Koahs imwinsihsi oang en Ah pirien. 21 Christ uhdahn joh dipoa, a Koahs wiahkihla Ih mwomwen armaj dipan doahroar kisai, pwa kisai en pwili ankihla pwungin Koahs Ipoa.

6

1 Nehn amai kin pwili Koahs wihwia Ah doadoahk kan, kamai poaki in ngidngid ipamwai pwa kamwai en joah mwamwahlki Ah kalahngan ma kamwai ne oaloahda. 2 *Kamwai rong da ma Koahs pwa:

“Nehn anjoauwo ah leldo, ma Ngoah pirin kajalehioang koawoa Oai kupwurkalahngan,

Ngoah ne rong koawoa;

nehn rehn in koamoaur ah leldo,

Ngoah jeuwejehda koawoa.”

Rong! Apkas ioar anjoau in oaloa en Koahs kalahngan; rehnnoauwe, ioar rehn in koamoaurla.

3 Kamai johpwa nimen emen armaj en ka‑adjuwedi amai kohwa doadoahk ioar mehwa kamai johkin nimen kadroapwoahki emen. 4 A kamai kin kajalehda in meohroj ma kamai kin wia, pwa kamai lidu in Koahs pwi, nehn amai kin kanangmah, loklok, apwal, apel pwunod kan. 5 *Kamai ne pokpok, peidekkoang nehn kalpwuhj, armaj kan ne loakloakoahkihda kamai; amai doadoahk koalik kan, amai johla kin moair inpwong apel johla mwinge. 6 Jang nehn amai mour mwakelkel, dehdehki, kanangmah apel kadek, kamai ne kajalehda pwa kamai lidu in Koahs pwi, jang Ngen Joaroawi, jang amai limpoak mehlel, 7 jang amai kin kalohki Mahjan ma mehlel, apel jang in manman in Koahs. Kamai kin doadoahkki koapwoahn mahwin ki pwung pwa kamai en peiki apel pein doaroahkihla kamai. 8 Kamai kin oaloa wahu apel jaro; kamai kin kajaroahdi apel kaping. Armaj kan kin wiahki kamai jounkaweid likamw pwi, a amai kaweid kin pwen mehlel. 9 Irai kin wiahki kamai armaj ma irai jehjoa, a pwen armaj ohroj kidal kamai. Doahr ma kamai armaj mehdi pwi, a joah, kamai pwen mohmourroar. Mihndahr ma kamai oaloa loklok, kamai johpwa mehkihdi; 10 mihndahr ma kamai injinjuwed, kamai kin malmalau anjoau ohroj; mwomwen pwa kamai joamwoahmwoa, a kamai kin kakoapwoahpwoahihla armaj dir; mwomwennoar pwa pwen joh mehkij kamai anki, a kamai anki meohroj.

11 Maing, oai pirien joauloang in Corinth kan! Kamai siksikesik mehlel oang kamwai; kamai woahwoahkdahng kamwai audoapoan nehn kapehdimaikai. 12 Kamai johpwa oakihjang kamwai mehkij; kamwai ma kin oakihjang kamai audoapoan nehn kapehdimwai kan. 13 Ngoah siksikesik oang kamwai in doahr noai jeri pwi; doari, kamwai kajalehioang kamai joangoan poapoahmmohr ma kamai kin anki oang kamwai. Kamwai risingda dauluhl nehn kapehdimwaikan!

Keperki Siahk in armaj Rosros kan

14 Kamwai jongin joah kapahrekki oang kamwai armaj joah pwojon kan nehn amwai doadoahk kan, pwa me johkak wiawi. Pwa ia mwomwen armaj pwung men en kak minmin oang armaj japwung men? Ia mwomwen maram en kak oauwoang ros? 15 Ia mwomwen Christ apel Jehsen ara kak pwungkihpene mehkij? Da ma joauloang men apel armaj rosros men ara ankihpene? 16 *Ia mwomwen umwen Koahs apel janjal in sakai likamw kan ahr kak paspene, pwa kisai ioar ma wia umwen Koahs ma mohmour in doahr en Koahs Ah kajalehda:

“Ngoah pirin wiahda umwoai ipen oai armaj

apel koaujoanla iparai,

Ngoah pirin wiahla arai Koahs,

apel irai pirin wiahla noai armaj.”

17 *Koaunno pwahla,

“Kamwai uhdahn pirin injang iparai,

kasohrohrihla kamwai jang irai,

kamwai joah jair mehkij ma jamin,

a Ngoah pirin apwali kamwai.

18 *Ngoah pirin wiahla jamamwai,

a kamwai pirin wiahla Noai jeri;

Koaunno, Wija Laplap ma siksikesik.”

7

1 Inoau pwiai ohroj wiawihoang kisai, maing oai pirien kan ohroj. Kahrehda, kisai uhdahn en kamwkele kisai jang meohroj ma kin kajaminihla palwar apel pali ngen, apel kisai uhdahn en joarwihla unjek, nehn asai mour in asai mijik Koahs.

En Paul Peren

2 Kamwai kajamwo kamai nehn kapehdimwaikan. Johpwa japwung oau kamai wiahng emen, johpwa kaweid nauna oau kamai koauwehkihla emen ke kapweipweikihdi emen. 3 Ngoah johpwa siksikoa me pwa en koauwe kamwai; pwa doahr oai ne pwehngwehng kamwai mwowoa, mine doumwai nehn kapehdihoa ma kahrehda kisai wia oau, nehn mour apel nehn mehdi. 4 Oai koapwoarpwoar ki kamwai inenin koalik mehlel, apel ngoah kin kapnga kamwai. Nehn amai loklok kan ohroj nehn kapehdihoa kin dirkihoar sihkei; ngoah kin perperen koalik.

5 *Pel mwerin amai lel Macedonia, kamai johkak koammoal pwa wija ohroj apwal oardoari, akmaipene nehn pwungen armaj apel pwunod nehn kapehdimaikai. 6 A Koahs ma kin kamrahrahda nehn kapehdin armaj ma ne soausoaula, ioar Ih ma kainjenmwahuwihkihla kamai en Titus ah leldo ipamai. 7 Jaudi ah leldo ipamai ioarroar kamai injenmwahukihla, pwa pel ronngo ma doahr amwai kasihkeida nehn kapehdin. Ih pwehng kamai, doahroar amwai ngoangkihla en suhwoang ngoahi, doahr amwai injinjuwed, apel doahr amwai nimen doaroahla ngoahi; ioar ma ne kakoalikihla oai peren.

8 Pwa ma ngoah kainjinjuwedihla kamwai ki kijilikoauwo ma ngoah kadarwehng kamwaiho, pwa ngoah johpwa koaluhkihla oai insingehda kijilikoauwo. Ngoah kakkoar injinjuwedkihla oai rongda pwa ngoah kahrehioang kamwai injinjuwedla anjoau kij. 9 A apkas ngoah ne perenkihda, audi pwa oai kainjinjuwedihla kamwaiho, a pwa amwai injinjuwed kahrehioang amwai koaluhla apel wiliakapwla. Koahs ma kin doadoahkki injinjuweddo, ioar mehwa kahrehda johpwa mehkij nauna kamai kahrehioang kamwai. 10 Pwa injinjuweddo ma Koahs kin doadoahkki kin kahrehda wiliakapwla ipen armaj apel kahrehioang koamoaur, apel joh armaj injinjuwedkihla. A injinjuwed in jampah kin kahrehda mehdi. 11 Kamwai kapang dahkij ma Koahs ne wiahda jang in amwai injinjuwed oauwe: doahr Ah ne kahrehda amwai ne pwoarjekla, ngoangki kadehde pein amwai pwung; uhwen amwai naunahki me nauna, amwai per, amwai poapoahm, amwai poadidi, apel ngoang in koalkoa wihwia nauna kan! Nehn meohroj kamwai ne kajalehda pwa kamwai ne mwakelkel.

12 Ngoah kadarwehng kamwai kijilikoauwo, audi pwa armaj ma wiahda japwunngo ma kahrehda ke armajjo ma japwunngo wiawihoang, a pwa kamwai en kidalda uhwen amwai injinohki kamai mwohn mijen Koahs. 13 Ioar kahrpoan kapehdimaikai ken inenin sihkeila.

Jaudi kapehdimaikai oar doari sihkeikihda, a kamai pel perenkihda koalik doahroar peren ma Titus oaloahda jang ipamwai ohroj nehn amwai kainjenmwahuwihla ih! 14 Ngoah juweiki kamwai oang Titus, apel ngoah johpwa jarohkihdi oai juweiki kamwaiho. Kamai kin sikoahng kamwai me mehlello anjoau ohroj, apel doahr amai juweiki kamwai oang Titus ma ne janjal ah mehlel. 15 Ioar mehwa ah limpoak oang kamwai koalkoalikla, nehn ah kin samsaman doahr kamwai ohroj, amwai kin peikkoang ah koajoandi kan apel doahr amwai kajamwo ih in roarkihda amwai mijik. 16 Ngoah inenin perenkihda doahr oai kak koapwoarpwoarki kamwai meohroj.

8

Meiroang

1 *Maing riamai kan, kamai nimen kamwai en kidal da ma kalahngan in Koahs kin wiahda nehn mwomwohdjo kan nehn Macedonia. 2 Irai inenin sihwohkihla loklok pwi ma lelloang irai. A arai peren pwen inenin koalik nehn arai meiroang koalik, mihndahr ma irai inenin joamwoahmwoa. 3 Ki pwa pein ngoah kadehde doahr ahr kihda uhwen ma irai kak, ke pel koalikjang. Jang nehn pein injenarai, 4 irai poaki in ngidngid pwa irai en pwili kamai wia jauwaj oang *joauloang in Judea kan. 5 Irai wiahda koalikjang da ma kamai koapwoarpwoarki! Keiou irai pein mweidoahng arai mour Koaunno; a mwuhr jang ipen kupwuren Koahs, irai pel mweidoahng arai mour kamai. 6 Ioar mehwa kamai poakihki ipen Titus ma ne sapkihda ipamwai doadoahk oauwe, en doaulahr jeuweje kadoarihla doadoahk kajampwal in limpoak oauwe. 7 Kamwai ne koapwoahpwoahla in joang ohroj ma mine ipamwai: in pwojon, in sikesik, erpis, in pwoarjek in jauwaj, apel in amwai limpoak oang kamai. A kamai poaki ipamwai en pwen kadek nehn doadoahk in limpoak oauwe.

8 A Ngoah joah poadokwehng kamwai kojonneddo apkas; a ki pwa oai nimen kajalehioang kamwai uhwen pwoarjek in armaj kan oang doadoahk in jauwaj, ioar mehwa ngoah nimen kadehde ma amwai limpoak pwen uhdahn mehlel. 9 Pwa kamwai kidal kalahngan in asai Koaun Jesus Christ; Ah uhdahn koapwoahpwoa, a Ih ken wiahla armaj joamwoahmwoa men pwa kamwai en koapwoahpwoahkihla Ah joamwoahmwoahu.

10 Ioar doahr oai lamlam apkas oang irair oauwe: en mwehuwoang kamwai ma kamwai kadoarihla da ma kamwai ne sapkihda nehn johnpar ma ne doarihla. Kamwai ma ne sapkihda doadoahk oauwe apel sapin inoangihoang wia. 11 Doari, kamwai doaulahr ken kadoarihla doadoahk oauwe! Kamwai engdehn oaroh kadoarihla in doahr da ma kamwai ne pwen koajoanehdi, in uhwen amwai kak jang nehn amwai pai anjoau oauwe. 12 Pwa ma kamwai pirin perenki kihwe, Koahs pirin kupwur perenki uhwen ma kamwai pirin kak kihwe, a Ih johpwa pirin perenki amwai kihwe mehkij ma kamwai johkak oang.

13 Ngoah johpwa nimen kamrahrahla en armaj sohrohr kan ahr wijik a en kasoausoauwihla kamwai, a ngoah nimen pwa ohroj en joangoan pahrek oauwoar. 14 Pwa apkas amwai anki dirin dipwjoau, kamwai en jeuwejehki irai kan ma joh ahr dipwjoau. Pwa nehn amwai pirin anahne mehkij, irai en pel jeuwejehkihda kamwai. Ioar doahroar ohroj ahr en joangoan pahrek oauwoar. 15 *In doahr da ma insingdi nehn Puk Joaroawi:

“Armaj ma rikpene dir, ih johpwa dirla;

apel armaj ma rikpene japid pel isar.”

Titus apel Ioangehkan

16 Ia woahr amai kapingkihoang Koahs ah kin audohkihda Titus lamlam in ngoang en jeuweje kamwai doahroar kamai. 17 Jaudi ioarroar pwa ih oaloahda amai poakpoakko, a pwen ah ngoangki jeuweje kamwai a pel ah lelwe ipamwai jang in pein ih. 18 Kamai pel kadarwehng kamwai riamaiho ma inenin woaun nehn ah doadoahk in kapahrakki Rongmwehu nehn mwomwohdjo kan ohroj. 19 A pel oau, mwomwohdjo kan ioar ma pilda pwa ih en pwili kamai nehn amai jeiloak kan en wahjili kijakij en doadoahk in limpoak oauwe oang in kalingihla Koaunno, apel en kajalehda amai inoang in jeuweje joauloang kan.

20 Kamai kin inenin kanaihoang pwa armaj en johkin lallal dirki doahr amai en kin apwali kijakij koalik pwiai. 21 *Pwa ioar me amai lamlam oang in kohwa oauwe: pwa joang ohroj en pwung, jaudi oanngoar mwohn mijen Koaunno, a en pel mwohn mijen armaj kan ohroj.

22 Kamai pel kadarwehng kamwai riamai emen sohrohr ma pwili ara; kamai kapang pehn dir doahr ah pwahsies apel pwoarjek nehn doadoahk. Apel ki pwa ih koapwoarpwoarki kamwai koalik, ioar mehwa ah nimen jeuweje pwi kamwai pel koalik mehlel. 23 A doahr Titus, ioar ioangoai wa ma kin jeuweje ngoahi ma kin pwili ngoahi doadoahk in jeuweje kamwai. Apel doahroar epwi riamai kan likin ma pwili alwe, irai ioar jounpakair in mwomwohdjo kan apel in kalingihda Christ. 24 Doari, kamwai kajalehioang arai amwai limpoak, pwa mwomwohdjo kan ohroj en kadehde apel kidal pwa amai kapinga kamwai pwen uhdahn pwung apel mehlel.

9

Jauwaj oang Riasai Joauloang kan

1 Ngoah johpwa anahne insingehwehng kamwai doar jauwaj ma kin kadareklahng *nihn Koahs joauloang kan nehn Judea. 2 Pwa ngoah kidal doahr amwai kin nimen jauwaj, apel ngoah kin juweiki kamwai oang mihn Macedonia kan. Nehn oai kin pwehng irai, “Riasai kan nehn Achaia ne koaunopdahng wia jauwaj oauwe jang nehn johnparro aio.” Jang in amwai pwahsies kahrehda armaj dir mwoakidkihda. 3 Ioar mehwa ngoah kadarkihwe riasai pwiai pwa amai juweiki kamwai en joah wia sikesik likamw; a pwa in doahr oai ne sikoa pwa kamwai ne onopda amwai jauwaj. 4 Apwa ma epwi mihn Macedonia pirin pwili ngoahi, a irai kidalda pwa kamwai johpwa onopda mehkij, ia woahr amai pirin mehkda — ke amwai pirin mehkda — pwa amai koapwoarpwoarki kamwai inenin koalik. 5 Ioar mehwa ngoah lemehkihda ma pirin koanoahng mehlel ngoah en poaki ipen riasai pwiai en lelwe pispis pwa en koaunopda kijakij ma kamwai ne inoaukihda pwa kamwai en kihpene. Joang ohroj en koaunopda nehn oai pirin lelwe ipamwai, a en kapwa dehdehda ma kamwai kihda in lamlam mwehu a jaudi jang in isois.

6 Samsaman doahr en armaj men ma kin kamwroa liporrohn suhkoa japid; ih pirin pel dolihdi wah japid; a armaj ma kin kamwroa liporrohn suhkoa dir, ih pirin dolihdi wah dir. 7 Emenemen kamwai en kihda ah kijakij in doahr da ma ih ne koajoanehdi nehn kapehdin, jaudi in isois ke in mwomwen idihd; pwa Koahs kin ipwilki armaj ma kin perenki kihwe. 8 Pwa Koahs ma kin kioang kamwai koalik jang da ma kamwai kin anahne, pwa amwai anahn en isar anjoau ohroj oang pein kamwai apel oang in joangoan anahn mwehu kan ma pirin pwoaida. 9 *Doahroar da ma Puk Joaroawi ne pwa:

“Ih kin japan kijkijoa joamwoahmwoa kan,

Ah kadek kin poaspoas.”

10 *Pwa Koahs ma kin kioang jounmwoaswel kan liporrohn suhkoa siksik apel pilahwa mihn mwinge, Ih ma pirin pel kioang kamwai liporrohn suhkoa ohroj ma kamwai anahne apel Ih ma pirin kakoapihda pwa en wiahla wehn amwai kadek. 11 Ih pirin wiahda pwa kamwai en koapwoahpwoa in woahioau ma isar anjoau ohroj pwa kamwai en japan anjoau ohroj, me kahrehda armaj dir pirin kapingkalahnganki oang Koahs amwai kijakij kan ma irai oaloa jang ipamai. 12 Pwa doadoahk in jauwaj oauwe ma kamwai kin wia, jaudi en jeuweje †nihn Koahs armaj kan oar doari, pwa ih kin kahrehda wioapoan kapingkalahngannoang Koahs jang ipen armaj dir. 13 A pwa ahr kin oaloa kadehdehn doadoahk in jauwaj oauwe, armaj dir pirin kapngahki Koahs amwai kin peikkoang Rongmwehu in Christ, ma kamwai kin kadehde, apel kadek mehlel nehn amwai kijakij kan oang irai apel armaj sohrohr kan. 14 Irai pirin kapkapki kamwai jang nehn kapehdirai ki kalahngan koalik, ma Koahs kioang kamwai. 15 Kisai kapingkalahnganki oang Koahs Ah kijakij kajampwal oauwe.

10

Paul Doaroa Ah Kohwa Doadoahk

1 Ngoah, Paul, nimen pein wia oai poakpoak ngidngid ipamwai mwomwen pwa ngoah kin impahi apel aksiksik nehn oai kin minmine ipamwai, a kin lipwoar nehn oai kin dohjang kamwai. Ngoah poaki in ngidngid ipamwai jang in kupwur limpoak apel kadek in Christ. 2 Kamwai joah kin kahrehioang ngoahi en kin lipwoar nehn oai pirin lelwe ipamwai; pwa mehlel ngoah pirin lipwoare irai kan ma kin pwa kamai kin allaluhki siahk in jampah. 3 Mehlel kamai kin minmine pohn jampah; a kamai johkin mahwin jang in siahk in jampah. 4 Pwa koapwoahn mahwin ma kamai kin doadoahkki nehn amai pei, jaudi koapwoahn jampah pwi, pwa koapwoa pwi ma Koahs ma manman, en kamwommwomwla wija sihkei kan. Kamai kin koauwehla akmai likamw kan; 5 kamai kin koauwehla joangoan aklaplap ohroj ma kin uhda apel kin pallanda erpis in Koahs; kamai kin joalihdi joangoan lamlam ohroj pwa en peikkoang Christ. 6 Apel mwerin amwai pirin kadehdehda amwai peik mehlel, kamai ne kak en koalkoa irai koasihwo kan.

7 Kamwai kapang da ma janjal mwohn mijamwai kan. Ma emen lemleme pwa ih nihn Christ, a en pel lemlemehr pwa kamai pel nihn Christ doahr ih. 8 Ngoah johpwa mehkki koaliklahn oai juweiki manman ma Koaunno kioang kamai — manman in kemwehuwihkihla kamwai, jaudi manman in koauwehkihla kamwai. 9 Ngoah johpwa nimen kamwai en wiahki ngoahi armaj men ma nimen kamjikihki kamwai noai kijilikoau kai. 10 Ma emen pirin pwa, “Nihn Paul kijilikoau kan inenin soausoau apel sihkei; a nehn ah kin leldo ipasai, ih kin jasihkei apel ah lal kan pel johpwa mehkij.” 11 Joangoan armaj mene en kidal pwa johpwa wikpijoang oau mine nehn pwungen da ma kamai kin insingehdi oang kamwai nehn nihmai kijilikoau kan nehn amai doh jang kamwai apel me ma kamai pirin wiahng kamwai nehn amai pirin minmine ipamwai.

12 Mehlel pwa kamai johpwa nimen kapahrekkihoang kamai ke karjahkihoang kamai epwi armaj ma kin juweiki pein irai. Ia woahr en armaj pwiai pweipwei! Pwa irai kin pwen pein wiahda mihn jongparai pwa irai pwen pein jongki pein irai wihwia kan. 13 A kamai, amai juweiki kamai pirin pwen oanngoar amai doadoahk; apel johpwa pirin dauli uhwen doadoahk oau ma Koahs kin kilelehdihoang kamai, ma kamwai pirin pel pwili mine loaloa. 14 Doari pwa kamwai pel pwili mine nehn irair doadoahk oauwe ma kileldihoang kamai johpwa daulihla nehn amai kin lelwe ipamwai wahwahwe doahr Rongmwehu in Christ. 15 Kamai johpwa juweiki doadoahkko ma epwi ne wiahda dauli jang doadoahkko ma kileldi Koahs kioang kamai. A kamai koapwoarpwoarki pwa amwai pwojon pirin koalikla, apel amai doadoahkko ipamwai pirin kakkoar koalik jang, a anjoau ohroj minminehr nehn irairro ma Koahs kilelehdi oang kamai. 16 A pwa kamai en pel kapahrakki Rongmwehu nehn wija kan likin kamwai, apel kamai johpwa pirin juweiki doadoahk ma emen ne wiahda nehn en armaj sohrohr wija.

17 *A in doahr da ma Puk Joaroawi ne pwa,

“Ma emen nimen juweiki mehkij,

a ih en juweiki dahkij ma Koaunno ne wiahda.”

18 Koaunno johkin pwungki armaj ma kin kapnga pein ih, a Ah kaping kin aluhwoang armaj ma ih kin pwungki.

11

Paul apel Wahnpoaroan Likamw kan

1 Ngoah nimen kamwai en mahkoahng ngoahi ma ngoah ekij mwomwen pweipweila. Eh, kamwai menlau mahkoahng ngoahi apel kanangmahioang! 2 Ngoah luwakkihda kamwai doahr en Koahs Ah kin luwakki kamwai; pwa kamwai doahr jerpein meipwon mwakelkel men ma ngoah ne inoau in pwoapwoaud kioang woalmennoar, ioar Christ. 3 *Ngoah perki ma amwai lamlam kan pirin japwungla apel kamwai ken kerpwihla amwai oauwoang Christ in poaspoas apel mehlel, doahroar Eve ah lohdihoang pehn widing in sinekko. 4 Pwa kamwai kin perenki mweidoahng emen ma kin indoa ipamwai en padahkihoang kamwai doahr emen Jesus ma sohrohr jang da ma kamai ne padahkihoang kamwai; apel kamwai kin oaloa oau ngen apel oau rongmwehu ma wikjang dauluhl Ngenno apel Rongmwehuwo ma kamwai oaloahjang ipamai!

5 Ngoah lemleme pwa ngoah johpwa mine pehnangin iraihok ma kin wiahki pein irai amwai “wahnpoaroan kajampwal!” 6 Dapwa ngoah joakoahiok in sikesik, a jaudi joaloalkoang, pwa kamai ne kajalehioang kamwai in janjal doahr anjoau ohroj apel in joang ohroj.

7 Ngoah ne kapahrakki oang kamwai doar Rongmwehu in Koahs in joh dupukkoa; ngoah kasiksikihla pein ngoahi pwa en wud pwoakda kamwai, a dahkij japwung ipoai? 8 Nehn oai kin doadoahk ipamwai a mwomwohdjo sohrohr kan likin kin dupuk ngoahi. Mwomwen oar ngoahi jerkihjang nihrai mwani pwa en jeuwejehki kamwai. 9 *A nehn anjoauwo ma ngoah kin mine ipamwai, ngoah johpwa kin jongin kadroapwoahki kamwai jauwaj in mwani nehn oai kin anahne, pwa riasaihok ma indoa jang Macedonia, irai wahdohng ngoahi joang ohroj ma ngoah uhdahn anahne. Doahr oai johpwa kasoausoauwi kamwai, jang mehj indoa, ngoah johpwa pirin pel kasoausoauwi kamwai jang apkas inla. 10 Pwa mehlel in Christ mine ipoai, ngoah inoaukihoang kamwai pwa johpwa emen nehn wein Achaia pwon pirin kauhdi jang ngoahi kaping oauwe. 11 Pwa da? Pwa oai johpwa ipwilki kamwai? Koahs kidal doahr oai ipwilki kamwai!

12 Ngoah pirin uhjehlahr wihwia doadoahk kan ma ngoah ken wihwia apkas, pwa irai “wahnpoaroannok” en kin joah wiahki pwa dapwa arai doadoahk doahroar amai. 13 Irai pwiai audi wahnpoaroan mehlel pwi, irai wahnpoaroan likamw pwi ma kin kinehda arai doadoahk apel kin kawikkoang pein irai wahnpoaroan in Christ. 14 Pwa jaudi mehkij kapwuriamwei me. Pwa Jehsen pel kak kawikla pein ih apel mwomwehda sohnloang in maram! 15 Ioar pwa jaudi mehkij kapwuriamwei pwa nah papah kan pel kak kawikla pein ihr pwa en mwomwehda papah in me pwung. A in imwla irai pirin oaloa pwoaijoarai in doahr arai wihwia kan.

En Wahnpoaroan Paul Loklok kan

16 Ngoah en pwuroahng pwa, joh emen kamwai en lemleme pwa ngoah pweipwei men. A ma mine a kamwai wiahki ngoahi pweipwei men, kamwai kajamwo ngoahi, pwa en mine me sikesik kij ma ngoah en kak juweiki. 17 Mehkan ma ngoah pwahpwa apkas audi ioar mehwa Koaunno mwehuki ngoahi en pwa; pwa nehn mwoakid in juwei oauwe pein ngoahi lallalki siahk in pweipwei. 18 A pwa mine armaj dir ma kin juweiki pein irai doahroar siahk in jampah, ngoah pirin pel wia doahroar. 19 Nehn amwai loalkoang kamwai kin perenki kanangmahioang irai ma pweipwei. 20 Pwa kamwai kin kanangmahioang irai ma kin wiahki kamwai lidu, ke irai kin engmwehukihla wiahng kamwai me nauna, ke pirapoa jang amwai koapwoa, ke kin mwamwahlki kamwai, ke kin poki likin joapoamwai kan! 21 Ngoah kin mehkki sikoa pwa kamwai johpwa wia joang pwiai ki pwa kamwai kin aksiksik!

A ma emen pirin eimah apel akjuweiki mehkij — ngoah siksikesik in armaj pweipwei men — ngoah pel pirin pwili eimah! 22 Ia mwomwe? Mihn Hebrew pwi irai? Ngoah pel mihn Hebrew men. Mihn Israel pwi irai? Ngoah pel mihn Israel men. Kijehn kadaudok in Abraham irai? Pel ngoah kadaudok in Abraham. 23 *Jounpapah in Christ pwi irai? Mwomwen armaj iahk men ngoahi — a ngoah wia jounpapah mwehu men jang irai! Pwa oai doadoahk koalikjang arai doadoahk, ngoah joaldi dirjang irai, ngoah pokpok koalikjang irai, apel ngoah koaroannoang mehdi dirjang irai. 24 *Pehn limoau mihn Jew kan wiahng ngoahi pokpok jilihjek duwoau (39). 25 *A pehn jiluh mihn Rome poki ngoahi apel kasoahki ngoahi sakai pehn oau. Pehn jiluh ngoah pwili jip mweidi ohla; apel pehn oau ngoah peipeiki nehn madauwo pwong oau apel rehn oau. 26 *Ngoah lel apwal nehn jeiloak dir nehn lapake kan, ipen armaj mwoarjuwed kan; apwal ipen kijehi mihn Jew kan apel ipen mihn likin kan; apwal wija ohroj, nehn kahnihmw kan nehn mal kan, nehn madauwo, apel ipen oai pirien likammwok. 27 A kin mine oai doadoahk koalik apwal pwi; ngoah kin poahd inpwong; ngoah kin duhpekla apel nimen nimpilda; pehn dir kin joh koanoai mwinge, ngoah kin kopou apel joh oai likkoau. 28 Apel likin mehpwiai ma kin lelloang ngoahi, rehn ohroj pwunod in apwali mwomwohdjo kan ohroj kin mine ipoai. 29 Nehn emen ah kin jasihkeila, ngoah kin pel jasihkeikihla; nehn emen ah kin japwungla wiahda dihp, ngoah kin pel injinjuwedkihla.

30 Ma ngoah uhdahn pirin juweiki mehkij; a oai jasihkei kan ma ngoah pirin juweiki. 31 Koahs jemen asai Koaunno Jesus, ma kin kaping anjoau ohroj, Ih ma kin kidal doahr oai johkin likamw. 32 *Nehn oai minmine Damascus, nihn nahmwarki Aretas koapina men jiloahdi wanihmw in kahnihmmwo pwa en joalihdi. 33 A ngoah koadoaddoardi nehn pwuko oau jang nehn wanihmw in kello ngoah ken pisla.

12

En Paul Kaudiahl apel Kajanjal pwi

1 Ngoah pirin juwei, mihnda ma joh kaspoa. A apkas ngoah pirin kajalehda en Koaunno kaudiahl apel kajanjal pwi. 2 Ngoah kidal woal joauloang sohrohr men, johnpar eijek pahu ma ne doarihla mwohn ah poukdahla lel nehn *kajiluh in nehnloannge — ngoah jehjoa ma me uhdahn wiawi ke ma kaudiahl oau ma ih kapang — Koahs oar ma kidal. 3 Ngoah kidal joauloang mene — a ngoah jehjoa pwa ma uhdahn wiawi ke ma pwen kaudiahl oau ma ih kapang, Koahs oar ma kidal — 4 ah poukdahlahng nehn Paradise. Ih rongda joang pwi ma inenin joaroawi, ma joh mweimwei oang armaj en kak sikoa. 5 Ngoah pirin juweiki armaj mene, a ngoah johpwa pirin juweiki pein ngoahi, a oai jasihkei kan ioar ngoahi en juweiki. 6 Ma ngoah nimen juwei, a ngoah johpwa pirin mwomwen pweipwei, pwa ngoah pirin sikesik mehlel. A ngoah johpwa pirin juwei, pwa ngoah johpwa mwehuki emen pwa apel lemleme pwa ngoah laplap jang in dahkij ma kamwai ne kapang ke rong jang ipoai.

7 A pwa ngoah en joah aklaplapkihla kaudiahl kapwuriamwei pwiai, ma ngoah ne kapang, dok kamoadoak kij aluhwoang in palwoaroaioa, doahr ma pwen en Jehsen ah pakair in koalkoa apel kaskuhli oai aklaplap. 8 Pehn jiluh ngoah kapkapkihoang Koaunno apel poaki en kihjang ngoahi dok kamoadoak kije. 9 A Ih japoang ngoahi, “Oai kalahngan isar oang koawoa; pwa Oai manman kin janjalda mehlel ipen armaj jasihkei kan.” Ioar mehwa ngoah kin perenki apel juweiki oai jasihkei kan, pwa ngoah en kin poahm manman in Christ ipoai. 10 Doari, ioar mehwa ngoah kin perenkihda nehn oai kin johmwehu, nehn oai kin mwamwahlla, nehn oai kin lel apwal apel pokpok apel loklok ki pwa Christ. Pwa nehn oai kin jasihkei, a ioar anjoauwa ma ngoah kin sihkei.

Paul Pwunodki Joauloang in Corinth

11 Ngoah mwomwen pweipweila, a kamwai ma kahrehda. Kamwai ma pirin uhdahn kajalehda amwai pwungki ngoahi. Mihndahr ma joh mehkij ngoahi, a ngoah johpwa mine pehnangin amwai “wahnpoaroan kajampwal” kan. 12 Joangoan manman apel kapwuriamwei dir wiawi oang kamwai in kanangmah pwa en kajalehioang kamwai pwa ngoah wahnpoaroan men. 13 Ia mwomwen oai apwali amwai mwomwohdjo oaujoang jang mwomwohdjo sohrohr kan, ioarroar oai johpwa kin kasoausoauwihki kamwai loapin mwani? Kamwai menlau mahkoahng ngoahi ki japwung oauwe.

14 Ioar me kajiluh in anjoau ma ngoah onopdahng en lelwe ipamwai, a ngoah johpwa pirin alwehng kasoausoauwihla kamwai. Pwa jaudi nihmwai mwani ma ngoah pirin alwehki, a kamwai ma kahrehda. Pwa jaudi jerihkan ma pirin apwali nihrai pahpa kan, pwen pahpa kan apwali nihrai jerihkan. 15 Ngoah perenki noaskihla me ohroj ma ngoah anki, pwilihkihla ngoahi, pwa ngoah en jeuwejehki kamwai. A ia mwomwe, amwai ipwilki ngoahi pirin siksikkihla pwa oai limpoak oang kamwai koalik?

16 Kamwai pirin pwungki ma ngoah johpwa kapwunodihda kamwai. A dapwa emen pirin kahrehioang ngoahi oai mwoarjuwed apel ngoah kapweipweidi kamwai. 17 A ia mwomwen oai kapweipwei jang kamwai mehkij ipen jounpakairrok ma ngoah kadarwe? 18 Titus ma ngoah ngidngidki oang en lelwe, a ngoah pel poaki ipen emen riasai joauloanngok en pwili. Doari da? Kamwai kak pwa Titus kapweipwei jang kamwai mehkij? Titus apel ngoahi, kama kin joangoan lamlam oauwoar apel joangoan wihwia oauwoar!

19 Dapwa kamwai lemleme pwa kamai mwomwen akpwungki pein kamai mwohmwaikan. Joah! Pwa kamai siksikesik mwohn Koahs in doahroar kupwuren Christ; apel meohroj ma kamai kin wia, oai pirien kajampwal kan, joang ohroj ne doari pwa en jeuweje kamwai. 20 A ioar mehwa ngoah perki men, nehn oai pirin lel ipamwai, a pwadoar ngoahi johpwa kapang ipamwai dahkij ma ngoah anahne, apel kamwai nehn johpwa kapang da kamwai anahne ipoai. Ngoah perki pwa doar ngoahi kapangda ipamwai pei, pihrin, akmai, jaminmin, lipahned, lallal dir, aklaplap, apel loakloakoa. 21 Ngoah perki pwa nehn oai pirin pwuroahng lelwe ipamwai, a pwa doahr Koahs kamehkihda ngoahi mwohmwai; a pwadoar ngoahi joangkihda armaj dir ma ne wiahda dihp mehjwa, irai kahjikkoar koaluhkihla arai siahk jamin kan, siahk in nenek apel ahr kamwahl kan.

13

Koarjoahklahn Poanoau apel Rahnmwahu pwi

1 *Kajilpak in oai pirin lelwe ipamwai apkas. “Kadip ohroj pirin wiawihki kadehdehn armaj roahmen ke jilmen” — doahroar Puk Joarwiho pwa. 2 Ngoah nimen pwehng kamwai kan ma ne wiahda dihp mehjwa apel irai kan ohroj dahkij ma ngoah ne pwehng kamwai nehn kariapak in oai paj ipamwaiho, a ngoah pirin pwuroahng pwehng kamwai apkas nehn oai dohjang kamwai: nehn oai pirin lelwe ipamwai, johpwa emen pirin pisjang koaloklok. 3 Kamwai pirin oaloa joangoan kadehde ohroj ma kamwai anahne doahr Christ Ah kajalehda jang ipoai. Nehn Ah kin kajalehdahng kamwai, Ih johpwa jasihkei, apwa manman oar doari ma kin janjal oang kamwai. 4 Pwa mihndahr ma Ih kojkojdi in lohpwuhwo nehn Ah jasihkei, a Ih kin pwen mohmourki manman in Koahs. Nehn amai pwilpwili Christ, kamai pel jasihkei, a kamai pirin pwili mohmohmourki manman in Koahs, nehn amai pirin jeuweje kamwai.

5 Kamwai pein kajawi kamwai ma kamwai allaluhki pwojon. Kamwai uhdahn kidal pwa Jesus Christ minmine ipamwai — ma kamwai johpwa kerpwihla dauluhl amwai pwojon. 6 A ngoah koapwoarpwoarki pwa kamwai dehdehki doahr amai johpwa japwungla. 7 Kamai poaki ipen Koahs pwa kamwai en johpwa wiahda japwung oau, jaudi pwa kamai en ad mwehukihla, a pwa kamwai en kin wiahda me pwung, mihndahr ma kamwai lemleme pwa kamai ne japwungla. 8 Pwa kamai johkak wia mehkij ma kin pallanda mehlello, a pwen oang me mehlellohr doari. 9 Kamai kin perenkihda amai jasihkei nehn amwai kin sihkei. Apel ioar mehwa kamai kin poaki ipen Koahs: en kin kaunjekihla kamwai. 10 Ioar mehwa ngoah insingehkihdi mehpwiai nehn oai dohjang kamwai; pwa nehn oai pirin lelwe ipamwai, ngoah en joah ngil sihkei oang kamwai nehn oai doadoahkki manman ma Koaunno kioang ngoahi, ma ioar manman en kemwehuwihla kamwai, jaudi en koauwehla.

11 Apel apkas, rioai kan, kamwai en perperenki, engdehnki kamwai en unjekla mehlel, kamwai rong da ma ngoah pwehng kamwai, kamwai en kin joangoan lamlam oauwoar apel nehn kapehd oauwoar, kamwai en mourki popohl! Koahs in limpoak apel popohl pirin pwilpwili kamwai.

12 Kamwai rahnmwahukihpene misik joaroawi.*

13 Nihn Koahs armaj† ohroj rahnmwahu oang kamwai.

14 Kalahngan in asai Koaun Jesus Christ apel limpoak in Koahs, apel kaminmin in Ngen Joaroawi en pwilpwili kamwai ohroj.

* 1:1 Wih 18:1

* 1:1 nihn Koahs joauloang ke armaj joaroawi

* 1:8 1Cor 15:32

* 1:16 Wih 19:21

* 1:18-19 Wih 18:5

† 1:18-19 Silas ke Silvanus

* 2:12 Wih 20:1

* 3:3 Exo 24:12; Jer 31:33; Eze 11:19; 36:26

* 3:6 Jer 31:31

* 3:7 Exo 34:29

* 3:13 Exo 34:33

* 3:14 kadehde ke inoau

* 3:16 Exo 34:34

† 3:16 ke: A ih kin injang, in doahr Puk Joaroawi kajalehda, “Poarpoarin mijen Moses kin injang anjoau ma ih kin pwuhrroang Koaunno.”

* 4:6 Gen 1:3

* 4:13 Psa 116:10

* 5:10 Rom 14:10

* 6:2 Isa 49:8

* 6:5 Wih 16:23

* 6:16 1Cor 3:16; 6:19; Lev 26:12; Eze 37:27

* 6:17 Isa 52:11

* 6:18 2Sam 7:14; 1Chro 17:13; Isa 43:6; Jer 31:9

* 7:5 2Cor 2:13

* 8:1 Rom 15:26

* 8:4 joauloang ke armaj joaroawi

* 8:15 Exo 16:18

* 8:21 LP 3:4

* 9:1 nihn Koahs joauloang ke armaj joaroawi

* 9:9 Psa 112:9

* 9:10 Isa 55:10

† 9:12 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 10:17 Jer 9:24

* 11:3 Gen 3:1-5,13

* 11:9 Phil 4:15-18

* 11:23 Wih 16:23

* 11:24 Deut 25:3

* 11:25 Wih 16:22; Wih 14:19

* 11:26 Wih 9:23; Wih 14:5

* 11:32 Wih 9:23-25

* 12:2 kajiluh in nehnloannge lal kan oauwe woahwoahki wija ma Koahs koaujoan

* 13:1 Deut 17:6; 19:15

* 13:12 Kamwai rahnmwahukihpene misik joaroawi. Ke Kamwai rahnmwahukihpene en Christ limpoak.

† 13:13 Nihn Koahs armaj ke Armaj joaroawi

Galatia

1

2

3

4

5

6

Nihn Paul Kijilikoau oang Mwomwohdjohn

Galatia

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nehn en Rongmwehu ne lolohkjili apel lellahng ipen armaj kan ma jaudi mihn Jew, iren peidek oau ken pwarda doahroar ma armaj emen uhdahn pirin peikkoang Kojonned in Moses pwa en wia joauloang mehlel men. Paul koajoanehdi ma irair oauwe johpwa uhdahn koanoahng pwa poahjoan mehlelloar in mour ipen Jesus Christ, ioar pwojon Christ, ma armaj ohroj kin pwungkihla ipen Koahs. A nehn mwomwohdjo kan in Galatia, wei oau ma kijehn wein Rome nehn Asia, mine armaj pwi ma uhwoang Paul apel kin siksikoa pwa dapwa armaj uhdahn pirin kapwaihahda kojonned in Moses pwa en pel pwungla ipen Koahs.

Nihn Paul kijilikoau oang Mwomwohdjohn Galatia ne insingdi en kajpahlihdohng nehn pwojon mehlel apel mourin joauloang mehlel irai kan ma ne woahwoahki padahk japwung oauwe. Paul sapkihda doahroar ah pwungin adanki wahnpoaroan in Jesus Christ jang iraihok ma kin pwa jaudi ih wahnpoaroan mehlel men. Ih kin sihkeiki ma ah poangpoang oang doadoahk in wahnpoaroan injang ipen Koahs, jaudi jang in koajoandi en armaj. Apel ah doadoahk in wahnpoaroan uhdahn pirin wiawi ipen mihn likin kan. Mwuhr ih pel kawoahwoahda doahr armaj kan ahr kin pwungla ipen Koahs jang in pwojon. In kaimwjeklahn iroa koalik kan en kijilikoau kije, Paul kajalehda pwa mourin joauloang kin injang in limpoak ma kin poahjoankihda pwojon Christ.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1:1-10

En Paul manman doahroar wahnpoaroan men 1:11—2:21

Rongmwehu in kalahngan in Koahs 3:1—4:31

En joauloang kan ahr jaldek apel pwukoa 5:1—6:10

Koarjoahklahn kijilikoau 6:11-18

1

1 Jang Paul, ma ah poangpoang oang wahnpoaroan johpwa sapjang ipen armaj ke jang in poangpoang oau ma jang armaj; pwa pwen jang ipen Jesus Christ apel Koahs Jahm ma kaiejda Jesus jang mehdi. 2 Riasai joauloang ohroj ma minmine me pel pwili rahnmwahu oang sohn mwomwohdjohn Galatia kan:

3 Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

4 Pwa en kajaldekla kisai nehn anjoau nauna oauwe, Christ ne meiroangkihla pein Ih pwa dipasai kan, jangin Ah peik oang kupwuren Koahs ma ioar Jamasai Koahs. 5 Klohri en aluhwoang Koahs jang apkas apel allaluhla! Amen.

Rongmwehu Oauwoar

6 Ngoahi pwuriamweikihla amwai pispis in kerpwihla Ih ma panginkihdo kamwai kalahngan en Christ, a kamwai pwilihla oau rongmwehu sohrohr. 7 A in mehlel, johpwa pel oau rongmwehu sohrohr mine, a ngoah sikoa me pwa mine epwi armaj ma kapingda kamwai apel kin jong in kawikla Rongmwehu in Christ. 8 A mihnda ma pel kamai, ke sohnloang men jang nehnloannge, ma en padahkihoang kamwai oau rongmwehu ma sohrohr jang Rongmwehu ma kamai ne padahkihoang kamwai, a koanoahng ih en riahla. 9 Kamai ne sikoa mijkoalkoal apel apkas, ngoah pirin pel pwuroahng sikoa: ma emen ma pirin padahkihoang kamwai oau Rongmwehu sohrohrjang ma kamwai ne oaloa, a ih en pel riahla!

10 Ngoahi en rapahki kenken ipen armaj ke ipen Koahs? Ma ngoah nimen admwehula ipen armaj kan? Doari, jaudi ngoahi lidu in Christ men.

Imdoahr Paul wiahla Wahnpoaroan men

11 Rioai kan, ngoah nimen pwehng kamwai me: Rongmwehu ma ngoah kin padpadahkkihjili, jaudi jang ipen armaj. 12 Ngoahi pel johpwa oaloa Rongmwehu jang ipen armaj men, ke armaj padahkihoang ngoahi. A pein Jesus Christ ma kajalehioang ngoahi.

13 *Pein kamwai ne rong sikesik in oai mour nehn anjoauwo ma ngoah poadidihoang lamlam in mihn Jew-ok, doahr oai kin inenin koalkoa mwomwohdjohn Koahs, apel wia uhwen oai kak en kamwommwomwla. 14 *Ngoahi ma keiou ipen ioangoai mihn Jew kan ma kamai wia dioau nehn siahk in loapin lamlam in mihn Jew, apel ngoah keiou poadidihoang siahk kan in jamasai koalikkok.

15 *A jang in Ah kalahngan, Koahs pilda ngoahi mwohn oai kahjik noaisikdi, apel pangin ngoahi pwa ngoah en papah Ih, nehn Ah koajoandi 16 en kajalehioang ngoahi Nah Iehroj, pwa ngoah en kalohki oang mihn likin kan Rongmwehu doahr Ih; ngoah johpwa lelki armaj emen en kaweidki ngoahi me; 17 apel ngoah johpwa inla Jerusalem pwa ngoah en suhwoang iraihok ma ne wahnpoaroanla mwohn ngoahi. A ngoah pispisla Arabia ngoah kapwa pwurla Damascus. 18 *A mwerin johnpar jiluh ngoah kapwa indahla Jerusalem pwa ngoah en suhwoang Cephas*, apel ngoah minminehki ipoa wihk riau. 19 Ngoah johpwa suhwoang epwi wahnpoaroannok, a ioarroar ngoah suhwoang James, rien Koaunno.

20 Pid mehkan ma ngoah insingkihwe oang kamwai, mehlel oau me, mwohn Koahs ngoah joh kin likamw!

21 Mwerin, ngoah pel inlahng Syria apel Cilicia. 22 Nehn anjoauwo joauloang in mwomwohdjohn Christ kan nehn Judea kahjikkoar kidal ngoahi. 23 A ioarroar irai kidal, da irai rong jang irai kan ma pwa, “Woallo ma kin koalkoa kisai mehjwa, ioar ih ma kin padpadahkkihjili pwojonno ma ih jong in kamwomwla mehjwa!” 24 Irai kin kapkapnga Koahs ki ngoahi.

2

Paul apel Wahnpoaroannok

1 *Mwerin johnpar eijek pahu ngoah pwili Barnabas pwurlahng Jerusalem, ngoah pel ukda Titus. 2 Ioar kahrpoahwa me: Koahs kajalehioang ngoahi en inla wijahu. Nehn oai sowoahda mihding in rir in koaun kan, ngoah kawoahwoahng irai doahr Mahjan in Rongmwehuwo ma ngoah kin padahkihoang mihn likin kan, pwa kaspoan oai doadoahk in mehjwa apel apkas en janjal mwehu. 3 Irai kan johpwa iponngoang ioangoai Titus en jorkomjaijla, mihndahr ma ih mihn Greece men, 4 apwen mine armaj nimen ih en jorkomjaijla. Mwomwehda pwa irai joauloang pwi, irai pirapdohng nehn asai pwihnne doahr jipaining pwi, pwa irai en woahwoahkihla jaldek ma kisai anki jangin asai oauwoang Christ Jesus. Irai mwehuki kisai en wiahla liduhpwi, 5 a pwa en kolkol oang kamwai mehlel in Rongmwehuwo, kamai johpwa mweidoahng irai ekij anjoau.

6 *A irai kan ma mwomwen pwa irai laplap in mwomwohdjo — ngoah pwa me pwa ngoah johpwa kaspoahng ngoahi pwukoa da ma irai kin wia, pwa Koahs johpwa kajawi likin armaj — laplappok johpwa padahkihoang ngoahi mehkij kapw. 7 A joah, irai dehdehki pwa Koahs ne kioang ngoahi oai pwukoahn padahkihoang mihn likin kan Rongmwehuwo, in doahr Ah ne pel kioang Peter ah pwukoahn padahkihoang mihn Jew kan Rongmwehuwo. 8 Pwa jang in manman in Koahs, ngoah ne wiahla wahnpoaroan men oang mihn likin kan, doahroar Peter ah wiahla wahnpoaroan oang mihn Jew kan. 9 James, Cephas* apel John ma mwomwen pwa koaun pwi, arai kadehdehda pwa Koahs kioang ngoahi oai pwukoa doadoahk sohrohr oauwe: Irai ken isik poaihoa apel Barnabas, kilel in amai pwilihoar pwukoahki doadoahkke. Kamai ohroj pwungkihpene kamai en doadoahk nehn pwungen mihn likin kan, a irai en doadoahk nehn pwungen mihn Jew kan. 10 Ioarroar irai poaki ipamai: kamai en samsaman armaj joamwoahmwoa kan nehn pwungarai; ioar me ma ngoah keiou doadoahk koalik ki mehlel ngoahi en kapwaihahda.

Paul Uhwoang Cephas nehn Antioch

11 A nehn anjoauwo ma Cephas† leldohng Antioch, ngoah pallanda ih mwohn pokonno, ki ah japwung ma janjal. 12 Pwa mwohn en woal pwi ma James kadar leldo iparai, Cephas kin mwingmwinge ipen mihn likin kan ma ne joauloangla. A mwerin en woal pwiai arai ne leldo, ih johla pwili mwinge iparai, pwa ih mijik iraihok ma pwa mihn likin kan en jorkomjaijla. 13 Pel riasai mihn Jew kan ma me joauloangla pel pwili Cephas majpwehkda apel pwa Barnabas pel pwili irai majpwehkda. 14 Nehn oai kidalda pwa irai johpwa allaluhki al pwung in doahroar mehlel in Rongmwehuwo, ngoah ken pwehng Cephas mwohrai ohroj, “Koah uhdahn mihn Jew men, a koah mourki siahk in mihn likin kan, a jaudi siahk in mihn Jew. A ia mwomwen oamw en kak iponngoang mihn likin kan en wia siahk in mihn Jew kan?”

Mihn Jew apel Mihn Likin kan kin Mourkihla Pwojon

15 “Kisa noaisikdi mihn Jew, audi mihn likin ma dipan. 16 *A kisa kidal pwa armaj men kin pwungla ipen Koahs janngoar in ah pwojon Jesus Christ, a jaudi jang in ah kin kapwaihahda audoapoan kojonned in Moses-o. Pel kisa, pwojonla Christ Jesus pwa kisai en pwungla ipen Koahs, jang in asai pwojon Christ, pwa joh emen kak pwungla ipen Koahs ki wia dahkij ma kojonneddo koajoanehdi. 17 Ma nehn asai kin jongjong en pwungla ipen Koahs jang in asai minmin oang Christ, a diarekda pwa kisai armaj dipan pwi doahroar mihn likin kan; ia mwomwe, me pirin woahwoahki pwa Christ kin papah dihp? Joah dauluhl! 18 Ma ngoah pwuroahng kouda me ngoah ne koauwehla mehjwa, me pirin kadehdehda pwa ngoah kin wiahda japwung. 19 Doari, in doahroar kojonneddo, ngoah ne mehdi — pein kojonneddo ne kojukdi ngoahi pwa ngoah en kak mourki Koahs. Ngoahi ne pwili Christ mehdi in Ah lohpwuhwo, 20 pwa apkas, jaudi ngoahi ma mour pwa Christ ma kin pwen mour nehn ngoahi. Mour oauwe ma ngoah mourki apkas, ngoah mourki jang in oai pwojon Nihn Koahs Iehrojjo ma kin ipwilki ngoahi apel meiroangkihla pein Ih ki ngoahi. 21 Ngoahi johpwa kin kajohwe kalahngan in Koahs. A ma mine armaj men pwungla ipen Koahs jang in kojonneddo, me pirin woahwoahki pwa en Christ mehdi johla kaspoa!”

3

Kojonned ke Pwojon

1 Mihn Galatia kan kamwai pweipwei! Inje karosihla kamwai, kamwai ken johpwa kamehlele? Mwohn mijamwai kan Ih inenin janjal mwehu mwomwen mehdihn Jesus Christ in lohpwuhwo! 2 Doari kamwai pwehng ngoahi mehkije: Ma kamwai ne oaloa Ngenin Koahs jang in amwai kapwaihahda audoapoan kojonneddo, ke jang in amwai rongrong apel pwojon Rongmwehuwo? 3 Ia uhwen amwai pweipwei! Kamwai sapkihda Ngenin Koahs, a apkas, kamwai nimen kadoarihkihla pein amwai manman? 4 Amwai koaloklok koalikkok pwen johpwa kaspoa? Mehlel pwa mine kaspoa! 5 Nehn en Koahs kioang kamwai Ngenno apel kin wiahda manman nehn pwungamwai, Ih kin wiahda mehpwiai pwa amwai kin kapwaihahda audoapoan kojonneddo, ke pwa amwai kin rong Rongmwehuwo apel pwojonla?

6 *Ih pirin doahroar da ma Puk Joaroawi sikoahki Abraham: “Ih kamehlele Koahs, apel Koahs mweidoahng ih en pwungla Ipoa ki ah pwojon.” 7 *Kamwai uhdahn pirin woahwoahki mwehu pwa irai kan ma anki pwojon, ioar irai ma kadaudok in Abraham. 8 *Puk Joaroawi pel kohpda pwa Koahs pirin koapwungla mihn likin kan ki ahr pwojon. Doari Puk Joaroawi padahkihoang Abraham Rongmwehuwo: “Ki koawoa ma Koahs pirin kapaiahkihda armaj ohroj nehn jampah.” 9 Abraham ne pwojonla, Koahs kapaiahda, irai ohroj ma kin pwojonla, Koahs pirin pel kapaiahda, doahr Ah ne kapaiahda Abraham.

10 *Irai ohroj ma kin koapwoarpwoarki kapwaihahda Kojonneddo, irai kin minmine pehn karia oau. Puk Joaroawi pwa, “Emen ma johpwa kin kapwaihahda joang ohroj ma ne insingdi nehn pukin kojonneddo, en riahla!” 11 *Inenin janjal mwehu pwa johpwa armaj men kin pwungla ipen Koahs ki kojonneddo, pwa Puk Joaroawi pel pwa, “Armaj emen ma pwungla ipen Koahs ki pwojon pirin mourla.” 12 *A kojonneddo johpwa poahjoankihda pwojon, pwa Puk Joaroawi pel pwa, “Emen ma kin kapwaihahda audoapoan kojonneddo ohroj, ioar ih ma pirin mohmohmourki kojonneddo.”

13 *A Christ kapisla kisai jang in kariahn kojonneddo nehn Ah oaloahng pein Ih kariahu. In doahr, ma Puk Joaroawi pwa, “Emen ma ne soanoakda in suhkoahu, ih pirin riahla.” 14 Christ ma kapisla kisai jang in kariahu pwa kapaiho ma Koahs inoaukihoang Abraham en pel aluhwoang mihn likin kan jang ipen Christ Jesus, pwa kisai, jang in pwojon kisai en kak oaloa Ngen Joaroawi ma Koahs ne inoaukihda.

Kojonned apel Inoau

15 Rioai kan, ngoah pirin doadoahkki apkas karajraj me pirin woahwoa oang kamwai: ma armaj roahmen pirin inoaukihpene mehkij apel sainihla kadehdehn, doari johpwa emen kak koauwehla kadehde oauwe ke kapsahng mehkij. 16 Koahs wiahda inoau pwi oang Abraham apel kadaudokoahu. Ih johpwa pwa “apel kadaudokoa kan,” ma woahwoahki armaj dihrdir. A ih pwa, “apel kadaudokoahu” me woahwoahki armajmennoar, ioar Christ. 17 *Ioar woahwoahn en Koahs wia Abraham Inoau Koalik oau, apel inoaukihda pwa pein Ih pirin pwen kapwaihahda, doari kojonneddo ma poadda johnpar pahpwiki jilihjek (430) mwerin, johpwa kak koauwehla Inoau Koalikko, ke kajohla en Koahs inoauwo. 18 *Ma me Koahs kin kioang armaj kin poahjoankihda kojonneddo, doari, me pirin woahwoahki pwa ih johpwa poahjoankihda Ah inoau. A Koahs kioang Abraham johjohu ki inoauwo.

19 Doari, dahkij kahrehda kojonneddo wiawihkihda? Ih kapaspassoang inoauwo pwa en kajalehda dahkij japwung, apel en minmine oaroh lel kadaudok in Abraham-o ma inoauwo ne wiawihoang ah pirin leldo. Koahs kioang sohnloang kan kojonneddo pwa irai en wahdohng armaj men ma wia wilioapoa oang armaj kan. 20 Pwa Koahs kalahpwuki wihwia Ah doadoahk, Ih johpwa kin anahne wilioapoa.

Kahrpoan Kojonneddo

21 Imdoahr, me en woahwoahki pwa kojonneddo kin uhwoang en Koahs inoau kan? Joah dauluhl! Pwa ma kojonned oau wiawihda ma kak kamourihla armaj, doari armaj pirin kak pwungla ipen Koahs nehn ahr pirin kapwaihahda kojonneddo. 22 A Puk Joaroawi pwahla pwa jampah pwon minminehr pehn manman in dihp; pwa irai kan ma pwojon en oaloa kapai in inoauwo ma Koahs kin kioang iraihok ma pwojonla Jesus Christ.

23 Mwohn pwojonno kahjik leldo, kojonneddo risingdi kisai ohroj doahroar armaj joaldi pwi, oaroh lel pwojon oauwe pirin janjalda. 24 Kojonneddo ma koaunda kisai oaroh lel en Christ leldo, pwa kisai en pwungla ipen Koahs ki pwojon. 25 Apkas, ki pwojon ne leldo, kojonneddo johla pirin koaun kisai.

26 Pwa kamwai ohroj ne wiahla nihn Koahs jeri jang in pwojon apel minmin oang Christ Jesus. 27 Pwa kamwai ne poapdaijla oang minmin oang Christ doar mour in Christ ne mine ipamwai. 28 Ioar mehwa kahrehda johpwa wikpijoang in nehn pwungen mihn Jew kan apel mihn likin kan, nehn pwungen lidu kan apel armaj jaldek kan, nehn pwungen woal kan apel lihkan; kamwai ohroj ne wiahla oau nehn amwai minmin oang Christ Jesus. 29 *Ma kamwai nihn Christ, kamwai kadaudok in Abraham, apel kamwai pirin oaloa da ma Koahs ne inoaukihda.

4

1 A doaudoaulahr jang apkas, jermwein men ma pirin johjohki en jamahu meohroj nen apwalihek doahr lidu men nehn ah siksik, mihndahr ma ih ioar anki meohroj. 2 Nehn ah siksik, mine armaj pwi ma kin apwali ih apel ah mour oaroh lel anjoauwo ma ah pahpahu ne koajoanehdi. 3 Pel doahroar kisai, mwohn asai koahiokla nehn asai mour in joauloang, kisai wia lidu in ngen kan ma kin koaunda jampah pwon. 4 A nehn anjoau ma koanoahng ne lel, Koahs kihdoa Nah Iehrojjo, noaisikdi jang ipen li men; ih minmine pehn kojonned in mihn Jew kan 5 *pwa en kajaldekihla irai kan ma minminehr pehn Kojonneddo, pwa kisai en kak wiahla nihn Koahs jeri.

6 Koahs ne kihdoahng Ngenin Nah Iehrojjo nehn mohngiongisai *pwa kamwai wia Nah: doari, Ngenno ma kin pwa “Pahpa, pahpa.” 7 Doari, koah ne johla wia lidu men, a koah wia Nah jeri men. A nehn oamw wiahla Nah, Koahs pirin kioang koawoa meohroj ma Ih neknekid oang Nah kan.

En Paul injinohki mihn Galatia kan

8 Mehjwa kamwai jehjoa Koahs, kamwai pel wia lidu in mehkan ma jaudi kohs. 9 A apkas me kamwai ne kidal Koahs, ke, koanoahng ngoahi en pwa, apkas me Koahs ne kidal kamwai, amwda kamwai ke nimen pwurlahng ngen jasihkei apel nauna kan ma kin koaunda jampah pwon? Amwda kamwai ke nimen pwuroahng wiahla nihrai lidu? 10 Kamwai kin kajampwalki joangoan rehn sohrohr kan, johnpwong kan, irair in anjoau kan, apel johnpar kan. 11 Ngoahi perki pwa oai doadoahk ipamwai en joah wiahla doadoahk mwahl.

12 Rioai kan, ngoah poaki kamwai en doahr ngoahi. In mehlel, ngoah doahr kamwai. Joh mehkij japwung kamwai wiahng ngoahi. 13 Kamwai saman kahrpoan sapin oai kalohki Rongmwehu oang kamwai; kahrpoahwa pwa ngoah johmwehu. 14 Mihndahr ma palwoaroaioa wia mihn kajongjong koalik oau oang kamwai, kamwai johpwa kajauski ke kajohwe ngoahi. A kamwai kajamwo ngoahi doahroar amwai nen kajamwo nihn Koahs sohnloang men; kamwai kajamwo ngoahi doahroar amwai kajamwo Christ Jesus. 15 Mijkoalkoalwa, kamwai inenin peren. A da wiawi? Pein ngoah kak pwahki kamwai pwa, ma kak, kamwai ne kihjang pwoaroan mijoamwai kan, kamwai kihdoahng ngoahi. 16 A apkas me? Ngoahi ne wiahla amwai imwinsihsi jangin oai pwehng kamwai da ma mehlel?

17 Armaj pwiai pel kajalehda arai injinohki kamwai, a arai injino johpwa mehlel. Ioarroar irai injinohki, irai en kasohrohrihpijoang kisai pwa kamwai en pwilihla irai. 18 Doari, kajampwal in anki injino ma kahrpoahu mwehu; iroahioauwe en pwung anjoau ohroj, jaudi anjoauwohr ma ngoah mine ipamwai. 19 Noai jeri kajampwal kan! Ngoahi pwuroahng pwa, doahr en nohno men weiweiroak pirin noaisik, ngoah poahm joangoan weiroak oauwo oang kamwai oaroh lel anjoauwo ma mour in Christ en minehla nehn kamwai. 20 Ia uhwen oai nimen mine ipamwai anjoau oauwe, pwa ngoah en ukudla mwomwoaioa in doahr ah pirin koanoahng kamwai. Pwa ngoah inenin pwunodki kamwai mehlel.

Karajraj in Hagar apel Sarah

21 Ngoahi nimen idoak oang kamwai kan ma kin mine pehn manman in Kojonneddo: kamwai johpwa kin rong da ma kojonneddo pwa? 22 *Kojonneddo pwa Abraham nainki jermwein roahmen, emen jang li lidu men, a men jang ipen li jaldek men. 23 Nah jermweinno ma noaisikdi jang li liduhwo, ih noaisikdi in doahr armaj, a nah jermweinno ma noaisikdi jang liho ma jaldek, noaisikdi indoahr en Koahs inoau. 24 Me karajraj pas: Li roahmenno kak kajalpen Inoau Koalik riau. Liho ma nah jeri noaisikdi oang nehn mour in lidu ioar Hagar, apel li mene kajalpen Inoau Koalikko wiawihda in Nahna Sinai. 25 Doari, Hagar ma wia kajalpen Nahna Sinai ma minmine nehn Arabia, ioar pel wia kajalpen Jerusalem in anjoau oauwe ma wia lidu men pwilihkihla sowoa kan ohroj. 26 A Jerusalem in nehnloannge ma jaldek, ioar ih asai nohno. 27 *Pwa Puk Joaroawi pwa:

“Koah en perperen, koah li ma joh nihmw jeri!

Rahrahuki apel joangjoangjoangki oamw peren, koah ma johpwa poahm moadoak in noaisik!

Pwa li men ma pahioa mweijang pirin nainki jeri

dirjang li men ma kin minmine ipen pahioahu.”

28 Doari apkas kamwai rioai kan, kamwai ioar nihn Koahs jeri, ma wia kajalpen Ah inoau, ma doahroar Isaac. 29 *Nehn anjoauwo, jermweinno ma noaisikdi in doahr armaj, ih kin koalkoa jermweinno ma noaisikihdi jang Ngenin Koahs; ih kin pel wiawi anjoau oauwe. 30 *A da ma Puk Joaroawi pwa? “Kadarla liduhwo apel nah jeriho, pwa nihn liduhwo jermweinno jehpirin pwili nihn liho ma jaldek jeriho johjohki johjohn jamahu.” 31 Doari rioai kan, kisai jaudi jerihn liho ma lidu; a kisai jerihn liho ma jaldek.

5

Kolkol kanaihoang Amwai Jaldek

1 Kisai ne jaldek — Christ ne kajaldekihla kisai. Doari, kamwai uhda wia armaj jaldek pwi; a johpwa mweidoahng pwa kamwai en pwuroahng wia liduhla.

2 Kamwai rong! Ngoahi, Paul, pwehng kamwai pwa: ma kamwai mweidla pwa kamwai en jorkomjaijla, me pirin woahwoahki pwa johpwa kaspoan Christ oang kamwai. 3 Ngoahi pwuroahng kaperihki woal joah lipilpil ma mweidla pwa en jorkomjaijla ih anahne kapwaihahda audoapoan Kojonneddo pwon. 4 Kamwai kan ma kin jongjong in pwungla ipen Koahs jang in amwai kin kapwaihahda audoapoan Kojonneddo ne pein kasohrohrihjang kamwai ipen Christ. Kamwai ne minehla likin kalahngan en Koahs. 5 A oang kamai, amai koapwoarpwoarwa pwa Koahs pirin koapwungla kamai Ipoa; a ioar mehwa kamai kajik jangin manman in Ngenin Koahs nehn amai pwojon. 6 Pwa ma kisai minmin oang Christ Jesus, johpwa kaspoan asai en jorkomjaijla ke johpwa jorkomjaijla; pwojon ma kin doadoahkki limpoak ioar kaspoa.

7 Amwai mour in joauloang pwoaida mwehu mehjwa; a inje ma iroahdihjang kamwai en peikkoang me mehlello? Ia mwomwen ah ukudla amwai lamlam? 8 Joangoan kaweid oauwe joh kin injang ipen Koahs, ma kin pangin kamwai. 9 *“Ekijjoar ihs kapwoaida pilahwa oau pwon,” ma doahr irai kin pwa. 10 A ngoah koapwoarpwoarki kamwai. Asai mour in minmin oang Koaunno kioang ngoahi koapwoarpwoar pwa kamwai jehpirin pwilihla oau lamlam sohrohr apel joah lipilpil inje ma kapkapingi kamwai pirin koaloklok ipen Koahs.

11 A oang ngoahi, rioai kan, ma ngoah pel doaudoaula padpadahki pwa jorkomjaij ma kajampwal, a da armaj kan pel koalkoalkoahkihoar ngoahi? Pwa ma me ioar mehlel, a oai padahk ki en Christ lohpwuhwo johpwa pirin wia kahpwal oau. 12 Ngoahi nimen irai kan ma kapkapingi kamwai pwa kamwai en jorkomjaijla, irai ioar en pein doaula leklekla.

13 A oang kamwai, rioai kan, ne mweimwei oang kamwai en jaldek. A kamwai johpwa mweidoahng jaldek oauwe en wia amwai alin kamoangoaioang inoangin palwar en koaunda kamwai. Kamwai mweidoahng limpoak en kamwoakid kamwai en papah emenemen. 14 *Pwa audoapoan Kojonneddo pwon kin wia oarlap oauwoar: “Ipwilki mihn ipoamw doahroar oamw ipwilki pein koawoa.” 15 A ma kamwai pirin kin uhpene nehn pwungamwai kan kamoadoakihla emenemen doahr mahn ingkel kan, doari, kamwai kanaihoang pwa kamwai nen mwomwla.

Ngenno apel Uduk

16 Da ngoah pwa ioar me: Kamwai mweidoahng Ngenno en koaunda amwai mour pwa kamwai en johpwa kapwaihahda inoangin *uduk. 17 *Pwa uduk kin uhwoang Ngenno, apel Ngenno kin uhwoang uduk. Joang riau pwiai kin uhpene; en woahwoahki pwa kamwai johkak wia da ma kamwai inoangki wia. 18 Ma Ngenno kahlwa kamwai, kamwai johpwa minmine pehn manman in Kojonneddo.

19 Da ma uduk kin wia kin janjal: Kin kajalehda nenek, jamin, apel siahk joah koanoahng, 20 joarwihoang kohs likamw kan apel winehni. Armaj kin wiahla imwinsihsi, doari irai pei; irai kin luwak, lioas, apel inenin anahne laplapla. Irai sohrohrpijoang nehn pwihn pwi; 21 irai pihrin, jakaula, wia siahk nauna, apel wia epwi mwoakid doahr joangpwiai. Ngoahi kaperki kamwai apkas doahroar oai ne wia mwowoa: irai ma wia joangpwiai jehpirin paiki Wein Koahs.

22 A wehn Ngenno ioar limpoak, peren, moaloailoai, kanangmah, kadek, loalmwehu, †loalpwoas, 23 aksiksik, apel kak koaunda pein ih. Johpwa kojonned oau ma uhwoang joangpwiai. 24 Doari, irai kan ma nihn Christ Jesus ne poanihdihoang in lohpwuhwo udukarai kan pwilihkihla joangoan inoang ohroj ma kijehn udukarai kan. 25 Ngenno ne kioang kisai mour; Ih pel anahne koakoaun asai mour. 26 Kisai en joah aklaplap ke kalioasi emen ke pihrinpene.

6

Jauwajkihpene Amwai Kasoausoau

1 Rioai kan, ma mine emen diarekda wiahda joah lipilpil joang japwung kan, kamwai kan ma audohdki Ngen Joaroawi en koapwungla; a kamwai koapwung in koanoainoai. Kamwai kanaihoang apel mwajmwajahn pein kamwai pwa kamwai en pel joah lohdihoang jongjong. 2 Kamwai jauwajkihpene amwai soausoau kan, pwa ioar doahr amwai pirin kapwaihahda kojonned in Christ. 3 Ma emen kin lemleme pwa ih pwen mehkij nehn ah pwen joh mehkij, ih pwen kapweipwei pein ih. 4 Emenemen anahne kajawi pein ah wihwia. Ma wihwia pwen mwehu, koah kak lehmwsikkihda da ma koah ne pein wiahda, a joah kapahrekkoang da ma emen ne wiahda. 5 Pwa emenemen kisai ohroj uhdahn pirin pein wa ah wijik.

6 Ma koah ne oaloa padahk in Rongmwehuwo, koah koanoahng oaukihoang oamw jounpadahkko joang mwehu ohroj koah anki.

7 Kamwai joah kapweipwei pein kamwai; pwa joh emen kak kapweipwei Koahs. Da ma kamwai poadokdi ioar kamwai pirin doli. 8 Ma kamwai poad nehn mwoaswel in uduk kan, kamwai nen dolihjang mehdi nehn mwoaswel oauwe; ma kamwai poad nehn mwoaswel in Ngenno, kamwai pirin oaloa mour joahsuk jang Ngenno. 9 Kisai joah koakoahkkihla asai wihwia mwehu kan; pwa ma kisai koakoahkkihla, kisai pirin oaloa wehn asai doadoahk mwehu anjoau kij mwuhr. 10 Doari, ma kak dirinnoar asai anjoau mwehu, kisai koanoahng wia mwehu oang armaj ohroj; a mehlel oang irai kan ma kijehn asai pwojon.

Koarjoahklahn Koahkoahlik apel Rahnmwahu pwi

11 Kapang koalik in mijen insing kai ngoah doadoahkki nehn oai insing oang kamwai apkas jang in pein mengin poaihoa! 12 Armajjok ma jongjongin iponngoang kamwai en jorkomjaijla, ioar iraihok ma kin nimen lehmwsikki apel juweiki janjal mwehu in maj likin. Irai wia doahre, mihnnoar, pwa irai en jehpwili koaloklokki lohpwuhn Christ. 13 Pwa irai kan ma jorkomjaijla johpwa kin kapwaihahda Kojonneddo; irai nimen kamwai en jorkomjaijla pwa arai en kak juweiki pwa palwoaroamwai kan pwili wia siahk oauwe. 14 A doahr ngoahi, ngoah pirin juweikihoar doahr lohpwuhn asai Koaun Jesus Christ; pwa jangin Ah lohpwuhwo, oang ngoahi, jampah ne mehdi, a oang jampah, ngoah ne pel mehdi. 15 Johpwa kaspoan ma emen jorkomjaijla ke joah, ioarroar mehwa kaspoa en wiliakapwla. 16 Oang irai kan ma kin kapwaihahda koajoandihoauwe nehn arai mour, popohl apel kalahngan en pwilpwili irai — pwilpwili irai apel Nihn Koahs kan ohroj.

17 En koarjoahkla: en joh emen armaj en kioang ngoahi joangoan kadiroapw oau pwa lipwen ohla kai in palwoaroaioa kajalehda pwa ngoahi lidu in Jesus.

18 Rioai kan, kalahngan en asai Koaun Jesus Christ en pwilpwili kamwai ohroj. Amen.

* 1:13 Wih 8:3; 22:4,5; 26:9-11

* 1:14 Wih 22:3

* 1:15 Wih 9:3-6; 22:6-10; 26:13-18

* 1:18 Wih 9:26-30

* 1:18 Cephas ma pel adanki Peter.

* 2:1 Wih 11:30; 15:2

* 2:6 Deut 10:17

* 2:9 Cephas ma pel adanki Peter.

† 2:11 Cephas ma pel adanki Peter.

* 2:16 Psa 143:2; Rom 3:20; Rom 3:22

* 3:6 Gen 15:6; Rom 4:3

* 3:7 Rom 4:16

* 3:8 Gen 12:3

* 3:10 Deut 27:26

* 3:11 Hab 2:4

* 3:12 Lev 18:5

* 3:13 Deut 21:23

* 3:17 Exo 12:40

* 3:18 Rom 4:14

* 3:29 Rom 4:13

* 4:5 Rom 8:15-17

* 4:6 pwa kamwai wia Nah: ke: pwa en kajalehda pwa kamwai ne wiahla Nah.

* 4:22 Gen 16:15; Gen 21:2

* 4:27 Isa 54:1

* 4:29 Gen 21:9

* 4:30 Gen 21:10

* 5:9 1Cor 5:6

* 5:14 Lev 19:18

* 5:16 uduk ke ahnpen armaj

* 5:17 Rom 7:15-23

† 5:22 loalpwoas ke poadidi nehn pwojon

Oang Ephesus

1

2

3

4

5

6

Nihn Paul Kijilikoau oang Mwomwohdjohn

Ephesus

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nihn Paul Kijilikoau oang Mwomwohdjohn Ephesus pidda mwohn me ohroj, kupwuren Koahs, “en kihpene kapikpik ohroj, joang ohroj nehnloannge apel jampah, a Christ ioar moange” (1:10). Ih pel insingehdi pwa nihn Koahs armaj kan en mourki koajoandi ke kupwur kajampwal oauwe, pwa armaj ohroj en wiahla oau nehn ahr kin oauwoang Christ.

Nehn iroa keiouin Kijilikoau oang Mihn Ephesus, Paul kawoahwoahda irair in minmin oauwe nehn ah kajalehda doahr en Koahs Jahm ah kin pilda nah armaj kan, doahr ahr kin oaloa lapwapen diparai kan apel jaldek jang nehn diparai kan ki nihn Koahs Iehroj Jesus Christ, apel doahr en Ngen Joaroawi Ah wia mihn kadehdehn pwoaidahn en Koahs inoau lap. Nehn iroa kariau, Paul kasihkeiki joauloang in Ephesus kan pwa ahr mour in oauwoang Christ pirin uhdahn janjal nehn ahr kin minminpene nehn pwungarai.

Paul doadoahkki karajraj pwi pwa en kajalehda minmin in joauloang kan ipen Christ: ma doahroar, en mwomwohdjo doahroar palwar oau, ma Christ ioar wia moange; ke doahroar Umw Joaroawi oau, ma sakain pwukoakoaimw, ioar Christ; ke doahroar li kamwohd men, ma pahioa woal kamwohddo, ioar Christ. Kijilikoau kije audohdkihda lal koalik; doar Paul ken kin kalap doadoahkki lal in koaul apel koaul ling kan nehn anjoau ma lamlam in kalahngan en Koahs ipen Christ kin kamwkamwoakid nehn kapehdin. Me ohroj kin wiawi jang in limpoak en Christ, Ah meiroang, mahk, kupwurkalahngan apel mwakelkel.

Audoapoa in Oarlap

Sapin Kijilikoau 1:1-2

Christ apel Mwomwohdjo 1:3—3:21

Mour kapw ipen Christ 4:1—6:20

Koarjoahklahn Rahnmwahu 6:21-24

1

1 *Jang Paul, wahnpoaroan in Christ Jesus jang in kupwuren Koahs —

Oang nihn Koahs armaj* in Ephesus kan ohroj, ma poadidi nehn arai mour in oauwoang Christ Jesus:

2 Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

Kapai kan en Christ

3 Kisai en kajpahl kalahngan oang Koahs, Jemen asai Koaun Jesus Christ! Jangin in asai oauwoang Christ, Ih ne kapaida kisai nehn Ah kihdoa joangoan kapai ohroj jang Ngenno nehn loannge. 4 Jang mwohn jampah wiawihda, Koahs ne pwen pilda kisai en wia Nah jangin in asai oauoang Christ, pwa kisai en joaroawi apel mwakelkel mwohn Koahs.

Jangin Ah limpoak, 5 apel jangin Jesus Christ, Koahs ne koajoanehdi pwa kisai en wiahla Nah jeri, ma ioar Ah kupwur peren apel Ah koajoandi. 6 Kisai kapnga Koahs ki lingin Ah kalahngan, apel Ah kihdoa kijakij oau, ma joh dopdop, ioar Nah Iehroj kajampwallo! 7 *Pwa jangin insahn Christ, kisai ne jaldekla; ma woahwoahki pwa kisai ne oaloa mahk in dipasai kan. Joangoan koalikin en Koahs kalahngan oauwe, 8 ma Ih ne kihdoahng kisai inenin koalik.

Ki Ah erpis apel kupwurkoang ohroj 9 Ih kin kajale oang kisai dahkij Ih kin neknekid nehn kupwuroa, ioar koajoandi rir ma pid Christ, ma Ih ne koajoanehdi jang in sapdahu — 10 kupwuroa ma Ih pirin kapwaihahda nehn anjoau ma koanoahng. Doari, ioar kupwuroa wa me, en kihpene kapikpik ohroj, joang ohroj nehnloannge apel jampah, a Christ ioar moange.

11 Joang ohroj ne wiawi jangin koajoandi apel kupwuren Koahs. Koahs ne pilda kisai en wia Nah armaj ma en oauwoang Christ pwa ioar pein Ah koajoandi, koajoandihoau ma Ih ne wiahda jang in sapin kawa. 12 Doari kisai, ma ioar sapin koapwoarpwoarkihla Christ, kapnga klohrihn Koahs.

13 A kamwai ne pel wiahla nihn Koahs armaj anjoauwo kamwai rongda rong mehlello, Rongmwehuwo ma koamoaurla kamwai. Kamwai kamehlelehla Christ, a Koahs kioang Ah kilel pohn kamwai pwa Ih ne nainkihla kamwai nehn Ah kadardo Ngen Joaroawi ma Ih inoaukihda. 14 Ngenno ioar kadehdehpen asai pirin johjohki joang ohroj ma Koahs ne inoaukihoang Nah kan; kadehde oauwe kioang kisai koapwoarpwoar pwa Koahs pirin kihdoa jaldek unjek oang irai Nah kan. Kisai en kapnga Ah klohri!

En Paul Kapkap

15 Me ioar kahrehda, jang in oai rongda doahr amwai kin pwojon Koaun Jesus apel doahr amwai kin limpoak oang †nihn Koahs joauloang kan ohroj. 16 Ngoah johkin uhdi jang kapkapingkalahngan oang Koahs ki kamwai. Ngoah samsaman kamwai nehn oai kapkap kan, 17 apel kin poaki ipen Koahs in asai Koaun Jesus Christ, Jahm ling, en kioang kamwai Ngenno, ma pirin wia kamwai en loalkoang apel kajalehioang kamwai Koahs, pwa kamwai en kidal Ih. 18 Ngoah poaki pwa amwai lamlam en risda pwa kamwai en kak kapang maram in Koahs, pwa kamwai en kidal ia koapwoarpwoar ma Ih panginki kamwai, ia uhwen mwehu in kapai ling kan Ih inoaukihoang ‡Nah armaj, 19 apel ia uhwen koalik in Ah manman kin doadoahk nehn kisai ma kamehlele. Manman oauwe doadoahk nehn kisai pwen doahroar manman koalikko 20 *ma Ih doadoahkki anjoauwo ma Ih kaiejda Christ jang mehdi apel koajoanehdi Christ loap moaunin Ih nehnloannge. 21 Christ koaun nehnloannge pohnangin ohroj irai koaun kan, irai laplap kan, irai manman kan, apel irai joumaj kan nehnloannge; Ah mwar koalik jang en laplap ohroj nehn mwei oauwe apel mweiho mwuhr. 22 **Koahs kioang meohroj pehn Christ apel kioang Christ mwomwohdjo pwa Ih en wia Koaun pohn meohroj. 23 Mwomwohdjo ioar palwoaroan Christ, ma ioar kaunjekpen Ih ma pein Ih kaunjekla meohroj wija ohroj.

2

Jang Mehdi oang Mour

1 *Mehj joh amwai mour in pali ngen jang in amwai japeik kan apel dipamwai kan. 2 Nehn anjoauwo kamwai kin mohmohmourki al nauna in jampah oauwe; kamwai kin peikkoang koaun manman in nehn woahwoa, ioar ngen ma kin kamwkamwoakid apel koahkoahkoaun irai kan ma kin uhwoang Koahs. 3 Kisai ohroj pel pwili doahroar irai mehj nehn asai mour, nehn asai kin mohmohmourki inoang in uduk kan apel kin kapwaihahda mehkannoar ma palwoaroasai ke pein asai lamlam kin injinohki. Nehn asai wia armaj, kisai doahroar armaj ohroj pirin uhdahn loklokki en Koahs lioas.

4 A en Koahs kalahngan ma inenin koalik apel Ah limpoak oang kisai ma inenin koalik; 5 pwa nehn asai ne mehdi in pali ngen jangin in asai japeik, Koahs wahdo kisai en mour ipen Christ. Me, ioar kalahngan en Koahs ma kamwai ne mourkihla. 6 Nehn asai oauwoang Christ Jesus, Koahs kaiejda kisai ipen Jesus pwa kisai en pwili Jesus koaun nehnloannge. 7 Koahs wiahda joanngoauwe pwa en kadehde nehn anjoau ohroj mwuhr uhwen koalik Ah kalahngan nehn limpoakko ma Ih kajalehng kisai nehn Christ Jesus. 8-9 Jangin kalahngan en Koahs ioar ma ne koamoaurla kamwai ma pwojon. Doari, kamwai joah juweiki amwai koamoaurla pwa jaudi jang in pein amwai wihwia, apwen en Koahs kijakij. 10 Koahs ma ne wiahda kisai oang da kisai mine loaloa. Nehn asai oauwoang Christ Jesus, Koahs kapikda kisai en mourki doadoahk mwehu, ma ioar Ih ne koajoanehdi kisai en wia.

Oaupene ipen Christ

11 Kamwai mihn likin kan, kamwai saman pwa mehj jangin amwai noaisikdi, mihn Jew kan kin panginki kamwai, “irai ma johpwa jorkomjaij.” Mihn Jew kan kin panginki pein irai, “ihr ma jorkomjaij,” siahk oau ma woal kan kin wiahng palwoaroarai kan. 12 Nehn anjoaukijjo, kamwai johpwa mine ipen Christ. Kamwai wia mihn likin pwi ma jehpwili wia kijehn nihn Koahs armaj pilpilda kan. Kamwai jehpwili anki pwukoa nehn Inoau Koalik kan ma ioar poahjoan in Koahs inoau kan oang Nah armaj. Kamwai mohmour nehn jampah oauwe nehn joh koapwoarpwoar apel sohrohrjang Koahs. 13 Kamwai ma mehjwa kin doh, a apkas, nehn amwai oauwoang Christ Jesus, ne koaroando jangin insahn Christ. 14 Pwa pein Christ ma wahdohng kisai popohl nehn ah kapsahpene mihn Jew apel mihn likin pwa irai en wiahla oau. Pein palwoaroa ioar koauwehla kello ma kin kasohrohrihpijoang irai apel kahrehng irai en kolkol arai uhpene. 15 *Ih ma kajohla Kojonned en mihn Jew kan pwilihki oarsik ohroj, pwa en wiahkihla kainek riau oauwe kainek kapw oauwoar ma pirin oauwoang pein Ih ma ioar wia alin moaloailoai. 16 *Jangin Ah mehdi pohn lohpwuhwo, Christ koauwehla arai uhpene; jangin lohpwuhwo, Ih kihpene kainek riau oauwe en wiahla kainek oau apel kapwurihdo irai oang Koahs. 17 *Ioar Christ indoa apel padahki Rongmwehu in popohl oang ohroj — oang kamwai mihn likin kan ma anjoaukij doh jang Koahs, apel oang mihn Jew kan, ma kin koaroan oang Ih. 18 Ioar Christ ma kahrehda pwa kisai ohroj, mihn Jew apel mihn likin, en kak indoa, nehn Ngen oauwoar, ipen Jahm.

19 Doar kamwai mihn likin kan, kamwai ne johla wia mihn likin ke sohn wein likin, pwa apkas kamwai ne wiahla nihn Koahs jeri pilpil ma uhdahn wia sohn Wei oauwoar apel wia kijehn en Koahs peneinei. 20 Kamwai pwili kokouda pohn poahjoanno ma ne kokouda jang wahnpoaroan apel joukohp kan, ma pein Christ Jesus ioar wia sakain pwukoakoaimw. 21 Ih ioar ma kin kolpene umw oau pwon apel wiahng pwa ummwo en koakoairda wiahla Umw Joaroawi oau ma kajarwihoang Koaunno 22 Oauwoang Christ, kamwai pirin pwili koakoairda pasoahng ohroj wijahu ma Koahs kin koaujoan, ki Ngenin.

3

En Paul Doadoahk oang mihn Likin kan

1 Ioar kahrehda ngoah, Paul, ma joajjoalki Christ Jesus ki kamwai mihn likin kan, ngoah kin kapkap oang Koahs — 2 kamwai ne rong doahr en Koahs, nehn Ah kupwur kalahngan, Ih kioang ngoahi kohwa doadoahk oauwe oang kemwehupen kamwai. 3 Koahs ne kajalehda Ah koajoandi rir apel kajalehng ngoahi. (Ngoah ne ekij insinge doahr koajoandihoauwe, 4 *a ma kamwai pirin wadek da ma ngoah ne insingehdi, kamwai kak kidalda doahr oai woahwoahki en Christ koajoandi rir kan.) 5 Mehjwa, armaj kan johpwa rong rongin koajoandi rir oauwe, a apkas Koahs ne kajalehda koajoandi oauwe jang Ngen Joarwiho oang Nah wahnpoaroan apel joukohp joaroawi kan. 6 Doari, me ioar en Koahs koajoandi rir wa: doahr Rongmwehu ne kahrehda mihn likin kan apel mihn Jew kan ahr ne ankihpene en Koahs kapai kan; doahr ahr ne wiahla kijehn palwar oauwoar apel doahr ahr ne pwili ankihpene inoau ma Koahs ne inoaukihda ipen Christ Jesus.

7 En Koahs kijakij sohrohr ngoahi ne wiahla jounkohwahn Rongmwehu; me indoahng ngoahi doahroar koadoahkpen Ah manman. 8 Ngoah ma keiou pehnangin *Nihn Koahs joauloang ohroj, a Koahs kioang ngoahi anjoau mwehu oauwe, ioar anjoau mwehu oauwe en lohkihoang mihn likin kan Rongmwehu doahroar kapai laplap kan en Christ ma johkak rojla, 9 anjoau mwehu oauwe en padahkihoang armaj ohroj en kapang en Koahs koajoandi rir ne doadoahk. Koahswa ma wiahda me ohroj, kin neknekiddoar koajoandi rir oauwe anjoau roairoai jang oh ngehd, 10 pwa rehn pwiai, Koahs nimen armaj ohroj nehn mwomwohdjo en kidal doahr en Koahs loalkoang nehn joang ohroj. Ih nimen koaun kan nehnloannge ma mine ahr manman en pel kidal. 11 Koahs ne wiahda joanngoauwe in doahr Ah koajoandi joh imwin, ma Ih ne kapwaihahda nehn Christ Jesus asai Koaun. 12 Nehn asai oauwoang Christ apel jangin asai pwojon Christ, kisai anki eimah in inla mwohn Koahs nehn koapwoarpwoar, joh peikajal. 13 Doari, ngoah poaki kamwai en joah nehn kapehd siksikla pwa ngoah loklok ki kamwai; joang ohroj wiawi oang kemwehupamwai.

En Christ Limpoak

14 Jangin kahrpoahioauwe, ngoah poadpwomwla mwohn Jahmmo, 15 jang Ih ma ioar peneinei ohroj ma mine nehnloannge apel pohn jampah indoahjang. 16 Ngoah poaki Koahs pwa, jang koalik in Ah klohri, Ih en kioang kamwai manman jang Ngenin pwa kamwai en sihkei; 17 a ngoah pel kapkapki pwa Christ en koaujoanla nehn amwai mohngiong jangin amwai pwojon. Ngoah kapkapki pwa kamwai en poadidi apel poahjoankihda limpoak, 18 pwa kamwai apel †nihn Koahs armaj ohroj en anki manman in kidalla uhwen sahlaplap apel roairoai, uhwen illoa apel loal in en Christ limpoak. 19 Eh, ngoah pel kapkap pwa kamwai en kak woahwoahki Ah limpoak — mihnda ma joh emen kak woahwoahkihla in unjek — apel pwa kamwai en doahroarla Koahs in unjek.

20 Oang Ih, ma Ah manman kin doadoahk nehn asai mour, ioar ma koalik jang da kisai kak poaki ke pel lemehda: 21 Oang Koahs ioar klohri in mwomwohdjo apel klohri in Christ Jesus nehn anjoau ohroj, jang apkas apel allaluhla! Amen.

4

Minmin in Palwar

1 Doari, ngoah ma wia kalpwuhj men pwa ngoah papah Koaunno, ngoah kangoangehki kamwai en mourki mour oau ma koanoahng joangoan mihn jong oauwoar ma Koahs koajoanehdi anjoauwo ma Ih ne pangin kamwai. 2 *Anjoau ohroj kamwai en aksiksik, moaloailoai apel kanangmah. Kamwai ipwilki emenemen nehn amwai en kanangmahioang emenemen. 3 Kamwai wia uhwen amwai kak pwa kamwai en kin dadaurroar minmin ma Ngenno kin kioang kamwai jang in ah kijakij en popohl ma kin kolkolpene kamwai. 4 Palwar oauwoar mine, Ngen oauwoar mine, doahroar koapwoarpwoar oauwoar mine nehn mour ma kamwai poangpoangdohng loaloa. 5 Koaun emennoar mine, pwojon oauwoar mine, apel poapdaij oauwoar. 6 Koahs emennoar mine, ma Jemen armaj ohroj, apel Koaun in ohroj, ma kin kamwkamwoakid ohroj apel kin minmine ipen ohroj.

7 Emenemen kisai ne oaloa kijakij kajampwal oau jang ekij in da Christ ne kihdoa. 8 *Doahr en Puk Joaroawi kin pwa:

“Anjoauwo Ih ne indahla wija inenin illoa kan

Ih ukda dir in kalpwuhj pwili Ih;

Ih kihda kijakij oang armaj.”

9 Doari, ia woahwoahn “Ih ne indahla dawaj?” Me woahwoahki pwa keiou, Ih indihdo wija ma inenin ijoan nehn jampah. 10 Doari, Ih ma ne indihdo doari, ioar Ih wahr ma indahla puwoa pohnangin nehnloannge kan pwa pein Ih en audohla wija ohroj. 11 Doari, ioar Ih ma “kioang pohn armaj Ah kijakij kan;” epwi Ih pilda en wahnpoaroan, epwi joukohp, epwi sohn kalohki Rongmwehu apel epwi jilepen jihpw apel jounpadahk. 12 Ih wia me pwa en koaunopdahng nihn *Koahs armaj kan ohroj oang doadoahk in papah ma joauloang kan uhdahn pirin wia, pwa en kakoakoairihda palwoaroan Christ. 13 Doari, kisai ohroj anahne paspene nehn asai oaukihpene asai pwojon apel asai kidalla Nihn Koahs Iehrojjo; kisai koanoahng wiahla armaj koahiok pwi, leldahlahng wija inenin illoa pid unjek in Christ. 14 Anjoauwo, kisai anahne johla mwomwen jeri, wijikjili nehn no kan apel parjili wija joah lipilpil ma eng in padahk in armaj likamw kan kin kalwehng epwi armaj, nehn mour japwung ma jounpadahk widing kan wiahda. 15 A nehn asai siksikoa me mehlello jangin asai ipwil, kisai anahne koakoairda nehn joang ohroj oang Christ, ma moange. 16 *Pehn Ah manman, koakon kan en palwar oauwe kin joanmwehupene, apel palwarro unjek kin soangsoangkihpene koakon ohroj. Doari, nehn en oauwoau koakon kan kin wihwia ah pwukoa, palwarro unjek kin koakoairda apel mwehula jangin limpoak.

Mour kapw nehn Christ

17 Doari, in oadoan Koaunno, Ngoah kaperihki kamwai: kamwai joah kin kauj mour in armaj rosros kan, ma da ihr lemleme joh kaspoa, 18 apel ahr lamlam inenin rosros. Irai johpwa pwili anki mour ma kin jang ipen Koahs, pwa irai inenin jawoahwoa apel koapsakai. 19 Irai ne johla arai poapoahm in mehk; irai mweidoahng pein irai oang joangoan mwoakid pwi apel irai wia joangoan siahk jamin ohroj nehn joh peikajal.

20 Joanngoauwo ioar jaudi joangoan padahk in Christ kamwai ne oaloahdi. 21 Pwa kamwai ne rong doahr Ih, apel nehn amwai ne joauloangla, kamwai ne kaskuhlkihda en Jesus mehlello. 22 *Doari, kamwai kerpwihla amwai mour in mehj, ma kin kahrehioang kamwai nehn mourro ma kamwai ahn — mour oauwe ma ohkihla inoang in widing kan. 23 Amwai mohngiong apel lamlam kan anahne wiliakapwla, 24 *apel kamwai anahne oaloahda armaj kapw, ma ioar wiawihda in mwomwen Koahs apel kajalehda mour kapw nehn mour mehlel ma pwung apel joaroawi.

25 *Doari, johla likamw! Emenemen kamwai anahne sikesik mehlel oang emenemen pwa kisai ohroj wia kijehn palwar oauwoar ipen Christ. 26 *Ma kamwai pirin lioas, kamwai joah mweidoahng amwai lioas en kahrehioang kamwai nehn dihp; pel joah kolkol amwai lioas rehn oau pwon. 27 Kamwai joah kioang Jehsen ah anjoau mwehu. 28 Ma koah kin pirap, koah anahne uhdihjang pirap apel sapda doadoahk, pwa koah en koadoahkoahda mour mehlel oang pein koawoa a koah en pel kak jeuweje irai kan ma joamwoahmwoa. 29 Joah wia sikesik ma pirin kamoadoakihla emen. Kamwai doadoahkkihoar lal kaspoa, joangoan lal ma pirin koakoairihda apel kihda da ma anahn, pwa da kamwai pwahla pirin mwehuwoang irai kan ma pirin rong kamwai. 30 Apel joah wia Ngen Joaroawi en injinjuwedla; pwa Ngenno ioar wia kilel in en Koahs nainki kamwai, kadehde oau pwa Rehnno pirin leldo, anjoauwohr Koahs pirin kajaldekla kamwai. 31 Kamwai kadohjang kamwai joangoan lioas ohroj, inoang juwed ohroj, nimen pei ohroj, lahlahwe ohroj, poapoahm in lioassoang ohroj in nehn kapehdimwai kan. 32 *A kamwai en kin kadekpene apel loalmwehupene, apel mahkoahng emen emen, doahr Koahs ne kin mahkoahng kamwai ipen Christ.

5

Mour nehn Marammo

1 Nehn amwai ne wiahla nihn Koahs jeri kajampwal pwi, kamwai jong en kahlmoangi Ih. 2 *Amwai mour anahne koaunkihda limpoak, doahroar en Christ ipwilki kisai apel kihla Ah mourro oang kisai pwa en wia meiroang oau ma inenin karahdin apel kin kaperenihda Koahs.

3 Pwa kamwai ne wiahla nihn Koahs armaj* pwi, johpwa koanoahng sikesik in iroa kan pidda nenek ke joangoan jamin sohrohr kan ke noaroak, en kin wiawi nehn pwungamwai kan. 4 Pel johpwa koanoahng kamwai en kin joah nauna, lallal jamin, apel jawoaun. A da koanoahng ioar kamwai en kajpahl kalahngan oang Koahs. 5 Kamwai en woahwoahki pwa joh armaj emen ma mour in nenek ke joangoan jamin sohrohr kan ke noaroak (pwa noaroak ioar oau joangoan pwongi kohs likamw) pirin kak pwili johjohki Wein Christ apel Koahs.

6 Kamwai joah mweidoahng emen en kajasihkeihla kamwai jang nehn ah lallal mwahl kan; pwa mehpwiai kin kahrehda lioas in Koahs en lel oang irai kan ma johkin peik oang Ih. 7 Doari, kamwai joah passoang joangoan armaj doahro. 8 Mehj, pein kamwai mine nehn rosros, a jang in amwai ne wiahla nihn Koaunno armaj, kamwai ne minehla nehn marammo. Doar kamwai en kin mourki mour in armaj in nehn maram. 9 Pwa wehn marammo ioar mehpwiai: joangoan mwehu ohroj, joangoan pwung ohroj, apel joangoan mehlel ohroj. 10 Kamwai jong kidalla dahkij ma kin kaperenihda Koaunno. 11 Kalkehjang kamwai me joh kaspoa ma armaj kin wia, mehkan ma kijehn rosros. A kamwai ukdo irai nehn marammo 12 (Pwa inenin kamehk in sikoa mehkan ma irai kin wia in rir.) 13 A me ohroj kin janjalda mwehu nehn anjoauwo ma maram kin minehla. 14 Pwa me ohroj ma kin janjalda nehn maram, kin wiahla maram. Ioar kahrpoan lal oauwe,

“Pwohrda, koah ma moahmoahmoair,

pwohrda jang mehdi,

pwa Christ pirin kamaramihda koawoa.”

15 Doari, kamwai kanaihoang mwomwen amwai mour. Kamwai en joah doahroar armaj pweipwei kan, a kamwai en doahroarla armaj loalkoang kan. 16 *Kamwai ijanki doadoahkki anjoau mwehu ohroj kamwai anki, pwa rehnpwiai wia anjoau nauna pwi. 17 Kamwai joah pweipwei, ah kamwai jong kidalla dahkij Koaunno kin mwehuki kamwai en kin wia.

18 Kamwai joah kin jakaukihla wain, ma ioar pirin koauwehla kamwai; a kamwai en kin dirkihla Ngen Joaroawi. 19 *Kamwai sikesikkoang emenemen lal en koaul in kaping kan, apel koaul in joaroawi kan; kamwai koaulki koaul oang Koaunno, kapkapnga nehn mohngiongimwai kan. 20 Kamwai kapingkalahngannoang Koahs Jahm anjoau ohroj ki joang ohroj, in oadoan asai Koaun Jesus Christ.

Li Pwoapwoaud apel Woal Pwoapwoaud Kan

21 Kamwai papahpene nehn pwungamwaikan doahr amwai kin woaunki Christ.

22 *Kamwai li pwoapwoaud kan, kamwai papah pahioamwai kan, doahr amwai kin papah Koaunno. 23 Pwa woal pwoapwoaud ioar wia moangoan pahioahu, doahr en Christ wia moangoan mwomwohdjo, apel pein Christ ioar Jounkoamoaurpen mwomwohdjo, ma ioar wia palwoaroa. 24 Kahrehda li pwoapwoaud kan en uhdahn papah pahioarai kan doahroar mwomwohdjo kin papah Christ.

25 *Woal pwoapwoaud kan, kamwai ipwilki pahioamwai kan doahroar Christ kin ipwilki mwomwohdjo mweidla Ah mour oang mwomwohdjo. 26 Ih wia me pwa en kajarwihla mwomwohdjohu oang Koahs, jangin Ah mahjan, mwerin Ah kamwkelehkihda mwomwohdjohu pil, 27 pwa en kajale oang pein Ih mwomwohdjo oau ma ling, mwakelkel, joh japwung, joh kijin mwei ke pingping kij ke joangoan joah isar kan. 28 Woal kan uhdahn pirin ipwilki pahioahr kan doahroar ahr kin ipwilki pein palwoaroarai kan. Woal ma kin ipwilki pahioahu, kin ipwilki pein ih. 29 (Joh emen in kisai kin lioassoang pein palwoaroasai kan. Nehn asai kin kajampwalki, kisai kin kamwinge apel apwali mwehu palwoaroasai kan, doahroar en Christ kin apwali mwomwohdjo; 30 kisai ohroj wia kijehn palwoaroan Christ.) 31 *Doahr en Puk Joaroawi pwa, “Jang in kahrpoahioauwe woal men pirin mweijang jamah apel inah ih pasoahng pahioahu, ira roahmenne paspene wiahla oau.” 32 Mine mehlel loal apel rir janjal nehn Mahjan oauwe, apel doahr oai dehdehki, ma doahr mwomwen Christ apel mwomwohdjo. 33 A me pel doahr kamwai, doar emenemen woal pwoapwoaud en ipwilki pahioahu doahroar ah kin ipwilki pein ih, apel emenemen li pwoapwoaud en woaunki pahioahu.

6

Jerihkan, Nohno apel Pahpa kan

1 *Jerihkan, me ioar wia amwai pwukoahn joauloang; peikkoang papah kan apel nohno kan, pwa ioar mehwa pwung en wiawi. 2 *“Woaunki joamoamw apel inoamw,” ioar sapin kojonned ma inoau oau pwili: 3 “Pwa koah en pwoaida mwehu apel oamw mour en woaroai nehn japw.”

4 *Pahpa apel nohno kan, kamwai joah apwali nihmwai jerihkan in mwomw oau ma en wiahng irai en lioas. A kamwai en kaihahnihda irai nehn poanoau apel kaweid in joauloang.

Liduhkan apel koaun kan

5 *Liduhkan, kamwai peikkoang amwai koaun in jampah kan. Kamwai en mijik apel woaunki irai jang nehn kapehd mwakelkel doahroar ma kamwai pwen papah Christ. 6 Kamwai peikkoang irai, jaudi anjoau kan oar irai kapkapang kamwai pwa kamwai en kak kenkenla iparai; a kamwai kapwaihahda kupwuren Koahs doahroar lidu in Christ pwi jang nehn kapehdimwai kan unjek. 7 Kamwai perenki wia doadoahk kan, doahr amwai papah Koaunno, a jaudi lidu in armaj. 8 Kamwai samsaman pwa Koaunno pirin kioang emenemen kisai kasingpoa, lidu ke jaldekla, doahroar wihwia mwehu ma emenemen wiahda.

9 *Koaun kan, kamwai mwoakmwoakid nehn joangoan mwommwohr oang nihmwai lidu kan apel uhdihjang kamjiki irai. Kamwai saman pwa kamwai apel nihmwai lidu kan wia kijehn Koaun emennoar ma mine nehnloannge, ma kin kadeiki armaj ohroj joangoan mihn jong oauwoar.

En Koahs Dipwjoaun Mahwin

10 Doari, kamwai kasihkeila amwai oauwoang Koaunno apel jangin Ah manman koalik. 11 Kamwai likkoaukihda dipwjoaun mahwin ohroj ma Koahs kioang kamwai, pwa kamwai en kak pallanda manman in en Jehsen widing juwed kan. 12 Pwa jaudi armaj pwi kisai mahwin oang. Kisai mahwin oang manman in ngen jaus kan in pehnloannge, koaun kan apel irai laplap kan ma anki manman, apel kohs kan ma koaunda di rosros oauwe. 13 Jang in kahrpoahioauwe, kamwai likkoaukihda en Koahs dipwjoaun mahwin kan, pwa nehn en rehn juweddo ah pirin leldo, kamwai en kak sihkei oang pallan amwai imwinsihsiho, a mwerin mahwin oaroh lel imwin kalwehdi joang ohroj, kamwai en soangdi sihkei.

14 *Doar kamwai onopda! Kasoangehkihdi lopkoamwaikan kangir in me mehlello; kamwai poaroahki nehn pwalahmwaikan mihn poarpoar pwung. 15 *Kamwai juhkihda kupwuren ngoang in pakairki Rongmwehu in popohllo. 16 Anjoau ohroj kamwai en wa pwojon pwa en wia amwai mihn poarpoar, pwa kamwai en kak kakunla oarop okkokkok kan jang ipen Me Naunahu. 17 *Kamwai oaloahda koamoaur en wia pwoaipwoai oau apel en Koahs Mahjan en wia kodlaij oau ma Ngen Joaroawi kioang kamwai. 18 Wia joang pwiai ohroj nehn kapkap, poakpoaki en Koahs jauwaj. Kapkapki joangoan irair ohroj, doahroar en Ngenno ne kaweid. Jangin kahrpoahioauwe, mwajmwajahn apel kalke kiahda; kapkapki *nihn Koahs armaj ohroj anjoau ohroj. 19 Kamwai pel kapkapki ngoahi, pwa Koahs en kihdoahng ngoahi padahkko pwa anjoauwo ma ngoah en sikesik, ngoah en kak eimah apel kajalehda me rir kan in Rongmwehuwo. 20 In oadoan Rongmwehu oauwe, ngoah wia wilioapoa men, mihndahr ma ngoah mine nehn kalpwuhj apkas. Kapkap pwa ngoahi en kak eimah nehn oai siksikoa Rongmwehu oauwe, ma ioar koanoahng.

Koarjoahklahn Rahnmwahu

21 **Tychicus, riasai apel sohn papah mehlel men nehn doadoahk in Koaunno, pirin kioang kamwai rong en ngoahi pwa kamwai en kidal pwa ia iroai. 22 Ioar kahrpoan oai kadarwe ih ipamwai, pwa ih en pwehng kamwai mwomwen kamai ohroj kin minminpene apel pwa ih en kangoange kamwai.

23 Mweidoahng Koahs Jahm apel Koaunno Jesus Christ en kioang joauloang ohroj moaloailoai apel limpoak pwilihki pwojon. 24 Mweidoahng Kalahngan in Koahs en mine ipen ohroj ma ipwilki Koaunno Jesus Christ ki limpoak ma joh imwin.

* 1:1 Wih 18:19-21; 19:1

* 1:1 nihn Koahs joauloang ke armaj joaroawi

* 1:7 Col 1:14

† 1:15 nihn Koahs joauloang ke armaj joaroawi

‡ 1:18 Nah armaj ke Nah armaj joaroawi

* 1:20 Psa 110:1

* 1:22 Psa 8:6

* 1:22 Col 1:18

* 2:1 Col 2:13

* 2:15 Col 2:14

* 2:16 Col 1:20

* 2:17 Isa 57:19

* 3:4 Col 1:26,27

* 3:8 Nihn Koahs joauloang ohroj, ke armaj joaroawi ohroj

† 3:18 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 4:2 Col 3:12,13

* 4:8 Psa 68:18

* 4:12 Koahs armaj kan ke armaj joaroawi kan

* 4:16 Col 2:19

* 4:22 Col 3:9

* 4:24 Col 3:10; Gen 1:26

* 4:25 Zec 8:16

* 4:26 Psa 4:4

* 4:32 Col 3:13

* 5:2 Exo 29:18; Psa 40:6

* 5:3 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 5:16 Col 4:5

* 5:19 Col 3:16,17

* 5:22 Col 3:18; 1Pet 3:1

* 5:25 Col 3:19; 1Pet 3:7

* 5:31 Gen 2:24

* 6:1 Col 3:20

* 6:2 Exo 20:12; Deut 5:16

* 6:4 Col 3:21

* 6:5 Col 3:22-25

* 6:9 Col 4:1; Deut 10:17; Col 3:25

* 6:14 Isa 11:5; Isa 59:17

* 6:15 Isa 52:7

* 6:17 Isa 59:17

* 6:18 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 6:21 Wih 20:4; 2Tim 4:12

* 6:21 Col 4:7,8

Oang Philippi

1

2

3

4

Nihn Paul Kijilikoau oang Mwomwohdjohn

Philippi

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nihn Paul kijilikoau oang Mwomwohdjohn Philippi ne insingdi oang mwomwohdjohu ma Paul sapin kouda nehn wein Europe, nehn Macedonia, wei oau ma kijehn wein Rome. Paul insingehdi kijilikoau kije nehn ah minmine nehn kalpwuhj, anjoauwo ma ih lel apwal jang ipen epwi sohndoadoahk in mwomwohdjo apel injinjuwedkihla padahk likamw pwi ma ne pel pwokda nehn mwomwohdjohn Philippi. Apwen nehn kijilikoau oauwe peren, koapwoarpwoar ioar janjal, pwa jang in en Paul ah pwojon Jesus Christ ma inenin loal.

Kahrpoa keiou in kijilikoau kije insingda, pwa Paul en kapingkalahngankihoang joauloang in Philippi jauwaj ma irai kadardohng ipoa nehn anjoauwo ma ih anahne jauwaj. Ih kangoangehki irai en anki lamlam sihkei pwa irai en anki koapwoarpwoar nehn anjoaun apwal kan. Ih kangoangehki irai en kin anki mour in aksiksik doahr Christ, a jaudi mour in roprop oang pein irai ke aklaplap. Ih pel kasmanki irai pwa arai mour en oauwoang Christ, ioar kijakij jang in kalahngan en Koahs ma irai ne oaloahdi ki arai pwojon, a jaudi pwa irai kin peikkoang kojonned in mihn Jew kan. Ih insingehdi doahroar peren apel moaloailoai ma Koahs kin kioang irai kan ma kin oauwoang Christ nehn arai mour.

Mour in kijilikoau oauwe ioar peren, koapwoarpwoar, minmin, kanangmah nehn pwojon apel mour in joauloang. Ih pel kajalehda en Paul ah limpoak koalik oang mwomwohdjohn Philippi.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1:1-11

Irair pwi ma pid mourin Paul 1:12-26

Mour ipen Christ 1:27—2:18

Koajoandi kan oang Timothy apel Epaphroditus 2:19-30

Koahkoahlik pwi pid imwinsihsi apel me keper pwi 3:1—4:9

Paul apel ah pirien kan nehn Philippi 4:10-20

Koarjoahklahn Rahnmwahu 4:21-23

1

1 *Jang Paul apel Timothy, lidu in Christ Jesus —

Oang nihn Koahs armaj kan* ohroj nehn Philippi, ma kin oauwoang Christ Jesus, pwilihkihla koaun kan apel jounkohwa kan in mwomwohdjo.

2 Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

En Paul Kapkapki irai kan ma pirin wadek nah kijilikoau kan

3 Ngoah kin kapingkalahngankihoang oai Koahs ki kamwai ohroj anjoau ohroj ma ngoah kin samanda kamwai. 4 Apel anjoau ohroj ma ngoah kin kapkapki kamwai, ngoah kapkap nehn oai peren, 5 pwa jangin joangoan jauwaj ma kamwai kin jeuweje ki ngoahi nehn doadoahk in Rongmwehuwo, jangin sapinno lel rehnnoauwe. 6 Doari, ngoah koapwoarpwoarki pwa Koahs, ma sapkihda doadoahk mwehu oauwe nehn kamwai, pirin wa doadoahk oauwe oaroh lel in imwin nehn Rehn in Christ Jesus. 7 Kamwai kin mine nehn oai mohngiong anjoau ohroj! Doari, koanoahng ngoahi en anki poapoahm oauwe oang kamwai, pwa kamwai ohroj pel pwili pwaijanki anjoau mwehu oauwe ma Koahs ne kihdoahng ngoahi. Iroa riau, apkas nehn oai mine nehn kalpwuhj, apel mehj nehn oai jaljaldekjili pwa ngoahi en doaroa apel poadokdi soang Rongmwehuwo. 8 Koahs ioar noai jounkadehde pwa ngoah lallal mehlel nehn oai sikoa uhwen loal in oai poapoahm oang kamwai, ohroj indoa jang mohngiong in pein Christ Jesus.

9 Ngoah kin kapkap pwa amwai limpoak en koalkoalikla pwa kamwai en marainkihla me mehlel apel wia kadeik pwung, 10 pwa kamwai en kak pilda da ma keiou mwehu. Doari kamwai ken jaldek jang joangoan jamin apel japwung ohroj nehn Rehn in Christ. 11 Apel amwai mour en audohdkihda joangoan kamwahu mehlel ohroj ma Jesus Christ kalahpwuk kak kihda oang in lingin apel kapingpen Koahs.

En Mour ioar Christ

12 Rioai kan, ngoah nimen kamwai en kidal joang mwehu kan ma ne wiawihoang ngoahi inenin jeuweje mehlel pwoaida mwehu in Rongmwehu. 13 *Doari, ioar mehpwiai kahrehda ohroj jounjilajil in soahnpaj oauwe apel ohroj ma mine wijahi kidal pwa ngoah mine nehn kalpwuhj jangin oai wia jounpapah in Christ. 14 Apel oai mine nehn kalpwuhj ne kakoalikihla en enkennoar armaj ohroj arai koapwoarpwoarki Koaunno, kahrehng irai koakoairda koahiokla anjoau ohroj irai en kapahrakki Mahjanno nehn joh majpwehk.

15 Mehlel pwa epwi kin padahkki Christ jang in arai pihrin apel nimen akmai. A epwi kin padahkki jang nehn ahr mohngiong mwehu. 16 Irai pwiai kin padahk jang arai limpoak, pwa irai kidal pwa Koahs ma kioang oai doadoahk in doaroa Rongmwehuwo. 17 Epwi johkin kalohki Christ in mehlel a pwa jangin inoang in roprop oang pein irai; irai lemleme pwa irai pirin kioang ngoahi joangoan kadiroapw kan nehn anjoaukije ma ngoah mine nehn kalpwuhj.

18 Johpwa wiahda mehkij! Ngoah perenki, pwa Christ en lohkjili in wioapoa ohroj ma kak, joah lipilpil ma jangin inoang pwung ke japwung. A ngoah pirin pwen perenkihoar, 19 pwa ngoah kidal pwa jangin amwai kapkap apel jauwaj ma indoahjang Ngenin Jesus Christ, ngoah uhdahn pirin jaldekla. 20 Oai inoang apel koapwoarpwoar pwa ngoah anahne pwoaida nehn oai pwukoa; a nehn anjoau ohroj a in mehlel anjoaukije, ngoah anahne audohdki kommwad pwa jangin oai mour unjek, ngoah en wahdo wahu oang Christ, joah lipilpil ma ngoah mour ke mehdi. 21 Pwa dahioau mour? Oang ngoahi, mour ioar Christ. Mehdi, mwuhr, pirin wahdo kamwahu. 22 A ma oai mohmohmour pirin kahrehioang ngoahi en wia doadoahk kajampwal dir jang, a doar ngoahi jehjoahla ia minno ngoah en pilda. 23 Ngoah ne lohdi loap riau. Ngoah inenin nimen injang nehn mour oauwe, minehla ipen Christ, ma ioar wia mehkij inenin mwehu; 24 a ki kamwai, wia kahrpoa inenin kajampwal oau ngoah en mohmohmour. 25 Doari, ngoah kamehlele me. Ioar ngoah kidalki pwa ngoah en pwen mohmohmour. Ngoah pirin minminehr ipamwai ohroj pwa ngoah en kakoalikihla amwai koakoairda apel peren nehn amwai pwojon. 26 Doari, nehn oai pirin pwurwe ipamwai, kahrpoa koalik oau pirin mine ipamwai pwa kamwai en kak juweiki ngoah nehn amwai mour in oauwoang Christ Jesus.

27 Anjoaukije, da kajampwal ioar mwomwen amwai mour en doahroar da ma Rongmwehu in Christ kajik; pwa ma ngoah kak alwe kapang kamwai ke joah, ngoah nen rong pwa kamwai kin uhda soangsoang oaukihpene kahrpoa oauwoar apel ankihpene inoang oauwoar, kamwai kin oaupene doaroa pwojon Rongmwehuwo. 28 Kamwai joah kin mijik amwai imwinsihsi kan. A kamwai kommwad anjoau ohroj. Doari, me en kajalehioang irai pwa irai pirin pehrdi, a kamwai pirin kalwehdi — pwa ioar Koahs ma kin kioang kamwai sihkei in kalwehdi. 29 Pwa kamwai ne oaloahdi anjoau mwehu in papah Christ, jaudihoar kamehlele Ih, a pel jangin loklokki Ih. 30 *Apkas kamwai kak pwili ngoahi nehn mahwin. Ioar joangoan mahwin oauwe ma kamwai kapang ngoahi wia mehj, apel doahr kamwai rong, mahwinwahr ngoah mine loaloa.

2

En Christ Aksiksik apel Laplap

1 Amwai mour ipen Christ kin kasihkeila kamwai apel Ah limpoak kin kainjenmwahuwi kamwai. Kamwai kin oauwoang Ngen Joaroawi apel kamwai kin kadek apel limpoakpene nehn pwungamwaikan. 2 Doari, ngoah kangoangehki kamwai en kaperenihda ngoahi mehlel nehn amwai ankihpene joangoan lamlam oauwoar, oaukihpene limpoak oauwoar, apel wia oauwoar nehn ngen apel lamlam. 3 Kamwai johpwa wia mehkij jang in amwai inoang in roprop oang pein kamwai, ke juwei mwahl, a kamwai en aksiksikpene nehn pwungamwaikan, anjoau ohroj wiahki armaj kan pwa irai mwehu jang kamwai. 4 Kamwai en pohneje inoang in armaj kan, jaudi amwai kan oar doari. 5 Doari, kamwai uhdahn pirin ankihla joangoan lamlammohr ma Christ Jesus anki:

6 Ih kin anki mourin Koahs anjoau ohroj,

A Ih johkin aksihkeiki pein Ih en pahrekkoang Koahs.

7 Ih pein pilda pwa Ih en mweidla meohroj Ih anki

apel wiahla lidu men.

Ih wiahla armaj apel pwokdohng kisai in mwomwen armaj.

8 Ih kin aksiksik apel mourki peik oaroh lel mehdi —

Ah mehdi pohn lohpwuhwo.

9 Jangin kahrpoahioauwe, Koahs ken kajapwilda Christ oang nehn wija ma keiou illoa

apel kioang ad oau ma koalik jang ad kan ohroj.

10 * A doari, pwa en woaunki oadoan Jesus,

meohroj mohmohmour nehnloannge, pohn jampah, apel pehn jampah pirin poadpwomwla,

11 apel kalohki pwa Jesus Christ ioar Koaun,

oang klohri in Koahs Jahm.

Dakda doahroar Maram nehn Jampah

12 Doari, oai pirien kan, kamwai kin peikkoang ngoahi anjoau ohroj ma ngoah kin minmine ipamwai. A keiou mwehu ma kamwai peikkoang ngoahi anjoau oauwe pwa ngoahi dohjang kamwai. Kamwai engdehn doadoahk nehn amwai mijik apel poadidi pwa koamoaurpen amwai mour en unjekla, 13 pwa anjoau ohroj, Koahs kin kamwoakidihda kamwai en inoangioang apel kak en peikkoang kupwuroa.

14 Kamwai wia joang ohroj nehn joh koaulim ke akmai, 15 *pwa kamwai en kak pwung apel mwakelkel in doahr nihn Koahs jeri dei pwi ma kin koaukoaujoan nehn pwungen armaj nauna apel dipan kan. Kamwai anahne dakda nehn pwungarai doahroar uju kan ma kin dakdakar nehnloannge 16 nehn amwai kioang irai Mahjan in mourro. Ma kamwai wia doahro apkas a pirin kahrehioang ngoahi en juweiki kamwai nehn Rehn in Christ-o, pwa en kajalehda oai nannansi apel doadoahk kan ohroj johpwa ohla mwahl.

17 Dapwa insa in oai mour pirin widekla doahroar meiroang oau pohn meiroanngo ma amwai pwojon kin meiroangkihoang Koahs. Ma ioar doahro, ngoah inenin peren; kamwai ohroj pwili ngoahi peren. 18 In joangoan mwommwohr, kamwai pel anahne peren; ngoah pwili kamwai ohroj peren.

Timothy apel Epaphroditus

19 Ma ioar me kupwuren Koaun Jesus, ngoah koapwoarpwoarki pwa ngoah pirin kak kadarwe Timothy ipamwai nehn anjoau koaroan, pwa ngoah en kak sihkeikihda rongin kamwai. 20 Ih kalahpwuk ma pwili ngoahi kaspoahki kamwai. 21 Irai kan ohroj kin injinohkihoar pein arai mwoakid kan, a jaudi doadoahk in Jesus Christ. 22 Doari, pein kamwai kidal ia kaspoan ah wihwia kan. Ih apel ngoah kin doadoahkpene in oadoan Rongmwehu doahroar pahpa men apel nah jermwein. 23 Doari, ngoah kajik in kadarwe ih ipamwai anjoau pispis mwerin oai en kidalda da nen wiawihoang ngoahi. 24 Apel ngoah koapwoarpwoarki Koaunno ma pein ngoahi pel pirin kak lelwe ipamwai nehn anjoau koaroan.

25 Ngoah ne lemehda pwa koanoahng en koadoaddoarwe ipamwai riasai Epaphroditus, ma ne pasoahng ngoahi nehn doadoahk apel pei apel wia sohn kalohk men nehn ah jeuweje ngoahi. 26 Ih ne koskihda ah en kapang kamwai ohroj apel inenin injinjuwedkihla amwai ne rongda pwa ih johmwehu. 27 In mehlel, Epaphroditus pwen johmwehu apel enkennoar mehdi. A Koahs ipwilkihda ih, ipwilkihda kama koaroj; Koahs ken iroahdihjang ngoahi kainjinjuwed koalik oau. 28 Pwa ngoah pel kajkajik ngoah en kadarwe ipamwai; pwa kamwai en pel pwuroahng perenda in amwai kapang ih, apel pein oai injinjuwed ken johlahjang. 29 Doari, kamwai peren kajamwo ih nehn ah wia joauloang in Koaunno men. Woaunki ohroj joangoan armaj doahroar ih, 30 pwa ih mihndahkihla ah mour. Ih enkennoar mehkihdi oadoan doadoahk in Christ, pwa ih en kioang ngoahi joangoan jauwajjo ma pein kamwai johkin kak kihdoa.

3

Pwung Mehlel

1 En kaimwjekla, rioai kan, kamwai perperenki amwai oauwoang Koaunno. Ngoah johpwa kadroapwki oai en kapwkapwurihoang iroahk ma ngoah ne insingehdi mwowoa, apel kamwai pirin injenmwahuki ma ngoah wia me. 2 Kamwai mwajahn irai kan ma kin wia joang nauna kan, irai doahk kan, irai ma ngihsehse in poaloahpijoang palwarro. 3 Jaudi irai, a ioar kisai ma ne oaloahdi jorkomjaij mehlello, pwa kisai kin joarwihoang Koahs jangin Ngenin Koahs apel malauki asai mour in oauwoang Christ Jesus. Kisai johkin liki siahk in majlikin kan. 4 Ngoah kak oar, ma doahr, likihla joang pwiai. Ma emen in kamwai leme pwa ih kak liki siahk in majlikin, ngoah kapwa anki dirin kahrpoa ngoahi en wia joanngoauwo. 5 *Ngoah jorkomjaijla rehn waluh mwerin oai noaisikdi. Ngoah pwildak in Israel men, kijehn kadaudok in Benjamin, ma insa mwakelkel in mihn Hebrew. Doahroar mwomwen kolkol en mihn Jew Kojonneddo, ngoah Pharisee men, 6 * apel uhwen oai poadidi, ngoah kin koalkoa mwomwohdjo. Uhwen en armaj men kak mehlel pwa jangin ah peikkoang ruwoj in Kojonneddo, ngoah pwanah joh oai japwung. 7 A ohroj joang pwiok ma ngoahi kin kak wadek pwa kaspoa, apkas ngoah ne wiahkihla pwa joh kaspoa pwa jangin oadoan Christ. 8 Jaudi mehpwiokoar; ngoah johla kaspoahki joang ohroj pwa mine joang pwi ma inenin kaspoa jang, ioar loalkoang in Christ Jesus oai Koaun. Oang in oadoa, ngoah ne kerpwihla joang ohroj; ngoah wiahkihla meohroj kid, pwa ngoah en kak johjohki Christ 9 apel oauwoang Ih in unjek. Ngoah ne joh pein oai pwung mehlel, joanngo ma kin kolkoldi jangin peikkoang Kojonneddo. Apkas ngoah anki pwung mehlello ma kin indoa jangin pwojon Christ, joangoan pwunngo ma indoa jang Koahs apel poahjoankihda pwojon. 10 Ioarroar ngoah mwehuki, ngoah en kidalla Christ apel poahm manman in Ah iejda, ngoah en pwili Ih nehn koaloklok kan, apel doahroarla Ih nehn Ah mehdi, 11 nehn oai koapwoarpwoarki ma pein ngoah pirin pel iejda jang mehdi.

Nansihoang Lel in Imwin

12 Ngoah johkak pwa ngoah ne pwoaida ke unjekla. Ngoah kin enngengdehnnoang en oaloahdi kijakijjo, ma ioar Christ Jesus ne nainkihla ngoahi. 13 In mehlel, rioai kan, ngoah johpwa leme pwa ngoah ne oaloa kijakijjo. A ioarroar, mehkijjoar ngoahi wia ioar moalkoahla da ma ne doarihla, apel wia uhwen oai kak pwa ngoah en lel da ma mine mwohioa. 14 Doari, ngoah kin kijou inenwehng imwin, pwa ngoah en oaloa kijakijjo, ma ioar mourro nehnloannge ma Koahs panginki kisai nehn Christ Jesus.

15 Kisai ohroj ma koahiok nehn lamlam joaroawi koanoahng anki joangoan poapoahm oauwe. A ma epwi kamwai anki poapoahm sohrohr jang me, Koahs pirin kajalehioang kamwai. 16 Joah lipilpil mwomw dahioau, kisai engdehnwe mwowoa doahroar koajoandi kan ma kisai kin kapwaihahda leldo apkas.

17 *Rioai kan, kamwai joah uhdi amwai kin japjang ngoahi. Soahk kanaihoang irai kan ma kapwaihahda koajoandi kan ma kamai koajoanehng kamwai. 18 Pehn dir mwowoa ngoahi ne pwehng kamwai joanngoauwe, ngoah pirin pel kajpahlihoang, pwilihoar pilen mijoaihoa, dir ma arai mour kahrehioang irai wiahla imwinsihsihn Christ Ah mehdi in lohpwuhwo. 19 Irai pirin imwjekla nehn ehl pwa arai kohs ioar inoang en palwoaroarai kan. Irai kin juweiki joang kan ma irai koanoahng mehkki; irai kin lemleme mihn nehn jampah. 20 A kisai wia sowoa mehlel in nehnloannge; kisai kajik asai Jounkoamoaur, Koaun Jesus Christ, en indoahjang nehnloannge. 21 Ih pirin ukudla palwoaroasai kan ma jasihkei apel kin mehdi; ih pirin wiahng irai en doahroarla pein palwoaroa ma lingin klohri, doadoahkki manmanno ma mweidoahng Ih en kihpene meohroj pehn Ah koajoandi.

4

Kaweid kan

1 Rioai kan, ia uhwen oai kin kajampwalki kamwai, apel ia uhwen oai kin loaleidki kamwai! Kamwai kin kaperenihda ngoahi mehlel doari ngoah kin juweiki kamwai mehlel. Rioai kan, ioar mwomwen amwai koanoahng uhda soangsoang nehn amwai mour oang Koaunno.

2 Euodia apel Syntyche, menlau ngoah poaki kamwa en jong en pwungpene doahroar riari oau ipen Koaunno. 3 Apel koah ioangoai poadidi en, ngoah nimen koawoa en jeuweje li kai pwa ira ne wia doadoahk apwal pwili ngoahi kalohkihjili Rongmwehuwo, pasoahng Clement apel ohroj irai ioangoai sohn doadoahk kan ma oadoarai ne mine nehn nihn Koahs puk in mourro.

4 Kamwai en malmalau anjoau ohroj nehn amwai minmin oang Koaunno. Ngoah pwuroahng pwa: malmalau!

5 Kamwai kadekkoang armaj ohroj. Koaunno pirin [ken] indoa anjoau koaroan. 6 Joah pwunodki mehkij, a nehn ohroj amwai kapkap kan poaki Koahs da ma kamwai anahne; poakpoaki Ih ki mohngiong in kaping anjoau ohroj. 7 En Koahs moaloailoai, ma inenin jikjang en armaj loalkoang, en kolkol amwai mohngiong kan apel lamlam kan nehn amwai oauwoang Christ Jesus.

8 Rioai kan, en kaimwjek, kamwai audohkihda amwai lamlam joang kan ma mwehu apel koanoahng oaloa kapingpoa: joang kan ma mehlel, laplap, pwung, mwakelkel, ling, apel woaun. 9 Kamwai doadoahkki da ma kamwai padahki apel oaloa jang ipoai, jang in oai sikesik apel oai wihwia kan. Doari, Koahs ma kin kioang kisai popohl en pwilpwili kamwai.

Kaping ki Kijakijjo

10 Nehn oai mour in oauwoang Koaunno, wia me kamalau oau oang ngoahi, mwerin anjoau woaroai, kamwai en pwuroahng anki anjoau mwehu in kajalehng ngoahi pwa kamwai kajampwalki ngoahi. Ngoah joah pwa kamwai ne uhdi kajampwalki ngoahi — a en kawoahwoa pwa pwen joh amwai anjoau mwehu in kajalehda. 11 Ngoah johpwa siksikoa me jangin oai poapoahm in kerpwihekla; a jangin oai ne kidalla isarki da ma ngoah anki. 12 Ngoah kidal mwomwen mour nehn anjoaun anahn apel mour nehn anjoau ma kin koalikjang isar. Ngoah ne woahwoahkihla iroa rir oauwe, pwa nehn wija ohroj, anjoau ohroj, ngoah pwen injenmwahu, mihndahr ma ngoah moad ke mwakohko, ke ngoah anki koalikla ke siksikla. 13 Ngoah anki sihkei in wia joang ohroj jang in manmanno ma Christ kin kihdoahng ngoahi.

14 Doari, inenin mwehu amwai jeuweje ngoahi nehn oai apwal kan. 15 *Kamwai mihn Philippi kan woahwoahki pwa ngoah injang Macedonia anjoau pispis mwerin kalohki Rongmwehuwo sapda. Kamwai ioar mwomwohdjo wa ma kalahpwuk jeuweje ngoahi. Kamwaihoar kin jeuweje ngoahi nehn oai paimwehu kan pel nehn oai paijuwed kan. 16 *Dir jang pehn oau ngoah kin anahne jauwaj nehn Thessalonica, kamwai kin kadardohng ngoahi jauwaj. 17 Jaudi pwa ioarroar ngoahi nimen oaloa kijakij; in mehlel, ngoah nimen kapang pai en kapaspas oang amwai pwaij kan. 18 *Doari, ioar noai peipahn kadehde joang ohroj kamwai kihdoahng ngoahi; koalikjang da ma anahn! Ngoah ne oaloa joang ohroj ngoah anahne apkas nehn en Epaphroditus ne wahdohng ngoahi amwai kijakij kan ohroj. Kijakij pwiai doahroar meiroang karahdinnoau oang Koahs, meiroang oau ma Ih kin pwungki apel perenki. 19 Doari, jangin koalikin Ah koapwoahpwoa ipen Christ, oai Koahsso pirin kioang kamwai meohroj kamwai kin anahne. 20 Klohri en aluhwoang Jamasai Koahs jang apkas apel allaluhla. Amen.

Koarjoahklahn Rahnmwahu

21 Rahnmwahu oang emen emen *nihn Koahs armaj kan ma pel wia kijehn Christ Jesus. Irai kan ma kamehlele mine ipoai pel kadar arai rahnmwahu. 22 Ohroj †nihn Koahs armaj ma mine me kadarwe rahnmwahu, a in mehlel irai ma sohn soahnpaj in ‡nahmwarki laplappo.

23 Mweidoahng kalahngan in Koaunno Jesus Christ en minmine ipamwai ohroj.

* 1:1 Wih 16:12

* 1:1 Nihn Koahs armaj kanke armaj joaroawi kan.

* 1:13 Wih 28:30

* 1:30 Wih 16:19-40

* 2:10 Isa 45:23

* 2:15 Deut 32:5

* 3:5 Rom 11:1; Wih 23:6; 26:5

* 3:6 Wih 8:3; 22:4; 26:9-11

* 3:17 1Cor 4:16; 11:1

* 4:15 2Cor 11:9

* 4:16 Wih 17:1

* 4:18 Exo 29:18

* 4:21 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

† 4:22 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

‡ 4:22 nahmwarki laplappo ke Caesar

Oang Colossae

1

2

3

4

Nihn Paul Kijilikoau oang Mwomwohdjohn

Colossae

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nihn Paul kijilikoau oang mihn Colossae insingdihoang mwomwohdjohn Colossae, kahnihmw oau ma mine nehn Asia siksik, ma mine in palimese in Ephesus. Jaudi Paul ma kouda mwomwohdjo oauwe, a ih mine nehn pwelkelkel in wija ma Paul kin doadoahk loaloa, nehn ah kin kadar sohndoadoahk jang Ephesus, poajoan koaun in wei ma kijehn wein Rome nehn Asia. Paul rongda pwa mine sohnpadahk likamw pwi mine nehn mwomwohdjohn Colossae ma kin padahk sihkeiki ma pwa armaj uhdahn pirin kin kaudekkoang “ngen kan ma koahkoahkoaun apel manman,” pwa en kak marainki Koahs apel oaloahdi koamoaur unjek. Jounpadahk pwiai pel kin pwa armaj uhdahn pirin wia siahk pwi, ma doahr jorkomjaij, apel kapwaihahda koajoandi pwi ma pid mwinge siksik apel epwi joang kan.

Paul insingehdi kijilikoau kije pwa en uhwoang jounpadahk likamw pwiai doahr padahk mehlel en joauloang. Poahjoanpen ah pajpoang ioar doahr Christ ah anki manman unjek en kioang kisai koamoaur, apel doahr siahk apel lamlam sohrohr kan doahr ahr kin kadohwehjang kisai ipen Christ. Ki Christ, Koahs kapikkihda meohroj, apel pwa Ih meohroj pirin pel kajpahldohng ipen Koahs. Pwa asai minmin oang Christ oar ma kisai pirin mourkihla. Mwuhr, Paul ken kawoahwoahda kaspoan padahk kajampwal oauwe oang mourin irai ma pwojon kan.

Soahk mwehu doahr Onesimus ah pwili Tychicus ma wa inla kijilikoau kije. Onesimus, ioar lidu men ma Paul kapwurihla ipen ah joumaj Philemon, emen sohn mwomwohdjohn Colossae. Ioar ma Paul insingehkihda nah Kijilikoau oang Philemon.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1:1-8

Doahroar Christ apel Ah doadoahk 1:9—2:19

Mour kapw ipen Christ 2:20—4:5

Kadoariheklahn kijilikoau 4:7-18

1

1 Jang Paul, ma wiahla wahnpoaroan in Christ Jesus jangin kupwuren Koahs, apel jang riasai joauloang Timothy —

2 Oang Nihn Koahs armaj kan* nehn Colossae, riamai joauloang loalpwoas kan ma minmin oang Christ:

Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs oang kamwai.

Kapkap in Kapingkalahngan

3 Anjoau ohroj, kama kin kapingkalahngankihoang Koahs, Jemen asai Koaun Jesus Christ, nehn ama kin kapkapki kamwai. 4 Pwa kama ne rong doahr amwai pwojon Christ Jesus, apel amwai limpoakkoang †nihn Koahs armaj kan ohroj. 5 Nehn anjoauwo ma padahk mehlello, ioar Rongmwehuwo, ne lelloang kamwai, kamwai ne pel rong doahr koapwoarpwoar ma Rongmwehuwo kioang kamwai. Doar amwai pwojon apel limpoak kin poahjoankihda da ma kamwai kin koapwoarpwoarki, ma neknek mwehu oang kamwai nehnloannge. 6 Rongmwehuwo joah uhdi wahdo kapai kan, a lellelpijoang wija ohroj nehn jampah; doahr ah ne pel wiawi nehn pwungamwai janngoar nehn rehnno ma kamwai sapin rongda kalahngan in Koahs apel woahwoahkihla mwehu doahr Rongmwehuwo. 7 *Kamwai ne padahki doahr en Koahs kupwurkalahngan jang ipen Epaphras, emen ioangoamai jounpapah, ma wia nihn Christ sohndoadoahk loalpwoas men ma appwapwali amai pwukoa kan. 8 Ioar ih ma sikoahng kamai doahr amwai limpoak ma Ngen Joarwiho ne kioang kamwai.

9 Pwa jangin kahrpoahioauwe, kamai kin kapkapki kamwai anjoau ohroj, janngoar nehn anjoauwo ma kamai rongda doahr kamwai. Kamai kin poaki Koahs pwa kamwai en kidalla kupwuroa unjek, apel pwa Ih en audohkihda kamwai erpis apel marain ohroj jang ipen Ngenno. 10 Doari, kamwai pirin kak mohmour in doahr ma Koaunno kin kupwurki, apel wihwia da ma Ih kin kupwurmalauki. Amwai mour pirin kajalehda wah mwehu nehn joangoan doadoahk mwehu ohroj, apel kamwai pirin koakoairda nehn amwai marainkihla Koahs. 11 Kama pel poaki kamwai en sihkeikihda joangoan sihkei ohroj ma kin pwiljang in Ah rojon ling, pwa kamwai en kak enngengdehn nehn apwal kan ohroj nehn kanangmah, 12 ezkapel malauki amwai kapingkalahngan oang Jahmmo, ma ne kaisarla kamwai, pwa kamwai en pwili anki da ma Koahs neknekid oang ‡Nah armaj kan nehn wein maram. 13 Ih kapis kisai jang pehn manman in rosros, apel ukdohng kisai nehn wein Nah Iehroj ma Ih ipwilki, 14 *pwa Ih ma kajaldekla kisai ma woahwoahki lapwaddahjang kisai dipasai kan.

Christ apel Ah Doadoahk

15 Christ ma kajalpen Koahs ma johpwa janjal, ioar Ih ma Mehjeni apel laplap jang joang ohroj ma kapikpikda. 16 Nehn Christ, Koahs kapikda joang ohroj ma mine nehnloannge apel jampah, mehkan ma janjal apel mehkan ma johpwa janjal, pwilihki ngen manman kan, ngen ma koaun kan, ngen ma joumaj kan apel ngen ma laplap kan. Koahs kapikda jampah pwon ki Christ oang Ih. 17 Christ ne pwen mine mwohn meohroj, doar meohroj ne pwen joandi mwehu ki Ih. 18 *Ih ma moangoan palwoaroa, ioar mwomwohdjo; apel mour in palwarro pwiljang ipoa. Ih ma mehjeni, ma iejda jang mehdi, pwa Ih kalahpwuk ioar ma sapin meohroj. 19 Doari, ioar doahr kupwuren Koahs, pwa Nahu en anki uhdahn rojon unjek in Koahs. 20 *Koahs pel kupwuroahda en kajpahldohng jampah pwon oang pein Ih jang ipen Nahu.

Koahs kihdoa popohl, jang in insahn Nahu pohn lohpwuhwo apel kajpahldohng Ipoa meohroj nehn jampah apel nehnloannge.

21 Anjoau kij mehj, kamwai dohjang Koahs; kamwai wia Ah imwinsihsi pwa jangin joang nauna kan ma kamwai wia apel lemleme. 22 A apkas jang nehn mehdihn palwoaroan Nah Iehrojjo, Koahs ne wiahkihla kamwai Ah pirien, pwa Ih en ukdo kamwai — joaroawi, joh jamin, joh japwung — amwai en mine Ipoa. 23 In mehlel, kamwai anahne doaudoaula (nehn) pwojon pohn poahjoan soang apel pwung. Kamwai anahne kalkehjang kamwai en joah mwoakidjang koapwoarpwoarro ma kamwai ne oaloahdi anjoauwo kamwai rongda Rongmwehuwo. Ioar jang in Rongmwehu oauwe ma ngoah, Paul, wiahla jounpapah men. Rongmwehu oauwe ioar ma ne kalkalohkjili oang ohroj nehn jampah.

En Paul Doadoahk in jounpapah oang Mwomwohdjo

24 A apkas, ngoah perenki oai koaloklokki kamwai; jangin moadoaklahn palwoaroaioa, ngoah ne jaujauwaj in kaimwjekla da ma pel koanoahng kaimwjekla en Christ koaloklok in palwoaroa, ma ioar mwomwohdjo. 25 Apel Koahs ne kihdoa oai pwukoa pwa ngoah en papah mwomwohdjo apel jeuweje kamwai. Ioar pwukoahn kalohkihwe in unjek Ah Mahjan, 26 ma ioar lamlam rirro Ih oakihjang armaj ohroj jang sapin kawa a apkas Ih ne kajalehioang Nah armaj kan.§ 27 En Koahs koajoandi pid Nah armaj kan en woahwoahkihla Ah lamlam rir, ma inenin ling apel kapai ma Ih kolkol oang armaj in wei kan ohroj. Lamlam rir wa ioar ma Christ mine nehn loaloamwai, ma ioar woahwoahki pwa kamwai pirin pwili paiki klohrihn Koahs.* 28 Doari, kamai kalohkihwe oang ohroj Christ. Jangin joangoan erpis ohroj kamai kaperihki apel padahki armaj ohroj pwa en kahlwahdo emen emen irai ipen Koahs nehn ah pein koahiokki oauwoang Christ. 29 Pwa ngoah en kaimwjekla pwukoahioauwe, ngoah doadoahk apel apwalkihda; a ngoah doadoahkki in sihkei apel koalik ma jang Christ, ma ioar kamwkamwoakid ngoahi.

2

1 Mweidoahng ngoahi en pwehng kamwai uhwen apwal koalik in oai kin doadoahk oang kamwai apel oang armaj in Laodicea apel oang armaj ohroj ma kahjik kapang mijoaihoa. 2 Ngoah kin wia doadoahk oauwe pwa irai en audohkihda lamlam sihkei apel injinohki paskihpene arai limpoak pwa irai en anki koapwoarpwoar unjek ma erpis kin kahrehda. Nehn joangoan mwomw oauwe, irai pirin kidalda en Koahs lamlam rirro, ma ioar Christ. 3 Christ ioar alwa ma risingdahng ohroj en Koahs kapai rir in erpis apel loalkoang.

4 Doari, ngoah pwehng kamwai: kamwai joah mweidoahng emen en kapweipweiki kamwai akmai likamw kan, mihndahr ma ia mwomwen mwehuwin. 5 Mihndahr ma ngoah johpwa kin minmine ipamwai in palwar, ngoah kin pwilpwili kamwai in pali ngen, apel ngoah malauki oai rong doahr amwai soangsoang apel sihkei apel minminpene nehn amwai pwojon Christ.

Mour Unjek Ipen Christ

6 Nehn amwai ne oaloahda Christ Jesus amwai Koaun, kamwai mourki amwai oauwoang Ih. 7 Amwai mour en poaddoang Ih, en pil koakoairkihda Ih, apel amwai pwojon en pel sihkeila mehlel in doahr ma kamwai ne woahwoahkihla; apel audohdkihda kapingkalahngan.

8 Doari, kamwai kanaihoang pwa emen doar lidipihkihdi kamwai loalkoang widing mwahl in armaj kan, ma irai kin oaloahdi jang in padahk koadoaudoaudo jang in mihn mehj kan, apel jang ipen ngen kan ma kin koaunda jampah pwon, a jaudi jang ipen Christ. 9 Pwa Christ kin mohmohmourki rojon unjek in Koahs in Ah wia armajla. 10 Apel kamwai oaloahda mour unjek nehn amwai oauwoang Ih; pwa Ih ma koaunda koaun apel manman ohroj.

11 Jangin amwai oauwoang Christ kamwai ne jorkomjaijla, jaudi jorkomjaijjo ma armaj kin wia, a jorkomjaijjo ma Christ kin wia, ma kajaldekihla kisai jang palwoaroan dihp. 12 *Pwa anjoauwo ma kamwai ne poapdaijla, kamwai ne pwilihla Christ joajjoardi; apel nehn amwai ne poapdaijla, kamwai ne pel pwili Christ iejda jang mehdi, jangin amwai pwojon manman in Koahs, ma kaiejda Christ jang mehdi. 13 *Anjoau kij, kamwai mehkihdi dipamwai kan, jangin amwai wia mihn likin pwi apel amwai johpwa anki Kojonneddo. A apkas, Koahs ne kioang kamwai mour ipen Christ. Koahs ne mahkoahng kisai apel dipasai kan ohroj; 14 *Ih ne kajohla peipa joah mwehu in asai pwaipwanid kan pwilihkihla kojonnedpoa kan; doari Ih kajohla ohroj nehn Ah poanihoang in lohpwuhwo. 15 Ioar pohn lohpwuhwo Christ kajaldekihla pein Ih jang koaun apel manman kan; Ih kajalehda irai mwohn pokon janjal doahr Ah kahlwa irai mwomwen kalpwuhj pwi nehn Ah karej in kalwehdi.

16 *Doari, johpwa mweidoahng emen en wiahda koajoandi ma pid da kamwai kang ke nim ke pid rehn joaroawi kajampwal kan ke kaudek in Maram Pwul kan, ke Sabbath. 17 Joang pwiai ohroj ioar ma rir in mehkan ma pirin janjal mwuhr; a me mehlello ioar Christ. 18 Joah mweidoahng pwa armaj joah lipilpil en kadeikda kamwai nehn irai wiahki pwa irai laplap jangin kaudiahl sohrohr kan apel nehn irai ngihsehsehn mwomwehda aksiksik apel pwongi sohnloang. Jangin joh kahrpoahioau, joangoan armaj doahro kin aklaplapkihda pein ahr lamlam, 19 *irai ne uhdihjang arai kin poadidihoang Christ, ma ioar moangoan palwar oau. Pehn en Christ manman, palwarro kin koanoainoai, kolkolpene nehn koakonkon kan apel joal kan nehn palwar. Palwarro kin koakoairda doahroar da Koahs kupwurki.

Mehdi apel Mour Ipen Christ

20 Doari, kamwai ne pwili Christ mehdi, apel kamwai ne jaldekjang manman in ngen kan ma kin koaunda jampah pwon. Doari, da kahrehda kamwai kin mour doahroar armaj in jampah oauwe? Amwda kamwai ke peikkoang joangoan kojonned pwiai, 21 “Joah wia me,” “Joah kang men,” ke “Joah pukkoang men”? 22 Joang pwiai ohroj kawoahwoa mehkan ma kin johla kaspoa anjoauwo ma armaj ne doadoahkki; joang pwiai wia kojonned apel padahk in armaj. 23 In mehlel, joangoan kojonned pwiai mwomwen poahjoankihda loalkoang nehn arai ruwoje pwongi sohnloang, aksiksik likamw, apel koalkoa palwar; a irai johpwa kajampwalki koaunda inoang kan in palwar.

3

1 *Kamwai ne pwili Christ iejda. Doari, kamwai koajoanehdi amwai mohngiong kan oang mehkan ma mine nehnloannge, wijahu ma Christ mwindi loap kidal in Koahs. 2 Koajoanehdi soang amwai lamlam oang mehkan nehnloannge, jaudi oang mehkan pohn jampah oauwe. 3 Pwa kamwai ne mehdi, apel amwai mour ne pwili Christ nekidekla ipen Koahs. 4 Uhdahn amwai mour ioar Christ. Anjoauwo ma Ih nen pwokda, kamwai pirin pel pwili Ih pwokda apel paiki Ah klohri.

Mour Mering apel Mour Kapw

5 Doari, kamwai anahne kojukdi inoang in jampah kan ma kin wia doadoahk ma doahr nenek, wia siahk jamin, inoang juwed, apel noaroak (pwa noaroak ioar oau joangoan kaudek oang kohs likamw kan). 6 Jangin joang pwiai, en Koahs lioas pirin lelloang irai kan ma johpwa kin peikkoang. 7 Anjoau kij nehn amwai mour, pein kamwai ne mourki joangoan inoang pwiai, anjoauwo inoang pwiai koaunda amwai mour.

8 A apkas, kamwai anahne kerpwihla joang pwiai ohroj: lioas, inoang joah mwehu, apel poapoahm in pihrin. Joh pehn oau lahlahwe ke sikesik jamin anahne injang nehn oawoamwen. 9 *Joah likamw oang emen emen, pwa kamwai ne kihdi mour mering pwilihkihla ahnpoa kan 10 * a kamwai ne likkoaukihda mour kapw. Ioar me mour kapw, ma Koahs kapikda; Koahs kin anjoau ohroj kakapwihla mour en doahroar Ih apel kahrehioang kamwai en unjekla amwai dehdehki Ih. 11 Imwlahn mehpwiai, ne johla wikpijoang in mihn likin apel mihn Jew kan, irai kan ma jorkomjaij ke joah, irai kan ma rosros ke lawalo, irai lidu ke jaldek kan; a Christ ioar ohroj, Christ ioar mine nehn ohroj.

12 *Kamwai ioar nihn Koahs armaj;* Ih ipwilki kamwai apel pilda kamwai en wia pein Nah. Doari, kamwai anahne kidimkihpene kamwai, kadek, aksiksik, impahi, kanangmah apel pahsoaukihla irai kan ma mine nehn apwal. 13 *Kanangmah oang emen emen apel mahk oang emen emen joah lipilpil anjoauwo ma emen in kamwai mine ah iren kasoausoau oang emen sohrohr. Kamwai anahne mahk oang emen emen doahroar en Koaunno ne mahk oang kamwai. 14 A oang iroa pwiai ohroj kapsahng ipwil, ma ioar kin kihpene joang ohroj en wia oau in unjek. 15 Ioar moaloailoai ma Christ kin kihdoa ioar en kaweid kamwai nehn koajoandi kan kamwai en wiahda; pwa ioar moaloailoai wa ma Koahs ne panginkihpene kamwai en wia oau palwar. Doari, kamwai kajpahl kalahngan. 16 *Rongmwehu in Christ, pwilihkihla kapai unjek jang Rongmwehu, koanoahng en mour nehn amwai mohngiong kan. Padahki apel kaweidki emen emen loalkoang ohroj. Koaulki koaulin kaping, koaul kapw, apel koaul joaroawi; koaul oang Koahs ki koaul in kajpahl kalahngan nehn amwai mohngiong kan. 17 Doari, joang ohroj ma kamwai wia ke pwa koanoahng wiawi in oadoan Koaun Jesus, nehn amwai kapingkalahngan oang Koahs Jahm in oadoan Jesus.

Oauwoang emen nehn Mour Kapw

18 *Li pwoapwoaud kan, mweidla kamwai oang pahioamwaikan, pwa ioar koanoahng kamwai en wia nehn amwai wia joauloang pwi.

19 *Woal pwoapwoaud kan, kamwai ipwilki pahioamwai kan; kamwai joah lemei oang irai.

20 *Jerihkan, kamwai en peikkoang jamamwai apel inamwai anjoau ohroj, pwa peik ioar kainjenmwahuwi Koahs.

21 *Pahpa kan, johpwa kalioasi nihmwai jeri kan, pwadoar irai ken lamlam siksikla.

22 *Lidu kan, kamwai peikkoang amwai koaun kan nehn joang ohroj, jaudihoar anjoauwo ma irai kapkapang kamwai pwa kamwai en kenkenla. Kamwai peikkoang irai jang nehn amwai mohngiong mehlel jangin amwai woaunki Koaunno. 23 Joah lipilpil da kamwai wia, koadoahkoa jangin amwai mohngiong unjek, doahroar amwai doadoahk oang Koaunno, a jaudi oang armaj. 24 Saman pwa Koaunno pirin kioang kamwai pai jangin da Ih ne nekiddoang Nah armaj kan. Pwa Christ ioar uhdahn Koaun wa kamwai papah. 25 *A ohroj ma kin wiahda japwung pirin oaloa pwukoahn japwung kan irai wiahda, pwa Koahs kin kadeik armaj ohroj doahroauwoar.

4

1 *Koaun kan, kamwai wia doadoahk pahrek apel pwung oang nihmwai lidu kan. Saman pwa kamwai pel anki Koaun men nehnloannge.

Kaweid kan

2 Kamwai joah uhdi kapkap; kamwai soahk wija nehn amwai kapkap, kihkihoang kalahngan oang Koahs. 3 Nehn anjoauwohr, kamwai pel kapkapki kamai pwa Koahs en kioang amai anjoau mwehu kamai en padahkki Ah Mahjan pid iroa rir in Christ. Ioar kahrpoahwa ngoah minehki nehn kalpwuhj apkas. 4 Doari, kamwai kapkap pwa ngoah en kak kawoahwoa in janjal, in doahr ma koanoahng ngoahi en kin wia.

5 *Kamwai kanaihoang amwai wihwia kan oang irai kan ma johpwa joauloang, kamwai ijanki doadoahkki amwai anjoau mwehu. 6 Anjoau ohroj, amwai sikesik koanoahng en kainjenmwahu apel mine kaspoa; kamwai koanoahng kidal mwomwen amwai en japoang armaj ohroj in pwung.

Koarjoahklahn Rahnmwahu

7 **Riasai kajampwal Tychicus, ioangoamai lidu nehn doadoahk in Koaun — ma inenin loalpwoas, pirin sikoahng kamwai joang ohroj doahr iroaioa. 8 Ioar kahrehda ngoah kadarwe ih ipamwai, pwa en kaperenda kamwai nehn ah pirin pwehng kamwai mwomwen amai ohroj kin oaupene. 9 *Onesimus pirin pwili ih, emen riasai joauloang kajampwal ma kin pel loalpwoas, ioar ih pel kijehmwai. Ara pirin sikoahng kamwai doahr joang ohroj ma kin wiawi wijahkije.

10 *Aristarchus, ma pwili ngoahi mine nehn kalpwuhj, kadarwehng kamwai ah rahnmwahu; apel doahr Mark, ma rien Barnabas. (Kamwai ne pwen oaloahdi kaweid in kajamwo Mark ma ih lelwe ipamwai.) 11 Joshua ma pel adanki Justus, pel kadarwe ah rahnmwahu. Ioarroar irai woal jilmenne ma mihn Jew ma joauloangla, ma pasoahng ngoahi doadoahk oang Wein Koahs; irai wia jauwaj inenin koalik oang ngoahi.

12 *Rahnmwahu jang Epaphras, pel emen kijehmwai, apel lidu in Christ Jesus. Anjoau ohroj ih kin ngoangkihla kapkapki kamwai, poakpoaki pwa Koahs en kolkol kamwai pwa kamwai en soangsoang nehn amwai pwojon, doahr joauloang kan ma ne koahiokla apel unjek mehlel oang kupwuren Koahs. 13 Pein ngoah kak kadehdehda doahr ah doadoahk koalikki kamwai, pwilihki armaj kan nehn Laodicea apel Hierapolis. 14 *Luke, koampoakpasai doahksoa, apel Demas kadarwehng kamwai ara rahnmwahu.

15 Kioang amai rahnmwahu oang riasai joauloang kan nehn Laodicea, oang Nympha apel sohn mwomwohdjo ma kin pokon nehn umwahu. 16 Mwerin amwai wadek kijilikoau oauwe, kamwai kadarwehng sohn mwomwohdjohn Laodicea pwa irai en pel pwili wadek. Nehn anjoauwohr, kamwai en wadek kijilikoauwo ma joauloang kan nehn Laodicea pirin kadar oang kamwai. 17 *Pwehng Archippus: “Koah uhdahn pirin kapwaihahda oamw pwukoa doadoahk ma koah oaloa jang Koaunno.”

18 Jang in pein mengin poaihoa ma insingehdi me: Rahnmwahu jang Paul. Kamwai joah moalkoahla oai joal pahrang kai!

Kalahngan in Koahs en pwilpwili kamwai.

* 1:2 Nihn Koahs armaj kan ke armaj joaroawi kan

† 1:4 nihn Koahs armaj kan ke armaj joaroawi kan.

* 1:7 Col 4:12; Phm 1:23

‡ 1:12 Nah armaj ke armaj joaroawi

* 1:14 Eph 1:7

* 1:18 Eph 1:22,23

* 1:20 Eph 2:16

§ 1:26 Nah armaj kanke armaj joaroawi kan

* 1:27 ma ioar woahwoahki pwa kamwai pirin pwili paiki klohrihn Koahske koapwoarpwoar in klohrihn Koahs.

* 2:12 Rom 6:4

* 2:13 Eph 2:1-5

* 2:14 Eph 2:15

* 2:16 Rom 14:1-6

* 2:19 Eph 4:16

* 3:1 Psa 110:1

* 3:9 Eph 4:22

* 3:10 Eph 4:24; Gen 1:26

* 3:12 Eph 4:2

* 3:12 nihn Koahs armaj ke armaj joaroawi

* 3:13 Eph 4:32

* 3:16 Eph 5:19,20

* 3:18 Eph 5:22; 1Pet 3:1

* 3:19 Eph 5:25; 1Pet 3:7

* 3:20 Eph 6:1

* 3:21 Eph 6:4

* 3:22 Eph 6:5-8

* 3:25 Deut 10:17; Eph 6:9

* 4:1 Eph 6:9

* 4:5 Eph 5:16

* 4:7 Wih 20:4; 2Tim 4:12

* 4:7 Eph 6:21,22

* 4:9 Phm 1:10-12

* 4:10 Wih 19:29; 27:2; Phm 1:24; Wih 12:12,25; 13:13; 15:37-39

* 4:12 Col 1:7; Phm 1:23

* 4:14 2Tim 4:11; Phm 1:24; 2Tim 4:10; Phm 1:24

* 4:17 Phm 1:2

1 JOHN

1

2

3

4

5

Kijilikoau Keiou jang

JOHN

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Nehn Kijilikoau Keiou jang John mine irair kajampwal riau: keiou, kangoange irai kan ma pirin wadek kijilikoau kije nehn mourin minmin oang Koahs apel Nah Iehroj Jesus Christ; kariau, poanoauwihki irai pwa irai en joah idawen padahk likamw pwi ma pirin koauwehla minmin oauwe. Padahk likamw pwiai sapjang nehn padahk ma pwa nauna kin injang ipen armaj ma kin oauwoang jampah, ioar ma kahrehda Jesus, Nihn Koahs, johkak uhdahn wiahla armaj. Jounpadahk pwiok kin sikoa pwa ma armaj emen pirin koamoaurla nen johla anahne injinohki ah mour in jampah oauwe; irai pel kin padahki pwa koamoaurlahn armaj men johpwa kin pid mwomwen ahr siahk pwung ke japwung kan ke limpoak oang mihn iparai kan.

Pwa en pallanda padahk oauwe, jouninsinngo kajalehda in dehde pwa Jesus wiahla uhdahn armaj; ih ken pel sihkeiki pwa armaj ohroj ma kin pwojon Jesus apel limpoak oang Koahs, irai uhdahn pirin pel limpoakpene.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1:1-4

Maram apel ros 1:5—2:29

Nihn Koahs jerihkan apel nihn Jehsen 3:1-24

Mehlel apel likamw 4:1-6

Pwukoahn limpoak 4:7-21

Pwojon ma kin kalwehdi 5:1-21

1

Mahjanin Mour

1 *Kamai insingkihwehng kamwai doahr Mahjanin mour ma ne minmine jang in sapin kawahu lel apkas: kamai ne rong, kamai ne pel kapangki mijamaikai; kamai ne kapang, apel ne pel pukkoangki poahmaikai. 2 *Nehn mour oauwe ma ne janjalda, kamai ne kapang, kamai ne pel kadehdehda, ne padahkihoang kamwai doahr mour joahsuk ma kin minmine ipen Jahmmo, ma ne pel janjaloang kisai. 3 Dahkij ma kamai ne kapang apel ne rong ioar ma kamai pel padahkihoang kamwai; pwa kamwai en pwili kamai minmin oang Jahmmo apel Nah Iehroj Jesus Christ. 4 Kamai ne insingehdi mehpwiai pwa asai* malau en unjekla.

Koahs Ioar Maram

5 Ioar padahk wa me ma kamai ne rongjang Nihn Koahs Iehrojjo, apkas kamai pel padahkihoang kamwai: Koahs ioar maram, apel johpwa ros kij mine ipoa. 6 Doar ma kisai sikoa pwa kisai minmin oang Ih, a kisai pwen mohmohmour nehn ros, kisai pwen likamw nehn asai lallal apel nehn asai wihwia kan. 7 A ma kisai kin mour nehn maram, doahroar ih ma minmine nehn maram, doari kisai kin minminpene, apel insahn Nah Iehrojjo Jesus kin kamwkelehjang kisai nehn dipasai kan ohroj.

8 Ma kisai sikoa pwa joh dipasai, kisai kin pwen kapweipwei pein kisai, apel johpwa mehlel mine ipasai. 9 A ma kisai woahkdahng Koahs dipasai kan, Ih pirin kapwaihahda Ah inoau apel pirin wia me pwung: Ih pirin mahkoahng dipasai kan apel kamwkelehda asai japwung kan ohroj. 10 Ma kisai sikoa pwa kisai johpwa kin wia dihp; kisai kalikamwe Koahs apel Ah Mahjan johpwa mine ipasai.

2

Christ asai Jounjauwaj

1 Ngoahi insingwehng kamwai, noai jerihkan, pwa kamwai en joah wia dihp. A ma emen pirin wiahda dihp, asai Jounjauwajjo mine ipen Koahs, ioar Jesus Christ, pwa Ih ma pwung. 2 Pwa Christ ma ne dupukda dipasai kan, a jaudi dipasaioar, pwa pel dipen armaj nehn jampah ohroj.

3 Ma kisai kin peikkoang en Koahs kojonned kan, kajalehda mehlel in asai kidal Ih. 4 A ma kisai pwa, “Kisai kidal Ih,” a johpwa kin peikkoang Ah kojonned kan, kisai armaj likamw pwi, apel mehlel johpwa mine ipasai. 5 A ma kisai kin peikkoang Ah Mahjan, a ioar asai limpoak oang Koahs ne unjekla. Ioar joang oauwe ma kisai kak en kidal mehlel in asai minmin oang Koahs: 6 Ma kisai pwa kisai kin minmin oang Koahs, a kisai en mourki mourro ma Jesus ne mourki.

Kojonned Kapw

7 *Oai pirien kajampwal kan, kojonned oauwe ma ngoahi insingkihwehng kamwai jaudi kojonned kapw oau. Pwa ioar kojonnedwahr kamwai ne oaloa jang in sapdahu, apel ioar kojonnedwahr ma padahk in kamwai ne rong. 8 Doari, kojonned oauwe ma ngoahi insingkihwehng kamwai apkas pwen kapw, pwa mehlel in kojonned oauwe ne janjaljang ipen Christ apel ipamwai. Pwa ros ne johjohrla, apel maram mehlel ne dakda.

9 Ma kisai pwa kisai minmine nehn maram, a lioassoang riasai, pein kisai minmine nehn ros lel anjoau kije. 10 Ma kisai ipwilki riasai kan, kisai minminehr nehn maram; doari, johpwa mehkij nauna ipasai ma pirin kahrehioang emen sohrohr nehn dihp. 11 A ma kisai lioassoang riasai kan, kisai minminehr nehn ros; kisai kin wud nehn ros, apel kisai jehjoa wija ma kisai kin aluhwoang, pwa rosso kin karosihla mijasai kan.

12 Ngoahi insingwehng kamwai, noai jerihkan, pwa mahk in dipamwai kan ne lapwkihda oadoan Christ. 13 Ngoahi insingwehng kamwai, jahm kan, pwa amwai kidal Ih ma kin mine janngoar in sapdahu. Ngoahi insingwehng kamwai, mwahnkapw kan, pwa amwai ne kalwehdi Me Naunahu. *

14 Ngoahi insingwehng kamwai noai jerihkan, pwa amwai kidal Jahmmo. Ngoahi insingwehng kamwai, jahm kan, pwa amwai kidal Ih janngoar in sapdahu, Ngoahi insingwehng kamwai, mwahnkapw kan, pwa amwai sihkei. Mahjan in Koahs kin minmine nehn mohngiongimwai kan, apel kamwai ne kalwehdi Me Naunahu.

15 Kamwai joah ipwilki jampah, ke dipwjoau kan ma minmine nehn jampah. Pwa ma kamwai kin ipwilki jampah, ipwilki Jahmmo johpwa mine ipamwai. 16 Pwa mehpwiai ohroj kijehn jampah; dipen inoang in uduk, apel mehkan ma armaj kin kapang apel anahnehda, apel meohroj ma mine nehn jampah ma armaj kin kamjehkkihda — mehpwiai ohroj johpwa injang ipen Jahmmo, irai ohroj injang nehn jampah. 17 Jampah oauwe apel meohroj nehn jampah ma armaj kin anahnehda kin johjohrla; a armajjok ma kin kapwaihahda kupwuren Koahs pirin mour allaluhlahr.

Imwinsihsihn Christ

18 Noai jeri kan, imwin anjoau ne koaroando! Kamwai ne rong pwa imwinsihsihn Christ pirin indoa. Doar apkas, imwinsihsi dir ne pwokda; ioar ma kisai kidalki pwa imwin anjoau ne koaroando. 19 Armaj pwiai jaudi uhdahn ioangoasai; ma kahrehda irai ne mweijang kisai. Pwa ma ioangoasai irai, irai pirin minminehr ipasai. A irai ne mweijang kisai pwa en janjalda pwa johpwa emen irai ma uhdahn ioangoasai.

20 A kamwai ne oaloa Ngen Joaroawi ma Christ ne kamwroahdi pohmwaikan. Doari kamwai ohroj ken kidalla me mehlello. 21 Ngoahi insingwehng kamwai, jaudi pwa amwai jehjoa me mehlello, a pwa kamwai pwen kidal. Apel kamwai kidal pwa likamw johpwa kin injang in me mehlello.

22 Inje ma kin likamw? Ioar iraihok, ma kin sikoa pwa Jesus jaudi Christ†. Armaj pwiok, ioar imwinsihsihn Christ — pein irai kahmahmkihla Jahmmo apel Nah Iehrojjo. 23 Pwa armajjok ma kin kahmahmki Nah Iehrojjo pel kin kahmahmki Jahmmo; a armajjok ma kin kamehlele Nah Iehrojjo pel kin kamehlele Jahmmo.

24 Kamwai mweidoahng padahkko ma kamwai ne rong in sapdahu en soangdi nehn amwai mohngiong kan. Pwa ma kamwai kolkolloar padahkko, amwai mour pirin minmin oang Nah Iehrojjo apel Jahmmo anjoau ohroj. 25 Doari, me ioar ma Christ ne inoaukihdi pwa en kioang kisai — mour joahsuk.

26 Ngoahi insingkihwehng kamwai apkas, doahr irai kan ma kin jongjong in kapweipweidi kamwai. 27 A kamwai, Christ ne widekihdihoang pohmwaikan Ngenin. Oaroain Ngenin pirin minmine nehn mohngiongimwai kan, johpwa anahne emen sohrohr en padahkihoang kamwai mehkij, pwa Ngenno kin padahkihoang kamwai doahr meohroj, apel da ma Ih pel padahkihoang kamwai, ioar ma mehlel, jaudi likamw. Kamwai peikkoang padahk in Ngenno apel minmin oang Christ.

28 Eh, noai jeri kan, minmin oang Ih, ma Ih pirin pwokda, pwa kisai en uhdahn eimah, apel johpwa pirin mehk, oakla nehn rehnno ma Ih pirin indoa. 29 Kamwai ne kidal pwa Christ ma pwung; kamwai en pel kidal pwa irai ohroj ma kin wia me pwung, ioar irai nihn Koahs.

3

Nihn Koahs Jeri kan

1 *Kamwai ne kapang koalik in limpoak in Jahmmo oang kisai! Ah limpoak inenin koalik mehlel, kahrehda kisai kak adanki nihn Koahs jeri — ioar me uhdahn mehlel! Kahrehda jampah kin jehjoahki kisai, pwa ih pel jehjoa Koahs. 2 Oai pirien kajampwal kan, anjoau kije kisai uhdahn nihn Koahs jeri, a kahjikkoar dehde da ma kisai pirin wiahla. A ioar me ma kisai kidal: nehn en Christ Ah pirin indoa, kisai pirin doahrla Ih, pwa kisai pirin kapang Ih in uhdahn mwomwe. 3 Ohroj ma kin koapwoarpwoarki Christ kin, kamwkelehda pein ih, pwa en mwakelkella doahr Christ.

4 Ma emen wia dihp kin koauwehla kojonned en Koahs, pwa dihp, ioar ma kin koauwehla kojonneddo. 5 *Kamwai kidal pwa Christ indoa pwa en kihjang dipasai kan, apel johpwa dihp ipoa. 6 Doari, ohroj ma kin minmin oang Christ, johpwa kin minmine nehn dihp, a ma emen ma kin minminehioar nehn dihp kahjikkoar kapang Christ apel kahjikkoar kidal Ih.

7 Jerihkan, kamwai joah mweidoahng emen en kin kapweipwei kamwai! Ma emen kin wiahda me pwung, ioar ih ma pwung, doahroar Christ ma pwung. 8 Ma emen kin minminehr nehn dihp, ih nihn Jehsenno ma kin wihwia dihp janngoar in sapdahu. Nihn Koahs Iehrojjo indoa pwa kahrpoa oauwe: pwa en koauwehla doadoahk in Jehsenno.

9 Iraihok nihn Koahs jeri johpwa kin minminehr nehn dihp, pwa mour in Koahs kin minmine iparai, apel Koahs, ioar Jamaraiwa; ioar ma irai johpwa minminehki nehn dihp. 10 Ioar ma kahrehda wikpijoang in nihn Koahs jeri kan apel nihn Jehsen jeri kan: Iraihok ma johpwa wiahda me pwung ke pel johpwa ipwilki riarai kan, jaudi irai nihn Koahs jeri.

Ipwilpene

11 *Padahkwa ma kamwai ne rong in sapdahu: kisai en limpoakpene. 12 *Kisai en joah doahroar Cain ma kijehn me Naunahu, pwa ih kojukdi riah jermwein, Abel. Amwda Cain ke kojukkihdi riahu? Pwa ah wihwia kan japwung, a wihwiahn riahu pwen pwung.

13 Rioai kan, kamwai joah kin pwuriamweiki ma armaj in jampah kan kin lioassoang kamwai. 14 *Kisai kidal pwa kisai ne injang mehdi apel indoahng mour; kisai kidal pwa kisai ipwilki riasai kan. Ma emen johpwa anki limpoak kin minminehr pehn manman in mehdi. 15 Iraihok ma kin lioassoang riarai, irai joun kojarmaj pwi, apel kamwai kidal pwa joun kojarmaj johpwa kak anki mour joahsuk. 16 Me ioar doahr asai kak kidalki pwa dahkij limpoak: Christ sohnmeseikihla Ah mour ki kisai; pel doahroar, kisai en sohnmeseikihla asai mour ki riasai kan! 17 Ma armaj koapwoahpwoa men kapangda apwal ipen riahu, a risingdihjang riahu ah mohngiong, imdoahr ah en kak pwa ih ipwilki Koahs? 18 Noai jeri kan! Asai limpoak en joah minminehr in lallal ke sikesik, asai limpoak mehlel uhdahn en janjalda jangin asai wihwia kan.

Lamlam Sihkei Mwohn Koahs

19 Me ioar kisai kidalki pwa kisai kijehn me mehlello; apel ioar doahr asai pirin anki liklik mwohn Koahs. 20 Pwa ma nehn kapehdisaikai kadeikda kisai, kisai en kidal pwa Koahs laplapjang kadeik in nehn kapehdisaikai, apel Ih kidal meohroj. 21 Doari, oai pirien kajampwal kan, ma kadeikin nehn kapehdisaikai johpwa kadeikda kisai, a kisai pirin lamlam sihkei mwohn Koahs. 22 Kisai oaloa jang Ipoa dahkij ma kisai poaki, pwa asai peikkoang Ah kojonned kan apel wia joang kan ma kaperenihda Ih. 23 *Ioar Ah kojonned wa me: kisai en pwojon oadoan Nah Iehroj Jesus Christ, apel ipwilpene, doahroar kojonneddo ma Christ ne kioang kisai. 24 Emen ma peikkoang en Koahs kojonned kan, ma mine ipen Koahs, apel Koahs kin mine ipoa. A ioar me kisai kak kidalki pwa Koahs kin minmine ipasai: pwa Ngenno ma ne kioang kisai.

4

Ngen Mehlel apel Ngen Likamw

1 Oai pirien kajampwal kan! Kamwai joah kamehlele irai ohroj ma kin sikoa pwa Ngenno kin minmine iparai, a kamwai jong irai pwa kamwai en diarda ma Ngenno ma minmine iparai indoa jang ipen Koahs. Pwa joukohp likamw dihrdir ne aluhpijoang nehn jampah. 2 Me ioar doahroar amwai pirin kak en kidalkihda pwa ioar Ngenin Koahs: Ma emen ma nimen kidal pwa Jesus Christ wia armajla, ioar ih ma anki Ngenno ma indoa jang ipen Koahs. 3 A ma emen kin kahmahmkihla joang oauwe doahr Jesus, ih johpwa anki Ngenno jang ipen Koahs. A ngenno ma mine ipoa, ioar ngenwa ma injang ipen imwinsihsi en Christ. Kamwai ne rong pwa ih pirin pwardo. Doari, apkas ih ne mine nehn jampah.

4 A nihn Koahs kamwai, noai jeri kan! Kamwai ne kalwehdi joukohp likamw kan; pwa Ngenno ma mine nehn kamwai manmanjang ngenno ma mine nehn irai kan ma kijehn jampah. 5 Joukohp likamw kan kin sikoa joang kan doahroar jampah, apel jampah kin rong irai, pwa irai kijehn jampah. 6 A kisai, nihn Koahs. Ma emen ma kidal Koahs kin rong kisai; ma emen ma jaudi nihn Koahs johpwa kin rong kisai. Doari, ioar ma kisai kak kidalki wikpijoang in nehn pwungen Ngen Mehlel apel ngen likamw.

Koahs ioar Limpoak

7 Oai pirien kajampwal kan! Kisai en ipwilpene, pwa limpoak kin injang ipen Koahs. Pwa emen ma anki limpoak, ioar ih nihn Koahs, apel ih kin kidal Koahs. 8 A ma emen johpwa anki limpoak kin jehjoa Koahs, pwa Koahs ioar limpoak. 9 A Koahs kajalehda Ah limpoak oang kisai: Ih kadardohng jampah Nah Iehrojjo, pwa kisai en kak mourkihla. 10 Me ioar doahr limpoak: jaudi kisai ma sapin ipwilki Koahs, a Ih ma sapin ipwilki kisai, apel kadardo Nah Iehrojjo en meiroangla pwa en dupukda dipasai kan.

11 Oai pirien kajampwal kan, ma ioar doahr en Koahs ipwilki kisai, a kisai en pel ipwilpene. 12 *Johpwa emen kin kapang Koahs, a ma kisai kin ipwilpene, Koahs kin minmine ipasai, apel Ah ipwil pirin unjekla ipasai.

13 Ioar me kisai kidalki pwa kisai kin minmine ipen Koahs, apel Ih kin minmine ipasai: pwa Ih ne kioang kisai Ngenin. 14 Apel kisai ne kapang apel kin padahkihoang epwi pwa Jahmmo ne kadardo Nah Iehrojjo pwa en wiahla Jounkoamoaurin jampah. 15 Emen ma kajalehda pwa Jesus ioar Nihn Koahs, Koahs kin minmine ipoa, apel ih kin minmine ipen Koahs. 16 Pein kisai kidal apel kamehlele en Koahs limpoak oang kisai.

Koahs ioar limpoak. Doari, emen ma kin mohmohmourki limpoak, kin minmine ipen Koahs apel Koahs kin minmine ipoa. 17 Kahrpoan asai en anki limpoak unjek nehn kisai; pwa kisai en kak lamlam sihkei mehlel nehn Rehnin Kadeikko, pwa asai mour nehn jampah oauwe doahr mourin Christ. 18 Joh majpwehk in limpoak, pwa limpoak ma unjek kin kaujjang majpwehk ohroj. Doari, limpoak johpwa kin unjekla ipen irai kan ma kin majpwehk, pwa majpwehk kin doakoahr koaloklok.

19 Kisai en limpoak pwa Koahs sapin limpoak oang kisai. 20 Ma emen kin pwa, “Ngoahi ipwilki Koahs” a kin lioassoang riah, ih armaj likamw men; pwa ih johkak ipwilki Koahs ma ih johkak kapang, ma ih johpwa ipwilki riah ma ih kapkapang. 21 Doari, ioar me kojonnedwa ma Christ ne kioang kisai: emen ma kin ipwilki Koahs en pel ipwilki riah.

5

Asai Kalwehdi Jampah

1 Emen ma kamehlele pwa Jesus ioar ma *Messiah, ih nihn Koahs; apel emen ma kin ipwilki jamahu kin pel ipwilki nah jeri. 2 Ioar doahroar me asai en kidalki pwa kisai ipwilki nihn Koahs kan: kisai ipwilki Koahs apel peikkoang Ah kojonned kan. 3 *Pwa asai ipwilki Koahs woahwoahki pwa kisai en peikkoang ah kojonneddok. Apel Ah kojonneddok johpwa nohn apwal oang kisai. 4 Pwa nihn Koahs kan ohroj kak en kalwehdi jampah: kisai kin kalwehkihdi asai pwojon. 5 Inje ma kak kalwehdi jampah? Ioarroar armajjo ma kamehlele pwa Jesus ioar nihn Koahs.

Kadehde Doahr Jesus Christ

6 Jesus Christ, ioar Ih ma ne indoa ki pil apel insa. A Ih indoa jaudi ki pilloar doari, a pwilihki pil apel insa. Ngenno pein kadehdehda pwa me mehlel, pwa Ngenno ma mehlel. 7 Joang jiluh ma wia jounkadehde: 8 Ngenno, pillo, apel insahu; joang jiluh pwiai kin wia kadehde oauwoar. 9 Kisai kin oaloahda kadehde jang ipen armaj, a kadehdehu ma Koahs kin kioang kisai pwen koalikjang, apel ioar kadehdehwa ma Koahs kin kahdanki Nah Iehrojjo. 10 Doari, emen ma kamehlele Nihn Koahs Iehrojjo kin anki kadehde oauwe; a emen ma johpwa kamehlele Koahs, ih ken pwa Koahs likamw, pwa ih johpwa kamehlele kadehdehn Nah Iehrojjo, ma Koahs kadehdehki. 11 *A me ioar kadehdehwa: Koahs ne kioangki kisai mour joahsuk, pwa mour oauwe mine ipen Nah Iehrojjo. 12 Emen ma kin anki Nah Iehrojjo, pel anki mour oauwe; a emen ma johpwa anki Nihn Koahs Iehrojjo, pel johpwa anki mour oauwe.

Mour Joahsuk

13 Ngoahi insingkihwehng kamwai me, pwa kamwai en kidal ma kamwai kin anki mour joahsuk, kamwai ma pwojon oadoan Nihn Koahs Iehrojjo. 14 Ioar ma kisai kin lamlam sihkeiki mwohn Koahs, pwa kisai uhdahn kin kamehlele pwa pein Ih rong asai poakpoak kan, ma kisai pirin poaki mehkij in doahr kupwuroa. 15 Ih kin koaronge asai poakpoak kan; doari, pwa kisai kidal ma me pwen mehlel, a kisai pel kidal pwa ih kin kioang kisai mehkan ma kisai kin poaki ipoa.

16 Ma emen kapangda riah wiahda dihp, ma johpwa pirin kahrehioang mehdi, koawoa en kapkap oang Koahs pwa en kioang mour. Me doahr irai ma wiahda dihp ma johpwa pirin imwkihla mehdi. A pel mine joangoan dihp ma kin imwkihla mehdi; doari, ngoahi johpwa pwehng kamwai en kapkapkihoang Koahs doahroar joang oauwe. 17 Wihwia japwung kan ohroj, ioar dihp; a mine dihp ma johpwa imwkihla mehdi.

18 Kisai kidal pwa nihn Koahs men johpwa kin wiahda dihp, pwa Nihn Koahs Iehrojjo kin appwapwali, apel ih ma Naunahu johpwa kak koalkoa.

19 Kisai kidal pwa kisai Nihn Koahs, mihndahr ma jampah pwon mine pehn manman in ih ma Naunahu.

20 Kisai kidal pwa Nihn Koahs Iehrojjo ne indoa apel kioang kisai woahwoa pwa kisai en kidalda Koahs mehlello. Kisai mour in oauwoang Koahs mehlello, pwa kisai en mour in oauwoang Nah Iehroj, Jesus Christ. Ioar Ih ma Koahs mehlelwa, apel ioar ih ma mour joahsuk.

21 Noai jeri kan, kamwai en kadohwehjang kamwai kohs likamw kan!

* 1:1 John 1:1

* 1:2 John 1:14

* 1:4 asai

* 2:7 John 13:34

* 2:13 Me Naunahu Me woahwoahki Jehsen

† 2:22 Christ ke Messiah

* 3:1 John 1:12

* 3:5 John 1:29

* 3:11 John 13:34

* 3:12 Gen 4:8

* 3:14 John 5:24

* 3:23 John 13:34; 15:12,17

* 4:12 John 1:18

* 5:1 Messiah ke Christ

* 5:3 John 14:15

* 5:11 John 3:36

2 JOHN

Kijilikoau Kariau Jang

JOHN

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Kariauin Kijilikoau Jang John insingdihjang in mengin poahn “Armaj Mahu” oang “Li kajampwal apel nah jerihkan;” ioar me woahwoahki mwomwohdjohn wijahkij apel sowoahkan. Audoapoa, ioar koahkoahlik in limpoakpene apel kaweid in mweijang jounpadahk likamw kan apel arai padahk kan.

Audoapoa in Oarlap

Sapin Kijilikoau 1-3

Kajampwal in Limpoak 4-6

Koahkoahlik jang Padahk Likamw 7-11

Kadoariheklahn Kijilikoau 12-13

1

1 Jang me Mahu —

Oang li kajampwal, apel oang nah jerihkan, ma ngoahi mehlel in ipwilki; a jaudi ngoahi oar doari pwa pel irai ohroj ma kidal mehlello kin ipwilki kamwai; 2 pwa ma mehlello kin minmine ipasai, apel pirin minmine ipasai anjoau ohroj.

3 Koahs jamasai apel Jesus Christ, Nihn Jahmmo, kioang kisai kalahngan, mahk apel popohl, pwa mehpwiai en minminehr ipasai ki mehlel apel limpoak.

Mehlel apel Limpoak

4 Ngoahi perenkihda koalik oai kidalda pwa epwi nihmw jerihkan kin mourki me mehlello, in doahr kojonneddok ma Jahmmo kioang kisai. 5 *Doari, ngoahi poaki ipoamw, li kajampwal, pwa kisai ohroj en ipwilpene. Me jaudi kojonned kapw oau, ma ngoahi insingkihwehng kamwai, pwa ioar kojonnedwa ma kisai oaloa jang in sapdahu. 6 Limpoak ma ngoahi kajalehwe woahwoahki pwa kisai en peikkoang kojonned in Koahs kan. Pwa ioar kojonnedwa ma kamwai ne rong in sapdahu: kamwai ohroj en mohmohmourki mour in limpoak.

7 Armaj likamw dihrdir ne aluhpijoang nehn jampah, irai johpwa kin nimen kidal pwa Jesus Christ wia armajla. Joangoan armaj pwiai, ioar irai joun pisi armaj, apel irai ma imwinsihsihn Christ. 8 Doari, kamwai kalke pein kamwai, pwa kamwai en joah luhj jang paihok ma kisai ne koadoahkoahda, a kamwai en oaloa dupukoa pwon.

9 Ma emen ma joah oaloahda padahk in Christ apel joah soangdihoang, a wihwia pein injene, Koahs johpwa mine ipoa. A ma emen ma oaloahda padahk oauwe apel soangdihoang, Jahmmo apel Nahu mine ipoa. 10 Doari, ma emen pirin indoa ipamwai, a johpwa wahdohng kamwai padahk oauwe, kamwai joah kajamwohng nehn umwamwai, apel joah rahnmwahuwi. 11 Pwa emen ma pirin rahnmwahuwi joangoan armaj mene, ih pirin pel pwilihla joang nauna kan ma ih kin wia.

Koarjoahklahn Lal

12 Sikesik dir ma ngoahi nimen sikoahng kamwai, a ngoahi johpwa nimen insingehki ingk apel peipa; pwa ngoahi koapwoarpwoarki pwa ngoahi pirin alwe apel sikesikkoang kamwai, pwa asai peren en unjekla.

13 Nihn rioamw li kajampwal nah jeri kan kadarwe irai rahnmwahu.

* 1:5 John 13:34; 15:12,17

3 JOHN

Kijilikoau Kajiluh Jang John

JOHN

Oarlap in Kijilikoau oauwe

Kajiluh in Kijilikoau Jang John ne insingdi jang in mengin poahn “Me Mahu” oang jounkaweid in mwomwohdjo, adanki Gaius. Jouninsinngo kapingkalahngankihoang Gaius jauwaj ma ih wiahng epwi joauloang sohrohr, ih ken pel padahkihoang en kaperki ih woal men ma adanki Diotrephes.

Audoapoa in Oarlap

Sapin Kijilikoau 1-4

Kapingpen Gaius 5-8

Kariahpen Diotrephes 9-10

Kapingpen Demetrius 11-12

Kadoariheklahn Kijilikoau 13-15

1

1 *Jang me Mahu —

Oang Gaius ma ngoahi kin ipwilki mehlel.

2 Oai pirien kajampwal, ngoahi kin kapkapki pwa koawoa en pwoaida in joang ohroj, apel koawoa en pel sihkei, doahroar oamw sihkei in pali ngen. 3 Ngoahi malaukihda koalik nehn anjoauwo ma epwi riasai joauloanngok indoa apel sikoahda oamw loalpwoas oang me mehlello, doahroar oamw kin mohmohmourki me mehlello anjoau ohroj. 4 Johpwa me ngoahi malauki jang oai rong ma noai jeri kan kin mohmohmourki mour mehlello.

Kapingpen Gaius

5 Oai pirien kajampwal, pwen mwehu oamw loalpwoas oang doadoahk mwehu ma koawoa kin wihwiahng riasai joauloang kan, mihndahr ma irai mihn keiru pwi. 6 Irai kin sikoahng sohn mwomwohdjo oauwe doahroar oamw limpoak. Doari, ngoahi poaki ipoamw, koawoa en pel jeuweje irai pwa irai en kak doaudoaulahr nehn arai jeiloak, nehn joang kan ma Koahs kupwurperenki. 7 Pwa nehn irai sapkihda jeiloakki doadoahk in Christ, irai johpwa nimen oaloa jauwaj jang armaj rosros kan. 8 Doari, kisai joauloang kan uhdahn jeuweje armaj pwiai, pwa kisai en wiahki oau nehn irai doadoahklahng me mehlello.

Diotrephes apel Demetrius

9 Ngoahi kadarwehng sohn mwomwohdjo kijilikoau mwosmwos oau; a pwa Diotrephes nimen wiahla arai jounkaweid, johpwa nimen rong dahkij ngoahi pwa. 10 Doari, nehn oai pirin alwe, ngoahi pirin pwehng kamwai meohroj ma ih wia: joang nauna kan ma ih pwahki kamai apel likamw kan ma ih kin sikoahki kamai. A jaudi joang pwiaioar; pwa ih pel johpwa kin kajamwo riasai joauloang kan anjoau irai indoa. Ih pel kainoapwihdi irai kan ma nimen kajamwo irai, pel jong in kajroa irai jang nehn mwomwohdjo!

11 Oai pirien kajampwal, koawoa en joah japjang me nauna, a koawoa en japjang me mwehu. Emen ma kin wihwia me mwehu, ioar ih nihn Koahs; a emen ma kin wihwia me nauna ih johpwa kidal Koahs.

12 Ohroj ma kin sikoa mwehuwin Demetrius, mehlello kin pel kajalehda ih. Doari, kamai kapsahng amai kadehde, a koawoa kidal pwa amai kadehde pwen mehlel.

Koarjoahklahn Rahnmwahu kan

13 Joang dihrdir ngoahi nimen sikoahng koawoa, a ngoahi johpwa nimen insingehki pehn apel ingk. 14 Ngoahi koapwoarpwoarki pwa ngoahi pirin suhwoang koawoa anjoau koaroan; doari, kisa kapwa sikesikpene.

15 Popohl en pwilpwili koawoa.

Amai pirien kan ohroj rahnmwahu oang koawoa. Doari, koawoa en kioang amai rahnmwahu oang emenemen amai pirien kan ohroj.

* 1:1 Wih 19:29; Rom 16:23; 1Cor 1:14

Oang Philemon

Nihn Paul Kijilikoau oang

Philemon

Oarlap in kijilikoau oauwe

Philemon sohn mwomwohdjo indand men nehn Colossae, ma nainki lidu men, oadoa Onesimus. Lidu mene kaujang ah koaunno, apel mwuhr ih suhwoang Paul. Nehn anjoauwo Paul minmine nehn kalpwuhj. Paul ma kahrehda Onesimus joauloangla. Nihn Paul kijilikoau oang Philemon, Paul kangoangehki Philemon en injenmwahula. Ih en mahkoahng nah liduhwo apel kajamwo ih. Jaudihoar in doahroar nah lidu men ma ne oaloa mahk in ah japwung, a in doahroar riah joauloang men.

Audoapoa in Oarlap

Sapin kijilikoau 1-3

Kapingpen Philemon 4-7

Poakpoak ngidngid pwa ki Onesimus 8-12

Kaimwjeklahn kijilikoau 23-25

1

1 Jang Paul, ma joaldi in oadoan Christ Jesus, apel jang riasai Timothy —

Oang amai pirien apel ioangoamai sohndoadoahk Philemon, 2 *apel sohn mwomwohdjo ma kin pokonpene nehn umwoammwen, apel oang riamai li Apphia, apel oang ioangoamai jounpei Archippus:

3 Kalahngan apel popohl jang Jamasai Koahs apel asai Koaun Jesus Christ oang kamwai.

En Philemon Ipwil apel Pwojon

4 Rioai Philemon, anjoau ohroj ngoah kapkap, ngoah kin kapkapki koawoa apel kajpahl kalahngan oang oai Koahsso. 5 Ngoah ne rong doahroar oamw ipwilki nihn Koahs armaj kan* ohroj, apel doahroar oamw pwojon asai Koaun Jesus. 6 Ioar oai kapkap pwa amai minmin oang kamwai ma joauloang pirin wiahng en loalla oamw woahwoahki kapai ohroj ma kisai anki nehn mour in oauwoang Christ. 7 Rioai woal kajampwal, oamw limpoakken ne kioang ngoahi peren inenin koalik apel ngoang koalik, ki oamw kin kakapwihla mohngiong in Nihn Koahs armaj kan ohroj.

Poakpoak oau oang Onesimus

8 Jangin in kahrpoahioauwe, ngoah kak eimah, nehn oai wia rioamw men ipen Christ, in koajoanehdi oang koawoa en wia da ma koanoahng en wiawi. 9 A joah, pwa jangin oai ipwilki koawoa, ngoah wia poakpoak oau. Ngoah wia me, mihndahr ma ngoah Paul ma wia wiliepen Christ Jesus apel anjoaukije wia kalpwuhj men in oadoan Christ. 10 *Doari, ngoah wiliandi Onesimus ma ne wiahla noai jermwein ipen Christ, wia poakpoak oau; a nehn oai mine nehn kalpwuhj, ngoah ne wia en Onesimus pahpa in pali ngen. 11 Mine anjoau kij, Onesimus† pwen joh kaspoa oang koawoa, a apkas ih inenin kaspoa oang koawoa apel oang ngoahi.

12 Ngoah pirin kadarwe Onesimus ipoamw apkas, apel oai mohngiong pwilihwe ih. 13 Ngoah nimen ih en minmine ipoai, nehn oai mine nehn kalpwuhj in oadoan Rongmwehu, pwa ih en kak wilian koawoa jeuweje ngoahi. 14 A in mehlel, ngoah joah nimen ipong oang koawoa en jeuweje ngoahi; ngoah nimen koawoa en jauwaj jang pein injenoamw. Doari, ngoah jehpirin wia mehkij oaroh koawoa pwungkihla.

15 Dapwa ioar mehwa Onesimus injangki koawoa nehn anjoau mwosmwos pwa ih en pwurwe mine ipoamw anjoau ohroj. 16 Rehnpwiai, jaudihoar ih wia lidu men, ih ne kajampwal jang: ih ioar rioai woal kajampwal men ipen Christ. Ih inenin kajampwal oang ngoahi! Ia uhwen pirin kajampwal in ih oang koawoa, nehn ah wia lidu men apel wia emen riasai ipen Koaunno.

17 Doari, ma koah leme pwa ngoah emen ioangoamw, koah kajamwo ih doahroar mwomwen oamw kin kajamwo ngoahi. 18 Insingehdi in oadoaihoa ma ih ne wiahng koawoa mehkij japwung ke pwaipwanidki oang koawoa mehkij. 19 Anjoaukije, ngoah pirin insingehdi me in pein mengin poaihoa: Ngoah Paul pirin koapwung oang koawoa. (Mehlel, Ngoah joah uhdahn anahne kasmanki koawoa ma koah pwaipwanidki oang ngoahi pein oamw mour.) 20 Doari, rioai, menlau kapwaihahda anahn oauwe in oadoan Koaunno; koah kaperenda mohngiongihoa in doahroar rioai men ipen Christ.

21 Ngoah kamehlele, nehn oai insingwe, pwa koah pirin kapwaihahda dahkij ngoah poaki, in mehlel ngoah kidal pwa koah pirin wia koalikjang. 22 Nehn anjoauwohr, koah koaunopdahng ngoahi oau perehn, pwa ngoah koapwoarpwoarki pwa Koahs pirin japoang amwai kapkap kan apel kajpahlihwe ngoahi ipamwai.

Koarjoahklahn Rahnmwahu kan

23 *Epaphras, ma pel pwili ngoahi mine nehn kalpwuhj ki Jesus Christ, kadarwehng koawoa ah rahnmwahu, 24 *pel doahroar ioangoai sohndoadoahk kai, Mark, Aristarchus, Demas, apel Luke.

25 Kalahngan en asai Koaun Jesus Christ en kin pwilpwili kamwai ohroj.

* 1:2 Col 4:17

* 1:5 Nihn Koahs armaj kan ke armaj joaroawi kan.

* 1:10 Col 4:9

† 1:11 Onesimus — Addoauwe woahwoahki Koaspoa.

* 1:23 Col 1:7; 4:12

* 1:24 Wih 12:12,25; 13:13; 15:37-39; Col 4:10; Wih 19:29; 27:2; Col 4:10; Col 4:14; 2Tim 4:10; Col 4:14; 2Tim 4:11