^

Mbula-Bwazza

Portions of the Holy Bible in the Mbula-Bwazza language of Nigeria

copyright © 2022 The Seed Company
Language: Mbula (Mbula-Bwazza)
Contributor: The Seed Company

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution Share-Alike license 4.0.

You have permission to share and redistribute this Bible translation in any format and to make reasonable revisions and adaptations of this translation, provided that:

You include the above copyright and source information.

If you make any changes to the text, you must indicate that you did so in a way that makes it clear that the original licensor is not necessarily endorsing your changes.

If you redistribute this text, you must distribute your contributions under the same license as the original.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

Note that in addition to the rules above, revising and adapting God's Word involves a great responsibility to be true to God's Word. See Revelation 22:18-19.

2025-07-12

ePub generated by Haiola 11 Mar 2026 from source files dated 12 Jul 2025
eBible.org certified

dc693218-7e0b-5547-ab57-2e0275b90e93

Tite

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

TITE

MƏNCAU

Lullǝu mǝnia ama Tite ka ɓālǝi nda &lt;&lt;tita gìr.&gt;&gt; Mǝnia yì malǝmce mala Tite ka kǝ bangcau amur pusǝ ɓanza, puro mala ɓwapǝndǝa, kutio mala cauɓikea andǝ tanni mana a ɓanza ka, andǝ njar mǝnana Ɓakuli kǝ pangnǝ aɓwapǝndǝa ka. Malǝmce mala Tite ka à nǝ̀ gandǝ gauwi arǝ abanì ɓari: (1) Kùré 1-11; Pusǝ ɓanza andǝ cau amur do mala share-nza mala ɓwapǝndǝa a nggea dǝmbe. Aɓa mǝnia ka à bang cau mala Adamu andǝ Hawawu, Kayinu andǝ Habila, Nuhu andǝ Mùr-gùla, sǝ nggea-là ndà-kulí mǝ'dāhre mala Babila. (2) Kùré 12-50; Cau ɓara-ɓara mala akáu mala amǝ Isǝrayila a nggea dǝmbe. Kau malea mǝdǝmbe ka nda Ibǝrayim, mǝnana à súrǝì pepè ace pàɓamuru andǝ okiru male aban Ɓakuli ka. Acau mǝnana à yi kpata mǝno ka, à nda ka acau-doyilǝmu mala muni Ishaku, andǝ mala mǝ'kè Yakupu (mǝnana à tunǝki ama Isǝrayila) ka, andǝ mala amuna-burana lum-nong-ɓari mala Yakupu, mǝnana à yi duk atárrú mala atau lum-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila ka. À twal nggeamurǝm cau amur mwashat atà amuna-burana male, Yisǝfu, andǝ agir mǝnana à yi kumban sǝ Yakupu andǝ amuna-burana male andǝ amǝ'ɓala malea yiu ace do a nzali Masar ka. Kat andǝ amani ama malǝmce mǝnia ka kǝ bang kǝɓicau amur aɓwana ka, gìr mǝnana Ɓakuli pê ka, nda cau mǝgule andǝ mǝdǝmbe kat. Cenî tite nǝ cau pu'nzǝm ama Ɓakuli na pusǝ ɓanza ka, sǝ masǝlǝi nǝ pacau ama Ɓakuli nǝ̀ lidǝmba nǝ lǝmdǝ ɗenyinǝban male ace aɓwana male. Aɓa malǝmce mǝnia kat ka, mūgula ɓwa ka nda Ɓakuli, mǝnana kǝ pak ɓashi sǝ kwarkir aɓwana mana à kǝ pak mǝɓane ka, kǝ gingnǝ aɓwana male sǝ kǝ bwalia wia kàm, kǝ tsǝia a njar aɓa do ɓanza malea, twal a tite aban ká masǝlǝate. Mǝnia yì malǝmce share-ɓanza ka à gìlǝì ace kum caugilǝa amur paɓamuru mala aɓwana, ace mǝnana ɓǝà tsǝì tàtǝ́k ace pà sǝlǝe amur agirkumban mǝnana à kutina ka, andǝ kwakita tǝr gir mǝnana à nǝ̀ earnǝi ama mǝsǝcau na, sǝ anggo ka ɓǝ̀ tsǝk mǝno yì paɓamuru aban Ɓakuli ka ɓǝ̀ dum nǝyilǝmu.

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Pusǝ ɓanza andǝ ɓwapǝndǝa 1:1--2:25

Kutio mala cauɓikea andǝ tanni 3:1-24

Twal aban Adamu a ban ká aban Nuhu 4:1--5:32

Nuhu andǝ Mùr-gùla 6:1--10:32

Nggea-là ndà-kulí mǝ'dāhre mala Babila 11:1-9

Twal aban Shem a ban ká aban Ibǝrayim 11:10-32

Akáu: Ibǝrayim, Ishaku, Yakupu 12:1--35:29

Amǝ'kà Isǝwa 36:1-43

Yisǝfu andǝ amǝ'eambi 37:1--45:28

Amǝ Isǝrayila a Masar 46:1--50:26

Ani sǝ Ɓakuli pusǝ agir kat

1

Ɓakuli pusǝ kùli andǝ nzali

1 A tite ka Ɓakuli pusǝ kùli andǝ nzali.* 2 Nzali ka pur kǝgìr ɗàng, nda kam anggo ɗulkǝm. Pǝndǝa gir mur mùr mǝlime. Sǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka camarǝ gāɗi amur mùr.

Ɓakuli pak tǎlaban

3 Sǝ Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ tǎlaban pusǝ rǝi.&gt;&gt; Pǝlǝa tǎlaban puro.† 4 Ɓakuli sǝni ka tǎlaban ɓoaro, pǝlǝa tsǝk nzong anre tǎlaban andǝ pǝndǝa. 5 Ɓakuli tunǝ tǎlaban ama, &lt;&lt;pwari&gt;&gt; sǝ pǝndǝa ka tunǝi ama, &lt;&lt;dù.&gt;&gt; Pwari kya kpa, sǝ ban yi kwaro; mǝno nda nongŋo mǝdǝmbe.

Ɓakuli pak bumkuli, andǝ nza, andǝ nggeamùr

6 Sǝ Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nreban gau mùr mana a kùli andǝ mana a nzali ka.&gt;&gt; 7 Anggo sǝ pa. Ɓakuli tsǝk mǝnia yì nreban ngga yi nongŋo anre mùr mana a nzali andǝ mana a kùli ka. 8 Ɓakuli tunǝ mǝnia yì nreban ngga ama, &lt;&lt;bumkuli.&gt;&gt; Pwari kya kpa, sǝ ban yi kwaro; mǝno nda ɓaria nongŋo.

9 Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mùr mǝnana aɓata bumkuli ka, dapi a banɓwáná, sǝ ɓǝ̀ nza sa.&gt;&gt; Anggo sǝ pa. 10 Ɓakuli tunǝ nza ama, &lt;&lt;kwàrban&gt;&gt; sǝ ramba mala mùr ka tunǝi ama, &lt;&lt;nggeamùr.&gt;&gt; Ɓakuli sǝni ka ɓoaro.

Ɓakuli pak abondo andǝ anggun

11 Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nzali pusǝ agirpwala: abondo andǝ mbúgir mǝnana à nǝ̀ pusǝ mǝsǝia ka, andǝ anggun mǝnana à nǝ̀ pusǝ ɓǝlea nǝ amǝsǝia aɓalǝia ka. Komǝyenani le ka ɓǝ̀ pusǝ ulang male yì ɓeali.&gt;&gt; Anggo sǝ pa. 12 Nzali pusǝ agirpwala: abondo andǝ ambúgir mǝnana à kǝ pusǝ mǝsǝia ulangyia, andǝ anggun mǝnana à kǝ pusǝ ɓǝlea nǝ amǝsǝia aɓalǝia ka ulangyia. Ɓakuli sǝni ka ɓoaro. 13 Pwari kya kpa, sǝ ban yi kwaro; mǝno nda tàruià nongŋo.

Ɓakuli pak pwari andǝ zongŋo

14 Pǝlǝa Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ atǎlaban pusǝ rǝia a bumkuli, ɓǝà gau nre pwari andǝ du. Ɓǝà duk agir-lǝmdǝa ace lǝmdǝ anongŋo, andǝ apǝlǝa, andǝ akúnì. 15 Sǝ amǝnia yì atǎlaban ngga ɓǝà tá a bumkuli amur ɓanza.&gt;&gt; Anggo sǝ pa. 16 Nda Ɓakuli pàk atǎlaban mǝgulke ɓari. Mǝgule mala ɓì, yì pwari ka, ɓǝ̀ kǝ tá nǝ pwari, sǝ mǝkyauwe, yì zongŋo ka, ɓǝ̀ kǝ tá nǝ du. Ɓakuli nyar ɗǝm ngga pusǝ anlero.‡ 17 Ɓakuli tsǝk amǝnia yì atǎlaban ngga a bumkuli ɓǝà kǝ tá amúr ɓanza. 18 Ɓǝà kǝ yálmúr pwari andǝ du, sǝ ɓǝà gau nre tǎlaban andǝ pǝndǝa. Sǝ Ɓakuli sǝni ka ɓoaro. 19 Pwari kya kpa, sǝ ban yi kwaro. Mǝno nda inea nongŋo.

Ɓakuli pak agirkusǝu andǝ anji andǝ anyal

20 Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mùr lùmsǝ nǝ anji andǝ acili agir mǝyilǝmui mǝnana a mùr ka. Ɓǝ̀ bumkuli lùmsǝ nǝ koya ulang nyal.&gt;&gt; 21 Nda Ɓakuli pusǝki agirkusǝu mǝgulke mǝnana a nggeamùr, andǝ koya gìr mǝnana nǝyilǝmu kǝ ging mbǝl-mbǝl a mùr ka, andǝ koya ulang nyal. Ɓakuli sǝni ka ɓoaro.§ 22 Sǝ Ɓakuli tsǝkia wia bù, na ama, &lt;&lt;Wu ɓǝla, wu hatǝki, wu aki nggeamùr, sǝ ɓǝ̀ anyal hatǝki ɓanza.&gt;&gt; 23 Pwari kya kpa, sǝ ban yi kwaro; mǝno ka nda tongnoia nongŋo.

24 Ɓakuli nyare na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nzali pusǝ koya ulang gìr mǝnana nǝyilǝmu ka: agirkusǝu andǝ agir-nzali mǝnana à kǝ púrǝ́ki nǝ múrbumia a nzali ka, andǝ koya ulang nyam-bondo andǝ nyam-ɓala.&gt;&gt; Anggo sǝ pa. 25 Ɓakuli pusǝ koya ulang girkusǝu, anyam-ɓala andǝ anyam-bondo, andǝ koya gìr mǝnana kǝ kuɗǝki a nzali ka. Ɓakuli sǝni ka ɓoaro.

Ɓakuli pak ɓwabura andǝ ɓwama

26 Pǝlǝa Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm pàk ɓwapǝndǝa* ɓǝ̀ pa kǝla sǝm, ɓǝ̀ pur sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ yálmúr anji mǝnana aɓa nggeamùr, andǝ anyal mǝnana a bumkuli ka, agir-nzali andǝ agirkusǝu mǝnana kat à kǝ gāli a nzǝm-nzali, andǝ ɓanza kat, andǝ agiryilǝmu mǝnana kat à kǝ pūrǝki nǝ múrbumia a nzali ka.&gt;&gt;

27 Nda Ɓakuli pusǝ ɓwapǝndǝa kǝla yì.

Aɓa purban male yì Ɓakuli sǝ pusǝì.

Pàk ɓwapǝndǝa ɓwabura andǝ ɓwama.

28 Ɓakuli tsǝkia wia bù sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu ɓǝla, wu hatǝki; wu lùmsǝ ɓanza. Wu akí ɓanza sǝ wu ɓunni.† Wu yálmúr anji mǝnana a mùr andǝ anyal mǝnana a bumkuli, andǝ koya gìr mǝnana ndanǝ yilǝmu kǝ gya a nzǝm-nzali ka.&gt;&gt;

29 Pǝlǝa Ɓakuli nea wia ama, &lt;&lt;Ən pana wun koya mbúgir andǝ bondo mǝnana kǝ pusǝ ɓeali a nzǝm-nzali kat ka, andǝ koya nggun mǝnana kǝ pusǝ ɓǝle nǝ mǝsǝì aɓalǝi ka. À nda ace girlina ma'wun. 30 Ən pana koya ulang mbúgir andǝ koya girpwala, nda girlina mala anyam-bondo mǝnana a ɓanza, andǝ anyal mǝnana a bumkuli, andǝ anyama mǝnana à kǝ pūrǝ nǝ múrbumia a nzali ka, andǝ koya gìr mǝnana ndanǝ yilǝmu ka.&gt;&gt; Anggo sǝ pa.

31 Ɓakuli sǝn gìr mǝnana pè kat ka, ɓoar kǝ̀rkǝ́r. Pwari kya kpa, sǝ ban yi kwaro; mǝno nda tongno-nong-mwashatia nongŋo.

2

Ɓakuli usǝlǝi atúró male

1 Anggo sǝ pusǝ kùli andǝ nzali andǝ agir mǝnana aɓalǝia kat ka yiu a masǝlǝate. 2 A tongno-nong-ɓaria nongŋo ka, Ɓakuli malǝna túró male mǝnana pàk ka, sǝ usǝlǝo.* 3 Ɓakuli tsǝkbu amúr tongno-nong-ɓaria pwari, sǝ nyesǝi duk pwari mǝfele, acemǝnana nda pwari mǝnana usǝlǝ nǝi arǝ atúró male mǝnana kat pa, mala pusǝki agir ka.†

Ɓaban Iden

4 Anggo sǝ à pusǝ kùli andǝ nzali.

Lang Mǝtalabangŋo Ɓakuli pusǝna kùli andǝ nzali ka, 5 ɓekǝ girpwala pa kàm a ɓanza ɗàng, sǝ ɓekǝ mǝsǝɓeale to gbal a nzali ɗang. Gìrnî pa anggo acemǝnana Mǝtalabangŋo Ɓakuli malaká nya mbulo ɓǝ̀ liu nzali ɗang, sǝ kǝ ɓwapǝndǝa pa kàm nǝ̀ rik nzali ɗang. 6 Amaɗi na mǝnana à kǝ tu mùr a nzali ace liu ban ngga.

Ɓakuli tsǝk bu amur ɓwabura
andǝ ɓwama mǝdǝmbe

7 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo Ɓakuli ɓak ɓwa‡ nǝ muku nzali,§ sǝ pyaupi wi n-yali mala yilǝmu aɓa lùllǝì, sǝ yì ɓwa ka pak nǝyilǝmu.*

8 Mǝtalabangŋo Ɓakuli pǝlǝa tsǝk ɓaban a Iden nǝ njar-takuli sǝ pandǝki anggun kàm; a kàm sǝ tsǝk ɓwa mǝnana pè ka. 9 Mǝtalabangŋo Ɓakuli tsǝk anggun ɗàngɗáng ɓǝà to a ɓabanì: anggun mǝɓoarsǝne andǝ amǝɓoarli. A tsùrú mala ɓabanì ka anggun nakam ɓari, nggun-yilǝmu andǝ nggun mala pà sǝlǝe mala gìr mǝɓoarne andǝ mǝɓane. 10 Ɓè nggeasala pur a Iden kǝ pa mùr a ɓabanì; lo kano ka kya gauwa arǝ amyalmúr ine. 11 Mǝdǝmbe ka à tunǝi ama Pishon; ɓangŋa pǝlǝki arǝ abân aɓa nzali Havila, nzali mana à kǝ kum bolo-njengǝlan kam ngga. 12 (Bolo-njengǝlan mala nzali mǝno ka mǝɓoarne na; akàm ɗǝm ngga à kǝ kum myang mǝ'rǝmɓoarne andǝ atali gǝna.) 13 Ɓaria myalmúr ka nda Gihon; ɓangŋa pǝlǝki arǝ abân aɓa nzali Kush. 14 Tàruià myalmúr ka nda Tigris; ɓangŋa pǝlǝ nǝ bantakuli mala nzali Assuriya. Inea myalmúr ka nda Yiufǝretis.

15 Mǝtalabangŋo Ɓakuli tsǝk ɓwabura man a ɓaban mala anggun a Iden, ɓǝ̀ kǝ paktúró aɓalǝi, sǝ ɓǝ̀ kǝ yállí. 16 Mǝtalabangŋo Ɓakuli nunkiri yì ɓwabura ama, &lt;&lt;A earǝ́nò ama wu li ɓǝla koya nggun a mǝnia yì ɓaban mala anggun ngga. 17 Sǝama kǝa na ama awu nǝ li ɓǝlanggun mala pà sǝlǝe mala gìr mǝɓoarne andǝ mǝɓane ɗàng. A pwari mana a li ka, ɓafo, awu nǝ wǔ.&gt;&gt;†

18 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓoaro ɓǝ̀ ɓwabura mǝnia ka ɓǝ̀ do nǝmurǝì ɗàng. Mǝ nǝ pakki wi mǝ'bwali wi, mǝnana karǝ arǝì ka.&gt;&gt;‡

19 Mǝtalabangŋo Ɓakuli ka, pàngŋǝ̀nà túró nǝ muku-nzali ɓangŋǝna anyama mǝnana à kǝ gya a kwàrban, andǝ anyal mǝnana à kǝ yal a bumkuli ka. Yinǝia a ban mǝnia yì ɓwa ka, nǝ̀ sǝni lang sǝ nǝ̀ tunǝia. Ɓǝ̀ mana sǝ mǝnia yì ɓwabura tunǝna koya gìr mǝnana ndanǝ yilǝmu nǝi ka, dumǝna lùllǝì. 20 Ɓwabura man tsǝki agirkusǝu kat lullǝu: anyal mǝnana kat à kǝ yal a bumkuli, andǝ anyam-ɓala kat, andǝ anyam-bondo kat.

Sǝ male yì ɓwabura ka, à kumbi wi kǝ gbasha mǝnana karǝ arǝì ka ɗàng. 21 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo Ɓakuli tsǝk ɓwabura ɓǝ̀ koa nggea ntulo mǝlime. Ndarǝ nong ntulo ka, Mǝtalabangŋo Ɓakuli pusǝ mu nkanggari ɓwabure mwashat sǝ lúmsǝ banì nǝ nyama. 22 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo Ɓakuli pak ɓwama nǝ mǝnia yì mu pusǝì a nkanggari ɓwabura ka, sǝ yinǝi aban ɓwaburè.§

23 Ɓwabura man na ama,

&lt;&lt;Mǝnia adyan ngga mǔ na

à pusǝì aɓalǝ amuem;

sǝ nyama na mala nyamam!

À nǝ̀ tunǝi ama, &lt;ɓwama&gt;

acemǝnana à pusǝì arǝ ɓwabura.&gt;&gt;*

24 Nda gìr mana tsǝa sǝ ɓwabura nǝ̀ ɗeki tárrí andǝ ngge, sǝ nǝ̀ lanzǝa arǝ māmí, sǝ yia kǝm ngga à dumǝna nyama mwashat.†

25 Anggo ka, yì ɓwabura andǝ māmí ka, à ndanǝ ɓatea, sǝ kǝsǝkea pakkia wia ɗàng.

3

Adamu andǝ Hawawu mgbiki Ɓakuli kiru

1 Atà anyam-bondo mǝnana Mǝtalabangŋo Ɓakuli pusǝia ka, n'yau na mǝnana kútiǎ kat nǝ kutan ngga. Ɓè kǝ pwari ka, n'yau ɗì ɓwama ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Ɓakuli bang ama, &lt;Wu kǝa li kǝ ɓǝlanggun mǝnana a ɓaban mala anggun ngga ɗàng le?&gt; &gt;&gt;*

2 Ɓwama eari n'yau ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ gandǝ li aɓǝlanggun mǝnana a ɓaban mala anggun ngga. 3 Sǝama Ɓakuli bangga sǝm ama, kǝ ɓǝlanggun mǝnana came a ɓaɓalǝu mala ɓaban mala anggun ngga, nda pà sǝm nǝ̀ je, ko sǝm nǝ̀ li raka; ɓǝ̀ sǝm je, ko ɓǝ̀ sǝm li ka, sǝm nǝ̀ wú.&gt;&gt;

4 N'yau eari ɓwama ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau ka pà wun nǝ̀ wu ɗàng.† 5 Acemǝnana Ɓakuli sǝlǝna ama, ɓǝ̀ wu li ɓǝlanggun man ngga, amǝsǝ wun nǝ̀ mǝnna, sǝ wun nǝ̀ do kǝla Ɓakuli, wun nǝ̀ súrǝ̀ mǝɓoarne andǝ mǝɓane.&gt;&gt;

6 Lang ɓwama sǝna ɓǝla-nggunì ndanǝ ɓoaro ace girlina, sǝ ɓoarsǝna, ɗǝm ngga sǝn ɓoaro mala sǝlǝe mǝnana nǝ̀ kùmô arǝì, a ɓabumi ka, kara tù atà aɓǝla-nggunì lì. Sǝ pè burí, pǝlǝa yì ka lì gbal.‡ 7 Anggo kara mǝsǝia yia kǝm mǝnna, kǝsǝkea bwalia acemǝnana à yi sǝlǝa ama à nda nǝ ɓatea. Pǝlǝa à ɓungi ambú nggun vwari à gbàrǝna ɓatea nǝi.

Ɓakuli ɓashì Adamu andǝ Hawawu andǝ N'yau

8 Nǝ́ pwarikpǝra mǝno ka, ɓwaburè andǝ māmí ok gǝshi kusǝ Mǝtalabangŋo Ɓakuli aban gya a ɓaban mala anggun. Kara à ɓangŋa à sǝmbǝrǝì Mǝtalabangŋo Ɓakuli aɓalǝ anggun mǝnana a ɓaban ngga. 9 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo Ɓakuli tunǝban ɗì ɓwaburè ama, &lt;&lt;A nda ke lè?&gt;&gt;

10 Yi ka eare ama, &lt;&lt;Ən ok gǝshi kusǝo aban gya a ɓaban mala anggun, ɓangciu pàkkam, nda sǝ ǝn sǝmbǝrǝ ka, acemǝnana mǝ nda nǝ ɓatam.&gt;&gt;

11 Mǝtalabangŋo Ɓakuli ɗì ama, &lt;&lt;Yana nô ama a nda nǝ ɓato? Ko a lina ɓǝlanggun mǝnana ǝn nô nǝma wu kǝa li raka lè?&gt;&gt;

12 Pǝlǝa ɓwaburè ne Mǝtalabangŋo Ɓakuli ama, &lt;&lt;Ɓwama mǝnana a pam ɓǝ̀ sǝm duk sǝni ka, nda pam ɓǝlanggun sǝ ǝn li ka.&gt;&gt;

13 Mǝtalabangŋo Ɓakuli pǝlǝa ɗì ɓwama ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a pak ka?&gt;&gt; Ɓwama eare ama, &lt;&lt;N'yau swarkiam, nda gìr mana tsǝa sǝ ǝn li ka.&gt;&gt;§

14 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo Ɓakuli ne n'yau ama, &lt;&lt;Acemǝnana a pángŋǝ̀nà mǝnia ka,

&lt;&lt;Súban na amuro mǝnana kútì

mala koya girkusǝu ka:

anyam-ɓala andǝ anyam-bondo.

Awu nǝ pūrǝki nǝ múrbumo,

awu nǝ li nzali a do-yilǝmu mô kat.

15 Mǝ nǝ tsǝk do-ɓibura a nre wun,

wunǝ ɓwama man,

amunio andǝ amǝ'keò nǝ̀ duk

ɓibura mala amuni andǝ amǝkè.

We ka, awu nǝ kwar mǝkè a nkpalkusǝi,

sǝ yì ka, nǝ̀ ar ɓamuro.&gt;&gt;*

16 Ɓwama ka Ɓakuli ne wi ama,

&lt;&lt;Mǝ nǝ hatǝki kwanban mô

aɓa ɓǝlmuna;

aɓa kwanban sǝ awu nǝ gbáshí muna.

Kat andǝ amani ka, nzal burio nǝ̀ aki ɓalǝo,

sǝ yì ka nǝ̀ duk murǝm amuro.&gt;&gt;†

17 Mala ɓwabura ka, Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Acemǝnana a kwakikiro arǝ māmó, sǝ a lina ɓǝlanggun mǝnana ǝn nunkiro‡ nǝma wu kǝa lì raka,

&lt;&lt;Nzali twalǝna súban amurí

akǝ cau mò.

Do mô bà, a nǝ tanni aɓa túró mǝcandǝe

sǝ a nǝ kum girlina.§

18 Nzali nǝ̀ pusǝô azwe

andǝ amǝzwezwe,

sǝ kat andǝ amani ka, awu nǝ li

ɓǝla abondo mǝnana nzali

nǝ̀ pusǝ ka.*

19 Nǝ piban a nggun-muro

sǝ awu nǝ kum girlina,

mana a nǝ lì ka,

bà pwari mǝnana awu nǝ wǔ

a nǝ nyare a nzali ka;

acemǝnana nǝ tú-nzali sǝ à peo.

We ka a nda nzali,

sǝ a nzali sǝ a nǝ nyare a nǝ o.&gt;&gt;†

20 Ɓwabura, yì Adamu ka, tsǝkî māmí lullǝu ama Hawawu,‡ acemǝnana yì na nǝ̀ duk nggea ka ɓwapǝndǝa kat mana à ndanǝ yilǝmu ka.

21 Mǝtalabangŋo Ɓakuli pakki Adamu andǝ māmí agirkùrarǝu nǝ nggû, ɓǝà gbàrǝna rǝia nǝi.

Ɓakuli pǝr Adamu andǝ Hawawu a ɓaban

22 Sǝ Mǝtalabangŋo Ɓakuli na ama, &lt;&lt;Ɓwapǝndǝa adyan ngga dumǝna kǝla sǝm, súrǝ́nà rǝ mǝɓoarne andǝ mǝɓane. Ɓǝ̀ sǝm eari wi lǝmdǝ buì sǝ tù ɓǝlanggun mala nggun-yilǝmu gbal, sǝ lì ka, nǝ̀ duk bà, pà nǝ̀ wù ɗàng.&gt;&gt;§ 23 Acemani ka Mǝtalabangŋo Ɓakuli pǝrì pusǝì a Iden, yì ɓaban mala anggun, ama ɓǝ̀ kyane ɓǝ̀ kya rik nzali mǝnana à pusǝì kàm ngga. 24 Anzǝm mǝnana pǝrna ɓwabure pusǝni ka, Mǝtalabangŋo Ɓakuli pǝlǝa tamsǝ acerup, akanggǝrang amǝ'yál ban mala Ɓakuli, nǝ njar-takuli a ɓaban mala anggun a Iden, sǝ tsǝk nggeabyau mǝnana kǝ earki nǝ lasǝ-bǝsa sǝ kǝ pǝlǝki a koya buì ka, ɓǝà kǝ yál njargula ká aban nggun-yilǝmu.

4

Kayinu andǝ Habila

1 Adamu nongnǝ māmí Hawawu, pǝlǝa muna kpa a bum māmí, sǝ ɓǝl Kayinu. Pǝlǝa Hawawu bang ama, &lt;&lt;Nǝ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo ka, ǝn ɓǝlǝna muna-ɓwabura.&gt;&gt; 2 Nǝnzǝ́mò ka yi ɓǝl mǝ'eambi, tsǝki wi lullǝu ama Habila.

Habila twal túró yál agirkusǝu, sǝ Kayinu twal túró rya. 3 Lang kún pwan gir-ɓaban karna ka, Kayinu yinǝì Mǝtalabangŋo ɓoro mala aɓǝla agir-ɓaban.* 4 Sǝ Habila ka yinǝ ɓoro male mala agirkusǝu, atà amǝ'nyange mǝnana à ɓǝlia a dǝmba a domwan male ka. Mǝtalabangŋo earnǝ Habila andǝ ɓoro male.† 5 Sǝ mala Kayinu andǝ ɓoro male ka, Mǝtalabangŋo earnǝia ɗàng. Mǝnia ka tsǝk Kayinu bumi lul kǝ̀rkǝ́r, kara rǝmsǝ dǝmbì.

6 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ɗì Kayinu ama, &lt;&lt;Palang sǝ bumo lúllô? Palang sǝ a rǝmsǝ dǝmbò? 7 Ɓǝ̀ a pak gìr mǝnana mǝɓoarne na ka, à pà nǝ̀ eo re? Sǝ ɓǝ̀ a pàk mǝɓane ka, cauɓikea na kùmsǝó a kunɓala kǝ alte nǝ̀ parǒ aɓate ka, sǝama dumǝna púp wu limurǝm amurí.&gt;&gt;

8 Ɓè kǝ pwari ka Kayinu ne mǝ'eambi Habila ama, &lt;&lt;Tsǝktam a ɓabondo.&gt;&gt; Lang à nda ɓabondo ka, Kayinu kara lo bwal mǝ'eambi Habila wali wú.‡

9 Mǝtalabangŋo ɗì Kayinu ama, &lt;&lt;Mǝ'eambo, Habila ka, nda kǝshe?&gt;&gt; Kara pǝlǝì Mǝtalabangŋo ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ banì ɗàng. Nggeari ka, mǝ nda mǝ'yál mǝ'eambam le?&gt;&gt;

10 Mǝtalabangŋo ne wi ama, &lt;&lt;Mana man a pak ka? Kwakikiro! Nkila mǝ'kyauweo ka ndya kǝ ɓua abanam a nzali ka!§ 11 Adyan ngga, súban na amuro, sǝ à pǝrǝno a nzali mǝnana mǝn kúni kǝ nu nkila mǝ'eambo mǝnana a sukki ka.

12 &lt;&lt;Ɓǝ̀ a rik mǝnia yì nzali ka, pà nǝ̀ pusǝo kǝ girlina mǝɓoarne ɗàng. A dumǝna mǝgya-kusǝu, mǝnana pà nǝ̀ do aban mǝ mwashati a ɓanza raka.&gt;&gt; 13 Pǝlǝa Kayinu ne Mǝtalabangŋo ama, &lt;&lt;Tanni mala cauɓikea mem man kútì rǝcandǝa mem.* 14 Yalung ngga a ndarǝ pǝram mǝ purî nzali mǝnia ka mǝ nying ɓadǝmbo; mǝ nǝ duk mǝgya-kusǝu a ɓanza, ban-usǝlǝo pa kàm a buam ɗàng, sǝ ɓwa mǝnana kat kumam ngga nǝ̀ wal-luem.&gt;&gt;

15 Sǝ Mǝtalabangŋo banggi wi ama, &lt;&lt;Pà nǝ̀ pa anggo ɗàng; ɓǝ̀ kǝ ɓwa wal-luio ka, mǝ nǝ wal atà aɓwana male tongno-nong-ɓari.&gt;&gt; Pǝlǝa Mǝtalabangŋo tsǝki Kayinu nyoulǝa ace mǝnana ɓǝ̀ kǝ ɓwa kumi ka, ɓǝ̀ kǝa wal-luí raka. 16 Nda Kayinu nying ɓadǝm Mǝtalabangŋo o kya do a nzali Nod, nǝ njar-takuli mala Iden ngga.

Ɓwapǝndǝa tita do la

17 Kayinu nong nǝ māmí, sǝ muna kpa a bumi sǝ ɓǝl Inok. Kayinu ka nda aban ɓak nggea-là, sǝ lě ka tunǝi nǝ lullǝ muna-ɓwabura male Inok. 18 Inok ɓǝl muna-ɓwabura à tunǝi ama Irad. Irad yi ɓǝl muna-ɓwabura lùllǝì ama Mehujayel. Mehujayel yi duk tár Metushayel, sǝ Metushayel ka nda tár Lamek. 19 Lamek al amamǝna ɓari; māmí mǝdǝmbe ka nda Ada, sǝ ɓaria nda Zila. 20 Ada ɓǝl Jabal, mǝnana nda tár amǝ'do aɓalǝ agumli andǝ amǝ'yál agir ka. 21 Lullǝ mǝ'eambi nda Jubal, mǝnana nda tár amǝ'wal zangŋan andǝ amǝ'twang ntetu ka. 22 Zila gbal ka ɓǝl muna à tunǝi ama Tubal-Kayinu, mǝnana yi pǝlǝ mǝ'ntùl kǝ tulki ambalang agirtúró nǝ bolo-bángŋá andǝ bolo-candǝa ka. Mǝ'kyauwa Tubal-Kayinu muna-ɓwama nda Naama.

23 Lamek banggi amāmí ama,

&lt;&lt;Ada andǝ Zila, wu kwakikir wun arǝàm;

wun amālá Lamek, wu ok cau mem.

Ən walna-lú acemǝnana ɓwe tsǝkam penye ka,

Lagga ɓwa na ǝn wal-luí

acemǝnana tùlam ngga.

24 Ɓǝ̀ ayilǝmu tongno-nong-ɓari na à nǝ̀ ɗwanyi

ace wal-lú Kayinu ka,

ayilǝmu lumi-tongno-nong-ɓari

bwamdǝ tongno-nong-ɓari (77) na

à nǝ̀ ɗwanyi ace wal-luem ngga.&gt;&gt;

À ɓǝl Set

25 Adamu nyare nongnǝ māmí, pǝlǝa ɓǝli wi ɓè muna-ɓwabura ɗǝm. Māmí tsǝki muna lullǝu ama Set. Ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Ɓakuli panam muna-ɓwabura a kun Habila mana Kayinu wal-luí ka.&gt;&gt;† 26 Set gbal ka ɓǝl muna-ɓwabura, pǝlǝa tsǝki wi lullǝu ama Enosh.

A kǝ nzê mǝno ka sǝ aɓwapǝndǝa tita tunǝ lullǝ Mǝtalabangŋo aɓa peri.‡

5

Nggurkwar mala Set

1 Mǝnia ka nda tsaɗi mala atau mǝnana à pur aɓa Adamu, kǝla mǝnana à gilǝì ɓara-ɓara ka. Ɓakuli pusǝ ɓwapǝndǝa* ka, peǎ a purban male yì Ɓakuli. 2 Pusǝia ɓwabura andǝ ɓwama; lang pusǝia ka, tsǝkia wia bù sǝ tunǝia ama &lt;&lt;ɓwapǝndǝa.&gt;&gt;

3 Lang Adamu pángŋǝ̀nà pǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú (130) a ɓanza ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura kǝla yì, a purban male, sǝ pe wi lullǝu ama Set. 4 Anzǝm ɓǝl Set ka, Adamu pak aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú (800) a ɓanza; sǝ yi duk tár aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 5 Apǝlǝa do ɓanza mala Adamu kat ka nda gbǝman-tongno-nong-ine nǝ lumi-tàrú (930). Anzǝm mǝno ka yi wu.

6 Lang Set pàngŋǝ̀nà pǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ mǝsǝi tongno (105) a ɓanza ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura, lùllǝì ama Enosh. 7 Anzǝm ɓǝl Enosh ka, Set pak aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝi tongno-nong-ɓari (807) a ɓanza; ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 8 Apǝlǝa do ɓanza mala Set kat ka nda gbǝman-tongno-nong-ine nǝ lum-nong-ɓari (912), sǝ yi wu.

9 Lang Enosh pàngŋǝ̀nà apǝlǝa lumi-tongno-nong-ine (90) a ɓanza ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura, lùllǝì ama Kenan. 10 Anzǝm ɓǝl Kenan ngga, Enosh pakki aɓea pǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú nǝ lum-nong-tongno (815) a ɓanza; ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 11 Do ɓanza mala Enosh kat ka apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ine mǝsǝi tongno (905) na, sǝ yi wú.

12 Lang Kenan pàngŋǝ̀nà apǝlǝa lumi-tongno-nong-ɓari (70) ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura, lùllǝì ama Mahalale. 13 Kenan pàk aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú nǝ lumi-ine (840) a ɓanza anzǝm ɓǝl Mahalale. Sǝ yi ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 14 Do ɓanza mala Kenan kat ka, pàk apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ine nǝ lum (910), sǝ yi wú.

15 Lang Mahalale pàngŋǝ̀nà apǝlǝa lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi tongno (65) ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura lùllǝì ama Jared. 16 Anzǝm ɓǝl Jared ka, Mahalale pàk aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú nǝ lumi-tàrú (830) a ɓanza. Sǝ ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 17 Do ɓanza mala Mahalale kat ka apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú nǝ lumi-tongno-nong-ine nǝ mǝsǝi tongno (895) na, sǝ yi wu.

18 Lang Jared pàngŋǝ̀nà apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi ɓari (162) ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura, lùllǝì ama Inok. 19 Anzǝm ɓǝl Inok ka, Jared pàk aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-tàrú (800) a ɓanza. Sǝ ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 20 Do ɓanza mala Jared kat ka apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ine nǝ lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi ɓari (962) na, sǝ yi wú.

21 Lang Inok pàngŋǝ̀nà apǝlǝa lumi-tongno-nong mwashat nǝ mǝsǝi tongno (65) ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura, lùllǝì ama Metusela. 22 Anzǝm ɓǝl Metusela ka, Inok kpata njar mala Ɓakuli arǝ apǝlǝa gbǝman-tàrú (300) a do ɓanza male. Sǝ ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 23 Do ɓanza mala Inok kat ka apǝlǝa gbǝman-tàrú nǝ lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi tongno (365) na. 24 Aɓa do ɓanza male kat ka, Inok kpata njar mala Ɓakuli. A ɓè fara ka Ɓakuli yi twal Inok umnǝi, à nyare à sǝni ɗǝm ɗàng.

25 Lang Metusela pàngŋǝ̀nà apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝi tongno-nong-ɓari (187) ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura, lùllǝì ama Lamek. 26 Anzǝm ɓǝl Lamek ka, Metusela pàk aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ɓari nǝ lumi-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝi ɓari (782) a ɓanza. Sǝ ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 27 Do ɓanza mala Metusela kat ka, apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ine nǝ lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi tongno-nong-ine (969) na, sǝ yi wú.

28 Lang Lamek pàngŋǝ̀nà apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝi ɓari (182) ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura.

29 Lamek tsǝki muni muna-ɓwabura lullǝu ama Nuhu,† sǝ na ama, &lt;&lt;Nǝ̀ yina sǝm nǝ girikiban aɓalǝ atanni andǝ atúró rikrya ma'sǝm a nzali mǝnana Mǝtalabangŋo sulǝ súban amurí ka.&gt;&gt; 30 Anzǝm ɓǝl Nuhu ka, Lamek pàk aɓea apǝlǝa gbǝman-tongno nǝ lumi-tongno-nong-ine nǝ mǝsǝi tongno (595) a ɓanza. Sǝ ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna. 31 Do ɓanza mala Lamek kat ka, apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ɓari nǝ lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tongno-nong-ɓari (777) na, sǝ yi wú.

Nggurkwar mala Nuhu

32 Lang Nuhu pàngŋǝ̀nà apǝlǝa gbǝman-tongno (500) ka, yi ɓǝl amuna-burana tàrú, lullǝia ama Shem andǝ Ham andǝ Jafet.

6

Yiu mala mùr-gùla

1 Lang ɓwapǝndǝa tinata làkkì a ɓanza sǝ à ɓǝlki amuna-mamǝna ka, 2 amuna mala Ɓakuli* sǝn ɓoarkinsari mala amuna-mamǝna mala aɓwapǝndǝa, nda à yiu à yì twalki amana à earkicea ateà ka, ɓǝà duk amālea.† 3 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo bang ama, &lt;&lt;Bangŋo mem pà nǝ̀ lidǝmba nǝ do aɓa ɓwapǝndǝa do mana málá male pà kàm raka ɗàng,‡ acemǝnana yì ka nǝ̀ nggá wǔ.§ Sauwa mala do ɓanza male pà nǝ̀ kútì apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-ɓari (120) ɗàng.&gt;&gt;*

4 A bàkú mǝno sǝ a nzǝmi ka, akwatǝman-ɓwa, yia Nefilim† ngga, à ndakam a ɓanza, sǝ lang amuna mala Ɓakuli nongnǝ amuna-mamǝna mala aɓwapǝndǝa ka à ɓǝlki amunia. À nda ka akanggǝrang aɓwana, amǝ'lwa mǝnana lullǝia zǝ́kí ɗiɗyal ka.

Ɓakuli tsǝki Nuhu bù

5 Mǝtalabangŋo pelǝki ɓikipa mala ɓealɓikea mala ɓwapǝndǝa a ɓanza, sǝ sǝni ka koya ɗenyicau mala ɓabum ɓwapǝndǝa ka mǝɓike na koya pwari.‡ 6 Mǝtalabangŋo pak ɓǝnsǝlǝma nǝ pusǝ ɓwapǝndǝa aɓa ɓanza. Gìrnî ɓungi ɓabumi kǝ̀rkǝ́r.§ 7 Sǝ Mǝtalabangŋo bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ esǝki ɓwapǝndǝa mǝnana ǝn pe ka a ɓanza; mǝ nǝ kiɗikia atārǝia andǝ agirkusǝu mǝgulke, andǝ amǝkèke mǝnana à kǝ ɓang amur nzali, andǝ anyal mǝnana a bumkuli ka. Ən pak ɓǝnsǝlǝma nǝ pea.&gt;&gt; 8 Sǝ mala Nuhu ka, kum earmúrú aban Mǝtalabangŋo.*

Ɓakuli ne Nuhu ɓǝ̀ gballì nggea-waru

9 Mǝnia ka nda cau mǝnana à gilǝì amur Nuhu andǝ ɓala male ka. Nuhu ka nggea mǝɓealɓoarna na aban Ɓakuli; atà aɓwana mǝnana a nza male ka, kǝ yì na do male pàk jik ka. Nuhu kpata njar mala Ɓakuli. 10 Nuhu ka ndanǝ amuna-burana tàrú. Lullǝia ma: Shem, sǝ Ham, andǝ Jafet.

11 Ɓakuli sǝni adyan ngga ɓanza ka kǝ cauɓikea nda mùrú hasǝa mala ɓwapǝndǝa, nyare lùmsǝ nǝ caukpaka.† 12 Ɓakuli pelǝki ka, cauɓikea marǝkina ɓanza kàngkàng, acemǝnana koyan a ɓanza ka anjar male kiɗikina nǝ ɓealɓikea.‡ 13 Ɓakuli pǝlǝa ne Nuhu ama, &lt;&lt;Mǝ ndo mǝ nǝ twalta ɓwapǝndǝa kat, acemǝnana ɓanza lùmsǝ nǝ caukpaka. Mǝsǝcau ka, mǝ nǝ kiɗiki ɓwapǝndǝa andǝ ɓanza. 14 We ka gballî ɓamur rǝò nggea-waru nǝ nggun gofa, sǝ wu lanzǝ ɓālǝi andǝ nzǝmi nǝ myang mǝcandǝe mǝnana mùr pà nǝ̀ sùr kàm raka. Kasǝki akurǝm aɓalǝi. 15 Ani sǝ awu nǝ gballì warunì: Sauwa male ka, kusǝu gbǝman-ine nǝ lumi-tongno (450). Tangŋa male ka kusǝu lumi-tongno-nong-ɓari bwamdǝ tongno (75). Sǝ dāh'rya male ka, kusǝu lumi-ine bwamdǝ-tongno na (45). 16 Gballì mùrí, sǝ wu nying nreban mǝnana tangŋa male ka ɓakusǝu mwashat na nǝ tsùrú aɓata mùrí sǝ arǝ agírǝí, ɓǝ̀ kàrìban kat. Gballì ɓá warunì ɓǝ̀ pangnǝ aɓalǝ akurǝm a nzali, a ɓalǝu, sǝ a kùli, sǝ wu tsǝk kun waru a nkanggari. 17 Sǝni! Mǝ ndo mǝ nǝ yinǝ nggea mùr-gùla a ɓanza mǝnana nǝ̀ yia twalta gìr mana kat ndanǝ yilǝmu ka. Koman a ɓanza kǝ lin'ueo ka nǝ̀ wú.§ 18 Sǝama we ka, mǝ nǝ tamsǝ kùrcau mem a nre sǝm, sǝm nǝ we. Awu nǝ kúti aɓa waru, we sǝ māmó, sǝ amunio andǝ amālia.* 19 Awu nǝ yinǝ koya ulang girkusǝu ɓari-ɓari: jamne andǝ mǝ'nggaule, atò a waru, ace mǝnana wu amsǝia ka. 20 Koya ulang nyal ka, awu nǝ oasǝ ɓari-ɓari a waru, sǝ koya ulang girkusǝu ka, awu nǝ oasǝ ɓari-ɓari a waru, andǝ koya ulang gìr mǝyilǝmui mǝnana kǝ ɓang a nzali ka ɓari-ɓari, ɓǝà yiu atò aɓa waru. 21 Awu nǝ ram koya ulang girlina ma'wun, sǝ mala agirkusǝu, mana nǝ̀ karǝban kat ka.&gt;&gt;

22 Nuhu pàk koya gìr ka a nggùnì kǝla mǝnana Ɓakuli ne wi ka.†

7

Ɓakuli tasǝ mùr-gùla ɓǝ̀ yi aki ɓanza

1 Mǝtalabangŋo ne Nuhu ama, &lt;&lt;Yiu kùtí aɓa nggea-waru, we wunǝ amǝ'ɓala mò kat, acemǝnana a nda kǝ ɓwa mǝnana ǝn sǝni mǝ'ɓealɓoarna aɓalǝ aɓwana mana à ndanǝ yilǝmu ado ka.* 2 Twal koya girkusǝu mǝnana mǝɓoarne† na ace girlina ka, jamne tongno-nong-ɓari sǝ mamǝne tongno-nong-ɓari, wu yinǝia atò aɓa nggea-waru. Ɗǝm ngga twal ɓari-ɓari atà koya girkusǝu mǝnana gìr'ɓeami na ace girlina ka, komǝye ka jamne andǝ mamǝna, ɓǝà kùtí atò a waru. 3 Twal atò ɗǝm koya nyal mǝnana kǝ yal a kùli ka tongno-nong-ɓari, komǝyenani ka jamne andǝ mamǝne. Pàk mǝnia ka ace mǝnana atà koya ulang girkusǝu andǝ koya ulang nyal ka, ɓǝà kum amǝnana à nǝ̀ pangnǝ yilǝmu ace ɓǝla malea a ɓanza ɗǝm ngga. 4 Anzǝm nongŋo tongno-nong-ɓari, tite ado ka, mǝ ndo mǝ nǝ nya mbulo mǝnana nǝ̀ nggǝ nya dù lumi-ine andǝ pwari lumi-ine. Aɓa pě anggo ka, mǝ nǝ twalta koya gìr mana nǝyilǝmu ǝn pê a ɓanza ka.&gt;&gt; 5 Nuhu pàk koya gìr mǝnana kat Mǝtalabangŋo banggi wi ɓǝ̀ pàk ka.‡

6 Nuhu ka ndanǝ apǝlǝa gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) sǝ mùr-gùla yi aki ɓanza. 7 Yì andǝ māmí, andǝ amuni andǝ amālia, à kùtí aɓa nggea-waru ace apî mùr-gùla. 8 Koya ulang girkusǝu andǝ koya ulang nyal, yia ɓari-ɓari; amǝnana Ɓakuli bang ama amǝɓoarne na ace girlina, andǝ amǝnana bang ama agir'ɓeami na ka. Kpapi andǝ amǝnana à kǝ ɓang a kwàr nzali ka. Komǝye ateà ka, 9 jamne andǝ mamǝne, à yiu aban Nuhu à yì kúti aɓa nggea-waru, kǝla mǝnana Ɓakuli banggi Nuhu ɓǝ̀ pàk ka. 10 Anzǝm nongŋo tongno-nong-ɓari ka, mùr-gùla yi aki ɓanza.

Ɓakuli amsǝ Nuhu andǝ ɓala male

11 Aɓa pǝlǝa mǝnana Nuhu lùmsǝ̀nà pǝlǝa gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) nǝi a ɓanza, a lum bwamdǝ tongno-nong-ɓaria pwari mala ɓaria zongŋo ka, akun atūli-mùr mǝnana atà nzali kat ka à mǝngia, sǝ mbulo ɓun nǝ bumkuli kpana-kpana. 12 Mbulo nya aɓa ɓanza twal nongŋo lumi-ine, du andǝ pwari.

13 Akǝ mǝno yì pwari mbulo tinata nya nǝi ka, Nuhu andǝ amuna-burana male tàrú, Shem, andǝ Ham, sǝ Jafet, à kùtí aɓa waru atārǝia andǝ mālá Nuhu andǝ amālá amuna-burana male mǝno tàrú ka. 14 À oasǝ akoya girkusǝu ateà a waru: anyam-bondo andǝ anyam-ɓala, amǝgulke andǝ amǝkèke, andǝ koya ulang nyal. 15 Girbunda man kat kǝ lin'ueo ka, à yiu ɓari-ɓari à yì kùtí atà Nuhu a waru. 16 Agirkusǝu mana à kútí ka, jamne andǝ mǝ'nggaule mala koya ulang gìr-yilǝmu na, kǝla mǝnana Ɓakuli ne wi yì Nuhu ka. Pǝlǝa Mǝtalabangŋo gìr kun waru nǝ Nuhu aɓalǝi.

17 Mùr-gùla camarǝ yiu sǝ kǝ lime a ɓanza kya bwal nongŋo lumi-ine. Mùr lo gul kǝ̀rkǝ́r, kara loasǝ waru a kùli. Waru kya purrì múr ɓanza piku-piku. 18 Mùr long nǝ lo ana kpana-kpana amúr ɓanza kat, waru kǝ kyal nǝmurǝì amúr mùr. 19 Mùr camarǝ lo gandǝa kya kongsǝ ankono mǝ'dāh'rike kat mala koya ban a ɓanza. 20 A masǝlǝate ka, mùr kya lim kǝ̀rkǝ́r yàle ankono mana à kutiban kat nǝ dāh'rya ka, mùr kongsǝ múrià nǝ lime ɓakusǝu lumi-ɓari nǝ mǝsǝì ɓari (22). 21 Koya gìr nani mana ndanǝ yilǝmu ka, wù kat: anyal, anyam-ɓala andǝ anyam-bondo, amuna-nyama mǝkèke mǝnana à kǝ kuɗǝki a kwàr nzali, andǝ ɓwapǝndǝa kat, wu puppup. 22 Koya gìr mana kǝ lin'ueo sǝ do a ɓanza man ngga, tè twal kat. 23 Mǝtalabangŋo twalta koya gìr mana kǝ lin'ueo a ɓanza man ngga: aɓwana, agirkusǝu, agiryilǝmu mǝkèke mǝnana à kǝ ɓang a kwàr nzali, andǝ anyal mǝnana a bumkuli ka, twaltea kat a ɓanza. Kǝ aɓwana mana à au ka, à nda ka Nuhu andǝ aɓwana mǝnana atè aɓa waru ka. §

24 Mùr aki ɓanza pàk nongŋo gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno (150).

8

Masǝlǝata mùr-gùla

1 Sǝ cau mala Nuhu andǝ anyam-ɓabondo andǝ anyam-ɓala mana atè aɓa waru ka nda a ɓabum Ɓakuli.* Nda tasǝ gung ɓǝ̀ ɓua amur ɓanza, mùr pǝlǝa tita sonzǝo. 2 Amáɗí-mùr mana a tà-nzali ka à tākya, ɓunno mala mùr mana nǝ bumkuli kpana-kpana ka amsǝa, sǝ mbulo tukio. 3 Mùr pǝlǝa tita nyar ɓukɓuk aban sonzǝo a ɓanza. Lang yi lùmsǝ̀nà anongŋo gbǝman nǝ lumi-tongno (150) ka, mùr sonzǝna adyan pepè. 4 Aɓa lum bwamdǝ-tongno-nong-ɓaria pwari mala tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, nggea-waru yi came amúr ɓè nkono aɓalǝ ankono mala nzali Ararat. 5 Mùr lidǝmba nǝ nyar nǝ te yi pur a lumia zongŋo. Aɓa pwari mǝdǝmbe mala lumia zongŋo ka, ɓong ankono sa a nza. 6 Anzǝm anongŋo lumi-ine ka, Nuhu mǝn fongǝran mǝnana pè arǝ nggea-waru ka, 7 pǝlǝa tasǝ gang'lang ɓǝ̀ puro. Gang'langnì camarǝ gāli, nǝ̀ ká sǝ nǝ̀ nyare bà ime mala mùr a nzǝm-nzali. 8 Anzǝm mǝno bǝti ka, Nuhu tasǝ kutu ɓǝ̀ kya sǝni ko mùr sonzǝna, nza sangna. 9 Kutu gandǝ kum ban sulǝo ɗang acemǝnana mùr nakam più, akban kat a ɓanza. Kutu pǝlǝa nyare aban Nuhu a waru. Nuhu lǝmdǝ bui a fongǝran, ak kutu, sǝ nyesǝi aɓa nggea-waru. 10 Anzǝm nongŋo tongno-nong-ɓari ka, Nuhu nyare tasǝ kutu ɗǝm ɓǝ̀ puro. 11 Lang pwari nǝ̀ ká kpa ka, kutu nyare yiu, sǝ Nuhu sǝni ka, mbú nggun-olif mǝpwale na a kúni. Nda Nuhu sǝlǝa ama mùr-gùla nyarna nǝ te. 12 Nuhu kundǝ ɗǝm aɓea nongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ nyare tasǝ kutu ɓǝ̀ kyane. Lang kutu umna ka nyare yiu ɗǝm ɗàng.

13 Adyan ngga, Nuhu ndanǝ apǝlǝa a ɓanza gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝì mwashat (601). A pwari mǝdǝmbe mala zongŋo mǝdǝmbe mala mǝno yì pǝlǝa ka, mùr sonzǝni ɓanza. Nuhu pǝlǝa loasǝ gìr mǝnana kùmsǝ̀ múr waru ka. Lang nǝ̀ sǝnban ngga nzali imǝna. 14 Aɓa lumi-ɓari bwamdǝ tongno-nong ɓaria (27) pwari mala ɓaria zongŋo ka, ɓanza imǝna kat!

Bǝsa tite

15 Pǝlǝa Ɓakuli ne Nuhu ama, 16 &lt;&lt;Wu pùrrî ɓá waru, we sǝ māmó, sǝ amunio andǝ amālia. 17 Pusǝ koya gìr-yilǝmu mana atò a waru ka: anyal, andǝ agirkusǝu andǝ amǝnana àkǝ kuɗǝki a kwàr nzali ka: ace mǝnana ɓǝà yi ɓǝla, ɓǝà hatǝki, ɓǝà aki ɓanza ka.&gt;&gt;

18 Nda Nuhu pùrrî ɓá waru, yì andǝ māmí andǝ amuni andǝ amālia. 19 Sǝ koya girkusǝu, koya gìr mana kǝ pūrǝki nǝ múrbumi a nzali, andǝ koya nyal, andǝ koya gìr mana kǝ gya a ɓanza ka, à pùrrî ɓá waru kat, koya mbalangni a ɓinalea.

Pàcau mala Ɓakuli aban Nuhu

20 Pǝlǝa Nuhu ɓakkî Mǝtalabangŋo gyangŋan; twal atà koya girkusǝu andǝ nyal mǝnana amǝɓoarne na ace girlina ka, pana gir'nkila mala pisǝe kǝring nǝia amur gyangŋan. 21 Mǝtalabangŋo ka banɓoari wi nǝ ok rǝm mǝno yì ɓoro ka. Ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ sú nzali ɗǝm ace cau mala ɓwapǝndǝa ɗang, ko kat andǝ amani ama koya ɗenyicau malea lùmsǝo nǝ ɓealɓikea twal a lo-ɓwa malea ka. Pa mǝ nǝ nyar ɗǝm mǝ nǝ kiɗiki gìr mǝnana ǝn pe, mana ndanǝ yilǝmu ka ɗàng. 22 Ɓǝ̀ mbak sǝ ɓanza na kam ngga, pwari ɓeale, sǝ pwari cane, kunɗwal andǝ gungpi, mbulo sǝ kunte, pwari andǝ du, à pà nǝ̀ ue ɗang.&gt;&gt;†

9

Ɓakuli kùrcau nǝ Nuhu

1 Ɓakuli tsǝki Nuhu andǝ amuni bu sǝ nea wia ama:

Wu ɓǝla, wu hatǝki, wu lùmsǝ ɓanza.* 2 Koya nyam-bondo, sǝ koya nyal a bumkuli, andǝ koya gìr mǝnana kǝ kuɗǝki a nzǝm-nzali, andǝ anji kat a nggeamùr, à nǝ̀ nggǝ ɓangga wun sǝ múrià nǝ̀ kària arǝ wun. Ən pana wunia kat a bù wun. 3 Koya gìr mǝnana kǝ gya sǝ ndanǝ yilǝmu ka, nǝ̀ duk girlina ma'wun. Kǝla mǝnana ǝn pa wun agirpwala ɓǝà duk girlina ma'wun ngga, ǝn pana wun girbunda kat. 4 Kǝgìr mǝnana pa wu nǝ li raka nda nyama mǝnana yilǝmi na aɓa nyami più ka, mǝnana nda nkile ka.† 5 Ɓwa mǝnana twal yilǝmi ɓwa ka, mǝ nǝ ɗice mǝno yì yilǝmu ka a bu kǝ ɓwe. Sǝ ɓǝ̀ girkusǝu na gbal sǝ wal-lú ɓwa ka, girkusǝunì gbal ka ɓǝà wali ɓǝ̀ wú.‡

6 Ɓǝ̀ yana sǝ twal yilǝmi ɓwa ka,

yì gbal ka à nǝ̀ twal yilǝmi,

acemǝnana Ɓakuli pak ɓwapǝndǝa

aɓa purban male.§

7 Wun ngga, wu ɓǝla, wu hatǝki, wu akiban a ɓanza.

8 Pǝlǝa Ɓakuli ne Nuhu andǝ amuni ama, 9 &lt;&lt;Mǝ ndya ǝn nggǝ tamsǝ kùrcau mem sǝnǝa wun andǝ amuna wun andǝ amǝkà wun, 10 sǝ nǝ́ koya girkusǝu mǝnana kutio atà wun aɓa waru ka; anyal, andǝ anyam-ɓala andǝ nyam-bondo; andǝ koya gìr nani mǝnana ndanǝ yilǝmu a ɓanza ka. 11 Mǝ ndya ǝn nggǝ tamsǝ kusǝ kùrcau mem nǝ wun ngga: Mùr-gùla pa nǝ̀ nyar ɗǝm nǝ̀ twalta yilǝmu ɗàng. À pà nǝ̀ kiɗiki ɓanza ɗǝm nǝ nggea mùr-gùla ɗang.&gt;&gt;*

12 Ɓakuli nyare na ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda gìr'lǝmdǝa mala kùrcau mǝnia ǝn nggǝ kùrì a nrem sǝm sǝnǝa wun andǝ koya gìr mana nǝyilǝmu atà wun ngga, kùrcau mana nda ace anza mǝnana à kǝ yiu peatu ka: 13 Ən tsǝ́ngŋǝ̀nà npāring aɓalǝ apǝrɓang. Nda gìr'lǝmdǝa mem mala kùrcau a nrem andǝ ɓanza ka. 14 Ɓǝ̀ nda aya pwari sǝ ǝn sulǝ apǝrɓang amur ɓanza, sǝ npāring pusǝrǝi aɓalǝ apǝrɓang ngga, 15 mǝ nǝ ɗenyi nǝ kùrcau mem mǝnia ǝn pangnǝ wun andǝ koya ambalang agir mǝnana à ndanǝ yilǝmu ka. Nggea mùr-gùla pa nǝ̀ nyare nǝ̀ twalta yilǝmu ɗǝm ɗàng.† 16 Ɓǝ̀ aya pwari sǝ npāring pusǝrǝi aɓalǝ apǝrɓang ngga, mǝ nǝ sǝnì, sǝ ɓalǝam nǝ̀ kasǝa arǝ kùrcau mana málá male pà kàm raka, mǝnana a nre Ɓakuli andǝ yilǝmu kat a ɓanza ka.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Ɓakuli ne Nuhu ama, &lt;&lt;Mǝnia yì npāring ngga, nda gìr'lǝmdǝa mala kùrcau mǝnana ǝn tsǝì a nrem andǝ yilǝmu kat a ɓanza ka.&gt;&gt;

Nuhu nu mùr anap sǝ wali

18 Amuna-burana mala Nuhu mana à purî ɓá waru ka à nda ka Shem, andǝ Ham sǝ Jafet. Ham ɓǝl muna-ɓwabura lùllǝì ama Kan'ana. 19 Amǝnia yì amuna-burana mala Nuhu tàrú ka, à nda à yi ɓǝl ɓwapǝndǝa kat mana à mesǝ a koya ban a ɓanza ka.

20 Nuhu ka mǝrya na sǝ nda tita tsǝk ɓaban mala anggun-anap ka. 21 A ɓè pwari ka, Nuhu nu mùr-ɓǝlanggun anap mǝhangŋe kǝ̀rkǝ́r, mùr anap wàlì, pǝlǝa kpa nong nǝ ɓate aɓa tara male. 22 Ham, tár Kan'ana ka sǝn tárrí aban nongŋo nǝ ɓate. Pǝlǝa puro wari a nza kya banggi amǝ'eambi mǝnia ɓari ka. 23 Sǝ Shem andǝ Jafet ka, à twal lagir à mǝni a nzǝmia sǝ à ging nǝ nzǝm à yi kùmsǝî tárrià amurí, gìr ɓate. À pǝlǝ mǝsǝia nǝ ɓe ban ɗàng, à sǝn ɓata tárrià ɗàng. 24 Lang dǝm Nuhu kwarna ka, yi sǝlǝce gìr mǝnana Ham, muni mǝkyauwe pakki wi ka. 25 Bang ama,

&lt;&lt;Súban ɓǝ yiu amúr Kan'ana!

Yì ka nǝ̀ duk guro mala aguro

aban amǝ'eambi.

26 Ɓwangsǝban ɓǝ pa aban Mǝtalabangŋo, Ɓakuli mala Shem!

Kan'ana nǝ̀ duk guro mala Shem.

27 Ɓakuli ɓǝ̀ tangsǝ nzong-nzali mala Jafet!

Amuna male andǝ amǝkè nǝ̀ do atārǝia andǝ aɓwana mala Shem!

Kan'ana nǝ̀ duk guro mala Jafet.&gt;&gt;

28 Anzǝm pa mala mùr-gùla ka, Nuhu pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-tàrú nǝ lumi-tongno (350). 29 Do ɓanza mala Nuhu kat ka pǝlǝa gbǝman-tongno-nong-ine nǝ lumi-tongno na (950). Anzǝm mǝno ka sǝ yi wú.

10

Amuna andǝ amǝkau a tàu mala Nuhu

1 Amǝnia ka à nda ka amuna andǝ amǝkau a tàu mala Shem, andǝ Ham, andǝ Jafet, yì amuna-burana mala Nuhu. Yia mǝnia tàrú ka à ɓǝlki amuna anzǝm málá mala mùr-gùla.

Tau mala Jafet

2 Amuna-burana mala Jafet* ka à nda ka:

Goma†, Magog, Madai‡, Javan§, Tubal, Meshek* andǝ Tiras†.

3 Amuna andǝ amǝkà Goma ka à nda ka:

Amǝ Asǝkena, amǝ Rifat andǝ amǝ Togama.

4 Amuna andǝ amǝkà Javan ngga à nda ka ɓwapǝndǝa mala anzali:

Elisha, Tarshi,‡ Kitim,§ andǝ Rodanim*.

5 (A tǝrta aɓwana mǝnia ka sǝ aɓwapǝndǝa mǝnana à duki arǝ aluran aɓa nggeamùr andǝ akún nggeamùr ka à puro. À nda ka amǝkà Jafet mǝnana à mesǝe arǝ anzali ɗàngɗáng, sǝ koyan ateà ka à súrǝì nǝ kún male, sǝ tàu male, andǝ nzali male mǝnana pàk kàm ngga.)

Tau mala Ham

6 Amuna-burana mala Ham ngga à nda ka:

Kush†, Mizǝrem‡, Put§ andǝ Kan'ana.

7 Amuna mala Kush ka à nda ka

Seba,* Havila,† Sapta,‡ Raama,§ andǝ Sapteka.*

Amuna mala Raama ka à nda ka

Sheba† andǝ Dedan.‡

8 Ɓè ɓwa atà amǝkà Kush ka nda Nimro. Yì Nimro ka nda ɓwa mǝnana tita duk ɓwa mǝcandǝe a ɓanza ka. 9 Nǝ́ pâ gbasha mala Mǝtalabangŋo ka, yi duk nggeà kanggǝrang mǝ'nta. Acemani ka aɓwana kǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo tsǝo wu duk kanggǝrang mǝ'nta kǝla Nimro!&gt;&gt; 10 Anggea-là mǝnana à ɓoaro à kutiban kat aɓata nzali-murǝm mala Nimro a nzali Shinar§ ka à nda ka Babila, Erek, Akat andǝ Kalne. 11 Nimro puro a nzali Shinar sǝ o a nzali Assuriya kya ɓakia anggea-là Nineva, Rehobot-Ir, Kalne* 12 andǝ Resen kàm. Resen ngga nggea-là na a nre Nineva andǝ nggea-là mǝgule Kalne.

13 Mizǝrem† ngga nda tár a Lud,‡ Anam, Lehap, Naftu, 14 Patǝru, Kasǝlu, andǝ Kafto.§ Arǝ abân mǝnia ka sǝ amǝ Filisti puro à yiu.

15 Muna-ɓwabura mǝkyauwe mala Ham yì Kan'ana ka nda yi duk tár Sidon andǝ amǝ'Hitti ka. 16 Kan'ana ɗǝm ngga nda kàka amǝ'Jebus, amǝ'Amor, amǝ'Girgash, 17 amǝ'Hivi, amǝ'Arkit, amǝ'Sǝni, 18 amǝ'Arǝvad, amǝ'Zema, andǝ amǝ'Hamat.

Nǝ nzǝ́mò ka aɓwapǝndǝa mǝnia à pùr a tàu mala Kan'ana ka, à yi mesǝke. 19 Acemani ka nzong-nzali mala amǝ'Kan'ana tangŋa tite a ban nggea-là Sidon sǝ sulǝo yi puro aban là Gera, pǝlǝa twalo a là Gaza sǝ sárǝ́ aban ká arǝ alá Sodom, Gomora, Adǝma andǝ Zeboyim, sǝ kya masǝlǝa a Lasha.

20 Amǝno yì aɓwana kat ka, à pur a tàu mala Ham. Koyan ateà ka à súrǝì nǝ tàu male, sǝ kún male, sǝ bu-nzali male, andǝ nzali male mǝnana pàk kàm ngga.

Tau mala Shem

21 Shem mǝnana nda mǝgula Jafet ka à ɓǝli wi amuna-burana gbal. Shem ngga nda kàka Eba andǝ amuni andǝ amǝkè kat.

22 Amuna-burana mala Shem ngga à nda ka:

Elam, Asshur, Arfakza, Lud andǝ Aram.

23 Aɓwapǝndǝa mǝnana a tàu mala Aram ngga à nda ka:

Amǝ'Uz, amǝ'Hul, amǝ'Geta andǝ amǝ'Meshek.

24 Arfakza ka nda tár Shela, sǝ Shela ka nda tár Eba.

25 À ɓǝlî Eba amuna-burana ɓari.

Ɓè man mwashat ka à tunǝi ama Pele,* acemǝnana a nza male sǝ aɓwapǝndǝa mesǝe arǝ abân aɓa ɓanza; mǝ'eambi nda Joktan.

26 Joktan ngga nda tár a

Almoda, Shelep, Hazamave, Jera, 27 Hadoram, Uzal, Dikǝla, 28 Obal, Abimayel, Sheba, 29 Ofir, Havila, andǝ amǝ'Jobap. Yia mǝnia kat ka, à nda ka amǝkà Joktan.

30 Nzali-do mala aɓwana mǝnia kat ka, tite a Mesha sǝ sarǝa kya puro a Sefar, nzali múr ankono a njar-takuli.

31 Amǝno ka, à nda ka amuna andǝ amǝkà Shem. Koyan ateà ka à súrǝì nǝ tàu male, sǝ kún male, sǝ bu-nzali male, andǝ nzali male mǝnana pàk kàm ngga.

32 Aɓwapǝndǝa mǝno kat ka à nda ka amuna andǝ amǝkau mala amuna-burana mala Nuhu, koyan ngga nǝ nggurkwar mala tàu male, aɓalǝ anzali malea. Twalo abania sǝ aɓwapǝndǝa mesǝe arǝ aban aɓa ɓanza kat, anzǝm mùr-gùla.†

11

Ɓakuli mesǝki aɓwana arǝ aban pas

1 Anggo ka kǝ kún mǝmwashati na ɓwapǝndǝa nakiyi a ɓanza kat ka, sǝ acau mǝmwashati na gbal à kǝ puro a kunia ka. 2 Lang ɓwapǝndǝa tita tùrki arǝ abân nǝ bù takuli ka, à kya kum ɓè ɓawanban a Shinar* pǝlǝa à duk kam. †

3 Sǝ à nea rǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm ɓak atobali, sǝ ɓǝ̀ sǝm twania a bǝsa pepè.&gt;&gt; À paktúró nǝ dǝɓang ɗurǝkya a kúnì tali, sǝ kwalta do nda shiminti malea. 4 Pǝlǝa à na ama, &lt;&lt;Wu fani, ɓǝ̀ sǝm ɓàngŋǝ́nì nggea-là nǝ ndà-kulí nggea mǝ'dāhre mǝnana ɓǝ̀ u ɓong-ɓong a kùli ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kumbi ɓamur rǝ sǝm lullǝu, sǝ ɓǝ̀ sǝm kǝa mesǝkì tarǝ sǝm aɓa ɓanza raka.&gt;&gt; 5 Sǝ Mǝtalabangŋo sulǝo yiua sǝn nggea-là andǝ nggeaɓa mǝɓong-ɓongni mǝnana aɓwapǝndǝa ɓakkiyi ka. 6 Mǝtalabangŋo na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kǝla aɓwana mwashat, sǝ kún mǝmwashati na à nakiyi ka, sǝ à tita pàk gìr kǝla mǝnia ka, kǝgìr pà kàm mǝnana à kùr kunarǝia à nǝ̀ pè sǝ nǝ̀ gandǝia ka ɗàng. 7 Wu yiu sǝm nǝ̀ sùlǝ́nì, ɓǝ̀ sǝm kya zurǝkini kunia, ace mǝnana ɓǝà kǝa bwalta acau mǝnana à nakiyi arǝarǝia ka ɗàng.&gt;&gt;

8 Nda Mǝtalabangŋo mesǝkia akanó arǝ aban aɓa ɓanza, kara à tamsǝ ɓak mǝno yì nggea-là ka. 9 Nda gìrnî sǝ à tsǝki banì lullǝu ama, Babel, acemǝnana akǝ banì sǝ Mǝtalabangŋo zurǝki kún mala ɓanza kat. A kàm ɗǝm sǝ Mǝtalabangŋo mesǝki aɓwana a bum ɓanza kat.

Tau mala Shem

10 Mǝnia ka nda cau mǝnana à gilǝì amur Shem andǝ aɓwana mana a tàu male ka.

Shem ngga ndanǝ pǝlǝa gbǝman-mwashat (100) sǝ ɓǝl Arfakza; ɓǝli a ɓaria pǝlǝa anzǝm yiu mala mùr-gùla. 11 Anzǝm ɓǝl Arfakza ka, Shem nyare pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-tongno (500) a ɓanza sǝ ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

12 Lang Arfakza pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tàrú bwamdǝ tongno (35) ka, yi ɓǝl Shela. 13 Anzǝm ɓǝl Shela ka, Arfakza pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-ine nǝ mǝsǝi tàrú (403) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

14 Lang Shela pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tàrú (30) ka, yi ɓǝl Eba 15 Anzǝm ɓǝl Eba ka, Shela pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-ine nǝ mǝsǝi tàrú (403) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

16 Lang Eba pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tàrú nǝ mǝsǝ ine (34) ka, yi ɓǝl Pele. 17 Anzǝm ɓǝl Pele ka, Eba pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-ine nǝ lumi-tàrú (430) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

18 Lang Pele pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tàrú (30) ka, yi ɓǝl Reyu. 19 Anzǝm ɓǝl Reyu ka, Pele pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-ɓari bwamdǝ tongno-nong-ine (209) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

20 Lang Reyu pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tàrú nǝ mǝsǝi ɓari (32) ka, yi ɓǝl Seru. 21 Anzǝm ɓǝl Seru ka, Reyu pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-ɓari bwamdǝ tongno-nong-ɓari (207) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

22 Lang Seru pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tàrú (30) ka, yi ɓǝl Naho. 23 Anzǝm ɓǝl Naho ka, Seru pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-ɓari (200) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

24 Lang Naho pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-ɓari bwamdǝ tongno-nong-ine (29) ka, yi ɓǝl Tera. 25 Anzǝm ɓǝl Tera ka, Naho pàk aɓea pǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lum bwamdǝ tongno-nong-ine (119) a ɓanza. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno ka, ɓǝlki aɓea amuna-burana andǝ amuna-mamǝna.

26 Anzǝm mana Tera pàngŋǝ̀nà pǝlǝa lumi-tongno-nong-ɓari (70) ka, yi ɓǝl a Ibǝram, andǝ Naho sǝ Haran.

27 Mǝnia ka nda cau mǝnana à gilǝì amur Tera andǝ aɓwana mana a tàu male ka.

Tera ɓǝl a Ibǝram, andǝ Naho sǝ Haran. Haran yi ɓǝl Lotu. 28 Haran aki tárrí dǝmba paklú a nggea-là Ur a nzali mala amǝ Chaldi, ban mǝnana à ɓǝli kàm ngga. 29 Ibǝram andǝ Naho yia kǝm à alki amamǝna. Mālá Ibǝram nda Sarayi, sǝ mālá Naho nda Milka. Milka andǝ mǝkyauwe muna-ɓwama Iska ka, à nda ka amuna-mamǝna mala Haran. 30 Sarayi ka nkombi na, ɓǝl muna ɗàng.

31 Tera tùrlà nying Ur nǝ̀ o a nzali Kan'ana. Twal muni Ibǝram andǝ mǝkè Lotu, muna mala Haran, andǝ nkili Sarayi yì mālá Ibǝram atè. Amur njar aban ká ka, à yi cam a nggea-là Haran, pǝlǝa à duk kano. 32 Lang Tera lùmsǝna pǝlǝa gbǝman-ɓari bwamdǝ tongno (205) ka, paklú kanó a Haran.

12

Ɓakuli tunǝ Ibǝram

1 Mǝtalabangŋo ne Ibǝram ama, &lt;&lt;Purî nzali ma'wun, puro nying aɓwana mô, andǝ ɓala mala tárró. O a nzali mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝo wi ka.*

2 &lt;&lt;Mǝ nǝ tsǝo awu nǝ duk nzali mala aɓwapǝndǝa mǝ'làkke.

Mǝ nǝ tsǝko bù,

mǝ nǝ tsǝa lullǝo nǝ̀ zǝkya,

sǝ awu nǝ duk mǝgulo kǝ̀rkǝ́r.

Nǝbano sǝ aɓwana nǝ̀ kum tsǝkbu.

3 Aɓwana mǝnana à tsǝko bù ka,

mǝ nǝ tsǝkia wia bù

sǝ aɓwana mǝnana à suio ka, mǝ nǝ suia.

Sǝ atau mala aɓwapǝndǝa kat a ɓanza ka,

à nǝ̀ kum tsǝkbu nǝbano.&gt;&gt;†

4 Ibǝram bwal njargula o kǝla mǝnana Mǝtalabangŋo banggi wi ka; Lotu gbal ka o atè. Ibǝram nǝ̀ nying nzali Haran ngga, ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝì tongno (75). 5 Ibǝram twal māmí Sarayi andǝ mǝkine Lotu andǝ gǝna malea mǝnana kat à ram ngga, andǝ aɓwapǝndǝa mǝnana à ndanǝi a Haran ngga, sǝ à bwal njargula aban o a nzali Kan'ana.

Lang à bingŋǝna ka, 6 Ibǝram gya arǝ aban aɓa nzali Kan'ana yi bwal Shekem. A banì ka tsǝk gumli a tǝ́r ɓe nggun mǝgule mana à tunǝki ama nggun Moreh ka. A mǝno yì bàkú ka amǝ'Kan'ana nakam nǝdo a nzalinì. 7 Mǝtalabangŋo pusǝrǝi aban Ibǝram, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Nzali mǝnia a sǝngiyi ka, mǝ nǝ pè amunio andǝ amǝ'keò.&gt;&gt; Pǝlǝa Ibǝram ɓak gyangŋan kàm ace Mǝtalabangŋo, mǝnana pusǝrǝi a baní ka.

8 Ibǝram loapi Shekem, twal gya o a nzali múr ankono a takuli mala là Betel. Kya tsǝk gumli male a ɓè ban mǝnana Betel na a bui mala njar-nzali, sǝ là Ai ka nda a bui mala njar-takuli ka. A ban mǝno ka Ibǝram nyare ɓak gyangŋan ace Mǝtalabangŋo, sǝ peri aban Mǝtalabangŋo. 9 Ibǝram nyare lo lidǝmba nǝ gya, kǝ turki arǝ abân bǝti-bǝti, tsǝk múrí nǝ̀ ká a Negev.

Ibǝram andǝ Sarayi a Masar

10 Nzala yi kpa aɓa nzali Kan'ana. Nzalè ɓiki pa kǝ̀rkǝ́r nda Ibǝram lo nǝ̀ o a nzali Masar nǝ̀ nggá duk kam bǝti. 11 Lang malanǝ̀ kùtí a Masar ka, banggi māmí Sarayi ama, &lt;&lt;Sǝni pé, ǝn sǝlǝna ama a nda ɓwama nggea mǝɓoarnsari. 12 Ɓǝ̀ aɓwana mǝnana a Masar sǝno ka, à nǝ̀ na ama a nda māmám; pǝlǝa à nǝ̀ wal-luem ace mǝnana à nǝ̀ twalo wu duk malea ka. 13 Acemani ka, ida, banggia wia ama a nda mǝkyauwem; sǝ atàcau mò ka à nǝ̀ ɗekiǎm nǝ yilǝmu sǝ à nǝ̀ pakkam mǝɓoarne.&gt;&gt;

14 Lang Ibǝram yina aɓa nzali Masar ka, amǝ Masar sǝn Sarayi ka ɓwama nggea mǝɓoarnsari na. 15 Lang amǝ tamurǝm Masar sǝni ka, à kya bang cau mala ɓoarnsari male aban Firona, murǝm malea. Nda à yiu à yi twal Sarayi à umnǝi a ɓala-murǝm. 16 Murǝm pakki Ibǝram mǝɓoarne atàcau mala Sarayi; pè Ibǝram anzur, andá, adambǝritso jamne andǝ amamǝne, amǝ'túró-ɓala aburana andǝ amamǝna, andǝ akalakadambi.

17 Sǝ acemǝnana murǝm Firona twal Sarayi, mālá Ibǝram ngga, Mǝtalabangŋo tasǝ nggea kwánó mǝɓike amur murǝm Firona andǝ amǝɓala male. 18 Acemani ka, murǝm Firona túrban à tunǝ Ibǝram, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a pakkam ngga? Mana tsǝa sǝ a ɓinǝ banggàm ama yi ka māmó na. 19 Palang sǝ a bang ama yi ka mǝ'kyauweo na, sǝ mǝno ka tsǝa ǝn twali ɓǝ̀ duk māmám? Ado ka māmó nya ka. Twali sǝ wu o!&gt;&gt; 20 Pǝlǝa murǝm Firona tasǝ aburana male nǝ cau amur Ibǝram, sǝ à kya pusǝì purî ɓá nzali Masar, yì andǝ māmí andǝ koman mana kat male na ka.

13

Ibǝram andǝ Lotu gappì tarǝia

1 Acemǝno ka, Ibǝram loapi Nzali Masar sǝ nyare a Negev. Twal māmí andǝ agirkuma male kat atè. Lotu gbal ka o atè. 2 Ibǝram ngga mǝkume na kǝ̀rkǝ́r. Ndanǝ adomwan mala agirkusǝu, andǝ azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan. 3 Twal gya kǝ turkio arǝ aban bǝti-bǝti, lo a Negev yi pur a Betel. Yi bik ban mǝnana tsǝk gumli male sǝ duk kàm a tadǝmbe a nre Betel andǝ Ai ka. 4 Mǝnia ka nda ban mǝnana Ibǝram ɓak gyangŋan kàm a nggea dǝmbe, sǝ peri aban Mǝtalabangŋo ka.

5 Lotu mǝnana o atà Ibǝram ngga, ndanǝ anzur andǝ ambulpǝndǝa, andǝ agumli. 6 Sǝ acemǝnana à ndanǝ agirkusǝu kǝ̀rkǝ́r ka, nzali yál agir karǝia mǝnana yia ɓari à nǝ̀ do abanarǝia ka ɗàng. 7 Nda kúnɓuàna lo a nre ka ayálgír mala Ibǝram andǝa mala Lotu ka. (A mǝno yì bàkú ka, amǝ'Kan'ana andǝ amǝ'Periz na kam gbal a kǝ nzali mǝno nǝdo.)

8 Pǝlǝa Ibǝram ne Lotu ama, &lt;&lt;Ən nggǝ zǝmbô, kúnɓuana ɓǝ kǝa lo a nre sǝm, ko a nre ka ayálgír mò andǝ amem ɗàng, acemǝnana sǝm nda mwashat. 9 Nggea nzali mǝnia kat ka pà mbak a ɓadǝmbo? Ida, ɓǝ̀ sǝm gapita rǝ sǝm. Twal buì mǝnana a earce ka, ɓǝ̀ sǝm gauwa. Ɓǝ̀ a o nǝ bu mǝ'nggare ka, mǝ nǝ um nǝ bu mǝlì, sǝ ɓǝ̀ a nǝ u gbal nǝ bu mǝlì ka, mǝ nǝ o nǝ bu mǝ'nggare.&gt;&gt;

10 Lotu loasǝ mǝsǝì sǝn nzali mana kàrì ɓangŋaban kún Mur Jodan kya pur a Zowar, sǝ sǝni ka, nzali na mǝnana kǝ kum mùr pepè ka, kǝla nzali ɓaban mala anggun mala Mǝtalabangŋo, ko kǝla nzali Masar. (Anggo ka Mǝtalabangŋo malaká kiɗiki Sodom andǝ Gomora ɗàng.) 11 Pǝlǝa Lotu twal ɓangŋaban nzali kún Mur Jodan ace ɓamúrì, sǝ bwal njargula o nǝ njar-takuli. Anggo sǝ Lotu gapitarǝia andǝ kine Ibǝram. 12 Ibǝram do a kǝ nzali Kan'ana, sǝ Lotu ka tùro kya do aɓalǝ anggea-là mala dulum, tsǝk agumli male duk kam a nkanggari Sodom. 13 Sǝ amǝ Sodom ngga, amǝ'ɓealɓikea na kǝ̀rkǝ́r (à kǝ pakki Mǝtalabangŋo cauɓikea ko aya pwari.)

14 Anzǝm mana Lotu nyìngŋǝ̀nà Ibǝram ngga, Mǝtalabangŋo ne Ibǝram ama, &lt;&lt;Loasǝ mǝsǝo pé a kǝ ban mana a cam kam ngga, sǝnban kàrìban; sǝn njar-nza, sǝn njar-kunmur, sǝn njar-takuli, sǝ wu sǝn njar-nzali. 15 Nzali mǝnana kat mǝsǝo gandǝ sǝne ka, mǝ nǝ po wi, we wunǝ amunio andǝ amǝ'keò bà, málá male pà kàm ɗàng.* 16 Mǝ nǝ tsǝk amunio andǝ amǝ'keò à nǝ̀ làkkì kǝla mǝsǝsala mana a nzali ka. Ɓǝ̀ kǝ ɓwa nǝ̀ gandǝ ɓal làkkì mala mǝsǝsala mǝnana a nzali ka, ɓwe nǝ̀ gandǝ ɓal amunio andǝ amǝ'keò.† 17 Lo, gya aɓa sauwa mala nzali andǝ tangŋa male, acemǝnana mǝ nǝ po wi.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Ibǝram o kya tsǝk agumli male do aban anggun mǝgulke mala Mamǝre, mǝnana a Hebǝron ngga. Akanó sǝ kya ɓakki Mǝtalabangŋo gyangŋan.

14

Ibǝram amsǝ Lotu

1 A bàkú mǝno ka lwa yi lo a nre ka nzali mala buban mǝno. Amrafel murǝm nzali Shinar, Ariyok murǝm nzali Elasa, Kedolaoma murǝm nzali Elam, andǝ Tidal murǝm nzali Goyim 2 à dapi à oa munǝo arǝ Bera murǝm nzali Sodom, Birsha murǝm nzali Gomora, Shinap murǝm nzali Adǝma, Shemeba murǝm nzali Zeboyim, andǝ murǝm nzali Bela (mana à tunǝi ama nzali Zowar ka). 3 Amurǝma mǝnia tongno nǝnzǝ́mò andǝ amǝ'lwa malea ka à yi ramba a Dulum mala Sidim (mana à tunǝi ama Nggeamùr Tuɓamur ka).* 4 Amǝnia yì amurǝma ka à pak pǝlǝa lum-nong-ɓari à nda ɓata parban mala Murǝm Kedolaoma, sǝama a lum-nong-tàruià pǝlǝa ka à mgbicau arǝì. 5 A lum-nong-inea pǝlǝa ka Murǝm Kedolaoma andǝ amurǝma mǝnana atè ka, à yiu nǝ amǝ'lwa malea à yì soa munǝo arǝ amǝ'Refa mala nzali Ashterot-Karnem, amǝ'Zuz mala nzali Ham, amǝ'Emit mala nzali Shave-Kiriatem, 6 andǝ amǝ'Hor mala Seyir, nzali múr ankono, sǝ à gandǝia aban ká ɗār a El-paran, ɓè ban a masǝlǝata pǝɗanban. 7 Pǝlǝa à wulio à yiu a nggea-là Kadesh (mana à tunǝi ama En-Mishpat ka). À lì nzali mala amǝ'Amalek kat nǝ lwa sǝ à gandǝ amǝ'Amor mǝnana à ndanǝdo a là Hazazon-Tamar ka.

8 Pǝlǝa amurǝma mala anzali Sodom, Gomora, Adǝma, Zebo, andǝ Bela (mana à tunǝi ama Zowar ka) andǝ amǝ'lwa malea kat puro à yi ram rǝia ace lwa a Dulum mala Sidim. 9 À soa munǝo arǝ Kedolaoma murǝm nzali Elam, Tidal murǝm nzali Goyim, Amrafel murǝm nzali Shinar andǝ Ariyok murǝm nzali Elasa, yia andǝ amǝ'lwa malea kat. Amurǝma ine arǝ tongno. 10 Ɓá Ɓangŋaban Sidim ngga lùmsǝ nǝ atūli kwalta pas. Lang amǝ'lwa mala amurǝma mala anzali Sodom andǝ Gomora ɓanggi munǝo ama à nǝ̀ u ka, à kya kpakia aɓalǝ atūli kwalta; acili amurǝma tàrú andǝ amǝ'lwa malea mǝnia munǝo gandǝia ka, à ɓangŋa à kya eaki amur ankono. 11 Amǝ'lwa mala amurǝma man ine à limurǝm ngga, à pwan kume mala amǝ Sodom andǝ Gomora andǝ girlina malea kat; pǝlǝa à bwal njar à o. 12 Mǝkina Ibǝram, yi Lotu mǝnana ndanǝdo a Sodom ngga, à pwan kume male gbal kat sǝ à bwali.

13 Ɓè ɓwa mǝnana apî kún munǝo ka, ɓangŋa yiu nǝ cau mǝnia ka aban Ibǝram ɓwa Ibǝru. Ibǝram ngga ndanǝdo a là-gumli male aban anggun mǝgulke mala Mamǝre ɓwa Amor. Mamǝre andǝ amǝ'eambi, yia Eshkol andǝ Aner ka, à kùrkún arǝia andǝ Ibǝram à nǝ̀ bwalia rǝia kàm arǝ aɓia-mǝbura ɓǝ̀ munǝo lo ka. 14 Lang Ibǝram ok ama mǝkine Lotu ka à bwalǝni ka, ramba aburana amǝtúró male gbǝman-tàrú nǝ lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú [318] mǝnana à ɓǝlia a ɓala male, sǝ à kania wia lwa ka. Yì andǝia kat ka à lo pǝrta aɓia-mǝbura, yia amǝ'lwa mala Kedolaoma, sǝ à kya bwaltea kuko a njar-nza a bu-nzali Dan. 15 A ban mǝno ka Ibǝram gau amǝ'lwa male mbop-mbop. Lang dù pǝndǝna ka Ibǝram andǝ amǝ'lwa male yasǝlǝ aɓia-mǝbura nǝ munǝo arǝ anjar ɗàng-ɗáng sǝ à gandǝia. À mesǝia sǝ à pǝrtea kuko à kya bik Hoba, mǝnana nda a njar-nza mala nggea-là Damaska ka. 16 Ibǝram ak agir mǝnana kat aɓwana mǝno pwania ka, sǝ nyesǝ mǝkine Lotu andǝ agirkuma male, atārǝia andǝ amamǝna andǝ acili aɓwana mǝnana aɓia-mǝbura bwalkia ka.

Melkizedek tsǝki Ibǝram bu

17 Lang Ibǝram nyarni limurǝm a lwa amur Kedolaoma andǝ amurǝma mana atè sǝ nda njar nǝ̀ o a là ka, murǝm Sodom puro wari a kúllè a Ɓangŋaban Shave (mǝnana à tunǝi gbal ama Ɓangŋaban mala Murǝm ngga).†

18 Ɓè murǝm mǝnana à tunǝi ama Melkizedek, murǝm mala nggea-là Salem, yiu aban Ibǝram. Wari nǝì Ibǝram bǝredi andǝ múr ɓǝlanggun anap. Yì ka pǝris na mala Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo ka. 19 Tsǝki Ibǝram bu, kǝ bang ama,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ bu Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo,

yì mana pusǝ kùli andǝ nzali ka,

do amur Ibǝram!

20 Ɓwangsǝban ɓǝ pa aban Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo,

mǝnana po limurǝm amur aɓio amǝbura ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa Ibǝram pè Melkizedek kāmbe mala agir mǝnana kat ea a bu aɓi-mǝbura a lwa ka.‡

21 Nǝ nzǝ́mò ka Murǝm Sodom banggi Ibǝram ama, &lt;&lt;Pam aɓwana mem mǝnana a amsǝia ka, sǝ agirkuma ka, umnǝia ɓǝà duk amô.&gt;&gt;

22 Sǝ Ibǝram ngga earî murǝm Sodom ama, &lt;&lt;Ən loasǝ buam a kùli ǝn kánagìr aban Mǝtalabangŋo, Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo ka, Mǝtala kùli andǝ nzali 23 ama pà mǝ nǝ twal kǝgìr mǝnana mona ka ɗàng, ko ɓǝ̀ nkonggúr ko nggúr-nkura na ka. Anggo ka a pà nǝ gandǝ bang ama, &lt;Mǝ nda mǝnana ǝn tsǝa sǝ Ibǝram pǝlǝ mǝgǝna ka&gt; ɗàng. 24 Pà mǝ nǝ ak kǝgìr ace ɓamúràm ɗàng she gìr mǝnana amǝ'lwa mem lì ka. Sǝama aburana mǝnana à dapi ɓamuria atàm a lwa mǝnia, yia Aner, Eshkol andǝ Mamǝre ka, ɓǝà pea wia kāmbe malea aɓa girkuma mǝnana à pwano a ban lwa ka.&gt;&gt;

15

Ɓakuli kùrcau nǝ Ibǝram

1 Anzǝm mǝnia ka, Mǝtalabangŋo nacau nǝ Ibǝram aɓa sǝna ama:

&lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng,

Ibǝram,

Mǝ nda ntongŋo mò,

nggea tangnakusǝo mǝgule.&gt;&gt;*

2 Sǝ Ibǝram na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo Ɓakuli, mana nda ɓoaro mala tangnakusǝu mò abanam, yì mǝnana ǝn panǝ muna raka, kǝ muna-ɓala mem Eliyeza, ɓwa Damaska na nǝ̀ liɓala mem ngga?&gt;&gt; 3 Ibǝram na ɗǝm ama, &lt;&lt;A pam amuna ɗang; acemani ka, mǝtúró-ɓala mǝnana à ɓǝli a ɓala mem ngga nda nǝ̀ liɓala mem ngga ra.&gt;&gt;

4 Pǝlǝa cau mala Ɓakuli yiu a baní ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka pà nǝ̀ liɓala mò ɗàng. Muna-ɓwabura mô mǝnana awu nǝ bǝl ka nda nǝ̀ liɓala mò ka.&gt;&gt; 5 Mǝtalabangŋo pǝlǝa pusǝì a nza, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Loasǝ mǝsǝo a kùli pé, sǝ ɓal anlero ɓǝ̀ a nǝ gandǝì ka.&gt;&gt; Sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝno ka nda làkkì mala amunio andǝ amǝ'keò.&gt;&gt;†

6 Ibǝram earnǝ Mǝtalabangŋo, sǝ Mǝtalabangŋo twali yì ka mǝɓealɓoarna na.‡

7 Nyar ɗǝm Mǝtalabangŋo ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yahweh, mana pusǝo a purì ɓá nggea-là Ur a nzali mala amǝ'Chaldi ace po mǝnia yì nzali ɓǝ̀ duk girkuma mò ka.&gt;&gt;§

8 Sǝ Ibǝram ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Ɓakuli, lang sǝ mǝ nǝ sǝlǝ ama mǝnia yì nzali ka nǝ̀ duk girkuma mem?&gt;&gt;

9 Mǝtalabangŋo nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Yinǝàm nǝ muna-ndá, andǝ muna-mbul, andǝ muna-gam, komǝye ka mbule tàrú, atārǝia andǝ kutugangyi andǝ muna-kutumurǝm.&gt;&gt;

10 Ibǝram yinǝ agir mǝnia kat a baní, pǝlǝa komǝye ateà ka zanzǝi aɓalǝu ɓari, sǝ nongsǝ abare man a nkanggari arǝia. Sǝ mala anyal ka zanzǝia ɗàng. 11 Adǝkǝlaki yiu à yi sulǝo amur alúgir mǝnia à nǝ̀ lia sǝ Ibǝram pǝria. 12 Lang pwari na rǝ kpa ka, Ibǝram ko a nggea ntulo mǝlime, pǝlǝa ɓe pǝndǝa cikcik mǝpà ɓangciunì yi gir múrí. 13 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ne Ibǝram ama, &lt;&lt;Sǝlǝ fa ama amǝ'keò nǝ̀ nggá duk abǝri a ɓè nzali mǝnana malea na raka. Amǝ nzali mǝno nǝ̀ tsǝia à nǝ̀ duk aguro, à nǝ̀ paria aɓata tanni arǝ pǝlǝa gbǝman-ine (400).* 14 Sǝama mǝ nǝ lǝmdǝ ɓashi mem amur mǝno yì nzali nǝ̀ nggá dumsǝ aɓwana mô a guro ka. Nǝnzǝ́mò ka aɓwana mô nǝ̀ purî ɓá nzali mǝno, à nǝ̀ pur nǝ agirkuma mǝ'làkke a buia.† 15 Sǝ we ka, ɓǝ̀ a ena ě mǝɓoarne mala akapana ka, sǝ a wúnǝ́ wu aɓa rǝpwala. À nǝ̀ tsǝkbaniò atà akeô.‡ 16 A inea nza mala do ɓanza mala amunio andǝ amǝ'keò ka, à nǝ̀ nyare à nǝ̀ yiu a nzali mǝnia ɗǝm. Mǝno ka pà nǝ̀ pa adyan ɗang acemǝnana cauɓikea mala amǝ'Amor§ malaká bik ban mǝnana nǝ̀ tsǝa mǝ nǝ tasǝ ɓashi mem amúrià ado ka ɗàng.&gt;&gt;

17 Lang pwari kpana sǝ ban bwalna ka, muna nkenye mana nǝ nkalang-bǝsa aɓalǝi kǝ loasǝ yele, andǝ ɓukan mana kǝ earki bǝsa ka, à yi puro sǝ à kùtí a nre ka anyama mǝnia à sangia ka.* 18 A pwari mǝno ka Mǝtalabangŋo kùrcau nǝ Ibǝram ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pè amunio andǝ amǝ'keò nzali mǝnia, twal a kún myalmúr mala amǝ Masar aban ká kún nggeasala mǝgule, yi Yiufǝretis;† 19 kat andǝ nzali mala amǝ'Ken, andǝ amǝ'Keniz, andǝ amǝ'Kadǝmon, 20 andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Refa, 21 andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Girgash, sǝ amǝ'Jebus.&gt;&gt;

16

Hajara andǝ Ishmayel

1 Sarayi, mālá Ibǝram ngga, ɓǝlî wi kǝ muna ɗang. Sǝama yì ka ndanǝ muna-ɓwama mǝ'bwali wi túró a ɓala, ɓwama Masar na, lùllǝì ama, Hajara. 2 Acemani ka, Sarayi ne Ibǝram ama, &lt;&lt;Sǝni, Mǝtalabangŋo gìrnam nǝ ɓǝlmuna. Ida kyane, kúti atà muna-ɓala mem, yakǝla mǝ nǝ kum amuna nǝ njarbaní.&gt;&gt;

Ibǝram pǝlǝa ear nǝ cau mana Sarayi ne wi ka. 3 Anzǝm mana Ibǝram dumǝna pǝlǝa lum a nzali Kan'ana ka, Sarayi twal Hajara, muna-ɓala male, ɓwa Masar, sǝ pè burí Ibǝram, ɓǝ̀ duk māmí. 4 Ibǝram kùtí atà Hajara, sǝ kum muna a bumi.

Lang Hajara sǝni muna kpana a bumi ka, tita būrǝce Sarayi mǝtala-ɓala male. 5 Sarayi pǝlǝa ne Ibǝram ama, &lt;&lt;A nda a yinǝ mǝnia yì ɓǝsǝkiban ǝn nggǝ kumi ka amuram. Ən twal muna-ɓala mem ǝn po wu pak-ɓwama nǝi, sǝ lang yi sǝni kumna muna a bumi ka, kǝ nyesǝcem-ɓà. Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo pak ɓashi a nre sǝm sǝnǝ we.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Ibǝram ne wi ama, &lt;&lt;Yì ka mǝguro mò na aɓata rǝcandǝa mò. Pang nǝi kǝla mǝnana a sǝni nda ɓoaro kutibanì ka.&gt;&gt; Pǝlǝa Sarayi kùtí a ɓìkî Hajara nǝ patanni, nda Hajara ɓangŋa o nying ɓala ka.

7 Mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo kum Hajara tù a ban ɓe mgbeɗe mùr aɓa pǝɗanban a njenza; mǝno ka nda mgbeɗe mùr mǝnana a gírí njargula ká a Shur ka. 8 Ne wi ama, &lt;&lt;Hajara, mǝguro mala Sarayi, a pur ake, sǝ a nǝ ká ake?&gt;&gt;

Eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda aban ɓangŋa mǝ nǝ upi ban Mǝtala-ɓala mem, Sarayi.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo banggi wi ama, &lt;&lt;Nyare aban mǝtala-ɓala mò, kya pa ɓamuro aɓata rǝcandǝa male.&gt;&gt; 10 Mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo lidǝmba nǝ cau ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ hatǝki amunio andǝ amǝ'keò, yàle làkkì malea ka kǝ ɓwa pà nǝ̀ gandǝ ɓallia ɗàng.&gt;&gt;

11 Mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo ne wi ɗǝm ama,

&lt;&lt;We ka a ndanǝ muna a bumo ado,

sǝ awu nǝ ɓǝl muna-ɓwabura.

Awu nǝ tsǝki wi lullǝ ama Ishmayel,*

acemǝnana Mǝtalabangŋo ongŋǝna ɓua andǝ pǝ́lǝ́kí nǝ ɓalǝu mô.

12 Yì ka nǝ̀ pa kǝla mǝdambǝriso bondo;

nǝ̀ do nǝ bumɓikea arǝ koya ɓwa,

sǝ koya ɓwa ka nǝ̀ do nǝ bumɓikea arǝì.

Nǝ̀ ɓìkìdo aban aɓǝla male kat.&gt;&gt;

13 Acemani ka Hajara pe Mǝtalabangŋo man bangcau nǝi ka lullǝu ama: El Roi; yì ka bang ama, &lt;&lt;Ən sǝna Ɓwa mǝnana sǝngiyiam ngga.&gt;&gt; 14 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à tunǝ tūli-mùr mǝno ka ama &lt;&lt;Biya-Lahai-Royi.†&gt;&gt; Tūli-mùrnî nakam yalung a nre Kadesh andǝ Bered.

15 Hajara yi ɓǝlì Ibǝram muna-ɓwabura, sǝ Ibǝram tsǝki muna lullǝu ama Ishmayel. 16 Ibǝram adyan ngga ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-tàrú bwamdǝ tongno-nong-mwashat [86] mana Hajara ɓǝlì wi Ishmayel ka.

17

Ɓakuli kùrcau nǝ Ibǝram andǝ amuni andǝ amǝkè

1 Lang Ibǝram bwalǝna apǝlǝa lumi-tongno-nong-ine bwamdǝ tongno-nong-ine (99) ka, Mǝtalabangŋo pusǝrǝi a baní sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli mana Karban Kat ne Gulo ka; kpata njar mem koya pwari, sǝ wu dukdo ɗwanyicau-arǝǔ. 2 Mǝ nǝ tsǝk kùrcau mem mǝnana a nrem sǝm nǝ we ka ɓǝ̀ yi lumsǝo, sǝ mǝ nǝ po amuna andǝ amǝkau à nǝ̀ làkkì pas.&gt;&gt;

3 Ibǝram kùndǝó nǝ ɓamǝsǝi a nzali. Pǝlǝa Ɓakuli ne wi ama, 4 &lt;&lt;Mǝnia ka nda kùrcau mem mana sǝm nǝ we ka: Awu nǝ duk tár akún pas. 5 À pà nǝ̀ tunǝo ɗǝm ama Ibǝram* ɗàng, lùllǝò adyan ngga nda Ibǝrayim,† acemǝnana ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nó a nda tár akún pas. 6 Mǝ nǝ tsǝo awu nǝ sa kǝ̀rkǝ́r. Amunio andǝ amǝ'keò nǝ̀ duk akún pas, amurǝma nǝ̀ pur a tàu mò. 7 Mǝ nǝ tsǝk mǝnia yì kùrcau ka nǝ̀ do bà a nre sǝm, sǝm nǝ we, andǝ amunio, andǝ amǝ'keò, andǝ amǝnana à kǝ yiu a nzǝmia ka. Mǝ nǝ duk Ɓakuli mò andǝ malea.‡ 8 Nzali Kan'ana mǝnana kat ado a ndakam kǝla bǝri ka, mǝ nǝ pò wi, wunǝ amunio atò, ace mǝnana ɓǝ̀ duk girkuma mala ɓala mò bà. Mǝ nǝ duk Ɓakuli malea.&gt;&gt;§

9 Ɓakuli pǝlǝa ne Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Mò ado ka, nda mǝnana ama wu kpata mǝnia yì kùrcau ka, we wunǝ amunio andǝ amǝ'keò, andǝ amǝnana à malaká ɓǝlia raka. 10 Mǝnia ka nda kùrcau mem sǝnǝ we andǝ amunio andǝ amǝ'keò, kùrcau mǝnana wun nǝ̀ kpate ka: Koya ɓwabura atà wun ngga à nǝ̀ kasǝî wi ɓate. 11 Nggú mǝnana a kun ɓatau wun ngga, à nǝ̀ kasǝì. Mǝnia ka nda nǝ̀ lǝmdǝ ama kùrcau nakam a nre sǝm, sǝnǝ awun ngga.&gt;&gt;* 12 Twal ado aban ká arǝ anza ma'wun mǝnana kat à nǝ̀ yiu ka, koya muna-ɓwabura mǝnana à ɓǝli sǝ bingŋǝna nongŋo tongno-nong-tàrú ka, dumǝna púp à nǝ̀ kasǝî wi ɓate. Mǝnia yì nzongcau ka pà ace amǝ'ɓala mò nǝmurǝia ɗàng, nda gbal ace amǝ'ɓala mala aguro mǝnana à ɓǝlia a ɓala mò, andǝ mala aguro mǝnana à kúria nǝ boalo a bù ɓwa kúnɗàngna mǝnana pà a tàu mò raka. 13 Koyan kat ateà ka dumǝna púp à nǝ̀ kasǝî wi ɓate, ko à ɓǝl ɓwe a ɓala mò ko à kúrí nǝ boalo. Kasǝ-ɓatau ka nǝ̀ do nda gìr'lǝmdǝa ngguont a nggūrǝ wun mala kùrcau mem nǝ wun, mǝnana málá male pà kàm raka. 14 Koya ɓwabura mǝnana à kasǝî wi ɓate ɗàng, sǝ ɓinǝ kasǝ ɓate ka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana mem ɗǝm ɗàng, acemǝnana, yì ka mgbinakiru arǝ kùrcau mem.

Ɓakuli ne Ibǝrayim ama Sarayi nǝ̀
ɓǝli wi muna-ɓwabura

15 Ɓakuli nyare ne Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Mala māmó Sarayi ka, à pà nǝ̀ nggǝ tunǝi ɗǝm ama Sarayi† ɗàng. Twal ado aban ká dǝmba ka lùllǝì nda Saratu.‡ 16 Mǝ nǝ tsǝki wi bu, sǝ mǝ nǝ pò muna-ɓwabura nǝ kǝ buì. Mǝ nǝ tsǝki wi bu, ace mǝnana ɓǝ̀ duk nggeau mala akún pas. Amurǝma pas à nǝ̀ pur nǝ baní.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Ibǝrayim kùndǝó nǝ ɓamǝsǝi a nzali; oalo sǝ ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ndanǝ apǝlǝa lumi-lum ngga nǝ̀ ɓǝl muna le? Sǝ nggearǝ Saratu ka, nǝ̀ ɓǝl muna le, yì mǝnana ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-ine ka?&gt;&gt;§ 18 Ibǝrayim ne Ɓakuli ama, &lt;&lt;Mǝnia yì tsǝkbu ɓǝ̀ do mala Ishmayel!&gt;&gt;

19 Pǝlǝa Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Awo, nggearǝ māmó Saratu nǝ̀ ɓǝ̀lô muna-ɓwabura, sǝ awu nǝ tsǝki wi lullǝu ama Ishaku.* Mǝ nǝ tamsǝkusǝ kùrcau mem sǝm nǝi, kùrcau mǝnana pà nǝ̀ mal raka, ace yì andǝ amuni andǝ amǝkè mana a nzǝmi ka. 20 Sǝ mala Ishmayel gbal ka, ǝn ongŋǝno. Ɓafo mǝ nǝ tsǝki wi bu; mǝ nǝ tsǝì nǝ̀ ɓǝla, nǝ̀ hatǝki kǝ̀rkǝ́r. Nǝ̀ duk tár amurǝma lum-nong-ɓari, sǝ mǝ nǝ tsǝì nǝ̀ do nǝ nzali mǝgule.† 21 Sǝama kùrcau mem ngga mǝ nǝ tamsǝkusǝi nǝ múr Ishaku, mǝnana Saratu nǝ̀ ɓǝ̀lô wi a kúnì ani a pǝlǝa mǝno kǝ yiu ka.&gt;&gt; 22 Lang Ɓakuli malna nacau nǝ Ibǝrayim ngga, o nying Ibǝrayim.

23 Akǝ mǝno yì pwari ka, Ibǝrayim twal muni Ishmayel andǝ koya ɓwabura andǝ muna-ɓwabura mǝnana à ɓǝli a ɓala male, andǝ mǝnana à kúrí nǝ boalo ka, sǝ kasǝî koyan ateà ka ɓate, kǝla mǝnana Ɓakuli banggi wi ɓǝ̀ pàk ka. 24 Ibǝrayim ngga ndanǝ pǝlǝa lumi-tongno-nong-ine bwamdǝ tongno-nong-ine (99) sǝ à kasǝî wi ɓate. 25 Ishmayel ka ndanǝ pǝlǝa lum-nong-tàrú sǝ Ibǝrayim kasǝî wi ɓate. 26 Ibǝrayim andǝ muni Ishmayel yia kǝm ngga à kasǝia wia ɓatea akǝ mǝno yì pwari mǝmwashati. 27 Aburana andǝ amuna-burana a ɓala mala Ibǝrayim kat, amǝnana à ɓǝlia a ɓala male andǝ amǝnana à kúria nǝ boalo a bù bǝri ka, yia kat à kasǝia wia ɓatea atà Ibǝrayim.

18

Ɓakuli pa cau mala pè Ibǝrayim andǝ Saratu muna-ɓwabura

1 Mǝtalabangŋo nyare pusǝrǝi aban Ibǝrayim a là-gumli male mana a ban anggun mǝgulke mala Mamǝre ka. Ɓè pwari, nǝ pwarizǝkya, Ibǝrayim na ban do a kún ndà-gumli male. 2 Loasǝ mǝsǝi ka sǝn aburana tàrú aban came tù a ban mǝno. Lang sǝnia ka, pǝlǝa loapi kún ndà-gumli male akaurǝa wari abania nǝ̀ gingsǝia. Kùndǝ nǝ ɓamǝsǝi a nzali makkia wia kún.

3 Bang cau nǝia ama, &lt;&lt;Wun aɓwana-mǝgule, ǝn nggǝ zǝmba wun, ɓǝ̀n kumǝna earmúrú a ban wun ngga, ida, wu kǝa kutiam wun nǝ̀ o sǝ wu kàr a ɓala mem, mim guro ma'wun ɗàng pé. 4 Ida, wu came mǝ yinǝa wun nǝ mùr wu lákkí akusǝ wun, sǝ wu usǝlǝo a tǝr nggun mǝnia ka. 5 Ɗǝm ngga mǝ nǝ yinǝa nǝ wun girlina bǝti ɓǝ̀ wu par ɓalǝ wun nǝi* sǝ wu lidǝmbǝa nǝ gya ma'wun. Wu earâm mǝ pakka wun anggo acemǝnana wu yina akani abanam ngga.&gt;&gt;

Pǝlǝa à nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Sǝm pakko yàwá; sǝm earna, pa kǝla mǝnana a bang ngga.&gt;&gt;

6 Ibǝrayim pǝlǝa ɓangŋa kúti aɓa ndà-gumli male sǝ banggi Saratu ama, &lt;&lt;Fà rǝo, ɗàrǝ́ muku mǝɓǝlke a muna-kwár tàrú, karkia wia nɗǝmo.&gt;&gt; 7 Anzǝm mǝnana nana anggo ka, pǝlǝa ɓangŋa wari a domwan kya bwal muna-ndá mǝ'nyane, mǝnana nyame nǝ̀ ɓǝlki amala shě ka, sǝ pè ɓè mǝtúró-ɓala male. Pǝlǝa mǝtúró-ɓala pwan-myali, sàngi nyami sǝ lambi akaurǝa. 8 Ibǝrayim pǝlǝa ɗàrǝ́ kiura mǝɓwal-ɓwali andǝ mǝbwale sǝ twal nyam muna-ndá mǝnana à lambi ka, yinǝia aban abǝri a tǝr nggun. Pea wia girline nǝ nggearǝì ɓǝà li, sǝ cam abania a tǝr nggun sǝ à kǝ lìli.

9 Pǝlǝa à ɗì Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Māmó Saratu ka nda ake?&gt;&gt;

Earia wia ama, &lt;&lt;Nda aɓa gumli.&gt;&gt;

10 Ɓwamǝgule malea bang cau ama, &lt;&lt;A bàkú mǝnia mala pǝlǝa mǝnana kǝ yiu ka, mǝ nǝ nyare mǝ yiu, sǝ māmó Saratu ka, nǝ̀ kum muna-ɓwabura.&gt;&gt;

Saratu ka nda a nzǝmi a kún gumli aban kwakikiri arǝ cau. 11 Ibǝrayim andǝ Saratu ka à ena kǝ̀rkǝ́r, sǝ yàle Saratu ka bumkwana kasǝni wi. 12 Nda Saratu oalo a ɓabumi kǝ ne ɓamurì ama, &lt;&lt;Mim mǝnana ǝn pǝlǝna ɓwagula ka, lang sǝ mǝ nǝ ok banɓoarna mala nongnǝban ɗǝm? Sǝ mǝno ka nda nǝmurǝì ɗàng, nggearǝ mǝtala-ɓala mem yì burém ngga ena gbal.&gt;&gt;†

13 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ɗì Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Palang sǝ Saratu oalo sǝ bang ama kǝ sǝni kǝla pà nǝ̀ gandǝ ɓǝl muna ado mǝnana ena ka ɗàng? 14 Kǝgir kàm kwan kǝ̀rkǝ́r mǝnana Mǝtalabangŋo pà nǝ̀ gandǝ pe raka le? Kǝla mǝnana ǝn na ka, a kàra mala pǝlǝa ka, mǝ nǝ nyare mǝ yiu, sǝ Saratu ka, nǝ̀ ɓǝl muna-ɓwabura.&gt;&gt;

15 Saratu ka ɓangciu pakki wi, nda na nyir bang ama, &lt;&lt;Ən oal ɗang.&gt;&gt;

Sǝ Mǝtalabangŋo na ama, &lt;&lt;E, a oalo.&gt;&gt;

Ibǝrayim zǝmba ace Sodom

16 Pǝlǝa aburana mǝno lo à nǝ̀ o. À tsǝk múrià aban ká a ban mǝnana à nǝ̀ gandǝ dili mǝsǝia kàm à nǝ̀ sǝn nggea-là Sodom ngga. Ibǝrayim wari andǝia nǝ̀ tsǝkteà a njargula. 17 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ sǝmbǝrǝì Ibǝrayim gìr mǝnana ǝn nggǝ ká pě ka le? 18 Aɓwapǝndǝa a tàu mala Ibǝrayim ngga mbak-kàngkàng à nǝ̀ làkkì kǝ̀rkǝ́r, à nǝ̀ nggá duk nzali mǝgule, sǝ acili anzali ɓanza kat ka à nǝ̀ kum tsǝkbu nǝ baní. 19 Ən tarni aɓalǝ aɓwana ace mǝnana ɓǝ̀ tsǝk amuni andǝ amǝkè kat a njar ɓǝà okam, ɓǝà kasǝ ɓashi a njari sǝ ɓǝà pè aɓa kpata mǝsǝcau. Anggo ka sǝ mǝ nǝ pakki Ibǝrayim agir mǝnana kat ǝn pacau acea ka.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ne Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Ən ongŋǝna ɓua mala aɓwana arǝ atúró ɓealɓikea mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala amǝ Sodom andǝ amǝ Gomora. Acauɓikea malea ɓikipa. 21 Mǝ nǝ nggá sǝni ko gìr mǝnana à pè ka ɓike male kārǝa arǝ ɓua mala aɓwana amúrià mǝnana yiu abanam ngga. Ɓǝ̀ pa anggo raka, mǝ nǝ sǝlǝa.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa ɓari atà aburana mǝnia bwal njar aban o nǝ njar ban Sodom, sǝ Ibǝrayim ngga ueo aban came a ɓadǝm Mǝtalabangŋo. 23 Ibǝrayim pǝlǝa sung tù a ban Mǝtalabangŋo sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Ɓafo awu nǝ dapi amǝ'ɓealɓoarna andǝ amǝ'ɓealɓikea a nǝ twaltea le? 24 Ɓǝ̀ amǝ'ɓealɓoarna nakam lumi-tongno aɓa nggea-lê ka, a nǝ kìɗikì le? A pà nǝ twalbanì atàcau mala amǝ'ɓealɓoarna mǝnia lumi-tongno aɓalǝi ka ɗàng? 25 Mǝno ka ɓǝ̀ sappi bano, we murǝmɓashi amur koyan kat a ɓanza, mǝnana ɓǝà bang ama awu nǝ wal-lú amǝ'ɓealɓoarna atà amǝ'ɓealɓikea, sǝ a nǝ pangnǝ amǝ'ɓealɓoarna a njar mǝmwashati kǝla mǝnana awu nǝ pangnǝ amǝ'ɓealɓikea ka. A pà wunǝ pè ɗàng acemǝnana we mana a nda murǝmɓashi amur koyan kat a ɓanza ka, a nǝ pàk gìr mǝnana nda a njarì ka.&gt;&gt;

26 Mǝtalabangŋo bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀n kum aɓwana amǝ'ɓealɓoarna lumi-tongno aɓa nggea-là Sodom ngga, pà mǝ nǝ kìɗikì ɗàng.&gt;&gt;

27 Pǝlǝa Ibǝrayim nacau ɗǝm ama, &lt;&lt;Ida twàlâm-ban mǝsǝcandǝa mem mala lidǝmba nǝ nacau nǝ we Mǝtalabangŋo, acemǝnana mǝ nda nzali andǝ tú. 28 Ɓǝà bang ama amǝ'ɓealɓoarna nakam lumi-ine bwamdǝ tongno aɓa nggea-là Sodom ngga, awu nǝ kìɗikì acemǝnana kǝ à ndo lumi-ine bwamdǝ tongno ka le?&gt;&gt;

Mǝtalabangŋo eari wi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ kìɗikì nggea-lê ɗàng ɓǝ̀n kum amǝ'ɓealɓoarna lumi-ine bwamdǝ tongno aɓalǝi ka.&gt;&gt;

29 Ibǝrayim nyare ne wi cau ɗǝm ama, &lt;&lt;Yakǝla à nǝ̀ kum amǝ'ɓealɓoarna lumi-ine aɓalǝi ka, awu nǝ kìɗikì le?&gt;&gt; Mǝtalabangŋo nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ kìɗikì ɗàng atàcau mala amǝ'ɓealɓoarna lumi-ine aɓalǝi.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa Ibǝrayim bang ama, &lt;&lt;Cè bum Mǝtalabangŋo lúllô arǝàm ɗàng, ida earâm mǝ nacau ɗǝm. Ɓǝ̀ amǝ'ɓealɓoarna nakam lumi-tàrú aɓa nggea-lê ka, awu nǝ nggaɗi bumo arǝ kiɗikè le?&gt;&gt;

Mǝtalabangŋo eare ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ kìɗikì ɗàng ɓǝ̀n kum amǝ'ɓealɓoarna kam lumi-tàrú ka.&gt;&gt;

31 Ibǝrayim bang ama, &lt;&lt;Ida, mǝno ado ǝn pángŋǝ̀nà nǝ mǝsǝkang-kangŋa mǝ nô cau ka, Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ ndo ama lumi-ɓari na nǝmurǝì à nǝ̀ kum kam ngga, mana a nǝ pa?&gt;&gt;

Mǝtalabangŋo na ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ kìɗikì ɗàng ɓǝ̀n kum lumi-ɓari ka.&gt;&gt;

32 Ibǝrayim bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ bum Mǝtalabangŋo ɓǝ̀ kǝa lúllô arǝàm ɗàng. Ida, earâm mǝ nacau ɗǝm kusǝ mwashat. Mana awu nǝ pa ɓǝà kum amǝ'ɓealɓoarna sǝ kǝ à ndo lum kam ngga?&gt;&gt;

Mǝtalabangŋo eari wi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ kìɗikì ɗàng atàcau mala aɓwana mǝno lum ngga.&gt;&gt;

33 Ibǝrayim nyare nacau ɗǝm ɗàng, sǝ lang Mǝtalabangŋo malna nacau nǝ Ibǝrayim ngga, pǝlǝa o, sǝ Ibǝrayim nyare a ɓala.

19

À kìɗìki Sodom andǝ Gomora

1 Amǝturonjar mǝno ɓari yiu a Sodom nǝ pwarikpǝra. À yi kum Lotu aban do a kún nggea-là. Lang sǝnia ka, lo akaurǝa wari abania, ɓunno a nzali makkia wia kún. 2 Banggia wia ama, &lt;&lt;Wun aɓwana-mǝgule, ida wu kàr a ɓala mem, wu lákkí akusǝ wun sǝ wu nongŋo. Ɓǝ̀ banfana ka, wun nǝ̀ gandǝ bwal njar nǝ dǝmbari ɗiɗyal wun nǝ̀ uki a o ma'wun.&gt;&gt;

À bang ama, &lt;&lt;Awo, sǝm ngga sǝm nǝ̀ nongŋo a ban-kpapí mala nggea-là a kún limo.&gt;&gt;

3 Sǝ Lotu ka pìtea, camarǝ ɓuaki arǝia ɓǝà yi nongŋo a ɓala male. Pǝlǝa à eare à wari atè a ɓala male. Kya tsǝk amǝ'túró-ɓala male à pakkia wia girlina mǝɓoarne sǝ à lurǝia wia bǝredi,* pǝlǝa à li.

4 Kaniama abǝri man nǝ̀ o a ndà ka, aburana purkio a koya bareban mala nggea-là Sodom, alo-ɓwa andǝ aɓwana-mǝgule kat, à yì kārì ɓala mala Lotu. 5 À tunǝ Lotu nǝ nza sǝ à ɗiban ama, &lt;&lt;Aburana mǝnana à yiu à yi sulǝo a ɓala mò nǝ pwarikpǝra man yalung ngga, à ndake? Pusǝa sǝmia ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm nongnǝia ka.&gt;&gt;

6 Lotu puro wari abania a nza pǝlǝa gìr kunkurǝm a nzǝmi 7 sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wun aɓiam, ǝn nggǝ zǝmba wun, wu kǝa pàk mǝnia yì túró mǝɓike ka ɗàng. 8 Wu sǝni, mǝ ndanǝ amunem amuna-mamǝna ɓari mǝnana à malaká súrǝ̀ ɓwabura raka. Ən nggǝ zǝmba wun, wu came mǝ nǝ yinǝà wun nǝia a nza, sǝ wun nǝ̀ gandǝ pangnǝia kǝla mǝnana wu earce ka. Sǝ mala aburana mǝnia ka, wu kǝa jea ɗàng, acemǝnana yia ka, abǝri na mǝnana à yiu abanam, sǝ à nda aɓata yálban mala ɓala mem ngga.&gt;&gt;

9 À sà'arǝì ama, &lt;&lt;Nyara sǝm anggo!&gt;&gt; Pǝlǝa à bang ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka yiu kǝla bǝri a nzali ma'sǝm, sǝ ado ka kǝ earce ama nǝ̀ duk ɓwamǝgule amur sǝm, nǝ̀ kania sǝm gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pàk ka! Nyingga sǝm njar, ɓǝ̀ ana raka sǝm nǝ̀ pakko gìr mǝnana nǝ̀ ɓike nǝ̀ kútì mǝnana sǝm nǝ̀ pangnǝia ka.&gt;&gt; Pǝlǝa à soa aban yiu arǝ Lotu, à yi nggiki ama à nǝ̀ ɓun kunkurǝm.

10 Sǝ amǝturonjar mǝno aɓalǝi ka, à mǝn kunkurǝm, à bwal Lotu à nunni, à nyesǝi aɓa ɓala sǝ à gìr kunkurǝm. 11 Pǝlǝa à soapi aɓwana mǝno ntedu, alo-ɓwa andǝ aɓwana-mǝgule kat, yia mǝno a kunkurǝm a nza nǝ ɓala ka. Mǝsǝia gandǝ sǝnban mǝnana à nǝ̀ súrǝ̀ ban mǝnana kunkurǝm nakam ngga ɗàng.

12 Amǝturonjar mǝno banggi Lotu ama, &lt;&lt;Ko a ndanǝ aɓea ɓǝla mò, ko amunio amuna-burana ko amuna-mamǝna, ko ankilo abura amunio, mǝnana à ndanǝ do a ban mǝnia ka? Yinǝia ɓǝà purî ɓá nggea-là mǝnia, 13 acemǝnana sǝm ndo sǝm nǝ̀ kìɗìki nggea-là mǝnia ka. Ɓua mala ɓwapǝndǝa aban Mǝtalabangŋo amur aɓwana mala nggea-là mǝnia ka gul kǝ̀rkǝ́r, nda tasǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm yi kiɗikì ka.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Lotu puro wari aban ankili, aburana mǝnana à pur'amur amuna-mamǝna male ka. Banggia wia ama, &lt;&lt;Wu fà rǝ wun wu purî ɓá nggea-là mǝnia ka, acemǝnana Mǝtalabangŋo no nǝ̀ kìɗíkì ka!&gt;&gt; Sǝ yia ankili ka, à twali ama ndoro na pàkkiyi ka.

15 Lang ban na rǝ ká kwáró ka, amǝturonjar pîtà Lotu nǝ cau ama, &lt;&lt;Fà rǝo! Twal māmó andǝ amunio ɓari amuna-mamǝna mǝnana à ndakani a bano ka. Wu puro adyan wu o, ɓǝ̀ ana raka wun nǝ̀ ɗwanyi yilǝmi wun ɓǝ̀ à nǝ̀ sulǝ ɓashi amur nggea-là ka!&gt;&gt;

16 Lotu dǝndi kǝ pǝlǝki rǝì, nda amǝturonjar kpa garabui, andǝ garabu māmí, andǝ agarabu amuni ɓari amuna-mamǝna sǝ à nunnia à pusǝia ɓǝà purî ɓá nggea-là jam. Amǝturonjar pak mǝno ka acemǝnana Mǝtalabangŋo sǝn mǝsǝswatǝr mala Lotu andǝ amǝɓala male. 17 Lang amǝturonjar pusǝnia à yina a nzǝm nggea-là ka, mwashat atà amǝturonjar banggia ama, &lt;&lt;Wu ɓangŋa ace amsǝ yilǝmi wun! Wu kǝa pǝlǝ mǝsǝ wun anzǝm wun, sǝ wu kǝa came àkǝ ban aɓa dulum ɗàng. Wu ɓang nǝ mire wu o amúr ankono, ɓǝ̀ ana raka wun nǝ̀ kìɗìkì!&gt;&gt;

18 Sǝ Lotu ka bang ama, &lt;&lt;Awo, ɓwamǝgule, ida kǝa tsǝk sǝm ɓǝ̀ sǝm pàk mǝno ka ɗàng. 19 Sǝni, mim guro mò ka, a lǝ́mdǝ́nàm earmúrú kǝ̀rkǝ́r sǝ a pàngŋǝ́nàm cauɓoarna mǝnana a amsǝ yilǝmem ngga. Sǝama pà mǝ nǝ gandǝ ɓangŋa aban ká a ban ankono ɗàng; kaniama mǝ nǝ bik ka, mǝnia yì gìr'mur'mwana ka nǝ̀ kumam a njar, sǝ mǝ nǝ wú. 20 Sǝni, ɓè là nya kani tù mǝnana ɓwa nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ ká kàm ngga. Ida, earâm ɓǝ̀n kyan nggam. Là mǝkyauwe na, sǝ a kàm ngga yilǝmem nǝ̀ kum àwá.&gt;&gt;

21 Mǝturonjar eari wi ama, &lt;&lt;Ən earǝ́nò, pàk gìr mǝnana a zǝm ngga. Pà mǝ nǝ kìɗiki mǝno yì là a bangce ka ɗàng. 22 Sǝama fà rǝo! Ɓangŋa! Pà mǝ nǝ pàk kǝgir ɗàng sheɓǝ̀ a bingŋǝna banì ka.&gt;&gt;

Acemani ka à tunǝ lullǝ lê ama Zowar.†

23 Lang pwari na rǝ eau ka sǝ Lotu andǝ amǝɓala male yi bik Zowar.

24 Kara Mǝtalabangŋo nya mǝsǝtali-earbǝsa andǝ bǝsa amur anggea-là Sodom andǝ Gomora. Yì mǝsǝtali-earbǝsa ka pùr nǝban Mǝtalabangŋo a kùli. 25 Anggo sǝ Mǝtalabangŋo kìɗìki anggea-là mǝno andǝ abân aɓa mǝno yì dulum ngga puppup, sǝ twalta aɓwapǝndǝa mǝnana kat aɓalǝ anggea-lê, andǝ koya girpwala mala nzali mǝno ka. 26 Sǝ mālá Lotu mǝnana nda a nzǝm burí ka, pǝlǝ mǝsǝì sǝnban a nzǝmi, kara nggun-rǝì pǝlǝ tali tuɓamur aban came.

27 Banfa nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka Ibǝrayim puro wari a ban mǝnana cam kàm a tadǝmbe a ɓadǝm Mǝtalabangŋo ka. 28 Dìlì mǝsǝì sǝnban nǝ njar Sodom andǝ Gomora andǝ nzali ɓá mǝno yì dulum ngga, sǝ sǝni ka, yele na aban lo amur nzali mǝno kat kǝla ɓá ndà-bǝsa.

29 Lang Ɓakuli kiɗiki anggea-là mala dulum mǝnana Lotu duk kam ngga, ɗenyinǝ zǝmba mala Ibǝrayim, pǝlǝa pusǝ Lotu ɓǝ̀ apî kìɗìkìban mǝnana yiu amur amǝno yì anggea-là ka.

Tǝrta amǝ'Mowap andǝ amǝ'Amon

30 Lotu ka ɓangciu pakki wi arǝ do a Zowar, pǝlǝa yì andǝ amuni ɓari amuna-mamǝna à tùro à kya do amur ankono, aɓa ɓè gumi-ɓa'tali. 31 Ɓè fara ka, muni mǝgule ne mǝkyauwe ama, &lt;&lt;Tár sǝm ngga ena, sǝ kǝ ɓwabura pa kàm kaní nǝ̀ kùtí aban sǝm, kǝla mǝnana aɓwana pàkkiyi a koya bân a ɓanza ka ɗàng. 32 Yiu ɓǝ̀ sǝm pè wi mùr-anap ɓǝ̀ nu ɓǝ̀ walì, sǝ sǝm nǝ̀ nongnǝi ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kum amuna, ɓǝ̀ tàu ma'sǝm nǝban tár sǝm ngga ɓǝ̀ kǝa kasǝ raka.&gt;&gt;

33 A dù mǝno ka à tsǝk tárrià nu mùr-anap kǝ̀rkǝ́r sǝ walì. Pǝlǝa muna mǝgule muna-ɓwama yiu yi nongnǝ tárrí. Sǝ yì tarrí ka súrǝ̀ bu-pwari mǝnana muni yi nongnǝi sǝ lo u ka ɗàng.

34 Banfa nǝ dǝmbari ka, muna-ɓwama mǝgule banggi mǝkyauwe ama, &lt;&lt;Aɓa dù mǝnia kútí ka, ǝn warina ǝn nongŋǝna nǝ tár sǝm. A dù man yalung ngga, ɓǝ̀ sǝm pè wi mùr-anap ɗǝm ɓǝ̀ nu ɓǝ̀ walì, sǝ wu kyane wu kya nongnǝi. Anggo ka sǝm nǝ̀ kum amuna, ace mǝnana ɓǝ̀ tàu ma'sǝm nǝban tár sǝm ngga ɓǝ̀ kǝa kasǝ raka.&gt;&gt; 35 Nda à tsǝk tárrià nu mùr-anap walì a dù mǝno gbal, sǝ muni muna-ɓwama mǝkyauwe wario kya nongnǝi. Yì ɗǝm ngga sǝlǝce yiu mǝnana muni yi nongnǝi sǝ lo u ka ɗàng.

36 Anggo sǝ amunà Lotu amuna-mamǝna yia kǝm à kum muna a bumia nǝban tárrià. 37 Muni muna-ɓwama mǝgule ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ tsǝki wi lullǝu ama Mowap; yì nda tár amǝ'Mowap ba yalung. 38 Muni muna-ɓwama mǝkyauwe gbal ka ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ tsǝki wi lullǝu ama Ben-Ami; yì nda tár amǝ'Amon ba yalung.

20

Ibǝrayim swarki Murǝm Abimale

1 Pǝlǝa Ibǝrayim tùro nying Mamǝre umnǝ Pǝɗanban Negev, sǝ kya do kǝla bǝri a ɓè ban à tunǝki ama Gera, a nre Kadesh andǝ Shur.* 2 Ibǝrayim ne aɓwana mala là mǝno ama māmí Saratu ka, mǝ'eambi na. Nda Abimale, murǝm Gera, túrban à kya yinǝì wì nǝ Saratu a baní a palta male.†

3 Sǝama nǝ dù ka, Ɓakuli yiu aban Abimale aɓa lòrǝo sǝ ne wi ama, &lt;&lt;A nda lú ɓwa, acemǝnana ɓwama mana a twali ka, mā-ala na.&gt;&gt; 4 Sǝ Abimale ka malaká sungŋo abani peatu ɗàng, nda bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli, awu nǝ twalta aɓwapǝndǝa mǝnana à pàk kǝ cauɓikea raka lè? 5 Ibǝrayim nǝ nggearǝì banggam ama Saratu ka mǝ'eambi na, sǝ yì Saratu gbal ka anggo sǝ banggam. Ən pak gìr mǝnana ǝn pak ka nǝ ɓabum mǝpwat-pwati andǝ kunpwasǝa.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Ɓakuli ne wi aɓa mǝno yì lòrǝo ka ama, &lt;&lt;E, ǝn sǝlǝna ama ɓabumo na pwat-pwat, nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn tamsǝo arǝ pakkam cauɓikea ka; ǝn ɗekio wu kúmsǝí ɗàng. 7 Ado ka, nyesǝ ɓwame kyane kya pê burí, acemǝnana yì burí ka mǝɓangnǝa na. Yì ka nǝ̀ pakko hiwi sǝ awu nǝ dum nǝyilǝmu. Sǝ ɓǝ̀a nyesǝi wi māmí raka, awu nǝ sǝlǝa ama ɓafo we wunǝ amǝ'ɓala mò puppup ka, wun nǝ̀ wǔ.&gt;&gt;

8 Abimale lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal, tunǝ amǝ'túró-ɓala male kat sǝ nea wia gìr mǝnana kat kumban ngga. Lang à ok cê ka, ɓangciu bwalia. 9 Pǝlǝa Abimale túrban à tunǝ Ibǝrayim ɓǝ̀ yiu a baní, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a pakka sǝm ani ka? Ya cauɓikea na ǝn pakko mǝnana nǝ̀ tsǝa sǝ a nǝ yinǝ ulang mǝnia yì gìr'mur'mwana amuram andǝ nzali-murǝm mem ngga? A pàngŋǝ́nàm gìr mǝnana ɓoaro ɓwa ɓǝ̀ pè raka.&gt;&gt;‡ 10 Osso Abimale ɗì Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Mana nda ɗenyicau mò sǝ a pak mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt;

11 Ibǝrayim eari wi ama, &lt;&lt;Ən pê anggo acemǝnana ɗenyicau mem ngga nda mana ama, kǝɓwa pà kàm a ban mǝnia mǝnana kǝ ɓanggi Ɓakuli ka ɗàng, sǝ à nǝ̀ wal-luem ace mǝnana à nǝ̀ ak māmám ngga. 12 Sǝ ɓafo ka, yì, yì Saratu ka mǝ'eambam na. Sǝm nda eambuta-tárrú sǝni, nggea sǝm na pà mwashat raka. Sǝ ǝn ali duk māmám. 13 Lang Ɓakuli tunǝam ɓǝ̀n nying ɓala mala tárrám sǝ mǝ nggǝ gya arǝ abân ngga,§ ǝn banggi wi nǝma, &lt;Mǝnia ka nda pěmǝɓoarne mǝnana awu nǝ lǝmdǝàm ngga: Ban mǝnana kat sǝm nǝ̀ ká kàm ngga, banggi aɓwana ama mǝ nda mǝ'eambo.&gt; &gt;&gt;*

14 Abimale pǝlǝa yinǝ anzur andǝ andá, andǝ aguro aburana andǝ amamǝna, pè Ibǝrayim. Sǝ nyesǝî Ibǝrayim māmí, Saratu. 15 Pǝlǝa Abimale ne Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Sǝni, nzali mem ngga, ndya a ɓadǝmbo ka. Ban mana kat wariò a mǝsǝo ka, duk kàm.&gt;&gt;

16 Ne Saratu ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ǝn nggǝ pè &lt;mǝ'eambo&gt; agbatali bolo azǝrfa á-mwashat (1,000) ka. Mǝnia ka mbweban na a bano ace ɓekǝ mǝɓane mǝnana yakǝla ǝn pangnò, sǝ ace lǝmdǝì aɓwana mana atò ka ama kǝ mǝɓane pà kàm a rǝò ɗàng.&gt;&gt;

17-18 Acemǝnana Murǝm Abimale twal Saratu, mālá Ibǝrayim ngga, Mǝtalabangŋo tamsǝ ɓǝlmuna mala koya ɓwama a palta mala Abimale. Nda Ibǝrayim pàk hiwi aban Ɓakuli ace Abimale, sǝ Ɓakuli sonzǝi. Ɗǝm ngga sonzǝ mālá Abimale andǝ amā-guro male sǝ à kum ɓǝlmuna.

21

Saratu ɓǝlî Ibǝrayim muna-ɓwabura

1 Mǝtalabangŋo ɓwamur Saratu kǝla mǝnana na ka, sǝ pàkkî Saratu kǝla mǝnana pàcau ka.* 2 Muna kpa a bum Saratu, ɓǝlî Ibǝrayim muna-ɓwabura aɓa ě male. Mǝnia ka yi lumsǝo a kǝ kúnì mǝnana Ɓakuli na ama à nǝ̀ ɓǝl munê ka.† 3 Ibǝrayim pǝlǝa tsǝki muna-ɓwabura mǝnana Saratu ɓǝli wi ka lullǝu ama Ishaku. 4 Anzǝm nongŋo tongno-nong-tàrú mala ɓǝl Ishaku ka, Ibǝrayim kasǝî wi ɓate kǝla mana Ɓakuli bang ngga. 5 Ibǝrayim ngga, ndanǝ apǝlǝa lumi-lum mǝnana à ɓǝl Ishaku ka.‡ 6 Saratu na ama, &lt;&lt;Ɓakuli yinǝnàm nǝ oalo. Ɓwa mǝnana kat okce ka nǝ̀ bwalàm oalo.&gt;&gt;§ 7 Nyare na ɗǝm ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ gandǝ ne Ibǝrayim ama Saratu nǝ̀ pe amuna kiura? Sǝ kat andǝa ě male ka, ǝn ɓǝli wi muna-ɓwabura!&gt;&gt;

À pǝ̀r Hajara andǝ muni Ishmayel

8 Muna, yì Ishaku ka, yi gulo, sǝ a pwari mǝnana à nǝ̀ būrǝi ka, Ibǝrayim tunǝ dapi ace ligirlina mǝgule. 9 Ɓè pwari ka Saratu sǝn Ishmayel, muna mǝnana Hajara, ɓwama Masar ɓǝlî Ibǝrayim ngga, aban pak ndoro nǝ Ishaku, muna-ɓwabura mala Saratu. 10 Nda Saratu ne Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Pǝ̀r mā-guro man andǝ muni ɓǝà o. Muna-ɓwabura mala ɓwama man pà nǝ̀ liɓala atà muna-ɓwabura mem Ishaku ɗàng.&gt;&gt;

11 Cau mǝnia ka zurǝi ɗenyicau mala Ibǝrayim kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana Ishmayel gbal ka muni na. 12 Sǝ Ɓakuli banggi Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Cè ɓabumo zurǝi amur cau mala muna, ko mala muna-ɓwama mǝtúró-ɓala mò ɗàng. Pàk gìr mǝnana kat Saratu kǝ banggo ka, acemǝnana nǝban Ishaku sǝ à nǝ̀ ɓal amǝ'keò. 13 Ɗǝm ngga mǝ nǝ tsǝk muna-ɓwabura mala mā-guro mò nǝ̀ duk kàka aɓwapǝndǝa mala nzali mǝgule, acemǝnana yì gbal ka munio na ka.&gt;&gt;

14 Banfa nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka, Ibǝrayim twal girlina andǝ mùr a dù sǝ pè Hajara. Tsǝki wi a múrí sǝ tasǝ takwari andǝ muna ɓǝà o. Hajara andǝ muna o à kǝ gāli a ɓabondo mala amǝ Biyasheba.

15 Lang à nùnà mùr mana a dù kat ka, Hajara nongsǝ muna a yilǝm mala ɓè karwan, 16 sǝ o kya duk zak kǝla sauwa mala ban mǝnana ɓǝà túr mundi ka nǝ̀ ká kàm ngga. Bang a ɗenyicau male ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ gandǝ do sǝ mǝ nggǝ sǝn munem nǝ̀ nggǝ wú ɗàng.&gt;&gt; Lang kya dumǝna zak ka, túrkuni a ɓua, mǝrǝm kǝ sukkio a mǝsǝi.

17 Ɓakuli ok gi muna aban ɓua. Mǝturonjar mala Ɓakuli tunǝ Hajara nǝ kuli sǝ ne wi cau ama, &lt;&lt;Man pùr arǝò le, Hajara? Cè ɓangciu pakko ɗàng; Ɓakuli ongŋǝna gì muna a ban mǝno nongŋo kǝ ɓua kàm ngga. 18 Lo kyane a baní, loasǝi sǝ wu bwali a buo wu girikì. Mǝ nǝ nggá tsǝk amǝkè à nǝ̀ pǝlǝ ɓwapǝndǝa mala nzali mǝgule.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa Ɓakuli mǝn mǝsǝi sǝn tūli-mùr nǝ mur aɓalǝi. Nda wario kya lùmsǝ dù nǝ mur sǝ pè muna nu.

20 Ɓakuli ka nda atà muna bà gulo male. Gulo aɓa pǝɗanban sǝ pǝlǝ nggea mǝ'sǝlǝ túr mundi. 21 Do a pǝɗanban mala nzali Paran. Nggè alì wi ɓwama nzali Masar.

Kùrcau a nre Ibǝrayim andǝ Abimale a Biyasheba

22 A bàkú mǝno ka murǝm Abimale andǝ Fiko, mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa male yiu aban Ibǝrayim, sǝ ne Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Ɓakuli na atò aɓa koman kat a pak ka. 23 Ado ka kánbàm gìr àkǝ̀ ban mǝnia ka, aɓa lullǝ Ɓakuli ama a pà nǝ swarkiam, ko amuna mem, ko amǝkèm ɗàng. Kǝla mǝnana ǝn do nǝ ɓabum-mwashat arǝò ka, dumnǝ ɓabum-mwashat arǝàm sǝ arǝ aɓwana mǝnana kat aɓa nzali mǝnia a dukiyi kam ado kǝla bǝri ka.&gt;&gt;

24 Ibǝrayim na ama, &lt;&lt;Ən nggǝ kánbò, mǝ nǝ pàk anggo.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Ibǝrayim nggwani aban Abimale amur cau mala tūli-mùr mǝnana amǝtúró mala Abimale e nǝ rǝcandǝa a bu amǝtúró male ka. 26 Sǝ Abimale bang ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ yana ɓwe na pàk mǝno yi gìr ka ɗàng. A banggàm ɗàng, sǝ ǝn ok kǝ cau amurí ɗàng she yalung.&gt;&gt;

27 Pǝlǝa Ibǝrayim yinǝ aɓea anzur andǝ andá male yi pe Abimale, sǝ yia kǝm à kùrkûn arǝarǝia mala dotarǝu aɓa rǝpwala. 28 Ibǝrayim ɗǝm ngga tàrki amuna-nzur tongno-nong-ɓari a domwan male, sǝ tsǝia tàràng. 29 Abimale ɗì Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Amuna-nzur mǝnia tongno-nong-ɓari a pusǝia aɓa domwan sǝ a tsǝia tàràng ngga, mana nda tǝ́rí?&gt;&gt;

30 Ibǝrayim eari wi ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce nǝma wu ak amuna-nzur mǝnia tongno-nong-ɓari ka a buam, ace lǝmdǝa a ɓaɓwa ama a earna tūli-mùr mǝnia ka mema acemǝnana mǝ nda ǝn tǝmi ka.&gt;&gt;

31 Acemani ka à tunǝ banì ama Biyasheba,* acemǝnana aburana mǝnia ɓari ka, à pacau arǝarǝia nǝ kángìr a banì.

32 Lang à malna pacau arǝarǝia nǝ kángìr a Biyasheba ka, Abimale andǝ Fiko, mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa male ka, à nyare à o a nzali malea, nzali mala amǝ Filisti. 33 Ibǝrayim yi pandǝ nggun zāmbo a Biyasheba. A banì ka pàk hiwi aban Mǝtalabangŋo, yì Ɓakuli mǝnana nda tàtǝ́k ka. 34 Anggo sǝ Ibǝrayim do kǝla bǝri a nzali mala amǝ Filisti banì sauwa.

22

Ɓakuli karǝ́ki Ibǝrayim

1 Nǝnzǝ́mò ka, Ɓakuli kárǝ́ki Ibǝrayim. Ne wi ama, &lt;&lt;Ibǝrayim!&gt;&gt; Sǝ Ibǝrayim eare ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

2 Pǝlǝa Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Kyane twal muna-ɓwabura mô, kǝ muna mô mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, Ishaku, mǝnana a earkiyi ace raka, sǝ wu kyan nǝi a nzali Moriya. Kyane pana ɓoro nǝi kǝla gir'nkila mala pisǝe kǝring, akanó amúr ɓè mǝ'nkono mǝnana mǝ nǝ kanio rǝì ka.&gt;&gt;

3 Nǝ bu-dǝmbari ɗiɗyal, Ibǝrayim lo arki nggun-bǝsa mana nǝ̀ karǝ pisǝ mǝno yì pàgir mala pisǝe kǝring ngga, pǝlǝa tsǝki mǝdambǝriso male twalo a nzǝmi. Loasǝ aɓea amǝ'túró-ɓala male ɓari atè, sǝ muni Ishaku. Pǝlǝa à bwal njar aban ká a ban mǝnana Ɓakuli ne wi cè ka.

4 A tàruià nongŋo ka Ibǝrayim loasǝ mǝsǝì sǝn banì kuko. 5 Pǝlǝa ne amǝ'túró-ɓala male ama, &lt;&lt;Wu cam kani, wun andǝ mǝdambǝriso, wu kundǝ sǝm. Mim sǝnǝ muna ka, sǝm nǝ̀ ká kano a dǝmba. Sǝm nǝ̀ nggá peri sǝ sǝm nǝ̀ nyare aban wun.&gt;&gt;

6 Ibǝrayim twal nggun-bǝsa mala pisǝ gir'nkila kǝring, parì muni Ishaku amurí. Sǝ yì ka twal bǝsa andǝ munabyau a bui. Yia ɓari à bwalna njargula aban o ka, 7 Ishaku tunǝ tárrí ama, &lt;&lt;Dàdá?&gt;&gt;

Ibǝrayim eari wi ama, &lt;&lt;Mana girnì na, munem?&gt;&gt;

Ishaku lidǝmba ama, &lt;&lt;Bǝsa andǝ gimsa ka à ndya ka, sǝ nggearǝ mǝgam mala pagìr mala pisǝe kǝring ngga, nda male kǝshe?&gt;&gt;

8 Ibǝrayim eari wi ama, &lt;&lt;Ɓakuli nǝ nggeari ka nǝ̀ yinǝ mǝgam mala pa gir'nkila ace pisǝì kǝring, munem.&gt;&gt; Yia kǝm ngga pǝlǝa à lidǝmbǝa aban o atārǝia.

9 Lang à kya bwalna banì mǝnana Ɓakuli kani wi ka, Ibǝrayim ɓak gyangŋan, sǝ gilǝki nggun-bǝsa amurí. Pǝlǝa bwal muni Ishaku tà ka abui andǝ akusǝi sǝ nongsǝi amur nggun-bǝsa mǝnana amur gyangŋan ngga. 10 Sǝ Ibǝrayim lǝmdǝ bui twal byau nǝ̀ wal muni. 11 Sǝama mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo tunǝi nǝ kuli ama, &lt;&lt;Ibǝrayim! Ibǝrayim!&gt;&gt;

Yi ka pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

12 Mǝturonjar ne wi ama, &lt;&lt;Kǝa tsǝk buo arǝ mǝnia yì muna ka ɗàng. Kǝa pakki wi kǝgìr ɗàng. Ən sǝlǝna adyan ama a kǝ ɓanggi Ɓakuli, acemǝnana kǝ munio mǝnia mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ka, cè kwánǒ arǝàm ɗang.&gt;&gt;

13 Ibǝrayim loasǝ mǝsǝì nǝ̀ sǝnban ngga, kara sǝn mǝgam nǝ anjawe sorǝkina aɓa karwan. Pǝlǝa wario kya pusǝ mǝgam mǝno, sǝ yi pwanmyali, pana gir'nkila mala pisǝe kǝring nǝi a kúnì muni Ishaku. 14 Ibǝrayim pǝlǝa tunǝ banì ama, &lt;&lt;Yahweh Yireh.&gt;&gt; Ɓalǝi ama, &lt;&lt;Yahweh nǝ̀ pa.&gt;&gt; Adyan ngga aɓwana kǝ paktúró nǝi aɓa cau pasǝlǝe ama, &lt;&lt;Amur nkono mala Yahweh ka, à nǝ̀ pà gìr kàm.&gt;&gt;

15 Mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo tunǝ Ibǝrayim nǝ kuli ɓaria tunǝban, 16 sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Mǝtalabangŋo na ka: Acemǝnana a okam, sǝ a giram nǝ kǝ muna-ɓwabura mò mǝnia mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r raka, ǝn kánǝna nǝ ɓamúràm ama, 17 mǝsǝcau ka, mǝ nǝ tsǝko bù. Mǝ nǝ tsǝk amunio andǝ amǝ'keò à nǝ̀ làkkì pas mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ ɓallia raka. À nǝ̀ làkkì kǝla anlero a bumkuli andǝ làkkì mala mǝsǝsala a kun nggeamùr. Amunio andǝ amǝ'keò ka, à nǝ̀ limurǝm amur aɓia-mǝbura, sǝ à nǝ̀ ak anggea-là malea nǝ rǝcandǝa ɓǝà duk malea.* 18 Nǝban amunio andǝ amǝ'keò sǝ akún mǝnana a ɓanza kat ka, à nǝ̀ kum tsǝkbu, yia kat, acemǝnana a okam ngga.&gt;&gt;†

19 Pǝlǝa Ibǝrayim nyare aban amǝ'túró-ɓala male sǝ à bwal njar atārǝia aban nyare a Biyasheba. Ibǝrayim lidǝmba nǝ do a Biyasheba.

Nggurkwar mala Naho

20 Anzǝm agir mǝnia ka, à banggi Ibǝrayim ama Milka, mālá mǝ'eambi Naho ɓǝlǝ́ni wi amuna-burana. 21 Ɓwa mǝdǝmbe malea ka à tunǝi ama Uz, ɓwa mǝnana kpá'nzǝm mǝdǝmba ka nda Buz, sǝ amana à kpá'nzǝmia ka à nda ka Kemuyel, yì tár Aram, kàka amǝ'Aramiya, 22 sǝ Kesed, andǝ Hazo, andǝ Pildash, andǝ Jilap andǝ Betuwel. 23 Betuwel nda tár Rabeka. Milka ɓǝlî Naho, mǝ'eam Ibǝrayim amǝnia yì amuna-burana tongno-nong-tàrú ka. Amúr amǝnia yì amuna-burana tongno-nong-tàrú nǝ bu Milka ka, 24 Naho nyare kum aɓea amuna nǝ bu mā-twala male mana à tunǝi ama Ruma ka. Alullǝ amuna mala Ruma nda ka: Teba, andǝ Gaham, andǝ Tahash, sǝ Ma'aka.

23

Lú andǝ tsǝkban mala Saratu

1 Saratu pàk apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-ɓari bwamdǝ tongno-nong-ɓari (127) a ɓanza, 2 sǝ yi wú a Kiriyat Arba (là mǝnana à tunǝki ama Hebǝron ngga) a nzali Kan'ana; sǝ Ibǝrayim kùtí a ɓala kya ɓua lú male nǝ sukki mǝrǝm.

3 Ibǝrayim pǝlǝa loapi ban ɓua lú māmí sǝ bangcau nǝ amǝ'Hitti ama, 4 &lt;&lt;Mǝ nda ɓwa kúnɗàngna, sǝ ǝn do aɓalǝ wun kǝla bǝri. Ida, wu pam nzali kani aɓalǝ wun ace mǝnana ɓǝ̀n tsǝk lú mem kàm ɓǝ̀ gǝshì ɓamǝsǝam ngga.&gt;&gt;

5 Amǝ'Hitti eari wi ama, 6 &lt;&lt;Ɓwamǝgule, kwakikiro arǝ sǝm, sǝm nggǝ sǝno nǝ gulo mala muna murǝm Ɓakuli aɓalǝ sǝm. Tsǝk lú mò a koya ɓembe-ɓa-tali mǝnana a sǝni nda ɓoaro ka. Kǝɓwa pà kàm atà sǝm nǝ̀ gironǝ ɓembe-ɓa-tali male ama nǝ̀ tamsǝo arǝ tsǝk lú mò ɗàng.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Ibǝrayim lo sǝ ɓunbî aɓwana mala là mǝno, yì amǝ'Hitti. 8 Sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu earǝ́nàm mǝ tsǝk lú mem, ɓǝ̀ gǝshì ɓamǝsǝam ngga, wu kwakikir wun arǝàm: wu zǝmbâm Efǝron muna-ɓwabura mala Zohar, 9 ace mǝnana ɓǝ̀ pam gumi-ɓa'tali mǝnana nda a ɓaban male a ban mǝnana à tunǝi ama Makpela ka; nda kano a masǝlǝata kún ɓaban male. Wu zǝmbamì ɓǝ̀ makkamì. Mǝ nǝ mbwe boale kat a mǝsǝ amǝ'nakún, ace mǝnana ɓǝ̀ duk girkuma mem, kǝla ban ace tsǝk lú.&gt;&gt;

10 Efǝron ɓwa Hitti nǝ nggeari ka ndakam aban do aɓalǝ acili amǝ'Hitti. Pǝlǝa Efǝron ɓwa Hitti earî Ibǝrayim cau sǝ koyan atà aɓwana-mǝgule mala là ka, à nda kǝ kwakikiria ka. 11 Bang ama, &lt;&lt;Awo, ɓwamǝgule, kwakikiro oěm, ɓaban ngga ǝn pano wi kat, sǝ ǝn pano gumi-ɓa'tali mǝnana aɓalǝi ka. Akani a ɓadǝm aɓwana mem, ǝn pano wi. Tsǝk lú mò.&gt;&gt;

12 Ibǝrayim nyare ɓunno a ɓadǝm aɓwana mala là mǝno 13 sǝ bangcau nǝ Efǝron, a kir aɓwana mala là mǝno ka ama, &lt;&lt;Kwakikiro arǝàm, ɓǝ̀ awu nǝ ear ka. Mǝ nǝ mbweo boalo ɓabanì. Banggam shen nda boale, sǝ mim ngga mǝ nǝ po wi. Ak boale a buam acemǝnana mǝ tsǝk lú mem kàm ngga.&gt;&gt;

14 Efǝron earî Ibǝrayim ama, 15 &lt;&lt;Ɓwamǝgule, kwakikiro arǝàm. Ɓaban mǝnana boale ka gbatali bolo azǝrfa gbǝman-ine na ka, ɓè kǝgìr mǝgule na a nrem sǝnǝ we le? Tsǝk lú mò.&gt;&gt;

16 Ibǝrayim eare nǝ̀ pà boalo mǝno Efǝron kasǝa sǝ amǝ'Hitti oè ka. Pǝlǝa Ibǝrayim kárǝì Efǝron dǝmbǝrya mala mǝsǝbolo azǝrfa gbǝman-ine, mǝnana kasǝa sǝ amǝ'Hitti oè ka; pàktúró nǝ sǝkel mala azǝrfa mǝnana amǝ'kúrkúró nǝ agir a nza mǝno kǝ pàktúró nǝi ka.

17 Anggo sǝ ɓaban mǝnana ɗiɗyal mala Efǝron na a Makpela, nǝ bu takuli mala Mamǝre, andǝ gumi-ɓa'tali mǝnana aɓalǝi, andǝ anggun mǝnana kat aɓalǝi aban ká nzong kún ɓabanì, andǝ abân mǝnana à kàrì ka, à pǝlǝ girkuma mala Ibǝrayim. * 18 Amǝ'Hitti mǝnana kat à wari kano a ban kpapi mala là a kún nggea-là ka, à eare ama ɓaban andǝ koman kat aɓalǝi ka, pǝlǝna girkuma mala Ibǝrayim.

19 Anzǝm mǝno ka, Ibǝrayim tsǝk lú māmí Saratu a gumi-ɓa'tali mǝnana a ɓaban a Makpela tù nǝ nggea-là Mamǝre, mǝnana ba yalung à tunǝi ama Hebǝron, a nzali Kan'ana ka. 20 Anggo sǝ ɓaban mǝno mǝnana ɗiɗyal mala amǝ'Hitti na, andǝ gumi-ɓa'tali mǝnana aɓalǝi ka, pǝlǝ girkuma mala Ibǝrayim ɓǝ̀ duk nzali ɓembe.

24

Ibǝrayim túr mǝtúró-ɓala male
ɓǝ̀ kya kumbì Ishaku ɓwama

1 Ibǝrayim adyan ngga enà pǝlǝna jamgula, sǝ Mǝtalabangŋo ka tsǝngŋǝ́nì bù aɓa koman kat. 2 Pwari mwashat Ibǝrayim bangcau nǝ ɓwamǝgule amur acili amǝ'túró-ɓala male, mǝnana koman kat mala Ibǝrayim ngga nda a buì ka, ama, &lt;&lt;Ida, tsǝk buo aɓa byalam sǝ wu kánbam gìr. 3 Kán nǝ Mǝtalabangŋo Ɓakuli, mǝtala kùli andǝ nzali ama, a pà nǝ earî munem ɓǝ̀ al ɓwama atà amuna-mamǝna mala amǝ'Kan'ana, mǝnana mǝ ndanǝ do aɓalǝia ka ɗàng. 4 Kǝpǝna awu nǝ o a nzali mem, aban aɓǝla mem, wu kya kumbì munem Ishaku ɓwama kàm.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa yì mǝtúró-ɓala ka ɗì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀n wario sǝ ǝn kum ɓwama atà aɓǝla mò, sǝ yakǝla pà nǝ̀ eare nǝ̀ nying là male nǝ̀ twal gya mǝsauwe nǝ̀ yiu atàm a nzali man raka; ɓǝ̀n twal Ishaku mǝ nyesǝi kano ɓǝ̀ kya do aɓalǝ aɓwana mò a là mǝnana a pur kàm ngga le?&gt;&gt;

6 Ibǝrayim eari wi ama, &lt;&lt;Awo, tsǝkiro, cala a twal munem a kyan nǝi akano ɗàng! 7 Mǝtalabangŋo Ɓakuli, mǝtala kùli pùsǝám ɓǝ̀n purì ɓala mala tárrám andǝ nzali mana à ɓǝ̀lám kam ngga. Yinǝam kani sǝ banggam cau nǝ kángìr ama, nǝ̀ pè amunem andǝ amǝ'kèm nzali mǝnia ka. Yì ka nǝ̀ tasǝ mǝturonjar male ɓǝ̀ ako dǝmba ace mǝnana wu kumbì munem ɓwama kanó. 8 Sǝ ɓǝ̀ ɓwame ɓinǝe ama pà nǝ̀ yiu atò raka, a purni ɓata kána mem mǝnia ka. Sǝ cè kǝgìr tsǝo a twal munem a umnǝi kano ɗàng!&gt;&gt;

9 Nda mǝtúró-ɓala man tsǝk buì aɓa byal Ibǝrayim mǝtala-ɓala male, sǝ kángìr ama nǝ̀ kpata cau mǝnana Ibǝrayim banggi wi ka.

10 Pǝlǝa mǝtúró-ɓala man twal lum aɓalǝ akalakadambi mala mǝtala-ɓala male, sǝ gilǝ twalo a nzǝmia mala agir mǝɓoarne ɗàng-ɗáng mǝnana mǝtala-ɓala male pè wi ɓǝ̀ umnǝia a buì ace paɓoro ka. Twal gya aban o a bu-nzali *Aram-Naharayim.† Kutio wari a nggea-là mala a Naho, mǝ'eam Ibǝrayim. 11 Lang bingŋǝ́nà ka, tsǝk akalakadambi à ɓunno amur ankūnǝia a ban ɓe mgbeɗe mùr a nzǝm la. Ndanǝ pwarikpǝra nǝ bu-pwari mana amamǝna kǝ puro ace to mùr ka. 12 Pàk hiwi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Ɓakuli mala mǝtala-ɓala mem Ibǝrayim, ǝn nggǝ zǝmbo, tsǝa ɓǝ̀ gya mem kum lùmsǝo yalung. Lǝmdǝna domǝsǝcau mò aban mǝtala-ɓala mem Ibǝrayim. 13 Sǝni, mǝ ndya ǝn came a kún mgbeɗe mùr mǝnia ka, sǝ amamǝna mala aɓwana mǝnana à nda a là mǝnia ka, à ndya à kǝ yiua to mùr ka. 14 Zǝmba mem ngga ndya ani ka: Ɓǝ̀n ne ɓeɓwa atà amuna-mamǝna ama, &lt;Ida, pàm mùr mana aɓa bàng mò ka ɓǝ̀n nu,&gt; sǝ nǝ̀ bang ama, &lt;Ang nu, sǝ mǝ nǝ pè akalakadambi mô mùr ɓǝà nu gbal&gt; ka, ɓǝ̀ do nda muna-ɓwama mǝnana a tarrì ace guro mò Ishaku, ɓǝ̀ duk māmí ka. Anggo ka sǝ mǝ nǝ sǝlǝa ama a lǝmdǝna domǝsǝcau aban mǝtala-ɓala mem.&gt;&gt;

15 Malaká mal pàk hiwi ɗàng, Rabeka yi tusǝo nǝ bàng amurí. Yì Rabeka ka muna Betuwel muna-ɓwabura mala Milka, mālá Naho mǝ'eam Ibǝrayim na. 16 Rabeka ka, ɓanggî ɓoarnsari male, sǝ gulna kārǝ́na doɓala, sǝ malaká je andǝ kǝ ɓwabura ɗang. Yi sulǝo a kún mgbeɗe mùr, lùmsǝ bàng male nǝ mùr, pǝlǝa eauwe. 17 Mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim tù nǝ mire atè, ne wi ama, &lt;&lt;Ida, pàm mùr a bàng mò ɓǝ̀n nu.&gt;&gt; 18 Ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, mùr nia ka nu.&gt;&gt; Pǝlǝa sulǝ bàng akaurǝa a myal-bui, sǝ danggǝri kún bàng pè wi mùr nu. 19 Anzǝm mana pàni wi mùr nùnà ka, bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ɗarǝî akalakadambi mò mùr gbal ɓǝà nu sheɓǝ̀ kārǝ́nia ka.&gt;&gt; 20 Pǝlǝa nyesǝ cili mùr mǝno a bàng ngga solǝi akaurǝa aɓa nkenye-mùr mala agirkusǝu, sǝ nyar nǝ mire a kún tūli-mùr, sǝ camarǝ dàrǝ́kì akalakadambi male mùr mana kárǝìa kat ka.

21 Ɓwabura man came kǝ sǝni kúni ɗǝong, kǝ ndali ko Mǝtalabangŋo tsǝngŋǝ̀nà gya male kumǝna lùmsǝo. 22 Anzǝm mana akalakadambi malna nù mùr ka, ɓwabura man pusǝ nyanye‡ andǝ agirgarabu ɓari amǝɓoarne kǝ̀rkǝ́r, mǝnana à pea nǝ bolo-njengǝlan ngga. Oasǝi wi nyanye a lùllǝì, sǝ oasǝi wi agirgarabu arǝ abui. 23 Pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;Ən zǝmbo, banggam yana nda tárró? Ɗǝm ngga banggam, ban nakam a ɓala mala tárró mǝnana mim sǝnǝ aburana mǝnia atàm ngga sǝm nǝ̀ gandǝ nong kàm yalung ngga le?&gt;&gt;

24 Rabeka eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda muna mala Betuwel. Kâ mǝɓwabure nda Naho, sǝ kâ mǝɓwame nda Milka. 25 E, sǝm ndanǝ ban mǝnana wun kat wun nǝ̀ gandǝ nong kam yalung a ɓala ma'sǝm, sǝ ɗǝm ngga sǝm ndanǝ mǝsǝkuri andǝ dǝmo kpǝm ace akalakadambi ma'wun.&gt;&gt;

26 Ɓwabura man ti múrí sǝ peri aban Mǝtalabangŋo, 27 bang ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝban ɓǝ̀ pà aban Mǝtalabangŋo, yì Ɓakuli mala mǝtala-ɓala mem Ibǝrayim. Yì ka nying buì arǝ lǝmdǝ pěmǝɓoarne andǝ kpata pacau male aban mǝtala-ɓala mem ɗàng. Mǝtalabangŋo gingŋǝ́nànǝ mim kporong aban aɓǝla mala mǝtala-ɓala mem.&gt;&gt;

28 Nsari man twal mire o aban amǝɓala mala nggè, sǝ kya bang cau mala agir mǝnia kat. 29 Nsari yì Rabeka ka, ndanǝ mǝgula muna-ɓwabura, lùllǝì ama Laban. Laban puro akaurǝa aban ká aban mgbeɗe mùr nǝ̀ nggá kum mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim. 30 Lang sǝn agirgarabu arǝ abu mǝ'eambi Rabeka andǝ nyanye-lullǝu, sǝ ok cau mǝnana mǝ'eambi yi na, mǝnana ɓwabure banggi wi ka, puro wario sǝ yi sǝn ɓwabure aban came a ban akalakadambi a kún mgbeɗe mùr. 31 Pǝlǝa gingsǝ ɓwabure sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Yiu atàm a ɓala. A nda ɓwa mǝnana Mǝtalabangŋo tsǝngŋǝ́nì bù ka. Ɓoaro wu cam kani a nza ɗàng. Mǝ ndanǝ ban aceo a ɓala mem, sǝ ban nakam ace akalakadambi mô.&gt;&gt;

32 Nda ɓwabure, yì mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim o a ɓala, sǝ kya sulǝ atwalo mǝnana a nzǝm akalakadambi ka. À yinǝ mǝsǝkuri andǝ dǝmo à pè akalakadambi, sǝ à ɗàrǝ́ mùr à pè mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim andǝ aburana mana atè ka ɓǝà lakki akusǝia. 33 Lang à yinǝia wia girlina ɓǝà lì ka, mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim bang ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ lìli ɗang she ɓǝ̀n bangŋǝ́nà wun gìr mǝnana yinǝ mim ngga.&gt;&gt;

Laban bang ama, &lt;&lt;Lidǝmba bangga sǝm.&gt;&gt;

34 Pǝlǝa ɓwabure tite ama, &lt;&lt;Mǝ nda mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim. 35 Mǝtala-ɓala mem ngga Mǝtalabangŋo tsǝki wi bu kǝ̀rkǝ́r, sǝ tsǝì duk mǝgǝna. Ɓakuli pe wi adomwan mala andá, andǝ ambulpǝndǝa, andǝ anzur; sǝ pè wi azǝrfa, andǝ bolo-njengǝlan, andǝ aguro aburana andǝ amamǝna, andǝ akalakadambi, andǝ amǝdambǝriso. 36 Saratu, mālá mǝtala-ɓala mem ngga ɓǝli wi muna-ɓwabura a ě male, sǝ mǝtala-ɓala mem pàni wi a buì koman mǝnana kat male na ka. 37 Mǝtala-ɓala mem tsǝem ǝn kánbì wi gìr ama mǝ nǝ kpata cau male. Bang ama, &lt;Cè a alì munem ɓwama atà ansarina mala amǝ'Kan'ana mǝnana mǝ ndanǝ do a nzali malea ka ɗàng. 38 A kún mani ka, o aban aɓwana mala tárrám, aban aɓǝla mem, sǝ wu kya alì ɓwama kàm.&gt; 39 Sǝ ǝn ɗî mǝtala-ɓala mem nǝma, &lt;Mana mǝ nǝ pa, ɓǝ̀n kum ɓwama mǝnana nǝ̀ eare nǝ̀ yiu atàm raka?&gt; 40 Nyesǝâm cau ama, &lt;Mǝtalabangŋo mǝnana ǝn kpakiyi atà njar male koya pwari ka, nǝ̀ tasǝ mǝturonjar male atò, nǝ̀ tsǝk gya mô ɓǝ̀ kum lùmsǝo. Awu nǝ kumbì munem ɓwama atà aɓwana mem, a ɓala mala tárrám. 41 Sǝama ɓǝ̀a wari aban aɓǝla mem, sǝ à ɓinǝe ama à pà nǝ̀ earî ɓwame ɓǝ̀ yiu atò raka, a purni ɓata kána mò mǝnia ka.&gt;

42 &lt;&lt;Lang ǝn yiu yalung a kún mgbeɗe mùr ka, ǝn pak hiwi ama, &lt;Mǝtalabangŋo, Ɓakuli mala mǝtala-ɓala mem Ibǝrayim, ǝn zǝmbo, ɗeki gya mǝnia ǝn twalo sǝ ǝn yiu kani ka ɓǝ̀ kum lùmsǝo. 43 Mǝ ndya ǝn came a kún mgbeɗe mùr ka. Ɓǝ̀ kǝ muna-ɓwama§ puro yiua to mùr ka, mǝ nǝ zǝmbi wi ɓǝ̀ pàm mùr a bàng male ɓǝ̀n nu. 44 Ɓǝ̀ eare pàm mùr sǝ bang gbal ama nǝ̀ ɗarǝî akalakadambi mem mùr ka, ɓǝ̀ do ama yì nda ɓwama mǝnana a tarni ɓǝ̀ duk mālá muna mala mǝtala-ɓala mem ngga.&gt;

45 &lt;&lt;Kaniama mǝ nǝ mal pàk hiwi mem ngga, Rabeka yi tusǝo nǝ bàng a múrí sǝ kutio sulǝo a tūli mgbeɗe mùr, ɗàrǝ́ mur. Ən banggi wi nǝma, &lt;Ida, pàm mùr mǝ nu.&gt; 46 Kara sulǝ bàng male a myal bui sǝ na ama, &lt;Nu, sǝ mǝ nǝ ɗarǝî akalakadambi mô gbal ɓǝà nu.&gt; Nda ǝn nu, sǝ kutio kya ɗarǝî akalakadambi mem mùr à nu. 47 Osso ǝn ɗî nǝma, &lt;Yana nda tárró?&gt; Pǝlǝa earâm ama, &lt;Tárrám nda Betuwel, muna mala Naho mǝnana à ɓǝl andǝ Milka ka.&gt; Pǝlǝa ǝn twal nyanye-lullǝu ǝn oasǝi wi, sǝ ǝn oasǝi wi agirgarabu arǝ amyal-bui. 48 Sǝ ǝn ɓunno ǝn peri aban Mǝtalabangŋo. Ən ɓwangsǝ Mǝtalabangŋo, yì Ɓakuli mala mǝtala-ɓala mem Ibǝrayim, mǝnana gingnǝ mim kporong aban ɓǝla mala mǝtala-ɓala mem, ban mǝnana ǝn yi kum ɓoarnsarile ɓǝ̀ duk mālá muna mala mǝtala-ɓala mem ngga. 49 Ado ka wu banggam, wun nǝ̀ lǝmdǝ pěmǝɓoarne andǝ domǝsǝcau aban mǝtala-ɓala mem, wun nǝ̀ pàk gìr mǝnana ǝn nggǝ ɗice ka le? Sǝ ɓǝ̀ pà wun nǝ̀ pàk raka, wu banggam gbal, ace mǝnana mǝ bwal njar mǝnana mǝ nǝ u kam ngga.&gt;&gt;

50 Pǝlǝa Laban andǝ Betuwel eari wi ama, &lt;&lt;Gìr mǝnia ka pur nǝban Mǝtalabangŋo; sǝm panǝ kǝ cau mǝnana sǝm nǝ̀ na ka ɗàng. 51 Rabeka ka ndya ka; twali wu o. Ɓǝ̀ kya duk mālá muna-ɓwabura mala mǝtala-ɓala mò, kǝla mǝnana Mǝtalabangŋo nǝ nggeari bang ngga.&gt;&gt;

52 Lang mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim ok cau mǝnia ka, ɓunno a nzali sǝ peri aban Mǝtalabangŋo. 53 Pǝlǝa pusǝ agir-nggūrǝu andǝ agir gilǝki rǝu mǝnana à pea nǝ bolo-azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan ngga, sǝ pè Rabeka. Nyar ɗǝm pè mǝ'eambi andǝ ngge aɓoro mana boalea pà bǝti raka.

54 Pǝlǝa mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim andǝ aburana mana atè ka à lǐ sǝ à nǔ, sǝ à nong kanó. Lang ban fana nǝ dǝmbari ka, mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim bang ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce nǝma ɓǝ̀ wu ɗekiam mǝ nǝ nyare aban Mǝtala-ɓala mem.&gt;&gt;

55 Sǝ mǝ'eam Rabeka andǝ ngge ka à bang ama, &lt;&lt;Ɗeki Rabeka ɓǝ̀ ue kani atà sǝm, kǝla nongŋo lum; anzǝm mǝno ka sǝ nǝ̀ o.&gt;&gt;

56 Sǝ yì ka na ama, &lt;&lt;Wu kǝa tsǝem ɓǝ̀n dǝndi ɗang. Mǝtalabangŋo tsǝngŋǝ̀nà gya mem kumǝna lùmsǝo; wu ɗekiam mǝ nyare aban Mǝtala-ɓala mem.&gt;&gt;

57 À eari wi ama, &lt;&lt;Cam lâ ɓǝ̀ sǝm tunǝ muna-ɓwama, yì Rabeka, ɓǝ̀ sǝm ɗì ɓǝ̀ na sǝm eare mala ɓabumi.&gt;&gt;

58 Osso à tunǝ Rabeka sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;A kǝ earce wun nǝ̀ o wunǝ ɓwa man le?&gt;&gt;

Rabeka eare ama, &lt;&lt;E.&gt;&gt;

59 Nda aɓwana mala Rabeka ɗeki ɓǝ̀ o atārǝia andǝ ɓwama mǝnana iulǝi ka, andǝ mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim andǝ aburana mana atè ka. 60 À tsǝktè nǝ mǝnia yì acau mǝɓoarne mala tsǝkbu ka ama:

Ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝo, we mǝ'eam sǝm,

wu duk nggea ka amuna nyangsang!

Ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝa amunio andǝ amǝ'keo

ɓǝà lì ka nggea-là mala aɓia-mǝbura!

61 Pǝlǝa Rabeka andǝ amuna-mamǝna amǝ'túró-ɓala mǝnana à pe wi ka, à gilǝ atwalo malea sǝ à eaki a nzǝm akalakadambi, à nǝ̀ o andǝ mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim. Nda à bwal njargula aban o ka.

Ishaku kúllí māmí

62 Ishaku nyàrî Biya-Lahai-Royi; yì ka ndanǝ do a nzali Negev. 63 Ɓè pwarikpǝra ka puro kǝ gya aban pakki aɗenyicau a banfana a nzǝm là-gumli malea. Lang loasǝ mǝsǝi ka, sǝn akalakadambi aban yiu. 64 Lang Rabeka loasǝ mǝsǝi gbal sǝn Ishaku ka, zúrró sùlǝî nzǝm kalakadambi male 65 sǝ ɗì mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Yana ɓwe nda mǝno kǝ gya a banfana kǝ yiu a kúllí sǝm ngga?&gt;&gt;

Mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim earî wi ama, &lt;&lt;Mǝtala-ɓala mem ma.&gt;&gt; Kara Rabeka gìr múrí nǝ nggubyau-koarǝu male.

66 Lang à bwalna ka, mǝtúró-ɓala mala Ibǝrayim bǝ́lì Ishaku kún-bǝri ɗǝɗak. 67 Pǝlǝa Ishaku kútí nǝ Rabeka aɓa gumli mala nggè Saratu. Twal Rabeka sǝ pǝlǝ māmí. Ishaku earce Rabeka. Nda Ishaku kum girikiban anzǝm lú mala nggè ka.

25

Nggurkwar mala Ibǝrayim nǝ bu Ketura

1 * Ibǝrayim al ɓè ɓwama lùllǝì ama Ketura. 2 Ɓǝlî wi amuna mǝnia: Zimran, andǝ Jokshan, andǝ Medan, andǝ Midiyan, andǝ Ishbak, sǝ Shua. 3 Jokshan nda tár a Sheba andǝ Dedan. A tǝrta Dedan sǝ amǝ'Asshurim, andǝ amǝ'Letushim, andǝ amǝ Leumim yi puro. 4 Amuna-burana mala Midiyan ngga, à nda ka Efa, andǝ Efer, andǝ Hanok, andǝ Abida sǝ Elda. Yià mǝnia kat ka, à nda ka amuna andǝ amǝ'kau nǝ bu Ketura.

5 Koman mǝnana kat Ibǝrayim ndanǝi ka nyinggi muni Ishaku ɓǝ̀ do nda mǝliɓala male. 6 Sǝ mala amuna-burana mǝnana acili amāmí ɓǝli wi ka, pākia wia aɓoro. Sǝ nda andǝa-yilǝmu peatu ka, gbara tasǝia ɓǝà o a ɓè nzali a njar-takuli, ɓǝà upi ban muni Ishaku.

Lú mala Ibǝrayim andǝ tsǝkban male

7 Do ɓanza mala Ibǝrayim kat ka, apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno-nong-ɓari bwamdǝ tongno na (175). 8 Ibǝrayim yi wú, lú mala kaɓa-ɓwa, anzǝm do ɓanza mǝsauwe aɓa rǝpwala pepè. À tsǝì atà akê. 9 Amuna-burana male, Ishaku andǝ Ishmayel tsǝk-luí a gumi-ɓa'tali a Makpela, tù a ban là Mamǝre a ɓaban mǝnana ɗiɗyal ka mala Efǝron muna-ɓwabura mala Zohar, ɓwa'Hitti na ka. 10 Mǝno yì nzali ka nda ɓaban mǝnana Ibǝrayim akdǝmba kúrí a bu amǝ'Hitti ka. A kàm sǝ à tsǝk-lú Ibǝrayim a nkanggari māmí Saratu. 11 Anzǝm lú mala Ibǝrayim ngga, Ɓakuli tsǝki muni Ishaku bu. Ishaku tùro yi do tù aban là mǝnana à tunǝi ama Biya-Lahai-Royi ka.†

Amuna andǝ amǝkau a nggurkwar mala Ishmayel

(1 Acau Kpa 1:28-31)

12 Mǝnia ka nda tsaɗya mala amuna andǝ amǝkau a nggurkwar mala Ishmayel, muna mala Ibǝrayim nǝ bu Hajara ɓwama Masar sǝ mǝtúró-ɓala mala Saratu.

13 Amǝnia ka à nda ka alullǝ amuna-burana mala Ishmayel; à ɓallia kǝla mǝnana à ɓǝlia ka: muna-dǝmba mala Ishmayel nda Nebayot. A nzǝmi ka à yi ɓǝl Keda, andǝ Adǝbil, andǝ Mibsam, 14 andǝ Mishma, andǝ Duma, andǝ Masa, 15 andǝ Hadat, andǝ Tema, andǝ Jetur, andǝ Nafish, sǝ Kedema.‡ 16 Amǝnia yì amuna-burana lum-nong-ɓari mala Ishmayel ka, à yi duk atár anzali. Ko yan ateà ka à tunǝ lullǝ nzali andǝ bando male nǝ lullǝì. 17 Do ɓanza mala Ishmayel kat ka, pǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú bwamdǝ tongno-nong-ɓari (137) na. Do ɓanza male malâ pǝlǝa wu, sǝ à tsǝkbani atà akê. 18 Amuni andǝ amǝkè do a bu-nzali mǝnana nongŋo a nre Havila andǝ Shur, tù nǝ nzong-nzali Masar a njar-takuli, ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ umnǝ nzali Asshur§ ka. Tārǝtè kya dupi aɓǝla male zak.*†

Ishaku andǝ amuni

19 Mǝnia ka nda tàu mala Ishaku muna mala Ibǝrayim.

Ibǝrayim nda tár Ishaku. 20 Ishaku ka ndanǝ apǝlǝa lumi-ine sǝ al Rabeka, muna mala Betuwel, ɓwa'Aram, mǝnana pùr a nzali Padan Aram ngga.‡ Yì Rabeka ɗǝm ngga nda mǝ'nggaula Laban, ɓwa'Aram.

21 Rabeka ka nkombi na, acemani ka Ishaku ɓua aban Mǝtalabangŋo ace māmí ace mǝnana ɓǝ̀ kum muna ka. Mǝtalabangŋo ok ɓua male pǝlǝa muna kpa a bum māmí Rabeka. 22 Amuna man ngga à kǝ warwara a bum nggea. Rabeka bang ama, &lt;&lt;Man tsǝa sǝ mǝnia yì gìr kǝ kumam?&gt;&gt; Pǝlǝa wario kya ɗìbancau aban Mǝtalabangŋo.

23 Mǝtalabangŋo ne wi ama,

&lt;&lt;Atár anzali ɓari na a bumo.

Aɓwana ɓari mǝnia a bumo ka,

à nǝ̀ nggá duk anzali ɓari,

sǝ à nǝ̀ duk ɓìbura arǝarǝia.

Nzali mala ɓwa man mwashat ka,

nǝ̀ kútì nzali mala ɓì nǝ rǝcandǝa.

Aɓwana mala muna-dǝmba ka,

à nǝ̀ nggá duk aguro aɓata aɓwana mala mǝkyauwe.&gt;&gt;

24 Lang pwari gbáshí kārǝ́na ka, à sǝni ka amuna pasa na mǝnana a bum Rabeka ka. 25 Mǝdǝmbe nǝ̀ yia pùr ka mǝ'nggubangŋa na, sǝ rǝi ka nyáng na kat kǝla daura mana à tè nǝ nyáng ngga. Pǝlǝa à tsǝki wi lullǝu ama Isǝwa. 26 Anzǝmi ka, mǝ'eambi yi tusǝ nǝ bui aban gbami myalkusǝ Isǝwa. Acemani ka, à tsǝki wi lullǝu ama Yakupu.§ Ishaku ka ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-mwashat (60) mana Rabeka gbáshí apasa man ngga.

Isǝwa mak gulo male mala muna-dǝmba

27 Lang amuna-burana man gulna ka, Isǝwa yi duk mǝ'sǝlǝ pǝra ace sǝlǝ ɓombo male. Kǝ mal apwari male aban gya a njenza. Sǝ mǝ'eambi Yakupu ka, mǝkúnɗǝong na, dukiyi male a ɓala. 28 Ishaku ka earce Isǝwa acemǝnana ban kǝ ɓoari wi arǝ shak nyam-bondo mǝnana Isǝwa kǝ walo kǝ yinǝi ka. Sǝ Rabeka ka kǝ earce Yakupu.

29 A ɓè fara, Yakupu na ban lam mbú sǝ Isǝwa nyàrî ɓabondo, aulǝna sǝ nzala kǝ wali. 30 Ne Yakupu ama, &lt;&lt;Ɗàrǝâm mbú mǝbangŋe mò mǝna pé, nzala earam ɗàng.&gt;&gt; (Akani sǝ Isǝwa kum lullǝ mǝnana ama, Edom* ngga.)

31 Yakupu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pò, ɓǝ̀ awu nǝ nyinggam bancame mala gulo mò mala muna-dǝmba ka.†&gt;&gt;

32 Isǝwa ama, &lt;&lt;Mana nda ɓoaro mala gulo mala muna-dǝmba abanam mǝnana nzala no kǝ earce wal-luem ngga? Mǝ nǝ pò wi.&gt;&gt;

33 Sǝ Yakupu ne wi ama, &lt;&lt;Kánbàm gìr peatu ama awu nǝ pàmì.&gt;&gt; Nda Isǝwa kángìr, makkì Yakupu bancame mala gulo male mala muna-dǝmba ka.

34 Pǝlǝa Yakupu pe Isǝwa npan sǝ ɗarǝî wi mbú mǝsǝ-nkunding. Isǝwa li sǝ nugìr atè, pǝlǝa lo o.

Anggo sǝ Isǝwa ɓǝsǝki gulo male mala muna-dǝmba.

26

Mǝtalabangŋo tsǝki Ishaku bù

1 Nggea nzal-gula kpa aɓa nzali mǝno kǝla kǝ mǝnana kpa a pwarian, a nza mala Ibǝrayim ngga. Nda Ishaku tùro o aban Abimale, murǝm mala amǝ Filisti, a Gera ka. 2 Mǝtalabangŋo pusǝrǝi aban Ishaku sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Kǝa sulǝo aban ká a Masar ɗàng; do a nzali mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝo wu do kam ngga. 3 Do akani a mǝnia yì nzali ka zuku, mǝ nda atò, mǝ nǝ tsǝko bù. Anzali mǝnia kat ka, mǝ nǝ po wia, wunǝ amunio andǝ amǝ'keò, sǝ mǝ nǝ lùmsǝ kùrcau mem mǝnana ǝn kánbì tárró Ibǝrayim ngga.* 4 Mǝ nǝ tsǝa amunio andǝ amǝ'keò nǝ̀ làkkì kǝla anlero a bumkuli, sǝ mǝ nǝ pea wia amǝnia yì anzali ka. Aɓwapǝndǝa mǝnana a ɓanza kat ka, à nǝ̀ kum tsǝkbu mem nǝban amunio andǝ amǝ'keò. 5 Mǝ nǝ pàk mǝnia ka acemǝnana Ibǝrayim kwakikiri arǝàm, sǝ kpata anzongcau, andǝ angguracau, andǝ anê, andǝ akwarkiru mem ngga.&gt;&gt; 6 Nda Ishaku akrǝi duk gbal a Gera ka.

7 Lang aɓwana mǝnana a ban mǝno ɗice māmí Rabeka abani ka, bang ama mǝ'eambi muna-ɓwama na. Ɓangciu pakki wi arǝ bang ama māmí na acemǝnana pàk ɗenyicau ama, &lt;&lt;Rabeka ka ɓwama nggea mǝɓoarnsari na, sǝ ace mǝno ka, aɓwana mala ban mǝnia nǝ̀ wal-luem ace twal Rabeka.&gt;&gt;

8 Anzǝm mana Ishaku dumǝna banì sauna akanó ka, a ɓè fara ka Abimale Murǝm mala amǝ Filisti pelǝban a mǝsǝkurǝm mala ndà-kulí male, kara sǝni ka, Ishaku na aban pakkiɗire-earban andǝ māmí Rabeka. 9 Nda Abimale túrban ɓǝà tunǝ Ishaku sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ashe Rabeka ka māmó na! Sǝ palang sǝ a bangga sǝm ama mǝ'eambo na?&gt;&gt;

Ishaku eari wi ama, &lt;&lt;Ɓangciu na pàkkam ama ɓǝ̀n bang nǝma māmám na ka, yakǝla ɓeɓwa nǝ̀ wal-luem ace mǝnana nǝ̀ twali ka.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa Abimale bang ama, &lt;&lt;Mana nda mǝnia yì gìr a pakka sǝm ngga? Ɓǝ́ ɓeɓwa atà aburana mem nongŋǝna nǝi. Sǝ ɓǝ̀ pàngŋǝ̀nà anggo ka, sǝm dumǝna amǝ'cauɓikea mala ɓealɓikea mǝgule.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Abimale pà nzongcau aban aɓwana male kat ama: &lt;&lt;Ɓwa mǝnana je ɓwabura man ko māmí ka, à nǝ̀ wal-luí.&gt;&gt;

Kúnɓuana amur atūli-mùr

12 Ishaku ɓealɓeale a mǝno yì nzali ka, sǝ àkǝ̀ mǝno yì pǝlǝa ka, kum girlina kǝ̀rkǝ́r acemǝnana Mǝtalabangŋo tsǝkbui amurí. 13 Yì ka kum gǝna, sǝ kume male kǝ lidǝmba nǝ gulo, gandǝa kya duk nggea mǝgǝna kǝ̀rkǝ́r. 14 Ndanǝ adomwan mala andá andǝ adomwan mala anzur andǝ ambul, andǝ aguro pas, gandǝa amǝ Filisti kǝ mwárí. 15 (Amǝ'Filisti ka à yi lúmsǝ́kina atūli-mùr mala Ishaku kat; atūli-mùr mǝnana amǝ'túró-ɓala mala tárrí Ibǝrayim tǝmgia ɗiɗyal a nza male ka. À lúmsǝ́kia kat nǝ nzali.)†

16 A masǝlǝate ka Abimale banggi Ishaku ama, &lt;&lt;O nying sǝm. We adyan ngga a kutina sǝm nǝ rǝcandǝa.&gt;&gt;

17 Nda Ishaku tùro upi ban mǝno, kya tsǝk là-gumli male a Ɓangŋaban mala Gera, sǝ duk kam. 18 Ishaku nyare busǝlǝki atūli-mùr mǝnana à tǝmgia ɗiɗyal a nza mala tárrí Ibǝrayim ngga, yì atūli-mùr mǝnana amǝ Filisti yi lúmsǝ́kia nǝ nzali anzǝm lú mala Ibǝrayim ngga. Ishaku pè atūli-mùr mǝno àkǝ lullǝu mana tárrí akdǝmba pea wia ɗiɗyal ka.

19 Amǝ'túró-ɓala mala Ishaku tǝm tūli aɓa pǝɗanban, sǝ à kum mùr mǝɓoarnsari kǝ pur kàm. 20 Sǝ ayálgír mala amǝ Gera yiu à yi makgir, sǝ kunia ɓua andǝ ayálgír mala Ishaku ama, &lt;&lt;Tūli-mùr mǝnia ka ma'sǝma!&gt;&gt; Nda Ishaku tsǝki tūli-mùr mǝno ka lullǝu ama Esek‡ acemǝnana kunia ɓua amurí ka. 21 Pǝlǝa amǝ'túró-ɓala male o à kya tǝm ɓè tūli-mùr, sǝ mǝno ɗǝm ngga kunia ɓua amurí andǝia. Nda Ishaku tsǝkî tūli-mùrnî lullǝu ama Sitnah.§ 22 Pǝlǝa Ishaku andǝ amǝ ɓala male gǝshì ban mǝno sǝ o a ɓè ban ɗàng, à kya tǝm ɓè tūli-mùr kàm. Kǝ ɓwa makgir amur mǝnia yì tūli-mùr ka ɗàng. Nda Ishaku tsǝki wi lullǝu ama Rehobot.* Yì ka bang ama, &lt;&lt;Adyan ngga Mǝtalabangŋo pana sǝm ban makrǝu, sǝm nǝ̀ nyakǝti sǝ túró ma'sǝm nǝ̀ kum lidǝmba kàm aɓa nzali mǝnia ka.&gt;&gt;

23 Ishaku loapi ban mǝno tùro o a Biyasheba. 24 A bu du mǝno ka, Mǝtalabangŋo pusǝrǝi abani sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli mala tárró Ibǝrayim. Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng, acemǝnana mǝ nda atò. Mǝ nǝ tsǝko bù sǝ mǝ nǝ hatǝki amunio andǝ amǝkeo àtàcau mala guro mem Ibǝrayim.&gt;&gt;

25 Ishaku ɓak gyangŋan a ban mǝno, sǝ ɓua aban Mǝtalabangŋo aɓa peri. A ban mǝno ka tsǝk là-gumli male, sǝ amǝ'túró-ɓala male tǝm tūli-mùr.

Ishaku andǝ Abimale kùrcau amur do aɓa rǝpwala

26 Aɓa mǝno anggo ka, Abimale andǝ Ahuzat mǝpà kwarkiru male, andǝ Fiko ɓwamǝgule amur amǝ'lwa male pur a Gera, sǝ à yiu aban Ishaku. 27 Ishaku ɗia ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu yiu abanam, yì mana ɗiɗyal ka wu ɓinǝmǝsǝàm, wu pakkam mǝɓane, sǝ wu pǝram ɓǝ̀n nying nzali ma'wun ngga?&gt;&gt;

28 À eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm sǝni a banfana ama mǝsǝcau ka, Mǝtalabangŋo na atò. Nda sǝm nggǝ earce ama ɓoaro ɓǝ̀ sǝm kángìr sǝm nǝ we, kángìr mala do aɓa rǝpwala a nre rǝarǝ sǝm. Eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kùrcau nǝ we amur mǝno, 29 ace mǝnana wu kǝa yiu nǝ munǝo arǝ sǝm ɗàng, kǝla mǝnana sǝm ngga sǝm pakko mǝɓane raka. Do mô a ban sǝm ngga sǝm pàkkô cauɓoarna, sǝ sǝm yi tasǝto a o aɓa rǝpwala. Sǝ ado ka Mǝtalabangŋo tsǝ̀ngŋǝ́nò bù.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa Ishaku tsǝa à pàkki agirlina andǝ agir-nùná ɗàngɗáng acea. À li sǝ à nu atārǝia. 31 Ban fana nǝ tadǝmbari ɗiɗyal ka, aburana man andǝ Ishaku kánbia rǝia gìr ama à nǝ̀ kpata cau mǝnana à bang ama à nǝ̀ pàk ka. Pǝlǝa Ishaku tasǝia ɓǝà o; à bwal njargula à o aɓa rǝpwala.

32 A pwari mǝno ka amǝ'túró-ɓala mala Ishaku yiu à yì banggi wi cau mala bǝsa tūli-mùr mǝnana à mal tǝ̀mé ka, ama à kum mùr kàm. 33 Nda tsǝki wi lullǝu ama Shiba,† sǝ yi pur a yalung ngga lullǝ la mǝno ka, à súrǝì nǝ Biyasheba.‡§

Isǝwa alki amamǝna mala amǝ'Kan'ana

34 Lang Isǝwa lùmsǝ̀nà pǝlǝa lumi-ine mala do ɓanza male ka, al amamǝna ɓari amǝ'Hitti, Judit ɓoarnsarile Beri, andǝ Basemat ɓoarnsarile Elon. 35 Amamǝna mǝnia ɓari ka, à yinǝi Ishaku andǝ Rabeka bumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r.

27

Yakupu iu tsǝkbu mala Isǝwa arǝì

1 Lang Ishaku ènà sǝ amǝsǝi kǝ sǝnban ɗǝm pepè raka, tunǝ Isǝwa muna-dǝmba male ama, &lt;&lt;Isǝwa.&gt;&gt;

Pǝlǝa Isǝwa ear ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

2 Ishaku ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, ǝn ènà, sǝ ǝn súrǝ̀ pwari lú mem ɗàng. 3 Ida, twal ntà mò andǝ kpǝliba, kya a bondo kya ɓomɓombo walâm nyama, 4 sǝ wu lambam girlina mǝnana ǝn earkiyi ace raka pé. Yinǝàm nǝi mǝ li, mǝ tsǝko buam, sǝ mǝ wú.&gt;&gt;

5 Cau mǝnana Ishaku na aban ne muni ka, Rabeka na aban oe. Lang Isǝwa umǝna a ɓombo ka, 6 Rabeka pǝlǝa tunǝ muni Yakupu sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ən ok tárró kǝ ne mǝ'eambo Isǝwa ama, 7 ɓǝ̀ kya wali wi nyam ɓombo, ɓǝ̀ yi lambi wi girlina mǝɓoarne nǝ̀ li, sǝ nǝ̀ tsǝki wi bù a ɓadǝm Mǝtalabangŋo sǝ ɓǝ̀ wú. 8 Ado ka, we munem, ida kwakikiro arǝàm sǝ wu pak gìr mǝnana ǝn no nǝma wu pak ka. 9 Kya aɓa domwan wu yinǝàm nǝ amuna-mbùl amǝɓoarne ɓari, mǝ nǝ ya lambî tárró girlina mǝnana earkiyice ka. 10 Awu nǝ kánǝí wu kya pe tárró ɓǝ̀ lî, ɓǝ̀ tsǝko bù, sǝ ɓǝ̀ wǔ.&gt;&gt;

11 Yakupu pǝlǝì nggè Rabeka ama, &lt;&lt;A sǝlǝna ama Isǝwa ka nyáng na arǝì, sǝ mim ngga rǝàm na halhal.* 12 Ɓǝ̀ tárrám kya je rǝàm ngga mǝ nǝ pàk lang? Nǝ̀ na ama ǝnggǝ earce ɓangginǝi, sǝ a kúnì tsǝkbu ka nǝ̀ suem.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa nggè pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Munem, ɓǝ̀ súbanì yiu amuram. We ka pàk gìr mǝnana ǝn no nǝma wu pak ka; kyane kya yinǝàm nǝia.&gt;&gt;

14 Nda Yakupu o kya yinǝì nggè nǝ ambulnì. Rabeka yi lam girlina mǝɓoarne mǝnana Ishaku kǝ earce ka. 15 Pǝlǝa Rabeka twal daura mǝɓoarne mala Isǝwa, mǝnana nda a ɓala ka, oasǝì Yakupu muni mǝkyauwe, 16 sǝ gìr abui andǝ myali nǝ nyáng ambulnì. 17 Pǝlǝa pè Yakupu nɗǝmo andǝ mbú mǝɓoarne mǝnana lam ngga.

18 Yakupu twal girlina umnǝi aban tárrí sǝ kya ne wi ama, &lt;&lt;Dàdá.&gt;&gt;

Ishaku eari wi ama, &lt;&lt;Woi, munem, a nda yana ɗê?&gt;&gt;

19 Yakupu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Isǝwa muna-dǝmba mò. Ən pángŋǝ̀nà gìr mǝnana a nam ama ɓǝ̀n pak ka. Nyame ndya ka. Ida, lo dumnǝdo, li girlina sǝ wu tsǝkam bù.&gt;&gt;

20 Ishaku ɗì ama, &lt;&lt;A pak lang sǝ a kaurǝa kum nyame anggo tù, munem?&gt;&gt;

Yakupu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo Ɓakuli mò na tsǝa sǝ ǝn kumi tù ka.&gt;&gt;

21 Ishaku pǝlǝa ne Yakupu ama, &lt;&lt;Sung abanam pě mǝ jeo, munem, mǝ sǝlǝa ko mǝsǝcau a nda Isǝwa ko a nda ɗang.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa Yakupu sungŋo aban tárrí, sǝ Ishaku je rǝì sǝ na ama, &lt;&lt;Giu ka mala Yakupu na, sǝ abú ka à mala Isǝwa na.&gt;&gt; 23 Yì ka ɓwàrki arǝ súrǝ̀ Yakupu, acemǝnana abuí ka à ndanǝ nyáng arǝia kǝla mala Isǝwa. Nda Ishaku gilǝrǝi nǝ̀ tsǝki wi bù, 24 sǝ ɗì ɗǝm ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng a nda munem Isǝwa le?&gt;&gt;

Isǝwa pè wi eare ama, &lt;&lt;È, mǝ nda.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Ishaku ne wi ama, &lt;&lt;Sungsǝàmi a banam ace mǝnana mǝ li nyam-bondo mala munem mǝ tsǝko bù.&gt;&gt; Nda Yakupu twal girlina pè tárrí lǐ, sǝ pe wi mùr-ɓǝlanggun anap nuì. 26 Ishaku ne muni ama, &lt;&lt;Ida, sung abanam kùram a rǝo, munem.&gt;&gt;

27 Yakupu pǝlǝa sungŋo a baní sǝ kùrì arǝì. Lang Ishaku ok rǝm daura rǝì ka, tsǝki wi bu sǝ na ama,

&lt;&lt;Rǝm munem na kǝla rǝm ɓabondo

mǝnana Mǝtalabangŋo tsǝ̀ngŋǝ́nì wi bù ka.

28 Ɓǝ̀ Ɓakuli pò ncimna nǝ kuli

andǝ nzali mǝɓoarne mǝnana nǝ pusǝ mǝssa kpǝm

andǝ mùr-ɓǝlanggun anap ka.

29 Aɓwapǝndǝa pas nǝ̀ duk amǝ'túró mô,

sǝ aɓwapǝndǝa mala nzali nǝ̀ ɓun a ɓadǝmbo.

Awu nǝ duk ɓwamǝgule amur amǝ'eambo

sǝ amuna mala nggò nǝ̀ kùndǝó a ɓadǝmbo.

Aɓwana mǝnana kat à sueo ka, à nǝ̀ suia,

sǝ aɓwana mǝnana à tsǝko bù ka, à nǝ̀ tsǝkia wia bù.&gt;&gt;†

30 Lang Ishaku mal tsǝki Yakupu bù, sǝ Yakupu puro nǝ̀ nggǝ u ka, nda Isǝwa kǝ nyàrî ɓombo ka. 31 Isǝwa lam girlina mǝɓoarne sǝ twali wari nǝi aban tárrí. Pǝlǝa ne tárrí ama, &lt;&lt;Dàdá, ida lo dumnǝdo lì girlina mem mala nyam-bondo, sǝ wu tsǝkam bù.&gt;&gt;

32 Ishaku ɗì ama, &lt;&lt;A nda yana?&gt;&gt;

Isǝwa pe wi eare ama, &lt;&lt;Mǝ nda muna-dǝmba mò Isǝwa.&gt;&gt;

33 Rǝ Ishaku kútia ɓǝ̀l rang-rang sǝ na ama, &lt;&lt;Yana ɓwe na kya ɓomɓombo yinǝàm nǝ girlina? Ən lina girlinê adyan sǝ a yiu, sǝ ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nì wi bu, sǝ yì tsǝkbu ka dumǝna anggo male na.&gt;&gt;

34 Lang Isǝwa ok cau mala tárrí ka, sak zwalo mala ɓua kwanban, ne tárrí ama, &lt;&lt;Dàdá, tsǝkam bù, mim gbal ka tsǝkam bù!&gt;&gt;

35 Tárrí ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ'eambo yiu kani yi swarkiam, angŋǝna tsǝkbu mò.&gt;&gt;

36 Isǝwa na ama, &lt;&lt;Ɓà sǝ à pè wi lullǝu ama Yakupu‡ ɗàng, ɓǝmbǝrinǎm ado kusǝ ɓari. Angŋǝnàm gulo ɓǝlban mem mala muna-dǝmba, sǝ ado ɗǝm ngga angŋǝnàm tsǝkbu mem!&gt;&gt; Pǝlǝa ɗì tárrí ama, &lt;&lt;Kǝ ɓè tsǝkbu ueo mǝnana awu nǝ tsǝkam ngga re?&gt;&gt;

37 Ishaku ne wi ama, &lt;&lt;Ən angŋa dǝmba ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nì ɓǝ̀ do ɓwamǝgule amuro, sǝ ǝn pana amǝ'eambi kat ɓǝà duk aguro male. Ən mǝnǝni wi njar mala hatǝki a kum mǝssa andǝ mùr-ɓǝlanggun anap. Man ɗǝm ado mǝ nǝ pa aceo le, munem?&gt;&gt;

38 Isǝwa lidǝmba nǝ zǝmbi tárrí ama, &lt;&lt;Kǝ ɓè tsǝkbu mwashat pa kàm mǝnana awu nǝ tsǝkam ngga re, Dàdá? Mim gbal ka tsǝkam bù!&gt;&gt; Sǝ Isǝwa loasǝ gì sak ɓua.

39 Ishaku nǝ̀ mǝn kúní ka ne wi ama,

&lt;&lt;Kwakikiro ǒ .

Nzali-rya mala bando mò ka

nǝ̀ duk pǝɗan ban,

sǝ mbulo pa nǝ̀ nggǝ sulǝ kam ɗàng.

40 Nǝ́ nggeabyau mò sǝ awu nǝ kúmbi ɓamúr rǝò do.

Awu nǝ dupi mǝ'eambo guro.

Sǝama ɓǝ̀ a longna a nǝ ak garabuo ka,

awu nǝ purî ɓatè.&gt;&gt;

Yakupu ɓangŋa o atà Laban

41 Nda Isǝwa ɓinǝmǝsǝ Yakupu ace gìr mǝnana Yakupu pè, tsǝk tárrià pè wi tsǝkbu mǝnana male yì Isǝwa na ka. Ɓalbure a ɓabumi ama, &lt;&lt;Pwari doatu ace lú mala tár sǝm gbàshìnà; anzǝmi ka, she mǝ nǝ wal-lú mǝ'eambam Yakupu.&gt;&gt; 42 Lang ɓè ɓwa yi banggi Rabeka gìr mǝnana muna-dǝmba male Isǝwa shame nǝ̀ pè ka, túrban atà Yakupu yi ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ'eambo Isǝwa na kǝ ɓalburio ama nǝ wal-lueó ace gìr mǝnana à pakki wi ka. 43 Ado ka munem, pàk gìr mǝnana ǝn nggǝ banggo ka: Lo ɓangŋa o aban mǝ'eambam Laban a Haran. 44 Kyane duk kanó a banì she ɓǝ̀ bumlulla mala mǝ'eambo pwalǝna ka. 45 Ue kano she ɓǝ̀ bumlulla male sulǝna, sǝ ɓālǝi lorǝna gìr mǝnana a pakki wi ka. Mǝ nǝ túrban atò wu nyare. Ace mana sǝ mǝ nǝ ɗwanyiban wun kǝm a pwari mwashat?&gt;&gt;

46 Pǝlǝa Rabeka ne Ishaku ama, &lt;&lt;Banshirìnam, sǝ ǝn aulǝna nǝ amālá Isǝwa amǝ'Hitti mǝnia. Ɓǝ̀ Yakupu nǝ̀ al ɓwama a nzali mǝnia, atà mamǝna mala amǝ'Hitti kǝla amǝnia ka, lú nǝ̀ ɓoarîbanì abanam.&gt;&gt;§

28

1 Acemani ka Ishaku tunǝ Yakupu tsǝki wi bù sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Cè a al kǝ ɓwama Kan'ana ɗàng. 2 Lo o a nzali Padan Aram, a ɓala mala keò Betuwel, kya al ɓwama atà amuna-mamǝna mala kìnò Laban. 3 Ɓǝ̀ Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo* ka tsǝko bù! Ɓǝ̀ tsǝa wu ɓǝla wu hatǝki, ɓǝ̀ tsǝktau mò gulo ɓǝ̀ duk aɓwapǝndǝa mǝ'làkke pas. 4 Ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝa tsǝkbu mǝnana tsǝki Ibǝrayim ngga ɓǝ̀ sulǝo amuro wunǝ aɓwana mǝnana a tàu mò ka. Ɓǝ̀ nzali mǝnana a nda aɓalǝi ado kǝla bǝri ka ɓǝ̀ duk mò acemǝnana Ɓakuli panì Ibǝrayim nzalinì.&gt;&gt; 5 Nda Ishaku pusǝbǝri Yakupu ɓǝ̀ o, sǝ Yakupu bwal njar aban o a nzali Padan Aram. Wario nǝ̀ nggá do atà kine Laban, muna mala Betuwel ɓwa'Aram sǝ mǝ'eam Rabeka, nggea ka yì Yakupu andǝ Isǝwa.

6 Isǝwa yi sǝlǝ ama, tárrí Ishaku tsǝ̀ngŋǝ́nì Yakupu bù sǝ tasǝnate ɓǝ̀ o a nzali Padan Aram ɓǝ̀ kya al ɓwama kàm, sǝ lang tárrí na rǝ tsǝki Yakupu bù ka, nunkiri ama ɓǝ̀ kǝa al ɓwama Kan'ana ɗàng. 7 Yakupu okî tárrí andǝ ngge sǝ o a nzali Padan Aram. 8 Lang gìrnî yi kpākì Isǝwa ama tárrí andǝ ngge earce amamǝna mala amǝ'Kan'ana raka,† 9 lo gbal o atà Ishmayel mǝ'eam tárrí kya al ɓè muna-ɓwama mala Ishmayel, yinǝi amur amamǝna mǝnana ndanǝia ɗiɗyal ka. Bǝsa māmí ka lùllǝì nda Mahalat. Yì ka nda mǝ'kyauwa Nebayot ɓè muna-ɓwama mala Ishmayel muna Ibǝrayim.

Lorǝo mala Yakupu a Betel

10 Yakupu nying Biyasheba bwal njar aban o a Haran.‡ 11 Yi bwal ɓè ban nǝ pwarikpǝra sǝ giliki banì nǝ̀ nong nggam. Twal ɓè tali a banì loasǝna múrí nǝi. Pǝlǝa ko a ntulo a banì. 12 Aɓa lòrǝo kara sǝni ka, à loasǝna njar-eauwe, tǝ́rtè lo a nzali sǝ múrí kya bwal kùli. Sǝ sǝni ka, amǝturonjar mala Ɓakuli à kǝ eauwe sǝ à kǝ sulǝo amurí. 13 Nyare sǝni amurí a kùli ka, Mǝtalabangŋo na aban came sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yahweh Ɓakuli mala keò Ibǝrayim, sǝ Mǝ nda Ɓakuli mala tárró Ishaku. Nzali mǝnana a nong amurí ka, mǝ nǝ po wi wunǝ amǝ'keò. 14 Tàu mò nǝ làkkì kǝla tú nzali. À nǝ̀ mesǝe arǝ abuban ɗàngɗáng, nǝ njar-nzali andǝ njar-takuli, nǝ njar-nza andǝ njar-kunmur. Aɓwapǝndǝa kat a ɓanza nǝ̀ kum tsǝkbu nǝbano sǝ nǝban amunio andǝ amǝ'keò.§ 15 Sǝni, mǝ nda atò, sǝ mǝ nǝ yálo, a koya ban kat a nǝ ká kam ngga, sǝ mǝ nǝ nggá nyesǝo ɗǝm aɓa mǝnia yi nzali ka. Pà mǝ nǝ nyio ɗang she ɓǝ̀n pángŋǝ́nò agir mǝnana kat ǝn no nǝma mǝ nǝ pakko ka.&gt;&gt;

16 Yakupu loapi ntulo sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau Mǝtalabangŋo na a ban mǝnia sǝ ko ǝn sǝlǝ ɗang!&gt;&gt; 17 Ɓangciu pakki wi gbal sǝ na ama, &lt;&lt;Man yì ban ngga nda ɓiki kàrmúrû ka! Kǝ ban nda man ɗang, ɓala mala Ɓakuli na; nda kǝ bankutio mala ká kùli.&gt;&gt;

18 Ban fanà nǝ ban'mbul-mbul ka Yakupu lo sǝ twal tali mǝnana loasǝna múrí nǝi ka, tamsǝì sǝ pǝlǝa ɗārǝí nǝ mùrú. 19 Tsǝkî banì lullǝu ama Betel,* sǝ ɗiɗyal ka à kǝ tunǝ banì ama Luz.

20 Yakupu pǝlǝa pàcau nǝ-shambum aɓadǝm Ɓakuli ama: &lt;&lt;Ɓǝ̀ awu nǝ do atàm, a nǝ yálǎm aɓa mǝnia yì gya ǝn nggǝ twalo, sǝ awu nǝ pàm girlina kunam andǝ agir-nggūrǝu mǝnana mǝ nǝ oasǝo, 21 sǝ ɓǝ̀n nyar bǎng a ɓala mala tárrám ngga, Mǝtalabangŋo nǝ̀ duk Ɓakuli mem. 22 Mǝnia yì tali ǝn tamsǝì ka, nǝ̀ duk ɓala mala Ɓakuli, sǝ mǝ nǝ po kāmbe mwashat aɓa lum mala girbunda mǝnana kat awu nǝ pàm ngga.&gt;&gt;

29

Yakupu yi bik ɓala mala Laban

1 Yakupu lidǝmba nǝ gya male, yi bwal nzali mala aɓwana mǝnana a takuli ka. 2 Lang loasǝ mǝsǝi ka, kara sǝn tūli-mùr a banfana nǝ domwan tàrú mala anzur aban nongŋo a nkanggari à kǝ kundǝ pàmur. Nggea tali mǝgule gìr kún tūli-mùrnî.

3 (A là mǝno ka she ɓǝ̀ adomwan yi ramǝna kat ka, sǝ ayálgír nǝ̀ ramta tali à nǝ̀ pea anzur mùr. Sǝ ɓǝà malǝna ka, à nǝ̀ nyesǝ tali a kún tūli-mùr.)

4 Yakupu wari aban ayálgírnì sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Wun amǝ'eambam, wu pur nǝ kǝshe?&gt;&gt;

À eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm pur a Haran.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Wu súrǝ̀ Laban mǝ'kà Naho le?&gt;&gt;

À bang ama, &lt;&lt;E, sǝm súrǝì.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Yakupu ɗia ama, &lt;&lt;Nda bǎng le?&gt;&gt;

À pè wi eare ama, &lt;&lt;Nda bǎng. Sǝni, munì Rahila nda mǝno kǝ yiu nǝ anzur male ka.&gt;&gt;

7 Yakupu na ama, &lt;&lt;Wu sǝni, pwari malaká kārǝa à nǝ̀ nyesǝ agirkusǝu a domwan ɗàng. Wu pea wia mùr sǝ wu nyesǝia aban likiagir a bondo.&gt;&gt;

8 À pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Pà sǝm nǝ̀ pak mǝno ka ɗàng she ɓǝ̀ adomwan yina kat ka; sǝ sǝm nǝ̀ gǝ́shí tali sǝm nǝ̀ pè anzur mùr.&gt;&gt;

9 Yakupu naban nacau più sǝ Rahila yi tusǝ nǝ anzur mala tárrí. Yì Rahila ka, nda mǝyál anzur mala tárrí. 10 Lang Yakupu sǝn Rahila, muna mala kine Laban andǝ domwan mala Laban ngga, wario kya gǝ́shí tali mǝnana gìr kún tūli-mùr ka, pè anzur mala kine mùr. 11 Pǝlǝa Yakupu pàkkî Rahila popuro* sǝ loasǝ gì aban ɓua ace banɓoarnado. 12 Yakupu banggi Rahila ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓǝla mala tárró, muna mala Rabeka.&gt;&gt;

Rahila pǝlǝa ɓangŋa o kya ne tárrí.

13 Sǝ lang Laban ok ama mǝkine Yakupu yina ka, lo nǝ mire nǝ̀ nggá kumi. Mǝn abui kùr Yakupu zǝp, gingsǝi sǝ umnǝi a ɓala. Lang Yakupu bǝlǝni wi kúni kat ka, 14 Laban loasǝ gì na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, a nda muem andǝ nyamam.&gt;&gt; Nda Yakupu do atà Laban zongŋo mwashat ka.

Yakupu pàktúró ace Rahila andǝ Liya

15 Laban ne Yakupu ama, &lt;&lt;A pà wunǝ pàkkam túró ɓà acemǝnana a nda ɓǝla mem ngga ɗàng. Banggàm ya tangnakusǝu na a earkice mǝ po?&gt;&gt;

16 Laban ngga ndanǝ amuna-mamǝna ɓari; muna mǝgule ka lùllǝì nda Liya, sǝ mǝkyauwe ka lùllǝì nda Rahila 17 Liya ka amǝsǝi ɓoarsǝna† sǝ Rahila ka ɓamǝsǝi ɓoarnsari sǝ ndanǝ nggunrǝu mǝnana à nǝ̀ earce ka. 18 Yakupu ka kǝ earce Rahila sǝ ne kine ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pàkkô túró mala pǝlǝa tongno-nong ɓari, ɓǝ̀ awu nǝ earâm mǝ al Rahila ka.&gt;&gt;

19 Laban ne Yakupu ama, &lt;&lt;Pò Rahila ka nǝ̀ ɓoaram nǝ̀ kútì mǝnana mǝ nǝ pè ɓeɓwa ka. We ka do atàm pàkkam túró.&gt;&gt; 20 Nda Yakupu pàktúró apǝlǝa tongno-nong-ɓari ace Rahila sǝ yàle sǝni a baní kǝla anongŋo na bǝti ace ulang earban mǝnana ndanǝi ace Rahila ka.

21 A masǝlǝate ka, Yakupu ne Laban ama, &lt;&lt;Apǝlǝa mala túró mem lùmsǝ̀nà. Pam māmám. Ən nggǝ earce nǝma mǝ nǝ kutio a baní.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa Laban tunǝki aɓwana a cengge ɓǝà yiu ace ligirlina mala isǝban. 23 Sǝ lang ban bwalnà ka, yinǝ Liya yi pe Yakupu, sǝ Yakupu kùtí a baní. 24 (Laban twal muna-ɓwama mǝtúró-ɓala male Zilpa pè Liya ɓǝ̀ duk muna-ɓala male.) 25 Lang banfana ka Yakupu yi sǝni ka, ashe Liya na. Pǝlǝa ɗì Laban ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a pakkàm ani ka? Ən pakko túró ace Rahila re? Sǝ palang sǝ a ɓosǝkiam anggo?&gt;&gt;

26 Laban nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Kuncau ma'sǝm ear ama muna-ɓwama mǝkyauwe ɓǝ̀ albura amur mǝgule ɗàng. 27 Kúndǝô ɓǝ̀ limo mala pakkiɗire isǝban mǝnia ɓǝ̀ kutio, sǝ sǝm nǝ̀ pò mǝkyauwe gbal, ɓǝ̀ awu nǝ eare awu nǝ pàktúró mala ɓè pǝlǝa tongno-nong-ɓari ɗǝm ngga.&gt;&gt;

28 Yakupu pǝlǝa eare pè kǝla mǝnana Laban bang ngga. Limo mwashat anzǝm pakkiɗire isǝban mala Liya ka, Laban pè wi Rahila ɓǝ̀ duk māmí gbal. 29 (Laban pè Rahila guro male Bilha ɓǝ̀ duk muna-ɓala male.) 30 Yakupu kùtí aban Rahila gbal, sǝ earce Rahila kútì mǝnana earce Liya ka, pǝlǝa do pakki Laban túró mala ɓè pǝlǝa tongno-nong-ɓari ɗǝm.

Amuna mǝnana Yakupu ɓǝl ka

31 Lang Mǝtalabangŋo sǝni Liya ka à eàrì pepè raka, pǝlǝa pè wi ɓǝlmuna sǝ mala Rahila ka, duk nkombi. 32 Liya kum muna a bumi sǝ ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ pe wi lullǝu ama Ruben.‡ Pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo sǝna tanni mem, ado ka burém nǝ̀ earám.&gt;&gt;

33 Nyare kum muna a bumi ɗǝm, ɓǝl ɓè muna-ɓwabura, sǝ pè wi lullǝu ama Shimiyon.§ Pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo pam mǝnia yi muna acemǝnana yi ok ama à eàrám ɗang.&gt;&gt;

34 Nyar ɗǝm kum muna a bumi, ɓǝl ɓè muna-ɓwabura, pè wi lullǝu ama Lawi.* Pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ado ka burém nǝ̀ tà arǝàm, acemǝnana ǝn ɓǝlǝni wi amuna-burana tàrú.&gt;&gt;

35 Nyar ɗǝm kum muna a bumi ɓǝl ɓè muna-ɓwabura sǝ pe wi lullǝu ama, Yahuda.† Pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ado ka mǝ nǝ ɓwangsǝ Mǝtalabangŋo.&gt;&gt; Sǝ ɓǝlmuna kasǝi wi.

30

1 Lang Rahila sǝni pà nǝ̀ gandǝ ɓǝlî Yakupu muna raka, kara mɓali pakki wi arǝ mǝgule muna-ɓwama. Pǝlǝa zǝmbi Yakupu ama, &lt;&lt;Pam amuna, ɓǝ̀ ana raka mǝ nǝ wú!&gt;&gt;

2 Kara bum Yakupu lul kǝ̀rkǝ́r arǝ Rahila, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli le? Yì nda ɓwa mǝnana po ɓǝlmuna raka!&gt;&gt;

3 Pǝlǝa Rahila banggi wi ama, &lt;&lt;Twal mǝtúró-ɓala mem, Bilha, pàk-ɓwama nǝi. Yì ka nǝ̀ ɓǝlâm amuna, sǝ nǝbaní sǝ mǝ nǝ kum mem gbal yìa amǝɓala.&gt;&gt;

4 Nda Rahila pè Yakupu mǝtúró-ɓala male, yì Bilha, ɓǝ̀ duk māmí, pǝlǝa pàngŋǝ̀nà-ɓwama nǝi. 5 Bilha kum muna a bumi, ɓǝ̀lî Yakupu muna-ɓwabura. 6 Rahila bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli angŋamuram! Ongŋǝna ɓua mem, nda pam muna-ɓwabura ka.&gt;&gt; Acemani ka tsǝki mune lullǝu ama Dan.*

7 Nyare Bilha kum muna a bumi, ɓǝ̀lî Yakupu ɓè muna-ɓwabura. 8 Pǝlǝa Rahila bang ama, &lt;&lt;Ən warǝ̀nà wara kǝ̀rkǝ́r mala Ɓakuli sǝnǝ mǝ'eambam muna-ɓwama, sǝ ndo ǝn nggǝ limurǝm amurí ka!&gt;&gt; Acemani ka tsǝki muna lullǝu ama Naftali.†

9 Lang Liya sǝni kǝ kum muna a bumi ɗǝm raka, twal muna-ɓala male, yì Zilpa, pè Yakupu ɓǝ̀ duk māmí. 10 Zilpa, muna-ɓala mala Liya ɓǝ̀lî Yakupu muna-ɓwabura. 11 Liya pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ən kumǝna múrɓoarna!&gt;&gt;‡ Nda tsǝki wi lullǝu ama, Gad.§

12 Nyare Zilpa ɓǝ̀lî Yakupu ɓaria muna-ɓwabura. 13 Pǝlǝa Liya bang ama, &lt;&lt;Ən kumǝna bumpwasǝa kǝ̀rkǝ́r! Adyan ngga acili amamǝna nǝ̀ pàk bumpwasǝa atàm.&gt;&gt; Nda tsǝki muna lullǝu ama, Asha.*

14 A ɓè pwari, nǝ kún cangi amǝsa, Ruben wari a ɓabondo sǝ kum dude,† pǝlǝa uí sǝ yinǝì nggè Liya wi. Rahila zǝmbî Liya ama, &lt;&lt;Ida, pam bǝti aɓa dude mana munio yinǝo wi ka.&gt;&gt;

15 Sǝ Liya ka nyesǝi wi cau ama, &lt;&lt;Karǝma re, yi mǝnana a ak burém arǝàm ngga? Ado ka awu nǝ nyar ɗǝm a nǝ ak dude mana munem yinǝi ka le?&gt;&gt;

Rahila ama, &lt;&lt;Pam dude bǝti mana munio yinǝo wi ka, sǝ Yakupu ka, ɓǝ̀ nongnǝ we a dù man yalung ngga.&gt;&gt;

16 Lang Yakupu naban nyàrî ɓabondo nǝ pwarikpana mǝno ka, Liya lo wari a kuliè, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;A bù dù man yalung ngga a nǝ yiu, awu nǝ nong atàm, acemǝnana ǝn angŋa dǝmba ǝn mbwena aceo nǝ dude mǝnana munem yinǝi ka.&gt;&gt; Nda sǝ Yakupu nongnǝ Liya a bù mǝno yi dù ka. 17 Ɓakuli ok hiwi mala Liya; kum muna a bumi ɗǝm sǝ ɓǝlî Yakupu tongnoia muna-ɓwabura. 18 Pǝlǝa Liya bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli panam tangnakusǝam acemǝnana ǝn pe burém muna-ɓala mem ɓǝ̀ duk māmí ka.&gt;&gt; Nda tsǝki muna lullǝu ama Isaka.‡

19 Liya nyare kum muna a bumi ɗǝm, ɓǝlî Yakupu tongno-nong-mwashatia muna-ɓwabura. 20 Liya pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli panam ɓoro mǝɓoarne. Adyan ngga burém nǝ̀ nggǝ pakkam gìr nǝ gusǝlǝban, acemǝnana ǝn pani wi amuna-burana tongno-nong-mwashat.&gt;&gt; Nda tsǝki muna lullǝu ama, Zebulu.§

21 Nǝnzǝ́mò ka Liya yi ɓǝl muna-ɓwama, sǝ tsǝki wi lullǝu ama, Dina.

22 Pǝlǝa Ɓakuli ɗenyinǝ Rahila. Ok ɓua male, sǝ pe wi ɓwamuru mala ɓǝl amuna. 23 Muna kpa a bumi, ɓǝl muna-ɓwabura sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli pusǝ̀nam a kǝsǝkya mala do nkombi. 24 Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo kārǝàm ɓè muna-ɓwabura a ɓala mem.&gt;&gt; Pǝlǝa tsǝki muna lullǝu ama, Yisǝfu.*

Gǝna mala Yakupu gamsǝa

25 Banì sau ɗang, anzǝm mǝnana Rahila ɓǝlna Yisǝfu ka, Yakupu banggi Laban ama, &lt;&lt;Nyem ɓǝ̀ ǝn o a là, a nzali mem. 26 Pàm amāmám andǝ amunèm, mǝnana ǝn pakko túró acea ka, sǝ wu ɗekiam mǝ bwal njar mǝ o. Ko nggearǝ we nǝ ɓamurò ka, a súrǝ́nà rǝ túró mǝcandǝe mǝnana ǝn pakko ka.&gt;&gt;†

27 Sǝ Laban ngga pè wi eare ama, &lt;&lt;Ida, ɓǝ̀ bumo pwasǝo arǝàm ngga, duk a kani, acemǝnana Mim ngga aɓa sǝnsǝna sǝ ǝn yi sǝlǝa ama Mǝtalabangŋo tsǝkam buì, àtàcau mò. 28 Banggam, mana nda tangnakusǝo; gìr mǝnana kat a earce ka mǝ nǝ mbweo.&gt;&gt;

29 Yakupu pà eare ama, &lt;&lt;A sǝlǝna rǝ cê túró mǝcandǝe mǝnana ǝn pakko ka, sǝ a sǝlǝna ama adomwan mala agirkusǝu mô ka mǝ nda ǝn ɗenyi nǝia ka. A buàm sǝ à hatǝki. 30 Kaniama mǝ yiu a bano ka, agirkusǝu mô ka à nda bǝti, à làkkì ɗàng. Sǝ adyan, nǝ yiu mem ngga, gǝna andǝ kume mò gulna kpǝm. Mǝtalabangŋo tsǝ̀ngŋǝ́nò bù nǝ túró mǝnana kat ǝn pê ka. Sǝ ado ka, nǝ̀ ká aya pwari sǝ mǝ nǝ tita pàk gìr mala buam ace gulo mala ɓala mem gbal?&gt;&gt;

31 Laban ɗì ɗǝm ama, &lt;&lt;Shen sǝ a earce mǝ mbweo?&gt;&gt;

Yakupu pè wi eare ama, &lt;&lt;Kǝa pam kǝgìr ɗàng. Gìr mwashat nda mǝnana awu nǝ pàkkam, sǝ mǝ nǝ lidǝmba nǝ ɗenyinǝ agirkusǝu mô ka. 32 Came ɓǝ̀n pelǝki agirkusǝu arǝ adomwan mò yalung, ɓǝ̀n pusǝ koya nzur mǝnana ndanǝ abân mǝpǝndǝe arǝì, andǝ koya nzur mǝpǝndǝe aɓalǝ amuna-nzur, andǝ koya mbulpǝndǝa mǝnana ndanǝ aban mǝpwasǝe arǝì, ko amǝnana mùr rǝià na ɗàng-ɗáng ngga. Amǝnia ka à nda ka mǝnana awu nǝ pam mia, amala mbweban mem ngga. 33 A dǝmba ka, ɓǝ̀ a yi sǝngi agirkusǝu mǝnana a pam mala mbweban ngga, a nǝ sǝlǝa ama ǝn tǝpǝrio ɗang. Sǝ ɓǝ̀ a kum aɓa domwan mem ambul-pǝndǝa mǝnana à pànǝ ban mǝpwasǝke arǝia, ko ana raka, anzur mǝnana amǝpǝndǝe na raka, anggo sǝ awu nǝ sǝlǝa ama ǝn iuwia arǝò.&gt;&gt;

34 Laban nyesǝi wi cau ama, &lt;&lt;E, ǝn earna ɓǝ̀ do anggo, kǝla mana a bang ngga.&gt;&gt; 35 Sǝama nǝ kǝ pwari mǝno ka, Laban wario kya pusǝki ambul-pǝndǝa kat, ajamne andǝ amǝ'nggaule mǝnana à ndanǝ abân mǝpwasǝe arǝia, sǝ pusǝki anzur mǝnana amǝpǝndǝe na ka, nyesǝia a bu amuna-burana male ɓǝà ɗenyi nǝia. 36 Pǝlǝa twal gya mala anongŋo tàrú nǝ adomwan man upi ban mǝnana Yakupu duk kam ngga. Kat andǝ amǝno ka, Yakupu lidǝmba nǝ ɗenyinǝ cili agirkusǝu mala Laban.

37 Yakupu pǝlǝa wario kya kasǝki agara mǝpwale mala nggun libǝne, andǝ mala nggun lus, andǝ mala nggun armon, sǝ komǝye ka fasǝki nggwate arǝ aɓea ban arǝì ɓǝ̀ lǝmdǝ abân mǝpwasǝe. 38 Pǝlǝa tsǝkia a ban ankenye-mùr mala agirkusǝu, ace mǝnana amunagara ka ɓǝà pa a ɓadǝmbǝ agirkusǝu ɓǝà nǝ̀ yiu a nu mur ka. Pè anggo acemǝnana agirkusǝu ka à kǝ eau rǝia ɓǝà yiu a nu mur ka. 39 Lang agirkusǝu eau rǝia a ɓadǝmbǝ amunagara mǝno à fasǝkia a lǝmdǝ abân mǝpwasǝe andǝ mǝpǝndǝe arǝia ka, à ɓǝl amunia mana à ndanǝ abân mǝpwasǝe andǝ mǝpǝndǝe arǝia ka.

40 Yakupu pusǝ amǝno yì amuna-nzur ka ɓǝà cam ɗàng, sǝ ɓǝà kǝa pà aɓa domwan mala Laban ɗàng. Ɓǝ̀ agirkusǝu nǝ̀ eau'eawe ka, Yakupu tsǝk anzur male mǝno ɓǝà sǝn ɓamǝsǝa rǝia andǝ agirkusǝu mǝnana a domwan mala Laban, amana à ndanǝ abân mǝpǝndǝe andǝ aban mǝpwasǝe arǝia ka. Anggo sǝ Yakupu kum male yì domwan, sǝ eare kpapia andǝ agirkusǝu mala Laban ɗàng.

41 Ɓǝ̀ bàkú eau'eawe mala agirkusǝu amǝ'rǝcandǝe karǝ ka, Yakupu nǝ̀ nongsǝ agara mǝno fasǝki rǝia ka a ɓadǝmbia aɓalǝ ankenye-mùr malea, ace mǝnana ɓǝà eau rǝia a ban agare ka.

42 Sǝ ɓǝ̀ agirkusǝu mǝnana à pànǝ rǝcandǝa raka à nǝ̀ eau rǝia ka, kǝ pak mǝno ka ɗàng. Aɓa pě anggo ka agirkusǝu mǝnana à pànǝ rǝcandǝa raka, à nda ka mala Laban, sǝ amǝ'rǝcandǝe ka à nda ka mala Yakupu.

43 Anggo sǝ Yakupu pǝlǝ mǝkume kǝ̀rkǝ́r. Yi dum nǝ adomwan mala agirkusǝu kpǝm, andǝ amǝ'túró-ɓala aburana andǝ amamǝna, andǝ akalakadambi andǝ adambǝritso.

31

Yakupu ɓangŋa o nying ban Laban

1 Yakupu ok ama amuna mala Laban ngga à nda ban bang ama, &lt;&lt;Yakupu pwana gìr mǝnana kat tár sǝm ndanǝi ka. Gǝna male kat ka kumi aɓa gìr mǝnana mala tár sǝm na ka.&gt;&gt; 2 Sǝ Yakupu sǝni ɗǝm ngga ɓamǝsǝ Laban panzǝ arǝì kǝla mǝnana kǝ pak ɗiɗyal ka ɗàng.

3 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo banggi Yakupu ama, &lt;&lt;Lo, nyare o a nzali la mala tárró, nzali mala akeo, andǝ mala aɓǝla mò, sǝ mim ngga mǝ pà atò.&gt;&gt;*

4 Nda Yakupu túrban atà Rahila andǝ Liya ɓǝà yiu ɓǝà yì kumi a ɓabondo a ban mǝnana kǝ yál domwan mala ambul male kàm ngga. 5 Banggia wia ama, &lt;&lt;Ən sǝni ka tár wun kǝ twalam ɗǝm nǝ earmúrú kǝla mana ɗiɗyal ka ɗàng. Sǝama, Ɓakuli mala tárrám ngga nda atàm. 6 Wun kǝm ngga wu sǝlǝna rǝ ulang túró mǝkǝ̀rkǝ́rnì mǝnana ǝn pakki tár wun nǝ rǝcandǝa mem kat ka. 7 Kat andǝ amani ka, ɓǝmbǝriam, nggaɗi mbweban mem kusǝ lum. Sǝama Ɓakuli eari wi pàkkam kǝgìr mǝɓane ɗàng. 8 Ɓǝ̀ bang ama, &lt;Ambul mǝnana rǝia pwasǝ ka à nǝ̀ duk mbweban mò&gt; ka, kara domwan kat ka à ɓǝl amuna amǝ rǝpwasǝke. Sǝ ɓǝ̀ nggaɗi bumi sǝ bang ama, &lt;Ambul mǝnana amǝ rǝ'nyoulǝke nda mǝ nǝ po à nǝ̀ duk mbweban mò&gt; ka, kara domwan kat ka à ɓǝl amuna mǝnana amǝ rǝ'nyoulǝke na ka.&gt;&gt; 9 Anggo sǝ Ɓakuli fwa agirkusǝu mala tár wun sǝ pam mia.

10 &lt;&lt;A ɓè pwari, nǝ kún eau'eawe mala agirkusǝu, aɓa lòrǝo ǝn loasǝ mǝsǝam sǝ ǝn sǝni ka, agbato mǝnana à kǝ eau amǝ'nggaulea a domwan ngga, à nda ka mǝnana rǝia nyoulǝkya, andǝ amǝnana rǝia dok-dok, andǝ amǝnana rǝia mbulet-mbulet ka. 11 Mǝturonjar mala Ɓakuli tunǝam aɓa mǝno yì lòrǝo ka ama, &lt;Yakupu!&gt; Sǝ ǝn eare nǝma, &lt;Uong! Mǝ ndya ka.&gt; 12 Pǝlǝa banggàm ama, &lt;Loasǝ mǝsǝo, sǝni, agbato mǝnana à kǝ eau amǝ'nggaulea a domwan ngga amǝnana rǝia nyoulǝkya, andǝ amǝnana rǝia dok-dok, andǝ amǝnana rǝia mbulet-mbulet ka à nda. Mǝ nda ban pak mǝnia ka ɓǝ̀ pa anggo acemǝnana ǝn sǝnǝna cè gìr mǝnana Laban kǝ pakko ka. 13 Mǝ nda Ɓakuli mǝnana ǝn pusǝ rǝàm a bano a Betel, ban mǝnana a kwaki nggea tali sǝ a ɗārǝí nǝ mùrú, sǝ a pàcau nǝ-shambum abanam ngga. Adyan ngga, lo purî nzali mǝnia ka, nyare a nzali mô mǝnana à ɓǝ̀lo kam ngga.&gt; &gt;&gt;†

14 Rahila andǝ Liya pè Yakupu eare ama, &lt;&lt;Ɓè kǝ kāmbe ko liɓala ueka sǝm a ɓala mala tár sǝm le? 15 Yàle yì ka kǝ pangnǝ sǝm kǝla sǝm nda ka amǝ'kúnɗàngna. Mak sǝm, sǝ gǝna mǝnana à pe wi amur sǝm ngga, kara lìnì arǝ sǝm. 16 Kume mǝnia mǝnana kat Ɓakuli fwê a bu tár sǝm ngga, ma'sǝma sǝnǝ amuna ma'sǝm. Acemani ka, lidǝmba pàk gìr mǝnana kat Ɓakuli banggo ama wu pe ka.&gt;&gt;

17 Nda Yakupu eamsǝ amāmí andǝ amuni anzǝm akalakadambi ka. 18 Pwan agirkusǝu male kat andǝ agirkuma male mǝnana ramba a Padan Aram ngga. Pǝlǝa bwal njar aban o a nzali Kan'ana, nǝ̀ nyar aban tarrí Ishaku. 19 Aɓa mǝno anggo ka Laban pà a là ɗàng. Umǝna a ban mǝnana à kǝ mwaki wi nyang anzur male ka, sǝ a nzǝmi ka Rahila iu aɓǝ̀nzál mala amǝɓala mala tarrí. Pwania umnǝia a bui. 20 Yakupu ɓosǝki Laban ɓwa'Aram, eare ɓǝ̀ sǝlǝa ama kǝ umnǝ o ɗang. 21 Yakupu pwan agirkuma male kat sǝ bwal njar aban o akaurǝa. Wario kya yàllî Nggeasala Yiufǝretis, pǝlǝa tsǝkmuri aban o a Gilǝyat, nzali múr ankono.

Laban ɓangŋa ta Yakupu

22 Anzǝm nongŋo tàrú ka, à banggi Laban ama Yakupu andǝ amǝɓala male ɓangŋǝna, à umǝna. 23 Nda pwan aburana male atè sǝ à lo ɓangŋa ta Yakupu. Twalia nongŋo tongno-nong ɓari sǝ à yi bwalte amúr ankono mala nzali Gilǝyat. 24 A bù dù mǝno ka, Ɓakuli pusǝrǝi aban Laban ɓwa'Aram aɓa lòrǝo, banggi wi ama, &lt;&lt;Nggǝ nunkiro, kǝa na ama awu nǝ ne Yakupu kǝ cau, ko mǝɓoarne ko mǝɓane ɗàng.&gt;&gt;

25 Yakupu ka angŋa dǝmba à tsǝkina agumli malea amur ɓè nkono sǝ Laban yi kasǝmúrí. Sǝ yì Laban gbal andǝ aɓwana male ka, à yi tsǝkia malea yì agumli tù aban agumli do mala Yakupu akanó amur nkono a nzali Gilǝyat.

26 Laban pǝlǝa ɗì Yakupu ama, &lt;&lt;Mana mǝnana a pak anggo ka? A ɓosǝkiam, a pwan amuna-mamǝna mem a ɓangŋa a umnǝia kǝla aguro mana à bwalia a kún lwa ka. 27 Palang sǝ a pakkam kutan, a swárô a o aɓa sǝmbǝrǝa? Palang sǝ a ɓinǝ banggàm ama a ndo a nǝ o, sǝ anggo ka ɓǝ́ mǝ nǝ tsǝkto nǝ banɓoarnado mala li girlina pakkiɗire, andǝ nggyal, andǝ nggwam mǝnana àkǝ te nǝ walki aɓǝm, andǝ azangŋan ngga? 28 A earam mǝ bwal amunem andǝ amǝ'kem mǝ kùria arǝàm mǝ tsǝiandà ɗàng. We ka, a pángŋǝ̀nà ɓwaɓana! 29 Mǝ ndanǝ rǝcandǝa mala pàkkô mǝɓane, sǝama, Ɓakuli mala tárró lǝmdǝ rǝi abanam nǝ bu du mana kútí ka, aban nunkiram ama mǝ kǝa nô kǝcau, ko mǝɓoarne ko mǝɓane ɗàng. 30 Ən sǝlǝna nǝma a o acemǝnana ɓabumo kǝ pi arǝ earce nyare a ɓala mala tárró. Sǝ ace mana sǝ a iu aɓǝ̀nzál mem?&gt;&gt;

31 Yakupu pe Laban eare ama, &lt;&lt;Ən o aɓa sǝmbǝrǝa acemǝnana ɓangciu pakkam. Ən twali nǝma a nǝ ak amuna-mamǝna mô arǝàm nǝ rǝcandǝa. 32 Sǝ cau mala aɓǝ̀nzál mô ka, ɓwa mǝnana kat a kumi nǝ agirnì a bui ka, à nǝ̀ wal-luí. A ɓadǝm aɓǝla ma'sǝm akani, sǝngiaban nǝ nggearǝo ko awu nǝ kum ɓè kǝgir mǝnana mò na ka; sǝ ɓǝ̀ a kum ngga, twali.&gt;&gt; Sǝ Yakupu ka sǝlǝ ama, Rahila iuna amǝno yì aɓǝ̀nzál mala tarrí Laban ngga ɗàng.

33 Pǝlǝa Laban kùtí altaban aɓa gumli mala Yakupu, andǝ ɓá gumli mala Liya, andǝ mala amuna-mamǝna amǝ'túró-ɓala malea, sǝ ko kum kǝgìr ɗàng. A masǝlǝate ka, yi kúti aɓa gumli mala Rahila. 34 Yì Rahila ka angŋa dǝmba twalna aɓǝ̀nzálnì oasǝnia aɓa luru gyare arǝ buno-nzǝm kalakadambi sǝ nda aban do amúrià. Laban alta ban aɓa gumli kat, sǝ ko kum kǝgìr ɗàng.

35 Rahila banggi tarrí ama, &lt;&lt;Dâ, ida bumo ɓǝ̀ kǝa lúllô arǝàm acemǝnana ǝn gandǝ lo ǝn cam nǝ came a ɓadǝmbo ǝn po gulo raka; mǝ nda aɓa bumkwana mem.&gt;&gt; Anggo sǝ Laban lidǝmba nǝ altaban sǝ kum amǝno yì aɓǝ̀nzál ka ɗàng.

36 Kara Yakupu pàk bumlulla, munǝki arǝ Laban ama, &lt;&lt;Ya gìr mǝɓane na mǝnana ǝn pak ka? Ya cauɓikea na mǝnana ǝn pa, sǝ a lo atam ngga? 37 Ado mǝno a sǝnginaban aɓalǝ agir mem kat ka, ya gìr ɓala mò na a kumô? Tsǝk gìrnî kani a ɓadǝm aɓwana mô andǝ amem, sǝ yia ka ɓǝà gau cau, ɓǝà kasǝ cè mǝnana a nre sǝm ngga.

38 &lt;&lt;Ən dumǝna sǝnǝ we bwalna pǝlǝa lumi-ɓari adyan. Atà anzur andǝ ambul-pǝndǝa mô ka, kǝ ɓè sulǝmuna ɗang, sǝ yàle ǝn shak ma atà agam a domwan mò ɗàng. 39 Pwari mana kat nyamɓikea wal mwashat atà agirkusǝu mò, ko bwali san ɓè bare ka, ǝn yiu ma nǝi a bano ǝn lǝmdǝo ɗàng. Ən twal mǝno yì ɗwanyi ka amuram. Ɓǝ̀ aya pwari sǝ à iu mwashat atà agirkusǝu mô, ko nǝ du ko nǝ pwari ka, a ɗice mǝ mbwe nǝ ɓe a kúnì aɓalǝ agirkusǝu mem. 40 Ən camarǝ pakko túró nǝ tanni aɓa banpina nǝ pwari zǝkya, aɓa ɗwal andǝ ɗwanyi nong'ntullo nǝ du. 41 E, apǝlǝa lumi-ɓari ǝn pak túró guro a ɓala mò. Ən pak túró mala apǝlǝa lum-nong-ine ace al amuna-mamǝna mô ɓari, sǝ apǝlǝa tongno-nong mwashat ace kum anzur andǝ ambul-pǝndǝa mǝnia a pam a domwan mò ɓǝà do nda mbweban mem ngga. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno mǝ nda aban pakko túró ka, a camarǝ nggaɗiki mbweban mem kusǝ lum!‡ 42 Ɓǝ̀ pà ama Ɓakuli mala kèm Ibǝrayim, yì Ɓakuli mana tárrám Ishaku kǝ ɓanggi wi ka, pang ma atàm raka, ɓǝ́ a tasǝnatam nǝ ɓabuam atàrǝì. Sǝama Ɓakuli sǝnǝna tanni mem andǝ túró mǝnana ǝn pe nǝ buam ngga. Nda gìr mǝnana tsǝa nǝ bu du mana yilung ngga Ɓakuli pak ɓashi male, nunkiro ka.&gt;&gt;

43 Laban pǝlǝa pè wi eare ama, &lt;&lt;Amamǝna mǝnia ka amunem na, sǝ amuna ka amǝ'kem na, sǝ adomwan mala agirkusǝu gbal ka, amem na. Yàle agir mǝnana kat a sǝnia kani ka, amem na. Sǝ mana girni mǝ nǝ gandǝ pa ace amunem andǝ amunia mǝnana à ɓǝlki ka? 44 Yiu ɓǝ̀ sǝm kùrcau, mim sǝ we. Mǝnia ka nǝ̀ lǝmdǝ ama eare nakam a nre sǝm.&gt;&gt;

45 Nda Yakupu twal tali kwákítè ɓǝ̀ cam nǝ came a nzali ɓǝ̀ duk tali-kwakya.§ 46 Sǝ banggi aɓwana male, amǝɓala male, ama, &lt;&lt;Wu pwangi amuna-tali, wu ramgia.&gt;&gt; Pǝlǝa à ramgi atali, à eamsǝia amur rǝarǝia. Pǝlǝa Yakupu andǝ Laban dumnǝdo a ban atali mǝnana a eamsǝia amur rǝarǝia ka, sǝ à li girlina atārǝia. 47 Laban tunǝ banì ama, Jegar-Sahaduta, sǝ Yakupu ka tunǝi ama, Galiyet.*

48 Pǝlǝa Laban ham ama, &lt;&lt;Mǝnia yì atali à rambia ka, à nǝ̀ duk gir nakún mala kùrcau ma'sǝm yalung.&gt;&gt; Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ tunǝ banì ama, Galiyet ka. 49 Laban ɗǝm ngga bang ama, &lt;&lt;Yahweh ɓǝ̀ tsǝk mǝsǝi arǝ sǝm, mim sǝ we, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm bwal mǝnia yì kùrcau, anzǝm mǝnana sǝm gauni tarǝ sǝm ngga. Acemani ka tunǝ banì ɗǝm ama Mizǝpa.† 50 Ɓǝ̀ a pakki amuna-mamǝna mem gìr mǝɓane, ko a al aɓea amamǝna amúrià sǝ ko ǝn sǝlǝce raka, ɗenyi ama Ɓakuli ka nda mǝ'nakún a nre sǝm sǝnǝ we.&gt;&gt;

51 Laban nyare banggi Yakupu ama, &lt;&lt;Sǝn atali mǝnia à gwalikia ka pepè, sǝ sǝn nggea tali mǝnia ǝn kwakì a nrem sǝnǝ we ka pepè. 52 Mǝnia yì atali à gwalì ka à dumǝna gìr nakún, sǝ mǝnia yì tali kwaki ka dumǝna gìr nakún. À nǝ̀ came kǝla agir kasǝɓalǝu ama pà mǝ nǝ yàllî ban mala atali mǝnia à gwalì ka aban ká a nzali mô ace pakko mǝɓane ɗàng, sǝ we gbal ka a pa wunǝ yàllî mǝnia yi nzong, ban mala atali mǝnia à gwalì andǝ tali mǝnia kwakì ka aban ká a nzali mem ace pakkam mǝɓane ɗàng. 53 Ən nggǝ tunǝ Ɓakuli mala keò Ibǝrayim andǝ aɓakuli mala kèm Naho, yia aɓakuli mala tárrià ɓǝà pàk ɓashi a nre sǝm.&gt;&gt; Pǝlǝa Yakupu pàcau nǝ kángìr aɓa lullǝ Ɓakuli mǝnana tárrí Ishaku kǝ ɓanggi wi ka. 54 Yakupu pwan-myal girkusǝu pana gìr'nkila nǝi a kǝ banì, amur nkono mǝno, sǝ tunǝ aɓwana male ɓǝà yiu ɓǝà yi li girlina. Lang à lina girlina ka, à nong kano amur nkono bankwaria.

55 Nǝ bu dǝmbari ɗiɗyal ka, Laban yi kùr amǝkè andǝ amuni amuna-mamǝna zǝp nǝ abui, tsǝkia wia bù sǝ tsǝiandà, pǝlǝa bwal njar nyare o a nzali male.

32

Yakupu gilǝ rǝì ace je andǝ Isǝwa

1 Lang Yakupu bwalǝna njar aban lidǝmba nǝ gya male ka, amǝturonjar mala Ɓakuli yi kumi. 2 Lang sǝnia ka, bang ama, &lt;&lt;Ban mǝnia ka kàttì mala Ɓakuli na!&gt;&gt; Pǝlǝa tunǝ banì ama, Mahanayim.*

3 Yakupu tasǝ amǝ'na-túrbân, à aki wi dǝmba à wari aban mǝ'eambi Isǝwa, mǝnana ndanǝ do a buban Seyir, a nzali Edom ngga. 4 Kwarkiria ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana wun nǝ̀ banggi ɓwamǝgule mem, Isǝwa ka: &lt;Guro mò Yakupu kǝ bang ama, ǝn o a bǝri a ban Laban sǝ ǝn kya do atè bà pwari man yalung ngga. 5 Mǝ ndanǝ andá, andǝ adambǝritso, andǝ anzur, andǝ ambul-pǝndǝa, andǝ amǝ'túró-ɓala, amamǝna andǝ aburana. Ən nggǝ tasǝ cau mǝnia ka a bano ɓwamǝgule, ace alta ɓwamuru mala kum akban a bano.&gt; &gt;&gt;

6 Anzǝm mana amǝ'na-turbanì kya nana kún-turban mǝnana à túriá nǝi sǝ à nyarǝna aban Yakupu ka, à yi banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝm wari aban mǝ'eambo, yi Isǝwa, sǝ bangga sǝm ama nda a njargula aban yiu a bano, atārǝia andǝ aburana male gbǝman-ine atè!&gt;&gt;

7 Nǝ ɓangciu arǝì andǝ ɓālǝkasǝkya, Yakupu pǝlǝa gau aɓwana mǝnana atè ka arǝ abanì ɓari. Anggo gbal sǝ gau adomwan mala anzur, andǝ ambul-pǝndǝa, andǝ andá, andǝ mala akalakadambi. 8 Ɗenyicau male ka nda mǝnana ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Isǝwa yiu nǝ munǝo arǝ banì mwashat mala aɓwana andǝ agirkusǝu male ka, ɓè banì man mwashat ka nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ àwá.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yakupu pakhiwi ama, &lt;&lt;We Ɓakuli mala kèm Ibǝrayim, sǝ Ɓakuli mala tárrám Ishaku, We Mǝtalabangŋo, mǝnana a banggàm ama, &lt;Nyare o a nzali mô, aban aɓwana mô, sǝ mǝ nǝ pakko mǝɓoarne&gt; ka.† 10 Ən kārǝa mǝ nǝ kum pěmǝɓoarne andǝ domǝsǝcau mǝnana a lǝmdǝam, yi mim guro mò ka ɗàng. Acemǝnana ɗiɗyal mana ǝn nying là, ǝn yi yàl a nkaring Nggeasala Jodan ngga, kǝ mǝgara nda gìr mǝnana mǝ ndanǝi a buam ngga. Sǝ adyan ngga, mǝ ndya nǝ agirkuma à lùmsǝ kàttì ɓari ka! 11 Ida, amsǝam a bu mǝ'eambam, Isǝwa, acemǝnana ɓangciu kǝ pakkam ama, ndo nǝ̀ yiu nǝ munǝo arǝàm, mim sǝnǝ anggea ka amuna andǝ amuna. 12 A bangŋǝna ama, &lt;Nǝ mǝsǝcau, mǝ nǝ tsǝko bu, mǝ nǝ pakko mǝɓoarne, amǝkeo nǝ̀ làkkì pas kǝla mǝsǝsala mala nggeamùr, mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ ɓallia raka.&gt; &gt;&gt;‡

13 Yakupu nongŋo akǝ banì mǝno ka a dù mǝno. Pǝlǝa tàr aɓea girkusǝu ace paɓoro aban mǝ'eambi, Isǝwa ani: 14 Ambul-pǝndǝa amǝ'nggaule gbǝman-ɓari sǝ agbato lumi-ɓari, anzur amǝ'nggaule gbǝman-ɓari, andǝ agam lumi-ɓari, 15 akalakadambi amǝ'nggaule lumi-tàrú andǝ amunia, andǝ andá lumi-ine, andǝ ajamnda lum, andǝ amǝdambǝriso amǝ'nggaule lumi-ɓari, sǝ amǝdambǝriso ajamne lum. 16 Pǝlǝa gaki agirkusǝu mǝnia ka arǝ adomwan, sǝ pà koya domwan a bu amǝ'túró-ɓala male ɗàngɗáng. Banggia wia ama, &lt;&lt;Wu akàm dǝmba, wu um nǝ agirkusǝu, sǝ a ká ma'wun ngga, wu kǝa gbashi tarǝ wun ɗàng. Nreban ɓǝ̀ nong zak a nre domwan andǝ domwan mala agirkusǝu.&gt;&gt;

17 Yakupu pǝlǝa kwarkir mǝtúró-ɓala mǝnana nda a dǝmba ka ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a yi jena wunǝ mǝ'eambam Isǝwa, sǝ ɗio ama, &lt;A nda mǝtúró-ɓala mala yana? Sǝ a nǝ ká ke? Sǝ yana nda mǝtala agirkusǝu mǝnia a ɓadǝmbo ka?&gt; 18 Pǝlǝa awu nǝ pe wi eare ama, &lt;Amala guro mò Yakupu na. Ɓoro na túrnaban nǝi aban ɓwamǝgule male, Isǝwa. Sǝ yì Yakupu ka nda kǝ yiu anzǝm sǝm ngga.&gt; &gt;&gt;

19 Nǝ kǝ kwarkiru mǝno ka Yakupu kwarkir ɓaria, andǝ tàruia, andǝ acili amǝ'túró-ɓala gbal mǝnana tsǝia à kǝ pǝ̀r adomwan ngga ama, &lt;&lt;Wun nǝ̀ banggi Isǝwa kǝ cau mǝ'mwashati ɓǝ̀ wu jena wunǝi ka, 20 sǝ wun nǝ̀ banggi wi ɗǝm ama, &lt;Sǝni guro mò Yakupu ka ndya kǝ yiu anzǝm sǝm ngga.&gt; &gt;&gt; Yakupu pàk ɗenyicau ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ɓariki mǝ nǝ pwasǝlǝ ɓabumi nǝ agir ɓoro mǝnana mǝ nǝ ak dǝmba mǝ nǝ tasǝi wi ka. Sǝ nǝnzǝ́mò, ɓǝ̀ ǝn yiu ǝn yi kumi ǝn sǝn ɓamǝsǝi ka, yakǝla nǝ̀ eam nǝ dotarǝu.&gt;&gt;

21 Anggo sǝ aɓoro ak dǝmba aban ká a ɓadǝmbi, sǝ yì Yakupu nǝ ɓamúrì ka, ueo anzǝ́mò, nongŋo aɓa gumli a ban mǝno sulǝ kam ngga a dù mǝno.

Yakupu warwara andǝ Ɓakuli

22 Nǝ bu du mǝno ka, Yakupu lo, twal amāmí mǝnana ɓari ka, andǝ amamǝna amǝ'túró-ɓala male mǝnana ɓari ka, andǝ amuna-burana male yia lum-nong-mwashat, pǝlǝa à sulǝo a Mùr Jabok a ban mǝnana lim raka sǝ à eauwe a ɓè nkaring. 23 Lang eamsǝnia à eauna a nkaring Mùr Jabok ka, pǝlǝa tasǝ acili agirkuma male kat à eauwe a nkaring ateà, 24 sǝ yì ka ueo anzǝ́mò, nǝmurǝì.

Kara ɓe ɓwa yiu, à warwara andǝi bà kwaro mala ban.§ 25 Lang ɓwe sǝni gandǝ mak Yakupu nǝ wara raka, pǝlǝa tùl mú nkpakota Yakupu, kara nkpako ɓuni songŋo.

26 Ɓweni bang ama, &lt;&lt;Nyem, ɓǝ̀ ǝn o, acemǝnana ban malanǝ̀ kwaro!&gt;&gt; Sǝ Yakupu ka pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ ɗekio wu o ɗang, she ɓǝa tsǝ́ngŋǝ̀nàm bù ka.&gt;&gt;

27 Pǝlǝa ɓweni ɗì ama, &lt;&lt;Lùllǝò ɗe a mana?&gt;&gt;

Pǝlǝa pe wi eare ama, &lt;&lt;Yakupu.&gt;&gt;

28 Ɓweni banggi wi ama, &lt;&lt;À pà nǝ̀ tunǝo ɗǝm ama Yakupu ɗàng; twal adyan ngga à nǝ̀ nggǝ tunǝo ama, Isǝrayila,* acemǝnana a warwara wunǝ Ɓakuli andǝ aɓwapǝndǝa, sǝ rǝcandǝa mò amsǝ ɗang.&gt;&gt; †

29 Yakupu na ama, &lt;&lt;banggàm lùllǝò pé.&gt;&gt;

Pǝlǝa ɓwenî ɗì ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a kǝ earce súrǝ̀ lullǝam?&gt;&gt; Pǝlǝa tsǝki Yakupu bù abanì.

30 Yakupu bang ama, &lt;&lt;Ən sǝna Ɓakuli a ɓamǝsǝi, kat andǝa mani ka, yilǝmem kum àwá.&gt;&gt; Pǝlǝa Yakupu tsǝki banì lullǝu ama, Penǝyel.‡

31 Pwari na aban eauwe, yi mana Yakupu nǝ nggǝ nying Penǝyel aban o ka. Kǝ zanggǝɗi aban gya, ace npenye mǝnana kúmô a nkpakote ka. 32 Nda gìr mǝnana tsǝa bà yalung amǝ Isǝrayila kǝ li mazo nkpakota koya nyama raka, ace gìr mǝnana kum Yakupu, à tùllì amur mazo nkpakote ka.

33

Yakupu andǝ Isǝwa gilǝki nrea

1 Yakupu loasǝ mǝsǝi sǝn Isǝwa aban yiu, yì andǝ aburana male gbǝman-ine. Pǝlǝa gakkia amuna a nre ka Liya, andǝ Rahila, andǝ amamǝna ɓari amǝ'túró-ɓala male. 2 Tsǝk amamǝna amǝ'túró-ɓala andǝ amunia a dǝmba, sǝ Liya andǝ amuni kpatea, sǝ Rahila andǝ muni Yisǝfu masǝlǝia wia a nzǝ́mò. 3 Sǝ yì Yakupu nǝ nggearǝì ka akia wia dǝmba aban ká. Lang gbàshìnà ban mǝ'eambi ka, kara ɓunbî wi kusǝ tongno-nong-ɓari a ɓadǝmbi.

4 Sǝ Isǝwa ka ɓangŋa aban yiu abani, soak abui a myali, kùrì zǝp. Yià kǝm ngga, à túr kunia aban ɓua. 5 Lang Isǝwa loasǝ mǝsǝi sǝn amamǝna andǝ amuna ka, pǝlǝa ɗì Yakupu ama, &lt;&lt;A yana mǝnia wu nda wunǝia ka?&gt;&gt;

Yakupu pǝlǝa pe wi eare ama, &lt;&lt;Amuna na mǝnana Ɓakuli ɓwamur guro mò pe wi ka.&gt;&gt;*

6 Pǝlǝa amamǝna amǝ'túró-ɓala andǝ amunia yiu à yi ɓun a ɓadǝmbi. 7 Anggo sǝ Liya andǝ amuni kpatea, à yiu à yi ɓun a nzali a ɓadǝmbi. A masǝlǝate ka, Yisǝfu, sǝ Rahila, yia gbal ka, à yiu à yi ɓun a nzali a ɓadǝm Isǝwa.

8 Isǝwa ɗì Yakupu ama, &lt;&lt;Man nda ɓalǝ amǝnia yia girkusǝu andǝ adomwan ǝn je sǝnǝia aban yiu ka?&gt;&gt;

Yakupu pe wi eare ama, &lt;&lt;Aɓoro na ǝn yinǝo wia ka, ace kum ɓwamuru andǝ akban a bano, we ɓwamǝgule mem.&gt;&gt;

9 Sǝ Isǝwa ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ'eambam, mǝ ndanǝ agir kpǝm mǝnana à kàrǝ́nǎm ngga. Bwal agir mǝnana amô na ka.&gt;&gt;

10 Yakupu ɓinǝi wi ama, &lt;&lt;Awo, ɓǝ̀ ǝn kumǝna earmúrú a bano ka, ida ak mǝnia yi ɓoro ka a buam. Acemǝnana, sǝna mǝno ado ǝn sǝn ɓamǝsǝo sǝ a angŋǝnam ngga, nda kǝla ǝn sǝna ɓamǝsǝ Ɓakuli. 11 Ən nggǝ zǝmbo, ak ɓoro mǝnia ǝn yinǝo nǝi ka, acemǝnana Ɓakuli ka lǝ́mdǝ́nàm pěmǝɓoarne male kǝ̀rkǝ́r sǝ pànâm koman mǝnana kat ɓoaro ɓǝ̀n pang nǝi ka.&gt;&gt; Sǝ acemǝnana Yakupu camarǝ pità Isǝwa ka, a masǝlǝate ka, Isǝwa eare ak aɓoronì.

12 Pǝlǝa Isǝwa bang ama, &lt;&lt;Ado ka wu fa, ɓǝ̀ sǝm twal gya ɓǝ̀ sǝm o. Mǝ nǝ dupa wun a dǝmba.&gt;&gt;

13 Sǝ Yakupu eari wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem, a sǝlǝna ama, aɓea amuna atà sǝm ngga à ɓiki keke, sǝ adomwan mala ambul andǝ andá gbal ka à ndanǝ amunia ateà mǝnana à nda kúnkiura ka. Dumǝna púp mǝ nǝ ɗenyi nǝia. Ɓǝ̀n pǝrtea akaurǝa, ko ɓǝ̀ mala nongŋo mwashat na ka, à nǝ̀ wuki kat. 14 Nggǝ zǝmbo, ɓǝ̀ nǝ̀ ɓoar ka, ɓwamǝgule mem, ak dǝmba o. Sǝm nǝ̀ nggǝ kpato ɓukɓuk aban yiu, nǝ gya mǝnana pà nǝ̀ kwanbi agirkusǝu andǝ amuna raka. Mǝ nǝ nggá kúmǒ a Seyir.&gt;&gt;

15 Isǝwa pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Ida, ɗeki lâ ɓǝ̀n nying aɓea burana mem atà wun.&gt;&gt;

Yakupu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Awo, sheɓǝ̀ a pángŋǝ̀nà anggo ka ɗàng. Mim ngga earmúrú a bano na ǝn earkiyice mǝ kum ngga, ɓwamǝgule mem!&gt;&gt;

16 Pǝlǝa Isǝwa nyare a kusǝì a kǝ pwari mǝno aban o a Seyir. 17 Sǝ Yakupu ka, o a Sukkot. Akano ka kya pakki ɓamúrì bando, sǝ tǝmgi atara ace agirkusǝu male. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à tunǝ banì ama, Sukkot† ka.

18 Anzǝm mana Yakupu nyìngŋǝ̀nà Padan Aram‡ ngga, yiu jam a nggea-là Shekem, a nzali Kan'ana. Akano sǝ tsǝk kàttì nǝ agumli male, duk kam a nzǝm la. 19 Pǝlǝa Yakupu kúr nzali mǝno tsǝk agumli male kàm ngga; kúrí a bù amuna-burana mala Hamo, tár Shekem, a kún mǝsǝ bolo-azǝrfa§ gbǝman-mwashat. 20 A kǝ ban mǝno, Yakupu ɓak gyangŋan, pǝlǝa tunǝi ama, El Elohe Isǝrayila.*

34

Mbweban a kúnì pě mǝɓane mǝnana Shekem pak ka

1 A ɓè pwari ka, Dina muna-ɓwama mala Liya, mǝnana à ɓǝl andǝ Yakupu ka, lo wari ama nǝ̀ nggá sǝn aɓi ansarina mǝnana à do a bu-nzali mana à ndakam nǝ do ka.* 2 Lang Shekem, muna-ɓwabura mala Hamo ɓwa Hivi, mǝnana nda murǝm mala mǝno yì bu-nzali, nǝ sǝn Dina ka, kara bwali nǝ rǝcandǝa pàngŋǝ̀nà ɓwama nǝi, kìɗikì. 3 Sǝ yì Shekem ngga, cè ɓwama Dina, muna mala Yakupu ɓoari wi, pǝlǝa ɓariki nǝ̀ tsǝa ɓǝ̀ ɓwama earì; ne wi cau ɓukɓuk nǝ kún lǝmdǝ earban, ɓǝ nuni arǝì. 4 Pǝlǝa Shekem ne tarrí Hamo, ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce nǝma wu alàm muna-ɓwama man ɓǝ̀ duk māmám.&gt;&gt;

5 Yakupu yi ok ama Shekem kìɗìkìna muna-ɓwama male Dina, sǝ acemǝnana amuni amuna-burana à nda a ɓabondo aban yál agir ka, na kǝ cau ɗàng. Kúndǝô she ɓǝà nyàrnà ka.

6 Hamo, tár Shekem, puro wari aban Yakupu nǝ̀ nggá bangcau nǝi amur cenî. 7 Anggo ka, amuna-burana mala Yakupu nyàrǝ́nì ɓabondo. Lang à ongŋǝna ama à kìdìki mǝ'eambia muna-ɓwama ka, gìrnî kwanrǝia, sǝ à pàk bumlulla kǝ̀rkǝ́r nǝ man yì gìr Shekem pè, mǝnana ɓoaro ɓǝà pè raka; nggea gìr pà kǝsǝkya arǝ aɓwana mala Isǝrayila na, mǝnana kìɗìki mǝ'eambia muna-ɓwama mala Yakupu ka.

8 Sǝ Hamo ka bang cau nǝ Yakupu andǝ amuna-burana male. Banggia wia ama, &lt;&lt;Muna-ɓwabura mem Shekem, nǝ mǝsǝcau ka, kǝ earce muna-ɓwama ma'wun, sǝ ɓabumi kat umǝna arǝì. Ɓǝ̀ wun nǝ̀ earka, ida, wu pè wi ɓǝ̀ ali. 9 Ɓǝ̀ sǝm eare alban ɓǝ pà a nre rǝarǝ sǝm. Wu pà sǝm amuna-mamǝna ma'wun, sǝ sǝm nǝ̀ pà wun amuna-mamǝna ma'sǝm. 10 Wun nǝ̀ gandǝ do akani aɓalǝ sǝm a nzali ma'sǝm. Wu do sǝ wu gya a koya ban wu earce ka, wu pàk nggaliki atà sǝm, wu kúrki anzali sǝ wu ɓakki aɓala ɓǝà duk agirkuma ma'wun.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Shekem nacau nǝ tár Dina andǝ amǝ'eam Dina ama, &lt;&lt;Ən nggǝ zǝmba wun, wu lǝmdǝàm earmúrú, wu earâm ɓǝ̀n al Dina. Mǝ nǝ pa wun gìr mǝnana kat wu ɗìce ka. 12 Ko ɓǝ̀ mana nda gǝna mǝnana wun nǝ̀ kasǝa, andǝ agir mana mǝ nǝ mbwe amur ɓwama ka, mǝ nǝ yia mbwe nǝ banɓoarnado, ɓǝ̀ wun nǝ̀ pam muna-ɓwama man ɓǝ̀ duk māmám ngga.&gt;&gt;

13 Amuna-burana mala Yakupu pa kǝla à earǝna. À nyesǝî Shekem andǝ tárrí Hamo cau nǝ kún ɓosǝkiban, acemǝnana kìɗìkìna mǝ'eambia, yi Dina. 14 À banggia wia ama, &lt;&lt;Pà sǝm nǝ̀ eare ɓǝ̀ sǝm al wun ɗàng, acemǝnana wun ngga, à kasǝa wun ɓata wun ɗàng; gìr kǝsǝkya na aban sǝm, ɓǝ̀ mǝ'eam sǝm muna-ɓwama al ɓwa mǝnana à kasǝî wi ɓate raka! 15 Gìr mwashat nda mǝnana nǝ̀ tsǝa sǝ sǝm nǝ̀ eara wun ngga: ɓǝ̀ wun mǝnana kat wu nda ka aburana, à nǝ̀ kasǝa wun ɓata wun, kǝla mana sǝm ngga à kasǝa sǝm ɓata sǝm ngga.† 16 Anggo sǝ sǝm nǝ̀ pà wun amuna-mamǝna ma'sǝm, sǝ wun gbal ka, wun nǝ̀ pà sǝm amuna-mamǝna ma'wun. Sǝm nǝ̀ do atà wun, sǝ sǝm sǝnǝa wun ngga, sǝm nǝ̀ duk aɓwana amǝ'mwashati. 17 Sǝ ɓǝ̀ pà wun nǝ̀ eare anggo, à nǝ̀ kasǝa wun ɓata wun raka, sǝm nǝ̀ twal mǝ'eam sǝm, sǝm nǝ̀ bwal njargula, sǝm nǝ̀ o.&gt;&gt;

18 Acau mǝnia ka à ɓoarì Hamo andǝ muna-ɓwabura male Shekem. 19 Sǝ yì lagga Shekem ngga, kìɗìki pwari arǝ pak gìr mǝnana à earce ama ɓǝ̀ pàk ka ɗàng, acemǝnana kǝ earce Dina muna-ɓwama mala Yakupu nǝ rǝɓǝla, sǝ ɗǝm ngga yì nda ɓwa mǝnana à kǝ pe wi gulo kútì acili aɓwana kat a ɓala mala tárrí ka.

20 Pǝlǝa Shekem andǝ tárrí Hamo lo à wari aban kpapi-kùrcau mala là a kún nggea-là. À kya bang cau nǝ aɓwana-mǝgule mala là malea ama: 21 &lt;&lt;Aɓwana mǝnia ka, amǝ do ɓa-rǝpwala nǝ aɓwana na; ɓǝ̀ sǝm earia wia ɓǝà duk kani aɓalǝ sǝm, ɓǝà gya koya ban à earce ká a nzali ma'sǝm ngga. Nzali ka gul kpǝm nǝ̀ karǝ sǝm sǝnǝia. Sǝm nǝ̀ al amuna-mamǝna malea, sǝ yia gbal ka, à nǝ̀ al ama'sǝm yì amuna-mamǝna. 22 Gìr mwashat mǝnana à bang ama sǝm nǝ̀ pa sǝ à nǝ̀ eare à nǝ̀ do aɓalǝ sǝm, sǝ sǝm nǝ̀ duk aɓwana mwashat sǝnǝia ka, nda mana ama koya ɓwabura atà sǝm ngga, ɓǝà kasǝî wi ɓate, kǝla mana yia gbal ka à kasǝ ɓatea ka. 23 Ɓǝ̀ sǝm pa anggo ka, adomwan mala andá malea, andǝ agirkuma malea, andǝ agirkusǝu malea kat nǝ̀ duk ama'sǝm. Acemani ka, ɓǝ̀ sǝm eare ɓǝ̀ sǝm pàk gìr mǝnana à earkiyice nǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm pàk ka, sǝ yia ka à nǝ̀ eare à nǝ̀ do aɓalǝ sǝm.&gt;&gt;

24 Aɓwana mǝnana kat à puro sǝ à wari a kún nggea-là ka, à earnǝ cau mala Hamo andǝ mala muni Shekem. Koya ɓwabura andǝ muna-ɓwabura mǝnana à nda kǝ là mǝno ka, à kasǝî wi ɓate.

25 Nongŋo tàrú anzǝm mǝno, lang penye mala kasǝ-ɓatau nggeangsǝkina, sǝ à nda ɓá kwanban più ka, ɓari atà amuna-burana mala Yakupu, yì Shimiyon andǝ Lawi, amǝ'eam Dina, twal anggea-byau malea, sǝ à wario à kya kúti aɓa nggea-là hamama. Pǝlǝa à wal-lú koya ɓwabura a mǝno yì nggea-là ka. 26 À wal-lú Hamo andǝ muni Shekem gbal nǝ anggea-byau malea, sǝ à pusǝ mǝ'kyauwea, Dina a ɓala mala Shekem, sǝ à puro à o a là-gumli malea. 27 Anzǝm mǝno ka, acili amuna-burana mala Yakupu yi tusǝo. Lang à yi sǝn alú aburana mǝnana à walia ka, kara à kutio à pwan kume mala là mǝno ka, atàcau mala mǝ'kyauwea muna-ɓwama mǝnana à kìɗikì ka. 28 À pwan ambul, andǝ andá, andǝ adambǝritso malea, mǝnana à kumia aɓa nggea-là, andǝ amǝnana a nzǝm la andǝ ɓabondo ka. 29 À pwan gǝna mala aɓwana mala là mǝno kat, andǝ agir mǝnana kat arǝ aɓala malea ka. À bwalki amamǝna malea kat andǝ amuna à umnǝia.

30 Nǝnzǝ́mò ka Yakupu ne Shimiyon andǝ Lawi ama, &lt;&lt;Wu kùmǝ́nàm cau! Wu tsǝ̀ngŋǝ̀nám aɓwana mala nzali mǝnia nǝ̀ ɓinǝcem, yià amǝ'Kan'ana andǝ amǝ'Periz. Mǝ nda bǝti, ǝn làkkì ɗàng; ɓǝà ram rǝia sǝ à yiu nǝ munǝo arǝàm ngga, à nǝ̀ yia twaltam, mim sǝnǝ amǝ'ɓala mem kat!&gt;&gt;‡

31 Sǝ yia ka à pà eare ama, &lt;&lt;Lang ɗe sǝ à nǝ̀ pang nǝ mǝ'eam sǝm muna-ɓwama kǝla mā-gyatarǝu?&gt;&gt;

35

Yakupu andǝ amǝɓala male nyare a Betel

1 Ɓakuli banggi Yakupu ama, &lt;&lt;Lo, o a Betel sǝ wu do abanì. Ɓak gyangŋan abanì acem, mim Ɓakuli mǝnana ǝn lǝmdǝ rǝàm a bano mana a ndaban ɓangŋa ace upi ban mǝ'eambo Isǝwa ka.&gt;&gt;*

2 Pǝlǝa Yakupu banggi amǝ'ɓala male andǝ aɓwana mana kat à nda atè ka ama, &lt;&lt;Wu pusǝki aɓǝ̀nzál mala peri aban abǝri aɓakuli mǝnana à nda bu wun ngga, wu lak rǝ'wun, sǝ wu nggaɗi agir-nggūrǝu ma'wun.† 3 Ɓǝ̀ sǝm lo sǝm nǝ̀ umì a Betel. Akano ka mǝ nǝ nggá ɓakkî Ɓakuli gyangŋan, yì Ɓakuli mana ok hiwi mem a pwari tanni mem, sǝ nda atàm a koya ban ǝn wari kam ngga.&gt;&gt;‡

4 Nda à pè Yakupu abǝri ɓakuli mǝnana a buia ka kat, andǝ agirkiru mana a kiria ka. Yakupu lúmsǝiǎ a tǝrta nggun mǝgule mǝnana a Shekem ngga. 5 Lang à puro à nǝ̀ o ka, nggea ǝn'ò mǝnana pùr nǝban Ɓakuli ka sulǝo amur alá mǝnana à nda a ban mǝno ka. Acemani ka kǝɓwa lo ama nǝ̀ pǝ̀rta amuna mala Yakupu ama nǝ̀ pàkkia wia kǝgìr ɗàng.§

6 Nda sǝ Yakupu andǝ aɓwana mana atè ka à yi bik Luz (mǝnana à tunǝi gbal ama Betel ka) a nzali Kan'ana. 7 Yakupu ɓak gyangŋan kano sǝ tunǝ lullǝ banì ama El Betel,* acemǝnana Ɓakuli lǝmdǝ rǝì a baní a ban mǝno lang nda rǝ ɓangŋa nǝ̀ upi ban mǝ'eambi Isǝwa ka.

8 Bǝti anzǝm mǝnia ka, Debora,† yì ɓwagula mǝnana ɗiɗyal nda iulǝ Rabeka mālá Ishaku a muna ka, paklú. À tsǝk-luí a tà nggun mǝgule aɓa ɓangŋaban mǝnana a Betel ka. Sǝ à tsǝkî nggunî lullǝu ama, &lt;&lt;Nggea-nggun sukkimǝrǝm.‡&gt;&gt;

9 Nyare mǝno Yakupu nyàrî Padan Aram ngga, Ɓakuli lǝmdǝ rǝì a baní ɗǝm a Betel. Ɓakuli tsǝki wi bù 10 banggi wi ama, &lt;&lt;Lùllǝò nda Yakupu, sǝama à pà nǝ̀ nggǝ tunǝo ɗǝm ama Yakupu ɗàng. Twal ado aban ká dǝmba ka, lùllǝò nda Isǝrayila.&gt;&gt; Anggo sǝ Ɓakuli nggaɗi wi lullǝu ama Isǝrayila.§

11 Pǝlǝa Ɓakuli banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo* ka. Ɓǝl amuna sǝ wu hatǝki! Tau mò nǝ̀ duk nzali mǝgule sǝ nǝ̀ ɓǝl anzali pas. Aɓalǝ amǝ'keò ka amurǝma nǝ̀ puro!† 12 Nzali mǝnana ǝn pê Ibǝrayim andǝ Ishaku ka mǝ nǝ po wì, sǝ mǝ nǝ pè amunio andǝ amǝ'keo mǝnana à nǝ̀ ɓǝlia anzǝmo ka.&gt;&gt;‡ 13 Pǝlǝa Ɓakuli upi ban mǝno nacau nǝ Yakupu kàm ngga.

14 A ban mǝno Ɓakuli nacau nǝi ka, Yakupu twal nggea tali sǝ kwaki, ɓǝ̀ cam nǝ came. Pǝlǝa solǝ mùr-ɓǝlanggun anap amurí kǝla paɓoro aban Ɓakuli; ɗǝm ngga ɗārǝi nǝ mùrú olif ɓǝ̀ tàrì, ban-peri aban Ɓakuli na.§ 15 Yakupu pǝlǝa tsǝki banì mǝnia Ɓakuli na cau nǝi kàm ngga lullǝu ama Betel.*

Lú mala Rahila

16 Yakupu andǝ amǝ'ɓala male tùro à nying Betel, sǝ lang à nda njar à malanǝ̀ bik Efǝrat ka, Rahila twal gbáshí, sǝ nda aɓa kwanban mala gbáshí. 17 Lang tanni kwanban mala gbáshí male yi ɓikina ka, ɓwama mǝ'bwal gbáshí ne wi ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pàkkô ɗàng, Rahila; a ɓǝ́lǝnà muna-ɓwabura.&gt;&gt; 18 Sǝ aɓa mǝno anggo ka yilǝmi na rǝ purì rǝì, sǝ lang nǝ̀ tusǝ masǝlǝata lin'ueo male ka, tsǝkî muna lullǝu ama, Ben-oni.† Sǝ tár muna ka tunǝi ama, Benjami.‡

19 Lang Rahila wù ka à tsǝk-luí a nkanggari njargula ká Efǝrat, là mǝnana yalung à súrǝì ama Betalami ka.§ 20 Yakupu loasǝ nggea-tali tàmsǝì abanì, sǝ nda lǝmdǝ ban ɓembe mala Rahila ka bà yalung.

21 Pǝlǝa Isǝrayila andǝ amǝ'ɓala male lidǝmba nǝ gya à o à kya tsǝk là-gumli malea a ɓè buì mala ɓè ban à tunǝi ama, Migdal-Eda.*

Amuna-burana mala Yakupu

(1 Acau Kpa 2:1-2)

22 Lang Isǝrayila na ban do a nzali mǝno ka, Ruben pàk-ɓwama nǝ Bilha, mwashat atà mā-guro mala tárrí. Isǝrayila ok cè.†

‡Amuna-burana mala Yakupu ka à nda lum-nong-ɓari:

23 Amuna-burana nǝ bu Liya ka à nda ka Ruben (muna-dǝmba mala Yakupu), andǝ Shimiyon, andǝ Lawi, andǝ Yahuda, andǝ Isaka, sǝ Zebulu.

24 Amuna-burana nǝ bu Rahila ka à nda ka Yisǝfu andǝ Benjami.

25 Amuna-burana nǝ bu Bilha, mǝtúró-ɓala mala Rahila ka, à nda ka Dan andǝ Naftali.

26 Amuna-burana nǝ bu Zilpa, mǝtúró-ɓala mala Liya ka, à nda ka Gad andǝ Asha.

Amǝno ka à nda ka amuna-burana mǝnana à ɓǝlî Yakupu a Padan Aram ngga.

Lú mala Ishaku

27 Nda Yakupu nyare a là aban tárrí Ishaku a Mamǝre, a Kiriyat-Arba mǝnana à súrǝì yalung ama Hebǝron, yì ban mǝnana Ibǝrayim andǝ Ishaku duk kam kǝla abǝri ka.§ 28 Ishaku pàk apǝlǝa gbǝman mwashat nǝ lumi-tongno-nong-tàrú [180] a ɓanza 29 sǝ yi wú, lú mala kaɓa-ɓwa, sǝ à tsǝkbani atà akê. Amuna-burana male, Isǝwa andǝ Yakupu, na à tsǝì ka.

36

Tau mala Isǝwa

1 Mǝnia ka nda tsadya mala amuna andǝ amǝ'kau a tàu mala Isǝwa (yì Edom) kǝla mǝnana à gilǝì ka.

2 Amālá Isǝwa ka alia atà amamǝna mala amǝ'Kan'ana. À nda ka: Ada ɓoarnsarile Elon ɓwa Hitti, andǝ Oholibama mǝnana Anah ɓǝl andǝ māmí mǝ'kà Zibiyon ɓwa Hivi, 3 sǝ Basǝmat muna-ɓwama mala Ishmayel sǝ ɗǝm ngga nda mǝ'kyauwa Nebayot ka.

4 Ada ɓǝlî Isǝwa muna-ɓwabura à tunǝi ama Elifas. Basemat ɓǝl muna-ɓwabura à tunǝi ama Rewel, 5 sǝ Oholibama ɓǝl a Jewus, andǝ Jalam andǝ Kora. À ɓǝlî Isǝwa amǝnia yi amuna kat ka aɓa nzali Kan'ana.

6 Isǝwa pwan amāmí andǝ amuni amuna-burana andǝ amuna-mamǝna andǝ acili aɓwana mǝnana a ɓala male ka kat, sǝ pwan adomwan mala andá andǝ acili agirkusǝu male, andǝ agirkuma mǝnana kat kúmô aɓa nzali Kan'ana ka, sǝ tùro o a ɓè nzali kuko nǝban mǝ'eambi Yakupu. 7 Agirkusǝu malea làkkì kǝ̀rkǝ́r mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ do atārǝia a ban mǝmwashati raka; nzali mǝnana à ndakam nǝ do ka karǝia yia kǝm ɗàng ace ɓiki làkkì mala andá malea. 8 Nda Isǝwa (mana à tùnǝì gbal ama Edom ngga) wario kya dukla a Seyir, nzali múr ankono ka.*

9 Mǝnia ka nda tsaɗya mala aɓwapǝndǝa mǝnana à puro a nggurkwar mala Isǝwa, yì tár amǝ'Edom, mǝnana à do a Seyir, nzali múr ankono ka.

10 Alullǝ amuna-burana mala Isǝwa ka à nda ka:

Elifas, muna mala Ada mālá Isǝwa, andǝ Rewel, muna mala Basemat ɓè mālá Isǝwa.

11 Amuna-burana mala Elifas ka à nda ka:

Teman, andǝ Omar, andǝ Zefo, andǝ Gatam andǝ Kenas.

12 Elifas, muna-ɓwabura mala Isǝwa ɗǝm ngga twal ɓè ɓwama lùllǝì ama Timna, mǝnana ɓǝli wi ɓè muna-ɓwabura, yì Amalek. Amǝno ka, à nda ka amǝ'kà Isǝwa nǝ bu māmí Ada.

13 Amuna-burana mala Rewel ka à nda ka:

Nahat, andǝ Zera, andǝ Shama andǝ Miza. À nda ka amǝ'kà Isǝwa nǝ bu māmí Basemat.

14 Mālá Isǝwa yì Oholibama, mǝnana muna-ɓwama mala Anah, sǝ mǝ'kà Zibiyon na ka, ɓǝlî Isǝwa amuna-burana; à nda ka:

Jewus, andǝ Jalam andǝ Kora.

Amúr-la a nggurkwar mala Isǝwa

15 Amǝnia ka à nda ka aɓwana a nggurkwar mala Isǝwa mana à yi duk amúr-là ka:

Amuna-burana mala Elifas muna-dǝmba mala Isǝwa ka, à nda ka:

Amúr-là Teman, andǝ Omar, andǝ Zefo, andǝ Kenas, 16 andǝ Kora, andǝ Gatam andǝ Amalek. Yia mǝnia ka à nda ka amúr-là a tàu mala Elifas a nzali Edom; yia ka amǝ'kà Ada na.

17 Muna-ɓwabura mala Isǝwa, yì Rewel ka nda tár a:

Amúr-là Nahat, andǝ Zera, andǝ Shama andǝ Miza. Yia mǝnia ka à nda ka amúr-là a tàu mala Rewel a nzali Edom; à nda ka amǝ'kà Basemat mālá Isǝwa.

18 Amuna-burana mala Isǝwa nǝ bu māmí Oholibama ka, à nda ka:

Amúr-là Jewus, andǝ Jalam andǝ Kora. Amǝnia ka à nda ka amúr-là mǝnana à puro a tàu mala mālá Isǝwa, Oholibama muna-ɓwama mala Anah ka.

19 Yia mǝno kat ka à nda ka aɓwapǝndǝa mǝnana à pur a nggurkwar mala Isǝwa, yì Edom ngga.

Amuna andǝ amǝ'kà Seyir

(1 Acau Kpa 1:38-42)

20 Akún mǝnana à nda ka amǝ nzali Edom ɓara-ɓara ka tǝrtea pur nǝban amǝnia yì amuna andǝ amǝkà Seyir ɓwa Hori ka:

Lotan, andǝ Shobal, andǝ Zibiyon, andǝ Anah, 21 andǝ Dishon, andǝ Eza, andǝ Dishan. Koyan ateà ka yi duk múr-là mala ɓè kún mala amǝ'Hor, yì aɓwana a nggurkwar mala Seyir a nzali Edom.

22 Amuna-burana mala Lotan mǝnana à yi duk tár akún ngga, à nda ka:

Hori andǝ Homam. Timna ka muna-ɓwama mǝ'kyauwa Lotan na.

23 Amuna-burana mala Shobal mǝnana à yi duk tár akún ngga, à nda ka:

Alvan, andǝ Manahat, andǝ Ebal, andǝ Shefo andǝ Onam.

24 Amuna-burana mala Zibiyon mǝnana à yi duk tár akún ngga, à nda ka:

Ayah andǝ Anah. Anah mǝnia ka nda ɓwa mǝnana tita kum amgbeɗe mala mùrpina a ɓabondo a ban yál amǝdambǝriso mala tárrí Zibiyon ngga.

25 Anah ka nda tár Dishon; Anah ɗǝm ngga ndanǝ muna-ɓwama à tunǝi ama Oholibama.

26 Dishon ngga nda yi duk tár akún mala

amǝ'Hemdan, andǝ amǝ'Eshban, andǝ amǝ'Itǝran, andǝ amǝ'Keran.

27 Eza nda tár akún mala

amǝ'Bilhan, andǝ amǝ'Zaavan andǝ amǝ'Akan.

28 Dishan nda tár akún mala:

amǝ'Uz andǝ amǝ'Aran.

29 Amǝnia ka à nda ka amúr-là mala amǝ'Hor:

Múr-là Lotan, Múr-là Shobal, Múr-là Zibiyon, Múr-là Anah, 30 Múr-là Dishon, Múr-là Eza andǝ Múr-là Dishan. Yia mǝnia ka, à nda ka amúr-là mala amǝ'Hor kǝla mǝnana à gakkia arǝ aban aɓa nzali Seyir ka.

Amurǝma mala nzali Edom

(1 Acau Kpa 1:43-54)

31 Kaniama à nǝ̀ yia kum amurǝma a nzali Isǝrayila ka, amurǝma mǝnia ka à nda mǝnana à yálmúr aɓwana a nzali Edom, kǝla mǝnana à kpatarǝia ani ka:

32 Bela muna-ɓwabura mala Beyo ɓwa nggea-là Dinhaba ka nda murǝm Edom.

33 Anzǝm lú mala Bela ka, Jobap muna-ɓwabura mala Zera ɓwa nggea-là Bozǝra yi eauwe a buno-murǝm.

34 Lang Jobap wuna ka, Husham ɓwa nzali Teman yi duk murǝm a kúnì.

35 Lang Husham wuna ka, Hadat muna-ɓwabura mala Bedat, mǝnana gandǝ amǝ'Midiyan a lwa aɓa nzali Mowap ka, nda à yi pe wi buno-murǝm ngga. Lullǝ nggea-là male nda Avit.

36 Lang Hadat wuna ka, Samla ɓwa nggea-là Masǝreka yi eauwe a buno-murǝm.

37 Lang Samla wuna ka, Shawul ɓwa nggea-là Rehobot a kún nggeasala, yi eauwe a buno-murǝm.

38 Lang Shawul wuna ka, Baal-Hanan muna mala Akbuo yi eauwe a buno-murǝm.

39 Lang Baal-Hanan muna mala Akbuo wuna ka, Hadat yi eauwe a buno-murǝm. À tunǝ lullǝ nggea-là male ama Pau. Lullǝ māmí ka nda Mehetabel muna-ɓwama mala Matǝred, muna-ɓwama mala Me-Zahap.

40 Amǝnia ka à nda ka amúr-là mǝnana à puro a nggurkwar mala Isǝwa ka; à tunǝia nǝ alullǝia, koyan ngga a kún male andǝ bu-nzali male:

Timna, andǝ Alva, andǝ Jetet, 41 andǝ Oholibama, andǝ Ela, andǝ Pinon, 42 andǝ Kenas, andǝ Teman, andǝ Mibza, 43 andǝ Magdiel andǝ Iram.

Yia mǝno ka à nda ka amúr-là a nzali Edom. Isǝwa nda keà mǝnana à pur a tǝrtè ka. Koyan ngga nǝ ban male mǝnana duk kam aɓa nzali Edom ngga.

37

Yakupu andǝ amuna-burana male

1 Yakupu lidǝmba nǝ do a nzali Kan'ana, nzali mǝnana tárrí duk kam ɗiɗyal ka.

2 Mǝnia ka nda cau amur ɓala mala Yakupu.

Yisǝfu, mǝlagga aɓa lum bwamdǝ tongno-nong-ɓaria pǝlǝa male ka, nda ban yál agir andǝ amǝgule. Amǝgule mǝnia ka à nda ka amuna-burana mala Bilha andǝ Zilpa, amālá tárrí. Yisǝfu kǝ yinǝi tárrià cau mǝɓane amúrià.

3 Isǝrayila, yì Yakupu ka earce Yisǝfu kútì acilia amuni kat, acemǝnana à ɓǝli wi Yisǝfu aɓa e male. Swàrî Yisǝfu nggea-daura mǝ'ɓoarjamnì. 4 Lang amǝ'eambi sǝni tárrià earce kútiǎ kat ka, pǝlǝa à twal ɓinǝmǝsǝì. À gandǝ ne kǝcau mǝɓuɓɓuki ani ɗang.

Alorǝo mala Yisǝfu

5 Ɓè du nakam Yisǝfu lòrǝo, sǝ lang ne amǝ'eambi lòrǝê ka, kara à nyare à ɓinǝmǝsǝì kàm kpǝm. 6 Nea wia ama, &lt;&lt;Wu kwakikir wun arǝ mǝnia yì lòrǝo ǝn lorǝ ka, pé: 7 Lang ǝn loasǝ mǝsǝàm ngga, ǝn sǝni, sǝm nda a ɓaban aban kùrki akúnò mǝssa, kara kùnò mǝssa mem lo cam nǝ came. Sǝ akúnò ma'wun lo à kàrì mem aɓalǝu sǝ à kùndǝi wi.&gt;&gt;*

8 Amǝ'eambi pǝlǝa à pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;A sǝne mò ka awu nǝ duk murǝm amur sǝm, ko ana raka awu nǝ duk gbani ma'sǝm le?&gt;&gt; Nyare à ɓinǝmǝsǝì kàm kpǝm ace lòrǝo male andǝ acau mǝnana na ka.

9 Nyare lòrǝ ɗǝm, pǝlǝa nea amǝ'eambi ama, &lt;&lt;Ɓè lòrǝo nya ɗǝm ǝn lorǝ ka, wu kwakikir wun. Mǝnia yalung ngga, pwari andǝ zongŋo sǝ anlero lum-nong-mwashat kùndǝó a ɓadǝmbam.&gt;&gt;

10 Mǝnia ka ne tárrí andǝ amǝ'eambi, sǝ tárrí sà'arǝì ama, &lt;&lt;Ya ulang lòrǝo nda mǝna ka? A nda rǝ na ama nggò, sǝ mim, sǝ amǝ'eambo sǝm nǝ̀ yia ɓungio a nzali a ɓadǝmbo?&gt;&gt; 11 Amǝ'eambi kara à mwar arǝì, sǝ mala tárrí ka bwal cê kǝ ɗenyi nǝi a bumi.†

12 Ɓè pwari ka, amǝ'eam Yisǝfu wari a yál adomwan mala agirkusǝu mala tárrià a Shekem. 13 Yakupu ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Amǝ'eambo na aban yál adomwan mala agirkusǝu a Shekem. Yiu mǝ nǝ túrǒ abania.&gt;&gt;

Pǝlǝa ne tárrí ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

14 Tárrí ne wi ama, &lt;&lt;Kyan pé, kya sǝntà amǝ'gulio, ko yia andǝ adomwan ngga à nda jam, sǝ wu nyare wu yi banggàm.&gt;&gt; Nda tárrí tsǝkte sǝ ɗeki a ɓangŋaban Hebǝron, pǝlǝa bwal njar aban o.

Lang Yisǝfu yi bik Shekem ngga, 15 ɓè ɓwabura sǝni nda aban sokkikuni a ɓabondo sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mana a alkiyite le?&gt;&gt;

16 Yisǝfu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda rǝ alta amǝ'eambam. Ida, ko a nǝ gandǝ banggàm ban mǝnana à kǝ yál adomwan mala agirkusǝu malea kàm ngga?&gt;&gt;

17 Ɓwabure ama, &lt;&lt;À nyingǝna ban mǝnia. Ən oea à bang ama à nǝ̀ o a Dotan.&gt;&gt; Nda Yisǝfu nying ban mǝno, kutio o nǝ̀ nggá kum amǝgule a Dotan ngga.

Amǝ'eam Yisǝfu me mak guro

18 Nda kuko aban ká, mǝsǝia kpa arǝì. Malaká bwal ɗang, à kurkunarǝia amurí ama à nǝ̀ wal-luí. 19 À ne arǝia ma, &lt;&lt;Wu sǝni, mǝ'lorǝki alorǝo man ngga ndya kǝ yiu ka! 20 Ɓǝ̀ yiu sǝm nǝ̀ yia wal-luí adyan, sǝ sǝm nǝ̀ túr luí aɓa ɓè tūli kani. Sǝm nǝ̀ na ama nyam-candǝa na bwali ka. Sǝm nǝ̀ sǝni ko lang sǝ lòrǝo male nǝ̀ yia lùmsǝó.&gt;&gt;

21 Ruben ongŋǝna mǝnia ka, ɓariki nǝ̀ amsǝi a ɓabuia. Nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm kǝa twal yilǝmi ɗàng. 22 Wu kǝa sukki nkila ɗàng. Wu túrí aɓa tūli-mùr mǝ'ime mǝnia kani a ɓabondo ka. Sǝama wu kǝa na ama wun nǝ̀ tsǝk bu wun arǝì, wun nǝ̀ tsǝki wi npenye ɗàng.&gt;&gt; Ruben ngga bang anggo ace mǝnana nǝ̀ amsǝ Yisǝfu a buia, nǝ̀ tasǝ takwari ɓǝ̀ nyare aban tárrí ka.

23 Lang Yisǝfu yi bwalǝna ban amǝ'eambi ka, kara à swárì wi nggea-daura male, yì nggea-daura mǝ'ɓoarjamnì male man arǝì ka. 24 Pǝlǝa à twali à túrí aɓa tūli. Tūlinì ka ɓālǝi na kpokǝrok; ɓālǝi ka mǝ'ime na.

25 À ɓuntea à do à nǝ̀ lìli, sǝ lang à loasǝ mǝsǝia ka, à sǝn amǝ'fuli nǝ akalakadambi malea, à tsaɗi atārǝia aban yiu; amǝ'Ishmayel na à pur nǝ Gilǝyat. Twalo mǝnana a nzǝm akalakadambi malea ka lùmsǝ nǝ muku agir mǝ'rǝmɓoarne, andǝ mùrú-hasǝa mǝ'rǝmɓoarne, andǝ myang mala wal rǝkwangya andǝ kwanban. À nda mur njargula à nǝ̀ kánǝia a Masar.

26 Yahuda ne amǝ'eambi ama, &lt;&lt;Mana sǝm nǝ̀ kúmô mǝnana ɓǝ̀ sǝm wal-lú mǝ'eam sǝm, sǝm sǝmbǝrǝ cè ka? 27 Ɓǝ̀ sǝm makkì amǝ'fuli mala amǝ'Ishmayel mǝno à kǝ yiu ka. Ɓǝ̀ sǝm kǝa tsǝki wi npenye ɗàng; kǝla yì ka nkila sǝm na ɗe andǝ nyam sǝm!&gt;&gt; Amǝ'eambi kara à earcau male.

28 Lang amǝ'Ishmayel, yia mǝnana amǝ'fuli mala nzali Midiyan na, à yiu à nǝ̀ kútí ka, amǝ'eam Yisǝfu nunni à pusǝì aɓa tūli, sǝ à makkia wia yì a kun gbatali boalo azǝrfa‡ lumi-ɓari. Sǝ amǝ'fuli man twal Yisǝfu, à umnǝi a Masar.

29 Lang Ruben nyare wari a tūli, sǝ sǝni ka Yisǝfu pà kàm aɓalǝi raka, kara bwal daura male sannì.§ 30 Nyare aban amǝ'eambi, sǝ na ama, &lt;&lt;Munê pa kàm a tūli ɗang! Lang sǝ mǝ nǝ pa ado?&gt;&gt;

31 Pǝlǝa à twal nggea-daura mala Yisǝfu, à pari aɓa nkila mala muna-mbul mǝnana à pwan-myali ka. 32 À twal nggea-daura mǝ'ɓoarjamnì mǝnia ka, à wari nǝi aban tárrià sǝ à banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝm kum daura mǝnia ka a ɓabondo. Ida, pelǝki wu sǝni ko nggea-daura mala munio na.&gt;&gt;

33 Lang sǝni ka kara súrǝì sǝ bang ama, &lt;&lt;Daura mala munem na! Ɓè nyam-bondo walni shangni! Munem Yisǝfu ka nyam-bondo sangini!&gt;&gt;

34 Bumkiɗikea atàcau mala muni tsǝk Yakupu bwal daura male sannì, pǝlǝa oasǝ asanginagìr arǝì. Twal anongŋo pas nda ban ɓua ace muni. 35 Amuni amuna-burana andǝ amuna-mamǝna kat yiu abani à nǝ̀ giriki, sǝ yì ka ɓinǝ girikiban. Bang ama, &lt;&lt;Awo, mǝ nǝ ɓua munem mǝ nǝ wǔ mǝ o atè a Shewol.*&gt;&gt; Nda lidǝmba nǝ ɓua muni Yisǝfu ka.

36 Anggo ka amǝ'Midiyan amǝ'Fuli kya mangŋǝna Yisǝfu a Masar aban Potifa, ɓè mǝbuno mala Firona, murǝm Masar, gbani mala aɓwana-mǝgule mala amǝ'yáltà murǝm.

38

Tamar ɓosǝki Yahuda

1 A ɓè bàkú ka, Yahuda nying amǝ'eambi pǝlǝa kutio o nǝ̀ nggá do atà ɓè ɓwabura ɓwa Adulam lùllǝì ama Hira. 2 A ban mǝno ka Yahuda je andǝ ɓè muna-ɓwama Kan'ana lùllǝ tárrí ama Shua. Al muna-ɓwame 3 sǝ ɓǝli wi muna-ɓwabura. Tsǝkî munê lullǝu ama Er. 4 Nyare muna kpa a bumi sǝ ɓǝl ɓè muna-ɓwabura tsǝki wi lullǝu ama Onan. 5 Nyar ɗǝm ɓǝl ɓè muna-ɓwabura tsǝki wi lullǝu ama Shela. Mǝnia ka a Kezip sǝ à ɓǝli.

6 Lang Er, yì muna-dǝmba mala Yahuda gulna ka, tárrí alì wi ɓwama. Lullǝ ɓwame ama Tamar. 7 Sǝ Er ka pàk gìr mǝnana mǝɓike na aban Mǝtalabangŋo ka; nda Mǝtalabangŋo wal-luí ka.

8 Anzǝm lú mala Er ka, Yahuda ne Onan ama, &lt;&lt;Kúti aban mā-lú mala mǝguleo. Lùmsǝ túró mô abani kǝla mǝ'eam burí, ace mǝnana mǝ'eambo ɓǝ̀ kum amuna nǝbano.&gt;&gt; 9 Sǝ Onan ngga earnǝ mǝno ka ɗàng acemǝnana sǝlǝna ama amunè ka à pà nǝ̀ duk amale ɗàng. Acemani ka ɓǝ̀ nda rǝ nongnǝ mā-lú mala mǝ'eambi ka nǝ̀ sukki mùr-ɓwabura a nza. Kǝ pê anggo ace mǝnana ɓwame ɓǝ̀ kǝa kum muna a bumi ɓǝ̀ ɓǝlî mǝ'eambi raka. 10 Gìr mǝno Onan pè ka, gìr mǝɓike na aban Mǝtalabangŋo; nda Mǝtalabangŋo walì wú gbal ka.

11 Yahuda pǝlǝa ne nkili Tamar ama, &lt;&lt;Nyare a ɓala aban tárró kya duk kàm kǝla mā-lú sheɓǝ̀ munem Shela gulna ka.&gt;&gt; Yahuda bang mǝno ka acemǝnana ɓangciu pàkki wi ama Shela nǝ̀ wú kǝla mǝnana amǝ'eambi wù ka. Nda Tamar o kya do a ɓala mala tárrí ka.

12 Anzǝm aɓea apǝlǝa ka mālá Yahuda, muna-ɓwama mala Shua, wú. Anzǝm mana Yahuda kumǝna girikiban ngga,* lo wari a Timna, a ban mǝnana à kǝ mwaki wi nyang anzur male ka. Gyajam male Hira ɓwa Adulam wari atè.

13 Ɓè ɓwa banggi Tamar ama, &lt;&lt;Nkilo na a njar aban o a Timna nǝ̀ nggá bwalì aburana mana à kǝ mwaki wi nyang anzur male ka.&gt;&gt; 14 Tamar pǝlǝa swár anggūbyau-mā-lú male sǝ kùmsǝ nggubyau-koarǝu amurí ace ɓosǝki rǝì. Yi do a kún njarkutio a Enayim, ɓè là a njargula ká Timna. Yì ka sǝlǝna ama muna mǝkyauwe mala Yahuda, yì Shela ka gulna dumǝna ɓwabura, sǝ Yahuda pàk kǝgìr ace yinǝi ɓǝ̀ yi duk mālá Shela ɗàng.

15 Lang Yahuda nǝ̀ yia kutio sǝ sǝni ka, twali ama ɓè mā-gyatarǝu na, acemǝnana kùmsǝ ɓamǝsǝi. 16 Yahuda ka gandǝ sǝlǝa ama nkili na ɗang, pǝlǝa kàra abani a gírí njargula, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ida, yiu mǝ kya kúti a bano.&gt;&gt;

Pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;Mana awu nǝ pam ace mǝnana wu kúti a banam ngga?&gt;&gt;

17 Bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ túròban nǝ muna-mbul atà ambul mala domwan mem.&gt;&gt;

Pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;Sǝ ya gìr'kùrban na awu nǝ tsǝì mǝ bwali a buam bà a túrnaban nǝ muna-mbulni ka?&gt;&gt;

18 Yahuda bang ama, &lt;&lt;Ya ulang gìr'kùrban na a earce mǝ tsǝk ka?&gt;&gt;

Eari wi ama, &lt;&lt;Pam gìrparbu mò andǝ nggurrì mǝnana gyar arǝì a myalo ka, andǝ gara-gya mò mǝnana a buo ka.&gt;&gt; Yahuda pè wi agir man.

Pǝlǝa kúti a baní, sǝ muna kpa a bumi. 19 Tamar lo o a ɓala, kya swár lagìr koarǝu male sǝ oasǝ anggūbyau-mā-lú male ɗǝm.

20 Lang Yahuda nyarna a là ka, kya túr gyajam male Hira, ɓwa Adulam, nǝ muna-mbul ɓǝ̀ kyan nǝi ɓǝ̀ pè ɓwame sǝ ɓǝ̀ aki wi agir mǝnana pà ka. Sǝ lang Hira wari ka, kya kum ɓwame ɗàng. 21 Pǝlǝa ɗì ka aɓwana mǝnana à do a ban mǝno ka ama, &lt;&lt;Mā-gyatarǝu mǝnana dukiyi kani a kún njarkutio a Enayim ngga, nda ake?&gt;&gt;

Sǝ yia ka à eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm pànǝ ɓekǝ mā-gyatarǝu kani ɗang.&gt;&gt;

22 Nda Hira nyare sǝ banggi Yahuda ama, &lt;&lt;Ən kumi ɗàng, sǝ aɓwana mǝnana à duk kano ka à bang ama, ɓekǝ mā-gyatarǝu pà kàm a banì ɗàng.&gt;&gt;

23 Yahuda pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ɗeki ɓǝ̀ bwal agirnì a buì. Ɓǝ̀ sǝm lidǝmba sǝm nǝ̀ alte ka, sǝm nǝ̀ pǝlǝ gìr'oalban aban aɓwana. Mim ngga ǝn túrnì wi ban nǝ muna-mbul, a warina sǝ a kumi ɗàng.&gt;&gt;

24 Anzǝm zongŋo tàrú ka aɓwana yi banggi Yahuda ama, &lt;&lt;Nkilo Tamar ka kutina gyatarǝì, sǝ ado ka ndanǝ muna a bumi.&gt;&gt;

Yahuda bang ama, &lt;&lt;Wu pusǝì ɓǝà pisǝì ɓǝ̀ wú!&gt;&gt;

25 Lang aɓwana wario à nǝ̀ pusǝì ka, Tamar túr ɓeɓwa aban nkili, nǝ cau ama, &lt;&lt;Ɓwabura mǝnana twàlâm muna ka nda mǝtala agir mǝnia ka. Ida, pelǝki wu sǝni ko a nǝ súrǝ̀ yana nda mǝtala gìrparbu andǝ nggurrì andǝ gara-gya mǝnia ka.&gt;&gt;

26 Yahuda yi súrǝ̀ agirnì sǝ na ama, &lt;&lt;Cau male ɓoaro kútì mem, acemǝnana ǝn pak ɓè kǝgìr ace ɓǝ̀ yiu a ɓala aban munem Shela, ɓǝ̀ yi duk māmí kǝla mǝnana ǝn pacau ace ka ɗàng.&gt;&gt; Yahuda nyare nongnǝ Tamar ɗǝm ɗàng.

27 Lang zongŋo gbáshí bingŋǝna ka, amuna-pasa na mǝnana a bumi ka. 28 Lang nda rǝ gbáshí ka, mwashat atà pasa pusǝ bui a nza; mǝ'bwal-gbáshí pǝlǝa kùrî wi nkonggúr mǝbangŋe a garabui sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda tita puro ka.&gt;&gt; 29 Sǝ lang nyesǝ bui ka, mǝ'eambi yi puro. Mǝ'bwal-gbáshí pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ani sǝ a yi sanban a puro!&gt;&gt; Nda tsǝki wi lullǝu ama Perez.† 30 Nǝnzǝ́mò ka mǝ'eambi mǝnana nǝ nkonggúr mǝbangŋe a garabui ka yi puro sǝ à tsǝki wi lullǝu ama Zera.‡§

39

Ɓakuli tsǝki Yisǝfu bù a Masar

1 Amǝ'Ishmayel yinǝ Yisǝfu a Masar. Potifa ka nda ɓè mǝbuno mala Firona, murǝm Masar, gbani mala aɓwana-mǝgule mala amǝ'yáltà murǝm. Yì nda ɓwa mǝnana yi kúmó kúr Yisǝfu guro a bu amǝ'Ishmayel ka.

2 Mǝtalabangŋo na atà Yisǝfu. Koman kat pa aɓalǝ atúró male kǝla guro a ɓala mala mǝtala-ɓala male, yì ɓwa Masar ka, kǝ kum lidǝmba. 3 Lang mǝtala-ɓala mala Yisǝfu sǝni bu Mǝtalabangŋo na amur Yisǝfu, sǝ ɗǝm ngga Mǝtalabangŋo kǝ pe wi lidǝmba arǝ komana mǝnana kat nda a buì ka, 4 bumi pwasǝo arǝ Yisǝfu, pǝlǝa nyesǝi duk mǝkwaɗitè. Tsǝk Yisǝfu duk mǝɗenyi nǝ ɓala male, sǝ nyinggi wi agirkuma male kat a buì. 5 Twal a kǝ pwari mana nyesǝna ɓala male andǝ agirkuma male kat a ɓabù Yisǝfu ka, Mǝtalabangŋo tsǝki ɓala mala ɓwabura Masar bu àkǝ̀ cè Yisǝfu. Tsǝkbu mala Mǝtalabangŋo mǝnia ka do amur komana mǝnana kat mala Potifa na ka, a ɓala sǝ a ɓaban. 6 Nda Potifa nying komana kat ndanǝi ka a bu Yisǝfu ɓǝ̀ kǝ ɗenyi nǝia. Potifa nyare tsǝk ɓamúrì aɓa ɗenyi nǝ ɓe kǝgìr ɗǝm ɗàng. Kǝ girlina mǝnana nǝ̀ li ka nda nakiyice ka.

Yisǝfu ka nda dwat, sǝ nggunrǝi ɓoaro, ɓoarjam pepè. 7 Banì sau ɗang mālá Potifa tita tsǝk mǝsǝi arǝ Yisǝfu. A ɓè pwari ka ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Yiu nongnǝ mim.&gt;&gt;

8 Sǝ Yisǝfu ka ɓinǝe, ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, Mǝtala-ɓala mem earnǝ mim, nying koman kat mana male na ka a buam. Kǝgìr oasǝi ɗǝm arǝ kǝgìr a ɓala ɗàng. 9 Kǝ ɓwa pà kàm atà amǝtúró a ɓala man kútiǎm nǝ gulo ɗang. Mǝtala-ɓala mem gìram nǝ kǝgìr ɗàng shekǝ we, acemǝnana a ndà māmí. Sǝ ado ka palang sǝ mǝ nǝ pàk mǝnia yì túró ɓealɓikea mǝgule ka, sǝ mǝ nǝ pàk cauɓikea aban Ɓakuli?&gt;&gt;

10 Ɓwama mǝnia lidǝmba nǝ pità Yisǝfu nǝ cau pwari-pwari, sǝ Yisǝfu ka ɓinǝ oki wi, ginggi wi zak, sǝ eare gbashì baní ɗàng.

11 Ɓè pwari ka, Yisǝfu wari a ɓaɓala ace pàkki atúró male, sǝ acili amǝtúró ka kǝ ɓwa pà kàm ateà a ɓala ɗàng. 12 Ɓwama man yiu yi gbami daura-múrɓì mala Yisǝfu, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Yiu nongnǝ mim!&gt;&gt; Yisǝfu gwamsǝ rǝì swárô nying daura-múrɓì male a bu ɓwame, ɓangŋa puro nying ɓala.

13 Lang ɓwama man sǝni Yisǝfu ɓàngŋǝ̀nà umǝna sǝ nyingŋǝna daura-múrɓì male a buì ka, 14 pǝlǝa tunǝban, nda amǝ'túró-ɓala male ɓangŋa à yiu. Nea wia ama, &lt;&lt;Wu sǝni, burém yinǝ mǝnia yì guro ɓwa Ibǝru akani ace mana ɓǝ̀ yi ɓangginǝ sǝm! Ndya yiu yi kútí atàm a kurǝm ama nǝ̀ nongnǝ mim, nda ǝn mak'zwalo ka. 15 Lang oem ǝn loasǝ giem ǝn mak'zwalo ka, nda puro ɓangŋa o nying daura-múrɓì male a nkanggariam ngga.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa ɓwama man nyesǝ daura-múrɓì tsǝì abani bà nyare mala burí a ɓala. 17 Lang burí yina ka, twal cê banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝno yì guro ɓwa Ibǝru a yina sǝm nǝi ka, yi kúti atàm a kurǝm ama nǝ̀ ɓangginǝ mim; 18 sǝ lang ǝn loasǝ giem ǝn mak'zwalo ka, kara sarǝa mire o nying daura-múrɓì male abanam, purî ɓala.&gt;&gt;

19 Lang mǝtala-ɓala male ok cau mǝnia māmí banggi wi amur gir mǝnana Yisǝfu pè ka, kara bumi lul kǝ̀rkǝ́r. 20 Mǝtala-ɓala mala Yisǝfu pǝlǝa twal Yisǝfu umnǝi kya túrí a ndàkurban, a ban mǝnana à kǝ tsǝk apusǝna mala murǝm kàm ngga. Yisǝfu ueo kano a ndàkurban. 21 Sǝ Mǝtalabangŋo ka nda atè; sǝntǝ̀r mala Yisǝfu pǝlǝa pè wi múrɓoarna a mǝsǝ ɓwamǝgule mala túró yál ndàkurban. 22 Ɓwamǝgule mala túró yál ndàkurban tsǝk Yisǝfu amúr aɓwana mana kat à kàsǝ̀kúnià a ndàkurban ngga ɓǝ̀ kǝ ɗenyinǝia, sǝ nyinggi wi ɓǝ̀ kǝ sǝntà koya túró mǝnana kat à kǝ pè a ban mǝno ka. 23 Ɓwamǝgule mala túró yál ndàkurban nyare tsǝk ɓamúrì aɓa ɗenyi nǝ ɓè kǝgìr ɗǝm mǝnana nyingŋǝ́nì Yisǝfu a buì ka ɗàng. Mǝtalabangŋo ka nda atà Yisǝfu sǝ pè wi lidǝmba aɓa koman mǝnana kat kǝ pàk ka.

40

Yisǝfu mǝngi ɓalǝ alorǝo ɓari

1 Anzǝmi bǝti ka, ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná, andǝ ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr mala Murǝm Firona ka à pàk mǝɓane. 2 Bum Firona lul kǝ̀rkǝ́r arǝ amǝbuno man ɓari, yì a ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná, andǝ ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr. 3 Pǝlǝa tasǝtea a ndàkurban a ɓala mala ɓwamǝgule mala amǝ'yál murǝm, àkǝ̀ ban mǝnana à oasǝ Yisǝfu kàm ngga. 4 Bania sauwa aɓa ndàkurban, sǝ ɓwamǝgule mala túró yál ndàkurban tsǝk Yisǝfu ɓǝ̀ duk guro mala ɗenyi nǝ aburana man ɓari ka.

5 Aɓa du mwashat ka aburana mǝnia, yia ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná, andǝ ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr mala murǝm Masar, yia kǝm à lòrǝo sǝ koyan ngga ɓá lòrǝo male ka nda ɗàng.

6 Lang Yisǝfu wari abania nǝ dǝmbari yi sǝnia ka, à nda ɓá bumkiɗikea. 7 Pǝlǝa ɗì aɓwana-mǝgule mala murǝm Firona mǝnana à nda a ndàkurban andǝi a ɓala mala mǝtala-ɓala male ka ama, &lt;&lt;Márǝ̀ wun sǝ wu kùrɓamǝsǝ wun anggo yalung?&gt;&gt; 8 À pè wi eare ama, &lt;&lt;Alorǝo na sǝm lòrǝ̀ ka sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ mǝngia sǝm ɓalǝia ɗàng.&gt;&gt;

Yisǝfu pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝngi ɓalǝ alorǝo ka Ɓakuli na pākiyi ka re? Ida, wu nam alorǝè.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná ne Yisǝfu lòrǝo male ama, &lt;&lt;Aɓa lòrǝo mem, ǝn sǝni ka, nggun anap, na a ɓadǝmbam; 10 sǝ yì nggun anap ka ndanǝ abui tàrú. Lang ambui nǝ̀ to ka, pǝlǝa sak pwasǝe sǝ adangŋanshi ɓǝle kya bángŋá. 11 Kap nugìr mala murǝm ngga nda a buam, pǝlǝa ǝn kasǝ mwashat atà adangŋanshi ɓǝla anap ǝn kam mùrì aɓa kap, sǝ ǝn pê murǝm a bui.&gt;&gt;

12 Yisǝfu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓá lòrǝê ndya ka: abu-nggun tàrú ka nongŋo tàrú na. 13 Anzǝm nongŋo tàrú ka, murǝm nǝ̀ twalôbanì, nǝ̀ nyesǝo a bancame mò mana ɗiɗyal ka. A nǝ nggǝ pê Murǝm kap nugìr male a buì kǝla mana ɗiɗyal a nda mǝ'pa-girnùná male ka. 14 Sǝ ǝn nggǝ zǝmbô, ɓǝ̀ agir ɓoarno ka ɗenyi nǝ mim. Ida, kya nacem a ɓadǝm murǝm ace mǝnana ɓǝ̀ pusǝam ɓǝ̀n purì ɓá ndàkurban man. 15 À iuwam nǝ iuwe a nzali mem, nzali mala amǝ Ibǝru, sǝ akani a Masar ka, ǝn pak kǝgìr mǝnana tsǝa à nǝ̀ oasǝam a ndàkurban ace ka ɗàng.&gt;&gt;

16 Lang ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr sǝni mǝngi ɓá lòrǝo mǝno ɓoar ka, pǝlǝa ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Mim gbal aɓa lòrǝo mem ngga, ǝn sǝni ka, ǝn twal azace bǝredi tàrú aɓalǝarǝia amuram. 17 Aɓa zace mǝnana amur aɓi ka, agirlina nakam ɗàngɗáng mǝnana à lurǝì murǝm ngga, sǝ anyal sulǝo à kǝ fwakia amuram à kǝ lia.&gt;&gt;

18 Yisǝfu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓá lòrǝo mò ndya ka: azace tàrú ka anongŋo tàrú na. 19 Aɓa nongŋo tàrú ka murǝm nǝ̀ kasǝ ɓamuro sǝ nǝ̀ gyar nggunrǝo a nggun, sǝ anyal nǝ̀ yiu à nǝ̀ fwaki nyam rǝo.&gt;&gt;

20 A tàruià nongŋo, mǝnana nda pwari ɗenyinǝ ɓǝlban mala Firona ka, Firona gilǝki do mala lì girlina banɓoarnado ace amǝ'tè andǝ amǝ'túró male kat. Túrban ɓǝà kya pusǝ ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná, andǝ ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr male ɓǝà yinǝia a ɓadǝm acili amǝ'tè. 21 Nyesǝ ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná a bancame male, ace mǝnana ɓǝ̀ lidǝmba nǝ túró male mala pè murǝm girnùná, 22 sǝ ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr ka à wal-luí. Agir mǝno kat yi pa anggo kǝla mǝnana Yisǝfu bang ngga. 23 Kat andǝ mani ka, ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná ka ɓālǝi kasǝ arǝ Yisǝfu ɗàng; ɓālǝi lorǝi.

41

Yisǝfu mǝngi ɓalǝ alorǝo mala Firona

1 Anzǝm mana pǝlǝa ɓari lùmsǝna ka, Firona murǝm Masar lòrǝ̀ ama cam a kún Nggeasala Nayel. 2 Aɓa lòrǝo male ka, sǝn andá tongno-nong-ɓari amǝ'nyange ɓùlɓùl, à pùr nǝ mùr sǝ à kǝ li bondo mǝpwale a kún nggeasala. 3 Pǝlǝa sǝn aɓea andá tongno-nong-ɓari, aman ngga amǝ'eamdǝke kwakǝɗak na. À pùr nǝ mùr à yi cam a kún nggeasala a nkanggari amǝ'nyange mǝno. 4 Kara andá amǝ'eamdǝke kwakǝɗak mǝnia shak amǝ'nyange ɓùlɓùl mǝno. Pǝlǝa mǝsǝ Firona sapî ntulo.

5 Ntulo nyare e, sǝ lòrǝ̀ ɗǝm; sǝni ka kuri-mǝssa mwashat nǝ amur-mǝssa tongno-nong-ɓari amǝɓoarne, amǝɓǝle aban gulo amurí. 6 Nǝnzǝ́mò ka nyare sǝn aɓea amur-mǝssa tongno-nong-ɓari amǝkwetǝke mǝnana gùngpi mala takuli imsǝia kaksǝkǝrak ka, à yi to. 7 Sǝ amur-mǝssa amǝkwetǝke mǝnia ka à yi myal amur-mǝssa amǝɓoarne, amǝɓǝle mǝno. Mǝsǝ Firona sak a ntulo sǝ yi sǝlǝ ama lòrǝo na.

8 Ban yi fana ka ɗenyicau mala Firona zurì, nda túrban ɓǝà tunǝ amǝ'pakki agir nggár andǝ amǝ'sǝlǝe mala nzali Masar. Firona nea wia alorǝo male, sǝ kǝ ɓwa ateà gandǝ mǝngi wi ɓalǝ alorǝo male ɗàng.

9 Pǝlǝa ɓwamǝgule mǝ'pa-girnùná mala Firona banggi Firona ama, &lt;&lt;Yalung ngga ɓalǝam kasǝna arǝ gatti mem. 10 A ɓè pwari mana kútí ka, bum Murǝm lúllô arǝ aguro male sǝ tasǝta sǝm a ndàkurban, mim sǝnǝ ɓwamǝgule mǝ'lurǝgìr, a ɓala mala ɓwamǝgule mala amǝ'yáltà murǝm. 11 A ɓè du mwashat koyan atà sǝm ngga lòrǝo, sǝ ɓalǝ alorǝe ka à nda ɗàngɗáng. 12 Ɓè mǝlagga ɓwa Ibǝru, guro mala ɓwamǝgule mǝ'yáltà murǝm nakam atà sǝm. Sǝm ne wi alorǝo ma'sǝm, sǝ mǝngia sǝm ɓalǝia. 13 Anggo sǝ yi lùmsǝó kǝla mǝnana bangga sǝm ngga: à nyesǝam a bantúró mem, sǝ mǝ'lurǝgìr ka à gyari a nggun.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Firona túrban ɓǝà kya pusǝ Yisǝfu aɓa ndàkurban ɓǝà yinǝi tsuk-tsuk. Sǝ anzǝm mana Yisǝfu mwana-mwâ ka, nggaɗi agir'ngūrǝì sǝ o a ɓadǝm Firona.

15 Firona ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Ən lorǝ lorǝo sǝ kǝ ɓwa gandǝ mǝngiàm ɓālǝi ɗàng. Sǝ ǝn ok ama ɓǝà nô lòrǝo ka, a kǝ gandǝ mǝngi ɓālǝi.&gt;&gt;

16 Yisǝfu pǝlǝì Firona ama, &lt;&lt;Mǝ nda ǝn pakkiyi ka ɗàng, sǝama Ɓakuli ka nǝ̀ mǝngio ɓá lòrǝo mô.&gt;&gt;

17 Firona ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Aɓa lòrǝo mem, ǝn sǝni ka, mǝ nda aban came a kún Nggeasala Nayel. 18 Ən sǝn andá tongno-nong-ɓari amǝ'nyange ɓùlɓùl, à puro a mùr sǝ à tita li bondo mǝpwale a kún nggeasala. 19 Nyare ǝn sǝn aɓea andá tongno-nong-ɓari amǝ'eamdǝke kwakǝɗak. Ən malaká sǝn ulang andá amǝ'ɓikijamnì kǝla amǝno a ɓè kǝban aɓa nzali Masar ɗàng. 20 Amǝnia yì aɓikina andá tongno-nong-ɓari amǝ'eamdǝke ka, à shak amǝ'nyange mǝno ǝn sǝnia a dǝmba ka. 21 Sǝ anzǝm mǝnana à shanŋǝnia ka, kǝ ɓwa pà nǝ̀ sǝlǝ ama à shangŋǝna amǝ'nyange mǝno ka ɗang, acemǝnana à ndakam akǝ banì kwakǝɗak. Pǝlǝa mǝsǝam sapî ntulo.

22 &lt;&lt;Aɓa lòrǝo mem ɗǝm, ǝn sǝni ka, kuri-mǝssa mwashat pusǝ amur-mǝssa tongno-nong-ɓari amǝ'ɓoarne mǝnana à ɓǝl gbatsǝkǝrak ka. 23 Nyare ǝn sǝni ɗǝm ngga aɓea amur-mǝssa tongno-nong-ɓari amǝkwetǝke yi puro. Amǝnia ka gùngpi ɓá pǝɗanban imsǝnia katsak. 24 Kara amur-mǝssa amǝkwetǝke mǝnia myal amǝɓoarne mǝno.

&lt;&lt;Ən banggi amǝ'pakki agir nggár lòrǝê, sǝ kǝ ɓwa ateà gandǝ mǝngiàm ɓālǝi ɗàng.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Yisǝfu ne Firona ama, &lt;&lt;Alorǝo mò ka à nda mwashat. Ɓakuli lǝmdǝnò gìr mǝnana kǝ earce pê ka. 26 Amǝno yì andá amǝ'nyange tongno-nong-ɓari ka, apǝlǝa tongno-nong-ɓari na, sǝ amur-mǝssa mǝɓoarne mǝno tongno-nong-ɓari ka, apǝlǝa tongno-nong-ɓari na. Alorǝè ka à nda mwashat. 27 Andá amǝ'eamdǝke mǝno tongno-nong-ɓari mǝnana à pur nǝnzǝ́mò, andǝ amur-mǝssa amǝkwetǝke mǝno gùngpi ɓá pǝɗanban tsǝia à wulì sǝ imsǝia ka, apǝlǝa tongno-nong-ɓari mala nzal-gula na. 28 Kǝ ndo kǝla mǝnana ǝn banggo ka, Murǝm: Ɓakuli lǝmdǝnò we Murǝm, gìr mǝnana ndo nǝ̀ pè ka. 29 Apǝlǝa tongno-nong-ɓari mǝnana Ɓakuli nǝ hatǝki nzali Masar nǝ girlina ka, à nda aban yiu. 30 Sǝ anzǝmi ka, nzal-gula nǝ̀ kpa aɓa nzali Masar aɓa pǝlǝa tongno-nong-ɓari, mǝnana nǝ̀ tsǝa à nǝ̀ lorǝce kume mala nzali Masar ka. Nzal-gulê nǝ̀ kiɗiki nzali Masar. 31 Nzal-gulê nǝ̀ ɓikipa mǝnana nǝ̀ tsǝa à nǝ̀ lorǝce hatǝki mala girlina a Masar. 32 À ɓǝsǝlǝò lorǝê kusǝ ɓari ace lǝmdǝ ama Ɓakuli kasǝna cê ama, mǝno nda gìr mǝnana zuku ka nǝ̀ kumban ngga.

33 &lt;&lt;Acemani ka, ɓǝ̀ Murǝm tàr ɓwa mwashat, mǝnana ndanǝ sǝlǝe andǝ sǝndǝmba ka, ɓǝ̀ tsǝì amur nzali Masar. 34 Ɓǝ̀ tsǝk aɓea aɓwana-mǝgule mǝnana à nǝ̀ nggǝ ak kāmbe mwashat aɓa tongno mala agirɓaban mǝnana à nǝ̀ kum aɓalǝ apǝlǝa tongno-nong-ɓari mala kum ɗǝmbo ka. 35 Ɓǝ̀ tsǝia ɓǝà ram girlina mǝnana kat à nǝ̀ kúmô aɓalǝ apǝlǝa mǝɓoarne mǝnana àkǝ yiu ka, sǝ ɓǝ̀ pea wia rǝcandǝa nǝ bu Murǝm ɓǝà tsǝk mǝsǝsa arǝ abah ace kum girlina a là, sǝ ɓǝà tsǝkir girlinê. 36 Mǝnia yì girlina ka à nǝ̀ tsǝì ace kum girlina mǝnana nǝ̀ karǝ aɓwana aɓalǝ apǝlǝa tongno-nong-ɓari mala nzal-gula mǝnana kǝ yiu amur nzali Masar ka. Anggo sǝ nzala pa nǝ̀ twalta aɓwana ɗàng.&gt;&gt;

Yisǝfu duk nggwamna mala nzali Masar

37 Firona andǝ amǝtè kat ka, à earnǝ cau mǝnana Yisǝfu banggia wia ka. 38 Firona pǝlǝa ɗì amǝtè ama, &lt;&lt;Yana sǝm nǝ̀ kúmô mǝnana nǝ̀ kútì ɓwa man, mǝnana Bangŋo mala Ɓakuli na aɓalǝi ka?&gt;&gt;* 39 Pǝlǝa Firona ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Ɓakuli na lǝmdǝo mǝnia yì agir kat ka, kǝ ɓwa pà kàm ndanǝ sǝlǝe andǝ súrǝ̀gir kǝla we ɗang. 40 A nda mana mǝ nǝ tsǝo amur nzali mem ngga. Cau mǝnana pur a kuno ka, nda aɓwana mem nǝ̀ kpate ka. Kǝ mim Firona murǝm, nda mǝnana mǝ nǝ kútiǒ nǝ gulo ka.&gt;&gt;

41 Sǝ Firona ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Ado ka ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nó a nda nggwamna amur nzali Masar kat.&gt;&gt; 42 Pǝlǝa Firona pusǝ gbalmo-gulo male mǝnana a munabuì ka, oasǝì Yisǝfu a munabuì, sǝ turì wi daura nggubyau-linǝn mǝ'ɓoarjamnì arǝì sǝ oasǝi wi nlang bolo-njengǝlan a myali. 43 Firona eamsǝi aɓa ɓaria waru-pǝr mala murǝm, sǝ à kǝ hamnǝi a ɓadǝmbi ama, &lt;&lt;Wu ɓunno amur ankūnǝ wun!&gt;&gt; Anggo sǝ tsǝì duk nggwamna amur nzali Masar kat.

44 Firona ne Yisǝfu ɗǝm ama, &lt;&lt;Mǝ nda murǝm, sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ loasǝ bui ko nǝ̀ twal kusǝì a nzali man ɗang she nǝ cau mǝnana pur a kuno ka.&gt;&gt;

45 Pǝlǝa Firona tsǝki Yisǝfu lullǝu mala amǝ Masar ama, Zafǝnat-Panǝya,† sǝ pè wi Asenat,‡ ɓoarnsarile Potifera, ɓè pǝris mala ndà-peri a nggea-là On, ɓǝ̀ duk māmí. Nda aɓwana zǝ̀kìce Yisǝfu aɓa nzali Masar kat.

46 Yisǝfu ka ndanǝ pǝlǝa lumi-tàrú sǝ tita túró a ban Firona murǝm Masar. Firona pè Yisǝfu túró a buì, sǝ pè wi gara ɓǝ̀ duk nggwamna amur nzali Masar kat.§

47 Aɓalǝ apǝlǝa tongno-nong-ɓari mala ɗǝmbo ka, nzali pusǝ girlina kǝ̀rkǝ́r. 48 Sǝ aɓalǝ amǝno yì apǝlǝa ka, Yisǝfu ram girlina mǝnana à rì aɓa nzali Masar ka. A koya nggea-là ka, à so mǝsǝsa mǝnana à pusǝì arǝ aɓaban malea ka aɓalǝ abah. 49 À gwali mǝsǝsa kǝla sala mǝnana a kún nggeamùr ka, gandǝa Yisǝfu tamsǝ kārǝki gìr mǝnana aɓwana kǝ yinǝi ka. Girlina ramba à gandǝ ɓallè ɗàng.

50 Kaniama apǝlǝa mala nzala nǝ̀ yiu ka, Yisǝfu kum amuna-burana ɓari, mǝnana Asenat nsari mala Potifera, pǝris mala On ɓǝli wi ka. 51 Yisǝfu tsǝkî muna-dǝmba male lullǝu ama Manasa,* acemǝnana bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nà ɓalǝam lorǝna tanni mem andǝ ɓala mala tárrám.&gt;&gt; 52 Ɓaria muna-ɓwabura ka, Yisǝfu tsǝki wi lullǝu ama Ifǝrem,† acemǝnana bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli panam amuna a nzali tanni mem.&gt;&gt;

53 Apǝlǝa tongno-nong-ɓari mala hatǝki mala girlina a nzali Masar yiu a masǝlǝate, 54 sǝ apǝlǝa mala nzal-gula tite, kǝla mǝnana Yisǝfu bang ngga. Nzala kpa arǝ aɓea anzali kat, sǝ aɓa nzali Masar kat ka, girlina na kam kǝ̀rkǝ́r. 55 Lang nzala kútí arǝ amǝ Masar ka, à warinǝ ɓua malea aban Firona murǝm ace girlina. Firona murǝm banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kya ban Yisǝfu, sǝ gìr mana kat bangga wun ngga, wu pè.&gt;&gt; 56 Lang nzala akinaban kat aɓa nzali ka, pǝlǝa Yisǝfu mǝngi abân tsǝk agirlina kat, sǝ makki amǝ Masar girlina, acemǝnana nzala ɓikina aɓa nzali Masar. 57 Aɓwana arǝ abân a bum ɓanza kat yiu a Masar ace kúr girlina aban Yisǝfu, acemǝnana nzala akina ɓanza kat.

42

Amǝ'eam Yisǝfu yiu a kúr girlina a Masar

1 Lang Yakupu ok ama mǝsǝsa na a Masar ka, ne amuni ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ sǝngi rǝarǝ wun? 2 Ən ok ama mǝsǝsa kúró na a Masar. Wu o wu kya kúr mǝsǝsa ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm apî nzala, ɓǝ̀ ana raka ndo sǝm nǝ̀ wukio.&gt;&gt;

3 Pǝlǝa amǝ'gula Yisǝfu yia lum, à wari a Masar a kúr mǝsǝsa. 4 Sǝ Yakupu ka earî Benjami, mǝ'kyauwa Yisǝfu ɓǝ̀ o ateà ɗàng, acemǝnana ǝn'ò kǝ pakki tárrí cè ɓè kǝgir mǝɓane kum muna ɗàng.

5 Nda amuna-burana mala Yakupu wario andǝ aɓea ɓwana a Masar ace kúr girlina ka, acemǝnana nzala kpana gbal a nzali Kan'ana.

6 Sǝ acemǝnana Yisǝfu nda nggwamna mala Masar sǝ nda mǝnana makkiyi aɓwana girlina ka, amǝ'eambi wari a baní, à kya ɓunno a ɓadǝmbi nǝ ɓamǝsǝia a nzali. 7 Lang Yisǝfu sǝn amǝ'eambi ka, kara súrǝ̀ia sǝ pa kǝla súrǝ̀ia ɗàng, kǝ nea wia cau nǝ lúllô. Ɗia ama, &lt;&lt;Wu pur a ya la?&gt;&gt;

À pe wi eare ama, &lt;&lt;Sǝm pur a nzali Kan'ana, sǝm yiua kúr girlina.&gt;&gt;

8 Yisǝfu ka súrǝ̀ amǝ'eambi, sǝ yia ka à súrǝì ɗàng. 9 Ɓalǝ Yisǝfu kasǝ arǝ alorǝo male amúrià apǝlǝa pas mana à kutiki ka, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wun nda ka amǝ'shenzǝ-nzali, wu yiua sǝn fě mala nzali ma'sǝm.&gt;&gt;

10 Sǝ à pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Awo, ɓwamǝgule, sǝm yiu kǝla aguro mò, girlina na sǝm yiua kúrè ka. 11 Sǝm kat ka sǝm nda ka amuna mala ɓwa mwashat, sǝm nda ka amǝ'shenzǝ-nzali ɗang ɓwamǝgule, sǝm nda ka aɓwana amǝ'ɓafoe.&gt;&gt;

12 Yisǝfu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Ən earnǝ wun ɗàng! Wu yiua sǝn fě mala nzali ma'sǝm.&gt;&gt;

13 Sǝ à pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, sǝm aguro mò ka, sǝm nda ka amuna-burana lum-nong-ɓari a bù tár sǝm a nzali Kan'ana. Mǝtankwang ma'sǝm ngga nda andǝ tár sǝm a là ado, sǝ ɓè mǝ'eam sǝm mwashat ka wuna.&gt;&gt;

14 Yisǝfu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Kǝla mǝnana ǝn na ka: Wun ngga wu nda ka amǝ'shenzǝ-nzali! 15 Ani sǝ mǝ nǝ súrǝ̀ mǝsǝcau: Mbak-kàngkàng Firona nakam ngga, pà wu nǝ nying Masar ɗàng sheɓǝ̀ wu yina nǝ mǝ'kyauwa wun ngga! 16 Wu túr mwashat aɓalǝ wun ɓǝ̀ kya yinǝ mǝ'kyauwa wun; cili wun ngga mǝ nǝ gìr wun a ndà, she ɓǝ̀ cau mǝnana wu na ka, yi purna ama mǝsǝcau na ka. Ɓǝ̀ ana raka ǝn kánbà wun nǝ yilǝmi Firona, wun nda ka amǝ'shenzǝ-nzali!&gt;&gt; 17 Pǝlǝa gìria a ndà nongŋo tàrú.

18 A tàruià nongŋo ka, Yisǝfu nea wia ama, &lt;&lt;Mim ngga ǝn nggǝ ɓanggi Ɓakuli. Gìr mwashat na wun nǝ̀ pa sǝ mǝ nǝ nying wun nǝyilǝmu ka. 19 Ɓǝ̀ wu nda ka aɓwana amǝ'ɓafoe ka, wu tàr ɓwa mwashat aɓalǝ wun ɓǝ̀ ueo kani a ndàkurban, sǝ cili wun ngga wu umnǝ girlina aban amǝ'ɓala ma'wun mǝnana à nda aɓa nzala ka. 20 Sǝ dumǝna púp wun nǝ̀ yinǝ mǝ'kyauwa wun abanam, ace mǝnana ɓǝ̀n sǝlǝ ama mbak-kàngkàng wu nda aban na mǝsǝcau, sǝ pà mǝ nǝ wal-lú wun ɗàng.&gt;&gt; Sǝ yia ka à eare ama à nǝ̀ pa anggo.

21 Sǝ à ne arǝia ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau gìr mǝɓane mǝnana sǝm pakkî mǝ'kyauwa sǝm ɗiɗyal ka, nda mǝno sǝm nggǝ kum tangnakusǝu tanni male ka. A bàkú mǝno ka sǝm sǝn tanni mǝnana nda aɓalǝi, mana kǝ ɓua kǝ zǝmba sǝm, sǝ sǝm ginǝ oě ka; nda gìr mǝnana tsǝa sǝ tanni mǝnia sulǝo amur sǝm ngga.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa Ruben nea wia ama, &lt;&lt;Ən bangga wun a pwari mǝno nǝma wu kǝa tsǝk bù arǝ muna man ama wun nǝ̀ pàkkî wi cauɓikea ɗang sǝ wu ginǝe! Ado ka dumǝna púp sǝm nǝ̀ mbwe nkila male mǝnana sǝm sukki ka.&gt;&gt; 23 Yia ka à sǝlǝ ama Yisǝfu kǝ ok cau mǝnana à kǝ na ka ɗàng, acemǝnana ɓè ɓwa na Yisǝfu yinǝi kǝ nyesǝia wia cau nǝ kún malea ka. 24 Yisǝfu gǝshì bania sǝ sukki mǝrǝm, pǝlǝa imsǝ mǝsǝi sǝ nyare abania nea wia cau. Pǝlǝa tsǝa à bwal Shimiyon à taka abui akǝ ɓadǝmbia.

Amǝ'eam Yisǝfu nyare a Kan'ana

25 Yisǝfu pǝlǝa ne amǝ'túró male ɓǝà lùmsǝki abuku mala amǝ'eambi nǝ mǝsǝsa sǝ ɓǝà nyesǝî koya ɓwa ka boalo male mǝnana pǎ ace kúr mǝsǝsa ka aɓa buku male, sǝ ɓǝà pea wia girlina mǝnana à nǝ̀ li aban o a njar ka. Anggo gbal sǝ à pakkia wia. 26 À tsǝk abuku mǝsǝsa malea a nzǝm amǝdambǝriso malea sǝ à kpa a njar.

27 Lang à yi bwalǝna ban mǝnana à nǝ̀ nong kam ngga, ɓè ɓwa ateà mǝn kún buku male nǝ̀ pè mǝdambǝriso male girlina, kara sǝni ka boalo male na a kún buku. 28 Ne amǝ'eambi ama, &lt;&lt;À nyesǝnàm boalo mem. Wu sǝni, ndya aɓa buku mem ngga!&gt;&gt;

Ɓabumia yasǝlǝia, ɓangciu pakkia wia pǝlǝa à ɗì rǝia ama, &lt;&lt;Ya gìr na mǝnia Ɓakuli pakka sǝm ngga?&gt;&gt;

29 Lang à yi bwalna ban tárrià a nzali Kan'ana ka, à twal cau mala gìr mǝnana kumia kat ka à ne wi. À bang ama, 30 &lt;&lt;Ɓwabura mǝnana nda nggwamna amur nzali Masar ka na sǝm cau nǝ pekiban ama sǝm nda ka amǝ'shenzǝ-nzali malea. 31 Sǝm ne wi ama, sǝm nda ka aɓwana amǝ'ɓafoe, sǝm nda ka amǝ'shenzǝ-nzali ɗang. 32 Sǝm ngga sǝm nda lum-nong-ɓari a bu tár sǝm, mwashat wuna, sǝ mǝtankwang ma'sǝm ngga nda a ban tár sǝm a nzali Kan'ana.&gt;&gt;

33 Pǝlǝa ɓwabure mǝnana nda nggwamna mala nzalinì ka na sǝm ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana wun nǝ̀ pa sǝ mǝ nǝ earnǝ wun ngga nda mǝnana ama, wun nǝ̀ nying mǝ'eam wun mwashat abanam, sǝ cili wun ɓǝ̀ umnǝ girlina aban amǝ'ɓala ma'wun mǝnana aɓa nzala ka. 34 Wu kya yinǝ mǝtankwang ma'wun abanam. Anggo sǝ mǝ nǝ ear ama wun nda ka aɓwana amǝ'ɓafoe, wu yiua shenzǝ-nzali ɗang. Pǝlǝa mǝ nǝ panzǝà wun mǝ'eam wun, sǝ wun nǝ̀ lidǝmba nǝ kúró a nzali ma'sǝm.&gt;&gt;

35 Lang koyan ngga ndaban solǝki mǝsǝsa mana aɓa buku male ka, à sǝni ka, koya ɓwa ka boalo male mǝnana pà ace kúr mǝsǝsa ka, nda aɓa buku male; sǝ lang à sǝn boale ka, yia andǝ tárrià ka ɓabumia tù mùr. 36 Tárrià Yakupu banggia wia ama, &lt;&lt;Wu malǝna amuna arǝàm. Yisǝfu umá; Shimiyon umá; sǝ ado ka wu kǝ earce wun nǝ̀ umnǝ Benjami ɗǝm. Kǝ mǝ nda mǝno tanni kǝ kumam ngga.&gt;&gt;

37 Pǝlǝa Ruben ne tárrí ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀n nyesǝ Benjami a bano raka, wal-lú ka amuna-burana mem ɓari. Nyi a buam, mim ngga mǝ nǝ nyesǝô wi.&gt;&gt;

38 Sǝ Yakupu ka nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Munem pà nǝ̀ ká atà wun ɗàng. Mǝ'eambi wuna, kǝ yì na ue nǝmurǝi ka. Ɓǝ̀ ɓè kǝgìr mǝɓane kumi a njar, a gya mǝno wun nǝ̀ twal ka, wun ndo wun nǝ̀ tasǝtam nǝ mbù amuram a Shewol* nǝ bumkiɗikea.&gt;&gt;

43

Ɓaria twalbǝri mala amǝ'eam Yisǝfu aban ká a Masar

1 Adyan ngga nzala ɓikina kǝ̀rkǝ́r a nzali Kan'ana. 2 Lang Yakupu andǝ amǝ'ɓala male lina mǝsǝsa mǝnana à kùró a Masar ka, Yakupu banggia wia ama, &lt;&lt;Wu nyare a Masar wu kya kúrà sǝm mǝsǝsa ɗǝm.&gt;&gt;

3 Yahuda banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓwabura mǝnana makka sǝm mǝsǝsa ka, nunkir sǝm nǝ pekiban ama, &lt;Pà mǝ nǝ eara wun, wun nǝ̀ kùtí abanam ace sǝnam ɗang, she ɓǝ̀ wu yina nǝ mǝ'eam wun atà wun ngga.&gt; 4 Ɓǝ̀ awu nǝ eare a nǝ tasǝ mǝ'kyauwa sǝm atà sǝm ngga, sǝm nǝ̀ o a Masar ace kúr mǝsǝsa. 5 Sǝ ɓǝ̀ a pà nǝ tasǝì raka, pà sǝm nǝ̀ ká akanó ɗang, acemǝnana ɓwabure bangŋǝ́nà ama, &lt;Pà wun nǝ̀ sǝn ɓamǝsǝàm ɗàng she ɓǝ̀ mǝ'kyauwa wun na atà wun ngga.&gt; &gt;&gt;

6 Isǝrayila, yì Yakupu ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu yinǝàm nǝ tanni mǝnia amuram nǝ banggi ɓwabure ama wu ndanǝ ɓe mǝ'eam wun le?&gt;&gt;

7 À earî wi ama, &lt;&lt;Ɓwabure ɗiki sǝm pepè amur ɓamur rǝ sǝm andǝ ɓala ma'sǝm ama, &lt;Tár wun nakam nǝyilǝmu più le? Wu ndanǝ ɓe mǝ'eambu le?&gt; Dumǝna púp sǝm nǝ̀ pe wi eare amur aɗikiban mǝnana ɗiki sǝm ngga. Lang sǝ sǝm nǝ̀ sǝlǝa ama nǝ̀ bang ama, &lt;Wu yinǝ mǝ'kyauwa wun atà wun?&gt; &gt;&gt;

8 Pǝlǝa Yahuda banggi tárrí Isǝrayila ama, &lt;&lt;Nyinggam yì muna a buam sǝ sǝm nǝ̀ lo sǝm nǝ̀ o, ace mǝnana sǝm sǝnǝ we, andǝ amuna mǝkèke ma'sǝm gbal ka, ɓǝ̀ sǝm àwá, ɓǝ̀ sǝm ngga wukî nzala ɗang. 9 Muna ka, mǝ nda rǝ kánbò, mim nǝ nggearǝam, mǝ nǝ yállí. Ɓǝ̀ ǝn nyesǝi ǝn yinǝi a bano ǝn yi tamsǝi a ɓadǝmbo raka, ɓǝ̀ cê pà amuram bà. 10 Ɓǝ̀ sǝm kìdìkima pwari raka, ɓǝ́ adyan ngga sǝm warina sǝ nyarna kusǝ ɓari.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa tárrià banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓekǝ njar pà kàm sǝm nǝ̀ purî ɓá mǝnia yì cau raka, wu pàk gìr mǝnia ka: wu twal atà aɓea agir mǝɓoarne mala nzali mǝnia ka aɓalǝ abuku ma'wun, wu kyan nǝia kǝla ɓoro aban ɓwabure; wu ɗàrǝ́ myang bǝti, andǝ mùr-nyì bǝti, andǝ mùrú-hasǝa andǝ mukugìr mǝ'rǝmɓoarne, andǝ mǝsǝbyara, sǝ ɓǝla-ngbamso, wu kya pe wi. 12 Wu twal boalo mana kàr boalo kúr mǝsǝsae kusǝ ɓari ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kya nyesǝ aboalo mana wu kumia a kún abuku ma'wun ngga. Yakǝla à ɓwarki nǝ ɓwarkio sǝ à tsǝka wunia aɓalǝ abuku ma'wun. 13 Wu twal mǝ'eam wun atà wun, wu bwal njar wu nyare aban ɓwabure. 14 Ɓǝ̀ Ɓakuli mana Karban Kat nǝ Gulo ka tsǝa ɓǝ̀ ɓwabure sǝn mǝsǝswatǝr ma'wun ace mǝnana ɓǝ̀ nying Shimiyon andǝ Benjami ɓǝ̀ wu nyar wunǝia. Ma mem ngga ɓǝ̀ dumǝna púp ama mǝ ɗwanyi amuna mem ngga, mǝ nǝ ɗwanyia.&gt;&gt;

15 Nda amuna mala Yakupu kùr aɓoro mana tárrià pà ka, à twal boalo mana karǝ kúr mǝsǝsa mǝno kusǝ ɓari ka, sǝ ɗǝm ngga à twal Benjami ateà, sǝ à bwal njargula à o a Masar. Wario malea ka, à kya kutio à cam a ɓadǝm Yisǝfu. 16 Lang Yisǝfu sǝn Benjami ateà ka, banggi ɓwamǝgule mala amǝ'túró-ɓala male ama, &lt;&lt;Kyan nǝ aburana mǝnia ka a ɓala mem. Yia ka à nǝ̀ lì girlina-pwari atàm yalung. O kya pwan-myal girkusǝu sǝ ɓǝà lam girlina.&gt;&gt; 17 Mǝtúró-ɓala man pa kǝla mǝnana à banggi wi ka, wari nǝ amǝ'eam Yisǝfu a ɓala mala Yisǝfu.

18 Amǝ'eam Yisǝfu ka ɓangciu bwalia kǝ̀rkǝ́r lang à sǝni à nda rǝ umnǝia a ɓala mala Yisǝfu ka. À bangŋi arǝarǝia ama, &lt;&lt;Yi ka nda rǝ kánǝ sǝm ace aboalo mǝnana sǝm kumia aɓalǝ abuku ma'sǝm, a yiu ma'sǝm mǝdǝmbe ka. Nda rǝ alta njar arǝ sǝm ace mǝnana nǝ̀ kum sǝm nǝ cau, ace bwalki sǝm ɓǝ̀ sǝm duk aguro sǝ nǝ̀ ak amǝdambǝriso ma'sǝm arǝ sǝm ngga.&gt;&gt;

19 Lang à bingŋǝ́nà kún ɓala ka, à sungŋo aban mǝtúró-ɓala mana amúr ɓala mala Yisǝfu ka 20 sǝ à bang cau nǝi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, Ida, kwakikiro arǝ sǝm. Sǝm yina kani ɗiɗyal ace kúr girlina. 21 A njar aban o a là ka, sǝm sulǝo a ɓè ban ace usǝlǝo, sǝ sǝm mǝngi abuku ma'sǝm, kara koyan atà sǝm ngga sǝn boalo male mǝnana kat pà ace kúr mǝsǝsa ka, a kún buku male. Yiu ma'sǝm mǝnia ka, ndya sǝm nyesǝ aboale ka. 22 Aɓea boalo nya gbal sǝm yinǝia a bù sǝm ace kúr mǝsǝsa ɗǝm ngga. Sǝm súrǝ̀ ɓwa mǝnana tsǝka sǝm aboalo mǝno aɓalǝ abuku ma'sǝm ngga ɗàng.&gt;&gt;

23 Mǝtúró-ɓala man banggia wia ama, &lt;&lt;Wu nongsǝ ɓalǝ wun. Cè ɓangciu pàkka wun ɗàng. Ɓakuli ma'wun, yì Ɓakuli mala tár wun, nda mǝnana tsǝka wun mǝnia yì gǝna aɓalǝ abuku ma'wun ngga, acemǝnana boalo mana wu mbwe a pwari mǝno ace kúr mǝsǝsa ka, mǝ nda ǝn ak boale ka.&gt;&gt; Sǝ kutio wario kya panzǝ Shimiyon a ndàkurban, pusǝì yinǝi abania.

24 Mǝtúró-ɓala man pǝlǝa kútinǝia a ɓala mala Yisǝfu. Pea wia mùr ɓǝà lakki akusǝia sǝ peà amǝdambǝriso malea girlina. 25 Banggia wia ama ɓǝ̀ pwari eauna a ɓongŋu ka, à nǝ̀ lì girlina atārǝia andǝ Yisǝfu. Nda à gilǝkice aɓoro mana à nǝ̀ pè Yisǝfu ɓǝ̀ yina ka.

26 Lang Yisǝfu yina a ɓala ka, à pè wi aɓoro mǝnana à yinǝì wi ka, pǝlǝa à ɓunno a nzali a ɓadǝmbi. 27 Anzǝm mana mangŋǝ́nià-kún ngga, ɗìban ama, &lt;&lt;Lang tár wun, yì jamgula mǝnana wu banggam cau male a pwari mǝno ka? Ndakam più andǝamǝsǝi le?&gt;&gt;

28 À eari wi ama, &lt;&lt;E, tár sǝm, yì guro mò ka ndakam più andǝamǝsǝi, sǝ nda bǎng.&gt;&gt; Nyare à ɓunno a nzali a ɓadǝmbi.

29 Lang Yisǝfu loasǝ mǝsǝi sǝn mǝ'eambi Benjami, mǝnana à nda nggeau mwashat ka, ɗia ama, &lt;&lt;Mǝnia nda mǝ'kyauwa wun mǝnana wu banggam cau male ka le? Ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝko bù, munem.&gt;&gt; 30 Kara Yisǝfu lo a kaurǝa nying banià, acemǝnana mǝrǝm yi lùmsǝ mǝsǝi, ue bǝti ɓǝ́ sangna a ɓua; earcearǝu mǝkǝ̀rkǝ́rnì ace mǝkyauwe na yi lùmsǝ bumi ka. Wario kya kúti a kurǝm male sǝ ɓua kàm. 31 Anzǝm mǝno ka, lak ɓamǝsǝi sǝ puro yiu abania ɗǝm, imsǝ mǝsǝi. Banggi amǝ'túró-ɓala male ama ɓǝà gau girlina. 32 Yisǝfu do a banli male nǝmurǝi, sǝ amǝ'eambi ka à tsǝkia wia amalea yì akwar girlina a ban malea ɗàng. Amǝ Masar do a malea yì banli tarang, acemǝnana amǝ Masar kǝ lìli a kwar mwashat andǝ amǝ Ibǝru ɗàng; mǝno ka gìr ɓeami na aban amǝ Masar. 33 Amǝ'eam Yisǝfu do a banli malea à kǝ sǝn ɓamǝsǝ arǝia andǝ Yisǝfu. À dumsǝia nǝ kpata pǝlǝa mala ɓǝlban malea, tite aban muna-dǝmba aban ká aban mǝtankwang malea. Lang à sǝn do mǝno à dumsǝia ka, à sǝngi rǝarǝia nǝ ndali. 34 Girlina ka a ɓadǝm Yisǝfu sǝ à ɗarǝi à pe koyan ngga. À ɗarǝî Benjami male kpǝm kusǝ tongno kútì mǝnana à ɗarǝî koyan atà acili amǝ'eambi ka. Nda à lì girlina sǝ à nu girnùná atārǝia andǝ Yisǝfu, sǝ à makrǝia nǝ banɓoarnado ka.

44

Yisǝfu kārǝki amǝ'eambi kārǝkiban mǝ'nzǝ́moè

1 Lang amǝ'eambi gilǝnarǝia à nǝ̀ o ka, Yisǝfu banggi ɓwamǝgule amur amǝ'túró-ɓala male ama, &lt;&lt;Lùmsǝ abuku mala aburana man nǝ mǝsǝsa kǝla mana à nǝ̀ gandǝ twale ka, sǝ nyesǝî koyan ateà ka boalo male; oasǝkia wia a kún abuku malea. 2 Sǝ oasǝ kap azǝrfa mala nugìr mem aɓa buku mala mǝtankwang malea, atārǝia andǝ boalo male mǝnana pà ace kúr mǝsǝsa ka.&gt;&gt; Mǝtúró-ɓala man pa kǝla mǝnana Yisǝfu banggi wi ka.

3 Ban fana nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka, amǝ'túró-ɓala mala Yisǝfu tsǝktea ɓǝà o, pǝlǝa à bwal njar aban o nǝ amǝdambǝriso malea. 4 Lang à purnì nzǝm la sǝ à malaká o ɗār raka, Yisǝfu banggi ɓwamǝgule amur amǝ'túró-ɓala male ama, &lt;&lt;Lo pyangnǝata aburana mǝno! Ɓǝ̀ a kya bwalnateà ka, bang ama, &lt;Ace mana sǝ wu mbweban nǝ mǝɓane a kún mǝɓoarne? 5 Ace mana sǝ wu iu kap nugìr mala mǝtala-ɓala mem? Nugìr na nǝmurǝi mǝnana mǝtala-ɓala mem kǝ nu aɓa mǝno yì kap ka ɗàng, aɓalǝi gbal sǝ kǝ ɓangnǝ-ɓangnǝa. Gìr mǝnana wu pè ka nggea mǝɓane na!&gt; &gt;&gt;

6 Lang mǝtúró-ɓala man kya bwalteà ka, ɓǝsǝlǝ amǝnia yì acau ka. 7 À eari wi ama, &lt;&lt;Mana girnì na a nakiyicau amurí, ɓwamǝgule, nǝ bang ulang mǝnia yì cau ka? Kpekpe pà sǝm nǝ̀ pàk kǝgìr kǝla mǝno ka ɗàng. 8 We ka a sǝlǝna ama aboalo mǝnana sǝm kya kumia a kún abuku ma'sǝm akanó a nzali Kan'ana ka, sǝm nyesǝô wia. Sǝ ace mana sǝ sǝm nǝ̀ kùtí a iu azǝrfa ko bolo-njengǝlan a ɓala mala mǝtala-ɓala mò? 9 Ɓwamǝgule, ɓǝ̀ a kum mǝnia yì kap a bù kǝ ɓwa atà sǝm ngga, ɓǝà wal-luí, sǝ cili sǝm ngga sǝm nǝ̀ duk aguro mò.&gt;&gt;

10 Ɓwabure bang ama, &lt;&lt;E, ǝn earna, mǝ nǝ pàk gìr mǝnana wu bang ngga. Sǝama ɓwa mǝnana twal mǝnia yì kap ka nda mǝnana nǝ̀ duk guro mem ngga, sǝ cili wun ngga wun nǝ̀ o atà rǝ wun.&gt;&gt; 11 Pǝlǝa koyan ateà ka sulǝ buku mǝnana a nzǝm mǝdambǝriso male ka, sǝ mǝn kún buku. 12 Pǝlǝa mǝtúró-ɓala man kùtí a alta kap man aɓa koya buku ka. Tite nǝ buku mala muna-dǝmba sǝ yi masǝlǝi nǝ buku mala mǝtankwang malea. Yi kum kapni aɓa buku mala Benjami. 13 Lang amǝ'eambu man sǝn gìr man ngga, yia kat ka à sangi anggea-daura malea ace bumkiɗikea. Pǝlǝa koya ɓwa ka eamsǝ twalo a nzǝm mǝdambǝriso male, sǝ à nyare a nggea-là.

14 Yisǝfu ka nda a ɓala male più sǝ Yahuda andǝ amǝ'eambi nyare à yiu. À yi kpa a nzali a ɓadǝmbi. 15 Yisǝfu ɗia ama, &lt;&lt;Mana mǝnia wu pàk ka? Wu sǝlǝ mbak ama ɓwa kǝla mim ngga nǝ̀ gandǝ súrǝ̀ gir mǝnana nda aɓa sǝmbǝrǝa ka nǝ ɓangnǝ-ɓangnǝa?&gt;&gt;

16 Yahuda eari wi ama, &lt;&lt;Ya cau sǝm ndanǝi sǝm nǝ̀ na, mǝtala-ɓala mem? Lang sǝ sǝm nǝ̀ bǝlkun sǝm? Mana sǝm nǝ̀ gandǝ pa ace lakɓamur rǝ'sǝm? Ɓakuli pusǝnatà cauɓikea mala aguro mò. Sǝm kat sǝnǝ ɓwa mǝnana à kumi nǝ kapni ka, sǝm pǝlǝna aguro mò.&gt;&gt;

17 Yisǝfu bang ama, &lt;&lt;Awo, pà anggo ɗàng! Pà mǝ nǝ pàk gìr kǝla mǝno ka ɗàng. Ɓwa mǝnana à kumi nǝ kap ka, yì nǝmurǝi nda nǝ̀ duk guro mem ngga. Cili wun ngga wu nyare wu o a là nǝ rǝpwala aban tár wun.&gt;&gt;

18 Yahuda sung tù aban Yisǝfu sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ida, earâm mǝ nacau nǝ we. Cè bumo lúllô arǝàm, mim guro mò ɗàng, acemǝnana rǝcandǝa mò ka nda mwashat andǝ mala murǝm.

19 &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem, a ɗî sǝm ko tár sǝm ngga ndakam più nǝyilǝmu, sǝ ɗǝm ngga we ama ko sǝm ndanǝ ɓe mǝ'eambu. 20 Sǝm earô ɓwamǝgule ama, &lt;E, tár sǝm ngga ndakam nǝyilǝmu, sǝama ena kǝ̀rkǝ́r. Yì tár sǝm ngga ndanǝ muna-ɓwabura mǝkyauwe mǝnana à ɓǝli wi a ě male ka. Muni mǝnia ka ndanǝ mǝgule mǝnana wuna ka, sǝ ado ka yì nda kǝ muna mala nggè mǝnana ueo nǝyilǝmu ka; tárrí kǝ earce kǝ̀rkǝ́r.&gt;

21 &lt;&lt;A bangga sǝm ama, &lt;Wu yinǝ mǝno yì mǝ'kyauwa wun ngga akani ace mǝnana mǝ sǝni nǝ amǝsǝàm ngga.&gt; 22 Sǝ sǝm banggo ɓwamǝgule ama, &lt;Mune ka pà sǝm nǝ̀ gandǝ pusǝì ɓǝ̀ nying tárrí ɗàng; ɓǝ̀ nying tárrí ka, tárrí nǝ̀ wǔ.&gt; 23 Sǝ a bangga sǝm ama, &lt;Ɓǝ̀ wu nyare wu yiu sǝ mǝ'kyauwa wun mǝno pà atà wun raka, pà mǝ nǝ eara wun ɓǝ̀ wu sǝn ɓamǝsǝam ɗǝm ɗàng.&gt;

24 &lt;&lt;Lang sǝm nyare a là aban tár sǝm guro mò ka, sǝm kya banggi wi acau mǝnana we ɓwamǝgule a bangga sǝm ngga.

25 &lt;&lt;Nǝnzǝ́mò ka tár sǝm yi bangga sǝm ama ɓǝ̀ sǝm nyare a Masar ace kúr girlina. 26 Sǝm banggi wi ama, &lt;Pà sǝm nǝ̀ gandǝ nyare sǝm nǝ̀ ká a Masar ɗàng she ɓǝ̀ mǝ'kyauwa sǝm na atà sǝm ngga. À pà nǝ̀ eara sǝm ɓǝ̀ sǝm sǝn ɓamǝsǝ ɓwabura mǝno a Masar ka ɗàng, she ɓǝ̀ mǝ'kyauwa sǝm ngga nda atà sǝm ngga.&gt;

27 &lt;&lt;Pǝlǝa tár sǝm, guro mò bangga sǝm ama, &lt;Wu sǝlǝna ama māmám Rahila ɓǝlâm amuna-burana ɓari. 28 Ɓè man mwashat ka ǝn ɗwanyini. Anyam-candǝa sangina nyami a ɓabondo, acemǝnana ǝn nyare ǝn sǝni ɗǝm ɗàng lang umǝna ka. 29 Ɓǝ̀ wu twal mǝnia arǝàm ado sǝ ɓè kǝgìr kya kumǝni ka, wun nǝ̀ tàsǝám, mim mǝjamgula a Shewol* nǝ bumkiɗikea.&gt;

30 &lt;&lt;Ado ka ɓǝ̀ ǝn nyare sǝ ǝn o aban tár sǝm, yì guro mò, sǝ yì tár sǝm mǝnana yilǝmi muna nda yilǝmi ka, 31 yi sǝni muna ka pà atàm raka, nǝ̀ kasǝa nǝ̀ wú. Sǝ sǝm aguro mò ka, sǝm nǝ̀ duk amǝ'cauɓikea mala tasǝta mǝjamgula ma'sǝm, yì guro mò, nǝ mbù amurí a Shewol aɓa bumkiɗikea. 32 Ən kánbì tár sǝm gìr ama mǝ nǝ nyesǝ mune a là jam. Sǝ ado ɓǝ̀n nyesǝì wi muna raka, mǝ nǝ twal twalo mala do nǝ cau arǝàm a ɓadǝm tárrám aɓa cili do mem kat.

33 &lt;&lt;Acemani ka, ida, ɗeki ɓǝ̀n ue kani kǝla guro mò a kúnì mǝtankwang ma'sǝm, sǝ ɗeki yì muna ka ɓǝ̀ o a là atārǝia andǝ acili amǝgule. 34 Lang sǝ mǝ nǝ nyare mǝ nǝ ká aban tár sǝm sǝ yì muna ka pà kàm atàm ɗàng? Pà mǝ nǝ gandǝ came mǝ nǝ sǝn gìr'mur'mwana mǝnana nǝ̀ sulǝo amur tárrám ngga ɗàng.&gt;&gt;

45

Yisǝfu lǝmdǝ ɓamúrì aban amǝ'eambi

1 Yisǝfu ka gandǝ bwal ɓabumi a ɓadǝmba amǝtè kat ɗàng, nda loasǝ gì bang ama, &lt;&lt;Wu tsǝk koyan ngga ɓǝà purî banam.&gt;&gt; Kǝɓwa pà kam atà Yisǝfu ɗàng lang banggi amǝ'eambi yan nda yì ka.* 2 Sǝ loasǝ gì sak a ɓua nǝ tusǝki ɓālǝi gandǝ amǝ Masar mǝnana a nza ka à oè, sǝ cê ak ɓá palta mala murǝm. 3 Yisǝfu banggi amǝ'eambi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yisǝfu! Tár sǝm nakam nǝyilǝmu più le?&gt;&gt;

Amǝ'eambi gandǝ nyesǝì wi kǝ cau ɗàng, acemǝnana nggea ɓangciu bwalia kǝ̀rkǝ́r a ɓadǝmbi. 4 Yisǝfu ne amǝ'eambi ama, &lt;&lt;Ida, wu yiu abanam tù.&gt;&gt;

Pǝlǝa à sungŋo abani, sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yisǝfu, mǝ'eam wun, mǝnana wu mé sǝ à yinǝi a Masar ka.† 5 Sǝ ado ka, wu kǝa pàk bumkiɗikea ɗang, sǝ cè bum wun lúllô arǝ ɓamur rǝ wun ama wu mém sǝ à yinǝ mim kani ka ɗàng. Ɓakuli ka nda ak dǝmba tasǝam mǝ akà wun dǝmba yiu kani ace amsǝ yilǝmi aɓwana.‡ 6 Mǝnia nda ɓaria pǝlǝa mala nzala aɓa nzali mǝnia ka; apǝlǝa tongno nakam più mǝnana nzala man nǝ̀ lidǝmba, sǝ aɓalǝia ka rya pa kàm ɗàng, sǝ pwan gìrɓaban pa kàm ɗàng. 7 Ɓakuli tasǝam mǝ akà wun dǝmba ace tsǝkcè atsǝktau a ɓanza ace wun, sǝ ɓǝà amsǝ ayilǝmi wun nǝ mǝnia yì kaɓa amsǝban ngga. 8 Ace mǝno ka, wun nda wu tasǝam kani ka ɗàng, Ɓakuli na. Pànâm bancame kani mǝ do mǝkwarkiru aban murǝm, kǝla ɓwamǝgule amur ɓala male kat, sǝ mǝ'yálmúr nzali Masar kat.

9 &lt;&lt;Ado ka wu nyare aban tárrám akaurǝa, wu banggi wi ama, &lt;Mǝnia ka nda cau mana munio Yisǝfu na ka: Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nám mǝ nda nggwamna amur nzali Masar kat. Acemani ka, yiu a nzali Masar; kǝa dǝndi ɗang! 10 Awu nǝ ya do a bu-nzali Goshen; awu nǝ do abanam tù, we wunǝ amunio andǝ amǝkeo, andǝ adomwan mala andá, andǝ mbulpǝndǝa, andǝ anzur mô, andǝ koman mǝnana kat a ndanǝi ka. 11 A ban mǝno ka mǝ nǝ pà wun girlina acemǝnana apǝlǝa tongno mala nzala nakam più; sǝ ǝn earce nǝma we wunǝ amǝ'ɓala mò andǝ agirkusǝu mô ɓǝ̀ wu kútí a do tapwasǝa ka ɗàng.&gt; &gt;&gt;§

12 &lt;&lt;Wun nǝ nggearǝ wun ngga, wun ndo wu kǝ sǝni nǝ amǝsǝ wun, sǝ mǝ'eambam Benjami gbal ka ndo kǝ sǝni nǝ mǝsǝì ama, mǝ nda ǝn nggǝ na wun cau nǝ kunam ngga. 13 Wu banggi tárrám cau mala gulo mǝnana kat à pàm a Masar andǝ koman mǝnana kat wu sǝni ka. Sǝ wu yinǝ tárrám akani akaurǝa!&gt;&gt;*

14 Pǝlǝa Yisǝfu mǝn abui kùr mǝ'eambi Benjami a myali sǝ ɓua sukki mǝrǝm; Benjami gbal kǝ ɓua sǝ bwali arǝì. 15 Nǝ ɓua a kúni più, Yisǝfu mǝn abui kùr acili amǝ'eambi mwashat-mwashat, koyan ngga ateà. Anzǝm mǝno ka, amǝ'eambi nacau nǝi.

16 Lang cau yì mǝsǝe aban ká a palta mala murǝm ama amǝ'eam Yisǝfu yina ka, Murǝm Firona andǝ amǝ'tè ka banɓoaria wia. 17 Firona ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Banggi amǝ'eambo ama: &lt;Wu tsǝk twalo a nzǝm amǝdambǝriso ma'wun wu nyare a nzali Kan'ana. 18 Ɓǝ̀ wu warina ka, wu kya yinǝ tár wun andǝ amǝ'ɓala male ɓǝà tùr kani a Masar. Mǝ nǝ pà wun bu-nzali yál agir mǝnana ɓoaro kutibanì kat a Masar ka, sǝ wun nǝ̀ li gìr mǝɓoarne mala nzalinì.&gt;

19 &lt;&lt;Ɗǝm ngga banggi amǝ'eambo ama: &lt;Wu twal aɓea waru-pǝr mala Masar atà wun ace pwan amuna ma'wun, andǝ amālá wun, andǝ tár wun, wu yiu wunǝia kani akaurǝa.† 20 Wu kǝa pè ɓamur rǝ wun tanni arǝ pwan agir ɓala ma'wun ɗàng. Acemǝnana koya mǝɓoarne aɓa nzali Masar kat ka nǝ̀ duk ma'wun.&gt; &gt;&gt;

21 Anggo sǝ amuna mala Yakupu pa kǝla mǝnana à banggia wia ka. Yisǝfu peà wia awaru-pǝr andǝ girlina mǝnana à nǝ̀ lì a njar, kǝla mǝnana murǝm Firona bang ngga. 22 Ɗǝm ngga pè koyan ateà ka bǝsa anggea-daura; sǝ mala Benjami ka pè wi boalo azǝrfa mǝsǝì gbǝman-tàrú andǝ bǝsa anggea-daura tongno. 23 Sǝ tárrí ka túrìwìban nǝ amǝdambǝriso lum ajamne nǝ atwalo mala agir mǝɓoarne mala nzali Masar a nzǝmia, sǝ amǝdambǝriso lum amǝ'nggaule nǝ atwalo mala mǝsǝsa, andǝ agirlina, andǝ agirshake, ace gya male aban yiu a Masar.

24 Pǝlǝa Yisǝfu tasǝ amǝ'eambi ɓǝà o, sǝ lang à bwal njar aban o ka, banggia wia ama, &lt;&lt;Cè wu munǝ a njar fa!&gt;&gt;

25 Nda à nying Masar sǝ à nyare aban tárrià Yakupu a nzali Kan'ana. 26 À kya banggi tárrià ama, &lt;&lt;Yisǝfu nakam nǝyilǝmu! Yàle yì nda nggwamna mala nzali Masar kat!&gt;&gt; Cau mǝnia yipì Yakupu nǝ yasǝlǝban, sǝ túrí aɓa dǝmpǝndǝa; earnǝi ama cê ka mǝsǝcau na ɗang. 27 Sǝama lang à banggi wi acau mǝnana kat Yisǝfu banggia wia, sǝ lang sǝn awaru-pǝr mǝnana Yisǝfu tasǝia ɓǝà yi twali nǝia ɓǝà kyan nǝi a Masar ka, kara dǝmbi kwaro. 28 Bang ama, &lt;&lt;Cau mǝnana wu bang ngga karǝna, ǝn earǝ̀nà nǝi. Munem Yisǝfu ka ndakam nǝyilǝmu. Mǝ nǝ ká sǝni sǝ mǝ wú!&gt;&gt;

46

Yakupu andǝ amǝ'ɓala male tùr a Masar

1 Nda Isǝrayila, yì Yakupu tita gya male, pwan gìr mǝnana kat ndanǝi ka. Lang yi bik Biyasheba ka, pà agir'nkila aban Ɓakuli mala tárrí Ishaku. 2 Ɓakuli tunǝ Isǝrayila aɓa sǝna nǝ du, sǝ ne wi cau ama, &lt;&lt;Yakupu, Yakupu!&gt;&gt;

Pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

3 Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli, yì Ɓakuli mala tárró. Cè ɓangciu pakko arǝ ká a Masar ɗàng, acemǝnana mǝ nǝ tsǝa tàu mò nǝ̀ hatǝki, awu nǝ duk aɓwana mala nzali mǝgule akanó. 4 Mǝ nǝ ká atò a Masar, sǝ nǝnzǝ́mò ka, mim nǝ nggearǝam, mǝ nǝ nyesǝ tau mò à nǝ̀ nyare a nzali mǝnia ɗǝm. We ka a nǝ wú a Masar, sǝ Yisǝfu nǝ̀ pà a nkanggario a lú mò.&gt;&gt;*†

5 Pǝlǝa Yakupu loapi Biyasheba nǝ̀ o a Masar. Nda amuna mala Isǝrayila twal tárrià yì Yakupu, sǝ à tsǝì aɓa waru-pǝr mǝnana Firona Murǝm Masar túrìwìban nǝi ka, sǝ à tsǝk amuna malea, andǝ amālia aɓalǝ acili awaru-pǝr. 6 À pwan agirkusǝu malea, andǝ agirkuma malea mǝnana à kúmô aɓa nzali Kan'ana ka, sǝ à o a Masar. Yakupu twal amǝ'ɓala male kat atè: 7 yìa amuna-burana male andǝ amǝkè amuna-burana, andǝ amuna-mamǝna male andǝ amǝkè amuna-mamǝna; yì tau male kat oa tè.

8 ‡Amǝnia ka, à nda ka alullǝ amuna-burana mala Isǝrayila, yì Yakupu, mǝnana à pwan rǝia sǝ à wari andǝi a Masar ka:

Ruben yì muna-dǝmba male ka, 9 pwan amuna-burana male:

à nda ka Hanok, andǝ Palu, Hezǝron andǝ Karmi.

10 Muni Shimiyon pwan amuna-burana male:

à nda ka Jemuyel, andǝ Jamin, andǝ Ohat, andǝ Jakin, andǝ Zohar, sǝ Shawul mǝnana nggè ka ɓwama Kan'ana na ka.

11 Lawi pwan amuna-burana male:

à nda ka Gashon, andǝ Kohat, andǝ Merari.

12 Yahuda pwan amuna-burana male:

à nda ka Shela, andǝ Perez andǝ Zera. (Amuna-burana mala Yahuda, yia Er andǝ Onan ngga, à akdǝmba à wǔ a nzali Kan'ana.)

Perez pwan amuna-burana male:

À nda ka Hezǝron andǝ Hamul.

13 Isaka pwan amuna-burana male:

à nda ka Tola, andǝ Puwa, andǝ Jashup, andǝ Shimiron.

14 Zebulu pwan amuna-burana male:

à nda ka Seret, andǝ Elon andǝ Jali.

15 Amǝno ka à nda ka amuna-burana mǝnana Liya ɓǝlî Yakupu a Padan Aram ngga, sǝ ɓoarnsarile Dina. Làkkì mala amuna andǝ amǝkà Yakupu amuna-burana nǝ bu Liya ka, à nda lumi-tàrú-nong-tàrú (33).

16 Muna-ɓwabura male Gad pwan amuna-burana male:

à nda ka Zefon, andǝ Hagi, andǝ Shuni, andǝ Ezǝbon, andǝ Eri, andǝ Arodi andǝ Areli.

17 Asha pwan amuna-burana male:

à nda ka Imǝna, andǝ Ishva, andǝ Ishvi andǝ Beriya.

Mǝkyauwea muna-ɓwama Sera ka nda ateà.

Beriya gbal ka pwan amuna-burana male:

À nda ka Heba andǝ Malkiyel.

18 Amǝno ka à nda ka amuna andǝ amǝkau mǝnana à ɓǝlî Yakupu nǝ bu Zilpa, yì muna-ɓwama mǝtúró-ɓala mala Laban mǝnana twali pè muni muna-ɓwama Liya, ɓǝ̀ duk muna-ɓala male ka. Yia kat ka à nda lum bwamdǝ tongno-nong-mwashat.

19 Amuna-burana mala Yakupu mǝnana à ɓǝl andǝ māmí Rahila ka à nda ka:

Yisǝfu andǝ Benjami. 20 Yisǝfu ka ak dǝmba nda a Masar, ban mǝnana à ɓǝlî wi amuna-burana ɓari:

À nda ka Manasa andǝ Ifǝrem. Nggea nda Asenat, ɓoarnsarile Potifera, ɓè pǝris a On, yì Heliyopolis.§

21 Benjami pwan amuna-burana male gbal:

À nda ka Bela, andǝ Becha, andǝ Ashbel, andǝ Gera, andǝ Naaman, andǝ Ehi, andǝ Rosh, andǝ Mupim, andǝ Hupim, andǝ Arǝd.

22 Amǝno ka à nda ka amuna-burana mala Rahila andǝ amǝkè, mǝnana ɓǝlî Yakupu ka. Yia kat ka à nda lum nong ine.

23 Muna-ɓwabura male Dan twal muni:

Hushim.

24 Muna-ɓwabura male Naftali pwan amuna-burana male:

à nda ka Jaziyel, andǝ Guni, andǝ Jeza andǝ Shilem.

25 Amǝno ka à nda ka amuna andǝ amǝkau mǝnana à ɓǝlî Yakupu nǝ bu Bilha, yì muna-ɓwama mǝtúró-ɓala mala Laban mǝnana twali pè muni muna-ɓwama Rahila, ɓǝ̀ duk muna-ɓala male ka. Yia kat à nda tongno-nong-ɓari.

26 Amuna andǝ amǝkà Yakupu mǝnana à wari a Masar andǝi ka làkkì malea kat ka nda lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi tongno-nong-mwashat (66). Amālá amuni ka à ɓallia ɗàng. 27 Kpapì andǝ amuna-burana mala Yisǝfu mǝnana à ɓǝlî wi a Masar ka, làkkì mala amǝ'ɓala mala Yakupu, yia kat a nzali Masar ka lumi-tongno-nong-ɓari na (70).*

Yakupu andǝ amǝ'ɓala male bik Masar

28 Lang à gbàshìnà Masar ka, Yakupu tasǝ Yahuda ɓǝ̀ aki wi dǝmba ká aban Yisǝfu, ɓǝ̀ banggi wi ama ɓǝ̀ kumia a Goshen. Lang Yakupu andǝ amǝ'ɓala male yi bingŋǝna ka, 29 Yisǝfu kùtí aɓa waru-pǝr male sǝ o a Goshen nǝ̀ nggá je andǝ tárrí, Isǝrayila. Lang à yì je ka, Yisǝfu mǝn abui yi kùr tárrí a myali sǝ ɓua banì sauwa. 30 Isǝrayila, Yakupu ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Ado ka mǝ nǝ gandǝ wú, acemǝnana ǝn sǝnǝno sǝ ǝn sǝlǝna ama a ndakam più nǝyilǝmu ka.&gt;&gt;†

31 Pǝlǝa Yisǝfu banggi amǝ'eambi andǝ acili amǝ'ɓala mala tárrí ama, &lt;&lt;Dumǝna púp mǝ kyane mǝ kya banggi Firona murǝm ama amǝ'eambam andǝ amǝ'ɓala mala tárrám kat, mǝnana à do a nzali Kan'ana ka, à yina abanam. 32 Mǝ nǝ banggi wi ama wun ngga wu nda ka ayálgír, amǝ ɗenyi nǝ agirkusǝu, sǝ wu yina nǝ adomwan mala anzur, andǝ ambulpǝndǝa, andǝ andá ma'wun, andǝ koman mǝnana kat ma'wun na ka. 33 Ɓǝ̀ Firona murǝm tunǝ wun sǝ ɗì wun ama, mana nda túró ma'wun ngga, 34 wu ne wi ama, &lt;Sǝm nda ka ayálgír. Ɗenyinǝ agirkusǝu nda túró ma'sǝm a do ma'sǝm kat, kǝla mǝnana aká sǝm pàk ka.&gt; Anggo ka nǝ̀ eara wun ɓǝ̀ wu do a bu-nzali Goshen.&gt;&gt; Yisǝfu bang mǝnia ka acemǝnana koya yálgír mala anzur ka gìr'ɓeami na aban amǝ Masar.

47

Yakupu tsǝki Murǝm Masar bu

1 Pǝlǝa Yisǝfu kùtí a ban Murǝm Firona sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Tárrám andǝ amǝ'eambam puro a nzali Kan'ana, à yi sulǝna. À yinǝ anzur, andǝ ambulpǝndǝa, andǝ andá malea, andǝ koya gìr mǝnana malea na ka. Ado ka à nda a bu-nzali Goshen.&gt;&gt;

2 Pǝlǝa Yisǝfu twal tongno atà amǝ'eambi, kútí nǝia sǝ lǝmdǝia aban Firona. 3 Firona ɗì amǝ'eam Yisǝfu ama, &lt;&lt;Mana nda túró ma'wun?&gt;&gt;

À eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm aguro mò ka, sǝm nda ka amǝ yál agir, kǝla mǝnana aká sǝm pàk ka.&gt;&gt; 4 Nyare à banggi Firona murǝm ama, &lt;&lt;Sǝm yiua do bǝti a nzali mǝnia, acemǝnana a nzali Kan'ana ka nzala ɓikina, sǝ ko kǝ girlina ko bondo pa kàm agirkusǝu ma'sǝm nǝ̀ lì ɗàng. Sǝm nggǝ zǝmbô, eara sǝm ɓǝ̀ sǝm do a bu-nzali Goshen.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Firona banggi Yisǝfu ama, &lt;&lt;Tárró andǝ amǝ'eambo yina a bano. 6 Nzali Masar ka nda a ɓadǝmbo. Dumsǝia a ban mǝɓoarne kat-kat mala nzali man. Awu nǝ gandǝ kánǝia ɓǝà do a bu-nzali Goshen. Ɓǝ̀ akǝ aɓwana nakam ateà mǝsǝia kàngkàng ngga, tsǝia ɓǝà kǝ yálàm agirkusǝu mem.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Yisǝfu yinǝ tárrí Yakupu aban Murǝm Firona, sǝ Yakupu tsǝkî Firona bù.

8 Firona ɗì ama, &lt;&lt;Apǝlǝa mô shen a ɓanza?&gt;&gt;

9 Yakupu eari wi ama, &lt;&lt;Do-yilǝmu mem mala gya arǝ abân kǝla bǝri ka, apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130). Amǝno yì apǝlǝa ka à nda bǝti sǝ à kwano; à bik lakkì mala apǝlǝa mala akêm aɓa gya-bǝri malea ɗàng.&gt;&gt; 10 Pǝlǝa Yakupu tsǝki Firona bu ɗǝm sǝ purî ɓadǝm Firona.

11 Nda Yisǝfu kumbi tárrí andǝ amǝ'eambi bando. Kasǝia wia bân ɓǝ̀ duk girkuma malea a bu-nzali mǝɓoarne mala nzali Masar, tù aban nggea-là Ramisi, kǝla mǝnana Firona bang ngga. 12 Sǝ Yisǝfu pè tárrí, andǝ amǝ'eambi, andǝ acili amǝ'ɓala mala tárrí girlina; koyan ngga pè wi girlina mǝnana kārǝa arǝ làkkì mala amuni ka.

Gingnǝban mala Yisǝfu a bakú nzala

13 Nzala yi ɓiki kam kpǝm, girlina malâ a koya ban aɓa nzali Masar andǝ ɓá nzali Kan'ana, sǝ aɓwana kútí a tanni kǝ̀rkǝ́r, atàcau mala ɗwanyi girlina. 14 Nda Yisǝfu kútí a makkì aɓwana mǝsǝsa mǝnana à soe aɓalǝ abah ka, ɓǝà kúrô. Anggo sǝ ak boalo mana kat aɓa nzali Masar andǝ nzali Kan'ana ka, sǝ tsǝì a ndaboalo mala Firona, Murǝm. 15 Lang boalo yi malnì bù aɓwana a Masar andǝ Kan'ana ka, amǝ Masar pur kat, à yiu aban Yisǝfu sǝ à bang ama, &lt;&lt;Pà sǝm girlina. Ace mana sǝ sǝm nǝ̀ wuki kani a mǝsǝo? Boalo ma'sǝm malǝna kat.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa Yisǝfu earia wia ma, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu pànǝ boalo raka, wu pàm agirkusǝu ma'wun sǝ mǝ nǝ pà wun girlina a kúnì agirkusǝu.&gt;&gt;

17 Nda à yinǝ agirkusǝu malea aban Yisǝfu, sǝ Yisǝfu pea wia girlina a kúnì apǝr, andǝ anzur, andǝ ambul, andǝ andá, andǝ amǝdambǝriso malea ka. Aɓa pǝlǝa mǝno ka, pea wia girlina a kúnì agirkusǝu malea.

18 Lang pǝlǝa mǝno kutina ka, à yiu abani a ɓaria pǝlǝa sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Pà sǝm nǝ̀ sǝmbǝrǝò wi ɗàng, we mǝtala-ɓala ma'sǝm, ama, boalo ma'sǝm malna, sǝ agirkusǝu ma'sǝm ngga amona. Kǝgìr ueo mǝnana sǝm nǝ̀ po ka ɗàng, shekǝ ɓamur rǝ sǝm andǝ aɓaban ma'sǝm. 19 Kǝa ɗeki sǝm ɓǝ̀ sǝm wukio, sǝ aɓaban ma'sǝm kìɗìkì ɗàng. Pà sǝm girlina mǝnana sǝm nǝ̀ li sǝ sǝm nǝ̀ dum nǝyilǝmu ka, andǝ mǝsǝɓeale mǝnana sǝm nǝ̀ ɓeal ka, ace mǝnana aɓaban ma'sǝm ɓǝà kǝa duk pǝɗanban raka. Kúr sǝm sǝnǝ aɓaban ma'sǝm a kúnì girlina. Sǝm nǝ̀ duk aguro mala Firona Murǝm.&gt;&gt;

20 Anggo sǝ Yisǝfu kúr aɓaban mǝnana kat a Masar ka à duk aɓaban mala Firona Murǝm. Amǝ Masar kat makki wi aɓaban malea acemǝnana nzala ɓikipa; sǝ nzali kat yi duk girkuma mala Firona Murǝm. 21 Yisǝfu yi nyesǝ aɓwana kat à pǝlǝ aguro mala Firona, tite a nzong-nzali aban ká ɓè nzong-nzali mala Masar. 22 Kǝ anzali mǝnana kúria raka à nda ka nzali mala apǝris. Apǝris mak anzali malea ɗàng acemǝnana girlina malea ka, kǝ pur nǝ ɓala mala Firona Murǝm, sǝ mǝno ka kǝ kārǝia.

23 Pǝlǝa Yisǝfu banggi amǝ Masar ama, &lt;&lt;Ado mǝnana ǝn kúrnà wun wunǝ aɓaban ma'wun ace Firona ka, mǝ nǝ pà wun mǝsǝɓeale wu kya ɓeali arǝ aɓabanì. 24 Ɓǝ̀ pwari pwan gìrɓaban kārǝ́na ka, wun nǝ̀ pè Firona banì mwashat aɓa gauwe tongno mala gìr mǝnana wu kum ngga. Cili ka ma'wun na ace mǝsǝɓeale, sǝ ace girlina mala amuna ma'wun andǝ acili amǝ'ɓala ma'wun.&gt;&gt;

25 À pà eare ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, a ámsǝ̀nà ayilǝmi sǝm! Sǝm kumǝna earmúrú a bano, sǝ sǝm earna sǝm nǝ̀ duk aguro mala Firona.&gt;&gt;

26 Nda Yisǝfu tsǝì dumǝna nzongcau mǝnana à kùrì a nzali Masar, sǝ bà yalung ngga ndakam, ama banì mwashat aɓa gauwe tongno mala gìrɓaban ngga, mala Firona na. Kǝ aɓaban mala apǝris na à pǝlǝ mala Firona raka.

27 Isǝrayila andǝ amǝ'ɓala male yì dukla a Masar, a bu-nzali Goshen. A ban mǝno ka, yi sau ɗang à kum gǝna, sǝ à ɓǝlki amuna, à hatǝki kǝ̀rkǝ́r.

Yakupu tsǝk Yisǝfu kángìr pà nǝ̀ tsǝk-luí a Masar ɗàng

28 Yakupu pàk apǝlǝa lum bwamdǝ tongno-nong-ɓari a Masar anzǝm yiu male. Acemani ka, apǝlǝa mala do ɓanza mala Yakupu kat ka gbǝman mwashat nǝ lumi-ine bwamdǝ tongno-nong-ɓari na (147). 29 Lang pwari lú mala Isǝrayila gbàshìnà ka, túrban à tunǝ muna-ɓwabura male Yisǝfu, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ bumo pwasǝo arǝàm ngga, ida, tsǝk buo aɓa byalam sǝ wu kángìr ama awu nǝ lǝmdǝàm pěmǝɓoarne sǝ a pà nǝ mém arǝ gir mǝnana mǝ nǝ banggo ado ka ɗàng: Kǝa tsǝk luem a Masar ɗàng. 30 Ɓǝ̀ ǝn wuna, ǝn umǝna atà akêm ngga, twal luem, pur nǝi aɓa Masar sǝ kya tsǝem a ban mǝnana à tsǝia kàm ngga.*&gt;&gt;

Pǝlǝa Yisǝfu pà eare ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pǎ kǝla mǝnana a bang ngga.&gt;&gt;

31 Yakupu ama, &lt;&lt;Kánbàm.&gt;&gt; Nda Yisǝfu kánbì wi ka. Pǝlǝa Yakupu pǝlǝ rǝì amur gyangŋan-nongŋo male† sǝ peri.‡

48

Yakupu tsǝkî Ifǝrem andǝ Manasa bù

1 A ɓè pwari, anzǝm mǝnia ka, ɓeɓwa banggi Yisǝfu ama, &lt;&lt;Tárró ka rǝì eari wi ɗàng.&gt;&gt; Nda Yisǝfu wari a sǝn tárrí, atārǝia andǝ amuna-burana male ɓari, Manasa andǝ Ifǝrem.

2 Lang Yisǝfu yi bwalǝna ka, ɓeɓwa banggi Yakupu ama, &lt;&lt;Muna-ɓwabura mô Yisǝfu ndya yiua sǝno ka.&gt;&gt; Pǝlǝa Yakupu candǝki amǝsǝi lo, do a kún gyangŋan-nongŋo male.

3 Yakupu banggi Yisǝfu ama, &lt;&lt;Ɓakuli mana Karban nǝ Gulo Kat ka, pusǝrǝi abanam a Luz, a nzali Kan'ana, tsǝkam bù.* 4 Banggam ama, &lt;Mǝ nǝ tsǝo, awu nǝ ɓǝl amuna pas, sǝ awu nǝ hatǝki. Mǝ nǝ tsǝk tàu mò nǝ̀ gulo nǝ̀ pǝlǝ aɓwapǝndǝa mala anzali.† Sǝ mǝ nǝ pè tàu mò mǝnia yi nzali Kan'ana ka, ɓǝ̀ duk malea, girkuma malea mǝnana málá male pà kàm raka.&gt; &gt;&gt;

5 Pǝlǝa Yakupu lidǝmba nǝ cau ama, &lt;&lt;Adyan ngga, amuna-burana mô ɓari, Ifǝrem andǝ Manasa, mǝnana a ɓǝlia kani a nzali Masar ka, à dumǝna amunem. Yia ka à dumǝna kǝla Ruben andǝ Shimiyon, amuna-burana mem. 6 Sǝama amuna mana à nǝ̀ ɓǝ̀lô wia nǝnzǝ́mò ka, à dumǝna amô; à nǝ̀ kum liɓala mala nzali nǝban amǝ'eambia, kǝla Ifǝrem andǝ Manasa.

7 &lt;&lt;A pwarian, mana mǝ ndarǝ nyari Padan Aram ngga, nggò Rahila yi wú a nkanggariam a nzali Kan'ana. Sǝm nda peatu amur njar, sappi Efǝrat (mǝnana à tunǝi gbal ama Betalami ka) ɗàng. Nǝ bumkiɗikea, sǝ ǝn tsǝk luí a kǝ ban mǝnana wù kàm ngga, a nkanggari njargula ká Efǝrat.&gt;&gt;‡

8 Pǝlǝa Yakupu pǝlǝ mǝsǝi sǝn amuna-burana mala Yisǝfu, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Ayana mǝnia ka?&gt;&gt;

9 Yisǝfu pè tárrí eare ama, &lt;&lt;Amuna-burana mǝnana Ɓakuli pam kani a Masar ka, à nda.&gt;&gt;

Tárrí banggi wi ama, &lt;&lt;Ida, yinǝia abanam tù ace mǝnana ɓǝ̀n tsǝkia wia bù ka.&gt;&gt;

10 Yakupu ka, ena, kǝ sǝnban pepè ɗàng. Nda Yisǝfu yinǝ amuna a baní tù, sǝ Yakupu mǝn abui, sǝ kùria arǝì bwalia kàngkàng. 11 Yakupu pǝlǝa aban Yisǝfu sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝa nǝma mǝ nǝ sǝn ɓamǝsǝo ɗǝm ɗàng, sǝ ado ka, Ɓakuli earǝ́nàm ǝn sǝnǝna nggearǝ amunio!&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Yisǝfu pusǝ amuna a nre ka ankūnǝ keâ, sǝ ɓunno a ɓadǝmbi nǝ ɓamǝsǝi a nzali.

13 Pǝlǝa Yisǝfu yinǝ amuna man nǝ mbup-ɓàriá tù aban tárrí Isǝrayila. Bwal muni mǝkyauwe Ifǝrem a buì mǝlì sǝ tsǝì atà bu mǝ'nggare mala Yakupu, sǝ muni mǝgule Manasa ka bwali a buì mǝ'nggare tsǝì atà bu mǝlì mala Isǝrayila.

14 Sǝ Yakupu ka, sárǝ́ abui a nkāɓe rǝarǝia, tsǝk buì mǝlì a ɓamur Ifǝrem, kat andǝ amani ama yì nda muna mǝkyauwe ka, sǝ buì mǝ'nggare ka tsǝì a ɓamur Manasa, kat andǝ amani ama Manasa nda muna-dǝmba ka.

15 Pǝlǝa tsǝkî Yisǝfu bù nǝ na ama,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli mǝnana kâ Ibǝrayim andǝ tárrám Ishaku

kpata njar male ka, tsǝkî amuna man bù.

Ɓǝ̀ Ɓakuli mǝnana yálǎm aɓa do mem kat,

bà yalung ngga,

tsǝkia wia bù.

16 Ɓǝ̀ mǝturonjar mǝnana akmúrám amsǝam a ɓabù ɓealɓikea kat ka,

tsǝki amuna mǝnia ka bù.

Ɓǝ̀ do ama yìa ka à nǝ̀ kánǝ lullǝàm,

andǝ lullǝ kèm Ibǝrayim,

andǝ lullǝ tárrám Ishaku a dǝmba.

Ɓǝ̀ Ɓakuli pea wia amuna andǝ amǝkau

ɓǝà hatǝki ɓǝà pǝlǝ aɓwabundǝa a ɓanza.&gt;&gt;

17 Yisǝfu ka, earce gìr mǝno tárrí pè ka ɗàng, mǝnana tsǝk buì mǝlì amur muni mǝkyauwe ka. Nda ɓariki nǝ̀ loasǝ bù-mǝlì mala tárrí amur Ifǝrem nǝ̀ kánǝí amur Manasa. 18 Banggi tárrí ama, &lt;&lt;Dàdá, kǝa pè anggo ɗàng. Mǝnia ka, nda muna-dǝmba. Tsǝk buo mǝlì amurí.&gt;&gt;

19 Tárrí ɓinǝe, pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝna, munem, ǝn súrǝ̀ gir mǝnana ǝn pakki ka. Mǝsǝcau na, Manasa ka, nǝ̀ nggá duk ɓwabundǝa mala nzali mǝgule. Sǝ ko ɓǝ̀ lang le ka, mǝkyauwe Ifǝrem ngga, nǝ̀ kútì nǝ gulo. Acemǝnana amǝkè nǝ̀ nggá duk ɓwabundǝa mala anzali.&gt;&gt;

20 Nda Yakupu tsǝki amuna-burana mǝno bù a pwari mǝno, kǝ na ama,

&lt;&lt;Amǝ Isǝrayila nǝ̀ paktúró nǝ alullǝ wun,

ɓǝ̀ à nǝ̀ tsǝki aɓwana bù ka. À nǝ̀ bang ama,

&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝk wun wu dum nǝ kume mala lidǝmba, kǝla mala Ifǝrem andǝ Manasa.&gt; &gt;&gt;

Anggo sǝ Yakupu tsǝk Ifǝrem amur Manasa.

21 Pǝlǝa Isǝrayila yì Yakupu ne Yisǝfu ama, &lt;&lt;Sǝni, málá mǝ nǝ wǔ, sǝ Ɓakuli ka nda atà wun. Yì ka nǝ̀ nyesǝ wun a nzali mala aká wun, yì nzali Kan'ana. 22 Sǝ we mǝnana a nda amur amǝ'eambo ka, mǝ nda ban po nzali mǝɓoarne mala pal nkono mǝnana a Shekem ngga.§ Nzali mǝno ka ǝn é nǝ â arǝ amǝ'Amor a lwa nǝ nggeabyau mem andǝ nta mem.&gt;&gt;

49

Yakupu tsǝki amuni bù

1 Yakupu pǝlǝa tunǝ amuna-burana male sǝ bang ama, &lt;&lt;Wu yiu wu yi ramba abanam mǝ bangga wun gìr mǝnana nǝ̀ yia kum wun arǝ anza mǝnana à nǝ̀ yiu ka.

2 &lt;&lt;Wu yi ramba wu ǒ,

wun amuna-burana mala Yakupu;

wu kwakikir wun

arǝ tár wun Isǝrayila.

3 &lt;&lt;We Ruben, a nda muna-dǝmba mem,

ǝn ɓǝ́ló aɓa rǝcandǝa mala lo-ɓwa mem;

arǝò sǝ tita ɓwabura-ɓwa mem lǝmdǝa.

Aɓa gulo ka a nda mǝdǝmba mala amunem,

a kútiǎ kat nǝ rǝcandǝa.

4 Sǝ acemǝnana a ɗwanyi bwal ɓamuro,

a songnǝo kǝla nggeamùr ka,

a pà nǝ duk mǝdǝmba ɗǝm ɗàng.

Acemǝnana a kutio a ndà-nongŋo mala tárró,

a nongnǝ māmí.

We, a eauwe a gyangŋan-nongŋo mem

a pǝndǝki! *

5 &lt;&lt;Shimiyon andǝ Lawi ka,

njar malea mwashat aɓa ɓealɓikea.

Anggea-byau malea ka,

agirbura mala lúllô na. †

6 Yilǝmem, kǝa kúti aɓa kùrkún ɓa-sǝmbǝrǝa malea ɗàng,

bangŋo mem, kǝa oasǝ ɓamuro aɓa dapi malea ɗàng,

acemǝnana à wal-lú aɓa bumlulla malea.

À gbakǝri ajamnda ace pakkiɗire.

7 Bumlulla malea ka mala ɓìkìbura na;

ɓǝ̀ súban sulǝo amurí.

Bumkpǝmna malea ka mala pàkkiagir ɗwanyi sǝn mǝsǝswatǝr na.

Mǝ nǝ mesǝkia aɓa nzali Isǝrayila.

Mǝ nǝ mesǝkia aɓalǝ aɓwana mala Yakupu. ‡

8 &lt;&lt;Yahuda, amǝ'eambo nǝ̀ ɓwangsǝo;

buo nǝ̀ kpa myal aɓio amǝbura;

amuna-burana mala tárró nǝ̀ ɓun a nzali a ɓadǝmbo.

9 Munem Yahuda, a ndà muna-im,

mǝnana nǝ̀ ɓangŋatà nyama nǝ̀ wali

sǝ nǝ̀ nyare a mpù male ka.

Kǝla im awu nǝ sarǝa a nǝ nongŋo,

kǝla nggeàɓwaná im,

yana ɓwe nǝ̀ kum ɓabumcandǝa nǝ̀ zorǝǒ?

10 Gara-murǝm pà nǝ̀ purî bù Yahuda ɗàng,

yálmúr aɓwana ka nǝ̀ pà a tàu male

bà yiu mala ɓwa mǝnana garè ka male na ka,

sǝ aɓwapǝndǝa ka à nǝ̀ ɓun a ɓadǝmbi,

à nǝ̀ oki wi.

11 Nǝ̀ kùr mǝdambǝriso male arǝ nggun-anap,

muna-mǝdambǝriso male ka nǝ̀ kùrì

arǝ bu nggun-anap mǝɓoarne mala aɓî;

nǝ̀ lákkí adaura male aɓa mùr-ɓǝlanggun anap,

adaura-múrɓì male ka nǝ̀ lákkia

nǝ mùr-ɓǝlanggun anap mǝbangŋe.

12 Amǝsǝì nǝ̀ bang bìng-bìng ace nu mùr-ɓǝlanggun anap,

aminǝi nǝ pwasǝ pwat-pwat ace nu kiura.

13 &lt;&lt;Zebulu ka nǝ̀ do a kún nggeamùr

sǝ ban male nǝ̀ duk ban kpasha mala awaru-mur;

nzong-nzali male nǝ̀ bik nggea-là Sidon.

14 &lt;&lt;Isaka ka dambǝritso mǝ'ɓiki twal twalo na.

Nǝ̀ nongŋo a nzali ace ak twalo mǝdǝmbǝre a nzǝmi.

15 Ɓǝ̀ sǝn ɓoaro mala ban usǝlǝo male,

sǝ ɓǝ̀ nzali-do male pwasǝbumi ka,

nǝ̀ eare nǝ̀ twalki atwalo mǝdǝmbǝre a kwàrì.

Nǝ̀ eare nǝ̀ pak túró guro.

16 &lt;&lt;Dan ngga nǝ̀ duk mǝ'ɓashi mǝ'mǝsǝcaunì

amur aɓwana male kǝla mana acili atau mala Isǝrayila nǝ̀ pàk ka.

17 Dan nǝ̀ do kǝla n'yau a nkanggari njargula,

kǝla n'yau-barya aban nongŋo a gírí njarkusǝu.

Nǝ̀ kwar pǝr mana kǝ kútí ka a kusǝì

sǝ mǝkwak pǝr nǝ̀ puro nǝ̀ kpa nǝ nzǝmi.

18 &lt;&lt;We Mǝtalabangŋo, ǝn nggǝ soa mǝsǝam arǝò

ace kum amsǝban mò.

19 &lt;&lt;Amǝ'iuban nǝ agirbura a buià à nǝ̀ eau amúr Gad hǝrkit nǝ kiɗikiban,

sǝ yì ka nǝ̀ pǝlǝ arǝia nǝ munǝo nǝ̀ pǝrtea.

20 &lt;&lt;Asha ka nǝ̀ lìli, lǐ mala agirlina mǝɓoarne,

sǝ nǝ̀ pusǝ girlina mǝnana ndanǝ ɓoaro ace amurǝma ka.

21 &lt;&lt;Naftali ka nda kǝla mbamba mǝnana nda atarǝì ka;

nǝ̀ ɓangŋa aban ká a ban mǝnana bumi earce ka.

Nǝ̀ ɓǝlki amuna amǝɓoarsǝne.

22 &lt;&lt;Yisǝfu ka nggun anap mǝ'pa ɓǝle na,

mǝnana à pandǝi a kún mgbeɗe mùr ka;

abui to à eauwe amur sheran.

23 Amǝ ɓinǝmǝsǝì soa munǝo arǝì nǝ lúllô mǝkǝ̀rkǝ́rnì.

À pǝrte nǝ anta andǝ amundi malea.

24 Sǝama nta male ue ɓandang,

anggwarbui cam kàngkàng,

atàcau mala bu Mǝ'rǝcandǝa mala Yakupu,

atàcau mala Yálgír, Tali mala Isǝrayila,

25 atàcau mala Ɓakuli mala tárró,

yì Ɓakuli mǝnana bwalkiyio kàm ngga.

Ɓakuli mǝnana Kàrban Kat nǝ Gulo ka nǝ̀ tsǝko bù mala nya mbulo nǝ kuli;

nǝ̀ tsǝko bù nǝ pô mùr a tà-nzali;

nǝ̀ tsǝko bù mǝnana we wunǝ agirkusǝu mô ka

wun nǝ̀ ɓǝl nyangsang.

26 Atsǝkbu mǝnana ǝn earce Ɓakuli ɓǝ̀ pò ka amǝgulke na.

À gulo à kútì atsǝkbu mala tárrám andǝ mala kèm;

à kútì atsǝkbu mala ankono share ɓanza;

à kútì agǝna mala amgbang-ban mana à nda tàtǝ́k ka.

Yia kat ɓǝà sulǝo amuro, we Yisǝfu,

acemǝnana a nda murǝm aɓalǝ amǝ'eambo.

27 &lt;&lt;Benjami ka nvwa-bondo mǝ'ɓiki pak-nzal nyam-pǝra na;

nǝ dǝmbari ka nǝ̀ wal nyam-pǝra male,

nǝ pwarikpǝra ka nǝ̀ sàngi nyami.&gt;&gt;

28 Amǝnia kat ka à nda ka tàu lum-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila, sǝ amǝnia yì acau ka à nda ka cau mǝnana tárrià banggia wia mana ndarǝ tsǝkia wia bù, kǝ pè koyan ateà ka tsǝkbu mǝnana kārǝa arǝì ka.

Lú mala Yakupu andǝ tsǝkban male

29 Pǝlǝa Yakupu pè amuni amǝnia yì akwarkiru ka ama: &lt;&lt;Mǝ ndo mǝ nǝ wǔ mǝ nǝ o atà akêm mǝnana à akàm dǝmba à wuna ka. Wu tsǝk luem a ban mǝnana à tsǝk aɓea akêm kàm, a gumi-ɓa'tali a ɓaban mǝnana ɗiɗyal ka mala Efǝron ɓwa Hitti na ka. 30 Mǝno yì gumi-ɓa'tali a ɓaban a Makpela, tù nǝban là Mamǝre, a nzali Kan'ana ka, Ibǝrayim kúrí atārǝia andǝ ɓabanì a bu Efǝron ɓwa Hitti, ɓǝ̀ do nda ban tsǝk alú male.§ 31 A banì sǝ à tsǝk lú Ibǝrayim andǝ lú māmí Saratu; a banì sǝ à tsǝk lú Ishaku andǝ lú māmí Rabeka, sǝ a banì sǝ ǝn tsǝk lú Liya. 32 Ɓabanì andǝ gumi-ɓa'tali mana aɓalǝi ka à kúrí a bu amǝ'Hitti.&gt;&gt;

33 Lang Yakupu malna pa amǝnia yì akwarkiru aban amuni amuna-burana ka, nyare sarǝa akusǝi amur gyangŋan-nongŋo, lin'ueo male kasǝa, à kpapì atà akê.

50

À umnǝ lú Yakupu a Kan'ana ace tsǝkban

1 Yisǝfu lo kùmsǝ amur tárrí, kùrrì zǝp nǝ abui sǝ kǝ ɓua aceì. 2 Pǝlǝa banggi amǝtúró male, yì amǝ'ɓuri ama ɓǝà gilǝki lú tárrí Yakupu ace tsǝie. Anggo gbal sǝ à pa. 3 Túrè twalia anongŋo lumi-ine, acemǝnana mǝno ka nda làkkì mala anonggio mala mal túró gilǝki lú sǝ à nǝ̀ tsǝì. Amǝ Masar ɓua lú Yakupu anongŋo lumi-tongno-nong-ɓari (70).

4 Lang anonggio mala ɓua-lú kutina ka, Yisǝfu banggi amǝ'tamurǝm Firona ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ bum wun pwasǝ arǝàm ngga, ida wu kyan nǝ mǝnia yì càu ka a kunièm aban Firona Murǝm. Wu banggi wi ama, 5 &lt;Mǝnana Tárrám malanǝ̀ wu ka, tsǝem ɓǝ̀n kángìr ama mǝ nǝ tsǝk luí a ɓembe mǝnana tǝmbî ɓamúrì a nzali Kan'ana ka. Acemani ka, ǝn nggǝ zǝmbô pé, ɗekiam ɓǝ̀n kyane mǝ tsǝk lú tárrám a Kan'ana, sǝ mǝ nyare.&gt; &gt;&gt;*

6 Firona Murǝm nyesǝi wi càu ama, &lt;&lt;Kyane kya tsǝk lú tárró kǝla mǝnana tsǝo a kánbì wi ama awu nǝ pàk ka.&gt;&gt;

7 Nda Yisǝfu lo oa tsǝk-lú tárrí ka. Aɓwana-mǝgule kat mala Firona Murǝm, andǝ amǝ'pè murǝm kwarkiru, andǝ aɓwana-mǝgule kat mala nzali Masar o atè. 8 Amǝɓala mala Yisǝfu, andǝ amǝ'eambi, andǝ acili amǝɓala mala tárrí yia kat à o atè. Kǝ amuna-mǝkèke malea, andǝ adomwan mala anzur, andǝ ambul andǝ andá malea na à ɗekia a bu-nzali Goshen ngga. 9 Aɓwana aɓalǝ awaru-pǝr sǝ a nzǝm apǝr gbal ka à o atè. Nggea ramba mala ɓwabundǝa na kǝ̀rkǝ́r.

10 Lang à yi bingŋǝna katǝra mala Atat, a nkaring Nggeasala Jodan ngga, à lo keban andǝ ɓua lú Yakupu kàm kǝ̀rkǝ́r. Akanó ka, Yisǝfu twal anonggio tongno-nong-ɓari aban dokúnɓembe andǝ ɓua-lú tárrí. 11 Lang amǝ'Kan'ana mǝnana à do a nzali mǝno sǝnia aban ɓua andǝ keban a katǝra mala Atat ka, à bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka ɓua-lú mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala amǝ Masar na.&gt;&gt; Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à tunǝ banì ama Abel-Mizǝrem ngga;† nda kano a nkaring Mùr Jodan.

12 Anggo sǝ amuna-burana mala Yakupu pa kǝla mǝnana banggia wia ka.‡ 13 À twal lú tárrià à umnǝi a nzali Kan'ana. À kya tsǝi a gumi-ɓa'tali a ɓaban a Makpela, tù nǝban là Mamǝre. Mǝno yì ɓaban ngga nda mana Ibǝrayim kúrí a bu Efǝron ɓwa Hitti, ɓǝ̀ do nda ban tsǝk alú male ka.§

14 Anzǝm mana Yisǝfu tsǝ̀ngŋǝ̀nà lú tárrí ka, nyare a Masar, atārǝia andǝ amǝ'eambi andǝ acili aɓwana mǝnana kat à o atè ace tsǝkban mala tárrí ka.

Yisǝfu nongsǝ ɓabum amǝ'eambi

15 Lang amǝ'eam Yisǝfu sǝni tárrià wuna ka, à bang ama, &lt;&lt;Yakǝla Yisǝfu ndanǝ bumlulla mala agir mǝɓike mǝnana kat sǝm pakki wi ka più a bumi, nǝ̀ yia mbwe sǝm nǝ mǝɓike gbal.&gt;&gt;* 16 Nda à túrban ɓǝà banggi Yisǝfu mǝnia yi càu ka ama, &lt;&lt;Kaniama tárró nǝ̀ wù ka, bangga sǝm càu mǝnia ka, ama: 17 &lt;Wu banggi Yisǝfu ida ɓǝ̀ twali amǝ'eambi ban acauɓikea andǝ agir mǝɓane mǝnana à pea, mala tanni mǝnana à pe wi ɗiɗyal a njar mana ɓoar raka.&gt; Nda sǝm nggǝ zǝmbo, twali aguro mala Ɓakuli mala tárró banì.&gt;&gt; Lang cau mǝnia yina a baní ka, Yisǝfu ɓua sukki mǝrǝm. 18 Amǝ'eambi gbal ka à yiu à yi kpa a nzali a ɓadǝmbi; à bang ama, &lt;&lt;Sǝm ndya ka; sǝm nda ka aguro mò.&gt;&gt;

19 Sǝ Yisǝfu ka nea wia ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Mǝ nda Ɓakuli le? 20 Mala wun ngga, wu sham a ɓabum wun ama wun nǝ̀ pàkkam gìr mana nǝ̀ kwanrǝàm ngga, sǝ Ɓakuli ka kànì ama gìr mǝɓoarne na nǝ̀ pur aɓalǝi ka, ace mǝnana ɓǝà amsǝ ayilǝmi aɓwana pas, kǝla mǝno yalung sǝm nggǝ sǝni kǝ pàk ka.† 21 Acemani ka, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Mǝ nǝ ɗenyinǝ wun andǝ amuna ma'wun.&gt;&gt; Pǝlǝa ɓak ɓabumia sǝ nea wia acau mǝɓoarne.

Masǝlǝata anonggio andǝ lú mala Yisǝfu

22 Yisǝfu do a Masar andǝ ɓala mala tárrí kat. Dǒ lùmsǝ apǝlǝa lumi-lum nǝ mǝsǝì lum (110). 23 Mǝnana Yisǝfu ka nda andǝamǝsǝì ka, sǝn amuna andǝ amǝkà Ifǝrem. Ɗǝm ngga à ɓǝl amuna mala Makir, muna mala Manasa a mǝsǝì; amuna mǝnia ka Yisǝfu ea amuni na.

24 Yisǝfu pǝlǝa nea amǝ'eambi ama, &lt;&lt;Málá mǝ nǝ wǔ, sǝ ɓafo ka Ɓakuli nǝ̀ yia bwala wun nggàm. Nǝ̀ pusǝ wun a nzali man, nǝ̀ nyesǝ wun a nzali mǝnana kánbì Ibǝrayim, sǝ Ishaku, sǝ Yakupu, ama nǝ̀ pea wia ka.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Yisǝfu tsǝk amuna mala Isǝrayila à kánbì wi ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Ɓakuli ka nǝ̀ yiu aban wun, sǝ wun nǝ̀ pwan amuem akani.&gt;&gt;

26 Nda Yisǝfu yi wú mana apǝlǝa male bingŋǝna gbǝman-mwashat nǝ lum (110) ngga. Lang à gilǝkina luí ka, à nongsǝi aɓa kpamgbang tsǝk-lú a Masar.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Ang 90:2.

† 1:3 1:3 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 4:6 .

‡ 1:16 1:16 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:19; Ang 136:7-9.

§ 1:21 1:21 Ɓalli gbal aɓa: Ang 104:25.

* 1:26 1:26 ɓwapǝndǝa nǝ kún Ibǝru ka nda adamu.

† 1:28 1:28 wu ɓunni ko &lt;&lt;wu yálmúrí.&gt;&gt;

* 2:2 2:2 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:8-11; 31:17; Nggur 5:12-14; Ib 4:4.

† 2:3 2:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:11; 31:17.

‡ 2:7 2:7 ɓwa nǝ kún Ibǝru ka nda adamu .

§ 2:7 2:7 nzali nǝ kún Ibǝru ka nda adamah .

* 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 103:14; Ham 12:7; 1Kor 15:47.

† 2:17 2:17 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 30:15,19-20; Rom 6:23; 1Tim 5:6; Jem 1:15.

‡ 2:18 2:18 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 11:9; 1Tim 2:13.

§ 2:22 2:22 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 11:8,12

* 2:23 2:23 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:28-30.

† 2:24 2:24 Ɓalli gbal aɓa: Mal 2:15; Mat 19:5; Mar 10:7-8; 1Kor 6:16; Afi 5:31.

* 3:1 3:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:16; 2Kor 11:3; Sǝn 12:9; 20:2.

† 3:4 3:4 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 4:44.

‡ 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 2:14; Jem 1:14-15; 1Yoh 2:16.

§ 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:11; 2Kor 11:3; 1Tim 2:14.

* 3:15 3:15 Ɓalli gbal aɓa: Ib 2:14; 1Yoh 3:8.

† 3:16 3:16 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 16:21; 1Tim 2:15.

‡ 3:17 3:17 nunkiro ko tsǝko nzongcau.

§ 3:17 3:17 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:20-22.

* 3:18 3:18 Ɓalli gbal aɓa: Ib 6:8.

† 3:19 3:19 Ɓalli gbal aɓa: Ang 90:3; 104:29; Ham 12:7.

‡ 3:20 3:20 Hawawu nǝ kún Ibǝru ka nda Eve sǝ ɓalǝi nda aɓwana mǝ'yilǝmui.

§ 3:22 3:22 Ɓalli gbal aɓa: Sǝn 2:7.

* 4:3 4:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 23:19; 34:26; Nehe 10:35.

† 4:4 4:4 Ɓalli gbal aɓa: Pur 13:12; Ɓal 18:17; Pas 3:9; Ib 11:4.

‡ 4:8 4:8 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:35; Luk 11:51; 1Yoh 3:12-15; Yahu 11.

§ 4:10 4:10 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 35:33; Nggur 21:1-9; Ib 12:24; Sǝn 6:9-10.

* 4:13 4:13 Tanni mala cauɓikea mem man kútì rǝcandǝa mem. Ko &lt;&lt;Gìrkwanban man kútì mana mǝ nǝ gandǝ twaltwale ka.&gt;&gt;

† 4:25 4:25 Set nǝ kún Ibǝru ka ɓalǝi nda Pana.

‡ 4:26 4:26 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:8; 26:25; 1Amur 18:24; Ang 116:17; Jol 2:32; Zaf 3:9; 1Kor 1:2.

* 5:1 5:1 ɓwapǝndǝa nǝ kún Ibǝru ka nda adamu.

† 5:29 5:29 Lullǝu mǝnia ama Nuhu ka nda kǝla cau nǝ kún Ibǝru ama kum usǝlǝo ko kum girikiban.

* 6:2 6:2 amuna mala Ɓakuli ka à kǝ sǝni kǝla amǝturonjar mala Ɓakuli na, ko abangŋo na mǝnana à twal nggūrǝ aɓwapǝndǝa ka, ko aɓea amurǝma na a pwarian mǝnana à twal ɓamuria ama à nda ka aɓakuli ka.

† 6:2 6:2 Ɓalli aɓa: Ayu 1:6; 2:1; 38:7; 1Bit 3:19-20; Yahu 6.

‡ 6:3 6:3 pà nǝ̀ lidǝmba nǝ do aɓa ɓwapǝndǝa do mana málá male pà kàm raka ɗàng ko: pà nǝ̀ lidǝmba nǝ núngírǝu andǝ ɓwapǝndǝa bà ɗàng.

§ 6:3 6:3 nǝ̀ nggá wǔ ko: kiɗikina a njar male.

* 6:3 6:3 Ɓalli gbal aɓa: Gal 5:16-17.

† 6:4 6:4 Nefilim ngga yakǝla à nda ka amǝ'turonjar mala Ɓakuli mana à kpana ka. (1Bit 3:20).

‡ 6:5 6:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 8:21; Ang 14:1-3; Pas 6:18; Mat 15:19; Rom 1:28-32.

§ 6:6 6:6 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 23:19; 1Sam 15:11,29; 2Sam 24:16; Jol 2:13.

* 6:8 6:8 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:19; Pur 33:17; Luk 1:30.

† 6:11 6:11 caukpaka ko ɓealɓikea.

‡ 6:12 6:12 Ɓalli gbal aɓa Ayu 22:15-17; Ang 14:2-3; 53:2-3.

§ 6:17 6:17 Ɓalli gbal aɓa: Tite 7:4; 2Bit 2:5.

* 6:18 6:18 Ɓalli gbal aɓa: Tite 9:9-16; 17:7.

† 6:22 6:22 Ɓalli gbal aɓa: Tite 7:5.

* 7:1 7:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:38-39; Luk 17:26-27; Ib 11:7.

† 7:2 7:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 8:20; Pǝris 11:1-31; Nggur 14:3-20.

‡ 7:5 7:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 6:22.

§ 7:23 7:23 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 3:20; 2Bit 2:5.

* 8:1 8:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:29; Pur 2:24; 1Sam 1:19; Ang 105:42.

† 8:22 8:22 Ɓalli gbal aɓa: Ir 33:20-21,25-26.

* 9:1 9:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:28; 8:17; 9:7; 35:11.

† 9:4 9:4 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 3:17; 7:20; 17:10-16; 19:26; Nggur 12:16,23; 15:23; 1Sam 14:34; Atúró 15:20,29.

‡ 9:5 9:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:13; 21:28.

§ 9:6 9:6 Ɓalli gbal aɓa: Pur 21:12-14; Pǝris 24:17; Ɓal 35:33; Mat 26:52.

* 9:11 9:11 Ɓalli gbal aɓa: Isha 54:9-10.

† 9:15 9:15 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:42,45; Nggur 7:9; 1Amur 8:23; Ezǝk 16:60.

* 10:2 10:2 Jafet ka nda tár amǝ Gǝrik.

† 10:2 10:2 Goma ka nda tár amǝ Cimmeri.

‡ 10:2 10:2 Madai ka nda tár amǝ Medes a nzali Assuriya.

§ 10:2 10:2 Javan ngga nda tár amǝ Hellen.

* 10:2 10:2 Meshek ka nda tár amǝ Musku.

† 10:2 10:2 Tiras ka nda tár amǝ nzali Tǝres.

‡ 10:4 10:4 Tarshi ka nda nzali Sǝpen.

§ 10:4 10:4 Kitim ngga nda nzali Sayipǝrus.

* 10:4 10:4 Rodanim ngga nda nzali luran Rodis.

† 10:6 10:6 Amǝ Kush ka nda nzali Nubiya, Itiyopiya andǝ Sudan.

‡ 10:6 10:6 Amǝkà Mizǝrem na à do a nzali Masar ka.

§ 10:6 10:6 Amǝkà Put kya do a nzali Libiya.

* 10:7 10:7 Amǝ Seba ka à do a nzali Masar.

† 10:7 10:7 Amǝ Havila ka à do a takuli mala nzali Arabiya.

‡ 10:7 10:7Amǝ Sapta ka à do a bu njar-nzali mala kún nggeamùr mala amǝ Pashia.

§ 10:7 10:7 Amǝ Raama ka à do nre njar kún múr andǝ njar-nzali a nzali Arabiya.

* 10:7 10:7 Amǝ Sapteka ka à do a Samudeka a kún nggeamùr mala amǝ Pashia

† 10:7 10:7 Amǝ Sheba ka à nda ka amǝ nzali njar kún múr mala nzali Arabiya.

‡ 10:7 10:7 Dedan ngga à nda ka amǝ nzali njar-nza mala nzali Arabiya.

§ 10:10 10:10 Shinar ka nda nzali-murǝm mala Babiloniya a njar-kúnmur aɓa nzali-gula Mesopotamiya a pwarian ɓara-ɓara; Amǝ nzali Babiloniya limurǝm a lwa amur amǝ nzali Isǝrayila kǝla pǝlǝa gbǝman tongno-nong-mwashat, kaniama ɓǝ̀ Kǝrǝsti yiu (600 BC). À pwan amǝ Isǝrayila à umnǝia a do bǝri-nzali a nggea-là Babila (ban mǝnana Daniyel kya duk mǝpà kwarkiru aban murǝm kam, sǝ Ezǝkiyel kum sǝna aɓa bangŋo kam ngga).

* 10:11 10:11 Ɓalli gbal aɓa: Mik 5:6.

† 10:13 10:13 Mizǝrem nda lullǝ nzali Masar nǝ kún Ibǝru.

‡ 10:13 10:13 Lud ka nda yi duk nzali Lidiya ka.

§ 10:14 10:14 Kafto ka nda luran Kǝreti.

* 10:25 10:25 Pele ka ɓālǝi nda &lt;&lt;mesǝe.&gt;&gt;

† 10:32 10:32 Ɓalli gbal aɓa: Tite 9:19.

* 11:2 11:2 Shinar ka nda nzali Babila.

† 11:2 11:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 10:10.

* 12:1 12:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 15:7; Atúró 7:3; Ib 11:8.

† 12:3 12:3 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:18; 26:4; 28:14; Atúró 3:25; Gal 3:8.

* 13:15 13:15 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:7; 15:18; 17:8; 24:7; 26:4; 28:13; 35:12; Nggur 34:4; 2Kpa 20:7; Atúró 7:5.

† 13:16 13:16 Ɓalli gbal aɓa: Tite 16:10; 28:14; Ɓal 23:10.

* 14:3 14:3 Nggeamùr Tuɓamur ka nda mǝnana à tunǝi yalung ama Luna Nggeamùr ka.

† 14:17 14:17 Ɓalli gbal aɓa: Ib 7:1-4,10.

‡ 14:20 14:20 Ɓalli gbal aɓa: Ib 7:4.

* 15:1 15:1 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 33:29; 2Sam 22:3,31; Ang 3:3; 7:10.

† 15:5 15:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:17; 26:4; Pur 32:13; Nggur 1:10; 10:22; 1Kpa 27:23; Rom 4:18; Ib 11:12.

‡ 15:6 15:6 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:3,9,22; Gal 3:6.

§ 15:7 15:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:1; Nehe 9:7-8; Atúró 7:2-4.

* 15:13 15:13 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:40; Gal 3:17.

† 15:14 15:14 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:6; 7:4; 12:12.

‡ 15:15 15:15 Ɓalli gbal aɓa: Tite 25:8.

§ 15:16 15:16 cauɓikea mala amǝ'Amor Ɓalli aɓa: 1Amur 21:26; Amo 2:9.

* 15:17 15:17 Mǝnia ka nda lǝmdǝ ama Ɓakuli pana eare male arǝ kùrcau male mana pè nǝ Ibǝrayim ngga. A nza mǝno ka ɓǝ̀ ɓwa kùrcau ka, nǝ̀ lǝmdǝ ama mǝsǝcau na nakiyi ka nǝ pak gìr ani: nǝ̀ pwan-myal girkusǝu, nǝ̀ ɓwe sǝ nǝ̀ nongsǝ abare ɗàngɗáng. Nǝ̀ gya nǝ̀ kùtí a nre ka bare man sǝ nǝ̀ nggǝ bangcau ama, &lt;&lt;Mǝnia yì gìr ɓǝ̀ kumam ɓǝ̀n bwal kùrcau mǝnia raka.&gt;&gt;

† 15:18 15:18 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:7; 13:15; 17:8; 24:7; 26:4; Ɓal 34:2; Pur 23:31; Ɓal 34:1-15; Nggur 1:7-8; 34:4; Jes 21:43; 2Amur 24:7; Nehe 9:8; Atúró 7:5.

* 16:11 16:11 Ishmayel ka ɓālǝi nda Ɓakuli kǝ ó.

† 16:14 16:14 Biya-Lahai-Royi ka ɓālǝi ka ndà &lt;&lt;Tūli-mùr mala Ɓwa Mǝyilǝmu mǝnana Sǝngiyiam ngga.&gt;&gt;

* 17:5 17:5 Ibǝram ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;Tárrú mǝnana à gusǝli ka.&gt;&gt;

† 17:5 17:5 Ibǝrayim ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;Tár aɓwabundǝa.&gt;&gt;

‡ 17:7 17:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:7; Pǝris 11:45; 26:12,45; Nggur 29:13; Ib 11:16; Sǝn 21:7.

§ 17:8 17:8 Ɓalli gbal aɓa: Gal 3:16.

* 17:11 17:11 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:48; Atúró 7:8; Rom 4:11.

† 17:15 17:15 Sarayi ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓoarnsarile murǝm.&gt;&gt;

‡ 17:15 17:15 Saratu ko &lt;&lt;Mā-murǝm.&gt;&gt;

§ 17:17 17:17 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:12.

* 17:19 17:19 Ishaku ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Oalo.&gt;&gt;

† 17:20 17:20 Ɓalli gbal aɓa: Tite 25:13-16.

* 18:5 18:5 wu par ɓalǝ wun nǝi ko wu li ace mǝnana ɓǝ̀ pà wun rǝcandǝa.

† 18:12 18:12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:17.

* 19:3 19:3 bǝredi: Mǝnia ka nda ulang bǝredi mana à kǝ lurǝi akaurǝa ace abǝri ka.

† 19:22 19:22 Zowar ka ɓālǝi nda mǝkyauwe.

* 20:1 20:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 26:1,6.

† 20:2 20:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:13; 26:7.

‡ 20:9 20:9 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:19.

§ 20:13 20:13 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:1.

* 20:13 20:13 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:13.

* 21:1 21:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:16; 18:10; Gal 4:23.

† 21:2 21:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:21; 18:10,14; Ib 11:11.

‡ 21:5 21:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:1,17; 18:10; Rom 4:19.

§ 21:6 21:6 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:12-15.

* 21:31 21:31 Biyasheba ka ɓālǝi ndatūli-mùr mala tongno-nong-ɓariko tūli-mùr mala kùrkûn a rǝu.

* 22:17 22:17 Ɓalli gbal aɓa: Ib 11:12.

† 22:18 22:18 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:3; 26:4; Atúró 3:25; Gal 3:8.

* 23:17 23:17 Ɓalli gbal aɓa: Tite 25:9; 49:29-32; 50:13.

* 24:10 24:10 Ɓalli aɓa: Nggur 23:4; Akas 3:8.

† 24:10 24:10 Aram-Naharayim ngga nda nzali Mesopotamiya.

‡ 24:22 24:22 Dǝmbǝrya male ka 6g na.

§ 24:43 24:43 muna-ɓwama ko &lt;&lt;nsari.&gt;&gt;

* 25:1 25:1 Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 1:32-33.

† 25:11 25:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 16:14.

‡ 25:15 25:15 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:20.

§ 25:18 25:18 Nzali Asshur ka nda nzali Saina.

* 25:18 25:18 Tārǝtè kya dupi aɓǝla male zak ko &lt;&lt;do aɓa ɓìkìdo aban aɓǝla male.&gt;&gt;

† 25:18 25:18 Ɓalli gbal aɓa: Tite 16:12.

‡ 25:20 25:20 Padan Aram ngga nda nzali Mesopotamiya.

§ 25:26 25:26 Yakupu ka ɓālǝi nda gbami myalkusǝu.

* 25:30 25:30 Edom ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;mǝbangŋe.&gt;&gt;

† 25:31 25:31 bancame mala gulo mò mala muna-dǝmba ka: Mǝnia nda gulo male kǝla muna-dǝmba, andǝ do ɓwamǝgule amúr ɓala andǝ liɓala mala tárrí.

* 26:3 26:3 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:2-3.

† 26:15 26:15 Ɓalli gbal aɓa: Tite 21:25-32.

‡ 26:20 26:20 Esek ka ɓālǝi nda &lt;&lt;kúnɓuàna.&gt;&gt;

§ 26:21 26:21 Sitnah ka ɓālǝi nda &lt;&lt;ɓibura.&gt;&gt;

* 26:22 26:22 Rehobot ka ɓālǝi nda &lt;&lt;makrǝu.&gt;&gt;

† 26:33 26:33 Shiba ka ɓālǝi nda &lt;&lt;kángìr ko tongno-nong ɓari.&gt;&gt;

‡ 26:33 26:33 Biyasheba ka ɓālǝi nda tūli-mùr mala kángìr ko tūli-mùr mala tongno-nong ɓari.

§ 26:33 26:33 Ɓalli gbal aɓa: Tite 21:25-30.

* 27:11 27:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 25:25.

† 27:29 27:29 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:3; Ɓal 24:9.

‡ 27:36 27:36 Yakupu: Lullǝu mǝnia ka à oè nǝ kún Ibǝru kǝla &lt;&lt;ɓǝmbǝri.&gt;&gt;

§ 27:46 27:46 Ɓalli aɓa: Tite 26:34-35; 28:8.

* 28:3 28:3 Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo ka nda El-Shaddai nǝ kún Ibǝru.

† 28:8 28:8 Ɓalli aɓa: Tite 24:3; 26:34-35; 27:46.

‡ 28:10 28:10 Haran ngga nggea-là na a nzali Padan Aram.

§ 28:14 28:14 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:3; 13:14-16; 17:4-6; 24:7.

* 28:19 28:19 Betel ka ɓālǝi nda ɓala mala Ɓakuli.

* 29:11 29:11 pàkkî Rahila popuro ko &lt;&lt;yi je Rahila a nkí nǝ mburkuni.&gt;&gt;

† 29:17 29:17 Cau mǝnia à gilǝì akani nǝ kún Ibǝru ka à bwalte pepè ɗàng.

‡ 29:32 29:32 Ruben ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;sǝna tanni mem.&gt;&gt;

§ 29:33 29:33 Shimiyon ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;Ongŋǝna.&gt;&gt;

* 29:34 29:34 Lawi ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Lanzǝa a rǝ.&gt;&gt;

† 29:35 29:35 Yahuda ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓwangsǝban.&gt;&gt;

* 30:6 30:6 Dan ngga ɓālǝi ndaangŋa muram.

† 30:8 30:8 Naftali ka ɓālǝi nda wara mem.

‡ 30:11 30:11 Ko &lt;&lt;Nggǝsan amǝ'lwa ndya à kǝ yiu ka!&gt;&gt;

§ 30:11 30:11 Gad ka ɓālǝi nda múrɓoarna.

* 30:13 30:13 Asha ka ɓālǝi nda bumpwasǝa.

† 30:14 30:14 dude: girpwala mana amamǝna kǝ shak nlerǝtè ace mǝnana ɓǝ̀ bwalia wia kàm ɓǝà kum muna-bum ka.

‡ 30:18 30:18 Isaka ka ɓālǝi nda tangnakusǝu.

§ 30:20 30:20 Zebulu ka ɓālǝi nda gusǝlǝban.

* 30:24 30:24 Yisǝfu ka ɓālǝi nda ɓǝ̀ kārǝàm ɓè.

† 30:26 30:26 Ɓalli aɓa: Tite 29:18,20,27; Hos 12:12.

* 31:3 31:3 Ɓalli aɓa: Tite 28:15; 32:10.

† 31:13 31:13 Ɓalli aɓa: Tite 28:18-19.

‡ 31:41 31:41 Ɓalli aɓa: Tite 29:27,30.

§ 31:45 31:45 tali-kwakya ko gìr ɗenyi.

* 31:47 31:47 Jegar-Sahaduta ka kún Aramayik na, sǝ Galiyet ka kún Ibǝru na. Alullǝu mǝnia yia kǝm ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;gwali mala atali nakún.&gt;&gt;

† 31:49 31:49 Mizǝpa ka ɓālǝi nda &lt;&lt;ban tsǝk mǝsǝu.&gt;&gt;

* 32:2 32:2 Mahanayim ngga nda &lt;&lt;akattì ɓari.&gt;&gt;

† 32:9 32:9 Ɓalli aɓa: Tite 31:3,13.

‡ 32:12 32:12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:17; 28:13-15.

§ 32:24 32:24 Ɓalli gbal aɓa: Hos 12:3-4.

* 32:28 32:28 Isǝrayila nǝ kún Ibǝru ka à oè kǝla ama &lt;&lt;warwara andǝ Ɓakuli.&gt;&gt;

† 32:28 32:28 Ɓalli gbal aɓa: Tite 35:10; 2Amur 17:34.

‡ 32:30 32:30 Penǝyelka nda &lt;&lt;ɓamǝsǝ Ɓakuli.&gt;&gt;

* 33:5 33:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 48:9; Ang 127:3; Isha 8:18.

† 33:17 33:17 Sukkot ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Atara.&gt;&gt;

‡ 33:18 33:18 Padan Aram nda Njar-nza mala nzali Suriya.

§ 33:19 33:19 mǝsǝ bolo-azǝrfa ka à kǝ kárǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à nǝ̀ pa ace kúr gìr.

* 33:20 33:20 El Elohe Isǝrayila ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓakuli, Ɓakuli mala Isǝrayila.&gt;&gt; Ko &lt;&lt;Ɓakuli mala Isǝrayila ka Mǝgulo na.&gt;&gt;

* 34:1 34:1 Ɓalli aɓa: Tite 30:21.

† 34:15 34:15 Ɓalli aɓa: Tite 17:23-27.

‡ 34:30 34:30 Ɓalli aɓa: Tite 46:26-27; 1Kpa 16:19; Ang 105:12.

* 35:1 35:1 Ɓalli aɓa: Tite 28:19.

† 35:2 35:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 31:19; Jes 24:23; 1Sam 7:3.

‡ 35:3 35:3 Ɓalli aɓa: Tite 28:10-22.

§ 35:5 35:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 23:27.

* 35:7 35:7 El Betel ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓakuli mala Betel.&gt;&gt;

† 35:8 35:8 Debora ka a bang cau male a: Tite 24:59.

‡ 35:8 35:8 Nggea-nggun sukkimǝrǝm ko Allon Bacuth nǝ kún Ibǝru.

§ 35:10 35:10 Ɓalli gbal aɓa: Tite 32:28.

* 35:11 35:11 Ɓakuli Mana Karban Kat nǝ Gulo nda El-Shaddai nǝ kún Ibǝru.

† 35:11 35:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:6,16; 36:31.

‡ 35:12 35:12 Ɓalli aɓa: Tite 12:7; 13:15; 26:3-4; 28:13; Pur 32:13.

§ 35:14 35:14 Ɓalli aɓa: Tite 28:18-19; 31:45.

* 35:15 35:15 Betel ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓala mala Ɓakuli.&gt;&gt;

† 35:18 35:18 Ben-oni ka ɓālǝi nda &lt;&lt;muna bumkiɗya mem.&gt;&gt;

‡ 35:18 35:18 Benjami ka ɓālǝi nda &lt;&lt;muna bu-mǝlì mem.&gt;&gt;

§ 35:19 35:19 Ɓalli gbal aɓa: Mik 5:2; Mat 2:18.

* 35:21 35:21 Migdal-Eda ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ban mǝ'dāhre ace sǝn múr adomwan.&gt;&gt;

† 35:22 35:22 Ɓalli gbal aɓa: Tite 49:3-4.

‡ 35:22 35:22 Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 2:1-2.

§ 35:27 35:27 Ɓalli gbal aɓa: Tite 13:18; 18:1; 23:19.

* 36:8 36:8 Ɓalli gbal aɓa: Tite 27:39-40.

* 37:7 37:7 Ɓalli aɓa: Tite 42:6,9; 43:26; 44:14.

† 37:11 37:11 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 7:9.

‡ 37:28 37:28 gbatali boalo azǝrfa: boalo mǝnia ka à kǝ kárǝ́ki dǝmbǝrya nǝ kārǝa.

§ 37:29 37:29 kara bwal daura male sannì ko &lt;&lt;kara bumkiɗikea bwali kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;

* 37:35 37:35 Shewol ka nda ɓanza mala alú.

* 38:12 38:12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 24:67; 37:35.

† 38:29 38:29 Perez ka ɓālǝi nda Sanban puro.

‡ 38:30 38:30 Zera ka ɓālǝi nda bángŋá mala pwari a tita puro male nǝ dǝmbari.

§ 38:30 38:30 Ɓalli gbal aɓa: Rut 4:12; 1Kpa 2:3-4; Mat 1:3.

* 41:38 41:38 Ɓalli gbal aɓa: Pur 31:3; 35:31; Akas 6:34; 14:6; 1Sam 10:6; 16:13; Isha 11:2; Dan 5:14.

† 41:45 41:45 Zafǝnat-Panǝya ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓakuli nacau sǝ cê pàngnǝ yilǝmu.&gt;&gt;

‡ 41:45 41:45 Asenat ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Mala Ɓakuli.&gt;&gt;

§ 41:46 41:46 Firona pè Yisǝfu túró a buì, sǝ pè wi gara ɓǝ̀ duk nggwamna amur nzali Masar kat. Ko Yisǝfu pǝlǝa nying ɓadǝm Murǝm sǝ twal gya mala pelǝki abân a koya buban mala nzali Masar kat.

* 41:51 41:51 Manasa ka ɓālǝi nda &lt;&lt;ɓalǝam lorǝna.&gt;&gt;

† 41:52 41:52 Ifǝrem ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;do nǝ ɓǝlmuna.&gt;&gt;

* 42:38 42:38 Shewol ka nda ɓanza mala alú.

* 44:29 44:29 Shewol ka nda ɓanza mala alú.

* 45:1 45:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 7:13.

† 45:4 45:4 Ɓalli aɓa: Tite 37:18-36.

‡ 45:5 45:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 50:20; Ang 105:17.

§ 45:11 45:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 47:12; 50:21.

* 45:13 45:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 7:14.

† 45:19 45:19 Ɓalli gbal aɓa: Tite 46:5.

* 46:4 46:4 sǝ Yisǝfu nǝ̀ pà a nkanggario a lú mò. Ko &lt;&lt;sǝ Yisǝfu nǝ̀ kùmsǝ amǝsǝo.&gt;&gt;

† 46:4 46:4 Ɓalli gbal aɓa: Tite 50:1.

‡ 46:8 46:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 1:1-5.

§ 46:20 46:20 Heliyopolis ka nda nggea-là &lt;&lt;On.&gt;&gt;

* 46:27 46:27 Ɓalli gbal aɓa: Pur 1:5; Nggur 10:22; Atúró 7:14.

† 46:30 46:30 Ɓalli gbal aɓa: Luk 2:29-30.

* 47:30 47:30 Ɓalli aɓa: Tite 23:17-19; 25:9; 35:29; 49:29-32.

† 47:31 47:31 pǝlǝ rǝì amur gyangŋan-nongŋo male sǝ peri ko &lt;&lt;kùndǝó arǝ gara male sǝ peri.&gt;&gt;

‡ 47:31 47:31 Ɓalli gbal aɓa: Ib 11:21.

* 48:3 48:3 Ɓalli gbal aɓa: Tite 28:13,19; 35:6,9.

† 48:4 48:4 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:4,8; 28:3-4; 35:11-12.

‡ 48:7 48:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 35:16-19.

§ 48:22 48:22 Ɓalli gbal aɓa: Jes 24:32.

* 49:4 49:4 ɓalli aɓa: Tite 35:22.

† 49:5 49:5 Ɓalli aɓa: Tite 34:25,30.

‡ 49:7 49:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 32:28.

§ 49:30 49:30 Ɓalli aɓa: Tite 23:3-20.

* 50:5 50:5 Ɓalli aɓa: Tite 47:29-31.

† 50:11 50:11 Abel-Mizǝrem ngga nda &lt;&lt;ɓua-lú mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala amǝ Masar.&gt;&gt;

‡ 50:12 50:12 Ɓalli aɓa: Tite 47:30; 49:29-32.

§ 50:13 50:13 Ɓalli aɓa: Tite 23:17-20; 25:9; 35:29.

* 50:15 50:15 Ɓalli aɓa: Tite 37:28; 42:21-22.

† 50:20 50:20 Ɓalli gbal aɓa: Tite 47:5; Rom 8:28.

Puro

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Puro

MƏNCAU

Lullǝu mǝnia ama Puro ka ɓalǝi nda &lt;&lt;Upi ban,&gt;&gt; sǝ ndarǝ bangcau amur gìr-kumban mǝgule aɓa cau-ɓaraɓara mala Isǝrayila, mǝnana à bangce aɓa mǝnia yì malǝmce ka; yì cau mala puro mala amǝ Isǝrayila mǝnana à nying Masar, ban mǝnana à nda kam ɗiɗyal kǝla aguro ka. Malǝmcenî ka ndanǝ abare mǝgulke ine: (1) Panzǝban mala amǝ'Ibǝru aɓa doguro; (2) Gya malea aban ká a Nkono Saina; (3) Kùrcau mala Ɓakuli nǝ aɓwana male a Saina, mǝnana pea wia anggurcau mala do-ɓealɓoarna, andǝ dotarǝu nǝ aɓwana, andǝ dokpata Ɓakuli, mǝnana à nǝ dum nǝi ka; (4) Pàk ban peri andǝ gilǝki ɓalǝi nǝ agir peri ace amǝ Isǝrayila, andǝ anggurcau ace apǝris andǝ peri aban Ɓakuli.

Mugulacau aɓa malǝmce mǝnia ka nda cau mala gìr mǝnana Ɓakuli pê, lang panzǝna aɓwana male mǝnana à kùria aɓa doguro, sǝ nyesǝia à duk nzali mala aɓwapǝndǝa mana à ndanǝ tsǝkɓalǝu ace dǝmba ka.

Mugula ɓwa aɓa malǝmce mǝnia ka nda Musa, yì ɓwabura mǝnana Ɓakuli tarrì ɓǝ̀ gingnǝ amǝ Isǝrayila a njar ɓǝà purî Masar ka. Bare cau ɓá malǝmce mǝnia, mǝnana bangula aɓwana súrǝì ka, nda ka Anzongcau Lum mǝnana Ɓakuli pa ka (Pur 20:1-17).

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Panzǝban mala amǝ Isǝrayila aɓa doguro a Masar 1:1--15:21

1. Aguro a Masar 1:1-22

2. Ɓǝlban mala Musa andǝ tita do male 2:1--4:31

3. Musa andǝ Haruna soa arǝ murǝm Masar 5:1--11:10

4. Lamsan mala Yàlîmurû andǝ upi Masar 12:1--15:21

Loapi Nggeamùr Nzuno aban ká Nkono Saina 15:22--18:27

Nggurcau andǝ kùrcau 19:1--24:18

Tara Mǝfele andǝ akwarkiru ace peri 25:1--40:38

1

Làkkì mala amǝ Isǝrayila a Masar

1 Amǝnia ka à nda ka amuna-burana mala Isǝrayila mǝnana à kùtí a Masar andǝa tárrià Yakupu ka; koyana ateà ka andǝ amǝ'ɓala male:*

2 Ruben, andǝ Shimiyon, andǝ Lawi, andǝ Yahuda,

3 andǝ Isaka, andǝ Zebulu, andǝ Benjami,

4 andǝ Dan, andǝ Naftali, andǝ Gad, sǝ Asha.

5 Amuna andǝ amǝ'kau mala Yakupu kat ka,† à nda lumi-tongno-nong-ɓari (70).‡ Yisǝfu ka ak dǝmba nda a Masar.

6 Yisǝfu yi wú, sǝ amǝ'eambi gbal kat à yi wukio; anggo sǝ yia kat a nza malea ka teà yi twalo. 7 Sǝama amunia andǝ amǝkea, yia amǝ Isǝrayila ka, à yi ɓǝlki amuna andǝ amǝkau pas; à sa à làkkì nyangsang, à būndǝ kǝ̀rkǝ́r, à lùmsǝ ɓá nzali Masar.

À par amǝ Isǝrayila aɓata tanni

8 Anzǝm apǝlǝa pas ka, ɓè bǝsa murǝm mǝnana súrǝ̀ kǝgìr amúr Yisǝfu raka, eau a buno-murǝm mala Masar. 9 Banggi aɓwana male ama, &lt;&lt;Wu sǝni, amǝ Isǝrayila adyan ngga à làkkìna kǝ̀rkǝ́r, sǝ à dumǝna gìr ǝn'o aban sǝm! 10 Wu yiu, sǝm nǝ̀ alta kutan mala tamsǝ lidǝmba mala làkkì malea. Ɓǝ̀ ana raka, ɓǝ̀ lwa lo ka, yangǝla à nǝ̀ kpapibu andǝ aɓisǝm amǝbura, à nǝ̀ o a munǝo arǝ sǝm, sǝ à nǝ̀ nying nzali ma'sǝm.&gt;&gt;

11 Nda amǝ Masar tsǝk amǝ-pǝ̀rta aguro amúrià, ɓǝà ɓungi bangŋo malea nǝ paria wia akanggǝrang atúró mǝkwane amúrià ka. À tsǝia púp à ɓakkia anggea-là Pitom andǝ Ramisi, anggea-là ramgìr mala Firona,§ Murǝm. 12 Sǝ kat andǝ pàtanni mǝnana amǝ Masar kǝ par amǝ Isǝrayila nǝi ka, kara amǝ Isǝrayila kǝ lidǝmba nǝ li aban làkkì andǝ mesǝe aɓa nzali. Nda ɓangciu yi pakki amǝ Masar arǝia, 13 sǝ à tsǝk amǝ Isǝrayila púp aɓa túró-guro mǝɓike, sǝn mǝsǝswatǝr pà kàm ɗàng. 14 Amǝ Masar tsǝk amǝ Isǝrayila do ɓikia wia nǝ tsǝia púp ɓǝà kǝ ɓakkî amǝ Masar atobali andǝ pak koya túró-ɓaban. Amǝ Masar parì amǝ Isǝrayila atúró mǝcandǝe mǝnia ka kat amúrià, sǝ à tsǝia púp ɓǝà peǎ, sǝn mǝsǝswatǝ̀r pà kàm ɗàng.

15 Pǝlǝa murǝm mala Masar bang cau nǝ Shifǝra andǝ Puwa, yì amǝ'bwal-gbáshí mala amǝ Ibǝru* ama, 16 &lt;&lt;Lang wu ndarǝ bwalì amālá amǝ Ibǝru gbáshí, sǝ wu sǝni muna-ɓwabura na à ɓǝl ka, wu wal-luí, sǝ ɓǝ̀ muna-ɓwama na ka, wu ɗeki ɓǝ̀ àwá.&gt;&gt; 17 Sǝama amǝ'bwal-gbáshí man ngga amǝ ɓanggi Ɓakuli na, acemani ka à eare à pàk gìr mǝnana Murǝm Masar banggia wia ka ɗàng; à ɗeki amuna-burana à àwá. 18 Murǝm Masar pǝlǝa túrban ɓǝà tunǝ amǝ'bwal-gbáshí man sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ wu pàk gìr man? Palang sǝ wu kǝ nying abangna amuna-burana nǝyilǝmu?&gt;&gt;

19 Amǝ'bwal-gbáshí eari wi ama, &lt;&lt;Amālá amǝ Ibǝru ka à pà kǝla amālá amǝ Masar ɗàng; amālá amǝ Ibǝru ka à nda dwat nǝ mǝsǝkàngkàngŋa; kaniama mǝ'bwal-gbáshí nǝ̀ ká a bania ka, à angŋa dǝmba à gbashina.&gt;&gt;

20 Anggo sǝ Ɓakuli lǝmdǝ earmúrú male aban amǝ'bwal-gbáshí, sǝ amǝ Ibǝru lidǝmba nǝ hatǝki andǝ gulo nǝ rǝcandǝa kàm kpǝm. 21 Sǝ acemǝnana amǝ'bwal-gbáshí ɓanggi Ɓakuli ka, pea wia malea yià amuna.

22 Pǝlǝa Firona Murǝm, tsǝki aɓwana male kat amǝ Masar nzongcau ama: &lt;&lt;Koya muna-ɓwabura mǝnana kat ɓwa Ibǝru loa ɓǝle ka, ɓǝà túrí aɓa Nggeasala Nayel. Sǝ amuna-mamǝna kat ka, ɓǝà ɗekia nǝyilǝmu.&gt;&gt;

2

À ɓǝl Musa

1 A bàkú mǝno ka, ɓè ɓwabura a tàu mala Lawi al ɓwama a tàu male. 2 Ɓwama mǝnia kum muna a bumi, sǝ ɓǝl muna-ɓwabura. Sǝni ka mune ɓoarɓwa kǝ̀rkǝ́r, sǝ pǝlǝa sǝmbǝrǝi zongŋo tàrú. 3 Lang yi sǝni pà nǝ̀ gandǝ lidǝmba nǝ sǝmbǝrǝè raka, pǝlǝa twal mǝgó mǝnana à tè nǝ bondo papiros ka, lanzǝ ɓālǝi nǝ myang andǝ muku kùrrí. Pǝlǝa nongsǝ muna aɓalǝi sǝ tsǝì aɓalǝ anzuno a kún múr mala Nggeasala Nayel. 4 Mǝ'nggaula mune pǝlǝa cam zak aban yálè nǝ̀ sǝn koman nǝ̀ kum muna.

5 Zuku ka, ɓoarnsarile Firona Murǝm yiu a sussǝo a kún nggeasala, sǝ amǝ'tè amuna-nsarina mana a tè ka à kùtí aban gya a kún nggeasala. Mǝsǝì kpa arǝ mǝgó mǝno aɓalǝ anzuno ka, sǝ ne mǝtè muna-ɓwama ama ɓǝ̀ kya twali wi. 6 Lang muna Murǝm loasǝ kún mǝgó ka, kara sǝn bangna muna-ɓwabura. Nda aban ɓua, kara mǝsǝswatǝr male bwali, sǝ na ama, &lt;&lt;Muna man ngga mwashat aɓalǝ amuna mala amǝ Ibǝru na.&gt;&gt;

7 Sǝ mǝ'nggaula muna sung tù aban ɓoarnsarile murǝm, osso ɗì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn kya yinǝ mwashat atà amamǝna mala amǝ Ibǝru ace mǝnana ɓǝ̀ iulǝô munê ka le?&gt;&gt; 8 Ɓoarnsarile murǝm eari wi ama, &lt;&lt;E, kyane kya yinǝam nǝi.&gt;&gt;

Pǝlǝa mǝ'nggaula muna tù a mire kya tunǝ nggea mune. 9 Ɓoarnsarile murǝm ne nggea muna ama, &lt;&lt;Twal muna mǝnia ka umnǝi a ɓala, kya iulǝami, mǝ nǝ nggá mbweo tangnakusǝo.&gt;&gt; Pǝlǝa twal mune umnǝi kya iulǝì. 10 Nǝnzǝ́mò, lang mune yi gulna ka, nyesǝi wari nǝi kya pê ɓoarnsarile murǝm, sǝ pǝlǝ muni. Tsǝki wi lullǝu ama Musa,* nda ban bang ama, &lt;&lt;Acemǝnana ǝn twali amúr mùr&gt;&gt; ka.

Musa ɓariki ama nǝ̀ bwalì
aɓwana male kàm

11 Mǝnana Musa gulna karǝna-ɓwa ka, puro wario nǝ̀ nggá sǝn aɓwana male amǝ Ibǝru, sǝ kya sǝn nggea tanni mǝnana à nda aɓalǝi ka. Sǝn ɓwa Masar aban walki mwashat atà amǝ'eambi, ɓwa Ibǝru. 12 Lang Musa pelǝkiban sǝ sǝni kǝɓwa pà kàm aban sǝne raka, kara wal-lú ɓwa Masar sǝ sǝmbǝrǝi a sala.

13 Ban nǝ fa ka, Musa purna ɗǝm nǝ̀ ká aban aɓwana male. Kya kum amǝ Ibǝru ɓari aban munǝo. Sǝ ɗì ɓwa mǝnana tita altacau ka ama, &lt;&lt;Palang sǝ a kǝ walki mǝ'eambo?&gt;&gt;

14 Ɓwa mǝno pǝlǝa nyesǝi wi cau ama, &lt;&lt;Yana tsǝo murǝm andǝ mǝ'ɓashi amur sǝm? A ndarǝ earce awu nǝ wal-luem kǝla mǝnana a wal-lú ɓwa Masar yilung ngga le?&gt;&gt; Kara ɓangciu bwal Musa, nda kútí a ɗenyicau ama, &lt;&lt;Gìr mǝno ǝn pê ka aɓwana sǝlǝnace.&gt;&gt;

15 Lang Firona Murǝm okce ka, alta Musa nǝ̀ wal-luí. Sǝ Musa ka ɓangŋa apî Firona, o kya do a nzali Midiyan, a nkanggari ɓe tūli-mùr.

16 Ɓè pǝris mala amǝ Midiyan, ndanǝ amuni amuna-mamǝna tongno-nong-ɓari. Amuna-mamǝna mǝnia yiu, à tò mùr a tūli, à lùmsǝki ankenye-mùr, à nǝ̀ pè anzur mala domwan mala tárrià. 17 Aɓea ayálgír aburana yiu, à pǝ̀r amuna-mamǝna mǝnia ama ɓǝà o. Sǝ Musa ka lo camata amuna-mamǝna mǝnia ka, bwalia wia kàm à pè domwan mala anzur malea mùr.

18 Lang amuna-mamǝna man nyarna a ɓala aban tárrià Rewel† ka, ɗia ama, &lt;&lt;Lang sǝ wu nyar tù yalung a ɓala?&gt;&gt;

19 À eari wi ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwabura Masar na amsǝ sǝm a bu ayálgír aburana ka, sǝ yàle toka sǝm mùr a tūli sǝ pè agirkusǝu ma'sǝm à nǔ.&gt;&gt;

20 Tárrià ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ ɓwabure ka, nda ke? Palang sǝ wu o wu ɗeki? Wu kyane wu kya tunǝi ɓǝ̀ yiu ɓǝ̀ yi lìli atà sǝm!&gt;&gt;

21 Musa eare duk kano atà Rewel, pǝlǝa Rewel twal ɓè muni muna-ɓwama, Zipora sǝ pè Musa ɓǝ̀ duk māmí. 22 Zipora ɓǝlî Musa muna-ɓwabura. Musa bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓwa-kúnɗàngna a nzali mǝɗàngne, acemani ka mǝ nǝ tsǝki wi lùllǝú ama Gashom.‡&gt;&gt;

Ɓakuli ok ɓua mala amǝ Isǝrayila

23 Anzǝm apǝlǝa pas ka murǝm Masar paklú. Sǝ amǝ Isǝrayila ka à kǝ imge ace tanni aɓata túró guro mǝnana à nda aɓalǝi ka. À ɓua kǝ̀rkǝ́r, sǝ ɓua malea eauwe aban Ɓakuli. 24 Pǝlǝa Ɓakuli ok imge malea sǝ ɓālǝi kasǝa arǝ kùrcau male mǝnana pangnǝ Ibǝrayim,§ nǝ Ishaku, sǝ nǝ Yakupu* ka. 25 Pǝlǝa Ɓakuli sǝn amǝ Isǝrayila,† sǝ yi sǝlǝa ama pwari kārǝ́na ace amsǝia.

3

Ɓakuli nacau nǝ Musa

1 A ɓè pwari ka, Musa na arǝ yál domwan mala ambul andǝ anzur mala nkili Jetǝro, ɓwamǝgule pǝris mala amǝ Midiyan, sǝ Musa umnǝia kuko a ɓabondo yi pur a ban mǝnana à tunǝki ama Horep, nkono mala Ɓakuli ka. 2 Akano ka, kara sǝn mǝturonjar mala Yahweh* pusǝrǝi kǝla bǝsa mǝ'earke aɓa mǝ'nkwarki. Kǝ sǝn earke mala lasǝ bǝsa amur nkwarki, sǝ ko nkwarki pì ɗàng. 3 Pǝlǝa Musa bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ká mǝ nggá sǝn mǝnia yì gìr'ndali, mǝnana bǝsa kǝ earke sǝ nkwarki pi raka.&gt;&gt;

4 Lang Yahweh sǝna Musa pǝlǝna rǝì ace sǝnban pepè ka, pǝlǝa tunǝ Musa nǝ ɓá mǝ'nkwarki ama, &lt;&lt;Musa! Musa!&gt;&gt;

Sǝ Musa pa eare ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa ne Musa ama, &lt;&lt;Kǝa sung kani ɗang! Swár ankura mǝnana a kusǝo ka, acemǝnana ban mana a cam kam ngga, nzali mǝfele na.&gt;&gt; 6 Ɗǝm ngga banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli mala keò, Ɓakuli mala Ibǝrayim, Ɓakuli mala Ishaku, sǝ Ɓakuli mala Yakupu.&gt;&gt;

Lang Musa ok cau man ngga, kùmsǝ ɓamǝsǝi, acemǝnana ɓangciu pakki wi arǝ sǝn Ɓakuli a ɓamǝsǝì.

7 Sǝ Mǝtalabangŋo banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau ǝn sǝnǝna tanni mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala aɓwana mem mǝnana aɓa Masar ka, sǝ ǝn ongŋǝna ɓua malea atàcau mala amǝ pea wia tanni aɓata túró guro. Ən sǝlǝnace nutanni malea. 8 Acemani ka, ǝn sulǝo ace amsǝia a ɓabù amǝ Masar, mǝ nǝ pusǝia ɓǝà purî ɓá nzali mǝno, sǝ mǝ nǝ kánǝia a nzali mǝɓoarne, andǝ nzali mǝgule, nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga; nzali mǝnana amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus duk kam ngga. 9 Adyan ngga, ɓua mala amǝ Isǝrayila bwalǝna banam, sǝ ǝn sǝnǝna twalo mǝdǝmbǝre mǝnana amǝ Masar paria wia amúrià ka. 10 Yiu, mǝ nǝ túrô aban Firona, Murǝm Masar, ace mǝnana wu pusǝ aɓwana mem, amǝ Isǝrayila, ɓǝà purî ɓá Masar ka.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Musa ɓuaki Ɓakuli ama, &lt;&lt;Mǝ nda yana mana mǝ nǝ kúti aɓadǝm Firona ka? Mǝ nda yana mǝnana mǝ nǝ pusǝ amǝ Isǝrayila aɓa Masar ka?&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda atò, sǝ mǝnia ka nda gìr mana nǝ̀ lǝmdǝ ama mǝ nǝ̀ túrrǒ ka: Lang a pusǝna amǝ Isǝrayila à purnǝì ɓá Masar ka, we wunǝia, wun nǝ̀ yia peri abanam amur nkono mǝnia ka.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa Musa ne Ɓakuli ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn wari aban amǝ Isǝrayila, sǝ ǝn nea wia ama, &lt;Ɓakuli mala aká wun nǝ̀ túrǎm aban wun,&gt; sǝ à ɗiem ama, &lt;Mana nda lùllǝì ka?&gt; Mana mǝ nǝ banggia wia?&gt;&gt;

14 Ɓakuli pê Musa eare ama, &lt;&lt;MƏ NDA MƏNANA MƏ NDA KA. Mǝnia ka nda cau mana awu nǝ ne amǝ Isǝrayila ka: &lt;MƏ NDA† nǝ̀ túrǎm aban wun.&gt; &gt;&gt;

15 Ɓakuli nyar ɗǝm ne Musa ama, &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila mǝnia yì cau ka ama: &lt;Yahweh, Ɓakuli mala aká wun, yì Ɓakuli mala Ibǝrayim, Ɓakuli mala Ishaku, sǝ Ɓakuli mala Yakupu, nda túrǎm aban wun ngga.&gt; Mǝnia ka nda lùllǝàm mǝnana málá male pà kàm raka, kǝ lùllǝú mǝnana à nǝ̀ ɗenyinǝ mim nǝi arǝ anza kat ka.

16 &lt;&lt;Kyane, kya ramba aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila a banɓwáná sǝ wu banggia wia ama &lt;Yahweh, Ɓakuli mala aká wun, Ɓakuli mala Ibǝrayim, Ɓakuli mala Ishaku, sǝ Ɓakuli mala Yakupu, pusǝrǝi abanam, sǝ na ama, &lt;&lt;Ən soana mǝsǝàm kyap-kyap arǝ wun, andǝ gìr‡ mǝnana à kǝ pakka wun a Masar ka. 17 Sǝ mǝ ndarǝ pacau ama mǝ nǝ pusǝ wun ɓǝ̀ wu purî ɓá parban mala tanni mǝɓike mala Masar, sǝ mǝ nǝ kánǝia a nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga; nzali mǝnana amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus duk kam ngga.&gt;&gt; &gt;

18 &lt;&lt;Aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila nǝ̀ kwakikiria a rǝò. Pǝlǝa we wunǝ aɓwana-mǝgule ka wun nǝ̀ ká aban murǝm Masar sǝ wun nǝ̀ banggi wi ama, &lt;Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Ibǝru lǝmdǝna rǝì aban sǝm. Ado ka, ida eara sǝm ɓǝ̀ sǝm twal gya mala nongŋo tàrú aban ká njenza aɓa pǝɗanban ace pà gìr'nkila aban Yahweh, Ɓakuli ma'sǝm.&gt; 19 Sǝama ǝn sǝlǝna ama murǝm Masar pà nǝ̀ nying wun ɓǝ̀ wu u ɗang, she ɓǝ̀ kaɓa bù tsǝ̀ngŋǝ̀nì púp ɓǝ̀ pè ka. 20 Acemani ka, mǝ nǝ loasǝ buam mǝ nǝ wal Masar, nǝ agir-ndǝlǝki amǝ kàrmuruì mǝnana kat mǝ nǝ peǎ aɓalǝi ka. Anzǝm mǝno ka nǝ̀ nying wun ɓǝ̀ wu o. 21 Mǝ nǝ tsǝa aɓwana man nǝ̀ kum earmúrú aban amǝ Masar, sǝ ɓǝ̀ yina o, wun nǝ̀ nying Masar ka, pà wun nǝ̀ umnǝ ɓabù wun ɓà ɗàng. 22 Koya ɓwama Isǝrayila ka nǝ̀ nggá zǝmbî aɓî amǝ'murkala amamǝna Masar andǝ koya ɓwama Masar mǝnana ndanǝ do a atè ka, ɓǝà pè wi agir-nggūrǝu andǝ agir azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan. Wun nǝ̀ oasǝì amuna ma'wun amuna-burana andǝ amuna-mamǝna amǝnia yì agir ka arǝia. Anggo sǝ wun nǝ̀ pwan kume mala amǝ Masar arǝia.&gt;&gt;

4

Ɓakuli pè Musa rǝcandǝa mala pàkki agirndǝlǝki

1 Sǝ Musa ka pè Yahweh eare ama, &lt;&lt;Sǝ amǝ Isǝrayila ka, à pà nǝ̀ earnǝ mim, ko à nǝ̀ ok cau mem ɗàng; à nǝ̀ bang ama, we Yahweh ka a lǝmdǝ rǝò abanam ɗàng.&gt;&gt;

2 Nda Yahweh ɗì ama, &lt;&lt;Mana mǝna a buo ka?&gt;&gt;

Musa eari wi ama, &lt;&lt;Gara na.&gt;&gt;

3 Yahweh ne wi ama, &lt;&lt;Túrí a nzali.&gt;&gt;

Pǝlǝa Musa túr gara mana a buì ka a nzali, kara garè pǝlǝ n'yau. Musa nyar nǝ te cambi wi zak.

4 Sǝ Yahweh ne wi ama, &lt;&lt;Lǝmdǝ buo bwali a nggilate.&gt;&gt;

Pǝlǝa Musa lǝmdǝ buì bwali a nggilate, kara nyare pǝlǝ gara ɗǝm.

5 Yahweh pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda ace mǝnana ɓǝà ear ama, Mim, Yahweh, yì Ɓakuli mala akeâ, Ɓakuli mala Ibǝrayim, Ɓakuli mala Ishaku, sǝ Ɓakuli mala Yakupu ka, ǝn lǝmdǝna rǝàm a bano.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ɗǝm ama, &lt;&lt;Ado ka oasǝ buo aɓa daura mô.&gt;&gt; Pǝlǝa Musa oasǝ buì aɓa daura male, sǝ lang pusǝ bui ɗǝm ngga, kwánó nggû* angŋa bui pwasǝna pwapwat kǝla talimbulo.

7 Nyare Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Nyesǝ buo aɓa daura mô.&gt;&gt; Pǝlǝa Musa nyesǝ bui aɓa daura male, sǝ lang pusǝ bui ka, buì nyarna pǝlǝna mǝɓoarne kǝla cili rǝì.

8 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ amǝ Isǝrayila ginǝ earnǝ we ko à tsǝkir gir'ndali mǝnana a dǝmba raka, à nǝ̀ earnǝ gir'ndali mǝnia nǝnzǝ́mò ka. 9 Ɓǝà ginǝ earnǝ we ko à ok cau mò raka, kat andǝ amani ama a lǝmdǝia wia amǝnia yì agir'ndali ɓari ka, ɗàrǝ́ mur a Nggeasala Nayel sǝ wu solǝi a nzali. Mùrnî nǝ̀ pǝlǝ nkila a nzali.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa Musa banggi Yahweh, ama, &lt;&lt;Ida Mǝtalem, ǝn sǝlǝ nacau ɗàng. Kaniama awu nǝ nacau nǝ mim ngga, mǝ nda mǝ'sǝlǝ nacau ɗàng, sǝ ko ado mǝno a nanacau nǝ mim guro mò ka ǝn gandǝi ɗàng. Acemǝnana ǝn nggǝ dǝndi nacau, sǝ lasǝàm kǝ twal cau tù ɗàng.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Yahweh ɗî Musa ama, &lt;&lt;Yana pak kún ɓwa ɗe? Sǝ yana tsǝkiyi ɓwa ɓǝ̀ do mǝtalasǝ-ɓunna, ko mǝkir'ara, ko mǝ sǝnban, ko nte? Mim Yahweh ka, mǝ nda re? 12 Ado ka kyane, Mǝ nǝ bwalo kàm, awu nǝ nacau pepè, sǝ mǝ nǝ kanio cau mǝnana awu nǝ na ka.&gt;&gt;

13 Sǝ Musa nyar ɗǝm zǝmba ama, &lt;&lt;Mǝtalem, ida, túr ɓeɓwa ɗàng.&gt;&gt;

14 Kara bum Yahweh lúllô arǝ Musa, pǝlǝa banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ'eambo Haruna, mǝ'kà Lawi ka pà kàm re? Ən sǝlǝ nǝma yì ka sǝlǝ nacau. Ko ado ka nda kǝ yiua kúllió ka, sǝ ɓǝ̀ yi sǝno ka, ban nǝ̀ ɓoari wi. 15 We ka awu nǝ ne wi cau, awu nǝ tsǝki wi cau a kúni. Mǝ nǝ dupô gbasha arǝ nacau, sǝ mǝ nǝ dupî wi gbasha arǝ nacau, sǝ mǝ nǝ kania wun gìr mǝnana wun nǝ̀ pak ka. 16 Haruna nǝ̀ duk mǝ'nacau a kunio aban aɓwana, yì ka nǝ̀ duk mǝ'bǝlkúnó, sǝ we ka awu nǝ do kǝla Ɓakuli a baní. 17 Sǝ awu nǝ twal gara mò mǝnia ka a buo, acemǝnana kǝ garè na awu nǝ pàkki agir-ndali nǝi ka.&gt;&gt;

Musa nyare a Masar

18 Pǝlǝa Musa nyare aban nkili Jetǝro sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Ida, earâm ɓǝ̀n o mǝ nyare aban aɓwana mem a Masar. Nǝma mǝ nǝ nggá sǝnia ko à ndakam nǝyilǝmu più.&gt;&gt;

Jetǝro pǝlǝa banggi wi ama, &lt;&lt;Kya ɓá rǝpwala.&gt;&gt;

19 Musa ka nda kano a nzali Midiyan più sǝ Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Nyare o a Masar, acemǝnana aɓwana mǝnana à kǝ alta yilǝmo ama à nǝ̀ wal-luio ka à wukina kat.&gt;&gt; 20 Nda Musa twal māmí andǝ amuni tsǝia a nzǝm mǝdambǝriso, sǝ bwal njar andǝia aban o a nzali Masar ka. Musa twal gara male mǝnana Ɓakuli banggi wi ama ɓǝ̀ bwali a bui ka.

21 Yahweh nyare nacau nǝ Musa ama, &lt;&lt;Lang a bingŋǝna Masar ka, kya ban Firona kya pàkki agir'ndali mǝnana ǝn pô rǝcandǝa mala pàkkia ka, a ɓadǝmbi. Sǝ mim ngga, mǝ nǝ tǝ́r ɓabumi, sǝ yì ka pà nǝ̀ earî amǝ Isǝrayila ɓǝà u ɗàng. 22 Pǝlǝa awu nǝ banggi wi ama Mim, Yahweh ka, ǝn nggǝ na nǝma, &lt;Isǝrayila nda muna-dǝmba mem. 23 Ən bangŋǝno nǝma wu nying munem ɓǝ̀ o, ace mǝnana ɓǝ̀ kya peri abanam ngga, sǝ a ginǝ eari wi ɓǝ̀ o. Acemani ka, mǝ nǝ wal-lú muna-dǝmba muna-ɓwabura mô.&gt; &gt;&gt;

24 A ɓè bansulǝo a njar aban ká Masar ka, Yahweh yiu yi je andǝ Musa sǝ earce ama nǝ̀ wal-lú Musa. 25 Pǝlǝa Zipora, mālá Musa twal tali mǝ'kún-cauwe kasǝ nggú kún ɓata muni nǝi kpat. Twal nggú kún ɓata muna mǝnana kasǝi ka, wario kya je ka kusǝ Musa nǝi sǝ bang ama, &lt;&lt;A nda bura mala nkila abanam.&gt;&gt; 26 Cau mǝno bang ama, A nda bura mala nkila ka, nda ace kasǝ-ɓatau mǝno kasǝî muna sǝ nkila sukki ka. Nda Yahweh ɗeki Musa wal-luí raka.

27 Yahweh ka nanì Haruna ama, &lt;&lt;Puro kyane a njenza aɓa pǝɗanban kya kum Musa.&gt;&gt; Nda Haruna puro wario kya kum Musa a Nkono mala Ɓakuli ka; sǝ lang à je ka, mǝn abui kùrì zǝp, pàkkì'nzalè. 28 Musa pǝlǝa banggi Haruna agir mǝnana kat Yahweh túrí ama ɓǝ̀ kya nâ, andǝ agir-lǝmdǝa mǝnana banggi wi ama ɓǝ̀ kya peǎ ka.

29 Nda sǝ Musa andǝ Haruna nyare a Masar à kya tunǝ dapi mala aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila kat ka. 30 Haruna pǝlǝa banggia wia cau mǝnana kat Yahweh banggi Musa ka, sǝ Musa pàk agir-ndali mǝnana Ɓakuli lǝmdǝì wi ka, a ɓamǝsǝ aɓwana.

31 Pǝlǝa aɓwana eare ama Yahweh na túr Musa ka, sǝ lang à ok ama Yahweh ɗenyina nǝ Isǝrayila sǝ sǝnǝna nggea tanni mǝkǝ̀rkǝ́rnì mǝnana à kǝ nu ka, à ɓun a nzali à peri aban Yahweh.

5

Musa andǝ Haruna nacau nǝ Firona

1 Anzǝm mani ka, Musa andǝ Haruna kùtí aban Firona, Murǝm Masar, à ne wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila bang ngga, &lt;Nying aɓwana mem ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya pak Lamsan mala gusǝlǝ lùllǝàm a ɓabondo.&gt; &gt;&gt;

2 Sǝ Firona nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Yana nda Yahweh, mǝnana mǝ nǝ oki wi sǝ mǝ nying Isǝrayila ɓǝ̀ u ka? Ən súrǝ̀ Yahweh ɗàng, sǝ pà mǝ nǝ nying Isǝrayila ɓǝ̀ u ɗang.&gt;&gt;

3 Pǝlǝa Haruna andǝ Musa bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli mala amǝ Ibǝru lǝmdǝna rǝì aban sǝm. Acemani ka, ida, nying sǝm ɓǝ̀ sǝm twal gya mala nongŋo tàrú aban ká a ɓabondo, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kya pa gir'nkila aban Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga. Ɓǝ̀ sǝm pa anggo raka, nǝ̀ wal-lú sǝm nǝ kwánó ko nǝ lwa.&gt;&gt;

4 Firona, Murǝm Masar banggia wia ama, &lt;&lt;We Musa wunǝ Haruna, palang sǝ wu kǝ tamsǝ aɓwana man arǝ túró malea le? Wu nyar a túró guro ma'wun!&gt;&gt; 5 Pǝlǝa Firona Murǝm na ama, &lt;&lt;Wu sǝni, amǝ Ibǝru adyan ngga à làkkìna aɓa nzali Masar sǝ ndo wu kǝ tamsǝia arǝ túró malea mana nda púp à nǝ̀ pè ka!&gt;&gt;

6 A kǝ pwari mǝno ka, Firona túrban à tunǝ aɓwana male, yià amǝ-pǝ̀rta aguro andǝ aɓea amǝ Isǝrayila mana à twalia ace sǝntà túró ka, sǝ banggia wia ama: 7 &lt;&lt;Twal ado aban ká dǝmba ka, wu kǝa nyare wu pè amǝ Isǝrayila lusung-pwasǝa ace yau dǝɓang ɓak tobali ɗǝm ɗang; yia nǝ nggearǝia ɓǝà kyane ɓǝà kya pwan lusung-pwasǝa malea. 8 Sǝ wu kǝa na ama wun nǝ̀ amsǝ làkkì mala atobali mǝnana à nǝ̀ ɓak aɓa pwari mwashat ka ɗàng ko bǝti. Sǝ ɗǝm ngga dumǝna púp à nǝ̀ lùmsǝkún túró malea ɓǝ̀ pǎ kǝla mana ndakam ɗiɗyal ka. Ɗwanyi túró nǝ tsǝia sǝ à kǝ ɓua ama ɓǝ̀n ɗekia à nǝ̀ o, à nǝ̀ ká pà gìr'nkila aban Ɓakuli malea ka. 9 Wu paria wia túró amúrià mǝnana nǝ̀ tsǝia à nǝ̀ do aɓa túró mǝkǝ̀rkǝ́rnì koya pwari ka. Anggo ka à pà nǝ̀ kwakikiria arǝ nyir mǝnana à kǝ banggia wia ka ɗàng!&gt;&gt;

10 Nda amǝ-pǝ̀rta aguro andǝ aɓwana mana à tsǝia ace sǝntà túró ka, à puro à kya ramba amǝ Isǝrayila sǝ à banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Firona Murǝm Masar bang ngga: &lt;À pà nǝ̀ nyare à nǝ̀ pà wun lusung-pwasǝa ace yau dǝɓang ɗǝm ɗàng. 11 Wun nǝ nggearǝ wun wu kyane wu kya alta lusung-pwasǝa ma'wun a ban mǝnana wun nǝ̀ kumi kàm ngga, sǝ kat andǝ amǝno ka à pà nǝ̀ amsǝa wun túró ma'wun ɗàng ko bǝti.&gt; &gt;&gt; 12 Nda amǝ Isǝrayila puro à mesǝe aɓa nzali Masar kat, aban alta kwa arǝ aɓaban à nǝ̀ pangna túró nǝi a kúnì lusung-pwasǝa ka. 13 Amǝ-pǝ̀rta aguro camarǝ pìtea ama, &lt;&lt;Wu masǝlǝ túró mana à kasǝa wun mala koya pwari, kǝla pě mana ɗiɗyal à kǝ pa wun lusung-pwasǝa ka!&gt;&gt; 14 Amǝ-pǝ̀rta aguro mala Firona kok amǝ Isǝrayila mana twalia ace sǝntà túró ka nǝ nkamso, sǝ à ɗiǎ ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ aguro mana à tsǝk wun amúrià ka à mal túró ɓak tobali mǝnana kat à kasǝia wia yilung andǝ yalung, kǝla mana ɗiɗyal ka ɗàng?&gt;&gt;

15 Amǝ Isǝrayila mǝnia à twalia ace sǝntà túró ka, à wari aban Firona nǝ ɓua malea ama, &lt;&lt;Palang sǝ a pakka sǝm ani, sǝm aguro mò? 16 À tàmsǝna pà sǝm lusung-pwasǝa ace yau dǝɓang, sǝ kat andǝ mǝno ka, à camarǝ pîtà sǝm ama ɓǝ̀ sǝm ɓak tobali. Ado ka à kutina kok sǝm. Aɓwana mô amǝ Masar na mǝnana à pàk pepè raka.&gt;&gt;

17 Sǝ Firona nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Wu nda ka amǝ'doɓana, wu earce pàk túró ɗang! Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ wu kǝ nam ama ɓǝ̀n ɗeki wun, wun nǝ̀ o a pà gir'nkila aban Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga. 18 Ado ka, wu nyare a kún túró! À pà nǝ̀ pà wun lusung-pwasǝa ɗàng, sǝ dumǝna púp wun nǝ̀ ɓak làkkì mala atobali mǝnana à kasǝa wun ngga.&gt;&gt;

19 Amǝ Isǝrayila mǝnana à tsǝia sǝntà túró, sǝni ka, à nda ɓá tanni mǝkwane lang à ok ama à pà nǝ̀ amsǝia wia làkkì mala atobali mǝnana à nǝ̀ ɓak aɓa pwari mwashat raka.

20 Lang à purî ɓadǝm Firona ka, à kum Musa andǝ Haruna aban came, à nda rǝ kúndǝia. 21 À banggi Musa andǝ Haruna ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh sǝn gìr mǝnana wu pàk ka, sǝ ɓǝ̀ ɓasha wun, acemǝnana wu tsǝ̀ngŋǝ̀nà, sǝm pǝlǝna aɓwana mǝnana à nǝ̀ ɓinǝmǝsǝia a sǝne mala murǝm andǝ amǝtúró male ka, sǝ wu pània wia gara wal sǝm.&gt;&gt;

Yahweh ne Musa andǝ Haruna ama
nǝ̀ pusǝ aɓwana a doguro

22 Pǝlǝa Musa nyare aban Yahweh sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;We Yahweh, palang ado sǝ a yinǝ tanni amur aɓwana mǝnia? Ace mana sǝ a túrǎm? 23 Twala a pwari mǝnana ǝn wari nǝi aban Firona ace ne wi cau mò mǝnana a túrǎm nǝi ka, kara kǝ lidǝmba nǝ li aban pea aɓwana mô tanni, sǝ ko a pak kǝgìr mǝnana awu nǝ pusǝia aɓa tanni ka ɗàng!&gt;&gt;

6

1 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Ado ka, awu nǝ sǝn gìr mǝnana mǝ nǝ pàkkî Firona ka: Mǝ ndo mǝ nǝ tsǝì nǝ rǝcandǝa mem ɓǝ̀ nying aɓwana mem ɓǝà o. Yàle yì ka, nǝ̀ pǝria nǝ pǝra, ɓǝà upi nzali male.&gt;&gt;

2 Nyare Ɓakuli ne Musa cau ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yahweh.* 3 Ən lǝmdǝ rǝàm aban Ibǝrayim, aban Ishaku, sǝ aban Yakupu, ama, Mǝ nda Ɓakuli mǝnana Kar Ban Kat nǝ Gulo ka.† Sǝama lùllǝàm mǝnana ama Yahweh ka, ǝn lǝmdǝia wia à súrǝàm nǝi ɗàng. 4 Ɗǝm ngga ǝn kúti aɓa kùrcau sǝnǝia ama, mǝ nǝ pea wia nzali Kan'ana, yì nzali mǝnana à duk kam kǝla abǝri ka. 5 Sǝ adyan ngga, ǝn ongŋǝna imge mala amǝ Isǝrayila mǝnana amǝ Masar tsǝia aguro ka, sǝ ɓalǝam kasǝna arǝ kùrcau mem.

6 &lt;&lt;Acemani ka, kyane banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Mǝ nda Yahweh. Mǝ nǝ amsǝ wun ɓǝ̀ wu purî ɓá nggea kanggǝrang tanni mǝnana amǝ Masar tsǝk wun aɓalǝi ka. Mǝ nǝ pusǝ wun aɓata doguro aɓatea, sǝ mǝ nǝ akmúr wun nǝ kaɓa rǝcandǝa mem andǝ lǝmdǝ atúró mǝgule mala ɓashi amur amǝ Masar. 7 Mǝ nǝ ak wun, wun nǝ̀ duk aɓwana mem, sǝ mǝ nǝ duk Ɓakuli ma'wun. Sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ ama Mǝ nda Yahweh, Ɓakuli ma'wun, mǝnana pusǝ wun wu purî ɓá nggea kanggǝrang tanni mǝnana amǝ Masar tsǝk wun aɓalǝi ka. 8 Sǝ mǝ nǝ yinǝ wun a nzali mana ǝn kángìr nǝma mǝ nǝ pè Ibǝrayim, andǝ Ishaku, andǝ Yakupu ka. Mǝ nǝ pà wuni ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun. Mǝ nda Yahweh!&gt; &gt;&gt;

9 Anggo sǝ Musa nea amǝ Isǝrayila cau, sǝ yia ka à kwakikiria arǝì ɗàng, ace ɓungio mana ɓabumia ɓungi ka andǝ tanni mǝcandǝe mǝnana à nu aɓata túró-guro mǝɓike ka.

10 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, 11 &lt;&lt;Nyare, kyane aban Firona, murǝm Masar, kya ne wi ama, ɓǝ̀ nying amǝ Isǝrayila ɓǝà purî ɓá nzali male.&gt;&gt;

12 Sǝ Musa ka nyesǝî Yahweh cau ama, &lt;&lt;Nggearǝ amǝ Isǝrayila, yì aɓwana mem ngga à kwakikiria arǝàm rakâ, sǝ lang sǝ Firona nǝ̀ kwakikiri arǝàm, mim mǝnana ǝn nggǝ gandǝ nacau pepè raka?&gt;&gt;

13 Yahweh nacau nǝ Musa andǝ Haruna sǝ tasǝia nǝ cau aban amǝ Isǝrayila, sǝ aban Firona murǝm Masar, ɓǝà panzǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà purî ɓá nzali Masar.

Tǝ́r tàu mala Musa andǝ Haruna

14 Amǝnia ka à nda ka kau mala atau a nggurkwar mala Musa andǝ Haruna:

Amuna-burana mala Ruben, muna-dǝmba mala Isǝrayila ka à nda ka:

Hanok, andǝ Palu, andǝ Hezǝron, sǝ Karmi. À nda ka kau a nggurkwar mala Ruben.

15 Amuna-burana mala Shimiyon ngga à nda ka:

Jemuyel, andǝ Jamin, andǝ Ohat, andǝ Jakin, andǝ Zohar, sǝ Shawul muna mala ɓwama Kan'ana. À nda ka kau a nggurkwar mala Shimiyon.

16 Amǝnia ka, à nda ka lullǝ amuna andǝ amǝkau mala Lawi, arǝ aɓala malea, sǝ arǝ anza malea:

Gashon, andǝ Kohat, sǝ Merari. Sauwa mala do ɓanza mala Lawi ka, apǝlǝa gbǝman mwashat nǝ lumi-tàrú nǝ mǝsǝi tongno-nong ɓari na (137).

17 Amuna-burana mala Gashon ngga à nda ka:

Libǝni andǝ Shimeyi, koyan ngga a nggurkwar male.

18 Amuna-burana mala Kohat ka à nda ka:

Amram, andǝ Izǝhar, andǝ Hebǝron, sǝ Uziyel. Sauwa mala do ɓanza mala Kohat ka apǝlǝa gbǝman mwashat nǝ lumi-tàrú nǝ mǝsǝi tàrú na (133).

19 Amuna-burana mala Merari ka, à nda ka:

Mali andǝ Mushi.

Aɓwana mǝno kat à tsaɗi lullǝia ka à pur a tàu mala Lawi; à tsaɗia arǝ anza malea.

20 Amram al Jochebet mǝ'kyauwa tárrí, sǝ ɓǝli wi amuna-burana ɓari:

Haruna andǝ Musa. Sauwa mala do ɓanza mala Amram ngga pǝlǝa gbǝman mwashat nǝ lumi-tàrú nǝ mǝsǝi tongno-nong ɓari na [137].

21 Amuna-burana mala Izǝhar ka à nda ka:

Kora, andǝ Nefeg, sǝ Zǝkiri.

22 Amuna-burana mala Uziyel ka à nda ka:

Mishayel, andǝ Elzafan, sǝ Sitǝri.

23 Haruna al Elisheba, nsarile Aminadap sǝ mǝ'eam Nashon. Elisheba ɓǝlî wi amuna-burana, à nda ka:

Nadap, andǝ Abihu, andǝ Eleaza, sǝ Itamar.

24 Amuna-burana mala Kora ka à nda ka:

Asir, andǝ Elkana, sǝ Abiyasaf. À nda ka kau a nggurkwar mala Kora.

25 Eleaza muna-ɓwabura mala Haruna ka yi al mwashat atà ansarina mala Putiyel, sǝ ɓǝli wi muna-ɓwabura male:

Finehas.

Amǝno ka à nda ka aká aɓwana andǝ amǝɓala malea a tàu mala Lawi, koyan ngga a nggurkwar male.

26 Haruna andǝ Musa mǝnana à tunǝ lullǝia a tsadya mala alullǝu kani ka, à nda mǝnana Yahweh bangcau nǝia ka ama, &lt;&lt;Wu pusǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà purî ɓá nzali Masar, koya tàu ka a nggǝsan malea a nzǝmarǝia.&gt;&gt; 27 Kǝ yià, Musa andǝ Haruna mǝnia ka, à nda ka aɓwana mana à bangcau nǝ Firona, murǝm Masar ace pusǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà purî Masar ka.

Yahweh bangcau nǝ Musa andǝ Haruna

28 A pwari mana Yahweh bangcau nǝ Musa a nzali Masar ka, 29 Yahweh ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yahweh. Banggi Firona murǝm Masar gìr mana kat ǝn banggo ka.&gt;&gt;

30 Sǝ Musa ka na a ɓadǝm Yahweh ama, &lt;&lt;Sǝni, ǝn sǝlǝ nacau ɗàng; lang sǝ Firona nǝ̀ kwakikiri arǝàm?&gt;&gt;

7

1 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Sǝni, ǝn nyésǝ̀no a dumǝna kǝla Ɓakuli aban Firona, sǝ mǝ'eambo Haruna ka nǝ̀ do nda mǝɓangnǝa mô. 2 Awu nǝ bang cau mana kat ǝn banggo ka, sǝ mǝ'eambo Haruna ka nǝ̀ banggi Firona ama dumǝna púp ɓǝ̀ panzǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà purî nzali male. 3 Sǝama, mǝ nǝ candǝmúr Firona, sǝ ko ɓǝ̀ ǝn hatǝki pàkkì agir-lǝmdǝa, andǝ agir-ndǝlǝki a nzali Masar ka, 4 Firona pà nǝ̀ oka wun ɗàng. Pǝlǝa mǝ nǝ nongsǝ buam amur Masar, sǝ mǝ nǝ pàkkì agir mǝgulke mala ɓashi mem, mǝ nǝ pusǝ atau mala aɓwana mem, amǝ Isǝrayila, à nǝ̀ purî ɓá nzali Masar. 5 Nda wuni amǝ Masar nǝ̀ sǝlǝ ama mǝ nda Yahweh, a pwari mana ɓǝ̀n lǝmdǝna buam arǝ Masar, mǝ nǝ pusǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà purî ɓalǝia ka.&gt;&gt;

6 Musa andǝ Haruna pàk gìr mǝnana Yahweh banggia wia ama ɓǝà pàk ka. 7 A bàkú mana à waria banggi Firona cau ka, apǝlǝa mala Musa ka, lumi-tongno-nong-tàrú na (80), sǝ mala Haruna ka, lumi-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝ tàrú na (83).

Yahweh lǝmdǝì Firona rǝcandǝa male

8 Pǝlǝa Yahweh ne Musa andǝ Haruna ama, 9 &lt;&lt;Ɓǝ̀ Firona bangga wun ama ɓǝ̀ wu pàk gir'ndǝlǝki ka, ne Haruna ɓǝ̀ twal gara male ɓǝ̀ túrí a ɓadǝm Firona, garè nǝ̀ pǝlǝ n'yau.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa Musa andǝ Haruna wari aban Firona Murǝm, à kya pa kǝla mǝnana Yahweh banggia wia ka. Haruna túr gara male a ɓadǝm Firona andǝ amǝgulo male, sǝ garè kara pǝlǝ n'yau. 11 Pǝlǝa Firona tunǝ amǝ'sǝlǝe andǝ amǝ'monzǝo; sǝ yià gbal, amǝ'pakki anggár mala Masar ka, à paktúró nǝ monzǝo malea à pak gbal kǝla mǝnana Musa pak ka. 12 À túrki agara malea a nzali, sǝ agara pǝlǝ an'yau. Sǝama gara mala Haruna myal agara malea. 13 Kat andǝ amani ka, Firona candǝmúrí. Sǝ kǝla mǝnana Yahweh bang ngga, anggo sǝ pa, ko Firona kwakikiri arǝ Musa andǝ Haruna ɗàng.

Yahweh tasǝta agir'mur'mwana amur amǝ Masar

Mùr Nggeasala Nayel pǝlǝ nkila

14 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Firona ka múrí-candǝna, sǝ ɓinǝna pà nǝ̀ nying amǝ Isǝrayila ɓǝà u ɗang. 15 Acemani ka, kyane kya kumi nǝ dǝmbari lang purna nǝ̀ ká a nggeasala ka. Came a kún Nggeasala Nayel wu kundǝi ace mǝnana wun nǝ̀ je wunǝi ka. Twal gara mò mǝno pǝlǝ n'yau ka a buo. 16 Banggi wi ama, &lt;Yahweh, yì Ɓakuli mala amǝ'Ibǝru tasǝam ɓǝ̀n banggo ama, &lt;&lt;Nying aɓwana mem ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya peri abanam a ɓabondo ka.&gt;&gt; Sǝ bà ado ka a kwakikiro ɗàng. 17 Ado ka, Yahweh kǝ bang ama, &lt;&lt;Nǝ mǝnia ka, sǝ awu nǝ sǝlǝ ama, mǝ nda Yahweh.&gt;&gt; Sǝni, nǝ gara mǝnia a buam ngga, mǝ nǝ wal mùr Nggeasala Nayel, sǝ mùrî ka nǝ̀ pǝlǝ nkila. 18 Nji mǝnana kat a Nggeasala Nayel ka nǝ̀ wú, sǝ rǝmban mǝɓane nǝ̀ ak mùr, sǝ amǝ Masar nǝ̀ ginǝki nu mùrnî.&gt; &gt;&gt;

19 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Banggi Haruna ɓǝ̀ twal gara male a buì sǝ ɓǝ̀ sárǝí amur amúr mala nzali Masar, amur anggeasala malea, andǝ amyalmúr malea, andǝ aguguri malea, andǝ tūli-mùr malea, ace mǝnana ɓǝà pǝlǝ nkila ka. Nkila nǝ̀ ak ɓá nzali Masar kat, yàle kat andǝ ɓalǝ adù-mùr andǝ abàng-mùr.&gt;&gt;

20 Nda Musa andǝ Haruna pak kǝla mǝnana Yahweh banggia wia ka. A mǝsǝ Firona andǝ amǝtúró male, Haruna loasǝ gara male wal mùr Nggeasala Nayel nǝi, sǝ mùr nggeasala kat ka, pǝlǝ nkila. 21 Nji mǝnana a nggeasala kat ka wǔ rǝmbô, sǝ rǝmban mǝɓike ak mùr kat, gandǝa amǝ Masar gandǝ nue ɗàng. Koya ban aɓa Masar ka nkila na.

22 Sǝ amǝ'pakki agir nggár mala Firona gbal ka, à pàktúró nǝ monzǝo malea, à nyesǝ mùr pǝlǝ nkila. Sǝ kǝla mǝnana Yahweh na ka, Firona tǝ́r ɓabumi, ɓinǝ kwakikiri arǝ Musa andǝ Haruna. 23 Kara wulio, bwal njar o a palta male, falǝ nǝia ɗàng. 24 Pǝlǝa amǝ Masar kat kùtí a tǝm sala a kún Nggeasala Nayel aban alta mùr-nùná, acemǝnana à pà nǝ̀ gandǝ nu mùr mala nggeasalê ɗàng.

25 Anonggió tongno-nong-ɓari yi kutio anzǝm mana Yahweh tsǝk mùr Nggeasala Nayel pǝlǝ nkila ka.

8

Gìr'mur'mwana mala anɗwalung

1 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Kyane aban Firona murǝm Masar, sǝ wu ne wi ama: Yahweh na kǝ banggo ama, &lt;Nying aɓwana mem ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya peri a banam ngga. 2 Ɓǝ̀ a ɓinǝ nyia ɓǝà u ka, sǝni mǝ nǝ tsǝa nzali mô kat nǝ̀ lùmsǝ nǝ anɗwalung. 3 Nggearǝ Nggeasala Nayel ka nǝ̀ lùmsǝ nǝ anɗwalung, yàle à nǝ̀ nggá ara aɓa palta mô, andǝ ndà-nongŋo mô, andǝ gyangŋan-nongŋo mô, andǝ aɓala mala amǝtúró mô, andǝ amala aɓwana mô kat. Ko nggearǝ andá-lurǝgìr andǝ atasau-sùrǝ̀gir ma'wun ngga à nǝ̀ lùmsǝ nǝ anɗwalung. 4 Anɗwalung nǝ̀ eauwe amuro, andǝ múr aɓwana mô, andǝ múr amǝtúró mô kat.&gt; &gt;&gt;

5 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Banggi Haruna ɓǝ̀ lǝmdǝ gara male mǝnana a buì ka amur anggeasala, andǝ amyal-múr, andǝ aguguri, ɓǝ̀ tsǝk anɗwalung ɓǝà eauwe ɓǝà kya gir nzǝm-nzali Masar kat.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Haruna lǝmdǝ gara male mana a buì ka amur amúr mala Masar, sǝ anɗwalung eapi mùr à kya lumsǝ ɓá nzali Masar. 7 Sǝ amǝ'pakki agir nggár pak gìr mǝmwashati nǝ túró kutan malea, à tsǝk anɗwalung à yiu amur nzali Masar.

8 Pǝlǝa Firona Murǝm tunǝ Musa andǝ Haruna, sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu pak hiwi aban Yahweh ɓǝ̀ twàlâm amǝnia yì anɗwalung ngga ɓǝà nying sǝm sǝnǝ aɓwana mem, sǝ mǝ nǝ nying aɓwana mô ɓǝà o ace mǝnana ɓǝà kya pa agir'nkila aban Yahweh ka.&gt;&gt;

9 Musa pe wi eare ama, &lt;&lt;Ən nggǝ pò gulo mala nyinggo tsǝk pwari mǝnana ɓǝ̀n pak hiwi nǝi aceo, sǝ ace amǝ'túró mô, andǝ aɓwana mô, ace mǝnana anɗwalung ɓǝà nying wun andǝ aɓala ma'wun ngga, she akǝ mana a Nggeasala Nayel ka.&gt;&gt;

10 Firona banggi wi ama, &lt;&lt;Pè lí.&gt;&gt;

Pǝlǝa Musa banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pè kǝla mǝnana a bang ngga, sǝ awu nǝ sǝlǝ ama kǝ ɓè ɓakuli pa kàm kǝla Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ɗàng. 11 Anɗwalung nǝ̀ upì ban wun, andǝ aɓala ma'wun, andǝ mala amǝ'túró mô, andǝ mala aɓwana mô. Kǝ amǝnana à nǝ̀ ue ka à nda ka mana a Nggeasala Nayel ka.&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Musa andǝ Haruna nying ɓadǝm Firona Murǝm, sǝ Musa ɓua aban Yahweh ama, ɓǝ̀ pǝ̀r anɗwalung mǝnana yinǝia amur Firona, murǝm Masar ka. 13 Yahweh pak kǝla mǝnana Musa zǝm ngga. Anɗwalung mana arǝ aɓala, andǝ amǝnana a palta, andǝ amǝnana arǝ abanfana ka, à wukio. 14 Amǝ Masar ramgia amur rǝarǝia gum-gum, sǝ nggea rǝmban mǝɓike ak nzali Masar. 15 Lang Firona Murǝm sǝni kumǝna usǝlǝo bǝti ka, kara candǝmúrí ɗǝm, ɓinǝ kwakikiri arǝ Musa andǝ Haruna, kǝla mǝnana Yahweh bang ngga.

Gìr'mur'mwana mala agirlanduno

16 Nda Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Ne Haruna ɓǝ̀ loasǝ gara male ɓǝ̀ wal nzali nǝi sǝ tú ka nǝ̀ pǝlǝ agirlanduno a koya ban aɓa nzali Masar kat.&gt;&gt; 17 Anggo sǝ à pa. Haruna loasǝ gara male wal nzali, kara tú nzali Masar pǝlǝ agirlanduno, mǝnana à akrǝ aɓwana andǝ agirkusǝu ka; tú nzali kat pǝlǝ agirlanduno a koya ban aɓa nzali Masar kat. 18 Amǝ'pakki agir nggár mala Firona ɓariki à nǝ̀ pàktúró nǝ monzǝo ɓǝ̀ agirlanduno puro, sǝ ko à gandǝi ɗàng. Sǝ agirlanduno ueo arǝ aɓwana andǝ agirkusǝu.

19 Amǝ'pakki agir nggár banggi Firona ama, &lt;&lt;Mǝnia ka, túró mala Ɓakuli na!&gt;&gt;

Sǝ kǝla mǝnana Yahweh bang ngga, Firona candǝmúrí, ɓinǝ kwakikiri arǝ Musa andǝ Haruna.

Gìr'mur'mwana mala sǎ mala anggi

20 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ wu kya kasǝkun Firona ɓǝ̀ purna nǝ̀ o a nggeasala ka. Banggi wi ama, Yahweh kǝ bang ama, &lt;Nying aɓwana mem ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya peri a banam ngga. 21 Ɓǝ̀ a ɓinǝ nying aɓwana mem ɓǝà u ka, mǝ nǝ tasǝ anggi nggǝm-nggǝm amuro, amur amǝ'túró mô, sǝ amur acili aɓwana mô. À nǝ̀ kutikio arǝ aɓala ma'wun. Aɓala mala amǝ Masar nǝ̀ lùmsǝ nǝ anggi nggǝm-nggǝm, sǝ à nǝ̀ gìr múr nzali mǝnana à duk kam ngga.

22 &lt;&lt; &lt;Sǝama a pwari mǝno ka, mǝ nǝ yál bu-nzali Goshen, ban mǝnana aɓwana mem nakam nǝ do ka; kǝ anggi pa nǝ̀ pàk kàm ɗàng, ace mǝnana wu sǝlǝ ama, Mim, Yahweh ka, mǝ ndakam aɓa nzali mǝnia ka. 23 Mǝ nǝ gau nre aɓwana mem andǝ aɓwana mô. Mǝnia yì gìr'lǝmdǝa ka nǝ̀ kumban li.&gt; &gt;&gt;

24 Yahweh pè anggo; Yahweh tasǝ anggi nggǝm-nggǝm, à yì ak ɓá palta mala Firona Murǝm, andǝ aɓala mala amǝ'túró male. Ɓá nzali Masar kat kìɗìkì nǝ anggi.

25 Pǝlǝa Firona túrban ɓǝà tunǝ Musa andǝ Haruna sǝ bang ama, &lt;&lt;Wu kyane, wu kya pa gìr'nkila aban Ɓakuli ma'wun aɓa nzali Masar kani.&gt;&gt;

26 Sǝ Musa banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝno ka pà nǝ̀ ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pè anggo ɗàng. Apagir mala gir'nkila mǝnana sǝm nǝ̀ pà aban Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga, gìr'ɓeami na aban amǝ Masar. Sǝ ɓǝ̀ sǝm pà agir'nkila mǝnana gìr'ɓeami na a mǝsǝia ka, à pà nǝ̀ ɓukki sǝm nǝ atali re? 27 Dumǝna púp sǝm nǝ̀ twal gya mala nongŋo tàrú aban o a ɓabondo, sǝ sǝm nǝ̀ pà gìr'nkila aban Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, kǝla mǝnana bangga sǝm ngga.&gt;&gt;

28 Firona bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ nying wun ɓǝ̀ wu kyane wu kya pa gìr'nkila aban Yahweh Ɓakuli ma'wun a ɓabondo, sǝama wu kǝa u kuko ɗàng. Ado ka, wu pàkkam hiwi.&gt;&gt;

29 Musa eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ ndo mǝ nǝ purî ɓadǝmbo, mǝ nǝ pàk hiwi aban Yahweh, sǝ li ka, anggi nǝ̀ nyio wunǝ amǝ'túró mô, andǝ acili aɓwana mô. Sǝama cè a nyare a swarki sǝm ɗǝm, a tamsǝ aɓwana arǝ o a pà gìr'nkila aban Yahweh ɗàng.&gt;&gt;

30 Nda Musa puro nying palta mala Firona sǝ zǝmba aban Yahweh ɓǝ̀ pǝ̀r anggi kat ɓǝà u ka. 31 Sǝ Yahweh pak kǝla mǝnana Musa zǝmbi wi ka; sǝ tsǝk nggea làkkì mala anggi man à ndǝrmì ban Firona, andǝ amǝ'túró male andǝ acili aɓwana male. Kǝ nggi ueo ko mwashat ɗàng. 32 Sǝ kat andǝ mǝno ka Firona Murǝm candǝmúrí, nyare ɓinǝ nying aɓwe ɓǝà o.

9

Gìr'mur'mwana mala lú mala agirkusǝu

1 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Nyare o aban Firona kya ne wi ama, &lt;Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Ibǝru kǝ bang ama: Nying aɓwana mem ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya peri abanam ngga. 2 Ɓǝ̀ a ginǝna ɗǝm a pa wunǝ nyia ɓǝà u raka, 3 buam, Mim Yahweh nǝ̀ sulǝ gìr'mur'mwana mǝɓike kǝ̀rkǝ́r amur agirkusǝu ma'wun mǝnana a patal ka; apǝr ma'wun andǝ amǝdambǝriso ma'wun, andǝ akalakadambi ma'wun, andǝ andá ma'wun, andǝ anzur ma'wun, andǝ ambul-pǝndǝa ma'wun. 4 Sǝama mǝ nǝ gakkita agirkusǝu mala amǝ Isǝrayila andǝ mala amǝ Masar; kǝ agirkusǝu mala amǝ Isǝrayila na à pà nǝ̀ wù raka. 5 Mim Yahweh ka ǝn tsǝ̀ngŋǝ̀nà lí ɓǝ̀ duk pwari mana mǝ nǝ pàk mǝnia yì gìr ka.&gt; &gt;&gt;

6 Ban yi fana ka, Yahweh pàk gìr mǝnana na ama nǝ̀ pàk ka; agirkusǝu mala amǝ Masar kat wukio, sǝ agirkusǝu mala amǝ Isǝrayila ka, kǝ ɓè wù ɗàng. 7 Firona ɗiban, sǝ à ne wi gìr mǝnana kumban ngga, ama kǝ girkusǝu mala amǝ Isǝrayila wù ɗàng. Sǝ yì ka, nying buì arǝ murcandǝa male ɗàng; ginǝ nying amǝ Isǝrayila ɓǝà o.

Gìr'mur'mwana mala ceakúmsǝǎm

8 Yahweh ne Musa andǝ Haruna ama, &lt;&lt;Wu pwan tú ɓá ndà-ntul arǝ aɓabu wun; Musa ɓǝ̀ mesǝi aɓa gung a ɓadǝm Firona. 9 Tú mǝno nǝ̀ mesǝe kǝla kǝkǝri amur nzali Masar kat, sǝ nǝ̀ yinǝ ceakúmsǝǎm, sǝ yì ceakúmsǝǎm ngga à nǝ̀ pǝlǝ ampengŋe gula arǝ ɓwapǝndǝa andǝ agirkusǝu aɓa nzali Masar kat.&gt;&gt; 10 Nda à pwan tú a ndà-ntul sǝ à o à kya came a ɓadǝm Firona; Musa mesǝ tú aɓa gung, kara ceakúmsǝǎm mǝnana pǝlǝ ampengŋe gula ka à sàkkya arǝ ɓwapǝndǝa andǝ agirkusǝu. 11 Nggearǝ amǝ pàkki agir nggár ka à gandǝ came a ɓadǝm Musa ɗàng atàcau mala ceakúmsǝǎm, acemǝnana rǝia kat ka, ceakúmsǝǎm e kǝla mǝnana ak rǝ amǝ Masar kat ka. 12 Sǝ Yahweh ka candǝ ɓabum Firona, ɓinǝ okia Musa andǝ Haruna, kǝla mǝnana Yahweh ne Musa ka.

Gìr'mur'mwana mala talimbulo

13 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Lo nǝ bari ɗiɗyal kyane lǝmdǝ ɓamurò a ɓadǝm Firona, sǝ wu ne wi ama, &lt;Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Ibǝru kǝ na ama: Nying aɓwana mem ɓǝà o ace mǝnana ɓǝà kya peri abanam ngga. 14 Sǝ ɓǝ̀ a ginǝ ka, mǝnia adyan ngga mǝ nǝ tasǝ gìr'mur'mwana mǝnana kútì amana ɗiɗyal ka amuro, nggearǝ we, sǝ amur amǝtúró mô, sǝ amur aɓwana a là ma'wun kat. Sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ ama, aɓa ɓanza kat ka ɓekǝ ɓwa pà kàm kǝla mim ɗang. 15 Ɓǝ̀n ear ka ɓǝ́ adyan ngga ǝn loasǝna buam ǝn kongŋǝ̀no wunǝ aɓwana mô nǝ nggea kwánó mǝɓike, mǝnana ɓǝ́ twalnata wun a bum ɓanza kat ka. 16 Sǝ mim ngga ǝn nyio nǝyilǝmu ace mǝnana ɓǝ̀n lǝmdǝo rǝcandǝa mem, sǝ ɓǝ̀ lullǝam zǝ́kí a ɓanza kat. 17 Sǝ kat andǝ amǝno ka, a kǝ twalkirǝo amur aɓwana mem più, sǝ a ɓinǝ ɗekia ɓǝà o. 18 Sǝni, lí, a bu-pwari mǝnia ka, mǝ nǝ sulǝ talimbulo mǝkǝ̀rkǝ́rnì mǝnana nzali Masar malaká sǝn ulangnì raka, twal a pwari mana à kwambi nǝi ka, yi pur ado. 19 Ado ka, túrban ɓǝà nyesǝ agirkusǝu mô andǝ koya gìr mǝnana nda a patal ka, ɓǝà kùtí aɓata tara. Ɓǝ̀ ɓwa, sǝ ɓǝ̀ girkusǝu na mǝnana kat talimbulo man kumi a nza ka, nǝ̀ wù kat.&gt; &gt;&gt;

20 Aɓwana-mǝgule mala Firona Murǝm mana ɓangciu pakkia wia arǝ cau mǝnana Yahweh na ka, à nyesǝ aguro andǝ agirkusǝu malea akaurǝa ɓǝà yi kúti arǝ aɓala ace kum àwá. 21 Sǝ aɓwana mǝnana à tsǝkir cau mala Yahweh raka, à nying aguro andǝ agirkusǝu malea a patal.

22 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Sárǝ́ buo a kùli, ace mǝnana talimbulo ɓǝ̀ sulǝo amur nzali Masar kat; amur ɓwapǝndǝa, amur agirkusǝu, andǝ agirpwala mǝnana a ɓaban aɓa nzali Masar ka.&gt;&gt;

23 Nda Musa loasǝ gara male a kùli, sǝ Yahweh tasǝ sàkkya mala mgbarangce andǝ nya mala talimbulo; sǝ mgbarangce sulǝ nǝ bǝsa amur nzali. Anggo sǝ Yahweh tasǝ talimbulo yi rak kpana-kpana amur nzali Masar kat. 24 Lang talimbulo na arǝ nya ka, bǝsa camarǝ liki'nzama aɓalǝi. À nya talimbulo kǝ̀rkǝ́r ulang mǝnana a do mala Masar kǝla nzali ka, à nya ulang mǝno raka. 25 Talimbulo mǝno kiɗiki koya gìr mǝnana kumi a nza aɓa nzali Masar ka, kat andǝ ɓwapǝndǝa andǝ agirkusǝu. Agirpwala mǝnana a ɓaban ngga, talimbulo koea rangsǝia a nzali kat, sǝ makki anggun mǝnana kat a patal ka, ɓungia gucik-gucik. 26 Kǝ ban mǝnana ueo talimbulo je raka, nda bu-nzali mala Goshen, ban mǝnana amǝ Isǝrayila duk kam ngga.

27 Firona Murǝm túrban ɓǝà tunǝ Musa andǝ Haruna sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Adyan ngga, ǝn pángŋǝ̀nà cauɓikea! Yahweh ka mǝɓealɓoarna na, sǝ mim sǝnǝ aɓwana mem ngga, sǝm ɓwarkina. 28 Ida, wu zǝmbî Yahweh! Sàkkya mala mgbarangce andǝ nya mala talimbulo mala Ɓakuli ka, kārǝ́na anggo. Mǝ nǝ nying wun wu o; ɓoaro wu duk kani ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;

29 Musa ne wi ama, &lt;&lt;Ən nggǝ purî ɓá nggea-là ani ka, mǝ nǝ loasǝ buam a kùli aban Yahweh. Talimbulo andǝ mgbarangce nǝ̀ came, sǝ awu nǝ sǝlǝ ama ɓanza ka mala Yahweh na. 30 Sǝ ǝn sǝlǝna ama we wunǝ aɓwana-mǝgule mò ka, wu malaká ɓanggi Yahweh Ɓakuli peatu ɗàng.&gt;&gt;

31 (Aɓa mǝno anggo ka záng andǝ mǝssa mala bálì ka à kiɗikina, acemǝnana bálì ka ɓǝlǝna sǝ záng ngga nda rǝ sak pwasǝe. 32 Sǝama mǝssa alkama andǝ mutsǝkǝm ngga à kiɗiki ɗàng, acemǝnana à yi ɓǝl nǝnzǝ́mò.)

33 Musa nying palta mala Firona Murǝm, purî nggea-là sǝ kya loasǝ abui aban Yahweh; sàkkya mala mgbarangce andǝ kpa mala talimbulo, andǝ nya mala mbulo a nzali ka à came. 34 Lang Firona Murǝm sǝni sàkkya mala mgbarangce, andǝ kpa mala talimbulo, andǝ nya mala mbulo camǝna ka, nyare pàk cauɓikea ɗǝm. Yi andǝ aɓwana-mǝgule male candǝmúrià. 35 Anggo sǝ Firona tǝr ɓabumi, ɓinǝ nying amǝ Isǝrayila ɓǝà o, kǝla mǝnana Yahweh bangŋi nǝ kún Musa ka.

10

Gìr'mur'mwana mala sǎ mala doshi

1 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Nyare aban Firona Murǝm. Ən tsǝ́ngŋǝ̀nà murcandǝa a ɓabumi andǝ ɓabum aɓwana-mǝgule male, ace mǝnana mǝ lǝmdǝ agir'ndali mem aɓalǝia ka. 2 Mǝ nǝ pàk mǝno yì gìr ka ace mǝnana ɓǝ̀ wu banggi amuna wun andǝ amǝ'kà wun, ulang ɓangginǝban mǝnana ǝn ɓangginǝ amǝ Masar,* andǝ agir-lǝmdǝa mǝnana ǝn pea, ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama mǝ nda Yahweh ka.&gt;&gt;

3 Nda Musa andǝ Haruna wari aban Firona Murǝm à kya banggi wi ama, &lt;&lt;Yahweh Ɓakuli mala amǝ Ibǝru kǝ na ama, &lt;Nǝ̀ sau lang sǝ awu nǝ ginǝ nongsǝmuro abanam? Nying aɓwana mem ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya peri abanam ngga. 4 Sǝ ɓǝ̀ a ɓinǝ nying aɓwana mem ɓǝà u ka, loasǝ mǝsǝo, lí ka mǝ ndo mǝ nǝ sulǝ doshi amur nzali ma'wun. 5 À nǝ̀ gìr múr nzali ma'wun, yàle pà wu nǝ̀ gandǝ sǝn nzǝm nzali ɗang ace ɓiki lakkì malea. À nǝ̀ lì gìr mǝnana kat talimbulo nyî kiɗiki raka, sǝ à nǝ̀ kpǝri koya nggun mǝnana ueo kǝ gulo aɓa nzali ma'wun ngga. 6 À nǝ̀ yia lùmsǝ palta mô, andǝ aɓala mala amǝtúró mô, andǝ mala aɓwana mala nzali Masar kat. Ɓike malea nǝ̀ kàrmúr gir kat, mǝnana atár wun andǝ aká wun ɓara-ɓara sǝni, twal a do malea a nzali mǝnia yi puro a yalung ngga.&gt; &gt;&gt; Sǝ Musa wulio, upi ɓadǝm Firona.

7 Aɓwana-mǝgule mala Firona yiu à yi banggi wi ama, &lt;&lt;Nǝ̀ sau lang sǝ ɓwabura man nǝ̀ nggǝ pá sǝm tanni anggo? Nying aɓwana mǝno ɓǝà o, ace mǝnana ɓǝà kya peri aban Yahweh Ɓakuli malea! A sǝlǝ mbak ama, Masar kiɗikina?&gt;&gt;

8 Nda à nyesǝ Musa andǝ Haruna a ɓadǝm Firona, sǝ yi banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kyane, wu kya peri aban Yahweh Ɓakuli ma'wun! Sǝ nggeari kǎ, ayana ɗe aɓalǝ wun mǝnana à nǝ̀ u ka?&gt;&gt;

9 Musa pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Sǝm kat sǝ sǝm nǝ̀ o, alo-ɓwa andǝ akapana, amuna-burana ma'sǝm, andǝ amuna-mamǝna ma'sǝm, anzur ma'sǝm, andǝ ambul-pǝndǝa ma'sǝm, andǝ andá ma'sǝm. Dumǝna púp sǝm kat sǝm nǝ̀ nggá pàk lamsan ace gusǝlǝ Yahweh.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa Firona nea wia ama, &lt;&lt;She ɓǝ̀ Yahweh nǝ̀ bwala wun kàm aɓa kàne ma'wun mǝna ka, sǝama pà mǝ nǝ nying wun, wun nǝ̀ umnǝ amamǝna andǝ amuna ma'wun ɗàng! Acemǝnana ǝn sǝni ka, wu nda rǝ pak kutan mala mgbicau. 11 Pà mǝ nǝ eara wun anggo ɗàng. Kǝ aburana na à nǝ̀ ká peri aban Yahweh ka, acemǝnana mǝno nda gìr mǝnana wu zǝmba cè ka.&gt;&gt; Firona pǝlǝa pǝr Musa andǝ Haruna ɓǝà nying ɓadǝmbi.

12 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Sárǝ́ buo amur nzali Masar ɓǝ̀ doshi sulǝo amurí ɓǝ̀ lì koya girpwala andǝ gir mǝnana kat talimbulo nyî ka.&gt;&gt; 13 Nda Musa lǝmdǝ gara male amur nzali Masar, sǝ Yahweh loasǝ gung nǝ takuli yi ɓua amur nzali. Pwari andǝ du kat gung na ban ɓua. Lang bân nǝ kwar ka, gung takuli yina nǝ adoshi. 14 Doshi yiu amur nzali Masar kat, yi sulǝo aki ɓá nzali Masar kat. Sulǝo mala doshi nggǝm-nggǝm mǝno ka, à malaká sǝn ulangnì ɗàng, sǝ à pà nǝ̀ nyare à nǝ̀ sǝn ulangnì ɗǝm ɗàng. 15 À gìr nzǝm-nzali kat, gandǝa nzali pǝlǝ mǝpǝndǝe. À lì girpwala mǝnana a bondo ka kat, andǝ aɓǝla anggun mǝnana talimbulo kúmsǝia raka. Kǝ mbúgir mǝpwale ue ɗǝm amur anggun andǝ bondo aɓa nzali Masar ɗàng.

16 Firona pǝlǝa túrban akaurǝa ɓǝà tunǝ Musa andǝ Haruna sǝ na ama, &lt;&lt;Ən pángŋǝ́nì Yahweh Ɓakuli ma'wun cauɓikea, sǝ ǝn pángŋǝ̀nà wun cauɓikea. 17 Ado ka, wu twàlâm-ban cauɓikea mem ɗǝm, sǝ wu zǝmbî Yahweh Ɓakuli ma'wun ɓǝ̀ twàlâm-ban mǝnia yì lú ka.&gt;&gt;

18 Musa pǝlǝa nying ban Firona Murǝm sǝ kya pakhiwi aban Yahweh. 19 Pǝlǝa Yahweh ɓua gung mǝcandǝe tò nǝ njar-nzali, pwan doshi umnǝi a Nggeamùr Nzuno. Kǝ doshi mwashat ueo ɗǝm a koya ban aɓa nzali Masar ɗàng. 20 Sǝ Yahweh ka tsǝk murǝm múrí candǝ ɗǝm, ginǝ nying amǝ Isǝrayila ɓǝà o.

Gìr'mur'mwana mala pǝndǝa

21 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Loasǝ buo a kùli ace mǝnana pǝndǝa mǝcikcikì, mǝnana à nǝ̀ gandǝ ue nǝ bu ka, ɓǝ̀ gìr mur nzali Masar.&gt;&gt; 22 Musa pǝlǝa loasǝ bui a kùli sǝ pǝndǝa mǝcikcikì kara ak nzali Masar kat nongŋo tàrú. 23 Kǝ ɓwa gandǝ sǝn ɓì atà amǝ Masar ɗàng, sǝ kǝ ɓwa gandǝ nying ɓala male aɓalǝ amǝno yì apwari ka ɗàng. Sǝama a bu bando mala amǝ Isǝrayila ka, tǎlaban nakam.

24 Pǝlǝa Firona Murǝm tunǝ Musa ne wi ama, &lt;&lt;Wu o, wu kya peri aban Yahweh; amamǝna andǝ amuna ma'wun ɓǝà kyane. Sǝama anzur ma'wun, andǝ ambul-pǝndǝa ma'wun, andǝ andá ma'wun ngga ɓǝà ueo kani.&gt;&gt;

25 Sǝ Musa ka nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Dumǝna púp awu nǝ nying sǝm ɓǝ̀ sǝm umnǝ agirkusǝu andǝ apagir mala pisǝe kǝring a bù sǝm, mǝnana sǝm nǝ̀ nggá pà aban Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga. 26 Agirkusǝu ma'sǝm nǝ̀ o atà sǝm. Pa sǝm nǝ̀ nying kǝ nkaulakusǝ girkusǝu anzǝ́mò ɗàng. Aɓalǝia sǝ sǝm nǝ̀ twal amǝnana sǝm nǝ̀ nggá pana gir'nkila nǝia aban Yahweh ka. Sǝ pà sǝm nǝ̀ súrǝ̀ ya girkusǝu na sǝm nǝ̀ pana gir'nkila nǝi ka ɗàng, she ɓǝ̀ sǝm bwalǝna ka.&gt;&gt;

27 Yahweh nyare candǝ múr Firona, ginǝ nying amǝ Isǝrayila ɓǝà o. 28 Firona ne Musa ama, &lt;&lt;Puro nying ɓadǝmbam! Cè a nyare a yiu ama awu nǝ sǝnam ɗǝm ɗàng! Pwari mǝnana a sǝn ɓamǝsǝam ɗǝm ngga, awu nǝ wú!&gt;&gt;

29 Musa ne wi ama, &lt;&lt;Cau mǝnana a ne ka, nda jik, pà mǝ nǝ sǝn ɓamǝsǝo ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;

11

Masǝlǝata gìr'mur'mwana

1 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Mǝ ndanǝ ɓe gìr'mur'mwana mwashat mana mǝ nǝ tasǝte amur Firona murǝm Masar andǝ aɓwana male ka. Anzǝm mǝno ka, nǝ̀ nying wun ɓǝ̀ wu o. Yàle, nǝ̀ pǝ̀r wun nǝ pǝra kat ɓǝ̀ wu nying ban mǝnia ka. 2 Ado ka, bangcau nǝ amǝ Isǝrayila ama, aburana andǝ amamǝna ɓǝà zǝmbî aɓia mǝ'murkala ɓǝà pea wia agir bolo-njengǝlan andǝ bolo-azǝrfa.&gt;&gt; 3 Yahweh tsǝa amǝ Isǝrayila kum earmúrú aban amǝ Masar. Sǝ Musa ka, ɓwa na amǝ Masar andǝ aɓwana-mǝgule mala Firona twali nǝ gulo kǝ̀rkǝ́r.

4 Musa wari aban Firona Murǝm sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh kǝ nô ka, &lt;Nǝ ɓadu yalung ngga, mǝ nǝ gya aɓa nzali Masar. 5 Koya muna-dǝmba aɓa nzali Masar ka nǝ̀ wú, twal amur muna-dǝmba mala Firona Murǝm, kya puro aban muna-dǝmba mala guro ɓwama mana kǝ go mǝsǝsa ka, andǝ muna-dǝmba mala agirkusǝu-ɓala kat. 6 À nǝ̀ ok ɓua mǝcandǝe aɓa Masar kat, yàle ulang ɓuanî ka à malaká oè àkǝ pwari ɗàng, sǝ à pà nǝ̀ ɓǝsǝlǝ ok ulangnì ɗǝm ɗàng. 7 Sǝ a buì mala amǝ Isǝrayila ka, ban nǝ pwal ɗǝong, ko nva pà nǝ̀ gim ɓwa ko girkusǝu ɗang. Sǝ anggo sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ ama Mim Yahweh ka, Ən gau nre ka amǝ Masar andǝ amǝ Isǝrayila.&gt; 8 Sǝ aɓwana-mǝgule mò mǝnia kat ka, à nǝ̀ ɓangŋa à nǝ̀ yiu abanam, à nǝ̀ yia ɓunno a nzali a ɓadǝmbam. À nǝ̀ zǝmbam ama, &lt;Ida, wu o, we wunǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ̀ kpato ka!&gt; Sǝ anzǝm mǝno ka mǝ nǝ o.&gt;&gt; Pǝlǝa Musa puro o nǝ bumlulla, nying Firona. 9 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Murǝm Masar pà nǝ̀ kwakikiri arǝò ɗàng. Sǝ aɓa mǝno anggo ka, mǝ nǝ pàkki aɓea agir'ndali amǝgulke kàm aɓa nzali Masar.&gt;&gt;

10 Musa andǝ Haruna pàkki amǝno yì agir'ndali ka a ɓadǝm Firona Murǝm. Sǝ Yahweh ka tsǝk Firona múrí candǝe, eare nying amǝ Isǝrayila ɓǝà puro ɓǝà nying nzali male ɗàng.

12

Yàlîmurû

1 Mǝnana amǝ Isǝrayila na aɓa nzali Masar più ka, Yahweh pè Musa andǝ Haruna amǝnia yì akwarkiru ka, ama: 2 &lt;&lt;Zongŋo mǝnia aban wun ngga nda nǝ̀ duk zongŋo mǝdǝmbe mala pǝlǝa ka. 3 Banggi ɓinala amǝ Isǝrayila kat, ama, &lt;A lumia nongŋo mala zongŋo mǝnia ka, dumǝna púp koya mǝtala-ɓala ka nǝ̀ twal muna-nzur ko muna-mbul ace amǝ'ɓala male, mwashat ace koya ɓala. 4 Sǝ ɓǝ̀ ɓala ka kyapî muna-nzur ko muna-mbul mwashat ka, yì andǝ ɓi mǝ'murkala ka ɓǝà twal mana nǝ̀ karǝ amǝ'ɓala malea ka; ɓǝà gauwi aɓa kpata làkkì mala aɓwana mǝnana à nǝ̀ lì ka. 5 Muna-nzur ko muna-mbul mǝnana wun nǝ̀ twal ka, ɓǝ̀ pàk jamne mǝnana mbule mwashat ka, mǝnana kǝ npenye pà arǝì raka.* 6 Koya ɓala ka à nǝ̀ ɗenyinǝ muna-mbul ko muna-nzur mǝnana à twal ka. Nǝ́ pwarikpǝra mala lum-nong-inea pwari mala zongŋo mǝnia ka, koya ɓala mala ɓinala amǝ Isǝrayila kat ka, à nǝ̀ pwanmyal agirkusǝu mǝno. 7 À nǝ̀ ɗārǝ́ nkilia sǝ à nǝ̀ hasǝkia arǝ anggun-kunaɓala, arǝ ankanggari andǝ murkuli mala kunɓala mana à nǝ̀ shak anyam agirkusǝu mǝno kam ngga. 8 Nǝ mǝno yì bù dù ka, à nǝ̀ twan nyame amur bǝsa, sǝ à nǝ̀ shè nǝ mbúgir mǝ'lùlle andǝ bǝredi mana à tsǝki wi yis raka. 9 Wu kǝa shak nyame andapwale ko mǝnana à lambi nǝ mùr ka ɗàng. Nyame ka wu twani nǝ twano kat sǝ wu shè. Wu twani andǝa ɓamúrí, andǝ akusǝi, andǝ alungŋè. 10 Wu kǝa nying kǝ cili nyame ɓǝ̀ bankwari ɗàng. Ɓǝ̀ cili ue ka wu pisǝì. 11 Lang wun nǝ̀ shak nyame ka, wun nǝ̀ gilǝ rǝ wun ace lo bǝri, nǝ ankura a kusǝ wun, andǝ agara ma'wun a bù wun. Wu lì girline akaurǝa, acemǝnana mǝnia ka Lamsan Yàlîmurû na ace gusǝlǝ lullǝam, Mim Yahweh.

12 &lt;&lt; &lt;Aɓa kǝ bù dù mǝno ka, mǝ nǝ gya aɓa nzali Masar, mǝ nǝ wal-lú ka amuna-dǝmba mala ɓwapǝndǝa andǝ agirkusǝu aɓa nzali Masar. Sǝ mǝ nǝ yinǝ aɓashi mem amur aɓakuli mǝnana amǝ Masar kǝ peri a bania ka. Mǝ nda Yahweh. 13 Nkila mǝnana arǝ anggun-kunaɓala ma'wun ngga nǝ̀ duk gìr'lǝmdǝa mǝnana tàr ɓala mana wu duk kam ngga. Sǝ ɓǝ̀ ǝn sǝn nkila ka, mǝ nǝ yàllî mur wun, pa mǝ nǝ pàkka wun mǝɓane ɗàng. Mǝnia yì gìr wal-lú ka pà nǝ̀ je wun ɗàng, yi mana mǝ nda rǝ wal nzali Masar nǝ gìr'mur'mwana ka.

14 &lt;&lt; &lt;Mǝnia yì pwari ka nǝ̀ dupa wun pwari mala kasǝɓalǝu aban wun arǝ gir mǝnana Yahweh pàk ka, sǝ wun nǝ̀ nggǝ ɗenyi nǝi kǝla lamsan a baní. Dumǝna nggurcau tàtǝ́k, ama arǝ anza ma'wun kat ka, wun nǝ̀ nggǝ pagulo arǝ pwari mǝnia ka nǝ pak lamsan male.

15 &lt;&lt; &lt;Wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari wun nǝ̀ nggǝ lì bǝredi mǝnana à pè nǝ muku yis arǝì raka. A pwari mǝdǝmbe mala Lamsan Pakkiɗire ka, wun nǝ̀ pusǝ yis kat arǝ aɓala ma'wun. Aɓalǝ anonggio tongno-nong-ɓari mǝno ka, ɓǝ̀ kǝ ɓwa lì bǝredi mǝnana à pè nǝ muku yis ka, à pà nǝ̀ ɓal ɓwe aɓalǝ aɓwana mem Isǝrayila ɗǝm ɗàng.† 16 A pwari mǝdǝmbe andǝ tongno-nong-ɓarià pwari ka, wun nǝ̀ yia ramba a banɓwáná ace peri abanam, Mim Yahweh. Aɓalǝ apwari mǝno ɓari ka, pà wun nǝ̀ pàk kǝ túró ɗàng, she kǝ túró lam girlina mana wun nǝ̀ lì ka.

17 &lt;&lt; &lt;Wu pàk Lamsan mala Bǝredi mǝnana Yis pa arǝì raka, koya pǝlǝa, ace ɗenyinǝ pwari mǝnia ǝn pusǝ atau ma'wun wu purî ɓá nzali Masar nǝi ka. Acemani ka, wun nǝ̀ pagulo arǝ pwari mǝnia, arǝ anza ma'wun kat, kǝla nggurcau tàtǝ́k. 18 Aɓa zongŋo mǝdǝmbe ka wun nǝ̀ lì bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka, tite a pwarikpǝra mala lum-nong-inea pwari aban ká pwarikpǝra mala lumi-ɓari-nong-mwashatia pwari. 19 Aɓalǝ anonggio mǝno tongno-nong-ɓari ka, ɓǝà kǝà kum yis ko ɓè kǝgìr kǝla yis arǝ aɓala ma'wun ɗàng ko bǝti. Sǝ ɓwa mǝnana kat lì ɓè kǝgìr nǝ yis aɓalǝi ka, à nǝ̀ kasǝì, ɓǝ̀ ɗwanyi pa aɓa ɓinado mala aɓwana mala Isǝrayila, ko ɓǝ̀ ɓwe ka à ɓǝlì ɓwa Isǝrayila na, ko yì ka ɓwa-kúnɗàngna na ka. 20 Aɓalǝ anonggio mǝno tongno-nong-ɓari ka, pà wun nǝ̀ lì kǝgìr nǝ yis arǝì ɗàng. A rǝ aban mǝnana kat wu duk kam ngga, bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka nda wun nǝ̀ lì ka.&gt; &gt;&gt;

21 Musa pǝlǝa tunǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila kat sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Koyan atà wun ngga ɓǝ̀ kyane ɓǝ̀ kya tàr muna-nzur ko muna-mbul ace amǝɓala male, sǝ ɓǝ̀ pwan-myali kǝla muna-nzur mala Yàlîmurû. 22 Wu ak nkile aɓa tasau. Wu twal esǝe-kùtùrù, wu oasǝ kúni aɓa nkile sǝ wu hasǝki arǝ anggun-kunaɓala, arǝ ankanggari andǝ murkuli mala kunɓala ma'wun. Anzǝm mǝno ka, koyan ngga ɓǝ̀ do a ɓala ɓǝ̀ kǝa pùro a nza ɗàng, she ɓǝ̀ ban kwarna ka. 23 Nǝ́ du mǝno ka, Yahweh nǝ̀ ya kúti aɓa Masar, sǝ nǝ̀ wal-lú amǝ'Masar. Lang Yahweh sǝn nkila mǝnana wu hasǝi arǝ ankanggari andǝ murkuli mala anggun-kunaɓala ka, nǝ̀ yàlî mur ɓala mǝno. Pà nǝ̀ earî Mǝturonjar mala Lú ɓǝ̀ kùtí arǝ aɓala ma'wun ɓǝ̀ wal-lú wun ɗàng.

24 &lt;&lt;Amǝnia yì akwarkiru ka, wun wunǝ amuna ma'wun, wun nǝ̀ kpatea bà. 25 Lang wu kutina a nzali mǝnana Yahweh pa wun cau ace ama nǝ̀ pà wun ngga, wun nǝ̀ lidǝmba nǝ pak mǝnia yì nàtà ka, ɓǝ̀ duk pakkiɗire mala Yàlîmurû koya pǝlǝa. 26 Lang amuna ma'wun ɗì wun ama, &lt;Mana nda ɓá mǝnia yì nàtà ka?&gt; 27 Wun nǝ̀ earia wia ama, &lt;Mǝnia nda pà gir'nkila mala Yàlîmurû aban Yahweh, acemǝnana Yahweh yàlî múr aɓala mala amǝ Isǝrayila a Masar, lang wal-lú amuna-dǝmba mala amǝ Masar ka, sǝama sǝm ngga je sǝm arǝ aɓala ma'sǝm ɗàng.&gt; &gt;&gt;

Lang Musa malna nacau ka, amǝ Isǝrayila kat ɓunno amur ankūnǝia a nzali, à peri aban Yahweh.

Amuna-dǝmba mala amǝ Masar wú

28 Sǝ amǝ Isǝrayila wario à kya pak kǝla mǝnana Yahweh tsǝk Musa andǝ Haruna banggia wia ama ɓǝà pàk ka. 29 Nǝ ɓadu gum, Yahweh twalta amuna-dǝmba mala nzali Masar kàng. Twal a ban muna-dǝmba mala Firona Murǝm, mǝnana nda nǝ̀ aki tárrí buno-murǝm ngga, kya bwal ban muna-dǝmba mala koya pursǝna mǝnana nda a ndàkurban ngga, andǝ amuna-dǝmba mala agirkusǝu kat ka, à wal-luia. 30 A mǝno yì dù ka, Firona Murǝm andǝ amǝtúró male, andǝ acilia amǝ Masar ka, mǝsǝia sak kat. Kara ɓua mǝcandǝe twal ɓá Masar kat, acemǝnana kǝ ɓala pà kàm mǝnana ɓwa wù kàm raka ɗàng.

31 A kǝ mǝno yì bu dù ka, Firona Murǝm túrban atà Musa andǝ Haruna ɓǝà yiu, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu lo! Wu purî ɓalǝ aɓwana mem, wun wunǝ amǝ Isǝrayila! Wu kyane, wu kya peri aban Yahweh kǝla mǝnana wu bang ngga! 32 Wu twal anzur, andǝ ambul-pǝndǝa, andǝ andá ma'wun, kǝla mǝnana wu na ka, wu kyane! Sǝ wu tsǝkam bù gbal!&gt;&gt;

33 Amǝ Masar camarǝ pîtà amǝ Isǝrayila ama ɓǝà fà rǝia ɓǝà nying nzali malea. À banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu u raka, sǝm ndo sǝm nǝ̀ wuki kat.&gt;&gt; 34 Nda amǝ Isǝrayila pwan atasau malea mǝnana à kǝ karki dyar bǝredi aɓalǝia ka, andǝ dyar bǝredi mǝnana à malaká tsǝki wi yis raka, à kària aɓalǝ alagir sǝ à gyarkia arǝ ankpamtaria. 35 Yià amǝ Isǝrayila ka à angŋa dǝmba à pàngŋǝ̀nà gìr mǝnana Musa banggia wia ama ɓǝà pàk ka. À warina aban aɓia mǝ'murkala mǝnana amǝ Masar na ka, sǝ à zǝmǝnia wia agir-nggūrǝu andǝ agir bolo-njengǝlan andǝ azǝrfa. 36 Yahweh tsǝa amǝ Isǝrayila kum earmúrú aban amǝ Masar sǝ à pea wia agir mǝnana kat à zǝm ngga. Anggo sǝ amǝ Isǝrayila pwan gǝna mala amǝ Masar.

Amǝ Isǝrayila nying Masar

37 Amǝ Isǝrayila lo gya a nggea-là Rameses aban ká nggea-là Sukkot nǝ kusǝia. Làkkì malea ka aburana á-gbǝman-tongno-nong-mwashat na [600,000], sǝ amamǝna andǝ amuna ka à ɓallia ɗàng. 38 Nggea ɓwabundǝa mǝ'làkke mala akún ɗàngɗáng, andǝ anzur, andǝ ambul-pǝndǝa, andǝ andá, o ateà gbal. 39 Amǝ Isǝrayila lurǝ agbatali dyar bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka, mǝnana à pùr nǝi a buia a Masar ka. À lurǝ bǝredi anggo yis pà rǝì ɗàng acemǝnana nǝ mire sǝ à loasǝtea à puro à nying Masar, à kum dǝmbu mala pàk kǝ girlina ɗang she kǝ dyar bǝredi mǝno yis pà arǝì raka.

40 Làkkì mala apǝlǝa mǝnana amǝ Isǝrayila pǎ aɓa nzali Masar ka, apǝlǝa gbǝman-ine nǝ lumi-tàrú na [430]. 41 Akǝ̀ dù mǝnana apǝlǝa gbǝman-ine nǝ lumi-tàrú mala do malea a Masar lùmsǝ nǝi ka, atau mala aɓwana mala Yahweh kat nying Masar. 42 Aɓa dù mǝno ka, Yahweh tsǝk mǝsǝi amur aɓwana male ace pusǝia ɓǝà purî nzali Masar. Acemani ka, mǝnia yì dù ka, nǝ̀ duk dù mana amǝ Isǝrayila kat nǝ̀ do andǝ amǝsǝia ka, ace gusǝlǝ Yahweh, sǝ à nǝ̀ ɗenyi nǝi koya pǝlǝa arǝ anza malea kat ka.

Anzongcau ace Lamsan Yàlîmurû

43 Yahweh pè Musa andǝ Haruna amǝnia yì anzongcau ace lamsan mala Yàlîmurû ka, ama:

Kǝ amǝ Isǝrayila nǝmurǝia, nda à nǝ̀ lì girlina Yàlîmurû ka. Ɓwa-kúnɗàngna pa nǝ̀ lì ɗàng.

44 Aguro ma'wun mǝnana wu kúria nǝ boalo ka, à nǝ̀ gandǝ li ɓǝà kasǝnia wia ɓatea ka.

45 Ɓwa mǝnana bǝri na, ko à twali a túró sǝ yiua do bǝti aɓalǝ wun ngga pà nǝ̀ lì ɗàng.

46 Girlina Yàlîmurû ka à nǝ̀ lì kat a ɓala mǝnana à lambi kàm ngga; pà wun nǝ̀ twal kǝ bare nyame wun nǝ̀ kánǝí a nza ɗàng.

Pà wun nǝ̀ ɓun kǝ mú mala muna-nzur ko muna-mbul mǝnana à pwan-myali ace girlina Yàlîmurû ka ɗàng.‡ 47 Isǝrayila kat a ɓinalea ka dumǝna púp à nǝ̀ pàk lamsan mala Yàlîmurû.

48 Ɓǝ̀ ɓwa ka ɓwa Isǝrayila na ɗang, sǝ ndanǝ do aɓalǝ wun, sǝ kǝ earce ama nǝ̀ pàk lamsan mala Yàlîmurû atà wun ace gusǝlǝ Yahweh ka, dumǝna púp koya ɓwabura andǝ muna-ɓwabura a ɓala male ka, à nǝ̀ kasǝia wia ɓatea; sǝ ɓǝ̀ yiu ɓǝ̀ gbàshì ban aɓwana ace pàk lamsan mala Yàlîmurû; yì ka, à nǝ̀ twali ama ɓwa mala nzali Isǝrayila na a ɓǝlban. Sǝama ɓwabura mǝnana à kasǝî wi ɓate raka, à pà nǝ̀ eari wi ɓǝ̀ lì girlina Yàlîmurû ɗang.

49 Amǝnia yì anzongcau ka à nda ace aɓwana kat, koɓǝ̀ ɓwa ka à ɓǝli ɓwa Isǝrayila na, ko ɓwa-kúnɗàngna na yiu sǝ yi do aɓalǝ wun ngga.

50 Nda amǝ Isǝrayila kat ka, à okiru, à kpata gìr mǝnana Yahweh tsǝkia Musa andǝ Haruna ama ɓǝà pak ka. 51 Àkǝ̀ pwari mǝno ka, Yahweh pusǝ amǝ Isǝrayila à nying nzali Masar, koya tàu ka a nggǝsan malea a nzǝmarǝia.

13

Tàr Muna-dǝmba ace Ɓakuli

1 Yahweh banggi Musa ama, 2 &lt;&lt;Koya muna-dǝmba muna-ɓwabura ka, wu tàrì ɓǝ̀ duk mem. Muna-ɓwabura mǝnana tita puro a bum ngge, ko jamna girkusǝu mǝnana tita puro a bum ngge, aɓalǝ amǝ Isǝrayila ka, memma.&gt;&gt;

Lamsan mala bǝredi mǝnana yis pà a rǝì raka

3 Musa banggi ɓwapǝndǝa ama, &lt;&lt;Wu ɗenyinǝ pwari mǝnia ka; yì pwari mǝnana aɓalǝi sǝ wu purî Masar, yì nzali mǝnana à dumsǝ wun a guro kàm ngga. Mǝnia ka nda pwari mǝnana Yahweh pusǝ wun nǝ rǝcandǝa male mǝgule wu purî ban mǝno ka. A pwari mǝnia ka wu kǝa lì kǝ girlina mǝnana à pè nǝ yis arǝì ka ɗàng. 4 A pwari mǝnia yalung, nǝ kún ɓǝla mala mǝssa, aɓa zongŋo Abip ka, à panzǝna wun, wun ndya wu kǝ purî Masar ka. 5 Yahweh pàcau nǝ kána aban aká wun ama nǝ̀ pà wun nzali mala amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus, ɓǝ̀ duk nzali ma'wun. Ɓǝ̀ Yahweh yina nǝ wun aɓa mǝno yì nzali, mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga,* dumǝna púp wun nǝ̀ pàk lamsan mala mǝnia yì nàtà ka, aɓa zongŋo mǝnia ka, a koya pǝlǝa. 6 Wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari wun nǝ̀ li girlina mǝnana yis pà arǝì raka, sǝ a tongno-nong ɓaria pwari ka, wun nǝ̀ pàk lamsan ace gusǝlǝ Yahweh. 7 Aɓalǝ anonggio tongno-nong-ɓari mǝno ka, pà wun nǝ̀ lì kǝ bǝredi mǝnana à pè nǝ yis arǝì ka ɗàng. Yàle girlina yis ko ɓekǝ yis ka ɓǝà kǝa kumi aɓa nzali ma'wun aɓalǝ anonggio mǝno ka ɗàng.

8 &lt;&lt;Aɓalǝ anongŋo mǝno ka wun nǝ̀ bǝ́lì amuna ma'wun ama, wu kǝ pak agir mǝnia ka ace gìr mǝnana Yahweh pè ace sǝm, mǝnana sǝm nda rǝ purì ɓá Masar ka. 9 Mǝnia yì lamsan ngga nǝ̀ dupa wun kǝla gìr'lǝmdǝa mǝnana wun nǝ̀ kùrì a garabu wun, ko a kúndǝm wun ace kasǝɓalǝ wun ama Yahweh pusǝ aká wun à purî Masar nǝ rǝcandǝa male mǝgule. Nǝ̀ kasǝɓalǝ wun ɗǝm ace mǝnana ɓǝ̀ kanigir mala Yahweh ɓǝ̀ ueo a kún wun ngga. 10 Pakkiɗire mala mǝnia yì lamsan ngga, wun nǝ̀ nggǝ pê ɓǝ̀ pwari male kārǝ́ ka, a koya pǝlǝa.

11 &lt;&lt;Anzǝm mǝnana Yahweh yina nǝ wun, wu kutina aɓa nzali mala amǝ'Kan'ana, kǝla mǝnana kánba wun, wunǝ aká wun, sǝ pana wun nǝi ka, 12 koya muna-dǝmba muna-ɓwabura mǝnana tita puro a bum ngge ka, wun nǝ̀ tàrì ɗàng ɓǝ̀ duk mala Yahweh. Amuna-dǝmba mala agirkusǝu ma'wun mǝnana kat ajamne na ka, à nǝ̀ duk amala Yahweh. 13 Sǝama koya jamna mǝdambǝriso mǝnana nda tita puro a bum ngge ka, awu nǝ akmúrí a bu Yahweh ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ duk mô nǝ pâ muna-nzur a kunì. Ɓǝ̀ a pà wu nǝ akmúrí ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ duk mô raka, dumǝna púp awu nǝ ɓùn myali. Ɗǝm ngga dumǝna púp atà amuna mô, koya muna-ɓwabura mǝnana muna-dǝmba na ka, awu nǝ akmúrí a bu Yahweh ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ duk mô nǝ pǎ muna-nzur a kunì.† 14 A dǝmba ka, ɓǝ̀ kǝ muna mô ɗio ama, &lt;Mana nda ɓá pàkki amǝnia yì agir ka?&gt; Awu nǝ eari wi ama, &lt;Yahweh pàktúró nǝ rǝcandǝa male mǝgule amsǝ sǝm a do guro a Masar. 15 Lang Firona murǝm Masar mgbikiru, ɓinǝe ama pà nǝ̀ nying sǝm ɓǝ̀ sǝm u raka, Yahweh wal-lú koya muna-ɓwabura mǝnana muna-dǝmba na, andǝ koya jamna girkusǝu mǝnana muna-dǝmba na ka a Masar. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ sǝm nggǝ pà gir'nkila nǝ girkusǝu jamne mǝnana à tita ɓǝlea ka aban Yahweh, sǝ koya muna-ɓwabura ma'sǝm mǝnana muna-dǝmba na ka, sǝm nǝ̀ akmúrí a bu Yahweh nǝ pâ muna-nzur a kunì, ace mǝnana ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ duk ma'sǝm ngga.&gt; &gt;&gt;

16 Pǝlǝa Musa lidǝmba nǝ banggi aɓwana cau ama, &lt;&lt;Mǝnia yì nàtà ka nǝ̀ dupa wun kǝla gìr'lǝmdǝa mǝnana wun nǝ̀ kùrì a garabu wun andǝ kúndǝm wun ace kasǝɓalǝ wun ama Yahweh pusǝ wun a Masar nǝ rǝcandǝa male mǝgule ka.&gt;&gt;

Amǝ Isǝrayila purî ɓá nzali Masar

17 Lang Firona murǝm Masar nyingŋǝna amǝ Isǝrayila ɓǝà u ka, Ɓakuli pǝlǝ nǝia ɓǝà kǝa kàr nǝ njargula kún nggeamùr mǝnana kútí nǝ ɓá nzali mala amǝ Filisti ka ɗàng, kat andǝ amani ama mǝno ka nda njar mǝnana kasǝ tù aban ká a nzali Kan'ana ka. Ɓakuli ɗenyi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ earce aɓwana mem nggaɗi ɓabumia ace nyar a Masar, ɓǝ̀ lwa kasǝ a kunia a njar ka ɗàng.&gt;&gt; 18 A kún mani ka, Ɓakuli gingnǝia à pǝlǝ a njar mǝnana gumbǝliban nǝ ɓá pǝɗanban kya puro a ban Nggeamùr Nzuno ka. Anggo sǝ amǝ Isǝrayila nying Masar, nǝ gilǝrǝu nǝ agirbura ace lwa.

19 Pǝlǝa Musa twal amú lú Yisǝfu a buì, kǝla mǝnana Yisǝfu tsǝk amǝ Isǝrayila à kána ama à nǝ̀ pàk ka.‡ Yisǝfu angŋa dǝmba bangŋǝnia wia ama: &lt;&lt;Mbak-kàngkàng, Ɓakuli ka nǝ̀ yia bwala wun kàm, sǝ wun nǝ̀ twal amuem a bu wun, ɓǝ̀ wun nǝ̀ purî nzali mǝnia ka.&gt;&gt;

20 Amǝ Isǝrayila nying Sukkot sǝ à twal gya aban ká, à yi came à tsǝk agumli malea a Etam, a nkanggari pǝɗanban.

21 Mǝnana à purna aban o ka, Yahweh dupia wia a dǝmba aɓa pǝrɓang mǝnana cam pǝrapǝra ka nǝ pwari, ace lǝmdǝia wia njar, sǝ nǝ dú ka kúti a ɓadǝmbia aɓa lasǝ bǝsa mǝnana cam pǝrapǝra ka ace pea wia tǎlaban. Mǝnia ka tsǝa à nǝ̀ gandǝ gya, ko nǝ pwari ko du aban o. 22 Mǝnia yì pǝrɓang mǝnana cam pǝrapǝra ka ue kam a ɓadǝmba aɓwana nǝ pwari, sǝ yì lasǝ bǝsa gbal mǝnana cam pǝrapǝra ka ndakam a ɓadǝmbia nǝ du aban gya.

14

Yàlî Nggeamùr Nzuno

1 Yahweh banggi Musa ama, 2 &lt;&lt;Banggi ama Isǝrayila ɓǝà pǝlǝ nǝ nzǝmia ɓǝà kya tsǝk agumli malea a ɓadǝm Pi-Hahirot, a nre Migdol andǝ Nggeamùr Nzuno, tù aban Ba'al-Zefon. 3 Firona nǝ̀ twali ama, &lt;Amǝ Isǝrayila na arǝ gāli aban sokkikunia aɓa nzali, pǝɗanban gumbǝlinia.&gt; 4 Mǝ ndo mǝ nǝ tsǝì nǝ̀ candǝmúrí, sǝ nǝ̀ lo ɓangŋatà wun, sǝ limurǝm mem amurí andǝ amǝ'lwa male ka nǝ̀ yinǝàm nǝ gulo. Anggo sǝ amǝ Masar nǝ̀ sǝlǝ ama Mǝ nda Yahweh.&gt;&gt; Anggo sǝ à pa.

5 Lang à bangŋǝ́nì Firona murǝm Masar ama amǝ Isǝrayila auna à umǝna ka, kara yì andǝ amǝtúró male nggaɗi ɓabumia arǝ amǝ Isǝrayila, sǝ à na ama, &lt;&lt;Mana nda gìr mǝnia sǝm pàk ka, mǝnana sǝm nyìngŋǝ̀nà amǝ Isǝrayila à umǝna, à pà nǝ̀ duk aguro ma'sǝm ɗǝm raka?&gt;&gt;

6 Murǝm pǝlǝa tsǝa à yì kur apǝr arǝ waru-pǝr lwa male, sǝ tunǝ amǝ'lwa male ɓǝà do aɓa gilǝrǝu. 7 Pwan awaru-pǝr male amǝɓoarne mana làkkì malea ka, nda gbǝman tongno-nong-mwashat (600) ka, atārǝia andǝ acili awaru-pǝr mala Masar kat. Pwania kat andǝ amǝgulo-lwa aɓa koya waru-pǝr, atè. 8 Acemǝnana Yahweh tsǝk murǝm Masar múrí candǝ ka, nda lo pyangnǝata amǝ Isǝrayila mǝnana à nyingŋǝna là à nda rǝ o nǝ mǝsǝkang-kangŋa ka. 9 Amǝ'lwa mala amǝ Masar, andǝ apǝr, andǝ awaru-pǝr mala Firona andǝ amǝ'koea ka, à ɓangŋatà amǝ Isǝrayila, à kya bwal teà a ban mǝnana à yì came à tsǝk agumli malea kàm a kún Nggeamùr Nzuno, tù aban Pi-Hahirot andǝ Ba'al-Zefon ngga.

10 Lang Firona gbàshìnà banià ka, amǝ Isǝrayila loasǝ mǝsǝia, à sǝn Firona andǝ amǝ'lwa male aban yiu amúrià. Ɓangciu pakki amǝ Isǝrayila, sǝ à ɓua, à tunǝ Yahweh ɓǝ̀ amsǝia. 11 Pǝlǝa à ne Musa ama, &lt;&lt;Palang sǝ a yinǝ sǝm akani ɓǝ̀ sǝm yi wukio a ɓabondo? Aɓembe pà kàm a Masar mǝnana à nǝ̀ tsǝk lú sǝm kàm ngga re? Sǝn gìr mǝnana ado a pakka sǝm, nǝ pusǝ sǝm aɓa Masar ka! 12 Mǝnana sǝm nda kano a Masar più ka, sǝm banggo ama gìr man nǝ̀ yia kum sǝm re? Sǝm no ama wu nying sǝm, ɓǝ̀ sǝm lidǝmba nǝ doguro ma'sǝm a bu amǝ Masar. Nǝ̀ ɓoaribani ɓǝ̀ sǝm duk aguro a bu amǝ Masar amur mǝnana sǝm nǝ̀ wukio a ɓabondo mǝnia ka.&gt;&gt;

13 Sǝ Musa pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pakka wun ɗàng! Wu cam kàngkàng, wun nǝ̀ sǝn gìr mǝnana Yahweh nǝ̀ pa, nǝ̀ amsǝna wun nǝi yalung ngga. Amǝ Masar mǝnia wu kǝ sǝnia ado ka, pà wun nǝ̀ nyare wun nǝ̀ sǝnia ɗǝm ɗàng. 14 Yahweh nǝ̀ lwa-lwa ace wun. Acemani ka, wu cam più.&gt;&gt;

15 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Palang sǝ a kǝ ɓua abanam ama mǝ bwala wun nggàm? Banggi amǝ Isǝrayila ama ɓǝà kya dǝmba. 16 Loasǝ gara mò sǝ wu lǝmdǝí amur nggeamùr. Mùr ka nǝ̀ gauwa ace mǝnana amǝ Isǝrayila ɓǝà kútí nǝ ɓá nggeamùr, ɓǝà gya amur nzali-ima. 17 Mǝ nǝ tsǝk amǝ Masar múrià nǝ̀ candǝe, sǝ à nǝ̀ soa nǝ mire aban ká atà amǝ Isǝrayila. Sǝ mǝ nǝ kumbi ɓamúràm gulo nǝ limurǝm mǝnana mǝ nǝ lì amur Firona, andǝ amǝ'lwa male, andǝ awaru-pǝr male, andǝ amǝ kok awaru-pǝr male ka. 18 Ɓǝ̀n gandǝna Firona andǝ awaru-pǝr male andǝ amǝ kok awaru-pǝr male ka, mǝ nǝ kumbi ɓamúràm gulo, sǝ acili amǝ Masar kat nǝ̀ sǝlǝ ama Mǝ nda Yahweh.&gt;&gt;

19 Mǝturonjar mala Ɓakuli mǝnana akiyidǝmba a ɓadǝmba amǝ'lwa mala amǝ Isǝrayila ka, nyare a nzǝmia; sǝ pǝrɓang mǝnana cam pǝrapǝra ka, loapi ɓadǝmbia sǝ nyare a nzǝmia. 20 Yi came a nre ka amǝ'lwa mala amǝ Masar andǝ amǝ'lwa amǝ Isǝrayila. Yì pǝrɓang ngga pè amǝ Isǝrayila tǎlaban, sǝ amǝ Masar ka túrià wia pǝndǝa, mǝnana tsǝa aɓa dù mǝno kat ka, amǝ Masar andǝ amǝ Isǝrayila ka à gandǝ sungŋo à gbàshì banarǝia ɗàng.

21 Pǝlǝa Musa lǝmdǝ buì amur nggeamùr, kara Yahweh tasǝ gung-takuli mǝcandǝe, mǝnana ɓua dùkkù-dúkkú, ramta nggeamùr nyar nǝ te sǝ gau ɓari aɓalǝu, nying ban-ima a ban mana mùr nong kam ngga. 22 Kara amǝ Isǝrayila gya aɓa nggeamùr a ban-ima, mùr dupia wia sheran a buia-mǝlì andǝ buia-mǝ'nggare.

23 Sǝ amǝ Masar zùppì aban ká ateà aɓa tsùrú mala nggeamùr nǝ apǝr, andǝ awaru-pǝr mala Firona andǝ amǝ koea kat. 24 Sǝ lang ban malanǝ̀ ori ka, Yahweh dili múrí aɓa bǝsa andǝ pǝrɓang mana kǝ gya amur amǝ Isǝrayila ka, sǝn amǝ'lwa mala Masar, sǝ túrià wia múrzùrǝkya. 25 Yahweh tsǝk kusǝ awaru-pǝr malea cam kingging, sǝ mire dupia wia nǝ kwano. Kara amǝ Masar ne arǝarǝia ama, &lt;&lt;Yahweh na ban lwa-lwa ace amǝ Isǝrayila arǝ sǝm! Wu ɓangŋa ɓǝ̀ sǝm ɗeki pyangnǝata amǝ Isǝrayila!&gt;&gt;

26 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Lǝmdǝ buo ɗǝm amur nggeamùr, ace mǝnana ɓǝ̀ mùr nyare ɓǝ̀ gìr amur amǝ Masar andǝ awaru-pǝr malea, andǝ amǝ koea ka.&gt;&gt; 27 Nda Musa lǝmdǝ buì amur nggeamùr, sǝ lang ban na rǝ kwaro ka, kara mùr nyare a kusǝì a lime male. Amǝ Masar ɓariki ama à nǝ̀ ɓangŋa à nǝ̀ apî mùr mana kǝ yiua zùppì amúrià ka, sǝ Yahweh ka tsǝa mùr yi pwania umnǝia a tsùrú mala nggeamùr. 28 Mùr nyar a kusǝi, sǝ gìr múr awaru-pǝr, andǝ amǝ koea, andǝ amǝ'lwa mala Firona kat mana à kǝ zùppì atà amǝ Isǝrayila aɓa nggeamùr ka; ko kǝɓwa aɓalǝia au ɗàng.

29 Sǝ amǝ Isǝrayila ka, à gya a nzǝm nzali à kùtí a ɓaɓalǝu mala nggeamùr, mana dupia wia kǝla sheran a buia mǝlì andǝ mǝ'nggare ka.

30 A pwari mǝno ka Yahweh amsǝ amǝ Isǝrayila a ɓabù amǝ Masar, sǝ amǝ Isǝrayila sǝn alú ka amǝ Masar aban nonggio a kún nggeamùr. 31 Lang amǝ Isǝrayila sǝnǝna nggea rǝcandǝa mǝgule mana Yahweh twalǝnata amǝ Masar nǝi ka, gìrnî pea wia ndali andǝ ɓangciu arǝ Yahweh. Mǝnia yì gìr ka tsǝia à earnǝ Yahweh andǝ guro male yì Musa.

15

Ɓwangsǝban aban Ɓakuli

1 Pǝlǝa Musa andǝ amǝ Isǝrayila tùkî Yahweh mǝnia yì nggyal ka, ama:

&lt;&lt;Mǝ nǝ tùkî Yahweh nggyal,

acemǝnana linamurǝm,

nggea limurǝm mǝgule.

Apǝr andǝ amǝ'koea ka,

kongsǝnia aɓa nggeamùr.

2 Yahweh ka nda rǝcandǝa

andǝ nggyal mem.

Yì nda ɓwa mǝnana amsǝam ngga.

Yì nda Ɓakuli mem,

mǝ nǝ ɓwangsǝki,

Ɓakuli mala tárrám,

mǝ nǝ tu-nggyal ace gulo male!

3 Yahweh ka mǝ'lwa na;

Yahweh nda lùllǝì.

4 &lt;&lt;Awaru-lwa andǝ amǝ'lwa mala Firona ka

ramnateà aɓa nggeamùr.

Akanggǝrang amǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa male ka à kongsǝnia aɓa Nggeamùr Nzuno

5 Mùr-lìma kongsǝna múrià;

à kò a tàmùr kǝla tali.

6 We Yahweh, buo mǝlì ka ndanǝ rǝcandǝa mǝgule.

Nǝ buo mǝlì, we Yahweh sǝ a arki ɓimǝbura,

a mesǝki mwashat-mwashat.

7 Aɓa gulo mala ɓoarɓwa mò sǝ a makki aɓwana mana à mgbicau arǝò ka.

A so bumlulla mò mǝ'earke,

pisǝia n'hāun kǝla pǐ mala lusung.

8 Aɓa bumlulla mò a loasǝ gung mǝnana tsǝk mùr yi ramgi amurǝarǝia gum-gum ngga;

mùr-gùla cam pǝrapǝra kǝla sheran;

mùr-lìma shiuri a tàban aɓa nggeamùr,

9 sǝ ɓimǝbura na ama, &lt;Mǝ nǝ pǝrtea, mǝ nǝ nggá kasǝmurià.

Mǝ nǝ gau gǝna malea, sǝ mǝ twal gìr mǝnana ǝn earkiyice ka;

mǝ nǝ kwetǝ nggeabyau mem, sǝ buam nǝ̀ twaltea.&gt;

10 We Yahweh, bumo lúllô, a tsǝk gung mò ɓua,

sǝ amǝ Masar ko kat a mùr;

à kò kǝla bolo-dànà a gbǝlwan mùr.

11 Yana ɓwe kǝla we, We Yahweh, aɓalǝ aɓakuli kat?

Yana ɓwe kǝla we mǝnana ndanǝ ɓoarɓwa aɓa fele,

andǝ gulo mǝ'kàrmuruî,

sǝ kǝ pa ndali aɓa túró ka?

12 A loasǝ buo mǝlì

sǝ nzali myal aɓisǝm amǝbura.

13 &lt;&lt;Aɓa earcearǝu mô mǝnana kǝ nggaɗi raka,

a gingnǝ aɓwana mô mǝnana a amsǝia ka.

Aɓa rǝcandǝa mò, a kàrnǝia

aban ká nzali mô mǝfele.

14 Anzali ɓanza okce gìr man,

sǝ rǝia ɓǝl nǝ ɓangciu.

Aɓwana mǝnana à do a nzali Filisti ka,

ǝn'ò bwalia.

15 Amurǝma mala nzali Edom ngga,

à gǝggǝli.

Akanggǝrang aburana mala nzali Mowap ka,

ɓabumia tù mùr.

Amǝ Kan'ana ka yilǝmia o ace ɓangciu;

16 ǝn'ò andǝ kàrmúrû sulǝo amuria.

À sǝn rǝcandǝa mò, we Yahweh

sǝ à cam yak nǝ ɓangciu,

sheɓǝ̀ aɓwana mô gingŋǝ́na à yi kutina ka,

yì aɓwana mô mǝnana a akmúria à purî do guro ka.

17 Awu nǝ yinǝia, sǝ awu nǝ dumsǝia amur nkono mǝnana girkuma mò na ka,

yì ban mǝnana we Yahweh,

a tárì ɓǝ̀ do nda bando mô ka,

yì Tara-mǝfele mǝnana we nǝ nggearǝo a loasǝi ka.

18 We Yahweh a nda murǝm,

málá male pà kàm ɗàng.&gt;&gt;

19 Amǝ Isǝrayila gya à kùtí nǝ ɓá nggeamùr amur nzali mǝ'ime. Sǝ lang awaru-pǝr andǝ apǝr mala amǝ Masar andǝ amǝ'koea kùtí aɓa nggeamùr ka, Yahweh nyesǝ mùr nǝ te yi kongsǝ múrià. 20 Miriyam māɓangnǝa, muna-ɓwama mǝ'eam Haruna, twal karata-bu male sǝ puro a dǝmba sǝ amamǝna kat kpate à kǝ wal akarata-bu malea nǝ ta'nggwam. 21 Miriyam loasǝia wia nggyal ama:

&lt;&lt;Wu tùkî Yahweh nggyal ɓwangsǝban,

ace limurǝm male mǝgule!

Apǝr andǝ amǝ'koea ka,

túrnia aɓa nggeamùr.&gt;&gt;

Mùr mǝ'lùlle pǝlǝ mǝɓoarne

22 Amǝ Isǝrayila loapi ban Nggeamùr Nzuno sǝ Musa gingnǝia aban o aɓa Pǝɗanban Shur. À gya nongŋo tàrú aɓa pǝɗanban sǝ ko à kum kǝ mùr ɗàng. 23 Pǝlǝa à yì bik ɓè ban gaɓakan à tunǝi ama Mara, sǝ mùr mǝnana a banì ka lúllô à gandǝ nue ɗàng. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à tunǝi ama Mara* ka. 24 Aɓwana nggwanî Musa ama, &lt;&lt;Mana ado sǝm nǝ̀ nu?&gt;&gt; 25 Nda Musa ɓua aban Yahweh ɓǝ̀ bwalì wi kàm. Yahweh lǝmdǝì wi ɓè gbǝlang nggun, sǝ Musa twali túrí aɓa mùrnî; sǝ mùrnî pǝlǝ mǝɓoarne, à nǝ̀ gandǝ nuî.

Akanó a Mara sǝ Yahweh pea aɓwana male aɓea nggurcau andǝ akanìgìr mǝnana à nǝ̀ gingnǝ do malea ka; akanó gbal sǝ mwamia. 26 Bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wun nǝ̀ kpata cau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ ɓabum wun kat, sǝ wun nǝ̀ pàk gìr mǝnana nda pepè a sǝne male, sǝ wun nǝ̀ kwakikir wun arǝ anzongcau male, sǝ wun nǝ̀ bwal anggurcau male kat ka, akwánó mǝnana kat ǝn yinǝia amur amǝ Masar ka, pà mǝ nǝ yinǝia amur wun ɗàng, acemǝnana Mim, Yahweh ka, Mǝ nda mǝ'twalban akwánó ma'wun.&gt;&gt;

27 Anzǝm mǝnana à nyìngŋǝ̀nà Mara ka, amǝ Isǝrayila gya à yi bik gaɓakan Elim, ban mǝnana à kum amáɗí-mùr lum-nong-ɓari andǝ anggun nkangga lumi-tongno-nong-ɓari (70) ka; à came à tsǝk agumli malea kàm.

16

Ɓakuli pea aɓwana male girlina a ɓabondo

1 Amǝ Isǝrayila a ɓinalea kat ka à nying Elim, sǝ à gya à kya puro aɓa pǝɗanban mala Sin, mǝnana nda a nre Elim andǝ Saina ka. À kya bwal banì a lum-nong-tongnoia pwari mala ɓaria zongŋo mana à nyìngŋǝ̀nà nzali Masar nǝi ka. 2 Akanó aɓa pǝɗanban ngga, amǝ Isǝrayila a ɓinalea kat ka, à nggwanî Musa andǝ Haruna ɗǝm. 3 À nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝà bang ama Yahweh walna-lú sǝm aɓa nzali Masar ka ɓǝ́ ɓoarna. Acemǝnana akanó ka, sǝm nǝ̀ gandǝ dumnǝdo, sǝm nǝ̀ shak nyama andǝ acili agirlina kǝla mana sǝm earce ka. Sǝ adyan ngga, wu yinanǝ sǝm aɓa pǝɗanban mǝnia ace wal-lú sǝm a ɓinala sǝm kat nǝ nzala.&gt;&gt;

4 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Ado ka, mǝ ndo mǝ nǝ soapa wun girlina nǝ kuli kǝla nya mala mbulo. Banggi aɓwana ɓǝà puro koya pwari ka ɓǝà kya ram gìr mǝnana nǝ̀ kārǝia mala pwari mwashat ka. Anggo sǝ mǝ nǝ sǝlǝa ko yia ka à nǝ̀ kpata kwarkiru mem. 5 A tongno-nong-mwashatia pwari mala koya limo ka, wun nǝ̀ ram gìr mǝnana wu kǝ ram pwari-pwari ka kusǝ ɓari.&gt;&gt;

6 Nda Musa andǝ Haruna banggi amǝ Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;A pwarikpǝra mala pwari man yalung ngga, wun nǝ̀ sǝlǝ ama Yahweh na pusǝ wun wu purî ɓá nzali Masar ka. 7 Nǝ́ dǝmbari ka wun nǝ̀ sǝn gulo mala Yahweh nǝ̀ pusǝrǝi nǝ tǎlaban. Yì ka ongŋǝna nggwani mǝnana wu kǝ nggwanî wi ka, sǝm nda wu nggwania sǝm ngga ɗàng. Sǝm nda ka yana gbal mǝnana wun nǝ̀ nggwania sǝm ngga?&gt;&gt; 8 Musa banggia wia ɗǝm ama, &lt;&lt;Yahweh nǝ̀ pà wun nyama wun nǝ̀ li nǝ pwarikpǝra ka, ɗǝm ngga nǝ̀ pà wun girlina mǝnana nǝ̀ kārǝ́ wun ngga nǝ dǝmbari, acemǝnana ongŋǝna nggwani ma'wun mǝnana wu nggwanî wi ka. Sǝ sǝm ngga sǝm nda ka yana? Nggwani ma'wun ngga pà arǝ sǝm ɗàng, nda arǝ Yahweh.&gt;&gt;

9 Musa banggi Haruna ama, &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila a ɓinala kat ama, &lt;Wu yiu wu yi came a ɓadǝm Yahweh, acemǝnana ongŋǝna nggwani ma'wun.&gt; &gt;&gt; 10 Sǝ lang Haruna naban nacau nǝ ɓinala amǝ Isǝrayila kat ka, à pǝlǝ mǝsǝia nǝban pǝɗanban, kara à sǝn tǎlaban mǝnana kǝ twalmǝsǝu ka, mala Yahweh, puro aɓa pǝrɓang.

11 Pǝlǝa Yahweh ne Musa cau ama, 12 &lt;&lt;Ən ongŋǝna nggwani mala amǝ Isǝrayila; ado ka, banggia wia ama, &lt;Koya pwarikpǝra ka, wun nǝ̀ kum nyama wun nǝ̀ she, sǝ koya dǝmbari ka, wun nǝ kum girlina mana nǝ̀ ɗǝmsǝ wun ngga. Anggo sǝ wun nǝ̀ sǝlǝa ama Mǝ nda Yahweh, Ɓakuli ma'wun.&gt; &gt;&gt;

13 Nǝ́ pwarikpǝra mǝno ka, ankwar mǝ'làkke kǝ̀rkǝ́r yiu à yi sulǝo à lùmsǝ ɓá kàttì mala amǝ Isǝrayila. Sǝ nǝ dǝmbari ka, ɓá kàttì liuwe nǝ ncimna mana kpa ka. 14 Anzǝm mana ncimna imǝna ka, kara à sǝn agir kǝla a'imna nggwato-ɓa'nkwaring, mǝnana ɓoarsǝna kǝla talimbulo ka, à yi lumsǝ nzǝm-nzali. 15 Lang amǝ Isǝrayila nǝ̀ sǝni ka, à ɗiki rǝarǝia ama, &lt;&lt;Mana man?&gt;&gt; Acemǝnana à súrǝ̀ mana nda mǝno yì gìr ka ɗàng.

Pǝlǝa Musa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda girlina mǝnana Yahweh pa wun ɓǝ̀ wu lì ka. 16 Mǝnia ka nda nzongcau mala Yahweh aban wun: &lt;Koyan atà wun ngga ɓǝ̀ ram gìr mǝnana nǝ̀ gandǝ lié ka, munakwar-karǝgìr ɓari ace koya ɓwa a ɓala male.&gt; &gt;&gt;

17 Amǝ Isǝrayila pàk mǝno ka anggo; aɓea ɓwana pwan kpǝm, sǝ aɓea ka à pwan bǝti. 18 Sǝ lang à yi kārǝki ka, aɓwana mǝnana à pwan kpǝm ngga malea woribani ɗàng, sǝ aɓwana mǝnana à pwan bǝti ka malea shingnǝ ɗang. Koyan ngga kum gìr mǝnana kārǝ́ arǝì sǝ nǝ̀ gandǝ li ka. 19 Musa banggia wia ama, &lt;&lt;Kǝ ɓwa ɓǝ̀ kǝa tsǝk cili ɓǝ̀ nongŋo bankwari ɗàng.&gt;&gt; 20 Sǝ aɓea ɓwana ka à mgbikî Musa kiru, à tsǝk cili nongŋo. Lang bankwarna ka, à yi kumi ka sàngŋǝ̀nà mǝsǝ'nggwaso sǝ rǝmbi mǝɓike kǝ puro. Bum Musa lúllô arǝia. 21 Koya dǝmbari ka koyan ngga pwan gìr mǝnana nǝ̀ kārǝi ka; sǝ ɓǝ̀ pwari pì ka, gìr mǝnana ueo a nzali ka panzǝa.

22 Nǝ́ dǝmbari mala tongno-nong-mwashatia pwari ka, à pwan girlina mǝnana à nǝ̀ li aɓa pwari ɓari ka; koya ɓwa ka pwan munakwar-karǝgìr ine. Aɓwana-mǝgule amur ɓinala aɓwana wario à kya banggi Musa cê, 23 sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh na ka: &lt;Lí ka, pwari mala usǝlǝo na, pwari mǝfele mǝnana à tàrì ace pagulo abanam Mim Yahweh ka nda. Acemani ka, gìr mǝnana kat wu earce lurǝè ka, wu lurǝi yalung; gìr mǝnana kat wu earce lambe ka, wu lambi yalung, sǝ wu tsǝk cili girlina mǝnana nǝ̀ kārǝ́ wun lí ka.&gt; &gt;&gt;

24 Aɓwana okiru à kpate kǝla mǝnana Musa bang ngga; à tsǝk cili girlina mǝnana ue ka bà ɓè dǝmbari; kiɗiki ɗàng sǝ sak nggwaso ɗàng. 25 Musa na ama, &lt;&lt;Wu lì girlina mǝnia ka yalung, acemǝnana yalung nda pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mǝnana à tàrì ace Yahweh ka; kǝ girlina pa kàm wun nǝ̀ kúmô wun nǝ̀ pwano a nzali yalung ɗàng. 26 Girlina ka, wun nǝ̀ kumi a nzali wun nǝ̀ pwano aɓa nongŋo tongno-nong-mwashat. Sǝ tongno-nong-ɓaria pwari ka, pwari Sabbat na. Pà wun nǝ̀ kum kǝ girlina a nzali a pwari mǝno ka ɗàng.&gt;&gt;

27 Aɓea ɓwana puro a tongno-nong-ɓaria pwari à nǝ̀ nggá pwan girlina, sǝ lang à wari ka, à kya kum kǝgìr ɗàng. 28 Pǝlǝa Yahweh ɗì Musa ama, &lt;&lt;Nǝ̀ sau lang sǝ aɓwana mǝnia nǝ̀ ɓinǝ kpata anzongcau andǝ akwarkiru mem? 29 Wu sǝni! Mim Yahweh ka, mǝ nda ǝn pa wun Sabbat, yì pwari usǝlǝo ka. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ a tongno-nong-mwashatia pwari ka, ǝn pa wun girlina mǝnana nǝ̀ kārǝ́ wun mala nongŋo ɓari ka. Koyan ngga ɓǝ̀ do a ɓala ɓǝ̀ usǝlǝo, kǝ ɓwa ɓǝ̀kǝa na ama nǝ̀ purî ɓala male a pwari Sabbat ɗàng.&gt;&gt; 30 Nda aɓwana usǝlǝo, à pàk kǝ túró a pwari Sabbat raka.

31 Amǝ Isǝrayila tunǝ girline ama Manna.* Pwasǝo sǝ nda kǝla kyak mǝlapati mǝnana a pè nǝ mǝsǝ mbulara ɓa-mbyau ka, sǝ a lasǝu ka, nda pǝlpǝl kǝla mùr-nyì. 32 Musa na ama, &lt;&lt;Mǝnia ka, nda cau mǝnana Yahweh ɓang ngga: &lt;Wu ɗàrǝ́ munakwar-karǝgìr ɓari mala girlina Manna sǝ ɓǝà tsǝì ace anza mala aɓwana mǝnana à nǝ̀ yiu ka, ace mǝnana ɓǝà sǝn girlina, mǝnana ǝn linǝ wun nǝi a ɓabondo, lang ǝn pusǝ wun wu purî ɓá nzali Masar ka.&gt; &gt;&gt; 33 Musa banggi Haruna ama, &lt;&lt;Twal muna-nkwaring, tsǝk munakwar-karǝgìr ɓari mala girlina Manna aɓalǝi, sǝ kya tamsǝi a ɓadǝm Yahweh aɓa ban mǝfele ace anza mǝnana à kǝ yiu ka ɓǝà sǝni.&gt;&gt; 34 Kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ka, Haruna tsǝk muna-nkwaring nǝ girlina Manna aɓalǝi, a ɓadǝm Acau-nakûn,† yì Akwati Kùrcau ace mǝnana ɓè kǝgìr ɓǝ̀ kǝa kúmsǝí raka. 35 Aɓalǝ apǝlǝa lumi-ine mǝnana à yi kútí ka, Manna nda girlina mǝnana amǝ Isǝrayila lì ka bà yiu malea a nzong-nzali mala nzali Kan'ana, ban mǝnana aɓwana duk kam ngga.

36 Tasau mǝnana à kǝ kārǝki Manna aɓalǝi ka nda oma ko lita lumi-ɓari.

17

Yahweh pusǝ mùr aɓa tali

1 Amǝ Isǝrayila a ɓinalea kat nying pǝɗanban mala Sin, à lo gya malea bǝti-bǝti, à nǝ̀ sulǝo a kàttì man sǝ à nǝ̀ tùr a ɓè, kǝla mǝnana Yahweh banggia wia ka. À kya sulǝo a Rifidim, sǝ banì ka mùr-nùná pa kàm ɗàng. 2 Nda à tita nggwanî Musa, aban ne wi ama: &lt;&lt;Pà sǝm mùr sǝm nǝ̀ nú!&gt;&gt;

Musa pea wia eare ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ wu kǝ nggwaniàm? Mana tsǝa sǝ wu kǝ mwam Yahweh?&gt;&gt;

3 Aɓwana ka mǝsamùr wallia kǝ̀rkǝ́r, osso à lidǝmba nǝ nggwanì Musa. À kǝ bang ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a pusǝ sǝm aɓa Masar? A pusǝ sǝm ace mǝnana awu nǝ yia wal-lú sǝm nǝ mǝsamùr, sǝnǝ amuna sǝm andǝ agirkusǝu ma'sǝm le?&gt;&gt;

4 Pǝlǝa Musa ɓua aban Yahweh, bang ama, &lt;&lt;Mana mǝ nǝ pang nǝ aɓwana man? Pà nǝ̀ sau ɗang à ndo à nǝ̀ kùtí a ɓukkiam nǝ atali ka.&gt;&gt;

5 Yahweh pǝlǝa ne Musa ama, &lt;&lt;Twal aɓea aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila atò, sǝ wu aki aɓwana dǝmba. Twal gara mana a walǝna mùr Nggeasala Nayel nǝi ka a buo, sǝ wù kyane. 6 Wun nǝ̀ yia kumam aban kundǝ wun akanó a ban ɓe tali amur Nkono Saina, a Horep.* Wal mǝno yì tali ka nǝ gara, mùr nǝ̀ pur aɓalǝi, mǝnana aɓwana nǝ̀ nu ka.&gt;&gt; Anggo sǝ Musa pa a ɓadǝmbǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila.

7 Musa pè ban mǝno lullǝu ama Massa sǝ Meriba,† acemǝnana amǝ Isǝrayila nggwani sǝ à mwam Yahweh nǝ ɗiban ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh na aɓalǝ sǝm le?&gt;&gt;

Amǝ Isǝrayila gandǝ amǝ Amalek nǝ lwa

8 Amǝ'amalek yiu nǝ lwa arǝ amǝ Isǝrayila a Rifidim. 9 Nda Musa banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Tarki aɓea aburana ɓǝà puro sǝ ɓǝà oa munǝo arǝ amǝ Amalek. Lí ka mǝ nǝ nggá came a ɓong nkono nǝ gara mala Ɓakuli a buam.&gt;&gt;

10 Jesǝwa pa kǝla mǝnana Musa banggi wi ka, pur nǝ amǝ'lwa sǝ à o à kya je munǝo arǝ amǝ'Amalek, sǝ Musa andǝ Haruna andǝ Hur ka à eauwe à kya came a ɓong nkono. 11 Lang Musa loasǝ abui a kùli ka, bù amǝ Isǝrayila kǝ twalki arǝ amǝ'Amalek a munǝo, sǝ lang sulǝ abui a nzali ka, bù amǝ Amalek kǝ twalki arǝ amǝ Isǝrayila. 12 Lang banì sau ka, abú Musa aulǝa aban loasǝe a kùli. Nda Haruna andǝ Hur twal tali, à tsǝki wi aɓate ɓǝ̀ do amurí, sǝ yià ka à came arǝ ankanggari sǝ à mbali abui a kuli; anggo sǝ abuí cam kàngkàng bà kpa mala pwari. 13 Anggo sǝ Jesǝwa andǝ amǝ'lwa male gandǝ amǝ Amalek nǝ nggeabyau.

14 Anzǝm mǝno yì limurǝm ngga, Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Gilǝ cau mala limurǝm mǝnia ka a malǝmce ace mǝnana ɓǝ̀ duk gir tsǝa a ɗenyicau koya pwari, sǝ wu ɓalli ɓǝ̀ Jesǝwa oè ɓǝ̀ sǝlǝ ama mǝ nǝ twalta amǝ'Amalek, aɓwana pà nǝ̀ sǝlǝ cau malea a ɓanza ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;

15 Pǝlǝa Musa ɓak gyangŋan sǝ tsǝki wi lullǝu ama Yahweh-Nissi.‡ 16 Bang ama, &lt;&lt;Ən loasǝ tútà mala Yahweh a kùli. Acemani ka, arǝ anza mǝnana à kǝ yiu ka, Yahweh nǝ̀ lwa-lwa arǝ amǝ'Amalek bà masǝlǝate.&gt;&gt;

18

Jetǝro yiua sǝn Musa

1 Jetǝro,* nkil Musa mǝɓwabure, pǝris mala amǝ Midiyan ok cau mala agir mǝnana kat Ɓakuli pakki Musa andǝ amǝ Isǝrayila, andǝ pusǝó mǝnana pùsǝiá à purî ɓá nzali Masar ka. 2 Nda lo yiu aban Musa ka. Musa ka akdǝmba tasǝna māmí andǝ amuni ɓari ɓǝà kya aban Jetǝro, sǝ yì Jetǝro ka ea à do a baní. Lang yiu ka, yiu atārǝia andǝ mālá Musa, yì Zipora,† 3 andǝ amuna-burana mala Musa ɓari. À ɓǝlî Musa amuna-burana mǝnia ɓari ka a bàkú mǝnana yì ka bǝri na peatu a nzali Midiyan ngga. Acemani ka, tsǝkî muna-dǝmba male lùllǝú ama Gashom.‡ 4 Lang à ɓǝli wi ɓaria muni ka, tsǝki wi lùllǝú ama Eliyeza,§ acemǝnana bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli mana akâ peri a baní ka, bwalam nggam sǝ amsǝam a bu Firona, murǝm Masar, mǝnana ɓǝ́ walna-luem ngga.&gt;&gt;

5 Yì Jetǝro, nkil Musa, atārǝia andǝ mālá Musa andǝ amuna-burana mala Musa ka, à yiu a ɓabondo aban Musa, a ban mǝnana Musa andǝ amǝ Isǝrayila tsǝk là-gumli kàm, tù aban Nkono mala Ɓakuli ka. 6 Kaniama Jetǝro nǝ̀ yiu ka, akdǝmba tasǝî Musa cau ɓǝà banggi wi ama, &lt;&lt;Mim, Jetǝro nkilo, mǝ ndya ǝn nggǝ ká a bano atarǝ sǝm sǝnǝ māmó andǝ amunio amuna-burana ɓari ka.&gt;&gt;

7 Lang à yi bingŋǝna ka, Musa puro yi ɓunno a ɓadǝm Jetǝro sǝ kùrì zǝp, gingsǝi. Pǝlǝa Musa kútí nǝ Jetǝro aɓa gumli male. 8 Musa twal cau banggi wi koman kat mala gìr mǝnana Yahweh pangnǝ Firona, Murǝm andǝ amǝ Masar ace amsǝ amǝ Isǝrayila ka. Ɗǝm ngga banggi wi cau mala tanni mǝnana yiu amuria a njar aban yiu, andǝ amsǝa mǝnana Yahweh amsǝ aɓwana male aɓalǝ atanni malea ka. 9 Lang Jetǝro ok acau mǝnia ka, banɓoari wi ace agir mǝɓoarne mǝnana Yahweh pea ace amǝ Isǝrayila, nǝ amsǝa mana amsǝia a bu amǝ Masar ka. 10 Sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝban ɓǝ̀ pa aban Yahweh mǝnana amsǝ wun a bù Firona Murǝm sǝ a bù amǝ Masar ka! Ɓǝà ɓwangsǝ Yahweh mǝnana amsǝ aɓwana male a ɓata parban mala amǝ Masar ka! 11 Adyan ngga ǝn sǝlǝna ama Yahweh ka, nda Ɓakuli mana kàrmúr aɓakuli kat ka, acemǝnana amsǝ aɓwana male a ɓata parban mala amǝ Masar, amǝ twàlɓamúruì.&gt;&gt; 12 Pǝlǝa Jetǝro, nkil Musa yinǝ ɓoro mala pisǝe kǝring, andǝ agir shawuɗiban, ace pàgir aban Ɓakuli; sǝ Haruna andǝ aɓwana-mǝgule kat mala Isǝrayila yiu à yi li girlina atārǝia andǝ Jetǝro akanó a ɓadǝm Ɓakuli.

À twal amǝ'ɓashi

13 Ban fana ka, Musa puro yi do a ban ɓashì aɓwana. Aɓwana yi ramba à kàrì Musa aɓalǝu twal a dǝmbari aban ká kpa mala pwari. 14 Lang Jetǝro, nkil Musa sǝn gìr mǝnana kat Musa kǝ pè ace aɓwana ka, ɗì ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a kǝ pê ace aɓwana ani ka? Palang sǝ a dum nǝmurǝo [aban pak ɓashi], sǝ aɓwana kat came à kàrio aɓalǝu twal a dǝmbari aban ká kpa mala pwari?&gt;&gt;

15 Musa eari wi ama, &lt;&lt;Nda acemǝnana aɓwana kǝ yiu abanam ace ɗìbancau aban Ɓakuli ka. 16 Pwari mǝnana kat kúnɓuàna lo a nre aɓwana ɓari ka, à kǝ yiu abanam, sǝ mǝ nǝ kasǝ-ɓashi amur yana ateà ndanǝ mǝsǝcau, sǝ mǝ nǝ kania wia anzongcau andǝ anggurcau mala Ɓakuli.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Jetǝro, nkil Musa banggi wi ama, &lt;&lt;Pě mana anggo ka ɓoar ɗàng. 18 We wunǝ aɓwana mǝnana à kǝ yiu a bano ka, banì pà nǝ̀ sau ɗang wun nǝ̀ yauwí. Túró mǝnia ka ɓiki gulò; a pà nǝ gandǝ pe nǝmurǝo ɗàng. 19 Kwakikiro arǝàm sǝ mǝ nǝ po aɓea cau kwarkiru, sǝ Ɓakuli ka nǝ̀ pà atò. Awu nǝ do mǝ'came a nre ka aɓwana andǝ Ɓakuli, ace yinǝ acau mala akúnɓuàna malea a baní. 20 Awu nǝ kània wia anê andǝ anggurcau mala Ɓakuli, wu bǝlia wia lang sǝ do malea ɓoaro ɓǝ̀ pa, andǝ gir mǝnana à nǝ̀ pàk ka. 21 Tsǝa amur mǝno ka, ɓoaro wu tàrki aɓwana mǝnana mǝsǝia kàngkàng, amǝ ɓanggî Ɓakuli, aɓwana mǝnana à nǝ̀ earnǝia, sǝ à nda ka amǝ ɓinǝce ak pàbunǝnzali ka. Tsǝia ɓǝà duk aɓwana-mǝgule amur aɓwana: amǝ'yálmúr aɓwana á, amǝ'yálmúr aɓwana gbǝman, amǝ'yálmúr aɓwana lumi-tongno, sǝ amǝ'yálmúr aɓwana lum. 22 Tsǝia ɓǝà do à nda ka amǝ'ɓashi koya pwari amur aɓwana. Ɓǝ̀ ɓekǝ cau mǝkwane nakam mǝnana gandǝia ka, nda à nǝ̀ yinǝi a bano ka, sǝama koya cau mana kwan raka, à nǝ̀ gilǝki nǝ nggearǝia. Anggo ka agir pà nǝ̀ kwanbo ɗàng, acemǝnana yìa mǝno ka, à nǝ̀ amsǝô dǝmbǝrya mala túrô. 23 Ɓǝ̀ a kpata kwarkiru mǝnia, sǝ ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝko wi ama wu pê anggo ka, awu nǝ gandǝ twal gandǝa nǝ acau, sǝ aɓwana mǝnia kat ka, à nǝ̀ nyar a ɓala aɓa rǝpwala.&gt;&gt;

24 Musa kpata kwarkiru mala nkili, sǝ pàk gìr mǝnana kat banggi wi ka; 25 tàrki aɓwana mǝnana mǝsǝia kàngkàng ngga aɓalǝ amǝ Isǝrayila kat sǝ tsǝia à duk aɓwana-mǝgule amur aɓwana: amǝ'yálmúr aɓwana á, amǝ'yálmúr aɓwana gbǝman, amǝ'yálmúr aɓwana lumi-tongno, sǝ amǝ'yálmúr aɓwana lum. 26 À duk amǝ'ɓashi amur aɓwana a koya pwari. Ɓǝ̀ ɓekǝ cau mǝkwane yiu mǝnana gandǝia ka, à wari nǝi a baní. Acili acau mǝkèke ka, à sǝngi ɓālǝia nǝ nggearǝia.

27 Bǝti anzǝm mǝno ka, pwari o mala Jetǝro nkil Musa yi pa, pǝlǝa Musa tsǝiandà, sǝ bwal njar nyare o a nzali male.

19

Amǝ Isǝrayila yiu a Nkono Saina

1 A pwari mǝdǝmbe mala tàruià zongŋo anzǝm mǝnana amǝ Isǝrayila purnǝì ɓá nzali Masar ka, à yì bik pǝɗanban mala Saina aɓa mǝno yì pwari ka. 2 Lang à loapi Rifidim ngga à twal gya sǝ à yi bik pǝɗanban mala Saina. Akanó ka amǝ Isǝrayila tsǝk là-gumli malea a kusǝ Nkono Saina.

3 Pǝlǝa Musa eau amur nkono aban Ɓakuli, sǝ Yahweh tunǝi nǝ múr nkono, ne wi ama, &lt;&lt;Ne amǝ ɓala mala Yakupu, amǝ Isǝrayila ama: 4 &lt;Wu sǝnǝna gìr mǝnana ǝn pakki amǝ Masar, andǝ lang sǝ ǝn twal wun kǝla mana nkwang kǝ twal muni arǝ ankpamtari ka, sǝ ǝn yinǝ wun akani abanam. 5 Adyan ngga ɓǝ̀ wun nǝ̀ okam, sǝ wun nǝ̀ lùmsǝ kùrcau mem ngga, aɓalǝ anzali kat ka, wun nǝ̀ duk aɓwana mǝnana ǝn tària à dumǝna mem ngga, kat andǝ amani ama ɓanza kat ka memma ka. 6 Wun nǝ̀ duk domurǝm mala apǝris abanam, aɓwana amǝfele mem.&gt; Amǝnia ka à nda ka acau mǝnana awu nǝ ne amǝ Isǝrayila ka.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Musa sùlǝî múr nkono, sǝ tunǝ aɓwana-mǝgule mala aɓwana kat, sǝ banggia wia cau mana kat Yahweh tsǝì ama ɓǝ̀ banggia wia ka. 8 Osso aɓwana ear gǝu ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ kpata cau mǝnana kat Yahweh bang ngga.&gt;&gt; Sǝ Musa nyesǝ cau mala aɓwana kya ne Yahweh.

9 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Mǝ ndya mǝ nǝ yiu a bano aɓa pǝrɓang mǝɓiktiki, ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana ok giem aban nacau nǝ we ka. Anggo ka à nǝ̀ earnǝ we a koya pwari.&gt;&gt;

Anzǝm mana Musa nyesǝna cau mǝnana aɓwana bang ngga, kya nani Yahweh ka, 10 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Kyane, aban aɓwana, kya nea wia ɓǝà twal pwari mala yalung andǝ lí ɓǝà gilǝki rǝia aɓa ɓoarnsari ace yiu a peri. Nea wia ɓǝà lákkí agir-nggūrǝu malea 11 sǝ ɓǝà gilǝrǝia a tàruià pwari. A pwari mǝno ka mǝ nǝ sulǝo, mǝ nǝ yiu amur Nkono Saina, a ban mǝnana aɓwana kat nǝ̀ sǝnam ngga. 12 Tsǝk nzong ɓǝ̀ kàrì nkono ace mǝnana aɓwana ɓǝà kǝa yàllî wi ɗàng, sǝ banggia wia ama ɓǝà kǝa eauwe a nkono ɗàng, yàle ɓǝà kǝa na ama à nǝ̀ gbàshì baní ɗàng. Ɓǝ̀ kǝɓwa tsǝk kusǝì amur nkono ka, ɓǝà wali ɓǝ̀ wu; 13 ɓǝà ɓukki nǝ atali, ko ɓǝà tāki nǝ amundi; sǝ bù kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ je mǝno yì ɓwa ka ɗàng. Ko ɓǝ̀ girkusǝu na sǝ je nkono mǝnia ka, dumǝna púp à nǝ̀ wali ɓǝ̀ wú. Sǝama aɓwana nǝ̀ gandǝ ká tù a kusǝ nkono anzǝm mǝnana ɓǝà ok twang njawe ɓua tè sau ɗār ka.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Musa sùlǝî múr nkono yiu aban aɓwana, sǝ banggi aɓwana ɓǝà gilǝrǝia ace peri. Nda à lákkí agir-nggūrǝu malea ka, 15 sǝ Musa banggia wia ama, &lt;&lt;Wu gilǝ rǝ wun ace tàruià pwari, tite a pwari mala yalung. Wu kǝa gbàshì ban amālá wun ɗàng.&gt;&gt;

16 A tàruià nongŋo nǝ dǝmbari ka, mgbarangce sàkkya, tǎlaban liki'nzama pǝlilip, pǝrɓang mǝgule yi zuppi amur nkono, sǝ à ok gìu mǝcandǝe mala njawe aban ɓua, sǝ koyan a kàttì ka rǝì ɓǝl nǝ ɓangciu. 17 Pǝlǝa Musa ak dǝmba sǝ aɓwana kpatè, pusǝia à nying kàttì, aban ká je andǝ Ɓakuli. À yiu à yi came a kusǝ nkono.

18 Sǝ Nkono Saina ka lùmsǝ nǝ yele, acemǝnana Yahweh angŋa dǝmba yi sulǝna amurí aɓa bǝsa mǝ'earke, sǝ yele male kǝ lo a kùli kǝla yele tūli bǝsa, sǝ nkono kat ka kǝ gǝggǝli nǝ rǝcandǝa. 19 Lang gì njawe nǝ̀ nggǝ ɓua kàm kpǝm bàng-bàng ngga, Musa pǝlǝa nacau, sǝ Ɓakuli nyesǝi wi cau nǝ giu mala mgbarangce. 20 Yahweh yi sulǝo a ɓong Nkono Saina sǝ tunǝ Musa ɓǝ̀ eauwe ɓǝ̀ kyane a ɓong nkono. Musa eauwe wario, 21 sǝ Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Sulǝo kyane kya nunkir aɓwana ama ɓǝà kǝa yàlî nzong ama à nǝ̀ ɓunno aban yiu aban Yahweh ace sǝnban ɗàng. Ɓǝ̀ à pàk anggo ka, pas ateà à nǝ̀ wukio. 22 Ko nggearǝ apǝris mǝnana à kǝ yiu à kǝ gbashi banam pwari-pwari ka, dumǝna púp à nǝ̀ tàr ɓamuria aɓa domǝfele, ɓǝ̀ ana raka mǝ nǝ sulǝ bumlulla mem amuria, mǝ nǝ twaltea.&gt;&gt;

23 Musa ne Yahweh ama, &lt;&lt;Aɓwana pà nǝ̀ eauwe aban yiu aban nkono ɗàng, acemǝnana à earia wia ɓǝà yiu ɗang; we nǝ nggearǝo ka, a bangŋǝna sǝm ama ɓǝ̀ sǝm tsǝk nzong ɓǝ̀ kàrì nkono ace mǝnana ɓǝ̀ tàrì, dumǝna ban mǝfele ka.&gt;&gt;

24 Yahweh nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Sulǝo kyane sǝ wu kya yiu wunǝ Haruna akani. Sǝ apǝris andǝ acili aɓwana ka, ɓǝà kǝa ɓunno ama à nǝ̀ yiu abanam ɗàng, ɓǝ̀ ana raka mǝ nǝ sulǝ bumlulla mem amuria, mǝ nǝ twaltea.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Musa sulǝo wari aban aɓwana sǝ nea wia gìr mǝnana Yahweh bang ngga.

20

Anzongcau Lum

1 Ɓakuli bang amǝnia yì acau ka, ama:

2 Mim Yahweh ka, mǝ nda Ɓakuli mô, mǝnana amsǝo a nzali Masar, a purî ɓala guro ka.*

3 A pà wu nǝ pàngnǝ aɓea aɓakuli ɗang she kǝ mim.†

4 A pà wunǝ pakkî ɓamurò kǝ ɓǝ̀nzál mǝnana à shàrrì, ko ɓè gìr mǝnana kat kǝ pur ɓè kǝgìr akanó a kùli, ko akani a nzali, ko a tǝta mùr a tà-nzali ka ɗàng. 5 Dumǝna púp a pà wu nǝ ɓun a ɓadǝmbia, ko awu nǝ peri abania ɗàng. Acemǝnana Mim Yahweh Ɓakuli mô ka, mǝ nda Ɓakuli mǝ'mɓali.‡ Ən nggǝ yinǝ ɓashi ace acauɓikea mala atárrú amur amunia andǝ amǝ'keà, aban ká tàruia andǝ inea nza mala aɓwana mǝnana à kǝ ɓinǝcem ngga. 6 Sǝama ǝn nggǝ lǝmdǝ earcearǝu mem mǝnana malkiyi raka, amur aɓwana mǝnana à kǝ earcem sǝ à kǝ bwal anzongcau mem ngga. Earcearǝu mem nǝ̀ gya amuria andǝ amunia andǝ amǝ'keà aban ká arǝ anza á-pas malea.

7 A pà wunǝ pàktúró nǝ lullǝ Yahweh Ɓakuli mô ace pàkkiagir ɓana ɗàng; acemǝnana Yahweh pa nǝ̀ nying ɓashì ɓwa mǝnana kǝ nyesǝ lullǝì ɓà ka ɗàng.§

8 Ɗenyinǝ Pwari Sabbat, pwari usǝlǝo; awu nǝ tàrì ɗàng ɓǝ̀ duk mǝfele, pwari ace Ɓakuli.* 9 Arǝ apwari tongno-nong mwashat sǝ awu nǝ pàk túró, a nǝ mal atúró mô kat. 10 Sǝama tongno-nong-ɓaria nongŋo ka, pwari Sabbat na abanam Yahweh. Aɓalǝi ka, a pà wu nǝ pàk kǝ túró ɗang, ko we, ko muna-ɓwabura mô, ko muna-ɓwama mô, ko muna-ɓwabura mǝtúró-ɓala mô, ko muna-ɓwama mǝtúró-ɓala mô, ko agirkusǝu mô, ko abǝri-aɓwana mǝnana à do atà wun a là ka. 11 Acemǝnana aɓalǝ anongŋo tongno-nong-mwashat sǝ Yahweh pusǝ kùli andǝ nzali, sǝ nggeamùr, andǝ agir mǝnana kat aɓalǝia ka, sǝ usǝlǝo a tongno-nong-ɓaria pwari. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Yahweh tsǝki pwari Sabbat bù, ɓǝ̀ do mǝfele na ka.

12 Gusǝlǝ tárró andǝ nggo,† ace mǝnana anongŋo mala do ɓanza mô mǝnana Yahweh Ɓakuli mô po ka, ɓǝà làkkì.

13 A pà wu nǝ wal-lú ɗàng.‡

14 A pà wunǝ nongnǝ kǝ ɓwa mǝnana wu al rǝ wun wunǝi raka ɗàng.§

15 A pà wunǝ iun'í ɗang.*

16 A pà wunǝ nakún nyir arǝ ɓio mǝ'murkala ɗang.†

17 A pà wu nǝ sham ɓala mala ɓio mǝ'murkala ɗang. A pà wu nǝ sham mālá ɓio mǝ'murkala, ko mǝtúró-ɓala male ɓwabura ko ɓwama, ko jamnda, ko dambǝritso male, sǝ koya gìr mǝnana kat mala ɓio mǝ'murkala na ka ɗàng.‡

Ɓangciu pàkkî ɓwapǝndǝa

(Ɓǝs Nggur 5:23-33)

18 Lang ɓwapǝndǝa kat nǝ̀ ok sàkkya mala mgbarangce, andǝ gi njawe, sǝ à sǝn liki'nzama mala tǎlaban, andǝ yele mǝnana kǝ lo amur nkono ka, ɓangciu pakkia wia, rǝia kǝ ɓǝla, sǝ à cam kuko.

19 À banggi Musa ama, &lt;&lt;We ka bangga sǝm cau, sǝm nǝ̀ ǒ, sǝama Ɓakuli ɓǝ̀kǝa na sǝm cau nǝ nggeari ɗàng, ɓǝ̀ ana raka sǝm nǝ̀ wukio.&gt;&gt;

20 Musa pea wia eare ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Ɓakuli yiu nǝ̀ yia mwam wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu do nǝ ɓanggi wi, wu kǝa pàk cauɓikea raka.&gt;&gt;

21 Aɓwana ueo aban came zak; Musa na nǝmurǝì sungŋo wari aban pǝndǝa mǝcikciki, a ban mǝnana Ɓakuli nakam ngga.

Anggurcau amur agyangŋan

22 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Nea amǝ Isǝrayila cau mǝnia ka ama: &lt;Wu sǝnǝni nǝ nggearǝ wun ama ǝn bangga wun cau nǝ kuli. 23 Pà wun nǝ̀ alita ɓamur rǝ wun ɓekǝ nkúl mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa ko bolo-njengǝlan ama wun nǝ̀ peri abania sǝ wun nǝ̀ kpapiam sǝnǝia ka ɗàng.

24 &lt;&lt; &lt;Wu ɓak gyangŋan nǝ dǝɓang-nzali acem, sǝ wu pāki agir'nkila nǝ anzur andǝ andá ma'wun mǝnana à nǝ̀ pisǝia kǝring ngga, andǝ pākiagir mala dotarǝu, amurí. A koya ban mǝnana ǝn tárì ace mǝnana ɓǝ̀ wu yi peri abanam kàm ngga, mǝ nǝ yiu aban wun mǝ nǝ tsǝka wun bù. 25 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ ɓak gyangŋan nǝ atali acem ngga, wu kǝa ɓè nǝ atali mǝnana à ɓunnia nǝ ɓunno ka ɗàng. Ɓǝ̀ wu pàktúró nǝ tali mǝnana à ɓunni ko à gilǝki rǝi nǝ girtúró sǝ à ɓak gyangŋan nǝi ka, gyangŋanì pànǝ ɓoaro abanam ace peri ɗàng. 26 Wu kǝa ɓakkam gyangŋan mǝnana ndanǝ aban-eauwe arǝì ka ɗàng, ace mǝnana ɓǝ̀ a ndaban eauwe aban ká amurí ka, wu kǝ alí rǝò ɗàng.&gt;

21

1 &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka akwarkiru mǝnana awu nǝ pè amǝ Isǝrayila ka.

Pangnǝ aguro amǝ Ibǝru

(Ɓǝs Nggur 15:12-18)

2 &lt;&lt;Ɓǝ̀ a kúr guro ɓwa Ibǝru ka, nǝ̀ pàkkô túró guro apǝlǝa tongno-nong-mwashat. Sǝ aɓa tongno-nong-ɓaria pǝlǝa ka, awu nǝ nyì ɓǝ̀ kum ɓamúrì, ɓǝ̀ kǝa mbweo kǝgir ace ɗàng. 3 Ɓǝ̀ nda nǝmurǝì, pànǝ ɓwama ɗàng, sǝ a kúrí ka, yì nǝmurǝì na awu nǝ panzǝi ɓǝ̀ u ka. Sǝ ɓǝ̀ ndanǝ ɓwama sǝ yi duk guro mò ka, nǝ̀ twal māmí à nǝ̀ o andǝi. 4 Ɓǝ̀ mǝtala-ɓala male na pè wi ɓwama, sǝ ɓwame ɓǝli wi amuna ka, nǝ̀ um nǝmurǝì, ɓwama andǝ amuna ka amala mǝtala-ɓala male na. 5 Sǝ ɓǝ̀ mǝno yì guro ne bwāng ama, &lt;Ən nggǝ earce mǝtala-ɓala mem, andǝ māmám andǝ amunem,&gt; sǝ earce ama ɓǝà panzǝi nǝ̀ o nǝ̀ nyia raka, 6 mǝtala-ɓala male nǝ̀ kánǝi a ɓadǝm Ɓakuli. Akanó ka nǝ̀ nggá tamsǝi a kunkurǝm ko arǝ kpangbang kunkurǝm, sǝ mǝtala-ɓala male nǝ̀ tusǝ kiri nǝ nlerǝman, sǝ yì ka nǝ̀ duk guro mala mǝtala-ɓala male bà lú male.

7 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa mak nsarile ɓǝ̀ duk guro mǝturo-ɓala ka, à pà nǝ̀ panzǝi ɓǝ̀ o kǝla mala guro muna-ɓwabura ɗàng. 8 Ɓǝ̀ guro muna-ɓwame mǝnia ka, mǝtala-ɓala male yinǝi sǝ yi tàrì ace ɓamúrì ɓǝ̀ duk māmí, sǝama nǝnzǝ́mò ka guro muna-ɓwame pwasǝbumi raka, dumǝni mǝtala-ɓala mǝnia ka púp ɓǝ̀ ɗeki ɓǝà akmúr muna-ɓwame.* Njar pà kàm a bu mǝtala-ɓala mǝnia ama nǝ̀ makkì amǝ'kúnɗàngna mǝnia yì guro muna-ɓwama ka ɗàng, acemǝnana ɓungina tsǝkɓalǝu mala muna-ɓwame. 9 Ɓǝ̀ ɓwa kúr mā-guro ace mǝnana ɓǝ̀ duk mālá munì ka, nǝ̀ twali kǝla munì.

10 &lt;&lt;Ɓǝ̀ mǝtala-ɓala al ɓaria ɓwama ka, dumǝna púp nǝ̀ lidǝmba nǝ pê ɓwama mǝdǝmbe girlina andǝ gìr'nggūrǝu ɓǝ̀ kārǝí, sǝ nǝ̀ lidǝmba nǝ pakki wi gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ ɓwabura pakki māmí ka. 11 Sǝ ɓǝ̀ ginǝ lùmsǝ amǝnia yì atúró male kǝla ɓwabura aban ɓwame ka, dumǝna púp nǝ̀ nyì ɓǝ̀ purî ɓala male, sǝ ɓǝ̀ kǝa mbwe kǝgir ɗàng.

Anggurcau amur ɓìkìbura

12 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat wal ɓè ɓwa, ɓwe wù ka, à nǝ̀ wal-luí gbal. 13 Sǝama ɓǝ̀ turtúró nǝ túró arǝì, hamce nǝ̀ wal-lui raka, sǝ kat andǝ amani ka Ɓakuli eare gìrnî kumban ngga, mǝ nǝ tsǝk ɓè ban-auwa mǝnana ɓwê nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ ká kàm ngga.† 14 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa kànì a ɓabumi sǝ wal-lú kpakpak ka, ko ɓǝ̀ ɓangŋa sǝ kya auwa arǝ gyangŋan mem ngga, wu nungi wu pusǝì, wu wal-luí.

15 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat walki tárrí ko walki ngge ka, dumǝna ama à nǝ̀ wal-luí.

16 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana iu ɓè ɓwa kya mé ko à kumi a buì ka, dumǝna ama à nǝ̀ wal-luí.

17 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat sanggi tárrí ko sanggi nggè ka, dumǝna ama à nǝ̀ wal-luí.‡

18 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ndo ama aɓwana ɓari à nda aban pǝlǝkirǝia, sǝ ɓè ɓwa wal ɓì nǝ tali ko tùllì nǝ bui sǝ wù ɗàng, sǝama kum penye mǝnana nongsǝi a kala, 19 sǝ ɓǝ̀ nǝnzǝ́mò ka ɓwê yi longŋǝna nǝ nggǝ ging nǝ gara a nza ka, ɓwa mǝno walban ngga auna, sǝama nǝ̀ mbwe apwari mǝnana kiɗiki wi ka, sǝ ɗǝm ngga nǝ̀ tsǝkiri sǝ nǝ̀ mbwe boalo agir'sonzǝo male she ɓǝ̀ rǝì malna kat ka.

20 &lt;&lt;Ɓǝ̀ mǝtala-ɓala walki guro male, ɓwama ko ɓwabura nǝ gara, sǝ wal-luí a kún bui ka, dumǝna púp à nǝ̀ ɓashì wi nǝ wal-luí. 21 Sǝ ɓǝ gurè wù ɗàng, rǝi malâ aɓa nongŋo mwashat ko ɓari ka, à pà nǝ̀ pakkî mǝtala-ɓala male kǝgir ɗàng acemǝnana guro ka girkuma male na.

22 &lt;&lt;Ɓǝ̀ aɓwana ɓari na aban munǝo, sǝ ɓè ɓwa ateà tùl ɓwama nǝ muna a bumi, muna-sulǝ'arǝì, sǝ kum ɓekǝ npenye raka, ɓwa mǝnana tul ɓwamè ka burí nǝ̀ kasǝi wi boalo mǝnana nǝ̀ mbwe ka, sǝ amǝ'ɓashi nǝ̀ sǝngi gir mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ mbwe ka. 23 Sǝ ɓǝ̀ ɓè kǝgir kum ɓwamè ka, à nǝ̀ mbwe yilǝmu nǝ yilǝmu, 24 mǝsǝu ace mǝsǝu, minǝu ace minǝu, bù ace bù, kusǝu ace kusǝu, 25 pisǝban ace pisǝban, npenye ace npenye, kokban ace kokban.

26 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa wal guro male, ɓwabura ko ɓwama, sǝ ar mǝsǝi ka, dumǝna púp ɓǝ̀ nying guro mǝno ɓǝ̀ o atàrǝì. Mǝno ka nǝ̀ do nda mbweban ace mǝsǝì. 27 Sǝ ɓǝ̀ ɓun minǝ guro male ɓwabura ko ɓwama ka, dumǝna púp ɓǝ̀ nying guro mǝno ɓǝ̀ o a do-ɓamurì ace minǝì.

Akwarkiru amur agirkuma

28 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ndǎ soa ɓwabura ko ɓwama nǝ njawe sǝ wal-luí ka, dumǝna púp à nǝ̀ ɓukki mǝno yì ndǎ ka nǝ atali sǝ à pà nǝ̀ shak nyami ɗàng; sǝ mǝtala ndǎ ka à pà nǝ̀ pakki wi kǝgir ɗàng. 29 Sǝ ɓǝ̀ ndǎ mǝno ka à súrǝì kǝ soaban, sǝ mǝtale ka à nunakiri sǝ oasǝi aɓa nkāndan raka, ɓǝ̀ wal-lú ka, à nǝ̀ ɓukki mǝno yì ndǎ ka, sǝ mǝtale gbal ka à nǝ̀ wal-luí. 30 Sǝama ɓǝà kasǝi wi gìr mǝnana nǝ̀ mbwe ace amsǝ yilǝmi ka, dumǝna púp nǝ̀ mbwe gìr mǝnana kat à kasǝi wi ka. 31 Sǝ ɓǝ̀ mǝno yì ndǎ ka tùl muntulo ɓwama ko ɓwabura ka, kǝ ɓashi mǝmwashati kǝla mǝno na à nǝ̀ kasǝ ka. 32 Ɓǝ̀ mǝno yi ndǎ ka, soa guro ɓwama ko ɓwabura ka, à nǝ̀ mbwe mǝtala guro mǝsǝbolo azǝrfa lumi-tàrú sǝ yì ndǎ ka, à nǝ̀ ɓukki ɓǝ̀ wú.

33 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa busǝlǝ tūli, ko tǝm tūli sǝ lúmsǝí raka, ɓǝ̀ ndǎ ko mǝdambǝriso kpa aɓalǝi ka, 34 mǝtala tūli ka nǝ̀ mbwe mǝtala girkusǝu boalè, sǝ lú girkusǝu ka nǝ̀ duk male.

35 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ndǎ mala ɓwa soa ndǎ mala ɓè ɓwa, wal-luí ka, yì aɓwana mǝnia ɓari ka à nǝ̀ mak ndǎ mǝnana nǝyilǝmu ka, à nǝ̀ gau boalè sǝ nyam lú ndǎ gbal ka à nǝ̀ gauwi.

36 &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ ndo ama mǝno yì ndǎ ka à súrǝì nǝ tulkiban ɗiɗyal sǝ mǝtale tsǝkiri oasǝi aɓa nkāndan raka, mǝtala ndê nǝ̀ mbwe ɓè ndǎ a kúnì lú ndǎ, sǝ nǝ̀ twal lú ndǎ ɓǝ̀ duk male.

22

Akwarkiru ace mbwegìr a kúnì

1 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa iu ndǎ ko nzur, sǝ pwanmyali ko mé ka, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ mbwe andá tongno a kúnì ndǎ mwashat, sǝ nǝ̀ mbwe anzur ine a kúnì nzur mwashat.

2 &lt;&lt;Ɓǝ̀ à bwal mǝn'í aɓa ɓala nǝ dú aban ǝn'í sǝ à wal-luí ka, ɓwa mǝno wal-lú mǝn'í ka à pà nǝ̀ bwali nǝ kúmcàu mala wal-lú ɗàng; 3 sǝama ɓǝ̀ nda nǝ pwari sǝ gìrnî kumban ngga, ɓwa mǝnana wal-luí ka, à nǝ̀ ɗice nkila mǝn'í a buì.

&lt;&lt;Mǝn'í ka, dumǝna púp nǝ̀ mbwe gìr mǝnana kat iu ka. Ɓǝ̀ gandǝ mbwe raka, ɓǝà mé kǝla guro ace mbwe gìr mǝnana iu ka.

4 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa iu ndǎ, ko mǝdambǝriso, ko nzur sǝ à kumi a buì ka, dumǝna púp nǝ̀ mbwe ɓari a kúnì mwashat mala gìr mǝnana iu ka.

5 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa nying agirkusǝu à kùtí a ɓaban mala ɓeɓwa sǝ à lì mǝssa ko aɓǝlanggun anap ka, dumǝna púp mǝtala agirkusǝu nǝ̀ pwan mǝssa ko ɓǝlanggun anap mǝɓoarne kat-kat aɓalǝ agirɓaban male ɓǝ̀ mbwe mǝtala ɓaban gìr mǝnana kat agirkusǝu kiɗiki wi ka.

6 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa soa bǝsa aban pisǝki azwe sǝ bǝshè àwá pisǝ mǝssa mǝnana nda aban came, ko mǝnana à wàlnì, ko mǝnana à ramǝni a ɓaban mala ɓeɓwa ka, ɓwê ka nǝ̀ mbwe mǝtala ɓaban gìr mǝnana kat bǝsa pìsǝì ka.

7 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa pè ɓi mǝ'murkala boalo, ko ɓè girkuma ɓǝ̀ tsǝki wi, sǝ à yi iuwi arǝì a ɓala, sǝ ɓǝ̀ à yi bwal mǝn'î ka, dumǝna púp mǝn'í nǝ̀ mbwe gìr mǝnana iu ka kusǝ ɓari. 8 Sǝ ɓǝ̀ à bwal mǝn'î raka, ɓwa mǝnana à pè wi tsǝk boalo ko girkuma ka, à nǝ̀ kánǝí aban amǝ'ɓashi a ɓadǝm Ɓakuli. Akanó ka ɓǝà kya sǝngi cê ko yì na oasǝ buì arǝ girkuma mala ɓì mǝ'murkala ka.

9 &lt;&lt;Ɓǝ̀ makgir lo a nre ka aɓwana ɓari amur ndǎ, ko mǝdambǝriso, ko nzur, ko ɓè girkuma, ko gìr'nggūrǝu, ko ɓè gìr mǝnana ɓwaro sǝ koyan ngga kǝ na ama male na ka, à nǝ̀ kánǝ cê malea mǝnia yia kǝm ngga aban amǝ'ɓashi aɓadǝm Ɓakuli, sǝ ɓwa mǝnana amǝ'ɓashi bwali nda mǝ'nyir ka, nǝ̀ mbwe gìrnî kusǝ ɓari.

10 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa eare nǝ̀ bwal mǝdambǝriso, ko ndǎ, ko nzur, ko ɓekǝ girkusǝu ace mǝnana nǝ̀ tsǝkiri ace ɓi mǝ'murkala, sǝ yì girkusǝu ka wǔ, ko kum npenye, ko ɓwaro sǝ kǝɓwa sǝni raka, 11 ɓwa mǝnana à pè wi tsǝkirgir ka, dumǝna púp nǝ̀ kángìr a ɓadǝm Yahweh ama, iu-ma girkusǝu mala ɓì mǝ'murkala ɗang; sǝ mǝtala girkusǝu ka nǝ̀ earnǝ mǝno, sǝ à pà nǝ̀ ɗice kǝ mbweban ɗang. 12 Sǝ ɓǝ̀ mǝno yì girkusǝu ka à iuwi nǝ iuwe ka, ɓwa mǝnana iuwi ka, nǝ̀ mbwe mǝtale. 13 Ɓǝ̀ mǝno yì girkusǝu ka nyamɓikea na bwali ka, ɓǝà yinǝ abare luí aban mǝtale; mbweban pa kàm ace girkusǝu mǝnana nyamɓikea bwali ko sàngi ka ɗàng.

14 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa ak girkusǝu a bù ɓi ace mǝnana nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi, sǝ ɓè kǝgir mǝɓane kumi, ko wǔ, sǝ pà a mǝsǝ mǝtale raka, ɓwa mǝnana ak girkusǝunì ka, nǝ̀ mbwe mǝtale a kúnì. 15 Sǝama ɓǝ̀ mǝtala girkusǝunì nakam a banì ka, ɓoaro ɓǝ̀ ɓwê mbwe ɗàng. Ɓǝ̀ yì girkusǝu ka à é nǝ â nǝ boalo ka, boalè nda boalo murí.

Anggurcau mala kpata Ɓakuli andǝ do nǝ aɓwana

16 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwabura swár nsari mǝnana à malaká pur'amuri raka, sǝ nongnǝi ka, dumǝna púp nǝ̀ mbwe gǝna murí, à nǝ̀ do andǝi ɓǝ̀ duk māmí. 17 Sǝ ɓǝ̀ tár mǝnia yì nsarì ɓinǝ pà muni ɓǝ̀ ɓwabure ali ka, kat andǝ amani ka, dumǝna púp ɓwabure nǝ̀ mbwe boalo mǝnana kārǝ arǝ gǝna múr nsari ka.

18 &lt;&lt;Ɓwama mǝnana kǝ pakkiagir nggár ka, kǝa ɗeki ɓǝ̀ dumnǝ yilǝmu ɗang.*

19 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat nongnǝ girkusǝu ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí.

20 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat pa gir'nkila aban ɓekǝ ɓakuli sǝ Yahweh na raka, à nǝ̀ tàrrì aban Ɓakuli ɓǝ̀ kìɗikì.†

21 &lt;&lt;Cè wu nyesǝce ɓwa-kúnɗàngna ɓà ko wu ɓiki wi ɗàng. Wu ɗenyi ama wun gbal ɗiɗyal ka, wun nda ka amǝ'kúnɗàngna a nzali Masar.

22 &lt;&lt;Wu kǝa pàkkî mā-lú ko káwá mǝɓane ɗàng. 23 Ɓǝ̀ a ɓǝmbǝria a koya buì, sǝ ɓǝ̀ à ɓua abanam ngga, dumǝna ama mǝ nǝ ok ɓua malea, 24 sǝ bumlulla mem nǝ̀ earki amur wun, mǝ nǝ wal-lú wun nǝ nggeabyau. Sǝ amālá wun nǝ̀ duk amā-lú, amuna wun nǝ̀ duk akáwá.

25 &lt;&lt;Ɓǝ̀ a pê kǝɓwa atà aɓwana mem mǝnana à nda aɓa tǝle ka, tangna boalo ka, cè a na ama awu nǝ é nǝ mur amurí kǝla pě mala amǝ'pa tangna ɗàng.‡ 26 Ɓǝ̀ a ak nggubyau kùmsǝó mala ɓio mǝ'murkala a kún kǝgir mǝnana ak a buo ka, dumǝna púp, kaniama pwari nǝ̀ kpa ka, awu nǝ nyesǝi wi, 27 acemǝnana nǝ̀ gandǝ do ama, mǝno nda kǝ nggubyau kùmsǝó male. Lang sǝ nǝ̀ nong'ntullo yi mǝnana gìr'kùmsǝó pa a buì raka? Ɓǝ̀ a nyesǝi wi raka, sǝ ɓǝ̀ ɓua abanam ngga, mǝ nǝ ok ɓua male acemǝnana mǝ nda mǝ'sǝn mǝsǝswatǝr.

28 &lt;&lt;Cè a na mǝɓane amur Ɓakuli, ko a tsǝk kuno arǝ mǝ'yálmúr wun ɗàng.

29 &lt;&lt;Cè a dǝndi arǝ pam ɓoro mala ɓǝlagir mǝdǝmbe mala ɓaban mô, ko mala mùr-anap mò, ko mala mùrú-olif mò, mǝnana a tita kàmbe ka ɗàng.

&lt;&lt;Amuna-dǝmba, amuna-burana ma'wun ngga, wun nǝ̀ pam mia. 30 Sǝ amuna-dǝmba jamne mala andá, andǝ anzur, andǝ ambul-pǝndǝa ma'wun ngga wun nǝ̀ pam mia. Ɓǝ̀ jamna muna girkusǝu pángŋǝ̀nà nongŋo tongno-nong-ɓari atà nggè ka, wun nǝ̀ pam mi aɓa tongno-nong-tàruià nongŋo.

31 &lt;&lt;Wun ngga wun nǝ̀ duk aɓwana mem mǝnana à tària ka. Wu kǝa li nyam girkusǝu mǝnana nyamɓawan wal-luí ka ɗang; wu túrì anvwa wì ɓǝà shè.

23

Pàk ɓashi mǝ'mǝsǝcaunì

1 &lt;&lt;Cè a mesǝ acau na'ongŋale mǝ'nyirnì ɗàng, sǝ cè a pu a nzǝm mǝɓealɓikea nǝ nakún nyir ɗang.

2 &lt;&lt;Kǝa pu atà bangula ɓwabundǝa ace pak gìr mǝnana mǝɓike na ka ɗàng. Ɓǝ̀ à tunǝo a nakún a ɓadǝm ɓashi ka, kǝa nakún nyir ace pu a nzǝm bangula ɓwabundǝa, wun nǝ̀ pūrǝ ɓashi a mgbasho ɗàng. 3 Sǝ kǝa pu a nzǝm mǝ'tǝ̀r a ban ɓashi acemǝnana yì ka mǝ'tǝ̀r na ka ɗàng.

4 &lt;&lt;Ɓǝ̀ a yaki arǝ jamnda ko mǝdambǝriso mala ɓiomǝbura aban gya atà rǝì ka, bwali nyesǝî wi.

5 &lt;&lt;Ɓǝ̀ a sǝn mǝdambǝriso mala ɓwa, twalo gandǝì sǝ kpa ka, kǝa ɗeki ɗàng, bwalì wi kàm ɓǝ̀ lo, ko ɓǝ̀ ndo ama mǝtale kǝ ɓinǝmǝsǝo ka.

6 &lt;&lt;A pà wunǝ ɗeki kpata mǝsǝcau aɓa pàk ɓashi mala amǝ'tǝ̀r mò ɗàng. 7 Kǝa tsǝki kǝ ɓwa cau arǝì amur nyir ɗang. Kǝa kasǝ ɓashi-lú amur mǝ'kunpwasǝa ko mǝɓealɓoarna ɗang, acemǝnana ɓashi mem ngga nǝ̀ sulǝo amur ɓwa mǝnana pàk mǝno yì ɓealɓikea ka.

8 &lt;&lt;Cè a ak pàbunǝnzali ɗang, acemǝnana pàbunǝnzali ka, kǝ tsǝk ɓwa pà nǝ̀ falǝnǝ mǝsǝcau mǝnana kǝ sǝni a banfana ka ɗàng; sǝ ɗǝm ngga kǝ tsǝk amǝ'ɓashi ɓǝà pūrǝ ɓashi a mgbasho.

9 &lt;&lt;Wu kǝa nyesǝce ɓwa-kúnɗàngna ɓà, wu lǝmdǝì wi rǝcandǝa mala parban ɗang; wun nǝ nggearǝ wun ngga wu sùrǝ́nà mana nda do kǝla ɓwa-kúnɗàngna, acemǝnana ɗiɗyal ka wu nda ka amǝ'kúnɗàngna a nzali Masar.

Anggurcau mala Sabbat andǝ Alamsan

10 &lt;&lt;Aɓalǝ apǝlǝa tongno-nong-mwashat ka, ɓealɓeale a ɓaban mô sǝ wu pwan gìr mǝnana ɓaban pusǝ ka. 11 Sǝama a tongno-nong-ɓaria pǝlǝa ka, ɗeki ɓaban ɓǝ̀ usǝlǝo sǝ ɓǝ̀ nong búlí, sǝ kǝa pwan kǝgìr mǝnana gulo sǝ ɓǝl kàm aɓalǝi ka ɗàng; amǝ'tǝ̀r mǝnana aɓalǝ wun ngga, ɓǝà lì gìr mǝnana ɓǝ̀l a nkwalo ka; sǝ cili mǝnana à nyì ka, ɓǝ̀ anyam-bondo ɓǝà lì. Anggo sǝ awu nǝ pangnǝ aɓaban nggun-anap andǝ aɓaban nggun-olif mò.

12 &lt;&lt;Awu nǝ pàkki atúró mô aɓalǝ anongŋo tongno-nong-mwashat, sǝ tongno-nong-ɓaria pwari ka, awu nǝ usǝlǝì atúró mô; andá mô andǝ amǝdambǝriso mò gbal ka, ɓǝà usǝlǝo; kat andǝ aguro mô andǝ abǝri mǝnana à pàkkiyio túró ka, ɓǝ̀ rǝia pwalo.

13 &lt;&lt;Párkiro arǝ acau mǝnana Mim Yahweh ǝn banggo kat ka. Cè a pak hiwi aban kǝ ɓè ɓakuli ɗang; yàle ɓǝà kǝa ok lullǝia a kuno ɗàng.

Alamsan mǝgulke tàrú

(Puro 34:18-26; Ace Apǝris 23:1-44; Ɓal 28:1--29:40; Ɓǝs Nggur 16:1-17)

14 &lt;&lt;A koya pǝlǝa ka, wun nǝ̀ pakkiɗire mala alamsan tàrú ace gusǝlǝ lullǝàm.* 15 Atà dǝmbe ka, wun nǝ̀ pàk Lamsan mala Bǝredi mǝnana Yis pà arǝì raka. Wu pè a njar mǝnana ǝn tsǝka wun nǝma ɓǝ̀ wu pè ka. Wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari a nzǝmarǝia mǝnana aɓalǝia ka, pà wu nǝ̀ shak bǝredi mǝnana à pè nǝ yis arǝì ka ɗàng. Koya pǝlǝa ka wun nǝ̀ nggǝ pak mǝnia yì lamsan ngga a pwari mǝnana ǝn kanì ka, aɓa zongŋo Abip, zongŋo mǝnana wu nyìngŋǝ̀nà Masar nǝi ka.

&lt;&lt;Kǝ ɓwa ɓǝ̀kǝa yiu a peri abanam nǝ ɓabui atarǝì ɗàng.

16 &lt;&lt;Ɓaria ka, wu pakkiɗire Lamsan mala Pwan Gìrɓaban;† wu pè nǝ paɓoro mala aɓǝlagir mǝdǝmbe mala ɓeale mǝnana wu ɓeal a ɓaban ma'wun ngga.

&lt;&lt;A masǝlǝate ka, wu pakkiɗire Lamsan mala Pwan Gìrɓaban Kat-kat‡ aban yinǝe a ɓala a masǝlǝata koya pǝlǝa.§

17 &lt;&lt;Koya pǝlǝa, ɓǝ̀ apwari mala amǝnia yì alamsan kārǝ́ ka, aburana ma'wun kat ka, à nǝ̀ yiu púp ace peri a ɓadǝmbam, Mim Yahweh Ɓakuli.

18 &lt;&lt;Wu kǝa pà nkila mala gir'nkila abanam nǝ bǝredi mǝnana à pè nǝ yis arǝì ka ɗàng. Sǝ mùrú-nyam girkusǝu mǝnana wu yinǝi à pàna gir'nkila nǝi ka, ɓǝ̀ kǝa nongŋo ban ɓǝ kwarí ɗàng.

19 &lt;&lt;Koya pǝlǝa ka, awu nǝ yinǝ banboàrné mala aɓǝlagir mǝdǝmbe mala ɓaban mô a ɓala mala Yahweh Ɓakuli mô.

&lt;&lt;Cè a lam muna-mbul nǝ kiura nggè ɗàng.&gt;&gt;

Apacau andǝ akwarkiru

Yahweh lidǝmba nǝ bang cau ama:

20 &lt;&lt;Mǝ ndo mǝ nǝ tasǝ mǝturonjar a dǝm wun ɓǝ̀ yál wun a njar aban ká, sǝ ɓǝ̀ kyan nǝ wun a ban mǝnana ǝn gilǝkice ace wun ngga. 21 Wu kwakikir wun arǝì sǝ wu kpata akwarkiru male. Wu kǝa mgbiki wi cau ɗàng, acemǝnana mǝ nda ǝn tasǝi ka, sǝ yì ka pà nǝ̀ twalban mgbikiru ɗang. 22 Sǝ ɓǝ̀ wun nǝ̀ kwakikir wun pepè, wun nǝ̀ kpata gì, sǝ wun nǝ̀ pàk gìr mǝnana kat ǝn bang ngga, mǝ nǝ duk ɓibura mala aɓiwun amǝbura, sǝ mǝ nǝ ɓinǝmǝsǝ amǝ ɓinǝmǝsǝ wun. 23 Mǝturonjar mem nǝ̀ ká a dǝm wun, sǝ nǝ̀ kánǝ wun a nzali mala amǝ'Amor, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kya duk kam ngga. Mǝ nǝ twaltea kat-kat. 24 Wu kǝa ɓunno a nzali a ɓadǝm aɓakuli malea, ko wun nǝ̀ peri abania ɗàng. Wu kǝa kpata anjar mala pàkki agir kúncau malea ɗàng. Wu kìɗìki aɓakuli malea kat, wu arki akúnamúrú malea.

25 &lt;&lt;Kǝ Mim Yahweh Ɓakuli ma'wun, nda wun nǝ̀ peri abanam ngga! Mǝ nǝ tsǝka wun bù arǝ girlina ma'wun andǝ mùr-nùná ma'wun, sǝ mǝ nǝ twalban rǝkwana aɓalǝ wun. 26 Muna pà nǝ̀ sulǝo arǝ kǝ ɓwama, ko à nǝ̀ kum nkombi aɓa nzali ma'wun ɗàng. Mǝ nǝ pà wun sauwa mala yilǝmu andǝ lùmsǝó male.

27 &lt;&lt;Mǝ nǝ tasǝ ɓangciu mem a ɓadǝm wun, sǝ aɓwana mǝnana wun nǝ̀ kùtí a nzali malea ka, mǝ nǝ yinǝ zùrǝki aɓalǝia. Mǝ nǝ tsǝk aɓiwun amǝbura ɓǝà pǝlǝà wun nzǝmia nǝ mire. 28 Mǝ nǝ tasǝ amǝ'ta-nta a ɓadǝm wun mǝnana à nǝ̀ pǝr amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, aɓa ká ma'wun ngga. 29 Pà mǝ nǝ pǝria aɓa pǝlǝa mwashat ɗang, ɓǝ̀ ana raka nzali nǝ nong atarǝì, anyamɓawan nǝ̀ hatǝki, à nǝ̀ pǝlǝà wun gìr ɓangciu. 30 Bǝti-bǝti sǝ mǝ nǝ nggǝ pǝria, sheɓǝ̀ wu làkkìna wu akina nzali ka. 31 Mǝ nǝ tsǝk nzong-nzali ma'wun nǝ̀ twal a Nggeamùr mala Nzuno aban ká Nggeamùr mala amǝ Filisti, sǝ nǝ̀ twal a pǝɗanban aban ká Nggeasala Yiufǝretis. Mǝ nǝ pà wun rǝcandǝa amur aɓwapǝndǝa mǝnana à do a nzali mǝno ka, sǝ wun nǝ̀ pǝria a ɓadǝm wun. 32 Wu kǝa kùr kǝ cau wunǝia, ko nǝ aɓakuli malea ɗàng. 33 Wu kǝa ɗekia ɓǝà do a nzali ma'wun ɗàng; ɓǝ̀ wu ɗekia ka, à nǝ̀ dupa wun nggea gbǝ́lî mǝnana nǝ̀ tsǝk wun, wun nǝ̀ pàkkam cauɓikea, sǝ wun nǝ̀ peri aban aɓakuli malea ka.&gt;&gt;

24

Amǝ Isǝrayila ak Kùrcau mala Mǝtalabangŋo

1 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Yiu abanam amur nkono, we wunǝ Haruna, andǝ Nadap, andǝ Abihu, sǝ aɓwana-mǝgule lumi-tongno-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila. Ɓǝ̀ wu nda aban yiu zak ka, wu ɓunno a nzali aɓa peri abanam. 2 We nǝmurǝo ɓǝ̀rɓǝ̀r, na a nǝ yiu awu nǝ gbashì banam tù ka. Cili aɓwana ka, ɓǝà cam zak. Acili amǝ Isǝrayila ka ɓǝà kǝa na ama à nǝ̀ eauwe a nkono ɗàng.&gt;&gt;

3 Lang Musa wario kya nea aɓwana acau mala Yahweh kat, andǝ anggurcaunì ka, aɓwana ak cau gǝu ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ kpata koya cau mana Yahweh na ka.&gt;&gt; 4 Pǝlǝa Musa gilǝ acau mala Yahweh kat. Ban nǝ fa nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka, lo ɓak gyangŋan a kusǝ nkono, sǝ loasǝ akúnamúrú lum-nong-ɓari, mǝnana koya tali mwashat ka kǝ cam a kúnì koya tàu lum-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila ka. 5 Pǝlǝa tasǝ alaggana mala amǝ Isǝrayila, à kya pākiagir mala pisǝe kǝring, sǝ à pà gir'nkila nǝ ajamnda ace apagir mala dotarǝu aban Yahweh. 6 Musa twal gauwa-tsùrú mala nkila mala agirkusǝu mǝnana à ɗārǝia ka, solǝi aɓalǝ ankenye, sǝ cili ka watsǝki amur gyangŋan.

7 Pǝlǝa twal Malǝmce Kùrcau sǝ ɓallì aɓwana wi ɓǝà oè. Sǝ aɓwana pà eare ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ kpata cau mǝnana kat Yahweh na ka, sǝm nǝ̀ oki wi.&gt;&gt;

8 Musa pǝlǝa twal nkila mana aɓalǝ ankenye ka, sǝ watsǝki aɓwana arǝia, sǝ bang ama, &lt;&lt;Wu sǝni, kùrcau mǝnana Yahweh pang nǝ wun, mana pà wun amǝnia yì anzongcau ka, ndya kǝ kùrrì nǝ nkila mǝnia ka.&gt;&gt;

9 Musa andǝ Haruna, andǝ Nadap, andǝ Abihu, sǝ aɓwana-mǝgule lumi-tongno-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila, à eauwe amur nkono, 10 sǝ à sǝn Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila. Aɓata akusǝi ka, ɓè kǝgìr kǝla múrbân mala tali-gǝna mala safir; kwár gǝraɗau kǝla ɓamǝsǝ kuli. 11 Kat andǝ amani ama amǝnia yi aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila sǝn Ɓakuli ka, loasǝ buì arǝia ɗàng. Yàle à lìli sǝ à nugìr atārǝia a ɓadǝmbi.

Musa amur Nkono Saina

12 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Eauwe yiu abanam amur nkono sǝ wu duk kani. Mǝ nǝ po akpamgbǝlang tali ɓari mǝnana ǝn gilǝ nggurcau andǝ anzongcau mem amuria ace mǝnana wu kanì aɓwana mem ngga.&gt;&gt; 13 Nda Musa lo atārǝia andǝ Jesǝwa mǝbwali wi túró, sǝ Musa eauwe o amur nkono mala Ɓakuli.

14 Musa ka angŋa dǝmba bangŋǝ́nì aɓwana-mǝgule ama, &lt;&lt;Wu kundǝ sǝm a ban mǝnia ka sheɓǝ̀ sǝm nyarna aban wun ngga. Haruna andǝ Hur ka à ndya kani atà wun ngga. Ɓwa mǝnana kat ndanǝ ɓekǝ cau wuliban, anzǝm mǝnana sǝm umǝna ka, ɓǝ̀ kyan nǝ cê a bania.&gt;&gt;

15 Pǝlǝa Musa eauwe o a kùli amur Nkono Saina, kara pǝrɓang yi gir múr nkono. 16 Tǎlaban mǝɓoarɓwe mala Yahweh yi sulǝo amur Nkono Saina, sǝ pǝrɓang gìr múrí anongŋo tongno-nong-mwashat. A tongno-nong-ɓaria pwari ka, Yahweh tunǝ Musa nǝ ɓá pǝrɓang. 17 A ban amǝ Isǝrayila a kusǝ nkono ka, à sǝn tǎ mala ɓoarɓwa mala Yahweh ka nda kǝla bǝsa mǝ'earke mǝnana kǝ lì gìr ka, a ɓong nkono 18 Pǝlǝa Musa eau aban ká amur nkono sǝ kya kúti aɓa pǝrɓang. Akanó sǝ kya do pàk pwari lumi-ine andǝ du lumi-ine.

25

Pāki aɓoro ace Tara Mǝfele

(Puro 35:4-9)

1 Yahweh banggi Musa ama, 2 &lt;&lt;Ne amǝ Isǝrayila ama ɓǝà yinǝ aɓoro ɓǝà yi pa abanam. Ak gìr mǝnana ɓwa twalo a ɓabumi sǝ yinǝi nǝ̀ pà acem ngga. 3 Amǝnia ka à nda ka aɓoro mǝnana awu nǝ ak a buia ka:

bolo-njengǝlan, bolo-azǝrfa, andǝ bolo-bángŋá;

4 nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe;

nkonggúr-linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì ka, andǝ nggubyau nyang-mbulpǝndǝa;

5 nggú gam mǝnana à bàngsǝí ka;

nggú mǝɓǝlke mala ambulpǝndǝa;

kpamgbang mala nggun-akasiya;

6 mùrú olif ace tsǝk bǝsa arǝ pitǝla;

amuku-gìr mǝ'kuskushi mǝnana à nǝ̀ kpapi andǝ mùrú olif ace ɗārǝâ, sǝ ace kpapè andǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka;

7 amunatali-onis,* andǝ amǝsǝtali-gǝna ace gilǝkice rǝ efot† andǝ lǝpan-damɓalǝu male.

Ɓakuli bang ama nǝ̀ do aɓalǝ amǝ Isǝrayila

8 &lt;&lt;Tsǝk amǝ Isǝrayila ɓǝà pàk Tara-mǝfele acem, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn do aɓalǝia ka. 9 Pàk mǝnia yì Tara-mǝfele ka andǝ agir ɓālǝi kat aɓa kpate a nzongni gǝ̀rgǝ̀r, kǝla karikè mala Taragula mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝò ka.

Akwati Kùrcau

(Puro 37:1-9)

10 &lt;&lt;Tsǝk aɓwana ɓǝà gbàllì Akwati Kùrcau nǝ kpamgbang mala nggun-akasiya. Sauwa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tàrú nǝ incì tongno-nong-ine, tangŋa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú, sǝ dāh'rya male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú. 11 Gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne, ɓālǝi andǝ nzǝmi; ɓak bolo-njengǝlan ɓǝ̀ kàrì kúni kat. 12 Tùl agbalmò ine mala bolo-njengǝlan aceì, sǝ kpapì mwashat arǝ nkanggariban mala koya kusǝ akwati. 13 Shàr agara mala nggun-akasiya, sǝ wu gir rǝia kat nǝ bolo-njengǝlan. 14 Oasǝ agare aɓalǝ agbalmò arǝ ankanggariban mala akwati ace twale. 15 Amǝnia yì agara ace twal akwati ka ɓǝà ɗekia kàm aɓalǝ agbalmò arǝ akwati; ɓǝà kǝa pusǝia ɗàng. 16 Awu nǝ tsǝk Acau-nakûn‡ mǝnana mǝ nǝ po ka aɓa mǝnia yì akwati ka.

17 &lt;&lt;Awu nǝ pàkkî Akwati gìrkúni male, mǝnana nda buno sǝntǝ̀r§ ka, nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne kat. Sauwa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tàrú nǝ incì tongno-nong-ine, tangŋa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú. 18 Awu nǝ tùl aɓǝ̀nzál mala acerup ɓari nǝ bolo-njengǝlan mǝnana à walki ka, ɓǝà came arǝ akún-bân ɓari amur gìrkúni, mǝnana nda buno sǝntǝ̀r ka. 19 Tsǝk ɓè cerup ɓǝ̀ came a ɓè kún-bân amur gìrkún Akwati sǝ ɓè cerup ka tsǝì a nkāɓe ɓì a kún-bân. Bolo-njengǝlan mǝnana à nǝ̀ peǎ nǝi ka ɓǝ̀ kpapi arǝ bolo-njengǝlan mǝnana à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà gìrkún Akwati nǝi ka, ace mǝnana ɓǝà duk mwashat. 20 Acerup ka tsǝia, komǝye ka ɓamǝsǝi ɓǝ̀ pǝlǝ nǝban ɓamǝsǝ ɓi. Ɓamǝsǝia ɓǝà kǝ sǝn múr gìrkún Akwati, sǝ abuia mǝnana à mǝn a kùli ka ɓǝà kùmsǝó amur gìrkún Akwati, yì buno sǝntǝ̀r. 21 Acau-nakûn* mǝnana mǝ nǝ pò ka, awu nǝ tsǝia aɓa Akwati, sǝ awu nǝ kùmsǝ̀ gìrkún Akwati amúrià. 22 Mǝ nǝ nggǝ je sǝnǝ we kano, a nre ka ɓǝ̀nzál acerup ɓari, mǝnana à nda amur gìrkún Akwati,† yì buno sǝntǝ̀r ka, sǝ mǝ nǝ banggo cau nǝ kuli, acau mala nzongcau mana kat ǝn nggǝ pò ace amǝ Isǝrayila ka.

Kpamgbang ace tsǝk Bǝredi

(Puro 37:10-16)

23 &lt;&lt;Awu nǝ gballì kpamgbang mala nggun-akasiya, ace tsǝk agir amurí; sauwa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tàrú, tangŋa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu mwashat nǝ incì tongno-nong-mwashat, sǝ dāh'rya male ka ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú. 24 Awu nǝ gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne, sǝ a nǝ ɓak kúní ɓǝ̀ kàrì nǝ bolo-njengǝlan. 25 Múr kpamgbang mana sárǝ́ ka, awu nǝ pàkki wi mǝ-nzong mǝnana nyane male ka incì tàrú na ka ɓǝ̀ kàrì kúní kat, sǝ wu ɓak bolo-njengǝlan ɓǝ̀ kàrì mǝ-nzong nì. 26 Awu nǝ tùl agbalmò ine nǝ bolo-njengǝlan aceì, sǝ awu nǝ kpapia arǝ abankara male ine, arǝ akusǝi ine. 27 Agbalmò mǝnia mana à nda ace bwal agara mǝnana à nǝ̀ nggǝ twalna kpamgbang-tsǝk-agir nǝia ka, tsǝia arǝ akusǝ kpamgbang ɓǝà gbashì ban nzong kúni. 28 Awu nǝ pàk agara twal kpamgbang-tsǝk-agir nǝ nggun-akasiya, sǝ awu nǝ gìr rǝia kat nǝ bolo-njengǝlan. 29 Awu nǝ pàk aparanti male, andǝ acembe male, andǝ amuna-nkenye male, andǝ amuna-bàng male ace solǝ pàgir mala girnùná; awu ne pea nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne. 30 Awu nǝ tsǝk Bǝredi mala Ɓadǝm Yahweh, mǝnana à pànà ɓoro nǝi abanam ngga amur kpamgbang a ɓadǝmbam koya pwari.

Gìr tàmsǝ apitǝla

(Puro 37:17-24)

31 &lt;&lt;Awu nǝ pàk gìr tàmsǝ apitǝla nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne. Kusǝ gìr tàmsǝ apitǝla, andǝ garè mǝnana cam a ɓaɓalǝu, andǝ nyoulǝa rǝi mǝnana kǝla tǒ mala fufe nǝ pwasǝe andǝ tǝ́r-fufe ka, awu nǝ̀ pè kat nǝ gumtǝli bolo-njengǝlan mwashat mǝnana à walki ka. 32 Pàk garè ɓǝ̀ pàngnǝ abui tongno-nong-mwashat mǝnana à san arǝ ankanggari ka; tàrú a nkanggari man sǝ tàrú a ɓè nkanggari. 33 Komǝye atà abui tongno-nong-mwashat ka, ɓak rǝì ɓǝ̀ lǝmdǝ nyoulǝa tǒ mala afufe tàrú mala nggun-almon, sǝ koya fufe ka ɓǝ̀ pàngnǝ pwasǝe andǝ tǝ́r-fufe male. 34 Ɓak rǝ gìr tàmsǝ apitǝla ɓǝ̀ lǝmdǝ nyoulǝa mala afufe ine mala nggun-almon nǝ apwasǝe andǝ atǝ́r-fufe malea. 35 Nyoulǝa tǝ́r-fufe mwashat ka nǝ̀ pa a ban-kpapí mala ɓari atà abu gìr tamsǝ apitǝla; ɓaria nyoulǝa tǝ́r-fufe ka nǝ̀ pa a ban-kpapí mala aɓea abui ɓari, sǝ tàruià nyoulǝa tǝ́r-fufe ka nǝ̀ pa a ban-kpapí mala masǝlǝata abui ɓari, mǝnana yià kat à sana arǝ gara gìr tàmsǝ apitǝla ka; anggo sǝ gìr tàmsǝ apitǝla ka nǝ̀ pàngnǝ abui tongno-nong-mwashat mǝnana à san arǝ garè ka. 36 Yì gìr tàmsǝ apitǝla andǝ nyoulǝa rǝi mala afufe andǝ apwasǝe andǝ atǝ́r-fufe ka, à nǝ̀ pea kat nǝ gumtǝli bolo-njengǝlan mǝɓoarne mwashat mǝnana à walki ka.

37 &lt;&lt;Awu nǝ pàk apitǝla tongno-nong-ɓari ace gìr tàmsǝ apitǝla, sǝ wu tamsǝkia [amur garè andǝ abui tongno-nong-mwashat], ace mǝnana ɓǝà pa tǎlaban a banfana mana a ɓadǝmbi ka. 38 Amǝmyal (mala kǝtǝriki tú kún bùgìr-bǝsa) andǝ atasau-bǝsa ka, ɓǝà peǎ nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne. 39 Pàktúró nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne mǝnana dǝmbǝrya male ka tyang lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno [35] na ka sǝ wu pàk gìr tàmsǝ apitǝla andǝ agirtúró male kat.

40 &lt;&lt;Tsǝkiro wu pak agir man kat aɓa kpate a nzongni kǝla mǝnana ǝn lǝmdǝò amur nkono ka.

26

Taragula mala Mǝtalabangŋo

(Puro 36:8-38)

1 &lt;&lt;Sǝ Taragula mǝnana awu nǝ pàk ka, pàk ɓālǝi nǝ alagìr lum mǝnana à teǎ nǝ nkonggúr-linǝn mana à pyauwì ka andǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe. Mǝ'sǝlǝ pakkiagir ɓǝ̀ peǎ sǝ ɓǝ̀ tà pǎ mala acerup ɓǝà lǝmdǝa arǝia. 2 Amǝnia yì alagìr lum ngga, ɓǝà kārǝa; sauwa malea ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu lumi-ine nǝ mǝsǝi ɓari, sǝ tangŋa malea ka ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tongno-nong-mwashat. 3 Tongno atà alagìr mǝnia ka, awu nǝ kpapia sǝ awu nǝ swària a kunarǝia ɓǝà duk lagìr mǝsauwe mwashat. Anggo gbal sǝ awu nǝ pangnǝ acilia mǝno tongno ka. 4 Awu nǝ pakkì atǝkrǝk nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre sǝ awu nǝ ɗúrkia a nkanggari arǝia a gírí-kún komǝye atà alagìr mǝsake mǝno ka. 5 Awu nǝ ɗúrki atǝkrǝk nkonggúr lumi-tongno a gírí-kún mwashat atà alagìr amǝsake mǝno ka; anggo gbal ɓè man mwashat ka ɗúrkì wi atǝkrǝk nkonggúr male lumi-tongno mǝnana à nǝ̀ cam a nkāɓe gǝ̀rgǝ̀r andǝ amǝno à ɗúrkia arǝ gírí-kún lagìr mǝdǝmbe ka. 6 Awu nǝ pàk anlǐ-bwalkúngir lumi-tongno nǝ bolo-njengǝlan. Bwalki atǝkrǝk gírí-kún lagìr mǝsauwe man mwashat ka, wu kpapia a kúnarǝ atǝkrǝk gírí-kún ɓe lagìr mǝsauwe mǝno ka nǝ anlǐ-bwalkúngir, ace mǝnana yì alagìr mǝsake ka ɓǝà duk mwashat. Anggo sǝ nǝ̀ do ama Taragula ka, lagìr mwashat na à pè nǝi ka.

7 &lt;&lt;Awu nǝ pàk alagìr-nggû nǝ anggu-mbulpǝndǝa lum-nong-mwashat ace kùmsǝ múr Taragula. 8 Amǝnia yì anggu-mbulpǝndǝa lum-nong-mwashat ka ɓǝà kārǝa; sauwa mala komǝye ka ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu lumi-ine bwamdǝ tongno, sǝ tangŋa mala komǝye ka ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tongno-nong-mwashat. 9 Tongno ateà ka awu nǝ kpapia sǝ awu nǝ swària a kunarǝia ɓǝà duk lagìr-nggû mǝsauwe mwashat, sǝ aman tongno-nong-mwashat ka swària gbal a kunarǝia ɓǝà duk ɓaria lagìr-nggû mǝsauwe mwashat. Tongno-nong-mwashatia nggu-mbulpǝndǝa mǝnana masǝlǝì aɓî a kún lagìr-nggû mǝnia ka, kàrrì aɓalǝarǝia ɓari ɓǝ̀ gyare a ɓadǝm Tara-mǝfele. 10 Awu nǝ ɗúrki atǝkrǝk nkonggúr lumi-tongno a nkanggari arǝia a gírí-kún komǝye atà alagìr-nggû amǝsake mǝnia ka. 11 Awu nǝ pàk anlǐ-bwalkúngir nǝ bolo-bángŋá, yia lumi-tongno. Awu nǝ oasǝkia aɓalǝ atǝkrǝk gírí-kún alagìr-nggû amǝsake mǝnia ɓari ka, sǝ awu nǝ kpapia a kúnarǝia ɓǝà duk lagìr-nggû nggea mǝgule mwashat, ace mǝnana ɓǝà gìrna múr Tara-mǝfele nǝi ka. 12 Cili lagìr-nggû mǝnana ueo sǝ à lǝpì ka, ɓǝà nyesǝi ɓǝ̀ gyare a nzǝm Taragula. 13 Cili sauwa mala lagìr-nggû, ɓakusǝu mwashat nǝ incì tongno-nong-mwashat mǝnana ueo sǝ sùlǝî múr Taragula a koya bumban male ka, nyia ɓǝa gyare arǝ abumban, ace mǝnana ɓǝà gìr múr Taragula kat-kat.

14 &lt;&lt;Awu nǝ pàk aɓea lagìr-nggû kàm ɓari ɗǝm ace kùmsǝ múr Taragula. Man mwashat ka pè nǝ nggú ka gam mǝnana à bangsǝi ka, sǝ ɓè man, mǝnana nǝ̀ masǝlǝi aɓî nǝ̀ sarǝa amúrià a kùli ka, pè nǝ nggú mǝɓǝlke mala ambulpǝndǝa.

Anggun mala Taragula

15 &lt;&lt;Awu nǝ̀ pàk anggun-tara ace Taragula nǝ akpamgbang mala nggun-akasiya mǝnana à sárǝ́ pǝrapǝra ka. 16 Koya nggun-tara ka dāh'rya male ɓǝ̀ duk ɓakusǝu lum-bwamdǝ-tongno, sǝ tangŋa male ka, ɓǝ̀ duk ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú. 17 Akpamgbang ɓari nǝ kúnià kǝla ankpako na awu nǝ kpapia a nkanggari rǝarǝia ɓǝà pàk nggun-tara mwashat ka. Anggo sǝ awu nǝ pàk anggun-tara mala Taragula kat. 18 Awu nǝ pàk anggun-tara lumi-ɓari ace bumban mala Taragula mǝnana sǝn njar-kunmur ka. 19 Awu nǝ pàk agumtǝli-tǝrtà anggun-tara lumi-ine nǝ bolo-azǝrfa. Agumtǝli-tǝrtè ɓari, komǝye ka nǝ tūli male arǝì, à nǝ̀ pà aɓata koya nggun-tara, ace bwal akusǝ akpamgbang amǝ pyalpyalni ɓari mala nggun-tara. 20 A bumban mala Taragula mǝnana sǝn njar-nza ka, awu nǝ tsǝk anggun-tara lumi-ɓari, 21 aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà mǝnana à pea nǝ bolo-azǝrfa ka lumi-ine, ɓari a kusǝ koya nggun-tara. 22 Sǝ a nzǝm Taragula, yì bumban male mǝnana sǝn njar-nzali ka, awu nǝ̀ tsǝk anggun-tara kam tongno-nong-mwashat. 23 Awu nǝ pàk aɓea nggun-tara ɓari ɗǝm ace koya bankara a nzǝm Taragula. 24 Anggun-tara ɓari-ɓari mǝnana à nǝ̀ cam a koya bankara a nzǝm Taragula ka, awu nǝ kpapi tǝrtea ɓǝà cam a ban mǝ'mwashati, sǝ múrià ka kùria nǝ gbalmo kàngkàng ɓǝà duk mwashat. Yì anggun-tara arǝ abankara mǝno ɓari ka anggo sǝ awu nǝ pangnǝia. 25 Lǝmdǝ ama ɓǝà kpapia kat ka, nzǝm Taragula nǝ̀ pangnǝ anggun-tara tongno-nong-tàrú aban came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat, mǝnana à peǎ nǝ bolo-azǝrfa ka; koya nggun-tara ka, kusǝi nǝ̀ pà aɓalǝ agumtǝli-tǝrtè ɓari.

26 &lt;&lt;Awu nǝ pàk anggun-gangndea lum-bwamdǝ-tongno nǝ akpamgbang mala nggun-akasiya ace kpapiki anggun-tara. Tsǝk tongno ɓǝà kpapi anggun-tara mala Taragula a bumban male mǝnana sǝn njar-nza ka, 27 tongno ɓǝà kpapi anggun-tara a bumban mala Taragula mǝnana sǝn njar-kunmur ka, sǝ tongno ka ɓǝà kpapi anggun-tara a bumban mala Taragula a nzǝmi, yì bumban mǝnana sǝn njar-nzali ka. 28 Nggun-gangndea mǝnana nǝ̀ gangndǝi a tsùrú mala anggun-tara ka, nǝ̀ tite arǝ nggun-tara mǝnana nda a masǝlǝata kún-bân, sǝ nǝ̀ sarǝa aban ká ɓè masǝlǝata kún-bân mala Taragula ka. 29 Anggun-tara ka awu nǝ tasǝ rǝia nǝ bolo-njengǝlan, sǝ awu nǝ kùrkia wia agbalmò bolo-njengǝlan ace bwal anggun-gangndea mǝnana à nǝ̀ oasǝkia aɓalǝia ka. Yià anggun-gangndea ka awu nǝ tasǝ rǝia gbal nǝ bolo-njengǝlan. 30 Awu nǝ loasǝ mǝnia yì Taragula ka a pě mǝnana ǝn lǝmdǝo amúr nkono ka.&gt;&gt;

Lagìr-kasǝbân aɓa Taragula

(Puro 36:35-38)

Mǝtalabangŋo bang ama:

31 &lt;&lt;Awu nǝ pàk lagìr-kasǝbân nǝ nggubyau-linǝn ace gau ɓá Taragula. Ɓwa mǝ'sǝlǝ pakkiagir ɓǝ̀ pàktúró nǝ nkonggúr ɗà'ndíng, mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe andǝ mala nkonggúr-linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì ka, ɓǝ̀ tagìr mala acerup ɓǝà lǝmdǝ arǝì. 32 Awu nǝ gyar mǝnia yì lagìr-kasǝbân ngga, nǝ anlǐ-gyargìr mala bolo-njengǝlan, a kún anggun-ɓalǝu ine mala kpamgbang-akasiya, mǝnana à tasǝ rǝia nǝ bolo-njengǝlan, sǝ à camgi aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà mala bolo-azǝrfa ka. 33 Awu nǝ bwalki kún lagìr-kasǝbân mǝnia ka nǝ anlǐ-bwalkúngir ɓǝ̀ gyare a kùli arǝ múr Taragula, sǝ awu nǝ tsǝk Akwati mala Acau-nakûn aɓalǝi nǝ nzǝm lagìr-kasǝbân, mǝnana gau Ban Mǝfele andǝ Ban Nggea Mǝfele ka. 34 Awu nǝ tsǝk gìrkún Akwati mala Acau-nakûn, mǝnana nda buno sǝntǝ̀r ka, amur Akwati Kùrcau sǝ awu nǝ tamsǝì aɓa Ban Nggea Mǝfele. 35 A nza nǝ Ban Nggea Mǝfele aɓa Taragula ka, awu nǝ tsǝk kpamgbang mala tsǝk bǝredi ɓǝ̀ came a nkanggariban nǝ njar-nza; sǝ a nkāɓe male nǝ njar-kunmur ka, awu nǝ tsǝk gìr tàmsǝ apitǝla.

36 &lt;&lt;Awu nǝ pàk lagìr-gbarban ace bankutio aɓa mǝno yì tara ka. Pè nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka. Ɓwa mǝ'sǝlǝ tagìr nǝ bù ɓǝ̀ nbákí rǝì nǝ ankonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe. 37 Awu nǝ pàk anggun-ɓalǝu nǝ kpamgbang-akasiya amǝsake tongno, sǝ awu nǝ tasǝ rǝia nǝ bolo-njengǝlan. Awu nǝ tamsǝ komǝye ka aɓa gumtǝli-tǝrtè mǝnana à pè nǝ bolo-bángŋá ka, sǝ awu nǝ gyar mǝnia yì lagìr-gbarban ngga arǝia nǝ anlǐ-gyargìr mala bolo-njengǝlan.

27

Gyangŋan pàgir mala pisǝe kǝring

(Puro 38:1-7)

1 &lt;&lt;Awu nǝ pàk gyangŋan nǝ nggun-akasiya. Sauwa male nǝ̀ duk ɓakusǝu tongno-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú, tangŋa male, ɓakusǝu tongno-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú, sǝ dāh'rya male ka ɓakusǝu ine nǝ gauwa-tsùrú. 2 Sǝ awu nǝ pàkki wi anjawe arǝ agirikúní ine. Yì gyangŋan andǝ anjawe ka shària nǝ nggun mǝmwashati, sǝ wu gir rǝi kat nǝ bolo-bángŋá. 3 Awu nǝ pàk ankwaring-bolo ace pwan tú male, andǝ ashebǝl, andǝ ankenye, andǝ ashokali-nyama, andǝ atasau-bǝsa. Amǝnia yì agirtúró kat ka, awu nǝ peǎ nǝ bolo-bángŋá. 4 Awu nǝ pàk bàndà nǝ waya mala bolo-bángŋá, sǝ awu nǝ̀ tsǝki wi agbalmò bolo-bángŋá ine arǝ abankara male a kúní ace bwale. 5 Awu nǝ tsǝk mǝno yì bàndà ka aɓa gyangŋan, a bumi nǝ ɓalǝu. 6 Awu nǝ pàk agara ɓari nǝ nggun-akasiya, sǝ wu gir rǝia nǝ bolo-bángŋá. 7 Komǝye ka oasǝi aɓalǝ atūli gbalmò ɓari a ban ankanggari gyangŋan, ace twale. 8 Yì gyangŋan ngga pè nǝ akpamgbang; nying ɓālǝi ɓǝ̀ nong horondong. Pè kǝla mǝnana à lǝmdǝò amur nkono ka.

Patal mala Taragula

(Puro 38:9-20)

9 &lt;&lt;Awu nǝ kasǝ patal ɓǝ̀ kàrì Taragula. A bumban male mana sǝn njar-kunmur ka, gyarki wi alagìr mǝnana à teǎ nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì ka; sauwa malea ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno (150), sǝ ɓǝà gyarki arǝ 10 anggun-kala male lumi-ɓari aban camge aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà lumi-ɓari, mana à peǎ kat nǝ bolo-bángŋá ka; sǝ anggun-kala andǝ ankò malea, andǝ anlǐ-gyargìr mana à bwal alagìr ka, ɓǝà peǎ nǝ bolo-azǝrfa. 11 Anggo gbal, a bumban mǝnana sǝn njar-nza ka, à nǝ̀ gyarki alagìr mǝnana sauwa malea ka ɓakusǝu gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno na (150) ka, arǝ anggun-kala lumi-ɓari, aban camge aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà, mǝnana yià kat ka, bolo-bángŋá na à peǎ nǝia ka. Anlǐ-gyargìr mana à bwal alagìr, arǝ anggun-kala andǝ ankò malea ka, ɓǝà peǎ nǝ bolo-azǝrfa.

12 &lt;&lt;Bumban mala patal a buì mǝnana nǝ njar-nzali ka, awu nǝ gyarki alagìr mana sauwa malea ka, ɓakusǝu lumi-tongno-nong-ɓari bwamdǝ tongno (75) na ka, arǝ anggun-kala male lum mǝnana à camgi aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà lum ngga. 13 Bumban mǝnana nǝ njartakuli, ban kutio a patal mala Taragula ka, sauwa male gbal ka ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu lumi-tongno-nong-ɓari bwamdǝ tongno. 14 Lagìr mǝnana nǝ̀ gyar a buì mǝlì mala kunɓala ka, tangŋa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu lumi-ɓari-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú, sǝ ɓǝ̀ gyare arǝ anggun-kala tàrú aban came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà tàrú. 15 Lagìr mǝnana nǝ̀ gyar a buì mǝ'nggare ka, tangŋa male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu lumi-ɓari nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú, sǝ ɓǝ̀ gyar arǝ anggun-kala tàrú aban came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà tàrú.

16 &lt;&lt;Bankutio aɓa patal ka, kumbi wi lagìr gbare mǝnana tangŋa male ka ɓǝ̀ pak ɓakusǝu lumi-tàrú. Ɓǝà tè nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka, sǝ ɓǝà nyoulǝ rǝi aɓa sǝlǝ tagìr mǝɓoarsǝne nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe. Gyari arǝ anggun-kala ine mǝnana à came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà ine ka. 17 Anggun-kala mǝnana kat à kàrì patal ka, ɓǝà camgi aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà mala bolo-bángŋá. Gangndǝki agara bolo-azǝrfa amur anggun-kala kat sǝ wu kùrkia arǝarǝia. Tsǝkia wia anlǐ-gyargìr malea mǝnana à peǎ nǝ bolo-azǝrfa ka. 18 Yì patal kat ka, sauwa male ɓǝ̀ pak ɓakusǝu gbǝman nǝ lumi-tongno (150), sǝ tangŋa male ka ɓakusǝu lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tongno (75). Dāh'rya mala alagìr male mǝnana à nǝ̀ gìr ban ngga, ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tongno-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú (7.5). Ɓǝà peǎ nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka. Agumtǝl-tǝrtà anggun-kala ka, ɓǝà peǎ nǝ bolo-bángŋá. 19 Agir mǝnana kat à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝia ace túró ɓá Taragula, ko ɓǝ̀ mǝye nda túró malea ka, andǝ ankpako male, andǝ ankpako mala anggun-kal patal ka, dumǝna púp à nǝ̀ peǎ nǝ bolo-bángŋá.

Tsǝkir pitǝla

20 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ɓǝà yinǝo nǝ mùrú olif mǝɓoarne mǝnana à kambi nǝ kamba ka ace soe aɓa pitǝla, ace mǝnana abǝsa male ka ɓǝà kǝ earke koya pwari. 21 Haruna andǝ amuni, na à nǝ̀ tamsǝ pitǝla a ɓadǝmbam aɓa Tara Ban-peri, anzǝm lagìr-kasǝbân mǝnana gbàr Akwati mala Acau-nakûn ngga, sǝ à nǝ̀ nggǝ tsǝkir pitǝla ace mǝnana abǝsa male ɓǝà kǝ earke a ɓadǝmbam, twal a koya pwarikpǝra bà kwaro mala ban. Mǝnia yi nzongcau ka, dumǝna púp amǝ Isǝrayila andǝ amǝ'keà arǝ anza malea kat à nǝ̀ kpate.

28

Adaura mala apǝris

(Puro 39:1-7)

Mǝtalabangŋo banggi Musa ama:

1 &lt;&lt;Túrban ɓǝ̀ mǝ'eambo Haruna andǝ amuna-burana male, Nadap, andǝ Abihu, andǝ Eleaza, sǝ Itamar atè, ɓǝà yiu a bano. Pusǝia a nggǝsanì aɓalǝ amǝ Isǝrayila. Tsǝia ɓǝà duk apǝris ace pakkam túrô.

2 &lt;&lt;Awu nǝ swàrî mǝ'eambo Haruna adaura mǝfele mala apǝris, amǝ'ɓoarɓwe andǝ amǝ'ɓoarsǝne. 3 Awu nǝ nacau ne aɓwana mǝnana kat amǝ'sǝlǝ pakkiagir na ka, aɓwana mǝnana ǝn pania wia sǝlǝe a ɓabumia ka, ɓǝà pakkî Haruna agir-nggūrǝu, ace tàre ɓǝ̀ duk pǝris aɓa túró mem.&gt;&gt; 4 Amǝnia ka à nda ka agir-nggūrǝu mǝnana à nǝ̀ swària ka: lǝpan-damɓalǝu, andǝ efot,* andǝ daura-tsuru mǝsauwe mala efot, andǝ daura-ɓaɓalǝu mǝlime mǝnana à nyoulǝ rǝi nǝ tagìr mǝɓoarsǝne ka, andǝ nggubyau mbuɓi múrû, sǝ bugìr mārǝ́ taɓunu. Ɓǝà pàk amǝnia yì adaura mǝfele ka ace mǝ'eambo Haruna andǝ amuni amuna-burana, ace mǝnana ɓǝà nyesǝia ɓǝà duk apǝris ace pakkam túrô ka. 5 Amǝ'túró amǝ'sǝlǝ pakkiagir ɓǝà ak nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ mala bolo-njengǝlan, sǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì nǝ pyauweka, ace pàk adaura mǝno.

Efot, muna daura-múrɓì mǝfele

6 &lt;&lt;Muna daura-múrɓì mǝfele, yì efot ka ɓwa mǝ'sǝlǝ pakkiagir ɓǝ̀ tè nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì nǝ pyauwe ka; ɓǝ̀ tà gìr mǝɓoarsǝne arǝì nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ mala bolo-njengǝlan. 7 Yì efot ka ɓǝà swàrí wi anggúr-nkpamtaru ɓari mǝnana à nǝ̀ kpapi ɓadǝmbi andǝ nzǝmi ka. 8 Bugìr mārǝ́ taɓunu ace kpapè arǝ efot ka, ɓǝà tè kǝla mala efot, nǝ ankonggúr mala bolo-njengǝlan, andǝ mala ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, sǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì nǝ pyauweka, sǝ ɓǝà swàrì arǝ efot ace mǝnana ɓǝà duk mwashat ka.

9 &lt;&lt;Twal amunatali-onis ɓari sǝ wu nyoulǝ lullǝ amuna-burana lum-nong-ɓari mala Isǝrayila amuria. 10 Nyoulǝ alullǝu tongno-nong-mwashat amur koya munatali-onis; tsaɗi alullǝia kǝla mǝnana à ɓǝlia ka. 11 Ɓǝà nyoulǝ amǝno yì alullǝ amuna-burana mala Isǝrayila ka, amur amunatali-onis mǝno ɓari, kǝla mǝnana mǝ'pàk-njengǝlan nǝ̀ nyoulǝ gir amur ɓamur gbalmo-parbù ka. Koya munatali-onis ka oasǝi aɓa tǝkrǝk-waya male mǝnana bolo-njengǝlan na ka, 12 sǝ wu dambia arǝ anggúr-nkpamtaru mala efot. À nǝ̀ duk atali ɗenyinǝban mala amuna-burana mala Isǝrayila. Haruna nǝ̀ nggǝ gyar alullǝia a myali a ɓadǝm Yahweh ace ɗenyinǝia. 13 Awu nǝ pàk atǝkrǝk-waya mala bolo-njengǝlan ace amunatali-onis mǝno ɓari ka. 14 Pàk amuna-nsolo ɓamyalu nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne; ɓolǝia ɓǝà pa kǝla nggur, sǝ wu kpapia arǝ atǝkrǝk waya bolo-njengǝlan mala amunatali-onis mǝno ɓari ka, ɓǝà gyare arǝia.

Lǝpan damɓalǝu

(Puro 39:8-21)

15 &lt;&lt;Awu nǝ pàk lǝpan-damɓalǝu ace súrǝ̀ nê mala Ɓakuli. Ɓǝà tè aɓa sǝlǝ tagìr ulang mala efot, nǝ ankonggúr bolo-njengǝlan, andǝ ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì nǝ pyauwe ka. 16 Ɓǝà pè nǝ kasǝna lagìr mǝnana à kàrrì ɓari sǝ kúní lǝpi amur ɓè sǝ pàk lǝpan ngga. Sauwa male ɓǝ̀ pàk mwashat andǝ tangŋa male, incì tongno-nong-ine. 17 Awu nǝ gyari wi arǝ amuna tali-gǝna tàrú-tàrú a nzǝmarǝia arǝ asangbǝlang ine; a sangbǝlang mǝdǝmbe ka, ɓǝà lanzǝì wi atali-gǝna rubi, tofas, andǝ beril; 18 a ɓaria sangbǝlang ngga ɓǝà lanzǝì wi amuna tali-gǝna mala emeral, safir, andǝ daimon; 19 a tàruia sangbǝlang ngga ɓǝà lanzǝì wi amuna tali-gǝna jasinta, aget, andǝ amitis; 20 a inea sangbǝlang ngga ɓǝà lanzǝì wi amuna tali-gǝna kǝrisolat, onis, andǝ jaspa; komǝye ka ɓǝ̀ pa aɓa tǝkrǝk-waya bolo-njengǝlan mǝnana à ɓolǝì ka. 21 Yia kat ka amuna tali-gǝna lum-nong-ɓari na; komǝye ateà ka ɓǝà nyoulǝî wi mwashat atà alullǝ amuna-burana lum-nong-ɓari mala Yakupu amurí, ɓǝà cam a kúnì atau mala amǝ Isǝrayila. Ɓǝà nyoulǝ alullǝia kǝla mana à nǝ̀ nyoulǝ gir amur gbalmo parbu ka.

22 &lt;&lt;Amuna-nsolo mǝno à peǎ nǝ bolo-njengǝlan sǝ à pyauwia kǝla nggur ka, à nda ace kùrre arǝ lǝpan-damɓalǝu. 23 Awu nǝ pàk agbalmò ɓari nǝ bolo-njengǝlan sǝ wu oasǝia arǝ lǝpan-damɓalǝu a ban akúní mǝnana à pǝlǝ nǝ kùli ka. 24 Awu nǝ kùr amuna-nsolo mǝno ɓari ka arǝ agbalmò mǝnia ɓari a kún bankara mala lǝpan-damɓalǝu ka. 25 Kún ansolo mǝno ɓari ka, awu nǝ kùria arǝ atǝkrǝk-waya mala amunatali-onis mǝno ɓari ka. Anggo sǝ lǝpan-damɓalǝu ka nǝ̀ gyare a ɓadǝmbu arǝ anggúr-nkpamtaru mala efot. 26 Awu nǝ pàk agbalmò bolo-njengǝlan ɓari sǝ awu nǝ oasǝia arǝ lǝpan-damɓalǝu a ban akúni mǝnana a nzali ka nǝ ɓalǝu, ɓǝà nong amur efot. 27 Awu nǝ pàk aɓea agbalmò bolo-njengǝlan ɓari ɗǝm, sǝ awu nǝ kpapia a kún anggúr-nkpamtaru mana à pǝlǝ nǝ nzali ka a ɓadǝm efot, tù a ban-kpapya male amur bugìr mārǝ́ taɓunu mǝ'nbaké mala efot. 28 Awu nǝ kùr agbalmò mala lǝpan-damɓalǝu arǝ agbalmò mala efot nǝ nggur mǝlùre, ace mǝnana lǝpan-damɓalǝu ka ɓǝ̀ nongŋo amur bugìr mārǝ́ taɓunu mǝ'nbaké mala efot, sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ bwal kàngkàng arǝ efot ka.

29 &lt;&lt;Ɓǝ̀ Haruna nǝ̀ kùtí aɓa Ban Mǝfele ka, nǝ̀ oasǝ mǝnia yì lǝpan-damɓalǝu mala súrǝ̀ nê mala Ɓakuli, mana à nyoulǝî wi alullǝ atau mala amǝ Isǝrayila amurí ka a myali; ɓǝ̀ gyare a damɓalǝi, yì ban ɓabumi, ace mǝnana Mim, Yahweh ka, mǝ nǝ nggǝ ɗenyinǝ aɓwana mem a koya pwari. 30 †Awu nǝ oasǝ a Urim andǝ Thummim‡ aɓa lǝpan-damɓalǝu ace mǝnana ɓǝà pà amur ɓabum Haruna a koya pwari nǝ̀ kùtí a ɓadǝmbam aɓa Ban Mǝfele ka. Anggo sǝ amǝno yì agir ka à nǝ̀ nongŋo amur ɓabum Haruna ace súrǝ̀ nê mem amur amǝ Isǝrayila a ɓadǝmbam, Mim Yahweh koya pwari.

Aɓea daura pǝris mǝnana à ué ka

(Puro 39:22-31)

31 &lt;&lt;Daura-tsuru mǝsauwe mala efot ka ɓǝà tè kat nǝ ɗà'ndíng mǝlùre. 32 Ɓǝà nying ban fonggǝrang a myali ace oasǝ ɓamuru, sǝ ɓǝà tà myali nǝ nkonggúr mǝcandǝe ɓǝ̀ gumbǝli kat, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa sàn raka. 33 Awu nǝ kàrì kún daure nǝ agir kǝla aɓǝla mɓǝring mǝnana à teǎ nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe ka, sǝ wu gyarki amuna gwaroji bolo-njengǝlan a nrea. 34 Amuna gwaroji bolo-njengǝlan andǝ aɓǝla mɓǝring ngga ɓǝà gaɓi-ɓalǝarǝia camge a kún daure, ɓǝà gumbǝli. 35 Dumǝna púp Haruna nǝ̀ oasǝ mǝnia yì daura ka arǝì ɓǝ̀ ndarǝ pàk túró mala pǝris ka. Ɓǝ̀ ndarǝ kutio nǝ̀ yiu a ɓadǝmbam aɓa Ban Mǝfele, ko ɓǝ̀ ndarǝ púrì wi nǝ̀ u ka, à nǝ̀ ok ɓua mala amuna gwaroji mǝnia ka, ace mǝnana ɓǝkǝa wù raka.

36 &lt;&lt;Pàk baji mǝkyauwe nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne sǝ wu nyoulǝ cau mǝnia ka amurí ama: Mǝfele na aban Yahweh. 37 Kùrrì nǝ nkonggúr mǝlùre arǝ nggubyau mbuɓi múrû mala Haruna nǝ ban ɓadǝmbi. 38 Haruna nǝ̀ nggǝ mārǝi a kúndǝmbi koya pwari. Mǝnia ka nda ace lǝmdǝ ama ɓǝ̀ amǝ Isǝrayila pà agir'nkila abanam kǝla pàɓoro mǝfele malea, sǝ à pè nǝ ɓwarkio aɓalǝi ka, Haruna nǝ̀ twal atanni mǝnana à nǝ̀ yiu atàcau mala amǝno yì aɓwarkio ka amurí, ace mǝnana, Mim, Yahweh ka, mǝ ak apaɓoro mǝnana kat à yinǝia abanam ngga.

39 &lt;&lt;Awu nǝ tà daura-ɓaɓalǝu mǝlime ace Haruna, andǝ nggubyau mbuɓi múrû male, nǝ nkonggúr-linǝn mǝɓǝlke. Sǝ awu nǝ pàkki wi bugìr mārǝ́ taɓunu mǝnana à nbákí rǝì nǝ tagìr mǝɓoarsǝne ka.

40 &lt;&lt;Awu nǝ pàk adaura túró-pǝris, andǝ abugìr mārǝ́ taɓunu, andǝ asukuru, ace amuna-burana mala Haruna, ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana sǝnia nǝ ɓoarɓwa andǝ gulo. 41 Awu nǝ oasǝì Haruna andǝ amuna-burana male amǝnia yì agir-nggūrǝu ka arǝia. Sǝ awu nǝ ɗārǝia nǝ mùrú olif ace kùria wia gulo, sǝ ace tària mala pàkkam túró kǝla apǝris. 42 Awu nǝ swàrî Haruna andǝ koyan atà amuna-burana male ka ashiwan mala nggubyau linǝn. Shiwan ngga à nǝ̀ oasǝi a taɓunu sǝ akusǝì nǝ̀ sulǝo aban yiu amur abyalu, ace mǝnana ɓata ɓwa ɓǝ̀ kǝa ueo a nza raka. 43 Dumǝna púp Haruna andǝ amuna-burana male ka à nǝ̀ oasǝ agirɓadǝmbu ateà a pwari mana kat à nǝ̀ kùtí a ɓadǝmbam aɓa Tara Ban-peri, ko à nǝ̀ gbashì ban gyangŋan ace pàk túró pǝris aɓa Ban Mǝfele ka. Mǝnia ka nda ace mǝnana ɓǝà kǝa nunbi ɓamuria cauɓikea sǝ à nǝ̀ wù ka ɗàng. Mǝnia yì nggurcau ka nda ace Haruna andǝ amuni andǝ amǝkè tàtǝ́k.

29

Akwarkiru ace pà gara túró pǝris

1 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nàtà mǝnana awu nǝ kpate ace tàr Haruna andǝ amuna-burana male ɓǝà duk apǝris aɓa túró mem ngga: Twal lo jamnda mwashat andǝ agam ɓari mǝnana à pànǝ ɓe kǝgìr mǝɓane arǝia raka. 2 Pàktúró nǝ muku mǝssa-alkama mǝɓǝlke mana yis pà arǝì raka sǝ wu pak agbatali bǝredi. Kpapi mukuì andǝ mùrú olif sǝ wu pak agbatali kyak, pǝlǝa pàk abiskit sǝ wu hasǝkia wia mùrú olif. 3 Awu nǝ tsǝia kat aɓa ndakade mǝmwashati, sǝ awu nǝ yinǝia abanam atārǝia andǝ amǝno yì lo jamnda andǝ agam ɓari ka.

4 &lt;&lt;Awu nǝ kyan nǝ Haruna andǝ amuna-burana male a kún Tara Ban-peri, sǝ awu nǝ lákkià wia rǝia nǝ mùr. 5 Pǝlǝa awu nǝ twal adaura-pǝris sǝ awu nǝ oasǝì Haruna daura-ɓaɓalǝu mǝlime, andǝ daura-tsuru mǝsauwe mala efot, andǝ efot, andǝ lǝpan-damɓalǝu; sǝ awu nǝ mārǝi wi a taɓuni, bugìr mārǝ́ taɓunu mǝnana à tè nǝ ankonggúr mǝɓoarsǝne ulang mala efot ka. 6 Mārǝi wi nggubyau mbuɓi múrû amurí, sǝ wu kùri wi baji male mǝfele mǝnana à nyoulǝ cau amurí ama: &lt;Mǝfele ace Yahweh&gt; ka. 7 Anzǝm mǝno ka, pè wi gara mala tàrban ace túró pǝris nǝ solǝì wi mùrú olif amurí.

8 &lt;&lt;Kǝla mǝno gbal, awu nǝ yinǝ amuna-burana male, sǝ awu nǝ oasǝia wia adaura túró-pǝris arǝia. 9 Awu nǝ mārǝia wia abugìr mārǝ́ taɓunu, sǝ awu nǝ mbuɓia wia múrià nǝ anggubyau mbuɓi múrû. Anggo sǝ dobuno-pǝris ka nǝ̀ duk mala Haruna andǝ amuna-burana male andǝ amǝ'keà tàtǝ́k. Anggo sǝ awu nǝ̀ kùrî Haruna andǝ amuna-burana male túró pǝris.

10 &lt;&lt;Awu nǝ yinǝ lo jamnda mǝno ka a ɓadǝmbam, a kún Tara Ban-peri, sǝ awu nǝ banggi Haruna andǝ amuna-burana male, ɓǝà tsǝk abuia a ɓamúrí. 11 Awu nǝ pwanmyal mǝnia yi lo jamnda ka a ɓadǝmbam, Mim Yahweh, a kún Tara Ban-peri. 12 Awu nǝ ɗàrǝ́ nkile bǝti sǝ wu hasǝki amur anjawe gyangŋan nǝ muna-buo. Cili nkila ka, solǝi a kusǝ gyangŋan. 13 Mùrú nyama mǝnana gìr múr alungŋo jamnda, andǝ bare mǝsauwe mala nkundingŋi, andǝ amuna-gbè ɓari, andǝ mùrú nyama mǝnana amuria ka, pwania kat sǝ wu pisǝia a bǝsa amur gyangŋan. 14 Sǝama, cili nyam jamnda, andǝ ngguí, andǝ ciute ka, awu nǝ pisǝia a nzǝm là-gumli; mǝnia ka pàgir ace acauɓikea na.*

15 &lt;&lt;Ɗǝm ngga awu nǝ twal mwashat atà agam mǝno ɓari ka sǝ wu banggi Haruna andǝ amuna-burana male ɓǝà tsǝk abuia a ɓamúrí. 16 Sǝ awu nǝ pwanmyal gamnì, sǝ nkile ka awu nǝ watsǝki arǝ gyangŋan ɓǝ̀ gumbǝli. 17 Awu nǝ kasǝki nyam gamnì bǝti-bǝti; awu nǝ lak agir-bumi, andǝ akusǝi, sǝ awu nǝ tsǝia amur ɓamúrí andǝ nyami mǝnana à kasǝki bǝti-bǝti ka. 18 Pisǝ abare gam mǝnia ka kat a bǝsa amur gyangŋan. Mǝnia ka pàgir mala pisǝe kǝring abanam Yahweh na; pàgir na nǝ bǝsa abanam Yahweh, ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam ngga.

19 &lt;&lt;Awu nǝ twal ɓè gam mǝno ue ka, sǝ awu nǝ tunǝ Haruna andǝ amuna-burana male ɓǝà tsǝk abuia a ɓamúrí. 20 Pǝlǝa awu nǝ pwan-myal gamnì, sǝ awu nǝ ɗàrǝ́ bǝti aɓa nkile wu hasǝkì Haruna andǝ amuna-burana male arǝ amburkiria mǝlì, andǝ amuna-buia mǝbure mǝlì, sǝ arǝ amuna-kusǝia mǝbure mǝlì. Cili ka watsǝki arǝ gyangŋan ɓǝ̀ kàrì kat. 21 Awu nǝ ɗàrǝ́ aɓa nkila mǝnana amur gyangŋan ngga, sǝ wu zurǝì andǝ mùrú olif mǝnana nda ace ɗārǝâ ka, sǝ wu watsǝki amur Haruna sǝ amur amuna-burana male, andǝ adaura malea. Anggo, sǝ yia andǝ adaura malea ka awu nǝ tària, amǝfele na.

22 &lt;&lt;Mǝnia yi gam ngga nda ace nàtà mala pè Haruna andǝ amuna-burana male gara ace túró pǝris. Acemani ka, pusǝki mùrú rǝ nyam gamnì, andǝ mùrú nyam nggilate, andǝ mùrú nyama mǝnana gìr múr agir-bumi ka; sǝ wu pusǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi, andǝ amuna-gbè ɓari, andǝ mùrú nyama mǝnana gìr múrià ka, andǝ byal kusǝi mǝlì. 23 Aɓa ndakade mǝno à yinǝi ace pà ɓoro nǝi abanam ngga, twal gbatali bǝredi mwashat, gbatali kyak mwashat mana à pè nǝ mùrú ka, sǝ biskit mwashat; 24 tsǝia andǝ abare nyama mǝnia ka a ɓabù a Haruna andǝ ɓabu amuna-burana male, ɓǝà loasǝia a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh ka. 25 Anzǝm mǝnia ka, awu nǝ ak gbatali bǝredi, andǝ gbatali kyak, andǝ biskit, andǝ abare nyama kat a buia, awu nǝ tsǝia amur abare nyam gam mǝdǝmbe mǝnana nda aban pi amur gyangŋan ngga, sǝ awu nǝ pisǝia kǝring a ɓadǝmbam Yahweh. Pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh.

26 &lt;&lt;Sǝ awu nǝ twal kikil gam mǝnana à pwanmyali ace nàtà mala tàr Haruna ace túró pǝris ka, sǝ awu nǝ loasǝi a kùli a ɓadǝmbam, ɓǝ̀ do pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli abanam Yahweh ka. Mǝnia yì bare girkusǝu ka nda nǝ̀ duk kāmbe mò ka.

27 &lt;&lt;Ɓǝ̀ à nǝ̀ tàr ɓwa ace túró pǝris ka, kikil andǝ byal gam mǝnana à pwan-myali ace nàtà mala mǝno yi tàrban, mǝnana à loasǝia a kùli kǝla pàɓoro mana à loasǝi a kùli ka, dumǝna ɓoro mǝnana à tàrni, nda kāmbe mala apǝris, yì a Haruna andǝ amuni andǝ amǝkè ka. 28 Mǝnia ka nǝ̀ duk kāmbe mǝnana amǝ Isǝrayila nǝ̀ nggǝ pê apǝris, yì a Haruna andǝ amuni andǝ amǝkè mana a nzǝmi ka, nggaɗè pà kàm ɗàng tàtǝ́k. Mǝnia ka nǝ̀ duk kāmbe mala ɓoro mala amǝ Isǝrayila abanam, Mim Yahweh, mana à twali aɓalǝ apagir ace dotarǝu ka.

29 &lt;&lt;Adaura-pǝris mala Haruna ka, à nǝ̀ tsǝia ace amuni andǝ amǝkè mana à nǝ̀ yia lidǝmba nǝ túró pǝris anzǝm lú male ka. À nǝ̀ oasǝia arǝia ɓǝ̀ à nǝ̀ kùria wia túró pǝris nǝ ɗārǝ́bân nǝ mùrú olif amúrià mala tàrban ace túró pǝris ka. 30 Muna-ɓwabura mala Haruna mǝnana nǝ̀ twal bancame male a túró pǝris ka, nǝ̀ oasǝ adaura-pǝris mǝnia ka arǝì sǝ nǝ̀ nggǝ kúti a ɓadǝmbam aɓa Tara Ban-peri ace pàktúró aɓa Ban Mǝfele, nongŋo tongno-nong-ɓari.

31 &lt;&lt;Awu nǝ twal cili abare nyam gam mana à pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace nàtà mala tàr Haruna andǝ amuna-burana male ace túró pǝris ka, sǝ wu lam nyamì nǝ mùr a ɓè ban mǝnana à tàrì ace pàkkì atúró mǝfele ka. 32 Haruna andǝ amuna-burana male nǝ̀ shak nyama mǝnia ka atārǝia andǝ agbatali bǝredi mǝnana à ueo aɓa ndakade ka, a kún Tara Ban-peri. 33 À nǝ̀ shak mǝnia yì nyama andǝ bǝredi mǝnana à pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace shawuɗiban aɓa nàtà mala kùria wia gulo andǝ tàrban malea aɓa túró pǝris ka. Kǝ yia apǝris nǝmurǝia na à nǝ̀ lì mǝnia yì girlina ka, acemǝnana girlina mǝfele na. 34 Sǝ ɓǝ̀ cili mǝnia yì nyama ko bǝredi ueo, kya bwal bu dǝmbari ka, dumǝna púp à nǝ̀ súkkì a bǝsa ɓǝ̀ pǐ; kǝ ɓwa ɓǝ̀ kǝa lì ɗàng, acemǝnana mǝfele na.

35 &lt;&lt;Anggo sǝ awu nǝ kùrî Haruna andǝ amuna-burana male túró pǝris, kǝla mana ǝn tsǝko nǝma wu pê ka; mǝnia yì nàtà mala kùrî ɓwa túró pǝris ka, à nǝ̀ pè aɓalǝ apwari tongno-nong-ɓari. 36 Aɓa koya pwari ka, dumǝna púp awu nǝ pwan-myal lo-jamnda kǝla pàgir mala shawuɗiban ace cauɓikea. Ɗǝm ngga ɓǝ̀ a nda rǝ shawuɗì gyangŋan ngga, awu nǝ ɗārǝí nǝ mùrú olif ace tàre ace Ɓakuli. 37 Awu nǝ pàk amǝnia yì anàtà mala shawuɗiban ngga koya pwari arǝ anongŋo tongno-nong-ɓari, ace tàr gyangŋan ɓǝ̀ duk mǝfele kat-kat. Anggo sǝ gyangŋan nǝ̀ duk mǝfele, sǝ gìr mǝnana kat je gyangŋan ngga nǝ̀ duk mǝfele.

Pāki agir'nkila mala koya pwari

(Ɓal 28:1-6)

38 &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka agir'nkila mǝnana awu nǝ pànà ɓoro nǝia amur gyangŋan-pàɓoro koya pwari arǝ apwari kat ka: Amǝgam ɓari, komǝye ka mbule mwashat. 39 Mǝgam mǝnia mwashat ka, awu nǝ pànà ɓoro nǝi kǝla gir'nkila nǝ dǝmbari, sǝ ɓè ka awu nǝ pana ɓoro nǝi kǝla gir'nkila nǝ pwarikpǝra. 40 Mǝgam mǝdǝmbe mǝnana awu nǝ pànà ɓoro mala gir'nkila nǝi ka, kpapi andǝ tasau mwashat† mala mǝssa-alkama mǝɓǝlke mana à soapi wi mùrú olif mǝɓoarne mǝnana ɓè kǝgìr ɗàng pà kàm arǝì raka, dù-lita mwashat. Sǝ wu so dù-lita mwashat mala mùr-anap amurí, ɓǝ̀ do nda pàgir mala girnùná. 41 Ɓaria mǝgam ngga awu nǝ pànà ɓoro mala gir'nkila nǝi nǝ pwarikpǝra; awu nǝ gilǝkì atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa, andǝ pàgir mala girnùná male, kǝla mana a pê nǝ dǝmbari ka. Pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh, mala pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga.

42 &lt;&lt;Arǝ anza mǝnana kat à nǝ̀ yiu ka, à nǝ̀ nggǝ pak mǝnia yì pàɓoro mala pisǝ gir a bǝsa ka koya pwari, a ɓadǝmbam, Mim Yahweh, a kún Tara Ban-peri. A mǝnia yì ban a kún Tara Ban-peri ka, sǝ mǝ nǝ nggǝ je sǝnǝ aɓwana mem, sǝ mǝ nǝ nggǝ nô cau. 43 A kǝ banì sǝ mǝ nǝ nggǝ je sǝnǝ amǝ Isǝrayila, sǝ tǎlaban mala ɓoarɓwa mem nǝ̀ tsǝk banì nǝ̀ duk mǝfele.

44 &lt;&lt;Anggo sǝ mǝ nǝ tsǝk Tara Ban-peri andǝ gyangŋan-pàɓoro ɓǝà duk amǝfele, sǝ Haruna andǝ amuna-burana male ka, mǝ nǝ tària ace ɓamúràm mana à nǝ̀ nggǝ pakkam túró kǝla apǝris ka. 45 Sǝ mǝ nǝ do aɓalǝ amǝ Isǝrayila, mǝ nǝ duk Ɓakuli malea. 46 Sǝ à nǝ̀ sǝlǝ ama, Mǝ nda Yahweh Ɓakuli malea. Mǝ nda ɓwa mǝnana pusǝia aɓa nzali Masar ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn do aɓalǝia ka. Mǝ nda Yahweh Ɓakuli malea.

30

Gyangŋan mala loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne

(Puro 37:25-28)

1 &lt;&lt;Awu nǝ ɓak ɓè gyangŋan nǝ akpamgbang mala nggun-akasiya, mǝnana à nǝ̀ nggǝ pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amurí ka. 2 Tangŋa male andǝ sauwa male ɓǝà kārǝa, komǝye ka ɓakusǝu mwashat nǝ gauwa-tsùrú, sǝ dāh'rya male ɓǝ̀ pàk ɓakusǝu tàrú. A koya nkanggari ka awu nǝ tsǝki wi njawe nǝ ulang kǝ nggun mǝnana à pè nǝi ka, ɓǝà duk mwashat. 3 Awu nǝ gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne: múrí, andǝ ankanggari, andǝ anjawe. Sǝ awu nǝ ɓak bolo-njengǝlan ɓǝ̀ kàrì kúni kat. 4 Sǝ awu nǝ pàkki wi agbalmò bolo-njengǝlan ɓari-ɓari arǝ ankanggari; tsǝia ɓǝà sulǝî ban kúní bǝti sǝ ɓǝà came a nkāɓe rǝarǝia. Amǝnia yì agbalmò ka à nda ace oasǝ agara mǝnana à nǝ̀ nggǝ twal gyangŋanì nǝia ka. 5 Awu nǝ pàk agara twale nǝ nggun-akasiya, sǝ wu gìr rǝia nǝ bolo-njengǝlan. 6 Awu nǝ tsǝk mǝnia yì gyangŋan loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka anzǝm lagìr-kasǝbân mana gyare a ɓadǝm Akwati mala Acau-nakûn ngga. Yì Akwati mala Acau-nakûn andǝ gìrkúni ka, ɓǝ̀ pa a ɓadǝm gyangŋan loasǝ yele. Gìrkún Akwati ka nda buno sǝntǝ̀r, sǝ nda ban mǝnana Mǝ nǝ nggǝ je sǝnǝ we kam ngga. 7 Dumǝna púp Haruna nǝ̀ nggǝ pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amur mǝnia yì gyangŋan ngga. Koya dǝmbari ɓǝ̀ warina nǝ̀ giliki apitǝla ka, nǝ̀ pisǝì. 8 Koya pwarikpǝra ɓǝ̀ warina nǝ̀ tsǝk bǝsa arǝ apitǝla ka, nǝ̀ pìsǝì. Mǝnia yì pàgir mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne a ɓadǝm Yahweh ka, nǝ̀ lidǝmba anggo, tamsǝe pà kàm ɗàng, arǝ anza kat. 9 Pà wunǝ pàɓoro mala loasǝ yele nǝ ɓekǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne mǝnana ǝn earnǝi raka amur mǝnia yì gyangŋan ngga ɗàng; wu kǝa na ama wun nǝ̀ pà gir'nkila mala pisǝe kǝring, ko wun nǝ̀ pàgir mala mǝsǝsa amurí ɗàng; sǝ wu kǝa na ama wun nǝ̀ pàgir mala so mùr-ɓǝlanggun anap amurí ɗàng. 10 Kusǝ mwashat a koya pǝlǝa ka Haruna nǝ̀ pàk nàtà mala shawuɗiban amur anjawe male. Nǝ̀ hasǝki wi nkila arǝ anjawe, yì nkila mǝnana à ɗarǝi arǝ girkusǝu mala pàgir ace cauɓikea,* mǝnana à pwan-myali kǝla gir'nkila ace shawuɗì aɓwapǝndǝa ka. Anggo sǝ à nǝ̀ lidǝmba nǝ pe a koya pǝlǝa, arǝ anza kat. Mǝnia yì gyangŋan loasǝ yele ka nǝ̀ duk nggea mǝfele abanam Yahweh.&gt;&gt;

Boalo-cemi ace Tara Mǝfele

11 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, 12 &lt;&lt;Ɓǝ̀ awu nǝ ɓal amǝ Isǝrayila ace súrǝ̀ làkkì malea ka, koya ɓwa mǝnana à ɓalli kat ka, nǝ̀ mbwegìr abanam, Mim Yahweh ace amsǝ yilǝmi. À nǝ̀ mbwe ace mǝnana ɓǝ̀ gìr'mur'mwana ɓǝ̀ kǝa kumia ɓǝ̀ à nda rǝ ɓalban ngga ɗàng. 13 Ɓwa mǝnana kat à ɓalli a mǝnia yì ɓalban ngga, nǝ̀ mbwe boalo, gauwa-tsùrú mala shekel, yì mǝsǝbolo-azǝrfa mǝnana à kārǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à earna amurí a Tara-mǝfele ka. (Shekel mwashat ka mǝtyang lum-nong-ɓari na.) Koya ɓwa ka nǝ̀ mbwe boalo mǝnia kǝla ɓoro abanam, Mim Yahweh. 14 Aɓwana mana kat pǝlǝa ɓǝlban malea bwalǝna lumi-ɓari ka, à nǝ̀ pà mǝnia yì ɓoro ka abanam, Mim Yahweh. 15 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ yinǝ mǝnia yì ɓoro ace shawuɗì ayilǝmi wun, abanam, Mim Yahweh ka, mǝkume pà nǝ̀ pà gìr mǝnana kútì boalo mǝnana à kasǝ ka ɗàng, sǝ mǝ'tǝ̀r pà nǝ̀ pà gìr mǝnana gattì boalo mǝnana à kasǝ ka ɗàng. 16 Awu nǝ ak mǝnia yì boalo shawuɗiban ngga a bu amǝ Isǝrayila, sǝ awu nǝ pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace tsǝkir Tara Ban-peri; ace mǝnana ɓalǝam ɓǝ̀ kasǝa arǝ yália ka.&gt;&gt;

Nkenye bolo-bángŋá ace lákkí agir

(Puro 38:8)

17 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, 18 &lt;&lt;Awu nǝ pàk nkenye nǝ bolo-bángŋá ace lákkí arǝu, sǝ girtàmsǝe ka pè gbal nǝ bolo-bángŋá. Tsǝì ɓǝ̀ came a nre Tara Ban-peri andǝ gyangŋan-pàɓoro, sǝ wu so mùr aɓalǝi. 19 Haruna andǝ amuna-burana male nǝ̀ pàktúró nǝ mùrnî ace lákkí abuia andǝ akusǝia. 20 Kaniama à nǝ̀ kùtí aɓa Tara Ban-peri, ko à nǝ̀ gbàshì ban gyangŋan ace pàk túró-pǝris, à nǝ̀ pà ɓoro mala pisǝ gir a bǝsa amurí ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne abanam Mim Yahweh ka, dumǝna púp, à nǝ̀ lákkí arǝia nǝ̀ mùr. Ɓǝà pàk anggo raka à nǝ̀ wú. 21 Dumǝna púp à nǝ̀ lákkí abuia andǝ akusǝia, ace mǝnana ɓǝà kǝa wù raka. Mǝnia ka nzongcau na mǝnana yì, andǝ amuni, andǝ amǝ'keà nǝ̀ kpatè arǝ anza malea kat ka.&gt;&gt;

Mùrú ɗārǝ́bân

(Puro 37:29)

22 Yahweh ne Musa ama, 23 &lt;&lt;Twal amǝnia yì amuku agir-mǝ'kuskushi ka: tyang tongno-nong-mwashat mala muku mǝr, sǝ tyang tàrú mala muku nggwato-nggun sinamon mǝ'rǝmɓoarne, andǝ tyang tàrú mala muku kǝkar-bondo mǝ'rǝmɓoarne, 24 sǝ tyang tongno-nong-mwashat mala muku nggwato-nggun kasiya mǝ'rǝmɓoarne. Yia kat ka, ɓǝà kārǝia nǝ kārǝgìr mǝnana à earna amurí a Tara-mǝfele ka. Soapi wia lita ine mala mùrú olif. 25 Nǝ mǝnia yi amuku agir ka sǝ awu nǝ pàk mùrú mǝfele ace ɗārǝ́bân; ɓǝà pè kǝla mǝnana mǝ'sǝlǝ pakki agir pà rǝmban mǝɓoarne kǝ pê ka; mǝnia yì mùrú ka nǝ̀ duk mùrú-ɗārǝ́bân mǝfele. 26 Pàktúró nǝ mǝnia yi mùrú ka wu hasǝki arǝ Tara Ban-peri sǝ arǝ Akwati mala Acau-nakûn, 27 sǝ wu hasǝki arǝ kpamgbang-tsǝk-agir andǝ agirtúró male, andǝ gir tamsǝ pitǝla andǝ agirtúró male kat, andǝ gyangŋan mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, 28 andǝ gyangŋan pàgir mala pisǝe kǝring andǝ agirtúró male kat, sǝ nkenye lákkí arǝu andǝ girtàmsǝe. 29 Awu nǝ ɗārǝia nǝ mùrú-ɗārǝ́bân anggo ace mǝnana ɓǝà duk agir mǝfele kat-kat. Ɓwa ko gìr mǝnana kat jea ka, nǝ̀ duk mǝfele. 30 Awu nǝ ɗārǝ́ Haruna andǝ amuna-burana male gbal nǝ mùrú ɗārǝ́bân, sǝ wu kùria wia gulo mala pǝris ɓǝà duk amǝ pakkam túró kǝla apǝris. 31 Sǝ awu nǝ banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Mǝnia yì mùrú-ɗārǝ́bân mǝfele ka, nda ace túró mem arǝ anza kat. 32 À pà nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi kǝla mùrú-hasǝa arǝ aɓwana ɗàng, sǝ wu kǝa pàk ɓekǝ mùrú nǝ agir kpapè ulang male ɗàng. Mǝnia yì mùrú-ɗārǝ́bân ngga mǝfele na, sǝ anggo sǝ wun nǝ̀ twali mǝfele na. 33 Ɓǝ̀ kǝɓwa pàk kǝ ulangnì, ko ɗārǝ́na kǝɓwa nǝi mǝnana pǝris na raka, nǝ̀ purî ɓalǝ aɓwana mem.†&gt; &gt;&gt;

Myang andǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne

34 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Kpapiki amǝnia yì agir mǝpà rǝmban mǝɓoarne ka: mǝrǝm nggun, andǝ nkpoulo nkombo, andǝ myang nggun, andǝ myang-kwarra mǝɓoarne; (komǝye ka dǝmbǝrya male ɓǝ̀ kārǝa andǝ mala aɓî). 35 Nǝ mǝnia yì agir ka sǝ awu nǝ pàk muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne; pè kǝla mǝnana mǝ'sǝlǝ pakki agir pà rǝmban mǝɓoarne kǝ pê ka. Awu nǝ zùrǝì amǝnia yì agir ka, sǝ awu nǝ kúnǝkì wi tuɓamur ɓǝ̀ pàk mǝɓoarnsari sǝ mǝfele. 36 Ɗàrǝ́ bǝti aɓa kpapè mǝno, goe ɓǝ̀ ɓǝlki lǝkǝt-lǝkǝt sǝ wu tsǝî a ɓadǝm Akwati mala Acau-nakûn, a ban mǝnana sǝm nǝ nggǝ je sǝnǝ we kam aɓa Tara Ban-peri ka. Mǝnia yì muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka, twali gìr nggea mǝfele na. 37 Mǝnia yì muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka dumǝna mǝfele, wu kǝa pakkî ɓamur rǝ wun ulangnì ɗàng. 38 Ɓwa mǝnana kat pàk ulang mǝnia yì gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ace ɓamurì ka, nǝ̀ purî ɓalǝ aɓwana mem.‡&gt;&gt;

31

Mǝtalabangŋo twal Bezal-El andǝ Oholiyap
ace túró pàk Taragula

(Puro 35:30--36:1)

1 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Sǝni, ǝn twalna Bezal-El muna-ɓwabura mala Uri, mǝkà Hur, a tàu mala Yahuda sǝ 3 ǝn lúmsǝ̀nì nǝ bangŋo mala Ɓakuli.* Ən panì wi kwárô aɓa ɗenyicau, andǝ súrǝ̀gir, andǝ sǝlǝe mala pàk koya ulang túróbù; 4 nǝ̀ sǝlǝ nyoulǝ pǎ mala agir mǝɓoarsǝne ɗàng-ɗáng, andǝ tùlki agir nǝ bolo-njengǝlan, bolo-azǝrfa, andǝ bolo-bángŋá; 5 ndanǝ sǝlǝpe mala kpaliki rǝ atali-gǝna ace oasǝkia aɓalǝ agir-bwalia, andǝ mala shàr nggun, andǝ mala pak koya ulang túróbù. 6 Ɗǝm ngga ǝn twalna Oholiyap, muna-ɓwabura mala Ahisamak, a tàu mala Dan, ɓǝà pàktúró andǝi. Nyare ǝn panì acili aɓwana mǝnana kat amǝ pàkkiagir túróbù na ka sǝlǝpe ace mǝnana ɓǝà pàk koya gìr kat gǝ̀rgǝ̀r kǝla mǝnana ǝn banggo nǝma ɓǝà pè ka amur cau mala: 7 Tara Ban-peri, andǝ Akwati mala Acau-nakûn andǝ gìrkúni amurí, mǝnana nda buno sǝntǝ̀r ka, andǝ acili agir mana kat à nǝ̀ tsǝia aɓa Tara Ban-peri ka, 8 andǝ kpamgbang-tsǝk-agir andǝ agirtúró male amurí, andǝ gìr tamsǝ apitǝla, andǝ agirtúró male kat, andǝ gyangŋan ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, 9 andǝ gyangŋan mala pagir mala pisǝ kǝring andǝ agirtúró male kat, andǝ nkenye andǝ girtàmsǝe, 10 andǝ adaura-pǝris amǝ'ɓoarɓwe, yi adaura mǝfele ace Haruna pǝris mǝgule andǝ adaura ace amuna-burana male, mǝnana à nǝ̀ oasǝ arǝia ɓǝ̀ à nǝ̀ pàk túró pǝris ka, 11 andǝ mùrú-ɗārǝ́bân, andǝ muku-agir loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ace Ban Mǝfele. Aɓa pàkki amǝnia yì agir kat ka, ɓǝà peǎ gǝ̀rgǝ̀r kǝla mǝnana ǝn banggo ka.&gt;&gt;

Nggurcau amur Pwari Sabbat

12 Pǝlǝa Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 13 &lt;&lt;Ne amǝ Isǝrayila ama, &lt;Dumǝna wun púp wun nǝ̀ kpata nzongcau mala Pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mem. Acemǝnana Pwari Sabbat ka nda gìr'lǝmdǝa a nrem sǝnǝa wun aban ká arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama, Mim Yahweh ka, ǝn tárnà wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana mem. 14 Dumǝna púp wun nǝ̀ kpata nzongcau mala Pwari Sabbat, acemǝnana pwari mǝfele na aban wun. Ɓwa mǝnana pǝndǝkice ka, dumǝna púp à nǝ̀ wali ɓǝ̀ wú. Ɓwa mǝnana pàk túró a pwari mǝno ka, à nǝ̀ pusǝì, pà nǝ̀ pa aɓalǝ aɓwana male ɗàng.† 15 Wu ndanǝ anongŋo tongno-nong-mwashat mala pàkki atúró, sǝama tongno-nong-ɓaria pwari ka, nda pwari Sabbat mala usǝlǝo, pwari mǝfele mana à tàrì ace Yahweh ka. Ɓwa mǝnana bwal túró a Pwari Sabbat ka, dumǝna púp à nǝ̀ wali ɓǝ̀ wú. 16 Acemani ka, amǝ Isǝrayila nǝ̀ pà gulo arǝ Pwari Sabbat, à nǝ̀ kpata nzongcau male arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka, kǝla kùrcau mana málá male pà kàm raka. 17 Mǝnia yì pwari ka, nǝ̀ do gìr'lǝmdǝa na tàtǝ́k a nrem sǝnǝ amǝ Isǝrayila ama, Mim Yahweh ka, ǝn pusǝ kùli andǝ nzali aɓa nongŋo tongno-nong-mwashat, sǝ a tongno-nong-ɓaria pwari ka, ǝn nying buam arǝ túró, ǝn usǝlǝo.‡&gt; &gt;&gt;

18 Lang Ɓakuli malna nacau nǝ Musa amur Nkono Saina ka, pǝlǝa pè wi akpamgbǝlang tali ɓari mala Acau-nakûn, yì akpamgbǝlang Acau-nakûn mǝnana Ɓakuli nyoulǝia nǝ munabui ka.

32

Aɓwana ɓak ɓǝ̀nzál mala lo-jamnda nǝ bolo-njengǝlan

(Ɓǝs Nggur 9:6-29)

1 Lang aɓwana sǝnǝna sauwa mǝnana ban Musa sauwa amur nkono ka, kara à ramba aban Haruna, à ne wi ama, &lt;&lt;Lo, pakka sǝm ɓakuli,* ɓǝ̀ dupa sǝm a dǝmba. Acemǝnana sǝm súrǝ̀ gir mana kum mǝnia yì ɓwa, yì Musa mǝnana pusǝ sǝm aɓa Masar ka ɗàng.&gt;&gt;

2 Pǝlǝa Haruna nea wia ama, &lt;&lt;Wu pusǝki agirkiru bolo-njengǝlan mala amālá wun, andǝ mala amuna-burana andǝ amuna-mamǝna ma'wun, wu yinǝàm nǝia.&gt;&gt; 3 Kara ɓwabundǝa kat pusǝki agir bolo-njengǝlan mana a kiria ka, à yinǝì Haruna nǝia.

4 Pǝlǝa Haruna ak agir bolo-njengǝlan mǝnia, tsǝia a bǝsa, à panzǝa. Pǝlǝa ɓakia wia ɓǝ̀nzál lo-jamnda nǝi, konggi rǝì sǝ kolǝì pepè nǝ agirtúró. Lang ɓwapǝndǝa sǝni ka, à na ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda ɓakuli ma'wun, wun amǝ Isǝrayila, mana pusǝ wun aɓa nzali Masar ka!&gt;&gt;†

5 Lang Haruna sǝn mǝnia ka, kara ɓak gyangŋan-ɗārǝâ a ɓadǝm ɓǝ̀nzál lo-jamnda. Pǝlǝa hambî aɓwana cau ama, &lt;&lt;Li ka, Lamsan nakam ace pagulo aban Yahweh!&gt;&gt; 6 Aɓwana lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal, à pākia agir'nkila mala pisǝe kǝring a bǝsa aban ɓǝ̀nzál mǝno, sǝ à yinǝ aɓoro mala pàgir ace dotarǝu. Anzǝm mǝno ka, à do sǝ à kùtí a likia agir, andǝ nukia agir. Pǝlǝa à lo à pakkiɗire.‡

7 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Sùlǝî mur nkono akaurǝa! Aɓwana mô mana a pusǝia a Masar ka, à kìɗìkìna ɓamuria. 8 À kaurǝ kyanggi njar, yì njar mǝnana ǝn tsǝkia wia nzongcau ɓǝà kpate ka! À pàngŋǝ́nì ɓamuria ɓǝ̀nzál mala lo-jamnda nǝ bolo-njengǝlan. À ɓunǝna a ɓadǝmbi, sǝ à ɗārǝ́na gìr'nkila a baní, à kǝ na ama, &lt;Mǝnia ka nda ɓakuli ma'wun, wun amǝ Isǝrayila, mana pusǝ wun aɓa nzali Masar ka.&gt; &gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Ən sǝnǝni ama aɓwana mǝnia ka amǝ'murcandǝa na. 10 Ado ka ɗekiǎm ace mǝnana bumlulla mem ɓǝ̀ earke amúrià, mǝ nǝ twàlteà kat. Sǝ we ka mǝ nǝ tsǝk tàu mò ɓǝ̀ pǝlǝ ɓwapǝndǝa mala nzali mǝgule.&gt;&gt;

11 Sǝ Musa ka ɓariki nǝ pwasǝlǝbum Yahweh Ɓakuli male, na ama:

&lt;&lt;We Yahweh, man tsǝa sǝ bumlulla mò nǝ̀ earke anggo amur aɓwana mô, yià mǝnana a pusǝia à purî ɓá nzali Masar nǝ kanggǝrang rǝcandǝa andǝ kaɓa bù ka? 12 Ɓǝ̀ a pak anggo ka amǝ Masar nǝ̀ kum kún nacau ama, &lt;Nǝ bumɓikea sǝ Ɓakuli malea pusǝia ɓǝà purî ɓá nzali Masar, ace mǝnana nǝ̀ nggá wal-luia amur ankono, sǝ nǝ̀ twaltea ɗǝɗak ɓǝà malì ɓanza ka.&gt; Nying bumlulla mò mǝ'earke; nggaɗi ɗenyicau mò, sǝ kǝa yinǝ mǝnia yì gìr'mur'mwana ka amur aɓwana mô ɗàng.

13 &lt;&lt;Ɓalǝo ɓǝ̀ kasǝa arǝ pacau mò aban aguro mò, Ibǝrayim andǝ Ishaku sǝ Isǝrayila, mǝnana a kánbia wia gìr nǝ ɓamurò ama: &lt;Mǝ nǝ hatǝki wun, amuna andǝ amǝkà wun nǝ̀ làkkì kǝla làkkì mala anlero a bumkuli, sǝ nzali mǝnia kat ǝn pacau ace ka, mǝ nǝ pè amuna ma'wun andǝ amǝ'kà wun ɓǝ̀ duk gìr'liɓala malea tàtǝ́k.&gt; &gt;&gt;§

14 Nda Yahweh nggaɗi ɗenyicau male arǝ gìr'mur'mwana mǝnana bang ama nǝ̀ yinǝi amúr aɓwana male ka.

15 Musa pǝlǝa, sǝ sulǝî múr nkono nǝ akpamgbǝlang tali ɓari mala Acau-nakûn a buì, yì akpamgbǝlang tali mǝnana Ɓakuli gilǝ cau mala kùrcau kàm amúrià ɓālǝi andǝ nzǝmi ka. 16 Akpamgbǝlang atali ka Ɓakuli nǝ ɓunnia, sǝ gilǝgir mǝnana amúrià ka Ɓakuli nǝ gilǝì, nyoulǝì amúrià.

17 Lang Jesǝwa ok loàsǝ̀ban mala aɓwana aban sakkiban ngga, banggi Musa ama, &lt;&lt;Ən nggǝ ok gǝshi lwa a kàttì.&gt;&gt;

18 Musa pè wi eare ama, &lt;&lt;Loàsǝ̀ban mǝno ǝn nggǝ oè ka, mala ɓuà-gāwàn mala kum limurǝm, ko mak'zwalo mala kum kpa a lwa na ɗàng. Gì aɓwana aban tu-nggyal na ǝn nggǝ oè ka.&gt;&gt;

19 Lang Musa yi gbashi ban kàttì sǝ sǝn ɓǝ̀nzál mala lo-jamnda andǝ aɓwana aban ta'nggwam ngga, kara bumlulla male pì kùlkùl. Akpamgbǝlang tali mǝnana a buì ka sukkia, à kya arki a nzali a kusǝ nkono. 20 Pǝlǝa twal ɓǝ̀nzál mala lo-jamnda mǝnana à pè ka, túrí a bǝsa panzǝa; goe pǝlǝ mukuì sǝ soé a mùr. Pǝlǝa tsǝia, yì aɓwana mala Isǝrayila ɓǝà nuì.

21 Musa ɗì Haruna ama, &lt;&lt;Mana girnì na aɓwana mǝnia pakko mǝnana tsǝa sǝ a yinǝi mǝnia yì cauɓikea mǝgule amúrià ka?&gt;&gt;

22 Haruna pà eare ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem, cè bumo lúllô arǝàm ɗàng; a súrǝ́nà rǝ candǝkicau mala aɓwana man arǝ pak mǝɓike. 23 Yià na à banggam ama, &lt;Pakka sǝm ɓakuli, ɓǝ̀ dupa sǝm a dǝmba ka. Acemǝnana sǝm súrǝ̀ gir mana kum mǝnia yì ɓwa, yì Musa mǝnana pusǝ sǝm aɓa Masar ka ɗàng.&gt; 24 Pǝlǝa ǝn banggia wia nǝma, &lt;Koyan mana kat ndanǝ gìrkiru mala bolo-njengǝlan a kiri ka, ɓǝ̀ pusǝì ɓǝ̀ yinǝi. Nda à pusǝkia, à yinǝia abanam, sǝ ǝn soea a bǝsa ka. Aɓalǝi sǝ mǝnia yì ɓǝ̀nzál mala lo-jamnda ka puro.&gt; &gt;&gt;

25 Musa sǝni ka aɓwana man nyārinà kǝtsǝu, sǝ Haruna na ɗekia atàrǝia à kǝ pàkki agir anggo kǝtsǝu, mǝnana tsǝa à duk gir oalo aban aɓiamǝbura ka. 26 Pǝlǝa Musa yi came a kún kàttì sǝ hama ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat nda a buì mala Yahweh ka, ɓǝ̀ puro ɓǝ̀ yiu abanam!&gt;&gt;

Aburana mǝnana kat à nda a tàu mala Lawi ka, à pùro à yì ramba a baní. 27 Pǝlǝa banggia wia ama, &lt;&lt;Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila kǝ na ama, &lt;Koyan atà wun ngga ɓǝ̀ kùr rǝi nǝ nggeabyau male! Wu kya kutikio arǝ abân aɓa kàttì kat, aɓa koya gumli, sǝ koyan ngga ɓǝ̀ wal-lú aɓǝla, andǝ agyajam, andǝ aɓi amǝ'múrkala.&gt; &gt;&gt;

28 Anggo sǝ aburana mǝno a tàu mala Lawi ka pǎ kǝla mǝnana Musa banggia wia ama ɓǝà pàk ka. A pwari mǝno ka à wal-lú ka aɓwana kǝla á-tàrú (3,000). 29 Musa banggi aburana mǝno a tàu mala Lawi ka cau ama, &lt;&lt;Yalung ngga à tàrnà wun ace Yahweh, wun nǝ̀ pàkki wi túrô, sǝ mǝno ka warinǝ wun a wal-lú amuna wun andǝ amǝ'eam wun, ace mǝnana ɓǝ̀ Yahweh tsǝka wun buì a pwari man ngga.&gt;&gt;

30 Lang ban fana ka, Musa banggi aɓwana ama, &lt;&lt;Wu pàngŋǝ̀nà nggea cauɓikea mǝgule. Sǝama ado ka mǝ ndo mǝ nǝ nyare mǝ nǝ eauwe aban Yahweh; yakǝla mǝ nǝ nggá gandǝ shawuɗì wun ace cauɓikea ma'wun.&gt;&gt; 31 Nda Musa nyare o amur Nkono aban Yahweh sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Caukwanban, aɓwana man pángŋǝ̀nà nggea cauɓikea. À ɓangŋǝ́nì ɓamuria ɓakuli nǝ bolo-njengǝlan. 32 Sǝama, ǝn nggǝ zǝmbô twalia wia banì. Sǝ ɓǝ̀ a pà nǝ twaliabanì raka, ida, esǝki lullǝàm aɓa malǝmce mò mǝnana a gilǝ lullǝ aɓwana mô kàm ngga.&gt;&gt;*

33 Sǝ Yahweh ka banggi Musa ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana pàkkam cauɓikea ka, nda mǝnana mǝ nǝ esǝki lùllǝì aɓa malǝmce mem ngga. 34 Sǝama ado ka, nyare, kyan nǝ aɓwana mǝnia a ban mǝnana ǝn banggo cè ka. Ɓalǝo ɓǝ̀ kasǝa ama Mǝturonjar mem nǝ̀ ká dǝm wun; nǝ̀ lǝmdǝa wun njar. Sǝ ɓǝ̀ pwari mana ǝn tsǝa mǝ nǝ pur'ata aɓwana man ngga yina ka, mǝ nǝ ká arǝ cauɓikea malea amúrià.†&gt;&gt;

35 Nǝnzǝ́mò ka Yahweh tasǝ gìr'mur'mwana mala kwánó mǝɓike mǝnana mesǝ amúrià kat ace gìr mǝnana à pàk nǝ ɓǝ̀nzál lo-jamnda mala bolo-njengǝlan mǝnana à tsǝk Haruna ɓakia wia ka.

33

Mǝtalabangŋo banggi amǝ Isǝrayila ɓǝà nying Nkono Saina

1 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Wu loapi ban mǝnia ka, we wunǝ aɓwana mǝnana a pusǝia à purî ɓá nzali Masar ka. Wu bwal njar aban ká a nzali mǝnana ǝn pacau ace nǝ kángìr aban Ibǝrayim, andǝ Ishaku, andǝ Yakupu ama, &lt;Mǝ nǝ pè amunio andǝ amǝ'keo ka.&gt; 2 Mǝ nǝ tasǝ mǝturonjar a ɓadǝmbo, sǝ mǝ nǝ pǝ̀r amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus. 3 Wun ndo wun nǝ̀ ká a nzali mǝɓoarne, mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga. Sǝama pà mǝ nǝ ká atà wun ɗàng, acemǝnana mǝ nǝ nggá twàltà wun a njargula raka; wun ngga wun nda ka amǝ'mgbicau.&gt;&gt;

4 Lang aɓwana ok mǝnia yì cau zunggǝli ɓabum ngga, à tíkínǝ múrià ace bumkiɗikea mǝlime, sǝ à tamsǝ oasǝki agir gilǝkirǝu andǝ agir-nggūrǝu mǝɓoarne arǝia. 5 Yahweh ka angŋa dǝmba nanì Musa ɓǝ̀ banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Wun nda ka amǝ'ɓamurcandǝa; ɓǝ̀n bang nǝma mǝ nǝ o atà wun zuku ka, mǝ nǝ twalta wun. Ado ka wu swárki agir gilǝkirǝu ma'wun mǝnana arǝ wun ngga, sǝ mǝ nǝ ɓalkiɓabumam amur gir mǝnana mǝ nǝ pangnǝ wun ngga.&gt;&gt; 6 Nda amǝ Isǝrayila swárki agir gilǝkirǝu malea mǝnana arǝia ka, sǝ twal a bàkú mǝno à nying Nkono Saina, yì Horep aban ká dǝmba ka, à nyare à oasǝia ɗǝm ɗàng.

Tara Ban-peri aban Yahweh
aɓalǝ amǝ Isǝrayila

7 Ɓǝ̀ aya pwari sǝ amǝ Isǝrayila bwal ban mǝnana à nǝ̀ duk kàttì kam ngga, pàkka Musa nǝ̀ twal agir tsǝk tara sǝ nǝ̀ purî kàttì, nǝ̀ nggá tǝm tara zak nǝ kàttì. Yì tara ka tunǝi ama tara ban-peri. Koyan sǝ earce nǝ̀ súrǝ̀ ɓekǝ cau aban Yahweh ka, nǝ̀ puro nǝ̀ ká kàm a mǝno yì tara ban-peri mǝnana purî kàttì ka. 8 Pwari mana kat Musa puro nǝ̀ ká a mǝno yì Tara ka, aɓwana kat nǝ̀ lo à nǝ̀ cam nǝ came a kún agumli malea aban sǝn Musa sheɓǝ̀ kya kutina aɓalǝi ka. 9 Anzǝm mǝnana Musa kutina aɓa yì tara ka, pǝrɓang nǝ̀ sulǝo nǝ̀ yia cam pǝrapǝra a kún mǝno yì tara ka, sǝ Yahweh nǝ̀ nacau nǝ Musa. 10 Sǝ lang aɓwana sǝn pǝrɓang aban came pǝrapǝra a kún mǝno yì tara ka, koyan atà aɓwana kat ka, nǝ̀ lo sǝ nǝ̀ ɓunno a nzali a kún male yì gumli, sǝ nǝ̀ peri. 11 Anggo ka Yahweh nǝ̀ nacau nǝ Musa ɓamǝsǝu andǝ ɓamǝsǝu, kǝla mǝnana ɓwa kǝ nacau andǝ gyajam male ka. Pǝlǝa Musa nǝ̀ nyare a kàttì, sǝ mǝlagga mǝnana kǝ bwalì wi túró, yì Jesǝwa, muna-ɓwabura mala Nun ngga, uekiyi kano, pà nǝ̀ nying ban mǝno yì tara ka ɗàng.

Musa zǝmbî Yahweh ɓǝ̀ lǝmdǝì wi ɓoarɓwa male

12 Musa ne Yahweh ama, &lt;&lt;A bangŋǝ́nàm ama, mǝ ging nǝ aɓwana mǝnia ka; sǝ a banggam yana mǝnana awu nǝ tasǝì atàm ngga ɗàng. Nyare a nam ama, a súrǝàm nǝ lullǝam, sǝ ɗǝm ngga bumo kǝ pwasǝ arǝàm. 13 Ɓǝ̀n kumǝna earmúrú a bano ka, kaniam anjar mò, ace mǝnana ɓǝ̀n bwaltò pepè, sǝ ɓǝ̀n lidǝmba aɓa kum earmúrú mô. Ɗenyi ama aɓwana mǝnia ka aɓwana mô na.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Yahweh nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Mim nǝ nggearǝam mǝ nǝ o atò, sǝ mǝ nǝ tsǝk ɓālǝo ɓǝ̀ kum usǝlǝo.&gt;&gt;

15 Musa pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a pà wunǝ ká atà sǝm raka, cè a eara sǝm ɓǝ̀ sǝm nying ban mǝnia ɗang. 16 Lang sǝ ɓwa nǝ̀ sǝlǝa ama mim sǝnǝ aɓwana mô ka sǝm kumǝna earmúrú mô, yi mǝnana a o atà sǝm raka? Do mô aɓalǝ sǝm ngga, nda nǝ̀ tsǝk sǝm ɓǝ̀ sǝm pak ɗàngnǝ́ acilia aɓwana kat aɓa ɓanza ka.&gt;&gt;

17 Osso Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kpata cau mana a na ka, acemǝnana a kumǝna earmúrú abanam, sǝ ǝn súrǝ́nà rǝò nǝ lúllǝò.&gt;&gt;

18 Musa pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Mǝ nda ban zǝmbo, lǝmdǝam rǝò aɓa ɓoarɓwa mò.&gt;&gt;

19 Sǝ Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ tsǝk ɓoarɓwa mem kat ɓǝ̀ yi kúti a ɓadǝmbo, sǝ mǝ nǝ hambô lullǝam mana à tunǝki ama &lt;Yahweh&gt; ka. Mǝ nǝ lǝmdǝ ɓwamuru aban ɓwa mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝì wi ɓwamuru ka, sǝ mǝ nǝ sǝn mǝsǝswatǝr mala ɓwa mǝnana mǝ nǝ sǝn mǝsǝswatǝr male ka. 20 Sǝ ɓamǝsǝam ngga, a pà nǝ gandǝ sǝne ɗàng, acemǝnana kǝɓwa pà kàm mǝnana nǝ̀ sǝnam sǝ nǝ̀ au ka ɗàng.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Yahweh lidǝmba, ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, cam kani a banam amur mbisong man. 22 Ɓǝ̀ ɓoarɓwa mem na rǝ kúti ka, mǝ nǝ oasǝǒ aɓa sà-tali, mǝ nǝ gìr muro nǝ buam, she ɓǝ̀n kutinǒ ka. 23 Sǝ mǝ nǝ twal buam, ace mǝnana wu sǝn nzǝmam ngga. Sǝ ɓamǝsǝam ngga, kǝɓwa pà nǝ̀ sǝni ɗàng.&gt;&gt;

34

Musa ɓun bǝsa akpamgbǝlang tali mala kùrcau

1 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Ɓun aɓea akpamgbǝlang tali ɓari kǝla atali amǝdǝmbe. Mǝ nǝ gilǝ gir amuria, kǝ akǝ cau mǝnana à nda amur akpamgbǝlang tali mǝnana a arkia ka. 2 Gilǝrǝò ace dǝmbari mala lí, awu nǝ eauwe amur Nkono Saina, awu nǝ lǝmdǝ rǝò abanam a ɓong nkono. 3 Ɓǝ̀ kǝɓwa ɓǝ̀kǝa yiu atò ɗàng; sǝ ɓǝà kǝa sǝn ɓè kǝɓwa a bum ban mala mǝnia yi nkono ka ɗàng; ko anzur, ko andá ka, ɓǝà kǝa sǝnia aban likiagir a kusǝ nkono ɗàng.&gt;&gt;

4 Musa pǝlǝa ɓun akpamgbǝlang tali ɓari, kǝla amana a dǝmbe ka. Twalia a buì nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ kya eau nǝia amur Nkono Saina, kǝla mǝnana Yahweh tsǝa ama ɓǝ̀ pàk ka.

5 Yahweh yiu sulǝo aɓa pǝrɓang, yi cam kanó a ban Musa, sǝ tunǝ lullǝu mana ama, Yahweh ka. 6 Yahweh pǝlǝa gya kúti a ɓadǝm Musa, sǝ hama ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yahweh! Nggearǝ Yahweh! Mǝ nda Ɓakuli mana lùmsǝ nǝ mǝsǝswatǝr andǝ ɓwamuru ka! Bumam kǝ kaurǝa lúllô ɗang, sǝ ǝn lumsǝ nǝ earcearǝu mana kǝ gatti raka, andǝ domǝsǝcau. 7 Ən nggǝ bwal earcearǝu mem nǝ mǝsǝcau aban aɓwana arǝ anza á-pas. Ən nggǝ twalban ɓealɓikea, andǝ mgbikiru, andǝ cauɓikea; sǝama, pà mǝ nǝ nying ɓwa mǝnana à kumi nǝ ɓealɓikea ka, ɓǝ̀ o atarǝì ɓà ɗàng. Ən nggǝ yinǝ ɓashi ace acauɓikea mala atárrú amur amunia andǝ amǝ'keà, aban ká tàruia andǝ inea nza malea.&gt;&gt;

8 Kara Musa ɓunno amur ankūnǝi a nzali akaurǝa, sǝ peri. 9 Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Yahweh, ɓǝ̀n kumǝna earmúrú a bano ado ka, ida, We Yahweh do atà sǝm aɓa o ma'sǝm. Aɓwana mǝnia ka, amǝ ɓamúr-candǝa na. Sǝama, twala-sǝm-ban ɓealɓikea andǝ cauɓikea ma'sǝm. Ak sǝm kǝla agirkuma mò.&gt;&gt;

À loasǝ Kùrcau a bǝshe ɗǝm

(Puro 23:14-19; Ɓǝs Nggur 7:1-5; 16:1-17)

10 Yahweh pǝlǝa earî Musa ama:

Adyan ngga, mǝ ndya ǝn nggǝ kùrcau nǝ amǝ Isǝrayila ka. A ɓamǝsǝia kat, mǝ nǝ pakki agir-ndǝlǝki mǝnana à malaká pea aɓa ɓanza ko a ɓekǝ nzali raka. Sǝ aɓwana mǝnana kat wu do aɓalǝia ka, à nǝ̀ sǝn túró mem, Mim Yahweh, acemǝnana gìr'ndali na mǝ nǝ pàngnǝ wun ngga.

11 Wu kpata anzongcau mana ǝn nggǝ pà wun ado ka. Sǝni, mǝ ndya mǝ nǝ pǝr amǝ'Amor, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus, a ɓadǝm wun ngga. 12 Wu tsǝkir wun, wu kǝa na ama wun nǝ̀ kùtí aɓa ɓekǝ kùrcau wunǝ aɓwapǝndǝa mǝnana à do a nzali mǝnana ado wun nǝ̀ ká kàm ngga ɗàng. Ɓǝ̀ wu pàk anggo ka, wun nǝ̀ kpa aɓalǝ agir-tamban malea. 13 A kún mani ka, wun nǝ̀ bǝbbǝriki agyangŋan malea, wun nǝ̀ kiɗikia. Wun nǝ̀ arki akúnamúrú malea, sǝ wun nǝ̀ kasǝki anggun peri mala Ashera, yì mā-ɓakuli malea. 14 Wu kǝa na ama wun nǝ̀ ɓunno a nzali, wun nǝ̀ peri aban ɓekǝ ɓakuli ɗang, acemana Mim Yahweh, mǝnana lullǝàm nda Mɓali ka, mǝ nda Ɓakuli mǝ'mɓali.

15 Wu tsǝkir wun, wu kǝa kúti aɓa ɓekǝ kùrcau wunǝ aɓwana mana à do a nzali mǝnia ka ɗàng. Acemǝnana yia ka, ɓǝ̀ à nǝ̀ peri aban aɓakuli malea, sǝ à nǝ̀ ɗārǝ́ agir'nkila aban aɓakuli malea ka, à nǝ̀ tunǝ wun ama wu kya ateà, sǝ wun nǝ̀ liki agirlina mala gir'nkila malea. 16 Sǝ amuna-burana ma'wun nǝ̀ alki amuna-mamǝna malea mǝnana à kǝ peri aban aɓakuli malea ka. Sǝ yia ka, à nǝ̀ swár amuna-burana ma'wun ɓǝà pàk cauɓikea arǝàm nǝ kpata aɓakuli malea.

17 A pà wu nǝ pàkkî ɓamúrò ɓekǝ ɓakuli mǝnana à tùllì nǝ bolo-ntùl ka ɗàng.

18 Awu nǝ bwal Lamsan mala Bǝredi mǝnana Yis pà arǝì raka, nǝ pakkiɗire male. Kǝla mǝnana ǝn bangga wun ngga, wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari a nzǝmarǝia mǝnana aɓalǝia ka, pà wu nǝ̀ shak bǝredi mǝnana à pè nǝ yis arǝì ka ɗàng. Koya pǝlǝa ka, wun nǝ̀ nggǝ pak mǝnia yì lamsan ngga a pwari mǝnana ǝn kanì ka, aɓa zongŋo Abip; acemǝnana aɓa zongŋo Abip sǝ wu nying Masar.

19 Koya muna-dǝmba muna-ɓwabura mǝnana tita puro a bum ngge ka mem na; kat andǝ ajamna muna-ndá, andǝ ajamna muna-nzur, andǝ ajamna muna-mbul, mǝnana à tita puro a bum anggea ka.

20 Jamna muna mǝdambǝriso mǝnana tita puro a bum ngge ka, awu nǝ akmúrí [a buam, Mim Yahweh, ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ duk mô] nǝ pǎ muna-nzur a kunì. Ɓǝ̀ a pà wu nǝ akmúrí raka, awu nǝ ɓùn myali. Ɗǝm ngga dumǝna púp atà amuna mô ka, koya muna-ɓwabura mǝnana muna-dǝmba na ka, awu nǝ akmúrí nǝ pǎ muna-nzur a kunì.

Kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa yiua peri abanam nǝ ɓabui atarǝì ɗàng.

21 Wun nǝ̀ pàk túró aɓa nongŋo tongno-nong-mwashat, sǝ aɓa tongno-nong-ɓaria pwari ka, wun nǝ̀ usǝlǝo; ko ɓǝ̀ nda nǝ kún rya ko nǝ kún pwan-gìrɓaban ngga, she wun nǝ̀ usǝlǝo.

22 Dumǝna púp, wun nǝ̀ nggǝ pakkiɗire Lamsan mala Alimo* nǝ paɓoro mala mǝssa mǝnana wu tita pwane a ɓaban ngga, andǝ pakkiɗire mala Lamsan mala Pwan-Gìrɓaban Kat-kat † aban yinǝe a ɓala a masǝlǝata pǝlǝa.

23 Kusǝ tàrú a koya pǝlǝa ka, aburana kat à nǝ̀ yiua peri a ɓadǝmbam, Mim Yahweh, yi Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila.

24 Mǝ nǝ pǝr aɓwana mala aɓea nzali a ɓadǝm wun, sǝ mǝ nǝ tangsǝ anzong-nzali ma'wun; kǝɓwa pà kàm nǝ̀ sham nzali ma'wun ɗàng, mana ɓǝ̀ wu yiu a peri abanam, Mim Yahweh, koya pǝlǝa arǝ abu-pǝlǝa mala alamsan mǝno tàrú ka.

25 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ pà nkila mala gìr'nkila abanam ngga, pà wun nǝ̀ pè nǝ bǝredi mǝnana à tsǝki wi yis arǝì ka ɗàng. A pwari pakkiɗire mala Lamsan mala Yàlîmurû ka, wu kǝa nying ɓekǝ nyam girkusǝu mǝnana à pana gir'nkila nǝi ka ɓǝ̀ ueo ɓè bankwari ɗàng.

26 Koya pǝlǝa ka, wun nǝ̀ twal ban mǝɓoarne kat-kat mala aɓǝlagir mǝdǝmbe mǝnana wu pwano arǝ aɓaban ma'wun ngga, wu yinǝi a ɓala mem, Mim Yahweh, Ɓakuli ma'wun.

A pà wunǝ lam muna-mbul ko muna-nzur nǝ mùr'kiura nggè ɗàng.

27 Yahweh pǝlǝa banggi Musa ama, &lt;&lt;Gilǝ amǝnia yì acau ka, acemǝnana nǝ acau mǝnia ka, sǝ ǝn kùrcau sǝnǝ we andǝ amǝ Isǝrayila.&gt;&gt;

28 Musa ka nda kanó andǝ Yahweh amur nkono dù lumi-ine andǝ pwari lumi-ine; aɓalǝ anongŋo mǝno anggo ka, ko li girlina ɗang sǝ nù mùr gbal ɗàng. Sǝ Yahweh gilǝ acau mala mǝnia yì kùrcau mǝnana pè andǝ aɓwana male ka, yì Anzongcau Lum, amur akpamgbǝlang tali mǝno.

Tà'nzama mala ɓamǝsǝ Musa

29 Lang Musa sulǝî múr Nkono Saina, nǝ akpamgbǝlang tali mǝno ɓari a buì, yì akpamgbǝlang tali Acau-nakûn ngga, ko sǝlǝ ama ɓamǝsǝi kǝ tà'nzama ɗàng; ɓamǝsǝi kǝ tà'nzama ace nacau mana à na andǝ Yahweh ka.

30 Haruna andǝ amǝ Isǝrayila kat pǝlǝ mǝsǝia à sǝn Musa, sǝ à sǝni ka, nggú ɓamǝsǝi kǝ tà'nzama, sǝ ɓangciu pakkia wia arǝ gbashi baní.

31 Pǝlǝa Musa tunǝia, sǝ Haruna andǝ aɓwana-mǝgule kat mala ɓinala amǝ Isǝrayila nyare a baní, sǝ Musa nacau nǝia.

32 Anzǝm mani ka, amǝ Isǝrayila kat, sungŋo a baní tù, sǝ banggia wia anggurcau mana Yahweh banggi wi amur Nkono Saina ka. 33 Sǝ lang Musa malǝna nacau nǝia ka, pǝlǝa gìr ɓamǝsǝi nǝ lagir.

34 Sǝ pwari mana kat Musa wari a ɓadǝm Yahweh ace nacau nǝi ka, nǝ̀ pusǝ lagir mǝno gìrna ɓamǝsǝi nǝi ka, sheɓǝ̀ purnì ɓadǝm Yahweh ka. Sǝ ɓǝ nyarǝna yina aban amǝ Isǝrayila ka, nǝ̀ banggia wia gìr mana Yahweh banggi wi ka. 35 Amǝ Isǝrayila sǝn Musa ka, nggú ɓamǝsǝi kǝ tà'nzama gbǝang. Pǝlǝa yì gbal ka, nǝ̀ gìr ɓamǝsǝi nǝ lagir, bà pwari mǝnana nǝ̀ ká nacau nǝ Yahweh ka.

35

Anggurcau mala Sabbat

(Puro 31:14-18)

1 Musa ram ɓinala amǝ Isǝrayila kat, sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Amǝnia ka à nda ka nggurcau mǝnana Yahweh tsǝka wun ama ɓǝ̀ wu kpatea ka ama:

2 &lt;&lt;Wun ndanǝ anonggio tongno-nong-mwashat mǝnana aɓalǝia ka, wun nǝ̀ pàkki atúró ma'wun. Sǝama tongno-nong-ɓaria pwari ka, nǝ̀ do pwari mǝfele na ace wun; pwari Sabbat na à tàrì aban Yahweh ace usǝlǝo. Ɓwa mǝnana pàk túró a mǝnia yì pwari ka, à nǝ̀ wal-luí. 3 Yàle wu kǝa bwal kǝ bǝsa arǝ aɓala ma'wun a pwari Sabbat ɗàng.&gt;&gt;

Pàɓoro ace agir loasǝ Taragula

(Puro 25:1-9)

4 Musa lidǝmba bang cau nǝ ɓinala amǝ Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggurcau mana Yahweh pa ka, ama:

5 &lt;&lt;Wu twal aɓalǝ agirkuma ma'wun, wu pa ɓoro aban Yahweh. Ɓwa mǝnana kat earna a ɓabumi ka, ɓǝ̀ yinǝì Yahweh ɓoro atà amǝnia yì agir ka:

bolo-njengǝlan, andǝ bolo-azǝrfa, andǝ bolo-bángŋá;

6 nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe;

nkonggúr-linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì ka, andǝ nggubyau nyang-mbulpǝndǝa;

7 nggú gam mǝnana à bàngsǝí ka;

nggú mǝɓǝlke mala ambulpǝndǝa;

kpamgbang mala nggun-akasiya;

8 mùrú olif ace pitǝla;

amuku-agir mǝ'kuskushi ace mùrú ɗārǝâ, sǝ ace muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne;

9 amunatali-onis, andǝ amǝsǝtali-gǝna ace gilǝkice rǝ efot,* andǝ lǝpan-damɓalǝu male.

10 &lt;&lt;Koya ɓwa aɓalǝ wun mǝnana mǝ'sǝlǝ pakkiagir na ka, ɓǝ̀ yiu ɓǝà yi pak amǝnia yì agir mǝnana kat Yahweh tsǝa ama ɓǝà peǎ ka:

11 Taragula, andǝ alagìr mana à kàrì, andǝ lagìr-nggû ace kùmsǝ múr Taragula;

andǝ anlǐ-gyargìr, andǝ anggun-tara, andǝ anggun-gangndea;

andǝ anggun-ɓalǝu andǝ agumtǝli-tǝrteà;

12 andǝ Akwati Kùrcau, andǝ agara twale, andǝ gìrkúni mǝnana nda buno sǝntǝ̀r ka, andǝ lagìr-kasǝbân mǝnana nǝ̀ gbàrì ka;

13 andǝ kpamgbang-tsǝk-agir andǝ agara twale, andǝ akwar male, andǝ bǝredi mala ɓadǝm Yahweh;

14 andǝ gìr tamsǝ apitǝla ace pà tǎlaban andǝ agirtúró male kat;

andǝ apitǝla andǝ mùrú olif ace tsǝk bǝsa malea;

15 andǝ gyangŋan mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, andǝ agara twale;

andǝ mùrú-ɗārǝ́bân, andǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne;

andǝ lagìr-gyare a kún bankutio aɓa Taragula;

16 andǝ gyangŋan mala pagìr ace pisǝe kǝring andǝ bàndà bolo-bángŋá male, andǝ agara twale andǝ agirtúró male kat;

andǝ nkenye lákkí arǝu andǝ girtàmsǝe;

17 andǝ alagìr ace gumbǝli patal mala Taragula, andǝ anggun-kala male andǝ agumtǝli-tǝrteà mana à nǝ̀ camgi aɓalǝia ɓǝà kàrì patal ka;

andǝ lagìr ace gbar kún patal;

18 andǝ ankpako mala anggúr Taragula andǝ mala anggun-kal patal;

19 andǝ adaura-pǝris mǝnana à teǎ pepè ace peri, yì adaura mǝfele ace Haruna pǝris mǝgule, andǝ adaura mala amuna-burana male, mǝnana à nǝ̀ oasǝ arǝia ɓǝ̀ à nǝ̀ pàk túró pǝris aɓa Ban Mǝfele ka.&gt;&gt;

20 Nda ɓinala amǝ Isǝrayila kat purî ɓadǝm Musa. 21 Koya ɓwa mǝnana twalcau a bumi nǝ̀ pàk ɓè gìr, andǝ koyan mǝnana bangŋo male loasǝi ka, à puro à yinǝì Yahweh ɓoro mala aɓea agir ace loasǝ Tara Ban-peri, ace pàkki atúró kat aɓalǝi, sǝ ace adaura mǝfele mala apǝris. 22 Aɓwana kat, aburana andǝ amamǝna, mǝnana à ndanǝ ɓabum mala earce pà gìr ka, à yinǝ aɓoro mala agirgilǝki-rǝu, agirkiru, agirmunabu, agirgarabu, andǝ agir ɗàngɗáng mǝnana à peǎ nǝ bolo-njengǝlan ngga; koyan ngga pà gìr bolo-njengǝlan male, ɓoro na aban Yahweh. 23 Koyan mǝnana ndanǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ nggubyau-linǝn mǝɓǝlke, andǝ nyang mbulpǝndǝa, andǝ nggú nzur mǝnana à bàngsǝí, ko nggú mǝɓǝlke mala ambulpǝndǝa ka, à yinǝia. 24 Ɓwa mana kat ndanǝ bolo-azǝrfa ko bolo-bángŋá ka, yinǝi yi pana ɓoro nǝi aban Yahweh, sǝ ɓwa mana kat ndanǝ nggun-akasiya mǝnana à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace koya ulang túró ka, yinǝi. 25 Amamǝna mana kat à sǝlǝ túróbù ka, à pyau nkonggúr nǝ bu, sǝ à yinǝ ankonggúr linǝn mǝɓǝlke andǝ ankonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe mǝnana à pyau ka. 26 Sǝ amamǝna mana kat à súrǝ̀ túró pyau nyang mbul, sǝ ɓabumia loasǝia ka, à pàk túrè. 27 Amǝ'yálmúrû yinǝ amunatali-onis, andǝ amǝsǝtali-gǝna mǝtà'nzame ace gilǝkice rǝ efot, andǝ lǝpan-damɓalǝu male. 28 Aɓea gir ɗǝm mana à yinǝia ka, à nda ka amuku-agir mǝ'kuskushi ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, andǝ mùrú olif ace ɗārǝâ, sǝ ace tsǝk bǝsa a pitǝla.

29 Amǝ Isǝrayila kat, aburana andǝ amamǝna, mǝnana ɓabumia eare à nǝ̀ yinǝ koman kat ace túró mana Yahweh bangŋǝ́nì Musa ama ɓǝà pè ka, à yinǝia à yi pana ɓoro nǝia aban Yahweh, kǝla mana ɓabumia twal ka.

Túró kpapiki Taragula a bu Bezal-El andǝ Oholiyap

30 Pǝlǝa Musa banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Wu sǝni, Yahweh tunǝna sǝ twalna Bezal-El, muna-ɓwabura mala Uri, mǝkà Hur, a tàu mala Yahuda; 31 sǝ lùmsǝ̀nì nǝ Bangŋo mala Ɓakuli, pani wi kwárô aɓa ɗenyicau, andǝ sǝlǝe, andǝ bwaltagìr, andǝ súrǝ̀ pàk koya ulang gìr nǝ bu; 32 nǝ̀ gandǝ nyoulǝ pǎ mala anggaman gìr amǝɓoarsǝne ɗàng-ɗáng andǝ tùlki agir nǝ bolo-njengǝlan, bolo-azǝrfa, andǝ bolo-bángŋá; 33 ndanǝ sǝlǝpe mala kpaliki rǝ atali-gǝna ace oasǝkia aɓalǝ agir-bwalia, andǝ mala shàr nggun, ace pusǝ anggaman gìr ɗàng-ɗáng. 34 Yahweh pani wi andǝ Oholiyap, muna-ɓwabura mala Ahisamak, a tàu mala Dan, sǝlǝe mala kànî aɓwana túróbù malea. 35 Lùmsǝ̀nia nǝ sǝlǝpe mala pàkki atúróbù kat mala mǝ'nyoulǝ pa mala agir; andǝ mala mǝ'mbàkì gìr mǝɓoarsǝne arǝ nggubyau nǝ nkonggúr mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke; andǝ mala mǝ'tà-nggubyau. Yale à nǝ̀ gandǝ pak koya ulang nggaman túróbù.

36

1 &lt;&lt;Bezal-El, andǝ Oholiyap, andǝ acili amǝ'túróbù mǝnana kat Yahweh pania wia sǝlǝe andǝ bwaltagìr, yia mǝnana à súrǝ̀ lang sǝ à nǝ̀ pàk koya túró mala pàk Tara-mǝfele ka, à nǝ̀ pàk túrè aɓa kpata gìr mǝnana kat Yahweh tsǝk ama ɓǝà pè ka.&gt;&gt;

2 Nda Musa túrban à tunǝ a Bezal-El andǝ Oholiyap andǝ koya mǝ'sǝlǝ pakkiagir, yià mǝnana Yahweh pania wia sǝlǝpe a ɓabumia, koyan ateà mǝnana ɓabumi loasǝi ka, ɓǝà yiu ɓǝà pàk túrè. 3 Musa pea wia aɓoro mǝnana kat amǝ Isǝrayila yinǝia ace pàk túró mala Tara-mǝfele ka. Sǝ kat andǝ amǝno ka, aɓwana lidǝmba nǝ yinǝì Musa aɓoro malea mǝnana à pa nǝ eare mala ɓabumia ka koya dǝmbari. 4 Nda amǝ'túróbù mǝnia kat, yià mana à kǝ pàkkì atúró ɗàngɗáng mala Tara-mǝfele ka, koyan ngga nying bui arǝ túró mǝnana pàkkiyi ka. 5 À lo à wari aban Musa sǝ à banggi wi ama, &lt;&lt;Aɓwana pànà gìr mǝnana kútì mana kārǝ́na ace mal túró mǝnana Yahweh tsǝka sǝm ama ɓǝ̀ sǝm pè ka, sǝ à nda rǝ yinǝ agir più!&gt;&gt; 6 Pǝlǝa Musa tasǝban ɓǝà hamnǝ cau aban aɓwana arǝ abân kat aɓa là-gumli ama, &lt;&lt;Aɓwana ɓǝà tàmsǝ pagìr ace túró mala Tara-mǝfele, kārǝ́na anggo.&gt;&gt; Nda aɓwana came, à yinǝ ɓekǝ ɓoro ɗǝm ace túró Tara-mǝfele raka. 7 Agir mǝnana aɓwana angŋa dǝmba à pànà ka, à kútì mana à nǝ̀ earce ace pàk túrè kat ka.

Túró pàk Taragula mala Yahweh

(Puro 26:1-37)

8 Amǝ'sǝlǝ pakkiagir mǝnana kat aɓalǝ amǝ'túró mǝnia ka, à pàk alagìr mǝtangge lum ace kùmsǝ múr tara mala Taragula. Yì alagìr ka, à peǎ nǝ anggubyau linǝn mǝɓǝlke mana à tè mǝsǝi kèkì ka. Mǝ'sǝlǝ tagìr tà aɓǝ̀nzál mala acerup arǝia nǝ ankonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe mǝnana à pyauwì ka. 9 Yì alagìr ka gulo malea kārǝa; komǝye ka sauwa male na ɓakusǝu lumi-ine nong ɓari (42), sǝ tangŋa malea ka ɓakusǝu tongno-nong-mwashat na. 10 Tongno atà alagìr man ngga à swària a kunarǝia à duk lagìr mǝsauwe mwashat, sǝ acilia man tongno gbal ka à swària a kunarǝia à duk ɓè lagìr mǝsauwe mwashat. 11 À pàk atǝkrǝk nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, sǝ à ɗúrkia a nkanggari arǝia a kún alagìr mǝsake mǝnia ɓari ka. 12 À ɗúrki atǝkrǝk nkonggúr lumi-tongno a kún ɓè lagìr mǝsauwe man mwashat ka, sǝ à ɗúrki lumi-tongno a kún ɓaria lagìr mǝsauwe. Atǝkrǝk mala ɓè lagìr ka à came a nkāɓe gǝ̀rgǝ̀r nǝ atǝkrǝk mala ɓì lagìr. 13 À pàk anlǐ-bwalkúngir lumi-tongno nǝ bolo-njengǝlan. À bwalki atǝkrǝk kún ɓè lagìr mǝsauwe man mwashat ka, sǝ à kpapia a kúnarǝ atǝkrǝk kún ɓe lagìr mǝsauwe mǝno ka, nǝ anlǐ-bwalkúngir, sǝ alagìr mǝsake mǝnia ɓari ka à duk mwashat. Anggo sǝ do ama tara mala Taragula ka, lagìr mwashat na à kùmsǝì nǝi ka.

14 À pàk alagìr lum-nong-mwashat nǝ anggu-mbulpǝndǝa ace kùmsǝ múr tara mala Taragula. 15 Amǝnia yì alagìr lum-nong-mwashat ka à kārǝa; sauwa mala komǝye ka nda ɓakusǝu lumi-ine bwamdǝ tongno, sǝ tangŋa mala komǝye ka ɓakusǝu tongno-nong-mwashat na. 16 Tongno ateà ka à kpapia sǝ à swària a kunarǝia à duk lagìr-nggû mǝsauwe mwashat, sǝ aman tongno-nong-mwashat ka à swària gbal a kunarǝia à duk ɓaria lagìr-nggû mǝsauwe. 17 À ɗúrki atǝkrǝk nkonggúr lumi-tongno a nkanggari arǝia a gírí-kún ɓe lagìr-nggû mǝsauwe mǝnia, sǝ à ɗúrki lumi-tongno a nkanggari arǝia a gírí-kún ɓi lagìr-nggû mǝsauwe man mwashat, mǝnana à nǝ̀ kpapia a kunarǝia ka. 18 À pàk anlǐ-bwalkúngir nǝ bolo-bángŋá, yia lumi-tongno. À oasǝkia aɓalǝ atǝkrǝk gírí-kún alagìr-nggû amǝsake mǝnia ɓari ka, sǝ à kpapia a kúnarǝia à duk lagìr-nggû nggea mǝgule mwashat, mǝnana à gìrna múr Taragula nǝi ka.

19 À pàk aɓea lagìr-nggû kàm ɓari ɗǝm ace kùmsǝ múr Taragula. Man mwashat ka à pè nǝ anggû ka gam mǝnana à bangsǝi ka, sǝ ɓè man, mǝnana masǝlǝi aɓî nǝ̀ sarǝa amúrià a kùli ka, à pè nǝ nggú mǝɓǝlke mala ambulpǝndǝa.

20 À pàk anggun-tara mǝ'sàré ace Taragula nǝ akpamgbang mala nggun-akasiya. 21 Dāh'rya mala koya nggun-tara ka ɓakusǝu lum-bwamdǝ-tongno na, sǝ tangŋa mala komǝye ka, ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú na. 22 Akpamgbang ɓari mala koya nggun-tara ka, à kārǝ́ kunia gǝ̀rgǝ̀r sǝ à shària pyalpyal. Anggo sǝ à pàk anggun-tara mala Taragula kat. 23 À pàk anggun-tara mala Taragula kǝla mǝno ka, sǝ à tamsǝkia ani: lumi-ɓari ka à tsǝia a bumban mǝnana sǝn njar-kunmur ka. 24 À pàk agumtǝli-tǝrtà anggun-tara nǝ bolo-azǝrfa yià lumi-ine ace bwal akusǝ anggun-tara lumi-ɓari; agumtǝli-tǝrtè ɓari, komǝye ka nǝ tūli male arǝì, na a kusǝ koya nggun-tara, ace bwal akusǝ akpamgbang amǝ'pyalpyalni ɓari mala nggun-tara. 25 A bumban mala Taragula mǝnana sǝn njar-nza ka, à tsǝk anggun-tara lumi-ɓari, 26 nǝ agumtǝli-tǝrteà mǝnana à pea nǝ bolo-azǝrfa ka lumi-ine, ɓari a kusǝ koya nggun-tara. 27 Sǝ ace nzǝm Taragula, yì bumban mǝnana sǝn njar-nzali ka, à tsǝk anggun-tara tongno-nong-mwashat. 28 À tsǝk aɓea anggun-tara ɓari ɗǝm, mwashat ace koya bankara a nzǝm Taragula. 29 Anggun-tara ɓari-ɓari arǝ abankara ɓari ka, à kpapi tǝrtea a ban mǝ'mwashati, sǝ múrià ka à kùria nǝ gbalmo kàngkàng à duk mwashat a koya bankara. Yì anggun-tara arǝ abankara mǝno ɓari ka anggo sǝ à pangnǝia. 30 Lǝmdǝ ama à kpapia kat ka, nzǝm Taragula na nǝ anggun-tara tongno-nong-tàrú aban came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat, mǝnana à peǎ nǝ bolo-azǝrfa ka; koya nggun-tara ka, akusǝi cam aɓalǝ agumtǝli-tǝrtè ɓari.

31 À pàk anggun-gangndea lum-bwamdǝ-tongno mala nggun-akasiya ace kpapiki anggun-tara. À tsǝk anggun-gangndea tongno à kpapiki anggun-tara mala Taragula a bumban mǝnana sǝn njar-nza ka, 32 tongno a bumban male mǝnana sǝn njar-kunmur ka, sǝ tongno a nzǝmi, yì bumban mǝnana sǝn njar-nzali ka. 33 A koya bumban mala Taragula ka, à tsǝk nggun-gangndea mǝnana à bwalki anggun-tara a tsùrú malea ka; tite arǝ nggun-tara mǝnana nda a masǝlǝata ban ngga aban ká ɓè masǝlǝata ban mala Taragula. 34 Anggun-tara ka à tasǝrǝia nǝ bolo-njengǝlan, sǝ à kùrkia wia agbalmò bolo-njengǝlan ace bwal anggun-gangndea mǝnana à nǝ̀ oasǝkia aɓalǝia ka. Yià anggun-gangndea ka à tasǝrǝia gbal nǝ bolo-njengǝlan.

35 À pàk lagìr-kasǝbân ace gau ɓá Taragula nǝ nggubyau-linǝn mǝɓoarne mǝnana à tè mǝsǝì kèkì ka. Mǝ'sǝlǝ pakkiagir pàktúró nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe sǝ tà pǎ mala acerup à lǝmdǝa arǝì. 36 Ace gyar mǝnia yì lagìr-kasǝbân ngga, à kasǝ anggun-ɓalǝu mala kpamgbang-akasiya amǝsake ine mǝnana à tasǝrǝia nǝ bolo-njengǝlan ngga. Komǝye ka à pàkki wi gumtǝli-tǝrtè nǝ bolo-azǝrfa ace tamsǝe aɓalǝi, sǝ à pàk anlǐ-gyargìr malea nǝ bolo-njengǝlan. 37 Ace gbar bankutio aɓa Taragula ka, à pàk lagìr-gbarban nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pūrǝki arǝarǝia ka. Mǝ'sǝlǝ tagìr nǝ bù, mbákí rǝì nǝ tagìr mǝɓoarsǝne, nǝ ankonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe. 38 À pàk anggun-ɓalǝu mǝsake tongno andǝ anlǐ-gyargìr malea. À tasǝ rǝ anggun-ɓalǝu mǝnia andǝ ankò malea nǝ bolo-njengǝlan, sǝ agumtǝli-tǝrteà ka bolo-bángŋá na.

37

Pàk Akwati Kùrcau

(Puro 25:10-22)

1 Bezal-El gbàllì Akwati Kùrcau nǝ kpamgbang mala nggun-akasiya; sauwa male ka ɓakusǝu tàrú nǝ incì tongno-nong-ine na, tangŋa male ka ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú, sǝ dāh'rya male ka ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú na. 2 Gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne, ɓālǝi andǝ nzǝmi, sǝ ɓak bolo-njengǝlan kàrì kúni kat. 3 Tùl agbalmò ine mala bolo-njengǝlan ace, sǝ komǝye ka kpapì arǝ nkanggariban mala mwashat atà akusǝ akwati. 4 Shàr agara mala nggun-akasiya sǝ tasǝ rǝia nǝ bolo-njengǝlan, 5 sǝ oasǝ agare aɓalǝ agbalmò mana arǝ ankanggariban mala Akwati ka ace twale. 6 Pǝlǝa pàk gìrkún Akwati nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne kat, ɓǝ̀ do nda buno sǝntǝ̀r.* Sauwa male ka ɓakusǝu tàrú nǝ incì tongno-nong-ine na, sǝ tangŋa male ka ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú na. 7 Tùl aɓǝ̀nzál mala acerup ɓari nǝ bolo-njengǝlan mǝnana à walki ka, sǝ tsǝia arǝ akún-bân ɓari amur gìrkún Akwati, yì gìrkúni mǝnana nda buno sǝntǝ̀r ka. 8 Tsǝk cerup man mwashat ka a ɓè kún-bân, sǝ ɓè cerup ka tsǝì a nkāɓe ɓì a ɓè kún-bân amur gìrkún Akwati. Bolo-njengǝlan mǝnana à pàk acerup nǝi ka kpapì arǝ bolo-njengǝlan mǝnana à pàngŋǝ̀nà gìrkún Akwati nǝi ka, ace mǝnana ɓǝà duk mwashat ka. 9 Tsǝk acerup, komǝye ka ɓamǝsǝi pǝlǝ nǝban ɓamǝsǝ ɓi. Ɓamǝsǝia kǝ sǝn múr gìrkún Akwati, yì buno sǝntǝ̀r, sǝ abuia mǝnana à mǝn a kùli ka, à kùmsǝó amur gìrkúni, yì buno sǝntǝ̀r.

Kpamgbang ace tsǝk Bǝredi Mǝfele

(Puro 25:23-30)

10 Bezal-El andǝ aɓî amǝtúró pǝlǝa à gbàllì kpamgbang mala nggun-akasiya, ace tsǝk agir amurí; sauwa male ka ɓakusǝu tàrú na, tangŋa male ka ɓakusǝu mwashat nǝ incì tongno-nong mwashat, sǝ dāh'rya male ka ɓakusǝu ɓari nǝ incì tàrú na. 11 À gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne, sǝ à ɓak kúní kàrì nǝ bolo-njengǝlan. 12 Múr kpamgbang mana sárǝ́ ka, pàkki wi mǝ-nzong mǝnana nyane male ka incì tàrú na ka, kàrì kúní kat, sǝ ɓak bolo-njengǝlan kàrì mǝ-nzongnì. 13 À tùl agbalmò ine nǝ bolo-njengǝlan sǝ à tsǝkia arǝ abankara ine arǝ akusǝ kpamgbang ine. 14 Yìa agbalmò ine ka à tsǝia à gbàshìban nzong kún kpamgbang mala tsǝk agir arǝ akusǝì, ace bwal agara mǝnana à nǝ̀ nggǝ twali nǝia ka. 15 Yì agara ace twale ka à pea nǝ nggun-akasiya sǝ à gìr rǝia kat nǝ bolo-njengǝlan. 16 À pàk atanggǝla mala múr kpamgbang nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne; yì aparanti male, andǝ atasau male ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, andǝ amuna-nkenye male, andǝ amuna-bàng male mala a pàgir mala girnùná.

Gìr tàmsǝ apitǝla

(Puro 25:31-40)

17 À pàk gìr tàmsǝ apitǝla nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne. Kusǝì andǝ garè mǝnana nǝ̀ cam a ɓaɓalǝu, andǝ nyoulǝa rǝi mǝnana kǝla tǒ mala fufe, andǝ apwasǝe andǝ atǝ́r-fufe ka, à pea kat nǝ gumtǝli bolo-njengǝlan mwashat mǝnana à walki ka. 18 À pè nǝ abui tongno-nong-mwashat mǝnana à san arǝ garè mana a ɓaɓalǝu ka; tàrú a nkanggari man sǝ tàrú a ɓè nkanggari. 19 Komǝye atà abui tongno-nong-mwashat ka à ɓak rǝi lǝmdǝ tǒ mala afufe tàrú mala nggun-almon, andǝ apwasǝia andǝ atǝ́r-fufe malea. 20 Garè mǝnana a ɓaɓalǝu ka à ɓak rǝi lǝmdǝ pa mala afufe ine mala nggun-almon nǝ apwasǝia andǝ atǝ́r-fufe malea. 21 Tǝ́r-fufe mwashat ka nda a koya ban-kpapí mala abui ɓari-ɓari banì tàrú arǝ garè. 22 Yì gìr tamsǝ apitǝla andǝ nyoulǝa rǝi mala fufe andǝ apwasǝe andǝ atǝ́r-fufe ka, à pè kat nǝ gumtǝli bolo-njengǝlan mǝɓoarne mwashat mǝnana à walki ka. 23 À pàk apitǝla male tongno-nong-ɓari, andǝ amǝmyal† male, andǝ atasau-bǝsa‡ male nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne. 24 À pàktúró nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne mǝnana dǝmbǝrya male ka tyang lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno [35] na ka, sǝ à pàk yì gìr tamsǝ apitǝla andǝ agirtúró male kat.

Pàk gyangŋan mala loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne

(Puro 30:1-5)

25 À pàk gyangŋan mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne nǝ nggun akasiya. Tangŋa male andǝ sauwa male ka à kārǝa, komǝye ka ɓakusǝu mwashat nǝ gauwa-tsùrú, sǝ dāh'rya male ka ɓakusǝu tàrú na. Koya nkanggari ka à tsǝki wi njawe nǝ ulang kǝ nggun mǝnana à pè nǝi ka, à duk mwashat. 26 À gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne: múrí, andǝ ankanggari, andǝ anjawe. À ɓak bolo-njengǝlan kàrì kúni kat. 27 À tsǝki wi agbalmò bolo-njengǝlan ɓari arǝ ankanggari; à tsǝia à sulǝî ban kúní mana à ɓè ka bǝti, sǝ à came a nkāɓe rǝarǝia. Agbalmò ka à nda ace oasǝ agara mǝnana à nǝ̀ nggǝ twali nǝia ka. 28 Agara twale ka à peǎ nǝ nggun-akasiya sǝ à tasǝ rǝia nǝ bolo-njengǝlan.

29 À pàk mùrú mǝfele ace ɗārǝ́bân sǝ à kpapiki amuku-agir mǝɓoarne ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne; à pè kǝla mǝnana mǝ'sǝlǝ pakki agir pà rǝmban mǝɓoarne nǝ̀ pè ka.§

38

Gyangŋan ace pàɓoro mala pisǝe kǝring

(Puro 27:1-8)

1 Pǝlǝa Bezal-El pàk gyangŋan nǝ nggun-akasiya ace pàgir mala pisǝe kǝring; sauwa male ka ɓakusǝu tongno-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú, tangŋa male ka, ɓakusǝu tongno-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú, sǝ dāh'rya male ka, ɓakusǝu ine nǝ gauwa-tsùrú na. 2 Pǝlǝa pàk anjawe male arǝ abankara ine amurí. Yì gyangŋan andǝ anjawe ka à shària nǝ nggun mǝmwashati, sǝ à gìr rǝi kat nǝ bolo-bángŋá. 3 Sǝ pàk agirtúró male kat: ankwaring-bolo, andǝ ashebǝl, andǝ ankenye, andǝ ashokali-soagìr, andǝ atasau-bǝsa. Amǝnia yì agirtúró kat ka, à peǎ nǝ bolo-bángŋá. 4 Pǝlǝa pakkî gyangŋan bàndà male nǝ waya bolo-bángŋá mǝnana à tè aɓalǝarǝia kǝla ndǝambu ka; à oasǝi aɓa gyangŋan, sulǝî kúni, yi came a ɓalǝu. 5 Tùl agbalmò ine arǝ abankara a kún bàndà bolo-bángŋá ace oasǝ agara twale. 6 Pàk agare ɓari nǝ nggun-akasiya, sǝ tasǝ rǝia nǝ bolo-bángŋá. 7 Sǝ oasǝ agara mǝno aɓalǝ atūli gbalmò arǝ ankanggari gyangŋan ace twale. Shàr gyangŋan mǝnia ka nǝ akpamgbang, nying ɓālǝi nong horondong.

À pàk nkenye lákkí arǝu

(Puro 30:18-21)

8 Bezal-El pàk nkenye nǝ bolo-bángŋá ace lákkí arǝu, sǝ girtàmsǝe ka à pè gbal nǝ bolo-bángŋá; pè nǝ atapwari-bolobangŋá mala amamǝna mana à kǝ pàktúró a kún Tara Ban-peri ka.*

Kàrì patal mala Tara Ban-peri

(Puro 27:9-19)

9 Pǝlǝa kasǝ patal ace Taragula. A bumban male mǝnana sǝn njar-kunmur ka gyarki alagìr nggubyau-linǝn mana à teǎ pepè ka; sauwa malea ka, ɓakusǝu gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno na (150). 10 Gyarkia arǝ anggun-kala lumi-ɓari aban camge aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà lumi-ɓari, mana à peǎ kat nǝ bolo-bángŋá ka; sǝ anlǐ-gyargìr mala anggun-kala andǝ ankò malea ka, bolo-azǝrfa na à peǎ nǝi ka. 11 Sǝ ace bumban mǝnana sǝn njar-nza ka, à gyarki alagìr male mǝnana sauwa malea ka ɓakusǝu gbǝman-mwashat nǝ lumi-tongno na (150) ka. Anggun-kala lumi-ɓari andǝ agumtǝli-tǝrteà lumi-ɓari ka, à peǎ kat nǝ bolo-bángŋá; sǝ anlǐ-gyargìr mala anggun-kala andǝ ankò malea ka, bolo-azǝrfa na à peǎ nǝi ka.

12 Sǝ ace bumban mǝnana sǝn njar-nzali ka, sauwa mala alagìr male ka ɓakusǝu lumi-tongno-nong-ɓari bwamdǝ tongno na (75). À gyarkia arǝ anggun-kala lum aban camge aɓalǝa agumtǝli-tǝrteà lum; anlǐ-gyargìr mala anggun-kala andǝ ankò malea ka, bolo-azǝrfa na à peǎ nǝi ka. 13 A bumban mǝnana sǝn eauwe mala pwari a njartakuli, a bankutio aɓa patal mala Taragula ka, sauwa mala lagìr male ka ɓakusǝu lumi-tongno-nong-ɓari bwamdǝ tongno na (75). 14 Koya buì mala bankutio a patal mala Taragula ka, ndanǝ lagìr male. Sauwa mala lagìr mǝnana a bu-mǝlì mala kun patal ka, ɓakusǝu lumi-ɓari-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú na (22.5). À gyari arǝ anggun-kala tàrú aban came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà tàrú. 15 Anggo gbal sǝ pa a bu-mǝnggare. Sauwa mala lagìr male ka ɓakusǝu lumi-ɓari-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú na (22.5). À gyari arǝ anggun-kala tàrú aban came aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà tàrú. 16 Alagìr mǝnana kat à gumbǝli patal ka, à peǎ nǝ nggubyau linǝn mǝɓǝlke mǝnana à tè mǝsǝi kèkì ka. 17 Agumtǝli-tǝrtà anggun-kala ka à peǎ nǝ bolo-bángŋá; sǝ anlǐ-gyargìr mala anggun-kala andǝ ankò malea ka, à peǎ nǝ bolo-azǝrfa. Anggun-kala ka à tasǝ ɓongŋia nǝ bolo-azǝrfa. Anggun-kala mǝnana kat à kàrì patal ka, à pàkkia wia ankò mala bolo-azǝrfa.

18 Lagìr mala gbar kunɓala ka, à pè nǝ nggubyau-linǝn mǝɓoarne mǝnana à nyoulǝ rǝi aɓa sǝlǝ tagìr mǝɓoarsǝne nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe ka. Sauwa male ka, ɓakusǝu lumi-tàrú na (30), sǝ dāh'rya male ka ɓakusǝu tongno-nong-ɓari nǝ gauwa-tsùrú na (7.5), kǝla mǝnana alagìr mala patal pàk ka. 19 À tsǝki wi anggun-kala male ine mǝnana à camgi aɓalǝ agumtǝli-tǝrteà mala bolo-bángŋá ine ka. Anlǐ-gyargìr malea ka, à peǎ nǝ bolo-azǝrfa. À tasǝ ɓongŋia sǝ à pàk ankò malea nǝ bolo-azǝrfa. 20 Ankpako mala Taragula andǝ mala anggun-kala mana à kàrì patal kat ka, à peǎ nǝ bolo-bángŋá.

Agirtúró ace pàk Taragula

21 Mǝnia ka nda tsaɗya mala agirtúró ace pàk Taragula, yì Taragula mala Acau-nakûn. Aburana a tàu mala Lawi na à gilǝ agir mǝnia aɓa malǝmce kǝla mǝnana Musa banggia wia ka. Itamar, muna-ɓwabura mala Haruna, Pǝris Mǝgule, nda ɓwamǝgule mǝgilǝgir amur acili amǝtúró mǝnia ka. 22 Bezal-El muna-ɓwabura mala Uri, mǝkà Hur, a tàu mala Yahuda, nda ɓwa mǝnana pak agir kat pepè kǝla mǝnana Yahweh pè Musa nzongcau ama ɓǝà kpate ka. 23 Nda atārǝia andǝ ɓì mǝbwali wi túró, yi Oholiyap, muna-ɓwabura mala Ahisamak, a tàu mala Dan, mǝnana yi gbal ka mǝ'sǝlǝ pàkki atúróbù mala nyoulǝgir arǝ tali, andǝ pusǝ pa mala koya ulang gìr, andǝ tà gìr mǝɓoarsǝne arǝ nggubyau nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka. 24 Bolo-njengǝlan mǝnana kat aɓwana yi pa kǝla ɓoro ace pàk Tara-mǝfele ka, dǝmbǝrya male ka tyang á-mwashat na (1,000). À kpata kārǝ́ dǝmbǝrya mala gìr, mǝnana à ear amurí a Tara-mǝfele ka.

25 Bolo-azǝrfa mana à kum a bu ɓwabundǝa mǝnana à ɓallia ka, dǝmbǝrya male na tyang á-tārú, nǝ gbǝman ine nǝ lumi-tàrú (3,430). À kpata kārǝ́ dǝmbǝrya mala gìr, mǝnana à ear amurí a Tara-mǝfele ka. 26 Mǝnia yi bolo-azǝrfa ka à kumi aɓa cemi aɓwana mana à gilǝ alullǝia a malǝmce aban ɓalban ngga. Koyan ngga pà gìr mǝnana à kasǝ ka, mǝtyang tongno nǝ gauwa-tsùrú; à kpata kārǝ́ dǝmbǝrya mala gìr, mǝnana à ear amurí a Tara-mǝfele ka. Làkkì mala aburana mana à ɓallia, amǝnana pǝlǝa ɓǝlban malea bingŋǝnà lumi-ɓari andǝ mana kútì ka, á-gbǝman-tongno-nong-mwashat-nǝ-tàrú nǝ gbǝman-tongno nǝ lumi-tongno na (603,550). 27 À pàktúró nǝ tyang lumi-tàrú nǝ mǝsǝi ine (34) mala bolo-azǝrfa sǝ à ɓakki agumtǝli-tǝrtà anggun-tara mala Tara-mǝfele andǝ anggun-ɓalǝu mana à bwal lagìr-kasǝbân aɓa Tara-mǝfele ka; làkkì mala agumtǝli-tǝrtà anggun-tara andǝ amala anggun-kala kat ka gbǝman mwashat na. 28 Cili bolo-azǝrfa mǝnana ueo, tyang lumi-tàrú ka, à pàngŋǝ̀nà-túró nǝi ace pàk anlǐ-gyargìr ace anggun-ɓalǝu andǝ tasǝ múr anggun-ɓalǝu, andǝ pak ankò malea.

29 Bolo-bángŋá mǝnana aɓwana pànà ɓoro nǝi aban Ɓakuli ka dǝmbǝrya male ka tyang á-ɓari, nǝ gbǝman-ine nǝ lumi-ɓari bwamdǝ-tongno na [2,425]. 30 À pàktúró nǝ mǝnia ka sǝ à pàk agumtǝli-tǝrtà anggun-kúnkurǝm mala bankutio aɓa Taragula, yì Tara Ban-peri, andǝ gyangŋan bolo-bángŋá, andǝ bàndà ace twangìr, andǝ agirtúró mala mǝnia yì gyangŋan ngga kat. 31 Ɗǝm ngga nǝ cili mǝno yì bolo-bángŋá ka sǝ à pàk agumtǝli-tǝrtà anggun-kala mǝnana à gumbǝli patal, andǝ agumtǝli-tǝrtà anggun kún patal, andǝ ankpako mala Taragula kat, andǝ ankpako mala anggun-kala mana à kàrì patal ka.

39

À swàr adaura pǝris

(Puro 28:1-14)

1 À pàktúró nǝ ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye andǝ mǝbangŋe sǝ à tà adaura amǝɓoarne mǝnana apǝris nǝ̀ nggǝ oasǝo arǝia ɓǝà nǝ̀ pàk túró pǝris aɓa Ban Mǝfele ka. Ɗǝm ngga à swàr adaura amǝfele ace Haruna, kǝla mǝnana Yahweh pè Musa nzongcau ama ɓǝ̀ pè ka.

Efot, muna daura-múrɓì mǝfele

2 À Pàk efot nǝ nkonggúr bolo-njengǝlan andǝ mala ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe mǝnana à tè aɓalǝarǝia andǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì ka. 3 À walki bolo-njengǝlan lapat-lapat, à kasǝki ganggǝrang-ganggǝrang, sǝ à tè aɓalǝarǝia andǝ ankonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ mala linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka, sǝ à tà efot nǝi, nǝ sǝlǝ tagìr. 4 À swàrî efot anggúr-nkpamtaru ɓari mǝnana à kpapi arǝ kúní a ɓadǝmbi andǝ nzǝmi ka. 5 À tà bugìr mārǝ́ taɓunu nǝ nkonggúr mǝmwashati ulang mala efot aɓa sǝlǝ pak gìr mǝɓoarsǝne sǝ à swàrì arǝ efot; à tè nǝ ankonggúr mala bolo-njengǝlan andǝ mala ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ mala linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka. À pè kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝà pè ka. 6 À gilǝki amunatali-onis mǝno ɓari ka, sǝ à nyoulǝ alullǝ amuna-burana lum-nong-ɓari mala Isǝrayila amuria; à nyoulǝia kǝla mana à kǝ nyoulǝ gir a ɓamur gbalmo-parbù ka, sǝ à oasǝia aɓalǝ atǝkrǝk-waya mala bolo-njengǝlan. 7 À tsǝia arǝ anggúr-nkpamtaru mala efot. À duk atali ɗenyinǝban mala amuna-burana mala Isǝrayila, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝà pè ka.

Lǝpan-damɓalǝu

(Puro 28:15-30)

8 À pàk lǝpan-damɓalǝu aɓa sǝlǝpe mala tagìr. À tè kǝla pě mala efot, nǝ nkonggúr bolo-njengǝlan andǝ mala ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ mala linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka. 9 À pè sauwa male kārǝa andǝ tangŋa male, incì tongno-nong-ine, sǝ à kàrrì ɓari, kúní lǝpi amur ɓì. 10 À lanzǝì wi amuna tali-gǝna tàrú-tàrú arǝì a nzǝmarǝia arǝ asangbǝlang ine; a sangbǝlang mǝdǝmbe ka à lanzǝì wi atali-gǝna mala rubi, tofas, andǝ beril; 11 a ɓaria sangbǝlang ngga à lanzǝì wi atali-gǝna mala emeral, safir, andǝ daimon; 12 a tàruia sangbǝlang ngga à lanzǝì wi atali-gǝna mala jasinta, aget, andǝ amitis; 13 sǝ a inea sangbǝlang ngga à lanzǝì wi atali-gǝna mala kǝrisolat, onis, andǝ jaspa. Yia amuna tali-gǝna mǝno kat ka à oasǝkia aɓalǝ atǝkrǝk-waya mala bolo-njengǝlan. 14 Amuna tali-gǝna mǝno ka à nda lum-nong-ɓari; komǝye ateà ka nda ace mwashat atà amuna-burana lum-nong-ɓari mala Isǝrayila, sǝ komǝye ateà ka à nyoulǝî wi mwashat atà alullǝ atau mala amǝ Isǝrayila amurí; à nda kǝla aɓamur gbalmo-parbù. 15 Sǝ à pàk amuna-nsolo ɓamyalu nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne; à ɓolǝia aɓalǝarǝia, à pa kǝla nggur. 16 À pàk atǝkrǝk-waya mala bolo-njengǝlan ɓari sǝ à pàk agbalmò bolo-njengǝlan ɓari, sǝ à oasǝkia agbalmò mǝnia ka arǝ lǝpan-damɓalǝu a ban akúní ɓari. 17 Amuna-nsolo bolo-njengǝlan mǝno ɓari à ɓolǝia ka à ɗúrkia arǝ agbalmò mana arǝ akún lǝpan-damɓalǝu ka. 18 Akún amuna-nsolo ɓari mana à ue ka à ɗúrkia arǝ atǝkrǝk-waya mǝno ɓari ka, sǝ à kpapia arǝ anggúr-nkpamtaru mala efot, a ɓadǝmbi. 19 À pàk agbalmò bolo-njengǝlan ɓari sǝ à oasǝia arǝ lǝpan-damɓalǝu aban akúni ɓari mana à pǝlǝ nǝɓalǝu, tù aban efot ka. 20 Pǝlǝa à pàk aɓea gbalmò bolo-njengǝlan ɓari ɗǝm, sǝ à kpapia a kún anggúr-nkpamtaru mana à pǝlǝ nǝ'nzali ka a ɓadǝm efot, tù amur bugìr mārǝ́ taɓunu mǝ'nbaké mala efot. 21 Pǝlǝa à kùrki agbalmò mala lǝpan-damɓalǝu arǝ agbalmò mala efot, nǝ nkonggúr mǝlùre, ace mǝnana lǝpan-damɓalǝu ka ɓǝ̀ nongŋo amur bugìr mārǝ́ taɓunu mǝ'nbaké, sǝ ɓǝ̀ bwal kàngkàng arǝ efot, kǝla mǝnana Yahweh tsǝki Musa ama ɓǝ̀ pè ka.

22 Ɗǝm ngga à tà daura-tsuru mǝsauwe mala efot; à tè kat nǝ ɗà'ndíng mǝlùre. 23 À nying ban fonggǝrang a myali, kǝla mala nggea-daura, ace oasǝ ɓamuru, sǝ à tà myali nǝ nkonggúr mǝcandǝe gumbǝli kat, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa sàn raka. 24 À kàrì kún daure a nzali nǝ agir kǝla aɓǝla mɓǝring mǝnana à teǎ nǝ nkonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, andǝ mala linǝn mǝɓǝlke mana à pyauwì ka. 25 Ɗǝm ngga à pàk amuna gwaroji bolo-njengǝlan sǝ à gyarkia à camgi a nre ka ɓǝla mɓǝring à kàrì kún daure kat. 26 Aɓǝla mɓǝring andǝ amuna gwaroji gaɓi-ɓalǝarǝia camge à kàrì kún daure mǝnana Haruna nǝ̀ oasǝo arǝì ɓǝ̀ nǝ̀ pàk túró pǝris ka, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝ̀ pè ka.

Aɓea daura ace apǝris

(Puro 28:31-43)

27 Ɗǝm ngga à swàrî a Haruna andǝ amuna-burana male adaura túró-pǝris mǝnana à teǎ nǝ nkonggúr linǝn mǝɓoarne ka, 28 sǝ à pak anggubyau mbuɓi múrû mala linǝn mǝɓǝlke, andǝ asukuru linǝn, andǝ ashiwan mala nggubyau linǝn mǝnana à tè mǝsǝì kèkì ka. 29 Bugìr mārǝ́ taɓunu ka, à tè nǝ nkonggúr linǝn mǝɓǝlke mǝnana à pyauwì ka, andǝ ankonggúr ɗà'ndíng mǝlùre, mǝwanye, andǝ mǝbangŋe, nǝ tagìr mǝɓoarsǝne, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝ̀ pè ka. 30 À walki bolo-njengǝlan mǝɓoarne pàk lapat ace mǝnana ɓǝ̀ duk muna baji mǝfele ka, sǝ à nyoulǝ cau amurí kǝla mǝnana à nǝ̀ nyoulǝ gir a ɓamur gbalmo-parbù ka ama, &lt;&lt;Mǝfele ace Yahweh.&gt;&gt; 31 À kùrrì nǝ nkonggúr mǝlùre arǝ nggubyau mbuɓi múrû mala Haruna nǝban ɓadǝmbi, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝ̀ pè ka.

À masǝlǝ túró Taragula

(Puro 35:10-19)

32 Anggo sǝ túró mala loasǝ Taragula, yì Tara Ban-peri ka à yi masǝlǝi kat. Amǝ Isǝrayila pàk girbunda kat kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝ̀ pè ka. 33 À yinǝ Taragula aban Musa:

yì agir mala loasǝ Tara andǝ agirtúró ɓālǝi;

anlǐ-gyargìr male, andǝ anggun-tara male, andǝ nggun-gangndea male;

andǝ anggun-ɓalǝu male andǝ agumtǝli-tǝrteà;

34 andǝ anggú-bángŋá amǝtangge, andǝ nggú mǝɓǝlke mala ambulpǝndǝa,

andǝ lagìr-kasǝbân,

35 andǝ Akwati mala Acau-nakûn andǝ agara twale, andǝ gìrkúni mǝnana nda buno sǝntǝ̀r ka;

36 andǝ kpamgbang-tsǝk-agir, andǝ agir mǝnana kat amurí ka, andǝ bǝredi mala ɓadǝm Yahweh;

37 andǝ gìr tamsǝ apitǝla mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan mǝɓoarne ka, andǝ apitǝla male mǝnana à tsǝkinia aɓalǝ abancame malea amurí ka;

andǝ agirtúró kat mala apitǝla andǝ mùrú olif ace tsǝk bǝsa malea;

38 andǝ gyangŋan mǝnana à gìr rǝi kat nǝ bolo-njengǝlan ngga;

andǝ mùrú-ɗārǝ́bân, andǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne;

andǝ lagìr gyare a kún bankutio aɓa Tara;

39 andǝ gyangŋan bolo-bángŋá, andǝ bàndà male mala waya bolo-bángŋá,

andǝ agara twale, andǝ agirtúró male kat;

andǝ nkenye lákkí arǝu andǝ girtàmsǝe;

40 andǝ alagìr ace gumbǝli patal,

andǝ anggun-kala male, andǝ agumtǝli-tǝrteà;

andǝ lagìr-gbarban kún patal;

andǝ anggur andǝ ankpako male;

andǝ agir mǝnana kat à nǝ̀ pàktúró nǝia aɓa Taragula, yì Tara Ban-peri ka;

41 andǝ adaura amǝɓoarne mǝnana apǝris nǝ̀ nggǝ oasǝo arǝia ɓǝ̀ à nǝ̀ pàk túró-pǝris aɓa Ban Mǝfele ka,

sǝ adaura mǝfele ace Haruna pǝris mǝgule, andǝ adaura mala amuna-burana male, mǝnana à nǝ̀ oasǝ arǝia ɓǝ̀ à nǝ̀ pàk túró-pǝris ka.

42 Amǝ Isǝrayila pàk atúrè kat aɓa kpata agir kat kǝla mǝnana Yahweh ak dǝmba bangŋǝni Musa ama ɓǝ̀ pè ka. 43 Musa pelǝki atúrè pepè sǝ sǝni ka, à pàngŋǝ̀nì kǝla mǝnana Yahweh bang ama ɓǝà pè ka; à pè gǝ̀rgǝ̀r, sǝ Musa tsǝkia wia bù.

40

Loasǝ Taragula mala Yahweh

1 Pǝlǝa Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;A pwari mǝdǝmbe mala zongŋo mǝdǝmbe ka, awu nǝ loasǝ Taragula, yì Tara Ban-peri. 3 Awu nǝ twal Akwati mala Acau-nakûn, awu nǝ̀ tsǝì aɓa Taragula, sǝ awu nǝ gyar lagìr-kasǝbân a ɓadǝmbi ɓǝ̀ gbàrì aɓa Ban Nggea Mǝfele. 4 Awu nǝ yinǝ kpamgbang-tsǝk-agir, awu nǝ tamsǝi, sǝ awu nǝ tsǝki agir male amurí. Awu nǝ yinǝ gìr-tàmsǝ apitǝla wu yi tsǝì, sǝ wu tsǝki wi apitǝla male amurí. 5 Sǝ awu nǝ tsǝk gyangŋan bolo-njengǝlan ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, ɓǝ̀ came a ɓadǝm Akwati mala Acau-nakûn, sǝ wu gyar lagìr mala gbàr bankutio aɓa Taragula.

6 &lt;&lt;Awu nǝ tsǝk gyangŋan mala pàgir mala pisǝe kǝring ɓǝ̀ came a nza, a kún Taragula, yì Tara Ban-peri. 7 Sǝ awu nǝ tsǝk nkenye lákkí arǝu a nre Tara Ban-peri andǝ gyangŋan mǝnia ka, sǝ wu lúmsǝì nǝ mùr. 8 Awu nǝ kasǝ patal, ɓǝ̀ kàrì Taragula. Gumbǝli nǝ alagìr sǝ wu gyar lagìr mǝnana nǝ̀ gbàr kún patal ka.

9 &lt;&lt;Pǝlǝa awu nǝ twal mùrú ɗārǝ́bân sǝ awu nǝ ɗārǝ́ Taragula andǝ agir mǝnana aɓalǝi ka kat, sǝ awu nǝ tàrì andǝ agirtúró-ɓalǝi ace Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ duk mǝfele ka. 10 Sǝ ɗǝm ngga awu nǝ ɗārǝ́ gyangŋan mala pàgir ace pisǝe kǝring, atārǝia andǝ agirtúró male kat, nǝ mùrú olif. Yì gyangŋan ngga awu nǝ tàrì ace Ɓakuli sǝ nǝ̀ duk gyangŋan nggea mǝfele kat-kat. 11 Ɗǝm ngga awu nǝ ɗārǝ́ nkenye lákkí arǝu andǝ girtàmsǝe, nǝ mùrú olif, sǝ awu nǝ tàrì ace Ɓakuli.

12 &lt;&lt;*Pǝlǝa awu nǝ yinǝ Haruna andǝ amuna-burana male a kún Tara Ban-peri, awu nǝ lákkià wia rǝia nǝ mùr. 13 Awu nǝ oasǝì Haruna adaura mǝfele mala pǝris arǝì, sǝ awu nǝ ɗārǝí nǝ mùrú olif; awu nǝ tàrì ɓǝ̀ duk mǝ'pàkkam túró kǝla pǝris. 14 Ɗǝm ngga, awu nǝ yinǝ amuna-burana male, awu nǝ oasǝkia wia adaura-múrɓì arǝia, 15 sǝ awu nǝ ɗārǝia nǝ mùrú olif, kǝla mǝnana à ɗārǝ́ tárrià ka, ace mǝnana ɓǝà pàkkam túró kǝla apǝris ka. Sǝ ɗārǝ́bân malea ka nǝ̀ yinǝia a dobuno-pǝris mana tè pà nǝ̀ mal raka, arǝ anza malea kat.&gt;&gt;

16 Musa pàk koman kat kǝla mǝnana Yahweh banggi wi ka.

Musa tǝm Taragula

17 Taragula ka à tǝmi a pwari mǝdǝmbe mala zongŋo mǝdǝmbe a ɓaria pǝlǝa anzǝm mǝnana amǝ Isǝrayila nyingŋǝna Masar ka.

18 Lang Musa nǝ̀ loasǝ Taragula ka, tsǝki agumtǝli-tǝrtè a nzali sǝ tamsǝki akusǝ anggun-tara aɓalǝia, sǝ nongsǝki anggun-gangndea sǝ kùrkia. Anzǝm mǝno ka pǝlǝa loasǝ anggun-ɓalǝu mana à nǝ̀ mbali múr Taragula ka. 19 Pǝlǝa sárǝ́ lagìr nggu-bangŋa mǝtangŋe male, kùmsǝ múr anggun-tara yi sulǝ a nzali arǝ abumban mala Taragula, sǝ kùmsǝi wi lagìr-murí mǝgule [mala nggu ambulpǝndǝa] amurí nǝ'nza. Pàk koman kat kǝla mana Yahweh tsǝki wi nzongcau ama ɓǝ̀ pàk ka.

20 Twal akpamgbǝlang tali ɓari mala Acau-nakûn, tsǝia aɓa Akwati, sǝ twal agara mǝnana à kǝ twalǝna yì Akwati nǝia ka, oasǝki aɓalǝ atūli gbalmò arǝ Akwati, sǝ twal gìrkún Akwati, mǝnana do nda buno sǝntǝ̀r ka, tsǝì amur Akwatinî. 21 Pǝlǝa twal Akwatinî kútí nǝi aɓa Taragula, pǝlǝa gyar lagìr-kasǝbân mǝnana nǝ̀ gau ɓá Taragula ka, gbàr Akwati mala Acau-nakûn, kǝla mana Yahweh tsǝki wi, yì Musa ka.

22 Musa tsǝk kpamgbang-tsǝk-agir aɓa Tara Ban-peri, aɓalǝi mǝdǝmbe, a ɓadǝm lagìr-kasǝbân, nǝ bumban mala Taragula mǝnana sǝn njar-nza ka. 23 Pǝlǝa tsǝk bǝredi amur kpamgbang-tsǝk-agir a ɓadǝm Yahweh, kǝla mana Yahweh banggi wi, yì Musa ɓǝ̀ pàk ka.

24 Pǝlǝa tsǝk gìr tamsǝ apitǝla aɓa Tara Ban-peri, a nkāɓe kpamgbang-tsǝk-agir, nǝ buì mala Taragula mǝnana sǝn njar-kunmur ka. 25 Pǝlǝa tamsǝki apitǝla a ɓadǝm Yahweh, kǝla mana Yahweh tsǝki wi nzongcau, yì Musa ɓǝ̀ pàk ka.

26 Musa pǝlǝa tsǝk gyangŋan bolo-njengǝlan aɓa Tara Ban-peri, a ɓadǝm lagìr-kasǝbân, 27 sǝ pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amúr gyangŋan, kǝla mana Yahweh tsǝki wi nzongcau ɓǝ̀ pàk ka.

28 Sǝ yi gyar lagìr-gbarban a kún ban mǝnana à nǝ̀ kùtí nǝi aɓa Taragula ka. 29 A ɓadǝm mǝno yì lagìr-gbarban a kún Taragula, yì Tara Ban-peri ka, Musa tsǝk gyangŋan mala pàgir ace pisǝe kǝring, sǝ pagìr mala pisǝe kǝring amurí, andǝ pa ɓoro mala mǝsǝsa, kǝla mǝnana Yahweh tsǝki wi nzongcau ɓǝ̀ pàk ka.

30 Musa tamsǝ nkenye a nre Tara Ban-peri andǝ gyangŋan mǝno, sǝ so mùr aɓalǝi ace lákkí arǝu, 31 A kàm sǝ Musa andǝ Haruna, andǝ amuna-burana mala Haruna à nǝ̀ nggǝ lákkí abuia andǝ akusǝia. 32 Koya pwari sǝ à nǝ̀ kùtí aɓa Tara Ban-peri, ko à nǝ̀ ká a ban gyangŋan ngga, à nǝ̀ lakki abuia andǝ akusǝia sǝ à nǝ̀ kùtí a banì, kǝla mǝnana Yahweh tsǝki Musa nzongcau ka.

33 Pǝlǝa Musa kasǝ patal ɓǝ̀ kàrì Taragula, tsǝk nkāndan ɓǝ̀ gumbǝliban, túr Taragula andǝ gyangŋan a ɓalǝu. Pǝlǝa gyarki alagìr-gbarban ace kàrì rǝ nkāndan kat, sǝ ace gbar kún patal. Anggo sǝ Musa mal túró.

Ɓoarɓwa mala Yahweh

34 Kara pǝrɓang yì gir múr Tara Ban-peri, sǝ ɓoarɓwa mala Yahweh yì lumsǝ ɓá Taragula. 35 Musa ka gandǝ kúti aɓa Tara Ban-peri ɗang, acemǝnana pǝrɓang yi sulǝna amurí, sǝ ɓoarɓwa mala Yahweh lùmsǝ ɓá Taragula.

36 Aɓa gya mala amǝ Isǝrayila kat ka, koya pwari sǝ pǝrɓang loapì múr Taragula ka, à nǝ̀ lo gya aban ká atè. 37 Sǝ ɓǝ̀ pǝrɓang lo raka, yià gbal ka à pà nǝ̀ lo ɗang, she pwari mana pǝrɓang longŋǝna ka. 38 Nǝ́ pwari ka pǝrɓang mala Yahweh nǝ̀ gìr múr Taragula, sǝ nǝ dú ka, bǝsa nǝ̀ pa aɓa pǝrɓangnî, a mǝsǝ amǝ Isǝrayila kat. Anggo sǝ pa arǝ abân mǝnana kat amǝ Isǝrayila kǝ tùrki kam a gya malea ka.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 35:23-26.

† 1:5 1:5 Ɓalli aɓa: Tite 46:2-7,26-27.

‡ 1:5 1:5 Ɓè nyesǝe mana ɓara-ɓara ka bang ama làkkì malea nalumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tongno (Sǝn Atúró 7:14).

§ 1:11 1:11 Firona ka nda lullǝu gulo mana à tunǝkina amurǝma mala amǝ Masar nǝi a pwarian ngga.

* 1:15 1:15 amǝ Ibǝru ka nda lullǝu mana amǝ Masar kǝ tunǝna amǝ Isǝrayila nǝi ka.

* 2:10 2:10 Musa ka ɓālǝi nda &lt;&lt;twali amúr mùr.&gt;&gt;

† 2:18 2:18 Rewel ka mǝ'eam ko eambu-tárrú mala Jetǝro na.

‡ 2:22 2:22 Gashom ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;Bǝri.&gt;&gt;

§ 2:24 2:24 Sǝni aɓa: Tite 15:14.

* 2:24 2:24 Sǝni aɓa: Tite 46:4.

† 2:25 2:25 sǝn amǝ Isǝrayila ko &lt;&lt;sǝn ɓealu mǝnana amǝ Isǝrayila aɓalǝi ka&gt;&gt;

* 3:2 3:2 Yahweh ka nda lullǝu mana Ɓakuli pe ɓamúrì ka.

† 3:14 3:14 Lullǝu mǝnia ama: MƏ NDA MƏNANA MƏ NDA KA ko MƏ NDA nǝ kún Ibǝru ka, nda &lt;&lt;Yahweh.&gt;&gt; Aɓa nyesǝcau mǝnia nǝ kún Mbula ka, sǝm tunǝi ama &lt;&lt;Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;

‡ 3:16 3:16 Ən soana mǝsǝàm kyap-kyap arǝ wun, andǝ gìr ko &lt;&lt;Ən yina aban wun, sǝ ǝn sǝnǝna gìr&gt;&gt;

* 4:6 4:6 kwánó nggû ko ɓè kwánó mǝɓike mala nggū rǝu mana kǝ akrǝ ɓwa ka.

* 6:2 6:2 Lùllǝú mǝnia ama Yahweh ka nda gbal à kǝ̀ tunǝi ama, &lt;&lt;Jehovah.&gt;&gt; Aɓa nyesǝ cau mǝnia ka à tunǝi ama &lt;&lt;Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;

† 6:3 6:3 Ɓakuli mǝnana Kar Ban Kat nǝ kún Ibǝru ka nda &lt;&lt;El-Shaddai.&gt;&gt;

* 10:2 10:2 ulang ɓangginǝban mǝnana ǝn ɓangginǝ amǝ Masar ko pa mǝnana ǝn pangnǝ amǝ Masar hakǝrak

* 12:5 12:5 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 22:19-21; Nggur 17:1; Mal 1:8,14; Ib 9:14.

† 12:15 12:15 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:14; Ɓal 9:13.

‡ 12:46 12:46 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 9:12; Yoh 19:36.

* 13:5 13:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:8.

† 13:13 13:13 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 3:45-48; 18:15-16.

‡ 13:19 13:19 Ɓalli aɓa: Tite 50:25; Jes 24:32; Ib 11:22; Atúró 7:16.

* 15:23 15:23 Mara nǝ kún Ibǝru ka ɓālǝi nda lúllô.

* 16:31 16:31Manna nǝ kún Ibǝru ka nda mwashat andǝ ɗiban nǝ kún la sǝm ama, &lt;&lt;Mana; ko Mana wo, ko Mana man?&gt;&gt;

† 16:34 16:34 Acau-nakûn ngga à nda ka akpamgbǝlang tali ɓari mǝnana à gilǝ anzongcau mala kùrcau amúrià ka. Amǝnia yì akpamgbǝlang tali ɓari, mǝnana à nda aɓa Akwati Kùrcau ka, à tunǝia ama Acau-nakûn; à nda ka acau-nakûn mala kùrcau mǝnana à gilǝia ka, yì acau mala kùrcau a nre Ɓakuli andǝ aɓwana male.

* 17:6 17:6 Nkono Saina ka nda aɓalǝ ankono Horep.

† 17:7 17:7 Massa sǝ Meriba: Lullǝu mǝnia nǝ kún Ibǝru ka ɓalǝia nda &lt;&lt;mwamban andǝ nggwani.&gt;&gt;

‡ 17:15 17:15 Yahweh-Nissi ka ɓālǝi ka nda &lt;&lt;Mǝtalabangŋo ka nda tútà mana à nǝ̀ súrǝ̀ sǝm nǝi ka.&gt;&gt;

* 18:1 18:1 Jetǝro Ɓalli aɓa: Pur 2:16-21; 3:1,18; 18:1-12; Ɓal 10:29.

† 18:2 18:2 Zipora Ɓalli gbal aɓa: Pur 2:21-22; 4:20,24-25.

‡ 18:3 18:3 Gashom nǝ kún Ibǝru ka ɓālǝi nda &lt;&lt;bǝri kano.&gt;&gt;

§ 18:4 18:4 Eliyeza nǝ kún Ibǝru ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓakuli nda mǝ'bwalàm nggam.&gt;&gt;

* 20:2 20:2 Ɓalli aɓa: Pur 13:3; Hos 13:4.

† 20:3 20:3 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:14; Ir 35:15.

‡ 20:5 20:5 Ɓakuli mǝ'mɓali Ɓalli aɓa: Tite 34:14; Nggur 4:24; 6:15; Jes 24:19; Nah 1:2.

§ 20:7 20:7 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:12; Mat 5:33.

* 20:8 20:8 Sǝni aɓa: Pur 31:13-16; Pǝris 19:3,30; 26:2.

† 20:12 20:12 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:3; Mat 15:4; Mar 7:10; Luk 18:20; Afi 6:2.

‡ 20:13 20:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:21; Rom 13:9.

§ 20:14 20:14 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 5:18; Mat 5:27.

* 20:15 20:15 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:11; Mat 19:18.

† 20:16 20:16 Ɓalli gbal aɓa: Pur 23:1.

‡ 20:17 20:17 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 5:21; Mat 5:28; Luk 12:15; Rom 7:7; 13:9; Afi 5:3,5; Ib 13:5

* 21:8 21:8 ɓǝà akmúr muna-ɓwame ko &lt;&lt;ɓǝ̀ tár muna-ɓwame ko ɓeɓwa ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ kúr muna-ɓwame ɗǝm a bu mǝtala-ɓala male ɓǝ̀ nyesǝi&gt;&gt; ko muna-ɓwame ɓǝ̀ akmúr ɓamúrì ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝi ka.

† 21:13 21:13 Ɓalli aɓa: Ɓal 35:11,22-25; Nggur 19:2-5; Jes 20:2-9; 1Sam 24:4,10,18

‡ 21:17 21:17 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; Pǝris 20:9; Nggur 5:16; Mat 15:4.

* 22:18 22:18 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 20:27; Nggur 18:11; 1Sam 28:3.

† 22:20 22:20 à nǝ̀ tàrrì aban Ɓakuli ɓǝ̀ kìɗikì ko &lt;&lt;dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí.&gt;&gt;

‡ 22:25 22:25 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 25:35-38; Nggur 15:7-11; 23:19-20.

* 23:14 23:14 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:23; Nggur 16:16.

† 23:16 23:16 Lamsan mala Pwan Gìrɓaban ngga à tunǝi ama &lt;&lt;Lamsan mala Alimo&gt;&gt; sǝ à súrǝì aɓa Kùrcau Mǝbǝshe ama Pentikos.

‡ 23:16 23:16 Lamsan mala Pwan Gìrɓaban Kat-kat ka à tunǝi gbal ama &lt;&lt;Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli.&gt;&gt; Nda lamsan mǝnana à kǝ pê nǝ kún ɓǝla mala agirɓaban, mǝnana amǝ'rya kǝ tsǝk agumli ace yál agirɓaban malea ka.

§ 23:16 23:16 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:22; Pǝris 23:39; Nggur 16:13.

* 25:7 25:7 amunatali-onis ka à nda ka amunatali-pwasǝa mǝɓoarsǝne.

† 25:7 25:7 efot ka nda muna daura-múrɓì mǝfele mala Pǝris Mǝgule.

‡ 25:16 25:16 Acau-nakûn ngga à nda ka akpamgbǝlang tali ɓari mǝnana à gilǝ anzongcau mala kùrcau amúrià ka. Amǝnia yì akpamgbǝlang tali ɓari, mǝnana à nda aɓa Akwati Kùrcau ka, à tunǝia ama Acau-nakûn; à nda ka acau-nakûn mala kùrcau mǝnana à gilǝia ka, yì acau mala kùrcau a nre Ɓakuli andǝ aɓwana male

§ 25:17 25:17 buno sǝntǝ̀r ka nda ban pa gìr ace twalban cauɓikea; ban watsǝki nkila a kusǝ buno-murǝm mala Ɓakuli, yì ban mǝnana Ɓakuli nǝ̀ gìr múr cauɓikea, ko nǝ̀ twalban cauɓikea mala aɓwana ka.

* 25:21 25:21 Acau-nakûn yì akpamgbǝlang-tali ɓari mǝnana à nyoulǝ anzongcau mala kùrcau amúrià ka

† 25:22 25:22 Akwati kùrcau mǝnana à tsǝk akpamgbǝlang-tali ɓari mana à nyoulǝ anzongcau mala kùrcau amúrià ka.

* 28:4 28:4 efot ka nda muna daura-múrɓì mǝfele.

† 28:30 28:30 Ɓal cê aɓa: Ɓal 27:21; Nggur 33:8; Ezr 2:63; Nehe 7:65.

‡ 28:30 28:30 Urim andǝ Thummim ngga agir na ɓari Pǝris Mǝgule kǝ pàngŋǝ̀nà túró nǝia ace súrǝ̀ nê mala Ɓakuli amur acau.

* 29:14 29:14 pàgir ace acauɓikea na ko &lt;&lt;pàgir mala lakban arǝ cauɓikea na&gt;&gt;; anggo gbal a mǝsǝi 36.

† 29:40 29:40 tasau mwashat ko tyang mwashat.

* 30:10 30:10 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea.&gt;&gt;

† 30:33 30:33 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:14; Pur 30:38.

‡ 30:38 30:38 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:14; Pur 30:33.

* 31:3 31:3 bangŋo mala Ɓakuli ko bangŋo mem.

† 31:14 31:14 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 15:35.

‡ 31:17 31:17 ǝn nying buam arǝ túró, ǝn usǝlǝo ko &lt;&lt;ǝn usǝlǝo, ǝn tusǝɓalǝam.&gt;&gt;

* 32:1 32:1 ɓakuli ko &lt;&lt;ɓǝ̀nzál mala ɓè ɓakuli.&gt;&gt;

† 32:4 32:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 12:28.

‡ 32:6 32:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 10:7; Ang 106:19-20.

§ 32:13 32:13 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:7; 13:15; 15:7,18; 17:8; 22:16-17; 26:4; 35:11-12.

* 32:32 32:32 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:28; Sǝn 3:5.

† 32:34 32:34 mǝ nǝ ká arǝ cauɓikea malea amúrià ko mǝ nǝ pàkkia wia bàndà pepè mǝnana à nǝ̀ oè arǝia ace cauɓikea malea ka.

* 34:22 34:22 Lamsan mala Alimo ka nda Lamsan mala Tita Pwan-Gìrɓaban, sǝ à súrǝì aɓa Kùrcau Mǝbǝshe ama Pentikos.

† 34:22 34:22 Lamsan mala Pwan-Gìrɓaban Kat-katka nda Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli, mǝnana à kǝ pê nǝ kún ɓǝla mala agirɓaban; amǝ'rya kǝ tsǝk gumli a ɓaban ace yál agirɓaban malea ka.

* 35:9 35:9 Ɓal cau amur efot aɓa: Pur 28:6-30.

* 37:6 37:6 buno sǝntǝ̀r ka nda ban shawuɗiban ace cauɓikea; ban watsǝki nkila a kusǝ buno-murǝm mala Ɓakuli, yì ban mǝnana Ɓakuli nǝ̀ gìrmúr cauɓikea, ko nǝ̀ twalban cauɓikea mala aɓwana ka. Ɓalli aɓa: Pur 25:17-18,22; Ib 9:5.

† 37:23 37:23 amǝmyal ace kǝtǝriki tú kún lagwani

‡ 37:23 37:23 atasau-bǝsa ace pwan tú mala pitǝla.

§ 37:29 37:29 Ɓalli aɓa: Pur 30:22-28.

* 38:8 38:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 30:18; 1Sam 2:22.

* 40:12 40:12 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 8:1-36.

Ace Apǝris

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

Ace Apǝris

MƏNCAU

Ace Apǝris ka ndanǝ angguracau ace peri andǝ anàtà mala kpata Ɓakuli a ɓalǝi, mala do'nza mala amǝ Isǝrayila ɓara-ɓara; ɗǝm ngga ndanǝ angguracau ace apǝris mǝnana túró malea na ɓǝà pàk agir mǝnana angguracau mǝno bang ngga.

Múrcau mǝgule mala malǝmcenî nda domǝfele mala Ɓakuli andǝ anjar mǝnana aɓwana male nǝ̀ kpatea ace peri sǝ à nǝ̀ dukdo mǝnana nǝ̀ yinǝ lidǝmba mala dotarǝu malea andǝi ka.

Acau mǝnana aɓwana súrǝ̀ia pepè aɓa malǝmce mǝnia ka à nda ka amǝnana Yesu tunǝia ama ɓaria nzongcau mǝgule ka: &lt;&lt;Awu nǝ earce ɓio mǝ'murkala kǝla mana a earce ɓamurò ka.&gt;&gt; (19:18)

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Anggurcau amur pāki aɓoro andǝ agir'nkila 1:1--7:38

Kùrî Haruna andǝ amuna-burana male túró-pǝris 8:1--10:20

Anggurcau amur pàkkiagir mala doɓoarnsari andǝ do-ɓeami 11:1--15:33

Pwari Shawuɗiban 16:1-34

Anggurcau amur domǝfele aɓa do andǝ peri 17:1--27:34

1

1 Yahweh tunǝ Musa, sǝ nacau nǝi nǝ ɓá Tara Ban-peri, ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila, sǝ wu banggia wia ama: Pwari mana koyan atà wun nǝ̀ yinǝ girkusǝu ace pagìr abanam Yahweh ka, ɓǝ̀ ɓwe twal atà andá ko anzur ko ambul mala domwan male, sǝ ɓǝ̀ yinǝi kǝla pàgir male.

Anggurcau mala pàgir ace pisǝe kǝring

3 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa ka, ndǎ na twal a domwan nǝ̀ pǎ, ace pàgir mala pisǝe kǝring ngga, ɓǝ̀ yinǝ jamnda mǝnana kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝì raka. Ɓǝ̀ yinǝi a bankutio aɓa Tara Ban-peri, ace mǝnana ɓǝ̀ duk gir'a a ɓadǝm Yahweh ka. 4 Yì ka nǝ̀ tsǝk bui a ɓamur jamnda mana yinǝi nǝ̀ pa ace pàgir mala pisǝe kǝring ngga, sǝ à nǝ̀ é a kúnì, ace shawuɗǝe. 5 Pǝlǝa yì ka nǝ̀ pwan-myal jamnda mǝno ka a ɓadǝm Yahweh, sǝ amuna-burana mala Haruna, yia apǝris ka, à nǝ̀ yinǝ nkile sǝ à nǝ̀ tàkki arǝ abumban mala gyangŋan mǝnana a bankutio aɓa Tara Ban-peri ka. 6 Pǝlǝa nǝ̀ ɓwā jamnda mǝno, mala pàgir ace pisǝe kǝring ngga, sǝ nǝ̀ sàngi, 7 sǝ amuna-burana mala Haruna, yià apǝris ka, à nǝ̀ ram gimsa amur gyangŋan, à nǝ̀ tsǝk bǝsa ɓǝ̀ tita earke. 8 Pǝlǝa amuna-burana mala Haruna, yià apǝris ka à nǝ̀ nongsǝki nyama mana à kasǝki ka, andǝ ɓamúrí, andǝ mùruí, amur gimsa mǝnana a bǝsa amur gyangŋan ngga; 9 sǝ agir-bumi andǝ akusǝi ka, ɓwê nǝ̀ lea nǝ mùr. Sǝ pǝris nǝ̀ pisǝia puppup a bǝsa amur gyangŋan, ɓǝ̀ duk pàgir mala pisǝe kǝring; pàgir nǝ bǝsa na, mala pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka.

10 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa ka, nzur ko mbul na twal a domwan nǝ̀ pǎ, kǝla pàgir ace pisǝe kǝring ngga, ɓǝ̀ yinǝ gam ko gbato mǝnana kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝì raka. 11 Ɓǝ̀ ɓwê pwan-myali a bù gyangŋan mǝnana sǝn njar-nza ka, a ɓadǝm Yahweh. Sǝ amuna-burana mala Haruna, yià apǝris ka, à nǝ̀ tàkki nkile arǝ abumban mala gyangŋan. 12-13 Ɓwê nǝ̀ sàngi nyami, sǝ agir-bumi andǝ akusǝi ka, nǝ̀ lea nǝ mùr, sǝ nǝ̀ kpapia andǝ ɓamúrí, andǝ mùruí. Sǝ pǝris nǝ̀ nongsǝki abare nyama man amur gimsa mana kǝ earki nǝ bǝsa amur gyangŋan ngga; nǝ̀ pà gir'nkila nǝia puppup, sǝ nǝ̀ pisǝia amur gyangŋan; pàgir mala pisǝe kǝring na; pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam ngga.

14 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa abanam Yahweh ka, anyal na ace pàgir mala pisǝia kǝring ngga, ɓǝ̀ yinǝ pàgir aɓalǝ akutumurǝm ko akutugangyi. 15 Sǝ pǝris ka nǝ̀ kánǝi amur gyangŋan, nǝ̀ pūrǝ myali ɓǝ̀ kasǝ kpat, nǝ̀ ɗārǝ́ nkile arǝ bum gyangŋan, sǝ nǝ̀ pisǝ ɓamúrí a bǝsa amur gyangŋan. 16 Nǝ̀ pusǝ bumi sǝ nǝ̀ sukki agir mana aɓalǝi ka a nkanggari gyangŋan, a bù gyangŋan mana sǝn njar-takuli ka, a ban mǝnana à kǝ̀ so tú kàm ngga. 17 Pǝlǝa nǝ̀ sàn nyalnì, nǝ̀ mǝni a ban ankpamtari, sǝama pà nǝ̀ gau rǝì kat ɗàng. Sǝ pǝris nǝ̀ pisǝì amur gyangŋan, amur gimsa mǝnana kǝ earki nǝ bǝsa ka. Pàgir mala pisǝe kǝring na; pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam ngga.&gt;&gt;

2

Anggurcau ace pàgir mala mǝsǝsa

1 &lt;&lt;Lang koyan nǝ̀ yinǝ pàgir mala mǝsǝsa ace pàgir abanam Yahweh ka, pàgir male ɓǝ̀ duk muku mǝɓǝlke. Ɓǝ̀ soapi wi mùrú olif, sǝ ɓǝ̀ tsǝk myang-kwarra amurí, 2 sǝ ɓǝ̀ yinǝi aban amuna-burana mala Haruna, yià apǝris. Pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ muku mǝɓǝlke mǝno andǝ mùrú olif mana à soapi wi ka ɓǝ̀ lùmsǝ ɓabui, sǝ ɓǝ̀ twal myang-kwarra mǝno à yinǝi ka kat, pǝlǝa ɓǝ̀ soea a bǝsa ɓǝà pi amur gyangŋan. Mǝnia ka nda kāmbe mala kasǝɓalǝu;* pàgir nǝ bǝsa na, mala pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka.† 3 Cili pàgir mala mǝsǝsa mǝnia ueo à pisǝì raka, nǝ̀ duk mala Haruna andǝ amuna-burana male; mǝno ka nda kāmbe nggea mǝfele mala pàgir mala girlina abanam Yahweh.

4 &lt;&lt;Lang awu nǝ yinǝ pàgir mala mǝsǝsa mǝnana à lurǝi aɓa ovù, ace pàgir ka, she ɓǝ̀ duk agbatali kyak mǝnana à pè nǝ muku mǝsǝsa mǝɓǝlke mana à zurǝì andǝ mùrú olif ka, sǝama à pà nǝ̀ tsǝki wi yis arǝì ɗàng, ko ɓǝ̀ duk biskit mana à pè nǝ yis arǝì raka, sǝ à hasǝki wi mùrú olif arǝì ka.

5 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala mǝsǝsa mò ka gìr na à kàngŋì aɓa nkenye kàng gìr ka, she à nǝ̀ pè nǝ muku mǝsǝsa mǝɓǝlke mana à zurǝì andǝ mùrú olif ka, sǝama à pà nǝ̀ tsǝki wi yis ɗàng. 6 Awu nǝ ɓwangi bǝti-bǝti, sǝ awu nǝ watsǝki wi mùrú olif arǝì. Mǝno ka nda pàgir mò mala mǝsǝsa.

7 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mò ka pàgir mala mǝsǝsa na à lambi aɓa tasau ka, she à nǝ̀ pè nǝ muku mǝsǝsa mǝɓǝlke mana à zurǝì andǝ mùrú olif ka. 8 Sǝ awu nǝ yinǝ pàgir mala mǝsǝsa mò abanam Yahweh, sǝ ɓǝ̀ mǝye na à pè kǝla amǝno à bǝlɓalǝia ka; awu nǝ pè pǝris, sǝ yì ka nǝ̀ kánǝi amur gyangŋan. 9 Pǝris nǝ̀ twal kāmbe mala kasǝɓalǝu aɓa pàgir nǝ mǝsǝsa man, sǝ nǝ̀ pisǝì amur gyangŋan; pàgir nǝ bǝsa na ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. 10 Cili pàgir mala mǝsǝsa mǝnia ueo à pisǝì raka, dumǝna mala Haruna andǝ amuna-burana male; pàgir nggea mǝfele na acemǝnana à twali aɓalǝ apagir mala girlina mana à pà abanam Yahweh ka.

11 &lt;&lt;Koya pàgir mala mǝsǝsa mǝnana wun nǝ̀ yinǝi abanam Yahweh ka, à pà nǝ̀ pè nǝ yis arǝì ɗàng; acemǝnana pà wun nǝ̀ pisǝ kǝ yis, ko mùr-nyì a bǝsa, kǝla pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh ɗàng. 12 Aɓǝlagir-mǝdǝmbe ma'wun ngga, wun nǝ̀ gandǝ yinǝia abanam Yahweh, sǝama à pà nǝ̀ pà ɓoro nǝia amur gyangŋan ace pà rǝmban mǝɓoarne mala pwasǝbum ɗang. 13 Koya pàgir mala mǝsǝsa ka, awu nǝ̀ kúnǝkì wi tuɓamur amurí. A pà nǝ eare ɓǝ̀ tuɓamur mala kùrcau wunǝ Ɓakuli ma'wun ɓǝ̀ ɗwanyi pa aɓa pàgir mala mǝsǝsa ɗàng; apagir mô kat ka awu nǝ pa nǝ tuɓamur arǝia.

14 &lt;&lt;Ɓǝ̀ awu nǝ pàgir mala mǝsǝsa mala aɓǝlagir-mǝdǝmbe, abanam Yahweh ka, awu nǝ pà mana múr mǝsse ka, à loa cane sǝ à nyé ka. Múr mǝsse ka awu nǝ dandǝi amur bǝsa ɓǝ̀ wùlì, sǝ awu nǝ hārǝí. 15 Awu nǝ tsǝki wi mùrú olif arǝì, sǝ awu nǝ soapi wi myang-kwarra amurí. Mǝno ka nda pàgir mala mǝsǝsa. 16 Pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa mǝsǝsa mǝno mana à hārǝí sǝ à zurǝì andǝ mùrú olif ka, sǝ nǝ̀ kpapi andǝ myang-kwarra mǝno kat, sǝ nǝ̀ pisǝia, ɓǝ̀ duk kāmbe mala kasǝɓalǝu. Mǝno ka pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh.

3

Anggurcau mala pàgir ace dotarǝu

1 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa ka girkusǝu na nǝ̀ twal a domwan male ace pàgir mala dotarǝu ka, ɓǝ̀ ɓwe pà jamne ko mǝ'nggaule, mǝnana ɓè kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, a ɓadǝm Yahweh. 2 Ɓwe nǝ̀ nongsǝ bui a ɓamúr girkusǝu mǝnana nǝ̀ pànà ɓoro nǝi ka, sǝ nǝ̀ pwan-myali a bankutio aɓa Tara Ban-peri; sǝ amuna-burana mala Haruna, yià apǝris ka, à nǝ̀ tàkki nkile arǝ abumban mala gyangŋan. 3 Aɓa pà gìr'nkila mala dotarǝu mǝnana yì ka nǝ̀ pa, ɓǝ̀ duk pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh ka, ɓwe nǝ̀ pà mùrú-nyama mǝnana kat gìr múr agir-bum, andǝ mana lanzǝ arǝ agir-bum ngga, 4 andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùrú-nyama mana lanzǝ arǝia, tù a ban ɓunì ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi mǝnana à pusǝì atārǝia andǝ amuna-gbè ka. 5 Amuna-burana mala Haruna nǝ̀ pisǝ abare nyama mǝnia ka amur gyangŋan, atārǝia andǝ acili abare girkusǝu mana à nda amur nggun a bǝsa ka. Mǝnia ka pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam ngga.

6 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa ka girkusǝu na twal a domwan male, jamne ko mǝ'nggaule, ɓǝ̀ duk pàgir mala dotarǝu abanam Yahweh ka, ɓǝ̀ ɓwe pà mǝnana ɓè kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝì raka. 7 Ɓǝ̀ nzur nda pàgir mala ɓwa ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝi aɓadǝmbam Yahweh. 8 Yì ka nǝ̀ tsǝk buì a ɓamúr girkusǝu male, sǝ nǝ̀ pwan-myali a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ amuna-burana mala Haruna ka, à nǝ̀ tàkki nkile arǝ abumban mala gyangŋan. 9 Pǝlǝa aɓa gìr'nkila mala pàgir ace dotarǝu ka, nǝ̀ yinǝ pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh nǝ pa mùruí, andǝ mùrú-nyama kat mala nggilate, mana à kasǝì tù a ban mù'nzǝmi ka, andǝ mùrú-nyama mana nong amúr agir-bumi, andǝ mùrú-nyama mana lanzǝ arǝ agir-bumi ka, 10 andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùrú-nyama mana lanzǝ arǝia, tù a ban ɓunì ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi mǝnana nǝ̀ pusǝì atārǝia andǝ amuna-gbè ka. 11 Sǝ pǝris nǝ̀ pisǝi a bǝsa, amur gyangŋan ɓǝ̀ duk pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh.

12 &lt;&lt;Ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa ka mbul na ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝi aɓadǝm Yahweh, 13 sǝ nǝ̀ tsǝk buì a ɓamúr mbulnî, sǝ nǝ̀ pwan-myali a ɓadǝm Tara Ban-peri, sǝ amuna-burana mala Haruna ka, à nǝ̀ tàkki nkile arǝ abumban mala gyangŋan. 14 Pǝlǝa aɓa paɓoro mǝnia ka nǝ̀ yinǝ pàgir male mala pàgir nǝ bǝsa* abanam Yahweh nǝ pa mùrú-nyama mana kat nong amúr agir-bumi, andǝ mana lanzǝ arǝ agir-bumi ka, 15 andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùrú-nyama mana lanzǝ arǝia, tù a ban ɓunì ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi mǝnana nǝ̀ pusǝì atārǝia andǝ amuna-gbè ka. 16 Sǝ pǝris nǝ̀ pisǝia a bǝsa amur gyangŋan, ɓǝ̀ duk pàgir mala girlina ace pà rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam ngga. Mùrú-nyama kat ka mem Yahweh na.† 17 Acemani ka, wun wunǝ amuna ma'wun, andǝ amǝ'kà wun ngga, pà wun nǝ̀ lì kǝ mùrú-nyama ko nkila ɗàng, arǝ abando ma'wun kat. Mǝnia ka nǝ̀ dupa wun nggurcau mana nggaɗe pà kàm raka arǝ anza ma'wun kat tàtǝ́k.&gt;&gt;

4

Anggurcau mala apagir ace lak cauɓikea

(Ace Apǝris 6:24-30)

1 Yahweh ne Musa ama, 2 Nacau nǝ amǝ Isǝrayila, sǝ wu banggia wia ama: Mǝnia ka nda gìr mǝnana à nǝ̀ pàk ka ɓǝ̀ ɓwa pàk cauɓikea aɓa ɓwarkio, mala yàllî mwashat atà anzongcau mala Yahweh mǝnana à pà amur agir mǝnana à pǝrban arǝia, sǝ kya pàk mwashat ateà ka.

3 Ɓǝ̀ Pǝris Mǝgule na pàk cauɓikea ka, cauɓikea male nǝ̀ mesǝ amur koyan ngga. Acemani ka, dumǝna púp ama yì ka nǝ̀ pàgir ace cauɓikea* mǝnana pàk ka; nǝ̀ twal jamnda mǝnana ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, a domwan, sǝ nǝ̀ pa abanam Yahweh, ɓǝ̀ duk pàgir ace lak cauɓikea. 4 Nǝ̀ yinǝ jamnda mǝnia ka a bankutio aɓa Tara Ban-peri, a ɓadǝm Yahweh, sǝ nǝ̀ nongsǝ bui a ɓamúr jamnda, sǝ nǝ̀ pwan-myali a ɓadǝm Yahweh. 5 Sǝ yì Pǝris Mǝgule ka, nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila mala jamnda, nǝ̀ kùtí nǝi aɓa Tara Ban-peri, 6 nǝ̀ oasǝ munabuì aɓa nkila sǝ nǝ̀ watsǝki kusǝ tongno-nong-ɓari, a ɓadǝm Yahweh, a kusǝ lagìr-kasǝbân mala Ban-mǝfele. 7 Sǝ yì pǝris ka nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila, nǝ̀ hasǝki arǝ anjawe gyangŋan mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne a ɓadǝm Yahweh, mǝnana nda aɓa Tara Ban-peri ka. Cili nkila jamnda mǝnana ue ka, dumǝna púp nǝ̀ solǝi kat a kusǝ gyangŋan mala pagìr mala pisǝe kǝring, mǝnana nda a bankutio aɓa Tara Ban-peri ka. 8 Sǝ mùrú-nyam jamnda mala pàgir ace cauɓikea ka nǝ̀ pusǝki kat; yì mùrú-nyama mana nong amúr agir-bum, andǝ mùrú-nyama mana kat lanzǝ arǝ agir-bum jamnda, 9 andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùrú-nyama mana lanzǝ arǝia, tù a ban ɓunì ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi mǝnana à nǝ̀ pusǝì atārǝia andǝ amuna-gbè ka, 10 (kǝla mana à pusǝki amǝnia arǝ ndǎ mana à pànà gìr'nkila nǝi kǝla pàgir ace dotarǝu ka.) Sǝ pǝris nǝ̀ pisǝia amur gyangŋan mala pàgir mala pisǝe kǝring a bǝsa. 11 Sǝ nggú jamnda andǝ nyami kat, atārǝia andǝ ɓamúrí, andǝ akusǝi, andǝ alungŋe, andǝ ciute, 12 yì acili abare jamnda kat ka, dumǝna púp nǝ̀ kánǝia anzǝm kàttì, a ban mǝɓoarnsari, a gìgí ban so tú, sǝ nǝ̀ pisǝì kǝring aɓa bǝsa mala nggun. Dumǝna púp nǝ̀ pisǝì kǝring amur gìgí ban so tú.

13 Ɓǝ̀ amǝ Isǝrayila na kat a ɓinalea à pàk cauɓikea aɓa ɓwarkio, mala pak komǝyenani na mwashat atà agir mǝnana anzongcau mala Yahweh pǝrban arǝia ama ɓǝà kǝa peǎ ɗàng, sǝ cauɓikê ka sǝmbǝrǝ rǝì a mǝsǝ ɓwabundǝa, sǝ nǝnzǝ́mò ka à yì sǝlǝce ama à pàngŋǝ̀nà cauɓikea; 14 lang cauɓikê mana à pè ka à yi súrǝ́nà rǝì ka, yì aɓwana a ɓinalea ka, à nǝ̀ pà jamnda mwashat a domwan ace pàgir ace lak cauɓikea, sǝ à nǝ̀ yinǝi a ɓadǝm Tara Ban-peri. 15 Sǝ aɓwana-mǝgule amur ɓwabundǝa ka, dumǝna púp à nǝ̀ nongsǝ abuia a ɓamúr jamnda man, a ɓadǝm Yahweh, sǝ à nǝ̀ pwanmyali a ɓadǝm Yahweh. 16 Pǝlǝa Pǝris Mǝgule ka, nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila mala jamnda man, nǝ̀ kùtí nǝi aɓa Tara Ban-peri, 17 sǝ pǝris nǝ̀ oasǝ munabuì aɓa nkile sǝ nǝ̀ watsǝki kusǝ tongno-nong-ɓari, a ɓadǝm Yahweh, a kusǝ lagìr-kasǝbân mala Ban-mǝfele. 18 Sǝ yì pǝris ka, nǝ̀ ɗàrǝ́ bǝti aɓa nkila, nǝ̀ hasǝki arǝ anjawe gyangŋan mǝnana nda aɓa Tara Ban-peri, a ɓadǝm Yahweh ka. Cili nkila mǝnana ue ka, dumǝna púp nǝ̀ solǝi kat a kusǝ gyangŋan mala pàgir mala pisǝe kǝring, mǝnana nda a bankutio aɓa Tara Ban-peri ka. 19 Sǝ nǝ̀ pusǝki mùrú-nyama mala jamnda kat, nǝ pisǝì amur gyangŋan. 20 Amǝno ka à nda ka gir mǝnana nǝ̀ pàngnǝ mǝno yì jamnda ka. Kǝla mǝnana pàngnǝ jamnda mala pàgir ace cauɓikea ka, anggo sǝ nǝ̀ pàngnǝ mǝnia. Sǝ yì pǝris ka nǝ̀ shawuɗia, sǝ à nǝ̀ twaliabanì. 21 Sǝ nǝ̀ twal acili bare jamnda man, nǝ̀ kánǝia anzǝm kàttì, sǝ nǝ̀ pisǝì kǝla mana pisǝ jamnda mǝdǝmbe ka; mǝnia ka pàgir ace cauɓikea mala aɓwana a ɓinalea na.

22 Lang ɓwamǝgule amur tàu mala aɓwana, nda pàk cauɓikea aɓa ɓwarkio, mala pàk komǝyenani atà agir mǝnana anzongcau mala Yahweh, Ɓakuli male, bang ama ɓǝà kǝa pè raka, sǝ yi sǝlǝ ama pàngŋǝ̀nà cauɓikea, 23 ko ana raka, à yi lǝmdǝì wi cauɓikea mǝnana yì ka pàk ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝ gbato mǝnana ɓè kǝ̀ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, ɓǝ̀ duk pàgir male 24 sǝ yì ka, nǝ̀ nongsǝ bui a ɓamur gbato, sǝ nǝ̀ pwan-myali a ban mǝnana à kǝ̀ pwanmyal agir'nkila mala pisǝia kǝring ngga, a ɓadǝm Yahweh; mǝnia ka pàgir ace cauɓikea na. 25 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila mala pàgir ace lak cauɓikea sǝ nǝ̀ hasǝki nǝ munabui arǝ anjawe gyangŋan mala pàgir ace pisǝe kǝring, sǝ nǝ̀ solǝ cili nkile a kusǝ gyangŋan mala pàgir ace pisǝe kǝring. 26 Sǝ mùrú-nyama male kat ka, dumǝna púp nǝ̀ pisǝì amur gyangŋan, kǝla mana à pàngnǝ mùrú-nyama mala apagir mala gìr'nkila ace dotarǝu ka. Anggo sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗi ɓwa mǝno ace cauɓikea male, sǝ à nǝ̀ twalîbanì.

27 Ɓǝ̀ koyan atà amǝ'tǝ̀r na pàk cauɓikea aɓa ɓwarkio, mala pàk komǝyenani atà agir mǝnana anzongcau mala Yahweh bang ama ɓǝà kǝa pè raka, sǝ yi sǝlǝ ama pàngŋǝ̀nà cauɓikea, 28 ko ana raka, à yi lǝmdǝì wi cauɓikea mǝnana yì ka pàk ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝ pàgir male, mbul mǝ'nggaule mǝnana ɓè kǝ̀ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, ace cauɓikea male mǝnana pàk ka. 29 Sǝ yì ka nǝ̀ nongsǝ bui a ɓamúr pàgir man ace cauɓikea ka, sǝ nǝ̀ pwan-myali a ban mǝnana à kǝ̀ pàgir mala pisǝe kǝring ngga. 30 Sǝ pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkile, nǝ̀ hasǝki nǝ munabui arǝ anjawe gyangŋan mala pàgir mala pisǝe kǝring, sǝ nǝ̀ solǝ cili nkile a kusǝ gyangŋan. 31 Sǝ mùrú-nyama male kat ka, nǝ̀ pusǝki, kǝla mana à pusǝki mùrú-nyama mala apagir ace dotarǝu ka, sǝ pǝris nǝ̀ pisǝì amur gyangŋan ace pa rǝmban mǝɓoarne mana nǝ̀ pwasǝbumam Yahweh ka. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì ɓwê, sǝ à nǝ̀ twalîbanì.

32 Ɓǝ̀ muna-nzur na yì ka nǝ̀ yinǝi kǝla pàgir male ace cauɓikea ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝ mǝ'nggaule mǝnana ɓè kǝ̀ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka; 33 yì ka nǝ̀ nongsǝ bui a ɓamúr mǝnia yì pàgir ace cauɓikea ka, sǝ nǝ̀ pwan-myali ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea a ban mǝnana à kǝ̀ pwan-myal girkusǝu mana à pà ace pisǝe kǝring ngga. 34 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila mala mǝnia yì pàgir ace cauɓikea ka, nǝ̀ hasǝki nǝ munabui arǝ anjawe gyangŋan mala pàgir mala pisǝe kǝring ngga, sǝ nǝ̀ solǝ cili nkile a kusǝ gyangŋan. 35 Sǝ mùrú-nyama male kat ka, nǝ̀ pusǝki, kǝla mana à pusǝki mùrú-nyama arǝ nzur mala gìr'nkila mala apagir ace dotarǝu ka, sǝ pǝris nǝ̀ pisǝì amur gyangŋan, amur apagir mala girlina† abanam Yahweh. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì, ace cauɓikea mana pàk ka, sǝ à nǝ̀ twalîbanì.

5

1 &lt;&lt;Ɓwa pàngŋǝ̀nà cauɓikea ɓǝ̀ kùtí aɓa komǝyenani atà amǝnia yì acau ka:

Ɓǝ̀ túrban yiu aban ɓwa ama ɓǝ̀ yì nakuni a ndàɓashi amur ɓè gìr mǝnana kumban a ɓadǝmbi, ko sǝni, ko mǝnana súrǝ̀ cau amurí, sǝ yì ka ɓinǝe, pà nǝ̀ bang gìr mǝnana súrǝì ka, raka, bafe mala cauɓikea male nǝ̀ do amurí.

2 Ko ana raka, ɓǝ̀ ɓwa je ɓekǝ gìr mǝnana gìr'ɓeami na, ko lugir nyam-ɓabondo mǝɓeami na, ko lugir nyam-ɓala mǝɓeami na, ko lú giryilǝmu mǝɓeami mǝnana kǝ kuɗǝki a nzali ka nda ka, sǝ ko ɓǝ̀ yì ka sǝlǝce raka, nggearǝ yi ka pǝlǝna gìr'ɓeami. Sǝ mǝno ka nunbǝnǝi wi cauɓikea amurí.

3 Ko ana raka, ɓǝ̀ ɓwa je ɓekǝ gìr'ɓeami mǝnana kǝ pur arǝ ɓwapǝndǝa, ko ɓǝ̀ ya ulang gìr'ɓeami na mǝnana nǝ̀ tsǝk ɓwa ɓǝ̀ duk gìr'ɓeami, sǝ pà nǝ sǝlǝe male raka, lang ɓǝ̀ yi sǝlǝce ka, nunbǝnǝi wi cauɓikea amurí.

4 Ko ana raka, ɓǝ̀ ɓwa kaurǝ a pàcau nǝ kángìr ama nǝ̀ pàk ɓekǝ gìr, ko mǝɓoarne ko mǝɓane, sǝ pàk ɗenyicau amurí ɗàng, ko ɓǝ̀ ya pacau na mǝnana aɓwana kǝ pe a kaurǝa nǝ kángìr, sǝ ko pè aɓa ɗwanyi sǝlǝe, sǝ nǝnzǝ́mò ka yi sǝlǝce ka, nunbǝnǝi ɓamúrì cauɓikea.

5 Ɓǝ̀ ɓwa yi sǝlǝce cauɓikea male amur komǝyenani atà acau mǝno, sǝ earnǝ cauɓikea mǝnana pàk ka, 6 dumǝna púp nǝ̀ bwal nzur ko mbul mǝ'nggaule a domwan, sǝ nǝ̀ yinǝi abanam Yahweh, ɓǝ̀ duk mbwegìr ace cauɓikea mǝnana pàk ka. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì ace cauɓikea male.

7 &lt;&lt;Sǝama ɓǝ̀ ɓwe ka, kume male bik mǝnana nǝ̀ gandǝ pà nzur ko mbul raka, ɓǝ̀ yinǝ akutugangyi ɓari ko akutumurǝm ɓari abanam Yahweh. Mǝno ka nǝ̀ duk pàgir male mala mbwegìr ace cauɓikea mǝnana pàk ka. Man mwashat ka nda ace pàgir ace cauɓikea, sǝ ɓè man mwashat ka nda ace pàgir mala pisǝe kǝring. 8 Yì ka nǝ̀ yinǝia aban pǝris, sǝ pǝris nǝ̀ pà mǝdǝmbe ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea. Nǝ̀ pūrǝ myali sǝama pà nǝ̀ kasǝi kpat ɗang, 9 sǝ nǝ̀ watsǝki bǝti aɓa nkila mala mǝnia yì pàgir ace cauɓikea ka arǝ abumban mala gyangŋan, sǝ cili nkile ka nǝ̀ solǝi a kusǝ gyangŋan. Pàgir ace cauɓikea na. 10 Pǝlǝa nǝ̀ pà ɓaria ɓǝ̀ duk pàgir mala pisǝe kǝring, kǝla mana nzongcau kasǝ ka. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì, ace cauɓikea mana pàk ka, sǝ à nǝ̀ twalîbanì.

11 &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ kume male bik mǝnana nǝ̀ gandǝ pà akutugangyi ɓari ko akutumurǝm ɓari raka,* dumǝna púp nǝ̀ yinǝ tasau mwashat† mala muku mǝɓǝlke, kǝla pàgir male ace cauɓikea mǝnana pàk ka, ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea. Pà nǝ̀ so kǝ mùrú olif amurí ɗàng, sǝ pà nǝ̀ tsǝk kǝ myang-kwarra amurí ɗàng, acemǝnana pàgir ace cauɓikea na. 12 Sǝ yì ka nǝ̀ yinǝi aban pǝris, sǝ pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ mukuì ɓǝ̀ lùmsǝ ɓabui, mǝnana do kǝla kāmbe mala kasǝɓalǝu,‡ mana à twal aɓa pàgir mǝno ka, sǝ nǝ̀ soe a bǝsa, ɓǝ̀ pi amur gyangŋan atārǝia andǝ apagir mala girlina§ abanam Yahweh; pàgir ace cauɓikea na. 13 Anggo sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì, ace cauɓikea mǝnana pàk ka, ko ɓǝ̀ mǝyenani atà amǝno yì acau ka, sǝ à nǝ̀ twalîbanì. Sǝ cili muku ka nǝ̀ duk mala pǝris, kǝla mana à pǎ a pàgir mala mǝsǝsa ka.&gt;&gt;

Anggurcau mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau

14 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 15 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa yàl-nzong aɓa ɗwanyi-sǝlǝe sǝ pàk cauɓikea mala kyanggî anggurcau mala pagìr abanam Yahweh, atà agir mǝnana à tàrnia ace mǝnana ɓǝà pam ngga, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ bwal gam a domwan male, mǝnana ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, sǝ kúrè ka shekel mala bolo-azǝrfa na, kǝla mana à ear amurí aɓa Tara-mǝfele ka, sǝ nǝ̀ yinǝi abanam Yahweh, ɓǝ̀ duk pàgir mala mbwegìr ace kumcau. 16 Sǝ ɓǝ̀ mana girnì na ɓwe gatti pa aɓalǝ agir mana amala Yahweh na ka, dumǝna púp nǝ̀ nyesǝ gir mǝno ka, sǝ nǝ̀ tsǝk mwashat aɓa gauwe tongno mala gìrnî amurí, sǝ nǝ̀ pè pǝris. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì nǝ mǝno yì gam, mala pagìr mala mbwegìr ace kumcau ka, sǝ à nǝ̀ twalîbanì.

17 &lt;&lt;Ɓǝ̀ koyan sǝ pàk cauɓikea mala yàlî komǝyenani atà anzongcau mala Yahweh, amur agir mǝnana à bang ama ɓǝà kǝa peǎ raka, kat andǝ amani ama ɓwê pè aɓa ɗwanyi-sǝlǝe, sǝ nǝ nzǝ́mò ka yi sǝlǝ ama pàngŋǝ̀nà cauɓikea ka, bafe mala cauɓikea male nǝ̀ do amurí. 18 Dumǝna púp nǝ̀ yinǝì pǝris gam mǝnana ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, a domwan male, ko nǝ̀ pe wi boalo shekel mala bolo-azǝrfa ace gam, mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau, sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì ɓwê, ace ɓwarkio male mǝnana pè aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, sǝ à nǝ̀ twalîbanì. 19 Pagìr mala mbwegìr ace kumcau na, ace gǝshi cauɓikea mǝnana ɓwê pàkkî Yahweh ka.&gt;&gt;

6

Yàl-nzong nǝ swarkiban andǝ kángìr amur nyir

(Ɓal 5:5-10)

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama: 2 Ɓǝ̀ kǝɓwa atà wun pàk cauɓikea mala yàl nzongcau mala Yahweh, nǝ lǝmdǝ ɗwanyi domǝsǝcau aban ɓi mǝ'murkala amur cau mala gìr mǝnana à tsǝì abani ɓǝ̀ tsǝkiri sǝ lì, ko ak gìr a bù ɓi sǝ ɓinǝ nyesǝi wi, ko mala fwà gìr arǝ ɓi nǝ rǝcandǝa, ko ɓǝ̀ ɓǝmbǝri ɓi mǝ'murkala; 3 ko mala kum ɓekǝ gìr mala ɓi mǝnana ɓwaro sǝ tǝmce; andǝ mala koya ulang cauɓikea na mǝnana ɓwa pè sǝ kángìr aɓa nyir amurí ka; 4 ɓǝ̀ à kum ɓwa nǝ cauɓikea atà agir mǝnia ka, dumǝna púp nǝ̀ nyesǝ gir mana fwè nǝ rǝcandǝa, ko gìr mǝnana kumi aɓa ɓǝmbǝriban, ko gìr mǝnana à tsǝì abani, ko gìr mǝnana ɓwaro sǝ kumi ka. 5 Sǝ gìrnî na nǝmurǝi nǝ̀ nyesǝî mǝtale ka ɗàng, dumǝna púp nǝ̀ tsǝk mwashat aɓa gauwe tongno mala kúrè amurí. Dumǝna púp nǝ̀ mbwe mǝtale anggo ɓǝ̀ yi sǝlǝnace cauɓikea male ka. 6 Sǝ nǝ̀ bwal gam a domwan male, mǝnana ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, sǝ nǝ̀ yinǝi aban pǝris, ko nǝ̀ pe wi boalo shekel mala bolo-azǝrfa ace gam, ace pàgir abanam Yahweh, mala pagìr mala mbwegìr ace kumcau. 7 Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì a ɓadǝm Yahweh, sǝ à nǝ̀ twalîban koyagir nani mǝnana kumcau arǝì ka.

Akwarkiru aban apǝris amur
pāki agir'nkila andǝ apagir mala koya pwari

(Puro 29:38-43; Ɓal 28:1-8)

Agir'nkila mana à nǝ̀ pisǝia kǝring ngga

8 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 9 &lt;&lt;Banggi Haruna andǝ amuna-burana male ama, &lt;Amǝnia ka à nda ka anggurcau mala pāki agir'nkila mala pisǝe kǝring. Gir'nkila mala pisǝe kǝring ngga nǝ̀ ueo a bǝsa amur gyangŋan aɓa dù kat ba kwaro mala bân, sǝ bǝsa amur gyangŋan ngga dumǝna púp ɓǝ̀ lidǝmba nǝ earke koya pwari. 10 Pǝlǝa pǝris ka nǝ̀ oasǝ shiwan male mala nggubyau linǝn atè, sǝ nǝ̀ túr adaura-pǝris male mana à peǎ nǝ nggubyau linǝn ngga arǝì; sǝ nǝ̀ pwan tú pagìr mala pisǝe kǝring, mǝnana bǝsa lì amur gyangŋan ngga, sǝ nǝ̀ tsǝì a nkanggari gyangŋan. 11 Pǝlǝa nǝ̀ swár adaura-pǝris mana arǝì ka, nǝ̀ nggaɗia nǝ aɓea agir-nggūrǝu, sǝ nǝ̀ twal tú mǝnia ka nǝ̀ nggá soé a ban mǝɓoarnsari anzǝm kàttì. 12 Dumǝna púp bǝsa mǝnana amur gyangŋan ngga à nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ kǝ earke; ɓǝ̀ kǝa limgi ɗang. Koya dǝmbari ka pǝris nǝ̀ tsǝk nggun a bǝsa, nǝ̀ nongsǝ pagìr mala pisǝe kǝring amurí, sǝ nǝ̀ pisǝ mùrú-nyama mala apagir ace dotarǝu amurí. 13 Bǝsa ka nǝ̀ lidǝmba nǝ earke amur gyangŋan bà; à pà nǝ̀ ɗeki ɓǝ̀ limgi ɗang.

Apagir mala mǝsǝsa

14 &lt;&lt; &lt;Amǝnia ka à nda ka anggurcau mala apagir mala mǝsǝsa. Amuna-burana mala Haruna nǝ̀ pàgir mala mǝsǝsa mǝnia abanam Yahweh a ɓadǝm gyangŋan. 15 Ɓeɓwa ateà nǝ̀ ɗàrǝ́ muku mǝɓǝlke mala pàgir mala mǝsǝsa mǝnana à zurǝì andǝ mùrú olif ka ɓǝ̀ lùmsǝ ɓabui, sǝ atārǝia andǝ myang-kwarra mana amurí ka kat, nǝ̀ pisǝì amur gyangŋan. Mukuì mǝno a ɓabu ka nda kāmbe mala kasǝɓalǝu* aɓa pàgir mǝno kat à pà abanam Yahweh ka; sǝ rǝmbi mǝɓoarne mana lo aɓa pǐ male a bǝsa ka nǝ̀ pwasǝbumam. 16 Sǝ cili mana ue ka Haruna andǝ amuna-burana male nǝ̀ lì. À nǝ̀ lì sǝ pà nǝ yis arǝì ɗàng a ban mǝfele, aɓa patal mala Tara Ban-peri. 17 À pà nǝ̀ lurǝi nǝ yis arǝì ɗàng. Ən pania wia ɓǝ̀ duk kāmbe malea aɓa pàgir mala girlina† mem. Pàgir nggea mǝfele na, kǝla pàgir ace cauɓikea‡ andǝ pàgir mala mbwegìr ace kumcau. 18 Arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka, koya muna-ɓwabura a tàu mala Haruna ka nǝ̀ li aɓa mǝnia yì pàgir mana à pà abanam Yahweh, nǝ pisǝe a bǝsa ka. Mǝnia ka kāmbe malea na tàtǝ́k.&gt; &gt;&gt;

Pàgir nǝ mǝsǝsa mana apǝris nǝ̀ pà ka

19 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 20 &lt;&lt;Mǝnia ka nda pàgir mana Haruna andǝ amuna-burana male nǝ̀ pà abanam Yahweh, a pwari mana à nǝ̀ ɗārǝì wi mùrú olif amurí ace tàré ɓǝ̀ duk pǝris ka: tasau mwashat§ mala muku mǝɓǝlke, kǝla mana à kǝ panagir nǝi koya pwari ka, gauwa-tsùrú male nǝ dǝmbari sǝ gauwa-tsùrú male nǝ pwarikpǝra. 21 À nǝ̀ zurǝì andǝ mùrú olif pepè sǝ à nǝ̀ lurǝi aɓa nkenye kàng gìr. Awu nǝ ɓwangi bǝti-bǝti sǝ a nǝ yinǝi, awu nǝ panagir mala mǝsǝsa nǝi a bǝsa, ace pà rǝmban mǝɓoarne abanam Yahweh mana kǝ pwasǝbumam ngga. 22 Anggo sǝ koyan atà amuna ko amǝkau aburana a tàu mala Haruna, mana à tàrì ɓǝ̀ ak bancame male kǝla pǝris mǝgule ka, nǝ̀ pà mǝnia yì pàgir ka. Nzongcau na mǝnana à nǝ̀ kpate ka bà. Dumǝna púp à nǝ̀ pisǝi kǝring. 23 Koya pàgir mala mǝsǝsa na mana pǝris pà ka, à nǝ̀ pisǝì kat; à pà nǝ̀ lì ɗàng.&gt;&gt;

Pagìr ace cauɓikea

24 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 25 &lt;&lt;Banggi Haruna andǝ amuna-burana male ama, &lt;Mǝnia ka nda nggurcau mala pàgir ace cauɓikea. A ban mǝnana à kǝ pwan-myal girkusǝu mala pàgir ace pisǝe kǝring ngga, kàm sǝ à nǝ̀ pwan-myal girkusǝu mala pàgir ace cauɓikea, a ɓadǝm Yahweh. Pàgir mǝnia ka nggea mǝfele na. 26 Pǝris mǝnana pàkki agir mala pagìr ace cauɓikea ka nda nǝ̀ lì ka, a ban mǝfele, aɓa patal mala Tara Ban-peri. 27 Ɓǝ̀yaɓwa na sǝ koyagir na mǝnana je nyam pagìr mǝnia ka, nǝ̀ duk mǝfele, sǝ ɓǝ̀ nkile tàu arǝ daura ka, dumǝna púp awu nǝ̀ lak mǝno yì daura ka a ban mǝfele. 28 Koya nkwaring dǝɓang na à lam nyama mǝnia aɓalǝi ka, dumǝna púp à nǝ̀ arki, sǝ ɓǝ̀ nkwaring bolo na ka, dumǝna púp à nǝ̀ gosǝki ɓalǝi sǝ à nǝ̀ sheli nǝ mùr. 29 Koya ɓwabura a tàu mala apǝris ka nǝ̀ gandǝ li. Pàgir mǝnia ka nggea mǝfele na. 30 Sǝama nyam girkusǝu mǝnana à pà ace cauɓikea, sǝ nkile ka à yinǝi aɓa Tara Ban-peri, ace shawuɗì, aɓa Ban Mǝfele ka, à pà nǝ̀ lì ɗàng; dumǝna púp à nǝ̀ pisǝi kǝring a bǝsa.

7

Agir'nkila mala mbwegìr ace kumcau

1 &lt;&lt; &lt;Mǝnia ka nda nggurcau mala pagìr mala mbwegìr ace kumcau. Pàgir mǝnia ka nggea mǝfele na. 2 Girkusǝu mala pagìr mala mbwegìr ace kumcau ka, à nǝ̀ pwan-myali a ban mǝnana à kǝ pwan-myal agirkusǝu mala pagìr mala pisǝe kǝring ngga, sǝ nkile ka à nǝ̀ watsǝki arǝ abumban mala gyangŋan. 3 Mùrú-nyama male kat ka, à nǝ̀ pusǝki sǝ à nǝ̀ pàgir nǝi amur gyangŋan, yì mùrú-nyama mala nggilate andǝ mùrú-nyama mana nong amur agir-bumi, 4 andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùrú-nyama mana lanzǝ arǝia tù a ban ɓunì ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi mǝnana à nǝ̀ pusǝì atārǝia andǝ amuna-gbè ka. 5 Pǝris nǝ̀ pisǝia amur gyangŋan ɓǝ̀ duk pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh; pagìr mala mbwegìr ace kumcau na. 6 Koya muna-ɓwabura a tàu mala Haruna ka nǝ̀ lì aɓa mǝnia yì pàgir à pà ka. À nǝ̀ lì a ban mǝfele. Pàgir nggea mǝfele na. 7 Nggurcau mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau ka nda mwashat andǝ nggurcau mala pàgir ace cauɓikea.* Nyame ka nǝ̀ duk mala pǝris mana shawuɗiban ngga.

Kāmbe ace apǝris aɓalǝ apa agir'nkila
andǝ apagir mala mǝsǝsa

8 &lt;&lt; &lt;Nggū girkusǝu mana koya ɓwa pa ace pagìr mala pisǝe kǝring ngga, nǝ̀ duk mala pǝris mana shawuɗiban nǝ gìr'nkilè ka. 9 Sǝ koya pàgir mala mǝsǝsa mǝnana à lurǝi a ovù, ko à kàngŋì aɓa nkenye kàng gìr ka, mala pǝris na mǝnana wari nǝi aban Ɓakuli ka. 10 Sǝ koya pàgir mala mǝsǝsa, mana à zurǝì andǝ mùrú olif, ko mana nda andǝa ime ka, à nǝ̀ gapì amuna-burana mala Haruna, koyan ngga ɓǝ̀ kumo kǝla mala ɓì.

Apagir mala dotarǝu

11 &lt;&lt; &lt;Mǝnia ka nda nggurcau mala pà gìr'nkila ace apagir mala dotarǝu, mana ɓwa nǝ̀ yinǝia abanam Yahweh ka. 12 Ɓǝ̀ ɓwa yinǝ pàgir mǝnia ace pàk-yàwá ka, dumǝna púp ama, atārǝia andǝ gìr'nkila mala pàk-yàwá ka, nǝ̀ pa agbatali bǝredi mana peǎ nǝ muku mana à zurǝì andǝ mùrú olif, sǝ yis pà arǝì raka, andǝ abiskit mana à peǎ nǝ yis raka, sǝ à hasǝkia wia mùrú olif arǝia ka, andǝ agbatali bǝredi mana à peǎ nǝ muku mǝɓǝlke mana à zurǝì pepè andǝ mùrú olif ka. 13 Atārǝia andǝ gìr'nkila mala apagir ace dotarǝu mana ɓwa nǝ̀ pa ace pàk-yàwá ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝi andǝ agbatali bǝredi mana yis pà arǝì raka. 14 Yì ka nǝ̀ twal kāmbe mwashat aɓa koya ulang bǝredi ace pàgir abanam Yahweh; à nǝ̀ pè pǝris mana twal nkila mala girkusǝu mana à pà ace dotarǝu, sǝ watsǝki arǝ gyangŋan ngga, ɓǝ̀ duk male. 15 Sǝ nyam gìr'nkila mala apagir mala ɓwa ace dotarǝu, mana pà ace pàk-yàwá ka, dumǝna púp à nǝ̀ lì a pwari mala pàgir male. À pà nǝ̀ ɗeki ɓekǝ bare ɓǝ̀ bik dǝmbari ɗàng.

16 &lt;&lt; &lt;Sǝama ɓǝ̀ pàgir mala ɓwa ka gìr'nkila na pa ace lùmsǝ pacau male mana pè nǝ shambum, ko pàgir mala eare mala ɓabumi na ka, à nǝ̀ lì gìr'nkilè a kǝ pwari mǝno, sǝ ɓǝ̀ cili ueo bà ɓè pwari mana kpata mǝno ka, à nǝ̀ lì. 17 Sǝama gìr mǝnana ueo aɓa nyam gìr'nkila mǝnia sǝ yi bik tàruia pwari ka, à nǝ̀ pisǝì kǝring a bǝsa. 18 Ɓǝ̀ à lì cili nyam gìr'nkila mala pàgir male ace dotarǝu a tàruia pwari ka, Ɓakuli pa nǝ̀ ak pàgir mala ɓwe ɗàng, sǝ ɓwe pà nǝ̀ kum kǝ tsǝkbu aɓalǝi ɗàng. À nǝ̀ nyesǝì gìr'ɓeami na, sǝ ɓwa mǝnana lì ka, bafe mala cauɓikea male nǝ̀ do amurí.

19 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ nyame je ɓekǝ gìr'ɓeami ka à pà nǝ̀ lì ɗàng. À nǝ̀ pisǝì a bǝsa kǝring.

&lt;&lt; &lt;Koya ɓwa mǝnana pǝndǝki rǝì raka, nǝ̀ gandǝ li nyame [mala pàgir ace dotarǝu], 20 sǝama ɓwa mǝnana lì nyam gìr'nkila mala apagir ace dotarǝu, mana à pà abanam Yahweh, sǝ nda aɓa do-ɓeami ka, mǝno yì ɓwa ka à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng.† 21 Ɓǝ̀ ɓwa je gìr mǝnana gìr'ɓeami na (kǝla gìr'ɓeami mana kǝ pur arǝ ɓwapǝndǝa, ko girkusǝu mǝɓeami, ko ɓè giryilǝmu mǝɓeami mana à ɓinǝce), sǝ lì aɓa nyam gìr'nkila mala apagir ace dotarǝu mana mala Yahweh na ka, à pà nǝ̀ ɓal ɓwe aɓalǝ aɓwana male ɗàng.‡&gt; &gt;&gt;

Mùrú-nyama andǝ nkila mǝnana à pǝrban arǝì ka

22 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 23 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Pà wu nǝ̀ lì kǝ mùrú-nyama mala ndǎ ko nzur ko mbulpǝndǝa ɗang. 24 Mùrú-nyama mala girkusǝu mǝnana à kumi wuna, ko anyamɓikea sàngi ka, à nǝ̀ gandǝ paktúró nǝi ace ɓè gìr, sǝama pà wun nǝ̀ lì ɗàng. 25 Ɓǝ̀ ya ɓwa atà wun sǝ lì mùrú-nyama mala girkusǝu mǝnana à nǝ̀ pàgir nǝ bǝsa nǝi abanam Yahweh ka, ɓwê mǝno lì ka à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng. 26 Ɗǝm ngga pà wu nǝ̀ lì nkila ɗàng, ko ɓǝ̀ mǝye nani ka, ko mala nyal ko girkusǝu, arǝ abân mǝnana kat wu duk kam ngga. 27 Ɓwa mǝnana kat lì nkila ka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng.&gt; &gt;&gt;

Kāmbe ace apǝris aɓa pàgir ace dotarǝu

28 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 29 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Ɓwa mǝnana kat nǝ̀ pà gìr'nkila mala apagir male ace dotarǝu abanam Yahweh ka, dumǝna púp nǝ̀ twal kāmbe pagìr male aɓa gìr'nkila mala apagir male ace dotarǝu nǝ̀ yinǝi abanam Yahweh. 30 Yi ka nǝ̀ yinǝ apagir mala girlina mana mala Yahweh na ka, nǝ bui. Nǝ̀ yinǝ mùrú-nyama mala girkusǝunì andǝ kikili, sǝ nǝ̀ loasǝ kikili a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh ka. 31 Pǝris nǝ̀ pisǝ mùrú-nyama mǝnia amur gyangŋan, sǝ kikili ka nǝ̀ duk mala Haruna andǝ amuna-burana male. 32 Sǝ byalu mǝlì mala girkusǝu mǝnia ka, à nǝ̀ pè pǝris kǝla kāmbe male aɓa gìr'nkila mala apagir ma'wun ace dotarǝu. 33 Ɓǝ̀ yana atà amuna-burana mala Haruna nda pà nkila mala apagir ace dotarǝu andǝ mùrú-nyama male ka, nda à nǝ̀ pè wi byalu mǝlì ɓǝ̀ duk kāmbe male ka. 34 Kikil girkusǝu mǝnia à loasǝi a kùli, sǝ byalu mǝlì mǝnana à pà kāmbe nǝi abanam, Mim Yahweh ka, ǝn twalǝni a bu amǝ Isǝrayila, aɓalǝ agir'nkila mala apagir malea ace dotarǝu, sǝ ǝn pani pǝris Haruna andǝ amuni andǝ amǝkè amuna-burana. Mǝnia ka dumǝna púp nda gìr mǝnana amǝ Isǝrayila nǝ̀ nggǝ pê apǝris arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka.&gt; &gt;&gt;

35 Mǝnia ka nda kāmbe mala Haruna andǝ mala amuna-burana male aɓa pàgir mala girlina abanam Yahweh, twal a pwari mǝnana à tària ace túró kǝla apǝris mala Yahweh ka. 36 Yahweh pà nzongcau mǝnia ka a pwari mǝno à tària ka ama ɓǝ̀ amǝ Isǝrayila ɓǝà kǝ pea wia mǝnia yì kāmbe mala pàgir ka. Nggurcau na, mǝnana dumǝna púp amǝ Isǝrayila nǝ̀ kpatè arǝ anza mǝnana kat à kǝ̀ yiu ka.

Kàsǝetù mala akwarkiru amur pāki agir'nkila
aɓa Apǝris 6:8--7:36

37 Amǝno ka à nda ka nggurcau mala pàgir ace pisǝe kǝring, pàgir mala mǝsǝsa, pàgir ace cauɓikea, pàgir mala mbwegìr ace kumcau, pàgir mala tàrban ace túró pǝris, andǝ pàgir mala dotarǝu. 38 Akano amur Nkono Saina, a pǝɗanban, Yahweh pè Musa anzongcau mǝnia a pwari mana banggi amǝ Isǝrayila ɓǝà yinǝ apagir malea aban Yahweh ka.

8

À tàr Haruna andǝ amuna-burana male ace túró pǝris

(Puro 29:1-3; 40:12-15)

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Yinǝ Haruna andǝ amuna-burana male atè, andǝ adaura-pǝris, andǝ mùrú ɗārǝ́bân, andǝ jamnda mala pàgir ace cauɓikea,* andǝ agam ɓari, sǝ zace mana nǝ bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka, 3 sǝ wu ram ɓwabundǝa kat a kún Tara Ban-peri.&gt;&gt; 4 Musa kpata gìr mǝnana Yahweh tsǝki wi ka; ɓwabundǝa yiu ramba a kún Tara Ban-peri.

5 Musa ne ɓwabundǝa ama, &lt;&lt;Mǝnia ka ndà gìr mǝnana Yahweh tsǝa ama ɓǝà pè ka.&gt;&gt; 6 Pǝlǝa Musa yinǝ Haruna andǝ amuna-burana male a dǝmba, sǝ lakkia wia rǝia nǝ mur. 7 Yi oasǝi Haruna daura-ɓaɓalǝu mǝlime, kùri wi nggur-ɓunu a taɓuni, túrì wi daura-tsuru mǝsauwe sǝ oasǝi wi efot arǝì. Ɗǝm ngga mārǝi wi bugìr mārǝ́ taɓunu mǝ'nbaké mala efot sǝ kùrì. 8 Gyarì wi lǝpan-damɓalǝu a myali, sǝ aɓa lǝpan-damɓalǝu ka tsǝki wi Urim andǝ Tummim.† 9 Pǝlǝa mārǝi wi nggubyau mbuɓi múrû amurí, sǝ tsǝki wi baji bolo-njengǝlan, yì jeko mǝfele, amur nggubyau mbuɓi múrû, nǝ kúndǝmbi, kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

10 Pǝlǝa Musa twal mùrú ɗārǝ́bân sǝ ɗārǝ́ Taragula andǝ agir mana aɓalǝi ka kat, sǝ tària ace Yahweh. 11 Sǝ ɗàrǝ́ aɓa mùrúnì, watsǝki amur gyangŋan kusǝ tongno-nong-ɓari, sǝ ɗārǝ́ gyangŋan andǝ agirtúró male kat, andǝ nkenye andǝ girtàmsǝe; tària ace Yahweh. 12 Pǝlǝa Musa ɗàrǝ́ aɓa mùrú ɗārǝ́bânì, solǝì Haruna amurí, ɗārǝi, ace tàre ɓǝ̀ duk mala Yahweh. 13 Sǝ Musa pusǝ amuna-burana mala Haruna a dǝmba ǝ oasǝkia wia adaura-pǝris arǝia, sǝ kurkia wia anggur-ɓunu a taɓunia, sǝ mārǝkia wia anggubyau mbuɓi múrû amúrià, kǝla mana Yahweh ne Musa ka.

14 Osso yinǝ jamnda mala pàgir ace cauɓikea, sǝ Haruna andǝ amuna-burana male tsǝk abuia a ɓamur jamnda mala pàgir ace cauɓikea. 15 Osso Musa pwan-myal jamndê, ak nkile, sǝ hasǝki nǝ munabuì arǝ anjawe gyangŋan kat ace mǝnana ɓǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ dumnǝ ɓoarnsari ka. Cili nkile ka solǝi a kusǝ gyangŋan. Anggo sǝ tàrì ace Ɓakuli ace mǝnana ɓǝ̀ shawuɗì ka. 16 Musa pǝlǝa twal mùrú-nyama mana kat lanzǝ arǝ agir-bum jamnda ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi, andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùruia, sǝ pisǝia amur gyangŋan. 17 Sǝ cili jamnda, andǝ ngguí, andǝ nyami, andǝ ciute ka, à pisǝia a nzǝm kàttì, kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

18 Pǝlǝa Musa warinǝ gam mala pàgir ace pisǝe kǝring, sǝ Haruna andǝ amuna-burana male nongsǝ abuia a ɓamur gamnì. 19 Osso Musa pwan-myal gamnì, sǝ tàkki nkile arǝ abumban mala gyangŋan. 20-21 Osso sàngi gamnì, sǝ lak agir-bumi andǝ akusǝi. Pǝlǝa nongsǝ ɓamúrí, andǝ mùruí, andǝ acili bare gam kǝring amur gyangŋan. Pàgir mala pisǝe kǝring na mala pà rǝmban mǝɓoarne ace pwasǝbum Yahweh; pàgir nǝ bǝsa na ace Yahweh, kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

22 Nyar ɗǝm Musa yinǝ ɓaria gam, yì gam mala kùrî ɓwa túró pǝris, sǝ Haruna andǝ amuna-burana male nongsǝ abuia a ɓamur gamnì. 23 Osso Musa pwan-myal gamnì sǝ ɗàrǝ́ nkile, hasǝì Haruna a mburkiri mǝlì, andǝ munabui mǝbure mǝlì, andǝ muna-kusǝi mǝbure mǝlì.

24 Ɗǝm ngga, Musa yinǝ amuna-burana mala Haruna a dǝmba, sǝ hasǝkia wia nkila gbal a mburkiria mǝlì, andǝ amuna-buia mǝbure mǝlì andǝ amuna-kusǝia mǝbure mǝlì. Pǝlǝa tàkki cili nkile arǝ abumban mala gyangŋan.

25 Anzǝm mǝno ka, yi twal mùrú-nyama mala gamnì, andǝ mùrú nggilate, andǝ mùrú mana nong amur agir-bumi ka, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingŋi, andǝ amuna-gbè ɓari andǝ mùrú mana lanzǝ arǝia ka, andǝ byali mǝlì. 26 Sǝ aɓa zace mala bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka, mana a ɓadǝm Yahweh ka, kya twal gbatali bǝredi mwashat, andǝ gbatali kyak mwashat mana nǝ mùrú olif arǝì ka, andǝ biskit mwashat, sǝ tsǝia amur abare mùruí andǝ byalu mǝlì. 27 Sǝ tsǝk amǝnia yi agir kat ka a ɓabu Haruna andǝ ɓabu amuna-burana male, sǝ à loasǝia a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh ka. 28 Sǝ Musa ea a buia, sǝ pisǝia amur gyangŋan atārǝia andǝ pàgir mala pisǝe kǝring. Mǝnia ndà pàgir mala tàrban ace túró pǝris; pagir nǝ bǝsa na, mala pà rǝmban mǝɓoarne, mana kǝ pwasǝbum, mǝnana à pà aban Yahweh ka. 29 Musa twal damɓalǝi, mǝnana nda kāmbe male aɓa gam mala tàrban ace túró pǝris ka, sǝ loasǝi a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh, kǝla mana Yahweh ne Musa ka.

30 Pǝlǝa Musa ɗàrǝ́ aɓa mùrú ɗārǝ́bân sǝ aɓa nkila mana amur gyangŋan ngga sǝ watsǝki amur Haruna andǝ mur adaura-pǝris male, sǝ amur amuna-burana male andǝ adaura-pǝris malea gbal. Anggo sǝ tàr Haruna ace túró pǝris, yì andǝ adaura-pǝris male, andǝ amuna-burana male, andǝ adaura-pǝris malea.

31 Musa pǝlǝa ne Haruna andǝ amuna-burana male ama, &lt;&lt;Wu lam nyame a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ akǝ banì wu she atārǝia andǝ bǝredi mana aɓa zace mala pàgir mala tàrban ace túró pǝris ka, kǝla mana ǝn bang ama, &lt;Haruna andǝ amuna-burana male na à nǝ̀ she ka.&gt; 32 Gìr mana kat ueo mala nyama andǝ bǝredi ka wun nǝ̀ pisǝì a bǝsa. 33 Pà wunǝ purî bankutio aɓa Tara Ban-peri ɗang bà nongŋo tongno-nong-ɓari, she ɓǝ̀ anongŋo mala tàrban ma'wun lumsǝna ka, acemana tàrban ma'wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari. 34 Gìr mǝnana à pè a pwari mǝnia yalung ngga, Yahweh nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà pè ace shawuɗi wun. 35 Dumǝna púp wun nǝ̀ ueo a bankutio aɓa Tara Ban-peri du andǝ pwari, bà anongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ wun nǝ̀ camarǝ pakki atúró mana Yahweh na ama ɓǝ̀ wu pea ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kǝa wù raka; mǝno ka nda gìr mǝnana Yahweh banggam ama ɓǝ̀n bangga wun ngga.&gt;&gt; 36 Acemani ka, Haruna andǝ amuna-burana male pàk agir mana kat Yahweh ne nǝban Musa ka.

9

Yahweh ak pàgir mǝdǝmbe mala Haruna

1 A tongno-nong-tàruià pwari ka, Musa tunǝ Haruna andǝ amuna-burana male andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila, 2 sǝ ne Haruna ama, &lt;&lt;Twalî ɓamúrò lo-jamnda ace pàgir ace cauɓikea,* andǝ gam ace pàgir mala pisǝe kǝring; yia kǝm ngga ɓǝà kǝa kum ɓekǝ gìr mǝɓane arǝia ɗàng, sǝ wu yinǝia a ɓadǝm Yahweh. 3 Sǝ wu ne amǝ Isǝrayila ama, &lt;Wu twal gbato ace pàgir ace cauɓikea, andǝ lo-jamnda andǝ mǝgam, mǝnana yia kǝm ngga mbulea mwashat, sǝ yia kǝm ngga kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝia raka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 4 ɗǝm ngga wu twal ndǎ andǝ gam ace apagir mala dotarǝu, mana wun nǝ̀ pà gìr'nkila nǝia a ɓadǝm Yahweh ka, atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa mana à zurǝì nǝ mùrú olif ka, acemana yalung ngga Yahweh nǝ̀ lǝmdǝ rǝì aban wun.&gt; &gt;&gt; 5 Pǝlǝa à yinǝ agir mǝnana Musa nea wia ama ɓǝà yinǝia ka, a ɓadǝm Tara Ban-peri, sǝ ɓwabundǝa kat sung tù à yi came a ɓadǝm Yahweh. 6 Musa osso bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka ndà gìr mǝnana Yahweh na wun ama ɓǝ̀ wu pàk ka, ace mana ɓǝ̀ ɓoarɓwa mala Yahweh ɓǝ̀ lǝmdǝ rǝì aban wun ngga.&gt;&gt; 7 Pǝlǝa Musa ne Haruna ama, &lt;&lt;Sung tù aban gyangŋan sǝ wu pàgir mò ace cauɓikea, andǝ pàgir mô mala pisǝe kǝring, ace shawuɗi ɓamuro sǝ ace shawuɗi aɓwana;† sǝ wu yinǝ pàgir mala aɓwana, wu shawuɗia, kǝla mǝnana Yahweh bang ngga.&gt;&gt;

8 Ndà sǝ Haruna sung tù aban gyangŋan, yi pwan-myal lo-jamnda mala pàgir ace cauɓikea, mǝnana nda ace ɓamúrì ka. 9 Osso amuna-burana male, yì Haruna ka à pe wi nkile, sǝ oasǝ munabuì aɓalǝi sǝ hasǝki arǝ anjawe gyangŋan; cili nkile ka solǝi a kusǝ gyangŋan. 10 Sǝ mùruí, andǝ amuna-gbè, andǝ ban mǝɓoarne mala nkundingyi mana à pusǝia arǝ lo-jamnda mala pàgir ace cauɓikea ka, pisǝia amur gyangŋan, kǝla mana Yahweh banggi Musa ka. 11 Nyame andǝ ngguí ka pisǝia anzǝm kàttì.

12 Pǝlǝa Haruna pwan-myal gam mala pàgir ace pisǝe kǝring, sǝ amuna-burana male yinǝi wi nkile, sǝ tàkki arǝ abumban mala gyangŋan. 13 Sǝ à pè wi ɓamúr gam mala pagìr mala pisǝe kǝring, andǝ abare mwashat-mwashat, sǝ pisǝia amur gyangŋan. 14 Sǝ lak agir-bumi andǝ akusǝi sǝ pisǝia amur gyangŋan atārǝia andǝ acili bare gam mala pisǝe kǝring.

15 Pǝlǝa yinǝ agirkusǝu mana aɓwana pà ace pàgir ka, sǝ twal gbato mǝnana nda ace pàgir ace cauɓikea mala aɓwana ka, sǝ pwan-myali, sǝ pàgir ace cauɓikea nǝi, kǝla mana pangnǝ mǝdǝmbe ka. 16 Sǝ yinǝ lo-jamnda andǝ mǝgam mana à nda ace pàgir mala pisǝe kǝring ngga, yi panagir nǝia kǝla mana nggurcau kasǝ ka. 17 Ɗǝm ngga yinǝ pàgir mala mǝsǝsa, ɗàrǝa lùmsǝ ɓabui, sǝ pisǝi amur gyangŋan tsǝa amur pàgir mana à pisǝì kǝring nǝ dǝmbari ka.

18 Pǝlǝa pwan-myal ndǎ andǝ gam, yì agir'nkila ace apagir mala dotarǝu mǝnana à nda ace aɓwana ka. Sǝ amuna-burana male yì Haruna pe wi nkila sǝ tàkki arǝ abumban mala gyangŋan. 19 Sǝama mùrú-nyama mana arǝ abare ndǎ andǝ gam, yì mùrú mana arǝ a anggilatea, andǝ mana lanzǝ arǝ agir-bumia ka, à pusǝkia atārǝia andǝ amuna-gbea, andǝ abân mǝɓoarne mala ankundingyia; 20 à nongsǝki abare mùrú-nyama mǝnia ka amur akikil agirkusǝu mǝno, sǝ Haruna pisǝ abare mùrú-nyama man amur gyangŋan; 21 sǝ akikilu andǝ byalu mǝlì ka Haruna loasǝia a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na, mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh, kǝla mana Musa tsǝk ka.

22 Lang Haruna malna pākia pàgir ace cauɓikea, andǝ pàgir ace pisǝe kǝring, andǝ apagir ace dotarǝu ka, pǝlǝa loasǝ abui sǝ sārǝia amur aɓwana sǝ tsǝkia wia bù, pǝlǝa sùlǝî múr gyangŋan. 23 Pǝlǝa Musa andǝ Haruna kùtí aɓa Tara Ban-peri. Lang à pur a nza ka, à tsǝki aɓwana bù, sǝ ɓoarɓwa mala Yahweh pusǝrǝi aban aɓwana kat à sǝni. 24 Pǝlǝa bǝsa pur nǝban Yahweh, yi li pàgir mala pisǝe kǝring mǝno ka andǝ abare mùrú mana amur gyangŋan ngga.‡ Lang aɓwana kat sǝni ka, à mak'zwalo, sǝ à sárǝ́ nǝ ɓamǝsǝia a nzali.

10

Lú mala Nadap andǝ Abihu

1 A ɓè fara ka, amuna-burana mala Haruna, yià Nadap andǝ Abihu, koyan ateà ka twal tasau-bǝsa* male, ɗàrǝ́ nkalang bǝsa aɓalǝi sǝ so muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amurí, sǝ pàgir nǝ bǝsa mana mala Ɓakuli na raka a ɓadǝm Yahweh.†‡ 2 Kara bǝsa pur nǝban Yahweh, pisǝia kǝring, sǝ à wǔ a ɓadǝm Yahweh. 3 Musa osso ne Haruna ama, &lt;&lt;Mǝnia ka ndà gìr mana Yahweh banggice lang na ama,

&lt;&lt; &lt;Mǝ nǝ lǝmdǝ ɓamúràm mǝ nda mǝfele

aban aɓwana mana à nda tù abanam ngga,

sǝ mǝ nǝ kum gulo

a ɓadǝmbǝ aɓwana kat.&gt; &gt;&gt;

Haruna duk kúni ɗǝong.

4 Musa túrban ɓǝà tunǝ Mishayel andǝ Elzafan, amuna-burana mala Uziyel, kina Haruna, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu yiu kani wu pwan aɓǝla ma'wun ɓǝà nying ɓadǝm ban mǝfele, wu umnǝia anzǝm kàttì.&gt;&gt; 5 Ndà à wario à kya pwan aluia, mana à nda aɓalǝ adaura-pǝris malea piu ka; à umnǝia anzǝm kàttì, kǝla mana Musa bang ngga. 6 Pǝlǝa Musa ne Haruna, sǝ Eleaza andǝ Itamar, amuna-burana male ama, &lt;&lt;Cè wu lǝmdǝ bumkiɗikea ma'wun nǝ nying nyang múr wun zuli, ko wu sàngi adaura ma'wun ɗàng, ace mǝnana wu kǝa wù raka, sǝ bumlulla mala Yahweh ɓǝkǝa sulǝo amur ɓwabundǝa kat raka. Sǝama amǝ'eam wun, amǝ Isǝrayila puppup ka, à earnia wia ɓǝà ɓua mǝnia yì alú atàcau mala bǝsa mana Yahweh tasǝ ka. 7 Sǝ wu kǝa purî bankutio aɓa Tara Ban-peri ɗang, ɓǝ̀ ana raka wun nǝ̀ wukio, acemǝnana mùrú ɗārǝ́bân mala Yahweh ka nda amur wun.&gt;&gt; Nda sǝ à pa kǝla mana Musa na ka.

8 Pǝlǝa Yahweh nacau nǝ Haruna ama, 9 &lt;&lt;A pà wunǝ nu mùr-anap ko mba ɗàng, we wunǝ amuna-burana mô, ɓǝ̀ wun nǝ̀ kùtí aɓa Tara Ban-peri ka, ace mǝnana wu kǝa wù raka. Mǝnia ka nǝ̀ duk nggurcau arǝ anza ma'wun kat tàtǝ́k. 10 Mǝnia ka nda ace mǝnana ɓǝ̀ wu gau nre gir mǝfele andǝ mana mǝfele na raka, sǝ wu gau nre gìr'ɓeami andǝ mǝnana mǝɓoarnsari na ka. 11 Sǝ dumǝna púp awu nǝ̀ kanî aɓwana mala Isǝrayila kat angguracau mǝnana Mim Yahweh, ǝn banggia wia nǝban Musa ka.&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Musa ne Haruna cau andǝ Eleaza andǝ Itamar, amuna-burana male mana à ue nǝ yilǝmu ka ama, &lt;&lt;Wu twal cili pàgir mala mǝsǝsa mǝnana ueo aɓa pàgir mala girlina§ mana à pà abanam Yahweh ka, wu lì, sǝama ɓǝkǝa pàngnǝ yis arǝì ɗàng; wu lì a nkanggari gyangŋan, acemǝnana pàgir nggea mǝfele na. 13 Dumǝna púp wun nǝ̀ lì a ban mǝfele, acemǝnana kāmbe mò na sǝ kāmbe mala amuna-burana mô na aɓa pàgir mala girlina mǝnana à pà abanam Yahweh ka; acemǝnana anggo sǝ à nam. 14 Sǝama kikilu mana à loasǝi a kùli andǝ byali mana à pà kǝla kāmbe ka, wun nǝ̀ lì a ban mǝɓoarnsari, we, wunǝ amuna-burana mô, andǝ amuna-mamǝna mô atò, acemana à pana wunǝia kǝla kāmbe mò sǝ kāmbe mala amuna-burana mô aɓalǝ agir'nkila mala apagir ace dotarǝu mala amǝ Isǝrayila. 15 Byalu mana à pà kāmbe nǝi andǝ kikilu mana à loasǝi a kùli ka à nǝ̀ yinǝia atārǝia andǝ abare mùrú-nyama mala pàgir mala girlina, ace loasǝe a kùli ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh ka. Mǝnia ka nǝ̀ duk kāmbe mò andǝ mala amuna-burana mô atò tàtǝ́k, kǝla mana Yahweh bang ngga.&gt;&gt;

16 Musa ɗice gbato mala pàgir ace cauɓikea,* sǝ yi sǝlǝa ama à angŋa dǝmba à pisǝni. Bumi-lullo arǝ Eleaza andǝ Itamar, yì amuna-burana mala Haruna mana à ue ka, sǝ ɗia ama, 17 &lt;&lt;Ace mana sǝ nyam pàgir ace cauɓikea ka wu lì aɓa patal mala ban mǝfele ɗàng? Mǝnia yì pàgir ka nggea mǝfele na, sǝ Yahweh pana wuni ace mǝnana ɓǝ̀ wu twal twalo mala cauɓikea mala ɓwabundǝa, ɓǝ̀ wu shawuɗia a ɓadǝm Yahweh ka. 18 Nkile ka, à kùtí nǝi aɓa ban mǝfele aɓalǝi ɗàng. Ɓoaro male ka yale ɓǝ́ wu lina gìr'nkilè aɓa ban mǝfele, kǝla mana ǝn na wun ngga.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa Haruna pè Musa eare ama, &lt;&lt;Yalung sǝ yia ka à pàgir malea ace cauɓikea sǝ à pàgir malea mala pisǝe kǝring a ɓadǝm Yahweh. Sǝ sǝni, nǝ ulang agir kǝla mǝno à kumam ngga, Yahweh nǝ̀ earam ɓǝn li mǝnia yì pàgir ace cauɓikea ka le?&gt;&gt; 20 Lang Musa ok cau mǝno ka, cê kpaki wi pǝlǝa earnǝi.

11

Anyama amǝɓoarne andǝ amǝɓeami

1 Sǝ Yahweh nacau nǝ Musa andǝ Haruna ama, 2 &lt;&lt;Wu banggi amǝ Isǝrayila acau mǝnia ka ama: Atà agirkusǝu mǝnana à kǝ gya a nzǝm-nzali ka, amǝnia ka à nda ka mana wun nǝ̀ gandǝ lia ka: 3 Koya girkusǝu mǝnana nkaulakusǝi na ɓulkǝt sǝ gauwa, sǝ kǝ ɓǝsǝlǝshe ka, wun nǝ̀ gandǝ nǝ li.

4 &lt;&lt;Sǝama, atà agirkusǝu mana à kǝ ɓǝsǝlǝshe ko kusǝia na ɓulkǝt sǝ gau ka, pà wun nǝ̀ lì amǝnia ka ɗang:

Kalakadambi, acemǝnana kǝ ɓǝsǝlǝshe sǝama kusǝi gau ɗang; ace mani ka, gìr'ɓeami na aban wun.

5 Sǝ mpkalang, acemǝnana kǝ ɓǝsǝlǝshe sǝama kusǝi gau ɗang; ace mani ka, gìr'ɓeami na aban wun.

6 Sǝ nsong, acemǝnana kǝ ɓǝsǝlǝshe sǝama kusǝi gau ɗang; ace mani ka, gìr'ɓeami na aban wun.

7 Sǝ tǝmbǝrǝm, acemǝnana nkaulakusǝi na ɓulkǝt sǝ gauwa, sǝama kǝ ɓǝsǝlǝshe ɗàng; ace mani ka, gìr'ɓeami na aban wun.

8 Dumǝna púp pà wun nǝ̀ lì kǝ nyamia ɗàng, sǝ pà wun nǝ̀ je luia ɗàng; agir'ɓeami na aban wun.

9 &lt;&lt;Atà agir mǝyilǝmui mǝnana à nda mùr ka, wun nǝ̀ gandǝ li amǝnia ka. Koya gìr mǝnana nda a nggeamùr ko nggeasala, sǝ ndanǝ abú-omùr andǝ nggwate ka, wun nǝ̀ gandǝ li. 10 Sǝama agir mǝyilǝmui mana a nggeamùr, andǝ amana a nggeasala, atà agir mǝyilǝmui mana à kǝ ging mbǝl-mbǝl a mùr, mǝnana à pànǝ abú-omùr andǝ nggwatea raka, agir ɓeakǝno na aban wun. 11 Wun nǝ̀ twalia agir ɓeakǝno na; pà wun nǝ̀ lì kǝ nyamia ɗàng, sǝ wun nǝ̀ ɓinǝce aluia. 12 Gìr mǝnana kat nda a mùr, sǝ pànǝ abú-omùr andǝ nggwate raka, gìr ɓeakǝno na aban wun.

13 &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka anyal mǝnana wun nǝ̀ ɓinǝcea ka; pà wu nǝ̀ lia ɗàng; agir'ɓeami na: nyal-nkeli, andǝ baula, andǝ dǝkǝlaki, 14 kùnggúm, andǝ koya ulang gìrfwanji, 15 andǝ koya ulang gang'lang, 16 andǝ ndaù, andǝ gihi, andǝ nyal-nggeamùr, andǝ koya nyal mǝnana nda kǝla mǝ'nzǝkarka ka, 17 andǝ gihi mǝkyauwe, andǝ npyauwar, andǝ gihi mǝgule, 18 andǝ gihi mǝpwasǝe, andǝ kùnggúm pǝɗanban, andǝ kàrkà, 19 andǝ nyal-la, andǝ koya ulang mǝ'garakusǝsakya, andǝ nzaɓako, andǝ mǝkyengkyeng.

20 &lt;&lt;Ankūngga mǝnana kat à ndanǝ mburu sǝ à kǝ gya amur akusǝia ine ka agir ɓeakǝno na aban wun. 21 Sǝama, atà ankūngga mǝnana à ndanǝ mburu sǝ à kǝ gya amur akusǝia ine ka, wun nǝ̀ gandǝ li amana à ndanǝ agbata a garakusǝia mǝnana à kǝ zurki nǝia amur ɓakusǝia a nzali ka. 22 Aɓalǝia ka wun nǝ̀ gandǝ li amǝnia: koya ulang doshi, andǝ koya ulang doshi-sú'nzali, andǝ koya ulang nshire. 23 Sǝama acili ankūngga mǝnana à ndanǝ mburu andǝ akusǝia ine ka, agir ɓeakǝno na aban wun.

24 &lt;&lt;Amǝno ka à nda ka agir mǝnana à nǝ̀ tsǝk wun a do-ɓeami ka. Ɓwa mana kat je lú ka amǝno yì agir ka, nǝ̀ duk gìr'ɓeami ba kpa mala pwari. 25 Sǝ ɓwa mana kat twal kǝ bare lú ka agir mǝno ka, dumǝna púp nǝ̀ lakki anggubyau male, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra.

26 &lt;&lt;Koya girkusǝu mǝnana nkaulakusǝi na ɓulkǝt sǝ gauwa sǝama gau kat ɗàng, ko kǝ ɓǝsǝlǝshe raka, gìr'ɓeami na aban wun; ɓwa mǝnana kat jea ka nǝ̀ duk mǝɓeami. 27 Agirkusǝu mana kat à kǝ gya amur akusǝia ine, sǝ à ndanǝ amuna-kusǝia nǝ ankaulakusǝia ka, agir'ɓeami na aban wun; ɓwa mana kat je luia ka, nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra. 28 Sǝ ɓwa mǝnana kat twal luia ka, dumǝna púp nǝ̀ lak anggubyau male, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. Agir'ɓeami na aban wun.

29 &lt;&lt;Atà agiryilǝmu mǝnana à kǝ kuɗǝki a nzali ka, amǝnia ka, à nǝ̀ duk gìr'ɓeami aban wun: butǝle, andǝ nkwam, andǝ koya ulang kalakuso mǝgule, 30 andǝ shishar, andǝ tsarang, andǝ kasǝnazana, andǝ dàrá, andǝ kalankunding. 31 Amǝno ka agir'ɓeami na aban wun atà agir mǝnana à kǝ kuɗǝki a nzali ka. Ɓwa mana kat je luia ka, nǝ̀ duk gìr'ɓeami ba pwarikpǝra. 32 Yale gìr mana kat luia kpa amurí ka, girni nǝ̀ duk gìr'ɓeami, ko gìr mǝnana à pè nǝ nggun ngga nda, ko gìr'nggūrǝu na, ko nggú na, ko záng na, ko koya girtúró na ka. Dumǝna púp à nǝ̀ oasǝi a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 33 Sǝ komǝye na ateà mana kpa aɓa ɓekǝ nkwaring-dǝɓang ngga, agir mǝnana aɓalǝi kat ka à nǝ̀ duk agir'ɓeami, sǝ dumǝna púp à nǝ̀ arki. 34 Koya girlina na mana ɓoaro à nǝ̀ lì, sǝ liuwe aɓa mùr mana nda aɓa mǝno yì nkwaring ngga, nǝ̀ duk gìr'ɓeami, sǝ koya girnùná mǝnana nda aɓa mǝno yì nkwaring ngga nǝ̀ duk gìr'ɓeami. 35 Sǝ koya gìr na mǝnana kat koya bare lú mǝno yì girkusǝu ka kpa amurí ka, nǝ̀ duk gìr'ɓeami. Ko ɓǝ̀ ovù ko pira na sǝ ɓekǝ bare lugir mǝno kpa amurí ka dumǝna púp à nǝ̀ arki gucik-gucik. À dumǝna gìr'ɓeami sǝ à nǝ̀ duk gìr'ɓeami aban wun. 36 Kat andǝ amani ka, mùr a mgbeɗe ko mùr a tūli ka nǝ̀ dum nǝ ɓoarnsari ko ɓǝ̀ lú komǝye na atà amǝno yì agirkusǝu sǝ kpa aɓalǝi ka, sǝama ɓwa mǝnana kat je luia ka nǝ̀ duk mǝɓeami. 37 Ɓǝ̀ mwashat aɓalǝ alúgir mǝno kpa amur ɓekǝ mǝsǝɓeale mana à nǝ̀ ká ɓeale ka, mǝnia yì mǝsǝɓeale ka nǝ̀ pàk mǝɓoarnsari. 38 Sǝama ɓǝ̀ mǝsǝɓeale ka à liuni a mùr, sǝ ɓekǝ bare alúgir mǝno kpa amurí ka, dumǝna gìr'ɓeami aban wun.

39 &lt;&lt;Ɓǝ̀ mwashat atà agirkusǝu mana mǝɓoarne na ace girlina sǝ wǔ ka, ɓwa mǝnana kat je luí ka nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra. 40 Ɓwa mǝnana kat lì nyam mǝno yì lugir ka, dumǝna púp nǝ̀ lak anggubyau male, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. Sǝ ɓwa mana kat twal lugir mǝno ka, dumǝna púp nǝ̀ lak anggubyau male, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra.

41 &lt;&lt;Giryilǝmu mǝnana kat kǝ kuɗǝki a nzali ka, gìr ɓeakǝno na; à pà nǝ̀ lì ɗàng. 42 Gìr mǝnana kat kǝ ɓangnǝ múrbumi, andǝ gìr mǝnana kat kǝ kuɗǝki a nzali nǝ akusǝi ine ko akusǝi pas ka, pà wun nǝ̀ lia ɗàng, acemǝnana agir ɓeakǝno na. 43 Wu kǝa pǝndǝki ɓamurǝ wun nǝ kǝɓè giryilǝmu mǝnana kǝ kuɗǝki ka, sǝ anggo ka wun nǝ̀ duk amǝɓeami nǝbania ka ɗàng. 44 Mǝ nda Yahweh, Ɓakuli ma'wun; wu tàr ɓamurǝ wun acem, wu duk domǝfele, acemǝnana mim ngga, mǝ nda mǝfele ka. Pà wun nǝ̀ pǝndǝki ɓamurǝ wun nǝ kǝɓè gìr mǝnana kǝ kuɗǝki a nzali ka ɗàng. 45 Mǝ nda Yahweh, mana ǝn pusǝ wun, wu purî ɓá Masar ka, ace mǝnana mǝ do, mǝ nda Ɓakuli ma'wun ngga. Acemani ka, wu duk amǝfele, acemana mim ngga mǝ nda mǝfele ka.&gt;&gt;

46 Mǝnia ka nda nggurcau amur agirkusǝu, andǝ anyal, andǝ koya giryilǝmu mana kǝ gya a mùr, andǝ koya giryilǝmu mana kǝ kuɗǝki a nzali ka, 47 ace mǝnana ɓǝ̀ wu gau nre gìr'ɓeami andǝ gìr mǝɓoarnsari, sǝ ɓǝ̀ wu súrǝ̀ giryilǝmu mǝnana à nǝ̀ lì andǝ mana à pà nǝ̀ lì raka.

12

Lakrǝu mala ɓwama anzǝm gbashi

1 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila, ama, &lt;Ɓwama mana kum muna-bum, sǝ gbáshí muna-ɓwabura ka, mǝno yì ɓwama ka nǝ̀ duk gìr'ɓeami ba anongŋo tongno-nong-ɓari, kǝla mana mǝɓeami na a bumkwana male ka. 3 Sǝ a tongno-nong-tàruià pwari ka, à nǝ̀ kasǝî muna ɓate. 4 Sǝ ɓwame ka, dumǝna púp nǝ̀ lidǝmba nǝ lakrǝu arǝ sukkio mala nkila gbáshí male anongŋo lumi-tàrú nong tàrú (33). Aɓalǝ anongŋo mala lakrǝu mǝno ka, dumǝna púp pà nǝ̀ je kǝgir mǝnana à tàrì mǝfele na ka ɗàng. Sǝ dumǝna púp pà nǝ̀ kùtí aɓa ban mǝfele ɗàng, sheɓǝ̀ anongŋo male, mala lakrǝu yi lumsǝna ka. 5 Sǝ ɓǝ̀ ɓwame ka muna-ɓwama na gbáshí ka, do-ɓeami male ka anongŋo mala limo ɓari na, kǝla mana mǝɓeami na a bumkwana male ka. Dumǝna púp nǝ̀ lidǝmba aɓa lakrǝu arǝ sukkio mala nkila gbáshí male anongŋo lumi-tongno-nong-mwashat bwamdǝ tongno-nong-mwashat (66).

6 &lt;&lt; &lt;Sǝ ɓǝ̀ anongŋo mala lakrǝu male arǝ sukkio mala nkila gbáshí muna-ɓwabura, ko muna-ɓwama lùmsǝna ka, nǝ̀ kánǝ muna-nzur mana mbule mwashat ka nǝ̀ pà aban pǝris a bankutio aɓa Tara Ban-peri, ace pàgir mala pisǝe kǝring, andǝ kutugangyi mwashat ko kutumurǝm mwashat ace pàgir ace cauɓikea.* 7 Sǝ pǝris ka nǝ̀ yinǝia a ɓadǝm Yahweh, nǝ̀ shawuɗi ɓwame nǝia. Anzǝm mǝno ka, sǝ ɓwame nǝ̀ kum ɓoarnsari arǝ ɓunno mala nkila male. Mǝno ka, nda nggurcau mana ɓwama mǝnana loa gbáshí muna-ɓwabura, ko muna-ɓwama ka, nǝ̀ kpate ka. 8 Sǝama, ɓǝ̀ ɓwame pà nǝ̀ gandǝ pâ muna-nzur raka, ɓǝ̀ twal akutugangyi ɓari, ko akutumurǝm ɓari.† Mwashat ka, nda ace pàgir mala pisǝe kǝring, sǝ ɓè man ngga nda ace pàgir ace cauɓikea. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì nǝia, sǝ ɓwame nǝ̀ kum ɓoarnsari.&gt; &gt;&gt;

13

Anggurcau amur kwánó nggû

1 Yahweh nacau nǝ Musa andǝ Haruna ama, 2 &lt;&lt;Lang ɓè ban a nggū rǝ ɓwa kum gìr-mwara, ko bàndà, ko ngguí terìkì, mǝnana yakǝla nǝ̀ nggá pǝlǝ kwánó nggû* a nggū rǝì ka, dumǝna púp à nǝ̀ yinǝ ɓwe aban Haruna, yì pǝris, ko aban mwashat atà amuna-burana male, mana pǝris na ka. 3 Sǝ pǝris ka, nǝ̀ pelǝki ban mǝnana kwánó sak kam a nggū rǝ ɓwe ka. Sǝ ɓǝ̀ nyang mala ban mǝnana kwánó sak kam a nggū rǝ ɓwe ka, pǝlǝna mǝpwasǝe, sǝ kwane ka, lǝmdǝa kǝla limna aɓa ngguí ka, mǝnia ka kwánó nggû na bwali ka. Anzǝm mana pǝris pelǝkina ɓwe ka, pǝlǝa nǝ̀ bang bwāng ama, mǝnia yì ɓwa ka, dumǝna mǝɓeami. 4 Sǝama ɓǝ̀ ban mana terìkì a nggū rǝ ɓwe ka pwasǝo, sǝ lǝmdǝ ama lime kútì ngguí ɗàng, sǝ nyang banì ka pǝlǝ mǝpwasǝe raka, pǝris nǝ̀ kasǝkun ɓwe a kurǝm ba anongŋo tongno-nong-ɓari. 5 Sǝ a tongno-nong-ɓaria pwari ka, pǝris nǝ̀ pelǝki rǝ ɓwe ɗǝm. Sǝ ɓǝ̀ sǝni ama kwane ka ndakam piu sǝ ak nggū rǝ ɓwe raka, pǝris nǝ̀ kasǝkun ɓwe, ɓǝ̀ pàk aɓea nongŋo tongno-nong-ɓari ɗǝm. 6 Sǝ pǝris nǝ̀ pelǝkì ɗǝm a tongno-nong-ɓaria pwari, sǝ ɓǝ̀ ban mǝno mana kum kwánó ka pǝlǝna mbǝrǝm-mbǝrǝm, sǝ kwane ka ak nggū rǝ ɓwe raka, pǝlǝa pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ɓoarnansari; kǝ bàndà na kumi ka. Sǝ ɓwe ka nǝ̀ lakki anggubyau male, sǝ nǝ̀ ɓoarnsari. 7 Sǝama, ɓǝ̀ bàndà aki nggū rǝ ɓwe, anzǝm mana ɓwe lǝmdǝna ɓamúrì aban pǝris ace lakban male ka, dumǝna púp, ɓwe nǝ̀ nyare nǝ̀ nggá lǝmdǝ ɓamúrì aban pǝris ɗǝm. 8 Sǝ pǝris nǝ̀ nyare nǝ̀ sǝngi rǝ mǝno yì ɓwa ka, sǝ ɓǝ̀ sǝni ama bàndà ka akina nggū rǝ ɓwe ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe dumǝna mǝɓeami; kwánó nggû na bwali ka.

9 &lt;&lt;Lang ɓwa bwal kwánó nggû ka, dumǝna púp à nǝ̀ yinǝi aban pǝris. 10 Sǝ pǝris nǝ̀ sǝngi nggūrǝ ɓwe. Ɓǝ̀ gìr-mwara mǝpwasǝe, nakam a nggū rǝì, mana tsǝ̀ngŋǝ̀nà nyang nggū rǝi pǝlǝna mǝpwasǝe, sǝ npenye loa mǝna a ban mǝnana mwar a nggū rǝì ka, 11 mǝnia ka, kwánó nggû nggea mǝɓike na a nggū rǝì. Sǝ pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ka, dumǝna mǝɓeami. Pà nǝ̀ ɓoaro ɓǝ̀ pǝris kasǝkun ɓwe ɗàng acemǝnana pǝlǝna mǝɓeami. 12 Sǝ ɓǝ̀ mǝnia yì kwánó nggû ka ak nggū rǝ man yì ɓwa kwánó bwali ka kat, twal a ɓamúrí yi puro arǝ akusǝi, andǝ abân mǝnana arǝì kat pǝris nǝ̀ gandǝ sǝni ka, 13 pǝlǝa pǝris nǝ̀ pelǝki ɗǝm. Ɓǝ̀ kwánó nggû akina nggūrǝ ɓwe kat ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ka ɓoarnansari. Acemǝnana nggū rǝ ɓwe pǝlǝna mǝpwasǝe kat-kat ka, ɓwe ɓoarnansari. 14 Sǝama a pwari mana kat à sǝn bǝsa npenye puro arǝ ɓwe ka, ɓwe nǝ̀ duk mǝɓeami. 15 Sǝ pǝris nǝ̀ pelǝki bǝsa npenye mǝno arǝ ɓwe ka, sǝ nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ka dumǝna mǝɓeami. Sak mala bǝsa npenye ka gìr'ɓeami na, sǝ lǝmdǝ ama, ɓwe ka ndanǝ kwánó nggû. 16 Sǝ ɓǝ̀ bǝsa npenye sonzǝo sǝ pǝlǝ mǝpwasǝe ɗǝm ngga, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ yiu aban pǝris. 17 Pǝris nǝ̀ pelǝki nggūrǝ ɓwe, sǝ ɓǝ̀ kwane pǝlǝna mǝpwasǝe ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ka ɓoarnansari. Anggo, sǝ à nǝ̀ sǝlǝ ama, ɓwe ɓoarnansari.

18 &lt;&lt;Lang ceakúmsǝǎm puro a nggū rǝ ɓwa sǝ yi sonzǝo, 19 sǝ ɓǝ̀ ban mǝnana ceakúmsǝǎm pak kam ngga, mwaro sǝ pwasǝo ko terìkì, pǝlǝ mǝbangŋe sǝ kǝ tanzama ka, dumǝna púp à nǝ̀ lǝmdǝí aban pǝris. 20 Pǝris nǝ̀ pelǝki, sǝ ɓǝ̀ ban mǝnana terìkì ka lime kútì ngguí, sǝ nyang mǝnana aɓalǝi ka pǝlǝna mǝpwasǝe ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ka, dumǝna mǝɓeami. Mǝnia ka kwánó nggû na sak aɓa ceakúmsǝǎm ngga. 21 Sǝama, ɓǝ̀ pǝris pelǝki sǝ sǝni ama nyang mǝpwasǝe pà kàm aɓalǝi ɗàng, sǝ lime kútì cili nggū rǝ ɓwe raka, sǝ nda mbǝrǝm-mbǝrǝm ngga, pǝris nǝ̀ kasǝkun ɓwe ɓǝ̀ pàk anongŋo tongno-nong-ɓari. 22 Sǝ ɓǝ̀ kwane ka nda aban aki rǝ ɓwe ka, pǝris nǝ̀ bangŋi bwāng ama, ɓwe dumǝna mǝɓeami; kwánó na. 23 Sǝama, ɓǝ̀ ban mǝnana terìkì ka ueo a ban mǝmwashati, mesǝ raka, lǝmdǝ ama, npenye malǝna; kǝ yale-npenye na ue ka. Pǝris nǝ̀ gandǝ bangŋi bwāng ama, ɓwe ɓoarnansari.

24 &lt;&lt;Lang bǝsa pisǝ ɓwa a nggū rǝì, sǝ nyam banì terìkì pǝlǝ mǝbangye sǝ pwasǝ ka, 25 pǝris nǝ̀ pelǝki, sǝ ɓǝ̀ nyang mana a ban mǝnana terìkì ka pǝlǝna mǝpwasǝe, sǝ lǝmdǝ ama npenye lime kutini ngguí ka, mǝno ka kwánó nggû na pusǝrǝi a ban mǝno bǝsa pisǝi kam ngga. Pǝris ka, nǝ̀ na bwāng ama, ɓwe dumǝna mǝɓeami; kwánó nggû bwalǝni. 26 Sǝama ɓǝ̀ pǝris pelǝki, sǝ sǝn kǝ nyang pwasǝo a ban mǝnana terìkì ka ɗàng, sǝ npenye ka lime kútì ngguí raka, sǝ nda mbǝrǝm-mbǝrǝm ngga, pǝris nǝ̀ kasǝkuni she ɓǝ̀ pàkkina anongŋo tongno-nong-ɓari ka. 27 A tongno-nong-ɓaria pwari ka, pǝris nǝ̀ pelǝkì ɗǝm, sǝ ɓǝ̀ nda ban mesǝe nǝ̀ ak rǝì ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe dumǝna mǝɓeami; ndanǝ kwánó nggû. 28 Sǝama ɓǝ̀ ban mǝnana terìkì ka ueo a ban mǝmwashati, mǝsǝe a nggūrǝì ɗàng, sǝ nda mbǝrǝm-mbǝrǝm ngga, gìr-mwara na pusǝrǝi a ban mǝno bǝsa pisǝi kam ngga. Pǝris ka, nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe ka ɓoarnansari; yale-npenye mala pisǝban mala bǝsa na.

29 &lt;&lt;Lang ɓwabura, ko ɓwama, kum kwánó a ɓamúrí, ko a mgbatakuni ka, 30 pǝris nǝ̀ pelǝki kwane. Sǝ ɓǝ̀ sǝni ama lime kútì ngguí ɗàng, sǝ nyang mǝnana aɓalǝi ka mǝ'gwalani na sǝ nda watsǝkǝrak ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwe dumǝna mǝɓeami. Mǝnia ka, nzwari na; kwánó nggû mana kǝ puro a ɓamur, ko a mgbatakun ɓwa ka nda. 31 Sǝ ɓǝ̀ pǝris pelǝki kwánó nzwarinì sǝ sǝni ama lime kútì ngguí ɗàng, sǝ nyang-pǝndǝa pà kàm a banì raka, pǝlǝa pǝris nǝ̀ kasǝkun ɓwe mana nǝ kwánó nzwari ka, she ɓǝ̀ pakkina anongŋo tongno-nong-ɓari ka. 32 Sǝ a tongno-nong-ɓaria pwari ka, pǝris nǝ̀ pelǝki kwane. Ɓǝ̀ nzwarinì malaká mesǝ ɗang, sǝ ɓǝ̀ nyang mǝ'gwalani pà kàm aɓalǝi ɗàng, sǝ nzwarinì lime kútì nggū rǝ ɓwê raka, 33 ɓwê nǝ̀ mwa nyang ɓamúrí, sǝama pà nǝ̀ mwa ban mǝnana nzwari nakam ngga ɗàng; sǝ pǝris nǝ̀ kasǝkun ɓwe mǝno kwánó nzwari bwali ka ba anongŋo tongno-nong-ɓari. 34 Sǝ a tongno-nong-ɓaria pwari ka, pǝris nǝ̀ pelǝki nzwarinì, sǝ ɓǝ̀ sǝni ama nzwarinì mesǝ a nggūrǝ ɓwe ɗàng, sǝ ɓǝ̀ lǝmdǝ ama lime kútì ngguí raka, pǝlǝa pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwê ɓoarnansari. Sǝ yì ka nǝ̀ lakki anggubyau male, sǝ nǝ̀ ɓoarnsari. 35 Sǝama ɓǝ̀ nzwarinì mesǝe aki nggūrǝ ɓwe, anzǝm lakban male ka, 36 pǝris nǝ̀ pelǝki ɓwe ɗǝm. Ɓǝ̀ nzwarinì akina nggūrǝ ɓwe ka, pǝris pà nǝ̀ alta kǝ nyang mǝ'gwalani aɓa npenye ɗàng; ɓwê dumǝna mǝɓeami. 37 Sǝama ɓǝ̀ pǝris sǝni ama nzwarinì nggaɗi ɗang, sǝ nyang-pǝndǝa gulna aɓalǝi ka, lǝmdǝ ama nzwarinì sonzǝna, sǝ ɓwe ɓoarnansari, sǝ pǝris nǝ̀ bang bwāng ama ɓwe ɓoarnansari.

38 &lt;&lt;Lang ɓwabura ko ɓwama, ndanǝ abân a nggū rǝì mǝnana à terìkì sǝ à pwasǝ ka, 39 pǝris nǝ̀ sǝngi, sǝ ɓǝ̀ abân mǝno terìkì a nggū rǝ ɓwe, à pwasǝ mbǝrǝm-mbǝrǝm ngga, rǝǔ'eakya na pur a nggū rǝì ka; ɓwê ka ndanǝ ɓoarnsari.

40 &lt;&lt;Lang nyang ɓamur ɓwa rak ka, ɓwê pǝlǝna mǝɓamur-swara, sǝama ndanǝ ɓoarnsari. 41 Sǝ ɓǝ̀ nyang kúndǝm ɓwa rak ka, ɓwê nǝ̀ pàngnǝ ɓamur-swara a kúndǝmbi, sǝama ndanǝ ɓoarnsari. 42 Sǝama ɓǝ̀ ɓè ban a ɓamur-swara ko kúndǝm-swara mala ɓwa kum kwánó, sǝ banì pǝlǝ mǝbangye sǝ pwasǝ ka, kwánó nggû na sak a ɓamur-swara male ko kúndǝm-swara male ka. 43 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ pelǝki, sǝ ɓǝ̀ sǝni kwánó mwárkya mǝno sak a ɓamur-swara ko kúndǝm-swara mala ɓwê ka, pǝlǝna mǝbangye sǝ pwasǝo, kǝla puro mala kwánó nggû a nggū rǝì ka, 44 ɓwê bwalna nǝ kwánó nggû. Ace mani ka dumǝna mǝɓeami. Pǝris nǝ̀ bang bwāng ama, ɓwê dumǝna mǝɓeami; kwánó male ka nda a ɓamúrí.

45 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ndanǝ kwánó nggû ka, dumǝna púp nǝ̀ oasǝ agir-nggūrǝu mǝsange arǝì, sǝ nǝ̀ nying nyang ɓamúrí zuli. Sǝ ɓwê nǝ̀ gìr ban mburkuni sǝ nǝ̀ nggǝ hama ama, &lt;Mǝɓeami! Mǝɓeami!&gt; 46 Ɓwê ka nǝ̀ ueo anggo mǝɓeami na aɓalǝ anongŋo mala do nǝ kwánó mǝno arǝì ka kat. Dumǝna mǝɓeami. Ɓwê nǝ̀ dum nǝmurǝì; †nǝ̀ duk zak anzǝm la.

Kwánó nggû aɓa gìr'nggūrǝu

47 &lt;&lt;‡Lang kwàpì sak arǝ gìr'nggūrǝu, mǝnana à tè nǝ ɗà'ndíng ko linǝn, 48 ko nda arǝ nkonggúr ko bugìr mala linǝn ko ɗà'ndíng, ko nda arǝ nggūgir, ko arǝ ɓè kǝgìr mǝnana à pè nǝ nggū ka, 49 ɓǝ̀ ban mǝnana kwàpì ka lǝmdǝ mùrì mǝpwale ko mǝbangŋe arǝ gìr'nggūrǝuǐ, ko arǝ nggūgirnì, ko arǝ nkonggúrnì, ko arǝ bugìrnî, ko arǝ ɓè kǝgìr mana à pè nǝ nggū ka, kwàpì mala kwánó nggû na, sǝ dumǝna púp à nǝ̀ lǝmdǝì pǝris. 50 Anzǝm mana pǝris pelǝkini ka, nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà tsǝì zak, ba anongŋo tongno-nong-ɓari. 51 Pǝlǝa a tongno-nong-ɓaria pwari ka, pǝris nǝ̀ pelǝki. Ɓǝ̀ sǝni ama kwàpì mǝno akina rǝ gìr'nggūrǝuǐ, ko nkonggúrnì, ko bugìrnî, ko nggūgirnì, komǝye nda túró mana à kǝ pangnǝi ka, kwàpì mala yinǝ kwánó nggû mǝɓinǝ malâ na; gìr'ɓeami na. 52 Sǝ yì ka nǝ̀ pisǝ mǝno yì gìr'nggūrǝu mala nkonggúr ɗà'ndíng ko linǝn, andǝ koya gìr na mǝnana à pè nǝ nggū, mana kwánó aki rǝì ka; kwàpì mǝno ka mala yinǝ kwánó nggû mǝɓinǝ malâ na. Dumǝna púp à nǝ̀ pisǝì a bǝsa.

53 &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ pǝris pelǝkì sǝ sǝni ama kwane aki rǝ gìr'nggūrǝuǐ, ko nkonggúrnì, ko bugìrnî, ko koya gìr na mǝnana à pè nǝ nggū ka, raka, 54 pǝlǝa pǝris nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà lé sǝ ɓǝà tsǝì zak nǝ aɓwana ba anongŋo tongno-nong-ɓari. 55 Sǝ pǝris nǝ̀ pelǝki mǝno yì gìr mana kwàpì ka ɗǝm. Sǝ ɓǝ̀ sǝni ama ban mǝnana kwàpì ka nggaɗi mùrì ɗàng, anzǝm mana à langŋǝ́nì ka, sǝ ko ɓǝ̀ kwàpì mesǝ raka, gìrnî dumǝna mǝɓeami. Dumǝna púp à nǝ̀ pisǝì a bǝsa, koɓǝ̀ ban mana kwàpì lì arǝ nggubyaunì ka nda aɓalǝi ko a nza ka.

56 &lt;&lt;Sǝama ɓǝ̀ pǝris pelǝkì, sǝ sǝni ama ban mǝnana kwàpì ka nda mbǝrǝm-mbǝrǝm, anzǝm mana à langŋǝ́nì ka, nǝ̀ kasǝì arǝ gìr'nggūrǝuǐ, ko nggūgirnì, ko nkonggúrnì, ko bugìrnî. 57 Ɓǝ̀ kwàpì nyare pusǝrǝi ɗǝm arǝ gìr'nggūrǝuǐ, ko arǝ nkonggúrnì, ko arǝ bugìrnî, ko arǝ koya gìr na mǝnana à pè nǝ nggū ka, lǝmndǝ ama kwàpìnî na arǝ akiban; dumǝna púp à nǝ̀ pisǝ koya gìr mǝnana ndanǝ kwàpìnî arǝì ka a bǝsa. 58 Sǝama ɓǝ̀ kwàpìnî ndǝrminì rǝ gìr'nggūrǝuǐ, ko nkonggúrnì, ko bugìrnî, ko koya gìr na mǝnana à pè nǝ nggū ka, anzǝm mana à langŋǝ́nì ka, dumǝna púp à nǝ̀ ɓǝsǝlǝ lê, sǝ nǝ̀ ɓoarnsari.&gt;&gt;

59 Mǝnia ka nda nggurcau mǝnana à nǝ̀ kpate ɓǝ̀ kwàpì pusǝrǝi arǝ gìr'nggūrǝu mana à swàrì nǝ nkonggúr ko bugìr mala linǝn ko ɗà'ndíng ngga, ko arǝ ɓè kǝgìr mǝnana à pè nǝ nggū ka, ace kasǝcau ama ɓoarnansari ko dumǝna mǝɓeami ka.

14

Anzongcau ace lak mǝkwánó nggû

1 Yahweh banggi Musa cau ama, 2 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggurcau ace mǝkwánó nggû, a pwari mala lakban male. À nǝ̀ yinǝi a ɓadǝm pǝris. 3 Sǝ pǝris nǝ̀ pùr anzǝm lá nǝ̀ ngga pelǝki kwane. Ɓǝ̀ pǝris sǝni rǝ ɓwê mana ndanǝ kwánó nggû ka malǝna ka, 4 pǝris nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà yinǝ amuna-nyal mǝɓoarne ɓari nǝ yilǝmia, andǝ munagara nggun-seda, andǝ bugir mǝbangŋe, andǝ bondo-hisop, ace ɓwa mana à nǝ̀ lé ka. 5 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà pwan-myal mwashat atà amuna-nyal mǝno ka amúr mùr mgbeɗe* aɓa nkwaring-dǝɓang. 6 Sǝ pǝris ka, nǝ̀ twal nyal mana nǝyilǝmu ka, atārǝia andǝ munagara nggun-seda, andǝ bugir mǝbangŋe, andǝ bondo-hisop, sǝ nǝ̀ oasǝia aɓa nkila mala nyal mana à pwan-myali amúr mùr mgbeɗe ka. 7 Sǝ nǝ̀ watsǝkì kusǝ tongno-nong-ɓari amur ɓwa mǝnana à kǝ lé arǝ kwánó nggû ka. Pǝlǝa nǝ̀ bang bwāng ama ɓwê ɓoarnansari, sǝ nǝ̀ nying muna-nyal mana nǝ yilǝmu ka ɓǝ̀ o a bondo. 8 Sǝ ɓwa mana à kǝ lé ka, nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, nǝ̀ swár nyang múrí kat, nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ yì ka nǝ̀ ɓoarnsari. Sǝ anzǝm mǝno ka, ɓwê nǝ̀ gandǝ yiu aɓalǝ aɓwana a bando malea, sǝama pà nǝ̀ kùtí aɓa gumli male ɗàng, ba nongŋo tongno-nong-ɓari. 9 A tongno-nong-ɓaria pwari ka, dumǝna púp ɓwê nǝ̀ swár nyang rǝi ɗǝm, andǝ mbotokuni, andǝ nyang múrmǝsǝì. Nǝ̀ swár nyang rǝi kat, nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì kat, nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ yì ka nǝ̀ ɓoarnsari.

10 &lt;&lt;Sǝ a tongno-nong-tàruià nongŋo ka, ɓwê nǝ̀ yinǝ amuna-gam ɓari mǝnana ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka, andǝ nsari nzur mǝnana mbule mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, andǝ tasau tàrú† mala muku mǝɓǝlke, mǝnana à kpapi andǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka, andǝ mùrú olif banì mwashat aɓa gauwe tàrú mala du lita. 11 Sǝ pǝris mana kǝ lé ka, nǝ̀ tamsǝ ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, andǝ amǝnia yì agir ka a ɓadǝm Yahweh, a bankutio aɓa Tara Ban-peri. 12 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ twal mwashat aɓalǝ amuna-gam, nǝ̀ pàgir mala mbwegìr ace kumcau nǝi, atārǝia andǝ mùrú olif banì mwashat aɓa gauwe tàrú mala du lita, sǝ nǝ̀ loasǝia a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh ka. 13 Sǝ pǝris nǝ̀ pwan-myal mǝnia yì nzur ka, a ban mǝnana à kǝ pwan-myal agirkusǝu mala pàgir ace cauɓikea‡ andǝ pàgir mala pisǝe kǝring ngga, a ban mǝfele. Pàgir mana à pà mala mbwegìr ace kumcau, kǝla pàgir mana à pà ace cauɓikea ka, amala pǝris na; nggea mǝfele na. 14 Pǝris ka, nǝ̀ ɗàrǝa aɓa mǝnia yì nkila mala pàgir ace kumcau ka, nǝ̀ dwakǝɗi a gyare mburkiru mǝlì mala ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, sǝ amur munabui mǝbure mǝlì, sǝ amur muna-kusǝi mǝbure mǝlì. 15 Sǝ pǝris ka, nǝ̀ ɗàrǝa aɓa banì mwashat mala gauwe tàrú mala du lita mala mùrú olif, sǝ nǝ̀ solǝi a ɓabui mǝ'nggare, 16 sǝ pǝris nǝ̀ oasǝ munabui mǝlì aɓa mùrú mana a ɓabui mǝ'nggare ka, sǝ nǝ̀ watsǝki nǝ munabui kusǝ tongno-nong-ɓari a ɓadǝm Yahweh. 17 Sǝ aɓa mùrú mana ueo a ɓabui ka, pǝris nǝ̀ dwakǝɗi bǝti a gyare mburkiru mǝlì mala ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, sǝ arǝ munabui mǝbure mǝlì, sǝ arǝ muna-kusǝi mǝbure mǝlì, amur nkila mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau. 18 Sǝ cili mùrú mana a ɓabu pǝris ka, nǝ̀ solǝi a ɓamur ɓwa mǝnana à kǝ lé ka. Pǝlǝa pǝris nǝ̀ shawuɗì a ɓadǝm Yahweh. 19 Pǝris nǝ̀ pà pàgir ace cauɓikea ace shawuɗi ɓwa mǝnana à kǝ lé ɓǝ̀ purî ɓá do-ɓeami male ka. Anzǝm mǝno ka, nǝ̀ pwan-myal girkusǝu mala pàgir mala pisǝe kǝring. 20 Sǝ nǝ̀ pà gir'nkila mala pàgir mala pisǝe kǝring, atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa, amur gyangŋan. Anggo sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗi ɓwê, sǝ ɓwê nǝ̀ ɓoarnsari.

21 &lt;&lt;Sǝama ɓǝ̀ ɓwê ka mǝtǝr na, mana pà nǝ̀ gandǝ pà amǝnia yì apagir raka,§ dumǝna púp nǝ̀ yinǝ mǝgam ace pàgir mala mbwegìr ace kumcau, à nǝ̀ loasǝi a kùli ace shawuɗì. Ɗǝm ngga ɓwê nǝ̀ yinǝ tasau mwashat* mala muku mǝɓǝlke, mǝnana à kpapi andǝ mùrú olif ka ace pàgir mala mǝsǝsa, andǝ mùrú olif banì mwashat aɓa gauwe tàrú mala du lita. 22 Dǝm ngga, ɓwe nǝ̀ yinǝ akutumurǝm ɓari, ko akutugangyi ɓari, kǝla mana ndanǝi nǝ̀ pà ka. Mwashat ka, nda ace pàgir ace cauɓikea, sǝ ɓè man ngga nda ace pàgir mala pisǝe kǝring. 23 A tongno-nong-tàruià nongŋo ka, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ yinǝ agirnì aban pǝris ace lakban male, a bankutio aɓa Tara Ban-peri, a ɓadǝm Yahweh. 24 Sǝ pǝris nǝ̀ twal mǝgam mǝno, mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau, atārǝia andǝ mùrú olif mǝno banì mwashat aɓa gauwe tàrú mala du lita ka. Sǝ pǝris nǝ̀ loasǝia a kùli, ɓǝ̀ duk pàgir na mǝnana à loasǝi a kùli a ɓadǝm Yahweh ka. 25 Sǝ pǝris nǝ̀ pwan-myal mǝgam mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau. Pǝlǝa pǝris nǝ̀ ɗàrǝa aɓa kǝ nkila mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau, sǝ nǝ̀ dwakǝɗi a gyare mburkiru mǝlì mala ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, sǝ arǝ munabui mǝbure mǝlì, sǝ arǝ muna-kusǝi mǝbure mǝlì. 26 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ ɗàrǝa aɓa mùrúnì, sǝ nǝ̀ solǝi a ɓabui mǝ'nggare, 27 sǝ nǝ̀ tàu mùrú mana a ɓabui mǝ'nggare ka nǝ munabui mǝlì, sǝ nǝ̀ watsǝki kusǝ tongno-nong-ɓari a ɓadǝm Yahweh. 28 Sǝ aɓa mùrú mana a ɓabui ka, pǝris nǝ̀ dwakǝɗi bǝti a gyare mburkiru mǝlì mala ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, sǝ a munabui mǝbure mǝlì, sǝ a muna-kusǝi mǝbure mǝlì, arǝ abân mǝnana à dwakǝɗi nkila mala pàgir mala mbwegìr ace kumcau kam ngga. 29 Sǝ cili mùrú mana ueo a ɓabu pǝris ka, nǝ̀ solǝi a ɓamur ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, ace shawuɗè a ɓadǝm Yahweh. 30 Sǝ pǝris ka nǝ̀ pa gìr'nkila nǝ akutugangyi ko akutumurǝm mǝno, mana atea ɓwê gandǝ pa ka; 31 mwashat ka, nda ace pàgir ace cauɓikea, sǝ ɓè ka, nda ace pàgir mala pisǝe kǝring, atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa. Pǝlǝa pǝris nǝ̀ shawuɗi ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, a ɓadǝm Yahweh. 32 Mǝnia ka nda nggurcau ace ɓwa mana kat ndanǝ kwánó nggû, sǝ kume male bik mana nǝ̀ gandǝ yinǝ apagir ace lakban male raka.&gt;&gt;

Anggurcau ace lak aɓala

33 Yahweh banggi Musa andǝ Haruna ama, 34 &lt;&lt;Lang wun nǝ̀ kùtí aɓa nzali Kan'ana, mǝnana ǝn nggǝ pà wun ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun, sǝ ǝn tsǝk kwàpì mala kwánó nggû a ɓè ɓala aɓa nzali girkuma ma'wun ngga, 35 dumǝna púp mǝtala ɓale nǝ̀ nggá banggi pǝris, ama, &lt;Ən sǝni kǝla kwàpì ka nda kam a ɓala mem.&gt; 36 Sǝ kaniama pǝris nǝ̀ ká ace pelǝki kwanè ka, dumǝna púp nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà pusǝki agir mǝnana a ɓale kat ka a nza, ace mǝnana ɓǝà kǝa tunǝî koman kat a ɓalanǐ mǝɓeami ɗàng. Anzǝm mǝno ka pǝris nǝ̀ ká ace sǝn ɓale. 37 Pǝris nǝ̀ kutio nǝ̀ pelǝki kwàpì mana arǝ abumkurǝm ngga. Ɓǝ̀ abân mǝnana à kwàpì arǝ bumkurǝm ngga à lǝmdǝ mùrì mǝpwale ko mǝbangŋe, sǝ ɓǝ̀ pǝris sǝni ama kwàpì ka ndarǝ li aɓa bumkurǝm ngga, 38 pǝris nǝ̀ puro a nza a kunɓala, sǝ nǝ̀ gìr kun mǝno yì ɓala ka, ba nongŋo tongno-nong-ɓari. 39 A tongno-nong-ɓaria pwari ka, pǝris nǝ̀ yiu ɗǝm nǝ̀ pelǝki ɓá mǝno yì ɓala ka. Sǝ ɓǝ̀ kwane akinaban arǝ abumkurǝm ngga, 40 pǝris nǝ̀ tsǝa ama atali mana à ɓangŋaɓa nǝia, sǝ ado ka à ndanǝ kwánó arǝia ka, ɓǝà pusǝkia; à nǝ̀ sukkia a ban mǝɓeamî anzǝm la. 41 Sǝ pǝris nǝ̀ tsǝa, à nǝ̀ konggi rǝ abumkurǝm kat, sǝ tú mana à konggi ka, à nǝ̀ ngga solǝi a ban mǝɓeamî anzǝm la. 42 Pǝlǝa à nǝ̀ twal aɓea atali à nǝ̀ oasǝkia a kunì amǝno à pusǝkia ka, sǝ à nǝ̀ tasǝ abumkurǝmì nǝ bǝsa biɗǝman.

43 &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ kwàpì mǝno mana yikinǝ kwánó ka, nyare pusǝrǝi ɗǝm a ɓale, anzǝm mana à pusǝkina atali mana à ndanǝ kwánó arǝia, sǝ à konggina abumkurǝmnì, à tasǝna rǝia ka, 44 pǝris nǝ̀ ká, nǝ̀ sǝni ɗǝm pepe; sǝ ɓǝ̀ kwàpì akinaban a ɓale ka, kwàpì mala yinǝ kwánó nggû mǝɓinǝ malâ na; gìr'ɓeami na. 45 Dumǝna púp ɓale ka, à nǝ̀ arki, sǝ atali male andǝ anggun male, andǝ tú male ka, à nǝ̀ pwania kat, à nǝ̀ umnǝia anzǝm la, a ban mǝɓeamî. 46 Sǝ koyana kat, mana kúti a mǝno yì ɓala, anzǝm mǝnana à girǝna kún ɓale ka, ɓwê nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra. 47 Ɓwa mana kat nongŋo a ɓale, ko li girlina kam ngga, dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì.

48 &lt;&lt;Sǝama, ɓǝ̀ pǝris yiu, sǝ sǝni ama kwane mesǝe akiban a ɓale ɗang, anzǝm tasǝ abumkurǝmì ka, pǝris nǝ̀ bang bwāng ama ɓale ka ɓoarnansari; kwane umǝna. 49 Sǝ ace lak ɓale ka, pǝris nǝ̀ twal amuna-nyal ɓari, andǝ munagara nggun-seda, andǝ bugir mǝbangŋe andǝ bondo-hisop, 50 sǝ nǝ̀ pwan-myal mwashat atà amuna-nyal mǝno ka amúr mùr mgbeɗe aɓa nkwaring-dǝɓang. 51 Pǝlǝa nǝ̀ twal munagara nggun-seda andǝ bondo-hisop andǝ bugir mǝbangŋe, atārǝia andǝ muna-nyal mana nǝ yilǝmu ka, sǝ nǝ̀ oasǝia aɓa nkila mala muna-nyal mana à pwan-myali ka, sǝ aɓa mùr mgbeɗe mǝno ka, sǝ nǝ̀ watsǝkì ɓale kusǝ tongno-nong-ɓari. 52 Anggo sǝ pǝris nǝ̀ lak ɓale nǝ nkila mala muna-nyal, sǝ nǝ̀ mùr mgbeɗe, sǝ nǝ muna-nyal mana nǝ yilǝmu ka, sǝ nǝ munagara nggun-seda, andǝ bondo-hisop, andǝ bugir mǝbangŋe. 53 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ nying muna-nyal ɓǝ̀ o ɓǝ̀ purî ɓá nggea-là aban ká a bondo. Anggo sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗi ɓala mǝno, sǝ nǝ̀ ɓoarnsari.&gt;&gt;

54 Mǝnia ka nda nggurcau amur cau mala koya kwánó nggû: ace nzwari, 55 †ace sa mala kwàpì arǝ gìr'nggūrǝu ko arǝ ɓala, 56 sǝ ace gìr-mwara, ko bàndà, ko terìkì mala nggū, 57 ace kasǝcau ama gìr ko ɓwa ka mǝɓeami na ko ɓoarnansari. Mǝnia ka nda nggurcau amur kwánó nggū andǝ kwàpì.

15

Nggurcau amur puro mala
mùrgìr mǝɓeami a ɓata ɓwa

1 Yahweh bangcau nǝ Musa andǝ Haruna, ama, 2 &lt;&lt;Ne amǝ Isǝrayila ama, Lang ɓwa na nǝ kwánó arǝì sǝ ɓate kǝ pur mùrgìr ka, puro mala mùrgìr male ka gìrɓeami na. 3 Sǝ mǝnia ka nda nggurcau amur do-ɓeami atàcau mala puro mala mùrgìr male: ko ɓate kǝ pur mùrgìr, ko puro mala mùrgìr male gìr kún ɓate, mǝno ka do-ɓeami na a baní.

4 &lt;&lt;Koya gìr-nongŋo na mana ɓwa mǝno mùrgìr kǝ puro a ɓate, sǝ nongŋo amurí ka, gìr-nongŋê nǝ̀ duk mǝɓeami. Yale gìr mana kat ɓwê do amurí ka, nǝ̀ duk mǝɓeami. 5 Sǝ ɓwa mana kat je gìr-nongŋo male ka, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ lak agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 6 Sǝ koya ɓwa na kat do amur koyagir na mǝno yì mǝ pùr mùrgìr a ɓate duk kam ngga, dumǝna púp ɓwê nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 7 Ɓwa mana kat je rǝ ɓwa mǝnana ndanǝ puro mala mùrgìr a ɓate ka, dumǝna púp ɓwê nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 8 Sǝ ɓǝ̀ mǝnia yì ɓwa mana ndanǝ puro mala mùrgìr a ɓate, sǝ tau'ntāra arǝ aɓwana mana amǝɓoarnsari na ka, dumǝna púp à nǝ̀ lakki agir'nggūrǝia, sǝ à nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka à nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 9 Sǝ koya gìr-do-anzǝm girkusǝu mana mǝnia yì mǝ pùr mùrgìr a ɓate do amurí ka, yì gìr-do-anzǝm girkusǝu ka nǝ̀ duk mǝɓeami. 10 Sǝ ɓwa mana kat je koyagir mana mǝnia yì ɓwa dumǝna amurí ka, nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra. Sǝ ɓwa mana kat twal mǝno yì gir ka, dumǝna púp ɓwê nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 11 Ɓǝ̀ ɓwa mǝnana ndanǝ puro mala mùrgìr a ɓate ka je ɓeɓwa sǝ ak tadǝmba shèlǝ́ abui a mùr raka, mǝnia yì ɓwa à je ka dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nda aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 12 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa mana mùrgìr kǝ puro a ɓate ka je koya nkwaring dǝɓang ngga, dumǝna púp à nǝ̀ arki nkwaringnì, sǝ koya kwar mana à shàrrì nǝ nggun sǝ ɓwê je ka, dumǝna púp à nǝ̀ shèlǝì a mùr.

13 &lt;&lt;Lang ɓwa mǝnana mùrgìr kǝ puro a ɓate ka kumǝna lakban arǝ puro mala mùrgìr a ɓate ka, nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari mala lakban male, nǝ̀ kùndǝô, pǝlǝa nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo aɓa mùr mgbeɗe, sǝ yi ka nǝ̀ ɓoarnsari. 14 Sǝ a tongno-nong-tàruià nongŋo ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝ akutugangyi ɓari ko akutumurǝm ɓari a ɓadǝm Yahweh, a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ nǝ̀ pè pǝris. 15 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ pàɓoro nǝia; mwashat ka mala pàgir ace cauɓikea* na, sǝ man mwashat ka, mala pàgir mala pisǝe kǝring na. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗi ɓwê a ɓadǝm Yahweh, ace puro mala mùrgìr male a ɓate.

16 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwabura sukkimùr arǝì ka, dumǝna púp nǝ̀ lak rǝì kat a mùr sǝ kat andǝ amani ka nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 17 Sǝ koya daura andǝ koya nggūgir mana mùrtaunî sùr amurí ka dumǝna púp à nǝ̀ lé nǝ mùr, sǝ kat andǝ amani ka, nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 18 Ɓǝ̀ ɓwabura nongnǝ ɓwama sǝ sukkimùr ka, dumǝna púp yia kǝm ngga à nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka, à nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra.

19 &lt;&lt;Lang mùrgìr kǝ puro a ɓata ɓwama, sǝ mùrgìrnî ka nkila na ka, dumǝna púp nǝ̀ ueo aɓa pǝndǝkya mala bumkwana male nongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ ɓwa mǝnana kat je ɓwame ka, nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra. 20 Gìr mana kat ɓwame nongŋo amurí aɓa pǝndǝkya mala bumkwana male ka, gìrnî nǝ̀ duk mǝɓeami. Ɗǝm ngga gìr mǝnana kat yì ka do amurí ka nǝ̀ duk gìr'ɓeami.

21 &lt;&lt;Sǝ ɓwa mǝnana kat je gìr-nongŋo mala ɓwame ka, dumǝna púp ɓwê nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka ɓwê nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 22 Sǝ ɓwa mǝnana kat je koyagir mana mǝnia yì ɓwama do amurí ka, dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 23 Ko ɓǝ̀ gìr-nongŋo na, andǝ koyagir nani mǝnana ɓwame dumǝna amurí, sǝ ɓwa je ka, ɓwê nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra. 24 Sǝ ɓǝ̀ koya ɓwabura nongnǝ man yì ɓwama, sǝ nkila mala bumkwana mala ɓwame sulǝ arǝì ka, ɓwabure nǝ̀ duk mǝɓeami anongŋo tongno-nong-ɓari. Sǝ koya gìr-nongŋo mǝnana ɓwabure nong amurí ka nǝ̀ duk gìr'ɓeami.

25 &lt;&lt;Ɓǝ̀ nkila kǝ ɓunno arǝ ɓwama sǝ twal anongŋo pas, sǝ pà aɓa pǝndǝkya bumkwana male raka, ko ana raka, ɓǝ̀ ɓunno mala nkila yàlî anongŋo mala pǝndǝkya bumkwana male ka, dumǝna púp nǝ̀ lidǝmba aɓa do-ɓeami aɓalǝ anongŋo mala ɓunno mala nkila mǝno ka kat. Yì ka, nǝ̀ duk mǝɓeami kǝla mana mǝɓeami na aɓa pǝndǝkya bumkwana male ka. 26 Koya gìr-nongŋo mǝnana ɓwame nong amurí, aɓalǝ anongŋo mala ɓunno mala nkila male ka, nǝ̀ dupi wi kǝla gìr-nongŋo mala pǝndǝkya bumkwana male. Sǝ komana kat do amurí ka nǝ̀ duk mǝɓeamî, kǝla mana nda aɓa do-ɓeami mala pǝndǝkya bumkwana male ka. 27 Ɓwa mǝnana kat je amǝnia yì agir ka, nǝ̀ duk mǝɓeamî, sǝ dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 28 Ɓǝ̀ ɓwame kumǝna lakban arǝ ɓunno mala nkila male ka, nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari nǝ̀ kùndǝô, sǝ anzǝm mǝno ka nǝ̀ ɓoarnsari. 29 Sǝ a tongno-nong-tàruià nongŋo ka, dumǝna púp nǝ̀ twal akutugangyi ɓari ko akutumurǝm ɓari sǝ nǝ̀ yinǝia aban pǝris a bankutio aɓa Tara Ban-peri. 30 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ pàɓoro nǝia; mwashat ka ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, sǝ man mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring. Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗi ɓwame a ɓadǝm Yahweh, ace ɓunno mala nkila ɓeami male.

31 &lt;&lt;Anggo sǝ awu nǝ nunkir amǝ Isǝrayila ɓǝà yál rǝia arǝ do-ɓeami malea, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ wú aɓa do-ɓeami malea, acemǝnana do-ɓeami malea nǝ̀ pǝndǝki Taragula mem mana nda aɓalǝia ka.&gt;&gt;

32 Mǝnia ka nda nggurcau ace ɓwabura mǝnana mùrgìr kǝ puro a ɓate, sǝ ace ɓwabura mana sukkimùr arǝì, mǝnana tsǝì pǝlǝ mǝɓeami ka; 33 ɗǝm ngga nda ace ɓwama mana kum rǝkwana nǝ bumkwana male ka, sǝ ace koyan, ɓwabura ko ɓwama, mana mùrgìr kǝ puro a ɓate ka, sǝ ace ɓwabura mǝnana nongnǝ ɓwama mana mǝɓeami na ka.

16

Pwari mǝgule mala shawuɗiban

1 Anzǝm lú mala amuna-burana ɓari mala Haruna, mana à wǔ acemǝnana à gbàshì ban Yahweh* sǝ Yahweh wal-luia ka, 2 Yahweh nacau nǝ Musa ama, &lt;&lt;Banggi mǝ'eambo Haruna ama ɓǝkǝa na ama nǝ̀ nggǝ yiu ɓàɓà ace kùtí aɓa ban mǝfele mana à gbàrì nǝ lagìr, a ɓadǝm buno sǝntǝ̀r mǝnana amur Akwati ka, ɗàng, ace mǝnana ɓǝkǝa wù raka. Mǝnia ka nda acemǝnana mǝ nǝ lǝmdǝ rǝàm aɓa pǝrɓang amur buno sǝntǝ̀r.

3 &lt;&lt;Ani sǝ Haruna nǝ̀ kùtí aɓa ban mǝfele:† Nǝ̀ yinǝ jamnda a domwan ace pàgir ace cauɓikea,‡ andǝ gam ace pàgir mala pisǝe kǝring. 4 Nǝ̀ sussǝo a mùr sǝ nǝ̀ oasǝ amǝnia yì adaura mǝfele ka; nǝ̀ oasǝ shiwan male mala nggubyau linǝn atè, nǝ̀ túr daura-ɓaɓalǝu mǝlime mala linǝn arǝì, nǝ̀ kùr bugìr mārǝ́ taɓunu mala linǝn, sǝ nǝ̀ mārǝ́ nggubyau mbuɓi múrû mala linǝn a múrí. 5 Sǝ nǝ̀ ak agbato ɓari a bu ɓinala amǝ Isǝrayila, ace pàgir ace cauɓikea, sǝ gam mwashat ace pàgir mala pisǝe kǝring.

6 &lt;&lt;Haruna nǝ̀ pà gìr'nkila nǝ jamnda mǝnia ka ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea mala ɓamúrì, nǝ̀ shawuɗi ɓamúrì sǝ nǝ̀ shawuɗi ɓala male. 7 Pǝlǝa nǝ̀ twal agbato mǝnia ɓari ka, nǝ̀ tamsǝia a ɓadǝm Yahweh a bankutio aɓa Tara Ban-peri. 8 Sǝ Haruna nǝ̀ bwal-shishar amur agbato man ɓari ka ace súrǝ̀ mǝye na ateà nda ace Yahweh sǝ mǝye na ace Azazel.§ 9 Haruna nǝ̀ yinǝ gbato mana bwal-shishar lǝmdǝ ama nda ace Yahweh ka, sǝ nǝ̀ pà gìr'nkila nǝi ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea. 10 Sǝ gbato mǝnana bwal-shishar lǝmdǝ ama nda ace Azazel ka, à nǝ̀ yinǝi andǝamǝsǝì a ɓadǝm Yahweh ace shawuɗiban amurí, ace mǝnana à nǝ̀ tasǝte ɓǝ̀ o a njenza a Azazel ka.

11 &lt;&lt;Haruna nǝ̀ pà gìr'nkila nǝ jamnda mǝnia ka ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea ace ɓamúrì, nǝ̀ shawuɗi ɓamúrì, sǝ nǝ̀ shawuɗi ɓala male. Nǝ̀ pwan-myal jamnda mǝnia ka ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea ace ɓamúrì. 12 Sǝ nǝ̀ twal tasau-bǝsa, nǝ̀ lùmsǝì nǝ nkalang bǝsa mana ɗàrǝ́ atà gyangŋan mana came a ɓadǝm Yahweh ka. Sǝ nǝ̀ ɗàrǝ́ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne mǝnana à goe lǝkǝt-lǝkǝt ka, ɓǝ̀ lùmsǝ ɓabui ɓari, sǝ nǝ̀ kùtí nǝi aɓa Ban Nggea Mǝfele anzǝm lagir. 13 Yì ka nǝ̀ so mǝnia yì muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka a bǝsa a ɓadǝm Yahweh, ace mǝnana ɓǝ̀ pǝrɓang mala yele muku-gìr mǝ'rǝmɓoarne ɓǝ̀ gìr múr buno sǝntǝ̀r mana amur Akwati mala Acau-nakûn ngga. Ɓǝ̀ pè anggo raka nǝ̀ wú àkǝ̀ banì. 14 Sǝ nǝ̀ ɗàrǝa aɓa nkila mala jamnda, nǝ̀ watsǝki nǝ munabuì amúr buno sǝntǝ̀r, a buì mǝnana sǝn njar-takuli ka; sǝ nǝ̀ ɗàrǝ́ nkile ɗǝm nǝ̀ watsǝki nǝ munabuì a ɓadǝm buno sǝntǝ̀r kusǝ tongno-nong-ɓari.

15 &lt;&lt;Pǝlǝa nǝ̀ pwan-myal gbato mala pàgir ace acauɓikea mana nda ace aɓwana ka, sǝ nǝ̀ kùtí nǝ nkile aɓa Ban Nggea Mǝfele anzǝm lagìr. Akano ka nǝ̀ ɗàrǝa aɓa nkile sǝ nǝ̀ watsǝki amur buno sǝntǝ̀r sǝ a ɓadǝmbi, kǝla mǝnana pàngnǝ nkila mala jamnda ka. 16 Anggo sǝ nǝ̀ shawuɗi Ban Mǝfele, atàcau mala do-ɓeami mala amǝ Isǝrayila, sǝ ace akpakpak andǝ acauɓikea malea kat. Anggo gbal sǝ nǝ̀ pǎ ace Tara Ban-peri, mǝnana ndakam aɓalǝia aɓa do-ɓeami malea ka. 17 Kǝɓwa pà nǝ̀ pàk kàm aɓa Tara Ban-peri twal a bu-pwari mana Haruna kùtí nǝi ace shawuɗiban aɓa Ban Nggea Mǝfele ka ɗàng ba puro male; she ɓǝ̀ malǝna shawuɗiban ace ɓamúrì, sǝ ace ɓala male, sǝ ace ɓwabundǝa mala Isǝrayila kat mana ram ngga. 18 Sǝ nǝ̀ puro aban gyangŋan mana nda a ɓadǝm Yahweh ka, nǝ̀ shawuɗi, sǝ nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila mala jamnda, sǝ aɓa nkila mala gbato mǝno ka, nǝ̀ hasǝki arǝ anjawe mala gyangŋan a koya buban. 19 Sǝ nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkila mǝno, nǝ̀ watsǝki amur gyangŋan nǝ munabui kusǝ tongno-nong-ɓari; anggo ka nǝ̀ lé sǝ nǝ̀ tàrì arǝ ado-ɓeami mala amǝ Isǝrayila.

20 &lt;&lt;Anzǝm mǝnana Haruna malǝna shawuɗiban ace Ban Mǝfele, andǝ Tara Ban-peri, andǝ gyangŋan ngga, nǝ̀ yinǝ gbato mǝnana nǝyilǝmu ka. 21 Sǝ yì ka nǝ̀ nongsǝ abui kǝm a ɓamúr gbato man nǝyilǝmu ka, sǝ nǝ̀ bang aɓealɓikea mala amǝ Isǝrayila kat amurí, andǝ akpakpak malea kat, andǝ acauɓikea malea kat. Anggo sǝ nǝ̀ tsǝk acauɓikea mala amǝ Isǝrayila a ɓamúr gbato man, sǝ nǝ̀ tasǝte ɓǝ̀ o, sǝ ɓeɓwa mǝnana à twali ace túrè ka, nǝ̀ pǝrte aban ká a njenza. 22 Gbato man nǝ̀ twal twalo mala aɓealɓikea mala amǝ Isǝrayila kat a múrí, nǝ̀ kánǝia kuko a ban mǝnana là pà kàm tù raka, sǝ ɓwa mǝno ka nǝ̀ ɗeki ɓǝ̀ o atàrǝì a bondo.

23 &lt;&lt;Pǝlǝa Haruna nǝ̀ kùtí aɓa Tara Ban-peri, nǝ̀ swár adaura nggubyau linǝn mǝnana oasǝ arǝì lang kúti a Ban Mǝfele ka, sǝ nǝ̀ ɗekia kano. 24 Sǝ yi ka nǝ̀ sussǝo nǝ mur a ban mǝfele, sǝ nǝ̀ oasǝ agir-nggūrǝu male; pǝlǝa nǝ̀ puro sǝ nǝ̀ pà pàgir mala pisǝe kǝring ace ɓamúrì, sǝ nǝ̀ pà mana nda ace aɓwana ka; nǝ̀ shawuɗì ɓamúrì sǝ nǝ̀ shawuɗì aɓwana. 25 Sǝ nǝ̀ pisǝ mùrú-nyama mala pàgir mala pisǝe kǝring amur gyangŋan. 26 Sǝ ɓwa mǝno nying gbato mǝno ɓǝ̀ o aban Azazel ka nǝ̀ lákkí agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝ nǝ mùr, sǝ anzǝm mǝno ka nǝ̀ gandǝ yiu aɓa kàttì. 27 Sǝ jamnda andǝ gbato mana à pàna gìr'nkila nǝia kǝla pàgir ace cauɓikea, mǝnana nkilea ka, à yinǝi ace shawuɗiban aɓa Ban Mǝfele ka, à nǝ̀ kánǝia anzǝm kàttì. Nyamia, andǝ nggūia, andǝ ciutea ka, à nǝ̀ pisǝia nǝ bǝsa. 28 Sǝ ɓwa mǝnana pisǝia ka, nǝ̀ lak agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝ nǝ mùr, sǝ nǝnzǝ́mò ka nǝ̀ gandǝ kúti aɓa kàttì.

29 &lt;&lt;Mǝnia ka nǝ̀ duk nggurcau aban wun tàtǝ́k, ama a lumia pwari mala tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, dumǝna púp ama amǝ Isǝrayila andǝ abǝri mana à ndanǝdo aɓalǝia ka, à nǝ̀ gilmùr sǝ à pà nǝ̀ pàk kǝ túró ɗang. 30 A man yì pwari ka, à nǝ̀ shawuɗi wun ace lak wun. À nǝ̀ lak wun arǝ acauɓikea ma'wun kat ace mǝnana ɓǝ̀ wu ɓoarnsari a ɓadǝm Yahweh ka. 31 Mǝnia yì pwari ka, pwari mala usǝlǝo na kat-kat aban wun kǝla pwari Sabbat, sǝ aɓalǝi ka, wun nǝ̀ ginǝì ɓamur rǝ wun agir; nggurcau na tàtǝ́k. 32 Sǝ pǝris mǝnana à ɗārǝi sǝ à tàrì ɓǝ̀ duk pǝris a kunì tárrí ka, nda mǝnana nǝ̀ shawuɗiban ngga. Nǝ̀ oasǝ adaura mǝfele mala nggubyau linǝn arǝì. 33 Nǝ̀ shawuɗi Ban Nggea Mǝfele, andǝ Tara Ban-peri, andǝ gyangŋan, sǝ nǝ̀ shawuɗi apǝris andǝ ɓwabundǝa mana ram ngga kat. 34 Mǝnia ka nǝ̀ duk nggurcau ace wun tàtǝ́k, ama à nǝ̀ shawuɗi amǝ Isǝrayila kusǝ mwashat a pǝlǝa, atàcau mala acauɓikea malea kat.&gt;&gt;

Sǝ Haruna pè kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

17

Pà gìr'nkila a ban mana à pǝrban arǝì ka

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Banggi Haruna andǝ amuna-burana male, andǝ amǝ Isǝrayila kat, ama, Mǝnia ka nda nzongcau mana Yahweh pà ka. 3 Ɓǝ̀ kǝɓwa a tàu mala Isǝrayila wal ndǎ, ko nzur, ko mbulpǝndǝa aɓa kàttì, ko pwan-myali anzǝm kàttì, 4 sǝ yinǝi a bankutio aɓa Tara Ban-peri nǝ̀ pà ɓoro nǝi abanam Yahweh, a ɓadǝm Taragula mem Yahweh raka, bafe mala sukki'nkila nǝ̀ sulǝo amur ɓwê. Man yi ɓwa ka sukkina nkila, sǝ ɓwê ka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng. 5 Tǝ́r mǝnia yì nzongcau ka nda mǝnana ama, agir'nkila mala amǝ Isǝrayila mana à kǝ̀ pana gìr'nkila nǝia a patal ka, ɓǝà yinǝia abanam Yahweh, aban pǝris a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ ɓǝà pà gìr'nkila nǝia kǝla agir'nkila mala apagir ace dotarǝu abanam Yahweh. 6 Sǝ pǝris nǝ̀ tàkki nkile amur gyangŋan mem Yahweh a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ nǝ̀ pisǝ mùruí ace pà rǝmban mǝɓoarne mana nǝ̀ pwasǝbumam Yahweh ka. 7 Anggo ka, à pà nǝ̀ nyare à nǝ̀ pà agir'nkila malea ɗǝm aban akukwar-mbul ɗàng, akukwar-mbul mǝnana à kutina aɓa nongginǝ-rǝarǝu andǝia ka.* Mǝnia ka nǝ̀ duk nggurcau tàtǝ́k acea arǝ ado'nza malea kat.

8 &lt;&lt;Sǝ wu nea wia ama, koya ɓwa a tàu mala Isǝrayila, ko atà abǝri mǝnana à ndanǝdo aɓalǝia, mǝnana pàgir mala pisǝe kǝring, ko pà gìr'nkila, 9 sǝ yinǝi a bankutio aɓa Tara Ban-peri, ace pagìr nǝi abanam Yahweh raka, man yì ɓwa ka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng.

Nggurcau mala pǝrban arǝ lî nkila

10 &lt;&lt;Ɓǝ̀ kǝɓwa a tàu mala Isǝrayila, ko atà abǝri mǝnana à ndanǝdo aɓalǝia, lì koya nkila ka, Mim Yahweh ka, mǝ nǝ twalî man yì ɓwa ka ɓamǝsǝam, sǝ à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng. 11 Mǝnia ka nda acemǝnana yilǝmi koya gìr mana ndanǝ yilǝmu ka, nda aɓa nkila. Sǝ ǝn pana wun nkila mala agirkusǝu ace shawuɗi ayilǝmi wun amur gyangŋan. Nkila ka yilǝmu na, sǝ kǝ lak cauɓikea.†‡ 12 Acemani ka, ǝn bángŋǝ́nì amǝ Isǝrayila nǝma, kǝɓwa pà kàm atà wun, ko ɓekǝ bǝri mana ndanǝdo aɓalǝ wun, mana nǝ̀ lì nkila ka ɗàng.

13 &lt;&lt;Sǝ koya ɓwa Isǝrayila, ko bǝri mana ndanǝdo aɓalǝia, mǝnana pur ɓombo, sǝ bwal nyama ko nyal, mǝnana mǝɓoarne na à nǝ̀ lì ka, dumǝna púp nǝ̀ ɗārǝ́ nkile sǝ nǝ̀ gìrì nǝ nzali. 14 Yilǝmi koya gìr mana ndanǝ yilǝmu ka, nda aɓa nkile: nkile nda yilǝmi. Acemani ka, ǝn bángŋǝ́nì amǝ Isǝrayila nǝma, Pà wu nǝ̀ lì nkila mala ɓekǝ giryilǝmu ɗang, acemǝnana yilǝmi koya giryilǝmu ka, nda nkile. Ɓwa mǝnana kat lì nkila ka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng. 15 Sǝ koya ɓwa Isǝrayila ko bǝri, mǝnana lì girkusǝu mǝnana wuna atàrǝì ko anyamɓikea wal-lui ka, dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo a mùr, sǝ kat andǝ amani ka, nda aɓa do-ɓeami ba kpa mala pwari. 16 Sǝ ɓǝ̀ lakkia ɗàng, ko sussǝ rǝì raka, nǝ̀ twal twalo mala ɓealɓikea male.&gt;&gt;

18

Nongnǝban mǝnana à pǝrban arǝì ka

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun. 3 Pà wun nǝ̀ pàk kǝla mǝnana à pàkkiyi a nzali Masar, ban mana wu duk kam ɗiɗyal ka ɗàng, sǝ pà wun nǝ̀ pàk kǝla mǝnana à pàkkiyi a nzali Kan'ana, mǝnana ado mǝ nǝ kánǝ wun kàm ngga ɗàng. Pà wun nǝ̀ kpata akúncau malea ɗàng.* 4 Wun ngga, wun nǝ̀ kpata anzongcau mem sǝ wun nǝ̀ bwal anê mem. Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun. 5 Wu bwal anê andǝ anzongcau mem; ɓǝ̀ ɓwa kǝ peǎ ka, nǝ̀ kum auwa nǝ bania. Mǝ nda Yahweh.

6 &lt;&lt; &lt;Kǝɓwa atà wun ɓǝ̀kǝa gbàshìban ɓekǝ ɓǝla male ama nǝ̀ nongnǝi ɗàng. Mǝ nda Yahweh. 7 Kǝa pè tárró kǝsǝkya nǝ nongnǝ nggo ɗàng; yì ka nggo na, acemani ka, a pà wunǝ pe wi kǝsǝkya ɗàng. 8 A pà wunǝ nongnǝ mālá tárró ɗàng; anggo ka a panì tárró kǝsǝkya. 9 A pà wunǝ nongnǝ mǝ'nggauleo, nsarile tárró ko nsarile nggò ɗàng, ko yì ka gul a ɓala ma'wun ko a ɓè ɓala. 10 A pà wunǝ nongnǝ nsari mala muna-ɓwabura mô ko nsari mala muna-ɓwama mô ɗàng, acemǝnana yià ka amǝɓala mò na. 11 A pà wunǝ nongnǝ nsari mala mālá tárró, mana gul a ɓala mala tárró ka ɗàng, acemǝnana yì ka mǝ'nggauleo na. 12 A pà wunǝ nongnǝ mǝ'nggaula tárró ɗàng; yì ka ɓǝla mala tárró na. 13 A pà wunǝ nongnǝ mǝ'nggaula nggò ɗàng, acemǝnana yì ka ɓǝla mala nggò na. 14 A pà wunǝ pe mǝ'eam tárró kǝsǝkya nǝ gbàshìban māmí ama awu nǝ nongnǝi ɗàng; yì ka nggò na. 15 A pà wunǝ nongnǝ nkilo muna-ɓwama ɗàng;† yì ka mālá munio na. 16 A pà wunǝ nongnǝ mālá mǝ'eambo ɗàng, acemǝnana yì ka nda a ɓala mala mǝ'eambo. 17 A pà wunǝ nongnǝ ɓwama andǝ muna-ɓwama male ɗàng; sǝ a pà nǝ al mǝkè muna-ɓwama ɗàng, acemǝnana yià ka aɓǝla na; pě mǝno anggo ka ɓealɓana na. 18 Sǝ a pà wunǝ twal ɓwama ɓǝ̀ duk ɓimama mala mǝ'eambi, a nǝ nongnǝi sǝ yì mǝ'eambi ka ndakam nǝyilǝmi ɗàng.

19 &lt;&lt; &lt;A pà wunǝ nongnǝ ɓwama sǝ mana nda aɓa pǝndǝkya mala bumkwana male ka ɗàng. 20 Sǝ a pà wunǝ nongnǝ mālá ɓio mǝ'murkala, wu pǝndǝki ɓamurò nǝi ɗàng.

21 &lt;&lt; &lt;A pà wunǝ pa komǝye na atà amunio kǝla pagìr aban Molek ɗàng.‡ Kǝa pǝndǝkice lullǝ Ɓakuli mô ɗàng; Mǝ nda Yahweh. 22 Ɓwabura andǝ ɓwabura pa nǝ̀ nongnǝ rǝarǝia kǝla mana ɓwabura nǝ̀ nongnǝ ɓwama ka ɗàng;§ mǝnia ka gìr'ɓeami na. 23 A pà wunǝ nongnǝ girkusǝu, wu pǝndǝki ɓamúrò nǝi ɗàng, sǝ kǝ ɓwama ɓǝkǝa pà ɓamúrì aban girkusǝu ɓǝ̀ eauwi ɗàng; mǝno ka pǝlǝmúr-gìr na.

24 &lt;&lt; &lt;Wu kǝa pǝndǝki ɓamur rǝ wun nǝ kǝ mǝye atà pakkiagir mǝnia ka ɗàng, acemǝnana aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana ǝn nggǝ pǝria ɓǝà nyingga wun ban ngga, à pǝndǝkina ɓamuria nǝ pakki agir ɓeami mǝnia ka. 25 Sǝ acemǝnana nzali kat pǝndǝkina ka,* mǝ nǝ yinǝ ɓashi amur cauɓikea male, sǝ nzali ka nǝ̀ ukki aɓwana mǝnana aɓalǝi ka. 26 Sǝama wun ngga, wun nǝ̀ kpata anggurcau andǝ anê mem, sǝ pà wun nǝ̀ pàk komǝye atà amǝno yì agir ɓeami ka ɗàng, ko ɓwa mǝnana à ɓǝli ɓwa Isǝrayila na ko ɓwa kúnɗàngna na ka. 27 (Aɓwana mǝnana à akdǝmba do a nzali mǝnana mǝ nǝ kánǝ wun kàm ngga, anggo sǝ à pàkki amǝno yì agir ɓeami kat ka, sǝ nzalinì pǝndǝkya). 28 Acemani ka, wu kǝa pǝndǝki nzalinì mǝnana nǝ̀ tsǝa nǝ̀ ukki wun kǝla mana ukki aɓwana mǝnana à ndanǝdo kàm ado ka ɗàng. 29 Ɓwa mǝnana kat pàk komǝye na atà agir'ɓeami mǝno ka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng. 30 Acemani ka, wu bwal kwarkiru mem, wu kǝa kúti a pàk kǝɓè atà agirɓana mala akúncau malea mǝnana à pàkkiyi a ɓadǝm wun ngga ɗàng, sǝ wu kǝa eare wu pǝndǝki ɓamur rǝ wun nǝia ɗàng: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt; &gt;&gt;

19

Anggurcau mala domǝfele andǝ ɓashi-mǝsǝcau

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila kat a ɓinalea ama, &lt;Dumǝna púp wun nǝ̀ dukdo mǝfele, acemǝnana Mim Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga mǝ nda mǝfele.

3 &lt;&lt; &lt;Koyan atà wun ngga nǝ̀ pà gulo aban nggé andǝ tárrí, sǝ wun nǝ̀ kpata nzongcau mala Pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mem: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

4 &lt;&lt; &lt;Cè wu pǝlǝa aban kpata ankúl, ko wu pàkkî ɓamur rǝ wun ɓekǝ ɓakuli mǝnana à tùllì nǝ bolo-ntùl ka ɗàng: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

5 &lt;&lt; &lt;Lang wun nǝ̀ pà gìr'nkila mala apagir ace dotarǝu abanam Yahweh ka, wu pè pepè ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum â aban Ɓakuli ka. 6 Dumǝna púp ama mǝnia yì gìr'nkila ka, wun nǝ̀ lì a pwari mǝnana à pànàɓoro nǝi ka, ko ɓè pwari mana kpate ka, sǝ ɓǝ̀ ɓekǝ gìr ueo aɓalǝi, bà tàruià pwari ka, dumǝna púp wun nǝ̀ pisǝì kǝring a bǝsa. 7 Ɓǝ̀ wu lì ɓekǝ bare gìr'nkilè a tàruià pwari ka, pǝndǝkina; pà nǝ̀ kum â aban Ɓakuli ɗǝm ɗàng. 8 Ɓwa mǝnana kat lì ka, bafe mala cauɓikea male nǝ̀ do amurí, acemǝnana pǝndǝkinace gìr mǝnana à pànì abanam, Mim Yahweh ka, sǝ mǝno yì ɓwa ka à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng.

9 &lt;&lt; &lt;Lang wun nǝ̀ pwàn agirɓaban mǝnana à ɓǝl aɓa nzali ma'wun ngga, wu kǝa pwàn gìr kat-kat ɓǝ̀ kya bwal masǝlǝata kún aɓaban ma'wun ɗàng, sǝ pà wu nǝ̀ nyar aban ká alta ɓakurikuri anzǝm pwan-gìrɓaban ɗang. 10 Pà wu nǝ̀ tùki aɓǝlanggun anap kat arǝ aɓaban mala anggun-anap ma'wun ɗàng, sǝ pà wu nǝ̀ tàrki amǝnana à sukki a nzali ka ɗàng; wu nyia ace amǝ'tǝ̀r andǝ abǝri: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

11 &lt;&lt; &lt;Pà wu nǝ̀ iun'i ɗang; pà wu nǝ̀ pàkgìr aɓa ɓosǝkiban ɗang; pà wu nǝ̀ ne arǝwun nyir ɗang. 12 Pà wu nǝ̀ kángìr nǝ lullǝàm aɓa nyir ɗang, mǝnana nǝ̀ tsǝa wun nǝ̀ pǝndǝkice lullǝ Ɓakuli ma'wun ngga:* Mǝ nda Yahweh.

13 &lt;&lt; &lt;A pà wu nǝ tǝpǝri ɓio mǝ'murkala, ko awu nǝ ak gìr male arǝì ɗàng. Tangnakusǝu mala amǝ'túró-boalo ka, a pà wu nǝ bwali a buo aɓa dù kat bà kwaro mala ban ɗang.† 14 A pà wu nǝ sáng mǝkir'ara, ko awu nǝ tsǝk gìr-annda a ɓadǝm nte ɗang. Ɓanggî Ɓakuli mô: Mǝ nda Yahweh.

15 &lt;&lt; &lt;Dum nǝ ɓafo andǝ kpata mǝsǝcau aɓa pàk ɓashi: a pà wunǝ lǝmdǝ tàrbân arǝ mǝ'tǝ̀r, ko pagulo arǝ mǝkume ɗàng. Dumǝna púp awu nǝ pàk ɓashi mala aɓio aɓwana mala nzali ma'wun nǝ ɓealɓoarna. 16 A pà wunǝ duk ɓwa mǝ̀ ká andǝ nyare aɓalǝ aɓwana mô nǝ acau kiɗikiɓwa ɗàng. ‡Kǝa cam ɗǝong sǝ yilǝmi ɓio mǝ'murkala na aɓa ká-mǝɓane mala lú ɗàng: Mǝ nda Yahweh.

17 &lt;&lt; &lt;A pà wu nǝ ɓinǝmǝsǝ mǝ'eambo a ɓabumo ɗàng. Awu nǝ gim ɓio mǝ'murkala a ɓamǝsǝi nǝ banggi wi mǝsǝcau, ɓǝ̀ ana raka awu nǝ nunbi ɓamurò bafe mala cauɓikea male. 18 Kǝa nyesǝì ɓwa gìr mǝɓane a kúnì mǝɓane ɗàng,§ sǝ a pà wunǝ bwal bumlulla a bumo arǝ kǝɓwa a ɓinado mala aɓwana ma'wun ɗàng; a kún mani ka awu nǝ earce ɓio mǝ'murkala kǝla mana a earce ɓamurò ka:* Mǝ nda Yahweh. 19 Dumǝna púp wun nǝ̀ bwal anê mem. Wu kǝa tsǝk agirkusǝu ma'wun, mǝnana à pà ɓǝle mwashat raka ɓǝà eau rǝia ɗàng; a pà wu nǝ ɓeal a'ulang amǝsǝɓeale ɓari a ɓaban mô ɗàng; a pà wu nǝ oasǝ daura mǝnana à tè nǝ ankonggúr ulangnì ɓari ka ɗàng.

20 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ kǝ ɓwabura nongnǝ ɓwama guro mǝnana ɓeɓwa pùrnamurí nǝ̀ ali, sǝ à malaká akmúrí ko à nyi ɓǝ̀ kum ɓamúrì raka, dumǝna púp ama ɓwabura man nǝ̀ mbwegìr. Sǝama à pà nǝ̀ kasǝ ɓashi mala wal-luia ɗàng acemǝnana yì ɓwama guro ka, malaká kum panzǝban male ɗàng. 21 Sǝama dumǝna púp ɓwabure nǝ̀ yinǝ gam ace pagìr male mala mbwegìr ace kumcau, abanam Yahweh, a bankutio aɓa Tara Ban-peri. 22 Sǝ pǝris nǝ̀ shawuɗì nǝ gam mala pagìr male mala mbwegìr ace kumcau, a ɓadǝm Yahweh, ace cauɓikea male mana pàk ka, sǝ à nǝ̀ twalîbanì.

23 &lt;&lt; &lt;Lang wu yina aɓa nzali Kan'ana sǝ wu pandǝna koya ulang nggun ace girlina ka, dumǝna púp ama ɓǝla-nggunì ka wun nǝ̀ nyesǝì kǝla gìr na mǝnana à pǝrban arǝì ka; wun nǝ̀ twal apǝlǝa tàrú, nǝ̀ dupa wun gìr'ɓeami na; pà wu nǝ̀ lì ɗàng. 24 A inea pǝlǝa ka, wun nǝ̀ tàr aɓǝla-nggunì kat ɓǝà duk paɓoro aban Ɓakuli, ace lǝmdǝ yàwá ma'wun abanam,† Mim Yahweh. 25 A tongnoia pǝlǝa ka, wun nǝ̀ gandǝ li ɓǝla-nggunì. Ɓǝ̀ wu kpata nzongcau mǝnia anggo ka, pàɓǝle mala anggunì nǝ̀ hatǝki ace wun: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

26 &lt;&lt; &lt;Cè wu lì kǝ̀ nyama nǝ nkile arǝì ɗàng.

&lt;&lt; &lt;Pà wun nǝ̀ kùtí a pàkkiagir mala ɓángnǝ́'ɓángna ko mala sǝ̀lǝ̀ɓǝla ɗàng.‡

27 &lt;&lt; &lt;Pà wun nǝ̀ kasǝki nyang a takir wun, ko wun nǝ̀ mwa mbotokun wun ɗàng.

28 &lt;&lt; &lt;Wu kǝa cangi rǝ wun ace alú, ko wun nǝ̀ tsǝk nyoulǝa arǝ wun ɗàng: Mǝ nda Yahweh.

29 &lt;&lt; &lt;Wu kǝa pǝndǝkice amuna-mamǝna ma'wun nǝ tasǝia ɓǝà duk amā-gyatarǝu§ ɗàng, ɓǝ̀ ana raka nzali ma'wun nǝ̀ kpa aɓa gyatarǝu* sǝ nǝ̀ lùmsǝ nǝ kìɗìkì.†

30 &lt;&lt; &lt;Wu bwal nzongcau mala Sabbat, yì pwari usǝlǝo mem, sǝ wu lǝmdǝ pagulo arǝ Tara-mǝfele mem.

31 &lt;&lt; &lt;Cè wu pǝlǝa wu kùtí a pàkkiagir mala amǝ'ɗikalú ko mala amǝ'nggár ɗàng; wu kǝa kúti a altea ɗàng. Ɓǝ̀ wu pàk ka, à nǝ̀ dupa wun gìr mǝnana nǝ̀ tsǝa wun nǝ̀ pǝndǝki ka: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

32 &lt;&lt; &lt;Wu gusǝlǝ akapana, wu pagulo aban aɓwana-mǝgule, sǝ wu ɓanggî Ɓakuli ma'wun: Mǝ nda Yahweh.

33 &lt;&lt; &lt;Lang bǝri yiu sǝ yi do atà wun aɓa nzali ma'wun ngga, wu kǝa pàkce-ɓà ɗàng. 34 Wu pàngnǝ bǝri mǝnana yiu a do aɓalǝ wun ngga kǝla mana wun nǝ̀ pàngnǝ ɓwa mǝnana à ɓǝli a nzali ma'wun ngga, sǝ awu nǝ earce kǝla mana a earce ɓamurò ka. Mǝnia ka nda acemǝnana wun ngga wu nda ka abǝri ɗiɗyal a nzali Masar;‡ Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

35 &lt;&lt; &lt;Kǝa ɓǝmbǝri kǝɓwa aɓa kārǝki gìr ɗàng; ko aɓa sauwa mala gìr na, ko aɓa dǝmbǝrya mala gìr na, ko aɓa mwaro mala gìrnî na. 36 Dumǝna púp ama sǝkel mò, ko tyang mò, ko tasau mô, mala kārǝkigir ka ɓǝ̀ do mǝ'mǝsǝcaunì na. Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun mǝnana pusǝ wun, wu purî ɓá nzali Masar ka. 37 Wu kpata anggurcau mem kat andǝ anzongcau mem kat, sǝ wu pea. Mǝ nda Yahweh.&gt; &gt;&gt;

20

Pàtanni ace pà gìr'nkila nǝ muna

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Awu nǝ banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Ɓwa mǝnana kat atà amǝ Isǝrayila ko atà abǝri mana à do a nzali Isǝrayila sǝ pà komǝye na atà amuni aban Molek ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí; aɓwana mala ɓinalê nǝ̀ ɓukki púp nǝ atali. 3 Mim nǝ nggearǝam ngga mǝ nǝ pǝlǝ arǝì, mǝ nǝ pusǝì ɓǝ̀ purî ɓalǝ aɓwana male, acemǝnana pànà mwashat atà amuni aban Molek, mǝnana tsǝa ban-mǝfele mem duk gir-ɓeami sǝ pǝndǝkice lullǝàm mǝfele ka. 4 Sǝ ɓǝ̀ aɓwana mala mǝno yì nzali, gìr mǝsǝia, à ɗeki mǝno yì ɓwa mǝnana pà muni aban Molek, sǝ à wal-luí raka, 5 mǝ nǝ pǝlǝ arǝì andǝ tàu male, mǝ nǝ kasǝia, ɓǝà purî ɓalǝ aɓwana malea. Mǝnia ka nda gìr mana nǝ̀ kum ɓwa mǝno, andǝ koya ɓwa mǝnana kutia *gyatarǝu aban kpata Molek ka.

Pǝrban arǝ ká ɗika alú

6 &lt;&lt; &lt;Ɓwa mǝnana pǝlǝa kǝla mǝgyatarǝu nǝ́ ká atà amǝ'ɗikalú andǝ amǝ'nggár ka, mǝ nǝ pǝlǝ arǝì sǝ mǝ nǝ kasǝì ɓǝ̀ purî ɓalǝ aɓwana male. 7 Wu tàr ɓamur rǝ wun aɓa domǝfele, acemǝnana Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun. 8 Wu parkir wun wu kpata anê mem acemǝnana Mǝ nda Yahweh mana ǝn tàr wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana mem ngga.

Anzongcau mala do mala aɓwana a ɓala

9 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwa sáng tárrí ko nggè ka dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí.† Ɓwa kǝla mǝno ka dumǝna púp ɓǝà wal-luí acemǝnana sángŋǝ́nà tárrí andǝ nggé; ‡nkila male na amurí.

10 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwabura pàk cauɓikea mala nongnǝ mālá ɓi mǝ'murkala ka, dumǝna púp ɓwabure andǝ ɓwame mana à pàk cauɓikea mala nongnǝ rǝarǝia, yià kǝm ngga à nǝ̀ wal-luia. 11 Ɓǝ̀ ɓwa nongnǝ mālá tárrí ka, pànî tárrí kǝsǝkya. Dumǝna púp yì andǝ ɓwame yià kǝm ngga à nǝ̀ wal-luia; nkila malea na amúrià. 12 Ɓǝ̀ ɓwabura nongnǝ nkili mālá muni ka, dumǝna púp ɓwabure andǝ nkili yià kǝm ngga à nǝ̀ wal-luia; à pàngŋǝ̀nà gir-ɓeami; nkila malea na amúrià. 13 Ɓǝ̀ ɓwabura nongnǝ ɓi ɓwabura, kǝla mana ɓwabura nǝ̀ nongnǝ ɓwama ka, à pàngŋǝ̀nà gìr'ɓeami. Dumǝna púp yia kǝm ngga à nǝ̀ wal-luia; nkila malea na amúrià. 14 Ɓǝ̀ ɓwabura pak-ɓwama nǝ ɓwama andǝ nggeà ɓwame yià kǝm ngga,§ ɓealɓikea na. Dumǝna púp yià kat ka, à nǝ̀ pisǝia a bǝsa, ace mǝnana ɓealɓikea ɓǝ̀ kǝa pàk kàm aɓalǝ wun raka. 15 Ɓwabura mǝnana pàk cauɓikea mala eau girkusǝu ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí, sǝ girkusǝuî gbal ka ɓǝà wal-luí.* 16 Ɓwama mǝnana pà ɓamúrì aban girkusǝu ace mǝnana ɓǝ̀ eauwi ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí andǝ girkusǝunì.

17 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwabura twal mǝ'nggaule, muna-ɓwama mala tárrí ko muna-ɓwama mala nggè, sǝ à nongnǝ rǝarǝia ka,† gìr kǝsǝkya na. À nǝ̀ pǝria a mǝsǝ aɓwana ɓǝà purî ɓalǝ aɓwana malea. Yì ka kìɗìkìna mǝ'nggaule, sǝ bafe mala cauɓikea male nǝ̀ do amurí. 18 ‡Ɓǝ̀ ɓwabura nong andǝ ɓwama mǝnana nda aɓa bumkwana male, sǝ pak-ɓwama nǝi ka, ndǝlina tǝr ɓunno mala nkila male, sǝ yì gbal ka nyingna tǝr ɓunno mala nkila male kwas. Yià kǝm ngga à pà nǝ̀ ɓallia aɓalǝ aɓǝla malea ɗàng.

19 &lt;&lt; &lt;A pà wunǝ nongnǝ mǝ'eam nggò ko mǝ'eam tárró ɗàng. Ɓwa mǝnana pè ka, ndarǝ pê aɓǝla male kǝsǝkya; yì andǝ ɓwame ka bafe mala cauɓikea malea nǝ̀ do amúrià. 20 Ɓǝ̀ ɓwabura nongnǝ mālá kine ka, pànî kine kǝsǝkya; bafe mala cauɓikea male andǝ mala ɓwame nǝ̀ do amúrià, sǝ à nǝ̀ wǔ à pà nǝ̀ kum muna ɗang. 21 Ɓǝ̀ ɓwabura nongnǝ mālá mǝ'eambi ka, pàngŋǝ̀nà gìr'ɓeami sǝ pànî mǝ'eambi kǝsǝkya. Yì andǝ ɓwame ka à nǝ̀ wǔ à pà nǝ̀ kum muna ɗang.

Do mǝfele aɓa nzali

22 &lt;&lt; &lt;Dumǝna púp wun nǝ̀ bwal anê mem kat andǝ anggurcau mem kat sǝ wun nǝ̀ pea, ace mǝnana nzali mana ǝn nggǝ yinǝ wun ɓǝ̀ wu do aɓalǝi ka, ɓǝ̀kǝa u wun ɗàng. 23 Sǝ pà wu nǝ̀ kpata akúncau mala nzali mala aɓwana mǝnana ǝn nggǝ pǝria a ɓadǝm wun ngga ɗàng; acemǝnana yià ka à pàkki agir mǝno ka, nda tsǝa sǝ ǝn ɓinǝcea ka. 24 Sǝama wun ngga ǝn pana cau mem aban wun ama: Wun nǝ̀ ak nzali malea arǝia. Mǝ nǝ pà wuni ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun, nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga. Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun mana tàr wun ɓǝ̀ wu duk ɗàng nǝ aɓwana mala acili anzali ka. 25 Acemani ka, wun nǝ̀ gau nre girkusǝu mǝnana mǝɓoarne§ na ace girlina andǝ mana gìr'ɓeami na ka, sǝ anre nyal mǝnana gìr'ɓeami na andǝ mana mǝɓoarne na ace girlina ka. Wu kǝa pǝndǝki ɓamur rǝ wun nǝ ɓekǝ girkusǝu ko nyal andǝ koman mǝnana kat kǝ pūrǝ nǝ múrbumi a nzali, amǝnana ǝn tárnia ɓǝ̀ wu nyesǝia agir'ɓeami na ka ɗàng. 26 Dumǝna púp wun nǝ̀ amǝfele abanam, acemǝnana Mim Yahweh ka mǝ nda mǝfele, sǝ ǝn tarna wun aɓalǝ acili aɓwana ɓǝ̀ wu duk mem.

Pǝrban arǝ bangŋo mala alú andǝ mala pakkiagir nggár

27 &lt;&lt; &lt;Ɓwabura ko ɓwama mǝnana mǝɗikalú na ko mǝ'nggár na ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí. Ɓǝà ɓukkia nǝ atali; nkila malea nǝ̀ pa amúrià.&gt; &gt;&gt;

21

Do mǝfele mala apǝris

1 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Nacau nǝ apǝris, andǝ amuna-burana mala Haruna, sǝ wu banggia wia ama, ɓǝ̀ kǝɓwa ateà ɓǝkǝa pǝndǝki rǝì nǝ oasǝ ɓamúrì aɓalǝ anàtà mala tsǝkban mala ɓeɓwa atà aɓǝla male mana wù ka ɗàng, 2 she ɓǝ̀ ɓǝlê ka nda tù abani, ko nggè na, ko tárrí na, ko muna-ɓwabura male na, ko ɓoarnsarile, ko mǝ'eambi na, 3 ko mǝ'nggaule nsari (mǝnana dupi wi acemǝnana malaká albura raka) nda ka; amǝnia ka nda yakǝla nǝ̀ pǝndǝki rǝì acea ka. 4 Pǝris pà nǝ̀ pǝndǝki rǝì acemǝnana yì ka nda múr aɓwana a tàu male, sǝ anggo ka nǝ̀ duk gìr'ɓeami ka ɗàng. 5 Dumǝna púp pǝris pà nǝ̀ mwa kǝ ban a ɓamúrí ɓǝ̀ duk kongǝlang ɗàng, pà nǝ̀ mwaki ankanggari mbotokuni ɗàng, sǝ pà nǝ̀ cangi nyoulǝa arǝì ɗàng. 6 Apǝris nǝ̀ duk amǝfele aban Ɓakuli malea sǝ à pà nǝ̀ pǝndǝkice lullǝ Ɓakuli malea ɗàng. Yia ka à nda ka aɓwana mǝnana à pākiyi Yahweh apagir mala pisǝe a bǝsa, yì girlina mala Ɓakuli malea ka; acemani ka, dumǝna púp à nǝ̀ duk amǝfele. 7 Pǝris pà nǝ̀ al mā-gung, ko ɓwama mǝnana à kìɗìkìnì ka ɗàng, sǝ pà nǝ̀ al ɓwama mǝnana purî burí ka ɗàng, acemǝnana pǝris ka mǝfele na aban Ɓakuli male. 8 Pǝris ka dumǝna púp aɓwana nǝ̀ twali mǝfele na acemǝnana yì na kǝ pàgir mala girlina* abanam, Ɓakuli ma'wun ngga. Yì ka nǝ̀ duk mǝfele aban wun, acemǝnana Mim, Yahweh, mana ǝn tar wun ace ɓamúràm ngga, Mǝ nda mǝfele. 9 Sǝ ɓǝ̀ ɓoarnsarile koya pǝris pǝndǝki rǝì nǝ gyatarǝu ka, ndarǝ pǝndǝkice tárrí; dumǝna púp à nǝ̀ pisǝi a bǝsa.

10 &lt;&lt;Pǝris mǝnana nda muna-dǝmba aɓalǝ amǝ'eambi, mǝnana à ɗārǝ́ni nǝ mùrú ɗārǝ́bân, sǝ à tàrnì ɓǝ̀ oasǝ adaura-pǝris arǝì ka, dumǝna púp pà nǝ̀ nying nyang ɓamúrí zuli ɗang, sǝ pà nǝ̀ san agir'nggūrǝì ɗàng. 11 Pà nǝ̀ kùtí amur koya lú ɗàng; pà nǝ̀ pǝndǝki ɓamúrì ɗàng, ko ɓǝ̀ lú tárrí ko nggè na ka, 12 sǝ pà nǝ̀ purî ban mǝfele mala Ɓakuli male nǝ̀ ká a nza ɗàng,† ace mǝnana ɓǝkǝa pǝndǝkice ban mǝfele raka; tàrban mala mùrú ɗārǝ́bân mala Ɓakuli ka nda amurí: Mǝ nda Yahweh. 13 Sǝ pà nǝ̀ al ɓwama mǝnana súrǝ́nà ɓwabura ka ɗàng. 14 Pà nǝ̀ al mā-lú ko ɓwama mǝnana purî ta burí, ko ɓwama mǝnana à gbárí, ko mā-gung na ka ɗàng. Nsari na nǝ̀ al aɓalǝ aɓwana male ka, 15 acemǝnana ɓǝ̀ pàk ka, amuna mǝnana nǝ̀ yia ɓǝlia nǝnzǝ́mò ka à pǝndǝkina aɓalǝ aɓwana male.‡ Mǝ nda Yahweh mana ǝn nggǝ tàr pǝris ɓǝ̀ duk mǝfele ka.&gt;&gt;

16 Sǝ Yahweh ne Musa ama, 17 &lt;&lt;Nacau nǝ Haruna, banggi wi ama, kǝ muna ko mǝkau pá kàm a nggurkwar ma'wun, mǝnana ɓekǝ bare shingnǝe, ko ɗwanyi ɓekǝ bare rǝì ka, nǝ̀ sung tù aban gyangŋan ama nǝ̀ pà ɓoro girlina mala Ɓakuli male ka ɗàng. 18 Ɓǝ̀ ya ɓwa na sǝ ndanǝ kǝ mǝɓane a ɓè bare ka, ɓǝkǝa sung tù aban gyangŋan ama nǝ̀ pàgir ɗàng: nte ko gbakǝre, ko ɓwa mǝnana nggun-lullǝi sana, ko ɓè kusǝì ko buì sauwa kúti ɓì, 19 ko ɓwa mǝnana ɓè kusǝì ko buì ɓunno, 20 ko mǝ'nzongtong, ko nkpandal-candǝa, ko ɓwa mana ndanǝ ɓwá a mǝsǝì, ko ndanǝ kwánó oakiban, ko kwánó kwàmbì, ko ɓwê ka bedǝran na ka. 21 Kǝɓwa pà kàm atà amuna andǝ amǝkau a tàu mala Haruna pǝris, mǝnana ɓè bare rǝì ka ndanǝ kǝ mǝɓane, nǝ̀ sung tù aban gyangŋan ama nǝ̀ pà aɓoro mǝnana à nǝ̀ pisǝia a bǝsa abanam, Mim Ɓakuli male ka ɗàng. 22 Kat andǝ amani ka, nǝ̀ gandǝ li girlina mala Ɓakuli male, yì girlina mala apagir mǝfele andǝ apagir nggea mǝfele. 23 Sǝama pà nǝ̀ kùtí nǝ ɓá lagir, ko nǝ̀ gbàshìban gyangŋan ɗàng, acemǝnana ndanǝ mǝɓane a ɓè bare rǝì, sǝ ace mǝnana abân mǝfele mem ɓǝà kǝa duk mǝɓeami ɗàng. Mǝ nda Yahweh, mǝnana ǝn nggǝ tàr abân mǝnia ɓǝà duk amǝfele ka.&gt;&gt;

24 Anggo sǝ Musa nacau nǝ Haruna andǝ amuni, andǝ amǝ Isǝrayila kat.

22

Apǝris andǝ agirlina malea

1 Sǝ Yahweh banggi Musa cau ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ Haruna andǝ amuni, ama ɓǝà dum nǝ tsǝkiru arǝ apagir mǝfele mala amǝ Isǝrayila, mǝnana à tària acem ngga, ace mǝnana ɓǝà kǝa pǝndǝkice lullǝàm mǝfele raka: Mǝ nda Yahweh. 3 Banggia wia ama, &lt;Arǝ anza ma'wun mǝnana kat à kǝ yiu ka, ɓǝ̀ kǝ ɓwa atà amuna andǝ amǝkau ma'wun, gbàshìban ko je agir mǝfele mala amǝ Isǝrayila, mǝnana à tària acem Mim Yahweh, sǝ nda aɓa do-ɓeami ka, mǝno yì ɓwa ka, à nǝ̀ kasǝi, ɓǝ̀ purî ɓadǝmbam: Mǝ nda Yahweh. 4 Ɓǝ̀ ɓè kǝɓwa kàm a tàu mala Haruna, ndanǝ kwánó nggû, ko mùrgìr kǝ sur a ɓate ka, pà nǝ̀ lì atà agir mǝfele ɗàng, she ɓǝ̀ langŋa rǝì ɓoarnansari ka. Koya pǝris mǝnana kat je ɓè kǝgir mǝnana je rǝ lú, ko yi ka sukkimùr arǝì ka, nǝ̀ pǝlǝ mǝɓeami, 5 sǝ ɓǝ̀ yi ka je ɓekǝ gìr mǝnana kǝ kuɗǝki a nzali, mana nǝ̀ gandǝ tsǝì ɓǝ̀ duk mǝɓeami, ko ɓǝ̀ je ɓekǝ ɓwa mǝnana nǝ̀ gandǝ tsǝì ɓǝ̀ duk mǝɓeami, ko ɓǝ̀ mana nda do-ɓeami mala ɓwê ka. 6 Koya pǝris mǝnana je ulang amǝno yì agir ka, nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra, sǝ pà nǝ̀ lì atà apagir mǝfele ɗàng she ɓǝ̀ sussǝna a mùr ka. 7 Lang pwari kpana ka, nǝ̀ ɓoarnsari, sǝ anzǝm mǝno ka, nǝ̀ gandǝ li atà agir mǝfele, acemǝnana girlina male na. 8 Pǝris ka pà nǝ̀ lì nyam girkusǝu mǝnana à kumi wuna atàrǝì ko anyambura wal-luí ka ɗàng,* acemǝnana nǝ̀ tsǝì nǝ̀ duk mǝɓeami: Mǝ nda Yahweh.&gt; 9 Acemani ka, dumǝna púp ɓǝà kpata kwarkiru mem, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ twaltwalo mala cauɓikea amúrià sǝ à nǝ̀ wǔ atàcau male ɓǝ̀ à pǝndǝkice ka: Mǝ nda Yahweh, mǝnana ǝn nggǝ tàr apǝris ɓǝà duk amǝfele ka.

10 &lt;&lt;Ɓwapwasǝa ka pà nǝ̀ lì aɓa gìr mǝfele ɗàng; kǝ ɓè bǝri ɓwa-kúnɗàngna mala pǝris, ko ɓwa mǝnana à twali ace túró-boalo ka, pà nǝ̀ li aɓa gìr mǝfele ɗàng.† 11 Sǝama ɓǝ̀ pǝris kúr guro nǝ boalo, duk girkuma male ka, gurè nǝ̀ gandǝ lì, sǝ koya ɓwa mǝnana à ɓǝli a ɓala male ka, à earǝ́nì wi ɓǝ̀ li aɓa girlina male. 12 Ɓǝ̀ nsarile pǝris al ɓwapwasǝa ka, nsarile mǝno pà nǝ̀ lì aɓalǝ agir mǝfele mǝnana à pāki ka ɗàng. 13 Sǝama ɓǝ̀ nsarile pǝris ka duk mā-lú ko doɓala male gauwa pànǝ muna ɗang, sǝ nyare a ɓala mala tarrí, kǝla mana pá a lo-ɓwa male ka, à nǝ̀ eari wi ɓǝ̀ lì aɓa girlina mala tarrí; ɓǝ̀ mǝno na raka, kǝ ɓwapwasǝa pà nǝ̀ lì girlinê ɗàng. 14 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa kǝla mǝno lì gir mǝfele aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, dumǝna púp ɓwê nǝ̀ mbwe girlina mǝno lì ka, sǝ nǝ̀ tsǝk mwashat aɓa gauwe tongno mala kúrè amurí, sǝ nǝ̀ pè pǝris mǝnia yì gir mǝfele ka. 15 Agir mǝfele mala amǝ Isǝrayila mǝnana à kǝ yinǝia ace pè Yahweh ka, apǝris ɓǝà kǝa pǝndǝkicea 16 nǝ nying aɓwana mana apǝris na raka ɓǝà lì ɗàng. Ɓǝ̀ à pàk ka à nǝ̀ twaltwalo mala cauɓikea andǝ bafe amúrià: Mǝ nda Yahweh, mǝnana ǝn nggǝ tàr apǝris ɓǝà duk amǝfele ka.&gt;&gt;

Apagir mǝnana à nǝ̀ ea ka

17 Sǝ Yahweh banggi Musa ama, 18 &lt;&lt;Bangcau nǝ Haruna andǝ amuna-burana male, andǝ amǝ Isǝrayila ama, Lang ɓeɓwa a tàu mala amǝ Isǝrayila, ko atà amǝ'kúnɗàngna mǝnana à ndanǝdo a nzali Isǝrayila, yinǝ ɓoro nǝ̀ pa, ko mala lùmsǝ komǝye na atà apàcau nǝ-shambum male, ko pàgir mala eare mala bumi na, mǝnana à nǝ̀ pàgir mala pisǝe kǝring nǝi abanam Yahweh ka, 19 ɓǝ̀ do ama à nǝ̀ é ka, dumǝna púp ɓǝ̀ pa jamnda ko gbato, ko gam a domwan male, mǝnana ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka. 20 Wu kǝa pà ɓekǝ gir mǝnana ndanǝ ɓekǝ mǝɓane arǝì ka ɗàng, acemǝnana Yahweh pà nǝ̀ é a kúnì wun ɗàng. 21 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ pè Yahweh gir'nkila mala pàgir mala dotarǝu ace lùmsǝ pàcau nǝ-shambum male, ko pàgir mala eare mala ɓabumi na, atà andá ko ambul a domwan ngga, ɓǝ̀ à nǝ̀ é ka, dumǝna púp nǝ̀ duk mǝnana lùmsǝ puppup, ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka. 22 Pà wun nǝ̀ pà ɓekǝ girkusǝu mǝnana nte na, ko gbakǝri, ko mǝnana kúm-penye, ko mǝnana ɓekǝ mùrgìr kǝ pur arǝì, ko ndanǝ nzwari ko kwàmbì ka abanam Yahweh ɗàng, ko wun nǝ̀ pam, Mim Yahweh, ɓǝ̀ duk pàgir na nǝ bǝsa amur gyangŋan ngga ɗàng. 23 Awu nǝ gandǝ pa jamnda ko nzur mǝnana ɓè bare sauwa kútì ɓi, ko gattì ɓi ka, ace pàgir mala eare mala ɓabum, sǝama ɓǝ̀ pàgir na ace lùmsǝ pàcau nǝ-shambum ngga, à pà nǝ̀ é ɗàng. 24 Girkusǝu mǝnana kat kúm-penye a nkyari, ko à arki ankyari, ko nkyari sanā, ko kasǝ ka, à pà nǝ̀ panagir nǝi abanam Yahweh ɗàng; pà wu nǝ̀ pàk mǝno ka aɓa nzali ma'wun ɗàng, 25 sǝ pà wu nǝ̀ ak ulang agirkusǝu mǝnia ka a bu ɓwa-kúnɗàngna ama wun nǝ̀ pa gìr'nkila nǝi kǝla pàgir mala girlina‡ mala Ɓakuli ma'wun ɗàng. Ɓakuli ka pà nǝ̀ ak a'ulang agirkusǝu mǝno ka a kúnì wun ɗàng, acemǝnana mǝɓane nakam arǝia atàcau mala kúm-penye malea.&gt;&gt;

26 Sǝ Yahweh ne Musa ama, 27 &lt;&lt;Lang à ɓǝl jamnda, ko nzur ka, à nǝ̀ nyi atà nggè nongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ twal a tongno-nong-tàruià pwari aban ká dǝmba ka, à nǝ̀ gandǝ é ɓǝ̀ duk pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh. 28 Sǝama pà wun nǝ̀ wal ndǎ ko nzur, a pwari mǝ'mwashati andǝ muni ɗàng. 29 Sǝ ɓǝ̀ wun nǝ̀ pwan-myal girkusǝu ace pa gìr'nkila ace pàk-yàwá abanam Yahweh ka, dumǝna púp wun nǝ̀ pè aɓa kpata njarì ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum â ka. 30 Wun nǝ̀ lì a kǝ pwari mǝ'mwashati; pà wun nǝ̀ nying kǝ cili ɓǝ̀ bankwari ɗàng: Mǝ nda Yahweh.

31 &lt;&lt;Anggo sǝ wun nǝ̀ kpata anzongcau mem sǝ wun nǝ̀ peǎ: Mǝ nda Yahweh. 32 Sǝ pà wu nǝ̀ pǝndǝkice lullǝam mǝfele ɗàng, ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana sǝni ama mǝ nda mǝfele aɓalǝ amǝ Isǝrayila ka. Mǝ nda Yahweh mǝnana ǝn nggǝ tàr wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana mem, 33 Mim mǝnana ǝn pusǝ wun wu purî ɓá nzali Masar ace mǝnana mǝ duk Ɓakuli ma'wun ngga: Mǝ nda Yahweh.&gt;&gt;

23

Alamsan mala Yahweh

1 Yahweh banggi Musa ama, 2 &lt;&lt;Bangcau nǝ amǝ Isǝrayila, nea wia ama, Amǝnia ka, à nda ka alamsan mem mǝnana à kwakia, ama dumǝna púp ɓǝ̀ wu hamnǝia kǝla aramba-banɓwáná mǝfele ka; alamsan mem mǝnana ǝn kwakia ka à nda.

Pwari Sabbat

3 &lt;&lt;Aɓa nongŋo tongno-nong-mwashat wun nǝ̀ pàktúró, sǝama tongno-nong-ɓaria pwari ka, nǝ̀ duk pwari Sabbat, pwari usǝlǝo kat-kat, mala ramba-banɓwáná mǝfele. Pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró aɓalǝi ɗàng. Sabbat na acem Yahweh arǝ abando ma'wun kat.*

Yàlîmurû

4 &lt;&lt;Amǝnia ka à nda ka alamsan mem Yahweh mǝnana ǝn kwakia ka, yì aramba-banɓwáná mǝfele mǝnana wun nǝ̀ hamnǝia ɓǝ̀ apwari malea mǝnana à tsǝkia wia ka à yi kārǝ́ ka. 5 Aɓa lum-nong-inea nongŋo mala zongŋo mǝdǝmbe, nǝ pwari-ká-ndwent ka, wun nǝ̀ pà gìr'nkila mala Yàlîmurû abanam Yahweh. 6 Sǝ a lum-bwamdǝ-tongnoia pwari mala kǝ zongŋe ka, nda tita Lamsan mala Bǝredi mana Yis pà arǝì raka acem Yahweh; wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari mǝnana aɓalǝia ka, wun nǝ̀ li Bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka. 7 A pwari mǝdǝmbe ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele; a pwari mǝnia ka, pà wu nǝ̀ pak kǝ túró mala koya pwari ɗàng. 8 Sǝama a koya pwari mala amǝno yì anongŋo tongno-nong-ɓari ka, wun nǝ̀ yinǝ pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh. A tongno-nong-ɓaria pwari ka, nda pwari mala ramba-banɓwáná mǝfele; a pwari mǝnia ka, pà wu nǝ̀ pak kǝ túró mala koya pwari ɗàng.&gt;&gt;

Lamsan mala aɓǝlagir mǝdǝmbe

9 Pǝlǝa Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 10 &lt;&lt;Bangcau nǝ amǝ Isǝrayila, nea wia ama, Lang wu yina a nzali mana ǝn nggǝ pà wun, sǝ wu pwàn gìrɓaban male ka, dumǝna púp wun nǝ̀ yinǝ kùnò mala aɓǝlagir mǝdǝmbe mala agirɓaban ma'wun aban pǝris, 11 sǝ wun nǝ̀ loasǝ kùnoê a kuli a ɓadǝmbam Yahweh, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum â ka. A pwari mǝnana anzǝm Sabbat ka sǝ pǝris nǝ̀ loasǝi a kuli. 12 A pwari mǝnana à nǝ̀ loasǝ mǝno yì kùnò ka, dumǝna púp awu nǝ pà muna-gam mǝnana mbule mwashat, sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, ɓǝ̀ duk pàgir mala pisǝe kǝring abanam Yahweh. 13 Sǝ atārǝia andǝ mǝno ka awu nǝ pà tyang ɓari mala muku mǝɓǝlke mana à zurǝì andǝ mùrú olif ka, ɓǝ̀ duk pàgir mala mǝsǝsa male; pàgir nǝ bǝsa na, mala pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. Sǝ atārǝia andǝ mǝno ɗǝm ngga awu nǝ pà lita mwashat mala mùr-anap, ɓǝ̀ duk pàgir mala girnùná. 14 Pà wu nǝ̀ lì kǝɓè bǝsa mǝsǝsa ɗàng, ko pwale, ko ime, ko mǝnana à lurǝi pǝlǝ bǝredi ka, sheɓǝ̀ wu yina nǝ pàgir mǝnia aban Ɓakuli ma'wun ngga. Mǝnia ka nggurcau na tàtǝ́k arǝ anza ma'wun kat, arǝ abân mǝnana kat wu duk kam ngga.

Lamsan mala alimô

15 &lt;&lt;Twal a pwari mǝnana yiu anzǝm Sabbat, yì pwari mana wu yinǝ kùnò mala aɓǝlagir nǝi, ace pàgir mala loasǝe a kuli a ɓadǝmbam Yahweh ka, wun nǝ̀ ɓal alimo tongno-nong-ɓari.† 16 A lumi-tongnoia pwari, yì masǝlǝata pwari mala tongno-nong-ɓaria limo ka, wun nǝ̀ yinǝ ɓè pàgir mala mǝsǝsa nǝ bǝsa mǝsǝsa abanam Yahweh. 17 Arǝ aɓala ma'wun ngga, dumǝna púp wun nǝ̀ yinǝ agbatali bǝredi ɓari, ace pàgir mala loasǝe a kuli; koya gbatali bǝredi ka, à nǝ̀ pè nǝ tyang ɓari mala muku mǝɓǝlke, à nǝ̀ lurǝi nǝ yis arǝì, sǝ à nǝ̀ yinǝi à nǝ̀ ya pam Yahweh kǝla ɓǝlagir mǝdǝmbe. 18 Atārǝia andǝ agbatali bǝredi mǝno ka, dumǝna púp wun nǝ̀ pa amuna-nzur tongno-nong-ɓari mǝnana mbulea mwashat-mwashat, sǝ kǝ mǝɓane pà kàm arǝia raka, andǝ lo-jamnda mwashat, andǝ agam ɓari. À nǝ̀ duk pàgir mala pisǝe kǝring abanam Yahweh atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa malea, andǝ apagir mala girnùná; pàgir nǝ bǝsa na mala pà rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. 19 Sǝ wun nǝ̀ pagìr nǝ gbato mwashat ɓǝ̀ duk pàgir ace cauɓikea,‡ sǝ amuna-gam ɓari mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka kǝla gìr'nkila mala apagir ace dotarǝu. 20 Sǝ pǝris nǝ̀ loasǝ agam mǝnia ɓari ka a kuli atārǝia andǝ bǝredi mala ɓǝlagir-mǝdǝmbe, kǝla pàgir mǝnana à nǝ̀ loasǝi a kuli a ɓadǝmbam Yahweh ka. À nǝ̀ duk mǝfele abanam Yahweh, ace pǝris.

21 &lt;&lt;A pwari mǝno ka wun nǝ̀ hama ama pwari mǝgule na ace ramba mala aɓwana; ramba-banɓwáná mǝfele na ace wun. Pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mala koya pwari ɗàng. Nggurcau na tàtǝ́k arǝ anza ma'wun kat, arǝ abân mǝnana kat wu duk kam ngga.

22 &lt;&lt;Sǝ lang wu yina pwàn aɓǝlagir mala nzali ma'wun ngga, pà wu nǝ̀ pwania aban ká arǝ nzong ɓaban ma'wun ɗàng,§ sǝ pà wu nǝ̀ alta ɓakurikuri ma'wun anzǝm pwan-gìrɓaban ɗang. Wu nyinggi amǝ'tǝ̀r andǝ abǝri mǝnana à do aɓalǝ wun ngga: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt;&gt;

Lamsan mala twang Anjawe

23 Sǝ Yahweh ne Musa ama, 24 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama, Pwari mǝdǝmbe mala tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, wun nǝ̀ twali pwari na à tsǝì ace usǝlǝo kat-kat; pwari mǝfele ace ramba-banɓwáná, mǝnana à nǝ̀ hamnǝ pakkiɗire male mala kasǝɓalǝu nǝ ɓua-njawe mǝcandǝe mala anjawe* ka. 25 Pà wu nǝ̀ pàkki atúró ma'wun aɓalǝi ɗàng. A kún mani ka, wun nǝ̀ pàɓoro nǝ bǝsa abanam Yahweh.&gt;&gt;

Pwari Shawuɗiban

26 Yahweh ne Musa ama, 27 &lt;&lt;Lumia pwari mala mǝnia yì tongno-nong-ɓaria zongŋo ka nda Pwari mala Shawuɗiban.† Nǝ̀ dupa wun pwari ramba-banɓwáná mǝfele. Wun nǝ̀ ɓinǝì ɓamur rǝ wun agir sǝ wun nǝ̀ pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh. 28 Sǝ pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mala koya pwari a mǝno yì pwari ka ɗàng, acemǝnana Pwari mala Shawuɗiban na, ace shawuɗì wun a ɓadǝmbam Yahweh Ɓakuli ma'wun. 29 Ɓwa mǝnana gilmur a mǝno yì pwari raka, à pà nǝ̀ ɓalli aɓalǝ aɓwana male ɗàng. 30 Sǝ ɓwa mǝnana kat pàk kǝ túró a mǝno yì pwari ka, mǝ nǝ kiɗiki aɓalǝ aɓwana male. 31 Pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró ɗang kpékpé. Dumǝna nggurcau tàtǝ́k aɓalǝ anza ma'wun kat, arǝ abando ma'wun kat. 32 Nǝ̀ dupa wun Sabbat mala usǝlǝo kat-kat, sǝ wun nǝ̀ ɓinǝì ɓamur rǝ wun agir. A tongno-nong-inea pwari mala zongŋe, nǝ pwarikpǝra, lo a pwarikpǝra aban ká ɓè pwarikpǝra ka, wun nǝ̀ pagulo arǝ Sabbat ma'wun.&gt;&gt;

Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli

33 Sǝ Yahweh ne Musa ama, 34 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama: Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli‡ ka, nǝ̀ tite a lum-bwamdǝ-tongnoia pwari mala mǝnia yì tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, sǝ nǝ̀ lidǝmba arǝ anongŋo tongno-nong-ɓari ace pagulo abanam Yahweh. 35 Pwari mǝdǝmbe ka nǝ̀ duk mala ramba-banɓwáná mǝfele; pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mala koya pwari aɓalǝi ɗàng. 36 Wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ a koya pwari ka, wun nǝ̀ pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh. A tongno-nong-tàruià pwari ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele, sǝ wun nǝ̀ pàɓoro mala girlina abanam Yahweh. Dápí ace peri na; pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mala koya pwari aɓalǝi ɗàng.

37 &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka alamsan mem Yahweh mǝnana à kwakia, mǝnana dumǝna púp ɓǝ̀ wu hamnǝia kǝla aramba-banɓwáná mǝfele, ace pà aɓoro mala girlina abanam Yahweh, apagir mala pisǝe kǝring andǝ apagir mala mǝsǝsa, agir'nkila, andǝ apagir mala girnùná, komǝye ka a pwari male mǝnana kārǝ́ nǝi ka. 38 Acilia alamsan mana à kwakia ka à nda ka, Sabbat mala Yahweh, andǝ aɓoro ma'wun, andǝ apagir mala lùmsǝ apacau nǝ-shambum ma'wun, andǝ apagir ma'wun mala eare mala ɓabum wun, mǝnana wun nǝ̀ pam Mim Yahweh ka.

39 &lt;&lt;A lum-bwamdǝ-tongnoia pwari mala tongno-nong-ɓaria zongŋo, lang wu pwanǝna agirɓaban mala nzali ma'wun ngga, wun nǝ̀ pàkkiɗire lamsan mem Yahweh aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari. A pwari mǝdǝmbe ka, wun nǝ̀ twal usǝlǝo kat-kat, sǝ a tongno-nong-tàruià nongŋo ka nǝ̀ duk pwari usǝlǝo ɗǝm kat-kat. 40 A mǝno yì pwari mǝdǝmbe ka, wun nǝ̀ tù aɓǝla anggun mǝɓoarsǝne andǝ abú nggun nkangga, andǝ abú nggun mǝnana nǝ ambui kpǝm arǝì ka, andǝ ambú girpwala mana à kǝ gul a kún myalmúr ka, sǝ wu pakkiɗire nǝ banɓoarnado a ɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari. 41 Wun nǝ̀ pàkkiɗire male kǝla lamsan abanam Yahweh aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari aɓa pǝlǝa. Dumǝna nggurcau tàtǝ́k arǝ anza ma'wun kat; wun nǝ̀ pakkiɗire male a tongno-nong-ɓaria zongŋo. 42 Wun nǝ̀ do aɓalǝ agumli aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari. Aɓwana mǝnana kat à ɓǝlia amǝ Isǝrayila na ka, dumǝna púp à nǝ̀ do aɓalǝ agumli, 43 ace mǝnana anza ma'wun ɓǝà sǝlǝ ama ǝn tsǝk amǝ Isǝrayila à do aɓalǝ agumli lang ǝn pusǝia à purî ɓá nzali Masar ka: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt;&gt;

44 Anggo sǝ Musa hama amǝ Isǝrayila alamsan mana Yahweh kwakia ka.

24

Ɗenyinǝ apitǝla mala Taragula

1 Yahweh ne Musa ama, 2 &lt;&lt;Tsǝk amǝ Isǝrayila ɓǝà yinǝo nǝ mùrú mǝkware mǝnana à kambi arǝ aɓǝla-olif ka ace apitǝla, ace mǝnana abǝsa malea ɓǝà lidǝmba nǝ earke koya pwari. 3 A nza nǝ lagir* mala Akwati mala Acau-nakûn, aɓa Tara Ban-peri ka, Haruna nǝ̀ tsǝk bǝsa mala apitǝla koya pwarikpǝra ace mǝnana ɓǝà kǝ earke a ɓadǝm Yahweh ba dǝmbari, koya pwari ka. Nǝ̀ duk nggurcau tàtǝ́k arǝ anza ma'wun kat. 4 Dumǝna púp nǝ̀ kǝtǝrǝki apitǝla mǝnia sǝ nǝ̀ tamsǝkia amur gìr-tamsǝia mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan ngga, ace mǝnana ɓǝà kǝ earke a ɓadǝm Yahweh koya pwari ka.

Bǝredi ace Taragula

5 &lt;&lt;Awu nǝ ɗàrǝ́ muku mǝɓǝlke sǝ wu pàk agbatali bǝredi lum-nong-ɓari nǝi, komǝye ka dǝmbǝrya male ɓǝ̀ pàk tyang ɓari. 6 Sǝ awu nǝ yinǝia a ɓadǝm Yahweh, awu nǝ gwalikia amur rǝarǝia arǝ abanì ɓari, tongno-nong-mwashat aɓa koya gwali amur kpamgbang-tsǝk-agir mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan ngga. 7 Sǝ awu nǝ tsǝk myang-kwarra a nkanggari koya gwali, ace mǝnana atārǝia andǝ bǝredi ka, ɓǝ̀ duk kāmbe mala kasǝɓalǝu;† pàgir nǝ bǝsa na abanam Yahweh. 8 Koya pwari Sabbat ka, Haruna nǝ̀ gilikicia a ɓadǝm Yahweh, pà nǝ̀ ue ɗang; gìr na mǝnana dumǝna púp amǝ Isǝrayila nǝ̀ nggǝ pè kǝla kùrcau tàtǝ́k ka. 9 Sǝ bǝredi mǝno ka mala Haruna na andǝ amuni andǝ amǝkè; à nǝ̀ shè aɓa ban mǝfele, acemǝnana kāmbe nggea mǝfele male na aɓalǝ apagir nǝ bǝsa abanam Yahweh; dumǝna male, à nǝ̀ nggǝ pe wi málá male pà kàm ɗàng.&gt;&gt;

Girkani amur patanni mǝ'mǝsǝcauni

10 A ɓè pwari ka, ɓè muna-ɓwabura mǝnana nggè ka ɓwama Isǝrayila na sǝ tárrí ka ɓwa Masar na ka, wari aɓalǝ amǝ Isǝrayila. Muna-ɓwabura mala ɓwama Isǝrayila mǝnia munǝ andǝ ɓwa Isǝrayila aɓa kàttì, 11 sǝ muna-ɓwabura mala ɓwama Isǝrayila ka pàkce lullǝ Yahweh ɓà nǝ suban.‡ Pǝlǝa à wari nǝi aban Musa. Lullǝ ngge ndà Shelomit muna-ɓwama mala Dibǝri, a tàu mala Dan. 12 Sǝ à oasǝi a ndà, à nǝ̀ kundǝ súrǝ̀ kàne mala Yahweh amurí. 13 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, 14 &lt;&lt;Wu pusǝ mǝno yì ɓwa ɓǝ̀ purî ɓá kàttì, sǝ aɓwana mǝnana kat à oè ka, ɓǝà tsǝk buia amurí, sǝ ɓwabundǝa kat ɓǝà ɓukki nǝ atali. 15 Sǝ wu nunkir amǝ Isǝrayila ama ɓwa mǝnana kat tsǝk kúni arǝ Ɓakuli male ka, bafe mala cauɓikea male nǝ̀ do amurí. 16 Ɓwa mǝnana kat na mǝɓane amur lullǝ Yahweh ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí. Ɓwabundǝa kat nǝ̀ ɓukki. Ko ɓǝ̀ ɓwa-kúnɗàngna na ko ɓwa Isǝrayila na, sǝ na mǝɓane amur lullǝ Yahweh ka, à nǝ̀ wal-luí.

Mǝsǝu ace mǝsǝu

17 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana wal-lú ɓi ka, à nǝ̀ wal-luí. 18 Ɓwa mǝnana wal-lú girkusǝu ka, nǝ̀ mbwe girkusǝu. 19 §Ɓǝ̀ ɓwa tsǝkî ɓì npenye ka, gìr mǝnana pakkî ɓì ka, nda à nǝ̀ pàkki wi ka. 20 À nǝ̀ ɓun mǔ ace ɓun mǔ, mǝsǝu ace mǝsǝu, minǝu ace minǝu; gìr mǝnana kat ɓwa pakkî ɓì ka, kǝ nda à nǝ̀ pàkki wi ka. 21 Ɓwa mǝnana kat wal girkusǝu ka, nǝ̀ mbwe girkusǝu, sǝ ɓwa mǝnana wal-lú ɓwa ka à nǝ̀ wal-luí.* 22 Kǝ nzongcau mǝmwashati na amur ɓwa-kúnɗàngna ko ɓwa Isǝrayila, acemǝnana mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt;&gt; 23 Pǝlǝa Musa banggi amǝ Isǝrayila, sǝ à pusǝ ɓwa mǝno namǝɓane ka anzǝm kàttì, sǝ à ɓukki nǝ atali. Anggo sǝ amǝ Isǝrayila pǎ kǝla mǝnana Yahweh ne Musa ka.

25

Pǝlǝa mana Sabbat na ka

1 Yahweh banggi Musa cau amur Nkono Saina ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu banggia wia ama, lang wu yina aɓa nzali mǝnana ǝn pà wun ngga, wu nying nzalî ɓǝ̀ kum usǝlǝo mala Sabbat abanam Yahweh. 3 Wun nǝ̀ ɓealɓeale arǝ aɓaban ma'wun aɓa pǝlǝa tongno-nong-mwashat, sǝ wun nǝ̀ kpaliki anggun anap ma'wun sǝ wun nǝ̀ pwan ɓǝlea aɓa pǝlǝa tongno-nong-mwashat, 4 sǝama tongno-nong-ɓaria pǝlǝa ka, nǝ̀ duk Sabbat mala usǝlǝo kat-kat ace nzalî abanam Yahweh.* Aɓalǝi ka pà wu nǝ̀ ɓealɓeale a ɓaban ko wun nǝ̀ kpaliki anggun anap ma'wun ɗàng. 5 Pà wu nǝ̀ pwàn gìr mǝnana gul a nkwalo anzǝm ram girɓaban ma'wun ngga ɗàng, sǝ pà wu nǝ̀ tùki aɓǝla nggun-anap mǝnana wu kpaliki abui raka ɗàng. Pǝlǝê ka nǝ̀ duk mala usǝlǝo kat-kat ace nzalî. 6 Pǝlǝa mala Sabbat mala nzali ka nǝ̀ pusǝ girlina ace wun, ace aguro ma'wun andǝ amǝ'túró-boalo ma'wun aburana andǝ amamǝna, andǝ abǝri mǝnana à do aɓalǝ wun ngga, 7 sǝ ace anyam-lǝsǝa ma'wun andǝ anyam-ɓabondo mǝnana a nzali ma'wun ngga: gìr mǝnana kat nzali nǝ̀ pusǝ ka girlina na.

Pǝlǝa mala Pàkkiɗire-banɓoarnado

8 &lt;&lt;Wun nǝ̀ ɓal alimo Sabbat mala apǝlǝa, apǝlǝa tongno-nong-ɓari kusǝ tongno-nong-ɓari, ace mǝnana anonggio mala alimo Sabbat mala apǝlǝa ka, à nǝ̀ pà wun apǝlǝa lumi-ine bwamdǝ tongno-nong-ine (49). 9 Sǝ a lumia pwari mala tongno-nong-ɓaria zongŋo,† mǝnana nda Pwari mala Shawuɗiban ngga, wun nǝ̀ twang njawe ɓǝ̀ ɓua ɓua-mǝcandǝe. Dumǝna púp amǝnia yì Pwari ka wun nǝ̀ twang njawe aɓa nzali ma'wun kat. 10 Wun nǝ̀ tàr mǝnia yì lumi-tongnoia pǝlǝa ka, sǝ wun nǝ̀ hamnǝ kumɓamuru aɓa nzali kat ace aɓwana andǝ agir mǝnana kat à ndanǝdo aɓalǝi ka. Nǝ̀ duk pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ace wun. Aɓa pǝlǝa mǝnia ka, koya nzali mǝnana kat à me ka, à nǝ̀ nyesǝi ɓǝ̀ nyare a bù mǝtale mana atadǝmbe ka ko a bù amǝke, sǝ koyan mǝnana kat à me kǝla guro ka nǝ̀ nyare aban amǝɓala male. 11 Mǝno yì lumi-tongnoia pǝlǝa ka, nǝ̀ duk pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ace wun. Aɓalǝi ka pà wu nǝ̀ ɓealɓeale ɗang, pà wu nǝ̀ pwàn kǝ mǝssa mǝnana gul a nkwalo ka ɗàng, sǝ pà wu nǝ̀ tùki aɓǝla nggun-anap mǝnana wu kpaliki abui raka ɗàng. 12 Mǝno yì pǝlǝa ka, mala pàkkiɗire-banɓoarnado na. Nǝ̀ duk pǝlǝa mǝfele aban wun. Kǝ gìr mǝnana ɓǝl atàrǝì a ɓaban ngga nda wun nǝ̀ lì ka.

13 &lt;&lt;A mǝnia yì pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ka, koya nzali mǝnana kat à me ka, à nǝ̀ nyesǝi ɓǝ̀ nyare a bù mǝtale mana atadǝmbe ka ko a bù amǝke, sǝ koyan mǝnana kat à me kǝla guro ka nǝ̀ nyare aban amǝɓala male. 14 Sǝ ɓǝ̀ a makkì ɓio mǝ'murkala kǝgir, ko a kúr kǝgir a bù ɓio mǝ'murkala ka, cè a tǝpǝri ɗàng. 15 Ɓǝ̀ a kúr nzali a bù ɓio mǝ'murkala ka, kúrè ka nǝ̀ kārǝa arǝ lakkì mala apǝlǝa mana à kutikio anzǝm pàkkiɗire-banɓoarnado mǝ'nzǝ́moè ka. Sǝ yì ka nǝ̀ makko wi amur làkkì mala apǝlǝa mǝnana à ueo sǝ ɓè pàkkiɗire-banɓoarnado yiu ka. 16 Ɓǝ̀ apǝlǝe na pas ka, awu nǝ eamsǝ kúrè, sǝ ɓǝ̀ à nda kpokyak ka, awu nǝ sulǝ kúrè, acemǝnana làkkì mala apǝlǝa mala pwan girɓaban na kǝ makkò ka. 17 Pà wu nǝ̀ tǝpǝri rǝarǝ wun ɗàng; wun nǝ̀ ɓanggi Ɓakuli ma'wun, acemǝnana Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

18 &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu earce do jam aɓa nzali ka, dumǝna púp wun nǝ̀ bwal anê mem, sǝ wun nǝ̀ kpata acau mem, sǝ wun nǝ̀ peǎ. 19 Nzali ka nǝ̀ pà ɓǝle, sǝ wun nǝ̀ lì, wun nǝ̀ ɗǝmbo, sǝ wun nǝ̀ duk jam. 20 Sǝ ɓǝ̀ wu na ama, &lt;Mana sǝm nǝ̀ lǐ aɓa tongno-nong-ɓaria pǝlǝa, yi mǝnana sǝm ɓealɓeale ko sǝm pwan girɓaban raka?&gt; 21 Mǝ nǝ tsǝkî nzali buam aɓa tongno-nong-mwashatia pǝlǝa, wun nǝ̀ pwan girlina mǝnana nǝ̀ linǝ wun, aɓalǝ apǝlǝa tàrú ka. 22 Sǝ lang wu ɓealɓeale a tongno-nong-tàruià pǝlǝa ka, wun nǝ̀ pwan girlina, mǝnana nǝ̀ yia kum mǝ'e mana wu pwan a tongno-nong-mwashatia pǝlǝa ka, sǝ wun nǝ̀ kum kpǝm mǝnana wun nǝ̀ lǐ nǝ̀ kánǝ wun a tongno-nong-inea pǝlǝa, a bàkú mala pwan gìrɓaban male ka.

Akmúr girkuma

23 &lt;&lt;Pà wu nǝ̀ mak nzali ɓǝ̀ duk mala ɓwa tàtǝ́k ɗàng, acemǝnana nzali ka mema. Wun ngga, wu nda ka abǝri, sǝ wu yiu a dola atàm.‡ 24 Sǝ aɓa nzali mǝnana kat nda a bù wun ngga, dumǝna púp wu sǝlǝ ama ɓǝ̀ ɓwa makkò ɓè bare nzali ka ndanǝ njar nǝ̀ nyare nǝ̀ kúrí ɗǝm a buo, ɓǝ̀ earce ka.

25 &lt;&lt;Ɓǝ̀ tǝ̀r tsǝk ɓio ɓwa Isǝrayila sǝ mak bare nzali male ka, ɓwa mǝnana ɓǝla li-gìr-lú male na ka ɓǝ̀ akmúr gìr mǝnana mǝ'eambi mangŋǝ́nì ka. 26 Sǝ ɓǝ̀ ɓwe panǝ kǝɓwa mǝnana nǝ̀ akmúr nzalinì raka, sǝ nǝnzǝ́mò ka yi kumbu sǝ kum gìr mǝnana kārǝa nǝ̀ kúrí nǝi ka, ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ akmúrí. 27 Ɓǝ̀ ɓal apǝlǝa, twal a pwari mana mangŋǝna nzalî nǝi ka, sǝ ɓǝ̀ mbwe cili boalo ace apǝlǝa mǝnana ueo aban ká ɓè pàkkiɗire-banɓoarnado ka, aban ɓwa mana kúrí ka, sǝ ɓǝ̀ nyesǝ girkuma male. 28 Sǝ ɓǝ̀ pànǝ boalo mana kārǝa nǝ̀ akmúr nzalî raka, ɓǝ̀ nyi a bu ɓwa mǝnana kúrí ka she ɓǝ̀ pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado karna ka. Aɓa pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ka, à nǝ̀ nyinggi wi girkuma male ɓǝ̀ nyar a buì.

29 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa mak ɓala-do male, aɓa nggea-là mǝnana à kàrì nǝ sheran ngga, nǝ̀ gandǝ nyare nǝ̀ akmúrí aɓa kǝ pǝlǝa mana mé nǝi ka. Aɓa pǝlǝa kat ka, ndanǝ njar mala nyare nǝ̀ akmúr girkuma male. 30 Ɓǝ̀ à gandǝ akmúr ɓalae aɓa lumsǝo mala pǝlǝa mwashat raka, ɓalae aɓa nggea-là mana à kàrì nǝ sheran ngga, nǝ̀ duk mala ɓwa mǝnana kúrí ka andǝ amuni andǝ amǝkè tàtǝ́k; à pà nǝ̀ akmúrí aɓa pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ɗang. 31 Sǝ aɓala mǝnana à nda arǝ amuna-là mǝnana à kàriá nǝ sheran raka, à nǝ̀ twalia à nda mwashat andǝ aɓaban mala nzalinì. À nǝ̀ gandǝ akmúria, sǝ à nǝ̀ gandǝ nyesǝia aɓa pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado. 32 Sǝama Amǝ'Lawi ka à ndanǝ njar koya pwari à nǝ̀ akmúr aɓala malea aɓalǝ anggea-là mǝnana à tsǝia kàm ngga. 33 Sǝ ɓǝ̀ ya ɓala aɓa mwashat atà anggea-là mǝnia Ɓwa-lawi me sǝ à akmúrí raka, dumǝna púp à nǝ̀ nyesǝi aɓa pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado, acemǝnana aɓala mǝnana amala Amǝ'Lawi na aɓalǝ anggea-là ka, agirkuma malea na aɓalǝ amǝ Isǝrayila. 34 Amur mani ka, anzali yál-agir mala anggea-là malea ka, dumǝna púp à pà nǝ̀ mea ɗàng acemǝnana girkuma malea na tàtǝ́k.

Pěmǝɓoarne aban mǝ'eambu mana mǝ'tǝ̀r na ka

35 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓekǝ ɓwa atà amǝ'eam wun duk mǝtǝ̀r sǝ gandǝ pàkki ɓamúrì gbasha raka, dumǝna púp wun nǝ̀ pe wi gbasha kǝla mǝnana wun nǝ̀ pàkkî bǝri, sǝ ɓwa kúnɗàngna mana yiu a dola aɓalǝ wun ngga. 36 Wu kǝa ligir arǝì ɗàng, sǝ wu kǝa ak kǝ mùr amúr tangna mǝnana wu pe wi ka ɗàng. A kún mani ka wu ɓanggi Ɓakuli ma'wun, ace mǝnana mǝ'eam wun ngga ɓǝ̀ do a nkanggari wun. 37 Kǝa pe wi tangna boalo nǝ alta mùr amurí ɗàng, sǝ kǝa pe wi girlina ace kum ligir arǝì ɗàng. 38 Mǝ nda Yahweh, Ɓakuli ma'wun, mǝnana pusǝ wun aɓa nzali Masar, ace pà wun nzali Kan'ana, sǝ mǝ duk Ɓakuli ma'wun ngga.

39 &lt;&lt;Ɓǝ̀ mǝ'eambo duk mǝ'tǝ̀r a nkanggario, sǝ makko ɓamúrì ka, kǝa tsǝì ɓǝ̀ pàkkô túró kǝla guro ɗàng. 40 Sǝama ɓǝ̀ do kǝla mǝ'túró-boalo atò, sǝ kǝla bǝri mana yiu ace dola ka. Nǝ̀ pàktúró atò ba pǝlǝa mala Pàkkiɗire-banɓoarnado. 41 Sǝ yì andǝ amuni ka, à nǝ̀ purî ɓala mò, à nǝ̀ nyare aban aɓwana male, a tàu male, sǝ a nzali mala akê. 42 Yia ka aguro mema, mǝnana ǝn pusǝia à purî ɓá nzali Masar ka; à pà nǝ̀ mea ɓǝà o a guro ɗàng. 43 Pà wu nǝ̀ yálmuria nǝ ɗwanyi sǝn mǝsǝswatǝr ɗàng, wu ɓanggi Ɓakuli ma'wun. 44 Aguro mò aburana andǝ amamǝna mǝnana awu nǝ pàngŋǝ́nǝia ka, awu nǝ kúria arǝ anzali mǝnana à kàrì wun ngga. 45 Awu nǝ gandǝ kúr gbal atà amǝ'kúnɗàngna mǝnana à yiu a dola atà wun ngga, sǝ amǝɓala malea mǝnana à nda atà wun, mǝnana à ɓǝlia a nzali ma'wun ngga, à nǝ̀ duk agirkuma ma'wun. 46 Wun nǝ̀ gandǝ nyinggi amuna ma'wun kǝla agirkuma malea, mǝnana à nǝ̀ duk aguro a buia tàtǝ́k ka. Sǝama mala amǝ'eam wun, amǝ Isǝrayila ka, kǝɓwa pà nǝ̀ yálmúr ɓì nǝ ɓikido ɗàng.

Akmúr mǝ'tǝ̀r

47 &lt;&lt;Ɓǝ̀ bǝri ko ɓwa-kúnɗàngna mǝnana nda dola aɓalǝ wun, pǝlǝ mǝkume, sǝ mǝ'eam wun mǝnana a nkanggari ka pǝlǝ mǝ'tǝ̀r sǝ mak ɓamúrì aban bǝri ko ɓwa-kúnɗàngna mǝnia mana ndanǝdo aɓalǝ wun ngga, ko aban ɓeɓwa a tàu mala bǝri mǝnia ka, 48 nǝ̀ do ama, anzǝm mana mangŋǝna ɓamúrì ka, ndanǝ njar a bui nǝ̀ akmúr ɓamúrì. Mwashat atà amǝ'eambi nǝ̀ gandǝ akmúrí, 49 ko kine ko muna mala kine ka nǝ̀ gandǝ akmúrí, ko ɓeɓwa atà acili aɓǝla-nggurkwar ko amǝɓala male nǝ̀ gandǝ akmúrí; ko ɓǝ̀ yì ka yi kum gìrbu ka, nǝ̀ gandǝ akmúr ɓamúrì. 50 Yì ka nǝ̀ tàɓala andǝ ɓwa mǝnana kúrí ka amur kúró kum-ɓamúrû male twal a pǝlǝa mǝnana mangŋǝna ɓamúrì nǝi ka aban ká a pǝlǝa mala Pàkkiɗire-banɓoarnado, sǝ kúrè ka nǝ̀ pa kǝla mana làkkì mala apǝlǝe pàk ka. Kúró mala kumɓamuru male ka, à nǝ̀ kārǝí arǝ tangnakusǝu mana à kǝ mbwe mǝ'túró-boalo nǝi ka. 51 Ɓǝ̀ apǝlǝa nakam pas piu mana à ue ka, boalo mana nǝ̀ mbwe ace akmúr ɓamúrì ka nǝ̀ pàk kpǝm. 52 Sǝ ɓǝ̀ apǝlǝe ue kpokyak sǝ pǝlǝa mala Pàkkiɗire-banɓoarnado nǝ̀ yiu ka, boalo mana nǝ̀ mbwe ace akmúr ɓamúrì ka nǝ̀ pàk bǝti. 53 Yì bǝri ka dumǝna púp nǝ̀ pàngnǝi kǝla mǝtúró mana à twali a túró-boalo sǝ à kǝ mbwe a masǝlǝata koya pǝlǝa ka. Pà nǝ̀ yálmúrí nǝ ɗwanyi sǝn mǝsǝswatǝr ɗàng. 54 Sǝ ɓǝ̀ à akmúrí nǝ mǝno yì anjar raka, yì andǝ amuni ka, à nǝ̀ panzǝia aɓa pǝlǝa mala Pàkkiɗire-banɓoarnado. 55 Mǝ nda mǝnana amǝ Isǝrayila nda ka aguro abanam ngga. À nda ka aguro mem mǝnana ǝn pusǝia à purî ɓá nzali Masar ka: Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.

26

Tangnakusǝu mala okiru

Yahweh bang ama:

1 &lt;&lt;Pà wun nǝ̀ pàkkî ɓamur rǝ wun ɓekǝ nkul ɗang,* sǝ pà wun nǝ̀ shàr ɓekǝ ɓǝ̀nzál, ko wun nǝ̀ tamsǝ ɓekǝ nggun ko tali, ko wun nǝ̀ tsǝk kǝ kúnamúrú a nzali ma'wun ace mǝnana wun nǝ̀ peri abania ka ɗàng. Mim Yahweh ka, mǝ nda Ɓakuli ma'wun. 2 Dumǝna púp wun nǝ̀ kpata nzongcau mala Sabbat, yì pwari usǝlǝo, sǝ wun nǝ̀ dum nǝ pagulo arǝ Ban Mǝfele mem: Mǝ nda Yahweh.

3 &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu bwal anggurcau mem, sǝ wu kpata anzongcau mem, wu pea ka, 4 mǝ nǝ tsǝa mbulo ma'wun nǝ̀ nggǝ nyaka wun a kúnì male, sǝ nzali ma'wun nǝ̀ pusǝa wun ɓǝle, sǝ anggun ɓaban ma'wun nǝ̀ pà ɓǝlea. 5 Kúnì mala nyamessa nǝ̀ sauwa nǝ̀ ká a kúnì mala pwan ɓǝlanggun anap, sǝ kúnì mala pwan ɓǝlanggun anap ka, nǝ̀ sauwa nǝ̀ ká a kúnì mala ɓealɓeale; anggo ka wun nǝ̀ li girlina sheɓǝ̀ wu ɗǝmna ka; wun nǝ̀ do aɓa rǝpwala, kǝ mǝɓane pà nǝ̀ yiu arǝ wun ɗàng. 6 Mǝ nǝ pà wun dorǝpwala aɓa nzali ma'wun, wun nǝ̀ nongnǝ-nongŋo sǝ kǝ ɓwa pà nǝ̀ yipa wun nǝ̀ ɓekǝ gìr pà ɓangciu ɗàng; mǝ nǝ pǝr anyamɓikea ɓǝà upi nzali ma'wun, sǝ nggeabyau mala ɓiu-mǝbura pa nǝ̀ kùtí a nzali ma'wun ɗàng.† 7 Wun nǝ̀ pǝrta aɓiwun amǝbura, sǝ nggeabyau ma'wun nǝ̀ gandǝia, à nǝ̀ kpaki a ɓadǝm wun. 8 Aɓwana ma'wun tongno nǝ̀ loasǝtà aɓwana gbǝman, sǝ aɓwana ma'wun gbǝman nǝ̀ loasǝtà aɓwana á-lum, sǝ nggeabyau ma'wun nǝ̀ gandǝ aɓiwun amǝbura, à nǝ̀ sukkio a nzali a ɓadǝm wun.‡ 9 Earmúrú mem nǝ̀ sulǝo amur wun, sǝ mǝ nǝ tsǝk wun, wun nǝ̀ ɓǝla, wun nǝ̀ hatǝki; mǝ nǝ bwal kùrcau mem mǝnana ǝn pê nǝ wun ngga. 10 Wun nǝ̀ nggǝ li mǝssa mǝnana wu soe a bah aɓa pǝlǝa mǝnana kútí ka, gandǝa wun nǝ̀ pusǝ mǝssa mǝ'e a bah ace mǝnana wun nǝ̀ so bǝshe ka. 11 Mǝ nǝ tsǝk Taragula mem, yì bando mem§ aɓalǝ wun sǝ pà mǝ nǝ ɓinǝki wun ɗàng. 12 Mǝ nǝ gya aɓalǝ wun sǝ mǝ nǝ duk Ɓakuli ma'wun, sǝ wun ngga, wun nǝ̀ duk aɓwana mem.* 13 Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana pusǝ wun, wu purî ɓá nzali Masar, ace mǝnana wu kǝa duk aguro malea raka. †Ən ɓungi agara-bolo mala nggun-rya malea a myal wun, sǝ ǝn tsǝk wun, wu ging pǝrapǝra.

Kwarkiru ace ɗwanyi okî Yahweh

Yahweh bang ama:

14 &lt;&lt;Sǝama ɓǝ̀ wu mgbikamkiru, wu ginǝ bwal anzongcau mem mǝnia kat, 15 sǝ ɓǝ̀ wu ginǝ anê mem, sǝ yilǝmi wun nǝ̀ ɓinǝce anggurcau mem, mǝnana à nǝ̀ kánǝ wun a ɗwanyi kpata atsǝkcau mem, sǝ wun nǝ̀ panzǝki kùrcau mem ngga, 16 Mim a buì mem ngga mǝ nǝ pàkka wun agir mǝnia ka: Mǝ nǝ tasǝ gìr'mur'mwana‡ hǝrkit amur wun, mǝ nǝ kwak wun nǝ kwánó mǝnana pà nǝ̀ mal ɗang, andǝ ɓauwa mǝnana nǝ̀ dumsǝ wun a nte§ andǝ do-tikimúrú ka. Wun nǝ̀ ɓeal mǝsǝɓeale ma'wun ɓà acemǝnana aɓiwun-amǝbura nǝ̀ ya lì gìr mǝnana ɓǝl ka. 17 Mǝ nǝ pǝlǝa wun nzǝmam,* mǝ nǝ ɗeki †aɓiwun-amǝbura ɓǝà gandǝ wun. ‡Aɓwana mǝnana à ɓinǝmǝsǝ wun ngga, à nǝ̀ duk amǝ'yálmúr wun. Wun nǝ̀ ɓangŋa ko ɓǝ̀ ndo ama kǝɓwa pà kàm kǝ pǝrta wun raka. 18 Sǝ kat andǝ amǝnia yì agir, ɓǝ̀ wu ginǝ okam ngga, mǝ nǝ lidǝmba nǝ pakka wun gìrkwanban ɗǝm mǝnana kàrmúr acauɓikea ma'wun kusǝ tongno-nong-ɓari ka. 19 Nggori andǝ murcandǝa ma'wun ngga mǝ nǝ ɓunni. Mǝ nǝ tsǝk ɓamǝsǝ kùli ma'wun nǝ̀ pàk gbǝrantang kǝla bolo-candǝa, sǝ nzali ma'wun nǝ̀ candǝ kanggǝrang kǝla bolo-bángŋá. 20 Rǝcandǝa ma'wun nǝ̀ malâ sǝ wu pàk kǝ túró ɗang: nzali ma'wun pà nǝ̀ pusǝa wun kǝ gìrɓaban ɗàng, sǝ anggun mǝnana aɓa nzali ma'wun ngga à pà nǝ̀ pà ɓǝlea ɗàng.

21 &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ wu candǝcau arǝàm, wu ɓinǝ okam ngga, mǝ nǝ hatǝki tanni mǝnana kàrmúr acauɓikea ma'wun kusǝ tongno-nong-ɓari ka. 22 Mǝ nǝ tasǝ anyam-candǝa arǝ wun, à nǝ̀ yia wala wun amuna ma'wun, sǝ à nǝ̀ kiɗikia wun agirkusǝu mana wu kǝ yália ka. Aɓwana bǝti aɓalǝ wun na à nǝ̀ ueo nǝyilǝmu ka. Mǝnia ka nǝ̀ tsǝa aɓwana kpokyak na à nǝ̀ nggǝ gya amur anjargula mala nzali ma'wun ngga.

23 &lt;&lt;Sǝ kat andǝ amǝnia yì agirkwanban, ɓǝ̀ wu ginǝ nyare abanam, wu lidǝmba nǝ mgbicau arǝàm ngga, 24 mim gbal ka mǝ nǝ camba wun a nggaro; mim nǝ nggearǝam mǝ nǝ kwak wun nǝ tanni mana kàrmúr acauɓikea ma'wun kusǝ tongno-nong-ɓari ka. 25 Mǝ nǝ yinǝ lwa amur wun mǝnana nǝ̀ mbwe wun a kúnì mǝɓane mana wu pè, mala yàl anzongcau mana ǝn tsǝka wun aɓa kùrcau mana ǝn pangnǝ wun ngga. Ko ɓǝ̀ wu ɓangŋa wu kutiki aɓalǝ anggea-là ma'wun ngga, mǝ nǝ tasǝ rǝkwana mǝ'kiɗikibanì aɓalǝ wun, sǝ wun nǝ̀ kpa a ɓabù aɓiwun-amǝbura. 26 Mǝ nǝ tamsǝ kum girlina ma'wun, sǝ mǝnia ka nǝ̀ tsǝa ovù mwashat na amamǝna lum nǝ̀ lurǝ bǝredi mǝnana kat à ndanǝi ka. Ɓǝ̀ à nǝ̀ gakki bǝredi ka, ɓwangine na koyan nǝ̀ kum ngga. Wun nǝ̀ li, sǝ pà nǝ̀ kārǝ́ wun ɗàng.

27 &lt;&lt;Sǝ kat andǝ mǝnia ka, ɓǝ̀ pà wun nǝ̀ ok cau mem ɗàng, wu lidǝmba nǝ mgbicau arǝàm ngga, 28 mǝ nǝ gingga wun a ngbasho aɓa nusǝban mala bumlulla mǝɓike, sǝ mim nǝ nggearǝam mǝ nǝ pakka wun gìrkwanban mǝnana kàrmúr acauɓikea ma'wun kusǝ tongno-nong-ɓari ka. 29 Wun nǝ̀ lì nyam amuna-burana andǝ amuna-mamǝna ma'wun.§ 30 Mǝ nǝ kìɗìki amgbangban ndàka-lú ma'wun, mǝ nǝ kwarki agyangŋan mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ma'wun, mǝ nǝ eamsǝki alú wun amúr alú ka nkúl ma'wun, sǝ yilǝmem ngga nǝ̀ ɓinǝce wun. 31 Mǝ nǝ tsǝk *anggea-là ma'wun ɓǝà pǝlǝ ɓarwan, sǝ andaka-ankúl ma'wun ɓǝà pak kèlàngkélàng, sǝ mǝ nǝ ɓinǝce rǝmba aɓoro mǝrǝmɓoarne ma'wun. 32 Mǝ nǝ pàk nzali ma'wun kèlàngkélàng, gandǝa aɓiwun-amǝbura mǝnana à yi e a do aɓalǝi ka, nǝ̀ †kàrmúrià ɓǝ̀ à sǝni ka. 33 Mǝ nǝ mesǝki wun arǝ anzali, mǝ nǝ kwetǝ nggeabyau mem a ndè mǝ nǝ pǝ̀rta wun, nzali ma'wun nǝ̀ pǝlǝ ɓarwan, sǝ anggea-là ma'wun nǝ̀ pǝlǝ gìgí.

34 &lt;&lt;Nda wuni nzali ma'wun nǝ̀ ok banɓoarnado mala apǝlǝa Sabbat‡ male aɓalǝ nonggio mǝnana kat nong ɓarwan, sǝ wun ngga wu nda a nzali mala aɓiwun amǝbura ka; pǝlǝa nzali ma'wun nǝ̀ usǝlǝo, sǝ nǝ̀ ok banɓoarnado mala apǝlǝa mala Sabbat male. 35 Aɓalǝ anonggio mǝnana kat nǝ̀ nong ɓarwan ngga, nzalinì nǝ̀ usǝlǝo, usǝlǝo mǝnana kumi raka aɓalǝ apǝlǝa mala Sabbat mana wu nda aban do aɓalǝi ka. 36 Sǝ aɓwana atà wun mǝnana à au ka, mǝ nǝ tasǝia wia ɓabum-ɓungya aɓa ɗenyicau malea arǝ abân mǝnana à umnǝia kàm aɓalǝ anzali mala aɓia-mǝbura ka. Gì dǝurǝo mala mbu-nggun nǝ̀ loasǝtea nǝ mire, sǝ à nǝ̀ ɓangŋa kǝla ɓwa mǝnana à kǝ pǝrte a lwa ka, sǝ à nǝ̀ nggá kpa, ko ɓǝ̀-ndo ama kǝɓwa pà kàm kǝ pǝrtea raka. 37 À nǝ̀ anndǝki arǝarǝia, kǝla aɓwana mana à kǝ ɓangŋa ace apî nggeabyau ka, ko ɓǝ̀-ndo ama kǝɓwa pà kàm kǝ pǝrtea raka. Sǝ pà wun nǝ̀ gandǝ came a ɓadǝmbǝ aɓiwun amǝbura ɗang. 38 Wun nǝ̀ wukio arǝ abǝri-nzali; nzali mala aɓiwun amǝbura nǝ̀ twalta wun. 39 Sǝ cili wun mǝnana à ue nǝyilǝmu arǝ anzali mala aɓiwun amǝbura ka, à nǝ̀ twal eamdǝe atàcau mala ɓealɓikea malea, sǝ atàcau mala aɓealɓikea mala akeâ.§

40 &lt;&lt;Sǝama, ɓǝ̀ à bang ɓealɓikea malea, andǝ ɓealɓikea mala atárrià andǝ mala akeâ, mǝnana à pè nǝ ɗwanyi domǝsǝcau malea abanam, andǝ pǝlǝa mǝnana à pǝlǝ arǝàm, 41 sǝ tsǝa ǝn pǝlǝ arǝia, sǝ ǝn tasǝia a bǝri-nzali, aɓa nzali mala aɓia-mǝbura, sǝ ɓǝ̀ ɓabumia nǝ̀ nying candǝcau malea à nǝ̀ nongsǝmúrià, sǝ à nǝ̀ mbwegìr ace ɓealɓikea malea ka,* 42 pǝlǝa mim ngga mǝ nǝ ɗenyinǝ kùrcau mem mǝnana ǝn pê nǝ Yakupu, sǝ mǝ nǝ ɗenyinǝ kùrcau mem mǝnana ǝn pê nǝ Ishaku, andǝ kùrcau mem mǝnana ǝn pê nǝ Ibǝrayim ngga. Mǝ nǝ ɗenyinǝ gir mǝnana ǝn pacau-ace amur nzali man ngga, 43 sǝ mǝ nǝ ɗeki ɓǝ̀ ok banɓoarnado mala apǝlǝa mala Sabbat male arǝ apǝlǝa mǝnana nǝ̀ nong ɓarwan acemǝnana à pà kàm aɓa nzalinì raka, à umna a bǝri-nzali aban mbwegìr ace ɓealɓikea malea acemǝnana à ginǝki acau mem, sǝ yilǝmia ɓinǝce anê mem ngga. 44 Kat andǝ amǝno ka, ɓǝ̀ à nda kano a nzali mala aɓia-mǝbura ka, pà mǝ nǝ ginǝkia ɗàng, sǝ pà mǝ nǝ ɓinǝcea mǝnana nǝ̀ tsǝa mǝ nǝ twaltea ka ɗàng. Pà mǝ nǝ nggaɗikunam arǝ kùrcau mem† sǝnǝia ɗàng, acemǝnana mǝ nda Yahweh Ɓakuli malea. 45 Atàcau malea ka ɓalǝam nǝ̀ kasǝa arǝ kùrcau mǝnana ǝn pangnǝ akeâ, mana ǝn pusǝia à purî ɓá nzali Masar, a mǝsǝ aɓwapǝndǝa mala anzali kat, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn duk Ɓakuli malea ka. Mǝ nda Yahweh.&gt;&gt;

46 Amǝno ka à nda ka anê, andǝ akanìgìr andǝ anggurcau mana Yahweh pa anre andǝ amǝ Isǝrayila nǝ bu Musa amur Nkono Saina ka.

27

Pàcau aban Yahweh

1 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu banggia wia ama, &lt;Lang à pànà ɓwa ace lùmsǝ pàcau nǝ-shambum mǝnana ɓeɓwa pà abanam, Mim Yahweh ka, ɓwa mǝno à pà ka, à nǝ̀ gandǝ panzǝe nǝ mbwe boalo mǝnana à kasǝ ka. 3 Boalo mǝnana à kasǝa à nǝ̀ mbwe ka ɓǝà kārǝí arǝ shekel, yì mǝsǝbolo-azǝrfa mǝnana à kārǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à earna amurí a Tara-mǝfele ka:

shekel lumi-tongno (50) a kúnì ɓwabura mana pǝlǝa ɓǝlban male ka nda lumi-ɓari aban ká lumi-tongno-nong-mwashat ka;

4 shekel lumi-tàrú (30) a kúnì ɓwama mana pǝlǝa ɓǝlban male ka nda lumi-ɓari aban ká lumi-tongno-nong-mwashat ka;

5 shekel lumi-ɓari (20) a kúnì lagga mana pǝlǝa ɓǝlban male ka nda tongno aban ká lumi-ɓari ka;

shekel lum (10) a kúnì nsari mana pǝlǝa ɓǝlban male ka nda tongno aban ká lumi-ɓari ka;

6 shekel tongno (5) a kúnì muna-ɓwabura mana pǝlǝa ɓǝlban male ka nda zongŋo mwashat aban ká tongno ka;

shekel tàrú (3) a kúnì muna-ɓwama mana pǝlǝa ɓǝlban male ka nda zongŋo mwashat aban ká tongno ka;

7 shekel lum-nong-tongno (15) a kúnì ɓwabura mǝnana pǝlǝa ɓǝlban male ka kutini lumi-tongno-nong-mwashat (60) ka;

shekel lum (10) a kúnì ɓwama mǝnana pǝlǝa ɓǝlban male ka kutini lumi-tongno-nong-mwashat (60) ka.

8 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwa ka tǝ̀r male ɓikipa mǝnana pà nǝ̀ gandǝ mbwe boalo mana à kasǝa ace panzǝ ɓwa ɓǝ̀ purî pàcau mǝnana pà ka raka, yì ka ɓǝ̀ yinǝ ɓamúrì a ɓadǝm pǝris, sǝ pǝris nǝ̀ kasǝ boalo mǝnana sǝni ɓwê mana pàcau ka nǝ̀ gandǝ mbwe ka.

9 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ pàcau mala ɓwa ka girkusǝu na mǝnana à nǝ̀ pa kǝla pàgir abanam Yahweh ka, mǝno yì girkusǝu à pà ka pǝlǝna mǝfele. 10 Ɓwê pà nǝ̀ nggaɗi, ko nǝ̀ yinǝ ɓe a kúnì ɗàng, ko mǝɓoarne a kúnì mǝɓane, ko mǝɓane a kúnì mǝɓoarne; sǝ yale ɓǝ̀ ɓwê nggaɗi kǝ girkusǝu a kúnì ɓè ka, girkusǝunì andǝ mǝno à nggaɗi ka, yia kǝm à pǝlǝna mǝfele. 11 Sǝ ɓǝ̀ girkusǝunì ka mǝɓeami* na mǝnana à pà nǝ̀ pànàɓoro nǝi abanam, Mim Yahweh raka, ɓwê nǝ̀ tamsǝ girkusǝunì a ɓadǝm pǝris, 12 sǝ yì pǝris ka nǝ̀ sǝn mana ɓoaro ko ɓike arǝ girkusǝunì sǝ nǝ̀ kasǝ kúrè; gìr mǝnana kat pǝris kasǝa ama nda kúrè ka anggo sǝ nǝ̀ pa. 13 Sǝ ɓǝ̀ ɓwê earce ama nǝ̀ akmúr girkusǝu mana pànà ka, dumǝna púp ama nǝ̀ mbwe boale sǝ nǝ̀ tsǝk banì mwashat aɓa gauwe tongno mala boale amurí.

14 &lt;&lt; &lt;Lang ɓwa tàr ɓala male sǝ pà kǝla pàgir mǝfele abanam Yahweh ka, pǝris nǝ̀ ká nǝ̀ sǝn mana ɓoaro ko ɓike arǝ ɓalanì sǝ nǝ̀ kasǝ kúrè; gìr mǝnana kat pǝris kasǝa ama nda kúrè ka anggo sǝ nǝ̀ pǎ. 15 Sǝ ɓǝ̀ ɓwê earce ama nǝ̀ akmúr ɓala mana pànà ka, dumǝna púp ama nǝ̀ mbwe boale sǝ nǝ̀ tsǝk banì mwashat aɓa gauwe tongno mala boale amurí.

16 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwa tàr ɓe bare nzali mǝnana girkuma male na sǝ pàmì ɓǝ̀ duk mem, Mim Yahweh ka, pǝris nǝ̀ karǝ boale arǝ gulo mala mǝsǝɓeale mǝnana à nǝ̀ ɓeali aɓalǝi ka. Tyang lumi-ɓari (20) mala mǝsǝ mǝssa bálì ka shekel lumi-tongno (50) mala mǝsǝbolo-azǝrfa na. 17 Ɓǝ̀ ɓwê tàr nzali mǝnia aɓa pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ka, boalo mǝnana pǝris kasǝa ama nda kúrè ka camna anggo. 18 Sǝ ɓǝ̀ nda anzǝm pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado sǝ ɓwê tàr nzali male ka, pǝris nǝ̀ kasǝ boale aɓa kpata làkkì mala apǝlǝa mǝnana à ueo sǝ à nǝ̀ bik ɓè pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ka, sǝ à nǝ̀ amsǝ ɓegìr aɓa boale. 19 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa mǝnana tàr nzalinì earce ama nǝ̀ akmúrí ka, dumǝna púp ama nǝ̀ mbwe boale andǝ banì mwashat aɓa gauwe tongno mala boale, sǝ nzalinì nǝ̀ nyar male ɗǝm. 20 Sǝama ɓǝ̀ ɓwê earce ama nǝ̀ akmúr nzalinì raka, ko ɓǝ̀ mangŋǝ́nì ɓeɓwa ka, à pà nǝ̀ eari wi ɓǝ̀ akmúrí ɗǝm ɗàng. 21 Lang pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado nǝ̀ kàr ka, nzalinì nǝ̀ duk pagìr mǝfele, kǝla nzali mana à tàrnì acem, Mim Yahweh ka. Nǝ̀ duk girkuma mala apǝris.

22 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ nzali ka ɓwa kúrí nǝ kúró, pà aɓa gìr'liɓala male ɗàng, sǝ tàrì acem, Mim Yahweh ka, 23 pǝris nǝ̀ kasǝ boale aɓa kpata làkkì mala apǝlǝa mǝnana à ueo sǝ à nǝ̀ bik ɓè pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado ka, sǝ ɓwê nǝ̀ mbwe boale, kǝla ɓoro mǝfele abanam, Mim Yahweh, a pwari mǝno. 24 Sǝ ɓǝ̀ pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado kàrna ka, nzalinì nǝ̀ nyare a bù ɓwa mǝnana à kúrí a buì ka ɓǝ̀ duk girkuma male ɗǝm, yì ɓwa mǝnana nzalinì ka gìr'liɓala male na ɗiɗyal ka. 25 Koya boalo na à pà ka ɓǝà kārǝí arǝ shekel, yì mǝsǝbolo-azǝrfa mǝnana à kārǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à eare amurí a Tara-mǝfele ka: Shekel mwashat ka mǝtyang lum-nong-ɓari na.

26 &lt;&lt; &lt;Sǝ amuna-dǝmba mala agirkusǝu ka cè kǝɓwa tària ɗàng, acemǝnana ɓǝlban malea kǝla amuna-dǝmba ka à tàrnia amema, Mim Yahweh; ko ɓǝ̀ ndǎ na, ko nzur na, ko mbul na ka, mema, Mim Yahweh.† 27 Sǝama ɓǝ̀ girkusǝunì ka mǝɓeami na ka, ɓwê nǝ̀ kúrí nǝ boalo mǝnana à kasǝa arǝì ka ace mǝnana ɓǝ̀ nyare a bui, sǝ nǝ̀ tsǝk banì mwashat aɓa gauwe tongno mala boale amurí; ɓǝ̀ à akmúr girkusǝunì raka, à nǝ̀ me a kún boalo mǝnana à kasǝa amurí ka.

28 &lt;&lt; &lt;Kat andǝ amani ka koyagir mǝnana ɓwa tàrni kat-kat abanam, Mim Yahweh ka, ko ɓwa na, ko girkusǝu na, ko nzali male mana à pe wi liɓala ka nda ka, à pà nǝ̀ me ko à nǝ̀ akmúrí ɗàng; koya gìr mǝnana à tàrni kat-kat abanam, Mim Yahweh ka, pǝlǝna nggea mǝfele abanam, Mim Yahweh. 29 Ɓwapǝndǝa mǝnana kat à tàrni aɓalǝ aɓwana ace ká kìɗikè ka, ê pà kàm a kún kǝ boalo ɗàng; yì ka dumǝna púp ɓǝà wal-luí.

30 &lt;&lt; &lt;Koya kāmbe mala nzali mǝnana à sannì, ko mala mǝssa mǝnana à pwan a ɓaban, ko mala aɓǝla-nggun ngga, mema Mim Yahweh; dumǝna mǝfele na abanam Mim Yahweh. 31 Ɓǝ̀ ɓwa earce ama nǝ̀ kúr ɓè bare kāmbe mwashat aɓa gauwe lum mala kume male ka, dumǝna púp nǝ̀ mbwe boale mana pǝris nǝ̀ kasǝ ka, sǝ nǝ̀ tsǝk banì mwashat aɓa gauwe tongno mala boale amurí. 32 Akāmbe mwashat aɓa gauwe lum mala adomwan mala andá, andǝ mala anzur, andǝ mala ambul kat, koya mwashat aɓa lum ateà mǝnana kúti nǝ ɓata gara mala yálgír ka, nǝ̀ duk mǝfele abanam, Mim Yahweh. 33 Mǝtala agirkusǝunì pà nǝ̀ pelǝkia ace tàrki amǝɓoarne aɓalǝ amǝɓane ɗàng, sǝ pà nǝ̀ nggaɗi kǝɓè ɗàng. Ɓǝ̀ nggaɗi kǝ girkusǝu a kúnì ɓè ka, girkusǝunì andǝ mana à nggaɗi nǝi, yià kǝm ngga à dumǝna amǝfele; à pà nǝ̀ gandǝ akmúria ɗàng.&gt; &gt;&gt;

34 Amǝno ka à nda ka anzongcau mǝnana Yahweh pè Musa ɓǝ̀ banggi amǝ Isǝrayila a Nkono Saina ka.

* 2:2 2:2 kāmbe mala kasǝɓalǝuko pàgir mǝno kat à pà ka, eauna aban Ɓakuli ace kasǝɓalǝi arǝ ɓwa mana pà ka; anggo gbal a mǝsǝì 9 andǝ 16 aɓa kùré mǝnia.

† 2:2 2:2 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 2:9,16; 5:12; 24:7; Ɓal 5:26.

* 3:14 3:14 pàgir male mala pàgir nǝ bǝsa ko &lt;&lt;pagìr mala girlina&gt;&gt;

† 3:16 3:16 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 7:23-25; 1Sam 2:15; Ezǝk 44:7,15.

* 4:3 4:3 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ arǝ aban kat aɓa kùré mǝnia.

† 4:35 4:35 apagir mala girlina ko apagir mana à nǝ̀ pisǝia a bǝsa ka.

* 5:11 5:11 Ɓalli aɓa: Luk 2:24.

† 5:11 5:11 tasau mwashat ko tyang mwashat.

‡ 5:12 5:12 kāmbe mala kasǝɓalǝu ko &lt;&lt;pàgir mǝno kat à pà ka, eauna aban Ɓakuli ace kasǝɓalǝi arǝ ɓwa mana pà ka.&gt;&gt;

§ 5:12 5:12 apagir mala girlina ko apagir mala pisǝe a bǝsa.

* 6:15 6:15 kāmbe mala kasǝɓalǝu ko &lt;&lt;pàgir mǝno kat à pà ka, eauna aban Ɓakuli ace kasǝɓalǝi arǝ ɓwa mana pà ka.&gt;&gt;

† 6:17 6:17 pàgir mala girlina ko pàgir mala pisǝe a bǝsa.

‡ 6:17 6:17 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ arǝ abân kat aɓa kùré mǝnia.

§ 6:20 6:20 tasau mwashat ko tyang mwashat.

* 7:7 7:7 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ a mǝsǝi 37.

† 7:20 7:20 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:14; Pǝris 7:27; 19:8; Ɓal 9:13.

‡ 7:21 7:21 à pà nǝ̀ ɓal ɓwe aɓalǝ aɓwana male ɗàng ko &lt;&lt;à nǝ̀ wal-luí,&gt;&gt; ko &lt;&lt;à nǝ̀ pǝri arǝ kúti aɓa tara mǝfele ace peri,&gt;&gt; ko &lt;&lt;pà nǝ̀ kum aɓa gìr mǝɓoarne mana nda ace aɓwana male ka ɗàng,&gt;&gt; ko &lt;&lt;Ɓakuli nǝ̀ twalta ɓǝ̀lá-nggúr-kwár male.&gt;&gt;

* 8:2 8:2 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ a mǝsǝi 14.

† 8:8 8:8 Urim andǝ Tummim ngga agir na mǝnana pǝris kǝ paktúró nǝia ace súrǝ̀ gir mǝnana Yahweh kǝ earce aɓwana male ɓǝà pà ka.

* 9:2 9:2 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ arǝ aban kat aɓa kùré mǝnia.

† 9:7 9:7 Ɓalli gbal aɓa: Ib 5:1-3; 7:26-27

‡ 9:24 9:24 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 18:38-39; 2Kpa 7:1.

* 10:1 10:1 tasau-bǝsa: tasau mana à kǝ pisǝ muku-gìr aɓalǝi ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka.

† 10:1 10:1 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:24; 2Sam 6:7.

‡ 10:1 10:1 Ɓalli gbal aɓa: Pur 30:9; Ɓal 3:4; 26:61.

§ 10:12 10:12 pàgir mala girlina ko pàgir mala pisǝe a bǝsa; anggo gbal a mǝsǝì 13, 15.

* 10:16 10:16 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ a mǝsǝi 17 andǝ 19.

* 12:6 12:6 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ a mǝsǝi 8.

† 12:8 12:8 Sǝni aɓa: Luk 2:24.

* 13:2 13:2 kwánó nggû ko ɓè kwánó mǝɓike mala nggū rǝu mana kǝ akrǝ ɓwa ka.

† 13:46 13:46 Ɓalli aɓa: Ɓal 5:2; 12:14,15; 2Amur 7:3; 15:5; 2Kpa 26:21; Luk 17:12-13.

‡ 13:47 13:47 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 14:55

* 14:5 14:5 mùr mgbeɗe ko &lt;&lt;mùr ɓangŋa mana à loa toě ka.&gt;&gt; Anggo gbal a mǝsǝi 6, 50, 51, 52.

† 14:10 14:10 tasau tàrú ko tyang tàrú.

‡ 14:13 14:13 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ a mǝsǝi 19, 22 andǝ 31.

§ 14:21 14:21 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 5:7-13; 12:8.

* 14:21 14:21 tasau mwashat ko tyang mwashat.

† 14:55 14:55 Ɓalli aɓa: Pǝris 13:47.

* 15:15 15:15 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ a mǝsǝi 30.

* 16:1 16:1 à gbàshì ban Yahweh ko &lt;&lt;à pisǝ gìr-mǝ'rǝmɓoarne a ɓadǝm Yahweh, sǝ à kpatè kǝla mana Yahweh tsǝkia wia ka ɗàng.&gt;&gt;

† 16:3 16:3 Ɓalli aɓa: Ib 9:7,24-25.

‡ 16:3 16:3 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea&gt;&gt;; akani sǝ arǝ aban kat aɓa kùré mǝnia.

§ 16:8 16:8 Azazel ka nda &lt;&lt;mbul mǝ'múrɓikea&gt;&gt;, ko &lt;&lt;mbul mana nǝ̀ o a njenza a ban mǝkwane andǝ mala tanni&gt;&gt;, ko &lt;&lt;kukwar-mbul&gt;&gt;; anggo gbal a mǝsǝì 10, 26.

* 17:7 17:7 nongginǝ-rǝarǝu andǝia ka ko &lt;&lt;pàk cauɓikea arǝàm nǝ kpata aɓakuli malea.&gt;&gt;

† 17:11 17:11 Nkila ka yilǝmu na, sǝ kǝ lak cauɓikea ko &lt;&lt;Nkila, kǝla yilǝmu ka, nda mǝnana kǝ shawuɗiban ngga.&gt;&gt;

‡ 17:11 17:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:28; Mar 14:24; Rom 3:25; 5:9; Afi 1:7; Kol 1:14,20; Ib 13:12; 1Yoh 1:7; Sǝn 1:5.

* 18:3 18:3 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 18:9-12.

† 18:15 18:15 Ɓalli gbal aɓaTite 38:16; Pǝris 20:12; Ezǝk 22:11.

‡ 18:21 18:21 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 20:2-5; Nggur 18:10; 1Amur 11:7; 2Amur 23:10; Ir 32:35; Atúró 7:43.

§ 18:22 18:22 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:5; Pǝris 20:13; Nggur 23:18; Rom 1:26-27; 1Kor 6:9-11; Gal 5:21; 1Tim 1:10; Sǝn 21:8.

* 18:25 18:25 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 35:33-34; Nggur 9:4; Ezr 9:11; Isha 24:5-6; Ir 2:7.

* 19:12 19:12 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:7; Pǝris 18:21; 20:3; Mal 3:5; Jem 5:12.

† 19:13 19:13 Ɓalli gbal aɓa: Mal 3:5; Jem 5:4.

‡ 19:16 19:16 Ko Kǝa nakun mǝ'nyirì amur ɓio ɓwa Isǝrayila, mǝnana nǝ̀ tsǝa à nǝ̀ kasǝi wi ɓashi-lú a ndàɓashi ka ɗàng .

§ 19:18 19:18 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:35,41; Pas 20:22; Rom 12:17,19; Ib 10:30; Sǝn 19:2.

* 19:18 19:18 Ɓalli gbal aɓa: Pas 17:17; Mat 5:43-45; 22:39; Mar 12:31; Luk 10:27; Rom 13:9; Gal 5:14; Jem 2:8.

† 19:24 19:24 ace lǝmdǝ yàwá ma'wun abanam ko &lt;&lt;ace ɓwangsǝam.&gt;&gt;

‡ 19:26 19:26 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 18:10,14; 2Amur 21:6; 2Kpa 33:6; Isha 2:6; 57:3; Ir 27:9.

§ 19:29 19:29 amā-gyatarǝu aɓalǝ anda-peri.

* 19:29 19:29 gyatarǝu ko &lt;&lt;ɗwanyi domǝsǝcau aban Ɓakuli.&gt;&gt;

† 19:29 19:29 kìɗìkì ko &lt;&lt;ɓealɓikea.&gt;&gt;

‡ 19:34 19:34 Ɓalli gbal aɓa: Pur 23:9; Pǝris 18:3; Nggur 10:19; 23:7.

* 20:5 20:5 Ɓalli aɓa: Pur 34:15-16.

† 20:9 20:9 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; 21:17; Nggur 5:16; Mat 15:4.

‡ 20:9 20:9 Ɓalli aɓa: 2Sam 1:16; 1Amur 2:32,33,37.

§ 20:14 20:14 Ɓalli aɓa: Pǝris 18:17; Nggur 27:23.

* 20:15 20:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 22:19; Pǝris 18:23; Nggur 27:21

† 20:17 20:17 à nongnǝ rǝarǝia ka ko &lt;&lt;yì ka sǝn ɓata mǝ'nggaule, sǝ mǝ'nggaule sǝn ɓate ka.&gt;&gt;

‡ 20:18 20:18 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:19.

§ 20:25 20:25 Ɓalli gbal aɓa: Tite 8:20; Pǝris 11:1-31; Nggur 14:3-20.

* 21:8 21:8 pàgir mala girlina ko pàgir mala pisǝe a bǝsa.

† 21:12 21:12 sǝ pà nǝ̀ purî ban mǝfele mala Ɓakuli male nǝ̀ ká a nza ɗàng, ko pà nǝ̀ nying túró male a ban mǝfele mala Ɓakuli male ace ɓekǝ gìr a nza ɗàng

‡ 21:15 21:15 à pǝndǝkina aɓalǝ aɓwana male ko &lt;&lt;à pà nǝ̀ ea ɓǝà duk apǝris aɓalǝ aɓwana male ɗàng.&gt;&gt;

* 22:8 22:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 22:31; Pǝris 7:24; 17:15; Ezǝk 44:31.

† 22:10 22:10 Ɓalli gbal aɓa: Pur 29:33; Ɓal 3:10; 18:4,7.

‡ 22:25 22:25 pàgir mala girlina ko pàgir mala pisǝe a bǝsa; anggo gbal a mǝsǝì 27.

* 23:3 23:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 31:15; 35:2; Pǝris 16:31; 23:32; 25:4.

† 23:15 23:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:22; Ɓal 28:26; Nggur 16:10; Atúró 2:1.

‡ 23:19 23:19 pàgir ace cauɓikea ko &lt;&lt;pàgir ace lakban arǝ cauɓikea.&gt;&gt;

§ 23:22 23:22 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:9-10.

* 23:24 23:24 ɓua-njawe mǝcandǝe mala anjawe ko ɓuà-gāwàn, ko mak-yalang.

† 23:27 23:27 Ɓalli gbal aɓa: Pur 30:10; Pǝris 16:29-30; 25:9; Ɓal 29:7-11.

‡ 23:34 23:34 Ɓalli aɓa: Pur 23:16; Yoh 7:37.

* 24:3 24:3 Ɓalli gbal aɓa: Mar 15:38; Ib 6:19.

† 24:7 24:7 kāmbe mala kasǝɓalǝu ko &lt;&lt;pàgir mǝno kat à pà ka, eauna aban Ɓakuli ace kasǝɓalǝi arǝ ɓwa mana pà ka.&gt;&gt;

‡ 24:11 24:11 Ɓalli aɓa: Pur 20:7; Pǝris 24:16; Ɓal 15:30; 1Sam 3:13; Nehe 9:18.

§ 24:19 24:19 Ɓalli gbal aɓa: Pur 21:24; Nggur 19:19-21; Mat 5:38-39; 7:12.

* 24:21 24:21 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 35:30-33.

* 25:4 25:4 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 16:31.

† 25:9 25:9 a lumia pwari mala tongno-nong-ɓaria zongŋo mala lumi-tongnoia pǝlǝa

‡ 25:23 25:23 Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 29:15; Ib 11:13.

* 26:1 26:1 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:3-4; Ang 81:9.

† 26:6 26:6 Ɓalli gbal aɓa: Ir 30:10; Ezǝk 34:25,28; Mik 4:4.

‡ 26:8 26:8 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 3:22; 32:30; Jes 10:19; 23:3,10.

§ 26:11 26:11 Ɓalli gbal aɓa: Pur 25:8; 29:45-46; Pǝris 26:44; 1Amur 6:13.

* 26:12 26:12 Ɓalli gbal aɓa: Ir 7:23; Luk 1:68; 2Kor 6:16; Sǝn 21:3.

† 26:13 26:13 Ko Ən ɓungi rǝcandǝa malea mǝnana par wun ngga, sǝ ǝn panzǝ wun, ǝn tsǝk wun ɓǝ̀ wu gya aɓa makrǝu ɓangciu pà kàm ɗàng.

‡ 26:16 26:16 Ɓalli gbal aɓa: Ang 78:33; Ir 15:8.

§ 26:16 26:16 Ɓalli aɓa: Nggur 28:21.

* 26:17 26:17 KoMǝ nǝ pǝlǝ ɓamǝsǝam arǝ wun.

† 26:17 26:17 Ɓalli aɓa: Nggur 28:25; Akas 2:14; Ir 19:7.

‡ 26:17 26:17 Ɓalli aɓa: Ang 106:41.

§ 26:29 26:29 Ɓalli aɓa: Nggur 28:53; Ezǝk 5:10; 2Amur 6:29; Keb 4:10.

* 26:31 26:31 Ɓalli aɓa: Nehe 2:3; Ir 4:7; 2Amur 25:4-10.

† 26:32 26:32 Ɓalli aɓa: Nggur 28:37; 1Amur 9:8; Ir 18:16; 19:8; Ezǝk 5:15.

‡ 26:34 26:34 apǝlǝa Sabbat Ko &lt;&lt;apǝlǝa mala usǝlǝo.&gt;&gt;

§ 26:39 26:39 Ɓalli aɓa: Nggur 28:65; Ezǝk 4:17; 24:23; 33:10.

* 26:41 26:41 sǝ à nǝ̀ mbwegìr ace ɓealɓikea malea ka Ko &lt;&lt;à nǝ̀ ear ama à pàngŋǝ̀nà cauɓikea ka.&gt;&gt;

† 26:44 26:44 nggaɗikunam arǝ kùrcau mem ko &lt;&lt;panzǝki kùrcau mem&gt;&gt;

* 27:11 27:11 mǝɓeami ka nda gìr mǝnana Ɓakuli pa nǝ̀ é abani ko ace pà gìr'nkila raka, ko mǝnana Ɓakuli pǝrban arǝ li ka.

† 27:26 27:26 Ɓalli gbal aɓa: Pur 13:2,15; 34:19; Ɓal 18:15.

Ɓalban

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Ɓalban

MƏNCAU

Malǝmce mala Ɓalban ngga kǝ bang cau mala amǝ Isǝrayila tite a bàkú mǝnana à nying Nkono Saina bà yiu malea a njar-takuli mala nzong-nzali mala nzali mǝnana Ɓakuli akdǝmba pàcau ama nǝ̀ pea wia ka. Lullǝu mǝnia à pè mǝnia yì malǝmce ka, nda amur mugula gir mǝnana a ɓalǝi ka, yì ɓalban mǝnana Musa ɓal làkkì mala amǝ Isǝrayila a Nkono Saina sǝ à lo aban o ka; andǝ ɓalban mǝnana à ɓallia a Mowap, a njar-takuli mala Jodan, anzǝm nza mwashat mana yi kútí ka. Aɓa bákú mǝnana a nre ka amǝnia yì aɓalban ɓari ka, amǝ Isǝrayila wari a Kadesh Baniya, a njar-nzali mala nzong-nzali Kan'ana, sǝama à gandǝ kúti aɓa nzali pacauni ɗàng. Anzǝm mǝnana à malna apǝlǝkia pas a ban mǝno ka, à wari a bu-nzali mǝnana a njartakuli mala Nggeasala Jodan ngga, a ban mǝnana bare aɓwana malea duk kam, sǝ cilia gilǝrǝia ace yàl-nkaring nggeasala ace kutio aɓa Kan'ana ka.

Malǝmce mala Ɓalban ngga bǝlɓacau na amur aɓwana mǝnana à kum ɓabum-ɓungya kusǝ pas sǝ à lǝmdǝ ɓangciu lang à kùtí aɓa mǝkwane ka, sǝ à mgbicau arǝ Ɓakuli, sǝ arǝ Musa, yì ɓwa mǝnana Ɓakuli twali ɓǝ̀ gingnǝia ka. Kǝɓicau na amur domǝsǝcau mala Ɓakuli andǝ ɗenyinǝban male mǝnana camarǝ lǝmdǝi aɓwana male, kat andǝ rǝɓungya andǝ mgbikiru malea ka. Ɗǝm ngga nda amur paɓamuru mala Musa aban Ɓakuli andǝ aɓwana male, andǝ ɗwanyi dǝurǝo male arǝ acau, kat andǝ amani ama ɓè fara ka ndanǝ ɗwanyi munyi ka.

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Amǝ'Isǝrayila gilǝrǝia ace nying Nkono Saina 1:1--9:23

1. Ɓalban mǝdǝmbe 1:1--4:49

2. Anggurcau andǝ anzongcau ɗàngɗáng 5:1--8:26

3. Ɓaria Lamsan Yàlîmurû 9:1-23

Lo a Nkono Saina aban ká Mowap 10:1--21:35

Agir mǝnana à kumban a Mowap ka 22:1--32:42

Kàrkún acau mala gya, twal a Masar aban ká Mowap 33:1-49

Akwarkiru ace yàl-nkaring Nggeasala Jodan 33:50--36:13

1

À ɓal amǝ'lwa mala amǝ Isǝrayila

1 Yahweh nacau nǝ Musa aɓa Tara Ban-peri,* a ɓabondo Saina,† a pwari mǝdǝmbe mala ɓaria zongŋo, a ɓaria pǝlǝa, anzǝm mana amǝ Isǝrayila purni ɓá nzali Masar ka, ama, 2 &lt;&lt;Ɓal ɓinala amǝ Isǝrayila kat; ɓallia arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea; gilǝ lullǝ koya mwashat aɓalǝ aburana, 3 twal a pǝlǝa lumi-ɓari aban ká dǝmba, mala koya ɓwabura mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa a Isǝrayila ka; we wunǝ Haruna ka wun nǝ̀ gilǝ làkkì mala amǝ'lwa malea. 4 Wu twal ɓwa mwashat a koya tàu, mǝnana ɓwamǝgule na a ɓala-kàu male ka, atà wun, ɓǝ̀ dupa wun gbasha. 5 Amǝnia ka à nda ka alullǝ aburana mǝnana à nǝ̀ dupa wun gbasha ka:

Elizur muna-ɓwabura mala Shedeur a tàu mala Ruben;

6 Shelumiyel muna-ɓwabura mala Zurishaddai a tàu mala Shimiyon;

7 Nashon muna-ɓwabura mala Aminadap a tàu mala Yahuda;

8 Netanel muna-ɓwabura mala Zuar a tàu mala Isaka;

9 Eliyap muna-ɓwabura mala Helon a tàu mala Zebulu;

10 atà amǝkà Yisǝfu ka:

Elishama muna-ɓwabura mala Ammihud a tàu mala Ifǝrem, sǝ

Gamaliyel muna-ɓwabura mala Pedazur a tàu mala Manasa;

11 Abidan muna-ɓwabura mala Gidiyoni a tàu mala Benjami;

12 Ahieza muna-ɓwabura mala Amishaddai a tàu mala Dan;

13 Pagiyel muna-ɓwabura mala Okran a tàu mala Asha;

14 Eliyasaf muna-ɓwabura mala Dewel a tàu mala Gad;

15 sǝ Ahira muna-ɓwabura mala Enan a tàu mala Naftali.

16 Amǝnia ka à nda ka aburana mǝnana à tària aɓa ɓwabundǝa ace túró ka; à nda ka amúrû amur atau mala akeâ; à nda ka aɓwana-mǝgule amur aɓala mala amǝ Isǝrayila.&gt;&gt;

17 Nda Musa andǝ Haruna twal aburana mǝnia à tunǝ alullǝia ka, 18 sǝ à tunǝ ramba mala ɓwabundǝa kat a banɓwáná, a pwari mǝdǝmbe mala ɓaria zongŋo. Pǝlǝa à gilǝ làkkì mala aɓwana kat arǝ atau sǝ arǝ aɓala-kàu malea, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba ka à gilǝ lullǝi, 19 kǝla mana Yahweh banggi Musa ka. Anggo sǝ gilǝ làkkì malea a ɓabondo Saina.

20 Tite nǝ amǝkà Ruben, muna-dǝmba mala Isǝrayila, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 21 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Ruben ɓwa á-lumi-ine-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-tongno (46,500).

22 Atà amǝkà Shimiyon ngga, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 23 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Shimiyon, ɓwa á-lumi-tongno-bwamdǝ-tongno-nong-ine nǝ gbǝman-tàrú (59,300).

24 Atà amǝkà Gad ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 25 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Gad ɓwa á-lumi-ine-bwamdǝ-tongno nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ lumi-tongno (45,650).

26 Atà amǝkà Yahuda ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 27 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Yahuda ɓwa á-lumi-tongno-nong-ɓari-bwamdǝ-ine nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat (74,600).

28 Atà amǝkà Isaka ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 29 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Isaka ɓwa á-lumi-tongno-bwamdǝ-ine nǝ gbǝman-ine (54,400).

30 Atà amǝkà Zebulu ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 31 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Zebulu ɓwa á-lumi-tongno-bwamdǝ-tongno-nong-ɓari nǝ gbǝman-ine (57,400).

32 Atà amǝkà Yisǝfu, nǝban muna-ɓwabura male Ifǝrem ngga, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 33 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Ifǝrem ɓwa á-lumi-ine nǝ gbǝman-tongno (40,500). 34 Sǝ nǝban muna-ɓwabura male Manasa ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 35 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Manasa ɓwa á-lumi-tàrú-nong-ɓari nǝ gbǝman-ɓari (32,200).

36 Atà amǝkà Benjami ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 37 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Benjami ɓwa á-lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno nǝ gbǝman-ine (35,400).

38 Atà amǝkà Dan ngga, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 39 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Dan ɓwa á-lumi-tongno-nong-mwashat-nong-ɓari nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari (62,700).

40 Atà amǝkà Asha ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 41 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Asha ɓwa á-lumi-ine-nong-mwashat nǝ gbǝman-tongno (41,500).

42 Atà amǝkà Naftali ka, à gilǝ lullǝ koya mwashat atà aburana arǝ atau, arǝ aɓala-kàu malea, kǝla mǝnana làkkì mala alullǝia pàk ka mwashat-mwashat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana nǝ̀ gandǝ ká lwa ka; 43 à kum làkkì mala aburana a tàu mala Naftali ɓwa á-lumi-tongno-bwamdǝ-á-tàrú nǝ gbǝman-ine (53,400).

44 Mǝnia ka nda làkkì mala aburana mǝnana Musa andǝ Haruna ɓallia ka, atārǝia andǝ aburana lum-nong-ɓari, aɓwana-mǝgule amur amǝ Isǝrayila mǝnana koyan ngga nda ace ɓala-kàu male ka. 45 Amǝ Isǝrayila mǝnana kat pǝlǝa malea bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana à nǝ̀ gandǝ ká lwa a Isǝrayila ka, à ɓallia kǝla mana à pa arǝ aɓala-kàu malea ka. 46 Làkkì malea kat-kat ka nda á-gbǝman-tongno-nong-mwashat-bwamdǝ-tàrú nǝ gbǝman-tongno nǝ lumi-tongno (603,550).

47 Sǝama Amǝ'Lawi‡ a tàu mala akeâ ka, à ɓallia atà aɓwana ɗàng. 48 Nda acemǝnana Yahweh bangŋǝ́nì Musa cau ama, 49 &lt;&lt;She kǝ tàu mala Lawi nda mǝnana a pà nǝ ɓalli raka, sǝ a pà nǝ gilǝ làkkì malea atà amǝ Isǝrayila ɗàng. 50 A kún mani ka awu nǝ twal Amǝ'Lawi ɓǝà duk amǝ'tsǝkir Taragula mala Acau-nakûn, andǝ agirtúró male kat, andǝ agir mǝnana kat à nda ace ka. À nda à nǝ̀ nggǝ twal Taragula andǝ agirtúró male kat ka; à nda à nǝ̀ ɗenyinǝi sǝ à nǝ̀ tsǝki agumli malea ɓǝà kàrì a tsùrú mala kàttì ka. 51 A pwari mǝnana kat à nǝ̀ panzǝ Taragula ace tùr là-gumli ka, Amǝ'Lawi na à nǝ̀ panzǝki ka, sǝ a ban mǝnana kat à nǝ̀ kwaki Taragula kàm ngga, Amǝ'Lawi na à nǝ̀ pàk túrè ka. Ɓǝ̀ ɓwa-ɗàng§ gbashi banì ka ɓǝà wal-luí. 52 Amǝ Isǝrayila nǝ̀ tsǝk agumli malea, koya tàu ka a kàttì male, sǝ koya ɓwa ka a ban tútà mala tàu male, arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea. 53 Sǝ Amǝ'Lawi ka, à nǝ̀ tsǝki agumli malea ɓǝà kàrì Taragula mala Acau-nakûn a tsùrú, ace mǝnana bumlulla mem ɓǝkǝa sulǝo amur ɓinado mala amǝ Isǝrayila raka. Amǝ'Lawi ka à nda mǝnana túró yál Taragula mala Acau-nakûn na amúrià ka.&gt;&gt;

54 Amǝ Isǝrayila pàk koya gìr kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

2

Came mala agumli arǝ akattì mala amǝ Isǝrayila

1 Yahweh banggi Musa andǝ Haruna ama: 2 &lt;&lt;Amǝ Isǝrayila ɓǝà tsǝki agumli arǝ akattì malea zak nǝ ban Tara Ban-peri, koya gumli a kàttì ka ɓǝ̀ ɓamǝsǝi pǝlǝ nǝban Tara Ban-peri a koya buì; koyan ngga a ban tútà nǝ baji mala ɓala-kàu malea. 3 Amǝ Isǝrayila mǝnana à nǝ̀ tsǝk agumli malea a njar-takuli, a buì mala eauwe mala pwari ka, à nda ka anggǝsan mala amǝ'lwa aɓata tútà mala kàttì mala Yahuda. Ɓwa mǝnana nǝ̀ duk ɓwamǝgule amur amǝkà Yahuda ka nda Nashon, muna-ɓwabura mala Aminadap; 4 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tongno-nong-ɓari-bwamdǝ-ine nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat (74,600). 5 Amǝnana à nǝ̀ tsǝk agumli malea a nkanggaria ka nda tàu mala Isaka, sǝ ɓwamǝgule amur amǝkà Isaka ka nda Netanel, muna-ɓwabura mala Zuar; 6 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tongno nǝ á-ine nǝ gbǝman-ine (54,400). 7 Pǝlǝa tàu mala Zebulu nǝ̀ kpa; ɓwamǝgule amur amǝ'kà Zebulu ka nda Eliyap, muna-ɓwabura mala Helon, 8 sǝ amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tongno nǝ á-tongno-nong-ɓari nǝ gbǝman-ine (57,400). 9 Yià mǝno kat à ɓallia arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea a kàttì mala Yahuda ka, làkkì malea na á-gbǝman-mwashat nǝ á-lumi-tongno-nong-tàrú nǝ á-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-ine (186,400). Yia na à nǝ̀ tita lo gya ka.

10 &lt;&lt;Amǝ Isǝrayila mǝnana a njar-kunmur ka, à nda ka anggǝsan mala amǝ'lwa mala kàttì mala Ruben aɓata tútà malea; ɓwamǝgule amur amǝkà Ruben ngga nda Elizur, muna-ɓwabura mala Shedeur; 11 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-ine nǝ á-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-tongno (46,500). 12 Sǝ aɓwana mǝnana à nǝ̀ tsǝk agumli malea a nkanggaria ka nda tàu mala Shimiyon; ɓwamǝgule amur amǝkà Shimiyon ngga nda Shelumiyel, muna-ɓwabura mala Zurishaddai; 13 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tongno nǝ á-tongno-nong-ine nǝ gbǝman-tàrú (59,300). 14 Pǝlǝa tàu mala Gad nǝ̀ kpa, sǝ ɓwamǝgule amur amǝkà Gad ka nda Eliyasaf, muna-ɓwabura mala Rewel; 15 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-ine nǝ á-tongno nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ lumi-tongno (45,650). 16 Yià mǝno kat à ɓallia arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea a kàttì mala Ruben ngga, làkkì malea na á-gbǝman-mwashat nǝ á-lumi-tongno nǝ á-mwashat nǝ gbǝman-ine nǝ lumi-tongno (151,450). À nda ka ɓaria aɓwana aɓa lo gya.

17 &lt;&lt;Anzǝm Ruben ngga Amǝ'Lawi nǝ agir mala Tara Ban-peri a buia ka, à nǝ̀ lo gya a tsùrú mala akattì; à nǝ̀ lo gya kǝla mana à tsǝì ace bwal kàttì ka, koyan ngga a ban male aɓata tútà male.

18 &lt;&lt;Amǝ Isǝrayila mǝnana à nǝ̀ pa a njar-nzali ka, à nda ka anggǝsan mala amǝ'lwa mala kàttì mala Ifǝrem aɓata tútà malea; ɓwamǝgule amur amǝkà Ifǝrem ngga nda Elishama, muna-ɓwabura mala Ammihud; 19 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-ine nǝ gbǝman-tongno (40,500). 20 Aɓwana mǝnana a nkanggaria ka nda tàu mala Manasa; ɓwamǝgule amur amǝkà Manasa ka nda Gamaliyel, muna-ɓwabura mala Pedazur; 21 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tàrú nǝ á-ɓari nǝ gbǝman-ɓari (32,200). 22 Pǝlǝa tàu mala Benjami nǝ̀ kpa, sǝ ɓwamǝgule amur amǝkà Benjami ka nda Abidan, muna-ɓwabura mala Gidiyoni; 23 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tàrú nǝ á-tongno nǝ gbǝman-ine (35,400). 24 Yià mǝno kat à ɓallia arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea a kàttì mala Ifǝrem ngga, làkkì malea na á-gbǝman-mwashat nǝ á-tongno-nong-tàrú nǝ gbǝman-mwashat (108,100). À nda ka tàruia aɓwana aɓa lo gya.

25 &lt;&lt;Amǝ Isǝrayila mǝnana à nǝ̀ pà a njar-nza ka, à nda ka anggǝsan mala amǝ'lwa mala kàttì mala Dan aɓata tútà malea; ɓwamǝgule amur amǝkà Dan ngga nda Ahieza, muna-ɓwabura mala Amishaddai; 26 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tongno-nong-mwashat nǝ á-ɓari nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari (62,700). 27 Aɓwana mǝnana à nǝ̀ tsǝk agumli malea a nkanggaria ka nda tàu mala Asha; ɓwamǝgule amur amǝkà Asha ka nda Pagiyel, muna-ɓwabura mala Okran; 28 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-ine nǝ á-mwashat nǝ gbǝman-tongno (41,500). 29 Pǝlǝa tàu mala Naftali nǝ̀ kpa, sǝ ɓwamǝgule amur amǝkà Naftali ka nda Ahira, muna-ɓwabura mala Enan; 30 amǝ'lwa mǝnana à ɓallia a nggǝsan male ka, làkkì malea na á-lumi-tongno nǝ á-tàrú nǝ gbǝman-ine (53,400). 31 Yià mǝno kat à ɓallia a kàttì mala Dan ngga, làkkì malea na á-gbǝman-mwashat nǝ á-lumi-tongno nǝ á-tongno-nong-ɓari nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat (157,600). À nda ka amǝ'tànkwàng aɓa lo gya.&gt;&gt;

32 Amǝnia ka à nda ka amǝ Isǝrayila mana à ɓallia arǝ aɓala-kàu malea ka. Yià mǝno kat à ɓallia arǝ akattì malea, arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea ka, làkkì malea na á-gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ á-tàrú nǝ gbǝman-tongno nǝ lumi-tongno (603,550). 33 Sǝama Amǝ'Lawi ka à ɓallia atà amǝ Isǝrayila ɗàng, kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

34 Anggo sǝ amǝ Isǝrayila pa. À kpata cau mǝnana kat Yahweh banggi Musa ka, sǝ anggo sǝ à duk kàttì aɓata atútà malea, sǝ anggo gbal sǝ à puro aban ká, koyan ngga a tàu andǝ ɓala-kàu male.

3

Amuna-burana mala Haruna

1 Amǝnia ka à nda ka amuna andǝ amǝkà Haruna andǝ Musa mǝnana à gilǝia a bàkú mana Yahweh bangcau nǝ Musa a Nkono Saina ka. 2 Amuna-burana mala Haruna ka à nda ka Nadap muna-dǝmba, andǝ Abihu, andǝ Eleaza sǝ Itamar. 3 Amǝnia ka à nda ka alullǝ amuna-burana mala Haruna mǝnana à ɗārǝia sǝ à kùria wia túró-pǝris ka. 4 Sǝama Nadap andǝ Abihu ka à wǔ a ɓadǝm Yahweh acemǝnana à pàgir nǝ bǝsa mǝnana mala Ɓakuli na raka, a ɓadǝm Yahweh a ɓabondo Saina,* sǝ à pànǝ amuna ɗang. Acemani ka, kǝ Eleaza andǝ Itamar na à pàk túró-pǝris atà tárrià Haruna ka.

5 Pǝlǝa Yahweh nacau nǝ Musa ama, 6 &lt;&lt;Yinǝ tàu mala Lawi ɓǝà sung tù sǝ ɓǝà yi came a ɓadǝm Haruna pǝris, ace mǝnana ɓǝà pàkki wi gbasha aɓa túró ka. 7 À nǝ̀ pàkki atúró mǝnana amale na ka, sǝ à nǝ̀ pàkkî amǝ Isǝrayila atúró mǝnana à nda cea a ɓinalea ka, a ɓadǝm Tara Ban-peri, a ban pàk túró aɓa Taragula. 8 Yià na à nǝ̀ yál agir mǝnana aɓa Tara Ban-peri ka, sǝ à nǝ̀ pàk atúró mǝnana nda ace amǝ Isǝrayila, a ban túró aɓa Taragula ka. 9 Twal Amǝ'Lawi, pè Haruna andǝ amuna-burana male; ǝn tarnia aɓalǝ amǝ Isǝrayila kat ace bwali wi túró. 10 Awu nǝ twal Haruna andǝ amuna-burana male ɓǝà bwal dobuno-pǝris malea. Sǝ ɓǝ̀ ɓekǝ ɓwa-ɗàng gbàshìban ban-mǝfele ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí.&gt;&gt;

11 Ɗǝm ngga Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 12 &lt;&lt;Sǝni, ǝn twalǝna Amǝ'Lawi aɓalǝ amǝ Isǝrayila a kúnì koya muna-dǝmba mǝnana nda tita puro a bum nggé atà amǝ Isǝrayila ka. Amǝ'Lawi nǝ̀ duk amem, 13 acemǝnana amuna-dǝmba kat ka amem na. A pwari mǝno ǝn wal amuna-dǝmba kat aɓa nzali Masar ka,† ǝn tárì ɓamúràm amuna-dǝmba kat a Isǝrayila, amala aɓwapǝndǝa andǝ amala agirkusǝu kǝm. À nǝ̀ duk amem: Mǝ nda Yahweh.&gt;&gt;

14 Yahweh nacau nǝ Musa a ɓabondo Saina, ama, 15 &lt;&lt;Ɓal amuna-burana mala Lawi arǝ aɓala-kàu malea sǝ arǝ anggurkwar malea; koya muna-ɓwabura mǝnana à ɓǝli pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba ka awu nǝ ɓalli.&gt;&gt; 16 Nda Musa ɓallia kǝla mana Yahweh banggi wi ka. 17 Sǝ amǝnia ka à nda ka alullǝ amuna-burana mala Lawi: Gashon andǝ Kohat andǝ Merari. 18 Sǝ amǝnia ka à nda ka amuna-burana mala Gashon: Libǝni andǝ Shimeyi; koyan ngga a nggurkwar male. 19 Sǝ amuna-burana mala Kohat ka à nda ka: Amram, andǝ Izǝhar, andǝ Hebǝron, andǝ Uziyel; koyan ngga a nggurkwar male. 20 Amuna-burana mala Merari ka, à nda ka: Mali andǝ Mushi; koyan ngga a nggurkwar male. Amǝnia ka, à nda ka anggurkwar mala Amǝ'Lawi, arǝ aɓala-kàu malea.

21 Aɓwana a nggurkwar mala Amǝ'Libǝni andǝ nggurkwar mala Amǝ'Shimeyi ka à nda ka amǝɓala mala Gashon. À nda ka amǝ'Gashon arǝ anggurkwar malea. 22 Amuna-burana mǝnana à ɓǝlia, à pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba, mǝnana à ɓallia ka, làkkì malea na á-tongno-nong-ɓari nǝ gbǝman-tongno (7,500). 23 Aɓwana mana arǝ anggurkwar mala amǝ'Gashon ngga à nǝ̀ tsǝk kàttì malea anzǝm Taragula a njar-nzali, 24 sǝ Eliyasaf, muna-ɓwabura mala Layel ka nda nǝ̀ duk múrû amur ɓala-kàu mala amǝ'Gashon ngga. 25 Túró mala amuna-burana mala Gashon ngga nda yál Taragula, andǝ Tara mǝfele andǝ alagìr male mana à gìrì ka, andǝ lagìr gbar bankutio male, 26 andǝ alagìr mǝnana à kàrì patal ka, andǝ lagìr mala gbar bankutio aɓa patal mǝnana kàrì Taragula andǝ gyangŋan ngga, andǝ anggur, andǝ agirtúró mǝnana kat à kǝ pangŋǝ̀nà túró nǝia ka.

27 Amǝkà Kohat ka, à nda ka nggurkwar mala Amǝ'Amram, andǝ nggurkwar mala Amǝ'Izǝhar, andǝ nggurkwar mala Amǝ'Hebǝron, andǝ nggurkwar mala Amǝ'Uziyel; yià mǝnia ka à nda ka anggurkwar mala amǝ'Kohat. 28 Aɓa ɓal koya muna-ɓwabura mǝnana à ɓǝli pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba ka, à kum làkkì malea á-tongno-nong-tàrú nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat (8,600). Túró yál ban-mǝfele ka nda a buia. 29 Anggurkwar mala amuna andǝ amǝkà Kohat nǝ̀ tsǝk kàttì malea a buì mala Taragula mǝnana sǝn njar-kunmur ka, 30 sǝ Elizafan, muna-ɓwabura mala Uziyel na nǝ̀ duk ɓwamǝgule amur aɓala-kàu mala anggurkwar mala amǝ'Kohat ka. 31 Túró malea nda yál Akwati, andǝ kpamgbang-tsǝk-agir, andǝ gìr-tàmsǝ pitǝla, andǝ agyangŋan, andǝ agirtúró mǝnana apǝris kǝ pangŋǝ̀nà túró nǝia a ban-mǝfele ka, andǝ lagìr-kasǝbân;‡ koya túró mǝnana kat je amǝnia yì agir ka, à nǝ̀ pè. 32 Sǝ Eleaza muna-ɓwabura mala Haruna, yì pǝris ka nda nǝ̀ duk múrû amur aɓwana-mǝgule mala Amǝ'Lawi, sǝ nǝ̀ tsǝk-mǝsǝì arǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ̀ pàkki atúró aɓa ban-mǝfele ka.

33 Amǝkà Merari ka, à nda ka nggurkwar mala Amǝ'Mali, andǝ nggurkwar mala Amǝ'Mushi: Amǝnia ka à nda ka anggurkwar mala Merari. 34 Aɓwana mǝnana à ɓallia, yì amuna-burana mǝnana kat ɓǝlia ka, à pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba ka, à kum làkkì malea á-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-ɓari (6,200). 35 Sǝ ɓwamǝgule amur ɓala-kàu mala anggurkwar mala Merari ka nda Zuriyel, muna-ɓwabura mala Abihel. À nda à nǝ̀ tsǝk kàttì malea a buì mala Taragula mǝnana sǝn njar-nza ka. 36 Sǝ túró mǝnana à kàsǝî amuna-burana mala Merari ka nda tsǝkir anggun-tara mala Taragula, andǝ anggun-gangndea, andǝ anggun-ɓalǝu, andǝ agumtǝli-tǝrteà, andǝ agirtúró male kat; koya túró mǝnana kat je amǝnia yì agir ka, à nǝ̀ pè; 37 ɗǝm ngga à nǝ̀ tsǝkir anggun-kala mǝnana à kàrì patal ka, andǝ agumtǝli-tǝrteà, andǝ ankpako tara, andǝ anggúr malea.

38 Aɓwana mǝnana à nǝ̀ tsǝk kàttì malea aɓadǝm Taragula a buì mǝnana sǝn njar-takuli, aɓadǝm Tara Ban-peri a buì mala eauwe mala pwari ka, à nda ka Musa andǝ Haruna andǝ amuna-burana male. Tsǝkir Taragula andǝ yálè ka nda a buia ace lùmsǝ atúró mǝnana à nǝ̀ peǎ ace amǝ Isǝrayila ka. Sǝ ɓǝ̀ ɓekǝ ɓwa-ɗàng gbàshìbanì ka à nǝ̀ wal-luí 39 Làkkì mala Amǝ'Lawi mǝnana Yahweh banggi Musa andǝ Haruna ama ɓǝà ɓallia arǝ anggurkwar malea, koya muna-ɓwabura mǝnana à ɓǝli pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba ka, nda á-lumi-ɓari-nong-ɓari (22,000).

Akmúr muna-dǝmba

40 Sǝ Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Ɓal amuna-dǝmba amuna-burana mala amǝ Isǝrayila kat, amǝnana ɓǝlia ka, à pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba ka, sǝ wu gilǝ alullǝia. 41 Ak Amǝ'Lawi ɓǝà duk amem, a kúnì amuna-dǝmba kat atà amǝ Isǝrayila, sǝ agirkusǝu mala Amǝ'Lawi a kúnì amuna-dǝmba kat mala agirkusǝu mala amǝ Isǝrayila. Mǝ nda Yahweh.&gt;&gt; 42 Nda Musa ɓal amuna-dǝmba kat mala amǝ Isǝrayila, kǝla mana Yahweh banggi wi ka. 43 Làkkì mala amuna-dǝmba amuna-burana kat-kat, mǝnana ɓǝlia ka à pàngŋǝ̀nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba, kǝla mana à gilǝ alullǝia ka, à nda á-lumi-ɓari-nong-ɓari nǝ gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tàrú (22,273).

44 Sǝ Yahweh bangcau nǝ Musa, ama, 45 &lt;&lt;Ak Amǝ'Lawi a kúnì amuna-dǝmba mala amǝ Isǝrayila kat, sǝ agirkusǝu mala Amǝ'Lawi a kúnì amalea. Amǝ'Lawi nǝ̀ duk amem. Mǝ nda Yahweh. 46 Sǝ ace mbwe boalo akmúr amuna-dǝmba mǝnia gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tàrú (273) mana làkkì malea eauwe amur làkkì mala Amǝ'Lawi ka, 47 awu nǝ ak shekel§ tongno a kúnì koyan ateà; ak boale aɓa kpata dǝmbǝrya mala shekel, yì mǝsǝbolo-azǝrfa mǝnana à kārǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à earna amurí a Tara-mǝfele ka. 48 Pè Haruna andǝ amuna-burana male boalo mala akmúr amǝ Isǝrayila mǝnia mana làkkì malea eau ka.&gt;&gt;

49 Nda Musa ak boalo mala akmúrú mǝnia ka a bu aɓwana mana làkkì malea eapi mala aɓwana mana Amǝ'Lawi akmúria ka. 50 A bu amuna-dǝmba mala amǝ Isǝrayila ka, ak boalo shekel á-mwashat nǝ gbǝman-tàrú nǝ lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi tongno (1,365); À kpata shekel mala Tara-mǝfele. 51 Sǝ Musa pè Haruna andǝ amuna-burana male boalo mala akmúrú mǝnia ka, kǝla mana Yahweh banggi wi ka.

4

Atúró mala amǝ'Kohat

1 Yahweh bangcau nǝ Musa andǝ Haruna, ama, 2 &lt;&lt;Ɓal làkkì mala amuna-burana mala Kohat aɓalǝ Amǝ'Lawi, arǝ anggurkwar malea sǝ arǝ aɓala-kàu malea. 3 Ɓal aburana mǝnana kat pǝlǝa malea na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana à kārǝ́na à nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri ka.

4 &lt;&lt;Túró mala amǝ'Kohat aɓa Tara Ban-peri ka nda tsǝkir agir nggea-mǝfele andǝ yália. 5 Lang kàttì nǝ̀ lo ace o ka, Haruna andǝ amuna-burana male nǝ̀ kùtí aɓa Ban Nggea Mǝfele, sǝ à nǝ̀ sulǝ lagìr-kasǝbân sǝ à nǝ̀ gìr Akwati mala Acau-nakûn nǝi. 6 Pǝlǝa à nǝ̀ kùmsǝi wi nggu-mbulpǝndǝa* amurí, sǝ à nǝ̀ sárǝ́ nggubyau mǝnana mùr-rǝì ka mǝlùre na kat ka amurí, sǝ à nǝ̀ oasǝi wi agare.

7 &lt;&lt;À nǝ̀ sárǝ́ nggubyau mǝlùre amúr kpamgbang mala Bǝredi Ɓadǝm Yahweh.† Amur nggubyau man ngga, à nǝ̀ tsǝk aparanti, andǝ atasau (ace muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne), andǝ amuna-nkenye, andǝ amuna-bàng ace pàgir mala girnùná; sǝ bǝredi mana ndakam koya pwari ka,‡ nǝ̀ pàk kàm gbal. 8 Pǝlǝa à nǝ̀ sárǝ́ nggubyau mǝbangye amúrià, à nǝ̀ kùmsǝ múrià nǝ nggu-mbulpǝndǝa, sǝ à nǝ̀ oasǝi wi agare.

9 &lt;&lt;À nǝ̀ twal nggubyau mǝlùre sǝ à nǝ̀ gìrna gìr-tàmsǝ pitǝla mana nda ace pà tǎlaban ngga, atārǝia andǝ apitǝla male, andǝ amǝmyal§ male, andǝ atasau-bǝsa, andǝ adú male kat mala mùrú olif mǝnana à kǝ soapi wi ka. 10 Sǝ à nǝ̀ kàrrì andǝ agirtúró male kat aɓa girkàrre mala nggu-mbulpǝndǝa, sǝ à nǝ̀ tsǝì amur gambǝlam* twal gìr.

11 &lt;&lt;Gyangŋan bolo-njengǝlan ngga à nǝ̀ sárǝ́ nggubyau mǝlùre amurí ɓǝ̀ gìrì, à nǝ̀ kùmsǝi wi nggu-mbulpǝndǝa, sǝ à nǝ̀ oasǝi wi agare. 12 Sǝ agirtúró kat mala túróperi aɓa ban-mǝfele ka, à nǝ̀ pwania sǝ à nǝ̀ kàrria aɓa nggubyau mǝlùre, à nǝ̀ kùmsǝia wia gìrkùmsǝo mala nggu-mbulpǝndǝa amúrià, sǝ à nǝ̀ tsǝia amur gambǝlam twal gìr.

13 &lt;&lt;À nǝ̀ pwan tú mana aɓa gyangŋan bolo-bángŋá ka sǝ à nǝ̀ sárǝì wi nggubyau mǝwanye amurí. 14 Pǝlǝa à nǝ̀ tsǝk agirtúró mala gyangŋanì kat amurí: atasau-bǝsa, andǝ ashokali-soagìr, andǝ ashebǝl, andǝ ankenye, yì agirtúró kat mala gyangŋan; à nǝ̀ sárǝ́ gìrkùmsǝo mala nggu-mbulpǝndǝa amurí sǝ à nǝ̀ oasǝi wi agare a ban malea.

15 &lt;&lt;Anzǝm mǝnana Haruna andǝ amuna-burana male malna gìrki agir mǝfele andǝ agirtúró kat mala ban-mǝfele ka, sǝ lang kàttì gilǝnarǝì nǝ̀ lo gya ka, amǝ'Kohat nǝ̀ yiu ace twal agirnì. Sǝama à pà nǝ̀ jeka agir mǝfele ɗàng, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ wǔ. Amǝ'Kohat na à nǝ̀ pwan agir mǝnana aɓa Tara Ban-peri ka.

16 &lt;&lt;Túró mala Eleaza muna-ɓwabura mala Haruna pǝris ka, nda tsǝkir mùrú ace pà tǎlaban, andǝ muku-gìr loasǝ yele mǝrǝmɓoarne, andǝ pàgir mala mǝsǝsa mana à pākiyi pwari-pwari ka, andǝ mùrú-ɗārǝ́bân. Ɗǝm ngga yì na nǝ̀ nggǝ tsǝk-mǝsǝì arǝ Taragula andǝ agir mǝnana kat aɓalǝi ka, kat andǝ ban-mǝfele andǝ agirtúró ɓalǝi.&gt;&gt;

17 Yahweh banggi Musa andǝ Haruna ama, 18 &lt;&lt;Wu kǝa ɗeki amuna andǝ amǝkau mǝnana aɓalǝ amǝ'Lawi a nggurkwar mala Kohat ka tea ɓǝ̀ twal ɗàng. 19 Ace amsǝia, ɓǝà kǝa wuki raka, lang à nǝ̀ sung tù a ban agir nggea-mǝfele ka, pàk mǝnia ka acea: Haruna andǝ amuna-burana male ɓǝà kùtí aɓa ban-mǝfele, sǝ ɓǝà pè koyan atea ka túró male andǝ gìr mǝnana nǝ̀ twal ka. 20 Sǝama amǝ'Kohat pà nǝ̀ kúti ace sǝn agir mǝfele ɗàng ko bǝti, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ wǔ.&gt;&gt;

Atúró mala amǝ'Gashon

21 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 22 &lt;&lt;Ɓal làkkì mala amuna-burana mala Gashon gbal, arǝ aɓala-kàu sǝ arǝ anggurkwar malea. 23 Ɓal aburana mǝnana kat pǝlǝa malea na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana à kārǝ́na à nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri ka. 24 Mǝnia ka nda túró mana amuna andǝ amǝ'kàu arǝ anggurkwar mala amǝ'Gashon nǝ̀ pak ka, aɓa túró andǝ twaltwalo ka: 25 Yià na à nǝ̀ twal alagìr† mala Taragula, sǝ Tara Ban-peri andǝ lagìr-murí, andǝ nggu-mbulpǝndǝa mǝnana gìr múrià ka, andǝ lagìr gbar bankutio aɓa Tara Ban-peri, 26 andǝ alagìr mǝnana à kàrì patal, andǝ lagìr ace gbar kún patal mana kàrì Taragula andǝ gyangŋan ngga, andǝ anggur malea, andǝ agirtúró ace túró malea kat. Amǝ'Gashon na à nǝ̀ pàk gìr mǝnana kat ɓoaro ɓǝà pè nǝ amǝnia yì agir ka. 27 Atúró mǝnana kat amuna-burana mala amǝ'Gashon nǝ̀ pè, ko mala twaltwalo, ko aɓea atúró ka, à nǝ̀ pè aɓata gingnǝban mala Haruna andǝ amuna-burana male. Sǝ awu nǝ pea wia agir mǝnana kat à nǝ̀ twal ka, ɓǝ̀ duk túró malea. 28 Mǝnia ka nda túró mǝnana nda ace amuna andǝ amǝkà Gashon, aɓa Tara Ban-peri ka. Sǝ túró mana à nǝ̀ pea wia ka, nda aɓata gingnǝban mala Itamar muna-ɓwabura mala Haruna pǝris.

Atúró mala amǝ'Merari

29 &lt;&lt;Ɓal làkkì mala amǝkà Merari arǝ anggurkwar malea sǝ arǝ aɓala-kàu malea. 30 Ɓal aburana mǝnana kat pǝlǝa malea na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana à kārǝ́na à nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri ka. 31 Túró malea aɓa Tara Ban-peri, aɓa túró mǝnana kat à nǝ̀ pè ka, nda twal anggun-tara mala Taragula, andǝ anggun-gangndea male, andǝ anggun-ɓalǝu male, andǝ agumtǝli-tǝrteà, 32 kat andǝ anggun-kala mana à kàrì patal ka, andǝ agumtǝli-tǝrteà, andǝ ankpako malea, andǝ anggúr malea, andǝ agirtúró malea kat, andǝ acili agir mǝnana kat à nǝ̀ pà gbasha arǝ túró ka. 33 Mǝnia ka nda túró mǝnana nda ace amuna andǝ amǝkà Merari, aɓa Tara Ban-peri ka. Sǝ túró mana à nǝ̀ pea wia ka, nda aɓata gingnǝban mala Itamar muna-ɓwabura mala Haruna pǝris.&gt;&gt;

Kàsǝetù

34 Nda Musa andǝ Haruna andǝ aɓwana-mǝgule mala ɓwabundǝa ɓal amuna andǝ amǝkà Kohat arǝ anggurkwar, sǝ arǝ aɓala-kàu malea ka. 35 À ɓal aburana mǝnana kat pǝlǝa malea na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana à kārǝ́na à nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri ka; 36 sǝ yià mǝnana à ɓallia arǝ anggurkwar mala Kohat ka, à nda á-ɓari nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari nǝ lumi-tongno (2,750). 37 Amǝnia ka nda làkkì mala aɓwana mǝnana à ɓallia arǝ anggurkwar mala amǝ'Kohat, yià mǝnana kat à pàktúró aɓa Tara Ban-peri, mana Musa andǝ Haruna ɓallia, kǝla mana Yahweh bangŋi nǝ kún Musa ka.

38 À ɓal amuna andǝ amǝkà Gashon, arǝ anggurkwar, sǝ arǝ aɓala-kàu malea, 39 twal a ban ɓwa mǝnana pǝlǝa male na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana kārǝ́na nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri ka; 40 yià mǝnana à ɓallia arǝ anggurkwar malea, sǝ arǝ aɓala-kàu malea ka à nda á-ɓari nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ lumi-tàrú (2,630). 41 Mǝnia ka nda làkkì mala amuna andǝ amǝkau a nggurkwar mala Gashon, mǝnana à kārǝ́na à nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri, mana Musa andǝ Haruna ɓallia kǝla mana Yahweh bang ngga.

42 Aburana mǝnana à ɓallia arǝ anggurkwar mala amuna andǝ amǝkà Merari, sǝ arǝ aɓala-kàu malea, 43 twal a ban ɓwa mǝnana pǝlǝa male na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana kārǝ́na nǝ̀ pàk túró aɓa Tara Ban-peri ka, 44 yià mǝno à ɓallia arǝ anggurkwar malea ka, à nda á-tàrú nǝ gbǝman-ɓari (3,200). 45 Mǝnia ka nda làkkì mala amuna andǝ amǝkau a nggurkwar mala Merari, mana Musa andǝ Haruna ɓallia kǝla mana Yahweh bangŋi nǝ kún Musa ka.

46 Nda Musa andǝ Haruna andǝ aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila ɓal Amǝ'Lawi arǝ anggurkwar sǝ arǝ aɓala-kàu malea ka. 47 Aɓwana mǝnana kat pǝlǝa malea na lumi-tàrú aban ká lumi-tongno, mǝnana à kārǝ́na à nǝ̀ pàk túró andǝ twaltwalo mala agir mala Tara Ban-peri ka, 48 làkkì malea na á-tongno-nong-tàrú nǝ gbǝman-tongno nǝ lumi-tongno-nong-tàrú (8,580). 49 À ɓallia aɓa kpata nzongcau mala Yahweh nǝ kún Musa, koyan ngga nǝ túró male mǝnana nǝ̀ pàk ka ko gìr mǝnana nǝ̀ twal ka. Anggo sǝ à ɓallia kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

5

À pusǝki amǝɓeami a kàttì

1 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 2 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama ɓǝà pusǝ koyan mǝnana ndanǝ kwánó nggû,* andǝ koyan mǝnana mùrgìr kǝ pur arǝì, andǝ koyan mǝnana pǝndǝki rǝì nǝ je lú ka, ɓǝà purî ɓá kàttì; 3 ko ɓwabura ko ɓwama na ka, wun nǝ̀ pusǝia, ɓǝà purî ɓá kàttì, ace mǝnana ɓǝà kǝa pǝndǝki akàttì malea, mǝnana mǝ ndakam nǝdo aɓalǝia ka ɗàng.&gt;&gt;

4 Amǝ Isǝrayila pàk mǝno; à pusǝkia à purî ɓá kàttì. Kǝla mana Yahweh banggi Musa ka, anggo sǝ amǝ Isǝrayila pǎ.

Bang-cauɓikea andǝ mbwegìr-akúnì

5 Sǝ Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 6 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama: Lang ɓwabura ko ɓwama yàl nzongcau mala Yahweh nǝ pakkì ɓì mǝɓane a koya buì, sǝ ɓwê yì ear cauɓikea male ka, 7 dumǝna púp ɓwê nǝ̀ bang cauɓikea male mǝnana pàk ka. Sǝ dumǝna púp nǝ̀ mbwegìr puppup a kúnì gìr mǝnana kat kiɗiki ka, sǝ nǝ̀ tsǝk banì mwashat aɓa gauwe tongno mala gìrnî amurí, sǝ nǝ̀ pè ɓwa mǝno pàkki wi mǝɓane ka. 8 Sǝ ɓǝ̀ ɓwê pànǝ kǝ mǝliɓala mǝnana à nǝ̀ kánǝ mǝno yì mbwegìr-akúnì ka abani raka, yì mbwegìr-akúnì ka pǝlǝna mala Yahweh sǝ dumǝna púp à nǝ̀ pè pǝris, atārǝia andǝ gam mala shawuɗiban mǝnana à nǝ̀ shawuɗi ɓwê nǝi ace mǝɓane mǝnana pàk ka. 9 Sǝ koya ɓoro mala apagir mǝfele mala amǝ Isǝrayila, mǝnana à kǝ yinǝia aban pǝris ka, à nǝ̀ duk mala pǝris. 10 Agir mǝfele mala koya ɓwa ka amale na, sǝ ɓǝ̀ mana kat ɓwa pè pǝris ka mala pǝris na.&gt;&gt;

Ɓwama mana burí tsǝki wi cau arǝì ka

11 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 12-14 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama: Ɓǝ̀ ɓwabura tsǝki māmí cau arǝì, mala kyanggî njar, ama māmí lǝmdǝna ɗwanyi-domǝsǝcau a baní, nǝ nongŋo-nda andǝ ɓe ɓwabura, sǝ burí sǝlǝce ɗàng, sǝ kǝ ɓwa sǝlǝce raka (acemǝnana kǝ ɓwa sǝni ko bwali aban pe raka), sǝ ɓǝ̀ burí pàk mɓali, sǝ nusǝ māmí nǝ pǝndǝki rǝì, ko mɓali bwali sǝ nusǝ māmí, kat andǝ amani ama māmí pǝndǝki rǝì raka, 15 ɓǝ̀ kyan nǝ māmí aban pǝris. Sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ yinǝ pagìr amur māmí: tyang mwashat mala muku mǝssa-bálì; sǝama pà nǝ̀ so kǝ mùrú amurí ɗàng, sǝ pà nǝ̀ kpapi wi myang-kwarra aɓalǝi ɗàng, acemǝnana pàgir mǝsǝsa na mala nusǝban-mɓali, sǝ pàgir na ace kasǝɓalǝu, mala nyesǝ ɗenyicau arǝ pě-mǝɓane mala ɓwa.

16 &lt;&lt;Sǝ Pǝris nǝ̀ yinǝi ɓwame ɓǝ̀ yi came aɓadǝm Yahweh. 17 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ so mùr mǝfele aɓa nkwaring dǝɓang sǝ nǝ̀ ɗàrǝ́ tú a nzali aɓa Taragula sǝ nǝ̀ soe aɓa mùr mǝnia. 18 Sǝ pǝris nǝ̀ tamsǝ ɓwame aɓadǝm Yahweh, nǝ̀ panzǝki nyang múr ɓwame, sǝ nǝ̀ tsǝki wi pàgir mǝsǝsa mala kasǝɓalǝu, mǝnana nda pàgir mǝsǝsa mala nusǝban-mɓali ka, a ɓabui, sǝ yì pǝris ka nǝ̀ twal mùr mǝlulle mǝnana kǝ yinǝ suban ngga a buì. 19 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ tsǝk ɓwame ɓǝ̀ kángìr, nǝ̀ ne ɓwame ama, &lt;Ɓǝ̀ ɓekǝ ɓwabura mǝnana burio na raka nongnǝ we ɗang, sǝ a pǝlǝmì njar a kútímá a ɓeami, kǝla ɓwama aɓata burí raka, ɓǝ̀ suban mǝnana mǝnia yì mùr mǝlulle kǝ yinǝi ka ɓǝ̀ yàllî muro. 20 Sǝama ɓǝ̀ a kyangŋǝ́nì njar, mǝnana a nda aɓata burio, a pǝndǝkina ɓamurò, sǝ ɓè ɓwabura mǝnana burio na raka nongŋǝna nǝ we ka, 21 suban mǝnia ka nǝ̀ sulǝo amuro.&gt; Pǝlǝa pǝris ka nǝ̀ tsǝk ɓwame ɓǝ̀ kána, kángìr mala suban, sǝ pǝris nǝ̀ banggi ɓwame ama, &lt;Ɓǝ̀ aɓwana mô sǝlǝ ama suban mala Yahweh na amuro, lang Yahweh tsǝngŋǝ̀nà abyalo kwetǝna, sǝ tabumo mwarna ka; 22 ɓǝ̀ mùr mǝnia mǝnana kǝ yinǝ suban ngga, ɓǝ̀ kùtí a bumo, ɓǝ̀ tsǝk tabumo ɓǝ̀ mwaro sǝ abyalo ɓǝà eamdǝe.&gt;

&lt;&lt;Pǝlǝa ɓwame ka nǝ̀ ear ama, &lt;Amin, Ɓǝ̀ do anggo.&gt;

23 &lt;&lt;Pǝlǝa pǝris ka nǝ̀ gilǝ asuban mǝnia ka aɓa mbu-malǝmce, sǝ nǝ̀ lea nǝ mùr, ɓǝà solǝo aɓa mùr mǝlulle mǝno. 24 Sǝ nǝ̀ tsǝk ɓwame ɓǝ̀ nu mùr mǝlulle mǝnia mana kǝ yinǝ suban ngga, sǝ yì mùr ka nǝ̀ kùtí a bumi sǝ nǝ̀ yinǝi wi nǝ tanni mǝlulle. 25 Sǝ pǝris nǝ̀ ak pàgir mǝsǝsa mala nusǝban-mɓali a bu ɓwame, sǝ nǝ̀ lǝmdǝí a kuli aɓadǝm Yahweh, sǝ nǝ̀ yinǝi aban gyangŋan. 26 Sǝ pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa pàgir mǝsǝsa mǝno ka, ɓǝ̀ lùmsǝ ɓabui, ɓǝ̀ duk kāmbe male mala kasǝɓalǝu, sǝ nǝ̀ pisǝi amur gyangŋan; anzǝm mǝno ka, nǝ̀ tsǝk ɓwame ɓǝ̀ nu mùr mǝno.

27 &lt;&lt;Anzǝm mana tsǝ̀ngŋǝ̀nà ɓwame nuna mùrnî, sǝ ɓǝ̀ do ama ɓwame pǝndǝkina ɓamurì, lǝmdǝna ɗwanyi-domǝsǝcau aban burí ka, mùr mala yinǝ suban ngga nǝ̀ kùtí a bumi, sǝ nǝ̀ yinǝi wi nǝ tanni mǝlulle, sǝ tabumi nǝ̀ mwaro, sǝ abyali nǝ̀ kpami, sǝ ɓwame nǝ̀ pǝlǝ gìr suban aɓalǝ aɓwana male. 28 Sǝama ɓǝ̀ ɓwame ka pǝndǝki ɓamurì ɗàng, nda aɓa ɓoarnsari ka, nǝ̀ pà atàrǝì, kǝgìr mǝɓane pà nǝ̀ kumi ɗàng, sǝ nǝ̀ kum ɓǝlmuna.

29 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggurcau mǝnana à nǝ̀ kpate amur mɓali ka, lang ɓwama mǝnana ndanǝ bura amurí ka kyanggî njar, sǝ kya pǝndǝki ɓamurì, 30 ko a pwari mana ɓwabura ka mɓali bwali sǝ pàk mɓali ace māmí ka. Yì ka nǝ̀ yinǝ māmí aɓadǝm Yahweh sǝ pǝris nǝ̀ kpata acau mala nggurcau mǝnia amur ɓwame. 31 Yì bura ɓwama ka, à pà nǝ̀ sǝni nǝ cauɓikea ɗàng,† sǝ ɓwama ka, bafe mala cauɓikea male mǝnana pàk ka nǝ̀ do amurí.&gt;&gt;

6

Pacau mala Ɓwa-nazir

1 Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu banggia wia ama: Lang ɓwabura ko ɓwama nǝ̀ twal kanggǝrang pàcau nǝ-shambum, mala duk ɓwa-nazir, ace tàr ɓamurì aban Yahweh ka, 3 dumǝna púp nǝ̀ yál ɓamurì arǝ nu mùr-anap andǝ mba. Dumǝna púp pà nǝ̀ nu ɓekǝ mùr-hangŋa mǝnana à pè nǝ mùr-anap, ko mùr-hangŋa mana à pè nǝ mba ka ɗàng; sǝ pà nǝ̀ nu ɓekǝ girnùná mǝnana à kàmbi arǝ ɓǝla-anap ka ɗàng; sǝ pà nǝ̀ lì ɓǝla-anap, pwàlè ko imè ɗàng. 4 Aɓalǝ anonggio kat mala tàrɓamuru male ka, pà nǝ̀ lì ɓekǝ gìr mǝnana kat pùro arǝ nggun-anap, ko amǝsǝi na ko nggwate na ka ɗàng.

5 &lt;&lt;Aɓalǝ anonggio mala pàcau nǝ-shambum mala tàrɓamuru male kat ka, ɓekǝ nkembu pa nǝ̀ je ɓamúrí ɗàng, she pwari mǝnana anonggio mala do male kǝla ɓwa-nazir aban Yahweh lùmsǝna ka. Yì ka nǝ̀ duk mǝfele sǝ nǝ̀ nying nyang ɓamúrí ɓǝ̀ dāh'rya.

6 &lt;&lt;Aɓalǝ anonggio kat mala tàrɓamuru male aban Yahweh ka, dumǝna púp pà nǝ̀ ká amur lú ɗàng. 7 Dumǝna púp, pà nǝ̀ pǝndǝki ɓamurì ɗàng ko ɓǝ̀ nda ace lú mala tárrí, ko nggè, ko mǝ'eambi-ɓwabura, ko mǝ'eambi-ɓwama ka ɗàng. Mǝnia ka nda acemǝnana nyang mǝnana a múrí, mana lǝmdǝ tàrɓamuru male aban Ɓakuli ka, nda a ɓamúrí. 8 Aɓalǝ anonggio mala tàrɓamuru male kat ka, nǝ̀ duk mǝfele aban Yahweh.

9 &lt;&lt;Ɓǝ̀ kǝ ɓwa kasǝa wǔ aɓa yasǝlǝban a nkanggari, mǝnana nǝ̀ tsǝa nyang ɓamúrí mala tàrɓamuru male nǝ̀ pǝndǝki ka, dumǝna púp nǝ̀ mwa nyang ɓamúrí a pwari lakban male; nǝ̀ mwe a tongno-nong-ɓaria pwari. 10 A tongno-nong-tàruià pwari ka nǝ̀ yinǝ akutugangyi ɓari ko amuna-kutumurǝm ɓari aban pǝris, a bankutio aɓa Tara Ban-peri. 11 Pǝris nǝ̀ pà mwashat kǝla pàgir ace cauɓikea, sǝ ɓè ka ace pàgir mala pisǝe kǝring, sǝ nǝ̀ shawuɗì, acemǝnana lú mǝno wù a nkanggari tù ka, nunbi wi cauɓikea amurí, sǝ dumǝna púp ama àkǝ̀ pwari mǝno ka nǝ̀ tsǝk ɓamúrí ɓǝ̀ duk mǝfele ɗǝm. 12 Dumǝna púp nǝ̀ tàr ɓamurì ɗǝm ace anonggio male, mala do ɓwa-nazir aban Yahweh, sǝ nǝ̀ yinǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka ace pàgir mala kumcau. Sǝ anonggio mǝɗiɗyalni ka, à nǝ̀ ueɓà acemǝnana tàrɓamuru male pǝndǝkina.

13 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggurcau mǝnana à nǝ̀ kpate ace ɓwa-nazir, lang anonggio mala tàrɓamuru male lùmsǝna ka: à nǝ̀ yinǝi a bankutio aɓa Tara Ban-peri; 14 sǝ yì ka nǝ̀ yinǝ pàgir male aban Yahweh ani: muna-gam mǝnana mbule mwashat, sǝ ɓè kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, ace pàgir mala pisǝe kǝring, andǝ muna-nzur mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, andǝ gam mana ɓè kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝì raka, ace pàgir mala dotarǝu, 15 atārǝia andǝ apagir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná malea, andǝ zace mala agbatali bǝredi mana yis pà arǝì raka, mana à pea nǝ muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, andǝ abiskit mana à pea nǝ yis raka, sǝ à hasǝkia wia mùrú olif arǝia ka.

16 &lt;&lt;Sǝ pǝris nǝ̀ yinǝ agir mǝnia kat ka tù aɓadǝm Yahweh, sǝ nǝ̀ pà gir'nkila mala pàgir mala gǝshi cauɓikea male, yì ɓwa-nazir, andǝ pàgir male ace pisǝe kǝring. 17 Pǝlǝa nǝ̀ pà gir'nkila nǝ gam mala pàgir ace dotarǝu aban Yahweh, atārǝia andǝ bǝredi mana yis pà arǝì raka, mǝnana nda aɓa zace ka; sǝ a masǝlǝate ka nǝ̀ pàgir mala mǝsǝsa atārǝia andǝ pàgir mala girnùná.

18 &lt;&lt;Anzǝm mǝno ka, yì ɓwa-nazir ka nǝ̀ mwa ɓamúrí mala tàrɓamuru male, a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ nyang ɓamúrí mala tàrɓamuru male ka, nǝ̀ twali sǝ nǝ̀ tsǝì amur bǝsa mǝnana nda aɓata gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka. 19 Anzǝm mana ɓwa-nazir mwana nyang mala tàrɓamuru male ka, pǝlǝa pǝris nǝ̀ twal bù gam, mǝnana à lamni ka, sǝ nǝ̀ twal gbatali bǝredi mwashat mǝnana yis pà arǝì raka, andǝ biskit mwashat mana yis pà arǝì raka, amǝnana aɓa zace ka, sǝ nǝ̀ tsǝia arǝ abú ɓwa-nazir. 20 Pǝlǝa pǝris nǝ̀ loasǝia a kuli, ɓǝ̀ duk pàgir mǝnana à loasǝi a kuli aɓadǝm Yahweh ka. Akāmbe mǝfele na ace pǝris, atārǝia andǝ kikil gam mana à loasǝi a kuli, andǝ byali mana à pàna ɓoro nǝi ka.* Anzǝm mǝno ka, yì ɓwa-nazir ka à earǝ́nì wi ɓǝ̀ nu mùr-anap.

21 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggurcau amur ɓwa-nazir mǝnana pàcau nǝ-shambum, sǝ amur pàgir male mǝnana nǝ̀ pà aban Yahweh ace tàrɓamuru male ka. Dumǝna púp nǝ̀ yinǝ pàgir mǝnia ka, sǝ ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝi ka, ɓǝ̀ yinǝ aɓea amur mǝno, aɓa kpata nggurcau mala tàrɓamuru male.&gt;&gt;

Tsǝkbu mala apǝris amur aɓwana

22 Yahweh ne Musa ama, 23 &lt;&lt;Banggi Haruna andǝ amuna-burana male ama: Ani sǝ wun nǝ̀ tsǝki amǝ Isǝrayila bù. Wun nǝ̀ banggia wia ama,

24 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝka wun bù,

ɓǝ̀ yál wun;

25 Ɓǝ̀ Yahweh tsǝa ɓamǝsǝi ɓǝ̀ tǎ amur wun,

ɓǝ̀ lǝmdǝa wun ɓwamuru;

26 Ɓǝ̀ Yahweh sǝn mǝsǝswatǝr ma'wun,

ɓǝ̀ pa wun dorǝpwala.&gt;

27 &lt;&lt;Anggo ka à nǝ̀ tsǝk lullǝam amur amǝ Isǝrayila, sǝ mǝ nǝ tsǝkia wia bù.&gt;&gt;

7

Apagir ace tàr Taragula

1 Lang Musa malǝna loasǝ Taragula ka,* pǝlǝa ɗārǝi sǝ tàrì andǝ agirtúró male kat. Ɗǝm ngga ɗārǝ gyangŋan sǝ tàrì andǝ agirtúró male kat. 2 Sǝ à yinǝ aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila, amúrû amur aɓala-kàu malea, mǝnana à nda ka amǝdǝmba mala atau ka. Yia na mǝnana à tsǝia amur aɓwana mǝnana à ɓallia ka; à yiu sǝ à cam tù, 3 sǝ à yinǝ apagir malea aɓadǝm Yahweh: akeke-ndá tongno-nong-mwashat andǝ ajamnda lum-nong-ɓari; keke-ndá mwashat ace ɓari atà amúrû mala atau, sǝ jamnda mwashat ace koyan ateà. À yinǝia a ɓadǝm Taragula.

4 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, 5 &lt;&lt;Ak agir mǝnia ka a buia, sǝ wu pe amǝ'Lawi ace túró twal agir mǝfele mala Tara Ban-peri, koyan ateà ka kǝla mana túró male nǝ̀ pàk ka.&gt;&gt;

6 Nda Musa ak akeke-ndá andǝ ajamnda mǝno sǝ pè amǝ'Lawi ka. 7 Pè amǝ'Gashon akeke-ndá ɓari andǝ ajamnda ine, kǝla mana kún túró malea pàk ka. 8 Pè amǝ'Merari akeke-ndá ine andǝ ajamnda tongno-nong-tàrú, kǝla mana kún túró malea pà aɓata gingnǝban mala Itamar muna-ɓwabura mala Haruna pǝris ka. 9 Sǝ amǝ'Kohat ka Musa pea wia kǝgìr ɗàng acemǝnana túró malea ka nda tsǝkir agir ɓá ban-mǝfele, mǝnana a kwàrú sǝ à nǝ̀ twalia ka.

10 A pwari mǝnana à nǝ̀ ɗārǝ gyangŋan ngga, amúrû mala atau pāki apagir ace tàre; à yinǝ apagir malea a ɓadǝm gyangŋanì. 11 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Aɓa pwari mwashat ka ɓwamǝgule mwashat na nǝ̀ yinǝ pàgir male ace tàr gyangŋan ngga.&gt;&gt;

12 Ɓwamǝgule mǝnana yinǝ pàgir male a pwari mǝdǝmbe ka nda Nashon muna-ɓwabura mala Aminadap, a tàu mala Yahuda.

13 Sǝ pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 14 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na ka, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne; 15 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 16 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 17 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu† ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Nashon muna-ɓwabura mala Aminadap.

18 A ɓaria pwari ka Netanel muna-ɓwabura mala Zuar, múr-là mala Isaka, yinǝ pàgir male.

19 Pàgir male mǝnana pà ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 20 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 21 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 22 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 23 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Netanel muna-ɓwabura mala Zuar.

24 A tàruià pwari ka Eliyap muna-ɓwabura mala Helon, múr-là mala amǝkà Zebulu yinǝ pàgir male.

25 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 26 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 27 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat-mwashat na ka ace pàgir mala pisǝe kǝring; 28 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 29 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Eliyap muna-ɓwabura mala Helon.

30 A inea pwari ka Elizur muna-ɓwabura mala Shedeur, múr-là mala amǝkà Ruben yinǝ pàgir male.

31 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 32 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ̀ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 33 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 34 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 35 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Elizur muna-ɓwabura mala Shedeur.

36 A tongnoia pwari ka Shelumiyel muna-ɓwabura mala Zurishaddai, múr-là mala amǝkà Shimiyon yinǝ pàgir male.

37 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 38 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 39 andǝ lo-jamnda a domwan, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 40 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 41 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Shelumiyel muna-ɓwabura mala Zurishaddai.

42 A tongno-nong-mwashatia pwari ka Eliyasaf muna-ɓwabura mala Dewel, múr-là mala amǝkà Gad yinǝ pàgir male.

43 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 44 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 45 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 46 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 47 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Eliyasaf muna-ɓwabura mala Dewel.

48 A tongno-nong-ɓaria pwari ka Elishama muna-ɓwabura mala Ammihud, múr-là mala amǝkà Ifǝrem yinǝ pàgir male.

49 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 50 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 51 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 52 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 53 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Elishama muna-ɓwabura mala Ammihud.

54 A tongno-nong-tàruià pwari ka Gamaliyel muna-ɓwabura mala Pedazur, múr-là mala amǝkà Manasa, yinǝ pàgir male.

55 Pàgir male mǝnana pà ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 56 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 57 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 58 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 59 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝno ka nda pàgir mala Gamaliyel muna-ɓwabura mala Pedazur.

60 A tongno-nong-inea pwari ka Abidan muna-ɓwabura mala Gidiyoni, múr-là mala amǝkà Benjami yinǝ pàgir male.

61 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 62 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 63 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka ace pàgir mala pisǝe kǝring; 64 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 65 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Abidan muna-ɓwabura mala Gidiyoni.

66 A lumia pwari ka Ahieza muna-ɓwabura mala Amishaddai, múr-là mala amǝkà Dan yinǝ pàgir male.

67 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 68 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 69 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 70 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 71 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Ahieza muna-ɓwabura mala Amishaddai.

72 A lum-nong-mwashatia pwari ka Pagiyel muna-ɓwabura mala Okran, múr-là mala amǝkà Asha yinǝ pàgir male.

73 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 74 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 75 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 76 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 77 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Pagiyel muna-ɓwabura mala Okran.

78 A lum-nong-ɓaria pwari ka Ahira muna-ɓwabura mala Enan, múr-là mala amǝkà Naftali yinǝ pàgir male.

79 Pàgir male ka paranti na mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), andǝ tasau mǝnana à pè nǝ bolo-azǝrfa sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lumi-tongno-nong-ɓari na ka (70); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià kǝm ngga à lùmsǝia nǝ muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ace pàgir mala mǝsǝsa ka. 80 Ɗǝm ngga yinǝ muna-nkenye mǝnana à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ dǝmbǝrya male ka shekel lum na, sǝ à lùmsǝì nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; 81 andǝ lo-jamnda, andǝ gam, andǝ muna-gam mǝnana mbule mwashat ka, ace pàgir mala pisǝe kǝring; 82 andǝ gbato ace pàgir mala gǝshi cauɓikea; 83 sǝ ace gir'nkila mala apagir mala dotarǝu ka yinǝ andá ɓari, agam tongno, agbato tongno, andǝ amuna-gam tongno mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Mǝnia ka nda pàgir mala Ahira muna-ɓwabura mala Enan.

84 Amǝnia ka à nda ka apagir mala amúrû mala atau mala Isǝrayila ace tàr gyangŋan lang à ɗārǝi ka: aparanti bolo-azǝrfa lum-nong-ɓari, atasau bolo-azǝrfa lum-nong-ɓari, amuna-nkenye bolo-njengǝlan lum-nong-ɓari, 85 koya paranti bolo-azǝrfa ka dǝmbǝrya male ka shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-tàrú na (130), sǝ koya tasau bolo-azǝrfa ka dǝmbǝrya male na shekel lumi-tongno-nong-ɓari (70). Dǝmbǝrya kat-kat mala atanggǝla bolo-azǝrfa ka shekel á-ɓari nǝ gbǝman-ine na (2,400); à kpata shekel mǝnana à ear amurí a Tara-mǝfele ka. 86 Komǝye atà amuna-nkenye bolo-njengǝlan lum-nong-ɓari mǝnana à lùmsǝia nǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka, dǝmbǝrya male na shekel lum; à kpata shekel mǝnana à ear amurí a ban-mǝfele ka. Yià amuna-nkenye bolo-njengǝlan kat ka dǝmbǝrya malea na shekel gbǝman-mwashat nǝ lumi-ɓari (120). 87 Agirkusǝu mǝnana kat à yinǝia ace pàgir mala pisǝe kǝring ngga à nda ka: ajamnda lum-nong-ɓari, agam lum-nong-ɓari, amuna-gam mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka lum-nong-ɓari, atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa malea; andǝ agbato lum-nong-ɓari ace pàgir mala gǝshi cauɓikea. 88 Làkkì mala agirkusǝu kat-kat ace pà gir'nkila mala pàgir mala dotarǝu ka à nda ka: ajamnda lumi-ɓari-nong-ine, agam lumi-tongno-nong-mwashat, agbato lumi-tongno-nong-mwashat, amuna-gam lumi-tongno-nong-mwashat mǝnana mbulea mwashat-mwashat ka. Amǝnia ka à nda ka apagir ace tàr gyangŋan anzǝm ɗārǝè.

89 A koya pwari sǝ Musa kúti aɓa Tara Ban-peri nǝ̀ nacau nǝ Yahweh ka, kǝ ok gì Yahweh aban ne wi cau a nre ka acerup ɓari mǝnana à mǝn abuia a kùli amur buno sǝntǝ̀r, mǝnana nda amur Akwati mala Acau-nakûn ngga; anggo sǝ Yahweh kǝ ne wi cau.

8

Tsǝki apitǝla

1 Yahweh ne Musa cau, ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ Haruna sǝ wu banggi wi ama, &lt;Lang awu nǝ tamsǝki apitǝla ka, tsǝia a njar mǝnana à nǝ̀ nggǝ pa tǎlaban a ɓadǝm gìr-tamsǝia ka.&gt; &gt;&gt;

3 Anggo sǝ Haruna pǎ; tsǝki apitǝla à pǝlǝ nǝ ɓadǝm gìr-tamsǝia, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ka. 4 Ani sǝ à pàk gìr-tàmsǝ apitǝla: à pè nǝ bolo-njengǝlan mǝnana à walki ka, twal a kusǝì aban ká arǝ nyoulǝa rǝi mala tǒ mala afufe. Anggo sǝ pè kǝla mǝnana Yahweh lǝmdǝì Musa ka.

Lak amǝ'Lawi andǝ tària

5 Yahweh banggi Musa ama: 6 &lt;&lt;Pusǝ amǝ'Lawi aɓalǝa amǝ Isǝrayila sǝ wu leǎ. 7 Ace leǎ ka pàk mǝnia: Watsǝkia wia mùr lakban amúrià; sǝ wu tsǝia ɓǝà mwa nyang mǝnana a rǝia ka kat, sǝ ɓǝà lakki agir'nggūrǝia. Anggo sǝ à nǝ̀ lak ɓamuria. 8 Anzǝm mǝno ka ɓǝà yinǝ jamnda, atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa male, mǝnana muku mǝɓǝlke na à zurì nǝ mùrú olif ka; sǝ awu nǝ twal ɓè jamnda a domwan ace pàgir mala gǝshi cauɓikea.* 9 Pǝlǝa awu nǝ yinǝ amǝ'Lawi aɓadǝm Tara Ban-peri, sǝ wu ram ɓinala amǝ Isǝrayila kat. 10 Lang a yinanǝ amǝ'Lawi aɓadǝm Yahweh ka, pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila nǝ̀ nongsǝ abuia amur amǝ'Lawi. 11 Pǝlǝa Haruna nǝ̀ yinǝ amǝ'Lawi aɓadǝm Yahweh, ɓǝà do kǝla pàgir mana à loasǝi a kuli mǝnana amǝ Isǝrayila pa, ace mǝnana ɓǝà do nǝ gilǝrǝu ace pak túró mala Yahweh ka.

12 &lt;&lt;Pǝlǝa amǝ'Lawi ka ɓǝà nongsǝ abuia a ɓamur ajamnda, mǝnana mwashat ka nda ace pàgir aban Yahweh mala gǝshi cauɓikea, sǝ ɓè ka nda ace pàgir mala pisǝe kǝring, ace shawuɗi amǝ'Lawi. 13 Awu nǝ tsǝk amǝ'Lawi ɓǝà came aɓadǝm Haruna andǝ amuna-burana male, sǝ awu nǝ tària ɓǝà duk pàgir mǝnana à loasǝi a kuli aban Yahweh ka. 14 Anggo sǝ awu nǝ pusǝ amǝ'Lawi aɓalǝa amǝ Isǝrayila, sǝ amǝ'Lawi ka à nǝ̀ duk amem.

15 &lt;&lt;Anzǝm mǝnana a langŋǝna amǝ'Lawi sǝ a tarnia kǝla pàgir mana à nǝ̀ loasǝi a kuli ka, à nǝ̀ ká ace pàktúró a Tara Ban-peri. 16 À nda ka amǝ Isǝrayila mǝnana à panamia kǝring ngga. Ən twalnia ɓǝà duk amem a kúnì aɓwana mǝnana kat à tita puro a bum ngga, yì amuna-dǝmba aburana mala amǝ Isǝrayila kat. 17 Koya muna-dǝmba muna-ɓwabura a Isǝrayila, ɓwapǝndǝa ko girkusǝu ka, mem na. Lang ǝn wal amuna-dǝmba kat a Masar ka, ǝn taria ace ɓamúràm. 18 Sǝ ǝn twalna amǝ'Lawi a kúnì amuna-dǝmba amuna-burana kat a Isǝrayila. 19 Aɓalǝa amǝ Isǝrayila kat ka, ǝn pana amǝ'Lawi kǝla ɓoro aban Haruna andǝ amuna-burana male ace pàktúró a Tara ban-peri a kúnì amǝ Isǝrayila, sǝ ɓǝà shawuɗia, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓekǝ gìr'mur'mwana ɓǝkǝa wal amǝ Isǝrayila ɗàng lang à nǝ̀ gbàshìban ban-mǝfele ka.&gt;&gt;

20 Musa, andǝ Haruna andǝ ɓinala amǝ Isǝrayila kat pàngnǝ amǝ'Lawi kǝla mana Yahweh banggi Musa ka. 21 Amǝ'Lawi lak ɓamuria sǝ à lakki agir'nggūrǝia. Pǝlǝa Haruna tària kǝla pàgir mǝnana à loasǝi a kuli aɓadǝm Yahweh ka, sǝ shawuɗia ace leǎ. 22 Anzǝm mǝno ka amǝ'Lawi wari ace pàktúró malea aɓa Tara Ban-peri aɓata gingnǝban mala Haruna andǝ amuna-burana male. À pàngnǝ amǝ'Lawi kǝla cau mana Yahweh banggi Musa ka.

23 Yahweh banggi Musa ama, 24 &lt;&lt;Cau mǝnia ka nda arǝ amǝ'Lawi: Ɓwabura mǝnana pǝlǝa male na lumi-ɓari-bwamdǝ-tongno andǝ mana kútì ka nǝ̀ yiu ace pàk túró aɓa Tara Ban-peri. 25 Sǝ lang ɓwabura bingŋǝnà pǝlǝa lumi-tongno ka, nǝ̀ nyingbuì arǝ túró mǝnana pàkiyi pwari-pwari ka, sǝ pà nǝ̀ pàk túró ɗǝm ɗàng. 26 Yì ka nǝ̀ gandǝ bwali amǝ'eambi arǝ pakki atúró malea aɓa Tara Ban-peri, sǝama pà nǝ̀ pàk túrè nǝ nggearǝì ɗàng. Anggo sǝ awu nǝ pàkkî amǝ'Lawi aɓa kasǝia wia atúró mǝnana nda acea ka.&gt;&gt;

9

Lamsan Yàlîmurû

1 Yahweh nacau nǝ Musa a pǝɗanban Saina, a zongŋo mǝdǝmbe mala ɓaria pǝlǝa anzǝm mana amǝ Isǝrayila purnì nzali Masar ka, ama, 2 &lt;&lt;Amǝ Isǝrayila ɓǝà kǝ pak lamsan mala Yàlîmurû a kǝ pwari mǝnana à tsǝì ace ka. 3 Wu pàk lamsan male a kǝ pwari mǝnana à tsǝk ka, nǝ pwarikpǝra a lum-nong-inea pwari mala mǝnia yì zongŋo ka; dumǝna púp wun nǝ̀ pàk lamsan male nǝ kpata angguracau male kat, andǝ anê male kat.&gt;&gt;

4 Nda Musa banggi amǝ Isǝrayila ɓǝà pak lamsan mala Yàlîmurû ka. 5 Sǝ yià ka à pak lamsan Yàlîmurû a lum-nong-inea pwari mala zongŋo mǝdǝmbe, nǝ pwarikpǝra a pǝɗanban mala Saina. Amǝ Isǝrayila pàk koman kat kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ka.

6 Sǝ càu kumban ama aɓea aburana pǝlǝ gìr'ɓeami atàcau mala je lú ɓeɓwa, sǝ gìrnî tsǝa à gandǝ pak lamsan mala Yàlîmurû amǝno yì pwari ka ɗàng. Aburana mǝnia yiu aɓadǝm Musa andǝ Haruna amǝno yì pwari. 7 À ne Musa ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau sǝm pǝlǝna gìr'ɓeami atàcau mala je lú ɓeɓwa. Sǝama palang sǝ mǝno ka tsǝa à tàmsǝ sǝm arǝ yinǝ pagìr mala Yahweh atà amǝ Isǝrayila a pwari mǝnana à tsǝì ace ka?&gt;&gt;

8 Musa earia wia ama, &lt;&lt;Wu kúndǝô, mǝ ok cau mǝnana Yahweh nǝ̀ bang ace wun ngga.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 10 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama: Ɓǝ̀ kǝɓwa aɓalǝ wun, ko atà amǝ'kà wun pǝlǝ gìr'ɓeami atàcau mala je lú, ko twal bǝri mǝsauwe ka, ɓwê nǝ̀ gandǝ pak lamsan mala Yàlîmurû abanam Yahweh. 11 Sǝama à nǝ̀ pè a lum-nong-inea pwari mala ɓaria zongŋo nǝ pwarikpǝra. À nǝ̀ shak nyam muna-gam mala Yàlîmurû nǝ bǝredi mana yis pà arǝì raka nǝ mbúgir mǝ'lùlle* atè. 12 Dumǝna púp à pà nǝ̀ nying kǝ cili ɓǝ̀ ueo ba dǝmbari ɗàng, sǝ à pà nǝ̀ ɓun kǝ mui ɗàng;† sǝ dumǝna púp à nǝ̀ pàk lamsanì nǝ kpata angguracau mala Yàlîmurû kat. 13 Sǝama ɓǝ̀ ɓwa ka mǝɓoarnsari na, sǝ twal bǝri ɗang, sǝ gatti pàk lamsan mala Yàlîmurû ka, mǝno yì ɓwa ka à nǝ̀ pusǝ lullǝì aɓalǝ aɓwana male, acemǝnana yinǝ pagìr acem Yahweh a pwari mana à tsǝk ka ɗàng; mǝno yì ɓwa ka bafe mala cauɓikea male nǝ̀ ueo amurí.

14 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa-kúnɗàngna do aɓalǝ wun, sǝ earce nǝ̀ pàk lamsan mala Yàlîmurû abanam Yahweh ka, dumǝna púp nǝ̀ kpata angguracau andǝ anê mala Yàlîmurû. Kǝ nggurcau mǝmwashati na ace ɓwa-kúnɗàngna andǝ ɓwa Isǝrayila.&gt;&gt;

Pǝrɓang amur Taragula

15 A pwari mǝnana à loasǝ Taragula ka, pǝrɓangnî yi gìr múr Taragula, yì Tara mala Acau-nakûn,‡ sǝ à sǝni kǝla bǝsa amur Taragula, twal a pwarikpǝra aban ká dǝmbari. 16 Anggo sǝ pǎ koya pwari: pǝrɓangnî gìr múr Taragula, sǝ nǝ du ka, à sǝni kǝla bǝsa. 17 Sǝ ɓǝ̀ aya pwari sǝ pǝrɓangnî loapì múr tara ka, zuku ka amǝ Isǝrayila nǝ̀ lo gya, sǝ ban mǝnana kat pǝrɓangnî kya cam kam ngga, a banì sǝ amǝ Isǝrayila nǝ̀ duk kàttì.§ 18 Amǝ Isǝrayila kǝ lo gya kǝla mana Yahweh na ka, sǝ à kǝ duk kàttì kǝla mana na ka. Ɓǝ̀ lang sǝ pǝrɓangnî ka banì sauwa aban ueo amur Taragula ka, anggo sǝ à nǝ̀ ueo a kàttì. 19 Ko ɓǝ̀ pǝrɓangnî lidǝmba nǝ came amur Taragula arǝ anongŋo pas ka, amǝ Isǝrayila nǝ̀ okî Yahweh, à pà nǝ̀ lo gya ɗang. 20 Aɓea bákú ka, pǝrɓangnî nǝ̀ twal anongŋo bǝti aban ueo amur Taragula. Sǝ kǝla mana Yahweh bang ngga, à nǝ̀ ueo aɓa kàttì, sǝ kǝla mana Yahweh bang ngga, à nǝ̀ lo gya. 21 Sǝ arǝ aɓea apwari ka, pǝrɓangnî ueo, twal a pwarikpǝra aban ká dǝmbari, sǝ lang pǝrɓangnî lo nǝ bari ka, à lo gya. Ko nda nǝ pwari ko nǝ dú, pwari mǝnana kat pǝrɓangnî lo ka, à lo gya. 22 Ko ɓǝ̀ pǝrɓangnî twal nongŋo ɓari, ko zongŋo, ko banì sauwa nda piu amur Taragula ka, amǝ Isǝrayila ueo aɓa kàttì, à lo gya ɗang; sǝ lang longŋǝna ka, à lo gya. 23 Aɓa nê mala Yahweh ka, à tsǝk kàttì, sǝ aɓa nê mala Yahweh ka, à lo gya. À kpata kwarkiru mala Yahweh; sǝ cau mǝnana kat Yahweh banggi Musa ama ɓǝà pàk ka, à pè.

10

Anjawe bolo-azǝrfa

1 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Wu tùl anjawe bolo-azǝrfa ɓari. Wun nǝ̀ pàngŋǝ̀nà-túró nǝia ace tunǝ ramba mala ɓwabundǝa, sǝ ace loapi kàttì. 3 Lang à twang anjawe mǝnia kǝm ngga, ɓwabundǝa puppup nǝ̀ ramba a bano a bankutio mala Tara Ban-peri. 4 Sǝ ɓǝ̀ njawe mǝdǝmbe na à twang ngga, amúrû, yì amǝdǝmba mala atau mala amǝ Isǝrayila na mǝnana à nǝ̀ ram rǝia a bano ka. 5 Sǝ lang wu ɓua njawe-lwa ka, akàttì mǝnana à tsǝk agumli malea a takuli ka, à nǝ̀ lo gya. 6 Sǝ lang wu ɓua ɓaria njawe-lwa ka, akàttì mǝnana à tsǝk agumli malea a njar-kunmur ka, à nǝ̀ lo gya. Ɓǝ̀ aya pwari sǝ à nǝ̀ lo gya ka, à nǝ̀ ɓua njawe-lwa. 7 Sǝ lang wun nǝ̀ ram ɓwabundǝa a banɓwáná ka, wun nǝ̀ twang njawe tè ɓǝ̀ sauwa, sǝama pà wun nǝ̀ ɓua njawe-lwa ɗang. 8 Sǝ amuna-burana mala Haruna, yià apǝris ka, à nda à nǝ̀ nggǝ twang anjawe ka. Twang-njawe ka nǝ̀ dupa wun nggurcau mǝnana wun nǝ̀ nggǝ pê arǝ anza ma'wun kat ka. 9 Lang wun nǝ̀ o a lwa aɓa nzali ma'wun arǝ aɓiwun amǝbura mǝnana à kǝ yinǝ munǝo arǝ wun ngga, wu ɓua njawe-lwa, ace mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ɓǝ̀ ɗenyinǝ wun, sǝ ɓǝ̀ amsǝ wun a ɓabù aɓiwun amǝbura. 10 A pwari bumpwasǝa ma'wun gbal, sǝ a kúnì mala alamsan, andǝ apakkiɗire mala bǝsa azongŋo ma'wun ngga, wun nǝ̀ twang anjawe amur apagir ma'wun mǝnana à nǝ̀ pisǝia kǝring ngga, sǝ amur agir'nkila mala apagir ma'wun ace dotarǝu. À nǝ̀ duk gìr kasǝɓalǝ Ɓakuli arǝ wun; Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt;&gt;

Amǝ Isǝrayila nying Nkono Saina

11 A lumi-ɓaria nongŋo mala ɓaria zongŋo mala ɓaria pǝlǝa ka, pǝrɓangnî loapì múr Taragula mala Acau-nakûn, 12 sǝ amǝ Isǝrayila lo gya, à nying pǝɗanban Saina, à kǝ turki bǝti-bǝti arǝ abân. Sǝ pǝrɓangnî yi came a pǝɗanban Paran. 13 Mǝnia ka nda tadǝmbe mǝnana Yahweh banggi Musa cau ama ɓǝ̀ tsǝk amǝ Isǝrayila ɓǝà lo gya ka.

14 Anggǝsan mala amǝ'lwa aɓata tútà mala kàttì mala Yahuda ka, à nda à tita lo gya ka, sǝ ɓwamǝgule amur anggǝsan mala amǝ'lwa malea ka, nda Nashon, muna-ɓwabura mala Aminadap.

15 Netanel, muna-ɓwabura mala Zuar ka, nda ɓwamǝgule amur nggǝsan mala tàu mala amǝkà Isaka. 16 Sǝ ɓwa mǝnana nda ɓwamǝgule amur nggǝsan mala tàu mala amǝkà Zebulu ka, nda Eliyap muna-ɓwabura mala Helon.

17 Sǝ lang à panzǝkina Taragula à sulǝni ka, amǝkà Gashon, andǝ amǝkà Merari, mǝnana à twal agir mala Taragula ka, à lo gya.

18 Aɓwana mǝnana à kpatea ka à nda ka anggǝsan mala amǝ'lwa mala kàttì mala Ruben, aɓata tútà malea, sǝ ɓwamǝgule amur anggǝsan malea ka, nda Elizur muna-ɓwabura mala Shedeur. 19 Sǝ Shelumiyel muna-ɓwabura mala Zurishaddai ka, nda ɓwamǝgule amur nggǝsan mala tàu mala amǝkà Shimiyon. 20 Sǝ ɓwamǝgule amur nggǝsan mala tàu mala amǝkà Gad ka, nda Eliyasaf muna-ɓwabura mala Duwel. 21 Pǝlǝa amǝ'Kohat lo gya, nǝ agir mǝfele a buia; sǝ kaniama à nǝ̀ bwal ka, à (amǝkà Gashon andǝ amǝkà Merari) loasǝna Taragula. 22 Sǝ anggǝsan mala amǝ'lwa a kàttì mala amǝkà Ifǝrem, aɓata tútà malea kpatea, sǝ ɓwamǝgule amur anggǝsan malea ka, nda Elishama muna-ɓwabura mala Ammihud. 23 Gamaliyel muna-ɓwabura mala Pedazur ka, nda ɓwamǝgule amur nggǝsan mala tàu mala amǝkà Manasa, 24 sǝ Abidan muna-ɓwabura mala Gidiyoni nda ɓwamǝgule amur nggǝsan mala tàu mala amǝkà Benjami.

25 Sǝ tútà mala kàttì mala amǝkà Dan mǝnana do kǝla mǝ'yal-nzǝm akàttì kat ka, à lo gya arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea, sǝ ɓwamǝgule amur nggǝsan mala amǝ'lwa malea ka, nda Ahieza muna-ɓwabura mala Amishaddai. 26 Sǝ ɓwamǝgule amur nggǝsan mala amǝ'lwa mala tàu mala amǝkà Asha ka, nda Pagiyel muna-ɓwabura mala Okran. 27 Sǝ Ahira muna-ɓwabura mala Enan ngga, nda ɓwamǝgule amur nggǝsan mala amǝ'lwa mala tàu mala amǝkà Naftali. 28 Mǝnia ka nda, tsaɗi mala lo gya mala amǝ Isǝrayila arǝ anggǝsan mala amǝ'lwa malea lang à tùr kàttì ka.

29 Sǝ Musa ne Hobap muna-ɓwabura mala Rewel ɓwa Midiyan, nkil Musa ama, &lt;&lt;Sǝm nda aban lo o a ban mǝnana Yahweh bang ama, &lt;Mǝ nǝ pa wuni ka.&gt; Yiu atà sǝm, sǝ sǝm nǝ̀ pàkkô mǝɓoarne, acemǝnana Yahweh panacau mala agir mǝɓoarne ace Isǝrayila.&gt;&gt;

30 Sǝ yì ka bang ama, &lt;&lt;Pa mǝ nǝ ká ɗàng. Mǝ nǝ nyar a nzali mem, aban aɓwana mem.&gt;&gt;

31 Sǝ Musa ne wi ama, &lt;&lt;Ida, cè a nying sǝm ɗàng, acemǝnana we ka, a súrǝ́nà rǝ ban mǝnana ɓoaro sǝm nǝ̀ duk kàttì kam aɓa pǝɗanban ngga, sǝ awu nǝ do kǝla mǝsǝu aban sǝm. 32 Sǝ ɓǝ̀ a o atà sǝm ngga, gìr mǝɓoarne mǝnana Yahweh nǝ̀ pàkka sǝm ngga, nda sǝm nǝ̀ pàkkô ka.&gt;&gt;

33 Nda à loapi nkono mala Yahweh, à twal gya mala nongŋo tàrú. Akwati Kùrcau mala Yahweh akia wia dǝmba aban ká aɓalǝ anongŋo tàrú mǝno ace kúmbia wia ban usǝlǝo. 34 Sǝ pǝrɓang mala Yahweh ueo amúrià nǝ pwari, a koya pwari mǝnana à loapì kàttì ka.

35 Sǝ koya pwari mǝnana à tita gya nǝ Akwati ka, Musa nǝ̀ na ama:

&lt;&lt;Lo, Yahweh, sǝ ɓǝ̀ aɓio-amǝbura ɓǝà tǝlli,

sǝ aɓwana mǝnana à ɓinǝmǝsǝo ka,

ɓǝà ɓangŋa a ɓadǝmbo.&gt;&gt;

36 Sǝ lang à kya camǝna ka, nǝ̀ na ama:

&lt;&lt;Nyare, Yahweh, aban á-mǝlàkke mala amǝ Isǝrayila mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ ɓallia raka.&gt;&gt;

11

Amǝ Isǝrayila nggwani

1 Lang Yahweh ok nggwani mǝnana aɓwe kǝ pè ace tanni malea ka, bumlulla male pì kǝ̀rkǝ́r arǝia,* bǝsa mala Yahweh lo earke aɓalǝia, sǝ pisǝ aɓea ankanggariban mala kàttì. 2 Pǝlǝa ɓwabundǝa ɓua aban Musa, sǝ Musa ɓua aban Yahweh, sǝ bǝsa limge. 3 Nda sǝ à pè banì lullǝu ama, Tabera ka, acemǝnana bǝsa mala Yahweh earke aɓalǝia. 4 Sǝ amǝ'kúnɗàngna† mǝnana aɓalǝ amǝ Isǝrayila ka, à lo pàk suno‡ mala aɓea agirlina. Sǝ amǝ Isǝrayila ɓua ɗǝm à kǝ na ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ pà sǝm nyama mǝnana sǝm nǝ̀ lì ka! 5 Ɓalǝ sǝm kasǝa arǝ nji mǝnana sǝm lì a Masar,§ sǝm nggǝ mbwe kǝgir ace raka, andǝ ambwario, ajiri, aɓui, ahatǝm, andǝ hangale. 6 Sǝ ado ka, rǝcandǝa malǝnì rǝ sǝm,* sǝ kǝgir pà kàm sǝm sǝn ɗàng shekǝ mǝnia yì manna ka.&gt;&gt; 7 (Manna ka, nda kǝla mǝsǝ mbulara-ɓa-mbyau, sǝ pǎ male na kǝla myang nggun. 8 Aɓwe kǝ pur pwane sǝ à kǝ goe a taligo ko à kǝ soe a nkinggiring sǝ à nǝ̀ lambi a nkwaring, à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà kyak nǝi. Lang à oe ka nda kǝla kyak mǝnana à pè nǝ mùrú ka. 9 Lang ncimna kpa a kàttì nǝ du ka, manna kǝ sulǝ andǝi.) 10 Musa ok aɓwana aban ɓua a koya ban arǝ atau malea, koya ɓwa ka a kún gumli male. Bumlulla mala Yahweh earki nggǝr-nggǝr, sǝ Musa ka banɓiki wi. 11 Musa ne Yahweh ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a pakkì guro mò mǝɓane anggo? Sǝ man tsǝa sǝ a ginǝ lǝmdǝam murɓoarna, yimana a tsǝkam twalo mala aɓwana man kat amuram ngga? 12 Mǝ nda ǝn twal aɓwana man kat a bumam ngga le? Mǝ nda ǝn ɓǝlia ka le, sǝ awu nǝ nam ama, &lt;Twalia a kikilo, kǝla mǝnana mǝ'iulo kǝ twal bangna-muna ka,&gt; aban ká a nzali mǝnana a kán ama, awu nǝ pè atárrià ka? 13 Ake sǝ mǝ nǝ kum nyama mǝnana mǝ nǝ pè aɓwana mǝnia kat ka? Acemǝnana à kǝ ɓuakam ama, &lt;Pà sǝm nyama, ɓǝ̀ sǝm lì.&gt; 14 Pà mǝ nǝ gandǝ twal aɓwana mǝnia kat ka nǝmurǝam ɗàng; twalê dǝmbǝriam kǝ̀rkǝ́r. 15 Ɓǝ̀ nda anggo sǝ awu nǝ pàngnǝ mim ngga, ida, wal-luem ado, ɓǝ̀ mǝ ndanǝ murɓoarna a bano ka, ace mǝnana mǝ nggá sǝn tàpùra mem ɗàng.&gt;&gt;

À twal aɓwana-mǝgule ɓǝà pàkkî Musa gbasha

16 Pǝlǝa Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Rambam aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila lumi-tongno-nong-ɓari, mǝnana a súrǝ̀ia à nda ka aɓwana-mǝgule amur aɓwana, sǝ à nda ka amǝbuno amúrià ka, sǝ wu yinǝa a bankutio aɓa Tara Ban-peri, ɓǝà cam kano atò. 17 Sǝ mǝ nǝ sulǝo mǝ nǝ bangcau nǝ we kano. Sǝ mǝ nǝ twal aɓa Bangŋo mǝnana amuro ka, mǝ nǝ tsǝì amúrià; sǝ à nǝ̀ bwalo twal dǝmbǝrya mala aɓwana, ace mǝnana ɓǝkǝa do amuro nǝmurǝo ɗàng.

18 &lt;&lt;Ne aɓwe ama, &lt;Wu tàr ɓamur rǝ wun, ace lí, wun nǝ̀ shak nyama, acemǝnana ɓua ma'wun warina a kir Yahweh, ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ pà sǝm nyama mǝnana sǝm nǝ̀ shak ka? Acemǝnana do ma'sǝm a Masar ka ɓoaribanì.&gt;&gt; Acemani ka, Yahweh nǝ̀ pa wun nyama, sǝ wun nǝ̀ shè. 19 Pà aɓa nongŋo mwashat, ko anongŋo ɓari, ko anongŋo tongno, ko anongŋo lum, ko anongŋo lumi-ɓari na wun nǝ̀ shè ka ɗàng, 20 wun nǝ̀ shè aɓa zongŋo kat, sheɓǝ̀ ce'shirina wun, pǝlǝna wun gìr'ɓeakǝno ka, acemǝnana wu ginǝkina Yahweh mǝnana nda aɓalǝ wun ngga, sǝ wu ɓuanî wi ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ sǝm nying Masar?&gt;&gt; &gt; &gt;&gt;†

21 Sǝ Musa na ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana mǝ nda aɓalǝia ka, amǝ'lwa á-gbǝman-tongno-nong-mwashat na, nǝ kusǝia, sǝ a bang ama, &lt;Mǝ nǝ pea wia nyama, mǝnana à nǝ̀ shè aɓa zongŋo kat ka!&gt; 22 Adomwan mala ambul andǝ mala andá na à nǝ̀ wallia wia sǝ nǝ̀ karǝia ka le, ko ana raka à nǝ̀ rambia wia nji mǝnana a nggeamùr kat ka, sǝ nǝ̀ karǝia le?&gt;&gt; 23 Sǝ Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Bù Yahweh gatti le? Ado ka awu nǝ sǝni ko cau mem nǝ̀ purmǝsǝi a bano ko pà nǝ̀ purmǝsǝi ɗàng.&gt;&gt;

24 Pǝlǝa Musa puro kya ne aɓwe acau mǝnana Yahweh bang ngga. Sǝ yi ramba aburana lumi-tongno-nong-ɓari mala aɓwana-mǝgule mala aɓwe, sǝ yi tsǝia à came à kàrì Tara. 25 Pǝlǝa Yahweh sulǝo aɓa pǝrɓang yi bangcau nǝi, sǝ twal aɓa Bangŋo mǝnana nda amurí ka, sǝ tsǝì amur aɓwana-mǝgule mǝno lumi-tongno-nong-ɓari ka. Sǝ lang Bangŋo sulǝo amúrià ka, à ɓangnǝ-ɓangnǝa. Sǝama à lidǝmba aban pé ɗàng.

26 Aɓa mǝno anggo ka, aɓwana nakam ɓari à ueo aɓa kàttì, mwashat ka, à tunǝi ama, Eldat, sǝ ɓè ka, à tunǝ ama, Medat; Bangŋo sulǝo amúrià. À nda aɓalǝ aɓwana mǝnana à gilǝ alullǝia ka, sǝama à puro à wari a Tara ɗang; à ɓangnǝa aɓa kàttì. 27 Sǝ ɓè lagga ɓangŋa kya ne Musa ama, &lt;&lt;Eldat andǝ Medat ka, à nda aban ɓangnǝ-ɓangnǝa aɓa kàttì.&gt;&gt; 28 Sǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, mǝnana twal a lo-ɓwa male ka, nda kǝ pakkî Musa gbasha ka, na ama, &lt;&lt;Mǝtalem Musa, tamsǝia.&gt;&gt; 29 Sǝ Musa banggi wi ama, &lt;&lt;A ndarǝ pak mɓali acem le? Eare mem ngga, ɓǝ́ aɓwana mala Yahweh kat ka à dumǝna amǝ'ɓangnǝa, ɓǝ́ Yahweh nǝ̀ tsǝk Bangŋo male amúrià!&gt;&gt; 30 Pǝlǝa Musa andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila nyare a kàttì.

Yahweh tasǝ ankwar

31 Pǝlǝa gung mǝnana pur nǝban Yahweh ka, lo ɓua; loasǝ ankwar a ban nggeamùr, sǝ yinǝia, à yi sukkio a nzali a gírí kàttì; à gumbǝli a koya buì, o ɗār kǝla gya mala pwari mwashat. Gwali malea amur rǝarǝia a nzali ka dāh'rya bik kǝla ɓakusǝu tàrú. 32 Sǝ aɓa pwari andǝ du mǝno kat aban ká ɓaria pwari kat ka, aɓwana lo sǝ à camarǝ pwan nkwar. Aɓwana mǝnana à pwan bǝti ka, à nda mana à pwan zace lum ngga; à anzǝia à gumbǝlina kàttì nǝi.

33 Nyama na a kunia à nǝ̀ nggǝ shè, à malaká mal raka, bumlulla mala Yahweh lo earke arǝia, sǝ Yahweh kwak aɓwana a nzali, nǝ nggea gìr'mur'mwana mǝgule. 34 Nda sǝ à tunǝ banì ama, Kibǝrot-hatava, acemǝnana a banì sǝ à tsǝk amǝ'suno a ɓembe.

35 À loapi Kibǝrot-hatava aban ká Hazerot, sǝ à kya ueo a Hazerot.

12

Miriyam andǝ Haruna nacau amur Musa

1 Miriyam andǝ Haruna nacau amur Musa ace ɓwama Kush mǝnana Musa al ka, acemǝnana Musa ka, al ɓwama Kush. 2 Sǝ à na ama, &lt;&lt;Nggeari ka Musa na nǝmurǝi Yahweh kǝ nacau nǝi ka le? Kǝ nacau nǝ sǝm gbal re?&gt;&gt; Cau mǝnana à ne ka Yahweh oè. 3 (Musa ka nda ɓukɓuk, kútì aɓwana mǝnana a ɓanza kat ka nǝ ɓukɓuka.)

4 Àkǝ banì Yahweh ne Musa andǝ Haruna andǝ Miriyam ama, &lt;&lt;Wu puro wun tàrú, wu kya bankutio aɓa Tara Ban-peri.&gt;&gt; Sǝ yia tàrú ka à puro. 5 Pǝlǝa Yahweh sulǝo aɓa pǝrɓang mana pǝrapǝra ka, yi came a bankutio aɓa Tara sǝ tunǝ Haruna andǝ Miriyam yia kǝm, sǝ à puro. 6 Sǝ bang ama, &lt;&lt;Wu ok cau mem:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓekǝ mǝɓangnǝa nakam aɓalǝ wun ngga,

Mim Yahweh ka, ǝn nggǝ lǝmdǝ ɓamúràm a baní aɓa sǝna;

ǝn nggǝ ne wi cau aɓa lòrǝo.

7 Pa anggo nǝ guro mem Musa ɗàng.

Yì ka ndanǝ domǝsǝcau aɓa ɓala mem kat.

8 Ən nggǝ nacau nǝi bwāng,

kún andǝ kún, pà aɓa cauɓaɓe ɗàng,

sǝ yì ka kǝ sǝn pǎ mem Mim Yahweh.

Mana tsǝa sǝ wu ginǝ ɓanggi nacau amur guro mem Musa?&gt;&gt;

9 Nda bumlulla mala Yahweh earke arǝia sǝ nying bania. 10 Sǝ lang pǝrɓang longŋǝni múr Tara ka, kara Miriyam bwal nǝ kwánó nggû, pwasǝo kǝla talimbulo. Sǝ Haruna pǝlǝa aban Miriyam, sǝ sǝni ka, kwánó nggû bwalǝni. 11 Sǝ Haruna ne Musa ama, &lt;&lt;Ida, mǝtalem, cè a pa sǝm tanni ɗàng, acemǝnana sǝm pàngŋǝ̀nà gìr ɓwaɓana, sǝ sǝm pàngŋǝ̀nà cauɓikea. 12 Ən nggǝ zǝmbo, cè a eare ɓǝ̀ pǎ kǝla lú bangna-muna, mǝnana lang purî bum ngge ka, ngguí kpattíkínà ka ɗàng.&gt;&gt;

13 Sǝ Musa ɓua aban Yahweh ama, &lt;&lt;We Ɓakuli, ida sonzǝi, ǝn nggǝ zǝmbô.&gt;&gt;

14 Sǝama Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ tárrí tappi wi ntara a ɓamǝsǝi ka, pà nǝ̀ do aɓa kirsakya anongŋo tongno-nong-ɓari re? Ɓǝà pusǝì anzǝm kàttì* ɓǝ̀ ue kano ba anongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ anzǝm mǝno ka, wu nyesǝi aɓa kàttì ɗǝm.&gt;&gt; 15 Anggo sǝ à pusǝ Miriyam anzǝm kàttì sǝ ue kano ba anongŋo tongno-nong-ɓari, sǝ aɓwe ka, à lo gya ɗang she lang à nyesǝna Miriyam aɓa kàttì ɗǝm ngga. 16 Anzǝm mǝno ka, aɓwe lo à nying Hazerot, sǝ à yi duk kàttì a pǝɗanban Paran.

13

À tasǝ amǝ'shenzǝban a Kan'ana

1 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Tasǝ aburana ɓǝà kya shenzǝ nzali Kan'ana, mǝnana ǝn nggǝ pè amǝ Isǝrayila ka. Aɓa koya tàu mala akeâ ka, à nǝ̀ tasǝ ɓwa mwashat mǝnana múrû na aɓalǝia ka.&gt;&gt; 3 Pǝlǝa Musa tasǝia, à lo a pǝɗanban Paran, kǝla mǝnana Yahweh bang ngga, yia kat ka, amúrû mala amǝ Isǝrayila na. 4 Alullǝia nia ka: A tàu mala Ruben ngga, nda Shamuwa muna-ɓwabura mala Zakkur; 5 a tàu mala Shimiyon ngga, nda Shafat muna-ɓwabura mala Hori; 6 a tàu mala Yahuda ka, nda Kalip muna-ɓwabura mala Jefune; 7 a tàu mala Isaka ka, nda Igal muna-ɓwabura mala Yisǝfu; 8 a tàu mala Ifǝrem ngga, nda Hoshiya* muna-ɓwabura mala Nun; 9 a tàu mala Benjami ka, nda Palti muna-ɓwabura mala Rafu; 10 a tàu mala Zebulu ka, nda Gadiyel muna-ɓwabura mala Sodi; 11 a tàu mala Manasa (mǝnana a tàu mala Yisǝfu ka), nda Gaddi muna-ɓwabura mala Susi; 12 a tàu mala Dan ngga, nda Amiyel muna-ɓwabura mala Gemalli; 13 a tàu mala Asha ka, nda Setur muna-ɓwabura mala Makel; 14 a tàu mala Naftali ka, nda Nabi muna-ɓwabura mala Vopsi; 15 a tàu mala Gad ka, nda Gewel muna-ɓwabura mala Maci. 16 Amǝnia ka à nda ka alullǝ aburana mǝnana Musa tasǝia ɓǝà shenzǝ nzalî ka. Sǝ Musa pè Hoshiya muna-ɓwabura mala Nun lullǝu ama Jesǝwa. 17 Musa tasǝia ɓǝà shenzǝ nzali Kan'ana sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu eauwe, wu kàr nǝ Negev, sǝ wu kya eauwe a nzali múr ankono, 18 sǝ wu sǝn ko lang sǝ nzalî pa, sǝ ko aɓwana mǝnana à do aɓalǝi ka à ndanǝ rǝcandǝa ko amǝ'rǝwukea na, ko à nda kpokyak ko à bundǝo, 19 sǝ ko nzali mana à do aɓalǝi ka mǝɓoarne na ko mǝɓane na, sǝ ko anggea-là mǝnana à do aɓalǝia ka, akàttì na ko akanggǝrang ala na, 20 sǝ ko nzali gǝna na ko nzali tǝle na, sǝ ko anggun na aɓalǝi ko à pà kàm ɗàng. Wu dumnǝ mǝsǝ'kang'kangŋa wu yinǝ aɓea aɓǝla-nggun mala nzalî.&gt;&gt; Ado ka nda kún tita bangŋa mala aɓǝla-anap. 21 Pǝlǝa à eauwe à wario à kya shenzǝ nzalî nǝ bu pǝɗanban Zin aban ká Rehop, tù nǝ Lebo Hamat. 22 À eauwe à o a Negev sǝ à yiu a Hebǝron. Aɓwana mala atau mala Ahiman, Sheshai, andǝ Talmai, amǝkà Anak ka, à nda kano. (Hebǝron ngga à ɓè, apǝlǝa tongno-nong-ɓari sǝ à yi ɓak Zowan a Masar.) 23 Sǝ lang à yiu a Ɓangŋaban Eshkol ka, à kasǝ bu-nggun nǝ dangŋanshi ɓǝla-anap, sǝ aɓwana ɓari twali arǝ gara; ɗǝm ngga à yinǝ aɓǝla mɓǝring andǝ vwari. 24 Mǝno yì ban ngga à tunǝi ama Ɓangŋaban Eshkol, ace dangŋanshi ɓǝla-anap mǝnana amǝ Isǝrayila kasǝ kano ka.

Bǝlkun mala amǝ'shenzǝban

25 A masǝlǝata anongŋo lumi-ine ka, à nyarî shenzǝ nzalî. 26 Sǝ à yiu aban Musa andǝ Haruna andǝ ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila a pǝɗanban Paran a Kadesh. À yinǝ cau sǝ à yi bǝlì Musa andǝ Haruna kunia andǝ ɓwabundǝa kat, sǝ à lǝmdǝia wia aɓǝla-nggun mala nzalî. 27 Sǝ à ne Musa ama, &lt;&lt;Sǝm warina a nzali mana a túr sǝm kam ngga. Mur-nyi andǝ kiura kǝ ɓang kam, sǝ mǝnia ka nda ɓǝlanggun male. 28 Sǝama aɓwana mǝnana à do a nzalî ka, amǝ'candǝe na, sǝ anggea-là ka, à gulkio sǝ à kària nǝ asheran. Sǝ ɗǝm ngga, sǝm sǝn amǝkà Anak kàm. 29 Amǝ'Amalek ka, à ndanǝdo a Negev. Amǝ'Hiti andǝ amǝ'Jebus, andǝ amǝ'Amor ka, à do a nzali múr ankono. Sǝ amǝ'Kan'ana ka, à do a kún nggeamùr, sǝ a nkanggari Jodan.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa Kalip pwasǝlǝ aɓwana a ɓadǝm Musa, sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm lo ado ɓǝ̀ sǝm kya ak nzalî, acemǝnana sǝm ndanǝ rǝcandǝa pepè mala limurǝm amurí!&gt;&gt; 31 Sǝ aɓwana mǝnana à wari andǝia ka, à na ama, &lt;&lt;Pà sǝm nǝ̀ gandǝ ká a munǝo arǝ amǝno yì aɓwana ka ɗàng, acemǝnana à kútì sǝm nǝ rǝcandǝa!&gt;&gt; 32 Anggo sǝ à yinǝì amǝ Isǝrayila cau mǝɓane amur nzali mana à kya shenzǝi ka, ama, &lt;&lt;Nzali mana sǝm wari aɓalǝi a shenzǝe ka, nzali na mǝnana kǝ shak aɓwana mǝnana à do aɓalǝi ka, sǝ aɓwana mana kat sǝm sǝnia aɓalǝi ka, à dāh'riki mwat-mwat. 33 Akano ka, sǝm sǝn akwatǝman-aɓwana,† amǝ'kà Anak, mǝnana pur a tàu mala akwatǝman-aɓwana ka.‡ Sǝm sǝn ɓamúr rǝ sǝm abania kǝla adoshi, sǝ anggo gbal sǝ à sǝn sǝm.&gt;&gt;

14

Aɓwe mgbicau

1 Pǝlǝa ɓwabundǝa loasǝ gia à soɓua, à ɓua aɓa dù mǝno. 2 Sǝ amǝ Isǝrayila kat nggwanî Musa andǝ Haruna.* Ɓwabundǝa puppup banggia wia ama, &lt;&lt;Eare ma'sǝm ngga, ɓǝ́ sǝm wukina a nzali Masar, ko aɓa mǝnia yì pǝɗanban ngga! 3 Mana tsǝa sǝ Yahweh kǝ yinǝ sǝm a nzali man ɓǝà wal-lu sǝm nǝ nggeabyau? Amālá sǝm, andǝ amuna ma'sǝm ngga à nǝ̀ pwania kǝla agirkuma. Pà nǝ̀ ɓoaribanì yi mana ɓǝ̀ sǝm nyare a Masar ka re?&gt;&gt;† 4 Pǝlǝa à ne a rǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm twal ɓwa ɓǝ̀ dupa sǝm a dǝmba ɓǝ̀ sǝm nyare a Masar.&gt;&gt; 5 Pǝlǝa Musa andǝ Haruna kpa nǝ ɓamǝsǝia a nzali a ɓadǝm ɓwabundǝa mala ɓinala amǝ Isǝrayila. 6 Sǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, andǝ Kalip muna-ɓwabura mala Jefune, yià mana à nda aɓalǝ amǝ'shenzǝ nzali ka, à sàngi adaura malea, 7 sǝ à banggi ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;Nzali mǝnana sǝm kùtí nǝ ɓalǝi ace shenzǝe ka, nggea nzali mǝɓoarne na kǝ̀rkǝ́r. 8 Ɓǝ̀ bum Yahweh pwasǝ arǝ sǝm ngga, nǝ̀ yinǝ sǝm a nzali man, sǝ nǝ̀ pasǝmì, yì nzali mǝnana mùr-nyì andǝ kiura à kǝ ɓang kam ngga.‡ 9 Wu kǝa na ama wun nǝ̀ mgbikî Yahweh cau ɗàng, sǝ ɓangciu ɓǝkǝa pàkka wun arǝ aɓwana mǝnana à do a nzalî ka ɗàng. Agirlina na aban sǝm. Yalban pâ a buia ɗàng, sǝ Yahweh na atà sǝm; ɓangciu ɓǝkǝa pàkka wun arǝia ɗàng.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa ɓwabundǝa lo ama à nǝ̀ ɓukkia nǝ atali. Sǝama ɓoarɓwa mala Yahweh lǝmdǝrǝì aɓa Tara Ban-peri, aban amǝ Isǝrayila kat.

11 Sǝ Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Nǝ̀ sau lang sǝ aɓwana mǝnia nǝ̀ nyesǝcem-ɓà? Sǝ nǝ̀ sau lang sǝ à nǝ̀ ginǝ earnǝ mim, kat andǝ agir'lǝmndǝa mana kat ǝn pea aɓalǝia ka?§ 12 Mǝ nǝ koea nǝ kwánó-ɓikea, mǝ nǝ vwakibuam arǝia, sǝ mǝ nǝ pusǝ nzali mǝnana mǝgule na sǝ candǝe kútiǎ ka, nǝ we.&gt;&gt;

Musa pwanzali ace aɓwe

13 Sǝama Musa ne Yahweh ama, &lt;&lt;Pǝlǝa amǝ Masar ka à nǝ̀ okce; acemǝnana a pusǝ aɓwana man aɓalǝia nǝ rǝcandǝa mò, 14 sǝ à nǝ̀ bangce aban aɓwana mǝnana a nzali man ngga. Yia ka à ongŋǝna ama we Yahweh ka, a nda aɓalǝ amǝnia yì aɓwana ka. We Yahweh ka aɓwana man sǝnǝno ɓamǝsǝu andǝ ɓamǝsǝu, sǝ pǝrɓang mò kǝ cam amúrià, sǝ a kǝ gya a ɓadǝmbia nǝ pwari aɓa pǝrɓang mǝnana cam pǝrapǝra ka, sǝ nǝ du ka aɓa ɓǝsa mǝnana cam pǝrapǝra ka.* 15 Ado ka ɓǝ̀ a wal-lú ka aɓwana mǝnia, a twaltea ka, anzali mala aɓwapǝndǝa mǝnana à okce zǝ́kí mala lullǝo ka, à nǝ̀ na ama, 16 &lt;Nda acemǝnana Yahweh gandǝ yinǝ aɓwana mǝnia ka a nzali mana kángìr ama nǝ̀ pea wia ka† raka, nda tsǝa sǝ wal-luia aɓa pǝɗanban ngga.&gt; 17 Sǝ ado ka, ida, ɗeki rǝcandǝa mala Mǝtala sǝm ɓǝ̀ dumnǝ gulo kǝla mana a pacau, ama, 18 &lt;Yahweh kǝ kaurǝa pak bumlulla ɗàng, sǝ pěmǝɓoarne aɓa earcearǝu male mana kǝ dǝurǝ raka nda nyangsang, kǝ twalban cauɓikea andǝ mgbikiru; sǝama pà nǝ̀ nying ɓwa mǝnana kumcau ka ɓǝ̀ ukɓà ɗàng; kǝ yinǝ ɓashi ace acauɓikea mala atárrú amur amunia andǝ amǝ'keà, aban ká tàruià andǝ inea nza.&gt;‡ 19 Ida, twalban cauɓikea mala amǝnia yì aɓwana ka, atàcau mala gulo mala pěmǝɓoarne aɓa earcearǝu mô mana kǝ dǝurǝ raka, kǝla mana a twali amǝnia yì aɓwana banì aɓa Masar ba ado ka.&gt;&gt;

Ɓakuli pacau mala ɓashi

20 Pǝlǝa Yahweh bang ama, &lt;&lt;Ən twalǝnabanì, kǝla mǝnana a bang ngga. 21 Sǝama aɓa mǝsǝcau, mbak-kàngkàng mǝ ndanǝ yilǝmu sǝ ɓanza lumsǝ nǝ gulo mem ngga,§ 22 kǝɓwa pà kàm atà aɓwana mǝnia mǝnana à sǝn gulo mem andǝ agir-lǝmdǝa, mana ǝn pea a Masar andǝ ɓá pǝɗanban, sǝ kat andǝ amani ka, à karǝkiam kusǝ lum man, sǝ à kwakikiria arǝ giem raka, 23 mǝnana à nǝ̀ sǝn nzali mana ǝn kánbì atárrià ace ka ɗàng. Sǝ kǝɓwa pà kàm atà aɓwana mǝno à nyesǝcem-ɓà ka,* nǝ̀ sǝni ɗàng. 24 Sǝama guro mem Kaleb, acemǝnana bangŋo male na ɗàng, sǝ kpatam kat-kat ka, mǝ nǝ yinǝi a nzali mǝnana wari kam ngga, sǝ nǝ̀ duk girkuma mala amuni andǝ amǝkè.† 25 Ado ka, acemǝnana amǝ Amalek andǝ amǝ'Kan'ana na kam nǝ do arǝ aɓangŋaban ngga, lí ka wu pǝlǝa wu dǝshi pǝɗanban nǝ njar Nggeamùr Nzuno.&gt;&gt;

26 Sǝ Yahweh bangcau nǝ Musa andǝ Haruna ama, 27 &lt;&lt;Nǝ̀ sau lang sǝ mǝ nǝ twalgàndǝá nǝ mǝnia yì ɓwabundǝa mǝɓealɓike mǝnana à camarǝ nggwaniam ngga? Ən ongŋǝna nggwani mana amǝ Isǝrayila kǝ nggwaniam ngga.‡ 28 Banggia wia ama, &lt;Ən kán nǝ yilǝmem, mim Yahweh ama, gìr mǝnana wu ne sǝ ǝn oê ka, nda mǝ nǝ pàkka wun ngga: 29 alú wun nǝ̀ bwamdǝ a mǝnia yì pǝɗanban ngga; sǝ atà aburana mǝnana kat à ɓallia a ɓalban, twal aban ɓwa mǝnana apǝlǝa malea na lumi-ɓari andǝ mana kútì ka, mǝnana à nggwaniam ngga, 30 kǝ mwashat atea pà kàm mǝnana nǝ̀ kùtí aɓa nzali mana ǝn kángìr§ ama mǝ nǝ dumsǝ wun kàm ngga ɗàng, she Kaleb muna-ɓwabura mala Jefune andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun. 31 Sǝama amuna mǝkeke ma'wun, mǝnana wu na ama à nǝ̀ bwalkia ko à nǝ̀ wal-luia ka, mǝ nǝ yinǝia aɓalǝi, sǝ à nǝ̀ súrǝ̀* nzali mǝnana wu ginǝce ka. 32 Sǝ wun ngga, alú wun nǝ̀ bwamdǝ aɓa pǝɗanban mǝnia ka. 33 Amuna ma'wun nǝ̀ duk ayalgir a pǝɗanban apǝlǝa lumi-ine, sǝ à nǝ̀ tanni àtàcau mala ɗwanyi-domǝsǝcau ma'wun, sheɓǝ̀ masǝlǝata alú wun bwamdǝna a pǝɗanban ngga. 34 Kǝla làkkì mala anongŋo mǝnana wu pa aban shenzǝ nzali, anongŋo lumi-ine ka, anggo sǝ wun nǝ̀ nutanni mala acauɓikea ma'wun apǝlǝa lumi-ine, koya pǝlǝa mwashat ka a kúnì nongŋo mwashat,† sǝ wun nǝ̀ súrǝ̀ bumkiɗikea mem.&gt; 35 Mim Yahweh ka, ǝn bangŋǝni. Mǝnia yì gìr ka, ǝn kána mǝ nǝ pàkkî mǝnia yì ɓwabundǝa puppup mǝɓealɓike, mǝnana à kpapikunia arǝàm ngga:‡ àkǝ ɓá pǝɗanban man sǝ masǝlǝatea nǝ yiu kat-kat, sǝ a banì sǝ à nǝ̀ wukio.&gt;&gt;

36 Aburana mana Musa túriá ɓǝà shenzǝ nzali, mǝnana à nyare à yi tsǝk ɓwabundǝa à nggwanî wi nǝ yinǝ cau mǝɓane amur nzalî, 37 yì aburana mǝno à yi mesǝ cau mǝɓane amur nzalî ka, gìr'mur'mwana wal-luia a ɓadǝm Yahweh. 38 Aɓalǝ aburana mǝno à wari a shenzǝ nzali ka, kǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun andǝ Kaleb muna-ɓwabura mala Jefune na à ue nǝyilǝmu ka.

À lì amǝ Isǝrayila a lwa

39 Lang Musa banggi amǝ Isǝrayila kat amǝnia yì acau ka, aɓwe pak bumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r. 40 Sǝ à lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal, à eauwe amur ankono mala nzalî, sǝ à na ama, &lt;&lt;Sǝm ndya ka, mǝsǝcau sǝm pàngŋǝ̀nà cauɓikea, sǝama sǝm nǝ̀ eauwe ace ká a ban mǝnana Yahweh pacau ace ka.&gt;&gt;§

41 Sǝ Musa ka bang ama, &lt;&lt;Palang ado sǝ wu kǝ yàl nzongcau mala Yahweh, yima pě mǝno anggo ka pà nǝ̀ yinǝ limurǝm raka? 42 Wu kǝa ká ɗàng, acemǝnana Yahweh pà aɓalǝ wun ɗàng; ɓǝ̀ ana raka aɓiwun amǝbura nǝ̀ lì wun. 43 Amǝ'Amalek andǝ amǝ'Kan'ana ka à nda kana, à nǝ̀ dǝshi wun, sǝ à nǝ̀ gandǝ wun nǝ nggeabyau. Acemǝnana wu pǝlǝna nzǝm wun arǝ kpata Yahweh ka, Yahweh pà nǝ̀ pa atà wun ɗàng.&gt;&gt;

44 Sǝ yià ka à twalkicau ama à nǝ̀ eauwe amur ankono mala nzalî, kat andǝ amani ama Musa andǝ Akwati Kùrcau nying kàttì raka. 45 Pǝlǝa amǝ'Amalek andǝ amǝ'Kan'ana mǝnana à do arǝ ala amur ankono ka, à sulǝ ateà, à yi gandǝia, à pǝrtea aban ká Horma.

15

Anggurcau amur pāki agir'nkila

1 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 2 &lt;&lt;Bangcau nǝ amǝ Isǝrayila, nea wia ama, &lt;Lang wu yina aɓa nzali mǝnana ǝn nggǝ pa wun, wun nǝ̀ duk kam, 3 sǝ wun nǝ̀ pàgir nǝ bǝsa aban Yahweh ka, wu pà jamnda ko gam ko gbato. Wu panagir nǝi kǝla pàgir mala pisǝe kǝring, ko mala gir'nkila ace lumsǝ pàcau nǝ-shambum,* ko mala eare mala ɓabum, ko mǝnana wu kǝ pa pwari-pwari ace alamsan ma'wun ngga, ace pa rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. 4 Ɓwa mǝnana kǝ yinǝ pàgir male aban Yahweh ka, dumǝna púp nǝ̀ yinǝi atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa, muku mǝɓǝlke tyang mwashat, mǝnana à zurì nǝ mùrú olif, dù-lita mwashat ka. 5 Lang wun nǝ̀ pà muna-gam ace pagir mala pisǝe kǝring ko gir'nkila nǝi ka, dumǝna púp awu nǝ yinǝi atārǝia andǝ dù-lita mwashat mala mùr-anap ace pàgir mala girnùná.

6 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ gam na ka, dumǝna púp awu nǝ yinǝ tyang ɓari mala muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ dù-lita mwashat nǝ gauwa-tsùrú mala mùrú olif ka, ace pàgir mala mǝsǝsa; 7 ɗǝm ngga awu nǝ pàgir mala girnùná, dù-lita mwashat nǝ gauwa-tsùrú mala mùr-anap, ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka.

8 &lt;&lt; &lt;Lang jamnda na awu nǝ pa kǝla pàgir mala pisǝe kǝring ko gir'nkila, ace lumsǝ pàcau nǝ-shambum, ko kǝla pàgir mala dotarǝu aban Yahweh ka, 9 dumǝna púp awu nǝ pà mǝno yi jamnda ka andǝ tyang tàrú mala muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ dù-lita ɓari mala mùrú olif ka; 10 ɗǝm ngga dumǝna púp awu nǝ pa dù-lita ɓari mala mùr-anap kǝla pàgir mala girnùná. Pàgir na nǝ bǝsa, mala pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. 11 Anggo sǝ à nǝ̀ gilǝkice koya jamnda ko gam, koya muna-gam ko muna-gbato. 12 Dumǝna púp ama, awu nǝ pàk mǝnia ka ace komǝye atea, kǝla mana làkkì malea pàk ka.

13 &lt;&lt; &lt;Koya ɓwa mǝnana kat à ɓǝli ɓwa Isǝrayila na ka, dumǝna púp nǝ̀ pàk agir mǝnia ka anggo lang nǝ̀ yinǝ pàgir nǝ bǝsa, ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. 14 Arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka, ɓǝ̀ ɓwa-kúnɗàngna yiu a do bǝti atà wun, sǝ ko ɓǝ̀ yana mǝnana ndanǝdo aɓalǝ wun sǝ earce ama nǝ̀ yinǝ pàgir nǝ bǝsa, ace pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka, dumǝna púp nǝ̀ pè a pě ma'wun. 15 Nggurcau mǝmwashati na ace ɓwabundǝa kat, ace wun andǝ ɓwa-kúnɗàngna mana ndanǝdo aɓalǝ wun ngga; nê na mǝnana pà nǝ̀ nggaɗi raka arǝ anza ma'wun kat. Wun, sǝ yià amǝkúnɗàngna ka, wu nda mwashat a ɓadǝm Yahweh. 16 Anggurcau andǝ akwarkiru mǝmwashati na ace wun sǝ ace ɓwa-kúnɗàngna mana do aɓalǝ wun ngga.&gt; &gt;&gt;

17 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 18 &lt;&lt;Bangcau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu nea wia ama, &lt;Lang wu kutina aɓa nzali mǝnana ǝn nggǝ yinǝ wun kam ngga, 19 nǝ̀ yia do ama, lang wu lina girlina mala nzalî ka, dumǝna púp wun nǝ̀ yinǝ pàgir mala loasǝe a kuli abanam Yahweh.† 20 Wun nǝ̀ yinǝ kyak mǝnana à pè nǝ muku mana wu goe a dǝmba ka, sǝ wun nǝ̀ tàrì ɓǝ̀ duk pàgir mǝnana à loasǝi a kuli aban Yahweh ka, kǝla mana wu kǝ pangnǝ mǝsǝsa mǝdǝmbe mana pur a katǝra ka. 21 Dumǝna púp ama koya pǝlǝa, arǝ anza ma'wun kat ka, wun nǝ̀ nggǝ pê Yahweh pàgir mana à loasǝi a kuli ka aɓa muku mǝdǝmbe mǝnana wu goe ka.

Anggurcau amur acauɓikea mana à pea aɓa ɓwarkio ka

22 &lt;&lt; &lt;Lang wu ɓwarkio, wu gatti kpata anzongcau man mǝnana kat Yahweh banggi Musa ka, 23 nggearǝ agir mana kat Yahweh na wun nǝ kún Musa, twal a pwari mana Yahweh pana nzongcau nǝi aban ká dǝmba, arǝ anza ma'wun kat ka, 24 sǝ ɓǝ̀ mǝnia ka wu pè kpakpak ɗang, sǝ pà a mǝsǝ ɓwabundǝa raka, ɓwabundǝa kat nǝ̀ pà lo-jamnda, kǝla pàgir mala pisǝe kǝring, ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka, atārǝia andǝ pàgir mala girlina andǝ pàgir mala girnùná male, kǝla mana nggurcau kanì ka, andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea. 25 Pǝris nǝ shawuɗi ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila sǝ à nǝ̀ twalia wia banì, acemǝnana ɓwarkio na, sǝ ɗǝm ngga à yinanǝ pàgir malea, yì pàgir nǝ bǝsa aban Yahweh andǝ pàgir mala gǝshi cauɓikea malea aban Yahweh, ace ɓwarkio malea. 26 Sǝ ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila kat ka, à nǝ̀ twalia wia banì, yia andǝ amǝkúnɗàngna mǝnana à do aɓalǝia ka, acemǝnana mǝno yì gìr à pè ka kum aɓwana kat aɓa ɗwanyi-sǝlǝe.

27 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwa mwashat pàk cauɓikea aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, dumǝna púp ama nǝ̀ pà gir'nkila nǝ mamǝna mbul mǝnana mbule mwashat ka, kǝla pàgir mala gǝshi cauɓikea. 28 Sǝ ɓwa mǝno ɓwarkio, lang pàk cauɓikea aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, pǝris nǝ̀ shawuɗi a ɓadǝm Yahweh. Nǝ̀ shawuɗì sǝ à nǝ̀ twali wi banì. 29 Nggurcau na mwashat ace ɓwa mǝnana pàk cauɓikea aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, ko ɓwê ka à ɓǝlì ɓwa Isǝrayila na, ko ɓwa-kúnɗàngna na, mǝnana do aɓalǝ wun ngga.

30 &lt;&lt; &lt;Sǝ ɓwa mǝnana pàk gìr kpakpak ka, ko ɓwa Isǝrayila na ko ɓwa-kúnɗàngna na ka, ndarǝ ɓǝsǝki Yahweh. Mǝno yì ɓwa ka à nǝ̀ pusǝì aɓalǝ aɓwana male. 31 Acemǝnana nyesǝna cau mala Yahweh ɓà, sǝ yàlni nzongcau male ka, mǝno yì ɓwa ka, à nǝ̀ kasǝì aɓalǝ aɓwana male kat-kat. Bafe male nǝ̀ ueo amurí.&gt; &gt;&gt;

À wal-lú ɓeɓwa ace yàl nzongcau mala Sabbat

32 Lang amǝ Isǝrayila na aɓa pǝɗanban ngga, à kum ɓeɓwa aban tarki gimsa a pwari Sabbat.‡ 33 Aɓwana mǝnana à kumi aban tarki gimsa ka, à warinǝi aban Musa andǝ Haruna, andǝ ɓwabundǝa kat. 34 À gìrì a ndà, acemǝnana à malaká kasǝcau amur gìr mǝnana à nǝ̀ pàngnǝi ka ɗàng.

35 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Mǝno yì ɓwa ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí; ɓwabundǝa ɓǝà ɓukkí nǝ atali zak nǝ kàttì.&gt;&gt; 36 Nda ɓwabundǝa puppup pusǝì zak nǝ kàttì, sǝ à ɓukki nǝ atali wǔ, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ka.

37 Yahweh bang cau nǝ Musa ama, 38 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila, sǝ wu banggia wia ama, &lt;Arǝ anza malea kat ka, ɓǝà ɓolǝ ankonggúr ace ɗúrkia arǝ abankara mala kún anggea-daura malea, sǝ arǝ koya ɓolǝo-nkonggúr ka, à nǝ̀ tsǝki wi nkonggúr mǝlùre. 39 Nǝ̀ duk ɓolǝo-nkonggúr ace wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝni, sǝ ɓalǝ wun ɓǝ̀ kasǝa arǝ anzongcau mala Yahweh kat, sǝ wu kpatea, sǝ wu kǝa gya atà ɓabum wun andǝ mǝsǝ wun, mǝnana nǝ̀ kánǝ wun a gyatarǝu atà aɓea aɓakuli ka ɗàng. 40 Anggo sǝ wun nǝ ɗenyinǝ, sǝ wun nǝ̀ kpata anzongcau mem kat, sǝ wun nǝ̀ duk amǝfele aban Ɓakuli ma'wun. 41 Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana pusǝ wun aɓa nzali Masar ace duk Ɓakuli ma'wun ngga. Mǝ nda Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt; &gt;&gt;

16

Mgbicau mala Kora

1 A ɓe pwari ka, Kora muna-ɓwabura mala Iza, muna-ɓwabura mala Kohat, muna-ɓwabura mala Lawi, twal Datan andǝ Abiram, amuna-burana mala Eliyap, andǝ On muna-ɓwabura mala Pele, amǝkà Ruben, atè. 2 Sǝ à lo arǝ Musa, atārǝia andǝ aɓea aburana gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno, mǝnana à súrǝ̀ia pepè, sǝ amǝ Isǝrayila twalia ɓǝà duk aɓwana-mǝgule amur ɓwabundǝa ka. 3 À kya ram rǝia a banɓwáná arǝ Musa andǝ Haruna sǝ à banggia wia ama, &lt;&lt;Wu umá ɗār! Koyan aɓa ɓwabundǝa mǝnia kat ka mǝfele na, sǝ Yahweh ka nda aɓalǝia! Sǝ palang sǝ wu kǝ loasǝ ɓamur rǝ wun amur ɓwabundǝa mala Yahweh?&gt;&gt;

4 Lang Musa ok cau man ngga, kara kpa nǝ ɓamǝsǝi a nzali, 5 sǝ ne Kora andǝ aɓwana mǝnana kat atè ka, ama, &lt;&lt;Nǝ dǝmbari ka, Yahweh nǝ̀ lǝmdǝ yana nda male, sǝ yana nda mǝfele andǝ ɓwa mǝnana nǝ̀ yinǝi tù a baní ka. Ɓwa mǝnana Yahweh nǝ̀ twal ka, nǝ̀ yinǝi tù a baní. 6 We Kora wunǝ aɓwana mô kat, wu pàk mǝnia ka: wu twal atasau-bǝsa;* 7 lí ka, wu tsǝk bǝsa aɓalǝia, sǝ wu so muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amúrià aɓadǝm Yahweh.† Ɓwa mǝnana Yahweh nǝ̀ twal ka, nǝ̀ duk ɓwa mǝnana mǝfele na ka. Wun amuna-burana mala Lawi ka, wu umá ɗār!&gt;&gt;

8 Pǝlǝa Musa ne Kora ama, &lt;&lt;Wu ǒ, wun amuna-burana mala Lawi: 9 Wu kǝ sǝni ama gìr mǝkyauwe na, mǝnana Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila tàr wun aɓa ɓwabundǝa mala Isǝrayila, ace yinǝ wun tù a baní, ɓǝ̀ wu pàk túró a Taragula mala Yahweh, sǝ ɓǝ̀ wu came a ɓadǝm ɓwabundǝa ace pakkia wia túró ka, 10 sǝ ɗǝm ngga yinanǝ wun tù a baní, wun kat andǝ amǝ'eam wun amuna-burana mala Lawi ka le? Wu ndarǝ alta dobuno-pǝris gbal le? 11 Acemani ka, nda arǝ Yahweh sǝ wun, wunǝ amǝ kpata wun ngga, wu ram rǝwun! Yana nda Haruna mǝnana wu kǝ nggwani wi ka?&gt;&gt;

12 Sǝ Musa túrban ɓǝà tunǝ Datan andǝ Abiram, amuna-burana mala Eliyap ɓǝà yiu; sǝ à bang ama, &lt;&lt;Pà sǝm nǝ̀ ká ɗàng! 13 A kǝ sǝni kǝla gìr mǝkyauwe na mǝnana a pusǝ sǝm, sǝm purî ɓá nzali mǝnana mur-nyi andǝ kiura kǝ ɓang kàm ngga, ace wal-lú sǝm aɓa pǝɗanban ngga, sǝ ado ka a kǝ earce lǝmdǝ do-ɓwamǝgule amur sǝm gbal le? 14 Sǝ yale a malaká yinǝ sǝm a nzali mǝnana mur'nyi andǝ kiura kǝ ɓang kàm ngga ɗàng, sǝ a pa sǝm aɓaban-mǝssa andǝ aɓaban-anap ɓǝà duk agirkuma ma'sǝm ɗàng. A kǝ sǝnì kǝla sǝm pànǝ ɗenyicau re? Awo, pà sǝm nǝ ká ɗàng!&gt;&gt;

15 Bum Musa lul kǝ̀rkǝ́r, sǝ ne Yahweh ama, &lt;&lt;Cè a ak apagir malea ɗàng. Ən ak kǝ mǝdambǝriso a bu kǝɓwa ateà ɗàng, sǝ ǝn pakkì kǝɓwa ateà kǝgir mǝɓane ɗàng.&gt;&gt;

16 Sǝ Musa ne Kora ama, &lt;&lt;Lí ka, we wunǝ amǝ'tò kat, wu kya ɓadǝm Yahweh; we, yià sǝ Haruna. 17 Koyan atà wun ngga ɓǝ̀ twal tasau-bǝsa male, sǝ ɓǝ̀ so muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne aɓalǝi, sǝ koyan ngga ɓǝ yinǝ tasau-bǝsa male aɓadǝm Yahweh, atasau-bǝsa gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno; we gbal, sǝ Haruna, koyan nǝ tasau-bǝsa male.&gt;&gt;

18 Koyan ateà ka, twal tasau-bǝsa male, tsǝk bǝsa aɓalǝi, sǝ so muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amurí, sǝ came a bankutio aɓa Tara Ban-peri, atārǝia andǝ Musa andǝ Haruna. 19 Kora ram ɓwabundǝa arǝia a bankutio aɓa Tara Ban-peri.

Ɓoarɓwa mala Yahweh pusǝrǝi aban ɓwabundǝa kat. 20 Yahweh ne Musa andǝ Haruna ama, 21 &lt;&lt;Wu gǝ́shìban ɓinala aɓwana mǝnia ka, ace mǝnana mǝ twaltea akǝ dyadyan!&gt;&gt;

22 Sǝama Musa andǝ Haruna kpa nǝ ɓamǝsǝia, sǝ à bang ama, &lt;&lt;We Ɓakuli, Ɓakuli mala abangŋo mala aɓwapǝndǝa kat, ɓwa mwashat nǝ̀ pàk cauɓikea sǝ awu nǝ pak-bumlulla nǝ ɓwabundǝa kat le?&gt;&gt;

23 Pǝlǝa Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 24 &lt;&lt;Banggi ɓwabundǝa ama, &lt;Wu gǝ́shìban agumli mala Kora, Datan andǝ Abiram!&gt; &gt;&gt;

25 Pǝlǝa Musa lo wari aban Datan andǝ Abiram; sǝ aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila o atè. 26 Sǝ banggi ɓwabundǝa ama, &lt;&lt;Ida, wu upi ban agumli mala aburana amǝɓealɓike man, sǝ wu kǝa je kǝgir malea ɗàng, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ twalta wun aɓalǝ acauɓikea malea kat!&gt;&gt; 27 Nda à gǝ́shìban agumli mala Kora, Datan andǝ Abiram, a koya buì. Datan andǝ Abiram puro à cam a kún agumli malea andǝ amālea, amuna-burana malea andǝ amuna mǝkèke malea. 28 Musa bang ama, &lt;&lt;Nǝ mǝnia ka sǝ wun nǝ̀ sǝlǝa ama Yahweh túrǎm ɓǝn pakki atúró mǝnia ka; à pur aɓa ɗenyicau mem ɗàng. 29 Ɓǝ̀ aɓwana mǝnia wú kǝla mana aɓwana kat kǝ wú ka, ko ana raka, ɓǝ̀ gìr mǝnana kumgiyi aɓwana nda mana nǝ̀ kumia ka, Yahweh nǝ̀ túrǎm ɗang. 30 Sǝama ɓǝ̀ Yahweh pàk gìr mǝbǝshe, sǝ nzali mǝn kúni myalia kat andǝ agir mana amalea na, sǝ à kùtí nǝmǝsǝia a Shewol ka, sǝ wun nǝ̀ sǝlǝa ama aburana man ɓǝsǝkina Yahweh.&gt;&gt;

31 Lang malǝna naki acau mǝnia ka, kara nzali mǝnana à cam amurí ka gauwa mǝnna. 32 Nzali mǝn kúni, sǝ myalia andǝ amǝɓala malea, aɓwana mala Kora kat, andǝ agirkuma malea. 33 Anggo sǝ yia, andǝ agirkuma malea kat ka, à ko nǝmǝsǝia a Shewol; sǝ nzali gir amúrià, tea-twalî ɓá ɓwabundǝa. 34 Makki'zwalo malea tsǝk amǝ Isǝrayila mǝnana kat à kàrìbania ka à lo nǝ mire; à bang ama, &lt;&lt;Cè nzali myal sǝm ɗàng!&gt;&gt; 35 Bǝsa sulǝ nǝban Yahweh, pisǝ aɓwana mǝno gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno mǝnana à pàgir mala loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka.

36 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 37 &lt;&lt;Banggi Eleaza muna-ɓwabura mala Haruna yì pǝris, ama ɓǝ̀ pwangi atasau-bǝsa aɓa pibǝsa, acemǝnana amǝfele na. Sǝ ɓǝ̀ mesǝki ankalang-bǝsanì kuko nǝ kàttì. 38 Atasau-bǝsa mala aɓwana mǝnia à pàk cauɓikea sǝ warinǝia à ɗwanyi yilǝmia ka, ɓǝà walkia lapat-lapat, ace gìr-rǝ gyangŋan nǝia, acemǝnana à panagir nǝia aban Yahweh. Acemani ka amǝfele na. À nǝ̀ duk gìr'lǝmdǝa aban amǝ Isǝrayila.&gt;&gt; 39 Nda Eleaza yì pǝris twal amǝnia yì atasau-bǝsa mala bolo-bángŋá, mǝnana aɓwana mana à pisǝia ka, à panagir nǝia ka, sǝ walkia lapat-lapat, à pǝlǝ gìr gìr-rǝ gyangŋan, 40 kǝla mana Yahweh banggi wi nǝ kún Musa ka. Mǝno ka nǝ̀ duk gir kasǝɓalǝu aban amǝ Isǝrayila ama kǝ ɓwa-ɗàng pà kàm, mǝnana pur a tàu mala Haruna raka, nǝ̀ sung tù ama nǝ̀ pàgir mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne aɓadǝm Yahweh ka ɗang, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa pa kǝla Kora andǝ amǝtè ka ɗàng.

41 Sǝama lang ban yi fana ka, ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila nggwanî Musa andǝ Haruna ama, &lt;&lt;Wu walna-lú aɓwana mala Yahweh!&gt;&gt; 42 Sǝ lang ɓwabundǝa yi ramba arǝ Musa andǝ Haruna ka, à pǝlǝ mǝsǝia nǝban Tara Ban-peri. Kara à sǝni ka pǝrɓang girna murí, sǝ ɓoarɓwa mala Yahweh pusǝrǝi. 43 Pǝlǝa Musa andǝ Haruna yiu a bankutio aɓa Tara Ban-peri, 44 Yahweh nacau nǝ Musa ama, 45 &lt;&lt;Wu gǝ́shìban ɓwabundǝa mǝnia ka, ace mǝnana ɓǝn twaltea adyan.&gt;&gt; Sǝama à kpa nǝ ɓamǝsǝia a nzali. 46 Sǝ Musa ne Haruna ama, &lt;&lt;Twal tasau-bǝsa mò, ɗàrǝ́ nkalang-bǝsa mana nda amur gyangŋan ngga aɓalǝi, sǝ wu so muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne amurí. Kyane akaurǝa aban ɓwabundǝa sǝ wu shawuɗia, acemǝnana bumlulla sulǝna nǝban Yahweh! Kwánó-ɓikea tinate.&gt;&gt; 47 Nda Haruna pa kǝla mana Musa banggi wi ka; twal tasau-bǝsa male, sǝ ɓangŋa wari a tsùrú mala ɓwabundǝa, sǝ sǝni ka kwánó-ɓikea tinate aɓalǝ aɓwana. Pǝlǝa so muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, sǝ shawuɗi aɓwe. 48 Yi came a nre ka alú andǝ amǝyilǝmu, sǝ à tamsǝ kwánó-ɓikea, lidǝmba ɗàng. 49 Làkkì mala aɓwana mǝnana à wù atàcau mala kwánó-ɓikea mǝnia ka, à nda á-lum-nong-ine nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari (14,700), amur amǝno à wu a gìr-kumban mala Kora ka. 50 Anzǝm mǝnana à tàmsǝna kwánó-ɓikea ka, Haruna nyar aban Musa a bankutio aɓa Tara Ban-peri.

17

Gara mala Haruna tò-mbuí

1 Yahweh banggi Musa ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila, sǝ wu ak agara lum-nong-ɓari a buia, mwashat ace koya ɓala-kàu,* a bu amúrû kat arǝ aɓala-kàu malea. Gilǝ lullǝ koya múrû arǝ gara male, 3 sǝ wu gilǝ lullǝ Haruna amur gara mala Lawi. Koya múrû mala koya ɓala-kàu ka nǝ̀ pàngnǝ gara mwashat. 4 Tsǝk agara mǝnia ka aɓa Tara Ban Peri, aɓadǝm Akwati mala Acau-nakûn, ban mǝnana ǝn nggǝ je sǝnǝ we kam ngga. 5 Sǝ gara mala ɓwa mǝnana ǝn twal ka nǝ̀ tò-mbuí. Anggo sǝ mǝ nǝ tamsǝ nggwani mala amǝ Isǝrayila mǝnana à kǝ̀ yinǝi tùtù amuro ka.&gt;&gt;

6 Nda Musa nacau nǝ amǝ Isǝrayila ka; sǝ koyan atà amúrû malea pe wi gara, mwashat ace koya múrû mala koya ɓala-kàu, agara lum-nong-ɓari, sǝ gara mala Haruna ka nda aɓalǝ amalea. 7 Musa pǝlǝa tsǝk agara mǝnia ka, aɓadǝm Yahweh, aɓa Tara mala Acau-nakûn.

8 Lang ban fana ka, Musa kúti aɓa Tara mala Acau-nakûn, kara sǝni ka, gara mala Haruna, mana nda ace tàu mala Lawi ka, tongŋǝna sǝ pusǝna mbuí arǝì, sàngŋǝ̀nà pwasǝe, sǝ pusǝna aɓǝla-almon mǝnana à bangŋǝ́nà ka. 9 Musa pǝlǝa pusǝ agara mǝno a ɓadǝm Yahweh, yinǝia aban amǝ Isǝrayila kat. Pǝlǝa à sǝnggi agare kat, sǝ koya múrû ka twal gara male.

10 Sǝ Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Nyesǝ gara mala Haruna tsǝì aɓadǝm Akwati mala Acau-nakûn,† ace mǝnana ɓǝ̀ duk gir'lǝmdǝa aban amǝ'mgbicau. Mǝnia ka nǝ̀ tamsǝ nggwani malea arǝàm, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ wukio.&gt;&gt;‡ 11 Anggo sǝ Musa pa, kǝla mǝnana Yahweh pe wi nzongcau ama ɓǝ̀ pàk ka.

12 Sǝ amǝ Isǝrayila banggi Musa ama, &lt;&lt;Sǝni, ma'sǝm malǝna! Sǝm wukina! Sǝm kiɗikina! 13 Koyan mǝnana sung tù, mǝnana gbàshì ban Taragula mala Yahweh ka, nǝ̀ wǔ. Sǝm kat ka, sǝm nǝ̀ wuki le?&gt;&gt;

18

Atúró mala Apǝris andǝ Amǝ'Lawi

1 Yahweh banggi Haruna ama, &lt;&lt;We, wunǝ amuna-burana mô andǝ ɓala-kàu mò atò ka wun nda à nǝ̀ tsǝka wun cau arǝ wun mala koya gìr mǝɓane mǝnana kum agir mǝnana à nda aɓa Tara-mǝfele ka. Sǝ we wunǝ amuna-burana mô atò ka, wun nda à nǝ̀ tsǝka wun cau arǝ wun ɓǝ̀ apǝris ɗwanyi kpata nggurcau mala túró pǝris ma'wun ngga. 2 Ɗǝm ngga, amǝ'eambo a tàu mala Lawi, yì tàu mala akeô ka, awu nǝ yinǝia ace mǝnana ɓǝà pàkkô gbasha; sǝ we wunǝ amuna-burana mô mana atò ka, wun nǝ̀ pa aɓadǝm Tara mala Acau-nakûn.* 3 Yia ka, à nǝ̀ kpata cau mò andǝ bwal túró mǝnana à nǝ̀ nggǝ pa aɓa Taragula kat ka. Sǝama, dumǝna púp, à pà nǝ̀ yiu tù aban agirtúró mala Ban-mǝfele ko gyangŋan ɗàng, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ wǔ, sǝ awu nǝ wǔ. 4 Yia ka, dumǝna púp à nǝ̀ kpapibu nǝ we ace tsǝkir Tara Ban-peri andǝ pakki atúró mala Tara Ban-peri kat. Ɓwa-ɗàng pà nǝ̀ gbàshìban wun ɗàng.

5 &lt;&lt;Wun nda wu nǝ̀ nggǝ pakki atúró mala Tara-mǝfele andǝ atúró mala gyangŋan ngga, ace mǝnana bumlulla mala Yahweh ɓǝkǝa sulǝo amur amǝ Isǝrayila ɗǝm raka.† 6 Sǝni, Mim nǝ ɓamúràm ngga, ǝn tarna amǝ'eambo Amǝ'Lawi, aɓalǝ amǝ Isǝrayila. À nda ka ɓoro a bano, mana à pànî Yahweh, ace pàk túró mala Tara Ban-peri ka. 7 Sǝama, we wunǝ amuna-burana mô ka, wun nǝ̀ pàk túró-dopǝris ma'wun ace koman kat mala gyangŋan andǝ gìr mǝnana à nǝ̀ pe aɓa Ban Nggea Mǝfele ka. Wun nǝ̀ pàk túró-pǝris. Mǝ ndaban pa wun túró-dopǝris kǝla ɓoro ace túrô. Sǝ ɓwa-ɗàng mǝnana yiu tù aban Tara-mǝfele ka, dumǝna púp à nǝ̀ wal-lui.&gt;&gt;

Pàgir ace Apǝris andǝ Amǝ'Lawi

8 Pǝlǝa Yahweh banggi Haruna ama, &lt;&lt;Sǝni, Mim nǝ ɓamúràm, ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nó amur apagir mana à yinǝia abanam ngga, yì aɓoro mǝfele mana kat amǝ Isǝrayila pa abanam ngga. We wunǝ amuna-burana mô andǝ amǝ'keo ka wun nǝ̀ kum kāmbe mana à pusǝì aɓalǝ aɓoro mǝfele mǝnia ka; dumǝna nê mana à nǝ̀ kpate ka tàtǝ́k. 9 Kāmbe aɓalǝ apagir nggea mǝfele mana à pisǝia kǝring raka, komǝye atà apagir malea mǝnana à pà abanam, koya pàgir mala mǝsǝsa, andǝ koya pàgir mala gǝshi cauɓikea, andǝ koya pàgir mala kumcau, mǝnana à nǝ̀ pà abanam ngga, à nǝ̀ duk nggea mǝfele aceo sǝ ace amunio andǝ amǝ'keò. 10 Wun nǝ̀ lì a ban nggea mǝfele. Koya muna-ɓwabura ka nǝ̀ gandǝ li. Nǝ̀ duk gìr mǝfele aban wun.

11 &lt;&lt;Mǝnia gbal ka, mona: kāmbe mǝnana à twal aɓa pàgir mala aɓoro malea, yì apagir mǝnana kat amǝ Isǝrayila pà abanam nǝ loasǝe a kuli ka. Ən pano wia, we wunǝ amuna-burana andǝ amuna-mamǝna mô atò. Dumǝna nê mana à nǝ̀ kpate ka tàtǝ́k. Koya ɓwa mǝnana nda aɓa ɓoarnsari a ɓala mò ka, nǝ̀ gandǝ li.

12 &lt;&lt;Mùrú olif kat nggea-mǝɓoarne mǝnana à tita kàmbe, andǝ mùr-anap kat nggea-mǝɓoarne mǝnana à tita kàmbe, andǝ mǝsǝsa nggea-mǝɓoarne mǝnana à tita pwane, yì aɓǝlagir mǝdǝmbe malea mǝnana à kǝ yinǝia ace pè abanam Mim Yahweh ka, ǝn pano wia. 13 Aɓǝlagir mǝdǝmbe mala koman kat, mǝnana nda aɓa nzali malea, mǝnana à kǝ yinǝia aban Yahweh ka, amona. Koya ɓwa mǝnana nda aɓa ɓoarnsari a ɓala mò ka, nǝ̀ gandǝ li.

14 &lt;&lt;Koya gìr a Isǝrayila, mana à tàrni acem Yahweh ka, dumǝna mona. 15 Koya muna-dǝmba mala agir mǝnana nǝyilǝmu, mana tita puro a bum ngge, ko ɓwapǝndǝa ko girkusǝu na, mana à kǝ panagir nǝi abanam Yahweh ka, mona. Sǝama, dumǝna púp, aɓwana nǝ̀ akmúr muna-dǝmba mala ɓwapǝndǝa,‡ sǝ à nǝ̀ akmúr muna-dǝmba mala girkusǝu mǝɓeami. 16 Akmúria lang à lùmsǝ̀nà zongŋo mwashat anzǝm ɓǝlia ka. Boalo akmúria ka shekel tongno mala mǝsǝbolo-azǝrfa na. Kpata shekel mǝnana à kārǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à earna amurí a Tara-mǝfele (mǝnana shekel mwashat ka mǝtyang lum-nong-ɓari na ka).

17 &lt;&lt;Sǝama muna-dǝmba mala ndǎ, ko muna-dǝmba mala nzur, ko muna-dǝmba mala mbulpǝndǝa ka, à pà nǝ̀ akmúria ɗàng; amǝfele na. Awu nǝ watsǝki nkilea amur gyangŋan, sǝ awu nǝ pisǝ mùrú-nyama malea kǝla pàgir nǝ bǝsa mǝnana kǝ pa rǝmban mǝɓoarne mana kǝ pwasǝbumam Yahweh ka. 18 Nyam agirkusǝu mǝnia ka, dumǝna mona, kǝla mana nyam kikil girkusǝu andǝ byali mǝlì mana à pàgir nǝi nǝ loasǝe a kuli ka, amona ka. 19 Apagir mǝfele mana amǝ Isǝrayila kǝ yinǝia ace pè Yahweh ka, ǝn pano, we wunǝ amuna-burana andǝ amuna-mamǝna mô atò, kǝla nê mana à nǝ̀ kpate ka tàtǝ́k. Mǝnia ka dumǝna kùrcau mala tuɓamur,§ mana pà nǝ̀ mal raka, aɓadǝm Yahweh, aceo andǝ amǝ'keò atò.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Yahweh banggi Haruna ama, &lt;&lt;Wun apǝris ka pà wu nǝ̀ kum kǝ nzali ace liɓala atà amǝ Isǝrayila ɗàng, sǝ pà wu nǝ̀ kum kǝ kāmbe ama ma'wun na ateà ɗàng. Mǝ nda kāmbe mana wun nǝ̀ kum ngga andǝ gìr liɓala ma'wun aɓalǝ amǝ Isǝrayila.

21 &lt;&lt;Sǝni, ǝn panì Amǝ'Lawi banì-mwashat-aɓa-lum mala agirkuma kat a Isǝrayila* ɓǝ̀ duk gìr liɓala malea, a kúnì túró mǝnana à kǝ pak ka, yì túró mala Tara Ban-peri. 22 Amǝ Isǝrayila pà nǝ̀ gbàshìban Tara Ban-peri ɗǝm ɗàng, ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ twal cauɓikea amúrià, sǝ à nǝ̀ wǔ. 23 Amǝ'Lawi na mǝnana à earia wia ɓǝà pak túró mala Tara Ban-peri ka, sǝ à nǝ̀ twal bafe mala cauɓikea malea amúrià. Mǝnia ka nggurcau na mǝnana nggaɗe pà kàm raka arǝ anza ma'wun kat. Amǝ'Lawi pànǝ kǝ nzali ace liɓala atà amǝ Isǝrayila ɗàng;† 24 Pàgir mala banì-mwashat-aɓa-lum mǝnana amǝ Isǝrayila kǝ yinǝi ace pàgir aban Yahweh ka, ǝn pania wia ɓǝ̀ duk gìr liɓala malea. Acemani ka, ǝn banggia wia nǝma à pànǝ kǝ nzali ace liɓala atà amǝ Isǝrayila ɗàng.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, 26 &lt;&lt;Nacau nǝ Amǝ'Lawi sǝ wu banggia wia ama: &lt;Lang wu angŋa banì-mwashat-aɓa-lum mala agirkuma a bu amǝ Isǝrayila, mana ǝn pana wuni ɓǝ̀ duk gir liɓala ma'wun ngga, dumǝna púp wun nǝ̀ pusǝ banì-mwashat-aɓa-lum male, wun nǝ̀ panagir nǝi aban Yahweh; mǝnia ka nda banì-mwashat-aɓa-lum mala banì-mwashat-aɓa-lum. 27 Mǝnia yì pàgir ma'wun ngga Yahweh nǝ̀ ɗenyinǝi kǝla weama pàgir na mǝnana puro arǝ aɓaban ma'wun, mala bǝsa mǝsǝsa mǝnana à nyé a katǝra, andǝ mala mùr-anap mana à kambi arǝ ɓǝle mǝbangŋe ka, sǝ nǝ̀ ɓwangsǝ wun aceì. 28 Acemani ka, dumǝna púp wun nǝ̀ yinǝ pàgir gbal aban Yahweh. Aɓa koya banì-mwashat-aɓa-lum mǝnana wu ak a bu amǝ Isǝrayila ka, wun nǝ̀ pusǝ kāmbe mǝnana nda ace pàgir aban Yahweh ka, wun nǝ̀ pè Haruna, yì pǝris. 29 Aɓa koya ɓoro mǝnana aɓwe pà wun ngga, dumǝna púp wun nǝ̀ pusǝ kāmbe mǝnana nda acem Yahweh ka; kāmbe nggea-mǝɓoarne mala komǝye ka, nda wun nǝ̀ tàrì acem Yahweh ka.&gt;

30 &lt;&lt;Banggi Amǝ'Lawi ama, &lt;Lang wu pana kāmbe nggea-mǝɓoarne mala banì-mwashat-aɓa-lum ngga, à nǝ̀ ɓwangsǝ wun, wun Amǝ'Lawi aceì, kǝla weama wu pusǝ aɓǝlagirì a katǝra andǝ ban-kam-anap. 31 Sǝ wun Amǝ'Lawi, andǝ amǝ'ɓala ma'wun ngga, wun nǝ̀ gandǝ li girline a koya ban mǝnana wu earce ka. Mǝnia ka, nda tangnakusǝ wun ace túró mana wu kǝ pa aɓa Tara Ban-peri ka. 32 À pà nǝ̀ na ama, wu pàngŋǝ̀nà gìr mǝɓane nǝ twal banì-mwashat-aɓa-lum mala Yahweh ɗàng,‡ ɓǝ̀ wu pànî apǝris kāmbe nggea-mǝɓoarne malea ka. Sǝama, wu tsǝkir wun, wu kǝa nyesǝ apagir mǝfele mala amǝ Isǝrayila, kǝla gìr mǝkyauwe ɗàng. Ɓǝ̀ wu pàk anggo ka, wun nǝ̀ wǔ.&gt; &gt;&gt;§

19

Anggurcau mala lakban arǝ je lú

1 Yahweh nacau nǝ Musa andǝ Haruna ama, 2 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nê mala nggurcau mǝnana Yahweh tsǝk ka: Banggi amǝ Isǝrayila ɓǝà yinǝo nǝ muna-ndá mǝbangŋe, mǝnana pànǝ ɓekǝ doak arǝì ɗàng, pànǝ ɓekǝ gìr mǝɓane arǝì ɗàng, sǝ à malaká tsǝki wi nggun-rya a myali a kǝ fara raka. 3 Awu nǝ pè Eleaza, pǝris; sǝ yì ka nǝ̀ kánǝi anzǝm kàttì, sǝ à nǝ̀ pwanmeali a ɓadǝmbi. 4 Pǝlǝa Eleaza pǝris nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa nkile nǝ munabui, sǝ nǝ̀ watsǝki kusǝ tongno-nong-ɓari, nǝ njar ɓadǝm Tara Ban-peri. 5 Pǝlǝa à nǝ̀ pisǝ muna-ndá man a mǝsǝi; ngguí, andǝ nyami, andǝ nkile andǝ ciute ka, à nǝ̀ pisǝia a bǝsa. 6 Sǝ pǝris ka, nǝ̀ twal nggun-seda andǝ bondo-hisop andǝ bugir mǝbangŋe, sǝ nǝ̀ túriá aɓa bǝsa mǝnana muna-ndá kǝ pi aɓalǝi ka. 7 Pǝlǝa pǝris ka, dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo; anzǝm mǝno ka, nǝ̀ gandǝ kutio a kàttì, sǝ kat andǝ amani ka, nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 8 Sǝ ɓwa mana pisǝ mǝno yì muna-ndá ka, dumǝna púp yì gbal ka nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo; sǝ kat andǝ amani ka nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra.

9 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana mǝɓoarnsari na ka, nǝ̀ ram tú muna-ndá mǝnia ka, sǝ nǝ̀ soe a ban mǝɓoarnsari anzǝm kàttì. Nǝ̀ duk gir mǝnana ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila nǝ̀ tsǝkce ka, ace mǝnana à nǝ̀ zurì a mùr ace lak ɓwa mǝnana kpa aɓa ɓeami ka. Pàgir na ace lak cauɓikea.* 10 Sǝ ɓwa mǝnana ram tú muna-ndá ka, dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ kat andǝ amani ka nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. Mǝnia ka, nǝ̀ duk nggurcau mǝnana málá male pà kàm raka aban amǝ Isǝrayila, sǝ aban amǝ'kúnɗàngna mana à do aɓalǝia ka.

11 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana je lú ɓwapǝndǝa ka, nǝ̀ duk mǝɓeami ba nongŋo tongno-nong-ɓari. 12 Yì ka, dumǝni wi púp nǝ̀ lak ɓamurì arǝ do-ɓeami male nǝ mùr a tàruia pwari andǝ tongno-nong-ɓaria pwari, sǝ nǝ̀ ɓoarnsari; sǝ ɓǝ̀ lak ɓamurì a tàruia pwari andǝ tongno-nong-ɓaria pwari raka, pà nǝ̀ ɓoarnsari ɗang. 13 Ɓwa mǝnana kat je rǝ ɓwa mǝnana wuna, sǝ lak rǝì raka, nǝ̀ tsǝk Taragula mala Yahweh nǝ̀ pǝndǝkya; sǝ mǝno yì ɓwa ka à nǝ̀ kasǝì a Isǝrayila. Yì ka, nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami acemǝnana à watsǝki wi mùr lakban amurí ɗàng. Do-ɓeami male ka nda arǝì piu.

14 &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggurcau mana à nǝ̀ kpate ɓǝ̀ ɓwa wǔ aɓa gumli ka: ɓwa mǝnana kat kúti aɓa gumli mǝnia andǝ koyan mǝnana kat nda aɓa gumli mǝnia ka, nǝ̀ pa aɓa do-ɓeami mala anongŋo tongno-nong-ɓari. 15 Sǝ koya kwár aɓa gumli mǝnia, mǝnana nda atarǝì, à kumsǝi wi gìrkúni raka, dumǝna mǝɓeami.

16 &lt;&lt;Sǝ ɓwa mana kat, nda a ɓawanban, sǝ je rǝ ɓwa mana à wal-luí nǝ nggeabyau, ko mǝnana wǔ atarǝì ka, ko je mǔ ɓwapǝndǝa, ko ɓembe ka, nǝ̀ pà aɓa do-ɓeami mala anongŋo tongno-nong-ɓari.

17 &lt;&lt;Ace lak ɓwa mǝnana mǝɓeami na ka, à nǝ̀ ɗàrǝ́ aɓa tú mala pàgir ace gǝshi cauɓikea, mǝnana à pisǝì kǝring ngga, à nǝ̀ soé a dù, sǝ à nǝ̀ soapi wi mùr mana kǝ ɓang ngga amurí. 18 Ɓwa mǝnana mǝɓoarnsari na ka, nǝ̀ twal bondo-hisop, nǝ̀ oasǝi a mùrî, sǝ nǝ̀ watsǝki arǝ gumli mǝnia ɓwa wù kam ngga, sǝ arǝ agir mǝnana aɓalǝi ka, andǝ aɓwana mǝnana à ndakam ngga. Yì ɗǝm ngga, nǝ̀ watsǝki arǝ ɓwa mǝnana kat je mǔ ɓwapǝndǝa, ko ɓembe, ko je rǝ ɓwa mana wǔ atarǝì, ko ɓwa mana à wal-luí ka.

19 &lt;&lt;Sǝ ɓwa mǝnana mǝɓoarnsari na ka, nǝ̀ watsǝki ɓwa mana mǝɓeami na ka a tàruia pwari andǝ tongno-nong-ɓaria pwari; sǝ a tongno-nong-ɓaria pwari ka nǝ̀ lé arǝ do-ɓeami male. Sǝ ɓwa mǝnana à kǝ lé ka, dumǝna púp nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ nǝ̀ sussǝo, sǝ nǝ pwarikpǝra ka, nǝ̀ duk mǝɓoarnsari. 20 Sǝama ɓǝ̀ ɓwa ka duk mǝɓeami, sǝ ɓinǝ lak rǝì arǝ do-ɓeami male ka, mǝno yì ɓwa ka à pà nǝ̀ eari wi ɓǝ̀ do aɓa ɓwabundǝa mala Isǝrayila ɗàng, acemǝnana pǝndǝkina Ban-mǝfele mala Yahweh.† Acemǝnana à watsǝki wi mùr lakban arǝ do-ɓeami amurí raka, mǝɓeami na. 21 Mǝnia ka, nǝ̀ duk nggurcau mǝnana málá male pà kàm raka acea. Sǝ ɓwa mǝnana watsǝkiyi mùr lakban ngga, dumǝna púp, yi gbal ka, nǝ̀ lakki agir'nggūrǝì, sǝ ɓwa mǝnana kat je mǝnia yì mùr lakban arǝ do-ɓeami ka, nǝ̀ ueo aɓa do-ɓeami ba pwarikpǝra. 22 Gìr mǝnana kat ɓwa mǝɓeami je ka, gìrnî nǝ̀ duk mǝɓeami; sǝ ɓwa mǝnana kat je gìrnî ka, nǝ̀ duk mǝɓeami ba pwarikpǝra.&gt;&gt;

20

Mùr ɓùn aɓa tali

1 Sǝ ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila puppup yiu aɓa pǝɗanban Zin, a zongŋo mǝdǝmbe. Aɓwe yi tsǝk là-gumli a Kadesh. Miriyam paklú kano, sǝ à tsǝkluí kano.

2 A ban mǝno ka mùr pà kàm ace ɓwabundǝa ɗàng; pǝlǝa à ram rǝia sǝ à mgbicau arǝ Musa, sǝ arǝ Haruna. 3 Kún aɓwe ɓua arǝ Musa ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm wukina atà amǝ'eam sǝm a pwari mǝno à wuki a ɓadǝm Yahweh ka, ɓǝ́ nǝ̀ ɓoaribani! 4 Palang sǝ a yinǝ ɓwabundǝa mala Yahweh a ɓabondo man? A yinǝ sǝm ace mǝnana sǝm, sǝnǝ agirkusǝu ma'sǝm ngga, ɓǝ̀ sǝm yi wuki kani ka le? 5 Palang sǝ a pusǝ sǝm, sǝm purî nzali Masar? A pusǝ sǝm ace yinǝ sǝm a ban mǝɓike mǝnia ka le? Ban mǝnana kǝ mǝsǝsa, ko nggun-bwari, ko nggun-anap, ko nggun-mɓǝring pà kàm ɗàng, sǝ kǝ mùr pà kàm mana sǝm nǝ̀ nu ka raka!&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Musa andǝ Haruna, nying ɓadǝm ɓwabundǝa, à yiu a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ à kpa, nǝ ɓamǝsǝia a nzali. Kara ɓoarɓwa mala Yahweh pusǝrǝi abania. 7 Yahweh banggi Musa ama, 8 &lt;&lt;Twal garè* a buo, sǝ we wunǝ mǝ'eambo Haruna ka, wu ram ɓwabundǝa, sǝ wu ne tali mǝno cau a mǝsǝia, ɓǝ̀ pusǝ mùr male ɓǝ̀ solǝo. Anggo sǝ awu nǝ pusǝia wia mùr nǝ ɓá talinì, sǝ awu nǝ pè ɓwabundǝa andǝ agirkusǝu malea mùr ɓǝà nǔ.&gt;&gt;

9 Anggo, sǝ Musa twal garè a ɓadǝm Yahweh, kǝla mana banggi wi ka. 10 Yì andǝ Haruna ka à ram ɓwabundǝa a banɓwáná a ɓadǝm talinì, sǝ Musa banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kwaki kir wun ado, wun amǝ'mgbicau! Dumǝna púp ama sǝm nǝ̀ pusǝa wun mùr aɓa tali mǝnia ka le?&gt;&gt; 11 Pǝlǝa Musa loasǝ bui, wal talinì nǝ gara male kusǝ ɓari. Kara mùr pur aɓalǝi kpǝm, sǝ ɓwabundǝa andǝ agirkusǝu malea nǔ.

12 Sǝama, Yahweh banggi Musa andǝ Haruna ama, &lt;&lt;Acemǝnana wu earnǝ mim, mǝnana wun nǝ̀ pam gulo kǝla mǝfele aɓadǝm amǝ Isǝrayila raka, pà wu nǝ̀ kánǝ ɓwabundǝa mǝnia a nzali mǝnana ǝn pania wia ka ɗàng.&gt;&gt; 13 Mùr mǝno ka à tunǝi ama mùr mala Meriba,† acemǝnana nda ban mǝnana kún amǝ Isǝrayila ɓua arǝ Yahweh kam ngga, sǝ yì ka lǝmdǝ ɓamurì mǝfele na aɓalǝia.

Edom ginǝ nyinggi Isǝrayila njar ɓǝ̀ kutio

14 Pǝlǝa Musa tasǝ amǝ'na-túrbân, à lo a Kadesh aban ká aban murǝm Edom nǝ cau ama: &lt;&lt;Mǝnia ka, nda cau mǝnana mǝ'eambo Isǝrayila kǝ bang ngga: A súrǝ́nà rǝ gir mana kat kum sǝm, yì tanni mǝnana yiu amur sǝm, 15 lang aká sǝm sulǝo, à wari a nzali Masar, sǝ sǝm duk kano arǝ apǝlǝa pas, sǝ amǝ Masar pakka sǝm mǝɓike, sǝm sǝnǝ atár sǝm andǝ aká sǝm ngga. 16 Sǝama, lang sǝm yinǝ ɓua ma'sǝm aban Yahweh ka, yi ka, ok gì sǝm, pǝlǝa tasǝ mǝturonjar, mana yi pusǝ sǝm aɓa nzali Masar ka. Adyan ngga, sǝm ndya a Kadesh, yì là mǝnana a nzong-nzali mô ka. 17 Ida, ɗeki sǝm, ɓǝ̀ sǝm kùtí nǝɓa nzali mô. Pà sǝm nǝ̀ kùtí a ɓaban-mǝssa ko ɓaban-anap ɗàng; yale pà sǝm nǝ̀ nu mùr a kǝ tūli-mùr ɗàng. Sǝm nǝ̀ ging cat amur njar-mǝgule mala murǝm, aban o; pà sǝm nǝ̀ kyang a bu-mǝli ko bu-mǝnggare ɗàng, sheɓǝ̀ sǝm kya kutina, sǝm purni bu-nzali mô ka.&gt;&gt;

18 Sǝama, Edom pe wi eare ama, &lt;&lt;Pà wun nǝ̀ kùtí aɓa nzali man ɗang, sǝ ɓǝ̀ wu ɓinǝ ama wun nǝ̀ kùtí kani ka, mǝ nǝ kánǝ amǝ'lwa mem arǝ wun.&gt;&gt;

19 Amǝ Isǝrayila eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm ngga, sǝm nǝ̀ o cat amur njargula-mǝgule, sǝ ɓǝ̀ sǝm, ko agirkusǝu ma'sǝm nu mùr ma'wun ngga, sǝm nǝ̀ mbwe boale. Eara sǝm, kutio na nǝmurǝì sǝm nǝ̀ kùtí ka, nǝ kusǝ sǝm; pà sǝm nǝ̀ pak ɓekǝ gir mana nda ɗàng ngga ɗàng, ko bǝti.&gt;&gt;

20 Murǝm Edom nyesǝ cau ama, &lt;&lt;Pà wun nǝ̀ kùtí kani ɗang.&gt;&gt; Pǝlǝa pur nǝ akanggǝrang amǝ'lwa pas nǝ agirbura mǝcandǝe a buia, ace kánǝ munǝo arǝ amǝ Isǝrayila. 21 Anggo sǝ Edom ɓinǝ nyinggi Isǝrayila njar ɓǝ̀ kùtí nǝɓa bu-nzali male; nda Isǝrayila wulimúrí, nying kutio nǝɓa nzalinì ka.

Lú mala Haruna

22 Pǝlǝa ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila puppup loapi Kadesh sǝ à twal gya, à yiu a Nkono Hor. 23 Yahweh nacau nǝ Musa andǝ Haruna a Nkono Hor, a nzong-nzali Edom, ama, 24 &lt;&lt;Haruna ka ndo nǝ̀ o atà aɓwana male. Pà nǝ̀ kùtí a nzali mana ǝn nggǝ pè amǝ Isǝrayila ka ɗàng, acemǝnana wun kǝm ngga, wu okam ɗàng, wu kpata zongcau mem a ban mur Meriba ɗàng. 25 Twal Haruna andǝ muna-ɓwabura male, Eleaza, wu eau wunǝia, amur Nkono Hor. 26 Akano ka swárì Haruna adaura-pǝris male, sǝ wu oasǝia arǝ muna-ɓwabura male, Eleaza. Haruna ka nǝ̀ o atà aɓwana male; nǝ̀ nggá wǔ kano.&gt;&gt;

27 Nda Musa pa, kǝla mǝnana Yahweh banggi wi ka. À eauwe amur Nkono Hor, a mǝsǝ ɓwabundǝa kat. 28 Musa pǝlǝa swárì Haruna adaura-pǝris male, sǝ oasǝì Eleaza, muna-ɓwabura male. Sǝ Haruna paklú kano a ɓong nkono. Pǝlǝa Musa andǝ Eleaza sulǝî mur nkono. 29 Lang ɓwabundǝa sǝni ama Haruna wuna ka, ɓala mala Isǝrayila kat, pak anonggio lumi-tàrú aban ɓua-luí.

21

À gandǝ murǝm Arat a lwa

1 Lang ɓwa Kan'ana, murǝm Arat, mana ndanǝdo a Negev, ok ama, amǝ Isǝrayila na aban yiu nǝ njargula Atarim ngga, kara yinǝ munǝo arǝia, bwalki aɓea ɓwana atà amǝ Isǝrayila. 2 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila pàcau nǝ-shambum aban Yahweh, ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mbak-kàngkàng awu nǝ tsǝk aɓwana mǝnia ɓǝà kpa aɓa bù sǝm ngga, sǝm nǝ̀ tària aban Yahweh ace twalta alá malea kat-kat.&gt;&gt;

3 Yahweh ok zǝmba mala amǝ Isǝrayila, pǝlǝa pà amǝ'Kan'ana aɓata rǝcandǝa malea, sǝ à twaltea kat, à kiɗiki alá malea. À tunǝ lullǝ banì ama, Horma.*

N'yau mana à pè nǝ bolo-bángŋá ka

4 Pǝlǝa à lo gya, twal a Nkono Hor, nǝ njargula mala Nggeamùr Nzuno, à kàrìban arǝ nzong-nzali mala amǝ'Edom. Sǝama, aɓwe gandǝ twalgàndǝá nǝ gyê ɗàng. 5 À na mǝɓane arǝ Ɓakuli andǝ Musa, ama, &lt;&lt;Palang sǝ a pusǝ sǝm a nzali Masar, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm yi wukio a ɓabondo ka? Girlina pa kàm ɗàng! Mùr pà kàm ɗàng! Sǝ sǝm aulǝna nǝ girlina mǝɓike man!&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Yahweh tasǝ an'yau barya aɓalǝ aɓwe; an'yau kwarkia, gandǝa pas atà amǝ Isǝrayila wukio. 7 Nda aɓwe yiu aban Musa, sǝ à bang ama, &lt;&lt;Sǝm pangŋa cauɓikea, mǝnana sǝm na mǝɓane amur Yahweh, sǝ sǝm na mǝɓane amuro ka. Pàk hiwi aban Yahweh ama ɓǝ̀ pǝr an'yau mǝnia ka, ɓǝà upiban sǝm.&gt;&gt; Anggo, sǝ Musa pàk hiwi ace aɓwe.

8 Yahweh pǝlǝa banggi Musa, ama, &lt;&lt;Pàk ɓǝ̀nzál mala n'yau barya, sǝ wu loasǝi a kuli, amur tondong. Ɓwa mǝnana kat n'yau kwarí, sǝ loasǝ mǝsǝi, sǝni ka, nǝ̀ auwa.&gt;&gt;† 9 Anggo sǝ Musa pàk n'yau nǝ bolo-bángŋá, pǝlǝa tsǝì amur tondong, sǝ loasǝi tamsǝi. Ɓǝ̀ n'yau kwarna kǝɓwa, sǝ lang loasǝ mǝsǝi sǝn n'yau mala bolo-bángŋá man ngga, ɓwê nǝ̀ auwa.

Gya mala amǝ Isǝrayila aban ká a Mowap

10 Amǝ Isǝrayila lo gya à yi tsǝk kàttì a Obot. 11 À loapi Obot ka, à kya tsǝk kàttì a Iye-abarim, a ɓabondo mana kǝ sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Mowap, nǝ njartakuli ka. 12 À loapi ban mǝno ka, à yi tsǝk kàttì a Ɓangŋaban Zeret. 13 À loapi ban mǝno ka, à lo gya à kya tsǝk kàttì a ɓè nkaring mala Nggeasala Arnon, mana nda a ɓabondo mǝnana pur nǝ nzong-nzali mala amǝ'Amor ka. Nggeasala Arnon ngga nda a nzong-nzali mala Mowap, a nre Mowap andǝ nzali Amor. 14 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Malǝmce mala A'lwa mala Yahweh, bang ama,

&lt;&lt;Wahep aɓa Sufa, andǝ amuna-mùr mala Nggeasala Arnon,

15 andǝ bum aɓangŋaban mǝnana sárǝ́ aban ká a là Ar,

sǝ eangnǝ arǝ nzong-nzali Mowap ka.&gt;&gt;

16 Twal a ban mǝno ka, à lidǝmba, aban ká Biya,‡ yì tūli-mùr mǝnana Yahweh banggi Musa cau amurí, ama, &lt;&lt;Ramba aɓwana abanɓwáná, ace mǝnana ɓǝn pea wia mùr ka.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila tù mǝnia yì nggyal ka, ama:

&lt;&lt;Tù mùr, we tūli-mùr!

Tùkî wi nggyal,

18 yì tūli-mùr mǝnana amǝgulo tǝmi ka;

mǝnana aɓwana-mǝgule mala aɓwana busǝlǝi

nǝ gara-gulo andǝ agara-gya malea ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa à nying ɓabondo mǝno à o a Matana. 19 À nying Matana ka, à o a Nahaliyel. À nying Nahaliyel ka, à o a Bamot. 20 À nying Bamot ka, à o a ɓangŋaban mǝnana nda aɓa nzali Mowap, tù a ban amgbangban Pisga, mǝnana à cam ɓong-ɓong amur pǝɗanban ngga.

Limurǝm amur Sihon andǝ Og

21 Isǝrayila tasǝ amǝ'na-túrbân ɓǝà kya ne Sihon, murǝm mala amǝ'Amor,§ ama, 22 &lt;&lt;Eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kùtí nǝɓa nzali mô. Pà sǝm nǝ̀ kùtí a ɓaban-mǝssa ko ɓaban-anap ɗàng. Pà sǝm nǝ̀ nu mùr a kǝ tūli-mùr ɗàng. Sǝm nǝ̀ ging cat, amur njar-mǝgule mala murǝm, ba purî ɓá nzali mô.&gt;&gt;

23 Sǝama, Sihon eare ɓǝ̀ Isǝrayila kùtí aɓa nzali male ɗàng. A kún mani ka, ramba amǝ'lwa male puppup, sǝ à puro à nǝ̀ ká nǝ munǝo arǝ Isǝrayila aɓa pǝɗanban. Lang à yina a Jahaz ka, à soa munǝo arǝ amǝ Isǝrayila. 24 Amǝ Isǝrayila gandǝia nǝ kún nggeabyau, sǝ à ak nzali malea arǝia, twal a ban Nggeasala Arnon kya bik Nggeasala Jabok, sǝama à kya go a nzong-nzali mala amǝ'Amon; acemǝnana nzong-nzali mala amǝ'Amon ngga mǝcandǝe na. 25 Isǝrayila ak alá mala amǝ'Amor kat, sǝ duk kam aɓalǝia, kat andǝ nggea-là Heshbon, andǝ amuna-là mǝnana à nda aɓate ka.

26 Heshbon ngga, nda nggea-là mala Sihon, murǝm mala amǝ'Amor, mana ɗiɗyal munǝo andǝ murǝm Mowap, sǝ ak nzali male arǝì kat, kya bwal ban Nggeasala Arnon ngga.

27 Nda gìr mǝnana tsǝa, sǝ amǝ'nggyal bang ama,

&lt;&lt;Yiu a Heshbon, ace mǝnana ɓǝà ɓè ka;

nggea-là mala Sihon ngga ɓǝà ɓè, kusǝì ɓǝ̀ cam kàngkàng.

28 Bǝsa pur aɓa Heshbon,

lasǝ-bǝsa pur a nggea-là mala Sihon.

Bǝshe yi li Ar, là mala nzali Mowap,

yi twalta amǝtala amgbangban ndàka-lú a kún nggeasala Arnon.

29 Caukwanban nǝ we Mowap!

Ma'wun malna, wun aɓwana mala Kemosh!

Kemosh pànà amuna-burana male ɓǝà umnǝia a bǝri-nzali,

sǝ amuna-mamǝna male ka à umna nǝia a guro

aban murǝm Sihon ɓwa Amor.

30 Sǝm gandǝna Mowap kat-kat;

Heshbon ngga, à kiɗikini yi pur a Dibon.

Sǝm yinǝ kiɗikiban arǝì yi pur a Nofa,

mǝnana kya go a Medeba ka.&gt;&gt;

31 Nda Isǝrayila do a nzali mala amǝ'Amor ka. 32 Anzǝm mana Musa tasǝna amǝ'shenzǝban a Jaza ka, amǝ Isǝrayila kya aki amuna-là mǝnana à kàrìbanì ka, sǝ à pǝr amǝ'Amor mana à duk kam ngga.

33 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila wulio, à um nǝ njargula ká Bashan, sǝ Og, murǝm Bashan, andǝ amǝ'lwa male puppup, wari nǝ munǝo arǝia a Edǝri.

34 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Kǝa ɓanggi wi ɗàng, acemana ǝn pano wi, yì andǝ aɓwana male kat, andǝ nzali male. Pàkki wi kǝla mana a pakkì Sihon, murǝm mala amǝ'Amor ka, mana do a Heshbon ngga.&gt;&gt;

35 Anggo sǝ à wal-luí, yì andǝ amuna-burana male, andǝ aɓwana male kat, yale kǝɓwa au ateà ɗàng, sǝ amǝ Isǝrayila ak nzali male pǝlǝ malea.

22

Balak túrban ata Bil'am

1 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila gya, à wario à kya tsǝk kàttì a ɓawanban mala Mowap, a nkanggari Nggeasala Jodan a nkaring mala Jeriko. 2 Balak* murǝm mala amǝ'Mowap, muna-ɓwabura mala Zippor, sǝn gìr mǝnana kat Isǝrayila pàkkî amǝ'Amor ka.† 3 Sǝ amǝ'Mowap ka, nggea ǝn'o bwalia arǝ amǝ Isǝrayila acemǝnana à làkkì kǝ̀rkǝ́r. Amǝ'Mowap ka à lùmsǝ nǝ ɓangciu atàcau mala amǝ Isǝrayila. 4 Nda amǝ'Mowap banggi aɓwana-mǝgule mala amǝ Midiyan ama, &lt;&lt;Nggea ɓwabundǝa mǝnia ka à nǝ̀ ya mal sǝm kǝla mana jamnda kǝ murǝ bondo ɓá garang ngga.&gt;&gt;

Sǝ Balak, muna-ɓwabura mala Zippor, mǝnana nda murǝm Mowap a nza mǝno ka, 5 tasǝ amǝ'na-túrbân, aban Bil'am,‡ muna-ɓwabura mala Beyo, mǝnana ndanǝdo a Peto, a kún Nggeasala a nzali mala aɓwana male ka, ama ɓǝà tunǝi ɓǝ̀ yiu, nǝ cau ama, &lt;&lt;Sǝni, aɓwana mala ɓè kûn nya à yiu, mana à purî ɓá Masar ka; à aki múr nzali kat, sǝ ndya à do a nkanggariam ngga. 6 Yiu adyan, ida sukàm amǝnia yì aɓwana ka, acemǝnana rǝcandǝa malea kútì mem kǝ̀rkǝ́r. Yakǝla, mǝ nǝ gandǝ limurǝm amúrià sǝ mǝ nǝ pǝria, ɓǝà upi nzali man. Mǝnia ka nda acemǝnana, ǝn sǝlǝna nǝma, aɓwana mana kat a tsǝkbuo amúrià ka, à kumǝna tsǝkbu, sǝ aɓwana mǝnana kat a suia ka, suban dumǝna amúrià.&gt;&gt;

7 Nda aɓwana-mǝgule mala amǝ'Mowap, andǝ amala amǝ Midiyan lo, sǝ à bwal-njar aban ká, nǝ boalo a buia, mana à nǝ̀ nggá mbwena Bil'am nǝi ace túró ɓangnǝ-ɓangnǝa male ka. Lang à yina aban Bil'am ngga, à banggi wi cau mǝnana Balak bang ngga.

8 Sǝ Bil'am bang ama, &lt;&lt;Wu nong kani yalung, mǝ nǝ yia na wun cau mana Yahweh nǝ̀ banggam ngga.&gt;&gt; Anggo sǝ amǝnia yì amǝgulo mala Mowap ka, à ueo atà Bil'am.

9 Pǝlǝa Ɓakuli yiu aban Bil'am, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Ayana nda ka aburana mǝnia atò ka?&gt;&gt; 10 Bil'am banggi Ɓakuli ama, &lt;&lt;Balak, muna-ɓwabura mala Zippor, murǝm Mowap, nda tasǝia abanam nǝ mǝnia yì cau ka, ama, 11 &lt;Sǝni, aɓwana mala ɓè kûn nya à yiu, mana à purî ɓá Masar ka; à aki múr nzali kat. Yiu adyan, tsǝkam suban amúrià. Yakǝla, mǝ nǝ gandǝia a lwa sǝ mǝ nǝ pǝria ɓǝà puro.&gt; &gt;&gt;

12 Sǝ Ɓakuli banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Kǝa na ama, awu nǝ ká ateà ɗàng; sǝ a pà nǝ súka aɓwana mǝnia ɗàng, acemǝnana à ndanǝ tsǝkbu mem amúrià.&gt;&gt;

13 Ban fana ka, Bil'am lo, sǝ banggi amǝgulo mala Balak ama, &lt;&lt;Wu nyare a nzali ma'wun, acemǝnana Yahweh ɓinǝna, ama mǝ nggá ká ata wun ɗàng.&gt;&gt;

14 Nda amǝgulo mala Mowap lo à nyare aban Balak, sǝ à banggi wi ama, &lt;&lt;Bil'am, ɓinǝna yiu atà sǝm.&gt;&gt;

15 Balak tasǝ amǝgulo ɗǝm, mǝnana à kútì amana à wari a tadǝmbe ka nǝ lakkì andǝ gulo ka. 16 À wari aban Bil'am, sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Balak, muna-ɓwabura mala Zippor bang ngga: &lt;Ida, kǝa eare kǝgìr ɓǝ̀ tàmsǝo arǝ yiu abanam ɗàng; 17 nda acemǝnana mǝ nǝ loasǝo wu kum gulo kǝ̀rkǝ́r, sǝ gìr mǝnana kat awu nǝ banggam ngga mǝ nǝ pè. Yiu, sukàm amǝnia yì aɓwana ka.&gt; &gt;&gt;

18 Sǝama Bil'am nyesǝcau sǝ banggi amǝtúró mala Balak ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ Balak nǝ̀ pam palta male, lumsǝ nǝ bolo-azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan ngga, pà mǝ nǝ pàk ɓè kǝgir mǝgule ko mǝkyauwe, mana nda ɗàng'andǝ nzongcau mala Yahweh, Ɓakuli mem ngga ɗàng. 19 Acemani ka, ida, wu nong kani, kǝla mana aɓwana mǝnana à yiu a dǝmbe, à pàk ka, ace mǝnana mǝ súrǝ̀ mana ɗǝm Yahweh nǝ̀ banggam.&gt;&gt;

20 Ɓakuli yiu aban Bil'am sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Acemǝnana aburana man yina ace tunǝo ka, lo kyan wunǝia. Sǝama, shekǝ gìr mǝnana ǝn banggo ka nda awu nǝ pàk ka.&gt;&gt;

Bil'am andǝ mǝdambǝriso male

21 Pǝlǝa Bil'am, lo nǝ dǝmbari, tsǝk gìr-do-anzǝm mǝdambǝriso male, sǝ o andǝ amǝgulo mala Mowap. 22 Sǝ Ɓakuli ka, bumi lul kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana Bil'am na rǝ ká ka, nda sǝ mǝturonjar mala Yahweh, yi came a njar ace mǝnana nǝ̀ ɓinǝi wi ka. Bil'am ngga, nda a nzǝm mǝdambǝriso male aban ká, sǝ amǝ'túró-ɓala male ɓari na atè.

23 Lang mǝdambǝriso sǝn mǝturonjar mala Yahweh aban came a njar nǝ nggeabyau mana kwetǝnì, a bui ka, kara kyanggî njar kúti a bondo. Bil'am wal mǝdambǝriso, ace mǝnana nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ nyar amur njar ka.

24 Pǝlǝa mǝturonjar mala Yahweh wario kya came amur njar mǝɓweari a nre ka aɓaban-anap ɓari, nǝ sheran tali a koya buì. 25 Lang mǝdambǝriso sǝn mǝturonjar mala Yahweh ka, nggiki rǝì arǝ sheran, gandǝa gosǝ kusǝ Bil'am arǝ sheran. Sǝ Bil'am wal mǝdambǝriso ɗǝm. 26 Pǝlǝa mǝturonjar mala Yahweh o a dǝmba amur njar, sǝ kya came a ban mana nda ɓwear, mǝnana kǝ ban pǝlǝa pà kàm ko a bu-mǝli ko a bu-mǝnggare raka.

27 Lang mǝdambǝriso sǝn mǝturonjar mala Yahweh ka, kara nong a nzali aɓata Bil'am. Sǝ yì ka, bumi lúllô, wal mǝdambǝriso nǝ gara male. 28 Pǝlǝa Yahweh mǝn kún mǝdambǝriso, sǝ mǝdambǝriso banggi Bil'am cau, ama, &lt;&lt;Mana ǝn pakko, mana tsǝa sǝ a walam kusǝ tàrú mǝnia ka?&gt;&gt;

29 Bil'am, pǝlǝa pè mǝdambǝriso eare ama, &lt;&lt;Nda acemǝnana a ɓangginǝ mim ngga! Ɓǝ̀ mǝ ndanǝ nggeabyau a buam ngga, mǝ nǝ wal-luio ado!&gt;&gt;

30 Pǝlǝa mǝdambǝriso banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Mǝ nda mǝdambǝriso mǝnana a kwakiyi a do mô kat ba yalung ngga re? Mǝ ndanǝ ɓealu mala pàkkô ani le?&gt;&gt;

Pǝlǝa Bil'am ne wi ama, &lt;&lt;Awo.&gt;&gt;

31 Pǝlǝa Yahweh mǝn amǝsǝ Bil'am, sǝ sǝn mǝturonjar mala Yahweh aban came amur njar, nǝ nggeabyau male, mana kwetǝnì ka, a bui. Bil'am pǝlǝa ti múrí, sǝ ɓunno, nǝ ɓamǝsǝi a nzali.

32 Pǝlǝa mǝturonjar mala Yahweh ɗi ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a wal mǝdambǝriso mò kusǝ tàrú mǝnia? Sǝni, ǝn yipo kǝla ɓimǝbura, acemǝnana ká mo mǝnia ka, mǝɓike na abanam. 33 Mǝdambǝriso sǝnam, sǝ kyanggam kusǝ tàrú mǝnia ka. Ɓǝ̀ mǝdambǝriso kyangmam raka, mǝsǝcau, ɓǝ́ ado ka ǝn walǝna-luio, sǝ ǝn amsǝna yilǝmi.&gt;&gt;

34 Bil'am banggi mǝturonjar mala Yahweh ama, &lt;&lt;Ən pangŋa cauɓikea. Acemǝnana ǝn sǝlǝa nǝma a nda ban came a njar, ace ɓinǝàm ɗàng. Sǝ adyan ngga, ɓǝ̀ mǝnia yì gìr ka pwasǝbumo raka, mǝ nǝ nyare.&gt;&gt;

35 Pǝlǝa mǝturonjar mala Yahweh, banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Kyan wunǝ aburane, sǝama, kǝ cau mǝnana ǝn banggo ka, nda awu nǝ na ka.&gt;&gt;

Nda Bil'am kutio wario andǝ amǝgulo mala Balak ka.

36 Lang Balak ok ama, Bil'am na aban yiu ka, puro ace mǝnana nǝ̀ nggá kullì a nggea-là mala amǝ'Mowap a kún Nggeasala Arnon mǝnana nda a nzong-nzali male ka.

37 Balak, pǝlǝa banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Ən túrban atò tsuk-tsuk nǝma ɓǝà tunǝo re? Palang sǝ a ɓinǝ yiu abanam? Mbak-kàngkàng, mim ngga, pa mǝ nǝ gandǝ loasǝo wu kum gulo re?&gt;&gt;

38 Sǝ Bil'am nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Ndya ǝn yiu a bano ka! Sǝama, mǝ ndanǝ rǝcandǝa mala na kǝ cau mǝnana mǝ nǝ gandǝ ne ka le? Dumǝna púp, cau mǝnana Ɓakuli nǝ̀ tsǝkam a kunam ngga, nda mǝ nǝ na ka.&gt;&gt;

39 Pǝlǝa Bil'am wari atà Balak, a Kiriyat Huzot.§

40 Sǝ Balak pà gir'nkila nǝ andá, andǝ anzur, sǝ aɓea ka, pè Bil'am andǝ amǝgulo mana à nda atè ka.

41 Ban fana, nǝ dǝmbari ka, Balak twal Bil'am sǝ à eauwe andǝi a Bamot Ba'al.* Akano sǝ sǝn bare amǝ Isǝrayila.

23

Bil'am tsǝki Isǝrayila bù

1 Bil'am pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ɓakkam agyangŋan tongno-nong-ɓari kani; yinǝam nǝ ajamnda tongno-nong-ɓari, andǝ agam tongno-nong-ɓari, sǝ wu gilikiamia.&gt;&gt;

2 Balak pa kǝla mana Bil'am bang ngga; sǝ amur koya gyangŋan ngga, Balak andǝ Bil'am pàgir nǝ jamnda mwashat andǝ gam mwashat.

3 Pǝlǝa Bil'am banggi Balak ama, &lt;&lt;Came a ban pàgir mala pisǝe kǝring mò, sǝ mǝ nǝ o. Yakǝla Yahweh nǝ̀ yiu abanam, sǝ gìr mǝnana kat lǝmdǝàm ngga, mǝ nǝ banggo.&gt;&gt; Pǝlǝa Bil'am o amur ɓè kpakan mgbangban.

4 Ɓakuli yiu aban Bil'am, sǝ Bil'am banggi wi ama, &lt;&lt;Ən gilikina agyangŋan tongno-nong-ɓari, sǝ amur koya gyangŋan ngga, ǝn panagir nǝ jamnda andǝ gam.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Yahweh tsǝk cau a kun Bil'am, sǝ na ama, &lt;&lt;Nyare kya aban Balak, ne wi mǝnia yì cau ka.&gt;&gt;

6 Anggo, sǝ Bil'am nyare, wario kya kum Balak aban came a nkanggari pàgir mala pisǝe kǝring male, andǝ amǝgulo mala Mowap. 7 Sǝ Bil'am ar cau-pasǝlǝe male, ama:

&lt;&lt;Balak, murǝm Mowap yinǝ mim, ǝn pur a Aram

aɓalǝa ankono mǝnana nǝ takuli ka.

Banggam ama, &lt;Yiu, súam Yakupu,

yiu, na mǝɓike arǝ Isǝrayila!&gt;

8 Lang sǝ mǝ nǝ gandǝ sú ɓwa mǝnana Ɓakuli suí raka?

Lang sǝ mǝ nǝ gandǝ na mǝɓike arǝ ɓwa mǝnana Yahweh na mǝɓike arǝì raka?

9 A ɓong atali ǝn nggǝ sǝnia,

amur amgbangban ǝn nggǝ pelǝkia.

Ən nggǝ sǝn nggǝsanì aɓwana mana à tàr ɓamúrià,

sǝ à ɓal ɓamúrià aɓalǝ anzali raka.

10 Yana nǝ̀ gandǝ ɓal tú-nzali mala Yakupu,

ko nǝ̀ súrǝ̀ inea bare làkkì mala Isǝrayila?

Ɗekiam ɓǝn wú, ulang lú mala mǝɓealɓoarna.

Ɓǝ̀ masǝlǝata do mem pǎ kǝla male!&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Balak banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a pàkkam anggo ka? Ən twalo ace mǝnana wu sú aɓiam-mǝbura, sǝ ndya, yale tsǝkbu na a tsǝkia wia ka!&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Bil'am, pa eare ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana Yahweh tsǝkam a kunam ngga nda dumǝna púp, mǝ nǝ tsǝkiram arǝì, mǝ nǝ bangŋi ka re?&gt;&gt;

Ɓaria cau-pasǝlǝe mala Bil'am nǝban Ɓakuli

13 Pǝlǝa Balak banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Ida, yiu atàm, sǝm nǝ̀ ká a ɓè ban, ban mǝnana awu nǝ sǝnia kam ngga. Akano ka awu nǝ sǝn barebania, a pà nǝ sǝnia kat ɗàng. Sǝ wu súkamia.&gt;&gt;

14 Nda Balak twal Bil'am, um nǝi a banfana mala Zofim, a ɓong Nkono Pisga. Ɓak agyangŋan tongno-nong-ɓari kam, sǝ pàgir nǝ jamnda andǝ gam amur koya gyangŋan.

15 Pǝlǝa Bil'am banggi Balak ama, &lt;&lt;Cam kani a nkanggari pàgir mala pisǝe kǝring mò, sǝ mim ngga mǝ nǝ ká akano ace gasǝ sǝnǝ Yahweh.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa Yahweh yiu aban Bil'am, sǝ tsǝki wi cau a kúni, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Nyar aban Balak sǝ wu bang mǝnia yì cau ka.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Bil'am nyar aban Balak, sǝ yi kumi ka nda aban came a nkanggari pàgir mala pisǝe kǝring male, sǝ amǝgulo mala Mowap ka à nda baní. Sǝ Balak ɗì Bil'am ama, &lt;&lt;Mana nda gìr mǝnana Yahweh na ka?&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Bil'am ar cau-pasǝlǝe male sǝ na ama,

&lt;&lt;Lo, Balak, sǝ wu ó!

Kwakikiro arǝàm, we muna-ɓwabura mala Zippor;

19 Ɓakuli ka, ɓwapǝndǝa na ɗang, mǝnana nǝ̀ na nyir ka,

sǝ yi ka, muna mala ɓwa na ɗang, mǝnana nǝ̀ nggaɗi kúni ka;

Nanacau, sǝ pà nǝ̀ pè re?

Ko ana raka, bangŋǝna cau, sǝ pà nǝ̀ lùmsǝì re?

20 Sǝni, mim ngga à tsǝkam nzongcau ɓǝn tsǝkbu;

Yì ka tsǝngŋǝnabu, sǝ pà mǝ nǝ gandǝ nggaɗi ɗàng.

21 Kǝ gìr múrɓikea pà kàm à pelǝì aɓa Yakupu ɗàng,

À sǝnma kǝ gìr bumkiɗikea aɓa Isǝrayila ɗàng.

Yahweh, Ɓakuli malea na ateà;

Gawan murǝm na aɓalǝia.

22 Ɓakuli pusǝia aɓa Masar;

Yì ka nda kǝla anjawe ndwakan abania.

23 Kǝ ɓuri pà kàm nǝ̀ li arǝ Yakupu ɗàng,

kǝ ɗǐ kàm arǝ Isǝrayila ɗàng.

Adyan ngga à nǝ̀ banggi Yakupu, sǝ à nǝ̀ banggi Isǝrayila

gìr mǝnana Ɓakuli pangŋǝ̀nì ka!

24 Sǝni, à nda ka aɓwana mana à kǝ lo kǝla nggeàɓwaná-im

aɓa gilǝrǝu nǝ̀ kánǝ munǝo;

kǝla mana im kǝ loasǝ rǝì ka,

sǝ pà nǝ̀ nongnǝ-nongŋo ɗang sheɓǝ̀ shanŋǝ̀nà nyama,

sǝ nuna nkila mala nyama mǝnana wal ka.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Balak banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a pà wu nǝ suia raka, ko bǝti, kǝa tsǝkia wia bu ɗàng!&gt;&gt;

26 Pǝlǝa Bil'am pe Balak eare ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka, ǝn banggo mbak nǝma, kǝgir mǝnana Yahweh banggam ngga, nda mǝ nǝ pàk ka, re?&gt;&gt;

Tàruià cau-pasǝlǝe mala Bil'am nǝban Ɓakuli

27 Pǝlǝa Balak banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Yiu atàm, mǝ nǝ kánǝ we, a ɓè ban mwashat ɗǝm. Ear ka, nǝ̀ pwasǝbum Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ earô wu suia acem, akano ka.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa Balak twal Bil'am, sǝ à eau andǝi amur Nkono Piyor, mana sǝngiyi pǝɗanban ngga.

29 Pǝlǝa Bil'am bang ama, &lt;&lt;Ɓakkam agyangŋan, tongno-nong-ɓari, sǝ wu gilikiam jamnda tongno-nong-ɓari, andǝ agam tongno-nong-ɓari.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa Balak pa, kǝla mana Bil'am bang ama ɓǝà pè ka. Pǝlǝa pàgir nǝ jamnda andǝ gam, amur koya gyangŋan.

24

1 Adyan ngga, lang Bil'am sǝnǝni ama, girî pwasǝbum Yahweh, acemǝnana tsǝki amǝ Isǝrayila bù ka, nyare wario kǝla mana ɗiɗyal ka nǝ̀ nggá ɓangnǝ-ɓangnǝa ɗang. A kún mǝno ka, pǝlǝ ɓamǝsǝi nǝ njar ɓabondo. 2 Lang Bil'am loasǝ mǝsǝì sǝ sǝn amǝ Isǝrayila, aban do a kàttì, arǝ atau malea ka, Bangŋo mala Ɓakuli sulǝo amurí, 3 sǝ ar cau-pasǝlǝe male, ama:

&lt;&lt;Cau-pasǝlǝe mala Bil'am, muna-ɓwabura mala Beyo,

cau mala ɓwa mǝnana mǝsǝi kǝ sǝn agir pepè ka;

4 yì cau mala ɓwa mǝnana kǝ ok gi Ɓakuli;

yì ɓwa mǝnana kǝ sǝn sǝna nǝban Mǝ'kàrmúr-gulo kat;

yì ɓwa mǝnana kǝ sárǝ́ nǝ múrbumi a nzali, sǝ amǝsǝì na mǝnna ka:

5 Wu sǝn ɓoarsǝna mala agumli ma'wun, We Yakupu,

nggearǝ abando ma'wun, We Isǝrayila!

6 À sarǝa kǝla aɓangŋaban,

kǝla aɓaban-girpwala a kún nggeasala,

kǝla agwalan mǝnana Yahweh nǝ̀ pandǝia ka,

kǝla anggun-seda a kún amúr.

7 Wun wunǝ amǝkà wun ngga wun nǝ̀ lidǝmba kǝla ɓaban-girpwala a myalmúr;

Murǝm malea nǝ̀ dumnǝ gulo mana kúti gulo mala Agag ka;

sǝ domurǝm malea ka nǝ̀ kum loasǝ́bân a kuli.

8 Ɓakuli pusǝia, à purî nzali Masar;

yia ka, à ndanǝ rǝcandǝa mala ndwakan;

à nǝ̀ lika anzali mǝnana aɓia-mǝbura na ka;

à nǝ̀ arki amuia raka-rakas;

à nǝ̀ tāki aɓia-mǝbura nǝ amundi malea.

9 Kǝla im, à nǝ̀ ɓun amur ankūnǝia aban nongŋo,

kǝla nggeàɓwaná-im, yana ɓwe kārǝa nǝ zorǝia?

Aɓwana mana à tsǝka wun bù ka, ɓǝà kum tsǝkbu,

sǝ aɓwana mana à sú wun ngga, ɓǝà kum suban!&gt;&gt;

10 Kara bumlulla mala Balak earbǝsa arǝ Bil'am. Balak wal abui aɓalǝarǝia, sǝ banggi Bil'am ama, &lt;&lt;Ən tunǝo nǝma, wu sukàm aɓiam-mǝbura, sǝ ndya ka a tsǝ́ngŋǝ́niabu kusǝ tàrú mǝnia. 11 Ado ka, nying ban mǝnia ka tsuk-tsuk, o a là! Ən bang nǝma mǝ nǝ mbweo pepè, sǝama Yahweh tsǝ̀ngŋǝ̀nó a ɗwanyini mbweban mana ɓǝ́ awu nǝ kum ngga.&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Bil'am pè Balak eare ama, &lt;&lt;Ən bangmì amǝ'na-túrbân mana a túriá abanam ngga re? 13 Ən nana nǝma, ko ɓǝ̀ Balak nǝ̀ pam palta male, lumsǝ nǝ bolo-azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan ngga, pà mǝ nǝ pàk ɓè kǝgir mala ɓamúràm, ko mǝɓoarne ko mǝɓane, mǝnana yàlî nzongcau mala Yahweh ka ɗàng; Dumǝnam púp, mǝ nǝ bang kǝ gir mǝnana Yahweh kǝ na ka. 14 Adyan ngga, mǝ ndya mǝ nǝ nyare, mǝ nǝ o aban aɓwana mem. Sǝama, came mǝ nunkiro amur gir mǝnana aɓwana mǝnia, nǝ̀ yia pàkkî aɓwana mô arǝ apwari mana à kǝ yiu ka.&gt;&gt;

Inea cau-pasǝlǝe mala Bil'am nǝban Ɓakuli

15 Pǝlǝa Bil'am ar cau-pasǝlǝe male ama:

&lt;&lt;Cau-pasǝlǝe mala Bil'am, muna-ɓwabura mala Beyo,

cau mala ɓwa mǝnana mǝsǝi kǝ sǝn agir pepè ka;

16 yì cau mala ɓwa mǝnana kǝ ok gi Ɓakuli,

yì ɓwa mǝnana ndanǝ súrǝ̀gir nǝban Mǝ'Karban Kat ka,

yì ɓwa mǝnana kǝ kum sǝna nǝban Mǝ'rǝcandǝa kat ka;

yì ɓwa mǝnana kǝ sárǝ́ nǝ múrbumi a nzali, sǝ amǝsǝì na mǝnna ka:

17 Ən nggǝ sǝni, sǝama pà ado ɗàng;

Ən nggǝ pelǝkì, sǝama pà abanam tù ɗàng.

Nlero nǝ̀ puro aɓa Yakupu;

gara-murǝm nǝ̀ yia lo aɓa Isǝrayila,

sǝ nǝ̀ yia arki akundǝmba amǝ'Mowap,

yì ankpoulo-ɓamur amuna-burana mala Shet.

18 Edom ngga, à nǝ̀ lì nǝ lwa;

Seyir, ɓimǝbura malea ka, à nǝ̀ lì nǝ lwa,

sǝama Isǝrayila ka, nǝ̀ gulo nǝ̀ dumnǝ rǝcandǝa.

19 Mǝ'yálmúrû nǝ̀ pur aɓa Yakupu,

sǝ nǝ̀ yia kiɗiki acili aɓwana mala nggea-lê.&gt;&gt;

Masǝlǝata cau-pasǝlǝe mala Bil'am

20 Pǝlǝa Bil'am sǝn amǝ Amalek, sǝ ar cau-pasǝlǝe male ama:

&lt;&lt;Amalek ka, nda mǝdǝmba aɓalǝ anzali,

sǝama, à nǝ̀ kiɗiki kat a masǝlǝate.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa sǝn amǝ Ken, sǝ ar cau male ama:

&lt;&lt;Bando ma'wun ngga, nda aɓata gbasha,

sǝ mpù ma'wun ngga, à kwakite aɓa tali;

22 kat andǝ amani ka, wun amǝ Ken ngga, à nǝ̀ kiɗiki wun,

lang Asshur nǝ̀ yia bwal wun aguro ka.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa nyare ar cau-pasǝlǝe male ama:

&lt;&lt;Oi, sǝ yana nǝ̀ auwa, lang Ɓakuli nǝ̀ pàk mǝnia ka?

24 Awaru-mur nǝ̀ puro arǝ akunto mala Kitim;

à nǝ̀ yia gandǝ Asshur andǝ Eba,

sǝ yià gbal ka, à nǝ̀ kìɗìkya.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Bil'am lo sǝ nyare a là, sǝ Balak ka o a o male.

25

Amǝ Isǝrayila peri aban Ba'al a Piyor

1 Mana amǝ Isǝrayila na a bando a Shitim ngga, aburana mala amǝ Isǝrayila kùtí a nongginǝ amamǝna mala amǝ'Mowap. 2 Pǝlǝa amamǝna mǝnia tunǝ aburana man ɓǝà kyane aban apa'girnkila mala aɓakuli malea. Pǝlǝa amǝnia yì aburana ka, à lì girlina ɗārǝâ, sǝ à peri aban aɓakuli mala amǝ'Mowap. 3 Anggo, sǝ amǝ Isǝrayila kùtí a peri aban Ba'al Piyor, sǝ bum Yahweh pi arǝia kǝ̀rkǝ́r.

4 Sǝ Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Twal aɓwana-mǝgule mala mǝnia yì aɓwana mǝnana à pàk gìr man ngga, sǝ wu wal-luia nǝ gyarban a pwari, aɓadǝmbam Yahweh, ace mǝnana nggea bumlulla mem Yahweh ka ɓǝ̀ sulǝî múr Isǝrayila.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Musa banggi amǝ'ɓashi mala amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Koyan atà wun ngga, ɓǝ̀ wal-lú aɓwana male mana à oasǝ múrià aɓa peri aban Ba'al Piyor ka.&gt;&gt;

6 Sǝ mwashat atà amǝ Isǝrayila yinǝ ɓè ɓwama Midiyan* aban aɓwana male, a mǝsǝ Musa ngguont, sǝ a mǝsǝ amǝ Isǝrayila puppup, yi mana à nda ban ɓua a bankutio aɓa Tara Ban-peri ka. 7 Lang Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza, muna-ɓwabura mala Haruna, pǝris, sǝni ka, lo nying ɓwabundǝa, kya twal nzo a bui, 8 pǝlǝa o atà ɓwa Isǝrayila mǝno aɓa gumli male. Kara zuɓia yià kǝm, yì ɓwabure, ɓwa Isǝrayila andǝ ɓwame, kya sa a bum ɓwame. Kara kwánó-ɓikea mana nda amur amǝ Isǝrayila ka came. 9 Sǝama aɓwana mana à wǔ aɓa kwánó-ɓikea mǝnia ka à nda á-lumi-ɓari-nong-ine (24,000).

Ɓabumpina mala Finehas

10 Sǝ Yahweh ne Musa ama, 11 &lt;&lt;Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza, muna-ɓwabura mala Haruna, pǝris ka, pwasǝlǝna nggea bumlulla mem arǝ amǝ Isǝrayila, acemǝnana yì ka, ndanǝ ulang bumpina mem aɓalǝi. Acemani ka, Ən twalta amǝ Isǝrayila aɓa bumpina mem ɗàng. 12 Acemani ka, ne wi ama, &lt;Mǝ ndaban kùrcau nǝi mala dorǝpwala mem. 13 Sǝ yì andǝ amǝ'ke atè ka, ǝn kurnacau mala lidǝmba malea aɓa dobuno-pǝris, acemǝnana pàk bumpina ace Ɓakuli male, sǝ shawuɗi amǝ Isǝrayila.&gt; &gt;&gt;

14 Lullǝ ɓwa Isǝrayila mana à wal-lui andǝ ɓwama Midiyan ngga, nda Zǝmri, muna-ɓwabura mala Salu, ɓwamǝgule a ɓala-kàu a tàu mala Shimiyon.

15 Sǝ lullǝ ɓwama Midiyan mana à wal-lui ka nda Kosbi muna-ɓwama mala Zur, ɓwamǝgule amur ɓala-kau mala ɓè tau mala amǝ Midiyan.

16 Pǝlǝa Yahweh nacau nǝ Musa ama, 17 &lt;&lt;Kyan nǝ munǝo arǝ amǝ'Midiyan, kǝla aɓiwun-amǝbura, wu walia. 18 Acemǝnana à pàngnǝ wun kǝla aɓia-mǝbura nǝ swarkiban mǝnana à swarki wun a cau mala Piyor, sǝ a cau mala Kosbi, nsarile ɓwamǝgule mala amǝ Midiyan, mǝ'eambia muna-ɓwama mana à wal-lui a pwari mala kwánó-ɓikea atàcau mala Piyor ka.&gt;&gt;

26

Ɓaria ɓalban

1 Anzǝm mana kwánó-ɓikea malǝna ka, Yahweh bangcau nǝ Musa andǝ Eleaza muna-ɓwabura mala Haruna, yì pǝris ama, 2 &lt;&lt;Wu ɓal làkkì mala aɓwana arǝ atau mala amǝ Isǝrayila a ɓinalea kat, koya ɓwabura mǝnana pǝlǝa-ɓǝlban male bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba ka; mǝnana karǝna-ɓwa nǝ̀ gandǝ ká lwa ka.&gt;&gt; 3 Pǝlǝa Musa andǝ Eleaza pǝris bangcau nǝ aɓwana mǝnia ka, aɓa ɓawanban mala Mowap, a nkaring Nggeasala Jodan, a Jeriko, ama, 4 &lt;&lt;Wu ɓal làkkì mala aburana mana pǝlǝa-ɓǝlban malea bingŋǝna lumi-ɓari aban ká dǝmba,&gt;&gt; kǝla mana Yahweh banggi Musa ka.

Amǝnia ka à nda ka amǝ Isǝrayila mǝnana à purî ɓá nzali Masar ka.

Tàu mala Ruben

5 Amǝkà Ruben, muna-dǝmba mala Yakupu, arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Hanok a nggurkwar mala muni Hanok;

Amǝ'Palu a nggurkwar mala muni Palu;

6 Amǝ'Hezǝron a nggurkwar mala muni Hezǝron, sǝ

Amǝ'Karmi a nggurkwar mala muni Karmi.

7 Amǝnia ka à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Ruben kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-ine-bwamdǝ-á-tàrú nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari nǝ lumi-tàrú (43,730).

8 Palu nda tár Eliyap, 9 sǝ amuna-burana mala Eliyap ka à nda ka Nemuyel, andǝ Datan sǝ Abiram. Amǝnia ka à nda ka kǝ Datan andǝ Abiram mǝnana ɓwabundǝa twalia ɓǝà duk amǝgulo amur aɓwana, sǝ à yì mgbicau arǝ Musa andǝ Haruna ka; ɗǝm ngga à nda atà aɓwana mǝnana à kpata Kora à yì mgbicau arǝ Yahweh ka;* 10 sǝ nzali mǝn kúni myalia kat, atārǝia andǝ Kora, mǝnana amǝtè wǔ, lang bǝsa yi twalta aburana gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno ka (250).† Mǝno ka yi duk gir nunkiru aban acili amǝ Isǝrayila kat. 11 Sǝama amuna-burana mala Kora ka à wù ɗàng.

Tàu mala Shimiyon

12 Amǝkà Shimiyon arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Nemuyel a nggurkwar mala muni Nemuyel;

Amǝ'Jamin a nggurkwar mala muni Jamin;

Amǝ'Jakin a nggurkwar mala muni Jakin;

13 Amǝ'Zera a nggurkwar mala muni Zera, sǝ

Amǝ'Shawul a nggurkwar mala muni Shawul.

14 Amǝnia ka à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Shimiyon kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-ɓari-bwamdǝ-á-ɓari nǝ gbǝman-ɓari (22,200).

Tàu mala Gad

15 Amǝkà Gad arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Zefon a nggurkwar mala muni Zefon;

Amǝ'Hagi a nggurkwar mala muni Hagi

Amǝ'Shuni a nggurkwar mala muni Shuni;

16 Amǝ'Ozǝni a nggurkwar mala muni Ozǝni;

Amǝ'Eri a nggurkwar mala muni Eri;

17 Amǝ'Arodi a nggurkwar mala muni Arodi, sǝ

Amǝ'Areli a nggurkwar mala muni Areli.

18 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Gad kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-ine nǝ gbǝman-tongno (40,500).

Tàu mala Yahuda

19 Amuna-burana mala Yahuda ka à nda ka Er andǝ Onan, sǝ yià ka à wǔ aɓa nzali Kan'ana.‡

20 Amǝkà Yahuda arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Shela a nggurkwar mala muni Shela;

Amǝ'Perez a nggurkwar mala muni Perez;

Amǝ'Zera a nggurkwar mala muni Zera.

21 Amǝkà Perez ka à nda ka:

Amǝ'Hezǝron a nggurkwar mala muni Hezǝron, sǝ

Amǝ'Hamul a nggurkwar mala muni Hamul.

22 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Yahuda kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tongno-nong-ɓari-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-tongno (76,500).

Tàu mala Isaka

23 Amǝkà Isaka arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Tola a nggurkwar mala muni Tola;

Amǝ'Puwa a nggurkwar mala muni Puwa;

24 Amǝ'Jashup a nggurkwar mala muni Jashup, sǝ

Amǝ'Shimiron a nggurkwar mala muni Shimiron.

25 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Isaka kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tongno-nong-mwashat-bwamdǝ-á-ine nǝ gbǝman-tàrú (64,300).

Tàu mala Zebulu

26 Amǝkà Zebulu arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Seret a nggurkwar mala muni Seret;

Amǝ'Elon a nggurkwar mala muni Elon, sǝ

Amǝ'Jali a nggurkwar mala muni Jali.

27 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Zebulu kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-tongno (60,500).

Tàu mala Manasa

28 Amǝkà Yisǝfu arǝ anggurkwar malea nǝban amuna-burana male Manasa andǝ Ifǝrem ngga à nda ka:

29 Amǝkà Manasa:

a nggurkwar mala muni Makir ka à nda ka Amǝ'Makir; sǝ Makir ka nda tár Gilǝyat;

Amǝ'kau a nggurkwar mala Gilǝyat ka à nda ka Amǝ'Gilǝya. 30 Sǝ amǝkà Gilǝyat ka à nda ka:

Amǝ'Iyeza a nggurkwar mala muni Iyeza;

Amǝ'Helek a nggurkwar mala muni Helek;

31 Amǝ'Asǝriyel a nggurkwar mala muni Asǝriyel;

Amǝ'Shekem a nggurkwar mala muni Shekem;

32 Amǝ'Shemida a nggurkwar mala muni Shemida, andǝ

Amǝ'Hefa a nggurkwar mala muni Hefa.

33 Zelofihat, muna-ɓwabura mala Hefa ka, kum kǝ muna-ɓwabura ɗàng; amuni ka amuna-mamǝna na, sǝ alullǝia ka à nda ka Mahla, andǝ Noha, andǝ Hogǝla, andǝ Milka, sǝ Tǝrza.

34 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Manasa kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tongno-bwamdǝ-á-ɓari nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari (52,700).

Tàu mala Ifǝrem

35 Amǝkà Ifǝrem ngga à nda ka:

Amǝ'Shutela a nggurkwar mala muni Shutela;

Amǝ'Beka a nggurkwar mala muni Beka, andǝ

Amǝ'Tahan a nggurkwar mala muni Tahan.

36 Amǝkà Shutela ka à nda ka:

Amǝ'Eran a nggurkwar mala muni Eran;

37 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Ifǝrem kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tàrú-bwamdǝ-á-ɓari nǝ gbǝman-tongno (32,500). Yià mǝnia ka, à nda ka amǝkà Yisǝfu arǝ anggurkwar malea.

Tàu mala Benjami

38 Amǝkà Benjami arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Bela a nggurkwar mala muni Bela;

Amǝ'Ashbel a nggurkwar mala muni Ashbel;

Amǝ'Ahiram a nggurkwar mala muni Ahiram;

39 Amǝ'Shufam a nggurkwar mala muni Shefufam, andǝ

Amǝ'Hufam a nggurkwar mala muni Hufam.

40 Amǝkà Bela nǝban amuni Arǝd andǝ Naaman ngga à nda ka:

Amǝ'Arǝd a nggurkwar mala Arǝd, andǝ

Amǝ'Naaman a nggurkwar mala Naaman.

41 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Benjami kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-ine-bwamdǝ-á-tongno nǝ gbǝman-tongno-nong-mwashat (45,600).

Tàu mala Dan

42 Amǝkà Dan arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Shuham a nggurkwar mala muni Shuham.

Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala muna andǝ amǝkà Dan arǝ anggurkwar malea. 43 Amǝ'Shuham kat arǝ anggurkwar malea, kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tongno-nong-mwashat-bwamdǝ-á-ine nǝ gbǝman-ine na (64,400).

Tàu mala Asha

44 Amǝkà Asha arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Imǝna a nggurkwar mala muni Imǝna;

Amǝ'Ishvi a nggurkwar mala muni Ishvi, andǝ

Amǝ'Beriya a nggurkwar mala muni Beriya.

45 Beriya ka amǝkè nda ka:

Amǝ'Heba a nggurkwar mala muni Heba, andǝ

Amǝ'Malkiyel a nggurkwar mala muni Malkiyel.

46 Asha ka ndanǝ muna-ɓwama, à tunǝki ama Sera.

47 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Asha kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-tongno-bwamdǝ-á-tàrú nǝ gbǝman-ine (53,400).

Tàu mala Naftali

48 Amǝkà Naftali arǝ anggurkwar malea ka à nda ka:

Amǝ'Jazil a nggurkwar mala muni Jazil;

Amǝ'Guni a nggurkwar mala muni Guni;

49 Amǝ'Jeza a nggurkwar mala muni Jeza, andǝ

Amǝ'Shilem a nggurkwar mala muni Shilem.

50 Amǝnia ka, à nda ka aɓala mala amuna andǝ amǝkà Naftali kǝla mana à ɓallia ka, aburana á-lumi-ine nǝ á-tongno nǝ gbǝman-ine (45,400).

Làkkì malea kat-kat andǝ gau nzali

51 Làkkì mala aburana mala amǝ Isǝrayila kat-kat ka, á-gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ á-mwashat nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari nǝ lumi-tàrú na (601,730).

52 Yahweh banggi Musa ama, 53 &lt;&lt;Awu nǝ gau nzali amur amǝnia ka, ɓǝ̀ duk girkuma malea, nǝ kpata làkkì mala alullǝ aɓwana mǝnana à ɓallia ka. 54 Tàu mǝnana gul ka, kasǝia wia nzali liɓala kpǝm, sǝ tàu mǝnana kyau ka, kasǝia wia nzali liɓala bǝti; koya tàu ka ɓǝ̀ kum nzali kǝla mana làkkì mala aɓwana mana à ɓallia, pàk ka. 55 Sǝama dumǝna púp ama nzali ka à nǝ̀ gakki nǝ bwal-shishar. Nzali liɓala mǝnana koya tàu nǝ̀ kum ngga awu nǝ kārǝi arǝ làkkì mala alullǝ aɓwana aɓalǝi. 56 Gau nzali liɓala amur atau mǝgulke andǝ atau mǝkeke ka, awu nǝ kpate nǝ bwal-shishar.&gt;&gt;§

Tàu mala Lawi

57 Aɓwana mǝnana à ɓallia arǝ anggurkwar malea a tàu mala Lawi ka, à nda ka:

Amǝ'Gashon a nggurkwar mala muni Gashon;

Amǝ'Kohat a nggurkwar mala muni Kohat, sǝ

Amǝ'Merari a nggurkwar mala muni Merari.

58 Anggurkwar mala Lawi ka, à nda ka:

Nggurkwar mala Amǝ'Libǝni;

Nggurkwar mala Amǝ'Hebǝron;

Nggurkwar mala Amǝ'Mali;

Nggurkwar mala Amǝ'Mushi, sǝ

Nggurkwar mala Amǝ'Kora.*

Kohat ka, nda kà Amram.† 59 Mālá Amram ngga, nda Jochebet, mǝkà Lawi, mǝnana à ɓǝlî Lawi a Masar ka. Jochebet ɓǝlî Amram amuna mǝnia ka: Haruna andǝ Musa sǝ Miriyam mǝ'eambia muna-ɓwama. 60 À ɓǝlî Haruna amuna-burana mǝnia ka: Nadap andǝ Abihu, andǝ Eleaza sǝ Itamar.‡ 61 Sǝama Nadap andǝ Abihu ka à yi wú lang à pàgir nǝ bǝsa mǝnana à earnǝi raka aɓadǝm Yahweh.§

62 Aburana mala Amǝ'Lawi mana à ɓallia, yià mǝnana twal a ɓǝlban malea ka à bingŋǝ́nà zongŋo mwashat aban ká dǝmba ka, à nda á-lumi-ɓari-bwamdǝ-tàrú (23,000). Yia ka à ɓallia atà aɓia amǝ Isǝrayila ɗàng acemǝnana à pea wia kǝ nzali liɓala ɗàng.

63 Amǝnia ka à nda ka aɓwana mana Musa andǝ Eleaza pǝris ɓallia, lang à nda aban ɓal amǝ Isǝrayila a ɓawanban Mowap a kún Nggeasala Jodan a Jeriko ka. 64 Sǝama aɓalǝ amǝnia yì aɓwana ka, kǝɓwa pà kàm atà aɓwana mala nza mǝnana Musa andǝ Haruna pǝris ɓal amǝ Isǝrayila a pǝɗanban Saina ka ɗàng.* 65 Mǝnia ka nda acemǝnana Yahweh bángŋǝ́nià amǝno yì amǝ Isǝrayila ama à nǝ̀ wukio a ɓabondo, sǝ kǝɓwa pà kàm mana à nyi ka ɗàng, she Kalip muna-ɓwabura mala Jefune andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun.†

27

À pè amuna-mamǝna mala Zelofihat nzali

1 Pǝlǝa aɓoarnsarile Zelofihat sungŋo a dǝmba; Zelofihat ka nda muna-ɓwabura mala Hefa, muna-ɓwabura mala Gilǝyat, muna-ɓwabura mala Makir, muna-ɓwabura mala Manasa, mana nda a ɓala-kàu mala Manasa muna-ɓwabura mala Yisǝfu ka. Alullǝ aɓoarnsarile ka à nda ka: Mahla, andǝ Noha, andǝ Hogǝla, andǝ Milka, sǝ Tǝrza. 2 À came aɓadǝm Musa, andǝ Eleaza pǝris, andǝ aɓwana-mǝgule, andǝ ɓwabundǝa kat, a bankutio aɓa Tara Ban-peri, sǝ à bang ama, 3 &lt;&lt;Tár sǝm wǔ a ɓabondo. Yì ka pà aɓalǝ aɓwana mala Kora, mana à ram rǝia arǝ Yahweh ka ɗàng; wǔ ace cauɓikea male, sǝ pànǝ kǝ muna-ɓwabura ɗang. 4 Ace mana sǝ lullǝ tar sǝm nǝ̀ ndǝrmi anggo aɓa tàu male acemǝnana pànǝ muna-ɓwabura raka? Wu pà sǝm gìr liɓala atà amǝ'eam tár sǝm.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Musa yinǝ cau malea aɓadǝm Yahweh, 6 sǝ Yahweh ne wi ama, 7 &lt;&lt;Cau mana aɓoarnsarile Zelofihat na ka nda jik. Dumǝna púp awu nǝ pea wia kāmbe malea mala nzali mana ɓǝ́ tárrià nǝ̀ kumo atà amǝ'eambi ka. 8 Ne amǝ Isǝrayila ama, &lt;Ɓǝ̀ ɓwa wǔ sǝ pànǝ muna-ɓwabura raka, muna-ɓwama male ɓǝ̀ liɓala male. 9 Ɓǝ̀ pànǝ muna-ɓwama raka, amǝ'eambi aburana ɓǝà liɓala male. 10 Sǝ ɓǝ̀ pànǝ amǝ'eambu aburana raka, awu nǝ pè amǝ'eam tárrí aburana kāmbe mala liɓala male. 11 Ɓǝ̀ tárrí pànǝ mǝ'eambu ɓwabura raka, awu nǝ pè ɓǝla male mana nda tù abani a tàu male ka, ɓǝ̀ li nzali male.&gt; Mǝnia ka nǝ̀ duk nê andǝ nggurcau aban amǝ Isǝrayila, kǝla mana Mim Yahweh ǝn banggo ka.&gt;&gt;

À twal Jesǝwa ɓǝ̀ duk ɓwamǝgule amur amǝ Isǝrayila

12 Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Eauwe amur nkono mǝnia ka, Nkono Abarim, sǝ wu sǝn nzali mǝnana ǝn pani amǝ Isǝrayila ka. 13 Anzǝm mana a sǝnǝni ka, awu nǝ wǔ kǝla mala mǝ'eambo Haruna, 14 acemǝnana wun kǝm ngga, wu ginǝ kpata cau mem aɓa pǝɗanban Zin. Lang ɓwabundǝa mgbicau arǝàm ngga, wu ɓinǝ pam gulo kǝla mǝfele a mǝsǝia a ban mùr.&gt;&gt; (Mùr mǝno ka nda mùr Meriba a Kadesh aɓa pǝɗanban Zin.) 15 Musa ne Yahweh ama, 16 &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh, Ɓakuli mala abangŋo mala aɓwana kat, twal ɓeɓwa amur ɓwabundǝa man, 17 mǝnana nǝ̀ dupia wia a dǝmba, nǝ̀ gingnǝia aɓalǝ acau kat ka, ace mǝnana aɓwana mala Yahweh ɓǝà kǝa pa kǝla anzur mana à ɗwanyi yalu ka ɗàng.&gt;&gt;

18 Osso Yahweh ne Musa ama, &lt;&lt;Twal Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, ɓwa mǝnana Bangŋo na aɓalǝi ka, tsǝk buo amurí. 19 Kyan nǝi kya tamsǝi aɓadǝm Eleaza pǝris sǝ a ɓadǝm ɓwabundǝa puppup, sǝ wu pe wi *gara mala pàktúró a mǝsǝia. 20 Awu nǝ pe wi gara mala bancame mô, ace mǝnana ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila kat ɓǝà oki wi ka. 21 Ace súrǝ̀ nê mem ngga Jesǝwa nǝ̀ cam aɓadǝm Eleaza pǝris, mǝnana nǝ̀ paktúró nǝ Urim aɓadǝm Yahweh ace ɗìbancau aceì abanam ngga. Nǝ sà'arǝban male sǝ yì andǝ ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila puppup ka à nǝ̀ puro, sǝ nǝ sà'arǝban male sǝ à nǝ̀ nyare.&gt;&gt; 22 Musa pa kǝla mana Yahweh banggi wi ka. Warinǝ Jesǝwa sǝ kya tamsǝi aɓadǝm Eleaza pǝris, sǝ a ɓadǝm ɓwabundǝa puppup. 23 Pǝlǝa tsǝki wi buì amurí sǝ tsǝì a túrô, kǝla mana Yahweh ne wi ka.

28

Apagir mala koya pwari

1 Yahweh banggi Musa ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu banggia wia ama, &lt;Wu sǝlǝa ma, wun nǝ̀ pà ɓoro mem, yì pàgir mala girlina mem, mǝnana à pè nǝ bǝsa, mala pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga; wun nǝ̀ pè a pwari mǝnana ǝn tsǝk ka.&gt; 3 Awu nǝ banggia wia ama, &lt;Mǝnia ka nda pàgir nǝ bǝsa mǝnana wun nǝ̀ yinǝi abanam Yahweh ka:* amuna-gam ɓari mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝia raka, kǝla pàgir mala pisǝe kǝring mana wun nǝ̀ nggǝ pa ba koya pwari ka. 4 Wun nǝ̀ pà muna-gam mwashat nǝ dǝmbari, sǝ ɓè ka nǝ pwarikpǝra, 5 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa, tyang mwashat mala muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ dù-lita mwashat mala mùrú olif ka. 6 Mǝnia nda pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à nǝ̀ nggǝ pa pwari-pwari, mǝnana à kwakite a Nkono Saina ka. Pàgir na nǝ bǝsa abanam Yahweh ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga. 7 A masǝlǝate ka, komǝye atà apa'girnkila mǝnia yià kǝm ngga, wun nǝ̀ so dù-lita mwashat mala mùr-anap amur gyangŋan, ɓǝ̀ duk pàgir mala girnùná mǝcandǝe abanam Yahweh a ban-mǝfele. 8 Pàgir nǝ ɓaria muna-gam ngga, ɓǝà pè nǝ pwarikpǝra atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ pàgir mala girnùná mǝmwashati andǝ mǝnana wu pà nǝ dǝmbari ka. Mǝnia ka pàgir na nǝ bǝsa abanam Yahweh ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga.

Apagir mala Sabbat

9 &lt;&lt; &lt;A pwari Sabbat ka, wun nǝ̀ pà amuna-gam ɓari mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓè kǝgìr mǝɓane pà kàm arǝia raka, andǝ pàgir mala mǝsǝsa, tyang ɓari mala muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, andǝ pàgir mala girnùná male: 10 Mǝnia ka nda pàgir mala pisǝe kǝring a koya pwari Sabbat, tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari ka, atārǝia andǝ pàgir mala girnùná male.

Apagir mala koya zongŋo

11 &lt;&lt; &lt;A pwari mǝdǝmbe mala koya zongŋo ka, wun nǝ̀ yinǝ pàgir mala pisǝe kǝring abanam Yahweh: ajamnda ɓari, andǝ gam mwashat, andǝ amuna-gam tongno-nong-ɓari mana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓè kǝgir mǝɓane pà kàm arǝia raka. 12 Atà koya jamnda ka wun nǝ̀ pà tyang tàrú mala muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, ɓǝ̀ duk pàgir mala mǝsǝsa male; atà gam ngga wun nǝ̀ pà tyang ɓari mala muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, ɓǝ̀ duk pàgir mala mǝsǝsa male; 13 sǝ atà koya muna-gam ngga, wun nǝ̀ pà tyang mwashat mala muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, ɓǝ̀ duk pàgir mala mǝsǝsa male. Mǝnia ka nda ace pàgir mala pisǝe kǝring, pàgir na nǝ bǝsa mala pà rǝmban mǝɓoarne abanam Yahweh mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga. 14 Wun nǝ̀ pà ɓoro mala girnùná, dù-lita ɓari mala mùr-anap atà koya jamnda, dù-lita mwashat nǝ gauwa-tsùrú male atà gam, sǝ dù-lita mwashat atà koya muna-gam. Mǝnia ka nda pàgir mala pisǝe kǝring, mala koya zongŋo aɓalǝ azongŋo mala pǝlǝa. 15 Ɗǝm ngga wun nǝ̀ pà gbato mwashat abanam Yahweh ɓǝ̀ duk pàgir mala gǝshi cauɓikea; wun nǝ̀ pà mǝnia yì pàgir ka ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari ka, atārǝia andǝ pàgir mala girnùná male.

Apagir mala Lamsan mala bǝredi
mana yis pà arǝì raka

16 &lt;&lt; &lt;Lum-nong-inea pwari mala zongŋo mǝdǝmbe ka, nda pwari Yàlîmurû ace gusǝlǝam Yahweh. 17 A lum-bwamdǝ-tongnoia pwari mala mǝnia yì zongŋo ka, à nǝ̀ tita lamsan; wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari, bǝredi mana yis pa arǝì raka nda wun nǝ̀ lì ka. 18 A pwari mǝdǝmbe ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele; pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mǝnana wu pàkiyi pwari-pwari ka ɗàng. 19 A kún mani ka, wu pà ɓoro mala pisǝe kǝring, yì pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh: ajamnda ɓari, gam mwashat, sǝ amuna-gam tongno-nong-ɓari mana mbulea mwashat-mwashat, sǝ ɓè kǝgir mǝɓane pà kàm arǝia raka. 20 Atà koya jamnda ka wu pà tyang tàrú mala muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, ɓǝ̀ duk pàgir mala mǝsǝsa male; atà gam ngga wu pà tyang ɓari; 21 sǝ atà koya mwashat atà amuna-gam tongno-nong-ɓari ka, wu pà tyang mwashat. 22 Ɗǝm ngga wun nǝ̀ pà gbato mwashat ɓǝ̀ duk pàgir mala gǝshi cauɓikea, ace shawuɗi wun. 23 Wun nǝ̀ pà amǝnia ka ɓǝà tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana wu pākiyi pwari-pwari nǝ dǝmbari ka. 24 Ani sǝ wun nǝ̀ pà girlina mala pàgir nǝ bǝsa koya pwari arǝ anongŋo tongno-nong-ɓari, ace pà rǝmban mǝɓoarne abanam Yahweh. Wun nǝ̀ pà amǝnia ka ɓǝà tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring, mǝnana wu pākiyi pwari-pwari atārǝia andǝ pàgir mala girnùná male ka. 25 A tongno-nong-ɓaria pwari ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele, sǝ pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mǝnana wu pàkiyi pwari-pwari ka ɗàng.

Apagir ace lamsan mala Alimo

26 &lt;&lt; &lt;Lang wun nǝ̀ pàgir mala bǝsa mǝsǝsa a pwari mala aɓǝlagir-mǝdǝmbe abanam Yahweh, a tita lamsan mala alimo ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele, sǝ pà wu nǝ̀ pàk kǝ túró mǝnana wu pàkiyi pwari-pwari ka ɗàng. 27 A kún mani ka, wun nǝ̀ pàgir mala pisǝe kǝring, mala pa rǝmban mǝɓoarne abanam Yahweh: ajamnda ɓari, gam mwashat, sǝ amuna-gam tongno-nong-ɓari mana mbulea mwashat-mwashat ka; 28 Atà koya jamnda ka wun nǝ̀ pà tyang tàrú mala muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka, ɓǝ̀ duk pàgir mala mǝsǝsa male; atà gam ngga wu pà tyang ɓari; 29 sǝ atà koya mwashat atà amuna-gam tongno-nong-ɓari ka, wu pà tyang mwashat. 30 Ɗǝm ngga wun nǝ̀ pà gbato mwashat ace shawuɗi wun. 31 Wu pà amǝnia ka atārǝia andǝ apagir mala girnùná malea, ɓǝà tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana wu pākiyi pwari-pwari ka atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa male. Wu tsǝkir wun ama agirkusǝu mǝnia ka ɓǝà kǝa pàngnǝ ɓè kǝgir mǝɓane arǝia ɗàng.

29

Apagir mala Lamsan mala twanggi Anjawe

1 &lt;&lt; &lt;A pwari mǝdǝmbe mala tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele. Pà wun nǝ̀ pàk kǝ túró mǝnana wu pàkkiyi pwari-pwari ka ɗàng. Nǝ̀ dupa wun pwari twanggi anjawe. 2 Wun nǝ̀ yinǝ pàgir mala pisǝe kǝring abanam Yahweh ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga: jamnda mwashat, gam mwashat, sǝ amuna-gam tongno-nong-ɓari mana mbulea mwashat-mwashat, sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka. 3 Sǝ pàgir mala mǝsǝsa malea ka, nǝ̀ duk muku mǝɓǝlke mǝnana à zurì nǝ mùrú olif ka: tyang tàrú ace jamnda, tyang ɓari ace gam, 4 sǝ tyang mwashat ace koya mwashat atà muna-gam tongno-nong-ɓari. 5 Ɗǝm ngga wun nǝ̀ pà gbato mwashat ɓǝ̀ duk pàgir mala gǝshi cauɓikea, ace shawuɗi wun; 6 apagir mǝnia ka à nǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana wu pākiyi a koya zongŋo andǝ pàgir mala mǝsǝsa male ka, andǝ pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à kǝ pà pwari-pwari ka, nǝ malea yì pàgir mala mǝsǝsa andǝ pagir mala girnùná malea kǝla mana nggurcau malea kanì ka; pàgir na nǝ bǝsa abanam Yahweh, mala pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga.

Agir'nkila a Pwari Mǝgule mala Twalban cauɓikea

7 &lt;&lt; &lt;A lumia pwari mala mǝnia yì tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele, sǝ wun nǝ̀ ginǝì ɓamur rǝ wun agir. Pà wun nǝ̀ pàk kǝ túró aɓalǝi ɗàng. 8 A kún mani ka, wun nǝ̀ yinǝ pàgir mala pisǝe kǝring abanam Yahweh, ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga: jamnda mwashat, gam mwashat, sǝ amuna-gam tongno-nong-ɓari mana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka. 9 Sǝ pàgir mala mǝsǝsa malea ka, nǝ̀ duk muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka: tyang tàrú ace jamnda, tyang ɓari ace gam, 10 sǝ tyang mwashat ace koya mwashat atà muna-gam tongno-nong-ɓari. 11 Ɗǝm ngga wun nǝ̀ pà gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala gǝshi cauɓikea ace shawuɗiban, andǝ pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à kǝ pa pwari-pwari ka, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male, andǝ apagir mala girnùná malea.

Pàgir ace Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli

12 &lt;&lt; &lt;A lum-bwamdǝ-tongnoia pwari mala tongno-nong-ɓaria zongŋo ka, wun nǝ̀ yiu ace ramba-banɓwáná mǝfele, sǝ pà wun nǝ̀ pàk kǝ túró mǝnana wu pàkkiyi pwari-pwari ka ɗàng. Wun nǝ̀ pàk lamsan mala nongŋo tongno-nong-ɓari abanam Yahweh. 13 Sǝ wun nǝ̀ yinǝ pàgir mala pisǝe kǝring, pàgir nǝ bǝsa, mala pà rǝmban mǝɓoarne abanam Yahweh, mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga: ajamnda lum-nong-tàrú, agam ɓari, amuna-gam lum-nong-ine, mǝnana mbulea mwashat-mwashat, sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 14 sǝ pàgir mala mǝsǝsa malea ka, nǝ̀ duk muku mǝɓǝlke mana à zurì nǝ mùrú olif ka: tyang tàrú ace komǝye atà ajamnda tongno-nong-tàrú, tyang ɓari ace komǝye atà agam ɓari, 15 sǝ tyang mwashat ace koya mwashat atà amuna-gam lum-nong-ine; 16 sǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male, andǝ pàgir mala girnùná male.

17 &lt;&lt; &lt;A ɓaria pwari ka wun nǝ̀ pàgir nǝ ajamnda lum-nong-ɓari, agam ɓari, sǝ amuna-gam lum-nong-ine mǝnana mbulea mwashat-mwashat, sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 18 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace ajamnda, ace agam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 19 sǝ gbato mwashat ace pagir mala cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ apagir mala girnùná malea.

20 &lt;&lt; &lt;A tàruià pwari ka, wun nǝ̀ pà ajamnda lum-nong-mwashat, agam ɓari, sǝ amuna-gam lum-nong-ine mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 21 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace ajamnda, ace agam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 22 andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ pàgir mala girnùná male.

23 &lt;&lt; &lt;A inea pwari ka, wun nǝ̀ pà ajamnda lum, agam ɓari, sǝ amuna-gam lum-nong-ine mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 24 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace ajamnda, ace agam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 25 andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari ka, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ pàgir mala girnùná male.

26 &lt;&lt;&lt;A tongnoia pwari ka, wun nǝ̀ pà ajamnda tongno-nong-ine, agam ɓari, sǝ amuna-gam lum-nong-ine mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 27 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace ajamnda, ace agam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 28 andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ pàgir mala girnùná male.

29 &lt;&lt; &lt;A tongno-nong-mwashatia pwari ka, wun nǝ̀ pà ajamnda tongno-nong-tàrú, agam ɓari, sǝ amuna-gam lum-nong-ine mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 30 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace ajamnda, ace agam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 31 andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ pàgir mala girnùná male.

32 &lt;&lt;&lt;A tongno-nong-ɓaria pwari ka, wun nǝ̀ pà ajamnda tongno-nong-ɓari, agam ɓari, sǝ amuna-gam lum-nong-ine mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 33 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace ajamnda, ace agam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 34 andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ pàgir mala girnùná male.

35 &lt;&lt; &lt;A tongno-nong-tàruià pwari ka, wun nǝ̀ ramba abanɓwáná ace peri. Pà wun nǝ̀ pàk kǝ túró mǝnana wu pàkkiyi pwari-pwari ka ɗàng; 36 a kún mani ka, wun nǝ̀ pàgir mala pisǝe kǝring, pàgir nǝ bǝsa abanam Yahweh, ace pà rǝmban mǝɓoarne mǝnana kǝ pwasǝbumam ngga: jamnda mwashat, gam mwashat, sǝ amuna-gam tongno-nong-ɓari mǝnana mbulea mwashat-mwashat sǝ ɓekǝ gìr mǝɓane pà kàm arǝia raka; 37 atārǝia andǝ pàgir mala mǝsǝsa andǝ apagir mala girnùná ace jamnda, ace gam, sǝ ace amuna-gam mǝnia ka, ɓǝà karǝa arǝ làkkì malea kǝla mana nggurcau kanì ka; 38 andǝ gbato mwashat ace pàgir mala gǝshi cauɓikea, ɓǝ̀ tsǝa-amur pàgir mala pisǝe kǝring mǝnana à pākiyi pwari-pwari, andǝ pàgir mala mǝsǝsa male andǝ pàgir mala girnùná male.

39 &lt;&lt; &lt;Wun nǝ̀ yinǝ apagir mǝnia ka abanam Yahweh arǝ apwari mala alamsan mǝnana à tsǝk ka, ɓǝà tsǝa-amur apagir mala pàcau nǝ-shambum ma'wun, andǝ apagir mala eare mala ɓabum wun, ace apagir mala pisǝe kǝring ma'wun, sǝ ace apagir mala mǝsǝsa ma'wun, sǝ ace apagir mala girnùná ma'wun, sǝ ace apagir mala dotarǝu ma'wun.&gt; &gt;&gt;

40 Musa bangcau nǝ amǝ Isǝrayila amur agir mǝnana kat Yahweh banggi wi ka.

30

Anggurcau mala pàcau aban Yahweh

1 Musa bangcau nǝ amúrû mala atau mala amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh na ka. 2 Ɓǝ̀ ɓwa pàcau nǝ-shambum abanam Yahweh, ko kùr ɓamurì nǝ kána ama nǝ̀ pàk gìr ka, ɓwe ɓǝkǝa nggaɗi kúni ɗàng; ɓǝ̀ pàk gìr mǝnana kat pur a kúni ka.

3 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwama kǝla lo-ɓwa, mǝnana nda a ɓala mala tárrí, pàcau nǝ-shambum abanam Yahweh sǝ kùr ɓamurì nǝ kána amur ɓè gìr, 4 sǝ tárrí ok pàcau nǝ-shambum male andǝ kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi, sǝ ne ɓwame kǝ cau raka, dumǝna púp ama ɓwame nǝ̀ lùmsǝ apacau male andǝ koya kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi ka. 5 Sǝama ɓǝ̀ tárrí ɓinǝi wi a pwari mǝnana okce ka, ɓwame purni bwalban mala pàcau nǝ-shambum male, ko kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi ka. Sǝ Mim Yahweh ka, mǝ nǝ twali-wi-bani, acemǝnana tárrí ɓinǝni wi ka.

6 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwama mǝnana malaká albura ɗang pàcau nǝ-shambum, ko mburkuni kaurǝa pàcau mǝnana kùr ɓamurì nǝi, sǝ nǝnzǝ́mò ka, yi albura, 7 sǝ burí okce ka; sǝ lang burí okce ka ne wi kǝ cau amurí raka, dumǝna púp ɓwame nǝ̀ lùmsǝ pàcau nǝ-shambum male andǝ kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi ka. 8 Sǝama ɓǝ̀ burí ɓinǝì wi, lang okce ka, burí nǝ̀ panzǝi ɓǝ̀ purî mǝno yì pàcau nǝ-shambum amurí, andǝ cau mǝnana mburkuni bangŋi aɓa kaurǝa sǝ kùrna ɓamurì nǝi ka. Sǝ Mim Yahweh ka, mǝ nǝ twali-wi-bani.

9 &lt;&lt;Sǝama mā-lú ko ɓwama mana à gauwuna doɓala ka, dumǝna púp nǝ̀ bwal koya pàcau nǝ-shambum mǝnana twal andǝ kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi ka.

10 &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ ɓwama mǝnana nda a ɓala mala burí pàcau nǝ-shambum, ko kùr ɓamurì nǝ kána, 11 sǝ burí okce sǝ na kǝ cau ɗang, sǝ ɓinǝi wi raka, dumǝna púp ɓwame nǝ̀ lùmsǝ gìr mǝnana kat pàcau ace nǝ-shambum, ko kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi ka. 12 Sǝama ɓǝ̀ burí pǝrki arǝ lùmsǝ mǝno yì pàcau nǝ-shambum, a pwari mǝnana okce ka, gìr mǝnana kat pur a kún ɓwame amur pàcau nǝ-shambum male, ko amur kána mǝnana kùrna ɓamurì nǝi ka, pà nǝ̀ cam ɗang. Sǝ Mim Yahweh ka, mǝ nǝ twali-wi-bani, acemǝnana burí ɓinǝni wi ka. 13 Bura ɓwama nǝ̀ gandǝ eari wi, sǝ nǝ̀ gandǝ ɓinǝi wi arǝ koya pàcau nǝ-shambum ko kána mǝnana twalo nǝ̀ ginǝi ɓamurì gìr ka. 14 Sǝama ɓǝ̀ burí na kǝ cau ɗàng, nongŋo anzǝm nongŋo ka, lǝmdǝ ama earna nǝ apacau nǝ-shambum kat andǝ akána mǝnana kat amur māmí ka. Ɗwanyi na kǝ cau male aban māmí lang ok acê ka lǝmdǝ ama earna nǝia. 15 Sǝama ɓǝ̀ tamsǝ māmí arǝ lùmsǝ amǝno yì apacau ko akána, anzǝm mǝnana okce ka, dumǝna púp bafe mala cauɓikea mala māmí nǝ̀ pà amurí.&gt;&gt;

16 Amǝnia ka à nda ka anggurcau mana Yahweh pe Musa amur cau mala ɓwabura andǝ māmí, sǝ amur cau mala tárrû andǝ nsarile mǝnana lo-ɓwa na piu a ɓala mala tárrí ka.

31

Mbweban-tanni amur amǝ Midiyan

1 Sǝ Yahweh nacau nǝ Musa, ama, 2 &lt;&lt;Kyan nǝ mbweban-tanni amur amǝ Midiyan ace gìr mǝnana à pàkkî amǝ Isǝrayila ka.* Anzǝm mana a pángŋǝ̀nà mǝno ka, sǝ awu nǝ wǔ a nǝ o atà akeô.&gt;&gt;†

3 Pǝlǝa Musa bangcau nǝ aɓwana ama, &lt;&lt;Wu twal aburana aɓalǝ wun ɓǝà mārǝ́ rǝia ace kánǝ lwa arǝ amǝ Midiyan, ace pa mbweban-tanni mala Yahweh‡ amur amǝ Midiyan. 4 Aburana á-mwashat ɓǝà puro a koya tàu mala Isǝrayila sǝ wun nǝ tasǝia aban ká lwa.&gt;&gt; 5 Nda à tàrki aburana á-lum-nong-ɓari (12,000) mǝnana à marǝna rǝia ace lwa ka, aburana á-mwashat a koya tàu mala amǝ Isǝrayila. 6 Sǝ Musa tasǝia ɓǝà kya lwa-lwa, amǝ'lwa á-mwashat a koya tàu, atārǝia andǝ Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza pǝris, mǝnana twal atanggǝla mala ban-mǝfele, andǝ anjawe tunǝban ace lwa ka, a buì. 7 À lwa-lwa arǝ amǝ Midiyan, kǝla mana Yahweh banggi Musa ka, sǝ à wal-lú koya ɓwabura. 8 Atà acili aɓwana mǝnana à walia ka, à wal amurǝma mala amǝ Midiyan: Evi, andǝ Rekem, andǝ Zur, andǝ Hur, andǝ Reba, yìa ka amurǝma na tongno mala amǝ Midiyan.§ Sǝ Bil'am muna-ɓwabura mala Beyo* gbal ka à wal-luí nǝ nggeabyau. 9 Amǝ Isǝrayila bwalki amamǝna andǝ amuna mǝkeke mala amǝ Midiyan. À pwan adomwan mala andá andǝ anzur andǝ ambul malea, andǝ agirkuma malea kat kǝla gǝna-lwa. 10 À pisǝki alá andǝ abân mǝnana kat amǝ Midiyan duk kam ngga, kat andǝ akàttì malea. 11 À pwan gǝna-lwa kat andǝ aguro-lwa kat, mala aɓwapǝndǝa andǝ agirkusǝu, à umnǝia. 12 À yinǝ aɓwana mǝnana à bwalia kǝla aguro-lwa ka, andǝ akume-lwa aban Musa andǝ Eleaza pǝris, andǝ ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila, a là-gumli a ɓawanban mala nzali Mowap, a nkanggari nggeasala Jodan a nkaring Jeriko.

13 Musa andǝ Eleaza pǝris, andǝ aɓwana-mǝgule mala ɓwabundǝa puro ace ká kullia anzǝm là-gumli. 14 Sǝ Musa ka pak-bumlulla nǝ amǝgulo mala amǝ'lwa, andǝ aburana mǝnana à nda ka amǝ'sàrǝ̀ban amur á-á mala amǝ'lwa andǝ amana amur gbǝman-gbǝman mala amǝ'lwa, mǝnana à nyàrî lwa ka.

15 Ɗia ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu nying amamǝna mǝnia ka kat nǝyilǝmu? 16 Kǝ à nda mǝnana à kpata kanigir mala Bil'am†‡ sǝ à tsǝk amǝ Isǝrayila à dumnǝ ɗwanyi-mǝsǝcau arǝ Yahweh atàcau mala Piyor ka re? Yià na à tsǝa sǝ kwánó-twàl-là wal ɓwabundǝa mala Yahweh ka.§ 17 Adyan ngga, wu wal-lú amuna aburana. Sǝ wu wal-lú koya ɓwama mǝnana súrǝ́nà ɓwabura ka. 18 Sǝ amuna mamǝna mǝnana à malaká súrǝ̀ ɓwabura raka, wu ɗekia nǝyilǝmu ace ɓamurǝ wun.* 19 Koyan atà wun mǝnana wal-lú kǝɓwa ko je lú ka, dumǝna púp nǝ̀ do anzǝm kàttì ba nongŋo tongno-nong-ɓari. A tàruià nongŋo andǝ tongno-nong-ɓaria nongŋo ka, dumǝna púp wun nǝ̀ lak ɓamur rǝ wun andǝ aguro-ɓwa ma'wun. 20 Sǝ koya gìr'nggūrǝu ma'wun gbal ka wun nǝ̀ le, kat andǝ koya gìr mǝnana à pè nǝ nggú, andǝ koya gìr mǝnana à pè nǝ nyang mbul, andǝ koya gìr mǝnana à pè nǝ nggun ngga.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Eleaza pǝris banggi amǝlwa mǝnana à wari a lwa ka, ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda nê mala nggurcau mǝnana Yahweh pè Musa ka: 22-23 Koya gìr mǝnana nǝ̀ gandǝ cambi bǝsa, kǝla bolo-njengǝlan, andǝ bolo-azǝrfa, andǝ bolo-bángŋá, andǝ bolo-candǝa, andǝ bolo-gwan'gwang, andǝ bolo-dànà ka, wun nǝ̀ oasǝi a bǝsa, sǝ nǝ̀ ɓoarnsari. Sǝama dumǝna púp wun nǝ̀ lé nǝ mùr lakban gbal. Sǝ gìr mǝnana kat pà nǝ̀ gandǝ cambi bǝsa raka, wun nǝ̀ lé nǝ mùr mǝno. 24 A tongno-nong-ɓaria pwari ka, wun nǝ̀ lakki agir-nggūrǝu ma'wun, sǝ wun nǝ̀ ɓoarnsari. Anzǝm mǝno ka wun nǝ̀ gandǝ kùtí a kàttì.&gt;&gt;

Gau gǝna-lwa

25 Yahweh banggi Musa ama, 26 &lt;&lt;We wunǝ Eleaza pǝris, wunǝ aɓwana-mǝgule amur aɓala-kàu mala ɓwabundǝa, wu gilǝ koman mǝnana kat à pwani arǝ amǝ Midiyan ngga, kat andǝ aɓwapǝndǝa andǝ agirkusǝu, 27 sǝ wu gau gǝna-lwa arǝ abanì ɓari; banì mwashat ace amǝ'lwa mǝnana à wari a munǝo ka, sǝ ɓè banì ka ace cili ɓwabundǝa. 28 Aɓa gìr mǝnana mala amǝ'lwa na ka, wu pusǝ mwashat aɓa koya gbǝman-tongno mala aguro-ɓwa, andǝ mwashat aɓa koya gbǝman-tongno mala andá, andǝ mala amǝdambǝriso, andǝ mala anzur, andǝ mala ambul, sǝ wu tsǝia ɗàng ace pà cemi aban Yahweh. 29 Twal agir cemi mǝnia mǝnana à pusǝì aɓa kāmbe mala amǝ'lwa ka sǝ wu pe Eleaza pǝris, ɓǝ̀ duk gìr pǎ aban Yahweh. 30 Aɓa kāmbe mǝnana nda ace amǝ Isǝrayila ka, twal mwashat aɓa koya lumi-tongno mala aguro-ɓwa, andǝ mala andá, andǝ mala amǝdambǝriso, andǝ mala anzur, andǝ mala ambul, yì anyam-lǝsǝa kat, sǝ wu pê Amǝ'Lawi mǝnana à pàkkiyi túró ɓá Taragula mala Yahweh ka.&gt;&gt; 31 Nda Musa andǝ Eleaza pǝris pàk kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ka. 32 Cili gir mǝnana ueo aɓa gǝna-lwa mǝnana amǝ'lwa pwan ngga nda:

anzur á-gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ á-lumi-tongno-nong-ɓari nǝ á-tongno (675,000),

33 andá á-lumi-tongno-nong-ɓari nǝ á-ɓari (72,000),

34 amǝdambǝriso á-lumi-tongno-nong-mwashat nǝ á-mwashat (61,000),

35 ansarina mǝnana à malaká súrǝ̀ ɓwabura raka á-lumi-tàrú nǝ á-ɓari (32,000).

36 Sǝ kāmbe mǝnana kúti a bu amǝ'lwa ka:

anzur á-gbǝman-tàrú nǝ á-lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno-nong-ɓari nǝ gbǝman-tongno (337,500) na,

37 sǝ cemi mala anzur ace Yahweh ka gbǝman-tongno-nong-mwashat nǝ lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tongno (675) na.

38 Andá ka á-lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat na (36,000),

sǝ aɓalǝia ka à pusǝ cemi, andá á-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi ɓari (72) ace Yahweh.

39 Amǝdambǝriso ka á-lumi-tàrú nǝ gbǝman-tongno na (30,500),

sǝ aɓalǝia ka à pusǝ cemi, amǝdambǝriso lumi-tongno-nong-mwashat nǝ mǝsǝi mwashat (61) ace Yahweh.

40 Aguro-ɓwa ka, á-lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat na (16,000),

sǝ aɓalǝia ka à pusǝ cemi, aguro-ɓwa lumi-tàrú nǝ mǝsǝi ɓari (32) ace Yahweh.

41 Pǝlǝa Musa pè Eleaza pǝris cemi mǝnia ɓǝ̀ duk pàgir aban Yahweh, kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa ka.

42 Kāmbe mǝnana nda ace amǝ Isǝrayila, mǝnana Musa tàrì tsǝì ɗàng nǝ mala amǝ'lwa mana à wari a munǝo, 43 yì kāmbe mala ɓwabundǝa ka nda ani:

anzur á-gbǝman-tàrú nǝ á-lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno-nong-ɓari nǝ gbǝman-tongno (337,500),

44 andá á-lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat (36,000),

45 amǝdambǝriso á-lumi-tàrú nǝ gbǝman-tongno (30,500),

46 ansarina á-lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat (16,000).

47 Aɓa kāmbe mala amǝ Isǝrayila ka Musa tàrki mwashat-mwashat aɓa koya lumi-tongno mala ansarina andǝ mala agirkusǝu, sǝ kǝla mǝnana Yahweh banggi wi ka, pè Amǝ'Lawi mǝnana à kǝ tsǝkir Taragula mala Yahweh ka.

48 Pǝlǝa amǝgulo mala amǝ'lwa andǝ amǝ'sàrǝ̀ban mǝnana amur amǝ'lwa á-á, andǝ amǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa gbǝman-gbǝman ngga à yiu aban Musa. 49 À banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝm aguro mò ka sǝm ɓalna amǝ'lwa mǝnana à wari a munǝo aɓata sǝm ngga, sǝ kǝɓwa pà kàm mǝnana ɓwar aɓalǝ sǝm ngga ɗàng. 50 Sǝ ndya sǝm yinǝi Yahweh ɓoro mala agir njengǝlan mǝnana koyan atà sǝm pwan ngga; ambaga, andǝ agirgarabu, andǝ agirmunabu, andǝ agirkiru, sǝ anlang-ɓamyalu. Mǝnia ka nda ace shawuɗi ayilǝmi sǝm aɓadǝm Yahweh.&gt;&gt;

51 Sǝ Musa andǝ Eleaza pǝris ak agir mǝno kat à tùllia nǝ bolo-njengǝlan ngga a buia. 52 Dǝmbǝrya mala bolo-njengǝlan mǝnana amǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa á-á, andǝ amǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa gbǝman-gbǝman yinǝi sǝ à pà ɓoro nǝi aban Yahweh kat-kat ka, shekel á-lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari nǝ lumi-tongno na (16,750). 53 Koya mǝ'lwa ka pwan gǝna-lwa ace ɓamurì. 54 Sǝ Musa andǝ Eleaza pǝris ka à ak bolo-njengǝlan mǝno a bu amǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa á-á, andǝ amǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa gbǝman-gbǝman, sǝ à yinǝi aɓa Tara Ban-peri, ace mǝnana ɓǝ̀ duk gìr kasǝɓalǝu† aɓadǝm Yahweh ka.

32

Atau a njartakuli mala Nggeasala Jodan

1 Aɓwana a tàu mala Ruben andǝ tàu mala Gad ka à ndanǝ agirkusǝu kǝ̀rkǝ́r mǝnana à kǝ yália ka. Lang à sǝni ama nzali Jaza andǝ nzali Gilǝyat ka abân mǝɓoarne na ace yál agirkusǝu ka, 2 à wari aban Musa andǝ Eleaza pǝris, sǝ aban aɓwana-mǝgule mala ɓwabundǝa, sǝ à bang ama, 3 &lt;&lt;Bu-nzali mala alá Atarot, Dibon, andǝ Jaza, andǝ Nimra, andǝ Heshbon, andǝ Eleyale, andǝ Sebam, andǝ Nebo, sǝ Beyon, 4 yì nzali mǝnana Yahweh lì nǝ lwa aɓadǝm ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila ka, nzali mǝɓoarne na ace yál agirkusǝu, sǝ sǝm aguro mò ka, sǝm ndanǝ andá, andǝ ambulpǝndǝa andǝ anzur pas. 5 Ida, pà sǝm nzali man ɓǝ̀ duk girkuma ma'sǝm. Kǝa kyan nǝ sǝm a nkaring Nggeasala Jodan ɗàng.&gt;&gt;

6 Sǝ Musa earî aburana mala tàu mala Gad andǝ aburana mala tàu mala Ruben, ama, &lt;&lt;Wu kǝ earce ama wun nǝ̀ duk kani sǝ cili amǝ'eam wun amǝ Isǝrayila ka ɓǝà o a lwa le? 7 Ace mana sǝ wun nǝ̀ ɓungi ɓabum amǝ Isǝrayila arǝ eauwe a nkaring aban ká aɓa nzali mǝnana Yahweh pania wia ka? 8 Mǝnia nda gìr mǝnana aká wun pǎ lang ǝn turia a Kadesh-Baniya ɓǝà kya sǝn nzalî ka. 9 Lang à warina a ɓangŋaban Eshkol sǝ à sǝna nzalî ka, à ɓungi ɓabuma amǝ Isǝrayila arǝ ká aɓa nzali mǝnana Yahweh angŋa dǝmba pània wia ka. 10 Nda bumlulla mala Yahweh earke a pwari mǝno, sǝ kángìr ama, 11 &lt;Acemǝnana aburana mǝno à pur a Masar, mǝnana pǝlǝa malea lumi-ɓari aban ká dǝmba, mǝnana à kpatam nǝ ɓabumia kat raka, mǝsǝcau kǝɓwa pà kàm ateà mǝnana nǝ̀ sǝn nzali mana ǝn kángìr ama mǝ nǝ pè Ibǝrayim, sǝ Ishaku, sǝ Yakupu ka ɗàng, 12 she Kalip muna-ɓwabura mala Jefune ɓwa-Keniz, andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun; kǝ yia nǝmurǝia à nda mǝnana à kpatam nǝ ɓabumia mwashat ka.&gt; 13 Nda bumlulla mala Yahweh earbǝsa arǝ Isǝrayila, tsǝa à camarǝ gali a ɓabondo apǝlǝa lumi-ine, she lang nza mala aɓwana mǝnana à pàk ɓealɓikea a ɓamǝsǝ Yahweh ka, teà twalna ka. 14 Sǝ ado ka, wun yì bǝsa nza mala amǝ'cauɓikea ka, ndya wu longŋǝ́nà a kusǝ aká wun, ace tsǝk bumlulla kàm piu amur bumlulla mǝ'earke mala Yahweh arǝ Isǝrayila ka! 15 Ɓǝ̀ wu pǝlǝ nzǝm wun arǝ kpate ka, nǝ̀ vwakibuì ɗǝm arǝ aɓwana mǝnia ka a ɓabondo, sǝ à nǝ̀ bwal wun nǝ cau mala yinǝ kiɗiki malea.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa à sungŋo a baní sǝ à na ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ ɓakki ankāndan ace agirkusǝu ma'sǝm akani, sǝ sǝm nǝ̀ gumbǝli anggea-là nǝ asheran ace amuna mǝkeke ma'sǝm; 17 sǝ sǝm ngga, sǝm nǝ̀ kùr rǝ sǝm aɓa gilǝrǝu ace ká lwa, sǝ sǝm nǝ̀ akì acili atau mala Isǝrayila dǝmba aban kánǝ munǝo sheɓǝ̀ sǝm yina nǝia à dumǝna a ban mǝnana nǝ̀ duk malea ka. Anggo ka amuna mǝkeke ma'sǝm nǝ̀ do aɓalǝ anggea-là mǝnana sǝm gumbǝlinia nǝ asheran ngga ace yália arǝ aɓwana mala nzali man. 18 Sǝm ngga, pà sǝm nǝ̀ nyare arǝ aɓala ma'sǝm ɗàng, she pwari mǝnana koya ɓwa Isǝrayila kumǝna nzali liɓala male ka. 19 Sǝm ngga, pà sǝm nǝ̀ twal kǝ nzali liɓala sǝnǝia a nkaring Nggeasala Jodan andǝ ban mǝnana o a dǝmba ka ɗàng, acemǝnana sǝm angŋa dǝmba sǝm kumǝna nzali liɓala ma'sǝm a mǝnia yì buì mala Nggeasala Jodan a njartakuli ka.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Musa banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mbak wun nǝ̀ pàk mǝnia ka, akani aɓadǝm Yahweh, wu kùr rǝ wun ace ká lwa. 21 Wun aburana mǝnana wu kùrna rǝ wun ngga, wun nǝ̀ yàlî nggeasala Jodan aɓadǝm Yahweh, ace kánǝ munǝo arǝ aɓimǝbura bà pwari mǝnana Yahweh linamurǝm amúrià, 22 sǝ nzalî ka à yinanǝi aɓata rǝcandǝa mala Yahweh ka. Anzǝm mǝno ka wun nǝ̀ gandǝ nyare wun nǝ̀ o, acemǝnana anggo ka wu lùmsǝ̀nà túró ma'wun aban Yahweh, sǝ aban Isǝrayila. Sǝ nzali mǝnia ka nǝ̀ duk girkuma ma'wun aɓadǝm Yahweh. 23 Sǝama ɓǝ̀ pà wun nǝ̀ pàk anggo raka, mǝsǝcau wu pàngŋǝ́nì Yahweh cauɓikea, sǝ ɓǝ̀ wu sǝlǝa ama cauɓikea ma'wun nǝ̀ pusǝta wun. 24 Wu gumbǝlî amuna mǝkeke ma'wun anggea-là nǝ asheran, sǝ wu ɓakkî agirkusǝu ma'wun ankāndan, sǝ wu pàk gìr mǝnana wu pàcau ama wun nǝ̀ pàk ka.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa aburana mala tàu mala Gad andǝ aburana mala tàu mala Ruben banggi Musa ama, &lt;&lt;Sǝm aguro mò ka, sǝm nǝ̀ pa kǝla mǝnana we ɓwamǝgule ma'sǝm a bang ngga. 26 Amuna ma'sǝm, andǝ amālá sǝm, andǝ anzur andǝ ambul ma'sǝm, andǝ andá ma'sǝm kat ka, à nǝ̀ ue kani aɓalǝ anggea-là mala Gilǝyat; 27 sǝ sǝm aguro mò, koya ɓwabura mǝnana kùrna rǝì ace lwa ka, nǝ̀ yàl a nkaring Jodan ace ká munǝo aɓadǝm Yahweh, kǝla mǝnana we ɓwamǝgule ma'sǝm a bang ngga.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa Musa bangcau nǝ Eleaza pǝris, andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, andǝ aɓwana-mǝgule amur aɓala-kàu mala atau mala amǝ Isǝrayila, amúr cau mala aburana mǝno ka. 29 Musa banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ aburana mala tàu mala Gad andǝ aburana mala tàu mala Ruben, koyan mǝnana kùrna rǝì ace ká lwa ka, nǝ̀ yàlî Jodan atarǝ wun wunǝia aɓadǝm Yahweh, sǝ à nǝ̀ bwala wun nggam sheɓǝ̀ nzalî nyarna aɓata wun ngga, wun nǝ̀ pea wia nzali Gilǝyat ɓǝ̀ duk girkuma malea. 30 Sǝ ɓǝ̀ à yàlî Jodan atà wun aɓa kùrrǝu raka, dumǝna púp à nǝ̀ pea wia kāmbe mala girkuma aɓa nzali Kan'ana, kǝla mana wun nǝ̀ kum ngga.&gt;&gt; 31 Pǝlǝa aburana mala tàu mala Gad andǝ aburana mala tàu mala Ruben, ear ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana Yahweh bangga sǝm, sǝm aguro mò ka, nda gìr mǝnana sǝm nǝ̀ pàk ka. 32 Sǝm nǝ̀ yàlî Jodan nǝ agirbura aɓadǝm Yahweh ace ká munǝo aɓa nzali Kan'ana. Sǝama nzali mǝnana nǝ̀ duk girkuma ma'sǝm ace liɓala ka, nǝ̀ pàk kani a nkaring Jodan.&gt;&gt;

33 Nda Musa pè aburana mala tàu mala Gad, andǝ aburana mala tàu mala Ruben, andǝ aburana mala gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa, muna-ɓwabura mala Yisǝfu, bu-nzali andǝ anggea-là andǝ abân mǝnana à kària ka, mǝnana ɗiɗyal ka à nda aɓata domurǝm mala Sihon, murǝm mala amǝ'Amor ka, andǝ bu-nzali andǝ anggea-là andǝ abân mǝnana à kària, mǝnana ɗiɗyal ka à nda aɓata domurǝm mala Og murǝm Bashan ngga. Pea wia nzali mǝno kat, andǝ anggea-là mǝnana aɓalǝi ka andǝ abân mǝnana kat à kària ka.

34 Pǝlǝa aburana a tàu mala Gad ɓǝsǝlǝ ɓak alá Dibon, andǝ Atarot, andǝ Aruwa, 35 andǝ Atǝrot-Shofan, andǝ Jaza, andǝ Jogbeha, 36 andǝ Bet-Nimra andǝ Bet-Haran. À ɓakki asheran à gumbǝli anggea-lê, sǝ à ɓakki ankāndan ace tsǝk ambul andǝ anzur malea.

37 Aburana a tàu mala Ruben ɓǝsǝlǝ ɓak alá Heshbon, andǝ Eleyale, andǝ Kiriyatem, 38 andǝ Nebo, andǝ Baal-Meyon, andǝ Sipma. Lang à ɓǝsǝlǝ ɓak Nebo andǝ Baal-Meyon ngga, à nggaɗì anggea-là mǝnia alullǝia.

39 Sǝ amǝkà Makir muna-ɓwabura mala Manasa ka, à o a Gilǝyat, à kya ak nzalinì arǝ amǝ'Amor mǝnana à do aɓalǝi ka. 40 Nda Musa pè amǝkà Makir bu-nzali Gilǝyat, sǝ à do aɓalǝi ka.

41 Sǝ Jayir a tàu mala Manasa wario kya ak amuna-là a bu-nzali mǝno sǝ pea wia bǝsa lullǝu ama Havot-Jayir.*

42 Noba gbal ka wario sǝ kya ak là Kenat andǝ amuna-là mǝnana abanì ka, sǝ pè wi lullǝu ama Noba.

33

Bǝlɓa gya mala amǝ Isǝrayila twal a Masar aban ká Jodan

1 Amǝnia ka à nda ka alullǝ abân mǝnana amǝ Isǝrayila wari kam aɓa gya malea, lang à purî ɓá nzali Masar arǝ atau malea aɓata gingnǝban mala Musa andǝ Haruna ka. 2 Kǝla mǝnana Yahweh tsǝki wi nzongcau ka, Musa gilǝ alullǝ abân mala agya malea lo a ɓè bân aban ká ɓè. Mǝnia ka nda gya malea njak-njak:

3 Amǝ Isǝrayila lo a Rameses a lum-bwamdǝ-tongnoia pwari mala zongŋo mǝdǝmbe, yì pwari mana kpata Yàlîmurû ka. À puro aban o nǝ jali, a mǝsǝ amǝ Masar kat. 4 Lang à ndarǝ o ka, amǝ Masar na aban tsǝk alú amuna-dǝmba malea mǝnana kat Yahweh wal-luia aɓalǝia ka. Ɗǝm ngga Yahweh yinǝ ɓashi amur aɓakuli malea.

5 Amǝ Isǝrayila lo gya a Rameses, sǝ à yi tsǝk kàttì a Sukkot.

6 À loapi Sukkot ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Etam, mǝnana nda a gírí pǝɗanban ngga.

7 À loapi Etam ngga à nyare aban ká Pi-Hahirot mǝnana nda a njar-takuli mala Ba'al-Zefon ngga, sǝ à tsǝk kàttì aɓadǝm Migdol.

8 Pǝlǝa à loapi Hahirot sǝ à kùtí nǝ tsùrú mala nggeamùr, à kya pur aɓa pǝɗanban; sǝ à twal gya mala nongŋo tàrú aɓa Pǝɗanban Etam, sǝ à yi tsǝk kàttì a Mara.

9 À loapi Mara ka à twal gya à yiu a Elim; a Elim ngga amáɗí-mùr nakam lum-nong-ɓari andǝ anggun nkangga lumi-tongno-nong-ɓari (70), sǝ à tsǝk kàttì abanì.

10 À loapi Elim ngga à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a kún Nggeamùr Nzuno.

11 À loapi Nggeamùr Nzuno ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì aɓa Pǝɗanban Sin.

12 À loapi Pǝɗanban Sin ngga à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Dofka.

13 À loapi Dofka ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Alush.

14 À loapi Alush ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Rifidim, ban mǝnana murnuna pa kàm ace aɓwe raka.

15 À loapi Rifidim ngga à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Pǝɗanban Saina.

16 À loapi Pǝɗanban Saina ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Kibǝrot-hatava.

17 À loapi Kibǝrot-hatava ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Hazerot.

18 À loapi Hazerot ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Ritma.

19 À loapi Ritma ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Rimon-perez.

20 À loapi Rimon-perez ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Libna.

21 À loapi Libna ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Rissa.

22 À loapi Rissa ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Kehelata.

23 À loapi Kehelata ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Nkono Shefer.

24 À loapi Nkono Shefer ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Harada.

25 À loapi Harada ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Makelot.

26 À loapi Makelot ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Tahat.

27 À loapi Tahat ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Tera.

28 À loapi Tera ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Mitka.

29 À loapi Mitka ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Hashmona.

30 À loapi Hashmona ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Mosera.

31 À loapi Mosera ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Bene-Jaakan.

32 À loapi Bene-Jaakan ngga à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Hor-haggidgad.

33 À loapi Hor-haggidgad ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Jotbata.

34 À loapi Jotbata ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Abrona.

35 À loapi Abrona ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Eziyon-Geba.

36 À loapi Eziyon-Geba ka à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Kadesh, a ɓabondo Zin.

37 À loapi Kadesh ka, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Nkono Hor, a nzong-nzali Edom. 38 Pǝlǝa Yahweh bangcau ama ɓǝ̀ Haruna pǝris ɓǝ̀ eau a Nkono Hor; kàm sǝ Haruna kya wú, a pwari mǝdǝmbe mala tongnoia zongŋo mala lumi-inea pǝlǝa, anzǝm puro mala amǝ Isǝrayila a nzali Masar.* 39 Haruna ka ndanǝ apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-ɓari nǝ mǝsǝi tàrú sǝ wú amur Nkono Hor.

40 Murǝm Arat, ɓwa Kan'ana mǝnana ndanǝdo a Negev a nzali Kan'ana ka ok cau mala yiu mala amǝ Isǝrayila.

41 Amǝ Isǝrayila loapi Nkono Hor ka, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Zalmona.

42 À loapi Zalmona ka, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Punon.

43 À loapi Punon ngga, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Oboh.

44 À loapi Oboh ka, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Iye-abarim, a nzong-nzali Mowap.

45 À loapi Iye-abarim ngga, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Dibon-gad.

46 À loapi Dibon-gad ka, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a Almon-diblatayim.

47 À loapi Almon-diblatayim ngga, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì aɓalǝ ankono Abarim tù aban Nebo.

48 À loapi ɓalǝ ankono Abarim ngga, à twal gya sǝ à yi tsǝk kàttì a ɓawanban mala nzali Mowap, a kún Nggeasala Jodan a Jeriko. 49 À tsǝk là-gumli a kún Nggeasala Jodan, twal a Beth-jeshimot kya pur a Abel-shittim, a ɓawanban mala Mowap.

Nzongcau mala Yahweh ɓǝà ak nzali Kan'ana nǝ lwa

50 Pǝlǝa Yahweh nacau nǝ Musa a ɓawanban mala nzali Mowap a kún Nggeasala Jodan, a Jeriko, ama, 51 &lt;&lt;Bangcau nǝ amǝ Isǝrayila ama, &lt;Lang wu yàlnà a nkaring Nggeasala Jodan, aɓa nzali Kan'ana ka, 52 dumǝna púp wun nǝ̀ pǝr aɓwapǝndǝa† mǝnana à dukiyi kam ngga ɓǝà o. Wu arki aɓǝ̀nzál tali malea kat, wu kiɗiki aɓǝ̀nzál bolo malea, sǝ wu bǝbbǝriki amgbangban ndàka-lú malea. 53 Sǝ wun nǝ̀ ak nzalî kat ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun, wu duk kam aɓalǝi; ǝn pana wun nzalinì ɓǝ̀ duk ma'wun. 54 Wun nǝ̀ gau nzalinì amur atau ma'wun nǝ bwal-shishar. Tàu mǝnana mǝgule na ka, wu kasǝia wia nzali kpǝm, sǝ tàu mǝnana mǝkyauwe na ka, wu pea wia nzali bǝti. Nzali liɓala mǝnana ɓwa kumo nǝ bwal-shishar ka, nda nǝ̀ duk male ka. Wun nǝ̀ gau nzalinì amur atau mala aká wun.

55 &lt;&lt; &lt;Sǝama ɓǝ̀ wu pǝr aɓwana mǝnana à do a nzalinì, wu ak nzali arǝia raka, yià mǝno wu ɗekia sǝ à ue ka, à nǝ̀ dupa wun kǝla kwa a mǝsǝ wun, sǝ kǝla azwe a nkanggari wun; à nǝ̀ zunggǝli wun aɓa nzali mǝnana wun nǝ̀ duk kam ngga. 56 Sǝ kǝla mana ǝn kanì mǝ nǝ pangnǝia ka, anggo sǝ mǝ nǝ pàngnǝ wun.&gt; &gt;&gt;

34

Kasǝki anzong-nzali a nzali Kan'ana

1 Yahweh bangcau nǝ Musa, ama, 2 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu banggia wia ama, &lt;Wun ndo wun nǝ̀ kùtí aɓa nzali Kan'ana, nzali mǝnana nǝ̀ duk ma'wun ace liɓala ka. Amǝnia ka à nda ka anzong ɓá nzalinì, yì nzali Kan'ana:

3 &lt;&lt; &lt;Nzong-nzali mǝnana a njar-kunmur ka, nǝ̀ nongŋo a bare pǝɗanban Zin mǝnana sárǝ́ arǝ nzong-nzali mala nzali Edom ngga. Nǝ̀ tite nǝ takuli a masǝlǝata Nggeamùr Tuɓamur a buì mǝnana nǝ njar-kunmur ka. 4 Nǝ̀ lo kano ka nǝ̀ sárǝ́ aban ká Eauwe Akrabbim, nǝ̀ lidǝmba nǝ ká aɓa Pǝɗanban Zin, sǝ nǝ̀ nggá go a Kadesh-Baniya nǝ njar-kunmur. Nǝ̀ lo kano ka, nǝ̀ sarǝa aban ká Hazar-addar, sǝ nǝ̀ bik Azǝmon. 5 Lo a Azǝmon ngga nzong-nzalinì nǝ̀ kàr aban ká ɓangŋaban nzong-nzali Masar, sǝ nǝ̀ masǝlǝa a Nggeamùr Mediterani.

6 &lt;&lt; &lt;Nzong-nzali mǝnana a njar-nzali ka, nda kún Nggeamùr Mediterani. Mǝno ka nǝ̀ duk nzong mala nzali ma'wun a njar-nzali.

7 &lt;&lt; &lt;Nzong-nzali ma'wun a njar-nza ka nǝ̀ lo a kún Nggeamùr Mediterani aban ká Nkono Hor. 8 Twal kano ka nǝ̀ sarǝa aban ká Lebo-Hamat. Nǝ̀ lidǝmba aban ká a Zedat, 9 sǝ aban ká Zifǝron, sǝ nǝ̀ masǝlǝa a Hazar-enan. Mǝnia ka nda nzong-nzali ma'wun a njar-nza.

10 &lt;&lt; &lt;Nzong-nzali ma'wun a njar-takuli ka, nǝ̀ tite a Hazar-enan aban o a Shefam. 11 Nǝ̀ twal a Shefam sǝ nǝ̀ sarǝa aban ká Ribǝla a njar-takuli mala Ayin. Pǝlǝa nǝ̀ lidǝmba a kusǝ ankono mǝnana a njar-takuli mala Nggeamùr Galili ka. 12 Nzong-nzali man nǝ̀ sulǝo nǝ̀ yia pǝlǝa a kún Nggeasala Jodan sǝ nǝ̀ nggá masǝlǝa a Nggeamùr Tuɓamur.

&lt;&lt; &lt;Mǝnia ka nda nǝ̀ duk nzali ma'wun, nǝ anzong-nzali male a koya buì ka.&gt; &gt;&gt;

13 Pǝlǝa Musa banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Mǝnia nda nzali mǝnana wun nǝ̀ gauwi nǝ bwal-shishar ka, yì nzali mana Yahweh pà nzongcau ama ɓǝà pè atau tongno-nong-ine nǝ gauwa-tsùrú mala tàu ka. 14 Amǝkà Ruben a tàu malea, andǝ amǝkà Gad a tàu malea, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝkà Manasa a tàu malea ka, à angŋǝna dǝmba à kumǝna nzali liɓala malea. 15 Yì atau ɓari andǝ gauwa-tsùrú mala tàu mǝnia ka, à pania wia nzali liɓala malea a nkaring Nggeasala Jodan a nkāɓe Jeriko.&gt;&gt;

Aɓwana-mǝgule mǝnana à nǝ̀ gau nzali ka

16 Yahweh bangcau nǝ Musa ama, 17 &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka alullǝ aburana mǝnana à nǝ̀ gapa wun nzali ace liɓala ka: Eleaza pǝris andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun. 18 Sǝ awu nǝ twal múrû mwashat aɓa koya tàu ace bwalia wia arǝ túró gau nzali liɓala. 19 Amǝnia ka à nda ka alullǝ aburane:

&lt;&lt;A tàu mala Yahuda ka, Kalip muna-ɓwabura mala Jefune;

20 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Shimiyon ngga, Shemuyel muna-ɓwabura mala Ammihud;

21 &lt;&lt;A tàu mala Benjami ka, Elidad muna-ɓwabura mala Chislon;

22 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Dan ngga, ɓwamǝgule Bukki, muna-ɓwabura mala Jogǝli;

23 &lt;&lt;Atà amuna-burana mala Yisǝfu:

&lt;&lt;A tàu mala amǝkà Manasa ka, ɓwamǝgule Haniyel, muna-ɓwabura mala Efot;

24 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Ifǝrem ngga, ɓwamǝgule Kemuyel, muna-ɓwabura mala Shiftan;

25 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Zebulu ka, ɓwamǝgule Elizafan, muna-ɓwabura mala Parnach;

26 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Isaka ka, ɓwamǝgule Paltiyel, muna-ɓwabura mala Azzan;

27 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Asha ka, ɓwamǝgule Ahihud, muna-ɓwabura mala Shelomi;

28 &lt;&lt;A tàu mala amǝkà Naftali ka, ɓwamǝgule Pedahel, muna-ɓwabura mala Ammihud.&gt;&gt;

29 Amǝnia ka à nda ka aɓwana mǝnana Yahweh tsǝa ama ɓǝà gau nzali liɓala amur amǝ Isǝrayila aɓa nzali Kan'ana ka.

35

Anggea-là ace Amǝ'Lawi

1 Yahweh bangcau nǝ Musa a ɓawanban mala nzali Mowap a nkanggari Nggeasala Jodan a nkaring Jeriko ama, 2 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama: Aɓa liɓala mala nzali mǝnana girkuma malea na ka, ɓǝà pè Amǝ'Lawi aɓea anggea-là mǝnana à nǝ̀ duk kam ngga, andǝ nzali-yálgìr tù aban anggea-lê. 3 Anggea-lê nǝ̀ duk mala Amǝ'Lawi ace do malea, sǝ aɓawanban malea ace yál agir ka, à nǝ̀ pà ace andá, andǝ anzur, andǝ ambul, andǝ acili agirkusǝu malea.

4 &lt;&lt;Ban-yálgìr mala nggea-là, mǝnana wun nǝ̀ pè Amǝ'Lawi ka, dumǝna púp tangŋa male, twal arǝ asheran mala nggea-lê ka, ɓǝ̀ pàk mita gbǝman-ine nǝ lumi-tongno (450) a koya buì. 5 Ɗǝm ngga wun nǝ̀ kasǝ banfana mǝnana tangŋa male ka mita gbǝman-tongno-nong-ine (900) na ka, zak nǝ nggea-là a koya buì, a njar-takuli, a njar-kunmur, a njar-nzali sǝ a njar-nza, ɓǝ̀ tsǝk nggea-là a tsùrú. Banfana mǝnia ka nǝ̀ duk ban-yálgìr ace anggea-là.*

Anggea-là mala kum-àwá

6 &lt;&lt;Tongno-nong-mwashat atà anggea-là mǝnana wun nǝ̀ pè Amǝ'Lawi ka, à nǝ̀ duk anggea-là mala kum-àwá,† mǝnana ɓǝ̀ ɓwa wal-lú ka nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ ká kàm ngga. 7 Anggea-là kat-kat mǝnana dumǝna púp wun nǝ̀ pè Amǝ'Lawi, atārǝia andǝ abân-yálgìr malea ka, à nǝ̀ pàk lumi-ine bwamdǝ tongno-nong-tàrú (48). 8 Làkkì mala anggea-là mǝnana amǝ Isǝrayila nǝ̀ pè Amǝ'Lawi aɓalǝ girkuma malea ka, à nǝ̀ kārǝi arǝ gulo mala gìr'liɓala mǝnana koya tàu kum ngga: Tàu mǝnana ndanǝ anggea-là pas ka, à nǝ̀ pà pas, sǝ tàu mǝnana ndanǝia bǝti ka, à nǝ̀ pà bǝti.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama: 10 &lt;&lt;Nacau nǝ amǝ Isǝrayila sǝ wu banggia wia ama: Anzǝm mana wu yalnì Nggeasala Jodan sǝ wu dumǝna a nzali Kan'ana ka, 11 wu tàr aɓea anggea-là ɓǝà duk anggea-là mala kum-àwá, mǝnana ɓǝ̀ ɓwa wal-lú aɓa turturo ka nǝ̀ ɓangŋa nǝ̀ ká kàm ngga. 12 Anggea-lê nǝ̀ duk abân-auwa ace mǝ'wal-lú ɓǝ̀ apî ɓalbura mala ɓǝla mala ɓwa mǝnana à wal-lui ka, ace mǝnana mǝ'wal-lú ka ɓǝ̀ kǝa wǔ ɗàng she cê ka aɓwana-mǝgule dumǝna-ɓashi male ka. 13 Anggea-là mǝno tongno-nong-mwashat wun nǝ̀ pà ka, à nǝ̀ duk anggea-là ma'wun mala kum-àwá. 14 Wun nǝ̀ pà anggea-là tàrú a nkaring Jodan sǝ anggea-là tàrú aɓa nzali Kan'ana; à nǝ̀ duk anggea-là mala kum-àwá. 15 Anggea-là mǝno tongno-nong-mwashat ka, à nǝ̀ duk abân-auwa ace amǝ Isǝrayila andǝ amǝ'kúnɗàngna mǝnana à ndanǝdo aɓalǝ wun ngga, ace mǝnana koyan mana wal-lú ɓwa aɓa-turturo ka, nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ ká kàm.

16 &lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ ɓwa tùl ɓeɓwa nǝ gìr bolo-candǝa sǝ lú pùr-aɓalǝi ka, ɓwê dumǝna mǝ'wal-lú, sǝ yì mǝ'wal-lú ka dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí. 17 A ɓè njar ka, ɓǝ̀ ɓwa nanǝ tali a buì sǝ ɓù ɓeɓwa nǝi, gandǝa wal-luí ka, ɓwê dumǝna mǝ'wal-lú, sǝ yì mǝ'wal-lú ka dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí. 18 A ɓè njar ɗǝm ngga, ɓǝ̀ ɓwa nanǝ girtúró mala nggun a buì, mǝnana nǝ̀ gandǝ wal-lú, sǝ walna ɓeɓwa nǝi, gandǝa wal-luí ka, ɓwê ka dumǝna mǝ'wal-lú, sǝ yì mǝ'wal-lú ka dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí. 19 Ɓǝla mala ɓwa mǝno à wal-luí ka nda ɓwa mǝnana nǝ̀ wal-lú mǝ'wal-lú ka. Lang kumǝni ka ɓǝ̀ wal-luí. 20 Anggo gbal, ɓǝ̀ ɓwa nanǝ bumkpǝmna sǝ jambǝrǝ ɓeɓwa, ko kùmsǝi wi sǝ ɓuì nǝ ɓekǝgìr gandǝa wal-luí, 21 ko tùllì nǝ bui aɓa ɓinǝmǝsǝu, sǝ wal-luí ka, ɓwê ka dumǝna púp à nǝ̀ wal-luí; yì ka mǝ'wal-lú na. Ɓǝ̀ ɓǝla mala ɓwa mǝno à wal-luí ka ɓǝ̀ wal-lú ɓwê a pwari mana à je ka.

22 &lt;&lt; &lt;Sǝama ɓǝ̀ ɓwa jambǝrǝ ɓeɓwa hǝrkit sǝ bumkpǝmna pà kàm aɓalǝi ɗàng, ko túr ɓekǝgìr arǝ ɓeɓwa, sǝ shambi nǝ kǝ mǝɓane ɗàng, 23 ko ɓwa twal tali mǝdǝmbǝre a buì mǝnana nǝ̀ gandǝ wal-lú, sǝ tsǝk-mǝsǝì ɗàng, pǝlǝa nying buì arǝ tali sǝ yi kpa amur ɓeɓwa sǝ wal-luí, sǝ ɓwê ka à pà aɓa ɓike andǝi ɗàng, sǝ yì ka pà aban alte nǝ̀ tsǝki wi npenye raka, 24 aɓwana a nggea-là ɓǝà kùtí aɓa cê ɓǝà pàkɓashi anre mǝ'túrtúro andǝ ɓǝla mala lú mǝnana kǝ ɓalbure ka; ɓashinì ka ɓǝà pè nǝ kpata anzongcau mǝnia ka: 25 Dumǝna púp aɓwana a nggea-là nǝ̀ amsǝ mǝ'túrtúro a bù ɓǝla mala lú mǝnana kǝ ɓalbure ka, sǝ à nǝ̀ tsǝkte ɓǝ̀ nyare a nggea-là mala kum-àwá mǝnana ɓangŋa wari kam ngga. Dumǝna púp nǝ̀ ue kano ba lú mala Pǝris Mǝgule. 26 Sǝama ɓǝ̀ mǝ'túrtúro, a koya pwari, sǝ purî ɓá nggea-là mala kum-àwá mana ɓangŋa wari kam, 27 sǝ ɓǝla mala lú mana kǝ ɓalbure ka kumi a nza nǝ nggea-là mala kum-àwá ka, ɓǝla mala lú mǝnana kǝ ɓalbure ka nǝ̀ gandǝ wal-luí, sǝ à pà nǝ̀ sǝni nǝ cauɓikea mala wal-lú ɗàng. 28 Dumǝna púp mǝ'túrtúro ka nǝ̀ ueo aɓa nggea-là mala kum-àwá ba lú mala Pǝris Mǝgule. Anzǝm lú mala Pǝris Mǝgule ka, mǝ'túrtúro nǝ̀ nyare a nzali mala liɓala male.

29 &lt;&lt; &lt;Agir mǝnia ka à nǝ̀ duk anê andǝ acáu mǝnana dumǝna púp wun nǝ̀ kpatea arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka, a koya ban mana wu duk kam ngga. 30 Ɓǝ̀ kǝɓwa wal-lú ɓeɓwa ka, à nǝ̀ wal-luí, ɓǝ̀ à kum amǝ'nakún ɓari ka; sǝama à pà nǝ̀ wal-lú kǝɓwa amur nakun mala ɓwa mwashat ɗang.

31 &lt;&lt; &lt;Pà wun nǝ̀ ak kǝ mbweban ace akmúr yilǝmi ɓwa mǝnana pàngŋǝ̀nà cauɓikea mala wal-lú ka ɗàng; dumǝna púp ɓwê ka à nǝ̀ wal-luí.

32 &lt;&lt; &lt;Pà wun nǝ̀ ak kǝ mbweban ace earî ɓwa mǝnana ɓangŋǝna warina a nggea-là male mala kum-àwá ka ama nǝ̀ nyare a là ace do a nzali male sǝ Pǝris Mǝgule malaká wù raka.

33 &lt;&lt; &lt;Wu kǝa tsǝk nzali ma'wun mǝnana wu do aɓalǝi ka ɓǝ̀ duk gìr'ɓeami ɗàng; súkkí-nkila ka kǝ tsǝk nzali ɓǝ̀ duk gìr'ɓeami, sǝ kǝ shawuɗiban pa kàm à nǝ̀ pè ace nzali mǝnana à sukki nkila amurí ka ɗàng, she nǝ nkila mala ɓwa mǝnana súkkì nkile ka. 34 Acemani ka nzali mǝnana wu do aɓalǝi, mǝnana mǝ ndakam nǝdo gbal aɓalǝi ka, pà wun nǝ̀ pǝndǝkì ɗàng. Mim Yahweh ka mǝ ndanǝdo aɓalǝ amǝ Isǝrayila.&gt; &gt;&gt;

36

Nzali ace amuna-mamǝna mala Zelofihat

1 Amúrû amur aɓala-kàu mala anggurkwar mala amǝkà Gilǝyat, muna-ɓwabura mala Makir, muna-ɓwabura mala Manasa, mǝnana à purki arǝ anggurkwar mala amǝkà Yisǝfu ka, à sung tù sǝ à nacau aɓadǝm Musa sǝ ɓadǝm aɓwana-mǝgule, yì amúrû amur aɓala-kàu mala amǝ Isǝrayila. 2 À bang ama, &lt;&lt;Lang Yahweh po cau, we ɓwamǝgule ma'sǝm, ama ɓǝ̀ wu gakì atau mala amǝ Isǝrayila nzali liɓala acea nǝ bwal-shishar ka, banggo ama wu pa nzali liɓala mǝnana nda ace mǝ'eam sǝm Zelofihat ka aban amuna-mamǝna male.* 3 Sǝ ɓǝ̀ yi do ama amuna-mamǝna male alki aburana aɓalǝ aɓea atau mala amǝ Isǝrayila ka, nzali liɓala acea ka pà nǝ̀ duk mala tàu ma'sǝm ɗǝm ɗàng. Nǝ̀ duk kàɓé amur nzali liɓala mala tàu mǝno à albura kam ngga. Anggo ka nzali mǝnana nda ace tàu ma'sǝm ngga nǝ̀ amsǝa. 4 Sǝ lang pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado†‡ mala amǝ Isǝrayila nǝ̀ kàr ka, pà sǝm nǝ̀ kum nzali mala Zelofihat ɓǝ̀ nyare a bù sǝm ɗàng; nǝ̀ duk mala tàu mǝnana amuna-mamǝna male albura kam ngga.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Musa pà nzongcau mǝnia mǝnana pur nǝban Yahweh ka aban amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Cau mala amǝkau a tàu mala Yisǝfu ka nda a njarì. 6 Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh bang amur amuna-mamǝna mala Zelofihat ka ama, &lt;Wu ɗekia ɓǝà al aburana mǝnana bumia twal ka; sǝama à nǝ̀ albura a tàu mala tárrià.&gt; 7 Anggo ka nzali mǝnana mala amǝ Isǝrayila na ka pà nǝ̀ purî bù ɓè tàu aban ká bù ɓè tàu ɗàng. Koya ɓwa Isǝrayila ka nǝ̀ bwal nzali mala akê a tàu male. 8 Koya muna-ɓwama mǝnana kum liɓala mala nzali a koya tàu mala Isǝrayila ka dumǝna púp nǝ̀ albura a tàu mala tárrí, ace mǝnana koya ɓwa Isǝrayila ka ɓǝ̀ bwal nzali mǝnana mala akê na ka. 9 Kǝ nzali pa nǝ̀ purî bù kǝɓwa a ɓè tàu aban ká ɓè ɗàng, ace mǝnana koya tàu mala Isǝrayila ka ɓǝ̀ bwal nzali mǝnana kumo a bù akê ka.&gt;&gt;

10-11 Nda amuna-mamǝna mala Zelofihat, yià Mahla, andǝ Tǝrza, andǝ Hogǝla, andǝ Milka, sǝ Noha ka, à pà kǝla mana Yahweh banggi Musa ka; à alki aburana atà amuna-burana mala akinea. 12 Aburana mǝnana à alia ka à nda arǝ anggurkwar mala amǝkà Manasa muna-ɓwabura mala Yisǝfu. Nda anzali malea ueo aɓa nggurkwar andǝ tàu mala tárria ka.

13 Amǝnia ka à nda ka anzongcau andǝ acáu mǝnana Yahweh pè amǝ Isǝrayila nǝ kún Musa, a ɓawanban Mowap a nkanggari Nggeasala Jodan a nkaring Jeriko ka.

* 1:1 1:1 Ɓalli aɓa: Pur 27:21; 40:2,6-7.

† 1:1 1:1 Ɓalli aɓa: Pur 19:1; Ɓal 33:16.

‡ 1:47 1:47 Ɓalli aɓa: Tite 34:25,30; 49:5-7; Pur 32:26-29; Ɓal 3:6,12-13,40-43; 8:16-19; 18:1; Nggur 10:8-9; 18:1-2; 21:5; Jes 13:14,33.

§ 1:51 1:51 ɓwa-ɗàng ko ɓwa mǝnana ɓwa-Lawi na raka

* 3:4 3:4 Ɓalli aɓa: Pǝris 10:1-2.

† 3:13 3:13 Ɓalli aɓa: Pur 13:15-16.

‡ 3:31 3:31 lagìr-kasǝbân mǝnana gau nre ban nggea-mǝfele andǝ ban-mǝfele ka.

§ 3:47 3:47 shekel ka nda mǝsǝbolo-azǝrfa mǝnana à kārǝ́ dǝmbǝrya male sǝ à earna amurí a Tara-mǝfele ka. (Shekel mwashat ka mǝtyang lum-nong-ɓari na.)

* 4:6 4:6 nggu-mbulpǝndǝa ko nggu mǝɓǝlke.

† 4:7 4:7 Ɓalli aɓa: Pur 25:30; Pǝris 24:5-7.

‡ 4:7 4:7 Ɓalli aɓa: Pur 25:30; Pǝris 24:5-9.

§ 4:9 4:9 amǝmyal ace kǝtǝriki tú kún bùgìr-bǝsa.

* 4:10 4:10 gambǝlam ko &lt;&lt;gabǝlang&gt;&gt;

† 4:25 4:25 Ɓalli aɓa: Pur 26:1-13; 36:8-17.

* 5:2 5:2 Ɓalli aɓa: Pǝris 13.

† 5:31 5:31 à pà nǝ̀ sǝni nǝ cauɓikea ɗàng ko &lt;&lt;à pà nǝ̀ tsǝkîcau arǝì ama pàngŋǝ́nì māmí gìr mǝɓane ɗàng&gt;&gt;

* 6:20 6:20 Ɓalli gbal aɓa: Pur 29:27-28; Pǝris 7:14,32,34.

* 7:1 7:1 Ɓalli aɓa: Pur 40:17,18.

† 7:17 7:17 Ɓalli aɓa: Pǝris 3:1.

* 8:8 8:8 pàgir mala gǝshi cauɓikea ko pàgir mala lakban;anggo gbal a mǝsǝì 12

* 9:11 9:11 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:8,15; Nggur 16:3-4,8.

† 9:12 9:12 Sǝni gbal aɓa: Pur 12:10,46; Ang 34:20; Yoh 19:36.

‡ 9:15 9:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 40:17,34; Ɓal 7:1.

§ 9:17 9:17 Ɓalli gbal aɓa: Pur 40:36-38; Ɓal 10:11,33-34.

* 11:1 11:1 Ɓalli aɓa: Pur 22:24; 32:10-11; Nggur 6:15.

† 11:4 11:4 Ɓalli aɓa: Pur 12:38.

‡ 11:4 11:4 Ɓalli gbal aɓa: Ang 78:29-31; 106:14-15; 1Kor 10:5-6.

§ 11:5 11:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 16:3.

* 11:6 11:6 rǝcandǝa malǝnì rǝ sǝm, ko &lt;&lt;tàmyal sǝm imǝna&gt;&gt;

† 11:20 11:20 Ɓalli aɓa: Pur 17:3.

* 12:14 12:14 Ɓalli aɓa: Pǝris 13:46; Ɓal 5:1-4; 2Amur 15:5.

* 13:8 13:8 Hoshiya mǝnia ka nda Musa nggaɗi wi lullǝu ama Jesǝwa ka.

† 13:33 13:33 Ɓalli aɓa: Tite 6:4.

‡ 13:33 13:33 Ɓalli aɓa: Nggur 2:10-11,20-21.

* 14:2 14:2 Ɓalli gbal aɓa: Pur 16:2,7-8; 17:3; Ɓal 14:27; 16:11,41; Ang 59:15.

† 14:3 14:3 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 11:5; Nggur 17:16; Nehe 9:17; Atúró 7:39.

‡ 14:8 14:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:8; Pǝris 20:24; Ɓal 13:17; 16:13-14.

§ 14:11 14:11 Ɓalli aɓa: Pur 4:1--12:31; 14:11,21-22; Ɓal 14:22.

* 14:14 14:14 Ɓalli aɓa: Pur 13:21-22; Ɓal 9:16-17; Nggur 1:33.

† 14:16 14:16 Ɓalli aɓa: Tite 12:7; 13:14-17; 15:7; Atúró 7:5.

‡ 14:18 14:18 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:5; 34:6-7; Nggur 5:9; Ir 32:18.

§ 14:21 14:21 Ɓalli gbal aɓa: Ang 72:19; Hab 2:14.

* 14:23 14:23 Ɓalli aɓa: Ɓal 14:11; Nggur 31:20 .

† 14:24 14:24 Ɓalli gbal aɓa: Jes 14:6-15; Akas 1:10-12,20.

‡ 14:27 14:27 Ɓalli aɓa: Pur 16:2,7-8; 17:3; Ɓal 14:29,36; 16:11,41; Nggur 1:27.

§ 14:30 14:30 kángìr ko &lt;&lt;ǝn loasǝ buam a kuli&gt;&gt;

* 14:31 14:31 súrǝ̀ ko &lt;&lt;ok banɓoarnado mala&gt;&gt;

† 14:34 14:34 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 13:25; 32:13; Nggur 2:14; Ang 95:10; Ezǝk 4:6.

‡ 14:35 14:35 Ɓalli aɓa: Ɓal 16:11; 27:3.

§ 14:40 14:40 Ɓalli aɓa: Nggur 1:41-44.

* 15:3 15:3 Sǝni aɓa: Pǝris 22:21; 27:2; Ɓal 15:8.

† 15:19 15:19 yinǝ pàgir mala loasǝe a kuli abanam Yahweh ko &lt;&lt;san ɓè bare ace pàgir mǝnana à tàrì acem Yahweh ka.&gt;&gt;

‡ 15:32 15:32 Sǝni aɓa: Pur 35:2-3.

* 16:6 16:6 Ɓalli aɓa: Pur 27:3; 38:3; Ɓal 4:9,14; 16:17,37-39.

† 16:7 16:7 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 10:1-2; 16:12.

* 17:2 17:2 ɓala-kàu ko tàu

† 17:10 17:10 Ɓalli gbal aɓa: Ib 9:4.

‡ 17:10 17:10 Ɓalli gbal aɓa: Pur 28:35; 30:20-21; Pǝris 8:35; 10:6,9; 15:31; 16:2,13; Ɓal 4:19; 18:3,32.

* 18:2 18:2 Ɓalli aɓa: Ɓal 8:5-26.

† 18:5 18:5 Ɓalli aɓa: Ɓal 1:53; 16; 17:12-13.

‡ 18:15 18:15 Ɓalli aɓa: Pur 13:11-16.

§ 18:19 18:19 kùrcau mala tuɓamur ko &lt;&lt;pacau mǝnana nggaɗe pà kàm raka&gt;&gt;

* 18:21 18:21 Ɓalli aɓa: Nggur 26:12; 2Kpa 31:12; Nehe 10:37-38; Ib 7:5.

† 18:23 18:23 Ɓalli aɓa: Nggur 10:8-9; 18:1-2; Jes 13:14,33.

‡ 18:32 18:32 Ɓalli aɓa: Pǝris 19:8; 22:16.

§ 18:32 18:32 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 22:2,15.

* 19:9 19:9 Ɓalli aɓa: Pǝris 4.

† 19:20 19:20 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 6:19-20.

* 20:8 20:8 garè ko &lt;&lt;gara mala mǝ'eambo Haruna.&gt;&gt;

† 20:13 20:13 Meriba ka ɓalǝi nda &lt;&lt;kúnɓuana.&gt;&gt;

* 21:3 21:3 Horma ka ɓalǝi nda &lt;&lt;mǝnana à kiɗiki ka.&gt;&gt;

† 21:8 21:8 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 18:4; Yoh 3:14-15.

‡ 21:16 21:16 Biya ka ɓalǝi nda &lt;&lt;tūli-mùr.&gt;&gt;

§ 21:21 21:21 Sihon, murǝm mala amǝ'Amor: Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 32:33; Nggur 1:4; 2:24--4:46.

* 22:2 22:2 Balak: Ɓal cau male aɓa: Jes 24:9-10; Akas 11:25; Mik 6:5; Sǝn 2:14.

† 22:2 22:2 Ɓalli aɓa: Nggur 4:46; Jes 10:12.

‡ 22:5 22:5 Bil'am: Ɓal cau male aɓa: Nggur 23:3-5; Jes 24:9-10; Mik 6:5; 2Bit 2:15-16; Yahu 11; Sǝn 2:14

§ 22:39 22:39 Kiriyat Huzot ka ɓālǝi nda &lt;&lt;nggea-là mala anjar-mǝgule.&gt;&gt;

* 22:41 22:41 Bamot Ba'al ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Amgbangban ndàka-lú mala Ba'al.&gt;&gt;

* 25:6 25:6 Midiyan: À pàktúró nǝi akani kǝla lullǝu mana kpapi akûn mala aɓwapǝndǝa ɗàngɗáng mǝnana à do a takuli mala Nggeasala Jodan ngga. Aɓea atà aɓwapǝndǝa man ngga yakǝla ɓwa Mowap nda murǝm amúrià; sǝni a Tite 36:35; Ɓal 31:8; Jes 13:21.

* 26:9 26:9 Ɓalli aɓa: Ɓal 16:1-3.

† 26:10 26:10 Ɓalli aɓa Ɓal 16:31-35.

‡ 26:19 26:19 Ɓalli aɓa: Tite 38:3-4,6-11.

§ 26:56 26:56 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 33:53-54; 34:13; 36:2; Jes 14:2; 18:6-11; 19:51; 21:4-8; 1Kpa 6:61,63,65; Ang 78:55; Ezǝk 45:1.

* 26:58 26:58 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:21,24; Ɓal 3:17-20.

† 26:58 26:58 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:18-20.

‡ 26:60 26:60 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:23; 24:1,9; 28:1; Ɓal 3:2,4; 1Kpa 6:3.

§ 26:61 26:61 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 10:1-7; 1Kpa 24:1-2.

* 26:64 26:64 Ɓalli aɓa: Ɓal 1:17-54; 3:39.

† 26:65 26:65 Ɓalli aɓa: Ɓal 14:26-35.

* 27:19 27:19 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 3:28; 31:7,8.

* 28:3 28:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 29:38-41.

* 31:2 31:2 amǝ Midiyan ace gìr mǝnana à pàkkî amǝ Isǝrayila ka; ɓalli aɓa: Ɓal 25:1-18.

† 31:2 31:2 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 20:24-26; 27:13; Nggur 32:50.

‡ 31:3 31:3 Ɓalli aɓa: Ang 18:47; 79:10; 94:1; Ir 11:20.

§ 31:8 31:8 Ɓalli gbal aɓa: Jes 13:21-22.

* 31:8 31:8 Ɓalli aɓa: Ɓal 22:5--24:25.

† 31:16 31:16 kanigir mala Bil'am Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 24:14; 2Bit 2:15; Sǝn 2:14.

‡ 31:16 31:16 Ɓalli aɓa: Ɓal 25:1-9.

§ 31:16 31:16 Ɓalli aɓa: Ɓal 25; Nggur 20:18; 2Bit 2:15; Sǝn 2:14.

* 31:18 31:18 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 21:10-14.

† 31:54 31:54 Ɓalli gbal aɓa: Pur 30:16.

* 32:41 32:41 Havot-Jayir: ko &lt;&lt;amuna-là mala Jayir&gt;&gt;

* 33:38 33:38 Ɓalli aɓa: Ɓal 20:23-29.

† 33:52 33:52 aɓwapǝndǝa Ɓalli aɓa: Pur 23:23-24,31-33; 34:12-13; Nggur 7:1-5; 12:2-3.

* 35:5 35:5 anggea-là ko acilia anggea-là

† 35:6 35:6 Ɓalli gbal aɓa: Pur 21:12-14; Nggur 4:41-43; 19:1-13; Jes 20:2-9.

* 36:2 36:2 Ɓalli aɓa: Ɓal 26:33; 27:1-11; Jes 17:3; 1Kpa 7:15.

† 36:4 36:4 pǝlǝa mala pàkkiɗire-banɓoarnado: pǝlǝa mǝnana à nǝ̀ nyesǝ anzali mǝnana à mea ka a bù amǝtale mana a nggea dǝmbe ka, sǝ aguro kat ka à nǝ̀ panzǝa ɓǝà kum kumɓamuru.

‡ 36:4 36:4 Ɓalli aɓa: Pǝris 25:8-55.

Ɓǝsǝlǝki Nggurcau

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

Ɓǝsǝlǝki Nggurcau

MƏNCAU

Malǝmce mala Ɓǝsǝlǝki Nggurcau ka tsaɗya mala masǝlǝata acau mala Musa na mǝnana banggi amǝ Isǝrayila a nzali Mowap ka, yì ban mǝnana à yi cam kam a masǝlǝata gya mǝsauwe malea aɓa pǝɗanban, sǝ à malanǝ̀ kutio à nǝ̀ ak nzali Kan'ana ka.

Aɓea mugulacau mǝnana à gilǝia aɓa malǝmcenî ka à nda ka: (1) Musa nyesǝ ɗenyicau arǝ acau-kumban mǝgulke mala apǝlǝa lumi-ine mǝnana à kùtí ka. Zǝmbi aɓwe ɓǝà ɗenyinǝ gingnǝban mǝnana Ɓakuli gingnǝia aɓa pǝɗanban ngga, sǝ ɓǝà dumnǝ okiru andǝ domǝsǝcau aban Ɓakuli. (2) Musa nyare banggia wia Anzongcau Lum sǝ ɓǝsǝlǝki bǝlia wia gìr mǝnana Nzongcau Mǝdǝmbe nakiyi ka, ace mǝnana ɓǝà sǝlǝ ama paɓamuru malea ɓǝ̀ pà aban Yahweh nǝmurǝi. Pǝlǝa ɓǝsǝlǝ bǝlia wia acau mala anggurcau ɗàngɗáng mǝnana à nǝ̀ yálmúr do-yilǝmu mala Isǝrayila a nzali pacau ka. (3) Musa kasǝɓalǝ aɓwe arǝ ɓá kùrcau mala Ɓakuli mǝnana pangnǝia ka, sǝ ndarǝ banggia wia ama bwal acau mala kùrcau mǝnia andǝ kùr ɓamuru arǝ kpatea, mǝnana dumǝna púp à nǝ̀ peǎ ka, ɓǝà pǝlǝi ɓǝ̀ duk bǝshe. (4) À pè Jesǝwa gara mala bwal túró do ɓwamǝgule amur aɓwe ace twal bancame mala Musa. Anzǝm mana Musa tuna nggyal mala ɓwangsǝki domǝsǝcau mala Ɓakuli, sǝ nana tsǝkbu male amur atau mala amǝ Isǝrayila ka, pǝlǝa wú a Mowap, a takuli mala Nggeasala Jodan.

Múrcau mǝgule mala malǝmce mǝnia ka nda mǝnana ama Ɓakuli amsǝna aɓwana male mǝnana tària ka, sǝ tsǝ̀ngŋǝ́nià-bù, yì aɓwana male mǝnana earcea ka. Aɓwana male ka ɓǝà ɗenyinǝ mǝnia, ɓǝà earce sǝ ɓǝà oki wi, ace mǝnana ɓǝà kum yilǝmu andǝ lidǝmba mala tsǝkbu.

Acau mǝnana aɓwana súrǝ̀ia pepè aɓa malǝmce mǝnia ka à nda ka amǝnana Yesu tunǝia ama nzongcau mǝgule mala anzongcau kat, mǝnana ama: &lt;&lt;Wu earce Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ ɓabum wun kat, andǝ yilǝmi wun kat, andǝ koman ma'wun kat.&gt;&gt; 6:4-6

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Nacau'ha mǝdǝmbe mala Musa 1:1--4:49

Ɓaria nacau'ha mala Musa 5:1--26:19

1. Anzongcau Lum 5:1--10:22

2. Angguracau, andǝ atsǝkcau andǝ anunkiru 11:1--26:19

Acau mala sǝlǝe ace kùtí a nzali Kan'ana 27:1--28:68

Kwakita kùrcau ɗǝm a bǝshe 29:1--30:20

Masǝlǝata acau mala Musa 31:1--33:29

Lú mala Musa 34:1-12

1

Musa tita masǝlǝata bangcau male

1 Amǝnia ka à nda ka acau mǝnana Musa banggi amǝ Isǝrayila kat, a nkaring takuli mala Nggeasala Jodan, a njenza, aɓa Araba* a mgbasho nǝ Suf, anre Paran, andǝ Tofel, andǝ Laban Hazerot, andǝ Dizahap ka. 2 Twal a Horep, nǝ njar Nkono Seyir, aban ká Kadesh-Baniya ka, gya mala nongŋo lum-nong-mwashat na.

3 Nda a pwari mǝdǝmbe mala lum-nong-mwashatia zongŋo aɓa lumi-inea pǝlǝa,† anzǝm mana amǝ Isǝrayila nyingŋǝna Masar ka sǝ Musa nacau nǝ amǝ Isǝrayila, banggia wia gìr mǝnana kat Yahweh banggi wi ama ɓǝ̀ banggia wia púp ka. 4 Anggo ka, Musa angŋǝna dǝmba linamurǝm amur Sihon Murǝm mala amǝ'Amor, mǝnana do a Heshbon ngga, andǝ Og Murǝm mala amǝ Bashan, mǝnana do a Ashtarot a Edǝri ka. 5 A njartakuli mala nkaring Nggeasala Jodan, aɓa nzali mala amǝ'Mowap, sǝ Musa mǝngiɓa mǝnia yì nggurcau ka ama:‡

6 Yahweh Ɓakuli ma'sǝm bangga sǝm cau, mǝnana sǝm nda a Horep ka, ama:

Wun ngga, wu dumǝna a ban nkono man banì sauwuna, karǝna anggo. 7 Wu pǝlǝa, wu twal gya ma'wun, sǝ wu o a nzali múr ankono mala amǝ'Amor, andǝ abu-nzali mǝnana kat à nda a murkala andǝia a Araba, aɓa nzali múr ankono, andǝ Negev, andǝ dulum a kún nggeamùr, aban ká nzali mala amǝ'Kan'ana, andǝ mala amǝ Lebano, kya bwal a kún Nggeasala Mǝgule, yì Yiufǝretis ka. 8 Wu sǝni, ǝn pana wun mǝnia yi nzali ka. Wu kùtí aɓalǝi, wu kya e ɓǝ̀ duk ma'wun. Mim Yahweh ka, ǝn kánagìr ama mǝ nǝ pè aká wun, yia Ibǝrayim, andǝ Ishaku, andǝ Yakupu, mǝnia yì nzali ka, andǝ amǝ'keà kat mana à nǝ̀ yia ɓǝlia nǝnzǝ́mò ka.

À twal aɓwana-mǝgule

(Puro 18:13-27)

Musa lidǝmba nǝ cau ama:

9 Ən bangga wun cau, a bàkú mǝno, ama:

Pa mǝ nǝ gandǝ lidǝmba nǝ twal twalo mala duk ɓwamǝgule amur wun nǝmurǝam ɗàng. 10 Acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun, hatǝkina làkkì ma'wun, yalung ngga wu làkkìna kǝla làkkì mala anlero a bumkuli. 11 Ɓǝ̀ Yahweh, yi Ɓakuli mala aká wun, tsǝa, ɓǝ̀ wu làkkì kàm kusǝ pas, sǝ ɓǝ̀ tsǝka wun buì, kǝla mana bang ama nǝ̀ pakka wun ngga! 12 Lang sǝ mim nǝmurǝam ngga, mǝ nǝ gandǝ twal atanni ma'wun, andǝ dǝmbǝrya ma'wun andǝ aloasǝkiaban ma'wun a rǝarǝ wun? 13 Wu twal aɓwana aɓalǝ wun, a koya tàu, aɓwana mana à kwarô, sǝ à ndanǝ sǝlǝe, à kǝ pea wia gulo ka. Amǝnia yì aɓwana ka, à nda mǝ nǝ tsǝia à nǝ̀ duk aɓwana-mǝgule amur wun ngga.

14 Sǝ wun ngga, wu pam eare, ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana kat a bang ama awu nǝ pè ka, mǝɓoarne na.&gt;&gt;

15 Nda sǝ ǝn twal aɓwana-mǝgule amur atau ma'wun, aɓwana mana à kwarô sǝ à kǝ pea wia gulo ka. Ən tsǝia ɓǝà duk aɓwana-mǝgule amur wun: amǝ'sàrǝ̀ban mana à nǝ̀ ɗenyinǝ anggǝsan mala aɓwana á-mwashat, andǝ mala aɓwana gbǝman-mwashat, andǝ mala aɓwana lumi-tongno, andǝ mala aɓwana lum, kǝla amǝ'buno-gulo amur atau ma'wun. 16 Sǝ ǝn pe amǝ'ɓashi ma'wun mǝnia yì kwarkiru, a mǝno yì pwari ka, ama:

Wu ok acau mǝnana à nda a nre ka amǝ'eam wun ngga, sǝ wu pàk ɓashi aɓa mǝsǝcau a nre ɓwa andǝ mǝ'eambi, sǝ a nre ɓwa andǝ bǝri mǝnana ndanǝdo aɓalǝia ka. 17 Wu kǝa lǝmdǝ tàrban aɓa pàk ɓashi ɗàng;§ wu ok cau mala koya ɓwa, ko mǝkyauwe, ko mǝgule. Wu kǝa ɓanggi ɓamǝsǝ kǝɓwa ɗàng, acemǝnana ɓashi ka, mala Ɓakuli na.

Cau mǝnana kat gandǝ wun ngga, wu yinǝi abanam, mǝ nǝ yia oè.

18 Sǝ a bàkú mǝno ka, ǝn kwarkir wun amur gir mǝnana kat wun nǝ̀ pàk ka.*

À tasǝ aburana ɓǝà kya shenzǝ nzali múr ankono

(Ɓal 13:1-33)

Musa lidǝmba nǝ nacau aban amǝ Isǝrayila ama:

19 Pǝlǝa sǝm nying Horep, sǝm kútí nǝɓa nggea pǝɗanban mǝno kat mǝpà ɓangciunì, mǝnana wu sǝni a njar aban ká a nzali múr ankono mala amǝ'Amor, kǝla mǝnana Yahweh tsǝa ama ɓǝ̀ sǝm pàk ka. Lang sǝm yi bwalna Kadesh-Baniya ka, 20 ǝn bangga wun nǝma: &lt;&lt;Wu bwalǝna nzali múr ankono mala amǝ'Amor, yì nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'sǝm kǝ pà sǝm ngga. 21 Wu sǝni, Yahweh Ɓakuli ma'wun tsǝ̀ngŋǝ́nà wun mǝnia yì nzali ka a ɓadǝm wun. Wu kyane, wu kya e ɓǝ̀ duk ma'wun, kǝla mǝnana Yahweh, yi Ɓakuli mala aká wun, bangga wun ngga. Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pàkka wun, ko wun nǝ̀ gǝggǝli ɗang.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa wun kat ka, wu yiu abanam, wu bang ama, &lt;&lt;Came ɓǝ̀ sǝm túr aburana ɓǝà akdǝmba, ɓǝà kya shenzǝ ɓá nzalinì, sǝ ɓǝà yina sǝm nǝ cau amur njar mǝnana sǝm nǝ̀ eau nǝi, andǝ alá mǝnana sǝm nǝ̀ ká kàm ngga.&gt;&gt;

23 Cê ɓoaram, nda sǝ ǝn twal aɓwana lum-nong-ɓari, ɓwa mwashat aɓa koya tàu ka. 24 Amǝno yì aɓwana ka, à pǝlǝa à eauwe aban ká aɓa nzali múr ankono. À wari a bu Ɓangŋaban mala Eshkol, à kya shenzǝi, à sǝn ɓá nzalinì kat. 25 Sǝ à twal aɓea ɓǝlanggun mala nzalinì, à bwal a buia, à yinǝia aban sǝm. À yi bangga sǝm ama, &lt;&lt;Nzali ka, mǝɓoarne na, mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'sǝm kǝ pà sǝmi ka.&gt;&gt;

Mgbikiru a Kadesh-Baniya

(Ɓal 14:1-10)

Sǝ Musa lidǝmba nǝ cau ama:

26 Sǝ wun ngga, wu ear ama wun nǝ̀ eauwe, wun nǝ̀ ká ɗàng; wu mgbicau arǝ nzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. 27 Wu nggwani aɓalǝ agumli ma'wun, sǝ wu bang ama, &lt;&lt;Acemana Yahweh ɓinǝmǝsǝ sǝm ngga, pusǝ sǝm aɓa nzali Masar ace mǝnana ɓǝ̀ yi tasǝ sǝm a bù amǝ'Amor ɓǝà twalta sǝm. 28 A ya ban sǝ sǝm nǝ̀ eauwe? Amǝ'eam sǝm ɓungina ɓabum sǝm nǝ cau mǝnana à bangga sǝm ama, &lt;Aɓwana mǝno ka, à gulkio sǝ à dāh'rikya à kútì sǝm. Anggea-là malea ka, amǝgulke na, à gumbǝlia nǝ asheran mǝnana à dāh'rya à bwal kùli ka. Yàle sǝm sǝn akwatǝman-ɓwa kàm, aɓwana mǝnana à tunǝkia ama amǝ'kà Anak ka!&gt; &gt;&gt;

29 Pǝlǝa ǝn bangga wun nǝma, &lt;&lt;Cè wu gǝggǝli ɗàng; ǝn'ò ɓǝ̀ kǝa pakka wun arǝia ɗàng! 30 Yahweh Ɓakuli ma'wun, mana kǝ ká dǝm wun ngga, nǝ̀ munǝ ace wun nǝ nggearǝì, kǝla mana pàk ace wun a Masar, mǝsǝ wun sǝni ka, 31 sǝ aɓa pǝɗanban, ban mǝnana wu sǝnǝna twalo mana Yahweh Ɓakuli ma'wun twal wun, kǝla mana tárrú kǝ twal muni, a njargula mǝnana kat wu ging kam, sǝ wu yiu a ban mǝnia ka.&gt;&gt;

32 Kat aɓa mǝnia ka, wu earnǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun ɗàng; 33 yì mana akà wun dǝmba, aban ká ace ala wun tà ban mana wun nǝ̀ duk kàttì ma'wun kàm, nǝ bǝsa a kùli nǝ bu-dù, sǝ nǝ pǝrɓang nǝ pwari ace lǝmdǝa wun njar mǝnana wun nǝ̀ pǝlǝ kam ngga.

Ɓashi a Kadesh-Baniya

34 Yahweh ok gi acau ma'wun, bumi lúllô. Nda sǝ kángìr ama:

35 Kǝɓwa pà kam a nza mǝɓike man, mǝnana nǝ̀ sǝn nzali mǝɓoarne mǝnana ǝn kángìr nǝma mǝ nǝ pè aká wun ngga, ɗàng. 36 She kǝ Kalip, yì muna-ɓwabura mala Jefune. Yì ka, nǝ̀ sǝni, sǝ mǝ nǝ pè wi nzali mǝnana kusǝi parǝni ka, andǝ amǝkè, acemǝnana yì ka, kpata cau mem, Mim Yahweh, nǝ ɓabumi kat ka.

37 Nda gbal, atàcau ma'wun ngga, bum Yahweh lul arǝàm, sǝ banggam ama, &lt;&lt;We gbal ka, a pà wu nǝ kútí kam ɗàng. 38 Sǝama mǝbwalo kúntúró yì Jesǝwa, muna-ɓwabura mala Nun ngga, nǝ̀ kútí kam. Ɓakɓabumi, acemǝnana yì na nǝ̀ kánǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà kya ak nzalinì ɓǝ̀ duk nzali liɓala malea ka.&gt;&gt;

39 Pǝlǝa Yahweh bangga sǝm kat ama:

Sǝ nggearǝ amuna mǝkèke ma'wun, mana wu bang ama à nǝ̀ pwania arǝ wun, andǝ amuna-burana ma'wun mǝnana yalung ngga à súrǝ̀ mǝɓoarne andǝ mǝɓane raka, à nǝ̀ kútí kam; mǝ nǝ pea wia mǝnia yì nzali ka, nǝ̀ duk girkuma malea.

40 Sǝama wun adyan ngga, wu pǝlǝa, wu twal gya ma'wun aban ká aɓa pǝɗanban nǝ njargula ká Nggeamùr Nzuno.

41 Pǝlǝa wu bang ama, &lt;&lt;Sǝm pàngŋǝ́nì Yahweh cauɓikea, sǝm nǝ̀ eauwe sǝm nǝ̀ ká munǝo, kǝla mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'sǝm sà'arǝ sǝm ngga.&gt;&gt; Nda sǝ koyan atà wun ngga gyar agirbura male arǝì, acemǝnana aɓa ɗenyicau ma'wun ngga, wu kǝ sǝni kǝla eau a nzali amúr ankono ka, pà nǝ̀ kwan ɗang.

42 Sǝ Yahweh banggam ama, &lt;&lt;Banggia wia, ɓǝà kǝa na ama à nǝ̀ eau ɗang, sǝ ɓǝà kǝa munǝ ɗang, acemǝnana pà mǝ nǝ pà atà wun ɗàng, ɓǝ̀ ana raka aɓiwun amǝbura nǝ̀ nggá gandǝ wun.&gt;&gt;

43 Nda sǝ ǝn bangga wun, sǝama wun ngga, wu tsǝkir cê ɗàng. Wu mgbicau arǝ sà'arǝban mala Yahweh, sǝ wu lo aɓa twalkicau, wu eau a nzali múr ankono. 44 Sǝ lang amǝ'Amor mǝnana à do a mǝno yì nzali múr ankono, puro sǝ à yiu arǝ wun ngga, à pǝr wun kǝla mǝsǝnyi, à mesǝki wun a Seyir yi pur a Horma. 45 Sǝ wu nyare wu yi ɓua a ɓadǝm Yahweh, sǝ Yahweh ka ɓinǝ ok ɓua ma'wun, kwakikiri arǝ wun ɗàng. 46 Nda gìr mana tsǝa sǝ wu ueo a Kadesh wu pàkkì anonggio pas kàm ngga.

2

Purî gya-gāli a ɓabondo

Musa lidǝmba nǝ cau ama:

1 Pǝlǝa sǝm pǝlǝ nǝnzǝ́m sǝm, sǝm twal gya aɓa pǝɗanban, a njargula ká Nggeamùr Nzuno, kǝla mana Yahweh banggam ngga. Sǝm twal anongŋo pas sǝm ndaban gumbǝli nzali múr ankono mala Seyir. 2 Pǝlǝa Yahweh banggam ama:

3 Banì sauwuna mana wu camarǝ gumbǝli ban mǝnia yì nzali múr ankono ka, kārǝ́na anggo. Adyan ngga, wu pǝlǝ múr wun nǝ njar-nza. 4 Bangcau nǝ aɓwe, pea wia mǝnia yì nzongcau ka, ama, &lt;&lt;Wun ndo wun nǝ̀ kútí nǝɓa nzong-nzali mala aɓǝla ma'wun, yì amǝ'Edom, amǝkà Isǝwa, mana à ndanǝdo a Seyir ka. Yia ka ɓangciu nǝ̀ pàkkia wia arǝ wun. Ace mani ka, wu tsǝkir wun. 5 Wu kǝa na ama wun nǝ̀ altacau, wun nǝ̀ munǝo arǝia ɗàng, acemǝnana pà mǝ nǝ pà wun ɓekǝ ban aɓa nzali malea ɗàng, ko ɓǝ̀ nda bǝti kǝla tangŋa mala ɓakusǝu mwashat ka. Acemǝnana ǝn panì Isǝwa mǝnia yì nzali múr ankono mala Seyir ka, dumǝna male. 6 Wun ngga, wun nǝ̀ kúr girlina mǝnana wun nǝ̀ lǐ, andǝ mùr mana wun nǝ̀ nu ka a buia nǝ bolo-azǝrfa.&gt;&gt;

7 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga tsǝ̀ngŋǝ́nà wun bù amur túró mana kat wu tsǝk abu wun amurí ka. Yì ka sǝlǝnace gya ma'wun nǝɓa nggea pǝɗanban mǝnia ka. Aɓalǝ apǝlǝa mǝno lumi-ine (40) ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun na atà wun bà; yàle ko wu ɗwanyi kǝgir ɗàng.*

8 Ace mǝno ka, sǝm yi kútì nzong-nzali mala aɓǝla ma'sǝm, amǝkà Isǝwa mana à ndanǝdo a Seyir ka, sǝm mgbàllì njargula Araba a ɓè bù sǝm ɓǝ̀ ɓwa pur a Elat andǝ Eziyon-Geba ka. Sǝm twal gya aban ká a pǝɗanban mala amǝ'Mowap.

9 Pǝlǝa Yahweh banggam ama, &lt;&lt;Wu kǝa na ama wun nǝ̀ altacau arǝ amǝ'Mowap ama wun nǝ̀ kánǝ lwa arǝia ɗàng, acemǝnana pà mǝ nǝ pà wun ɓekǝ ban aɓa nzali malea ama ma'wun na ka ɗàng. Mǝnia ka nda acemǝnana ǝn panì amǝkà Lotu nzali Ar, dumǝna girkuma malea.&gt;&gt;

10 (Amǝ'Emit nda mǝnana à duk kam ɗiɗyal ka. Yià amǝ Emit ka, à làkkì sǝ à ndanǝ rǝcandǝa. Aɓwana amǝ'dāh'rike na, kǝla amǝ'Anak. 11 Amǝ'Emit andǝ amǝ'Anak kǝm ngga aɓwana súrǝ̀ia ama amǝ'Refa, sǝama amǝ'Mowap kǝ tunǝia ama amǝ'Emit. 12 Ɗiɗyal ka, amǝ'Hor nda mana à do a nzali Seyir ka, sǝ amǝkà Isǝwa mana à tunǝia ama amǝ'Edom ngga, à yi pǝria, à wal-luia sǝ à ak nzalinì arǝia, à duk kam, kǝla mana amǝ Isǝrayila pangnǝ aɓwana a nzali mǝnana Yahweh pea wia ɓǝ̀ duk malea ka.)

Musa lidǝmba nǝ banggi amǝ Isǝrayila cau ama:

13 Sǝ Yahweh bangga sǝm ama, &lt;&lt;Adyan ngga wu lo, wu yàlî myalmúr Zeret.&gt;&gt;

Anggo gbal sǝm lo, sǝm yàlî myalmúr Zeret. 14 Lo ma'sǝm mana sǝm nying Kadesh-Baniya, sǝm twal gya sǝ sǝm yi yàlî myalmúr Zeret ka, twal sǝm apǝlǝa lumi-tàrú bwamdǝ tongno-nong-tàrú (38). Aɓa mǝno anggo ka aburana mǝnana kat à nda ka amǝ'lwa a nza mǝno ka, à wukina puppup, kǝla mana Yahweh Ɓakuli kángìr ama nǝ̀ twaltea ka. 15 Yàle bu Yahweh Ɓakuli nǝ nggearǝì, nda mana pǝlǝ arǝia nǝ̀ máliǎ, she ɓǝ̀ teà twalna ka.†

16 Lang aburana, amǝ'lwa kat, teà twalna, sǝ à wukina aɓalǝ aɓwana ka, 17 Yahweh banggam ama, 18 &lt;&lt;Yalung ngga, wun nǝ̀ kàr nǝ nzong-nzali mala amǝ'Mowap a Ar. 19 Sǝama lang wu gbàshìnà nzong-nzali mala amǝkà Amon ngga, wu kǝa na ama wun nǝ̀ lulbumia, ko wun nǝ̀ altacau arǝia, mǝnana nǝ̀ tsǝia ɓǝà lo munǝo arǝ wun ngga ɗàng. Mǝnia ka nda acemǝnana pà mǝ nǝ pà wun kǝ ban aɓa nzali mala amǝ'Amon ɓǝ̀ duk ma'wun ngga ɗàng. Ən panì amǝkà Lotu nzalinì, dumǝna malea na.&gt;&gt;

20 (Mǝnia yì nzali ɗiɗyal ka, amǝ'Refa, mǝnana amǝ'Amon tunǝia ama amǝ'Zamzum ngga, à nda ka aɓwana mana à duk kam ngga. 21 Yià gbal ka aɓwana amǝcandǝe na, à làkkì pas, sǝ à dāh'rikya kǝla amǝ'Anak. Sǝama Yahweh bwalì amǝ'Amon kàm, à wal-luia pas, sǝ à tsǝk acilia à nying nzalî. Nda sǝ amǝ'Amon ak nzali pǝlǝ malea, sǝ à duk kam ngga. 22 Kǝgìr mǝmwashati na Yahweh pè ace amǝ'Edom, yì amǝkà Isǝwa, mana à ndanǝdo a Seyir ka. Yahweh bwalì amǝ'Edom kàm, à wal-lú amǝ'Hor pas, acilia ka à pǝria, à ak nzali arǝia, sǝ à duk kam bà yalung. 23 Ma mala amǝ'Avit mana à duki arǝ amuna-là, tù aban nggea-là Gaza ka, amǝ'Kafto mǝnana à pur a Kafto ka, à nda à yi twaltea, sǝ à yi do a nzali malea ka.)

Musa lidǝmba nǝ cau ama:

24 Yahweh bangga sǝm ama:

Wu lo, wu bwal-njar! Wu yàllî ɓangŋaban Arnon. Wu sǝni, ǝn pana wun Sihon, ɓwa'Amor, Murǝm Heshbon andǝ nzali male. Wu kyarǝì nǝ lwa, wu ak nzali male ɓǝ̀ duk ma'wun. 25 Twal a yalung ngga, mǝ nǝ tsǝk aɓwana a ɓanza kat, ɓǝà dum nǝ ɓangciu sǝ múrià ɓǝ̀ kàrria arǝ wun. Acemana à nǝ̀ okce wun, ǝn'ò nǝ̀ bwalia sǝ rǝia nǝ̀ ɓǝla nǝ ɓangciu ace wun.

À gandǝ Sihon murǝm Heshbon a lwa

(Ɓal 21:21-30)

Musa lidǝmba nǝ ne amǝ Isǝrayila cau ama:

26 Nda ǝn loasǝ amǝ'na-túrbân a pǝɗanban Kedemot, ɓǝà kya aban Murǝm Sihon, ɓwa Heshbon nǝ mǝnia yì cau do-rǝpwala ka, ama:

27 Eara sǝm, ɓǝ̀ sǝm kútí nǝɓa nzali mô. Sǝm nǝ̀ kútí kporong amur njargula. Pà sǝm nǝ̀ kyanggî múr njargula ɗang. 28 Wu makka sǝm girlina mana sǝm nǝ̀ li, andǝ mùr mana sǝm nǝ̀ nu ka; sǝm nǝ̀ kúria nǝ bolo-azǝrfa ma'sǝm. Kǝgìr mǝnana sǝm earkiyice ka, nda mǝnana ama wu eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kùtí nǝɓa nzali mô nǝ kusǝ sǝm, 29 kǝla mana amǝkà Isǝwa, mǝnana à do a Seyir, andǝ amǝ'Mowap mǝnana à do a Ar, à eara sǝm, sǝm kútí nǝɓa nzali malea ka. Sǝm nǝ̀ kutio she sǝm kat ka sǝm yàlǝ́nì Nggeasala Jodan, sǝm kutina a nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'sǝm kǝ pà sǝmi ka.

30 Sǝ Murǝm Sihon, ɓwa Heshbon ngga ɓinǝe; ko eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kútí nǝɓa nzali male ɗàng. Mǝnia ka nda acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun tǝrna ɓabumi sǝ múrí candǝna ace mǝnana ɓǝ̀ tasǝì a ɓabù wun, ɓǝ̀ wu gandǝi a munǝo, kǝla mǝno yalung pàk ka.

31 Pǝlǝa Yahweh banggam ama:

Sǝni, Ən tinatà pà Murǝm Sihon andǝ nzali male a bù wun. Wu tita kyan nǝ lwa arǝì wu lì nzali male, sǝ wu e ɓǝ̀ duk ma'wun!

32 Pǝlǝa Murǝm Sihon andǝ amǝ'lwa male puro ace yinǝ munǝo arǝ sǝm a Jahaz. 33 Sǝ Yahweh Ɓakuli ma'sǝm tasǝia a ɓabù sǝm, nda sǝm gandǝi andǝ amuna-burana male, sǝm kiɗiki andǝ aɓwana male kat. 34 A bákuì mǝno ka, sǝm ak alá male, sǝm kiɗikia kat, sǝ sǝm twalta aɓwana kat, aburana andǝ amamǝna, andǝ amuna mǝkeke. Ko sǝm nying kǝɓwa nǝyilǝmu ɗang. 35 Kǝ agirkusǝu na sǝm gbǝwia kǝla kume-lwa ace ɓamur rǝ sǝm, andǝ gǝna-lwa mana sǝm pwan arǝ alá mana sǝm ea ka.

36 Tite amur nggea-là Aruwa, mana nda a kún Ɓangŋaban Arnon, andǝ là mǝnana aɓa ɓangŋaban aban ká nzong-nzali mala amǝ Gilǝyat ka, sǝm limurǝm amúrià nǝ lwa. Ɓekǝ nggea-là pà kàm mǝnana gandǝ sǝm a lwa ka ɗàng; Yahweh Ɓakuli ma'sǝm tasǝia a ɓabu sǝm. 37 Kǝ nzali mala amǝ'Amon nda mana sǝm gbàshì banià raka, yì kún Nggeasala Jabok, andǝ anggea-là mala nzali múr ankono andǝ abân mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'sǝm tsǝka sǝm nzongcau ama, ɓǝ̀ sǝm nyia, ɓǝ̀ sǝm kǝa jea raka.

3

Isǝrayila lì Og Murǝm mala amǝ Bashan nǝ munǝo

(Ɓal 21:31-35)

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Anzǝm mǝno ka, sǝm pǝlǝa sǝ sǝm eau a njargula ká nzali Bashan. Og, yì murǝm Bashan ngga, puro ace mǝnana nǝ̀ munǝ arǝ sǝm a Edǝri; yì sǝ aɓwana male mǝnana à pur munǝo ka, à soa sǝm. 2 Pǝlǝa Yahweh banggam ama:

Cè ɓangciu pàkkô arǝì ɗàng. Ən angŋa dǝmba ǝn pano wi a ɓabuo, yì andǝ aɓwana male kat andǝ nzali male. We ka, awu nǝ pàkki wi kǝla mǝnana a pakkì Sihon murǝm mala amǝ'Amor, mǝnana do a Heshbon ngga.

3 Anggo sǝ yi pa, Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga yi pà Og murǝm Bashan gbal a ɓabù sǝm, yì andǝ aɓwana male kat. Sǝm wal-luia kat ko kǝɓwa ueo a banì ɗàng. 4 A bàkú mǝno ka, sǝm lì ka anggea-là male kat; kǝ nggea-là pà kàm mana sǝm e arǝia raka; anggea-là lumi-tongno-nong-mwashat aɓa bu-nzali Argop, aɓa nzali-murǝm mala Og a Bashan. 5 Anggea-là mǝno kat ka à kàriá nǝ asheran amǝ'dāh'rike, sǝ akúnla ka à peǎ nǝ anggun mǝcandǝe ace gìria; ɗǝm ngga à ndanǝ amuna-là mǝnana à kàriá nǝ asheran raka. 6 Sǝm kiɗikia* puppup kǝla mana sǝm pàkkî Sihon murǝm Heshbon ngga; sǝm twalta aburana, andǝ mamǝna, andǝ amuna aɓa koya nggea-là. 7 Sǝama agirkusǝu andǝ agirkuma mala anggea-là mǝno ka, sǝm pwania kǝla gǝna-lwa, à pǝlǝ ma'sǝm.

8 A bàkú mǝno ka, sǝm ak anzali a bù amurǝma ɓari mala amǝ'Amor, mǝnana à nda a nkaring Nggeasala Jodan ngga, twal a Ɓangŋaban Arnon aban ká Nkono Hamon. 9 (Amǝ'Sidon tunǝ nkono Hamon ama Siriyon, sǝ amǝ'Amor ka à tunǝi ama Senir.) 10 Sǝm ak anggea-là kat aɓa nzali-murǝm mala Og a Bashan; anggea-là male mǝnana a ɓawan-mgbangban, andǝ bu-nzali Gilǝyat kat, andǝ bu-nzali Bashan kat, yi puro a Saleka andǝ Edǝri. 11 (Og murǝm Bashan ngga, nda masǝlǝata ɓwa'Refa mǝnana ue nǝmurǝi atà acili amǝ'Refa ka. Gyangŋan-nongŋo male ka à pè nǝ bolo-candǝa. Nda kam più a Rabba, là mala amǝ'Amon. Sauwa mala mǝnia yì gyangŋan-nongŋo ka ɓakusǝ lum-nong-tàrú nǝ gauwa-tsùrú na, sǝ tangŋa male ka ɓakusǝu tongno-nong-mwashat na.)

Gaki nzali

(Ɓal 32:1-42)

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

12 Lang sǝm ak nzali mǝnia sǝ pǝlǝ ma'sǝm a bàkú mǝno ka, ǝn pê atau mala Ruben andǝ Gad bu-nzali mǝnana tite a là Aruwa, mǝnana nda a kún Ɓangŋaban Arnon ngga, andǝ gauwa-tsùrú mala Gilǝyat, nzali múr ankono andǝ alá mǝnana aɓalǝi ka. 13 Cili nzali Gilǝyat, andǝ nzali Bashan kat, yì nzali-murǝm mala Og, mǝnana nda a bu-nzali Argop kat ka, ǝn pê gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa. (Bu-nzali mǝno kat aɓa Bashan ngga, à kǝ tunǝi ɗiɗyal ama nzali mala amǝ'Refa. 14 Sǝ ɓè ɓwa mana à tunǝi ama Jayar, a tàu mala Manasa ka, lî mǝno yì bu-nzali Argop kat aɓa Bashan ngga nǝ lwa yi pur a nzong-nzali mala amǝ'Geshur andǝ amǝ'Ma'aka. Pǝlǝa yì Jayar ka, nggaɗi lullǝ Bashan, tunǝi nǝ lullǝì ama Havot Jayar.† Yalung ngga anggo sǝ à kǝ tunǝ banì.) 15 Nzali Gilǝyat ka ǝn pê amǝ'kà Makir. 16 Bu-nzali mǝnana tite a Gilǝyat sǝ sarǝa aban ká Ɓangŋaban Arnon ngga, ǝn pê tàu mala Ruben andǝ tàu mala Gad. Tsùrú mala ɓangŋaban man ngga nda nzong-nzali malea mǝnana kutio kya go a kún Nggeasala Jabok, mǝnana nda nzong-nzali mala amǝ'Amon ngga. 17 Ɗǝm ngga ǝn pea wia Araba sarǝa yi go a kún Nggeasala Jodan kǝla nzong-nzali, sǝ lo a kún Nggeamùr Chineret sarǝa aban yiu a kún nggeamùr mala Araba, mana à kǝ tunǝi gbal ama Nggeamùr Tuɓamur ka, a kusǝ abum Nkono Pisga a bù-njartakuli.

18 A bàkú mǝno ka ǝn kwarkir wun ani nǝma:

Kat andǝ amani ama Yahweh Ɓakuli ma'wun pana wun mǝnia yì nzali ama ɓǝ̀ wu duk kam ngga, dumǝna púp wun mǝnana kat wu nda ka aburana, amǝ'lwa ma'wun ngga, wun nǝ̀ aki amǝ'eam wun amǝ Isǝrayila dǝmba, à nǝ̀ yàlî nkaring Nggeasala Jodan, aɓa kùrrǝu andǝ gilǝrǝu ace bwalia wia kàm. 19 Sǝama amālá wun, andǝ amuna ma'wun, andǝ agirkusǝu ma'wun (mǝnana ǝn sǝlǝna ama à nda pas ka), à nǝ̀ gandǝ ue kani aɓalǝ anggea-là mǝnana ǝn pana wun ngga. 20 Dumǝna púp wun nǝ̀ lidǝmba nǝ lwa-lwa sheɓǝ̀ Yahweh pànî amǝ'eam wun amǝ Isǝrayila limurǝm, kǝla mǝnana pà wun ngga, ɓǝà ak nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pea wia a nkaring Nggeasala Jodan nǝ njar-nzali ka, ɓǝà duk kam. Anzǝm mǝno ka sǝ wun nǝ̀ nyare aɓa nzali ma'wun mǝnana ǝn pana wun ngga.

21 A bákuì mǝno ka, ǝn banggi Jesǝwa nǝma, &lt;&lt;We nǝ nggearǝo ka a sǝnǝna agir mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun pàngnǝ Murǝm Sihon andǝ Murǝm Og ka. Anggo sǝ yì ka nǝ̀ pàngnǝ anzali-murǝm kat mǝno wun nǝ̀ yàlî nkaring Nggeasala Jodan nǝ njar-nzali, wun nǝ̀ ká kàm ngga. 22 Cè ɓangciu pàkka wun arǝia ɗàng, Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, nǝ̀ munǝ ace wun.&gt;&gt;

Ɓakuli ɓinǝì Musa kutio a Nzali Kan'ana

Musa lidǝmba nǝ banggi amǝ Isǝrayila cau ama:

23 Akǝ bákuì mǝno ɗǝm ngga, Ən ɓuaki arǝ Yahweh nǝma, 24 &lt;&lt;Yahweh Ɓakuli, ado ka a tinata lǝmdǝàm, mim guro mò, gulo mô andǝ rǝcandǝa mò; ya ɓakuli nani a kùli ko a nzali, mǝnana nǝ̀ gandǝ pakkî agir andǝ atúró mǝgulke kǝla mò ka? 25 Ən nggǝ zǝmbô, earâm ɓǝ̀n yálì Nggeasala Jodan, ace mǝnana mǝ kya sǝn nzali mǝɓoarne mǝno a nkaring, yì nzali múr ankono mǝɓoarne andǝ Lebano ka.&gt;&gt;

26 Sǝ Yahweh ka bumi lúllô arǝàm atàcau ma'wun sǝ eare nǝ̀ kwakikiri arǝàm ɗàng. A kún mani ka, banggam ama, &lt;&lt;Cau mǝna ka kārǝ́na! Kǝa nyare a banggam kǝ cau ɗǝm amur cau mǝna ka ɗàng. 27 Sǝama eau a ɓong Nkono Pisga, sǝ wu sǝnban nǝ njar-nzali, andǝ njar-nza, andǝ njar-kunmur, andǝ njar-takuli. Pelǝban wu sǝn nzalinì nǝ mǝsǝo, acemǝnana we ka, a pà nǝ yàlî Nggeasala Jodan mǝnia ace ká a nzali mǝno ka ɗàng. 28 Jesǝwa ka, nda ɓwa mǝnana nǝ̀ kánǝ amǝ Isǝrayila ɓǝà yàllî Nggeasala Jodan ɓǝà kya ak mǝno yì nzali awu nǝ sǝni ka. Acemani ka, ɓakɓabumi ɓǝ̀ dum nǝ rǝcandǝa andǝ mǝsǝkàng-kàngŋa, sǝ wu banggi wi gìr mǝnana nǝ̀ pàk ka.&gt;&gt;

29 Anzǝm mǝno ka sǝm ue kanó aɓa ɓangŋaban mǝnana a nkāɓe Bet-Piyor‡ ka.

4

Musa ɓakɓabum amǝ Isǝrayila ɓǝà okî Ɓakuli

Musa bang ama:

1 Wun amǝ Isǝrayila, wu kwakikir wun arǝ amǝnia yì anê andǝ akasǝcau mana mǝ ndo mǝ nǝ kània wun ngga. Wu kpatea ace mǝnana ɓǝ̀ wu dum nǝyilǝmu, sǝ ɓǝ̀ wu kutio wu kya ak nzali mǝnana Yahweh, yì Ɓakuli mala aká wun, kǝ pà wun ɓǝ̀ duk ma'wun ngga. 2 Wu kǝa tsǝk kǝgìr amur gìr mǝnana ǝn tsǝka wun nzongcau arǝì ka ɗàng, sǝ wu kǝa amsǝ kǝgìr aɓalǝi ɗàng. Wun ngga wu kpata anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, amǝnia ǝn nggǝ bangga wun cau malea ka.

3 Wun ngga, mǝsǝ wun, sǝnǝna gìr mǝnana Yahweh pè a Ba'al-Piyor,* mana Yahweh Ɓakuli ma'wun twalta aɓwana kat aɓalǝ wun mǝnana à peri aban Ba'al, yì ɓakuli mala Piyor ka. 4 Sǝama wun mǝnana kat wu dumnǝ mǝsǝcau aban Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, wu ndakam più nǝyilǝmu ba yalung. 5 Wu sǝni, ǝn kanina wun anê andǝ akasǝcau kǝla mana Yahweh tsǝkam nzongcau ama ɓǝ̀n pê, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kpatea aɓa nzali mǝnana wun ndo wun nǝ̀ kútí kam ace e ɓǝ̀ duk ma'wun ngga. 6 Wu tsǝkir wun wu kpatea acemǝnana pě ma'wun anggo ka nǝ̀ lǝmdǝ kwaro andǝ bwaltagir ma'wun aban aɓwapǝndǝa mǝnana à kàrì wun ngga. Yià ka à nǝ̀ ok cau mala amǝnia yì anê ka, sǝ à nǝ̀ bang ama:

Mǝsǝcau mǝnia yì nzali mǝgule ka, nzali mala amǝ'kwaro andǝ amǝ'bwaltagir na.

7 Yàle ya ɓè nzali mǝgule kàm mǝnana ndanǝ ɓekǝ ɓakuli abani tù kǝla Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, mana nda aban sǝm tù koya pwari lang sǝm ɓua a baní ka? 8 Sǝ ya ɓè nzali mǝgule kàm mǝnana ndanǝ anê andǝ akasǝcau amǝɓoarne ulang mala anggurcau mǝnia kat ǝn nggǝ nongsǝa wunia a ɓadǝm wun yalung ngga?

Kasǝɓalǝu arǝ kùrcau mana à kùrì a Horep ka

(Puro 20:18-21)

9 Sǝama wu tsǝkir wun arǝ ɓamurǝ wun, sǝ wu yál ɓamurǝ wun pepè, ace mǝnana ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa lórǝ́ agir mǝnana amǝsǝ wun sǝnǝnia, gandǝa wun nǝ̀ būrǝcea aɓa do-yilǝmu ma'wun kat ka ɗàng. Wu kǝ bang cau malea aban amuna ma'wun andǝ amǝ'kà wun. 10 A pwari mǝno wu cam a ɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun a Horep ka, Yahweh banggam ama, &lt;&lt;Ramba aɓwe abanam, ace mǝnana ɓǝn tsǝia ɓǝà ok acau mem, ace mǝnana ɓǝà kàni ɓanggam aɓalǝ anonggio mala do-yilǝmu malea kat aɓa nzali man, sǝ ɗǝm ngga ɓǝà kànî amuna malea anggo.&gt;&gt;

11 Sǝ wu sung tù wu yi came a kusǝ nkono, sǝ nkono kǝ earki nǝ bǝsa aban ká kùli. Pǝrɓang mǝpǝndǝe andǝ pǝndǝa mǝcikcikì yi zuppi amur nkono. 12 Pǝlǝa Yahweh bangcau nǝ wun nǝ ɓá bǝsa. Wu ok gì acau, sǝama wu sǝn pǎ male ɗàng. 13 Sǝ Yahweh hamba wun kùrcau male sǝ bangga wun ama ɓǝ̀ wu kpata Anzongcau Lum mǝnana lǝmdǝa wun ngga. Yahweh gilǝ amǝnia yì Anzongcau ka amur akpamgbǝlang tali ɓari. 14 A bàkú mǝno ka Yahweh banggam ama mǝ kania wun anê andǝ akasǝcau mǝnana wun nǝ̀ kpatea aɓa nzali mana ado wun nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan wun nǝ̀ nggá e ɓǝ̀ duk ma'wun ngga.

À pǝrban arǝ peri atà ankul

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

15 A pwari mǝno Yahweh bangcau nǝ wun nǝ ɓá bǝsa a Horep ka, wu sǝn pǎ male ɗàng. Acemani ka, wu yál rǝ wun pepè, 16 wu tsǝkir wun cè wu pàk cauɓikea mala shàrî ɓamurǝ wun ɓekǝ ɓǝ̀nzál mǝnana pùr ɓekǝ gìr, ko ɓwapǝndǝa ɓwabura ko ɓwama, 17 ko koya ulang girkusǝu mǝnana kǝ gya a nzali, ko nyal mǝnana kǝ yal a kùli, 18 ko ɓekǝ giryilǝmu mǝnana kǝ ging nǝ múrbumi a nzali, ko ɓekǝ nji mǝnana a tàmùr ka ɗàng. 19 Lang wu loasǝ mǝsǝ wun a kùli sǝ wu sǝn pwari, andǝ zongŋo, andǝ anlero, andǝ acili agir mǝnana a kùli ka, cè ɓekǝ gìr swarki wun ama wun nǝ̀ ɓunno a nzali aɓa peri abania, ko wun nǝ̀ kpata acau malea ɗàng. Yahweh tsǝia akanó ace aɓwana kat a koya ban a ɓanza. 20 Sǝ wun ngga, Yahweh twalna wun sǝ pusǝna wun wu purni ɓá nzali Masar, mǝno yì ndà-bǝsa mala panzǝ bolo-candǝa ka,† ace mǝnana ɓǝ̀ wu duk aɓwana mala liɓala male, kǝla mǝnana wu pàk yalung ngga.

21 Bum Yahweh lúllô arǝàm atàcau ma'wun. Nda bangcau nǝ kángìr ama pà mǝ nǝ yàllî Nggeasala Jodan ɗàng, sǝ pà mǝ nǝ kúti aɓa nzali mǝɓoarne mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga ɗàng. 22 Acemani ka, mǝ nǝ wù akaní aɓa nzali mǝnia; pà mǝ nǝ yàllî Nggeasala Jodan ɗàng; sǝ wun ngga, wun ndo wun nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan, wun nǝ̀ nggá ak nzali mǝɓoarne mǝno ɓǝ̀ duk ma'wun. 23 Wu tsǝkir wun cè ɓalǝ wun lórǝ́ kùrcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun mǝnana kùr nǝ wun ngga ɗàng. Sǝ wu kǝa shàrî ɓamur rǝ wun ɓekǝ ɓǝ̀nzál mala ɓè ɓakuli, mǝnana ndanǝ purban mala ɓekǝ gìr, koɓǝ̀ mǝye nani le ka ɗàng, acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pǝrna wun arǝ pak gìr kǝla mǝno. 24 Mǝnia ka nda acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga bǝsa mǝtwalta gìr na,‡ sǝ yì ka Ɓakuli mǝ'nɓali na.§

25 Anzǝm mana wu ɓǝlkina amuna andǝ amǝ'kau, sǝ ban wun sauna nǝ do aɓa nzali Kan'ana ka, ɓǝ̀ wu kiɗiki ɓamur rǝ wun nǝ kutia pàk ɓekǝ ɓǝ̀nzál mala ɓè ɓakuli mana pùr koya ulang gìr nani le ka, sǝ wu pàk gìr mǝnana mǝɓike na aban Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana nǝ̀ loasǝ bumlulla male ka, 26 mǝ ndya ǝn nggǝ tunǝ kùli andǝ nzali ɓǝà duk amǝ'nakún arǝ wun yalung ama, mǝsǝcau wun nǝ̀ kìɗìkì akaurǝa, tà wun nǝ̀ twalî ɓá nzali mǝno wun ndo wun nǝ̀ yàlî Nggeasala Jodan wun nǝ̀ ká é ɓǝ̀ duk ma'wun ngga. Do ma'wun pà nǝ̀ sau a banì ɗàng, tà wun nǝ̀ twal kàng. 27 Yahweh nǝ̀ mesǝki wun aɓalǝ anzali mala aɓwapǝndǝa, sǝ làkkì ma'wun nǝ̀ ueo kpokyak aɓalǝ anzali mǝnana Yahweh nǝ̀ pǝr wun, wun nǝ̀ u kam ngga. 28 Akano ka wun nǝ̀ duk amǝ kpata aɓakuli mǝnana aɓwana pea nǝ abuia, nǝ nggun andǝ tali ka, ankúl mǝnana à kǝ sǝnban ɗang, à kǝ okban ɗang, à kǝ lili ɗang, sǝ à kǝ ok rǝmban raka. 29 Sǝama ɓǝ̀ wu alta Yahweh Ɓakuli ma'wun a ban mǝno ka, wun nǝ̀ kumi, ɓǝ̀ wu alte nǝ ɓabum wun kat sǝ nǝ yilǝmi wun kat ka.* 30 Lang wu kutina aɓata parban mala tanni a masǝlǝata apwari,† sǝ amǝnia yì agir kat à yina múr wun ngga, wun nǝ̀ nyare aban Yahweh Ɓakuli ma'wun sǝ wun nǝ̀ kwakikir wun arǝ gi. 31 Mǝnia ka nda acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga Ɓakuli mǝ'sǝn mǝsǝswatǝr na.‡ Pà nǝ̀ vwakibuì arǝ wun ɗàng, sǝ pà nǝ̀ kiɗiki wun, ko ɓālǝi nǝ̀ lórǝ́ kùrcau mǝnana pè nǝ kángìr aban aká wun ngga ɗàng.

32 Wu ɗiban amur anza mana ɓara-ɓara, tite a pwari mǝnana Ɓakuli pusǝ ɓwapǝndǝa a ɓanza ka, sǝ wu ɗiban tite a ɓè nzong kuli aban ká ɓè nzong kuli: Ɓekǝ gìr kàm gulo bwalta mǝnia kumban ngga le, ko kǝɓwa ongŋǝna cè ɓekǝ gìr kǝla manì le? 33 Kǝ ɓè nzali mala aɓwapǝndǝa ok gì Ɓakuli a kǝ fara aban banggia wia cau nǝ ɓá bǝsa, kǝla mǝnana wun ngga wu o, sǝ wu ndakam più nǝyilǝmu ka le? 34 Ko ɓǝ̀ mǝno na raka, ɓekǝ ɓakuli mwami a kǝ fara ama nǝ̀ ká sǝ nǝ̀ ak aɓwapǝndǝa mala ɓè nzali nǝ̀ pusǝia ɓǝà purî ɓá ɓè nzali, nǝ̀ nyesǝia ɓǝà duk amale, kǝla mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pakka wun a Masar ka le? Nǝ nggearǝ mǝsǝ wun sǝ wu sǝni pàktúró nǝ kaɓa rǝcandǝa male andǝ mazo mala nggwarbui; sulǝ ɓashi male andǝ lwa, sǝ pàkki agir-lǝmdǝa, agir-gyambǝliban andǝ agir kàrmúrû mǝgulke. 35 À lǝmdǝa wun amǝnia yì agir ka ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝa ama Yahweh ka nda Ɓakuli. Kǝ ɓè pà kàm ɗàng she kǝ yi. 36 Eara wun ɓǝ̀ wu ok gì nǝ kuli ace mǝnana nǝ̀ kwarkir wun ngga; sǝ akani a nzali ka eara wun wu sǝn bǝsa male mǝgule, sǝ wu ok acau male nǝ ɓá bǝsa mǝno. 37 Ace earcearǝu mǝnana ndanǝi arǝ aká wun ngga, tàr wun, wun amǝ'keà mǝnana à ɓǝl wun anzǝmia ka. Yì nǝ nggearǝì ka pàktúró nǝ rǝcandǝa male mǝgule sǝ pusǝ wun ɓǝ̀ wu purî ɓá nzali Masar. 38 Aɓa ká ma'wun ngga, loasǝtà aɓwapǝndǝa aɓalǝ anzali mǝnana à kútì wun nǝ gulo andǝ rǝcandǝa ka, ace mǝnana nǝ̀ yinǝ wun ɓǝ̀ wu yi kúti aɓa nzali malea sǝ nǝ̀ pà wuni ɓǝ̀ duk ma'wun, kǝla mǝno yalung nzalinì dumǝna ma'wun ngga. 39 Acemani ka, wu sǝlǝ yalung, sǝ wu tsǝì a ɓabum wun ama Yahweh ka, nda Ɓakuli a kùli sǝ a nzali. Ɓè kǝ ɓakuli pa kàm ɗàng. 40 Wu kpata anggurcau andǝ anzongcau male, mǝnana ǝn nggǝ pà wun yalung ngga, ace mǝnana wun wunǝ amuna ma'wun andǝ amǝ'kà wun ngga, agir ɓǝà upa wun a kǝkarì aɓa lidǝmba. Sǝ ɗǝm ngga ace mǝnana ɓǝ̀ wu lidǝmba nǝ do a nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun, málá male pà kàm raka.

Anggea-là mala kum-àwá

41 Pǝlǝa Musa tàr anggea-là tàrú, ɗàng a njartakuli mala Nggeasala Jodan, 42 ace mǝnana ɓǝ̀ ɓwa wal-lú ɓi mǝmurkala sǝ pà kpakpak ɗàng, sǝ ɓekǝ ɓinǝmǝsǝu pa kàm a nrea ɗiɗyal raka, ɓwe nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ kùtí aɓa mwashat atà amǝnia yì anggea-là ka, sǝ nǝ̀ amsǝ yilǝmi. 43 Anggea-lê ka à nda ka Beza, a ɓawan-mgbangban a ɓabondo, ace aɓwana a tàu mala Ruben; Ramot a nzali Gilǝyat ace aɓwana a tàu mala Gad; sǝ Golan aɓa nzali Bashan ace aɓwana a tàu mala Manasa.

Isǝrayila a Bet-Piyor

44 Mǝnia ka nda nggurcau mǝnana Musa pè amǝ Isǝrayila ka. 45 Musa hambî amǝ Isǝrayila amǝnia yì anzongcau, andǝ anê andǝ akwarkiru, lang à purni ɓá nzali Masar, 46 sǝ à yina a nkaring a ɓangŋaban mala Nggeasala Jodan, ban mǝnana à kǝ sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Bet-Piyor ka. Nzali mǝnia ɗiɗyal ka mala Sihon murǝm mala amǝ'Amor mǝnana do a Heshbon ngga nda. Sǝama Musa andǝ amǝ Isǝrayila gandǝi a lwa lang à purî nzali Masar ka. 47 À ak nzali mǝnia ka arǝì andǝ nzali mala Og, murǝm mala Bashan. Amǝnia yì amurǝma ɓari mala amǝ'Amor ka, à yálmúr aɓwana a nzali mana a nkaring Nggeasala Jodan a takuli ka. 48 Amǝ Isǝrayila ak nzali arǝia, tite a Aruwa mǝnana nda a nkanggari ɓangŋaban Arnon ngga aban ká a Nkono Siriyon (mana à tunǝi gbal ama Hamon ngga), 49 andǝ Araba kat, mǝnana nong a bù takuli mala Nggeasala Jodan aban ká a kún Nggeamùr mala yì Araba, a kusǝ abum Nkono Pisga ka.

5

Anzongcau Lum

(Puro 20:1-17)

1 Pǝlǝa Musa tunǝ amǝ Isǝrayila kat, sǝ nea wia ama: Wun amǝ Isǝrayila, wu ok anzongcau andǝ angguracau mana ǝn nggǝ hamnǝia yalung aban wun ngga. Wu kània sǝ wu tsǝkir wun arǝ kpatea. 2 Yahweh Ɓakuli ma'sǝm kùrcau nǝ sǝm a Horep, yì Nkono Saina. 3 Mǝnia yì kùrcau ka Yahweh kùrì nǝ aká-sǝm ɗàng. Sǝm nda mǝnana kùrcau nǝ sǝm, sǝm mǝnana sǝm nda kani ado sǝm ndanǝ yilǝmu yalung ngga. 4 Yahweh nacau nǝ wun nǝ ɓamúrì aɓa bǝsa amur nkono. 5 A pwari mǝno ka, mǝ nda ban came a nre wun wunǝa Yahweh ɓǝ̀n bangga wun cau male yi Yahweh, acemǝnana ɓangciu pàkka wun arǝ bǝsa, sǝ wu eau a nkono ɗang. Sǝ bang ama:

6 Mǝ nda Yahweh Ɓakuli mô, mana pusǝo a nzali Masar, a purì ɓala doguro ka.*

7 A pà wunǝ pàngnǝ kǝ ɓè ɓakuli ɗang she mim.

8 A pà wunǝ pàkkî ɓamúrò ɓekǝ ɓǝ̀nzál mana pur koya gìr mǝnana nda a kùli kano ɓong-ɓong, ko mǝnana nda a ɓanza kani a nzali, ko mǝnana nda a mùr a tà-nzali ka ɗàng. 9 A pà wunǝ ɓun a nzali abania, ko awu nǝ eare ɓǝà swárǒ wu kpata acau malea ɗàng; mǝnia ka nda acemǝnana Mim, Yahweh Ɓakuli mô ka, mǝ nda Ɓakuli mǝ'mɓali. Ən nggǝ ɗice cauɓikea mala atárrú amur amunia, andǝ amǝ'keà aban ká tàruià andǝ inea nza mala aɓwana mǝnana à ɓinǝmǝsǝàm ngga.† 10 Sǝama ǝn nggǝ lǝmdǝ earcearǝu mǝnana kǝ gǝshi raka aban ká arǝ anza á-pas mala aɓwana mǝnana à earcem sǝ à kǝ kpata anzongcau mem ngga.

11 A pà wunǝ paktúró nǝ lullǝ Yahweh Ɓakuli mô aɓa pàkkiagir ɓana ɗang, acemǝnana Yahweh pà nǝ̀ nying ɓwa mǝnana paktúró nǝ lullǝì aɓa pàkkiagir ɓana ka ɓǝ̀ o anggo atàrǝì ɗàng.‡

12 Tsǝkiro wu ɗenyinǝ pwari Sabbat, wu tárì ace Yahweh, kǝla mǝnana Yahweh Ɓakuli mô tsǝko ka. 13 Aɓalǝ anongŋo tongno-nong-mwashat ka awu nǝ pak atúró mô, 14 sǝ tongno-nong-ɓaria nongŋo ka pwari mem na Mim Yahweh Ɓakuli mô. Aɓalǝi ka a pà wunǝ pàk kǝ túró ɗang, we sǝ amunio, andǝ aguro-ɓala mò, andǝ andá mò, andǝ amǝdambǝriso mò, ko komǝye atà agir-lǝsǝa mò, ko bǝri mô mǝnana do atò a lá mò ka. Mǝnia ka nda ace mǝnana aguro ma'wun ɓǝà usǝlǝo kǝla wun ngga. 15 Ɗenyi ama ɗiɗyal ka a nda guro a nzali Masar, sǝ Mim Yahweh Ɓakuli mô ka, ǝn amsǝo nǝ kaɓa rǝcandǝa andǝ mazo mala nggwarbu. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Ən banggo nǝma wu tsǝkiro arǝ pwari Sabbat ka.

16 Pè tárró andǝ nggo gulo, kǝla mana Mim Yahweh Ɓakuli mô Ən tsǝka wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ yilǝmo ɓǝ̀ sauwa a ɓanza sǝ ɓǝ̀ banɓoaro a nzali mana Mim Yahweh Ɓakuli mô ǝn nggǝ po ka.§

17 A pà wunǝ wal-lú ɗàng.*

18 A pà wunǝ nongnǝ ɓwa mǝnana wu pa alban wunǝi raka ɗàng.†

19 A pà wunǝ iun'í ɗang.

20 A pà wunǝ nakún nyir arǝ ɓio mǝmurkala ɗang.‡

21 A pà wunǝ sham mālá ɓio mǝmurkala ɗang, sǝ a pà wunǝ earce ak ɓala mala ɓio mǝmurkala, ko nzali male, ko guro male, ko ndǎ male, ko mǝdambǝriso male, andǝ koya gìr mǝnana mala ɓio mǝmurkala na ka arǝì ɗàng.§

Pà eare mala aɓwe

Musa ne amǝ Isǝrayila ama:

22 Yahweh bangga wun amǝnia yì anzongcau ka a ban ramba ma'wun kat a banɓwáná. Na wun cau nǝ giu mǝcandǝe aɓa bǝsa andǝ ɓá pǝrɓang andǝ ɓá pǝndǝa mǝcikciki amúr nkono; bang amǝnia yì anzongcau ka sǝ tsǝk kǝ ɓe amurí ɗang. Osso gilǝia amur akpamgbǝlang tali ɓari sǝ pamia. 23 Lang wu ok giu pur nǝ ɓá pǝndǝa, sǝ bǝsa na arǝ earke amur nkono ka, wun amúr-là andǝ aɓwana-mǝgule ma'wun kat wu yiu abanam. 24 Wu bang ama:

Sǝni, Yahweh Ɓakuli ma'sǝm lǝmdǝna sǝm ɓoarɓwa andǝ gulo male, sǝ sǝm ongŋǝna gì pur nǝ ɓá bǝsa. Yalung ngga sǝm sǝnǝni ama Ɓakuli kǝ nacau nǝ aɓwapǝndǝa sǝ à nǝ̀ dum nǝyilǝmu. 25 Sǝ ado ka, ace mana sǝ sǝm nǝ̀ wǔ le? Mǝnia yì nggea bǝsa ka nǝ̀ lì sǝm, sǝ sǝm nǝ̀ wukio ɓǝ̀ sǝm lidǝmba nǝ ok gì Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga. 26 Yana ɓwe kàm aɓalǝ aɓwapǝndǝa mǝnana kat ok gì Ɓakuli mǝ'yilǝmui aban nacau nǝ ɓá bǝsa, kǝla mǝnana sǝm oè, sǝ ɓwe au ka? 27 Musa, kyane gbashì ban Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, sǝ kwakikiro arǝ cau mǝnana kat nǝ̀ bang ngga. Sǝ wu yiu wu, wu bangga sǝm; sǝm nǝ̀ kwakikir sǝm sǝ sǝm nǝ̀ kpate.

28 Lang Yahweh ok cau mǝno wu banggam ngga, banggam ama:

Ən ongŋǝna cau mana aɓwana mǝnia nô ka. Cau mǝnana kat à na ka nda pepè. 29 Ɓǝ̀ duk wuni ama à ndanǝ ulang ɓabum kǝla mǝnia ka aɓalǝia, mǝnana à nǝ̀ ɓanggam sǝ à nǝ̀ kpata anzongcau mem kat koya pwari, ace mǝnana yià andǝ amuna malea ka ɓǝà kum banɓoarnado mala do-yilǝmu mana málá male pà kàm raka. 30 Kyane sǝ wu nea wia ama, &lt;&lt;Koyan ngga ɓǝ̀ nyare aɓa ndà-gumli male.&gt;&gt; 31 Sǝ we Musa ka cam kani atàm, mǝ nǝ po anzongcau puppup, andǝ angguracau, andǝ akwarkiru mǝnana awu nǝ kània wia, ace mǝnana ɓǝà kpatea aɓa nzali mǝnana Mǝ nda ban pea wia ɓǝ̀ duk malea ka.

Musa bang ama:

32 Acemani ka, wu tsǝkir wun wu pàk gìr kǝla mana Yahweh Ɓakuli ma'wun bangga wun ngga. Cè wu kyanggi wi atà bù wun mǝlì ko mǝ'nggare ɗàng. 33 Wu kpata acau mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun bangga wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ wu dum nǝyilǝmu, sǝ ace mǝnana agir ɓǝà gingga wun a kǝkarì, sǝ ɓǝ̀ yilǝmi wun sauwa aɓa nzali mǝnana wun nǝ̀ ká ê ɓǝ̀ duk ma'wun ngga.

6

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Ado ka amǝnia ka à nda ka anzongcau andǝ anê andǝ angguracau mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun banggam ama ɓǝ̀n kania wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kpatea aɓa nzali mana wun nda rǝ ká kútí kam, wun nǝ̀ é ɓǝ̀ duk ma'wun ngga, 2 ace mǝnana ɓǝ̀ wu ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu kpata angguracau andǝ anzongcau male mǝnana ǝn nggǝ pa wun, wunǝ amuna wun andǝ amǝkà wun kat aɓalǝ anonggio mala do yilǝmu ma'wun kat ka, sǝ ɓǝ̀ yilǝmi wun ɓǝ̀ sauwa. 3 Wu kwakikir wun, wun amǝ Isǝrayila, sǝ wu tsǝkir wun wu kpatea. Mǝnia ka nǝ̀ tsǝk agir à nǝ̀ camba wun a kǝkarì, sǝ wun nǝ̀ būndǝ kǝ̀rkǝ́r a nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm, kǝla mana Yahweh Ɓakuli mala aká wun pà wun cau ace ka.

4 Wu ǒ, wun amǝ Isǝrayila: Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga, Yahweh na mwashat. 5 Wu earce Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ ɓabum wun kat, andǝ yilǝmi wun kat, andǝ koman ma'wun kat. 6 Amǝnia yì anzongcau mana ǝn nggǝ hamba wun nǝia yalung ngga, dumǝna púp wun nǝ̀ tsǝia a ɓabum wun. 7 Wu kànî amuna ma'wun nǝ tsǝkiru. Wun nǝ̀ nggǝ bangcau amúrià lang wu dumnǝdo a ɓala, sǝ aban gya amur njar, sǝ a ban nongŋo ma'wun, sǝ lang wu loapi ntulo ka. 8 Wu kùria a myalbu wun kǝla gìr'lǝmdǝa, sǝ a kúndǝm wun a nre ka amǝsǝ wun. 9 Wu gilǝia amur anggun-kúnakurǝm mala aɓala ma'wun sǝ arǝ akunɓala ma'wun.

Nunkiru amur ɗwanyi okiru

Musa lidǝmba nǝ ne amǝ Isǝrayila cau ama:

10 Lang Yahweh Ɓakuli ma'wun warinanǝ wun a nzali mǝnana kánbì aká wun, aban Ibǝrayim, aban Ishaku, sǝ aban Yakupu ama nǝ̀ pa wun; yì nzali mǝnana ndanǝ alá mǝgulke, amǝɓoarkijamì mǝnana wun nda mǝnana wu ɓeǎ raka, 11 andǝ aɓala mana à lumsǝ nǝ koya gìr mǝɓoarne mǝnana wun nda wu tsǝia raka, andǝ atūli-mùr mǝnana wun nda wu tǝmia ka ɗàng, andǝ aɓaban-anap andǝ anggun olif mana wun nda wu pandǝia raka, sǝ lang wu li sǝ wu ɗǝmǝna ka, 12 wu tsǝkir wun cè wu lórǝ́ Yahweh mana pusǝ wun a nzali Masar, nzali guro ka ɗàng. 13 Wu ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'wun; kǝ yi na nǝmurǝì wun nǝ̀ kpate ka, sǝ nǝ lullǝì sǝ wun nǝ̀ kángìr. 14 Wu kǝa kpata aɓea aɓakuli, yì aɓakuli mala aɓwana mana à gumbǝli wun ngga ɗàng. 15 Mǝnia ka nda acemǝnana Yahweh Ɓakuli mana aɓalǝ wun ngga Ɓakuli mǝ'mɓali na;* ɓǝ̀ ana raka bumlulla mala Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ earke amur wun, sǝ nǝ̀ twalta wun ɗǝɗak aɓa ɓanza. 16 Wu kǝa kārǝki Yahweh Ɓakuli ma'wun, kǝla mana wu kārǝki a Massa ka ɗàng.† 17 Wun nǝ̀ bwal anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ tsǝkiru, andǝ anê andǝ angguracau mǝnana tsǝka wun ngga. 18 Dumǝna púp ama wun nǝ̀ pàk gìr mǝnana nda jik sǝ mǝɓoarne na a mǝsǝ Yahweh ka, ace mǝnana agir ɓǝà kyanba wun pepè, sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ wu kyane wu kya ak nzali mǝɓoarne ɓǝ̀ duk ma'wun, yì nzali mana Yahweh kánbi aká wun ama nǝ̀ pea wia, 19 ama nǝ̀ pǝ̀r aɓiwun amǝbura kat a ɓadǝm wun, kǝla mana yì Yahweh bang ngga.

20 Ɓǝ̀ a dǝmba sǝ amuna ma'wun nǝ̀ ɗì wun ama, &lt;&lt;Mana nda ɓalǝ anê, andǝ angguracau andǝ anzongcau mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'sǝm tsǝka wunia ka?&gt;&gt; 21 Pǝlǝa wun nǝ̀ nea wia ama:

Ɗiɗyal ka sǝm nda ka aguro mala Firona a nzali Masar, sǝ Yahweh pusǝ sǝm, sǝm purî ɓá nzali Masar nǝ rǝcandǝa mǝgule. 22 A mǝsǝ sǝm ngguont sǝ Yahweh tasǝ agir-lǝmdǝa amǝpa'ndali, andǝ agir-gyambǝliban mǝgulke andǝ amǝɓike amur amǝ Masar, sǝ amur Firona murǝm malea andǝ amǝɓala male puppup. 23 Sǝ sǝm ngga pusǝ sǝm kano ace mǝnana ɓǝ̀ yinǝ sǝm aɓa nzali mǝnia mǝnana kángìr ama nǝ̀ pè aká sǝm ngga, ace pà sǝmi. 24 Yahweh tsǝk sǝm ama ɓǝ̀ sǝm kpata angguracau mǝnia ka, sǝ ɓǝ̀ sǝm ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, a koya pwari, ace yal do ma'sǝm nǝyilǝmu, kǝla mana sǝm ndanǝi yalung ngga. 25 Ɓǝ̀ sǝm tsǝkir sǝm arǝ kpata anzongcau mǝnia kat aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, kǝla mana tsǝka sǝmi ka, nǝ̀ dupa sǝm cauɓoarna.

7

Aɓwana mala Ɓakuli

Musa banggi amǝ Isǝrayila cau ama:

1 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ kánǝ wun aɓa nzali mǝno wun ndo wun nǝ̀ ká é ɓǝ̀ duk ma'wun ngga. Yahweh nǝ̀ pǝr aɓwapǝndǝa mala anzali pas ɓǝà nyingga wun ban; nǝ̀ pǝr amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Girgash, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus; anzali tongno-nong-ɓari mǝnana à làkkì à kútì wun, sǝ à kútì wun nǝ rǝcandǝa ka. 2 Sǝ lang Yahweh Ɓakuli ma'wun pànà aɓwana man a ɓabù wun, sǝ wu linamurǝm amúrià ka, wu tària aban Yahweh ace twaltea kat-kat.* Wu kǝa kùrcau wunǝia, ko wun nǝ̀ lǝmdǝia wia mǝsǝswatǝr ɗàng. 3 Wu kǝa kútí a alban wunǝia ɗàng. Wu kǝa pà amuna-mamǝna ma'wun ɓǝà al amuna-burana malea ɗàng, sǝ wu kǝa eare ɓǝ̀ amuna-burana ma'wun al atà amuna-mamǝna malea ɗàng, 4 acemǝnana à nǝ̀ pwan ɓabum amuna ma'wun arǝ kpata Yahweh ace peri aban aɓea aɓakuli. Sǝ ɓǝ̀ pa anggo ka, bumlulla mala Yahweh nǝ̀ earke amur wun, nǝ̀ kiɗiki wun akaurǝa. 5 Acemani ka, mǝnia nda gìr mǝnana wun nǝ̀ pang nǝia ka: Wu bǝbbǝriki agyangŋan malea, wu arki akúnamúrú malea, wu tsauwiki atondong mala Ashera,† sǝ wu pisǝ aɓǝ̀nzál malea a bǝsa. 6 Wu pàk mǝnia yì gìr ka acemǝnana wu nda ka aɓwana amǝfele aban Yahweh Ɓakuli ma'wun. Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga tàr wun aɓalǝ aɓwapǝndǝa mǝnana kat a ɓanza ka ɓǝ̀ wu duk girkuma male mǝnana earkiyi acea raka.

Tǝr tàrban mala amǝ Isǝrayila

Musa lidǝmba nǝ nacau ama:

7 Earban mana Yahweh earmúr wun sǝ tàr wun ngga, pà acemǝnana wu làkkì wu kútì acili aɓwapǝndǝa ka ɗàng; yàle wun nda kǝ nzali mǝnana làkkì ma'wun gatti acili anzali kat ka. 8 Sǝama Yahweh ka tàr wun acemǝnana earce wun; sǝ ace domǝsǝcau male arǝ pacau mǝnana pà aban aká wun nǝ kángìr ka, pusǝ wun nǝ rǝcandǝa mǝgule, akmúr wun a ɓala guro, a ɓabù rǝcandǝa mala Firona murǝm Masar. 9 Acemani ka, wu sǝlǝa ama Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nda Ɓakuli. Yì ka nda Ɓakuli mǝ'domǝsǝcaunì mǝnana kǝ kpata kùrcau male, sǝ kǝ lǝmdǝ earcearǝu male mǝnana kǝ gǝshi raka aban aɓwana mǝnana à kǝ earce, sǝ à kǝ bwal anzongcau male ka, aban ká arǝ anza malea á-pas. 10 Sǝama aɓwana mǝnana à ɓinǝmǝsǝì ka, nǝ̀ mbwea akǝ mǝsǝia nǝ́ twaltea; amǝ ɓinǝmǝsǝì ka, pà nǝ̀ dǝndi arǝ mbwea akǝ mǝsǝia nǝ gìr mǝnana karǝ arǝia ka ɗàng. 11 Acemani ka, wu tsǝkir wun arǝ kpata anzongcau, andǝ anê, andǝ angguracau mǝnana ǝn nggǝ pa wun yalung ngga.

Tsǝkbu mǝnana kǝ gyata okiru ka

(Ɓǝs Nggur 28:1-14; Ace Apǝris 26:3-13)

Musa lidǝmba nǝ cau aban amǝ Isǝrayila ama:

12 Ɓǝ̀ wu kwakikir wun arǝ amǝnia yì anggurcau sǝ wu kpatea nǝ mǝsǝcau ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ lidǝmba nǝ bwal kùrcau mala earcearǝu male mǝnana kǝ gǝshi raka aban wun, kǝla mǝnana kánbì aká wun ngga. 13 Yì ka nǝ̀ earce wun, nǝ̀ tsǝka wun bù, sǝ nǝ̀ hatǝki wun. Ɗǝm ngga nǝ̀ tsǝka wun bù mala ɓǝl amuna pas, sǝ mala kum girlina kpǝm a nzali ma'wun; wun nǝ̀ kum mǝsǝsa, andǝ mùr-anap, andǝ mùrú olif arǝ aɓaban ma'wun; amuna-ndá andǝ amuna-mbùl arǝ adomwan ma'wun nǝ̀ lakkì aɓa nzali mǝnana kánbì aká wun nǝ̀ pà wun ngga. 14 Kǝ nzali mala aɓwapǝndǝa pa kàm a ɓanza nǝ̀ kum ulang tsǝkbu ma'wun ɗàng. Kǝ ɓwa pa atà wun, ko ɓwabura ko ɓwama, ko kǝ girkusǝu ma'wun nǝ̀ duk nkombi ɗang. 15 Yahweh nǝ̀ yál wun arǝ akwánó kat, sǝ pà nǝ̀ nying kǝ kwánó-ɓikea mala Masar, mǝnana wu súrǝ̀ia ka ɓǝ̀ yiu amúr wun ɗàng; a kún mani ka, nǝ̀ sulǝia amúr aɓwana mǝnana kat à kǝ ɓinǝmǝsǝ wun ngga.

Wu kiɗiki anzali andǝ aɓakuli malea

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

16 Wu twalta aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun pàna wunia a ɓabù wun ngga. Wu kǝa sǝn mǝsǝswatǝr malea ɗàng. Wu kǝa kpata acau mala aɓakuli malea ɗàng, acemǝnana mǝno ka nǝ̀ dupa wun gbǝ́lî.

17 Wu kǝa ne a ɓabum wun ama, &lt;&lt;Aɓwapǝndǝa man kútì sǝm, lang sǝ sǝm nǝ̀ gandǝ pǝria, sǝm nǝ̀ ak nzali arǝia?&gt;&gt; 18 Wu kǝa ɓanggia wia ɗàng. Wu ɗenyinǝ gir mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pakkî Firona andǝ aɓwana mala nzali Masar kat ka. 19 Mǝsǝ wun sǝnǝna anggea gìr'mur'mwana, yì agir-lǝmdǝa, andǝ agir-ndǝlǝki, mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun peǎ nǝ rǝcandǝa male andǝ mazo mala nggwarbui sǝ pusǝ wun a nzali Masar ka. Anggo sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ pàkkî aɓwapǝndǝa mǝnana kat wu kǝ ɓanggia wia ka. 20 Ɗǝm ngga, acilia mǝnana à ueo sǝ à ɓangŋa à sǝmbǝrǝki ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tasǝia wia amǝ'ta-nta aɓalǝia ɓǝà tàkia, ɓǝà twaltea kat. 21 Acemani ka, múr wun ɓǝkǝa kàr wún arǝ aɓwana mǝnia ka ɗàng, acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun, yì Ɓakuli mǝgule, mǝpandali ka, nda atà wun. 22 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ nggǝ pǝr aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnia ka bǝti-bǝti. Pà nǝ̀ eara wun ɓǝ̀ wu twaltea atārǝia kat ɗàng; ɓǝ̀ eara wun ngga, anyam-bondo nǝ̀ ɓiki lákkià wun. 23 Yahweh nǝ̀ tasǝ aɓiwun amǝbura a ɓabù wun; nǝ̀ túriá aɓa zùrǝki mǝgule, she ɓǝà kiɗikina ka. 24 Nǝ̀ tasǝ amurǝma malea a ɓabù wun. Lullǝia pà nǝ̀ nyare nǝ̀ pà a ɗenyicau mala aɓwana a ɓanza ɗǝm ɗàng. Kǝ ɓwa pà kàm nǝ̀ gandǝ came a kún wun ɗàng; wun nǝ̀ kiɗikia kat. 25 Wu pisǝ aɓǝ̀nzál mala aɓakuli malea mana à shària ka, a bǝsa. Wu kǝa sham bolo-azǝrfa ko bolo-njengǝlan mǝnana à gìrna rǝ aɓǝ̀nzál mala aɓakuli malea nǝi ka ɗàng, sǝ kǝɓwa atà wun ɓǝ̀ kǝa earce ama nǝ̀ twali ɓǝ̀ pǝlǝ male ɗàng. Ɓǝ̀ wu pàk ka, nǝ̀ nggá pǝlǝà wun gbǝ́lî, acemǝnana bwal gìr mala aɓea aɓakuli ka, gìr na mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ɓinǝce ka. 26 Wu kǝa yinǝ ɓekǝ gìr'ɓeami arǝ aɓala ma'wun ɗàng, ɓǝ̀ ana raka wun nǝ̀ duk gìr mǝnana à tàrni ace kiɗike ka, kǝla gìrnî. Wu ɓinǝkia sǝ wu ginǝkicea, acemǝnana agir na mǝnana à tàrnia ace kiɗikia ka.

8

Wu ɗenyinǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun

Musa banggi amǝ Isǝrayila cau ama:

1 Anzongcau mǝnia ǝn nggǝ pà wun yalung puppup ka, wu kpatea nǝ mǝsǝcau, ace mǝnana ɓǝ̀ wu dum nǝyilǝmu sǝ wu hatǝki, sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ wu kutio wu kya ak nzali mǝnana Yahweh kánbì aká wun ama nǝ̀ pea wia ka. 2 Wu ɗenyinǝ njar mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun gingnǝ wun kàm a ɓabondo aɓalǝ apǝlǝa lumi-ine, sǝ yinǝ wun akaní ace kània wun nongsǝmúrû ka. Mwam wun ace súrǝ̀ gir mǝnana a ɓabum wun ngga, ko wun nǝ̀ kpata anzongcau male, ko pà wun nǝ̀ kpatea ɗàng. 3 Kània wun nongsǝmúrû nǝ tsǝk nzala ɓǝ̀ wal wun, sǝ yi pa wun manna wu lì; yì girlina mǝnana wun, wunǝ aká wun ngga wu súrǝì raka, ace kània wun ama pà nǝ girlina nǝmurǝi sǝ ɓwa nǝ̀ dum nǝyilǝmu ɗang; nda andǝ koya cau mǝnana kǝ pur a kún Yahweh ka.* 4 Aɓalǝ apǝlǝa lumi-ine man ngga, agir-nggūrǝu ma'wun tsǝuri ɗang, sǝ akusǝ wun mwarki gbal ɗàng. 5 Wu tsǝk man a ɗenyicau ma'wun ama, Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ kwarkir wun ace tsǝk wun a njar, kǝla mǝnana tár muna kǝ kwarkiri ace tsǝie a njar ka. 6 Acemani ka, wu bwal anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu gya atà angguracau male sǝ wu ɓanggi wi. 7 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nǝ̀ kánǝ wun aɓa nzali mǝɓoarne, yì nzali mǝnana ndanǝ amyalmúr, andǝ amáɗí-mùr, andǝ amgbeɗe mǝnana mùr malea kǝ ɓangŋa aɓalǝ aɓangŋaban andǝ múr ankono ka; 8 nzali na mǝnana kǝ pusǝ mǝssa-alkama andǝ mǝssa-bálì, andǝ aɓǝla-anggun anap, andǝ vwari, andǝ mɓǝring, andǝ mùrú olif, andǝ mùr-nyì ka; 9 nzali na mǝnana pà wu nǝ̀ pak tǝla girlina mǝnana wun nǝ̀ li ka ɗàng, sǝ pà wun nǝ̀ ɗwanyi kǝgir kàm ɗàng; nzali na mǝnana à kǝ kum bolo-candǝa aɓalǝ atali male, sǝ à kǝ tǝm bolo-bángŋá amúr ankono male ka.

Cè wu lórǝ́ Yahweh ɗàng

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

10 Lang wu lina girlina sǝ wu ɗǝmǝna ka, wu ɓwangsǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun ace nzali mǝɓoarne mǝnana pà wun ngga. 11 Wu parkir wun, cè wu lórǝ́ Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu ginǝ kpata anzongcau, andǝ akwarkiru, andǝ angguracau male mǝnana ǝn nggǝ pà wun yalung ngga ɗàng; 12 ɓǝ̀ ana raka, lang wu lina sǝ wu ɗǝmgina, sǝ wu ɓakkina aɓala amǝɓoarne, wu dumǝna aɓalǝia, 13 sǝ lang andá andǝ ambul ma'wun hatǝkina, sǝ bolo-azǝrfa, andǝ bolo-njengǝlan, andǝ agir mǝnana kat wu ndanǝia ka, à hatǝkina ka, 14 wu tsǝkir wun, wu kǝa dum nǝ twàlɓamúrû, sǝ wun nǝ̀ lorǝ́ Yahweh Ɓakuli ma'wun mǝnana amsǝ wun a Masar, wu purî nzali guro ka ɗàng. 15 Yì nda mǝnana gingnǝ wun nǝɓa nggea ɓabondo mǝpà ɓangciunì, mǝnana nǝ an'yau barya andǝ agenye aɓalǝi ka, sǝ nǝɓa nzali-ima mǝnana mùr pà kàm raka, sǝ tsǝk mùr pur aɓa tali mǝcandǝe ace wun ngga. 16 Yì nda mǝnana pà wun manna wu li a ɓabondo ka, yì girlina mǝnana aká wun súrǝì raka, ace kània wun nongsǝmúrû sǝ ɓǝ̀ mwam wun, ace mǝnana a masǝlǝate ka nǝ̀ pàkka wun mǝɓoarne ka. 17 Wu parkir wun, cè wu ne a ɓabum wun ama, &lt;&lt;Rǝcandǝa mem andǝ gandǝpe mala buam nda mǝnana kumbam man yì gǝna ka&gt;&gt; ɗang. 18 A kún mani ka, wun nǝ̀ ɗenyinǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun, acemǝnana yì nda ɓwa mǝnana pākiyia wun rǝcandǝa mala kum gǝna ka. Kǝ pak mǝnia ka anggo ace lǝmdǝ ama domǝsǝcau male arǝ kùrcau male mǝnana pang nǝ aká wun nǝ kángìr ka, ndakam piu. 19 Sǝ ɓǝ̀ yi do ama a koya bàkú wu lórǝ́ Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wun nǝ̀ pǝlǝa atà aɓea aɓakuli ace kpata acau malea, sǝ wun nǝ̀ ɓun a ɓadǝmbia ka, mǝ nda aban nunkir wun yalung ama mbak-kàngkàng wun nǝ̀ kìɗìkì. 20 Kǝla mǝnana Yahweh malanǝ̀ kìɗìki anzali mǝno wun nǝ̀ kánǝ munǝo arǝia ka, anggo sǝ wun nǝ̀ kìɗìkì, kǝla bafe mala ɗwanyi kwakikiru arǝ gi Yahweh Ɓakuli ma'wun.

9

Gìr mǝnana tsǝa sǝ Ɓakuli nǝ̀ bwali amǝ Isǝrayila ɓǝà limurǝm ngga

(Puro 32:1-35)

Musa bang ama:

1 Wu ǒ, wun amǝ Isǝrayila! Yalung ngga wun nda wun nǝ̀ yàlî Nggeasala Jodan wun nǝ̀ ká ak nzali arǝ aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana à kútì wun nǝ gulo andǝ rǝcandǝa ka, sǝ anggea-là malea ka amǝgulke na sǝ à kàriá nǝ asheran mǝ'dāh'rike a kùli. 2 Aɓwana mala anzalinì ka akaɓa aɓwana na, amǝ'dāh'rike, amuna-burana mala amǝ'Anak, mana wu súrǝ̀ia sǝ wu ongŋǝna cau amúrià ama, &lt;&lt;Yana ɓwe nǝ̀ gandǝ came a kún amǝ'Anak&gt;&gt; ka? 3 Sǝama yalung ngga wu sǝlǝa ama ɓwa mǝnana nǝ̀ aka wun dǝmba aban ká dǝm wun kǝla bǝsa mǝ'earke ka nda Yahweh Ɓakuli ma'wun. Yì ka nǝ̀ gandǝia, sǝ nǝ̀ kiɗikia aɓadǝm wun. Anggo sǝ wun nǝ̀ pǝria sǝ wun nǝ̀ twaltea akaurǝa, kǝla mana Yahweh pà wun cau ace ka.

4 Anzǝm mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pǝrnia aɓadǝm wun ngga, cè wu na aɓa ɗenyicau ma'wun ama, &lt;&lt;Nda ace cauɓoarna ma'sǝm sǝ Yahweh yinǝ sǝm aɓa nzali mǝnia ace ê ɓǝ̀ duk ma'sǝm&gt;&gt; ngga ɗàng. Mǝsǝcau ka nda mǝnana ama nda ace ɓealɓikea mala aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnia ka sǝ Yahweh kǝ pǝria aɓadǝm wun. 5 Pà ace ɓealɓoarna ma'wun ko pepè mala ɓabum wun sǝ wun nǝ̀ kutio wun nǝ̀ ak nzali malea ɓǝ̀ pǝlǝ girkuma ma'wun ngga ɗàng. Nda acemǝnana aɓwapǝndǝa mala amǝno yì anzali ka amǝ'ɓealɓikea na ka, sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pǝria aɓadǝm wun, sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ lùmsǝ pacau male mǝnana kánbi aká wun, yia Ibǝrayim, andǝ Ishaku, sǝ Yakupu ka.

6 Acemani ka, wu sǝlǝa ama Yahweh Ɓakuli ma'wun pà aban pa wun nzali mǝɓoarne man ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ace ɓealɓoarna ma'wun ɗàng; wun ngga wu nda ka amǝ'murcandǝa. 7 Wu ɗenyi sǝ ɓalǝ wun ɓǝkǝa lórǝ́ lúllô mana wu lulbum Yahweh Ɓakuli ma'wun a ɓabondo ka ɗàng. Lo a pwari mana wu nyìngŋǝ̀nà nzali Masar nǝi, bà yiu ma'wun a ban mǝnia ka, wu camarǝ mgbicau arǝ Yahweh. 8 Ko a Horep ka, wu tsǝk Yahweh pàk bumlulla. Bumi-lullo arǝ wun, ue bǝti nǝ̀ twalta wun. 9 Lang ǝn eau amur nkono ace ká ak akpamgbǝlang tali mǝnana Yahweh nyoulǝ kùrcau male amúrià, yì kùrcau mǝnana pang nǝ wun ngga, ǝn ue kano amur nkono nongŋo lumi-ine, du andǝ pwari; ǝn li kǝ girlina ɗàng sǝ ǝn nu mùr ɗàng. 10 Pǝlǝa Yahweh pam akpamgbǝlang tali ɓari mǝnana nyoulǝ cau amúrià nǝ munabuì ka. Acau mǝno nyoulǝia ka à nda ka cau mǝnana kat Yahweh hamba wunia nǝɓa bǝsa amur nkono, a pwari ramba ma'wun abanɓwáná ka. 11 A masǝlǝata anongŋo mǝno lumi-ine, du andǝ pwari ka, Yahweh pam amǝno yì akpamgbǝlang tali ɓari mǝnana nyoulǝna kùrcau amúrià ka. 12 Osso Yahweh banggam cau ama:

Lo, sulǝo a nzali akaurǝa, acemǝnana aɓwana mô mana a pusǝia a Masar ka, à kìɗìkìnà rǝia. À kyanggini njar akaurǝa, à nyìngŋǝ̀nà nzongcau mana ǝn tsǝkia wia ka; à ɓàngŋǝ́nì ɓamuria ɓǝ̀nzál nǝ bolo.

Muna-jamnda bolo-njengǝlan

13 Ɗǝm ngga Yahweh bang ama:

Ən sǝnǝni, aɓwana mǝnia ka amǝ'murcandǝa na. 14 Ɗekiam, mǝ nǝ twaltea, mǝ esǝki lullǝia ɗǝɗak aɓa ɓanza. Sǝ mǝ nǝ nyesǝo awu nǝ duk nzali mǝnana kútiǎ nǝ lakkì andǝ rǝcandǝa ka.

Sǝ Musa bang ama:

15 Pǝlǝa ǝn wúliô ǝn sulǝì múr nkono sǝ nkonoe ka nda più aban earke nǝ lasǝ bǝsa; akpamgbǝlang tali ɓari mala kùrcau ka à nda arǝ abuam ɓari. 16 Lang ǝn sǝni ka, ɓafo wu pàngŋǝ́nì Yahweh Ɓakuli ma'wun cauɓikea; wu ɓàngŋǝ́nì ɓamurǝ wun ɓǝ̀nzál mala muna-ndá. Wu pǝlǝna nzǝm wun akaurǝa arǝ njar mana Yahweh tsǝka wun ngga. 17 Akǝ mǝsǝ sǝ wun ǝn nyesǝ akpamgbǝlang tali mǝno ɓari arǝ abuam ngga ǝn sukkia, à arkya. 18 Osso ǝn sárǝ́ amur bumam aɓadǝm Yahweh kǝla mana a dǝmba ka, nongŋo lumi-ine, du andǝ pwari, ǝn li kǝgir ɗàng sǝ ǝn nu mùr ɗàng. Ən pak mǝnia ka ace cauɓikea mana kat wu pè, nǝ pak ɓealɓikea aɓadǝm Yahweh sǝ wu tsǝì bumi lul ka. 19 Ɓangciu pakkam arǝ lúllô mǝnana bum Yahweh lul nǝ bumlulla mǝpìne mǝnana tàsǝì arǝ wun nǝ̀ twalta wun ngga. Sǝama Yahweh ok ɓua mem a pwari mǝno. 20 Bum Yahweh lul arǝ Haruna kǝ̀rkǝ́r ɓǝ́ nǝ̀ kiɗiki. Sǝama ǝn pakhiwi ace Haruna gbal akǝ bu-pwarinì. 21 Pǝlǝa ǝn twal mǝno yì gìr cauɓikea, yì muna-ndá wu pè ka, ǝn pisǝì a bǝsa sǝ ǝn goe pǝlǝ mukuì lǝkǝt-lǝkǝt kǝla tú, sǝ tuí ka ǝn sukki a myalmúr mǝnana sùlǝî múr nkono ka.

22 Ɗǝm ngga wu lulbum Yahweh Ɓakuli ma'wun a Tabera,* sǝ a Massa,† sǝ a Kibǝrot-hatava.‡ 23 Sǝ lang wu nda a Kadesh Bania ka, Yahweh tasǝ wun sǝ bangga wun ama, &lt;&lt;Wu eauwe wu kya ak nzali mǝnana ǝn pana wun ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga.&gt;&gt; Sǝ wun ngga wu mgbicau arǝ nzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. Wu earnǝi ɗàng, sǝ wu oki wi ɗàng. 24 Twal a pwari mǝdǝmbe mana ǝn súrǝ̀ wun nǝi ka, wun nda ka amǝgbikiru arǝ Yahweh.

25 Ən sárǝ́ amur bumam pǝrapǝra a nzali aɓadǝm Yahweh aɓalǝ anonggio mǝno lumi-ine ka du andǝ pwari, acemǝnana Yahweh bangŋǝna ama nǝ̀ twalta wun. 26 Ən pakhiwi aban Yahweh, ama:

Yahweh Ɓakuli, kǝa twalta aɓwana mô ɗàng, yì girkuma mò mana a akmúria nǝ gulo mô, sǝ a pusǝia à purî ɓá nzali Masar nǝ nggea buo mǝ'rǝcandǝe ka. 27 Ɗenyinǝ aguro mò, a Ibǝrayim, andǝ Ishaku, andǝ Yakupu. Kǝa pa hakkilo mô arǝ murcandǝa mala aɓwana mǝnia ka ɗàng, ko ɓealɓikea malea, ko cauɓikea malea ɗàng. 28 Ɓǝ̀ ana raka aɓwana mala nzali mana a pusǝ sǝm, sǝm purî ɓalǝia ka à nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Yahweh gandǝ warinǝia a nzali mana pàcau ace abania ka ɗàng, sǝ acemǝnana ɓinǝmǝsǝia ka, nda pusǝia sǝ kya wal-luia a ɓabondo ka.&gt;&gt; 29 Kat andǝ amani ka, yia ka aɓwana mô na, girkuma mò mana a pusǝia à purî ɓá nzali Masar nǝ kaɓa rǝcandǝa mò andǝ mazo mala nggwarbuo ka.

10

Bǝsa akpamgbǝlang tali ace anzongcau ɗǝm

(Puro 34:1-10)

Musa lidǝmba nǝ banggi amǝ Isǝrayila cau ama:

1 A bàkú mǝno ka, Yahweh banggam ama, &lt;&lt;Ɓun akpamgbǝlang tali ɓari kǝla mana a dǝmbe ka, sǝ wu eauwe wu yinǝia abanam amur nkono. Ɗǝm ngga gbàllì akwati nggun ace tsǝia. 2 Acau mǝnana amur akpamgbǝlang tali mǝdǝmbe mana a arkia ka mǝ nǝ gilǝia amur akpamgbǝlang tali mǝnia ka, sǝ awu nǝ tsǝia aɓa akwatini.&gt;&gt;

3 Nda ǝn gbàllì akwati nǝ nggun-akasiya, sǝ ǝn ɓun akpamgbǝlang tali ɓari kǝla mana a dǝmbe ka, sǝ ǝn eau nǝ akpamgbǝlang tali ɓari mǝnia ka a buam amur nkono.* 4 Pǝlǝa Yahweh gilǝ acau amur akpamgbǝlang tali mǝnia ka, kǝ acau mǝnana gilǝia ɗiɗyal a tadǝmbe ka, yì anzongcau lum mǝnana Yahweh pa wun nǝ nacau amur nkono aɓa bǝsa, a pwari mǝno wu ramba abani ka. Yahweh pam akpamgbǝlang talinì, 5 pǝlǝa ǝn wulio ǝn súlǝì mùr nkono, sǝ ǝn yi tsǝia aɓa akwati mana ǝn gbàllì ka; à ndakam aɓalǝi kǝla mǝnana Yahweh banggam ngga.

Lú mala Haruna andǝ atúró mala apǝris

(Ɓal 20:22-29)

6 (Amǝ Isǝrayila loapi ban Beerot Bene-Jaakan,† sǝ à twal gya à yi sulǝo a Mosera. Abanì sǝ Haruna paklú sǝ à tsǝì kàm. Muna-ɓwabura male Eleaza ak bancame male aɓa túró pǝris.‡ 7 Amǝ Isǝrayila lo gya ɗǝm ngga, à yi sulǝo a Gudgoda; à loapi Gudgoda ka à yi sulǝo a Jotbata, ban mala amyalmúr.§

8 A bákuì mǝno ka Yahweh tàr tau mala Lawi ɓǝà duk amǝ twal akwati kùrcau mala Yahweh, ɓǝà kǝ came aɓadǝm Yahweh ace pàk túró pǝris a ban peri, sǝ ɓǝà kǝ bang tsǝkbu male amur acili atau nǝ lullǝì, kǝla mǝnana ndakam bà yalung ngga. 9 Acemani ka, aɓwana mǝnana a tàu mala Lawi ka, à pànǝ ɓekǝ nzali liɓala ko kǝ bare atà acili atau mala amǝ Isǝrayila ɗàng. Yahweh nda gir liɓala malea, kǝla mǝnana yì Yahweh Ɓakuli ma'wun banggia wia ka.)*

Yahweh ok ahiwi mala Musa

(Puro 34:9,10,27-29)

Musa lidǝmba nǝ cau aban amǝ Isǝrayila ama:

10 Sǝ mim ngga ǝn ueo amur nkono nongŋo lumi-ine du andǝ pwari, kǝla mǝnana ǝn pak atadǝmbe ka. A bàkú mǝno ka Yahweh ok hiwi mem gbal; earce ama nǝ̀ twalta wun ɗàng. 11 Pǝlǝa Yahweh banggam ama, &lt;&lt;Lo, bwal njar akì aɓwana dǝmba ace mǝnana ɓǝà kya ak nzali mǝnana ǝn kánbi akeâ ama mǝ nǝ pea wia ka.&gt;&gt;

Gìr mǝnana Yahweh earkiyice ka

Musa ne amǝ Isǝrayila ama:

12 Ado ka wun amǝ Isǝrayila, gìr mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun earkiyice nǝ wun ngga, nda mǝnana wu ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu duk amǝ gya arǝ anjar male kat, wu earceì, sǝ wu kpata Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ ɓabum wun kat andǝ ɓápǎ ma'wun kat, 13 sǝ wu bwal anzongcau andǝ anê mala Yahweh, mǝnana ǝn nggǝ pà wun yalung ngga, ace mǝnana agir ɓǝà kyanba wun pepè. 14 Wu sǝni, Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nda mǝtala kùli andǝ kùli mǝnana amur kùli ka, sǝ nzali gbal andǝ agir mǝnana kat aɓalǝi ka amale na. 15 Sǝ kat andǝ amani ka, aká wun nǝmurǝia na lǝmdǝia wia earmúrú, sǝ tàr wun, wun amǝ'keà amur acili aɓwapǝndǝa, kǝla mǝno wu nda ka aɓwana male mǝnana tària più ka. 16 Acemani ka, wu lak ɓabum wun, sǝ wu vwakibu wun arǝ pak ɓamúr-candǝa. 17 Acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, nda Ɓakuli mana kàrmúr acili aɓakuli kat, sǝ nda Murǝm amur amǝ'tala anzali kat ka. Yi nda Ɓakuli mǝgulo, mǝ'rǝcandǝa, andǝ mǝpa'ndali, mana lǝmdǝkiyi tàrban raka, sǝ kǝ ak pàbunǝnzali ɗang. 18 Kǝ camata akáwá andǝ amā-lú aɓa pak ɓashi mǝ'mǝsǝcaunì. Kǝ ɗenyinǝ abǝri, kǝ pea wia girlina andǝ agir-nggūrǝu. 19 Nda gìr mana tsǝa sǝ dumǝna púp wun nǝ̀ earce abǝri, acemǝnana ɗiɗyal ka wun nda ka abǝri aɓa nzali Masar. 20 Wu ɓanggî Yahweh Ɓakuli ma'wun. Wu kpata acau male, wu lanzǝ arǝì, sǝ apacau ma'wun ngga wu pea nǝ lullǝì. 21 Yì nda nggori ma'wun, sǝ nda Ɓakuli ma'wun mana pakka wun amǝnia yì atúró mǝgulke, andǝ agir kàrmúrû mǝnana amǝsǝ wun sǝnia ka. 22 Aká wun mǝnana à wari a Masar ka, à nda lumi-tongno-nong-ɓari yia kat. Sǝ adyan ngga, Yahweh Ɓakuli ma'wun tsǝ̀ngŋǝ̀nà wun wu làkkìna pas kǝla anlero mana a kùli ka.

11

Wu earce Yahweh sǝ wu kpata cau male

Musa lidǝmba nǝ ne amǝ Isǝrayila cau ama:

1 Acemani ka, wun nǝ̀ earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wun nǝ̀ kpata akwarkiru male; wu bwal anê andǝ anggurcau, andǝ anzongcau male koya pwari. 2 Ɓǝ̀ ɓalǝ wun kasǝ yalung ama, ǝn pa aban nacau nǝ amuna ma'wun mǝnana à súrǝ̀ ko à sǝn anunkiru mala Yahweh Ɓakuli ma'wun raka ɗàng. Wun, nda mǝnana wu sùrǝ́nà rǝ gulo male, andǝ kaɓa rǝcandǝa male andǝ mazo mala nggwarbui, 3 yì agir-lǝmdǝa andǝ atúró male mǝnana peǎ aɓa Masar, arǝ Firona murǝm Masar andǝ nzali male kat ka; 4 andǝ gìr mǝnana pàkkî amǝ'lwa mala Masar, andǝ apǝr andǝ awaru-pǝr malea, andǝ nyesǝe mana nyesǝ Nggeamùr Nzuno yi kongsǝ múrià lang à nda rǝ pǝrta wun, sǝ Yahweh kiɗikia ba yalung ngga, 5 andǝ gir mǝnana pakka wun a ɓabondo ba yiu ma'wun kani ka; 6 andǝ gìr mǝnana Yahweh pàkkî Datan andǝ Abiram, amuna-burana mala Eliyap a tàu mala Ruben, mǝnana nzali mǝn kúní sǝ myalia, yià andǝ amǝ'ɓala malea, agumli malea, andǝ agir mǝnana kat à ndanǝ yilǝmu sǝ à kpatea, aɓalǝ amǝ Isǝrayila kat ka. 7 Mǝ ndarǝ nacau nǝ wun mǝnana mǝsǝ wun sǝn agir mǝgule mǝnia Yahweh peǎ ka.

Atsǝkbu mala nzali mǝnana Ɓakuli pacau ace ka

8 Acemani ka, wu tsǝkir wun, wu bwal anzongcau puppup mǝnana ǝn nggǝ pà wun yalung ngga. Ace mǝnana ɓǝ̀ wu dum nǝ rǝcandǝa, sǝ wu kutio ace ak mǝno yì nzali wun nǝ̀ yàlî nkaring ace ê ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga; 9 sǝ ɗǝm ngga ace mǝnana anonggio ma'wun ɓǝà sauwa aɓa mǝno yì nzali mǝnana Yahweh ak dǝmba kángìr aban aká wun ama nǝ̀ pea wia andǝ amǝ'keà, yì nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga. 10 Nzali mana wu kǝ ká ê ɓǝ̀ duk ma'wun ngga, pà kǝla nzali Masar mǝnana wu purî ɓalǝi ka ɗang, mǝnana aɓalǝi ka wu ɓeal ɓeale sǝ wu kǝ gyate wu kǝ pà mùr nǝ bu wun, kǝla mana à kǝ pê a ɓaban ambukagir ka ɗàng. 11 Sǝama, nzali mǝno wun nǝ̀ yàlî nkaring wun nǝ̀ nggá ê ka, nzali mala ankono na andǝ aɓangŋaban, mǝnana mùr-mbulo kǝ sulǝ nǝ kuli, kǝ pe wi mùr ka. 12 Nzali na mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ ɗenyinǝi ka. Amǝsǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun na arǝì koya pwari, twal a tita pǝlǝa aban ká masǝlǝata pǝlǝa.

13 Nǝ̀ do ama, ɓǝ̀ wun nǝ̀ kpata anzongcau mǝnana ǝn nggǝ pà wun yalung nǝ mǝsǝcau, ace earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wun nǝ̀ kpate nǝ ɓabum wun kat, andǝ yilǝmi ma'wun kat ka, 14 yì ka panacau male ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ tasǝa wun mbulo a nzali ma'wun a kúnì male, yì mbulo mǝdǝmbe andǝ masǝlǝata mbulo, ace mǝnana ɓǝ̀ wu pwan gìrɓaban mala mǝsǝsa, andǝ bǝsa mùr-anap, andǝ mùrú ma'wun. 15 Mǝ nǝ pà wun bondo a nzali ace agirkusǝu ma'wun. Wun nǝ̀ lì girlina wun nǝ̀ ɗǝmbo.&gt;&gt;

16 Wu tsǝkir wun, cè ɓabum wun swarki wun, mǝnana wun nǝ̀ pǝlǝ atà aɓea aɓakuli, wun nǝ̀ kpata acau malea sǝ wun nǝ̀ peri abania ka ɗang. 17 Ɓǝ̀ wu pàk anggo ka, bumlulla mala Yahweh nǝ̀ earbǝsa amur wun, sǝ nǝ̀ gìr kuli, mbulo pà nǝ̀ nya ɗang, sǝ nzali pa nǝ̀ pà gìrɓaban ɗang; anggo ka, wun nǝ̀ kìɗìkì akaurǝa, wun nǝ̀ malì ɓá nzali mǝɓoarne mǝnana Yahweh kǝ pà wun ngga.

18 Acemani ka, wun nǝ̀ bwal acau mǝnia ka a ɓabum wun, sǝ a yilǝmi wun. Wun nǝ̀ kùria arǝ abu wun kǝla gìr'lǝmdǝa, sǝ wun nǝ̀ gyaria a kúndǝm wun. 19 Wu kànî amuna ma'wun acê. Wu bang cau malea aban do arǝ aɓala ma'wun, sǝ aban gya amur njargula, sǝ aban nongŋo nǝ du, andǝ lo ma'wun nǝ bari. 20 Wu gilǝì arǝ anggun-kúnakurǝm andǝ akúnɓala ma'wun, 21 ace mana anonggio ma'wun, andǝ mala amuna wun, ɓǝà hatǝki kǝla anonggio mala kuli amur ɓanza, aɓa nzali mǝnana Yahweh kánbì aká wun ama nǝ̀ pea wia ka. 22 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ tsǝkir wun, wun nǝ̀ bwal anzongcau mǝnia kat ǝn nggǝ pà wun ɓǝ̀ wu kpatea, sǝ wun nǝ̀ earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun nǝ̀ gya aɓalǝ anjar male kat, sǝ wun nǝ̀ lanzǝ arǝì ka, 23 Yahweh nǝ̀ pǝr aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnia kat ka a dǝm wun, sǝ wun nǝ̀ ak nzali arǝ aɓwapǝndǝa mǝnana à kútì wun nǝ gulo andǝ rǝcandǝa ka. 24 Ban mǝnana kat wu tsǝk kusǝ wun kàm ngga nǝ̀ duk ma'wun; nzong-nzali ma'wun nǝ̀ twal a pǝɗanban aban ká Lebano, sǝ nǝ̀ twal a nggeasala, yì Nggeasala Yiufǝretis a njar-takuli aban ká a kún Nggeamùr nǝ njar-nzali. 25 Kǝ ɓwa pà nǝ̀ gandǝ cam a kún wun ɗàng. Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝk ɓangciu ma'wun amur anzali, sǝ nǝ̀ gǝggǝli anzali mana kat wu tsǝk kusǝ wun kàm ngga, kǝla mǝnana bangga wun ngga.

Tsǝkbu andǝ súban

26 Wu sǝni, yalung aɓadǝm wun ngga, mǝ ndaban tsǝk, tsǝkbu andǝ súban: 27 wun nǝ̀ kum tsǝkbu ɓǝ̀ wu kpata anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, amǝnana ǝn nggǝ pà wunia yalung ngga; 28 sǝ súban nǝ̀ sulǝ amur wun, ɓǝ̀ wu ɓinǝ kpata anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wu pǝlǝa wu kyanggî njar mǝnia ǝn nggǝ tsǝka wunì yalung, sǝ wu kùtí a kpata aɓea aɓakuli mǝnana wu súrǝ̀ia raka. 29 Nǝ̀ yia do ama, lang Yahweh Ɓakuli ma'wun yinanǝ wun aɓa nzali mǝno wun ndo wun nǝ̀ kutio wun nǝ̀ é ɓǝ̀ duk ma'wun ngga, wun nǝ̀ ham atsǝkbu amur Nkono Gerizim, sǝ wun nǝ̀ ham asúban amur Nkono Ebal. 30 Kǝla mana wu sǝlǝ ka, ankono mǝnia ɓari ka à nda a nkaring Nggeasala Jodan, nǝ njar-nzali a bu kpa mala pwari, aɓa bu-nzali mala amǝ'Kan'ana mǝno à do a Araba, a mgbasho nǝ Gilgal, a nkanggari anggun mǝgulke mala More ka.

31 Wu málá wun nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan, wun nǝ̀ kùtí ace ak nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga. Lang wu angŋǝ́nì wu dumǝna aɓalǝi ka, 32 wu tsǝkir wun wu kpata anê andǝ angguracau mǝnana ǝn nggǝ tsǝka wunia aɓadǝm wun yalung ngga.

12

Ban mwashat mala peri

Musa lidǝmba nǝ ne amǝ Isǝrayila cau ama:

1 Mǝnia ka à nda ka anê andǝ akasǝcau mǝnana dumǝna púp wun nǝ̀ tsǝkir wun, wun nǝ̀ kpatea a do ma'wun aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli mala aká wun pana wun ɓǝ̀ duk ma'wun ba do ma'wun a ɓanza ka. 2 Aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana wun nǝ̀ ak nzali arǝia ka, wu kiɗiki abân mana à kǝ peri kàm aban aɓakuli malea ka, amúr ankono andǝ amgbangban, andǝ tǝrta koya nggun mǝpwale. 3 Wu kwarki agyangŋan malea. Wu arki akúnamúrú malea, sǝ wu pisǝ atondong peri aban Ashera,* a bǝsa. Wu tsauwiki aɓǝ̀nzál mala aɓakuli malea mǝnana à shària ka, sǝ wu esǝki lullǝia ɓǝà kǝa ɗenyinǝia ɗǝm arǝ abân mǝno ɗàng.

4 Pà wun nǝ̀ peri aban Yahweh Ɓakuli ma'wun ulang pě malea ɗàng. 5 Wu alta ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrrì aɓalǝ atau ma'wun kat, ace mǝnana ɓǝ̀ tsǝk lùllǝì kàm ɓǝ̀ duk bando male ka; a banì sǝ wun nǝ̀ ká. 6 A banì sǝ wun nǝ̀ kánǝ apagir ma'wun mala pisǝe kǝring andǝ agir'nkila ma'wun, akāmbe mwashat aɓa lum mala akume ma'wun, andǝ akāmbe mala aɓoro mǝnana wun nǝ̀ pa, andǝ apagir mala lùmsǝ apacau nǝ-shambum ma'wun, andǝ apagir ma'wun mala eare mala ɓabum wun, andǝ amuna-dǝmba mala andá andǝ mala ambul andǝ mala anzur ma'wun. 7 Akanó aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun wunǝ amǝɓala ma'wun, wun nǝ̀ lì girlina, sǝ wun nǝ̀ pàk banɓoarnado arǝ atúró mala bù wun, acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun tsǝ́ngŋǝ̀nà wun bù.

8 Pà wu nǝ̀ pǎ kǝla mǝnana kat sǝm nggǝ pak kani yalung ngga ɗàng. Yalung ngga koya ɓwa ka kǝ pak gìr mǝnana ɓoari wi a mǝsǝi ka. 9 Mǝnia ka nda acemǝnana wu malaká kútí peatu a ban mǝnana wun nǝ̀ usǝlǝ kam, andǝ ban liɓala mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga ɗàng. 10 Sǝama lang wu yalnì nkaring Nggeasala Jodan, sǝ wu dumǝna a nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ace liɓala, sǝ lang pàna wun usǝlǝo aban aɓiwun amǝbura mǝnana kat à kàrì wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu do aɓa rǝpwala ka, 11 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàr bando ace lùllǝì. A banì sǝ wun nǝ̀ yinǝ agir mǝnana kat ǝn bangga wun cau acea ama ɓǝ̀ wu yinǝia ka: apagir ma'wun mala pisǝe kǝring andǝ agir'nkila ma'wun, akāmbe mwashat aɓa lum mala akume ma'wun, andǝ aɓoro mǝnana wu tària wun nǝ̀ pa, andǝ agir nggea-mǝɓoarne mǝnana kat wu pàcau nǝ-shambum ama wun nǝ̀ pè Yahweh ka. 12 Sǝ a banì sǝ wun nǝ̀ pàk banɓoarnado aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun wunǝ amuna ma'wun aburana andǝ amamǝna, andǝ amǝ'túró-ɓala ma'wun aburana andǝ amamǝna; wun nǝ̀ pè atarǝ wun wunǝ amǝ'kà Lawi mǝnana à do arǝ alá ma'wun ngga, acemǝnana yià ka à pànǝ kǝ nzali ace liɓala ko kǝ bare ace ɓamuria kǝla wun ɗàng. 13 Wu tsǝkir wun wu kǝa pà apagir ma'wun mala pisǝe kǝring a koya ban mǝnana wu sǝn ngga ɗàng. 14 Ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàrì aɓa nzali mala ɓè tàu ma'wun ngga, akanó sǝ wun nǝ̀ pà apagir ma'wun mala pisǝe kǝring, sǝ akanó sǝ wun nǝ̀ pak agir mǝnana kat ǝn bangga wun ngga.

15 Kat andǝ amani ka, wun nǝ̀ gandǝ pwanmyal agirkusǝu ma'wun sǝ wun nǝ̀ shak nyamia aɓa komǝye atà alá ma'wun, kǝla mana kat wu earkiyice, sǝ kǝla mana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝka wun bù arǝ alá ma'wun kat ka. Koɓǝ̀ ɓwa ka nda aɓa ɓeami ko aɓa ɓoarnsari ka, nǝ̀ gandǝ shak nyame, kǝla mana wun nǝ̀ shak nyam ɓwacembe ko keran ngga. 16 Sǝama wu kǝa lì nkila ɗàng; wu ɗārǝí a nzali kǝla mùr. 17 Pà wun nǝ̀ lì kāmbe mwashat aɓa gauwe lum mala mǝssa ma'wun, ko mala bǝsa mùr-anap ma'wun, ko mala mùrú olif ma'wun aɓalǝ alá ma'wun ɗàng. Anggo gbal, koya ndǎ ko mbul ma'wun mǝnana tita puro a bum ngge, ko koya gìr mana kat wu pàcau ace nǝ-shambum ama wun nǝ̀ pè Yahweh, ko aɓoro mala eare mala ɓabum wun, ko amǝnana wu tària wun nǝ̀ pà gbal ka, wu kǝa liǎ ɗàng. 18 Amǝno yì aɓoro kat ka, aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun sǝ wun nǝ̀ liǎ, a ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrî ɓamúrì ka. A kàm sǝ wun, wunǝ amuna ma'wun aburana andǝ amamǝna, andǝ amǝ'túró-ɓala ma'wun aburana andǝ amamǝna, andǝ amǝ'kà Lawi mǝnana arǝ alá ma'wun ngga, wun nǝ̀ lì. Akǝ ban mǝno wun nǝ̀ pàk banɓoarnado aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ koya gir mana kat túró ma'wun kumba wun ngga. 19 Wu tsǝkir wun, wu kǝa ɗwanyi falǝ nǝ amǝ'kà Lawi a do ma'wun kat aɓa nzali ma'wun ɗàng.

20 Lang Yahweh Ɓakuli ma'wun tangsǝna nzong-nzali ma'wun, kǝla mana pàcau ama nǝ̀ pè, sǝ nzal nyama wal wun, wu na ama wu earce shak nyama ka, wun nǝ̀ gandǝ shak nyama kǝla mana kat wu earce shě ka. 21 Ɓǝ̀ ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrì ace tsǝk lùllǝì ka, ɓiki sappì ban mǝnana wu ndakam ngga, wun nǝ̀ gandǝ wal ndá ko mbul mǝnana Yahweh pà wun ngga, kǝla mǝnana ǝn bangga wun ngga, sǝ wu shak nyame a là ma'wun a pwari mǝnana kat wu earce ka. 22 Kǝla mana wun nǝ̀ shak nyam ɓwacembe ko keran ngga, anggo sǝ wun nǝ̀ shak nyame. Koɓǝ̀ ɓwa ka nda aɓa ɓeami ko aɓa ɓoarnsari ka, yia kǝm à nǝ̀ gandǝ shak nyame. 23 Sǝ wu tsǝkir wún wu kǝa lì nkila ɗàng, acemǝnana yilǝmu ka nda aɓa nkila sǝ dumǝna ama, pà wu nǝ̀ shak nyama andǝ yilǝmu ɗang. 24 Wu kǝa lì nkila ɗàng; wu ɗārǝi a nzali kǝla mùr. 25 Pà wun nǝ̀ lì nkile ɗàng, ace mǝnana wun wunǝ amuna ma'wun ngga, ɓǝ̀ agir kat ɓoara wun, sǝ anggo gbal ka wu pàngŋǝ̀nà gìr mǝnana nda jik ka, aɓadǝm Yahweh. 26 Sǝama agir mǝnana wu tària ace Ɓakuli andǝ agir mǝnana wu pàcau acea nǝ-shambum ama wun nǝ̀ pè Yahweh ka, wu umnǝia a ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàrì ka. 27 Wu pà apagir ma'wun mala pisǝe kǝring, nyama andǝ nkila kǝm, amur gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. Nkila mala agir'nkila ma'wun ngga wun nǝ̀ solǝi amúr gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝama nyame ka, wun nǝ̀ gandǝ shè. 28 Wu tsǝkir wun, wu kpata mǝnia yì angguracau ǝn nggǝ pà wun ngga. Lang wu pàk mǝno ka, wun nda aban pak gir mǝnana nda jik aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga. Sǝ anggo ka wun wunǝ amuna ma'wun andǝ amǝkà wun ngga agir nǝ̀ kyanba wun pepè tàtǝ́k.

Nunkiru arǝ peri atà ankúl

Musa ne amǝ Isǝrayila ama:

29 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nǝ̀ kìɗìki aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana wun nda aban ká ak nzali arǝia ka. Sǝ lang wu pǝrnia, wu dumǝna a nzali malea ka, 30 wu tsǝkir wun wu kǝa kpa aɓa gbǝ́lî mala kànì anjar malea, anzǝm mana à kìɗìkìnia ka ɗàng. Wu kǝa kútiá ɗìbancau amur aɓakuli malea ama, &lt;&lt;Lang sǝ aɓwapǝndǝa man kǝ kpata aɓakuli malea, ace mǝnana sǝm nǝ̀ pàk ulang malea ka&gt;&gt; ɗàng. 31 Wu kǝa peri aban Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝla mana à kǝ peri aban aɓakuli malea ka ɗàng, acemǝnana koya gìr'ɓeami mǝnana Yahweh ɓinǝce ka nda à pàkkiyi aban peri aban aɓakuli malea ka. Yià ka à kǝ gandǝ pisǝ amunia a bǝsa ace pà gir'nkila aban aɓakuli malea.

32 Wu kpata anzongcau andǝ akanìgìr mǝnana kat ǝn nggǝ pà wun ngga, sǝ wu peǎ nǝ tsǝkiru; cè wu tsǝk ɓè amurí ko wu amsǝ ɓè aɓalǝi ɗàng.

13

Nunkiru arǝ peri aban aɓǝ̀nzál

1 Ɓǝ̀ ɓekǝ mǝɓangnǝa, ko mǝ'lorǝki alorǝo amur gìr mǝnana nǝ̀ kumban ngga, lo aɓalǝ wun sǝ lǝmdǝa wun ɓekǝ gir'lǝmdǝa ko ɓekǝ gìr'ndali, 2 sǝ bangga wun ama, &lt;&lt;Wu yiu ɓǝ̀ sǝm kpata aɓea aɓakuli sǝ ɓǝ̀ sǝm peri abania,&gt;&gt; aɓakuli mǝnana wu súrǝ̀ia raka, sǝ ko ɓǝ̀ mǝno yì gir'lǝmdǝa ko gìr'ndali hamce ka yi lumsǝ ka, 3 wu kǝa kwakikir wun arǝ acau mala mǝno yì mǝɓangnǝa ko mǝ'lorǝki alorǝo ka ɗàng! Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga ndarǝ mwam wun nǝ̀ sǝnì ko wun nǝ̀ earce Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ ɓabum wun kat andǝ yilǝmi wun kat. 4 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝmurǝi nda mǝnana wun nǝ̀ kpatè sǝ wun nǝ̀ ɓanggi wi ka. Wu bwal anzongcau male sǝ wu oki wi. Wu peri a baní sǝ wu lanzǝ arǝì kàngkàng. 5 Sǝ dumǝna púp mǝno yì mǝɓangnǝa ko mǝ'lorǝki alorǝo ka ɓǝà wal-luí, acemǝnana hamna mgbicau arǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun mǝnana pusǝ wun aɓa nzali Masar, sǝ akmúr wun a ɓata doguro ka; yì ka ɓarikina nǝ̀ swár wun ɓǝ̀ wu kyanggî njar mana Yahweh Ɓakuli ma'wun pà wun nzongcau ace ama ɓǝ̀ wu kpatè ka. Anggo sǝ wun nǝ̀ esǝki ɓealɓikea ɓǝ̀ malì ɓalǝ wun.

6 Ɓǝ̀ mǝ'eambo, muna-ɓwabura mala nggo, ko laggaleo ko ɓoarnsarileo, ko māmó mǝnana a earkiyi ace raka, ko gyajam-ndà mò swárǒ zàng ama, &lt;&lt;Fá sǝm nggá peri aban aɓea aɓakuli&gt;&gt; ka, kǝa ear ɗàng. Acemǝnana amǝno yì aɓakuli ka, we ko akeô ka wu súrǝ̀ia ɗàng. 7 À nda ka aɓakuli mala aɓwana mala anzali mǝnana à gumbǝli wun ngga, amǝnana tù aban wun, andǝ amǝnana à nda zak nǝ wun, lo a ɓè bum ɓanza aban ká ɓè bum ɓanza ka. 8 Kǝa ear nǝ mǝno yì ɓwa, ko awu nǝ kwakikiro arǝì ɗàng. Kǝa sǝn mǝsǝswatǝr male ɗàng. Kǝa nyì ɓǝ̀ àwá ko awu nǝ kùmsǝ̀te ɗàng. 9 Dumǝna púp ama a nda mǝnana awu nǝ tita lo arǝì ace wal-luí, sǝ nǝnzǝ́mò ka bu aɓwana kat nǝ̀ yiu atò ka. 10 Wun nǝ̀ ɓukki nǝ atali ɓǝ̀ wú, acemǝnana yì ka alte nǝ̀ pǝlǝǒ, ama wu nying kpata Yahweh Ɓakuli mô, mǝnana pusǝo aɓa nzali Masar sǝ a purì ɓala guro ka. 11 Sǝ amǝ Isǝrayila kat nǝ̀ okce, ɓangciu nǝ̀ bwalia, sǝ kǝ ɓwa aɓalǝ wun pà nǝ̀ nyare nǝ̀ pàk ulang mǝno yì ɓealɓikea ka ɗàng.

12 Ɓǝ̀ wu ok ɓekǝ cau nggùr-nggùr amur mwashat atà alá mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ wu duk kam, 13 ama amǝ'ɓealɓikea longŋǝ́nà aɓalǝ aɓwana ma'wun, sǝ à ɓosǝkina aɓwana mala là malea nǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu fa sǝm nǝ̀ ká ace peri aban aɓea aɓakuli,&gt;&gt; aɓakuli mǝnana wu súrǝ̀ia ɗiɗyal raka, 14 dumǝna púp wun nǝ̀ ɗìkìban, wun nǝ̀ bǝlkiɓa cê ɓukɓuk, wu súrǝ̀ mǝsǝcau male pepè. Ɓǝ̀ cê ka mǝsǝcau na, sǝ à bwalatè mbak-kàngkàng ama mǝnia yì gìr'ɓeami ka à pàngnǝ̀nì aɓalǝ aɓwana ma'wun ngga, 15 dumǝna púp wun nǝ̀ wal-lú aɓwana mǝnana kat à do a mǝno yì là ka. Wu kiɗiki lě kat-kat; wu kǝa nying kǝ ɓwa ko agirkusǝu mana aɓalǝi ka ɗàng. 16 Wu ramba agirkuma mala lě kat a patal; sǝ wu pisǝ lě andǝ agirkume kat-kat a bǝsa, kǝla pàgir mana à pìsǝì kǝring ace Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga. Mǝno yì là ka ɓǝà nyi ɓǝ̀ ue anggo gìgí tàtǝ́k, ɓǝà kǝa nyare ɓǝà ɓè ɗǝm ɗàng. 17 Kǝɓè pà kàm atà amǝno yì agir mana à kasǝna ɓashi amúrià ɓǝà kiɗikia ka, à nǝ̀ kumi a bu wun ɗàng, ace mǝnana Yahweh ɓǝ̀ nying bumlulla mǝpìne male, sǝ ɓǝ̀ lǝmdǝa wun ɓwamuru ka. Yì ka nǝ̀ sǝn mǝsǝswatǝr ma'wun, sǝ nǝ̀ hatǝki wun, kǝla mǝnana kánbì aká wun ngga, 18 ɓǝ̀ wu nǝ̀ okî Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun nǝ̀ kpata anzongcau male mǝnana kat ǝn nggǝ pà wun yalung ngga, sǝ wun nǝ̀ pàk gìr mana nda jik a mǝsǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga.

14

Agir mǝnana Ɓakuli earnǝia andǝ amana pǝrban arǝia ka

Musa bang ama:

1 Wun nda ka amuna mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. Pà wu nǝ̀ cangi nggūrǝ wun, ko wun nǝ̀ mwa nyang kúndǝm wun ace ɓua lú ɗàng. 2 Wun ngga wu nda ka aɓwana amǝfele aban Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ Yahweh tàrna wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana male, mǝnana kǝ twal wun nǝ dǝmbǝrya amur acili aɓwana kat aɓa ɓanza ka. 3 Pà wun nǝ̀ lì kǝgìr mǝnana à ɓinǝce ka ɗàng. 4 Amǝnia ka, à nda ka nyama mǝnana wun nǝ̀ lì ka:

ndǎ, andǝ nzur, andǝ mbulpǝndǝa,

5 andǝ keran, andǝ mbamba, andǝ lùrú,

andǝ mbul-ɓa'nkono, andǝ ɓwachembe, andǝ lyaran,

sǝ nzur-ɓa'nkono.

6 Koya girkusǝu mǝnana ndanǝ nkaulakusǝi ɓulkǝt sǝ gau ɓari, sǝ kǝ ɓǝsǝlǝshe ka, nǝ̀ pà atà agirkusǝu mǝnana wun nǝ lì ka. 7 Sǝ ɓǝ̀ girkusǝu panǝ amǝnia yì agir kǝm raka, wu kǝa lì ɗàng. Acemani ka wu kǝa lì:

kalakadambi, ko mpkalang, ko nsong ɗang. Kat andǝ amani ama à kǝ ɓǝsǝlǝshe ka, à pànǝ nkaulakusǝu ɓulkǝt mana gau ɓari ka ɗàng. Agir'ɓeami na aban wun.

8 Anggo gbal, pà wun nǝ̀ lì tǝmbǝrǝm ɗàng. Kat andǝ amani ama ndanǝ nkaulakusǝu ɓulkǝt mana gau ɓari ka, kǝ ɓǝsǝlǝshe ɗàng. Gìr'ɓeami na aban wun.

9 Atà agir mǝnana à nda a tàmùr ka, amǝnia ka à nda ka mǝnana wun nǝ̀ lì ka: gìr mǝnana kat ndanǝ abú-omùr andǝ nggwate ka. 10 Gìr mǝnana pànǝ abú-omùr andǝ nggwate raka, wu kǝa lì ɗàng; gìr'ɓeami na aban wun.

11 Wun nǝ̀ gandǝ li koya nyal mǝnana nggurcau ear ama mǝɓoarne na ɓǝà lì ka, 12 sǝama amǝnia ka à nda ka mǝnana pà wun nǝ̀ lia raka:

nkwang, andǝ baula, andǝ dǝkǝlaki,

13 andǝ kùnggúm, andǝ mǝ'nzǝkarka, andǝ koya ulang gìrfwanji, 14 andǝ koya ulang gang'lang,

15 andǝ ndaù, andǝ gihi, andǝ nyal-nggeamùr, andǝ koya nyal mǝnana nda kǝla mǝ'nzǝkarka ka,

16 gihi mǝkyauwe, andǝ gihi mǝgule, andǝ gihi mǝpwasǝe,

17 andǝ gir-nkeli, andǝ kungum, andǝ npyauwar, 18 andǝ nyal-la, andǝ koya ulang nyal mǝ'garakusǝsakya,

andǝ nzaɓako sǝ mǝkyengkyeng.

19 Ankūngga mǝnana kat nǝ mburu ka agir'ɓeami na aban wun. Pà wu nǝ̀ liǎ ɗàng. 20 Wun nǝ̀ gandǝ li koya nyal mǝnana nggurcau ear ama mǝɓoarne na ɓǝà lì ka.

21 Wun ngga wu nda ka amǝfele aban Yahweh Ɓakuli ma'wun. Pà wun nǝ̀ lì nyam gir mǝnana kasǝa wǔ atarǝì ka ɗàng. Wun nǝ̀ gandǝ pê abǝri mǝnana à yiua do bǝti arǝ alá ma'wun ngga, sǝ à nǝ̀ gandǝ li, ko awu nǝ makkì ɓwa-kúnɗàngna.

A pà wu nǝ̀ lam muna-mbul aɓa kiura nggè ɗàng.

Kāmbe mwashat aɓa gauwe lum
mala agirɓaban ace Yahweh

22 Gìrɓaban mǝnana kat pùr aɓa mǝsǝɓeale mǝnana a ɓeal a aɓaban mô koya pǝlǝa ka, dumǝna púp awu nǝ̀ pà kāmbe mwashat aɓa lum male. 23 A wu nǝ yinǝ kāmbe mala mǝsǝsa mò, andǝ mala bǝsa mùr-anap mò, andǝ mala mùrú olif mò, andǝ mala amuna-dǝmba mala andá, andǝ ambul, andǝ anzur mô, aɓadǝm Yahweh Ɓakuli mô, a ban mǝnana nǝ̀ tàrì, nǝ̀ tsǝk lùllǝì kàm ɓǝ̀ duk bando male ka; akanó sǝ awu nǝ lì ka akāmbe man aɓadǝm Yahweh, ace mǝnana wu kànì ɓanggi Yahweh Ɓakuli mô koya pwari.

24 Lang Yahweh Ɓakuli mô tsǝ̀ngŋǝ́nò bù, à kumǝna gìrɓaban kǝ̀rkǝ́r, sǝ a pà nǝ gandǝ twal kāmbe male wu kyan nǝi a ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàrì ace tsǝk lùllǝì kàm raka, acemǝnana banì ɓiki sappì ban là mò ka, 25 awu nǝ gandǝ me a kún bolo-azǝrfa. Sǝ wu twal boale a buo, wu kyan nǝi a ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrì ka. 26 A wu nǝ gandǝ kasǝ boale ace kúr komana kat bumo earce ka: ndǎ, ko nzur, ko mbul, ko mùr-anap, ko ɓekǝ girnùná mǝhangŋe, andǝ koya gìr mǝnana kat a pàk nzalè ka. Pǝlǝa we wunǝ amǝ'ɓala mò, wun nǝ̀ lì girlina akanó aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wun nǝ̀ pàk banɓoarnado. 27 Sǝ awu nǝ ɗenyinǝ ɓwa'Lawi mǝnana do a là mò ka, acemǝnana yì ka pànǝ ɓekǝ nzali liɓala ko kǝ bare atà wun ɗàng.

28 A masǝlǝata koya tàruià pǝlǝa ka, koya gìr mǝnana kat a pwan a ɓaban mô a pǝlǝa mǝno ka, awu nǝ̀ yinǝ kāmbe mwashat aɓa lum malea wu yi tsǝi aɓa ndà ram girlina mǝnana a là ma'wun ngga. 29 Mǝnia ka nda acemǝnana ɓwa'Lawi, mana pànǝ ɓekǝ nzali liɓala ko kǝ bare atà wun raka, andǝ abǝri mana à do aɓalǝ wun, andǝ akáwá, andǝ amā-lú, mǝnana arǝ alá ma'wun ngga, ɓǝà yiu ɓǝà kum girlina a mǝnia yì ndà ram girlina ka, ɓǝà li ɓǝà ɗǝmbo. Sǝ anggo ka Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝka wun bù arǝ atúró ma'wun mǝnana kat wu kǝ peǎ ka.

15

Twalban atangna

1 A masǝlǝata koya tongno-nong-ɓaria pǝlǝa ka, dumǝna púp awu nǝ twalban atangna mǝnana a kǝ kpata aɓwana ka. 2 Ani sǝ wun nǝ̀ pè: ɓwa mǝnana kat pè mǝ'eambi ko ɓwa Isǝrayila tangna ka, nǝ̀ twalbanì. Ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ tsǝa ɓǝà mbwè púp ɗang, acemǝnana à hamǝna nǝ pwari mala Yahweh ace twalban tangna. 3 Mǝnia yì nzongcau mala twalban tangna ka nda ace amǝ Isǝrayila nǝmurǝia. Ɓǝ̀ ɓwa ka ɓwa-kúnɗàngna na ka, nǝ̀ mbwè tangna mǝnana amurí ka.

4 Yàle kǝɓwa pà atà wun nǝ̀ duk mǝ'tǝ̀r ɗàng, acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, nǝ̀ tsǝka wun bù a nzali mǝnana kǝ pà wun ɓǝ̀ wu duk kam ace liɓala ka. 5 A wu nǝ kum mǝnia yì tsǝkbu ka, yì mana ɓǝ̀ a tsǝkiro pepè a kpata anzongcau mǝnia mǝnana kat ǝn nggǝ pà wun yalung ngga. 6 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nǝ̀ tsǝka wun bù kǝla mǝnana pàcau ama nǝ̀ pè ka. Wun nǝ̀ pà tangna aban anzali pas, sǝ wun ngga, pà wun nǝ̀ ak tangna a bù kǝɓwa ɗàng; wun nǝ̀ duk amǝ'yálmúr anzali pas, sǝ kǝ nzali pa nǝ̀ duk mǝ'yálmúr wun ɗàng.

7 Ɓǝ̀ kǝ mǝ'tǝ̀r nakam aɓalǝ amǝ'eam wun aɓa ɓekǝ là, aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga, wu kǝa dumnǝ ɓabumtǝra, ko wun nǝ̀ kùr bu wun arǝ mǝ'eam wun mǝtǝ̀r ɗàng. 8 Awu nǝ mǝn buo a baní, awu pè wi tangna mala gìr mǝnana nǝ̀ karǝ tǝle male ka, koɓǝ̀ mana gir na ka. 9 Wu tsǝkir wun wu kǝa twal ɓabum ɓikea mǝnana wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Tongno-nong-ɓaria pǝlǝa, yì pǝlǝa mala twalban atangna ka gbàshìnà,&gt;&gt; gandǝa nǝ̀ tsǝo, wu lǝmdǝ ɓike arǝ mǝ'eambo mǝnana nda aɓa tǝle, sǝ awu nǝ gìrìnǝ tangna ka. Sǝ yì ka, nǝ̀ ɓua nǝ we aban Yahweh, sǝ anggo ka awu nǝ̀ kúmcàu mala pàk mǝɓane aban Ɓakuli. 10 Awu nǝ pe wi nǝ nyingbù, nǝ eare mala ɓabum, nggwani pà atè ɗàng, acemǝnana nda ace mǝno ka sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝko bù arǝ atúró mô kat andǝ agir mǝnana kat a tsǝa a dǝmbo, awu nǝ peǎ ka. 11 A koya pwari ka, à pà nǝ̀ ɗwanyi kum amǝ'tǝ̀r aɓa nzali ma'wun ɗàng; nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn nggǝ na wun ama, wu mǝn bù wun aban amǝ'eam wun, andǝ amǝ'tǝ̀r andǝ amǝ'tǝlè aɓa nzali ma'wun.

Pè aguro kumɓamuru

(Puro 21:1-11)

Musa lidǝmba nǝ nê amǝ Isǝrayila cau ama:

12 Ɓǝ̀ ɓiò ɓwa Isǝrayila, ɓwama ko ɓwabura, makkò ɓamúrì, ko à makkò wi ɓǝ̀ duk guro mò, sǝ pàkkô túró pǝlǝa tongno-nong-mwashat ka, a tongno-nong-ɓaria pǝlǝa ka, awu nǝ nying buo arǝì ɓǝ̀ kum ɓamúrì. 13 Sǝ lang a panzǝni ka, kǝa tasǝte ɓǝ̀ o anggo nǝ ɓabui ɓà ɗàng. 14 Pè wi gìr kpǝm nǝ mǝnbù atà agirkusǝu mala domwan mò, sǝ aɓa mǝsǝsa andǝ mùr-anap mò. Pè wi kǝla mana Yahweh Ɓakuli mô tsǝko bù ka. 15 Ɓǝ̀ ɓalǝo kasǝa ama we gbal ɗiɗyal ka, a nda guro a nzali Masar, sǝ Yahweh Ɓakuli mô akmuro. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn tsǝko mǝnia yì nzongcau yalung ngga. 16 Sǝama yakǝla ɓè guro, mǝtúró-ɓala mò, nǝ̀ banggo ama earce nǝ̀ o nǝ̀ nyio ɗang, acemǝnana kǝ earceo wunǝ amǝ'ɓala mò ka, sǝ we gbal ka a sǝni ka do male a bano ka ɓoarǝ́nò. 17 Twal mundi sǝ wu tusǝ mburkiri arǝ kunkurǝm; mǝno ka nǝ̀ lǝmdǝ ama nǝ̀ duk guro mò bà lú male. Kǝ gìr mǝ'mwashati na awu nǝ pàngnǝi ko yì guro ka ɓwabura ko ɓwama na ka.

18 Lang awu nǝ panzǝ guro ɓǝ̀ kum ɓamúrì ka, cê ɓǝ̀kǝa dupô nǝ kwánó ɗang, acemǝnana túró male mana pàkkô aɓa pǝlǝa tongno-nong-mwashat, ɓǝ̀ túró-boalo na ka, awu nǝ mbwe boale kusǝ ɓari. Pè anggo sǝ Yahweh Ɓakuli mô nǝ̀ tsǝkô bù arǝ agir mǝnana kat a pàkkiyi ka.

Pè Ɓakuli gìr mǝnana ɓoaro kutibanì ka

(Ace Apǝris 27:26,27; Ɓal 18:15-18)

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

19 Ɓǝ̀ ndǎ, ko nzur, ko mbulpǝndǝa mô ɓǝl jamne a dǝmba ka, mǝno yì jamgir ka dumǝna mala Yahweh Ɓakuli mô. Ndǎ mǝnana à ɓǝli a dǝmba ka, ɓǝà kǝa tsǝì ɓǝ̀ duk ndà-rya ɗang, sǝ ɓǝà kǝa mwa nyang rǝ nzur mǝnana à ɓǝlì a dǝmba ka ɗàng. 20 Koya pǝlǝa ka, we wunǝ amǝ'ɓala mò ka, wun nǝ̀ shak nyamia aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun a ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàrì ka. 21 Sǝama ɓǝ̀ girkusǝunì ka ndanǝ ɓekǝ gìr mǝɓane arǝì, gbakǝre na, ko nte na, ko ndanǝ koya ulang gìr-ɓàná arǝì ka, kǝa pana gir'nkila nǝi aban Yahweh Ɓakuli mò ɗàng. 22 Wu lì a là mǝnana wu ndakam ngga. Ko ɓwa ka nda aɓa ɓeami ko ɓoarnsari ka, nǝ̀ gandǝ li nyame, kǝla mana à nǝ̀ lì nyam ɓwachembe ko keran ngga. 23 Sǝama wu kǝa lì nkile ɗàng; wu ɗārǝí a nzali kǝla mùr.

16

Lamsan Yàlîmurû

(Puro 12:1-20; Ace Apǝris 23:4-8; Ɓal 28:16-25)

Musa lidǝmba nǝ nacau ama:

1 Wu tàr zongŋo Abip,* mǝnana aɓalǝi ka wun nǝ̀ pàk Lamsan Yàlîmurû ace pè Yahweh Ɓakuli ma'wun gulo ka, acemǝnana aɓa zongŋo Abip sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun pusǝ wun aɓa Masar nǝ dú.† 2 Dumǝna púp wun nǝ̀ pà gìr'nkila mala Yàlîmurû aban Yahweh, Ɓakuli ma'wun, atà girkusǝu mǝnana a ‡domwan mala andá, ko anzur, ko ambulpǝndǝa ka, a ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàrì ace tsǝk lùllǝì ɓǝ̀ duk kam ngga. 3 Wu kǝa lì girlina mala Yàlîmurû nǝ bǝredi mǝnana à pè nǝ burè ka ɗàng. Wun nǝ̀ twal anongŋo tongno-nong-ɓari, wun nǝ̀ nggǝ li girline nǝ bǝredi mǝnana pànǝ burè arǝì raka; mǝno yì ulang bǝredi mana wu li lang wu nda aɓa tanni kǝla aguro a Masar, sǝ kǝla mana wu lì, lang wu ndarǝ puro wun nǝ̀ apî nzali Masar akaurǝa ka.§ Wu kǝ pak mǝnia yì gìr ka, ace mǝnana aɓa cili do-yilǝmu ma'wun ngga, ɓǝ̀ wu kǝ ɗenyinǝ pwari mǝnana wu nyingŋǝ̀nà nzali Masar nǝi ka. 4 Ɓǝà kǝa kum kǝ bura mala kǝgir ko bǝti aɓa nzali ma'wun aɓalǝ nongŋo tongno-nong-ɓari mǝno ka ɗàng, sǝ pà wu nǝ̀ nying kǝ nyam girkusǝu mǝnana wu pana gir'nkila nǝi a pwarikpǝra mala pwari mǝdǝmbe mala Yàlîmurû ka, ɓǝ̀ nongŋo ban ɓǝ̀ kwarí ɗàng. 5 Wu kǝa pà gir'nkila mala Yàlîmurû a koya là mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ wu duk kam ngga ɗàng. 6 Ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrì, ace tsǝk lùllǝì ɓǝ̀ duk kam ngga, a kàm sǝ wun nǝ̀ pà gir'nkila mala Yàlîmurû, nǝ pwarikpǝra, a pwari-ká-ndwent, a kǝ bù-pwari mǝnana wu nyingŋǝ̀nà Masar nǝi ka. 7 Nyame ka wu lambi, wu shè akǝ ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrì ka. Sǝ lang banfana ka wu nyare arǝ agumli ma'wun. 8 Aɓalǝ anongŋo tongno-nong-mwashat ka, wun nǝ̀ lì bǝredi mǝnana à pe nǝ̀ burè raka. Tongno-nong-ɓaria pwari ka, nda pwari mǝnana wun nǝ̀ ramba a banɓwáná ace perì aban Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga; wu kǝa pàk kǝ túró a mǝno yì pwari ka ɗàng.

Lamsan mala Pwan Girɓaban

Musa lidǝmba nǝ ne amǝ Isǝrayila cau ama:

9 Wu ɓal alimo tongno-nong-ɓari, twal a pwari mǝnana wu tinata wal-mǝsa nǝi ka. 10 Sǝ wun nǝ̀ pak lamsan mala Alimo aban Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ pagir mǝnana wu twalî ɓamur rǝwun wun nǝ̀ pá, sǝ karǝ arǝ tsǝkbu mana wu kúmô a ban Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga. 11 Sǝ wun nǝ̀ pàk banɓoarnado aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun atarǝ wun wunǝ amuna-burana andǝ amuna-mamǝna ma'wun, amǝ'túró-ɓala ma'wun aburana andǝ amamǝna. Sǝ amǝ'kà Lawi mǝnana arǝ alá ma'wun, andǝ amǝ'kúnɗàngna, andǝ akáwá andǝ amā-lú mǝnana aɓalǝ wun ngga, ɓǝà pàk banɓoarnado atà wun a mǝno yì lamsan, a ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrì ace tsǝk lùllǝì ɓǝ̀ duk kam ngga. 12 Ɓalǝ wun ɓǝ̀ kasǝ ama, wu nda ka aguro ɗiɗyal a Masar, acemani ka wu tsǝkir wun, wu kpata amǝnia yì angguracau ka.

Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli

Musa lidǝmba nǝ nacau ama:

13 Wun nǝ̀ pak Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari, anzǝm mǝnana wu nyána mǝssa sǝ wu kàmna ɓǝlanggun anap, yì agirɓaban ma'wun mǝnana wu kum ngga. 14 Wun nǝ̀ pak banɓoarnado aɓa lamsan ma'wun, wun wunǝ amuna-burana andǝ amuna-mamǝna ma'wun, andǝ amǝ'túró-ɓala ma'wun aburana andǝ amamǝna, andǝ amǝ'kà Lawi, andǝ amǝ'kúnɗàngna, andǝ akáwá andǝ amā-lú mǝnana aɓalǝ wun ngga. 15 Wun nǝ̀ pak mǝnia yì lamsan ngga ace Yahweh Ɓakuli ma'wun aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari a ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàrì ka. Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nǝ̀ tsǝka wun bù aɓa kum girɓaban ma'wun kat, sǝ aɓalǝ atúró abú wun kat, sǝ banɓoarnado ma'wun ngga nǝ̀ lùmsǝo.

16 Kusǝ tàrú a koya pǝlǝa, aburana ma'wun kat nǝ̀ yiu púp aɓadǝm Yahweh, yì Ɓakuli ma'wun, a ban mǝnana nǝ̀ tàrì ka; à nǝ̀ yiu ace Lamsan mala Bǝredi mǝnana Yis pà arǝì raka, ace Lamsan mala Alimo, sǝ ace Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli. Kǝɓwa ɓǝkǝa yiua aɓadǝm Yahweh nǝ ɓabui atarǝì ɗàng. 17 Koyan atà wun ngga, dumǝna púp nǝ̀ pà gìr mǝnana nǝ̀ gandǝi ka, kǝla mana karǝa arǝ tsǝkbu mala Yahweh Ɓakuli ma'wun mǝnana pà wun ngga.

Lǝmdǝ mǝsǝcau aɓa do wunǝ aɓwana

Musa ne amǝ Isǝrayila cau ama:

18 Wun nǝ̀ twal amǝ'ɓashi andǝ amǝbuno aɓa koya là ma'wun mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga, sǝ yià ka ɓǝà kǝ ɓashì aɓwana nǝ ɓashi mǝ'mǝsǝcaunì. 19 Pà wu nǝ̀ pūrǝ ɓashi ɗàng. Pà wu nǝ̀ lǝmdǝ tàrban ɗang. Pà wu nǝ̀ ak pàbunǝnzali ɗang, acemǝnana pàbunǝnzali ka, kǝ gir mǝsǝ amǝ'sǝlǝe, sǝ kǝ pūrǝ acau mala amǝ'ɓealɓoarna. 20 Wu ɓangŋatà pàk gìr mǝnana kat nǝ mǝsǝcau ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu dum nǝyilǝmu, sǝ wu lidǝmba nǝ do aɓa nzali liɓala mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga.

Peri mǝnana Ɓakuli pǝrban arǝì ka

21 Wu kǝa pandǝî ɓamur rǝ wun kǝ nggun kǝla tondong mala Ashera,* a nkanggari gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana wun nǝ̀ ɓakkî ɓamur rǝ wun ngga ɗàng. 22 Sǝ wu kǝa tsǝk kǝ kúnamúrú ace peri ɗàng! Yahweh ka kǝ ginǝce agir kǝla mǝnia.

17

Apa'girnkila mǝnana Ɓakuli ɓinǝcea ka

Musa pǝlǝa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Pà wu nǝ̀ pà gìr'nkila aban Yahweh Ɓakuli ma'wun, nǝ jamnda, ko nzur mana kum kǝ mǝɓane arǝì ko ɓè bare rǝì kiɗiki ka ɗàng; mǝno ka gìr'ɓeami na aban Yahweh Ɓakuli ma'wun.*

2 Ɓǝ̀ à kum ɓwabura ko ɓwama aɓalǝ wun a là mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun, aban pak gìr mǝɓike a sǝne mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ ɓunce Kùrcau male,† 3 sǝ ɓwe warina a kpata aɓea aɓakuli andǝ peri aban pwari, andǝ zongŋo, ko anlero a bumkuli, mana ǝn pǝrban nǝma ɓǝà kǝa pè ɗàng,‡ 4 sǝ wu okce, ko à bangga wun ama ɓeɓwa pàk ulang amǝnia yì agir ka, wu bǝlkiɓalǝ acê pepè. Ɓǝ̀ do ama mǝsǝcau na, sǝ mbak-kàngkàng à pàngŋǝ̀nà ulang gìr ɓeami kǝla mǝno a Isǝrayila ka, 5 wu twal ɓwabure, ko ɓwame, mǝnana pàk mǝnia yì túró-ɓikea ka, wu pusǝì a kun-nggealà, wu ɓukki nǝ atali, ɓǝ̀ wǔ. 6 Ɓwa mǝnana à kasǝi wi ɓashi-lú ka, à nǝ̀ wal-luí ɓǝ̀ aɓwana ɓari ko tàrú nakun amur cê ama anggo sǝ gìrnî pàk ka; sǝama à pà nǝ̀ wal-lú ɓwa aɓa kpata nakun mala ɓwa mwashat ɗàng. 7 Amǝ'nakún ngga à nda mǝnana à nǝ̀ tita ɓukki mǝno yì ɓwa ka ace wal-luí, sǝ nǝnzǝ́mò ka acili aɓwana kat nǝ̀ dapi andǝia aban ɓukki, ace wal-luí. Anggo sǝ wun nǝ̀ pusǝ ɓealɓikea ɓǝ̀ purî ɓalǝ wun.

Acau mǝkwane

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

8 Ɓǝ̀ ɓè cau lo mǝnana kasǝ ɓashi male kwanba wun, kǝla cau wal-lú mǝnana à gandǝ gaute ama à pè kpakpak ko à pè sǝ pà nǝ eare mala ɓwa ɗàng; ko mala kasǝ ɓashi a nre ka aɓwana ɓari amur yana ateà mwashat nda mǝtala ɓè gìr mana koyan ateà kǝ na ama male na; ko cau mala tsǝk npenye na sǝ kasǝ ɓashi mala cê kwanba wun ama ko turturo na ko à pè kpakpak ka, wu lo wu kyan nǝi a ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ bang ama ɓǝ̀ wu kyan nǝi kàm ngga. 9 Akano ka wun nǝ̀ nggá nongsǝ cê aban apǝris, amǝ'kà Lawi, sǝ aban ɓwa mǝnana nda murǝm-ɓashi a bàkú mǝno ka. Yia na à nǝ̀ ok ɓá cê, sǝ à nǝ̀ kasǝ ɓashi ka. 10 Dumǝna púp wun nǝ̀ pàk nggearǝ gìr mǝnana ɓashi kasǝa a ban mǝnana Yahweh tsǝk ama, ɓǝà pàk ɓashi kàm ngga. Sǝ wun nǝ̀ dum nǝ tsǝkiru arǝ kpata cau mana kat à kània wun ngga. 11 Wu pàk koman ka amur gìr mǝnana à kània wun, ko à ear amurí, à kasǝcau ama ɓǝà pè ka. Wu kǝa na ama, wun nǝ̀ nggaɗi kasǝ-ɓashi mǝnana à hamba wun ngga a koya njar ka ɗàng. 12 Ɓwa mǝnana kat lǝmdǝ múrcandǝa, ɓinǝ okî pǝris mana kǝ cam aban pak túró ace aɓwana aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, dumǝna púp ɓǝà wal ɓwe ɓǝ̀ wǔ. Anggo sǝ wun nǝ pusǝ gir ɓealɓikea aɓalǝ amǝ Isǝrayila. 13 Anggo sǝ koyana mǝnana kat okce mǝnia yì gìr ka, ɓangciu nǝ̀ pàkki wi sǝ pà nǝ̀ lǝmdǝ múrcandǝa ɗang.

Anzongcau mala twal murǝm

Musa pǝlǝa banggia wia ama:

14 Lang wu kutina aɓa nzali mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun, wu angŋǝni pǝlǝna ma'wun, sǝ wu dumǝna kàm, sǝ wu pàk ɗenyicau ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ twal ɓwa ɓǝ̀ duk murǝm amur sǝm, kǝla mana anzali mǝnana kat à kàrì sǝm à pakkiyi ka,&gt;&gt; 15 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ eara wun ɓǝ̀ wu kum murǝm, sǝama wu sǝlǝ ama, ɓwa mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ twal ka, nda wun nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ duk murǝm amur wun ngga. Ɓwa mǝnana wun nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ duk murǝm amur wun ngga nǝ̀ duk mwashat atà amǝ'eam wun, ɓwa Isǝrayila. Wu kǝa twal bǝri-ɓwa mǝnana ɓwa Isǝrayila na raka ɓǝ̀ duk murǝm amur wun ɗàng. 16 Sǝ ɓǝ̀ do ama, murǝm ngga pà nǝ̀ ramba apǝr pas ace ɓamúrì, ko nǝ̀ tasǝ aɓwana ɓǝà nyar a Masar ɓǝà kya yinǝ apǝr pas kàm ɗàng. Yahweh ka bangŋǝ́nà wun ama, &lt;&lt;Wu kǝa na ama, wun nǝ̀ nyar a njar mǝno ɗǝm ɗàng.&gt;&gt; 17 Sǝ yì murǝm ngga, ɓǝkǝa na ama, nǝ̀ alita ɓamúrì amamǝna pas ɗàng. Acemǝnana, alki amamǝna pas ka nǝ̀ twal ɓabumi, nǝ̀ nying okî Yahweh. Sǝ ɓǝ̀kǝa na gbal ama, nǝ̀ rambì ɓamúrì gǝna kpǝm mala bolo-zǝnariya andǝ bolo-njengǝlan ɗàng.

18 Sǝ lang murǝm yi eauna, dumǝna amúr buno mala domurǝm male ka, nǝ̀ tsǝa ɓǝà pwan cau mala mǝnia yì Nggurcau mana nda a bu apǝris amǝkà Lawi ka, ɓǝà gilǝî wi aɓa malǝmce, ɓǝ̀ duk male. 19 Nǝ̀ pà a baní sǝ nǝ̀ nggâ ɓalli a koya pwari, bà masǝlǝata do male nǝyilǝmu, ace mǝnana ɓǝ̀ kànì ɓanggi Yahweh Ɓakuli male, ɓǝ̀ kpata acau mala mǝnia yì nggurcau andǝ anzongcau ka, sǝ ɓǝ̀ kǝ peǎ; 20 anggo ka pà nǝ̀ dum nǝ gusǝlǝmúrû, ko nǝ̀ twal ɓamúrì kǝla kútì acili aɓwana male ɗàng, sǝ pà nǝ̀ nying kpata anzongcau mala Ɓakuli aɓa koya njar ɗàng, ace mǝnana yì andǝ amǝkè ka ɓǝà lidǝmba nǝ yálban kǝla amurǝma arǝ anza pas aɓa Isǝrayila.

18

Apagir ace apǝris andǝ amǝ'lawi

(Ɓal 18:8-32)

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Apǝris, mana yia kat à nda a tàu mala Lawi ka, à pànǝ kum ɓekǝ nzali liɓala ko kǝ bare mana à kasǝia wia ɓǝ̀ duk girkuma malea aɓa Isǝrayila ka ɗàng. Yià ka à nǝ̀ lì apagir girlina mǝnana aɓwana yinǝia ace Yahweh ka. 2 À pà nǝ̀ kum ɓè kǝgìr liɓala atà amǝ'eambia ɗàng. Yahweh ka nda gìr'liɓala malea, kǝla mana bangŋǝnia wia ka.

3 Lang aɓwana yinǝ agir'nkila kǝla jamnda, ko nzur andǝ mbulpǝndǝa ka, abare nyama mǝnana nda ace apǝris ka, à nda ka: nkpamtari, andǝ atakiri ɓari, andǝ agir-bumi. 4 Aɓǝlagir mǝdǝmbe mala mǝssa ma'wun, andǝ bǝsa mùr-anap ma'wun, andǝ bǝsa mùrú olif ma'wun, andǝ nyang nzur mana wu tita mwe arǝ anzur ma'wun ngga, wun nǝ̀ pè pǝris. 5 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga tarna Lawi, andǝ amuni, andǝ amǝkè aɓalǝ atau mala amǝ Isǝrayila kat, ace mǝnana ɓǝà duk amǝ'lidǝmba nǝ aɓwana a ban-peri, aɓa lullǝ Yahweh a koya pwari ka.

6 Ɓǝ̀ Ɓwa'Lawi nying là male aɓalǝ alá mana aɓa Isǝrayila, sǝ earce nǝ̀ ká a koya là mǝnana kat Yahweh nǝ̀ tàr ka, 7 yì ka nǝ̀ gandǝ pak túróperi aɓa lullǝ Yahweh Ɓakuli male, kǝla mana aɓî amǝ'Lawi mǝnana akano à kǝ pak túróperi aɓadǝm Yahweh ka. 8 Yì ɗǝm ngga, nǝ̀ gandǝ kum kāmbe mǝmwashati atà aɓî, mala gìr mǝnana nǝ̀ lì ka, kat andǝ amani ama kumǝna boalo aɓa makki agirkuma mala tárria ka.

Nunkiru arǝ pakkiagir mala amǝ'kpata-alú

Musa pǝlǝa banggi amǝ Isǝrayila ama:

9 Lang wu yina, wu kutina a nzali mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga, pà wun nǝ̀ kànì pàkkiagir ɓeami mala aɓwapǝndǝa mala anzali mǝno ka ɗàng. 10 Ɓǝà kǝa kum kǝɓwa aɓalǝ wun mana nǝ̀ kánǝ muni muna-ɓwabura ko muna-ɓwama ɓǝà pisǝi a bǝsa ace pagìr, ko mǝ'ɓángnǝ́-ɓángna, ko mǝ'sǝna nǝ bangŋo mala akukwar, ko mǝ'na gìr mǝnana nǝ̀ kumban ngga, ko mǝ'pàkki agir nggár, 11 ko mǝ'pàkki aɓuri, ko mǝ'tunǝ akukwar, ko mǝ'monzǝo, ko mǝɗikalú ka ɗàng. 12 Ɓwa mǝnana kat kǝ pak amǝnia yì agir ka, ɓwe dumǝna gìr'ɓeami aban Yahweh. Nda atàcau mala pàkki amǝnia yì agir'ɓeami malea ka, sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ bwala wun kàm, wun nǝ̀ pǝr aɓwapǝndǝa mǝno ka, à nǝ̀ nyingga wun nzali. 13 Sǝama, dumǝna púp wun nǝ̀ duk amǝ'ɗwanyicau arǝu aban Yahweh Ɓakuli ma'wun. 14 Aɓwapǝndǝa mǝnana wun nǝ̀ ak nzali arǝia ka, à kǝ kpata acau mala amǝ'pakki agir nggár, andǝ ɓángnǝ́-ɓángna. Sǝama wun ngga, Yahweh Ɓakuli ma'wun eara wun ama ɓǝ̀ wu pàk anggo ɗàng.

Bǝsa mǝɓangnǝa kǝla Musa

15 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ loasǝ ɓwa aɓalǝ wun, ɓè mǝɓangnǝa kǝla mim, akǝ ɓalǝ aɓwana ma'wun, amǝ Isǝrayila. Dumǝna púp wun nǝ̀ oki wi. 16 Mǝnia ka nda gìr mǝnana wu ɗice aban Yahweh Ɓakuli ma'wun, a Horep ka, a pwari ramba abanɓwáná lang wu bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm kǝa ok gi Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ɗǝm, ko ɓǝ̀ sǝm ɓǝsǝlǝ sǝn nggea bǝsa mǝnia ɗǝm ɗàng, ɓǝ̀ ana raka sǝm nǝ̀ wǔ.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Yahweh banggam ama, &lt;&lt;Cau mǝno à ne ka, ceni ka ɓoaro. 18 Mǝ nǝ loasǝia wia mǝɓangnǝa kǝla we, àkǝ ɓalǝ aɓwana malea, yia amǝ Isǝrayila, sǝ mǝ nǝ tsǝk acau mem a kúni, sǝ nǝ̀ banggia wia gìr mǝnana kat mǝ nǝ ne wi nǝma, ɓǝ̀ banggi wia ka. 19 Ɓwa mǝnana kat ɓinǝ kpata acau mem mǝnana mǝɓangnǝa man nǝ̀ bang aɓa lullǝàm ngga, mim nǝ nggearǝam, mǝ nǝ tsǝì ɓǝ̀ banggam tǝr ɓinǝ okiru male. 20 Sǝama, mǝɓangnǝa mǝnana twalî ɓamúrì nǝ̀ nacau aɓa lullǝàm, cau mana mǝ nda ǝn tasǝi ɓǝ̀ ne raka, ko nacau aɓa lullǝ aɓea aɓakuli ka, mǝno yì mǝɓangnǝa ka dumǝna púp ɓǝà wal-luí.&gt;&gt;

Musa pǝlǝa banggi amǝ Isǝrayila ama:

21 Yakǝla wun nǝ̀ ɗì ɓamur rǝ wun ama, &lt;&lt;Lang sǝ sǝm nǝ̀ sǝlǝ ama, cau mana mǝɓangnǝa na ka, pur nǝban Yahweh ɗàng?&gt;&gt; 22 Ɓǝ̀ mǝɓangnǝa nacau aɓa lullǝ Yahweh, sǝ ceni yiu yi lumsǝ ɗang, ko duk mǝsǝcau raka, wun nǝ̀ sǝlǝa ma Yahweh, nama kǝ cau anggo ɗàng. Lǝmdǝ ama, mǝno yì cau mǝɓangnǝa na ka twalkicau mala ɓamúrì na, acemani ka, wu kǝa ɓanggi wi ɗàng.

19

Alá mala ban àwá

Musa ne amǝ Isǝrayila ama:

1 Anzǝm mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kiɗikina aɓwapǝndǝa mǝnana malanǝ̀ pà wun nzali malea, sǝ lang wu angŋǝni arǝia, wu dumǝna aɓalǝ alá andǝ aɓala malea ka, 2 dumǝna púp wun nǝ̀ tàrrî ɓamur rǝ wun alá tàrú aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ wu duk kam ngga. 3 Dumǝna ama wun nǝ̀ tsǝk anjargula ace ɓamurǝ wun, sǝ wu gau nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pa wun ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga, arǝ abanì tàrú, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝɓwa turturo arǝ ɓí sǝ wal-luí ka, ɓǝ̀ ɓangŋa ɓǝ̀ dǝshi ban mǝnana nda tù a baní ka, ace àwá male.

4 Mǝnia yì nzongcau ka nda ace koya ɓwa mǝnana pè kpak sǝ wal-lú ɓi raka, sǝ ɓinǝmǝsǝi nǝ ɓinǝe ɗiɗyal gbal ɗang; ɓwe ka nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ ká aɓa mwashat atà alá mǝnia ka nǝ̀ nggá duk kam ace amsǝ yilǝmi. 5 Nda kǝla ani, ɓǝ̀ ɓwa wari andǝ ɓì, a ndà-nggun à nǝ̀ nggá kasǝki anggun, sǝ lang loasǝ bero nǝ̀ kwar nggun ngga, mǝsǝ bero puro arǝ garè sǝ ɓù ɓì wal-luí. Ɓwê ɓǝ̀ ɓangŋa ɓǝ̀ kùtí aɓa mwashat atà alá mǝno ka ɓǝ̀ amsǝ yilǝmi. 6 Ɓǝ̀ ana raka ɓǝla mala ɓwa mǝno à wal-luí ka, nǝ̀ lo aɓa pǐ mala bumlulla nǝ̀ pǝrta ɓwa mǝno wal-lu ka. Sǝ ɓǝ̀ njargula sau kǝ̀rkǝ́r ka, nǝ̀ nggá kasǝmúrí nǝ̀ wal-luí, kat andǝ amani ama ɓoaro ɓǝà wal-luí raka, acemǝnana yì ka ɓinǝmǝsǝ ɓi ɗiɗyal ɗàng. 7 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn bangga wun nǝma ɓǝ̀ wu tàrrî ɓamur rǝ wun alá tàrú ka.

8 Sǝ ɓǝ̀ Yahweh Ɓakuli ma'wun tangsǝna nzong-nzali ma'wun gulǝna, kǝla mǝnana kánbì aká wun, sǝ pàna wun nzali mana kat pàcau aban aká wun ama nǝ̀ pea wia, 9 sǝ ɓǝ̀ wu kpanatà anzongcau mǝnia kat ǝn nggǝ pà wun yalung, wun nǝ̀ earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun nǝ̀ nggǝ kpata anjar male ka, wun nǝ̀ tàr aɓea alá àwá kam ɗǝm tàrú amur amǝno tàrú ka. 10 Anggo ka, nkila mala mǝ'kunpwasǝa pà nǝ̀ sukki a nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ duk ma'wun ngga ɗàng, sǝ nkila mala amǝ'kunpwasǝa ka à pà nǝ̀ ɗìce a bu kǝɓwa atà wun ɗàng.

11 Sǝ ɓǝ̀ do ama nda ace ɓinǝmǝsǝu sǝ ɓwa kùmsǝî ɓì, pǝlǝa lo arǝì wal-luí, sǝ lo nǝ mire o a mwashat atà alá àwá mǝnia ka, 12 aɓwana-mǝgule mala là mala mǝnia yì mǝ'wal-lú ka, ɓǝà tasǝ aɓwana ɓǝà kya bwali ɓǝà pusǝì a ban mǝno, ɓǝà yì ramtè a bu aɓǝla mala ɓwa mǝnana à wal-luí ka; yià gbal ka ɓǝà wal-luí. 13 Wu kǝa sǝn mǝsǝswatǝr male ɗàng. Dumǝna púp wun nǝ̀ lak nzali Isǝrayila ɓǝ̀ purî ɓá kúmcàu mala sukki nkila mala amǝ'kunpwasǝa, ace mǝnana ɓǝ̀ agir kyanba wun pepè.

Nunkiru arǝ gǝshi nzong

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

14 Lang wu kutina a nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ duk ma'wun ngga, a pà wunǝ tusǝ nzong mala nzali mala ɓio mǝmurkala ɗang, yì nzong mǝnana aká wun akdǝmba à pandǝnì ace lǝmdǝ ban nzali liɓala mǝnana à kasǝia wia ka.

Nggurcau amur amǝ'nakún

15 Nakún mala ɓwa mwashat kārǝa à nǝ̀ pàktúró nǝi ace kum ɓekǝ ɓwa nǝ pàk mǝɓike ɗàng, ko ɓǝ̀ ya cauɓikea na ɓwe pàk ka. Kaniama à nǝ̀ bwal ɓwa ama pàk mǝɓike ka, dumǝna púp ama amǝ'nakún nakam ɓari ko tàrú. 16 Ɓǝ̀ mǝ'bumkpǝmna yiu nǝ nakún mala tsǝki ɓwa cau arǝì ama pàk mǝɓane ka, 17 aɓwana mǝnia mana makgìr kùtí a nrea ka, yià kǝm à nǝ̀ cam aɓadǝm Yahweh, aɓadǝm apǝris andǝ amǝ'ɓashi mǝnana à nda a buno-túró a bàkú mǝno ka. 18 Amǝ'ɓashi ɓǝà gya atà kusǝ cê pepè, sǝ ɓǝ̀ à bwal mǝ'nakún ama mǝ'nyir na, sǝ yina nǝ nakún nyir amur mǝ'eambi ka, 19 wu pàkki wi gìr mǝnana tsǝa a bumi ama ɓǝà pàkkî ɓwa mǝno tsǝki wi cau arǝì ka. Anggo sǝ wun nǝ̀ esǝki ɓealɓikea aɓalǝ wun. 20 Acili aɓwana nǝ̀ okce, sǝ ɓangciu nǝ̀ pàkkia wia, sǝ à pà nǝ̀ nyare à nǝ̀ pàk ulang mǝno yì ɓealɓikea ka aɓalǝ wun ɗǝm ɗàng. 21 Aɓa ulang cau kǝla mǝnia ka, wu kǝa lǝmdǝ mǝsǝswatǝr ɗàng: yilǝmu a kúnì yilǝmu, mǝsǝu a kúnì mǝsǝu, minǝu a kúnì minǝu, bu a kúnì bu, sǝ kusǝu a kúnì kusǝu.

20

Anggurcau mala lwa

Musa ne amǝ Isǝrayila ama:

1 Lang wu puro wun nǝ̀ o a lwa arǝ aɓiwun amǝbura, sǝ wu sǝn apǝr, andǝ awaru-pǝr, andǝ amǝ'lwa mǝnana à lakkì à kútì ma'wun ngga, cè ɓangciu pàkka wun arǝia ɗàng; acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun mana pusǝ wun wu purî ɓá Masar ka, nda atà wun. 2 Kaniama wun nǝ̀ o a munǝo ka, pǝris nǝ̀ puro nǝ̀ cam aɓadǝm amǝ'lwa sǝ nǝ̀ banggia wia cau. 3 Nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Wu kwakikir wun, wun amǝ Isǝrayila, yalung ngga wu nda wu kǝ sung aban ká munǝo arǝ aɓiwun amǝbura ka; cè ɓabum wun ɓungi ɗang, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng, sǝ wu kǝa dǝurǝo ko múr wun kàr wun acea ɗàng. 4 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, nda mana nda atà wun nǝ̀ munǝo ace wun arǝ aɓiwun amǝbura, ace pà wun limurǝm ngga.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa amǝ'pagara mala amǝ'lwa nǝ̀ banggi amǝ'lwa cau ama:

Ɓǝ̀ kǝɓwa kàm aɓalǝ wun ɓak bǝsa ɓala sǝ malaká pè Ɓakuli a buì raka, ɓwê ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ o a là. Pà nǝ̀ ɓoaro wu wú sǝ ɓeɓwa ɓǝ̀ yi kúti aɓa bǝsa ɓala mò ɗàng.

6 Ɓǝ̀ kǝɓwa pandǝ anggun anap sǝ malaká lì ɓǝle raka, ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ o a là, ace mana ɓǝkǝa wǔ a kún munǝo sǝ ɓeɓwa nǝ̀ yia lì ɓǝle ka ɗàng.

7 Ɓǝ̀ kǝɓwa purna'amur ɓwama sǝ malaká isǝi raka, ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ o a là, ace mana ɓǝkǝa wǔ a kún munǝo sǝ ɓeɓwa nǝ̀ yia twali ka ɗàng.

8 Amǝ'pagara mala amǝ'lwa nǝ̀ lidǝmba nǝ banggi amǝ'lwa cau ama:

Ɓǝ̀ ɓangciu kǝ pakkì kǝɓwa ko ɓabumi ɓungi ka, ɓǝ̀ ɓwê nyare ɓǝ̀ o a là, ace mǝnana ɓǝkǝa ɓungi ɓabum acili amǝ'lwa kǝla male ɗàng.

9 Lang amǝ'pagara mala amǝ'lwa malna ne amǝ'lwa amǝnia yì acau ka, pǝlǝa à nǝ̀ twal amǝ'sàrǝ̀ban mǝnana à nǝ̀ dupî amǝ'lwa a dǝmba ka.

10 Lang wu bwalna là mǝnana wu kǝ oa munǝo arǝì ka, wu tite nǝ tasǝia wia cau ɓǝà nongsǝmúrià aɓata wun ace dotarǝu. 11 Ɓǝ̀ à eare à nongsǝmúrià aɓata wun sǝ à mǝmba wun kún nggea-là malea ka, aɓwana mǝnana kat a lě ka, à nǝ̀ duk aguro ma'wun. 12 Sǝ ɓǝ̀ à ginǝ nongsǝmúrià aɓata wun aɓa dotarǝu, sǝ a kún mani ka à nǝ̀ lo ace yiu arǝ wun a munǝo ka, wu gumbǝli mǝno yì nggea-là ka nǝ amǝ'lwa ma'wun. 13 Sǝ lang Yahweh Ɓakuli ma'wun pana wun mǝno yì nggea-là a ɓabù wun, wu angŋǝ́nì ka, wu wal-lú koya ɓwabura mǝnana aɓalǝi ka. 14 Sǝama amamǝna, andǝ amuna mǝkeke, andǝ agirkusǝu, andǝ agir mǝnana kat aɓa mǝno yì nggea-là ka, wu pwania ɓǝà duk kume-lwa ace ɓamur wun. Wu ok ta banɓoarnado mala gǝna-lwa mǝnana wu pwani arǝ aɓiwun amǝbura ka. Yahweh Ɓakuli ma'wun pana wunì. 15 Anggo sǝ wun nǝ̀ pangnǝ anggea-là mǝnana kat à nda kuko nǝ wun, à pà aɓalǝ anggea-là mala aɓwapǝndǝa mana akani raka.

16 Sǝ mala anggea-là mala aɓwana mǝnia mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pa wunia ɓǝà duk gir liɓala ma'wun ngga, pà wun nǝ̀ ɗeki ɓè kǝgir mǝnana kǝ lin'ueo ka ɓǝ̀ au ɗàng; 17 wu tària ace twaltea kat-kat: amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus, kǝla mana Yahweh Ɓakuli ma'wun tsǝka wun ama ɓǝ̀ wu pè ka. 18 Ɓǝ̀ wu ɗekia nǝyilǝmu ka, à nǝ̀ kania wun kpata agir ɓeami mǝnana kat à kǝ pe aɓa peri aban aɓakuli malea ka; sǝ anggo ka wun nǝ̀ pak cauɓikea aban Yahweh Ɓakuli ma'wun.

19 Lang wu gumbǝli nggea-là nǝ munǝo, sǝ ko ɓǝ̀ sau lang wu nda aban munǝo arǝ nggea-lê ace mana wun nǝ̀ é ka, wu kǝa kútí arǝ anggun mala nggea-lê nǝ abero aban kasǝkia ɗàng. Wun nǝ̀ gandǝ tūki aɓǝla anggunì ace lia, sǝama, wu kǝa makkia ɗàng. Anggun aɓa patal ka aɓwapǝndǝa na le, mana wun nǝ̀ ká arǝia nǝ gumbǝliban mala lwa ka? 20 Anggun mǝnana wu sǝlǝ ama à kǝ pa ɓǝlea ɗàng sǝ à kǝ lia raka, kǝ à nda wun nǝ̀ gandǝ kasǝkia ace gballì anggun-eauwe andǝ abancame mǝ'dāhre ace eauwe amur sheran mala nggea-là mǝnana wu gumbǝli nǝ lwa sǝ kǝ munǝ arǝ wun ngga, she ɓǝ̀ kpana ka.

21

Lú mǝnana à súrǝ̀ mǝ'wàlé raka

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Ɓǝ̀ ndo ama à wal-lú ɓwa sǝ à yi kum luí aban nongŋo a patal, aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pà wun, sǝ kǝɓwa súrǝ̀ ya ɓwe nani wal-luî raka, 2 aɓwana-mǝgule andǝ amǝ'ɓashi ma'wun ɓǝà yi kārǝki ɓǝà sǝnì, ya là na tù nǝ ban mǝnana à kum mǝno yì lú kàm ngga. 3 Aɓwana-mǝgule mala là mǝnana nda tù nǝ ban mǝnana à kum lú kàm ngga, ɓǝà bwal mǝ'jamnda mǝnana à malaká pàngŋǝ̀nà túró nǝi a rya ko à kùri wi nggun-rya raka, 4 ɓǝà kyan nǝi a ɓangŋaban mǝnana mùr kǝ ɓang kàm, sǝ à rikrya kam ko à ɓealɓeale kam raka, sǝ ɓǝà ɓun myali kàm a mǝno yì ɓangŋaban. 5 Sǝ apǝris, amuna-burana amǝkà Lawi ɓǝà yiu a dǝmba, acemǝnana à nda ka aɓwana mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun tàrnia ɓǝà pàkki wi túró sǝ ɓǝà tsǝkbu aɓa lullǝ Yahweh ka, sǝ ɓǝà ɓashì aɓwana amur acau mala loasǝkiaban andǝ walkiban ngga. 6 Sǝ aɓwana-mǝgule kat mala là mǝnana nda tù a ban mǝno à kum luî kam ngga, à nǝ̀ lak abuia amur mǝ'jamnda mǝnana à ɓun myali a ɓangŋaban ngga, 7 sǝ à nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Bù sǝm nǝ̀ sukki mǝnia yì nkila ka ɗàng, sǝ mǝsǝ sǝm sǝn ɓwa mǝnana sukki nkile ka ɗàng. 8 We Yahweh, ak mǝnia yì shawuɗiban ngga a bù aɓwana mô, amǝ Isǝrayila, yia mǝnana a akmúria ka; kǝa tsǝk bafe mala sukki nkila mala mǝ'kunpwasǝa mǝnia ka, ɓǝ̀ ueo aɓalǝ aɓwana mô, amǝ Isǝrayila ɗàng.&gt;&gt; Anggo sǝ sukki nkila mǝnia ka à nǝ̀ shawuɗì. 9 Aɓa pak gìr mǝnana nda jik a sǝne mala Yahweh ka, à nǝ̀ lak wun, wun nǝ̀ gǝshi bafe mala sukki nkila mala mǝ'kunpwasǝa.

Anzongcau amur amamǝna mǝnana à bwalia a kún munǝo ka

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

10 Lang Yahweh Ɓakuli ma'wun pàna wun limurǝm amúr aɓiwun amǝbura mǝnana wu wari a munǝo arǝia sǝ wu bwalkia kǝla aguro, 11 sǝ we ka, a sǝn ɓwama mǝɓoarnsarì mǝnana ceì ɓoarô sǝ a earce ama awu nǝ twali ɓǝ̀ duk māmó ka, 12 twali umnǝi a ɓala mò; sǝama ɓwame ka à nǝ̀ mwaki wi nyang ɓamúrí, à nǝ̀ kasǝki wi ankaulabui andǝ ankaulakusǝi, 13 sǝ agir-nggūrǝu mǝnana à nda arǝì lang à bwali ka, ɓǝ̀ swária. Yì ka nǝ̀ ueo a ɓala mò, nǝ̀ ɓua-lú tárrí andǝ nggé zongŋo mwashat; anzǝm mǝno ka sǝ awu nǝ kúti abani kǝla burí, sǝ yi ka nǝ̀ duk māmó. 14 Sǝ ɓǝ̀ nǝnzǝ́mò ceì yi shirio ka, ɗeki ɓǝ̀ o a ban mǝnana earkiyice ka. Sǝama a pà wunǝ mé ace kum boalo ɗang, sǝ a pà wunǝ pàngnǝi kǝla guro ɗàng, acemǝnana a súrǝ́nà rǝì kǝla ɓwama.

Gara mǝnana muna-dǝmba muna-ɓwabura ndanǝi ka

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

15 Ɓǝ̀ ɓwabura ka ndanǝ amamǝna ɓari, man mwashat ka kǝ earce, sǝ ɓè man ngga kǝ earce raka, sǝ yia kǝm ngga à ɓǝlǝni wi amuna, sǝ ɓǝ̀ muna-dǝmba muna-ɓwabura ka nda mala mā-gírí ka, 16 a pwari mana ɓwabure longŋǝna nǝ̀ gapi amuni agirkuma male ace mǝnana koyan ateà ka ɓǝ̀ kum gìr'liɓala ka, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ lǝmdǝ tàrban nǝ̀ twal kāmbe mǝnana mala muna-dǝmba na ka nǝ̀ pè muna mala mā-eare, a kún mǝnana muna mala mā-gírí na nǝ̀ pè wi ka, ɗàng, acemǝnana nda muna-dǝmba. 17 Dumǝna púp nǝ̀ ak muna mala mā-gírí, kǝla muna-dǝmba male, ɓǝ̀ pè wi kāmbe ɓari mala agirkuma male kat. Mǝno yì muna ka nda tita lǝmdǝ rǝcandǝa mala kārǝ́-ɓwa mala tárrí ka. Gìr mǝnana mala muna-dǝmba na ka male na.

Muna mǝnana kǝ mgbicau ka

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

18 Ɓǝ̀ ɓwa ka ndanǝ muna mǝ'murcandǝe, mǝ'mgbicau mǝnana kǝ okî tárrí andǝ ngge ɗàng, sǝ ko ɓǝ̀ à kwarkiri ka kǝ falǝnǝia raka, 19 tárrí andǝ ngge ɓǝà bwali, ɓǝà kyan nǝi aban aɓwana-mǝgule mala là malea, a kún nggea-là, ban dapi mala là mǝnana ndakam nǝdo ka. 20 À nǝ̀ ne aɓwana-mǝgule mala là male ama, &lt;&lt;Mǝnia yì muna ma'sǝm ngga mǝ'murcandǝa na, sǝ mǝ'mgbicau na; kǝ oaka sǝm ɗàng. Mǝ'lǐgula na, sǝ mǝ'walo-mba na.&gt;&gt; 21 Sǝ aburana kat mala là male nǝ̀ ɓukki nǝ atali ɓǝ̀ wú. Anggo sǝ wun nǝ̀ pusǝ ɓealɓikea a ɓalǝ wun, sǝ amǝ Isǝrayila kat nǝ̀ ǒ, à nǝ̀ dumnǝ ɓangciu.

Ɓwa mǝnana à gyari a nggun ngga à súni

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

22 Ɓǝ̀ ɓwa pak cauɓikea mǝnana kārǝa ɓǝà wal-luí, sǝ à wal-luí, sǝ wu gyari a nggun ngga, 23 wu kǝa ɗeki luí ɓǝ̀ ueo a nggun ba kwaro mala ban ɗang. Dumǝna púp wun nǝ̀ tsǝì akǝ mǝno yi pwari ka, acemǝnana ɓwa mana à gyari a nggun ngga ndanǝ suban mala Ɓakuli amurí. Wu lùmsǝ mǝno yì lú ka, ace mǝnana nzali ma'wun mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pà wun ngga ɓǝkǝa duk gìr'ɓeami ɗàng.

22

Aɓea anzongcau

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Ɓǝ̀ a sǝn ndá, ko mbul, ko nzur mala ɓio ɓwaro kǝ u ka, cè a burice ɗàng, bwali nyesǝî mǝtale. 2 Ɓǝ̀ mǝtale pà a bano tù ɗàng, ko a súrǝ̀ mǝtale raka, bwal girkusǝunì, yinǝi a ɓala mò, kya kùrì a bano wu kǝ ɗenyinǝi. Lang mǝtale yina aban alte ka, nyesǝì pè wi. 3 Anggo gbal sǝ awu nǝ pangnǝ mǝdambǝriso, ko gìr'nggūrǝu, andǝ koya gìr mala ɓio mǝnana ɓwar arǝì sǝ a kumi ka. Kǝa ɓinǝ pàk gìr mǝnana ɓoaro wu pak ka ɗàng.

4 Ɓǝ̀ a sǝn mǝdambǝriso ko ndá mala ɓio kpa a njargula ka, cè a burice ɗàng. Bwalì wì wu loasǝi amúr akusǝi.

5 Ɓwama ɓǝkǝa oasǝ gìr'nggūrǝu mala ɓwabura ɗang, sǝ ɓwabura gbal ka ɓǝkǝa oasǝ gìr'nggūrǝu mala ɓwama ɗàng; mǝnia yì gìr ka gìr'ɓeami na aban Yahweh Ɓakuli ma'wun.

6 Ɓǝ̀ a yakiarǝ ndà-nyal amúr nggun, ko a nzali, nǝ amuni ko ankí aɓalǝi, andǝ nggeâ aban nongŋo amúrià ka, a pà wunǝ san nggeâ andǝ amuni ɗàng; 7 awu nǝ gandǝ san amuna ace ɓamurò, sǝama ɗeki nggeâ ɓǝ̀ o, ace mǝnana ɓǝ̀ agir kyanbo kporong sǝ ɓǝ̀ yilǝmo sauwa a ɓanza ka.*

8 Lang a ɓak bǝsa kurǝm ngga, dumǝna púp awu nǝ ɓak sheran mǝgbatoki wu kàrì múrí, ace mǝnana wu kǝa yinǝ bafe mala sukkio mala nkila amúr ɓala mò, ɓǝ̀ ɓwa puro amurí sǝ kpa a nzali ka ɗàng.

9 A pà wunǝ ɓeal ɓaban-anap mò nǝ ambalang amǝsǝɓeale ɓari ɗàng; ɓǝ̀ a pa anggo ka, gìr mǝnana kat a pwano aɓa mǝno yì mǝsǝɓeale a ɓeali, andǝ ɓǝla-anap mǝnana a kumo a ɓabanì ka, à pǝlǝna gìr'ɓeami.

10 A pà wunǝ tsǝkî mǝdambǝriso andǝ jamnda nggun-rya a myalia ɓǝà rikrya atārǝia ɗàng.

11 A pà wunǝ oasǝ daura mana à kpapi nkonggúr ɗà'ndíng andǝ nkonggúr linǝn sǝ à tè nǝia ka ɗàng.

12 Awu nǝ ɓolǝ ankonggúr ɓǝà gyarke a nzali arǝ akunban ine mala nggea-daura mô.

Anzongcau mala do ɓoarnsari arǝ nongŋo-nda

13 Ɓǝ̀ ɓwabura al ɓwama, à nong andǝi, sǝ ɓinǝce, 14 tsǝki wi acau kǝsǝkya arǝì, yinǝi wi nǝ lullǝu mǝɓane, kǝ bang ama, &lt;&lt;Ən al ɓwama man sǝ lang ǝn kúti abani ka, ǝn kumi ka à tusǝna tè&gt;&gt; ka, 15 tár muna-ɓwame andǝ nggé ɓǝà twal lagir-pwasǝa mana à sárǝí sǝ muna-ɓwama malea tita nongŋo-nda male andǝ ɓwabure ka, mǝnana dé-nkila na arǝì più ka, ɓǝà yinǝi aban aɓwana-mǝgule a kún nggea-là ɓǝà yi lǝmdǝí. 16 Tár muna-ɓwame ɓǝ̀ ne aɓwana-mǝgule ama, &lt;&lt;Ən twal ɓoarnsarilem ǝn pê mǝnia yì ɓwabura ka ɓǝ̀ duk māmí, sǝ yì ɓwabura ka ɓinǝmǝsǝi. 17 Ado ka ndya kǝ tsǝkî ɓoarnsarilem acau kǝsǝkya arǝì kǝ na ama, yi kumi ka nsari na ɗang. Sǝ lagir-pwasǝa mǝnana à tita nongŋo-nda malea amurí ka ndya ka, nǝ dé-nkila arǝì più, mǝnana lǝmdǝ ama ɓoarnsarilem ngga nsari na ka.&gt;&gt; Sǝ tár muna-ɓwama ka nǝ̀ sárǝ́ lagir nongŋo-ndê aɓadǝm aɓwana-mǝgule mala nggea-lê. 18 Sǝ aɓwana-mǝgule mala nggea-là mǝno ka ɓǝà bwal mǝnia yì ɓwabura ka ɓǝà koè nǝ nkamso. 19 Ɓǝà cemi mǝsǝ bolo-azǝrfa, shekel gbǝman-mwashat; sǝ ɓoale ka ɓǝà pè tár muna-ɓwame acemǝnana kiɗikini nsari Isǝrayila lullǝu. Dumǝna púp nǝ̀ lidǝmba nǝ do andǝ ɓwama man kǝla māmí; ɓǝà kǝa eari wi ɓǝ̀ nyì ama nǝ̀ pusǝì a ɓala male ɗàng a do-yilǝmu male kat.

20 Sǝama ɓǝ̀ cau mǝnana ɓwabure na ka mǝsǝcau na, sǝ ɓekǝ gìr pà kàm nǝ̀ lǝmdǝ ama muna-ɓwame ka nsari na raka, 21 ɓǝà bwal muna-ɓwame, ɓǝà umnǝi a kún ɓala mala tárrí, sǝ ɓǝ̀ aburana mala nggea-lê ɓukki nǝ atali ɓǝ̀ wǔ. Mǝnia yì muna-ɓwama ka, pàngŋǝ̀nà gìr kǝsǝkya a Isǝrayila, yì mǝnana nongnǝ bura sǝ nda piu a ɓala mala tárrí ka. Anggo sǝ wun nǝ̀ esǝki ɓealɓikea a ɓalǝ wun.

22 Ɓǝà kum ɓwabura aban nongnǝ ɓwama mǝnana mālá ɓeɓwa na ka, wu wal-luia yia kǝm, yì ɓwabura mǝnana nongnǝ ɓwame andǝ ɓwame ka. Anggo sǝ wun nǝ̀ esǝki ɓealɓikea a Isǝrayila.

23 Ɓǝ̀ nsari nakam a nggea-là, mǝnana ɓwabura purna amurí, sǝ ɓè ɓwabura kumi sǝ nongnǝi ka, 24 wu kyan nǝia yia kǝm a nza a kún nggea-là, sǝ wu ɓukkia nǝ atali ɓǝà wu; nsarini ka nda acemǝnana mak'zwalo ɗang, kat andǝa mani ama nda aɓa là. Sǝ ɓwabura ka nda ace nongnǝ mālá ɓwa. Anggo sǝ wun nǝ̀ esǝki ɓealɓikea a ɓalǝ wun.

25 Sǝ ɓǝ̀ nda a bondo anzǝm là sǝ ɓwabura kum nsari mǝnana à purna amurí sǝ gbárí ka, ɓwabura mǝnia nongnǝi ka nda nǝmurǝi à nǝ̀ wal-luí ka; 26 sǝ mala nsari ka à pà nǝ̀ pakki wi kǝgir ɗàng, acemǝnana pàk kǝgir mǝnana à nǝ̀ wal-luí ace ka ɗàng. Mǝnia yì cau male ka nda kǝla ɓwabura mana lo arǝ ɓi wal-luí ka. 27 Ɓwabura man gbárí nsari mǝnia à pùrnamurí ka anzǝm la, sǝ kat andǝa mani ama nsarini mak'zwalo ɓǝ̀ aɓwana ɓangŋa abani ka, kǝɓwa pà kàm nǝ̀ amsǝi ɗàng.

28 Ɓǝ̀ kǝ ɓwabura kum nsari mǝnana à malaká pùramurí ɗàng sǝ bwali gbárí, sǝ à yì kumia aɓa pě ka, 29 ɓwabura mǝnia mǝnana gbárí nsarini ka à nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ mbwe tár muna-ɓwame mǝsǝ bolo-azǝrfa lumi-tongno, kǝla gǝna múrí, sǝ muna-ɓwame ka nǝ̀ duk māmí, acemǝnana bwali nǝ rǝcandǝa nongnǝi. À pà nǝ̀ eari wi ɓǝ̀ nyì ama nǝ̀ pusǝì a ɓala male ɗàng a do-yilǝmu male kat.

30 Ɓwabura pà nǝ̀ al mālá tárrí ɗàng, ace mǝnana ɓǝkǝa ɗwanyi pè tárrí gulo nǝ nongnǝ mālá tárrí ka ɗàng.

23

Aɓwana mǝnana à pà nǝ̀ ɓallia aɓalǝ
aɓwana mala Yahweh raka

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Ɓwa mǝnana kat à nyaki nkyari, ko à umsǝ ɓate à kasǝi ka, pà nǝ̀ kúti a ban-kpapí mala aɓwana mala Yahweh ɗàng.

2 Ɓwa mǝnana à ɓǝli muna-twalá na ka pà nǝ̀ kúti a ban-kpapí mala aɓwana mala Yahweh ɗàng; anggo gbal sǝ amuni andǝ amǝkè anzǝmi aban ká arǝ anza lum.

3 Ɓwa mǝnana ɓwa'Amon na ko ɓwa'Mowap na ka, pà nǝ̀ kúti a ban-kpapí mala aɓwana mala Yahweh ɗàng; anggo gbal sǝ amuni andǝ amǝkè anzǝmi aban ká arǝ anza lum. 4 Mǝnia ka nda acemǝnana à ɓinǝ yiua kúllí wun nǝ girlina andǝ mùrnuna a njar, lang wu purî Masar aban yiu ka; nyar ɗǝm ngga à kya kúr Bil'am muna mala Beyo ɓwa Peto, a nzali Aram-Naharayim, ɓǝ̀ yiu arǝ wun ɓǝ̀ yi sú wun. 5 Kat andǝ amani ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun kwakikiri arǝ Bil'am ɗàng; Yahweh Ɓakuli ma'wun yi tsǝk mǝno yì suban ngga pǝlǝ tsǝkbu ace wun, ace ulang earceban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ndanǝi ace wun ngga. 6 Arǝ anza mǝnana kat à kǝ yiu ka, wu kǝa na ama wun nǝ̀ pàk kǝgìr ace yinǝ dorǝpwala ko kume malea ɗàng.

7 Wu kǝa ɓǝsǝki ɓwa'Edom ɗàng, acemǝnana yia ka amǝ'eam wun na, sǝ wu kǝa ɓǝsǝki ɓwa'Masar ɗàng, acemǝnana wu dumǝna a nzali malea kǝla abǝri. 8 Amǝkea mǝnana à ɓǝlia tite a tàruià nza malea aban ká dǝmba ka, à nǝ̀ gandǝ ea ɓǝà kùtí aɓa kpapí mala aɓwana mala Yahweh.

Tsǝk kàttì mala amǝ'lwa ɓǝ̀ do nǝ ɓoarnsari

9 Lang wu purna ká lwa arǝ aɓiwun amǝbura sǝ wu yi tsǝngŋǝ̀nà agumli a kàttì ka, wu yál rǝwun arǝ koya gìr mǝnana kat mǝɓike na ka. 10 Ɓǝ̀ ɓwa atà wun ngga rǝì pǝndǝkya acemǝnana súkkímùr arǝì nǝ du aban nongŋo ka, ɓǝ̀ purî ɓá kàttì, ɓǝ̀ kya duk kano a nza. Ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ nyar aɓa kàttì ɗàng. 11 Sǝama nǝ pwarikpǝra ka, ɓǝ̀ lak rǝì nǝ mur, sǝ ɓǝ̀ pwari kpana ka nǝ̀ gandǝ nyare aɓa kàttì.

12 Wun nǝ̀ kasǝ ban anzǝm kàttì mǝnana nǝ do nda ban doagung ma'wun ngga. 13 Atà agirtúró mô ka, twal gìr gwam tūli, ace mǝnana ɓǝ̀ a doagung ngga, awu nǝ gwam tūli nǝi ace lùmsǝ ciuto. 14 Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga kǝ gya aɓalǝ wun a kàttì ma'wun, ace mǝnana ɓǝ̀ amsǝ wun sǝ ɓǝ̀ pà aɓiwun amǝbura a ɓabù wun. Acemani ka, kàttì ma'wun nǝ̀ duk mǝfele, ace mǝnana Yahweh ɓǝ̀ kǝa sǝn kǝ pǝndǝkya aɓalǝ wun, sǝ nǝ̀ pǝlǝ nzǝmi arǝ wun ngga ɗàng.

Pàk gìr mǝnana nda a njari ka

Musa bang ama:

15 Guro mǝnana ɓangŋa nying mǝtala-ɓala male sǝ yiu ace kum àwá a bano ka, kǝa nyesǝi ɓǝ̀ nyar aban mǝtala-ɓala male ɗàng. 16 Ɗeki ɓǝ̀ do atò, aɓalǝ wun, aɓa ɓè là ma'wun mǝnana earce nǝ̀ duk kam ngga; wu kǝa lǝmdǝì wi ɓealɓana ɗang.

17 Ɓǝà kǝa kum ɓwa Isǝrayila, ɓwama ko ɓwabura mǝnana kǝ mak rǝì ɓǝ̀ duk mǝ'nongginǝ-rǝarǝu aɓa ndàka-lú ka ɗàng. 18 Boalo mǝnana à kum arǝ ɓwama ko ɓwabura mǝ'nongginǝban ngga, ɓǝà kǝa yinǝi a ɓala mala Yahweh Ɓakuli ma'wun ace mbwe gìr mǝnana ɓwa pàcau nǝ-shambum aɓadǝm Ɓakuli ama nǝ̀ pà ka ɗàng. Amǝnia yì agir kǝm ngga Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ ɓinǝcea.

19 Ɓǝ̀ a pê ɓio ɓwa Isǝrayila tangna boalo, ko girlina, ko ɓekǝ gìr ka, kǝa kasǝi wi kǝ mur ɓǝ̀ mbweo amúr boalo, ko girlina, ko ɓekǝ gìr mǝnana a pa tangna male ka ɗàng. 20 Ɓǝ̀ wu pè ɓwa-kúnɗàngna tangna ka, wun nǝ̀ gandǝ tsǝi ɓǝ̀ mbweka wuni nǝ mur amurí; sǝ ɓǝ̀ mǝ'eam wun ɓwa Isǝrayila na ka, pà wun nǝ̀ ak kǝgir amurí ɗàng, ace mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ɓǝ̀ tsǝka wun bu arǝ gir mǝnana kat wu tsǝk bu wun arǝia ama wun nǝ̀ pea a nzali mǝnana wu kǝ kutio wun nǝ̀ é ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga.

21 Ɓǝ̀ a pàcau nǝ-shambum aban Yahweh ka, kǝa dǝndi arǝ lumsǝe ɗàng, acemǝnana Yahweh Ɓakuli mô ka ɓafo nǝ̀ ɗice a buo; sǝ nǝ̀ dupô cauɓikea. 22 Sǝama ɓǝ̀ a bwalrǝò arǝ pàcau nǝ-shambum ngga, pà nǝ̀ dupô cauɓikea ɗàng. 23 Cau mǝnana mburkuno bangŋi ka dumǝna púp awu nǝ tsǝkiro wu pê, acemǝnana nǝ eare mô sǝ a pàcau mò nǝ-shambum aban Yahweh Ɓakuli mô nǝ kuno.

24 Ɓǝ̀ a kúti a ɓaban-anap mala ɓio mǝmurkala ka, li ɓǝla-anap mǝnana nǝ̀ karǝo ka, sǝama a pà wunǝ tsǝk kǝɓè a luru mô ɗàng. 25 Ɓǝ̀ a kúti a ɓaban mǝssa mala ɓio mǝmurkala ka, awu nǝ gandǝ harki kir mǝssa nǝ buo, wu shê, sǝama a pà wunǝ tsǝk byau ace kasǝ ɓekǝ múr mǝssa mana nda aban came a ɓaban mala ɓio mǝmurkala ka ɗang.

24

Anggurcau mala gau doɓala

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Lang ɓwabura twal ɓwama sǝ ali, sǝ nǝnzǝ́mò ka cè ɓwame ɓoari wi ɗǝm ɗàng, acemǝnana kum ɓwame nǝ ɓekǝ mǝɓane,* sǝ gilǝî wi takada mala gau doɓala, pè wi, sǝ pǝri ɓǝ̀ purî ɓala male, 2 sǝ yì ɓwame ka puro o sǝ kya duk mālá ɓè ɓwabura ɗàng, 3 sǝ ɓǝ̀ burí mǝnia mana ali nǝnzǝ́mò ka ɓinǝce, gilǝî wi takada gau doɓala, tsǝki wi a ɓabui, sǝ tasǝ takwari ɓǝ̀ purî ɓala male ka, ko ana raka mǝnia yì burí mana ali nǝnzǝ́mò ka wù ka, 4 burí mǝdǝmbe, mǝnana pǝri ka, pà nǝ̀ twali ɓǝ̀ duk māmí ɗǝm anzǝm mǝnana pǝndǝkina ka ɗàng; mǝno ka gìr'ɓeami na aban Yahweh. Sǝ pà wun nǝ̀ yinǝ mǝno yì cauɓikea ka amur nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pa wun ɓǝ̀ duk nzali liɓala ma'wun ngga ɗàng.

Ɓwabura mana loa al-ɓwama ka

5 Ɓwabura mǝnana loa al-ɓwama ka, à pà nǝ̀ tasǝì ɓǝ̀ kya lwa, ko à nǝ̀ pè wi ɓekǝ túró ɗang. Ɓǝà nyì atarǝì ɓǝ̀ do a ɓala pǝlǝa mwashat ace mǝnana māmí mana ali ka ɓǝ̀ kum banɓoarnado andǝi.

Ak gìr a kún tangna

6 Ɓwa ɓǝkǝa na ama nǝ̀ ak nggea-taligo ko muna-taligo arǝ ɓeɓwa a kúnì tangna mǝnana ɓwe ak a buì ka ɗàng, acemǝnana mǝno ka nǝ̀ do kǝla twal yilǝmi ɓwa ace tangna.

Iu ɓwapǝndǝa

7 Ɓǝ̀ à kum kǝɓwa aban iu ɓi ɓwa Isǝrayila, kǝ pángŋǝ̀nà túró guro nǝi ko kǝ kurkuro nǝi ka, mǝno yì mǝn'í ka ɓǝà wal-luí. Anggo sǝ wun nǝ̀ esǝki ɓealɓikea aɓalǝ wun.

Kwánó nggû

8 Ɓǝ̀ kwánó nggû sak aɓalǝ wun ngga, wu yál rǝ'wun nǝ kpata cau kat gǝ̀rgǝ̀r kǝla mǝnana apǝris a tàu mala Lawi nǝ̀ kània wun ngga. Kǝla mǝnana ǝn banggia wia ka, anggo gbal sǝ wun nǝ̀ pa nǝ tsǝkiru. 9 Wu ɗenyinǝ gir mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pàkkî Miriyam a njar, mana wu ndarǝ purì ɓá Masar ka.

Pà tangna

10 Lang a pê ɓio mǝmurkala koya ulang tangna ka, a pà wunǝ ká a ɓala male ace ak kǝgir a bui, awu nǝ tsǝì a bano, ama anzǝm mana mbwena tangne ka, sǝ awu nǝ nyesǝi wi gìr male ɗàng; 11 kundǝi a nza, ɓǝ̀ kutio ɓǝ̀ kya twal gìr mǝnana wu ear amurí ka nǝ nggearǝì ɓǝ̀ yinǝi a bano. 12 Ɓǝ̀ ɓwe ka mǝ'tǝ̀r na ka, a pà wunǝ bwal gìrkùmsǝo male mǝnana po ace tangna mǝnana ak ka, ɓǝ̀ nongŋo a bano ban ɓǝ̀ fè ɗàng. 13 Nǝ pwarikpǝra ka, nyesǝi wi gìrkùmsǝo male ace mǝnana ɓio mǝmurkala ɓǝ̀ nongŋo aɓa gìrkùmsǝo male, sǝ yì ka nǝ̀ zǝmbî Ɓakuli ɓǝ̀ tsǝko bu. Mǝno ka nǝ̀ dupô cauɓoarna aɓadǝm Yahweh Ɓakuli mô.

Mbwe amǝ'tǝ̀r tangnakusǝia

14 Ɓǝ̀ a twal ɓwa mana mǝ'tǝ̀r na ko mǝ'tǝlè na ɓǝ̀ pàkkô túró-boalo ka, kǝa pakcè-ɓa, a nǝ ginǝ mbwe tangnakusǝi ɗàng, ko ɓwe ka nda mwashat atà amǝ'eambo amǝ Isǝrayila, ko nda mwashat atà amǝ'kúnɗàngna mǝnana à ndanǝdo a ɓè la a nzali ma'wun ngga. 15 Koya pwari ka, mbwe ɓwe boalo-túró male sǝ ɓǝkǝa ká kpa mala pwari ɗàng, acemǝnana yì ka mǝ'tǝ̀r na, sǝ ɓalǝi na arǝì ace girlina kúni, ɓǝ̀ ana raka, nǝ̀ ɓua nǝ we aban Yahweh, sǝ mǝno ka nǝ̀ dupô cauɓikea.

16 À pà nǝ̀ wal-lú atárrú atàcau mala amuna malea ɗang, sǝ amuna gbal ka à pà nǝ̀ wal-luia atàcau mala atárrià ɗang. Ɓǝ̀ yan sǝ pak cauɓikea ka, ɓwe na à nǝ̀ wal-luí ka.

17 A pà wunǝ pūrǝ ɓashi-mǝsǝcau mǝnana nda ace ɓwa-kúnɗàngna mǝnana do aɓalǝ wun, ko mǝnana nda ace káwá, ko awu nǝ ak gir'nggurǝu mala mā-lú a kúnì tangna ɗàng. 18 Wu ɗenyi ama wun nda ka aguro ɗiɗyal a nzali Masar, sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun akmúr wun akano; ace mani ka, ǝn nggǝ pà wun mǝnia yì nzongcau ama wu kpate.

19 Lang wu nda aban pwan mǝssa ma'wun a ɓaban ma'wun, sǝ wu lórǝ́ kùnò a ɓaban ngga, cè wu na ama wun nǝ̀ nyare ace ká twale ɗàng; wu nyi ace abǝri mǝnana à do aɓalǝ wun ngga, andǝ akáwá andǝ amā-lú, ace mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ɓǝ̀ tsǝka wun bù amur atúró ma'wun kat. 20 Lang wun nda rǝ kok ɓǝlanggun arǝ anggun olif ma'wun ngga, wu kǝa na ama wun nǝ̀ basǝ koè arǝ abu-nggunî ɗǝm ɗàng; gìr mǝnana ue ka nda ace abǝri mǝnana à do aɓalǝ wun ngga, andǝ akáwá andǝ amā-lú.

21 Lang wu nda aban pwan ɓǝla-anap a ɓaban-anap ma'wun ngga, wu kǝa nyar ama wun nǝ̀ tàrki acili mana à ue ka ɗàng; gìr mǝnana ue ka nda ace abǝri mǝnana à do aɓalǝ wun ngga, andǝ akáwá andǝ amā-lú. 22 Wu ɗenyi ama wun nda ka aguro ɗiɗyal a nzali Masar; acemani ka, ǝn nggǝ pà wun mǝnia yì nzongcau ama wu kpate.

25

Kokban nǝ nkamso amur gìr mǝɓike mana ɓwa pè ka

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Ɓǝ̀ aɓwana ɓari warinǝ rǝia a ban ɓashi, amur cau mana makgir na amurí ka, mǝ'ɓashi na nǝ̀ kasǝcau ama, ɓwa mǝnia ka, nda mǝ'mǝsǝcau, sǝ ɓè ɓwa mǝno ka, nda pànǝ mǝsǝcau raka. 2 Ɓwa mǝnana ɓashi me, sǝ à kasǝ ama ɓǝà koè nǝ nkamso ka, mǝ'ɓashi nǝ̀ tsǝì púp, ɓǝ̀ nongŋo a nzali a ɓadǝmbi, sǝ à nǝ̀ koè làkkì mala kwakban mana karǝ arǝ cau mana ɓashi kasǝi wi ka. 3 Sǝama, làkkì mala kokban nǝ nkamso, ɓǝkǝa kútì lumi-ine ɗang. Acemana, ɓǝ̀ kokban nǝ nkamso kútì kusǝ lumi-ine ka, mǝ'eam wun ɓwa Isǝrayila mǝno à koè ka, nǝ̀ kum kyauwikiban a mǝsǝ ɓwabundǝa.

Kǝa mārǝ́ kún jamnda ɗàng

4 A pà wunǝ mārǝ́ kún jamnda, lang a ndaban paktúró nǝi aban nya mǝssa ka ɗàng.*

Túró mala ɓwabura aban mā-lú mala mǝ'eambi

5 Ɓǝ̀ amuna-burana, amǝ'eamrǝarǝu do atārǝia, sǝ mwashat aɓalǝia paklú, pànǝ muna-ɓwabura mana nyi raka, mā-lú male ka, pà nǝ̀ al ɓekǝ ɓwabura a nza ɗàng. Mǝ'eam burí muna-ɓwabura na nǝ̀ kùtí a baní nǝ̀ twali ɓǝ̀ duk māmí, ɓǝ̀ pàkki wi gìr mǝnana nda túró mala bura, kǝla mǝ'eam burí ka. 6 Muna-ɓwabura mǝdǝmbe mana à ɓǝli ka, nda mǝnana nǝ̀ lidǝmba nǝ lullǝ mǝ'eam tárrí mana paklú ka, ace mǝnana ɓǝà kǝa lórǝ́ lùllǝì a nzali Isǝrayila ɗàng. 7 Sǝ ɓǝ̀ do ama, man yì ɓwabura, mǝ'eam lú, earce nǝ̀ twal mā-lú mala mǝ'eambi raka, ɓwame nǝ̀ gandǝ ká aban aɓwana-mǝgule a kún nggea-là, nǝ̀ nggá bang ama, &lt;&lt;Mǝ'eam burém ɓinǝna lidǝmba nǝ lullǝ mǝ'eambi a nzali Isǝrayila. Yi ka, ear ama nǝ̀ lùmsǝ túró mala bura kǝla mǝ'eam burém, mana nǝ̀ pakkam ngga ɗàng.&gt;&gt;

8 Sǝ aɓwana-mǝgule mala nggea-là male nǝ̀ tunǝi, à nǝ̀ ne wi cau. Sǝ ɓǝ̀ lidǝmba nǝ ɓinǝcau, aban bang ama, yì ka earce nǝ̀ twali ɓǝ̀ duk māmí raka, 9 mālá mǝ'eambi, yi mā-lú ka, nǝ̀ ká abanɨ a ɓamǝsǝ aɓwana-mǝgule, nǝ̀ pusǝ nkura mwashat a kusǝ ɓwabure, nǝ̀ tappi wi ntara a ɓamǝsǝi, sǝ nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda gìr mana à kǝ pakki ɓwabura mana pà nǝ̀ eare nǝ̀ kumbi mǝ'eambi amuna andǝ amǝ'kau raka.&gt;&gt; 10 Ɓala mala mǝnia yì ɓwabura ka à nǝ̀ súrǝì aɓa nzali Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;Ɓala mala ɓwa mǝnana à pusǝ nkura a kusǝi ka.&gt;&gt;

Munǝo a nre ka aɓwana ɓari

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

11 Ɓǝ̀ aburana ɓari narǝ munǝo, sǝ mālá ɓwa man mwashat ka, yiu ama nǝ bwalì burí kàm, nǝ̀ amsǝi a bu ɓwabura mǝno kǝ walki ka, sǝ kara sárǝ́ buì gbami ɓata ɓwabura mana à munǝkiyi andǝ burí ka, 12 wu kasǝ bui kpat. Wu kǝa sǝn mǝsǝswatǝr male ɗàng.

Pàk mǝsǝcau aɓa nggaliki

13 A pà wunǝ pàngnǝ agir kārǝki dǝmbǝrya mala gìr ulangnì ɓari: mǝgule andǝ mǝkyauwe, aɓa luru mô ɗàng. 14 A pà wunǝ pàngnǝ atasau kārǝkigir ulangnì ɓari: mǝgule andǝ mǝkyauwe, a ɓala mò ɗàng. 15 Gìr kārǝki dǝmbǝrya mala gìr mò andǝ tasau kārǝkigir mò ka, ɓǝà do amǝ'ɓafoe andǝ mǝ'mǝsǝcauni. Mǝnia ka nda ace mǝnana yilǝmo ɓǝ̀ sauwa aɓa nzali mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga. 16 Aɓwana mǝnana kat à kǝ pak agir ulang mǝnia, mala ɗwanyi pàk mǝsǝcau ka, agìr'ɓeami na aban Yahweh Ɓakuli ma'wun.

Wu twalta amǝ Amalek

17 Wu ɗenyinǝ gir mana amǝ'Amalek pàkka wun amur njargula, lang wu purî Masar aban yiu ka. 18 A pwari mǝno wu nda aɓa aulǝa andǝ ganda mala gya ka, à pur anzǝm wun sǝ à yinǝ munǝo arǝ aɓwana ma'wun mana à pànǝ rǝcandǝa ra, sǝ à ueo anzǝ́mò à kǝ yiu atà wun ɓukɓuk ka. Lǝmdǝ ama, yia amǝ'Amalek ka à kǝ ɓanggi Ɓakuli ɗang. 19 Acemani ka, anzǝm mana Yahweh Ɓakuli ma'wun, pana wun usǝlǝo, wu gandǝna aɓiwun amǝbura kat a koya buì, aɓa nzali mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ duk nzali liɓala ma'wun andǝ girkuma ma'wun ngga, wun nǝ̀ twalta amǝ'Amalek kat, mana aɓwana pà nǝ̀ ɗenyinǝia ɗǝm a ɓanza raka.† Cala ɓalǝ wun lórǝ́ ɗang!

26

Pè Ɓakuli ɓǝlagir mǝdǝmbe andǝ
kāmbe mwashat aɓa lum mala kume mò

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Anzǝm mana wu kutina aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ duk gìr'liɓala ma'wun, sǝ wu angŋǝ́nì pǝlǝna girkuma ma'wun, wu dumǝna aɓalǝi ka, 2 koyan atà wun ngga nǝ̀ tù aɓa koya ɓǝlagir mǝnana tita ɓǝla sǝ ɓwe pwan a ɓaban male aɓa nzali mana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga, ɓǝ̀ tsǝì aɓa ndakade, sǝ ɓǝ̀ kyan nǝi a ban mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tàrì, nǝ̀ tsǝk lùllǝì ɓǝ̀ duk kam ngga. 3 Sǝ wun nǝ̀ ká aban pǝris mana nda a buno-pǝris a bàkú mǝno ka, sǝ wun nǝ̀ banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda rǝ ne bwāng yalung aɓadǝm Yahweh Ɓakuli mem ama, ǝn yina aɓa* nzali mǝnana Yahweh kángìr aban aká sǝm ama nǝ̀ pa sǝm ngga.&gt;&gt; 4 Sǝ pǝris ka nǝ̀ ak ndakade mǝno a buo ka, nǝ̀ tsǝì aɓadǝm gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. 5 Sǝ awu nǝ na bwāng aɓadǝm Yahweh Ɓakuli mô ama, &lt;&lt;Kâ, yì Yakupu ka, ɓwa'Aram, mǝ'gya arǝ abân na, sǝ wari a Masar kya duk kam kǝla bǝri-ɓwa. Amǝɓala male mana à yiu andǝi a Masar ka à nda kpokyak, sǝama akano ka, à yi duk nzali mala ɓwapǝndǝa mǝgule, mǝ'rǝcandǝe andǝ mǝ'làkke. 6 Sǝama amǝ Masar pàkka sǝm gìrkwanban, à tsǝk sǝm a tanni, sǝ à para sǝm atúró mǝkwane amur sǝm. 7 Pǝlǝa sǝm ɓua aban Yahweh, yì Ɓakuli mala aká sǝm. Yahweh ok ɓua ma'sǝm, sǝn ɓike mala do ma'sǝm, andǝ kasǝ piban mana sǝm nda aɓalǝi, andǝ parban mana sǝm nda aɓate ka. 8 Nda sǝ Yahweh pusǝ sǝm, sǝm purî ɓá Masar nǝ kaɓa rǝcandǝa male andǝ mazo mala nggwarbui, nǝ anggea gir-paɓangciu, andǝ agir-lǝmdǝa, andǝ agir-gyambǝliban. 9 Pǝlǝa yinǝ sǝm a ban mǝnia, sǝ pa sǝm mǝnia yì nzali, yì nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang aɓalǝi ka. 10 Sǝ adyan ngga, ndya ǝn yinǝ aɓǝlagir mǝdǝmbe mǝnana ǝn pwan a ɓaban aɓa nzali mana we, Yahweh a pami ka.&gt;&gt;

Sǝ awu nǝ tamsǝ ndakadeni aɓadǝm Yahweh Ɓakuli mô, sǝ awu nǝ ɓun amur ankūnǝo aɓadǝmbi. 11 Anggo sǝ we, atarǝ wun wunǝ amǝ'Lawi, andǝ amǝ'kúnɗàngna mana à ndanǝ do aɓalǝ wun ngga, wun nǝ̀ pàk banɓoarnado nǝ agir mǝɓoarne mana kat Yahweh Ɓakuli mô pò sǝ pè amǝɓala mò ka.

12 Lang wu malna pusǝki kāmbe mwashat aɓa lum mala akume kat mala aɓaban ma'wun a tàruia pǝlǝa, mǝnana nda pǝlǝa mala pà kāmbe aɓa lum ngga, wun nǝ̀ pè amǝ'Lawi, andǝ amǝ'kúnɗàngna mǝnana à do aɓalǝ wun ngga, andǝ akáwá, andǝ amā-lú, ace mǝnana ɓǝà kum girlina, ɓǝà li, ɓǝà ɗǝmbo aɓalǝ ala ma'wun. 13 Pǝlǝa awu nǝ bang aɓadǝm Yahweh Ɓakuli mô ama, &lt;&lt;Mim ngga ǝn pusǝna kāmbe gìr mǝfele† a ɓala mem, sǝ ǝn pani amǝ'Lawi, andǝ amǝ'kúnɗàngna mǝnana à do aɓalǝ sǝm ngga, andǝ akáwá, andǝ amā-lú, kǝla mana a tsǝkam nzongcau ama ɓǝn pê ka. Ən yálì ɓekǝ nzongcau mò ɗàng, sǝ ɓalǝam lórǝiǎ ɗàng. 14 Ən li ma kǝ kāmbe gìr mǝfele lang mǝ ndarǝ ɓua-lú ka ɗàng; ǝn pusǝ ma kǝɓè bare aɓalǝi lang mǝ nda aɓa do-ɓeami ka ɗang, sǝ ǝn pa kǝɓè bare ace alú ɗàng. Ən oako we Yahweh Ɓakuli mem, ǝn pángŋǝ̀nà gìr mǝnana kat a tsǝkam nzongcau ama ɓǝ̀ ǝn pê ka. 15 Adyan ngga dili mǝsǝo a ban do mò mǝfele mana a kùli ka, sǝ wu tsǝki aɓwana mò amǝ Isǝrayila bù, andǝ nzali mana a pana sǝm, kǝla mǝnana a kánbì aká sǝm ngga, yi nzali mana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga.&gt;&gt;

Masǝlǝata acau kwarkiru

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

16 Yalung ngga Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ tsǝka wun nzongcau, ama ɓǝ̀ wu kpata amǝnia yì anê andǝ akasǝcau ka. Acemani ka, wu kpatea nǝ ɓabum wun kat sǝ nǝ yilǝmi wun kat. 17 Yalung ngga, wu nana bwāng ama, Yahweh nda Ɓakuli ma'wun, sǝ wun nǝ̀ gya aɓalǝ anjar male, wun nǝ̀ kpata anê male, andǝ anzongcau male, andǝ anggurcau male, sǝ wun nǝ̀ oki wi. 18 Sǝ yalung ngga, Yahweh bangŋǝna bwāng ama, angŋǝna wun, wun nda ka aɓwana male, agirkuma male mǝnana earkiyi acea raka, kǝla mana nani aɓa kùrcau ka, sǝ ɗǝm ngga ama, ɓǝ̀ wu bwal anzongcau male kat. 19 Bangŋǝna bwāng ama, nǝ̀ loasǝ wun a kùli ɓǝ̀ wu kum ɓwangsǝban, andǝ lullǝu, andǝ gulo amur acilia anzali mana kat pea ka, sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ wu duk aɓwana amǝfele a baní, yi Yahweh Ɓakuli ma'wun, kǝla mana bang aɓa kùrcau male ka.

27

Gyangŋan mǝnana amur Nkono Ebal ka

1 Musa andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila banggi aɓwe ama, &lt;&lt;Wu bwal anzongcau mǝnana kat ǝn nggǝ pà wun yalung ngga. 2 * Nǝ̀ do ama pwari mǝnana wu yàlǝ́nì nkaring Nggeasala Jodan aban ká a nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga, wun nǝ̀ tàmsǝkì ɓamurǝ wun atali mǝgulke sǝ wun nǝ̀ tasǝ rǝia nǝ nshime-pwasǝa. 3 Wun nǝ̀ gilǝ acau mala mǝnia yì nggurcau kat ka amúrià, lang wu yàlnà a nkaring ace ká kutio aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pa wun ngga, yì nzali mana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm, kǝla mǝnana Yahweh, yì Ɓakuli mala aká wun pa wun cau ace ka. 4 Sǝ lang wu yàlnà a nkaring Jodan ngga, wun nǝ̀ tamsǝki amǝnia yì atali, mana ǝn nggǝ pà wun nzongcau amúrià yalung ngga, amúr Nkono Ebal, sǝ wun nǝ̀ tasǝ rǝia nǝ nshime-pwasǝa. 5 †Abanì ka wun nǝ̀ ɓakkî Yahweh Ɓakuli ma'wun gyangŋan, gyangŋan mǝnana à pè nǝ atali ka. Pà wun nǝ̀ pàktúró nǝ tali mǝnana à ɓunni ko à gilǝki rǝi nǝ girtúró mala bolo-candǝa ace ɓak gyangŋanì ɗàng. 6 Wun nǝ̀ ɓak gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ atali mǝnana à ɓunnia nǝ ɓunno ko à gilǝki rǝia raka, sǝ wun nǝ̀ pà ɓoro mǝnana à nǝ̀ pisǝi kǝring a bǝsa ka amurí aban Yahweh Ɓakuli ma'wun. 7 Wun nǝ̀ pa aɓoro mala gir'nkila ace dotarǝu, wun nǝ̀ lì, sǝ wun nǝ̀ pak bumpwasǝa aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun. 8 Sǝ wun nǝ̀ gilǝ acau mala nggurcau mǝnia kat ka ɓǝà pur pepè amúr amǝnia yì atali ka.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Musa andǝ apǝris amǝkà Lawi bangcau nǝ amǝ Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;Wu duk ɗǝong sǝ wu kwakikir wun, wun amǝ Isǝrayila! Yalung ngga wu dumǝna aɓwana mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. 10 Acemani ka, wun nǝ̀ ok gi Yahweh Ɓakuli ma'wun sǝ wun nǝ̀ kpata anzongcau male andǝ ngguracau male, mǝnana ǝn nggǝ pa wun yalung ngga.&gt;&gt;

Asúban a Nkono Ebal

11 A kǝ pwari mǝno, Musa kwarkir aɓwe ama, 12 &lt;&lt;Anzǝm mana wu yàlǝ́nì Nggeasala Jodan ngga, atau mala Shimiyon, andǝ Lawi, andǝ Yahuda, andǝ Isaka, andǝ Yisǝfu, andǝ Benjami ngga à nǝ̀ cam amur Nkono Gerizim, sǝ à nǝ̀ ham atsǝkbu mala Yahweh amur aɓwana.‡ 13 Sǝ atau mala Ruben, andǝ Gad, andǝ Asha, andǝ Zebulu andǝ Dan andǝ Naftali na à nǝ̀ cam amur Nkono Ebal à nǝ̀ kwakikiria arǝ asúban mana à nǝ̀ hambia ka. 14 Sǝ aburana a tàu mala Lawi nǝ̀ loasǝ gia a kùli à nǝ̀ banggi amǝ Isǝrayila ama:

15 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana pàk ɓekǝ ɓǝ̀nzál nǝ tali, ko nggun, ko bolo-ntùl, nǝ túróbù mala amǝ'sǝlǝ pakkiagir, mana gìr'ɓeami na aban Yahweh, sǝ tsǝì kǝ peri abani aɓa sǝmbǝrǝa ka.§

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

16 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana pé tárrí andǝ nggé gulo raka.*

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

17 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana tusǝ nzong-nzali mala ɓì mǝmurkala ka.†

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

18 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana ɓosǝkikusǝ nte ɓǝ̀ kyanggî njar ka.‡

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

19 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana pūrǝ ɓashi-mǝsǝcau mala bǝri, ko mala káwá, ko mala mā-lú ka.§

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

20 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana nongnǝ mālá tárrí ka; acemǝnana gusǝlǝce ban-nongŋo mala tárrí ɗàng.*

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

21 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana eau girkusǝu ka.†

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

22 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana nongnǝ mǝ'nggaule mǝnana tárrí nǝ̀ ɓǝli ko nggè nǝ̀ ɓǝli ka.‡

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

23 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana nongnǝ nkili-mǝɓwame ka.§

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

24 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana wal-lú ɓi mǝmurkala aɓa sǝmbǝrǝa ka.

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

25 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana eare ak pàbunǝnzali ace wal-lú mǝ'kunpwasǝa ka.

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt;

26 &lt;&lt;Suban na amur ɓwa mǝnana ginǝe pà nǝ̀ kpata acau mala mǝnia yì nggurcau nǝ̀ pea raka.*

&lt;&lt;Sǝ aɓwe kat nǝ̀ ear ama, &lt;Ɓǝ̀ do anggo!&gt; &gt;&gt;

28

Atsǝkbu mala okiru

(Ace Apǝris 26:3-13; Ɓǝs Nggur 7:12-24)

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Nǝ̀ do ama, ɓǝ̀ wun nǝ̀ kwakikir wun pepè, wun nǝ̀ okî Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wun nǝ̀ kpata anzongcau male mǝnana ǝn nggǝ pa wun yalung ace mǝnana ɓǝ̀ wu peǎ ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ loasǝ wun a kùli amur anzali mala ɓanza kat. 2 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ kpata gì Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, amǝnia yi atsǝkbu kat ka à nǝ̀ yiu amur wun, à nǝ̀ yia akà wun dǝmba.

3 Wun nǝ̀ kum tsǝkbu aɓa là, sǝ wun nǝ̀ kum tsǝkbu a ɓaban.

4 Wun nǝ̀ kum tsǝkbu mala ɓǝl amuna pas, andǝ kum girɓaban kpǝm, andǝ ɓǝla mala agirkusǝu ma'wun nyangsang; andá ma'wun, andǝ ambul ma'wun, andǝ anzur ma'wun nǝ̀ hatǝki nǝ ɓǝl amunia.

5 Ndakade mò, andǝ tasau sùrǝ̀ gir mò nǝ̀ kum tsǝkbu.

6 Puro mô andǝ kutio mô ka, nǝ̀ dum nǝ tsǝkbu.

7 Yahweh nǝ̀ tsǝk aɓiwun amǝbura mǝnana à kǝ lo arǝ wun ngga ɓǝà kpa aɓadǝm wun. Yia ka à nǝ̀ pur aban yiu arǝ wun a njar mwashat, sǝ à nǝ̀ ɓangŋa aɓadǝm wun arǝ anjar tongno-nong-ɓari.

8 Yahweh nǝ̀ tasǝ tsǝkbu amur abah ma'wun, andǝ gir mǝnana kat wu tsǝk bù wun amurí ka; yì ka nǝ̀ tsǝka wun bù aɓa nzali mǝnana yì Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ngga.

9 Ɓǝ̀ wu bwal anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ wu kpata anjar male ka, Yahweh nǝ̀ pa wun kusǝu came kǝla aɓwana amǝfele male, kǝla mǝnana pàcau nǝ kángìr aban aká wun ama nǝ̀ pàk ka. 10 Sǝ aɓwapǝndǝa mala anzali a ɓanza kat nǝ̀ sǝni ama, à kǝ tunǝ wun nǝ lullǝ Yahweh, sǝ yià ka à nǝ̀ ɓangga wun. 11 Yahweh nǝ̀ tsǝa kume ma'wun nǝ̀ hatǝki kǝ̀rkǝ́r aɓa nzali mǝnana kánbì aká wun, ama nǝ̀ pà wun ngga; wun nǝ̀ ɓǝl amuna pas, agirkusǝu ma'wun nǝ̀ hatǝki, sǝ nzali ma'wun nǝ̀ pusǝa wun agir-ɓaban kpǝm. 12 Yahweh nǝ̀ mǝnba wun ndà mala ram gìrɓoarna male a kùli, nǝ̀ pa wun mbulo a nzali ma'wun a kúnì male, sǝ nǝ̀ tsǝka wun bù arǝ atúró mǝnana kat wu tsǝk bù wun arǝia ka. Wun nǝ̀ pè anzali pas tangna, sǝ pà wu nǝ̀ ak tangna ɗàng. 13 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ kpata anzongcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana ǝn nggǝ tsǝka wuni yalung, sǝ wun nǝ̀ tsǝkir wun, wun nǝ̀ peǎ ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝk wun, wun nǝ̀ duk múrû, pà wun nǝ̀ duk nggilatau ɗàng.* 14 Cè wu kyanggi kǝɓè atà anzongcau mǝnana ǝn nggǝ pà wun yalung ngga, a bu-mǝlì ko a bu-mǝnggare, aban kpata aɓea aɓakuli andǝ peri abania ɗàng.

Tangnakusǝu mala mgbikiru

Musa lidǝmba nǝ banggi amǝ Isǝrayila cau ama:

15 Sǝama ɓǝ̀ wu ɓinǝ okî Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ pà wun nǝ̀ bwal anzongcau andǝ angguracau male mǝnana ǝn nggǝ tsǝka wun yalung nǝ ɓabum wun kat raka, amǝnia yì asuban kat ka, à nǝ̀ sulǝ amur wun, sǝ à nǝ̀ akà wun dǝmba.

16 Suban nǝ̀ do amur wun aɓa là, sǝ suban nǝ̀ do amur wun a ɓaban.

17 Suban nǝ̀ do amur ndakade andǝ tasau sùrǝ̀ gir mò.

18 Suban nǝ̀ sulǝ amur ɓǝl amuna ma'wun, andǝ ɓǝlagir mala nzali ma'wun, sǝ amur domwan mala amuna-ndá, andǝ amuna-mbùl andǝ amuna-nzur ma'wun.

19 Aɓa puro mô andǝ kutio mô ka suban nǝ̀ yiu amuro.

20 Yahweh nǝ ɓamúrì, nǝ̀ tasǝa wun asuban, andǝ múrzurǝkya, andǝ ɗwanyi kum lùmsǝo mala kàné ma'wun aɓa gìr mǝnana kat wu tsǝk bù wun arǝì ama wun nǝ̀ pè ka, she ɓǝ̀ wu kiɗikina, tà wun twalna akaurǝa ka, atàcau mala atúró mǝɓike ma'wun mǝnana à tsǝa wu pǝlǝ nzǝm wun arǝ Yahweh, wu ginǝki ka. 21 Yahweh nǝ̀ tasǝa wun akwánó-twàl-là amǝ'wal-luî, mǝnana à nǝ̀ lanzǝ arǝ wun, she ɓǝà twalnata wun aɓa nzali mǝnana wu kǝ kutio ace ê ɓǝ̀ duk ma'wun ngga. 22 Yahweh nǝ̀ kok wun nǝ akwánó mal-ɓwa, andǝ ɓauwa, andǝ bàndà, andǝ ɓiki pi mala bân, andǝ tǝla-mbulo,† andǝ kiɗiki mala agirɓaban nǝ nyàɗàng andǝ kwàpì; amǝnia yì agir'mur'mwana ka à nǝ̀ pǝrta wun she ɓǝà twalnata wun ngga. 23 Ɓamǝsǝ kuli mǝnana amur wun ngga nǝ̀ pàk kǝla bolo-bángŋá, sǝ nzali mǝnana aɓata kusǝ wun ngga nǝ̀ candǝe kǝla bolo-candǝa. 24 Yahweh nǝ̀ tsǝk mbulo mala nzali ma'wun ɓǝ̀ pǝlǝ kǝkǝri. Kǝkǝri nǝ̀ sulǝo amur wun nǝ kuli she ɓǝ̀ wu kiɗikina ka.

25 Yahweh nǝ̀ tsǝk aɓiwun amǝbura ɓǝà gandǝ wun. Wun nǝ̀ pur aban ká arǝ aɓiwun amǝbura a njar mwashat, sǝ wun nǝ̀ mesǝ nǝ mire a ɓadǝmbia arǝ anjargula tongno-nong-ɓari. Wun nǝ̀ duk gìr kàrmúrû aban anzali-murǝm mala ɓanza. 26 Alú wun nǝ̀ duk girlina ace koya nyal a bumkuli, andǝ anyam-ɓabondo, sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ pǝria ɗàng. 27 Yahweh nǝ̀ kok wun nǝ ceakúmsǝǎm mala Masar, nǝ rǝu-mwarkya andǝ npenye-gula, andǝ kwa'nzwari andǝ kwánó oakiban, mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ sonzǝia raka. 28 Yahweh nǝ̀ kok wun nǝ ɓamúr-pǝlǝa, andǝ do-nte, andǝ zurǝì mala ɗenyicau. 29 Nǝ pwari a kùli, wun nǝ̀ nggǝ harǝkiban kǝla nte mǝnana kǝ harǝkiban aɓa pǝndǝa ka. Pà wun nǝ̀ kum lidǝmba aɓa koyagir mǝnana wu pè ka ɗàng. Kǝ parban andǝ kum ɓǝmbǝriban na wun nǝ̀ do aɓate koya pwari ka, sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ amsǝ wun ɗàng.

30 Awu nǝ pur'amur ɓwama sǝ ɓeɓwa nǝ̀ yia gbárí. Awu nǝ ɓak ɓala sǝ a pà wunǝ do aɓalǝi ɗàng. Awu nǝ pandǝ anggun-anap sǝ a pà wunǝ lì ɓǝlea ɗàng. 31 Aɓio amǝbura nǝ̀ wàl ndá mô a mǝsǝo, sǝ a pà wunǝ ok nyame a kuno ɗàng. À nǝ̀ umnǝ mǝdambǝriso mò a mǝsǝo nǝ̀ rǝcandǝa, sǝ à pà nǝ̀ nyesǝo wi ɗàng. Aɓio amǝbura nǝ̀ pwan domwan mala anzur mô, sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ amsǝo ɗàng. 32 A mǝsǝo, sǝ à nǝ̀ bwalki amunio amuna-burana andǝ amuna-mamǝna, à nǝ̀ umnǝia a nzali mala aɓea ɓwana; awu nǝ soamǝsǝo nǝ nzal kullimuria pwari anzǝm pwari, sǝ rǝcandǝa pà kàm a buo mala pàk kǝgir ɗàng. 33 Aɓwana mala ɓè nzali mǝnana wu súrǝ̀ia raka à nǝ̀ lì ɓǝlagir mǝnana nzali ma'wun pusǝ ka, andǝ mala koya gìr mǝnana wu pàktúró ace kǝ̀rkǝ́r ka. Pà wu nǝ̀ kum kǝgir ɗàng shekǝ parban andǝ gìr'kwanrǝu koya pwari. 34 Gìr mǝnana amǝsǝo nǝ̀ sǝn ngga nǝ̀ tsǝo a múrpǝlǝa. 35 Yahweh nǝ̀ kok wun arǝ ankūnǝ wun andǝ akusǝ wun nǝ ceakúmsǝǎm mǝɓike, mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ sonzǝe raka; à nǝ̀ aki rǝ wun kat, twal a ɓakusǝ wun aban ká a ɓong wun. 36 Yahweh nǝ̀ umnǝ wun andǝ murǝm ma'wun mǝnana wun nǝ̀ tsǝa amur wun ngga a ɓè nzali mǝnana wu súrǝì ɗàng, sǝ aká wun gbal ka à súrǝì raka. Akano ka wun nǝ̀ peri aban aɓea ɓakuli mana à peǎ nǝ nggun andǝ tali ka. 37 Wun nǝ̀ duk agir kàrmúrû, andǝ oalban, andǝ ɓangginǝban aɓalǝ aɓwana mǝnana kat Yahweh nǝ̀ tsǝa à nǝ̀ umnǝ wun kàm ngga.

38 Wun nǝ̀ ɓealɓeale kpǝm a ɓaban ma'wun, sǝ wun nǝ̀ pwan bǝti acemǝnana doshi nǝ̀ ya lì. 39 Wun nǝ̀ pandǝki anggun-anap sǝ wun nǝ̀ būnzǝia, sǝama pà wu nǝ̀ nu mùr aɓǝla-nggunì, ko wun nǝ̀ tūki aɓǝlea ɗàng, acemǝnana anggwaso nǝ̀ lia. 40 Anggun-olif nǝ̀ to a koya ban aɓa nzali ma'wun, sǝama pà wu nǝ̀ hasǝ mùruí arǝ wun ɗàng acemǝnana aɓǝla-olif nǝ̀ rá. 41 Wun nǝ̀ ɓǝl amuna-burana andǝ amuna-mamǝna sǝ à pà nǝ̀ duk ama'wun ɗàng, acemǝnana aɓiwun amǝbura nǝ̀ pwania à nǝ̀ umnǝia a nzali guro. 42 Adoshi nǝ̀ li anggun ma'wun kat andǝ agirɓaban mala nzali ma'wun. 43 Amǝ'kúnɗàngna mǝnana à do aɓalǝ wun ngga, à nǝ̀ nggǝ loapa wun a kùli aɓa kum lidǝmba, sǝ wun ngga, wun nǝ̀ nggǝ nyar a nzali aɓa ká tǝ̀r. 44 Yià ka à nǝ̀ nggǝ pa wun tangna, sǝ pà wun nǝ̀ kumô wun nǝ̀ pea wia tangna ɗàng. A masǝlǝate ka à nǝ̀ duk múrû, sǝ wun nǝ̀ duk nggilatau.‡ 45 Amǝnia yì asuban kat ka à nǝ̀ yiu amur wun. À nǝ̀ pǝrta wun, sǝ à nǝ̀ yia kasǝmúr wun, sheɓǝ̀ kiɗikina ka, acemǝnana wu okî Yahweh Ɓakuli ma'wun ɗàng, sǝ wu bwal anzongcau male andǝ anê male mǝnana pa wun ngga ɗàng. 46 Amǝnia yì asuban ngga, à nǝ̀ duk gir'lǝmdǝa, andǝ gir-gyambǝliban, aban wun wunǝ amǝ'kà wun tàtǝ́k. 47 Mǝnia ka nda acemǝnana wu kpata cau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ banɓoarnado andǝ ɓabumpwasǝa raka, kat andǝ amani ama yì ka pa wun agir kat nyangsang ngga. 48 Acemani ka, aɓiwun amǝbura mǝnana Yahweh nǝ̀ tasǝia arǝ wun ngga, wun nǝ̀ pàkkia wia túró kǝla aguro, aɓa nzala, andǝ mǝsamur, andǝ ɗwanyi gìr'nggūrǝu, andǝ tǝla agir kat. Yahweh nǝ̀ gangndǝia wun nggun-rya mala bolo-candǝa a myal wun, she ɓǝ̀ kiɗikina wun ngga.

49 Yahweh nǝ̀ yinǝ aɓwana mala ɓè nzali kuko a masǝlǝata ɓanza arǝ wun; à nǝ̀ yia zuppi amur wun kǝla nkwang; aɓwana mala nzali na mǝnana pà wun nǝ̀ bwalta lasǝia raka; 50 aɓwana na nǝ dǝm-ndwakan, mǝnana à kǝ lǝmdǝ pagulo aban ajamgula ɗang, sǝ à kǝ sǝn mǝsǝswatǝr mala amuna raka. 51 À nǝ̀ lì agirkusǝu ma'wun andǝ agirɓaban ma'wun, sheɓǝ̀ wu kiɗikina ka. À pà nǝ̀ nyingga wun kǝ mǝsǝsa, ko bǝsa mùr ɓǝla-anap, ko mùrú olif, ko kǝ muna-ndá, ko kǝ muna-mbul, ko kǝ muna-nzur ɗang, sheɓǝ̀ à tsǝ̀ngŋǝ̀nà wun wu uenaɓà ka. 52 À nǝ̀ gumbǝli wun nǝ lwa a koya là ma'wun sheɓǝ̀ akanggǝrang sheran amǝ'dāh'rike mǝnana wu gūlì arǝia ka, à kpakina kat arǝ alá ma'wun aɓa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pà wun ngga. 53 Wun nǝ̀ shak nyam amuna ma'wun amuna-burana andǝ amuna-mamǝna mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pà wun ngga,§ atàcau mala gumbǝliban nǝ lwa andǝ tanni mǝkǝ̀rkǝ́rnì mǝnana aɓiwun amǝbura nǝ̀ túr wun aɓalǝi ka. 54 Nggearǝ ɓwabura mǝnana mǝ'ɓukɓuka na sǝ mǝ'sǝn-mǝsǝswatǝr na aɓalǝ wun ngga, pà nǝ̀ earî mǝ'eambi, ko māmí mǝnana earkiyice ka, ko acili amuni mana à ue ka ɓǝà lì girlina atè ɗàng; 55 pà nǝ̀ eare nǝ̀ pè kǝɓwa ateà nyam amuni mana kǝ̀ shak ka ɗàng, acemǝnana kǝgìr ueki wi ɗàng, atàcau mala gumbǝliban nǝ lwa andǝ tanni mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala tǝla girlina mǝnana aɓiwun amǝbura nǝ̀ yinǝi amur wun arǝ alá ma'wun kat ka. 56 Ɓwama mǝnana mǝ'ɓukɓuka na sǝ mǝ'sǝn-mǝsǝswatǝr na aɓalǝ wun, mana pà nǝ̀ eare ɓakusǝi ɓǝ̀ je nzali raka, ace ɓukɓuka male andǝ tsǝkiru male ka, nǝ̀ dumnǝ ɓike aban burí mǝnana earkiyice ka, andǝ muni muna-ɓwabura, andǝ muni muna-ɓwama; 57 yale gó mǝnana pur arǝì, andǝ bangna-muna male mǝnana loa ɓǝle ka, nǝ̀ shè aɓa sǝmbǝrǝa, ace tǝla koyagir aɓa gumbǝliban nǝ lwa andǝ tanni mǝkǝ̀rkǝ́rnì mana aɓiwun amǝbura nǝ̀ yinǝi amur wun arǝ alá ma'wun kat ka.

Mgbikiru kǝ yinǝ kiɗikiban

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

58 Ɓǝ̀ pà wun nǝ̀ tsǝkir wun, wun nǝ̀ kpata acau mala nggurcau mǝnia kat, mǝnana à gilǝia aɓa mǝnia yì malǝmce, ace mǝnana wun nǝ̀ ɓanggî mǝnia yì lullǝu mǝɓoarɓwe andǝ mǝkàrmuruì mala Yahweh Ɓakuli ma'wun raka, 59 Yahweh nǝ̀ tasǝa wun wunǝ amuna ma'wun andǝ amǝkà wun akwánó-twàl-là amǝ'wal-luî, andǝ arǝkwana mǝɓike mǝnana à kǝ gandǝ sonzǝia ɗàng, andǝ arǝpangŋa mǝnana tea pà nǝ̀ mal raka. 60 Nǝ̀ yinǝ akwánó mala Masar ɗǝm amur wun, akwánó mǝnana wu ɓanggia wia ka; à nǝ̀ lanzǝ arǝ wun. 61 Ɗǝm ngga, Yahweh nǝ̀ yinǝ arǝpangŋa andǝ koya gìr'mur'mwana amur wun mǝnana à bang cau malea aɓa mǝnia yi Malǝmce mala nggurcau raka, she ɓǝà kiɗikina wun ngga. 62 Wun mǝnana wu làkkì kǝla anlero mǝnana a bumkuli ka, aɓwana kpokyak na à nǝ̀ ue ka, acemǝnana wu okî Yahweh Ɓakuli ma'wun raka. 63 Kǝla mǝnana Yahweh pàk banɓoarnado amur wun ace pakka wun mǝɓoarne, sǝ ace hatǝki wun ngga, anggo gbal sǝ Yahweh nǝ̀ pàk banɓoarnado amur wun ace kiɗiki wun andǝ twalta wun. À nǝ̀ ukki nlerǝ wun a nzali mǝnana wun ndo wu kǝ ká ê ɓǝ̀ duk ma'wun ngga.

64 Yahweh nǝ̀ mesǝki wun arǝ anzali kat, twal a ɓè kún ɓanza aban ká ɓè kúni. Akàm sǝ wun nǝ̀ nggá kpata aɓea aɓakuli mǝnana à peǎ nǝ nggun andǝ tali ka, aɓakuli mǝnana wun wunǝ aká wun ngga wu kǝ peri abania ɗiɗyal raka.* 65 Aɓalǝ anzali mǝno ka pà wun nǝ̀ kum makrǝu ɗang, sǝ ban usǝlǝo pa kàm ace ɓakusǝ wun ɗàng; Yahweh nǝ̀ pa wun ɓabum gǝggǝlya andǝ mǝsǝkialǝkya andǝ ɓabum ɓungia. 66 Yilǝmi wun nǝ̀ gyar aɓa bumtutya a ɓadǝm wun. Wun nǝ̀ do aɓa ɓangciu du andǝ pwari, sǝ pà wun nǝ̀ kum makɓalǝu mala àwá mala yilǝmi wun ɗàng. 67 Nǝ dǝmbari ka wun nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ́ pwarikpana,&gt;&gt; sǝ nǝ pwarikpǝra ka, wun nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ́ dǝmbari na&gt;&gt; ace ǝn'o mala ɓabum mǝnana wun nǝ̀ oè, andǝ agir mǝnana amǝsǝ wun nǝ̀ sǝnia ka. 68 Yahweh nǝ̀ nyesǝ wun a Masar aɓalǝ awaru-bǝsa, nǝ njar mǝnana ǝn bang nǝma pà wun nǝ̀ sǝni ɗǝm raka. Akano ka wun nǝ̀ pà ɓamurǝ wun kǝla aguro aburana andǝ amamǝna aban aɓiwun amǝbura, sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ kúr wun ɗàng.

29

1 Amǝno ka à nda ka acau mala kùrcau mǝnana Yahweh banggi Musa ama ɓǝ̀ pè nǝ amǝ Isǝrayila aɓa nzali Mowap, kpapi andǝ kùrcau mǝnana angŋa dǝmba kùrni nǝia a Horep ka.

Ɓǝsǝlǝ kùrcau ɓǝ̀ duk bǝshe

2 Sǝ Musa tunǝ amǝ Isǝrayila kat, banggia wia ama: &lt;&lt;Wu sǝnǝna gìr mǝnana Yahweh pè a mǝsǝ wun aɓa nzali Masar ka, yì gìr mǝnana pàkkî Firona andǝ amǝ'túró male kat, andǝ nzali male kat ka. 3 Amǝsǝ wun sǝn amǝno yì anggea tanni, andǝ agir-lǝmdǝa andǝ agir-gyambǝliban mǝgulke ka. 4 Sǝama ba yalung ngga Yahweh pà wun ɓabum mana wun nǝ̀ bwalte, ko amǝsǝu mana wun nǝ̀ sǝni, ko akiru mana wun nǝ̀ ok gìr mana wu kùtí aɓalǝi ka ɗàng. 5 Apǝlǝa lumi-ine ǝn gingnǝ wun aɓa pǝɗanban. Adaura ma'wun andǝ ankura ma'wun tsǝuriki ɗang. 6 Wu kum girlina mana wun nǝ̀ li, ko mùr-anap ko mba mana wun nǝ̀ nu ka ɗàng, ace mǝnana ɓǝ̀ kania wun ama Yahweh ka nda Ɓakuli ma'wun. 7 Sǝ lang wu bwalna man yì ban ngga, Sihon murǝm Heshbon, andǝ Og, murǝm Bashan, à puro ace yinǝ munǝo arǝ sǝm, sǝama sǝm liǎ. 8 Sǝm ak nzali malea sǝ sǝm gapi amǝkà Ruben andǝ amǝkà Gad andǝ gauwa-tsùrú mala amǝkà Manasa ɓǝ̀ duk nzali liɓala malea. 9 Acemani ka, wu bwal acau mala kùrcau mǝnia ka sǝ wu peǎ, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum lidǝmba aɓa koya gìr mana wun nǝ̀ pàk ka.

10 &lt;&lt;Yalung ngga wu ndya wu cam kat aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga; amúrû mala atau ma'wun, andǝ aɓwana-mǝgule ma'wun, andǝ amǝgulo ma'wun, andǝ aburana mala amǝ Isǝrayila kat, 11 amuna mǝkeke ma'wun, andǝ amālá wun, andǝ abǝri mǝnana à nda atà wun a kàttì, twal a ban ɓwa mǝnana kǝ kasǝa wun nggun aban ká aban ɓwa mǝnana kǝ ɗàrǝa wun mùr ka. 12 Wun nda kani yalung, ace mǝnana wun nǝ̀ kùtí aɓa kùrcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana kùrì nǝ kángìr, mǝnana yì, Yahweh, Ɓakuli ma'wun kǝ pè nǝ wun yalung, 13 ace mǝnana nǝ̀ kwakita wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana male yalung, sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ duk Ɓakuli ma'wun, kǝla mǝnana pàcau aban wun, sǝ kǝla mǝnana kánbì aká wun, aban Ibǝrayim, aban Ishaku, sǝ aban Yakupu ka. 14 Wun nda nǝ nǝmurǝ wun ǝn nggǝ pàk man yì kùrcau andǝ man yì kángìr ka ɗàng, 15 nda nǝ koya ɓwa mǝnana kat nda kani atà sǝm yalung aban came aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, andǝ ɓwa mǝnana kat pà kani atà sǝm yalung raka.

16 &lt;&lt;Wun ngga wu sǝlǝnace do ma'sǝm a nzali Masar, andǝ kutio ma'sǝm nǝɓalǝ anzali mǝnana sǝm kutiki nǝɓalǝia a njar aban yiu ka. 17 Sǝ wu sǝnǝna agir'ɓeami malea, yì ankúl mǝnana à peǎ nǝ nggun, andǝ tali, andǝ bolo-azǝrfa, andǝ bolo-njengǝlan, mǝnana à nda aɓalǝia ka. 18 Wu yál rǝ wun cè kǝ ɓwabura, ko ɓwama, ko ɓekǝ tàu ko ɓala aɓalǝ wun yalung mǝnana ɓabumi na rǝ ɗeki kpata Yahweh Ɓakuli ma'wun ace ká kpata aɓakuli mala anzali mǝno ka ɗàng. Wu tsǝkir wun cè à kum kǝɓwa aɓalǝ wun mǝnana nǝ̀ duk nlerǝ pusǝ ɓǝle mala barya andǝ mǝ'lulle ka ɗàng.* 19 Lang ɓwa kǝla mǝno ok acau mala mǝnia yì kùrcau mǝnana à pè nǝ kángìr, sǝ twalî ɓamurì ama ndanǝ tsǝkbu, sǝ pàk ɗenyicau a ɓabumi ama, &lt;Ko ɓǝ̀ ǝn gya aɓa ɓamurcandǝa mem ngga, kǝgìr mǝɓane pà kàm nǝ̀ kumam ɗang.&gt; Mǝnia ka nǝ̀ yinǝ kiɗiki mala mǝpwale atà mǝ'ime. 20 Yahweh pà nǝ̀ eare nǝ̀ twalîbanì ɗàng, a kún mani ka bumlulla mǝpìne mala Yahweh nǝ̀ earke amur man yì ɓwa ka, sǝ asuban mǝnana kat à gilǝia aɓa malǝmce mǝnia ka à nǝ̀ sulǝ amurí, sǝ Yahweh nǝ̀ esǝki lùllǝì a ɓanza. 21 Sǝ Yahweh nǝ̀ tàrrì aɓalǝ atau mala amǝ Isǝrayila kat ace kum gìr'mur'mwana, aɓa kpata asuban kat mala kùrcau mǝnana à gilǝia aɓa mǝnia yì Malǝmce Nggurcau ka.

22 &lt;&lt;Anza mala amuna ma'wun mǝnana à nǝ̀ lo anzǝm wun, andǝ abǝri mana à nǝ̀ purki arǝ anzali bansauwa sǝ à nǝ̀ yiu ka, à nǝ̀ sǝn agir'mur'mwana mǝnana kumǝna mǝno yì nzali, andǝ akwánó mǝnana Yahweh soapi wi sǝ túrí aɓa rǝkwana ka. 23 Nzalinì puppup nǝ̀ pì kǝring nǝ atali-earbǝsa, sǝ nǝ̀ pǝlǝ kpakanban tuɓamur mǝnana kǝgir pà kàm à nǝ̀ ɓeali aɓalǝi nǝ̀ soa ko nǝ̀ gul ka ɗàng, sǝ kǝ bondo pa nǝ̀ tò kam ɗàng; nzali ma'wun nǝ̀ pa kǝla anggea-là Sodom andǝ Gomora, andǝ Adǝma andǝ Zeboyim, mǝnana Yahweh kiɗikia aɓa bumlulla male mǝɓike ka. 24 Aɓwapǝndǝa kat nǝ̀ ɗiban ama, &lt;Ace mana sǝ Yahweh pakkî nzali man gìr mǝnia anggo? Mana yinǝ pi mala mǝnia yì nggea bumlulla ka?&gt; 25 Sǝ aɓwe nǝ̀ pà eare ama, &lt;Nda acemǝnana à vwakibuia arǝ kùrcau mala Yahweh, Ɓakuli mala akeâ, mǝnana pangnǝia lang pusǝia à purî ɓá nzali Masar ka. 26 À kùtí a kpata aɓea aɓakuli sǝ à peri abania, aɓakuli mǝnana à súrǝ̀ia ɗiɗyal raka, aɓakuli mǝnana Yahweh na pea wia raka. 27 Acemani ka, bumlulla mala Yahweh pi arǝ man yì nzali, sǝ yinǝ koya suban mǝnana à gilǝì a mǝnia yì malǝmce ka amurí. 28 Aɓa bumlulla mǝkǝ̀rkǝ́rnì andǝ bum-ukkia mǝgule, uia aɓa nzali malea, sǝ ramtea aɓa ɓè nzali, kǝla mǝnana à pàk yalung ngga.&gt;

29 &lt;&lt;Agir ɓa-sǝmbǝrǝa ka, amala Yahweh Ɓakuli ma'sǝma, sǝ agir mǝnana à lǝmdǝia ka, ama'sǝma sǝ mala amuna ma'sǝma tàtǝ́k, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kpata acau mala nggurcau mǝnia ka.&gt;&gt;

30

Pwanzali andǝ Twalbani

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

1 Lang agir mǝnia kat nǝ̀ yiu amur wun, yì atsǝkbu andǝ asuban, mǝnana ǝn tsǝka wunia aɓadǝm wun, sǝ ɓalǝ wun yi kasǝa arǝia aɓalǝ anzali mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun mesǝkina wun kàm, 2 sǝ lang wun wunǝ amuna ma'wun wun nǝ̀ nyar aban Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun nǝ̀ oki wi nǝ ɓabum wun kat andǝ yilǝmi wun kat, wun nǝ̀ kpata acau mǝnana kat ǝn nggǝ pà wun yalung ngga, 3 nda wuni Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ panzǝki wun ɓǝ̀ wu nyarî bwalban-aguro ka. Nǝ̀ sǝn mǝsǝswatǝr ma'wun, sǝ nǝ̀ ramgi wun arǝ anzali mǝnana kat yì Yahweh Ɓakuli ma'wun mesǝkina wun kàm ngga.* 4 Sǝ ko ɓǝ̀ à mesǝki wun arǝ abân kuko aɓa ɓanza ka, Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ ramgi wun kano, sǝ nǝ̀ nyesǝ wun. 5 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ yinǝ wun aɓa nzali mǝnana aká wun é pǝlǝ malea ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu é ɓǝ̀ duk ma'wun ngga. Sǝ yì ka nǝ̀ tsǝa ɓǝ̀ wu kum lidǝmba sǝ ɓǝ̀ wu hatǝki wu kútì aká wun.

6 Sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nǝ̀ gau wun wunǝa ɓabum-candǝcau ma'wun andǝ ɓabum candǝcau mala amuna ma'wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu earce Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ ɓabum mwashat andǝ yilǝmi wun kat, sǝ ɓǝ̀ wu auwa. 7 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝk asuban mǝnia kat ka amur aɓiwun-amǝbura mǝnana à kǝ ɓinǝmúr wun sǝ à kǝ ɓikia wun ngga. 8 Sǝ wun nǝ̀ okî Yahweh ɗǝm, sǝ wun nǝ̀ bwal anzongcau male mǝnana kat ǝn tsǝka wun yalung ngga. 9 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ tsǝa wun nǝ̀ nyakǝti aɓa kum lidǝmba aɓalǝ atúró mala abu wun kat, aɓa ɓǝl amuna, aɓa ɓǝla mala agirkusǝu mala adomwan ma'wun, sǝ aɓa kum aɓǝlagir ɓaban. Bum Yahweh nǝ̀ nyare nǝ̀ pwasǝ arǝ wun kǝla mǝnana bumi pwasǝ arǝ aká wun ngga, 10 lang wu okî Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu bwal anzongcau, andǝ akasǝcau mǝnana à nda a gile aɓa Malǝmce mala Nggurcau man, sǝ wu pǝlǝa aban Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ ɓabum wun kat andǝ yilǝmi wun kat ka.

Twal do nǝyilǝmu ko lú

Musa banggi amǝ Isǝrayila ama:

11 Nzongcau mǝnia ǝn nggǝ tsǝka wun yalung ngga, kútì rǝcandǝa ma'wun ɗang, ɗǝm ngga pà kuko nǝ wun ɗàng. 12 Pà a kùli, mǝnana wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ eapa sǝm a kùli, sǝ nǝ̀ sulǝi aban sǝm ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm oè sǝ ɓǝ̀ sǝm pè ka?&gt;&gt; 13 Ɗǝm ngga pà a nkaring nggeamùr, mǝnana wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ kákà sǝm a nkaring nggeamùr sǝ nǝ̀ yinǝi aban sǝm ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm oè sǝ ɓǝ̀ sǝm pè ka?&gt;&gt; 14 Sǝama cê ka nda a nkanggari wun tù. Nda aɓa kún wun andǝ ɓabum wun, ace mǝnana wun nǝ̀ gandǝ kpate ka.†

Masǝlǝata cau mala Musa

15 Wu kwakikir wun! Yalung ngga, mǝ nda ban pa wun njar, ɓǝ̀ wu twal mwashat atà amǝnia ka: yilǝmu andǝ mǝɓoarne, ko lú andǝ mǝɓike. 16 Mǝ nda ban tsǝka wun nzongcau yalung ama, wu earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu bwal anzongcau, andǝ akasǝcau, andǝ anggurcau, sǝ wu gya aɓa njar male. Ɓǝ̀ wu pàk mǝnia ka, wun nǝ̀ dum nǝyilǝmu, wun nǝ̀ bundǝo. Sǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga nǝ̀ tsǝka wun bù aɓa nzali mǝnana wun nǝ̀ kùtí kam, wun nǝ̀ é ɓǝ̀ duk ma'wun ngga.

17 Sǝama ɓǝ̀ ɓabum wun pǝlǝa, sǝ wu ɓinǝ kwakikir wun, wu pǝlǝ rǝ wun aban peri aban aɓea ɓakuli andǝ kpatea ka, 18 mǝ nda ban nunkir wun ado ama, mǝsǝcau wun nǝ̀ ueɓà. Sǝ yilǝmi wun pà nǝ̀ sauwa aɓa nzali mǝnana wun nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan, wun nǝ̀ ká ê ɓǝ̀ duk ma'wun ngga ɗàng.

19 Yalung ngga ǝn nggǝ tunǝ kuli andǝ nzali ɓǝà duk amǝ'nakún arǝ wun ama, ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nà yilǝmu andǝ lú, tsǝkbu andǝ súban aɓadǝm wun. Acemani ka, wu twal yilǝmu, ace mǝnana wun, wunǝ amuna-wun, andǝ amǝká-wun ngga ɓǝ̀ wu do nǝyilǝmu. 20 Wun nǝ̀ gandǝ twal earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, wun nǝ̀ oki wi, sǝ wun nǝ̀ pa ɓamur wun kat-kat abani. Mǝnia ka nda kunkurǝm mala yilǝmu aban wun. Yilǝmi wun nǝ̀ sauwa aɓa nzali mǝnana Yahweh kánbi aká-wun, aban Ibǝrayim, aban Ishaku, sǝ aban Yakupu, ama nǝ̀ pea wia ka.

31

À twal Jesǝwa ɓǝ̀ duk ɓwamǝgule amur amǝ Isǝrayila

1 Pǝlǝa Musa wario kya ne amǝ Isǝrayila kat, amǝnia yì acau ka, 2 ama:

Mim adyan ngga, apǝlǝa mem lùmsǝ̀nà gbǝman-mwashat nǝ lumi-ɓari; pà mǝ nǝ gandǝ lidǝmba nǝ dupa wun ɓwamǝgule ɗǝm ɗàng. Yahweh bangŋǝ́nàm ama, &lt;&lt;We ka, a pà wunǝ yàllî nkaring Jodan mǝnia ka ɗàng.&gt;&gt; 3 Sǝama Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ nggearǝì ka nǝ̀ aka wun dǝmba nǝ̀ yàl a nkaring. Nǝ̀ nggá kiɗiki nzali mala aɓwapǝndǝa mǝnia ka aɓadǝm wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu ak nzalinì arǝia ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga. Jesǝwa nda ɓwa mǝnana nǝ̀ dupa wun a dǝmba lang wun nǝ̀ yàl a nkaring ngga, kǝla mana Yahweh bang ngga. 4 Sǝ Yahweh ka nǝ̀ pakkia wia gìr, kǝla mana pakkî Sihon andǝ Og, yì amurǝma mala amǝ'Amor, sǝ kǝla mana pakkî nzali malea, lang yi twaltea kat ka. 5 Yahweh nǝ̀ tasǝia a ɓabù wun, sǝ dumǝna púp wun nǝ̀ pakkia wia agir mana kat ǝn tsǝka wun nzongcau nǝma ɓǝ̀ wu pakkia wia ka. 6 Wu dum nǝ rǝcandǝa, sǝ wu pangnǝ mǝsǝkàng-kàngŋa. Ɓǝ̀ ɓangciu ɓǝkǝa pakka wun, ko ǝn'ò pàkka wun arǝia ɗàng. Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, nda atà wun; pà nǝ̀ mak wun, ko nǝ̀ ɗeki wun ɗàng.

7 Musa pǝlǝa tunǝ Jesǝwa, sǝ banggi wi aɓadǝm amǝ Isǝrayila kat ama:

Dum nǝ rǝcandǝa, sǝ wu pangnǝ mǝsǝkàng-kàngŋa, acemǝnana a nda awu nǝ kánǝ aɓwana mǝnia ka aɓa nzali mǝnana Yahweh kánbi akeâ ama, nǝ̀ pea wia ka.* Sǝ dumǝna púp, awu nǝ gakia wia nzalinì kat, ɓǝ̀ duk gìr'liɓala malea. 8 Yahweh nǝnggearǝì nǝ̀ kákò a dǝmba; nǝ̀ pà atò; pà nǝ̀ nyio ko nǝ̀ vwakibuì arǝò ɗàng. Cè ɓangciu pàkkô ko ɓabumo ɓungi ɗang.

Ɓal Nggurcau mala Ɓakuli bwāng aban aɓwana

9 Pǝlǝa Musa gilǝ mǝnia yì nggurcau ka, sǝ pè apǝris, yià amǝkà Lawi, yià mana à twalkiyi akwati kùrcau mala Yahweh ka, atārǝia andǝ aɓwana-mǝgule kat mala amǝ Isǝrayila. 10 Pǝlǝa Musa tsǝkia wia nzongcau ama:

A masǝlǝata koya tongno-nong-ɓaria pǝlǝa, a pwari mana à tsǝì ace twalban tangna, aɓa Lamsan mala Do aɓalǝ Agumli,† 11 a kúnì mana amǝ Isǝrayila kat kǝ yiu nǝi à nǝ̀ ramba aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun, a ban mǝnana nǝ̀ tàrrì ka, wun nǝ̀ ɓal mǝnia yì nggurcau ka a ɓadǝmba amǝ Isǝrayila kat, ɓǝà oè nǝ kiria. 12 Wu ramba aɓwe, aburana, andǝ amamǝna andǝ amuna, andǝ abǝri mana à ndanǝdo aɓalǝ wun arǝ alá ma'wun ngga, ace mǝnana ɓǝà kwakikiria, ɓǝà kànì ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'wun, andǝ kpata acau mala nggurcau mǝnia ka pepè. 13 Anggo ka amuna malea, mana à súrǝ̀ mǝnia yì nggurcau raka, dumǝna púp à nǝ̀ oè, à nǝ̀ kànì ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'wun, aɓa do ma'wun kat a nzali mana wun ndo wun nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan wun nǝ̀ ká ê ɓǝ̀ duk ma'wun ngga.

Masǝlǝata kwarkiru mana Yahweh pè Musa ka

14 Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Adyan ngga, pwari lú mò gbàshìnà. Tunǝ Jesǝwa, wu yiu kǝm, wu lǝmdǝ ɓamúr rǝ wun abanam aɓa Tara Ban-peri, ace mǝnana ‡mǝ pè wi gara mala pàktúró ka.&gt;&gt;

Anggo sǝ Musa andǝ Jesǝwa wario, à kya lǝmdǝ ɓamuria aɓa Tara Ban-peri.

15 Pǝlǝa Yahweh pusǝrǝi a ban Tara aɓa pǝrɓang mana cam pǝrapǝra ka, sǝ pǝrɓangnî yi came amúr bankutio aɓa Tara.§

16 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama:

A ndo awu nǝ o, a nǝ nggá usǝlǝo atà akeo,* sǝ aɓwana mǝnia ka, banì pà nǝ̀ sau ɗang, à nǝ̀ kùtí aɓa pàkki atúró gyatarǝu aban kpata abǝri ɓakuli mala nzali mǝno à malanǝ̀ ká kàm aɓalǝia ka. Yià ka, à nǝ̀ vwakibuia arǝàm, à nǝ̀ panzǝki kùrcau mǝnana ǝn kurì sǝnǝia ka. 17 Sǝama a pwari mǝno ka, bumlulla mem nǝ̀ pi amúrià; mǝ nǝ túrià wia nzǝmam, sǝ mǝ nǝ sǝmbǝria wia ɓamǝsǝam, sǝ à nǝ̀ ueɓà; agir'mur'mwana pas andǝ atanni nǝ̀ yia sulǝ amúrià. A pwari mǝno ka, à nǝ̀ ɗiban ama, &lt;&lt;Amǝnia yì agir'mur'mwana ka, à yi kum sǝm anggo acemǝnana Ɓakuli ma'sǝm ngga, nyìngŋǝ̀nà sǝm, pa atà sǝm ɗǝm raka le?&gt;&gt; 18 Mbak-kàngkàng, mǝ nǝ sǝmbǝria wia ɓamǝsǝam a pwari mǝno ka, ace ɓealɓikea mǝnana kat à pè, mana à pǝlǝ amǝ'kpata aɓea ɓakuli ka.

19 Acemani ka, gilǝ mǝnia yì nggyal ka, sǝ wu kánì amǝ Isǝrayila; tsǝia ɓǝà kǝ tû nggyalnì, ace mǝnana ɓǝ̀ duk girnakun mem arǝia ka. 20 Lang ǝn yinanǝia a nzali mana ǝn pacau nǝ kángìr aban akeâ nǝma mǝ nǝ pea wia, yì nzali mana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm, sǝ anzǝm mǝnana à lina agir, à ɗǝmgina sǝ à nyangina ka, pǝlǝa à nǝ̀ pǝlǝa aban aɓea aɓakuli, à nǝ̀ kpatea, à nǝ̀ nyesǝcem-ɓà, sǝ à nǝ̀ panzǝki kùrcau mem. 21 Sǝ lang agir'mur'mwana pas andǝ atanni yina amúrià ka, mǝnia yì nggyal ka, nǝ̀ nakun arǝia; acemana ɓalǝ amǝ'keà ka, pà nǝ̀ lórǝ́ nggyalnì ɗàng. Ko kaniama mǝ yinǝia a nzali mana ǝn pacau nǝ kángìr nǝma mǝ nǝ pea wia ka, ǝn súrǝ́nà rǝ gìr mǝnana ɗenyicau malea nǝ̀ kánǝia pě ka.

22 Anggo, sǝ Musa gilǝ mǝnia yì nggyal ka† a pwari mǝno, sǝ kànî amǝ Isǝrayila nggyalnì.

23 Pǝlǝa Yahweh ka, pè Jesǝwa, yì muna-ɓwabura mala Nun, nzongcau ama, &lt;&lt;We ka, dum nǝ rǝcandǝa sǝ wu pak mǝsǝkàng-kàngŋa, acemana awu nǝ kánǝ amǝ Isǝrayila a nzali mana ǝn pacau nǝ kángìr nǝma mǝ nǝ pea wia ka. Sǝ mim nǝ ɓamúràm ngga, mǝ nǝ pà atò.&gt;&gt;

24 Anzǝm mana Musa malǝna gilǝ acau mala mǝnia yì nggurcau a malǝmce, twal a tite, kya bwal a masǝlǝate ka, 25 pǝlǝa Musa pè amǝ'Lawi, yià mana à twalkiyi akwati kùrcau mala Yahweh ka, mǝnia yì nzongcau ka, ama:

26 Wu twal mǝnia yì Malǝmce mala Kùrcau ka, wu tsǝì aɓa Akwati Kùrcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun. Mǝnia ka nǝ̀ do kǝla girnakun mem arǝ wun. 27 Acemǝnana ǝn súrǝ́nàcè mgbikiru andǝ murcandǝa ma'wun. (Ɓǝ̀ yalung mana mǝ nda andǝamǝsǝàm più sǝ wu lidǝmba nǝ mgbikiru arǝ Yahweh ka, mgbikiru ma'wun nǝ̀ ɓikipa lang ǝn wuna ka.) 28 Wu ramba aɓwana-mǝgule mala atau ma'wun andǝ amǝ'pagara ma'wun kat, ace mana ɓǝ̀ ǝn banggia wia amǝnia yì acau ka a kiria, ɓǝà oè sǝ mǝ tunǝ kuli andǝ nzali ɓǝà duk girnakun arǝia. 29 Mǝnia ka nda acemǝnana ǝn sǝlǝna nǝma, anzǝm lú mem ngga, mbak-kàngkàng wun nǝ̀ duk amǝ'kìɗìkì kǝ̀rkǝ́r, wun nǝ̀ nying njargula mana ǝn tsǝka wun nzongcau nǝma ɓǝ̀ wu kpate ka. Sǝ apwari na à nǝ̀ yiu ka, aɓalǝia ka gìr'mur'mwana na nǝ̀ nggá sulǝ amúr wun, acemǝnana wun nǝ̀ pàk gìr mana mǝɓike na ka aɓadǝm Yahweh, wun nǝ̀ loasǝ bumlulla male, nǝ agir mana abú wun peǎ ka.

Nggyal mala Musa

30 Pǝlǝa Musa bang acau mala mǝnia yì nggyal ka, twal a tite yi bwal a masǝlǝate, sǝ amǝ Isǝrayila mana à yi ram kat ka, à kǝ oè.

32

1 Kwakikiro we kùli, sǝ mǝ nǝ nacau;

ɓanza ɓǝ̀ ok acau mana à kǝ̀ pur a kunam ngga.

2 Came ɓǝ̀ kanigir mem kpa kǝla mbulo,

sǝ acau mem ɓǝà sulǝo kǝla ncimna dǝmbari,

kǝla rakya mala mǝsǝ-mbulo amur lolloapì bondo,

kǝla nya mala mbulo-gula amur agirpwala.

3 Mim ngga, mǝ nǝ hamnǝ lullǝ Yahweh.

Ɓǝà pè Ɓakuli ma'sǝm gusǝlǝban!

4 Yi ka, nda Tali,

túró male lùmsǝ-puppup,

sǝ anjar male kat ka, à nda pepè.

Yì ka nda Ɓakuli mǝ'domǝsǝcaunì,

mana kǝ lǝmdǝ tàrban raka;

mǝ'ɓealɓoarna na sǝ kǝ pak gìr mana nda pepè ka.

5 Kat andǝ amani ka, aɓwana male lǝmdǝì wi ɗwanyi domǝsǝcau,

à nda ka amuna male ɗǝm ɗàng acemǝnana à kumia nǝ mǝɓane.

Nza mala amǝ ɗwanyi kpata gìr a njarì na

andǝ amǝ kìɗìkì.

6 Ani sǝ wun nǝ mbwe Yahweh le,

yì wun amǝ'gǝmi andǝ amǝ'ɓanggia?

Sǝ yì ka, nda Tár wun, mana pusǝ wun ngga re?

Yì nǝ̀ pàk wun sǝ nda mana dumsǝ wun ngga re?

7 Ɓǝ̀ ɓalǝ wun kasǝa arǝ apwari do mana ɗiɗyal ka;

wu ɗenyinǝ apǝlǝkia mala anza mana à kutikina ka.

Wu ɗì tár wun, sǝ yì ka nǝ̀ lǝmdǝa wun;

wu ɗika aɓwana-mǝgule ma'wun,

sǝ yia ka à nǝ̀ bangga wun.

8 Lang Ɓakuli mana Karban Kat nǝ Gulo

pè aɓwapǝndǝa anzali do malea,

sǝ yi gakita aɓwapǝndǝa ɗàng-ɗáng,

sǝ yi tsǝki anzong-nzali mala aɓwapǝndǝa ka,

pè aɓa kpata làkkì mala amǝ Isǝrayila.*

9 Sǝ kāmbe mala Yahweh ka,

à nda ka aɓwana male,

Yakupu nda girkuma mana pè ɓamurì ka.

10 Kumi aɓa pǝɗanban,

a kpakanban mala ɓua mala gung ɓabondo

pǝlǝa dupi wi ntongŋo,

yáli kǝla mana nǝ̀ yál mǝsǝi ka.

11 Kǝla nkwang mana kǝ kwak abuí amur amuni ace mǝnana ɓǝà mesǝì ɓá nde,

sǝ kǝ gāɗi amúrià,

kǝ mǝn abuí nǝ̀ ea,

sǝ nǝ̀ twalia a nzǝm amburi ka,†

12 Yahweh nǝmurǝì na gingnǝi ka,

ɓekǝ bǝri ɓakuli pa kàm atè ɗàng.

13 Yàl nǝi amúr amgbang-ban mala nzalinì,

sǝ pè wi aɓǝlagir mala bondo ɓǝ̀ li.

Linǝi nǝ mùr-nyì mǝnana pùr aɓa tali ka,

andǝ mùrú mana pùr aɓa kanggǝrang-tali ka;

14 andǝ mùrú-kiura mala domwan mala andá,

andǝ kiura mala domwan mala anzur,

andǝ mala ambulpǝndǝa,

andǝ mùrú-nyama mala amuna-nzur,

andǝ nyam agam mala amǝ Bashan,

andǝ mala ambulpǝndǝa,

andǝ mǝssa-alkama mǝɓoarne kat-kat;

sǝ a nu mùr-anap mala ɓǝla-anap mǝɓoarne.

15 Lang Jesǝrun‡ nyan ngga,

pǝlǝa mgbicau arǝ Ɓakuli.

Lang lumsǝ nǝ girlina,

nyane,

nggūrǝì dǝmbǝrya sǝ ɓǝlki ka,

pǝlǝa vwakibuì arǝ Ɓakuli mana pè ka,

sǝ ɓinǝki Tali mana nda Amsǝban male ka.

16 À tsǝk Yahweh pàk mɓali

atàcau mala abǝri ɓakuli;

à lulbumi nǝ agir'ɓeami.

17 À pà gir'nkila aban ankúl mana akukwar na,

Ɓakuli na raka;

aɓakuli mana à súrǝ̀ia ɗiɗyal raka,

yì abǝri ɓakuli mana à loa yiu ka,

aɓakuli mana yàle aká wun ɓanggia wia raka.

18 Tali mana nda tár wun ngga wu burice;

wu lorǝ Ɓakuli mana ɓǝl wun ngga.

19 Lang Yahweh sǝn gìr man ngga, ɓǝsǝkia;

amuni amuna-burana andǝ amuna-mamǝna male lulbumi.

20 Pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ sǝmbǝrǝia wia ɓamǝsǝam,

mǝ nǝ sǝn lang sǝ masǝlǝatea nǝ̀ pa;

acemana yia ka, nza mala amǝkpata njar kìɗìkì

andǝ amǝ ɗwanyi domǝsǝcau na.

21 À tsǝem ǝn pak mɓali nǝ gir mǝnana kǝ ɓakuli na raka,

sǝ à lulbumam nǝ ankul malea.

Acemani ka, mǝ nǝ tsǝia à nǝ̀ pak mɓali arǝ aɓwana mana yàle, à kǝ aɓwana na raka.

Mǝ nǝ lulbumia nǝ aɓwana mala ɓè nzali,

mana agǝm-aɓwana na ka.

22 Bumlulla mem longŋa earke nǝ bǝsa,

sǝ nǝ̀ pisǝ nzali andǝ agirɓaban malea.

Nǝ̀ earke nǝ̀ nggá bwal ban ɓanza mala alú a tà-nzali.

Nǝ̀ pisǝ akusǝ ankono.

23 &lt;&lt;Mǝ ndo mǝ nǝ gwaliki agir'mur'mwana amúrià,

mǝ nǝ mal amundi mem amúrià.

24 Mǝ nǝ tasǝ nzala amúrià, mana nǝ̀ li rǝcandǝa malea,

sǝ kwánó-ɓikea mǝnana nǝ̀ lia ka,

andǝ kwánó-twàl-là mǝ'wal-luî;

mǝ nǝ tasǝ anyamɓikea amǝ'nǝmgiban arǝia,

andǝ an'yau barya ɓǝà kwarkia.

25 Amur anjarɓala ka, aɓia-mǝbura nǝ̀ wal-luia nǝ nggeabyau,

sǝ arǝ aɓala malea ka, à nǝ̀ do aɓa ɓangciu.

Aɓia-mǝbura nǝ̀ wal-lú alaggana andǝ ansarina malea,

sǝ abangna-muna andǝ aɓwana mana à ena,

sǝ à ndanǝ mbù amúrià ka, à pà nǝ̀ au ɗàng.

26 Ən bang nǝma ɓǝ́ mǝ nǝ mesǝkia kuko,

mǝ nǝ tsǝa aɓwapǝndǝa nǝ̀ lórǝiǎ,

cau malea pà nǝ̀ pa aɓa ɗenyicau mala aɓwapǝndǝa ɗǝm ɗàng.

27 Sǝama ǝn ɓanggi lulbum mana ɓiumǝbura nǝ̀ yinǝi ka,

acemǝnana yakǝla amǝ'ɓinǝmuria nǝ̀ ɓwarkio aɓa ɗenyicau malea

sǝ à nǝ̀ na ama, &lt;Bù sǝm, nda mǝnana pà sǝm limurǝm ngga;

Yahweh nda mana pàk mǝnia yì agir kat ka ɗàng.&gt; &gt;&gt;

28 Yia ka, à nda ka aɓwana mala nzali mana à pànǝ ɗenyicau raka,

à kǝ gandǝ bwaltagìr ɗàng.

29 Ɓǝ̀ à ndanǝ kwaro ka, à nǝ̀ bwaltagìr man;

à nǝ̀ sǝn gìr mana nǝ̀ nggá kumia a masǝlǝate ka!

30 Lang sǝ gìrnî nǝ̀ pǎ

ama ɓwa mwashat nǝ̀ gandǝ pǝr aɓwana á-mwashat,

ko ana raka, aɓwana ɓari

nǝ̀ loasǝtà aɓwana á-lum ngga?

She ɓǝ̀ dumǝna ama,

Tali malea angŋa dǝmba mangŋǝ́nia,

ko ana raka, Yahweh angŋa dǝmba

vwakinabuì arǝia ka!

31 Acemǝnana &lt;&lt;tali&gt;&gt; malea ka, pa kǝla Tali ma'sǝm ɗàng;

ko aɓisǝm amǝbura nǝ nggearǝia ka

à earǝna ama anggo sǝ pa.

32 Nggun-anap malea ka, pur nǝban nggun-anap mala amǝ Sodom,

sǝ arǝ aɓaban-anap mala amǝ Gomora.

Aɓǝla-anap malea ka, à lumsǝ nǝ barya,

sǝ adangŋanshi ɓǝla-anap malea ka, amǝ'lùlle na.

33 Mùr-anap malea ka, barya mala an'yau na,

yì barya mǝ'wal-luî mala aɓamba.

34 Yahweh na ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana ǝn kanì mǝ nǝ pè ka,

pà kàm aban ramba abanam a bah,

ǝn girkuni atà agir-ɓoarna mem re?

35 Mbweban a kúnì gìr ka, mem na;

Mǝ nǝ mbwe.§

Lang pwari male yina ka,

kusǝia nǝ̀ gbǝtǝri;

pwari gìr'mur'mwana mana nǝ̀ kumia ka, gbàshìnà,

sǝ pwari kìɗìkì malea ka

ndo kǝ yiu amúrià a kaurǝa ka.&gt;&gt;

36 Ɓakuli ka nǝ̀ lak aɓwana male a ɓashi,

nǝ̀ sǝn mǝsǝswatǝr mala aguro male,

lang nǝ̀ sǝni ama rǝcandǝa malea malǝna,

sǝ kǝ ɓwa pà kàm mana ue ɗàng,

ko guro ko ɓwa mana guro na raka.

37 Pǝlǝa Yahweh nǝ̀ ɗìban ama,

&lt;&lt;Aɓakuli malea ka à ndake,

yì &lt;tali&gt; mana à alta àwá abani ka,

38 yì aɓakuli mana à lì mùrú-nyama mala agir'nkila malea,

sǝ à nu mùr-anap

mala apagir mala girnùná malea ka?

Yàle ɓǝà lo, ɓǝà bwala wun nggam!

Ɓǝà pa wun ban-auwa!

39 &lt;&lt;Sǝ adyan ngga, wu sǝni,

kǝ mim nǝmurǝam mǝ nda!

Ɓè kǝ ɓakuli pa kàm ɗàng,

she kǝ mim!*

Ən nggǝ wal-lú ɓwa,

sǝ ǝn nggǝ tsǝk ɓwa ɓǝ̀ dum nǝyilǝmu.

Ən nggǝ tsǝk penye,

sǝ ǝn nggǝ sonzǝ penye,

sǝ kǝɓwa pà kam nǝ̀ gandǝ amsǝ ɓwa

a ɓabuam ɗàng.

40 Ən loasǝ buam a kùli,

sǝ ǝn kángìr nǝma:

Kǝla mana mǝ ndakam nǝ yilǝmu tàtǝ́k ka,

41 pwari mana mǝ nǝ kolǝkún kafe mem mǝlinzame,

sǝ mǝ nǝ bwali a buam ace pak ɓashi ka,

mǝ nǝ pakkî aɓiam amǝbura gìr arǝia

a kúnì mǝnana à pè ka,

sǝ mǝ nǝ mbwe ka aɓwana mana

à ɓinǝmuram ngga.

42 Mǝ nǝ tsǝk amundi mem ɓǝà nu nkila

sǝ ɓǝà wal-wale,

sǝ nggeabyau mem ngga,

nǝ̀ li nyama andǝa nkile;

yì nyam aɓwana mana à wal-luia,

andǝ amana à bwalia-guro ka,

sǝ nǝ̀ kasǝ ɓamur aɓwana-mǝgule mala aɓibura.&gt;&gt;

43 Wun aɓwana, arǝ anzali,

wu pak banɓoarnado wunǝ aɓwana male,

acemǝnana yì ka nǝ̀ mbweban nǝ mǝɓane

a kúnì nkila mala aguro male;

nǝ̀ mbwe ka aɓi-mǝbura

a kúnì mǝɓane mana à pàk ka;

nǝ̀ pàk gìr mala mbwe ka aɓwana

mana à ɓinǝmǝsǝi ka,

sǝ nǝ̀ shawuɗi nzali andǝ aɓwana male.

44 Pǝlǝa Musa yiu andǝ Jesǝwa, muna-ɓwabura mala Nun, sǝ bang acau mala mǝnia yì nggyal ka kat, sǝ aɓwana kwakikiria aban oe.

45 Lang Musa malǝna naki amǝnia yì acau aban amǝ Isǝrayila kat ka, 46 pǝlǝa banggia wia ama, &lt;&lt;Wu bwal amǝnia yì acau mana kat ǝn bangga wun yalung ngga, nǝ ɓabum wun kat, ace mǝnana ɓǝ̀ wu pè amuna ma'wun ɓǝ̀ duk nzongcau abania, ɓǝà kpatea nǝ tsǝkiru sǝ ɓǝà pàk acau mala mǝnia yì nggurcau ka. 47 Amǝnia yì acau aban wun ngga, acau na anggo hapǝlu ka ɗang, acau yilǝmi wun na. Nǝ amǝnia yì acau, sǝ yilǝmi wun nǝ̀ sauwa aɓa nzali mana ado wun nǝ̀ yàlî Nggeasala Jodan, wun nǝ̀ nggá e ɓǝ̀ duk ma'wun ngga.&gt;&gt;

À bangce lú mala Musa

48 A kǝ pwari mǝno ka, Yahweh banggi Musa ama, 49 &lt;&lt;Kyane aban tsaɗya mala ankono Abarim a bu-nzali Mowap, a nkaring Jeriko. Kya eau amur Nkono Nebo sǝ wu pelǝban nǝ njar-nzali wu sǝn nzali Kan'ana, yì nzali mana ǝn nggǝ pè amǝ Isǝrayila, ɓǝ̀ duk girkuma malea ka. 50 Amur mǝno yì nkono a eau ka sǝ awu nǝ wǔ, a nǝ ká atà akeô, kǝla mana mǝ'eambo Haruna wǔ amur Nkono Hor, sǝ o atà akê ka. 51 Mǝnia ka nda acemǝnana, wun kǝm ngga, wu měm, a ɓadǝmba amǝ Isǝrayila, a ban máɗí-mùr mala Meriba, mana a Kadesh, a pǝɗanban mala Zin ngga. Wu gandǝ lǝmdǝ gulo mǝfele mem aɓalǝ amǝ Isǝrayila ɗàng.† 52 Acemani ka, awu nǝ sǝn nzalinì aban sauwa, sǝama, a pa wu nǝ ká kàm a nzalinì, mǝnana ǝn nggǝ pè amǝ Isǝrayila ka ɗàng.&gt;&gt;

33

Tsǝkbu mala Musa amur Isǝrayila

1 Mǝnia ka, nda tsǝkbu mana Musa, yì ɓwa mala Ɓakuli, bang amur amǝ Isǝrayila sǝ paklú ka. 2 Bang ama:

Yahweh pur nǝban Saina;

lo kǝla pwari amur Edom,

sǝ tǎ amur aɓwana male nǝ njarban Nkono Paran;

amǝturonjar á-lum yiu atè,

nǝ bǝsa mǝ'earke atà buì mǝlì.

3 Nǝ mǝsǝcau, Yahweh kǝ lǝmdǝì aɓwana male earcearǝu;

amǝfele male kat ka à nda a ɓabuì.

Acemani ka, yià kat à kǝ twalkusǝo,

sǝ nǝbano sǝ à kǝ kum kanigir,

4 yì nggurcau mana Musa pà sǝm,

mǝnana nda girkuma mala ɓwabundǝa mala Yakupu ka.

5 Yahweh yi duk murǝm amur Jesǝrun,*

lang aɓwana-mǝgule andǝ atau mala Isǝrayila kat

yi ram rǝia abanɓwáná ka.

6 Nying tàu mala Ruben ɓǝ̀ auwa, ɓǝ̀ kǝa wù ɗàng, sǝama aburana male ɓǝà ue kpokyak.†

7 Sǝ amur tàu mala Yahuda ka bang ama:

We Yahweh, ok ɓua mala Yahuda, sǝ wu yinǝi ɓǝ̀ kùtí aɓalǝ aɓwana male.

Kat andǝ amani ama, nǝ abui sǝ kǝ munǝo ace ɓamúrì ka,

awu nǝ bwali wi kàm arǝ aɓimǝbura!

8 Amur tàu mala Lawi ka, bang ama:

Tummim mò andǝ Urim mò‡ ka, amala Lawi, ɓwa mǝɓafoe mò na,

mǝnana a mwami a Massa,

a nungirǝu wunǝi a máɗí-mùr mala Meriba ka.§

9 Yì ka nacau amur tárrí andǝ ngge ama,

&lt;&lt;Yàle, ǝn dǝmbǝricea ɗàng.&gt;&gt;

Pǝlǝa lǝmdǝ ama, súrǝ̀ amǝ'eambi ɗàng, sǝ amuna male ka, būrǝcea.

Sǝama, bwal cau mò,

sǝ tsǝkiri arǝ yál kùrcau mò.

10 Yi ka, nǝ̀ kanî Yakupu anzongcau mò,

sǝ nǝ̀ kanî amǝ Isǝrayila anggurcau mò.

Nǝ̀ yinǝ pàgir mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne a ɓadǝmbo,

andǝ apagir mala pisǝe kǝring amur gyangŋan mò.

11 We Yahweh, tsǝkbuo amur sǝlǝpe male,

sǝ wu ak túróbù male.

Ɓungi ankpakota aɓimǝbura andǝ mala amǝ'ɓinǝmúrí

ace mǝnana ɓǝà kǝa gandǝ lo ɗǝm raka.

12 Amur tàu mala Benjami ka, bang ama:

Ɓwa mǝnana Yahweh earkiyi ace raka, ɓǝ̀ do a nkanggari aɓata yalban male.

Acemǝnana Yahweh kǝ pu amurí koya bu-pwari ka,

a nkpamtar Yahweh sǝ kǝ usǝlǝo.

13 Amur tàu mala Yisǝfu ka, bang ama:

Ɓǝ̀ Yahweh tsǝkî nzali male bù nǝ aɓoro mǝɓoarne kat-kat mala kùli,

mala ncimna, andǝ mala amúr mǝlime mǝnana à nong atà nzali ka;

14 andǝ mala aɓoro mǝɓoarne kat-kat mǝnana pwari yikiyinǝi ka, yì aɓǝlagir,

andǝ mala aɓoro mǝɓoarne kat-kat mǝnana koya zongŋo kǝ pusǝ ka;

15 andǝ agir mǝɓoarne kat-kat mala ankono share-ɓanza,

andǝ mala ɓoro mǝɓoarne kat-kat mala amgbang-ban mala anza ɓara-ɓara;*

16 andǝ mala aɓoro mǝɓoarne kat-kat mala nzali,

andǝ agir mǝnana kat aɓalǝi ka;

andǝ dǝmcauwa mala ɓwa mǝnana ndanǝdo† aɓa nkwarki‡ ka.

Agir mǝnia kat ka, ɓǝà yiu amur Yisǝfu,

a kún-múr ɓwa mǝnana à tàrì-ɗàng aɓalǝ amǝ'eambi ka.

17 Aɓa ɓoarɓwa ka, nda kǝla muna-dǝmba jamnda;

anjawe ka, anjawe ndwakan na.

Nǝ amǝnia yì anjawe ka, nǝ̀ tulki aɓwapǝndǝa mala anzali, yia kat,

sǝ nǝ̀ ramtea aban ká arǝ masǝlǝata abân mala ɓanza.

Mǝnia ka, nda tsǝkbu mem amur aɓwabundǝa mala Ifǝrem

andǝ á-pas mala aɓwana mala Manasa.

18 Amur tàu mala Zebulu ka, bang ama:

Pak banɓoarnado, we Zebulu, aɓa purgya mô,

sǝ we Isaka ka, aɓalǝ agumli mô.

19 À nǝ̀ tunǝ aɓwapǝndǝa ɓǝà yiu a nkono malea;

akano ka, à nǝ̀ pà agir'nkila mala docauɓoarna;

à nǝ̀ nun gǝna nǝɓa nyakǝti mǝnana aɓalǝ anggeamùr ka,

andǝ agir-ɓoarna mǝnana à sǝmbǝrǝa aɓa sala ka.§

20 Amur tàu mala Gad ka, bang ama:

Ɓwangsǝban ɓǝ̀ pa aban Ɓakuli mana kǝ tangsǝ nzong-nzali mala Gad ka!

Gad kǝ kumsǝo kǝla im,

ace san bù andǝ nggu-ɓamuru.

21 Tàr nzali nggea-mǝɓoarne ace ɓamúrì.

Sǝ lang aɓwana-mǝgule mala atau mala Isǝrayila yi ram ngga,

à ear ama kāmbe nzali mǝnana nda ace mǝyál-múrú ka,

ɓǝà tàrì ɓǝ̀ duk mala tàu mala Gad.

Tàu mala Gad ka kpata nzongcau mala Yahweh

sǝ pak agir mǝnana Yahweh kasǝa ama amǝ Isǝrayila ɓǝà pea ka.

22 Amur tàu mala Dan ngga, bang ama:

Dan ngga, muna im na,

mana kǝ yalki nǝɓa Bashan ngga.

23 Amur tàu mala Naftali ka, bang ama:

Naftali ka, ndanǝ kume kǝ̀rkǝ́r mala earmúrú mala Yahweh,

sǝ lùmsǝ nǝ tsǝkbu male;

yi ka, nǝ kum liɓala mala ban njar-nzali andǝ njar-kunmur.

24 Sǝ amur tàu mala Asha ka, bang ama:

Ɓwa mǝnana kútì amuna-burana kat nǝ tsǝkbu ka, nda Asha;

wu ɗeki ɓǝ̀ kum dǝmcauwa aban amǝ'eambi,

sǝ ɓǝà ɗeki ɓǝ̀ lim kusǝi aɓa mùrú.

25 Kún nggea-là male ka ɓǝà yalí nǝ bolo-candǝa andǝ bolo-bángŋá,

sǝ kǝla mana anonggio mala yilǝmi pak ka,

anggo sǝ rǝcandǝa male ɓǝ̀ pa.

26 Kǝ ɓwa pa kam kǝla Ɓakuli mala Jesǝrun ɗàng,

mana kǝ san bumkuli ace yiu a bwalo kàm,

sǝ kǝ yàl amur apǝrɓang aɓa ɓoarɓwa male ka.

27 Ɓakuli mala share-ɓanza ka, nda npù mò.

Sǝ anggwarbui mana à ndakam tàtǝ́k ka, à nǝ̀ mbalio.

Yì ka, nǝ̀ pǝr aɓio amǝbura a ɓadǝmbo,

sǝ nǝ̀ nggǝ bang ama, &lt;&lt;Wu twaltea!&gt;&gt;

28 Anggo sǝ Isǝrayila nǝ̀ do aɓa rǝpwala;

sǝ Yakupu ka, nǝ̀ do kǝɓwa pà nǝ̀ zunggǝli ɗàng,

aɓa nzali mala mǝsǝsa andǝ bǝsa mùr-anap,

yì ban mǝnana bumkuli kǝ nya ncimna ka.

29 Bumpwasǝa mô ka nda kpǝm, We Isǝrayila!

Yan ɗe kǝla we, wun aɓwana mana Yahweh amsǝ wun ngga?

Yi ka, nda ntwangŋo mana kǝ pa wun gbasha,

andǝ nggeabyau mala jali ma'wun.

Aɓiwun-amǝbura nǝ̀ ɓun aɓadǝm wun,

sǝ wun nǝ̀ parkia a nzǝmia.

34

Lú mala Musa

1 Musa loapi ɓawanban mala nzali Mowap, wari a Nkono Nebo, sǝ kya eau a ɓong Nkono Pisga, mǝnana nda a njar-takuli mala Jeriko ka; abanì sǝ Yahweh lǝmdǝì wi ɓá nzali Gilǝyat kat yi puro a njar-nza a nggea-là Dan; 2 lǝmdǝì wi kat andǝ nzali Naftali, nzali Ifǝrem, andǝ nzali Manasa; puppup andǝa nzali Yahuda, kya puro a kún Nggeamùr a njar-nzali, 3 andǝ bu-nzali mala Negev, tite a ɓawanban mana a ɓangŋaban mala amǝ Jeriko, yì Nggea-là mala anggun nkangga, yi pur a Zoar.

4 Pǝlǝa Yahweh banggi Musa ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda nzali mǝnana ǝn pacau ace nǝ kángìr aban Ibǝrayim, andǝ Ishaku, sǝ Yakupu ama mǝ nǝ pè amǝ'keà ka. Ən ɗekio wu sǝni nǝ mǝsǝo, sǝama a pà nǝ yàllî Nggeasala Jodan, awu nǝ kútí kam ɗàng.&gt;&gt;

5 Nda Musa, mǝtúró mala Yahweh, paklú akano a nzali Mowap, kǝla mǝnana Yahweh bang ngga. 6 Yahweh tsǝk-luí a ɓè ɓangŋaban a nzali Mowap, tù aban là Bet-Piyor, sǝ ko yalung ngga kǝɓwa súrǝ̀ mǝsǝrǝ ban mǝnana ɓembe male pàk kàm ngga ɗàng. 7 Musa ka ndanǝ apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lumi-ɓari lang paklú ka, sǝ kat aɓa ě male mǝno anggo ka, amǝsǝi ka à nda gǝraɗau, sǝ rǝcandǝa mala nggūrǝì ka amsǝ ɗang. 8 Amǝ Isǝrayila twal anongŋo lumi-tàrú à ndarǝ ɓua-lú Musa aɓa ɓawanban mala nzali Mowap. Anzǝm mǝno ka anonggio mala bumkiɗikea andǝ ɓua-lú Musa ka à yi malâ.

Cau nzǝm lú mala Musa

9 Kaniama Musa nǝ̀ wù ka, Yahweh lùmsǝ̀nà Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun nǝ bangŋo mala sǝlǝe, acemǝnana Musa ka angŋa dǝmba tsǝ̀ngŋǝ̀nà abui amur Jesǝwa. Acemani ka amǝ Isǝrayila okî Jesǝwa sǝ à pǎ kǝla mǝnana Yahweh tsǝki Musa ama ɓǝà pàk ka. 10 Twal a bákú mǝno ka, à ɓǝsǝlǝ kum ɓekǝ mǝɓangnǝa aɓa Isǝrayila kǝla Musa ɗàng, mǝnana Yahweh bangcau nǝi ɓamǝsǝu andǝ ɓamǝsǝu ka. 11 Kǝɓwa pà kàm kǝla yì, mǝnana pàk agir-lǝmdǝa mǝpa'ndali andǝ agir-gyambǝliban mǝnana Yahweh tasǝi sǝ kya peǎ aɓa nzali Masar, amur Firona andǝ amǝtúró male kat, andǝ nzali male puppup ka ɗàng. 12 Nǝ́ rǝcandǝa mǝgule Musa pàkki atúró pà ɓangciu a ɓadǝm amǝ Isǝrayila kat.*

* 1:1 1:1 Araba ka nda ɓawanban aɓa pǝɗanban.

† 1:3 1:3 lumi-inea pǝlǝa: Akani ka amǝ Isǝrayila malanǝ̀ kùtí aɓa nzali Kan'ana, sǝama ɓǝ́ à kutina ɗiɗyal apǝlǝa lumi-ine mǝno à kùtí ka, twal a Kadesh-Baniya, ɓǝ̀ pà ace mgbicau mǝnana à mgbikî Yahweh raka.

‡ 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 21:21-35.

§ 1:17 1:17 Sǝni gbal aɓa: Pǝris 19:15; Nggur 16:19; Pas 24:23.

* 1:18 1:18 Ɓalli aɓa: Pur 18:13-26.

* 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 8:2-4; 29:5; Nehe 9:21.

† 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 10:1-5; Yahu 5.

* 3:6 3:6 kiɗikia: À tària kǝla pàgir aban Yahweh nǝ twaltea kàng.

† 3:14 3:14 Havot Jayar ka ɓalǝi nda &lt;&lt;Alá mala Jayar.&gt;&gt;

‡ 3:29 3:29 Bet-Piyor ɓè ban tù aban Nkono Pisga, mǝnana yakǝla a kàm sǝ Bil'am ɓariki nǝ̀ sú amǝ Isǝrayila ka (Ɓal 23:28). Amǝ'Moap gbal ka à peri aban Ba'al abanì nǝ lullǝu mǝnana ama &lt;&lt;Ba'al [mala] Piyor&gt;&gt; ka (Ɓal 25:1-5.)

* 4:3 4:3 Sǝni aɓa: Ɓal 25:1-9.

† 4:20 4:20 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 8:51; Ir 11:4.

‡ 4:24 4:24 Sǝni aɓa: Pur 24:17; Nggur 9:3; Isha 29:6; Ib 12:29.

§ 4:24 4:24 Sǝni aɓa: Pur 20:5; 34:14; Nggur 5:9; 6:15; Jes 24:19.

* 4:29 4:29 Sǝni gbal aɓa: Ir 29:13.

† 4:30 4:30 a masǝlǝata apwari ko &lt;&lt;nǝnzǝ́mò&gt;&gt;

‡ 4:31 4:31 Sǝni aɓa: Pur 34:6.

* 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:2-17; Nggur 8:14.

† 5:9 5:9 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:7; Ɓal 14:18; Nggur 7:10.

‡ 5:11 5:11 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:13; 6:3; 33:19.

§ 5:16 5:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 15:4; Mar 7:10; Afi 6:2-3.

* 5:17 5:17 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:21; Jem 2:11.

† 5:18 5:18 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:14; Mat 5:27.

‡ 5:20 5:20 Ɓalli gbal aɓa: Pas 25:18.

§ 5:21 5:21 Ɓalli gbal aɓa: Mat 19:18-19; Mar 10:19; Luk 18:20; Rom 13:9.

* 6:15 6:15 Ɓalli aɓa: Pur 20:5.

† 6:16 6:16 Sǝni aɓa: Pur 17:1-7; Nggur 9:22; 33:8; Ang 95:8-9.

* 7:2 7:2 Sǝni gbal aɓa: Nggur 20:17; Pur 22:20; Pǝris 27:29; Ɓal 21:2-3

† 7:5 7:5 atondong mala Ashera: anggun mǝsake mǝnana à shària ace pángŋǝ̀nà-túró nǝia lang à nǝ̀ peri aban Ashera, yì mā-ɓakuli malea ka.

* 8:3 8:3 Sǝni gbal aɓa: Mat 4:4; Luk 4:4.

* 9:22 9:22 Ɓalli aɓa: Ɓal 11:1-3.

† 9:22 9:22 Ɓalli aɓa: Pur 17:7.

‡ 9:22 9:22 Ɓalli aɓa: Ɓal 11:34.

* 10:3 10:3 Ɓalli aɓa: Pur 25:10; 37:1.

† 10:6 10:6 Beerot Bene-Jaakan: Ko &lt;&lt;atūli-mùr mala amǝ Jaakan.&gt;&gt;

‡ 10:6 10:6 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 20:22-29.

§ 10:7 10:7 Ɓalli aɓa: Ɓal 33:31-33.

* 10:9 10:9 Ɓalli aɓa: Pǝris 25:32-34; Ɓal 18:20; 26:62; Nggur 18:1-2; Jes 13:14,33; Ezǝk 44:28-30 .

* 12:3 12:3 atondong peri aban Ashera: anggun mǝsake mǝnana à shària ace pángŋǝ̀nà-túró nǝia lang à nǝ̀ peri aban Ashera, yì mā-ɓakuli malea ka.

* 16:1 16:1 zongŋo Abip: (mana à tunǝi ɗǝm ama zongŋo Nisan ngga) nda zongŋo mǝdǝmbe a pǝlǝa aɓa tsadya mala azongŋo mala amǝ Ibǝru. Nda a kún gungpì; Nehe 2:1; Est 3:7

† 16:1 16:1 Ɓalli aɓa: Pur 13:4; 23:15; 34:18.

‡ 16:2 16:2 Ɓalli aɓa: Ɓal 28:19.

§ 16:3 16:3 Sǝni a: Pur 12:11.

* 16:21 16:21 Ɓalli aɓa: Pur 34:13; Akas 6:25; 1Amur 14:15; 16:33; 2Amur 13:6; 17:16; 2Kpa 33:3.

* 17:1 17:1 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 3:1,6; 9:2-3; 21:17-23; 22:17-25; 23:12; Ɓal 19:2; Nggur 15:21; Mal 1:8; Ib 9:14; 1Bit 1:19; 2Bit 3:14.

† 17:2 17:2 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 31:16.

‡ 17:3 17:3 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:19; 2Amur 23:5; Ayu 31:26-28; Ang 148:3-6.

* 22:7 22:7 Sǝni aɓa: Nggur 4:40.

* 24:1 24:1 mǝɓane: ɓealu ko gìr mana à pà nǝ̀ earce ko à nǝ̀ é raka; ko gìr kǝsǝkya mǝnana tè yi pur ka.

* 25:4 25:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 9:9; 1Tim 5:18.

† 25:19 25:19 Sǝni aɓa: Pur 17:8-14.

* 26:3 26:3 ǝn yina aɓa ko: ǝn pwani aɓa.

† 26:13 26:13 mǝfele ko mana mala Ɓakuli na ka.

* 27:2 27:2 Ɓalli gbal aɓa: Jes 8:30-32.

† 27:5 27:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:25

‡ 27:12 27:12 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 11:29; Jes 8:33-35.

§ 27:15 27:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:4; 34:17; Pǝris 19:4; 26:1; Nggur 4:15-18; 5:8.

* 27:16 27:16 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; Nggur 5:16.

† 27:17 27:17 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 19:14.

‡ 27:18 27:18 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:14.

§ 27:19 27:19 Ɓalli gbal aɓa: Pur 22:21; 23:9; Pǝris 19:33-34; Nggur 24:17-18.

* 27:20 27:20 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:8; 20:11; Nggur 22:30.

† 27:21 27:21 Ɓalli gbal aɓa: Pur 22:19; Pǝris 18:23; 20:15.

‡ 27:22 27:22 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:9; 20:17.

§ 27:23 27:23 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:17; 20:14.

* 27:26 27:26 Ɓalli gbal aɓa: Gal 3:10

* 28:13 28:13 wun nǝ̀ duk múrû, pà wun nǝ̀ duk nggilatau ɗàng ko &lt;&lt;wun nǝ̀ duk mǝdǝmba amúr anzali, pà wun nǝ̀ duk rítǎu aɓatea ɗàng.&gt;&gt;

† 28:22 28:22 tǝla-mbulo ko &lt;&lt;nggeabyau ko lwa&gt;&gt;

‡ 28:44 28:44 à nǝ̀ duk múrû, sǝ wun nǝ̀ duk nggilatau ko &lt;&lt;à nǝ̀ duk mǝdǝmba amúr wun, sǝ wun nǝ̀ duk rítǎu aɓatea.&gt;&gt;

§ 28:53 28:53 Ɓalli aɓa: Pǝris 26:29; 2Amur 6:25-29; Ir 19:9; Keb 2:20; 4:10; Ezǝk 5:10

* 28:64 28:64 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:33; Nggur 4:27; Nehe 1:8; Ezǝk 22:15.

* 29:18 29:18 Ɓalli gbal aɓa: Ib 12:15.

* 30:3 30:3 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:40-45; 1Amur 8:46-50; Ir 29:14; Ezǝk 16:53; Zaf 3:20.

† 30:14 30:14 Ɓalli gbal aɓa: Rom 10:6-8.

* 31:7 31:7 Ɓalli aɓa: Nggur 1:8,35; 8:1; 11:9,21; 31:20; Ezǝk 20:42.

† 31:10 31:10 Ɓalli aɓa: Pǝris 23:34; Nggur 16:13.

‡ 31:14 31:14 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 27:19.

§ 31:15 31:15 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 12:5.

* 31:16 31:16 Ɓalli gbal aɓa: Tite 47:30; 2Sam 7:12; 1Amur 2:10; 11:43; 14:20,31.

† 31:22 31:22 mǝnia yì nggyal ka Sǝni a 32:1-43.

* 32:8 32:8 làkkì mala amǝ Isǝrayila: Ɓè tǝri ka ama &lt;&lt;làkkì mala amuna mala Ɓakuli,&gt;&gt; sǝ ɓè nyesǝe ka ama &lt;&lt;tsǝkî komǝye atea mǝturonjar ace yálmúrí.&gt;&gt;

† 32:11 32:11 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:4; Ang 91:4.

‡ 32:15 32:15 Jesǝrun ngga ɓalǝi ndaɓwa mǝɓoarne, mǝnana nda Isǝrayila.

§ 32:35 32:35 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 24:12; 2Sam 22:48; Ir 11:20; 51:36; Nah 1:2; Rom 12:19; Ib 10:30.

* 32:39 32:39 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:25; 43:11-13; 46:9; Ezǝk 36:23

† 32:51 32:51 Ɓalli aɓa: Ɓal 20:1-13.

* 33:5 33:5 Jesǝrun ko aɓwana male, amǝ Isǝrayila.

† 33:6 33:6 Sǝni aɓa: Tite 49:3-4; Akas 5:15-16.

‡ 33:8 33:8 Tummim mò andǝ Urim mò ka nda dobuno-pǝris, ko agir mǝnana apǝris pàngŋǝ̀nà-túró nǝia ace kum eare mana à alte aban Ɓakuli ka.

§ 33:8 33:8 Ɓalli aɓa: Pur 17:1-7; Ɓal 20:2-13; Nggur 6:16; 9:22; Ang 95:8.

* 33:15 33:15 Ɓalli gbal aɓa: Tite 49:26; Hab 3:6.

† 33:16 33:16 ndanǝdo ko pusǝrǝi

‡ 33:16 33:16 nkwarki: nkwarki mana kǝ earki bǝsa à bangce aɓa Pur 3:3-4 ka.

§ 33:19 33:19 Ɓalli gbal aɓa: Tite 49:13; Akas 5:15,18.

* 34:12 34:12 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:22.

Jesǝwa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Jesǝwa

MƏNCAU

Malǝmce mala Jesǝwa ka kǝɓicau na amur kutio mala amǝ Isǝrayila a nzali Kan'ana andǝ â mǝnana à ê a bàkú mana Jesǝwa nda ɓwamǝgule malea, mǝnana akì Musa ka. Agirkumban mǝnana à twal hakkilo aɓa mǝnia yì malǝmce ka, à nda ka yàl nkaring Nggeasala Jodan, andǝ kpa mala Jeriko, andǝ munǝo a Ai, andǝ kwakita kùrcau abǝshe anre Ɓakuli andǝ aɓwana male. Cau mǝgule aɓa malǝmce mǝnia mǝnana aɓwana súrǝì pepè ka nda mǝnana ama, &lt;&lt;Wu twal yalung, ɓwa mǝnana wun nǝ̀ kpate ka. Mim sǝnǝ amǝ'ɓala mem ngga, sǝm nǝ̀ kpata Yahweh.&gt;&gt; (Jes 24:15)

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Li nzali Kan'ana 1:1--12:24

Gakki nzalinì 13:1--21:45

1. Nzali mǝnana a takuli mala Nggeasala Jodan ngga 13:1-33

2. Nzali mǝnana a njar-nzali mala Nggeasala Jodan ngga 14:1--19:51

3. Anggea-là ban àwá 20:1-9

4. Anggea-là mala amǝ'Lawi 21:1-45

Atau mala takuli nyar a bu-nzali malea 22:1-34

Cau tsǝkban-andà mala Jesǝwa 23:1-16

Kwakita kùrcau abǝshe a Shekem 24:1-33

1

Ɓakuli pê Jesǝwa gara mala lì nzali Kan'ana

1 Anzǝm lú mala Musa guro mala Yahweh ka, Yahweh nacau nǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, yì mǝpe Musa gbasha, ama, 2 &lt;&lt;Guro mem Musa, pangŋǝnalú. Acemani ka, lo, we wunǝ aɓwana man kat, wu yàlle a nkaring Nggeasala Jodan man, aban ká a nzali mǝnana mǝ nǝ pea wia, yià amǝ Isǝrayila ka. 3 Kǝla mǝnana ǝn ne Musa ka, ban mǝnana kat a tsǝk ɓakusǝo kàm ngga, ǝn pano wi.* 4 Nzong-nzali mǝnana nǝ̀ duk ma'wun ngga,† nǝ̀ twal a ɓabondo a njar-kúnmur, sǝ nǝ̀ ká a ban Ankono Lebano mǝnia a njar-nza ka. Sarǝa male nǝ̀ lo a kún nggeasala mǝgule, yì Nggeasala Yiufǝretis a njar-takuli, andǝ nzali mala amǝ'Hitti kat, kya puro a buì mala kpa mala pwari a kún ‡Nggeamùr Mǝgule.

5 &lt;&lt;Kǝɓwa pà kàm kārǝa nǝ̀ cam a kúnó ɗàng aɓa do mô kat.§ Kǝla mǝnana mǝ nda atà Musa ka, anggo sǝ mǝ nǝ pà atò. Pà mǝ nǝ pǝlǝò nzǝmam ɗàng, pà mǝ nǝ nyio ɗang.

6 &lt;&lt;Cam kàngkàng, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝo candǝe, acemǝnana a nda awu nǝ dupî amǝnia yì aɓwana ka a dǝmba, ɓǝà lì nzali mana ǝn kánbì akeâ mǝ nǝ pea wia ka. 7 Cam kàngkàng, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝo candǝ pepè. Tsǝkiro wu pak gìr mǝnana kat nda kam aɓa nggurcau mana guro mem, yì Musa pò ka. Kǝa kyanggi wi, ko atà buo mǝ'nggare, ko buo mǝlì ɗàng. Anggo sǝ awu nǝ kum lidǝmba a ban mǝnana kat awu nǝ ká kàm ngga. 8 Mǝnia yì Malǝmce mala Nggurcau ka,* ɓǝ̀ kǝa nying kuno ɗàng. Awu nǝ nggǝ ndalì amurí a ɓabumo, du andǝ pwari,† ace mǝnana wu tsǝkiro, wu kpata agir mǝnana kat à gilǝia aɓalǝi ka. Anggo sǝ awu nǝ hangǝli aɓa gìr mǝnana kat a pakkiyi ka, sǝ awu nǝ kum lidǝmba pepè. 9 Mǝnia ka nda nzongcau mem, cam kàngkàng, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝo candǝe! Cè ɓangciu pakko, ko ɓǝ̀ ɓabumo ɓungi ɗang. Acemǝnana Yahweh Ɓakuli mô ka nda atò, a koya ban na awu nǝ ká kàm ngga.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa Jesǝwa banggi amǝ'sàrǝ̀ban mala aɓwe ama: 11 &lt;&lt;Wu kùtí aɓa kàttì, sǝ wu banggi aɓwana ama, &lt;Wu alita ɓamur rǝ wun kwarbǝri mǝnana wun nǝ̀ bwalô a bu wun ngga. Aɓa nongŋo tàrú, tite a yalung ngga, wun nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan kani, wun nǝ̀ ká ace ak nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun kǝ pà wun ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun ngga.&gt; &gt;&gt;

12 Sǝ amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa ka, Jesǝwa banggia wia ama, 13 &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓalǝ wun kasǝa arǝ nzongcau mǝnana Musa, yì guro mala Yahweh pà wun ama: &lt;Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ pà wun usǝlǝo, sǝ nǝ̀ pà wun nzali mǝnia ka.&gt; 14 Amālá wun, andǝ amuna mǝkeke ma'wun, andǝ agirkusǝu ma'wun nǝ̀ ue kani aɓa nzali mǝnana Musa pà wun a nkaring Nggeasala Jodan a njartakuli ka, sǝama aburana amǝ'lwa ma'wun mǝnana à marǝna rǝia ace lwa ka, dumǝna púp à nǝ̀ aki amǝ'eam wun dǝmba, à nǝ̀ yàllî Nggeasala Jodan, ace bwalia wia kàm, 15 sheɓǝ̀ Yahweh pànî amǝ'eam wun usǝlǝo kǝla mǝnana pà wun ngga, sǝ yià gbal ka à angŋa nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli malea kǝ pea wia ɓǝ̀ duk girkuma malea ka. Anzǝm mǝno ka sǝ wun nǝ̀ nyare, wun nǝ̀ yia do a nzali ma'wun mǝnana Musa, guro mala Yahweh pà wun a nkaring mala Nggeasala Jodan a njar-takuli ka.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa à earî Jesǝwa ama, &lt;&lt;Cau mǝnana kat a bangga sǝm ngga, sǝm nǝ̀ pè, sǝ ban mǝnana kat a túr sǝm kàm ngga sǝm nǝ̀ ká. 17 Kǝla mǝnana sǝm okî Musa aɓalǝ agir kat ka, anggo sǝ sǝm nǝ̀ okô. Eare ma'sǝm ngga nda mǝnana ama, ɓǝ̀ Yahweh Ɓakuli mô pà atò kǝla mǝnana pà atà Musa ka! 18 Ɓwa mǝnana kat mgbicau arǝ nzongcau mò sǝ ɓinǝ kpata acau mò ka, à nǝ̀ wal-luí. We ka cam kàngkàng, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝo candǝe.&gt;&gt;

2

Jesǝwa tasǝ amǝ'shenzǝ-nzali a Jeriko

1 Pǝlǝa Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun tasǝ aburana ɓari, amǝ'shenzǝ-nzali, aɓa sǝmbǝrǝa a Shitim. Sǝ pea wia cau ama, &lt;&lt;Wu kyane, wu kya shenzǝ nzalinì, andǝ Jeriko.&gt;&gt; Pǝlǝa à wario sǝ à yi kúti a ɓala mala ɓè ɓwama mǝnana nda atarǝì, lùllǝì ama Rahap ka, sǝ à sulǝ abanì. 2 Cau wari aban murǝm Jeriko, ama, &lt;&lt;Sǝni, aɓea amǝ Isǝrayila yina kani yalung nǝ du man ace shenzǝ nzali mǝnia ka.&gt;&gt; 3 Pǝlǝa murǝm Jeriko tasǝban nǝ mǝnia yì cau ka aban Rahap, ama, &lt;&lt;Pusǝ aburana mǝnana à yiu a bano, sǝ à yi kúti a ɓala mò ka, acemǝnana à yiu ace shenzǝ nzali man kat.&gt;&gt;

4 Sǝama ɓwame ka warinanǝ aburana mǝnia ɓari ka kya sǝmbǝrǝnia. Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, aburane yiu a banam, sǝ mim ngga ǝn súrǝ̀ ban mǝnana à pur kàm ngga ɗàng. 5 Lang malanǝ̀ bik bu-pwari mǝnana à nǝ̀ gìr kún nggea-là nǝi nǝ du ka, aburane puro. Ən súrǝ̀ ya bù-ban na à twalo sǝ à u ka ɗàng. Wu pyangnǝ atea akaurǝa, wun nǝ̀ bwaltea!&gt;&gt; 6 (Sǝ yì ka angŋa dǝmba eamsǝnia a múr-kurǝm sǝ sǝmbǝrǝnia a tǝrta akurri záng mǝnana anzǝia a múr-kurǝm ngga.) 7 Nda aburana man puro aban ká pyangnǝata amǝ'shenzǝ-nzali man a njargula ká a Nggeasala Jodan a ban yálì nkaring mùr. Lang amǝ'pyangnǝatau umǝna ani ka, kún nggea-là ka à gìrì. 8 Kaniama aburana man nǝ̀ o a ntulo ka Rahap eau abania a múr-kurǝm, 9 sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝna ama Yahweh pana wun mǝnia yì nzali ka, sǝ nggea ɓangciu ma'wun bwalǝna sǝm, sǝ ɗǝm ngga aɓwana mǝnana à ndanǝdo aɓa nzali mǝnia ka yilǝmia o ace ɓangga wun. 10 Sǝm ongŋǝna cè sonzǝo mala Nggeamùr Nzuno mǝnana Yahweh sonzǝì aɓadǝm wun lang wu purî ɓá nzali Masar, andǝ gir mǝnana wu pàkkî amurǝma ɓari mala amǝ'Amor, yià Sihon andǝ Og a nkaring Nggeasala Jodan, mǝnana wu kiɗikia kat-kat ka. 11 Lang sǝm okce ka, bum sǝm tùkimur, sǝ koyan ngga ɓabumi ɓungio atàcau ma'wun. Acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun ngga, nda Ɓakuli mana nda a kuli a murû, sǝ nda mana a ɓanza a nzali ka. 12 Ado ka, ida wu kánbàm nǝ lullǝ Yahweh ama, kǝla mǝnana ǝn lǝmdǝa wun pěmǝɓoarne ka, wun gbal ka wun nǝ̀ lǝmdǝ pěmǝɓoarne arǝ ɓala mala tárrám. Wu pam gir'lǝmdǝa mǝɓafoe 13 ama, wun nǝ̀ amsǝ yilǝmi tárrám andǝ nggem andǝ amǝ'eambam, andǝ aɓwana mǝnana amalea na kat ka, sǝ wun nǝ̀ akmúr sǝm a bù lú.&gt;&gt; 14 Sǝ aburane banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a arce tǝr yiu ma'sǝm raka, sǝm nǝ̀ lǝmdǝo pěmǝɓoarne andǝ domǝsǝcau lang Yahweh nǝ̀ yia pà nzali mǝnia a ɓabù sǝm ngga. Ɓǝ̀ kǝ ɓwa wal-lueó ko amǝ'ɓala mò ka, sǝm gbal ka ɓǝ̀ sǝm wǔ.&gt;&gt;

15 Nda Rahap sulǝia a nzali nǝ nggur a mǝsǝkurǝm ngga. (Ɓala male mǝnana duk kam ngga à ɓè arǝ sheran mala nggea-là.) 16 Sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu dǝshi ban ankono, ace mǝnana amǝ'pyangnǝata wun ɓǝà kǝa kum wun ɗàng. Wu sǝmbǝrǝ kano nongŋo tàrú she ɓǝà nyarna ka. Nǝnzǝ́mò ka wun nǝ̀ gandǝ bwal njar ma'wun wun nǝ̀ o.&gt;&gt; 17 Aburane ne wi ama, &lt;&lt;Kána mǝnia a tsǝk sǝm, sǝm kánbo ka, pà nǝ̀ bwal sǝm ɗàng, sheɓǝ̀ a lumsǝna amǝnia yì acautsǝa ka: 18 Lang sǝm yina nǝ rǝcandǝa mala lwa arǝ nzali ma'wun ngga, kùr mǝnia yì nggur mǝbangŋe ka arǝ mǝsǝkurǝm mǝnana a sulǝ sǝm kam a nzali ka, sǝ wu ramba à tárró, andǝ nggo, andǝ amǝ'eambo, andǝ aɓwana mǝnana kat à ndanǝdo a ɓala mala tárró ka, abanɓwáná a ɓala mò. 19 Ɓwa mǝnana nying ɓala mò ka, yì na mǝnana wal ɓamurì ka. À pà nǝ̀ tsǝka sǝm cau arǝ sǝm aɓa mǝno ka ɗàng! Sǝ ɓǝ̀ ɓwa ka nda atò a ɓala sǝ mǝɓane kumi ka, nkile na amúr sǝm. 20 Sǝama ɓǝ̀ a pusǝta sǝm, a ne aɓwana gìr mǝnana sǝm yiu ace ka, kána mô mǝnia a tsǝk sǝm, sǝm kánbo ka, pà nǝ̀ bwal sǝm ɗàng.&gt;&gt; 21 Pǝlǝa Rahap bang ama, &lt;&lt;Kǝla mana cau ma'wun bang ngga, ɓǝ̀ do anggo.&gt;&gt; Nda tasǝia ɓǝà u ka, sǝ à bwal njar à o. Pǝlǝa kùr nggur mǝbangŋe arǝ mǝsǝkurǝm.

22 Lang à longŋa ka, à o amur ankono sǝ à kya ue kam nongŋo tàrú she lang amǝ'pyangnǝatea nyarna ka. Amǝ'pyangnǝatea altea arǝ abân kat a njargula sǝ à kumia ɗàng. 23 Pǝlǝa aburana mǝnia ɓari ka à nyare. À sulǝî múr ankono, à yì yàl a nkaring nggeasala sǝ à yiu aban Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun. À banggi wi gìr mǝnana kat kumia ka. 24 À ne Jesǝwa ama, &lt;&lt;Ɓafo Yahweh pana nzali mǝnia kat ka a ɓabù sǝm! Aɓwana mǝnana à do a nzalinì kat ka yilǝmia na aɓa ǝn'o ace ɓangga sǝm!&gt;&gt;

3

Yàllî Mùr Jodan

1 Nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka, Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila nying Shitim, sǝ à yiu a Nggeasala Jodan, ban mǝnana à tsǝk kàttì sǝ nǝnzǝ́mò ka à nǝ̀ yàl a nkaring ngga. 2 Anzǝm anongŋo tàrú ka, aɓwana-mǝgule gya aɓa kàttì kat, 3 aban pe aɓwana nzongcau ama: &lt;&lt;Lang wu sǝnǝna Akwati Kùrcau mala Yahweh, Ɓakuli ma'wun, andǝ apǝris, andǝ amǝ'Lawi na aban twale ka, wun nǝ̀ nying ban mǝnana wu ndakam ngga, wun nǝ̀ kpate. 4 Anggo, sǝ wun nǝ̀ súrǝ̀ njar mǝnana wun nǝ̀ ká ka, acemǝnana, wu pǝlǝma a mǝnia yì njar a kǝ fara ɗàng. Sǝama, wu cam zak, ɓǝ̀ nre wun andǝ Akwati ɓǝ̀ pa kǝla, sauwa mala ɓakusǝu á-tàrú; cè wu na ama, wun nǝ̀ gbàshìbani tù ɗàng.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Jesǝwa banggi aɓwana ama, &lt;&lt;Wu tàr ɓamur rǝ wun aɓa domǝfele, acemǝnana lí ka, Yahweh nǝ̀ pàkki agir-ndǝlǝki aɓalǝ wun.&gt;&gt;

6 Jesǝwa pǝlǝa banggi apǝris ama, &lt;&lt;Wu twal Akwati mala Kùrcau, wu akì aɓwe dǝmba aban ká nǝi.&gt;&gt; Nda à twal Akwati mala Kùrcau aban ká nǝi aɓadǝm aɓwe ka.

7 Pǝlǝa Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Yalung ngga, mǝ nǝ tita tsǝo, wu dum nǝ gulo a mǝsǝ amǝ Isǝrayila kat, ace mǝnana ɓǝà sǝlǝ ama, kǝla mana ǝn pa atà Musa ka, anggo sǝ mǝ nǝ pa atò. 8 Banggi apǝris mana à twalkiyi Akwati Kùrcau ka, ama: &lt;Lang wu bwalǝna kun-gwanyi mala Nggeasala Jodan ngga, wu kùtí a mùr, sǝ wu cam nggam piu.&gt; &gt;&gt;

9 Pǝlǝa Jesǝwa banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Wu yiu kani, wu kwakikir wun arǝ cau mala Yahweh, Ɓakuli ma'wun.

10 &lt;&lt;Ani sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ ama, Ɓakuli mǝyilǝmui ka, nda aɓalǝ wun, sǝ ɗǝm ngga, nǝ mǝsǝcau, nǝ̀ pǝr amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Girgash, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Jebus, aɓadǝm wun. 11 Wu sǝni, Akwati Kùrcau mala Mǝtala ɓanza kat ka, ndo nǝ̀ aka wun dǝmba, nǝ̀ kùtí aɓa Nggeasala Jodan. 12 Ado ka, wu twal aburana lum-nong-ɓari aɓalǝ atau mala amǝ Isǝrayila, ɓwa mwashat a koya tàu. 13 Sǝ lang apǝris mǝnana à kǝ twal Akwati mala Yahweh, Mǝtala ɓanza kat, nǝ̀ tsǝk kusǝia a mùr mala Jodan ani ka, mùr mala Jodan mana kǝ ɓangŋa aban yiu ka, nǝ̀ kasǝa, pà nǝ̀ nggǝ ɓang ɗàng sǝ nǝ̀ ram gum-gum.&gt;&gt;

14 Lang aɓwe nyìngŋǝ̀nà kàttì, ace ká yàllî mùr Jodan ngga, apǝris mana à twalkiyi Akwati Kùrcau ka, à akì aɓwe dǝmba aban o.

15 A kúnì pwangiagir-ɓaban kǝla man adyan ngga, nda bàkú mana mùr-longŋa mala Nggeasala Jodan kǝ lumsǝna ban nǝi ka. Kat andǝ amani anggo ka, lang apǝris mana à twalkiyi Akwati, à yi bwalǝna Nggeasala Jodan, sǝ kusǝia jena kún mùr ani ka, 16-17 mùr mana kǝ ɓang aban yiu nǝbania ka, kara came, kǝ ɓang ɗang. Ram gum-gum a bansauwa a ɓè nggea-là mana à tunǝki ama, Adam, tù a ban Zaretan ngga. Sǝ mùr mana kǝ ɓangŋa aban o nǝ'nzali, aban ká Nggeamùr mala Araba (mana à tunǝki ama, Nggeamùr Tuɓamur* ka), kasǝ kat-kat. Sǝ apǝris mana à twal Akwati Kùrcau mala Yahweh ka, à cam kàngkàng amur nzali mǝ'ime, a tsùrú mala Nggeasala Jodan. Amǝ Isǝrayila kat ka, à gya, à kúti amúr nzali mǝ'ime, ba eauwe mala aɓwe puppup a nkaring. Anggo, sǝ aɓwana yàl a nkaring a ban mana à kǝ sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Jeriko ka.

4

Atali lum-nong-ɓari mala kasǝɓalǝu

1 Lang ɓwapǝndǝa puppup malǝna yàlî nkaring Nggeasala Jodan ngga, Yahweh bangcau nǝ Jesǝwa ama, 2 &lt;&lt;Tàr aburana lum-nong-ɓari aɓalǝ aɓwe, ɓwa mwashat a koya tàu, 3 sǝ wu banggia wia ama, &lt;Wu imsǝki atali lum-nong-ɓari aɓa tsùrú mala Nggeasala Jodan, a ban mǝnana akusǝ apǝris cam kam kàngkàng ngga; wu eamsǝia atà wun wu kya tamsǝkia a ban mǝnana wun nǝ̀ tsǝk kàttì kam a dù man yalung ngga.&gt; &gt;&gt; 4 Pǝlǝa Jesǝwa tunǝ aburana lum-nong-ɓari mǝnana à tària aɓalǝ amǝ Isǝrayila ka, mwashat a koya tàu. 5 Jesǝwa banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kutio wu kyane a tsùrú mala Nggeasala Jodan, a ɓadǝm Akwati mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, sǝ koyan atà wun ngga ɓǝ̀ loasǝ tali mwashat ɓǝ̀ twali a nkpamtari; atali lum-nong-ɓari kat-kat kǝla mana làkkì mala atau mala amǝ Isǝrayila pàk ka. 6 Atali mǝnia ka, à nǝ̀ duk gir'lǝmdǝa aɓalǝ wun. Lang amuna ma'wun nǝ̀ ɗì wun a dǝmba ama, &lt;Mana nda ɓalǝ amǝnia yì atali aban wun?&gt; 7 Pǝlǝa wun nǝ̀ banggia wia ama, &lt;Nda acemǝnana mùr Nggeasala Jodan kasǝa, lang Akwati Kùrcau mala Yahweh bik kún mur ka. Lang Akwatinî yàllî Nggeasala Jodan ngga, mùr Jodan kasǝa.&gt; Acemani ka, amǝnia yì atali ka, à nǝ̀ duk gir kasǝɓalǝu aban amǝ Isǝrayila tàtǝ́k.&gt;&gt;

8 Amǝ Isǝrayila pǎ kǝla mǝnana Jesǝwa banggia wia ama ɓǝà pàk ka. Kǝla mǝnana Yahweh banggi Jesǝwa ka, à twalki atali lum-nong-ɓari aɓa tsùrú mala Nggeasala Jodan, mwashat ace koya tàu mala amǝ Isǝrayila. À eamsǝia ateà aban ká kàttì sǝ à kya tsǝia kàm. 9 Ɗǝm ngga Jesǝwa tamsǝki atali lum-nong-ɓari a tsùrú mala Nggeasala Jodan, a ban mǝnana akusǝ apǝris mana à twal Akwati Kùrcau cam kam ngga. Sǝ à ndakam a banì ba yalung. 10 Apǝris mana à twal Akwati ka, à cam aɓa tsùrú mala Nggeasala Jodan ba masǝlǝata koyagir mǝnana Yahweh tsǝkî Jesǝwa nzongcau ɓǝ̀ banggi amǝ Isǝrayila ka; à kpata gìr mǝnana kat Musa tsǝki Jesǝwa nzongcau arǝia ka. Sǝ aɓwe yàl a nkaring akaurǝa. 11 Sǝ lang ɓwapǝndǝa kat malna eauwe ka, Akwati mala Yahweh andǝ apǝris eauwe a ɓamǝsǝ aɓwe. 12 Aburana mala tàu mala Ruben, andǝ tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa ka, à eau aɓa kùrrǝu a ɓadǝm amǝ Isǝrayila, kǝla mana Musa banggia wia ka. 13 Aɓwana kǝla á-lumi-ine aɓa kùrrǝu eauwe a ɓadǝm Yahweh ace ká lwa a ɓawanban mala Jeriko. 14 A mǝno yì pwari ka, Yahweh gusǝlǝce Jesǝwa a ɓamǝsǝ amǝ Isǝrayila kat; sǝ à ɓanggi wi kǝla mana à ɓanggi Musa ka, aɓa do-yilǝmu male kat.

15 Yahweh ne Jesǝwa ama, 16 &lt;&lt;Banggi apǝris mǝnana à twal Akwati Kùrcau ka, ɓǝà eapi Nggeasala Jodan.&gt;&gt; 17 Sǝ Jesǝwa sà'arǝ apǝris ama, &lt;&lt;Wu eapi Nggeasala Jodan!&gt;&gt; 18 Lang apǝris mǝnana à twal Akwati Kùrcau mala Yahweh eapǝnì tsùrú mala Nggeasala Jodan sǝ ɓakusǝ apǝris eauna a nza ka, mùr Nggeasala Jodan nyar a banì, sǝ ali a kun-gwanyi, kǝla mǝnana ɗiɗyal ka. 19 Aɓwe eapi Nggeasala Jodan a lumia nongŋo mala zongŋo mǝdǝmbe, sǝ à kya duk kàttì a Gilgal, a nkanggari Jeriko a buì mala takuli. 20 Jesǝwa tamsǝki amǝno yì atali lum-nong-ɓari mǝnana à pwania aɓa Nggeasala Jodan ngga, a Gilgal. 21 Sǝ banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Lang amuna ma'wun nǝ̀ ɗiki atárrià a dǝmba ama, &lt;Mana ndà ɓalǝ amǝnia yì atali ka?&gt; 22 Pǝlǝa wun nǝ̀ banggi amuna ma'wun ama, &lt;Isǝrayila yàl nkaring Nggeasala Jodan mǝnia amúr nzali ima.&gt; 23 Acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun imsǝ mùr mala Nggeasala Jodan aɓadǝm wun she lang wu eauna a nkaring ngga. Nda kǝla mana Yahweh Ɓakuli ma'wun pàkkî Nggeamùr Nzuno, mǝnana imsǝi aɓadǝm sǝm she lang sǝm eauna a nkaring ngga. 24 Pàk mǝnia ka ace mǝnana aɓwapǝndǝa mala anzali ɓanza kat ka ɓǝà sǝlǝ ama, bu Yahweh ka ndanǝ rǝcandǝa, sǝ ɓǝ̀ wu ɓanggi Yahweh Ɓakuli ma'wun tàtǝ́k.&gt;&gt;

5

Kasǝ-ɓatau a Gilgal

1 Lang amurǝma kat mala nzali Amor mǝnana a njar-nzali mala Nggeasala Jodan, andǝ amurǝma mala nzali Kan'ana mǝnana à do a kún nggeamùr ok cau mala sonzǝo mala múr nggeasala mana Yahweh sonzǝi aɓadǝm amǝ Isǝrayila bà yàlle malea a nkaring ngga, ɓabumia tùmùr sǝ yilǝmia o atàcau mala ɓangciu mana bwalia arǝ amǝ Isǝrayila ka. 2 A bàkú mǝno ka Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Pàk abyau mǝ'kún-cauwe nǝ tali-candǝa, sǝ wu kasǝì amuna-burana mala amǝ Isǝrayila ɓatea, ɓaria kasǝ-ɓatau mala amǝ Isǝrayila.&gt;&gt; 3 Nda Jesǝwa pàk abyau mǝ'kún-cauwe nǝ tali-candǝa sǝ kasǝî amuna-burana mala amǝ Isǝrayila ɓatea a Gibiyat-haralot* ka. 4 Sǝ mǝnia ka nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Jesǝwa kasǝia wia ɓatea ka: aɓwana mǝnana kat à purî Masar, mǝnana aburana na ka, yià aburana mǝnana à nda ka amǝ'lwa ka, à wuki kat a ɓabondo a njar, anzǝm mǝnana à purnì Masar ka. 5 Kat andǝ amani ama aɓwana mǝnana kat à purî Masar ka à kasǝia wia ɓatea ka, amuna mǝnana à ɓǝlia a ɓabondo a njar, lang à purî Masar ka, à kasǝi wia ɓatea ɗàng. 6 Amǝ Isǝrayila gāli aɓa pǝɗanban bà apǝlǝa lumi-ine, gandǝa amǝ'lwa malea mǝnana à purî Masar ka à wuki kat, acemǝnana à kwakikiria arǝ gi Yahweh raka. Yahweh kánbia wia ama pà nǝ̀ earia wia ɓǝà sǝn nzali mǝnana akdǝmba kánbi akeâ ama nǝ̀ pà sǝm ngga ɗàng, yì nzali mǝnana kiura andǝ mur'nyi kǝ ɓang kàm ngga. 7 Amunia mǝnana loasǝia à yi ak bancame malea ka, à nda mǝnana Jesǝwa kasǝia wia ɓatea ka. Yià ka à kum kasǝ-ɓatau ɗàng acemǝnana à kasǝia wia ɓatea a njar ɗàng. 8 Lang à malǝna kasǝi aburana mala Isǝrayila ɓatea puppup ka, à ueo a ban mǝnana à ndakam a kàttì ka, ba sonzǝo mala anpenye. 9 Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Yalung ngga ǝn ɗenggǝlina kǝsǝkea mala Masar mana amúr wun ngga, umǝna.&gt;&gt; Nda à tunǝ banì ama †Gilgal ba yalung.

Lamsan Yàlîmurû mǝdǝmbe a Kan'ana

10 Lang amǝ Isǝrayila na a là-gumli a Gilgal, a ɓawanban mala Jeriko ka, à pàk lamsan mala Yàlîmurû nǝ pwarikpǝra a lum-nong-inea pwari mala zongŋoni. 11 Lang à malna lamsan Yàlîmurû sǝ bankwarna ka, à tita lì girlina mǝnana à rì a nzali Kan'ana ka; a mǝno yì pwari ka, à lì mǝsǝsa mǝnana à ɗandǝi ka, andǝ bǝredi mǝnana à pè burè pà arǝì raka. 12 Kpa mala manna kasǝa anzǝm pwari mǝnana à lina girlina mana à rì a nzalinì ka; amǝ Isǝrayila nyare à kum manna ɗǝm ɗàng. Twal a bàkú mǝno ka à lì girlina mǝnana à rì a nzali Kan'ana ka.

Mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mala Yahweh pusǝrǝi aban Jesǝwa

13 Lang Jesǝwa na tù aban Jeriko ka, loasǝ mǝsǝi kara sǝn ɓeɓwa aban came nǝ nggeabyau mana kwetǝni ka a buì. Jesǝwa wari abani sǝ ɗì ama, &lt;&lt;A nda atà sǝm le, ko a nda atà aɓisǝm amǝbura?&gt;&gt; 14 Pǝlǝa ɓwê ear ama, &lt;&lt;Awo; Mǝ nda mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mala Yahweh.&gt;&gt;

Kara Jesǝwa ɓunno, sǝ sárǝ́ nǝ ɓamǝsǝi a nzali sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda guro mò, ɓwamǝgule. Mana girni na a earce mǝ pa?&gt;&gt;

15 Mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mala Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Swár ankura mǝnana a kusǝo ka, acemana ban mǝnana a cam amurí ka nzali mǝfele na.&gt;&gt;‡ Pǝlǝa Jesǝwa pàk anggo.

6

Kpa mala Jeriko

1 Amǝ Jeriko ka à gìrki akún nggea-là malea kàngkàng ace ɓangciu mǝnana à ndanǝi arǝ amǝ Isǝrayila ka. À earî kǝɓwa ɓǝ̀ kutio ko ɓǝ̀ purî ɓá nggea-là ɗàng. 2 Sǝ Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Sǝni, ǝn pana Jeriko, andǝ murǝm malea, andǝ akanggǝrang amǝ'lwa malea a ɓabuo. 3 We wunǝ amǝ'lwa mô kat ka, wu gya wu kàrì nggea-là. Wu pàk anggo kusǝ mwashat koya pwari arǝ anongŋo tongno-nong-mwashat. 4 Tsǝk apǝris tongno-nong-ɓari, koyan ateà ka ɓǝ̀ twal njawe gam a buì, ɓǝà kǝ gya a ɓadǝm Akwati Kùrcau. A tongno-nong-ɓaria pwari ka, wu gya wu kàrì nggea-là kusǝ tongno-nong-ɓari, sǝ apǝris ɓǝà kǝ twang njawe. 5 Lang à nǝ̀ ɓua njawe, ɓua mǝcandǝe mala njawe gam, sǝ tù anzǝm mana wu ongŋǝna ɓua mala mǝno yì njawe ka, pǝlǝa aɓwe kat ɓǝà loasǝ già, ɓǝà mak-gāwàn bàng-bàng; anggo ka sheran mala nggea-là nǝ̀ kpa a nzali. Sǝ amǝ'lwa mô adyan ngga, koyan ateà ka, ɓǝ̀ soa aban ká aɓa nggea-là.&gt;&gt;

6 Nda Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun tunǝ apǝris sǝ banggia wia cau ama, &lt;&lt;Wu twal Akwati Kùrcau mala Yahweh, sǝ apǝris tongno-nong-ɓari aɓalǝ wun, ɓǝà kyane a ɓadǝmbi, koyan atea ka ɓǝ̀ bwal njawe gam a buì.&gt;&gt; 7 Pǝlǝa Jesǝwa banggi aɓwana ama, &lt;&lt;Wu kutio wu fa. Wu gya wu kàrì nggea-là. Amǝ'lwa ɓǝà kúti a ɓadǝm Akwati Kùrcau mala Yahweh.&gt;&gt;

8 Sǝ kǝla mǝnana Jesǝwa pànî aɓwe nzongcau ka, apǝris tongno-nong-ɓari kúti a dǝmba, koyan ateà ka nǝ njawe gam a buì, aɓadǝm Yahweh; à kǝ̀ twang anjawe, sǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh ka kpatea. 9 Amǝ'lwa kǝ gya a ɓadǝm apǝris mǝnana à kǝ̀ twang anjawe ka, sǝ amǝ'yal-nzǝm kpa, à kǝ̀ gya anzǝm Akwati Kùrcau, sǝ apǝris camarǝ twang anjawe. 10 Sǝ Jesǝwa ka tsǝki aɓwana nzongcau ama, &lt;&lt;Wu pà wun nǝ̀ mak-gāwàn ko wun nǝ̀ loasǝ gi wun ɓǝà oè ɗàng, sǝ kǝ cau pà nǝ̀ pur a kún wun gbal ɗàng, she pwari mǝnana mǝ nǝ bangga wun ama ɓǝ̀ wu mak-gāwàn ngga. Pǝlǝa wun nǝ̀ mak-gāwàn.&gt;&gt; 11 Nda Jesǝwa tsǝa, à gya à kàrì nggea-là nǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh; à gya à kàrì kusǝ mwashat. Pǝlǝa à nyare, à kya nong a kàttì.

12 Pǝlǝa Jesǝwa lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal, sǝ apǝris twal Akwati Kùrcau mala Yahweh. 13 Sǝ apǝris tongno-nong-ɓari, mǝnana nǝ́ anjawe gam a buia, a ɓadǝm Akwati Kùrcau mala Yahweh ka, gya aban ká, sǝ à camarǝ twang anjawe. Amǝ'lwa kǝ gya a ɓadǝmbǝia, sǝ amǝ'yal-nzǝm kǝ gya anzǝm Akwati Kùrcau mala Yahweh; sǝ anjawe camarǝ ɓua sǝ à kǝ ká. 14 Sǝ a ɓaria nongŋo ka, à gya à kàrì nggea-là kusǝ mwashat, sǝ à nyar a kàttì. Anggo sǝ à pǎ arǝ anongŋo tongno-nong-mwashat.

15 A tongno-nong-ɓaria pwari ka, à lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal nǝ ban'mbul-mbul, sǝ à gya à kàrì nggea-là kǝla mǝnana à pakkiyi ka, kusǝ tongno-nong-ɓari. Nda a pwari mǝno nǝmurǝì sǝ à gya à kàrì nggea-là kusǝ tongno-nong-ɓari. 16 A tongno-nong-ɓaria kàrì nggea-là ka, apǝris ɓua njawe, ɓua mǝcandǝe. Pǝlǝa Jesǝwa banggi aɓwana ama, &lt;&lt;Wu mak-gāwàn, acemǝnana Yahweh pana wun nggea-lê! 17 Sǝ nggea-lê andǝ agir mǝnana kat aɓalǝi ka, dumǝna púp wun nǝ̀ tària aban Yahweh ace kiɗikia.* Kǝ Rahap, yì ɓwama mana do atarǝì andǝ aɓwana mǝnana kat atè a ɓala ka, nda wun nǝ̀ nyia nǝyilǝmu ka, acemǝnana sǝmbǝrǝ amǝ'shenzǝ-nzali mǝnana sǝm túriá ace shenzǝ nggea-là ka. 18 Sǝama wun ngga wu bwal ɓamur wun arǝ agir mǝnana à tària ace kiɗikia ka, acemana ɓǝ̀ wu twal aɓalǝ agir mǝnana à tària ace Yahweh ka, wun nǝ̀ tsǝk kàttì mala Isǝrayila nǝ̀ pǝlǝ gìr mǝnana à nǝ̀ kiɗiki ka, sǝ wun nǝ̀ yinǝ tanni amurí. 19 Bolo-azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan kat, sǝ koya gìr mǝnana à pè nǝ́ bolo-bángŋá, andǝ bolo-candǝa ka, amǝfele na aban Yahweh; dumǝna púp à nǝ̀ o aɓa ndaboalo mala Yahweh.&gt;&gt;

20 Lang à ɓua-njawe, ɓua mǝcandǝe mala anjawe, sǝ lang aɓwana ongŋǝna gi mǝno yì ɓua-njawe ka, à loasǝ già à mak-gāwàn bàng-bàng; kara sheran mala nggea-là kpa a nzali.†‡ Nda aɓwe kùtí aɓa nggea-là, koya ɓwa ka dǝshi ɓadǝmbi aban ká, sǝ à ak nggea-lê. 21 Pǝlǝa à twalta koya gìr mǝnana kat kǝ lin'ueo ka aɓa nggea-lê nǝ́ kún nggeabyau; aburana andǝ amamǝna, muna andǝ ɓwamǝgule, andá, anzur andǝ ambul, andǝ amǝdambǝriso.

22 Pǝlǝa Jesǝwa banggi aburana ɓari mǝnana à waria shenzǝ nzalinì ka ama, &lt;&lt;Wu kùtí a ɓala mala Rahap, yì ɓwama mǝnana do atarǝì ka, sǝ wu pusǝ ɓwame andǝ aɓwana male kat, kǝla mǝnana wu kánbi wi ka.&gt;&gt; 23 Nda alaggana mǝnana à wari a shenzǝ nzali ka à kutio, sǝ à pusǝ Rahap andǝ tárrí, andǝ nggè, andǝ amǝ'eambi amuna-burana, andǝ aɓwana male kat. À pusǝ amǝ'ɓala male kat sǝ à tsǝia zak nǝ kàttì mala Isǝrayila. 24 Sǝ nggea-là andǝ agir mǝnana kat aɓalǝi ka, à pisǝia nǝ bǝsa. Kǝ bolo-azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan, andǝ agir mana à pea nǝ́ bolo-bángŋá, andǝ bolo-candǝa ka, nda à tsǝia aɓa ndaboalo mala ɓala mala Yahweh ka. 25 Nda Jesǝwa amsǝ yilǝmi Rahap, yì ɓwama mǝnana do atarǝì ka, andǝ amǝ'ɓala mala tárrí, andǝ aɓwana male kat. Sǝ Rahap do aɓa Isǝrayila§ bà yalung, acemǝnana sǝmbǝrǝ amǝ'shenzǝban mana Jesǝwa túriá ace shenzǝ Jeriko ka.

26 A bàkú mǝno ka Jesǝwa tsǝia à twal kána ama:

&lt;&lt;Suban mala Yahweh ɓǝ̀ sulǝo amúr ɓwa

mǝnana nǝ̀ lo ama nǝ̀ ɓak mǝnia yì nggea-là, Jeriko ɗǝm ngga.*

A kúnì muna-dǝmba male sǝ nǝ̀ kwakita kusǝɓǎ,

sǝ a kúnì muna-ɓwabura mǝtankwang male

sǝ nǝ̀ kwaki akun-nggealê.&gt;&gt;

27 Yahweh na atà Jesǝwa, sǝ lùllǝì ɓuà aɓa nzalinì kat.

7

À gandǝ amǝ Isǝrayila nǝ lwa a Ai

1 Sǝama amǝ Isǝrayila ka, à lǝmdǝ ɗwanyi-domǝsǝcau arǝ cau mala agir mǝnana à tària ka, acemǝnana Akan muna-ɓwabura mala Karmi,* muna-ɓwabura mala Zabdi, muna-ɓwabura mala Zera, a tàu mala Yahuda, twal aɓalǝ agir mǝnana à tària ka. Sǝ bumlulla mala Yahweh earke amúr amǝ Isǝrayila.

2 Jesǝwa túr aburana, à lo a Jeriko aban ká Ai, mǝnana nda tù aban Bet-aven nǝ njar-takuli mala Betel ka, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane wu kya shenzǝ nzalî.&gt;&gt; Sǝ aburane wario à kya shenzǝ Ai. 3 Sǝ à nyar aban Jesǝwa à yi banggi wi ama, &lt;&lt;Kǝa nying aɓwana kat ɓǝà kyan kano ɗàng; tasǝ aburana kǝla á-ɓari ko á-tàrú ɓǝà kyan nǝ lwa a Ai. Kǝa tsǝk aɓwana kat aɓa tanni aban ká ban mǝno ɗàng, acemǝnana à nda kpokyak.&gt;&gt; 4 Acemani ka, aburana kǝla á-tàrú ateà na, à wari a lwa ka, sǝama amǝ Ai kya loasǝtea nǝ mire.† 5 Aburana mala amǝ Ai wàl lú aburana mala amǝ Isǝrayila kǝla lumi-tàrú bwamdǝ tongno-nong-mwashat (36); à pǝria lo a kún nggea-là aban ká ɗār a Shebarim, sǝ à kya gandǝia a ɓun a ɓangŋaban. Sǝ ɓabum aɓwe tùmùr.

6 Pǝlǝa Jesǝwa sàn agir-nggūrǝu male sǝ sarǝa a nzali nǝ ɓamǝsǝi aɓadǝm Akwati mala Yahweh bà pwarikpǝra, yì andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila. Sǝ à so tú a ɓamuria. 7 Sǝ Jesǝwa pakhiwi ama, &lt;&lt;Oi Mǝtalabangŋo Ɓakuli, palang sǝ a yinǝ sǝm a nkaring Jodan, ace túr sǝm a ɓabù amǝ'Amor, ɓǝà kiɗikì sǝm le? Kǝpǝna sǝm uena a takuli mala Jodan! 8 We Mǝtalabangŋo, mana mǝ nǝ gandǝnǝ na ado, yi mǝnana amǝ Isǝrayila pǝlǝna nzǝmia arǝ aɓia-mǝbura ka! 9 Acemǝnana amǝ'Kan'ana andǝ acili aɓwana mana kat à do a nzalinì ka, à nǝ̀ okce sǝ à nǝ̀ yia gumbǝli sǝm, à nǝ̀ esǝki lullǝ sǝm aɓa ɓanza. Sǝ mana awu nǝ̀ pa ace lùllǝú zǝkya mò?&gt;&gt;

10 Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Lo! Mana tsǝa sǝ a sarǝa a nzali nǝ ɓamǝsǝo anggo? 11 Amǝ Isǝrayila pangŋa cauɓikea; à yàlǝ́nì kùrcau mem mana ǝn pea wia ka; à twalna aɓalǝ agir mǝnana à tària ka; à iu aɓalǝ agir mǝnana à tària ka sǝ à tsǝia aɓalǝ agir malea, sǝ à nana'nyir. 12 Acemani ka, amǝ Isǝrayila pà nǝ̀ gandǝ came aɓadǝm aɓia-mǝbura ɗang.‡ À pǝlǝ nzǝmia aɓadǝm aɓia-mǝbura, acemǝnana à tàrnia ace kiɗikiban.§ Pà Mǝ nǝ̀ pa atà wun ɗǝm ɗàng, sheɓǝ̀ wu kìɗìkìna agir mǝnana à tària ace kiɗikiban aɓalǝ wun ngga. 13 Lo! Tàr aɓwana sǝ wu nea wia ama, &lt;Wu tàr ɓamur wun ace lí; acemǝnana Yahweh Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila bang ama, &lt;&lt;Aɓea agir nakam aɓalǝ wun, mǝnana à tàrnia ace kiɗikia ka, wun amǝ Isǝrayila. Pà wu nǝ̀ gandǝnǝ came a kún aɓiwun-amǝbura ɗàng sheɓǝ̀ wu pusǝna agirnì aɓalǝ wun mǝnana à tàrnia ace kiɗikia ka.&gt;&gt;&gt; 14 Acemani ka, li nǝ dǝmbari, atau ma'wun kat nǝ̀ yia ramba ace lǝmdǝ ɓamur rǝ wun aɓadǝm Yahweh, tàu anzǝm tàu. Sǝ tàu mǝnana Yahweh lǝmdǝ ama nda kumcau ka, nǝ̀ yiu tù arǝ anggurkwar malea. Sǝ nggurkwar mǝnana Yahweh lǝmdǝ ama nda kumcau ka, nǝ̀ yiu tù arǝ aɓala malea. Sǝ ɓala mǝnana Yahweh lǝmdǝ ama nda kumcau ka, aburana mana a ɓalae ka à nǝ̀ yiu tù aɓadǝm Yahweh mwashat-mwashat. 15 Sǝ ɓwa mana à kumi nda twal agir mǝnana à tària ace kiɗikia ka, ɓǝà pisǝì nǝ ɓǝsa, yì andǝ agir mǝnana kat ɓwe ndanǝi ka, acemǝnana ɓwe yàlǝ́nì kùrcau mala Yahweh, sǝ acemǝnana yi ka, pàngŋǝ̀nà nggea gir kǝsǝkya a Isǝrayila.&gt;&gt;

16 Nda Jesǝwa lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ yinǝ koya tàu mala amǝ Isǝrayila tù aɓadǝm Yahweh mwashat-mwashat; sǝ Yahweh lǝmdǝ ama tàu mala Yahuda na kumcau ka. 17 Sǝ Jesǝwa yinǝ anggurkwar mala tàu mala Yahuda tù aɓadǝm Yahweh mwashat-mwashat, sǝ Yahweh lǝmdǝ ama nggurkwar mala Zera na kumcau ka. Sǝ yinǝ aɓwana-mǝgule mala koya ɓala a nggurkwar mala Zera tù aɓadǝm Yahweh mwashat-mwashat, sǝ Yahweh lǝmdǝ ama ɓala mala Zabdi na kumcau ka. 18 A masǝlǝate ka Jesǝwa yinǝ koya ɓwabura mana a ɓala mala Zabdi ka tù aɓadǝm Yahweh mwashat-mwashat, sǝ Yahweh lǝmdǝ ama Akan muna-ɓwabura mala Karmi, muna-ɓwabura mala Zabdi, muna-ɓwabura mala Zera, a tàu mala Yahuda na kumcau ka.

19 Pǝlǝa Jesǝwa banggi Akan ama, &lt;&lt;Munem pè Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila gulo sǝ wu pusǝta ɓamuro. Sǝ wu banggam adyan gìr mǝnana a pàk ka; kǝa sǝmbǝ́rǝàmì ɗàng.&gt;&gt; 20 Sǝ Akan pè Jesǝwa eare ama, &lt;&lt;Mǝsǝcaua, ǝn pángŋǝ́nì Yahweh Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila cauɓikea, sǝ mǝnia ka nda gìr mǝnana ǝn pê ka: 21 Lang ǝn sǝn nggea-daura mǝɓoarjami mala amǝ Shinar* aɓalǝ agǝna-lwa, andǝ bolo-azǝrfa shekel gbǝman-ɓari (200), andǝ gbǝlang bolo-njengǝlan mǝnana dǝmbǝrya male na shekel lumi-tongno (50) ka, pǝlǝa ǝn pàk nzumon malea sǝ ǝn twalia. Ən tǝm tūli a nzali aɓa gumli mem, ǝn sǝmbǝrǝia kam andǝ bolo-azǝrfa a tǝ́rtè a nzali.&gt;&gt;

22 Nda Jesǝwa tasǝ amǝ'na-túrbân, sǝ à ɓangŋa à wari a gumli mala Akan; sǝ lang à wari ka, à kya kum agirnì à sǝmbǝrǝnia aɓa gumli male nǝ bolo-azǝrfa a tǝrtea a nzali. 23 Sǝ à pusǝia aɓa gumli, à yinǝia aban Jesǝwa sǝ aban amǝ Isǝrayila kat. Sǝ à tsǝia a nzali aɓadǝm Yahweh. 24 Sǝ Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat twal Akan muna-ɓwabura mala Zera, andǝ bolo-azǝrfa, andǝ nggea-daura, andǝ bolo-njengǝlan, andǝ amuna-burana, andǝ amuna-mamǝna male, andǝ andá male, andǝ amǝdambǝriso andǝ anzur male, andǝ gumli male andǝ agir mǝnana kat ndanǝia ka. Sǝ à yinǝia a Ɓangŋaban mala Ako.† 25 Sǝ Jesǝwa bang ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ a yinǝ mǝnia yì tanni ka amúr sǝm? Yahweh nǝ̀ yinǝ tanni amuro yalung.&gt;&gt; Sǝ amǝ Isǝrayila kat ɓukki nǝ atali à wal-lui; ɗǝm ngga à ɓukki amǝɓala male nǝ atali sǝ à pisǝia a bǝsa andǝ agirkuma male. 26 Sǝ à ram atali amurí gum-gum mǝnana ndakam bà pwari man yalung ngga. Pǝlǝa Yahweh pǝlǝ nzǝmi arǝ bumlulla male. Acemani ka, bà pwari man yalung ngga, à kǝ tunǝ lùllǝ banì ama Ɓangŋaban mala Ako.‡

8

À kiɗiki Ai

1 Pǝlǝa Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pakko ko ɓabumo ɓungi ɗang.* Pwan amǝ'lwa kat atò, sǝ wu lo wu kyan nǝ munǝo arǝ nggea-là Ai. Sǝni, ǝn pana wun murǝm Ai, andǝ aɓwana male, andǝ nggea-là male, andǝ nzali male a ɓabù wun. 2 Wu pangnǝ Ai andǝ murǝm male kǝla mǝnana wu pangnǝ Jeriko andǝ murǝm male ka; kǝ agirkuma malea andǝ agirkusǝu malea na wun nǝ̀ gbǝwia ace ɓamurǝ wun ngga. Wu kùmsǝî nggea-lê anzǝmi.&gt;&gt;

3 Nda Jesǝwa andǝ amǝ'lwa kat puro ace kánǝ munǝo arǝ Ai ka. Jesǝwa tàrki akanggǝrang aburana amǝ'ɓabum-candǝa á-lumi-tàrú, sǝ tasǝia nǝ du ɓǝà kyane. 4 Banggia wia ama, &lt;&lt;Wu sǝni, wun nǝ̀ kùmsǝî nggea-là Ai anzǝmi, a ban mǝnana sappì wi raka, sǝ wun kat ka wu do aɓa gilǝrǝu mala ká arǝì. 5 Mim sǝnǝ aɓwana mǝnana atàm ngga, sǝm nǝ̀ gbàshìban nggea-lê. Sǝ lang aburana mala Ai purna aban yiu arǝ sǝm, kǝla mǝnana à pè atadǝmbe ka, sǝm nǝ̀ wulio, sǝm nǝ̀ ɓangŋa a ɓadǝmbia. 6 Sǝ à nǝ̀ pǝrta sǝm, sheɓǝ̀ sǝm swárǝnia à upini nggea-là ka. Yià ka à nǝ̀ bang ama, &lt;À ndarǝ ɓangga sǝm kǝla mana à pè a tadǝmbe ka.&gt; Sǝ lang sǝm ndarǝ ɓangŋa a ɓadǝmbia ka, 7 wun nǝ̀ loapi ban kùmsǝó, sǝ wun nǝ̀ ak nggea-lê, acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ pà wuni a ɓabu wun. 8 Tù anzǝm mana wu angŋǝna nggea-lê ka, wu soaki wi bǝsa. Wun nǝ̀ pàk gìr mǝnana cau mala Yahweh bang ngga. Wu sǝni, ǝn pana wun nzongcau.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Jesǝwa tasǝia, sǝ à puro à wari a ban mǝnana à nǝ̀ kùmsǝ kam ngga, sǝ à kundǝ kam, anre Betel andǝ Ai, a bu njar-nzali mala Ai; sǝ Jesǝwa ka ueo atà aɓwana a kàttì a dù mǝno.

10 Lang banfana ka, Jesǝwa lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ ramba amǝ'lwa male abanɓwáná, pǝlǝa yì andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila ka à ak dǝmba, nǝ amǝ'lwa ateà aban ká a Ai. 11 Amǝ'lwa mǝnana atè puppup ka, à wario à gbàshìban kún nggea-là Ai, sǝ à kya tsǝk kàttì nǝ njar-nza mala Ai, a ban mǝnana ɓangŋaban nakam anrea andǝ nggea-lê ka. 12 Jesǝwa twal aburana á-tongno sǝ tasǝia ɓǝà kya kùmsǝó anre Betel andǝ Ai, a bu njar-nzali mala nggea-lê. 13 Anggo sǝ à tamsǝ amǝ'lwa ace munǝo; bangulea mǝnana a kàttì ka à tamsǝia nǝ njar-nza mala nggea-lê, sǝ amǝ'yál-nzǝmia ka nǝ njar-nzali. Nǝ du mǝno ka Jesǝwa sulǝo aɓa ɓangŋabanì.

14 Lang murǝm Ai sǝn gìr mǝnia ka, yì andǝ aburana male mǝnana a nggea-lê ka, à lo tsuk-tsuk nǝ dǝmbari ɗiɗyal ace ká je-munǝo andǝ amǝ Isǝrayila a ban-je mǝnana a ɓadǝm ɓawanban Araba ka. Sǝ yì ka sǝlǝ ama à kùmsǝni wi anzǝm nggea-là ɗàng. 15 Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila ɓosǝkirǝia kǝla amǝ Ai gandǝnia, sǝ à ɓangŋa a ɓadǝmbia aban o nǝ njarban ɓabondo. 16 Nda à tunǝ aɓwana mǝnana kat aɓa nggea-là ka ɓǝà puro ace pǝrtea, sǝ aɓa pǝrta Jesǝwa anggo ka à swáriǎ à upì nggea-là. 17 Kǝ ɓwabura ueo aɓa Ai ko Betel mǝnana pur aban ká pǝrta Isǝrayila raka ɗàng. À nying nggea-là atarǝì sǝ à oa pǝrta Isǝrayila.

18 Pǝlǝa Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Loasǝ nkongŋo mǝnana a buo ka sǝ wu lǝmdǝí nǝ njarban Ai, acemǝnana mǝ nǝ pà mǝnia yì nggea-là ka a ɓabuo.&gt;&gt; Nda Jesǝwa loasǝ nkongŋo mǝnana a buì ka sǝ lǝmdǝí nǝ njarban nggea-lê. 19 Tù anzǝm mǝnana Jesǝwa loasǝna buì a kuli ka, kara aburana mǝnana à kùmsǝ a bondo ka à loapi ban kumsǝó malea akaurǝa, à twal-mire à kùtí aɓa nggea-lê à é. Pǝlǝa à fàrǝia à soakì nggea-lê bǝsa. 20 Sǝ lang aburana mala Ai pǝlǝ mǝsǝia nǝnzǝmia ka, à sǝn yele mala nggea-lê aban lo a kuli, sǝ kǝ njar pà kàm à nǝ̀ ɓangŋa ace àwá a buì man ko a buì mǝno ka ɗàng. Amǝ Isǝrayila mana à nda aban ɓangŋa aban ká nǝ ɓabondo ka, à wuli nǝnzǝmia aban yiu arǝ amǝ'pǝrtea. 21 Sǝ lang Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat sǝni ama aburana mǝnana à kùmsǝ a bondo ka à angŋa nggea-lê, sǝ yele mala nggea-lê na aban lo a kuli ka, pǝlǝa à wulio sǝ à tita wal aburana mala Ai. 22 Amǝ Isǝrayila mǝno à kutio aɓa nggea-là ka, à puro ace yiu arǝ aburana mala Ai; nda aburana mala Ai kum ɓamuria à gbālina a tsùrú mala amǝ Isǝrayila; aɓea a buì man sǝ aɓea a buì mǝno. Amǝ Isǝrayila camarǝ wal-luia ba, ko kǝɓwa atea ueo nǝyilǝmu ko apia wia ɗàng. 23 Murǝm Ai nǝmurǝi, nda à bwali andǝamǝsǝi sǝ à yinǝi aban Jesǝwa ka.

24 Lang amǝ Isǝrayila malna wal-lú aburana mala Ai kat a ɓawanban a ɓabondo, a ban mǝnana à pǝrtea kàm, sǝ yià kat bà masǝlǝata ɓwa ka à walna-luí nǝ kún nggeabyau ka, amǝ Isǝrayila kat nyare a Ai sǝ à wal-lú aɓwana mǝnana aɓalǝi ka nǝ kún nggeabyau. 25 Aɓwana mǝnana kat à wal-luia, aburana andǝ amamǝna, a pwari mǝno ka, à nda á-lum-nong-ɓari (12,000), aɓwana mala Ai kat. 26 Sǝ Jesǝwa ka nyesǝ bui mǝnana lǝmdǝna nkongŋo nǝi ka ɗàng she lang à twalnata amǝ Ai kat-kat ka. 27 Kǝ agirkusǝu andǝ akume-lwa mala nggea-lê na mǝnana amǝ Isǝrayila pwano kǝla gǝna-lwa ace ɓamuria ka, kǝla mǝnana Yahweh tsǝki Jesǝwa nzongcau ka.

28 Nda Jesǝwa pisǝ Ai sǝ tsǝì pǝlǝ gìgí tàtǝ́k, kǝla mǝnana ɓarwan na bà yalung ngga. 29 Gyar† murǝm Ai a nggun sǝ ɗeki kàm bà pwarikpǝra. Nǝ pwari-ká-ndwent ka, Jesǝwa tsǝa ama ɓǝà sulǝ luí a nggun, ɓǝà túrí a kún nggea-lê. Sǝ à ramggi wi atali amurí gum-gum, mǝnana ndakam bà yalung ngga.

Jesǝwa nyare kwakita Kùrcau abǝshe a Nkono Ebal

30 A bàkú mǝno ka Jesǝwa ɓakkî Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila gyangŋan ‡amúr Nkono Ebal. 31 Ɓè kǝla mǝnana Musa, guro mala Yahweh akdǝmba tsǝki amǝ Isǝrayila nzongcau ka, kǝla mǝnana à gilǝì a Malǝmce Nggurcau mala Musa ama: &lt;&lt;Wu ɓakkâm gyangŋan mala atali mǝnana à ɓunnia nǝ ɓunno ɗàng, sǝ à pàktúró nǝ ɓekǝ girtúró mala bolo-candǝa ace gilǝki rǝia raka.&gt;&gt;§ Sǝ à pagìr mala pisǝe kǝring amurí aban Yahweh, andǝ pàgir mala dotarǝu. 32 Nggurcau mala Musa mǝnana akdǝmba gilǝni ka, Jesǝwa ɓǝsǝlǝ gilǝe ɗǝm amúr amǝnia yì atali ka, a ɓadǝmba amǝ Isǝrayila. 33 Isǝrayila kat, abǝri andǝ amǝ'là, koyan kat, atārǝia andǝ aɓwana-mǝgule, andǝ amǝgulo, andǝ amǝ'ɓashi malea, à gau arǝ abanì ɓari sǝ à cam a koya buì mala Akwati Kùrcau mala Yahweh, mǝnana cam aɓalǝu, a ɓadǝmba amǝ twale, yì apǝris amǝkà Lawi* ka. Gauwa-tsùrú mala aɓwana ka à cam aɓadǝm Nkono Gerizim, sǝ ɓè gauwa-tsùrú ka aɓadǝm Nkono Ebal. À pàk mǝnia kat aɓa kpata nzongcau mǝnana Musa guro mala Yahweh akdǝmba pania wia a tadǝmbe, ace tsǝki amǝ Isǝrayila bù ka. 34 Anzǝm mǝno ka, Jesǝwa ɓallì aɓwana acau mǝnana kat aɓa nggurcau ka, kat andǝ atsǝkbu andǝ asuban, kǝla mǝnana à gilǝia aɓa Malǝmce mala Nggurcau ka.† 35 Komǝye atà acau kat mala nzongcau mǝnana Musa pà ka, Jesǝwa ɓallia aɓadǝm ramba mala Isǝrayila puppup, kat andǝ amamǝna, andǝ amuna, andǝ abǝri mǝnana à do aɓalǝia ka.

9

Kùrkûn mala amurǝma andǝ swarkiban mala amǝ'Gibiyon

1 Lang cau mala limurǝm mala Jesǝwa bik ban amurǝma mana kat à nda a njar-nzali mala Nggeasala Jodan, yià amurǝma mala amǝ'Hitti, andǝ mala amǝ'Amor, andǝ mala amǝ'Kan'ana, andǝ mala amǝ'Periz, andǝ mala amǝ'Hivi, andǝ mala amǝ'Jebus, mǝnana à do aɓa nzali múr-ankono, andǝ ɓá nzali kusǝ-ankono, andǝ kún Nggeamùr Mǝgule aban ká nǝban ɓadǝmba ankono Lebano ka, 2 à ram rǝia abanɓwáná sǝ à kpapikunia à nǝ̀ kánǝ munǝo arǝ Jesǝwa andǝ Isǝrayila. 3 Sǝama lang aɓwana mǝnana à do a Gibiyon okce gìr mǝnana Jesǝwa pangnǝ amǝ Jeriko andǝ amǝ Ai ka, 4 à twalî ɓamuria à nǝ̀ feri, sǝ aɓea aɓwana malea ɓosǝkia rǝia kǝla à nda ka amǝ'pwantu mǝnana à pur a ɓè nzali kuko ka. À twal agirlina sǝ à tsǝki a'eakǝna buku a nzǝm amǝdambǝriso malea, sǝ à twal asambǝram mǝ'e mana à arkya sǝ à kpakǝria ka, a buia. 5 À oasǝki a'eakǝna ankura mǝnana à kasǝkya sǝ à swària ka, a kusǝia, sǝ à oasǝ agir-nggūrǝu mǝnana à tsǝurina ka, arǝia. Ɗǝm ngga bǝredi mǝnana kat à twal ace girlina malea ka, a'imǝne andǝ aɓwangine na. 6 Pǝlǝa à wari a kàttì mala amǝ Isǝrayila a Gilgal, sǝ à ne Jesǝwa andǝ aburana mala Isǝrayila ama, &lt;&lt;Sǝm pur a ɓè nzali kuko. Ida, wu kùrcau nǝ sǝm.&gt;&gt;

7 Sǝ aburana mala Isǝrayila ɗika amǝ'Hivi, ama, &lt;&lt;Yakǝla wu ndanǝdo aɓalǝ sǝm ngga, lang sǝ sǝm nǝ̀ kùrcau nǝ wun?&gt;&gt; 8 À banggi Jesǝwa ama. &lt;&lt;Sǝm ngga, sǝm nda ka aguro ma'wun.*&gt;&gt; Sǝ Jesǝwa ɗia ama, &lt;&lt;Wun nda ka ayana? Sǝ wu pur nǝ kǝshe?&gt;&gt; 9 À eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm aguro mò ka, sǝm pur a ɓè nzali bansauwa kuko sǝ sǝm yiu, ace lullǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun. Sǝm ongŋǝna zǝ́kí mala lullǝì, andǝ gir mǝnana kat pè a Masar, 10 andǝ gir mǝnana kat pàkkî amurǝma ɓari mala amǝ'Amor a takuli mala Jodan, yià Sihon murǝm mala Heshbon, andǝ Og murǝm mala Bashan, mana do a Ashtarot ka. 11 Aɓwana-mǝgule ma'sǝm andǝ aɓwana mǝnana kat à ndanǝdo a nzali ma'sǝm ngga, à bangga sǝm ama, &lt;Wu twal agirlina mǝnana nǝ̀ kánǝ wun ace bǝri mǝnia wun nǝ̀ twal ka. Wu kyane wu kumia sǝ wu banggia wia ama, &lt;&lt;Sǝm nda ka aguro ma'wun. Ado ka, wu kùrcau nǝ sǝm.&gt;&gt; &gt; 12 A pwari mǝnana sǝm nying là sǝ sǝm lo ace ká aban wun ngga, sǝm twal bǝredi ma'sǝm mǝnia ka andǝa pi male, ace girlina ma'sǝm mǝnana sǝm nǝ̀ li a njar aban yiu ka. Sǝ ado ka, wu sǝni! Imǝna sǝ ɓwangina. 13 Asambǝram mǝnia ka, abǝshe na lang sǝm lùmsǝkia ka, sǝ adyan ngga wu sǝni! À arkina. Agir-nggūrǝu andǝ ankura ma'sǝm ena atàcau mala gya nggea mǝsauwe mǝnana sǝm twal ka.&gt;&gt;

14 Aburana mala amǝ Isǝrayila man eare à lì atà aɓea agirlina mala aɓwana man, sǝ à alta nê a kún Yahweh ɗàng. 15 Anggo sǝ Jesǝwa kùtí aɓa eare mala do aɓa rǝpwala nǝ aɓwana man, sǝ kùrcau nǝia, ace ɗeki aɓwana malea ɓǝà auwa. Aɓwana-mǝgule amur ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila kángìr ama Isǝrayila nǝ̀ bwal mǝnia yì pàcau ka.

16 Anongŋo tàrú anzǝm mana amǝ Isǝrayila kutina aɓa kùrcau andǝ amǝ'Gibiyon ngga, amǝ Isǝrayila yi ok ama yià ka, aɓia amǝ'múrkala na, mǝnana à ndanǝdo tù abania ka. 17 Nda amǝ Isǝrayila lo aban ká, sǝ a tàruià nongŋo ka, à bik ban anggea-là malea: Gibiyon, andǝ Shifǝra, andǝ Beerot, sǝ Kiriat-Jarim. 18 Sǝama amǝ Isǝrayila soa munǝo arǝia ɗàng, acemǝnana aɓwana-mǝgule amur ɓwabundǝa angŋa dǝmba kánbinia wia nǝ lullǝ Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila. Pǝlǝa ɓwabundǝa kat nggwani arǝ aɓwana-mǝgule malea. 19 Sǝ aɓwana-mǝgule kat banggi ɓwabundǝa ama, &lt;&lt;Sǝm angŋa dǝmba sǝm kánbinia wia nǝ lullǝ Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila, pa sǝm nǝ̀ jea ɗàng. 20 Gìr mǝnana sǝm nǝ̀ pangnǝia ka, ndya ka: sǝm nǝ̀ nyia ɓǝà dum nǝyilǝmu, ace mǝnana bumlulla mala Ɓakuli ɓǝkǝa sulǝo amur sǝm atàcau mala kána mana sǝm kánbia wia ka ɗàng. 21 Ɓǝ̀ sǝm ɗekia ɓǝà auwa, sǝama à nǝ̀ duk amǝ'túró kasǝ nggun andǝ amǝ to mùr ace ɓwabundǝa kat.&gt;&gt; Mǝno ka nda cau mǝnana aɓwana-mǝgule banggia wia ka.

22 Osso Jesǝwa tunǝ amǝ'Gibiyon sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu swarki sǝm, wu na sǝm ama, wu ndanǝdo kuko, sǝ yale wu ndanǝdo kani aɓalǝ sǝm? 23 Acemani ka, wun nda aɓata suban: wun nǝ̀ duk aguro tàtǝ́k andǝ amǝ'túró kasǝ nggun, andǝ ɗarǝki mur ace ɓala mala Ɓakuli mem.&gt;&gt;

24 À earî Jesǝwa ama, &lt;&lt;Cau yiu aban sǝm, aguro mò, ama mbak-kàngkàng Yahweh, Ɓakuli ma'wun bangŋǝ́nì guro male Musa ama ɓǝ̀ pà wun nzali mǝnia ka puppup sǝ ɓǝà twalta aɓwana mǝnana à ndanǝdo aɓalǝi ka kat aɓa ká ma'wun. Mǝno ka tsǝa ǝn'o bwal sǝm kǝ̀rkǝ́r arǝ wun, ace ayilǝmi sǝm, sǝ sǝm pàk mǝnia yì gìr ka. 25 Sǝm adyan ngga, sǝm nda a ɓabu wun. Wu pàkka sǝm gìr mǝnana wu sǝni nda mǝɓoarne sǝ nda pepè a mǝsǝ wun ngga.&gt;&gt;

26 Nda Jesǝwa pàk mǝnia ka acea: amsǝia a ɓabu amǝ Isǝrayila, sǝ à wal-luia ɗàng. 27 Sǝama a pwari mǝno ka, Jesǝwa tsǝk amǝ'Gibiyon à duk amǝtúró kasǝ nggun andǝ to mur ace ɓwabundǝa, sǝ ace gyangŋan mala Yahweh, a ban mǝnana Yahweh nǝ̀ tàri ka. Sǝ mǝno ka nda gìr mǝnana à lidǝmba nǝ pe ka bà yalung.

10

Pwari cam piu

1 Adyan ngga, Adoni-zedek, murǝm Urǝshalima ok ama, Jesǝwa angŋǝna Ai, kiɗikini kat-kat, sǝ pàngŋǝ̀nà nǝi kǝla mǝnana pangnǝ Jeriko andǝ murǝm male ka. Sǝ lang ok ɗǝm ama, amǝ'Gibiyon ngga, à alǝnata do-rǝpwala andǝ Isǝrayila, sǝ à nda aban do aɓalǝia ka, 2 ɓangciu bwali kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana Gibiyon ngga, nggea-là mǝgule na, kǝla mwashat atà anggealà-murǝm; gulo-kuti Ai, sǝ aburana male kat ka akanggǝrang amǝ'lwa na. 3 Nda sǝ Adoni-zedek, murǝm Urǝshalima, túrban atà Hoham, murǝm Hebǝron, andǝ Piram, murǝm Jarmut, andǝ Jafiya, murǝm Lakish, andǝ Debir, murǝm Egǝlon ngga, ama: 4 &lt;&lt;Wu yiu atam, wu pakkam gbasha. Ɓǝ̀ sǝm kyan nǝ munǝo arǝ Gibiyon; acemǝnana yià ka, à alǝnata do-rǝpwala nǝ Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila.&gt;&gt;

5 Nda amurǝma mǝnia tongno mala amǝ'Amor (murǝm mala Urǝshalima, andǝ murǝm mala Hebǝron, andǝ murǝm mala Jarmut, andǝ murǝm mala Lakish, andǝ murǝm mala Egǝlon) à ram rǝia abanɓwáná sǝ à eauwe, yià andǝ amǝ'lwa malea, à yi tsǝk kàttì ace ká arǝ Gibiyon, sǝ à warinǝ munǝo arǝì.

6 Pǝlǝa amǝ'Gibiyon túrban atà Jesǝwa aɓa kàttì a Gilgal, ama: &lt;&lt;Kǝa vwakibu arǝ aguro mò ɗàng! Yiu aban sǝm akaurǝa, wu amsǝ sǝm! Wu bwala sǝm nggam, acemǝnana amurǝma mala amǝ'Amor kat, mǝnana à ndanǝdo a nzali múr-ankono ka, à ramǝna rǝia abanɓwáná arǝ sǝm.&gt;&gt;

7 Nda Jesǝwa lo a Gilgal andǝ amǝ'lwa male puppup atè, andǝ akanggǝrang aburana kat amǝ'ɓabum-candǝa aban ká. 8 Pǝlǝa Yahweh banggi Jesǝwa, ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pakko arǝia ɗàng, acemǝnana ǝn pano wia a ɓabuo. Ko kǝ ɓwa mwashat atea, pà nǝ̀ gandǝ came a kuno ɗàng.&gt;&gt;

9 Anzǝm mana Jesǝwa andǝ amǝ'lwa male longŋǝ́nì Gilgal ka, à gya à mal du sǝ à yi eau-amur amǝ'Amor aɓa yasǝlǝban hǝrkit. 10 Sǝ Yahweh túriá aɓa zurǝki aɓadǝm Isǝrayila, sǝ Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila limurǝm amúrià nǝ wal-luia, nggea walban a Gibiyon. Amǝ Isǝrayila pǝrtea amur njargula mana eauwe aban ká Bet-Horon ngga; sǝ à camarǝ wal-luia a njar kat aban ká ɗār a Azeka andǝ Makkeda. 11 Lang amǝ'Amor nǝ̀ nggǝ ɓangŋa aɓadǝm amǝ Isǝrayila, sǝ lang à bingŋǝ́nà ɓunno mala Bet-Horon ngga, Yahweh túrià wia atali mǝgulke amúrià nǝ kuli, amúr njar kat aban ká Azeka, sǝ à wukio. Aɓwana mǝnana à wǔ nǝ ɓukkiban mala talimbulo ka, lakkì malea kútì mala aɓwana mana amǝ Isǝrayila wal-luia nǝ kún nggeabyau ka.

12 A pwari mǝnana Yahweh tasǝna amǝ'Amor nǝi a ɓabu amǝ Isǝrayila ka, Jesǝwa bangcau nǝ Yahweh aɓadǝm amǝ Isǝrayila ama:

&lt;&lt;Pwari, cam piu amur Gibiyon,

sǝ we zongŋo ka, came, amur Ɓangŋaban mala Aijalon.&gt;&gt;

13 Anggo, sǝ pwari cam piu, sǝ zongŋo gbal ka, came,

bà Isǝrayila malǝna kánǝ mbweban-akúnì amur aɓia-mǝbura ka.

Mǝnia yì cau ka ndakam a gilǝe aɓa malǝmce mala Jashar. Pwari came, a ɓongŋu a bumkuli, sǝ kpa ɗang ba sauwa mala nongŋo mwashat. 14 Kǝ ɓè pwari pà kàm kǝla mǝno ka ɗàng, ko a dǝmbi ko a nzǝmi, mǝnana Yahweh, kwakikiri oakî ɓwapǝndǝa ka. Yahweh ka, munǝ ace Isǝrayila.

15 Pǝlǝa Jesǝwa nyare andǝ amǝ Isǝrayila kat atè, a kàttì mana a Gilgal ka.

À wal-lú amurǝma tongno mala amǝ'Amor

16 Amǝno yì amurǝma tongno ka, à ɓangŋa à kya sǝmbǝrǝ aɓa npu, a Makkeda. 17 Lang à banggi Jesǝwa ama, amurǝma mǝnia tongno ka, à kumǝnia aban sǝmbǝrǝa aɓa npu a Makkeda ka, 18 Jesǝwa bang ama, &lt;&lt;Wu jambǝrǝki atali mǝgulke, ɓǝà gìr kún npunì, sǝ wu tasǝ amǝ'yalban, ɓǝà kǝ yal kún mǝno yì npu ka.

19 &lt;&lt;Sǝama wun nǝ nggearǝ wun ngga, wu kǝa cam abanì ɗàng, wu pǝrta aɓiwun amǝbura! Wu kyan nǝ munǝo arǝ amǝ'yál nzǝmia. Wu kǝa earia wia ɓǝà kutikio aɓalǝ anggea-là malea ɗàng, acemǝnana Yahweh, Ɓakuli ma'wun ngga, pana wunia a ɓabu wun.&gt;&gt;

20 Anggo sǝ yi pa, tù anzǝm mana Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila gandǝnia nǝ walban mǝkǝ̀rkǝ́rnì, ue bǝti tea-twalna, sǝ acilia mana à ueo aɓalǝia ka, à kutikina aɓalǝ anggea-là mana à kària nǝ akanggǝrang sheran ngga, 21 pǝlǝa amǝ'lwa mala amǝ Isǝrayila puppup nyar aban Jesǝwa a kàttì, a Makkeda aɓa rǝpwala. Kǝɓwa nacau mǝɓane amur amǝ Isǝrayila ɗàng.

22 Pǝlǝa Jesǝwa na ama, &lt;&lt;Wu mǝn kún npunî, wu pusǝ amǝno yì amurǝma tongno ka, wu yinǝia abanam.&gt;&gt;

23 Anggo sǝ à pǎ, à pusǝ amǝno yì amurǝma tongno, aɓa npu ka, à yinǝia abani; yià murǝm mala Urǝshalima, andǝ murǝm mala Hebǝron, andǝ murǝm mala Jarmut, andǝ murǝm mala Lakish, andǝ murǝm mala Egǝlon. 24 Lang à yinanǝ amurǝma mǝnia aban Jesǝwa ka, Jesǝwa tunǝ aburana mala amǝ Isǝrayila kat, sǝ banggi amǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa male mǝnana à wari atè ka, ama: &lt;&lt;Wu sung tù. Wu tsǝk akusǝ wun a myal amurǝma mǝnia ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa à sung tù sǝ à tsǝk akusǝia a myalia.

25 Sǝ Jesǝwa banggia wia ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pàkka wun ɗàng; sǝ ɓabum wun ɓǝkǝa ɓungi ɗang. Wu cam kàngkàng, sǝ mǝsǝ wun ɓǝ̀ candǝe.* Ani sǝ Yahweh nǝ̀ pangnǝ aɓiwun amǝbura, mana wu kǝ kánǝ lwa arǝia ka.&gt;&gt;

26 Nǝnzǝ́mò ka Jesǝwa kwarkia, wal-luia, sǝ gyarki aluia amur anggun tongno. Anggo sǝ à nying aluia aban gyare amur anggun, ba kpa mala pwari.

27 Lang pwari kǝ ká kpa ka, Jesǝwa bangcau sǝ à sulǝ aluia arǝ anggun, à túriá aɓa npu mǝnana à sǝmbǝrǝ kam ɗiɗyal ka, sǝ à tsǝki atali mǝgulke a kún npu mǝno, mǝnana à ndakam ba yalung ngga.

28 A kǝ pwari mǝno ka, Jesǝwa lì Makkeda. Wal-lú koya ɓwa a nggea-lê ka andǝ murǝm male nǝ kún nggeabyau. Kiɗiki kat-kat andǝ aɓwapǝndǝa mana aɓalǝi ka. Nying kǝɓwa ueo nǝyilǝmu ɗang. Pàkkî murǝm mala Makkeda, kǝla mana pàkkî murǝm mala Jeriko ka.

Limurǝm amur anggea-là a njar-kunmur mala Kan'ana

29 Pǝlǝa Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat lo a Makkeda sǝ à kutio aban ká a Libna, sǝ à kya soa munǝo arǝ Libna. 30 Yahweh tasǝ Libna andǝ murǝm male a ɓabù amǝ Isǝrayila. Amǝ Isǝrayila gandǝ nggea-lê andǝ koya ɓwa mǝnana aɓalǝi ka nǝ kún nggeabyau. À nying kǝ ɓwa kàm au ɗàng. Kǝla mǝnana pangnǝ murǝm Jeriko ka, anggo sǝ pangnǝ murǝm Libna.

31 Pǝlǝa Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat, nying Libna aban ká Lakish; à kya gumbǝli, puro pà kàm ɗàng, sǝ kutio pà kàm ɗàng; sǝ à wari nǝ lwa arǝì. 32 Pǝlǝa Yahweh pà Lakish a ɓabu Isǝrayila, sǝ à é a ɓaria nongŋo. À wal-lú aɓwana mana à do aɓalǝi ka kat nǝ kún nggeabyau, kǝla mǝnana à pangnǝ Libna ka.

33 Pǝlǝa Horam, murǝm mala Geza, eauwe yiu ama nǝ̀ bwali Lakish kàm. Sǝama Jesǝwa gandǝi andǝ amǝ'lwa male nǝ munǝo, yale nying kǝ ɓwa ateà ueo nǝyilǝmu ɗang.

34 Pǝlǝa Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat, nying Lakish sǝ à kùtí aban ká a Egǝlon. À kya gumbǝli, puro pa kàm ɗàng sǝ kutio pa kàm ɗàng, sǝ à soa munǝo arǝì. 35 Akǝ pwari mǝno ka à ak nggea-lê, à wal-lú aɓwana kat, mǝnana aɓalǝi ka nǝ kún nggeabyau, sǝ à kiɗiki koya ɓwa kàm kat-kat, kǝla mǝnana pangnǝ Lakish ka.

36 Pǝlǝa Jesǝwa, atārǝia andǝ amǝ Isǝrayila kat, à loapi Egǝlon, sǝ à wari nǝ lwa arǝ Hebǝron. 37 À ak nggea-lê, sǝ à wal-lú murǝm male nǝ kún nggeabyau, andǝ aɓwana mana aɓalǝi ka kat, andǝ amǝnana kat aɓalǝ anggea-là mana à kàrì ka. Nying kǝɓwa ɓǝ̀ au ɗàng, kǝla mǝnana pangnǝ Egǝlon ngga; tàr nggea-lê ace kiɗikiban kat-kat andǝ koya ɓwa mǝnana aɓalǝi ka.

38 Pǝlǝa Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat, pǝlǝ nǝnzǝmia, à wari nǝ munǝo arǝ Debir. 39 À ak nggea-lê andǝ murǝm male andǝ anggea-là mǝnana à kàrì ka. À walia nǝ kún nggeabyau. Koya ɓwa mǝnana aɓalǝi ka à kiɗiki kat-kat; yale nying kǝɓwa ɓǝ̀ au ɗàng. Kǝla mana pangnǝ Hebǝron, sǝ kǝla mǝnana pangnǝ Libna ka, anggo sǝ pangnǝ Debir andǝ murǝm male.

40 Anggo sǝ Jesǝwa limurǝm nǝ lwa amur bu-nzali mǝno ka, kya bwal ban nzali múr-ankono, andǝ buì mala Negev, andǝ dulum, andǝ aɓunnoban, andǝ amurǝma malea kat. Yale Jesǝwa nying kǝɓwa arǝ abanì nǝyilǝmu ɗang. Gìr mǝnana kat kǝ lin'ueo ka twalte kat-kat, kǝla mana Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila, tsǝki wi nzongcau ka. 41 Jesǝwa walia, twal a Kadesh-Baniya kya bwal a Gaza, andǝ bu-nzali Goshen kat, sǝ sarǝa aban ká a Gibiyon. 42 Amǝnia yì amurǝma kat andǝ anzali malea ka, Jesǝwa limurǝm amúrià aɓa pur ká lwa kusǝ mwashat, acemǝnana Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila munǝ ace Isǝrayila ka.

43 Pǝlǝa Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila kat nyare a kàttì, a Gilgal.

11

Limurǝm amur anzali mala njar-nza mala Kan'ana

1 Lang Jabin murǝm mala Hazo ok cau mala agir mǝnia ka, túrban atà Jobap murǝm mala Madon, andǝ murǝm mala Shimron, andǝ murǝm mala Akshaf, 2 sǝ atà amurǝma mala nzali múr-ankono a njar-nza, andǝ amana a Araba a Chineret nǝ njar-kúnmur, andǝ amana a nzali kusǝ-ankono, andǝ amana arǝ amgbangban mala Dor nǝ njar-nzali, 3 sǝ atà amǝ'Kan'ana a njar-takuli andǝ njar-nzali, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Jebus aɓa nzali múr-ankono, andǝ amǝ'Hivi a kusǝ nkono Hamon a nzali Mizpa. 4 À pur kat andǝ amǝ'lwa malea atea, ɓwabundǝa wurutu kǝla mǝsǝsala a kún nggeamùr, nǝ apǝr andǝ awaru-pǝr nggea mǝ'làkke. 5 Amurǝma mǝnia kat ram rǝia sǝ à yiu, à tsǝk kàttì abanɓwáná a kún myalmúr Merom, ace kánǝ lwa arǝ Isǝrayila.

6 Yahweh banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pàkkô arǝia ɗàng; lí a bu-pwari mǝnia ka, mǝ nǝ tasǝia a ɓabu Isǝrayila ɓǝ̀ wal-luia puppup. Wun nǝ̀ kasǝki amazo kusǝ apǝr malea, sǝ wun nǝ̀ pisǝ awaru-pǝr malea a bǝsa.&gt;&gt;

7 Nda Jesǝwa andǝ amǝ'lwa male kat yiu aɓa yasǝlǝban, sǝ à eau amúrià nǝ munǝo, a myalmúr Merom. 8 Sǝ Yahweh turia a ɓabu Isǝrayila. À gandǝia sǝ à pǝrtea kya bwal ban Sidon Mǝgule, andǝ Misrefot-Mayim, andǝ Ɓangŋaban mala Mizpa a njar-takuli. À camarǝ walia gandǝa kǝɓwa atea ueo mǝnana au ka ɗàng. 9 Jesǝwa pàkkia wia kǝla mǝnana Yahweh tsǝki wi nzongcau ama ɓǝ̀ pàk ka: kasǝki amazo kusǝ apǝr malea sǝ pisǝ awaru-pǝr malea nǝ bǝsa.

10 Pǝlǝa Jesǝwa wuli nǝnzǝmi a bàkú mǝno, sǝ kya lî Hazo, sǝ wal murǝm malea nǝ kún nggeabyau; Hazo ɗiɗyal ka nda là-murǝm mala amǝno yì anzali-murǝm ngga. 11 À twalta koya ɓwa mǝnana aɓalǝi ka nǝ kún nggeabyau, à kiɗikia kat-kat; kǝɓwa pà kàm nǝ lin'ueo mǝnana à nyì ka ɗàng. Sǝ pisǝ Hazo nǝ bǝsa. 12 Jesǝwa lì anggea-là kat mala amurǝma mǝno, andǝ amurǝma malea kat, sǝ twaltea nǝ kún nggeabyau, kiɗikia kat-kat, kǝla mǝnana Musa guro* mala Yahweh akdǝmba tsǝki wi nzongcau ka. 13 Sǝama Isǝrayila pisǝ ɓekǝ nggea-là mǝnana amúr mgbangban ngga ɗàng, shekǝ Hazo nǝmurǝi nda mǝnana Jesǝwa pisǝi ka. 14 Akume-lwa mala anggea-là mǝnia kat, andǝ agirkusǝu ka, amǝ Isǝrayila gbǝwia kǝla gǝna-lwa. Sǝ aɓwapǝndǝa ka à twaltea puppup nǝ kún nggeabyau, à nying kǝɓwa mǝnana kǝ lin'ueo ka, ɓǝ̀ au ɗàng. 15 Kǝla mǝnana Yahweh banggi Musa guro male ka, nda Musa banggi Jesǝwa anggo ka, sǝ Jesǝwa pǎ kǝla mǝno. Nying ɓekǝ gìr mǝnana Yahweh akdǝmba tsǝki Musa nzongcau ama ɓǝ̀ peǎ ka ɗàng.

16 Anggo sǝ Jesǝwa lì mǝno yì nzali ka puppup, yì nzali múr-ankono andǝ Negev kat, andǝ nzali Goshen kat, andǝ nzali kusǝ-ankono, andǝ Araba, andǝ nzali múr-ankono mala Isǝrayila andǝ dulum male, 17 tite a Nkono Halak sǝ lo aban ká a Seyir, kya pur a Ba'al-Gat aɓa Ɓangŋaban mala ankono Lebano a kusǝ Nkono Hamon. Gandǝ amurǝma malea kat, bwalkia sǝ wal-luia. 18 Jesǝwa lwa-lwa arǝ amurǝma mǝno kat aɓalǝ anonggio pas. 19 Ɓekǝ nggea-là pà kàm mǝnana alta do-rǝpwala nǝ Isǝrayila ka ɗàng, she amǝ'Hivi mǝnana à ndanǝdo a Gibiyon ngga. Acilia kat ka à liǎ a lwa. 20 Yahweh nda mǝnana tsǝia sǝ à tǝr bumia ama she à nǝ̀ yiu arǝ amǝ Isǝrayila nǝ munǝo, ace mǝnana ɓǝà tària ace kiɗikiban, sǝ ɓǝà kǝa kum sǝn-mǝsǝswatǝr raka; a kún mani ka ɓǝà kiɗikia kǝla mǝnana Yahweh tsǝkî Musa nzongcau ka.

21 A bàkú mǝno ka Jesǝwa warinǝ munǝo arǝ amǝkà Anak mǝnana à ndanǝdo a nzali múr-ankono ka, sǝ twaltea: a Hebǝron, andǝ Debir, andǝ Anap, andǝ abân mǝnana kat à ndakam aɓa nzali múr-ankono mala Yahuda andǝ nzali múr-ankono mala Isǝrayila ka. Jesǝwa kiɗikia kat-kat andǝ anggea-là malea. 22 Ɓekǝ ɓwa Anak ue kàm aɓa nzali mala amǝ Isǝrayila ɗàng. Shekǝ ɓá Gaza, andǝ ɓá Gat, andǝ ɓá Ashdot nda mǝnana aɓea ue kam ngga. 23 Anggo sǝ Jesǝwa ak nzalinì puppup, kǝla mǝnana Yahweh akdǝmba banggi Musa ka. Sǝ Jesǝwa pè amǝ Isǝrayila ɓǝ̀ duk nzali liɓala malea, sǝ gakkì, koya tàu ka kum kāmbe male.

Nda amǝ Isǝrayila usǝlǝì lwa ka.

12

Amurǝma mǝnana amǝ Isǝrayila lia a munǝo ka

1 Amǝnia ka à nda ka amurǝma mala nzali a takuli mala Jodan, mǝnana amǝ Isǝrayila lia a lwa sǝ à ak nzali malea arǝia, tite a Ɓangŋaban mala Arnon sǝ sarǝa aban ká a Nkono Hamon, andǝ Araba kat nǝ njartakuli ka: 2 Sihon murǝm mala amǝ'Amor mǝnana do a Heshbon sǝ domurǝm male twal a Aruwa mǝnana nda a nzong Ɓangŋaban Arnon, sǝ twal a tsùrú mala ɓangŋabanì aban ká Nggeasala Jabok, yì nzong-nzali mala amǝ'Amon; mǝnana nda gauwa-tsùrú mala Gilǝyat ka; 3 andǝ Araba aban ká Nggeamùr Chineret, nǝ takuli, sǝ aban ká Nggeamùr mala Araba, yì Nggeamùr Tuɓamur, nǝ njartakuli, njar ká a Bet-Jeshimot; sǝ nǝ njar-kunmur aban ká ɓunnoban a kusǝ Nkono Pisga; 4 andǝ Og, murǝm Bashan, mǝnana nda mwashat aɓalǝ acili amǝ'Refa mǝnana à do a Ashtarot andǝ Edǝri, 5 sǝ duk-murǝm a bù-nzali mǝnana lo a Nkono Hamon aban ká a Saleka, sǝ a Bashan kat aban ká a nzong-nzali mala amǝ'Geshur andǝ mala amǝ'Ma'aka ka, andǝ gauwa-tsùrú mala Gilǝyat, yì nzong-nzali mala Sihon murǝm mala Heshbon. 6 Musa, guro mala Yahweh, andǝ amǝ Isǝrayila gandǝia. Sǝ Musa, guro mala Yahweh pè amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa ɓǝ̀ duk girkuma malea.

Amurǝma mǝnana Jesǝwa gandǝia ka

7 Amǝnia ka à nda ka amurǝma mala nzali mǝnana Jesǝwa andǝ amǝ Isǝrayila gandǝia a nkaring Jodan, nǝ njar-nzali, twal a Ba'al-Gad aɓa ɓangŋaban Lebano aban ká Nkono Halak, a njar-kúnmur mǝnana tù aban Seyir ka. Jesǝwa pè atau mala amǝ Isǝrayila nzali mǝnia ka ɓǝ̀ duk girkuma malea arǝ anggǝsan malea, 8 aɓa nzali múr-ankono, aɓa dulum, aɓa Araba, aɓa ɓunnoban, aɓa pǝɗanban, sǝ aɓa Negev. Nzali mǝnia ɗiɗyal ka nda nzali-do mala amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, sǝ amǝ'Jebus:

9 murǝm mala Jeriko, mwashat; murǝm mala Ai, mǝnana a nkanggari Betel ka, mwashat;

10 murǝm mala Urǝshalima, mwashat; murǝm mala Hebǝron, mwashat;

11 murǝm mala Jarmut mwashat; murǝm mala Lakish, mwashat;

12 murǝm mala Egǝlon, mwashat; murǝm mala Geza, mwashat;

13 murǝm mala Debir, mwashat; murǝm mala Geda mwashat;

14 murǝm mala Horma, mwashat; murǝm mala Arat, mwashat;

15 murǝm mala Libna, mwashat; murǝm mala Adulam, mwashat;

16 murǝm mala Makkeda, mwashat; murǝm mala Betel, mwashat;

17 murǝm mala Tapuwa, mwashat; murǝm mala Hefa, mwashat;

18 murǝm mala Afek, mwashat; murǝm mala Lasharon, mwashat;

19 murǝm mala Madon, mwashat; murǝm mala Hazo, mwashat;

20 murǝm mala Shimron-Meron, mwashat; murǝm mala Akshaf, mwashat;

21 murǝm mala Ta'anak, mwashat; murǝm mala Megido, mwashat;

22 murǝm mala Kadesh, mwashat; murǝm mala Jokneyam a Kamel, mwashat;

23 murǝm mala Dor a mgbangban mala Dor, mwashat; murǝm mala Goyim a Gilgal, mwashat;

24 sǝ murǝm mala Tǝrza, mwashat;

Amurǝmanì kat ka, à nda lumi-tàrú-nong-mwashat.

13

Nzali mǝnana ueo à malaká lì raka

1 Lang Jesǝwa ena kutsuk sǝ apǝlǝa male lakkina ka,* Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;A ena kutsuk sǝ apǝlǝa mò lakkina kǝ̀rkǝ́r sǝ cili nzali nakam kpǝm mǝnana ueo à malaká é raka. 2 Mǝnia ka nda nzali mǝnana ue ka:

Abu-nzali mala amǝ Filisti kat, andǝ abu-nzali mala amǝ'Geshur kat; 3 (lo a Nggeasala Shihor a njar-takuli mala Masar aban ká nzong-nzali mala Ekǝron a njar-nza ka, à kǝ̀ ɓalli atà anzali mala amǝ'Kan'ana, kat andǝ amani ama amurǝma tongno mala amǝ Filisti a Gaza, andǝ Ashdot, andǝ Ashkelon, andǝ Gat, sǝ Ekǝron na à bwali ka); Bu-nzali mala amǝ'Avit 4 a njar-kunmur; nzali mala amǝ'Kan'ana kat twal a Meara mala amǝ Sidon aban ká Afek, aban ká nzong-nzali mala amǝ'Amor; 5 andǝ nzali mala amǝ Gebal;† andǝ Lebano kat nǝ takuli, twal a Ba'al-Gad a kusǝ Nkono Hamon aban ká Lebo-Hamat.

6 Sǝ mala aɓwana mǝnana kat à ndanǝdo a nzali múr-ankono, twal a Lebano aban ká Misrefot-Mayim, yià amǝ Sidon kat ka, Mim nǝ ɓamúràm, Mǝ nǝ pǝria aɓadǝm amǝ Isǝrayila. Dumǝna púp awu nǝ gakki nzalinì amur amǝ Isǝrayila ɓǝ̀ duk nzali liɓala malea, kǝla mana Ən banggo ka. 7 Ado ka gapi atau tongno-nong-ine andǝ gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa nzali man, ɓǝ̀ duk nzali liɓala malea.&gt;&gt;

Gau nzali liɓala a takuli mala Jodan

8 Cili gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa, andǝ amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad ka,‡ à kumǝna nzali liɓala malea, mǝnana Musa pea wia a nkaring mala Nggeasala Jodan a takuli, kǝla mǝnana Musa guro mala Yahweh angŋa dǝmba pania wia ka.

9 Nzong-nzali malea tite a Aruwa (a kún Ɓangŋaban mala Arnon), andǝ nggea-là mana a tsùrú mala ɓangŋabanì ka, andǝ ɓawan-mgbangban mala Medeba puppup aban ká Dibon, 10 andǝ anggea-là kat mala Sihon murǝm mala amǝ'Amor, mǝnana yálmúr aɓwana a Heshbon, aban ká nzong-nzali mala amǝ'Amon;

11 kat andǝ Gilǝyat, yì bu-nzali mala amǝ'Geshur andǝ amǝ'Ma'aka, andǝ Nkono Hamon andǝ Bashan kat, aban ká Saleka, 12 mǝnana nda domurǝm kat mala Og a Bashan, yì mǝnana yálmúr aɓwana ɗiɗyal a Ashtarot andǝ Edǝri ka. (Yì Og ka, nda kǝ ɓwa Refa mǝnana ue ka.) Yià mǝno kat ka, Musa gandǝia a lwa sǝ ak nzali malea. 13 Sǝama amǝ Isǝrayila gandǝ pǝr amǝ'Geshur andǝ amǝ'Ma'aka ɗàng, acemani ka à lidǝmba nǝdo aɓalǝ amǝ Isǝrayila bà yalung.

14 Kǝ tàu mala Lawi nǝmurǝì nda mǝnana Musa pea wia nzali liɓala raka;§ gìr'liɓala malea ka, à nda ka aɓoro mǝnana aɓwe yinǝia ace pàgir nǝ bǝsa aban Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila ka, kǝla mǝnana Yahweh pàcau abania ka.

Bu-nzali mana à pè amǝ'tàu mala Ruben ngga

15 Mǝnia ka nda nzali liɓala mǝnana Musa pè amǝ'tàu mala Ruben arǝ anggurkwar malea ka:

16 Bù-nzali malea tite a Aruwa, a kún Ɓangŋaban Arnon, andǝ nggea-là mǝnana a tsùrú mala ɓangŋaban mǝno, andǝ ɓawan-mgbangban kat mala Medeba;

17 Heshbon, andǝ anggea-là male kat, mǝnana à kàrì aɓa ɓawan-mgbangban ngga;

Dibon, andǝ Bamot-Ba'al, andǝ Bet-Ba'al-Meyon, 18 andǝ Jahaz, andǝ Kedemot, andǝ Mefaat, 19 andǝ Kiriyatem, andǝ Sipma, andǝ Zeret-Shahar amúr mgbangban mala ɓangŋabanì;

20 andǝ Bet-Piyor, andǝ bum-nkono Pisga andǝ Bet-Jeshimot;

21 alá mǝnana kat amur ɓawan-mgbangban, andǝ nzali-murǝm kat mala Sihon, murǝm mala amǝ'Amor, mǝnana yálmúr aɓwana a Heshbon, mǝnana Musa limurǝm amurí andǝ amúrû mala amǝ Midiyan, yià Evi, andǝ Rekem, andǝ Zur, andǝ Hur, andǝ Reba, amǝ'tamurǝm mana à camata Sihon, sǝ à ndanǝdo a nzali mǝno ka.

22 Bil'am muna-ɓwabura mala Beyor mǝ'ɓángnǝ́-ɓángna gbal ka, nda aɓalǝ aɓwana mana amǝ Isǝrayila wal-luia a munǝo, nǝ kún nggeabyau ka.

23 Nzong-nzali mala amǝ'tàu mala Ruben ngga, nda kún Nggeasala Jodan. Mǝno ka nda nzali liɓala mala amǝ'tàu mala Ruben arǝ anggurkwar malea, nǝ anggea-là andǝ amuna-là malea.

Bu-nzali mana à pè amǝ'tàu mala Gad ka

24 Mǝnia ka nda nzali liɓala mǝnana Musa pè amǝ'tàu mala Gad arǝ anggurkwar malea ka.

25 Nzong-nzali malea ka nda Jaza, andǝ anggea-là mala Gilǝyat kat, andǝ gauwa-tsùrú mala nzali Amon, aban ká Aruwa, mǝnana nda a takuli mala Rabba ka; 26 sǝ twal a Heshbon aban ká Ramat-Mizpe andǝ Betonim, sǝ lo a Mahanayim aban ká bu-nzali Debir; 27 sǝ aɓa ɓangŋaban ngga Bet-Haram, Bet-Nimra, Sukkot andǝ Zafon, yì cili nzali-murǝm mala Sihon, murǝm mala Heshbon, bù-nzali mǝnana a takuli mala Nggeasala Jodan, aban ká masǝlǝata kún Nggeamùr Chineret.* 28 Mǝno ka nda nzali liɓala mala amǝ'tàu mala Gad arǝ anggurkwar malea, nǝ anggea-là andǝ amuna-là malea.

Bù-nzali mana à pè tàu mala Manasa ka

29 Mǝnia ka nda nzali liɓala mǝnana Musa pè gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa arǝ anggurkwar malea ka.

30 Bù-nzali malea tite a Mahanayim, sǝ kpapi andǝ Bashan, nzali-murǝm puppup mala Og, murǝm mala Bashan, andǝ anggea-là lumi-tongno-nong-mwashat kat mala Jayir mǝnana à nda a Bashan ngga; 31 andǝ gauwa-tsùrú mala nzali Gilǝyat, andǝ Ashtarot, andǝ Edǝri, yì anggea-là mala nzali-murǝm mala Og a Bashan. Abân mǝnia ka à nda mǝnana à kasǝî aɓwana mala Makir, muna-ɓwabura mala Manasa, ace gauwa-tsùrú mala amuna mala Makir arǝ anggurkwar malea ka.

32 Amǝno ka à nda ka nzali liɓala mǝnana Musa gakia a ɓawanban mala nzali Mowap, a nkaring Nggeasala Jodan nǝ njar-takuli ka. 33 Sǝama tàu mala Lawi ka, Musa pea wia kǝ nzali liɓala ɗàng; Yahweh Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila ka, nda gìr'liɓala malea, kǝla mǝnana Yahweh banggia wia ka.

14

À gau nzali mǝnana a njar-nzali mala Jodan ngga

1 Amǝnia ka à nda ka anzali liɓala mana amǝ Isǝrayila â, a nzali Kan'ana, mǝnana Eleaza pǝris andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, andǝ aɓwana-mǝgule amur aɓala-kàu mala atau mala amǝ Isǝrayila gakia wia ɓǝ̀ duk girkuma malea ka. 2 Gau nzalinì amur atau tongno-nong-ine nǝ gauwa-tsùrú ka, à pè nǝ bwal-shishar, kǝla mǝnana Yahweh tsǝkî Musa nzongcau ka. 3 Musa ka angŋa dǝmba panì atau ɓari nǝ gauwa-tsùrú, nzali liɓala malea a takuli mala Jodan, sǝ amǝ'Lawi ka pea wia kǝ nzali liɓala atà amǝ Isǝrayila ɗàng. 4 Amǝkà Yisǝfu ka atau ɓari na, Manasa andǝ Ifǝrem, sǝ à pè amǝ'Lawi kǝ kāmbe mala nzali liɓala aɓa nzalinì ɗàng. A kún mani ka, à pea wia anggea-là mǝnana à nǝ̀ duk kam ngga, andǝ anzali ace yál agirkusǝu malea, sǝ ace agirkuma malea. 5 Amǝ Isǝrayila à gaki nzalinì, à kpata nzongcau mǝnana Yahweh tsǝki Musa ka.

Nzali mǝnana à pè Kalip ka

6 Pǝlǝa amǝ'tàu mala Yahuda yiu aban Jesǝwa a Gilgal. Sǝ Kalip muna-ɓwabura mala Jefune ɓwa-Keniz ne wi ama, &lt;&lt;A súrǝ́nà rǝ cau mǝnana Yahweh banggi Musa, yì ɓwa mala Ɓakuli, a Kadesh-Baniya, amur sǝm sǝnǝ we ka. 7 Mǝ ndanǝ apǝlǝa lumi-ine lang Musa guro mala Yahweh túrǎm a Kadesh-Baniya ace shenzǝ nzalinì ka. Sǝ ǝn nyare ǝn banggi wi cau kǝla mǝnana nda a ɓabumam ngga. 8 Sǝama amǝ'eambam mǝnana sǝm wari sǝnǝia ka, à ɓungi ɓabum aɓwe; sǝ mim ngga ǝn kpata Yahweh Ɓakuli mem nǝ ɓabumam kat. 9 Acemani ka, Musa kángìr a mǝno yì pwari ka ama, &lt;Mbak-kàngkàng ban mǝnana kat a par kusǝo kam ngga, nǝ̀ duk gìr'liɓala mò wunǝ amunio tàtǝ́k, acemǝnana we ka a kpanata Yahweh Ɓakuli mô nǝ ɓabumo kat.&gt;* 10 Sǝni, ado ka, Yahweh nyìngŋǝ̀nam nǝyilǝmu, kǝla mana pàcau ka, aɓalǝ apǝlǝa lumi-ine bwamdǝ-tongno mǝnia à kùtí ka; Yahweh pàcau mǝnia ka aban Musa a bàkú mǝnana Isǝrayila na aban gya a ɓabondo ka. Sǝ ado ka, sǝni, mǝ ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝi tongno yalung. 11 Mǝ ndanǝ rǝcandǝa piu yalung kǝla mǝnana mǝ ndanǝi a pwari mǝno Musa túrǎm nǝi ka; rǝcandǝa mem ɗiɗyal ka, nda rǝcandǝa mem ado, ace lwa sǝ ace ká andǝ nyare. 12 Ado ka, pam mǝnia yì nzali múr-nkono mǝnana Yahweh bangcau male a pwari mǝno ka. We nǝ nggearǝo ka, a ongŋǝna a pwari mǝno ka ama, amǝ'Anak nakam, sǝ anggea-là malea ka à gulkio sǝ à kària nǝ akanggǝrang sheran. Earka Yahweh nǝ̀ pà atam, sǝ mǝ nǝ pǝria kǝla mǝnana Yahweh bang ngga.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa Jesǝwa tsǝki Kalip muna-ɓwabura mala Jefune bù, sǝ pe wi Hebǝron ɓǝ̀ duk gìr'liɓala male. 14 Acemani ka, Hebǝron duk gìr'liɓala mala Kalip muna-ɓwabura mala Jefune ɓwa-Keniz bà pwari man acemǝnana kpata Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila nǝ ɓabumi kat ka. 15 Ɗiɗyal ka lullǝ Hebǝron nda Kiriyat-Arba;† (acemana Arba ka, nda ɓwa mǝnana kàr amǝ'Anak kat ka.) Nda sǝ nzalinì usǝlǝi lwa ka.

15

Nzali liɓala mǝnana à kasǝî tàu mala Yahuda ka

1 Nzali mǝnana à kasǝî tàu mala Yahuda arǝ anggurkwar malea ka, kya bik nzong-nzali mala amǝ'Edom, sǝ sarǝa aban ká a pǝɗanban Zin aɓa Negev ɗār nǝ njar-kunmur. 2 Nzong-nzali malea a njar-kunmur ka, tite a masǝlǝata kúnban mala Nggeamùr Tuɓamur a lumgumban mǝnana sǝn njar-kunmur ka, 3 sǝ sarǝa wari a njar-kunmur mala Eauwe Akrabbim, sǝ sarǝa aban ká Zin. Kya eau nǝ njar-kunmur a Kadesh-Baniya, sǝ lidǝmba aban ká Hezǝron. Sǝ eau aban ká a Addar, sǝ san aban ká nǝ buì mala Karka. 4 Kutio aban ká Azǝmon sǝ sarǝa wari arǝ myalmúr nzong-nzali Masar, sǝ kya masǝlǝa a nggeamùr. Mǝno ka nda nzong-nzali malea nǝ njar-kunmur.

5 Nzong-nzali malea nǝ njar-takuli ka, nda Nggeamùr Tuɓamur aban ká a máɗi Nggeasala Jodan.

Nzong-nzali malea nǝ njar-nza ka, tite a lumgumban mala Nggeamùr Tuɓamur a ban máɗi Nggeasala Jodan, 6 eauwe aban ká a Bet-Hogǝla, sǝ sarǝa aban ká nǝ njar-nza mala Bet-Araba, sǝ kutio aban ká aban Tali mala Bohan, muna-ɓwabura mala Ruben. 7 Nzong-nzalinì lo a Ɓangŋaban mala Akor, eauwe a Debir, sǝ pǝlǝ nǝ njar-nza aban ká Gilgal (mǝnana à sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Eauwe Adumim nǝ bú njar-kunmur mala myalmúr ka). Pǝlǝa yì nzong-nzali ka kutio aban ká aban amáɗi-mùr mala En-Shemesh sǝ sarǝa aban ká En-Rogel. 8 Pǝlǝa nzong-nzalinì eau nǝɓa Ɓangŋaban mala Ben Hinom aban ká ɓùnnó mala amǝ'Jebus (mǝnana nda Urǝshalima ka) nǝ njar-kunmur, pǝlǝa eauwe aban ká ɓong mgbangban mǝnana sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Ɓangŋaban mala Ben Hinom nǝ njar-nzali, mǝnana nda a masǝlǝata Ɓangŋaban mala amǝ'Refa nǝ njar-nza ka. 9 Pǝlǝa nzong-nzali mǝnia twal a ɓong mgbangbanì, sǝ dǝshi ban amgbeɗe mùr mala Neftowa, sǝ lo a ban mǝno ka, kya pur a ban anggea-là mala Nkono Efǝron. Pǝlǝa sarǝa sǝ kya pǝlǝa aban ká a Ba'ala (mǝnana gbal à tunǝi ama Kiriat-Jarim ngga). 10 Pǝlǝa nzong-nzalinì kàr nǝ njar-nzali a Ba'ala aban ká a Nkono Seyir. Kya kàrá a buì mala njar-nza aban ká a ɓùnnó mala Nkono Jeyarim (mǝnana à tunǝi ama Chesalon ngga) a njar-nza, sǝ sulǝo aban ká Bet-Shemesh. Pǝlǝa kúti nǝ Timna. 11 Nzong-nzali mǝnia pǝlǝa sarǝa aban ká ɓùnnó mala Ekǝron nǝ njar-nza, sǝ dǝshi Shikǝron. Pǝlǝa san aban ká a Nkono Ba'ala, sǝ sarǝa aban ká a Jabneel. Kya masǝlǝa a Nggeamùr Mediterani.

12 Nzong-nzali malea a njar-nzali ka nda Nggeamùr Mediterani. Amǝno ka, à nda ka nzong-nzali mǝnana à kàrì tàu mala Yahuda arǝ anggurkwar malea ka.

Nzali mǝnana à pè Kalip ka

(Akas 1:12-15)

13 Kǝla mǝnana Yahweh tsǝkî Jesǝwa nzongcau ka, Jesǝwa pè Kalip, muna-ɓwabura mala Jefune kāmbe nzali atà aɓwana mala Yahuda. Pè wi Kiriyat-Arba, mǝnana à tunǝì ama Hebǝron ngga. (Arba ka nda tár Anak). 14 Sǝ Kalip pǝr atau tàrú mala amǝ'Anak: Sheshai andǝ Ahiman andǝ Talmai, amǝkà Anak.* 15 Pǝlǝa lo kano sǝ warinǝ munǝo arǝ aɓwana mǝnana nǝdo a Debir ka. Lullǝ Debir ɗiɗyal ka nda Kiriat-Sefer. 16 Pǝlǝa Kalip bang ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat lì Kiriat-Sefer nǝ lwa ka, mǝ nǝ pè wi ɓoarnsarilem Aksa ɓǝ̀ duk māmí.&gt;&gt; 17 Nda Otǝniyel,† muna-ɓwabura mala Kenaz, mǝ'kyauwa Kalip lì, sǝ Kalip pè wi ɓoarnsarile Aksa duk māmí ka.

18 Lang Aksa yina ka, nacau nǝ Otǝniyel ace mǝnana ɓǝ̀ zǝmbi wi tárrí Kalip ɓǝ̀ pè wi nzali a liro. Pǝlǝa Aksa sulǝî nzǝm mǝdambǝriso male, sǝ Kalip ɗì ama, &lt;&lt;Mana a earkice?&gt;&gt; 19 Pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Ida, ɓwamuram. Nzali mǝnana a pam ngga nda a Negev,‡ ado ka pam ban mǝnana ndanǝ amgbeɗe mùr ka gbal.&gt;&gt; Nda Kalip pè wi amgbeɗe mùr mana a mgbang-ban andǝ amgbeɗe mùr mana a tūliban ngga.

Anggea-là mala Yahuda

20 Mǝnia ka nda nzali liɓala mǝnana à kasǝî aɓwana mala tàu mala Yahuda arǝ anggurkwar malea ka. 21 Anggea-là mǝnana amala aɓwana mala Yahuda na a masǝlǝata kún ban, a njar-kunmur aban ká a nzong-nzali mala amǝ'Edom ngga à nda ka:

Kabzeel, andǝ Eda, andǝ Jagur, 22 andǝ Kina, andǝ Dimona, andǝ Adada, 23 andǝ Kedesh, andǝ Hazo, andǝ Itǝnan, 24 andǝ Zif, andǝ Telem, andǝ Beyalot, 25 andǝ Hazo-Hadata, andǝ Keriyot-Hezǝron (mǝnana nda Hazo ka), 26 andǝ Amam, andǝ Shema, andǝ Molada, 27 andǝ Haza-Gada, andǝ Heshmon, andǝ Bet-Pelet, 28 andǝ Haza-Shual, andǝ Biyasheba, andǝ Biziyotiya, 29 andǝ Ba'ala, andǝ Iyim, andǝ Ezem, 30 andǝ Eltolat, andǝ Chesil, andǝ Horma, 31 andǝ Zikǝlag, andǝ Madǝmana, andǝ Sansana, 32 andǝ Lebaot, andǝ Shilhim, andǝ Ayin, sǝ Rimon: yià kat ka anggea-là lumi-ɓari-bwamdǝ-tongno-nong-ine na andǝ amuna-là malea.

33 Anggea-là mǝnana à nda a kusǝ ankono ka à nda ka:

Eshtawol, andǝ Zora, andǝ Ashna, 34 andǝ Zanoha, andǝ En-Ganim, andǝ Tapuwa, andǝ Enam, 35 andǝ Jarmut, andǝ Adulam, andǝ Soko, andǝ Azeka, 36 andǝ Sharayim, andǝ Aditayim, andǝ Gedera, andǝ Gederotayim: anggea-là lum-nong-ine andǝ amuna-là malea.

37 Sǝ Zenan, andǝ Hadasha, andǝ Migǝdal-Gad, 38 andǝ Dileyan, andǝ Mizǝpe, andǝ Jokteel, 39 andǝ Lakish, andǝ Bozǝkat, andǝ Egǝlon, 40 andǝ Kabon, andǝ Lamam, andǝ Chitǝlish, 41 andǝ Gederot, andǝ Bet-Dagon, Naama sǝ Makkeda: anggea-là lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat andǝ amuna-là malea.

42 Sǝ Libǝna, andǝ Eta, andǝ Ashan, 43 andǝ Ifta, andǝ Ashna, andǝ Nezip, 44 andǝ Keyila, andǝ Akzip, sǝ Maresha: anggea-là tongno-nong-ine andǝ amuna-là malea.

45 Sǝ Ekǝron andǝ alá andǝ amuna-là male; 46 sǝ twal a Ekǝron aban ká nggeamùr, yì alá mǝnana a nkanggari Ashdot ka, andǝ amuna-là malea.

47 Sǝ Ashdot, andǝ alá andǝ amuna-là male; sǝ Gaza, andǝ alá andǝ amuna-là male kya uk ɗār pur a myalmúr nzong-nzali Masar, andǝ abân arǝ gwanyi mala Nggeamùr Mediterani.

48 Anggea-là mǝnana à nda amúr ankono ka, à nda ka:

Shamir, andǝ Jattir, andǝ Soko, 49 andǝ Danna, andǝ Kiriat-Sanna (mǝnana nda Debir ka), 50 andǝ Anap, andǝ Eshtemo, andǝ Anim, 51 andǝ Goshen, andǝ Holon, sǝ Gilo: anggea-là lum-nong-mwashat andǝ amuna-là malea.

52 Sǝ Arap, andǝ Duma, andǝ Eshan, 53 andǝ Janim, andǝ Bet-Tapuwa, andǝ Afeka, 54 andǝ Humta, andǝ Kiriyat-Arba (mǝnana nda Hebǝron ngga), sǝ Ziyor: anggea-là tongno-nong-ine andǝ amuna-là malea.

55 Sǝ Mawon, andǝ Kamel, andǝ Zif, andǝ Jutta, 56 andǝ Jezǝril, andǝ Jokdeyam, andǝ Zanoha, 57 andǝ Kayin, andǝ Gibiya, sǝ Timna: anggea-là lum andǝ amuna-là malea.

58 Sǝ Halhul, andǝ Bet-Zur, andǝ Gedor, 59 andǝ Maarat, andǝ Bet-Anot, sǝ Eltekon: anggea-là tongno-nong-mwashat andǝ amuna-là malea.

60 Sǝ Kiriat-Baal (mǝnana nda Kiriat-Jarim ngga), andǝ Rabba: anggea-là ɓari andǝ amuna-là malea.

61 Anggea-là mǝnana à nda aɓa pǝɗanban ngga à nda ka:

Bet-Araba, andǝ Middin, andǝ Sekaka, 62 andǝ Nipshan, andǝ Nggea-là Tuɓamur, sǝ Engedi: anggea-là tongno-nong-mwashat andǝ amuna-là malea.

Amǝ'Jebus

63 Sǝama amǝ'Jebus, yì aɓwana mǝnana à ndanǝdo a Urǝshalima ka,§ aɓwana mala Yahuda gandǝ pǝria ɗàng. Nda tsǝa sǝ amǝ'Jebus do atārǝia andǝ aɓwana mala Yahuda ba yalung ngga.

16

Nzali mana à kasǝî atau mala Ifǝrem andǝ Manasa ka

1 Nzali mǝnana à kasǝî tàu mala Yisǝfu ka, tite a Nggeasala Jodan, nǝ takuli mala amgbeaɗe-mùr mala Jeriko, kya kúti nǝɓa pǝɗanban, sǝ kúti aɓa nzali múr-ankono aban ká Betel. 2 Lo a Betel kya bwal Luz, sǝ kutio bik nzong-nzali mala amǝ'Arkit a Atarot. 3 Pǝlǝa dìlì nǝ njar-nzali aban ká a nzong-nzali mala amǝ Jafǝlet, sǝ kutio wari a nzong ban Bet-Horon mǝnana a ɓangŋaban ngga, kya bwal Geza, sǝ kya masǝlǝa a kún nggeamùr.

4 Amǝkà Yisǝfu, yì atau mala Manasa andǝ Ifǝrem kum nzali man yi duk nzali liɓala malea.

5 Mǝnia ka nda bu-nzali mǝnana à gapì tàu mala Ifǝrem arǝ anggurkwar malea ka: Nzong mala nzali liɓala malea nǝ njar-takuli ka, lo a Atarot-Addar aban ká Bet-Horon mǝnana a mgbangban ngga, 6 sǝ sarǝa umnǝ nggeamùr. Lo a Mikmetat a njar-nza, pǝlǝ nǝ takuli aban ká a Ta'anak-Shilo, pǝlǝa kúti a dǝmba nǝi aban ká Januwa, nǝ takuli. 7 Lo a Januwa kya sulǝ aban ká Atarot andǝ Na'ara, kya je Jeriko, sǝ yi masǝlǝa a kún Nggeasala Jodan. 8 Lo a Tapuwa ka, nzong-nzalinì kùtí nǝ njar-nzali aban ká a muna-mùr Kana, sǝ kya masǝlǝa a kún nggeamùr. Mǝnia ka nda nzali liɓala mǝnana à kasǝî tàu mala Ifǝrem arǝ anggurkwar malea ka, 9 kpapi andǝ anggea-là mǝnana à tària ace aɓwana mala Ifǝrem aɓa nzali liɓala mala amǝkà Manasa ka; anggea-là mǝno kat andǝ amuna-là malea. 10 Sǝama yià ka à pǝr amǝ'Kan'ana mǝnana à ndanǝdo aɓa Geza ka ɗàng; acemani ka, amǝ'Kan'ana do aɓalǝ aɓwana mala Ifǝrem ba yalung, sǝama, à tsǝia púp ɓǝ̀ à kǝ pakkia wia atúró mǝkwane.

17

Nzali ace tàu mala Manasa mǝnana a njar-nzali ka

1 Mǝnia ka, nda nzali mǝnana à kasǝî tàu mala Manasa, muna-dǝmba mala Yisǝfu ka. Amǝkà Makir, mǝnana nda muna-dǝmba mala Manasa sǝ ɗǝm ngga nda tár Gilǝyat ka, à pea wia abu-nzali Gilǝyat andǝ Bashan a takuli mala Jodan, acemǝnana yià ka, akanggǝrang amǝ'lwa na. 2 Nzali mǝnana a njar-nzali mala Jodan ngga, à pè acili aɓwana mala Manasa arǝ anggurkwar malea; yì amǝ'kà Abiyeza, amǝ'kà Helek, amǝ'kà Asǝriyel, amǝ'kà Shekem, amǝ'kà Hefa, andǝ amǝ'kà Shemida. Yià mǝnia ka, à nda ka aburana amǝ'kà Manasa, muna-ɓwabura mala Yisǝfu, arǝ anggurkwar malea.

3 Zelofihat, muna-ɓwabura mala Hefa, muna-ɓwabura mala Gilǝyat, muna-ɓwabura mala Makir, muna-ɓwabura mala Manasa ka, kum muna-ɓwabura ɗàng; amuni ka amuna-mamǝna na, sǝ alullǝia ka, à nda ka Mala, andǝ Noha, andǝ Hogǝla, andǝ Milka, sǝ Tǝrza. 4 À wari aban Eleaza pǝris, andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, andǝ aɓwana-mǝgule sǝ à bang ama, &lt;&lt;Yahweh banggi Musa ama ɓǝ̀ pà sǝm nzali liɓala atà amǝ'eam sǝm amuna-burana.&gt;&gt; Nda Jesǝwa pea wia nzali atà amǝ'eam tárrià, kǝla mana Yahweh bang ngga. 5 Acemani ka, tàu mala Manasa kum akāmbe lum mala nzali, tsǝa amúr abu-nzali Gilǝyat andǝ Bashan, mǝnana à nda a takuli mala Jodan ngga, 6 acemǝnana amuna-mamǝna mala tàu mala Manasa ka, à kum nzali liɓala atà amuna-burana male. Bù-nzali Gilǝyat ka, nda mǝnana à pè acili amǝ'kà Manasa ka.

7 Nzong-nzali mala tàu mala Manasa ka, twal a nzong-nzali mala Asha, kya bwal a Mikmetat, mǝnana nda a ɓadǝm Shekem ngga. Sǝ nzong-nzalinì ka, twal a njar-kunmur, aban ká aban aɓwana mǝnana à do a En-Tapuwa* ka. 8 (Nzali mǝnana kàrì Tapuwa ka, mala amǝkà Manasa na, sǝama là Tapuwa, mana nda a nzong-nzali mala Manasa ka, mala amǝkà Ifǝrem na.) 9 Pǝlǝa nzong-nzalinì sulǝ nǝ njar-kunmur wari a muna-mùr Kana. Anggea-là mǝnana a njar-kunmur mala muna-mùrnî ka, amala Ifǝrem na aɓalǝ anggea-là mala Manasa. Nzong-nzali mala Manasa ka, nong arǝ kún muna-mùrnî nǝ njar-nza, sǝ kya masǝlǝa a nggeamùr. 10 Bù-nzali mǝnana nǝ njar-kúnmur ka, mala tàu mala Ifǝrem na, sǝ mǝnana nǝ njar-nza ka, nda mala tàu mala Manasa. Nggeamùr ka, nda nzong mala bù-nzali Manasa nǝ njar-nzali, sǝ bù-nzali malea ka je mala Asha a njar-nza andǝ mala Isaka a takuli. 11 Aɓa bù-nzali Isaka andǝ mala Asha ɗǝm ngga, à pè tàu mala Manasa alá mǝnia ka: Bet-shan andǝ amuna-là male, Ibǝlem andǝ amuna-là male, andǝ aɓwana mana à do a Dor (mǝnana a mgbangban ngga),† andǝ En-dor, andǝ Ta'anak, andǝ Megido, andǝ amuna-là malea mǝnana à kària ka.

12 Sǝama amǝkà Manasa gandǝ ak anggea-là mǝnia ka ɗàng, acemǝnana amǝ'Kan'ana shambumia ama à pà nǝ̀ nying do aɓa nzalinì ɗàng.

13 Lang amǝ Isǝrayila kumǝna rǝcandǝa kpǝm ngga, à tsǝk amǝ'Kan'ana púp aɓata atúró mǝcandǝe, sǝama à pǝria kat-kat, ama ɓǝà purî ɓá nzalinì ɗàng.

14 Pǝlǝa amǝkà Yisǝfu banggi Jesǝwa ama, &lt;&lt;Palang sǝ a pa sǝm gauwe mwashat mala nzali, andǝ kāmbe mwashat ɓǝ̀ duk gìr'liɓala ace sǝm, kat andǝ amani ama sǝm nda nyangsang, acemǝnana yi pur ado ka, Yahweh tsǝ̀ngŋǝ́nà sǝm bù?&gt;&gt;

15 Pǝlǝa Jesǝwa nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wun ngga wu làkkì pas, sǝ nzali múr-ankono mala Ifǝrem kyapa wun ngga, wu kyan nǝ nggearǝ wun aɓa ndà-nggun, aɓa nzali mala amǝ'Periz, andǝ mala amǝ'Refa, wu kya wal-nggun ace kumbi ɓamurǝ wun ban.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa amǝkà Yisǝfu pa eare ama, &lt;&lt;Nzali múr-ankono karǝ sǝm ɗàng, sǝ amǝ'Kan'ana, mana à ndanǝdo a dulum ngga, à ndanǝ awaru-pǝr mana à pea nǝ bolo-candǝa ka, kǝm andǝ amǝno à do a Bet-shan andǝ amuna-là male ka, andǝ amǝno à do a ɓangŋaban mala Jezǝril ka.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Jesǝwa banggi ɓala mala Yisǝfu, yià aɓwana a tàu mala Ifǝrem andǝ tàu mala Manasa ama, &lt;&lt;Wun ngga, wu bundǝo, wu làkkì pas, sǝ wun ndanǝ rǝcandǝa kǝ̀rkǝ́r. Kāmbe nzali mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r na à nǝ̀ kasǝa wun ngga ɗàng. 18 Nzali múr-ankono puppup nǝ̀ duk ma'wun. Kat andǝ amani ama ndà-nggun na ka, wun nǝ̀ gandǝ wal nggun, sǝ abân mala anzong male mǝnana à tangŋa aban ká kuko ka, wun nǝ̀ ea ɓǝà duk girkuma ma'wun; acemǝnana wun nǝ̀ pǝr amǝ'Kan'ana, kat andǝ awaru-pǝr mala bolo-candǝa malea, sǝ kat andǝ amani ama à ndanǝ rǝcandǝa ka.&gt;&gt;

18

Gau cili nzali a Shilo

1 Pǝlǝa ɓinala amǝ Isǝrayila puppup ramba a Shilo, sǝ à loasǝ Tara Ban Peri a banì. Kat andǝ amani ama à lina nzalinì, sǝ nda aɓata rǝcandǝa malea ka, 2 atau tongno-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila malaká kum nzali liɓala malea ɗàng. 3 Nda Jesǝwa banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Nǝ̀ sau lang sǝ wun nǝ̀ dǝndi arǝ ká ak nzali mǝnana Yahweh, Ɓakuli mala aká wun pàna wunì ka? 4 Wu twal aburana tàrú a koya tàu. Mǝ nǝ tasǝia ɓǝà kyane ɓǝà gya aɓa nzalinì kat. Bù-nzali mǝnana à nǝ̀ earce ɓǝ̀ duk nzali liɓala malea ka, ɓǝà kanikirǝì nǝ pusǝ nyoulǝa-nzong mala nzalinì; sǝ ɓǝà nyare ɓǝà yiu abanam. 5 À nǝ̀ gau nzalinì arǝ abân tongno-nong-ɓari; Tàu mala Yahuda ka, nǝ̀ lidǝmba nǝdo a bù-nzali malea a njar-kunmur, sǝ atau mala Yisǝfu ka, a bu-nzali malea a njar-nza. 6 Wu pusǝ nyoulǝa-nzong mala nzalinì mǝnana wun nǝ̀ gauwi arǝ abu-nzali tongno-nong-ɓari ka, sǝ wu yinǝi abanam. Mǝ nǝ tsǝk wun, wun nǝ̀ bwal-shishar akani aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun. 7 Amǝ'Lawi ka, à pànǝ kǝ kāmbe mala nzali mǝnana à kasǝia wia atà wun ngga ɗàng, acemǝnana dobuno-pǝris mala Yahweh ka, nda liɓala malea. Sǝ atau mala Gad, andǝ Ruben, andǝ gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa ka, à angŋa dǝmba à kumǝna nzali liɓala malea, mǝnana Musa guro mala Yahweh kasǝnia wia a nkaring takuli mala Nggeasala Jodan ngga.&gt;&gt;

8 Nda aburana man lo sǝ à wario, anzǝm mana Jesǝwa pània wia mǝnia yì kwarkiru ka ama, &lt;&lt;Wu gya aɓa nzalinì, wu pelǝpa male, sǝ wu pusǝ nyoulǝa-nzong male. Sǝ wu nyare wu yiu abanam. Sǝ akani a Shilo, mǝ nǝ tsǝk wun, wun nǝ̀ bwal-shishar aɓadǝm Yahweh Ɓakuli ma'wun.&gt;&gt; 9 Nda aburana man wario sǝ à kya gya arǝ abân aɓa nzalinì, sǝ à kanikirǝì nǝ nyoulǝ nzong male aɓa mbu-malǝmce:* yì abân mala alá mǝnana aɓalǝi, andǝ gakia mǝnana à gaki arǝ abu-nzali tongno-nong-ɓari ka. Pǝlǝa à nyare aban Jesǝwa aɓa kàttì a Shilo.

10 Jesǝwa pǝlǝa tsǝia à bwal-shishar aɓadǝm Yahweh a Shilo, sǝ gau nzalinì amur atau mala amǝ Isǝrayila mǝnana à ue ka, nǝ́ banggi koya tàu ka kāmbe nzali mǝnana nǝ̀ kum ngga.

Nzali liɓala mala tàu mala Benjami

11 Bwal-shishar mǝdǝmbe ka, kpa amúr tàu mala Benjami andǝ aɓwana a nggurkwar male. Bù-nzali malea mǝnana à kum ngga, nong a nre ka atau mala Yahuda andǝ Yisǝfu. 12 A njar-nza ka, nzong-nzali malea tite a kún Nggeasala Jodan, sǝ eauwe aban ká sulǝo mala mgbang-ban mala Jeriko. Pǝlǝa eauwe kúti nǝɓa nzali múr-ankono nǝ njar-nzali, sǝ kya pur a pǝɗanban mala Bet-Aven. 13 Twal a ban mǝno ka, nzong-nzalinì san nǝ njar Luz aban ká mgbang-ban mala Luz (mǝnana nda Betel ka). Pǝlǝa sulǝ aban ká Atarot-Addar, amúr nkono mǝnana nda a Bet-Horon nǝ njar-kunmur ka. 14 Pǝlǝa nzong-nzalinì kàr a bù njar-nzali mala nkono mǝnia mǝnana nda a Bet-Horon ngga, sǝ um nǝ njar-kunmur aban ká Kiriat-Baal (mǝnana nda Kiriat-Jarim ngga). Là mǝnia ka mala aɓwana mala Yahuda na. Mǝno ka nda nzong-nzalinì nǝ bú njar-nzali.

15 Nzong-nzali malea a bù njar-kunmur ka, tite a nzǝm lá Kiriat-Jarim, sǝ sarǝa um nǝ njar-nzali aban ká a ban amgbeɗe mùr mala Neftowa. 16 Pǝlǝa nzong-nzalinì sulǝo aban ká a nkanggari nkono mǝnana sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Ɓangŋaban mala Ben-Hinom, mǝnana nda a masǝlǝata Ɓangŋaban mala Amǝ'Refa nǝ njar-nza ka. Pǝlǝa lidǝmba sulǝo aban ká a Ɓangŋaban mala Hinom, nǝ njar-kunmur mala ɓunno mala amǝ'Jebus, sǝ dìlì wari a En-Rogel. 17 Pǝlǝa kàr nǝ bù njar-nza aban ká a En-Shemesh, sǝ lo kano ka, wari a Gelilot, mǝnana à sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Eauwe Adumim ngga. Pǝlǝa dìlì wari aban Tali mala Bohan muna-ɓwabura mala Ruben. 18 Lidǝmba aban ká a ɓunno mala Bet-Araba nǝ njar-nza sǝ dìlì wari a Araba. 19 Pǝlǝa nzong-nzali mǝnia sana o a ɓunno mala Bet-Hogǝla nǝ njar-nza. Sǝ kya masǝlǝa a lumgumban mala Nggeamùr Tuɓamur nǝ njar-kúnmur, a máɗi mala Nggeasala Jodan. Mǝno ka nda nzong-nzalinì a bù njar-kunmur. 20 Nggeasala Jodan ngga nda nzong male a bù njar-takuli. Amǝno ka à nda ka anzong mala nzali liɓala mǝnana à kasǝî aɓwana a tàu mala Benjami arǝ anggurkwar malea ka.

21 Anggea-là mǝnia ka, amala tàu mala Benjami arǝ anggurkwar male na: Jeriko, andǝ Bet-Hogǝla, andǝ Emek-Keziz, 22 andǝ Bet-Araba, andǝ Zemarayim, andǝ Betel, 23 andǝ Avim, andǝ Para, andǝ Ofǝra, 24 andǝ Kefar-Amoni, andǝ Ofǝni, sǝ Geba; anggea-là lum-nong-ɓari andǝ amuna-là malea.

25 Sǝ Gibiyon, andǝ Rama, andǝ Beerot, 26 andǝ Mizpa, andǝ Kefira, andǝ Moza, 27 andǝ Rekem, andǝ Irpeel, andǝ Tarala, 28 andǝ Zela, andǝ Haelef, nggea-là mala amǝ'Jebus (mǝnana nda Urǝshalima ka), andǝ Gibiya, sǝ Kiriyat; anggea-là lum-nong-ine andǝ amuna-là malea. Mǝno ka nda nzali liɓala mǝnana à kasǝî aɓwana a tàu mala Benjami arǝ anggurkwar malea ka.

19

Nzali liɓala mala tàu mala Shimiyon

1 Ɓaria bwal-shishar kpa amur tàu mala Shimiyon, amur amǝkau a tàu mala Shimiyon arǝ anggurkwar malea. Nzali liɓala malea nongŋo aɓa ɓalǝu mala nzali liɓala mala tàu mala Yahuda. 2 Alá malea ka à nda ka: Biyasheba (ko Sheba), andǝ Molada, 3 andǝ Haza-Shual, andǝ Bala, andǝ Ezem, 4 andǝ Eltolat, andǝ Bethul, andǝ Horma, 5 andǝ Zikǝlag, andǝ Bet-Markabot, andǝ Hazar-Susa, 6 andǝ Bet-Lebawot, sǝ Sharuhen; anggea-là lum-nong-tàrú andǝ amuna-là malea. 7 Sǝ Ayin, andǝ Rimon, andǝ Eta, sǝ Ashan; anggea-là ine andǝ amuna-là malea, 8 andǝ alá mǝnana kat à kàrì anggea-là mǝnia ka kya pur a Baalat-Biya (ko Rama) a Negev. Mǝno ka nda nzali liɓala mǝnana à kasǝî aɓwana a tàu mala Shimiyon arǝ anggurkwar malea ka. 9 Nzali liɓala mǝnana à kasǝî tàu mala Shimiyon ngga à twali aɓa mǝnana à pè tàu mala Yahuda ka, acemǝnana bù-nzali mala Yahuda ɓiki gulo acea; acemani ka, à kasǝî tàu mala Shimiyon nzali liɓala aɓa mala Yahuda.

Nzali liɓala mala tàu mala Zebulu

10 Tàruia bwal-shishar ka nda mala tàu mala Zebulu arǝ anggurkwar malea. Bù-nzali malea ka o kya bwal Sarit. 11 Sǝ twal kano ka um nǝ njar-nzali kya bik Marala, sǝ je Dabeshet andǝ ɓangŋaban mǝnana a njar-takuli mala Jokneyam ngga. 12 Sǝ lo a Sarit ka, um nǝ njar-takuli, nǝ ban eauwe mala pwari a nzong-nzali mala Chislot-Tabo. Lo kano ka o a Daberat, sǝ eauwe aban ká a Jafiya. 13 Lo kano ka, san nǝ njar-takuli aban ká a Gat-Hefa andǝ Et-Kazin, sǝ lang sarǝa wari a Rimon ngga, kàr aban ká Neya. 14 Pǝlǝ nǝ njar-nza aban ká a Hanaton sǝ kya masǝlǝa a ɓangŋaban mala Ifta-El. 15 Alá aɓa bù-nzali malea ka à nda ka: Kata, andǝ Nahalal, andǝ Shimron, andǝ Idala, sǝ Betalami; anggea-là lum-nong-ɓari andǝ amuna-là malea. 16 Mǝno ka nda nzali liɓala mala tàu mala Zebulu arǝ anggurkwar malea, kpapi andǝ anggea-là mǝno andǝ amuna-là malea.

Nzali liɓala mala tàu mala Isaka

17 Inea bwal-shishar ka, pur ace tàu mala Isaka arǝ anggurkwar malea. 18 Alá aɓa bù-nzali malea ka, à nda ka: Jezǝril, andǝ Kesulot, andǝ Shunem, 19 andǝ Hafarayim, andǝ Shiyon, andǝ Anaharat, 20 andǝ Rabit, andǝ Kishiyon, andǝ Ebez, 21 andǝ Remet, andǝ En-Ganim, andǝ En-Hada, andǝ Bet-Pazez. 22 Nzong-nzalinì gbal ka je Tabo, andǝ Shahazuma, andǝ Bet-Shemesh, sǝ masǝlǝa a Nggeasala Jodan; anggea-là lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat andǝ amuna-là malea. 23 Mǝno ka nda nzali liɓala mala tàu mala Isaka arǝ anggurkwar malea, kpapi andǝ anggea-là mǝno andǝ amuna-là malea.

Nzali liɓala mala tàu mala Asha

24 Tongnoia bwal-shishar ka, yi pur ace tàu mala Asha arǝ anggurkwar malea. 25 Alá aɓa bù-nzali malea ka, à nda ka: Helkat, andǝ Hali, andǝ Beten, andǝ Akshaf, 26 andǝ Alamelek, andǝ Amat, andǝ Mishal. A njar-nzali ka, je Kamel andǝ Shiho-Libǝnat, 27 pǝlǝa wuli nǝ njar-takuli, o a Bet-Dagon sǝ kya je Zebulu andǝ ɓangŋaban mala Iftahel nǝ njar-nza mala Bet-Emek andǝ Neyel. Pǝlǝa lidǝmba nǝ njar-nza aban ká a Kabul, 28 andǝ Ebǝron, andǝ Rehop, andǝ Hammon, andǝ Kana, sǝ u ɗār a Sidon Mǝgule. 29 Pǝlǝa nzong-nzalinì kàr aban ká a Rama, kya bik kanggǝrang nggea-là mala amǝ Taya. Kàr aban ká a Hosa, sǝ kya masǝlǝa a Nggeamùr Mediterani tù a ban Mahalap,* andǝ Akzip, 30 andǝ Uma, andǝ Afek, sǝ Rehop. Anggea-là andǝ amuna-là malea kat ka à nda lumi-ɓari-nong-ɓari. 31 Mǝno ka nda nzali liɓala mala tàu mala Asha arǝ anggurkwar malea, kpapi andǝ anggea-là mǝno andǝ amuna-là malea.

Nzali liɓala mala tàu mala Naftali

32 Tongno-nong-mwashatia bwal-shishar ka yiu pur ace amǝkà Naftali, ace amǝkà Naftali arǝ anggurkwar malea. 33 Nzong-nzali malea ka, tite a Helef andǝ nggun-mǝgule mala Zaananim, sǝ kutio o a Adami-Nekep, andǝ Jabneel sǝ lidǝmba o a Lakum, sǝ kya masǝlǝa a Nggeasala Jodan. 34 Pǝlǝa nzong-nzalinì kàr nǝ njar-nzali aban ká a Azǝnot-Tabo, sǝ lo kano ka, o a Hukok, kya je Zebulu a bù njar-kunmur, Asha a njar-nzali, sǝ Yahuda a njar-takuli a Nggeasala Jodan. 35 Akanggǝrang alá malea ka à nda ka: Zidim, andǝ Zer, andǝ Hamat, andǝ Rakat, andǝ Chineret, 36 andǝ Adama, andǝ Rama, andǝ Hazo, 37 andǝ Kedesh, andǝ Edǝri, andǝ En-Hazo, 38 andǝ Yiron, andǝ Migdal-El, andǝ Horem, andǝ Bet-Anat, sǝ Bet-Shemesh; anggea-là lum-bwamdǝ-tongno-ine andǝ amuna-là malea. 39 Mǝno ka, nda nzali liɓala mala tàu mala Naftali arǝ anggurkwar malea, kpapi andǝ anggea-là mǝno andǝ amuna-là malea.

Nzali liɓala mala tàu mala Dan

40 Tongno-nong-ɓaria bwal-shishar ka, yiu pur ace amǝkà Dan arǝ anggurkwar malea. 41 Alá aɓa bù-nzali liɓala malea ka, à nda ka: Zora, andǝ Eshtawol, andǝ Ir-Shemesh, 42 andǝ Shaalabin, andǝ Aijalon, andǝ Itǝla, 43 andǝ Elon, andǝ Timna, andǝ Ekǝron, 44 andǝ Elteke, andǝ Gibeton, andǝ Baalat, 45 andǝ Jehut, andǝ Bene-Berak, andǝ Gat-Rimon, 46 andǝ Me-Jarkon, andǝ Rakkon, andǝ bù-nzali mǝnana a nkāɓe Jopa ka. 47 Nǝnzǝ́mò ka, aɓiubura gandǝ amǝ Dan sǝ à pǝria à nying bù-nzali malea. Pǝlǝa à warinǝ munǝo arǝ ɓè là à tunǝi ama Leshem. À lì sǝ à wal-lú aɓwana mǝnana à duk kam ngga nǝ kún nggeabyau; à é pǝlǝ malea, sǝ à duk kam. À nggaɗi lullǝ lê nǝ lullǝ keâ Dan. 48 Mǝno ka nda nzali liɓala mala tàu mala aɓwana mala Dan arǝ anggurkwar malea, kpapi andǝ anggea-là mǝno andǝ amuna-là malea.

Nzali liɓala ace Jesǝwa

49 Lang à malǝna gaki abú-nzali ace liɓala ka, amǝ Isǝrayila pè Jesǝwa, muna-ɓwabura mala Nun, nzali ace liɓala aɓalǝia. 50 Kǝla mǝnana Yahweh tsǝkia wia nzongcau ka à pè wi nggea-là mǝnana earkice ka, yì nggea-là Timnat-Sera a nzali múr-ankono mala Ifǝrem. Ɓak nggea-lê sǝ duk kam.

51 Amǝno ka, à nda ka anzali liɓala mǝnana Eleaza pǝris, andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, andǝ aɓwana-mǝgule amur aɓala-kàu mala atau mala amǝ Isǝrayila gakia nǝ bwal-shishar a Shilo aɓadǝm Yahweh, a bankutio aɓa Tara Ban-Peri ka. Anggo sǝ à yi mal gau nzalinì.

20

Anggea-là àwá

1 Yahweh banggi Jesǝwa ama, 2 &lt;&lt;Banggi amǝ Isǝrayila ama, &lt;Wu tàr anggea-là àwá, mǝnana ǝn bangga wun nǝ kún Musa, 3 ama ɓwa mǝnana kat wal-lú ɓwa sǝ pà kpakpak raka, ko pè aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, ɓwe nǝ̀ gandǝ ɓangŋa nǝ̀ ká kàm ngga. Anggea-lê nǝ̀ dupa wun ban-auwa ace apî mǝ'pě-gbal a kúnì nkila mana à sukki ka. 4 Nǝ̀ ɓangŋa nǝ̀ o aɓa mwashat atà amǝno yì anggea-là ka, sǝ nǝ̀ nggá cam a bankutio aɓa patal mala kún nggea-là, sǝ nǝ̀ bǝlkuni amur gìr mǝnana kumban ngga, aɓadǝm aɓwana-mǝgule mala mǝno yì nggea-là ka. Sǝ à nǝ̀ kùtí nǝi aɓa nggea-là ateà, sǝ à nǝ̀ pe wi bando aɓalǝia. 5 Ɓǝ̀ mǝ'pě-gbal a kúnì nkila mana à sukki ka, ɓangŋa yiu atè ka, ɓǝà kǝa pè wi mǝ'wal-lú mǝno ɗang, acemǝnana pà nǝ sǝlǝe male sǝ wal-lú ɓì ɗàng, sǝ ɓinǝmǝsǝi gbal ɗiɗyal ɗàng. 6 Yi ka nǝ̀ ueo aɓa nggea-là mǝno ka, she pwari mǝnana camǝna aɓadǝm ɓwabundǝa ace kasǝ ɓashi ka, sǝ ba lú mala pǝris mǝgule mana a buno a bàkú mǝno gìrnî kumban ngga. Sǝ mǝ'wal-lú nǝ̀ gandǝ nyare a ɓala male a là mǝnana pur kàm sǝ ɓangŋa yiu ka.&gt; &gt;&gt;

7 Nda à tàr Kadesh a Galili, aɓa nzali múr-ankono mala Naftali, andǝ Shekem aɓa nzali múr-ankono mala Ifǝrem, andǝ Kiriyat-Arba (mǝnana à kǝ tunǝi gbal ama Hebǝron) ngga, aɓa nzali múr-ankono mala Yahuda. 8 A nkaring Jodan a takuli mala Jeriko ka, à tàr Beza a ɓabondo amur ɓawan-mgbangban aɓa bù-nzali mala tàu mala Ruben, andǝ Ramot a Gilǝyat, aɓa bù-nzali mala tàu mala Gad, sǝ Golan a Bashan aɓa bù-nzali mala tàu mala Manasa. 9 Amǝnia ka, à nda ka anggea-là mǝnana à tària ace amǝ Isǝrayila sǝ ace abǝri mǝnana à ndanǝdo aɓalǝia ka, ama ɓwa mǝnana kat wal-lú kǝɓwa aɓa ɗwanyi-sǝlǝe ka, ɓǝ̀ ɓangŋa ɓǝ̀ u kam ace kum àwá a bù mǝ'pě-gbal a kunì nkila mǝnana à sukki ka, ba pwari mǝnana camǝna aɓadǝm ɓwabundǝa à pàngŋǝ́nì wi ɓashi ka.

21

Anggea-là mala amǝ'Lawi

1 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule amur aɓala-kàu mala amǝ'Lawi sung tù aban Eleaza yì pǝris, andǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, andǝ aɓwana-mǝgule amur aɓala-kàu mala atau mala amǝ Isǝrayila. 2 À bangcau nǝia a Shilo a nzali Kan'ana ama, &lt;&lt;Yahweh pà nzongcau nǝban Musa ama ɓǝà pà sǝm anggea-là mǝnana sǝm nǝ̀ do aɓalǝia, atārǝia andǝ anzali-yálgìr malea ace agirkusǝu ma'sǝm.&gt;&gt; 3 Nda amǝ Isǝrayila pè amǝ'Lawi amǝnia yì anggea-là nǝ anzali-yálgìr malea mǝnana à kasǝa aɓalǝ anzali liɓala malea ka, kǝla mǝnana nzongcau mala Yahweh bang ngga.

4 Bwal-shishar mǝdǝmbe kpa amur anggurkwar mala amǝ'Kohat. Nda amǝ'Lawi mǝnia mǝnana amǝkà Haruna na ka, à kum anggea-là lum-nong-tàrú a bù atau mala Yahuda, andǝ Shimiyon andǝ Benjami, nǝ bwal-shishar.

5 Acili amǝ'Kohat ka, à kum anggea-là lum a bù tàu mala Ifǝrem, andǝ tàu mala Dan, andǝ gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa, nǝ bwal-shishar.

6 Amǝ'Gashon ngga, à kum anggea-là lum-nong-tàrú, nǝ bwal-shishar, a bù anggurkwar aɓa tàu mala Isaka, aɓa tàu mala Asha, aɓa tàu mala Naftali, sǝ aɓa gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa, a Bashan.

7 Amǝ'Merari arǝ anggurkwar malea ka, à kum anggea-là lum-nong-ɓari a bù tàu mala Ruben, tàu mala Gad, andǝ tàu mala Zebulu.

8 Amǝnia yì anggea-là andǝ anzali-yálgìr malea ka, amǝ Isǝrayila pè amǝ'Lawi, nǝ bwal-shishar, kǝla mǝnana Yahweh pà nzongcau nǝban Musa ka.

Anggea-là ace amǝkà Haruna

9 Anggea-là mǝnia à tunǝ alullǝia aɓalǝ abu-nzali mala tàu mala Yahuda andǝ mala tàu mala Shimiyon ngga, 10 à pè amǝkà Haruna mǝnana à pur aɓa mwashat atà anggurkwar mala amǝ'Kohat, a tàu mala Lawi ka, acemǝnana bwal-shishar mǝdǝmbe ka, kpa amúrià. 11 À pea wia Kiriyat-Arba, mǝnana à tunǝi nǝ lullǝ Arba yì tár Anak, sǝ adyan ngga à tunǝi ama Hebǝron ngga, aɓa nzali múr-ankono mala amǝ Yahuda, atārǝia andǝ anzali-yálgìr male mǝnana à kàrì ka. 12 Sǝama, aɓaban andǝ amuna-là mǝnana à kàrì nggea-lê ka, à angŋa dǝmba à pànî Kalip, muna-ɓwabura mala Jefune kǝla girkuma male. 13 Tsǝà amur Hebǝron (mǝnana nda mwashat atà anggea-là àwá ace ɓwa mǝnana wal-lú ka) nǝ anzali-yálgìr male ka, à pè amǝ'kà Haruna Libna nǝ anzali-yálgìr male, 14 andǝ Jatǝr nǝ anzali-yálgìr male, andǝ Eshtemowa nǝ anzali-yálgìr male, 15 andǝ Holon nǝ anzali-yálgìr male, andǝ Debir nǝ anzali-yálgìr male, 16 andǝ Ayin nǝ anzali-yálgìr male, andǝ Jutta nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Bet-Shemesh nǝ anzali-yálgìr male; anggea-là tongno-nong-ine mǝnana à twalia aɓalǝ abú-nzali mala atau man ɓari ka.

17-18 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Benjami ka, à pea wia amǝnia yì anggea-là ine, nǝ anzali-yálgìr malea ka: Gibiyon, andǝ Geba, andǝ Anatot, sǝ Almon. 19 Anggea-là kat mala amǝkà Haruna, yì pǝris ka, à nda lum-nong-tàrú nǝ anzali-yálgìr malea.

20 Acili amǝ'Kohat arǝ anggurkwar malea, mǝnana amǝ'Lawi na ka, à pea wia anggea-là aɓa bu-nzali mala tàu mala Ifǝrem. 21 À pea wia Shekem, nggea-là àwá ace ɓwa mǝnana wal-lú ka, nǝ anzali-yálgìr male, aɓa nzali múr-ankono mala Ifǝrem, andǝ Geza nǝ anzali-yálgìr male, 22 andǝ Kipzeyim nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Bet-Horon nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ine.

23-24 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Dan ngga, à pea wia anggea-là ine: Elteke, andǝ Gibeton, andǝ Aijalon, sǝ Gat-Rimon; komǝye atea ka nǝ anzali-yálgìr male.

25 Aɓa bù-nzali mala gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa ka, à pea wia Ta'anak nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Gat-Rimon nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ɓari. 26 Acili amǝ'Kohat arǝ anggurkwar malea ka à pea wia anggea-là lum, nǝ anzali-yálgìr malea.

27 Amǝ'Gashon, ɓè nggurkwar atà anggurkwar mala amǝ'Lawi ka, à pea wia anggea-là ɓari aɓa bù-nzali mala gauwa-tsùrú mala tàu mala Manasa: Golan aɓa nzali Bashan (nggea-là àwá ace ɓwa mǝnana wal-lú ka), sǝ Beeshtera; komǝye atea ka nǝ anzali-yálgìr male.

28 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Isaka ka, à pea wia anggea-là mǝnia ka: Kishon nǝ anzali-yálgìr male, Daberat nǝ anzali-yálgìr male, 29 Jarmut nǝ anzali-yálgìr male, sǝ En-Ganim nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ine.

30 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Asha ka, à pea wia anggea-là mǝnia ka: Mishal nǝ anzali-yálgìr male, Abdon nǝ anzali-yálgìr male, 31 Helkat nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Rehop nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ine.

32 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Naftali ka, à pea wia anggea-là mǝnia ka: Kedesh a Galili (nggea-là àwá ace ɓwa mǝnana wal-lú ka) nǝ anzali-yálgìr male, Hamot-dor nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Kartan nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là tàrú. 33 Anggea-là mǝnana kat amǝ'Gashon arǝ anggurkwar malea à kum ngga, anggea-là lum-nong-tàrú na, nǝ anzali-yálgìr malea.

34 Acili amǝ'Lawi, yì amǝ'Merari arǝ anggurkwar malea ka, à pea wia anggea-là mǝnia ka aɓa bù-nzali mala tàu mala Zebulu: Jokneyam nǝ anzali-yálgìr male, Karta nǝ anzali-yálgìr male, 35 Dimna nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Nahalal nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ine. 36 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Ruben ngga, à pea wia anggea-là mǝnia ka: Beza nǝ anzali-yálgìr male, Jahaz nǝ anzali-yálgìr male, 37 Kedemot nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Mefaat nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ine.

38 Aɓa bù-nzali mala tàu mala Gad ka, à pea wia anggea-là mǝnia ka: Ramot aɓa Gilǝyat (nggea-là àwá ace ɓwa mǝnana wal-lú ka) nǝ anzali-yálgìr male, Mahanayim nǝ anzali-yálgìr male, 39 Heshbon nǝ anzali-yálgìr male, sǝ Jaza nǝ anzali-yálgìr male: anggea-là ine na kat-kat. 40 Anggea-là mǝnana kat à pè amǝ'Merari arǝ anggurkwar malea, mǝnana à ueo aɓalǝ acili anggurkwar mala amǝ'Lawi ka, à nda lum-nong-ɓari.

41 Anggea-là mala amǝ'Lawi kat aɓalǝ agirkuma mala amǝ Isǝrayila ka, anggea-là lumi-ine-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú (48) na nǝ anzali-yálgìr malea. 42 Komǝye atà amǝnia yì anggea-là ka, ndanǝ anzali-yálgìr male mǝnana kàrì ka; anggo sǝ amǝnia yì anggea-là kat ka à pa.

Yahweh lùmsǝ pacau male

43 Anggo sǝ Yahweh pè amǝ Isǝrayila nzali mǝnana kat kán ama nǝ̀ pè akeâ ka. À é pǝlǝ girkuma malea, sǝ à duk kam.

44 Sǝ Yahweh peà wia usǝlǝo a koya buì, kǝla mǝnana kánbì akeâ ka. Kǝ ɓè atà aɓia-mǝbura pa kàm mǝnana cam a kunia ka ɗàng. Yahweh ka pà aɓia-mǝbura kat a ɓabuia. 45 Ko mwashat pa kàm, aɓalǝ apacau mǝnana à pur a kún Yahweh aban ɓala mala Isǝrayila, mǝnana kpa a nzali ka ɗàng. Koya cau bang ngga, yi lumsǝo.

22

Atau a takuli nyare a là malea

1 Pǝlǝa Jesǝwa tunǝ amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa, 2 sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu bwalǝna anzongcau mǝnana kat Musa guro mala Yahweh pà wun ngga, sǝ wu kpanatà agir mǝnana kat ǝn bangga wun ngga. 3 Anonggio pas mǝnia ba yalung ngga, wu bwakibu wun arǝ amǝ'eam wun, amǝ Isǝrayila ɗàng. Wu lùmsǝ̀nà túró mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun tsǝka wun nzongcau arǝì ama ɓǝ̀ wu pè ka. 4 Sǝ adyan ngga Yahweh Ɓakuli ma'wun pànî amǝ'eam wun usǝlǝo, kǝla mǝnana pàcau abania ka. Acemani ka, wu nyare wu o arǝ alá ma'wun aɓa nzali mǝnana Musa, yì guro mala Yahweh pà wun, ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun a nkaring Jodan ngga. 5 Sǝama wu tsǝkir wun pepè arǝ kpata anzongcau andǝ anggurcau mana Musa, guro mala Yahweh tsǝka wun ngga; wu earce Yahweh Ɓakuli ma'wun, wu gya arǝ anjar male kat, sǝ wu kpata anzongcau male; wu bwal Yahweh Ɓakuli ma'wun pepè, sǝ wu kpate nǝ ɓabum wun kat andǝ yilǝmi wun kat.&gt;&gt;* 6 Nda Jesǝwa tsǝkia wia bù, sǝ tasǝia à nyare à o arǝ alá malea ka.

7 Musa angŋa dǝmba pànî ɓè gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa nzali liɓala a Bashan, sǝ cili gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa ka, Jesǝwa pea wia nzali liɓala a nkanggari nzali mala amǝ'eambia a njar-nzali mala Jodan. Sǝ lang Jesǝwa tasǝia ɓǝà o arǝ alá malea ka, tsǝkia wia bù, 8 nea wia ama, &lt;&lt;Wu nyare arǝ alá ma'wun nǝ gǝna kpǝm andǝ adomwan mǝgulke mala agirkusǝu, nǝ bolo-azǝrfa, andǝ bolo-njengǝlan, andǝ bolo-bángŋá, andǝ bolo-candǝa andǝ agir-nggūrǝu pas. Wu gau agǝna-lwa mǝnana wu pwani arǝ aɓiwun-amǝbura ka wunǝ amǝ'eam wun.&gt;&gt; 9 Nda amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa nying acili amǝ Isǝrayila a Shilo, mǝnana nda aɓa nzali Kan'ana ka, sǝ à bwal njar aban ká ace nyare arǝ alá malea, a nzali Gilǝyat, yì nzali girkuma malea mǝnana à é duk malea nǝ kpata nzongcau mala Yahweh mǝnana bangŋi nǝ kún Musa ka.

Atau a takuli ɓak gyangŋan mala nakún

10 Sǝ lang amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa, yi bik Gelilot, mǝnana nda a bù njar-nzali mala Jodan aɓa nzali Kan'ana ka, à ɓak kaɓa gyangŋan a ban mǝno a nkanggari Jodan. 11 Sǝ acili amǝ Isǝrayila ok ama, &lt;&lt;Wu sǝni, amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa ɓangŋǝna gyangŋan a bankutio aɓa nzali Kan'ana, a Gelilot, a nkanggari Jodan, a buì mǝnana mala amǝ Isǝrayila na ka.&gt;&gt; 12 Nda ɓinala amǝ Isǝrayila puppup ramba a Shilo ace kánǝ munǝo arǝia.

13 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila túr Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza, yì pǝris aban amǝ'tàu mala Ruben andǝ amǝ'tàu mala Gad andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa, a nzali Gilǝyat. 14 Finehas wari atārǝia andǝ amúrû lum mala amǝ Isǝrayila, ɓwa mwashat a koya tàu. Koyan ateà ka ɓwamǝgule na amur mwashat atà aɓala-kàu mala Isǝrayila. 15 Sǝ à yiu aban amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa, a nzali Gilǝyat, sǝ à nea wia ama, 16 &lt;&lt;Ɓinala puppup mala Yahweh kǝ bang ama, &lt;Palang sǝ wu mgbikî Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila kiru, mǝnana yalung ngga wu pǝlǝ nzǝm wun arǝ kpata Yahweh ka? Wu ɓakkî ɓamurǝ wun gyangŋan yalung ace mgbicau arǝ Yahweh.† 17 ‡Cauɓikea mǝnana à pè a Piyor ka, gìr mǝkyauwe na aban sǝm le? Yi pur a yalung sǝm nggǝ tanni piu atàcau mala mǝno yì cauɓikea ka, kat andǝ amani ama kwano-twàl-là yiu amur ɓwabundǝa mala Yahweh ka! 18 Sǝ ado ka wun ndarǝ pǝlǝì Yahweh nzǝm wun le?

&lt;&lt; &lt;Ɓǝ̀ wu mgbicau arǝ Yahweh yalung ngga, li ka bumi nǝ̀ lúllô arǝ ɓwabundǝa mala Isǝrayila puppup. 19 Ɓǝ̀ nzali girkuma ma'wun ngga pǝndǝkina ka, wu yiu a nzali mala Yahweh, ban mǝnana Taragula male cam kam ngga, wu yi do atà sǝm. Sǝama wu kǝa mgbicau arǝ Yahweh, ko arǝ sǝm, nǝ ɓak ɓè gyangŋan mana nda ɗàng andǝ gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'sǝm ngga ɗang. 20 Lang Akan, mǝkà Zera, dumnǝ ɗwanyi-mǝsǝcau arǝ agir mǝnana à tària ka,§ bumlulla mala Yahweh sulǝ amur ɓwabundǝa mala amǝ Isǝrayila kat re? Sǝ yì na nǝmurǝi wǔ atàcau mala cauɓikea male ka ɗàng.&gt; &gt;&gt;*

21 Pǝlǝa amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ'tàu mala Manasa nyesǝi amúrû mala aɓala-kàu mala Isǝrayila cau ama, 22 &lt;&lt;Mǝ'rǝcandǝa, Ɓakuli, nda Yahweh! Mǝ'rǝcandǝa, Ɓakuli, nda Yahweh! Yi ka súrǝ́nà rǝ mǝsǝcau;† sǝ Isǝrayila ka ɓǝ̀ sǝlǝa: Ɓǝ̀ mǝnia yì gìr sǝm pè ka, nda ace mgbicau ko mgbikiru aban Ɓakuli ka, wu kǝa nying sǝm ɓǝ̀ sǝm au yalung ɗàng! 23 Ɓǝ̀ sǝm ɓangŋǝna gyangŋan ace ɓamurǝ sǝm ace mǝnana sǝm nǝ̀ pǝlǝ nzǝm sǝm arǝ kpata Yahweh; ko ace apagir mala pisǝe kǝring, ko apagir mala mǝsǝsa, ko apagir mala dotarǝu, amurí ka, ɓǝ̀ Yahweh nǝ ɓamurǝì mbwe sǝm akúnì. 24 Awo, sǝm pè ace ɓangciu ama ear ka a dǝmba ka, amuna ma'wun nǝ̀ banggi amuna ma'sǝm ama, &lt;Mana kpapi wun wunǝa Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila? 25 Acemǝnana Yahweh tsǝ̀ngŋǝ̀nà Jodan nda nzong-nzali mana gau nre sǝm sǝnǝa wun, wun amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad. Wu pànǝ kāmbe aɓa Yahweh ɗàng.&gt; Anggo ka, amuna ma'wun nǝ̀ tsǝk amuna ma'sǝm nǝ̀ nying peri aban Yahweh. 26 Acemani ka sǝm bang ama, &lt;Ɓǝ̀ sǝm ɓak gyangŋan, sǝ pà ace pàgir mala pisǝe kǝring ko pà gìr'nkila ɗàng, 27 sǝama nda ace mǝnana ɓǝ̀ duk girnakun anre sǝm sǝnǝa wun,‡ sǝ a nre ka anza mǝnana à kǝ̀ yiu anzǝm sǝm ngga, ace mǝnana sǝm nǝ̀ peri aban Yahweh a ɓadǝmbi nǝ apagir mala pisǝe kǝring, andǝa pà gìr'nkila andǝ apagir mala dotarǝu. Sǝ a dǝmba ka amuna ma'wun pà nǝ̀ gandǝ ne amuna ma'sǝm ama, &lt;&lt;Wu pànǝ kāmbe aɓa Yahweh ɗàng.&gt;&gt; &gt; 28 Sǝ sǝm pàk ɗenyicau ama, &lt;Ɓǝ̀ à bangga sǝm ko à banggi amuna ma'sǝm a ɓè pwari anggo ka, sǝm nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Wu sǝn ulang gyangŋan mala Yahweh mǝnana aká sǝm ɓè, sǝ pà ace apagir mala pisǝe kǝring, ko pà gìr'nkila ɗàng, sǝama nda ace mǝnana ɓǝ̀ duk girnakun anre sǝm sǝnǝa wun ngga.&gt;&gt; &gt; 29 Ɓǝ̀ sappi ban sǝm ama sǝm nǝ̀ mgbicau arǝ Yahweh, sǝ sǝm nǝ̀ nying kpata Yahweh yalung nǝ ɓak gyangŋan ace pàgir mala pisǝe kǝring, ko pàgir mala mǝsǝsa, ko pà gìr'nkila ka. Pà sǝm nǝ̀ ɓak ɓè gyangŋan ɗàng shekǝ gyangŋan mala Yahweh Ɓakuli ma'sǝm mǝnana came aɓadǝm Taragula male ka!&gt;&gt;

30 Lang Finehas pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala ɓwabundǝa, yì amúrû mala aɓala-kàu mala Isǝrayila mǝnana à waria atè, ok acau mana amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad, andǝ amǝ'tàu mala Manasa bang ngga, kara banɓoaria wia arǝ cê. 31 Pǝlǝa Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza, yì pǝris, banggi amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad andǝ amǝ'tàu mala Manasa ama, &lt;&lt;Yalung ngga sǝm sǝlǝna ama Yahweh na aɓalǝ sǝm, acemǝnana pà ace mgbikî Yahweh kiru sǝ wu pàk man yì gìr ka ɗàng. Adyan ngga wu amsǝna amǝ Isǝrayila a ɓabù Yahweh.&gt;&gt; 32 Pǝlǝa Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza, pǝris, andǝ aɓwana-mǝgule nying amǝ'tàu mala Ruben, andǝ amǝ'tàu mala Gad a nzali Gilǝyat, sǝ à nyare a nzali Kan'ana. À yì ne amǝ Isǝrayila cau mǝnana à kya ok ka. 33 Sǝ banɓoaria amǝ Isǝrayila arǝ cau mǝnana à yì banggia wia ka. Pǝlǝa amǝ Isǝrayila ɓwangsǝ Ɓakuli, sǝ à nyare à na cau mala kánǝ lwa ace kiɗiki anzali mǝnana amǝ'tàu mala Ruben andǝ amǝ'tàu mala Gad ndanǝdo kam ngga ɗàng.

34 Amǝ'tàu mala Ruben andǝ amǝ'tàu mala Gad tsǝki gyangŋanì lullǝ ama Nakún, acemǝnana à bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nakún na anre sǝm, ama Yahweh ka Ɓakuli na.&gt;&gt;

23

Masǝlǝata cau mala Jesǝwa aban amǝ Isǝrayila

1 Anzǝm mana apǝlǝkia pas kutikina, sǝ Yahweh pàni amǝ Isǝrayila usǝlǝo arǝ aɓia-mǝbura mǝnana kat à kàrìbania, sǝ Jesǝwa ka ena kutsuk ka, 2 Jesǝwa túrban ɓǝà tunǝ amǝ Isǝrayila kat, andǝ akapana andǝ aɓwana-mǝgule malea, amǝ'ɓashi malea, andǝ amǝgulo sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Adyan ngga ǝn enà sǝ ǝn pǝlǝna jamgula. 3 Sǝ wu sǝnǝna agir mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun pàngŋǝ́nì anzali mǝnia kat atàcau ma'wun ngga, acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun, nda mǝnana munǝo ace wun ngga. 4 Ɓalǝ wun ɓǝ̀ kasǝa ama ǝn gapini atau ma'wun anzali mǝnana wu malaká lia nǝ lwa raka, atārǝia andǝ anzali mǝnana sǝm angŋa dǝmba sǝm linia ka, ɓǝà duk gìr'liɓala ma'wun, twal a kún Nggeasala Jodan aban ká kún Nggeamùr Mediterani a njar-nzali. 5 Yahweh Ɓakuli ma'wun nǝ̀ ramtea a ɓadǝm wun. Yì ka nǝ̀ pǝria ɓǝà upi ɓamǝsǝ wun, sǝ wun nǝ̀ ak nzali malea ɓǝ̀ duk girkuma ma'wun, kǝla mana Yahweh Ɓakuli ma'wun pàcau aban wun ngga. 6 Acemani ka, wu dum nǝ rǝcandǝa kǝ̀rkǝ́r arǝ bwal acau mǝnana kat à gilǝia aɓa Malǝmce Nggurcau mala Musa ka, sǝ wu kpatea. Wu kǝa na ama wun nǝ̀ kyanggi wi ko atà bu-mǝlì ko atà bu-mǝnggare ɗàng, 7 sǝ wu kǝa kpapi ɓamur wun wunǝ aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana à ueo aɓalǝ wun ngga ɗàng. Yale wu kǝa na ama wun nǝ̀ tunǝ lullǝ aɓakuli malea, ko wun nǝ̀ kángìr nǝia, ko wun nǝ̀ kpata acau malea, ko wun nǝ̀ ɓun a nzali abania ɗàng. 8 A kún mani ka, dumǝna púp wun nǝ̀ lanzǝ arǝ Yahweh Ɓakuli ma'wun, kǝla mana wu pè yi pur a yalung ngga.

9 &lt;&lt;Yahweh ka pǝrna aɓwapǝndǝa mala anzali mǝgulke andǝ amana à kútì wun nǝ rǝcandǝa ka, a ɓadǝm wun. Sǝ wun ngga, kǝɓwa pà kàm mǝnana gandǝ came a ɓadǝm wun ngga ɗàng yi pur a pwari man yalung ngga. 10 Ɓwa mwashat ma'wun nǝ̀ loasǝtà aɓwana á-mwashat acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun nda mǝnana kǝ munǝo ace wun, kǝla mana pàcau ace aban wun ngga. 11 Acemani ka, wu dum nǝ tsǝkiru pepè, wu earce Yahweh Ɓakuli ma'wun. 12 Acemǝnana ɓǝ̀ wu pǝlǝ nzǝm wun, sǝ wu lanzǝ arǝ acili aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnia mǝnana à ueo aɓalǝ wun, sǝ wu kùtí a al rǝarǝ wun wunǝia, mǝnana nǝ̀ kánǝ wun a kpapi ɓamur wun wunǝia, sǝ yià andǝ wun ngga, 13 wu sǝlǝ ama nǝ mǝsǝtacau Yahweh Ɓakuli ma'wun pà nǝ̀ nyare nǝ̀ pǝ̀r aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnia ɗǝm a ɓadǝm wun ɗàng. A kún mani ka, à nǝ̀ dupa wun gìr'damban andǝ gbǝ́lî. À nǝ̀ do kǝla nkamso mǝnana nǝ̀ kok wun a nzǝm wun, sǝ kǝla azwe mǝnana à nǝ̀ soaki wun a mǝsǝ wun ngga, gandǝa wun nǝ̀ kìɗikì, wun nǝ̀ malì nzali mǝɓoarne mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pàna wunì ka.

14 &lt;&lt;Sǝ adyan ngga málá mǝ nǝ o a njar mǝnana ɓanza kat ukiyi kam ngga, sǝ wun kat wu sǝlǝna a ɓabum wun andǝ yilǝmi wun ama, atà apacau mǝɓoarne mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pâ aban wun ngga, kǝɓè pà kàm mǝnana kpa ka ɗàng. Yià kat ka à yi lúmsǝ̀nà ace wun; ko mwashat atea kpa ɗang.* 15 Sǝama kǝla mǝnana agir mǝɓoarne mǝnana kat Yahweh Ɓakuli ma'wun pacau acea aban wun ngga, à yì lúmsǝ̀nà ka, anggo gbal sǝ Yahweh nǝ̀ yinǝ agir mǝɓike mǝnana kat bangcau acea ka amúr wun, sheɓǝ̀ kìɗìkìnà wun, wu malǝnì ɓá nzali mǝnana Yahweh Ɓakuli ma'wun pana wuni ka,† 16 ɓǝ̀ wu yàlî kùrcau mala Yahweh Ɓakuli ma'wun, mǝnana tsǝka wun nzongcau ace ama ɓǝ̀ wu bwali, sǝ wu kùtí a kpata aɓea aɓakuli sǝ wu ɓun abania ka. Bumlulla mala Yahweh nǝ̀ earbǝsa amur wun, sǝ wun nǝ̀ kìɗìkì akaurǝa, wun nǝ̀ malì ɓá nzali mǝɓoarne mǝnana pana wuni ka.&gt;&gt;

24

À kwakita kùrcau abǝshe a Shekem

1 Jesǝwa ram atau mala Isǝrayila kat a Shekem sǝ tunǝ aɓwana-mǝgule, andǝ amúrû, andǝ amǝ'ɓashi, andǝ amǝ'sàrǝ̀ban mala Isǝrayila. Sǝ à yinǝ ɓamuria aɓadǝm Yahweh. 2 Sǝ Jesǝwa banggi aɓwe kat ama, &lt;&lt;Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila bang ama, &lt;A pwarian ngga, aká-wun do a nkaring Yiufǝretis, sǝ à kpata aɓea aɓakuli. Mwashat atà amǝno yì aká-wun ngga nda Tera tár a Ibǝrayim andǝ Naho. 3 Pǝlǝa ǝn twal kà wun Ibǝrayim a nkaring Mùr Yiufǝretis sǝ ǝn gingnǝi aɓa nzali Kan'ana puppup, sǝ ǝn tsǝk amǝkè làkkì pas. Ən pe wi Ishaku. 4 Sǝ mala Ishaku ka, ǝn pe wi Yakupu andǝ Isǝwa. Sǝ ǝn pe Isǝwa nzali múr-nkono Seyir ɓǝ̀ duk girkuma male, sǝama Yakupu andǝ amuni ka, à o a Masar.

5 &lt;&lt; &lt;Pǝlǝa ǝn túr Musa andǝ Haruna, sǝ ǝn yinǝ gìr'mur'mwana amúr Masar nǝ gir mǝnana ǝn pê aɓalǝi ka, sǝ nǝnzǝ́mò ka ǝn pusǝ wun, wu purî ɓalǝi. 6 Lang ǝn pusǝ aká wun, à purî Masar ka, à yi bik Nggeamùr Nzuno. Sǝ amǝ Masar pǝrta aká-wun nǝ awaru-pǝr andǝ amǝ'pǝ̀r, aban ká a Nggeamùr Nzuno. 7 Sǝ lang à ɓua abanam Mim Yahweh ka, ǝn tsǝk pǝndǝa anrea andǝ amǝ Masar. Ən tsǝk nggeamùr eau amúr amǝ Masar, sǝ gìr amúrià; wu sǝni nǝ mǝsǝ wun yì gìr mǝnana ǝn pe a Masar ka. Sǝ wu do a ɓabondo banì sauwa.

8 &lt;&lt; &lt;Pǝlǝa ǝn yinǝ wun a nzali mala amǝ'Amor, mǝnana à do a ɓè nkaring mala Jodan ngga. À munǝ arǝ wun, sǝ ǝn tasǝia a ɓabù wun, sǝ wu ak nzali malea pǝlǝ girkuma ma'wun. 9 Pǝlǝa Balak muna-ɓwabura mala Zippor, murǝm mala Mowap, loasǝ munǝo arǝ Isǝrayila. Sǝ túrban à tunǝ Bil'am muna-ɓwabura mala Beyo acemǝnana ɓǝ̀ sú wun ngga, 10 sǝama ǝn kwakikiram arǝ Bil'am ɗàng. Yale yì ka tsǝka wun bù. Nda ǝn amsǝ wun a ɓabuì.

11 &lt;&lt; &lt;Sǝ wu yàlî Jodan, wu yiu a Jeriko, sǝ aburana mala Jeriko munǝ arǝ wun, sǝ anggo gbal amǝ'Amor, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Girgash, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus. Sǝ ǝn tasǝia a ɓabù wun. 12 Aɓa ká ma'wun ngga, ǝn tasǝ amǝ'ta-nta a ɓadǝm wun mǝnana à pǝr amurǝma ɓari mala amǝ'Amor ka; pà nǝ anggeabyau ko amundi ma'wun sǝ wu kum mǝnia yì limurǝm ngga ɗàng.* 13 Ən pa wun nzali mǝnana wu tanni ace raka, andǝ anggea-là mǝnana wun nǝ̀ ɓeǎ raka, sǝ wu do aɓalǝia. Wu lì aɓǝla-nggun mala aɓaban-anap andǝ amala aɓaban olif mǝnana wun nda wu pandǝ raka.&gt;

Wu twal ɓwa mǝnana wun nǝ̀ kpate ka

14 &lt;&lt;Ado ka, wu ɓanggi Yahweh sǝ wu kpate nǝ ɓabum mwashat, sǝ aɓa mǝsǝcau. Wu sukki aɓakuli mǝnana aká-wun kpatea a nkaring Nggeasala Yiufǝretis, sǝ a Masar ka, sǝ wu kpata Yahweh. 15 Sǝ ɓǝ̀ kpata Yahweh ka, ɓealɓikea na a mǝsǝ wun ngga, wu twal yalung, ɓwa mǝnana wun nǝ̀ kpate ka, ko aɓakuli mǝnana aká-wun peri abania a bù-nzali mǝnana a nkaring Nggeasala Yiufǝretis ka, ko aɓakuli mala amǝ'Amor, nzali mǝnana wu ndanǝdo aɓalǝi ka. Sǝama mim sǝnǝ amǝ'ɓala mem ngga, sǝm nǝ̀ kpata Yahweh.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa aɓwe ear ama &lt;&lt;Ɓǝ̀ sappi ban sǝm yi mana sǝm nǝ̀ ɗeki Yahweh, sǝ sǝm nǝ̀ kpata aɓea aɓakuli ka, 17 acemǝnana Yahweh Ɓakuli ma'sǝm nda mǝnana pusǝ sǝm, sǝnǝ aká-sǝm aɓa nzali Masar, aɓa ɓala mala doguro, sǝ yì nda mǝnana pakki amǝno yì agir-lǝmdǝa mǝgulke ka, a mǝsǝ sǝm. Yál sǝm arǝ anjar mǝnana kat sǝm wari kam ngga, sǝ aɓalǝ aɓwapǝndǝa mǝnana sǝm kùtí nǝbania ka. 18 Sǝ Yahweh pǝr aɓwapǝndǝa kat aɓadǝm sǝm, yì amǝ'Amor mǝnana à do a nzalinì ka. Acemani ka, sǝm nǝ̀ kpata Yahweh, acemǝnana yì ka nda Ɓakuli ma'sǝm.&gt;&gt;

19 Sǝ Jesǝwa banggi aɓwe ama, &lt;&lt;Wu pà wu nǝ̀ gandǝ kpata Yahweh ɗàng, acemǝnana yì ka Ɓakuli mǝfele na. Ɓakuli mǝ'mɓali na; pà nǝ̀ twala-wun-ban amgbicau ma'wun ko acauɓikea ma'wun ɗàng.† 20 ‡Ɓǝ̀ wu ɗeki Yahweh sǝ wu kpata abǝri aɓakuli ka, yì ka nǝ̀ pǝlǝa arǝ wun, nǝ̀ pàkka wun mǝɓane, sǝ nǝ̀ kiɗiki wun, kat andǝ amani ama ɗiɗyal ka, pàngŋǝ́nà wun mǝɓoarne ka.&gt;&gt;§

21 Sǝ aɓwe eari Jesǝwa ama &lt;&lt;Awo, sǝm nǝ̀ kpata Yahweh.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa Jesǝwa banggi aɓwe ama &lt;&lt;Wu nda ka amǝ'nakún arǝ ɓamurǝ wun ama wu twalna Yahweh, wun nǝ̀ kpate.&gt;&gt; Sǝ à ear ama, &lt;&lt;E, sǝm nda ka amǝ'nakún!&gt;&gt;

23 Jesǝwa na ama, &lt;&lt;Ado ka, wu vwakibu wun arǝ abǝri aɓakuli mǝnana aɓalǝ wun ngga, sǝ wu pà ɓabum wun aban Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila.&gt;&gt;

24 Sǝ aɓwe ne Jesǝwa ama, &lt;&lt;Yahweh Ɓakuli ma'sǝm na sǝm nǝ̀ kpate, sǝ gì na sǝm nǝ̀ oè ka.&gt;&gt;

25 Anggo sǝ Jesǝwa kùrcau nǝ aɓwe a pwari mǝno, sǝ tsǝkia wia anzongcau andǝ angguracau a Shekem. 26 Sǝ Jesǝwa gilǝ amǝnia yì acau ka aɓa Malǝmce Nggurcau mala Ɓakuli. Sǝ twal tali mǝgule, tamsǝi a tǝrta nggun mǝgule mǝnana nda tù nǝ ban Taragula mala Yahweh ka.

27 Sǝ Jesǝwa ne aɓwe kat ama, &lt;&lt;Wu sǝni, mǝnia yì tali ka, nǝ̀ duk girnakun arǝ sǝm, acemǝnana ongŋǝna acau mǝnana kat Yahweh bangga sǝm ngga. Acemani ka, nǝ̀ duk girnakun arǝ wun, ace mgbàllì wun arǝ tǝmce Ɓakuli ma'wun.&gt;&gt; 28 Pǝlǝa Jesǝwa mesǝ aɓwe ɓǝà o, koyan ngga a nzali liɓala male.

Jesǝwa andǝ Eleaza wǔ

29 Anzǝm amǝnia yì agir ka, Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, guro mala Yahweh wǔ, lang bwalǝna pǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lum (110) ngga. 30 Sǝ à tsǝk luí a nzali liɓala male a Timnat-Sera, mǝnana nda a nzali múr-ankono mala Ifǝrem ngga, nǝ njar-nza mala Nkono Gash.

31 *Amǝ Isǝrayila kpata Yahweh aɓa do-yilǝmu mala Jesǝwa kat, sǝ aɓalǝ anonggio kat mala aɓwana-mǝgule mǝnana à ueo nǝyilǝmu anzǝm lú mala Jesǝwa, sǝ à sǝlǝnace túró mǝnana kat Yahweh pè ace Isǝrayila ka.

32 Sǝ mala amú Yisǝfu mǝnana amǝ Isǝrayila pwania a Masar ka,† à tsǝia a Shekem, a ɓaban mǝnana Yakupu kúrô a bù amuna-burana mala Hamo, tár Shekem nǝ agbatali bolo-azǝrfa gbǝman-mwashat ka (100). Banì duk nzali liɓala mala amǝkà Yisǝfu.

33 Sǝ Eleaza muna-ɓwabura mala Haruna wǔ, sǝ à tsǝkbani a Gibiya, là mala muna-ɓwabura male Finehas, mǝnana à pe wi a nzali múr-ankono mala Ifǝrem ngga.

* 1:3 1:3 Ɓalli aɓa: Nggur 11:24-25.

† 1:4 1:4 Ɓalli aɓa: Tite 15:18; Pur 23:31; Ɓal 34:3-12.

‡ 1:4 1:4 Nggeamùr Mǝgule ko Nggeamùr Mediterani.

§ 1:5 1:5 Ɓalli aɓa: Nggur 7:24.

* 1:8 1:8 Ɓalli aɓa: Nggur 31:10-13; Jes 8:32; 24:26-28.

† 1:8 1:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 1:2; 119:15.

* 3:16-17 3:16-17 Nggeamùr Tuɓamur ko Luna Nggeamùr.

* 5:3 5:3 Gibiyat-haralot ka nda &lt;&lt;Nkono nggú-ɓatau.&gt;&gt;

† 5:9 5:9 Gilgal nǝ lasǝ Ibǝru ka nda &lt;&lt;gǝshì.&gt;&gt;

‡ 5:15 5:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:5; Atúró 7:33.

* 6:17 6:17 wun nǝ̀ tària aban Yahweh ace kiɗikia ko wun nǝ̀ tària kǝla pàgir aban Yahweh (ace kiɗikia).

† 6:20 6:20 sheran mala nggea-là kpa a nzali ko Sheran kanggia kpa a nzali, ko bǝbbǝriki nong líp a nzali.

‡ 6:20 6:20 Ɓalli gbal aɓa: Ib 11:30.

§ 6:25 6:25 Sǝ Rahap do aɓa Isǝrayila Ɓalli gbal aɓa: Mat 1:5.

* 6:26 6:26 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 16:34.

* 7:1 7:1 Akan muna-ɓwabura mala Karmi Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 2:6-7.

† 7:4 7:4 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:17; Nggur 28:25.

‡ 7:12 7:12 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 14:45; Akas 2:14.

§ 7:12 7:12 à tàrnia ace kiɗikiban ko à tàrnia kǝla pàgir aban Yahweh (ace kiɗikia).

* 7:21 7:21 Shinar Ɓè lullǝ Shinar ka nda Babila.

† 7:24 7:24 Ɓangŋaban mala Ako Ɓalli gbal aɓa: Jes 15:7; Isha 65:10; Hos 2:15.

‡ 7:26 7:26 Ako ka ɓalǝi nda &lt;&lt;tanni.&gt;&gt;

* 8:1 8:1 Ɓalli gbal aɓa Nggur 1:21; 7:18; 31:8; Jes 1:9; 10:25.

† 8:29 8:29 Gyar: À wal-lui nǝ kún nggeabyau, à zuɓi a bumi nǝ nggun, sǝ à loasǝi gyar a kuli.

‡ 8:30 8:30 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:24,25; Nggur 27:4-6.

§ 8:31 8:31 Ɓalli aɓa: Nggur 27:4-6.

* 8:33 8:33 Sǝni aɓa: Nggur 31:9,25.

† 8:34 8:34 Sǝni aɓa: Nggur 28:2-68; 30:19.

* 9:8 9:8 sǝm nda ka aguro ma'wun ko &lt;&lt;sǝm earna sǝm nǝ̀ duk aguro ma'wun.&gt;&gt;

* 10:25 10:25 Sǝni gbal aɓa: Nggur 31:7; Jes 1:6-7,9,18.

* 11:12 11:12 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 20:16-17.

* 13:1 13:1 Ɓalli gbal aɓa: Jes 14:10; 23:1.

† 13:5 13:5 Gebal ko Bibǝlos

‡ 13:8 13:8 Ɓalli gbal aɓa: Jes 12:6; Ɓal 32:33.

§ 13:14 13:14 Ɓalli gbal aɓa: Jes 14:3-4; Ɓal 18:20-32.

* 13:27 13:27 Nggeamùr Chineret ko Nggeamùr Galili.

* 14:9 14:9 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 14:24; Nggur 1:36.

† 14:15 14:15 Kiriyat-Arba ka ɓālǝi nda &lt;&lt;nggea-là mala Arba.&gt;&gt;

* 15:14 15:14 Sǝni aɓa: Ɓal 13:22,28,33; Nggur 9:2; Jes 21:11.

† 15:17 15:17 Sǝni aɓa: Akas 3:8-11.

‡ 15:19 15:19 Negev ka bu-nzali na a njar-kunmur, ban mǝnana mbulo kǝ nya kam bǝti ka.

§ 15:63 15:63 Ɓalli gbal aɓa: Akas 1:21; 2Sam 5:5-9.

* 17:7 17:7 En-Tapuwa ko ban mgbeaɗe-mùr mala Tapuwa.

† 17:11 17:11 (mǝnana a mgbangban ngga) ɓālǝi nǝ kún Ibǝru ka à bwalte ɗàng.

* 18:9 18:9 mbu-malǝmce ka nda nggú gilǝgir mana à kǝ kàrì ka.

* 19:29 19:29 Mahalap ko &lt;&lt;Mehebel&gt;&gt;

* 22:5 22:5 Ɓalli gbal aɓa: Jes 23:11; Nggur 6:5; 10:12; 11:1; 11:13; 11:22.

† 22:16 22:16 Ɓalli gbal aɓa: Jes 22:18-19.

‡ 22:17 22:17 Cauɓikea mǝnana à pè a Piyor Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 25:3; Nggur 4:3; Ang 106:28.

§ 22:20 22:20 agir mǝnana à tària ka ko agir mǝnana à pǝrban arǝia ka.

* 22:20 22:20 Ɓalli aɓa: Jes 7:1-26.

† 22:22 22:22 súrǝ́nà rǝ mǝsǝcau ko ndanǝ sǝlǝe.

‡ 22:27 22:27 Sǝni gbal a mǝsǝi 28 andǝ 34 mala kùré mǝnia.

* 23:14 23:14 Ɓalli aɓa: Jes 21:45.

† 23:15 23:15 Ɓalli aɓa: Pǝris 26:14-33; Nggur 28:15.

* 24:12 24:12 Sǝni aɓa: Pur 23:28; Nggur 7:20

† 24:19 24:19 Ɓalli aɓa: Nggur 29:20; 30:17-18.

‡ 24:20 24:20 Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 28:9; 2Kpa 15:2; Ezr 8:22; Isha 1:28; 65:11,12; Ir 17:13.

§ 24:20 24:20 Ɓalli gbal aɓa: Jes 23:15; Isha 63:10; Atúró 7:42.

* 24:31 24:31 Sǝni gbal aɓa: Akas 2:7.

† 24:32 24:32 Ɓalli aɓa: Tite 50:25; Pur 13:19.

Akas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Akasǝla

MƏNCAU

Malǝmce mala Akasǝla ka lumsǝ nǝ akǝɓicau mala a nza ɓara-ɓara mala do ɗwanyi nggurcau mala amǝ'Isǝrayila, a nre kutio malea a nzali Kan'ana andǝ kum murǝm malea. Aman yi akǝɓicau ka à nda amur ɓwaburaɓwa mala akanggǝrang aɓwana mala nzali mǝnana à tunǝki ama akasǝla ka; bangulea ka amǝgulo soje na, amǝ'ɓashi na kǝla mana aɓwana kǝ twali ka ɗàng. Mwashat atea mana à súrǝì kǝ̀rkǝ́r ka nda Samsǝn, mǝnana atúró male ka à gilǝia aɓa kùré lum-nong-tàrú aban ká lum-bwamdǝ-tongno-nong-mwashat (13-16) ka. Girkani mǝgule aɓa malǝmcenî ka nda mana ama, do-yilǝmu mala Isǝrayila ka do amúr nyesǝɓamuru malea aban Ɓakuli, sǝ ɗwanyi nyesǝɓamuru ka kǝ wanǝ ban a kiɗiki pwari-pwari. Sǝ gìr nakam mǝnana karmur mǝnia ka: ko ɓǝ̀ à na ama, nzalinì ɗwanyi oaki Ɓakuli, sǝ tanni yiu ka, Ɓakuli na amur kúndǝô koya pwari ɓǝ̀ amsǝ aɓwana male, yi mana ɓǝ̀ à pwanzali sǝ à nyar a baní ɗǝm ngga.

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Tsaɗi mala agir mǝnana à kumban ba lú mala Jesǝwa ka 1:1; 2:10

Akasǝla mala Isǝrayila 2:11; 16:31

Agir ɗàngɗáng mǝnana à kumban ngga 17:1; 21:25

1

Tàu mala Yahuda akdǝmba ká nǝ munǝo arǝ amǝ'Kan'ana

1 Anzǝm lú mala Jesǝwa ka, amǝ Isǝrayila ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Ya tàu nani nǝ̀ tita kánǝ munǝo arǝ amǝ'Kan'ana?&gt;&gt; 2 Yahweh earia wia ama, &lt;&lt;Tàu mala Yahuda na nǝ̀ tita ká ka. Wu sǝni, Ən pàna nzalinì a ɓabuia.&gt;&gt; 3 Amǝ'tàu mala Yahuda ne amǝ'eambia, amǝ'tàu mala Shimiyon ama, &lt;&lt;Wu yiu atà sǝm, wu bwala sǝm munǝo arǝ amǝ'Kan'ana ace ak nzali mǝnana à kasǝa sǝm ngga. Sǝ sǝm gbal ka, sǝm nǝ̀ ká atà wun ace ak nzali mǝnana à kasǝa wun ngga.&gt;&gt; Pǝlǝa amǝ'tàu mala Shimiyon wari ateà. 4 Amǝ'tàu mala Yahuda warinǝ munǝo, sǝ Yahweh túr amǝ'Kan'ana andǝ amǝ'Periz a ɓabù amǝ'tàu mala Yahuda; sǝ à gandǝ aburana malea á-lum a Bezek. 5 À yi kum Adoni-bezek a Bezek, sǝ à warinǝ munǝo arǝì. À gandǝ amǝ'Kan'ana andǝ amǝ'Periz. 6 Adoni-bezek ɓangŋa, à pǝrte sǝ à kya bwali. À kasǝki amunabuì-mǝbure andǝ amunakusǝi-mǝbure. 7 Pǝlǝa Adoni-bezek bang ama, &lt;&lt;Amurǝma lumi-tongno-nong-ɓari nakam mǝnana à kasǝki amunabuia-mǝbure andǝ amunakusǝia-mǝbure ka, à kǝ tarki ɓwangina girlina aɓata kpamgbang-lǐ mem; Ɓakuli mbwenam a kúnì gìr mǝnana ǝn pakkia wia ka.&gt;&gt; À yinǝi a Urǝshalima, sǝ kya wú abanì.

8 Amǝ'tàu mala Yahuda soa munǝo arǝ amǝ Urǝshalima, sǝ à ak nggea-lê. À gandǝia nǝ kún nggeabyau, sǝ à soaki nggea-lê bǝsa.

9 Anzǝm mǝno ka, amǝ'tàu mala Yahuda wario à kya soa munǝo arǝ amǝ'Kan'ana mǝnana à ndanǝdo aɓa nzali múr-ankono, andǝ Negev, andǝ nzali kusǝ-ankono ka. 10 Amǝ'tàu mala Yahuda warinǝ lwa arǝ amǝ'Kan'ana mana nǝdo a Hebǝron ngga (lullǝ Hebǝron ɗiɗyal ka nda Kiriat-Arba.) À gandǝ *Sheshai andǝ Ahiman andǝ Talmai.

11 Anzǝm mǝno ka, à warinǝ lwa arǝ aɓwana mǝnana nǝdo a Debir ka (lullǝ Debir ɗiɗyal ka nda Kiriat-Sefer.) 12 Pǝlǝa Kalip bang ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat lì Kiriat-Sefer nǝ lwa ka, mǝ nǝ pè wi ɓoarnsarilem Aksa ɓǝ̀ duk māmí.&gt;&gt; 13 Nda Otǝniyel, muna-ɓwabura mala Kenaz, mǝ'kyauwa Kalip lì ka, sǝ Kalip pè wi ɓoarnsarile Aksa duk māmí. 14 Lang Aksa yina ka, nacau nǝ Otǝniyel ace mǝnana ɓǝ̀ zǝmbi wi tárrí Kalip, ɓǝ̀ pè wi nzali a liro. Pǝlǝa Aksa sulǝî nzǝm mǝdambǝriso male, sǝ Kalip ɗì ama, &lt;&lt;Mana a earkice?&gt;&gt; 15 Pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Ida, ɓwamuram. Nzali mǝnana a pam ngga, nda a Negev,† ado ka pam ban mǝnana ndanǝ amgbeɗe mùr ka gbal.&gt;&gt; Nda Kalip pè wi amgbeɗe mùr mana a mgbang-ban andǝ amgbeɗe mùr mana a tūliban ngga. 16 Amǝ'kà nkil Musa mǝɓwabure, ɓwa Ken, puro andǝ amǝ'tàu mala Yahuda, a nggea-là mala anggun nkangga‡ sǝ à oa Arat aɓa pǝɗanban mala Yahuda, mǝnana nda a Negev ka. À wario à kya do andǝ amǝ'Amalek.§ 17 Amǝ'tàu mala Yahuda wari andǝ amǝ'eambia amǝ'tàu mala Shimiyon, sǝ à gandǝ amǝ'Kan'ana mǝnana à ndanǝdo a Zefat ka, sǝ à kiɗikì nggea-lê kat-kat. Adyan ngga aɓwana kǝ tunǝ nggea-lê ama Horma.* 18 Ɗǝm ngga, amǝ'tàu mala Yahuda ak Gaza andǝ Ashkelon andǝ Ekǝron, andǝ alá mǝnana à kària ka. 19 Yahweh ka nda atà amǝ'tàu mala Yahuda, sǝ à ak nzali múr-ankono duk malea, sǝama à gandǝ pǝr aɓwana mǝnana à ndanǝdo a ɓawanban ngga ɗàng, acemǝnana à ndanǝ awaru-pǝr mala bolo-candǝa. 20 À pè Kalip Hebǝron, kǝla mǝnana Musa bang ngga. Pǝlǝa Kalip pǝr amǝ'kà Anak mǝno tàrú ka à purî banì. 21 Sǝama amǝ'tàu mala Benjami pǝr amǝ'Jebus mǝnana à ndanǝdo a Urǝshalima ka ɗàng, acemani ka amǝ'Jebus do andǝ amǝ'tàu mala Benjami a Urǝshalima bà yalung.

Anggurkwar mala Ifǝrem andǝ Manasa ak Betel

22 Nggurkwar mala Yisǝfu warinǝ munǝo arǝ Betel, sǝ Yahweh ka nda ateà. 23 Nggurkwar mala Yisǝfu túr amǝ'shenzǝ-nzali a Betel (lullǝ nggea-lê ɗiɗyal ka nda Luz). 24 Lang amǝ'shenzǝ-nzalinì sǝn ɓè ɓwabura aban purì ɓá nggea-lê ka, à banggi wi ama, &lt;&lt;Lǝmdǝa sǝm bankutio aɓa nggea-lê pě, sǝ sǝm nǝ̀ pàkkô mǝɓoarne.&gt;&gt; 25 Pǝlǝa ɓwabure lǝmdǝia wia bankutio aɓa nggea-lê, sǝ à wal-lú koya ɓwa aɓa nggea-lê nǝ kún nggeabyau, sǝ ɓwabure andǝ amǝ'ɓala male ka, à nyia ɓǝà o. 26 Sǝ ɓwabure wari a nzali mala amǝ'Hitti kya ɓak nggea-là kàm, sǝ tunǝi ama Luz. Anggo sǝ à kǝ tunǝ nggea-lê bà yalung.

Acili abân mǝnana amǝ'Isǝrayila lia raka

27 Nggurkwar mala Manasa pǝr aɓwana mana nǝdo a Bet-shan andǝ amuna-là male ka ɗàng, sǝ à pǝr aɓwana mana nǝdo a Ta'anak, andǝ Dor, andǝ Ibǝlem, andǝ Megido, andǝ amuna-là malea mana à kària ka ɗàng, acemǝnana amǝ'Kan'ana dàrrì arǝ do aɓa nzali mǝno. 28 Lang amǝ Isǝrayila yi kumǝna rǝcandǝa kpǝm ngga, à tsǝk amǝ'Kan'ana púp aɓa túró mǝcandǝe, sǝama à pǝria kat-kat ɗàng. 29 Nggurkwar mala Ifǝrem pǝr amǝ'Kan'ana mana nǝdo a Geza ka ɗàng, nda amǝ'Kan'ana lidǝmba nǝ do aɓalǝia a Geza ka.

30 Amǝ'tàu mala Zebulu pǝr aɓwana mana nǝdo a Kitǝron, ko aɓwana mana nǝdo a Nahalol ka ɗàng. Nda amǝ'Kan'ana do aɓalǝia ka, sǝama à tsǝk amǝ'Kan'ana púp aɓa túró mǝcandǝe. 31 Amǝ'tàu mala Asha pǝr aɓwana mǝnana nǝdo a Akko, ko aɓwana mana nǝdo a Sidon, ko mala Alap, ko mala Akzip, ko mala Helba, ko mala Afek, ko mala Rehop ka ɗàng. 32 Nda amǝ'tàu mala Asha do aɓalǝ amǝ'Kan'ana, aɓwana mala nzalinì, acemǝnana à pǝr amǝ'Kan'ana ɗàng.

33 Amǝ'tàu mala Naftali pǝr aɓwana mǝnana nǝdo a Bet-Shemesh, ko aɓwana mǝnana nǝdo a Bet-Anat ka ɗàng. Nda à do aɓalǝ amǝ'Kan'ana, aɓwana mala nzalinì. Kat andǝ mǝno ka, amǝ'tàu mala Naftali par aɓwana mala Bet-Shemesh andǝ Bet-Anat aɓa túró mǝcandǝe.

34 Amǝ'Amor nggiki amǝ'tàu mala Dan, nda à nyar a nzali múr-ankono ka. À earî amǝ'tàu mala Dan ɓǝà sulǝ a dulum ɗàng.

35 Amǝ'Amor ka, à dàrrì arǝ do amúr Nkono Heres, a Aijalon, sǝ aɓa Sha'albin. Sǝama lang nggurkwar mala Yisǝfu yì kumǝna rǝcandǝa kpǝm ngga, à tsǝk amǝ'Amor púp aɓa túró mǝcandǝe. 36 Nzong-nzali mala amǝ'Amor tite a Eauwe Akrabbim, kya pur a Sela sǝ sárǝ́ aban ká dǝmba.

2

Mgbikiru mala amǝ Isǝrayila

1 Mǝturonjar mala Yahweh lo a Gilgal, sǝ wari a Bokim a ɓekǝ pwari. Sǝ nacau ama, &lt;&lt;Ən pusǝ wun wu purî ɓá Masar, sǝ ǝn yinǝ wun a nzali mǝnana ǝn kángìr nǝma mǝ nǝ pè aká-wun ngga. Ən bang nǝma, *&lt;Pà mǝ nǝ nggaɗi kunam arǝ kùrcau mem sǝnǝa wun ɗàng, 2 sǝ wun gbal ka, wu kǝa kúti aɓa ɓekǝ kùrcau wunǝ aɓwana mǝnana nǝdo aɓa nzali man ngga ɗàng; dumǝna púp wun nǝ̀ arki agyangŋan malea.&gt; Sǝama wu okam ɗàng. Mana mǝnia wu pak ka? 3 Sǝ ado ka, mǝ ndarǝ na nǝma, pà mǝ nǝ pǝria ɓǝà upi ban wun ɗàng, a kún mani ka, à nǝ̀ dupa wun azwe arǝ ankanggari wun, sǝ aɓakuli malea nǝ̀ dupa wun gbǝli.&gt;&gt; 4 Lang mǝturonjar mala Yahweh bangŋǝna amǝnia yì acau aban amǝ Isǝrayila kat ka, aɓwe loasǝ già à ɓua. 5 Sǝ à tunǝ lullǝ banì ama Bokim.† Sǝ à pà gìr'nkila aban Yahweh abanì.

Lú mala Jesǝwa

6 Lang Jesǝwa mesǝna ɓwabundǝa ka, koyan atà amǝ Isǝrayila ka nyar a nzali liɓala male, ace ak nzalî ɓǝ̀ duk girkuma malea. 7 Sǝ amǝ Isǝrayila kpata Yahweh aɓa do-yilǝmu mala Jesǝwa kat, sǝ aɓa do-yilǝmu kat mala aɓwana-mǝgule mǝnana à ueo nǝyilǝmu anzǝm lú mala Jesǝwa, yià mǝnana à sǝlǝnace túró mǝgule mǝnana kat Yahweh pè ace Isǝrayila ka.

8 Sǝ Jesǝwa muna-ɓwabura mala Nun, guro mala Yahweh wǔ, ndanǝ apǝlǝa gbǝman-mwashat nǝ lum (110). 9 Sǝ à tsǝì a nzali liɓala male a Timnat-heres, mǝnana nda a nzali múr-ankono mala Ifǝrem ngga, nǝ njar-nza mala Nkono Gash. 10 Sǝ anzǝm mǝnana aɓwana mana a nza mǝno ka à umǝna atà akeâ ka, ɓè nza lo mǝnana à súrǝ̀ Yahweh, ko túró mǝnana pàkkî Isǝrayila raka.

Amǝ Isǝrayila ɗeki kpata Yahweh

11 Amǝ Isǝrayila pàk gìr mǝɓane aɓadǝm Yahweh, sǝ à kpata aBa'al. 12 Sǝ à ɗekibuia arǝ Yahweh, Ɓakuli mala akeâ mǝnana pusǝia à purî ɓá nzali Masar ka. À o atà aɓea aɓakuli, aɓea aɓakuli mala aɓwana mǝnana à kària ka, sǝ à peri abania. Pǝlǝa à tsǝa bum Yahweh lúllô. 13 À nyingbuia arǝ Yahweh, sǝ à kpata aBa'al andǝ Ashtarot. 14 Nda bumlulla mala Yahweh earke arǝ amǝ Isǝrayila, sǝ tasǝia a ɓabu amǝ'tǝllìban mǝnana à pwan agirkuma malea kǝla pwan gǝna-lwa ka. Sǝ ɗǝm ngga, mea a ɓabu aɓia-mǝbura mǝnana à kària a koya buì, sǝ à gandǝ came a kúnià raka. 15 Koya ban sǝ à wari a lwa ka, bù Yahweh na mgbasho nǝia ace pàkkia wia mǝɓane, kǝla mǝnana Yahweh akdǝmba banggia wia, sǝ kánbia wia ka. Sǝ anggo ka, à kum ɓamúrià aɓa gir'murmwana mǝɓike.

Yahweh loasǝ akasǝla

16 Pǝlǝa Yahweh loasǝ akasǝla, mǝnana à amsǝia a ɓabu aɓwana mǝnana à kǝ ɓǝmbǝria ka. 17 Kat andǝ mani ka, à okî akasǝla malea ɗàng; à gyatàrǝia aban ká kpata aɓea aɓakuli, sǝ à ɓun aɓadǝmbia. À kaurǝ pǝlǝ nzǝmia arǝ njar mǝnana akeâ ging kam ngga. Akeâ kpata anzongcau mala Yahweh, sǝ yià ka, à pàk anggo ɗàng. 18 A koya bàkú sǝ Yahweh loasǝì amǝ Isǝrayila akasǝla ka, Yahweh na atà mǝno yì kasǝla ka, sǝ kǝ amsǝia a ɓabu aɓia-mǝbura aɓa do-yilǝmu kat mala mǝno yì kasǝla ka. Mǝnia ka nda acemǝnana Yahweh sǝn mǝsǝswatǝr malea atàcau mala imge malea a ɓabu aɓwana mǝnana à kǝ pea wia tanni, sǝ à kǝ paria ka. 19 Sǝama a bàkú mǝnana mǝno yì kasǝla wuna ka, amǝ Isǝrayila nǝ̀ pǝlǝ nzǝmia, sǝ ɓealia nǝ̀ ɓike nǝ̀ kútì mala akeâ; à nǝ̀ kùti a kpata aɓea aɓakuli, andǝ peri abania, andǝ ɓunno aɓadǝmbia. À pà nǝ̀ vwakibuia arǝ pakkiagir malea ko kpata anjar mgbikiru malea ɗàng. 20 Pǝlǝa bumlulla mala Yahweh earke arǝ amǝ Isǝrayila, sǝ bang ama, &lt;&lt;Acemǝnana aɓwana mǝnia pak kpakpak arǝ kùrcau mem mǝnana ǝn tsǝki akeâ nzongcau arǝì, sǝ à ginǝna ok giem ngga, 21 anzali mala aɓwapǝndǝa mǝnana Jesǝwa ɗekia, liǎ ɗàng lang wù ka, pà mǝ nǝ pǝria ɗǝm a ɓadǝmbia ɗàng. 22 Mǝ nǝ pàktúró nǝia ace mwam Isǝrayila, ko à nǝ̀ tsǝkiria arǝ gya aɓa njar mem, Mim Yahweh, kǝla mana akeâ pàk ka, ko à pà nǝ̀ pàk ɗàng.&gt;&gt; 23 Nda Yahweh ɗeki aɓwapǝndǝa mǝno ɓǝà ueo, pǝria ɓǝà purî bania tù ɗang, sǝ tsǝa anzali mala aɓwapǝndǝa mǝno kpa a ɓabu Jesǝwa, ace mǝnana nǝ̀ liǎ ka ɗàng.

3

Aɓwapǝndǝa mǝnana à nyia ɓǝà ueo a nzali Kan'ana ka

1 Amǝnia ka, à nda ka aɓwapǝndǝa mala anzali mǝnana Yahweh nyia ɓǝà ueo ace mwam Isǝrayila nǝia ka, yia amǝ Isǝrayila mana à lwa kǝ lwa aɓalǝ a'lwa kat mala nzali Kan'ana raka. 2 (Kǝ nda ace kanî anza mala amǝ Isǝrayila mǝnana à súrǝ̀ lwa ɗiɗyal raka, ɓǝà súrǝì.) 3 Amǝnia ka à nda ka aɓwapǝndǝa mala nzalinì: amǝ'yálmurû tongno mala amǝ'Filisti, andǝ amǝ'Kan'ana kat, andǝ amǝ'Sidon, andǝ amǝ'Hivi mana à ndanǝdo amur Nkono Lebano, twal a Nkono Ba'al-Hamon, kya bwal Lebo-Hamat ka. 4 À nying amǝnia yì aɓwana ka, ace mwam Isǝrayila, ace sǝlǝa ko Isǝrayila nǝ̀ kpata anzongcau mala Yahweh, mǝnana pè akeâ nǝ bu Musa ka.

5 Nda amǝ Isǝrayila do aɓalǝ amǝ'Kan'ana, andǝ amǝ'Hitti, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Periz, andǝ amǝ'Hivi, andǝ amǝ'Jebus ka. 6 Sǝ à alki amuna-mamǝna mala amǝ'Kan'ana, sǝ à pà amuna-mamǝna malea aban amǝ'Kan'ana, à alia, sǝ à peri aban aɓakuli malea.

Otǝniyel amsǝ amǝ Isǝrayila

7 Amǝ Isǝrayila pàk gìr mǝɓike aɓadǝm Yahweh. Ɓalǝia lorǝ Yahweh, yì Ɓakuli malea, sǝ à kùti a peri aban aBa'al andǝ Ashera. 8 Pǝlǝa bumlulla mala Yahweh, lo earki-bǝsa amur amǝ Isǝrayila, sǝ earî Kushan-Rishatayim,* murǝm mala Aram-Naharayim,† ɓǝ̀ gandǝ amǝ Isǝrayila sǝ paria aɓate, ba apǝlǝa tongno-nong-tàrú. 9 Sǝama, lang amǝ Isǝrayila ɓua aban Yahweh ka, Yahweh loasǝia wia ɓwa mǝnana nǝ̀ amsǝia ka. Lùllǝì ama Otǝniyel, muna-ɓwabura mala Kenaz, mǝ'kyauwa Kalip.

10 Bangŋo mala Yahweh yi sulǝ amurí, sǝ yi duk kasǝla mala Isǝrayila. Lang pur lwa ka, Yahweh tasǝ Kushan-Rishatayim, murǝm mala Aram, a ɓabuì, sǝ Otǝniyel limurǝm nǝ lwa amurí. 11 Nda nzalinì yi kum usǝlǝo mala apǝlǝa lumi-ine ka. Pǝlǝa Otǝniyel, muna-ɓwabura mala Kenaz yi paklú.

Ehud amsǝ amǝ Isǝrayila a bù amǝ'Mowap

12 Amǝ Isǝrayila pàk gìr mǝɓike ɗǝm a mǝsǝ Yahweh. Pǝlǝa Yahweh pè Egǝlon, murǝm mala Mowap, rǝcandǝa amur Isǝrayila, acemǝnana Isǝrayila pàngŋǝ̀nà gìr mǝnana mǝɓike na a mǝsǝ Yahweh ka. 13 Egǝlon ramba amǝ'Amon andǝ amǝ'Amalek ɓǝà camatè, à kya gandǝ Isǝrayila a munǝo, sǝ à ak Nggea-là mala Anggun-Nkangga.‡ 14 Sǝ amǝ Isǝrayila do aɓata Egǝlon, murǝm Mowap apǝlǝa lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú (18).

15 Nyar ɗǝm ngga, amǝ Isǝrayila yinǝ ɓua malea aban Yahweh, pǝlǝa loasǝia wia ɓwa mǝnana nǝ̀ akmúria ka. Lullǝì nda Ehud, nggaro, muna-ɓwabura mala Gera, a tàu mala Benjami. Amǝ Isǝrayila tasǝì nǝ agir-cemi malea ɓǝ̀ kya mbwe aban Egǝlon, murǝm mala Mowap. 16 Ehud nǝ nggearǝì pàk nggeabyau mana kúni ɓari, sǝ sauwa male ka ɓakusǝu mwashat nǝ tsùrú na ka. Pǝlǝa kùrì a ɓunni nǝ tabuì mǝlì, aɓa nggea-daura male.

17 Yi pà agir-ceminî aban Egǝlon, murǝm Mowap, mǝnana nggea ɓwa mǝ'nyane na ka. 18 Anzǝm mana Ehud pana agir-ceminî ka, pǝlǝa tasǝ aɓwana mana à twal agir-ceminî ka ɓǝà o. 19 Sǝ yì ka, lang bingŋǝ́nà ban aɓǝ́nzál-tali mǝnana a Gilgal ka, wulio nyar aban Egǝlon, sǝ na ama, &lt;&lt;Murǝm, mǝ ndanǝ càu ɓa-sǝmbǝrǝa aceo.&gt;&gt;

Pǝlǝa murǝm banggi amǝtè ama, &lt;&lt;Wu nying sǝm!&gt;&gt; Pǝlǝa yia kat ka, à puro, à nyì.

20 Ehud pǝlǝa kutio abani, lang ndaban do nǝmurǝì, a kurǝm-kuli male mǝpwale ka. Sǝ Ehud banggi wi ama, &lt;&lt;Mim ngga, mǝ ndanǝ cau mana Ɓakuli pam aceo ka.&gt;&gt; Pǝlǝa murǝm loapi buno male.

21 Sǝ Ehud warinǝ bui mǝnggare, kwetǝ nggeabyau mǝnana a ɓunni nǝ tabuì mǝlì ka, sǝ zuɓina murǝm nǝi a bumi. 22 Byau kutio sǝ kò andǝ garè, sǝ sak anzǝmi. Sǝ Ehud ka, pusǝ nggeabyaunì ɗàng, kara mùrú yi ta amur nggeabyau; sǝ ciu yi ar a nza. 23 Pǝlǝa Ehud, purî ɓá ndà, girki akún kurǝm-kuli, sǝ kumlǝkia. Pǝlǝa kutio o.

24 Anzǝm mana Ehud umǝna ka, amǝtúró mala murǝm yiu, sǝ à kum akún kurǝm-kuli agire. Sǝ à bang ama, &lt;&lt;Murǝm ngga ndarǝ usǝlǝo aɓa kurǝm ɓaɓalǝu mǝpwale aɓa palta.&gt;&gt; 25 Pǝlǝa à kúndǝô, ganda kya pakkia wia, sǝ lang à sǝni mǝn kún kurǝm-kuli raka, à twal kyî, sǝ à mǝngi akún-akurǝm. Kara à sǝni ka, murǝm kpana a nzali a ɓakurǝm, wuna.

26 Lang à dǝndi ka, Ehud auna umǝna. Yi kútì aɓǝ́nzál-tali, sǝ auwa o a Seyira. 27 Lang yi bingŋǝ́nà Seyira ka, twang njawe aɓa nzali múr-ankono mala Ifǝrem. Amǝ Isǝrayila sulǝî nzali múr-ankono andǝi, sǝ yì Ehud ka dupia wia a dǝmba. 28 Banggia wia ama, &lt;&lt;Wu yiu atam, acemǝnana Yahweh pana aɓiwun amǝbura, yì amǝ'Mowap, a ɓabu wun!&gt;&gt; Nda à sulǝ atè sǝ à kya ak abân yálì nkaring mùr mala Jodan, mana nda a nkāɓe nzali Mowap ka, sǝ à eare ɓǝ̀ kǝɓwa yàl aban ká a nkaring ɗàng. 29 A pwari mǝno ka à wal atà amǝ'Mowap kǝla ɓwa á-lum (10,000), yià kat ka aburana amǝ'rǝcandǝe andǝ amǝ ɓabumcandǝa na; ko ɓwa mwashat ateà au ɗàng.

30 A pwari mǝno ka, Isǝrayila ɓùn Mowap aɓatea, sǝ nzalinì kum usǝlǝo apǝlǝa lumi-tongno-nong-tàrú (80).

Shamgar

31 Anzǝm Ehud ka, Shamgar muna-ɓwabura mala Anat, wal-lú ka amǝ'Filisti gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) nǝ gara-pǝrta andá-rya. Yì gbal ka, amsǝ Isǝrayila.

4

Debora andǝ Barak

1 Amǝ Isǝrayila ka à nyar ɗǝm à pàk gìr mǝnana mǝɓike na a mǝsǝ Yahweh ka, anzǝm lú mala Ehud.

2 Nda Yahweh túrmuria a ɓabu Jabin murǝm mala Kan'ana mana yálkiyi aɓwana a Hazo ka. Mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa male ka nda Sǝsera, mana ndanǝdo a Haroshet-Hagoyim ngga. 3 Acemǝnana Sǝsera ndanǝ awaru-pǝr gbǝman-tongno-nong-ine (900), mana à peǎ nǝ bolo-candǝa ka, par amǝ Isǝrayila, parban ɓana, arǝ apǝlǝa lumi-ɓari. Osso amǝ Isǝrayila ɓua aban Yahweh ɓǝ̀ bwalia-wia-kam.

4 A bàkú mǝno ka, Debora, māɓangnǝa, mālá Lapidot, nda mǝɓashi amúr Isǝrayila. 5 Pàk-ka nǝ̀ do a tǝ́r nggun-nkangga mala Debora anre Rama andǝ Betel a nzali múr-ankono mala Ifǝrem, sǝ amǝ Isǝrayila nǝ̀ yiu a baní ace ɓashi. 6 Ɓè fara ka, túrban atà Barak muna-ɓwabura mala Abinowam a Kedesh, aɓa bù-nzali Naftali, ne wi ama, &lt;&lt;Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila, kǝ tsǝko mǝnia yì nzongcau ka ama: &lt;Pwan amǝ'lwa á-lum (10,000) a tàu mala Naftali andǝ tàu mala Zebulu, sǝ wu kyan nǝia a Nkono Tabo. 7 Mǝ nǝ nun Sǝsera, mǝ'sàrǝ̀ban amúr amǝ'lwa mala Jabin, andǝ awaru-pǝr male, andǝ amǝ'lwa male, ɓǝà yiu ace mǝnana ɓǝ̀ wu je-munǝo wunǝia a Nggeasala Kishon ngga, sǝ mǝ nǝ pò limurǝm amurí.&gt; &gt;&gt;

8 Sǝ Barak ka nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ awu nǝ ká atàm ngga, mǝ nǝ ká, sǝ ɓǝ̀ a pa wu nǝ ká atàm raka, pà mǝ nǝ ká ɗàng.&gt;&gt;

9 Sǝ Debora eari wi ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng, mǝ nǝ ká atò, sǝama njargula mǝnia a earce ká kàm ngga, pà nǝ̀ kánǝ we aɓa kum gusǝlǝban ɗang, acemǝnana Yahweh nǝ̀ túrmúr Sǝsera a ɓabu ɓwama.&gt;&gt; Pǝlǝa Debora lo sǝ à wari andǝ Barak a Kedesh. 10 Barak tunǝ tàu mala Zebulu andǝ tàu mala Naftali a Kedesh. Sǝ aburana á-lum (10,000) o atè, sǝ Debora o atè gbal.

11 (Adyan ngga Heba ɓwa'Ken, mǝ'kà Hobap, nkil Musa ka angŋa-dǝmba tùrna nyingŋǝna acili amǝ'Ken, sǝ tsǝ̀ngŋǝ̀nà gumli male zak, a ban nggun-mǝgule mǝnana a Zaananim, tù aban Kedesh ka.)

12 Lang à banggi Sǝsera ama Barak muna-ɓwabura mala Abinowam eauna amur Nkono Tabo ka, 13 kara ram awaru-pǝr male gbǝman-tongno-nong-ine (900) kat, mana à peǎ nǝ bolo-candǝa ka, andǝ aburana mǝnana kat à nda atè ka abanɓwáná, sǝ à lo a Haroshet-Hagoyim aban ká a Nggeasala Kishon.

14 Osso Debora ne Barak ama, &lt;&lt;Kyane! Pwari mǝnia yalung ngga, nda pwari mana Yahweh pana Sǝsera nǝi a ɓabuo ka. Yale Yahweh na aka wun dǝmba kǝ ká ka.&gt;&gt; Barak pǝlǝa sulǝî múr Nkono Tabo nǝ amǝ'lwa á-lum (10,000) male aban o atè. 15 Lang Barak andǝ amǝ'lwa male soa-munǝo nǝ kún nggeabyau ka, Yahweh túr Sǝsera andǝ awaru-pǝr male kat, andǝ amǝ'lwa male kat aɓa zurǝki, aɓadǝm Barak. Sǝsera sulǝî waru-pǝr male sǝ twal-mire nǝ kusǝi ace auwa. 16 Sǝ Barak pǝrta awaru-pǝr andǝ amǝ'lwa mala Sǝsera aban ká Haroshet-Hagoyim. À twalta amǝ'lwa mala Sǝsera kàng nǝ kún nggeabyau; kǝ ɓwa mwashat ue ɗang.

17 Sǝsera ɓang nǝ kusǝi wari a gumli mala Jayel, mālá Heba ɓwa'Ken, acemǝnana dotarǝu nakam anre Murǝm Jabin mala Hazo andǝ ɓala mala Heba ɓwa'Ken. 18 Jayel puro nǝ̀ kúllí Sǝsera, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Kàra yiu, ɓwamǝgule mem, kútiô aɓa gumli mem. Cè ɓangciu bwalo ɗang.&gt;&gt; Pǝlǝa kúti aɓa gumli mala Jayel, sǝ Jayel kumsǝi wi kungtung amurí. 19 Osso Sǝsera ne wi ama, &lt;&lt;Ida pam mur bǝtikulyak acemǝnana mǝsamur-kǝ-walam.&gt;&gt; Pǝlǝa Jayel mǝn du kiura, pe wi sǝ nu, pǝlǝa kumsǝi wi gìr amurí. 20 Sǝ banggi Jayel ama, &lt;&lt;Cam a kún gumli, ɓǝ̀ kǝɓwa yiu sǝ ɗio ama, &lt;Kǝ ɓwa kani le ka?&gt; Ne wi ama, &lt;Awo.&gt; &gt;&gt;

21 Sǝsera ka aulǝ kǝ̀rkǝ́r, nda kò a ntulo mǝlime ka. Pǝlǝa Jayel, mālá Heba twal nkpako gumli andǝ ndolo a buì, sǝ eamdǝki wari amurí sǝ gballî wi nkpakonî a ɓamuri, kya tǝm nzali. Nda wù ka. 22 Zuku ka, Barak yi tusǝo, ndarǝ pyangnǝ atà Sǝsera, sǝ Jayel pur atè kya kumi sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Yiu! Mǝ nǝ lǝmdǝo ɓwa mǝnana a alkiyite ka.&gt;&gt; Nda kúti atè aɓa gumli, sǝ sǝni ka Sǝsera na nong ngga, lú na, nǝ nkpako a ɓamuri.

23 A pwari mǝno ka, Ɓakuli ɓungi Jabin murǝm Kan'ana aɓadǝm amǝ Isǝrayila. 24 Sǝ bù amǝ Isǝrayila lidǝmba nǝ candǝe amur Jabin murǝm mala Kan'ana, sǝ rǝcandǝa malea ɓākì, she lang à kiɗikini ka.

5

Nggyal mala Debora andǝ Barak

1 A pwari mǝno ka, Debora andǝ Barak, muna-ɓwabura mala Abinowam, à tù nggyal mǝnia ka:

2 Lang amǝgulo mala Isǝrayila akì aɓwana dǝmba aban ká ka,

aɓwe eare à pà ɓamuria.

Wu ɓwangsǝ Yahweh!

3 Wu ǒ, wun amurǝma!

Wu kwakikir wun, wun amǝgulo!

Mǝ nǝ tùkî Yahweh nggyal.

Mǝ nǝ tù nggyal ɓwangsǝban aban Yahweh,

Ɓakuli mala Isǝrayila.

4 Yahweh, lang a nying ɓá Seyir,

lang a purì ɓá bù-nzali Edom ngga,

nzali gǝggǝli, sǝ bumkuli nya mbulo.

E, apǝrɓang rakki mǝsǝ mbulo.

5 Ankono gǝggǝli aɓadǝm Yahweh,

nggearǝ Saina aɓadǝm Yahweh,

Ɓakuli mala Isǝrayila.

6 Aɓalǝ apwari mala Shamgar, muna-ɓwabura mala Anat,

sǝ ndya ɗǝm aɓalǝ apwari mala Jayel ka,

aɓwana ɗeki kutio arǝ anjar-mǝgule,

sǝ amǝgya kàr arǝ anjar-mǝkarke a nzǝm-la.

7 Aɓwana mala amuna-là mala Isǝrayila yi malâ.

À yi malâ she lang mim, Debora, ǝn lo;

she lang ǝn lo kǝla nggeau a Isǝrayila ka.

8 Lang Isǝrayila twal kpata bǝsa aɓakuli ka,

munǝo kutio a kún nggea-là.

À sǝn ntwangŋo ko nkongŋo kàm

a bù aburana á-lumi-ine mala Isǝrayila le?

9 Ɓabumam o arǝ amǝ'sàrǝ̀ban mala Isǝrayila,

mǝnana à pà ɓamúrià nǝ eare malea aɓalǝ aɓwana ka.

Ɓǝà ɓwangsǝ Yahweh.

10 Wu bangce, wun mǝnana wu kǝ eau a nzǝm amǝdambǝriso-pwasǝa ka,

wun mǝnana wu kǝ do amur agir-do nzǝm pǝr amǝɓǝlke,

sǝ wu kǝ gya amur njargula ka.

11 Wu kwakikir wun arǝ gi ka amǝ'nggyal arǝ abân to mùr;

akano ka à kǝ zǝkice alimurǝm mala Yahweh,

alimurǝm mala amǝ'lwa male a Isǝrayila.

Pǝlǝa aɓwana mala Yahweh sulǝ aban ká arǝ akún nggea-là.

12 Loapi-ntulo, Debora, loapi-ntulo!

Loapi-ntulo, loapi-ntulo, loasǝ nggyal!

Lo-came, Barak!

Bwalki aguro-lwa mô,

we muna-ɓwabura mala Abinowam!

13 Pǝlǝa cili aɓwana-mǝgule mǝnana à ue ka,

à sulǝo à yiu;

aɓwana mala Yahweh sulǝo à yiu aceì,

arǝ akanggǝrang amǝ'lwa.

14 Aɓea aɓwana mala Ifǝrem,

mana tǝrtea pur a Amalek ka,

à yiu atò, we Benjami,

wunǝ amǝ'lwa mô.

Amǝ'sàrǝ̀ban mǝnana à pur a Makir ka,

à sulǝo à yiu;

sǝ amǝnana à kǝ ging nǝ gara mala mǝ'sàrǝ̀ban a buia ka,

à pur a Zebulu sǝ à yiu.

15 Amǝgulo mala Isaka ka,

à nda atà Debora,

kǝla mana Isaka pàk ka, anggo sǝ Barak pa;

à giɓi aban ká aɓa ɓangŋaban a npurota kusǝi.

Aɓalǝ anggǝsan mala Ruben ngga, ɓalkiɓabum na kam.

16 Palang sǝ wu akrǝ wun atà adomwan mala anzur ma'wun,

ace ok twanggi akarinka ace adomwan le?

Aɓalǝ anggǝsan mala Ruben ngga, ɓalkiɓabum na kam.

17 Aɓwana mala Gilǝyat ka à ueo a nkaring Jodan a takuli;

sǝ tàu mala Dan ngga, palang sǝ akrǝi atà awaru-bǝsa?

Tàu mala Asha ka, duk kano ɗǝong a kún nggeamùr,

akrǝi a ban-kpasha mala awaru.

18 Tàu mala Zebulu ka, à nda mǝnana à twal lú a kún buia ka;

anggo gbal sǝ tàu mala Naftali pǎ a kun-munǝo.

19 Amurǝma yiu sǝ à munǝo,

pǝlǝa amurǝma mala amǝ'Kan'ana munǝ a Ta'anak, a kún myalmúr Megido,

sǝ ko à twal kǝ gǝna-lwa mala bolo-azǝrfa ɗang.

20 Anlero munǝ nǝ kuli.

Aɓalǝ anjar-gya malea ka,

à munǝ arǝ Sǝsera.

21 Mùrɓangŋa mala Kishon yi pwania,

mǝno yì mùrɓangŋa mala anza ɓara-ɓara,

yì mùrɓangŋa mala Nggeasala Kishon.

Yilǝmem, fa, kya aɓa rǝcandǝa!

22 Pǝlǝa apǝr [mala Sǝsera] yiu nǝ tswaki,

nkaulakusǝia kǝ tǝmgi nzali,

nǝ tswaki mala apǝr-lwa male.

23 Mǝturonjar mala Yahweh bang ama, &lt;&lt;Sú [Là] Meroz.&gt;&gt;

&lt;&lt;Suban, suban amur aɓwana mǝnana à ndanǝdo kam ngga,

acemǝnana à ginǝ puro ace yiua bwali Yahweh,

ace yiua bwali wi munǝo arǝ akanggǝrang amǝ'lwa.&gt;&gt;

24 Atà amamǝna ka, Jayel mālá Heba ɓwa Ken,

ɓǝ̀ kum tsǝkbu mǝnana kutibani ka.

Atà amamǝna amǝ'do aɓalǝ agumli ka,

ɓǝ̀ kum tsǝkbu mǝnana kutibani ka.

25 Sǝsera zǝmbi wi mùr, sǝ pe wi kiura;

yinǝi wi nǝ kiura mǝbwale aɓa kwar mala amǝgulo.

26 Pǝlǝa lǝmdǝ buì, twal nkpako gumli,

sǝ buì-mǝlì bwal ndolo mala amǝ'túrô.

Pǝlǝa gballì Sǝsera, ar mú ɓamuri;

zuɓi, tusǝ nshekiri.

27 Sǝsera yauwi; kpa a nzali, nong piu;

solǝo kpa a nzali a kusǝi;

a ban mǝnana kpa kam ngga,

akàm sǝ nongŋo, wuna.

28 Nggea Sǝsera soa mǝsǝi aban sǝnban a mǝsǝkurǝm;

cam a nzǝm aferang sǝ keban ama,

&lt;&lt;Palang sǝ waru-pǝr male dǝndi arǝ nyare?

Palang sǝ gǝshi akusǝ apǝr mala waru-pǝr male dǝndi?&gt;&gt;

29 Pǝlǝa amā-gulo male amǝkware pe wi eare;

sǝ yale yì nǝ nggearǝì ka earî ɓamúrì ama,

30 &lt;&lt;À malaká kum gǝna-lwa sǝ à mal gake re?

Ɓwama mwashat ko ɓari ace koya mǝ'lwa,

anggubyau mǝɓoarsǝne atà agǝna-lwa ace Sǝsera,

anggubyau mǝɓoarsǝne mǝnana à teanǝta ka,

nggubyau-koarǝu mwashat ko ɓari,

amǝɓoarsǝne mǝnana à teanǝta ka,

aɓalǝ agǝna-lwa, acem mǝ kô a myalam?&gt;&gt;

31 Acemani ka, aɓio-mǝbura ɓǝà ueɓà, Yahweh,

sǝ aɓwana mana à earceo ka, ɓǝà tǎ

kǝla pwari mana kǝ eauwe aɓa rǝcandǝa male ka.

Anggo sǝ à kum usǝlǝo aɓa nzalinì apǝlǝa lumi-ine.

6

Amǝ'Midiyan pè amǝ'Isǝrayila tanni

1 Ɗǝm ngga amǝ Isǝrayila pàk gìr mǝnana mǝɓike na a mǝsǝ Yahweh ka, sǝ Yahweh tasǝia a ɓabu amǝ'Midiyan ba apǝlǝa tongno-nong-ɓari. 2 Rǝcandǝa mala amǝ'Midiyan ɓākì mala amǝ'Isǝrayila, sǝ atàcau mala amǝ'Midiyan ngga, amǝ'Isǝrayila alita ɓamuria abân sǝmbǝrǝa aɓalǝ ampu amur ankono, andǝ agumi-ɓa-tali andǝ akanggǝrang-ban. 3 A koya bàkú mana amǝ Isǝrayila ɓealkina agirɓaban malea ka, amǝ'Midiyan, andǝ amǝ'Amalek, andǝ aɓwana mala takuli nǝ̀ yiu arǝia. 4 À nǝ̀ tsǝki akattì malea ace ká arǝia, sǝ à nǝ̀ kiɗiki agirɓaban aban ká ɗār a Gaza. À pà nǝ̀ nyinggi amǝ Isǝrayila kǝ gìr mǝnana à nǝ̀ lì ka ɗàng; à nying kǝ nzur ko mbul, ko ndǎ, ko mǝdambǝriso ɗàng. 5 Pàk ka à nǝ̀ yiu nǝ agirkusǝu malea andǝ agumli malea. À kǝ yiu kǝla làkkì mala doshi. Yià andǝ akalakadambi malea ka, à pà nǝ̀ gandǝ ɓallia ɗàng. À nǝ̀ yiu aɓa nzalinì ace kiɗikè. 6 Amǝ'Midiyan pàk amǝ Isǝrayila ɓàɓá, sǝ amǝ Isǝrayila ɓua aban Yahweh.

7 Lang amǝ Isǝrayila ɓua aban Yahweh atàcau mala parban mala amǝ'Midiyan ngga, 8 Yahweh túr mǝɓangnǝa aban amǝ Isǝrayila. Sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila bang ngga: Ən pusǝ wun, wu pùrî ɓá nzali Masar, sǝ ǝn pusǝ wun, wu pùrî ɓá ɓala guro. 9 Sǝ ǝn amsǝ wun a ɓabu amǝ'Masar, sǝ a ɓabu aɓwana mǝnana à par wun ngga. Ən pǝria à pùrî ɓadǝm wun, sǝ ǝn pa wun nzali malea. 10 Ən na wun nǝma, &lt;Mǝ nda Yahweh, Ɓakuli ma'wun; wu kǝa ɓanggi* aɓakuli mala amǝ'Amor, mǝnana wu do a nzali malea ka ɗàng.&gt; Sǝ wun ngga, wu kwakikir wun arǝàm ɗàng.&gt;&gt;

Ɓakuli tunǝ Gidiyon

11 Mǝturonjar mala Yahweh yiu sǝ do a tǝrtà nggea-nggun mala Johash, ɓwa nggurkwar mala Abiyeza, mǝnana a Ofǝra ka. Muna-ɓwabura male Gidiyon ngga nda aban nya mǝssa a ban mǝnana à kǝ kamggi mùr-anap kàm ngga, ace sǝmbǝrǝì amǝ'Midiyan. 12 Mǝturonjar mala Yahweh pusǝrǝi a baní sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Yahweh na atò, we kanggǝrang mǝ'lwa.&gt;&gt; 13 Sǝ Gidiyon banggi wi ama, &lt;&lt;Ida, ɓwamǝgule, ɓǝ̀ Yahweh na atà sǝm ngga, mana tsǝa sǝ amǝnia yì agir ka à kǝ kum sǝm? Agir-ndǝlǝki mǝnana kat aká sǝm na sǝm ceǎ ka, à ndake? À bang ama, &lt;Nggeari ka, Yahweh pusǝ sǝm, sǝm pùrî ɓá nzali Masar re?&gt; Sǝ ado ka, Yahweh vwakinabuì arǝ sǝm, sǝ pànà sǝm a ɓabu amǝ'Midiyan.&gt;&gt;

14 Sǝ Yahweh pǝlǝ a baní sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Kyane aɓa rǝcandǝa mò mǝnia ka, sǝ wu amsǝ Isǝrayila a bù amǝ'Midiyan. Ən túrǒ re?&gt;&gt; 15 Sǝ Gidiyon banggi wi ama, &lt;&lt;Ida ɓwamǝgule, lang sǝ mǝ nǝ amsǝ Isǝrayila? Sǝni, nggurkwar mem nda mǝtankwang a tàu mala Manasa, sǝ mǝ nda rítǎu a ɓala mala tárrám.&gt;&gt; 16 Sǝ Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng mǝ nǝ pà atò, sǝ awu nǝ gandǝ amǝ'Midiyan kǝla ɓwa mwashat na.&gt;&gt; 17 Sǝ Gidiyon eari wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn kumǝna earmúrú a mǝsǝo ado ka, lǝmdǝam gir'lǝmdǝa mǝnana nǝ̀ lǝmdǝam ama a nda mǝnana a nakiyiam cau ka. 18 Ida, cè a nying ban mǝnia ka ɗàng she ɓǝn nyarǝna a bano, sǝ ǝn yinǝno nǝ ɓoro mem, ǝn yi nongsǝno wi a ɓadǝmbǝo ka.&gt;&gt; Sǝ Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kúndǝô sheɓǝ̀ a nyarǝna ka.&gt;&gt;

19 Nda Gidiyon wario sǝ kya lam muna mbul, sǝ pàk agbatali bǝredi mǝnana burè pà arǝì raka nǝ muku lita lumi-ɓari nǝ mǝsǝi ɓari. Tsǝk nyame aɓa zace, sǝ mutui ka soe aɓa nkwaring, sǝ yinǝì wi nǝi a tǝrta nggea-nggun, sǝ pe wi. 20 Mǝturonjar mala Ɓakuli banggi wi ama, &lt;&lt;Twal nyame andǝ bǝredi mana burè pà arǝì raka, nongsǝia amur tali mǝnia ka, sǝ wu solǝ mutui amúrià.&gt;&gt; Sǝ Gidiyon pè anggo. 21 Pǝlǝa mǝturonjar mala Yahweh lǝmdǝ kún gara mǝnana a bui ka, sǝ je nyame andǝ bǝredi mǝnana burè pà arǝì raka. Kara bǝsa pur nǝ ɓá tali, sǝ pisǝ nyame andǝ bǝredi mǝnana burè pà arǝì raka. Pǝlǝa mǝturonjar mala Yahweh ndǝrmi.

22 Lang yi kpani Gidiyon ama mǝturonjar mala Yahweh na ka, Gidiyon bang ama, &lt;&lt;Oi, we Yahweh Ɓakuli! Ado ka ǝn sǝnǝna mǝturonjar mala Yahweh ɓamǝsǝu andǝ ɓamǝsǝu!&gt;&gt;

23 Sǝama Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝo pwalo! Cè ɓangciu pakko ɗàng. A pà wu nǝ wù ɗàng.&gt;&gt; 24 Pǝlǝa Gidiyon ɓakkî Yahweh gyangŋan abanì, sǝ pe wi lullǝu ama, Yahweh ka dorǝpwala na. Ba yalung, gyangŋanì nakam piu a Ofǝra mala amǝ'kà Abiyeza.

Gidiyon arki gyangŋan mala Ba'al

25 Aɓa du mǝno ka, Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Twal jamnda mǝnana a domwan mala tárró ka, nggearǝ ɓaria jamnda, mǝnana mbule tongno-nong-ɓari ka. Sǝ wu arki gyangŋan mala Ba'al mǝnana mala tárró na ka, sǝ wu kasǝki tondong mala Ashera† mǝnana a nkanggari ka. 26 Pǝlǝa wu ɓakkì Yahweh Ɓakuli mô gyangŋan amur mǝnia yì kanggǝrang-ban ngga, a kǝkarì. Twal ɓaria jamnda mǝno sǝ wu pa gir'nkila mala pisǝe kǝring nǝi, nǝ tondong mala Ashera mǝnana awu nǝ kasǝki ka.&gt;&gt;

27 Nda Gidiyon pwan aɓwana lum atà amǝtúró male sǝ kya pak gìr mǝnana Yahweh banggi wi ama ɓǝ̀ pè ka. Sǝ acemǝnana kǝ ɓanggi amǝɓala mala tárrí andǝ aburana mala là ka, pè nǝ pwari ɗang, nǝ du sǝ kya pê.

28 Lang aburana mala là lo nǝ bari ɗiɗyal ka, kara à sǝn gyangŋan mala Ba'al ka à arkini, sǝ tondong mala Ashera mǝnana a nkanggari ka, à kasǝkini, sǝ ɓaria jamnda ka, à pana gir'nkila nǝi amur bǝsa gyangŋan mǝnana à ɓè ka. 29 À ɗì rǝia ama, &lt;&lt;Yana pàk mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt; Sǝ lang à altaban sǝ à ɗikiban ngga, à banggia wia ama, &lt;&lt;Gidiyon muna-ɓwabura mala Johash na pàk mǝnia yì gìr ka.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa aburana mala lě ne Johash ama, &lt;&lt;Yinǝ muna-ɓwabura mô a nza ace mana ɓǝ̀ wǔ, acemǝnana arkina gyangŋan mala Ba'al sǝ kasǝkina tondong mala Ashera mǝnana a nkanggari ka.&gt;&gt;

31 Sǝ Johash ne aɓwana mana kat à lo arǝì ka ama, &lt;&lt;Wun nǝ̀ munǝo ace Ba'al le? Ko ana raka wun nǝ̀ amsǝi le? Ɓwa mǝnana kat nǝ̀ munǝo aceì ka, kaniama ban nǝ̀ kwar ka, à nǝ̀ wal-lui! Ɓǝ̀ yì ka, ɓakuli na ka, ɓǝ̀ munǝo ace ɓamurì, acemǝnana ɓeɓwa arkina gyangŋan male ka.&gt;&gt; 32 Acemani, a pwari mǝno ka, à tunǝ Gidiyon ama &lt;&lt;Jerub-ba'al,&gt;&gt; ɓalǝi nda, &lt;&lt;Wu nying Ba'al ɓǝ̀ munǝo ace ɓamurì,&gt;&gt; acemǝnana Gidiyon arki wi gyangŋan male ka.

Gidiyon ɗice gir'lǝmdǝa

33 Amǝ'Midiyan kat, andǝ amǝ'Amalek andǝ aɓwana mana a takuli ka, à ram rǝia abanɓwáná; sǝ à yàl a nkaring Nggeasala Jodan, sǝ à yi bwal kàttì a dulum mala Jezǝril. 34 Sǝ bangŋo mala Yahweh sulǝ amur Gidiyon, sǝ twang njawe, tunǝ amǝ'Abiyeza ɓǝà kpate. 35 Tasǝ amǝ'na-túrbân a bù-nzali Manasa, tunǝia ɓǝà yiu atè gbal. Sǝ tasǝ amǝ'na-túrbân arǝ abu-nzali Asha, andǝ Zebulu, andǝ Naftali, sǝ à yiu à yi kumia.

36 Gidiyon ne Ɓakuli ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ awu nǝ amsǝ Isǝrayila nǝ buam, kǝla mǝnana a bang ngga, 37 sǝni mǝ ndo mǝ nǝ tsǝk nggū-nzur a katǝra. Ɓǝ̀ ncimna nǝ̀ kpa amur nggū-nzur nǝmurǝi, sǝ nzali kat nǝ̀ ìm ngga, mǝ nǝ sǝlǝ ama awu nǝ amsǝ Isǝrayila nǝ buam, kǝla mǝnana a bang ngga.&gt;&gt; 38 Anggo sǝ pǎ. Lang lo ɗiɗyal nǝ dǝmbari ka, yi par nggū-nzur, sǝ pūrǝí; ncimna mana pur arǝì ka lùmsǝ kwar-numur. 39 Gidiyon ne Ɓakuli ama, &lt;&lt;Cè bumlulla mò earke amuram ɗàng. Mǝ nǝ zǝmbô kusǝ mwashat ɗǝm; ida, nyem ɓǝn mwam cê kusǝ mwashat ɗǝm nǝ nggū-nzur. Ado ka ɓǝ̀ nggū-nzur ime, sǝ ncimna ɓǝ̀ aki nzali kat.&gt;&gt; 40 A mǝno yì du ka, Ɓakuli pê anggo; nggū-nzurni na ìm nǝmurǝi ka, sǝ ncimna aki nzali kat.

7

Gidiyon gandǝ amǝ'Midiyan

1 Nǝ ban'mbul-mbul ka, Jerub-ba'al (yì Gidiyon) andǝ aɓwana mǝnana atè ka, à lo sǝ à yi tsǝk kàttì a nkanggari mgbeaɗe-mùr Harot. Sǝ kàttì mala amǝ'Midiyan ngga, nda a njar-nza nǝ banià aɓa ɓangŋaban, tù a ban Nkono More.

2 Yahweh banggi Gidiyon ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana atò ka, à ɓiki lakkì mǝnana mǝ nǝ pà amǝ'Midiyan a ɓabuia ka, cè Isǝrayila nggoriam ama, &lt;Rǝcandǝa mem nǝ̀ amsǝam.&gt; 3 Ado ka hambî aɓwana ama, &lt;Ɓwa mǝnana kat rǝì kǝ ɓǝl nǝ ɓangciu ka, ɓǝ̀ wulio ɓǝ̀ nying Nkono Gilǝyat.&gt; &gt;&gt; Nda aɓwana á-lumi-ɓari-nong-ɓari (22,000) nyare à o a là, sǝ aɓwana á-lum (10,000) ue ka.

4 Yahweh banggi Gidiyon ama, &lt;&lt;Ɓwapǝndǝa ɓiki lakkì piu. Kyan nǝia a kún mur, sǝ mǝ nǝ mwambo wia kàm. Ɓǝ̀ ǝn nô nǝma, &lt;Ɓwa man, nǝ̀ ká atò ka,&gt; nǝ̀ ká atò; sǝ ɓǝ̀ ǝn nô nǝma, &lt;Mǝnia ka pà nǝ̀ ká atò raka,&gt; pà nǝ̀ ká ɗàng.&gt;&gt; 5 Pǝlǝa Gidiyon warinǝ aɓwe a kún mur. Sǝ Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Koyan mǝnana tàkki mur nǝ bui a lasǝi kǝla nvwa ka, tàrrì a buì man; anggo gbal ɓwa mǝnana kūndǝ nǝ nkūnǝi sǝ nu mùr ka, tàrrì a ɓè buì.&gt;&gt; 6 Aɓwana gbǝman-tàrú (300) na mǝnana à tàkki mur nǝ buia a kunia ka; acilia kat ka à kūndǝo amur ankūnǝia sǝ à nu mùr. 7 Yahweh banggi Gidiyon ama, &lt;&lt;Nǝ aɓwana mǝnia gbǝman-tàrú (300) mǝnana à tàkki mur nǝ buia ka sǝ mǝ nǝ amsǝo, sǝ mǝ nǝ pà amǝ'Midiyan aɓa buo. Nying acili aɓwana ɓǝà o, koyan ngga a là male.&gt;&gt; 8 Nda Gidiyon ak agirlina andǝ anjawe gam arǝ acili amǝ'lwa mǝnia sǝ tasǝia ɓǝà o, koyan ngga a gumli male. Sǝ aburana man gbǝman-tàrú (300) ka, banggia wia ɓǝà ueo atè.

Kàttì mala amǝ'Midiyan ngga nda a ɓangŋaban ɓǝ̀ ɓwa sulǝì ban kàttì mala Gidiyon ngga. 9 Aɓa du mǝno ka, Yahweh banggi Gidiyon ama, &lt;&lt;Lo, sulǝo kyan nǝ munǝo arǝ kàttì mala amǝ'Midiyan acemǝnana ǝn pano wi aɓa buo. 10 Sǝama ɓǝ̀ ɓangciu kǝ pakko arǝ sulǝ aban ká ka, wu sulǝ wunǝ muna-ɓala mò Pura. 11 Kwakikiro arǝ cau mǝnana à banggiyi ka, sǝ awu nǝ kum mǝsǝkang-kangŋa mala sulǝo aban ká arǝ kàttì malea.&gt;&gt; Pǝlǝa yì andǝ Pura muna-ɓala male ka, à sulǝ a ban agumli mala aburana mǝnana à tamsǝia a kúnban ace yál amǝ'lwa mana à nda aɓa kùrrǝu aɓa kàttì ka. 12 Amǝ'Midiyan andǝ amǝ'Amalek andǝ aɓwana mala takuli sulǝna a ɓangŋaban mbǝl-mbǝl kǝla adoshi. Akalakadambi malea làkkì kǝla mǝsǝsala a kun-nggeamur, ɓwa pà nǝ̀ gandǝ ɓallia ɗàng. 13 Lang Gidiyon yi bingŋǝna ka, kara ok ɓeɓwa na aban ne ɓì lorǝo ama, &lt;&lt;Sǝni! Ən lorǝ ama ɗurǝo bǝredi mǝnana à pe nǝ muku mǝssa-bálì ka, ɗǝnggǝliki aɓa kàttì mala amǝ'Midiyan. Yiu aban ɓè gumli sǝ tùllì nǝ rǝcandǝa, ndǝlì nǝtakwari, sǝ gumlinì kpa a nzali mgbángtâng.&gt;&gt; 14 Sǝ ɓi earî wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka kǝgir na ɗang, nggeabyau mala Gidiyon muna-ɓwabura mala Johash, ɓwa Isǝrayila na. Ɓakuli pani wi amǝ'Midiyan andǝ kàttì aɓa buì kat.&gt;&gt;

15 Lang Gidiyon ok lorǝê andǝ mǝngi ɓalǝi ka, peri aban Ɓakuli. Pǝlǝa nyar a kàttì mala amǝ Isǝrayila sǝ sa'arǝia ama, &lt;&lt;Wu lo! Yahweh pana kàttì mala amǝ'Midiyan aɓa bù wun.&gt;&gt;

16 Gau aburana mǝno gbǝman-tàrú ka arǝ anggǝsan tàrú, sǝ pè koyan ngga njawe-gam andǝ muna-bàng mana kùmsǝ ɓukan-bǝsa ka. 17 Nea wia ama, &lt;&lt;Wu tsǝk mǝsǝ wun arǝàm, sǝ wu pa kǝla mǝnana ǝn pak ka. Lang ǝn warina a kún kàttì malea ka, kǝ gìr mǝnana ǝn pak ka, nda wun nǝ̀ pè ka. 18 Lang mim sǝnǝ aɓwana mǝnana kat atàm sǝm twangŋǝna anjawe-gam ma'sǝm ngga, pǝlǝa wun a koya buì mala kàttì ka, wun nǝ̀ twang anjawe-gam ma'wun gbal. Sǝ wun nǝ̀ na nǝ gi wun a kuli ama, &lt;Ace Yahweh sǝ ace Gidiyon!&gt; &gt;&gt;

19 Nda Gidiyon andǝ aburana gbǝman mana atè ka, à yiu a nkanggariban kàttì mala amǝ'Midiyan tù nǝ ɓadu, anzǝm mana à nggaɗina amǝ'yalban ngga. Pǝlǝa à twang anjawe-gam malea, sǝ à arki amuna-bàng mǝnana a buia ka. 20 Pǝlǝa anggǝsan mǝno tàrú ka, à twang anjawe-gam malea, sǝ à arki amuna-bàng malea. À bwal aɓukan a buia mǝnggare sǝ anjawe-gam mana à twang ngga a buia mǝlì, sǝ à na bangbang ama, &lt;&lt;Nggeabyau ace Yahweh, sǝ ace Gidiyon!&gt;&gt; 21 Pǝlǝa koyan ngga cam a bancame male, à gumbǝli kàttì; sǝ amǝ'lwa mala amǝ'Midiyan puppup lo nǝ mire. À ɓangŋa nǝ zwalo a kunia. 22 Lang aburana mala Gidiyon twang anjawe-gam gbǝman-tàrú ka, Yahweh tsǝk aburana aɓa kàttì à pǝlǝ arǝarǝia nǝ anggeabyau malea. Amǝ'lwa ɓang aban ká ɗār a Bet-Shita; à dǝshi Zerera aban ká ɗār a nzong-nzali mala Abel-Mehola, tù a ban Tabbat. 23 Aburana mala amǝ Isǝrayila a tàu mala Naftali, andǝ Asha, andǝ Manasa kat ka, à tunǝia sǝ à pyangnǝata amǝ'Midiyan. 24 Pǝlǝa Gidiyon tasǝ amǝ'na-túrbân arǝ abân aɓa nzali múr-ankono mala Ifǝrem nǝ cau ama, &lt;&lt;Wu sulǝ arǝ amǝ'Midiyan, sǝ wu tsǝk amǝ'yálban a koya mgbeaɗe-mùr, andǝ myalmúr, andǝ tūli-mùr, aban ká ɗār a Bet-Bara. *Sǝ wu yál Nggeasala Jodan.&gt;&gt;

Anggo sǝ à tunǝ aburana mala tàu mala Ifǝrem kat, sǝ à yi ak amgbeaɗe-mùr, andǝ amyalmúr, andǝ atūli-mùr, aban ká ɗār a Bet-Bara. Sǝ à yál Nggeasala Jodan. 25 À bwalki ayálu ɓari mala amǝ'Midiyan, Orep andǝ Zip. À wal-lú Orep amur tali mala Orep, sǝ Zip ka à wal-luí a ban kam mùr-anap mala Zip. À pǝrta amǝ'Midiyan sǝ à yinǝ aɓamur Orep andǝ Zip aban Gidiyon, a nkaring Jodan.

8

1 Pǝlǝa aburana mala tàu mala Ifǝrem ɗì Gidiyon ama, &lt;&lt;Palang sǝ a pakka sǝm anggo? Ace mana sǝ awu nǝ o a munǝo arǝ amǝ'Midiyan ngga a ginǝ tunǝ sǝm?&gt;&gt; À munǝki arǝì kǝ̀rkǝ́r. 2 Sǝ yì ka banggia wia ama, &lt;&lt;Mana ǝn pa ado mǝnana à nǝ̀ kārǝi arǝ wun ngga? Ɓakurikuri mala aɓǝla-anap mala Ifǝrem kútì pwan-gìrɓaban mala Abiyeza re? 3 Ɓakuli pana ayálu mala amǝ'Midiyan, yià Orep andǝ Zip a ɓabu wun; sǝ mana ǝn gandǝ pa mǝnana à nǝ̀ kārǝi arǝ wun ngga?&gt;&gt; Pǝlǝa bumlulla malea arǝì sulǝo lang bang cau mǝnia ka.

Gidiyon masǝlǝ limurǝm amur amǝ'Midiyan

4 Pǝlǝa Gidiyon andǝ aburana male mǝno gbǝman-tàrú ka, à yiu a Nggeasala Jodan sǝ à yàl a nkaring; sǝ kat andǝ aulǝa malea ka, à lidǝmba nǝ pǝrtau. 5 Lang à yiu a Sukkot ka, Gidiyon banggi amǝ Sukkot ama, &lt;&lt;Ida, wu pè amǝ'lwa mem girlina; à gandǝna, sǝ mim ngga mǝ ndarǝ pǝrta Zeba andǝ Zalmuna, amurǝma mala amǝ'Midiyan piu.&gt;&gt;

6 Sǝ aɓwana-mǝgule mala Sukkot bang ama, &lt;&lt;A gbamina Zeba andǝ Zalmuna a ɓabuo sǝ sǝm nǝ̀ pè amǝ'lwa mô girlina le?&gt;&gt; 7 Gidiyon bang ama, &lt;&lt;Anzǝm mana Yahweh pana Zeba andǝ Zalmuna a ɓabuam ngga, mǝ nǝ yia koàkì wun nǝ zwe ɓabondo andǝ galamba.&gt;&gt; 8 Gidiyon lo kano ka wari a Penǝwel sǝ zǝmbia wia kǝla mǝno ka; sǝ aburana mala Penǝwel nyesǝi wi kǝ cau mala amǝ Sukkot. 9 Sǝ ne amǝ Penǝwel ama, &lt;&lt;Lang ǝn linamurǝm sǝ ǝn nyarna ka, mǝ nǝ yia arki mǝnia yì nda-mǝ'dāhre ka.&gt;&gt;

10 Anggo ka, Zeba andǝ Zalmuna na a Karkor nǝ amǝ'lwa malea, aburana kǝla á-lum-bwamdǝ-tongno (15,000). À nda kǝ aburana mǝnana à ueo aɓalǝ amǝ'lwa mala aɓwana mana à yiu nǝ takuli ka; aɓwana á-gbǝman-mwashat nǝ á-lumi-ɓari (120,000) mala amǝ'lwa malea mǝnana à bwal nggeabyau ka, à walna-luia. 11 Gidiyon eau nǝ njargula mala amǝ'do aɓalǝ agumli, nǝ takuli mala Noba andǝ Jogbeha, sǝ yasǝlǝ amǝ'Midiyan a kàttì malea nǝ munǝo lang à nda aɓa do ɗwanyi-tsǝk'mǝsǝu ka. 12 Amurǝma mala amǝ'Midiyan ɓari, Zeba andǝ Zalmuna, tǝlli nǝ mire, sǝ yì ka pǝrtea yi bwalia, sǝ zurìmúr amǝ'lwa malea kat. 13 Anzǝm mǝno ka, Gidiyon muna-ɓwabura mala Johash nyarî kun-munǝo nǝ njar eauwe mala Heres. 14 Yi bwal ɓè mǝlagga a Sukkot sǝ ɗìkí, sǝ mǝlaggè gilǝî wi alullǝ amǝbuno andǝ aɓwana-mǝgule mala Sukkot, aburana lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝi tongno-nong-ɓari (77). 15 Pǝlǝa Gidiyon yiu aban aburana mala Sukkot sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu sǝni, Zeba andǝ Zalmuna nya ka; yià mǝnana wu *nam nggaro cau amúrià ama, &lt;A gbamina Zeba andǝ Zalmuna a ɓabuo, sǝ sǝm nǝ̀ pè amǝ'lwa mô girlina le ka?&gt; &gt;&gt; 16 Pǝlǝa Gidiyon bwalki aɓwana-mǝgule mala lê, sǝ kasǝ zwe ɓabondo andǝ galamba sǝ koàkia nǝi, ace kania amǝ Sukkot gìrkànì. 17 Sǝ yi arki nda-mǝ'dāhre mala Penǝwel sǝ wal-lú aburana mala lê.

18 Sǝ pǝlǝa ɗì Zeba andǝ Zalmuna ama, &lt;&lt;Aburana mǝnana wu wal-luia a Tabo ka, aya ulang aburana na?&gt;&gt; Sǝ à pa eare ama, &lt;&lt;Aburana na kǝla we, à pur amuna murǝm.&gt;&gt; 19 Gidiyon pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Amǝ'eambam, amuna mala nggem na. Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, ɓǝ̀ wu nyingŋǝnia nǝyilǝmu ka, ɓǝ́ pà mǝ nǝ wal-lú wun ɗàng.&gt;&gt; 20 Sǝ pǝlǝa aban muna-dǝmba male, yì Jeta, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Lo wal-luia!&gt;&gt; Sǝama mǝlagge ka, kwetǝ nggeabyau male ɗàng, acemǝnana yì ka muna na piu, ɓangciu kǝ pakkì wi.

21 Pǝlǝa Zeba andǝ Zalmuna banggi Gidiyon ama, &lt;&lt;Lo wàl sǝm nǝ nggearǝo; kǝla mǝnana ɓwabura pak ka, anggo sǝ rǝcandǝa male pǎ.&gt;&gt; Nda Gidiyon lo wal-lú Zeba andǝ Zalmuna, sǝ pusǝki anjengǝlan mǝnana a myal akalakadambi malea ka.

Gidiyon pak ɓǝ̀nzál mala efot

22 Anzǝm mǝno ka, amǝ Isǝrayila banggi Gidiyon ama, &lt;&lt;Duk murǝm amur sǝm, we wunǝ munio, andǝ mǝkeo gbal, acemǝnana a amsǝna sǝm a ɓabu amǝ'Midiyan.&gt;&gt; 23 Sǝ Gidiyon banggia wia ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ duk murǝm amur wun ɗàng, sǝ munem pà nǝ̀ duk murǝm amur wun ɗàng. Yahweh na nǝ̀ duk murǝm amur wun ngga.&gt;&gt; 24 Sǝama banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝ ndanǝ zǝmba aban wun; nǝma koya ɓwa atà wun ngga, ɓǝ̀ pam gìrkiru aɓalǝ agǝna-lwa mǝnana wu ea arǝ aɓiwun amǝbura ka.&gt;&gt; (Aɓia-mǝbura ka amǝ'Ishmayel na, sǝ à kǝ oasǝ agirkiru mala bolo-njengǝlan.)

25 À pa eare ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ po wia nǝ banɓoarnado.&gt;&gt; Pǝlǝa à sárǝ́ lagir, sǝ koya ɓwanani ka, túr agirkiru mala gǝna-lwa male aɓalǝi. 26 Sǝ dǝmbǝrya mala agirkiru bolo-njengǝlan mǝnana zǝm ngga nda, shekel á-mwashat nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari (1,700), tsǝa-amur anjengǝlan andǝ agirɓamyalu andǝ alagir mala amurǝma mǝnana amurǝma mala amǝ'Midiyan oasǝ arǝia ka, andǝ anlang-bolo mǝnana a myal akalakadambi malea ka. 27 Gidiyon pàk efot nǝi sǝ tsǝì aɓa Ofǝra nggea-là male. Sǝ Isǝrayila kat ka, à kùti a gyatàrǝia nǝ ká peri a baní kǝla nkúl, sǝ yi dupi Gidiyon andǝ amǝɓala male gbǝli.

28 Anggo sǝ amǝ Isǝrayila ɓùn amǝ'Midiyan aɓatea sǝ à loasǝ múrià ɗǝm ɗang. Sǝ nzali dum nǝ rǝpwala ba pǝlǝa lumi-ine a do-yilǝmu mala Gidiyon.

Isǝrayila purî-njar a nzǝm lú mala Gidiyon

29 Jerub-ba'al muna-ɓwabura mala Johash nyar a là male kya dukam. 30 Gidiyon ngga, ndanǝ amuna-burana lumi-tongno-nong-ɓari (70) mǝnana à ɓǝli wi ka, acemǝnana ndanǝ amamǝna pas. 31 Mā-twala male mǝnana nda a Shekem ngga ɓǝli wi muna-ɓwabura gbal, mǝnana pe wi lullǝu ama, Abimale ka. 32 Sǝ Gidiyon muna-ɓwabura mala Johash ka, è kutsuk sǝ pàk-lú, sǝ à tsǝì a ɓembe-ɓa-tali mala tárrí Johash a Ofǝra, là mala nggurkwar mala Abiyeza.

33 Lú mala Gidiyon nda mǝkwane, amǝ Isǝrayila pǝlǝ ɗǝm à kùti a gyatarǝu atà aBa'al. À tsǝk Ba'al-berit duk ɓakuli malea. 34 À ɗenyinǝ Yahweh Ɓakuli malea, mǝnana amsǝia a bù ka aɓia-mǝbura a koya buì ka ɗàng. 35 Sǝ à lǝmdǝì ɓala mala Jerub-ba'al (yì Gidiyon) pěmǝɓoarne ace agir mǝɓoarne mǝnana pakkî Isǝrayila ka ɗàng.

9

Abimale wal-lú amǝ'eambi

1 Abimale muna-ɓwabura mala *Jerub-ba'al wari a Shekem a ɓè pwari ace sǝn akíne, sǝ nacau nǝia andǝ ɓala-kau mala nggè puppup, ama, 2 &lt;&lt;Ida, wu banggi aɓwana-mǝgule mala Shekem kat mǝnia yì cau ka ama, &lt;Mǝye nani na ɓoara wun: amuna-burana lumi-tongno-nong-ɓari mala Jerub-ba'al kat ɓǝà yálmúr wun le, ko ɓwa mwashat ɓǝ̀ yálmúr wun?&gt; Wu ɗenyi ama, mǝ nda nkila wun andǝ nyam wun.&gt;&gt; 3 Akína Abimale banggi aɓwana-mǝgule mala Shekem kat acau mǝnana kat Abimale nea wia ka. Ɓabum aɓwana-mǝgule man o arǝ Abimale; acemǝnana à bang ama, &lt;&lt;Yì ka ɓǝla ma'sǝm na ka.&gt;&gt; 4 À pe wi agbatali bolo-azǝrfa shekel lumi-tongno-nong-ɓari mǝnana à twal aɓa ndà mala Ba'al-berit ka. Pǝlǝa Abimale pàktúró nǝ boale, sǝ kya kúrna aɓwana-mǝɓane andǝ amǝ'yàl-nzongcau nǝi, ɓǝà duk amǝkpate. 5 Wari a ɓala mala tárrí a Ofǝra, sǝ wal-lú amǝ'eambi, yià amuna-burana lumi-tongno-nong-ɓari mala Jerub-ba'al, amúr tali mwashat. Kǝ Jotam, muna-ɓwabura mǝtankwang mala Jerub-ba'al, nda mǝnana ueo nǝmurǝi à wal-lui raka, acemǝnana ɓangŋa sǝmbǝrǝa. 6 Aɓwana-mǝgule mala Shekem kat andǝ Bet-Millo kat ramba abanɓwáná, sǝ à pè Abimale murǝm, tù aban nggun-mǝgule mǝnana cam a Shekem ngga.

Kanicau mala Jotam

7 Lang Jotam ok man yì cau ka, wario kya cam a ɓong †Nkono Gerizim, sǝ loasǝ gi kpǝm nea wia ama:

Wu kwakikir wun arǝàm,

wun aɓwana-mǝgule mala Shekem,

ace mǝnana ɓǝ̀ Ɓakuli kwakikiri arǝ wun ngga.

8 Ɓè pwari nakam mǝnana anggun ram rǝia,

à nǝ̀ twalî ɓamúrià murǝm.

À banggi nggun-olif ama,

&lt;&lt;Duk murǝm ma'sǝm.&gt;&gt;

9 Sǝama nggun-olif nyesǝia wia cau ama,

&lt;&lt;Mǝ nying pusǝ mùrú mem,

mǝnana à kǝ pángŋǝ̀nà-túró nǝi

ace gusǝlǝ Ɓakuli andǝ aɓwapǝndǝa ka,

ace wuliki amúr anggun le?&gt;&gt;

10 Pǝlǝa anggun banggi nggun-vwari ama,

&lt;&lt;Yiu duk murǝm ma'sǝm.&gt;&gt;

11 Sǝ nggun-vwari nyesǝia wia cau ama,

&lt;&lt;Mǝ nying pusǝ ɓǝlanggun mem mǝ'pǝlpǝlni,

andǝ ɓǝlanggun mem mǝɓoarne,

ace wuliki amúr anggun le?&gt;&gt;

12 Pǝlǝa anggun banggi nggun-anap ama,

&lt;&lt;Yiu duk murǝm ma'sǝm.&gt;&gt;

13 Sǝ nggun-anap nyesǝia wia cau ama,

&lt;&lt;Mǝ nying pusǝ mùr-anap mem,

mǝnana kǝ pwasǝbum Ɓakuli andǝ aɓwapǝndǝa ka,

ace wuliki amúr anggun le?&gt;&gt;

14 Nda anggun kat banggi zwe ama,

&lt;&lt;Yiu duk murǝm ma'sǝm.&gt;&gt;

15 Zwe eari anggun ama,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ wu kǝ earce ama wun nǝ̀ twalam nǝ mǝsǝcau,

mǝ duk murǝm ma'wun ngga,

she wun nǝ̀ yiu aɓata yilǝm mem ace kum-àwá!

Sǝ ɓǝ̀ pà anggo raka, ɓǝ̀ bǝsa pur aɓa zwe,

sǝ ɓǝ̀ pisǝ ‡anggun-seda mala Lebano.&gt;&gt;

16 &lt;&lt;Ado ka, wun nǝ̀ gandǝ na mbak-kàngkàng ama wu lǝmdǝna domǝsǝcau andǝ ɗwanyicau-arǝǔ nǝ pe Abimale murǝm le? Wu pàngŋǝ́nì Jerub-ba'al andǝ ɓala male gìr mǝnana nda pepè ka le? Sǝ wu mbwenì kǝla mǝnana karǝa arǝ atúró male ka le? 17 Wu ɗenyi ama tárrám twal yilǝmi a kún bui ace amsǝ wun a ɓabù amǝ'Midiyan. 18 Sǝ yalung ngga, ndya wu longŋǝ́nà arǝ ɓala mala tárrám. Wu walna-lú amuna-burana male lumi-tongno-nong-ɓari amúr tali mwashat, sǝ wu tsǝ̀ngŋǝ̀nà Abimale muna-ɓwabura mala mā-twala male, ɓǝ̀ duk murǝm amúr aɓwana-mǝgule mala Shekem, acemǝnana yì ka ɓǝla ma'wun na ka. 19 Adyan ngga, ɓǝ̀ gìr mǝnana wu pàkkî Jerub-ba'al andǝ ɓala male yalung ngga, gìr mǝɓoarne na, sǝ mǝ'mǝsǝcaunì na ka, ɓǝ̀ bum wun pwasǝ arǝ Abimale, sǝ yì gbal ka ɓǝ̀ bumi pwasǝ arǝ wun. 20 Sǝ ɓǝ̀ pà anggo raka, ɓǝ̀ bǝsa pùr nǝban Abimale ɓǝ̀ pisǝ aɓwana-mǝgule mala Shekem andǝ Bet-Millo! Sǝ ɓǝ̀ bǝsa pùr gbal nǝban aɓwana-mǝgule mala Shekem andǝ Bet-Millo ɓǝ̀ pisǝ Abimale.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Jotam ɓangŋa o a Biya, sǝ kya do abanì §atàcau mala mǝ'eambi Abimale.

Ɓakuli lumsǝ suban mala Jotam

22 Abimale yálmúr amǝ Isǝrayila apǝlǝa tàrú. 23 Pǝlǝa Ɓakuli tasǝ ɓè bangŋo mǝɓike ɓǝ̀ loasǝ ɓibura anre Abimale andǝ aɓwana-mǝgule mala Shekem; sǝ aɓwana-mǝgule mala Shekem lǝmdǝ ɗwanyi-domǝsǝcau arǝ Abimale. 24 Ɓakuli pàk mǝnia ka ace mǝnana caukpaka mala ɓealɓikea mǝnana à pàkkî amuna-burana lumi-tongno-nong-ɓari mala Jerub-ba'al, andǝ bafe mala nkilia mana à sukkì ka, ɓǝ̀ sulǝ amur Abimale mǝ'eambia, sǝ amur aɓwana-mǝgule mala Shekem mǝnana à bwali wi wal-lú amǝ'eambi ka. 25 Aɓwana-mǝgule mala Shekem mgbicau arǝ Abimale, sǝ à tasǝ aburana ɓǝà kya kùmsǝî wi amúr ankono, sǝ à ɓǝmbǝri koyan kat mǝnana gya pǝlǝ nǝbania amur njargula mǝno ka. Pǝlǝa cê yi kpa a kir Abimale.

26 Pǝlǝa Ga'al muna-ɓwabura mala Ebet, yiu andǝ amǝ'eambi sǝ à yi do a Shekem. Aɓwana-mǝgule mala Shekem tsǝkɓalǝia arǝ Ga'al. 27 Amǝ Shekem wari arǝ aɓaban-anap malea. À ram ɓǝla-anap sǝ à kàmgi mùrì ace pàkkiɗire. Pǝlǝa à kùtí a ndà mala ɓakuli malea sǝ à lìli, à nu, sǝ à sú Abimale. 28 Sǝ Ga'al muna-ɓwabura mala Ebet nacau ama, &lt;&lt;Yana nda Abimale, sǝ palang sǝ sǝm amǝ Shekem ngga, sǝm nǝ̀ nyesǝ ɓamur rǝ sǝm aɓate? Yì ka nda muna-ɓwabura mala Jerub-ba'al re? Sǝ Zebul ka nda mǝkwaɗitè mǝnana twal ka re? Wu kpata amǝɓala mala *Hamo, tár Shekem! Palang sǝ sǝm nǝ̀ kpata Abimale? 29 Ɓǝ̀ duk mǝni'ama, aɓwana man ngga, à nda aɓata rǝcandǝa mem ngga, ɓǝ́ mǝ nǝ pusǝ Abimale!&gt;&gt; Mǝ nǝ ne Abimale ama, &lt;&lt;Kyane kya hatǝki amǝ'lwa mô sǝ wu pur atàm ɓǝ̀ sǝm munǝo!&gt;&gt; 30 Lang Zebul mǝ'yálmúr nggea-lê ok acau mala Ga'al muna-ɓwabura mala Ebet ka, bumi lul kǝ̀rkǝ́r. 31 Pǝlǝa Zebul tasǝ amǝ'na-túrbân aban Abimale a Aruma,† nǝ cau ama, &lt;&lt;Sǝni, Ga'al muna-ɓwabura mala Ebet andǝ amǝ'eambi yina a Shekem, sǝ à ndaban soakita aɓwana mala nggea-là ɓǝà mgbicau arǝò. 32 Ado ka, lo wunǝa aburana mǝnana atò ka nǝ du, wu yi kumsǝ a ɓabondo anzǝm nggea-là. 33 Nǝ dǝmbari, a eauwe mala pwari ka, wu ndashi amur nggea-là nǝ munǝo. Sǝ lang Ga'al nǝ̀ pur andǝ aburana mǝnana atè ace yiu a munǝo arǝò ka, pàkkia wia gìr mǝnana buo kumi nǝ̀ pàk ka.&gt;&gt;

34 Nda Abimale andǝ aburana mǝnana atè kat ka, à lo nǝ du sǝ à kya kumsǝ anzǝm Shekem; à gau rǝia arǝ abanì ine. 35 Lang Ga'al muna-ɓwabura mala Ebet puro yi cam a bankutio mala kún nggea-là ka, Abimale andǝ aburana mǝnana atè ka à loapi ban mǝnana à kùmsǝ kam ngga. 36 Sǝ lang Ga'al sǝn aburane ka, ne Zebul ama, &lt;&lt;Sǝni, aburana naban sulǝì múr ankono aban yiu.&gt;&gt; Sǝ Zebul ne wi ama, &lt;&lt;Yilǝmi ankono na a kǝ̀ sǝnia kǝla aɓwapǝndǝa na ka.&gt;&gt; 37 Ga'al nacau ɗǝm ama, &lt;&lt;Sǝni! Aɓwana no à kǝ sulǝî tsùrú mala nzali man ngga. Sǝ ɓè nggǝsan no kǝ yiu nǝban njar mala Nggun-mǝgule mala Mǝ'nggár ka.&gt;&gt; 38 Pǝlǝa Zebul ne wi ama, &lt;&lt;Acau gusǝlǝ-múrû mô na ke? We mǝnana a bang ama, &lt;Yana nda Abimale mana sǝm nǝ̀ kpate ka?&gt; Aburana mǝnia na a ɓǝsǝkia ka re? Pur ado kya munǝ arǝia!&gt;&gt; 39 Nda Ga'al puro sǝ dupi aɓwana-mǝgule mala Shekem a dǝmba, sǝ à munǝ arǝ Abimale. 40 Abimale pǝrta Ga'al sǝ ɓang a ɓadǝmbi. Amǝ Shekem pas kpakia, à kum penye a bankutio mala kún nggea-lê. 41 Abimale nyar a Aruma, sǝ Zebul pǝr Ga'al andǝ amǝ'eambi à purî ɓá Shekem.

42 Lang bankwarna ka, amǝ Shekem puro, à o a njenza. Lang Abimale ok cê ka, 43 twal aburana male sǝ gauwia arǝ abanì tàrú, sǝ à kumsǝ a ɓabondo. Lang sǝn aɓwana kǝ purì ɓá nggea-là aban yiu ka, lo sǝ soa-munǝo arǝia, wal-luia. 44 Pǝlǝa Abimale andǝ nggǝsan aɓwana mana atè ka à ɓangŋa à kya cam a bankutio mala kún nggea-là. Sǝ anggǝsan ɓari mala aɓwana mala Abimale ka à soa-munǝo sǝ wal-lú aɓwana mǝnana kat a njenza ka. 45 A pwari mǝno kat ka, Abimale munǝ-munǝo arǝ nggea-là. Ak nggea-lê sǝ wal-lú aɓwana mǝnana kat aɓa nggea-lê ka. Pǝlǝa bǝbbǝriki nggea-lê sǝ mesǝki tuɓamur amurí.

46 Lang aɓwana-mǝgule mala ndà-kulí mǝ'dāhre mala Shekem ok cê ka, à kùtí aɓa kanggǝrang-ban mala ndà mala El-berit.‡ 47 Cau yi bik ban Abimale ama, aɓwana-mǝgule mala ndà-kulí mǝ'dāhre mala Shekem ramǝna abanɓwáná. 48 Nda Abimale andǝ aburana mǝnana kat atè ka à eau amúr Nkono §Zalmon. Sǝ Abimale twal bero a bui sǝ kasǝ bu-nggun, loasǝi tsǝì a kwàrì. Sǝ banggi aburana mǝnana atè ka ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana wu sǝni ǝn pê ka, wu fà rǝ wun, wu pè kǝla mǝnana ǝn pàk ka.&gt;&gt; 49 Nda koyan ateà ka kasǝ bu-nggun gbal, sǝ à kpata Abimale. À tsǝk abu-nggunì arǝ kanggǝrang-ban mala ndà mala El-berit, sǝ à soaki wi bǝsa. Aɓwana mǝnana kat aɓa ndà-kulí mǝ'dāhre mala Shekem ngga à wù kat, aɓwana kǝla á-mwashat (1,000), aburana andǝ amamǝna.

50 Pǝlǝa Abimale wari a Tebez, tsǝk kàttì kàm, soa-munǝo arǝì sǝ é. 51 Kanggǝrang ndà-kulí mǝ'dāhre nakam a tsùrú mala nggea-lê, nda aburana andǝ amamǝna andǝ aɓwana-mǝgule mala nggea-lê ɓangŋa, à kutiki aɓalǝi sǝ à gìrkún ɓamuria aɓalǝi. Pǝlǝa à eauwe à bik múr-kurǝm. 52 Abimale yiu sǝ soa-munǝo arǝ ndà-kulí mǝ'dāhrenì. Sǝama lang gbashì kún ndà-kulí mǝ'dāhrenì nǝ̀ soaki wi bǝsa ka, 53 kara ɓè ɓwama a múr-kurǝm, túr muna-taligo amur Abimale, ar nkpoula-ɓamuri. 54 Pǝlǝa Abimale tunǝ lagga mǝ-bwali-wi agirmunǝo male akaurǝa, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Kwetǝ nggeabyau mô, wal-luem, ace mǝnana ɓǝà kǝa na amuram ama, &lt;Ɓwama na mǝnana wal-luí ka&gt; ɗàng.&gt;&gt; 55 Lang amǝ Isǝrayila sǝni Abimale wuna ka, koyanale ka nyar a là male.

56 Ɓakuli nyesǝì Abimale mǝɓike mǝnana pàkkî tárrí, nǝ wal-lú amǝ'eambi lumi-tongno-nong-ɓari ka. 57 Ɗǝm ngga Ɓakuli tsǝk mǝɓike mǝnana aburana mala Shekem pè ka ɓǝ̀ nyar amúrià, sǝ suban mǝnana Jotam muna-ɓwabura mala Jerub-ba'al ne ka, yi sulǝ amúrià.

10

Tola andǝ Jayir

1 Anzǝm lú mala Abimale ka, Tola muna-ɓwabura mala Puwa, mǝ'kà Dodo, a tàu mala Isaka, lo ace amsǝ amǝ Isǝrayila. Yì Tola ka, do a Shamir aɓa nzali múr-ankono mala Ifǝrem. 2 Yì ka, duk kasǝla amúr amǝ Isǝrayila apǝlǝa lumi-ɓari-nong-tàrú, sǝ yi wú. À tsǝì a Shamir.

3 Anzǝm Tola ka, Jayir ɓwa Gilǝyat lo, sǝ duk kasǝla amúr amǝ Isǝrayila apǝlǝa lumi-ɓari-nong-ɓari. 4 Jayir ndanǝ amuna-burana lumi-tàrú mǝnana à kǝ gya a nzǝm amǝdambǝriso lumi-tàrú ka, sǝ à yálmúr alá lumi-tàrú a Gilǝyat. À kǝ tunǝ amǝno yì alá ka ama Havot-Jayir* bà yalung. 5 Jayir paklú sǝ à tsǝkbani a Kamon.

Amǝ'Amon andǝ amǝ'Filisti par amǝ'Isǝrayila

6 Amǝ Isǝrayila pàk gìr mǝɓike ɗǝm, a sǝne mala Yahweh.† À peri aban aBa'al andǝ Ashtarot, aɓakuli mala amǝ'Suriya, andǝ aɓakuli mala amǝ'Sidon, andǝ aɓakuli mala amǝ'Mowap, andǝ aɓakuli mala amǝ'Amon, andǝ aɓakuli mala amǝ'Filisti. ‡À vwakibuia arǝ Yahweh, sǝ à nying peri abani. 7 Nda bumlulla mala Yahweh earke amúr amǝ Isǝrayila, sǝ tasǝia a ɓabù amǝ'Filisti andǝ amǝ'Amon§ ngga. 8 Amǝ'Filisti andǝ amǝ'Amon par amǝ Isǝrayila sǝ à betia aɓa pǝlǝa mǝno. À par amǝ Isǝrayila ba apǝlǝa lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú, yià amǝ Isǝrayila mǝnana kat à ndanǝdo a takuli mala Jodan, a nzali mala amǝ'Amor, mǝnana nda aɓa Gilǝyat ka. 9 Pǝlǝa amǝ'Amon gbal ka à yàlî Nggeasala Jodan ace kánǝ munǝo arǝ amǝ'tàu mala Yahuda, andǝ amǝ'tàu mala Benjami, sǝ arǝ ɓala-kàu mala Ifǝrem. Amǝ Isǝrayila tanni kǝ̀rkǝ́r.

10 Nda amǝ Isǝrayila ɓua aban Yahweh ama: &lt;&lt;Sǝm pàngŋǝ́nò cauɓikea. Sǝm pǝlǝna nzǝm sǝm arǝò, we Ɓakuli ma'sǝm, sǝ sǝm kpanata aBa'al.&gt;&gt; 11 Sǝ Yahweh earî amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Ən amsǝ wun a ɓabù amǝ'Masar, andǝ amǝ'Amor, andǝ amǝ'Amon, andǝ amǝ'Filisti re? 12 Ɗǝm ngga lang amǝ'Sidon, andǝ amǝ'Amalek, andǝ amǝ'Mawon* par wun aɓata tanni, sǝ wu ɓua abanam ngga, ǝn amsǝ wun a ɓabuia. 13 Sǝ kat andǝ mǝno ka, wu pǝlǝ nzǝm wun arǝàm, wu kpata aɓea aɓakuli. Acemani ka, pà Mǝ nǝ amsǝ wun ɗǝm ɗàng. 14 Wu kyane, wu kya ɓua aban aɓakuli mǝnana wu twal ka; ɓǝà amsǝ wun a pwari mǝnana wu kùtí aɓa tanni ka.&gt;&gt;

15 Sǝ amǝ Isǝrayila zǝmbî Yahweh ama, &lt;&lt;Sǝm pàngŋǝ̀nà cauɓikea. Pàk gìr mǝnana kat a kǝ sǝni nda pepè awu nǝ pangnǝ sǝm ngga, sǝama, ida amsǝ sǝm yalung.&gt;&gt; 16 Nda amǝ Isǝrayila pusǝki abǝri ɓakuli mǝnana aɓalǝia ka, à sukkia, sǝ à peri aban Yahweh ka. A masǝlǝate ka, †Yahweh yi aulǝ nǝ sǝn tanni mǝɓike mǝnana amǝ Isǝrayila kǝ nu ka.

17 Amǝ'lwa mala amǝ'Amon ram rǝia abanɓwáná, sǝ à kya tsǝk kàttì malea aɓa Gilǝyat; amǝ Isǝrayila gbal ka, à ram rǝia abanɓwáná sǝ à kya tsǝk kàttì malea a Mizpa aɓa Gilǝyat. 18 Aɓwana-mǝgule amur Gilǝyat‡ ne arǝarǝia ama, &lt;&lt;Ɓwa mana nǝ̀ tita kánǝ munǝo arǝ amǝ'Amon ngga, ɓwê na nǝ̀ duk múrû amúr aɓwana puppup mǝnana ndanǝdo a Gilǝyat ka.&gt;&gt;§

11

Jefta duk Kasǝla mala Isǝrayila

1 A bàkú mǝno ka, Jefta* ɓwa Gilǝyat ka, nggea kanggǝrang mǝ'lwa na, sǝama yi ka, muna mala mā-gyatarǝu na. Gilǝyat nda tár Jefta. 2 Mālá Gilǝyat ɓǝlî Gilǝyat amuna-burana. Sǝ lang amuna-burana mala māmí gulkina ka, à pǝ̀r Jefta, sǝ à banggi wi ama, &lt;&lt;A pà nǝ kum liɓala aɓa ɓala mala tár sǝm ɗàng, acemǝnana a nda muna mala ɓè ɓwama ɗàng.&gt;&gt; 3 Pǝlǝa Jefta ɓanggi amǝ'eambi, sǝ kya do a nzali Top,† sǝ aɓwana-mǝɓane na mǝnana à ram rǝia à kǝ pur gya andǝi ka.

4 Ɓè pwari yiu mǝnana amǝ'Amon yinǝ munǝo arǝ Isǝrayila ka. 5 Sǝ lang amǝ'Amon soa munǝo arǝ Isǝrayila ka, aɓwana-mǝgule mala Gilǝyat wari a nzali Top ace yinǝ Jefta. 6 À banggi Jefta ama, &lt;&lt;Yiu yi duk múr sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm munǝ arǝ amǝ'Amon ngga.&gt;&gt; 7 Sǝ Jefta ne aɓwana-mǝgule mala Gilǝyat ama, &lt;&lt;Wun nda mǝnana wu lǝmdǝam ɓinǝmǝsǝu, sǝ wu pǝram ǝn purì ɓala mala tárrám ngga re? Palang sǝ wu yiu abanam ado mǝnana wu kutina aɓa tanni ka?&gt;&gt;

8 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala Gilǝyat earî Jefta ama, &lt;&lt;Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ sǝm nyar a bano ado ka. Yiu atà sǝm ace munǝo arǝ amǝ'Amon, sǝ awu nǝ duk múr sǝm, sǝm kat a Gilǝyat.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Jefta banggi aɓwana-mǝgule mala Gilǝyat ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu nyesǝam ace munǝo arǝ amǝ'Amon, sǝ Yahweh tsǝa à kpa a ɓabuam ngga, mǝ nǝ duk múr wun.&gt;&gt;

10 Sǝ aɓwana-mǝgule mala Gilǝyat earî Jefta ama, &lt;&lt;Yahweh ɓǝ̀ duk mǝ'nakún anre sǝm, ɓǝ̀ sǝm pak kǝla mǝnana a na raka.&gt;&gt; 11 Anggo sǝ Jefta o andǝ aɓwana-mǝgule mala Gilǝyat, sǝ à kya tsǝi duk múrû, sǝ mǝ'sàrǝ̀ban amúrià. Sǝ Jefta ɓǝsǝlǝ bang acau male kat‡ aɓadǝm Yahweh a Mizpa.

12 Pǝlǝa Jefta tasǝ amǝ'na-túrbân aban murǝm mala amǝ'Amon nǝ cau ama, &lt;&lt;Mana ǝn pakko, sǝ a yiu ama a nǝ munǝ arǝ nzali mem?&gt;&gt;

13 Sǝ murǝm mala amǝ'Amon earî amǝ'na-túrbân mala Jefta ama, &lt;&lt;Nda acemǝnana lang Isǝrayila purî Masar aban yiu ka, ak nzali mem, twal a Nggeasala Arnon, kya bik Nggeasala Jabok, sǝ sárǝ́ aban ká a Nggeasala Jodan; acemani ka, nyesǝi aɓa do-jam.&gt;&gt;

14 Jefta pǝlǝa tasǝ amǝ'na-túrbân ɗǝm aban murǝm mala amǝ'Amon, 15 sǝ à kya ne wi ama, &lt;&lt;Jefta bang ama: Isǝrayila ak nzali mala amǝ'Mowap ko nzali mala amǝ'Amon ɗàng. 16 Lang Isǝrayila purî Masar ka, kúti nǝɓa pǝɗanban, aban ká a Nggeamùr Nzuno, sǝ yiu a Kadesh. 17 Isǝrayila pǝlǝa tasǝ amǝ'na-túrbân aban murǝm mala amǝ'Edom, ama &lt;Ida, eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kùtí nǝɓa nzali mô.&gt; Sǝ murǝm Edom ngga kwakikiri ɗàng. Ɗǝm ngga, à tasǝ cau aban murǝm mala amǝ'Mowap, sǝ yi gbal ka wakí cê. Nda Isǝrayila ueo a Kadesh ka.§ 18 Pǝlǝa à twal gya nǝɓa pǝɗanban, sǝ à kàrìban arǝ nkanggari nzong-nzali mala amǝ'Edom andǝ mala amǝ'Mowap. À kya bik bù takuli mala nzali mala amǝ'Mowap, sǝ à yi duk kàttì a nkaring Nggeasala Arnon; à kùtí aɓa bu-nzali mala amǝ'Mowap ɗàng, acemǝnana myalmur Arnon ngga, nda nzong-nzali mala amǝ'Mowap. 19 Isǝrayila pǝlǝa tasǝ amǝ'na-túrbân aban Sihon, murǝm mala amǝ'Amor, murǝm mala Heshbon, nǝ cau ɓǝà banggi wi ama, &lt;Ida, eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kùtí nǝɓa nzali mô aban ká a là ma'sǝm.&gt; 20 Sǝ Sihon ngga, earnǝ Isǝrayila ama ɓǝ̀ kùtí nǝɓa nzong-nzali male ɗàng; nda Sihon ramba aɓwana male kat abanɓwáná, à yi tsǝk kàttì a Jahaz, sǝ warinǝ munǝo arǝ Isǝrayila ka.

21 &lt;&lt;Pǝlǝa Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila pà Sihon andǝ amǝ'lwa male puppup a ɓabu Isǝrayila, sǝ Isǝrayila gandǝia. Anggo sǝ Isǝrayila ak nzali Amor kat, arǝ aɓwana mǝnana à dukam ɗiɗyal ka. 22 Isǝrayila ak nzalinì twal a Nggeasala Arnon kya bik Nggeasala Jabok, sǝ twal aɓa Pǝɗanban, kya bik Nggeasala Jodan.

23 &lt;&lt;Ado mǝnana Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila angŋǝna nzali arǝ amǝ'Amor sǝ pǝrnia à purni ɓadǝmba amǝ Isǝrayila, aɓwana male ka, a ndarǝ ɓariki awu nǝ ak nzalinì arǝia le? 24 Ɓǝ̀ Kemosh ɓakuli ma'wun, pà wun gìr ka, pà nǝ̀ duk girkuma ma'wun re? Anggo gbal gìr mǝnana kat Yahweh, Ɓakuli ma'sǝm pǝr aɓwana sǝ pà sǝmi ka, dumǝna ma'sǝm. 25 Nggeari ka, a kútì *Balak muna-ɓwabura mala Zippor, murǝm mala amǝ'Mowap le? Yi ka, kutia ɓekǝ makgir andǝ Isǝrayila a kǝ fara le? Sǝ wari nǝ lwa arǝia a kǝ fara le? 26 Twalna Isǝrayila apǝlǝa gbǝman tàrú (300) nda ban do a Heshbon andǝ amuna-là male, sǝ a Aruwa andǝ amuna-là male, sǝ arǝ anggea-là mǝnana kat à nda a kún Nggeasala Arnon ngga. Ɓǝ̀ mbak-kàngkàng nzalinì ka ma'wun na, wun amǝ'Amon ngga, palang sǝ wu ak anggea-lê aɓalǝ apǝlǝkia mǝno ka ɗàng? 27 Acemani ka, mim ngga, ǝn pakko cauɓikea ɗàng; a nda mǝnana a kǝ pàkkam mǝɓane nǝ yiu mô arǝàm nǝ munǝo ka. Ado ka, ɓǝ̀ Yahweh, mǝɓashi,† kasǝ-ɓashi yalung anre ka amǝ Isǝrayila andǝ amǝ'Amon.&gt;&gt;

28 Kat andǝ mani anggo ka, murǝm mala amǝ'Amon tsǝkiri arǝ acau mǝnana Jefta túrìbani ka ɗàng.

Pàcau mala Jefta mǝnana yinǝì wi nǝ bumkiɗikea ka

29 A bàkú mǝno ka, Bangŋo mala Yahweh yiu amur Jefta, sǝ twal gya kúti nǝɓa Gilǝyat andǝ Manasa, sǝ kya kúti aban ká a Mizpa mala Gilǝyat, sǝ purî Mizpa mala Gilǝyat ka, kúti aban ká aban amǝ'Amon. 30 Pǝlǝa Jefta pàcau nǝ-shambum‡ aban Yahweh, bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mbak-kàngkàng awu nǝ pà amǝ'Amon a ɓabuam ngga, 31 ɓǝ̀-mana pur a kún ɓala mem aban yiu a kulliǎm, lang ǝn nyarǝnì ban amǝ'Amon aɓa limurǝm ngga, nǝ̀ duk mala Yahweh, sǝ mǝ nǝ pana gir'nkila mala pisǝe kǝring nǝi.&gt;&gt;

32 Nda Jefta yàl a nkaring aban o a munǝo arǝ amǝ'Amon ngga, sǝ Yahweh tsǝa à kpa a ɓabui. 33 Sǝ kiɗiki anggea-là lumi-ɓari nǝ kiɗikiban mǝgule, twal a Aruwa aban ká ɗār arǝ abân mǝnana à kàrì nggea-là Minit, sǝ kya bwal ɗār a ban nggea-là Abel-keramim ngga. Anggo sǝ amǝ Isǝrayila ɓùn§ amǝ'Amon aɓatea.

34 Pǝlǝa Jefta nyar a ɓala male, a Mizpa, sǝ mǝnia ka nda gìr mǝnana sǝn ngga: ɓoarnsarile puro aban ká a kúllè nǝ wal karata-bu andǝ ta'nggwam. Yì nda kǝ muni ɓǝ̀rɓǝ̀r; ɓǝ̀ yì na raka, panǝ ɓekǝ muna-ɓwabura, ko muna-ɓwama ɗàng. 35 Sǝ lang sǝni ka, kara bwal daura male sannì*, sǝ bang ama, &lt;&lt;Oi ɓoarnsarilem! A ɓunǝnam a nzali amúr ankūnǝam, sǝ a dumǝna tǝ́r bumkiɗikea mǝgule abanam. Acemǝnana ǝn panacau aban Yahweh, sǝ pà mǝ nǝ nggaɗi kunam ɗàng.&gt;&gt; 36 Sǝ earî wi ama, &lt;&lt;Dâ, ɓǝ̀ a angŋa-dǝmba a panacau aban Yahweh, sǝ ado mǝnana Yahweh pano limurǝm amur aɓio-amǝbura, amǝ'Amon ngga, pàngnǝ mim kǝla mǝnana a pacau ka.&gt;&gt; 37 Pǝlǝa banggi tárrí ama, &lt;&lt;Pakkam mǝnia yì gìr ka: ɗekiam ace mǝnana mǝ o a ɓua do-nsari mem sǝnǝ aɓiam, amur ankono, ba azongŋo ɓari.&gt;&gt;

38 Sǝ tarrí earî wi ama, &lt;&lt;Kyane.&gt;&gt;Pǝlǝa tasǝi ɓǝ̀ o, yì andǝ aɓî, sǝ à kya ɓua do-nsari male amur ankono ba azongŋo ɓari. 39 Sǝ a masǝlǝata azongŋo ɓari ka, nyar aban tárrí, sǝ tárrí pàngnǝi kǝla mana pàcau nǝ-shambum ngga; sǝ yì muna-ɓwame ka súrǝ̀ kǝ ɓwabura ɗang. Pǝlǝa cê duk kuncau a Isǝrayila 40 ama koya pǝlǝa ka amuna-mamǝna mala amǝ Isǝrayila nǝ̀ twal anonggio ine ace o a ɓua ace muna-ɓwama mala Jefta, ɓwa Gilǝyat.

12

Amǝ Ifǝrem munǝo arǝ aburana mala Jefta

1 Amǝ Ifǝrem tunǝ amǝ'lwa malea abanɓwáná, sǝ à yàlî nkaring. À wari a Zafon ace je andǝ Jefta. À ɗì Jefta ama, &lt;&lt;Palang sǝ a wari a lwa arǝ amǝ'Amon, sǝ a tunǝ sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kyan sǝnǝa wun ngga ɗàng? Ado ka, sǝm ndo sǝm nǝ̀ pisǝo wunǝ ɓala mò kat.&gt;&gt;

2 Pǝlǝa Jefta pa eare ama, &lt;&lt;Mim sǝnǝ aɓwana mem ngga, sǝm kùtí aɓa makgir mǝgule sǝnǝ amǝ'Amon. Ən tunǝ wun ɓǝ̀ wu yiu ace amsǝam a ɓabuia, sǝ wu yiu ɗang. 3 Sǝ lang ǝn sǝni ama, pà wu nǝ̀ pàkkam gbasha raka, ǝn twal yilǝmem a kún buam, sǝ ǝn yàl nkaring aban ká arǝ amǝ'Amon, sǝ Yahweh túrmuria a ɓabuam. Sǝ mana tsǝa ado, sǝ wu yiu yalung nǝ munǝo arǝàm?&gt;&gt;

4 Sǝ amǝ Ifǝrem bang ama, &lt;&lt;Wun amǝ Gilǝyat aɓa Ifǝrem ngga, wun nda ka yan? Wun nda ka kǝ aɓwana mana wu ɓangŋa, sǝ wu yiu ace kum-àwá aɓa bù-nzali Ifǝrem andǝ Manasa ka!&gt;&gt; Nda Jefta ramba aburana mala amǝ Gilǝyat, sǝ à soa munǝo arǝ amǝ Ifǝrem. Sǝ aburana mala Gilǝyat gandǝ amǝ Ifǝrem.

5 Aburana mala Gilǝyat ak ban yálì nkaring mùr mala Nggeasala Jodan arǝ amǝ Ifǝrem. Sǝ lang ɓwa Ifǝrem mana auna, sǝ yi bang ama, &lt;&lt;Wu ɗekiam, ɓǝn yàl a nkaring ngga,&gt;&gt; aburana mala amǝ Gilǝyat nǝ̀ ɗì ama, &lt;&lt;A nda ɓwa Ifǝrem le?&gt;&gt; Sǝ ɓǝ̀ pa eare ama, &lt;&lt;Awo ka,&gt;&gt; 6 pǝlǝa à nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda anggo ka, ida, bang ama, &lt;Shibbolet.&gt; &gt;&gt; Sǝ yì ka nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Sibbolet,&gt;&gt; acemǝnana pà nǝ̀ gandǝ pusǝ cau mǝno ka pepè ɗàng. Pǝlǝa à nǝ̀ gbami, à nǝ̀ wal-luí a mǝno yì ban yálì nkaring mùr Jodan ngga. Anggo, sǝ à wal-lú ka amǝ Ifǝrem, á-lumi-ine-nong-ɓari (42,000), a mǝno yì pwari ka.

7 Jefta ka duk kasǝla mala amǝ Isǝrayila, mala apǝlǝa tongno-nong-mwashat. Pǝlǝa Jefta, ɓwa Gilǝyat paklú sǝ à tsǝì a ɓembe, a la male aɓa Gilǝyat.

Ibzan, andǝ Elon, andǝ Abdon duk akasǝla mala amǝ Isǝrayila

8 Anzǝm Jefta ka, Ibzan, ɓwa Betalami, duk kasǝla mala Isǝrayila. 9 Yi ka, ndanǝ amuna-burana lumi-tàrú, andǝ amuna-mamǝna lumi-tàrú. Yi pǎ amuna-mamǝna male à alki aburana mǝnana à pa a tàu male raka. Sǝ amuna-burana male ka, alkia wia amamǝna mǝnana à pà a tàu male raka. Ibzan duk kasǝla amúr Isǝrayila apǝlǝa tongno-nong-ɓari. 10 Pǝlǝa Ibzan paklú, sǝ à tsǝì a ɓembe a Betalami.

11 Anzǝm Ibzan ngga, Elon a tàu mala Zebulu, duk kasǝla amur Isǝrayila apǝlǝa lum. 12 Pǝlǝa Elon ɓwa tàu Zebulu paklú, sǝ à tsǝì a ɓembe a Aijalon, a bù-nzali Zebulu.

13 Anzǝmi ka, Abdon muna-ɓwabura mala Hilel, ɓwa Piraton, duk kasǝla a Isǝrayila. 14 Ndanǝ amuna-burana lumi-ine, andǝ amǝkau-amuna-burana lumi-tàrú, mana à kǝ kok amǝdambǝriso lumi-tongno-nong-ɓari ka. Abdon duk kasǝla a Isǝrayila apǝlǝa tongno-nong-tàrú. 15 Pǝlǝa Abdon, muna-ɓwabura mala Hilel ɓwa Piraton paklú, sǝ à tsǝì a ɓembe a Piraton, a bù-nzali Ifǝrem, aɓa nzali múr-ankono mala amǝ'Amalek.

13

Ɓǝlban mala Samsǝn

1 Ɗǝm ngga, amǝ Isǝrayila pàk gìr mǝnana mǝɓike na a mǝsǝ Yahweh ka, nda Yahweh tasǝia a ɓabù amǝ'Filisti apǝlǝa lumi-ine ka.

2 A bàkú mǝno ka, ɓè ɓwabura nakam lùllǝì ama Manuwa, ɓwa Zora a tàu mala Dan. Māmí ka ɓǝl muna ɗàng, acemǝnana nkombi na. 3 Mǝturonjar mala Yahweh pusǝrǝi aban ɓwame, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, a nda nkombi, sǝ a ɓǝl kǝ muna ɗang, sǝama awu nǝ kum muna a bumo, awu nǝ ɓǝl muna-ɓwabura. 4 Adyan ngga, tsǝkiro! A pà wunǝ nu mùr-anap ko mba ɗàng, sǝ a pà wunǝ lì kǝ gìr'ɓeami ɗàng.* 5 Sǝni, awu nǝ kum muna a bumo sǝ awu nǝ ɓǝl muna-ɓwabura. †Kǝ nkembu pa nǝ̀ je múrí ɗàng, acemǝnana twal a bum ngga, mune nǝ̀ duk ɓwa-Nazir aban Ɓakuli. Sǝ mune ka nǝ̀ tita amsǝ amǝ Isǝrayila a ɓabù amǝ'Filisti.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa mālá Manuwa wario kya ne burí ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwa mala Ɓakuli yiu abanam, sǝ ɓamǝsǝi ka ndanǝ ɓoarɓwa kǝ̀rkǝ́r kǝla ɓamǝsǝ mǝturonjar mala Ɓakuli. Ən ɗî ban mǝnana pur kàm ngga ɗàng, sǝ banggam lùllǝì ɗàng. 7 Banggam ama, &lt;Sǝni, awu nǝ̀ kum muna a bumo, sǝ awu nǝ̀ ɓǝl muna-ɓwabura. Adyan ngga, a pà wunǝ nu mùr-anap ko mba ɗàng, sǝ a pà wunǝ li ɓekǝ gìr'ɓeami ɗàng, acemǝnana twal a bum ngga, mune nǝ̀ duk ɓwa-Nazir ba lú male.&gt; &gt;&gt;

8 Pǝlǝa Manuwa pakhiwi aban Yahweh ama, &lt;&lt;Ida, Mǝtalem, nying ɓwa mala Ɓakuli mana a tasǝi ka ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ yiu ɗǝm aban sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ yi kania sǝm lang sǝ sǝm nǝ̀ lǝsǝ muna mana à nǝ̀ ɓǝli ka.&gt;&gt;

9 Sǝ Ɓakuli ok hiwi mala Manuwa; mǝturonjar mala Ɓakuli nyare yiu aban mālá Manuwa lang ndaban do a patal ka. Sǝama burí Manuwa ka pa a baní ɗàng. 10 Pǝlǝa ɓang akaurǝa kya ne burí ama, &lt;&lt;Yiu akaurǝa! Ɓwabura mana yiu abanam a ɓè pwari ka, yi pusǝnarǝi ɗǝm abanam!&gt;&gt; 11 Manuwa lo, sǝ o atà māmí. Lang yi kum ɓwabure ka ɗì ama, &lt;&lt;A nda ɓwabura mana a nacau nǝ māmám ngga le?&gt;&gt; Pǝlǝa ɓwabure eari wi ama, &lt;&lt;È, mǝ nda.&gt;&gt; 12 Manuwa ne wi ama, &lt;&lt;Adyan ngga, ɓǝ̀ cau mò yi lúmsǝ̀nà ka, lang sǝ sǝm nǝ̀ lǝsǝ mune, sǝ ya túró na mune nǝ̀ yia pa?&gt;&gt; 13 Mǝturonjar mala Yahweh ne Manuwa ama, &lt;&lt;Māmó ɓǝ̀ tsǝkiri arǝ agir mǝnana kat ǝn banggi wi ka. 14 Māmó pà nǝ̀ li kǝgir mana pur arǝ nggun-anap ka ɗàng. Pà nǝ̀ nu mùr-anap ko mba ɗàng, sǝ pà nǝ̀ li kǝ gìr'ɓeami ɗàng.‡ Yì ka, ɓǝ̀ kpata agir mǝnana kat ǝn banggi wi ɓǝ̀ pàk ka.&gt;&gt;

15 Manuwa ne mǝturonjar mala Yahweh ama, &lt;&lt;Ida, kundǝ bǝti, ace mana ɓǝ̀ sǝm lambo muna-mbul ka.&gt;&gt; 16 Mǝturonjar mala Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ a tsǝem ǝn kúndǝ ka, pà mǝ nǝ lì girlina mô ɗàng. Sǝama ɓǝ̀ a ndanǝ gìr mǝnana awu nǝ pana ɓoro mala pisǝe kǝring nǝi ka, pà aban Yahweh.&gt;&gt; (Manuwa ka sǝlǝ ama mǝturonjar mala Yahweh na ɗàng.) 17 Sǝ Manuwa ɗì mǝturonjar mala Yahweh ama, &lt;&lt;Mana nda lullǝo, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm gusǝlǝo lang cau mò yi lúmsǝ̀nà ka?&gt;&gt; 18 Mǝturonjar mala Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Palang sǝ a ɗiem lullǝam? Lullǝam ngga gìr'ndali na, a pà wu nǝ̀ bwalte ɗàng.&gt;&gt;

19 Nda Manuwa twal muna-mbul sǝ ɗàrǝ́ mǝsǝsa ace pàgir mala mǝsǝsa, sǝ pana ɓoro nǝia amúr tali aban Yahweh. Mǝturonjar mala Yahweh pàk gìr'ndali, lang Manuwa andǝ māmí na ban sǝnban ngga. 20 Lang lasǝ-bǝsa lo amúr gyangŋan aban o a kuli ka, kara à sǝn mǝturonjar mala Yahweh mǝno eau aban o a kuli aɓa lasǝ-bǝshe. Lang Manuwa andǝ māmí sǝni anggo ka, à sarǝa a nzali nǝ ɓamǝsǝia. 21 Mǝturonjar mala Yahweh pusǝrǝi aban Manuwa andǝ māmí ɗǝm ɗàng. Nda Manuwa yi sǝlǝ ama ɓwê ka, mǝturonjar mala Yahweh na. 22 Manuwa ne māmí ama, &lt;&lt;Ɓafo, sǝm nda sǝm nǝ̀ wù ka, acemǝnana sǝm sǝnǝna Ɓakuli.&gt;&gt; 23 Sǝama māmí banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh earce ama nǝ̀ wal-lú sǝm ngga, pà nǝ̀ ak pàgir mala pisǝe kǝring, andǝ pagìr mala mǝsǝsa a bù sǝm ɗàng. Ɗǝm ngga, pà nǝ̀ lǝmdǝa sǝm amǝnia yì agir kat, ko nǝ̀ hamba sǝm agir kǝla amǝnia ka ɗàng.&gt;&gt;

24 Mālá Manuwa ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ tsǝki wi lullǝu ama Samsǝn. Mune gulo sǝ Yahweh tsǝki wi bù. 25 Bangŋo mala Yahweh tita pàktúró nǝ Samsǝn a Mahane-Dan, anre §Zora andǝ Eshtawol.

14

Doɓala mala Samsǝn

1 Samsǝn wari a Timna,* sǝ kya sǝn ɓè muna-ɓwama mala amǝ'Filisti a ban mǝno. 2 Lang nyar a là ka, yi ne tárrí andǝ nggè ama, &lt;&lt;Ən sǝn ɓè muna-ɓwama mala amǝ'Filisti a Timna. Ən nggǝ earce nǝma wu alami ɓǝ̀ duk māmám.&gt;&gt; 3 Sǝ tárrí andǝ nggè banggi wi ama, &lt;&lt;Kǝ muna-ɓwama pà kàm atà amuna-mamǝna mala amǝ'eambo, ko aɓalǝ aɓwana ma'sǝm kat re, mǝnana nǝ̀ tsǝa sǝ awu nǝ nggá al ɓwama aɓalǝ amǝ'Filisti, yià amǝ ɗwanyi kasǝ-ɓatau ka?&gt;&gt; Sǝama Samsǝn ngga banggi tárrí ama, &lt;&lt;Alami, acemǝnana nda ɓwama mǝnana ǝn sǝni ɓoaram a mǝsǝàm ngga.&gt;&gt; 4 (Tárrí andǝ nggè ka, à sǝlǝ ama Yahweh na mǝnana kǝ pàk mǝnia yì gìr ka ɗàng, acemǝnana Yahweh naban alta njar mala munǝo arǝ amǝ'Filisti. A bàkú mǝno ka, amǝ'Filisti na mǝnana à kǝ yálmúr amǝ Isǝrayila ka.)

5 Samsǝn wari a Timna atarǝia andǝ tárrí andǝ nggè. Pǝlǝa wari a ban aɓaban mala anggun-anap mala amǝ Timna, kara ɓè muna-im lo arkwar aban yiu arǝì. 6 †Bangŋo mala Yahweh sulǝ amurí nǝ rǝcandǝa, sǝ kat andǝ amani ama pànǝ kǝ girbura a buì raka, bwal muna-imnì sàngi, kǝla mǝnana ɓwa nǝ̀ sàngi muna-mbul ka. Sǝama ne tárrí andǝ nggè gìr mǝnana pàk ka ɗàng.

7 Pǝlǝa wario kya nacau nǝ muna-ɓwame, sǝ ceɓoarî Samsǝn. 8 Anzǝm anonggio bǝti ka, Samsǝn nyare wario nǝ̀ nggá al muna-ɓwame. Amur njar ka, kyangye ace sǝn lú muna-im mana wal-luí ka; sǝ sǝni ka, mǝsǝnyi ramǝna arǝì mbǝl-mbǝl sǝ mur-nyi na kam aɓa lú imnì. 9 Samsǝn pǝlǝa ɗàrǝ́ mur-nyi a ɓabui, sǝ kǝ nui aban o. Lang yina aban tárrí andǝ nggè ka, pea wia aɓa mur-nyinî, sǝ à nu. Sǝama banggia wia ama ɗàrǝ́ mǝno yì mur-nyi ka aɓa lú imnì ɗang.

10 Pǝlǝa tárrí wari a Timna a ɓala mala muna-ɓwame. Samsǝn pàk girlina ace lìli-isǝban, kǝla mǝnana abura-māfela pàkkiyi ka. 11 Lang amǝ'Filisti sǝni Samsǝn panǝ aɓwana atè raka, pǝlǝa à yinǝ alaggana lumi-tàrú ace mǝnana ɓǝà pà kǝla aɓimǝdo ka. 12 Samsǝn banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ na wun ɓekǝ cauɓaɓe. Ɓǝ̀ wun nǝ̀ gandǝ súrǝ̀ mǝnia yì cauɓaɓe aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari mala lìli-isǝban man, sǝ wun nǝ̀ banggam ɓalǝi ka, mǝ nǝ pà wun adaura linǝn lumi-tàrú andǝ anggea-daura lumi-tàrú. 13 Sǝama ɓǝ̀ wu gandǝnǝ nam raka, wun nǝ̀ pam adaura linǝn lumi-tàrú andǝ anggea-daura lumi-tàrú.&gt;&gt;

Amǝ'Filisti ne wi ama, &lt;&lt;Na sǝm cauɓaɓenî ɓǝ̀ sǝm oè.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa nea wia ama,

&lt;&lt;Aɓa mǝligìr, girlina puro;

Aɓa mǝ'rǝcandǝa, gìr pǝlpǝl puro.&gt;&gt;

Nongŋo tàrú yi kutio, à gandǝnǝ na ɓá cauɓaɓe man ɗang.

15 A inea nongŋo ka, à banggi mālá Samsǝn ama, &lt;&lt;Ɓorikitakun burio ɓǝ̀ na sǝm ɓá cauɓaɓenî, ɓǝ̀ ana raka, sǝm nǝ̀ pisǝo wunǝ ɓala mala tárró. Wu tunǝ sǝm kani, ace mǝnana wun nǝ̀ tsǝk sǝm ɓǝ̀ sǝm pǝlǝ amǝ'tǝ̀r ka le?&gt;&gt;

16 Nda mālá Samsǝn ɓua a ɓadǝmbi, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;A kǝ ɓinǝmǝsǝàm; a earcem ɗàng. A nongsǝì alaggana mala aɓwana mem cauɓaɓe, sǝ a nam ɓalǝi ɗàng.&gt;&gt;

Samsǝn ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, nggearǝ tárrám andǝ nggem ngga, ǝn malaká nea wia ɗàng, sǝ palang sǝ a kǝ earce ama mǝ banggo?&gt;&gt;

17 Mālá Samsǝn ɓua aɓadǝm Samsǝn aɓalǝ anongŋo tongno-nong-ɓari mala lìli-isǝban mǝnia ka, sǝ a tongno-nong-ɓaria pwari ka, Samsǝn ne wi ɓá cauɓaɓenî acemǝnana kùrrî mwacang ngga. Mālá Samsǝn pǝlǝa wario kya ne aɓwana male ɓá cauɓaɓenî.

18 A tongno-nong-ɓaria pwari, kaniama pwari nǝ̀ kpa ka, aburana mala nggea-lê ne Samsǝn ama,

Mana pàk-pǝlpǝl kútì mur-nyi?

Mana pàk-rǝcandǝa kútì im?

Pǝlǝa Samsǝn nea wia ama,

Ɓǝ̀ wu rikma-rya nǝ mamǝna muna-ndǎ mem raka,

wun pà wun nǝ̀ súrǝ̀ ɓá cauɓaɓe mem ɗàng.

19 Bangŋo mala Yahweh sulǝ amúr Samsǝn nǝ rǝcandǝa, pǝlǝa wari a Ashkelon kya wal-lú aburana lumi-tàrú, swárki agir-nggūrǝu malea, sǝ pè aburana mana à na ɓá cauɓaɓe male ka. Bumilul kǝ̀rkǝ́r, sǝ nyare o a ɓala aban tarrí. 20 Nda à twal mālá Samsǝn à pè mwashat atà aɓimǝdo, mǝnana pàk murǝm-gyajam male. a ban lìli-isǝban ngga.‡

15

Mbweban-akúnì mala Samsǝn amur amǝ'Filisti

1 Anzǝm anonggio bǝti, a kúnì mala pwan-mǝssa alkama ka, Samsǝn warinǝ muna-mbul a buì nǝ̀ nggá sǝn māmí. Ne nkili-mǝɓwabure ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce mǝ nǝ kúti atà māmám aɓa kurǝm male.&gt;&gt; Sǝ nkili-mǝɓwabure ka eari wi ɓǝ̀ kùtí ɗang.

2 Nkili-mǝɓwabure ne wi ama, &lt;&lt;Ən twali nǝma a ɓǝsǝki, a ɓinǝmǝsǝi, nda ǝn twali ǝn pê murǝm-gyajam mô ka. Mǝ'kyauwa māmó ka ɓoarnsari kútì māmó re?* Ida, twali ɓǝ̀ duk māmó a kúnì.&gt;&gt; 3 Samsǝn bang ama, &lt;&lt;Man yalung ngga, mǝ nǝ duk mǝ'ɗwanyicau-arǝu, ɓǝ̀ ǝn pakki amǝ'Filisti gìr mǝɓane ka.&gt;&gt; 4 Nda Samsǝn wario kya bwal amǝ'nzǝgban gbǝman-tàrú, sǝ kurkia ɓari-ɓari arǝ anggilatea, sǝ ɗúrkia wia ɓukan, a tsùrú mala nggilatea mana kurkia ɓari-ɓari ka. 5 Pǝlǝa tsǝk bǝsa arǝ aɓukanì, sǝ nying amǝ'nzǝgbanî à kutiki aɓa mǝssa mǝnana nda ban came aɓalǝ aɓaban mala amǝ'Filisti ka. Sǝ kutio soa bǝsa, pisǝ akūno mǝssa mala amǝ'Filisti mǝnana à rambi ka, andǝ mǝssa mǝnana à malaká cani raka. Ɗǝm ngga pisǝ aɓaban-anap andǝ aɓaban mala anggun-olif malea. 6 Pǝlǝa amǝ'Filisti ɗiban ama, &lt;&lt;Yana ɓwê pàk mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt; À banggia wia ama, &lt;&lt;Samsǝn, nkil ɓwa'Timna na. Samsǝn pàk mǝno acemǝnana nkili-mǝɓwabure twal māfela mala Samsǝn, sǝ pè murǝm-gyajam mala Samsǝn.&gt;&gt; Nda amǝ'Filisti wario à kya pisǝ ɓwame andǝ tárrí nǝ bǝsa ka. 7 Samsǝn nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ anggo sǝ wu kǝ pak ka, ǝn kána mǝ nǝ mbwe wun akúnì, anzǝm mǝno ka, sǝ mǝ nǝ came.&gt;&gt; 8 Nda wal-luia pas, sǝn mǝsǝswatǝr pà kàm ɗàng, nǝ kaɓa walban. Pǝlǝa wario kya do aɓa sà-tali mala Etam.

9 Pǝlǝa amǝ'lwa mala amǝ'Filisti yiu nǝ rǝcandǝa mala lwa aɓa bù-nzali Yahuda, à bwal-kàttì anzǝm la mǝnana à tunǝi ama Lehi ka, sǝ à warinǝ munǝo arǝì. 10 Aburana mala tàu mala Yahuda ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu yiua munǝo arǝ sǝm?&gt;&gt; Amǝ'Filisti earia wia ama, &lt;&lt;Sǝm yiu ace bwal Samsǝn, ace mǝnana sǝm nǝ̀ pàkki wi kǝla mǝnana pàkka sǝm ngga.&gt;&gt; 11 Aburana á-tàrú (3,000) mala Yahuda wari a sà-tali mala Etam, sǝ à ne Samsǝn ama, &lt;&lt;A sǝlǝ mbak ama amǝ'Filisti na à yálkiyimúr sǝm ngga? Palang sǝ a pàkka sǝm mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt; Samsǝn pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Kǝ gìr mǝnana à pàkkam ngga, nda gbal ǝn pàkkia wia ka.&gt;&gt; 12 À banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝm yiu a kùrro, sǝm nǝ̀ túrrǒ a ɓabù amǝ'Filisti.&gt;&gt; Samsǝn bang ama, &lt;&lt;Wu kánbàm ama pà wun nǝ̀ wal-luem nǝnggearǝ wun ɗàng.&gt;&gt; 13 À banggi wi ama, &lt;&lt;Awo, kǝ kùrban na nǝmurǝi sǝm nǝ̀ kùrro, sǝ sǝm nǝ̀ túrrǒ a ɓabuia ka.&gt;&gt; Nda à kùrrì nǝ aɓǝsa anggur ɓari, sǝ à pur nǝi aɓa tali mǝno ka, à umnǝi.

14 Lang Samsǝn yi bingŋǝna Lehi ka, amǝ'Filisti lo aban yiu a baní nǝ gāwàn. Sǝ Bangŋo mala Yahweh sulǝ amurí nǝ rǝcandǝa. Anggur mana à kùrkina agarabui nǝia ka, à pǝlǝ kǝla záng mana à pisǝì a bǝsa ka, à panzǝkya à nying abui. 15 Kum mu-garakún mǝdambǝriso mǝnana malaká ìm raka, pǝlǝa lǝmdǝ buì twali sǝ wal-lú aburana á-mwashat nǝi. 16 Samsǝn pǝlǝa bang ama,

&lt;&lt;Nǝ́ mu-garakún mǝdambǝriso,

ǝn ramgia amur rǝarǝia gum-gum.

Nǝ́ mu-garakún mǝdambǝriso,

†ǝn wal-lú aburana á-mwashat.&gt;&gt;

17 Lang malna nacau ka, pǝlǝa nyesǝ mu-garakún mǝdambǝrisonî mǝnana a buì ka túrí, sǝ tsǝkî banì lullǝu ama Ramat Lehi.‡

18 Mǝsamùr wali kǝ̀rkǝ́r, nda ɓua aban Yahweh ama, &lt;&lt;A pana mǝnia yì kaɓa amsǝban ngga nǝ bu guro mò. Sǝ adyan ngga, mǝ nǝ wù ace mǝsamùr, mǝ nǝ kpa a ɓabù amǝ'Filisti, amǝ ɗwanyi kasǝ-ɓatau le?&gt;&gt; 19 Pǝlǝa Ɓakuli mǝn ɓè tūliban a nzali a Lehi, sǝ mùr pur kàm aɓalǝi. Lang nuna ka, kara nyare kum bǝsa rǝcandǝa, sǝ yilǝmi nyar arǝì. Ace mǝno ka, Samsǝn tsǝkî tūli-mùrnî lullǝu ama En Hakkore.§ Mǝno yì tūli-mùr ka, ndakam a Lehi bà yalung.

20 Samsǝn duk kasǝla amúr amǝ Isǝrayila ba apǝlǝa lumi-ɓari, a bàkú mǝnana amǝ'Filisti kǝ yálmúr amǝ Isǝrayila ka.

16

Samsǝn andǝ Delila

1 Samsǝn wari a Gaza, sǝ kya sǝn ɓè mā-gung abanì, pǝlǝa kúti a baní. 2 Cau mesǝ aban amǝ Gaza ama, &lt;&lt;Samsǝn yina kani!&gt;&gt; Nda à kàrì banì, sǝ à kùmsǝi wi, à nǝ̀ kundǝi aɓa dù kat, a kún nggea-là. Sǝama nǝ du ka à nea rǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm ɗeki sheɓǝ̀ bankwarna nǝ dǝmbari ka; pǝlǝa sǝm nǝ̀ wal-lui.&gt;&gt; Nda à duk ɗǝong aɓa dù kat. 3 Sǝ Samsǝn ngga nongŋo ba gakkya mala ɓadu. Sǝ lang ɓadu gakkina ka, pǝlǝa lo sǝ kya gbami agirkún bankutio mala nggea-lê, atarǝia andǝ anggunkúni ɓari, sǝ uia, kat andǝ nggun-gangndea mala múr bankutionì andǝ koman kat, sǝ imsǝia a kwàrì, pǝlǝa umnǝia a ɓong mgbang-ban mana a dǝm Hebǝron ngga.

4 Anzǝm mǝno ka, Samsǝn yi earce ɓè ɓwama a Ɓangŋaban Sorek. Lullǝ ɓwame ama Delila. 5 Aɓwana-mǝgule mala amǝ'Filisti wari aban Delila sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Swárí ɓǝ̀ lǝmdǝo ban mǝnana kaɓa rǝcandǝa male pàk kàm ngga, sǝ lang sǝ sǝm nǝ̀ gandǝì, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kùrrì, sǝ sǝm nǝ̀ ɓunni ka; sǝ koyana atà sǝm ngga nǝ̀ po mǝsǝ bolo-azǝrfa á-mwashat nǝ gbǝman-mwashat [1,100.]&gt;&gt;

6 Nda Delila ne Samsǝn ama, &lt;&lt;Ida, banggam ban mǝnana kaɓa rǝcandǝa mò pàk kàm, sǝ lang sǝ ɓwa nǝ̀ gandǝ kurkio ace mǝnana ɓǝ̀ ɓùn rǝcandǝa mô ka.&gt;&gt; 7 Samsǝn ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa kùrram nǝ bǝsa amazo tongno-nong-ɓari mǝnana à malaká ìm raka, mǝ nǝ yauwiki, mǝ nǝ pa kǝla koya ɓwa ka.&gt;&gt; 8 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ'Filisti yinǝì Delila bǝsa amazo tongno-nong-ɓari, mǝnana à malaká ìm raka, sǝ kùrki Samsǝn nǝia. 9 Delila ka angŋa-dǝmba yinanǝ aɓea aburana à ndaban kùmsǝó aɓa ɓè kurǝm-ɓaɓalǝu. Pǝlǝa Delila loasǝ gì na ama, &lt;&lt;Samsǝn! Amǝ'Filisti na amuro!&gt;&gt; Samsǝn kasǝki amazo mǝno kǝla kasǝa mala nkonggúr lang bǝsa je ka. Acemani ka, fe mala rǝcandǝa male ka à súrǝì ɗàng.

10 Pǝlǝa Delila ne Samsǝn ama, &lt;&lt;Sǝni, a swarkiam sǝ a nam nyir. Ida, nam lang sǝ ɓwa nǝ̀ gandǝ kùrro.&gt;&gt;

11 Samsǝn banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa kùrram nǝ bǝsa anggur mana à malaká pàktúró nǝia raka, mǝ nǝ yauwiki, mǝ nǝ pa kǝla koya ɓwa ka.&gt;&gt; 12 Aburana mǝno yina à ndaban kùmsǝó aɓa kurǝm-ɓaɓalǝu. Pǝlǝa Delila twal bǝsa anggur, kùrki Samsǝn nǝia, sǝ loasǝ gì na ama, &lt;&lt;Samsǝn! Amǝ'Filisti na amuro!&gt;&gt; Sǝ Samsǝn kara kasǝki anggur mana à kùrki nǝia arǝ agarabui ka kǝla mǝsǝ'nkonggúr.

13 Pǝlǝa Delila ne Samsǝn ama, &lt;&lt;Bà adyan a camarǝ swarkiam, andǝ nam nyir. Banggam lang sǝ ɓwa nǝ̀ gandǝ kùrro.&gt;&gt; Pǝlǝa Samsǝn banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a tâ nyang-muram mǝnana à bwalki arǝ abanì tongno-nong-ɓari aɓalǝarǝia andǝ nkonggúr-tàgìr mana nda arǝ nggun-tà'nggubyau, sǝ a kifi nǝ gara-tàgìr ka, mǝ nǝ yauwiki, mǝ nǝ pa kǝla koya ɓwa.&gt;&gt; 14 Sǝ lang Samsǝn na a ntulo ka, Delila tà nyang-múr Samsǝn mǝnana à bwalki arǝ abanì tongno-nong-ɓari ka aɓalǝarǝia andǝ nkonggúr-tàgìr mana nda arǝ nggun-tà'nggubyau ka, sǝ kifi nǝ gara-tàgìr. Pǝlǝa loasǝ gì na ama, &lt;&lt;Samsǝn! Amǝ'Filisti na amuro!&gt;&gt; Sǝ Samsǝn loapi ntulo, gwachi nyang-múrí arǝ gara-tàgìr, andǝ nggun-tà'nggubyau, andǝ nkonggúr-tàgìr.

15 Pǝlǝa Delila ne Samsǝn ama, &lt;&lt;Lang sǝ awu nǝ na ama, &lt;Ən nggǝ earceo,&gt; sǝ ɓabumo pà arǝàm ɗàng? A ɓangginanǝ mim kusǝ tàrú ado, sǝ a nam ban mǝnana kaɓa rǝcandǝa mò pàk kàm ngga ɗàng.&gt;&gt; 16 Delila camarǝ pisǝta Samsǝn tùtù koya pwari nǝ acau male andǝ ɓuakiarǝu, gandǝa lulbum Samsǝn kǝla nǝ wǔ.

17 A masǝlǝate ka, Samsǝn ne wi ɓabumi kat. Banggi wi ama, &lt;&lt;Twal a pwari mǝnana à ɓǝlam ngga, nkembu je muram a kǝ pwari ɗàng, acemǝnana mǝ nda ɓwa-nazir* aban Ɓakuli twal a bum nggem. Ɓǝ̀ ɓwa mwa nyang ɓamuram ngga, rǝcandǝa mem nǝ̀ nyem, sǝ mǝ nǝ yauwiki, mǝ nǝ pa kǝla koya ɓwa ka.&gt;&gt;

18 Lang Delila sǝni ama Samsǝn nani wi ɓabumi kat ka, túrban ɓǝà tunǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ'Filisti, nǝ cau ama, &lt;&lt;Wu yiu ɗǝm, acemǝnana bangŋǝnam ɓabumi kat.&gt;&gt; Nda aɓwana-mǝgule mala amǝ'Filisti yiu abani nǝ boalo a buia. 19 Delila pǝlǝa tsǝk Samsǝn koa ntulo a byali, sǝ tunǝ ɓè ɓwabura yi mwa nyang-múr Samsǝn mǝnana à bwalki wi arǝ abanì tongno-nong-ɓari ka. Anggo sǝ Delila tita kyauwiki Samsǝn, sǝ rǝcandǝa male nying rǝì. 20 Pǝlǝa loasǝ gì na ama, &lt;&lt;Samsǝn! Amǝ'Filisti na amuro!&gt;&gt; Sǝ Samsǝn loapi ntulo male, ne ɓamurǝi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ puro kǝla mǝnana ǝn pakkiyi ɗiɗyal ka, sǝ mǝ nǝ dǝurǝ rǝàm ace panzǝ ɓamuràm.&gt;&gt; Sǝ yi ka sǝlǝ ama Yahweh nyingŋǝni ɗàng. 21 Amǝ'Filisti gbami, sǝ à ukki amǝsǝi à pusǝkia. À yinǝi a Gaza, sǝ à kùrri nǝ ansolo bolo-bángŋá. À tsǝi pǝlǝ mǝgogô a ndàkurban. 22 Sǝama nyang-múrí tita to ɗǝm anzǝm mana à mwani ka.

Lú andǝ tsǝkban mala Samsǝn

23 Aɓwana-mǝgule mala amǝ'Filisti ramba abanɓwáná ace pa gìr'nkila mǝgule aban †Dagon, ɓakuli malea, sǝ ace pàkkiɗire. À na ama, &lt;&lt;ɓakuli ma'sǝm pàna Samsǝn ɓisǝm mǝbura a ɓabù sǝm.&gt;&gt;

24 Lang aɓwe sǝn Samsǝn ngga, à ɓwangsǝ ɓakuli malea. À kǝ na ama,

&lt;&lt;ɓakuli ma'sǝm pàna ɓisǝm mǝbura

a ɓabù sǝm,

yì ɓwa mana kiɗiki nzali ma'sǝm sǝ wal-lú sǝm pas ka.&gt;&gt;

25 Lang à nda aɓa banɓoarnado ka, à bang ama, &lt;&lt;Wu yinǝa sǝm nǝ Samsǝn ace mǝnana ɓǝ̀ yi pakgìr ace pa sǝm oalo ka.&gt;&gt; Pǝlǝa à pusǝ Samsǝn a ndàkurban, sǝ pàkkia wia gìr pà oalo. À tamsǝì a nre ka anggun-gbasha. 26 Samsǝn ne mǝlagga mǝnana bwalkiyi wi gara ka ama, &lt;&lt;Kyan nǝ mim a ban mǝnana mǝ nǝ gandǝ je anggun-gbasha mana à tamsǝ ndàmǝgule man ngga, ace mǝnana mǝ eangnǝ arǝia ka.&gt;&gt; 27 Ndàmǝgule mǝno lumsǝ nǝ aburana andǝ amamǝna, andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ'Filisti. Sǝ a múr-kurǝm ngga aburana andǝ amamǝna nakam á-tàrú aban sǝn Samsǝn kǝ pàk gìr pà'oalo. 28 Pǝlǝa Samsǝn pakhiwi aban Yahweh ama, &lt;&lt;We Mǝtalem, Yahweh, ida ɗenyinǝ mim! Ida, pam rǝcandǝa ɗǝm kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, We Ɓakuli, ace mǝnana mǝ mbweka amǝ'Filisti akúnì amǝsǝam ɓari mǝnana à pusǝkia ka.&gt;&gt; 29 Pǝlǝa Samsǝn tsǝk abui arǝ anggun-gbasha ɓari mǝnana a tsùrú, mana à tamsǝ ndàmǝgulenì ka, sǝ eangnǝ arǝia nǝ buì-mǝlì arǝ man mwashat ka, sǝ buì-mǝ'nggare arǝ ɓè. 30 Sǝ Samsǝn bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀n wú sǝnǝ amǝ'Filisti!&gt;&gt; Pǝlǝa mǝn rǝì [ramta anggun-gbasha] nǝ rǝcandǝa male kat, kara ndàmǝgulenì bǝbbǝriki amúr aɓwana-mǝgule sǝ amur aɓwe kat mǝnana aɓalǝi ka. Aɓwana mana Samsǝn wal-luia a lú male ka, à kútì mana wal-luia a do-yilǝmu male ka.

31 Amǝ'eam Samsǝn andǝ aɓǝla male yi twal luí, à umnǝi à kya tsǝì anre ‡Zora andǝ Eshtawol, a ɓembe-ɓa-tali mala tárrí Manuwa. Samsǝn duk kasǝla amúr amǝ Isǝrayila mala apǝlǝa lumi-ɓari.

17

Mika pàk ankúl sǝ twal pǝris

1 Ɓè ɓwabura nakam, ɓwa nzali múr-ankono mala Ifǝrem na, lùllǝì ama Mika. 2 Banggi nggè ama, &lt;&lt;Mǝsǝ bolo-azǝrfa á-mwashat-nǝ-gbǝman-mwashat (1,100) mana à twalì arǝò, mǝnana ǝn oeo a sú ɓwa mana iu mǝsǝ boale ka, sǝni, mǝsǝ bolo-azǝrfe ka nda a buam; mǝ nda ǝn twali ka.&gt;&gt; Sǝ nggè ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝko bù, munem!&gt;&gt; 3 Pǝlǝa nyesǝî nggè mǝsǝ bolo-azǝrfa á-mwashat-nǝ-gbǝman-mwashat mǝno. Sǝ nggè bang ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ǝn nggǝ tàr mǝnia yì mǝsǝ bolo-azǝrfa ka nǝ buam aban Yahweh ace munem, ace pàk * nkúl mǝnana à shàrrì andǝ † ɓǝ̀nzál mana à ɓè nǝ bolo-azǝrfa ka.&gt;&gt; 4 Lang nyesǝni nggè mǝsǝ bolo-azǝrfa ka, pǝlǝa nggè twal mǝsǝ bolo-azǝrfa gbǝman-ɓari (200), sǝ pè mǝ'ntùl. Sǝ mǝ'ntùl pàktúró nǝ mǝsǝ bolo-azǝrfa man sǝ pàk ɓǝ̀nzál mǝnana à shàrrì, andǝ ɓǝ̀nzál mala bolo-ntùl. Pǝlǝa à tsǝì a ɓala mala Mika. 5 Ɓwabura man, yì Mika ka ndanǝ ndà-ankúl. Pàk ‡efot andǝ ankúl ace amǝɓala, sǝ tàr mwashat atà amuna-burana male ɓǝ̀ duk pǝris male. 6 A bàkú mǝno ka, amǝ'Isǝrayila pànǝ murǝm ɗàng. Koyana le ka pàk gìr mǝnana ɓoari wi a mǝsǝi ka.

7 Ɓè lagga nakam mǝnana ndanǝdo a Betalami, a bu-nzali Yahuda ka. Yì ka, ɓwa'Lawi na sǝ yi do kǝla bǝri aɓalǝ amǝ'tàu mala Yahuda. 8 Mǝnia yì ɓwabura ka, nying Betalami a bu-nzali Yahuda, sǝ o ace alta ɓè ban mana nǝ̀ duk kam ngga. Aɓa gya male ka, yiu a nzali múr-ankono mala Ifǝrem, a ɓala mala Mika. 9 Mika ɗì ama, &lt;&lt;A pùr nǝ kǝshe?&gt;&gt; Pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓwa'Lawi, sǝ ǝn pùr a Betalami a bu-nzali Yahuda. Mǝ nda aban alta ban mǝnana mǝ nǝ duk kam ngga.&gt;&gt; 10 Mika ne wi ama, &lt;&lt;Do atàm. Duk tárrû andǝ pǝris abanam. Mǝ nǝ nggǝ mbweo mǝsǝ bolo-azǝrfa lum koya pǝlǝa ka, andǝ agir-nggūrǝu sǝ girlina.&gt;&gt; 11 Nda ɓwa'Lawi man eare do atà Mika, sǝ yì laggè ka pǝlǝì Mika kǝla mwashat atà amuna-burana male. 12 Pǝlǝa Mika kùrî ɓwa'Lawi man pǝris, sǝ yì laggè ka pǝlǝ pǝris male, sǝ do a ɓala mala Mika. 13 Sǝ Mika bang ama, &lt;&lt;Adyan ngga, ǝn sǝlǝna ama Yahweh nǝ̀ pàkkam mǝɓoarne, atàcau mala ɓwa'Lawi mǝnia mǝnana duk pǝris mem ngga.&gt;&gt;

18

Amǝ'tàu mala Dan alta nzali liɓala

1 A bàkú mǝno ka, amǝ'Isǝrayila pànǝ murǝm ɗàng. Sǝ a kǝ bákuì ka, *amǝ'tàu mala Dan naban alta nzali liɓala mǝnana à nǝ̀ duk kam ngga, acemǝnana yi pur a bàkú mǝno ka, à malaká kum nzali liɓala malea aɓalǝ atau mala amǝ'Isǝrayila ɗàng. 2 Nda amǝ'tàu mala Dan tàrki akanggǝrang aburana tongno, aɓa tàu malea puppup a Zora andǝ Eshtawol, sǝ à tasǝia ace shenzǝ nzali mǝnana à nǝ̀ duk kam ngga, ɓǝà gya aɓalǝi ace súrǝè pepè. À banggi aburane ama, &lt;&lt;Wu kyane, wu gya aɓa nzali pacauni wu pelǝki pepè.&gt;&gt;

Sǝ à yiu a nzali múr-ankono mala Ifǝrem, a ɓala mala Mika, sǝ à sulǝ kam. 3 Lang à yi bik ban ɓala mala Mika ka, à súrǝ̀ gi mǝlagga ɓwa'Lawi mǝno. Nda à wari abani sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Yana yinǝ we kani? Mana a pakkiyi a ban mǝnia? Mana yinǝ we kani?&gt;&gt; 4 Pǝlǝa banggia wia gìr mǝnana Mika pàkki wi ka, ama, &lt;&lt;Mika twalama-túró, sǝ ǝn duk pǝris male.&gt;&gt;† 5 Pǝlǝa à ne wi ama, &lt;&lt;Ida, ɗìbancau aban Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm sǝlǝa ko gya ma'sǝm mǝnia ka, sǝm nǝ̀ kum puro aɓalǝi ko pà sǝm nǝ̀ kum ɗang.&gt;&gt; 6 Pǝris banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kyane aɓa rǝpwala. Yahweh na atà wun aɓa gya ma'wun mǝnia.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa aburana man tongno ka à lo, sǝ à yiu a Layish. À sǝn aɓwana mǝnana à ndanǝdo kano ka, à nda aɓa do-jam kǝla do mala amǝ'Sidon, aɓa rǝpwala andǝ ɗwanyi-tsǝk'mǝsǝu; yià ɗǝm ngga amǝ'kume na acemǝnana à ɗwanyi kǝgìr aɓa nzali malea ɗàng.‡ À nda kuko nǝ amǝ'Sidon, sǝ à pà aɓa kpapimúrû andǝ ɓekǝ nzali ace kum gbasha ɗàng.

8 Sǝ lang aburana man nyarna aban amǝ'eambia, a Zora andǝ Eshtawol ka, amǝ'eambia ɗia ama, &lt;&lt;Mana nda kún-bǝri ma'wun?&gt;&gt; 9 À banggia wia ama, &lt;&lt;Wu lo, ɓǝ̀ sǝm kya arǝia nǝ munǝo, acemǝnana sǝm pelǝna ɓá nzalinì, sǝ sǝm sǝni ka, ndanǝ ɓoaro kǝ̀rkǝ́r. Sǝ pà wun nǝ̀ pàk kǝgir re? Wu kǝa dǝndi arǝ ká ak nzalinì ɓǝ̀ pǝlǝ ma'wun ɗàng. 10 Lang wu bingŋǝna nzalinì ka, wun nǝ̀ kum aɓwana mana à nda ɓá do ɗwanyi-tsǝk'mǝsǝu; andǝ nzali mǝtangŋe mǝnana Ɓakuli pana wuni a ɓabù wun ngga; nzali mǝnana ɗwanyi kǝgir mana nda a ɓanza ka ɗàng!&gt;&gt;

11 Aburana gbǝman-tongno-nong-mwashat a tàu mala Dan kùr rǝia nǝ agirbura mala lwa, sǝ à pur a Zora andǝ Eshtawol. 12 Pǝlǝa à eauwe à kya tsǝk kàttì malea a Kiriat-Jarim a bu-nzali Yahuda. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ban mǝno a njar-nzali mala Kiriat-Jarim ngga, à tunǝi ama Mahane Dan§ bà yalung ngga. 13 À lo kano ka, à gya aɓa nzali múr-ankono mala Ifǝrem, sǝ à yiu a ɓala mala Mika.

14 Pǝlǝa aburana tongno mana à wari a shenzǝ nzali Layish ka, à banggi amǝ'eambǝia ama, &lt;&lt;Wu sǝlǝ ama atà *aɓala mǝnia ka, efot, andǝ ankúl ace ɓala, andǝ ɓǝ̀nzál mǝnana à shàrrì, andǝ ɓǝ̀nzál mala bolo-ntul ka à ndakam? Wu ɓalkiɓabum wun amúr mana ɓoaro ɓǝ̀ wu pa.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa à kàr kano, sǝ à wari a bando mala mǝlagga ɓwa'Lawi mǝno a ɓala mala Mika ka, sǝ à makki-wi-kûn. 16 Aɓa mǝno anggo ka, aburana mala amǝ'tàu mala Dan mǝno à kùrna rǝia nǝ agirbura ace lwa ka, à cam a bankutio a kúnɓala. 17 Pǝlǝa aburana tongno mǝnana à yina atadǝmbe à shenzǝna nzalinì ka, à wario sǝ à kutio sǝ à twal ɓǝ̀nzál mǝnana à shàrrì ka, andǝ efot, andǝ ankúl mala ɓala, andǝ ɓǝ̀nzál mala bolo-ntul, sǝ pǝris ka ndaban came a bankutio a kúnɓala atà aburana gbǝman-tongno-nong-mwashat mana à kùrna rǝia nǝ agirbura ace lwa ka. 18 Lang aburana man kúti a ɓala mala Mika sǝ à twal ɓǝ̀nzál mǝnana à shàrrì, andǝ efot, andǝ ankúl mala ɓala, andǝ ɓǝ̀nzál mala bolo-ntul ka, pǝris ɗia ama, &lt;&lt;Mana mǝna wu pàkkiyi ka?&gt;&gt; 19 À earî wi ama, &lt;&lt;Duk kúnó piu! Kǝa na kǝ cau ɗàng. We ka, yiu atà sǝm, sǝ wu duk tárrû andǝ pǝris amur sǝm. Pà nǝ̀ ɓoaribani wu duk pǝris amur ɓè nggurkwar, andǝ pǝris amur ɓè tàu mala Isǝrayila puppup, amúr-mana wu duk pǝris amúr ɓala mala ɓwa mwashat ka re?&gt;&gt; 20 Kara banɓoari pǝris mǝno. Nda twal ɓǝ̀nzál mǝnana à shàrrì, andǝ efot, andǝ ankúl mala ɓala, andǝ ɓǝ̀nzál mala bolo-ntul, sǝ o ateà.

21 Pǝlǝa à wulio, sǝ à bwal njar aban o, sǝama à tsǝk amuna-mǝkeke, andǝ agirkusǝu, andǝ agirkuma malea a dǝmba sǝ à kǝ gya anzǝmia. 22 Lang à umǝna ɗār nǝ ɓala mala Mika ka, amǝ'murkala mala Mika ramba abanɓwáná, sǝ à o pǝrta aɓwana mala Dan. 23 Lang à loasǝ gia à tunǝia ka, aɓwana mala Dan pǝlǝ ɓamǝsǝia sǝ à ɗì Mika ama, &lt;&lt;Marǝò sǝ wu ram rǝ wun anggo?&gt;&gt; 24 Mika earia wia ama, &lt;&lt;Wu twalna aɓakuli mem mǝnana ǝn pea ka, andǝ pǝris, sǝ wu umǝna nǝia. Mana uekàm ɗǝm? Palang sǝ wun nǝ̀ ɗiem ama, &lt;Marǝò?&gt; &gt;&gt; 25 Aɓwana mala Dan banggi wi ama, &lt;&lt;Kǝa eare ɓǝà ok gio aɓalǝ sǝm ɗàng, ɓǝ̀ ana raka, aɓea aburana mǝ'lulle aɓalǝ sǝm nǝ̀ kpa amuro, sǝ awu nǝ ɗwanyi yilǝmo andǝ ayilǝmi amǝ'ɓala mò.&gt;&gt; 26 Pǝlǝa aɓwana mala Dan ukia'o malea. Sǝ lang Mika sǝni ama à kútì nǝ rǝcandǝa ka, kara nyare o a ɓala male.

27 Aɓwana mala Dan twal agir mǝnana Mika pea ka, andǝ pǝris male, sǝ à yiu a Layish, aban aɓwana mana à nda ɓá do rǝpwala andǝ ɗwanyi-tsǝk'mǝsǝu ka. À wal-luia nǝ kún nggeabyau, sǝ à soaki nggea-lê bǝsa. 28 Sǝ kǝɓwa yiu ace amsǝia ɗàng, acemǝnana nggea-lê ka nda kuko nǝ Sidon, sǝ ɗǝm ngga, à pà aɓa kpapimúrû andǝ ɓekǝ nzali ace kum gbasha ɗang. Nggea-lê ka, nda aɓa ɓangŋaban mala Bet-Rehop. Pǝlǝa aɓwana mala Dan ɓǝsǝlǝ-ɓak nggea-lê, sǝ à duk kam. 29 À tsǝkî nggea-lê lullǝu ama Dan, mǝnana nda lullǝu keâ, yì Dan mana à ɓǝlî Isǝrayila ka; sǝama ɗiɗyal ka, lullǝu nggea-lê nda Layish. 30 Sǝ tàu mala Dan tamsǝî ɓamuria mǝno yì ɓǝ̀nzál mana à shàrrì ka; sǝ Jonatan, muna-ɓwabura mala Gashom, †muna-ɓwabura mala ‡Musa andǝ amǝ'ke ka, à nda ka apǝris mala tàu mala Dan bà bàkú mala bwalban-aguro andǝ umnǝia a bǝri-nzali. 31 Nda tàu mala Dan tamsǝî ɓamuria ɓǝ̀nzál mala Mika mana à shàrrì, mǝnana pè ka, sǝ uekam arǝ abákú mǝnana kat Taragula mala Ɓakuli nakam a Shilo ka.

19

Ɓwa'Lawi andǝ mā-twala male

1 A bàkú mǝno mǝnana murǝm pà kàm a Isǝrayila raka,* ɓè ɓwa'Lawi nakam mǝnana ndanǝdo kuko a nkanggariban mala nzali múr-ankono mala Ifǝrem ngga. Yì ka twalî ɓamurì mā-twala a Betalami, a bu-nzali Yahuda. 2 Sǝ mā-twala mǝnia ka bumi-lullo arǝ burí, pǝlǝa nyì sǝ o a ɓala mala tárrí a Betalami, a bu-nzali Yahuda. Lang pàngŋǝ́nà azongŋo ine a ɓala mala tárrí ka, 3 pǝlǝa burí lo wari ace bǝ́lè; nǝ̀ nggá bangcau nǝi, nǝ tsǝkɓalǝu ama nǝ̀ nun ɓabumi nǝ̀ nyesǝi. Wari andǝ guro male atè andǝ amǝdambǝriso ɓari. Lang bingŋǝ́nà ka, mā-twala male kútí nǝi a ɓala mala tárrí, sǝ lang nkili sǝni ka, gingsǝi nǝ banɓoarnado. 4 Sǝ nkili, yì tár mā-twala male ka, tsǝì duk kano, sǝ ue kano atè anonggio tàrú. Aɓalǝ anonggio mǝno ka, à lìli, sǝ à nǔ, sǝ nong kano atè.

5 A inea nongŋo ka, à lo nǝ dǝmbari nǝ ban'mbul-mbul, sǝ ɓwa'Lawi gilǝrǝi nǝ̀ o. Sǝama nkili ne wi ama, &lt;&lt;Kundǝ bǝti, wu lî girlina ace mǝnana wu kum rǝcandǝa ka, sǝ wu o.&gt;&gt; 6 Nda à do yià kǝm, sǝ à lì girlina sǝ à nǔ atārǝia; pǝlǝa tár muna-ɓwame banggi ɓwabure, yì ɓwa'Lawi ama, &lt;&lt;Ida, eare nong ɗǝm, sǝ ɓǝ̀ banɓoaro.&gt;&gt; 7 Sǝ lang ɓwabure, yì ɓwa'Lawi lo nǝ̀ u ka, nkili ɓuakiarǝi gandǝa nong ɗǝm. 8 A tongnoia pwari, lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal ace mǝnana nǝ̀ o, sǝ nkili ka ne wi ama, &lt;&lt;Ida, kúndǝô wu lî girlina ace kum rǝcandǝa, sheɓǝ̀ rǝ pwari wuna ka!&gt;&gt; Nda à lìli yià kǝm ngga. 9 Sǝ lang ɓwabure andǝ mā-twala male andǝ guro male longŋǝ́nà à nǝ̀ u ka, nkili, yì tár muna-ɓwame banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni! Pwari malanǝ̀ kpa! Ida, nongŋo. Ado mǝnana pwari wulina ka, nong kani sǝ ɓǝ̀ ɓabumo kum banɓoarnado. Lí ka, awu nǝ lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal ace gya mô, sǝ wu oa là.&gt;&gt;

10 Sǝama ɓwabure ka, ear ama nǝ̀ nong ɗǝm ɗàng. Nda tsǝk agir-do a nzǝm amǝdambǝriso male ɓari. Sǝ yì andǝ mā-twala male andǝ guro male à bwal-njar, sǝ à gya à yi bik †Jebus (mǝnana yalung à tunǝi ama Urǝshalima ka).

11 Lang à gbàshìban Jebus ka, pwari umǝna ɗār. Sǝ guro ne mǝtala-ɓala male ama, &lt;&lt;Ida, ɓǝ̀ sǝm kàr a nggea-là mala amǝ'Jebus mǝnia ka, ɓǝ̀ sǝm nong kam.&gt;&gt; 12 Sǝama mǝtala-ɓala male banggi wi ama, &lt;&lt;Pà sǝm nǝ̀ kàr aɓa nggea-là mala amǝ'kúnɗàngna, mǝnana amǝ'Isǝrayila na raka ɗàng. Sǝm nǝ̀ lidǝmba nǝ gya aban ká Gibiya.&gt;&gt; 13 Pǝlǝa ne guro male ama, &lt;&lt;Fa, ɓǝ̀ sǝm ɓariki ɓǝ̀ sǝm bik Gibiya ko Rama, sǝ sǝm nǝ̀ nong aɓa mwashat atà abân mǝnia ka.&gt;&gt; 14 Nda à lidǝmba nǝ gya, sǝ pwari yi kpa lang à gbàshìban Gibiya a bu-nzali mala amǝ'tàu mala Benjami ka. 15 Pǝlǝa à kàr abanì ace mǝnana à nǝ̀ kúti ace nongŋo aɓa Gibiya ka. À yiu aɓa nggea-lê sǝ à do a patal mala nggea-lê, acemǝnana kǝɓwa ea a ɓala male ɓǝà kya nong kam ɗàng.

16 Zuku ka, ɓè jamgula nia loapi túró a ɓaban male sǝ kǝ yiu nǝ pwarikpǝra mǝno ka. Ɓwabure ka ɓwa nzali múr-ankono mala Ifǝrem na; sǝ yì ka ndanǝdo a Gibiya kǝla bǝri-ɓwa. (Aɓwana mǝnana à ndanǝdo a là mǝno ka, amǝ'tàu mala Benjami na.) 17 Lang jamgula man loasǝ mǝsǝi sǝ sǝn bǝri a patal mala nggea-lê ka, pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;A pùr nǝ kǝshe? Sǝ aya ban awu nǝ̀ ká?&gt;&gt; 18 Ɓwa'Lawi eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm pùr a Betalami a bu-nzali Yahuda; sǝm nggǝ umnǝ o kuko a nkanggariban mala nzali múr-ankono mala Ifǝrem, ban mǝnana ǝn pur kàm ngga. Ən wari a Betalami a bu-nzali Yahuda, sǝ adyan ngga mǝ ndaban nyare mǝ nǝ o a là mem, sǝ kǝɓwa pà kàm mǝnana nǝ̀ em a ɓala male ka ɗàng. 19 Sǝm ndanǝ mǝsǝkuri andǝ dǝmo ace amǝdambǝriso ma'sǝm, sǝ sǝm ndanǝ girlina andǝ mùr-anap ace ɓamur rǝ sǝm, sǝm aguro mò, mim, sǝ ɓwama man andǝ lagga mana atà sǝm ngga. Sǝm ɗwanyi kǝgir ɗàng.&gt;&gt; 20 Sǝ jamgule bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo! Mǝ nǝ pa wun gìr mǝnana kat wu earce ka. Sǝama wu kǝa nongŋo a patal ɗàng.&gt;&gt; 21 Nda yinǝia a ɓala male, sǝ pe amǝdambǝriso dǝmo. Sǝ à lakkia wia akusǝia, à lìli sǝ à nu.

22 Lang bân na rǝ ɓoaria wia ka, kara aɓea aburana amǝɓealɓike mala nggea-lê yi gumbǝli ɓalae, sǝ à camarǝ walki kúnɓala. À banggi jamgula, mǝtala ɓalae ama, &lt;&lt;Pusǝa sǝm ɓwabura mana yiu a ɓala mò ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm súrǝì.&gt;&gt; 23 Pǝlǝa mǝtala ɓalae puro abania a nza sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Awo, wun amǝ'eambǝam! Wu kǝa pàk gìr ɓealɓikea man ɗàng.‡ Acemǝnana mǝnia yì ɓwabura ka bǝri na a ɓala mem ngga, wu kǝa pàk gìr ɓeakǝno man ɗàng! 24 Wu sǝni, muna-ɓwama mem mǝnana nsari na ka, andǝ mā-twala mala ɓwabure ka, à ndya ka. Mǝ nǝ pusǝia ado; wu gbária sǝ wu pàk gìr mǝnana wu earkiyice pangnǝia ka. Sǝama wu kǝa pàk mǝnia yì gìr kǝsǝkya ka arǝ ɓwabura man ɗàng.&gt;&gt;§ 25 Sǝ aburane ka à ɓinǝ kwakikiria arǝì. Nda ɓwa'Lawi gbami mā-twala male sǝ wari nǝi abania a nza. Sǝ à nongnǝi, à kìɗikì aɓa du kat bà kwaro mala bân. Sǝ lang bân tita pàk mbul-mbul ka, à ɗeki o. 26 Nǝ ban'mbul-mbul ka ɓwame yiu yi kpa a kún ɓala mala ɓwabura mǝnana mǝtala-ɓala male nakam ngga bà kwaro mala bân. 27 Lang mǝtala-ɓala male lo nǝ dǝmbari, mǝn kún ɓala sǝ pur a nza ace mǝnana nǝ̀ lidǝmba nǝ gya male ka, kara sǝn mā-twala male aban nongŋo a kún ɓala nǝ abui amur bankutio mala kún ɓala. 28 Pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Lo, ɓǝ̀ sǝm o!&gt;&gt; Sǝama okban ɗǝong. Nda twali, tsǝì a nzǝm mǝdambǝriso, sǝ bwal njar aban oa là ka. 29 Lang bingŋǝna là ka, twal byau sǝ kasǝki abare lú mā-twala male arǝ abanì lum-nong-ɓari, sǝ túrban nǝ koya bare mwashat ka arǝ abu-nzali kat mala amǝ Isǝrayila. 30 *Sǝ koyan mǝnana sǝni ka, bang ama, &lt;&lt;Gìr kǝla mǝnia ka kumban, ko à sǝni a kǝ fara ɗàng, twal a pwari mǝnana amǝ Isǝrayila purî ɓá nzali Masar ka, she yalung! Wu pàk ɗenyicau amurí, wu sǝngi, sǝ wu bang gìr mǝnana ɓoaro ɓǝà pàk ka.&gt;&gt;

20

Lwa mala Isǝrayila arǝ tàu mala Benjami

1 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila puppup puro, twal a bu-nzali Dan aban ká Biya-Sheba, kat andǝ *nzali Gilǝyat. Ɓwabundǝa yi ramba kǝla ɓwa mwashat aban Yahweh a Mizpa. 2 Aɓwana-mǝgule mala aɓwe kat, andǝ atau mala Isǝrayila kat, à yi twal bancame malea a ban ramba mala aɓwana mala Ɓakuli, mǝnana làkkì malea ka amǝ'lwa á-gbǝman-ine (400,000) na, mǝnana à nda aɓa kùrrǝu nǝ anggeabyau ka. 3 Amǝ'tàu mala Benjami ok ama Isǝrayila umǝna a Mizpa. Sǝ amǝ'Isǝrayila bang ama, &lt;&lt;Wu bǝla sǝm lang sǝ gìr mǝɓike man kumban?&gt;&gt; 4 Pǝlǝa Ɓwa'Lawi, bura ɓwame mǝnana à wal-lui ka, ear ama, &lt;&lt;Mim sǝnǝ mā-twala mem sǝm yiu a Gibiya a bu-nzali Benjami, ace mǝnana sǝm nǝ̀ nongŋo abanì ka. 5 Aɓa bu-dù mǝno ka, aburana mala Gibiya lo arǝàm, à gumbǝli ɓala mana sǝm sulǝ kam ngga. À earce ama à nǝ̀ wal-luem, sǝama a kún mani ka, à gbárí mā-twala mem, gandǝa wǔ. 6 Ən twal lú mā-twala mem sǝ ǝn kasǝki arǝ abare mwashat-mwashat, sǝ ǝn túrban nǝ abare arǝ abân aɓa nzali liɓala kat mala Isǝrayila, acemǝnana à pàngŋǝ̀nà ɓealɓikea andǝ ɓwaɓana mala pa-kǝsǝkya a Isǝrayila. 7 Ado ka, wun amǝ Isǝrayila kat, wu na mana nda kwarkiru ma'wun andǝ gìr mǝnana ɓoaro ɓǝà pè amúr cau man ngga.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa aɓwana kat lo gǝu kǝla ɓwa mwashat ama, &lt;&lt;Kǝɓwa atà sǝm pà nǝ̀ o a ɓala male ɗàng, sǝ kǝɓwa atà sǝm pà nǝ̀ nyar a là male ɗàng! 9-10 Mǝnia ka, nda gìr mǝnana sǝm nǝ̀ pàkkî Gibiya ka: aɓa koya tàu mala Isǝrayila ka, sǝm nǝ̀ twal aburana lum aɓa gbǝman, gbǝman-mwashat aɓa á-mwashat, sǝ á-mwashat aɓa á-gbǝman-mwashat, ɓǝà yinǝ girlina ace amǝ'lwa. Sǝ sǝm nǝ̀ bwal-shishar ace tàr aburana mǝnana à nǝ̀ ká arǝ Gibiya a bu-nzali Benjami nǝ lwa ka. Sǝ lang à warina ka, ɓǝà mbwe ka amǝ Gibiya a kúnì ɓwaɓana mala pa-kǝsǝkya mǝnana à pè a Isǝrayila ka.&gt;&gt; 11 Nda aburana mala Isǝrayila kat ram rǝia ace kánǝ lwa arǝ nggea-lê, sǝ à kpapimúrià kǝla ɓwa mwashat ka.

12 Atau mala Isǝrayila túr aburana arǝ abân aɓa bu-nzali mala tàu mala Benjami puppup nǝ cau ama, &lt;&lt;Mana nda man yì ɓealɓikea mǝnana kumban aɓalǝ wun ngga?† 13 Adyan ngga, wu pusǝki amǝ'ɓealɓana mǝnana aɓalǝ wun a Gibiya ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm wal-luia, sǝ ɓǝ̀ sǝm esǝki ɓealɓikea a Isǝrayila.&gt;&gt; Sǝama amǝ'tàu mala Benjami ɓinǝ kwakikiria arǝ gi ka amǝ'eambia, amǝ Isǝrayila. 14 Pǝlǝa amǝ'tàu mala Benjami purki arǝ anggea-là, sǝ à yi ram rǝia abanɓwáná a Gibiya ace oa munǝo arǝ amǝ Isǝrayila. 15-16 A pwari mǝno ka, amǝ'tàu mala Benjami ramba amǝ'lwa á-lumi-ɓari nǝ á-tongno-nong-mwashat (26,000) mǝnana à purki arǝ anggea-là malea, sǝ à kùrna rǝia nǝ anggeabyau ka. Tsǝa amur amǝnia ka, amǝ'do aɓa Gibiya tàrki aburana gbǝman-tongno-nong-ɓari (700) mana anggaro na ka; koyan atea ka nǝ̀ gandǝ túr tali nǝ ntamso arǝ mǝsǝ nyang mwashat sǝ pà nǝ̀ pǝ́tì ɗàng. 17 Pǝlǝa cili aburana mala Isǝrayila (mana tàu mala Benjami pà aɓalǝia raka) ram rǝia, amǝ'lwa á-gbǝman-ine (400,000) mǝnana à kùrna rǝia nǝ anggeabyau ka; yià kat ka akanggǝrang amǝ'lwa na.

18 Aburana mala Isǝrayila lo sǝ à wari a Betel, ‡sǝ à ɗì Ɓakuli ama, &lt;&lt;Ya tàu nani nǝ̀ aka sǝm dǝmba kánǝ munǝo arǝ amǝ'tàu mala Benjami?&gt;&gt; Sǝ Yahweh earia wia ama, &lt;&lt;Tàu mala Yahuda na nǝ̀ tita ká ka.&gt;&gt;§

19 Pǝlǝa amǝ Isǝrayila lo nǝ dǝmbari sǝ à kya tsǝk kàttì malea a nkanggari Gibiya. 20 Sǝ à pur ace soa munǝo arǝ amǝ'tàu mala Benjami; à tsǝk amǝ'lwa malea à cam a nzong ban-je munǝo a Gibiya. 21 Amǝ'tàu mala Benjami purî ɓá Gibiya, sǝ à yi wal-lú aburana mala amǝ'Isǝrayila á-lumi-ɓari nǝ á-ɓari (22,000) a kun-munǝo a pwari mǝno.

22-23 Amǝ'Isǝrayila wario à kya ɓua aɓadǝm Yahweh bà pwarikpǝra. Pǝlǝa à ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm kyan ɗǝm nǝ munǝo arǝ amǝ'eam sǝm amǝ'tàu mala Benjami le?&gt;&gt; Yahweh earia wia ama, &lt;&lt;Wu kya arǝia ɗǝm.&gt;&gt;

Aburana, amǝ'lwa mala amǝ'Isǝrayila kum ɓabumcandǝa, sǝ à kya cam a nzong ban-je munǝo, a kǝ̀ ban mǝnana à cam kam a dǝmbe ka.

24 Anggo sǝ amǝ'Isǝrayila wari arǝ amǝ'tàu mala Benjami a ɓaria nongŋo. 25 Lang amǝ'lwa mala tàu mala Benjami purî ɓá Gibiya sǝ à soa munǝ arǝ amǝ'Isǝrayila, a ɓaria pwari ka, à wal-lú aburana á-lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú (18,000) mala amǝ'Isǝrayila. Yia mǝno kat ka, aburana amǝ'lwa nǝ nggeabyau na.

26 Pǝlǝa amǝ'Isǝrayila kat, yì amǝ'lwa malea puppup, à eauwe sǝ à yiu a Betel, sǝ à ɓua. À do abanì aɓadǝm Yahweh, sǝ à gilmùr a pwari mǝno ka, bà pwarikpǝra. À pàgir mala pisǝe kǝring andǝ pàgir mala dotarǝu aɓadǝm Yahweh. 27-28 (A bàkú mǝno ka, Akwati Kùrcau mala Ɓakuli na kanó, sǝ Finehas muna-ɓwabura mala Eleaza, mǝ'kà Haruna ka, nda mǝnana pàkkiyi túró-pǝris aɓadǝmbi ka.) Amǝ Isǝrayila ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm kyan nǝ munǝo ɗǝm arǝ amǝ'eam sǝm amǝ'tàu mala Benjami le, ko ɓǝ̀ sǝm tamsǝ munǝo?&gt;&gt;

Yahweh nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane, acemǝnana liwi ka, Mǝ nǝ̀ pà wunia a ɓabù wun.&gt;&gt;

29 Nda Isǝrayila tsǝk aburana à kùmsǝó, à kàrì Gibiya. 30 Pǝlǝa Isǝrayila wari arǝ amǝ'tàu mala Benjami a tàruia pwari, sǝ à twal bancame malea ace soa munǝo kǝla mana à pè aɓalǝ anonggio mana à kutiki ka. 31 Pǝlǝa aburana mala tàu mala Benjami puro ace je-munǝo andǝia, sǝ Isǝrayila nunia à upi nggea-là. Sǝ kǝla mǝnana à pè arǝ aɓea apwari ka, amǝ'tàu mala Benjami tita walkia sǝ à wal-lú aɓea aɓwana ateà amur anjargula: mana umnǝ Betel ka andǝ mana umnǝ Gibiya ka, sǝ aɓa ɓawan. À wal-lú amǝ'Isǝrayila kǝla aɓwana lumi-tàrú. 32 Nda amǝ'tàu mala Benjami bang ama, &lt;&lt;Sǝm ndarǝ gandǝia kǝla mana atadǝmbe ka.&gt;&gt; Sǝ amǝ'Isǝrayila ka, à na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm ɓangŋa sǝ ɓǝà pǝrta sǝm ɓǝ̀ sǝm nunia ɓǝà upi nggea-là ɗār amúr anjargula.&gt;&gt; 33 Sǝ koya ɓwabura mala Isǝrayila ka loapi ban male sǝ dǝshi Ba'al-Tamar, ban mǝnana à kya ram rǝia kàm ngga. Sǝ aburana mala Isǝrayila mana à kumsǝ ka, à purki pat arǝ abân kumsǝó malea a ɓawan mana kàrì Gibiya ka. 34 Nda amǝ'lwa á-lum, aburana mana à kwar aɓa lwa ka, purî ɓá Isǝrayila kat, sǝ à dǝshi Gibiya, sǝ munǝo yi candǝ kǝ̀rkǝ́r. Sǝ amǝ'tàu mala Benjami ka, à sǝlǝ ama gir'murmwana naban yiu amúrià ɗàng. 35 Sǝ Yahweh gandǝ amǝ'tàu mala Benjami aɓadǝm Isǝrayila, mǝnana tsǝa amǝ'Isǝrayila wal-lú amǝ'lwa mala tàu mala Benjami, aɓwana á-lumi-ɓari-bwamdǝ-tongno nǝ gbǝman-mwashat (25,100), a pwari mǝno, sǝ yià mǝno kat ka amǝ'lwa nǝ nggeabyau na.

36 Nda amǝ'tàu mala Benjami sǝni ka amǝ'Isǝrayila gandǝnia.

Amǝ'Isǝrayila nyar nǝtea arǝ ká arǝ amǝ'tàu mala Benjami, acemǝnana à gūlì arǝ aburana malea mana à tsǝ̀ngŋǝ̀nia à kùmsǝ̀nà a nkanggari Gibiya ka. 37 Pǝlǝa aburana mana à kumsǝ ka, à latti arǝ nggea-là Gibiya, sǝ à mesǝ amurí; à pàktúró nǝ kún anggeabyau malea sǝ à wal-lú koyan mǝnana aɓalǝi ka. 38 Gir'lǝmdǝa mǝnana à earna amurí anre ka aburana mala Isǝrayila andǝ aburana mana à kumsǝ ka, nda mǝnana ama à nǝ̀ loasǝ nggea yele aɓa nggea-là aban o a kuli. 39 Sǝ lang mǝno pángŋǝ̀nà ka, aburana mala Isǝrayila nǝ̀ wulio arǝ amǝ'lwa mala tàu mala Benjami nǝ munǝo.

Sǝama kaniama mǝno yi kumban ngga, amǝ'lwa mala tàu mala Benjami walna-lú atà aburana mala Isǝrayila kǝla lumi-tàrú. Sǝ à nani arǝarǝia ama, &lt;&lt;Ɓafo, sǝm ndarǝ gandǝia kǝla mana aɓa munǝo mǝdǝmbe ka.&gt;&gt; 40 Sǝ lang gupi mala yele tita lo aɓa nggea-là aban o a kuli ka, amǝ'lwa mala tàu mala Benjami pǝlǝ mǝsǝia anzǝmia sǝ à sǝni ka, yele angŋa nggea-lê puppup aban o a kuli. 41 Pǝlǝa aburana mala Isǝrayila wulio, sǝ amǝ'lwa mala tàu mala Benjami ka, ɓangciu bwalia sǝ à gǝggǝli kǝ̀rkǝ́r acemǝnana à sǝni ka, gir'murmwana sulǝna amúrià. 42 Acemani ka, à pǝlǝ nzǝmia arǝ aburana mala Isǝrayila sǝ à tsǝkmuria nǝ njargula ɓabondo, sǝ kat andǝ amani ka, à apî munǝo ɗang. Amǝ Isǝrayila mǝnana à purki aɓalǝ anggea-là ka, à kùtí a wal-luia aɓalǝia. 43 À gumbǝli amǝ'tàu mala Benjami aɓalǝu, sǝ à pǝrtea, twal a Noha* sǝ à yi ɓākia aban ká ɗār a nkāɓe Gibiya a bù takuli. 44 Amǝ'lwa á-lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú (18,000) mala amǝ'tàu mala Benjami kpa, sǝ yià mǝno kat ka, akanggǝrang amǝ'lwa na. 45 Acilia wulio sǝ à ɓangŋa aban o nǝ ɓabondo, à tsǝkmuria aban ká tali mala Rimon. Sǝama amǝ'Isǝrayila wal-lú aɓwana atea á-tongno (5,000) amúr anjargula. À pìtea aban ká Gidom, sǝ à kya wal-lú aɓea aburana kàm á-ɓari. 46 A pwari mǝno ka, tàu mala Benjami ɗwanyi akanggǝrang amǝ'lwa á-lumi-ɓari-bwamdǝ-tongno (25,000) a munǝo; sǝ yià mǝno kat ka amǝ'lwa nǝ nggeabyau na. 47 Sǝama aburana gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) auwa sǝ à ɓangŋa à umnǝ ɓabondo aban ká a tali mala Rimon, sǝ à ue kano a tali mala Rimon zongŋo ine. 48 Pǝlǝa aburana mala Isǝrayila nyar arǝ aɓwana mala tàu mala Benjami, sǝ à wal-lú koya ɓwa andǝ girkusǝu mǝnana à kumi nǝyilǝmu aɓa nggea-lê ka puppup. Sǝ koya là na à kumi ka, à soaki wi bǝsa.

21

Amamǝna ace aburana mala tàu mala Benjami

1 Aburana mala Isǝrayila kánagìr a Mizpa ama, &lt;&lt;Kǝɓwa pà atà sǝm nǝ̀ pà muna-ɓwama male ɓǝ̀ al ɓwabura a tàu mala Benjami ɗàng.&gt;&gt; 2 Nda amǝ Isǝrayila yiu a Betel, sǝ à dumnǝdo abanì a ɓadǝm Ɓakuli bà kpa mala pwari, sǝ à loasǝ già à ɓua, ɓua mǝkwanbanì. 3 À bang ama, &lt;&lt;We Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila, palang sǝ mǝnia yì gìr ka kumban a Isǝrayila, ama yalung ngga à nǝ̀ ɗwanyi tàu mwashat a Isǝrayila?&gt;&gt;

4 Lang ban fana ka, à lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal, sǝ à ɓak gyangŋan abanì. À pàgir mala pisǝe kǝring andǝ pàgir mala dotarǝu. 5 Sǝ à bang ama, &lt;&lt;Ya tàu na atà atau mala Isǝrayila yiu a ramba-banɓwáná aɓadǝm Yahweh ɗàng?&gt;&gt; Acemǝnana à kanǝna nggea kángìr amúr ɓwa mana yiu a ramba-banɓwáná aɓadǝm Yahweh a Mizpa raka, ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng à nǝ̀ wal-lui.&gt;&gt; 6 Amǝ Isǝrayila pàk bumkiɗikea nǝ gìr mǝnana kum amǝ'tàu mala mǝ'eambia, Benjami ka, sǝ à bang ama, &lt;&lt;Yalung ngga sǝm ɗwanyini tàu mwashat aɓalǝ atau ma'sǝm. 7 Lang sǝ sǝm nǝ̀ kum amamǝna ace aburana mana à ueo nǝyilǝmu a tàu mala Benjami ngga? Sǝm kánagìr aɓa lullǝu Yahweh ama, pà sǝm nǝ̀ pea wia amuna-mamǝna ma'sǝm ɓǝà alia ɗàng.&gt;&gt; 8 Nda à ɗìban ama, &lt;&lt;Ya tàu na aɓalǝ atau mala Isǝrayila mǝnana yiu a ramba-banɓwáná aɓadǝm Yahweh a Mizpa raka?* Sǝ à yi sǝni ka, kǝɓwa pà kàm a †Jabesh-Gilǝyat mǝnana yiu a kàttì mala ramba-banɓwáná ka ɗàng.&gt;&gt; 9 Lang à ɓalkiban ngga, à yi sǝni ka, kǝ ɓwa pà kàm atà amǝ'do a Jabesh-Gilǝyat a banì ɗàng. 10 Nda ɓwabundǝa tasǝ akanggǝrang amǝ'lwa malea á-lum-nong-ɓari (12,000) sǝ à sà'arǝia ama, &lt;&lt;Wu kyane wu wal-lú aɓwana mǝnana à ndanǝdo a Jabesh-Gilǝyat ka nǝ kún nggeabyau, kat andǝ amamǝna andǝ amuna-mǝkeke. 11 Wu pàk mǝnia ka: koya ɓwabura, andǝ koya ɓwama mana súrǝ́nà ɓwabura ka, wu twaltea kat-kat.&gt;&gt; 12 Sǝ à yi kum atà aɓwana mana à ndanǝdo a Jabesh-Gilǝyat ka, alo-ɓwa ansarina gbǝman-ine, mǝnana à malaká súrǝ̀ ɓwabura raka; sǝ à yinǝia a kàttì a Shilo, mǝnana nda aɓa nzali Kan'ana ka.

13 Pǝlǝa ɓwabundǝa puppup túrban nǝ cau aban amǝ'tàu mala Benjami mǝnana à nda a ‡tali mala Rimon ngga, sǝ à hambia wia dorǝpwala. 14 Nda aburana mala tàu mala Benjami nyare a bákú mǝno, sǝ à pea wia amamǝna mǝnana à amsǝia nǝyilǝmu aɓalǝ amamǝna mala Jabesh-Gilǝyat ka. Sǝama amamǝne karǝa amúrià ɗàng.

15 Aɓwana mala Isǝrayila pàk bumkiɗikea ace gìr mǝnana kum amǝ'tàu mala Benjami ka; acemǝnana Yahweh gbakǝrina atau mala Isǝrayila. 16 Nda aɓwana-mǝgule amur ɓwabundǝa bang ama, &lt;&lt;Amamǝna mala tàu mala Benjami ka, à twalnatea. Mana ado sǝm nǝ̀ pa ace kum amamǝna ace acili aburana mana à ue ka?&gt;&gt; 17 À na ama, &lt;&lt;Dumǝna púp ama acili aɓwana mala Benjami mana à au ka, ɓǝà kum malea amǝ'liɓala, ace mana ɓekǝ tàu a Isǝrayila ɓǝ̀ kǝa ɓwar raka. 18 Sǝama pà sǝm nǝ̀ gandǝ pea wia amamǝna atà aɓoarnsarile sǝm ɗang, acemǝnana amǝ Isǝrayila kánagìr ama, &lt;Ɓwa mǝnana kat pè ɓwa'Benjami ɓwama ka, ɓǝ̀ suban sulǝo amur ɓwe!&gt; &gt;&gt; 19 Nda à bang ama, &lt;&lt;Wu sǝni, lamsan mala Yahweh mǝnana à kǝ pê koya pǝlǝa a Shilo ka malanǝ̀ yiu.&gt;&gt; (Shilo ka nda a njar-nza mala Betel, a njar-kunmur mala Lebona, sǝ a takuli mala njargula mǝnana anre Betel andǝ Shekem ngga.) 20 À ne amǝ'tàu mala Benjami ama, &lt;&lt;Wu kyane wu kùmsǝ aɓalǝ aɓaban-anap, 21 sǝ wun nǝ̀ tsǝk mǝsǝ wun. Ɓǝ̀ wu sǝni ansarina mala Shilo purna ace tàki-anggwam ngga, pǝlǝa wun nǝ̀ purî ɓalǝ aɓaban-anap, sǝ koya ɓwa atà wun ngga ɓǝ̀ gbami male yì ɓwama ace ɓamurì aɓalǝ ansarina mala Shilo, sǝ wu o a nzali Benjami. 22 Sǝ nǝ̀ ya do ama atárrià ko amǝ'eambǝia nǝ̀ yiu ace lǝmdǝ ɓua malea aban sǝm, sǝ sǝm nǝ̀ banggia wia ama, &lt;Wu ɓwamur sǝm acea, acemǝnana sǝm gandǝnǝ kúmbi koyan atea ka male yì ɓwama a kun-munǝo ɗàng. Sǝ wun gbal ka, wu pea wia ɗàng, ɓǝ̀ ana raka ado ka wun nǝ̀ duk amǝ'kumcau.&gt; &gt;&gt; 23 Aburana mala tàu mala Benjami pè kǝla mǝnana à banggia wia ka. À twalki amamǝna kǝla mana làkkì malea pàk ka, aɓalǝ amǝ'tà-nggwam sǝ à umnǝia. Pǝlǝa à nyare à o a nzali liɓala malea, sǝ à kya ɓǝsǝlǝ-ɓakki alá, sǝ à do aɓalǝia. 24 Nda amǝ'Isǝrayila mesǝì ban mǝno a pwari mǝno; à o arǝ atau andǝ anggurkwar malea, sǝ koya ɓwa ka nyar a nzali liɓala male.

25 A bàkú mǝno ka, murǝm pà kàm a Isǝrayila ɗàng. Koyan ngga pàk gìr mǝnana sǝni ɓoari wi a mǝsǝi ka.§

* 1:10 1:10 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 13:22; Jes 15:14.

† 1:15 1:15 Negev ka pǝɗanban na.

‡ 1:16 1:16 Nggea-là mala anggun nkangga ka nda Jeriko.

§ 1:16 1:16 andǝ amǝ'Amalek. Aɓea mbu-malǝmce mana à gilǝia ɗiɗyal nǝ bù ka à gilǝa ama, &lt;&lt;andǝ amǝ'tàu mala Yahuda.&gt;&gt;

* 1:17 1:17 Horma ka ɓalǝi nda kiɗikì kat-kat.

* 2:1 2:1 Sǝni aɓa: Tite 17:7; Pur 6:4; Nggur 31:16.

† 2:5 2:5 Bokim ngga ɓalǝi nda &lt;&lt;amǝ'ɓua.&gt;&gt;

* 3:8 3:8 Kushan-Rishatayim ko Kushan mǝ'ɓealɓikea kusǝ ɓari

† 3:8 3:8 Aram-Naharayim ngga ɓalǝi nda &lt;&lt;Aram mala anggeasala ɓari&gt;&gt; aɓa nzali Mesopotamiya.

‡ 3:13 3:13 Nggea-là mala Anggun-Nkangga ka nda Jeriko.

* 6:10 6:10 ɓanggi ko kpata

† 6:25 6:25 tondong mala Ashera Mǝno ka, ɓǝ̀nzál na, gir'lǝmdǝa mala Ashera, ɓakuli mǝɓwame; ɓalli gbal a mǝsǝi 26, 28, 30.

* 7:24 7:24 wu yál Nggeasala Jodan ko &lt;&lt;wu yál abân yálì nkaring mùr mala Jodan.&gt;&gt;

* 8:15 8:15 nam nggaro cau ko &lt;&lt;kyauwikiam&gt;&gt;

* 9:1 9:1 Jerub-ba'al ka nda Gidiyon.

† 9:7 9:7 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 11:29; 27:12; Jes 8:33; Yoh 4:20.

‡ 9:15 9:15 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 4:33; 2Amur 14:9; 19:23; Ang 104:16; Isha 2:13; 37:24.

§ 9:21 9:21 atàcau mala ko &lt;&lt;ace upì ɓadǝm&gt;&gt;

* 9:28 9:28 Ɓalli aɓa: Tite 34:2,6.

† 9:31 9:31 Aruma ko &lt;&lt;aɓa sǝmbǝrǝa&gt;&gt;

‡ 9:46 9:46 El-berit ɓè lullǝu mala Ba'al-berit

§ 9:48 9:48 Zalmon Ɓalli gbal aɓa: Ang 68:14.

* 10:4 10:4 Havot-Jayir ko alá aɓata yálmúrû mala Jayir

† 10:6 10:6 Sǝni gbal aɓa: Akas 2:11-13.

‡ 10:6 10:6 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 31:16.

§ 10:7 10:7 Sǝni gbal aɓa: Akas 2:14.

* 10:12 10:12 amǝ'Mawon ko &lt;&lt;amǝ'Midiyan&gt;&gt;

† 10:16 10:16 Ɓalli gbal aɓa: Akas 2:18; Isha 63:9.

‡ 10:18 10:18 Gilǝyat ko &lt;&lt;amǝ Isǝrayila mǝnana a bù-nzali Gilǝyat ka&gt;&gt;

§ 10:18 10:18 Sǝni gbal aɓa: Akas 11:5-6,8,11.

* 11:1 11:1 Jefta Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 12:11; Ib 11:32.

† 11:3 11:3 Top Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 10:6,8.

‡ 11:11 11:11 acau male kat mala eare mǝnia ka

§ 11:17 11:17 Kadesh Ɓalli aɓa: Ɓal 20:14-21.

* 11:25 11:25 Sǝni aɓa: Ɓal 22:2; Jes 24:9; Mik 6:5

† 11:27 11:27 mǝɓashi Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:25; Ayu 9:15; 23:7; Ang 7:11; 50:6; 75:7; Isha 33:2.

‡ 11:30 11:30 pàcau nǝ-shambum Ɓalli gbal aɓa: Tite 28:20; Ɓal 30:2; 1Sam 1:11.

§ 11:33 11:33 Ɓalli gbal aɓa: Akas 3:30; 8:28; 1Sam 7:13; 1Kpa 20:4; 2Kpa 13:18; Ang 106:42.

* 11:35 11:35 kara bwal daura male sannì ko &lt;&lt;kara bumkiɗikea bwali kǝ̀rkǝ́r&gt;&gt;

* 13:4 13:4 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 6:2-5; Luk 1:15.

† 13:5 13:5 Ɓalli gbal aɓa: Akas 16:17; 1Sam 1:11.

‡ 13:14 13:14 Sǝni gbal a mǝsǝi 4 andǝ 7 mala kùré mǝnia.

§ 13:25 13:25 Ɓalli gbal aɓa: Akas 18:11; Jes 15:33.

* 14:1 14:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 38:12-13; Jes 15:10; 19:43.

† 14:6 14:6 Ɓalli gbal aɓa: Akas 14:19; 15:14

‡ 14:20 14:20 Ɓalli gbal aɓa: Akas 15:2,6.

* 15:2 15:2 Ɓalli aɓa: Akas 14:20.

† 15:16 15:16 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:8.

‡ 15:17 15:17 Ramat Lehi ka ɓālǝi nda &lt;&lt;mgbang-ban mala mu-garakún.&gt;&gt;

§ 15:19 15:19 En Hakkoreka ɓālǝi nda &lt;&lt;tūli-mùr mala ɓwa mǝnana ɓua ka.&gt;&gt;

* 16:17 16:17 ɓwa-nazir ko &lt;&lt;ɓwa mǝnana à tàrrì aban Ɓakuli ka.&gt;&gt;

† 16:23 16:23 Ɓalli amurí aɓa: 1Kpa 10:10; 1Sam 5:1-7.

‡ 16:31 16:31 Ɓalli gbal aɓa: Akas 13:25.

* 17:3 17:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:4.

† 17:3 17:3 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:4.

‡ 17:5 17:5 Ɓalli gbal aɓa: Akas 8:14; 17; Pur 28:6-35.

* 18:1 18:1 Ɓalli gbal aɓa: Akas 1:34; Jes 19:47-48.

† 18:4 18:4 Sǝni aɓa: Akas 17:10.

‡ 18:7 18:7 yià ɗǝm ngga amǝ'kume na acemǝnana à ɗwanyi kǝgìr aɓa nzali malea ɗàng ko &lt;&lt;à pà aɓata kǝɓwa mana limurǝm-nǝ-lwa ko duk-murǝm amúrià sǝ kǝ paria aɓa kyauwikiban nǝ rǝcandǝa ka ɗàng.&gt;&gt;

§ 18:12 18:12 Mahane Dan ngga nda &lt;&lt;Kàttì mala Dan.&gt;&gt;

* 18:14 18:14 Sǝni aɓa: Akas 17:4,5.

† 18:30 18:30 Ɓalli aɓa: Pur 2:22; 18:3.

‡ 18:30 18:30 Musa ko Manasa

* 19:1 19:1 Ɓalli gbal aɓa: Akas 17:6; 18:1; 21:25.

† 19:10 19:10 Ɓalli gbal aɓa: Jes 15:8; 15:63.

‡ 19:23 19:23 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:17.

§ 19:24 19:24 Ɓalli gbal aɓa: Tite 34:2; Nggur 21:14.

* 19:30 19:30 Ɓalli gbal aɓa: Hos 9:9; 10:9.

* 20:1 20:1 nzali Gilǝyat ka nda bu takuli mala Nggeasala Jodan.

† 20:12 20:12 Ɓalli aɓa: Nggur 13:14-15.

‡ 20:18 20:18 Sǝni gbal aɓa: Ɓal 27:21; Akas 18:5; 1Sam 14:37; 1Kpa 14:10

§ 20:18 20:18 Ɓalli gbal aɓa: Akas 1:1.

* 20:43 20:43 twal a Noha ko &lt;&lt;usǝlǝo pa kàm ɗàng&gt;&gt;

* 21:8 21:8 Sǝni a: Akas 21:5.

† 21:8 21:8 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 11:1; 31:11-13.

‡ 21:13 21:13 Ɓalli gbal aɓa: Akas 20:47.

§ 21:25 21:25 Ɓalli gbal aɓa: Akas 17:6; 18:1; 19:1.

Rut

1

2

3

4

Malǝmce mala

Rut

Mǝncau

Kǝɓicau dorǝpwala aɓa Malǝmce mala Rut ka, pur aɓalǝ anza mǝkwane mǝnana à bang cau malea aɓa Malǝmce mala aKasǝla ka. Rut ɓwama Mowap ka al ɓwa Isǝrayila. Lang ɓwabure wù ka, Rut lǝmdǝ domǝsǝcau mǝnana à kǝ̀ gandǝ kume ɓàɓà raka aban nkili ɓwama Isǝrayila, sǝ lǝmdǝ paɓamuru mǝgule aban Ɓakuli mala Isǝrayila. A masǝlǝate ka, kum bǝsa bura atà aɓǝla mala burí mǝnana wuna ka, sǝ atàcau mala doɓala man sǝ duk kau mala Dauda, murǝm mǝgule mala Isǝrayila.

Akǝɓicau mǝnana aɓa malǝmce mala aKasǝla ka, à lǝmdǝ gir'murmwana mǝnana kǝ kum aɓwana mala Ɓakuli, yi mana ɓǝà pǝlì Ɓakuli nzǝmia ka.

Malǝmce mala Rut ka, kǝ lǝmdǝ tsǝkbu mǝnana yiu amur ɓwa'kúnɗàngna mǝnana pǝlǝa aban Ɓakuli mala Isǝrayila, sǝ yi duk mwashat atà aɓwana amǝ'mǝsǝcaunì male ka.

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Naomi nyar a Betalami andǝ Rut 1:1-22

Rut je andǝ Boaz 2:1--3:18

Boaz al Rut 4:1-22

1

Elimelek andǝ ɓala male o a nzali Mowap

1 Ɗiɗyal arǝ abákú mǝnana akasǝla kǝ yálmúrû ka, nzal-gula kpa aɓa nzali Isǝrayila. Sǝ ɓè ɓwabura ɓwa Betalami a bu-nzali Yahuda wari a nzali Mowap ace do abanì bǝti; wari andǝ māmí andǝ amuna-burana male ɓari. 2 Lullǝ ɓwabure ama Elimelek, sǝ lullǝ māmí ama Naomi; lullǝ amuna-burana male nda ka Malon andǝ Kiliyon. Yià ka amǝ'Efǝrat* mala Betalami a bu-nzali Yahuda na. Yì ka do a Betalami a bu-nzali Yahuda. À kùtí aɓa nzali Mowap sǝ à ue kam. 3 Lang à ndaban do kano ka, Elimelek bura Naomi paklú, sǝ Naomi ueo andǝ amuna-burana male ɓari. 4 Malon andǝ Kiliyon al amamǝna mala amǝ'Mowap. Alullǝ amālia nda ka Orpa andǝ Rut. Anzǝm apǝlǝa kǝla lum ngga, 5 Malon andǝ Kiliyon gbal ka à paklú, sǝ Naomi ue nǝmurǝi, burí andǝ amuna-burana male pà kàm ɗàng.

Naomi andǝ Rut nyar a Betalami

6 Naomi ok a bu-nzali Mowap ama Yahweh yina aban aɓwana male, yi pania wia girlina; nda Naomi gilǝki atwalo male ace mǝnana yì andǝ ankili-mǝɓwame ka, à nǝ̀ nyarî nzali Mowap. 7 À bwal njar atārǝia andǝ ankili-mǝɓwame à nǝ̀ nyar a bu-nzali Yahuda, sǝama a njar aban o ka, 8 Naomi banggi ankili-mǝɓwame ama, &lt;&lt;Wu nyar a là wu kya do wunǝ anggea wun. Ɓǝ̀ Yahweh pàkka wun mǝɓoarne kǝla mǝnana wu pàkkam, sǝ wu pàkkî aɓwana mǝnana à wuna ka. 9 Sǝ ɓǝ̀ Yahweh tsǝa koyan atà wun ɓǝ̀ dukɓala ɗǝm, sǝ ɓǝ̀ pe wi usǝlǝo a ɓala mala burí.&gt;&gt;

Naomi pǝlǝa kùria-zǝp sǝ tsǝiandà. Sǝama à tita ɓua, 10 à ne wi ama, &lt;&lt;Awo! Sǝm nǝ̀ ká atò, aban aɓwana mô.&gt;&gt;

11 Naomi nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Wu nyare, amuna-mamǝna mem. Palang sǝ wu earce ama wun nǝ̀ yiu atàm? Wu kǝ sǝni kǝla mǝ nǝ gandǝnǝ ɓǝla wun amuna-burana ɗǝm mǝnana à nǝ̀ al wun ngga le? 12 Wu nyare a là, amuna-mamǝna mem, acemǝnana ǝn eni dolabura. Ko ɓǝ̀ ǝn twali ama tsǝkɓalǝu na kam piu, sǝ ǝn albura yalung, ǝn kum amuna-burana ka, 13 wun nǝ̀ kúndǝia she ɓǝà gulkina ka le? Wun nǝ̀ ginǝ albura acea? Awo, amuna-mamǝna mem, wu sǝlǝna ama mǝno ka pà nǝ̀ pàk ɗàng. Bù Yahweh pǝlǝna arǝàm, sǝ mǝ nda aɓa bumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r ace wun.&gt;&gt;

14 Nyare à kùtí a ɓua. Pǝlǝa Orpa tsǝk nkili-mǝɓwame andà, sǝ nyar a là, sǝama Rut ka lanzǝ arǝ Naomi. 15 Nda Naomi ne Rut ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓio nyarna umǝna aban aɓwana male andǝ aɓakuli male. Wu nyar wunǝi a là.&gt;&gt;

16 Sǝ Rut earî wi ama, &lt;&lt;Ida, kǝa banggam mǝ nyio ɗàng! Ɗekiam mǝ o atò. Ban mǝnana kat awu nǝ kà kam ngga, mǝ nǝ ká; ban mǝnana kat a duk kam ngga, mǝ nǝ do. Aɓwana mô nǝ̀ duk aɓwana mem, sǝ Ɓakuli mô nǝ̀ duk Ɓakuli mem. 17 Ban mǝnana a wú ka, akàm sǝ mǝ nǝ wú, sǝ abanì sǝ à nǝ̀ tsǝk-luem. Ɓǝ̀ ɓashi mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala Yahweh sulǝ amuram, ɓǝ̀ ǝn nying ɓekǝ gìr gau nrem sǝnǝ we ka, she lú!&gt;&gt;

18 Lang Naomi sǝni ama Rut shamabumi nǝ̀ o atè ka, nyare ne wi kǝ cau ɗǝm ɗàng.

19 Yià kǝm à lidǝmba nǝ gya ba yiu malea a Betalami. Lang à kùtí aɓa Betalami ka, là kat cam nǝ kusǝi acea, sǝ amamǝna mǝnana a lě ka, ɗìban ama, &lt;&lt;Naomi nda mǝnia?&gt;&gt;

20 Naomi nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa tunǝam ɗǝm ama Naomi† ɗàng; wu tunǝam ama Mara,‡ acemǝnana Ɓakuli mana Karban nǝ Gulo kat ka, tsǝ̀ngŋǝ̀nà do mem pǝlǝna mǝlulle. 21 Lang ǝn nying ban mǝnia ka, mǝ ndanǝ agir kpǝm, sǝama Yahweh nyesǝnam nǝ ɓabuam atàrǝì. Palang sǝ wu tunǝam ama Naomi, yi mǝnana Ɓakuli mana Karban nǝ Gulo kat ka tsǝ̀ngŋǝ̀nám aɓa tanni, sǝ yinanǝ murɓikea amuram ngga?&gt;&gt;

22 Anggo sǝ Naomi nyarî nzali Mowap andǝ Rut ɓwama'Mowap, nkili-mǝɓwame. À yi bik Betalami, a bàkú mǝnana aɓwe tita pwan mǝssa-bálì nǝi ka.

2

Rut pàktúró a ɓaban mala Boaz

1 Naomi ka ndanǝ ɓè ɓǝla mala burí, lùllǝì ama Boaz. Yì Boaz ka ɓwamǝgule na, sǝ mǝkume na a nggurkwar mala Elimelek. 2 A ɓè pwari ka, Rut ɓwama'Mowap banggi Naomi ama, &lt;&lt;Ida earâm mǝ kya alta ɓakurikuri mala mǝssa mǝnana amǝtúró ɗeki arǝ aɓaban ngga, atà ɓwa mǝnana kat nǝ̀ earam mǝ pàktúró atè ka.&gt;&gt;

Naomi earî wi ama, &lt;&lt;Kyane, muna-ɓwama mem.&gt;&gt;

3 Nda Rut puro wari arǝ aɓaban, sǝ kǝ gya anzǝm amǝ'túró can mǝssa, aban alta ɓakurikuri. Rut yi kum ɓamúrì a ɓaban mala Boaz.

4 Zuku ka, Boaz pur a Betalami sǝ yiu [ace sǝn amǝ'túró a ɓaban], sǝ makkia-wia-kún ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh pa atà wun.&gt;&gt; À nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝko bù.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Boaz ɗì mǝgulo amur amǝ'túró male ama, &lt;&lt;Ya lo ɓwama na mǝno?&gt;&gt;

6 Ɓwabure earî wi ama, &lt;&lt;Lo ɓwama'Mowap mǝnana yiu atārǝia andǝ Naomi lang nyarî nzali Mowap ka nda. 7 Ɓwame zǝmbam ama mǝ nyi ɓǝ̀ kǝ gya anzǝm amǝ'túró, ace alta ɓakurikuri mala mǝssa. Twal a dǝmbari ka, camarǝ pàktúró, she adyan tù sǝ tamsǝ túró ace usǝlǝ bǝti a yilǝm.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa Boaz ne Rut ama, &lt;&lt;Kwakikiro, muna-ɓwama mem. Kǝa na ama a nǝ ká alta ɓakurikuri a ɓè ɓaban ko awu nǝ nying ɓaban man ɗang. Ue kani atà mamǝna amǝtúró mem. 9 Tsǝk-mǝsǝo arǝ ban mǝnana aburana kǝ can mǝssa kàm ngga, sǝ wu kpa ateà wun nǝ̀ amamǝna amǝtúró mem. Ən nani alaggana mem ama ɓǝà kǝa jeo ɗang. Sǝ ɓǝ̀ mǝsamur walo ka, kya ɗàrǝ́ mùr aɓalǝ adú mǝnana à lùmsǝkia ka, wu nu.&gt;&gt;

10 Rut kūndǝ nǝ ɓamǝsǝi a nzali, sǝ ne Boaz ama, &lt;&lt;Palang sǝ ǝn kum earmúrú a bano anggo? Palang sǝ a lǝmdǝi bǝriɓwa pěmǝɓoarne anggo kǝ̀rkǝ́r?&gt;&gt;

11 Boaz eari wi ama, &lt;&lt;Ən ongŋǝna cau mala gìr mǝnana kat a pakkì nkilo-mǝɓwame, tite a pwari mǝnana burio pàngŋǝ̀nà-lú nǝi ka. À banggam ama a nying tárró andǝ nggó, andǝ nzali-la mô, sǝ a yiu ace do aɓalǝ aɓwana mǝnana a súrǝ̀ia ɗiɗyal raka. 12 Ɓǝ̀ Yahweh mbweo tangnakusǝo ace gìr mǝnana a pàk ka. Ɓǝ̀ Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila mǝnana a yina abani ace kum ban-auwa ka, mbweo tangnakusǝo kat!&gt;&gt;

13 Rut nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, a lǝmdǝnam pěmǝɓoarne. A tsǝ́ngŋǝ̀nám rǝam pwalǝna ɗwal nǝ cau mǝɓukɓuki mǝnana a nam ngga, kat andǝ amani ama ǝn pa aɓalǝ guro mò raka.&gt;&gt;

14 Lang pwari li girlina pángŋǝ̀nà ka, Boaz ne Rut ama, &lt;&lt;Yiu ak girlina, lǐ sǝ wu nu mùr ɓǝlanggun anap.&gt;&gt; Nda Rut do andǝ amǝ'túró can mǝssa, sǝ Boaz pe wi mǝssa mǝnana à dandǝi ka. Rut lìli ɗǝmbo, cili girlina ueo. 15-16 Lang Rut longŋǝna nǝ̀ nyar aban alta ɓakurikuri ka, Boaz ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu nying Rut ɓǝ̀ alta ɓakurikuri a ban mǝnana akúnò mǝssa ram kam ngga. Wu kǝa pǝrki ɗàng. Ɗǝm ngga, wu pusǝ aɓea amur-mǝssa arǝ akúnò, sǝ wu nyia ace mǝnana ɓǝ̀ tarkia ka.&gt;&gt;

17 Nda Rut lidǝmba nǝ ram ɓakurikuri a ɓaban ba pwarikpǝra ka; sǝ lang nyána mǝssa mǝnana ram ngga, kum mǝsǝsa mǝnana lùmsǝ nggea-kwar ka. 18 Pǝlǝa twal mǝsǝse umnǝi a là, kya lǝmdǝi nkili-mǝɓwame gulo mala mǝsǝsa mǝnana ram ngga. Ɗǝm ngga, pè nkili-mǝɓwame girlina mana lì sǝ cili ue ka. 19 Naomi ɗì ama, &lt;&lt;Nda aya ban, sǝ a ram mǝssa mǝnia kat yalung? A ɓaban mala yana sǝ a pàktúró? Ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝki ɓwabura mǝnana lǝmdǝo earmúrú ka bù.&gt;&gt;

Rut ne Naomi ama nda a ɓaban mala ɓè ɓwabura lullǝi ama Boaz sǝ ram ɓakurikuri.

20 Naomi banggi Rut nkili-mǝɓwame ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ tsǝkbu sulǝ amurí nǝban Yahweh mǝnana bwal domǝsǝcau andǝ pěmǝɓoarne male aban aɓwana mǝnana nǝyilǝmu ka andǝ aɓwana mana à wuna ka.*&gt;&gt; Pǝlǝa Naomi banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓwabura mǝno ka ɓǝla-nggurkwar ma'sǝma. Yì ka nda mwashat aɓalǝ amǝ'akmúr sǝm.&gt;&gt;

21 Ɗǝm ngga Rut ɓwama'Mowap na ama, &lt;&lt;Yale ɓwabure banggam ama, &lt;Ue kani atà amǝ'túró mem sheɓǝ̀ à malna pwan-gìrɓaban mem kat ka.&gt; &gt;&gt;

22 Naomi ne Rut, nkili-mǝɓwame ama, &lt;&lt;E, muna-ɓwama mem, nǝ̀ ɓoaribani wu pàktúró wunǝ amamǝna amǝtúró mala Boaz. Ɓǝ̀ a o a ɓaban mala ɓeɓwa ɗàng ngga, ɓekǝ gìr mǝɓane nǝ̀ gandǝnǝ kumo.&gt;&gt; 23 Nda Rut pàktúró a nkanggari amamǝna amǝtúró mala Boaz aban ram ɓakurikuri ateà, ba masǝlǝata pwan-gìrɓaban mala mǝssa-bálì andǝ mala mǝssa-alkama kat. Anzǝm mǝno ka, Rut do andǝ nkili-mǝɓwame.

3

Naomi kumbi Rut bura

1 A ɓè pwari ka, Naomi banggi Rut, nkili-mǝɓwame ama, &lt;&lt;Muna-ɓwama mem, pà nǝ̀ ɓoaro mǝ kumbo usǝlǝo, ace mǝnana koman ngga ɓǝ̀ kyanbo pepè ka re?* 2 Ɗenyi ama mǝnia yì ɓwabura, yì Boaz mǝnana a kǝ wari a paktúró wunǝ amamǝna amǝtúró male ka, ɓǝla-nggurkwar ma'sǝma. Ado ka, kwakikiro. Nǝ pwarikpǝra man ngga, amǝtúró nǝ̀ nyaki wi mǝssa-bálì male a katǝra. 3 Acemani ka, sussǝo, hasǝ mùrú, sǝ wu oasǝ agir-nggūrǝu mô mǝɓoarne-katkat. Pǝlǝa wu kya a ban mǝnana à kǝ̀ nya mǝssa kam ngga, sǝama kǝa eari wi ɓǝ̀ sǝlǝ ama a nda a ban mǝno ɗàng, sheɓǝ̀ malǝna lǐ andǝ nu ka. 4 Tsǝkiro pepè wu sǝn ban mǝnana nǝ̀ nong kam ngga. Anzǝm mana kongŋǝna a ntulo ka, kya loasǝ nggubyau-kùmsǝo male, sǝ wu nong tù a ban akusǝi. Yì ka nǝ̀ banggo gìr mǝnana awu nǝ pàk ka.&gt;&gt;

5 Rut earî Naomi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pàk gìr mǝnana kat a banggam ama mǝ pak ka.&gt;&gt;

6 Nda Rut wari a ban nya mǝssa, sǝ pàk gìr mǝnana kat nkili-mǝɓwame ne wi ama ɓǝ̀ pàk ka. 7 Lang Boaz malǝna lǐ andǝ nu ka, banɓoari wi. Sǝ wari a ban mǝnana à ramgi akúnò mǝssa-bálì ka, sǝ nongŋo nǝ̀ nong'ntullo. Pǝlǝa Rut ging zàng, kya loasǝ nggubyau-kùmsǝo mala Boaz, sǝ nong tù a ban akusǝi. 8 Nǝ ɓadu ka, Boaz lo hǝrkit, sǝ lang pǝlǝ ka, ndali, sǝn ɓè ɓwama aban nongŋo a ban akusǝi! 9 Boaz ɗì ama, &lt;&lt;A nda yana?&gt;&gt;

Pǝlǝa ɓwame ear ama, &lt;&lt;Mǝ nda guro mò, Rut. Sárǝ́ nggubyau mô amuram, acemǝnana a nda mǝ'akmúrú ka.†&gt;&gt; 10 Boaz ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝko bù, muna-ɓwama mem. Gìr mǝnia a kǝ pè ado ka, a ndaban lǝmdǝ domǝsǝcau mǝgule mǝnana kútì mana a lǝmdǝì nkilo-mǝɓwame ka. Ɓǝ́ a umǝna alta lagga-ɓwa mǝkume ko mǝ'tǝ̀r, sǝama a pak anggo ɗàng. 11 Ado ka, cè ɓangciu pakko ɗàng ɓoarnsarilem. Mǝ nǝ pàk gìr mǝnana kat a bang ngga. Acili aɓwana mǝnana kat a là ka, à sǝlǝna ama a nda ɓwama mǝɓoarne. 12 Mǝsǝcau na ama mǝ nda mǝ'akmúrú, sǝama ɓeɓwa nakam mǝnana nda a dǝmbanǝ mim kǝla ɓǝla-nggurkwar ka. 13 Ue kani a dù man yalung ngga. Sǝ lí nǝ dǝmbari ka, sǝm nǝ̀ ɗì. Ɓǝ̀ eare nǝ̀ akmuro ka, mǝɓoarne na. Sǝ ɓǝ̀ earce nǝ̀ pàk anggo raka, ǝn panacau a bano ama, mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, mǝ nǝ akmuro. Ado ka, nong kani sheɓǝ̀ bankwarna ka.&gt;&gt;

14 Nda Rut nong kano nǝban akusǝ Boaz, sǝama kaniama ban nǝ̀ kwaro mǝnana ɓwa nǝ̀ gandǝ sǝn ɓì nǝ̀ súrǝì ka, Rut loapi ban mǝno. Boaz ka earce ama kǝɓwa ɓǝ̀ sǝlǝ ama ɓè ɓwama yiu kani a ban nya mǝssa ɗàng. 15 Boaz ne wi ama, &lt;&lt;Yinǝ nggubyau-koarǝu mô, sǝ wu sárǝi kani.&gt;&gt; Rut pǝlǝa pàk anggo, sǝ Boaz karǝkì wi mǝssa-bálì tasau tongno-nong-mwashat aɓa nggubyau-koarǝu, sǝ tsǝki wi amurí. Pǝlǝa Rut nyar a là nǝ mǝsǝsa mǝno.

16 Lang Rut yiu a ɓala aban Naomi nkili-mǝɓwame ka, Naomi ɗì ama, &lt;&lt;Muna-ɓwama mem, wu kya mal lang le?&gt;&gt;

Pǝlǝa Rut ne wi gìr mǝnana kat Boaz pàk aceì ka. 17 Nyare ne wi ɗǝm ama, &lt;&lt;Boaz banggam ama mǝ nggá nyar a bano nǝ ɓabuam atàrǝì ɗàng, nda pam mǝnia yì mǝssa-bálì kat ka.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Naomi banggi wi ama, &lt;&lt;Ado ka, kúndǝô, muna-ɓwama mem, sheɓǝ̀ a sǝna gìr mǝnana nǝ̀ pur aɓalǝi ka. Boaz pà nǝ̀ usǝlǝ yalung ɗàng, sheɓǝ̀ malna cê ka.&gt;&gt;

4

Boaz akmúr Rut

1 Boaz wari a [ban ramba mala aɓwana] a kún là, sǝ dumnǝdo abanì. Pǝlǝa ɓè ɓǝla-nggurkwar, yì ɓwabura mǝnana Boaz bangcau male aban Rut ka, yiu kǝ kútiô; sǝ Boaz tunǝi ama, &lt;&lt;Gyajam mem, kàra yiu, yi dumnǝdo kani.&gt;&gt; Ɓwabure pǝlǝa kàra wario kya dumnǝdo. 2 Sǝ Boaz tunǝ aɓwana-mǝgule lum mala lê, sǝ banggia wia ama ɓǝà dumnǝdo gbal. Lang à dumǝna ka, 3 Boaz ne ɓǝla-nggurkwar male ama, &lt;&lt;Ado mǝnana Naomi nyarǝnì nzali Mowap ka, kǝ earce ama nǝ̀ mak nzali mala ɓǝla ma'sǝm Elimelek, 4 sǝ ǝn sǝni ka, ndanǝ ɓoaro wu sǝlǝa. Ado ka, ɓǝ̀ a kǝ earce ka, kúrí aɓadǝm aburana mǝnia à dumnǝdo kani ka, sǝ aɓadǝm aɓwana-mǝgule mala aɓwana mem. Sǝ ɓǝ̀ a kǝ earce raka, na kúno mǝ sǝlǝa, acemǝnana a nda ɓwa mǝnana ɓoaro wu kúrí ka. Anzǝmó ka, mǝ nda.&gt;&gt;

Ɓwabure ear ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kúrí.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Boaz banggi wi ama, &lt;&lt;Ndanǝ ɓoaro, sǝama a pwari mǝnana a nǝ kúr nzalinì a bù Naomi ka, awu nǝ twal Rut yì mā-lú ɓwama'Mowap gbal, ace mǝnana ɓǝ̀ nzali liɓalanî ueo a bù aɓwana mala lú ka.&gt;&gt;

6 Ɓwabure eari wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ cê na anggo ka, pà mǝ nǝ kúr nzalinì ɗǝm ɗàng, acemǝnana nzalinì pà nǝ̀ duk nzali liɓala mala amunem ɗàng. Kúrí, acemǝnana pà mǝ nǝ gandǝ akmúrí ɗàng.&gt;&gt;

7 A nza mǝno ka, kuncau mala amǝ'Isǝrayila amur cau mala akmúr nzali ko mê ka, nda mǝnana ama: ɓwa mǝnana kǝ mak nzali ka, nǝ̀ pusǝ nkura male a kusǝi, sǝ nǝ̀ pè ɓwa mǝnana nǝ kúr nzalinì ka. Anggo sǝ amǝ Isǝrayila kǝ lǝmdǝ ama cê ka dumǝna.

8 Acemani ka, lang ɓwabure ne Boaz ama, &lt;&lt;Kúrí&gt;&gt; ka, pusǝ nkura male pè Boaz. 9 Pǝlǝa Boaz banggi aɓwana-mǝgule andǝ acili aɓwana mǝnana a ban mǝno ka ama, &lt;&lt;Yalung ngga, wu dumǝna amǝ'nakún kat ama, ǝn kúrna gìr mǝnana kat mala Elimelek na, andǝ gir mǝnana kat mala amuna-burana male, yià Kiliyon andǝ Malon na ka. 10 Ɗǝm ngga, Rut ɓwama'Mowap, yì mā-lú mala Malon, pǝlǝna māmám, ace ɓǝlî lú muna mǝnana nǝ̀ yia liɓala male ka, ace mǝnana lullǝ lú ɓǝ̀ kǝa ndǝrmì ɓalǝ aɓǝla-nggurkwar male andǝ là male raka. Wu nda ka amǝ'nakún, a pwari man yalung ngga.&gt;&gt;

11 Aɓwana-mǝgule andǝ aɓwana mǝnana kat à nda a ban ramba a kún lá kà à bang ama, &lt;&lt;E, sǝm nda ka amǝ'nakún. Ɓǝ̀ Yahweh tsǝk ɓwama mǝnia kǝ yiu a kútiô a ɓala mò ka ɓǝ̀ duk kǝla Rahila andǝ Liya, mǝnana nǝbania yià kǝm sǝ à kum ɓwapǝndǝa mala ɓala Isǝrayila ka. Ɓǝ̀ Yahweh tsǝa wu hangǝli* a Efǝrata, sǝ ɓǝ̀ lullǝo zǝki a Betalami. 12 Ɓǝ̀ Yahweh tsǝa amuna mǝnana nsari man nǝ̀ ɓǝlô ka, à nǝ̀ tsǝk ɓala mò ɓǝ̀ pa kǝla ɓala mala Perez, muna-ɓwabura mala Yahuda mǝnana ɓǝl andǝ Tamar ka.&gt;&gt;

Boaz andǝ nggurkwar male

13 Nda Boaz twal Rut pǝlǝ māmí ka. Yahweh tsǝki Rut bù, kum muna a bumi sǝ ɓǝl muna-ɓwabura. 14 Amamǝna mala Betalami ne Naomi ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝban ɓǝ pà aban Yahweh! Yalung ngga, Yahweh pano mǝ'kau muna-ɓwabura ace tsǝkiro. Ɓǝ̀ Yahweh tsǝa ɓǝ̀ lullǝ mune zǝki a Isǝrayila! 15 Nkilo-mǝɓwame mǝnana kǝ earceo, sǝ pàngŋǝ́nò gìr mǝnana kútì mǝnana amuna-burana tongno-nong-ɓari nǝ̀ pàkkô ka. Sǝ ado ka, ɓǝlǝno mǝ'kau muna-ɓwabura mǝnana nǝ̀ yinǝo nǝ bǝsa yilǝmu, sǝ nǝ̀ tsǝkiro aɓa è mô ka.&gt;&gt; 16 Naomi twal mune, nongsǝi a byali, sǝ iulǝi.

17 Amamǝna mǝnana à nda murkala andǝia ka, à tsǝkî mune lullǝu ama Obet. À bang ama, &lt;&lt;À ɓǝlǝni Naomi muna-ɓwabura!&gt;&gt;

Obet na yi ɓǝl Jeshi, sǝ Jeshi yi bǝl Dauda ka.

18-22 Mǝnia ka nda nggurkwar mala Perez:

Perez nda tár Hezǝron,

Hezǝron nda tár Ram,

Ram nda tár Aminadap,

Aminadap nda tár Nashon,

Nashon nda tár Salmon,

Salmon nda tár Boaz,

Boaz nda tár Obet,

Obet nda tár Jeshi,

Sǝ Jeshi nda tár Dauda.

* 1:2 1:2 amǝ'Efǝrat Ɓalli gbal aɓa: Tite 35:19; 1Sam 17:12; 1Kpa 4:4; Mik 5:2.

† 1:20 1:20 Naomi ka ɓālǝi nda mǝɓoarne.

‡ 1:20 1:20 Mara ka ɓālǝi nda mǝlulle.

* 2:20 2:20 aban aɓwana mǝnana nǝyilǝmu ka andǝ aɓwana mana à wuna ka ko &lt;&lt;aban sǝm mǝnana sǝm ndanǝ yilǝmu ka andǝ abura sǝm mǝnana à wukina ka&gt;&gt;

* 3:1 3:1 pà nǝ̀ ɓoaro mǝ kumbo usǝlǝo, ace mǝnana koman ngga ɓǝ̀ kyanbo pepè ka re? Ko &lt;&lt;Pà nǝ̀ ɓoaro mǝ kumbo bura ace mǝnana wu kum ɓala mò ka re?&gt;&gt;

† 3:9 3:9 Sárǝ́ nggubyau mô amuram, acemǝnana a nda mǝ'akmúrú ka; ko &lt;&lt;Alǎm, acemǝnana a nda ɓǝla-nggurkwar mǝnana nda a ɓabuo wu ɗenyi nǝ ɓwa kǝla mim, mǝnana burém, ɓǝla mô wuna ka.&gt;&gt;

* 4:11 4:11 wu hangǝli ko &lt;&lt;wu duk mǝgǝna&gt;&gt;

1 Samuyila

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

SAMUYILA MƏDƏMBE

MƏNCAU

Malǝmce mǝnia a tunǝi ama Samuyila mǝdǝmbe ka bangcau mala nggaɗi a Isǝrayila twal a bàkú mala akasǝla aban ká mala amurǝma. Nggaɗi mǝnia aɓa do-yilǝmu mala nzali Isǝrayila ka, kàrìkì-rǝì aban aburana tàrú: Samuyila, masǝlǝata ɓwa atà akaɓa kasǝla; Sawul, murǝm mǝdǝmbe mala Isǝrayila; andǝ Dauda, mǝnana agya male andǝ agir mǝnana kum ɓamurì aɓalǝia sǝ yi eauwe a buno-murǝm ngga, à taɓǝli aɓalǝarǝia andǝ acau mala adoyilǝmu mala Samuyila andǝ Sawul.

Múrcau mala malǝmce mǝnia, kǝla mala acili acau-ɓaraɓara mǝnana à gilǝia aɓa Kùrcau Mǝ'e ka, nda mǝnana ama domǝsǝcau aban Ɓakuli ka kǝ yinǝ lidǝmba, sǝ mgbikiru ka kǝ yinǝ gir'murmwana. Mǝnia ka à bangŋi bwāng aɓa cau mala Yahweh aban Eli pǝris mǝnana ama: &lt;&lt;Mǝ nǝ gusǝlǝ aɓwana mǝnana à gusǝlǝam ngga, sǝ aɓwana mǝnana à ɓǝsǝkiam ngga, mǝ nǝ pàkcea-ɓa.&gt;&gt; (1Sam 2:30.)

Aɓa mǝnia yì malǝmce ka, à lǝmdǝa sǝm anzongcau mala gingnǝ do ma'sǝm ani: (1) Ɓakuli ka pà nǝ̀ vwakibuì arǝ aɓwana male ɗàng; ko ɓǝ̀ agir swárkiô, kǝla mǝnana pǎ a nza mala Eli andǝ amuna-burana male ka, Ɓakuli kǝ yinǝ tsǝkɓalǝu, kǝla mǝnana pè nǝ ɓǝl Samuyila ka. (2) Ɓakuli ka à pà nǝ̀ gandǝ tsǝie púp, ko à nǝ̀ swárí aɓa kutan ɓǝ̀ kpata agir mǝnana sǝm earkiyice ka ɗàng, sǝama yì ka nǝ̀ bwali aɓwana mǝnana à gūlì arǝì sǝ à kǝ alta pàk nê male ka. (3) Nggearǝ peri ma'sǝm aban Ɓakuli ka pànǝ ɓoaro ɗàng ɓǝ̀ sǝm kpapì andǝ okiru raka. (4) Lǝmdǝa mala ɓwa a nza ka, kǝgìr na aban Ɓakuli ɗang; gìr mǝnana Ɓakuli earkiyice ka nda ɓabum mǝnana dàrrì arǝ túró male ka. (5) Aɓwana mǝnana à ɗeki mɓali ɓǝ̀ gingnǝ do malea ka, à nǝ̀ pakkî ɓamúrià mǝɓane mana kútì mǝɓane mǝnana à nǝ̀ pàkkî ɓià ɓwapǝndǝa ka.

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Lo mala Samuyila kǝla kasǝla mala Isǝrayila 1:1--3:1-21

Amǝ'Filisti bwal Akwati Kùrcau sǝ à nyesǝì 4:1--6:20

Samuyila yálmúr Isǝrayila sǝ à ɗice murǝm 7:1--8:22 3

Sawul, murǝm mǝdǝmbe mala Isǝrayila 9:1--11:15

A'lwa mala Sawul andǝ mgbikiru male 13:1--15:35

Lo mala Dauda kǝla murǝm Isǝrayila 16:1--17:58

Sawul pàk mɓali sǝ alte nǝ̀ wal-lú Dauda 18:1--24:22

Lú mala Sawul andǝ amuni 31:1-13

1

Elkana andǝ amǝ'ɓala male a Shilo

1 Ɓè ɓwabura nakam lullǝì ama Elkana. Tárrí nda Jeroham, kè-mǝɓwabure nda Elihu, sǝ tár-kè-mǝ-ɓwabure ka nda Tohu, a nggurkwar mala Zuf, ɓwa'Efǝrat. Yì ka do a Rama, ɓè nggea-là aɓa nzali múr ankono mala Ifǝrem. 2 Ndanǝ amamǝna ɓari, Hana andǝ Penina. Penina ka ndanǝ amuna, sǝ Hana ka pànǝ kǝ muna ɗang.

3 Ɓwabura mǝnia ka kǝ pur a nggea-là male koya pǝlǝa ace ká peri andǝ pà gir'nkila aban Yahweh, Mǝtala Abangŋo, a Shilo. Hofni andǝ Finehas, amuna-burana ɓari mala Eli ka, à nda ka apǝris mala Yahweh kano. 4 Koya pwari sǝ Elkana nǝ̀ pà gir'nkila ka, kǝ pê māmí Penina andǝ koyan atà amuni amuna-burana andǝ amuna-mamǝna kāmbe mala nyama. 5 Sǝ Hana ka kǝ pe wi akāmbe ɓari,* acemǝnana kǝ earce Hana, kat andǝ amani ama Yahweh pè wi ɓǝlmuna raka. 6 Pàk ka ɓimama kǝ altacau arǝì, nǝ̀ lulbumi acemǝnana Yahweh pè wi ɓǝlmuna raka. 7 Anggo sǝ gìrnî lidǝmba pǝlǝa anzǝm pǝlǝa. Ɓǝ̀ kusǝ shen sǝ wari a ɓala mala Yahweh ka, anggo gbal sǝ ɓimama nǝ̀ nggǝ lulbumi. Acemani ka, Hana nǝ̀ nggǝ ɓua sǝ pà nǝ̀ li girlina ɗang. 8 Sǝ Elkana burí ka banggi wi ama, &lt;&lt;Hana, palang sǝ a kǝ ɓua? Sǝ palang sǝ a kǝ li girlina ɗang? Sǝ palang sǝ a pàk bumkiɗikea? Ən kútì amuna-burana lum a bano re?&gt;&gt;

9-10 A ɓè pwari anzǝm mana à malna li girlina sǝ à nuna gìr a Shilo ka, Hana lo. Nda aɓa bumpina mǝlime, sǝ pakhiwi aban Yahweh nǝ sukkimǝrǝm kǝ̀rkǝ́r. Aɓa mǝno anggo ka, Eli pǝris ka, nda aban do a buno male a nkanggari kpangbang-kunkurǝm mala ndà mala Yahweh. 11 Pǝlǝa Hana pàcau nǝ-shambum ama, &lt;&lt;We Yahweh mana a Karban Kat nǝ Gulo ka,† ɓǝ̀ aɓa mǝsǝcau awu nǝ sǝn tanni mem, mim guro mò, sǝ awu nǝ ɗenyinǝ mim, ɓalǝo pà nǝ̀ lorǝǎm, mim guro mò ɗàng, sǝ awu nǝ pàm, mim guro mò, muna-ɓwabura ka, mǝ nǝ nyesǝi mǝ nǝ po wi we Yahweh, aɓalǝ anonggio mala do-yilǝmu male kat, sǝ kǝ nkembu pa nǝ̀ je múrí ɗàng.&gt;&gt;

12 Lang lidǝmba nǝ pakhiwi aɓadǝm Yahweh ka, Eli soa mǝsǝi kǝ sǝn kúni. 13 Hana na aban nacau a ɓabumi; kǝ amburkuni na à kǝ dǝurǝ ka, sǝ gì ka à oè ɗàng. Acemani ka, Eli twali ama mba-walì nǝ walo. 14 Sǝ Eli banggi wi ama, &lt;&lt;Nǝ̀ sau lang sǝ awu nǝ ueo aɓa walo-mba? Nying nu mùr-anap mò.&gt;&gt;

15 Sǝ Hana ka eari wi ama, &lt;&lt;Awo, ɓwamǝgule mem, Mǝ nda ɓwama mǝnana yilǝmem na aɓa zunggǝli ka. Ən nu kǝ mùr-anap ko mba ɗàng. Mǝ nda rǝ ú bumam a ɓadǝm Yahweh. 16 Kǝa twalam, mim guro mò kǝla ɓwama mǝɓane ɗàng; ǝn mal pwari yi pur ado mǝ ndaban lǝmdǝ ɓuanǝbum andǝ bumkiɗikea mǝgule mem aɓa hiwi.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Eli pà eare ama, &lt;&lt;Kyane aɓa rǝpwala, sǝ ɓǝ̀ Ɓakuli mala Isǝrayila po zǝmba mô mǝnana a alte a baní ka.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Hana bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ guro mò kum earmúrú a mǝsǝo.&gt;&gt; Pǝlǝa ɓwame oa o male sǝ kya lili sǝ ɓamǝsǝi panzǝa.

19 Pǝlǝa à lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ à peri aɓadǝm Yahweh; sǝ à nyar a ɓala malea a Rama. Elkana yi súrǝ̀ māmí Hana, sǝ Yahweh ɗenyinǝ Hana. 20 Lang anonggio yi karna ka, muna kpa a bum Hana sǝ ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ tsǝki wi lullǝu ama Samuyila, acemǝnana bang ama, &lt;&lt;Ən zǝmbì aban Yahweh.&gt;&gt;

Hana pà Samuyila aban Ɓakuli

21 Lang ɓè bàkú kàrna ka, ɓwabura man, yì Elkana ka wari andǝ ɓala male kat ace pà gìr'nkila mala koya pǝlǝa, sǝ ace lùmsǝ pàcau nǝ-shambum male aban Yahweh. 22 Sǝama Hana ka wari ɗang. Banggi burí ama, &lt;&lt;Anzǝm mǝnana ǝn kasǝna muna a kiura ka, sǝ mǝ nǝ kánǝi, mǝ nǝ lǝmdǝí aɓadǝm Yahweh, sǝ yì ka nǝ̀ ue kano ba do-yilǝmu male kat.&gt;&gt;‡

23 Burí Elkana banggi wi ama, &lt;&lt;Pàk gìr mǝnana ɓoaro kutibani a bano ka; kúndǝô sheɓǝ̀ a kasǝni a kiura ka; ɓǝ̀ Yahweh tsǝk cau male ɓǝ̀ yi lumsǝo.&gt;&gt; Nda ɓwame ueo sǝ lǝsǝ muni she lang kasǝni a kiura ka.

24 Sǝ lang kasǝni a kiura ka, twali atè, atārǝia andǝ muna-jamnda mǝnana mbule tàrú ka, andǝ tyang lum mala muku alkama, andǝ sambǝram mana lùmsǝì nǝ mùr-anap ka. Sǝ twal Samuyila aɓa kyauwe male yinǝi a ɓala mala Yahweh a Shilo. 25 Pǝlǝa à pwanmyal muna-jamndè, sǝ à yinǝ mune aban Eli. 26 Pǝlǝa Hana bang ama, &lt;&lt;Ida, ɓwamǝgule mem, kǝla mǝnana a ndakam nǝyilǝmu ka, mǝ nda ɓwama mǝnana ǝn cam kani aɓadǝmbo, aban pakhiwi aban Yahweh ka. 27 Ən pakhiwi ace muna mǝnia ka, sǝ Yahweh panam zǝmba mem mǝnana ǝn warinǝi a baní ka. 28 Acemani ka, ǝn panì Yahweh. Aɓa do-yilǝmu male kat ka, ǝn nyingŋǝ́nì Yahweh.&gt;&gt;

Pǝlǝa à peri aban Yahweh a banì.

2

Hiwi ɓwangsǝban mala Hana

1 Sǝ Hana pakhiwi ama:

Ɓabumam pàk banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r aban Yahweh!

Njawe* mem kumǝna loasǝ́bân atàcau mala Yahweh!

Kunam nǝ̀ nacau nǝ mǝsǝkàng-kàngŋa arǝ aɓiam-mǝbura,

acemǝnana ǝn nggǝ pàk-banɓoarnado aɓa amsǝban mô.

2 Kǝɓwa pà kàm mǝfele kǝla Yahweh ɗàng!

Kǝɓè pà kàm ɗàng she we!

Sǝ kǝ Tali pa kàm kǝla Ɓakuli ma'sǝm ɗàng.

3 Kǝa wu hatǝki nacau twàlɓamúrû kǝ̀rkǝ́r ɗàng,

sǝ kǝa ɗeki acau gusǝlǝ-múrû pur a kuno ɗàng!

Acemǝnana Yahweh ka Ɓakuli mala sǝlǝe na,

sǝ nǝbani sǝ à kǝ karǝki atúró mala aɓwana.

4 À ɓungina anta mala akanggǝrang-ɓwa,

sǝ amǝ'tanggigya ka à marǝia nǝ rǝcandǝa.

5 Aɓwana mǝnana à ɗǝm ɗiɗyal ka,

à mak ɓamuria ace nɗǝmo bǝtikulyak,

sǝ aɓwana mana nzala walia ka,

à ɗwanyi ɗǝm ɗàng.

Nggearǝ nkombi ka, ɓǝlna amuna tongno-nong-ɓari,

sǝ ɓwama mǝnana ndanǝ amuna pas ka,

dumǝna-pwari'pwari.†

6 Yahweh kǝ wal-lú sǝ kǝ pa yilǝmu;

kǝ sulǝ ɓwa a Shewol‡ sǝ kǝ loasǝ ɓwa.

7 Yahweh kǝ tsǝk ɓwa a tǝ̀r, sǝ kǝ tsǝk ɓwa ɓǝ̀ duk mǝkume;

kǝ kyauwiki ɓwa, sǝ kǝ gusǝlǝ ɓwa.

8 Kǝ loasǝ amǝ'tǝ̀r ɓǝà purî ɓá tú,

sǝ amǝtapwasǝa ka kǝ pusǝia aɓa gìgí,

ace tsǝia ɓǝà do andǝ amǝgulo,

sǝ ɓǝà kum liɓala mala buno ɓoarɓwa.

Akusǝɓa mala ɓanza ka à mala Yahweh na;

amúria sǝ tamsǝ ɓanza.

9 Kǝ yál kusǝ amǝ'do-mǝsǝcau male,

sǝ amǝ'ɓealɓikea ka nǝ̀ tsǝa kunia nǝ̀ pwal aɓa pǝndǝa.

Pà nǝ rǝcandǝa sǝ ɓwa nǝ̀ duk-gbani ɗang.

10 Amǝ'ɓinǝcau arǝ Yahweh ka, à nǝ̀ arkia gucik-gucik;

nǝ̀ ìm arǝia a kuli.

Yahweh nǝ̀ ɓashì ɓanza kat;

nǝ̀ pè murǝm male rǝcandǝa;

nǝ̀ loasǝ bù ɓwa male mǝnana tàrì ka.

11 Pǝlǝa Elkana nyar a là a Rama. Sǝ muna ka ueo ace pàkkî Yahweh túró aɓadǝm Eli pǝris.

Cauɓikea mala amuna-burana mala Eli

12 Amuna-burana mala Eli ka, aɓwana mǝɓane na. À súrǝ̀ Yahweh ɗàng 13 sǝ à tsǝkiria arǝ anggurcau amur agir mǝnana ɓoaro apǝris nǝ̀ ɗice aban aɓwana ka ɗàng. A kún mani ka, lang ɓwa na aban pà gir'nkila ka, mǝtúró-ɓala mala pǝris nǝ̀ yiu nǝ shokali-soa-nyama. Lang nyama narǝ ɓǝla a bǝsa ka, 14 nǝ̀ yia zuɓi shokali-soa-nyama aɓa nkenye, ko muna-nkwaring, ko kwangiri, ko nggea-nkwaring. Gìr mǝnana kat shokali-soa-nyama loasǝi ka, pǝris nǝ̀ twali ace ɓamurì. Mǝnia ka nda gìr mǝnana à kǝ pakki amǝ'Isǝrayila mǝnana kat à yiua pà gìr'nkila a Shilo ka. 15 Amur mǝno ka, §kaniama à nǝ̀ pisǝ mùrú-nyama ka, mǝtúró-ɓala mala pǝris nǝ̀ yiu sǝ nǝ̀ banggi ɓwa mǝnana pàkiyi gir'nkila ka ama, &lt;&lt;Pà nyama mǝnana à nǝ̀ twani ace pǝris ka, acemǝnana pà nǝ̀ ak nyama mǝnana à lambǝni ka ɗàng she mǝpwale.&gt;&gt;

16 Sǝ ɓǝ̀ ɓwê banggi wi ama, &lt;&lt;Kúndǝô ɓǝà pisǝ mùruí peatu, sǝ awu nǝ̀ twal gìr mǝnana a earce ka,&gt;&gt; nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Awo, dumǝna púp awu nǝ pà adyan! Ɓǝ̀ a pa raka, mǝ nǝ twali nǝ rǝcandǝa.&gt;&gt;

17 Mǝnia yì cauɓikea mala alaggana mǝnia ka gul kǝ̀rkǝ́r a mǝsǝ Yahweh, acemǝnana pàgir aban Yahweh ka à pàkce-ɓà.

Samuyila a Shilo

18 A bàkú mǝno ka Samuyila yì muna ka lidǝmba nǝ̀ pàkki Yahweh túró, kǝ oasǝ efot mala nggubyau linǝn.* 19 Koya pǝlǝa ka nggè nǝ̀ pàkki wi muna daura-múrɓì sǝ nǝ̀ yinǝi wi nǝi lang yiu atà burí ace pà gir'nkila mala koya pǝlǝa ka. 20 Pǝlǝa Eli nǝ̀ tsǝki Elkana andǝ māmí bù sǝ nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh loasǝò amuna nǝ bù ɓwama man a kúnì mǝnana zǝmba ace aban Yahweh ka.&gt;&gt; Anzǝm mǝno ka sǝ à nǝ̀ o a là.

21 Mǝsǝcau Yahweh ɓwamur Hana, sǝ kum ɓǝlmuna sǝ ɓǝl amuna-burana tàrú andǝ amuna-mamǝna ɓari. Sǝ muna yì Samuyila ka gulo a ɓadǝm Yahweh.

Eli nunkir amuna-burana male

22 A bàkú mǝno ka Eli ena kutsuk, sǝ camarǝ ok cau mala gìr mǝnana kat amuna-burana male kǝ pakki Isǝrayila kat, andǝ mǝnana ama à kǝ nongginǝ amamǝna mana à kǝ yiu a pàktúró a kún Tara ban-kpapí ka. 23 Sǝ banggi amuna-burana male ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ pakki agir kǝla amǝnia ka? Ən nggǝ oe a kún aɓwana mǝnia kat acau mala agir mǝɓike mǝnana wu kǝ pea ka. 24 Awo, amunem; cau mǝnana ǝn nggǝ oè kǝ mesǝe aɓalǝ aɓwana mala Yahweh ka, mǝɓoarne na ɗang. 25 Ɓǝ̀ ɓwa pàkkî ɓì cauɓikea ka, Ɓakuli nǝ̀ kùtí anrea ace gilǝki càu, sǝama ɓǝ̀ ɓwa pàkkî Yahweh cauɓikea ka, yana ɓwê nǝ̀ pwanzali aceì?&gt;&gt; Sǝ yià ka, à ginǝ kwakikiria arǝ cau mala tárria, acemǝnana kàne mala Yahweh na nǝ̀ wal-luia.

26 Aɓa mǝno anggo ka, muna yì Samuyila ka lidǝmba nǝ gulo aɓa nggūrǝu, sǝ aɓa earmúrú aban Yahweh andǝ aɓwana.

27 Pǝlǝa ɓè ɓwa mala Ɓakuli yiu aban Eli sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mala Yahweh, &lt;Ən lǝmdǝ ɓamúràm bwāng aban ɓala mala keò, lang à nda a Masar aɓata Firona ka re? 28 Ən tárì aɓalǝ atau mala Isǝrayila kat ɓǝ̀ duk pǝris mem, ace eauwe amur gyangŋan mem, ace paɓoro mala pisǝ muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, sǝ ɓǝ̀ oasǝ efot aɓadǝmbam ngga re? Ən pê ɓala mala keò apagir kat mala bǝsa, mǝnana amǝ Isǝrayila kǝ yinǝia abanam ngga. 29 Sǝ palang sǝ wun kat wu ɓǝsǝkice agir'nkila mem andǝ apagir mem mǝnana ǝn tsǝk nzongcau nǝma ɓǝà yinǝia a mǝnia yì bando mem ngga? A gusǝlǝce amunio amuram nǝ earia wia ɓǝà twal amǝɓoarne kat aɓalǝ akoya pàgir mǝnana aɓwana mem amǝ Isǝrayila yinǝia ka, ace lǝsǝ ɓamuria ɓǝà nyange?&gt;

30 &lt;&lt;Acemani ka, Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila kǝ bang ama: &lt;Ən pacau nǝma ɓala mò andǝ nggurkwar mò ɓǝà lidǝmba nǝ kutio andǝ puro aɓadǝmbam tàtǝ́k.&gt; Sǝama, adyan ngga Yahweh kǝ na ama: &lt;Pà mǝ nǝ ɗeki ɓǝ̀ pàk anggo ɗǝm ɗàng. A kún mani ka, mǝ nǝ gusǝlǝ aɓwana mǝnana à gusǝlǝam ngga, sǝ aɓwana mǝnana à ɓǝsǝkiam ngga, mǝ nǝ pàkcea-ɓa. 31 Kwakikiro, anonggio na kǝ yiu mǝnana aɓalǝia ka, mǝ nǝ wal-lú koya lo-ɓwa muna-ɓwabura a ɓala mò andǝ nggurkwar mò, mǝnana nǝ̀ tsǝa à pà nǝ̀ kum jamgula ɗǝm a ɓala mò raka. 32 Sǝ mǝsǝo nǝ̀ sǝn tanni mǝkwanbanì mala ɓala peri mem. Mǝɓoarne nǝ̀ yiu amur Isǝrayila, sǝ a ɓala mò ka, kǝ ɓwa pà nǝ̀ bik apǝlǝa mala ě ɗǝm ɗàng, arǝ anza kat. 33 Ɓwa mwashat atà amǝkeo mǝnana mǝ nǝ ɗeki ɓǝ̀ lidǝmba nǝ túró pǝris amur gyangŋan mem ngga, nǝ̀ duk nte sǝ do male nǝ̀ pà aɓa tímúrû. Amǝkeo kat nǝ̀ wǔ a lo-ɓwa malea. 34 Sǝ mǝnia yì gìr mǝnana nǝ̀ kum amuna-burana mô ɓari, yia Hofni andǝ Finehas ka, nǝ̀ dupô gìr'lǝmdǝa: yià kǝm à nǝ̀ wǔ aɓa pwari mǝ'mwashati.

35 &lt;&lt; &lt;Sǝ mǝ nǝ loasǝì ɓamúràm pǝris mǝ'mǝsǝcaunì, mǝnana nǝ̀ pàk gìr kǝla mana nda a bumam andǝ ɗenyicau mem ngga. Mǝ nǝ tamsǝ ɓala-pǝris male kàngkàng,† sǝ nǝ̀ pàk túró-pǝris aɓadǝm ɓwa mem mana ǝn tárì ka tàtǝ́k.‡ 36 Sǝ ɓwa mǝnana kat ueo nǝyilǝmu a nggurkwar mò ka, nǝ̀ ká aban pǝris mǝno ka ace zǝmbi wi gbatali bolo-azǝrfa andǝ ɗurǝo nɗǝmo, sǝ nǝ̀ bang ama: Ida, twalam a ɓè bantúró pǝris ace mǝnana mǝ kum girlina mana mǝ nǝ lì ka.&gt; &gt;&gt;

3

Yahweh tunǝ Samuyila

1 Adyan ngga muna, yì Samuyila ka, ndarǝ pakkì Yahweh túró a ɓadǝm Eli. *Arǝ abákú mǝno ka, Yahweh kǝ nacau nǝ aɓwana tùtù ɗang; sǝ sǝna ka làkkì ɗàng.

2 A ɓè dù, Eli mǝnana amǝsǝì kǝ sǝnban ɗǝm pepè raka, ndaban nongŋo a ban mǝnana nonggiyi kam ngga, 3 sǝ pitǝla mala Ɓakuli ka,† à malaká limi ɗàng. Sǝ Samuyila ka, ndaban nongŋo a ndà mala Yahweh, a ban mǝnana Akwati mala Ɓakuli pàk kàm ngga.

4 Pǝlǝa Yahweh tunǝ Samuyila, sǝ Samuyila ear ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka!&gt;&gt;

5 Pǝlǝa ɓangŋa wari aban Eli sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka, a tunǝam.&gt;&gt;

Sǝ Eli banggi wi ama, &lt;&lt;Ən tunǝo ɗàng. Nyare kya nongnǝ-nongŋo.&gt;&gt; Nda nyare nongnǝ-nongŋo ka.

6 Yahweh nyare tunǝban ama, &lt;&lt;Samuyila!&gt;&gt; Sǝ Samuyila lo wari aban Eli sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka, a tunǝam.&gt;&gt;

Sǝ Eli banggi wi ama, &lt;&lt;Ən tunǝo ɗàng, munem; nyare kya nongnǝ-nongŋo.&gt;&gt;

7 Samuyila ka sǝlǝ ama Yahweh na kǝ tunǝi ka ɗàng, acemǝnana cau mala Yahweh malaká yiu a baní akǝ fara anggo ɗàng.

8 Pǝlǝa Yahweh tunǝ Samuyila ɗǝm tàruia tunǝban. Samuyila lo wari aban Eli sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka, a tunǝam!&gt;&gt;

Nda Eli yi sǝlǝa ama Yahweh na kǝ tunǝ mune ka. 9 Acemani ka, Eli banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Nyare kya nongnǝ-nongŋo, sǝ ɓǝ̀ tunǝno ɗǝm ngga, ne wi ama, &lt;Nacau, Yahweh, guro mò na kǝ ueo ka.&gt; &gt;&gt; Nda Samuyila nyare wario kya nongnǝ-nongŋo a ban nongŋo male ka.

10 Sǝ Yahweh yiu yi came, sǝ tunǝban kǝla mana a dǝmbe ka, ama, &lt;&lt;Samuyila! Samuyila!&gt;&gt;

Samuyila pǝlǝa ear ama, &lt;&lt;Nacau, guro mò na kǝ ueo ka!&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Yahweh banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Sǝni, Mǝ ndo mǝ nǝ pàk ɓegìr a Isǝrayila; ɓwa mana kat okce ka, nǝ̀ gǝggǝli. 12 A pwari mǝno ka, mǝ nǝ̀ lùmsǝ cau mǝnana ǝn ne amúr Eli andǝ ɓala male ka, twal a tite aban ká masǝlǝate. 13 Ən bangŋǝni wi nǝma mǝ ndo mǝ nǝ ɓashì ɓala male tàtǝ́k, ace cauɓikea mǝnana sǝlǝce ka, acemǝnana amuni ‡bang caukyauwikiban amur Ɓakuli, sǝ gimbia ɗàng. 14 Acemani ka, ǝn kángìr aban ɓala mala Eli ama, &lt;Cauɓikea mala ɓala mala Eli ka, à pa nǝ̀ shawuɗi nǝ gìr'nkila ko pàɓoro ɗàng tàtǝ́k.&gt; &gt;&gt;

15 Nda Samuyila nongŋo bà dǝmbari. Pǝlǝa mǝngi akúnda mala ɓala mala Yahweh. Sǝ Samuyila ka ɓangciu pàkki wi arǝ ne Eli mǝno yì sǝna ka. 16 Sǝ Eli tunǝ Samuyila ama, &lt;&lt;Samuyila, munem!&gt;&gt;

Sǝ Samuyila eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka.&gt;&gt;

17 Eli ɗì ama, &lt;&lt;Mana Yahweh banggo? Ida, kǝa sǝmbǝ́rǝàmì ɗàng. Ɓakuli nǝ̀ ɓashio kǝ̀rkǝ́r yi mǝnana ɓǝ̀ a sǝmbǝ́rǝàm kǝcau mana banggo ka!&gt;&gt; 18 Nda Samuyila ne wi cê kat ka. Sǝmbǝrǝi wi kǝ cau ɗàng. Eli pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Yì nda Yahweh. Ɓǝ̀ pàk gìr mǝnana sǝni nda mǝɓoarne a mǝsǝì ka.&gt;&gt;

19 Samuyila lidǝmba nǝ̀ gulo, sǝ Yahweh na atè. Kǝ cau male kpa a nzali ɗàng. 20 Amǝ Isǝrayila puppup, twal a Dan aban ká Biyasheba yi sǝlǝa ama, Samuyila ka, mǝɓangnǝa mala Yahweh na nǝ mǝsǝcau. 21 Yahweh lidǝmba nǝ pusǝrǝi a Shilo; lǝmdǝrǝì a Shilo aban Samuyila nǝ cau male.

4

Amǝ'Filisti ak Akwati Kùrcau

1 Sǝ cau mala [Yahweh nǝ kún] Samuyila yiu aban amǝ Isǝrayila kat. A bàkú mǝno ka, amǝ'Isǝrayila wari a munǝo arǝ amǝ'Filisti. À kya tsǝk kàttì malea a Ebeneza, sǝ amǝ'Filisti tsǝk kàttì malea a Afek. 2 Amǝ'Filisti tsaɗi a kúnarǝia a nzong ban-je munǝo ace ká arǝ Isǝrayila. Lang munǝo candǝ ka, amǝ'Filisti gandǝ amǝ'Isǝrayila, à wal-lú aburana mala amǝ'Isǝrayila kǝla aɓwana á-ine a ɓawan lwa.

3 Lang amǝ'lwa nyarǝna a kàttì ka, aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila bang ama, &lt;&lt;Palang sǝ Yahweh eari amǝ'Filisti sǝ à li sǝm a munǝo yalung? Ɓǝ̀ sǝm kyane ɓǝ̀ sǝm twal Akwati Kùrcau mala Yahweh a Shilo, ɓǝ̀ sǝm yinǝi kani, ace mǝnana ɓǝ̀ pà atà sǝm, sǝ ɓǝ̀ amsǝ sǝm a ɓabù aɓisǝm amǝbura.&gt;&gt;

4 Nda à tùr aburana a Shilo, sǝ à kya twal Akwati Kùrcau mala Yahweh Mǝtala Abangŋo, mǝnana do a buno-murǝm a nre ka *acerup ka. Amuna-burana ɓari mala Eli, yià Hofni andǝ Finehas ka, à nda kano atà Akwati Kùrcau mala Ɓakuli. 5 Lang à yinanǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh aɓa kàttì ka, Isǝrayila kat ɓuà-gāwàn mǝcandǝe gandǝa nzali gǝggǝli. 6 Sǝ lang amǝ'Filisti ok gì ɓuà-gāwàn ngga, à bang ama, &lt;&lt;Mana nda ɓá mǝnia yi gāwàn mǝcandǝe aɓa kàttì mala amǝ'Ibǝru ka?&gt;&gt; Lang à yi sǝlǝa ama, Akwati Kùrcau mala Yahweh yina aɓa kàttì ka, 7 ɓangciu pàkki amǝ'Filisti, acemǝnana à bang ama, &lt;&lt;Aɓakuli yina a kàttì malea! Caukwanban nǝ sǝm! Kǝgìr kǝla man kum sǝm a kǝ fara ɗàng! 8 Caukwanban nǝ sǝm! Yana nǝ̀ amsǝ sǝm a ɓabù aɓakuli mǝ'rǝcandǝe man? Amǝnia ka, à nda ka aɓakuli mǝnana à wal amǝ'Masar nǝ koya ulang agir'murmwana a ɓabondo ka! 9 Wu cam kàngkàng, wu duk aburana,† wun amǝ'Filisti, ɓǝ̀ ana raka wun nǝ̀ duk aguro mala amǝ'Ibǝru, kǝla mana à duk aguro ma'wun ngga! Wu duk aburana sǝ wu munǝo!&gt;&gt;

10 Nda amǝ'Filisti munǝo, sǝ à gandǝ Isǝrayila, sǝ koya ɓwabura ka, ɓangŋa nyare a gumli male. À wal-lú amǝ'Isǝrayila kǝ̀rkǝ́r: asoje-kusǝu á-lumi-tàrú (30,000) wù a kun-munǝo. 11 Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, Amǝ'Filisti é à umnǝi, sǝ amuna-burana mala Eli ɓari, yià Hofni andǝ Finehas ka, à wal-luia.

Lú mala Eli

12 Akǝ pwari mǝno ka, ɓè ɓwabura ɓwa'Benjami ɓangŋa a kun-munǝo sǝ yiu a Shilo nǝ gìr'nggūrǝu mǝsange arǝì nǝ tú a ɓamuri. 13 Lang yi bik ka, Eli naban do yak, amúr buno male a gírí kun-nda aban sǝn njar, ɓalǝi kǝ kasǝki atàcau mala Akwati Kùrcau mala Ɓakuli. Lang ɓwabure kùtí aɓa nggea-là sǝ bangce gìr mǝnana kumban ngga, nggea-là kat so ɓua gǝu. 14 Eli ok ɓua-woi'woi sǝ ɗìban ama, &lt;&lt;Mana nda ɓá mǝnia yì zunggǝli mala ban ngga?&gt;&gt; Pǝlǝa ɓwabure larri yiu, sǝ banggi Eli cê. 15 (Eli ka ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-ine-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú (98), sǝ anggur-mǝsǝì wuna, acemani ka kǝ sǝnban pepè ɗàng.) 16 Ɓwabure ne Eli ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓwa mǝnana ǝn pur a kun-munǝo ka; ǝn ɓangŋa a kun-munǝo yalung.&gt;&gt;

Eli ɗì ama, &lt;&lt;Mana kumban, munem?&gt;&gt;

17 Ɓwabure eari wi ama, &lt;&lt;Isǝrayila ɓangŋa a ɓadǝmba amǝ'Filisti, sǝ à wal-lú amǝ Isǝrayila nǝ nggea walban! Amuna-burana mô ɓari, Hofni andǝ Finehas ka à walnia, sǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, amǝ'Filisti angŋǝni!&gt;&gt;

18 Lang bangcau mala Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, kara Eli nyare kpa nǝtakwari amúr buno male a nkanggari bankutio, myali ɓunno, sǝ wǔ, acemǝnana enà sǝ dǝmbǝrya. Eli ka nda mǝɓashi amúr Isǝrayila mala apǝlǝa lumi-ine.

Lú mala mālá Finehas

19 Nkil Eli, mālá Finehas ka ndanǝ muna a bumi, sǝ pwari gbashi male gbashìna tù. Lang ok cau ama Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka à angŋǝni, sǝ nkili-mǝɓwabure andǝ burí ka à wuna ka, kara kùndǝ a nzali sǝ gbashi. Sǝama kwanban mala gbashi ɓākì.‡ 20 Sǝ lang malanǝ̀ wù ka, amamǝna mǝnana à ndaban came amurí ka à ne wi ama, &lt;&lt;Cè ɓangciu pàkkô ɗàng! A ɓǝlna muna-ɓwabura!&gt;&gt; Sǝ yì ka, nyesǝia wia kǝcau ko tsǝkiri ɗàng. 21 Pǝlǝa tsǝki mune lullǝu ama Ikabot,§ ɓālǝi ama, &lt;&lt;Ɓoarɓwa mala Ɓakuli nyìngŋǝ̀nà Isǝrayila.&gt;&gt; Pà mǝnia yi lullǝu ka acemǝnana à gbamina Akwati Kùrcau mala Ɓakuli arǝ amǝ'Isǝrayila, sǝ ace lú mala nkili-mǝɓwabure andǝ burí. 22 Bang ama, &lt;&lt;Ɓoarɓwa mala Ɓakuli nyìngŋǝ̀nà Isǝrayila, acemǝnana Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, à gbamini.&gt;&gt;

5

Akwati Kùrcau mala Ɓakuli pè amǝ'Filisti tanni

1 Anzǝm mana amǝ'Filisti angŋǝna Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, à twali a Ebeneza sǝ à warini a Ashdot. 2 Pǝlǝa amǝ'Filisti twal Akwati Kùrcau mala Ɓakuli sǝ à yinǝi a ndà mala *Dagon, sǝ à kya tsǝi a nkanggari Dagon. 3 Lang banfana ka, amǝ Ashdot lo nǝ dǝmbari sǝ à yi sǝni ka, Dagon kpana nǝ ɓamǝsǝi a nzali aɓadǝm Akwati Kùrcau mala Yahweh. Nda à twal Dagon sǝ à tsǝi a bancame male. 4 Sǝ lang banfana ɗǝm ngga, à lo nǝ dǝmbari sǝ à yi sǝni ka, Dagon kpana nǝ ɓamǝsǝi a nzali aɓadǝm Akwati Kùrcau mala Yahweh, ɓamur Dagon andǝ abui kǝm na aban nongŋo a bankutio, à ɓungina. Kǝ nggunrǝ Dagon na ue ka. 5 Mǝnia ka nda gìr mǝnana tsǝa sǝ apǝris mala Dagon andǝ aɓwana mana kat à kǝ kúti a ndà mala Dagon a Ashdot ka, à kǝ tsǝk kusǝia amur bankutio a ndà mala Dagon raka bà yalung.

6 Bù Yahweh sulǝ nǝ-dǝmbǝrya amúr aɓwana mana à ndanǝdo a Ashdot ka, sǝ yinǝia wia gìr'mur'mwana amúrià, sǝ koea nǝ kwano rǝu-mwarkya, nggearǝ Ashdot andǝ amuna-là male. 7 Lang aɓwana mala Ashdot sǝn gìr mǝnana kǝ̀ kumia ka, à bang ama, &lt;&lt;Akwati Kùrcau mala Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila ɓǝ̀kǝa ue a ban sǝm ɗàng, acemǝnana buì sulǝna nǝ gìr'mur'mwana kǝ̀rkǝ́r amúr sǝm sǝ amúr Dagon, ɓakuli ma'sǝm!&gt;&gt;

8 Nda à túrban sǝ à ramba amǝ'yálmurû kat mala amǝ'Filisti abanɓwáná, sǝ à ɗia ama, &lt;&lt;Mana sǝm nǝ̀ pang nǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila?&gt;&gt; À ear ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm yinǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila a Gat.&gt;&gt; Nda à yinǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila abanì ka. 9 Sǝama lang à warina nǝi kano ka, bù Yahweh sulǝ amúr nggea-là mǝno gbal, mǝnana turia aɓa nggea kàrmúrû ka. Rǝu-mwarkya sakki arǝ aɓwana mala nggea-lê, amuna andǝ aɓwamǝgule kat.

10 Pǝlǝa à tasǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli a Ekǝron. Sǝama lang Akwati Kùrcau mala Ɓakuli bwalǝna Ekǝron ngga, amǝ Ekǝron túr kunia a ɓua ama, &lt;&lt;À yinanǝ Akwati mala Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila aban sǝm ace wal-lú sǝm andǝ aɓwana ma'sǝm!&gt;&gt; 11 Nda à túrban sǝ à ramba amǝ'yálmurû mala amǝ'Filisti kat abanɓwáná sǝ à bang ama, &lt;&lt;Wu nyesǝ Akwati mala Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila ɓǝ̀ nyar a ban mǝnana pùr kam ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa wal-lú sǝm andǝ aɓwana ma'sǝm ɗàng.&gt;&gt; Kàrmúrû mala lú yi sulǝ amur nggea-là mǝno puppup atàcau mala gir'murmwana mana yiu amúrià nǝ bù Ɓakuli ka. 12 Aɓwana mǝnana à wù raka, à bwal nǝ kwano rǝu-mwarkya, sǝ ɓua mala nggea-lê lo a kuli.

6

Amǝ'Filisti nyesǝ Akwati Kùrcau

1 Lang Akwati Kùrcau mala Yahweh pàngŋǝ́nà azongŋo tongno-nong-ɓari a nzali mala amǝ'Filisti ka, 2 Amǝ'Filisti tunǝ apǝris andǝ amǝ'ɓángnǝ́-ɓángna sǝ à ɗia ama, &lt;&lt;Mana sǝm nǝ̀ pang nǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh? Wu bangga sǝm lang sǝ sǝm nǝ̀ nyesǝ man yì Akwati Kùrcau mala Yahweh a ban mǝnana pùr kam ngga?&gt;&gt;

3 À ear ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wun nǝ̀ nyesǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli mala Isǝrayila ka, wu kǝa nyesǝi nǝ ɓālǝi atarǝì ɗàng; koɓǝ̀ lang le ka wu nyesǝi nǝ *pàgir mala mbwegìr ace kumcau. Anggo ka, sǝ wun nǝ̀ kum twalbanì, sǝ wun nǝ̀ bwalta gìr mana tsǝa sǝ buì loapi múr wun raka.&gt;&gt; 4 Pǝlǝa à ɗìban ama, &lt;&lt;Ya ulang pàgir mala mbwegìr ace kumcau na sǝm nǝ̀ tasǝî wi?&gt;&gt;

Apǝris andǝ amǝ'ɓángnǝ́-ɓángna nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Lakkì mala amǝ'yálmurû mala amǝ'Filisti ka, à nda tongno. Acemani ka, wu tasǝ aɓǝ̀nzál mala rǝu-mwarkya mala bolo-njengǝlan tongno andǝ aɓǝ̀nzál mala ankwam mala bolo-njengǝlan tongno, acemǝnana mǝno ka, nda mwashat andǝ gir'murmwana mana kum wun andǝ amǝ'yálmurû ma'wun ngga. 5 Acemani ka, dumǝna púp wun nǝ̀ pak aɓǝ̀nzál mala rǝu-mwarkya andǝ aɓǝ̀nzál mala ankwam mǝnana à kiɗiki nzali ka. Dumǝna púp wun nǝ̀ pè Ɓakuli mala amǝ'Isǝrayila gulo. Yakǝla buì nǝ̀ pàk halku amúr wun, sǝ amúr aɓakuli ma'wun, andǝ nzali ma'wun. 6 Palang sǝ wun nǝ̀ tǝr ɓabum wun kǝla mǝnana amǝ'Masar andǝ Firona tǝr ɓabumia ka? Anzǝm mana pàngŋǝ́nia wia gìr'kwanban arǝia ka, à nying amǝ'Isǝrayila ace mǝnana ɓǝà u ka re? 7 Ado ka, wu kyane, wu pàk bǝsa keke-ndá. Wu alta andá ɓari amǝ-pakiura, mǝnana à malaká tsǝkia wia nggun-rya a myalia raka. Wu kùrî andá mǝnia ka keke-ndá arǝ nggun-rya a myalia, sǝ wu pǝr amunia ɓǝà nyare a domwan malea. 8 Sǝ wu twal Akwati Kùrcau mala Yahweh, wu tsǝi amúr keke-ndá, sǝ aɓǝ̀nzál mala bolo-njengǝlan mǝnana wun nǝ̀ tasǝia kǝla pàgir mala mbwegìr ace kumcau ka, wu tsǝia aɓa ɓè akwati a nkanggari Akwati Kùrcau. Sǝ wu tasǝta keke-ndá ɓǝ̀ ukia o male. 9 Sǝama wu tsǝkmǝsǝ wun. Ɓǝ̀ umnǝ njar Bet-Shemesh aɓa nzali male ka, lǝmdǝ ama Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila nda mǝnana pàkka sǝm mǝnia yi nggea gìr mǝɓike ka. Sǝ ɓǝ̀ pàk anggo raka, sǝm nǝ̀ sǝlǝa ama buì nda mǝnana kok sǝm ngga ɗàng; múrɓikea na mǝnana kum sǝm ngga.&gt;&gt;

10 Nda aburane pàk kǝla mana à banggia wia ka. À twal andá ɓari amǝ-pakiura, à tsǝkia wia nggun-rya a myalia sǝ à kùrrì arǝ keke-ndá; osso à kasǝkun amunia a là. 11 À tsǝk Akwati Kùrcau mala Yahweh amúr keke-ndê, sǝ akwati mǝnana nǝ aɓǝ̀nzál mala bolo-njengǝlan mala ankwam andǝ rǝu-mwarkya malea ka, à tsǝì a nkanggari. 12 Pǝlǝa andê lo ò amur njargula ká Bet-Shemesh; à dǝshi kporong aban ká nǝ ɓua, sǝ ko à kyang a bu-mǝli ko bu-mǝnggare ɗàng. Amǝ'yálmurû mala amǝ'Filisti gya anzǝmia aban ká ɗār a nzong-nzali mala Bet-Shemesh.

13 A bàkú mǝno ka aɓwana mala Bet-Shemesh na aban um mǝssa-alkama malea a ɓangŋaban ace pwan-gìrɓaban. Lang à loasǝ mǝsǝia sǝ à sǝn Akwati Kùrcau mala Yahweh ka, à pàk-banɓoarnado nǝ sǝne. 14 Keke-ndê yiu a ɓaban mala Jesǝwa ɓwa Bet-Shemesh, sǝ cam abanì a nkanggari ɓè tali mǝgule. Pǝlǝa aɓwana mana abanì ka, à arki akpamgbang mala keke-ndê sǝ à pàgir mala pisǝe kǝring nǝ andê aban Yahweh. 15 Pǝlǝa amǝ'Lawi twal Akwati Kùrcau mala Yahweh andǝ akwati mana a nkanggari, mǝnana ndanǝ aɓǝ̀nzál mala bolo-njengǝlan aɓalǝi ka, sǝ à tsǝia amúr nggea tali mǝno. Sǝ amǝ Bet-Shemesh pàgir mala pisǝe kǝring andǝ apagir mala gir'nkila aban Yahweh a pwari mǝno. 16 Amǝ'yálmurû tongno mala amǝ'Filisti came sǝ à sǝn gìr mǝno kat, pǝlǝa à nyar a Ekǝron akǝ pwari mǝno.

17 Amǝnia ka, à nda ka aɓǝ̀nzál mala rǝu-mwarkya mala bolo-njengǝlan, mǝnana amǝ'Filisti yinǝi kǝla pàgir mala mbwegìr ace kumcau aban Yahweh ka: mwashat ace cauɓikea mala Ashdot, mwashat ace cauɓikea mala Gaza, mwashat ace cauɓikea mala Ashkelon, mwashat ace cauɓikea mala Gat, mwashat ace cauɓikea mala Ekǝron; 18 sǝ aɓǝ̀nzál nkwam mala bolo-njengǝlan ngga, à nda akúnì nggea-là mala amúrû tongno mala amǝ'Filisti, tite arǝ anggea-là mǝnana à kària nǝ akanggǝrang sheran aban ká arǝ amuna-là malea mana a patal ka. Nggea tali mǝnana à tsǝk Akwati Kùrcau mala Yahweh amurí ka, ndakam bà yalung a ɓaban mala Jesǝwa ɓwa Bet-Shemesh, ace kasǝɓalǝu arǝ gìr mǝnana kumban ngga.

19 Sǝama Yahweh wal-lú aɓea aburana mala Bet-Shemesh, acemǝnana à sǝn ɓá Akwati Kùrcau mala Yahweh ka. Yahweh wal-lú aburana malea lumi-tongno-nong-ɓari. Amǝ Bet-Shemesh pak-bumkiɗikea acemǝnana Yahweh wal-lú aɓwana malea nǝ nggea walban ngga.

20 Pǝlǝa amǝ Bet-Shemesh bang ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ gandǝnǝ came aɓadǝm Yahweh, yì Ɓakuli mǝfele? Sǝ aban ayan sǝ sǝm nǝ̀ tasǝì ace mǝnana ɓǝ̀ upi ban sǝm ngga?&gt;&gt;

21 Nda à tasǝ amǝ'na-túrbân a Kiriat-Jarim, nǝ cau ama, &lt;&lt;Amǝ'Filisti nyesǝna Akwati Kùrcau mala Yahweh. Wu yiu wu twali, wu umnǝi a ban wun.&gt;&gt;

7

1 Pǝlǝa aburana mala Kiriat-Jarim yiu à yi twal Akwati kùrcau mala Yahweh; à wari nǝi a ɓala mala Aminadap mǝnana nda amúr mgbang-ban ngga. À twal muna-ɓwabura male Eleaza ɓǝ̀ do ndà mǝ'yál Akwati kùrcau mala Yahweh, ɓǝ̀ kǝ ɗenyinǝi. 2 Twal a pwari mǝno ka Akwati kùrcau mala Yahweh ue kano a Kiriat-Jarim banì sau kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa lumi-ɓari. Arǝ apǝlǝkia mǝno ka, amǝ Isǝrayila ɓua, ɓua keban mala alta Yahweh.

Samuyila duk mǝɓashi amur Isǝrayila

3 Sǝ Samuyila banggi ɓala mala Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wun nǝ̀ nyar aban Yahweh nǝ ɓabum wun kat ka, dumǝna púp wun nǝ̀ vwakibu wun arǝ abǝri ɓakuli andǝ aɓǝ̀nzál Ashtarot, ɓǝà pùrî ɓalǝ wun.* Wu pà ɓamur rǝ wun kat-kat aban Yahweh, sǝ wu peri abani nǝmurǝì, sǝ yì ka nǝ̀ amsǝ wun a ɓabu amǝ'Filisti.&gt;&gt; 4 Nda amǝ Isǝrayila yi pusǝki ankúl mala Ba'al andǝ Ashtarot à sukkia, sǝ à peri aban Yahweh nǝmurǝì ka.

5 Pǝlǝa Samuyila bang ama, &lt;&lt;Wu ram Isǝrayila kat a Mizǝpa sǝ mǝ nǝ pakhiwi aban Yahweh ace wun.&gt;&gt; 6 Lang à yi ramna a Mizǝpa ka, à tò mùr sǝ à solǝi a nzali a ɓadǝm Yahweh. A pwari mǝno kat ka, à gilmùr sǝ à bang nǝ kunia ama &lt;&lt;Sǝm pàngŋǝ́nì Yahweh cauɓikea.&gt;&gt; Samuyila yi do nda mǝɓashi amúr Isǝrayila a Mizǝpa.

7 Lang amǝ'Filisti ok ama amǝ Isǝrayila ramna a Mizǝpa ka, amurǝma mala amǝ'Filisti lo à yiu ace kánǝ munǝo arǝia. Sǝ lang amǝ Isǝrayila okce ka, ɓangciu pakkia wia arǝ amǝ'Filisti. 8 Sǝ amǝ Isǝrayila zǝmbi Samuyila ama, &lt;&lt;Lidǝmba nǝ ɓua ace sǝm aban Yahweh Ɓakuli ma'sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ amsǝ sǝm a bu amǝ'Filisti.&gt;&gt; 9 Pǝlǝa Samuyila twal muna-nzur mana nda a kúnkiura ka, pànà gir'nkila mala pisǝì kǝring nǝi a bǝsa aban Yahweh. Sǝ Samuyila ɓua aban Yahweh ɓǝ̀ bwalì amǝ Isǝrayila kàm, sǝ Yahweh ok ɓua male.

10 Lang Samuyila na aban pa gir'nkila mala pisǝe a bǝsa ka, amǝ'lwa mala amǝ'Filisti soa aban yiu nǝ munǝo arǝ amǝ Isǝrayila. Sǝama a pwari mǝno ka, Yahweh ìm arǝ amǝ'lwa mala amǝ'Filisti a kùli nǝ giu mǝcandǝe kǝla sa mala mgbarangce. Yahweh túriá aɓa múrzurǝkya, nda à ɓangŋa a ɓadǝmba amǝ'lwa mala amǝ Isǝrayila ka. 11 Sǝ aburana mala amǝ Isǝrayila purî ɓá Mizǝpa nǝ mire, à pǝrta amǝ'Filisti sǝ à kǝ wal-luia amur njar aban ká ɗār a ɓangŋaban mala Bet-kar.

12 Anzǝm mǝno ka, Samuyila twal nggea-tali sǝ yi kwaki anre Mizǝpa andǝ Shen, sǝ tunǝ lullǝ banì ama Ebeneza,† acemǝnana bang ama, &lt;&lt;Ba ado ka, Yahweh na pakka sǝm gbasha ka!&gt;&gt; 13 Anggo sǝ amǝ'Filisti ka à paria, sǝ à nyare à kútí ɗǝm a nzong-nzali mala amǝ Isǝrayila ama à nǝ̀ yiu nǝ lwa ɗang. Aɓa do-yilǝmu kat mala Samuyila ka, bù Yahweh ɓìkî amǝ'Filisti. 14 Amǝ'lwa mala amǝ Isǝrayila ak anggea-là mǝnana amǝ'Filisti ea arǝ amǝ Isǝrayila ka, à nyesǝia a bu amǝ Isǝrayila, twal a Ekǝron aban ká Gat. Acili abân mana tù nǝ anggea-là mǝnana amǝ'Filisti ea ɗiɗyal ka, amǝ'lwa mala amǝ Isǝrayila nyesǝia a bu amǝ Isǝrayila. Ɗǝm ngga do-rǝpwala yi pa a nreka amǝ Isǝrayila andǝ amǝ'Amor.

15 Samuyila lidǝmba nǝ do mǝɓashi amur amǝ Isǝrayila bà lú male. 16 Koya pǝlǝa ka kǝ twal gya aban ká andǝ nyare arǝ anggea-là Betel, andǝ Gilgal sǝ Mizǝpa. Pàkkî Isǝrayila ɓashi arǝ abân mǝnia ka kat. 17 Anzǝm mana malna ka, nǝ̀ nyar a Rama, ban mǝnana ɓala male pàk kàm ngga. A Rama gbal ka nda mǝɓashi, sǝ ɓakkî Yahweh gyangŋan kàm.

8

Amǝ Isǝrayila alta kum murǝm

1 Lang yi bwalna arǝ apǝlǝkia mala e mala Samuyila ka, tsǝk amuni ɓǝà duk amǝ'ɓashi amur amǝ Isǝrayila. 2 Lullǝ muna-dǝmba male nda Joyel, sǝ ɓaria muni ka, lullǝi nda Abija. À duk amǝ'ɓashi a Biyasheba. 3 Amuni ka, à twal kusǝi ɗàng, à kyanggî njar ace alta kume, à ak pàbunǝnzali sǝ à pūrǝ ɓashi.

4 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila kat, ram rǝia abanɓwáná sǝ à yiu aban Samuyila a Rama; 5 à yi ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, a ena, sǝ amunio twalkusǝo ɗàng. Ado ka, tsǝka sǝm murǝm mǝnana nǝ̀ yálmúr sǝm kǝla mala acili anzali kat ka.&gt;&gt; 6 Sǝama cau mǝnia à ne ama, &lt;&lt;Pà sǝm murǝm mǝnana nǝ̀ yálmúr sǝm&gt;&gt; ngga, pwasǝbum Samuyila ɗàng. Nda Samuyila pakhiwi aban Yahweh ka. 7 Osso Yahweh banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Kpata gì aɓwana man, pàk gìr mǝnana kat à banggo ka, acemǝnana a nda mǝnana à ginǝo ka ɗàng, mǝ nda mǝnana à ginǝam ɓǝn nggá duk murǝm amúrià raka. 8 Kǝla mǝnana à pa, twal a pwari mǝnana ǝn pusǝia à purî ɓá Masar ba yalung ngga, à ginǝkiam, sǝ à peri aban aɓea aɓakuli ka, nda kǝgìr mǝnana à kǝ pakko gbal ka. 9 Acemani ka, kpata gia; sǝama awu nǝ nunkiria pepè, sǝ awu nǝ bǝlia wia lang sǝ murǝm mǝnana nǝ̀ yálmuria ka nǝ̀ pàngŋǝ́nǝia.&gt;&gt;

Nunkiru mala Samuyila arǝ amurǝma

10 Anggo sǝ Samuyila bang acau mala Yahweh kat aban aɓwana mǝnana à alkiyita murǝm a baní ka. 11 Bang ama, &lt;&lt;Ani sǝ murǝm mǝnana nǝ̀ yálmúr wun ngga, nǝ̀ pangnǝ wun: nǝ̀ twal amuna ma'wun nǝ̀ tsǝia à nǝ̀ duk amǝkok awaru-pǝr andǝ apǝr male mǝnana à nǝ̀ nggǝ ɓang aɓadǝm awaru-pǝr male ka. 12 Sǝ nǝ̀ tsǝkî ɓamurì amǝ'sàrǝ̀ban amur aɓwana á-á, andǝ amǝ'sàrǝ̀ban amur aɓwana á-lumi-tongno, sǝ aɓea ka à nǝ̀ duk amǝ'rya andǝ amǝ'pwan-gìrɓaban male, andǝ amǝ'tulki agirbura mala lwa andǝ agirtúró mala awaru-pǝr male. 13 Nǝ̀ twal amuna-mamǝna ma'wun ɓǝà pǝlǝ amǝ'pakki agir pà'rǝmban-mǝɓoarne, andǝ amǝ'lamggi agirlina, andǝ amǝ'lúrǝ́gir. 14 Nǝ̀ ak aɓaban mǝɓoarne ma'wun andǝ aɓaban-anap, andǝ aɓaban mala anggun-olif ma'wun sǝ nǝ̀ pè amǝ'túró male. 15 Nǝ ak kāmbe mwashat aɓa lum mala mǝsǝsa andǝ aɓǝla-anap ma'wun, sǝ nǝ̀ pè amǝgulo andǝ amǝ'túró male. 16 Nǝ̀ twal aguro ma'wun aburana andǝ amamǝna, andǝ alaggana mǝnana à nda dwat ka, andǝ amǝdambǝriso ma'wun, sǝ nǝ̀ tsǝia aɓa túró male. 17 Nǝ̀ ak kāmbe mwashat aɓa lum mala agirkusǝu ma'wun, sǝ wun nǝ̀ duk aguro male. 18 A pwarì mǝno ka, wun nǝ̀ ɓua ace kum usǝlǝo a bù murǝm mǝnana wu tàrrî ɓamurǝ wun ngga, sǝ Yahweh pà nǝ̀ oka wun amǝno yì pwari ka ɗàng.&gt;&gt;

Yahweh pè amǝ Isǝrayila zǝmba malea

19 Kat andǝ manì ka, aɓwe ginǝ okî Samuyila. À bang ama, &lt;&lt;Awo, ma'sǝm ngga sǝm nggǝ earce murǝm amur sǝm, 20 ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm pa kǝla acili anzali kat, sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ murǝm ma'sǝm ɓǝ̀ kǝ pakka sǝm ɓashi sǝ ɓǝ̀ dupa sǝm a dǝmba, sǝ nǝ̀ lwa-lwa ma'sǝm.&gt;&gt;

21 Lang Samuyila ongŋǝna acau mala aɓwe ka, ɓǝsǝlǝia ɓǝ̀ Yahweh oea. 22 Sǝ Yahweh banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Kpata gia sǝ wu pea wia murǝm.&gt;&gt; Samuyila pǝlǝa ne aburana mala Isǝrayila ama, &lt;&lt;Koyan ngga ɓǝ̀ nyare a nggea-là male.&gt;&gt;

9

À tàr Sawul ɓǝ̀ duk murǝm

1 Ɓè ɓwa'Benjami nakam mǝnana à tunǝki ama Kish ka, muna-ɓwabura mala Abiyel, muna-ɓwabura mala Zero, muna-ɓwabura mala Bekorat, muna-ɓwabura mala Afiya, ɓwa'Benjami, mǝgǝna na. 2 Ndanǝ muna-ɓwabura mǝnana à tunǝki ama Sawul ka, lagga mǝɓoarjami. Kǝ ɓwa pà kàm aɓa Isǝrayila mǝnana ɓoarjam kútì ka ɗàng. Twal a nkpamtari aban umnǝ kuli ka, dāh'rya kútì koyan atà aɓwe.

3 A bàkú mǝno ka, aɓea mǝdambǝriso mala Kish, tár Sawul ɓwaro. Nda Kish banggi muni Sawul ama, &lt;&lt;Twal mwashat atà alaggana atò, sǝ wu lo, wu kya alta amǝdambǝriso.&gt;&gt; 4 Sǝ Sawul kùtí nǝɓa nzali múr ankono mala Ifǝrem sǝ yi kútí nǝɓa nzali Shalisha, sǝama à kumia ɗàng. Sǝ à kùtí nǝɓa nzali Sha'alim, sǝ à kumia ɗàng. Pǝlǝa à yi kútí nǝɓa nzali Benjami, sǝ à kumia ɗàng.

5 Lang à yina a nzali Zuf ka, Sawul banggi lagga male mǝnana nda atè ka ama, &lt;&lt;Yiu sǝm nǝ̀ nyare, ɓǝ̀ ana raka, tárrám nǝ̀ nying pàk ɗenyicau amur amǝdambǝriso, nǝ̀ kùtí a bumpina ace sǝm.&gt;&gt; 6 Sǝ lagga male ka banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓwa mala Ɓakuli na a nggea-là man, ɓwa na à kǝ gusǝlǝce kǝ̀rkǝ́r; gir mǝnana kat ne ka kǝ lumsǝo. Ado ka, fa sǝm nǝ̀ ká abani, earka nǝ bangga sǝm njar mǝnana sǝm nǝ̀ ká kàm ngga.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Sawul ne guro male ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm na ama sǝm nǝ̀ ká aban ɓwabure ka, mana sǝm nǝ̀ kánǝi wi? Bǝredi mǝnana aɓalǝ abuku ma'sǝm ngga malǝna. Sǝm pànǝ kǝ ɓoro mǝnana sǝm nǝ̀ kánǝi ɓwa mala Ɓakuli ka ɗàng. Mana sǝm ndani?&gt;&gt; 8 Laggè earî Sawul ɗǝm ama, &lt;&lt;Sǝni, akani ka, mǝ ndanǝ gauwe-ine mala shekel mala bolo-azǝrfa a buam, mǝ nǝ nggá pè ɓwa mala Ɓakuli ɓǝ̀ na sǝm njar mǝnana sǝm nǝ̀ ká kam ngga.&gt;&gt; 9 (Ɗiɗyal a Isǝrayila ka, lang ɓwa earce ɗìbancau aban Ɓakuli ka, nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Yiu, ɓǝ̀ sǝm kya aban mǝ'sǝna,&gt;&gt; acemǝnana &lt;&lt;mǝɓangnǝa&gt;&gt; yalung ngga à tunǝi ɗiɗyal ama mǝ'sǝna.) 10 Sǝ Sawul banggi lagga male ama, &lt;&lt;Cau mò na jik, fa sǝm nǝ̀ ká.&gt;&gt; Nda à wari a nggea-là mǝnana ɓwa mala Ɓakuli na kam ngga. 11 Lang à ndaban eau a mgbangban aban ká a nggea-lê ka, à je andǝ aɓea ansarina aban yiu ace ká to mùr, sǝ à ɗia ama, &lt;&lt;Mǝ'sǝna na kani le?&gt;&gt; 12 À earia wia ama, &lt;&lt;Nda kani; wu sǝni, nda kǝ ká a dǝm wun ngga. Wu fà rǝ wun. Ndo kǝ kùtí nǝ kutio a nggea-là ka, acemǝnana aɓwe nanǝ pa gìr'nkila yalung a ban-mǝdāhre. 13 Lang wu kutina ka, wun nǝ̀ kumi a kún nggea-là; kǝ umnǝ o a ban-mǝdāhre ace li girlina. Aɓwe pà nǝ̀ lìli ɗang sheɓǝ̀ yina ka, acemǝnana dumǝna púp nǝ̀ tsǝkî gìr'nkila bu; sǝ anzǝm mǝno ka, abǝri mǝnana à tunǝia ka, à nǝ̀ lìli. Ado ka, wu eau tu, wun nǝ̀ nggá kumi.&gt;&gt; 14 Nda à eau aban ká nggea-lê ka. Lang à nǝ̀ nggǝ kùtí aɓa nggea-là ka, à sǝn Samuyila dǝshinia, nǝ̀ eau aban ká ban-mǝdāhre.

15 Nongŋo mwashat a dǝm yiu mala Sawul ka, Yahweh angŋa-dǝmba lǝmdǝni Samuyila ama: 16 &lt;&lt;Li ani ka, mǝ nǝ tasǝ ɓeɓwa mala nzali Benjami a bano, awu nǝ ɗārǝi ɓǝ̀ duk múrû mala aɓwana mem amǝ Isǝrayila. Nǝ̀ amsǝ aɓwana mem a bù amǝ'Filisti. Acemǝnana ǝn sǝnǝna tanni mala aɓwana mem, sǝ ɓua malea bwalǝna banam.&gt;&gt; 17 Lang Samuyila sǝn Sawul ka, Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ǝn nô ce ka ndya ka! Yi nda ɓwa mǝnana nǝ̀ yálmúr aɓwana mem ngga.&gt;&gt; 18 Pǝlǝa Sawul gbàshìban Samuyila a tsùrú mala bankutio a nggea-là sǝ na ama, &lt;&lt;Ida banggam, ake sǝ ɓala mala mǝ'sǝna pa?&gt;&gt; 19 Samuyila earî wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda mǝ'sǝnê. Fa aɓadǝmbam a ban-mǝdāhre. Wun kǝm ngga, wun nǝ̀ lìli atàm yalung, sǝ lí nǝ dǝmbari ka, mǝ nǝ nying wun, wun nǝ̀ o, sǝ gìr mǝnana kat a ɓabumo ka, mǝ nǝ nô. 20 Sǝ amur cau mala amǝdambǝriso mò mǝnana à ɓwaro nongŋo tàrú mǝnana à kùtí ka, kǝa tsǝk ɓalǝo arǝia ɗàng, acemǝnana à kumǝnia. Sǝ yana nda ɓwe mǝnana Isǝrayila kat earkiyice kǝ̀rkǝ́r ka? A nda andǝ ɓala mala tárró kat re?&gt;&gt; 21 Sawul pa eare ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓwa'Benjami, aɓa rítǎu mala atau mala Isǝrayila re? Sǝ nggurkwar mem ngga nda mǝkyauwe aɓalǝ anggurkwar mala tàu mala Benjami re? Sǝ palang sǝ a nam cau ani?&gt;&gt;

22 Pǝlǝa Samuyila warinǝ Sawul andǝ lagga male a ndà-ramba sǝ kya tsǝia à do a ban mǝɓoarne aɓalǝ aɓwana mǝnana à tunǝia, mǝnana làkkì malea na kǝla lumi-tàrú ka. 23 Sǝ Samuyila banggi mǝlamli ama, &lt;&lt;Yinǝàm nǝ kāmbe nyama mǝnana ǝn pô, mǝnana ǝn banggo nǝma wu tsǝi ɗàng ngga.&gt;&gt; 24 Nda mǝlamli twal byal nyama andǝ gir mǝnana amurí ka, sǝ tamsǝi a ɓadǝm Sawul. Sǝ Samuyila bang ama, &lt;&lt;Sǝnì, gìr mǝnana à tsǝì ka, nda à tamsǝo wi a ɓadǝmbo ka. Lì, acemǝnana à tsǝì aceo ace pwari mǝnia ka, twal a pwari mǝnana ǝn bang nǝma, &lt;Mǝ ndanǝ abǝri mǝnana ǝn tunǝia ka.&gt; &gt;&gt; Nda Sawul lìli atà Samuyila a pwari mǝno ka. 25 Sǝ lang à sùlǝ́nì ban-mǝdāhre sǝ à yina a nggea-là ka, à sárǝì Sawul kal-nongŋo* a múr-kurǝm,† sǝ sarǝa nǝ̀ nong'ntullo. 26 Sǝ à lo ɗiɗyal, sǝ lang ban fana ka, Samuyila tunǝ Sawul a múr-kurǝm ama, &lt;&lt;Lo, ɓǝn pusǝbǝrio.&gt;&gt; Nda Sawul lo, sǝ yia kǝm, yì andǝ Samuyila ka, à pur amur njarɓala. 27 Lang à nda aban sulǝo à nǝ̀ ká a nzǝm-la ka, Samuyila banggi Sawul ama ɓǝ̀ banggi lagga male ɓǝ̀ kutio ɓǝ̀ fa a dǝmba. Sǝ lang kutina ka, Samuyila bang ama, &lt;&lt;Cam kani bǝti, ace mǝnana ɓǝn banggo cau mǝnana Ɓakuli bang ngga.&gt;&gt;

10

À ɗārǝ́ Sawul duk murǝm

1 Pǝlǝa Samuyila twal du mùrú sǝ solǝi a ɓamur Sawul, kùrrì zǝp sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Yahweh ɗārǝo wu duk yalu amur aɓwana male Isǝrayila re? 2 Lang a nying banam yalung ngga, awu nǝ nggá je wunǝ aburana ɓari a ban ɓembe mala Rahila aɓa bù-nzali Benjami a Zelza; sǝ à nǝ̀ nô ama, &lt;Amǝdambǝriso mǝnana a wari altea ka, à kumǝnia, sǝ ado ka, cau mala amǝdambǝriso na tárró nakiyice ɗǝm ngga ɗàng, a nda mǝnana bumi kǝ pi aceo, kǝ na ama, &lt;&lt;Mana mǝ nǝ pa ace munem le ka?&gt;&gt; &gt; 3 Pǝlǝa awu nǝ lo a ban mǝno ka, awu nǝ lidǝmba aban ká sheɓǝ̀ a yina aban nggun mǝgule mala Tabo ka. Aɓwana tàrú mǝnana à nda njar aban ká [pà gir'nkila] aban Ɓakuli a Betel ka, à nǝ̀ kumǒ abanì, mwashat ka ndanǝ amuna-mbùl tàrú a buì, ɓè ka, ndanǝ agbatali bǝredi tàrú a buì, sǝ ɓè ka, ndanǝ bàng mùr-anap a buì. 4 À nǝ makkòkun sǝ à nǝ po gbatali bǝredi ɓari, mǝnana awu nǝ e a buia ka. 5 Anzǝm mǝno ka, awu nǝ ká a mǝ'nkono mala Ɓakuli a Gibiya, ban mǝnana ɓè kàttì mala amǝ'lwa mala amǝ'Filisti nakam ngga. Kutio mô aɓa nggea-là ka, awu nǝ je wunǝ nggǝsan mala amǝɓangnǝa aban súlǝì ban-mǝdāhre, nǝ amǝ'walki azangŋan, andǝ akarata-bu, andǝ adànà, andǝ amǝ'twanggi ankori aɓadǝmbia; sǝ à nǝ̀ nggǝ naki acau ɓangnǝa. 6 Pǝlǝa Bangŋo mala Yahweh nǝ̀ sulǝ amuro nǝ rǝcandǝa, sǝ awu nǝ nacau ɓangnǝa ateà, sǝ awu nǝ pǝlǝ ɓè ɓwa ɗàng. 7 Lang amǝnia yì agir-lǝmdǝa yi kumǒ ka, pàk gìr mǝnana buo kumo nǝ̀ pàk ka, acemǝnana Ɓakuli na atò. 8 Pǝlǝa awu nǝ akàmdǝmba ká a Gilgal. Sǝ sǝni, mǝ ndo mǝ nǝ sulǝ aban ká a bano ace pa agir'nkila mala pisǝe kǝring andǝ apagir mala dotarǝu ka. Awu nǝ twal anongŋo tongno-nong-ɓari aban kúndǝô, she ɓǝn yina a bano sǝ ǝn nano gìr mǝnana awu nǝ pàk ka.&gt;&gt;

9 Lang Sawul pǝlǝna nzǝmi nǝ̀ nying Samuyila ka, Ɓakuli pe wi, yì Sawul ɓè ɓabum. Sǝ amǝnia yì agir-lǝmdǝa ka, à yi lumsǝ kat a pwari mǝno. 10 Lang Sawul andǝ guro male yi bwalǝna Gibiya ka, kara nggǝsan mala amǝɓangnǝa yi kumi, sǝ Bangŋo mala Ɓakuli sulǝ amurí nǝ rǝcandǝa, sǝ nacau ɓangnǝ aɓalǝia. 11 Sǝ lang aɓwana mǝnana à súrǝì ɗiɗyal, sǝni aban nacau ɓangnǝa aɓalǝ amǝɓangnǝa ka, à ɗiki rǝia ama, &lt;&lt;Mana pur arǝ muna-ɓwabura mala Kish? Sawul gbal ka nda aɓalǝ amǝɓangnǝa le?&gt;&gt; 12 Sǝ ɓè ɓwabura mǝnana ndanǝdo abanì ka bang ama, &lt;&lt;Sǝ yana nda tárrià?&gt;&gt; Nda pǝlǝ caubangŋa ama, &lt;&lt;Sawul ka nda aɓalǝ amǝɓangnǝa gbal le?&gt;&gt; 13 Lang malǝna nacau ɓangnǝa ka, sǝ wari a ban-mǝdāhre.

14 Kina Sawul ɗì andǝ lagga male ama, &lt;&lt;A ke sǝ wu wario?&gt;&gt; Sǝ bang ama, &lt;&lt;A ban alta amǝdambǝriso. Sǝ lang sǝm kumia raka, sǝm wari aban Samuyila.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa kina Sawul banggia wia ama, &lt;&lt;Ida, wu banggam cau mǝnana Samuyila bangga wun ngga.&gt;&gt; 16 Sǝ Sawul banggi kine ama, &lt;&lt;Bangga sǝm bwāng ama amǝdambǝriso ka, à kumǝnia.&gt;&gt; Sǝama amur cau mala domurǝm mǝnana Samuyila bang cè ka, banggi wi kǝ cau ɗàng.

À hamnǝ cè duk murǝm mala Sawul

17 A bàkú mǝno ka, Samuyila tunǝ aɓwe abanɓwáná aban Yahweh a Mizǝpa. 18 Sǝ banggia amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Yahweh, Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila bang ama, &lt;Ən pusǝ wun Isǝrayila wu purî ɓá Masar, sǝ ǝn amsǝ wun a ɓabu amǝ'Masar sǝ a bu adomurǝm mǝnana kat à kǝ par wun aɓatea ka.&gt; 19 Sǝama yalung ngga wu ginǝkina Ɓakuli ma'wun, mǝnana amsǝyi wun aɓalǝ agir'mur'mwana ma'wun andǝ agir'zunggǝliban ma'wun, sǝ wu bangŋǝ́nì wi ama, &lt;Tsǝka sǝm murǝm amúr sǝm.&gt; Acemani ado ka, wu lǝmdǝ rǝwun aɓadǝm Yahweh arǝ atau ma'wun, sǝ arǝ anggurkwar ma'wun.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Samuyila yinǝ atau mala Isǝrayila tù, sǝ à twal tau mala Benjami nǝ bwal-shishar. 21 Sǝ yinǝ tau mala Benjami tù arǝ anggurkwar male, sǝ à twal nggurkwar mala Matǝri nǝ bwal-shishar, sǝ à twal Sawul, muna-ɓwabura mala Kish nǝ bwal-shishar. Sǝ lang à sǝnbani ka, à kumi ɗàng. 22 Sǝ à ɗì Yahweh ɗǝm ama, &lt;&lt;Kǝɓwa na kam piu nǝ̀ yiu le?&gt;&gt; Sǝ Yahweh bang ama, &lt;&lt;Wu sǝni, nda sǝmbǝrǝ ɓamurì aɓalǝ atwalo ka.&gt;&gt; 23 Pǝlǝa à ɓangŋa à twali a banì. Sǝ lang cam aɓalǝ aɓwe ka, dāh'rya-kuti koyan kat aɓalǝ aɓwe, twal a nkpamtari aban o a kuli. 24 Sǝ Samuyila banggi aɓwe kat ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana Yahweh twalo ɓǝ̀ duk murǝm amur wun ngga ndya ka. Aɓalǝ aɓwe kat ka, kǝ ɓwa pà kǝla yì ɗàng.&gt;&gt; Sǝ aɓwe kat loasǝ gia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ yilǝmi murǝm sauwa!&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Samuyila bǝli aɓwe agir mǝnana gulo-murǝm nǝ̀ tsǝia púp ɓǝà pè, andǝ amǝnana twàló na amúr murǝm nǝ̀ pè ka. Gilǝia aɓa nggú-gilǝgir sǝ nongsǝi aɓadǝm Yahweh. Pǝlǝa Samuyila mesǝ aɓwe ɓǝà o arǝ aɓala malea. 26 Sawul gbal ka, o a là male a Gibiya, sǝ akanggǝrang aburana mǝnana Ɓakuli je ɓabumia ka, à o atè. 27 Sǝama aɓea aɓwana mǝɓane bang ama, &lt;&lt;Làng sǝ ɓwa man nǝ̀ gandǝ amsǝ sǝm?&gt;&gt; À nyesǝce-ɓà, sǝ à ginǝ yinǝì nǝ kǝ ɓoro. Sǝama yi ka, kùr yinggǝli.

11

Sawul lì amǝ'Amon a lwa

1 Nahash, ɓwa'Amon eauwe sǝ kya gumbǝli Jabesh-Gilǝyat, sǝ aburana mala amǝ Jabesh kat ne wi ama, &lt;&lt;Kùrcau nǝ sǝm sǝ sǝm nǝ̀ do aɓato.&gt;&gt; 2 Pǝlǝa Nahash ɓwa'Amon ear ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kùrcau nǝ wun amur cau mwashat, ama mǝ nǝ pusǝki amǝsǝ wun mǝli kat, sǝ anggo ka, nǝ̀ yinǝ kirsakya amur Isǝrayila kat.&gt;&gt; 3 Aɓwana-mǝgule mala amǝ Jabesh ne wi ama, &lt;&lt;Nyingga sǝm anongŋo tongno-nong-ɓari ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm tasǝ amǝ'na-túrbân arǝ alá mala amǝ Isǝrayila kat. Ɓǝ̀ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ amsǝ sǝm raka, sǝ sǝm nǝ̀ pà ɓamur rǝ sǝm aɓato.&gt;&gt; 4 Lang amǝ'na-túrbân bwalna Gibiya là mala Sawul ka, à kya ne aɓwana cê à kiria, sǝ yia kat ka, à túr kunia a ɓua.

5 Kara à sǝn Sawul kǝ nyarî ɓaban aban gya atà andá-rya. Sǝ Sawul ɗiban ama, &lt;&lt;Mana kum aɓwe sǝ à kǝ ɓua?&gt;&gt; Pǝlǝa à ne wi cau mala aburana mala amǝ Jabesh. 6 Lang Sawul okcau malea ka, kara Bangŋo mala Ɓakuli sulǝ amurí nǝ rǝcandǝa, sǝ bumlulla male earki-bǝsa kǝ̀rkǝ́r. 7 Twal andá-rya ɓari, kasǝkia nyak-nyak sǝ turaban nǝia aɓa nzong-nzali Isǝrayila ɗǝɗak nǝ bù amǝ'na-túrbân ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat puro yiu atà Sawul andǝ Samuyila raka, anggo sǝ à nǝ̀ pàkkî andá-rya male.&gt;&gt; Pǝlǝa ɓangciu mala Yahweh bwal amǝ Isǝrayila, sǝ à puro kǝla ɓwa mwashat. 8 Lang Sawul rambia a Bezek ka, làkkì mala amǝ Isǝrayila na á-gbǝman-tàrú (300,000) sǝ amǝ Yahuda ka à nda á-lumi-tàrú (30,000.) 9 Sǝ à ne amǝ'na-túrbân mana à yiu ka ama, &lt;&lt;Ani sǝ wun nǝ̀ ne amǝ Jabesh-Gilǝyat: &lt;Li ɓǝ̀ pwari zǝkina ka, wun nǝ̀ kum amsǝban ma'wun.&gt; &gt;&gt; Lang amǝ'na-túrbân yiu sǝ à banggi aburana mala Jabesh ka, banɓoaria wia. 10 Acemani ka, aburana mala Jabesh banggi Nahash ama, &lt;&lt;Li ka, sǝm nǝ̀ pur aban wun, sǝ wun nǝ̀ gandǝ pakka sǝm gìr mǝnana kat wu sǝni nda ɓoara wun ngga.&gt;&gt; 11 Sǝ lang ban fana ka, Sawul gau aɓwe arǝ anggǝsan tàrú; sǝ à yi ar aɓa tsùrú mala kàttì mala amǝ'Amon nǝ ban mbul-mbul, sǝ à camarǝ wal amǝ'Amon ba zǝkya mala pwari. Aɓwana mǝnana à au ka à mesǝkì tàrǝia, yale à kum aɓwana ɓari atārǝia ɗàng.

12 Pǝlǝa aburana mala amǝ Isǝrayila ne Samuyila ama, &lt;&lt;Ya ɓwe na bang ama &lt;Sawul nǝ̀ duk murǝm amur sǝm le ka?&gt; Wu yinǝ aɓwe, ɓǝ̀ sǝm wal-luia.&gt;&gt; 13 Sǝama Sawul bang ama, &lt;&lt;À pà nǝ̀ wal-lú kǝɓwa a pwari mǝnia ka ɗàng, acemǝnana yalung ngga, Yahweh yina nǝ amsǝban a Isǝrayila.&gt;&gt; 14 Pǝlǝa Samuyila ne aɓwana ama, &lt;&lt;Wu yiu, sǝm nǝ̀ o a Gilgal, sǝm nǝ̀ nggá basǝ domurǝm kano.&gt;&gt; 15 Osso aɓwe kat wari a Gilgal, akano sǝ à dumsǝ Sawul à murǝm aɓadǝm Yahweh a Gilgal. Akano sǝ à pà gir'nkila mala dorǝpwala aɓadǝm Yahweh, sǝ akano sǝ Sawul andǝ aburana mala amǝ Isǝrayila kat pàk-banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r.

12

Nacau tsǝkban-andà mala Samuyila

1 Pǝlǝa Samuyila banggi Isǝrayila kat ama, &lt;&lt;Wu sǝni, ǝn kpanata gì wun aɓalǝ agir mǝnana kat wu nam ngga, sǝ ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nà wun murǝm amur wun. 2 Sǝ adyan ngga, wu ndanǝ murǝm, mǝnana nda mǝdǝmba ma'wun ngga. Sǝ mim adyan ngga, ǝn ena, nǝ mbù amuram; sǝ amuna-burana mem ngga, á nda atà wun. Mim ngga, ǝn duk mǝdǝmba ma'wun, twal a lo-ɓwa mem, ba yalung.

3 &lt;&lt;Mǝ ndya ǝn cam ngga, wu nakun amuram aɓadǝm Yahweh sǝ ɓadǝm ɓwa male mana twali nda murǝm ngga. Jamnda mala yani ǝn twali? Ko mǝdambǝriso mala yani na, mana ǝn twali ka? Ko yana, mǝnana ǝn ɓǝmbǝri ka? Sǝ yana, mǝnana ǝn pari ka? Ko a bù yan sǝ ǝn ak pàbunǝnzali, mana gìrki amǝsǝam ngga? Ɓǝ̀ ndakam ama ǝn pak mwashat atà agir mǝnia ka, mǝ nǝ nyesǝa wuni.&gt;&gt;

4 Pǝlǝa aɓwe pa eare ama, &lt;&lt;Awo, a ɓǝmbǝri ma, ko a par ma sǝm, ko a ak ma kǝgir a bù kǝɓwa ɗàng.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Samuyila banggia wia ama, &lt;&lt;Yahweh ka, nda mǝ'nakún amur gir mǝnana wu pàk ka; anggo gbal, murǝm mǝnana Yahweh twal ka, dumǝna mǝ'nakún yalung, ama, wu kum ɓè kǝgir a buam ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝa à ear ama, &lt;&lt;Yahweh nda mǝ'nakún.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Samuyila banggi aɓwe ama, &lt;&lt;Yahweh nda mǝnana twal Musa andǝ Haruna, sǝ pusǝ aká wun à purî ɓá nzali Masar ka. 7 Acemani ka, wu cam piu, sǝ mǝ nǝ kútí a ɓashi sǝnǝa wun aɓadǝm Yahweh, amur ɓealɓoarna mala Yahweh mǝnana pàkka wunia, sǝ pàkkî aká wun ngga. 8 Lang Yakupu wari a Masar, sǝ aká wun wari nǝ ɓua malea aban Yahweh ka, Yahweh tasǝ Musa andǝ Haruna, mǝnana à pusǝ aká wun à purî ɓá Masar, sǝ tsǝia à yi do a mǝnia yì ban ngga.

9 &lt;&lt;Sǝama, à lorǝ Yahweh, Ɓakuli malea; nda sǝ Yahweh mea a ɓabu Sǝsera,* yì mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa mala Hazo, sǝ a ɓabu amǝ'Filisti, sǝ a ɓabu murǝm mala Mowap. Sǝ à munǝ-munǝo arǝia. 10 Pǝlǝa à ɓua aban Yahweh, aban na ama, &lt;Sǝm pàngŋǝ̀nà cauɓikea acemǝnana sǝm nying Yahweh, sǝm kpanata aBa'al andǝ Ashtarot ka. Sǝama adyan ngga, amsǝ sǝm a bù aɓisǝm amǝbura, sǝ sǝm nǝ̀ kpato.&gt; 11 Pǝlǝa Yahweh tasǝ Jerub-ba'al, andǝ Barak, andǝ Jefta andǝ Samuyila, sǝ amsǝ wun, ak wun a ɓabu aɓiwun amǝbura mana à do, à kàrì wun a ɓalǝu ka; nda gìr mǝnana tsǝa sǝ wu duk jam ngga.

12 &lt;&lt;Sǝ lang wu sǝn Nahash, murǝm mala amǝ'Amon, nǝ̀ nggǝ yiu nǝ munǝo arǝ wun ngga, nda wu banggam ama, &lt;Awo, sǝm nggǝ earce murǝm ɓǝ̀ yálmúr sǝm,&gt; kat andǝ amani ama, Yahweh Ɓakuli ma'wun, nda murǝm ma'wun ngga. 13 Sǝ adyan ngga, murǝm ma'wun mana wu twal ka, ndya ka, yì mana wu zǝmbace ka. Wu sǝni, Yahweh ka, tsǝ̀ngŋǝ̀nà murǝm amur wun. 14 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ ɓanggi Yahweh, sǝ wun nǝ̀ kpate, wun nǝ̀ oki wi, sǝ pà wu nǝ̀ mgbicau arǝ nzongcau mala Yahweh raka, ɓǝ̀ wun sǝ murǝm mana yálkiyi múr wun, wunia kat, wun nǝ̀ kpata Yahweh, Ɓakuli ma'wun ngga, gir mǝɓoarne na! 15 Sǝama, ɓǝ̀ pa wun nǝ̀ okî Yahweh ɗàng, gandǝa wun nǝ̀ mgbicau, pà wun nǝ̀ kpata anzongcau mala Yahweh raka, bù Yahweh nǝ̀ pǝlǝa arǝ wun, kǝla mana buì pǝlǝa arǝ aká wun ngga.

16 &lt;&lt;Ado ka, wu cam piu, wu sǝn mǝnia yì gìr mǝgule, mǝnana Yahweh nǝ̀ pè a ɓamǝsǝ wun ngga! 17 Kún pwan mǝssa-alkama na ado re? Mǝ nǝ nacau nǝ Yahweh, ɓǝ̀ tasǝ sàkkya mala mgbarangce andǝ mbulo. Sǝ wun nǝ̀ sǝlǝa, wun nǝ̀ sǝni ama ɓealɓikea ma'wun mǝnana wu pè a mǝsǝ Yahweh, nǝ zǝmba ama ɓǝ̀ pa wun murǝm ngga, mǝgule na.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Samuyila zǝmbi Yahweh, sǝ a kǝ pwari mǝno ka, Yahweh tasǝ sàkkya mala mgbarangce andǝ mbulo. Nda aɓwana kat ɓanggi Yahweh andǝ Samuyila kǝ̀rkǝ́r ka.

19 Pǝlǝa aɓwana kat banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Pakhiwi aban Yahweh, Ɓakuli mò, ace aguro mò, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm nggá wu ɗàng; sǝm tsǝ̀ngŋǝ̀nà ɓè cauɓikea amur amǝnana sǝm peǎ ka, nǝ zǝmbace murǝm ace ɓamur rǝ sǝm.&gt;&gt; 20 Sǝ Samuyila ear ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Mǝsǝcau na ama wu pàngŋǝ̀nà mǝnia yì ɓealɓikea kat ka; sǝama, wu kǝa pǝlǝ nzǝm wun arǝ Yahweh ɗàng, wu kpate nǝ ɓabum wun kat. 21 Wu kǝa nyar aban kpata †agirɓana mǝnana à pà nǝ̀ pusǝ wun, ko à nǝ̀ amsǝ wun raka ɗàng, acemǝnana à nda ɓà. 22 Yahweh ka, pà nǝ̀ túr nzǝm aɓwana male ɗàng, atàcau mala lùllǝì mǝgule. Acemǝnana Yahweh ka, bumi kǝ pwasǝ arǝ nyesǝ wun, ɓǝ̀ wu duk aɓwana male. 23 Amur mǝno ka, ɓǝ̀ sappi banam, mǝnana ama mǝ nǝ pàkkî Yahweh cauɓikea nǝ tamsǝ pakhiwi ace wun ngga. Sǝama, mǝ nǝ nggǝ kània wun njar mǝnana ɓoaro, sǝ nda pepè ka. 24 Sǝ a dǝmba nǝ koman kat ka, wu ɓanggi Yahweh, sǝ wu kpate nǝ ɓabum wun mwashat andǝ mǝsǝcau. Wu ɗenyinǝ agir mǝgulke mǝnana peǎ ace wun ngga.

25 &lt;&lt;Sǝama, ɓǝ̀ wu lidǝmba nǝ pak ɓealɓikea ka, wun, wunǝa murǝm ma'wun ngga, wun nǝ̀ kìɗikì.&gt;&gt;

13

Amǝ'Isǝrayila munǝ andǝ amǝ'Filisti

1 Sawul ndanǝ apǝlǝa lumi-tàrú lang duk murǝm ngga, sǝ yálmúr amǝ'Isǝrayila mala apǝlǝa lumi-ine-nong-ɓari. 2 Sawul tàr aburana á-tàrú (3,000) mala Isǝrayila; á-ɓari (2,000) aɓalǝia ka, à nda atè a Mikmash andǝ nzali múr ankono mala Betel, sǝ á-mwashat ka, à nda atà Jonatan a Gibiya, a bù-nzali mala Benjami. Sǝ acili aɓwe (1,000) ka, nyesǝia ɓǝà o a là, koyan ngga a ɓala male.

3 Jonatan gandǝ kàttì*† mala amǝ'lwa mala amǝ'Filisti mǝnana a Geba ka, sǝ amǝ'Filisti ok cè. Pǝlǝa Sawul twang njawe aɓa nzali kat ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ amǝ'Ibǝru ǒ.&gt;&gt; 4 Sǝ Isǝrayila kat oè à bangŋi ama Sawul gandǝna kàttì mala amǝ'Filisti, sǝ ɗǝm ngga ama Isǝrayila pǝlǝna gìr mǝnana à nǝ̀ ɓinǝì ka aban amǝ'Filisti. Nda aɓwana ok tunǝbanì sǝ à puro à kya kpapi ɓamuria atà Sawul a Gilgal ka.

5 Amǝ'Filisti ram rǝia ace kánǝ munǝo arǝ amǝ'Isǝrayila; à ndanǝ awaru-pǝr á-lumi-tàrú (30,000), amǝ'pǝ̀r á-tongno-nong-mwashat (6,000), sǝ anggǝsan mala amǝ'lwa mǝ'làkke kǝla lakkì mala mǝsǝsala a kún nggeamùr. À eauwe sǝ à yi tsǝk kàttì malea a Mikmash nǝ takuli mala Bet-Aven 6 Lang amǝ Isǝrayila sǝni ama tanni na amúrià, sǝ amǝ'lwa malea na aɓa nggikiban mǝcandǝe ka, à kya sǝmbǝrǝki rǝia aɓalǝ agumi andǝ akarwan, andǝ ɓong ankono, andǝ ɓalǝ afouroban a tà-nzali, andǝ ɓalǝ a'imna tūli-mùr. 7 Aɓea aɓwana atà amǝ'Ibǝru ka, à yàl a nkaring Nggeasala Jodan aban ká bu-nzali mala Gad andǝ Gilǝyat. Sǝ Sawul ka nda piu a Gilgal; amǝ'lwa puppup mǝnana atè ka, rǝia kǝ ɓǝla nǝ ɓangciu.

8 Sawul twal anongŋo tongno-nong-ɓari, ndaban kúndǝô a Gilgal, kǝla mǝnana Samuyila tsǝki wi ka, sǝ Samuyila yiu ɗàng. Aɓwana tita mesǝ arǝ Sawul. 9 Nda Sawul bang ama, &lt;&lt;Wu yinǝam nǝ pàgir mala pisǝe kǝring andǝ apagir mala dotarǝu.&gt;&gt; Pǝlǝa Sawul pà gir'nkila mala pisǝe kǝring. 10 Sǝ lang Sawul nǝ̀ mal pà gir'nkila mala pisǝe kǝring ani ka, kara Samuyila yi tusǝo. Sawul puro wario nǝ nggá kumi sǝ nǝ̀ gingsǝi. 11 Sǝ Samuyila ɗì ama, &lt;&lt;Mana a pa?&gt;&gt; Sawul eari wi ama, &lt;&lt;Lang ǝn sǝni aɓwe na arǝ mǝsǝ arǝàm, sǝ a yiu aɓalǝ anonggio mǝnana a tsǝa ama awu nǝ yiu nǝi raka, sǝ ɗǝm ngga amǝ'Filisti ramǝna rǝia a Mikmash ka, 12 nda ǝn bang nǝma, &lt;Amǝ'Filisti na à nǝ̀ sulǝ aban yiu arǝàm nǝ munǝo kani a Gilgal, sǝ ǝn malaká zǝm earmúrú aban Yahweh ɗàng.&gt; Acemani ka, ǝn tsǝk ɓamúràm púp ǝn pà gir'nkila mala pisǝe kǝring.&gt;&gt;

13 Samuyila banggi wi ama, &lt;&lt;A pángŋǝ̀nà ɓwaɓana. A kpata nzongcau mǝnana Yahweh Ɓakuli mô tsǝko ka ɗàng. Ɓǝ̀ a kpanatà nzongcau mala Yahweh mǝni ka, ɓǝ́ Yahweh nǝ̀ tamsǝkusǝ domurǝm mò amur Isǝrayila tàtǝ́k!‡ 14 Sǝama adyan ngga, domurǝm mò pà nǝ̀ lidǝmba ɗàng. Yahweh alǝnata ɓwa mǝnana ndanǝ ulang ɓabum male ka, sǝ tsǝ̀ngŋǝ́nì wi nzongcau ɓǝ̀ yálmúr aɓwana male, acemǝnana a kpata nzongcau mala Yahweh ɗàng.&gt;&gt;§

15 Pǝlǝa Samuyila loapi Gilgal ka, wari a Gibiya a bu-nzali Benjami, sǝ acili aɓwana ka, à o atà Sawul ace kpapi ɓamuria andǝ amǝ'lwa. À loapi Gilgal ka, à wari a Gibiya a bu-nzali Benjami. Pǝlǝa Sawul ram aɓwana mǝnana à nda atè piu ka, sǝ ɓallia. Làkkì malea na kǝla gbǝman-tongno-nong-mwashat. 16 Sawul, andǝ muna-ɓwabura male Jonatan, andǝ amǝ'lwa mǝnana à nda atè ka, à ue a Geba a bu-nzali mala Benjami; sǝ amǝ'Filisti ka à tsǝk kàttì malea a Mikmash. 17 Pǝlǝa amǝ'tǝllìban purì ɓá kàttì mala amǝ'Filisti arǝ anggǝsan tàrú. Nggǝsan mwashat ka, pǝlǝ nǝ Ofǝra, aban ká a bu-nzali Shuwal; 18 ɓè nggǝsan dǝshi Bet-Horon; sǝ ɓè nggǝsan ngga pǝlǝ nǝ nzong-nzali mǝnana kǝ sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ Ɓangŋaban mala Zeboyim andǝ ɓabondo ka.

19 A bàkú mǝno ka, à kum kǝ mǝ'ntùl aɓa nzali Isǝrayila kat ɗàng, acemǝnana amǝ'Filisti bangŋǝna ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ana raka amǝ'Ibǝru nǝ̀ pàkkî ɓamuria anggeabyau andǝ ankongŋo.&gt;&gt; 20 Nda koyan a Isǝrayila ka kǝ wari aban amǝ'Filisti ace kolǝ kún soro-gwam-nzali, andǝ adá, andǝ bero, andǝ nshiri male. 21 À mbwe gauwe ɓari aɓa tàrú mala shekel* ace kolǝ kún asoro-gwam-nzali, andǝa adá, sǝ à mbwe mwashat aɓa gauwe tàrú mala shekel ace kolǝ kún abero, andǝ kún agir pǝ̀r anda-rya. 22 Acemani ka, a pwari mala munǝo ka, à kum nggeabyau andǝ nzo a bú kǝɓwa aɓalǝ amǝ'lwa mǝnana à nda atà Sawul andǝ Jonatan ngga ɗàng; sǝama Sawul andǝ muna-ɓwabura male Jonatan ngga, à ndanǝia. 23 Amǝ'Filisti tasǝ ɓè nggǝsan mala amǝ'lwa malea ace yál njar nre ka ankono mala Mikmash.

14

Jonatan gandǝ amǝ'Filisti nǝ munǝo

1 Ɓè pwari ka Jonatan, muna-ɓwabura mala Sawul banggi mǝ-bwali-wi agirmunǝo male ama, &lt;&lt;Yiu ɓǝ̀ sǝm yàl aban ká a kàttì mala amǝ'Filisti mǝnana a nkaring ngga.&gt;&gt; Sǝama yì ka ne tárrí ɗàng.

2 Sawul ka, nda a gumli male a tǝrta nggun mɓǝring a Migǝron, anzǝm là Gibiya. Amǝ'lwa mǝnana à nda atè ka, à nda kǝla ɓwa gbǝman-tongno-nong-mwashat (600). 3 Ahija muna-ɓwabura mala Ahitup, mǝ'eam Ikabod, muna-ɓwabura mala Finehas, mǝkà Eli, yì pǝris mala Yahweh a Shilo ka, ndakam ateà nǝ efot, *a buì. Aɓwana sǝlǝ ama Jonatan umǝna ɗàng.

4 Nreban mǝnana Jonatan nǝ kùtí kam aban ká a kàttì mala amǝ'Filisti ka, atali mǝ'dāh'rike nakam a koya nkanggari. Ɓè talî ka, à tunǝi ama Bozez, sǝ ɓè man ngga à tunǝi ama Sene. 5 Tali mǝ'dāhre mana nǝ njar-nza ka, nda aɓadǝm Mikmash, sǝ mǝnana nǝ njar-kunmur ka, nda aɓadǝm Geba.

6 Jonatan banggi mǝ-bwali-wi agirmunǝo male ama, &lt;&lt;Yiu, ɓǝ̀ sǝm yàl aban ká a kàttì mala amǝ'ɗwanyi-kasǝ-ɓatau man. Earka Yahweh nǝ̀ pàktúró ace sǝm; kǝgir pà kàm nǝ̀ tamsǝ Yahweh arǝ amsǝban, ko nǝ aɓwana pas ko nǝ aɓwana kpokyak ɗàng.&gt;&gt; 7 Mǝ-bwali-wi agirmunǝo male ne wi ama, &lt;&lt;Pàk gìr mǝnana nda a ɓabumo ka. Kyane, sǝ sǝni, mǝ nda atò, kǝla mǝnana ɓabumo twali ka.&gt;&gt; 8 Jonatan banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, sǝm nǝ̀ yàlé ace ká a ban amǝ'Filisti, sǝ sǝm nǝ̀ pusǝ rǝ sǝm ɓǝà sǝn sǝm. 9 Ɓǝ̀ à bangga sǝm ama, &lt;Wu kúndǝô sheɓǝ̀ sǝm yina aban wun ngga,&gt; pǝlǝa sǝm nǝ̀ cam pikǝr abanì, pà sǝm nǝ̀ ká abania ɗàng. 10 Sǝama ɓǝ̀ à bangga sǝm ama, &lt;Wu yiu aban sǝm ngga,&gt; pǝlǝa sǝm nǝ̀ ká, acemǝnana Yahweh pània a ɓabù sǝm. Mǝno ka nda gìr'lǝmdǝa aban sǝm ama Yahweh pània a ɓabù sǝm.&gt;&gt;

11 Lang à lǝmdǝ ɓamuria yià kǝm aban amǝ'lwa a kàttì mala amǝ'Filisti ka, amǝ'Filisti bang ama, &lt;&lt;Wu sǝni, amǝ'Ibǝru nako à kǝ purki aɓalǝ atūli mǝnana à sǝmbǝrǝki kam ngga.&gt;&gt; 12 Pǝlǝa à tunǝ Jonatan andǝ mǝ-bwali-wi agirmunǝo ama, &lt;&lt;Wu yiu kani, sǝm nǝ̀ lǝmdǝa wun gìr arǝ wun.&gt;&gt; Pǝlǝa Jonatan ne mǝ-bwali-wi agirmunǝo ama, &lt;&lt;Yiu atàm. Yahweh túrnia a ɓabù Isǝrayila.&gt;&gt; 13 Pǝlǝa Jonatan kundǝkio amur abui andǝ akusǝi, eau aban ká aban amǝ'Filisti, sǝ mǝ-bwali-wi agirmunǝo ka nda atè. Jonatan wal-lú amǝ'Filisti mǝnana à nda aɓadǝmbi ka, sǝ mǝ-bwali-wi agirmunǝo gbal ka, wal-lú amana àkǝ yiu nǝ nzǝmia ka. 14 Aɓa je-munǝo mǝdǝmbe man ngga, Jonatan andǝ mǝ-bwali-wi agirmunǝo wal-lú aburana kǝla lumi-ɓari, a patal mǝnana tangŋa male na kǝla mita lumi-ɓari ka.

15 Sǝ ɓangciu bwal amǝ'Filisti mǝnana kat à nda a kàttì ka, andǝ amǝnana à nda a patal ka, andǝ amǝ'lwa malea mǝnana kat à tamsǝia ace yalban ngga, andǝ anggǝsan mala amǝ'tǝllìban; rǝia ɓǝla atàcau mala ɓangciu, sǝ nzali gǝggǝli. Mǝnia yì ɓangciu ka pur nǝban Ɓakuli.

16 Amǝ'yalban mala Sawul a Gibiya, a bu-nzali Benjami soa-mǝsǝia, sǝ à sǝni ka, ɓwabundǝa mala amǝ'lwa mala amǝ'Filisti na aban mesǝki arǝ abuban ɗàngɗáng. 17 Pǝlǝa Sawul banggi aɓwana mǝnana à nda atè ka ama, &lt;&lt;Wu ɓal amǝ'lwa ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm súrǝ̀ ɓwa mǝnana pa kani raka.&gt;&gt; Lang à ɓalkiban ngga, Jonatan andǝ mǝ-bwali-wi agirmunǝo male ka à pà abanì ɗàng. 18 Osso Sawul ne Ahija ama, &lt;&lt;Yinǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli kani.&gt;&gt; A pwari mǝno ka, Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, nda aban amǝ'Isǝrayila.† 19 Lang Sawul na aban nacau nǝ pǝris ka, zùrǝì mǝnana aɓa kàttì mala amǝ'Filisti ka lidǝmba arǝ gulkio. Nda Sawul ne pǝris ama, &lt;&lt;Nying buo.&gt;&gt;‡

20 Pǝlǝa Sawul andǝ amǝ'lwa mǝnana kat à nda atè ka ramba abanɓwáná, sǝ à pur ace munǝo. §À kya kum amǝ'Filisti aɓa zùrǝì mǝgule, aban wal-lú rǝarǝia nǝ anggeabyau malea. 21 Amǝ'Ibǝru mǝnana à sanna à o atà amǝ'Filisti a kàttì malea ɗiɗyal ka, à nyare à yi kpapi ɓamúrià atà amǝ'Isǝrayila mǝnana à nda atà Sawul andǝ Jonatan ngga. 22 Lang amǝ'Isǝrayila mǝnana à sǝmbǝrǝki rǝia aɓa nzali múr ankono mala Ifǝrem ok ama amǝ'Filisti ɓangŋǝna ka, yìa gbal ka à lo pǝrtea nǝ munǝo. 23 Nda Yahweh amsǝ Isǝrayila a pwari mǝno, sǝ munǝo mesǝe kya kúti aban ká dǝmba nǝ Bet-Aven.

24 Amǝ'Isǝrayila kùtí aɓa gandǝrǝu a pwari mǝno ka, acemǝnana Sawul tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwe aɓata kángìr ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ suban sulǝ amur ɓwa mǝnana lì girlina yalung bà pwarikpǝra ka, she ɓǝ̀n mbwena aɓiam-mǝbura akúnì ka.&gt;&gt;Acemani ka, kǝ ɓwa ateà tsǝk kǝ girlina a kúní ɗàng. 25 Lang amǝ'lwa puppup yiu aɓa ɓè ndà-nggun ngga, à kum mur-nyi kàm arǝ abân amur nzali. 26 Sǝ lang à kùtí aɓalǝ anggunì ka, à sǝn mur-nyi aban surkio, sǝ kǝɓwa lǝmdǝ buì je ama nǝ̀ kánǝi a kúni ɗàng, acemǝnana aɓwana ɓanggi súbanì.

27 Jonatan ngga, ok cau mala kángir mǝnana tárrí tsǝk aɓwana à kán ngga ɗàng. Acemani ka, lǝmdǝ kún gara male mana a buì ka, oasǝi aɓa ntòngŋò-nyì, ɗàrǝ́ mur-nyi sǝ lì. Anzǝm mana lìnì ka, kum bǝsa rǝcandǝa. 28 Pǝlǝa ɓeɓwa atà amǝ'lwa banggi wi ama, &lt;&lt;Tárró tsǝk amǝ'lwa à kángìr nǝ nggea kána mǝcandǝe ama, &lt;Ɓǝ̀ suban sulǝ amur ɓwa mǝnana lì girlina aɓa pwari man yalung ngga.&gt; Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ amǝ'lwa yauwiki nǝ nzala ka.&gt;&gt; 29 Jonatan ne wi ama, &lt;&lt;Tárrám tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana aɓa tanni. Ida, wu sǝn rǝcandǝa mǝno nyar arǝàm atàcau mala mur-nyi mǝnia bǝti ǝn oê a kunam ngga. 30 Ɓǝ́ gìrnî ɓoarna kutini man ɓǝ̀ amǝ'lwa lina gìr mǝnana nǝ̀ karǝia yalung aɓa girlina mana à kum aɓalǝ agǝna-lwa mala aɓia-mǝbura ka. Ɓǝ́ alú mǝnana à wal atà amǝ'Filisti ka kutini man.&gt;&gt;

31 A pwari mǝno ka, amǝ'Isǝrayila wal amǝ'Filisti tite a Mikmash kya pur a Aijalon. Sǝ à yauwiki kǝ̀rkǝ́r nǝ nzala. 32 Nda amǝ'lwa fàkìfákya amúr gǝna-lwa, sǝ à bwalki anzur, andǝ andá, andǝ amuna-ndá, à pwangi-myalia akǝ banì sǝ à *shak nyamia andǝapwale. 33 Pǝlǝa ɓeɓwa banggi Sawul ama, &lt;&lt;Sǝni, aɓwana nia à kǝ̀ pàkkî Yahweh cauɓikea nǝ shak nyama nǝ nkila arǝì ka.&gt;&gt; Sǝ Sawul na ama, &lt;&lt;Wun kat wu lǝmdǝna ɗwanyi domǝsǝcau; wu ɗǝnggǝliki tali mǝgule kani abanam.&gt;&gt; 34 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu mesǝ aɓalǝ aɓwana, wu banggia wia ama, &lt;Koyan atà wun ngga, wu yinǝàmnǝ andá andǝ anzur ma'wun kani. Wu pwangi-myalia kani sǝ wu shea; sǝama wu kǝa pàkkî Yahweh cauɓikea nǝ shak nyama nǝ nkila arǝì ɗàng.&gt; &gt;&gt; Nda yià kat à yinǝ andá andǝ anzur malea a buia nǝ dù mǝno, sǝ à pwangi-myalia abanì.

35 Pǝlǝa Sawul ɓakkî Yahweh gyangŋan. Mǝnia ka nda gyangŋan mǝdǝmbe mana ɓakkî Yahweh ka.

36 Pǝlǝa Sawul banggi amǝ'lwa male ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm kya loasǝtà amǝ'Filisti nǝ du sǝ ɓǝ̀ sǝm pwan gǝna-lwa ba kwaro mala bân; ɓǝ̀ sǝm wal-luia kat.&gt;&gt; Pǝlǝa à eari wi ama, &lt;&lt;Pàk gìr mǝnana a sǝni nda ɓoaro kutibanì ka.&gt;&gt; Sǝama pǝris ne wi ama, &lt;&lt;Came ɓǝ̀ sǝm ɗì Yahweh peatu.&gt;&gt;

37 Nda Sawul ɗì Ɓakuli ama, &lt;&lt;Mǝ kyan nǝ munǝo arǝ amǝ'Filisti le? Awu nǝ túriá a ɓabu Isǝrayila le?&gt;&gt; Sǝama Ɓakuli pe wi eare a pwari mǝno ka ɗàng. 38 Pǝlǝa Sawul banggi amúrû mala amǝ'lwa ama, &lt;&lt;Wu yiu kani kat, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm súrǝ̀ cauɓikea mǝnana à pè yalung ngga. 39 Mbak-kàngkàng Yahweh, mǝ'akmúr Isǝrayila nakam ngga, ɓwa mǝnana kat à kumi nǝ cau ka, dumǝna púp nǝ̀ wú, ko ɓǝ̀ muna-ɓwabura mem Jonatan na ka.&gt;&gt; Sǝama kǝɓwa atà aɓwana kat na kǝ cau ɗàng. 40 Pǝlǝa Sawul banggi amǝ'Isǝrayila ama, &lt;&lt;Wun kat ka, wu cam kanó sǝ mim sǝnǝ Jonatan ngga, sǝm nǝ̀ cam kani.&gt;&gt; À eari wi ama, &lt;&lt;Pàk gìr mǝnana a sǝni nda ɓoarô ka.&gt;&gt; 41 Pǝlǝa Sawul na ama, &lt;&lt;We Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila, palang sǝ a pè guro mò eare yalung ɗàng? †Ɓǝ̀ mim ko muna-ɓwabura mem Jonatan, nda mǝnana pàk man yì cauɓikea ka, pa eare nǝ Urim; sǝ ɓǝ̀ aɓwana mô, amǝ'Isǝrayila na à pàk man yì cauɓikea ka, pa eare nǝ Thummim.&gt;&gt; Pǝlǝa bwal-shishar kpa amur Sawul andǝ Jonatan, sǝ aɓwana ka à auwa. 42 Pǝlǝa Sawul bang ama, &lt;&lt;Wu bwal-shishar anrem sǝnǝ muna-ɓwabura mem Jonatan.&gt;&gt; Sǝ bwal-shishar kpa amur Jonatan.

43 Pǝlǝa Sawul ɗì Jonatan ama, &lt;&lt;Banggam gìr mǝnana a pàk ka!&gt;&gt; Jonatan ne wi ama, &lt;&lt;Ən oasǝ kún gara mana nda a buam ngga aɓa mur-nyi sǝ ǝn oê a kunam. Mǝ ndya ka; mǝ nǝ wǔ.&gt;&gt;

44 Pǝlǝa Sawul banggi Jonatan ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli wal-luim, ɓǝ̀ à wal-luio raka!&gt;&gt;

45 Sǝama amǝ'lwa ne Sawul ama, &lt;&lt;Palang sǝ à nǝ̀ wal-lú Jonatan, mǝnana Ɓakuli paktúró nǝi sǝ sǝm kum mǝnia yì limurǝm mǝgule a Isǝrayila ka? Pà nǝ̀ pa anggo ɗàng! Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, ko nyang mwashat a ɓamur Jonatan pà nǝ̀ kpa a nzali ɗang. Gìr mǝnana pè yalung ngga, Ɓakuli na mǝnana bwali wi kam ngga.&gt;&gt; Nda amǝ'lwa man amsǝ Jonatan, à wal-luí raka.

46 Pǝlǝa Sawul nying pǝrta amǝ'Filisti, sǝ amǝ'Filisti nyar a bu-nzali malea ka.

47 Anzǝm mǝnana Sawul dumǝna murǝm mala Isǝrayila ka, lwa-lwa arǝ aɓi-mǝbura a koya buì: amǝ'Mowap, andǝ amǝ'Amon, andǝ amǝ'Edom andǝ amurǝma mala Zoba, andǝ amǝ'Filisti. Koya ban na Sawul wari a munǝo ka, kǝ kum limurǝm. 48 Sawul munǝ munǝo mala ɓwaburaɓwa, sǝ gandǝ amǝ'Amalek. Amsǝ amǝ'Isǝrayila a bù aɓwana mana à yinǝ munǝo arǝia ka.

Amǝɓala mala Sawul

49 Amuna-burana mala Sawul ka, à nda ka Jonatan, andǝ Ishvi, sǝ Malkishuwa; sǝ ndanǝ amuna-mamǝna ɓari; mǝgule atea ka nda Merap, sǝ mǝkyauwe nda Mikal. 50 Mālá Sawul nda Ahinowam, ɓoarnsarile Ahima'az. Mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa mala Sawul ka, nda Abna muna-ɓwabura mala Ner, kina Sawul. 51 Tár Sawul ka nda Kish; sǝ Ner yì tár Abna ka, nda muna-ɓwabura mala Abiyel.

52 Sawul munǝ munǝo mǝcandǝe arǝ amǝ'Filisti aɓa do-yilǝmu male kat. Nda gìr mana tsǝa sǝ akoya pwari sǝ kum ɓwabura mǝnana ndanǝ rǝcandǝa andǝ mǝsǝkàng-kàngŋa ka, nǝ̀ oasǝ ɓwe aɓalǝ amǝ'lwa male.

15

Yahweh ɓinǝ Sawul

1 Samuyila banggi Sawul ama, &lt;&lt;*Mǝ nda ɓwa mǝnana Yahweh tasǝam ɓǝ̀n ɗārǝo ace mǝnana wu duk murǝm amúr aɓwana male amǝ'Isǝrayila ka. Adyan ngga, kwakikiro arǝ cau mǝnana Yahweh kǝ na ka. 2 Yahweh mana Karban nǝ Gulo kat ka, bang ama, &lt;Ən sǝnǝna gìr mǝɓane mǝnana amǝ'Amalek pàkkî amǝ Isǝrayila amur njar, lang amǝ Isǝrayila purî nzali Masar ka. 3 Adyan ngga, wu kyane wu kya wal amǝ'Amalek, sǝ gìr mǝnana kat à ndanǝi ka, wu tàrì ace Ɓakuli. Wu kǝa sǝn-mǝsǝswatǝr malea ɗàng. Wu wal-lú aburana, andǝ amamǝna, andǝ amuna, andǝ amuna-mǝkeke, andǝ andá, andǝ anzur, andǝ akalakadambi, sǝ amǝdambǝriso.&gt; &gt;&gt;

4 Pǝlǝa Sawul ramba amǝ'lwa, sǝ ɓallia a Telem. Asoje-kusǝu na á-gbǝman-ɓari (200,000), sǝ aburana mala tàu mala Yahuda ka à nda á-lum (10,000). 5 Pǝlǝa Sawul andǝ aburana male wari a nggea-là mala amǝ'Amalek, sǝ à kya kumsǝ a ɓangŋaban. 6 Pǝlǝa Sawul banggi amǝ'Ken† ama, &lt;&lt;Wu o, wu nying amǝ'Amalek, ace mǝnana mǝ nggá kiɗiki wun wunǝia raka. Wun ngga, wu lǝmdǝ pěmǝɓoarne aban amǝ Isǝrayila kat lang à purî ɓá nzali Masar ka.&gt;&gt; Nda amǝ'Ken purî ɓalǝ amǝ'Amalek ka.

7 Pǝlǝa Sawul wal amǝ'Amalek kat twal a Havila aban ká ɗār a Shur, mǝnana nda a takuli mala Masar ka. 8 Sǝ gbami Agag murǝm mala amǝ'Amalek andǝamǝsǝi, sǝ aɓwana mala Agag ka, tària nǝ twaltea kat-kat nǝ kún nggeabyau. 9 Sǝama, Sawul andǝ amǝ'lwa male ka, à nying Agag nǝyilǝmu, sǝ à nying amǝɓoarne-katkat atà ambul andǝ anzur, andǝ andá, andǝ amuna-ndá mǝ'nyange, andǝ amuna-nzur, andǝ koya gir mǝnana mǝɓoarne na ka. À earce ama à nǝ̀ kiɗiki amǝnia yì agir ka ɗàng. Sǝ acili agirkusǝu mǝnana à ɓǝsǝkia sǝ amǝɓane na ka, à wal-luia kat.

10 Pǝlǝa cau mala Yahweh yiu aban Samuyila ama: 11 &lt;&lt;Ən pàk-ɓǝnsǝlǝma ‡ nǝ tsǝk Sawul ɓǝ̀ duk murǝm, acemǝnana pǝlǝna nzǝmi arǝ kpatam, sǝ ɓinǝ pàk gìr mǝnana ǝn tsǝki wi nzongcau arǝì nǝma ɓǝ̀ pè ka.&gt;&gt; Bum Samuyila lúllô, sǝ ɓua aban Yahweh aɓa dù mǝno kat.

12 Ban fana ka, Samuyila lo nǝ dǝmbari ace ká aban Sawul. Sǝama ɓeɓwa banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Sawul wari a Kamel a bân ɓakkì ɓamúrì gìr mana aɓwana nǝ̀ nggǝ ɗenyinǝi ace ka, sǝ wulina umǝna a Gilgal.&gt;&gt;

13 Lang Samuyila yina aban Sawul ka, Sawul ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝko bù! Ən pàngŋǝ́nà gìr mǝnana Yahweh bang ngga.&gt;&gt; 14 Sǝ Samuyila ɗì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda anggo ka, sǝ gi mana ǝn nggǝ oè a kiram kǝla ɓua mala anzur andǝ andá?&gt;&gt; 15 Sawul ne wi ama, &lt;&lt;Amǝ'lwa pwania arǝ amǝ'Amalek sǝ à yinǝia; à nying anzur andǝ andá amǝɓoarne-katkat nǝyilǝmu ace pà gìr'nkila nǝia aban Yahweh Ɓakuli mô; sǝ acilia ka sǝm kiɗikinia kat-kat.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa Samuyila banggi Sawul ama, &lt;&lt;Came ɓǝ̀n banggo gìr mǝnana Yahweh banggam yilung nǝ du ka.&gt;&gt; Sawul ne wi ama, &lt;&lt;Banggam.&gt;&gt; 17 Samuyila banggi wi ama, &lt;&lt;Kat andǝ mani ama, a sǝn ɓamuro ka a pa kún kǝgir raka, a nda múrû mala atau mala Isǝrayila re? Yahweh ɗārǝo a duk murǝm amúr amǝ'Isǝrayila. 18 Yahweh tasǝo kya pakki wi túrô, banggo ama, &lt;Kyane, tària ace kiɗikia kat-kat, yià amǝ'Amalek amǝ'cauɓikea mǝno, sǝ wu munǝ-munǝo arǝia sheɓǝ̀ a twalnatea kang ngga.&gt; 19 Palang sǝ a kpata gi Yahweh ɗàng? Palang sǝ a rufi atà gǝna-lwa, sǝ a pàk gìr mǝnana mǝɓike na ka, a sǝne mala Yahweh.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Sawul ne Samuyila ama, &lt;&lt;Ən kpanatà gi Yahweh. Ən warina ǝn pangŋǝ̀nà túró mǝnana Yahweh túrǎm ace ka. Ən yinanǝ Agag murǝm mala amǝ'Amalek, sǝ ǝn twalnata amǝ'Amalek kat-kat. 21 Sǝama amǝ'lwa mem pwan gǝna-lwa atà anzur andǝ andá; yià agir mǝɓoarne-katkat aɓalǝ amǝnana à tària ace kiɗikia ka; à yinǝia kani a Gilgal ace pà gìr'nkila aban Yahweh, Ɓakuli mô.&gt;&gt;

22 Samuyila bang ama,

&lt;&lt;Mǝye nda mǝnana kǝ pwasǝbum Yahweh ka:

Okiru na le ko apagir mala pisǝe kǝring andǝ pà agir'nkila na?

Sǝni, okiru ka ɓoaro-kuti pà gìr'nkila,

sǝ kwakikiru ka ɓoaro-kuti mùrú agam.§

23 Mgbicau ka nda kǝla cauɓikea mala monzǝo,

sǝ twalkicau ka nda kǝla ɓealɓikea mala peri atà ankúl.

Acemǝnana a ɓinǝ cau mala Yahweh ka,

Yì gbal ka ɓinǝno arǝ duk murǝm.&gt;&gt;

24 Sawul ne Samuyila ama, &lt;&lt;Ən pángŋǝ̀nà cauɓikea, acemǝnana ǝn kpata nzongcau mala Yahweh andǝ cau mò ɗàng. Gìr mǝnana tsǝk ka ɓangciu na pàkkam arǝ aɓwana, sǝ ǝn kpata già ka. 25 Sǝama adyan ngga, ida twàlâm-ban cauɓikea mem, sǝ wu yiu atam, ace mǝnana mǝ peri aban Yahweh ka.&gt;&gt;

26 Samuyila banggi wi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ ká atò ɗàng. A ginǝ kpata nzongcau mala Yahweh, sǝ Yahweh ɓinǝno arǝ duk murǝm amúr Isǝrayila.&gt;&gt;

27 Lang Samuyila wulio nǝ̀ u ka, Sawul gbami kún nggea-daura male, kara sana. 28 Samuyila ne wi ama, &lt;&lt;Yahweh sanǝna domurǝm mala Isǝrayila arǝò yalung sǝ pànî ɓio ɓwa-Isǝrayila mana ɓoaro kútiǒ ka. 29 Ɓakuli mǝɓoarɓwe mala Isǝrayila ka, kǝ na nyir ɗàng, sǝ kǝ nggaɗi ɗenyicau male ɗàng. Yì ka, ɓwapǝndǝa na mǝnana kǝ nggaɗi ɗenyicau male ka ɗàng.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa Sawul bang ama, &lt;&lt;Ən pàngŋǝ́nà cauɓikea. Sǝama, ida lǝmdǝam gulo aɓadǝm aɓwana-mǝgule mala aɓwana mem sǝ aɓadǝm amǝ'Isǝrayila. Nyare atàm ace mǝnana mǝ peri aban Yahweh Ɓakuli mô ka.&gt;&gt; 31 Nda Samuyila nyar atè, sǝ Sawul peri aban Yahweh.

32 Pǝlǝa Samuyila bang ama, &lt;&lt;Wu yinǝam nǝ Agag, yì murǝm mala amǝ'Amalek kani.&gt;&gt; Agag pǝlǝa yiu abani aɓalǝ ansolo, sǝ kǝ ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, lúllô mala lú ka umǝna.&gt;&gt; 33 Samuyila ne wi ama, &lt;&lt;Kǝla mǝnana nggeabyau mô tsǝk amamǝna à ɗwanyi amuna ka, anggo gbal nggò nǝ̀ ɗwanyi munì.&gt;&gt; Pǝlǝa Samuyila kwarki Agag, kasǝki mgbeatuk-mgbeatuk akano a Gilgal aɓadǝm Yahweh.

34 Pǝlǝa Samuyila o a Rama, sǝ Sawul nyar a ɓala male a Gibiya. 35 Samuyila nyare sǝn Sawul ɗǝm ɗàng bà lú male. Sǝama Samuyila pàk bumkiɗikea ace Sawul. Sǝ Yahweh ka banɓiki wi mǝnana tsǝk Sawul ɓǝ̀ duk murǝm amur Isǝrayila ka.

16

Samuyila ɗārǝ́ Dauda ɓǝ̀ duk murǝm

1 A ɓè fara ka, Yahweh banggi Samuyila ama, &lt;&lt;Baniò nǝ̀ sau lang sǝ awu nǝ lidǝmba nǝ pak-bumkiɗikea ace Sawul. Ən ɓinǝnace duk murǝm male amur amǝ Isǝrayila. Acemani ka, lùmsǝ njawe mò nǝ mùrú olif sǝ wu o a Betalami. A mǝno yì là ka, ɗice ɓwa mǝnana à tunǝki ama Jeshi ka, acemǝnana ǝn tarna mwashat aɓalǝ amuna-burana male ɓǝ̀ duk murǝm mem.&gt;&gt; 2 Sǝ Samuyila bang ama, &lt;&lt;Lang sǝ mǝ nǝ ká? Ɓǝ̀ Sawul okce ka, nǝ̀ wal-luem.&gt;&gt;

Pǝlǝa Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Bwal muna-ndǎ abuo sǝ wu bang ama, &lt;Ən yiu ace pà gìr'nkila aban Yahweh.&gt; 3 Tunǝ Jeshi ɓǝ̀ yiu a ban pa gìr'nkilè, sǝ mǝ nǝ lǝmdǝo gìr mǝnana awu nǝ pàk ka. Awu nǝ ɗārǝàm ɓwa mǝnana mǝ nǝ banggo ka.&gt;&gt;

4 Anggo sǝ Samuyila pa kǝla mǝnana Yahweh ne wi ka. Lang yi bwalǝna Betalami ka, aɓwana-mǝgule mala là pur nǝ rǝɓǝla à yi kúllì. À ɗì ama, &lt;&lt;Mana kumban le? A yiu jam le?&gt;&gt;

5 Samuyila earia wia ama, &lt;&lt;E, ǝn yiu aɓa rǝpwala, ace pà gìr'nkila aban Yahweh. Wu lak ɓamur rǝ wun sǝ wu yiu atàm a ban pâ gìr'nkilè.&gt;&gt; Pǝlǝa Samuyila lak Jeshi andǝ amuni, sǝ tunǝia ɓǝà yiu gbal ace pà mǝno yì gìr'nkila ka.

6 Lang Jeshi andǝ amuni yi bwalǝna ka, Samuyila soa mǝsǝi arǝ Eliyap sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓafo, mǝnia ka nda kǝ ɓwa mǝnana Yahweh tàrì ɓǝ̀ duk murǝm ngga.&gt;&gt;

7 Sǝ Yahweh ka ne Samuyila ama, &lt;&lt;Cè ɓabumo o arǝ puro male a nggūrǝu ko dāh'rya male ɗàng. Yì ka ǝn ɓinǝni. Yahweh kǝ sǝngìr a sǝne mala ɓwapǝndǝa ɗang. Ɓwapǝndǝa kǝ sǝn pǎ mala ɓwa a nggūrǝu, sǝ Yahweh ka ɓabum na sǝngiyi ka.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa Jeshi ne muni Abinadap ɓǝ̀ puro ɓǝ̀ gya a ɓadǝm Samuyila. Sǝ Samuyila ka na ama, &lt;&lt;Mǝnia nda ɓwa mǝnana Yahweh twal ka ɗàng.&gt;&gt; 9 Anzǝmi ka Jeshi tasǝ Shama. Samuyila na ama, &lt;&lt;Mǝnia gbal ka, nda ɓwa mǝnana Yahweh twal ka ɗàng.&gt;&gt; 10 Anggo sǝ Jeshi lǝmdǝì Samuyila amuni tongno-nong-ɓari. Sǝ Samuyila ne Jeshi ama, &lt;&lt;Yahweh twal kǝ ɓwa atà amǝnia yì amuna ka ɗàng.&gt;&gt; 11 Pǝlǝa Samuyila ɗì Jeshi ama, &lt;&lt;Kǝ amunio nia ka le?&gt;&gt;

Jeshi eari wi ama, &lt;&lt;Mǝtankwang malea nakam, sǝ nda a bondo aban yál anzur andǝ ambul.&gt;&gt;

Samuyila na ama, &lt;&lt;Turban atè adyan ɓǝà kya yinǝi; pà sǝm nǝ̀ dumnǝdo ɗang sheɓǝ̀ yina ka.&gt;&gt;

12 Jeshi pǝlǝa túrban atè sǝ yiu. Yì mǝlagga Dauda ka, pǝndǝa a nggūrǝu, ɓoarjam sǝ amǝsǝì ɓoar sǝna.

Yahweh ne Samuyila ama, &lt;&lt;Mǝnia nda ɓwê; lo ɗārǝí.&gt;&gt;

13 Lang Dauda na aban came aɓalǝ amǝ'eambi ka, Samuyila twal mùrú olif mana aɓa njawe mǝnana yinǝi ka, sǝ ɗārǝ́ Dauda nǝi. Twal amǝno yì pwari aban o a dǝmba ka, Bangŋo mala Yahweh sulǝo amur Dauda nǝ rǝcandǝa. Samuyila pǝlǝa nyare o a Rama.

Dauda walî Sawul zangŋan

14 A bàkú mǝno ka, Bangŋo mala Yahweh nyìngŋǝ̀nà Sawul, sǝ ɓè bangŋo mǝɓike mǝnana pur nǝban Yahweh ka, yinǝi wi nǝ banɓikea. 15 Amǝ'túró male yì Sawul banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓè bangŋo mǝɓike mǝnana pur nǝban Yahweh ka nda mǝnana kǝ po banɓikea ka. 16 Eara sǝm, ɓwamǝgule, ɓǝ̀ sǝm alota ɓwa mǝnana mǝ'sǝlǝ wal zangŋan na ka; sǝ lang yì bangŋo mǝɓike nǝban Ɓakuli yina amuro ka, ɓwê nǝ̀ walô zangŋan sǝ hakkilo mô nǝ̀ nongŋo.&gt;&gt;

17 Nda Sawul banggi amǝ'túró male ama, &lt;&lt;Wu alamta ɓwa mǝnana sǝlǝ wal zangŋan pepè ka sǝ wu yinǝi abanam.&gt;&gt; 18 Mwashat atà alaggana male eari wi ama, &lt;&lt;Ən sǝnǝna ɓè muna-ɓwabura mala Jeshi ɓwa Betalami, mǝnana mǝ'sǝlǝ wal zangŋan na ka. Yì ɗǝm ngga ɓwabura mǝ'ɓabum-candǝa na sǝ mǝ'lwa na. Kǝ nacau pepè sǝ ɓoarjam. Sǝ Yahweh na atè.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa Sawul tasǝ amǝ'na-túrbân aban Jeshi nǝ cau ama, &lt;&lt;Tàsǝâm muna-ɓwabura mô Dauda, mǝnana nda atà ambul andǝ anzur ka.&gt;&gt; 20 Pǝlǝa Jeshi twal mǝdambǝriso sǝ tsǝki wi twalo mala bǝredi andǝ mùr-anap aɓa sambǝram a nzǝmi, andǝ muna-mbul sǝ tasǝia nǝ bú Dauda aban Sawul. 21 Dauda yiu aban Sawul sǝ yi duk mǝtúró male. Sawul earce Dauda kǝ̀rkǝ́r sǝ twali ɓǝ̀ duk mǝ'twali wi agirmunǝo male. 22 Pǝlǝa Sawul tasǝ mǝ'na-túrbân aban Jeshi nǝ cau ama, &lt;&lt;Ida, ɗeki Dauda ɓǝ̀ ueo aɓa túró mem, acemǝnana kumǝna earmúrú a mǝsǝam.&gt;&gt;

23 Twal a pwari mǝno, lang yì bangŋo mǝɓike nǝban Ɓakuli yina amur Sawul ka, Dauda nǝ̀ twal zangŋan male nǝ̀ wali. Sǝ yì bangŋo mǝɓike ka nǝ̀ o, hakkilo mala Sawul nǝ̀ nongŋo, sǝ nǝ̀ kum rǝpwala.

17

Golaya soabum amǝ'Isǝrayila

1 A bàkú mǝno ka amǝ'Filisti ramba amǝ'lwa malea ace munǝo a Soko, ɓè là a bu-nzali Yahuda; à tsǝk kàttì malea a ban mǝnana à tunǝi ama Efes-Damim ngga, anre Soko andǝ Azeka. 2 Sawul andǝ aburana mala Isǝrayila ramba, sǝ à tsǝk kàttì malea a Ɓangŋaban Ela, a ban mǝnana à gilǝrǝia a nzong ban-je munǝo arǝ amǝ'Filisti ka. 3 Amǝ'Filisti cam amur ɓè mgbangban, sǝ amǝ Isǝrayila cam amur ɓè mǝnana soa mǝno, sǝ ɓangŋaban na gau nrea ka.

4 Pǝlǝa gbani mala amǝ'Filisti, purî ɓá kàttì mala amǝ'Filisti. Lullǝì nda Golaya; ɓwa nggea-là Gat na. Dāh'rya male bik kǝla mita tàrú. 5 Oasǝ sukuru-bolo mala bolo-bángŋá a ɓamúrí, sǝ daura-bolo mǝnana oasǝ arǝì ka, dǝmbǝrya male bik kǝla tyang lumi-tongno-bwamdǝ-tongno-nong-ɓari (57). 6 Yì ɗǝm ngga oasǝa oamsǝkan mala bolo-bángŋá arǝ akusǝì, sǝ bwal nkongŋo a mkpamtari. 7 Tondong kaɗa male nyane kǝla muna-nggun-so. Dǝmbǝrya mala mǝsǝ kaɗa male mala bolo-candǝa ka, tyang tongno-nong-ɓari na. Ɓè mǝ'lwa bwalì wi ntongŋo male sǝ kǝ gya a ɓadǝmbi.

8 Golaya came sǝ loasǝ gì arǝ amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ wu pur kat ama wun nǝ̀ munǝo? Mǝ nda ɓwa'Filisti re, sǝ wun ngga, wu nda ka aguro mala Sawul re? Wu pusǝ ɓwa mwashat aɓalǝ wun, ace mǝnana ɓǝ̀ sulǝ abanam. 9 Ɓǝ̀ ɓwê gandǝ munǝ arǝàm sǝ wal-luem ngga, sǝm nǝ̀ duk aguro ma'wun; sǝ ɓǝ̀n gandǝì, sǝ ǝn wal-luí ka, wun nǝ̀ duk aguro ma'sǝm, wun nǝ̀ pàkka sǝm túró. 10 Yalung ngga ǝn ɓǝsǝki wun kat, wun amǝ'lwa mala Isǝrayila. Wu tasǝ ɓwa mwashat ɓǝ̀ pur atàm, mǝnana nǝ̀ munǝ arǝàm ngga.&gt;&gt; 11 Lang Sawul andǝ Isǝrayila kat ok amǝnia yì acau mala ɓwa'Filisti ka, ǝn'ò pakkia wia sǝ à dǝurǝ kǝ̀rkǝ́r.

Jeshi túr Dauda a kàttì mala Sawul

12 A bàkú mǝno ka, ɓè ɓwabura na kam lùllǝì ama Jeshi, ɓwa'Efǝrat a Betalami, mana nda tár Dauda ka; ndanǝ amuna-burana tongno-nong-tàrú. A nza mala Sawul ka, ɓwabure enà kutsuk. 13 Amuna-burana amǝdǝmbe male tàrú ka, à o atà Sawul a munǝo. Alullǝia nda ka Eliyap muna-dǝmba, andǝ Aminadap ɓaria, sǝ tàruia nda Shama. 14 Dauda ka nda mǝtankwang. Amǝgule mǝnia tàrú ka, à o atà Sawul, 15 sǝ Dauda ka camarǝ ká aban Sawul* sǝ nǝ̀ nyare ace ɗenyinǝ ambul andǝ anzur mala tárrí a Betalami.

16 Twal anongŋo lumi-ine ɓwa'Filisti mǝno camarǝ puro sǝ nǝ̀ yia came a bancame male, dǝmbari andǝ pwarikpǝra. 17 Ɓè pwari ka, Jeshi banggi muna-ɓwabura male Dauda ama, &lt;&lt;Kyan nǝì amǝ'eambo buku mǝssa mǝnia à kàngŋì ka, andǝ agbatali bǝredi mǝnia lum ngga; kyan nǝia akaurǝa aban amǝ'eambo a kàttì. 18 Sǝ wu twal adú kiura mǝnia lum ngga a buo wu kya pê mǝ'sàrǝ̀ban amur nggǝsan mala amǝ'lwa á-mwashat malea. Kya sǝni ko amǝ'eambo na jam, sǝ wu yinǝam nǝ †kún-bǝri nǝbania mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama mbak-kàngkàng à nda kam ngga.&gt;&gt;

19 Anggo ka, Sawul andǝ amǝ'eambu mǝnia andǝ amǝ'lwa mala Isǝrayila puppup ka, à nda aɓa Ɓangŋaban Ela, a ban munǝo andǝ amǝ'Filisti. 20 Nda Dauda lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ nying ambul andǝ anzur a bù ɓeɓwa ɓǝ̀ tsǝkiria, pǝlǝa twal agirlina mǝno sǝ bwal-njar, kǝla mǝnana Jeshi banggi wi ka. Yi bik kàttì lang amǝ'lwa na arǝ puro à nǝ̀ ká nzong ban-je munǝo, sǝ à kǝ̀ ɓua gāwàn lwa ka. 21 Amǝ'Isǝrayila tsaɗi-akunarǝia ace munǝo, sǝ à soa ka amǝ'Filisti; sǝ amǝ'Filisti gbal ka, à tsaɗi-akunarǝia ace munǝo, sǝ à soa ka amǝ'Isǝrayila. À came sǝ à soa ɓamǝsǝarǝia, amǝ'lwa arǝ amǝ'lwa. 22 Pǝlǝa Dauda nying atwalo male a bù mǝ'tsǝkir atwalo, sǝ ɓangŋa wari a nzong ban-je munǝo sǝ makkì-amǝ'eambi-kún. 23 Lang ndarǝ nacau nǝia ka, kara sǝni ka, Golaya, gbani mala amǝ'Filisti, ɓwa'Gat, purnì nzong ban-je munǝo mala amǝ'Filisti. Nacau mǝ'mwashati kǝla mana nakiyi pwari-pwari ka, ‡ sǝ Dauda oè. 24 Pwari mǝnana kat aburana mala Isǝrayila sǝni ka, yià kat à ɓanggi wi nǝ ɓangciu mǝkǝ̀rkǝ́rnì.

25 À hamnanǝi aban aburana mala Isǝrayila ama, &lt;&lt;Wu sǝn mǝnia yì ɓwabura mǝnana camarǝ puro ka re? Kǝ pur ace nabura§ arǝ Isǝrayila. Murǝm nǝ̀ pa gǝna mǝgule aban ɓwa mǝnana nǝ̀ wal-luí ka; nǝ̀ pe wi ɓoarnsarile ɓǝ̀ duk māmí, sǝ nǝ̀ pusǝ ɓala mala tárrí arǝ mbwe boalo-cemi!&gt;&gt;

26 Dauda ɗì amǝ'lwa mǝnana a baní tù ka ama, &lt;&lt;Mana à nǝ̀ pè ɓwa mǝnana wal-lú ɓwa'Filisti mǝnia, nǝ̀ pusǝ mǝnia yì gìr kǝsǝkya arǝ Isǝrayila ka? Yana ɗe nda mǝnia yì ɓwa'Filisti mǝ'ɗwanyi kasǝ-ɓatau, mǝnana nǝ̀ sanggi amǝ'lwa mala Ɓakuli mǝ'yilǝmui ka?&gt;&gt;

27 Pǝlǝa aburana mǝnia eari Dauda nǝ ɓǝsǝlǝi wi cau mǝnana à nani a dǝmba ka ama, &lt;&lt;E, mǝno ka nda gìr mǝnana à nǝ̀ pè ace ɓwa mǝnana wal-lú mǝno yì ɓwabura ka.&gt;&gt;

28 Lang Eliyap, mǝgula Dauda ok cau mǝno Dauda nakiyi aburana mǝno ka, pǝlǝa ɗì Dauda nǝ bumlulla ama, &lt;&lt;Mana ɗe a yiua pě kani? Amǝno yì anzur kpokyak ka yana a nyinggi wi ɓǝ̀ yália a ɓabondo? Ən súrǝ́nà rǝ twàlɓamúrû mô andǝ twalkicau mò. A yiu nǝ yiu ace sǝn amǝ'lwa a kún munǝo.&gt;&gt;

29 Dauda ɗiban ama, &lt;&lt;Mana ǝn pa ado? Mim ngga ǝn ɗiban nǝ ɗi.&gt;&gt; 30 Pǝlǝa nying baní kutio o aban aɓea aɓwana, sǝ ɗia kǝ ɗiban mǝ'mwashati. À nyesǝi wi eare mǝ'mwashati kǝla mǝnana a dǝmba ka. 31 Aɓea amǝ'lwa ok cau mǝno Dauda nakiyi ka, pǝlǝa à warinǝ ɗiban male aban murǝm Sawul. Pǝlǝa Sawul túrban atè ɓǝ̀ yiu.

32 Sǝ Dauda ne Sawul ama, &lt;&lt;Cè ɓabum kǝɓwa ɓungi atàcau mala mǝnia yì ɓwa'Filisti ka ɗàng. Mim guro mò, mǝ nǝ nggá munǝ arǝì.&gt;&gt;

33 Sawul ne Dauda ama, &lt;&lt;A pà wunǝ gandǝ ká arǝ ɓwa'Filisti man ace munǝo arǝì ɗàng, acemǝnana we ka, a nda muntulo, sǝ yì ka nggea kanggǝrang mǝ'lwa na twal a lo male ba yalung.&gt;&gt;

34 Sǝ Dauda ka banggi Sawul ama, &lt;&lt;Mim guro mò ka mǝ nda yálgír mala anzur andǝ ambul mala tárrám. A pwari mǝnana im ko biya yiu yi bwal atà anzur a domwan nǝ̀ um nǝi ka, 35 ǝn ɓang atè, ǝn wali kum, sǝ ǝn ak nzurnì a kúni. Lang pǝlǝ arǝàm ngga, ǝn gbami arǝ ankpakò-kúni, ǝn walki, sǝ ǝn wal-luí. 36 Ən wal im sǝ ǝn wal biya, anggo gbal sǝ mǝ nǝ pang nǝ ɓwa'Filisti mǝnia à kasǝ ɓate raka, acemǝnana ɓǝsǝki amǝ'lwa mala Ɓakuli mǝyilǝmui. 37 Ɓakuli mǝnana amsǝam aɓalǝ ankaulakusǝ im andǝ ankaulakusǝ biya ka, nǝ̀ amsǝam a bu mǝnia yì ɓwa'Filisti ka!&gt;&gt; Sǝ Sawul banggi Dauda ama, &lt;&lt;Kyane! Yahweh nǝ̀ pà atò!&gt;&gt;

38 Pǝlǝa Sawul nyesǝ agirmunǝo male pè Dauda. Oasǝi wi sukuru mala bolo-bángŋá amurí, sǝ oasǝi wi daura-bolo arǝì. 39 Dauda gyar nggeabyau mala Sawul amur agirmunǝo mǝno arǝì ka, sǝ mwam gya kàrìban nǝ̀ sǝn pǎ malea, acemǝnana yì ka malaká oasǝ a'ulang agir mǝno ka a kǝ pwari ɗàng. Pǝlǝa Dauda ne Sawul ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ gandǝ ká aɓalǝ amǝnia yì agir ka ɗàng, acemǝnana ǝn bwalta paktúró nǝia ɗàng.&gt;&gt; Dauda pǝlǝa swáriǎ. 40 Twal gara-yálgìr male a buì sǝ kya tàrki amǝsǝtali tongno, amǝnana rǝia ɓùlɓùl ka, a muna-myalmur, oasǝia aɓa sambǝram-yálgìr male. Nǝ ntamso male a buì, gya aban ká, gbàshìban ɓwa'Filisti.

Dauda wal-lú Golaya

41 Golaya pur aban yiu arǝ Dauda, mǝ'bwali wi ntongŋo male na a ɓadǝmbi sǝ kǝ gya atè. Gya kǝ sungŋo aban Dauda. 42 Lang soa mǝsǝi pèlǝ Dauda ka, ɓǝsǝki, acemǝnana sǝn Dauda ka lo-ɓwa na, ɓamǝsǝ muntulo na arǝì, pǝndǝa sǝ ɓoarjam. 43 Ne Dauda ama, &lt;&lt;A yiu arǝàm nǝ gara ka, mǝ nda nvwa le?&gt;&gt; Pǝlǝa sú Dauda aɓa lullǝ ankúl malea yià amǝ'Filisti. 44 Ne Dauda ama, &lt;&lt;Yiu kani, mǝ nǝ pè anyal andǝ anyam-ɓabondo nyamo.&gt;&gt;

45 Dauda ne yì ɓwa'Filisti ama, &lt;&lt;A yiu arǝàm nǝ nggeabyau, andǝ kaɗa, andǝ nkongŋo, sǝ mim ngga, mǝ ndarǝ ká arǝò aɓa lullǝ Yahweh Mǝtala Abangŋo, yì Ɓakuli mala amǝ'lwa mala Isǝrayila, mǝnana a nabura arǝì ka. 46 A pwari man yalung ngga, Yahweh nǝ̀ tasǝo a ɓabuam! Mǝ nǝ walo sǝ mǝ nǝ kasǝ ɓamuro. Yalung ngga mǝ nǝ pè anyal mǝnana a kuli ka, andǝ anyam-ɓabondo mala nzali man alú ka amǝ'lwa mala amǝ'Filisti. Sǝ ɓanza kat nǝ̀ sǝlǝ ama Ɓakuli na a Isǝrayila. 47 Sǝ koya ɓwa mǝnana a ban ramba kani ka, nǝ̀ sǝlǝ ama pà nǝ nggeabyau ko nkongŋo sǝ Yahweh kǝ amsǝ aɓwana male ɗàng. Lwa mǝnia ka mala Yahweh na, sǝ yì ka nǝ̀ tasǝ wun kat a ɓabù sǝm.&gt;&gt;

48 Lang yì ɓwa'Filisti lo kǝ gbàshìban je andǝ Dauda ka, Dauda tù nǝ mire aban ká a nzong ban-je munǝo ace je andǝ ɓwa'Filisti. 49 Dauda oasǝ buì aɓa sambǝram male sǝ pusǝ tali mwashat, wúlì aɓa ntamso sǝ ɓungŋǝna ɓwa'Filisti nǝi a kundǝmbi kum! Tali ar mu kundǝmbi kò aɓalǝi, kara kasǝa kpa nǝ ɓamǝsǝì a nzali.

50 Anggo sǝ Dauda limurǝm amur ɓwa'Filisti nǝ ntamso andǝ tali; kat andǝ amani ama Dauda pànǝ kǝ nggeabyau a buì raka, ɓù ɓwa'Filisti túrí a nzali wali màk.

51 Pǝlǝa Dauda ɓangŋa yi cam amur ɓwa'Filisti. Gbami nggeabyau mala ɓwa'Filisti, kwetǝi a ndè, sǝ masǝlǝi kasǝ ɓamúrí. Lang amǝ'Filisti sǝni ama gbani malea wuna ka, à pǝlǝ nǝ mire aban o.

52 Pǝlǝa aburana mala Isǝrayila lo nǝ gāwàn lwa, sǝ à pǝrta amǝ'Filisti aban ká ɗār a ɓangŋaban andǝ akún nggea-là Ekǝron. Alú ka amǝ'Filisti nonggi amur njargula Sharayim aban ká Gat andǝ Ekǝron. 53 Sǝ lang amǝ Isǝrayila nyarî pǝrta amǝ'Filisti ka, à kya pwan gǝna-lwa a kàttì mala amǝ'Filisti. 54 Dauda twal ɓamur Golaya, yì ɓwa'Filisti sǝ yinǝi a Urǝshalima, sǝ agirmunǝo male ka tsǝia aɓa gumli male.

À yinǝ Dauda aɓadǝm Sawul

55 Lang Sawul sǝn Dauda pur aban ká munǝo arǝ Golaya ka, ɗì Abna, mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa ama, &lt;&lt;Abna, muna mala yan nda mǝno yì lagga ka wo?&gt;&gt;

Abna eari wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ yilǝmo sauwa, Murǝm, ǝn sǝlǝ ɗang.&gt;&gt;

56 Sǝ murǝm bang ama, &lt;&lt;Ɗiban, yana nda tár mune.&gt;&gt;

57 Lang Dauda nyarǝnì wal-lú Golaya, ɓwa'Filisti ka, Abna twali, yinǝi aɓadǝm Sawul nǝ ɓamur Golaya a buì. 58 Sǝ Sawul ɗì ama, &lt;&lt;Lagga, a nda muna mala yana?&gt;&gt;

Sǝ Dauda eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda muna mala guro mò, Jeshi ɓwa'Betalami.&gt;&gt;

18

Gyajam mala Dauda andǝ Jonatan

1 Lang Dauda malǝna nacau andǝ Sawul ka, kara ɓabum Jonatan o arǝ Dauda. Sǝ Jonatan earce Dauda kǝla mǝnana earce yilǝmi ka.* 2 Tite a pwari mǝno ka, Sawul twal Dauda ɓǝ̀ do atè, sǝ eari wi nyar a ɓala mala tárrí ɗàng. 3 Pǝlǝa Jonatan kùrcau nǝ Dauda, acemǝnana earce Dauda kǝla mǝnana earce yilǝmi ka. 4 Jonatan swár nggea-daura mana arǝì ka, sǝ pè Dauda, andǝ nggeabyau male, andǝ nta male, sǝ nggur-ɓunu male.

5 Dauda ka, kǝ kum lidǝmba a koya puro male andǝ amǝ'lwa aban ká a koya ban mǝnana kat Sawul túrí kàm ngga; acemani ka, Sawul tsǝk Dauda a bancame mǝgule amur amǝ'lwa. Sǝ mǝnia ka, pwasǝbum amǝ'lwa kat andǝ amǝgulo mala Sawul.

Sawul pàk mɓali arǝ Dauda

6 Lang amǝ'lwa na aban nyare a là, anzǝm mana Dauda walna ɓwa'Filisti ka, amamǝna purki arǝ alá mala Isǝrayila kat ace ká kúllí Murǝm Sawul nǝ nggyal andǝ nggwam. Banɓoaria wia sǝ à kǝ wal akarata-bu andǝ agir jerang malea. 7 Amamǝne kǝ pakkiɗire, sǝ à kǝ tu'nggyal ama,

&lt;&lt;Sawul walna aá male,

sǝ Dauda walna aá lum male!&gt;&gt;

8 Mǝnia ka tsǝk Sawul bumi lul kǝ̀rkǝ́r, sǝ earce mǝno yì nggyal ka ɗàng. Na ama, &lt;&lt;À ɓwangsǝ Dauda nǝ aá lum, sǝ mim ngga, kǝ aá na à ɓwangsǝam nǝi ka. Mana ue ɗǝm nǝ̀ kumô ɓǝ̀ domurǝm na raka.&gt;&gt; 9 Twal a pwari mǝno aban ká dǝmba ka, Sawul tsǝk mǝsǝi arǝ Dauda nǝ mɓali andǝ nusǝban.

10 Ban fana ka, bangŋo mǝɓike pùr nǝban Ɓakuli, sǝ sulǝ amúr Sawul nǝ rǝcandǝa. Sǝ kútí a pàkkiagir kǝla mǝɓanggya aɓa ɓala male, sǝ Dauda na aban wal jerang male kǝla mana pàkkiyi pwari-pwari ka. Sawul ka ndanǝ nzo male a bui. 11 Sawul pakɗenyicau a bumi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ tǝm Dauda nǝ nzo, mǝ nǝ laptǝi arǝ bum-sheran,&gt;&gt; pǝlǝa túr nzo arǝ Dauda. Sǝama Dauda vwaki, api wi kusǝ ɓari.

12 Sawul ɓanggi Dauda, acemǝnana Yahweh na atà Dauda, sǝ Yahweh ka nyìngŋǝ̀nà Sawul.† 13 Acemani ka, Sawul pusǝ Dauda arǝ came a ɓadǝmbi, sǝ tsǝi pǝlǝ mǝ'sàrǝ̀ban amúr amǝ'lwa á-mwashat. Sǝ Dauda gingnǝ amǝ'lwa arǝ amunǝo. 14 Dauda kum lidǝmba aɓa koya gìr mǝnana pàkkiyi ka, acemǝnana Yahweh na atè. 15 Lang Sawul sǝni ama Dauda kǝ kum lidǝmba kǝ̀rkǝ́r ka, ɓangciu pàkki wi arǝì kǝ̀rkǝ́r. 16 Sǝama Isǝrayila andǝ aɓwana mala Yahuda kat earce Dauda, acemǝnana yì nda mǝnana kǝ̀ cambia wia a dǝmba sǝ kǝ gingnǝia ace pur ká lwa andǝ nyare ka.

Dauda al Mikal

17 Pǝlǝa Sawul banggi Dauda ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓoarnsarilem, Merap nia ka. Ən nggǝ earce nǝma mǝ nǝ po wi wu ali;‡ kǝ gìr mana ǝn earkiyice nǝ we ka, nda mana ama wu dum nǝ mǝsǝkang-kangŋa acem, sǝ wu lwa-lwa mala Yahweh.&gt;&gt; Sawul bang anggo acemǝnana nana a ɓabumi ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ wal-lú Dauda nǝ nggearam ɗàng. Ɓǝ̀ bù amǝ'Filisti pàk mǝno!&gt;&gt;

18 Sǝ Dauda banggi Sawul ama, &lt;&lt;Mǝ nda yana? Ayana nda ka aɓǝla mem ko nggurkwar mala tárrám a Isǝrayila, mǝnana mǝ nǝ duk nkil murǝm ngga?&gt;&gt; 19 Lang pwari pàngŋǝ́nà mǝnana à nǝ̀ pa Merap, ɓoarnsarile Sawul aban Dauda ace mǝnana ɓǝ̀ ali ka, Sawul twal ɓoarnsarile pè Adǝriyel ɓwa Mehola.

20 Adyan ngga, Mikal ɓoarnsarile Sawul kǝ earce Dauda. Lang à banggi Sawul cê ka, banɓoari wi. 21 Sawul pàk ɗenyicau ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pè Dauda ɓoarnsarilem Mikal, ace mǝnana ɓǝ̀ duk gbǝli a baní, sǝ ɓǝ̀ bù amǝ'Filisti pǝlǝa arǝì ka.&gt;&gt; Nda Sawul banggi Dauda ama, &lt;&lt;Adyan ngga, a ndanǝ ɓaria dǝmbu mala duk nkilam.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa Sawul ne amǝtúró male ama, &lt;&lt;Wu banggi Dauda aɓa sǝmbǝrǝa ama, &lt;Sǝni, Murǝm ngga banɓoari wi arǝò, sǝ amǝtúró male kat ka, à kǝ̀ earceo. Adyan ngga, duk nkil murǝm.&gt; &gt;&gt; 23 Sǝ amǝtúró mala Sawul wario à kya ne Dauda amǝnia yì acau ka aɓa sǝmbǝrǝa. Dauda banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kǝ sǝni ama gìr mǝkyauwe na ɓǝ̀ ɓwa duk nkil murǝm le? Mim ngga, mǝ nda mǝtǝ̀r, sǝ aɓwe kǝ twalam nǝ gulo ɗàng!&gt;&gt;

24 Sǝ amǝtúró mala Sawul nyare, à yi ne Sawul cau mǝnana Dauda bang ngga. 25 Pǝlǝa Sawul na ama, &lt;&lt;Wu banggi Dauda ama, &lt;Murǝm kǝ earce kǝ gǝna ɗang. Gìr mana murǝm earkiyice ka, nda nggú-ɓata amǝ'Filisti gbǝman-mwashat, ace mǝnana ɓǝ̀ duk mbweban akúnì arǝ aɓi-mǝbura mala murǝm.&gt; &gt;&gt; Adyan ngga, Sawul kǝ twali ama nǝ̀ gandǝ wal-lú Dauda nǝ bù amǝ'Filisti.

26 Lang amǝtúró mala Sawul banggi Dauda amǝnia yì acau ka, banɓoari wi, sǝ ear ama nǝ̀ duk nkil murǝm. Sǝ kaniama pwari mǝnana à tsǝkî Dauda nǝ̀ yia bik ka, 27 Dauda lo wario, atārǝia andǝ aburana male, sǝ à kya wal-lú amǝ'Filisti gbǝman-ɓari. Dauda yinǝ aggú-ɓatea, sǝ yi pè murǝm, kǝla mana làkkì malea pàk ka, ace mǝnana nǝ̀ duk bura ɓoarnsarile murǝm ngga. Pǝlǝa Sawul twal ɓoarnsarile, yì Mikal, pè Dauda ɓǝ̀ duk māmí.

28 Lang Sawul sǝni sǝ sǝlǝ ama Yahweh na atà Dauda, sǝ ɗǝm ngga ɓoarnsarile Mikal earce Dauda ka, 29 ɓangciu mǝnana Sawul ndanǝi arǝ Dauda ka, yi gul kàm kpǝm; sǝ twal a pwari mǝno ka, pǝlǝ ɓibura mala Dauda aɓalǝ anonggio kat.

30 Sǝ amǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mala amǝ'Filisti camarǝ pur lwa arǝ Isǝrayila; sǝ a koya munǝo ka, Dauda kum lidǝmba kútì acili amǝgulo mala amǝ'lwa mala Sawul kat. Sǝ mǝnia ka, tsǝa lullǝ Dauda zǝ́kí.

19

Sawul ɓariki nǝ̀ wal-lú Dauda

1 Pǝlǝa Sawul banggi muna-ɓwabura male Jonatan andǝ amǝtúró male kat, ama ɓǝà wal-lú Dauda. *Sǝama Jonatan ngga kǝ̀ earce Dauda kǝ̀rkǝ́r. 2 Sǝ Jonatan ne Dauda ama, &lt;&lt;Tárrám Sawul kǝ alte nǝ̀ wal-luio. Acemani ka, ida tsǝkiro liwi nǝ dǝmbari. Alta ban sǝmbǝrǝa, do a banì. 3 Mǝ nǝ puro, sǝ mǝ nǝ cam a nkanggari tárrám a patal, a ban mǝnana a nda kam ngga. Mǝ nǝ banggi tárrám cau amuro. Sǝ cau mǝnana kat ǝn ok ka, mǝ nǝ banggo.&gt;&gt;

4 Nda Jonatan ne tárrí cau mǝɓoarne amúr Dauda ka. Banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ murǝm ɓǝ̀kǝa pàkki guro male Dauda cauɓikea ɗàng, acemǝnana pàkkô cauɓikea ɗàng. A kún mani ka, agir mǝnana peǎ ka à yinanǝ mǝɓoarne a bano. 5 Twal yilǝmi a kún bui lang wal-lú ɓwa'Filisti, sǝ Yahweh pè Isǝrayila kat nggea limurǝm ngga. We nǝ nggearǝo ka a sǝni sǝ banɓoaro. Palang sǝ awu nǝ pàk cauɓikea arǝ nkila mala mǝ'kunpwasǝa, nǝ wal-lú Dauda mǝnana pàkkô kǝ mǝɓane raka?&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Sawul kwakikiri arǝ cau mala Jonatan, sǝ kángir ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, à pà nǝ̀ wal-lú Dauda ɗàng.&gt;&gt; 7 Nda Jonatan tunǝ Dauda sǝ ne wi acau mǝnia kat ka. Pǝlǝa Jonatan yinǝ Dauda aban Sawul, sǝ Dauda lidǝmba nǝ pàkkî Sawul túró kǝla mǝnana a dǝmbe ka.

8 Munǝo lo ɗǝm anre ka amǝ'Filisti andǝ amǝ'Isǝrayila. Sǝ Dauda puro oa munǝo arǝ amǝ'Filisti, sǝ walia nǝ nggea walban, gandǝa amǝ'Filisti ɓanggi wi. 9 Pǝlǝa ɓè bangŋo mǝɓike† pùr nǝban Yahweh sǝ sulǝ amúr Sawul. Sawul naban dumnǝdo a ɓala male nǝ nzo male a buì, sǝ Dauda ka ndaban wal jerang. 10 Pǝlǝa Sawul ɓariki ama nǝ̀ tǝm Dauda nǝ nzo, nǝ̀ laptǝi arǝ bumkurǝm, sǝama Dauda vwaki, sǝ putǝlì ɓadǝm Sawul, sǝ nzo wario kya tǝm bumkurǝm. Nǝ du mala pwari mǝno ka, Dauda ɓangŋa auwa.

11 Sawul tasǝ amǝ'na-túrbân a ɓala mala Dauda ace mǝnana ɓǝà tsǝkmǝsǝia arǝì, sǝ ɓǝà wal-lui nǝ dǝmbari. Pǝlǝa Mikal mālá Dauda, banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a ɓangŋa a amsǝ yilǝmo nǝ dù man raka, liwi ka, à nǝ̀ wal-luio!&gt;&gt; 12 Nda Mikal sulǝ Dauda a nzali nǝban mǝsǝkurǝm, pǝlǝa ɓangŋa o auwa.

13 Pǝlǝa Mikal twal ɓǝ̀nzál,‡ sǝ nongsǝi amúr kpamgbang-nongŋo. Sǝ tsǝki wi gìr-loasǝmúrû mala nyang mbul a ban ɓamuri, sǝ kumsǝi wi nggubyau. 14 Lang Sawul tasǝ amǝ'na-túrbân ɓǝà kya bwal Dauda ka, Mikal nea wia ama, &lt;&lt;Dauda pà jam ɗàng.&gt;&gt;

15 Pǝlǝa Sawul nyesǝ amǝ'na-túrbân ama ɓǝà kya sǝn Dauda nǝ nggearǝia. Banggia wia ama, &lt;&lt;Wu twali wu yinǝam nǝi amúr kpamgbang-nongŋo male, ace mǝnana mǝ wal-luí ka.&gt;&gt; 16 Lang amǝ'na-túrbân wari ka, à kum ɓǝ̀nzál na aban nongŋo amúr kpamgbang-nongŋo andǝ gìr-loasǝmúrû mala nyang mbul a ban ɓamuri.

17 Sawul banggi Mikal ama, &lt;&lt;Palang sǝ a swarkiam anggo, sǝ a nying ɓiam-mǝbura ɓangŋa o?&gt;&gt; Mikal eari wi ama, &lt;&lt;Dauda banggam ama ɓǝ̀n bwali wi purî ɓala raka, nǝ̀ wal-luem.&gt;&gt;

18 Lang Dauda ɓangŋǝna sǝ auna ka, wari aban Samuyila a Rama, sǝ ne wi gìr mǝnana kat Sawul pàkki wi ka. Pǝlǝa yì andǝ Samuyila o, sǝ à kya do a Nayot.§ 19 Cau yiu aban Sawul ama, &lt;&lt;Sǝni, Dauda na a Nayot a Rama.&gt;&gt; 20 Nda Sawul tasǝ amǝ'na-túrbân ɓǝ̀ à kya bwal Dauda. Sǝama lang à wari ka, à kya kum nggǝsan mala amǝɓangnǝa aban nakiacau ɓangnǝa, sǝ Samuyila nakam aban came abanì kǝla ɓwamǝgule amúrià. Bangŋo mala Ɓakuli sulǝ amúr amǝ'na-túrbân mala Sawul mǝno, sǝ à nacau ɓangnǝa gbal. 21 Lang à banggi Sawul gìr mǝnana kum amǝ'na-túrbân male ka, nyare Sawul tasǝ aɓea amǝ'na-túrbân, sǝ yià gbal ka à nacau ɓangnǝa. Sawul tasǝ tàruia amǝ'na-túrbân ɗǝm, sǝ yià gbal ka à kya kútí a nacau ɓangnǝa. 22 A masǝlǝate ka, Sawul lo nǝ nggearǝì wari a Rama. Lang yi bingŋǝna ban tūli-mùr mǝgule mǝnana a Seku ka, ɗìban ama, &lt;&lt;Samuyila andǝ Dauda na ke?&gt;&gt; À eari wi ama, &lt;&lt;À nda a Nayot, a Rama.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa Sawul wari a Nayot a Rama. Bangŋo mala Ɓakuli sulǝ amurí gbal; kǝ nacau ɓangnǝa sǝ kǝ gya aban ká she lang yina a Nayot a Rama ka. 24 Yale swárki agir-nggūrǝì, sǝ nacau ɓangnǝa aɓadǝm Samuyila. Sawul nong gbǝrangtang aɓa pwari mǝno kat andǝ dù mǝno kat. Acemani ka, aɓwana ɗiban ama, &lt;&lt;Sawul gbal ka, nda aɓalǝ amǝɓangnǝa le?&gt;&gt;

20

Dauda andǝ Jonatan

1 Pǝlǝa Dauda ɓangŋa nying Nayot a Rama. Wari aban Jonatan sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mana ǝn pàk le? Ya cauɓikea na ǝn pa? A ya njar sǝ ǝn pàkki tárró cauɓikea mǝnana tsǝa sǝ ndaban alte ama nǝ̀ twal yilǝmem ngga?&gt;&gt;

2 Jonatan eari wi ama, &lt;&lt;Ɓakuli twalbani; a pà nǝ wù ɗàng! Tárrám kǝ banggam koya gìr mǝnana nǝ̀ pàk ka, ko mǝgule ko mǝkyauwe. Sǝ palang sǝ tárrám nǝ̀ sǝmbǝ́rǝàm cau mǝnia ka? Mǝnia yì cau ka, pa anggo ɗàng.&gt;&gt; 3 Sǝ Dauda na ama: &lt;&lt;Mǝsǝtacau ǝn kánbo, Tárró sǝlǝna ama, ǝn kumǝna earmúrú a bano, acemani ka pà nǝ̀ banggo cê ɗàng, acemǝnana ɓǝ̀ kǝa lulbumo raka. Sǝama ǝn nggǝ banggo, mbak-kàngkàng Yahweh nakam, sǝ a nda nǝyilǝmu ka, twalkusǝu mwashat na anrem sǝnǝ lú!&gt;&gt;

4 Jonatan ne Dauda ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana a banggam ngga, mǝ nǝ̀ pàkkô wi&gt;&gt;

5 Dauda banggi wi ama, &lt;&lt;Liwi ka lamsan mala *Bǝsa Zongŋo na, sǝ dumǝnam púp mǝ nǝ do aban ligirlina atà murǝm a kpamgbang-lǐ male; sǝama ǝn nggǝ earce nǝma wu nyem mǝ kya sǝmbǝrǝ a patal, twal ado aban ká pwarikpǝra mala tàruia nongŋo. 6 Ɓǝ̀ tárró ɗiban amuram ngga, awu nǝ banggi wi ama, &lt;Dauda zǝm njar abanam tsuk-tsuk ama mǝ ɗeki nǝ̀ ɓangŋa nǝ̀ ká a nggea-là male a Betalami, acemǝnana pà gìr'nkila mala koya pǝlǝa na kam ace amǝ'ɓala malea puppup.&gt; 7 Ɓǝ̀ bang ama, &lt;Mǝɓoarne na&gt; ka, lǝmdǝ ama guro mo pà aɓa ká-mǝɓane ɗàng. Sǝama ɓǝ̀ bumi lul kǝ̀rkǝ́r ka, sǝlǝ ama shamna nǝ̀ pàkkam mǝɓane. 8 Ace mani ka, awu nǝ̀ lǝmdǝam, mim guro mò, pěmǝɓoarne, acemǝnana a yina nǝi aɓa kùrcau nǝ we aɓadǝm Yahweh. Ɓǝ̀ mǝ ndanǝ cauɓikea amuram ngga, we nǝ nggearǝo ka wal-luim, kǝa kyan nǝ mim aban tárró ɗàng.&gt;&gt;

9 Jonatan ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli twalbani! Ɓǝ̀ ǝn sǝlǝ ama tárrám shamna nǝ̀ wal-luio ka, pà mǝ nǝ banggo re?&gt;&gt; 10 Osso Dauda ɗì Jonatan ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ banggam, ɓǝ̀ tárró nyesǝô cau nǝ bumlulla ka?&gt;&gt; 11 Jonatan banggi Dauda ama, &lt;&lt;Yiu ɓǝ̀ sǝm o a patal.&gt;&gt;

Lang à warina a patal ka, 12 Jonatan banggi Dauda ama, &lt;&lt;Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila nǝ̀ duk mǝ'nakún mem. Liwi nǝ bu-pwari kǝla man ko liawo ka, mǝ nǝ nacau nǝ tárrám ace súrǝ̀ mana nda ɗenyicau male amuro. Ɓǝ̀ tárrám ngga ndanǝ ɓabum mala lǝmdǝo earmúrú ka, mǝ nǝ túrban nǝ cau ɓǝà banggo. 13 Sǝ ɓǝ̀ tárrám nanǝ ɓabum mala pakko mǝɓane ka, ɓǝ̀ Yahweh ɓashiam, yì mǝnana ɓǝ̀ ǝn banggo cè, sǝ ǝn tasǝo a o aɓa dorǝpwala raka. Ɓǝ̀ Yahweh pa atò kǝla mǝnana pà atà tárrám ngga. 14 Ado mǝnana mǝ ndanǝ yilǝmu piu ka, lǝmdǝam pěmǝɓoarne aɓa earcearǝu mala Yahweh; sǝ ɓǝ̀ ǝn wú ka, 15 a pà wunǝ tamsǝ lǝmdǝì ɓala mem mǝnia yì pěmǝɓoarne ka ɗàng tàtǝ́k; awo, ko anzǝm mǝnana Yahweh twalnata aɓio-mǝbura kàng a ɓanza ka, ɓǝ̀ lidǝmba.&gt;&gt; 16 Nda Jonatan kùrcau nǝ ɓala mala Dauda, sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh sulǝ ɓashi male amur aɓiu-mǝbura mala Dauda.&gt;&gt; 17 Jonatan nyare kùrcau ɗǝm nǝ Dauda atàcau mala earcearǝu mǝnana ndanǝi arǝì ka. Yale Jonatan earce Dauda kǝla mǝnana earce yilǝmi ka. 18 Jonatan ne wi ama, &lt;&lt;Liwi ka nda lamsan mala Bǝsa Zongŋo; à nǝ̀ alto sǝ à pà nǝ̀ sǝno ɗàng, acemǝnana buno mô ka nǝ̀ nong atàrǝì. 19 Liawo ka, awu nǝ̀ nyar akaurǝa awu nǝ yiu a ban mǝnana a sǝmbǝrǝ kam, a pwari mǝnana gìr mǝnia kat ka tite nǝi ka. Awu nǝ sǝmbǝrǝ a nkanggari tali Ezel.† 20 Mǝ nǝ̀ túr amundi tàrú a ban talî, kǝla ɓè gìr na ǝn nggǝ earce tè ka. 21 Pǝlǝa mǝ nǝ túr muna ɓǝ̀ kya alamta amundinì. Ɓǝ̀ ǝn banggi wi ama, &lt;Sǝni, amundinì na kana atà buo man ngga, pwania, sǝ wu nyare wu yiu&gt; ka, ndaban lǝmdǝ ama awu nǝ auwa, sǝ kǝgìr mǝɓane pà nǝ̀ peo ɗang, mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga. 22 Sǝama ɓǝ̀ ǝn banggi muna ama, &lt;Sǝni, amundinì ndako a dǝmba nǝ we&gt; ka, lo o. Mǝno ka ndaban lǝmdǝ ama Yahweh tasǝnato wu o. 23 Amúr cau mǝnana sǝm bangŋi sǝnǝ we ka, Yahweh nda mǝ'nakún anre sǝm tàtǝ́k.&gt;&gt;

24 Nda Dauda sǝmbǝrǝ a patal ka. Lang lamsan mala Bǝsa Zongŋo yina ka, murǝm yi dumnǝdo ace ligirlina. 25 Murǝm do a bando male mǝnana dukiyi kam pwari-pwari ka, a ban mǝnana nda arǝ bumkurǝm sǝ kǝ sǝn ɓamǝsǝarǝia andǝ bando mala Jonatan ngga; sǝ Abna ka nda a bando male a nkanggari Murǝm. Sǝama bando mala Dauda ka, kǝɓwa pà kàm ɗàng. 26 Kat andǝ amani ka, Sawul na kǝ cau a pwari mǝno ɗàng, acemǝnana pàk ɗenyicau ama, &lt;&lt;Earka ɓè gìr kumǝnaban mǝnana tsǝ̀ngŋǝ́nà Dauda nda aɓa ɓeami ka, ɓafo nda aɓa ɓeami.&gt;&gt; 27 Sǝama lang ban fana, a ɓaria nongŋo mala lamsan mala Bǝsa Zongŋo ka, bando mala Dauda ka ndakam piu atàrǝì. Sǝ Sawul ɗì muna-ɓwabura male Jonatan ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ muna-ɓwabura mala Jeshi yiu a ligirlina yilung andǝ yalung ɗàng?&gt;&gt;

28 Jonatan earî Sawul ama, &lt;&lt;Dauda zǝmbam tsuk-tsuk ama mǝ pe wi njar nǝ̀ ká Betalami. 29 Banggam ama, &lt;Earâm mǝ kyane, acemǝnana amǝ'ɓala ma'sǝm ndanǝ pà gìr'nkila a nggea-là ma'sǝm, sǝ mǝ'eambǝam ɓuaki arǝàm ama mǝ kyane. Adyan ngga, ɓǝ̀ ǝn kumǝna earmúrú a bano ka, nyem mǝ kyane, ace mǝnana mǝ kya sǝn amǝ'eambǝam ngga.&gt; Mǝnia ka, nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Dauda yiu a ligirlina mala murǝm raka.&gt;&gt;

30 Bum Sawul lul arǝ Jonatan, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;We muna mala mā-bwena sǝ mā-gandǝban! Ən sǝlǝ mbak ama a twalna pù'atà muna-ɓwabura mala Jeshi, ace pè nggó andǝ ɓamuro kǝsǝkya re? 31 Ɓǝ̀ muna-ɓwabura mala Jeshi lidǝmba nǝdo nǝyilǝmu a ɓanza ka, a pà wunǝ duk murǝm ko awu nǝ yálmúr kǝ domurǝm ɗàng. Ado ka, tasǝ aburana ɓǝà kya yinǝam nǝi. Acemǝnana dumǝna púp à nǝ̀ wal-lui!&gt;&gt;

32 Jonatan nyesǝi tárrí cau ama, &lt;&lt;Man tsǝa sǝ à nǝ̀ wal-lui? Mana pàk le?&gt;&gt; 33 Pǝlǝa Sawul túr nzo arǝ Jonatan ama nǝ̀ tǝmi. Nda Jonatan sǝlǝa ama ɓafo tárrí shamna bumi ama nǝ̀ wal-lú Dauda ka. 34 Jonatan loapi ban ligirlina nǝ bumlulla. Li girlina a ɓaria pwari mala lamsan mala Bǝsa Zongŋo mǝno ɗàng, acemǝnana bumikiɗiki ace gìr kǝsǝkya mǝnana tárrí pàk arǝ Dauda ka.

35 Nǝ dǝmbari ka, Jonatan puro andǝ muna atè, sǝ à o patal ace je male andǝ Dauda. 36 Banggi muna ama, &lt;&lt;Ɓangŋa, kya alta amundi mǝnana ǝn túriá ka.&gt;&gt; Lang muna ɓangŋa nǝ̀ ká ka, Jonatan túr ɓè mundi a dǝmba nǝ mune. 37 Lang muna bingŋǝna ban mǝnana Jonatan túr mundi sǝ mundi kpa kam ngga, Jonatan loasǝ gì ne muna ama, &lt;&lt;Mundinì pà a dǝmba a ɓadǝmbo re?&gt;&gt; 38 Jonatan loasǝ gì banggi muna ama, &lt;&lt;Farǝo! Kya akaurǝa! Kǝa cam ɗàng!&gt;&gt; Muna mala Jonatan tàrki amundinì, sǝ nyar aban mǝtala-ɓala male. 39 (Sǝama muna súrǝ̀ kǝ cau amur gìr mǝnia ka ɗàng. Kǝ Jonatan andǝ Dauda na à súrǝ̀ gìr mana kǝ u ka.) 40 Pǝlǝa Jonatan pè muna nta andǝ amundi male, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Kyane, nyesǝ agir mǝnia ka a là.&gt;&gt;

41 Anzǝm mǝnana mune umna ka, Dauda purî ban mǝnana sǝmbǝrǝ kam a nkanggari ban ramba mala atali ka, kūndǝ nǝ ɓamǝsǝi a nzali, sǝ timuri kusǝ tàrú. Pǝlǝa à kùr rǝarǝia zǝp, sǝ à ɓua. Ɓua mala Dauda kútì mala Jonatan. 42 Jonatan banggi Dauda ama, &lt;&lt;O aɓa dorǝpwala, acemǝnana sǝm kǝm ngga, sǝm kánagìr aɓa lullǝ Yahweh ama, &lt;Yahweh nǝ̀ duk mǝ'nakún anrem sǝnǝ we, sǝ anre ka amuna sǝm andǝ amǝ'kà sǝm.&gt; &gt;&gt; Pǝlǝa Dauda lo o, sǝ Jonatan nyar a là.

21

Dauda andǝ bǝredi mǝfele

1 Pǝlǝa Dauda wari aban Ahimale pǝris mǝnana ndanǝdo a Nop ka. Ahimale pur nǝ rǝɓǝla ace kum Dauda, sǝ ɗi ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ a nda nǝmurǝo, sǝ kǝɓwa pà atò ɗàng?&gt;&gt; 2 Sǝ Dauda eari Ahimale, pǝris ama, &lt;&lt;Murǝm tasǝam ace túrô mǝnana ama mǝ pak ka, sǝ nam ama, &lt;Kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa sǝlǝce kǝ gìr amur túrô mǝnana ǝn tasǝo ace, sǝ ǝn no wu pak ka ɗàng. Alaggana mem ngga, ǝn bangŋǝnia wia ban mǝnana ɓǝà kyan kàm ngga.&gt; 3 Ado ka, mana à ndanǝi a buo? Pam agbatali bǝredi tongno, ko gìr mǝnana kat a ndanǝi ka.&gt;&gt; 4 Pǝlǝa pǝris pè Dauda eare ama, &lt;&lt;Ən panǝ bǝredi mǝnana nda ace koyan ngga ɗàng, shekǝ bǝredi mǝnana nda ace Ɓakuli* ka. Mǝ nǝ gandǝ po, ɓǝ̀ alaggana mô nong nǝ amamǝna adyan-tù raka.&gt;&gt; 5 Dauda eari pǝris ama, &lt;&lt;Aɓa mǝsǝcau, à tamsǝ sǝm arǝ amamǝna, aɓalǝ anongŋo tàrú mǝnia ka, kǝla mǝnana sǝm pakkiyi ka. A koya pwari sǝ ǝn pur ka, alaggana mem kǝ pǝndǝki rǝia nǝ amamǝna ɗang, ko ɓǝ̀ twalbǝri ma'sǝm ngga, mǝfele na raka. Sǝ mǝnia yalung mǝnana twalbǝri ma'sǝm ngga, mala túrô mǝfele na ka, à pà nǝ̀ pǝndǝki rǝia ɗàng!&gt;&gt; 6 Nda pǝris pe wi bǝredi mǝfele ka, acemǝnana kǝ ɓè bǝredi pà kàm abanì ɗàng, shekǝ bǝredi mala Ɓadǝm Yahweh,† mǝnana à pusǝì a ɓadǝm Yahweh, a pwari mǝnana à twali sǝ à nggaɗi nǝ bǝredi mǝnana bǝsa na arǝì ka.

7 Ɓè ɓwabura aɓalǝ aguro mala Sawul na kam a banì a mǝno yì pwari ka; à kasǝkuni aɓadǝm Yahweh. Lùllǝì nda Dowe ɓwa'Edom. Nda múr ayálgír mala Sawul. 8 Dauda banggi Ahimale ama, &lt;&lt;A ndanǝ nzo ko nggeabyau kani a buo le? Ən yinǝ nggeabyau mem ko ɓè kǝ girbura mem ɗang, acemǝnana túrô mǝnana murǝm túrǎm ɓǝn pe ka, kǝ earce ama ɓǝà pè tsuk-tsuk.&gt;&gt; 9 Pǝlǝa pǝris ear ama, &lt;&lt;Nggeabyau mala Golaya ɓwa'Filisti mana a wal-luí a Ɓangŋaban Ela ka, ndakani; à marǝki nǝ nggurbyau sǝ à tsǝi anzǝm efot. Ɓǝ̀ a kǝ earce ka, twali, acemǝnana ɓè kǝ nggeabyau pa akani ɗang shekǝ mǝno.&gt;&gt; Sǝ Dauda bang ama, &lt;&lt;Kǝ ɓè pa kǝla yì ɗang, pami.&gt;&gt;

Dauda ɓangŋa o a Gat

10 Pǝlǝa Dauda lo, ɓanggi ban Sawul a mǝno yi pwari ka. O aban Akish murǝm Gat. 11 Amǝ'túró mala Akish ne wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda Dauda, murǝm mala nzalinì re? Yì nda ɓwa mǝnana à ‡tu'nggyal nǝ akiarǝia aɓa nggwam, à kǝ na ama:

&lt;&lt;Sawul walna á-á male,

sǝ Dauda walna á-á lum male ka re?&gt;&gt;

12 Sǝ Dauda tsǝk acau mǝnia ka a ɓabumi, sǝ ɓangciu bwali kǝ̀rkǝ́r arǝ Akish, murǝm Gat. 13 Nggaɗi ɓeali aɓadǝmbia, sǝ acemǝnana nda a ɓabuia ka, ɓosǝki rǝì kǝla mǝmúrpǝlǝa, kǝ cangi rǝ akún bankutio, sǝ nying ntāra kúni kǝ solǝ a mbotakuni. 14 Pǝlǝa Akish ne amǝ'túró male ama, &lt;&lt;Wu sǝni, ɓwabure ka ɓanggina! Mana tsǝa sǝ wu yinǝi abanam? 15 Ən ɗwanyi amǝɓanggya sǝ wu yinǝam nǝ mǝnia yì ɓwa ka ɓǝ̀ kǝ pakki agir kǝla mǝɓanggya aɓadǝmbam le? Dumǝna púp ama mǝnia yì ɓwa ka nǝ̀ yiu a ɓala mem le?&gt;&gt;

22

Dauda o a Adulam andǝ Mizpa

1 Pǝlǝa Dauda nying Gat, sǝ ɓangŋa o a npu mala Adullam. Lang amǝ'eambi andǝ amǝ'ɓala mala tárrí kat ok cè ka, à wari kano a baní. 2 Aɓwana mana kat à nda aɓata parban, ko nǝ tangna amúrià, ko amana bumia pwasǝ raka, à wario, à ram rǝia a baní, sǝ duk mǝ'sàrǝ̀ban amúrià. Ndanǝ aburana kǝla gbǝman-ine atè.

3 Sǝ Dauda loapi ban mǝno ka, o a Mizpa a nzali Mowap. Akano ka, banggi murǝm Mowap ama, &lt;&lt;Ida, earâm ɓǝ ǝn nying tárrám andǝ nggem ɓǝà duk kani atò, she ɓǝ̀n súrǝ́nà rǝ gir mǝnana Ɓakuli nǝ pa acem ngga.&gt;&gt; 4 Nda Dauda nyia à do atà murǝm mala Mowap ka; à do atè arǝ apwari mǝnana kat Dauda na aban sǝmbǝrǝ a ban-mǝcandǝe ka.

5 Pǝlǝa mǝɓangnǝa mala Ɓakuli, mana à tunǝki ama Gad ka, banggi Dauda ama, &lt;&lt;Kǝa duk kani a ban-mǝcandǝe ɗàng. Lo o aɓa nzali Yahuda.&gt;&gt; Nda Dauda nying banì, sǝ o a ndà-nggun a Heret ka.

Sawul wal-lú apǝris a Nop

6 Adyan ngga, Sawul yi ok ama, ban mǝnana Dauda andǝ aɓwana male na kam ngga, à kumǝni. A pwari mǝno ka Sawul na aban dumnǝdo, nǝ nkongŋo a buì, a tǝr nggun zāmbo, amur ɓè mgbangban a Gibiya, atārǝia andǝ amǝgulo male kat, aban came a nkanggari. 7 Pǝlǝa Sawul banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kwakikir wun, wun aburana mala Benjami! Wu kǝ sǝni kǝla muna-ɓwabura mala Jeshi nǝ̀ pè koyan atà wun ngga aɓaban-rya andǝ aɓaban mala anggun-anap le? Wu kǝ sǝni kǝla nǝ̀ tsǝk wun kat, wun nǝ̀ duk amǝdǝmba mala aɓwana á-pas andǝ amǝdǝmba mala aɓwana gbǝman-pas le? 8 Mǝnia ka, nda gìr mǝnana tsǝa sǝ wu kpapikunarǝ wun amuram ngga re? Ko kǝ ɓwa mwashat banggam, lang muna-ɓwabura mem kurkunarǝia andǝ muna-ɓwabura mala Jeshi ka ɗàng. Yale kǝ ɓwa pà kàm atà wun mana kǝ ɗenyinǝ mim, ko nǝ̀ banggam ama, muna-ɓwabura mem soakita mǝturo mem ɓǝ̀ kùmsǝ arǝàm, amur njar, kǝla mana kǝ pàk yalung ngga ɗàng.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Dowe, ɓwa'Edom, mana nda aban came atà amǝgulo mala Sawul ka, bang ama: &lt;&lt;Ən sǝn muna-ɓwabura mala Jeshi, yiu aban Ahimale, muna-ɓwabura mala Ahitup mana a Nop ka. 10 Pǝlǝa Ahimale ɗì Yahweh ace súrǝ̀ gir mǝnana Dauda nǝ̀ pàk ka; ɗǝm ngga pè wi girlina, andǝ nggeabyau mala Golaya, ɓwa'Filisti.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa murǝm túrban ɓǝà tunǝ pǝris Ahimale, muna-ɓwabura mala Ahitup, andǝ aburana mǝnana kat amǝɓala male na, sǝ à nda ka apǝris a Nop ka. Sǝ yia kat ka, à yiu aban murǝm. 12 Pǝlǝa Sawul bang ama, &lt;&lt;Kwakikiro ado, we muna-ɓwabura mala Ahitup.&gt;&gt; Pǝlǝa yì ka, pa eare ma, &lt;&lt;E, ɓwamǝgule mem.&gt;&gt; 13 Sawul banggi wi ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kpapikunarǝ wun amuram, we, wunǝ mǝno yì muna-ɓwabura mala Jeshi ka. A pe wi girlina andǝ nggeabyau, sǝ a ɗì Ɓakuli aceì, mǝnana tsǝa longŋǝna arǝàm ace kùmsǝâm, kǝla mǝno kǝ pàk yalung ngga?&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Ahimale pe murǝm eare ama, &lt;&lt;Yana atà amǝtúró mô kat, mǝnana ndanǝ mǝsǝcau kǝla Dauda, mana nda nkil murǝm, sǝ nda ɓwamǝgule amur amǝ'yáltò, sǝ à kǝ twali nǝ gulo a ɓala mò ka? 15 Sǝ mǝno yi pwari ka, nda pwari mana ǝn tita ɗì Ɓakuli aceì ka le? Awo, ɓǝ̀ murǝm ɓǝkǝa tsǝki guro male cau arǝì ko arǝ kǝ ɓwa atà amǝɓala mala tárrí ɗàng. Mim guro mò ka, ǝn súrǝ̀ kǝgir amur mǝnia yì gìr kat ka ɗàng, ko bǝti.&gt;&gt;

16 Sǝ murǝm ngga, bang ama, &lt;&lt;Dumǝna púp, awu nǝ wǔ, we Ahimale, andǝ amǝɓala mala tárró kat!&gt;&gt;

17 Osso murǝm banggi amǝ'yáltè mana à cam a nkanggari ka, ama, &lt;&lt;Wu pǝlǝ rǝ wun, wu wal-luia, yia apǝris mala Yahweh, acemǝnana yia gbal ka, buia na atà Dauda! À sǝlǝna ama, kǝ ɓang nǝ ɓangŋa, sǝ à banggam ɗàng.&gt;&gt; Sǝama, amǝtúró mala murǝm ear ama, à nǝ̀ loasǝ buia, à nǝ̀ wal apǝris mala Yahweh ɗàng.

18 Pǝlǝa murǝm banggi Dowe ama, &lt;&lt;Pǝlǝ rǝo, wal apǝris.&gt;&gt; Nda Dowe, ɓwa'Edom, pǝlǝa sǝ wal apǝris. Wal-lú aburana lumi-tongno-nong-tàrú-bwamdǝ-tongno (85), mana à oasǝ efot mala nggubyau linǝn arǝia ka. 19 Ɗǝm ngga Sawul wal-lú aɓwana mǝnana à ndanǝdo a Nop, nggea-là mala apǝris ka, nǝ kún nggeabyau: aburana andǝ amamǝna, amuna andǝ abangna-muna, andǝ andá, andǝ amǝdambǝriso, andǝ anzur andǝ ambul; yià kat ka, wal-luia nǝ kún nggeabyau.

20 Sǝama, mwashat atà amuna-burana mala Ahimale, muna-ɓwabura mala Ahitup mana à tunǝki ama Abiyata ka, ɓangŋa auwa, o atà Dauda. 21 Sǝ Abiyata kya banggi Dauda ama, Sawul walna-lú apǝris mala Yahweh. 22 Pǝlǝa Dauda banggi Abiyata ama, &lt;&lt;Lang ǝn sǝn Dowe, ɓwa'Edom, a mǝno yì ban a pwari mǝno ka, ǝn sǝlǝa nǝma mbak-kàngkàng, nǝ̀ nggá ne Sawul. Ado ka, mǝ nda ǝn tsǝa, sǝ à wal-lú aɓwana kat a ɓala mala tárró ka. 23 Duk kani atàm; cè ɓangciu pàkkô ɗàng. Ɓwa mǝnana kǝ earce ama nǝ̀ wal-luio ka, ndaban ɓariki nǝ̀ wal-luem gbal. We ka, awu nǝ kum auwa abanam.&gt;&gt;

23

Dauda amsǝ nggea-là Keyila

1 Aɓwana banggi Dauda ama, &lt;&lt;Sǝni, amǝ'Filisti naban munǝo arǝ nggea-là Keyila,* sǝ à ndaban iu mǝssa arǝ akatǝra.&gt;&gt; 2 Nda Dauda ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Mǝ kya munǝ arǝ amǝ'Filisti le?&gt;&gt; Sǝ Yahweh ne Dauda ama, &lt;&lt;Kyane, wal amǝ'Filisti, sǝ wu amsǝ Keyila.&gt;&gt; 3 Sǝama aburana mala Dauda ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, akani aɓa Yahuda ka, sǝm nda aɓa ɓangciu. Gìrnî nǝ̀ ɓikipa ɓǝ̀ sǝm o a Keyila nǝ munǝo arǝ amǝ'lwa mala amǝ'Filisti ka!&gt;&gt; 4 Pǝlǝa Dauda nyar ɗǝm alta nê mala Yahweh amúr cê. Sǝ Yahweh nyare banggi Dauda ama, &lt;&lt;Lo, kya a Keyila, acemǝnana Mǝ nǝ túr amǝ'Filisti a ɓabuo.&gt;&gt;

5 Nda Dauda andǝ aburana male wari a Keyila, sǝ à munǝ-munǝo andǝ amǝ'Filisti. Dauda wal amǝ'Filisti nǝ walban mǝgule, sǝ à pwan agirkusǝu malea. Anggo sǝ Dauda amsǝ aɓwana mana à ndanǝdo a Keyila ka.

6 (Adyan ngga Abiyata muna-ɓwabura mala Ahimale ka ɓangŋǝna yina aban Dauda a Keyila; yina nǝ efot a bui.) 7 Aɓwana banggi Sawul ama Dauda yina a Keyila. Pǝlǝa Sawul na ama, &lt;&lt;Ɓakuli túrnì a ɓabuam; acemǝnana kasǝnakun ɓamúrì nǝ kutio male a nggea-là mǝnana ndanǝ akúnla mana à peǎ nǝ agara-bolo ka.&gt;&gt; 8 Acemani ka, Sawul tunǝ amǝ'lwa male kat, sǝ banggia wia ama, ɓǝà kya a Keyila, ɓǝà gumbǝli Dauda andǝ aburana male.

9 Lang Dauda ok ama Sawul naban kanì mǝɓike arǝì ka, ne Abiyata pǝris ama, &lt;&lt;Yinǝ efot kani!&gt;&gt; 10 Pǝlǝa Dauda pakhiwi ama, &lt;&lt;We Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila, mim guro mò ka, ǝn ongŋǝna ama mbak-kàngkàng Sawul naban alte nǝ̀ yiu a Keyila ace kiɗiki nggea-lê, atàcau mem. 11 Aɓwana mala Keyila nǝ̀ túrǎm a ɓabui le? Sawul nǝ̀ yiu kǝla mana mim guro mò ok ka le? We Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila, ida banggam mim guro mò!&gt;&gt; Pǝlǝa Yahweh pe wi eare ama, &lt;&lt;Sawul nǝ̀ yiu.&gt;&gt;

12 Dauda ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Aɓwana mala Keyila nǝ̀ túrǎm sǝnǝ aburana mem a ɓabù Sawul le?&gt;&gt; Pǝlǝa Yahweh eari wi ama, &lt;&lt;À nǝ̀ túr wun a ɓabui.&gt;&gt;

13 Nda Dauda andǝ aburana male mǝnana lakkì malea na kǝla gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) ka, à lo sǝ à nying Keyila; à gali arǝ abân mǝnana kat à gandǝ wari kam ngga. Lang à banggi Sawul ama Dauda ɓangŋǝna nyingŋǝna Keyila ka, tamsǝ ká male abanì.

14 Dauda do aɓalǝ ampù a ɓabondo, sǝ ueo aɓa nzali múr ankono a ɓabondo Zif.† Sawul camarǝ alta Dauda koya pwari, sǝ Ɓakuli ka, túr Dauda a ɓabuì ɗàng.

Sawul pǝrta Dauda

15 Lang Dauda na a Horesh a ɓabondo Zif ka, ok ama Sawul purna ace alte nǝ̀ twal yilǝmi. 16 Sǝ Jonatan muna-ɓwabura mala Sawul lo wari aban Dauda a Horesh, sǝ ɓakɓabum Dauda ɓǝ̀ kum rǝcandǝa nǝban Ɓakuli.‡ 17 Banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓangciu ɓǝkǝa pakko ɗàng! Acemǝnana bù tárrám Sawul pà nǝ̀ kumo ɗang. Awu nǝ yálmúr Isǝrayila, sǝ mǝ nǝ duk mǝkwaɗito. §Ko tárrám Sawul nǝnggearǝì ka, sǝlǝna mǝnia ka.&gt;&gt; 18 Sǝ yià mǝnia ɓari ka, à kùrcau aɓadǝm Yahweh; Dauda ueo a Horesh, sǝ Jonatan o a là.

19 Pǝlǝa *amǝ'Zif wari aban Sawul a Gibiya sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Dauda pà aban sǝmbǝrǝa aɓalǝ sǝm aɓa mpù a Horesh, a mgbangban mala Hakila nǝ njar-kunmur mala Jeshimon re? 20 Adyan ngga, sulǝo yiu, we murǝm. A pwari mǝnana kat a earce ka, sulǝo yiu, sǝ sǝm ngga, sǝm nǝ̀ pàk gìr mǝnana sǝm nǝ̀ pàk ka, sǝm nǝ̀ tasǝì a ɓabuo.&gt;&gt;

21 Sawul nyesǝia wia cau ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝka wun bù, acemǝnana wu lǝ́mdǝ́nàm pěmǝɓoarne. 22 Ida, wu kyane, wu ɓǝltacê pepè. Wu súrǝ̀, sǝ wu sǝn ban mǝnana kǝ wari kam ngga, andǝ yana sǝni abanì, acemana à bangŋǝ́nàm ama yì ka, mǝkutan na kǝ̀rkǝ́r. 23 Wu sǝni, sǝ wu súrǝ̀ abân-sǝmbǝrǝa mǝnana kat kǝ sǝmbǝrǝ kam ngga; sǝ wu nyar abanam nǝ mǝsǝrǝ cau. Pǝlǝa mǝ nǝ ká sǝnǝa wun. Ɓǝ̀ nda aɓa bu-nzali man ngga, mǝ nǝ bǝlkusǝi aɓalǝ anggurkwar mala Yahuda kat.&gt;&gt;

24 Nda aɓwana mǝno lo, sǝ à aki Sawul dǝmba aban ká a Zif ka. Adyan ngga, Dauda andǝ aburana male na a ɓabondo Mawon, a ɓawanban nǝ njar-kunmur mala Jeshimon. 25 Sawul andǝ aburana male wari a alta Dauda. Sǝ lang Dauda okce ka, ɓunno wari a ban mbisong, sǝ kya do a ɓabondo Mawon. Lang Sawul ok anggo ka, wari a ɓabondo Mawon ace pǝrta Dauda. 26 Sawul wari a buì mwashat mala nkono mana Dauda nakam ngga, sǝ Dauda andǝ aburana male ka, à nda a ɓè buì mala nkonoe. Dauda na aban farǝì nǝ̀ apî Sawul, acemǝnana Sawul andǝ aburana male ka, à ndaban ɓariki à nǝ̀ gumbǝli Dauda andǝ aburana male, ace mǝnana à nǝ̀ bwalia ka. 27 Sǝama ɓè mǝ'na-túrbân yiu aban Sawul ama, &lt;&lt;Yiu akaurǝa, acemǝnana amǝ'Filisti warina nǝ munǝo arǝ aɓwana aɓa nzali ma'sǝm!&gt;&gt;

28 Nda Sawul nying pǝ̀rta Dauda, sǝ nyare o aban munǝo arǝ amǝ'Filisti ka. Acemani ka, à tunǝ ban mǝno ama Sela Hamalekot.† 29 Pǝlǝa Dauda loapi ban mǝno ka, sǝ o kya do aɓalǝ ampù a Engedi.

24

Dauda ɓinǝ twal yilǝmi Sawul

1 Lang Sawul nyàrǝ́nì pǝ̀rta amǝ'Filisti a munǝo ka, aɓwana banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, Dauda na a ɓabondo Engedi.&gt;&gt; 2 Pǝlǝa Sawul twal aburana á-tàrú mǝnana tarkia aɓa Isǝrayila kat ka, sǝ o andǝ aburana male aban alta Dauda tù a ban atali mala ambul bondo. 3 Amur njar ka, yiu a ban adomwan mala anzur, sǝ abanì ka, ɓè gumi-ɓa'tali nakam. Sawul kuti aɓalǝi ace mǝnana nǝ̀ nongŋo ace usǝlǝ aulǝa* ka. Sǝ a ɓaɓalǝu mala mǝno yì gumi-ɓa'tali ka, Dauda andǝ aburana male na kam aban sǝmbǝrǝa. 4 Sǝ aburana mala Dauda ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, man ngga nda pwari mǝnana Yahweh banggo ama, &lt;Mǝ nǝ tasǝ ɓio-mǝbura a ɓabuo, sǝ awu nǝ pàkki wi gìr mana a sǝni nda ɓoarô ka.&gt; &gt;&gt; Pǝlǝa Dauda lo eamdikiban sǝ kasǝ kún nggea-daura mala Sawul. 5 Nǝnzǝ́mò ka, ɓabum Dauda tùllì, acemǝnana kasǝ kún nggea-daura mala Sawul ka. 6 Dauda banggi aburana male ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh twalbani ɓǝ̀ mǝ nǝ pàkki ɓwamǝgule mem, mana Yahweh ɗārǝi ka, mǝnia yì gìr, ama mǝ nǝ loasǝ buam arǝì ka.&gt;&gt; 7 Anggo sǝ Dauda pwanɓabum aburana male nǝ amǝnia yì acau ka, sǝ earia wia à lo arǝ Sawul nǝ munǝo ɗàng. Pǝlǝa Sawul lo, purî gumi-ɓa'tali mǝno, sǝ bwal njar o.

8 Anzǝm mǝno ka, Dauda lo sǝ purî gumi-ɓa'tali. Loasǝ gì tunǝ Sawul ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem, murǝm!&gt;&gt; Lang Sawul pǝlǝ mǝsǝi a nzǝmi ka, Dauda ɓun amúr ankūnǝi sǝ ti múrí a nzali. 9 Dauda banggi Sawul ama, &lt;&lt;Palang sǝ a kǝ kwakikiro arǝ acau mala aɓwana ama, &lt;Dauda naban alte nǝ̀ pàkkô mǝɓane?&gt; 10 A pwari mǝnia ka, a sǝnǝni nǝ mǝsǝo ama Yahweh tasǝo yalung a ɓabuam a gumi-ɓa'tali; aɓea aɓwana bang ama ɓǝ̀n wal-luio, sǝama ǝn nyio nǝyilǝmu. Ən bang nǝma, &lt;Pà mǝ nǝ loasǝ buam arǝ ɓwamǝgule mem ɗàng, acemǝnana yì ka Yahweh ɗārǝi.&gt; 11 Sǝni, tárrám, kún nggea-daura mô mana ǝn kasǝi ka, ndya a buam ngga! Lang ǝn kasǝ kún nggea-daura mô ka, ǝn wal-luio ɗàng. Acemani ka, sǝlǝa sǝ ɓǝ̀ kpako ama, ǝn pà aban kanì mǝɓane ko mgbicau ɗàng. Kat andǝ amani ama ǝn pakko cauɓikea raka, a ndaban kùmsǝâm ace twal yilǝmem. 12 Ɓǝ̀ Yahweh pàk ɓashi anrem sǝnǝ we, sǝ ɓǝ̀ Yahweh mbweo akúnì amǝɓane mǝnana a pakkam ngga, sǝama mim ngga buam pà nǝ̀ jeo nǝ mǝɓane ɗàng. 13 Nda kǝla cau pasǝlǝe mǝnana ɓara-ɓara ka ama, &lt;Ɓealɓikea kǝ pur nǝban amǝ'ɓealɓikea.&gt; Sǝama mim ngga, buam pà nǝ̀ jeo nǝ mǝɓane ɗàng. 14 Arǝ yana sǝ murǝm mala amǝ'Isǝrayila puro nǝ̀ ká munǝo? Ya ɓwa na a kǝ pǝrte? Atà luna nvwa! Atà nkungga! 15 Ɓǝ̀ Yahweh duk mǝɓashi sǝ ɓǝ̀ kasǝcau anrem sǝnǝ we. Ɓǝ̀ Yahweh sǝngi ɓá cau mem sǝ ɓǝ̀ bǝlkunam, sǝ ɓǝ̀ amsǝam a ɓabuo!&gt;&gt;

16 Lang Dauda mal ne Sawul acau man ngga, Sawul na ama, &lt;&lt;Gio nda man le, munem Dauda?&gt;&gt; Kara Sawul loasǝ gì ɓua. 17 Sǝ banggi Dauda ama, &lt;&lt;Cauɓoarna mô kútí mem, acemǝnana a pàngŋǝ́nàm mǝɓoarne, kat andǝ amani ama ǝn pakko mǝɓike ka. 18 A bangŋǝna gìr mǝɓoarne mǝnana a pàkkam a pwari mǝnia yalung ngga; Yahweh túrǎm a ɓabuo, sǝama a wal-luim ɗàng. 19 Ɓǝ̀ ɓwa kum ɓimǝbura ka, nǝ̀ nying ɓimǝbura ɓǝ̀ u jam le? Ɓǝ̀ Yahweh mbweo akúnì nǝ mǝɓoarne ace gìr mǝɓoarne mǝnana a pàkkam, a pwari man yalung ngga. 20 Sǝni, adyan ngga ǝn sǝlǝna ama mbak-kàngkàng awu nǝ̀ duk murǝm, sǝ domurǝm mala Isǝrayila ka, nǝ̀ kum kusǝ came pepè a ɓabuo. 21 Ado ka, kánbam aɓa lullǝ Yahweh ama a pà wu nǝ̀ wal-lú amunem andǝ amǝ'kem ɗàng, sǝ a pà wu nǝ esǝki lullǝam a ɓala mala tárrám ɗàng.&gt;&gt;

22 Nda Dauda kánbì Sawul ka. Pǝlǝa Sawul nyare o a là, sǝ Dauda andǝ aburana male nyare à o a ban sǝmbǝrǝa malea, a mpù.

25

Lú mala Samuyila

1 Samuyila paklú sǝ Isǝrayila kat ramba abanɓwáná, à pak-bumkiɗikea aceì, sǝ à tsǝì a ɓala male a Rama. Pǝlǝa Dauda lo wari a ɓabondo Paran.*

Dauda andǝ Nabal sǝ Abigiyel

2 Ɓè ɓwabura nakam a Mawon mǝnana nggaliki male na a Kamel ka; ɓwabure ka mǝgǝna na kǝ̀rkǝ́r. Ndanǝ anzur á-tàrú andǝ ambul á-mwashat. A bàkú mǝno ka ndaban mwa nyang anzur male a Kamel. 3 Lullǝ ɓwabure nda Nabal, sǝ lullǝ māmí nda Abigiyel. Mǝnia yì ɓwama ka kwaro sǝ ɓoarnsari; sǝ ɓwabure ka mǝ'lullô na sǝ mǝ'ɓealɓana na. Yì ka mǝ'kà Kalip na.

4 Dauda ka nda a ɓabondo lang ok ama Nabal naban mwa nyang anzur male ka. 5 Pǝlǝa tasǝ alaggana lum, sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kya a Kamel aban Nabal, sǝ wu makkìkun nǝ lullǝàm. 6 Pǝlǝa wun nǝ̀ banggi wi ama, &lt;Ɓǝ̀ yilǝmo sauwa, sǝ ɓǝ̀ dorǝpwala pa atò, andǝ ɓala mò andǝ koman mǝnana kat a ndanǝi ka! 7 Ən ok ama aburana mò naban mwako nyang anzur mô. Mǝnana ayálgír mò na atà sǝm ngga, sǝm pàkkia wia mǝɓane ɗàng, sǝ aɓalǝ anonggio mǝnana kat à nda a Kamel ka, kǝgìr malea ɓwar ɗàng. 8 Ɗì ka alaggana mô, sǝ yià ka, à nǝ̀ banggo. Acemani ka, eare ɓǝ̀ alaggana mem kum earmúrú a mǝsǝo, acemǝnana sǝm yiu a pwari mala lilí-banɓoarnado. Ida, pè aguro mò andǝ munio Dauda gìr mǝnana a ndanǝi ado awu nǝ gandǝnǝ pea wia ka.&gt; &gt;&gt;

9 Nda alaggana mala Dauda wario, sǝ à banggi Nabal acau mǝnia ka, aɓa lullǝ Dauda. Pǝlǝa à kúndǝô. 10 Sǝ Nabal earî alaggana mala Dauda ama, &lt;&lt;Yana nda Dauda, sǝ yana nda mǝnia yì muna-ɓwabura mala Jeshi ka? Aɓalǝ anonggio mǝnia ka, amuna-ɓala nakam pas mǝnana à ɓangŋa à nying amǝtala-ɓala malea ka. 11 Palang sǝ mǝ nǝ twal bǝredi mem, andǝ mùr mem, andǝ nyama mem mǝnana ǝn wal ace amǝ'mwa nyang nzur mem, sǝ mǝ nǝ pè aburana mǝnana ǝn súrǝ̀ ban mana à pùr kam raka.&gt;&gt;

12 Nda alaggana mala Dauda wulio, à o sǝ à nyare à yi banggi wi acau mǝnia ka kat. 13 Pǝlǝa Dauda banggi aburana male ama, &lt;&lt;Koya ɓwabura ka ɓǝ̀ kùr rǝi nǝ nggeabyau male!&gt;&gt; Nda sǝ koya ɓwabura ateà ka, kùr rǝi nǝ nggeabyau male. Dauda gbal ka kùr rǝi nǝ nggeabyau male. Aburana kǝla gbǝman-ine o atà Dauda, sǝ aburana gbǝman-ɓari ue ace ɗenyinǝ atwalo malea.

14 Sǝama mwashat aɓalǝ alaggana mala Nabal ne Abigiyel, mālá Nabal ama, &lt;&lt;Dauda tasǝ amǝ'na-túrbân mǝnana à pur a ɓabondo ka ace makki mǝtala-ɓala ma'sǝm kún, sǝ mǝtala-ɓala ma'sǝm ngga sanggia. 15 Amǝnia yì aburana ka, à pàkka sǝm mǝɓoarne kǝ̀rkǝ́r; kǝgìr mǝɓane kum sǝm ɗàng, sǝ kǝgìr ma'sǝm ɓwàr ɗàng a bàkú mǝno kat à nda atà sǝm a bondo ka. 16 Dù andǝ pwari, à dupa sǝm sheran, a bàkú mǝno kat sǝm nda atarǝ sǝm sǝnǝia aban yál anzur ka. 17 Ado ka sǝlǝa, sǝ wu pakɗenyicau amur gìr mǝnana nda ɓoaro wu pàk ka, acemǝnana gir'murmwana nakam amúr mǝtala-ɓala ma'sǝm andǝ ɓala male puppup. Sǝ yì mǝtala-ɓala ma'sǝm ngga, mǝ'ɓealɓana na, mǝnana ɓwa pà nǝ̀ gandǝnǝ nacau nǝi raka.&gt;&gt;

18 Nda Abigiyel farǝì, sǝ twal agbatali bǝredi gbǝman-ɓari, andǝ mùr-anap bàng ɓari, andǝ nyam anzur tongno mǝnana à lambi ka, andǝ mǝssa mǝnana à kàngŋì ka tasau tongno, andǝ dangŋanshi ɓǝla-anap mǝ'ime gbǝman-mwashat, andǝ kyak mala ɓǝla vwari gbǝman-ɓari, sǝ nongsǝia a nzǝm amǝdambǝriso. 19 Pǝlǝa ne amǝtúró male ama, &lt;&lt;Wu akàm dǝmba wu kyane. Mǝ nǝ kpata wun.&gt;&gt; Sǝama banggi burí, Nabal ɗàng.

20 Lang Abigiyel naban o a nzǝm mǝdambǝriso male sǝ yi sulǝ a ɓangŋaban anre ka ankono ka, kara sǝn Dauda andǝ aburana male ndya à kǝ sulǝ aban yiu nǝbani ka, sǝ à yi je. 21 Dauda ka bangŋǝni aburana male ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, nda ɓà sǝ ǝn yál gìr mǝnana kat mala ɓwabura mǝnia na ka a ɓabondo. Kǝɓwa iu kǝgir mǝnana male na ka ɗàng, sǝ ado ka, nyesǝnàm mǝɓike a kúnì mǝɓoarne. 22 Ɓǝ̀ Ɓakuli ɓashiam kǝ̀rkǝ́r, mim Dauda, ɓǝ̀ li nǝ dǝmbari, ǝn nying ko ɓwabura mwashat nǝyilǝmu piu, atà aɓwana mǝnana amale na ka.&gt;&gt;

23 Lang Abigiyel sǝn Dauda ka, sulǝî nzǝm mǝdambǝriso akaurǝa, sǝ ɓunno sǝ ti múrí a nzali aɓadǝm Dauda. 24 Kpa a kusǝ Dauda, sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem, ɓǝ̀ cauɓikê pa amuram! Sǝama ida earâm, mim guro mò, mǝ nacau nǝ we! Kwakikiro arǝ cau mem, mim guro mò! 25 Ida, ɓwamǝgule mem, kǝa tsǝkiro arǝ mǝnia yì mǝ'ɓealɓana, yì Nabal ka ɗàng, acemǝnana kǝla mǝnana lùllǝì pàk ka, anggo sǝ yì gbal ka pa. Lùllǝì nda Nabal,† sǝ gǝm ɓwa na; sǝama mim, guro mò ka, ǝn sǝn alaggana mǝnana we ɓwamǝgule mem, a tasǝ ka ɗàng.

26 &lt;&lt;Adyan ngga, ɓwamǝgule mem, mbak-kàngkàng Yahweh nakam, sǝ a nda kam nǝyilǝmu ka, Yahweh nda mǝnana tamsǝo arǝ sukki nkila andǝ mbweban akúnì gìr mǝnana à pàkkô ka. Acemani ka, ɓǝ̀ aɓiomǝbura andǝ aɓwana mana à kǝ alta pàkkô mǝɓane ka, pà kǝla Nabal. 27 Adyan ngga, ɓwamǝgule mem, ak mǝnia yì ɓoro, mim guro mò ǝn yinǝi ka, ace mǝnana wu pè alaggana mǝnana à nda atò ka. 28 Ida twalî guro mò ban cauɓikea male. Mǝnia ka nda acemǝnana mbak-kàngkàng Yahweh ka, nǝ̀ tamsǝkusǝ ɓala mala ɓwamǝgule mem.‡ Sǝ acemǝnana ɓwamǝgule mem na arǝ munǝ amunǝo mala Yahweh ka, ɓǝà kǝa kum kǝ mǝɓike aɓalǝo ɗàng aɓa do-yilǝmu mô kat. 29 Ɓǝ̀ kǝɓwa lo ama nǝ̀ pǝrto ace twal yilǝmo ka, Yahweh Ɓakuli mô nǝ̀ mbuɓi yilǝmo aɓa luru yilǝmu male a baní. Sǝ yilǝmi aɓiomǝbura ka, nǝ̀ túrí kǝla túr tali nǝ ntamso. 30 Sǝ lang Yahweh pàngŋǝ́nì ɓwamǝgule mem koya gìr mǝɓoarne mǝnana pàcau ace amuro, sǝ twalǝno a dumǝna murǝm amúr Isǝrayila ka, 31 ɓwamǝgule mem pà nǝ̀ kum bumkiɗikea, ko múr-halǝkya ama a sukkina nkila mala amǝ'kunpwasǝa ko mala mbweban akúnì gìr mǝnana à pàkkô ka ɗàng. Sǝ lang Yahweh pano limurǝm ngga, ɗenyinǝ guro mò.&gt;&gt;

32 Pǝlǝa Dauda ne Abigiyel ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝban ɓǝ̀ pa aban Yahweh, Ɓakuli mala Isǝrayila, mǝnana tasǝo yalung ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm yi je ka! 33 Tsǝkbu ɓǝ̀ pa amúr kwaro mò! Sǝ ɓǝ̀ Yahweh tsǝko bù, mǝnana a mgbaliam yalung arǝ sukki nkila, sǝ arǝ nyesǝ mǝɓane a kúnì mǝɓane ka. 34 Ɓǝ̀ ana raka, mbak-kàngkàng Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila nakam, mǝnana tamsǝam arǝ pakko mǝɓane ka, ɓǝ̀ a yiuma akaurǝa raka, ɓǝ́ kaniama ban nǝ̀ kwar ka, kǝɓwa pà kàm nǝ̀ ue nǝyilǝmu atà aburana mala Nabal ɗàng.&gt;&gt;

35 Pǝlǝa Dauda ak agir mǝnana Abigiyel yinǝi wi ka, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Nyare o a ɓala mò aɓa dorǝpwala. Sǝni, ǝn ongŋǝna cau mò, sǝ ǝn pano gìr mǝnana a zǝm ngga.&gt;&gt;

36 Lang Abigiyel nyar ka, yi kum Nabal ramna aɓwana a ɓala male aban lili-banɓoarnado, ulang lili-banɓoarnado mala amurǝma. Nabal ka ɓabumi na aɓa pakkiɗire sǝ mba-walni kǝ̀rkǝ́r. Acemani ka, Abigiyel ne wi kǝcau ɗàng she lang ban fana ka. 37 Nǝ dǝmbari lang Nabal nyarǝna aɓa hakkilo male ka, māmí Abigiyel banggi wi acau mǝnia kat; kara ɓabum Nabal tùmùr, yilǝmi o, sǝ shǐ kǝla tali. 38 Anzǝm nongŋo lum ngga, Yahweh koè, kara wǔ.

39 Lang Dauda ongŋǝna ama Nabal wuna ka, bang ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝban ngga ɓǝ̀ pa aban Yahweh, mǝnana bǝlnakunam amúr gìr-kǝsǝkya mǝnana Nabal pàkkam, sǝ tamsǝnam, mim guro male, arǝ mǝɓike ka. Yahweh nyesǝ́nì Nabal túró-mǝɓike male a múrí.&gt;&gt; Pǝlǝa Dauda túrban sǝ bangcau nǝ Abigiyel, ace twale ɓǝ̀ duk māmí.

40 Lang amǝ'túró mala Dauda yiu aban Abigiyel a Kamel ka, à banggi wi ama, &lt;&lt;Dauda túr sǝm a bano, ama ɓǝ̀ sǝm kyan nǝ we a baní, wu pǝlǝ māmí.&gt;&gt; 41 Pǝlǝa Abigiyel lo, sǝ ɓun nǝ ɓamǝsǝi a nzali, sǝ na ama, &lt;&lt;Mim guro mò ka, mǝ nda mǝtúró ace lakki akusǝ amǝtúró mala ɓwamǝgule mem.&gt;&gt; 42 Osso Abigiyel lo akaurǝa, wario sǝ kya eau a nzǝm mǝdambǝriso, sǝ tongno atà amuna-mamǝna amǝ'túró-ɓala male o atè. Abigiyel o atà amǝ'na-túrbân mala Dauda, sǝ pǝlǝ mālá Dauda.

43 Dauda ka angŋa-dǝmba alna Ahinowam, ɓwama Jezǝril; yià mǝno kǝm ngga, à pǝlǝ amālá Dauda.

44 (Adyan ngga, Sawul twalna muna-ɓwama male, yì Mikal mǝnana mālá Dauda na ka, pànî Paltiyel§ muna-ɓwabura mala Layish, ɓwa Gallim.)

26

Dauda ɓinǝ twal yilǝmi Sawul ɗǝm

1 *Amǝ'Zif wari aban Sawul a Gibiya, sǝ à banggi wi ama, &lt;&lt;Dauda pà aban sǝmbǝrǝa amur muna-nkono Hakila, tù a ban Jeshimon re?&gt;&gt; 2 Nda Sawul lo sǝ sulǝo wari a ɓabondo Zif nǝ aburana á-tàrú mala Isǝrayila atè, ace alta Dauda a ɓabondo Zif. 3 Sawul tsǝk kàttì male amúr muna-nkono Hakila, mǝnana nda a nkanggari njargula a takuli mala Jeshimon ngga. Sǝ Dauda ka ue a ɓabondo. Lang sǝni ama Sawul yina atè a ɓabondo ace alte ka, 4 Dauda tasǝ amǝ'shenzǝban, sǝ à wario à kya bwalte ama mbak-kàngkàng Sawul yina.

5 Pǝlǝa Dauda lo sǝ wari a ban mǝnana Sawul bwal kàttì kam ngga; sǝ Dauda sǝn ban mǝnana Sawul andǝ Abna muna-ɓwabura mala Ner, yì mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa male nong kàm ngga. Sawul ka nong a tsùrú mala kàttì sǝ amǝ'lwa male gumbǝli. 6 Dauda nacau nǝ Ahimale ɓwa'Hitti andǝ Abishai, muna-ɓwabura mala Zeruya, mǝ'eam Jowap ama, &lt;&lt;Ya ɓwa na atà wun nǝ̀ ká atàm aban Sawul aɓa kàttì male?&gt;&gt; Abishai eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ká atò.&gt;&gt;

7 Nda Dauda andǝ Abishai wario sǝ à kya kúti a kàttì mala Sawul nǝ du, sǝ à sǝni ka, Sawul na a ntulo a tsùrú mala kàttì nǝ nzo male à kwaki a nzali, tù a ban ɓamuri. Sǝ Abna andǝ amǝ'lwa ka, à nongŋo à gumbǝlì aɓalǝu. 8 Abishai banggi Dauda ama, &lt;&lt;Yalung ngga, Yahweh túrna ɓiomǝbura a ɓabuo. Adyan ngga, ɗekiam mǝ zuɓi nǝ nzo ɓǝ̀ kya kútí a nzali, nǝ zuɓiban mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, sǝ pà mǝ nǝ zuɓi ɓaria ɗàng.&gt;&gt;

9 Sǝama Dauda ne Abishai ama, &lt;&lt;Kǝa wal-lui ɗàng! Yana nǝ̀ loasǝ bui arǝ ɓwa mǝnana Yahweh tàrni ka, sǝ ɓwe nǝ̀ ɗwanyi kumcau?&gt;&gt; 10 Sǝ Dauda lidǝmba nǝ nacau ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh na kam nǝyilǝmu ka, Yahweh nǝnggearǝì nǝ̀ wali, ko ana raka lang pwari male karǝna ka nǝ̀ wǔ, ko nǝ̀ ká munǝo sǝ à nǝ̀ wal-luí kàm. 11 Sǝ mim ngga, ɓǝ̀ Yahweh twalbani mǝnana mǝ loasǝ buam arǝ ɓwa mana Yahweh tàrni ka! Ado ka, twal nzo male andǝ du-mùr male, sǝ ɓǝ̀ sǝm o!&gt;&gt; 12 Nda Dauda twal nzo andǝ du-mùr mǝnana à cam a múr Sawul ka, sǝ à nying ban mǝno. Kǝɓwa sǝnia ko sǝlǝce ɗàng, sǝ kǝɓwa ateà loapi ntulo ɗàng, acemǝnana †nggea ntulo mǝlime nǝban Yahweh yi sulǝ amúrià.

13 Pǝlǝa Dauda o a ɓè buì sǝ kya cam zak amúr mgbangban; ban mǝnana Dauda cam kam ngga tètarǝì ban mǝnana à Sawul nakam ngga. 14 Dauda loasǝ gì sǝ tunǝ amǝ'lwa mala Sawul, sǝ tunǝ Abna muna-ɓwabura mala Ner ama, &lt;&lt;A pà wunǝ earam re, Abna?&gt;&gt; Pǝlǝa Abna ear ama, &lt;&lt;A nda yana le, mǝnana a kǝ tunǝ murǝm ngga?&gt;&gt; 15 Dauda ne Abna ama, &lt;&lt;A nda ɓwabura re? Sǝ yana kam kǝla we a Isǝrayila? Palang sǝ a yál ɓwamǝgule mò, murǝm ɗàng? Acemǝnana ɓeɓwa yiu nǝ̀ wal murǝm, ɓwamǝgule mò. 16 Gìr mǝnia a pè ka, pànǝ ɓoaro ɗàng! Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, a karǝna ɓǝà wal-luio, acemǝnana a yál ɓwamǝgule mò mǝnana Yahweh tàrì ka ɗàng! Ado ka sǝnban! Nzo andǝ du-mùr mala murǝm mǝnana à cam a múrí ka, à nda ke?&gt;&gt;

17 Lang Sawul bwalta gì Dauda ka, ɗiban ama, &lt;&lt;Gio nda man le, munem Dauda?&gt;&gt; Dauda eari wi ama, &lt;&lt;E, giem na ɓwamǝgule mem, murǝm.&gt;&gt; 18 Dauda lidǝmba nǝ nacau ama, &lt;&lt;Palang sǝ ɓwamǝgule mem kǝ pǝrtam, mim guro male? Mana ǝn pà? Ya gìr mǝɓane na ǝn pa? 19 Adyan ngga, ɓǝ̀ ɓwamǝgule mem, yì murǝm ok acau mem, mim guro male. Ɓǝ̀ Yahweh nda mǝnana soakito arǝàm ngga, ɓǝ̀ Yahweh ak pàgir.‡ Sǝ ɓǝ̀ aɓwana na ka, ɓǝ̀ suban sulǝ amúria nǝban Yahweh; §acemǝnana à pǝrnam yalung, ama mǝ nggá kum nzali liɓala mala Yahweh ɗàng, sǝ à bangŋǝ́nà ama, &lt;O, kya peri aban aɓea aɓakuli.&gt; 20 Adyan ngga, kǝa eare ɓǝà sukki nkilem a nzali mǝnana nda kuko nǝ ɓadǝm Yahweh ka ɗàng, acemǝnana murǝm mala Isǝrayila purna ace alta nkungga kǝla mana ɓwa kǝ alta nyal amúr ankono ka.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Sawul na ama, &lt;&lt;Ən pángŋǝ̀nà cauɓikea. Nyare, munem Dauda. Pà mǝ nǝ pakko kǝgìr mǝɓane ɗàng, acemǝnana a twal yilǝmem nǝ gulo a pwari man yalung ngga. Ən pángŋǝ̀nà ɓwaɓana, sǝ ǝn ɓwarkina kǝ̀rkǝ́r!&gt;&gt; 22 Sǝ Dauda ear ama, &lt;&lt;Nzo mala murǝm nia ka! Tasǝ mwashat atà alaggana ɓǝ̀ eauwe ɓǝ̀ yi e. 23 Ɓakuli kǝ mbwe koyanale ka tangnakusǝi, ace ɓealɓoarna andǝ domǝsǝcau male; Yahweh ka, túrǒ a ɓabuam yalung, sǝ ǝn ɓinǝ loasǝ buam arǝ ɓwa mǝnana Yahweh ɗārǝi ka. 24 Kǝla mǝnana ǝn pè yilǝmo gulo yalung ngga, ɓǝ̀ yilǝmem kum gulo a mǝsǝ Yahweh, sǝ ɓǝ̀ amsǝam ɓǝn purî ɓá koya ulang tanni.&gt;&gt; 25 Pǝlǝa Sawul banggi Dauda ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝko bù, munem Dauda! Awu nǝ̀ pàkki agir mǝgulke, sǝ awu nǝ kum lidǝmba aɓa komǝyenani le ka!&gt;&gt; Nda Dauda bwal njar male o, sǝ Sawul nyar a ɓala male ka.

27

Dauda ɓangŋa wari aban amǝ'Filisti

1 Pǝlǝa Dauda pakɗenyicau a ɓabumi ama, &lt;&lt;Akǝ fara ka, Sawul na nǝ̀ kiɗikiam ngga. Acemani ka, gìr mǝnana ɓoaribani ka, nda mǝnana ama mǝ nǝ ɓangŋa mǝ nǝ o a nzali mala amǝ'Filisti.* Anggo ka, Sawul nǝ̀ aulǝa arǝ altam aɓa bù-nzali mala Isǝrayila, sǝ mǝ nǝ api ɓabuì.&gt;&gt; 2 Nda Dauda lo sǝ wari andǝ aburana gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) mǝnana à nda atè ka, aban Akish muna-ɓwabura mala Mawok,† murǝm Gat. 3 Pǝlǝa Dauda kya do a Gat, yì andǝ aburana male, koyan ngga andǝ amǝɓala male atè, sǝ Dauda gbal ka andǝ amāmí ɓari, Ahinowam ɓwama Jezǝril, andǝ Abigiyel ɓwama Kamel,‡ yì mā-lú mala Nabal. 4 Sǝ lang à banggi Sawul ama Dauda ɓangŋǝna umǝna a Gat ka, Sawul nyare alte ɗǝm ɗàng.

5 Pǝlǝa Dauda ne Akish ama, &lt;&lt;Ida, ɓǝ̀ ǝn kumǝna earmúrú a bano ka, ɓǝà pàm bân aɓa mwashat atà alá mǝnana a liro ka, ace mǝnana mǝ duk kam ngga. Ace mana sǝ mim guro mò ka mǝ nǝ do atò a là-murǝm?&gt;&gt; 6 Nda Akish pe wi Zikǝlag§ akǝ̀ pwari mǝno ka. Acemani ka, Zikǝlag na a bu amurǝma mala Yahuda bà yalung. 7 Anonggio mǝnana Dauda pa aɓa do male a nzali mala amǝ'Filisti ka, pǝlǝa mwashat nǝ azongŋo ine na.

8 Arǝ anonggio mǝno ka, Dauda andǝ aburana male wario sǝ à tǝlli amǝ'Geshur, andǝ amǝ'Girǝz, andǝ amǝ'Amalek. (Twal arǝ anza ɓara-ɓara aɓwapǝndǝa mǝnia ka à sauna nǝdo aɓa nzali mǝnia, tite a Shur aban ká ɗār a nzali Masar.) 9 A koya pwari Dauda wari nǝ munǝo arǝ ɓè bu-nzali ka, pà nǝ̀ ɗeki kǝ ɓwabura ko ɓwama nǝyilǝmu ɗàng, sǝ nǝ̀ gbǝwi anzur, andǝ andá, andǝ amǝdambǝriso, andǝ akalakadambi, sǝ agir-nggūrǝu. Pǝlǝa nǝ̀ nyar aban Akish. 10 Sǝ lang Akish nǝ̀ ɗiban ama, &lt;&lt;A ya ban sǝ wu wari ace tǝlliban yalung ngga?&gt;&gt; Dauda nǝ̀ ear ama, &lt;&lt;A ban njar-kunmur mala Yahuda,&gt;&gt; ko &lt;&lt;A njar-kunmur mala Jerameel,&gt;&gt; ko &lt;&lt;A njar-kunmur mala amǝ'Ken.&gt;&gt; 11 Dauda ɗeki kǝ ɓwabura ko ɓwama nǝyilǝmu mǝnana nǝ̀ yinǝi a Gat ka ɗàng, nǝ ɗenyicau ama, &lt;&lt;Cè à yi oasǝkimur sǝm, ama, &lt;Ani sǝ Dauda pǎ.&gt; &gt;&gt; Mǝnia ka nda gìr mǝnana Dauda pakkiyi pwari-pwari, lang ndaban do aɓa bù-nzali mala amǝ'Filisti ka. 12 Anggo sǝ Akish earnǝ Dauda, sǝ kǝ twali ama, &lt;&lt;Tsǝngŋǝ̀nà aɓwana male amǝ'Isǝrayila à ɓinǝnamǝsǝi; acemani ka, nǝ̀ duk mǝtúró mem tàtǝ́k.&gt;&gt;

28

Sawul andǝ mǝɗikalú mala En-dor

1 Arǝ anonggio mǝno ka, amǝ'Filisti ram amǝ'lwa malea ace lwa-lwa arǝ Isǝrayila. Pǝlǝa Akish ne Dauda ama, &lt;&lt;Sǝlǝa ama we wunǝ aburana mô ka wun nǝ̀ o atàm atà amǝ'lwa.&gt;&gt; 2 Dauda pǝlǝa eari Akish ama, &lt;&lt;E, akàm sǝ awu nǝ sǝni nǝnggearǝò gìr mǝnana guro mò nǝ̀ gandǝ pè ka.&gt;&gt;Pǝlǝa Akish banggi Dauda ama, &lt;&lt;Acemani ka, mǝ nǝ tsǝo awu nǝ duk mǝ'yáltàm bà.&gt;&gt;

3 Adyan ngga, Samuyila angŋa-dǝmba pàngŋǝ̀nà-lú, sǝ amǝ Isǝrayila kat angŋa-dǝmba à ɓuanì sǝ à tsǝ̀ngŋǝ̀nì a Rama, yì là male.* Sǝ Sawul angŋa-dǝmba pǝrna amǝ'ɗikalú andǝ amǝ'nggár, à purni ɓá nzalî.†

4 Amǝ'Filisti ramba sǝ à yi bwal kàttì a Shunem. Sǝ Sawul ram Isǝrayila kat, sǝ à bwal kàttì a Gilbowa. 5 Lang Sawul sǝn amǝ'lwa mala amǝ'Filisti ka, ɓangciu pàkki wi, sǝ gǝggǝli kǝ̀rkǝ́r. 6 Sǝ lang Sawul alta nê mala Yahweh ka, Yahweh pè wi kǝ eare ɗang, ko aɓa lòrǝo, ko nǝban Urim, ko nǝban amǝɓangnǝa.‡ 7 Pǝlǝa Sawul banggi amǝtúró male ama, &lt;&lt;Wu alamta ɓwama mǝnana mǝɗikalú na ka, ace mǝnana mǝ kya ɗibancau a baní ka.&gt;&gt; Pǝlǝa amǝtúró male eari wi ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓè mǝɗikalú nakam a En-dor.&gt;&gt;

8 Anggo sǝ Sawul ɓosǝki rǝì, oasǝ aɓea agir-nggūrǝu ɗàng, sǝ wario, yì andǝ aburana ɓari atè. À yi bik ban ɓwame nǝ du. Sǝ Sawul bang ama, &lt;&lt;Ida, ɗikamban atà alú, sǝ wu tunǝâm ɓwa mǝnana mǝ nǝ banggo lullǝi ka, ɓǝ̀ lǝmdǝ rǝì.&gt;&gt; 9 Sǝ ɓwame banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓafo a sǝlǝnace gìr mǝnana Sawul pàk ka, mǝnana pǝr amǝ'ɗikalú andǝ amǝ'nggár à purî là man ngga. Ace mana sǝ a kǝ tsǝkam gbǝli mǝnana nǝ̀ kánǝ yilǝmem a lú ka?&gt;&gt; 10 Sǝama Sawul kánbi wi ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, kǝ ɓè patanni pà nǝ̀ yiu amuro ace gìr mǝnia ka ɗàng!&gt;&gt; 11 Pǝlǝa ɓwame ɗì ama, &lt;&lt;Yana mǝnana mǝ nǝ tunǝô wi ka?&gt;&gt; Sǝ ne ɓwame ama, &lt;&lt;Tunǝâm Samuyila.&gt;&gt; 12 Lang ɓwame sǝn Samuyila ka, sà'ɓua bang-bang. Sǝ ɓwame ne Sawul ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a swarkiam? A nda Sawul!&gt;&gt; 13 Murǝm pǝlǝa banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀kǝa pakko ɗàng. Mana ɗe a sǝna?&gt;&gt; Ɓwame ne Sawul ama, &lt;&lt;Ən sǝn ɓè lú aban puro nǝ ɓá nzali.&gt;&gt; 14 Sawul ɗi ama, &lt;&lt;Lang sǝ puro male pa?&gt;&gt; Eari wi ama, &lt;&lt;Jamgula na puro kǝ yiu ka! Mbuɓiki rǝì aɓa nggea-daura.§&gt;&gt;Pǝlǝa Sawul sǝlǝ ama Samuyila na, pǝlǝa ɓunno sǝ ti múrí a nzali.

15 Pǝlǝa Samuyila banggi Sawul ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ a tanninǝ mim aban tunǝam ɓǝn yiu?&gt;&gt; Sawul ear ama, &lt;&lt;Mǝ nda aɓa nggikiban mǝkǝ̀rkǝ́rnì, acemǝnana amǝ'Filisti yinǝ lwa arǝàm, sǝ Ɓakuli ka pǝlǝnàm nzǝmi, sǝ yale kǝ pam eare ɗǝm ɗàng,* ko nǝban amǝɓangnǝa ko aɓa lòrǝo. Acemani ka, ǝn alte nǝma ɓǝà tunǝo wu yiu wu banggam gìr mǝnana mǝ nǝ pàk ka.&gt;&gt;

16 Sǝ Samuyila banggi Sawul ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ awu nǝ ɗiem, mǝnana a sǝlǝna ama Yahweh pǝlǝno nzǝmi, sǝ dumǝna ɓiomǝbura ka? 17 Yahweh pàngŋǝ́nò kǝla mǝnana nam sǝ ǝn banggo ka; sanǝna domurǝm a ɓabuo sǝ pànî ɓio mǝ'murkala, yi Dauda.† 18 Acemǝnana a oki Yahweh ɗàng, sǝ a lumsǝ nggea bumlulla male mǝ'earke amur amǝ'Amalek raka,‡ nda Yahweh pàkkô gìr mǝnia yalung ngga. 19 Amur mani ka, Yahweh nǝ̀ tasǝ Isǝrayila sǝ we gbal a ɓabù amǝ'Filisti! Lí ka, we wunǝ amuna-burana mô, wun nǝ̀ pà atàm.§ Ɗǝm ngga Yahweh nǝ̀ tasǝ amǝ'lwa mala Isǝrayila a ɓabù amǝ'Filisti!&gt;&gt;

20 Kara Sawul kpa a nzali sárǝ́ pǝrapǝra, ɓangciu pakki wi kǝ̀rkǝ́r ace acau mala Samuyila. Rǝcandǝa malì rǝì kat acemǝnana lì kǝgir ɗàng, dù kat andǝ pwari kat. 21 Pǝlǝa ɓwame yiu aban Sawul, sǝ lang sǝn ɓiki gǝggǝlya mǝnana gǝggǝli ka, ɓwame banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, mim guro mò ka ǝn kpanata cau mò. Ən twal yilǝmem a kún buam sǝ ǝn pak gìr mǝnana a banggam ngga. 22 Ado ka, we gbal ka, kwakikiro arǝàm, mim guro mò. Earam mǝ yinǝo nǝ girlina bǝti, ace mǝnana wu li, sǝ wu kum rǝcandǝa mala bwal njar ma'wun aban o ka.&gt;&gt; 23 Sawul ɓinǝe, sǝ bang ama, &lt;&lt;Pà mǝ nǝ lìli ɗang.&gt;&gt; Sǝama aguro male andǝ ɓwame ɓuakiarǝi, pǝlǝa kpata cau malea. Nda loapi nzali sǝ dumnǝdo amur gyangŋan-nongŋo ka. 24 Ɓwama man ngga ndanǝ muna ndá-lǝsǝa a ɓala, pǝlǝa bwali sǝ pwanmyali akaurǝa. Sǝ ɗàrǝ́ muku, karki dyar bǝredi, sǝ lurǝi burè pà arǝì ɗàng, 25 sǝ tsǝki Sawul andǝ aguro male aɓadǝmbia, sǝ à li. Nda à lo sǝ à o, a kǝ dù mǝno ka.

29

Amǝ'Filisti ɓinǝ Dauda

1 Adyan ngga, amǝ'Filisti angŋa-dǝmba à ramna amǝ'lwa malea kat abanɓwáná a Afek,* sǝ amǝ'Isǝrayila ka à tsǝk kàttì malea a nkanggari mgbeaɗe-mùr mǝnana nda a Jezǝril ka. 2 Lang †amǝ'yálmúrû mala amǝ'Filisti gya aban kutio andǝ aburana malea mǝnana à gau rǝia arǝ agbǝman sǝ arǝ aá ka, Dauda andǝ aburana male gbal ka à gya aban kutio anzǝm murǝm Akish.

3 Amǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'Filisti ɗìban ama, &lt;&lt;Mana amǝ'Ibǝru man pakkiyi kani?&gt;&gt; Akish earia wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda Dauda, mǝtúró mala murǝm Sawul mala Isǝrayila. Nda kani nǝdo atàm kútínì pǝlǝa mwashat. Sǝ twal a pwari mana nying Sawul ba ado ka, ǝn kumi nǝ ɓekǝ ɓwarkio ɗàng.&gt;&gt;

4 Sǝama bum amǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'Filisti lul arǝ murǝm Akish, sǝ à banggi wi ama, &lt;&lt;Nyesǝ ɓwabura mǝna ka ɓǝ̀ o a ban mǝnana a pe wi ɓǝ̀ duk kàm ngga. Yì ka pà nǝ̀ ká atà sǝm a kún munǝo ɗàng, ace mǝnana ɓǝkǝa pǝlǝ ɓi'sǝm mǝbura a kún munǝo raka. Ya njar na ɗe ndakam nǝ̀ kumo, mǝnana ɓoaro-kutibanì, mala gilǝki-nre andǝ mǝtala-ɓala male ka, mǝnana ɓǝ̀ pà nǝ́ twal aɓamur aburana ma'sǝm raka? 5 Mǝnia ka nda Dauda mbo, mǝnana aɓwana tu'nggyal nǝ nggwam amurí ama,

&lt;&lt; &lt;Sawul walna aá male,

sǝ Dauda walna aá lum male ka?&gt; &gt;&gt;‡

6 Pǝlǝa Akish tunǝ Dauda sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, a nda mǝ'ɓealɓoarna, sǝ puro mô andǝ kutio mô atàm aɓalǝ amǝ'lwa ka ndanǝ ɓoaro a mǝsǝàm. Ən kumô nǝ ɓekǝ mǝɓike ɗàng, twal a pwari mǝnana a yiu nǝi abanam ngga, bà yalung. Kat andǝ amani ka, amǝ'yálmúrû earnǝ we ɗàng. 7 Acemani ka, nyar ado, o aɓa rǝpwala, ace mǝnana wu kǝa zurǝi ɓabum amǝ'yálmúrû mala amǝ'Filisti raka.&gt;&gt;

8 Dauda banggi Akish ama, &lt;&lt;Mana ǝn pa? Mana a kumi arǝàm, mim guro mò, twal a pwari mǝnana ǝn yiu nǝi aɓa túró mô bà yalung, mǝnana nǝ̀ tsǝa sǝ pà mǝ nǝ ká munǝo arǝ aɓiu-mǝbura mala ɓwamǝgule mem murǝm raka?&gt;&gt; 9 Akish pa'eare ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝna ama a nda ɓwa mǝ'mǝsǝcauì a mǝsǝàm kǝla mǝturonjar mala Ɓakuli! Sǝama amǝ'yálmúrû mala amǝ'Filisti bangŋǝna ama, &lt;Dauda pà nǝ̀ ká atà sǝm a munǝo ɗàng.&gt; 10 Adyan ngga, lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal wunǝ amǝtúró mala mǝtala-ɓala mò mǝnana à yiu atò ka, sǝ lang banfana ka, wu bwal njar wu o.&gt;&gt;

11 Nda Dauda andǝ aburana male lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal, sǝ à bwal njar aban o a nzali mala amǝ'Filisti ka, sǝ amǝ'Filisti ka, à eau aban ká Jezǝril.

30

Dauda gandǝ amǝ'Amalek nǝ munǝo

1 Lang Dauda andǝ aburana male yina a *Zikǝlag a tàruia pwari ka, à yi sǝni ka amǝ'Amalek yina nǝ tǝlliban amur Negev andǝ Zikǝlag. À lina Zikǝlag nǝ munǝo, à pisǝni nǝ bǝsa, 2 sǝ à bwalkina amamǝna andǝ koyan mǝnana aɓalǝi ka bwalban-guro, amuna-mǝkeke andǝ aɓwana-mǝgule. À wal-lú kǝɓwa ateà ɗàng, sǝama à pwanǝnia, à umá nǝia.

3 Lang Dauda andǝ aburana male yiu a nggea-lê ka, à yi kumi ka à pisǝni. Amālia andǝ amuna-burana malea, andǝ amuna-mamǝna malea ka, à pwanǝnia à umǝna nǝia. 4 Pǝlǝa Dauda andǝ aburana mana atè ka, à ɓua kǝ̀rkǝ́r she lang rǝcandǝa malea malǝna ka. 5 Amālá Dauda kǝm ngga à umǝna nǝia, yià Ahinowam, ɓwama Jezǝril andǝ Abigiyel, ɓwama Kamel, mā-lú mala Nabal. 6 Ɓabum Dauda zurǝì kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana aburane kǝ earce ama à nǝ̀ ɓukki nǝ atali; koya ɓwabura ka, bumikiɗiki kǝ̀rkǝ́r ace amuna-burana male andǝ amuna-mamǝna male. Sǝama Dauda ɓakɓabumi nǝban Yahweh Ɓakuli male.

7 Pǝlǝa Dauda banggi pǝris Abiyata, muna-ɓwabura mala Ahimale ama, &lt;&lt;Yinǝam nǝ efot.&gt;&gt; Nda Abiyata yinǝ efot aban Dauda ka. 8 Dauda ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Mǝ pǝrta amǝnia yì amǝ'tǝllìban ngga le? Mǝ nǝ kasǝmurià le?&gt;&gt; Yahweh eari wi ama, &lt;&lt;Pǝrtea, acemǝnana mbak-kàngkàng awu nǝ̀ kasǝmurià, sǝ mbak-kàngkàng awu nǝ̀ amsǝ aɓwana, sǝ awu nǝ ak agir mana à pwania kat ka.&gt;&gt;

9 Nda Dauda lo aban ká andǝ aburana gbǝman-tongno-nong-mwashat (600) mǝnana atè ka. Lang à yi bingŋǝna myalmúr Beso ka, aɓea aɓwana atea mǝnana à nda anzǝ́mò ka à ue abanì. 10 Dauda andǝ aburana gbǝman-ine (400) lidǝmba nǝ pyangnǝatau; acili aburana gbǝman-ɓari (200) ka, à ɓiki aulǝa à gandǝnǝ yálì myalmúr Beso ɗàng, nda à ueo abanì ka.

11 Pǝlǝa à kya kum ɓè ɓwa'Masar a patal, sǝ à yinǝi aban Dauda. À pè wi bǝredi shè, sǝ à pè wi mùr nu. 12 Ɗǝm ngga à pè wi agbatali kyak ɓari mala ɓǝla vwari andǝ adangŋanshi ɓǝla-anap mǝ'ime ɓari. Lang linia ka, yilǝmi nyar arǝì; ɓwabure ka pàngŋǝ̀nà anonggio tàrú, du andǝ pwari li kǝgìr ɗàng. 13 Dauda ɗì ama, &lt;&lt;Yana nda mǝtala-ɓala mò? Sǝ a pur nǝ kǝshe?&gt;&gt; Pǝlǝa ear ama, &lt;&lt;Mǝ nda lagga ɓwa'Masar, muna-ɓala mala ɓwa'Amalek. Mǝtala-ɓala mem o ɗekiam, acemǝnana ǝn nong rǝkwana anongŋo tàrú mǝnia à kùtí ka. 14 Sǝm wari a tǝlliban a njar-kunmur mala bù-nzali mala †amǝ'Keret, aɓa nzong-nzali mala Yahuda, andǝ njar-kunmur mala nzong-nzali Kalip; sǝ sǝm pisǝ Zikǝlag nǝ bǝsa.&gt;&gt; 15 Dauda ɗì ama, &lt;&lt;Awu nǝ gandǝ kánǝ mim aban nggǝsan mala amǝ'tǝllìban man le?&gt;&gt; Pǝlǝa ear ama, &lt;&lt;Kánbam nǝ Ɓakuli ama a pà wunǝ wal-luem, ko awu nǝ túrǎm a ɓabù mǝtala-ɓala mem ɗàng, sǝ mǝ nǝ umnǝ we aban nggǝsan mala amǝ'tǝllìban man.&gt;&gt;

16 Nda warinǝ Dauda a banì ka, sǝ à kya kumia à mesǝna a koya ban a nzali. À ndaban li andǝ nu, andǝ pe ɓamúrià banɓoarnado ace nggea gǝna-lwa mǝnana à pwani aɓa nzali mala amǝ'Filisti, sǝ aɓa bù-nzali Yahuda ka. 17 Pǝlǝa Dauda soa arǝia nǝ munǝo, twal a ban-mbul'mbul aban ká pwarikpǝra mala ɓè pwari. Kǝɓwa ateà au ɗàng, shekǝ alaggana gbǝman-ine (400) mǝnana à ɓangŋa a nzǝm akalakadambi, à au ka. 18 Dauda ak agir mǝnana kat amǝ'Amalek pwania ka, andǝ amāmí ɓari. 19 Kǝgìr ɓwàr ɗàng, ko mǝkyauwe ko mǝgule. Ak amuna-burana, andǝ amuna-mamǝna, andǝ gǝna-lwa, andǝ koya gir mǝnana kat amǝ'tǝllìban mǝno pwania ka; Dauda nyesǝ agir kat. 20 Ɗǝm ngga Dauda pwan adomwan mala anzur andǝ ambul, andǝ mala andá, sǝ pǝria aban yiu a ɓadǝm acili agirkusǝu, sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka gǝna-lwa mala Dauda na!&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Dauda nyar a ban aburana gbǝman-ɓari mǝnana aulǝa tsǝia à gandǝnǝ o atè raka, yì aɓwana mana à nyia a myalmúr Beso ka. À pur ace ká kúllí Dauda andǝ aɓwana mana atè ka. Lang Dauda bingŋǝna tù abania ka, pǝlǝa makkia-wia-kún. 22 Sǝama amǝ'ɓealɓikea andǝ amǝ'ɓealɓana aɓalǝ aburana mǝnana à o atà Dauda ka, à bang ama, &lt;&lt;Acemǝnana à o atà sǝm raka, pà sǝm nǝ̀ pè kǝɓwa ateà kǝgìr aɓa gǝna-lwa mǝnana sǝm nyesǝia ka ɗàng! Kǝ amālia andǝ amunia nda sǝm nǝ̀ pea wia ka, sǝ koyan ngga ɓǝ̀ bwal amale ɓǝà o.&gt;&gt;

23 Sǝama Dauda na ama, &lt;&lt;Wun amǝ'eambǝam, wu kǝa pak anggo nǝ gìr mǝnana Yahweh pa sǝm ngga ɗàng! Yahweh yál sǝm sǝ tasǝ amǝ'tǝllìban mǝnana à yiu arǝ sǝm ngga, a ɓabù sǝm. 24 Yana nǝ̀ kwakikiri arǝ wun amúr cau man? Kāmbe mala ɓwa mǝnana wari a munǝo ka, nǝ̀ duk mwashat andǝ mala ɓwa mǝnana ue a ban atwalo ka.&gt;&gt;

25 Twal a pwari mǝno bà yalung ngga, mǝnia ka duk nzongcau andǝ nggurcau aban amǝ'Isǝrayila. 26 Lang Dauda bingŋǝna Zikǝlag ka, tasǝ aɓa gǝna-lwa mǝnana pwan ngga, aban aɓwana-mǝgule mala Yahuda, mǝnana à nda ka agyajam male ka, nǝ cau ama, &lt;&lt;Ɓoro nia ka ace wun, aɓa gǝna-lwa mǝnana sǝm pwan arǝ aɓibura mala Yahweh ka!&gt;&gt; 27 Aɓoronì ka, à nda ace aɓwana mǝno arǝ alá mǝnia ka: ace amǝno yì aɓwana a Betel, andǝ Ramot Negev, andǝ Jattir ka; 28 ace aɓwana mǝno a Aruwa, andǝ Sifmot, andǝ Eshtemowa, 29 andǝ Rakal ka; ace aɓwana mǝno arǝ anggea-là mala amǝ'Jerameel andǝ amǝ'Ken ngga; 30 ace aɓwana mǝno a Horma, andǝ Bor Ashan, andǝ Atak, 31 andǝ Hebǝron ngga; sǝ ace aɓwana mǝno arǝ acili abân mǝnana kat Dauda andǝ aburana male ging kam ngga.

31

Lú mala Sawul andǝ amuna-burana male

(1 Acau Kpa 10:1-12)

1 Adyan ngga amǝ'Filisti naban munǝo arǝ amǝ'Isǝrayila; sǝ amǝ'lwa mala Isǝrayila ɓangŋa aɓadǝm amǝ'Filisti; à wal-lú amǝ'Isǝrayila amúr Nkono Gilbowa. 2 Amǝ'Filisti pǝrta Sawul andǝ amuna-burana male, à kya kasǝmurià, sǝ à wal-lú amuna-burana male, yià Jonatan, andǝ Abinadap, andǝ Malkishuwa. 3 Munǝo yi candǝ arǝ Sawul; amǝ'sǝlǝ túr mundi ta Sawul nǝ mundi, à tsǝki wi penye kǝ̀rkǝ́r.

4 Sawul ne mǝ-bwali-wi agirmunǝo male ama, &lt;&lt;Pusǝ nggeabyau mô sǝ wu zuɓiam nǝi, ɓǝ̀ ana raka, amǝ ɗwanyi kasǝ-ɓatau man nǝ̀ yia zuɓiam sǝ à nǝ̀ ɓangginǝ mim.&gt;&gt; Sǝama mǝ-bwali-wi agirmunǝo male ɓinǝe, acemǝnana ɓangciu pàkki wi kǝ̀rkǝ́r. Nda Sawul twal nggeabyau male sǝ kpa amurí ka. 5 Lang mǝ-bwali-wi agirmunǝo male sǝni Sawul wuna ka, kara yì gbal ka kpa amúr nggeabyau male sǝ wù atà Sawul. 6 Anggo sǝ Sawul andǝ amuna-burana male tàrú, andǝ mǝ-bwali-wi agirmunǝo male andǝ aburana male mǝnana atè kat ka, à wù akǝ pwari mǝ'mwashati.

7 Lang amǝ'Isǝrayila mǝnana à nda a buì njar-nza mala Ɓangŋaban Jezǝril andǝ amana a takuli mala Nggeasala Jodan sǝni ama, aburana mala amǝ'Isǝrayila ɓangŋǝna, sǝ Sawul andǝ amuna-burana male wukina ka, à ɓangŋa à nying alà malea; sǝ amǝ'Filisti yiu à yi do aɓalǝia.

8 Lang ban fana ka, amǝ'Filisti yiu ace pwan agirbura mala aɓwana mana à wuna ka, kara à yi kum lú Sawul andǝ alú amuna-burana male tàrú amúr Nkono Gilbowa. 9 À kasǝ ɓamur Sawul, sǝ à swár agirmunǝo male. À tasǝ amǝ'na-túrbân aɓa nzali mala amǝ'Filisti kat ɓǝà hamnǝ bǝsacê a ndàmǝgule mala ankúl malea, sǝ aban aɓwana malea. 10 À tsǝk agirmunǝo mala Sawul a ndàmǝgule mala *Ashterot, sǝ à gyar luí arǝ sheran mala Bet Shan.

11 Lang aɓwana mǝnana nǝdo a Jabesh-Gilǝyat ok gìr mǝnana amǝ'Filisti pàkki Sawul ka, 12 kara akanggǝrang amǝ'lwa malea kat lo, sǝ à gya aɓa dù mǝno kat. À kya twal lú Sawul andǝ alú amuna-burana male mǝnana arǝ sheran mala Bet Shan ngga, sǝ à yiu a Jabesh, à kya pisǝia kàm. 13 À pwan amuia, sǝ à lumsǝia a tǝrta nggun zāmbo a Jabesh; sǝ à gilmùr anonggio tongno-nong-ɓari.

* 1:5 1:5 akāmbe ɓari Aɓea malǝmce gilǝ ama kāmbe mwashat, sǝ aɓea ka ama kāmbe mǝɓoarne mwashat.

† 1:11 1:11 Yahweh mana a Karban Kat nǝ Gulo ka ko &lt;&lt;Yahweh mǝ'sàrǝ̀ amǝ'lwa mala kuli&gt;&gt;

‡ 1:22 1:22 nǝ̀ ue kano ba do-yilǝmu male kat. Amalǝmce-nggú mala amǝ Ibǝru tsǝì ama: Ən panì ɓǝ̀ duk ɓwa Nazir aɓalǝ anonggio mala do-yilǝmu male kat.

* 2:1 2:1 Njawe ko &lt;&lt;Rǝcandǝa&gt;&gt;

† 2:5 2:5 Ɓalli gbal aɓa: Isha 54:1.

‡ 2:6 2:6 Shewol ko &lt;&lt;ɓembe, ko ban mala alú&gt;&gt;

§ 2:15 2:15 Ɓalli aɓa: Pǝris 3:5,16; 7:23,25,31

* 2:18 2:18 efot mala nggubyau linǝn ko &lt;&lt;adaura pǝris&gt;&gt;

† 2:35 2:35 tamsǝ ɓala-pǝris male kàngkàng ko &lt;&lt;mǝ nǝ eari wi ɓǝ̀ kum amuna andǝ amǝ'kau mǝnana à nǝ̀ duk apǝris ka&gt;&gt;

‡ 2:35 2:35 ɓwa mem mana ǝn tárì ka tàtǝ́k; ɓalli aɓa: 2Sam 22:51; Ang 18:50; 89:20.

* 3:1 3:1 Ɓalli aɓa: Ang 74:9; Amo 8:11.

† 3:3 3:3 Ɓalli aɓa: Pur 27:21.

‡ 3:13 3:13 Ɓalli aɓa: Mat 12:31-32; Luk 12:10.

* 4:4 4:4 Ɓalli gbal aɓa: Pur 25:22; 2Sam 6:2; Ang 80:1; 99:1.

† 4:9 4:9 wu duk aburana ko &lt;&lt;cam wara kǝla aburana&gt;&gt;

‡ 4:19 4:19 kara kùndǝ a nzali sǝ gbashi. Sǝama kwanban mala gbashi ɓākì. ko &lt;&lt;kara kùndǝ a nzali sǝ gbashi, acemǝnana kwanban mala gbashi ɓākì.&gt;&gt;

§ 4:21 4:21 Sǝni gbal aɓa: 1Sam 14:3.

* 5:2 5:2 Sǝni gbal aɓa: Akas 16:23.

* 6:3 6:3 Sǝni gbal aɓa: Pǝris 5:15-16.

* 7:3 7:3 Ɓalli gbal aɓa: Jes 24:23.

† 7:12 7:12 Ebeneza ka ɓālǝi ka nda &lt;&lt;tali mala gbasha.&gt;&gt;

* 9:25 9:25 à sárǝì Sawul kal-nongŋo;ɓè gilǝe nǝ kún Ibǝru bang ama nacau nǝ Sawul.

† 9:25 9:25 múr-kurǝm ɓalli gbal aɓa: Nggur 22:8; 2Sam 11:2; 16:22; Nehe 8:16; Mat 24:17; Atúró 10:9.

* 12:9 12:9 Ɓalli aɓa: Akas 4:1-2.

† 12:21 12:21 Ɓalli gbal aɓa: Ir 16:19; Hab 2:18; 1Kor 8:4.

* 13:3 13:3 gandǝ kàttì ko wal-lú mǝ'sàrǝ̀ban

† 13:3 13:3 Ɓalli aɓa: 1Sam 10:5.

‡ 13:13 13:13 Ɓalli aɓa: 1Sam 15:11.

§ 13:14 13:14 Ɓalli aɓa: Atúró 13:22.

* 13:21 13:21 gauwe ɓari aɓa tàrú mala shekel ko mǝsǝ bolo-azǝrfa ɓari.

* 14:3 14:3 a buì ko arǝì

† 14:18 14:18 &lt;&lt;Yinǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli kani.&gt;&gt; A pwari mǝno ka, Akwati Kùrcau mala Ɓakuli ka, nda aban amǝ'Isǝrayila. Ko Osso Sawul ne Ahija ama, &lt;&lt;Yinǝ efot, ace ɗibancau aban Ɓakuli amur gìr mǝnana sǝm nǝ̀ pàk.&gt;&gt; A pwari mǝno ka, Ahija oasǝna efot arǝì, sǝ nda aban came aɓadǝm amǝ'Isǝrayila.

‡ 14:19 14:19 &lt;&lt;Nying buo.&gt;&gt; Ko &lt;&lt;Nying buo arǝ efot (Pur 28:6-30.) Kǝa lidǝmba nǝ jeki amǝsǝtali-gǝna mǝnana arǝ efot, yì muna daura-múrɓì mǝfele mala Pǝris Mǝgule ka, ace súrǝ̀ nê mala Ɓakuli ɗàng.&gt;&gt;

§ 14:20 14:20 Ɓalli gbal aɓa: Akas 7:22; 2Kpa 20:23.

* 14:32 14:32 Ɓalli aɓa: Pǝris 3:17.

† 14:41 14:41 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 27:21; 1Sam 28:6.

* 15:1 15:1 Ɓalli aɓa: 1Sam 9:16.

† 15:6 15:6 Ɓalli aɓa: Akas 1:16; 4:11.

‡ 15:11 15:11 pàk-ɓǝnsǝlǝma Ɓalli aɓa: Tite 6:6.

§ 15:22 15:22 Ɓalli aɓa: Ang 40:6-8; 50:8-9; Pas 21:3; Isha 1:11-13; 1:16-17; Ir 7:22-23; Mik 6:6-8; Ib 10:6-9.

* 17:15 17:15 Sǝni aɓa: 1Sam 16:21-23.

† 17:18 17:18 kún-bǝri ko &lt;&lt;cautera&gt;&gt;

‡ 17:23 17:23 Sǝni a: 17:8.

§ 17:25 17:25 nabura ko &lt;&lt;soabum,&gt;&gt; ko &lt;&lt;ɓǝsǝki&gt;&gt; ko &lt;&lt;sanggi&gt;&gt;

* 18:1 18:1 Ɓalli aɓa: 1Sam 20:17; Nggur 13:6.

† 18:12 18:12 Ɓalli aɓa: 1Sam 16:18.

‡ 18:17 18:17 Ɓalli aɓa: 1Sam 17:25.

* 19:1 19:1 Ɓalli gbal aɓa kúrè 18 mǝsǝi 1 mala malǝmce man.

† 19:9 19:9 bangŋo mǝɓike Sǝni gbal aɓa kúrè 16 mǝsǝi 14 mala malǝmce man.

‡ 19:13 19:13 ɓǝ̀nzál ko &lt;&lt;nkúl ɓala&gt;&gt;

§ 19:18 19:18 Nayot ko muna-là mala amǝɓangnǝa.

* 20:5 20:5 Sǝni aɓa: Ɓal 10:10; 28:11.

† 20:19 20:19 a nkanggari tali Ezel ko &lt;&lt;a ban mǝnana à ramba atali ka.&gt;&gt;

* 21:4 21:4 bǝredi mǝnana nda ace Ɓakuli ko &lt;&lt;bǝredi mǝfele&gt;&gt;

† 21:6 21:6 bǝredi mala Ɓadǝm Yahweh Sǝni aɓa: Pǝris 24:8,9.

‡ 21:11 21:11 Sǝni aɓa: 1Sam 18:7; 29:5.

* 23:1 23:1 Ɓalli gbal aɓa: Jes 15:44.

† 23:14 23:14 Ɓalli gbal aɓa: Jes 15:24.

‡ 23:16 23:16 Sǝni gbal aɓa: 1Sam 30:6.

§ 23:17 23:17 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 24:20.

* 23:19 23:19 Sǝni gbal aɓa: 1Sam 26:1.

† 23:28 23:28 Sela Hamalekot ka nda Mbisong mala Gauwa ko Àwá.

* 24:3 24:3 usǝlǝ aulǝa Ibǝru bang ama ace &lt;&lt;kùmsǝ akusǝi&gt;&gt; sǝ ɓalǝi ka nda &lt;&lt;doagung.&gt;&gt;

* 25:1 25:1 ɓabondo Paran ngga nda ɓabondo Mawon.

† 25:25 25:25 Nabal ka ɓālǝi nda gǝmi.

‡ 25:28 25:28 nǝ̀ tamsǝkusǝ ɓala mala ɓwamǝgule mem ko &lt;&lt;nǝ̀ yál ɓwamǝgule mem andǝ amǝ'ɓala male tàtǝ́k&gt;&gt;

§ 25:44 25:44 Paltiyel ko Palti.

* 26:1 26:1 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 23:19; Ang 54.

† 26:12 26:12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:21; 15:12.

‡ 26:19 26:19 pàgir mala pisǝ muku gìr mala pà rǝmban mǝɓoarne ace pwasǝbum Yahweh

§ 26:19 26:19 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 14:16; 20:19; 21:3.

* 27:1 27:1 Ɓalli gbal aɓa; 1Sam 26:19.

† 27:2 27:2 Ɓalli gbal aɓa; 1Sam 2:10.

‡ 27:3 27:3 Ɓalli aɓa; 1Sam 25:42-44 .

§ 27:6 27:6 Zikǝlag Ɓalli gbal aɓa; Jes 15:31; 19:5; Nehe 11:28.

* 28:3 28:3 Sǝni aɓa: 1Sam 25:1.

† 28:3 28:3 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:31; 20:27; Nggur 18:10-11.

‡ 28:6 28:6 Ɓalli gbal aɓa: Pur 28:30; Ɓal 27:21; 1Amur 3:5.

§ 28:14 28:14 Sǝni aɓa: 1Sam 15:27.

* 28:15 28:15 Ɓalli aɓa: 1Sam 28:6

† 28:17 28:17 Ɓalli aɓa: 1Sam 15:28.

‡ 28:18 28:18 Ɓalli aɓa: 1Sam 15:1-9.

§ 28:19 28:19 Sǝni aɓa: 1Sam 31:2.

* 29:1 29:1 Afek Sǝni aɓa: 1Sam 4:1; Jes 12:18.

† 29:2 29:2 Ɓalli gbal aɓa: Jes 13:3.

‡ 29:5 29:5 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 18:7; 21:11.

* 30:1 30:1 Sǝni aɓa: 1Sam 27:6; 29:4,11.

† 30:14 30:14 Sǝni aɓa: 2Sam 8:18; 15:18; 20:7; 23; 1Amur 1:38; 1Kpa 18:17.

* 31:10 31:10 Sǝni aɓa: Akas 16:23-24.

2 Samuyila

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

ƁARIA SAMUYILA

MƏNCAU

Malǝmce Ɓaria Samuyila mǝnana nda kpata Samuyila Mǝdǝmbe ka bangcau amur acau-ɓaraɓara mala yálmúrû mala murǝm Dauda, tite a bu-nzali Yahuda a njar-kúnmur (akùré 1-4), sǝ amur nzalî puppup, kpapi andǝ Isǝrayila mǝnana a njar-nza ka (akùré 5-24). Mǝnia ka caugilǝa na mǝnana à gilǝì kǝla mǝnana kumban ngga, amur wara mǝnana Dauda war andǝ aɓimǝbura mana à nda aɓa nzali male sǝ andǝ arǝcandǝa mala abǝri-nzali ka, ace tangsǝ domurǝm male andǝ tsǝk bunomurǝm male ɓǝ̀ pangnǝ rǝcandǝa. Dauda ka à lǝmdǝi ɓwa na mǝnana ndanǝ gūliarǝu mǝlime andǝ paɓamuru aban Ɓakuli ka, sǝ ɗǝm ngga ɓwa na mǝnana gandǝnǝ nun ɓabum aɓwana male ɓǝà kùr ɓamuria arǝ kpate nǝ ɓabumia mwashat ka. Kat andǝ amani ka, à lǝmndǝ Dauda kǝla ɓwa mǝnana a ɓè pwari ka kǝ sǝn mǝsǝswatǝr ɗàng, sǝ kǝ pàkki acauɓikea mǝɓike nǝ eare male ace mǝnana nǝ̀ pàk gìr mǝnana nggūrǝì andǝ bumi earkiyice ka. Sǝama lang Natan mǝɓangnǝa mala Yahweh kumi nǝ cau mala acauɓikea male ka, Dauda ear ama mǝsǝcau pàkki acauɓikê, sǝ ak nunkiru mana Ɓakuli tasǝì ka.

Do-yilǝmu mala Dauda andǝ agir mǝnana peǎ ka, ɓoarî amǝ Isǝrayila kǝ̀rkǝ́r. Sǝ mǝno tsǝa lang nzali malea yi kútí aɓa tanni arǝ anza mǝnana à yiu nǝnzǝ́mò, sǝ à earce alta ɓè murǝm ngga, à earce ɓwa mǝnana &lt;&lt;muna mala Dauda&gt;&gt; na ko &lt;&lt;mǝ'kà Dauda na&gt;&gt; ka, mǝnana nda a nggurkwar mala Dauda, sǝ nǝ̀ pàk kǝla yì ka.

Agir mǝnana a ɓalǝi ka

Dauda yálmúr bu-nzali Yahuda 1:1--4:12

Dauda yálmúr Isǝrayila kat 5:1--24:25

Apǝlǝa mǝdǝmbe 5:1--10:19

Dauda andǝ Batsheba 11:1--12:25

Azunggǝliban andǝ adomǝkwane 12:26--20:26

Apǝlǝa mǝ'nzǝ́moè 21:1--24:25

1

Dauda okce lú mala Sawul

1 Anzǝm lú mala Sawul, lang Dauda nyàrǝ́nì wal amǝ'Amalek ka, pǝlǝa ueo a Zikǝlag nongŋo ɓari. 2 A tàruia nongŋo ka, ɓè ɓwabura mǝnana pur a kàttì mala Sawul ka yiu, nǝ gìr'nggūrǝu mǝsanne arǝì nǝ tú a ɓamuri. Sǝ lang bwalǝna ban Dauda ka, ɓunno, kpa nǝ ɓamǝsǝi a nzali. 3 Dauda ɗì ama, &lt;&lt;A pur nǝ kǝshe sǝ a yiu?&gt;&gt; Sǝ ɓwabure pe wi eare ama, &lt;&lt;Ən ɓwar nǝ ɓwaro aɓa kàttì mala amǝ Isǝrayila.&gt;&gt; 4 Pǝlǝa Dauda ɗì ama, &lt;&lt;Lang sǝ gìrnî pǎ? Banggam.&gt;&gt; Pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Aɓwe ɓàngŋǝ́nì kun-munǝo, sǝ ɗǝm ngga pas atà aburana ka, à wuna, sǝ Sawul andǝ muna-ɓwabura male Jonatan gbal ka, à wuna.&gt;&gt; 5 Dauda ɗì lagga mǝno banggiyi wi cau ka ama, &lt;&lt;Lang sǝ a sǝlǝ ama, Sawul andǝ muna-ɓwabura male Jonatan ngga à wuna?&gt;&gt; 6 Laggè bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda amúr nkono Gilbowa, sǝ ǝn yakiarǝ Sawul aban eangnǝe arǝ nkongŋo male, sǝ awaru-pǝr andǝ amǝ'pǝ̀r na tù aban yiu amurí. 7 Lang pǝlǝ mǝsǝi a nzǝmi ka, sǝnam, pǝlǝa tunǝam, sǝ ǝn eari wi, nǝma, &lt;Mǝ ndya ka.&gt; 8 Sǝ ɗiem ama, &lt;A nda yana?&gt; Ən eari wi nǝma, &lt;Mǝ nda ɓwa'Amalek.&gt; 9 Pǝlǝa banggam ama, &lt;Yiu cam a nkanggariam sǝ wu wal-luem, acemǝnana mǝ nda aɓa tanni mǝkǝ̀rkǝ́rnì mala lú, sǝ yilǝmem malaká pur ɗàng.&gt; 10 Nda ǝn cam a nkanggari sǝ ǝn wal-luí ka, acemǝnana ǝn sǝlǝna nǝma pà nǝ̀ au ɗàng anzǝm mana ɓǝ̀ kpana ka. Sǝ ǝn twal mbulan-murǝm mǝnana a ɓamúrí ka andǝ mbaga mǝnana a nggwarbui ka. À ndya ǝn yinǝì ɓwamǝgule mem nǝia ka.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Dauda bwal nggea-daura male sannì,* sǝ aburana mǝnana kat à nda atè ka, à pàk anggo gbal. 12 À pak-bumkiɗikea, à ɓua, sǝ à gilmur ba pwarikpǝra, ace Sawul andǝ muna-ɓwabura male Jonatan, sǝ ace aɓwana mala Yahweh andǝ ɓala Isǝrayila, acemǝnana à wal-luia a kun-munǝo ka.

13 Pǝlǝa Dauda ɗì lagga mǝno yinǝi wi nǝ cau ka ama, &lt;&lt;A pur a ya ban?&gt;&gt; Pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda muna mala ɓwa'kúnɗàngna, ɓwa'Amalek.&gt;&gt; 14 Dauda banggi wi ama, &lt;&lt;Pàk lang sǝ ɓangciu pàkkô arǝ loasǝ buo ace wal-lú ɓwa mǝnana Yahweh tàrì ka ɗàng?&gt;&gt; 15 Pǝlǝa Dauda tunǝ mwashat atà alaggana male, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Kya wal-luí.&gt;&gt; Nda walì sǝ wù ka. 16 Sǝ Dauda bang ama, &lt;&lt;Bafe mala nkiliò ɓǝ̀ ue amuro, acemǝnana we nǝ kuno sǝ a bang ama, &lt;Ən wal-lú ɓwa mala Yahweh mǝnana à ɗārǝi ka.&gt; &gt;&gt;

Nggyal keban mala Dauda ace Sawul andǝ Jonatan

17 Sǝ Dauda tsǝk mǝnia yì nggyal keban ngga, sǝ keban amur Sawul andǝ muna-ɓwabura male Jonatan. 18 Sǝ bang ama, ɓǝ̀ à kànî amǝ'kau mala Yahuda mǝnia yì nggyal keban mǝnana à tunǝi ama Nggyal mala Nta ka; nda kam a gilǝe aɓa Malǝmce mala Jashar:†

19 We Isǝrayila, amǝgulo mô amǝ'ɓoarɓwe ka, à walna-luia amur ankono mò.

Akanggǝrang aburana kpana!

20 Wu kǝa nace a Gat ɗàng,

wu kǝa hamnǝ ce amur anjarɓala mala Ashkelon ɗàng,

cè amuna-mamǝna mala amǝ'Filisti pàkkiɗire,

cè amuna-mamǝna mala amǝ'ɗwanyi-kasǝ-ɓatau pàk-banɓoarnado.

21 Wun ankónó mala Gilbowa, mbulo ko ncimna ɓǝkǝa nya amur wun ɗàng,

ko amur aɓaban ma'wun mala pusǝ mǝsǝsa ace apaɓoro ɗang.

Acemǝnana akàm sǝ à ɓǝsǝki antongŋo mala akanggǝrang amǝ'lwa.

Ntongŋo mala Sawul ka à hasǝi wi mùrú ɗàng.

22 Nta mala Jonatan nyarnǝ te arǝ nkila,

ko arǝ mùrú-nyama mala akanggǝrang amǝ'lwa mǝnana wal-luia ka ɗàng;

sǝ nggeabyau mala Sawul ka nyar ɓà ɗàng.

23 Sawul andǝ Jonatan ngga,

aɓwana earcea sǝ à pwasǝbum aɓwana.

Aɓa yilǝmu andǝ lú ka, à gau ɗang.

À kútì ankwang nǝ kaurǝa;

à kútì a'im nǝ rǝcandǝa.

24 Wun amuna-mamǝna mala Isǝrayila, wu ɓua ace Sawul,

acemǝnana yì nda ɓwa mǝnana oasǝa wun agir-nggūrǝu mǝɓoarne amǝɓoarsǝne,

sǝ gilǝkirǝ adaura ma'wun nǝ agir-njengǝlan ngga.

25 Akanggǝrang aburana kpana a ban lwa!

Lú Jonatan na aban nongŋo amur ankono.

26 Mǝ nda aɓa bumkiɗikea aceo, mǝ'eambam Jonatan;

A ndanǝ ɓoaro abanam!

Earcearǝu mô abanam ngga gir'ndali na kǝ̀rkǝ́r,

kútì earban mala ɓwama.

27 Akanggǝrang aburana kpana,

sǝ agirbura mala lwa uenaɓà!

2

À ɗārǝ́ Dauda ɓǝ̀ duk murǝm mala Yahuda

1 Anzǝm mǝnia ka, Dauda ɗì Yahweh ama, &lt;&lt;Mǝ kya aɓa mwashat atà alá mala Yahuda le?&gt;&gt; Sǝ Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;Kyane.&gt;&gt; Dauda ɗiban ama, &lt;&lt;Ake sǝ mǝ ká?&gt;&gt; Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;A Hebǝron.&gt;&gt; 2 Pǝlǝa Dauda lo wari abanì andǝ amāmí gbal, Ahinoam ɓwama Jezǝril, andǝ Abigiyel mā-lú mala Nabal ɓwama Karmi. 3 Sǝ Dauda yinǝ aburana mǝnana à nda atè ka, koyan ngga andǝ amǝ'ɓala male; sǝ à duki arǝ alá mǝnana aɓa Hebǝron ngga.

4 Sǝ aburana mala Yahuda yiu a Hebǝron, sǝ à ɗārǝ́ Dauda ɓǝ̀ duk murǝm amur ɓala Yahuda. Lang à banggi Dauda ama, &lt;&lt;Aburana mala Jabesh-Gilǝyat na à tsǝklú Sawul ka,&gt;&gt; 5 Dauda tasǝ amǝ'na-túrbân nǝ cau aban aburana mala Jabesh-Gilǝyat ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh tsǝka wun bù, ace pěmǝɓoarne mǝnia wu lǝmdǝì Sawul ɓwamǝgule ma'wun, nǝ tsǝkluí ka. 6 Ado ka, ɓǝ̀ Yahweh lǝmdǝa wun earcearǝu male mǝnana kǝ gǝshi raka, andǝ domǝsǝcau male. Sǝ mim gbal ka, mǝ nǝ pàkka wun mǝɓoarne ace gìr mǝnana wu pè ka. 7 Acemani ka, wu dum nǝ rǝcandǝa andǝ mǝsǝkàngkàngŋa, acemǝnana Sawul mǝtala-ɓala ma'wun ngga pàngŋǝ̀nà-lú, sǝ aɓwana mala Yahuda ɗārǝ́nam mǝ duk murǝm amúria.&gt;&gt;

Kúnɓuàna anre ɓala mala Dauda andǝ ɓala mala Sawul

8 Sǝama Abna muna-ɓwabura mala Ner, mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mala Sawul ka, twal Ishboshet muna-ɓwabura mala Sawul sǝ yinǝi a Mahanayim. 9 Tsǝì duk murǝm amur abu-nzali Gilǝyat, andǝ Ashuri, andǝ Jezǝril, andǝ Ifǝrem andǝ Benjami andǝ Isǝrayila kat.

10 Ishboshet muna-ɓwabura mala Sawul ka, ndanǝ apǝlǝa lumi-ine lang à tsǝì duk murǝm amur Isǝrayila ka, sǝ yì ka pàk apǝlǝa ɓari a buno-murǝm. Sǝ ɓala mala Yahuda ka, kpata Dauda. 11 Sauwa mala bàkú mǝnana Dauda nda murǝm a Hebǝron amur ɓala mala Yahuda ka, apǝlǝa tongno-nong-ɓari andǝ azongŋo tongno-nong-mwashat na.

12 Abna muna-ɓwabura mala Ner, atārǝia andǝ aburana mala Ishboshet muna-ɓwabura mala Sawul ka, à lo a Mahanayim sǝ à o a Gibiyon. 13 Jowap muna-ɓwabura mala Zeruya* andǝ aburana mala Dauda puro sǝ à kya je andǝia a guguri mǝnana a Gibiyon ngga. Nggǝsan mwashat do a buì mala guguri man, sǝ ɓè nggǝsan ngga do a nkaring mala guguri. 14 Abna banggi Jowap ama, &lt;&lt;Ado ka, ɓǝ̀ sǝm tsǝk aɓea alaggana ma'sǝm ɓǝà pur ace munǝo, ɓwa andǝ ɓwa arǝarǝia, a ɓadǝm sǝm.&gt;&gt; Sǝ Jowap bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ à lo.&gt;&gt; 15 Nda à lo, à cam-nǝ-came sǝ à ɓallia; aburana lum-nong-ɓari a buì mala Benjami andǝ Ishboshet muna-ɓwabura mala Sawul, sǝ aburana lum-nong-ɓari a buì mala Dauda. 16 Koyanale ka bwal ɓì a ɓamúrí sǝ zuɓi nkanggari-bum ɓì nǝ byau male, sǝ à kpa nzali à wǔ atārǝia. Nda tsǝa sǝ mǝno yì ban a Gibiyon ngga, à tunǝi ama, Helkat-hazurim ngga.†

17 Mǝsǝ munǝo bangŋa a pwari mǝno. Aburana mala Dauda gandǝ Abna andǝ aburana mala Isǝrayila. 18 Amuna-burana mala Zeruya tàrú, à nda abanì: Jowap, andǝ Abishai, sǝ Asahel. Asahel ka, mǝɓiki mire na kǝla mbamba a bondo. 19 Asahel pǝrta Abna, ɓinǝ kyang atà bui-mǝli ko mǝnggare, aban pǝrte. 20 Pǝlǝa Abna pǝlǝ mǝsǝi a nzǝmi sǝ na ama, &lt;&lt;A nda le, Asahel?&gt;&gt; Asahel ear ama, &lt;&lt;E, mǝ nda.&gt;&gt; 21 Abna banggi wi ama, &lt;&lt;Kyang atà buo mǝlì ko mǝnggare; gbami mwashat atà alaggana, sǝ wu ak agirbura male arǝì.&gt;&gt; Sǝ Asahel ka, ɗeki pǝrte ɗàng. 22 Nyare Abna sà'arǝ Asahel ama, &lt;&lt;Nying pǝrtam. Kǝa tsǝem ɓǝn wal-luio ɗàng. Ɓǝ̀ ǝn wal-luio ka, lang sǝ mǝ nǝ sǝn mǝ'eambo Jowap a ɓamǝsǝi?&gt;&gt; 23 Sǝ Asahel ka, ɓinǝ kyangye. Nda Abna zuɓi a bumi nǝ tǝta nzo male ka. Nzoe kò kya pur a nzǝmi; Asahel kpa a nzali abanì sǝ wǔ a ɓadǝm Abna. Ɓwa mǝnana kat yiu a ban mǝnana Asahel kpa sǝ wù kam ngga, ɓwe cam gǝs.

24 Sǝ Jowap andǝ Abishai ka à pyangnǝata Abna. Lang pwari nǝ nggǝ ká kpa ka, à bwal ban mgbangban mala Ammah, tù a ban Giya, a njar ká ɓabondo Gibiyon. 25 Pǝlǝa aɓwana mala Benjami ram rǝia abanɓwáná anzǝm Abna, sǝ à cam amur mgbangban.

26 Pǝlǝa Abna tunǝ Jowap sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Dumǝna púp sǝm nǝ̀ lidǝmba nǝ wal-lú rǝarǝ sǝm le? A sǝlǝ mbak ama nǝ̀ nggá duk mǝlulle a masǝlǝate? Nǝ̀ sau lang sǝ awu nǝ sà'arǝ aɓwana mô ɓǝà nying pǝrta amǝ'eambia?&gt;&gt; 27 Jowap eari wi ama, &lt;&lt;Kǝla mǝnana Ɓakuli na kam nǝyilǝmu ka, ɓǝ̀ a bangma cau man raka, mbak-kàngkàng aɓwana man pa nǝ̀ vwakibuia arǝ pǝrta amǝ'eambia ɗàng ba dǝmbari.&gt;&gt; 28 Nda Jowap twang njawe, sǝ aburane kat go-gǝs; à lidǝmba nǝ pǝrta Isǝrayila, ko à munǝ ɗǝm ɗàng.

29 Osso Abna andǝ aburana male gya nǝɓa Araba aɓa dù mǝno kat. À yàlî Nggeasala Jodan, sǝ à lidǝmba nǝ gya aɓa dǝmbari mǝno ba à yi bik Mahanayim.

30 Lang Jowap nyarǝnì pǝrta Abna ka, ramba amǝ'lwa male pupup abanɓwáná. Sǝni ka, aburana mala Dauda lum-bwamdǝ-tongno-nong-ine andǝ Asahel ka, à pà kàm ɗàng. 31 Sǝama aburana mala Dauda wal-lú aburana mala Benjami gbǝman-tàrú nǝ lumi-tongno-nong-mwashat mǝnana à nda atà Abna ka. 32 Jowap andǝ aburana male twal lú Asahel sǝ à kya tsǝî a ɓembe mala tarrí a Betalami. Pǝlǝa à gya aɓa dù kat sǝ à yi bwal Hebǝron a kwaro-la-ban.

3

1 Munǝo mǝnana anre ɓala mala Sawul andǝ ɓala mala Dauda ka, tè sauwa. Làkkì mala aɓwana mǝnana à nda atà Dauda ka, lidǝmba nǝ gulo kǝ̀rkǝ́r, sǝ làkkì mala aɓwana mǝnana à nda atà ɓala mala Sawul ka, camarǝ amsǝa.

Amuna-burana mǝnana à ɓǝlî Dauda a Hebǝron ngga

(1 Acau Kpa 3:1-4)

2 À ɓǝlî Dauda amuna-burana a Hebǝron:

Muna-dǝmba male nda Amnon, nǝ bu Ahinoam, ɓwama Jezǝril;

3 ɓaria muni nda Kileyap, nǝ bu Abigiyel,* mā-lú mala Nabal, ɓwama Kamel;

tàruia muni nda Absalom, nǝ bu Ma'aka, ɓoarnsarile Talmai, murǝm Geshur;†

4 inea muni nda Adonija, nǝ bu Haggit;

tongnoia muni, nda Shefatiya, nǝ bu Abital;

5 tongno-nong-mwashatia muni nda Itǝreyam, nǝ bu Eglah, mālá Dauda.

Amuna-burana mǝnia ka, à ɓǝlî Dauda a Hebǝron.

Abna o atà Dauda

6 Lang munǝo mǝnana anre ɓala mala Sawul andǝ ɓala mala Dauda lidǝmba ka, Abna camarǝ kumbi ɓamúrì rǝcandǝa kpǝm a ɓala mala Sawul. 7 Sawul ɗiɗyal ka ndanǝ mā-twala mǝnana à tunǝki ama Rizpa, muna-ɓwama mala Ayah ka. Ɓè fara ka, Ishboshet banggi Abna ama, &lt;&lt;Ace mana, sǝ a kúti aban mā-twala mala tárrám?&gt;&gt;

8 Kara Abna ka, bumi lul kǝ̀rkǝ́r nǝ cau mǝnana Ishboshet bang ngga. Pǝlǝa nyesǝi wi cau ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓamur nvwa a buì mala Yahuda le?‡ Twal a tite ba yalung, ǝn lǝmdǝ domǝsǝcau arǝ ɓala mala tarró, Sawul andǝ aɓǝla, andǝ agyajam male. Ən tasǝ wun ɓǝ̀ wu kpa a ɓabu Dauda ɗàng. Kat andǝ amani ka, a tsǝkam-cau-arǝàm mala pàk cauɓikea nǝ ɓwama mǝnia ka! 9 Ɓǝ̀ Ɓakuli ɓashiam, sǝ yale ɓǝ̀ wal-luem, mim Abna, ɓǝ̀ ǝn pakkì Dauda gìr kǝla mǝnana Yahweh kánbi wi ama nǝ̀ pàkki wi ka, raka. 10 Mǝ nǝ tusǝ domurǝm ɓǝ̀ nying ɓala mala Sawul, sǝ mǝ nǝ tamsǝkusǝ bunomurǝm mala Dauda, amur Isǝrayila andǝ Yahuda, twal a Dan aban ká Biyasheba.&gt;&gt; 11 Sǝ Ishboshet ka, nyare ne Abna kǝ cau ɗǝm ɗang, acemǝnana ɓangciu pàkki wi arǝì.

12 Pǝlǝa Abna tasǝa amǝ'na-túrbân ɓǝà kyanbi wi aban Dauda nǝ cau ama, &lt;&lt;Nzali ka, mala yana ɗe? Kùrcau nǝ mim, sǝ mǝ nǝ bwalo kàm, ace yinǝ Isǝrayila kat a bano.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa Dauda bang ama, &lt;&lt;Yàwá, mǝ nǝ kùrcau sǝnǝ we, sǝama, ǝn nggǝ earce gìr mwashat nǝ we: A pà wunǝ sǝn ɓamǝsǝàm ɗàng sheɓǝ̀ we, atà dǝmbe ka, a yinanǝ Mikal, muna-ɓwama mala Sawul, lang awu nǝ yiu a sǝnam ngga.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Dauda tasǝ amǝ'na-túrbân aban Ishboshet, muna-ɓwabura mala Sawul, ɓǝà banggi wi ama, &lt;&lt;Pam māmám, yì Mikal, mǝnana ǝn pur'amuri mǝ alí nǝ nggú-ɓata amǝ'Filisti gbǝman-mwashat ka.&gt;&gt;§

15 Anggo, Ishboshet túrban sǝ à ak Mikal arǝ burí, Paltiyel, muna-ɓwabura mala Layish. 16 Kat andǝ amani anggo ka, burí o atè, camarǝ ɓua aceì, amur njar kat aban ká ɗār a Bahurim. Pǝlǝa Abna banggi wi ama, &lt;&lt;Nyare o!&gt;&gt; Sǝ nyare o.

17 Pǝlǝa Abna nacau nǝ aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila ama, &lt;&lt;Banì sauwuna adyan, mana wu kǝ earce ama, wun nǝ̀ tsǝk Dauda ɓǝ̀ duk murǝm ma'wun ngga. 18 Ado ka, wu pè wi, ɓǝ̀ duk murǝm! Yahweh ka panacau aban Dauda ama, &lt;Nǝ bu guro mem Dauda, sǝ mǝ nǝ amsǝ aɓwana mem, Isǝrayila, a bù amǝ'Filisti sǝ a bù aɓia-mǝbura kat.&gt; &gt;&gt;

19 Pǝlǝa Abna nacau nǝ amǝ'tàu mala Benjami. Sǝ wari a Hebǝron, ace banggi Dauda gìr mǝnana kat Isǝrayila andǝ ɓala mala Benjami puppup earǝnace ama à nǝ̀ pàk ka.

20 Lang Abna andǝ aburana male lumi-ɓari atè yiu aban Dauda a Hebǝron ngga, Dauda pak girlina-nàtà ace Abna andǝ aburana mǝnana à yiu atè ka. 21 Pǝlǝa Abna banggi Dauda ama, &lt;&lt;Earam, ɓǝ̀ ǝn o mǝ kya ram Isǝrayila kat, ace ɓwamǝgule mem, murǝm, ace mǝnana ɓǝà kùrcau nǝ we, sǝ ace mǝnana wu yálmúr gìr mǝnana kat ɓabumo earkice ka.&gt;&gt; Nda Dauda tasǝ Abna o aɓa rǝpwala ka.

Jowap wal-lú Abna

22 Zuku ka, aburana mala Dauda andǝ Jowap nyarǝnì ban mǝnana à wari kam ace tǝlliban ngga, sǝ à yinǝ gǝna-lwa kpǝm a buia. Sǝ Abna ka, pà a ban Dauda a Hebǝron ɗàng, acemǝnana Dauda tasǝni, umǝna aɓa rǝpwala. 23 Lang Jowap, andǝ amǝ'lwa mǝnana kat atè à yi bwalǝna ka, aɓwana banggi Jowap ama, &lt;&lt;Abna, muna-ɓwabura mala Ner, yiu aban murǝm, sǝ murǝm ɗekini ɓǝ̀ o, sǝ umǝna aɓa rǝpwala.&gt;&gt;

24 Pǝlǝa Jowap wari aban murǝm, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mana mǝnia a pê ka? Abna yiu a bano! Palang sǝ a ɗeki o? Sǝ ado ka nyarǝna umǝna! 25 We ka, a súrǝ́nà rǝ Abna, muna-ɓwabura mala Ner; yiu male ka, nda ace swárkiǒ, sǝ ɓǝ̀ súrǝ̀ puro mô andǝ nyare mô, sǝ ɓǝ̀ súrǝ̀ gir mǝnana kat a pakkiyi ka.&gt;&gt;

26 Jowap pǝlǝa nying ban Dauda, sǝ tasǝ amǝ'na-túrbân atà Abna, ama ɓǝà banggi wi ɓǝ̀ nyare. À kya kumi a ban tūli-mùr mǝnana a Sirah ka, sǝ à nyesǝì à yinǝi. (Sǝ Dauda ka, sǝlǝce gìrnî ɗàng.) 27 Lang Abna nyarǝna yina a Hebǝron ngga, Jowap warinǝi aɓa ɓè muna kurǝm a kún nggea-là, kǝla nǝ̀ nacau nǝi, kǝ yia ɓari. Sǝ abanì ka, Jowap kara soa Abna nǝ byau a bumi, wal-luí, ace mbwegìr akúnì nkila mala mǝ'eambi Asahel.

28 Nǝnzǝ́mò, lang Dauda okce mǝnia yì gìr ka, bang ama, &lt;&lt;Mim sǝnǝ nzali domurǝm mem, aɓadǝm Yahweh tàtǝ́k ka, bù sǝm pà aɓa cau mala sukki nkila mala Abna muna-ɓwabura mala Ner ɗàng. 29 Ɓǝ̀ bafe mala nkila male sulǝ a ɓamur Jowap sǝ amur ɓala mala tárrí kat! Ɓǝ̀ ɓala mala Jowap ɓǝkǝa ɗwanyi ɓwa mǝnana ndanǝ penye mana mùrgìr kǝ sur kam, ko ndanǝ kwánó nggû,* ko muna-ɓwabura mǝnana nggilung-ɓwa na, ko mǝnana à wal-luí nǝ nggeabyau, ko kǝ paktǝla girlina ka ɗàng.&gt;&gt;

30 (Jowap andǝ mǝ'eambi Abishai ka, à wal-lú Abna acemǝnana, yì na mǝnana wal-lú mǝ'eambia Asahel, a kun-munǝo a Gibiyon ngga.)

Dauda ɓua-lú Abna

31 Pǝlǝa Dauda banggi Jowap andǝ aɓwana mana kat andǝi ka, ama, &lt;&lt;Wu sàngi agir-nggūrǝu ma'wun, wu oasǝ anggubyau-doatú† arǝ wun, sǝ wu ɓua aɓadǝm Abna.&gt;&gt; Murǝm Dauda nǝ ɓamuri ka, gya anzǝm aɓwana mana à twal kpamgbang-lú ka.

32 Pǝlǝa à tsǝk-lú Abna a Hebǝron; murǝm loasǝ gì ɓua a ɓembe mala Abna. Sǝ aɓwana kat ɓua Abna.

33 Pǝlǝa murǝm tù mǝnia yì nggyal keban ngga, amur Abna, ama:

Ɓoaro ɓǝ̀ Abna wǔ kǝla wù mala gǝmɓwa le?

34 À tà ka abuo ɗàng,

sǝ akusǝo pà aɓa nsolo ɗang.

Kǝla mǝnana ɓwabura nǝ̀ kpa aɓadǝm amǝ'ɓealɓikea ka, anggo sǝ a kpa.

Aɓwe kat ɓua aceì ɗǝm.

35 Pǝlǝa aɓwe yiu aban Dauda, sǝ à ɓuakiarǝi ɓǝ̀ lì girlina sǝ pwari na piu a kuli. Sǝ Dauda ka, kángìr ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli ɓashiam, yale ɓǝ̀ wal-luem ɓǝ̀ ǝn tsǝk girlina ko ɓè kǝgir a kunam sǝ pwari kpa ka!&gt;&gt; 36 Sǝ aɓwana kat falǝnǝ mǝnia ka, sǝ gìrnî pwasǝbumia. Yale koya gìr murǝm pè ka, pwasǝbum aɓwe kat. 37 Nda aɓwana kat andǝ Isǝrayila kat yi bwalte, a pwari mǝno ka, ama, murǝm ngga, buì pà aɓa wal-lú Abna, muna-ɓwabura mala Ner ɗàng.

38 Pǝlǝa murǝm banggi amǝ'túró male ama, &lt;&lt;Wu sǝlǝ mbak ama, ɓwamǝgule nggea ɓwabura mǝcandǝe kpana yalung a Isǝrayila? 39 Yalung ngga, rǝàm-wukina, kat andǝ amani ama, mǝ nda murǝm mana à ɗārǝí ka. Aburana mǝnia, yià amuna mala Zeruya ka, à dupam nǝ kwanô kǝ̀rkǝ́r. Ɓǝ̀ Yahweh mbwe mǝtúró-ɓikea akúnì gìr mǝnana kārǝa arǝ ɓealɓikea male ka!&gt;&gt;

4

À wal-lú Ishboshet

1 Lang Ishboshet, muna-ɓwabura mala Sawul ongŋǝna ama, Abna wuna a Hebǝron ngga, ɓabumi ɓunggio, sǝ Isǝrayila kat ka, múrí-kàrì. 2 A bàkú mǝno ka, muna-ɓwabura mala Sawul, yì Ishboshet ka, ndanǝ aburana ɓari mǝnana à nda ka amǝ'sàrǝ̀ban amur anggǝsan mala amǝ'lwa ace kánǝ tǝlliban ngga. Mwashat ateà ka, lullǝi ama, Baanah, sǝ ɓè ka, lullǝi ama, Rekap; yia mǝnia ka, amuna-burana mala Rimon, ɓwa Beerot a tàu mala Benjami na. (Beerot ka à ɓalli aɓa bu-nzali Benjami, 3 acemǝnana aɓwana mala Beerot ka, à ɓangŋa à nying Gittem, sǝ à yi do kǝla abǝri mǝnana à yiu ace dola ka, sǝ à nda kam ba yalung.)

4 Jonatan, muna-ɓwabura mala Sawul ka, ndanǝ muna-ɓwabura, mǝnana gbakǝri arǝ akusǝi ka. Yì ka, ndanǝ apǝlǝa tongno, sǝ cau pur a Jezǝril ama à walna Sawul andǝ Jonatan a munǝo. Mǝ'iulǝe twali ɓangŋa nǝ̀ umnǝi akaurǝa, sǝama lang nda aban ɓangŋa nǝ̀ o akaurǝa ka, kara muna kpa, nda duk gbakǝre ka. Lullǝi nda Mefiboshet.

5 Rekap andǝ Baanah, amuna-burana mala Rimon, ɓwa Beerot ka, à lo aban ká a ɓala mala Ishboshet. À kya bik banì nǝ pwarizǝkya, lang yì ka, ndaban nongŋo ace usǝlǝo mala pwarizǝkya ka. 6 Ɓwama mǝ'yál kunɓala ka nda aban nyaulǝki mǝssa-alkama; ntulo-ayiki sǝ koa ntulo; nda Rekap andǝ mǝ'eambi yi kúti zàng ngga.*

7 Lang à kutina aɓa ɓala ka, à kum Ishboshet, ndaban nongŋo amur gyangŋan-nongŋo aɓa ndà-nongŋo male. À zuɓi, à wal-luí, sǝ à kasǝ ɓamúrí. Pǝlǝa à twal ɓamúrí sǝ à gingnǝi nǝ njar Araba dùkkù-dúkkú, 8 sǝ à yinǝ ɓamur Ishboshet aban Dauda a Hebǝron. Sǝ à banggi murǝm ama, &lt;&lt;Ɓamur Ishboshet nia ka, yì muna-ɓwabura mala Sawul, ɓiomǝbura, mǝnana alta yilǝmo ka; Yahweh mbwenî ɓwamǝgule mem, yì murǝm akúnì, amur Sawul andǝ nggurkwar male.&gt;&gt;

9 Sǝama Dauda nyesǝî Rekap andǝ mǝ'eambi Baanah, amuna-burana mala Rimon cau ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam, mǝnana akmúr yilǝmem aɓa koya tanni mana kumam ngga, 10 lang ɓeɓwa yiu a Zikǝlag sǝ banggam ama, &lt;Sawul wuna ka,&gt; ɓwê twali ama, ndarǝ yinǝàm nǝ bǝsacau mǝɓoarne. Sǝama ǝn bwal ɓwenî, ǝn wal-luí. Mǝno ka, nda tangnakusǝu mana ǝn pe wi ace bǝsacau male ka! 11 Sǝ acemǝnana wun aburana amǝɓealɓike, wu walna-lú mǝ'kunpwasǝa a ɓala male, sǝ amur gyangŋan-nongŋo male ka, mǝ nǝ pàkka wun gìr mǝnana ɓike-kútìbanì ka. Pà mǝ nǝ ɗice nkile a bù wun, sǝ mǝ nǝ kiɗiki wun a ɓanza re?&gt;&gt;

12 Nda Dauda, pè alaggana male nzongcau, sǝ à wal-luia ka. À kasǝki abuia andǝ akusǝia, sǝ à gyarkia tù a ban guguri mǝnana a Hebǝron ngga. Sǝama ɓamur Ishboshet ka, à twali à kya tsǝî a ɓembe-ɓa-tali mala Abna, a Hebǝron.

5

Dauda duk murǝm Isǝrayila

(1 Acau Kpa 11:1-3)

1 Pǝlǝa atau mala Isǝrayila kat yiu aban Dauda a Hebǝron, sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, sǝm nda ka nkiliò andǝ nyamo. 2 Ɗiɗyal mǝnana Sawul nda murǝm amur sǝm ngga, a ndà ɓwamǝgule amur amǝ'lwa mala Isǝrayila. Sǝ Yahweh banggo ama, &lt;Awu nǝ duk mǝ'yál aɓwana mem Isǝrayila, sǝ awu nǝ duk murǝm amur Isǝrayila.&gt; &gt;&gt;

3 Akanó a Hebǝron Murǝm Dauda kùrcau nǝ aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila kat a ɓadǝm Yahweh lang à yina aban murǝm ngga. À ɗārǝ́ Dauda nǝ mùrú olif ɓǝ̀ duk murǝm amur Isǝrayila. 4 Dauda ka, ndanǝ apǝlǝa lumi-tàrú a ɓanza sǝ tita yálmúrû. Pàk apǝlǝa lumi-ine a buno-murǝm. 5 A Hebǝron ngga pàk apǝlǝa tongno-nong-ɓari nǝ azongŋo tongno-nong-mwashat nda murǝm amur Yahuda, sǝ a Urǝshalima ka, pàk apǝlǝa lumi-tàrú nǝ mǝsǝì tàrú nda murǝm amur Isǝrayila kat andǝ Yahuda.

Dauda lì Urǝshalima a lwa

(1 Acau Kpa 11:4-9; 14:1-2)

6 Pǝlǝa murǝm lo andǝ aburana male sǝ à wari a Urǝshalima ace kánǝ lwa arǝ amǝ'Jebus, yì aɓwana mǝnana à nda à tita do a mǝno yì là ɗiɗyal sǝ à ndakam ngga. Amǝ'Jebus sà'arǝ Dauda ama, &lt;&lt;A pà nǝ kútí kani ɗang! Nggearǝ ante andǝ gbakǝre ma'sǝm kārǝ́na à nǝ̀ mgbalio.&gt;&gt; Yia amǝ'Jebus ka à kǝ twali ama Dauda pà nǝ̀ gandǝ kúti kano nǝ̀ ak là arǝia ɗàng, nda tsǝa sǝ à bang anggo ka. 7 Sǝ kat andǝ amani ka, Dauda ak ban-mǝcandǝe mala Siyona mǝnana ado à kǝ tunǝi ama Nggea-là mala Dauda ka. 8 A pwari mǝno ka Dauda bang ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat nǝ̀ kánǝ munǝo arǝ amǝ'Jebus ka, dumǝna púp nǝ̀ kàr nǝ njar-tǝta'nzali mala mùr sǝ nǝ̀ bik ban amǝno yì &lt;agbakǝre andǝ ante,&gt; mǝnana à nda ka aɓibura mala Dauda ka.&gt;&gt; Acemani ka, à bang ama, agbakǝre andǝ ante pa nǝ kùtí a *ɓalae ɗàng.

9 Anggo sǝ Dauda nyesǝ ban-mǝcandǝe pǝlǝ là do male, sǝ tunǝi ama Nggea-là mala Dauda. Sǝ Dauda ɓakiaɓa kàrì banì, tite a ban Millo aban ká a ɓalǝu. 10 Anggo sǝ Dauda lidǝmba nǝ gulo aɓa rǝcandǝa mala yálban, acemǝnana Yahweh Ɓakuli mǝnana Karban kat nǝ Gulo ka nda atè.

11 Hiram, Murǝm mala nzali Taya tasǝ amǝ'na-túrbân aban Dauda, nǝ agbǝlang nggun-seda, andǝ amǝ'túró shàr-nggun andǝ gballi-nggun, andǝ amǝ'túró ɓun-tali ace ɓak sheran, sǝ à ɓakkî Dauda ɓala. 12 Nda Dauda yi sǝlǝ ama Yahweh dumsǝni mbak-kàngkàng yì nda murǝm amur Isǝrayila, sǝ ɗǝm ngga Yahweh hangǝlina domurǝm male atàcau mala aɓwana male Isǝrayila.

13 Anzǝm mǝnana Dauda tùrǝ́nǝì Hebǝron sǝ yina a Urǝshalima ka, twalki amā-twala sǝ alki amamǝna amur amǝnana ndanǝia ka, sǝ à ɓǝlî Dauda amuna-burana andǝ amuna-mamǝna amur amǝnana ndanǝia ka. 14 Amǝnia ka à nda ka alullǝ amuna-burana mala Dauda mǝnana à ɓǝlia a Urǝshalima ka: Shamuwa, andǝ Shobap, andǝ Natan, andǝ Solomon, 15 andǝ Ibǝhar, andǝ Elishuwa, andǝ Nefeg, andǝ Jafiya, 16 andǝ Elishama, andǝ Eliyada, sǝ Elifelet.

Dauda munǝo andǝ amǝ'Filisti

(1 Acau Kpa 14:8-17)

17 Lang amǝ'Filisti ok ama à ɗārǝ́na Dauda nda murǝm amur Isǝrayila ka, amǝ'Filisti kat o a alta Dauda ace gbamì. Sǝama Dauda okce, nda sulǝo wari aɓa kanggǝrang-ban ngga. 18 Adyan ngga amǝ'Filisti yiu, sǝ à mesǝ aɓa Ɓangŋaban Refayim. 19 Pǝlǝa Dauda alta nê mala Yahweh ama, &lt;&lt;Mǝ kyan nǝ munǝo arǝ amǝ'Filisti le? Awu nǝ tasǝia aɓa buam le?&gt;&gt; Sǝ Yahweh earî Dauda ama, &lt;&lt;E, kyane. Mbak-kàngkàng mǝ nǝ tasǝ amǝ'Filisti aɓa buo.&gt;&gt;

20 Nda Dauda wari a Baal-perazim sǝ gandǝ amǝ'Filisti abanì; sǝ bang ama, &lt;&lt;Yahweh ar aɓalǝ aɓiam-mǝbura a ɓadǝmbam kǝla ara mala mùrɓangŋa.&gt;&gt; Acemani ka, tunǝ lullǝ banì ama Baal-perazim.† 21 Amǝ'Filisti nying aɓǝ̀nzál malea a banì, sǝ Dauda andǝ aburana male pwania à umnǝia.

22 Amǝ'Filisti yiu ɗǝm, sǝ à yi mesǝ aɓa Ɓangŋaban Refayim. 23 Sǝ lang Dauda ɗìbancau a ban Yahweh ka, Yahweh banggi wi ama, &lt;&lt;A pa wunǝ ká arǝia [kporong] ɗàng. A kún mani ka, kàr nǝnzǝmia sǝ wu yiu arǝia nǝ ɓadǝm anggun nkǝling-kǝling. 24 Sǝ lang awu nǝ ok gì gya mala twalkusǝu-anzǝmarǝia ani a ɓong anggun nkǝling-kǝling ngga, gbaratè akaurǝa, acemǝnana anggo ka, Yahweh angŋǝ́nò-dǝmba purna a ɓadǝmbo ace ká wàl amǝ'lwa mala amǝ'Filisti.&gt;&gt; 25 Nda Dauda pàk gìrnî kǝla mǝnana Yahweh tsǝki wi nzongcau ka, wàl amǝ'Filisti tite a Gibiyon aban ká ɗār a Geza.

6

Dauda yinǝ Akwati Kùrcau a Urǝshalima

(1 Acau Kpa 13:1-14; 15:1--16:3,43)

1 Dauda nyare ramba aburana mala Isǝrayila mǝnana à tarkia ka kat abanɓwáná, aɓwana á-lumi-tàrú. 2 Pǝlǝa Dauda lo andǝ aburana mǝnana kat à nda atè ka, sǝ à wari a Baala* aɓa bu-nzali Yahuda, ace twal Akwati Kùrcau a ban mǝno, à nǝ̀ yinǝi, yì Akwati Kùrcau mala Ɓakuli, mǝnana à tunǝi nǝ Lullǝì, nggearǝ lullǝ Yahweh, Mǝtala Abangŋo, mǝnana do amur bunomurǝm a nre ka acerup amur Akwatinî ka. 3 À tamsǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli amur bǝsa keke-ndá sǝ à pur nǝi a ɓala mala Aminadap, mǝnana nda amur mgbangban ngga. Uzza andǝ Ahiyo, amuna-burana mala Aminadap ka à nda à kǝ gingnǝ bǝsa keke-ndê ka. 4 À pur nǝi nǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli amurí, a ɓala mala Aminadap, mǝnana nda amur mgbangban ngga. Ahiyo na aban gya a ɓadǝm Akwatini. 5 Sǝ Dauda andǝ ɓala Isǝrayila kat ka, à ndaban pakkiɗire, à kǝ yalke aɓadǝm Yahweh, nǝ nggyal andǝ walki adànà andǝ azangŋan, andǝ akarata-bu, andǝ awassak, andǝ akpaksha.

6 Sǝama lang à yina a katǝra mala Nakon ngga, ndǎ annda, pǝlǝa Uzza lǝmdǝ buì bwal Akwati Kùrcau mala Ɓakuli [ace mǝnana ɓǝkǝa kpa raka.] 7 Kara bumlulla mala Yahweh earke arǝ Uzza, sǝ Ɓakuli koè túrí a nzali a banì atàcau mala mǝnia yì yàl-nzong ngga. Nda Uzza wù akǝ banì a nkanggari Akwati mala Ɓakuli ka. 8 Sǝ bum Dauda lúllô ace ara mala bumlulla mala Yahweh amur Uzza; nda tunǝ lullǝ banì ama Perez Uzza,† sǝ anggo sǝ à kǝ tunǝi piu ba yalung ngga.

9 Ɓangciu pàkkî Dauda arǝ Yahweh a pwari mǝno ka, sǝ bang ama, &lt;&lt;Lang sǝ Akwati mala Yahweh nǝ̀ yiu abanam?&gt;&gt; 10 Dauda eare nǝ̀ yinǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh aɓa Nggea-là mala Dauda ɗàng; a kún mani ka kàrnǝi a ɓala mala Obed-Edom ɓwa'Gitti. 11 Nda Akwati Kùrcau mala Yahweh ue a ɓala mala Obed-Edom azongŋo tàrú, sǝ Yahweh tsǝkî Obed-Edom bù andǝ amǝ'ɓala male kat.

12 Cau yiu aban Dauda ama, &lt;&lt;Yahweh tsǝngŋǝ́nì ɓala mala Obed-Edom bù andǝ gir mǝnana kat ndanǝi ka, atàcau mala Akwati mala Ɓakuli.&gt;&gt; Nda Dauda wario kya twal Akwati Kùrcau mala Ɓakuli a ɓala mala Obed-Edom, sǝ yinǝi a Nggea-là mala Dauda nǝ banɓoarnado ka. 13 Lang aburana mana à kǝ twal Akwati mala Yahweh twalna kusǝia tongno-nong-mwashat ka, Dauda pà gir'nkila nǝ jamnda andǝ muna-ndǎ mǝ'nyane. 14 Dauda oasǝ efot‡ mala nggubyau linǝn arǝì sǝ ndaban ta'nggwam nǝ rǝcandǝa male kat aɓadǝm Yahweh. 15 Anggo sǝ Dauda andǝ ɓala Isǝrayila kat yinǝ Akwati mala Yahweh, nǝ ɓuà-gāwàn andǝ twang anjawe.

16 Sǝ lang à ndaban kúti nǝ Akwati mala Yahweh aɓa Nggea-là mala Dauda ka, Mikal, ɓoarnsarile Sawul sǝnban a mǝsǝkurǝm. Sǝ lang sǝn Murǝm Dauda aban yalke sǝ kǝ ta'nggwam a ɓadǝm Yahweh ka, kara ɓǝsǝki Dauda a ɓabumi.

17 À kùtí nǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh sǝ à kya tamsǝi a ban male, aɓa tara mǝnana à loasǝi aceì ka; sǝ Dauda pāki apagir mala pisǝe kǝring andǝ apagir mala dotarǝu aɓadǝm Yahweh. 18 Anzǝm mǝnana Dauda malna pāki apagir mala pisǝe kǝring andǝ apagir mala dotarǝu ka, tsǝkî aɓwana bù aɓa lullǝ Yahweh, Mǝtala Abangŋo. 19 Sǝ gakì aɓwe kat, aɓa ɓwabundǝa mala Isǝrayila puppup, bǝredi, andǝ nyama, andǝ kyak mala dabino, andǝ kyak mala ɓǝla-anap mǝ'ime; pè koyan ngga kāmbe, aburana andǝ amamǝna kat. Anzǝm mǝno ka aɓwana mesǝ kat, sǝ koyan ngga nyar a ɓala male.

20 Pǝlǝa Dauda nyare nǝ̀ ká a ɓala ace tsǝkî amǝ'ɓala male bù. Sǝama [māmí] Mikal muna-ɓwama mala Sawul puro nǝ̀ nggá kúllì, sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓafo yalung ngga murǝm Isǝrayila pànî ɓamúrì gulo kpana-kpana, mǝnana swár agir'nggūrǝì sǝ pur nǝ ɓarǝì aɓa ɗwanyi kǝsǝkya, a mǝsǝ aguro male, aburana andǝ amamǝna, kǝla mǝnana mwashat atà aburana mǝɓane kǝ pak ka!&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Dauda earî Mikal ama, &lt;&lt;Mǝ nda [aban ta'nggwam] aɓadǝm Yahweh, mǝnana nying tárró andǝ ɓala male kat sǝ twalam, nyesǝam mǝ duk mǝdǝmba amur Isǝrayila aɓwana mala Yahweh ka. Acemani ka, mǝ nǝ pakkiɗire aɓadǝm Yahweh. 22 Mǝ nǝ tsǝk ɓamúràm aɓa kǝsǝkya mǝnana kútì mǝno ka, sǝ mǝ nǝ dum nǝ kyauwikiban a mǝsǝàm. Sǝama a mǝsǝ aguro amamǝna mǝno a bangcea ka, mǝ nǝ dum nǝ gulo!&gt;&gt; 23 Nda Mikal, muna-ɓwama mala Sawul ue nkombi na aɓa do-yilǝmu male kat.

7

Yahweh pàcau aban Dauda

(1 Acau Kpa 17:1-15)

1 Murǝm Dauda ka, Yahweh pe wi usǝlǝo, yállí arǝ aɓi-mǝbura mǝnana kat à gumbǝli ka, sǝ yi do a ɓala male. 2 Pǝlǝa murǝm ne Natan mǝɓangnǝa ama, &lt;&lt;Sǝni, mǝ ndya ǝn do a ɓala mǝnana à ɓè nǝ nggun-seda* ka, sǝ Akwati Kùrcau mala Yahweh ka nda kano a gumli.&gt;&gt;

3 Natan earî murǝm ama, &lt;&lt;Pàk gìr mǝnana kat a ndanǝi a ɓabumo ka, acemǝnana Yahweh na atò.&gt;&gt;

4 Sǝama àkǝ̀ dù mǝno ka Yahweh ne Natan ama:

5 &lt;&lt;Kyane kya ne guro mem Dauda ama, &lt;Mǝnia ka nda cau mala Yahweh: A nda mǝnana awu nǝ ɓakkam ɓala mǝ duk kam ngga le? 6 Twal a pwarian mǝnana ǝn pusǝ amǝ Isǝrayila a Masar bà yalung ngga, ǝn duk ma aɓa ɓekǝ ɓala ɗàng. Ən nggǝ turki nǝ turkio arǝ abân, aɓa gumli kǝla ban-do mem. 7 Arǝ abân mǝnana kat ǝn gingnǝ amǝ Isǝrayila kat kàm ngga, ǝn ɓua nǝ kǝ ɓwa atà aɓwana-mǝgule mǝnana ǝn twalia ace yál aɓwana mem amǝ Isǝrayila ka ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu ɓakkam ɓala nǝ nggun-seda raka&gt;&gt;le?&gt;

8 &lt;&lt;Acemani ka, banggi guro mem Dauda ama: &lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Yahweh Mǝtala Abangŋo kǝ bang ngga: Ən twalo a ban yál-agir a bondo, a ban gyata anzur andǝ ambul, sǝ ǝn nyesǝo a pǝlǝ mǝgulo amur aɓwana mem Isǝrayila. 9 Ban mǝnana kat a wari kam ngga, mǝ nda atò, sǝ ǝn twalta aɓio-amǝbura kat a ɓadǝmbo. Ado ka mǝ nǝ tsǝk lullǝo nǝ̀ zǝ́kí kpǝm, kǝla mala aɓwana amǝgulke mala ɓanza. 10 Mǝ nǝ kumbi aɓwana mem Isǝrayila ban-do, sǝ mǝ nǝ dumsǝia kàm, ace mǝnana ɓǝà do a nzali mǝnana malea na ka, sǝ kǝ ɓwa pà nǝ̀ zorǝia ɗǝm ɗàng. Aɓwana amǝɓealɓike pà nǝ̀ paria ɗǝm, kǝla mǝnana à pangnǝia ɗiɗyal, 11 tite arǝ apǝlǝa mǝnana ǝn twal akasǝla amur aɓwana mem Isǝrayila ka ɗàng. Sǝ mǝ nǝ po usǝlǝo arǝ aɓio-amǝbura. Mim Yahweh ǝn nggǝ nô ama, nǝnggearǝam, mǝ nǝ tsǝo nggurkwar mò ɓǝ̀ duk ɓala-murǝm. 12 Lang a yi wuna, à tsǝ̀ngŋǝ̀nó atà akeô ka, mǝ nǝ loasǝ mwashat atà amǝkeo, mǝnana nǝ̀ pùr a tǝrto ka, ɓǝ̀ duk murǝm a buno mô, sǝ mǝ nǝ tsǝk domurǝm male ɓǝ̀ cam nǝ rǝcandǝa. 13 Yì nda ɓwa mǝnana nǝ̀ ɓakkam ɓala, ace lullǝam ngga. Sǝ buno-murǝm mala domurǝm male ka, mǝ nǝ kwákítè nǝ̀ cam kàngkàng, málá male pà kàm ɗàng. 14 Mǝ nǝ duk tárrû abaní, sǝ yì ka nǝ̀ duk munem. Ɓǝ̀ pàk cauɓikea ka, mǝ nǝ gilǝki, mǝ nǝ kwarkiri nǝ nkamso, kǝla mǝnana koya tárrú nǝ̀ pàngnǝ muni ka. 15 Sǝ pěmǝɓoarne aɓa earcearǝu mem mana kǝ dǝurǝ raka, pà nǝ̀ nyingte, kǝla mǝnana ǝn twali arǝ Sawul ka ɗàng, yì Sawul mǝnana ǝn pusǝì ace mǝnana wu duk murǝm ngga. 16 Ɓala mò andǝ domurǝm mò ka, à nǝ̀ lidǝmba a ɓadǝmbam, tè pà nǝ̀ mal ɗang, sǝ buno-murǝm mò ka, nǝ̀ cam kàngkàng masǝlǝate pà kàm ɗàng.&gt; &gt;&gt;

17 Natan banggi Dauda acau mǝnia ka kat kǝla mǝnana à lǝmdǝì wi aɓa sǝna mǝnia kat ka.

Hiwi yàwá mala Dauda

18 Pǝlǝa Murǝm Dauda wario sǝ kya do aɓadǝm Yahweh, sǝ bang ama:

&lt;&lt;Mǝ nda yana, sǝ mana nda ɓala mem, mǝnana We Mǝtalabangŋo Ɓakuli, a pakki agir mǝnia kat acem ngga? 19 Sǝ kat andǝ amani ka, mǝno a mǝsǝo, We Mǝtalabangŋo Ɓakuli ka, gìr mǝ kyauwe na, acemǝnana a nyare a nacau amur ɓala mem, mim guro mò, amur gìr mǝnana awu nǝ̀ pè, arǝ anza mǝnana à nǝ̀ yiu kuko ka. Anggo sǝ a kǝ pangnǝ aɓwapǝndǝa kat le, We Mǝtalabangŋo Ɓakuli? 20 Mana ɗǝm mim Dauda, mǝ nǝ gandǝ banggo? A súrǝ́nà yan nda mim, guro mò, We Mǝtalabangŋo Yahweh. 21 Nda atàcau mala pacau mò, sǝ aɓa kpata kàne mò sǝ a pàk mǝnia yì gìr mǝgule ka, sǝ a lǝmdǝí abanam mim guro mò, ace mǝnana mǝ sǝlǝce ka. 22 Acemani ka, gulo ka mona, We Mǝtalabangŋo Yahweh! Kǝ ɓwa pà kàm kǝla we ɗàng, sǝ kǝ Ɓakuli pa kàm ɗàng she we, kǝla mǝnana sǝm oè nǝ kir sǝm ngga! 23 Ya nzali mala aɓwapǝndǝa na kam mwashat a ɓanza kǝla aɓwana mô Isǝrayila, mǝnana We Ɓakuli malea a pur ace ká akmúria kǝla aɓwana ace ɓamúrò, sǝ ace kumbì ɓamúrò lullǝu ka? A pàkki agir mǝgulke andǝ agir kàrmúrû acea, nǝ pǝr anzali mala aɓwapǝndǝa andǝ aɓakuli malea a ɓadǝmbia, yia aɓwana mô mǝnana a akmúria a Masar ka.† 24 A tsǝk Isǝrayila ɓǝ̀ duk aɓwana mô tàtǝ́k, sǝ We Yahweh ka a dumǝna Ɓakuli malea.‡ 25 Sǝ adyan ngga, We Yahweh Ɓakuli, cau mǝnana a ne amuram mim guro mò sǝ amur ɓala mem ngga, lùmsǝì ɓǝ̀ kum came tàtǝ́k. Pè kǝla mǝnana a ne ka, 26 ace mǝnana lullǝo ɓǝ̀ dum nǝ gulo tàtǝ́k ka. Sǝ aɓwana nǝ̀ bang ama, &lt;Yahweh, Mǝtala Abangŋo, nda Ɓakuli amur Isǝrayila!&gt; Sǝ ɓala mala guro mò, mim Dauda ka ɓǝ̀ lidǝmba aɓadǝmbo tàtǝ́k, 27 acemǝnana We Yahweh mǝnana a Karban Kat nǝ Gulo, yì Ɓakuli mala Isǝrayila ka, a lǝmdǝni abanam, mim guro mò ama, awu nǝ ɓakkâm ɓala.§ Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ mim guro mò ka, ǝn kum mǝsǝkàngkàngŋa mala pakhiwi a bano ani ka. 28 Ado ka, We Yahweh Ɓakuli, a nda Ɓakuli, sǝ acau mò ka mǝsǝcau na. A panacau mala mǝnia yì gìr mǝɓoarne ka abanam, mim guro mò. 29 Acemani ka, ɓǝ̀ bumo pwasǝo wu tsǝki ɓala mala guro mò bù, ace mǝnana ɓǝ̀ lidǝmba tàtǝ́k aɓadǝmbo. We Yahweh Ɓakuli ka, a angŋa-dǝmba a nanacau, sǝ nǝ tsǝkbu mò ka, ɓala mala guro mò nǝ̀ kum tsǝkbu tàtǝ́k.&gt;&gt;

8

Alimurǝm mala Dauda a lwa

1 *Anzǝm mǝnia ka, Dauda gandǝ amǝ'Filisti a lwa, sǝ yinǝia aɓata rǝcandǝa male; sǝ ak nggea-là Meteg Ammah a ɓabù amǝ'Filisti.

2 Ɗǝm ngga, Dauda gandǝ nzali Mowap a lwa. Pǝlǝa tsǝk amǝ'Mowap à nonggi a nzali a nkanggari-arǝia. Karǝki sarǝa mala nongŋo malea nǝ nggúr. Abanì ɓari aɓa gauwe tàrú mala aɓwana mǝno ka, wal-luia, sǝ nying banì mwashat nǝyilǝmu. Amǝ'Mowap duk aguro mala Dauda, sǝ à yinǝì wi nǝ agir-cemi†.

3 Lang Hadadeza muna-ɓwabura mala Rehop, murǝm Zoba puro ace ká nyesǝ bu-nzali mǝnana a ban Nggeasala Yiufǝretis, aɓata rǝcandǝa male ka, Dauda gandǝi a lwa amur njar.‡ 4 Dauda gbami amǝpǝr á-mwashat nǝ gbǝman-tongno-nong-ɓari (1,700) andǝ asoje-kusǝu á-lumi-ɓari (20,000) arǝ murǝm Zoba. Sǝ Dauda kasǝki amazo kusǝ apǝr mǝno kat, sǝama nying aɓea ɗǝkǝm mǝnana à nǝ̀ nggǝ ɓangnǝ awaru-pǝr gbǝman-mwashat ka (100).

5 Sǝ lang amǝ'Aram mala Damaska yiu ace bwalì Hadadeza murǝm Zoba munǝo ka, Dauda wal-lú amǝ'lwa malea á-lumi-ɓari-nong-ɓari (22,000). 6 Dauda tamsǝ anggǝsan mala amǝ'lwa aɓalǝ amǝ'Aram a Damaska. Amǝ'Aram duk aguro mala Dauda, sǝ à yinǝì wi nǝ agir-cemi. Yahweh pè Dauda limurǝm arǝ abân mǝnana kat wari kam ngga.

7 Dauda ak atongŋo bolo-njengǝlan mǝnana à nda a bù amǝgulo mala Hadadeza ka, sǝ yinǝia a Urǝshalima. 8 Ɗǝm ngga, Murǝm Dauda pwan bolo-bángŋá kpǝm a Teba andǝ Berotai, anggea-là mala Hadadeza.

9 Lang Toyi murǝm Hamat ok ama Dauda gandǝna amǝ'lwa mala Hadadeza puppup ka, 10 pǝlǝa tasǝ Joram muna-ɓwabura male aban Murǝm Dauda, ɓǝ̀ kya makki-wi-kûn sǝ ɓǝ̀ tsǝki wi bù ace limurǝm mǝnana kum a lwa amur Hadadeza ka. Toyi pàk anggo acemǝnana ɗiɗyal ka Hadadeza camarǝ lwa-lwa andǝ Toyi tùtù. Joram yinǝì murǝm Dauda agirtúró mǝnana à pea nǝ bolo-azǝrfa, andǝ bolo-njengǝlan, andǝ bolo-bángŋá ka a buì.

11 Murǝm Dauda tàr amǝnia yì agir ka ace Yahweh, atārǝia andǝ bolo-azǝrfa andǝ bolo-njengǝlan mana ea arǝ anzali mǝnana ɓunnia ka: 12 yià anggea-là mala Aram,§ andǝ Mowap, andǝ amala amǝ'Amon, andǝ amǝ'Filisti, andǝ amǝ'Amalek. Tària kat andǝ agǝna-lwa mǝnana pwania arǝ Hadadeza muna-ɓwabura mala Rehop, murǝm Zoba ka.

13 Lullǝ Dauda zǝ́kí, lang nyarǝni wal-lú aburana á-lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú (18,000) mala amǝ'Aram* a Ɓangŋaban Tuɓamur ka. 14 Pǝlǝa tamsǝ anggǝsan mala amǝ'lwa male a Edom, sǝ amǝ'Edom kat pǝlǝ aguro male. Yahweh pè Dauda limurǝm arǝ abân mǝnana kat wari kam ngga.

Amǝgulo mala Dauda

15 Nda Dauda yálmúr Isǝrayila kat ka; sǝ pàkgìr aɓa mǝsǝcau andǝ ɓealɓoarna ace aɓwana male kat.

16 †Jowap mǝnana nggè nda Zeruya ka, nda mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa mala Dauda;

Jehoshafat muna-ɓwabura mala Ahilud nda mǝ'tsǝkacau aɓa malǝmce;

17 Zadok muna-ɓwabura mala Ahitup andǝ Ahimale muna-ɓwabura mala Abiyata ka, à nda ka apǝris;

Serayia ka, mǝgilǝgir mala murǝm na;

18 Benaya muna-ɓwabura mala Jehoyada ka nda ɓwamǝgule mala amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet;‡

sǝ amuna-burana mala Dauda ka, à nda ka apǝris.§

9

Dauda lǝmdǝì Mefiboshet pěmǝɓoarne

1 Pǝlǝa Dauda ɗìban ama, &lt;&lt;Kǝɓwa ueo atà amǝ'ɓala mala Sawul, mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝì wi pěmǝɓoarne atàcau mala Jonatan ngga re?&gt;&gt;

2 Adyan ngga, ɓè mǝturo-ɓala nakam a ɓala mala Sawul, lùllǝì ama *Ziba. À tunǝi, sǝ yiu aɓadǝm Dauda. Pǝlǝa murǝm Dauda ɗì ama, &lt;&lt;A nda Ziba le?&gt;&gt;

Ziba ear ama, &lt;&lt;E, mǝ nda, mim guro mò.&gt;&gt;

3 Murǝm ɗì ama, &lt;&lt;Kǝɓwa pà kàm a ɓala mala Sawul mana ue mǝ nǝ lǝmdǝì wi pěmǝɓoarne mala Ɓakuli ka re?&gt;&gt;

Ziba earî murǝm ama, &lt;&lt;Ɓè muna-ɓwabura mala Jonatan nakam; gbakǝre na arǝ akusǝi kǝm.&gt;&gt;

4 Murǝm ɗìban ama, &lt;&lt;Ndake?&gt;&gt;

Ziba pe wi eare ama, &lt;&lt;Nda a ɓala mala Makir muna-ɓwabura mala Ammiyel a Lo-Debar.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa murǝm Dauda túrban a ɓala mala Makir muna-ɓwabura mala Ammiyel, a Lo-Debar, sǝ à kya yinǝ Mefiboshet.

6 Lang †Mefiboshet muna-ɓwabura mala Jonatan, mǝ'kà Sawul yina aban Dauda ka, yi ɓun a nzali ace pe wi gulo.

Dauda tunǝban ama, &lt;&lt;Mefiboshet!&gt;&gt;

Pǝlǝa Mefiboshet ear ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka, mim guro mò.&gt;&gt;

7 Dauda ne wi ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝkǝa pakko ɗàng, acemǝnana mǝ nǝ lǝmdǝo pěmǝɓoarne atàcau mala tárró Jonatan. Mǝ nǝ nyesǝô anzali mala keò Sawul, sǝ awu nǝ̀ nggǝ ligirlina a kpamgbang-lǐ mem.&gt;&gt;

8 Nda Mefiboshet nyare ɓun a nzali sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda yana mǝnana awu nǝ̀ ɗenyinǝ mim ngga? Yì mim guro mò mǝnana ǝn kútì luna nva nǝ gulo raka.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Dauda tunǝ Ziba, mǝtúró mala Sawul, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ən pani Mefiboshet mǝ'kà mǝtala-ɓala mò agir mǝnana kat amala Sawul andǝ ɓala male na ka. 10 We wunǝ amuna-burana mô, sǝ amǝ'túró-ɓala mò ka, wun nǝ̀ nggǝ rikì wi ɓaban male, sǝ wun nǝ̀ nggǝ yinǝi wi agirɓaban male, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kúmbi muna-ɓwabura mala mǝtala-ɓala mò girlina mǝnana nǝ̀ lì ka. Sǝama Mefiboshet mǝ'kà mǝtala-ɓala mò ka, nǝ̀ nggǝ ligirlina a kpamgbang-lǐ mem koya pwari.&gt;&gt; (A bàkú mǝno ka, Ziba ndanǝ amuna-burana lum-bwamdǝ-tongno andǝ amǝ'túró-ɓala lumi-ɓari.)

11 Pǝlǝa Ziba banggi murǝm ama, &lt;&lt;Mim guro mò ka, mǝ nǝ̀ pàk gìr kat kǝla mǝnana we, mǝtala-ɓala mem, yì murǝm, a nam ama mǝ pak ka.&gt;&gt; Nda Mefiboshet ligirlina a kpamgbang-lǐ mala murǝm Dauda, kǝla mwashat aɓalǝ amuna-burana mala murǝm ngga.

12 Mefiboshet ndanǝ muna-ɓwabura lo-ɓwa, lùllǝì ama ‡Mika. Sǝ aɓwana mǝnana kat à ndanǝdo a ɓala mala Ziba ka, à duk amǝ'túró mala Mefiboshet. 13 Nda Mefiboshet do a Urǝshalima, acemǝnana kǝ ligirlina a kpamgbang-lǐ mala murǝm koya pwari ka. Yì ka, gbakǝre na arǝ akusǝi kǝm.

10

Dauda gandǝ amǝ'Amon andǝ amǝ'Aram a munǝo

(1 Acau Kpa 19:1-19)

1 Anzǝm mǝnia ka, Nahash murǝm mala amǝ'Amon paklú, sǝ Hanun muna-ɓwabura male eau a buno-murǝm. 2 Pǝlǝa Dauda bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ lǝmdǝì Hanun muna-ɓwabura mala *Nahash pěmǝɓoarne kǝla mǝnana tárrí lǝmdǝam pěmǝɓoarne ka.&gt;&gt; Nda Dauda tasǝ aɓea amǝ'túró male ace giriki Hanun atàcau mala lú mala tárrí ka. Lang amǝ'túró mala Dauda yiu a nzali mala amǝ'Amon ngga, 3 amǝgulo mala amǝ'Amon banggi Hanun ɓwamǝgule malea ama, &lt;&lt;A kǝ sǝni kǝla Dauda naban gusǝlǝ tárró, mǝnana tasǝ amǝgirikiban a bano ka le? Awo, Dauda tasǝia a bano ace shenzǝ nggea-là ma'sǝm andǝ pelǝki ɓalǝi, ace mǝnana ɓǝà yinǝ kpa-kiɗìkì male ka!&gt;&gt; 4 Nda Hanun gbami amǝtúró mala Dauda, sǝ mwaki koyan atea ka gauwa-tsùrú mala mbotokuni. Pǝlǝa kasǝki anggea-daura malea aɓalǝu yi sulǝ a ɓunnia, sǝ tasǝia ɓǝà o.

5 Lang à banggi Dauda mǝnia yì cau ka, tasǝ amǝ'na-túrbân ɓǝà kya kumia, sǝ ɓǝà banggia wia ama, &lt;&lt;Wu ue a Jeriko sheɓǝ̀ ambotokun wun twangŋǝna ka, sǝ wu nyar a là.&gt;&gt; Acemǝnana gìr mǝno à pàkkia wia ka tsǝia aɓa kǝsǝkya kǝ̀rkǝ́r.

6 Lang amǝ'Amon sǝni ama à pàngŋǝ̀nà gìr mǝnana tsǝa Dauda nǝ̀ ɓinǝmǝsǝia ka, à túrban sǝ à pà boalo aban amǝ'lwa mala aɓea anzali ɓǝà yi camatea: asoje-kusǝu á-lumi-ɓari (20,000) mala amǝ'Aram mala bu-nzali Bet-Rehop andǝ amǝ'Aram mala bu-nzali Zoba, andǝ murǝm mala Ma'aka nǝ aburana á-mwashat (1,000) atè, sǝ aburana á-lum-nong-ɓari (12,000) mala bu-nzali Top.

7 Lang Dauda okce ka, tasǝ Jowap andǝ amǝ'lwa puppup, yià akanggǝrang aburana, ɓǝà kya munǝo arǝia. 8 Amǝ'Amon puro, sǝ à tsaɗi akunarǝia a bankutio mala kún nggea-là [Rabba] ace munǝo, sǝ amǝ'Aram mala Zoba andǝ Rehop, andǝ aburana mala Top andǝ Ma'aka ka, à twal bancame malea tarang a ɓawan.

9 Lang Jowap sǝni ama nzong-kún'munǝo nakam aɓadǝmbi sǝ ɓè nakam a nzǝmi, ace yiu arǝì ka, tàrki aɓea aburana aɓalǝ aburana mǝnana à ɓoarî acili aburana kat a Isǝrayila ka, pǝlǝa tamsǝia aɓa gilǝrǝu ace tùl andǝ amǝ'Aram. 10 Sǝ acili aburana ka, Jowap nyia a ɓabù mǝ'eambǝi Abishai, sǝ tamsǝia aɓa gilǝrǝu ace tùl andǝ amǝ'Amon. 11 Jowap ne Abishai ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ amǝ'Aram kutiam nǝ rǝcandǝa ka, awu nǝ yiu ace bwalàm; sǝ ɓǝ̀ amǝ'Amon kútiǒ nǝ rǝcandǝa ka, mǝ nǝ ká ace bwalò. 12 Ɓǝ̀ mǝsǝ sǝm candǝe, sǝ ɓǝ̀ sǝm munǝ nǝ mǝsǝkang-kangŋa ace aɓwana ma'sǝm, sǝ ace anggea-là mala Ɓakuli ma'sǝm! Ɓǝ̀ Yahweh pàk gìr mǝnana ɓoari wi a mǝsǝi ka.&gt;&gt;

13 Nda Jowap andǝ amǝ'lwa mǝnana à nda atè ka, à sung tù ace munǝo arǝ amǝ'Aram, kara amǝ'Aram ndǝli nǝ mire aɓadǝmbi. 14 Sǝ lang amǝ'Amon sǝni ama amǝ'Aram ɓangŋǝna ka, yià gbal ka à ndǝli nǝ mire aɓadǝm Abishai, sǝ à kya kutikio aɓa nggea-là malea. Pǝlǝa Jowap nyarî munǝo arǝ amǝ'Amon, sǝ yiu a Urǝshalima.

15 Sǝama lang amǝ'Aram sǝnǝni ama amǝ'Isǝrayila gandǝnia ka, à nyare à ram rǝia abanɓwáná. 16 Pǝlǝa Hadadeza murǝm Zoba túrban nǝ cau aban amǝ'Aram mǝnana à nda a takuli mala Nggeasala Yiufǝretis ka; sǝ à yiu a Helam; sǝ Shobak mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mala Hadadeza duk múrià.

17 Lang Dauda okce ka, ram Isǝrayila kat abanɓwáná, à yàlî Nggeasala Jodan, sǝ à wari a Helam. Pǝlǝa amǝ'Aram gilǝrǝia a nzong-kún'munǝo ace ká je andǝ Dauda, sǝ à soa munǝo arǝì. 18 Sǝama amǝ'Aram ndǝli nǝ mire aɓadǝm Isǝrayila; sǝ Dauda wal-lú amǝkok awaru-pǝr gbǝman-tongno-nong-ɓari (700) andǝ amǝpǝr á-lumi-ine (40,000), sǝ Shobak mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa malea ka, à kwarí, sǝ wù abanì. 19 Lang amurǝma mǝnana kat à nda aɓata Hadadeza sǝni Isǝrayila gandǝnia ka, à alta dorǝpwala nǝ Isǝrayila, sǝ à duk aguro malea. Nda ɓangciu pàkki amǝ'Aram arǝ ká bwali amǝ'Amon ɗǝm ngga.

11

Cauɓikea mǝgule mǝnana Dauda pàk ka

1 Nǝ kún gbangŋan, a bù-pǝlǝa mǝnana amurǝma kǝ umnǝi a lwa ka, Dauda tasǝ Jowap andǝ amǝtè andǝ [amǝ'lwa mala] Isǝrayila puppup ɓǝà o a munǝo arǝ amǝ'Amon. À kya kiɗiki amǝ'Amon, sǝ à kàrì Rabba, nggea-là malea a ɓalǝu. Sǝ yì Dauda ka ue a Urǝshalima.

2 A ɓè pwarikpǝra ka, Dauda loapi ban nongŋo sǝ ndaban gya a múr-kurǝm mala palta, kara sǝn ɓè ɓwama aban sussǝo. Mǝnia yì ɓwama ka ɓoarnsari kǝ̀rkǝ́r. 3 Pǝlǝa Dauda túrban ɓǝà kya ɗice yana nda mǝno yì ɓwama ka. Ɓwa mǝnana à túrí ka nyare yi banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓwame ka lùllǝì nda Basheba muna-ɓwama mala Eliyam, sǝ yì nda mālá Yuriya ɓwa'Hitti.&gt;&gt;

4 Pǝlǝa Dauda túr amǝ'na-túrbân ɓǝà kya yinǝi; sǝ lang ɓwame yina a palta ka, Dauda yi nong nǝi. (Mǝno yì ɓwama ka ndo kǝ mal lakɓamuru male anzǝm sukkio mala nkila bumkwana male ka.) Pǝlǝa ɓwame nyare o a ɓala male. 5 Nǝnzǝ́mò lang Basheba yi sǝlǝ ama muna kpana a bumi ka, túrban ɓǝà kya banggi Dauda ama zongŋo kutini.

6 Pǝlǝa Dauda túrban nǝ cau aban Jowap ama, &lt;&lt;Tàsǝâm Yuriya ɓwa'Hitti ɓǝ̀ yiu.&gt;&gt; Nda Jowap tasǝta Yuriya aban Dauda ka. 7 Lang Yuriya yina aban Dauda ka, Dauda ɗi ama, &lt;&lt;Lang Jowap andǝ amǝ'lwa? Sǝ lang ká mala munǝo?&gt;&gt; 8 Pǝlǝa Dauda banggi Yuriya ama, &lt;&lt;Kya a ɓala mò, sǝ wu lakki akusǝo.&gt;&gt; Nda Yuriya nying palta, sǝ murǝm tasǝban nǝ ɓoro ama ɓǝà pe wi. 9 Sǝama Yuriya ka, o a ɓala male ɗàng; nongŋo a kún ɓala mala murǝm atārǝia andǝ amǝ'túró mala mǝtala-ɓala male kat. 10 Lang à banggi Dauda ama Yuriya o a ɓala male raka, Dauda ɗì Yuriya ama, &lt;&lt;A nyari gya mǝsauwe adyan. Palang sǝ a wari a ɓala mò ɗàng?&gt;&gt;

11 Yuriya earî Dauda ama, &lt;&lt;Akwati Kùrcau, andǝ Isǝrayila andǝ Yahuda ka, à ndaban do aɓalǝ agumli; sǝ ɓwamǝgule mem Jowap andǝ aburana mala mǝtala-ɓala mem ngga, à nda a kàttì a patal. Palang sǝ ado ka mǝ nǝ ká a ɓala mem, mǝ li sǝ mǝ nu, sǝ mǝ nong nǝ māmám? Ən kanbo nǝ yilǝmo, pà mǝ nǝ pàk gìr kǝla man ɗang!&gt;&gt;

12 Pǝlǝa Dauda ne Yuriya ama, &lt;&lt;Kúndǝ nongŋo mwashat ɗǝm, sǝ lí ka mǝ nǝ nyio wu nyare.&gt;&gt; Nda Yuriya ueo a Urǝshalima a pwari mǝno andǝ pwari mǝnana anzǝm mǝno ka. 13 Pǝlǝa Dauda tunǝ Yuriya ɓǝ̀ yiu ɓǝ̀ lìli sǝ ɓǝ̀ nu atè, sǝ tsǝk Yuriya mba-walì. Sǝama nǝ pwarikpǝra ka, Yuriya puro wario kya nongŋo a kala male aɓalǝ aguro mala mǝtala-ɓala male; wari a ɓala male ɗàng.

14 Banfana nǝ dǝmbari ka, Dauda gilǝ cauterǝa aban ká aban Jowap sǝ pè Yuriya ɓǝ̀ kya pe wi. 15 Aɓa mǝno yì cauterǝa ka, Dauda narǝ ne Jowap ama, &lt;&lt;Tasǝ Yuriya a dǝmba a kun-munǝo a ban mǝnana munǝo candǝ kam ngga. Sǝ wu nyar nǝ ta wun, wu nying Yuriya ace mǝnana ɓǝà walì ɓǝ̀ wú.&gt;&gt;

16 Nda lang Jowap yinanǝ amǝ'lwa, à kárìna nggea-là Rabba ka, tasǝ Yuriya ɓǝ̀ o a buì mǝnana sǝlǝna ama a kàm sǝ akanggǝrang aburana mala aɓia-mǝbura pàk ka. 17 Lang amǝ'lwa mala aɓia-mǝbura mǝnana aɓa nggea-là purna sǝ à soa munǝo arǝ Jowap ka, à wal aɓea amǝ'lwa mala Dauda. Yuriya ɓwa'Hitti ka nda atà aɓwana mǝnana à walia ka.

18 Pǝlǝa Jowap tasǝban nǝ cau ɓǝà kya ne Dauda amur gìr mǝnana kat kǝ kumban a kún lwa ka. 19 Sǝ banggi mǝ'na-túrbân cau ama, &lt;&lt;Anzǝm mana a malǝna banggi murǝm acau mala agir mǝnana kat à kumban ngga, 20 yakǝla bum murǝm nǝ̀ lúllô sǝ nǝ̀ ɗiban ama, &lt;Palang sǝ wu gbàshìban nggea-lê nǝ munǝo? Wu sǝlǝ mbo ama à nǝ̀ túr mundi nǝ múr sheran? 21 Yana wal-lú Abimale muna-ɓwabura mala Jerubbeshet?* Ɓwama na mǝnana túr muna-taligo nǝ múr sheran amurí, sǝ wali wù ka re?† Palang sǝ wu wari tù aban sheran?&gt; Pǝlǝa awu nǝ ne wi ama, &lt;Guro mò, yì Yuriya ɓwa'Hitti gbal ka wuna.&gt; &gt;&gt;

22 Nda mǝ'na-túrbân mǝno puro o, sǝ yi banggi Dauda acau mǝnana kat Jowap tasǝi ɓǝ̀ yi nea ka. 23 Mǝ'na-túrbân mǝno ne Dauda ama, &lt;&lt;Bù aɓisǝm-mǝbura twalki arǝ sǝm, sǝ à pur atà sǝm a patal ace munǝo arǝ sǝm, sǝama sǝm cambia wia kàngkàng aban ká ɗār a bankutio mala kún nggea-lê. 24 Pǝlǝa amǝ'nta malea túr amundi nǝ múr sheran arǝ sǝm aguro mò, sǝ aɓea aɓwana atà aburana mala murǝm wù. Guro mo, yì Yuriya ɓwa'Hitti gbal ka wuna.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Dauda banggi mǝ'na-túrbân mǝno ama, &lt;&lt;Banggi Jowap mǝnia yì cau ka ama, &lt;Kǝa ɗeki mǝnia yì gìr kumban ngga ɓǝ̀ zurǝì ɗenyicau mò ɗàng, acemǝnana nggeabyau kǝ tàr ɓwa mǝnana nǝ̀ wal ka ɗàng. Wu lidǝmba nǝ nggiki nggea-lê nǝ munǝo, sǝ wu kiɗiki.&gt; Ɓakɓabumi nǝ amǝnia yì acau ka.&gt;&gt;

26 Lang Basheba, mālá Yuriya ongŋǝna ama burí wuna ka, keban ace burí. 27 Anzǝm mǝnana Basheba malǝna ɓua burí ka, Dauda twali yinǝi a ɓala male yi duk māmí, sǝ ɓǝlî wi muna-ɓwabura. Sǝama mǝnia yì gìr Dauda pè ka, kiɗikibum Yahweh.

12

Ɓakuli Yahweh gim Murǝm Dauda

1 Yahweh túr Natan mǝɓangnǝa aban Dauda. Lang Natan yina aban Dauda ka, bang ama, &lt;&lt;Aburana nakam ɓari aɓa ɓè nggea-là, mwashat ka mǝkume na sǝ ɓì ka mǝ'tǝ̀r na. 2 Mǝkume ka ndanǝ andá andǝ anzur pas, 3 sǝ mǝ'tǝ̀r ka pànǝ kǝgìr ɗàng she kǝ mǝ-nzur mǝnana kúrrô lǝsǝì gul andǝ amuni ka. Mǝnia yì muna-nzur ka kǝ lili aɓa kwar mǝ'mwashati andǝ mǝtale, kǝ nù mùr aɓa kwar nû mùr male, sǝ pak ka mǝtale nǝ̀ nongsǝì a byalí. Mǝnia yì muna-nzur a baní ka nda kǝla ɓoarnsarile.

4 &lt;&lt;A ɓè pwari ka, bǝri yipì mǝkume a ɓala male. Mǝkume ka earce ama nǝ̀ wàl mwashat atà agirkusǝu male nǝ̀ pak girlina ace bǝri mǝnana sulǝ a baní ka ɗàng; a kún mani ka, wario kya bwal kǝ muna-nzur mwashat mala mǝ'tǝ̀r man wàlì, lambǝî bǝri male.&gt;&gt;

5 Bum Dauda lul kǝ̀rkǝ́r arǝ mǝkume man. Kángìr aban Natan ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, ɓwa mǝnana pak mǝnia yì gìr ka ɓoaro ɓǝà wal-luí! 6 Dumǝna púp nǝ̀ mbwekî mǝ'tǝ̀r man anzur ine a kúnì mwashat, ace mǝnia yì gìr pè ka, acemǝnana pànǝ sǝn mǝsǝswatǝr ɗàng.&gt;&gt;

7 Natan ne Dauda ama, &lt;&lt;A nda kǝ ɓwe! Yahweh Ɓakuli mala Isǝrayila na ama: &lt;Ən ɗārǝo a duk murǝm amur Isǝrayila, sǝ ǝn amsǝo a ɓabù rǝcandǝa mala Sawul. 8 Ən po ɓala mala mǝtala-ɓala mò andǝ amāmí aɓata yálban mò. Ən po ɓala mala Isǝrayila andǝ mala Yahuda. Sǝ ɓǝ̀ mǝnia kat ka karǝo raka, ɓǝ́n pano mǝnana kútì ka. 9 Ace mana sǝ a būrǝce cau mala Yahweh, ace pàk gìr mǝnana mǝɓike na ka a mǝsǝì? A wal-lú Yuriya ɓwa'Hitti nǝ nggeabyau mala amǝ'Amon, sǝ a twal māmí ɓǝ̀ duk mô. 10 Twal ado aban ká a dǝmba ka, ɓala mò pà nǝ̀ usǝlǝi lú mala aɓwana kam mǝnana à nǝ̀ walia nǝ nggeabyau ka ɗàng, acemǝnana a ɓǝsǝkiam, sǝ a twal mālá Yuriya ɓǝ̀ duk māmó.&gt;

11 &lt;&lt;Yahweh bang ama: &lt;Ace man yì gìr a pe ka, Mǝ nǝ tsǝk zunggǝliban ɓǝ̀ lo arǝò a ɓala mò. Akǝ mǝsǝo Mǝ nǝ twal amāmó Mǝ nǝ pe ɓè ɓwa mǝnana nda a bano tù ka; nǝ̀ nongnǝia a ɓaɓwa bwāng. 12 A pê aɓa sǝmbǝrǝa, sǝ Mim ngga, Mǝ nǝ tsǝk mǝnia yì gìr ka ɓǝ̀ yi pa nǝ pwari a kùli, a ɓamǝsǝ amǝ Isǝrayila kat.&gt; &gt;&gt;

13 Pǝlǝa Dauda banggi Natan ama, &lt;&lt;Ən pangŋǝ́nì Yahweh cauɓikea.&gt;&gt;

Sǝ Natan eari wi ama, &lt;&lt;Yahweh twalǝno banì. A pà nǝ̀ wù ɗàng. 14 Sǝama acemǝnana a pakce Yahweh ɓà nǝ mǝno yì gìr a pe ka, muna mǝnana à ɓǝ̀lô ka nǝ̀ wú.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa Natan nyare o a ɓala male.

Sǝ Yahweh tsǝk muna mǝnana mālá Yuriya ɓǝlî Dauda ka bwal nǝ rǝkwana. 16 Dauda zǝmbî Yahweh ace mune. Gilmùr sǝ kya kuti a ɓala, mal dù kat ndaban nongŋo a nzali. 17 Aɓwana-mǝgule mala ɓala male yiu abani ace loasǝe ɓǝ̀ loapi nzali ɓǝ̀ li girlina andǝia, sǝama ginǝe. 18 A tongno-nong-ɓaria nongŋo ka, mune paklú. Ɓangciu pàkki amǝ'túró-ɓala mala Dauda arǝ banggi wi ama mune pàngŋǝ̀nà-lú, acemǝnana à pakɗenyicau ama, &lt;&lt;Lang mune ndanǝ yilǝmu piu ka, sǝm ne wi cau sǝ kwakikiri arǝ sǝm ɗàng. Lang ado sǝ sǝm nǝ̀ ne wi ama mune wuna? Earka, nǝ̀ pàkki ɓamurì gìr mǝɓane.&gt;&gt;

19 Sǝama lang Dauda sǝn amǝ'túró-ɓala male naban sherǝki-acau arǝarǝia ka, yi sǝlǝ ama mune wuna. Nda Dauda ɗia ama, &lt;&lt;Mune wuna le?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;E, wuna.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Dauda loapi nzali, sǝ sussǝo, hasǝ mùrú, sǝ nggaɗi agir-nggūrǝu male. Sǝ o a ɓala mala Yahweh kya peri. Osso nyare yiu a ɓala male sǝ bang ama ɓǝà pe wi girlina; à yinǝi wi nǝ girlina sǝ lìli.

21 Pǝlǝa amǝ'túró-ɓala mala Dauda ɗì ama, &lt;&lt;Mana man a pàk ka? A gilmùr sǝ a pak-bumkiɗikea ace munio lang ndanǝ yilǝmu ka, sǝama lang mune wuna ka, a lo sǝ a li girlina.&gt;&gt;

22 Dauda ear ama, &lt;&lt;Lang mune na nǝyilǝmu piu ka, ǝn gilmùr sǝ ǝn pak-bumkiɗikea acemǝnana ǝn pakɗenyicau ama, &lt;Yana sǝlǝa ko ear ka Yahweh nǝ̀ ɓwamuram, sǝ nǝ̀ nying mune nǝyilǝmu?&gt; 23 Sǝama ado ka, mune wuna; palang sǝ mǝ nǝ gilmùr? Mǝ nǝ gandǝnǝ nyesǝ mune ɗǝm le? Mǝ nǝ ká abaní. Yì ka pà nǝ̀ nyar abanam ɗàng.&gt;&gt;

Ɓǝlban mala Solomon

24 Dauda giriki māmí Basheba, sǝ kúti abani, nong nǝi. Basheba ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ tunǝi ama Solomon. Yahweh earce mune, 25 sǝ tasǝ cau nǝban Natan mǝɓangnǝa ama ɓǝà tunǝ mune ama *Jedidia.

Masǝlǝata lwa nǝ amǝ'Amon

(1 Acau Kpa 20:1-3)

26 Aɓa mǝno anggo ka Jowap narǝ munǝ arǝ Rabba, nggea-là mala amǝ'Amon, sǝ angŋǝna kanggǝrang-ban mala murǝm malea. 27 Jowap pǝlǝa tasǝ amǝ'na-túrbân aban Dauda nǝ cau ama, &lt;&lt;Ən munǝna arǝ Rabba, sǝ ǝn angŋǝna máɗí-mùr malea arǝia. 28 Ado ka, ramba acilia amǝ'lwa abanɓwáná sǝ wu gumbǝli nggea-lê wu e; ɓǝ̀ ana raka, mǝ nǝ e, sǝ à nǝ̀ tunǝi nǝ lullǝam.&gt;&gt;

29 Nda Dauda ramba amǝ'lwa kat abanɓwáná, sǝ wari a Rabba, munǝ arǝ nggea-lê sǝ e ka. 30 Sǝ ak mbulan-murǝm mǝnana a ɓamur murǝm† malea ka, sǝ à oasǝì Dauda a ɓamuri. Mbulan-murǝmì ka à pè nǝ bolo-njengǝlan sǝ à nbákí nǝ amǝsǝ tali-gǝna; dǝmbǝrya male na talent mwashat.‡ Dauda pwan gǝna-lwa kpǝm a nggea-lê. 31 Ɗǝm ngga, Dauda pusǝ aɓwana mǝnana aɓa nggea-lê ka, sǝ tsǝia púp arǝ atúró mǝcandǝe ɓǝà pea nǝ byau zanzǝki nggun, andǝ asoro bolo-candǝa, andǝ abero bolo-candǝa. Sǝ tsǝia ɗǝm aɓa túró ɓak tobali. Pàkkî anggea-là mala amǝ'Amon amǝnia yì gìr ka kat. Pǝlǝa Dauda andǝ amǝ'lwa kat nyar a Urǝshalima.

13

Amnon gbárí Tamar

1 Adyan ngga, *Absalom muna-ɓwabura mala Dauda ka ndanǝ mǝ'nggaula mǝɓoarnsarì, lùllǝì ama Tamar; sǝ Amnon muna-ɓwabura mala Dauda ka earce Tamar.

2 Amnon ngga suno mǝ'nggaule Tamar ɓākì kǝ̀rkǝ́r gandǝa tsǝk ɓamurì bwal nǝ rǝkwana. Sǝama Amnon kǝ sǝni ndanǝ kwano sǝ nǝ̀ pakki wi kǝgìr acemǝnana yì Tamar ka súrǝ̀ ɓwabura ɗàng.

3 Sǝ Amnon ngga ndanǝ gyajam, lullǝì ama Jonadap muna-ɓwabura mala Shimeya,† mǝ'eam Dauda. Jonadap ka mǝkutan na kǝ̀rkǝ́r. 4 Jonadap ɗì Amnon ama, &lt;&lt;Palang sǝ akǝ̀ kiɗiki ɓamǝsǝo anggo kǝ̀rkǝ́r koya dǝmbari ka, we muna-ɓwabura mala murǝm? A pà nǝ banggam re?&gt;&gt;

Amnon ne wi ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce Tamar, mǝ'nggaula mǝ'eambǝam Absalom.&gt;&gt;

5 Jonadap banggi wi ama, &lt;&lt;Nongnǝ-nongŋo amúr gyangŋan-nongŋo mô, sǝ wu ɓosǝki rǝo kǝla a pà jam ɗàng. Ɓǝ̀ tárró yiu ace sǝno ka, ne wi ama, &lt;Ida, nying mǝ'nggaulem Tamar ɓǝ̀ yi pam bǝredi mǝ shê, sǝ ɓǝ̀ lam girlina a mǝsǝam, ace mǝnana mǝ sǝni sǝ mǝ lî a buì ka.&gt; &gt;&gt;

6 Nda Amnon nongnǝ-nongŋo, sǝ ɓosǝki rǝì kǝla pà jam ɗàng. Lang murǝm yiu a sǝne ka, Amnon banggi murǝm ama, &lt;&lt;Ida, nying mǝ'nggaulem Tamar ɓǝ̀ yi pàkkam agbatali kyak ɓari a mǝsǝam, ace mǝnana mǝ li a ɓabuì ka.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Dauda túrban nǝ cau aban Tamar a ɓala ama, &lt;&lt;Ida, kya ɓala mala mǝ'eambo Amnon ado, kya lambì wi girlina.&gt;&gt; 8 Nda Tamar wari a ɓala mala mǝ'eambi Amnon, sǝ kumi ndaban nongŋo. Pǝlǝa Tamar twal dyar bǝredi, pàk agbatali kyak nǝi a mǝsǝ Amnon, sǝ lurǝia. 9 Pǝlǝa yinǝ agbatali kyak man aɓa tasau yi tamsǝi wi a ɓadǝmbi; sǝama Amnon ɓinǝ shè.

Amnon bang ama, &lt;&lt;Wu pusǝ koyana ka ɓǝ̀ purî ban mǝnia ka.&gt;&gt; Sǝ koyan ngga puro nyì. 10 Pǝlǝa Amnon banggi Tamar ama, &lt;&lt;Yinǝ girline aɓa ndà-nongŋo mem, ace mǝnana mǝ li a ɓabuo ka.&gt;&gt; Sǝ Tamar twal agbatali kyak mǝnana pea ka, sǝ yinǝì mǝ'eambi Amnon aɓa ndà-nongŋo male. 11 Lang yina nǝia abaní tù ɓǝ̀ lì ka, kara Amnon gbami, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ'nggaulem, yiu mǝ nongnǝ we!&gt;&gt;

12 Tamar ne wi ama, &lt;&lt;Awo, mǝ'eambǝam, kǝa kiɗikiam ɗàng! Gìr kǝla mǝnia ka, ɓǝà kǝa pè a Isǝrayila ɗàng.‡ Kǝa pàk mǝnia yì gìr-kǝsǝkya mala ɓwaɓana ɗàng. 13 Sǝ mim ngga, aya bân sǝ mǝ tsǝk muram atàcau mala kǝsǝkya? Sǝ we ka, awu nǝ̀ duk mwashat aɓalǝ agǝmɓwa amǝɓealɓike a Isǝrayila. Ida, nacau nǝ murǝm; acemǝnana yì ka pà nǝ̀ giro nǝ mim ɗang.&gt;&gt; 14 Sǝ Amnon ngga ɓinǝ kwakikiri arǝì, sǝ acemǝnana kútì nǝ rǝcandǝa ka, gbárí, kiɗiki.

15 Anzǝm mǝno ka, Amnon twal nǝ nggea ɓinǝmǝsǝu mǝgule arǝ Tamar. Yale ɓinǝmǝsǝu mǝnana ɓinǝi nǝi ka, gulo kútì suno mana oè aceì a tadǝmbe ka. Amnon ne Tamar ama, &lt;&lt;Lo, puro o!&gt;&gt;

16 Sǝ Tamar banggi wi ama, &lt;&lt;Awo, mǝɓane mǝnia a kǝ pè nǝ pǝram ngga, ɓiki kǝ̀rkǝ́r kútì gìr mǝnana a pángnǝ́nàm ngga.&gt;&gt; Sǝ yì Amnon ngga, kwakikiri arǝì ɗàng. 17 Pǝlǝa tunǝ lagga male mǝtúró-ɓadǝmbi sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Usheni, pusǝ ɓwama mǝnia ka, ramtè a nza adyadyan ɓǝ̀ upi ɓadǝmbam, sǝ wu kumli kunkurǝm anzǝmi.&gt;&gt; 18 Nda mǝtúró-ɓadǝm Amnon pusǝ Tamar, ramtè a nza sǝ kumli kunkurǝm anzǝmi ka. Tamar ka ndanǝ daura mǝlime mǝnana bwal ban akusǝi nǝ abui mǝsake ka arǝì, acemǝnana mǝnia ka nda ulang daura mana amuna-mamǝna mala murǝm mana à malaká súrǝ̀ ɓwabura raka, à kǝ oasǝ arǝia ka. 19 Tamar ɗàrǝ́ tú, soe a ɓamúrí, sǝ bwal daura mǝlime mǝnana bwal ban akusǝi nǝ abui mǝsake, mǝnana arǝì ka, sannì. Tsǝk abui a ɓamúrí, sǝ loasǝ gì kǝ ɓua aban o.

20 Absalom mǝ'eam Tamar, ɗì Tamar ama, &lt;&lt;Mǝ'eambo Amnoê ka tsǝo-púp nongnǝ we le? Ado ka, pwalo kǝa ɓua ɗàng, mǝ'nggaulem; yì ka mǝ'eambo na, kǝa tsǝk cau mǝnia ka a ɓabumo ɗàng.&gt;&gt;Nda Tamar ueo anggo nǝmurǝì aɓa bumkiɗikea a ɓala mala mǝ'eambi Absalom ngga.

21 Lang murǝm Dauda ok acau mǝnia kat ka, bumi lul kǝ̀rkǝ́r. 22 Absalom ne Amnon kǝ cau, ko mǝɓoarne ko mǝɓane ɗàng. Absalom ɓinǝmǝsǝ Amnon, acemǝnana kiɗikina mǝ'nggaule Tamar.

Absalom wal-lú Amnon

23 Anzǝm mana apǝlǝa ɓari kutina ka, Absalom ramba amǝ'túró male ace mwaki wi nyang anzur male a Ba'al Hazo, là mǝnana nda tù a nzong-nzali Ifǝrem ngga. Sǝ tunǝ amuna-burana mala murǝm ɓǝà yiu atè ace lili-banɓoarnado abanì. 24 Pǝlǝa Absalom wari aban murǝm Dauda, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, mim guro mò ka ǝn tunǝna amǝ'mwa-nyang nzur ace mwakam nyang anzur mem. Ida, ɓǝ̀ murǝm andǝ amǝ'túró male yiu ace lili-banɓoarnado atà sǝm.&gt;&gt;

25 Sǝama murǝm banggi Absalom ama, &lt;&lt;Awo, munem, pà sǝm nǝ̀ ká kat ɗàng, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm nggá dupo twalo raka.&gt;&gt; Kat andǝ amani ama Absalom ɓuaki arǝì ka, ɓinǝe pà nǝ̀ ká ɗàng, sǝama tsǝki wi bù.

26 Pǝlǝa Absalom bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a pà wunǝ ká raka, ida, ɗeki mǝ'eambǝam Amnon ɓǝ̀ kya atà sǝm.&gt;&gt;

Murǝm ɗì ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a kǝ earce ama ɓǝ̀ kya atò?&gt;&gt; 27 Sǝama Absalom nyare ɓuaki arǝì, nda murǝm Dauda nying Amnon andǝ amuna-burana mala murǝm kat à o atà Absalom ngga.

28 Absalom tsǝki amǝtúró male cau ama, &lt;&lt;Wu tsǝkmǝsǝ wun arǝ Amnon, lang nda aɓa banɓoarna mala walo-mba, sǝ ǝn bangga wun nǝma, &lt;Wu wali&gt; ka, pǝlǝa wun nǝ̀ wal-lui. Cè ɓangciu pàkka wun ɗàng; mǝ nda mǝnana ǝn bangga wun nǝma ɓǝ̀ wu pè ka re? Wu cam kàngkàng, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝ wun candǝe.&gt;&gt; 29 Alaggana mala Absalom pàkkî Amnon kǝla mǝnana Absalom banggia wia ka. Nda amuna-burana mala murǝm lo, sǝ koyana ateà ka, eau a nzǝm pǝr-mǝdambǝriso§ male, sǝ à ɓangŋa akaurǝa à o.

30 Lang à nda piu a njargula ka, cau yi bik ban Dauda ama, &lt;&lt;Absalom walna amuna-burana mala murǝm, sǝ kǝɓwa au ateà ɗàng.&gt;&gt; 31 Pǝlǝa murǝm lo, san daura male,* sǝ nongŋo a nzali; amǝtúró male mǝnana kat à nda ban came abanì ka, à sanggia adaura malea gbal.

32 Jonadap, muna-ɓwabura mala Shimeya, mǝ'eam Dauda, na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem ɓǝkǝa twali ama amuna-burana male, amuna-murǝm na kat à wal-luia ka ɗàng; Amnon nǝmurǝi na wù ka. Mǝnia ka nda gìr mǝnana Absalom kànì a ɓabumi nǝ̀ pè, twal a pwari mǝnana Amnon gbárí mǝ'nggaule Tamar ka. 33 Acemani ka, ɓwamǝgule mem murǝm ɓǝkǝa falǝnǝ cau mana ama, amuna-burana mala murǝm na kat à wù ka ɗàng; Amnon na nǝmurǝi wù ka.&gt;&gt;

34 Sǝ anggo ka, Absalom ɓangŋǝna. Lagga mǝnana cam yale amur nggea-là ka loasǝ mǝsǝi sǝ pelǝban, kara sǝn aɓwana pas aban yiu nǝ njargula mana a nzǝmi ka, a nkanggari mgbangban.

35 Jonadap banggi murǝm ama, &lt;&lt;Sǝni, amuna-burana mala murǝm nia à kǝ yiu ka! Nda kǝla mǝnana guro mò ne ka.&gt;&gt; 36 Tù anzǝm mǝnana Jonadap malǝna nacau ka, amuna-burana mala murǝm yi tusǝo, sǝ à loasǝ già, à ɓua. Murǝm andǝ amǝtúró male kat gbal ka, à ɓua, nggea ɓua mǝkwanbani.

37-38 Sǝ Absalom ngga ɓangŋa o aban †Talmai muna-ɓwabura mala Ammihud, murǝm mala ‡Geshur, sǝ ue kano pǝlǝa tàrú. Twal anonggio pas Dauda ɓua ace muna-ɓwabura male, Amnon; 39 sǝama lang murǝm Dauda kumǝna girikiban amur lú mala Amnon ngga, ɓabumi o arǝ Absalom, sǝ pak-nzal sǝne.

14

Absalom nyar a Urǝshalima

1 Adyan ngga, Jowap muna-ɓwabura mala Zeruya yi sǝlǝ ama, ɓabum murǝm nyarǝna aban Absalom. 2 Pǝlǝa Jowap túrban atà ɓè ɓwama mǝ'sǝlǝe, mǝnana ndanǝdo a Tekowa ka, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓosǝki rǝo kǝla a nda aɓa ɓua-lú, sǝ wu oasǝ anggubyau ɓua-lú. Kǝa hasǝ mùrú ɗàng; pǎ kǝla ɓwama mǝnana twalǝna anonggio pas nda aɓa bumkiɗikea ace ɓwa male mǝnana wù ka. 3 Sǝ wu kya aban murǝm, wu ne wi cau mǝnana mǝ nǝ banggo wu na ka.&gt;&gt; Sǝ Jowap pe wi cau a kúni.

4 Lang ɓwama Tekowa man warina aban murǝm ngga, sárǝ́ nǝ ɓamǝsǝi a nzali nǝ pagulo, sǝ na ama, &lt;&lt;Amsǝam, murǝm.&gt;&gt; 5 Sǝ murǝm ɗì ama, &lt;&lt;Mana gyammo?&gt;&gt; Pǝlǝa ear ama, &lt;&lt;Mǝ nda mā-lú, burém wuna. 6 Sǝ guro mò ka ndanǝ amuna-burana ɓari, sǝ à munǝo arǝaria a dalang. Kǝɓwa pà kàm nǝ̀ gauwia ɗàng; man mwashat ka wal ɓi, wal-luí. 7 Sǝ adyan ngga, aɓǝla mem kat longŋǝna amuram, a na ama, &lt;Pà ɓwa mana wal mǝ'eambi ka, ace mǝnana sǝm nǝ̀ wal-lui a kún yilǝmi mǝ'eambi mǝnana wal-lui ka. Ɓǝ̀ ǝn pak mǝnia ka à nǝ̀ kiɗiki mǝliɓala gbal. Anggo sǝ à nǝ̀ limgi nkalang bǝsa mem mǝnana ue ka, sǝ à pà nǝ̀ nyinggi burém lullǝu ko mǝ'kau a ɓanza ɗàng.&gt; &gt;&gt;

8 Pǝlǝa murǝm ne ɓwama man ama, &lt;&lt;O a ɓala mò, sǝ mǝ nǝ tsǝa à nǝ̀ tsǝkiro.&gt;&gt; 9 Osso ɓwama Tekowa man ne murǝm ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ aɓwana kum cauɓikea aɓa cau mǝnia a twal ace bwalam ngga, ɓǝ̀ bafe mala cauɓike do a muram, ɓwamǝgule mem, murǝm, sǝ ɓǝ̀ do amur ɓala mala tárrám; ɓǝ̀ murǝm andǝ bunomurǝm male ɓǝ̀ dum nǝ ɗwanyicau-arǝǔ.&gt;&gt; 10 Murǝm ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kǝɓwa na kǝ cau amuro ka, yinǝi abanam, sǝ pà nǝ jeo ɗǝm ɗàng.&gt;&gt; 11 Pǝlǝa ɓwame na ama, &lt;&lt;Ida, ɓǝ̀ murǝm zǝmbi Yahweh Ɓakuli male ama mǝ'mbweban-akúnì nkila mana à sukki ka, ɓǝkǝa wal-lú ɗǝm ɗàng, sǝ ɓǝ̀ munem ngga, ɓǝà kǝa kiɗiki ɗàng.&gt;&gt; Sǝ murǝm bang ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam ngga, nyang mur munio mwashat pà nǝ̀ kpa a nzali ɗàng.&gt;&gt; 12 Pǝlǝa ɓwama man na ama, &lt;&lt;Ida, nying guro mò ɓǝ̀ nacau nǝ ɓwamǝgule mem, yi murǝm.&gt;&gt; Sǝ murǝm banggi wi ama, &lt;&lt;Nacau.&gt;&gt; 13 Osso ɓwame na ama, &lt;&lt;Palang sǝ a twal cau mǝɓane a bumo kǝla mǝnia ka, arǝ aɓwana mala Ɓakuli? Acemǝnana twalkusǝu mǝnia murǝm twal amur cau man ngga, kasǝni ɓamúrì ɓashi, mǝnana ɓinǝ nyesǝ muni ɓǝ̀ nyar a là ka, muni mana pǝri o a ɓè nzali ka. 14 Sǝm kat ka dumǝna púp sǝm nǝ̀ nggá wú; sǝ sǝm nda kǝla mùr mǝnana à solǝi a nzali, sǝ à pà nǝ̀ gandǝ rambi ɗǝm raka. Ɓakuli ka pà nǝ̀ twal yilǝmu ɗàng; kǝ pak njar mala nyesǝ ɓwa mǝnana a pǝri a là ka, ace mǝnana ɓǝkǝa ue a nza raka. 15 Sǝ adyan ngga, ǝn yiu ace banggi ɓwamǝgule mem murǝm mǝnia yì cau ka, acemǝnana aɓwe tsǝem ɓangciu pakkam. Sǝ mim guro mò ka ǝn pakɗenyicau ama, mǝ nǝ bangcau nǝ murǝm; yakǝla nǝ̀ pè guro male gìr mǝnana zǝm ngga. 16 Ən sǝlǝna ama murǝm nǝ̀ kwakikiri, sǝ nǝ̀ amsǝam a ɓabù ɓwa mana kǝ alte nǝ̀ wal-lú munem sǝ nǝ̀ kiɗikiam, sǝ anggo ka nǝ̀ twalta sǝm aɓa nzali liɓala mǝnana Ɓakuli pê aɓwana male ka. 17 Sǝ adyan ngga, mim guro mò, ǝn nggǝ na nǝma, &lt;Ida, ɓǝ̀ cau mala ɓwamǝgule mem murǝm yinǝàm nǝ usǝlǝo,&gt; acemǝnana ɓwamǝgule mem murǝm ngga, nda kǝla mǝturonjar mala Ɓakuli mana kǝ súrǝ̀ mǝɓoarne andǝ mǝɓike ka. Ɓǝ̀ Yahweh Ɓakuli mô do atò!&gt;&gt;

18 Pǝlǝa murǝm earî ɓwama man ama, &lt;&lt;Cè a sǝmbǝrǝam kǝgir mǝnana mǝ nǝ ɗio ka ɗàng.&gt;&gt;Sǝ ɓwame na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwamǝgule mem murǝm ɓǝ̀ nacau.&gt;&gt; 19 Murǝm ɗì ama, &lt;&lt;Bù Jowap pa aɓa mǝnia yì gìr a pàkki kat ka ɗang?&gt;&gt; Ɓwama man eare sǝ na ama, &lt;&lt;Kǝla mana a ndakam nǝyilǝmu ka, ɓwamǝgule mem murǝm, ɓwa pà nǝ̀ kyang atà bu-mǝli ko mǝnggare lang ɓwamǝgule mem murǝm ɗiban ngga ɗàng. E, guro mò Jowap nda mǝnana banggam ama mǝ pak gìr mǝnia ka; yì na tsǝkam acau mǝnia kat a kunam ngga. 20 Guro mò Jowap na mǝnana pàk mǝnia yì gìr ka, ace mana ɓǝ̀ tsǝo wu nggaɗi ɗenyicau mò amur gìr mǝnana kǝ̀ u ka. Sǝama ɓwamǝgule mem ngga ndanǝ kwaro kǝla kwaro mala mǝturonjar mala Ɓakuli ace súrǝ̀ agir mǝnana kat a ɓanza ka.&gt;&gt;

À nyesǝ Absalom a là

21 Pǝlǝa murǝm ne Jowap ama, &lt;&lt;Adyan ngga, ǝn earǝ́nò wu pak gìr mǝnana a earkiyice ka. Kyane kya nyesǝ laggè, yi Absalom.&gt;&gt; 22 Pǝlǝa Jowap kpa nǝ ɓamǝsǝi a nzali, pe murǝm gulo sǝ tsǝki wi bù. Sǝ Jowap na ama, &lt;&lt;Yalung sǝ guro mò sǝlǝ ama ǝn kumǝna earmúrú a bano, ɓwamǝgule mem murǝm, mǝnana a panam gìr mǝnana ǝn zǝm ngga.&gt;&gt; 23 Nda Jowap lo sǝ wari a Geshur, sǝ kya nyesǝ Absalom a Urǝshalima ka. 24 Sǝ murǝm bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kya do a ɓala male zak; ɓǝ̀ kǝa yiu a ɓadǝmbǝam ɗàng.&gt;&gt; Nda Absalom do a ɓala male zak, sǝ yiu aɓadǝm murǝm raka.

25 Adyan ngga, kǝɓwa pà kàm a Isǝrayila mana aɓwana ɓwangsǝi ace ɓoarjam male kǝla Absalom ngga ɗàng. Twal a ɓakusǝi kya pur a kwar ɓamuri ka, kǝ mǝɓane pà kàm arǝì ɗàng. 26 Kǝ kasǝki nyang múrí a masǝlǝata koya pǝlǝa; ɓǝ̀ dǝmbǝrì wi ka, kǝ kasǝki; ɓǝ̀ kārǝ́ dǝmbǝrya mala nyang múrí ka, kǝ bik shekel gbǝman-ɓari, aɓa kpata shekel mala murǝm. 27 À ɓǝlî Absalom amuna-burana tàrú, sǝ muna-ɓwama mwashat mana lullǝì ama Tamar ka. Tamar ka ɓwama mǝɓoarnsari na.

28 Absalom ngga do lùmsǝ apǝlǝa ɓari a Urǝshalima, kúti aɓadǝm murǝm ɗàng. 29 Pǝlǝa Absalom túrban atà Jowap, ace mǝnana nǝ̀ túrí aban murǝm ngga, sǝ Jowap ka yiu abaní ɗàng. Nyare túrban atè ɓaria, sǝ Jowap ka ɓinǝ yiu. 30 Pǝlǝa Absalom ne amǝtúró male ama, &lt;&lt;Wu sǝni, ɓaban mala Jowap ka nda nzong andǝ mem, sǝ ndanǝ mǝssa-bálì kam. Wu kyane, wu soaki wi bǝsa.&gt;&gt; Nda amǝtúró mala Absalom wario sǝ à soaki ɓabanì bǝsa ka.

31 Jowap lo sǝ wari aban Absalom a ɓala male, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ amǝ'túró mô kya soaki ɓaban mem bǝsa?&gt;&gt; 32 Absalom pè wi eare ama, &lt;&lt;Nda acemǝnana ǝn túrban atò ama, wu yiu ɓǝ̀n túrǒ aban murǝm ngga, sǝ a ɓinǝ yiu. Ən earce nǝma wu kya aban murǝm sǝ wu ɗikamì ama, &lt;Ace mana sǝ ǝn nying Geshur sǝ ǝn yiu kani? Nǝ̀ ɓoaribani ɓǝ̀ mǝ nda kano piu ka.&gt; Ado ka, ǝn nggǝ earce nǝma wu pak njar acem ɓǝ̀n kúti aɓadǝm murǝm; sǝ ɓǝ̀ kumam nǝ kǝ cauɓikea arǝàm ngga, ɓǝ̀ wal-luem.&gt;&gt;

33 Pǝlǝa Jowap wari aban murǝm sǝ ne wi mǝnia yì cau ka. Pǝlǝa murǝm túrban atà Absalom ɓǝ̀ yi kúti abaní. Sǝ Absalom yiu aɓadǝm murǝm, sǝ kūndǝ nǝ ɓamǝsǝi a nzali aɓadǝm murǝm; sǝ murǝm gingsǝi kùrì zǝp.

15

Absalom kùrkún amur Dauda

1 Anzǝm mǝnia ka, Absalom kumbi ɓamurì waru-pǝr andǝ apǝr, andǝ aburana lumi-tongno ɓǝà kǝ ɓang a ɓadǝmbi. 2 Pàkka, Absalom nǝ̀ lo nǝ dǝmbari ɗiɗyal sǝ nǝ̀ cam a gírí njargula mala kun-nggealà. Sǝ lang kǝ ɓwa nǝ̀ yiu a wuliban aɓadǝm murǝm ace kasǝ-ɓashi ka, Absalom nǝ̀ tunǝi, sǝ nǝ̀ ɗi ama &lt;&lt;A pur aya la?&gt;&gt; Sǝ ɓǝ̀ na ama &lt;&lt;Guro mò pur a bu-nzali mala Isǝrayila man ko mǝno ka,&gt;&gt; 3 Absalom nǝ̀ banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni acau mò ka à ɓoaro sǝ ɓafo na, sǝama kǝɓwa pà kàm mǝnana murǝm twali ɓǝ̀ oeo ka ɗàng.&gt;&gt; 4 Pǝlǝa Absalom nǝ na ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓǝ̀ à na ama mǝ nda mǝɓashi aɓa nzali man ngga, ɓǝ́ koyan mana ndanǝ ɓekǝ kúnɓuana ko wuliban ngga, nǝ̀ yinǝi abanam, sǝ mǝ nǝ pàk ɓashi-mǝsǝcau.&gt;&gt; 5 Sǝ koya pwari ɓwa sung abaní ace pe wi gulo ka, nǝ̀ sárǝ́ abui, nǝ̀ bwali sǝ nǝ̀ kùrrì zǝp. 6 Anggo sǝ Absalom kǝ pakki amǝ Isǝrayila mana à yiu aban murǝm ace ɓashi ka. Ani sǝ Absalom iu ɓabum aburana mala Isǝrayila.

7 Anzǝm apǝlǝa ine ka, Absalom ne murǝm ama, &lt;&lt;Ida, earam ɓǝn kya a Hebǝron ace mbwe kángir mem mana ǝn kánbi Yahweh ka. 8 Lang mǝ nda aban do a Geshur a nzali Aram ngga, ǝn pacau nǝ kána, ama, &lt;Mǝsǝcau ɓǝ̀ Yahweh nǝ̀ nyesǝam a Urǝshalima ka, mǝ nǝ nggá peri abaní.&gt; &gt;&gt;* 9 Pǝlǝa murǝm banggi wi ama, &lt;&lt;Kya aɓa rǝpwala.&gt;&gt; Nda lo sǝ o a Hebǝron ngga.

10 Sǝama Absalom tasǝ amǝ'na-túrbân aban atau mala Isǝrayila kat, aɓa sǝmbǝrǝa, nǝ cau ama, &lt;&lt;Lang wu ongŋǝna ɓua mala njawe ka, tsuk-tsuk wu bang ama, &lt;Absalom nda murǝm a Hebǝron!&gt; &gt;&gt; 11 Absalom umnǝ aburana gbǝman-ɓari mǝnana tunǝia à pur a Urǝshalima andǝi ka, sǝ à wari aɓa kunpwasǝa malea, sǝ à sǝlǝ kǝ cau ɗàng. 12 Sǝ lang Absalom na aban pāki apagir mala gir'nkila ka, túrban atà Ahitofel ɓwa'Gilo, mǝkwarkir Dauda, a Gilo là male. Kùrkûn malea candǝe, sǝ aɓwana mana à nda atà Absalom ngga à lidǝmba nǝ lakki.

Dauda ɓangŋa nying Urǝshalima

13 Sau ɗang ɓè mǝ'na-túrbân yiu aban Dauda sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓabum aburana mala Isǝrayila umǝna atà Absalom.&gt;&gt; 14 Pǝlǝa Dauda ne aguro male mana kat atè a Urǝshalima ka ama, &lt;&lt;Wu lo, ɓǝ̀ sǝm ɓangŋa akaurǝa, ɓǝ̀ ana raka pà sǝm nǝ̀ apî Absalom ɗàng. Wu o akaurǝa, cè kasǝmúr sǝm tù, sǝ yinǝ mǝɓike amur sǝm, sǝ nǝ̀ wal-lú koyan mǝnana nda aɓa nggea-là ka nǝ nggeabyau.&gt;&gt; 15 Aguro mala murǝm ne murǝm ama, &lt;&lt;Sǝni, sǝm aguro mò ka, sǝm nda aɓa gilǝrǝu ace pàk gìr mǝnana kat we mǝtala-ɓala ma'sǝm murǝm, a twalo awu nǝ pàk ka.&gt;&gt; 16 Nda murǝm pur andǝ amǝ'ɓala male kat atè. Sǝama murǝm nying amā-twala lum ɓǝà ueo ace tsǝkir ɓala. 17 Sǝ murǝm puro, andǝ aɓwe kat atè. Sǝ à yi cam a masǝlǝata là.

18 Pǝlǝa amǝgulo male kat cam a nkanggari, sǝ amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet† kat gya sǝ à kùtí a ɓadǝmbi. Sǝ amǝ'Gitti kat, yì aburana gbǝman-tongno-nong-mwashat mana à kpate a Gat ka, à gya à yi kutio aɓadǝm murǝm. 19 Pǝlǝa murǝm ne Ittai ɓwa'Gitti ama, &lt;&lt;Palang sǝ a o atà sǝm gbal? Nyare, o kya do atà murǝm, acemǝnana we ka, a nda bǝri-ɓwa, sǝ ɗǝm ngga a nying nzali mô sǝ a yiu ace àwá. Nyar a ɓala mò. 20 Kǝ yilung sǝ a yiu, sǝ yalung ngga mǝ nǝ tsǝo a sokki-kún atà sǝm le? Yale ǝn súrǝ̀ ban mǝnana ǝn kákiyi kam ngga? Nyare o, twal amǝ'eambo atò. Ɓǝ̀ Yahweh lǝmdǝo earcearǝu mǝnana kǝ nggaɗi raka andǝ domǝsǝcau.&gt;&gt;

21 Sǝ Ittai earî murǝm ama, &lt;&lt;Mbak-kàngkàng Yahweh nakam, sǝ ɓwamǝgule mem murǝm na kam nǝyilǝmu ka, ban mǝnana kat ɓwamǝgule mem murǝm nǝ̀ pàk kàm, ko aɓa lú ko yilǝmu ka, a kǝ banì sǝ mim guro mò nǝ̀ pa.&gt;&gt; 22 Pǝlǝa Dauda ne Ittai ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda ana ka, fa.&gt;&gt; Pǝlǝa Ittai ɓwa'Gitti gya kutio, andǝ aburana male kat, andǝ amuna mǝkeke mǝnana kat atè ka. 23 Sǝ là kat kpa ɓua bang-bang lang Dauda andǝ aɓwana mǝnana atè kat nǝ̀ nggǝ kúti ka. Sǝ murǝm yàlî ɓangŋaban Kidǝron, sǝ aburana male kpa, sǝ yià kat à twal njargula o a ɓabondo.

24 Pǝlǝa Abiyata yiu, sǝ Zadok yiu gbal andǝ amǝ'Lawi kat, nǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli a buia. Sǝ à yi tamsǝ Akwati Kùrcau mala Ɓakuli a nzali she lang aɓwana kat kutina, à purǝnì ɓá nggea-là ka. 25 Pǝlǝa murǝm ne Zadok ama, &lt;&lt;Wu nyesǝ Akwati Kùrcau aɓa nggea-là. Ɓǝ̀ ǝn kum earmúrú a mǝsǝ Yahweh ka, nǝ̀ nyesǝam sǝ nǝ̀ tsǝa ɓǝn sǝni, andǝ bando male. 26 Sǝ ɓǝ̀ na ama, &lt;Banɓoaram arǝò raka,&gt; mǝ ndya ka, ɓǝ̀ pakkam gìr mǝnana sǝni nda ɓoari wi ka.&gt;&gt; 27 Murǝm banggi Zadok pǝris ɗǝm ama, &lt;&lt;A nda mǝ'sǝna re? Nyare o aɓa nggea-là aɓa rǝpwala, we wunǝ amuna-burana mô ɓari, Ahimaz andǝ Abiyata. 28 Sǝni, mǝ nǝ kúndǝô a ban yálì nkaring mùr nǝ njar mana umnǝ ɓabondo ka, she ɓǝn angŋa cau a bano ka.&gt;&gt; 29 Osso Zadok andǝ Abiyata twal Akwati Kùrcau mala Ɓakuli, à nyesǝi a Urǝshalima, sǝ à ue kano.

30 Sǝ Dauda ka eau a bum Nkono Olif, kǝ ɓua aban ká nǝ ɓakusǝi, sǝ gìr múrí. Sǝ aɓwana mǝnana kat atè ka, à gìr múrià sǝ à kǝ eauwe, nǝ ɓua a kunia aban ká.

31 Ɓeɓwa ne Dauda ama, &lt;&lt;Ahitofel na aɓalǝa amǝ'kùrkûn atà Absalom.&gt;&gt; Pǝlǝa Dauda pakhiwi ama, &lt;&lt;Yahweh, ida, nyesǝ kwarkiru mala Ahitofel ɓǝ̀ duk cau mǝɓangge.&gt;&gt;

32 Lang Dauda bik ɓong Nkono Olif, a ban mǝnana aɓwana kǝ peri kàm aban Ɓakuli ka, Hushai ɓwa'Arki yiu ace je andǝi, nǝ daura-murɓe male mǝnana à sannì ka, sǝ tú na a ɓamuri. 33 Dauda ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a o atàm ngga, awu nǝ dupam twalo. 34 Sǝama ɓǝ̀ a nyar a nggea-là, sǝ a ne Absalom ama, &lt;Mǝ nǝ duk guro mò, murǝm; kǝla mǝnana mǝ nda guro mala tárró ɗiɗyal ka, anggo sǝ mǝ nǝ duk guro mò adyan&gt; ngga, anggo sǝ awu nǝ gandǝâmce kwarkiru mala Ahitofel. 35 Zadok andǝ Abiyata yià apǝris ka, à pà atò kano re? Acemani ka, gìr mǝnana kat a oê a ɓala mala murǝm ngga, banggi Zadok andǝ Abiyata yià apǝris. 36 Sǝni, amuna-burana malea ɓari, Ahima'az muna-ɓwabura mala Zadok, andǝ Jonatan muna-ɓwabura mala Abiyata ka, à nda kano ateà. Wun nǝ̀ túriá abanam nǝ cau mǝnana kat wu ok ka.&gt;&gt; 37 Nda Hushai, gyajam mala Dauda, yiu aɓa nggea-là ka; yiu male karǝ nǝ kutio mala Absalom aɓa Urǝshalima.

16

Dauda andǝ Ziba

1 Lang Dauda kutini ɓong nkono* ka, Ziba guro† mala Mefiboshet kya kumi nǝ amǝdambǝriso ɓari mǝnana à twal agbatali bǝredi gbǝman-ɓari, andǝ adangŋanshi ɓǝla-anap mǝ'ime gbǝman-mwashat, sǝ ɓǝla-vwari gbǝman-mwashat, andǝ sambǝram mana à lùmsǝì nǝ mùr-anap ka. 2 Pǝlǝa murǝm ɗì Ziba ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a yinǝ amǝnia yì agir ka?&gt;&gt; Pǝlǝa Ziba eari wi ama, &lt;&lt;Amǝdambǝriso mǝnia ka à nda ace amǝ'ɓala murǝm ɓǝà kǝ eau a nzǝmia, sǝ bǝredi andǝ ɓǝla-vwari ka, à nda ace alaggana ɓǝà shea, sǝ mùr-anap ka, nda ace aɓwana mǝnana à aulǝa aɓa pǝɗanban ngga.&gt;&gt; 3 Murǝm nyare ɗì ama, &lt;&lt;Muna-ɓwabura mala mǝtala-ɓala mò ka nda ke?&gt;&gt; Ziba banggi murǝm ama, &lt;&lt;Nda a Urǝshalima; yì ka bang ama, Yalung ngga ɓala mala Isǝrayila nǝ̀ nyesǝî wi domurǝm mala tárrí.&gt; &gt;&gt; 4 Murǝm pǝlǝa banggi Ziba ama, &lt;&lt;Sǝni, agir mǝnana kat à mala Mefiboshet na ka à dumǝna amô.‡&gt;&gt; Sǝ Ziba bang ama, &lt;&lt;Ən ɓun aɓadǝmbo; eare ɓǝn kum earmúrú a bano, we ɓwamǝgule mem, murǝm.&gt;&gt;

Shimeyi sú Dauda

5 Lang Murǝm Dauda yiu a Bahurim ngga, ɓè ɓwabura mǝnana pur a nggurkwar mala ɓala mala Sawul, lullǝi ama Shimeyi, muna-ɓwabura mala Gera ka, pur aban yiu, sǝ lang yina ka, camarǝ sáng Dauda. 6 Ɓukki Dauda nǝ̀ atali, sǝ ɓukki aguro mala murǝm Dauda gbal, sǝ anggo ka, aɓwana kat andǝ akanggǝrang aburana ka à nda a koya buì mala Dauda. 7 Sǝ Shimeyi kǝ sangban ama, &lt;&lt;Upi ban mǝnia ka, upi ban mǝnia ka, we mǝ'sukki-nkila, we ɓwa mǝɓane!§ 8 Yahweh mbweno a kúnì nkila mala amǝ'ɓala mala Sawul mǝnana kat a sukki, sǝ a ak bunomurǝm male ka. Yahweh pana domurǝmì a ɓabu munio Absalom. Sǝni, ɓealɓikea mô yina amuro acemǝnana a nda mǝ'sukki-nkila.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Abishai muna-ɓwabura mala Zeruya banggi murǝm ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ lu-nvwa mǝnia nǝ̀ sáng ɓwamǝgule mem, yì murǝm? Ɗekiam mǝ kyane mǝ kasǝ ɓamuri.&gt;&gt; 10 Sǝama murǝm bang ama, &lt;&lt;Mana kpapi sǝm sǝnǝa wun le, wun amuna-burana mala Zeruya? Ɓǝ̀ nda aban sangban acemǝnana Yahweh banggi wi ama, &lt;Sáng Dauda&gt; ka, yana ɗe nǝ̀ bang ama, &lt;Palang sǝ a pak ana?&gt; &gt;&gt; 11 Pǝlǝa Dauda ne Abishai andǝ aguro male kat ama, &lt;&lt;Wu sǝni, munem mǝnana ǝn ɓǝli nǝ tam ngga, nda aban alta yilǝmem; palang sǝ nǝ̀ duk gir'ndali nǝ ɓwa'Benjami mǝnia ka? Ɗeki ɓǝ̀ sangban, acemǝnana Yahweh na mǝnana banggi wi ama ɓǝ̀ sangban ngga. 12 Yakǝla Yahweh nǝ̀ sǝn mǝɓane mǝnana à pàkkam ngga, sǝ nǝ̀ mbwem a kúnì nǝ mǝɓoarne atàcau mala sangban male yalung.&gt;&gt; 13 Nda Dauda andǝ aburana male lidǝmba aban o amur njargula, sǝ Shimeyi kǝ gya a nkanggari nkono, a nkāɓe nǝ Dauda, sǝ kǝ sanggi, kǝ túrki wi atali, sǝ kǝ loasǝi wi tú. 14 Lang murǝm andǝ aɓwana mǝnana à nda atè, à yi bwal ban Nggeasala Jodan ngga, à aulǝna. Pǝlǝa à usǝlǝ abanì.

Absalom kùtí a Urǝshalima

15 Ado ka, Absalom andǝ aɓwana kat, yì aburana mala Isǝrayila, à yiu a Urǝshalima, sǝ Ahitofel ka nda atè. 16 Sǝ lang Hushai ɓwa'Arki, gyajam mala Dauda yiu aban Absalom ngga, yi ne Absalom ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ yilǝmio sauwa we murǝm! Ɓǝ̀ yilǝmio sauwa we murǝm!&gt;&gt; 17 Pǝlǝa Absalom banggi Hushai ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda earcearǝu mǝnana awu nǝ lǝmdǝì gyajam mô le? Ace mana sǝ a o atà gyajam mô ɗang?&gt;&gt; 18 Hushai eari wi ama, &lt;&lt;Awo, ɓwa mǝnana Yahweh, andǝ aɓwana mǝnia, andǝ amǝ Isǝrayila kat twal ka, mǝ nǝ duk male, sǝ mǝ nǝ ue atè. 19 Sǝ ɗǝm ngga, yana mǝ nǝ duk guro male? Muni na re? Kǝla mǝnana ǝn duk guro mala tárró ka, anggo gbal sǝ mǝ nǝ duk guro mò.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Absalom ne Ahitofel ama, &lt;&lt;Pà sǝm kwarkiru mô. Mana ɓǝ̀ sǝm pa?&gt;&gt; 21 Ahitofel banggi Absalom ama, &lt;&lt;Kyane kya nongnǝ amā-twala mala tárró mǝnana ɗekia ɓǝ̀ à kǝ tsǝkir ɓala ka, sǝ Isǝrayila kat nǝ̀ okce ama a pani tárró kǝsǝkya a ɓaɓwa, sǝ aɓwana mǝnana à nda atò ka, à nǝ̀ kum mǝsǝkang-kangŋa.&gt;&gt;* 22 Nda à tsǝkî Absalom tara a múr-kurǝm, pǝlǝa Absalom nongnǝ amā-twala mala tárrí a mǝsǝ amǝ Isǝrayila kat ka. 23 Absalom kpata kwarkiru mala Ahitofel kǝla mǝnana Dauda pàk ka. Koya cau mǝnana pur a kún Ahitofel ka, à kǝ sǝn sǝlǝe aɓalǝi kǝla cau mǝnana pur a kún Ɓakuli nǝnggearǝì ka.

17

Hushai amsǝ Dauda

1 Ahitofel ne Absalom ɗǝm ama, &lt;&lt;Ɗeki ɓǝ̀n twal aburana á-lum-nong-ɓari, sǝ mǝ nǝ lo mǝ nǝ pyangnǝ atà Dauda a du man yalung ngga. 2 Lang aulǝna sǝ ɓabumi ɓungina ka, mǝ nǝ eau amurí, sǝ mǝ nǝ pe wi ɓangciu, sǝ aɓwana mǝnana à nda atè kat ka, à nǝ̀ ɓang nǝ mire. Kǝ murǝm nǝmurǝi nda mǝ nǝ wal-luí ka, 3 sǝ mǝ nǝ nyesǝô aɓwana mǝno kat a bano. Kǝ yilǝmi ɓwa mwashat nda mǝnana a alkiyite ka, sǝ aɓwana kat ka, à nǝ̀ do aɓa rǝpwala.&gt;&gt; 4 Sǝ mǝno yì kwarkiru ka pwasǝbum Absalom andǝ aɓwana-mǝgule mala Isǝrayila kat.

5 Pǝlǝa Absalom bang ama, &lt;&lt;Wu tunǝ Hushai ɓwa'Arki gbal ɓǝ̀ sǝm o cau mǝnana nǝ na ka.&gt;&gt; 6 Sǝ lang Hushai yina aban Absalom ngga, Absalom ne wi ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana Ahitofel bang ngga; ɓǝ̀ sǝm pak kǝla mǝnana na ka le? Ɓǝ̀ pa anggo raka, we ka bangŋa.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Hushai ne Absalom ama, &lt;&lt;Mǝnia adyan ngga, cau mǝnana Ahitofel bang ngga, mǝɓoarne na ɗang.&gt;&gt; 8 Hushai bang ama, &lt;&lt;A sǝlǝna ama tárró andǝ aburana male ka, akanggǝrang aɓwana na, sǝ à ndanǝ bumlulla mǝkǝ̀rkǝ́rnì kǝla nyam-candǝa mǝnana à gauwi andǝ amuni a ɓawanban ngga.* Ko anggo raka, tárró ka gbani lwa na; pà nǝ̀ nong atà aɓwana aɓa dù ɗàng. 9 Sǝni, ko ado ka, sǝmbǝrǝna a ɓekǝ tūli, ko a ɓekǝ ban. Ɓǝ̀ puro sǝ yiu arǝ wun nǝ munǝo, sǝ wal atà aburana mô kpokyak ka, cau nǝ̀ mesǝ ama, &lt;À walna aɓwana mǝnana à nda atà Absalom ngga.&gt; 10 Ko nggearǝ ɓwabura-ɓwa mǝnana ɓabumi na kǝla ɓabum im† ngga, ɓangciu nǝ̀ pakki wi, sǝ ɓabumi nǝ̀ tùmùr, acemǝnana Isǝrayila kat ka sǝlǝna ama tárró ka kanggǝrang ɓwabura na, sǝ aɓwana mǝnana à nda atè ka, amǝ'mǝsǝkàng-kàngŋa na. 11 Sǝama kwarkiru mem ngga, nda mǝnana ama Isǝrayila kat ɓǝ̀ ramba a bano abanɓwáná, twal a Dan, aban ká a Biyasheba; lakki malea ɓǝ̀ pa kǝla sala a kún nggeamùr,‡ sǝ wu kya a lwa nǝ nggearǝo. 12 Pǝlǝa sǝm nǝ̀ ká amurí a ɓè ban mǝnana à nǝ̀ gandǝ kume kàm ngga, sǝ sǝm nǝ̀ sulǝ amurí kǝla sulǝo mala ncimna a nzali, sǝ yì andǝ aburana mǝnana à nda atè ka, kǝɓwa pà nǝ̀ au ɗàng. 13 Ɓǝ̀ nyar nǝnzǝmi sǝ kúti a ɓekǝ nggea-là ka, Isǝrayila kat ka nǝ̀ yinǝ anggur ɓǝ̀ kàrì nggea-lê, sǝ sǝm nǝ̀ nunni aɓa ɓangŋaban, sheɓǝ̀ tali mwashat pa kàm mǝnana nǝ̀ ue kam raka.&gt;&gt; 14 Pǝlǝa Absalom andǝ amǝ Isǝrayila kat bang ama, &lt;&lt;Kwarkiru mala Hushai ɓwa'Arki ɓoarî mala Ahitofel.&gt;&gt; (Yahweh ka, angŋǝna dǝmba tsǝ̀ngŋǝ̀nà§ ama nǝ̀ kiɗiki* kwarkiru mǝɓoarne mala Ahitofel, ace mǝnana Yahweh nǝ̀ yinǝ gir'murmwana amur Absalom ngga.)

15 Pǝlǝa Hushai banggi Zadok andǝ Abiyata yià apǝris ama, &lt;&lt;Kwarkiru mǝnana Ahitofel pe Absalom andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Isǝrayila ka, ndya ani ka, sǝ mim ngga kwarkiru mana ǝn pa ka, ani sǝ pa. 16 Ado ka, túrban tsuk-tsuk ɓǝà banggi Dauda ama, &lt;Kǝa nong a kún nggeasala, ban yàl nkaring mala ká a ɓabondo yalung ɗàng; ɓariki yàl a nkaring,&gt; ɓǝ̀ ana raka, murǝm andǝ aɓwana mǝnana atè kat ka, à nǝ̀ kiɗikia.&gt;&gt;

17 Adyan ngga, Jonatan andǝ Ahimaz ka, à nda aban kúndǝô a En-Rogel. Ɓè guro muna-ɓwama na kǝ wario kǝ banggia wia, sǝ yià gbal ka à nǝ̀ ká à nǝ̀ banggi Murǝm Dauda, ace mǝnana ɓǝà kǝa sǝnia aban kúti aɓa nggea-là raka. 18 Sǝama ɓekǝ lagga sǝnia sǝ kya ne Absalom. Anggo sǝ yià kǝm ngga à o tsuk-tsuk, sǝ à bik ɓala mala ɓekǝ ɓwabura a Bahurim mǝnana ndanǝ tūli-mùr a ɓala male ka. Sǝ à sulǝ aɓa tūli-mùrnî. 19 Pǝlǝa mālá ɓwabure twal kál-anzǝgir, sárǝí a kún tūli-mùrnî sǝ anzǝ mǝsǝsa amurí. Kǝɓwa sǝlǝce gìr mǝnana pàk ka ɗàng. 20 Lang aguro mala Absalom yiu aban ɓwame a ɓala ka, à ɗi ama, &lt;&lt;Ahimaz andǝ Jonatan ngga à ndake?&gt;&gt; Pǝlǝa ɓwame banggia wia ama, &lt;&lt;À yàlnà a nkaring guguri.&gt;&gt; Lang à kya altea sǝ à gandǝ kumia raka, à nyar a Urǝshalima.

21 Anzǝm mǝnana à umǝna ka, aburane eapi ɓá tūli-mùrnî, sǝ à wario à kya ne Murǝm Dauda. À banggi Dauda ama, &lt;&lt;Lo, o tsuk-tsuk kya yàl a nkaring mùr, acemǝnana Ahitofel pana kwarkiru amuro ani.&gt;&gt; 22 Pǝlǝa Dauda lo andǝ aɓwana mǝnana à nda atè ka, sǝ à kya yàlî Mùr Jodan. Kaniama ban nǝ̀ fa ka, kǝ ɓwa pà kàm mǝnana malaká yàlî Jodan raka ɗàng.

23 Lang Ahitofel sǝni ama à kpata kwarkiru male raka, sárǝ́ gir-do a nzǝm mǝdambǝriso male, lo o a nggea-là male. Wario kya tsǝk ɓala male a nggùnì sǝ gyar ɓamúrì,† wǔ, sǝ à tsǝì a ɓembe-ɓa-tali mala tárrí.

24 Pǝlǝa Dauda yiu a Mahanayim. Sǝ Absalom andǝ aburana mala Isǝrayila kat ka, à yàlî Mùr Jodan. 25 Absalom angŋa-dǝmba tsǝ̀ngŋǝ̀nà Amasa‡ amur amǝlwa, a kúnì Jowap. Amasa ka muna-ɓwabura mala ɓè ɓwa na, mǝnana à kǝ tunǝi ama Itǝra, ɓwa'Ishmayel, mǝnana al Abigiyel muna-ɓwama mala Nahash,§ mǝ'eam Zeruya, nggea Jowap ka. 26 Sǝ Isǝrayila andǝ Absalom ngga à tsǝk kàttì a nzali Gilǝyat.

27 Lang Dauda yiu a Mahanayim ngga, Shobi muna-ɓwabura mala Nahash,* ɓwa'Amon mǝnana pur a Rabba, andǝ Makir muna-ɓwabura mala Amiyel mǝnana pur a Lo-debar ka,† andǝ Barzilayi ɓwa'Gilǝya mǝnana pur a Rogelim‡ ngga, 28 à yinǝ akal-nongŋo, andǝ ankenye, andǝ ankwaring-dǝɓang, sǝ mǝssa mǝnana à lurǝi ka, andǝ mǝssa-alkama, andǝ mǝssa-bálì, andǝ muku, andǝ gwalong, andǝ mǝsǝ-nkunding, 29 andǝ mur-nyi, sǝ kiura mǝbwale, andǝ anzur, andǝ kiura-mǝpange, à pe Dauda andǝ aɓwana mǝnana à nda atè ka ɓǝà li, acemǝnana à bang ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnia ka nzala walǝnia, à aulǝna, sǝ mǝsamur walǝnia aɓa pǝɗanban.&gt;&gt;

18

À gandǝ Absalom a lwa

1 Pǝlǝa Dauda ramba aburana mǝnana à nda atè ka, sǝ tsǝk amǝ'sàrǝ̀ban mala aá andǝ amǝ'sàrǝ̀ban mala agbǝman amúrià. 2 Pǝlǝa Dauda tasǝ amǝ'lwa ɓǝà kyane; tsǝk banì mwashat aɓa gauwe tàrú malea aɓata sàrǝ̀ban mala Jowap, sǝ ɓè banì mwashat aɓa gauwe tàrú ka, nda aɓata sàrǝ̀ban mala Abishai muna-ɓwabura mala Zeruya, mǝ'eam Jowap, sǝ tàruia banì mwashat aɓa gauwe tàrú ka, nda aɓata sàrǝ̀ban mala Ittayi ɓwa'Gitti. Pǝlǝa murǝm banggi aburane ama, &lt;&lt;Mim nǝ ɓamúràm gbal ka, mǝ nǝ ká sǝnǝa wun.&gt;&gt; 3 Sǝama aburane ne wi ama, &lt;&lt;A pà wu nǝ pur ace ká [munǝo] atà sǝm ɗàng. Acemǝnana ɓǝ̀ sǝm ɓang ngga, à pa nǝ̀ falǝnǝ sǝm ɗàng. Sǝ ko ɓǝ̀ gauwa-tsùrú ma'sǝm wù ka, à pa nǝ̀ falǝnǝ sǝm ɗàng. Sǝ we ka, a nda akúnì lakki mala aɓwana ma'sǝm á-lum. Acemani ka, nǝ̀ ɓoaribani wu tasǝa sǝm gbasha nǝ ɓá nggea-là.&gt;&gt; 4 Pǝlǝa murǝm banggia wia ama, &lt;&lt;Koyagir mǝnana kat, wu sǝni nda ɓoaro kutibani ka, mǝ nǝ pe.&gt;&gt; Nda murǝm cam a nkanggari bankutio [mala Mahanayim], sǝ aburana male kat ging-gya twalkusǝu-anzǝmarǝia sǝ à kǝ kutio aban puro arǝ anggǝsanì malea, mala agbǝman andǝ aá.

5 Pǝlǝa murǝm tsǝki Jowap andǝ Abishai andǝ Ittai nzongcau ama, &lt;&lt;Lagga man, yì Absalom ngga, wu pangnǝi ɓukɓuk, acem.&gt;&gt; Sǝ amǝ'lwa kat ok cau mǝno murǝm ne amǝ'sàrǝ̀ban, amur Absalom ngga.

6 Nda amǝ'lwa mala Dauda purî ɓá nggea-là aban ká lwa arǝ Isǝrayila. Mǝnia yì munǝo ka, à pe a ndà-nggun mala bu-nzali Ifǝrem. 7 Akano ka, amǝ'lwa mala Dauda gandǝ amǝ'lwa mala Isǝrayila. Sǝ aɓwana mǝnana à wal-luia ka, à nda kpǝm. À wal-lú aɓwana á-lumi-ɓari (20,000). 8 Kara lwa ara ak ɓá nzali kat, sǝ ɓwabundǝa wù kǝ̀rkǝ́r. Yale làkkì mala aɓwana mǝnana à wù atàcau mala agir'mur'mwana mǝnana kum aɓwe aɓa ndà-nggun ngga, kútì làkkì mala aɓwana mǝnana à wal-luia nǝ nggeabyau ka.

Lú mala Absalom

9 Lang munǝo na arǝ lidǝmba ka, Absalom kya jakiarǝ aburana mala Dauda. Sǝ yì ka, ɓariki nǝ̀ ɓangŋa a nzǝm pǝr-mǝdambǝriso male ace àwá, sǝama lang pǝr-mǝdambǝriso ɓangŋa kúti aɓata ɓè nggun mǝgule mana abu-nggunì na zukǝtǝp ka, kara ɓamúrí gbāli a nre ka abu-nggunì. Sǝ pǝr-mǝdambǝrisonî lidǝmba nǝ o, ɗeki aban gyare a nre bumkuli andǝ nzali.

10 Mwashat aɓalǝ aburana mala Dauda sǝn mǝnia yì gìr ka, sǝ banggi Jowap ama, &lt;&lt;Ən sǝn Absalom aban gyare arǝ ɓè bu-nggun mǝgule.&gt;&gt; 11 Jowap pǝlǝa ɗì ɓwabure ama, &lt;&lt;Mana! A sǝni? Palang sǝ a ɓinǝ wal-luí, a túrí a nzali akǝ̀ banì ɗàng? Yale ɓǝ́n pano amǝsǝ bolo-azǝrfa shekel lum andǝ nggur-ɓunu mala amǝ'lwa.&gt;&gt;

12 Sǝ ɓwabure eari wi ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ a pam amǝsǝ bolo-azǝrfa shekel á-mwashat aɓa buam ngga, pà mǝ nǝ tsǝk buam arǝ muna-ɓwabura mala murǝm ɗàng, acemǝnana sǝm kat ka, sǝm oè nǝ kir sǝm, lang murǝm tsǝko nzongcau wunǝ Abishai andǝ Ittai, ama, &lt;Wu tsǝkir mǝlagga, yì Absalom, acem.&gt; 13 Sǝ ɓǝn mangŋǝna murǝm, ǝn walna-lú muna-ɓwabura male ka, murǝm nǝ̀ yia sǝlǝ nǝnzǝ́mò ama, mǝ nda mǝnana ǝn wal-lú muni ka, sǝ we nǝ nggearǝo ka, awu nǝ nyem.&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Jowap bang ama, &lt;&lt;Mim ngga, pa mǝ nǝ kiɗiki pwari kǝla mǝnia sǝnǝ we ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝa Jowap twal ankongŋo tàrú a bui, wari aban Absalom, mǝnana nda nǝyilǝmu piu, aban gyare a bu-nggun mǝgule ka. Pǝlǝa zuɓiki nǝ ankongŋo mǝno ka a kun-ɓalǝi. 15 Pǝlǝa lum aɓalǝ amǝ'bwal-agirmunǝo mala Jowap, gumbǝli Absalom a ɓalǝu, à tǝmnggi, sǝ à wal-luí.

16 Pǝlǝa Jowap twang njawe, nda amǝ'lwa male nyarî pǝrta amǝ'lwa mala Isǝrayila, acemǝnana Jowap tamsǝia ka. 17 À twal Absalom, à túrí aɓa tūli mǝlime aɓa ndà-nggun, sǝ à ramba atali amurí gum-gum. Sǝ anggo ka, amǝ Isǝrayila kat ɓangŋǝna, koyanale ka umǝna a ɓala male.

18 (Mǝnana Absalom malaká wù raka, tsǝkî ɓamúrì nggea tali, a Ɓangŋaban mala Murǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ duk gir'lǝmndǝa ace lidǝmba mala lullǝi ka. Acemǝnana pakɗenyicau ama, &lt;&lt;Mim ngga, ǝn panǝ muna-ɓwabura mana nǝ lidǝmba nǝ lullǝam a ɓanza, mana à nǝ̀ nggǝ ɗenyinǝ mim nǝi ka ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝa tunǝ nggea tali mǝno nǝ lullǝì. Anggo sǝ à kǝ tunǝi ama, &lt;Nggea tali mala Absalom,&gt; ba yalung.)*

Cau mala lú mala Absalom
andǝ bumkiɗikea mala murǝm Dauda

19 Pǝlǝa Ahima'az muna-ɓwabura mala Zadok bang ama, &lt;&lt;Came, ɓǝn ɓangŋa, ɓǝn kyan nǝ bǝsacau man aban murǝm; mǝ nǝ nggá ne wi ama Yahweh kasǝna-ɓashi, angŋamurí a bù aɓi-mǝbura.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa Jowap ne wi ama, &lt;&lt;A nda mǝnana awu nǝ ká nǝ mǝnia yì bǝsacau yalung ngga ɗàng. Awu nǝ gandǝnǝ ká nǝi wi nǝ cê a ɓè pwari, sǝama dumǝna púp a pà wu nǝ ká nǝ cê yalung ɗàng, acemǝnana muna-ɓwabura mala murǝm [yì Absalom] ngga, pàngŋǝ̀nà-lú.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Jowap ne ɓè ɓwa'Kush ama, &lt;&lt;We, kya banggi murǝm gìr mǝnana a sǝni ka.&gt;&gt; Pǝlǝa ɓwa'Kush ɓun aɓadǝm Jowap, sǝ ɓangŋa aban o.

22 Pǝlǝa Ahima'az, muna-ɓwabura mala Zadok ne Jowap ɗǝm ama, &lt;&lt;Ko palang le ka, ida, came mǝ ɓangŋa atà ɓwa'Kush mǝno.&gt;&gt; Sǝ Jowap pe wi eare ama, &lt;&lt;Muna-ɓwabura mem, ace mana sǝ a kǝ earce ama a nǝ ká? We ka, a panǝ kǝ tangnakusǝu mǝnana awu nǝ̀ kum ace mǝnia yì bǝsacau ka ɗang.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa Ahima'az bang ama, &lt;&lt;Ko palang le ka, mǝ nǝ ɓangŋa, mǝ nǝ ká.&gt;&gt;

Pǝlǝa Jowap bang ama, &lt;&lt;Ɓangŋa!&gt;&gt; Pǝlǝa Ahima'az ɓangŋa, um nǝ njar ɓawanban, sǝ ɓangŋa akì ɓwa'Kush dǝmba.

24 Lang Dauda na ban do anre kúnɓala mana nǝ ɓalǝu andǝ mana nǝ nza mala nggea-lê ka, mǝ'sǝn múr nggea-là eau a kuli amur kún nggea-là nǝ rǝ sheran. Lang loasǝ mǝsǝi sǝnban ngga, kara sǝn ɓè ɓwabura aban ɓang nǝmurǝi aban yiu nǝbania. 25 Pǝlǝa mǝ'sǝn múr nggea-là tunǝ murǝm sǝ banggi wi gìr mǝnana sǝn ngga. Murǝm pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwe na nǝmurǝi ka, dumǝna púp ndanǝ bǝsacau.&gt;&gt; Sǝ ɓwe kǝ gbàshìban tù kǝ yiu. 26 Pǝlǝa mǝ'sǝn múr nggea-là sǝn ɓè ɓwabura aban yiu nǝ mire, pǝlǝa tunǝ mǝ'yál kunɓala sǝ bang ama, &lt;&lt;Sǝni, ɓè ɓwabura nia ɗǝm kǝ yiu nǝ mire nǝmurǝi ka!&gt;&gt; Pǝlǝa murǝm bang ama, &lt;&lt;Yì gbal ka, dumǝna púp ndaban yinǝ bǝsacau.&gt;&gt; 27 Pǝlǝa mǝ'sǝn múr nggea-là na ama, &lt;&lt;Ən nggǝ sǝni, ɓwa mǝdǝmbe ka, kǝ ɓangŋa kǝla Ahima'az muna-ɓwabura mala Zadok.&gt;&gt; Murǝm pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Yì ka, ɓwa mǝɓoarne na. Ndaban yinǝ bǝsacau mǝɓoarne.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa Ahima'az loasǝ gì tunǝ murǝm sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Koman kat ka, nda pepè!&gt;&gt; Pǝlǝa yì ka, ɓùn aɓadǝm murǝm nǝ ɓamǝsǝi a nzali, sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwangsǝban pa aban Yahweh Ɓakuli mô, mǝnana pàna amǝ'mgbicau a ɓabuo ka, yià mǝnana à loasǝ buia arǝ ɓwamǝgule mem murǝm ngga.&gt;&gt;

29 Pǝlǝa murǝm ɗìban ama, &lt;&lt;Nggearǝ lagga, yì Absalom ngga, nda jam le?&gt;&gt; Pǝlǝa Ahima'az pa eare ama, &lt;&lt;Lang Jowap guro mò tasǝam ama ɓǝn yiu ka, ǝn sǝn ban ngga, zurina kǝ̀rkǝ́r. Sǝama, ǝn súrǝ̀ mana girni na ɗang.&gt;&gt;

30 Pǝlǝa murǝm bang ama, &lt;&lt;Nyar a nkanggariban, kúndǝô.&gt;&gt; Nda yi ka, nyar a nkanggariban, sǝ cam a kǝ banì.

31 Pǝlǝa ɓwa'Kush yi tusǝo, sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule mem, murǝm, ok mǝnia yì bǝsacau mǝɓoarne ka! Yahweh amsǝno yalung, a ɓabù aɓwana mǝnana kat à mgbicau arǝò ka.&gt;&gt;

32 Pǝlǝa murǝm ɗì ɓwa'Kush ama, &lt;&lt;Mǝlagga Absalom ngga, nda jam le?&gt;&gt; Pǝlǝa ɓwa'Kush pa eare ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ aɓi-mǝbura kat mala ɓwamǝgule mem murǝm, andǝ aɓwana mǝnana kat à mgbicau arǝì ace ɓealɓikea ka, ɓǝà pa kǝla mǝno yì lagga ka!&gt;&gt;

33 Pǝlǝa murǝm ngga, rǝì twal ɓǝla. Sǝ eauwe, wari a kurǝm-kuli mana amur kunɓala ka, ɓua kàm. A njar aban ká ka, kǝ ɓua kǝ na ama: &lt;&lt;Oi, muna-ɓwabura mem Absalom! Muna-ɓwabura mem, muna-ɓwabura mem Absalom! Ɓǝ̀ pǝlǝa ama, mǝ nda mǝnana ǝn wú a kunio ka, ɓǝ́ ɓoarna, oi muna-ɓwabura mem Absalom, muna-ɓwabura mem!&gt;&gt;

19

Dauda andǝ Jowap

1 Pǝlǝa à banggi Jowap ama, &lt;&lt;Sǝni, murǝm ngga, ndaban ɓua sǝ kǝ keban ace Absalom.&gt;&gt; 2 Limurǝm mǝnana à kumi a pwari mǝno ka, yi pǝlǝia amǝ'lwa kat ɓua-lú, acemǝnana a pwari mǝno ka, aɓwe ok ama, &lt;&lt;Murǝm na ban pak-bumkiɗikea ace muni.&gt;&gt;

3 Sǝ aburane kùtí zàng aɓa nggea-lê [Mahanayim] a pwari mǝno, kǝla aɓwana mǝnana à ɓangŋa a kun-munǝo, kǝsǝkea pakkia wia, sǝ à swár zàng à kùtí aɓa nggea-là ka. 4 Murǝm ngga gìr ɓamǝsǝi, sǝ sa a ɓua, kǝ na ama, &lt;&lt;Oi, muna-ɓwabura mem Absalom! Oi, Absalom, muna-ɓwabura mem, muna-ɓwabura mem!&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Jowap kùtí aɓa ɓala, aban murǝm, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Yalung ngga, a panì aburana mô kat kǝsǝkea, yià aɓwana mǝnana à nda à amsǝ yilǝmo andǝ ayilǝmi amuna-burana andǝ amuna-mamǝna mô, andǝ ayilǝmi amāmó andǝ amā-twala mô ka. 6 We ka, a kǝ earce aɓwana mana à kǝ ɓinǝmǝsǝo ka, sǝ a kǝ ɓinǝmǝsǝ aɓwana mana à kǝ earceo ka. Acemǝnana yalung ngga, a lǝmdǝni bwāng ama, amǝ'sàrǝ̀ban andǝ aburana mô ka, à nda ka kǝgir a bano ɗàng. Mim ngga, ǝn sǝlǝna ama, ban nǝ ɓoaro yalung, mǝnana ɓǝ̀ Absalom ngga nda nǝyilǝmu, sǝ sǝm kat ka, sǝm wukina ka. 7 Adyan ngga, puro kya ɓakɓabum aburana mô. Mim ngga, ǝn kánagìr nǝ Yahweh, ɓǝ̀ a puro, a wari raka, kǝ ɓwabura pà kàm mǝnana nǝ̀ ue atò, a bu-dù man yalung ngga ɗàng. Sǝ mǝnia yì gìr ka, nǝ̀ duk mǝɓike kǝ̀rkǝ́r, mǝnana kútì agir'murmwana mǝnana kat à kumo, twal a lagga mò, ba yalung ngga.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa murǝm lo, kya do a ban-do male a kún nggea-là. Lang à banggi aɓwana ama, &lt;&lt;Murǝm na aban do a kún nggea-là ka,&gt;&gt; pǝlǝa yià kat ka, à yiu aɓadǝmbi. (Aɓa mǝno anggo ka, amǝ Isǝrayila [mǝnana à nda atà Absalom ngga] à angŋa-dǝmba à ɓangŋǝna, koyan ngga nyarna a ɓala male.)

Dauda nyar a Urǝshalima

9 Sǝ aɓalǝ atau mala Isǝrayila ka, aɓwana camarǝ makgir arǝarǝia, à kǝ bang ama, &lt;&lt;Murǝm ngga, nda mǝnana akmúr sǝm a ɓabu aɓisǝm-mǝbura ka; yi ka, nda ɓwa mǝnana amsǝ sǝm a ɓabu amǝ'Filisti ka. Sǝ adyan ngga, ɓangŋǝna nyingŋǝna nzali ace mǝnana ɓǝ̀ apî Absalom ngga; 10 sǝ Absalom, mǝnana sǝm ɗārǝí, ɓǝ̀ duk murǝm amur sǝm ngga, wuna a kun-munǝo. Sǝ palang ado sǝ wu na kǝ cau, ace nyesǝ murǝm ɗàng?&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Dauda tasǝ mǝnia yì cau ka, aban Zadok andǝ Abiyata, yià apǝris, ama: &lt;&lt;Wu ɗikâm aɓwana-mǝgule mala Yahuda ama, &lt;Palang ado, sǝ wun nda ka aɓwana mana, she nǝnzǝ́mò, sǝ wun nǝ̀ nyesǝ murǝm a ɓala male ka, yi mǝnana gìr mana kat à bangŋi aɓa Isǝrayila ka, kutina a kir murǝm ngga? 12 Wu nda ka amǝ'eambǝam; wu nda ka nggūrǝam andǝ nkila mem! Sǝ ace mana sǝ wun nda ka aɓwana mǝnana she nǝnzǝ́mò sǝ wun nǝ̀ nyesǝ murǝm a palta ka?&gt; 13 Sǝ wu ne Amasa ama, &lt;We ka, a nda nggūrǝam andǝ nkila mem re? Ɓǝ̀ Ɓakuli pakkam gìr, yale ɓǝ̀ wal-luem, yi mana ɓǝn twalo a duk mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'lwa mem, a kúnì Jowap raka.&gt; &gt;&gt; 14 Nda Amasa pwanɓabum aburana mala Yahuda kat, kǝla ɓwa mwashat, sǝ à tasǝî murǝm cau ama, &lt;&lt;Nyar aban sǝm, we wunǝ aburana mana kat à nda atò ka.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa murǝm nyare, yiu a Jodan. Adyan ngga, aburana mala Yahuda yina a Gilgal, ace mǝnana ɓǝà kya kum murǝm, sǝ ɓǝà yinǝi a nkaring Mùr Jodan ngga.

16 Sǝ Shimeyi, muna-ɓwabura mala Gera, ɓwa'Benjami, mana pur a Bahurim ngga, fà rǝì akaurǝa andǝ aburana mala Yahuda, à wari a kúllí Murǝm Dauda. 17 Yiu atārǝia andǝ aburana a tàu mala Benjami, ɓwa á-mwashat, andǝ Ziba, muna-ɓala mala Sawul, mǝnana yiu andǝ amuna-burana male lum-nong-tongno, andǝ amǝ'túró-ɓala male, lumi-ɓari ka. Yia ka, à fà rǝia, à wari a kúllí murǝm, a Jodan. 18 Yia ka, à yàlî mùr Jodan, a ban yàl nkaring, ace eamsǝki amǝ'ɓala mala murǝm a nkaring, ace mǝnana à nǝ̀ pwasǝbum murǝm ngga. Pǝlǝa Shimeyi, muna-ɓwabura mala Gera, ɓùn amur ankūnǝi a nzali, aɓadǝm murǝm, 19 sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;We murǝm, ɓwamǝgule mem, ida, twàlâm-ban cauɓikea mem, cè a ɗenyinǝ gir mǝɓike mǝnana guro mò pá a pwari mǝnana ɓwamǝgule mem nying Urǝshalima ka ɗàng. Ida, murǝm ɓǝkǝa bwal mǝnia yì gìr ka a ɓabumi ɗàng. 20 Acemǝnana mim guro mò ka, ǝn sǝlǝna nǝma, ǝn pangŋa cauɓikea. Nda gir mǝnana tsǝa sǝ mim, aɓalǝ aɓwana kat, mala ɓala mala Yisǝfu ka, ǝn ak dǝmba, ǝn yiu, mǝ nǝ yia kum murǝm, ɓwamǝgule mem ngga.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Abishai, muna-ɓwabura mala Zeruya bang ama, &lt;&lt;Ɓoaro Shimeyi ka, ɓǝà wal-luí, acemǝnana yì ka sú ɓwa mǝnana Yahweh ɗārǝi ka re!&gt;&gt; 22 Sǝama Dauda bang ama, &lt;&lt;Man oasǝ wun arǝàm le, wun amuna-burana mala Zeruya, mǝnana wun nǝ̀ dupam kǝla ɓibura a pwari man yalung ngga? Ɓoaro ɓǝà wal-lú kǝɓwa aɓa Isǝrayila a pwari man yalung ngga le? Mim ngga, ǝn sǝlǝ mbak ama, yalung ngga mǝ nda murǝm amur Isǝrayila re?&gt;&gt; 23 Pǝlǝa murǝm banggi Shimeyi ama, &lt;&lt;A pà wu nǝ wù ɗàng.&gt;&gt; Anggo sǝ murǝm kánbi wi.

24 Sǝ Mefiboshet, mǝ'kà Sawul gbal ka, wario kya kum murǝm. Yi ka, lak akusǝi ɗàng, amsǝ mbotakuni ɗàng sǝ yale lak agir-nggūrǝu male ɗàng, twal a pwari mǝnana murǝm nying là, sǝ uk ka, ba pwari mǝnana murǝm nyar nǝi jam ngga. 25 Lang nying Urǝshalima, sǝ yiu aban murǝm ngga, murǝm ɗì ama, &lt;&lt;Palang sǝ a ɓinǝ ká atàm, Mefiboshet?&gt;&gt; 26 Mefiboshet pa eare ama, &lt;&lt;We ɓwamǝgule mem, murǝm, mǝturo-ɓala mem Ziba, nda mǝnana swarkiam ngga. Mim guro mò ka, mǝ nda gbakǝre, nda ǝn banggi wi nǝma, &lt;Tsǝkam gir-do anzǝm mǝdambǝriso, ace mǝnana ɓǝn koè ɓǝ̀ sǝm u sǝnǝ murǝm&gt;ngga. 27 Sǝ yì ado ka, yi mangŋa guro mò, aban ɓwamǝgule mem, murǝm. Sǝama, ɓwamǝgule mem, murǝm ngga, nda kǝla mǝturonjar mala Ɓakuli; acemani ka, pàk gìr mǝnana kat pwasǝbumo ka. 28 Mim sǝnǝ amǝ'ɓala mala tárrám ngga, ɓǝ́ a walna sǝm, sǝama a kún mani ka, a earam mǝ li girlina a ban-li mô. Ɓwamǝgule mem, murǝm, mana ɗǝm ado mǝ nǝ zǝmba, mǝnana nǝ̀ kútì mǝno ka?&gt;&gt;

29 Pǝlǝa murǝm banggi wi ama, &lt;&lt;Cau mana a ne ka, karǝna anggo. Mim ngga, ǝn tsǝngŋa nzongcau ama, ɓǝà gau nzali ma'wun, anre wun, wun nǝ Ziba, a tsùrú.&gt;&gt;

30 Sǝ Mefiboshet banggi murǝm ama, &lt;&lt;Ɗeki ɓǝ twal koyagir ka, yi mana yalung ado ɓwamǝgule mem, murǝm nyarǝna jam ngga.&gt;&gt;

Dauda lǝmdǝì Barzilayi pěmǝɓoarne

31 Barzilayi, ɓwa'Gilǝya gbal ka, pur a Rogelim, sǝ wari atà murǝm ace tsǝkte aban yàlî Nggeasala a Jodan, sǝ nǝ̀ tsǝiandà aban o a là. 32 Barzilayi ka, jamgula na, apǝlǝa male na lumi-tongno-nong-tàrú. Yi ka, nda ɓwa mǝnana ɗenyinǝ murǝm, linǝi, aɓa do male kat a Mahanayim ngga, acemǝnana yì ka, mǝgǝna na kǝ̀rkǝ́r.

33 Pǝlǝa murǝm banggi Barzilayi ama, &lt;&lt;Fa, ɓǝ̀ sǝm yàl a nkaring sǝnǝ we, ace mǝnana wu kya do a banam a Urǝshalima ka. Sǝ mim ngga, mǝ nǝ ɗenyinǝ we abanì.&gt;&gt;

34 Pǝlǝa Barzilayi pe murǝm eare ama, &lt;&lt;Apǝlǝa uekam shen, mala do nǝyilǝmu, mǝnana ɓoaro mǝ o a Urǝshalima sǝnǝ murǝm ngga? 35 Adyan ngga, mǝ ndanǝ apǝlǝa lumi-tongno-nong-tàrú a ɓanza. Mǝ nǝ gandǝ gauta gìr mǝnana nǝ̀ ɓoaram ngga, andǝ mǝnana pà nǝ̀ ɓoaram raka le? Mim guro mò ka, mǝ nǝ gandǝ ok ɓoaro mala girlina ko girnùná ɗǝm le? Mǝ nǝ gandǝ ok gì aɓwana aban tu'nggyal ɗǝm le? Palang ado, sǝ mim guro mò ka, mǝ nǝ duk ɓè twalo aban ɓwamǝgule mem, murǝm? 36 Ən kārǝa mǝ kum tangnakusǝu mǝgule kǝla mǝnia ka ɗàng. Mim guro mò ka, mǝ nǝ yàlî Jodan atārǝia andǝ murǝm aban ká dǝmba bǝti. 37 Ida, nying guro mò, ɓǝ̀ nyare ɓǝ̀ o, ace mǝnana ɓǝn kya wú a là mem, tù aban ɓembe mala tárrám andǝ nggem. Sǝama, guro mò, yì Kimham ngga, ndya ka. Nyì ɓǝ̀ yàl a nkaring atò, ɓwamǝgule mem, murǝm. Pakki wi gìr mǝnana kat, a sǝni nda ɓoar a mǝsǝo ka.&gt;&gt;

38 Pǝlǝa murǝm bang ama, &lt;&lt;Kimham ngga, sǝm nǝ̀ yàl a nkaring sǝnǝi, sǝ mǝ nǝ pakki wi gìr mǝnana kat a sǝni nda ɓoar ka. Sǝ gìr mǝnana kat a earkiyice abanam ngga, mǝ nǝ pakko wi.&gt;&gt;

39 Pǝlǝa aɓwana kat, yàlî Nggeasala Jodan; sǝ lang murǝm yàlǝ́nì nkaring ngga, mǝn abui kùr Barzilayi zǝp, tsǝki wi bù, sǝ tsǝiandà. Nda Barzilayi nyare o a là male ka.

40 Pǝlǝa murǝm kutio wari a Gilgal, sǝ Kimham o atè. Aɓwana mala Yahuda kat, andǝ gauwa-tsùrú mala amǝ Isǝrayila, tsǝkta murǝm amur njar, aban o a là.

Tàu mala Yahuda andǝ Isǝrayila makgir amur murǝm

41 Banì sau ɗang, aburana mala Isǝrayila kat yiu aban murǝm, sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Palang sǝ amǝ'eam sǝm, aburana mala Yahuda, iuo arǝ sǝm sǝ à eamsǝ murǝm andǝ amǝ'ɓala male, à yàlî Jodan, atārǝia andǝ aburana male kat?&gt;&gt; 42 Pǝlǝa aburana mala Yahuda pe aburana mala Isǝrayila eare ama, &lt;&lt;Nda acemǝnana murǝm ngga, ɓǝla-nggurkwar ma'sǝm na ka. Sǝ palang ado sǝ bum wun lúllô amur mǝnia yì gìr ka? Ado ka, sǝm lì ɓekǝ gìr mala murǝm le? Sǝ wu sǝni sǝm twal ɓekǝ gìr abaní ace ɓamurǝ sǝm le?&gt;&gt;

43 Pǝlǝa aburana mala Isǝrayila, pe aburana mala Yahuda eare ama, &lt;&lt;Sǝm ngga, sǝm ndanǝ atau lum aɓa domurǝm, acemani ka, rǝcandǝa mǝnana sǝm ndanǝi mala bang ama Dauda ka murǝm ma'sǝm na ka kútì ma'wun. Mana tsǝa ado sǝ wu ɓǝsǝki sǝm? Sǝm nda mǝnana sǝm tita nacau mala nyesǝ murǝm ma'sǝm ngga re?&gt;&gt; Sǝama nacau mala aburana mala Yahuda nǝ bumpina ka, kútì mala aburana mala Isǝrayila.

20

Sheba mgbicau arǝ Dauda

1 Ɓè ɓwabura *mǝ'ɓealɓana na kam, lullǝi ama Sheba, muna-ɓwabura mala Bikǝri, a tàu mala Benjami. Yì ka, ɓua njawe sǝ bang ama,

&lt;&lt;Sǝm pànǝ kǝ kāmbe aɓa Dauda ɗàng,

Sǝ sǝm pànǝ kǝ nzali liɓala aɓa muna-ɓwabura mala Jeshi ɗàng.

Isǝrayila, koyanale ka ɓǝ̀ nyar a gumli male!&gt;&gt;

2 Nda aburana mala Isǝrayila kat nying Dauda, sǝ à kpata Sheba muna-ɓwabura mala Bikǝri ka. Sǝama aburana mala Yahuda lanzǝ atà murǝm malea, twal a Jodan aban ká Urǝshalima.

3 Lang Murǝm Dauda nyar a ɓala male a Urǝshalima ka, pwan amā-twala male lum mǝnana nyia ace ɗenyinǝ ɓala ka, tsǝia a ɓè ɓala, sǝ tamsǝ amǝ'yálban ɓǝà kǝ yália. Kǝ pea wia gìr mǝnana kat à paktǝle ka, sǝama pak-ɓwama nǝia ɗàng. À kasǝkunia a ɓala ba pwari lú malea, à do kǝla amā-lú.

4 Pǝlǝa murǝm banggi †Amasa ama, &lt;&lt;Rambam aburana mala Yahuda abanɓwáná aɓa nongŋo tàrú, sǝ wu yiu wunǝia.&gt;&gt; 5 Nda Amasa puro ace ká tunǝ aburana mala Yahuda abanɓwáná ka, sǝama banì sauwa kútì anonggio mǝnana murǝm kasǝi wi ka.

6 Sǝ Dauda banggi Abishai ama, &lt;&lt;Adyan ngga, Sheba muna-ɓwabura mala Bikǝri nǝ̀ pàkka sǝm gìr mǝɓane nǝ̀ kútì mǝnana Absalom pàk ka. Twal aburana mem, sǝ wu ɓangŋa atè, ɓǝ̀ ana raka nǝ̀ kumbi ɓamúrì akanggǝrang anggea-là, sǝ nǝ̀ ɓwar arǝ sǝm.&gt;&gt;

Jowap wal-lú Amasa

7 Nda aburana mala Jowap andǝ amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet andǝ akanggǝrang amǝ'lwa kat purî ɓá Urǝshalima, aɓata sàrǝ̀ban mala Abishai, sǝ à oa pǝrta Sheba muna-ɓwabura mala Bikǝri.

8 Lang à yi bik ban tali mǝgule a Gibiyon ngga, Amasa yi kumia. Jowap ka, ndanǝ adaura-murǝm male mala amǝ'lwa arǝì, nǝ nggeabyau aɓa ndè mǝnana marǝ nggurrì a taɓuni ka. Lang Jowap sungŋo nǝ̀ ká a ban Amasa ka, nggeabyaunì swárô kpa a nzali.

9 Jowap ɗì Amasa ama, &lt;&lt;Mǝ'eambǝam, a nda jam le?&gt;&gt; Pǝlǝa bwal Amasa a mbotokuni nǝ bui-mǝli, ace mǝnana nǝ̀ kùrrì zǝp, mala makkun ngga. 10 Sǝ Amasa ka, sǝn byau mǝnana a bù Jowap ka ɗàng. Nda Jowap zuɓi Amasa nǝ byau a bumi, sǝ amuna-lungŋe solǝ a nzali. Amasa wǔ, nǝ zuɓiban mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r.‡ Pǝlǝa Jowap andǝ mǝ'eambi Abishai pǝrta Sheba muna-ɓwabura mala Bikǝri. 11 Mwashat aɓalǝ alaggana mala Jowap cam amur lú Amasa, sǝ loasǝ gì na ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat earmúr Jowap, sǝ ɓwa mǝnana kat nda anzǝm Dauda ka, ɓǝ̀ kpata Jowap!&gt;&gt; 12 Amasa nongŋo aban mgbangtǝki aɓa nkila male a tsùrú mala njargula, sǝ koya mǝ'lwa mǝnana yiu a banì ka, go kusǝi came. Sǝ lang lagga man sǝni ama koyan mǝnana yiu a ban Amasa ka, cam piu ka, nda sungsǝki Amasa ɓǝ̀ gǝshì múr njargula, warinǝi a ɓawan, sǝ kùmsǝi wi kungtung amurí ka. 13 Lang à gǝshina lú Amasa nyingŋǝ̀nà múr njargula ka, aɓwana kat o atà Jowap ace pǝrta Sheba, muna-ɓwabura mala Bikǝri.

14 Sheba gya atà atau mala Isǝrayila kat yi pur a Abel-Bet-Ma'aka, andǝ ɓá bù-nzali mala amǝ'Beri puppup; à ramba abanɓwáná, sǝ à o atè. 15 Amǝ'lwa mala Jowap kat yiu sǝ à gumbǝli nggea-là Abel-Bet-Ma'aka sǝ Sheba na aɓa nggea-lê. Pǝlǝa à ɓak mgbangban mǝnana eau a kuli aban ká arǝ nggea-lê, sǝ kya cam nǝ nza arǝ kanggǝrang tali mǝnana nggea-lê cam amurí ka. Sǝ aɓwana mǝnana kat atà Jowap ka, à kùtí a tǝmgi kusǝ sheranî, ace mǝnana à nǝ̀ me a nzali ka. 16 Pǝlǝa ɓè ɓwama mǝ'sǝlǝe tunǝban nǝɓa nggea-lê ama, &lt;&lt;Wu kwakikir wun! Wu kwakikir wun! Ida, wu ne Jowap ama ɓǝ̀ yiu kani ace mǝnana mǝ bangcau nǝi ka.&gt;&gt; 17 Lang Jowap sung tù aban ɓwame ka, ɓwame ɗi ama, &lt;&lt;A nda Jowap le?&gt;&gt;

Jowap ear ama, &lt;&lt;E, mǝ nda.&gt;&gt;

Pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Kwakikiro arǝ cau mǝnana guro mò nǝ̀ banggo ka.&gt;&gt;

Jowap eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda ǝn nggǝ oeo ka.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa ɓwame nacau, ama, &lt;&lt;A pwarian ngga aɓwana kǝ̀ bang ama, &lt;Wu alta kwarkiru a Abel,&gt; sǝ anggo sǝ à gilǝki cau. 19 Sǝm nda aɓalǝ aɓwana mana à earce dorǝpwala andǝ domǝsǝcau a Isǝrayila ka. Wun ndarǝ alte ama wun nǝ̀ wal-lú nggea-là mǝnana nggeau na a Isǝrayila ka. Palang sǝ wun nǝ̀ kiɗiki nzali liɓala mǝnana mala Yahweh na ka?&gt;&gt;

20 Jowap pe wi eare ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sappi banam, ɓǝ̀ sappi banam mǝnana ama mǝ pisǝì ko mǝ bǝbbǝriki ka. 21 Cê pa anggo ɗàng. Ɓè ɓwabura na ǝn alkiyite ka, lullǝi ama Sheba muna-ɓwabura mala Bikǝri, ɓwa nzali múr-ankono mala Ifǝrem. Yì ka loasǝ bui aɓa mgbicau arǝ murǝm, nggearǝ murǝm Dauda. Wu pa mǝnia yì ɓwabura ka, sǝ mǝ nǝ nying nggea-lê.&gt;&gt;

Ɓwame ne Jowap ama, &lt;&lt;Sǝni, sǝm nǝ̀ túrò ɓamuri amúr sheran.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa ɓwame wari nǝ kwaro male aban aɓwana mǝnana kat aɓa nggea-lê ka. À kasǝ ɓamur Sheba muna-ɓwabura mala Bikǝri, sǝ à túrì Jowap. Nda Jowap twang njawe, sǝ aburana male mesǝe, à nying nggea-lê, koyan ngga nyar a là male ka. Pǝlǝa Jowap nyar a Urǝshalima aban murǝm.

Amǝgulo mala Dauda

(2 Samu 8:15-18; 1 Acau Kpa 18:14-17)

23 §Jowap nda gbani amur amǝ'lwa mala Isǝrayila kat;

Benaya muna-ɓwabura mala Jehoyada nda mǝ'sàrǝ̀ban amur amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet,*

24 Adoniram nda ɓwamǝgule amur aɓwana mana à tsǝia aɓa túró púp ka,

sǝ Jehoshafat muna-ɓwabura mala Ahilud nda mǝ'twalcau aɓa malǝmce;

25 Sheva nda mǝgilǝgir,

sǝ Zadok andǝ Abiyata ka, à nda ka apǝris,

26 sǝ Ira ɓwa'Jayir gbal ka, pǝris mala Dauda na.

21

Dauda mbwekî amǝ'Gibiyon a kúnì gìr
mǝnana à pàkkia wia ka

1 A nza mala yálmúrû mala Dauda ka, nzal-gula kpa mǝnana twal apǝlǝa tàrú a nzǝmarǝia ka, nda Dauda alta ɓamǝsǝ Yahweh ka. Sǝ Yahweh bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda atàcau mala Sawul andǝ ɓala-nkila male, acemǝnana wal-lú amǝ'Gibiyon.&gt;&gt;

2 Nda murǝm Dauda tunǝ amǝ'Gibiyon sǝ nacau nǝia ka. (Amǝ'Gibiyon ngga à pur a nggurkwar mala Isǝrayila ɗàng; à nda ka amǝ'Amor mǝnana à ueo, mana amǝ Isǝrayila kánbia wia ama à nǝ̀ ɗekia nǝyilǝmu ka;* sǝama Sawul alte nǝ̀ twaltea aɓa bumpina male ace aɓwana mala Isǝrayila andǝ Yahuda). 3 Sǝ Dauda ɗì amǝ'Gibiyon ama, &lt;&lt;Mana ɓǝn pa ace wun? Sǝ mana ɓǝn pa a kúnì mǝɓane mǝnana à pàkka wun, mǝnana nǝ̀ tsǝa wun nǝ̀ tsǝki aɓwana mala Yahweh bù ka?&gt;&gt; 4 Pǝlǝa amǝ'Gibiyon earî wi ama, &lt;&lt;Cau mǝnana anre sǝm sǝnǝa Sawul andǝ ɓala male ka, bolo-zǝnariya ko bolo-njengǝlan pà nǝ̀ gilǝki ɗàng; sǝ pà aɓa rǝcandǝa ma'sǝm ɓǝ̀ sǝm wal-lú kǝɓwa a Isǝrayila ɗàng.&gt;&gt; Sǝ Dauda ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ mana ado wu kǝ earce ama mǝ pa ace wun?&gt;&gt; 5 À earî murǝm ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana wal-lú sǝm, sǝ hamce ama nǝ̀ twalta sǝm, ace mǝnana kǝɓwa atà sǝm ɓǝkǝa ue nǝyilǝmu a ɓekǝ ban aɓa nzong-nzali mala Isǝrayila raka, 6 ɓǝà pa sǝm aɓwana tongno-nong-ɓari atà amuna-burana male, sǝ sǝm nǝ̀ gyaria aɓadǝm Yahweh a Gibiya, là mala Sawul, yì ɓwa mǝnana Yahweh tàrì ka.&gt;&gt;

Sǝ murǝm bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pa wunia.&gt;&gt;

7 Sǝama ace kána mǝnana anre Dauda andǝ Jonatan a ɓadǝm Yahweh ka,† murǝm nying Mefiboshet muna-ɓwabura mala Jonatan mǝ'kà Sawul ɓǝ̀ auwa. 8 Pǝlǝa murǝm twal amuna-burana ɓari, Armoni andǝ Mefiboshet, amuna mala Rizpa ɓoarnsarile Aiya mǝnana ɓǝlî Sawul ka, andǝ amuna-burana tongno, mǝnana Merap ɓoarnsarile Sawul ɓǝlî Adǝriyel muna-ɓwabura mala Barzilayi ɓwa Mehola ka. 9 Dauda tasǝ amuna-burana mǝnia ka a ɓabu amǝ'Gibiyon, sǝ à gyaria amur ɓè muna-nkono aɓadǝm Yahweh; yià mǝno tongno-nong-ɓari ka à wù atārǝia. À wal-luia aɓalǝ anonggio mǝdǝmbe mala pwan-gìrɓaban, a bàkú tita pwan mǝssa-bálì.

10 Pǝlǝa Rizpa ɓoarnsarile Aiya twal lagir-doatu,‡ sǝ sárǝi ace ɓamúrì amur tali, a bàkú tita pwan-gìrɓaban ba kpa mala mbulo nǝ kuli amur aluî. Sǝ earî anyal a bumkuli ɓǝà sulǝ amuria nǝ pwari, ko anyam-bondo nǝ du ɗàng. 11 Aɓwana yi banggi Dauda gìr mǝnana Rizpa ɓoarnsarile Aiya, mā-twala mala Sawul pàk ka. 12 Pǝlǝa Dauda wario kya pwan amú Sawul andǝ amú muna-ɓwabura male Jonatan a ban aburana mala Jabesh-Gilǝyat. Amǝ Jabesh-Gilǝyat ka à akdǝmba à kya iu amuia a nzawara mala Bet-shan, ban mǝnana amǝ'Filisti gyaria kam, a pwari mǝnana amǝ'Filisti wal-lú Sawul amur Nkono Gilbowa ka. 13 Dauda twal amú Sawul andǝ amú muni Jonatan a ban mǝno sǝ yinǝia. Ɗǝm ngga à ramba amú aburana mǝno mǝnana à gyaria ka. 14 À lumsǝ amú Sawul andǝ amú muni Jonatan a ɓembe-ɓa-tali mala tárrí Kish a Zela aɓa bu-nzali Benjami. Koman kat ka à pè kǝla mǝnana murǝm bang ngga. Anzǝm mǝno ka, sǝ Ɓakuli ok hiwi ace nzalî.

Munǝki-amunǝo arǝ akáɓá-ɓwa mala amǝ'Filisti

(1 Acau Kpa 20:4-8)

15 Ɓè fara ka, munǝo lo ɗǝm a nre ka amǝ'Filisti andǝ amǝ'Isǝrayila. Dauda andǝ aburana male atè wari a mǝno yì munǝo ka, sǝ lang à nda aɓa munǝo arǝ amǝ'Filisti ka, Dauda aulǝa. 16 Pǝlǝa Isǝbibenop, ɓwa'Filisti, mwashat atà amǝ'kau mala akáɓá-ɓwa, mǝnana dǝmbǝrya mala kaɗa male ka, tyang tàrú nǝ gauwa-tsùrú na (3.5), sǝ kùr rǝi nǝ bǝsa nggeabyau ka, bang ama nǝ̀ wal-lú Dauda. 17 Sǝama, Abishai muna-ɓwabura mala Zeruya, yiu yi bwalì Dauda kàm, sǝ wal-lú ɓwa'Filistinî. Pǝlǝa aburana mala Dauda kánbi wi ama, &lt;&lt;A pà wunǝ yiu a lwa ɗǝm atà sǝm ɗàng, ace mǝnana wu kǝa limgi tǎlaban mala Isǝrayila raka.&gt;&gt;

18 Anzǝm mǝno ka ɓè munǝo lo ɗǝm andǝ amǝ'Filisti a Gop. A bàkú mǝno ka, Sibekai ɓwa Husha, wal-lú Saf, mwashat atà amǝ'kau mala akáɓá-ɓwa.

19 A ɓè munǝo ɗǝm andǝ amǝ'Filisti a Gop ka, Elhanan muna-ɓwabura mala Jaare-oregim, ɓwa'Betalami, wal-lú mǝ'eam Golaya ɓwa'Gitti, mǝnana tondong kaɗa male nyane kǝla muna-nggun-so ka.§

20 Ɓè munǝo lo ɗǝm a Gat. A banì ka ɓè ɓwabura nakam kaɓa nggurung mǝnana a koya bui ka, ndanǝ amuna-bu tongno-nong-mwashat, sǝ amuna-kusǝu tongno-nong-mwashat a koya kusǝi; kpapi kat ka à nda lumi-ɓari-nong-ine; yì gbal ka mǝ'kau mala akáɓá-ɓwa na. 21 Sǝ lang ɓǝsǝki Isǝrayila ka, Jonatan muna-ɓwabura mala Shimeyi, mǝ'eam Dauda wal-lui.

22 Akáɓá-ɓwa mǝnia ine ka, amǝ'kau mala akáɓá-ɓwa mala Gat na, sǝ à wù nǝ bù Dauda andǝ aburana male.

22

Dauda tùkî Yahweh nggyal

1 Sǝ Dauda bang acau mala nggyal mǝnia ka aban Yahweh, a bàkú mǝnana amsǝi a bù aɓi-mǝbura kat, sǝ a bù Sawul ka 2 ama,

&lt;&lt;Yahweh nda tali mem,

ban-sǝmbǝrǝa mem

andǝ mǝ'amsǝam;

3 We Ɓakuli, tali mem,

mǝnana aɓalǝo sǝ ǝn nggǝ kum ban-auwa ka;

ntongŋo mem andǝ rǝcandǝa mala amsǝban mem,

kanggǝrang-ban andǝ ban-auwa mem;

mǝ'amsǝam a ɓabù ɓìkìbura.

4 Ən ɓua aban Yahweh, yì mǝnana kārǝ́na ɓǝà ɓwangsǝi ka;

Anggo sǝ mǝ nǝ kum amsǝban a ɓabù aɓiam-mǝbura.

5 Lú gumbǝliam kǝla eaki-nkono mala mùr;

mùrɓangŋa mala kiɗikiban ɓakiam;

6 Anggur mala Shewol taɓǝlikiam;

agbǝli mala lú puratam.

7 Aɓa nggikiban mem ngga, ǝn ɓua aban Yahweh,

ǝn ɓua aban Ɓakuli mem.

Ok giem aɓa ndà male;

sǝ ɓua mem ace gbasha kúti a kiri.

8 Pǝlǝa ɓanza dǝurǝo sǝ gǝggǝli,

akusǝɓa mala kuli ɓǝl-ryak'ryak

sǝ à dǝurǝkio;

à gǝggǝli acemǝnana bumi-lullo.

9 Yele pur a ɓá lullǝi;

bǝsa mǝ'earke pur a ɓá kúni,

nkalang mǝnana nggangsǝ ka ear-bǝsa nǝ baní.

10 Dìlì kuli sǝ sulǝo,

pǝndǝa mǝcikciki na aɓata akusǝi.

11 Eau a nzǝm cerup sǝ yàlé;

e, à sǝni a nkpamtari gung.*

12 Tsǝk pǝndǝa mǝnana gumbǝlì ka, pǝlǝ tara male,

pǝrɓang mana lùmsǝ nǝ mur ka kàrì.†

13 Tǎlaban mana aɓadǝmbi ka,

tsǝk nkalang bǝsa lo earke.

14 Yahweh sa a kuli kǝla mgbarangce.

Ɓakuli mana Karban Kat nǝ Gulo ka loasǝ gì.‡

15 Túr amundi sǝ mesǝ aɓi-mǝbura,

liki'nzama male zurìmúria.

16 Abân-mǝlime mala nggeamùr ndǝlya,

akusǝɓa mala ɓanza nong kwas,

lang Yahweh gimban,

sǝ pyau n'yali a ɓá lullǝi ka.

17 Sárǝ́ bui nǝ kuli sǝ twalam;

eamsǝam a ban-mǝlime aɓa nggeamùr.

18 Amsǝam a ɓabù ɓiam-mǝbura mǝ'rǝcandǝe,

a ɓabù aɓwana mana à ɓinǝmǝsǝàm ngga, acemǝnana rǝcandǝa malea ɓākì mem.

19 À sulǝ amuram a pwari murɓikea mem,

sǝama Yahweh pam gbasha.

20 Sǝ ɗǝm ngga pusǝam, yinǝ mim aɓa dalang.

Amsǝam, acemǝnana bumipwasǝ arǝàm.

21 Yahweh pàngnǝ mim kǝla mǝnana karǝ arǝ ɓealɓoarna mem ngga;

pam tangnakusǝ ɗwanyicau-arǝǔ mem.

22 Ən kpanata anjargula mala Yahweh,

sǝ ǝn kyanggi Ɓakuli mem aban ká pàk ɓealɓikea ɗang.

23 Anggurcau male kat ka, à nda aɓadǝmbam,

sǝ ǝn kyanggi anê male ɗàng.

24 Mǝ nda jik aɓadǝmbi.

Ən bwal ɓamúràm arǝ cauɓikea.

25 Acemani ka Yahweh panam tangnakusǝu kǝla mana karǝ arǝ ɓealɓoarna mem ngga,

kǝla mana karǝ arǝ doɓoarnsari mem aɓadǝmbi ka.

26 Aban amǝ lǝmdǝ mǝsǝswatǝr ka, awu nǝ lǝmdǝ mǝsǝswatǝr,

aban amǝ'ɗwanyicau-arǝu ka, awu nǝ lǝmdǝ ɓamúrò, a nda mǝ'ɗwanyicau-arǝu.

27 Aban amǝ'doɓoarnsari ka, awu nǝ lǝmdǝ ɓamúrò mǝ'doɓoarnsari,

aban amǝ'kìɗìkì ka, awu nǝ lǝmdǝ ɓamúrò mǝɓìkìdo.

28 Awu nǝ amsǝ aɓwana mǝnana à paria ka,

sǝama amǝsǝo na arǝ amǝtwàlɓamúrû, ace nyesǝia a nzali.

29 A nda pitǝla mem, Yahweh.

Yahweh kǝ̀ tâ aɓa pǝndǝa mem.

30 Nǝ we ka, mǝ nǝ gandǝ loasǝtà amǝ'tǝllìban,

nǝ pagbasha mala Ɓakuli mem ngga, mǝ nǝ yàlî múr sheran.

31 Mala Ɓakuli ka, njar male na jik.

Cau mala Yahweh ka à mwamǝni.

Yi ka, ntongŋo na

aban aɓwana mana à kùmsǝ a baní ka.

32 Yana nda Ɓakuli, ɓǝ̀ Yahweh na raka?

Sǝ yana nda tali, ɓǝ̀ Ɓakuli na raka?

33 Ɓakuli nda ban-auwa mǝcandǝe mem,

sǝ kǝ tsǝk njar mem ɓǝ̀ duk jik.

34 Tsǝk akusǝam ɓǝà soa nzali kǝla mala mbamba,

sǝ tamsǝam amur abân mǝ'dāhre.

35 Kǝ kanì abuam munǝo,

ace mǝnana ɓǝ̀ anggwarbuam gandǝ kar nta mala bolo-bángŋá.

36 Sǝ ɗǝm ngga à panam ntongŋo mala amsǝban mô;

sǝ pagbasha mô dumsǝnam a gulo.

37 A tangsǝna njar ace akusǝam,

ace mǝnana akusǝam ɓǝà kǝa shambǝrǝ raka.

38 Ən pǝrnata aɓiam-mǝbura, sǝ ǝn kiɗikinia.

Ən pǝlǝ nzǝmam ɗàng she lang ǝn malnia ka.

39 Ən twalnatea, ǝn zuɓikia sǝ à gandǝ lo ɗang.

E, à kpaki a nzali a kusǝam.

40 A mārǝnam nǝ rǝcandǝa ace munǝo;

Aɓwana mǝnana à lo arǝàm ngga, a ɓunginia aɓatam.

41 A tsǝ́ngŋǝ̀nà aɓiam-mǝbura à pǝlǝam nzǝmia,

ace mǝnana ɓǝn kiɗiki aɓwana mǝnana à ɓinǝmǝsǝam ngga.

42 À pelǝban, sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ amsǝia ɗàng;

à ɓua aban Yahweh, sǝ okia wia ɗàng.

43 Pǝlǝa ǝn goea kǝla muku nzali.

Ən nyakia sǝ ǝn parkia kǝla dǝɓang a njarɓala, sǝ ǝn mesǝkia.

44 A amsǝnam aɓa kúnɓuàna sǝnǝ aɓwana mem.

A tsǝ́ngŋǝ̀nám ǝn dumǝna múrû amur anzali.

Aɓwana mana ǝn súrǝ̀ia raka, à pàk túróɓadǝmbu aɓadǝmbam.

45 Amǝkúnɗàngna nǝ̀ paɓamuria abanam,

Lang à ok cau nǝ o ani amuram ngga, à nǝ̀ oakam.

46 Ɓabum amǝkúnɗàngna nǝ̀ ɓungio,

à nǝ̀ purkî ɓalǝ abân-sǝmbǝrǝa malea,

sǝ à nǝ̀ yiu nǝ rǝɓǝla.

47 Yahweh na nǝ yilǝmu!

Ɓwangsǝban ɓǝ̀ pa aban Tali mem!

Gulo ka mala Ɓakuli na,

Tali mala amsǝban mem.

48 Yì nda Ɓakuli mǝnana mbwekiyiam akúnì,

mǝnana kǝ yinǝ aɓwapǝndǝa aɓatam,

49 mǝnana pusǝam ǝn purì bù aɓiam-mǝbura ka.

E, a kǝ loasǝam mǝ kútì aɓwana mǝnana à kǝ lo arǝàm ngga.

A kǝ amsǝam a bù ɓwa mǝɓìkìbura.

50 Acemani ka, mǝ nǝ po yàwá, we Yahweh, aɓalǝ anzali,

sǝ mǝ nǝ tùki anggyal ɓwangsǝki lullǝo.

51 Pè murǝm male amsǝban mǝgule,

sǝ kǝ lǝmdǝì ɓwa male mana ɗārǝì ka, earcearǝu mǝnana kǝ gǝshi raka,

aban Dauda andǝ amǝɓala male tàtǝ́k.&gt;&gt;

23

Masǝlǝata acau mala Dauda

1 Amǝnia ka, à nda ka masǝlǝata acau mala Dauda:

Acau mǝnana à pùr a kún Dauda muna-ɓwabura mala Jeshi;

acau mala ɓwa mǝnana à loasǝi a buno gulo,

yì ɓwa mǝnana Ɓakuli mala Yakupu ɗārǝì ka,

yì mǝ'ngyal ɓoarna mala Isǝrayila:

2 Bangŋo mala Yahweh bangcau nǝ kunam,

cau male na a lasǝam.

3 Ɓakuli mala Isǝrayila nanacau,

Tali mala Isǝrayila nanàm ama,

&lt;&lt;Ɓwa mǝnana kǝ yálmúr aɓwana nǝ ɓealɓoarna,

mǝnana kǝ yálmúrû nǝ ɓanggi Ɓakuli ka,

4 nǝ̀ pa kǝla tǎlaban mala dǝmbari, lang pwari nǝ nggǝ eau ka,

dǝmbari mǝnana pànǝ apǝrɓang raka,

lang lolloapì bondo nǝ nggǝ to a nzali,

aɓa tā-pwari anzǝm nya mala mbulo ka.

5 Aɓa mǝsǝcau ka, anggo sǝ ɓala mem pa aban Ɓakuli re?

Yì ka kutina aɓa kùrcau nǝ mim,

pàcau mǝnana málá male pà kàm raka,

kùrcau mǝnana gilǝkice aɓa koyagir, sǝ kwakite kàngkàng ngga.

Mǝno nda amsǝban mem kat,

andǝ suno mem kat.

Pà nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ gul re?

6 Sǝama amǝ'ɓealɓikea ka, à nda kǝla azwe mǝnana à nǝ̀ sukkia ka,

acemǝnana kǝɓwa pa nǝ̀ jea nǝ bui ɗàng.

7 Ɓwa mǝnana nǝ̀ jea ka,

dumǝna púp nǝ̀ kùr rǝi nǝ gara-bolo ko gara nzo.

Sǝ à nǝ̀ pisǝia a bǝsa kàng a kǝ banì.&gt;&gt;

Akanggǝrang aburana mala Dauda

8 Amǝnia ka, à nda ka alullǝ akanggǝrang aɓwana mǝnana Dauda ndanǝia ka: Joshep-Basshebet ɓwa Tachemon, nda mǝdǝmba mala amǝgulo-lwa, sǝ à tunǝi ɗǝm ama Adino, ɓwa Ezni; wal-lú aɓwana gbǝman-tongno-nong-tàrú (800) aɓa lwa mwashat.

9 Ɓwa mǝnana kpate ka, nda Eleaza muna-ɓwabura mala Dodo, muna-ɓwabura mala Ahohi; nda mwashat atà akanggǝrang amǝ'lwa tàrú mana atà Dauda, lang à cam kàngkàng a kún amǝ'Filisti mǝnana à yi ramba abanɓwáná ace lwa, sǝ aburana mala Isǝrayila nyar nǝtea ka. 10 Yì ka, lo sǝ wal amǝ'Filisti ba aulǝa pàkki wi, gandǝa buì shiuri arǝ nggeabyau; sǝ a mǝno yì pwari ka, Yahweh yinǝ limurǝm mǝgule; sǝ lang amǝ'lwa nyare à yiu anzǝmi ka, kǝ gìr mǝnana à pàk ka, nda pwan gǝna-lwa mala aɓiu-mǝbura mǝnana à wal-luia ka.

11 Sǝ Shamma muna-ɓwabura mala Agi ɓwa Harar kpa. Lang amǝ'Filisti ram rǝia abanɓwáná a Lehi a ban ɓè ɓaban mǝnana lùmsǝ nǝ gwalong ngga, acili amǝ'lwa mala Isǝrayila ɓanggi amǝ'Filisti. 12 Sǝama yì Shamma ka cam a tsùrú mala ɓabanì, munǝ ace, sǝ wal amǝ'Filisti, sǝ Yahweh yinǝì Isǝrayila limurǝm mǝgule.

13 Pǝlǝa akanggǝrang amǝ'lwa mǝnia tàrú aɓalǝ amǝgulo lumi-tàrú mala amǝ'lwa ka, à sulǝo sǝ à yiu aban Dauda a gumi-ɓa'tali mǝnana a Adulam ngga nǝ kún pwan-gìrɓaban, a bàkú mǝnana amǝ'lwa mala amǝ'Filisti duk-katti a ɓangŋaban Refayim ngga. 14 A mǝno yì bàkú ka, Dauda na a kanggǝrang-ban, sǝ amǝ'Filisti ka, à angŋa Betalami sǝ à tamsǝna ɓè nggǝsan mala amǝ'lwa malea abanì. 15 Sǝ Dauda ɓua mǝsamur kǝ̀rkǝ́r, na ama, &lt;&lt;Mǝsamur mala mùr tūli-mùr mǝnana a kún là mala Betalami ka, walnam kǝ̀rkǝ́r. Mǝ nǝ earce, ɓǝ̀ ɓeɓwa nǝ̀ ɗàrǝa nǝ̀ pàm ngga!&gt;&gt; 16 Akanggǝrang amǝ'lwa man tàrú ka, à ar nǝɓalǝ amǝlwa mǝnana aɓa kàttì mala amǝ'Filisti ka, à kya ɗàrǝ́ mùr a tūli-mùr mǝnana a kún là mala Betalami ka, sǝ à twali à yinǝì Dauda. Sǝama ɓinǝ nuie; solǝi a nzali aɓadǝm Yahweh. 17 Bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sappi banam, Yahweh, mǝnana ɓǝn nu mùr man ngga! Mǝnia ka nkila mala aburana na mǝnana à twal yilǝmia a kún buia ka re?&gt;&gt; Acemani ka, Dauda nu mùrnî ɗàng. Akanggǝrang aburana man tàrú ka, à na à pàk amǝnia yì agir ka.

18 Abishai, mǝ'eam Jowap, muna-ɓwabura mala Zeruya nda ɓwamǝgule amur amǝ'lwa mǝno lumi-tàrú ka. Pàktúró nǝ kaɗa male a munǝo arǝ aburana gbǝman-tàrú (300), sǝ wal-luia, sǝ kum lullǝu atà akanggǝrang amǝlwa mǝno tàrú ka. 19 Yì na mǝnana lullǝì zǝ́kí kútì mala aɓwana man lumi-tàrú ka, acemani ka, à twali pǝlǝ mǝ'sàrǝ̀ban amuria; sǝama, à ɓalli aɓalǝ amǝ'lwa man tàrú ka ɗàng.

20 Benaya muna-ɓwabura mala Jehoyada ka, kanggǝrang ɓwa na mǝnana pur a Kabzil ka; pàkki agir gyambǝliban mǝgulke. Yì na mǝnana wal amuna-burana ɓari mala Ariyel ɓwa Mowap ka. Ɗǝm ngga, a pwari mana talimbulo kpani ka, sulǝ atà im aɓa tūli, sǝ wal-luí kàm. 21 Wal-lú ɓè ɓwa'Masar, kaɓa ɓwa. Ɓwa'Masar mǝno ka, ndanǝ nkongŋo a bui, sǝama Benaya sulǝ atè nǝ gara-kwalta, ak nkongŋo a bu ɓwa'Masarnî, sǝ wal-luí nǝi. 22 Amǝno ka, à nda ka agir mǝnana Benaya muna-ɓwabura mala Jehoyada pea ka, sǝ kumbi ɓamúrì lullǝu atà akanggǝrang amǝ'lwa mǝno tàrú ka. 23 Lullǝì zǝ́kí kútì mala aɓwana man lumi-tàrú ka, sǝama bwalta amǝno tàrú ka ɗàng. Sǝ Dauda twali tsǝì, duk ɓwamǝgule amur amǝ'yáltè.

24 Aɓea aɓwana aɓalǝ aɓwana mǝno lumi-tàrú ka, à nda ka:

Asahel mǝ'eam Jowap;

Elhanan muna-ɓwabura mala Dodo ɓwa Betalami;

25 Shamma ɓwa Harot,

Elika ɓwa Harot;

26 Helez ɓwa Palti;

Ira muna-ɓwabura mala Ikkesh ɓwa Tekowa;

27 Abiyeza ɓwa Anatot;

Mebunayi ɓwa Hushati;

28 Zalmon ɓwa Ahohi;

Maharayi ɓwa Netofa;

29 Helep muna-ɓwabura mala Baana ɓwa Netofa;

Ittayi muna-ɓwabura mala Ribayi ɓwa Gibiya mala bu-nzali Benjami;

30 Benaya ɓwa Piraton;

Hiddayi ɓwa mala amealmur Gaash;

31 Abi-albon ɓwa Arbati;

Azǝmavet ɓwa Barhum;

32 Eliyaba ɓwa Shaalboni;

amuna-burana mala Jashen;

sǝ Jonatan;

33 Shamma ɓwa Harar;

Ayiyam muna-ɓwabura mala Sharar ɓwa Arar;

34 Elifelet muna-ɓwabura mala Ahasbayi, muna-ɓwabura mala ɓwa Ma'aka;

Eliyam muna-ɓwabura mala Ahitofel ɓwa Gilo;

35 Hezǝro ɓwa Kamel;

Pa'arayi ɓwa Arbi;

36 Igal muna-ɓwabura mala Natan ɓwa Zoba;

Bani ɓwa Gad;

37 Zelek ɓwa Amon;

Naharayi ɓwa Beerot, mǝ-bwal-agirmunǝo mala Jowap muna-ɓwabura mala Zuriya;

38 Ira ɓwa Itǝri;

Garep ɓwa Itǝri;

39 sǝ Yuriya ɓwa Hitti. Yià kat ka, à nda lumi-tàrú bwamdǝ tongno-nong-ɓari (37).

24

Dauda ɓal amǝ'lwa

1 Ɗǝm ngga bumlulla mala Yahweh earki amur Isǝrayila, soakita Dauda arǝia ɓǝ̀ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kyane wu ɓal amǝ Isǝrayila andǝ amǝ Yahuda.&gt;&gt; 2 Pǝlǝa murǝm banggi Jowap mǝ'sàrǝ̀ban mala amǝ'lwa mǝnana atè ka ama, &lt;&lt;Wu kya aɓalǝ atau mala Isǝrayila tite a Dan aban ká Biyasheba, sǝ wu pwan alullǝ amǝ'lwa, ace mǝnana ɓǝn súrǝ̀ lakki malea.&gt;&gt; 3 Sǝ Jowap ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh Ɓakuli mô hatǝki aɓwana kusǝ gbǝman, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝ ɓwamǝgule mem murǝm ɓǝ̀ sǝni. Sǝama mana tsǝa sǝ ɓwamǝgule mem murǝm earce nǝ̀ pàk mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt;

4 Kat andǝ mani ka, cau mala murǝm par mala Jowap andǝ amǝsà'arǝ amǝ'lwa, pǝlǝa à nying ɓadǝm murǝm, à o a pwan alullǝ amǝ'lwa mala Isǝrayila.

5 À yàl nkaring Jodan, à kya tsǝk kàttì a Aruwa, a njar-kunmur mala nggea-là mǝnana a tsùrú mala ɓangŋaban, a bu-nzali Gad ka. À lo kano ka, à wari a Jaza. 6 Pǝlǝa à yiu a Gilǝyat, andǝ bu-nzali mala Tatim-Hodshi, sǝ à yiu a Dan-jaan, sǝ à pǝlǝa aban ká a Sidon; 7 sǝ à yiu a kanggǝrang-ban mala Taya andǝ anggea-là mala amǝ'Hivi andǝ mala amǝ'Kan'ana kat; sǝ à pur aban ká nǝ [Negev], njar-kunmur mala Yahuda a Biyasheba. 8 Sǝ lang à gingŋǝ́na aɓa nzalî kat ka, à yi bik Urǝshalima a masǝlǝata zongŋo tongno-nong-ine nǝ anongŋo lumi-ɓari. 9 Jowap pe murǝm lakkì mala aɓwana mǝnana à ɓallia ka: aɓa Isǝrayila ka, akanggǝrang aɓwana mǝnana à kǝ bwal nggeabyau ka, à nda á-gbǝman-tongno-nong-tàrú (800,000), sǝ amǝ Yahuda ka, à nda á-gbǝman-tongno (500,000).

Ɓashi mala Yahweh arǝ cauɓikea mala Dauda

10 Ɓabum Dauda tè anzǝm mana ɓallǝna aɓwana ka. Sǝ Dauda ne Yahweh ama, &lt;&lt;Ən pàngŋǝ́nà cauɓikea mǝgule nǝ gìr mǝnana ǝn pàk ka. Sǝama ado ka, ida, Yahweh twalî guro mò ban mǝɓane mǝnana pàk ka, acemǝnana ǝn pàngŋǝ́nà gìr ɓwaɓana.&gt;&gt; 11 Sǝ lang Dauda lo nǝ dǝmbari ka, cau mala Yahweh yiu aban mǝɓangnǝa Gad, mǝ'sǝna mala Dauda ama, 12 &lt;&lt;Kya banggi Dauda ama, &lt;Yahweh kǝ na ama, mǝ nda rǝ po agir tàrú. Twal mwashat atea, mǝnana Mǝ nǝ yinǝi amuro ka.&gt; &gt;&gt; 13 Nda Gad yiu aban Dauda sǝ banggi wi cê ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nzal-gula mala pǝlǝa tàrú yipo aɓa nzali mô le, ko awu nǝ ɓang a ɓadǝmba aɓio-mǝbura sǝ à nǝ̀ nggǝ pǝrto mala azongŋo tàrú le, ko ɓǝ̀ kwánó-twàl-là sulǝ aɓa nzali mô mala nongŋo tàrú? Ado ka, ɓalkiɓabumo sǝ wu nam, ya pa'eare na ɓabumo twalo, ace mǝnana mǝ kya banggi ɓwa mǝnana túrǎm ngga.&gt;&gt; 14 Pǝlǝa Dauda banggi Gad ama, &lt;&lt;Mǝ nda aɓa nggikiban kǝ̀rkǝ́r. Nǝ̀ ɓoaribani ɓǝ̀ sǝm kpa a ɓabù Yahweh, acemǝnana mǝsǝswatǝr male gulo; pà mǝ nǝ eare ɓǝ̀ sǝm kpa a ɓabù ɓwapǝndǝa ɗang.&gt;&gt;

15 Nda Yahweh tasǝ kwánó-twàl-là amur Isǝrayila, twal a dǝmbari mǝno aban ká masǝlǝata anonggio mǝnana à kasǝ ka. Sǝ aburana á-lumi-tongno-nong-ɓari (70,000) wǔ, twal a Dan aban ká a Biyasheba. 16 Lang mǝturonjar mala Yahweh sárǝ́ bui sǝ lǝmdǝi nǝban Urǝshalima ace kiɗike ka, Yahweh nggaɗi ɗenyicau male arǝ mǝno yi gir'murmwana ka, sǝ ne mǝturonjar mǝnana kǝ kiɗiki aɓwana ka ama, &lt;&lt;Karǝna! Ado ka nyesǝ buo.&gt;&gt; Sǝ mǝturonjar mala Yahweh ka, nda a katǝra mala Arauna ɓwa'Jebus.

17 Dauda sǝn mǝturonjar mǝnana kǝ kiɗiki aɓwana ka. Pǝlǝa ne Yahweh ama, &lt;&lt;Sǝni, mǝ nda mǝnana ǝn pak cauɓikea ka; mǝ nda mǝnana ǝn pak mǝɓike ka. Sǝ anzur mǝnia ka, mana à pa? Ida, ɗeki buo ɓǝ̀ pǝlǝ arǝàm sǝnǝ ɓala mala tárrám.&gt;&gt;

Dauda ɓak gyangŋan

18 Gad yiu aban Dauda a mǝno yì pwari ka, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Eauwe, kya ɓakkì Yahweh gyangŋan a katǝra mala Arauna ɓwa'Jebus.&gt;&gt; 19 Nda Dauda lo aɓa kpata cau mala Gad kǝla mǝnana Yahweh na ka. 20 Lang Arauna dili mǝsǝi sǝ sǝn murǝm andǝ amǝtúró male dǝshini aban yiu ka, pǝlǝa wario kya ɓun a ɓadǝm murǝm nǝ ɓamǝsǝi a nzali. 21 Sǝ Arauna bang ama, &lt;&lt;Mana yinǝ ɓwamǝgule mem murǝm abanam, mim guro male?&gt;&gt;

Dauda banggi wi ama, &lt;&lt;Ace kúr katǝra a buo, ace mǝnana mǝ ɓakkì Yahweh gyangŋan, ace tamsǝ mǝnia yi kwánó-ɓikea ka, ɓǝ̀ nying aɓwe.&gt;&gt;

22 Arauna ne Dauda ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwamǝgule mem murǝm twali sǝ ɓǝ̀ paɓoro mala gìr mǝnana ɓoari wi ka. Sǝni, ajamnda mem nia ka, twalia ace paɓoro mala pisǝe kǝring. Sǝ agara nyagir andǝ anggun-rya malea nia ka ace gimsa. 23 Agir mǝnia kat ka, we murǝm, mim Arauna ǝn panì murǝm.&gt;&gt; Sǝ Arauna banggi murǝm ɗǝm ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Yahweh Ɓakuli mô ak ɓoro mô.&gt;&gt;

24 Sǝama murǝm ne Arauna ama, &lt;&lt;Awo; mǝ nǝ kúrí nǝ kúró. Pà mǝ nǝ paɓoro mala pisǝe kǝring aban Yahweh Ɓakuli mem sǝ ǝn mbwe kǝgìr ace raka ɗàng.&gt;&gt; Nda Dauda kúr katǝranî andǝ ajamndè a kún mǝsǝboalo shekel lumi-tongno ka. 25 Dauda ɓakkî Yahweh gyangŋan abanì, sǝ pa agir'nkila mala pisǝe kǝring andǝ apaɓoro mala dotarǝu. Pǝlǝa Yahweh ok hiwi male amur nzalinì, sǝ twalî Isǝrayila kwánó-ɓikê.

* 1:11 1:11 bwal nggea-daura male sannì ko &lt;&lt;bumkiɗikea bwali kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;

† 1:18 1:18 Malǝmce mala Jashar: ko Malǝmce mala Amǝ'ɓealu-pǝrapǝra.

* 2:13 2:13 Zeruya ka ɓwama na, mǝ'nggaula Dauda.

† 2:16 2:16 Helkat-hazurim ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;ɓatuli/nzawara mala akun-byau.&gt;&gt;

* 3:3 3:3 Ɓalli aɓa: 1Sam 25:3-42.

† 3:3 3:3 Ɓalli aɓa: 1Sam 27:8; 2Sam 13:37-38; 14:32; 15:8.

‡ 3:8 3:8 Ko A twalam kǝla mǝ nda ɓwa mǝɓane mǝ nǝ mak wun a bù Yahuda le.

§ 3:14 3:14 Sǝni aɓa: 1Sam 18:20-25.

* 3:29 3:29 kwánó nggû ko ɓè kwánó mǝɓike mala nggū rǝu mana kǝ ak rǝ ɓwa ka.

† 3:31 3:31 anggubyau-doatú ko &lt;&lt;asanginagìr&gt;&gt;

* 4:6 4:6 Gk: Ib Pǝlǝa à kùtí aɓa ɓala, kǝla à nǝ̀ ɗàrǝ́ mǝssa-alkama, sǝ à zuɓi a bumi. Pǝlǝa Rekap andǝ mǝ'eambi Baanah, à ɓangŋa à o.

* 5:8 5:8 ɓalae ko ɓala mala Yahweh.

† 5:20 5:20 Baal-perazim ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓwamǝgule mǝnana kǝ ar ban, ko kǝ san ban ngga.&gt;&gt;

* 6:2 6:2 Baala Mǝnia ka ɓè lullǝu na ace Kiriat-Jarim.

† 6:8 6:8 Perez Uzza ka ɓalǝi nda &lt;&lt;Ara arǝ Uzza.&gt;&gt;

‡ 6:14 6:14 efot ka daura-múrɓì mala adaura-pǝris na. Ɓalli aɓa: Pur 28:4-28; 1Sam 2:18.

* 7:2 7:2 nggun-seda ko nggun mǝɓoarjami

† 7:23 7:23 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:32-38.

‡ 7:24 7:24 Ɓalli gbal aɓa: Pur 6:7; Nggur 26:18.

§ 7:27 7:27 awu nǝ ɓakkâm ɓala ko awu nǝ tsǝk amunem andǝ amǝ'kem à nǝ̀ duk amurǝma.

* 8:1 8:1 Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 18:1-17; Ang 60.

† 8:2 8:2 sǝ à yinǝì wi nǝ agir-cemi ko sǝ kǝ cemia.

‡ 8:3 8:3 Ko: Lang Hadadeza muna-ɓwabura mala Rehop, murǝm Zoba puro ace ká nyesǝ bu-nzali mǝnana a ban Nggeasala Yiufǝretis, aɓata rǝcandǝa male ka, Dauda gandǝi a lwa amur njar.

§ 8:12 8:12 Aram ko Edom

* 8:13 8:13 amǝ'Aram ko amǝ'Edom

† 8:16 8:16 Sǝni gbal aɓa kùré 20:23-26 mala malǝmce mǝnia ka.

‡ 8:18 8:18 amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet ka à nda ka amǝ'yáltà murǝm.

§ 8:18 8:18 apǝris ko amǝ'bwal-kuntúrô mala murǝm ko amǝ'tà murǝm.

* 9:2 9:2 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 16:1-4; 19:17; 19:29.

† 9:6 9:6 Ɓalli aɓa: 2Sam 16:4; 19:24; 19:25; 19:30; 21:7.

‡ 9:12 9:12 Sǝni aɓa: 1Kpa 8:34.

* 10:2 10:2 Sǝni aɓa: 1Sam 11:1.

* 11:21 11:21 Jerubbeshet ka à súrǝì gbal ama Jerub-ba'al (ko Gidiyon)

† 11:21 11:21 Ɓalli aɓa: Akas 9:50-54.

* 12:25 12:25 Jedidia ka ɓālǝi nda ɓwa mana Yahweh earce ka.

† 12:30 12:30 Ko a ɓamur Milkom, ɓakuli mala amǝ'Amon; Milkom gbal ka à tunǝi ama Molek.

‡ 12:30 12:30 talent mwashat ko tyang lumi-tàrú-nong-ine.

* 13:1 13:1 Ɓalli gbal aɓa: 3:2-3; 1Kpa 3:2,9.

† 13:3 13:3 Ko Shama kǝla mǝnana aɓa: 1Sam 16:9; 17:13; 1Kpa 2:13.

‡ 13:12 13:12 Ɓalli aɓa: Pǝris 18:9,11; 20:17.

§ 13:29 13:29 pǝr-mǝdambǝriso Mǝnia yì ulang pǝ̀r ka, à kǝ kumi aɓa eau'eawe mala pǝ̀r andǝ mǝdambǝriso.

* 13:31 13:31 san daura male ace bumkiɗikea

† 13:37-38 13:37-38 Ɓalli gbal aɓa: 3:3; 1Kpa 3:2.

‡ 13:37-38 13:37-38 Ɓalli gbal aɓa: 14:23; 14:32; 15:8.

* 15:8 15:8 Ɓalli gbal aɓa: Tite 28:20-21; 1Sam 1:11.

† 15:18 15:18 amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet ka à nda ka amǝ'yáltà murǝm.

* 16:1 16:1 Nkono Olif

† 16:1 16:1 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 9:12.

‡ 16:4 16:4 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 9:3-11.

§ 16:7 16:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 22:28.

* 16:21 16:21 Sǝni aɓa: 2Sam 12:11-12.

* 17:8 17:8 Ɓalli gbal aɓa: Pas 17:12; Hos 13:8.

† 17:10 17:10 Ɓalli gbal aɓa: Amo 3:8.

‡ 17:11 17:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:17.

§ 17:14 17:14 Ɓalli gbal aɓa: Pas 21:30; 1Kor 1:19.

* 17:14 17:14 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 15:31-34

† 17:23 17:23 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:5.

‡ 17:25 17:25 Amasa Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 19:13; 20:9-12; 1Amur 2:5,32.

§ 17:25 17:25 Nahash Ɓalli gbal aɓa: 1Kpa 2:13,16.

* 17:27 17:27 Nahash Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 10:1-2.

† 17:27 17:27 Lo-debar Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 9:4

‡ 17:27 17:27 Rogelim Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 19:31-32; 1Amur 2:7; Ezr 2:61.

* 18:18 18:18 Absalom tsǝk nggea tali mǝnia ka a bàkú mǝnana malaká ɓǝl amuna-burana male raka (2Sam 14:27); ko à wukina sǝ tsǝk talinì.

* 20:1 20:1 Sǝni aɓa: Nggur 13:13.

† 20:4 20:4 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 17:25; 19:13.

‡ 20:10 20:10 Sǝni gbal aɓa: 1Amur 2:5.

§ 20:23 20:23 Sǝni aɓa: 2Sam 8:16-18; 1Amur 4:3-6.

* 20:23 20:23 amǝ'Keret andǝ amǝ'Pelet ka à nda ka amǝ'yáltà murǝm.

* 21:2 21:2 Sǝni aɓa: Jes 9:3-17.

† 21:7 21:7 Sǝni aɓa: 1Sam 18:3; 20:12-17; 23:18; 2Sam 9:1-7.

‡ 21:10 21:10 lagir-doatu ko &lt;&lt;sangina-lagìr&gt;&gt;

§ 21:19 21:19 Sǝni aɓa: 1Sam 17:7.

* 22:11 22:11 Ɓalli gbal aɓa Ang 18:10.

† 22:12 22:12 Ɓalli gbal aɓa Ang 18:11.

‡ 22:14 22:14 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 37:4.

Matiu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Cau Amsǝban a nê mala

MATIU

Mǝncau

Cau Amsǝban a nê mala Matiu ka kǝ na sǝm cau mǝɓoarne mǝnana ama Yesu nda Mǝ'amsǝban mana Ɓakuli pàcau ace, sǝ ɗǝm ngga ama yì nda ɓwa mǝnana nǝbani sǝ Ɓakuli lùmsǝ apàcau male mǝnana pea aɓwana male mana a nza mala Kùrcau Mǝ'e ka. Mǝnia yì bǝsa cau mǝɓoarne mǝnana yiu nǝ amsǝban ngga pa ace amǝ Yahudi, aɓwana mǝnana à ɓǝl Yesu sǝ gul aɓalǝia ka, nǝmurǝia ɗang, nda gbal ace ɓanza puppup.

Acau ɓá malǝmce mala Matiu ka à nongsǝia nǝ tsǝkiru pepe aɓa sǝlǝpe. Tite nǝ ɓǝlban mala Yesu, yi bangce batisǝma andǝ kārǝkiban male, pǝlǝa yi twal acau mala túró hama, andǝ kanigir, andǝ twalban rǝkwana mala aɓwana a Galili. Anzǝm mǝnia ka Cau Amsǝban mala Matiu ka nyoulǝ cau mala gya mala Yesu twal a Galili aban ká a Urǝshalima, andǝ mala agir mǝnana à kumban aɓa limo mǝ'nzǝ́moè mala Yesu, sǝ yi masǝlǝi arǝ cau mala gballe a nggun andǝ loapi ɓembe male.

Mǝnia yì Cau Amsǝban ngga nda ban lǝmdǝ ama Yesu ka nggea Mǝkanigir mǝgule na, mǝnana ndanǝ rǝcandǝa mala mǝngi ɓá Nggurcau mala Ɓakuli, andǝ kanigir amur Domurǝm mala Ɓakuli ka.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Tau andǝ ɓǝlban mala Yesu Kǝrǝsti1:1--2:23

Túró mala Yohana Mǝbatisǝma3:1--12:50

Batisǝma andǝ kārǝkiban mala Yesu3:13--4:11

Túró mala Yesu a ban aɓwana a Galili4:12--18:35

Gya mala Yesu twal a Galili aban ká Urǝshalima19:1--20:34

Limo mǝ'nzǝ́moè mala Yesu tù nǝban Urǝshalima21:1--27:66

Loapi ɓembe andǝ lǝmdǝrǝu mala Mǝtalabangŋo28:1-20

1

Tau mala Yesu

(Luka 3:23-38)

1 Aɓa malǝmce ka tàu mǝnana Yesu Kǝrǝsti, Mǝkà Dauda, Mǝkà Ibǝrayim, pùr kàm ngga ndya ka:

2 Ibǝrayim ɓǝl Ishaku,

Ishaku ɓǝl Yakupu,

Yakupu ɓǝl a Yahuda

andǝ amǝ'eambi,

3 Yahuda ɓǝl Parisa

andǝ Zera.

Nggea nda Tamar.

Parisa nda tár Hezǝron,

Hezǝron ɓǝl Ram,

4 Ram ɓǝl Aminadap,

Aminadap ɓǝl Nashon,

Nashon ɓǝl Salmon,

5 Salmon ɓǝl Boaza.

Ngge nda Rahap.

Boaza ɓǝl Obet.

Nggea Obet nda Rut.

Obet ɓǝl Jeshi,

6 Sǝ Jeshi yi ɓǝl murǝm

Dauda.

Dauda ɓǝl Solomon.

Nggea Solomon ɗiɗyal ka

mā-lú mala Yuriya na.*

7 Solomon ɓǝl Riabwam.

Riabwam ɓǝl Abija.

Abija ɓǝl Asa.

8 Asa ɓǝl Jehoshafat.

Jehoshafat ɓǝl Joram.

Joram ɓǝl Uzziya.

9 Uzziya ɓǝl Jotam.

Jotam ɓǝl Ahas.

Ahas ɓǝl Hezekiya,

10 Hezekiya ɓǝl Manasa.

Manasa ɓǝl Amon.

Amon ɓǝl Josiya,

11 sǝ Josiya yi ɓǝl Jekonaya

andǝ amǝ'eambi

(a bàkú mana a bwal amǝ

Isǝrayila a nzali malea

à um nǝia guro

a nzali Babila ka).†

12 A nzǝm mana à umna nǝia

a Babila ka

Jekonaya ɓǝl Shaltiyel.

Shaltiyel ɓǝl Jerubabel.

13 Jerubabel ɓǝl Abiuda.

Abiuda ɓǝl Iliyakim.

Iliyakim ɓǝl Azura.

14 Azura ɓǝl Zadok.

Zadok ɓǝl Akim.

Akim ɓǝl Eliyu.

15 Eliyu ɓǝl Eleaza.

Eleaza ɓǝl Matan.

Matan ɓǝl Yakupu.

16 Sǝ Yakupu yi ɓǝl Yisǝfu,

bura Maryamu.

Maryamu nda yi ɓǝl Yesu,

mana à tunǝki ama Kǝrǝsti ka.

17 Lǝmdǝ ama tite arǝ Ibǝrayim yi bwal ban Dauda ka anza lum-nong-ine na. Sǝ lo a ban Dauda yi bwal bákú mala pwanban aban o a Babila ka anza lum-nong-ine na. Sǝ lo a bàkú mala pwanban aban o a Babila yi bwal ban Kǝrǝsti ka anza lum-nong-ine na.

Ɓǝlban mala Yesu Kǝrǝsti

(Luka 2:1-17)

18 Ani sǝ ɓǝl Yesu Kǝrǝsti pa. Nggè, yì Maryamu ka Yisǝfu pùr amurí nǝ̀ ali. Maryamu ka malaká yiu a ɓala mala Yisǝfu peatu ɗàng, sǝ muna kpa a bumi nǝ kanì mala Bangŋo Mǝfele. 19 Burí Yisǝfu, acemǝnana yì ka, ɓwa mǝɓoarne na ka, eare ama nǝ̀ pè wi kirsakya a mǝsǝ aɓwana ɗàng. Yì ka, pàk ɗenyicau ama à nǝ̀ gauwa aɓa sǝmbǝrǝa.

20 Lang nda mur mǝnia yì ɗenyicau ka, mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo yi pusǝrǝi a baní a lòrǝo. Mǝturonjar banggi wi ama, &lt;&lt;Yisǝfu Mǝkà Dauda, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko arǝ twal Maryamu ɓǝ̀ duk māmó ɗàng. Acemǝnana muna mana a bumi ka pě mala Bangŋo Mǝfele na. 21 Yì ka, nǝ̀ ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ awu nǝ tsǝki wi lullǝu ama Yesu, acemǝnana nǝ̀ yia amsǝ aɓwana male aɓalǝ acauɓikea malea ka.&gt;&gt;

22 Agir mǝnia kat ka à yì pa anggo ace mǝnana ɓǝà lùmsǝ cau mala Mǝtalabangŋo mana puro a kún mǝɓangnǝa male ama:

23 &lt;&lt;Nsari nǝ̀ kum muna-bum,

nǝ̀ ɓǝl muna-ɓwabura,

à nǝ̀ tunǝi ama Immanuyel,&gt;&gt;‡

ɓālǝi ama,

&lt;&lt;Ɓakuli nda atà sǝm.&gt;&gt;

24 Lang Yisǝfu loapi ntulo ka, pàk gìr mana mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo banggi wi ka; twal Maryamu ɓǝ̀ duk māmí. 25 Sǝ yì ka, pak ɓwama nǝi ɗang yi pur a gbáshí muna-ɓwabura male, pǝlǝa tsǝki muna lullǝu ama Yesu.

2

Amǝ'sǝlǝe amur anlero
yiua sǝn Yesu

1 À ɓǝl Yesu a Betalami, a nzali Yahudi, a bàkú mǝnana Hirǝdus nda murǝm ngga. Tù anzǝm ɓǝl Yesu ka, amǝ'sǝlǝe amur anlero pur nǝ takuli sǝ à yiu a Urǝshalima, 2 à yì ɗiban ama, &lt;&lt;Murǝm mala amǝ Yahudi mǝnana à loa ɓǝle ka, nda ake? Sǝm sǝn nlero mala ɓǝle a takuli, nda sǝm yiua peri a baní ka.&gt;&gt;

3 Lang murǝm Hirǝdus ok mǝnia yì cau ka, ban ɓiki wi andǝ aɓwana kat a Urǝshalima mǝnana à ok ce ka. 4 Pǝlǝa tunǝ agbani pǝris andǝ amǝ'kànì Nggurcau rambia, sǝ ɗia cè ban mǝnana à nǝ̀ ɓǝl Kǝrǝsti kàm ngga. 5 Sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;A Betalami a bu-nzali Yahudi. Mǝnia ka nda cau mǝnana mǝɓangnǝa mala Ɓakuli gilǝ ka:

6 &lt;&lt; &lt;We Betalami,

a nzali Yahudi,

a gatti pale ɗàng

atà amurǝma

mala nzali Yahudi.

Acemǝnana a ɓālǝo

sǝ murǝm nǝ̀ puro,

mǝnana nǝ̀ yál

aɓwana mem

amǝ Isǝrayila ka.&gt;*&gt;&gt;

7 Hirǝdus pǝlǝa tunǝ amǝ'sǝlǝgir mǝnia ka aɓa sǝmbǝrǝa sǝ ɗia pepè pwari mana à sǝna nleroe nǝi ka. 8 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane a Betalami wu kya alta ban munê ɓukɓuk, ɓǝ̀ wu kumǝni ka, wu nyare wu yi banggàm, mim gbal ka mǝ nǝ ká peri a baní.&gt;&gt;

9 Lang à ongŋǝna cau mala murǝm ngga, à pǝlǝa à bwal njar malea aban o. Sǝ à nda rǝ o ka, kara à sǝn nlero mǝnana à sǝni ɗiɗyal a takuli ka, puro akia wia dǝmba aban ká, sǝ yi came amur ban mǝnana munê pàk kàm ngga. 10 Banɓoaria wia kǝ̀rkǝ́r arǝ sǝn mǝnia yì nlero ka. 11 À nǝ̀ kutio a ɓala ka, à sǝn muna andǝ ngge Maryamu, sǝ à ɓunno a ɓadǝmbi, à peri. Pǝlǝa à panzǝki agǝna malea sǝ à pè wi aɓoro mala bolo-njengǝlan, andǝ myang-kwarra andǝ mǝr. 12 Ɓakuli nunkiria a lòrǝo ama ɓǝà kǝa nyare a ban Hirǝdus ɗàng. Pǝlǝa à twal ɓè njargula ɗàng à nyare a nzali malea.

À ɓang nǝ Yesu à um
nǝi a nzali Masar

13 Lang amǝ'sǝlǝe amur anlero umna ka, mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo pusǝrǝi a ban Yisǝfu a lòrǝo sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Lo twal muna andǝ ngge wu ɓangŋa wu o a nzali Masar. Wu duk kano she ɓǝ̀n bangŋǝno ama wu nyar ka, acemǝnana Hirǝdus ka nda nǝ̀ nggá alta muna ama nǝ̀ wal-luí.&gt;&gt;

14 Sǝ Yisǝfu lo twal muna andǝ ngge àkǝ̀ bu dui sǝ à o a nzali Masar. 15 Akanó sǝ kya do bà lú mala Hirǝdus. Mǝnia ka yi lumsǝ cau mala Mǝtalabangŋo mana pur a kun mǝɓangnǝa male ama,

&lt;&lt;Aɓa nzali Masar sǝ ǝn tunǝ munem.&gt;&gt;†

Hirǝdus wal amuna-burana
amǝkèke a Betalami

16 Lang Hirǝdus yi sǝlǝ ama amǝno yì amǝ'sǝlǝgir ɓosǝkini ka, bumi lul kǝ̀rkǝ́r. Pǝlǝa tasǝ asoje a Betalami andǝ alá mana a nkanggari ka à wal-lú amuna-burana mǝkèke mǝnana kat pǝlǝa malea ɓari andǝ a mǝnana à bwal raka, kārǝí arǝ pwari mǝnana ongŋǝna cê nǝi a kun amǝ'sǝlǝgir ka.

17 Aɓa mǝno anggo ka sǝ cau mǝnana pur a kun Irimiya mǝɓangnǝa ka yi lumsǝo, mana ama:

18 &lt;&lt;À ok ɓuà mala

ɓeɓwa a Rama,

ɓuà keban andǝ

bumkiɗikea mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì.

Rahila na kǝ ɓuà

ace amuni ka.

Ɓinǝ girikiban,

acemǝnana à wukina kat.&gt;&gt;‡

Yisǝfu andǝ Maryamu twal
Yesu a nyare a Nazarat

19 A nzǝm lú mala Hirǝdus ka, mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo pusǝrǝi a ban Yisǝfu a lòrǝo a nzali Masar. 20 Mǝturonjar ne wi ama, &lt;&lt;Lo twal muna andǝ ngge, nyare a nzali Isǝrayila, ace mǝnana Hirǝdus andǝ aɓwana mana à alkiyita yilǝmi muna ka à wukina.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Yisǝfu lo twal muna andǝ ngge, sǝ à nyare a nzali Isǝrayila. 22 Sǝ lang Yisǝfu ok ama Arkilawus nda duk murǝm Yahudi a nzǝm lú mala tárrí Hirǝdus ka, ɓangciu pakki wi arǝ ká a Yahudi. Sǝ mǝturonjar nunkiri a lòrǝo ka, pǝlǝa o a buì mala amǝ Galili. 23 Nda à wario à kya do a ɓekǝ là mǝnana à tunǝki ama Nazarat ka. Mǝnia ka nda lùmsǝ cau mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mana ama, &lt;&lt;À nǝ̀ tunǝi ama ɓwa Nazarat.&gt;&gt;

3

Yohana Mǝbatisǝma
gilǝki njar ace Yesu

(Markus 1:1-8; Luka 3:1-18; Yohana 1:19-28)

1 Arǝ abákú mǝno ka, Yohana Mǝbatisǝma yiu kǝ hamnǝ cau aɓa pǝɗanban a njenza a bu-nzali Yahudi 2 kǝ na ama, &lt;&lt;Wu pwanzali wu pǝlǝ nzǝm wun arǝ acauɓikea ma'wun, ace mǝnana Domurǝm mala kùli gbashina.&gt;&gt; 3 Yohana Mǝbatisǝma ka nda ɓwa mǝnana Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli bang ce ama:

&lt;&lt;Ɓè ɓwa kǝ hama

nǝ giu mǝcandǝe

aɓa pǝɗanban a njenza kǝ na ama,

&lt;Wu gilǝki tanjar

mala Mǝtalabangŋo.

Wu tamsǝ anjarkusǝu ace

pǝrapǝra.&gt; &gt;&gt;*

4 Agir-nggūrǝu mala Yohana mana oasǝ ka à tea nǝ nyang kalakadambi. Nggur-ɓunu male ka nggú na. Girlina male ka doshi na andǝ nyi-pu.† 5 Ɓwapǝndǝa pur aɓa nggea-là Urǝshalima, andǝ aɓea la a bu-nzali Yahudi kat, andǝ bareban mala Nggeasala Jodan kat, à o a baní. 6 À bang acauɓikea malea, sǝ pakkia wia batisǝma a Nggeasala Jodan.

7 Sǝ lang Yohana sǝn amǝ Farisi andǝ amǝ Saduki à nǝ̀ nggǝ yiu pas a baní ace mǝnana ɓǝà pakkia wia batisǝma ka, nea wia ama, &lt;&lt;Wun amuna an'yau barya! Yan nun kir wun ama ɓǝ̀ wu ɓanggi ɓashi mala Ɓakuli mǝnana kǝ yiu ka?‡ 8 Wu pak agir mǝnana à nǝ̀ lǝmdǝ ama wu pwana'nzali, wu ɗekina acauɓikea ma'wun ngga. 9 Sǝ wu kǝa sǝni kǝla ɗenyicau ma'wun mǝnana ama Ibǝrayim ngga kà wun na ka, nǝ̀ amsǝ wun ɗàng. Ən nggǝ bangga wun, Ɓakuli nǝ̀ gandǝ loasǝ atali mǝnia à nǝ̀ pǝlǝì Ibǝrayim amǝkau. 10 Ko ado ka Ɓakuli kwakina kun bero a tǝr anggun. Nggun mǝnana kat pusǝ ɓǝle mǝɓoarne raka, à nǝ̀ kwarí à nǝ̀ túrí a bǝsa.

11 &lt;&lt;Ən nggǝ pakka wun batisǝma nǝ mur mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama wu nyìngŋǝ̀nà acauɓikea ma'wun. Nǝnzǝ́mò ka, ɓeɓwa nda nǝ̀ nggá yiu mǝnana kútiǎm nǝ bangŋo ka, mǝnana yàle nkura kusǝì ka ǝn kārǝa mǝ bwali a buam ɗàng. Yì ka, nǝ̀ yia pakka wun batisǝma nǝ Bangŋo Mǝfele andǝ bǝsa. 12 Kwar sarǝgir male nda a buì, nǝ̀ yia pusǝ kwá arǝ mǝsǝsa a katǝra, nǝ̀ so mǝsǝsa a bà, sǝ kwá ka nǝ̀ pisǝì a bǝsa mǝnana pà nǝ̀ limgi raka.&gt;&gt;

Yohana pakki Yesu batisǝma

(Markus 1:9-11; Luka 3:21-22)

13 Aɓalǝ anonggio mǝno ka, Yesu pur a Galili sǝ yiu a Nggeasala Jodan ace mǝnana Yohana ɓǝ̀ yi pakki wi batisǝma ka. 14 Sǝ Yohana ka ɓariki ama nǝ̀ ɓinǝi wi. Ne wi ama, &lt;&lt;Mim ɓwan mǝ nǝ ká a bano ace batisǝma ka a nyare a yiu a banam mǝ pakko batisǝma!&gt;&gt;

15 Sǝ Yesu pa eare ka ne wi ama, &lt;&lt;Ɗeki ɓǝ̀ pa ana adyan. Anggo ka sǝ sǝm nǝ̀ lùmsǝ agir mǝnana kat Ɓakuli earkicea ka.&gt;&gt; Pǝlǝa Yohana eare pakki wi batisǝma.

16 Lang Yohana malǝna pàkkî Yesu batisǝma, sǝ Yesu eapi mur ani ka, kara kùli mǝnna sǝ sǝn Bangŋo mala Ɓakuli aban sulǝo kǝla kutu, yi do amurí. 17 Aɓwana ok gi Ɓakuli nacau a kùli ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda Munem, mǝnana ǝn earkiyice, mǝnana bumam kǝ pwasǝa rǝì kǝ̀rkǝ́r ka.&gt;&gt;

4

Shetan kārǝki Yesu

(Markus 1:12-13; Luka 4:1-13)

1 Pǝlǝa Bangŋo Mǝfele loasǝ Yesu um nǝi aɓa pǝɗanban a ɓabondo ace mǝnana Shaitan ɓǝ̀ kya kārǝki ka.* 2 Sǝ lang Yesu gilnamur pwari lumi-ine andǝ du lumi-ine ka, nzala wali kǝ̀rkǝ́r. 3 Mǝkārǝkiban pǝlǝa yiu a baní sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nda muna mala Ɓakuli ka, banggi atali mǝnia ɓǝà pǝlǝ nɗǝmo.&gt;&gt;

4 Sǝ Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;À gilǝ a Malǝmce mala Ɓakuli ama:

&lt;&lt; &lt;Girlina nda nǝmurǝì

tsǝkiyi ɓwa sǝ nǝ̀ dum

nǝ yilǝmu ka ɗàng.

Nda andǝ cau mǝnana

kat kǝ pur a kun Ɓakuli ka.&gt;† &gt;&gt;

5 Pǝlǝa Shetan wari nǝ Yesu aɓa Urǝshalima nggea-là mǝfele, sǝ kya tamsǝi a ɓong Ndàmǝgule mala Ɓakuli, 6 sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nda Muna mala Ɓakuli ka ta zurro a nzali! Acemǝnana à gilǝ aɓa Malǝmce mala Ɓakuli ama,

&lt;&lt; &lt;Ɓakuli nǝ̀ tsǝk amǝturonjar

male ɓǝ̀a tsǝkiro.

À nǝ̀ eo a ɓabuia,

ace mǝnana wu kǝa

tul kusǝo arǝ tali raka.&gt;‡ &gt;&gt;

7 Sǝ Yesu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Malǝmce mala Ɓakuli bang gbal ama,

&lt;&lt; &lt;Ce a kārǝki Mǝtalabangŋo

Ɓakuli mo ɗang.&gt;§ &gt;&gt;

8 Shetan nyar ɗǝm wari nǝ Yesu a ɓong ɓekǝ nkono nggea mǝ'dāhre, pǝlǝa lǝmdǝki wi ala-murǝm mǝnana kat a ɓanza ka andǝ gulo andǝ gǝna mǝnana aɓalǝia ka kat. 9 Sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ awu nǝ ɓun a ɓadǝmbam sǝ a nǝ peri a banam ngga, mǝ nǝ po amǝnia yì agir ka kat.&gt;&gt;

10 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Shetan, upi banam! Malǝmce mala Ɓakuli ka na ama,

&lt;&lt; &lt;Peri a ban Mǝtalabangŋo

Ɓakuli mo,

Kǝ yì mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r na

a nǝ kpate ka.&gt; &gt;&gt;*

11 Nda sǝ Shetan ɗekina Yesu ka, sǝ amǝturonjar yiu à yì bwalì wi kàm.

Tita túró mala Yesu a Galili

(Markus 1:14-15; Luka 4:14-15)

12 Lang Yesu ongŋǝna ama murǝm Hirǝdus Antipas kùrna Yohana a ndàkurban ngga, lo ɗeki nzali Yahudi o a bu-nzali Galili. 13 Banì sau a Nazarat ɗang, tùro kya do a Kapanahum, a kun Garang Galili a buì mala amǝ Zebulu andǝ amǝ Naftali. 14 Mǝnia ka pa anggo ace mǝnana ɓǝà lùmsǝ cau mana pur a kun Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ka ama:

15 &lt;&lt;Wu kwaki kir wun,

wun amǝ nzali Zebulu

andǝ Naftali.

Wun aɓwana mǝnana

wu do amur njargula ká

a kun Garang,

a nkaring Mur Jodan ngga.

Wu kwaki kir wun,

wun amǝ Galili,

la mala aɓwana mana

amǝ Yahudi na raka.

16 Aɓwana mǝnana

à do a pǝndǝa ka,

à sǝna tǎlaban mǝgule.

Yì aɓwana mǝnana

à do a yinggǝli lú ka,

tǎlaban sulǝna a bania.&gt;&gt;†

17 Lo a bàkú mǝno ka Yesu tita hamnǝ cau, kǝ na ama, &lt;&lt;Wu pwanzali, wu pǝlǝ nzǝm wun arǝ acauɓikea ma'wun, acemǝnana Domurǝm mala kùli gbashìnà.&gt;&gt;

Yesu tunǝ amǝkpate amǝdǝmbe

(Markus 1:16-20; Luka 5:1-11)

18 Yesu na ban gya a kun Garang Galili, sǝ mǝsǝì kpa arǝ aɓwana ɓari amǝ'eambǝu, Shiman mǝnana à tunǝki ama Bitǝrus ka andǝ mǝ'eambi Andǝru. À nda ban taula nǝ ndámbú aɓa Garang ace mǝnana yia ka bwal-nji nda túró malea. 19 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu yiu a tam, mǝ nǝ tsǝk wun, wu nǝ̀ pǝlǝ amǝ oari aɓwana acem.&gt;&gt; 20 À lo tù à nying andámbú malea sǝ à o atè.

21 Yesu nggǝ ká a dǝmba ka, yi sǝn aɓea amǝ'eambǝu ɓari ɗǝm, Jemis muna mala Zabadi andǝ mǝ'eambi Yohana. À nda ɓá waru andǝ tárrià Zabadi. À nda ban taliki andámbú malea. Pǝlǝa Yesu tunǝia. 22 À lo à fwa rǝia à nying waru andǝ tárrià sǝ à o atè.

Yesu kanigir sǝ twali
aɓwana ban rǝkwana

(Luka 6:17-19)

23 Yesu gya aɓa nzali Galili kat kǝ kanigir aɓalǝ andakpapi mala amǝ Yahudi, sǝ kǝ hamnǝ Cau Amsǝban mala Domurǝm mala Ɓakuli amur aɓwana. Twalî aɓwana ban ambalang arǝpangŋa andǝ akwánó kat. 24 Cau male gya akiban aɓa bu-nzali Suriya kat. À yinǝi wi nǝ amǝkwánó ɗàngɗáng: a mǝnana à nda ɓá rǝkwana kǝ̀rkǝ́r, andǝ a mǝnana akukwar kutia rǝia, andǝ a mǝnana à ndanǝ kwánó wukiaban, andǝ a mǝnana ɓekǝ barea wu ka, yi twalia wia ban akwánó malea kat. 25 Ɓwabunda pas mǝnana à pur a bu-nzali Galili, andǝ Dekapolis‡ ka, à pu atà Yesu. Aɓea gbal ka à purkio arǝ anggea-là Urǝshalima, andǝ mala acili abu-nzali mala amǝ Yahudi andǝ aban mǝnana a nkaring Nggeasala Jodan ngga, kat à o atè.

5

Yesu eau amur nkono
sǝ kanigir

(Luka 6:20-23)

1 Lang Yesu sǝn làkkì mala ɓwabundǝa ka, kya eauwe do a bum nkono. Alaggana male yiu a baní, 2 sǝ tita kania wia gìr ama:

3 Aɓwana mǝnana à sǝlǝ ama

yia ka amǝ'tǝ̀r na

aɓa bangŋo ka,

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemana Domurǝm mala

kùli ka malea na.

4 Amǝ bumkiɗikea ka

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana à nǝ̀ kum

girikiban.*

5 Amǝ nongsǝmúrû ka

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana à nǝ̀ li ɓanza.†

6 Aɓwana mǝnana à

dum nǝ nzala

andǝ mǝsamur mala

cauɓoarna a bumia ka,

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana à nǝ̀ kum

ɗǝmsǝban.‡

7 Amǝ sǝn mǝsǝswatǝr ka

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana à nǝ̀ sǝn

mǝsǝswatǝr malea.

8 Amǝ ɓabum mǝɓoarnsari ka

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana à nǝ̀ sǝn Ɓakuli.§

9 Amǝ gilǝki dotarǝu ka

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana à nǝ̀ duk

amuna mala Ɓakuli.

10 Aɓwana mǝnana à kǝ

pea wia tanni

ace cauɓoarna ka,

à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli,

acemǝnana Domurǝm

mala kùli ka malea na.

11 Wu ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli yi mǝnana aɓwana kǝ sáng wun, à kǝ pa wun tanni, à kǝ tsǝka wun acau mǝɓike ɗàngɗáng arǝ wun aɓa nyir, acemǝnana wu nda ka amǝkpatam ngga. 12 Wu pak bumpwasǝa, ban ɓǝ ɓoara wun, acemǝnana tangnakusǝ wun ngga mǝgule na a kùli. Anggo sǝ à pe amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana à akà wun dǝmba ka tanni.*

Tuɓamur andǝ tǎlaban
mala ɓanza

(Markus 9:50; Luka 14:34-35)

13 Wu nda ka tuɓamur mala ɓanza. Sǝ ɓǝ̀ tuɓamur ɗwanyi cyauwe male ka mana gir ni nǝ̀ tsǝì sǝ nǝ̀ cyau ɗǝm? Panǝ ɓoaro ɗǝm ɗàng; à nǝ̀ sukki aɓwana nǝ̀ parki a ɓakusǝia.†

14 Wu nda ka tǎlaban mala ɓanza. Nggea-là mǝnana à ɓè amur tali ka pà nǝ̀ sǝmbǝrǝ ɗang.‡ 15 À pà nǝ̀ tsǝk bǝsa a pitǝla sǝ à nǝ̀ kùmsǝî wi nkenye amurí ɗàng. A kun mani ka à nǝ̀ tamsǝi amur gir-tamsǝ pitǝla, a ban mǝnana nǝ̀ pa tǎlaban a ban aɓwana kat a ɓala ka.§ 16 Anggo sǝ wun nǝ̀ nying tǎlaban ma'wun ɓǝ̀ ta a ɓadǝmbǝ aɓwana ace mǝnana ɓǝà sǝn atúró ɓoarna ma'wun, sǝ ɓǝà gusǝlǝ Tár wun mana a kùli ka.*

Nggurcau mala Musa

17 Wu kǝa twali ama ǝn yiu ace tamsǝ Nggurcau mala Musa andǝ kanigir mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ɗang; ǝn yiu ace tamsǝia ɗang. Nda ace lùmsǝia. 18 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, ɓǝ̀ kùli andǝ nzali ka tea mal raka, kǝ muna-cau pà kàm, sǝ ɓè kǝgìr bǝti pà kàm aɓa Nggurcau mala Musa mǝnana nǝ̀ ndǝrmi ka ɗàng, she ɓǝ̀ nê malea kat lùmsǝ̀nà ka.† 19 Ɓǝ̀ yana kat sǝ yàllî nzong mǝkyauwe mwashat aɓalǝ amǝnia yì anzongcau, sǝ kǝ kani aɓwana ama ɓǝà pa kǝla yì ka, nǝ̀ nggá duk rítǎu aɓa Domurǝm mala kùli. Sǝ ɓwa mǝnana kǝ kpata amǝnia yì anzongcau, sǝ kǝ kani aɓwana ama ɓǝà pa kǝla yì ka, nǝ̀ nggá duk ɓwamǝgule a Domurǝm mala kùli. 20 Ən nggǝ na wun ama ɓǝ̀ ɓealɓoarna ma'wun kútì mala amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa raka,‡wu pà wu nǝ̀ kum kutio aɓa Domurǝm mala kùli ɗang ko bǝti.

Yesu kanigir amur bumlulla

(Luka 12:57-59)

21 Wu ongŋǝna à banggi aɓwana mǝnana a pwarian ngga ama, &lt;&lt;A pà wu nǝ́ wal-lú ɗang; ɓwa mǝnana wal-lú ka à nǝ̀ pakki wi ɓashi.&gt;&gt;§ 22 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama ɓwa mǝnana bumi lúllô arǝ ɓi ka à nǝ̀ pakki wi ɓashi. Sǝ ɗǝm ngga à bang ama ɓwa mǝnana tunǝî ɓì ɓwaɓana ka à nǝ̀ kánǝi aban amǝ'ɓashi. Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama ɓǝ̀ a ne ɓwa ama &lt;&lt;We ɓwazalǝa&gt;&gt; ka, a nda ɓá ká tanni mala ɓashi lú-bǝsa.

23 Ɓǝ̀ a ndarǝ pa ɓoro mo a ban gyangŋan-peri sǝ ɓālǝo kasǝa ama ɓè kǝɓwa na kam ndanǝ cau a bumi arǝò ka, 24 nying ɓoro mô aɓadǝm gyangŋan, nyare kya gilǝki cê wunǝ ɓwe peatu, sǝ wu yi pa ɓoro mô.

25 Ɓǝ̀ kǝɓwa wulio ka, gbara gilǝki nre wun wunǝi a njar aban ká ndaɓashi. Ɓǝ̀ a na raka, nǝ̀ nggá kpapio wunǝ mǝ'ɓashi, sǝ mǝ'ɓashi ka nǝ̀ tasǝo a bu amǝ'munagara, sǝ à nǝ̀ nggá oasǝo a ndàkurban. 26 Ən nggǝ no mǝsǝcau a pa nǝ́ purî nggúr ɗang sheɓǝ̀ a mbwena gìr mǝnana kat à kàsǝô ka.

Kànìgìr mala Yesu amur
cauɓikea nongnǝban mǝnana pa aɓa alban raka

27 Wu ongŋǝna à bang ama &lt;&lt;A pà wunǝ nongnǝ ɓwa mǝnana wu al rǝ wun wunǝi raka ɗàng.&gt;&gt;*

28 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama ɓwa mǝnana kat sǝn ɓwama nǝ sǝnban nshawari ka, angŋǝna dǝmba nongŋǝna nǝi a ɓabumi. 29 Ɓǝ̀ mǝsǝo mǝlì kǝ tsǝo a kǝ pak cauɓikea ka, pusǝì túrí. Kǝpǝna wu ɗwanyi ɓekǝ bareo mwashat amur mǝnana ɓǝà túr nggūrǝo kat aɓa tūli-bǝsa ka.† 30 Sǝ ɓǝ̀ buo mǝlì kǝ tsǝo a kǝ pak cauɓikea ka, kasǝi túrí. Kǝpǝna wu ɗwanyi ɓekǝ bareo mwashat amur mǝnana ɓǝà túr nggūrǝo kat aɓa tūli-bǝsa ka.‡

Yesu kanigir amur
gau doɓala

(Matiu 19:9; Markus 10:11-12; Luka 16:18)

31 Ɗǝm ngga à bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ gau andǝ māmí ka, dumǝna púp nǝ̀ pè wi takada gauwa.&gt;&gt;§ 32 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama ɓwa mǝnana pǝr māmí, sǝ pa ace cauɓikea mala nongnǝban a nza nǝ́ doɓala raka, ndarǝ tsǝie aɓa cauɓikea mala mǝ'nongginǝban nǝ aɓea aburana a nza nǝ́ doɓala. Sǝ ɓwa mǝnana al mǝnia yì ɓwama mǝnana burí pǝri ka, ndarǝ pak cauɓikea mala nongnǝ mālá ɓeɓwa.

Kànìgìr mala Yesu
amur Kángir

33 Sǝ ɗǝm ngga wu ongŋǝna à banggi aɓwana mǝnana a pwarian ngga ama, &lt;&lt;A pà nǝ́ kángìr aɓa nyir ɗang. She awu nǝ lùmsǝ agir mǝnana a kána a ɓadǝm Mǝtalabangŋo ama a nǝ pea ka.&gt;&gt;* 34 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama, wu kǝa kángìr ɗàng. Wu kǝa kángìr nǝ kùli ɗang, acemǝnana nda buno-murǝm mala Ɓakuli.† 35 Sǝ pa wu nǝ̀ kángìr gbal nǝ nzali ɗang, acemǝnana ndà buno'tsǝk-kusǝu male. Sǝ wu kǝa kán gbal nǝ Urǝshalima ɗàng, acemǝnana nda nggea-là mala Murǝm Mǝgule kat.‡ 36 Sǝ kǝa kán nǝ ɓamuro ɗàng, acemǝnana a pà nǝ́ gandǝ pǝlǝ nyang muro mwashat ɓǝ̀ pwasǝo ko ɓǝ̀ pǝndǝ ka ɗàng. 37 Ɗeki &lt;&lt;E&gt;&gt; mò ɓǝ̀ duk &lt;&lt;E,&gt;&gt; sǝ &lt;&lt;Awo&gt;&gt; mò ɓǝ̀ duk &lt;&lt;Awo&gt;&gt;; ɓǝ̀ wori mǝnia ka pur nǝ ban Mǝɓealɓikea.

Yesu kanigir amur pě-gbal

(Luka 6:29-30)

38 Wu ongŋǝna à bang ama, &lt;&lt;Ar mǝsǝu a kún ar mǝsǝu, sǝ ɓun minǝu a kún ɓun minǝu.&gt;&gt;§ 39 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama, kǝa nyesǝ mǝɓane a kún mǝɓane mǝnana à pakko ka ɗàng. Ɓǝ̀ ɓwa kweo a takiro mǝlì ka, pǝlǝi wi ɓè takiro. 40 Ɓǝ̀ ɓwa na ama nǝ̀ nggá wulio nǝ̀ ako daura mò ka, pe wi andǝ nggea-daura mò gbal. 41 Ɓǝ̀ ɓwa tsǝo púp ama ɓǝ̀ wu o wunǝi mel mwashat ka, wu kyan wunǝi mel ɓari. 42 Ɓǝ̀ ɓwa zǝmbo ka, pe wi, sǝ ɓwa mǝnana yiua ak tangna a buo ka, ce a girì nǝi ɗàng.

Yesu kanigir amur
earce aɓio amǝbura

(Luka 6:27-28,32-36)

43 Wu ongŋǝna à bang ama, &lt;&lt;Earce ɓio mǝ'murkala,&gt;&gt;*sǝ wu ɓinǝ ɓiomǝbura. 44 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama: Wu earce aɓi wun amǝbura sǝ wu kǝ pakhiwi ace aɓwana mǝnana à ɓinǝmǝsǝ wun sǝ à kǝ pa wun tanni ka. 45 Ɓǝ̀ wu pak anggo ka wun nǝ̀ duk amuna mala Tár wun mǝnana a kùli ka. Acemǝnana yì ka, kǝ tsǝk pwari male kǝ ta amur aɓwana amǝɓane andǝ amǝɓoarne, sǝ kǝ nya mbulo amur amǝ pàk cauɓoarna andǝ amǝ pàk ɓealɓikea. 46 Ɓǝ̀ earcearǝu ma'wun ngga nda ace amǝ'earce wun nǝmurǝia ka, ya tangnakusǝu na wu ndanǝi? Nggearǝ amǝ'cauɓikea ka anggo sǝ à pakkiyia. 47 Sǝ ɓǝ̀ amǝ'eam wun na nǝmurǝia wu makkiyia kún ngga, nǝ man sǝ wu kútì acili aɓwana mǝnana amǝkpatam na raka? Nggearǝ amǝɓanza ka anggo sǝ à pakkiyia. 48 Ace mǝno ka, wu lùmsǝ nǝ cauɓoarna kǝla mǝnana Tár wun mana a kùli ka lùmsǝ nǝ cauɓoarna ka.†

6

Yesu kanigir amur
pe amǝtǝle ɓoro

1 Wu tsǝkir wun, wu kǝa pakki atúró-ɓoarna ma'wun a ɓamǝsǝ aɓwana ace mǝnana ɓǝà sǝn wun ngga ɗàng. Ɓǝ̀ wu kǝ pa anggo ka, pà wu nǝ̀ kum ɓekǝ tangnakusǝu a ban Tár wun mana a kùli ka ɗàng.*

2 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ pè amǝ'tǝlè ɓoro ka, wu kǝa ham nǝ ce, kǝla pě mala amǝ'kúnɓárína aɓalǝ andakpapi mala amǝ Yahudi andǝ mur anjarɓala ka ɗàng. À kǝ pa anggo ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana sǝn atúró-ɓoarna malea ɓǝà ɓwangsǝia. Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, à angŋǝna tangnakusǝia puppup. 3 Ɓǝ̀ awu nǝ pè amǝ'tǝlè ɓoro ka, ce a eare ɓè kǝɓwa sǝlǝce gìr mǝnana a pakkiyi ka ɗàng, 4 ace mǝnana ɓǝ̀ pagìr mò ka ɓǝ̀ pa aɓa sǝmbǝrǝa. Sǝ Tárró mana kǝ sǝn gìr mǝnana a kǝ pè aɓa sǝmbǝrǝa ka nǝ̀ po tangnakusǝo.

Kànìgìr mala Yesu amur Hiwi

(Luka 11:2-4)

5 Ɓǝ̀ wun nǝ̀ pakhiwi ka, wu kǝa pe a pě mala amǝ'kúnɓárína ɗang, mǝnana à kǝ earce camgi aɓalǝ andakpapi andǝ agauwata anjarɓala sǝ à nǝ̀ pakhiwi, ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana sǝnia ka. Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau à angŋǝna dǝmba à kumǝna tangnakusǝia.† 6 Sǝ we ka, ɓǝ̀ awu nǝ pakhiwi ka, kutio aɓa ndà mò, gìr kun-nda sǝ pakhiwi aban Tárró mǝnana à sǝngiyi raka. Sǝ Tárró mana kǝ sǝn gìr mǝnana a kǝ pe aɓa sǝmbǝrǝa ka, nǝ̀ po tangnakusǝo. 7 Sǝ ɓǝ̀ a nda ban pakhiwi ka, kǝa camarǝ ɓǝsǝlǝki acau mana ɓalǝia pà kàm raka, kǝla pě mala amǝ'kpatalú ka ɗàng. À kǝ̀ sǝni kǝla ɓǝsǝlǝki acau malea ka nǝ̀ tsǝa Ɓakuli nǝ̀ oea. 8 Wu kǝa pa kǝla yia ɗang, acemǝnana kaniama wun nǝ̀ zǝm ngga, Tár wun angŋǝna dǝmba súrǝ́nà rǝ gir mǝnana wu earkiyice ka.

9 Ani ka, sǝ wun nǝ̀ pakhiwi:

&lt;&lt;We Tár sǝm mǝnana a kùli ka,

ɓǝ̀ lùllǝo kum gulo.

10 Domurǝm mò ɓǝ̀ yiu.

Gìr mǝnana a earkiyice ka,

ɓǝ̀ sǝm pe a ɓanza,

kǝla mǝnana à kǝ pe

a kùli ka.

11 Pa sǝm girlina mala yalung.

12 Twala sǝm ban

acauɓikea ma'sǝm,

kǝla mǝnana sǝm

nggǝ twali aɓwana

mana à kǝ pakka sǝm

cauɓikea ka.

13 Bwala sǝm ɓǝ̀ sǝm kǝa kutio

aɓa kārǝkiban ɗang,

amsǝ sǝm a bu Mǝɓealɓikea.

[Domurǝm, andǝ rǝcandǝa,

andǝ gulo ka amo na kat,

mana masǝlǝate pà kàm raka,

Ɓǝ̀ do anggo.]&gt;&gt;

14 Ɓǝ̀ wu twali aɓwana ban acauɓikea mana à kǝ pakka wun ngga, Tár wun mǝnana a kùli ka nǝ̀ twala wun banì gbal.‡ 15 Sǝ ɓǝ̀ wu twali aɓwana ban acauɓikea mana à kǝ pakka wun raka, Tár wun gbal ka pà nǝ̀ twala wun ban acauɓikea ma'wun ɗàng.

Yesu kanigir amur Gilmur

16 Ɓǝ̀ awu nǝ gilmùr ka, cè a kur ɓamǝsǝo kǝla pě mala amǝ'kúnɓárína ɗang. Pak ka à kǝ kiɗiki ɓamǝsǝia ace mǝnana ɓǝà lǝmdǝì aɓwana ama à ndarǝ gilmùr ka. Ən nggǝ na wun mǝsǝcau à angŋa dǝmba à kumǝna tangnakusǝia. 17 Sǝ we ka, ɓǝ̀ awu nǝ gilmùr ka, lak ɓamǝsǝo sǝ wu hasǝ mùrú. 18 Anggo ka aɓwana pà nǝ̀ sǝlǝ ama a ndarǝ gilmùr ɗàng, she kǝ Tárró mǝnana à sǝngiyi raka. Sǝ Tárró mǝnana kǝ sǝn gìr mana a kǝ pe aɓa sǝmbǝrǝa ka nǝ̀ po tangnakusǝo.

Kànìgìr mala Yesu amur
tsǝk gǝna a kùli

(Luka 12:33-34)

19 Wu kǝa rambi ɓamur rǝ wun gǝna a kani a ɓanza ɗàng, yì ban mǝnana a kàm ngga nkungga andǝ sásà nǝ̀ kiɗiki, sǝ amǝn'í nǝ̀ ɓun kam à nǝ̀ kutio à nǝ̀ pwani ka.§ 20 Ndikǝna wu tsǝk gǝna ma'wun a kùli, a ban mǝnana nkungga andǝ sásà pà nǝ̀ kiɗiki raka, sǝ ban na mǝnana amǝn'í pa nǝ̀ gandǝ kutio à nǝ̀ iun'í kam raka. 21 Ban mǝnana gǝna mô pàk kàm ngga, a kàm sǝ ɓabumo nǝ̀ pa gbal.

22 Mǝsǝu ka nda kǝla pitǝla mǝnana kǝ pe ɓwa tǎlaban ngga. Ɓǝ̀ amǝsǝ ɓwa ka amǝɓoarne na ka, nǝ̀ sǝn gìr mana pakkiyi ka pepè. 23 Sǝ ɓǝ̀ amǝsǝ ɓwa ka amǝɓane na ka, pà nǝ̀ sǝn gìr mana pakki ka ɗang. Sǝ ɓǝ̀ ɓwa kǝ sǝn gìr mana pakki ka pepè raka, lǝmdǝ ama pǝndǝa mǝnana nda ɓālǝi ka mǝgule na kǝ̀rkǝ́r.

24 Ɓwa pà nǝ̀ gandǝ duk guro mala amǝtala ɓala ɓari atārǝia ɗàng. She ɓweni nǝ̀ ɓinǝ mwashat ateà sǝ nǝ̀ earce ɓì, ko nǝ̀ pa ɓamúrì a ban ɓwa mwashat sǝ nǝ̀ ɓǝsǝki ɓì. Wu pà nǝ̀ gandǝ kpata Ɓakuli andǝ boalo atārǝia ɗàng.

Yesu kanigir amur
gūlì arǝ Ɓakuli

(Luka 12:22-34)

25 Nda ǝn nggǝ na wun ama, wu kǝa pe rǝ wun tanni nǝ ɗenyicau ɓangciu amur do ma'wun, ace gìr mǝnana wun nǝ̀ li andǝ mǝnana wun nǝ̀ nu ka ɗàng; ko ace gìr mǝnana wun nǝ̀ oasǝo arǝ wun ngga. Nggearǝì ka, yilǝmu kútì girlina re, sǝ nggūrǝu kútì agir-nggūrǝu re?* 26 Wu sǝn anyal a kùli; à kǝ ɓeal ɗang, à kǝ can ɗàng sǝ à kǝ rambǝa a bà ɗàng. Sǝ Tár wun mǝnana a kùli ka kǝ linǝia. Wun ngga wu kútì anyal re? 27 Yana atà wun nǝ̀ gandǝ tsǝk anonggio mala yilǝmi ɓǝà yàl kàm bǝti nǝ́ pe rǝì tanni aɓa ɗenyicau?

28 Palang sǝ wu kǝ pe rǝ wun tanni ɓà ace agir-nggūrǝu? Wu sǝn to mala apwasǝo-bondo mǝnana a tàkuri ka. À kǝ pak kǝ túró ɗang, sǝ à kǝ swàrî ɓamuria agir-nggūrǝu ɗang. 29 Sǝ ǝn nggǝ na wun ama nggearǝ Murǝm Solomon aɓa gulo andǝ kume male ka oasǝ agir mǝ'ɓoarjamnì kǝla apwasǝo-bondo mǝnia ka ɗàng.† 30 Ɓǝ̀ Ɓakuli kǝ pakki abondo agir-nggūrǝu anggo ka, mǝnana à ndakam yalung sǝ li ka à pisǝnia a bǝsa ka, pà nǝ̀ pakka wun agir-nggūrǝu mǝnana kútì mǝno ka re? Ma'wun ngga gūliarǝu mana wu ndanǝi a ban Ɓakuli ka nda ɓiki kyauwe ka!‡ 31 Cè wu kǝa ɓuanǝbum wun ama, &lt;&lt;Mana sǝm nǝ̀ li, ko mana sǝm nǝ̀ nu, ko mana sǝm nǝ̀ oasǝo&gt;&gt; ka ɗàng. 32 Amǝnia ka à nda ka gir mǝnana amǝɓanza alkiyitea ka. Tár wun mǝnana a kùli ka, sǝlǝna ama wu kǝ paktǝle amǝnia yì agir ka. 33 Wu tsǝk alta Domurǝm mala Ɓakuli andǝ pakki agir mǝnana earkiyice ka a dǝmba, sǝ amǝnia yì agir kat ka, à nǝ̀ pa wun nia. 34 Ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa kasǝkya amur cau mala lí ɗàng, acemǝnana pwari mala lí ka ndanǝ amale yì tanni. Koya pwari ka ndanǝ atanni male mǝnana à kārǝa rǝì ka.§

7

Kǝa pakki aɓwana ɓashi ɗàng

(Luka 6:37-38,41-42)

1 Wu kǝa pakki aɓwana ɓashi ɗang, ace mǝnana Ɓakuli ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɓashi raka. 2 Kǝla mǝnana wu kǝ ɓashia aɓwana ka, anggo sǝ Ɓakuli nǝ̀ ɓashia wun; sǝ kǝla mǝnana wu kǝ pang nǝ aɓwana ka, anggo sǝ Ɓakuli nǝ̀ pang nǝ wun.*

3 Ace mana sǝ a kǝ sǝn kǝkar mǝnana a mǝsǝ ɓio ka, sǝ a sǝn gbǝlanggun mǝnana aɓa mò yì mǝsǝu ka ɗàng? 4 Ɓǝ̀ a na raka, lang sǝ a nǝ ne ɓio ama came mǝ pusǝ kǝkar a mǝsǝo, sǝ we ka nggea gbǝlanggun na gaurǝ a mǝsǝo ka? 5 We mǝ'kunɓarina, pusǝ gbǝlanggun mǝnana a mǝsǝo ka peatu, sǝ awu nǝ sǝnban pepè mǝnana a nǝ pusǝî ɓio kǝkar mana a mǝsǝì ka.

6 Gìr mǝnana à tarrì ace Ɓakuli ka wu kǝa pè anvwa ɗàng. Ɓǝ̀ wu pa anggo ka, à nǝ̀ kàrra à nǝ̀ nǝmnggi wun. Wu kǝa túrì atǝmbǝrǝm-ɓala agir mǝɓoarne ma'wun ɗàng. Ɓǝ̀ wu pa anggo ka, à nǝ̀ parkia a ɓakusǝia.

Yesu kanigir amur
zǝmba a ban Ɓakuli

(Luka 11:9-13)

7 Wu zǝmba a ban Ɓakuli, nǝ̀ pà wun; wu alte a bu Ɓakuli, wun nǝ̀ kùmô; wu wali Ɓakuli kunkurǝm, nǝ̀ mǝnba wun. 8 Ɓwa mǝnana kat zǝm ngga à nǝ̀ pe wi; ɓwa mǝnana alte ka nǝ̀ kùmô; sǝ ɓwa mǝnana wal kunkurǝm ngga, à nǝ̀ mǝnbi wi.

9 Yana atà wun mǝnana ɓǝ̀ muni zǝmbi wi nɗǝmo ka, nǝ̀ pe wi tali? 10 Ko ɓǝ̀ zǝmbi wi nji ka, nǝ̀ pe wi n'yau ka? 11 Kat andǝ ɓealɓikea ma'wun ngga wu sǝlǝ pe amuna ma'wun aɓoro mǝɓoarne, sǝ nǝ Tár wun mǝnana a kùli ka? Ndanǝ ɓabum mana ɓoaro kutibanì ka nǝ̀ pe aɓwana mǝnana à zǝmbi wi ka, agir mǝɓoarne! 12 Aɓa gìr kat ka, pakki aɓwana agir mǝnana a earkiyice ama ɓǝà pakko ka. Mǝnia ka nda ɓá Nggurcau mala Musa andǝ kanigir mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli.†

Kunɓala ká Kùli andǝ
kunɓala ká Lú-bǝsa

(Luka 13:24)

13 Wu kútí nǝ kunɓala mǝɓweari, acemǝnana kunɓala ká lú-bǝsa ka mǝtangŋe na, sǝ tanjarnì ka kwan ɗang. Aɓwana pas sǝ à kǝ kútí a njarnì. 14 Sǝ kunɓala ká yilǝmu ka mǝɓweari na, sǝ tanjarnì ka mǝkwane na. Aɓwana mǝnana à kǝ kumi ka, à làkkì ɗàng.

Aɓwana andǝ atúró malea

(Luka 6:43-44; 13:25-27)

15 Wu tsǝkir wun arǝ amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirì. Pak ka à kǝ ɓosǝki rǝia kǝla anzur, sǝ mǝsǝrǝia ka anvwa bondo mǝ'lùlle na. 16 Wun nǝ̀ súrǝ̀ia arǝ atúró malea. Zwe pa nǝ̀ pusǝ ɓǝla anap ɗàng. Sǝ imdi pa nǝ̀ ɓǝl vwari ɗang. 17 Anggo gbal koya nggun mǝɓoarne ka kǝ pusǝ ɓǝle mǝɓoarne, sǝ nggun mǝɓane ka kǝ pusǝ ɓǝle mǝɓane. 18 Nggun mǝɓoarne pa nǝ̀ pusǝ ɓǝle mǝɓane ɗàng, sǝ nggun mǝɓane pa nǝ̀ pusǝ ɓǝle mǝɓoarne ɗàng. 19 Nggun mǝnana kat pusǝ ɓǝle mǝɓoarne raka à nǝ̀ kasǝi à nǝ̀ túrí a bǝsa.‡ 20 Anggo sǝ wun nǝ̀ súrǝ̀ amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyir nì arǝ atúró malea.§

21 Aɓwana na mǝnana kat à kǝ tunǝam ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Mǝtalabangŋo&gt;&gt; ka, sǝ à nǝ̀ kutio a Domurǝm mala kùli ka ɗàng, she ɓwa mǝnana kǝ pak gìr mana Tárrám mana a kùli ka earkiyice ka. 22 A masǝlǝata apwari ka aɓwana pas nǝ̀ yiu à nǝ̀ nam ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Mǝtalabangŋo, nǝ lùllǝò sǝ sǝm hamnǝ cau re, sǝ nǝ lùllǝò sǝ sǝm pusǝki akukwar, sǝm pakki agir-ndǝlǝki pas re?&gt;&gt; 23 Pǝlǝa mǝ nǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ wun pale ɗàng. Wu upi banam, wun amǝ'ɓealɓikea!&gt;&gt;*

Kwakita kusǝɓa mala Mǝ'sǝlǝe
andǝ mala Gǝmɓwa

(Luka 6:47-49)

24 Ace mani ka, ɓwa mana kat kǝ ok amǝnia yì acau mem sǝ kǝ kpatea kǝ pea ka, à nǝ̀ kànì rǝì arǝ ɓwa mǝsǝle mǝnana ɓak ɓala male amur tali ka. 25 Mbulo nya, mur lo akiban, gung-mbulo ɓua wal arǝ mǝnia yì ɓala ka. Sǝ ɓalae kpa ɗang, acemǝnana kusǝɓa ka à kwákítè amur tali. 26 Sǝ ɓwa mana kat kǝ ok amǝnia yì acau mem sǝ kǝ kpatea raka à nǝ̀ kànì rǝì arǝ gǝmɓwa mǝnana ɓak ɓala male amur sala ka. 27 Mbulo nya, mur lo akiban, gung-mbulo ɓua wal arǝ mǝnia yì ɓala ka. Sǝ ɓalae kpa, nggea kpa mǝcandǝe!

28 Lang Yesu malǝna naki amǝnia yì acau ka, aɓwabundǝa pak ndali arǝ kanigir male, 29 acemǝnana kanigir male ka ndanǝ rǝcandǝa. Pa kǝla mala amǝkani Nggurcau malea ɗàng.†

8

Yesu twali ɓeɓwa ban
rǝkwana male

(Markus 1:40-45; Luka 5:12-16)

1 Lang Yesu sùlǝ́nì múr nkono ka, ɓwabundǝa pas kana atè. 2 Ɓè mǝdakali yiu a baní yi ɓunno a ɓadǝmbi sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ɓǝ̀ a nǝ ear ka, a nǝ twàlâm-ban rǝkwana man ɓǝ̀ rǝam ɓoarnsari.&gt;&gt;

3 Sǝ Yesu lǝmdǝ buì je ɓwabure sǝ na ama, &lt;&lt;Ən earǝna, ɓǝ̀ rǝo ɓoarnsari.&gt;&gt; Àkǝ̀ banì kara kwánó dakali nying rǝì. 4 Sǝ Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kǝa ne kǝɓwa ɗàng. We ka, kyane kya lǝmdǝ rǝo a ban pǝris, sǝ wu pa ɓoro mǝnana Musa bang ama ɓǝà pà ka, mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ twalban rǝkwana mo a bania ka.&gt;&gt;*

Gūliarǝu mala ɓè
Ɓwamǝgule Soje

(Luka 7:1-10; Yohana 4:43-54)

5 Kutio mala Yesu aɓa nggea-là Kapanahum ka, ɓè ɓwamǝgule mala asoje yiu a baní kǝ zǝmbi wi 6 ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, muna-ɓala mem na ban nongŋo a ɓala nǝ kwánó rǝwuna, nda aɓa tanni kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;

7 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ká mǝ nǝ twali wi ban rǝkwane.&gt;&gt;

8 Ɓwamǝgule soje pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ǝn kārǝa wu yiu a ɓala mem ɗang. Ne kwane cau, sǝ muna-ɓala mem ngga rǝì nǝ̀ mala. 9 Nggearǝ mim ngga mǝ nda aɓata ɓeɓwa sǝ mǝ ndanǝ asoje a ɓatam. Kani ɓǝ̀ ǝn ne mǝnia ama, &lt;Kyane&gt; ka, nǝ̀ ká; sǝ ɓǝ̀ ǝn ne mǝno ama, &lt;Yiu&gt; ka, nǝ̀ yiu. Ɓǝ̀ ǝn ne guro mem ama, &lt;Pak ani&gt; ka, nǝ̀ pa.&gt;&gt;

10 Lang Yesu ok cau mǝnia ka, ce nî pe wi ndali. Sǝ pǝlǝa ne amǝkpate ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, ǝn malaká kum kǝɓwa aɓa nzali Isǝrayila nǝ gūliarǝu mǝgule kǝla man ɗang. 11 Mǝ ndarǝ bangga wun, a ɓwana pas nǝ̀ purkio arǝ aban ɗàngɗáng a bum ɓanza à nǝ̀ yia do a Domurǝm mala kùli, à nǝ̀ lìli banɓoarnado atǎ Ibǝrayim, andǝ Ishaku, andǝ Yakupu.† 12 Sǝ aɓwana mana ɓǝ́ à nda à nǝ̀ duk amǝ'ɓala-murǝm ngga à nǝ̀ ramtea a nza aɓa pǝndǝa. À nǝ̀ ɓua à nǝ̀ nǝmnggi munabuia.&gt;&gt;

13 Yesu pǝlǝa ne ɓwamǝgule soje ama, &lt;&lt;O a ɓala. Kǝla mǝnana a pa ɓabumo arǝì ka, anggo sǝ nǝ̀ pa.&gt;&gt;

Akǝ̀ ɓá nacau mǝno ka rǝ munê mala.

Yesu twali aɓwana pas
ban rǝkwana

(Markus 1:29-34; Luka 4:38-41)

14 Yesu wari a ɓala mala Bitǝrus. Yi kum nkil Bitǝrus mǝɓwame aban nongŋo nǝ kwánó ɓauwa. 15 Sǝ Yesu je a garabui, kara ɓauwa mali rǝì. Pǝlǝa lo pe Yesu girlina.

16 Nǝ pwarikpǝra mǝno ka à yiu nǝ aɓwana pas a baní, amǝnana nǝ akukwar a rǝia ka. Pusǝ akukwar mǝno nǝ cau. Sǝ amǝkwánó ka twalia wia ban arǝkwana malea kat. 17 Yesu pak mǝnia yì gìr ka ace mǝnana ɓǝà lùmsǝ ɓangnǝa mala Ishaya mǝnana ama:

&lt;&lt;Yi ak arǝpangŋa ma'sǝm

sǝ twal akwánó ma'sǝm.&gt;&gt;‡

Gìr mǝnana aɓa
kpata Yesu ka

(Luka 9:57-62)

18 Lang Yesu sǝn làkkì mala aɓwana mǝnana à yiu a baní ka, tsǝk alaggana male ɓǝà yàle a ɓè nkaring Garang. 19 Ɓè mǝkani Nggurcau yiu a baní sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, mǝ nǝ ká atò ko aya ban a nǝ ká kam ngga.&gt;&gt;

20 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Amǝ'nzǝgban ndanǝ atūli, sǝ amuna-nyal mana à kǝ gya kùli ka, à ndanǝ andea, sǝ Muna mala Ɓwa ka, pànǝ ban mǝnana nǝ̀ nong kam ngga ɗàng.&gt;&gt;

21 Ɓè mǝkpate yi ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, nyem ɓǝ̀ ǝn kyane mǝ kya tsǝk lú tárrám peatu sǝ mǝ nyare mǝ nǝ yia kpato.&gt;&gt;

22 Sǝ Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Nying alú ɓǝà tsǝk alú malea, sǝ we ka kpatam.&gt;&gt;

Yesu tamsǝ gung mǝcandǝe

(Markus 4:35-41; Luka 8:22-25)

23 Pǝlǝa Yesu kutio aɓa waru sǝ alaggana male eauwe atè. 24 Puro malea aɓa nggeamùr ka, kara nggea gung mǝcandǝe loarǝia, mur kǝ ali aɓa waru. Sǝ Yesu ka nda a ntulo. 25 Alaggana male wario à kya loasǝi sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, amsǝ sǝm, sǝm nda sǝm nǝ̀ limge!&gt;&gt;

26 Sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wun ngga, gūlì ma'wun arǝ Ɓakuli kyau fat. Palang sǝ ɓangciu pakka wun?&gt;&gt; Pǝlǝa lo sà arǝ gung andǝ eaki-nkono mala nggeamùr. Kara ban pwal ateà ɗǝong.

27 Sǝ aɓwana mǝnia ka à ndali sǝ à na ama, &lt;&lt;Ya ulang ɓwa nda mǝnia, mǝnana gung andǝ eaki-nkono mala nggeamùr à kǝ oki wi ka?&gt;&gt;

Yesu pusǝ akukwar
arǝ aburana ɓari

(Markus 5:1-20; Luka 8:26-39)

28 Lang Yesu yi eauna a nkaring garang, a bu-nzali mala amǝ Gadara ka, yi je andǝ aburana ɓari mǝnana à ndanǝ akukwar a rǝia ka. À pur aɓalǝ aɓembe sǝ à kǝ yiu a baní. Ɓiki lúllô malea tsǝa kǝɓwa kǝ kar a njargula mǝno ɗang. 29 À loasǝ già arǝ Yesu ama, &lt;&lt;Mana a alkiyite arǝ sǝm, we Muna mala Ɓakuli? A yiua pa sǝm tanni sǝ pwari malaká karǝ ɗang le?&gt;&gt;

30 Abania tù ka atǝmbǝrǝm-ɓala nia pas à kǝ lìli a domwan malea ka. 31 Akukwar nì pǝlǝa à zǝmbi Yesu ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nǝ pusǝ sǝm ngga, tasǝ sǝm aɓa domwan mala atǝmbǝrǝm-ɓala.&gt;&gt;

32 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane!&gt;&gt; Sǝ akukwar nì puro, à kya kutio arǝ atǝmbǝrǝm-ɓala. Pǝlǝa domwan mǝnia kat ka tù atārǝia nǝ mire, à kya ɓunno a kun gwanyi, a sukkio a mùr à wukio. 33 Amǝ'yál atǝmbǝrǝm-ɓala twal mire aban o a là. À kya bang gìr mǝnana kum atǝmbǝrǝm-ɓala ka andǝ cau mala aburana ɓari mǝnana à pusǝ akukwar arǝia ka. 34 Sǝ là pur kat, à yiu aban Yesu. À nǝ̀ yia sǝn Yesu ka, à ɓuakia rǝì ɓǝ̀ nying bu-nzali malea.

9

Yesu twali ɓè mǝrǝwuna
rǝkwana male

(Markus 2:1-12; Luka 5:17-26)

1 Yesu pǝlǝa eauwe a waru, yàle a nkaring o a la male. 2 Aɓea aɓwana yinǝi wi nǝ ɓè mǝrǝwuna a kala. Lang Yesu sǝn gūliarǝu malea ka, ne mǝkwánó ama, &lt;&lt;Nwangsǝ ɓabumo, munem, à twalǝno ban acauɓikea mò.&gt;&gt;

3 Aɓea amǝkani Nggurcau nea rǝia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnia kǝ twal ɓamúrì ama yì ka, Ɓakuli na!&gt;&gt;

4 Acemǝnana Yesu súrǝ́nà rǝ ɗenyicau malea ka, banggia wia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ pak ɗenyicau mǝɓane a ɓabum wun anggo? 5 Mǝ ye na kwano kútì ɓì: ɓǝà na ama, &lt;À twalǝno ban acauɓikea mô&gt; le, ko ɓǝà na ama, &lt;Lo gya?&gt; 6 Sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama Muna mala Ɓwa ka ndanǝ rǝcandǝa a ɓanza nǝ̀ twalban acauɓikea ka, mǝ nǝ lǝmdǝa wun.&gt;&gt; Pǝlǝa Yesu pǝlǝa aban mǝrǝwuna sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Lo kar kala mô o a ɓala mò.&gt;&gt;

7 Sǝ ɓwabure par buì lo o a ɓala. 8 Aɓwana mana à ram ngga, ɓangciu pakkia wia arǝ gir mana à sǝn ngga. À ɓwangsǝ Ɓakuli mǝnana pè aɓwana-mǝpǝndǝe ulang man yì rǝcandǝa ka.

Yesu tunǝ Matiu ɓǝ̀ kpate

(Markus 2:13-17; Luka 5:27-32)

9 Yesu puro nǝ̀ kútí ka yi sǝn ɓeɓwa mana à tunǝki ama Matiu mǝ'ak boalo-cemi, aban do aɓa tara ak boalo-cemi. Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Yiu atàm.&gt;&gt; Kara lo o atà Yesu.

10 Lang Yesu na ban li a ɓala ka, amǝ'aki aboalo-cemi pas andǝ aɓea aɓwana mana amǝ Farisi twalia amǝ'cauɓikea na ka, à yì do atà Yesu andǝ alaggana male a ban li. 11 Sǝ amǝ Farisi sǝn Yesu aban li andǝ aɓwana mǝnia ka, à ɗì alaggana male ama, &lt;&lt;Ace man sǝ ɓwamǝgule ma'wun kǝ lili andǝ amǝ'ak boalo-cemi andǝ amǝ'cauɓikea?&gt;&gt;* 12 Yesu nǝ̀ ok man yì cau ka pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana rǝia bang ngga kǝgìr oasǝia arǝ mǝsonzǝo ɗang; amǝkwánó na à alkiyita mǝpaɓuri ka. 13 Wu kyane wu kya bǝl ɓá mǝnia yì nggurcau mana ama: &lt;Sǝn mǝsǝswatǝr na ǝn earkiyice ka, pà gìr'nkila na ɗang.&gt; Ən yiu ace tunǝ amǝ'cauɓoarna ɗang, nda ace amǝ'cauɓikea.&gt;&gt;†

Aɓwana ɗì Yesu amur gilmùr

(Markus 2:18-22; Luka 5:33-39)

14 Àkǝ̀ pwari mǝno ka alaggana mala Yohana Mǝbatisǝma yiu a ban Yesu sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Man tsǝa sǝ sǝm sǝnǝ amǝ Farisi ka, sǝm nggǝ gilmùr sǝ alaggana mo ka à kǝ gilmùr ɗàng?&gt;&gt; 15 Yesu nyesǝia wia ama:

Lang sǝ agyajam mala bura-māfela nǝ̀ pak bumkiɗikea mǝnana nda a bania peatu ka? Pwari nǝ̀ nggá yiu à nǝ̀ yia twal bura-māfela a rǝia; a pwarî sǝ à nǝ̀ gilmùr.

16 Kǝ ɓwa pà nǝ̀ kpakǝri eakǝna daura nǝ kasǝna nggubyau mǝbǝshe ɗàng. Ɓǝa pa anggo ka kasǝne mǝbǝshe nǝ̀ yia tsǝk eakǝna daurae nǝ̀ san kpǝm nǝ̀ wori man ɗiɗyal ka.

17 Sǝ ɗǝm ngga, kǝɓwa pà nǝ̀ so bǝsa mùr-anap aɓalǝ asambǝram mǝ'e ɗàng. Ɓǝ̀ soe ka asambǝrami nǝ̀ arkia, sǝ mùr-anap ni nǝ̀ sukkio, sǝ asambǝrami nǝ̀ ueɓà. Bǝsa mùr-anap ka à kǝ soe aɓalǝ asambǝram mǝbǝshe. Anggo sǝ yia kǝm ngga à nǝ̀ àwá.

Yesu loasǝ lú sǝ twalban rǝkwana

(Markus 5:21-43; Luka 8:40-56)

18 Lang Yesu na ban nea wia amǝnia yì acau ka, ɓè ɓwamǝgule ndakpapi mala amǝ Yahudi yiu yi kū`ndǝó a ɓadǝmbi, ne wi ama, &lt;&lt;Ɓoarnsarilem wu àkǝ̀ dyadyan. Yiu tsǝk buo arǝì, sǝ mǝsǝì nǝ̀ sa nǝ̀ pak yilǝmu.&gt;&gt;

19 Yesu pǝlǝa lo o atè, andǝ alaggana male.

20 Nǝ̀ nggǝ ká ka, ɓè ɓwama mǝnana nkila kǝ kángí arǝì apǝlǝkia lum-nong-ɓari ka, kar a nzǝmi yi je kun daura male. 21 Ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mǝ nǝ kumô mǝ je daura male ka, rǝam nǝ̀ málâ.&gt;&gt;

22 Yesu pǝlǝ rǝì sǝni, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwama, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng! Gūliarǝu mo arǝàm twalǝno ban kwánó mo.&gt;&gt; Àkǝ̀ banì mǝno sǝ rǝ ɓwame málá.

23 Kutio mala Yesu a ɓala mala mǝno yì ɓwamǝgule ka, yi sǝn amǝ'twang ntetu andǝ aɓwana mana à ramba à kǝ ɓua ka. 24 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu mǝsǝe! Ɓoarnsarile wu nǝ wú ɗang. Nda a ntulo.&gt;&gt; Kara à oali nǝ oalo. 25 Lang à tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana à purna a nza ka, Yesu kutio bwal ɓoarnsarile a garabui, sǝ lo dumnǝdo. 26 Mǝnia yì cau ka akiban kat aɓa mǝno yì bu-nzali ka.

Yesu mǝn mǝsǝ ante

27 Yesu purni ban mǝno nǝ̀ nggǝ o ka, aɓea ante ɓari lo aban ká atè. À loasǝ già ama, &lt;&lt;Muna mala Dauda‡, ɓwamur sǝm!&gt;&gt;

28 Lang Yesu kutina a ɓala ka, ante mǝnia yiu a baní, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Wu earǝna nǝi ama mǝ nǝ gandǝ mǝn amǝsǝ wun le?&gt;&gt;

À eare ama, &lt;&lt;E, Mǝtalabangŋo!&gt;&gt;

29 Pǝlǝa je mǝsǝia sǝ na ama, &lt;&lt;Kǝla mǝnana wu earǝna nǝi ka ɓǝ̀ dupa wun anggo.&gt;&gt; 30 Àkǝ̀ banì, mǝsǝia mǝna. Sǝ Yesu nunkiria pepè ama, &lt;&lt;Wu kǝa ne kǝɓwa ce ɗàng.&gt;&gt; 31 Sǝa ma à puro à kya mesǝ ce Yesu a bu-nzali mǝno kat.

Yesu tsǝk mǝtalasǝ-ɓunna nacau

32 À nda ban puro à nǝ̀ o ka, aɓea ɓwana yiu nǝ ɓeɓwa mǝnana kukwar kutia rǝì sǝ kǝ gandǝ nacau raka aban Yesu. 33 Yesu pusǝ kukwar mǝnana arǝì ka, àkǝ̀ banì ɓwa mǝnana kǝ gandǝ nacau ɗiɗyal raka, tita nacau. Ɓwabunda ndali sǝ à na ama, &lt;&lt;Sǝm malaká sǝn kǝgìr kǝla man aɓa Isǝrayila ɗàng.&gt;&gt;

34 Sǝ amǝ Farisi ka à yi bang ama nǝ murǝm mala akukwar sǝ Yesu kǝ pusǝki akukwar.§

Yesu sǝn mǝsǝswatǝr
mala aɓwana

35 Yesu gya arǝ anggea-là andǝ amuna-là kat, aban kanigir aɓalǝ andakpapi mala amǝ Yahudi, kǝ hamnǝ Cau Amsǝban mala Domurǝm mala Ɓakuli, sǝ kǝ twalban akwánó andǝ arǝpangŋa kat.* 36 Lang yi sǝn làkkì mala aɓwabundǝa ka, mǝsǝswatǝr malea pakki wi, acemǝnana à nda aɓa tanni. Kǝ mǝpyaumǝsǝu pa amúrià ɗàng, kǝla anzur mǝnana yalu pa amúrià raka.† 37 Pǝlǝa ne alaggana male ama, &lt;&lt;Túró Wal-mǝsa ka nda kpǝm, sǝ amǝtúró làkkì ɗàng. 38 Wu zǝmbi Mǝtala-ɓaban ɓǝ̀ tasǝ amǝtúró ɓǝà yiu a ɓaban male.&gt;&gt;‡

10

Yesu túr Alaggana male
lum-nong-ɓari

(Markus 3:13-19; 6:7-13; Luka 6:12-16; 9:1-6)

1 Yesu tunǝ alaggana male lum-nong-ɓari sǝ pea wia rǝcandǝa ɓǝà pusǝ abangŋo mǝɓane sǝ ɓǝà twalban koya kwánó andǝ rǝpangŋa.

2 Amǝnia ka à nda ka lullǝ amǝ'mishan lum-nong-ɓari: A dǝmba ka nda Shiman (mǝnana à tunǝki ama Bitǝrus ka) andǝ mǝ'eambi Andǝru; Jemis andǝ mǝ'eambi Yohana (amuna mala Zabadi); 3 Filip andǝ Batalomi; Toma, andǝ Matiu (mǝ'ak boalo-cemi); Jemis (muna mala Alfiyus), andǝ Tadawus; 4 Shiman (mǝ'earce came ace là male), sǝ Yahuda Iskariyoti (mǝnana mak Yesu ka).

5 Yia mǝnia lum-nong-ɓari ka Yesu tasǝia sǝ nea wia ama:

Wu kǝa ká a ban aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka ɗàng. Wu kǝa kàr a ɓekǝ la mala amǝ Samariya ɗàng. 6 Wu dǝshi anzur mala amǝ Isǝrayila mǝnana à ɓwarki ka. 7 Ká ma'wun ngga, kǝ cau mǝnia ka nda wun nǝ̀ hamnǝi ka: &lt;&lt;Domurǝm mala kùli gbashìna.&gt;&gt; 8 Wu twalban rǝkwana, wu loasǝ alú, wu sonzǝ amǝdakali, wu pusǝki akukwar. Ɓà sǝ à pà wun. Wu pè aɓwana gbal ɓà. 9 Wu kǝa twal kǝ boalo a bu wun ko a lǝpan ɗàng, koya ulangnì nani ka. 10 Wu kǝa twal kǝ luru ko daura andǝ nkura nggaɗya, ko gara-gya a bu wun ɗàng. Mǝturo ka ɓǝà pè wi gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ kum ngga.

11 Ɓǝ̀ ya nggea-là ko muna-là wu kútí kam ngga, wu alta ɓwa mǝɓoarne mǝnana nǝ̀ ak wun ngga, wu sulǝo a baní bà pwari mǝnana wun nǝ̀ nyìngŋǝ̀nà lê nǝi ka. 12 Ɓala mǝnana wun nǝ̀ kútí kam ngga, wu nea wia ama ɓǝ̀ rǝ wun pwalo. 13 Ɓǝ̀ amǝɓalae ak wun ngga, ɓǝ̀ dorǝpwala ma'wun do ateà, sǝ ɓǝà ak wun raka, ɓǝ̀ dorǝpwala ma'wun nyare atà wun. 14 Ɓǝ̀ ya ɓala ko là mǝnana gingsǝ wun ko kwakikiri arǝ cau ma'wun raka, ɓǝ̀ wun nǝ̀ nying banì ka, wu kǝtǝriki tú là malea mǝnana a kusǝ wun ngga.* 15 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, a pwari ɓashi ka, amǝ Sodom andǝ amǝ Gomora ka, ɓashi malea nǝ̀ ɓoari mala ala mǝno.

Tanni mana kǝ yiu amur
amǝkpata Yesu ka

(Markus 13:9-13; Luka 21:12-17)

16 Mǝ ndya ǝn nggǝ túr wun kǝla anzur aɓalǝ anvwa bondo. Ace mani ka, wu dum nǝ kwaro kǝla an'yau, sǝ wu duk amǝ'ɗwanyicau arǝu kǝla akutu.†

17 Wu par kir wun nǝ aɓwana. À nǝ̀ kánǝ wun aban amǝ'ɓashi. À nǝ̀ kok wun aɓalǝ andakpapi malea.‡ 18 À nǝ̀ kánǝ wun a ɓadǝmbǝ amurǝma andǝ amǝtala nzali ace cau mem, ace mǝnana ɓǝ̀ wu bang Cau Amsǝban mem abania sǝ aban aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. 19 Sǝ ɓǝ̀ à yì bwalkina wun ngga, ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa kasǝkia arǝ cau mǝnana wun nǝ̀ na ko lang sǝ wun nǝ̀ na ce ka ɗàng. Àkǝ̀ pwari mǝno Bangŋo mala Ɓakuli nǝ̀ pà wun cau mǝnana wun nǝ̀ na ka. 20 Acemǝnana wu nda wun nǝ̀ nacau ka ɗàng, Bangŋo mala Tár wun na nǝ̀ nacau nǝ kún wun ngga.

21 Mǝ'eambu nǝ̀ mak mǝ'eambi ɓǝà wali. Tárrú nǝ̀ mak muni ɓǝà wali. Amuna nǝ̀ pǝlǝa arǝ atárrià andǝ anggea sǝ à nǝ̀ tsǝa ɓǝà walia.§ 22 Aɓwana kat à nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ wun acem; sǝ ɓwa mǝnana cam kàngkàng aban ká masǝlǝate ka nǝ̀ àwá.* 23 Ɓǝà pà wun tanni a ɓè la ka, wu ɓangŋa wu kya ɓè. Ən nggǝ na wun mǝsǝcau kaniama wun nǝ̀ mal gya arǝ alá mala amǝ Isǝrayila kat ka, Muna mala Ɓwa nyarǝna yina.

24 Mǝ'eaulǝkigir kútì mǝkani wi gìr ɗàng. Sǝ muna-ɓala kútì mǝtala-ɓala male ɗàng.† 25 Mǝ'eaulǝkigir ka ɓǝ̀ alte ɓǝ̀ kum do kǝla malǝm male, sǝ muna-ɓala ka ɓǝ̀ alte ɓǝ̀ kum do kǝla mǝtala-ɓala male. Ɓǝ̀ mǝtala-ɓala ka à tunǝi ama Murǝm mala akukwar‡ ka, acili amǝɓala ka lullǝu mana à nǝ̀ tunǝia nǝi ka nǝ̀ ɓike nǝ̀ kutibanì!§

Ɓwa mǝnana wun nǝ̀
ɓanggi wi ka

(Luka 12:2-7)

26 Ace mani ka ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun arǝ aɓwana ɗàng. Gìr mǝnana à mbuɓɓǝ́ki tè ado ka tè nǝ̀ nggá puro, sǝ kǝgìr pà kàm mǝnana sǝmbǝrǝa sǝ à pà nǝ̀ sǝlǝce raka.* 27 Acau mǝnia ǝn nggǝ na wun a pǝndǝa ka, wu kya nea a banfana. Cau mǝnana ǝn sherǝa wun a kir wun ngga, wu hamnǝ ce amur akurǝm. 28 Wu kǝa ɓanggi aɓwana mǝnana à kǝ wal nggūrǝu ka ɗang; à pà nǝ̀ gandǝ je yilǝmu ɗang. Ɓwa mǝnana wun nǝ̀ ɓanggi wi ka nda kǝ Ɓakuli mwashat, mǝnana nǝ̀ kiɗiki nggūrǝu andǝ yilǝmu a lú-bǝsa ka. 29 Amuna-nyal ɓari ka à kǝ mea kwapo mwashat re? Sǝ anggo ka kǝ ɓè pà kàm mwashat nǝ̀ kpa a nzali nǝ̀ wú sǝ pà nǝ́ sǝlǝe mala Tár wun raka. 30 Nggearǝ anyiaun-ɓamur wun ngga à ɓalnia. 31 Ace mani ka ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Wu kútì amuna-nyal kusǝ pas.

Bang Paɓamuru mô
a dǝmbǝ aɓwana

(Luka 12:8-9)

32 Ɓwa mǝnana bang paɓamuru male arǝàm a dǝmbǝ aɓwana ka, mǝ nǝ twalce gbal ama yì ka, memna a ɓadǝm Tárrám mǝnana a kùli ka. 33 Sǝ ɓwa mǝnana makgìr súrǝàm a dǝmbǝ aɓwana ka, mim gbal ka mǝ nǝ makgìr súrǝè a ɓadǝm Tárrám mǝnana a kùli ka.†

Kpata Yesu nǝ̀ yiu nǝ gapitarǝu

(Luka 12:51-53; 14:26,27)

34 Wu kǝa twali ama ǝn yiua yinǝi ɓanza dotarǝu. Awo, ǝn yiua yinǝ dotarǝu ɗang, ǝn yiua yinǝ nggeabyau.‡ 35 Ən yiua pǝlǝ

&lt;&lt;Ɓwabura arǝ tárrí,

muna-ɓwama arǝ ngge,

sǝ ɓwama arǝ

nkili-mǝɓwame;

36 aɓwana mana a ɓala

mala ɓwa ka,

à nda à nǝ̀ pǝlǝ

aɓi-mǝbura ka.&gt;&gt;§

37 Ɓwa mǝnana earce tárrí ko nggè kútiǎm ngga, kārǝa nǝ̀ duk mǝkpatam ɗang. Ɓwa mǝnana earce muni mǝɓwabure ko mǝɓwame kútiǎm ngga, kārǝa nǝ̀ duk mǝkpatam ɗàng. 38 Ɓwa mǝnana twal nggun-gangndǝi male sǝ yiu atàm raka, kārǝa nǝ̀ duk mǝkpatam ɗàng.* 39 Ɓwa mǝnana kǝ yál yilǝmi ace amsǝe ka nǝ̀ nggá ɗwanyibani, sǝ ɓwa mana túrtà yilǝmi acem ngga, nǝ̀ nggá kumi.†

Atangnakusǝu

(Markus 9:41)

40 Ɓwa mǝnana ak wun ngga mǝ nda akiyiam ngga. Sǝ ɓwa mana em ngga ndarǝ ak ɓwa mǝnana tasǝam ngga.‡ 41 Ɓwa mana ak mǝɓangnǝa mala Ɓakuli acemǝnana ama yì ka, ɓwa mala Ɓakuli na ka, nǝ̀ kum tangnakusǝu mala mǝɓangnǝa. Sǝ ɓwa mǝnana ak mǝ'cauɓoarna ace mǝnana ama yì ka, mǝ'cauɓoarna na ka à nǝ̀ pe wi tangnakusǝu mala mǝ'cauɓoarna. 42 Ko ɓǝ̀ mùr pwala na a kwap sǝ koya ɓwa pè mwashat atà amǝkèke mǝnia, acemǝnana ama mǝkpatam na ka, ɓafo nǝ̀ kum tangnakusǝi.

11

Ɗiban mala Yohana
Mǝbatisǝma a ban Yesu

(Luka 7:18-35)

1 Anzǝm mana Yesu yi malǝna ne alaggana male lum-nong-ɓari amǝnia yì akwarkiru ka, pǝlǝa nying ban mǝno kutio o nǝ̀ nggá kanigir andǝ hamnǝ cau arǝ alá mala amǝ Galili.

2 Yohana Mǝbatisǝma ka nda a ndàkurban sǝ ok cè agir mana Kǝrǝsti kǝ pea ka, pǝlǝa túr alaggana male 3 ɓǝà kya ɗì ama, &lt;&lt;A nda Mǝ'amsǝban mǝnana sǝm kundǝkiyi múrí ka le, ko ɓǝ̀ sǝm tsǝk mǝsǝ sǝm arǝ ɓeɓwa ɗàng?&gt;&gt;

4 Yesu nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Wu nyare wu kya ban Yohana wu kya banggi wi cau mala agir mana wu kǝ sǝnia sǝ wu kǝ oea ka. 5 Ante kǝ sǝnban, agbakǝre kǝ gya, à kǝ twali amǝdakali ban a akwánó-bǝsa malea, amǝkir'ara kǝ okban, à kǝ loasǝ alú, sǝ à kǝ hamnǝ Cau Amsǝban a ban amǝ'tǝ̀r.* 6 Tsǝkbu mala Ɓakuli na amur aɓwana mǝnana kum ɓè kǝgìr annda arǝàm raka.†&gt;&gt;

7 Lang alaggana mala Yohana purna à nǝ̀ nggǝ o ka, Yesu tita ne aɓwana cau amur Yohana ama:

Mǝnana wu puro wu wari aɓa pǝɗanban a njenza aban Yohana ka, mana ɗe wu wari a sǝne? Wu wari a sǝn ndǝrdangŋa mǝnana gung kǝ dǝurǝki ka le? 8 Ɓǝ̀ pa ana raka, mana wu puro wu wari a sǝne? Wu wari a sǝn ɓwa mana oasǝ agir-nggūrǝu mǝɓoarne arǝì ka le? Awo, aɓwana mǝnana à oasǝkiyi agir-nggūrǝu mǝɓoarne arǝia ka à nda aɓalǝ apalta mala amurǝma. 9 Sǝ mana ɗe wu wari a sǝne? Mǝɓangnǝa na le? E, ǝn nggǝ bangga wun, yì ka kútì mǝɓangnǝa. 10 Yì nda ɓwa mǝnana à gilǝ mǝnia yì cau amurí ka ama:

&lt;&lt;Mǝ nǝ túr mǝturonjar

mem a ɓadǝmbo,

mǝnana nǝ̀ yia gilǝkio njar

ace yiu mô ka.&gt;&gt;‡

11 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau: Atà ɓwapǝndǝa kat ka à malaká ɓǝl kǝɓwa a ɓanza man mǝnana kum gulo kútì mala Yohana Mǝbatisǝma ka ɗàng; sǝama ɓwa mǝkyauwe kat a Domurǝm mala kùli ka, kútì Yohana nǝ gulo. 12 Lo a nza mala Yohana Mǝbatisǝma yi bwal a dyan ngga, Domurǝm mala Kùli ka kǝ nutanni kǝ̀rkǝ́r a bu aɓwana, sǝ amǝ bumpina ka à kǝ̀ é nǝ rǝcandǝa. 13 Amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli kat andǝ malǝmce Nggurcau mala Musa ka, à hamna nǝ cau amur Domurǝm mala Ɓakuli yi pur a pwari mala Yohana.§ 14 Sǝ ɓǝ̀ wun nǝ̀ eare wun nǝ̀ ak cau mǝnia ka, Yohana ka nda Iliya mǝnana à bang ama nǝ̀ yiu ka.* 15 Ɓwa mǝnana kat ndanǝ akiru okban ngga ɓǝ̀ ok cau.

16 Arǝ mana sǝ mǝ nǝ kànì amǝ'nza man? À nda kǝla amuna mana à do aɓa limo sǝ à kǝ akiarǝia tunǝkiban nǝ cau ama:

17 &lt;&lt;Sǝm twangga wun ntetu,

sǝ wu ta'nggwam ɗang;

sǝm tuka wun nggyal ɓua lú,

sǝ wu ɓua ɗàng.&gt;&gt;

18 Yohana yiu, liki kǝgìr ɗàng, sǝ nuki kǝgìr gbal ɗàng. À yi bang ama, &lt;&lt;Ndanǝ kukwar arǝì.&gt;&gt; 19 Muna mala Ɓwa yiu kǝ li sǝ kǝ nu, à yi bang ama, &lt;&lt;Mǝligula na sǝ mǝ'ɓiki nu mur anap na, gyajam mala amǝ'aki aboalo-cemi andǝ acilia amǝ'cauɓikea ka.&gt;&gt; Sǝ sǝlǝe mala Ɓakuli ka à kǝ súrǝì arǝ túró male.

Yesu ɓǝsǝki amǝɓinǝ pwanzali

(Luka 10:13-15)

20 Yesu kùtí a naki acau nǝ bumkiɗikea amur alá mana kya pakki agir-ndali kàm kútì acili abân kat ka, acemǝnana à ɓinǝ pwanzali ɓǝà nying acauɓikea malea ka. Na ama:

21 Wun amǝ Korazin, ban nǝ ɓikea wun! Wun amǝ Beseda, ban nǝ ɓikea wun! Ɓǝ̀ ama agir-ndali mǝnana ǝn pea aɓalǝ alá ma'wun ngga à nda ǝn pea arǝ alá mala amǝ Taya andǝ amǝ Sidon ngga, ɓǝ́ à oasǝkina asanginagìr arǝia sǝ à songŋǝna tú amúrià ɗiɗyal mana nǝ̀ lǝmdǝ ama à nyìngŋǝ̀nà acauɓikea malea ka.† 22 Sǝ mim ngga ǝn nggǝ na wun ama gìr mǝnana nǝ̀ kum wun a pwari ɓashi ka, nǝ̀ ɓike nǝ̀ kútì gìr mana nǝ̀ kum amǝ Taya andǝ amǝ Sidon ngga.

23 Sǝ we Kapanahum ngga, ama à nǝ̀ loasǝo a kùli le? Awo, a nggearǝ nzali a tūli-lú sǝ à nǝ̀ yinǝ we. Ɓǝ̀ ama agir-ndali mana ǝn pakkia a ɓālǝo ka ǝn pangŋǝnia a Sodom ngga ɓǝ́ yalung ngga ndakam più.‡ 24 Sǝ ǝn nggǝ no ama, gìr mǝnana nǝ̀ kúmǒ a pwari ɓashi ka, nǝ̀ ɓike nǝ̀ kútì gìr mǝnana nǝ̀ kum nzali Sodom ngga.§

Yesu kǝ pe aɓwana male usǝlǝo

(Luka 10:21-22)

25 A pwari mǝno ka Yesu na ama:

Ən nggǝ ɓwangsǝo, we Dâ, mǝtala kùli andǝ nzali, ace mǝnana a sǝmbǝrǝ agir mǝnia ka arǝ amǝ'sǝlǝgir andǝ amǝ sǝlǝcau, sǝ a lǝmdǝia a banfana aban amǝ'ɗwanyi-sǝlǝe. 26 E, Dâ, anggo sǝ ɓoarô ama ɓǝ̀ pa.

27 Tárrám Ɓakuli panam agir kat a ɓabuam. Kǝ ɓwa súrǝàm yì Muni ɗàng, she kǝ yì Ɓakuli Tárrám; sǝ kǝɓwa súrǝ̀ Ɓakuli yì Tárrám ɗàng, she kǝ mim Muni andǝ aɓwana mana ǝn tarkia mǝ nǝ lǝmdǝ Ɓakuli Tárrám abania ka.*

28 Wu yiu abanam, wun mǝnana kat wu kǝ tanni sǝ twalo dǝmbǝrya wun ngga, mǝ nǝ pà wun usǝlǝo. 29 Wu pa ɓamur rǝ wun aɓata nzongcau mem, kǝla mana nda-rya kǝ pa ɓamúrì aɓata nggun-rya ka. Acemǝnana mǝ nda ɓukɓuk, nǝ nwangsǝmuru a ɓabum ngga, wu kànì arǝàm, sǝ yilǝmi wun nǝ̀ kum usǝlǝo.† 30 Nggun-rya mem ngga nda halku, sǝ twalo mem ngga nda hapǝlam.

12

Mǝtala Sabbat

(Markus 2:23-28; Luka 6:1-5)

1 Anzǝm amǝno yì acau ka, a ɓè pwari Sabbat Yesu andǝ alaggana male na aban gya nǝ ban aɓaban mǝssa. Alaggana male ka nzala walia sǝ à kùtí a harki kir mǝssa, à kǝ she.* 2 Amǝ Farisi nǝ̀ yia sǝnia ka, à banggi Yesu ama, &lt;&lt;Sǝni, gìr mǝnia alaggana mô kǝ pè a pwari Sabbat ka, yàl Nggurcau ma'sǝm na.&gt;&gt;

3 Sǝ pǝlǝia wia ama:

Wu ɓal gìr mǝnana Dauda pak a pwari mana yì andǝ ɓwana male ka nzala walia ka re? 4 Yi kutio a Ndà mala Ɓakuli sǝ yì andǝ aɓwana mana atè ka, à kya shak bǝredi mǝnana à tàrì ɓǝ̀ duk mǝfele ka, mana ɓoaro ɓǝà li ka ɗàng, ace mǝnana bǝredinî ka, nda ace apǝris nǝmurǝia.† 5 Ko wu ɓal mbo aɓa Nggurcau mala Musa ama, koya pwari Sabbat a Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka apǝris kǝ yâl nzongcau mala Sabbat sǝ à sǝnia nǝ cauɓikea raka?‡ 6 Ən nggǝ na wun ama, ɓwa mǝnana kútì Ndàmǝgule mala Ɓakuli nǝ gulo ka nda kani. 7 Ɓǝ̀ wu sùrǝ́nà rǝ ɓá mǝnia yì cau mǝnana ama, &lt;&lt;Mǝsǝswatǝr na ǝn earkiyice ka, pà gir'nkila na raka,&gt;&gt; ɓǝ́ pa wun nǝ̀ ɓǝsǝki aɓwana mana à panǝ cau arǝia raka ɗàng.§ 8 Mim, Muna mala Ɓwa ka Mǝ nda Mǝtala Sabbat.

9 Yesu nying ban mǝno ka, yi kutio aɓa ndakpapi malea. 10 Ɓè ɓwabura mǝnana ɓè buì wu ka ndakam abanì. Amǝ Farisi ka, à ndarǝ alta njar à nǝ̀ kum mǝɓane mǝnana à nǝ̀ na arǝ Yesu ka. Pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka, Nggurcau ma'sǝm eare ama ɓǝà twalban rǝkwana a pwari Sabbat le?&gt;&gt;

11 Pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓè kǝɓwa atà wun ndanǝ nzur male, sǝ nzurnì yi kpa a tūli, a pwari Sabbat ka, ɓwe pà nǝ̀ nggá bwali nǝ̀ eamsǝi re?* 12 Ɓwapǝndǝa ka kútì nzur. Acemani ka Nggurcau eare ama ɓǝà amsǝ ɓwa mana nda aɓa tanni ka a pwari Sabbat.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa banggi ɓwabure ama, &lt;&lt;Sárǝ́ buò.&gt;&gt; Ɓwabure pǝlǝa sárǝ́ buì, sǝ buì nyare pak pepe kǝla ɓì. 14 Amǝ Farisi pǝlǝa à puro a nza à kya kurkunarǝia amur njar mǝnana à nǝ̀ kùmô à nǝ̀ wal Yesu ka.

Yesu nda Guro mala Ɓakuli
mana tàrrì ka

15 Yesu yi sǝlǝia wia ka, pǝlǝa nying banì. Aɓwana pas o atè. Amǝkwánó mǝnana aɓalǝia ka, Yesu yi twalia wia ban arǝkwana malea kat. 16 Yi nunkiria ɓǝà kǝa ne kǝɓwa yan nda yì ɗàng. 17 Mǝnia ka nda lùmsǝ cau mala Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ka. Na ama:

18 &lt;&lt;Guro mem mǝnana

ǝn tarrì ka ndya ka,

mǝnana ǝn nggǝ earce

sǝ bumam kǝ pwasǝa rǝì ka.

Mǝ nǝ tsǝki wi Bangŋo

mem amurí,

sǝ yì ka nǝ̀ hamnǝ ɓashi

mem mǝ'mǝsǝcaunì

aban aɓwana a ɓanza

ama à nǝ̀ kum amsǝban

a buàm.

19 Pà nǝ̀ pǝlǝki rǝì andǝ kǝɓwa,

ko nǝ̀ loàsǝ̀ban ɗang;

kǝɓwa pà nǝ̀ ok gì

aɓalǝ aɓwana ɗàng.

20 Yì ka, nda ɓukɓuk

aban aɓwana mǝnana

à pànǝ rǝcandǝa raka,

sǝ nǝ̀ sǝn mǝsǝswatǝr

mala aɓwana mǝnana

à nda ɓá tanni ka,

nǝ̀ bwalia wia kam. †

Nǝ̀ lidǝmba nǝ pa rǝcandǝa

arǝ pe anggo

she ɓǝ̀ tsǝ̀ngŋǝ̀nà

kpata-mǝsǝcau

linamurǝm ngga.

21 Arǝì sǝ aɓwana kat

a ɓanza nǝ̀ tsǝkɓalǝia.&gt;&gt;‡

Yesu kutì Murǝm mala Akukwar

(Markus 3:23-24; Luka 11:17-22; 12:10)

22 Pǝlǝa aɓea ɓwana yinǝ ɓè nte mǝnana kukwar na arǝì sǝ mǝtalasǝ-ɓunna na ka, aban Yesu. Yesu twali wi ban kwánó male, sǝ ɓwe tita nacau sǝ kǝ sǝnban. 23 Ɓwabunda kat ndali sǝ à ɗìban ama, &lt;&lt;Ko Yesu ka nda Muna mala Dauda,§ Mǝ'amsǝban mǝnana sǝm kundǝkiyi yiu male ka le?&gt;&gt;

24 Sǝ amǝ Farisi ka, lang à ok mǝnia yì cau ka à bang ama, pa ɓà ɗàng, nǝ rǝcandǝa mala Be'elzebul, Murǝm mala akukwar sǝ kǝ pusǝki akukwar.*

25 Yesu súrǝ̀ ɗenyicau malea pǝlǝa nea wia ama:

Nzali mana kat aɓwana male kǝ munǝo arǝarǝia ka†domurǝm malea nǝ̀ kìɗìkì. Là ko ɓala mǝnana gau ka pà nǝ̀ cam ɗang. 26 Ɓǝ̀ Shetan kǝ pusǝ Shetan ngga, ɓala gauna arǝì. Lang sǝ domurǝm male nǝ̀ came? 27 Ɓǝ̀ ǝn nggǝ pusǝ akukwar nǝ rǝcandǝa mala Be'elzebul ka, nǝ mana sǝ aɓwana ma'wun kǝ pusǝia? Yia na à nǝ̀ ɓashia wun ngga. 28 Sǝ ɓǝ̀ nǝ Bangŋo mala Ɓakuli sǝ ǝn nggǝ pusǝ akukwar ka, lǝmdǝ ama Domurǝm mala Ɓakuli yina aɓalǝ wun.

29 Sǝ ɗǝm ngga, lang sǝ ɓwa nǝ̀ kutio a ɓala mala ɓwabura-ɓwa nǝ̀ pwan agirkuma male, sǝ ak dǝmba taka abú yì ɓwabura-ɓwa ɗàng? Ɓǝ̀ pa anggo raka pà nǝ̀ gandǝ pwan agirkuma male ɗàng.

30 Ɓwa mǝnana pà atàm raka nda a ɓibura nǝ mim, sǝ ɓwa mǝnana kǝ bwalàm ramgi gìr raka, ndarǝ mesǝke.‡ 31 Ace mani ka ǝn nggǝ na wun ama, koya cauɓikea andǝ na caukyauwikiban mǝnana aɓwana ne amur Ɓakuli ka, à nǝ̀ twalbani, sǝ ɓwa mǝnana na caukyauwikiban amur Bangŋo mala Ɓakuli ka, à pà nǝ̀ twali wi banì ɗàng. 32 Ɓwa mǝnana na caukyauwikiban amur Muna mala Ɓwa ka, à nǝ̀ twali wi banì, sǝ ɓwa mǝnana na caukyauwikiban amur Bangŋo Mǝfele ka, à pà nǝ̀ twali wi banì ɗang, a ɓanza mǝnia andǝ ɓanza mǝnana nǝ̀ yiu ka.§

Nggun andǝ aɓǝle

(Luka 6:43-45)

33 Ɓǝ̀ nggun ɓoar ka ɓǝle gbal ka nǝ̀ ɓoaro, sǝ ɓǝ̀ nggun ngga mǝɓane na ka, ɓǝle gbal ka nǝ̀ duk mǝɓane; nggun ka à surǝ́ki arǝ ɓǝle.* 34 Wun amuna baffu, lang sǝ cau mǝɓoarne nǝ̀ pur a kun wun, yi mǝnana wu nda ka amǝ'ɓealɓikea ka? Gìr mǝnana nda a ɓabum ngga, nda kún banggiyi ka.† 35 Ɓwa mǝɓoarne kǝ pusǝ aɓa cau mǝɓoarne mǝnana ramba a ɓabumi ka, sǝ ɓwa mǝɓane gbal ka, kǝ pusǝ aɓa mǝɓane mǝnana ramba a ɓabumi ka. 36 Sǝ ǝn nggǝ na wun ama a pwari ɓashi ka, aɓwana nǝ̀ bǝlki ɓá koya cau mǝɓane na pur a kunia ka. 37 Acau mǝnana à pur a kuno ka, à nda à nǝ̀ pakko ɓashi nǝia ka. À nǝ̀ amsǝo ko à nǝ̀ kùró.

Aɓwana alta gir'lǝmdǝa nǝ kuli

(Markus 8:11-12; Luka 11:29-32)

38 Aɓea amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm nggǝ earce sǝn ɓè kǝgìr mǝgule mǝnana nǝ̀ lǝmdǝa sǝm ama rǝcandǝa mò ka pur nǝban Ɓakuli.&gt;&gt;‡

39 Sǝ nyesǝia wia ama:

Kǝ nza mala amǝ'ɓealɓikea andǝ amǝ'ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli na à nǝ̀ alta sǝn gìr'ndali ka. Sǝ ɓekǝ gìr'ndali pà kàm à nǝ̀ lǝmdǝa wun ɗàng shekǝ mala mǝɓangnǝa Yunana.§ 40 Kǝla mǝnana Yunana pak pwari tàrú andǝ du tàrú a bum nggea nji ka, anggo gbal sǝ Muna mala Ɓwa nǝ̀ pak pwari tàrú andǝ du tàrú aɓa nzali.* 41 A pwari ɓashi ka amǝ Nineva nǝ̀ lo à nǝ̀ mak wun amǝ nza mǝnia. Acemǝnana à nying acauɓikea malea lang à oangna hama mala Yunana ka, sǝ ɓwa mǝnana kútì Yunana ka ndakani.† 42 A pwari ɓashi ka Mā-murǝm mala amǝ Sheba nǝ̀ lo nǝ̀ mak amǝ nza man; acemǝnana pur a nzali male kuko a njar-kunmur sǝ yiu ace ok sǝlǝe mala Solomon; sǝ ɓwa mǝnana kútì Solomon ngga ndakani.‡

Nyare mala bangŋo mǝɓane

43 Ɓǝ̀ bangŋo mǝɓane purî rǝ ɓwa ka, pak ka kǝ gāli arǝ aban mǝ'ime ace alta ban usǝlǝo, sǝ ɓǝ̀ kum raka, 44 pǝlǝa nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ nyare a ɓala mǝnana ǝn pur kàm ngga.&gt;&gt; Sǝ ɓǝ̀ nyare yi kum ɓala na atarǝì, à esǝkini sǝ à gilǝkini ka, 45 pǝlǝa nǝ̀ o nǝ̀ nggá yinǝ aɓea bangŋo tongno-nong-ɓari mǝnana à kútì nǝ ɓealɓikea ka, sǝ à nǝ̀ yia kutio à nǝ̀ do aɓalǝi. Masǝlǝata mǝnia yì ɓwa ka nǝ̀ ɓike nǝ̀ kútì mǝdǝmbe. Anggo sǝ nǝ̀ pang nǝ nza mǝɓealɓike mǝnia.

Nggea Yesu andǝ Amǝ'eambi

(Markus 3:31-35; Luka 8:19-21)

46 Yesu na mur banggi ɓwabundǝa cau sǝ nggè andǝ amǝ'eambi yiu à yi came a nza. À kǝ earce ama à nǝ̀ bang cau nǝi. 47 Ɓè ɓwa banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝni, nggò andǝ amǝ'eambo nia came a nza ka, ama à nǝ̀ no cau.&gt;&gt;

48 Pǝlǝa Yesu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Yana nda nggèm, sǝ ayana à nda ka amǝ'eambam?&gt;&gt; 49 Pǝlǝa lǝmdǝ buì arǝ alaggana male sǝ bang ama, &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka nggem andǝ amǝ'eambam. 50 Ɓwa mǝnana kat kǝ pak gìr mǝnana Tárrám mana a kùli ka earkiyice ka, nda mǝ'eambam, andǝ mǝ'nggaulem, andǝ nggem.&gt;&gt;

13

Kanicau arǝ Mǝɓeale

(Markus 4:1-9; Luka 8:4-8)

1 Àkǝ̀ pwari mǝno ka Yesu puro nying ɓala sǝ kya do a kún Garang. 2 Aɓwabundǝa mana à yì ramba a banì ka à làkkì kǝ̀rkǝ́r gandǝa eauwe do aɓa muna-waru, sǝ aɓwana kat came a kún mur.* 3 Pǝlǝa banggia wia agir pas nǝ́ kanicau. Na ama:

Mǝ'rya puro wari a ɓeale. 4 Lang ndarǝ kwak mǝsǝɓeale ka aɓea sukkio amur njargula, sǝ amuna-nyal sulǝo à yì tarkia. 5 Aɓea kpa a mǝsǝtali, a ban mǝnana nzali pa akàm pepè raka. Zuku ka à yì sangna acemǝnana nzali banì lim ɗàng. 6 Lang pwari camta ka, kara à wulì. À ime acemǝnana nlerǝia bwal nzali pepè ɗàng. 7 Aɓea mǝsǝɓeale kpa aɓalǝ azwe. Azwe gulo à sorǝkia. 8 Aɓea mǝsǝɓeale kpa amur nzali mǝɓoarne, à yì ɓǝl pas à kútì mǝsǝɓeale kusǝ gbǝman, aɓea ka kusǝ lumi-tongno-nong-mwashat, sǝ aɓea ka kusǝ lumi-tàrú. 9 Ɓwa mǝnana ndanǝ akiru ka ɓǝ̀ o.

Tǝr bangcau mala Yesu
nǝ akanicau

(Markus 4:10-12; Luka 8:9-10)

10 Alaggana male yiu a baní à ɗì ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a kǝ ne aɓwana cau nǝ kanicau?&gt;&gt;

11 Yesu earia wia ama:

Súrǝ̀ gir-ɓasǝmbǝrǝa mala Domurǝm mala kùli ka à pana wuni, sǝ yia ka à pea wia ɗàng. 12 Aɓwana mana à kǝ kwakikiria arǝ kanigir mem ngga à nǝ̀ pea wia ɓè sǝlǝ amur mǝnana à ndanǝi ka, sǝ à nǝ̀ kum súrǝ̀gir kpǝm. Sǝ aɓwana mana à kǝ kwaki kiria raka, kǝ mǝnana à ndanǝi ka à nǝ̀ é a rǝia.† 13 Mǝnia ka nda gìr mana tsǝa sǝ ǝn nggǝ nea wia cau nǝ kanicau ka.

À ndanǝ amǝsǝu,

sǝ à kǝ sǝnban ɗang;

À ndanǝ akiru,

sǝ à kǝ ok cau

kpakia wia ɗàng.

14 Abania ka ɓangnǝa mala Ishaya yi lùmsǝó, mana ama:

&lt;&lt;Wun nǝ̀ nggǝ o,

sǝ pà nǝ̀ kpaka wun ɗàng.

Wun nǝ̀ nggǝ sǝna,

sǝ pà wu nǝ̀ bwalte ɗàng.

15 Ɓabum aɓwana mǝnia ka

jimgbǝrina;

à kǝ gandǝ okban

nǝ akiria ɗàng,

sǝ yià ka à girkina amǝsǝia.

Ɓǝ̀ ana raka mǝsǝia nǝ̀ sǝnban,

à nǝ̀ okban nǝ akiria,

à nǝ̀ bwalta ɓacau

nǝ ɓabumia,

sǝ à nǝ̀ pǝlǝa,

à nǝ̀ nyare abanam,

sǝ mǝ nǝ sonzǝia.&gt;&gt;‡

16 Ma'wun she ka múr wun ɓoaro. Acemǝnana amǝsǝ wun kǝ sǝnban, sǝ akir wun kǝ okban. 17 Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli andǝ aɓwana mala Ɓakuli pas pàk nzal sǝn gìr mana wu kǝ sǝn ngga, sǝ à kumô à sǝn ɗàng. À earǝna ce oě, sǝ à kumô à ok ɗàng.

Yesu bǝlki ɓá kanicau
arǝ mǝɓeale

(Markus 4:13-20; Luka 8:11-15)

18 Wu kwaki kir wun wu ok ɓá kanicau mala mǝɓeale: 19 Ɓǝ̀ ɓwa ok cau mǝɓoarne amur Domurǝm mala kùli,§sǝ cê kpākì wi raka, nda kǝla mǝsǝɓeale mana kpa a tanjargula ka. Mǝɓealɓikea kǝ yiu kǝ fwa gìr mana à ɓeali a ɓabumi ka. 20 Mǝsǝɓeale mǝnana kpa amur taliban ngga cam a kún ɓwa mǝnana ok cê sǝ é tù nǝ bumpwasǝa. 21 Sǝ acemǝnana nlerǝi ko a nzali raka, gandǝ came banì sau ɗang. Pwari mǝnana tanni yipì wi acemǝnana paɓamuri arǝ cau mala Ɓakuli ka, nǝ̀ kaurǝ a kpa. 22 Mǝsǝɓeale mǝnana kpa aɓalǝ azwe ka, nda cam a kún ɓwa mana kǝ ok cê, sǝ bumpina arǝ alta agir mala ɓanza mǝnia andǝ swarkiban mala kume à yì marǝki sǝ à tsǝi pusǝ ɓǝle ɗàng. 23 Sǝ mǝnana kpa amur nzali mǝɓoarne ka cam a kún ɓwa mǝnana ok cau mala Ɓakuli sǝ kpākì wi ka. A buì mǝnia ka pà ɓǝle gbǝman, a ɓè buì ka pà ɓǝle lumi-tongno-nong-mwashat, sǝ a ɓè ka lumi-tàrú.

Kanicau amur mǝssa
andǝ nkwangŋan

24 Yesu nea wia ɓè kanicau ɗǝm ama:

À nǝ̀ kànì Domurǝm mala kùli arǝ ɓeɓwa mǝnana ɓeal mǝsǝɓeale mǝɓoarne a ɓaban male ka. 25 Lang aɓwana nda ntulo kat ka, ɓimǝbura yiu yi ɓeal nkwangŋan aɓa mǝssa, sǝ pǝlǝa o. 26 Mǝssa tita bwalo, sǝ nkwangŋan pusǝrǝi.

27 Aguro mala mǝtala ɓabanì yiu a baní sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, mǝsǝɓeale mǝɓoarne na a ɓeal a ɓaban mô ka re? Sǝ ankwangŋan pur nǝ kǝshe?&gt;&gt;

28 Sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓiam-mǝbura nǝ pak gìr man.&gt;&gt;

Sǝ aguro ɗì ama, &lt;&lt;A earce ama ɓǝ̀ sǝm kya ukkia le?&gt;&gt;

29 Sǝ earia wia ama, &lt;&lt;Awo, acemǝnana ɓǝ̀ wu ndarǝ ukki ankwangŋan ngga, wun nǝ̀ gandǝ ukkia andǝa mǝssa. 30 Wu ɗekia ɓǝà gulo atārǝia. Pwari wale ka mǝ nǝ ne amǝtúró ɓǝà tàr nkwangŋan ɓǝà kùrkia sǝ ɓǝà pisǝia. Sǝ mǝssa ka ɓǝà soapa mi a bà.&gt;&gt;

Kanicau arǝ mǝsǝ musta

(Markus 4:30-32; Luka 13:18-21)

31 Yesu banggia wia ɓè kanicau ɗǝm ama:

À nǝ̀ kànì Domurǝm mana a kùli ka arǝ mǝsǝ musta, mǝnana ɓeɓwa twali sǝ ɓeali a ɓaban male ka. 32 Ata amǝsǝɓeale kat ka nda mǝsǝì kèke kútìban ngga, sǝ ɓǝ̀ yi gulna ka kǝ gulo kǝ kútì acili agirpwala, sǝ kǝ pǝlǝ nggun mǝnana amuna-nyal mana a kùli ka à kǝ bwal ndà arǝ abui ka.

Kanicau arǝ yist

(Luka 13:20-21)

33 Yesu nea wia ɓè kanicau ɗǝm ama:

Domurǝm mala kùli ka nda kǝla yist mǝnana ɓè ɓwama twali sǝ sùrǝì andǝ muku tasau tàrú, sǝ yi aki ɓá muku tsǝi vwali.

34 Yesu ne aɓwana acau mǝnia ka kat nǝ akanicau. Kǝ cau pà kàm mǝnana banggia wia mana kanicau pà kàm raka. 35 Pak mǝnia ka ace mǝnana ɓǝà lùmsǝ cau mana mǝɓangnǝa mala Ɓakuli bang ama,

&lt;&lt;Mǝ nǝ mǝn kunam

nǝ kanicau,

Mǝ nǝ arkia wia ɓalǝ agir

mana à nda aɓa sǝmbǝrǝa

pur a tita ɓanza ka.&gt;&gt;*

Yesu bǝlki ɓá kanigir
amur nkwangŋan

36 Yesu ɗeki ɓwabundǝa a nza pǝlǝa kutio a ɓala. Alaggana male kutio atè à yì ne wi ama, &lt;&lt;Bǝla sǝm ɓá kanicau mana amur nkwangŋan a ɓaban ngga.&gt;&gt;

37 Sǝ Yesu pǝlǝia wia ama:

Ɓwa mǝnana ɓeal mǝsǝɓeale mǝɓoarne ka nda Muna mala Ɓwa. 38 Ɓaban ngga nda ɓanza, sǝ amǝsǝɓeale mǝɓoarne ka à nda ka muna mala Ɓakuli a Domurǝm male. Sǝ ankwangŋan ngga à nda ka muna mala Mǝɓealɓikea. 39 Ɓibura mǝnana ɓeal nkwangŋan ngga nda Shetan. Wal-mǝsa ka nda masǝlǝata ɓanza, sǝ amǝ'walmǝsa ka à nda ka amǝturonjar mala Ɓakuli.

40 Kǝla mǝnana à kǝ ram nkwangŋan sǝ à nǝ̀ pisǝì a bǝsa ka, anggo sǝ nǝ̀ pa a masǝlǝata ɓanza gbal. 41 Muna mala Ɓwa nǝ̀ túr amǝturonjar male, ɓǝà yi pusǝ koya gìr mǝnana kat kǝ yiu nǝ cauɓikea, andǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ pak gìr mǝɓane aɓa Domurǝm male ka. 42 À nǝ̀ ramtea aɓa bǝsa mǝnana pi kǝ̀rkǝ́r ka. A ban mǝno ka à nǝ̀ nggǝ ɓua sǝ à nǝ̀ nggǝ nǝmggi munabuia. 43 Sǝ amǝ'ɓealɓoarna ka à nǝ̀ tǎ kǝla pwari aɓa Domurǝm mala Tárrià. Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ ǒ.

Kanicau arǝ gǝna
mǝnana sǝmbǝrǝ ka

44 Domurǝm mala kùli ka nda kǝla gǝna mǝnana sǝmbǝrǝa a ɓè ɓaban ngga. Ɓè ɓwa kumi sǝ sǝmbǝrǝi. Banɓoarnado tsǝi makki agirkuma male kat, yi kúr mǝno yì ɓaban ngga.

45 Ɗǝm ngga Domurǝm mala kùli ka nda kǝla mǝ'nggaliki mǝnana kǝ alta nzali ka. 46 Lang yi kumǝna mǝɓoarne ka, pǝlǝa nyare o kya makki agir male kat sǝ yi kúrí.

Kànìgìr arǝ ndámbú

47 Ɗǝm ngga, Domurǝm mana a kùli ka nda kǝla ndámbú mǝgule mǝnana à túrí a nggeamùr sǝ bwal koya ulang nji kat ka. 48 Lang ndámbú lùmsǝ̀nà ka, amǝkpakya sunyi à yinǝi a nza. À yì do à tàrki anji mǝɓoarne aɓalǝ azace, sǝ amǝɓane ka à sukkia. 49 Anggo sǝ nǝ̀ pa a masǝlǝata ɓanza. Amǝturonjar mala Ɓakuli nǝ̀ yiu à nǝ̀ yia pusǝki amǝ'ɓealɓikea aɓalǝ amǝ'ɓealɓoarna 50 sǝ à nǝ̀ ramta amǝ'ɓealɓikea aɓa ndà-bǝsa. Akàm ngga à nǝ̀ ɓua à nǝ̀ nggǝ nǝmggi munabuia.

51 Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Wu bwalǝna ta amǝnia yì acau ka le?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;E, kpana sǝm.&gt;&gt;

52 Pǝlǝa nea wia ama &lt;&lt;Ace mani ka, mǝ'eaulǝki Nggurcau mala Musa mǝnana à kani wi gìr, kum kwar-rǝǔ ace Domurǝm mala kùli ka, nda kǝla mǝtala-ɓala mǝnana kǝ pusǝ gǝna mǝbǝshe andǝ amǝ'e aɓa bah male ka.&gt;&gt;

Amǝ Nazarat ɓinǝ Yesu

(Markus 6:1-6; Luka 4:16-30)

53 Lang Yesu malǝna naki amǝnia yì akanicau ka, pǝlǝa loapi banì. 54 Nyare a là male a Nazarat. Tita kànî aɓwana gìr aɓa ndakpapi malea. Ɓwapǝndǝa ndali sǝ à ɗiban ama, &lt;&lt;Ake sǝ mǝnia yì ɓwa ka kum mǝnia yì sǝlǝe andǝ bangŋo mala pakki agir-ndǝlǝki ka? 55 Mǝnia ka muna mala kapinta na re? Nggè nda Maryamu sǝ amǝ'eambi nda ka Jemis, Yisǝfu, Shiman andǝ Yahuda re? 56 Sǝ amǝ'nggaule kat ka à pà atà sǝm akani re? Sǝ ake sǝ ɓwe man kum mǝnia yì agir kat ka?&gt;&gt; 57 Bumia lúllô arǝì, à ginǝ earnǝi.

Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Mǝɓangnǝa a koya ban ngga, là kǝ pe wi gulo, sǝama a là male aɓalǝ aɓwana male ka, à pākiyi wi gulo ɗang.&gt;&gt;†

58 Pakki agir-ndǝlǝki pas a là male ɗàng ace ɗwanyi earnǝɓwa malea.

14

Lú mala Yohana Mǝbatisǝma

(Markus 6:14-29; Luka 9:7-9)

1 Aɓalǝ anonggio mǝno ka Hirǝdus murǝm mala bu-nzali Galili ok cau amur Yesu. 2 Ne amǝtè ama, &lt;&lt;Mǝnia ka Yohana Mǝbatisǝma na loapi ɓembe ka! Nda gìr mana tsǝa sǝ ndanǝ bangŋo mala pakki agir-ndali ka.&gt;&gt;

3 Hirǝdus angŋǝna dǝmba bwalǝna Yohana kùrni sǝ oasǝni a ndàkurban. Kùrri ace Hirǝdiya mala Filip mǝ'eambi yì Hirǝdus.* 4 Nda ace mana Yohana camarǝ banggi wi ɗiɗyal ama: &lt;&lt;Ɓoaro wu do wunǝ ɓwame ɗang.&gt;&gt; 5 Eare male yì Hirǝdus ka nǝ̀ wal-lú Yohana, sǝ ɓangciu pakki wi ama aɓwana nǝ̀ loasǝ munǝo, acemǝnana koyan ngga twal Yohana mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na.

6 A pwari pakkiɗire ɓǝlban mala Hirǝdus ka, nsari mala Hirǝdiya ta'nggwam mǝnana tsǝk Hirǝdus banɓoari wi kǝ̀rkǝ́r, 7 gandǝa kánmbi wi gìr ama nǝ̀ pe wi ko mana zǝm ngga. 8 Yì muna ka nggè soakite ɓǝ̀ na ama, &lt;&lt;Ɓǝa pam ɓamur Yohana Mǝbatisǝma aɓa tasau akani adyan.&gt;&gt;

9 Murǝm ngga bumi kìɗìkì, sǝ ace kángìr andǝ abǝri mana atè a ban li ka, gandǝa tsǝa ɓǝà pè muna-ɓwame gìr mǝnana zǝm ngga; 10 pǝlǝa tasǝ aɓwana à kya kasǝ ɓamur Yohana a ndàkurban. 11 À yiu nǝ ɓamur Yohana aɓa tasau, sǝ à pè muna-ɓwame; pǝlǝa twali kya pê nggè. 12 Alaggana mala Yohana yiu à yì twal lui à tsǝkbani, sǝ à kutio à kya banggi Yesu.

Yesu linǝ aɓwana á-tongno

(Markus 6:32-44; Luka 9:10-17; Yohana 6:1-14)

13 Lang Yesu yi ok mǝnia yì cau ka, pǝlǝa eauwe a waru à samsǝa à o a ban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka. Aɓwana nǝ̀ yia ok ama Yesu eauna a waru umna ka, à purkio arǝ alá malea à o atè nǝ kusǝia. 14 Yesu yi kpashi, nǝ̀ eapi waru ka sǝn ɓwabundǝa kǝ̀rkǝ́r aban rambǝa. Mǝsǝswatǝr malea pakki wi pǝlǝa twalia amǝkwánó mana aɓalǝia ka ban arǝkwana malea.

15 Pwari nǝ̀ yia kpa ka, alaggana male yiu a baní à yì ne wi ama, &lt;&lt;Ban mǝnia ka ɓabondo na, sǝ pwari kpana, nying ɓwabundǝa ɓǝà o arǝ amuna-là ɓǝà kya kúrì ɓamuria girlina.&gt;&gt;

16 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝa ka o anggo ɗang, wu pea wia girlina ɓǝa li.&gt;&gt;

17 Sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Kǝ bǝredi tongno nǝ amǝnji ɓari nda mǝnana sǝm ndanǝi a bu sǝm ngga.&gt;&gt;

18 Sǝ na ama, &lt;&lt;Wu yinǝàm nǝia akani.&gt;&gt; 19 Pǝlǝa tsǝk aɓwana ɓǝa do amur munabondo. Sǝ twal abǝredi mǝnia tongno andǝ anji ɓari ka, loasǝ mǝsǝì a kùli pakki Ɓakuli yàwá, sǝ ɓwanggia, pǝlǝa pe alaggana male, sǝ yia gbal ka à gakkia aɓwana. 20 Yia kat à li à ɗǝmbǝo. Sǝ alaggana male ramgi aɓwangine mana ue ka, à lùmsǝ azace lum-nong-ɓari. 21 Lakki mala aɓwana mana à lìli ka, aburana á-tongno na. Amamǝna andǝ amuna ka à ɓallia ɗang.

Yesu gya amur mùr

(Markus 6:45-52; Yohana 6:15-21)

22 Tù anzǝm man ngga Yesu ne alaggana male ɓǝà eauwe a waru ɓǝà aki dǝmba aban o a nkaring, sǝ yì ka, ueo ace nea aɓwana ɓǝà o a la. 23 Lang Yesu mesǝna ɓwapǝndǝa ka, pǝlǝa eauwe amur nkono nǝmurǝì ace pakhiwi. Ban yi bwalo nda akanó nǝmurǝì. 24 Anggo ka waru nyingŋǝ̀nà kún gwangyi umna ɗār aɓa mùr, sǝ nggea gung longŋǝna nǝ̀ nggǝ pea wia tanni.

25 Nǝ tadǝmbari mbul-mbul ka Yesu puro kǝ gya amur mùr aban yiu abania. 26 Lang alaggana male nǝ̀ sǝni aban gya amur mùr ka, ɓangciu pakkia wia. À mak'zwalo, à na ama, &lt;&lt;Kukwar na!&gt;&gt;

27 Anggo ka kara Yesu nea wia cau ama, &lt;&lt;Wu cam kàngkàng! Mǝ nda. Wu kǝa ɓang ɗàng.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa Bitǝrus ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ a nda ka, banggàm ɓǝn gya amur mùr ɓǝn kyane a bano.&gt;&gt;

29 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Yiu.&gt;&gt;

Bitǝrus pǝlǝa sùlǝî ɓá waru sǝ gya amur mùr aban ká a ban Yesu. 30 Lang sǝn eaki-nkono mala mùr ka, ɓangciu pakki wi, kara tita ko a mùr. Mak zwalo ama, &lt;&lt;Mǝtalem, amsǝam!&gt;&gt;

31 Kara Yesu lǝmdǝ buì bwali sǝ ne wi ama, &lt;&lt;We ka, gūliarǝu mo arǝàm kyau fat, palang sǝ a tuti a ɓabumo?&gt;&gt;

32 Lang à eauna aɓa waru ka kara gung kùro. 33 Aɓwana mǝnana aɓa waru ka à peri a baní, à na ama, &lt;&lt;Ɓafo, à nda Muna mala Ɓakuli.&gt;&gt;

Yesu twali aɓwana pas
ban rǝkwana

(Markus 6:53-56)

34 À samsǝa à yì kpashi a nkaring mala amǝ Jenasaret. 35 Lang amǝ-le nǝ̀ yia sǝlǝ ama Yesu na ka, à turkiban arǝ aɓwana aɓalǝ amuna-là mana a ban mǝno ka. Aɓwana yiu nǝ amǝkwánó malea kat a baní. 36 À zǝmbi wi ace mǝnana ɓǝ̀ amǝ rǝkwana ɓǝà je kun daura male ka. Sǝ aɓwana mana à je kat ka rǝkwana malea malâ.

15

Kànìgìr mala aɓwana-mǝgule

(Markus 7:1-13)

1 Anzǝm mani ka aɓea amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa pur a Urǝshalima, à yiu a ban Yesu sǝ à ɗì ama, 2 &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ alaggana mo kǝ yàl nzongcau mala aká sǝm? À kǝ̀ lak buia sǝ à nǝ̀ lili ɗang!&gt;&gt;

3 Yesu pǝlǝia wia ama:

Sǝ ace man ɗe sǝ wu kǝ yàl nzongcau mala Ɓakuli ace pakki akanìgìr ma'wun? 4 Ɓakuli ka bang ama, &lt;&lt;Pè tárró andǝ nggo gulo, sǝ ɓwa mǝnana sáng tárrí ko nggè ka, dumǝna púp à nǝ̀ wali ɓǝ̀ wú.&gt;&gt;* 5 Sǝ wun ngga wu bang ama ɓǝ̀ ɓwa ne tárrí ko nggè ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana ɓǝ a wú nǝ́ kúmó a buam ace po gbasha ka, ǝn pani Ɓakuli ka,&gt;&gt;† 6 ɓwe nǝ̀ gandǝ ginǝ pe tárrí ko nggè gulo nǝi. Anggo ka wu nyesǝna cau mala Ɓakuli ɓà ace pàkkiagir ma'wun. 7 Wun amǝ'kúnɓárína! Ɓangna mala Ishaya amur wun ngga nda a njarì, mǝnana bang ama:

8 &lt;&lt;Aɓwana mǝnia ka

à kǝ pam gulo

nǝ mburkunia,

sǝ ɓabumia ka

nda kuko nǝ mim.

9 Peri malea abanam ngga

mǝɓane na;

akanìgìr malea ka

anzongcau mala

ɓwapǝndǝa na

à kaniki ka.&gt;&gt;‡

Agir mana à kǝ tsǝk ɓwa
sǝ kǝ pǝndǝki ka

(Markus 7:14-23)

10 Yesu tunǝ ɓwabundǝa sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kwaki kir wun ɓǝ̀ cau kpaka wun. 11 Gìr mana kǝ kutio a kun ɓwa ka nda kǝ pǝndǝkì ka ɗang, cau mana purkiyi a kúni ka, nda mana kǝ tsǝi sǝ kǝ pǝndǝki ka.&gt;&gt;

12 Alaggana male pǝlǝa à yiu a baní sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;A sǝlǝ ama bum amǝ Farisi lúllô arǝ cau mana a ne ka?&gt;&gt;

13 Sǝ Yesu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ya girpwala nani à pandǝi mǝnana Tárrám mana a kùli ka nǝ̀ pandǝi raka, à nǝ̀ ui. 14 Wu ɗekia; yia ka à nda ka ante mana à kǝ bwalì ante gara ka. Ɓǝ̀ nte bwalì nte gara ka, yia kǝm ngga à nǝ̀ kpa tūli.&gt;&gt;§

15 Bitǝrus ne wi ama, &lt;&lt;Bǝla sǝm ɓá kanicau mana ama girlina na kǝ tsǝk ɓwa sǝ kǝ pǝndǝki raka.&gt;&gt;

16 Yesu nea wia ama:

Wun gbal ka cau kǝ kpaka wun re? 17 Wu sǝlǝ mbo ama gìr mana kat kutio a kun ɓwa ka kǝ o a bumi, sǝ nǝ̀ nggá pur a nza? 18 Sǝ agir mǝnana à kǝ pur a kun ɓwa ka à kǝ̀ yiu nǝ ɓabumi, sǝ à nda ka mǝnana à nǝ̀ tsǝk ɓwa nǝ̀ do nǝ pǝndǝkya ka. 19 Àkǝ̀ ɓabum ɓwa sǝ aɗenyicau mǝɓane kǝ puro; wal-lú, nongnǝban a nza nǝ doɓala, gyagung, ǝn'í, kùmsǝkûn, sǝ zalǝban. 20 Amǝnia ka à nda ka gir mǝnana à nǝ̀ tsǝk ɓwa nǝ̀ pǝndǝki ka. Lìli nǝ abu mǝnana à lea raka pà nǝ̀ tsǝk ɓwa nǝ̀ pǝndǝki ɗang.

Paɓamuru mala ɓwama Kan'ana

(Markus 7:24-30)

21 Yesu nying ban mǝno sǝ o a nzali mala amǝ Taya andǝ amǝ Sidon. 22 Ɓè ɓwama Kan'ana* mǝnana do a mǝno yì bu ban ngga, yiu a baní nǝ ɓua ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Muna mala Dauda†, sǝn mǝsǝswatǝr mem! Ɓoarnsarilem ngga nda aɓa tanni kǝ̀rkǝ́r a ɓabù kukwar mǝnana kutia rǝì ka.&gt;&gt; 23 Yesu pǝlǝi wi kǝ cau ɗang. Alaggana male yiu a baní sǝ à zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Sǝnbi ɓwama mǝnia ka ɓacau male ɓǝ̀ o. Ace mǝnana camarǝ gya atà sǝm nǝ ɓua.&gt;&gt;

24 Yesu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Kǝ anzur mala amǝ Isǝrayila mana à ɓwarki ka nda à túrǎm abania ka.&gt;&gt;

25 Ɓwame yiu yi kū`ndǝó a ɓadǝmbi, sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, bwalàm kàm!&gt;&gt;

26 Yesu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓoaro ɓǝà twal girlina mala amuna ɓǝà pè anvwa ɗàng.&gt;&gt;

27 Ɓwame eare ama, &lt;&lt;E, Mǝtalabangŋo, nggearǝ anvwa ka à kǝ tarki aɓwangina girlina mǝnana à kǝ kpaki a nzali a ban-li mala amǝtalea ka.&gt;&gt;

28 Yesu pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwama, paɓamuru mô ka nggea mǝgule na! Zǝmba mô ka à ongŋǝni.&gt;&gt; Kara àkǝ̀ banì rǝ muni malâ.

Yesu linǝ́ aɓwana á-ine

(Markus 8:1-10)

29 Yesu nying ban mǝno sǝ gya a kun Garang mala amǝ Galili. Kya eauwe a bum ɓe nkono do akàm. 30 Ɓwabunda pas yiu a baní. À yiu nǝ aɓwana mana à su ka, ante, a gbakǝre, amǝ'talasǝuɓunna andǝ acilia pas, à yì nongsǝia a ɓadǝmbi; sǝ twalia wia ban akwánó malea. 31 Ɓwapǝndǝa ndali lang à sǝn amǝ'talasǝuɓunna aban nacau, aɓwan à su ka à lo tak, agbakǝre lo à kǝ gya, sǝ ante kǝ sǝnban. Pǝlǝa à ɓwangsǝki Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila.

32 Yesu tunǝ alaggana male a baní sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ sǝn mǝsǝswatǝr mala aɓwana mǝnia ka, acemǝnana à ndakani atàm nongŋo tàrú a dyan, andǝa nzala. Ɓǝa kǝa o anggo ɗang, ace mǝsǝpǝndǝa makkia a njar.&gt;&gt;

33 Pǝlǝa alaggana male ne wi ama, &lt;&lt;Ake sǝ sǝm nǝ̀ kum girlina a bondo mǝnia ka, mǝnana sǝm nǝ̀ linǝ aɓwana mǝnia pas ka?&gt;&gt;

34 Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Agbatali bǝredi shen a bu wun ɗe?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;À nda tongno-nong-ɓari andǝ amǝnji bǝti.&gt;&gt;

35 Pǝlǝa Yesu ne ɓwabundǝa ɓǝa do a nzali. 36 Sǝ twal abǝredi tongno nong-ɓari andǝ anji, lang pangŋǝni Ɓakuli yàwá ka, pǝlǝa ɓwanggia sǝ pe alaggana male. Sǝ yia gbal ka, à gaki aɓwana. 37 Ɓwabunda man kat ka lìli ɗǝmbǝo, nying cili. Alaggana male ramgi cili mana ueo ka, à pwano arǝ azace tongno-nong-ɓari.

38 Lakki mala aɓwana mana à lìli ka, aburana á-ine na. Amamǝna andǝ muna mana ateà ka à ɓallia ɗang.

39 Yesu pǝlǝa ne aɓwabundǝa ɓǝà o a la, sǝ kutio a waru o a bu-nzali Magadan.

16

Aɓwana alta gir'lǝmdǝa
a ban Yesu

(Markus 8:11-13; Luka 12:54-56)

1 Amǝ Farisi andǝ amǝ Saduki yiu a ban Yesu à nǝ̀ kārǝki. À zǝmbi wi ama ɓǝ̀ lǝmdǝia wia ɓekǝ gir'ndali mana nǝ̀ lǝmdǝ ama yì ka, pur nǝban Ɓakuli.*

2 Yesu pǝlǝia wia ama:

Nǝ pwarikpǝra ka ɓǝ̀ wu sǝn kùli bang ngga wu kǝ na ama, &lt;&lt;Ban no nǝ̀ ɓoaro.&gt;&gt; 3 Sǝ nǝ budǝmbari ɓǝ̀ wu sǝn kùli bangŋa sǝ ban pǝndǝ ka, wu na ama, &lt;&lt;Mbulo no nǝ̀ nya yalung.&gt;&gt; Wu kǝ gandǝ bang ɓá pa mala bumkuli, sǝ agir mana à kǝ lǝmdǝ pa mala nza man ngga wu bwaltea ɗàng. 4 Nza mala amǝ'ɓealɓikea andǝ amǝ'ɗwanyi ɓanggi Ɓakuli na à alkiyita gìr mana à nǝ̀ sǝn ngga. Sǝ à pà nǝ̀ lǝmdǝia ɓekǝ gir'lǝmdǝa ɗang, shekǝ mala Yunana.†

Yesu pǝlǝa nyia o.

Yist mala amǝ Farisi
andǝ amǝ Saduki

(Markus 8:14-21)

5 Lang alaggana mala Yesu eauwe a ɓè nkaring nggeamùr ka, à sǝni ka ɓalǝia lorǝo à twal bǝredi a buia ɗàng. 6 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu par kir wun, wu yál ɓamur rǝ wun arǝ yist mala amǝ Farisi andǝ amǝ Saduki.&gt;&gt;‡

7 Pǝlǝa alaggana male kùtí a nacau arǝarǝia ama, &lt;&lt;Bang anggo acemǝnana sǝm yiu nǝ bǝredi raka.&gt;&gt;

8 Yesu yi sǝlǝia wia nǝ cau mǝno à nakiyi ka sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ nacau arǝarǝ wun amur ɗwanyi bǝredi? Gūliarǝu ma'wun kyau fat! 9 Wun ado ka wu kǝ gandǝ bwalta cau mbo? Ɓalǝ wun lorǝna ce abǝredi tongno mǝnana ǝn linǝ aɓwana á-tongno nǝi ka? Azace shen sǝ wu lùmsǝia nǝ aɓwangine?§ 10 Sǝ lang arǝ abǝredi tongno-nong-ɓari mǝnana ǝn linǝ aɓwana á-ine nǝi ka? Azace shen sǝ wu lùmsǝia nǝ aɓwangine mǝnana a ueo ka?* 11 Palang sǝ wu gandǝ sǝlǝ ama ǝn pa arǝ nacau amur bǝredi raka? Mǝ nda arǝ na ama wu par kir wun ce wu earnǝ yist mala amǝ Farisi andǝ amǝ Saduki ɗang.&gt;&gt;

12 Nda sǝ cê kpania wia ama pa arǝ nunkiria amur yist mana à tsǝkiyi arǝ bǝredi ka ɗàng. Nda arǝ nacau amur kanigir nyir mala amǝ Farisi andǝ amǝ Saduki.

Bitǝrus bang ama
Yesu nda Kǝrǝsti

(Markus 8:27-30; Luka 9:18-21)

13 Lang Yesu yina a nzali Kaisariya Filipi ka, ɗì alaggana male ama, &lt;&lt;Yana ɗe aɓwana kǝ na ama nda mim Muna mala Ɓwa?&gt;&gt;

14 Sǝ à pa eare ama, &lt;&lt;Aɓea aɓwana kǝ na ama a nda Yohana Mǝbatisǝma; aɓea ka à kǝ na ama, Iliya; sǝ aɓea gbal ka ama Irimiya ko mwashat aɓalǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli.&gt;&gt;†

15 Pǝlǝa Yesu ɗia ma, &lt;&lt;Sǝ wun ngga, wu kǝ na ama mǝ nda yan?&gt;&gt;

16 Shiman Bitǝrus pa eare ama, &lt;&lt;A nda Kǝrǝsti, Muna mala Ɓakuli mǝyilǝmuì.&gt;&gt;‡

17 Yesu ne wi ama:

Tsǝkbu na muro, we Shiman muna mala Yunana, acemǝnana súrǝè mala ɓwapǝndǝa na lǝmdǝo mǝnia yì gìr ka ɗàng. Tárrám mǝnana a kùli ka nda. 18 Sǝ we Bitǝrus ka a nda tali, sǝ amur tali mǝnia ka mǝ nǝ ɓak Ikǝlisiya mem, sǝ rǝcandǝa mala Lú pa nǝ̀ gandǝi ɗàng. 19 Mǝ nǝ po akyî mala Domurǝm mǝnana a kùli ka; gìr mǝnana kat à kùrrì a ɓanza ka, anggo sǝ à nǝ̀ kùrrì a kùli, sǝ gìr mǝnana kat a panzǝi a ɓanza ka, anggo sǝ à nǝ̀ panzǝi a kùli.§

20 Pǝlǝa nunkir alaggana male ama ɓǝa kǝa ne kǝɓwa ama yì nda Kǝrǝsti ɗàng.

Yesu bang cau amur lú male

(Markus 8:31--9:1; Luka 9:22-27)

21 Twal a pwari mǝno ka Yesu tita mǝngì alaggana male ɓá cau ama, &lt;&lt;Dumǝna púp mǝ nǝ ká a Urǝshalima, mǝ nǝ ká nu tanni kǝ̀rkǝ́r a bu aɓwana-mǝgule, agbani pǝris andǝ amǝkani nggurcau. À nǝ̀ wal-luem, sǝama a tàruià nongŋo ka mǝ nǝ loapi ɓembe nǝ yilǝmu.&gt;&gt;

22 Bitǝrus pǝlǝa tunǝi zak sǝ pǝrki nǝ ce a kúni ama, &lt;&lt;Pà nǝ̀ pàk ɗàng, Mǝtalabangŋo. Kǝgìr pà nǝ̀ kúmǒ anggo ɗàng!&gt;&gt;

23 Yesu pǝlǝa arǝ Bitǝrus sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Nyàrâm anggo, Shetan! A kǝ earce tsǝem mǝ annda, acemǝnana ɗenyicau mo ka mala Ɓakuli na ɗang, mala ɓwapǝndǝa na.&gt;&gt;

24 Pǝlǝa Yesu banggi alaggana male ama:

Ɓwa mǝnana kat earce ama nǝ̀ yiu atàm nǝ̀ duk mǝkpatam ngga, dumǝna púp nǝ̀ nying ɗenyicau ɓamúrì, nǝ̀ twal nggun-gangndǝi male sǝ nǝ̀ kpatam.* 25 Ɓwa mana kat kǝ sǝni nǝ̀ amsǝ yilǝmi ka nǝ̀ nggá ɗwanyibanì, sǝ ɓwa mǝnana kǝ turta yilǝmi acem ngga, nǝ̀ nggá kumi.† 26 Ɓǝ̀ ɓwa kum koya gìr a ɓanza man kat, sǝ ɗwanyi yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, lǝmdǝ ama pà nǝ́ kǝgìr ɗàng. Sǝ ɓǝ̀ ɗwanyini yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, pà nǝ́ kǝgìr mǝnana nǝ̀ pa sǝ nǝ̀ kumi ɗǝm ngga ɗàng. 27 Acemǝnana Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ nggá yiu aɓa gulo mala Tárrí, andǝ amǝturonjar male atè, sǝ nǝ̀ yia pè koyan ngga tangnakusǝi, ace gìr mǝnana pàk ka.‡ 28 Ən nggǝ na wun aɓa mǝsǝcau ama, aɓea ɓwana na kani aban came mǝnana à pà nǝ̀ wù ɗàng sheɓǝ̀ à sǝna yiu mala Muna mala Ɓwa a Domurǝm male ka.

17

Yesu lǝmdǝ ɓoarɓwa male

(Markus 9:2-13; Luka 9:28-36)

1 Anzǝm nongŋo tongno-nong-mwashat ka Yesu twal Bitǝrus, Jemis andǝ Yohana mǝ'eam Jemis, sǝ à o amur ɓè nkono mǝ'dāhre. À nda kano nǝmurǝia ka, 2 kara rǝ Yesu twalo nggaɗi a ɓamǝsǝia. Ɓamǝsǝi ta kǝla pwari, agir-nggūrǝì pǝlǝ amǝpwasǝe pwapwat.

3 Kara Musa andǝ Iliya puro à came, à kǝ nacau nǝ Yesu.

4 Pǝlǝa Bitǝrus ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ndanǝ ɓoaro mǝnana sǝm nda kani ka. Ɓǝ̀ a nǝ ear ka, mǝ nǝ gilǝ agumli tàrú; mwashat aceo, mwashat ace Musa sǝ mwashat ace Iliya.&gt;&gt;

5 Ndarǝ nacau più ka, kara pǝrɓang mǝpwasǝe pwapwat yi gir múrià, sǝ giu pur aɓa pǝrɓang na ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda Munem mǝnana ǝn earkiyi ace raka; mǝnana ban kǝ ɓoaram arǝì pepè ka. Wu ok cau male!&gt;&gt;*

6 Lang alaggana male ok mǝnia yì giu ka, ǝn'ò pakkia wia kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa à kpa à kùmsǝ ɓamǝsǝia a nzali. 7 Sǝ Yesu yiu yi tsǝk buì a rǝia, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu lo, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng.&gt;&gt; 8 À nǝ̀ loasǝ mǝsǝia ka, Yesu na kara à sǝni nǝmurǝì ka.

9 Lang à ndaban sùlǝî mur nkono ka, Yesu kwarkiria ama, &lt;&lt;Wu kǝa ne kǝɓwa ce gìr mǝnana wu sǝn ngga ɗàng she ɓǝà loasǝna Muna mala Ɓwa a ɓembe ka.&gt;&gt;

10 Alaggana male pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ nda anggo ka, palang sǝ amǝkani nggurcau kǝ na ama she ɓǝ̀ Iliya angŋǝna dǝmba yina ka sǝ Kǝrǝsti nǝ̀ yiu?&gt;&gt;†

11 Pǝlǝa Yesu eare ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau na à bang ngga, Iliya nǝ̀ ak tadǝmba nǝ̀ yiu, nǝ̀ yia gilǝki agir kat. 12 Sǝ ǝn nggǝ na wun ama Iliya ka yina, sǝ à sǝlǝ ama yì na ɗang, sǝ à pàngŋǝ̀nì wi gìr mǝnana bumia earkiyice ka. Anggo gbal sǝ Muna mala Ɓwa nǝ̀ nu tanni a buia.&gt;&gt;‡ 13 Nda sǝ alaggana male yi sǝlǝ ama ndarǝ bang cau amur Yohana Mǝbatisǝma ka.

Yesu pusǝ kukwar arǝ ɓè muna

(Markus 9:14-29; Luka 9:37-43a)

14 Lang à sùlǝ́nì múr nkono à yina a ban ɓwabundǝa a nzali ka, ɓeɓwa yi kū`ndǝó a ɓadǝm Yesu 15 sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ǝn nggǝ zǝmbô, sǝn mǝsǝswatǝr mala laggalem. Ndanǝ kwánó wukiaban mǝnana kǝ pe wi tanni kǝ̀rkǝ́r ka. Kusǝ pas ɓǝ̀ loapi wi ka, kǝ kpa aɓa bǝsa ko mùr. 16 Ən yinǝi aban alaggana mô, sǝ à gandǝ twalban kwanè ɗàng.&gt;&gt;

17 Yesu pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Wun aɓwana mala nza mala kìɗìkì andǝ amǝ'ɗwanyi paɓamuru aban Ɓakuli! Nǝ̀ ngga ká a ya pwari sǝ mǝ nǝ do atà wun sǝ wun nǝ̀ kànì pàk ɓè kǝgìr? Nǝ̀ ngga ká a ya pwari sǝ mǝ nggǝ twal gandǝrǝu nǝ ɗwanyi earnǝ cau ma'wun arǝàm? Wu yinǝ munê abanam.&gt;&gt; 18 Yesu pǝlǝa sà arǝ kukwar mǝnana arǝ muna ka. Pǝlǝa kukwar purî rǝì. Àkǝ̀ banì rǝ munê mala.

19 Nǝnzǝ́mò ka alaggana mala Yesu yiu a baní nǝmurǝì sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ sǝm gandǝ pusǝ kukwarnì ɗang?&gt;&gt;

20 Yesu nea wia ama:

Nda acemǝnana paɓamuru ma'wun ngga gatti. Sǝama ǝn nggǝ na wun mǝsǝcau, ɓǝà bang ama wu earnǝ Ɓakuli bǝti kǝla kyauwe mala mǝsǝ musta ka, wun nǝ̀ gandǝ ne mǝnia yì nkono ka ama, &lt;&lt;Turî ban mǝnia, o kano&gt;&gt; sǝ yì ka, nǝ̀ turó. Ɓè kǝgìr pà kàm nǝ̀ gandǝ wun ɗàng. 21 [Sǝama ulang mǝnia yì kukwar ka, kǝ ear puro ɗang she nǝ hiwi andǝ gilmùr.]§

Yesu nacau ɗǝm amur Lú male

(Markus 9:30-32; Luka 9:43b-45)

22 Lang alaggana male yi ramǝna kat a Galili ka, Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwa ndo nǝ̀ nggá mak Muna mala Ɓwa a ban aɓwana, 23 sǝ à nǝ̀ nggá wal-luí. A tàruià nongŋo ka nǝ̀ lo nǝyilǝmu.&gt;&gt; Kara ban ɓiki alaggana male kǝ̀rkǝ́r.

Yesu mbwe boalo cemi

24 Lang Yesu andǝ alaggana male bwalǝna Kapanahum ngga, amǝ'cemi ɓá Ndàmǝgule mala Ɓakuli yiu aban Bitǝrus sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtala-ɓala ma'wun ngga kǝ mbwe boalo cemi mala Ndàmǝgule re?&gt;&gt;*

25 Bitǝrus earia wia ama, &lt;&lt;E, kǝ mbwe.&gt;&gt;

Pǝlǝa kutio a ɓala nǝ̀ nggá ne Yesu cè. Malaká loasǝ kúni ɗàng Yesu ak dǝmba ɗì ama, &lt;&lt;Sǝ we Shiman ngga, lang sǝ a sǝni? A bu a yana sǝ amurǝm ɓanza akiyi boalo-cemi? A bu amǝtala là lè, ko a bu abǝri?&gt;&gt;

26 Bitǝrus eari wi ama, &lt;&lt;A bu abǝri.&gt;&gt;

Pǝlǝa Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Lǝmdǝ ama amǝtala là ka, à pa aɓa mbwe ɗàng. 27 Sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga lulbumia raka, kyane a kun nggeamùr kya túr nli. Nji mǝnana awu nǝ tita bwale ka, mǝn kúni, a nǝ kum boalo kam. Twali kya mbwena boalo-cemi ma'sǝm nǝi, mem andǝ mô.&gt;&gt;

18

Yana nda ɓwamǝgule kat?

(Markus 9:33-37; Luka 9:46-48)

1 A nzǝm mǝno bǝti ka alaggana mala Yesu yiu a baní sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Yana gulo kútìban kat a Domurǝm mala kùli?&gt;&gt;*

2 Yesu pǝlǝa tunǝ ɓè muna mǝkyauwe sǝ tamsǝi aɓalǝia. 3 Sǝ na ama:

Mǝsǝcau, ǝn nggǝ bangga wun, ɓǝ̀ wu nggaɗya wu do kǝla amuna mǝkèke raka, pà wu nǝ̀ kutio a Domurǝm mala kùli ɗang.† 4 Sǝ ɓwa mǝnana kat nwangsǝ ɓamúrì kǝla muna mǝkyauwe man ngga nda ɓwamǝgule kat a Domurǝm mala kùli.

5 Koya ɓwa sǝ ak muna mǝkyauwe kǝla mǝnia acem ngga, Mǝ nda akiyiam ngga.

Tamban arǝ cauɓikea

(Markus 9:42-48; Luka 7:1-2)

6 Ɓǝ̀ kǝɓwa tsǝk mwashat atà amuna mǝkèke mǝnia mǝnana à earnǝ mim sǝ pak cauɓikea ka, kǝpǝna ɓǝà ɗurri ɓwe taligo a meali sǝ ɓǝa túrí aɓa nggeamùr mǝlime.

7 Caukwanban na nǝ ɓanza ace agir mǝnana à kǝ tsǝk aɓwana ɓǝà pak cauɓikea ka! Agir tamban ngga à nǝ̀ yiu púp. Sǝama caukwanban na nǝ ɓwa mǝnana à kǝ pur nǝbani ka!

8 Ɓǝ̀ buo ko kusǝo kǝ tsǝo a kǝ pak cauɓikea ka, kasǝi túrí. Kǝpǝna wu kutio a yilǝmu nǝ bu-kasǝa ko kusǝu-kasǝa amur mǝnana wu dum nǝ abuo ɓari ko akusǝo ɓari sǝ ɓǝà túrǒ aɓa bǝsa mǝnana pà nǝ̀ limgi raka. 9 Ɓǝ̀ mǝsǝo kǝ tsǝo a kǝ pak cauɓikea ka, ui túrí. Kǝpǝna wu kutio a yilǝmu nǝ mǝsǝu mwashat amur mǝnana wu dum nǝ amǝsǝo ɓari sǝ ɓǝà túrǒ a lú-bǝsa ka.‡

Kanicau arǝ nzur mǝnana ɓwàr ka

(Luka 15:3-7)

10 Wu tsǝkir wun, wu kǝa būrǝce mwashat atà amuna mǝkèke mǝnia ka ɗàng. Ən nggǝ na wun mǝsǝcau amǝturonjar malea a koya pwari ka, à nda aɓadǝm Tárrám mǝnana a kùli ka. 11 [Muna mala Ɓwa yiu ace amsǝ aɓwana mǝnana à ɓwarki tanjar ka.]§

12 Lang sǝ wu sǝni, ɓǝ̀ ɓwa nanǝ anzur gbǝman sǝ mwashat ɓwarki ta ɓi ka, pà nǝ̀ nying amǝnia lumi-tongno-nong-ine bwamdǝ tongno-nong-ine ka amur nkono sǝ nǝ̀ oa alta mǝnana ɓwàr ka re? 13 Sǝ ɓǝ̀ yi kumǝni ka, ǝn nggǝ na wun mǝsǝcau ban nǝ ɓoari wi ace nzur mǝnia mwashat ka nǝ̀ kútì mǝnana ndanǝi ace acili amǝno à ɓwarki raka. 14 Anggo gbal sǝ Tár wun mǝnana a kùli ka eare ama ɓǝ̀ mwashat atà amǝkèke mǝnia ka ɓǝ̀ ɓwàr raka.

Mǝ'eambǝu mǝnana pakko cauɓikea

(Luka 17:3)

15 Ɓǝ̀ mǝ'eambo pakko cauɓikea ka, kya bani nǝmurǝo lǝmdǝì wi cauɓikea male, a nre wun ɓari. Ɓǝ̀ oako ka, a nyesǝna mǝ'eambo a tanjar.* 16 Sǝ ɓǝ̀ pà nǝ̀ oako raka, tunǝ atò ɓwa mwashat ko ɓari a baní. Acemǝnana mǝsǝcau ka à kǝ oe a kun aɓwana ɓari ko tàrú. 17 Ɓǝ̀ ginǝ ok ka, kyan nǝi a ban Ikǝlisiya. Sǝ ɓǝ̀ ginǝ okî Ikǝlisiya ka, nyesǝi kǝla mǝ ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli ko mǝ'cauɓikea.

18 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau gìr mǝnana kat wu kùrrì a ɓanza ka, à nǝ̀ kùrrì a kùli, sǝ gìr mǝnana kat wu panzǝi a ɓanza ka, à nǝ̀ panzǝi a kùli.†

19 Sǝ ǝn nggǝ na wun mǝsǝcau ama, ɓǝ̀ aɓwana ɓari atà wun akani a ɓanza à nǝ̀ eare amur koya gìr mǝnana wu nǝ̀ zǝm ngga, Tárrám mǝnana a kùli ka nǝ̀ pakka wuni. 20 Ɓǝ̀ aya ban sǝ aɓwana ɓari ko tàrú dapi aɓa lullǝam ngga, Mǝ nda aɓalǝia.

Kànìgìr arǝ guro mǝginǝ twalbani

21 Pǝlǝa Bitǝrus yiu a ban Yesu sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, kusǝ shen sǝ ɓǝ̀ mǝ'eambam camarǝ pakkam cauɓikea ka ɓǝ̀ ǝn twali wi banì? Kusǝ tongno-nong-ɓari na le?&gt;&gt;

22 Yesu eari wi ama:

Awo, kusǝ tongno-nong-ɓari na ɗang, lumi tongno-nong-ɓari kusǝ tongno-nong-ɓari na!‡

23 Ace cau mǝnia ka à nǝ̀ kànì Domurǝm mala kùli arǝ ɓè murǝm mǝnana earce nǝ̀ bǝlki kusǝ agǝna male mǝnana a bu amǝ'túró-ɓala male ka. 24 Lang tinata bǝlki kusǝ agǝne ka à kya yiu nǝ ɓè ɓwabura a ɓadǝmbi, mǝnana li tangna boalo kǝ̀rkǝ́r. 25 Sǝ ace mǝnana ɓwabure gandǝ mbwe raka, ɓwamǝgule male tsǝa ɓǝa me, yì andǝ māmí andǝ amuni andǝ agirkuma male kat, ɓǝà mbwe tangnê nǝi.

26 Mǝtúró-ɓala man pǝlǝa ɓun amur ankūnǝi a ɓadǝmbi sǝ zǝmba ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, pakkam munyi, mǝ nǝ mbweko boalo mo kat.&gt;&gt; 27 Murǝm yi sǝn mǝsǝswatǝr mala mǝtúró-ɓala man nda sǝ twaliban tangne sǝ nyi ɓǝ̀ o.

28 Lang mǝtúró-ɓala man purna a nza ka, yi kum ɓi mǝtúró-ɓala mǝnana kǝ kpate tangna boalo bǝti ka. Pǝlǝa kpe a mǝsǝ'meali kàngkàng ne wi ama, &lt;&lt;Mbwem gir mǝnana ǝn nggǝ kpato ka.&gt;&gt;

29 Ɓi mǝtúró-ɓala ɓun amur ankūnǝi sǝ zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Pakkam munyi, mǝ nǝ mbweo.&gt;&gt;

30 Ɓwabure ɓinǝe. O kya tsǝa a oasǝ ɓi a ndàkurban ama she ɓǝ̀ mbwena tangna mǝnana kǝ kpate ka. 31 Aɓi amǝtúró sǝn gìr man ngga bumia kìɗìkì, pǝlǝa à kya banggi ɓwamǝgule malea ce kat.

32 Ɓwamǝgule tunǝi ne wi ama, &lt;&lt;We mǝɓealɓikea, ǝn twalo ban tangna mo acemǝnana a zǝmbam ngga. 33 Ɓoaro wu sǝn mǝsǝswatǝr mala ɓio mǝtúró kǝla mǝnana ǝn sǝn mo ka re?&gt;&gt; 34 Bum ɓwamǝgule lul kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa tasǝ te a ndàkurban ɓǝa pe tanni, she ɓǝ̀ mbwena tangna mǝnana amurí kat ka.

35 Anggo gbal sǝ Tárrám mǝnana a kùli ka nǝ̀ pang nǝ ko yana ka aɓalǝ wun, yi mǝnana ɓǝ̀ wu twali amǝ'eam wun ban acauɓikea malea nǝ ɓabum wun mwashat raka.

19

Kànìgìr amur gau doɓala

(Markus 10:1-12)

1 Lang Yesu malǝna banggi acau mǝnia ka, nying bu-nzali Galili sǝ o a buì mala amǝ Yahudi a nkaring Nggeasala Jodan. 2 Ɓwabunda pas o atè, sǝ amǝ rǝkwana mana aɓalǝia ka twalia wia ban akwánó malea akanó.

3 Aɓea amǝ Farisi yiu aban Yesu, à yiua tambe. À yì ɗì ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka, Nggurcau eari ɓwa ɓǝ̀ pǝr māmí ace ko man ngga le?&gt;&gt;

4 Sǝ pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Wu ɓalli mbo aɓa Malǝmce ama, &lt;A tite ka Mǝpusǝ-banza pak ɓwabura andǝ ɓwama,&gt;* 5 sǝ bang ama, &lt;Ace mǝnia ka ɓwabura nǝ̀ nying tárrí andǝ ngge sǝ nǝ̀ lanzǝ arǝ māmí. Yì andǝ māmí ka à dumǝna ɓwa mwashat?&gt;† 6 Lǝmdǝ ama yia ka à pa ɓari ɗǝm ɗàng, à nda mwashat. Ace mani ka aɓwana mana Ɓakuli kpapinia ka kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa gauwia ɗang.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda anggo ka, mana tsǝa sǝ Musa bang ama ɓwabura nǝ̀ gandǝ pe māmí takada gau doɓala sǝ nǝ̀ pǝri ɓǝ̀ o?&gt;&gt;‡

8 Yesu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Musa eare ɓǝ̀ wu pǝr amālá wun ace ɓamúr-candǝa ma'wun. Sǝ a share ɓanza ka, gìrnî pa anggo ɗàng. 9 Sǝ ǝn nggǝ na wun ama, ko yana mǝnana pǝr māmí sǝ pa ace nongnǝban a nza nǝ doɓala raka, sǝ kya al ɓè ɓwama ka, nda arǝ pak cauɓikea mala nongnǝban a nza nǝ doɓala§.&gt;&gt;*

10 Alaggana male pǝlǝa à ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ce na anggo a nre ɓwabura andǝ ɓwama ka, kǝpǝna ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ kǝa al-ɓwama ɗàng.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Yesu nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Koyan sǝ nǝ̀ ak mǝnia yì kanigir ka ɗang, she aɓwana mǝnana Ɓakuli pa ce nì acea ka. 12 Aɓea ɓwana ka à pà nǝ̀ gandǝ al ɓwama ɗang acemǝnana à ɓǝlia ka abaran na; aɓea ka aɓwana nǝ̀ tsǝia sǝ à pǝlǝ abaran, sǝ aɓea ka à twalî ɓamuria à nǝ̀ do anggo ace pàkkiagir mala Domurǝm mala Ɓakuli nǝmurǝì. Ɓwa mǝnana nǝ̀ gandǝ ak mǝnia yì kanigir ka ɓǝ̀ é.&gt;&gt;

Yesu tsǝkbu amur amuna

(Markus 10:13-16; Luka 18:15-17)

13 Aɓea ɓwana yiu nǝ amuna a ban Yesu ace mǝnana ɓǝ̀ tsǝkbu amúrià sǝ ɓǝ̀ pakkia wia hiwi ka. Pǝlǝa alaggana mala Yesu lo, à sà arǝ aɓwana mǝno à yiu nǝ amuna ka.

14 Sǝ Yesu na ama, &lt;&lt;Wu nying amuna amǝkèke ɓǝa yiu abanam, wu kǝa pǝrkia ɗang, acemǝnana Domurǝm mala kùli ka nda ace aɓwana kǝla amuna mǝnia ka.&gt;&gt; 15 Lang Yesu tsǝ̀ngŋǝ̀nà bu amur amuna ka, pǝlǝa upi banì.

Lagga mǝkume ɗì Yesu

(Markus 10:17-31; Luka 18:18-30)

16 Ɓè ɓwa yiu a ban Yesu sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Malǝm, ya gìr mǝɓoarne na mǝ nǝ pa sǝ mǝ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka?&gt;&gt;

17 Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a kǝ ɗiem amur gir mǝnana mǝɓoarne na ka. Kǝ Ɓakuli nǝmurǝì nda mǝɓoarne. Sǝ ɓǝa earce a nǝ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, dumǝna púp a nǝ kpata anzongcau male.&gt;&gt;

18 Ɓwabure ɗì ama, &lt;&lt;Amǝ ye na?&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Kǝa wal-lú ɗang, bwal rǝo arǝ amamǝna, kǝa iun'í ɗang, kǝa na nyir amur aɓwana ɗàng,† 19 pe tárró andǝ nggo gulo, sǝ earce ɓio mǝkunɓala kǝla ɓamúrò.&gt;&gt;‡

20 Lagga mǝno ne wi ama, &lt;&lt;Ən kpana ta anzongcau mǝnia kat. Mana ueo ɗǝm?&gt;&gt;

21 Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nǝ lùmsǝ nǝ cauɓoarna ka, o kya makki agirkuma mò, boale ka pè amǝ'tǝ̀r, awu nǝ kum gǝna a kùli. Sǝ wu yiu wu yi kpatam.&gt;&gt;

22 Lang lagga ok cau mǝnia ka, nyare o nǝ bumkiɗikea, acemǝnana yì ka, mǝkume na kǝ̀rkǝ́r.

23 Pǝlǝa Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, ndanǝ kwano ɓǝ̀ mǝkume ɓǝ̀ pa ɓamúrì ɓǝ̀ kutio a Domurǝm mala kùli. 24 Ən nggǝ bangga wun ɗǝm, pa ɓamuru mala mǝkume aɓata yálmúrû mala Ɓakuli ka, kwano kútì kutio mala kalakadambi a tūli nlerǝman.&gt;&gt;

25 Lang alaggana male ok mǝnia yì cau ka, à ndali kǝ̀rkǝ́r sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda anggo ka, yana ɓwe na nǝ̀ àwá?&gt;&gt;

26 Yesu sǝnia kyap-kyap sǝ na ama, &lt;&lt;Aban ɓwapǝndǝa ka mǝnia ka pà nǝ̀ pak ɗàng, sǝ a ban Ɓakuli ka koya gìr ka nǝ̀ gandǝ pa.&gt;&gt;

27 Pǝlǝa Bitǝrus nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Sǝm nyìngŋǝ̀nà agir kat sǝm nda ban kpato, mana ado sǝm nǝ̀ kùmô?&gt;&gt;

28 Yesu nea wia ama:

Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, a pwari mana bǝsa ɓanza nǝ̀ yiu ka, Muna mala Ɓwa nǝ̀ do a buno-murǝm mǝɓoarɓwe male. Sǝ wun mǝnana wu kǝ kpatam ngga, wu nǝ̀ do amur abuno-murǝm lum-nong-ɓari gbal. Wu nǝ̀ pakki atau mala amǝ Isǝrayila lum-nong-ɓari ɓashi.§ 29 Sǝ ɓwa mǝnana kat nying ɓala ko amǝ'eambu andǝ amǝ'nggaula, ko tárrú, ko nggeau, ko amuna, ko anzali, ace lullǝam ngga, nǝ̀ kumia kusǝ gbǝman. Sǝ nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 30 Sǝama aɓwana pas mana aɓwana kǝ twalia tyang-tyang ngga, à nǝ̀ nggá pǝlǝ amana à būrǝcea ka, sǝ aɓwana pas mana à kǝ būrǝcea ka à nǝ̀ nggá duk aɓwana mana à nǝ̀ twalia tyang-tyang ngga.*

20

Kanicau arǝ amǝtúró ɓaban

1 Yesu lidǝmba nǝ kanigir male ama:

À nǝ̀ kànì Domurǝm mala kùli arǝ ɓè mǝtala ɓaban mǝnana pur nǝ dǝmbari ɗiɗyal ace alta amǝtúró ɓǝa kya pakki wi túró a ɓaban male ka. 2 Yì ka, eare nǝ̀ pea wia dinari mwashat ace túró pwari mwashat. Pǝlǝa tasǝia a ɓaban male.

3 A bu-pwari tongno-nong-ine nǝ dǝmbari ka, yi kum aɓea aɓwana aban came ɓà a kún limo. 4 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wun gbal ka wu kya túró a ɓaban mem, mǝ nǝ mbwe wun gìr mǝnana kat nda ɓoaro ɓǝà pa wun ngga.&gt;&gt; 5 Pǝlǝa à bwal njar à wario.

Nyare pur ɗǝm nǝ pwarizǝkya andǝ wulio mala pwari kya pwan aɓea amǝ'túrô. 6 A bu-pwari tongno mala pwarikpǝra ka, nyare puro kya kum aɓea aɓwana ɗǝm aban came à kǝ pak kǝgìr ɗang. Sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ pwari kpa wun kani aban came ɓà wu kǝ pak kǝgìr ɗang?&gt;&gt;

7 À eari wi ama, &lt;&lt;Kǝ ɓwa pà sǝm túró mǝnana sǝm nǝ̀ pak ka ɗàng.&gt;&gt;

Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyan gbal a túró a ɓaban mem.&gt;&gt;

8 Lang pwari kpana ka, mǝtala ɓaban ne ɓwa mǝnana tsǝi ɓǝ̀ kǝ sǝnbi wi ɓaban ngga ama, &lt;&lt;Tunǝ amǝtúró, mbwea tangnakusǝia. Tite amur amǝ'nzǝ́mò sǝ wu kya mur amǝdǝmba.&gt;&gt;*

9 Aɓwana mana à twalia a bu-pwari tongno mala pwarikpǝra ka, ko yana ka à mbwe dinari mwashat. 10 Amana à twalia nǝ dǝmbari ka à yiu nǝ tsǝkɓalǝu ama malea nǝ̀ kútì mala aɓwana mǝno ka. Sǝ kǝ boalo mǝ'mwashati na à pea wia ka. 11 Lang à angŋǝna boalo ka, à tita nggwani arǝ mǝtala ɓaban. 12 À bang ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana à twalia túró nǝnzǝ́mò ka, à pak túró bu-pwari mwashat, kǝ ndo ka, sǝ à mbwe sǝm, sǝm karǝ sǝnǝia, sǝm mǝnana pwari wal sǝm málá amur sǝm aban túró ka.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa eari ɓeɓwa mwashat ateà ama, &lt;&lt;Ɓiam, ǝn lio ɗang. A ear amur dinari mwashat re? 14 Twal gìr mǝnana à mbweo ka o. Nǝ eare mem sǝ ǝn mbweo kǝla mana ǝn mbwe ka amǝ'nzǝ́mò ka. 15 Pa mǝ nǝ gandǝ pak gìr mana ǝn earce ka nǝ boalo mem re? A kǝ pak mɓali ace ɓoaro mem le?&gt;&gt;

16 Anggo sǝ amǝ'nzǝ́mò à nǝ̀ pǝlǝ amǝdǝmba, sǝ amǝdǝmba nǝ̀ pǝlǝ amǝ'nzǝ́mò.†

Yesu bang cau ɗǝm amur lú male

(Markus 10:32-34; Luka 18:31-34)

17 Lang Yesu nda aban o a Urǝshalima ka, tunǝ alaggana male lum-nong-ɓari a giriban, sǝ nea wia ama:

18 Sǝm ndo sǝm nggǝ eauwe aban ká a Urǝshalima ka, sǝ Muna mala Ɓwa ka à nǝ̀ nggá me a ban agbani pǝris andǝ amǝkani Nggurcau. À nǝ̀ pakki wi ɓashi mǝnana nǝ̀ ká nǝi a lú ka. 19 À nǝ̀ tasǝì a bu aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka‡mǝnana à nǝ̀ ɓǝsǝki, à nǝ̀ koè, sǝ à nǝ̀ gbàllì a nggun-gangndǝi ka. A tàruià nongŋo ka nǝ̀ lo nǝ yilǝmu!

Zǝmba mala nggea ka
Yohana andǝ Jemis

(Markus 10:35-45)

20 Nggea ka muna mala Zabadi yiu a ban Yesu nǝ amuni Yohana andǝ Jemis, sǝ yi kū`ndǝó a nzali sǝ zǝm ɓwamuru.

21 Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Mana a earkiyice?&gt;&gt;

Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Mǝ nda aban zǝmba ama alaggalem mǝnia ɓari ka, wu tsǝk mwashat ɓǝ̀ do a buo mǝlì, sǝ ɓè mǝnia ka a buo mǝ'nggare a Domurǝm mò.&gt;&gt;

22 Yesu nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Wu súrǝ̀ gir mǝnana wu zǝmgi ka ɗang. Wu nǝ̀ gandǝ nu tanni mǝnana ado mǝ nǝ nu ka le?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;E, sǝm nǝ̀ gandǝi.&gt;&gt;

23 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓafo, wu nǝ̀ gandǝ nu tanni mǝnana mǝ nǝ nu ka, sǝama pa ban-do a buam-mǝlì ko mǝ'nggare ka pà aɓa rǝcandǝa mem ɗang. Amǝnia yì aban ngga, à nda ace aɓwana mǝnana Tárrám gilǝkia wia ka.&gt;&gt;

24 Lang acili alaggana mala Yesu mǝnia lum ok ce ka, bumia lúllô arǝ amǝ'eambu mǝnia ɓari ka. 25 Yesu pǝlǝa tunǝia abanarǝia sǝ na ama, &lt;&lt;Wu sǝlǝa ama amurǝma mala mǝnia yì ɓanza ka à kǝ lǝmdǝ gulo amur aɓwana malea, sǝ aɓwana-mǝgule malea kǝ lǝmdǝia wia rǝcandǝa. 26 Sǝ ma'wun ngga, anggo sǝ nǝ̀ pak ɗang. Ɓǝ̀ ya ɓwa na earce nǝ̀ duk ɓwamǝgule atà wun ngga, dumǝna púp nǝ̀ nyesǝ ɓamúrì nda muna-ɓala a ban wun.§ 27 Sǝ ɓwa mǝnana earce nǝ̀ duk murǝm ngga, dumǝna púp nǝ̀ duk guro ma'wun. 28 Nda kǝla Muna mala Ɓwa, mǝnana yiu ace dumsǝ aɓwana aguro raka. Yiu ace duk guro sǝ nǝ̀ pa yilǝmi ace amsǝ*aɓwana pas.&gt;&gt;

Ante ɓari kum sǝnban

(Markus 10:46-52; Luka 18:35-43)

29 Lang Yesu andǝ alaggana male na rǝ purrì ɓá là Jeriko ka, aɓwana pas kana ateà. 30 Ante ɓari na ban do a girǝi njargula. Lang à ok ama Yesu na kǝ kútí ka, à loasǝ già ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Muna mala Dauda,† sǝn mǝsǝswatǝr ma'sǝm!&gt;&gt;

31 Ɓwabunda sà arǝia ama ɓǝà duk kunia più. Sǝ à ɓinǝe, à loasǝ già bàng-bàng ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Muna mala Dauda, sǝn mǝsǝswatǝr ma'sǝm!&gt;&gt;

32 Yesu pǝlǝa came sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Mana wu earkiyice ɓǝ̀n pakka wun?&gt;&gt;

33 À banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, sǝm nggǝ earce ɓǝ̀ mǝsǝ sǝm sǝnban.&gt;&gt;

34 Yesu sǝn mǝsǝswatǝr malea sǝ tsǝk buì a mǝsǝia. Kara mǝsǝia mǝnna àkǝ̀ banì, pǝlǝa a o atè.

21

Yesu kutio a Urǝshalima

(Markus 11:1-11; Luka 19:28-38; Yohana 12:12-19)

1 Lang Yesu andǝ alaggana male gbàshìnà Urǝshalima ka à yì kara a muna-là mǝnana à tunǝi ama Betafaji, mana amur Nkono mala anggun Olif ka. Yesu túr alaggana male ɓari. 2 Banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kyane a muna-là mana a ɓadǝm wun ngga. Wun nǝ̀ kútí ani ka, wun nǝ̀ nggá kum mǝdambǝriso à kùrni nǝ muni atè. Wu panzǝi wu yinǝàm nǝi. 3 Ɓǝ̀ kǝɓwa na wun kǝ cau ka, wu ne wi ama, Mǝtalabangŋo kǝ earcea. Nǝ̀ ɗekia wunia tù.&gt;&gt;

4 Mǝnia ka pa anggo ace mǝnana ɓǝà lùmsǝ ɓangnǝa mala Zakariya mǝnana ama:

5 &lt;&lt;Wu ne amǝ Urǝshalima ama,

Wu sǝni, murǝm ma'wun

ndya kǝ yiu a ban wun ngga!

Yì ka, mǝ'nwangsǝ-muru na,

kǝ yiu a nzǝm dambǝritso.

A nzǝm muna-dambǝritso

sǝ kǝ gya.&gt;&gt;*

6 Pǝlǝa alaggana man wario à kya pak gìr mǝnana Yesu túriá ace ka. 7 À kya yiu nǝ dambǝritso andǝ muni. À makkia anggubyau malea a nzǝmia, pǝlǝa Yesu eauwe do. 8 Ɓwabunda kǝ̀rkǝ́r sárǝ́ki anggubyau malea a tanjargula, acilia man ngga à kasǝki abu-nggun à nongsǝkia a tanjargula. 9 Aɓwabundǝa mǝnana a ɓadǝmbi andǝ amana a nzǝmi ka à loasǝ già ama,

&lt;&lt;Wu ɓwangsǝ Mǝkà Dauda!

Tsǝkbu mala Ɓakuli

nda muri,

yì ɓwa mǝnana kǝ yiu

aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo ka!

Ɓǝà ɓwangsǝki Ɓakuli

akanó a kùli!&gt;&gt;†

10 Lang Yesu kutina a Urǝshalima ka, nggea-là kat lo came amur kusǝì. Ɓwapǝndǝa ɗiban ama, &lt;&lt;Yana ɓwe nda man le?&gt;&gt;

11 Aɓwabundǝa ear ama, &lt;&lt;Mǝnia ka Yesu na, Mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana pur a Nazarat, a bu-nzali Galili ka.&gt;&gt;

Yesu pǝr amǝ kúrkúró aɓa Ndàmǝgule

(Markus 11:15-19; Luka 19:45-48; Yohana 2:13-22)

12 Lang Yesu kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, pǝr amǝ'kúrkúró andǝ amǝ makkiagir, ramgita atebǝl mala amǝ nggaɗi boalo, sukkia, andǝ abuno mala amǝ makki akutumurǝm. 13 Nea wia ama, &lt;&lt;Malǝmce mala Ɓakuli bang ama,

&lt;&lt; &lt;Ɓala mem ngga

à nǝ̀ tunǝi ama

ndà ace pak hiwi,&gt;‡

sǝ wu nyesǝi duk mpu

mala amǝ'ɓǝmbǝriban!&gt;&gt;§

14 Ante andǝ agbakǝre yiu a baní aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, yi twalia wia ban akwánó malea. 15 Lang agbani pǝris andǝ amǝkani Nggurcau sǝn agir-ndali mǝnana peǎ, andǝ amuna mana à kǝ pak banɓoarnado aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝkiban ngga dumǝna mala Muna mala Dauda&gt;&gt; ka, bumia lúllô.

16 Pǝlǝa à ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A nǝ́ nggǝ̀ ok cau mǝnana amuna mǝnia kǝ ne ka?&gt;&gt;

Earia wia ama, &lt;&lt;E, Mǝ nda ǝn nggǝ oea ka, sǝ wun ngga wu ɓalli mbo aɓa Malǝmce mala Ɓakuli ama,

&lt;&lt; &lt;À tsǝk ɓwangsǝkiban

a kún amuna mǝkèke

andǝ abangna-muna?&gt;* &gt;&gt;

17 Pǝlǝa nyia purî ɓá nggea-là o a Betani, a kàm sǝ kya nongŋo.

Yesu su nggun vwari

(Markus 11:12-14,20-24)

18 Nǝ dǝmbari ɗiɗyal Yesu nyàrî Betani, nda ban ká a Urǝshalima ka, nzala wali. 19 Mǝsǝì kpa arǝ nggun vwari a girǝi njargula, pǝlǝa sana wari a tǝrí. Sǝ kya kum kǝ ɓǝle ɗàng, mbui na nǝmurǝì. Pǝlǝa ne nggun ama, &lt;&lt;A pà nǝ́ ɓǝl ɗǝm ɗàng!&gt;&gt; Àkǝ̀ banì kara nggunî ime.

20 Alaggana nǝ̀ yia sǝni ka gìr nî pakkia wia gir'ndali gandǝa à ɗiban ama, &lt;&lt;Lang sǝ nggun vwari man kaurǝ ime anggo?&gt;&gt;

21 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓafo, ǝn nggǝ na wun, ɓǝ̀ wu ndanǝ paɓamuru sǝ wu tuti aɓa ɗenyicau raka, mǝnia yì gìr à pakki nggun ngga nda mana nǝmurǝì wun nǝ̀ gandǝ pe ka ɗàng. Ɓǝ̀ wun nǝ̀ ne mǝnia yì nkono ama, &lt;Lo, kya kpa aɓa nggeamùr&gt; ka, anggo sǝ nǝ̀ pa.† 22 Gìr mǝnana kat wu zǝmba aɓa hiwi nǝ paɓamuru ka, wun nǝ̀ kumi.&gt;&gt;

Amǝ Farisi ɗì Yesu amur
bangŋo male

(Markus 11:27-33; Luka 20:1-8)

23 Yesu kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli; lang nda ban kanigir ka agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi yiu a baní sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Nǝ́ yà bangŋo sǝ a kǝ pakki amǝnia yì agir ka, sǝ yana po bangŋo mala pakki agir nì?&gt;&gt;

24 Yesu pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ɗì wun cau gbal mwashat, ɓǝ̀ wu panam eare ka sǝ mǝ nǝ bangga wun ko nǝ ya bangŋo sǝ ǝn nggǝ pakki amǝnia yì agir ka. 25 Batisǝma mala Yohana ka, pur nǝ kǝshe? Pur nǝ ban Ɓakuli le ko pur nǝ ban ɓwapǝndǝa?&gt;&gt;

À kùtí a pǝlǝki ce arǝarǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm na ama, &lt;Pur nǝ ban Ɓakuli&gt; ka, nǝ̀ bangga sǝm ama, &lt;Sǝ palang sǝ wu ginǝ earnǝi?&gt; 26 Sǝ ɓǝ̀ sǝm bang gbal ama, &lt;Pur nǝ ban ɓwapǝndǝa&gt; ka ɓangciu kǝ pakka sǝm arǝ aɓwana, acemǝnana ɓwapǝndǝa kat sǝlǝna ama Yohana ka mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na.&gt;&gt;

27 Ace mani ka à ne wi ama, &lt;&lt;Sǝm sǝlǝ ɗang.&gt;&gt;

Yesu pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mim gbal ka pà mǝ nǝ na wun ko nǝ ya bangŋo sǝ ǝn nggǝ pakki amǝnia yì agir ka ɗàng.

Kanicau arǝ amuna ɓari

28 &lt;&lt;Sǝ mana nda ɗenyicau ma'wun amur mǝnia yì cau mǝ nǝ bangga wun ngga? Ɓè ɓwa nakam nǝ amuna-burana ɓari. Wario a ban muna-dǝmba sǝ ne wi ama, &lt;Munem, kya ɓaban kya paktúró kam yalung.&gt;

29 &lt;&lt;Muna pǝlǝa ne tárrí ama, &lt;Pa mǝ nǝ ká ɗàng.&gt; Sǝa ma nǝnzǝ́mò ka ɓalki ɓabumi pǝlǝa wario.

30 &lt;&lt;Tár amuna pǝlǝa kutio a ban ɓaria muni sǝ kya ne wi kǝcau mǝ'mwashati. Yì ka, earî tárrí ama nǝ̀ ká, sǝ wari ɗang.

31 &lt;&lt;Aɓalǝ amuna mǝnia ɓari ka yana pak gìr mǝnana tárrí earce ka?&gt;&gt;

Pǝlǝa à earî Yesu ama mǝdǝmba na.

Yesu pǝlǝa nea wia ama:

Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, amǝ'aki aboalo-cemi andǝ amā-gung à nǝ̀ akà wun dǝmba kutio a Domurǝm mala Ɓakuli. 32 Yohana Mǝbatisǝma yiu yi kania wun tanjar mǝɓafoe, sǝ wu earnǝi ɗàng; sǝ amǝ'aki aboalo-cemi aɓa andǝ amā-gung earnǝi. Kat andǝ mǝnana wu sǝn mǝnia ka, wu nggaɗi ɗenyicau ma'wun wu earnǝi ɗàng.‡

Kanicau arǝ amǝtúró mana
à tsǝia sǝn ɓaban ngga

(Markus 12:1-12; Luka 20:9-19)

33 Wu kwaki kir wun arǝ ɓè kanicau. Ɓè mǝ'rya tsǝk ɓaban anap, kàrì nǝ nkāndan, tǝm tūli kamggi anap aɓalǝi sǝ ɓak ban mǝ'dāhre ace mǝ'yale. Nyinggi aɓea amǝ'rya a buia ɓǝà kǝ sǝnbi wi, pǝlǝa o a bǝri.§ 34 Kunɓǝla mala anap yi karna ka, túr aɓea amuna-ɓala male ɓǝà kya aki wi ɓǝla anap a bu amǝ'yál ɓaban.

35 Amǝ'rya yi bwal amuna-ɓala man. Mwashat ka à walki, ɓè ka à wali wú, sǝ ɓè man ngga à ɓukki nǝ atali. 36 Mǝtala-ɓaban nyare tasǝ aɓea amuna-ɓala mana à làkkì à kútì amǝdǝmba ka. Kǝgìr mǝ'mwashati na amǝ'rya man yi pakkia wia ka. 37 A masǝlǝate ka, pǝlǝa túr muni a bania. A nê male ka à nǝ̀ pè muni gulo.

38 Lang amǝ'rya man nǝ yia sǝn muni ka, à nea rǝia ama, &lt;&lt;Mǝliɓala nya kǝ yiu ka. Sǝm nǝ̀ yia wal-luí ace mǝnana ɓǝ̀ ɓaban duk ma'sǝm!&gt;&gt; 39 Pǝlǝa à yì bwali à túrí a nzǝm nkāndan ɓaban sǝ à wali wú.

40 Sǝ ɓǝ̀ mǝtala ɓaban yiu ado ka, mana gir nì na nǝ̀ yia pangnǝ amǝ'rya mǝnia ka?

41 Agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule earî wi ama, &lt;&lt;Nǝ̀ yia wal-lú amǝ'rya amǝ'ɓealɓikea man, sǝ nǝ̀ ak ɓaban nǝ̀ pea amǝ'rya mǝnana à nǝ̀ pè wi ɓǝlanggun ɓaban ɓǝ̀ kunɓǝle karna ka.&gt;&gt;

42 Yesu pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu ɓal cau mana Malǝmce mala Ɓakuli bang ngga re? Mǝnana ama,

&lt;&lt; &lt;Tali mana amǝɓa ginǝi ka,

nda yi pǝlǝ mǝɓoarne kat-kat ka.

Mǝnia ka pé mala Ɓakuli na;

Gìr ndali na a ban sǝm.&gt;*

43 &lt;&lt;Sǝ ǝn nggǝ na wun ama Domurǝm mala Ɓakuli ka, à nǝ̀ é arǝ wun à nǝ̀ pè aɓwana mǝnana à nǝ̀ pak gìr mana Ɓakuli earkiyice ka. 44 Ɓwa man kat kpa amur tali man ngga nǝ̀ ɓungio. Sǝ ɓwa mana tali man kpa amurí ka nǝ̀ betǝki.&gt;&gt;

45 Lang agbani pǝris andǝ amǝ Farisi yi ok akanicau mala Yesu, sǝ à yì sǝlǝ ama nda arǝ bangcau amúrià ka, 46 à alte ama à nǝ̀ bwali, sǝ ɓangciu pakkia wia arǝ aɓwana, acemǝnana ɓwapǝndǝa pas earǝna ama Yesu ka mǝɓangnǝa na.

22

Kanicau arǝ Pakkiɗire Isǝ ɓwama

(Luka 14:15-24)

1 Yesu ne aɓwana cau ɗǝm nǝ akanicau ama:

2 Domurǝm mala Ɓakuli ka à nǝ̀ kànì arǝ pakkiɗire mana ɓè murǝm tunǝo ace isǝ mālá muni ka. 3 Túr amuna-ɓala male ɓǝà kya ne aɓwana mǝnana à tunǝia ka ɓǝà yiua pakkiɗire isǝban. À ginǝ yiu.

4 Nyare túr aɓea amuna-ɓala male ɓǝà kya ne aɓwana mǝnana à tunǝia ka ama, &lt;&lt;Ən malǝna pak girlina kat. Ən walǝna ajamnda andǝ alo-nda amǝ'nyange mem. Girbunda kat ka à malǝna pe. Wu yiua pakkiɗire isǝban!&gt;&gt;

5 Amǝnia yì aɓwana à tunǝia ka à tsǝk kiria ɗàng, à kùtí a pakkia agir malea mana ɓoaria wia ka. Ɓè ɓwa ka o a ɓaban male, sǝ ɓeɓwa ka o a ban kúrkúró male. 6 Acilia man ngga à bwal amuna-ɓala male à pakkia wia mǝɓane sǝ à wal-luia.

7 Bum murǝm man lul kǝ̀rkǝ́r; tasǝ asoje male à yì wal amǝwalkialu man, sǝ à pisǝ la malea.

8 Pǝlǝa tunǝ amuna-ɓala male sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Girbunda kat mala pakkiɗire isǝban ngga à malǝna pe. Sǝ aɓwana mǝnana ǝn tunǝia ka à kārǝa à nǝ̀ yiu a ban isǝban ɗang. 9 Ado ka wu kyane amur agauwata anjarɓala sǝ wu tunǝ aɓwana mǝnana kat wu kumia a kàm ngga, ɓǝà yiua pakkiɗire.&gt;&gt; 10 Nda amuna-ɓala man puro à o arǝ agauwata anjarɓala sǝ à tunǝki aɓwana mǝnana kat à kum ngga, amǝɓane andǝ amǝɓoarne. À yì lumsǝ ɓala isǝban.

11 Lang murǝm kutio nǝ̀ sǝn abǝri ka, mǝsǝì kpa arǝ ɓeɓwa na kam mana túr daura isǝban arǝì raka. 12 Pǝlǝa murǝm ɗì ama, &lt;&lt;Ɓiam, a kar lang sǝ a yiu kani daura isǝban pa a rǝo ɗàng?&gt;&gt; Yì ka, kum cau mǝnana nǝ̀ na ka ɗàng.

13 Murǝm ne amuna-ɓala ama, &lt;&lt;Wu taka bui andǝ akusǝi, wu túrí a nza aɓa pǝndǝa. Akanó sǝ nǝ̀ ɓua nǝ̀ nggǝ nǝmnggi munabuì.&gt;&gt;*

14 Ɓakuli tunǝ aɓwana pas sǝ bǝti na à dum nǝ mǝsǝcau ɓǝ̀ Ɓakuli tària ka.

Amǝ Farisi ɗì Yesu
amur mbwe boalo-cemi

(Markus 12:13-17; Luka 20:20-26)

15 Amǝ Farisi o à kya kurkunarǝia amur njargula mǝnana à nǝ̀ bwali nǝi kàm aɓa nacau ka. 16 Pǝlǝa à túr amuna-ɓala malea andǝ aɓea ɓwana mala Hirǝdus a baní. À na ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm sǝlǝna ama we ka a nda ɓwa mǝɓafoe, ɗǝm ngga a kǝ kani tanjar mala Ɓakuli nǝ mǝsǝcau. A kǝ tàr ɓwa ɗang, acemǝnana aɓwana kat a bano ka à nda mwashat. 17 Bangga sǝm, a sǝne mo ka, ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pè Kaisar, Murǝm mala amǝ Roma boalo-cemi le ko ɓoar ɗang?&gt;&gt;

18 Yesu súrǝ́nà rǝ ɗenyicau malea mǝɓane kat pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Wun amǝ'kúnɓárína, ace mana sǝ wu kǝ earce tambam? 19 Wu lǝmdǝam mǝsǝboalo mana à mbwekina boalo cemi nǝi ka!&gt;&gt;

À pǝlǝa à pè wi mǝsǝboale. 20 Sǝ ɗia ma, &lt;&lt;Lullǝ yana andǝ foto mala yana arǝ mǝsǝboalo mǝnia ka?&gt;&gt;

21 À eari wi ama, &lt;&lt;Mala Kaisar na.&gt;&gt;

Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana mala Kaisar na ka wu pè Kaisar, sǝ mǝnana mala Ɓakuli na ka wu pè Ɓakuli.&gt;&gt; 22 Lang à oè anggo ka, à ndali; kara à ɗeki à bwal njar malea à o.

Amǝ Saduki ɗì Yesu
amur loapi ɓembe

(Markus 12:18-27; Luka 20:27-40)

23 Àkǝ̀ pwari mǝno ka amǝ Saduki mǝnana à nakiyi ama loapi ɓembe pà kàm raka à yiu a ban Yesu à yì ɗì ama,† 24 &lt;&lt;Malǝm, Musa bang ama ɓǝ̀ ɓwa wu pànǝ muna raka mǝ'eambi ɓǝ̀ al māmí ɓǝ̀ ɓǝli lú amuna. 25 A ban sǝm ɗiɗyal ka aɓea aɓwana tongno-nong-ɓari à nda amǝ'eambu. Mǝdǝmba malea al ɓwama sǝ wu ko kum muna andǝi ɗàng. Ɓwa mǝnana kpa a nzǝmi ka pǝlǝa twal ɓwame. 26 Anggo gbal sǝ kum ɓaria andǝ tàruià, kya bwal bu tongno-nong-ɓaria. 27 A nzǝm lú malea kat ka, pǝlǝa ɓwame wu. 28 Sǝ ado ka, a pwari loapi ɓembe ka, yana aɓalǝia nda bura ɓwama, yì mana yia kat ka à dumǝna nǝi ka?&gt;&gt;

29 Yesu pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Wu ɓwarkio ace ɗwanyi súrǝ̀ Malǝmce andǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli. 30 A pwari loapi ɓembe ka alban pà kàm ɗǝm ɗàng. Ko yana le ka nǝ̀ do kǝla amǝturonjar mana a kùli ka. 31 Sǝ amur loapi ɓembe ka, wu ɓal cau mana Ɓakuli bangga wun ngga re? Na ama, 32 &lt;Mǝ nda Ɓakuli mala Ibǝrayim, mala Ishaku, andǝ mala Yakupu.&gt; Ɓakuli ka mala alú na ɗang, mala aɓwana mana nǝyilǝmu ka nda.&gt;&gt;‡

33 Lang aɓwabundǝa ok mani ka, à ndali nǝ kanigir male.

Nzongcau mana kàrmúr aɓi ka

(Markus 12:28-34; Luka 10:25-28)

34 Lang amǝ Farisi ongŋǝna ama Yesu gandǝna amǝ Saduki ka, à ram rǝia à yiu. 35 Ɓè ɓwa aɓalǝia mǝnana súrǝ̀ Malǝmce mala Musa pepè ka, ɗì ama, 36 &lt;&lt;Malǝm, atà anzongcau mǝnana aɓa Nggurcau mala Musa ka, mǝ yani na kútì aɓea?&gt;&gt; 37 Yesu ne wi ama:

&lt;&lt;Earce Mǝtalabangŋo, Ɓakuli mô nǝ ɓabumo mwashat, nǝ yilǝmo kat andǝ ɗenyicau mò kat.&gt;&gt;§

38 Mǝnia ka nda nzongcau mǝdǝmbe andǝ mǝgule mǝnana kútì aɓea kat ka. 39 Mǝnana kpate ka nda kǝla yì, ama: &lt;&lt;Earce ɓio mǝkunɓala kǝla mǝnana a earce ɓamúrò ka.&gt;&gt;*

40 Nggurcau kat andǝ Akanìgìr mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka, à gyare arǝ anzongcau mǝnia ɓari ka.

Yesu ɗì amǝ Farisi amur Mezaya

(Markus 12:35-37; Luka 20:41-45)

41 Lang amǝ Farisi ramǝna a banɓwáná ka, Yesu ɗia ama, 42 &lt;&lt;Mana nda ɗenyicau ma'wun amur Mezaya?†Muna mala yana?&gt;&gt;

À eare ama, &lt;&lt;Muna mala Dauda‡ na.&gt;&gt;

43 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ muna mala Dauda na ka, palang sǝ Dauda, nǝ́ kanì mala Bangŋo mala Ɓakuli a bumi ka, tunǝi ama &lt;Mǝtalem?&gt; Acemǝnana yì Dauda ka bang ama,

44 &lt;&lt; &lt;Mǝtalabangŋo ne

Mǝtalem ama:

Do a buam mǝlì,

she ɓǝ̀ ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nà

aɓio-amǝbura aɓata

kusǝo ka.&gt;§

45 Sǝ ɓǝ̀ Dauda tunǝ Mezaya ama &lt;Mǝtalem&gt; ngga, palang sǝ Mezaya nǝ̀ pǝlǝ muni?&gt;&gt;

46 Kǝɓwa gandǝ nyesǝi wi cau ɗàng, sǝ àkǝ̀ pwarinì ka, kǝɓwa nyare ɗì ɗǝm ɗàng.

23

Yesu ɓǝsǝki amǝkani Nggurcau
andǝ amǝ Farisi

(Markus 12:38-39; Luka 11:43,46; 20:45-47)

1 Pǝlǝa Yesu ne aɓwabundǝa andǝ alaggana male cau ama:

2 Amalǝm Nggurcau mala Musa andǝ amǝ Farisi ka à ndà kǝ aɓwana mǝnana à ndanǝ rǝcandǝa mala bǝlki aɓwana ɓá Nggurcau mala Musa ka. 3 Ace mani ka wu kpata gìr mana kat à kania wun ngga, ɗǝm ngga wu pak gìr mana à bangga wun ama ɓǝ̀ wu pak ka. Sǝa ma wu kǝa kpata atúró malea ɗang, acemǝnana gìr mana à kǝ kani ka à kǝ pe ɗang.

4 Pak ka à kǝ yiu nǝ acau mǝkwane sǝ à nǝ̀ tsǝk aɓwana ama ɓǝa pea. Sǝ yia nǝ nggearǝia ka à pà nǝ̀ pak ko mwashat atà mǝno yì agir ka ɗang.

5 Ko man à kǝ pak le ka à kǝ lǝmdǝki ɓǝ̀ aɓwana sǝni. Pak ka amuna-luru malea mala tsǝk amǝ'mbu-malǝmce mala cau mala Ɓakuli ka à kǝ pea ɓǝa tanggî mala acili aɓwana sǝ à nǝ̀ kùrkia a kundǝmbǝia andǝ amelbuia. Ankonggúr kun adaura malea ka amǝsake na.* 6 Ɓǝ̀ aɓwana rambǝa a ban pakkiɗire ka à kǝ earce ɓǝà pea wia aban-do mǝɓoarne. Ɓǝ̀ nda aɓa Ndakpapi ka, à earce abuno mǝnana à tsǝia ace aɓwana-mǝgule ka. 7 À earce ɓǝ̀ aɓwana makkiakun nǝ pagulo aɓa limo, sǝ ɓǝa kǝ tunǝia ama, &lt;&lt;Malǝm.&gt;&gt;

8 Wu kǝa eare ɓǝa tunǝ wun ama &lt;&lt;Malǝm&gt;&gt; ɗang. Wu nda ka amǝ'eamrǝarǝu kat. Malǝm ma'wun ngga nda mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r. 9 Sǝ wu kǝa tunǝ kǝɓwa akani a ɓanza ama &lt;&lt;Tarrú&gt;&gt; ɗang, acemǝnana kǝ Tár wun na mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r a kùli. 10 Sǝ ɓǝa kǝa tunǝ wun gbal ama &lt;&lt;Ɓwamǝgule&gt;&gt; ɗang acemǝnana kǝ ɓwamǝgule ma'wun nda Kǝrǝsti. 11 Ɓwa mǝnana gulo kútì aɓi aɓalǝ wun ngga nda ɓwa mǝnana nǝ̀ duk muna-ɓala ma'wun ngga.† 12 Ɓwa mǝnana gusǝlǝ ɓamúrì ka, à nǝ̀ kyauwiki, sǝ ɓwa mǝnana kyamsǝ ɓamúrì ka à nǝ̀ gusǝlǝi.‡

Yesu ɓinǝce túró mala
amǝ'kúnɓárína

(Markus 12:40; Luka 11:39-42,44,52; 20:47)

13 Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu gìr kun njar kutio a Domurǝm mala kùli arǝ aɓwana. Wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga wu kútí ɗang, sǝ aɓwana mǝnana à earce ama à nǝ̀ kútí ka wu earia wia ɗàng. 14 [Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu kǝ lǝmdǝ rǝ wun kǝla wu nda ka amǝ'ɓealɓoarne nǝ pakki ahiwi mǝsauwe, sǝ ɓafo ka wu nda mana wu kǝ kùmsǝkun amā-lú wu kǝ liki agirkuma malea arǝ ɓala malea ka. Acemani ka, Ɓakuli nǝ̀ pa wun tanni mana kutibanì ka kǝ̀rkǝ́r.]

15 Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu kǝ twal gya mǝsauwe arǝ anzali andǝ mur anggeamùr ace yinǝ ɓwa mwashat a tanjar ma'wun. Sǝ ɓǝ̀ wu yina nǝi ka pǝlǝa wu nyesǝi duk ɓwa-ká-lubǝsa kútì wun kusǝ ɓari.

16 Caukwanban nǝ wun, wu nda ka ante mana à kǝ bwalì ante gara ka! Wu kǝ kani aɓwana ama: &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa kán nǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, kángìrnî pà nǝ̀ bwali ɗàng; sǝama ɓǝ̀ ɓwa kán nǝ bolo-njengǝlan mana aɓa Ndàmǝgule ka, kángìrnî nǝ̀ bwali.&gt;&gt; 17 Wun agǝm, ante! Bolo-njengǝlan andǝ Ndàmǝgule mǝnana tsǝk bolo-njengǝlan sǝ pak mǝfele ka, mǝyenani kútì ɓi? 18 Nyar ɗǝm ngga wu na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa kán nǝ gyangŋan paɓoro ka kángìrnî pà nǝ̀ bwali ɗàng; sǝ ɓǝ̀ ɓwa kán nǝ ɓoro mana amúr gyangŋan ngga nǝ̀ bwali.&gt;&gt; 19 Wun ante! Mǝyani gulo kútì ɓi: ɓoro mana amur gyangŋan ngga le, ko gyangŋan mana tsǝk ɓoro sǝ pak mǝfele ka? 20 Ɓwa mana kán nǝ gyangŋan ngga, kánǝna nǝi andǝ gir mana amurí ka. 21 Ɓwa mana kán nǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, kánǝna nǝi andǝ Ɓakuli mana do aɓalǝi ka. 22 Ɓǝ̀ ɓwa kán nǝ kùli ka kánǝna nǝ buno-murǝm mala Ɓakuli andǝ Ɓakuli mana do amur buno-murǝm ngga.§

23 Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu kǝ pe Ɓakuli gauwe mwashat aɓalǝ agauwe lum mala agir mǝkèke kǝla ambukagir ɓaban ma'wun, sǝ wu būrǝce agir mǝɓoarne mǝnana nggurcau kànì ka, kǝla bang mǝsǝcau, andǝ ɓwamuru, andǝ pak mǝɓoarne. Amǝnia ka à nda ka gir mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ wu kǝ pea atārǝia andǝ acilia mǝno ka.* 24 Wu nda ka ante mana à kǝ bwalì ante gara ka! Wu tsǝk ɓamur rǝ wun wu kǝ kpata amuna nzongcau mala Nggurcau mana à bwal kǝ ban pepè raka, sǝ anzongcau amǝgulke mala Nggurcau ka, wu būrǝcea sǝ wu sǝlǝ ɗang.

25 Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu nda kǝla akwar andǝ atasau mana à lak nzǝmia pepè ka, sǝ ɓalǝ wun ngga lùmsǝ nǝ atúró ɓealɓikea andǝ mɓali. 26 We ntei ɓwa Farisi! Tsǝkiro arǝ gilǝki ɓabumo ɓǝ̀ duk nǝ ɓoarnsari, sǝ aɓwana nǝ̀ sǝn atúró ɓoarna mô, à nǝ̀ earnǝia.

27 Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu nda kǝla aɓembe mana à tasǝ nzǝmia nǝ pyanti mǝpwasǝe ka; à ɓoarsǝna nǝ nza, sǝ ɓalǝia ka lùmsǝ nǝ amú mala alú andǝ agir ɓyakǝno.† 28 Ana gbal, a nza ka, aɓwana kǝ sǝn wun kǝla wu nda ka amǝ'ɓealɓoarna, sǝ a ɓabum wun ngga, wu lùmsǝ nǝ swarkiban andǝ ɓealɓikea.

Yesu na cè tanni mala
amǝ'kúnɓárína

(Luka 11:47-51)

29 Caukwanban nǝ wun amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa, wun amǝ'kúnɓárína! Wu kǝ ɓak aɓembe mala amǝ'ɓangnǝa mana aká wun wal-luia, sǝ wu kǝ gilǝkice mala amǝ'cauɓoarna mana aká wun wal-luia ka. 30 Sǝ pak ka wu kǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm ndanǝ do mala aká sǝm a pwarian ngga, ɓǝ́ pà sǝm nǝ̀ pu nzǝm gir mǝnana aká sǝm pakkì amǝ'ɓangnǝa, à wal-luia ka ɗàng.&gt;&gt; 31 Bangŋe ma'wun mǝnana ana ka lǝmdǝ ama wu nda ka amǝkau mala aɓwana mǝnana à wal amǝ'ɓangnǝa ka. 32 Wu lidǝmba wu masǝlǝ kun cauɓikea mana aká wun tite ka!

33 Wun an'yau, wun amuna baffu! Lang sǝ wun nǝ̀ apî ɓashi ká lú-bǝsa?‡ 34 Acemani ka, mǝ ndo mǝ nǝ tura wun ban nǝ amǝ'ɓangnǝa, andǝ amǝ'sǝlǝe, andǝ amǝkànìgìr. Aɓea ateà ka wun nǝ̀ walia, wun nǝ̀ gbàllia a nggun; sǝ acilia ka wun nǝ̀ koea aɓalǝ andakpapi sǝ wun nǝ̀ pǝrtea arǝ alá, wun nǝ̀ pea wia tanni. 35 Acemani ka, tangnakusǝu mǝɓane ace sukki nkila mala amǝ'ɓealɓoarna kat mana à walia a ɓanza ka, nǝ̀ nyare amur wun, tite arǝ Habila yí bwal ban Zakariya, muna mala Berikiya, mana wu wali a nre ban mǝfele andǝ gyangŋan ngga.§ 36 Mǝsǝcau, amǝnia yì atanni kat ka, à nǝ̀ kum aɓwana mana a nza man ngga.

Yesu keban amur amǝ Urǝshalima

(Luka 13:34-35)

37 Oi amǝ Urǝshalima, amǝ Urǝshalima, wun amǝ'wal-lú amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli, wun amǝ'ɓukki aɓwana mǝnana Ɓakuli túriá a ban wun ngga. Kusǝ shen Mǝ nda arǝ earce mǝ mǝn abuam amur wun kǝla mǝnana nggǔ kǝ mǝngi ankpamtari amur amuni ka, sǝ wu ginǝ nkang! 38 Adyan ngga, Ndàmǝgule ma'wun ngga à ginǝkina wuni, uena atàrǝì.* 39 Ən nggǝ na wun, twal a yalung ngga pa wu nǝ̀ sǝn mǝsǝam ɗǝm ɗàng, she pwari mǝnana wun nǝ̀ na ama,

&lt;&lt;Tsǝkbu mala Ɓakuli na

amur yì ɓwa mǝnana

kǝ yiu aɓa lullǝ

Mǝtalabangŋo ka.&gt;&gt;†

24

Yesu nacau amur masǝlǝata ɓanza

(Markus 13:1-13; Luka 21:5-19)

1 Lang Yesu nyìngŋǝ̀nà ɓá Ndàmǝgule mala Ɓakuli sǝ nda ban o ka, alaggana male yiu a baní sǝ à ne wi ama ɓǝ̀ sǝn a'ulang aɓah mala Ndàmǝgule mala Ɓakuli.

2 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu sǝn aɓah mǝnia ka re? Ən nggǝ na wun mǝsǝcau à nǝ̀ yia arkia à nǝ̀ sukkia a nzali, kǝ tali pa nǝ̀ ueo aban came amur ɓi ɗang.&gt;&gt;

3 Nǝ nzǝ́mò ka Yesu yì do amur Nkono mala anggun Olif. Alaggana male yiu a baní nǝmurǝì sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Sǝm ama wu bangga sǝm, a ya pwari sǝ agir mǝnia ka nǝ̀ yia pa, sǝ mana nda gìr mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ yiu mo andǝ masǝlǝata ɓanza ka?&gt;&gt;

4 Yesu pǝlǝia wia ama:

Wu tsǝkir wun, wu kǝa eare ɓǝ̀ kǝɓwa ɓosǝki wun ɗang. 5 Acemǝnana aɓwana pas nǝ̀ nggá yiu aɓa lullǝam à nǝ̀ na ama à nda ka Kǝrǝsti, sǝ à nǝ̀ ɓosǝki aɓwana pas.

6 Wu nǝ̀ ok ce a'lwa andǝ gǝshi a'lwa, cala ɓangciu pakka wun ɗàng. Amǝnia yì agir ka à nǝ̀ yia pa púp, sǝ masǝlǝata ɓanza ka nda più. 7 Nzali nǝ ká lwa arǝ ɓe nzali. Murǝm nǝ̀ ká lwa arǝ ɓe murǝm. Nzala, andǝ akwánó twàl-là, andǝ dǝurǝo mala nzali nǝ pa arǝ aban ɗàngɗáng aɓa ɓanza. 8 Amǝnia yì agir kat ka à nda ka tita tanni mǝnana kǝ yiu ka.

9 À nǝ̀ yia bwalki wun, à nǝ̀ ká nǝ wun a ban aɓwana mǝnana à nǝ̀ pa wun tanni sǝ à nǝ̀ wal-lú wun ngga. Aɓwana arǝ anzali kat à nǝ̀ ɓinǝ mǝsǝ wun acemǝnana wu nda ka amǝ kpatam ngga. 10 Aɓalǝ amǝno yì apwari ka aɓwana pas nǝ̀ nying paɓamuru malea arǝàm, à nǝ̀ oasǝkimúr rǝarǝia sǝ à nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ rǝarǝia. 11 Amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirì pas nǝ̀ yia puro à nǝ̀ ɓosǝki aɓwana pas. 12 Sǝ acemǝnana ɓealɓikea nǝ̀ yia làkkì ka, earcearǝu mala bangula aɓwana arǝarǝia ka nǝ̀ amsǝa, 13 sǝama ɓwa mǝnana cam kàngkàng aɓa paɓamuru aban ká masǝlǝate ka, nǝ̀ àwá. 14 Sǝ mǝnia yì Cau Amsǝban*mala Domurǝm mala kùli ka, à nǝ̀ hamnǝi aɓa ɓanza kat ace mǝnana aɓwana arǝ anzali kat ɓǝa o. A nzǝm mǝno ka sǝ masǝlǝata ɓanza nǝ̀ yiu.

15 Wu nǝ̀ yia sǝn yì &lt;&lt;Gìr ɓeami mǝnana kǝ tsǝa Ɓakuli nǝ̀ nying ban-do male aɓalǝ aɓwana,&gt;&gt;†mana Daniyel mǝɓangnǝa mala Ɓakuli bang ce, camǝna a ban mǝfele aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Sǝ ɓǝ̀ wu sǝnǝni ka, ɓwa mǝnana kǝ ɓal mǝnia yì cau ka ɓǝ̀ súrǝ̀ ɓālǝi. 16 Sǝ aɓwana mǝnana a nzali Yahudi ka ɓǝà ɓangŋa ɓǝà o aɓalǝ ankono. 17 Ɓwa mǝnana nda amur kurǝm ngga ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ sulǝo nǝ̀ twal kǝgìr a ɓala ɗàng. 18 Ɓwa mǝnana nda a ɓaban ngga ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ nyare nǝ̀ nggá twal daura male ɗàng. 19 Aɓalǝ amǝno yì apwari ka nǝ̀ duk gir ɓangciu kǝ̀rkǝ́r nǝ amǝ'munabum andǝ amǝ'nggeamur! 20 Wu zǝmba ɓǝ̀ ɓangŋa ma'wun ɓǝ̀ kǝa pa a kunɗwal ko a pwari Sabbat ɗàng. 21 Acemǝnana nggea tanni mǝgule nǝ̀ lo, mǝnana a puro mala ɓanza yi bwal ado ka, à malaká sǝn ulang yì ɗàng, sǝ à nzǝmi ka à pà nǝ̀ sǝn ulang yì ɗǝm ɗàng. 22 Yàle ɓǝ̀ Ɓakuli amsǝ ma anonggio mala tanni mǝno raka, kǝɓwa pà kàm nǝ̀ au ɗàng, sǝama ace aɓwana mǝnana Ɓakuli tarkia ka nǝ̀ amsǝ anonggio mǝno.

23 Ɓǝ̀ kǝɓwa puro sǝ na wun ama, &lt;&lt;Kǝrǝsti nia ka,&gt;&gt; ko &lt;&lt;Ndako ka,&gt;&gt; wu kǝa eare ama mǝsǝcau na ɗang. 24 Acemǝnana akǝrǝsti mǝ'nyirì andǝ amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirì à nǝ̀ puro sǝ à nǝ̀ pakki agir-lǝmdǝa mǝgulke andǝ agir-ndali ace swarki aɓwana, yàle ɓǝà nǝ̀ gandǝi ka, nggearǝ aɓwana mǝnana Ɓakuli tarkia ka, à nǝ̀ ɓosǝkia. 25 Wu tsǝkir wun, ǝn gbara ǝn bangŋǝna wun adyan.

26 Ɓǝ̀ kǝɓwa na wun ama, &lt;&lt;Wu sǝni, Kǝrǝsti ndako a ɓabondo ka,&gt;&gt; ce wu kyan ɗang; ko ɓǝà na ama, &lt;&lt;Ndya sǝmbǝrǝa a ɓakurǝm ngga,&gt;&gt; wu kǝa earnǝi ɗang. 27 Yiu mala Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ pa kǝla mǝnana tǎlaban kǝ li'nzama nǝ takuli sǝ aɓwana a njar-nzali kǝ sǝni ka. 28 Ban mǝnana lugir nong kam ngga, abanì sǝ adǝkǝlaki nǝ̀ rambǝa.

Nyare mala Muna mala Ɓwa

(Markus 13:24-27; Luka 21:25-28)

29 Tù àkǝ̀ nzǝm tanni mǝnana aɓalǝ amǝno yì anonggio ka,

&lt;&lt;Pǝndǝa nǝ̀ gìr

ɓamǝsǝ pwari,

sǝ zongŋo ka

pà nǝ̀ ta ɗǝm ɗàng;

anlero nǝ̀ purî kùli

à nǝ̀ kpa,

sǝ arǝcandǝa mǝnana

a bumkuli ka

à nǝ̀ dǝurǝkio.&gt;&gt;‡

30 Sǝ anggo ka, gìr mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama Muna mala Ɓwa na kǝ yiu ka nǝ̀ pusǝrǝi a kùli. Ɓwabunda man kat a ɓanza ka nǝ̀ ɓua. À nǝ̀ sǝn Muna mala Ɓwa aban yiu aɓalǝ apǝrɓang a bumkuli, nǝ rǝcandǝa andǝ ɓoarɓwa mǝgule. 31 Sǝ nǝ̀ tasǝ amǝturonjar male nǝ tunǝban gi njawe mǝgule, à nǝ̀ dapikia aɓwana male mǝnana à tarkia ka arǝ aban kat aɓa ɓanza.

Yesu Kànìgìr nǝ nggun vwari

(Markus 13:28-31; Luka 21:29-33)

32 Wu kànì mǝnia yì gìr ka arǝ nggun vwari; ɓǝ̀ tinata to sǝ nda ban pusǝ mbui ka, wu sǝlǝ ama mbulo gbashina. 33 Ana gbal, ɓǝ̀ wu sǝna amǝnia yì agir ka, wu sǝlǝ ama pwari gbashina, nda kun ɓala tù. 34 Ɓafo, ǝn nggǝ bangga wun, nza man pa nǝ̀ kútí ɓà ɗàng she ɓǝ̀ amǝnia yì agir ka à pàngŋǝ̀nà ka. 35 Agir mǝnana a bumkuli andǝa mǝnana a nzali ka teà nǝ̀ malâ, sǝ cau mem ngga tè pà nǝ̀ mal ɗang.

Kǝ ɓwa súrǝ̀ nongŋo
andǝ bu-pwari ɗang

(Markus 13:32-37; Luka 17:26-30,34-36)

36 Kǝ ɓwa súrǝ̀ pwari ko bu-pwari mǝnana Muna mala Ɓwa nǝ̀ yiu nǝi ka ɗàng. Amǝturonjar mǝnana a kùli ka à súrǝì ɗàng, ko nggearǝ Muna mala Ɓakuli ka súrǝì ɗàng, she kǝ Ɓakuli nǝmurǝì. 37 Kǝla mǝnana yi pa a nza mala Nuhu ka, anggo sǝ yiu mala Muna mala Ɓwa nǝ̀ pa. 38 A nza mǝnana mùr-gùla malaká yiu peatu raka, ɓwapǝndǝa kǝ lili, kǝ nu, sǝ à kǝ al rǝarǝia, yi bwal pwari kutio mala Nuhu aɓa nggea-waru. 39 À sǝlǝ ama ɓè kǝgìr nǝ̀ yia kumia ɗàng, kara mùr-gùla yi pwania kat. Anggo sǝ yiu mala Muna mala Ɓwa nǝ̀ pa.

40 A pwari mǝno ka, à nǝ̀ kum aburana ɓari atārǝia a ɓaban; à nǝ̀ twal mwashat, à nǝ̀ ɗeki ɓè. 41 À nǝ̀ kum amamǝna ɓari amur tali aban gogô, à nǝ̀ twal man mwashat ka, à nǝ̀ nying ɓè.

42 Ace mani ka, wu tsǝkir wun acemǝnana wu súrǝ̀ pwari mǝnana Mǝtala wun nǝ̀ yiu nǝi ka ɗàng. 43 Sǝ wu sǝlǝ ama, ɓǝ̀ mǝtala-ɓala súrǝ̀ bu dù mǝnana mǝn'í nǝ̀ yiu nǝi ka, nǝ̀ dum nǝ mǝsǝì, pà nǝ̀ eare ɓǝà yi ɓun kunɓala male ɗàng. 44 Anggo gbal wu dum nǝ gilǝrǝu, acemǝnana Muna mala Ɓwa nǝ̀ yiu a bu-pwari mǝnana wu pak ɗenyicau mala yiu male raka.

Guro mǝ'mǝsǝcau nì andǝ
mana pànǝ mǝsǝcau raka

(Luka 12:35-48)

45 Yana ɓwe nda guro mǝ'mǝsǝcau nì andǝ mǝ'sǝlǝe mǝnana mǝtala-ɓala male twali tsǝì amur acili aguro, ɓǝ̀ kǝ pea wia girlina a bu-pwari mǝnana kasǝ ka? 46 Mǝnia yì guro ka ban nǝ ɓoari wi mǝnana ɓǝ̀ mǝtala ɓala male nyare yi kumi nǝ̀ nggǝ pak túrè ka. 47 Mǝsǝcau ǝn nggǝ bangga wun, nǝ̀ yia tsǝì ɓǝ̀ kǝ ɗenyi nǝ kume male kat. 48 Sǝ ɓǝ̀ guro mǝno ka mǝɓealɓikea na, sǝ ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Mǝtala-ɓala mem pà nǝ̀ yiu tù ɗàng.&gt;&gt; 49 Sǝ tita kwaki aɓi aguro sǝ kutia li andǝ nuki agir atà amǝwalo mba ka, 50 mǝtala-ɓala mala mǝno yì guro ka nǝ̀ yiu a pwari mǝnana tsǝk ɓālǝi raka, a bu-pwari mǝnana pànǝ sǝlǝ raka. 51 Nǝ̀ yia koè nǝ̀ kasǝki wi anpenye, sǝ nǝ̀ ramte atà amǝ'kúnɓárína, abanì sǝ à nǝ̀ nggǝ ɓua à nǝ̀ nggǝ nǝmggi munabuia.

25

Kanicau arǝ ansarina lum

1 A bàkú mǝno ka à nǝ̀ kànì Domurǝm mala kùli arǝ ansarina lum mǝnana à twal apitǝla malea sǝ à puro à nǝ̀ ká kúllímúr bura-māfela ka.* 2 Aman tongno ateà ka à kwar ɗang, sǝ aman tongno ka à kwaro. 3 Aman à kwar raka à twal apitǝla malea sǝ à twal ɓè mùrú a buià ɗàng. 4 Sǝ aman à kwar ka à twal apitǝla malea andǝ mùrú arǝ adú a buià.

5 Bura-māfela ka banì sauwa yiu tù ɗàng, nda ntulo aki ansarina man gandǝa à koa ntulo kat.

6 Nǝ ɓá dù ka à ok tunǝban ama, &lt;&lt;Bura-māfela ndya kǝ yiu ka! Wu puro, wu yi kullì!&gt;&gt;

7 Pǝlǝa ansarina mǝnia lo kat sǝ à kùtí a gilǝki apitǝla malea. 8 Ansarina mana à kwar raka à banggi aman à kwar ka ama, &lt;&lt;Wu ɗàrǝa sǝm mùrú ma'wun; apitǝla ma'sǝm ndya à kǝ wu ka.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa amǝkware earia wia ama, &lt;&lt;Awo, mùrú ka pà nǝ̀ karǝ sǝm sǝnǝa wun ɗàng. Ndikǝna wu kya ban amǝme wu kúr ma'wun.&gt;&gt;

10 Lang à nda njar aban ká kúr mùrú ka, bura-māfela yi tusǝo. Ansarina mana à do aɓa gilǝrǝu ka à kutio atà bura-māfela a ban li girlina isǝban. Pǝlǝa à gir kunɓala.

11 Zuku ka acili ansarina nyarǝna. À wal kunɓala sǝ à loasǝ già à na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule! Ɓwamǝgule! Mǝnba sǝm kunɓala!&gt;&gt;

12 Bura-māfela earia wia ama, &lt;&lt;Ɓafo, ǝn súrǝ̀ wun ɗàng.&gt;&gt;†

13 Pǝlǝa Yesu masǝlǝ cau ama: Ace mǝnana ɓǝ̀ mǝnia ɓǝ̀ kǝa kum wun raka, wu do aɓa tsǝk mǝsǝ wun, acemǝnana wu súrǝ̀ pwari ko bu-pwari mala yiu mem ɗàng.

Kanicau arǝ amǝ'túró-ɓala tàrú

14 Sǝ ɗǝm ngga Domurǝm mala kùli ka nǝ̀ yia pa kǝla ɓeɓwa mana lo nǝ̀ oa bǝri ka, tunǝ amǝ'túró-ɓala male sǝ nyinggia wia agirkuma male a buià.‡ 15 Man mwashat atà amǝ'túró-ɓala male ka pe wi luru mǝsǝboalo tongno, sǝ ɓè ka pe wi luru ɓari, sǝ ɓè man ngga pe wi luru mwashat. Kārǝí arǝ rǝcandǝa mana sǝni ko yana ateà nǝ̀ gandǝ pak nǝ boale ka. Pǝlǝa bwal njar o. 16 Mǝtúró-ɓala mǝnana à pe wi luru mǝsǝboalo tongno ka wario kya nggāliki nǝi, pǝlǝa kum mùr luru tongno amur amǝno. 17 Mǝtúró-ɓala mǝnana ak luru mǝsǝboalo ɓari ka wari gbal kya kum mùr luru ɓari amur amǝno. 18 Mala mǝnia yì mǝtúró-ɓala ak luru mǝsǝboalo mwashat ka, puro o kya tǝm nzali, sǝmbǝrǝ boalo mala mǝtala-ɓala male kàm.

19 Ɓwamǝgule mala amuna-ɓala ka banì sauwa a bǝri, sǝ kya nyare yi kúti a bǝlta kusǝ gìr mana amǝ'túró-ɓala mǝno pang nǝ aboalo male mana a buià ka. 20 Ɓwabura mana à pe wi luru mǝsǝboalo tongno ka yiu nǝ aɓea aluru tongno mana kumô amur amǝno ka. Bang ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, a pam luru mǝsǝboalo tongno, sǝ ǝn nggāliki nǝi. Sǝni, ndya ǝn kum aɓea tongno amur amǝno ka.&gt;&gt;

21 Ɓwamǝgule male ne wi ama, &lt;&lt;À pángŋǝ̀nà pepè, a nda mǝtúró-ɓala mǝɓoarne andǝ mǝ'mǝsǝcau nì! A lǝmdǝ mǝsǝcau arǝ agir bǝti. Mǝ nǝ nyinggo agir pas a buò. Yiu li banɓoarnado mala mǝtala-ɓala mò!&gt;&gt;

22 Ɓwabura mǝnana à pè wi luru mǝsǝboalo ɓari ka yiu gbal sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, a pam luru mǝsǝboalo ɓari. Sǝni, ndya ǝn kum mùr luru ɓari amur amǝno a pam ngga.&gt;&gt;

23 Ɓwamǝgule male ne wi ama, &lt;&lt;A pángŋǝ̀nà pepè, a nda mǝtúró-ɓala mǝɓoarne andǝ mǝ'mǝsǝcau nì! A lǝmdǝ mǝsǝcau arǝ agir bǝti. Mǝ nǝ nyinggo agir pas a buò. Yiu li banɓoarnado mala mǝtala-ɓala mò!&gt;&gt;

24 Mǝtúró-ɓala mana ak luru mǝsǝboalo mwashat ka yiu sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ǝn súrǝ̀o. We ka, a nda ɓwa mǝkwane kǝ̀rkǝ́r. A kǝ cancane a ban mǝnana we ka a ɓeal kam raka, a kǝ ramgya a ban mǝnana we ka a kwak mǝsǝɓeale kam raka. 25 Ɓangciu pakkam nda ǝn kya sǝmbǝrǝ boalo mô a nzali ka. Sǝni, ndya ka, ak gìr mò.&gt;&gt;

26 Mǝtala-ɓala male eari wi ama, &lt;&lt;We mǝtúró mǝɓealɓike, mǝnkundǝr nì! A sǝlǝna she ama ǝn nggǝ cancane a ban mǝnana ǝn ɓeal kam raka, sǝ ǝn nggǝ ramgya a ban mǝnana ǝn kwak mǝsǝɓeale kam raka? 27 Sǝ ɓǝ̀ nda anggo ka, ɓoaro male ka a tsǝ́ngŋǝ̀nà boalo mem a ban amǝbanki, sǝ nyare mem kǝla man ngga ɓǝ ǝn kumǝna boalo mem nǝ múr amurí.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa mǝtala-ɓala bang ama, &lt;&lt;Wu ak luru mǝsǝboalo mǝno ka arǝì, wu pè ɓwa mǝnana ndanǝ aluru lum ngga. 29 Ɓwa mana ndanǝi ka à nǝ̀ tsǝki wi ɓè amurí, sǝ nǝ̀ kum kpǝm. Sǝ ɓwa mana pànǝi raka, nggearǝ mǝnana a buì bǝti ka à nǝ̀ é arǝì.§ 30 Sǝ wu ramta mǝnia yì mǝtúró-ɓala mǝɓane ka a nza aɓa pǝndǝa, a ban mana nǝ̀ nggá ɓua sǝ nǝ̀ nggǝ nǝmggi amunabuì ka.&gt;&gt;*

Masǝlǝata Ɓashi

31 A pwari mana Muna mala Ɓwa nǝ̀ yiu aɓa gulo male, andǝ amǝturonjar kat atè ka, nǝ̀ yia do amur buno-murǝm male.† 32 Ɓwapǝndǝa man kat a ɓanza ka nǝ̀ ramba a ɓadǝmbi, sǝ nǝ̀ gau aɓwana aɓalǝ aɓwana kǝla mana yalgir kǝ gau anzur aɓalǝ ambul-pǝndǝa ka. 33 Nǝ̀ tsǝk anzur atà buì mǝlì, sǝ ambul-pǝndǝa ka atà buì mǝ'nggare.

34 Sǝ Murǝm nǝ̀ ne aman a buì mǝlì ka ama, &lt;&lt;Wu yiu, wun aɓwana mana tsǝkbu mala Tárrám nda múr wun ngga. Wu yi ak Domurǝm mana à gilǝki ace wun pur a tita ɓanza ka. 35 Acemǝnana nzala walam, wu pam girlina. Mǝsamur walam, wu pam mùr-nùná. Mǝ nda bǝri, wu em a ɓala. 36 Mǝ ndanǝ ɓatam, wu pam agir-nggūrǝu. Mǝ nda aɓa rǝkwana, wu tsǝkiram. Mǝ nda aɓa ndàkurban, wu yiua makkam kûn.&gt;&gt;

37 Sǝ amǝ'ɓealɓoarna nǝ̀ eari wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, a ya pwari sǝ sǝm sǝno nǝ nzala sǝ sǝm po girlina, ko nǝ mǝsamur sǝ sǝm po mùr-nùná? 38 A ya pwari sǝ sǝm kumǒ a nda bǝri sǝ sǝm yinǝǒ a ɓala, ko nǝ ɓato sǝ sǝm po agir-nggūrǝu? 39 A ya pwari sǝ sǝm kumǒ nǝ rǝkwana ko aɓa ndàkurban sǝ sǝm yiua sǝno?&gt;&gt;

40 Pǝlǝa Murǝm nǝ̀ nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Ɓafo, ǝn nggǝ bangga wun, gìr mana kat wu pakki mwashat atà aɓwana mem, ko nggearǝ mǝnana à kǝ sǝni nda ɓwa mǝkyauwe mala aɓî ka, Mǝ nda wu pakkam ngga.&gt;&gt;

41 Pǝlǝa nǝ̀ ne aɓwana mana a buì mǝ'nggare ka ama, &lt;&lt;Wu upi banam, wun mǝnana Ɓakuli su wun ngga! Wu kya ɓá bǝsa mǝnana li male pà nǝ̀ mal raka, mǝnana à pè ace Shetan andǝ amǝturonjar male ka. 42 Acemǝnana nzala walam, wu pam girlina ɗang. Mǝsamur walam, wu pam mùr-nùná ɗang. 43 Mǝ nda bǝri, wu em a ɓala ɗàng. Mǝ ndanǝ ɓatam, wu pam agir-nggūrǝu ɗang. Mǝ nda aɓa rǝkwana, ɗǝm ngga mǝ nda aɓa ndàkurban, wu yi makkam kún ɗang.&gt;&gt;

44 Sǝ yia gbal ka à nǝ̀ ear ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, a ya pwari sǝ sǝm kumǒ aɓa nzala, ko aɓa mǝsamur, ko a nda bǝri, ko a ndanǝ ɓato, ko a nda aɓa rǝkwana, ko aɓa ndàkurban, sǝ sǝm ginǝ ɗenyi nǝ we?&gt;&gt;

45 Yì ka, nǝ̀ earia wia ama, &lt;&lt;Ɓafo, ǝn nggǝ bangga wun, gìr mana kat wu ginǝ pakki mwashat atà aɓwana mem, ko nggearǝ mǝnana à kǝ sǝni nda ɓwa mǝkyauwe mala aɓî ka, Mǝ nda wu ginǝ pakkam ngga.&gt;&gt;

46 Pǝlǝa amǝnia ka à nǝ̀ tasǝia ɓǝà kùtí aɓa tanni mana málá male pà kàm raka, sǝ amǝ'cauɓoarna ka à nǝ̀ kùtí aɓa yilǝmu mana masǝlǝate pà kàm raka.‡

26

Aɓwana-mǝgule dapi
kunarǝia à nǝ̀ wal Yesu

(Markus 14:1-2; Luka 22:1-2; Yohana 11:45-53)

1 Lang Yesu malǝna banggi aɓwana amǝnia yì acau kat ka, pǝlǝa ne alaggana male ama, 2 &lt;&lt;Wu sǝlǝna ama ueo nongŋo ɓari sǝ Lamsan Yàlîmurû nǝ̀ tite. Aɓalǝ amǝno yì apwari mala Lamsan ngga sǝ ɓeɓwa nǝ̀ nggá mak Muna mala Ɓwa, a bu aɓi-mǝbura, sǝ à nǝ̀ nggá gbàllì a nggun-gangndǝi.&gt;&gt;*

3 A bàkú mǝno ka agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi yi rambǝa a palta mala pǝris mǝgule mana à tunǝki ama Kayafas ka, 4 sǝ à kurkunarǝia ama à nǝ̀ bwal Yesu a sǝmbǝrǝa à nǝ̀ wal-luí. 5 Pǝlǝa à nea rǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm ká pak gìr man a pwari Lamsan Yàlîmurû ɗang, ɓǝ̀ sǝm pa anggo ka aɓwana nǝ̀ loasǝ munǝo a la.&gt;&gt;

Ɓè ɓwama soapi Yesu
mùrú amurí

(Markus 14:3-9; Yohana 12:1-8)

6 Aɓa mǝno anggo ka Yesu na a Betani a ɓala mala mǝdakali man yì Shiman ngga. 7 Dumǝna aban lili, pǝlǝa ɓè ɓwama yiu a baní nǝ mùrú mǝ'rǝmɓoarne, mana boale pa bǝti raka, aɓa muna-du mǝnana à ɓè nǝ ɓekǝ tali mana à tunǝki ama alabasta ka, yi solǝì Yesu a ɓamúrí.

8 Lang alaggana mala Yesu sǝn mǝnia yì gìr ka bumia kiɗiki, à na ama, &lt;&lt;Palang sǝ ɓwama man kiɗiki mùrú man ani? 9 Ɓoaro male ka ɓǝ́ à mangŋǝ́nì amur boalo mǝgule, sǝ boale ka à nǝ̀ pè amǝ'tǝ̀r.&gt;&gt;

10 Yesu sǝlǝnia cau mǝno kat pǝlǝa nea wia ama:

Palang sǝ wu kǝ zurǝi bum ɓwama man? Yì ka, pàngŋǝ́nàm gìr mana mǝɓoarne na ka. 11 Wu nda atarǝ wun wunǝ amǝ'tǝ̀r ko a ya pwari ka, sǝ mim ngga pa mǝ nǝ pa atà wun ko a ya pwari ka ɗang.† 12 Mùrú mǝnia ɓwama man soapam a rǝàm ngga, soe ace gilǝki tsǝk luem. 13 Ɓafo ǝn nggǝ bangga wun, ko a ya ban aɓa ɓanza kat à nǝ̀ hamnǝ Cau Amsǝban man kam ngga, à nǝ̀ bang ce gìr mǝnia ɓwama man pe ka, ace ɗenyi nǝi.

Yahuda eare nǝ̀ mak Yesu

(Markus 14:10-11; Luka 22:3-6)

14 Pǝlǝa ɓè ɓwa mwashat atà alaggana male mǝnia lum-nong-ɓari, mǝnana à tunǝki ama Yahuda Iskariyoti ka, puro wari a ban agbani pǝris 15 sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Mana wu nǝ̀ eare wu nǝ̀ pam mana ɓǝ̀ ǝn pa wun Yesu a bu wun ngga?&gt;&gt; Pǝlǝa à ɓal boalo zǝnariya mǝsǝì lumi-tàrú sǝ à pe wi. 16 Lo àkǝ̀ pwari mǝno ka Yahuda kùtí a alta njar mana nǝ̀ pana Yesu nǝi a buia ka.

Yesu li girlina Lamsan
Yàlîmurû andǝ
alaggana male

(Markus 14:12-21; Luka 22:7-13,21-23; Yohana 13:21-30)

17 A pwari mana à tinata pakkiɗire mala Bǝredi Mana à Tsǝki Yist raka, alaggana mala Yesu yiu a baní sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;A ya ban sǝ a kǝ earce ɓǝ̀ sǝm gilǝkio girlina Lamsan Yàlîmurû?&gt;&gt;

18 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu kya ɓá nggea-là a ban ɓeɓwa nda kam, wu ne wi ama, &lt;Malǝm ama pwari mana Ɓakuli tsǝki wi ka gbashìnà, nǝ̀ li girlina Lamsan Yàlîmurû a ɓala mo andǝ alaggana male.&gt; &gt;&gt; 19 Alaggana mala Yesu o à kya pa kǝla mana banggia wia ka, à kya lam girlina Lamsan Yàlîmurû.

20 Lang adyan pwari kpana ka, yi do a ban li andǝ alaggana male lum-nong-ɓari. 21 À nda a ban li ka, pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Ɓafo ǝn nggǝ bangga wun, ɓeɓwa aɓalǝ wun nǝ̀ nggá mem.&gt;&gt;

22 Ɓabumia zuriki kǝ̀rkǝ́r sǝ ko yana ka tita ɗie ama, &lt;&lt;Mǝ nda le Mǝtalabangŋo?&gt;&gt;

23 Yesu nǝ̀ ear ka na ama, &lt;&lt;Ɓwa mana oasǝ buì a kwar atàm ngga, ɓwe na nǝ̀ nggá mem ngga.‡ 24 Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ wú kǝla mǝnana à gilǝì amurí ka. Sǝama caukwanban na nǝ ɓwa mana nǝ̀ mak Muna mala Ɓwa ka! Kǝpǝna mǝnia yì ɓwa ka à ɓǝli raka.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Yahuda, mana nda nǝ̀ nggá me ka ɗì ama, &lt;&lt;Malǝm, Mǝ nda le?&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;E, a nda.&gt;&gt;

26 À nda ban li girlina ka, Yesu twal bǝredi, pak yàwá pǝlǝa ɓwani, pè alaggana male sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu ang, wu li; mǝnia ka nggūrǝam na.&gt;&gt;

27 Pǝlǝa twal kwap mala mùr anap, pak yàwá sǝ pea wia, na ama, &lt;&lt;Wu nu aɓalǝi, wun kat. 28 Mǝnia ka nda nkílèm mala kùrcau mǝbǝshe, mǝnana à sukki ace twalban acauɓikea mala aɓwana pas ka.§ 29 Ən nggǝ bangga wun, pa mǝ nǝ nu mǝnia yì mùr-ɓǝlanggun anap ka ɗǝm ɗàng she a mǝno yì pwari mǝnana mǝ nǝ nuì bǝshe sǝnǝa wun a Domurǝm mala Tárrám ka.&gt;&gt;

30 Lang à tuna nggyal ka, à puro à o a nkono mala anggun Olif.

Yesu bang ama Bitǝrus nǝ̀ tǝmce

(Markus 14:27-31; Luka 22:31-34; Yohana 13:36-38)

31 Lang à nda amur nkono Olif ka, Yesu pǝlǝa ne alaggana male ama, &lt;&lt;A ɓá dù man yalung ngga, wun kat wun nǝ̀ mǝsǝe, wun nǝ̀ ɗekiam. Mǝnia ka nda acemǝnana aɓa Malǝmce ka Ɓakuli bang ama:

&lt;&lt; &lt;Mǝ nǝ wal yalgir,

sǝ anzur mana a

domwan ngga

à nǝ̀ mesǝke.&gt;*

32 Sǝ a nzǝm lo mem a ɓembe ka, mǝ nǝ akà wun dǝmba aban ká a Galili.&gt;&gt;

33 Bitǝrus eari wi ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ aɓwana kat ɓangŋa à ɗekio ka, mim ngga pà mǝ nǝ ɓang ɗàng.&gt;&gt;

34 Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, ǝn nggǝ banggo, àkǝ̀ bu dù mǝnia ka, kaniama nggǔ nǝ̀ ɓua ka awu nǝ tǝmcem kusǝ tàrú.&gt;&gt;

35 Bitǝrus bang ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ mǝ nǝ wu sǝnǝ we ka, pà mǝ nǝ ɓinǝo ɗang.&gt;&gt; Sǝ acili alaggana gbal ka à bang anggo.

Yesu pak hiwi a Gefsemani

(Markus 14:32-42; Luka 22:39-46)

36 Pǝlǝa Yesu andǝ alaggana male o a ɓè ban mana à tunǝki ama Gefsemani ka, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu duk kani, mim ngga mǝ nǝ ká akanó mǝ nǝ pak hiwi.&gt;&gt; 37 Tunǝ Bitǝrus andǝ amuna mala Zabadi ɓari, Yohana andǝ Jemis atè, sǝ tita pak bumkiɗikea, sǝ ɓabumi zuriki. 38 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Bumkiɗikea mǝnana a yilǝmem ngga gul kǝ̀rkǝ́r kǝla nǝ̀ wal luem. Wu duk kani, wu dum nǝ amǝsǝ wun atàm.&gt;&gt;

39 Tùr a dǝmba bǝti ka, kya kùmsǝ nǝ ɓamǝsǝi a nzali, pak hiwi ama, &lt;&lt;Dâ, ɓǝ̀ awu nǝ ear ka, twàlâm mǝnia yì tanni ka. Sǝama mani ka gìr mǝnana bumo kànì ka nda, mem na ɗang.&gt;&gt;

40 Nyare yiu a ban alaggana male yi kumia ka à nda ntulo. Ne Bitǝrus ama, &lt;&lt;Pà wu nǝ̀ gandǝ do atàm nǝ mǝsǝ wun bu-pwari mwashat ɗang mbo? 41 Wu duk nǝ amǝsǝ wun, sǝ wu pak hiwi, ace mǝnana wu kǝa kutio aɓa kārǝkiban raka. Bangŋo ma'wun kǝ earce nǝ̀ pak gìr mǝɓoarne sǝ nggūrǝu ka pà nǝ́ rǝcandǝa ɗàng.&gt;&gt;

42 Nyar ɗǝm o kya pak ɓaria hiwi ama, &lt;&lt;Dâ, ɓǝ̀ mǝnia yì tanni ka a pà nǝ́ twalami raka, she ɓǝ̀ ǝn nuni ka, kànì mò ɓǝ̀ pa.&gt;&gt;

43 Nyare yiu abania, yi kumia ɗǝm ngga à nda ntulo; amburmǝsǝia dǝmbǝrikina. 44 Pǝlǝa nyia o kya pak tàruià hiwi; ɓǝsǝlǝ kǝ cau mǝ'mwashati.

45 Nyare yiu a ban alaggana male sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Wu nda a ntulo più aban usǝlǝo? Wu sǝni, bu-pwari yina à ndo à nǝ̀ pà Muna mala Ɓwa a bu amǝ'cauɓikea. 46 Wu lo, sǝm nǝ̀ umi! Ɓwa mǝnana mak Muna mala Ɓwa ka ndya kǝ yiu ka!&gt;&gt;

À bwal Yesu

(Markus 14:43-50; Luka 22:47-53; Yohana 18:3-12)

47 Nda ɓá nacau più, Yahuda mǝnana nda aɓalǝ alaggana male man lum-nong-ɓari ka, yi tusǝo. Yiu andǝ aɓwana pas nǝ anggea-byau andǝ agara a buia. Agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi nǝ̀ tasǝia. 48 Yì ɓwa mǝnana mé ka angŋa dǝmba kàninià wia gìr mǝnana nǝ̀ pa sǝ à nǝ̀ súrǝì ka ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana mǝ nǝ makkìkun, mǝ nǝ kùrrì ka, ɓwe na, wu bwali.&gt;&gt; 49 Yahuda gya yi kútí kporong a ban Yesu, ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, ǝn nggǝ makkòkun.&gt;&gt; Pǝlǝa yi mǝn abui kùr Yesu zǝp.

50 Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓiam, pàk gìr mǝnana yinǝ we ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa aɓwana mǝno yi gbami Yesu, à bwali kàngkàng. 51 Anggo ka, ɓeɓwa aɓalǝ aɓwana mǝnana atà Yesu ka, kwetǝ nggeabyau male kwarǝna ɓè guro mala pǝris mǝgule nǝi, kasǝ mburkiri kpat.

52 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Nyesǝ nggeabyau mò oasǝi a ndè, acemǝnana ɓwa kat mana kǝ munǝ nǝ nggeabyau ka, nǝ nggeabyau sǝ à nǝ̀ wali. 53 Wu kǝ sǝni kǝla pà mǝ nǝ gandǝ zǝmbi Tárrám, sǝ nǝ̀ tasǝam amǝturonjar pas àkǝ̀ dyadyan à nǝ̀ yia munǝo acem re? 54 Sǝ ɓǝ̀ ǝn pa anggo ka, lang sǝ cau mǝnana Malǝmce mala Ɓakuli bangŋi ama nǝ̀ pa ana ka nǝ̀ lùmsǝo?&gt;&gt;

55 Yesu ne ɓwabundǝa mǝnana yiua bwale ka ama, &lt;&lt;Wu yiu nǝ anggea-byau andǝ agara ace bwalam kǝla mǝ nda mǝyàl-nzongcau? Ko aya pwari ka ǝn nggǝ do aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli aban kanigir, sǝ wu bwalam ɗang.† 56 Sǝ mǝnia kat ka pâ ace lùmsǝ cau mǝnana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli gilǝa a Malǝmce male ka.&gt;&gt;

Nda alaggana male kat ɓangŋa à ɗeki nǝmurǝì ka.

À wari nǝ Yesu a ɓadǝmbǝ amǝ'ɓashi

(Markus 14:53-65; Luka 22:54-55,63-71; Yohana 18:13-14,19-24)

57 Aɓwana mǝno à bwal Yesu ka à um nǝi a ban pǝris mǝgule, yì Kayafas. Akanó sǝ amǝkani Nggurcau mala Musa andǝ aɓwana-mǝgule yi dapia. 58 Bitǝrus ka kpata Yesu a nzǝ́mò kuko aban ká a ɓala mala Pǝris Mǝgule. Yi kutio sǝ do atà amǝ'yálban nǝ̀ sǝn gìr mana à nǝ̀ pakki Yesu ka.

59 Yia agbani pǝris andǝ acili aɓwana-mǝgule ka à ndarǝ alte à nǝ̀ kum cau nyir amur Yesu mǝnana à nǝ̀ kùmô à nǝ̀ wal-luí nǝi ka, 60 sǝ kat andǝ mani ama aɓwana pas puro à banggi acau nyir amurí ka, à kum ko mwashat ɗang.

A masǝlǝate ka aɓea ɓwana ɓari puro. 61 À na ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka bang ama yì ka, nǝ̀ gandǝ arki Ndàmǝgule mala Ɓakuli sǝ nǝ̀ nyare nǝ̀ ɓè aɓa nongŋo tàrú.&gt;&gt;‡

62 Pǝris mǝgule pǝlǝa lo cam nǝ came sǝ ne Yesu ama, &lt;&lt;A panǝ cau mǝnana awu nǝ bang amur mǝno yì cau ka re? Mana nda ɓá mǝnia yì cau à kǝ ne a muro ka?&gt;&gt; 63 Yesu duk kúni più.

Pǝris mǝgule ne wi ama, &lt;&lt;Ən nggǝ kpapio wunǝ Ɓakuli Mǝyilǝmuì wu bangga sǝm ko a nda Kǝrǝsti, Muna mala Ɓakuli?&gt;&gt;

64 Yesu eare ama, &lt;&lt;E, kǝ nda a bang ngga, sǝ ǝn nggǝ bangga wun kat,

&lt;&lt; &lt;A dǝmba ka wun nǝ̀ sǝn

Muna mala Ɓwa dumǝna

atà bù-mǝlì mala

Ɓakuli Mǝtalabangŋo,

aban yiu aɓalǝ apǝrɓang

a bumkuli.&gt;§&gt;&gt;

65 Kara Pǝris mǝgule bwal daura male sannì* sǝ na ama, &lt;&lt;Nyesǝna ɓamúrì kǝla Ɓakuli! Ya cau nani sǝm alkiyite amurí nǝ̀ kútí mǝnia? Wu ongŋǝna cau ɓǝsǝki Ɓakuli mǝnana pur a kúni ka. 66 Mana nda ɗenyicau ma'wun?&gt;&gt;

À pǝlǝa à eari wi ama, &lt;&lt;Kārǝ́na ɓǝà wali ɓǝ̀ wú.&gt;&gt;†

67 Pǝlǝa à tàkki ntāra a ɓamǝsǝi sǝ à tulki nǝ abuia. Aɓea ɓwana ka à kwaki a takiri‡ 68 sǝ à na ama, &lt;&lt;Bangga sǝm, we Kǝrǝsti, yana nda ɓwa mǝnana walo ka?&gt;&gt;

Bitǝrus bang ama súrǝ̀
Yesu ɗàng

(Markus 14:66-72; Luka 22:56-62; Yohana 18:15-18,25-27)

69 Anggo ka Bitǝrus nda nǝ́ nza aban do aɓa palta. Ɓè muna-ɓwama mǝtúró-ɓala yiu a baní, ne wi ama, &lt;&lt;We gbal ka wu nda tarǝ wun wunǝ Yesu, Ɓwa Galili.&gt;&gt;

70 Sǝ Bitǝrus ka makgìr a ɓadǝmbǝ aɓwana kat ama, &lt;&lt;Awo, ǝn súrǝ̀ gir mǝnana a banggiyi cau amurí ka ɗàng.&gt;&gt;

71 Pǝlǝa puro a kun palta. Ɓè muna-ɓwama ɗàng sǝni pǝlǝa ne aɓwana mǝnana a baní ka ama, &lt;&lt;Ɓwa man ɗiɗyal ka nda atà Yesu Ɓwa Nazarat.&gt;&gt;

72 Bitǝrus nyare makgìr ɗǝm nǝ kána ama: &lt;&lt;Awo, ǝn súrǝ̀ ɓwe mǝno ɗang!&gt;&gt;

73 Zuku ka aɓwana mǝno à nda ban came a banì ka à sungŋo a ban Bitǝrus sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, we ka a nda aɓalǝia, acemǝnana lasǝo lǝmdǝ ama a nda ɓwa Galili.&gt;&gt;

74 Pǝlǝa Bitǝrus kángìr sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli ɓǝ̀ kiɗikiam mǝnana ɓǝà na ama ǝn súrǝ̀ mǝnia yì ɓwa ka!&gt;&gt;

Anggo ka kara nggù ɓua. 75 Nda ɓalǝ Bitǝrus kasǝa arǝ cau mǝnana Yesu banggi wi ka ama, &lt;&lt;Kaniama nggǔ nǝ ɓua ka, a nǝ na kusǝ tàrú ama a súrǝàm ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝa puro a nza kya ɓua, ɓuà mǝkwanbanì.

27

À umnǝ Yesu a ɓadǝm Bilatus

(Markus 15:1; Luka 23:1-2; Yohana 18:28-32)

1 Lang ban kwarna adyan ngga, agbani pǝris kat andǝ aɓwana-mǝgule à yì dapi à kurkunarǝia amur Yesu à nǝ̀ wal-luí. 2 À taka bui sǝ à um nǝi a ban Bilatus ɓwa Roma, nggwamna mala bu-nzali Yahudi.

Yahuda gyar ɓamúrì

(Amǝ Mishan 1:18-19)

3 Lang Yahuda mana mak Yesu sǝni à kasǝna ɓashi à nǝ̀ wal Yesu ka, pak bumkiɗikea, pǝlǝa nyesǝî agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mǝsǝboalo zǝnariya lumi-tàrú mana ak a buia ka.* 4 Nea wia ama, &lt;&lt;Ən pángŋǝ̀nà cauɓikea, mana ǝn mak ɓwa mǝnana pàk ɓekǝ cauɓikea raka.&gt;&gt;

À pǝlǝa à ne wi ama, &lt;&lt;Man oasǝ sǝm aɓa mǝno ka? Māna ka mona nǝmurǝo.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa Yahuda twal boale ka sukki a nzali aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ puro o kya ɗur nggúr a myali gyar ɓamur rǝì.

6 Agbani pǝris pwan boale sǝ à na ama, &lt;&lt;Nggurcau bang ama ɓoaro ɓǝà tsǝk ulang mǝnia yì boalo ka aɓa ndaboalo mala Ndàmǝgule mala Ɓakuli ɗang, acemǝnana boalo nkila na.&gt;&gt; 7 À naki acau amur boale, sǝ à masǝlǝate ka à na ama à nǝ̀ kurǝ́na nzali mala mǝɓaki-ankwaring nǝi ɓǝ̀ duk ɓembe tsǝk abǝri. 8 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à kǝ tunǝ banì yalung ama, &lt;&lt;Nzali Nkila&gt;&gt; ka. 9 Mǝnia ka nda lùmsǝ ɓangnǝa mala Irimiya mǝnana ama,

À twal boalo zǝnariya

mǝsǝì lumi-tàrú,

boalo mǝnana amǝ Isǝrayila

kasǝa à nǝ̀ pa amurí ka,

10 nda à kurǝ́na nzali mala

mǝɓaki-ankwaring nǝi ka,

kǝla mǝnana Mǝtalabangŋo

bang ngga.†

Bilatus ɗiki Yesu acau

(Markus 15:2-5; Luka 23:3-5; Yohana 18:33-38)

11 Yesu yi came a ɓadǝm Bilatus ɓwa Roma, nggwamna amur bu-nzali Yahudi. Nggwamna ɗì ama, &lt;&lt;A nda murǝm mala amǝ Yahudi le?&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;E, nda kǝla mǝnana a bang ngga.&gt;&gt;

12 Lang agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule yi banggi acau à tsǝki Yesu arǝì ka, duk kúni più.

13 Bilatus pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;A ok acau mana aɓwana man kǝ na a muro ama a pak ka re?&gt;&gt;

14 Sǝ Yesu loasǝ kúni amur ko kǝ cau mwashat ɗang. Gìr nî pakki nggwamna gir'ndali.

À kasǝi Yesu ɓashi-lú

(Markus 15:6-15; Luka 23:13-26; Yohana 18:39--19:16)

15 Ko a ya pwari Lamsan Yàlîmurû ka pàk ka nggwamna kǝ panzǝ mwashat atà apursǝna mana aɓwabundǝa earce ka. 16 A bakú mǝno ka ɓè pursǝna ndakam lùllǝì ama Barabbas.‡ Aɓwana súrǝì pepè nggea kanggǝrang mǝyàl-nzongcau na. 17 Lang ɓwabundǝa yi ramǝna ka, Bilatus ɗia ama, &lt;&lt;Yana mwashat wu earce ɓǝ̀ ǝn panzǝa wuni: Barabbas na le ko Yesu mana à tunǝki ama Kǝrǝsti ka?&gt;&gt; 18 Yì ka, sǝlǝna ama mɓali na tsǝk aɓwana-mǝgule sǝ à yiu nǝ Yesu a baní ɓǝ̀ pakki wi ɓashi ka.

19 Lang Bilatus na ban do amur buno ɓashi ka, māmí túrìban nǝ cau ama, &lt;&lt;Pusǝki abuo, nying ɓwa mǝno andǝa kunpwasǝa male, acemǝnana ǝn tanni a lòrǝo kǝ̀rkǝ́r yalung atàcau male.&gt;&gt;

20 Agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule ka à ɓorikitakun aɓwabundǝa ama ɓǝà ear ama Barabbas na ɓǝà nyì, sǝ Yesu ka ɓǝà wal-luí.

21 Bilatus nyare ɗì ɓwabundǝa ɗǝm ama, &lt;&lt;Atà aɓwana man ɓari ka yana mǝ nyi ɓǝ̀ o le?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;Barabbas!&gt;&gt; 22 Bilatus pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ Yesu mana à tunǝki ama Kǝrǝsti ka, mana ɓǝ̀ ǝn pang nǝi?&gt;&gt;

À loasǝ già kat ama, &lt;&lt;Ɓǝà gbàllì a nggun!&gt;&gt;

23 Bilatus ɗia ama, &lt;&lt;Ace mana? Ya cauɓikea nani pa?&gt;&gt;

Sǝ ɓwabundǝa loasǝ già kǝ̀rkǝ́r ama, &lt;&lt;Ɓǝà gbàllì a nggun!&gt;&gt;

24 Lang Bilatus sǝni pà nǝ̀ gandǝ pak kǝgìr raka, sǝ ɗǝm ngga aɓwana ndo à nǝ̀ loasǝ munǝo a kusǝ ce ka, twal mùr lákkí abui a ɓamǝsǝ aɓwabundǝa. Na ama, &lt;&lt;Buam pa aɓa nkila mala mǝnia yì ɓwa ka ɗàng. Māna ka ma'wun na!&gt;&gt;§

25 Ɓwabunda kat ear ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nkile do amur sǝm sǝnǝ amuna ma'sǝm!&gt;&gt;

26 Bilatus pǝlǝa panzǝia wia Barabbas, sǝ Yesu ka tsǝa ɓǝà koè, pǝlǝa tasǝi a buia ɓǝà kya gbàllì a nggun.

Asoje ɓangginǝ Yesu

(Markus 15:16-20; Yohana 19:2-3)

27 Asoje mala nggwamna twal Yesu a um nǝi a bantúró mǝgule malea sǝ à kya rambǝ acili asoje a kārì a ɓalǝu. 28 À swárki wi adaura rǝì sǝ à túrì wi daura-murǝm mǝbangŋe. 29 À alta zwe à tana jeko nǝi sǝ à oasǝi wi a ɓamúrí. À pè wi gara a buì mǝlì sǝ à ɓun a ɓadǝmbi à kǝ ɓangginǝi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝo pwalo, Murǝm mala amǝ Yahudi!&gt;&gt; 30 À tàkki ntāra arǝì, pǝlǝa à ak gara mana a buì ka à walki nǝi a ɓamúrí. 31 Lang à ɓanggina nǝi ka pǝlǝa à swárì wi daura-murǝm mana à túrì wi ka, sǝ à nyesǝ amale à túrì wi arǝì. À kútí nǝi aban ká gbàlle.

À gballì Yesu a nggun-gangndǝi

(Markus 15:22-32; Luka 23:27-43; Yohana 19:17-27)

32 Lang à purni ɓá nggea-là ka, à kya je andǝ ɓeɓwa mala nggea-là Sayirin, lùllǝì ama Shiman. À tsǝi púp ɓǝ̀ aki Yesu twal nggun-gangndǝi.

33 À yì bik ban mǝnana à tunǝki ama Golgota ka (ban mala nkpoula ɓamuru). 34 Akanó à pè Yesu mùr-anap mana à zurǝì andǝ ɓe mùrgìr mǝ'lùlle ama ɓǝ̀ nui. Lang oè a kúni ka, ɓinǝi.*

35 Asoje pǝlǝa à gballì Yesu a nggun-gangndǝi sǝ à kocàca amur adaura male, à gakkia rǝia.† 36 Pǝlǝa à kya dum nǝ do a banì à yalí. 37 À gilǝ cau mana à ɓashì wi nǝi ka sǝ à gbàllì arǝ nggun amurí, ama: ƁWA MƏNIA KA NDA YESU, MURƏM MALA AMƏ YAHUDI. 38 À gbàllì Yesu andǝ aɓea aɓwana ɓari amǝ-akiagir mala aɓwana nǝ mazo, arǝ anggun-gangndi malea, mwashat a buì mǝlì sǝ ɓè a buì mǝ'nggare.

39 Aɓwana mana à kǝ kútí a njargula ka à sanggì, à pikimuria a mala oalban‡ 40 à kǝ na ama, &lt;&lt;We ɓwan a nǝ arki Ndàmǝgule mala Ɓakuli sǝ a nǝ ɓè aɓa nongŋo-tàrú ka, amsǝ ɓamuro wuni ra. Ɓǝ̀ a nda Muna mala Ɓakuli ka, sùlǝî mur nggun-gangndǝi mana ka.&gt;&gt;§

41 Agbani pǝris andǝ amalǝm nggurcau andǝ aɓwana-mǝgule gbal ka à ɓangginǝi anggo. 42 A na ama, &lt;&lt;Yì ka, amsǝ aɓea ɓwana sǝ gandǝ amsǝ ɓamur rǝì ɗàng! Ɓǝ̀ yì nda Murǝm mala amǝ Isǝrayila ka, ɓǝ̀ sùlǝî múr nggun-gangndǝi man ado, sǝ sǝm nǝ̀ earnǝi. 43 Yì ka, gūlì arǝ Ɓakuli, sǝ na ama yì ka, Muna mala Ɓakuli na. Ɓǝ̀ Ɓakuli earce nǝ̀ amsǝi ka, ɓǝ̀ amsǝi ado sǝm nǝ̀ sǝni.&gt;&gt;*

44 Amǝ-akiagir mala aɓwana nǝ mazo man à gbàllia andǝi ka à ne wi acau mǝɓane gbal.

Lú mala Yesu

(Markus 15:33-41; Luka 23:44-49; Yohana 19:28-30)

45 Nǝ bu-pwari lum-nong-ɓari mala pwari a kùli ka, kara pǝndǝa yi gir ban, yi pur a bu-pwari tàrú. 46 Lang à ndarǝ gbashi bu-pwari tàrú mǝno ka, Yesu loasǝ gì kpǝm na ama, &lt;&lt;Eli, Eli, lama sabatani?&gt;&gt; Ɓālǝi ama, &lt;&lt;Ɓakuli mem, Ɓakuli mem, palang sǝ a pǝlǝàm nzǝmó?&gt;&gt;†

47 Lang aɓea ɓwana mana à came a banì à ok Yesu ka, à na ama, &lt;&lt;Ndarǝ tunǝ Iliya.&gt;&gt;

48 Ɓè ɓwa aɓalǝia ɓang tsuk-tsuk kya twal soso, parri aɓa mùr-anap mǝhangŋe pǝlǝa oasǝi a kun gara lǝmdǝì wi ama ɓǝ̀ nu.‡

49 Acili aɓwana mǝno ka a na ama, &lt;&lt;Came sǝm nǝ̀ sǝni ko yakǝla Iliya nǝ̀ yiu nǝ̀ yia amsǝi.&gt;&gt;

50 Yesu nyar ɗǝm loasǝ gì ɓua nǝ rǝcandǝa, pǝlǝa yilǝmi purî rǝì.

51 Aɓa mǝno anggo ka kara lagir mǝnana à kasǝna ban mǝfele nǝi aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka san a kùli kya bwal nzali, gau a ɓalǝu ɓari. Nzali dǝurǝo, atali arkia.§ 52 Aɓembe mǝngya, sǝ aɓwana mala Ɓakuli mǝnana à wu ɗiɗyal ka, à lo nǝ yilǝmu. 53 À purkî ɓalǝ aɓembe. Anzǝm lo mala Yesu a ɓembe ka, à yì kutio aɓa nggea-là mǝfele, à lǝmdǝ rǝia aban aɓwana pas.

54 Lang ɓwamǝgule mala asoje andǝ asoje mǝno à tamsǝia yál Yesu sǝn dǝurǝo mala nzali andǝ agir mana à kumban kat ka, ɓangciu pakkia wia kǝ̀rkǝ́r, sǝ à na ama, &lt;&lt;Ɓafo, ɓwa man ngga Muna mala Ɓakuli na.&gt;&gt;

55 Amamǝna nda a banì pas mana à pur a Galili sǝ à yiu atà Yesu ace ɗenyi nǝi ka. À cam zak à kǝ sǝn gìr mǝnana kǝ kumban kat ka.* 56 Maryamu Ɓwa Magdala, sǝ Maryamu nggea ka Jemis andǝ Yisǝfu, andǝ nggea ka amuna mala Zabadi, à ndakam aɓalǝ amamǝne.

Tsǝkban Yesu

(Markus 15:42-47; Luka 23:50-56; Yohana 19:38-42)

57 Lang pwari kpana ka, ɓè mǝkume, ɓwa Arimatiya yiu. Lùllǝì ama Yisǝfu. Yì gbal ka mǝkpata Yesu na. 58 Kutio o a ban Bilatus kya zǝmba ɓǝà pè wi lú Yesu. Bilatus pǝlǝa bang ama ɓǝà pè wi. 59 Yisǝfu ka twal lú Yesu sǝ marǝki aɓa lagir mǝpwasǝe mǝɓoarnsari 60 pǝlǝa tsǝi a ɓembe male mǝbǝshe mana tǝmi a nsoro tali ka. Ramgita nggea tali mǝtangŋe girna kun ɓembe nǝi pǝlǝa kutio o. 61 Maryamu Ɓwa Magdala andǝ ɓe Maryamu à yì do akanó a ɓadǝm ɓembe.

À tsǝk asoje à yál
ɓembe mala Yesu

62 Lang ban fa ka, nda pwari Sabbat, agbani pǝris andǝ amǝ Farisi yi ramba a ɓadǝm Bilatus. 63 À ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ɓalǝ sǝm kasǝa ama mana mǝno yì mǝ'swárki aɓwana ndanǝ yilǝmu ka, bang ama nongŋo tàrú a nzǝm lú male ka, nǝ̀ loapi ɓembe.† 64 Nda sǝm ama wu tsǝa ɓǝà kǝ̀ yál ɓembe she ɓǝ̀ anongŋo tàrú lumsǝna ka. Ɓǝ̀ ana raka yakǝla alaggana male nǝ̀ yia iu lui sǝ à nǝ̀ banggi aɓwana ama long nǝ lo a ɓembe. Sǝ mǝnia yì swarkiban nǝnzǝ́mò ka nǝ̀ kútì mǝdǝmbe nǝ ɓike.&gt;&gt;

65 Bilatus banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kya tsǝk asoje ɓǝà yál ɓembe pepè aɓa njar mǝnana kat wu nǝ̀ gandǝ pe ka.&gt;&gt; 66 Pǝlǝa à o à kya tsǝk parbu mala murǝm amur ɓembe ace mǝnana ɓǝ̀ ɓwa je ka à nǝ̀ sǝlǝa, sǝ à tamsǝ asoje ɓǝà yál banì.

28

Ɓakuli loasǝ Yesu nǝ yilǝmu

(Markus 16:1-8; Luka 24:1-12; Yohana 20:1-10)

1 A nzǝm pwari Sabbat, nǝ dǝmbari ɗiɗyal a pwari Ladi ka, Maryamu Ɓwa Magdala andǝ ɓe Maryamu waria sǝn ɓembe.

2 Lang ngga, kara nzali dǝurǝo kǝ̀rkǝ́r. Mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo pur a kùli yi sulǝo, ramta tali mana à girna kun ɓembe nǝi ka, pǝlǝa do amurí. 3 Rǝì kǝ ta gbǝang kǝla li'nzama mala mbulo; anggubyau male pwasǝ pwapwat kǝla buke. 4 Amǝ'yál ɓembe sǝni ka, rǝia ɓǝla nǝ nggea ɓangciu, sǝ à kya kpa nzali kǝla aɓwana mana à wuna ka.

5 Mǝturonjar ne amamǝne ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Ən sǝlǝna ama wu nda ban alta Yesu mana à gbàllì a nggun ka. 6 Pa akani ɗang; Ɓakuli loasǝni nǝ yilǝmu, kǝla mǝnana bangga wun ngga. Wu yiu wu yi sǝn ban mana nong kam ngga. 7 Sǝ wu nyare a kaurǝa wu kya ne alaggana male ama, &lt;Longŋǝna nǝ yilǝmu, ɗǝm ngga nda akà wun dǝmba kǝ ká a Galili ka. Wun nǝ̀ nggá sǝni akanó.&gt; Ɓalǝ wun ɓǝ̀ kasǝa ama ǝn bangŋǝna wun ngga.&gt;&gt;

8 Amamǝna man nying ɓembe tsuk-tsuk. Ɓangciu pakkia wia sǝ bumia pwasǝ kǝ̀rkǝ́r. À ɓangŋa à nǝ̀ nggá banggi alaggana male ce. 9 À nda njar aban ká ka, kara Yesu yi kasǝa a dǝmbia, nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ makka wun kun.&gt;&gt; À pǝlǝa à yiu a baní tù, à yì kurrì zǝp arǝ akusǝi, sǝ à peri. 10 Yesu pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Wu kyane wu kya ne amǝ'eambam ɓǝà o a Galili, à nǝ̀ nggá sǝnam kam.&gt;&gt;

Cau mana amǝ'yál ɓembe bang ngga

11 Lang amamǝna man nda ban o ka, aɓea amǝ'yálban mǝnana à cia yál ɓembe ka, à o aɓa nggea-là à kya banggi agbani pǝris ce gìr mǝnana kumban kat ka. 12 Agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule ramba à kurkunarǝia. À twal nggea boalo mǝgule à pea soje. 13 À nea wia ama, &lt;&lt;Wu bang ama wu nda ntulo nǝ du sǝ alaggana male yiu à yì iuwi à um nǝi. 14 Ko ɓǝ̀ nggwamna* ok ce ka, sǝm nǝ̀ nggá oasǝkì cau arǝì pà nǝ̀ pakka wun kǝgìr ɗàng.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa asoje ak boalo sǝ à kpata cau man gbal à banggia wia ka. Mǝnia yì cau ka aki kún amǝ Yahudi yi pur a yalung.

Túró mǝgule mana Yesu pè
alaggana male ka

(Markus 16:14-16; Luka 24:36-49; Yohana 20:19-23; Amǝ Mishan 1:6-8)

16 Alaggana man lum-nong-mwashat ka à kutio à o a Galili, amur nkono mana Yesu banggia wia ama ɓǝà kyan kam ngga.† 17 Lang à sǝni ka, à ɓun a ɓadǝmbi à peri; sǝama aɓea aɓwana ateà ka à ear ama Yesu na ɗang. 18 Yesu pǝlǝa yiu a bania sǝ na ama:

&lt;&lt;Rǝcandǝa mǝnana a kùli andǝ mana a ɓanza kat ka Ɓakuli panami! 19 Ace mǝno ka, wu kyane a ban ɓwapǝndǝa arǝ anzali kat, wu yinǝia ɓǝà pǝlǝ amǝkpatam. Wu pakkia wia batisǝma aɓa lullǝ Ɓakuli Tárrû, andǝ mala Muni, andǝ mala Bangŋo Mǝfele.‡ 20 Wu kania wia ɓǝà kpata agir mana kat ǝn bangga wun ngga. Mǝ nda atà wun kàngkàng a koya pwari ka, bà masǝlǝata ɓanza.&gt;&gt;

* 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: Rut 4:18-22; 1Kpa 2:1-15.

† 1:11 1:11 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 24:14,15; 2Kpa 36:10; Ir 27:19-21.

‡ 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: Isha 7:14.

* 2:6 2:6 Ɓalli gbal aɓa: Mik 5:2.

† 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: Hos 11:1.

‡ 2:18 2:18 Ɓalli gbal aɓa: Ir 31:15.

* 3:3 3:3 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:3.

† 3:4 3:4 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 1:8.

‡ 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:34; 23:33.

* 4:1 4:1 Ɓalli gbal aɓa: Ib 2:18; 4:15.

† 4:4 4:4 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 8:3.

‡ 4:6 4:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 91:11,12.

§ 4:7 4:7 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:16.

* 4:10 4:10 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:13.

† 4:16 4:16 Ɓalli gbal aɓa: Isha 9:1,2.

‡ 4:25 4:25 Dekapolis: Ko &lt;&lt;ala lum.&gt;&gt;

* 5:4 5:4 Ɓalli gbal aɓa: Isha 61:2.

† 5:5 5:5 Ɓalli gbal aɓa: Ang 37:11.

‡ 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: Isha 55:1,2.

§ 5:8 5:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 24:3,4.

* 5:12 5:12 Ɓalli gbal aɓa: 2Kpa 36:16; Mat 23:37; Atúró 7:52; 1Tas 2:15; Jem 5:10.

† 5:13 5:13 Ɓalli gbal aɓa: Mar 9:50; Luk 14:34,35.

‡ 5:14 5:14 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 8:12; 9:5.

§ 5:15 5:15 Ɓalli gbal aɓa: Mar 4:21; Luk 8:18; 11:33.

* 5:16 5:16 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:12.

† 5:18 5:18 Ɓalli gbal aɓa: Luk 16:17.

‡ 5:20 5:20 ɓǝ̀ ɓealɓoarna ma'wun kútì mala amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa raka: Ko &lt;&lt;ɓǝ̀ do mǝsǝcau ma'wun aɓa kpata gìr mǝnana Ɓakuli earkiyi ce ka kútì mala amǝ Farisi andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa raka.&gt;&gt;

§ 5:21 5:21 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:13; Nggur 5:17.

* 5:27 5:27 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:14; Nggur 5:18.

† 5:29 5:29 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:9; Mar 9:47.

‡ 5:30 5:30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:8; Mar 9:43,44.

§ 5:31 5:31 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 24:1-4; Mat 19:7; Mar 10:4.

* 5:33 5:33 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:12; Ɓal 30:2; Nggur 23:21.

† 5:34 5:34 Ɓalli gbal aɓa: Jem 5:12; Isha 66:1; Mat 23:22.

‡ 5:35 5:35 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:1; Ang 48:2.

§ 5:38 5:38 Ɓalli gbal aɓa: Pur 21:24; Pǝris 24:20; Nggur 19:19-21.

* 5:43 5:43 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18.

† 5:48 5:48 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:2.

* 6:1 6:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:5.

† 6:5 6:5 Ɓalli gbal aɓa: Luk 18:10-14.

‡ 6:14 6:14 Ɓalli gbal aɓa: Mar 11:25,26.

§ 6:19 6:19 Ɓalli gbal aɓa: Jem 5:2,3.

* 6:25 6:25 Ɓalli gbal aɓa: Filp 4:6; 1Bit 5:7.

† 6:29 6:29 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 10:4-7; 2Kpa 9:3-6.

‡ 6:30 6:30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 8:26; 14:31; 16:8.

§ 6:34 6:34 Ɓalli gbal aɓa: Mat 19:28; Mar 10:29-30; Luk 18:29-30.

* 7:2 7:2 Ɓalli gbal aɓa: Mar 4:24.

† 7:12 7:12 Ɓalli gbal aɓa: Luk 6:31.

‡ 7:19 7:19 Ɓalli gbal aɓa: Mar 3:10; Luk 3:9.

§ 7:20 7:20 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:33.

* 7:23 7:23 Ɓalli gbal aɓa: Ang 6:8.

† 7:29 7:29 Ɓalli gbal aɓa: Mar 1:22; Luk 4:32.

* 8:4 8:4 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 14:1-32.

† 8:11 8:11 Ɓalli gbal aɓa: Luk 13:29.

‡ 8:17 8:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:4.

* 9:11 9:11 Ɓalli gbal aɓa: Luk 15:1,2.

† 9:13 9:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:7; Hos 6:6.

‡ 9:27 9:27 Muna mala Dauda: Ko &lt;&lt;Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

§ 9:34 9:34 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:25; 12:24; Mar 3:22; Luk 11:15.

* 9:35 9:35 Ɓalli gbal aɓa: Mat 4:23; Mar 1:39; Luk 4:44.

† 9:36 9:36 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 27:17; 1Amur 22:17; 2Kpa 18:16; Ezǝk 34:5; Mar 6:34.

‡ 9:38 9:38 Ɓalli gbal aɓa: Luk 10:2.

* 10:14 10:14 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 13:51.

† 10:16 10:16 Ɓalli gbal aɓa: Luk 10:3.

‡ 10:17 10:17 Ɓalli gbal aɓa: Mar 13:9-11; Luk 12:11,12; 21:12-15.

§ 10:21 10:21 Ɓalli gbal aɓa: Mar 13:12; Luk 21:16.

* 10:22 10:22 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:9,13; Mar 13:13; Luk 21:17.

† 10:24 10:24 Ɓalli gbal aɓa: Luk 6:40; Yoh 13:16; 15:20.

‡ 10:25 10:25 Murǝm mala akukwar ko Be'elzebul ko Be'elzebup

§ 10:25 10:25 Ɓalli gbal aɓa: Mar 9:34; 12:24; Mar 3:22; Luk 11:15.

* 10:26 10:26 Ɓalli gbal aɓa: Mar 4:22; Luk 8:17.

† 10:33 10:33 Ɓalli gbal aɓa: 2Tim 2:12.

‡ 10:34 10:34 nggeabyau: Ko &lt;&lt;gapitarǝu ko lwa ko wal-lú.&gt;&gt;

§ 10:36 10:36 Ɓalli gbal aɓa: Mik 7:6.

* 10:38 10:38 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:24; Mar 8:34; Luk 9:23.

† 10:39 10:39 Ɓalli gbal aɓa: Luk 17:33; Yoh 12:25.

‡ 10:40 10:40 Ɓalli gbal aɓa: Luk 9:48; 10:16; Yoh 13:20; Mar 10:37.

* 11:5 11:5 Ɓalli gbal aɓa: Isha 35:5,6; 61:1.

† 11:6 11:6 à kum ɓè kǝgìr annda arǝàm raka: Ko &lt;&lt;kum ɓè kǝgìr arǝàm mǝnana nǝ̀ tsǝì nǝ̀ bwakibuì arǝ earnǝ mim ngga raka.&gt;&gt;

‡ 11:10 11:10 Ɓalli gbal aɓa: Mal 3:1.

§ 11:13 11:13 Ɓalli gbal aɓa: Luk 16:16.

* 11:14 11:14 Ɓalli gbal aɓa: Mal 4:5-6; Mat 17:10-13; Mar 9:11-13.

† 11:21 11:21 Ɓalli gbal aɓa: Isha 23:1-18; Ezǝk 26:1--28:26; Jol 3:4-8; Amo 1:9,10; Zak 9:2-4.

‡ 11:23 11:23 Ɓalli gbal aɓa: Isha 14:13-15; Tite 19:24-28.

§ 11:24 11:24 Ɓalli gbal aɓa: Isha 14:13-15; Tite 19:24-28.

* 11:27 11:27 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 1:18; 3:35; 10:15.

† 11:29 11:29 Ɓalli gbal aɓa: Ir 6:16.

* 12:1 12:1 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 23:25.

† 12:4 12:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 21:1-6; Pǝris 24:9.

‡ 12:5 12:5 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 28:9,10.

§ 12:7 12:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 9:13; Hos 6:6.

* 12:11 12:11 Ɓalli gbal aɓa: Luk 14:5.

† 12:20 12:20 Yì ka, nda ɓukɓuk aban aɓwana mǝnana à pànǝ rǝcandǝa raka, sǝ nǝ̀ sǝn mǝsǝswatǝr mala aɓwana mǝnana à nda ɓá tanni ka, nǝ̀ bwalia wia kam. Ko: Nzuno mǝnana à pari ɓun ngga pà nǝ̀ kasǝi ɗàng, sǝ bǝsa mǝnana kǝ ɓariki nǝ̀ lo earke arǝ kǝkar ka pà nǝ̀ lìmì ɗàng.

‡ 12:21 12:21 Ɓalli gbal aɓa: Isha 42:1-4.

§ 12:23 12:23 Muna mala Dauda: Ko &lt;&lt;Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

* 12:24 12:24 Ɓalli gbal aɓa: Mat 9:24; 10:25.

† 12:25 12:25 Nzali mana kat aɓwana male kǝ munǝo arǝarǝia ka: Ko &lt;&lt;Ɓǝ̀ kún murǝm kǝ ɓua andǝ amǝtè ka&gt;&gt;

‡ 12:30 12:30 Ɓalli gbal aɓa: Mar 9:40.

§ 12:32 12:32 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:10.

* 12:33 12:33 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:20; Luk 6:44.

† 12:34 12:34 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:7; 15:18; 23:33; Luk 3:7; 6:45.

‡ 12:38 12:38 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:1; Mar 8:11; Luk 11:16.

§ 12:39 12:39 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:4; Mar 8:12.

* 12:40 12:40 Ɓalli gbal aɓa: Yun 1:17.

† 12:41 12:41 Ɓalli gbal aɓa: Yun 3:5.

‡ 12:42 12:42 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 10:1-10; 2Kpa 9:1-12.

* 13:2 13:2 Ɓalli gbal aɓa: Luk 5:1-3.

† 13:12 13:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 25:29; Mar 4:25; Luk 8:18; 19:26.

‡ 13:15 13:15 Ɓalli gbal aɓa: Isha 6:9,10.

§ 13:19 13:19 Domurǝm mala kùli: Ko &lt;&lt;Domurǝm mala Ɓakuli amur aɓwana.&gt;&gt;

* 13:35 13:35 Ɓalli gbal aɓa: Ang 78:2.

† 13:57 13:57 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 4:43,44.

* 14:3 14:3 Ɓalli gbal aɓa: Luk 3:19,20; Pǝris 18:16; 20:21.

* 15:4 15:4 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; 21:17; Pǝris 20:9; Nggur 5:16.

† 15:5 15:5 ǝn pani Ɓakuli: Aɓa kpata kúncau mala amǝ Yahudi ka, ɓǝ̀ ɓwa bang ama gìr ka pani Ɓakuli ka, mǝno yì gìr ka dumǝna mala Ɓakuli, ɓwe pà nǝ̀ nyare nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace ɓamúrì, ko nǝ̀ pe nggè ko tárrí ka ɗang.

‡ 15:9 15:9 Ɓalli gbal aɓa: Isha 29:13.

§ 15:14 15:14 Ɓalli gbal aɓa: Luk 6:39.

* 15:22 15:22 ɓwama Kan'ana: Amǝ Kan'ana ka amǝ Isǝrayila na ɗang.

† 15:22 15:22 Muna mala Dauda: &lt;&lt;Ko Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

* 16:1 16:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:38; Luk 11:16.

† 16:4 16:4 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:39; Luk 11:29.

‡ 16:6 16:6 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:1.

§ 16:9 16:9 Ɓalli gbal aɓa: Mat 14:17-21.

* 16:10 16:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 15:34-38.

† 16:14 16:14 Ɓalli gbal aɓa: Mat 14:1,2; Mar 6:14,15; Luk 9:7,8.

‡ 16:16 16:16 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:68,69.

§ 16:19 16:19 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:18; Yoh 20:23.

* 16:24 16:24 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:38; Luk 14:27.

† 16:25 16:25 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:39; Luk 17:33; Yoh 12:25.

‡ 16:27 16:27 Ɓalli gbal aɓa: Mat 25:31; Ang 62:12; Rom 2:6.

* 17:5 17:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Bit 1:17,18; Tite 22:2; Isha 42:1; Mat 3:17; 12:18; Mar 1:11; Luk 3:22; Nggur 18:15.

† 17:10 17:10 Ɓalli gbal aɓa: Mal 4:5.

‡ 17:12 17:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 11:14.

§ 17:21 17:21 Ɓalli gbal aɓa: Mat 21:21; Mar 11:23; 1Kor 13:2.

* 17:24 17:24 Ɓalli gbal aɓa: Pur 30:13-15; 38:26.

* 18:1 18:1 Ɓalli gbal aɓa: Luk 22:24.

† 18:3 18:3 Ɓalli gbal aɓa: Mar 10:15; Luk 18:17.

‡ 18:9 18:9 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:29,30.

§ 18:11 18:11 Ɓalli gbal aɓa: Luk 19:10.

* 18:15 18:15 Ɓalli gbal aɓa: Luk 17:3.

† 18:18 18:18 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:19; Yoh 20:23.

‡ 18:22 18:22 Ɓalli gbal aɓa: Luk 17:3,4; Tite 4:24.

* 19:4 19:4 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:27; 5:1,2.

† 19:5 19:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:24.

‡ 19:7 19:7 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 24:1-4; Mat 5:31.

§ 19:9 19:9 nongnǝban a nza nǝ doɓala: ko &lt;&lt;ɗwanyi do nǝ mǝsǝcau arǝ doɓala.&gt;&gt;

* 19:9 19:9 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:32; 1Kor 7:10,11.

† 19:18 19:18 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:13-16; Nggur 5:20.

‡ 19:19 19:19 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; Nggur 5:16; Pǝris 19:18.

§ 19:28 19:28 Ɓalli gbal aɓa: Mat 25:31; Luk 22:30.

* 19:30 19:30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 20:16; Luk 13:30.

* 20:8 20:8 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:13; Nggur 24:15.

† 20:16 20:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 19:30; Mar 10:31; Luk 13:30.

‡ 20:19 20:19 aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka: A mǝnia ka à nda ka amǝ Roma mana a bàkú mǝno ka amǝ Isǝrayila na aɓata nggwamnati malea ka.

§ 20:26 20:26 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:11; Mar 9:35; Luk 22:26.

* 20:28 20:28 amsǝ: Ko &lt;&lt;akmúr&gt;&gt;

† 20:30 20:30 Muna mala Dauda: Ko &lt;&lt;Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

* 21:5 21:5 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:11; Mar 9:35; Luk 22:26.

† 21:9 21:9 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:25,26.

‡ 21:13 21:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 56:7.

§ 21:13 21:13 Ɓalli gbal aɓa: Ir 7:11.

* 21:16 21:16 Ɓalli gbal aɓa: Ang 8:2.

† 21:21 21:21 Ɓalli gbal aɓa: Mat 17:20; 1Kor 13:2.

‡ 21:32 21:32 Ɓalli gbal aɓa: Luk 3:12; 7:29,30.

§ 21:33 21:33 Ɓalli gbal aɓa: Isha 5:1,2.

* 21:42 21:42 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22,23.

* 22:13 22:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 8:12; 25:30; Luk 13:28.

† 22:23 22:23 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 23:8.

‡ 22:32 22:32 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:6.

§ 22:37 22:37 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:5.

* 22:39 22:39 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18.

† 22:42 22:42 Mezaya: Ko &lt;&lt;Kǝrǝsti&gt;&gt;

‡ 22:42 22:42 Muna mala Dauda: Ko &lt;&lt;Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

§ 22:44 22:44 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

* 23:5 23:5 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 15:38; Nggur 6:8; Mat 6:1.

† 23:11 23:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 20:26,27; Mar 9:35; 10:43,44; Luk 22:26.

‡ 23:12 23:12 Ɓalli gbal aɓa: Luk 14:11; 18:14.

§ 23:22 23:22 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:1; Mat 5:34.

* 23:23 23:23 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 27:30.

† 23:27 23:27 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 23:3.

‡ 23:33 23:33 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:7; 12:34; Luk 3:7.

§ 23:35 23:35 Ɓalli gbal aɓa: Tite 4:8; 2Kpa 24:20-22.

* 23:38 23:38 Ɓalli gbal aɓa: Ir 22:5.

† 23:39 23:39 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:26.

* 24:14 24:14 Cau Amsǝban ko Bǝsa Cau Mǝɓoarne

† 24:15 24:15 Ɓalli gbal aɓa: Dan 9:27; 11:31; 12:11.

‡ 24:29 24:29 Ɓalli gbal aɓa: Isha 13:10; 34:4; Jol 2:10,15,31; Ezǝk 32:7; Sǝn 6:12,13.

* 25:1 25:1 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:35.

† 25:12 25:12 Ɓalli gbal aɓa: Luk 13:25.

‡ 25:14 25:14 Ɓalli gbal aɓa: Luk 19:11-27.

§ 25:29 25:29 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:12; Mar 4:25; Luk 8:18.

* 25:30 25:30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 8:12; 22:13; Luk 13:28.

† 25:31 25:31 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:27; 19:28.

‡ 25:46 25:46 Ɓalli gbal aɓa: Dan 12:2.

* 26:2 26:2 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:1-27.

† 26:11 26:11 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 15:11.

‡ 26:23 26:23 Ɓalli gbal aɓa: Ang 41:9.

§ 26:28 26:28 Ɓalli gbal aɓa: Pur 24:8; Ir 31:31-34.

* 26:31 26:31 Ɓalli gbal aɓa: Zak 13:7.

† 26:55 26:55 Ɓalli gbal aɓa: Luk 19:47; 21:37.

‡ 26:61 26:61 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 2:19.

§ 26:64 26:64 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13.

* 26:65 26:65 bwal daura male sannì ace lǝmdǝ bumkiɗikea mǝkǝ̀rkǝ́rnì.

† 26:66 26:66 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 24:15,16.

‡ 26:67 26:67 Ɓalli gbal aɓa: Isha 50:6.

* 27:3 27:3 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:18,19.

† 27:10 27:10 Ɓalli gbal aɓa: Zak 11:12-13.

‡ 27:16 27:16 Aɓea malǝmce mana à gilǝia nǝ bu ka à tsǝa ama lùllǝì nda Yesu Barabbas; anggo gbal a 27:17.

§ 27:24 27:24 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 21:6-9.

* 27:34 27:34 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:21.

† 27:35 27:35 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:18.

‡ 27:39 27:39 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:7; 109:25.

§ 27:40 27:40 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:61; Yoh 2:19.

* 27:43 27:43 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:8.

† 27:46 27:46 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:1.

‡ 27:48 27:48 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:21.

§ 27:51 27:51 Ɓalli gbal aɓa: Pur 26:31-33.

* 27:55 27:55 Ɓalli gbal aɓa: Luk 8:2,3.

† 27:63 27:63 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:21; 17:23; 20:19; Mar 8:31; 9:31; 10:33,34; Luk 9:22; 18:31-33.

* 28:14 28:14 nggwamna: Buntu Bilatus

† 28:16 28:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:32; Mar 14:28.

‡ 28:19 28:19 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:8.

Markus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Cau amsǝban a nê mala

MARKUS

Mǝncau

Cau Amsǝban a nê mala Markus ka nda &lt;&lt;Bǝsa Cau mǝɓoarne amur Yesu Kǝrǝsti, Muna mala Ɓakuli.&gt;&gt; Yesu ka à lǝmdǝí kǝla ɓwa mǝnana ɓǝ̀ bangcau ka nǝ̀ lùmsǝì, sǝ yì ɗǝm ngga ndanǝ gara. Gara male ka à sǝni arǝ kanigir male, andǝ rǝcandǝa male amur akukwar, andǝ twalban cauɓikea mala aɓwana. Yesu tunǝ ɓamúrì ama yì nda Muna mala Ɓwa, mǝnana yiu ace mana nǝ̀ yia pa ɓamúrì ace pusǝ aɓwana male aɓalǝ acauɓikea.

Markus nacau amur agir mana Yesu pea, andǝ acau mana nea, andǝ akanìgìr male. Bang cau bǝti amur Yohana Mǝbatisǝma, andǝ batisǝma mala Yesu, andǝ kārǝkiban male ka, pǝlǝa kutio aban bangcau amur túró mala Yesu mala twalban rǝkwana andǝ kanigir. Aban ká masǝlǝate ka Markus bangcau amur agir mǝnana à kum Yesu a masǝlǝata do yilǝmu male aɓa ɓanza, nggeamurǝmi ka gbaliban male amur nggun-gangndǝi, andǝ lo male a ɓembe.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Tita mǝnia yì Bǝsa Cau Mǝɓoarne ka1:1-13

Túró mala Yesu bwāng aɓa Galili1:14--9:50

Lo a Galili aban ká Urǝshalima10:1-52

Masǝlǝata limo, aɓa Urǝshalima sǝ arǝ aban tù nǝ Urǝshalima11:1--15:47

Lo mala Yesu a ɓembe16:1-8

Pusǝrǝu andǝ eauwe mala Mǝtalabangŋo mǝnana nǝ yilǝmu ka aban ká a kùli16:9-20

1

Hama mala Yohana Mǝbatisǝma

(Matiu 3:1-12; Luka 3:1-18; Yohana 1:19-28)

1 Ani sǝ Cau Amsǝban mala Yesu Kǝrǝsti, Muna mala Ɓakuli tite.

2 Kǝla mana à gilǝì aɓa malǝmce mala Ishaya, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ka, Ɓakuli bang ama:

&lt;&lt;Mǝ ndya ǝn nggǝ túr

mǝturonjar mem

ɓǝ̀ ako dǝmba,

ɓǝ̀ yi gilǝkio tanjargula.&gt;&gt;*

3 &lt;&lt;Giu mala ɓeɓwa

kǝ tunǝban a njenza ama,

&lt;Wu gilǝki tanjar

ace Mǝtalabangŋo!

Wu tamsǝi wi atanjar pǝrapǝra

ɓǝ̀ ging nggam!&gt; &gt;&gt;†

4 Mǝnia yì mǝturonjar ka nda Yohana Mǝbatisǝma. Puro yiu kǝ hamnǝ Cau Amsǝban a ban aɓwana aɓa pǝɗanban a njenza ama, &lt;&lt;Wu pwanzali wu ɗeki bu wun arǝ acauɓikea ma'wun, Ɓakuli nǝ̀ twala wun bania, sǝ dumǝna púp ɓǝa pakka wun batisǝma.&gt;&gt; 5 Ɓwabunda puro arǝ acilia alá aɓa nzali Yahudi, andǝ ɓá Urǝshalima aban yiu a sǝne sǝ à nǝ̀ ok hama male. À kǝ bang acauɓikea malea, sǝ Yohana kǝ pakkia wia batisǝma a kún Nggeasala Jodan. 6 Agir-nggūrǝu male yì Yohana ka, à pea nǝ nggu kalakadambi, sǝ nggur-ɓunu male ka nggú-bángŋá na. Girlina male ka doshi na andǝ mur'nyi mǝnana kúmó ɓun kano a ɓabondo ka.‡ 7 Kǝ hama, kǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwa nda kǝ yiu a nzǝmam ngga. Gulo kútiǎm kǝ̀rkǝ́r, ko anggur nkura kusǝì ka ǝn kārǝa mǝ nǝ kū`ndǝó mǝ nǝ panzǝia ɗàng. 8 Nǝ mur sǝ ǝn nggǝ pakka wun batisǝma, sǝ yì ka, nǝ̀ pakka wun batisǝma nǝ Bangŋo Mǝfele!&gt;&gt;

Batisǝma andǝ kārǝkiban mala Yesu

(Matiu 3:13-17; Luka 3:21-22)

9 Aɓalǝ amǝno yì anonggio ka, Yesu pur a Nazarat, a bu-nzali Galili. Yohana yi pakki wi batisǝma a Nggeasala Jodan. 10 Yesu na aban eapi mùr ani ka, kara sǝn kùli mǝna. Bangŋo Mǝfele sulǝo aban yiu amurí kǝla kutu. 11 Gì Ɓakuli pur nǝ kuli na ama, &lt;&lt;A nda Munem mǝnana ǝn earkiyi ace raka; ban kǝ ɓoaram a rǝo kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;§ 12 Zuku ka, Bangŋo loasǝ Yesu aban ká aɓa pǝɗanban a njenza. 13 Nda kano aɓa pǝɗanban a njenza, nongŋo lumi-ine, Shetan na aban karǝke. Yesu ka nda nǝmurǝì andǝ anyam ɓabondo mana a banì ka. Amǝturonjar mala Ɓakuli yiu à yì bwalì wi kàm.

Yesu tita tunǝ amǝ kpate

(Matiu 4:12-22; Luka 4:14; 5:1-11)

14 Anzǝm mana à bwalǝna Yohana à oasǝni a ndàkurban ngga, Yesu o a nzali Galili, kǝ hamnǝ Cau Amsǝban mala Ɓakuli. 15 Kǝ bang ama, &lt;&lt;Pwari kārǝ́na! Domurǝm mala Ɓakuli gbashìnà tù! Wu pwanzali wu ɗeki bu wun arǝ acauɓikea ma'wun, wu earnǝ Cau Amsǝban wu é!&gt;&gt;*

16 Lang Yesu nda ban gya a kun Nggeamùr Galili ka, mǝsǝì kpa arǝ Shiman andǝ mǝ'eambi Andǝru, aban taula nǝ andámbú, acemǝnana yia ka amǝbwalki anji na. 17 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu yiu atàm, mǝ nǝ tsǝk wun wu nǝ̀ duk amǝbwalki aɓwana.&gt;&gt; 18 Àkǝ̀ banì kara à ɗeki andámbú malea, à kpate.

19 Nǝ̀ tùr a dǝmba bǝti anggo ka, nyare sǝn Jemis, muna mala Zabadi atārǝia andǝ mǝ'eambi Yohana. Yia ka à nda aɓa waru aban gilǝki andámbú malea. 20 Yesu tunǝia. Pǝlǝa à ɗeki tárrià yì Zabadi aɓa waru andǝ aɓwana mǝnana à twalia ace nun ndāmbú ka, à o atè.

Yesu pusǝ kukwar arǝ ɓwa

(Luka 4:31-37)

21 Yesu andǝ alaggana male wari a Kapanahum. Pwari Sabbat karna ka Yesu kutio a ndakpapi, tita kanigir kam. 22 Kànìgìr male pakkia wia ndali, acemǝnana kǝ kania wia gìr nǝ sǝlǝe andǝ rǝcandǝa, pa kǝla mala amalǝm Nggurcau ɗàng.†

23 Àkǝ̀ banì mǝno ka, ɓeɓwa ndakam nǝ bangŋo mǝɓane arǝì aɓa ndakpapi, lo mak'zwalo, kǝ na ama, 24 &lt;&lt;We Yesu ɓwa Nazarat, mana a earkiyice arǝ sǝm? A yiua kiɗiki sǝm, a nǝ mal sǝm le? Ən súrǝ̀o, a nda Ɓwa Mǝfele mala Ɓakuli!&gt;&gt;

25 Yesu sà arǝ kukwar, ne wi ama, &lt;&lt;Duk kuno più, purî rǝ ɓwa man!&gt;&gt;

26 Bangŋo mǝɓane dǝkǝrǝki nǝ rǝcandǝa, mak'zwalo, pǝlǝa purî rǝi. 27 Ɓwapǝndǝa ndali kǝ̀rkǝ́r gandǝa à kǝ ɗiki rǝarǝia ama, &lt;&lt;Mana aman? Ɓè kǝ bǝsa kanigir na nǝ rǝcandǝa! Nggearǝ abangŋo mǝɓane ka, kǝ sàrǝia sǝ à kǝ oki wi.&gt;&gt;

28 Àkǝ̀ dyadyan cau male akiban a bu-nzali Galili kat.

Yesu twali aɓwana pas
ban rǝkwana

(Matiu 8:14-25; Luka 4:38-41)

29 Yesu nǝ̀ purî ɓá ndakpapi ani ka, yì, andǝ Jemis andǝ Yohana, à kutio a ɓala mala Shiman andǝ Andǝru. 30 Nkil Shiman mǝɓwame ka nda aban nongŋo, ɓauwa eari wi ɗàng, pǝlǝa à banggi Yesu cau mala rǝkwana male. 31 Yesu kutio a baní kya bwali a garabui loasǝi. Ɓauwa purì rǝì, pǝlǝa lo pea wia girlina.

32 Lang pwari kpana ka, amǝ lě yiu nǝ amǝkwánó, andǝ aɓwana mǝnana à ndanǝ akukwar aɓa nyamia ka, a baní. 33 Ɓwapǝndǝa mana a là kat ka à dapi a kunɓala. 34 Yesu twalban arǝkwana ɗàngɗáng arǝ aɓwana sǝ pusǝki akukwar pas. Sǝ acemǝnana akukwar súrǝ́nà rǝì ama yì nda Muna mala Ɓakuli ka, earia wia ɓǝà nacau ɗàng.

Yesu o a pak hiwi nǝmurǝì

(Luka 4:42-44)

35 Nǝ dǝmbari ɗiɗyal, ban malaká fa pepe ɗàng, Yesu purî ɓá là o a ban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka, kya pak hiwi. 36 Shiman andǝ aɓi à puro aban alte. 37 Lang à kya kumǝni ka, à ne wi ama, &lt;&lt;Koyana le ka nda ban alto!&gt;&gt;

38 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Wu fa sǝm nǝ̀ kánì arǝ acili amuna-là mana akani tù ka. Mǝ nǝ nggá hamnǝ Cau Amsǝban kam gbal, acemǝnana nda kǝgìr mǝnana yinǝ mim ngga.&gt;&gt;

39 Pǝlǝa gya aɓa nzali Galili kat, kutio arǝ andakpapi malea aban hamnǝ Cau Amsǝban, sǝ kǝ pusǝ akukwar arǝ aɓwana.‡

Yesu twali mǝdakali
ban rǝkwana

(Matiu 8:1-4; Luka 5:12-16)

40 Ɓè ɓwa mǝdakali yiu yi kū`ndǝó a ɓadǝm Yesu, zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nǝ ear ka, a nǝ gandǝ twàlâm-ban mǝnia yì kwánó ka ɓǝ̀ rǝàm ɓoarnsari.&gt;&gt;

41 Mǝsǝswatǝr bwal Yesu kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa lǝmdǝ buì jena rǝì nǝi, ne wi ama, &lt;&lt;Ən earǝna, ɓǝ̀ rǝò malâ!&gt;&gt; 42 Àkǝ̀ banì kara dakali malǝna, rǝì ɓoarnansari. 43 Yesu ne wi cau nunkiri, pǝlǝa tasǝi ɓǝ̀ o. 44 Ne wi ama, &lt;&lt;Kǝa ne kǝɓwa ce ɗàng. A kún mani ka, kutio kya lǝmdǝ ɓamuro a ban pǝris ɓǝ̀ pelǝkio. Sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ koyan ngga ɓǝ̀ sǝlǝ ama rǝò malǝna ka, kyane kya pa ɓoro-bu a Ndàmǝgule kǝla mǝnana Musa kasǝa ace sonzǝo mala rǝò ka.&gt;&gt;§

45 Sǝama lang purna ka, kara tita mesǝ ce a koya ban ngga. Gìr nî tsǝa Yesu gandǝ kutio a ɓekǝ là a ɓamǝsǝ aɓwana ɗang, ak rǝì arǝ aban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka. Kat andǝ amani ka, ɓwapǝndǝa puro a koya ban ngga aban yiu a baní.

2

Yesu twalban kwánó rǝwuna

(Matiu 9:1-8; Luka 5:15-26)

1 Anzǝm anongŋo bǝti ka, Yesu nyare a Kapanahum. Ceì akiban ama nyarǝna nda a ɓala. 2 Zuku ka ɓwabundǝa yiu yi lumsǝna ban kàngkàng, yi pur a kun ɓala, ko kǝ ban oasǝ kusǝu pa kàm ɗang. Lang Yesu na aban hambia wia nǝ cau mala Ɓakuli ka, 3 aɓea aɓwana, yia ine, à twal ɓe mǝrǝkwana mǝnana sú arǝ abui andǝ akusǝi ka, aɓa kala, à yiu nǝi aban Yesu. 4 Sǝ acemǝnana ɓwapǝndǝa làkkì kǝ̀rkǝ́r, à kum njargula kútí nǝi a ɓadǝmbi raka, à pǝlǝa à eau nǝ múr kurǝm, à mǝn njar kam, sǝ à sulǝ mǝrǝkwana aɓa kala, nǝ anggúr, a ɓadǝm Yesu. 5 Lang Yesu sǝn gūliarǝu malea arǝì ka, pǝlǝa ne mǝrǝkwana ama, &lt;&lt;Laggalem, à twalǝno ban acauɓikea mô.&gt;&gt;

6 Aɓea malǝm Nggurcau ndakam aban do, à kǝ pakki aɗenyicau arǝarǝia ama, 7 &lt;&lt;Palang sǝ mǝnia yì ɓwa ka bang ulang cau man? Nyesǝ ɓamúrì kǝla nda Ɓakuli! Kǝ Ɓakuli raka, yana ɓwe nǝ̀ gandǝ twalban cauɓikea?&gt;&gt;

8 Anggo ka kara Yesu sǝlǝ ɗenyicau mǝnana a ɓabumia ka, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ ndali amur mǝnia yì agir ka a ɓabum wun? 9 Mǝye na kwano kutibanì, yi mǝnana ɓǝà ne mǝkwánó ama, &lt;À twalǝno ban acauɓikea mô&gt; ka le, ko ɓǝà na ama, &lt;Lo, twal kala mô, sǝ wu gya&gt; ka? 10 Sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama Muna mala Ɓwa ka, ndanǝ rǝcandǝa akani a ɓanza, mala twalban cauɓikea ka, mǝ ndo mǝ nǝ lǝmdǝa wun ngga.&gt;&gt; Pǝlǝa ne mǝkwánó ama, 11 &lt;&lt;Mǝ́ nǝ̀ banggo, lo, twal kala mô, o a ɓala!&gt;&gt;

12 Pǝlǝa mǝkwánó lo, twal kala male, àkǝ̀ ɓamǝsǝia kat, aban o. Koyan ngga gìr nî pakki wi ndali, à gusǝlǝ Ɓakuli à kǝ bang ama, &lt;&lt;Sǝm malaká sǝn ulang mǝnia yì gìr ka ɗàng!&gt;&gt;

Yesu tunǝ Lawi

(Matiu 9:9-13; Luka 5:27-32)

13 Yesu nyare puro o a kun Nggeamùr Galili. Ɓwabunda puro aban ká a baní, pǝlǝa kania wia gìr. 14 Nda ban kutio ka, mǝsǝì kpa arǝ Lawi, muna mala Alfiyus, dumǝna aban ak boalo-cemi, aɓa mǝdanki cemi. Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Yiu atàm.&gt;&gt; Pǝlǝa Lawi lo o atè. 15 Anzǝm mǝno ka Yesu do aban li girlina a ɓala mala Lawi. Amǝcemi pas andǝ amǝnana aɓwana twalia ama amǝ'cauɓikea na ka, à yì do à kǝ lili andǝ Yesu andǝ alaggana male. Aɓwana ulang amǝnia ka à ndakam pas mǝnana à kǝ gya atà Yesu ka. 16 Lang amalǝm Nggurcau mala Musa mǝnana amǝ Farisi na, à sǝn Yesu aban lili andǝ amǝ'cauɓikea andǝ amǝcemi ka, à ɗì ka laggana male ama, &lt;&lt;Palang sǝ kǝ lili andǝ amǝcemi andǝ amǝ'cauɓikea?&gt;&gt; 17 Yesu nǝ̀ oè ka, nea wia ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana rǝia bǎng ngga, à kǝ alta mǝsonzǝo ɗang, she amǝkwánó. Ən yiu ace tunǝ aɓwana mǝnana à kǝ sǝni kǝla amǝ'cauɓoarna na ka ɗàng, ǝn yiu ace tunǝ amǝ'cauɓikea.&gt;&gt;

Ɗiban amur gilmùr

(Matiu 9:14-17; Luka 5:33-39)

18 Ɓè pwari nakam alaggana mala Yohana Mǝbatisǝma andǝ amǝ Farisi à nda ban gilmùr. Aɓea ɓwana yiu aban Yesu à yì ɗì ama, &lt;&lt;Palang sǝ alaggana mala Yohana andǝ mala amǝ Farisi ka, à kǝ gilmùr, sǝ alaggana mò ka à kǝ gil ɗang?&gt;&gt; 19 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Lang sǝ agyajam mala bura-māfela nǝ̀ gilmùr yi mǝnana nda abania peatu ka? Ɓǝà nda atārǝia andǝ bura-māfela ka, à pà nǝ̀ gilmùr ɗàng. 20 Pwari mǝnana à twalǝna bura-māfela a rǝia ka, akàm sǝ yia ka à nǝ̀ gilmùr.

21 &lt;&lt;Kǝɓwa pà nǝ̀ twal nggubyau mǝbǝshe sǝ nǝ̀ mbàkìnà mǝ'e nǝi ka ɗàng. Ɓǝ̀ pè anggo ka, nggubyau mǝbǝshe nǝ̀ kpami, nǝ̀ san nggubyau mǝ'e, nggea sana mǝgule. 22 Sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ solǝ mùr-ɓǝlanggun anap mǝbǝshe aɓa eakǝna sambǝram mala mùr-ɓǝlanggun anap ɗang. Ɓǝ̀ pa anggo ka, mùr-ɓǝlanggun anap nǝ̀ vwali nǝ̀ ar luru, sǝ mùr-ɓǝlanggun anap andǝ sambǝram kǝm ngga à nǝ̀ ueɓà. Mùr ɓǝlanggun anap mǝbǝshe ka a sambǝram mǝbǝshe sǝ à nǝ̀ soe.&gt;&gt;

Ɓwamǝgule amur Sabbat

(Matiu 12:1-8; Luka 6:1-5)

23 A ɓè pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi, Yesu andǝ alaggana male gya à kǝ kútí nǝban aɓea aɓaban mǝssa. À nǝ̀ nggǝ ká ka, alaggana male kùtí a harki kir mǝssa à kǝ she.* 24 Pǝlǝa amǝ Farisi ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, palang sǝ alaggana mo kǝ yàl Nggurcau, à kǝ pak túró kasǝki mǝssa a pwari Sabbat?&gt;&gt; 25 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu ɓal gìr mǝnana Dauda pak ka re, yi mǝnana yì andǝ amǝtè ka, nzala walia sǝ à kùtí a alta girlina ka? 26 Yiu yi kutio aɓa Nda mala Ɓakuli (a bàkì mǝnana Abiyata nda pǝris mǝgule ka), yàl Nggurcau, shak bǝredi mǝnana à tarrì ace Ɓakuli, mǝnana apǝris na nǝmurǝia ɓoaro ɓǝa shak ka. Pǝlǝa pe aɓwana mǝnana atè ka gbal, à she.&gt;&gt;† 27 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi ka, à pè ace ɓwapǝndǝa, à pak ɓwapǝndǝa ace Sabbat ɗang. 28 Ace mani ka, mim Muna mala Ɓwa ka, mǝ nda Mǝtalabangŋo sǝ mǝ nda mǝtala Sabbat gbal.&gt;&gt;

3

Yesu twalban rǝkwana
a pwari Sabbat

(Matiu 12:9-14; Luka 6:6-11)

1 A ɓekǝ pwari ka Yesu nyare kutio a ndakpapi. Ɓè ɓwa nakam buì wu. 2 Amǝ Farisi ka, mǝsǝia ue arǝì à nǝ̀ sǝni ko nǝ̀ twalban rǝkwana a pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi. Ace mǝnana à nǝ̀ kum cau mǝnana, à nǝ̀ bwali nǝi ka.

3 Yesu ne ɓwa mǝnana buì wu ka ama, &lt;&lt;Lo, yiu yi cam kani a ɓadǝm aɓwana.&gt;&gt; 4 Yesu pǝlǝa ɗì aɓwana ama, &lt;&lt;Mǝ ye na nggurcau eare ɓǝà pè a pwari Sabbat, ɓǝà pak mǝɓoarne le ko ɓǝà pak mǝɓane? Ɓǝà amsǝ yilǝmu le ko ɓǝà kiɗiki?&gt;&gt; Kara à duk kunia più.

5 Pǝlǝ rǝì anggo sǝnia nǝ bumlulla, nǝ bumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r arǝ murcandǝa malea, pǝlǝa ne mǝkwánó ama, &lt;&lt;Sárǝ́ buo.&gt;&gt; Lang mǝrǝkwana sárǝ́ buì ka, kara rǝì mala, buì nyarǝna pàngŋǝ̀nà pepè! 6 Kara amǝ Farisi puro a nza, à kya kum aɓwana mala Hirǝdus, à kùrkún arǝarǝia andǝia, amur wal-lú Yesu.

Ɓwabunda o atà Yesu

7 Yesu lo andǝ alaggana male à nyare a kun nggeamùr. Ɓwabunda pas puro o atè. À pur arǝ aban aɓa Galili, andǝ Yahudi, 8 andǝ Urǝshalima, andǝ bu-nzali Idumiya, andǝ nkaring Nggeasala Jodan; sǝ aɓea ka à pur kuko nǝ abu-nzali mala amǝ Taya andǝ Sidon, à yiu atè. Cau mala agir-ndali mana kat kǝ pakki ka mǝsǝe akiban, nda ɓwabundǝa pas puro yiua sǝne ka. 9 Ace ɓiki làkkì mala ɓwapǝndǝa ka, pǝlǝa ne alaggana male ama ɓǝà alta muna-waru nǝ̀ eau kam, ɓǝ̀ ɓwapǝndǝa ɓǝ̀ kǝa nggiki ɗàng. 10 A mǝno yì pwari ka twalǝ́nì aɓwana pas ban arǝkwana malea, nda aɓea amǝkwánó ɗàngɗáng kǝ ramgiban aban ká dǝmba à nǝ̀ je rǝì. 11 Ɓǝ̀ aɓwana mǝnana nǝ akukwar aɓa nyamia sǝni nǝ sǝna ani ka, à yì sukki nǝ sukkio a ɓadǝmbi nǝ zwalo a kunia, à kǝ na ama, &lt;&lt;A nda Muna mala Ɓakuli!&gt;&gt; 12 Sǝ yì ka, nunkir akukwar nì kǝ̀rkǝ́r ama ɓǝa kǝa na yan nda yì ɗang.

Yesu tàrki amǝ Mishan
lum nong-ɓari

(Matiu 10:1-4; Luka 6:12-16)

13 Yesu eauwe amur nkono, sǝ tunǝ aɓwana mǝnana earki cea ka, pǝlǝa à eauwe atè. 14 Kya tarki aɓwana lum nong-ɓari sǝ pea wia lullǝu ama amǝ'mishan. Yia ka à nǝ̀ do atè, sǝ nǝ̀ nggǝ tasǝia ɓǝa kya hamnǝ Cau Amsǝban, 15 sǝ pea wia rǝcandǝa mala pǝr akukwar ɓǝà purkî rǝ aɓwana. 16 Atà aɓwana lum nong-ɓari mǝnana tarkia ka

Shiman ndakam (yi mǝnana tsǝki wi lullǝu ama Bitǝrus ka).

17 Jemis muna mala Zabadi, andǝ mǝ'eambi Yohana (mana tsǝkia wia lullǝu ama Boanajis: ɓālǝi ama, Amuna mala Mgbarangce) ka, à ndakam ateà.

18 Andǝru,

andǝ Filip,

andǝ Batalomi,

andǝ Matiu,

andǝ Toma,

sǝ Jemis muna mala Alfiyus,

sǝ Tadawus ka, à ndakam gbal ateà.

Acilia ka à nda ka Shiman yì ɓwa mǝnana earkiyi ace là male raka,

19 sǝ Yahuda Iskariyoti mǝnana me ka.

Yesu ka kutì murǝm mala akukwar

(Matiu 12:22-32; Luka 11:14-23)

20 Yesu kutio a ɓè ɓala. Ɓwabunda yiu yi ram ɗǝm, mǝnana tsǝa yì andǝ alaggana male ka à gandǝ li girlina raka. 21 Lang amǝ ɓala male nǝ̀ ok ce ka, à puro à wari ama à nǝ̀ nggá bwali, à nǝ̀ um nǝi, acemǝnana a nê malea ka, &lt;&lt;Múrí pǝlǝna.&gt;&gt; 22 Sǝ amalǝm Nggurcau mala Musa mǝnana à pur nǝ Urǝshalima ka, à kǝ na ama, &lt;&lt;Be'elzebul, murǝm mala akukwar kutio arǝì. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ndanǝ rǝcandǝa mala pǝr akukwar ɓǝà pur ka.&gt;&gt;* 23 Pǝlǝa Yesu tunǝia sǝ nea wia cau nǝ kanicau ama, &lt;&lt;Palang sǝ Shetan nǝ̀ pǝr Shetan? 24 Nzali murǝm mǝnana aɓwana male gakkia à kǝ munǝo arǝarǝia ka, pà nǝ̀ cam ɗang. 25 Sǝ ɓǝ̀ ɓala gau rǝì aban munǝo arǝarǝia ka, mǝno yì ɓalae gbal ka, pà nǝ̀ cam ɗang. 26 Anggo gbal, ɓǝ̀ Shetan lo arǝ ɓamur rǝì sǝ gau ka, pà nǝ̀ cam ɗang, male malǝna. 27 Mǝsǝcau ka, ɓwa pa nǝ̀ gandǝ kutio a ɓala mala candǝna ɓwa nǝ̀ pwan girkuma male ɗàng, she ɓǝ̀ angŋǝna dǝmba tana abui andǝ akusǝi ka, sǝ nǝ̀ gandǝ pwan girɓala male.

28 &lt;&lt;Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, koya cauɓikea ka à nǝ̀ twalî muna ɓwapǝndǝa banì andǝ koya cau kyauwikiban mǝnana pur a kunia ka. 29 Sǝama cauɓikea nacau kyauwikiban arǝ Bangŋo Mǝfele ka, à pà nǝ̀ twalbani ɗàng, cauɓikea na mǝnana nǝ̀ um nǝ ɓwa a lú mǝnana málá male pà kàm raka.&gt;&gt;† 30 Yesu nea wia mǝnia yì cau ka, acemǝnana à kǝ na ama, &lt;&lt;Yì ka, ndanǝ kukwar atè.&gt;&gt;

Nggea Yesu andǝ amǝ'eambi

(Matiu 13:1-9; Luka 8:4-8)

31 Anggo ka nggeà Yesu andǝ amǝ'eambi à yina à yì cam a nza, sǝ à túrban ama ɓǝà tunǝi. 32 Ɓwabunda ndya à ramba à kàrì aɓalǝu ka, pǝlǝa ɓeɓwa ne wi ama, &lt;&lt;Nggò andǝ amǝ'eambo à nda a nza à kǝ ɗìceò ka.&gt;&gt;

33 Yesu nǝ̀ ear ka nea wia ama, &lt;&lt;Yana nda nggèm sǝ ayana à nda ka amǝ'eambam?&gt;&gt; 34 Pǝlǝ mǝsǝì arǝ aɓwana mǝnana à ramba à kàrì aɓalǝu ka, sǝ na ama, &lt;&lt;Anggem andǝ amǝ'eambam ndya ka! 35 Ɓwa mǝnana kat kǝ pak kàne mala Ɓakuli ka, nda mǝ'eambam, sǝ nggèm.&gt;&gt;

4

Kanicau arǝ mǝɓeale

(Matiu 13:1-9; Luka 8:4-8)

1 Yesu tita kanigir ɗǝm a kún nggeamùr. Ɓwabunda ramba rǝì kǝ̀rkǝ́r, gandǝa eauwe do a waru amur nggeamùr, sǝ ɓwapǝndǝa cam a kunmur.* 2 Kania wia agir pas nǝ kanicau. Aɓa kanigir male ka nea wia ama, 3 &lt;&lt;Wu kwaki kir wun! Mǝ'rya puro o aban ɓeale. 4 Lang nda aban kok mǝsǝɓeale ka, aɓea sukkio amur njargula, amuna-nyal yiu à yì tarkia kat. 5 Aɓea sukkio amur mǝsǝtali, aban mǝnana nzali pà kàm pepè raka. Banì sau ɗang, kara mǝssa puro, acemana nzali banì lim ɗàng. 6 Lang pwari ta bàng-bàng ngga, kara à wuli, à ime, acemǝnana nlerǝia bwal nzali pepè ɗàng. 7 Aman ngga à sukkio aɓa mǝsǝ zwe, azwe lo gulo, kara à sorǝki amuna mǝssa kat, ko à ɓǝl ɗàng. 8 Aɓea ka, à sukkio a nzǝm nzali mǝɓoarne. À gulo, à mǝn rǝia, à ɓǝl nggangsang, aman kusǝ lumi-tàrú, sǝ aman lumi tongno-nong-mwashat, nggearǝ aman ngga lumi-lum mala gìr mǝnana à ɓeal ka.&gt;&gt; 9 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ndanǝ akiru okban ngga, ɓǝ̀ ǒ sǝ ɓǝ̀ kpākì wi.&gt;&gt;

Yesu bǝl ɓá kanicau arǝ mǝɓeale

(Matiu 13:10-23; Luka 8:9-10,11-15)

10 Lang Yesu nda nǝmurǝì ka, aɓea ɓwana mǝnana à ok kanigir ka à yiu a baní atārǝia andǝ alaggana male sǝ à ɗì ɓǝ̀ bǝlia wia ɓalǝ akanicau nì. 11 Nea wia ama:

Ma'wun ngga gir'sǝmbǝrǝa aɓa domurǝm mala Ɓakuli ka à pana wuni ɓǝ̀ wu súrǝì. Sǝama aɓwana mana à pa aɓalǝ wun raka, koya gìr ka à nǝ̀ banggia wia nǝ kanicau. 12 Acemǝnana,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ mala sǝnban nǝ

mǝsǝu na ka,

à nǝ̀ sǝna,

sǝ à pà nǝ̀ bwalte ɗàng.

Ɓǝ̀ okban na nǝ kiru ka,

à nǝ̀ o,

sǝ à pà nǝ̀ súrǝì ɗàng.

Ɓǝ̀ ana raka à nǝ̀ nyare abanam

sǝ à nǝ̀ twalia wia banì!&gt;&gt;†

13 Pǝlǝa Yesu nea wia ama:

Ɓǝ̀ wu bwalta ɓá mǝnia yì kanicau raka, lang sǝ wun nǝ̀ bwalta ɓá ɓekǝ kanicau? 14 Mǝ'rya ka cau mala Ɓakuli na ɓeal ka. 15 Aɓea aɓwana ka à nda kǝla mǝsǝɓeale mǝnana kpa amur njargula ka. Lang à ok cau ka, Shetan gya kaurǝa yi tarki cau mana à ɓeali a ɓabumia ka. 16 Aɓea aɓwana ka à nda kǝla mǝsǝɓeale mǝnana à sukki amur mǝsǝtali ka. À ok cau mala Ɓakuli ka, a é àkǝ̀ dyadyan nǝ bumpwasǝa. 17 Sǝ acemǝnana à pànǝ́ nlerǝia raka, bania sau ɗang. Ɓǝ̀ tanni ko mursana lo atà ce ka, àkǝ̀ dyadyan à nying buia.

18 Aɓea gbal ka à nda kǝla mǝsǝɓeale mǝnana sukkio aɓa mǝsǝ zwe ka. Yia ka à ok cau mala Ɓakuli, 19 sǝama bumpina mala pǝrta gìr ɓanza andǝ earce kume, andǝ suno ace acili agir ɗàngɗáng, à shak ce kat, ko kǝ kina pusǝ ɓǝle ɗàng. 20 Aɓea ka à nda kǝla mǝsǝɓeale mǝnana à ɓeali a nzali mǝɓoarne ka, à ok cau, à é, ɓǝla a ɓabumia; aman banì lumi-tàrú, aman lumi-tongno-nong-mwashat, aman ngga lumi-lum mala gìr mǝnana à ɓeal ka.

Tamsǝ pitǝla aban tamsǝe

(Luka 8:16-18)

21 Yesu nea wia ama:

À nǝ̀ tsǝk bǝsa a pitǝla sǝ à nǝ̀ kùmsǝî kǝrǝm amurí ko à nǝ̀ oasǝi aɓata gado le? Amur gìr tamsǝe sǝ à nǝ̀ tsǝì re?‡ 22 Anggo gbal gìr kat mala cau mala Ɓakuli, mǝnana sǝmbǝrǝa aɓwana bwalte raka, à nǝ̀ nggá pusǝì a banfana, ɓǝ̀ aɓwana súrǝì.§ 23 Ɓǝ̀ ɓwa ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ o.

24 Nyare lidǝmba nǝ cau ama:

Wu parkir wun arǝ gir mana wu kǝ ok ka. Sǝlǝe mǝnana Ɓakuli nǝ pa wun ngga nǝ̀ kārǝí arǝ kwakikiru ma'wun arǝ cau. Yàle nǝ̀ pa wun sǝlǝe mǝnana kutibanì ka, ɓǝ̀ wu duk amǝ kwakikiru pepè ka.* 25 Aɓwana mǝnana à kǝ kwakikiria arǝ kanigir mem ngga, Ɓakuli nǝ̀ tsǝkia wia ɓe sǝlǝe kam amur mǝnana à ndanǝi ka, sǝ aɓwana mǝnana à kǝ ginǝ kwakikiria arǝ kanigir mem ngga, ko nggearǝ bǝti mǝnana à ndanǝi ka, à nǝ̀ é a rǝia.†

Kanicau arǝ ɓeale mǝnana kǝ soa ka

26 Yesu nyare nea wia ama:

Domurǝm mala Ɓakuli ka, nda kǝla ɓwa mana kok mǝsǝɓeale a nzǝm-nzali ka. 27 Dù andǝ pwari, ko nong ntulo ko lo, ɓeale man kǝ soa. Puro male andǝ gulo male ka, yì mǝ'rya nǝ ɓamúrì ka bwalte ɗàng. 28 Nzali nǝ nggearǝì kǝ ɓǝl mǝssa, tite ka mǝsǝɓeale soa, yi gulo, pusǝ múrí, anzǝm man ngga pusǝ ɓǝle. 29 Lang ɓǝ̀ mǝssa ɓǝlna ka, mǝ'rya nǝ̀ túr amǝtúró nǝ abyau ɓǝà cani, acemǝnana pwari cane karna.‡

Kanicau arǝ mǝsǝ musta

(Matiu 13:30-32; Luka 13:18-19)

30 Ɗǝm ngga Yesu bang ama:

Domurǝm mala Ɓakuli ka sǝm nǝ̀ kànì arǝ mana? Ya ulang kanicau nani sǝm nǝ̀ kànì arǝì? 31 Nda kǝla mǝsǝ musta mǝnana nda kyauwe kútì acili amǝsǝɓeale kat, à twali à ɓeali a nzali ka. 32 Sǝ ɓǝà ɓealni ka, kǝ gulo kǝ kútì acili agirɓaban kat; kǝ mǝngi abui kǝ̀rkǝ́r mana anyal mǝnana a bum kùli ka, à kǝ gandǝ bwal ndà amurí.

33 Yesu yiu nǝ aɓea kanicau pas ulang amǝnia ka, aban kani aɓwana gìr a njargula mǝnana à nǝ̀ bwalǝna ta kanigir male nǝi ka. 34 Nea wia kǝ cau mana pà nǝ kanicau raka ɗàng. Sǝa ma ɓǝà nda nǝmurǝia andǝ alaggana male ka, kǝ tarkya aɓa ko man ngga.

Yesu tamsǝ gung-mbulo

(Matiu 8:23-27; Luka 8:22-25)

35 A kǝ pwari mǝno nǝ pwarikpǝra ka, Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu fa sǝm nǝ̀ yàle a ɓè nkaring garang.&gt;&gt; 36 Pǝlǝa à twal Yesu a muna waru nǝmurǝì, à ɗeki ɓwabundǝa a nzǝmia. Aɓea waru kpate. 37 Kara nggea gung-mbulo mǝcandǝe lo ɓua kǝ̀rkǝ́r, kǝ wal mùr kǝ ali aɓa waru, ue bǝti waru nǝ̀ ko. 38 Yesu ka nda a ntulo a tǝrtà waru, amúr gìr-loasǝmúrû. Alaggana loasǝi, à ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, kǝgìr oasǝo ɗang ɓǝ̀ sǝm limnggi ko?&gt;&gt;

39 Yesu par buì lo, pǝlǝa sà arǝ gung ɓwam, sǝ ne mùr ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ban pwalo atò!&gt;&gt; Kara gung nyare kùr kǝkǝs, ban pwal ɗǝong. 40 Pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ ɓangciu pakka wun? Wu nda aɓa ɗwanyi gūlì a rǝàm più le?&gt;&gt; 41 Ɓangciu bwalia kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa à ɗì rǝarǝia ama, &lt;&lt;Ya ulang ɓwa nda mǝnia ka? Gung andǝ mùr à kǝ oki wi!&gt;&gt;

5

Yesu pusǝ kukwar arǝ
ɓwa a Garasa

(Matiu 8:28-34; Luka 8:26-39)

1 Yesu andǝ alaggana male yi eauwe a nkaring nggeamùr, a bu-nzali mala amǝ Gerasin. 2 Yesu nǝ̀ eapi waru ani ka, ɓeɓwa nǝ kukwar aɓa nyami pur nǝ ɓalǝ aɓembe, yi kasǝa kúni. 3 Mǝnia yì ɓwa ka, akiyi rǝì a nre ka aɓembe. Kǝ ɓwa gandǝ bwale kùrrì dumsǝi aban mǝ'mwashati ɗàng, ko ɓǝ̀ a nsolo sǝ à oasǝi ka. 4 Kusǝ pas pàk ka à nǝ̀ taka abui andǝ akusǝi nǝ nsolo andǝ anko, sǝama nǝ̀ ɓungia gucik-gucik. Kǝ ɓwa pà kàm nǝ rǝcandǝa bwale ɗàng. 5 Du andǝ pwari ndaban gāli a nre ka aɓembe andǝ mur ankono, kǝ makki'zwalo, sǝ kǝ cangi rǝì nǝ atali.

6 Lang mǝsǝì nǝ̀ kpa arǝ Yesu kuko ka, kara sarǝa a mire, kya kū`ndǝó amur ankūnǝi a ɓadǝmbi. 7 Mak'zwalo bàng-bàng na ama, &lt;&lt;Yesu, Muna mala Ɓakuli mana Karban Kat ka! Mana a kǝ earce pak nǝ mim? Ən zǝmbo nǝ lullǝ Ɓakuli ama kǝa pam tanni ɗàng!&gt;&gt;* 8 Bang anggo acemǝnana Yesu angŋa-dǝmba nani wi ama, &lt;&lt;We bangŋo mǝɓane, purî ɓá rǝ ɓwa mǝnia ka.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yesu ɗì bangŋo ama, &lt;&lt;Lùllǝò a mana?&gt;&gt;

Eare ama, &lt;&lt;Lullǝam nda pas, acemǝnana sǝm nda pas aɓa rǝ ɓwa mǝnia ka!&gt;&gt; 10 Pǝlǝa abangŋo mǝɓane mǝnana arǝ ɓwabure ka à camarǝ ɓuaki arǝ Yesu ama ɓǝ̀ kǝa pǝria ɓǝà ɗeki mǝno yì bu-nzali ka ɗàng.

11 Àkǝ̀ bania tù a pal nkono ka, atǝmbǝrǝm-ɓala nda kam pas aban likiali. 12 Abangŋo mǝɓane zǝmbi Yesu ama, &lt;&lt;Eara sǝm ɓǝ̀ sǝm kutio arǝ atǝmbǝrǝm-ɓala.&gt;&gt; 13 Yesu eari wia ɓǝà kyane. Pǝlǝa abangŋo mǝɓane man purrì rǝ ɓwabure, à kya kutio aɓa nyam atǝmbǝrǝm-ɓala. Sǝ kara atǝmbǝrǝm-ɓala yia kat, mǝnana làkkì malea nda á-ɓari ka, à giɓi nǝ mire a pal nkono à kya ɓunno a kun gwanyi mǝ'dāhre, à sukkio aɓa nggeamùr, à ko kat abanì.

14 Amǝ'yál atǝmbǝrǝm-ɓala ɓangŋa à kya na ce a la andǝ amuna-là aɓa bu-nzali banì. Ɓwabunda puro yiu a sǝn gìr mǝnana kumban ngga. 15 Lang à yina aban Yesu ka, à yì kum ɓwa mǝnana nǝ akukwar a ɓa'nyami ɗiɗyal ka dumǝna nǝ agir-nggūrǝu arǝì, nyarǝna aɓa ɗenyicau male pepe. Gìr nî pea wia ɓangciu kat. 16 Aɓwana mǝnana à sǝn gìr nî mana kumban ngga, à kanî aɓwana ce puro mala akukwar andǝ gir mana kum atǝmbǝrǝm-ɓala ka. 17 Pǝlǝa aɓwana tita ɓuaki arǝ Yesu ɓǝ̀ purî bu-nzali malea.

18 Lang Yesu na aban eauwe a waru ka, ɓwa mǝnana a pusǝî wi akukwar arǝì ka yiu yi zǝmbi wi ama nǝ̀ o atè. 19 Yesu eari wi ɗang, ne wi ama, &lt;&lt;O a ɓala, aban aɓwana mo, kya banggia wia ce túró mǝgule mǝnana Mǝtalabangŋo pakko, andǝ ɓwamuru mǝnana lǝmdǝo ka.&gt;&gt; 20 Pǝlǝa ɓwabure kutio o, kǝ hamnǝ ce nggea túró mǝgule mǝnana Yesu pakki wi ka, arǝ alá lum mǝnana à tunǝkia ama Dekapolis ka. Ɓwapǝndǝa mǝnana ok mǝnia yì cau ka, a ndali.

Muna-ɓwama mala Jarus
andǝ ɓwama mǝrǝkwana

(Matiu 9:18-26; Luka 8:40-56)

21 Yesu andǝ alaggana male eauwe a waru a nyare a ɓe nkaring nggeamùr. Lang à yì kpashi ka, ɓwabundǝa yi ramba à kàrì, a kun nggeamùr. 22 Ɓè ɓwamǝgule mala ndakpapi, lùllǝì ama Jarus, yiu a baní. Nǝ̀ yia sǝn Yesu ka, pǝlǝa kpa a ɓadǝmbi,† 23 ɓuakia rǝì kǝ̀rkǝ́r ama, &lt;&lt;Muna-ɓwama mem ngga rǝì eari wi ɗang, mala nǝ̀ wu. Ən nggǝ zǝmbǝo, yiu yi tsǝk buo arǝì; twali wi ban rǝkwana male, ɓǝ̀ àwá!&gt;&gt;‡

24 Yesu pǝlǝa wari atè. Ɓwapǝndǝa pas kana aban ká atà Yesu, gandǝa à kǝ nggiki. 25 Ɓè ɓwama nda kam aɓalǝ aɓwana, mǝnana apǝlǝkia lum-nong-ɓari nkila na aban sukkio arǝì. 26 Kat andǝ amani ama amǝ sonzǝo pas pe wi ɓuri, mal gǝna male kat atà ɓuri ka, ko rǝì mal ɗang; kara rǝpangŋa male kǝ kánǝká a dǝmba nǝ ɓike. 27 Lang ongŋǝna ce Yesu ka, pǝlǝa yiu yi kar nǝ nzǝmi aɓalǝ aɓwana sǝ je daura male, 28 nǝ ɗenyicau a ɓabumi ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ daura male na ǝn je ka, rǝam nǝ̀ malâ.&gt;&gt;

29 Àkǝ̀ banì kara sukkio mala nkila male kasǝa. Sǝ oè gbal arǝì ama rǝì malǝna, à panzǝni aɓa tanni.

30 Anggo ka kara Yesu sǝlǝ ama rǝcandǝa purna arǝì. Pǝlǝ rǝì aban ɓwabundǝa, sǝ ɗiban ama, &lt;&lt;Yana je daura mem?&gt;&gt;

31 Alaggana male eari wi ama, &lt;&lt;A kǝ sǝn ɓwapǝndǝa mana kǝ nggikio ka, a nyare a ɗiban ama, &lt;Yana jem le?&gt; &gt;&gt;

32 Yesu lidǝmba nǝ sǝnban ɓwa mǝnana pak mǝnia yì gìr ka. 33 Ɓwama man sǝlǝna rǝ gir mǝnana kumi ka, puro yiu nǝ ɓangciu yi kpa a ɓadǝmbi, nǝ rǝɓǝla, bǝ́lì wi mǝsǝcau kat. 34 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Munem, gūliarǝu mô a rǝàm twalǝno ban rǝkwana. O aɓa rǝpwala. Tanni mò malǝna.&gt;&gt;§

35 Kun Yesu malaká pwal ɗang, aɓea ɓwana mǝnana à pur nǝ ɓala mala Jarus, ɓwamǝgule mala ndakpapi ka, à nǝ̀ yia tusǝo. À yì ne wi ama, &lt;&lt;Munio pàngŋǝ̀nà lú, kǝa pe Malǝm tanni ɓà ɗang.&gt;&gt;

36 Yesu tsǝkia wia kir ce ɗàng, pǝlǝa ne ɓwamǝgule ndakpapi ama, &lt;&lt;Cala ɓangciu pakko ɗàng. Makɓalǝo a rǝàm.&gt;&gt; 37 Pǝlǝa Yesu tamsǝ ɓwabundǝa. Eari kǝɓwa ɓǝ̀ kya atè ɗàng, she Bitǝrus, andǝ Jemis sǝ Yohana, mǝ'eam Jemis. 38 Lang à bingŋǝna ɓala mala Jarus, yì ɓwamǝgule ndakpapi ka, Yesu kya kum ban ngga zurina kǝ̀rkǝ́r nǝ loàsǝ̀ban mala ɓwapǝndǝa aban ɓua andǝ makki'zwalo. 39 Yi kutio a ɓala, pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Mana pur arǝ wun sǝ wu kǝ ɓua, wu mesǝke ani watsak? Muna ka wu ɗàng, nda a ntulo!&gt;&gt; 40 Kara à oali nǝ oalo. Yesu pǝlǝa pǝria pusǝia a nza kat, sǝ tunǝ tár muna andǝ ngge, andǝ alaggana male mǝnana atè ka, à kutio aɓa ndà aban mǝnana muna nong kam ngga. 41 Kya bwali a garabui sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Talita kum!&gt;&gt; Ɓālǝi ama, &lt;&lt;Muna-ɓwama, lo!&gt;&gt;*

42 Kara mǝnia yì muna-ɓwama, mǝnana apǝlǝa male na lum-nong-ɓari ka, lo sǝ tita gya! Ko yan ngga ndali kǝ̀rkǝ́r. 43 Yesu tsǝkia wia nzongcau mǝcandǝe ama ɓǝà kǝa ne kǝɓwa ce ɗang. Pǝlǝa banggia wia ɓǝa pe muna-ɓwame girlina ɓǝ̀ li.†

6

À ginǝ Yesu a Nazarat

(Matiu 13:53-58; Luka 4:26-30)

1 Yesu pǝlǝa nying mǝno yì bu-nzali ka, nyare andǝ alaggana male a Nazarat, la male. 2 A pwari Sabbat mǝnana kar ka, yì pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi, Yesu tita kanigir aɓa ndakpapi. Aɓwana mǝnana kat à oe ka, à ndali kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa à ɗiban ama, &lt;&lt;Ake sǝ mǝnia yì ɓwa ka kum mǝnia yì sǝlǝe andǝ rǝcandǝa mala pakkia ulang amǝnia yì agir-ndali ka? 3 Kafinta man na mbak? Yì nda muna mala Maryamu mbo, sǝ amǝ'eambi Jemis, Yisǝfu, Yahuda andǝ Shiman, andǝ amǝ'eambi amuna mamǝna pa kani aban sǝm re?&gt;&gt; Kara bumia kiɗiki arǝì, à ginǝ earnǝi.

4 Yesu pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ka, à kǝ pe wi gulo a koya ban ngga, she àkǝ̀ la male, aɓalǝ aɓwana male, a nggearǝ kǝ amǝ ɓala male.&gt;&gt;* 5 Ace ɗwanyi earnǝban malea arǝì ka gandǝ pakkia kǝ túró mǝgulke ɗang, kǝ amǝkwánó shen à nda ka mǝnana tsǝkbu amúrià sǝ twalia wia ban rǝkwana ka. 6 Ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ ɗwanyi pa ɓamuru malea a baní. Pǝlǝa kutio arǝ amuna-là kǝ kanigir kam.

Yesu tasǝ alaggana mana
lum-nong-ɓari ka

(Matiu 10:5-15; Luka 9:1-6)

7 Yesu tunǝ alaggana male mana lum-nong-ɓari ka, tasǝia ɓari-ɓari, pea wia rǝcandǝa amur akukwar. 8 Kwarkiria ani: &lt;&lt;Wu kǝa twal kǝgìr ace gya ɗang, ko girlina, ko luru, ko boalo a lǝpan. Kǝ gara gya nda wu nǝ̀ twal ka.† 9 Wu oasǝ ankura, wu kǝa twal daura ɓari ɗang.&gt;&gt; 10 Nyare banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ya ɓala na wu kútí kam sǝ à ak wun ngga, wu do a ɓalae she pwari mǝnana wun nǝ̀ nying le ka. 11 Sǝ ɓǝ̀ wu wari àkǝ̀ ban sǝ à ɓinǝ ak wun ko à ginǝ cau ma'wun ngga, wu kǝtǝriki tú mǝnana a kusǝ wun ngga, ɓǝ̀ wun nǝ̀ nying banì ka. Ɓǝ̀ dupia wia gir'lǝmdǝa ama, bu wun pa aɓa ɓashi mǝnana nǝ̀ yiu amúrià ka ɗàng!&gt;&gt;‡

12 Pǝlǝa alaggane puro, à kǝ hambi aɓwana ama ɓǝa pwanzali ɓǝa ɗeki buia arǝ acauɓikea malea. 13 À pusǝki akukwar arǝ aɓwana pas, à hasǝ mùrú amur amǝ rǝkwana pas, sǝ à twalia wia ban arǝkwana.§

Lú mala Yohana Mǝbatisǝma

(Matiu 14:1-12; Luka 9:7-9)

14 *Murǝm Hirǝdus Antipas ok ce amǝnia yì agir ka, acemǝnana lullǝ Yesu akiban. Aɓea aɓwana kǝ na ama, &lt;&lt;Yohana Mǝbatisǝma na loapi ɓembe ka! Nda gìr nî sǝ kum mǝnia yì rǝcandǝa pakki agir-ndali ka.&gt;&gt; 15 Aɓea aɓwana ama, &lt;&lt;Iliya na.&gt;&gt; Sǝ aɓea aɓwana ka à bang ama, &lt;&lt;Ɓè kǝ mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ulang amǝnana a pwarian ngga nda.&gt;&gt; 16 Lang Hirǝdus ok ce ka, na ama, &lt;&lt;Yohana Mǝbatisǝma mǝnana ǝn kasǝ meali ka, nda loapi ɓembe ka!&gt;&gt;

17 †Hirǝdus nǝ nggearǝì ka tasǝna aɓwana à kya bwalǝna Yohana, à oasǝni a ndàkurban. Pak mǝnia ka ace Hirǝdiya, mala mǝ'eambi Filip, mǝnana yì, yì Hirǝdus ali atè ka. 18 Nda acemǝnana Yohana Mǝbatisǝma ka, camarǝ ne Hirǝdus ama, &lt;&lt;Nggurcau ear ama wu dum nǝ mala mǝ'eambo ɗang!&gt;&gt;

19 Nda gìr nî sǝ Hirǝdiya bwal Yohana a bumi, kǝ earce wal-luí ka, sǝ ɓǝ̀ pà nǝ́ eare mala Hirǝdus raka, pà nǝ̀ gandǝ pakki wi kǝgìr ɗang. 20 Hirǝdus ka, kǝ ɓanggi Yohana; sǝ acemǝnana sǝlǝna ama Yohana ka ɓwa mǝɓoarne na, ɗǝm ngga ɓwa mala Ɓakuli na ka, kǝ yállí, eare ama kǝgìr je ɗang. A koya pwari sǝ ɓǝ̀ Yohana bangcau andǝ Hirǝdus ka, ban kǝ ɓiki Hirǝdus kǝ̀rkǝ́r. Sǝ kat andǝ amani ka, kǝ earce kwakikiri arǝ Yohana.

21 A masǝlǝate ka Hirǝdiya kum dǝmbǝu, a pwari pakkiɗire ɓǝlban mala Hirǝdus. À lamgi agirlina, à turkiban arǝ amǝtè, andǝ akasǝla, andǝ aɓwana-mǝgule mǝnana a bu-nzali Galili ka. 22 Muna-ɓwama mala Hirǝdiya puro aɓa tūli sǝ ta'nggwam nǝ ta ana, ban ɓoari Hirǝdus andǝ abǝri mǝnana tunǝia li ka. Gandǝa Murǝm banggi muna-ɓwama ama, &lt;&lt;Zǝm ko mana gir nî kat a earki ce ka, mǝ nǝ po wi.&gt;&gt; 23 Murǝm pe wi cau ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana kat a zǝmbam ngga, ko ɓǝ̀ mǝ nǝ gau nzali domurǝm mem a ɓalǝu ka, mǝ nǝ po wi.&gt;&gt;

24 Kara muna-ɓwama man nyare aban ngge, ɗì ama, &lt;&lt;Mana ado mǝ nǝ zǝm le?&gt;&gt; Ngge ne wi ama, &lt;&lt;Ne wi ama ɓǝa po ɓamur Yohana Mǝbatisǝma.&gt;&gt; 25 Kara nyare a kaurǝa aban murǝm sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce nǝma wu pam ɓamur Yohana Mǝbatisǝma aɓa tasau àkǝ̀ dyadyan!&gt;&gt;

26 Ɓabum murǝm kiɗiki kǝ̀rkǝ́r, sǝ ace kána mǝnana kána a ɓamǝsǝ abǝri male ka, gandǝ ginǝì wi ɗàng. 27 Àkǝ̀ banì sǝ murǝm tasǝ mǝwalki alú, ne wi ama ɓǝ̀ kyane a ndàkurban, ɓǝ̀ kasǝ ɓamur Yohana sǝ ɓǝ̀ yinǝi. Ɓwabure pǝlǝa wario kya kasǝ ɓamur Yohana a ndàkurban 28 sǝ yinǝi aɓa tasau yi pe muna-ɓwame. Yì gbal ka kutio kya pe nggè. 29 Lang alaggana mala Yohana ok ce ka, à wario à kya twal lui à yì tsǝì a ɓembe.

Yesu linǝ́ aɓwana á-tongno

(Matiu 14:13-21; Luka 9:10-17; Yohana 6:1-14)

30 Amǝ'mishan mala Yesu nyàrî túró hama sǝ à yiu a baní, à naki wi ce agir mǝnana kat à pakki ka andǝ agir mǝnana à kànì ka. 31 Yesu pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Wu fani sǝm nǝ̀ sunyi aban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka, wu kya usǝlǝo.&gt;&gt; Bang anggo acemǝnana ɓwapǝndǝa pas camarǝ yiu sǝ à kǝ o, ko à kum njar à lili ɗang.

32 Nda à eauwe a waru aban ká aban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka, yia na nǝmurǝia. 33 Ɓwapǝndǝa pas mǝnana à sǝnia aban o ka, à súrǝ̀ia, pǝlǝa à ɓangŋa a kun nggeamùr aban ká. Ɓwapǝndǝa puro à koya la ka nǝ kusǝia, à kya kasǝ múrià. 34 Lang Yesu nǝ̀ eapi waru ka, sǝn làkkì mala ɓwapǝndǝa, mǝsǝswatǝr malea bwali kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana à nda kǝla anzur mǝnana yalgir pa ateà raka. Pǝlǝa tita kania wia agir pas.‡

35 Anggo ka pwari na arǝ ká kpa, alaggana male yiu a baní à yì ne wi ama, &lt;&lt;Ban mǝnia ka kǝɓwa pà kàm ɗang, ɗǝm ngga pwari kpana. 36 Ɓoaro male ka, ɗeki aɓwana ɓǝa o arǝ amuna-là aban mǝnana à nǝ̀ kum girlina kam ngga.&gt;&gt;

37 Sǝ Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu pea wia ɓe kǝgìr ɓǝa li.&gt;&gt; À ɗì ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ kum ake? Sǝm nǝ̀ nggá pak túró boalo mala zongŋo tongno-nong-tàrú sǝ sǝm nǝ̀ kur girlina mǝnana nǝ̀ karǝ amǝnia yia aɓwana ka le?&gt;&gt; 38 Pǝlǝa Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Bǝredi na shen a bu wun? Wu kyane wu sǝnban.&gt;&gt; À kya sǝnban sǝ à yì ne wi ama, &lt;&lt;Sǝm ndanǝ bǝredi tongno nǝ nji ɓari.&gt;&gt;

39 Yesu pǝlǝa nea wia ama ɓǝa tsǝk aɓwana kat ɓǝa do mbop-mbop amur bondo mǝpwale. 40 Pǝlǝa à do mbop-mbop. Aɓea aɓwana ka à do gbǝman-gbǝman, sǝ aɓea ka, à do lumi tongno-tongno.

41 Pǝlǝa Yesu twal agbatali bǝredi mǝnia tongno andǝ anji ɓari ka a buì. Loasǝ mǝsǝì a kùli, pak hiwi amúrià. Pǝlǝa ɓwanggi agbatali bǝredi, pe alaggana male ɓǝa gakkia aɓwana. Ɗǝm ngga ɓwanggi anji mǝnia ɓari ka pea wia, ace mǝnana koyan ngga ɓǝ̀ kùmô. 42 Ɓwapǝndǝa man kat ka à lìli à ɗǝmbǝo. 43 Alaggana ram cili ɓwangine bǝredi andǝ nji mǝnana ue ka, à lùmsǝ azace lum nong-ɓari. 44 Aburana nǝmurǝia mǝnana à lìli ka, ɓwa á-tongno na.

Yesu gya amur mùr

(Matiu 14:22-31; Yohana 6:16-21)

45 Tù anzǝm mǝno ka, Yesu tsǝk alaggana male ama ɓǝà eauwe a waru, ɓǝà aki dǝmba ɓǝà o a Beseda, sǝ yì ka, kúndǝô nǝ̀ ne aɓwabundǝa ɓǝà o a la. 46 Anzǝm mǝnana tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana a ndà ka, pǝlǝa eauwe o a pak hiwi amur nkono.

47 Lang ban bwalǝna ka, alaggana male ka à nda aɓa waru aɓa gauwa mala nggeamùr, sǝ Yesu ka nda nǝmurǝì a nza. 48 Sǝn alaggana male ka à nǝ̀ nggǝ tanniki nǝ samsǝa kǝ̀rkǝ́r arǝ gung andǝ eaki-nkono mala mùr, acemǝnana gung soea. Nǝ du anzǝm ɓaria ɓua mala nggu ka, Yesu yi gbashi bania, kǝ gya amur mùr. Yi pa kǝla nǝ̀ kutia. 49 À nǝ̀ sǝni aban gya amur nggeamùr ka, à twali ama kukwar na. À mak'zwalo bàng-bàng, 50 acemǝnana yia kat ka à sǝni, sǝ ǝn'ò pakkia wia kǝ̀rkǝ́r. Anggo ka, Yesu sà'arǝia ama, &lt;&lt;Wu candǝ mǝsǝ wun! Mǝ nda. Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗang!&gt;&gt; 51 Pǝlǝa yiu eauwe ateà a waru, gung nyare kur kǝs-kǝs. Yia ka à ndali kǝ̀rkǝ́r, nǝ gya male amur mùr, 52 sǝ ɗǝm ngga, acemǝnana yia ka à bwalta ɓá gir'ndali mala linǝ́ aɓwana á-tongno nǝ bǝredi ka ɗang, ɗenyicau malea shilina, à gandǝ é ɗang.

Yesu sonzǝ amǝkwánó a Jenasaret

(Matiu 14:34-36)

53 Lang à eauna ka, à kya kpashi nǝ bu-nzali Jenasaret, à kùr waru akanó a kunto. 54 Lang à nǝ̀ eapi waru ani ka, ɓwapǝndǝa kara sǝlǝ ama Yesu na. 55 Pǝlǝa à purkio nǝ mire, à pwan amǝkwánó amur aleso, à warinǝia aban mǝnana à ok gǝshì kam ngga. 56 Koya ban Yesu kar kam ngga: aɓalǝ amuna-là, andǝ alamǝgule, andǝ anzǝm alá ka, à nongsǝ amǝ rǝkwana a kun alimo. À zǝmbi wi ama ko ɓǝ̀ kun daura male na ka, à nǝ̀ je; sǝ aɓwana mǝnana kat à je ka, à kum sonzǝban.

7

Kànìgìr amur kpata akúncau mala akáu

(Matiu 15:1-9)

1 A ɓè pwari ka aɓea amǝ Farisi andǝ aɓea malǝm Nggurcau mala Musa mǝnana à pur nǝ Urǝshalima ka, à yì ram rǝia a ban Yesu. 2 À sǝn aɓea alaggana mala Yesu ka, à kǝ lili nǝ abu mǝ pǝndǝke. Lǝmdǝ ama à lak abuia ɗàng. 3 (Amǝ Farisi andǝ acili amǝ Yahudi kat ɓǝ̀ à nǝ̀ lìli ka, she à nǝ̀ lákkí abuia kǝla mǝnana kúncau kànì ka; à bwal kúncau mǝnana à kumô a bu akeâ ka. 4 Ɓǝ̀ à nyàrî limo ka, à pà nǝ̀ li kǝgìr ɗàng, she ɓǝà lákkína a rǝia nǝ mùr ka. À kǝ kpata aɓea akúncau kàm pas, kǝla pàkkiagir mala lákkí akwar, andǝ ankwaring, andǝ ankenye bolo, andǝ abuno-banli.)

5 Nda amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Palang sǝ alaggana mô ka à kǝ kpata kúncau mana aká sǝm nyingga sǝm ngga ɗàng? À kǝ lili nǝ abu mǝ pǝndǝke.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Yesu earia wia ama:

Wun amǝ'kúnɓárína, ɓangnǝa mala Ishaya amur wun ngga, mǝsǝcau na, yi mǝnana gilǝa ama:

&lt;&lt;Amǝnia yì aɓwana ka

à kǝ pam gulo

nǝ mburkunia,

sǝ ɓabumia ka,

nda kuko nǝ mim.

7 À kǝ peri a banam aɓa nyir,

akanìgìr malea ka,

anggurcau mala

ɓwapǝndǝa na!&gt;&gt;*

8 Wu fa ka anzongcau mala Ɓakuli wu sukkia, sǝ wu karǝ akúncau mala ɓwapǝndǝa wu bwalia kàngkàng.

9 Nyare nea wia ama:

Wu twali ama wu ndanǝ kutan mǝnana wu ginǝki anzongcau mala Ɓakuli, ace mǝnana wun nǝ̀ bwal a ma'wun akúncau ka! 10 Musa ka bangga wun mbo ama, &lt;&lt;Pè tárró andǝ nggo gulo,&gt;&gt; sǝ ɗǝm ngga bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa sanggi tárrí ko sanggi nggè ka, ɓǝà wal-luí&gt;&gt; re?† 11 Sǝ wun ngga, wu na ama ɓǝ̀ ɓwa ndanǝ ɓe kǝgìr mǝnana nǝ̀ pe tárrí ko nggè ace bwalia wia kàm, sǝ ginǝ pea wia, bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka ǝn pani Ɓakuli&gt;&gt; ka, ɓiki ɗang. 12 Mǝno ka wu ndarǝ ne ɓwe ɓǝ̀ kǝa ɗenyi nǝ tárrí ko nggè nǝ gir mǝnana à ɗwanyi ka ɗàng. 13 Anggo sǝ kanigir mǝnana wu ak a bu aká wun sǝ wu kǝ pea aɓwana ka, kǝ twal bancame mala cau mala Ɓakuli, kǝ nyesǝi ɓà. Aɓea gir nda kam pas kǝla amǝno mǝnana wu kǝ pea ka.

Gìr mǝnana kǝ pǝndǝki ɓwa
a ban Ɓakuli ka

(Matiu 15:10-20)

14 Yesu nyare tunǝ ɓwabundǝa a bani tù ɓǝà okcau. Nea wia ama, &lt;&lt;Wu kwaki kir wun kat wu o, sǝ wu ɓariki wu bwalta tǝr mǝnia yì cau ka. 15 Gìr mǝnana nǝ nza sǝ kǝ kutio a bum ɓwa ka, nda mǝnana kǝ pǝndǝki ɓwe a ɓadǝm Ɓakuli ka ɗàng; gìr mǝnana kǝ puro a ɓabum ɓwa ka, nda mǝnana nǝ̀ pǝndǝki ɓwa ka. 16 (Ɓwa mǝnana ndanǝ kiru okban ngga, ɓǝ̀ o.&gt;&gt;)

17 Anzǝm mana Yesu nyìngŋǝ̀nà ɓwapǝndǝa sǝ kutina a ɓala ka, alaggana male yiu a bani à yì ɗî ɓá mǝnia yì kanicau ka. 18 Pǝlǝa Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Wun gbal ka ɓamur wun dǝmbǝri le? Wu sǝlǝ mbo ama girlina mǝnana nǝ nza sǝ ɓwa li sǝ kutio arǝì ka, pà nǝ̀ gandǝ tsǝi nǝ̀ pǝndǝki ɗang? 19 Girlina ka kǝ kutio a ɓabum ɓwa ɗàng; aɓa munalungye a bumi sǝ kǝ kutio sǝ nǝ̀ nggá pur a nza.&gt;&gt; (Mǝnia yì cau Yesu ne ka, lǝmdǝ ama koya girlina ka mǝɓoarnsari na a ban Ɓakuli.)

20 Lidǝmba na ama:

Gìr mǝnana kǝ pur nǝ ɓabum ɓwa ka, nda gìr mǝnana pǝndǝkiyi ɓwa ka. 21 Acemǝnana nda nǝ ɓalǝu, a ɓabum ɓwa, sǝ aɗenyicau mǝɓane kǝ puro, kìɗìkì mala nongginǝban, ǝn'í, walki alú, panzǝzana, 22 nzumon, bwal ɓwa a bum, swarkiban, shamgir mala ɓwa, twal lullǝu, gusǝlǝ-múrû andǝ ɓwaɓana. 23 Amǝnia yì agir mǝɓane kat ka, à kǝ pur aɓa ɗenyicau mala ɓwa; à nda ka gir mǝnana à kǝ pǝndǝki ɓwa ka.

Gūliarǝu mala ɓe ɓwama

(Matiu 15:21-28)

24 Yesu nying bu-nzali Galili, o a bu-nzali Taya andǝ Sidon. Kutio a ɓè ɓala, sǝ eare ama ɓǝ̀ kǝɓwa ɓǝ̀ sǝlǝ ce ɗàng; kat andǝ amani ka, aɓwana sǝlǝa. 25 Sau ɗang, ɓè ɓwama nda kam mǝnana muni muna-ɓwama ka ndanǝ kukwar mǝɓike a ɓa'nyami ka, ok ce Yesu, kara yiu yi kpa a ɓadǝmbi. 26 Ɓwame ka ɓwa Yahudi na ɗang, ɓwa Gǝrik na, à ɓǝli a bàrèban Fonishiya aɓa bu-nzali Suriya. Yi zǝmbi Yesu ɓǝ̀ pusǝ kukwar mǝnana arǝ muni ka. 27 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ amuna, amǝɓala mem, amǝ Yahudi, ɓǝà li ɓǝà ɗǝmbo peatu. Acemǝnana ɓoaro ɓǝà twal girlina mala amuna ɓǝà túrì anvwa, aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka ɗàng.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa ɓwame ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝna ka mǝsǝcau na, Ɓwamǝgule, sǝama ko a ban li ka anvwa kǝ kumô à kǝ li ɓwangine mala girlina mala amuna mǝnana kǝ sukkio a nzali ka.&gt;&gt;

29 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ace cau mò mǝno a bangŋi ka, kyane, kukwar purni rǝ munio!&gt;&gt;

30 Pǝlǝa ɓwame nyare a ɓala kya kum muni aban nongŋo ɗǝong aɓa kala, kukwar purni ɓa'nyami.

Yesu twalî mǝ talasǝɓunna
rǝkwana male

31 Yesu pǝlǝa nying bu-nzali Taya, ara a Sidon, kya puro a kún nggeamùr Galili, aɓa bu-nzali Dekapolis. 32 Aɓea aɓwana yinǝi wi nǝ ɓeɓwa mǝnana mǝkir'ara na sǝ mǝtalasǝ-ɓunna na. À zǝmbi wi ɓǝ̀ tsǝk bu amur ɓwe ɓǝ̀ sonzǝi.

33 Yesu pusǝ ɓwe zak à purî ɓalǝ aɓwabundǝa, sǝ oasǝ amunabuì aɓa kir ɓwabure, pǝlǝa tau ntāra arǝ amunabuì sǝ tsǝki ɓwe a lasǝi. 34 Yesu pǝlǝa loasǝ mǝsǝì a kùli, tusǝ ɓālǝi nǝ mǝsǝswatǝr, sǝ na ama, &lt;&lt;Efata!&gt;&gt; Tǝri ama, &lt;&lt;Mǝnnǎ!&gt;&gt;

35 Kara akir ɓwabure mǝnnǎ, sǝ tita okban. Talasǝi panzǝa, kǝ nacau pepe. 36 Yesu pǝlǝa ne ɓwabundǝa ama ɓǝà kǝa ne kǝɓwa ce ɗàng. Kǝla à tsǝkta aɓwana nǝ tsǝa, ama ɓǝà ar cê, à kutio aban bang cè. 37 Gìr nî pea wia ndali kǝ̀rkǝ́r, à camarǝ ɓǝsǝlǝki ce ama, &lt;&lt;Koya gìr mana kǝ pè ka mǝɓoarne na!&gt;&gt; À nyare à na ama, &lt;&lt;Nggearǝ amǝ kir'ara ka kǝ tsǝia à kǝ okban, sǝ amǝ talasǝɓunna ka, pea wia nacau!&gt;&gt;

8

Yesu linǝ́ aɓwana á-ine

(Matiu 15:32-39)

1 Aɓalǝ amǝno yia apwari ka, ɓwabundǝa yi ram kǝ̀rkǝ́r. Girlina pa kàm à nǝ̀ li ɗang. Yesu pǝlǝa tunǝ alaggana male sǝ nea wia ama, 2 &lt;&lt;Mǝsǝswatǝr mala ɓwapǝndǝa man bwalam kǝ̀rkǝ́r. À ndakani atàm nongŋo tàrú yalung, sǝ ko kǝgìr pà kàm à nǝ̀ li ɗang. 3 Ɓǝ̀ ǝn tasǝtea ama ɓǝa o nǝ nzala ka, mǝsǝpǝndǝa nǝ̀ mea a njargula, acemǝnana aɓea aɓwana ateà ka a puro aban sauwa.&gt;&gt;

4 Alaggana male pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;A ya ban a ɓabondo man sǝ sǝm nǝ̀ kum girlina mana nǝ̀ linǝ́ ɓwapǝndǝa man ngga?&gt;&gt;

5 Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Agbatali bǝredi shen a bu wun ɗe?&gt;&gt;

À eare ama, &lt;&lt;Tongno-nong-ɓari.&gt;&gt;

6 Nda Yesu ne ɓwabundǝa ama ɓǝa dum nǝ do a nzali. Sǝ twal agbatali bǝredi mana tongno-nong-ɓari ka, oaso pakki Ɓakuli yàwá, sǝ ɓwanggia. Pea alaggana male ɓǝa gaki aɓwabundǝa, sǝ à gaki gbal. 7 À ndanǝ amǝ nji a buia bǝti. Yesu pǝlǝa pak yàwá amúrià gbal, sǝ banggia wia ama ɓǝa gaki aɓwana.

8 Ɓwapǝndǝa lili, à ɗǝmbǝo. Anzǝm man ngga, alaggana male tàrki cili aɓwangina girlina mǝnana à ueo ka, à lùmsǝ azace mǝgulke tongno-nong-ɓari. 9 Aburana kǝla á-ine à nda aɓalǝ aɓwabundǝa aban nì. Pǝlǝa Yesu ne ɓwabundǝa ama ɓǝa mǝsǝe, ɓǝà o a là. 10 Lang tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana a ndà ka, yi eauwe a waru andǝ alaggana male, pǝlǝa à nyare a bu-nzali mala ban mǝnana à tunǝki ama Dalmanuta ka.

Amǝ Farisi earce sǝn gir'lǝmdǝa

11 Lang amǝ Farisi ongŋǝna ama Yesu yina ka, à yiu à yì tita makgìr andǝi. À nǝ̀ kārǝki ka, à ɗì ama ɓǝ̀ lǝmdǝia wia gir'lǝmdǝa nǝ ban Ɓakuli, mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ rǝcandǝa male ka.* 12 Pǝlǝa Yesu tusǝ ɓālǝi kpǝm aɓa bangŋo male, sǝ na ama, &lt;&lt;Palang sǝ aɓwana mǝnana a nza man kǝ earce sǝn gir'lǝmdǝa mǝ'pa ndali? Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, pa mǝ nǝ pe aɓwana mǝnana a nza man kǝ gir'lǝmdǝa ɗang.&gt;&gt;† 13 Pǝlǝa ɗekia, eauwe a waru, nyare a kusǝì o a ɓè nkaring nggeamùr.

Yis mala amǝ Farisi
andǝ mala Hirǝdus

(Matiu 16:5-12)

14 Alaggana ka ɓalǝia lorǝo à yiu nǝ girlina abuia ɗang, kǝ gbatali bǝredi mwashat na à ndanǝi aɓa waru ka. 15 Lang à ndarǝ o aɓa waru ka, Yesu nun kiria ama, &lt;&lt;Wu parkir wun arǝ yis mala amǝ Farisi andǝ mala Hirǝdus.&gt;&gt;‡

16 À tita naki ce arǝarǝia ama bang anggo acemǝnana à yinǝ bǝredi a buia raka.

17 Yesu sǝlǝna rǝ cau mǝnana à nakiyi ka, pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ naki acau arǝarǝ wun ama wu twal bǝredi a bu wun ɗang? Nggearǝ wun ngga, wu kǝ gandǝ súrǝ̀ gir ko wu bwalta gìr mbo? Ɓabum wun na più aɓa candǝe, kǝ gandǝ twal cau ɗang? 18 Amǝsǝ wun andǝ akir wun girki le? Ɓalǝ wun kasǝ arǝ kǝ cau re?§ 19 Mǝnana ǝn linǝ́ aɓwana á-tongno nǝ agbatali bǝredi tongno ka, cili mǝnana ueo, wu tàrki ka, wu pwano arǝ azace shen ɗe?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;Lum nong-ɓari.&gt;&gt;

20 Yesu nyare ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ mǝnana ɗǝm ǝn linǝ́ aɓwana á-ine nǝ agbatali bǝredi tongno-nong-ɓari ka, cili mǝnana ueo, wu tàrki ka, wu pwan arǝ azace shen?&gt;&gt; À eare ama, &lt;&lt;Tongno-nong-ɓari.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Ado ka wu súrǝ̀ gir mǝnana ǝn banggi cau amurí ka re?&gt;&gt;

Yesu mǝnbi nte mǝsǝì a Beseda

22 À yì bik Beseda. Aɓea aɓwana yiu nǝ ɓe nte. À yì zǝmbi Yesu ama ɓǝ̀ tsǝk buì arǝì, ɓǝ̀ mǝnbi wi mǝsǝì. 23 Yesu bwal nte a garabui pusǝì anzǝm la. Pǝlǝa tappî ntāra a mǝsǝì sǝ tsǝk buì a murí, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;A kǝ sǝn kǝgìr ado le?&gt;&gt;

24 Pǝlǝa nte man loasǝ múrí a kùli, na ama, &lt;&lt;E, ǝn nggǝ sǝn aɓwana, sǝ ǝn nggǝ sǝnia pepe ɗang. À nda kǝla anggun mǝnana à kǝ ging ngga.&gt;&gt;

25 Yesu nyare tsǝk abui a mǝsǝ nte mǝno ɗǝm, kara amǝsǝì mǝn gamama, kǝ sǝnban gǝraɗau. 26 Yesu tasǝ te ama ɓǝ̀ o a la, ne wi ama, &lt;&lt;Ce a kar nǝ ɓá mǝnia yì muna-là ka ɗàng, ɓǝ̀ awu nǝ o ka.&gt;&gt;

Cau mana pur a kun Bitǝrus
amur Yesu ka

(Matiu 16:18-20; Luka 9:18-21)

27 Yesu lo andǝ alaggana male à nying bu-nzali Galili, à o arǝ amuna-là tù nǝ ban nggea-là Kaisariya Filipi. Amur njar ka, Yesu ɗia ama &lt;&lt;Aɓwana kǝ bang ama mǝ nda yana?&gt;&gt;

28 À eari wi ama, &lt;&lt;Aɓea ɓwana kǝ na ama, a nda Yohana Mǝbatisǝma, aɓea ɓwana ka ama, a nda Iliya, sǝ aɓea ɓwana ka ama a nda ɓekǝ mǝɓangnǝa mala Ɓakuli.&gt;&gt;*

29 Pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ wun ngga, wu na ama mǝ nda yana?&gt;&gt;

Bitǝrus eare ama, &lt;&lt;A nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban.&gt;&gt;† 30 Yesu nunkiria ama ɓǝa kǝa ne kǝɓwa cau amurí ɗang.

Yesu nacau amur lú male

(Matiu 16:21-28; Luka 9:2-27)

31 Pǝlǝa tita banggia wia gìr mǝnana nǝ̀ kumi ka. Na ama, &lt;&lt;Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ nu tanni ɗàngɗáng. Aɓwana-mǝgule andǝ agbani pǝris, andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa nǝ̀ ɓinǝ mǝsǝì, à nǝ̀ wal-luí. Sǝ a tàruià nongŋo ka, nǝ̀ lo nǝ yilǝmu.&gt;&gt; 32 Banggia wia mǝnia yì cau ka bwāng. Pǝlǝa Bitǝrus tunǝi a nkanggariban, gimbi arǝ cau mǝnana ne ka.

33 Yesu pǝlǝ rǝi sǝn alaggana male, pǝlǝa sà arǝ Bitǝrus ama, &lt;&lt;Gǝshi banam, we Shetan! Ɗenyicau mo ka mala Ɓakuli na ɗang, mala ɓwapǝndǝa na!&gt;&gt;

34 Pǝlǝa tunǝ ɓwabundǝa, andǝ alaggana male, nea wia ama:

Ɓǝ̀ ɓwa twal ama nǝ̀ duk mǝkpatam ngga, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ nying kpata agir mala ɓamúrì. Ɓwe nǝ̀ twal takusǝam aɓa gandǝrǝu mala nutanni andǝ lú ulang mem amur nggun-gangndǝi, sǝ nǝ̀ yiu atàm arǝ aban mǝnana kat mǝ nǝ ká akàm ngga.‡ 35 Acemǝnana ɓwa mana kǝ earce amsǝ yilǝmi ka, nǝ̀ ɗwanyibanì, sǝ ɓwa mǝnana turta yilǝmi acem andǝ ce Cau Amsǝban ngga, nǝ̀ kumi.§ 36 Mana nǝ̀ purî ɓwa yì mǝnana ɓǝ̀ kum girbunda mala ɓanza kat, sǝ turta yilǝmi ka? 37 Mana gir nì na ɓwa na nǝi nǝ̀ pe Ɓakuli ace mǝnana ɓǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka?

38 Ɓwa mǝnana kat kǝsǝkya kǝ pakki wi arǝàm sǝ arǝ cau mem aɓa mǝnia yì ɓanza mǝ ɗwanyi do nǝ mǝsǝcau aban Ɓakuli, andǝ mǝnana lùmsǝ nǝ cauɓikea ka, mim Muna mala Ɓwa ka, kǝsǝkya nǝ̀ pàkkam gbal arǝì a pwari mǝnana mǝ nǝ nyar nǝi aɓa ɓoarɓwa mala Tárrám, andǝ amǝturonjar mǝfele male ka.*

9

1 Yesu lidǝmba nǝ nacau ama:

Ɓafo, ǝn nggǝ bangga wun, aɓalǝ wun mǝnia wu cam ngga, aɓea aɓwana nakam mǝnana à pà nǝ̀ wu raka, she ɓǝa sǝna Domurǝm mala Ɓakuli yina nǝ rǝcandǝa ka.

Nggurǝ Yesu nggaɗi

(Matiu 17:1-13; Luka 9:28-36)

2 Anzǝm nongŋo tongno-nong-mwashat ka, Yesu tunǝ Bitǝrus, sǝ Jemis, sǝ Yohana. Pǝlǝa um nǝia amur nkono mǝ'dāhre, nǝmurǝia. Akanó ka rǝ Yesu twalo nggaɗi àkǝ̀ ɓamǝsǝia.* 3 Anggubyau rǝì pwasǝ tyal-tyal mǝnana kǝɓwa pà kàm a ɓanza mǝnia ka nǝ̀ gandǝ lak gìr nǝ̀ fa anggo raka. 4 Kara Iliya, andǝ Musa, à pusǝrǝia à kǝ nacau nǝ Yesu.

5 Bitǝrus ne Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, yàwá, mǝnana ado sǝm ndakani ka. Sǝm nǝ̀ kar gumli tàrú, mwashat ka nda aceo, mwashat ka nda ace Musa, sǝ man mwashat ka nda ace Iliya.&gt;&gt; 6 Yì andǝ aɓi ka ɓangciu bwalia kǝ̀rkǝ́r, yàle súrǝ̀ gir mǝnana nakiyi cau amurí ka ɗang.

7 Pǝlǝa pǝrɓang puro yi gir múrià. Gi Ɓakuli pur nǝ ɓá pǝrɓang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda Munem mǝnana ǝn earkiyi ace raka. Wu oki wi.&gt;&gt;† 8 À nǝ̀ loasǝ mǝsǝia ka, ko à sǝn kǝɓwa ɗang, kǝ Yesu na nǝmurǝì.

9 À nda aban sùlǝî mur nkono ka, Yesu nunkiria nea wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa ne kǝɓwa ce gìr mǝnana wu sǝn ngga ɗang, she ɓǝ̀ Muna mala Ɓwa longŋǝni ɓembe ka.&gt;&gt; 10 Pǝlǝa à bwal ce gbal àkǝ̀ rǝarǝia, à kutio amur naki acau amur, &lt;&lt;Loapi ɓembe ka ɓālǝi nda mana?&gt;&gt;

11 Pǝlǝa à ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Palang sǝ amalǝm Nggurcau mala Musa bang ama, Iliya nǝ̀ aki Kǝrǝsti dǝmba yiu?&gt;&gt;‡

12 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;E, Iliya nǝ̀ yiu a dǝmba, nǝ̀ yia gilǝki agir kat ɓǝà duk pepè. Sǝ Malǝmce ka, na gbal mbo ama, Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ tanni kǝ̀rkǝ́r sǝ à nǝ̀ ɓinǝi? 13 Sǝa ma ǝn nggǝ bangga wun, Iliya angŋǝna dǝmba yina, sǝ à pangŋǝni koya gìr mǝnana yia ka à earce ka, kǝla mǝnana à gilǝì amurí ka.&gt;&gt;

Yesu pusǝ kukwar arǝ muna

(Matiu 17:14-21; Luka 9:37-49)

14 Lang à nyarǝna aban acili alaggana ka, à sǝn ɓwapǝndǝa kǝ̀rkǝ́r rambǝa a rǝia, sǝ aɓea amalǝm Nggurcau mala Musa na aban makgìr andǝia. 15 Lang ɓwabundǝa nǝ̀ sǝn Yesu ka, à ndali kǝ̀rkǝ́r, sǝ à swár a mire à yì makki wi kun. 16 Yesu ɗì ka laggana male ama, &lt;&lt;Mana gir ni wu makkiyigìr wunǝia amurí?&gt;&gt;

17 Ɓè ɓwa aɓa ɓwabundǝa kasǝa ama, &lt;&lt;Malǝm, ǝn yiu nǝ munem a bano ace mǝnana wu twali ban rǝkwana ka. Ndanǝ kukwar arǝì, mǝnana kǝ eari wi nacau raka. 18 Ɓǝ̀ loarǝi ka, nǝ̀ me a nzali, ntāra nǝ̀ gupi a kúni, nǝ̀ nggǝ go minǝì, sǝ nǝ̀ shiuri kwanggong. Nda ǝn ne alaggana mo nǝma ɓǝa pusǝì sǝ à gandǝi ɗang.&gt;&gt;

19 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wun amǝ ɗwanyi earnǝ Ɓakuli! Banem nǝ̀ sau lang atà wun sǝ wu nǝ̀ kani earnǝ cau? Banem nǝ̀ sau lang aban twal gandǝa nǝ wun? Wu yinǝàm nǝ munê!&gt;&gt;

20 À pǝlǝa à yiu nǝ muna. Lang kukwar nǝ̀ sǝn Yesu ka, kara kàr muna dǝkǝrǝki kǝ̀rkǝ́r, túrí a nzali. Muna camarǝ ɗǝnggǝliki, ntāra kǝ gupi a kúni.

21 Yesu ɗì tár muna ama, &lt;&lt;Aya pwari sǝ mǝnia yì gìr ka tikì tè?&gt;&gt;

Pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Tikì tè a muntulo. 22 A ɓè pwari ka kǝ me a bǝsa ko a mùr, ama nǝ̀ wal-luí. Sǝa ma ɓǝ̀ a nǝ gandǝi ka, sǝn mǝsǝswatǝr ma'sǝm, bwala sǝm nggam!&gt;&gt;

23 Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ a na ama, &lt;ɓǝ̀ a nǝ gandǝi ka?&gt; Ko man ngga nǝ̀ gandǝ pa a ban ɓwa mǝnana earnǝ cau mala Ɓakuli nǝ ɓabumi kat ka.&gt;&gt;

24 Tár muna ear nǝ rǝɓǝla ama, &lt;&lt;Ən earǝna ǝn pana ɓamúràm, bwalàm nggàm ɓǝ̀ ǝn limurǝm amur ɗwanyi paɓamuru mem!&gt;&gt;

25 Lang Yesu sǝn ɓwapǝndǝa nǝ̀ nggǝ kana aban yiu ka, kara sà arǝ kukwar ama, &lt;&lt;We kukwar mala kir ara andǝ mala talasǝɓunna, ǝn nggǝ banggo nǝma, purrì rǝì, cea nyare a kútí kam ɗǝm ɗàng!&gt;&gt;

26 Kukwar mak'zwalo, pūrǝki muna wak, sǝ purî nyami. Muna nong kpoklyak, kǝla wu nǝ wú, gandǝa aɓea aɓwana bang ama, &lt;&lt;Wuna!&gt;&gt; 27 Yesu bwali a garabui, loasǝi amur akusǝi, pǝlǝa lo came.

28 Anzǝm mana Yesu nyarǝna a ɓala ka, alaggana male ɗiì a sǝmbǝrǝa, ama, &lt;&lt;Palang sǝ sǝm gandǝ pusǝ mǝno yì kukwar ka ɗàng?&gt;&gt;

29 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ulang mǝnia yì kukwar ka, kǝ hiwi andǝ gilmùr nda nǝ̀ pusǝì ka.&gt;&gt;

Yesu bangce lú male

(Matiu 17:22-23; Luka 9:43-45)

30 À ɗeki ban mǝno à ara aɓa bu-nzali Galili. Yesu ear ama ɓǝ̀ kǝɓwa súrǝ̀ ban mǝnana à ndakam ngga ɗàng, 31 acemǝnana nda aban kani alaggana male gìr. Nea wia ama, &lt;&lt;Muna mala Ɓwa ka, à nǝ̀ kurakuro nǝi a ban aɓwana. À nǝ̀ wal-luí, sǝ a tàruià nongŋo ka nǝ̀ lo nǝ yilǝmu.&gt;&gt; 32 Sǝ ko à bwalta gìr mǝnana banggiyi ka ɗàng, sǝ ɓangciu pakkia wia ɓǝà ɗì amurí.

Yana gulo kútìban kat?

(Matiu 18:1-5; Luka 9:40-48)

33 Pǝlǝa à yiu a Kapanahum. Yi dumǝna a ɓala ka, Yesu ɗì ka laggana male ama, &lt;&lt;Mana wu makkiyigìr amurí a tanjar aban yiu?&gt;&gt; 34 Pǝlǝa à do kunia ɗǝong, acemǝnana a njargula ka, à makgìr amur ko yana aɓalǝia nda ɓwamǝgule kat.§ 35 Lang Yesu dumǝna nǝ do ka, pǝlǝa tunǝ alaggana male lum nong-ɓari, nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa earce duk mǝdǝmba ka, dumǝna púp ɓwe nǝ̀ duk mǝ'nzǝ́mò, sǝ nǝ̀ duk guro mala aɓi kat.&gt;&gt;* 36 Pǝlǝa loasǝ muna mǝkyauwe tamsǝi a ɓadǝmbia. Núnní a nkanggari rǝi, sǝ nea wia ama, 37 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ak muna kǝla mǝnia aɓa lullǝam ngga, Mǝ nda akiyiam ngga. Sǝ ɓwa mǝnana em ngga, Mǝ nda akiyiam nǝmurǝam ngga ɗàng, nda ban ak Tárrám mǝnana tasǝam ngga.&gt;&gt;

Ɓwa mǝnana ɓinǝ sǝm raka
nda atà sǝm

(Luka 9:49-50)

38 Yohana ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm sǝn ɓè ɓwabura aban pusǝki akukwar aɓa lùllǝò, sǝ sǝm pǝrki, acemǝnana yì ka, pa aɓalǝ sǝm ɗang.&gt;&gt;

39 Yesu ne wi ama:

Ce wu pǝrki ɗàng. Kǝɓwa pà kàm nǝ̀ pak gìr'ndali aɓa lullǝam, sǝ nyar tù nǝ̀ bang mǝɓane a muram ɗàng. 40 Ɓwa mǝnana kat ɓinǝ ce sǝm raka, nda atà sǝm.† 41 Ɓafo ǝn nggǝ bangga wun, ɓǝ̀ koyana sǝ pà wun mùr-nùná aɓa lullǝam, acemǝnana wu nda ka mala Kǝrǝsti ka, pà nǝ̀ ɗwanyi tangnakusǝi ɗàng.‡

Tsǝk ɓwa ɓǝ̀ pak cauɓikea

(Matiu 18:9-10; Luka 19:1-2)

42 Ɓǝ̀ koyana sǝ tsǝk mwashat aɓalǝ amuna mǝnana à earnǝ mim, sǝ pàk cauɓikea ka, nǝ̀ ɓoaribani ɓǝà ɗurri wi nggea taligo a meali, sǝ ɓǝà túrí aɓa nggeamùr. 43-44 §Ace mani ka, ɓǝ̀ buo kǝ cio a kǝ pak cauɓikea ka, kasǝi kpat. Nǝ̀ ɓoaribani wu kutio a yilǝmu mana málá male pà kàm raka nǝ bu mwashat, amur mana a nǝ dum nǝ abuo ɓari sǝ à nǝ̀ túrǒ aɓa lú-bǝsa, aban mǝnana bǝsa male kǝ limgi raka.* 45-46 Ɓǝ̀ kusǝo nda kǝ cio a kǝ pak cauɓikea ka, kasǝi kpat. Nǝ̀ ɓoaribani wu kutio a yilǝmu mana málá male pà kàm raka nǝ kusǝu-kasǝa, amur mana a nǝ dum nǝ akusǝu ɓari sǝ à nǝ̀ túrǒ aɓa lú-bǝsa ka.†

47 Sǝ ɓǝ̀ mǝsǝo nda kǝ cio a kǝ pak cauɓikea, pusǝì túrí! Nǝ̀ ɓoaribani wu kutio a domurǝm mala Ɓakuli nǝ mǝsǝu mwashat, amur mana a nǝ dum nǝ amǝsǝu ɓari sǝ à nǝ̀ túrǒ aɓa lú-bǝsa ka.‡ 48 Akanó ka &lt;&lt;nggwaso mana nǝ̀ nggǝ lia ka, pà nǝ̀ wu ɗàng, sǝ bǝsa mana nǝ̀ nggǝ pisǝkia ka, pà nǝ̀ limgi ɗang.&gt;&gt;§

49 Koyan ngga nǝ bǝsa sǝ à nǝ̀ tsǝì nǝ̀ ɓoarnsari.

50 Tuɓamur ka ɓoaro, sǝ ɓǝ̀ cyauwe male purrínì wi ka, nǝ mana sǝ à nǝ̀ tsǝì nǝ̀ cyàu ɗǝm? Wu dum nǝ ɓealu kǝla tuɓamur arǝarǝ wun, wu dum nǝ dorǝpwala arǝarǝ wun.*

10

Kànìgìr amur gau doɓala

(Matiu 19:1-2; Luka 16:8-20)

1 Yesu ɗeki Kapanahum, wari a bu-nzali Yahudi, a nkaring Mùr Jodan. Ɓwabunda yi ram ɗǝm a bani à kàrì aɓalǝu, pǝlǝa kania wia gìr kǝla mǝnana pàkkiyi ka.

2 Aɓea amǝ Farisi yiu à yì kārǝki nǝ ɗiban ama, &lt;&lt;Nggurcau eare ama ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ pǝr māmí le?&gt;&gt;

3 Yesu pǝlǝa earia wia nǝ ɗiban ama, &lt;&lt;Mana ɗe Musa bang aɓa nggurcau amur gau-doɓala?&gt;&gt;

4 À nyesǝi wi ama, &lt;&lt;Musa eare ama, ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ gilǝî ɓwama takada gau doɓala, sǝ ɓǝ̀ tasǝ takwari ɓǝ̀ o.&gt;&gt;*

5 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Nda ace murcandǝa ma'wun sǝ Musa gilǝa wun mǝnia yì nggurcau ka. 6 Sǝ mǝno ka nda njar mala Ɓakuli ɗang. A tita pusǝ ɓanza ka, &lt;Ɓakuli pusǝ ɓwapǝndǝa, ɓwabura andǝ ɓwama,&gt; kǝla mana Malǝmce na ka.† 7 &lt;Ace mani ka, ɓwabura nǝ̀ nying tárrí andǝ ngge, nǝ̀ yia lanzǝa arǝ māmí.‡ 8 Yia ɓari ka à dumǝna nggūrǝu mǝ'mwashati.&gt; À pa ɗǝm ɓari ɗàng, à nda mwashat. 9 Ace mani ka, gìr mǝnana Ɓakuli kpapi ka, ɓwa ɓǝ̀ kǝa gauwi ɗàng.&gt;&gt;

10 Lang à nyarǝna a ɓala ka, alaggana mala Yesu ɗì amur mǝnia yì cau ka. 11 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ koyana sǝ pǝr māmí sǝ al ɓe ɓwama ka, nda rǝ pakki ɓwama mǝdǝmbe cauɓikea mala nongnǝban a nza nǝ doɓala nǝ ɓaria ɓwama.§ 12 Sǝ ɓǝ̀ ɓwama nda gbal nying burí, sǝ kya al ɓe ɓwabura ka, nda rǝ pak cauɓikea mala nongnǝban a nza nǝ doɓala.&gt;&gt;

Yesu tsǝki amuna bu

(Matiu 19:13-15; Luka 18:15-17)

13 Aɓea ɓwana yiu nǝ amuna aban Yesu ɓǝ̀ tsǝkia bu, pǝlǝa alaggana male lo à sà a rǝia.

14 Lang Yesu nǝ̀ sǝn mǝnia yì gìr ka, bumi lúllô arǝ alaggana male. Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu ɗekia amuna ɓǝa yiu abanam, wu kǝa pǝria ɗang. Acemǝnana domurǝm mala Ɓakuli ka, nda ace aɓwana mǝnana à nda kǝla amǝnia yia amuna ka. 15 Ən nggǝ bangga wun ɓafo, ɓwa mǝnana pà nǝ̀ ak domurǝm mala Ɓakuli kǝla muna mǝkyauwe raka, pà nǝ̀ kútí kam ɗàng.&gt;&gt; 16 Pǝlǝa twal amuna a kikili, sǝ tsǝk buì a ɓamur koyan ateà ka, sǝ tsǝkia wia bu.

Lagga mǝkume

(Matiu 19:16-30; Luka 18:18-30)

17 Lang Yesu longŋǝna nǝ̀ o ka, ɓeɓwa ɓangŋa atè kya kū`ndǝó a ɓadǝmbi, sǝ zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Malǝm mǝɓoarne, mana gir ni mǝ nǝ pa sǝ mǝ nǝ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka?&gt;&gt;

18 Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Palang sǝ a tunǝam ama Malǝm mǝɓoarne? Kǝɓwa pà kàm mǝɓoarne na ɗang, kǝ Ɓakuli na nǝmurǝì ɓǝ̀rɓǝ̀r. 19 A súrǝ̀ anzongcau mǝnia ka: &lt;Kǝa wal-lú ɗang, kǝa pak cauɓikea nongnǝban a nza nǝ doɓala ɗang, kǝa iun'í ɗang, kǝa na nyir ɗang, kǝa ɓǝmbǝriban ɗang, gusǝlǝ tárró andǝ nggo.&gt; &gt;&gt;*

20 Pǝlǝa ɓwabure na ama, &lt;&lt;Malǝm, yàle mǝ nda muna sǝ ǝn bwal amǝnia yì anzongcau ka.&gt;&gt;

21 Yesu sǝni sǝnban earcearǝu, pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Gìr mwashat sǝ a ɗwanyi, o, kya mak girkuma mo kat, sǝ wu gakì amǝ'tǝ̀r boale, awu nǝ kum gǝna a kùli. Sǝ wu yiu wu yi kpatam.&gt;&gt; 22 Lang nǝ̀ ok mǝnia yì cau ka, nun nggúr a dǝmbǝi. Pǝlǝ rǝì o nǝ ɓabumkiɗikea, acemǝnana yì ka, ndanǝ kume kǝ̀rkǝ́r.

23 Yesu pǝlǝ rǝì sǝnban, pǝlǝa ne alaggana male ama, &lt;&lt;Amǝkume ka, nǝ kwanbia wia sǝ à nǝ̀ kutio a domurǝm mala Ɓakuli!&gt;&gt;

24 Cau male pakki alaggana male ndali. Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wun amuna, kutio a domurǝm mala Ɓakuli ka kwano na a gir nì ɗang fa! 25 Kutio mala mǝkume aɓa domurǝm mala Ɓakuli ka kwano kútì kutio mala kalakadambi a tūli nlerǝman.&gt;&gt;

26 Alaggana ndali kǝ̀rkǝ́r. À ɗiki rǝarǝia ama, &lt;&lt;Sǝ yana ado nǝ̀ au le?&gt;&gt;

27 Yesu sǝnia kyap-kyap, sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mala ɓwapǝndǝa na ka, mǝ gandǝe pà kàm ɗang, sǝama pa anggo aban Ɓakuli ɗang. Aban Ɓakuli ka koman ngga nǝ̀ gandǝ pa.&gt;&gt;

28 Bitǝrus pǝlǝa kasǝi ama, &lt;&lt;Sǝni, sǝm ɗekina koyagir ka, sǝm yiu a kpato!&gt;&gt;

29 Yesu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓafo na, ǝn nggǝ na wun ngga, ɓǝ̀ ɓwa ɗeki ɓala, ko amǝ'eambi amuna-burana, andǝ amuna-mamǝna, ko nggè ko tárrí, ko amuna, ko aɓaban acem andǝ ce hamnǝ Cau Amsǝban ngga, 30 nǝ̀ kum tangnakusǝi. A ɓanza mǝnia ka, nǝ̀ kum aɓala, amǝ'eambu aburana andǝ amamǝna, anggeau, amuna, andǝ aɓaban; amǝnana làkkì malea nǝ̀ ká kusǝ gbǝman mala amǝnana ɗekia ka. Nǝ̀ kumia atārǝia andǝ nutanni gbal. Sǝ a ɓanza mǝnana kǝ yiu ka nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 31 Aɓwana pas mǝnana à nda tyang-tyang ado ka, à nǝ̀ nggá būrǝcea, sǝ amǝnana à būrǝcea ado ka, à nǝ̀ nggá duk tyang-tyang.&gt;&gt;†

Yesu nacau ɗǝm amur lú male

(Matiu 20:17-19; Luka 18:30-32)

32 À nda aban o a Urǝshalima ka, Yesu ak dǝmba kǝ ká sǝ alaggana male na atè. Alaggana male ndali kǝ̀rkǝ́r, sǝ acili aɓwana mǝnana à kǝ yiu ateà ka ɓangciu pakkia wia, acemǝnana a Urǝshalima ka, aɓwana nda kam pas mǝnana à ɓinǝmǝsǝì ka. Pǝlǝa Yesu tunǝ alaggana male lum-nong-ɓari a giriban, sǝ banggia wia koyagir mǝnana nǝ̀ nggá kumi ka. 33 Nea wia ama, &lt;&lt;Sǝm ndya sǝm kǝ eauwe aban o a Urǝshalima ka. Muna mala Ɓwa ka à nǝ̀ nggá kúrnà kúró nǝi, a ban agbani pǝris andǝ amǝkani Nggurcau mala Musa. À nǝ̀ kasǝi wi ɓashi lú, sǝ à nǝ̀ tasǝi a bu aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. 34 Yia ka à nǝ̀ oali, à nǝ̀ tapî ntāra arǝì, à nǝ̀ koè, sǝ à nǝ̀ wal-luí. Sǝa ma anzǝm anongŋo tàrú ka nǝ̀ lo nǝ yilǝmu.&gt;&gt;

Zǝmba mala Jemis andǝ Yohana

(Matiu 20:20-28)

35 À nǝ̀ nggǝ ká a njar ka, Jemis andǝ Yohana, amuna-burana mala Zabadi, à yiu a baní tù à yì ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm nggǝ earce ama wu pakka sǝm gìr mǝnana sǝm nǝ̀ zǝmbo wu pak ka!&gt;&gt;

36 Yesu pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Mana wu earkiyice mǝ pakka wun?&gt;&gt;

37 À eari wi ama, &lt;&lt;Pwari mǝnana a nǝ do a buno-murǝm mǝɓoarɓwe mò ka, ɓǝ̀ mwashat atà sǝm ɓǝ̀ do a buo mǝlì, sǝ ɓeɓwa ɓǝ̀ do a buo mǝ'nggare aɓa ɓoarɓwa mò.&gt;&gt;

38 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Wu súrǝ̀ gir mǝnana wu zǝmgiyi ka ɗàng. Wun nǝ̀ gandǝ nu aɓa kwap mala tanni mǝnana málá mǝ nǝ nu kàm ngga, ko wun nǝ̀ gandǝ ak batisǝma mala walban lú kǝla mǝnana dumǝnam púp à nǝ̀ wal luem ngga le?&gt;&gt;‡

39 À pǝlǝa à eare ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ gandǝi.&gt;&gt; Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓafo na wun nǝ̀ nu aɓa kwap mǝnana dupǝnam púp mǝ nǝ nu kàm ngga, sǝ à nǝ̀ pakka wun batisǝma mǝnana dumǝnam púp à nǝ̀ pakkam ngga. 40 Sǝa ma, pa aɓa buam ɓǝ̀n tsǝk ɓwa ɓǝ̀ do atà buam mǝlì, ko a buam mǝ'nggare ka ɗàng. Ɓakuli gilǝki amǝno yì aban ngga ace aɓwana mǝnana tarkia ka.&gt;&gt;

41 Lang acilia alaggana mana lum nǝ̀ ok gìr mǝno Jemis andǝ Yohana alkite ka, bumia lúllô. 42 Pǝlǝa Yesu tunǝia à yì ramba, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Kǝla mana wu sǝlǝ ka, aɓwana mǝnana à súrǝ̀ia ama à nda ka murǝma, ko à nda ka ɓwana-mǝgule a ɓanza man ngga, à kǝ lǝmdǝ rǝcandǝa amur aɓwana mana à nda aɓatea ka. 43 Sǝa ma atà wun ngga, pà nǝ̀ pa anggo ɗàng. Ɓwa mǝnana kǝ earce nǝ̀ duk ɓwamǝgule atà wun ngga, dumǝna púp nǝ̀ duk rítǎu mala acilia.§ 44 Sǝ ɓwa mǝnana earce ama nǝ̀ duk mǝ dǝmba*ka, dumǝna púp nǝ̀ duk guro mala aɓi kat. 45 Ko nggearǝ Muna mala Ɓwa ka yiu ace mǝnana nǝ̀ do sǝ ɓǝ̀ aɓwana pakki wi túró ka ɗàng. Yì ka, yiu ace mǝnana nǝ̀ pakki aɓwana túró, sǝ ɓǝ̀ pà yilǝmi ace amsǝ†ɓwabundǝa pas.&gt;&gt;

Nte Bartimawus kum sǝnban

(Matiu 20:29-34; Luka 18:35-43)

46 Yesu andǝ alaggana male yi bik Jeriko. Lang a nda aban purrì ɓá Jeriko ka, aɓwana pas kana ateà. Ɓè nte nda kam lùllǝì ama Bartimawus, muna mala Timawus, dumǝna a girǝi njargula aban zǝmgi agir. 47 Lang nǝ̀ ok ama Yesu Ɓwa Nazarat nda kǝ kútí ka, tita loasǝ gi kǝ na ama, &lt;&lt;Yesu, Mǝkà Dauda, sǝn mǝsǝswatǝr mem!&gt;&gt;

48 Aɓwana pas loarǝì, à pyau wi ɓǝ̀ pwalo. Kara nyare loasǝ gi kàm kpǝm ama, &lt;&lt;Mǝkà Dauda, sǝn mǝsǝswatǝr mem!&gt;&gt;

49 Lang Yesu oè ka, pǝlǝ rǝì sǝ came, na ama, &lt;&lt;Wu tunǝì ɓǝ̀ yiu.&gt;&gt; Pǝlǝa à tunǝì yì nte, à ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ banɓoaro, lo, nda kǝ tunǝo ka.&gt;&gt; 50 Kara túr gìrkùmsǝo male anggo, lo pǝrpǝr yiu a ban Yesu.

51 Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Mana a earce ama mǝ pakko?&gt;&gt; Nte man pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, ǝn nggǝ earce sǝnban!&gt;&gt;

52 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kyane, gūliarǝu mo arǝ Ɓakuli twalǝno ban rǝkwana.&gt;&gt; Àkǝ̀ banì kara sǝnban, pǝlǝa kpata Yesu aban o a njargula.

11

Aɓwana gingsǝ Yesu nǝ
ɓwangsǝban a Urǝshalima

(Matiu 21:1-11; Luka 19:28-40; Yohana 12:12-19)

1 Lang Yesu andǝ alaggana male mala à nǝ̀ bik Urǝshalima ka, à yì bwal ban alá Betafaji andǝ Betani, amur Nkono mala anggun Olif. Yesu tasǝ ɓari aɓalǝ alaggana male, 2 nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane a muna-là mǝnana a dǝm wun ngga. Wun nǝ̀ kútí kam ani ka, wun nǝ̀ kum mǝdambǝriso mǝnana kǝɓwa malaká eau a nzǝmi raka. Wu panzǝi wu yiu nǝi kani. 3 Ɓǝ̀ kǝɓwa ɗì wun ama palang sǝ wu kǝ panzǝi le ka, wu ne wi ama, &lt;Ɓwamǝgule ma'sǝm kǝ earce. Banì pà nǝ̀ sau ɗang nǝ̀ nyesǝi.&gt; &gt;&gt;

4 Pǝlǝa alaggana mǝnia ɓari ka à wario à kya kum mǝdambǝriso à kùrni a kun ɓala a girǝi njargula. 5 À nda ban panzǝe ka, aɓea aɓwana mǝnana à ndakam aban came ka, à ɗiban ama, &lt;&lt;Mana wu pakkiyia, wu nda ban panzǝ mǝdambǝriso mǝna?&gt;&gt; 6 Pǝlǝa à nyesǝia wia cau kǝla mǝnana Yesu nea wia ka. Pǝlǝa à nyinggia wia mǝdambǝriso, à um nǝi.

7 Lang à yina nǝ mǝdambǝriso aban Yesu ka, à makki adaura malea a nzǝmi, pǝlǝa Yesu eauwe do amurí.

8 Aɓwana pas atà ɓwabundǝa sárǝ́ki adaura malea a tanjargula, sǝ aɓea ɓwana ka, malea ka ambú ka nggun nda à kasǝkya, à sarǝkia a tanjargula ka.

9 Aɓwana mǝnana a ɓadǝm Yesu andǝ aɓwana mǝnana a nzǝmi aban ká ka, à loasǝ già ama,

&lt;&lt;Wu ɓwangsǝ Ɓakuli!

Tsǝkbu ɓǝ do amur ɓwa

mana kǝ yiu aɓa

lullǝ Mǝtalabangŋo ka!*

10 Ɓǝ̀ tsǝkbu do amur domurǝm

mana kǝ yiu,

mala kà-sǝm Dauda ka!

Ɓwangsǝban a ban Ɓakuli

kano a kùli!&gt;&gt;

11 Anggo sǝ Yesu kutio aɓa Urǝshalima, pǝlǝa wari aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Loasǝ mǝsǝì sǝn koman ngga, sǝ acemǝnana pwari kutina ka, pǝlǝ kusǝì puro, o a Betani andǝ alaggana male mana lum nong-ɓari ka.

Yesu sú nggun vwari

(Matiu 21:18-22)

12 Ban fa ka, à nying Betani à nyare a Urǝshalima. Yesu ka ok nzala. 13 Lang nǝ̀ sǝn nggun vwari a ɓadǝmbi nǝ ambuí ka, kyangye aban ká a baní ama yakǝla nǝ̀ kum ɓǝle kàm. Yiu ka yi kum kǝgìr ɗàng, kǝ mbuí na nǝmurǝì, acemǝnana kunɓǝla mala vwari malaká karǝ ɗang. 14 Pǝlǝa Yesu ne nggunî ama, &lt;&lt;Kǝ ɓwa pà nǝ̀ li ɓǝleo ɗǝm ɗàng!&gt;&gt; Alaggana male ok mǝnia yì cau ne ka.

Yesu pǝr aɓwana aɓa Ndàmǝgule

(Matiu 21:12-17; Luka 19:45-48; Yohana 2:18-22)

15 Anzǝm mana Yesu andǝ alaggana male yi bwalǝna Urǝshalima ka, pǝlǝa kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, kara tita pǝr aɓwana mǝnana à kǝ kúrkúró andǝ makki agirkúró aɓa Ndàmǝgule ka. Ramgi ta atebǝl mala amǝ nggaɗi boalo andǝ abenci mala amǝ makki akutumurǝm. 16 Sǝ eare ɓǝ̀ kǝɓwa kútí nǝ girkúró aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ɗang. 17 Pǝlǝa tita kania wia gìr. Nea wia ama, &lt;&lt;À gilǝ mbo a Malǝmce ama, &lt;Ɓala mem ngga, à nǝ̀ tunǝi ama ɓala hiwi ace aɓwana arǝ anzali kat,&gt; sǝ wu ngga, wu nyesǝi pǝlǝ npu mala amǝ'ɓǝmbǝriban!&gt;&gt;†

18 Agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa ok mǝnia yì cau ka. Pǝlǝa à tita alta njar mǝnana à nǝ̀ wal-luí nǝi ka. Sǝ yia ka, ɓangciu kǝ pakkia wia arǝì, acemǝnana ɓwapǝndǝa kat ka ndali nǝ kanigir male.

19 Lang pwari kpana ka, Yesu andǝ alaggana male purrì ɓá nggea-là.

Nggun vwari wuli

(Matiu 21:20-22)

20 Ban fana nǝ dǝmbari à nǝ̀ nggǝ kútí nǝ ban nggun vwari mǝnana Yesu suí ka, kara à sǝni ka imǝna, yi bwal a nlerǝe. 21 Ɓalǝ Bitǝrus kasǝa arǝ cau mǝnana Yesu banggi nggunî ka, pǝlǝa ne Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝni! Nggun vwari mǝnana a suí ka imǝna!&gt;&gt;

22 Yesu ear ama, &lt;&lt;Wu pà ɓabum wun arǝ earnǝ Ɓakuli. 23 Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, koyana sǝ ne nkono man ama, &lt;Lo o, kya kpa aɓa nggeamùr&gt; sǝ ɓǝ̀ earnǝi a yilǝmi, sǝ ɓabumi tuti amur cau mǝnana bang ngga raka, cau mǝnana bang ngga nǝ̀ yia pa.‡ 24 Ace mani ka ǝn nggǝ bangga wun, ɓǝ̀ mana wu zǝmba aɓa hiwi ka, wu ear ama wu kumǝni. Anggo ka sǝ nǝ̀ duk ma'wun.

25 &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu came aban pak hiwi, sǝ wu ndanǝ kǝgìr a bum wun arǝ kǝɓwa ka, wu twalbani, ace mǝnana Tár wun mǝnana a kùli ka ɓǝ̀ twala wun ban acauɓikea ma'wun.§ 26 Sǝ ɓǝ̀ wu twalbani raka, anggo sǝ Tár wun mǝnana a kùli ka, pà nǝ̀ twala wun ban acauɓikea ma'wun ɗàng.&gt;&gt;

Ɗiban amur rǝcandǝa mala Yesu

(Matiu 21:23-29; Luka 20:1-8)

27 Sǝ à nyare à yiu ɗǝm a Urǝshalima. Lang Yesu nda aban gya aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, andǝ aɓwana-mǝgule yiu a baní. 28 À yì ɗì ama, &lt;&lt;Nǝ́ ya rǝcandǝa nani sǝ a kǝ pakki amǝnia yì agir ka, sǝ yana mǝnana po rǝcandǝa mala pakkia ka?&gt;&gt;

29 Yesu eari wia ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ɗì wun, ɗìban mwashat. Ɓǝ̀ wu bangŋǝ́nàm gìr mǝnana ǝn ɗî wun ngga, sǝ mǝ nǝ bangga wun rǝ ɓwa mǝnana pam mǝnia yì rǝcandǝa sǝ ǝn nggǝ pakki amǝnia yì agir ka. 30 Wu banggàm, batisǝma mala Yohana ka, pur nǝ kuli le ko nǝ ban ɓwapǝndǝa?&gt;&gt;

31 À pǝlǝki ce arǝarǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm bang ama, pur nǝ kuli ka, nǝ̀ ɗì sǝm mana tsǝa sǝ sǝm ginǝ earnǝ Yohana. 32 Sǝ pa sǝm nǝ̀ na gbal ama pur nǝ ban ɓwapǝndǝa ɗang.&gt;&gt; Ɓangciu pakkia wia arǝ bang anggo, acemǝnana koyan ngga twali ama Yohana ka mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝɓafoe na. 33 Pǝlǝa à nyesǝî Yesu cau ama, &lt;&lt;Sǝm súrǝì ɗàng.&gt;&gt;

Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Mim gbal ka pà mǝ nǝ na wun rǝ ɓwa mǝnana pam mǝnia yì rǝcandǝa ǝn nggǝ pakkina agir nǝi ka ɗàng.&gt;&gt;

12

Kanicau arǝ amǝ'rya mǝɓealɓike

(Matiu 21:33-46; Luka 20:9-19)

1 Yesu tita kania wia gìr nǝ kanicau ama:

Ɓè ɓwa tsǝk ɓaban nggun anap. Kàrì nǝ nkāndan, sǝ tǝm tūli aɓa tali ace kambǝ mur ɓǝlanggun anap. Ɓak ban mǝ'dāhre mǝnana à nǝ̀ nggǝ cam amurí aban yál ɓaban ngga. Pǝlǝa nyesǝ ɓaban nì pana haya nǝi a bu amǝ'rya, sǝ kutio o a bǝri a ɓe nzali.*

2 Kunɓǝla mala anap karna ka, pǝlǝa tasǝ ɓe mǝtúró ɓala male aban amǝ'rya ɓǝa kya aki wi ɓǝla anap a ɓaban. 3 Sǝ amǝ'rya bwal mǝtúró ɓala man, à walki, sǝ a tasǝ takwari o nǝ ɓabui.

4 Nyare mǝtala ɓaban tasǝ ɓe mǝtúró ɓala abania. À yì wali à tsǝki wi penye a ɓamúrí, à pe wi kǝsǝkya kǝ̀rkǝ́r. 5 Nyar ɗǝm tù tasǝ ɓe mǝtúró ɓala. Mǝnia ka à yì wal-luí. Pǝlǝa tasǝ aɓea amǝtúró ɓala pas, aman ngga à kwea, acilia ka à wal-luia.

6 Kǝ ɓwa mwashat mǝnana ueo mǝtala ɓaban nǝ̀ túr ka, muna male mana earkiyi ace raka nda. Túrí a nggea tankwang kat, ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;À nǝ̀ pè munem gulo.&gt;&gt; 7 Kara amǝ'rya ne a rǝia ama, &lt;&lt;Muna mala mǝtala ɓaban, mǝnana nǝ̀ liɓala ka nda man. Wu ɗeki ɓǝ̀ yiu, sǝm nǝ̀ yia wal-luí, sǝ mǝnia yì ɓaban ngga nǝ̀ duk ma'sǝm!&gt;&gt; 8 Pǝlǝa à bwali à wali wú, à twali à túrí anzǝm ɓaban.

9 Sǝ mana ado mǝtala ɓaban nǝ̀ pa? Nǝ̀ yiu nǝ̀ yia wal-lú ka amǝ'rya mǝno ka, sǝ nǝ̀ nyesǝ ɓaban nǝ̀ pea aɓea aɓwana. 10 Wun ngga wu ɓal mǝnia yì ban ngga mbo aɓa Malǝmce, mǝnana ama:

&lt;&lt;Tali mǝnana amǝɓa ɓinǝi ka,

nda ɗǝm yi bwal kusǝɓa

kàngkàng ngga.

11 Mǝnia yì gìr ka

Mǝtalabangŋo na pe ka,

sǝ gìr ndali na aban sǝm?†&gt;&gt;

12 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi alta njargula mǝnana à nǝ̀ bwali nǝi ka, acemǝnana à sǝlǝna ama bang mǝnia yì kanicau ka a rǝia. Sǝa ma acemǝnana àkǝ̀ ɓanggi ɓwabundǝa ka, à ɗeki à pǝlǝ rǝia, à o.

Mbwe boalo-cemi aban Kaisar

(Matiu 22:15-22; Luka 20:20-25)

13 Anzǝm man ngga, à tasǝî Yesu aɓea amǝ Farisi andǝ aɓwana mala Hirǝdus ace mǝnana ɓǝà bwali aɓa nacau male ka. 14 À yiu a baní à yì na ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm sǝlǝna ama we ka a kǝ came amur mǝsǝcau. Kǝɓwa pà kàm nǝ̀ púrǝǒ atà buì male ka ɗàng, acemǝnana ɓwapǝndǝa kat a bano ka à twalia à nda mwashat. A kǝ kani njargula mala Ɓakuli nǝ mǝsǝcau. Sǝm nggǝ earce wu bangga sǝm; nggurcau eare ama ɓǝ̀ sǝm mbwe boalo-cemi a ban Kaisar, yì murǝm mǝgule mala amǝ Roma le, ko pà a njarì ɗang? 15 Ɓǝ̀ sǝm mbwe le ko ɓǝ̀ sǝm ngga mbwe ɗàng?&gt;&gt;

Yesu ka sǝlǝna kutan malea, pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ earce tambam? Wu yinǝàm nǝ mǝsǝboalo ma'wun mǝ sǝni!&gt;&gt;

16 À pǝlǝa à yinǝi wi nǝ mǝsǝboalo, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Foto ɓamǝsǝ yana mǝnia, sǝ parbu mala yana mana amurí ka?&gt;&gt; À eari wi ama, &lt;&lt;Mala Kaisar na.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu pe Kaisar gìr mǝnana mala Kaisar na ka, sǝ wu pe Ɓakuli gir mǝnana mala Ɓakuli na ka.&gt;&gt;

Kara yia ka à ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ nyesǝcau male.

Ɗiban amur doɓala andǝ
loapi ɓembe nǝ yilǝmu

(Matiu 22:23-33; Luka 20:27-40)

18 Pǝlǝa amǝ Saduki, mǝnana à bang ama loapi ɓembe pa kàm raka, à yiu a baní nǝ ɗiban.‡ 19 À na ama, &lt;&lt;Malǝm, Musa gilǝa sǝm ama ɓǝ̀ mǝ'eam ɓwa wu sǝ ɗeki māmí amuna pa a buì raka, ɓwa mǝno ka dupi wi púp ɓǝ̀ twal mālá lú, ɓǝ̀ ɓǝli mǝ'eambi amuna.§ 20 Aɓea amǝ'eambu nakam tongno-nong-ɓari. Mǝdǝmbe al ɓwama, sǝ wu, ɗeki kǝ muna ɗang. 21 Ɓwa mǝnana kpa nzǝmi ka twal mālá lú, a do andǝ yi. Yì gbal ka yi wú, ɗeki kǝ muna ɗang. Anggo gbal nǝ tàruià. 22 Yi mal múrià kat, yia mǝnia tongno-nong-ɓari ka, ko kǝɓwa kum muna ɗang. A masǝlǝate ka ɓwame yi wu gbal. 23 Ado ka, à pwari mǝnana aɓwana nǝ̀ loapi ɓembe nǝi ka, ɓwame ka nǝ̀ duk mālá yana aɓalǝia, yi mǝnana yia kat à dum nǝi ka?&gt;&gt;

24 Yesu earia wia ama:

Ɓwarkio ma'wun ngga nda mǝnana ama wu súrǝ̀ Malǝmce andǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli ɗang. 25 A pwari lo mala alú a ɓembe ka, alban pà kàm ɗàng. Aɓwana nǝ̀ do kǝla amǝturonjar a kùli. 26 Sǝ amur cau mala lo mala alú ka, wu ɓal mbo aɓa malǝmce mala Musa, amur mǝ'nkwarki mǝnana kǝ earki bǝsa ka? Nda anzǝm mǝnana a Ibǝrayim andǝ Ishaku andǝ Yakupu wukina, sǝ apǝlǝkia pas yi kutikina ka, sǝ Ɓakuli yi bangcau nǝ Musa ama, &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli mala Ibǝrayim, andǝ Ɓakuli mala Ishaku, andǝ Ɓakuli mala Yakupu.&gt;&gt;* 27 Mǝnia ka lǝmdǝ ama yì ka, Ɓakuli mala alú na ɗang; mala aɓwana mǝnana nǝ yilǝmu ka nda. Wun ngga, wu ɓwarki kǝ̀rkǝ́r!

Nzongcau mǝgule kat

(Matiu 22:34-40; Luka 10:25-28)

28 †Ɓè malǝm Nggurcau mala Musa nda aban came a banì kǝ ok cau mǝno amǝ Saduki kǝ makgìr amurí andǝ Yesu ka. Lang sǝni Yesu nyesǝnia wia cau pepe ka, pǝlǝa ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Aɓalǝ anzongcau kat ka, mǝyenani nda kútì aɓea kat?&gt;&gt;

29 Yesu eare ama, &lt;&lt;Mǝgule mǝnana kútìban kat ka nda mǝnia ka: &lt;Wu kwaki kir wun, wun amǝ Isǝrayila, Mǝtalabangŋo Ɓakuli ma'sǝm ngga, nda mwashat. 30 Earce Mǝtalabangŋo Ɓakuli mo nǝ ɓabumo kat, andǝ yilǝmo kat, andǝ ɗenyicau mo kat, andǝ rǝcandǝa mo kat.&gt;‡ 31 Ɓaria nda mǝnia: &lt;Earce ɓio mǝ'murkala kǝla mǝnana a earce ɓamuro ka.&gt; Kǝ ɓè nzongcau pà kàm kútì amǝnia ka ɗàng.&gt;&gt;§

32 Malǝm Nggurcau mala Musa eari Yesu ama, &lt;&lt;Kǝ ndo a bangŋi ka, Malǝm! A ɓwarki ɗang, yi mana a na ama, Ɓakuli ka nda mwashat, kǝ ɓe pà kàm ɗang. Kǝ Yì na nǝmurǝì.* 33 Ɓǝ̀ ǝn earce nǝ ɓabumam kat, nǝ sǝlǝe mem kat, nǝ rǝcandǝa mem kat, sǝ ɓǝ̀ ǝn earce ɓiam mǝ'murkala kǝla mǝnana ǝn earce ɓamúràm ngga. Mǝnia ka kǝ pwasǝbum Ɓakuli kútì apagir mala pisǝe kǝring andǝ pāki agir'nkila kat.&gt;&gt;†

34 Lang Yesu sǝni ɓwabure nyesǝna cau aɓa sǝlǝe ka, pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;We ka, a pa kuko nǝ ban domurǝm mala Ɓakuli ɗang.&gt;&gt;

Anzǝm mǝno ka, kǝɓwa nyare ɗì ɓekǝ cau ɗang.

Yesu Kǝrǝsti ka muna mala yana?

(Matiu 22:41-46; Luka 20:41-44)

35 Lang Yesu na aban kanigir a Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, ɗiban ama, &lt;&lt;Palang sǝ amalǝm Nggurcau mala Musa kǝ bang ama Kǝrǝsti ka muna mala Dauda‡na? 36 Dauda nǝ nggearǝì ka, nacau aɓa Bangŋo Mǝfele ama:

&lt;&lt;Mǝtalabangŋo ne

Mǝtalem ama,

&lt;Do a buno gulo,

atà buam mǝlì

she ɓǝ̀ ǝn nyesǝna aɓio-mǝbura

a ɓakusǝo ka.&gt;§

37 Yi mǝnana Dauda nǝ ɓamúrì tunǝ Kǝrǝsti ama, &lt;Mǝtalem&gt; ngga, lang sǝ Kǝrǝsti nǝ̀ duk muni?&gt;&gt;

Ɓwabunda kwaki kiria arǝì nǝ banɓoarnado.

Yesu pusǝta amǝkani
Nggurcau mala Musa

(Matiu 23:1-36; Luka 11:37-54; Luka 20:45-47)

38 Yesu aɓa kanigir male ka, nea wia ama:

Wu parkir wun arǝ amǝkani Nggurcau mala Musa! Acemǝnana yia ka, à earce gya aɓalǝ anggea daura aban ak makkun aɓa limo. 39 Yia ka, à kǝ earce ban-do mǝɓoarne aɓalǝ andakpapi andǝ aban-pakkiɗire. 40 Yia nda à kǝ ɓǝmbǝri amā-lú arǝ agirkuma malea, sǝ à nǝ̀ ɓosǝki aɓwana nǝ pakki ahiwi mǝsauwe mala lǝmdǝ ɓamuria ama yia ka amǝ fele na. Ace mǝno ka ɓashi malea nǝ̀ gul kǝ̀rkǝ́r.

Pa ɓoro mala ɓe mā-lú

(Luka 21:1-4)

41 Yesu na aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, do nǝ ban mana à kǝ turki boalo kam ngga. Mǝsǝì ueo arǝ ɓwapǝndǝa mǝnana kǝ turki boalo aɓa kwar ak boalo ka. Amǝkume pas turki aboalo kpǝm. 42 Ɓè mǝ'tǝ̀r mā-lú yiu yi tsǝk anini ɓari, mǝnana bwalta kwapo mwashat raka. 43 Yesu tunǝ alaggana male a baní, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun ɓafo, mǝnia yì mā-lú mǝ'tǝ̀r man ngga, nda túr gìr mana kútìban kat aɓa kwar ak boalo ka. 44 Acemǝnana acili aɓwana kat ka, à tù nǝ tú aɓa kume malea, sǝ yì ka, kǝgìr mana ueo nǝ̀ linali nǝi ka, nda yi túrí kat ka.&gt;&gt;

13

Agir-ndali mala masǝlǝata
doɓanza andǝ tanni

(Matiu 24:1-14; Luka 21:5-19)

1 Lang Yesu na aban purrì ɓá Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, ɓeɓwa atà alaggana male ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝn sǝlǝcame andǝ gulo mala ɓah mǝnia! Sǝn ɓoarjam mala anggea tali mǝnana à ɓe nǝi ka!&gt;&gt;

2 Yesu ear ama, &lt;&lt;Wu sǝn aɓah mǝgulke mǝnia ka re? À nǝ̀ yia arkia kat à nǝ̀ sukkia a nzali. Kǝ ɓe tali pà kàm mǝnana nǝ̀ nongŋo amur ɓi ka ɗang!&gt;&gt;

3 Nǝ nzǝ́mò , lang Yesu dumǝna amur Nkono Olif, mǝnana ɓangŋaban na gau nrea andǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, Bitǝrus, andǝ Jemis, andǝ Yohana, sǝ Andǝru, à yiu a baní nǝmurǝì sǝ à ɗì cau. 4 À na ama, &lt;&lt;Bangga sǝm, aya pwari sǝ amǝnia yì agir ka à nǝ̀ pa? Sǝ mana nda gir'lǝmdǝa ama amǝnia yia agir kat ka à malá à nǝ̀ lùmsǝo?&gt;&gt;

5 Yesu nea wia ama:

Wu tsǝkir wun ɓǝ̀ kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa ɓosǝki wun ɗàng. 6 Aɓwana pas nǝ̀ yiu à nǝ̀ nggǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda Kǝrǝsti.&gt;&gt; À nǝ̀ pak túró nǝ lullǝam à nǝ̀ ɓosǝki aɓwana pas.

7 Ɓǝ̀ wu ok ce a'lwa ko na'ongŋale amur cau mala a'lwa ka, ɓǝ̀ ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa kasǝki ɗang. Amǝnia yì agir ka dumǝna púp à nǝ̀ pa, sǝ masǝlǝata ɓanza ka nda peatu, nǝ̀ yiu. 8 Ɓè kun nǝ̀ lo nǝ lwa arǝ ɓe kun, sǝ nzalimurǝm nǝ̀ lo nǝ lwa arǝ ɓe nzalimurǝm. Dǝurǝo mala nzali nǝ̀ pa arǝ aban ɗàngɗáng aɓa ɓanza, sǝ nzala gbal ka nǝ̀ kpa. Sǝa ma, amǝnia ka tita gìr'mur'mwana na peatu.

9 Wu do nǝ yál ɓamur rǝ wun! À nǝ̀ oasǝki mur wun aban amǝ ɓashi, à nǝ̀ kwak wun arǝ andakpapi. Sǝ acemǝnana wu nda ka amǝ kpatam ngga, à nǝ̀ kánǝ wun a ɓashi a ɓadǝmba anggwamna andǝ amurǝma. Aɓa mǝno anggo ka wun nǝ̀ kùmô wun nǝ̀ duk amǝ'nakunam abania. 10 Sǝ Cau Amsǝban ngga, nda gìr mana dumǝna púp à nǝ̀ hamnǝi atadǝmbe arǝ anzali kat ka.

11 Sǝ ɓǝà bwal wun, à warinǝ wun aɓa ɓashi ka, ɓǝ̀ ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa akdǝmba kasǝkya arǝ cau mǝnana wun nǝ̀ na ka ɗàng. Kǝ cau mǝnana à nǝ̀ pa wun a ɓabum wun àkǝ̀ banì ka, nda wun nǝ̀ na ka. Acemǝnana wun nda wun nǝ̀ na ce ka ɗàng, Bangŋo Mǝfele na.*

12 Mǝ'eambǝu nǝ̀ pà mǝ'eambi ɓǝa wal-luí. Tárrú nǝ̀ pà muni. Amuna nǝ̀ lo arǝ atárrià andǝ anggea à nǝ̀ tsǝa ɓǝà wal-luia mak. 13 Ɓwapǝndǝa kat nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ wun acemǝnana wu nda ka amǝ kpatam ngga, sǝ ɓwa mana shak minǝì kàngkàng, aɓa gūlì arǝàm aban ká a masǝlǝate ka, ɓwe nǝ̀ àwá.†

Nggea tanni mǝgule

(Matiu 24:15-18; Luka 21:20-24)

14 A pwari mǝno ka ɓǝ̀ wu sǝna &lt;&lt;yì gìr mɓeami mǝnana nǝ̀ yiu nǝ pǝndǝkea mala Ndàperi, sǝ nǝ̀ tsǝa aɓwana nǝ̀ ginǝki kutio kam,&gt;&gt;‡yi kutina camǝna aban mǝfele, ban mana ɓoaro ɓǝ̀ came abanì raka, mǝ ɓalgìr ka ɓǝ̀ sǝlǝa! Aɓwana mana à do a nzali Yahudi ka, ɓǝà ɓangŋa ɓǝà o amur ankono. 15 Ɓwa mǝnana amur kurǝm male ka, ɓǝ̀ sulǝ ka, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ kútí a ɓala nǝ̀ twal kǝgìr sǝ nǝ̀ ɓang ɗàng. 16 Ɓwa mǝnana nda a ɓabondo ka, ɓǝ̀ kǝa nyare ama nǝ̀ twal nggea-daura male ɗàng.§ 17 Caukwanban na, aɓalǝ anonggio mǝno, nǝ amamǝna mana nǝ amuna a bumia andǝ amǝnana nǝ amuna a kun kiura ka! 18 Wu pak hiwi ama amǝnia yia agir ka ɓǝà kǝa pak nǝ kún mbulo ɗang. 19 Acemǝnana amǝno yia anongge ka, a mala tanni na kǝ̀rkǝ́r, mǝnana ulangni pà kàm àkǝ̀ bàkú raka, twalo a shareta ɓanza mǝnana Ɓakuli pusǝna ɓanza ka, yi bwal ado mǝno ka, sǝ à pà nǝ̀ kum ulangni gbal a dǝmba ɗàng. 20 Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo kasǝ ma acilia nonggeo mǝno raka, kǝɓwa pà kàm nǝ̀ au ɗàng. Sǝ ace aɓwana male mǝnana tarkia nǝ nggearǝì ka, amsǝna acili anongge.

21 Aɓalǝ amǝno yia apwari ka, ɓǝ̀ ɓwa bangga wun ama, &lt;&lt;Wu sǝni, Kǝrǝsti ndya ka!&gt;&gt; Ko, &lt;&lt;Wu sǝni, ndako ka!&gt;&gt; Wu kǝa ear ɗang. 22 Acemǝnana akǝrǝsti mǝ'nyirnì andǝ amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirnì à nǝ̀ purkio, à nǝ̀ pakki agir-lǝmdǝa andǝ agir-ndǝlǝki ɗàngɗáng, ace ɓosǝki aɓwana mǝnana Ɓakuli tarkia ka, ɓǝ̀ à nǝ̀ gandǝi ka. 23 Ace mani ka, wu tsǝkir wun, ǝn angŋa dǝmba ǝn bangŋǝna wun kaniama ɓǝà pa.

Nyare yiu mala Muna mala Ɓwa

(Matiu 24:29-35; Luka 21:25-38)

24 Aɓalǝ amǝno yia anonggio anzǝm nggea tanni ka,

À nǝ̀ kongsǝ pwari aɓa pǝndǝa.

Sǝ zongŋo ka pà nǝ̀ ta ɗàng.*

25 Anlero nǝ̀ pur a kùli

à nǝ̀ sukkio.

Agir mǝgulke mǝnana a kùli ka,†

à nǝ̀ dǝurǝkya.‡

26 A nzǝm mǝno ka sǝ ɓwapǝndǝa nǝ̀ sǝn Muna mala Ɓwa aban yiu aɓalǝ apǝrɓang nǝ rǝcandǝa mǝgule andǝ ɓoarɓwa.§ 27 Sǝ nǝ̀ tasǝ amǝturonjar male ɓǝà yi ramgi aɓwana male mǝnana tarkia ka aɓa ɓanza kat; nǝ takuli, nǝ njar-nzali, nǝ njar-kúnmur, sǝ nǝ njar-nza, arǝ aban kat, aban ká arǝ akúnbân mala ɓanza andǝ akúnbân mala kùli.

Kanicau arǝ nggun vwari

(Matiu 24:32-35; Luka 21:29-33)

28 Wu kànì gìr arǝ nggun vwari. Ɓǝ̀ ambui tinata pǝlǝ pwale sǝ à nǝ̀ nggǝ to lolloapì ambui ka, wu sǝlǝ ama mbulo malanǝ̀ sulǝo. 29 Ana gbal ɓǝ̀ wu sǝn amǝnia yia agir à nǝ̀ nggǝ pakki ka, wu sǝlǝ ama yiu mem gbàshìnà, nda a nggearǝ kunɓala. 30 Ən nggǝ bangga wun ɓafo, nza man ngga, pà nǝ̀ kútí ɗang, she ɓǝ̀ amǝnia yia agir pángŋǝ̀nà ka. 31 Nzali andǝ kùli ka tea nǝ̀ malâ, sǝ cau mem ngga tè pà nǝ̀ mal ɗang.

Wu dum nǝ gilǝkirǝu

(Matiu 24:36-44; Luka 21:26-34)

32 Kǝ ɓwa súrǝ̀ pwari ko bu-pwari mǝnana agir mǝnia nǝ̀ nggá pang nǝi ka ɗang. Amǝturonjar mǝnana a kùli gbal ka, à súrǝì ɗang. Nggearǝ mim Muna mala Ɓakuli ka, ǝn súrǝì ɗang. Kǝ Tárrám nǝmurǝì nda mana sǝlǝ ka.* 33 Wu do aɓa gilǝrǝu, wu dum nǝ mǝsǝ wun; acemǝnana wu súrǝ̀ pwari mǝnana bu-pwari mǝno nǝ̀ yiu nǝi ka ɗang. 34 Yiu mala Muna mala Ɓwa ka à nǝ̀ kànì arǝ ɓwa mǝnana lo nǝ̀ o a bǝri ka. Nǝ̀ ɗeki ɓala ka, nying túró a bu aguro male, koyan ngga nǝ túró mǝnana nǝ̀ nggǝ pak ka. Sǝ ne mǝ'yál kunɓala ɓǝ̀ kundǝmur nyare male.† 35 Ace mani ka, wu do nǝ mǝsǝ wun aɓa gilǝrǝu, acemǝnana wu súrǝ̀ pwari mǝnana Mǝtala ɓala nǝ̀ nyar nǝi ka ɗàng; ko nǝ pwarikpana, ko nǝ ɓadu, ko nǝ ɓua mala nggǔ, ko nǝ dǝmbari. 36 Sǝ ɓǝ̀ yiu nǝ gya yasǝlǝban ngga, ɓǝ̀ kǝa kum wun a ntulo ɗàng. 37 Mǝ ndarǝ na wun cau mana ǝn nggǝ ne koyana le ka, wu dum nǝ mǝsǝ wun aɓa gilǝrǝu!

14

À soapi Yesu mùrú a Betani

(Matiu 26:6-13; Yohana 12:1-8)

1 Anongŋo ɓari a dǝm Lamsan mala Yàlîmurû andǝ Lamsan mala Bǝredi mǝnana Yis pa arǝì raka, agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa ka, à nda ban alta njar aɓa sǝmbǝrǝa, mǝnana à nǝ̀ bwalǝna Yesu nǝi à nǝ̀ wal-luí ka.* 2 À eare ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kǝa pa a pwari pakkiɗire ɗang, ɓǝ̀ ana raka ɓwapǝndǝa nǝ̀ lo arǝ sǝm.&gt;&gt;

3 Aɓa mǝno anggo ka Yesu na aɓa Betani, nda aban lili a ɓala mala Shiman mǝnana mǝdakali na ɗiɗyal ka. Ɓè ɓwama kutio nǝ muna-bang mǝnana à ɓe nǝ tali alabasta ka, nǝ mùrú mǝ'rǝmɓoarne aɓalǝi, mǝnana boale pa bǝti raka. Mùruî ka nard† na nǝmurǝì, à zurǝi andǝ kǝgìr ɗàng. Ɓwama man yi ɓun girkun muna-bang pǝlǝa solǝì Yesu mùruî a ɓamúrí.‡ 4 Aɓea aɓwana mǝnana atà Yesu aban li ka, bumia kiɗiki, à ne arǝarǝia ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ à kiɗiki mùrú mǝnia ka anggo? 5 Acemǝnana mǝnia yì mùrú ka à nǝ̀ gandǝ me amur gìr mǝnana kútì boalo dinari gbǝman tàrú, sǝ boale ka à nǝ̀ gakkia amǝ'tǝ̀r!&gt;&gt; À munǝki arǝ ɓwama mǝno kǝ̀rkǝ́r.

6 Sǝ Yesu ka na ama:

Wu ɗeki ɓwama man ɗǝong. Ace mana sǝ wu kǝ peki le? Yì ka, pàngŋǝ́nàm gìr mǝɓoarne. 7 Wu nda a tarǝ wun wunǝ amǝ'tǝ̀r pwari-pwari. Wu nǝ̀ gandǝ pakkia wia pepe ko aya pwari bum wun kànì ka. Sǝ mim ngga, pà wu nǝ̀ kumam ko aya pwari ka ɗang.§ 8 Yì ka, pàngŋǝ̀nà gìr mǝnana gandǝi ka, ak dǝmba soapam mùrú a nggūrǝam, acau mala cem a ɓembe. 9 Ɓafo, ǝn nggǝ bangga wun, ɓǝ̀ aya ban a ɓanza mǝnana kat à nǝ̀ hamnǝ Cau Amsǝban nggam ngga, gìr mǝnana mǝnia yì ɓwama pe ka, à nǝ̀ ɗenyi nǝi, à nǝ̀ na ce.

Yahuda mak Yesu

(Matiu 20:14-16; Luka 22:3-6)

10 Pǝlǝa Yahuda Iskariyoti, mwashat aɓalǝ alaggana mana lum-nong-ɓari ka, puro wari aban agbani pǝris, nǝ̀ nggá mak Yesu. 11 Banɓoaria agbani pǝris nǝ ok mǝnia yì cau ka, pǝlǝa à eare ama à nǝ̀ pe wi boalo. Yì gbal ka tita alta njar mǝnana nǝ̀ pea wia Yesu nǝi ka.

Yesu li girlina Paska
andǝ alaggana male

(Matiu 26:17-25; Luka 22:14-23; Yohana 13:21-30)

12 Nda a pwari mǝnana à tinata Lamsan mala Bǝredi mana Yis pa arǝì raka, kǝ pwari mǝnana à kasǝkiyi meal mǝgam mala Lamsan Yàlîmurû nǝi ka. Alaggana mala Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Aya ban sǝ a kǝ earce ɓǝ̀ sǝm nggea gilǝkio ban ace li girlina Yàlîmurû?&gt;&gt;

13 Pǝlǝa tasǝ aɓea alaggana male ɓari, nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane a nggea-là, ɓǝ̀ wun nǝ̀ nggá kútí ka, wun nǝ̀ gāsǝ wunǝ ɓe ɓwabura nǝ bàng-mùr a kwari, wu kya atè. 14 Ɓǝ̀ aya ɓala sǝ kútí ka, wu ne mǝtala ɓalae ama, &lt;Malǝm kǝ ɗiban ama, kurǝm mala abǝri mǝnana mǝ nǝ li girlina Yàlîmurû kam sǝnǝa alaggana mem ngga ndake?&gt; 15 Nǝ̀ lǝmdǝa wun kurǝm kùli mǝgule, mana à gilǝkina ɓālǝi pepè ka. Wu kya pakka sǝm girlina kam.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa alaggane o, à kya kutio a nggeale, sǝ à kya kum agir kǝla mǝnana Yesu nea wia ka, sǝ à pak girlina Yàlîmurû kam.

17 Nǝ pwari kpǝra ka, Yesu yiu andǝ alaggana male mana lum-nong-ɓari ka.* 18 Lang à yì dumǝna aban li ka, Yesu na ama, &lt;&lt;Ɓafo, ǝn nggǝ bangga wun, ɓwa mwashat aɓalǝ wun aban li atàm, nǝ̀ nggá mem.&gt;&gt;

19 Bumia kiɗiki, sǝ koyan aɓalǝia ka ɗì ama, &lt;&lt;Mǝ nda le?&gt;&gt;

20 Yì ka, earia wia ama, &lt;&lt;Mwashat aɓalǝ wun lum-nong-ɓari, mǝnana kǝ oasǝ buì atàm ado a kwar ka, nda. 21 Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ wu púp, kǝla mana à gilǝì amurí aɓa Malǝmce ka. Sǝama, caukwanban na nǝ ɓwa mǝnana nǝ̀ mak Muna mala Ɓwa ka! Nǝ̀ ɓoaribanì, yi mǝnana mǝnia yì ɓwa ka à ɓǝli raka!&gt;&gt;

Nu jibi mala Mǝtalabangŋo

(Matiu 26:26-30; Luka 22:14-23; 1 Amǝ Korinti 11:23-25)

22 Lang à nda amur li girlina ka, Yesu twal bǝredi, sǝ pak yàwá, sǝ ɓwani, pea alaggana male, nea wia ama, &lt;&lt;Wu é wu she, nggūrǝam ma.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa twal kwap, pak yàwá, sǝ pea wia, à nu àkǝ̀ ɓālǝi yia kat. 24 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda nkílèm mana à sukki ace aɓwana pas ka. Nda nkila mana tsǝkiyi bǝsa kùrcau mǝnana Ɓakuli pa aban aɓwana male, aɓa túró ka.† 25 Ən nggǝ na wun ɓafo, pa mǝ nǝ nu mùr-ɓǝlanggun anap man ɗǝm ɗàng, she a pwari mǝno, mǝ nǝ nui bǝshe a domurǝm mala Ɓakuli ka.&gt;&gt;

26 Anzǝm mana à tuna nggyal ka, à puro à o a Nkono Olif.

Yesu bang ama Bitǝrus
nǝ̀ tǝmce súrǝè

(Matiu 26:31-35; Luka 22:31-34; Yohana 13:36-38)

27 A njar aban o ka Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wun kat wu nǝ̀ ɓangŋa wu nǝ̀ nyem, acemǝnana à gilǝa a muram aɓa Malǝmce ama,

&lt;&lt; &lt;Ɓakuli nǝ̀ wal yálgír,

sǝ anzur ka à nǝ̀ mesǝke.&gt;‡

28 Sǝa ma anzǝm mǝnana ǝn longŋǝni ɓembe nǝ yilǝmu ka, mǝ nǝ akà wun dǝmba aban ká a Galili, sǝm nǝ̀ nggá je kam.&gt;&gt;§

29 Bitǝrus pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ko ɓǝa aɓwana kat à nǝ̀ ɓangŋa à nǝ̀ nyio ka, mem ngga pà mǝ nǝ ɓang ɗang!&gt;&gt;

30 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓafo, ǝn nggǝ no ama, yalung, nǝ bu du mǝnia ka, kaniama ɓǝ̀ nggu ɓua kúni ɓari ka, we nǝ nggearǝo a nǝ makgirem kusǝ tàrú ama, a súrǝàm ɗang.&gt;&gt;

31 Bitǝrus ɓinǝcau kpékpé ama, &lt;&lt;Ko ɓǝà na ama dupǝnam púp ama mǝ wu sǝnǝ we ka, pà mǝ nǝ makgìr súrǝ̀o ɗàng.&gt;&gt; Acilia alaggana kat gbal ka à na kǝ cau mǝ'mwashati.

Yesu pak hiwi a Gefsemani

(Matiu 26:36-46; Luka 22:39-46)

32 Pǝlǝa Yesu andǝ alaggana male o a ɓekǝ ban ndakam à tunǝki ama Gefsemani aɓalǝ anggun olif. Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu duk kani, mǝ nǝ nggá pak hiwi.&gt;&gt; 33 Twal Bitǝrus, andǝ Jemis, andǝ Yohana atè, sǝ tita bumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r, ban pakki wi ɓà. 34 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Yilǝmem ngga nda aɓa tanni kǝla ɓǝ̀ purî rǝàm. Wu duk kani nǝ mǝsǝ wun atàm.&gt;&gt;

35 Kutio o a dǝmba anggo, kya kpa nzali, sǝ pak hiwi ama ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝnǝ pa ka, pwari tanni mǝnana kǝ yiu ka ɓǝ̀ sharibani. 36 Na ama, &lt;&lt;Dâ*, gìr kat a bano ka kǝ gandǝ pa. Ən nggǝ zǝmbô, gǝsham mǝnia yì kwap mala tanni ka. Kat andǝ amani ka, ɓǝ̀ kànì mala ɓabumo ɓǝ̀ pa, mem na ɗang.&gt;&gt;

37 Pǝlǝa nyare yiu aban alaggana male yi kumia ka à nda a ntulo. Ne Bitǝrus ama, &lt;&lt;Shiman, a nda ntulo le? A pà nǝ gandǝ do nǝ mǝsǝo atàm ko bu-pwari mwashat ɗang re? 38 Wu dum nǝ mǝsǝ wun, wu pak hiwi, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kǝa kutio aɓa kārǝkiban ɗang. Bangŋo ka earǝna, sǝ nggūrǝu ka, yauwiki.&gt;&gt;

39 Yesu nyar ɗǝm a kusǝì, o kya pak hiwi; ɓǝsǝlǝ kǝ cau mǝ'mwashati. 40 Lang nyare yiu aban alaggana male ka, yi kumia ɗǝm a ntulo, acemǝnana mǝsǝia dǝmbǝrikina. À súrǝ̀ cau mǝnana à nǝ̀ ne wi ka ɗàng.

41 Lang nyar abania tàruià ka, banggia wia ama, &lt;&lt;Wu nda a ntulo più aban usǝlǝo le? Kārǝ́na! Pwari pàngŋǝ̀nà! Wu sǝni, Muna mala Ɓwa ka à mangŋǝ́nì a ban amǝ'cauɓikea. 42 Wu lo, ɓǝ̀ sǝm o! Mǝ'mem ngga, ndya kǝ yiu ka!&gt;&gt;

À bwal Yesu

(Matiu 26:47-56; Luka 22:47-53; Yohana 18:3-12)

43 Anggo kun Yesu malaká pwal ɗàng, Yahuda, mwashat aɓalǝ aman lum-nong-ɓari ka nǝ̀ yia tusǝo. Ndanǝ aɓwana atè pas nǝ akafe andǝ agbǝlang gara abuia, aɓwana mana agbani pǝris, andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa andǝ aɓwana-mǝgule tasǝia ka. 44 Ɓwa mǝnana me, yì Yahuda ka, angŋa dǝmba kàninià wia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana mǝ nǝ kùrrì zǝp ka, nda kǝ ɓwe. Wu bwali, wu tà buì kàngkàng, wu um nǝi.&gt;&gt;

45 Yiu mala Yahuda ka yi kútí nǝ kutio aban Yesu, ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm!&gt;&gt; Sǝ kùrrì zǝp. 46 Pǝlǝa acilia aɓwana mǝno yiu à gbami Yesu à bwali taptap.

47 Sǝ ɓeɓwa mwashat aɓalǝ aɓwana mǝnana atà Yesu ka, kwetǝ kafe male, kwarǝna guro mala pǝris mǝgule nǝi, kasǝ kiri kpat.

48 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu yiu nǝ akafe andǝ agbǝlang gara ace bwalam kǝla mǝ nda mǝɓǝmbǝriban? 49 Ko aya pwari ka mǝ nda sǝnǝa wun, aban kanigir aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Mana tsǝa sǝ wu bwalam ɗang? Sǝama mǝnia ka pa anggo acemǝnana ɓǝà lùmsǝ cau mala Malǝmce.&gt;&gt;† 50 Pǝlǝa alaggana male ɓangŋa, à ɗeki.

51 Ɓè lagga ndakam kǝ kpa ateà a nzǝ́mò , yì ka, daura pa arǝì ɗàng, she kǝ gìrkùmsǝo nda mǝnana arǝì ka. Aburana mǝno ɓariki ama à nǝ̀ bwali, 52 kara panzǝ lagir, ɓangŋa, um nǝ ɓate.

À warinǝ Yesu a ban ɓashi

(Matiu 26:57-68; Luka 22:54-55; Yohana 18:13-24)

53 À warinǝ Yesu a ɓala mala pǝris mǝgule, ban mǝnana agbani apǝris, andǝ akapana, andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, yi ram kam ngga. 54 Bitǝrus ka kpate kuko, kya kutio chatchat aɓa ɓala mala Pǝris Mǝgule. A kàm ngga, kya do atà amǝ'yálban aban dandǝ rǝì a kun bǝsa.

55 Akanó aɓalǝi ka, agbani pǝris andǝ amǝ'ɓashi mala amǝ Yahudi kat, à nda aban alta cau mǝnana nǝ̀ pur a kun Yesu mǝnana à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace wal-luí ka, sǝ ko à kum ɗang. 56 Aɓwana pas yi naki anyir amurí, sǝ kat andǝ amani ka, kunia yiu mwashat ɗang. 57 A masǝlǝate ka, aɓea aɓwana lo a came, a na mǝnia yì nyir ka amur Yesu, ama, 58 &lt;&lt;Sǝm oè bang ama, &lt;Mǝ nǝ arki Ndàmǝgule mala Ɓakuli mǝnana à ɓè nǝ bu ka, sǝ anzǝm nongŋo tàrú ka, mǝ nǝ ɓak ɓè mǝnana à ɓè nǝ bu raka.&gt; &gt;&gt;‡ 59 Ko a nggearǝ ɓá mani mǝno ka, kunia yiu ɗàngɗáng.

60 Pǝlǝa pǝris mǝgule lo came amúrià, sǝ ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A pà nǝ bǝl kuno re? A panǝ cau mana awu nǝ na amur acau mǝnana aɓwana mǝnia kǝ na amuro ka re?&gt;&gt; 61 Sǝ Yesu ka duk kúni più, na kǝ cau ɗàng. Nyare pǝris mǝgule ɗì ama, &lt;&lt;A nda Kǝrǝsti, yì Muna mala Ɓakuli le?&gt;&gt;

62 Yesu ear ama, &lt;&lt;Mǝ nda!

&lt;&lt;Sǝ pà nǝ̀ sau ɗang wun nǝ̀ sǝn

Muna mala Ɓwa aban do,

a buno mala rǝcandǝa,

a bù-mǝlì mala Ɓakuli,

aban yiu aɓalǝ apǝrɓang

nǝ kuli.&gt;&gt;§

63 Pǝris mǝgule kara bwal daura male sannì kǝr, ace lǝmdǝ kàrmúrû male, sǝ ɗiban ama, &lt;&lt;À yá ulang amǝ'nakún ɗǝm sǝm alkiyitea? 64 Wu ongŋǝna cauɓana mǝnana ne amur Ɓakuli ka, sǝ mana wu na?&gt;&gt;

Yia kat ka à kasǝi wi ɓashi lú, ama kārǝ́na ɓǝ̀ wú.*

65 Aɓea aɓwana ateà à tita tàkki wi ntāra arǝì, à kur amǝsǝì, sǝ à tulki nǝ abuia, à na ama, &lt;&lt;Bangga sǝm, ko yana walo!&gt;&gt; Sǝ amǝ'yálban bwali à kǝ kwaki a takiri, aban umnǝe.

Bitǝrus tǝmce súrǝ̀ Yesu

(Matiu 26:67-75; Luka 22:56-62; Yohana 18:15-18,26-27)

66 Bitǝrus ka nda più nǝ nzali a banfana aɓa ɓala. Ɓè muna ɓwama, muna-ɓala mala pǝris mǝgule, yiu. 67 Lang nǝ̀ sǝn Bitǝrus aban do a kun bǝsa ka, sǝni kyap-kyap, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;We gbal ka a nda atà Yesu Ɓwa Nazarat!&gt;&gt;

68 Bitǝrus pǝlǝa tǝmce, na ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ gir mǝnana a nakiyi cau amurí ka ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝ kusǝì ka puro nǝ kunɓala. Kara nggu ɓua.

69 Lang muna ɓwama, muna-ɓala sǝni kano ka, ne aɓwana mǝnana à cam a banì ka ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka, nda ateà!&gt;&gt; 70 Bitǝrus nyare tǝmce ɗǝm.

Zuku ka aɓwana mǝnana à cam a banì ka, à ne Bitǝrus ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, a nda aɓalǝia, acemǝnana a nda ɓwa Galili!&gt;&gt;

71 Bitǝrus ka kutia kángìr ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ súban yiu a muram ɓǝ̀ nyir na ǝn nakiyi ka; mǝnia yì ɓwa wu nakiyi ce ka ǝn súrǝì ɗàng!&gt;&gt;

72 Banì sau ɗang, nggu ɓua ɓaria kúni. Kara ɓalǝ Bitǝrus kasǝ arǝ cau mǝnana Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kaniama ɓǝ̀ nggu ɓua kúni ɓari ka, a nǝ bang kusǝ tàrú ama a súrǝàm ɗàng.&gt;&gt; Sǝ Bitǝrus kpa ɓua.

15

À yiu nǝ Yesu a ɓadǝm Bilatus

(Matiu 27:1-2,11-19; Luka 23:1-5; Yohana 18:20-38)

1 Nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka, agbani pǝris andǝ akapana, andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, andǝ amǝ'ɓashi kat, à yì ear amur cau mwashat. À ta bu Yesu, à um nǝi aban Bilatus.

2 Bilatus ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A nda murǝm mala amǝ Yahudi le?&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;E, kǝ ndo a ne ka.&gt;&gt;

3 Agbani pǝris yiu nǝ acau ɗàngɗáng amurí. 4 Pǝlǝa Bilatus nyare ɗì ama, &lt;&lt;A pa wu nǝ na kuno re? Mana awu nǝ na amur mǝnia yì acau ɗàngɗáng à kǝ nea a muro ka!&gt;&gt; 5 Yesu nyare loasǝ kúni ɗǝm ɗàng. Gìr nî pè Bilatus ndali.

À kasǝi Yesu ɓashi lú

(Matiu 27:15-27; Luka 23:13-25; Yohana 18:39--19:16)

6 A koya Lamsan Yàlîmurû ka, Bilatus kǝ panzǝ pursǝna mwashat mǝnana aɓwana zǝmba ace ka. 7 Ɓè pursǝna nakam lùllǝì ama Barabbas, à kùrrì acemǝnana yì andǝ aɓea amǝ'candǝmúrû ka, à wal-lú a pwari zunggǝli mala là. 8 Ɓwabunda kutio aban Bilatus, à yì zǝmbi wi ama, ɓǝ̀ pàk gìr mǝnana pakkiyia wia ka.

9 Bilatus ɗiban ama, &lt;&lt;Wu earce mǝ panzǝa wun Murǝm mala amǝ Yahudi le?&gt;&gt; 10 Yì ka, sǝlǝna ama, ace mwararǝu sǝ agbani pǝris yiu nǝ Yesu a baní.

11 Sǝ agbani pǝris soakita ɓwapǝndǝa ama ɓǝà ne Bilatus ɓǝ̀ panzǝ Barabbas a kun Yesu.

12 Bilatus pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ mana ado mǝ pakki man yì ɓwa wu tunǝki ama murǝm mala amǝ Yahudi ka?&gt;&gt;

13 A lo gǝu ama, &lt;&lt;Gballì a nggun-gangndǝi!&gt;&gt; 14 Bilatus ɗia ama, &lt;&lt;Ace mana? Ya cauɓikea na pàk le?&gt;&gt;

À nyare à loasǝ già kǝ̀rkǝ́r ama, &lt;&lt;Gballì a nggun-gangndǝi!&gt;&gt; 15 Sǝ acemǝnana Bilatus earce ama nǝ̀ pwasǝbumia ka, pǝlǝa panzǝia wia Barabbas. Tsǝa à kwak Yesu, pǝlǝa pea asoje mala amǝ Roma ɓǝà kya gbàllì a nggun-gangndǝi.

Asoje oal Yesu

(Matiu 27:27-31; Yohana 19:2-3)

16 Asoje umnǝ Yesu a palta a ban-mǝgule mala nggwamna, pǝlǝa à yì rambǝ acili asoje kat. 17 À makki wi daura murǝm arǝì, à mārǝ́ mbulan nǝ zwe, à oasǝi wi a ɓamúrí. 18 Pǝlǝa à tita tunǝki ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝo pwalo, murǝm mala amǝ Yahudi!&gt;&gt; 19 À walki a ɓamúrí nǝ gara. À tappî ntāra, à kū`ndǝó amur ankūnǝia kǝla à nda ban pe wi gulo.

20 Anzǝm mǝnana à pangŋǝni wi amǝnia yì agir oalban ngga, à swár daura murǝm mana à oasǝi wi ka, pǝlǝa à túrì wi amale yì adaura. Sǝ à pusǝì aban ká gbàlle.

À gbàllì Yesu

(Matiu 27:32-44; Luka 23:26-43; Yohana 19:17-27)

21 Ɓè ɓwa Sayirin nda ban kutio, lùllǝì ama Shiman, tár a Alizanda andǝ Rufus,* pur nǝ muna-là aban yiu a nggea-là. Asoje tsǝì púp ɓǝ̀ twal nggun-gangndǝi mala Yesu.

22 À warinǝ Yesu a ban mǝnana à tunǝki ama Golgota, ɓālǝi ama, &lt;&lt;Ban mǝnana nda kǝla nkpoula Ɓamuru&gt;&gt; ka. 23 À pe wi mùr-anap mana à zurǝì andǝ mǝr† ka ama ɓǝ̀ nu, sǝ ginǝki.

24 Pǝlǝa à gbàllì amur nggun-gangndǝi. À kocàca, à gaki agir-nggūrǝu male.‡ 25 A bu-pwari tongno-nong-ine mala dǝmbari sǝ à gbàllì. 26 Cauɓikea mana à bang ama pak ka, à gilǝì a kùli amurí arǝ nggun-gangndǝi ama: &lt;&lt;MURƏM MALA AMƏ YAHUDI&gt;&gt; 27-28 À gbàllì atārǝia andǝ amǝ'ɓǝmbǝriban ɓari, man a buì mǝlì sǝ man a buì mǝ'nggare.§*

29 Aɓwana, amǝgya kutio kǝ sanggì, à kǝ piki múrià, à kǝ na ama, &lt;&lt;Kui! We ɓwa mǝnana a nǝ arki Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ a nǝ ɓe aɓa nongŋo tàrú ka.† 30 Sùlǝî mur nggun-gangndǝi, amsǝ ɓamur rǝò!&gt;&gt;

31 Ana gbal sǝ agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, à kǝ naki acau arǝia nǝ akún oalban arǝ Yesu ama, &lt;&lt;Amsǝ aɓwana, sǝ gandǝ amsǝ ɓamur rǝì ɗàng! 32 Ɓǝ̀ yì nda Kǝrǝsti, Murǝm mala amǝ Isǝrayila ka, ɓǝ̀ sùlǝî múr nggun-gangndǝi adyan! Ɓǝ̀ sǝm sǝni, sǝ sǝm nǝ̀ paɓamur sǝm a baní!&gt;&gt;

Aɓwana mǝnana à gbàllia a nggun andǝi ka, yia gbal ka à sanggì.

Lú mala Yesu

(Matiu 27:45-56; Luka 23:44-49; Yohana 19:28-30)

33 Lang pwari zǝkina ka, pǝndǝa yi gir ban kat bwal bu-pwari tàrú mala pwarikpǝra. 34 Nǝ bu-pwari tàrú mala pwarikpǝra ka, Yesu mǝn kúni bang ama, &lt;&lt;Eloi, Eloi, lama sabatani?&gt;&gt; Ɓālǝi ama, &lt;&lt;Ɓakuli mem, Ɓakuli mem, palang sǝ a túràm nzǝ́mó?&gt;&gt;‡

35 Lang aɓea aɓwana mana à cam a banì, à oè ka, à na ama, &lt;&lt;Wu oè, nda ban tunǝki Iliya.&gt;&gt; 36 Ɓè ɓwa ɓangŋa kya par soso aɓa mùr-anap mǝhangŋe, sǝ tsǝì a kun tondong, pǝlǝa lǝmdǝì Yesu ama ɓǝ̀ nu. Pǝlǝa ɓwe bang ama, &lt;&lt;Ɗeki, sǝm nǝ̀ sǝni, yakǝla Iliya nǝ̀ yiu nǝ̀ yia sùlǝì.&gt;&gt;§ 37 Yesu mak'zwalo bàng-bàng, pǝlǝa yilǝmi puro.

38 Kara lagir mǝtangŋe mǝnana à kasǝna ban mǝfele nǝi, mana aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, san aɓalǝu ɓari, twal a kùli yi zur a nzali.*

39 Ɓwamǝgule mala asoje mǝnana came pǝlǝ ɓamǝsǝi nǝ ban Yesu ka, lang ok ɓua mala Yesu, sǝ sǝn wu male ka, bang ama, &lt;&lt;Ɓafo, mǝnia yì ɓwa ka, Muna mala Ɓakuli na!&gt;&gt;

40 Aɓea amamǝna cam a banì zak, à kǝ sǝnban. Maryamu Ɓwa Magdala, Maryamu nggea Jemis mǝkyauwe andǝ Yisǝfu, sǝ Salomi à nda aɓalǝ amamǝne.† 41 A Galili ka, amǝnia yia amamǝna ka, à nda à pàkkî Yesu gbasha ka. Aɓea amamǝna mǝnana à yiu atārǝia a Urǝshalima ka à ndakam gbal.

Tsǝkban mala Yesu

(Matiu 27:57-61; Luka 23:50-56; Yohana 19:38-42)

42 Agir mǝnia ka, à yì pa a pwari Jumma, mǝnana nda pwari gilǝrǝu ace pwari Sabbat, pwari usǝlǝo ka, nǝ pwarikpǝre. 43 Yisǝfu ɓwa Arimatiya, mana nda aɓalǝ amǝkùrcau mala amǝ Yahudi, sǝ yì nǝ ɓamúrì ka, ndaban kundǝ yiu mala domurǝm mala Ɓakuli ka, wario nǝ mǝsǝkang-kangŋa a ban Bilatus, kya zǝm lú Yesu.

44 Lang Bilatus ongŋǝna ama Yesu wuna ka, gìr nî pe wi ndali. Pǝlǝa tunǝ ɓwamǝgule mala asoje ɗì ko Yesu wuna. 45 Lang ongŋǝna a kun ɓwamǝgule mala asoje ama Yesu wuna ka, pǝlǝa pè Yisǝfu lú Yesu.

46 Yisǝfu pǝlǝa kúr anggurbyau tsǝkban, yiu yi sulǝ lú, marǝki nǝ anggurbyau, sǝ tsǝì a ɓembe mǝnana à tǝmi a bum tali ka. Ramta tali girna kúni nǝi. 47 Maryamu Ɓwa Magdala andǝ Maryamu nggea Yisǝfu sǝn ban mǝnana à tsǝì kam ngga.

16

Yesu loapi ɓembe

(Matiu 28:1-10; Luka 24:1-12; Yohana 20:1-10)

1 Lang Sabbat, pwari usǝlǝo kutina ka, Maryamu Ɓwa Magdala, andǝ Maryamu nggea Jemis, andǝ Salomi, à kúr amuku agir-mǝ'kuskushi mala pà rǝmban mǝɓoarne ace mǝnana à nǝ̀ ká à nǝ̀ hasǝi lú Yesu ka. 2 Nǝ dǝmbari ɗiɗyal a pwari Ladi, pwari nǝ̀ eau ani ka, à bwalǝna njargula aban ká a ɓembe. 3 Pǝlǝa à kǝ ɗiki rǝarǝia ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ gǝsha sǝm tali mǝnana a girna kun ɓembe nǝi ka?&gt;&gt; 4 Lang à nǝ̀ loasǝ mǝsǝia ka, kara à sǝn nggea tali mǝgule man ngga à gǝshini. 5 À nǝ̀ kutio a ɓembe ka, à sǝn ɓe lagga nǝ daura mǝpwasǝe dumǝna atà bù-mǝlì. Ɓangciu pakkia wia.

6 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa ɓang ɗàng. Wu nda ban sǝnban Yesu Ɓwa Nazarat, mǝnana à gbàllì ka. Longŋǝna! Pa kani ɗang. Wu sǝn ban mǝnana à nongsǝi kàm ngga. 7 Ado ka wu kyane wu kya ne alaggana male andǝ Bitǝrus ama nda nǝ̀ akà wun dǝmba ká a bu-nzali Galili. Akanó ka wun nǝ̀ nggá sǝni, kǝla mǝnana na wun ngga.&gt;&gt;*

8 Amamǝna man puro à nying ɓembe nǝ mire aban o nǝ rǝɓǝla, ban pakkia wia ɓà. À ne kǝɓwa ce ɗàng, acemǝnana ɓangciu pakkia wia.

Yesu pusǝrǝi a ban Maryamu
ɓwa Magdala

(Matiu 28:9-10; Yohana 20:11-18)

9 [Lang Yesu longŋǝna nǝ yilǝmu a pwari Ladi ka, yi pusǝrǝi a ban Maryamu Ɓwa Magdala mǝnana pusǝ akukwar tongno-nong-ɓari arǝì ka. 10 Pǝlǝa wario kya ne alaggana male mana à nda andǝi ɗiɗyal ka. À nda ban ɓua, à nda rǝ pak bumkiɗikea. 11 Sǝ lang à ok ama Yesu ndanǝ yilǝmu, sǝ yì, yì Maryamu ɓwa Magdala sǝnǝni ka, à ear ɗang.

Yesu pusǝrǝi a ban
alaggana ɓari

(Luka 24:13-35)

12 Anzǝm man ngga, Yesu yi pusǝrǝi a ban aɓea alaggana male ɓari nǝ ɓamǝsǝu mǝnana à súrǝì nǝi raka, lang à nda njar aban ká a nzǝm nggea-là ka. 13 À nyare à yì ne aɓia, sǝ yia gbal ka à eare ama mǝsǝcau na ɗang.

Yesu pusǝrǝi a ban
alaggana male
lum-nong-mwashat

(Matiu 28:16-20; Luka 24:36-49; Yohana 20:19-23)

14 Nǝ nzǝ́mò ka Yesu yi pusǝrǝi a ban alaggana man lum-nong-mwashat ka aban li girlina atārǝia. Pǝlǝa nunkiria ace ɗwanyi earnǝ cau andǝ murcandǝa malea mǝnana à ɓinǝ akcau mala aɓwana mǝnana à sǝni anzǝm loapi ɓembe male ka. 15 Pǝlǝa nea wia ama:

Wu kyane aɓa ɓanza kat, wu hamnǝ Cau Amsǝban a ban ɓwapǝndǝa kat.† 16 Ɓwa mǝnana ak Cau Amsǝban, paɓamuri, sǝ à pakki wi batisǝma ka, nǝ̀ àwá, sǝ ɓwa mǝnana ɓinǝ ak Cau Amsǝban, paɓamuri raka, ɓashi nǝ̀ sulǝ amurí. 17 Aɓwana mǝnana à paɓamuria a banam ngga, amǝnia yia agir-lǝmdǝa ka à nǝ̀ kpatea: Aɓa lullǝam à nǝ̀ pusǝ akukwar, à nǝ̀ nakia cau nǝ abǝsa kún. 18 À nǝ̀ kpa an'yau nǝ buia, sǝ ɓǝà nu barya ka, pà nǝ̀ pakkia wia kǝgìr ɗàng. À nǝ̀ tsǝk buia amur amǝkwánó, sǝ amǝkwánó ka rǝia nǝ̀ kum rǝcandǝa.

À twal Yesu aban ká kùli

(Luka 24:50-53; Amǝ Mishan 1:9-11)

19 Anzǝm mǝnana Mǝtalabangŋo Yesu nania cau ka, kara à twali à um nǝi a kùli, kya do a bù-mǝlì mala Ɓakuli.‡ 20 Pǝlǝa alaggana male puro à oa hamnǝ cau a koya ban ngga. Mǝtalabangŋo pak túró nǝia sǝ tsǝa aɓwana earnǝ cau malea nǝ agir-ndali mǝnana à kǝ gyata ce ka.]

* 1:2 1:2 Ɓalli gbal aɓa: Pur 23:20; Mal 3:1.

† 1:3 1:3 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:3.

‡ 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 1:8.

§ 1:11 1:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:2; Ang 2:7; Isha 42:1; Mat 3:17; Mar 9:7; Luk 3:22.

* 1:15 1:15 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:2.

† 1:22 1:22 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:28,29.

‡ 1:39 1:39 Ɓalli gbal aɓa: Mat 4:23; 9:35.

§ 1:44 1:44 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 14:1-32.

* 2:23 2:23 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 23:25.

† 2:26 2:26 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 21:1-6; Pǝris 24:9.

* 3:22 3:22 Ɓalli gbal aɓa: Mat 9:34; 10:25.

† 3:29 3:29 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:10.

* 4:1 4:1 Ɓalli gbal aɓa: Luk 5:1-3.

† 4:12 4:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 6:9,10.

‡ 4:21 4:21 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:15; Luk 11:33.

§ 4:22 4:22 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:26; Luk 12:2.

* 4:24 4:24 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:2; Luk 6:38.

† 4:25 4:25 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:12; 25:29; Luk 19:26.

‡ 4:29 4:29 Ɓalli gbal aɓa: Jol 3:13.

* 5:7 5:7 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:17; Ib 7:1; Mar 1:24.

† 5:22 5:22 Ɓalli gbal aɓa: Luk 13:14; Atúró 13:15; 18:8,17

‡ 5:23 5:23 Ɓalli gbal aɓa: Mar 6:7; 7:32; 8:23; Atúró 9:17; 28:8.

§ 5:34 5:34 Ɓalli gbal aɓa: Luk 7:50; Mar 10:52.

* 5:41 5:41 Ɓalli gbal aɓa: Luk 7:14; Atúró 9:40.

† 5:43 5:43 Ɓalli gbal aɓa: Mar 1:43-44; 7:36.

* 6:4 6:4 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 4:43,44.

† 6:8 6:8 Ɓalli gbal aɓa: Luk 10:4-11.

‡ 6:11 6:11 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 13:51.

§ 6:13 6:13 Ɓalli gbal aɓa: Jem 5:14.

* 6:14 6:14 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:14; Mar 8:28; Luk 9:19.

† 6:17 6:17 Ɓalli gbal aɓa: Luk 3:19,20.

‡ 6:34 6:34Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 27:17; 1Amur 22:17; 2Kpa 18:16; Ezǝk 34:5; Mat 9:36.

* 7:7 7:7 Ɓalli gbal aɓa: Isha 29:13.

† 7:10 7:10 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; 21:17; Nggur 5:16; Pǝris 20:9.

* 8:11 8:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:38; Luk 11:16.

† 8:12 8:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:39; Luk 11:29.

‡ 8:15 8:15 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:1.

§ 8:18 8:18 Ɓalli gbal aɓa: Ir 5:21; Ezǝk 12:2; Mar 4:12.

* 8:28 8:28 Ɓalli gbal aɓa: Mar 6:14,15; Luk 9:7,8.

† 8:29 8:29 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:68,69.

‡ 8:34 8:34 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:38; Luk 14:27.

§ 8:35 8:35 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:39; Luk 17:33; Yoh 12:25.

* 8:38 8:38 Ɓalli gbal aɓa: Luk 9:26.

* 9:2 9:2 Ɓalli gbal aɓa: 2Bit 1:17,18.

† 9:7 9:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:17; Mar 1:11; Luk 3:22.

‡ 9:11 9:11 Ɓalli gbal aɓa: Mal 4:5; Mat 11:14.

§ 9:34 9:34 Ɓalli gbal aɓa: Luk 22:24.

* 9:35 9:35 Ɓalli gbal aɓa: Mat 20:26,27; 23:11; Mar 10:43,44; Luk 22:26.

† 9:40 9:40 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:30; Luk 11:23.

‡ 9:41 9:41 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:42.

§ 9:43-44 9:43-44 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:30.

* 9:43-44 9:43-44 aban mǝnana bǝsa male kǝ limgi raka: Aɓea malǝmce mǝnana à gilǝì nǝ bu ka à tsǝa amurí ama, &lt;&lt;Aban mǝnana anggwaso male kǝ wu ɗang, sǝ bǝsa male kǝ limgi gbal raka.&gt;&gt;

† 9:45-46 9:45-46 Aɓea malǝmce mǝnana à gilǝia nǝ bu ka à tsǝa amurí ama, &lt;&lt;Aban mǝnana nggwaso male pà nǝ̀ wu ɗang, sǝ bǝsa male pà nǝ̀ limgi gbal raka.&gt;&gt;

‡ 9:47 9:47 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:29.

§ 9:48 9:48 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:24.

* 9:50 9:50 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:13; Luk 14:34,35.

* 10:4 10:4 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 24:1-4; Mat 5:31.

† 10:6 10:6 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:27; 5:1,2.

‡ 10:7 10:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:24.

§ 10:11 10:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:32; 1Kor 7:10,11.

* 10:19 10:19 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12-16; Nggur 5:16-20.

† 10:31 10:31 Ɓalli gbal aɓa: Mat 20:16; Luk 13:30.

‡ 10:38 10:38 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:50.

§ 10:43 10:43 Ɓalli gbal aɓa: Luk 22:25,26.

* 10:44 10:44 mǝ dǝmba Ko &lt;&lt;gbani&gt;&gt;

† 10:45 10:45 amsǝ: Ko &lt;&lt;akmúr&gt;&gt;

* 11:9 11:9 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:25,26.

† 11:17 11:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 56:7; Ir 7:11.

‡ 11:23 11:23 Ɓalli gbal aɓa: Mat 17:20; 1Kor 13:2.

§ 11:25 11:25 Ɓalli gbal aɓa: Mat 6:14,15.

* 12:1 12:1 Ɓalli gbal aɓa: Isha 5:1,2.

† 12:11 12:11 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22,23.

‡ 12:18 12:18 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 23:8.

§ 12:19 12:19 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 25:5,6.

* 12:26 12:26 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:6.

† 12:28 12:28 Ɓalli gbal aɓa: Luk 10:25-28.

‡ 12:30 12:30 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:4,5.

§ 12:31 12:31 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18.

* 12:32 12:32 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:35,36.

† 12:33 12:33 Ɓalli gbal aɓa: Hos 6:6.

‡ 12:35 12:35 muna mala Dauda: Ko &lt;&lt;Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

§ 12:36 12:36 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

* 13:11 13:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:17-20; Luk 12:11,12.

† 13:13 13:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:22.

‡ 13:14 13:14 Ɓalli gbal aɓa: Dan 9:27; 11:31; 12:11.

§ 13:16 13:16 Ɓalli gbal aɓa: Luk 17:31.

* 13:24 13:24 Ɓalli gbal aɓa: Isha 13:10; Ezǝk 32:7; Jol 2:10,31; 3:15; Sǝn 6:12.

† 13:25 13:25 Agir mǝgulke mǝnana a kùli ka: A nza mana a pwarian ngga aɓwana twali ama anlero mana a kùli ka à ndanǝ abangŋo mana à kǝ lǝmdǝ rǝcandǝa amur agir mana à kǝ kumban a ɓanza ka.

‡ 13:25 13:25 Ɓalli gbal aɓa: Isha 34:4; Sǝn 6:13; Jol 2:10.

§ 13:26 13:26 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13; Sǝn 1:7.

* 13:32 13:32 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:36.

† 13:34 13:34 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:36-38.

* 14:1 14:1 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:1-27.

† 14:3 14:3 nard ka ɓe mùrú na aɓwana a pwarian kǝ kambǝi arǝ nlerǝ ta ɓe bondo nzali mala amǝ Indiya ace pà rǝmban mǝɓoarne.

‡ 14:3 14:3 Ɓalli gbal aɓa: Luk 7:37,38.

§ 14:7 14:7 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 15:1.

* 14:17 14:17 Ɓalli gbal aɓa: Ang 41:9.

† 14:24 14:24 Ɓalli gbal aɓa: Pur 24:8; Ir 31:31-34.

‡ 14:27 14:27 Ɓalli gbal aɓa: Zak 13:7.

§ 14:28 14:28 Ɓalli gbal aɓa: Mat 28:16.

* 14:36 14:36 Dâ: Mǝnia nǝ kún Aramayik ka nda &lt;&lt;Abba.&gt;&gt;

† 14:49 14:49 Ɓalli gbal aɓa: Luk 19:47; 21:37.

‡ 14:58 14:58 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 2:19.

§ 14:62 14:62 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13.

* 14:64 14:64 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 24:15,16.

* 15:21 15:21 Ɓalli gbal aɓa: Rom 16:13.

† 15:23 15:23 mǝr ka myang rǝ ɓe nggun na à kǝ pángŋǝ̀nà ɓuri wal rǝkwangya nǝi.

‡ 15:24 15:24 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:18.

§ 15:27-28 15:27-28 Aɓea malǝmce mǝnana à gilǝia nǝ bu ka à tsǝk mǝsǝì 28 ama, &lt;&lt;Anggo ka lùmsǝ cau ɓá Malǝmce mǝnana ama, &lt;À oasǝi aɓalǝ amǝ'cauɓikea&gt; ka.&gt;&gt;

* 15:27-28 15:27-28 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:12.

† 15:29 15:29 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:7; 109:25; Mar 14:58; Yoh 2:19.

‡ 15:34 15:34 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:1.

§ 15:36 15:36 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:21.

* 15:38 15:38 Ɓalli gbal aɓa: Pur 26:31-33.

† 15:40 15:40 Ɓalli gbal aɓa: Luk 8:2,3.

* 16:7 16:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:32; Mar 14:28.

† 16:15 16:15 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:8.

‡ 16:19 16:19 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:9-11.

Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Cau amsǝban a nê mala

LUKA

Mǝncau

Cau Amsǝban a nê mala Luka ka lǝmdǝí ama Yesu ka nda Mǝ'amsǝban mǝnana à pacau ace aban amǝ Isǝrayila ka, sǝ ɗǝm ngga nda Mǝ'amsǝban mala ɓwapǝndǝa kat. Luka gilǝa ama Yesu ka Bangŋo mala Ɓakuli tunǝi ace mǝnana ɓǝ̀ &lt;&lt;yiu nǝ Cau Amsǝban aban amǝ'tǝ̀r.&gt;&gt; Lǝmdǝa mala banɓoarnado ka à sǝni pepè aɓa Luka, nggeamurǝmi ka aɓalǝ akùré mǝdǝmbe mǝnana à hamnǝ yiu mala Yesu, sǝ ɗǝm ngga aban ká masǝlǝate, aban mǝnana Yesu nyarni aban o a kùli ka.

Aban nda kam ɓari (kùré 1--2 andǝ 9--19) mǝnana aɓalǝia ka, gir nakam kpǝm mana she àkǝ̀ ɓá mǝnia yì Cau Amsǝban ngga sǝ à nǝ̀ kumia; amǝno yì agir ka à nda ka nggyal mala amǝturonjar, andǝ yiu mala ayálgír a sǝn Yesu mana à loa ɓǝlle ka, andǝ Yesu aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli a muntulo, andǝ akanicau mala Ɓwa mǝɓoarne ɓwa Samariya, andǝ mala Muna-ɓwabura mǝnana ɓwàr ka. Aɓalǝ aban aɓa yì Cau Amsǝban ngga, cau cam nǝ rǝcandǝa amur hiwi, andǝ Bangŋo Mǝfele, andǝ banì mala amamǝna aɓa túró mala Yesu, andǝ twalbani mala Ɓakuli ace acauɓikea.

Agir mǝnana a ɓālǝi ka

Mǝncau1:1-4

Ɓǝlban andǝ lo mala Yohana Mǝbatisǝma andǝ mala Yesu1:5--2:52

Túró mala Yohana Mǝbatisǝma mana Ɓakuli tunǝi ace ka3:1-20

Batisǝma andǝ kārǝkiban mala Yesu3:21--4:13

Túró mala Yesu mana Ɓakuli tunǝi ace ka aban aɓwana4:14--9:50

Twal a Galili aban ká a Urǝshalima9:51--19:27

Masǝlǝata limo a doɓanza mala Yesu aɓa Urǝshalima andǝ aban mǝnana à kàrì ka19:28--23:56

Lo ɓembe mala Mǝtalabangŋo, lǝmdǝrǝu male, andǝ eauwe male aban ká a kùli24:1-53

1

Tita cau

1 Aɓwana pas twalî ɓamuria à nǝ̀ gilǝ cau amur agir mǝnana Ɓakuli pea aɓalǝ sǝm ngga. 2 Cau mǝnana à gilǝ ka nda kǝ̀ mǝnana à oe a kún aɓwana mǝnana à sǝn agirnì nǝ mǝsǝia a nggea dǝmbe, sǝ à hamnǝ cê ka. 3 Ace mani ka, we Ɓwamǝgule Tiyofulus, ǝn bǝl atǝ́r acê pepe, sǝ ǝn sǝni ka ɓoaro ɓǝ̀ ǝn gilǝo wia kǝla mǝnana à kwaɗi rǝia ka. 4 Ən pak mǝnia ka ace mǝnana wu súrǝ̀ mǝsǝcau mala agir mǝnana à kanio ka.

Mǝturonjar bangcau amur
ɓǝl Yohana Mǝbatisǝma

5 A do'nza mala Hirǝdus, murǝm mala bu-nzali Yahudi ka, ɓè pǝris nakam lùllǝì ama Zakariya a buì mala Abija. Māmí ka lùllǝì ama Alisabatu; yì gbal ka nda a tàu mala Haruna. 6 Yia kǝm ngga amǝ'ɓealɓoarna na aɓadǝm Ɓakuli. À kǝ kpata anzongcau andǝ angguracau mala Mǝtalabangŋo, à eare ama à nǝ̀ ɓwarkio a kǝɓè ɗàng. 7 Sǝ yia ka ko à pànǝ muna ɗang, acemǝnana Alisabatu ka nkombi na, sǝ yia kǝm ngga à ena.

8 A ɓè pwari mwashat Zakariya nda ban pak túró male mala Pǝris aɓadǝm Ɓakuli, aɓalǝ anonggio mǝnana tàu malea ndanǝ túró ka. 9 A kàné mala kúncau mala túró pǝris ka, Zakariya nda ɓwa mana twalban kpa amurí nǝ̀ kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli nǝ̀ pisǝ muku-gìr mala loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, ace paɓoro aban Ɓakuli ka. 10 Lang pwari loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ace paɓoro aban Ɓakuli kārǝ́na ka, ɓwapǝndǝa ramba a nza aban pak hiwi.

11 Mǝturonjar mala Ɓakuli yi pusǝrǝi a baní, cam nǝ bù-mǝlì mala *gyangŋan mala myang-loasǝ-yele mǝ'rǝmɓoarne. 12 Lang Zakariya loasǝ mǝsǝì sǝni ka, ɓangciu pakki wi, yàl hǝrkit. 13 Pǝlǝa mǝturonjar ne wi ama:

&lt;&lt;Zakariya, ce a ɓang ɗàng! Ahiwi mò ka Ɓakuli ongŋǝnia, māmó Alisabatu nǝ̀ ɓǝ̀lô muna sǝ awu nǝ pè wi lullǝu ama Yohana. 14 Bumo nǝ̀ pwasǝo, a nǝ dum nǝ banɓoarnado, sǝ aɓwana pas ka bumia nǝ̀ pakkiɗire ace ɓǝle. 15 Mǝnia yì muna ka, nǝ̀ duk ɓwamǝgule a ɓadǝm Mǝtalabangŋo. Ɓǝ̀ kǝa nu mba ko ɓè kǝgìr mǝnana nǝ̀ walban ngga ɗàng. Yì ka, nǝ̀ lùmsǝ nǝ Bangŋo mala Ɓakuli, a bum ngge.† 16 Nǝ̀ tsǝk amǝ Isǝrayila pas à nǝ̀ nyare aban Mǝtalabangŋo Ɓakuli malea. 17 Nǝ̀ akì Mǝtalabangŋo dǝmba, nǝ̀ pak túró aɓa bangŋo andǝ rǝcandǝa, ulang mala Iliya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli. Nǝ̀ yinǝ dotarǝu mala atárrú andǝ amunia. Nǝ̀ nyesǝ amǝ'mgbikiru ɓǝà kum sǝlǝe mala amǝ ɓealɓoarna, ace tsǝk aɓwana ɓǝà gilǝrǝia ace yiu mala Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Zakariya ɗì mǝturonjar ama, &lt;&lt;Lang sǝ mǝ nǝ sǝlǝ ama gìr mǝnana a bang ngga anggo sǝ nǝ̀ pa? Acemǝnana mim ngga ǝn ena, sǝ māmám gbal ka ena.&gt;&gt;

19 Mǝturonjar eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Jibǝrayilu mǝnana camgiyi a ɓadǝm Ɓakuli ka. Ɓakuli tasǝam ɓǝ̀ ǝn yi banggo mǝnia yì cau mǝɓoarne ka.‡ 20 Sǝ ado ka, acemǝnana a earnǝ cau mem raka, mǝnana nǝ̀ yia duk mǝsǝcau a pwari male ka, kuno girna; a pà wu nǝ nacau ɗàng, she pwari mǝnana amǝnia yì agir dumǝna mǝsǝia ka.&gt;&gt;

21 Anggo ka, ɓwapǝndǝa nda arǝ kundǝ Zakariya, à kǝ ndali, lang sǝ banì sauwa anggo kǝ̀rkǝ́r aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. 22 Lang purna ka, gandǝ nea wia cau ɗàng. Kara à sǝlǝ ama sǝnǝna gìr aɓa bangŋo, aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Acemǝnana camarǝ lǝmdǝkia wia cau nǝ bui, sǝ ko gandǝ mǝn kúni na kǝ cau ɗàng.

23 Lang anonggio mala túró mala Zakariya malǝna ka, pǝlǝa nyare a ɓala. 24 Anzǝm man ngga māmí Alisabatu kum muna a bumi. Zongŋo tongno ko sǝn nza ɗàng, kǝ na ama, 25 &lt;&lt;Mǝtalabangŋo nǝ̀ pakkam mǝnia ka. Aɓalǝ anonggio man ngga lǝ́mdǝ́nàm ɓwamuru male, sǝ twalǝ́nàmban kǝsǝkya aɓalǝ aɓwana.&gt;&gt;

Mǝturonjar bang cau mala ɓǝl Yesu

26 Aɓa tongno-nong-mwashatia zongŋo mala kum muna-bum mala Alisabatu ka, Ɓakuli túr mǝturonjar Jibǝrayilu a ɓè là aɓa nzali Galili mǝnana à tunǝki ama, Nazarat ka. 27 Turi nǝ cau aban ɓè nsari lùllǝì ama Maryamu, mǝnana ɓeɓwa lùllǝì ama Yisǝfu, Mǝkà Dauda pur amurí nǝ̀ ali ka.§ 28 Mǝturonjar kutia bani ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝo pwalo! We mǝnana a ndanǝ ɓwamuru mala Ɓakuli ka, Mǝtalabangŋo na to.&gt;&gt;

29 Mǝnia yì cau mǝturonjar ne ka, pè Maryamu ɗenyicau kǝ̀rkǝ́r, kara kutia ndali ama, ya ulang makkun nda man. 30 Pǝlǝa mǝturonjar ne wi ama, &lt;&lt;Maryamu, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng, a kumǝna earmúrú aban Ɓakuli. 31 Awu nǝ kum muna a bumo, a nǝ ɓǝl muna-ɓwabura, sǝ a nǝ tsǝki wi lullǝu ama Yesu. 32 Nǝ̀ duk ɓwamǝgule, sǝ à nǝ̀ tunǝi ama Muna mala Ɓakuli mana Karban nǝ Gulo kat ka. Mǝtalabangŋo Ɓakuli nǝ̀ pe wi buno-murǝm mala kè Dauda.* 33 Nǝ̀ duk gbani amur amǝ Isǝrayila tàtǝ́k, sǝ domurǝm male ka masǝlǝate pà kàm ɗàng.&gt;&gt;†

34 Pǝlǝa Maryamu ne mǝturonjar ama, &lt;&lt;Lang sǝ mǝnia ka nǝ̀ pǎ, yi mǝnana mǝ nda nsari, ǝn súrǝ̀ ɓwabura raka?&gt;&gt;

35 Mǝturonjar eari wi ama, &lt;&lt;Bangŋo mala Ɓakuli nǝ̀ sulǝo amuro. Rǝcandǝa mala Ɓakuli mana Karban nǝ Gulo kat ka, nǝ̀ yia zuppi amuro, sǝ Muna Mǝfele mǝnana a nǝ ɓǝli ka, à nǝ̀ tunǝi ama, Muna mala Ɓakuli. 36 Nggearǝ ɓǝla mô Alisabatu ka, ndanǝ muna a bumi aɓa ě male. Yì mǝnana nkombi na ka, gongŋǝna nǝ azongŋo tongno-nong-mwashat. 37 Kǝgìr pà kàm mǝnana Ɓakuli pa nǝ̀ pè raka.&gt;&gt;‡

38 Maryamu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda guro mala Mǝtalabangŋo. Ɓǝ̀ ce do kǝla mǝnana a na ka.&gt;&gt; Mǝturonjar pǝlǝa o ɗeki.

Maryamu waria sǝn Alisabatu

39 Anzǝm anonggio bǝti ka Maryamu lo tsuk-tsuk aban o a ɓè là a bu-nzali múr ankono mala nzali Yahudi. 40 Kya kutio a ɓala mala Zakariya, pǝlǝa makki Alisabatu kun. 41 Lang Alisabatu ok makkun mala Maryamu ka, muna mǝnana a bumi ka yàl hǝrkit, sǝ Alisabatu lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele. 42 Sǝ loasǝ gi kǝ̀rkǝ́r, banɓoarnado tsǝì na ama:

&lt;&lt;A ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli aɓalǝ amamǝna, sǝ muna mǝnana a nǝ ɓǝl ka, ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli gbal! 43 Lang sǝ múrɓoarna mem yipàm anggo, yi mǝnana nggeau mala Mǝtalem yiu a banam ngga? 44 Lang ǝn ok makkun mô ka, muna mǝnana a bumam ngga yàl nǝ banɓoarnado. 45 A ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli, ace eare mǝnana a ear ama, cau mala Mǝtalabangŋo a bano ka, nǝ̀ yia lumsǝo.&gt;&gt;

Nggyal mala Maryamu
mala ɓwangsǝki Ɓakuli

46 Maryamu na ama:

&lt;&lt;§Yilǝmem ngga kǝ ɓwangsǝki

Mǝtalabangŋo;

47 sǝ ɓabumam kǝ pak

banɓoarnado atàcau

mala Ɓakuli Mǝ'amsǝam,

48 acemǝnana yì ka,

ɗenyina nǝ mim,

guro male

kat andǝ amani ama

ǝn pa a kun kǝgìr raka!

Twal ado aban o a dǝmba ka,

aɓwana arǝ anza kat

à nǝ̀ tunǝam ama mǝ'kúm

tsǝkbu mala Ɓakuli.

49 Acemǝnana Ɓakuli mana

Karban kat ka,

pàngŋǝ́nàm agir mǝgulke.

Lùllǝì ka nda Ɓwa Mǝfele.

50 Kǝ lǝmdǝ mǝsǝswatǝr

male aban aɓwana mǝnana

à kǝ ɓanggi wi ka,

twal a do'nza aban ká ɓè.

51 Pangŋǝna atúró mǝgulke nǝ murbui,

sǝ mesǝkina amǝ gusǝlǝ-múrû

andǝ aɗenyicau malea kat.

52 Yi sulǝna amurǝma amur

abuno-murǝm malea,

sǝ loasǝna amǝ nyesǝmúrû.*

53 Amǝ'nzala ka ɗǝmsǝnia

nǝ agir mǝɓoarne,

sǝ amǝkume ka tasǝna

takwaria ɓǝà o nǝ ɓabuia.

54 Bwalǝni guro male Isǝrayila kàm,

aɓa ɗenyinǝ mǝsǝswatǝr male,

55 kǝla mǝnana pàcau aban aká sǝm,

a Ibǝrayim andǝ amǝkè,

málá male pà kàm ɗàng!&gt;&gt;†

56 Maryamu do atà Alisabatu zongŋo tàrú, nda sǝ nyarǝna umna a là ka.

À ɓǝl Yohana mǝ Batisǝma

57 Lang pwari gbáshí muna mala Alisabatu kārǝ́na ka, yi ɓǝl muna-ɓwabura. 58 Aɓi amǝkunɓala, andǝ aɓǝla ok ama, Mǝtalabangŋo lǝmdǝni Alisabatu ɓwamuru mǝgule, ɓǝlna muna ka, à yì bwalì wi pàk banɓoarnado.

59 A tongno-nong-tàruià nongŋo ka, à yiu ace kasǝî muna ɓate.‡ À earce ama à nǝ̀ tsǝki wi lullǝ tárrí Zakariya.§ 60 Sǝ nggè kasǝa ama, &lt;&lt;Awo, ɓǝà tunǝi ama, Yohana.&gt;&gt;

61 Sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Kǝɓwa pà kàm aɓalǝ aɓǝla ma'wun nǝ mǝna yì lullǝu ka ɗàng.&gt;&gt;

62 Pǝlǝa à ne tár muna cau nǝ bu, ɓǝ̀ na koya lullǝu na nǝ̀ tunǝna muna nǝi. 63 Sǝ zǝmba ama, ɓǝà yinǝi wi nǝ kpamgbang gilǝgir. Koyan ngga ndali, mǝnana gilǝ ama &lt;&lt;Lùllǝì nda Yohana&gt;&gt; ka. 64 Anggo ka, kara kún Zakariya mǝnna, lasǝi panzǝa, pǝlǝa tita nacau, kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli. 65 Amǝkunɓala kat ka múrià kàrria. Sǝ aɓwana mǝnana arǝ alá a bu-nzali múr ankono mala nzali Yahudi ka, à camarǝ naki cau mala amǝnia yì agir ka. 66 Ɓwa mǝnana kat ok ce ka, ndali sǝ ɗiban a ɗenyicau male ama, &lt;&lt;Mǝnia yì muna ka, nǝ̀ yia duk ya ulangni nani? Acemǝnana bu Ɓakuli na muri.&gt;&gt;

Zakariya ɓwangsǝki Ɓakuli

67 Zakariya, yì tár Yohana ka lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele. Pǝlǝa ɓangnǝa, bangcau mala Ɓakuli, ama:

68 Nokiban ngga dumǝna

mala Mǝtalabangŋo Ɓakuli

mala amǝ Isǝrayila.

Acemǝnana yina ace bwalì

aɓwana male kàm,

sǝ angŋǝna múrià,

pusǝnia a gung.

69 Yi pa sǝm Mǝ'amsǝban

mǝnana ndanǝ rǝcandǝa ka,

a tau-murǝm mala

guro male Dauda.

70 Pè kǝla mǝnana bang

a kún amǝ'ɓangnǝa male

mǝfele ɓara-ɓara ka.

71 Pe anggo ace mǝnana

ɓǝ̀ amsǝ sǝm

a bu aɓisǝm amǝbura,

andǝ aɓwana mǝnana kat

à ɓinǝmǝsǝ sǝm ngga.

72 Pàk mǝnia ka ace lǝmdǝì

atár sǝm mǝsǝswatǝr,

sǝ ɓǝ̀ ɗenyinǝ

kùrcau male mǝfele.

73-74 Nǝ mǝnia yì kùrcau ka,

kánbi tár sǝm Ibǝrayim

ama nǝ̀ amsǝ sǝm a bu

aɓisǝm amǝbura,

ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm pak túró

male nǝ mǝsǝkang-kangŋa,

75 aɓa do mǝfele

andǝ ɓealɓoarna

a ɓadǝmbi a do yilǝmu

ma'sǝm kat.

76 Sǝ we munem ngga,

à nǝ̀ tunǝo ama

mǝɓangnǝa mala Ɓakuli

mana Karban nǝ Gulo kat ka.

Awu nǝ akì Mǝtalabangŋo dǝmba,

ace gilǝki wi atanjar male,*

77 ace pe aɓwana male

súrǝ̀ amsǝban

nǝ njar mala kum twalbanì

mala acauɓikea malea.

78 Ace mǝsǝswatǝr andǝ

ɓuɓɓuka mala Ɓakuli

ma'sǝm ngga,

nǝ̀ tsǝk kwaro mala ban

ɓǝ̀ mǝnna amur sǝm nǝ kuli,

79 ace pà tǎlaban aban

aɓwana mǝnana à do

aɓa pǝndǝa andǝ

yinggǝli lú ka,

ace yál kusǝ sǝm

aɓa ká tanjar mala

dorǝpwala.†

80 Muna, yì Yohana ka, camarǝ gulo sǝ dumnǝ rǝcandǝa aɓa bangŋo. Do male ka nda aɓa pǝɗanban a njenza, kya bwal a pwari pusǝrǝi aban amǝ Isǝrayila.

2

Ɓǝlban mala Yesu

1 Aɓalǝ amǝno yì anonggio ka, Kaisar* Agusta pa nzongcau ama, ɓǝa ɓal aɓwana mǝnana aɓa nzali Roma ka kat ɓǝa gilǝ lullǝia. 2 Mǝnia ka nda tita ɓalban arǝ abákú mǝnana Karniyus nda nggwamna mala bu-nzali Suriya ka. 3 Sǝ koyan ngga o a là male, ace mǝnana ɓǝà kya gilǝ lullǝì ka.

4 Yisǝfu ka, lo a Nazarat ɓè là a bu-nzali Galili, aban ká a bu-nzali Yahudi, a là mala Dauda mana à tunǝki ama Betalami ka, acemǝnana yì Yisǝfu ka muna lá na, a tàu mala Dauda. 5 O kano andǝ Maryamu mā-nsari male mǝnana gongŋǝna ka, ace mǝnana ɓǝà kya gilǝ lullǝia. 6 À nda kano più a Betalami ka, pwari gbáshí male yi kārǝa. 7 Pǝlǝa gbáshí muna dǝmba male, muna-ɓwabura. Mbúɓɓǝkì aɓa nggubyau sǝ nongsǝi aɓa kpamgbang-girlina mala agirkusǝu, acemǝnana à pànǝ ban nongŋo aɓa nda a ban-sulǝo ɗang.

Ayalgir andǝ mǝturonjar

8 Tù nǝ bania aɓa mǝnia yì bu-nzali ka, aɓea yalgir do a takuri aban yál agirkusǝu malea nǝ du. 9 Pǝlǝa ɓè mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo pusǝrǝi a bania, ɓoarɓwa mala Mǝtalabangŋo ta gumbǝlia. Ɓangciu bwalia kǝ̀rkǝ́r. 10 Mǝturonjar banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng. Wu sǝni, ǝn ndya yina wun nǝ bǝsa Cau Mǝɓoarne mǝ'pwasǝ ɓabumì kǝ̀rkǝ́r mǝnana nda ace ɓwapǝndǝa kat ka. 11 Yalung aɓa nggea-là mala Dauda ka, à ɓǝlǝ́na wun Mǝ'amsǝban; yì nda Kǝrǝsti† Mǝtalabangŋo. 12 Gìr mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama mǝnia yì cau ka mǝsǝcau na ka ndya ka. Wun nǝ̀ nggá kum bangna-muna à mbuɓɓǝ́kini aɓa nggubyau sǝ à nongsǝi aɓa kpamgbang-girlina mala agirkusǝu.&gt;&gt;‡

13 Anggo ka kara aɓea amǝturonjar pas sulǝ nǝ kuli a ban mǝturonjar mana yiu a dǝmbe ka. À kǝ ɓwangsǝ Ɓakuli à kǝ na ama:

14 &lt;&lt;Nokiban a ban Ɓakuli

akanó a kùli,

sǝ a ɓanza ka dorǝpwala

a ban aɓwana mǝnana

à kǝ pwasǝ ɓabumi ka!&gt;&gt;

15 Lang amǝturonjar nyingŋǝnia à nyarǝna à umna kùli ka, ayálgír mǝno nea rǝia ama, &lt;&lt;Wu fani sǝm nǝ̀ ká a Betalami, sǝm nǝ̀ nggá sǝn mǝnia yì gìr mana kumban, mǝnana Mǝtalabangŋo na sǝm ce ka.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa à lo a kaurǝa à kya kum Maryamu andǝ Yisǝfu sǝ bangna-muna aban nongŋo aɓa kpamgbang-girlina mala agirkusǝu. 17 Lang à sǝnǝni ka, pǝlǝa à mesǝ cau mǝnana mǝturonjar banggia wia amur mǝnia yì muna ka. 18 Aɓwana mǝnana kat à ok ka à ndali nǝ cau mǝnana ayálgír banggia wia ka. 19 Sǝ Maryamu ka bwal amǝnia yì acau, kǝ ɗenyi amúrià nǝ ɓabumi. 20 Ayalgir nyare à kǝ gusǝlǝ Ɓakuli, à kǝ ɓwangsǝki ace agir mǝnana kat à o sǝ à sǝni, kǝla mǝnana à banggia wia ka.

À tsǝki Yesu lullǝu sǝ
à wari nǝi a Ndàmǝgule
mala Ɓakuli

21 A tongno-nong-tàruià nongŋo, pwari mǝnana à nǝ̀ kasǝî wi ɓate ka, à tsǝki wi lullǝu ama Yesu, lullǝu mǝnana mǝturonjar pe wi sǝ yi kpa a bum ngge ka.§

22 Lang apwari mala lak rǝia aɓa ɓoarnsari a ɓadǝm Ɓakuli yi lumsǝna, kǝla mǝnana Nggurcau mala Musa na ka, Yisǝfu andǝ Maryamu twal Yesu à um nǝi a Urǝshalima ace mǝnana ɓǝà kyan nǝi a ɓadǝm Mǝtalabangŋo ka. 23 Nggurcau mala Mǝtalabangŋo na ama, &lt;&lt;Koya muna-dǝmba mǝnana muna-ɓwabura na ka, à nǝ̀ ká nǝi ɓǝ̀ duk mala Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;* 24 À wari gbal ace pà gir'nkila kǝla mǝnana Nggurcau mala Mǝtalabangŋo bang ama ɓǝà pà ka: &lt;&lt;akutugangyi ɓari, ko amuna-kutumurǝm ɓari.&gt;&gt;†

25 A bàkú mǝno ka ɓeɓwa ndakam nǝ do a Urǝshalima lùllǝì ama Shimiyon. Yì ka, mǝ ɓealɓoarna, mǝ ɓanggi Ɓakuli na. Nda ban kundǝ amsǝban mala amǝ Isǝrayila, sǝ Bangŋo Mǝfele na amurí. 26 Bangŋo Mǝfele lǝmdǝni wi ama pà nǝ̀ wu ɗang, she ɓǝ̀ sǝnǝna Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban mǝnana Mǝtalabangŋo turi ka. 27 Bangŋo mala Ɓakuli loasǝi wari nǝi a Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Maryamu andǝ Yisǝfu yiu nǝ Yesu a Ndàmǝgule mala Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝa pakki wi gir mǝnana Nggurcau mala Musa kani ka. 28 Shimiyon yi ak muna a buì sǝ ɓwangsǝ Ɓakuli na ama:

29 &lt;&lt;A dyan ngga we

Mǝtalabangŋo

mǝnana a Karban kat ka,

nying guro mò ɓǝ̀ o

aɓa rǝpwala,

kǝla mana a bang ngga.

30 Acemǝnana amǝsǝam

sǝnǝna amsǝban mô,

31 mana a gilǝkice

a ɓamǝsǝ aɓwana

mala anzali kat ka.

32 ‡Tǎlaban na ace

mǝn mǝsǝ aɓwana

mala acili anzali,

sǝ aban aɓwana mô

amǝ Isǝrayila ka

gulo na.&gt;&gt;

33 Tár muna andǝ ngge ka à ndali nǝ cau mǝnana à bang amurí ka. 34 Pǝlǝa Shimiyon tsǝkia wia bu sǝ ne nggè Maryamu ama, &lt;&lt;Kwakikiro pepè: Mǝnia yì Muna ka Ɓakuli tsǝngŋǝni ama nǝ̀ duk tǝr kpa andǝ lo mala ɓwapǝndǝa pas a Isǝrayila. Yì ka, nǝ̀ duk gir'lǝmdǝa mǝnana pur nǝban Ɓakuli, mǝnana aɓwana pas nǝ̀ na mǝɓane amurí ka. 35 Nǝ̀ pusǝta ɗenyicau ɓabum mala aɓwana pas. Sǝ we ka, kpakpak mǝkwanbanì mǝnana aɓwana nǝ̀ pakki wi ka nǝ̀ soa ɓabumo kǝla soaban mala nggeabyau.&gt;&gt;

Anna bangcau amur muna

36 Ɓè ɓwagula mǝɓangnǝa mala Ɓakuli nakam gbal lùllǝì ama, Anna, muna mala Fanuwel, a tàu mala Asha. Anzǝm isǝban ngga, à do andǝ burí pǝlǝa tongno-nong-ɓari sǝ burí wu. 37 Anggo sǝ do mā-lú apǝlǝa lumi-tongno-nong-tàrú nǝ mǝsǝì ine. Gapiyi tārǝia andǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli ɗang, du andǝ pwari nda aban peri aban Ɓakuli nǝ gilmùr andǝ hiwi. 38 A kǝ bu-pwari mǝno Shimiyon nda ban nacau nǝ Yisǝfu andǝ Maryamu ka, yiu pǝlǝa kutia pakki Ɓakuli yàwá andǝ bangcau amur muna a ban aɓwana mǝnana à kǝ kundǝ akmúrú mala Urǝshalima ka.

Yisǝfu andǝ Maryamu nyare
a la malea a Nazarat

39 Lang Yisǝfu andǝ Maryamu malǝna gir mǝnana kat Nggurcau mala Mǝtalabangŋo kani ka, à nyare a nzali Galili, a la malea a Nazarat.§ 40 Muna gulo, kum rǝcandǝa, lùmsǝ nǝ sǝlǝe, ɗǝm ngga ɓwamuru mala Ɓakuli na amurí.

Yesu, a muntulo aɓa Ndàmǝgule
mala Ɓakuli

41 *Koya pǝlǝa nani ka tár Yesu andǝ ngge kǝ̀ o a Urǝshalima ace Lamsan Yàlîmurû†. 42 Lang Yesu lùmsǝ̀nà apǝlǝa lum-nong-ɓari ka à wari a Lamsan Yàlîmurû, kǝla mǝnana à pakkiyi ka. 43 Lang Lamsan Yàlîmurû malǝna sǝ tárrí andǝ ngge na aban nyare à nǝ̀ o a la ka, Muna yì Yesu ka akrǝi a Urǝshalima, sǝ yia ka à sǝlǝ ɗang. 44 À twali ama nda aɓalǝ acilia aɓwana mǝnana à twal gya andǝia ka, nda à gya aban o bà pwarikpǝra. Nǝ nzǝ́mò ka à tita alte a ban aɓǝla malea andǝ agyajam. 45 Lang à sǝni raka, à nyare a kusǝia aban ká Urǝshalima à nǝ̀ nggá sǝnbani. 46 Anzǝm nongŋo tàrú ka à kya kumi a Ndàmǝgule mala Ɓakuli aban do atà amǝkànìgìr, nda rǝ kwakikiri aban oea, sǝ kǝ ɗikia acau. 47 Ɓwa man kat oe ka, ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ sǝlǝgir male andǝ acau mǝnana kǝ nyesǝia wia aɓa pa eare ka. 48 Lang a tárrí andǝ ngge sǝni ka, à ndali. Sǝ nggè ɗì ama, &lt;&lt;Munem, palang sǝ a pakka sǝm ani? Mim sǝnǝ tárró sǝm came arǝ alto nǝ rǝɓǝla.&gt;&gt;

49 Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu altam? Wu sǝlǝ mbak ama dumǝnam púp mǝ pa a ɓala mala Tárrám a kun túró male?&gt;&gt; 50 Sǝ yia ka à bwalta mǝnia yì cau nea wia ka ɗang.

51 Pǝlǝa lo ateà à nyare aban o a Nazarat. Kǝ okia wia. Sǝ nggè ka bwal amǝnia yì acau ka a ɓabumi. 52 Yesu gulo aɓa sǝlǝe andǝ nggunrǝu, nǝ earmúrú a ban Ɓakuli, andǝ aɓwana.‡

3

Hama mala Yohana Mǝbatisǝma

1 Nda aɓa lum-nong-tongnoia pǝlǝa mala do murǝm mala Kaisar Tiberiya, murǝm mǝgule mala amǝ Roma; Buntu Bilatus nda nggwamna mala bu-nzali Yahudi, Hirǝdus nda murǝm mala bu-nzali Galili, sǝ mǝ'eambi Filip nda murǝm mala abu-nzali Ituriya andǝ Tǝrakonitis; Lisaniyas nda murǝm mala bu-nzali Abilini, 2 sǝ Annas andǝ Kayafas ka à nda ka apǝris mǝgule.

A bàkú mǝno ka cau mala Ɓakuli yiu a ban Yohana muna mala Zakariya aɓa pǝɗanban a njenza. 3 Yohana ka kutio arǝ alá mǝnana a kun Nggeasala Jodan ngga, kǝ hamnǝ cau ama, &lt;&lt;Wu pwanzali, wu ɗeki bu wun arǝ acauɓikea ma'wun, ɓǝà pakka wun batisǝma, ace mǝnana Ɓakuli ɓǝ̀ twala wun ban acauɓikea ma'wun ngga.&gt;&gt; 4 Kǝla mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce mala Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ɗiɗyal ama:

&lt;&lt;Gì ɓeɓwa kǝ tunǝban

aɓa pǝɗanban a njenza ama,

&lt;Wu gilǝki tanjar mala

Mǝtalabangŋo;

Wu tsǝk atanjar ɓǝà cam

pǝrapǝra ace.

5 Koya ɓatūliban ngga

à nǝ̀ lumsǝí,

koya nkono andǝ muna

nkono ka à nǝ̀ bǝbbǝriki.

Atanjar mǝkarke ka

à nǝ̀ sārǝia,

aban mana gwangɗing-

gwangɗing ngga à nǝ̀

gilǝkia ɓǝà nong pàling.

6 Sǝ ɓwapǝndǝa kat ka

nǝ̀ sǝn amsǝban

mala Ɓakuli!&gt; &gt;&gt;*

7 Yohana ne aɓwabundǝa mǝnana à kǝ yiu a baní ɓǝ̀ pakkia wia batisǝma ka ama, &lt;&lt;Wun amuna baffu, yan sangsǝ kir wun ama ɓǝ̀ wu ɓanggi nggea bumlulla mala Ɓakuli mǝnana kǝ yiu ka?† 8 Wu pusǝ ɓealu mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama wu pwanǝna'nzali, wu nyìngŋǝ̀nà acauɓikea ma'wun ngga. Wu kǝa twali ama do ma'wun kǝla amǝkau mala Ibǝrayim ngga nǝ̀ amsǝ wun ɗang. Ən nggǝ na wun ama aɓalǝ atali man ngga, Ɓakuli nǝ̀ gandǝ loasǝi Ibǝrayim amǝkau.‡ 9 Ko ado ka kun bero na a tǝrta anggun. Koya nggun mǝnana pà nǝ̀ pusǝ ɓǝle mǝɓoarne raka à nǝ̀ kasǝi à nǝ̀ turi a bǝsa.&gt;&gt;§

10 Ɓwabunda pǝlǝa ɗì Yohana ama, &lt;&lt;Sǝ mana ado sǝm nǝ̀ pa?&gt;&gt;

11 Yohana earia wia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat ndanǝ adaura ɓari ka, ɓǝ̀ nyesǝ ɓe ɓǝ̀ pè ɓwa mǝnana pa nǝi raka. Ɓwa mǝnana nǝ girlina ka, ɓǝ̀ pè aɓwana mǝnana à pa nǝi raka.&gt;&gt;

12 Amǝ'ak boalo-cemi gbal ka à yiu ama ɓǝà pakkia wia batisǝma. Pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Malǝm, mana sǝm nǝ̀ pa?&gt;&gt;*

13 Yohana pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa ak gìr mǝnana kútì mana à kasǝa wun ngga ɗàng.&gt;&gt;

14 Aɓea soje ɗì ama, &lt;&lt;Sǝ sǝm ngga, mana sǝm nǝ̀ pa?&gt;&gt;

Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa kùmsǝkun kǝɓwa ɗàng, wu kǝa ɓunbî kǝɓwa cau ɓà arǝì ɗàng. Wu do amur kǝ boalo zongŋo ma'wun.&gt;&gt;

15 Ɓwapǝndǝa kwaki kiria, nǝ tsǝkɓalǝu, à kǝ ndali nǝ ɓabumia ko Yohana nda Kǝrǝsti† Mǝ'amsǝban. 16 Pǝlǝa Yohana earia wia kat ama, &lt;&lt;Ən nggǝ pakka wun batisǝma nǝ mur. Sǝ ɓeɓwa ndakam kútiǎm nǝ gulo, nda nǝ̀ yiu ka. Anggur-nkura male ka, ǝn kārǝa mǝ nǝ panzǝia ɗang. Yì ka, nǝ̀ yia pakka wun batisǝma nǝ Bangŋo Mǝfele andǝ bǝsa. 17 Kwar sarǝgir male nda buì. Nǝ̀ yia esǝki katǝra, nǝ̀ ram mǝsǝsa a bà male, sǝ kwá ka nǝ̀ pisǝì nǝ bǝsa mǝnana pà nǝ̀ limgi raka.&gt;&gt;

18 Anggo nǝ aɓea cau pas sǝ Yohana kwarkir ɓwapǝndǝa sǝ hamnǝ Cau Amsǝban abania.

19 Sǝ lang Yohana gim murǝm Hirǝdus ace twal Hirǝdiya, mala mǝ'eambi, andǝ acilia ɓealɓikea mǝnana pakkia ka, 20 Hirǝdus tsǝa à bwal Yohana à oasǝi a ndàkurban. Mǝno ka ɓè cauɓikea na Hirǝdus pa amur amǝnana angŋa dǝmba pangŋǝnia ka.‡

À pakki Yesu Batisǝma

21 Lang à ndarǝ pakki aɓwabundǝa kat batisǝma, sǝ Yesu gbal ka à pangŋǝni wi batisǝma, sǝ nda ban pak hiwi ka, kara kùli mǝnna, 22 Bangŋo Mǝfele sulǝ amurí nǝ nggunrǝu kǝla kutu. Gi Ɓakuli pur nǝ kùli na ama, &lt;&lt;A nda Munem mǝnana ǝn nggǝ earceo ka, ban kǝ ɓoaram a rǝo kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;§

Tau mǝnana Yesu pur kam ngga

23 Yesu ka ndanǝ pǝlǝa kǝla lumi-tàrú sǝ tita túró mala Ɓakuli. Aɓwana twali ama yì ka, nda muna mala Yisǝfu.

Yisǝfu ka nda muna mala Heli,

24 Heli nda muna mala Matat,

Matat nda muna mala Lawi,

Lawi nda muna mala Melki,

Melki nda muna mala Janayi,

Janayi nda muna mala Yisǝfu.

25 Yisǝfu nda muna mala Matatiyas,

Matatiyas nda muna mala Amos,

Amos nda muna mala Nahum,

Nahum nda muna mala Esǝli,

Esǝli nda muna mala Naggai.

26 Naggai nda muna mala Ma'at,

Ma'at nda muna mala Matatiyas,

Matatiyas nda muna mala Semeyi,

Semeyi nda muna mala Yosek,

Yosek nda muna mala Yahuda.

27 Yahuda nda muna mala Yoanan,

Yoanan nda muna mala Resa,

Resa nda muna mala Jerubabel,

Jerubabel nda muna mala Shaltiyel,

Shaltiyel nda muna mala Neri.

28 Neri nda muna mala Melki,

Melki nda muna mala Addi,

Addi nda muna mala Kosam,

Kosam nda muna mala Elmadam,

Elmadam nda muna mala Er.

29 Er nda muna mala Jesǝwa.

Jesǝwa nda muna mala Eliyeza.

Eliyeza nda muna mala Jorim.

Jorim nda muna mala Matat.

Matat nda muna mala Lawi.

30 Lawi nda muna mala Shimiyon.

Shimiyon nda muna mala Yahuda.

Yahuda nda muna mala Yisǝfu.

Yisǝfu nda muna mala Yonam.

Yonam nda muna mala Iliyakim.

31 Eliyakim nda muna mala Meliya.

Meliya nda muna mala Menna.

Menna nda muna mala Matata.

Matata nda muna mala Natan.

Natan nda muna mala Dauda.

32 Dauda nda muna mala Jeshi.

Jeshi nda muna mala Obet.

Obet nda muna mala Boaza.

Boaza nda muna mala Salmon.

Salmon nda muna mala Nashon.

33 Nashon nda muna mala Aminadap.

Aminadap nda muna mala Adǝmin.

Adǝmin nda muna mala Arni.

Arni nda muna mala Hezǝron.

Hezǝron nda muna mala Parisa.

Parisa nda muna mala Yahuda.

34 Yahuda nda muna mala Yakupu.

Yakupu nda muna mala Ishaku.

Ishaku nda muna mala Ibǝrayim.

Ibǝrayim nda muna mala Tera.

Tera nda muna mala Naho.

35 Naho nda muna mala Seru.

Seru nda muna mala Reyu.

Reyu nda muna mala Pele,

Pele nda muna mala Eba.

Eba nda muna mala Shela.

36 Shela nda muna mala Kenan.

Kenan nda muna mala Arfakza.

Arfakza nda muna mala Shem,

Shem nda muna mala Nuhu.

Nuhu nda muna mala Lamek.

37 Lamek nda muna mala Metusela.

Metusela nda muna mala Inok.

Inok nda muna mala Jared.

Jared nda muna mala Mahalale.

Mahalale nda muna mala Kenan.

38 Kenan nda muna mala Enosh.

Enosh nda muna mala Set.

Set nda muna mala Adamu,

sǝ Adamu nda muna mala Ɓakuli.

4

Shetan kārǝki Yesu

1 Yesu lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele, nyàrî Nggeasala Jodan ngga, Bangŋo mala Ɓakuli um nǝi a pǝɗanban a njenza. 2 Akanó ka Shetan camarǝ karǝkì nongŋo lumi-ine. Aɓalǝ amǝno yì anonggio ka li kǝgìr ɗang. A masǝlǝata anongge ka nzala wali.

3 Shetan ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nda Muna mala Ɓakuli ka, ne mǝnia yì tali ka ɓǝ̀ pǝlǝ nɗǝmo.&gt;&gt;

4 Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;À gilǝ a Malǝmce mala Ɓakuli ama, &lt;Ɓwa pà nǝ̀ au nǝ girlina nǝmurǝì ɗang.&gt;*&gt;&gt;

5 Shetan loasǝi um nǝi a nggea ban mǝ'dāhre, sǝ lǝmdǝì wi anzali-murǝm mala ɓanza kat aɓa kuɓimǝsǝu. 6 Pǝlǝa Shetan ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ po arǝcandǝa malea andǝ ɓoarɓwa malea kat, acemǝnana à panamia. Mǝ nǝ gandǝ pe koyan mǝnana ǝn earce pe wi ka. 7 Sǝ ɓǝa kū`ndǝó, a gusǝlǝam ngga, agir man nǝ̀ duk amo yia kat.&gt;&gt;

8 Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;À gilǝ a Malǝmce mala Ɓakuli ama,

&lt;&lt; &lt;Peri aban Mǝtalabangŋo

Ɓakuli mo,

sǝ wu kpate yì nǝmurǝì.&gt;†&gt;&gt;

9 Shetan nyare loasǝi um nǝi a Urǝshalima, kya tamsǝi a ɓong Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nda Muna mala Ɓakuli ka, ta zurro a nzali. 10-11 Acemǝnana Malǝmce mala Ɓakuli bang ama,

&lt;&lt; &lt;Ɓakuli nǝ̀ tsǝk

amǝturonjar male aceo

ɓǝa yalo caca;

à nǝ̀ mbalǝkio a ɓabuia

ace mǝnana wu kǝa

tul kusǝo arǝ tali raka.&gt;‡ &gt;&gt;

12 Yesu nyesǝi wi ama, &lt;&lt;À gilǝ aɓa Malǝmce mala Ɓakuli ama, &lt;Ce a kārǝki Mǝtalabangŋo Ɓakuli mo ɗang.&gt;§ &gt;&gt;

13 Lang Shetan malǝna kārǝki Yesu ka, pǝlǝa gǝshì banì zuku.

14 Yesu nyare a Galili aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo mala Ɓakuli. Cau male akiban kat aɓa nzali mǝno. 15 Kànìgìr arǝ andakpapi malea, sǝ koyan ngga ɓwangsǝki.

À ɓinǝ Yesu a Nazarat

16 Yesu kutio a Nazarat la mǝnana gul kam ngga. A pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi ka, Yesu kutio a ndakpapi kǝla mǝnana pakki ka. Lo came nǝ̀ ɓal cau aɓa Malǝmce. 17 Pǝlǝa à pe wi Malǝmce mala Ishaya Mǝɓangnǝa mala Ɓakuli. Lang mǝnni ka pǝlǝa kum ban mǝnana à gilǝa ama,

18 &lt;&lt;Bangŋo mala Mǝtalabangŋo

nda a muram,

acemǝnana tàrnám

ɓǝ̀n hamnǝ Cau Mǝɓoarne

a ban amǝ'tǝ̀r.

Tasǝam ɓǝ̀n yi hamnǝ

cau mala panzǝban

a ban aɓwana mǝnana

à kùria ka.

Ɓǝà nyesǝi ante

mǝsǝu sǝnban,

sǝ ɓǝà pusǝ aɓwana

mǝnana à nda aɓata

parban ngga a gung.

19 Ɓǝ̀n hama ama

pwari mana Ɓakuli nǝ̀

amsǝ aɓwana male

nǝi ka yina.&gt;&gt;*

20 Pǝlǝa kar Malǝmce pè mǝ ɗenyi nǝia, ɓunte do. Mǝsǝ ɓwapǝndǝa mǝnana a ndakpapi ka kàr arǝì kat. 21 Pǝlǝa tita nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia yì cau ɓá Malǝmce mala Ɓakuli kir wun oè ka, lùmsǝ̀nà yalung.&gt;&gt;

22 Ko yan ngga bang cau mǝɓoarne amurí, sǝ à pak ndali arǝ sǝlǝ nacau male mǝɓuɓɓuki. Pǝlǝa à ɗiban ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka, muna mala Yisǝfu nda man re?&gt;&gt;

23 Yesu nea wia ama:

Ɓafo ka wun nǝ̀ nam mǝnia yì kun-nacau ka, ama, &lt;&lt;Mǝsonzǝo, sonzǝ ɓamuro!&gt;&gt; Ɗǝm ngga wun nǝ̀ nam ama, &lt;&lt;Agir mǝnana sǝm ok ama a pakkia a Kapanahum ngga, pea kani a là mo.&gt;&gt;

24 Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, kǝ mǝɓangnǝa mala Ɓakuli pà kàm mǝnana à earnǝi a là male ka ɗàng.† 25 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau ama, amā-lú ndakam pas a nzali Isǝrayila a nza mala Iliya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli a bàkú mǝnana mbulo came pǝlǝa tàrú nǝ tsùrú, sǝ nggea nzal-gula kpa a nzali kat ka.‡ 26 Kat anggo ka Ɓakuli tasǝ Iliya a ban kǝɓwa ateà ɗàng, she a ban ɓe mā-lú a Zarefat, a bu-nzali Sidon kano kuko.§ 27 Amǝdakali ndakam pas a nzali Isǝrayila a nza mala Elisha mǝɓangnǝa mala Ɓakuli, kat anggo ka Ɓakuli sonzǝ kǝɓwa ateà ɗàng, she kǝ Naaman, bǝri ɓwa Suriya.*

28 Aɓwana mǝnana kat a ndakpapi ka bumia lúllô lang à ok amǝnia yì acau ka. 29 Pǝlǝa à lo à ramgi ta Yesu, à pusǝì anzǝm la, à um nǝi amur muna-nkono mǝnana la malea cam amurí ka, ama à nǝ̀ ramte ɓǝ̀ kpa. 30 Kara gya kutio a nre ɓwabundǝa, bwal njar male aban o.

Yesu pusǝ akukwar

31 Pǝlǝa Yesu sulǝo aban ká Kapanahum, ɓè la aɓa bu-nzali Galili. A pwari usǝlǝo ka tita kani aɓwana gìr. 32 À ndali nǝ kanigìr male acemǝnana cau male ka ndanǝ rǝcandǝa.†

33 Aɓa ndakpapi ka, ɓeɓwa ndakam nǝ kukwar arǝì. Lo mak'zwalo bàng-bàng kǝ na ama, 34 &lt;&lt;Oi! Mana a alkite arǝ sǝm, we Yesu Ɓwa Nazarat. A yiu ace wal sǝm le? Ən súrǝ́nà rǝo, a nda Ɓwa Mǝfele mala Ɓakuli.&gt;&gt;

35 Yesu sà arǝì ama, &lt;&lt;Gìr kuno più! Purî rǝì!&gt;&gt; Pǝlǝa kukwar loasǝi me a nzali a ɓadǝm ɓwapǝndǝa kat, pǝlǝa purî rǝì, tsǝki wi penye ɗàng.

36 Ɓwapǝndǝa kat ndali, à kǝ nea rǝia ama, &lt;&lt;Ulang ya kanigir nda man? Nǝ nacau sà'arǝban andǝ rǝcandǝa mǝgule sǝ kǝ pusǝ akukwar!&gt;&gt;

37 Kara cau mala Yesu akiban kat a bu-nzali malea.

Yesu twalia aɓwana pas
ban rǝkwana

38 Yesu pǝlǝa purî ɓá Ndakpapi kutio a ɓala mala Shiman. Nkil Shiman ngga ɓauwa gandǝi nongsǝi. Pǝlǝa à zǝmbi Yesu ɓǝ̀ sonzǝi. 39 Yesu kū`ndǝó amurí sǝ gim ɓauwa, pǝlǝa ɓauwa sùlǝî rǝì. Kara long nǝ lo àkǝ̀ banì pea wia girlina.

40 Lang pwari nda rǝ kpa ka, ɓwapǝndǝa yiu nǝ amǝkwánó ɗàngɗáng, pǝlǝa tsǝk buì amur koyan aɓalǝia ka, twalia wia ban rǝkwana kat. 41 Ɗǝm ngga akukwar purî rǝ aɓwana pas, à kǝ loasǝ già ama, &lt;&lt;A nda Muna mala Ɓakuli.&gt;&gt; Yesu gimbia, eare ama ɓǝà na kǝ cau ɗàng, acemǝnana à sǝlǝna ama yì ka, nda Kǝrǝsti‡ Mǝ'amsǝban.

Yesu hamnǝ cau mala Ɓakuli
arǝ andakpapi

42 Nǝ tadǝmbari ka Yesu lo o a ban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka. Ɓwapǝndǝa camarǝ alte. Lang à kumǝni ka, à ɓariki à nǝ̀ kàsǝ̀kúni acemǝnana ɓǝ̀ kǝa nyia ɗàng. 43 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Dumǝnam púp mǝ hamnǝ Cau Amsǝban mala Domurǝm mala Ɓakuli arǝ aɓea lá gbal, acemǝnana àkǝ̀ ce sǝ à túrǎm.&gt;&gt; 44 Pǝlǝa kutio aban hamnǝ cau arǝ andakpapi, a nzali Yahudi.

5

Yesu tunǝ alaggana mǝdǝmbe male

(Matiu 4:18-22; Markus 1:16-20)

1 * Ɓè pwari mwashat Yesu naban came a kun Garang Jenasaret, ɓwapǝndǝa nggiki kàrì aɓalǝu aban ok cau mala Ɓakuli. 2 Mǝsǝì kpa arǝ awaru ɓari a kun mur. Amǝtalea kpashia, à ndaban lákkí andámbú malea. 3 Pǝlǝa Yesu eauwe aɓa waru man mwashat ka, mala Shiman. Ne wi ama ɓǝ̀ tasǝ ta waru a ɓá mùr bǝti nǝ kunmur. Pǝlǝa dum nǝ do a waru sǝ kǝ kani aɓwana gir.

4 Lang malǝna cau ka, pǝlǝa ne Shiman ama, &lt;&lt;Soa waru ɓǝ̀ kya ban mǝlime a mùr, sǝ wu túr ndámbú ace bwal nji.&gt;&gt;

5 Shiman eari wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, sǝm mal dù aban tanni, sǝ ko sǝm bwal kǝgìr ɗàng. Sǝ acemǝnana awu nǝ na ka, mǝ nǝ túr ndámbú.&gt;&gt; 6 Lang à túrna ndámbú ka, à bwal nji lùmsǝ ndámbú, gandǝa ndámbú tita sana. 7 Pǝlǝa à tunǝ aɓia mǝnana aɓa ɓe waru ka, ɓǝà yi bwalia wia. À yì lumsǝ amǝnia yì awaru ɓari ka nǝ nji, gandǝa awaru tita ko a mùr.

8 Lang Shiman Bitǝrus sǝn mǝnia yì gir ka, kpa a ɓadǝm Yesu sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝ nda yan sǝ awu nǝ came abanam, Mǝtalabangŋo, mim ngga mǝ nda mǝ'cauɓikea.&gt;&gt;

9 Yì andǝ aɓi ka à ndali nǝ làkkì mala nji mǝnana à bwal ka. 10 Anggo gbal sǝ aɓi amǝtúró mala Shiman, yia Jemis andǝ Yohana, amuna mala Zabadi ndali.

Yesu pǝlǝa ne Shiman ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗang, twal ado ka, aɓwana na a nǝ nggǝ bwalia ɓǝa yiu abanam ngga, anji na ɗang.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa à yì kpashi awaru a nza, sǝ à nying koya gir ka, à o atà Yesu.

Yesu twali mǝdakali ban
kwano male

(Matiu 8:1-4; Markus 1:40-45)

12 A ɓekǝ pwari ka Yesu nda a ɓè là. Ɓè ɓwa mǝnana ndanǝ kwánó dakali ka yiu a banì. Lang sǝn Yesu ka, kara yi ɓunno a ɓadǝmbi, sǝ zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ɓǝ̀ a nǝ ear ka, a nǝ gandǝ twàlâm-ban dakali mǝnia a rǝàm ngga, ɓǝn ɓoarnsari.&gt;&gt;

13 Yesu lǝmdǝ buì je, ne wi ama, &lt;&lt;Ən earǝna, dakali mo ka à langŋǝ́nì, ɓǝ̀ rǝo malâ.&gt;&gt; Àkǝ̀ banì kara dakali malâ. 14 Yesu pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Kǝa ne kǝɓwa ce ɗàng, bwal njar kyane a ban pǝris ɓǝ̀ pelǝkio; sǝ wu pa ɓoro mǝnana Musa tsǝa ama ɓǝa pà ka, ace mǝnana koyan ngga ɓǝ̀ sǝlǝ ama rǝo sonzǝna.&gt;&gt;†

15 Kat andǝ amani ka cau amur Yesu akiban, gandǝa ɓwabundǝa yiu ace ok cau male andǝ kum twalban akwánó mǝnana a rǝia ka. 16 Sǝ pak ka Yesu kǝ o arǝ ban mǝnana kǝɓwa pà kàm raka ace pak hiwi.

Yesu twali ɓeɓwa ban rǝkwana
mala rǝwuna

17 Ɓè pwari mwashat Yesu ka nda ban kanigir, amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa mǝnana à purkio arǝ amuna-là ɗàngɗáng aɓalǝ abu-nzali Galili andǝ Yahudi, andǝ Urǝshalima ka, à ndakam aban do. Sǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka nda te ace sonzǝ amǝ rǝkwana. 18 Aɓea ɓwana yiu nǝ mǝkwánó rǝwuna, à twali a kala. À ɓariki à nǝ̀ kútí nǝi a ɓala, à nǝ̀ nggá nongsǝi a ɓadǝm Yesu. 19 Lang à kum njar mǝnana à nǝ̀ kútí nǝi raka, ace làkkì mala ɓwabundǝa ka, à pǝlǝa à eauwe amur kurǝm, à mǝn ban, sǝ à sùlǝì andǝ kala male a ɓadǝm Yesu aɓalǝ aɓwana.

20 Lang Yesu sǝn gūliarǝu malea ka, pǝlǝa ne mǝkwánó ama, &lt;&lt;Ɓiam, à twalǝno ban acauɓikea mo.&gt;&gt;

21 Amalǝm Nggurcau andǝ amǝ Farisi tita ndali nǝ ɓabumia ama, &lt;&lt;Yana mǝnia yì ɓwa kǝ ak bancame mala Ɓakuli ka! Ɓǝ̀ Ɓakuli nǝmurǝì raka, yana nǝ̀ twalban cauɓikea!&gt;&gt;

22 Yesu súrǝ̀ ɗenyicau malea pǝlǝa ɗia ma, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu kǝ ɗikiban a ɓabum wun amur man yì cau ka? 23 Mǝ ye nda kwano kútì ɓì, ɓǝà na ama, &lt;À twalǝno ban acauɓikea mò le&gt; ko ɓǝà na ama, &lt;Lo, wu gya?&gt; 24 Sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama Muna mala Ɓwa ka ndanǝ rǝcandǝa amur ɓanza nǝ̀ twalban cauɓikea ka, mǝ nǝ lǝmdǝa wun.&gt;&gt; Pǝlǝa ne mǝkwánó rǝwuna ama, &lt;&lt;Lo, twal kala mò o a ɓala!&gt;&gt;

25 Anggo ka kara lo cam nǝ came a ɓadǝmbia, twal kala mǝnana nongŋo amurí ka, o a ɓala, kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli. 26 Koyan ngga ndali, sǝ à kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli. Muria kàrria kǝ̀rkǝ́r, à na ama, &lt;&lt;Sǝm sǝnǝna agir gyamiban yalung.&gt;&gt;

Yesu tunǝ Lawi

27 Anzǝm man ngga Yesu puro pǝlǝa sǝn mǝ'ak boalo-cemi, lùllǝì ama Lawi, dumǝna aɓa mǝdanki cemi. Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Lo, yiu atàm.&gt;&gt; 28 Lawi par buì lo, nying girbunda kat o atè.

29 Pǝlǝa Lawi tunǝ pakkiɗire mǝgule mala li girlina ace Yesu a ɓala male. Sǝ pas aɓalǝ aɓwabundǝa mǝnana aban li ateà ka amǝ'ak boalo-cemi na. 30 Sǝ aɓea amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau malea nggwani aban alaggana mala Yesu ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ lili, wu kǝ nuki agir wunǝ amǝ'ak boalo-cemi andǝ amǝ'cauɓikea, aɓwana mǝnana à kǝ kpata Nggurcau mala Musa raka.&gt;&gt;‡

31 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana rǝia bang ngga à alkiyita mǝsonzǝo ɗang, amǝ rǝkwana na à alkiyita mǝsonzǝo ka. 32 Ən yiu ace tunǝ amǝ'cauɓoarna ɗang, ǝn yiu ace amǝ'cauɓikea ɓǝa nyare aban Ɓakuli.&gt;&gt;

Amǝ Farisi andǝ
amalǝm Nggurcau
ɗì Yesu amur gilmùr

(Matiu 9:14-17; Markus 2:18-22)

33 Aɓea ɓwana ne Yesu ama, &lt;&lt;Alaggana mala Yohana ka à kǝ gilmùr, sǝ à kǝ pak hiwi tùtù. Anggo gbal sǝ alaggana mala amǝ Farisi kǝ pa. Sǝ amo yì alaggana ka à came arǝ li sǝ à kǝ nu.&gt;&gt;

34 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Wu nǝ̀ tsǝk agyajam mala bura-māfela ɓǝa gilmùr yi mǝnana nda tea più ka le? 35 Pwari na kǝ yiu ka, mǝnana à nǝ̀ twal bura-māfela a rǝia ka. Amǝno yì pwari ka sǝ à nǝ̀ gilmùr.&gt;&gt;

36 Pǝlǝa nea wia mǝnia yì kanicau ka, ama:

Kǝɓwa pà nǝ̀ san kun nggubyau mǝbǝshe, sǝ nǝ̀ mbàkìnà mǝ'e nǝi ɗàng. Ɓǝ̀ pè anggo ka, sanǝna nggubyau mǝbǝshe, sǝ mbàkì mana sannì arǝ nggubyau mǝbǝshe ka pà nǝ̀ ak rǝarǝia andǝ mǝ'e ɗang.

37 Sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ so mur anap mǝbǝshe aɓa du mǝ'e nǝ̀ funyi kúni ɗang. Ɓǝ̀ pè anggo ka mùr-anap mǝbǝshe mǝno ka nǝ̀ ar du, nǝ̀ sukkio, sǝ du ka nǝ̀ ueɓà. 38 Mùr-anap mǝbǝshe ka aɓa du mǝbǝshe sǝ à nǝ̀ soé.

39 Sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ nu mur anap mǝ'e, sǝ nǝ̀ earce mǝbǝshe ɗang. Acemǝnana nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Mǝ'e ɓoaro kútì mǝbǝshe.&gt;&gt;

6

Ɗiban amur pwari Sabbat

(Matiu 12:1-8; Markus 2:23-28)

1 A ɓe pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi, Yesu ar aɓalǝ aɓaban-mǝsa. Alaggana male kǝ harki kir mǝssa sǝ à kǝ bik a ɓabuia à kǝ she.* 2 Aɓea amǝ Farisi bang ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu kǝ pak gir mǝnana ɓoaro ɓǝa pe a pwari usǝlǝo raka?&gt;&gt;

3 Yesu earia wia ma, &lt;&lt;Wu malaká ɓal gir mǝnana murǝm Dauda pe, yi mǝnana yì andǝ aɓwana mana atè nzala walia ka re? 4 Mǝnana Dauda kutio a Nda mala Ɓakuli, twal bǝredi mǝfele, mǝnana nzongcau tsǝa ama kǝ apǝris na nǝmurǝia à nǝ̀ li ka, pǝlǝa li sǝ pe aɓwana mǝnana atè ka à li.&gt;&gt;†

5 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Muna mala Ɓwa ka Mǝtalabangŋo na amur Pwari Sabbat.&gt;&gt;

Ɓwa mǝnana buì wu ka

(Matiu 12:9-14; Markus 3:1-6)

6 A ɓe pwari Sabbat ɗǝm ngga Yesu kutio a Ndakpapi aban kanigir. Ɓè ɓwa nakam mǝnana buì mǝlì wu ka. 7 Amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa camarǝ alta cau mǝnana à nǝ̀ tsǝki Yesu arǝì ka. À tsǝki wi mǝsǝu à nǝ̀ sǝni ko nǝ̀ twalban rǝkwana a pwari Sabbat, pwari usǝlǝo. 8 Sǝ Yesu ka súrǝ́nà rǝ ɗenyicau malea, pǝlǝa ne mǝbuwuna ama, &lt;&lt;Lo, yiu cam a ɓadǝm ɓwapǝndǝa kat.&gt;&gt; Nda lo came abanì. 9 Pǝlǝa Yesu nea wia ma, &lt;&lt;Ən nggǝ ɗì wun, mǝ ye na Nggurcau mala Musa eara sǝm ɓǝ̀ sǝm pè a pwari Sabbat? Ɓǝà pak mǝɓoarne le ko ɓǝà pak mǝɓane, ɓǝà amsǝ yilǝmu le ko ɓǝà kiɗiki?&gt;&gt;

10 Pǝlǝa sǝnia kàrìban kat sǝ ne mǝbuwuna ama, &lt;&lt;Sárǝ́ buo.&gt;&gt; Pǝlǝa sárǝ́ buì, kara buì sonzǝ àkǝ̀ banì. 11 Sǝama amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa ka bumia lul kǝ̀rkǝ́r, à tita banggia rǝia gìr mǝnana à nǝ̀ pak nǝ Yesu ka.

Yesu tàr alaggana lum-nong-ɓari

12 Aɓalǝ anonggio mǝno ka, Yesu o a bum nkono nǝ̀ ká pàk hiwi. Bankwari aban hiwi a ban Ɓakuli. 13 Ban fana ka tunǝ alaggana male rambia pǝlǝa tàr lum-nong-ɓari mǝnana tunǝia ama amǝ'mishan ngga. 14 À nda ka

Shiman (mǝnana tsǝki wi lullǝu ama Bitǝrus ka),

andǝ Andǝru (mǝ'eam Bitǝrus),

andǝ Jemis,

andǝ Yohana,

andǝ Filip,

andǝ Batalomi,

15 andǝ Matiu,

andǝ Toma,

andǝ Jemis (muna mala Alfiyus),

andǝ Shiman (mǝnana à tunǝki ama ɓwa mana earkiyi ace la male raka),

16 andǝ Yahuda (muna mala Jemis),

sǝ Yahuda Iskariyoti (mǝnana yi kúrkúró nǝ Yesu ka).

Aɓwana ok cau mala Yesu
sǝ twalia wia ban arǝkwana.

(Matiu 4:23-25)

17 Lang à sùlǝ́nì múr nkono ka, Yesu yi came a ɓe palban. Aɓea alaggana male ndakam pas aban rambǝa. Aɓwabundǝa pas mǝnana à purkio aɓa nzali Yahudi, andǝ Urǝshalima andǝa mǝnana a bu-nzali mala amǝ Taya andǝ Sidon mana a kun nggeamùr ka, à ndakam gbal. 18 À yiu ace ok cau male andǝ kum sonzǝban mala arǝkwana malea. Amǝnana gbal akukwar kǝ pea wia tanni ka, akukwar purî rǝia kat. 19 Aɓwana kat ɓariki ama à nǝ̀ je rǝì, acemǝnana rǝcandǝa kǝ puro arǝì kǝ sonzǝia kat.

Tsǝkbu andǝ caukwanban

(Matiu 5:1-12)

20 Yesu loasǝ mǝsǝì sǝn amǝtè sǝ nea wia ama:

Wu ndanǝ tsǝkbu

mala Ɓakuli

wun amǝ'tǝ̀r,

acemǝnana Domurǝm

mala Ɓakuli ka

ma'wun na.

21 Wu ndanǝ tsǝkbu

mala Ɓakuli,

yì wun mǝnana wu

kǝ ok nzala ado ka,

acemǝnana à nǝ̀

ɗǝmsǝ wun.

Wu ndanǝ tsǝkbu

mala Ɓakuli,

wun man wu kǝ

ɓua ado ka,

acemǝnana wun nǝ̀

ngga oalo.

22 Wu ndanǝ tsǝkbu

mala Ɓakuli,

wun mana ɓwapǝndǝa

kǝ ɓinǝ mǝsǝ wun,

à kǝ tar wun

kǝla amǝɓane,

à kǝ sanggi wun,

à kǝ tunǝa wun

ɓealɓikea, atàcau

mem ngga!‡

23 Wu pak bumpwasǝa a mǝno yì pwari ka, wu yalke nǝ banɓoarnado, acemǝnana a kùli ka tangnakusǝ wun ngga mǝgule na. Anggo sǝ atárrià pakki amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli.§

24 Sǝa ma caukwanban

na nǝ wun,

wun amǝkume,

acemǝnana wu angŋa

dǝmba wu kumǝna

ma'wun yì girikiban!

25 Caukwanban na nǝ wun

mǝnana wu ɗǝmna ado ka,

acemǝnana nzala

nǝ̀ wal wun.

Caukwanban na nǝ wun

mana wu kǝ oal ado ka,

acemǝnana wu nǝ̀ keban,

wu nǝ̀ ɓua.

26 Caukwanban na nǝ wun

mǝnana koyan ngga

kǝ ɓwangsǝ wun ngga,

acemǝnana anggo sǝ akeâ

a pwarian ɓwangsǝ

amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyir nì.

Wu earce aɓi wun amǝbura

(Matiu 5:38-48; 7:12a)

27 Sǝama ǝn nggǝ bangga wun, wun mǝnana wu kǝ oem ngga: Wu earce aɓiwun amǝbura, aɓwana mǝnana à kǝ ɓinǝmǝsǝ wun ngga, wu pakkia wia mǝɓoarne. 28 Aɓwana mǝnana à kǝ su wun ngga, wu tsǝkia wia bu. Aɓwana mǝnana ce wun kǝ shiria ka, wu pakkia wia hiwi. 29 Ɓǝ̀ ɓwa kweo a takiro ka, pǝlǝi wi ɓe takiro gbal. Sǝ ɓǝ̀ ɓwa ak nggea daura mo a rǝo ka, ce a ginǝì wi ɓǝ̀ twal muna-daura mo ɗang. 30 Ɓwa mǝnana kat zǝmbǝo ka, pe wi. Sǝ ɓǝ̀ koyan twalgir mǝnana mona ka, kǝa na ama a nǝ é ɗang. 31 Pakki aɓwana gir mǝnana a kǝ earce ama ɓǝa pakko ka.*

32 Sǝ ɓǝà aɓwana mǝnana à kǝ earce wun, à nda wu earki cea ka, ya tsǝkbu nda wun nǝ̀ kùmô aɓalǝi? Ko nggearǝ &lt;&lt;amǝ'cauɓikea&gt;&gt; ka à kǝ earce aɓwana mǝnana amǝ'earcea na ka. 33 Sǝ ɓǝ̀ kǝ aɓwana mǝnana à kǝ pakka wun pepè, à nda wun nǝ̀ pakkia wia mǝɓoarne ka, ya tsǝkbu nda wun nǝ̀ kùmô aɓalǝi? Ko nggearǝ &lt;&lt;amǝ'cauɓikea&gt;&gt; ka anggo sǝ à kǝ pa. 34 Sǝ ɓǝ̀ aɓwana mǝnana wu pākia wia tangna ka, à nda kǝ amǝnana wu kǝ tsǝkɓalǝ wun arǝia ama à nda à nǝ̀ gandǝ mbwe wun tangnê ka, ya tsǝkbu nda wun nǝ̀ kùmô aɓalǝi? Ko nggearǝ &lt;&lt;amǝ'cauɓikea&gt;&gt; ka à kǝ peâ &lt;&lt;amǝ'cauɓikea&gt;&gt; tangna acemǝnana ɓǝà yi mbwea kat gìr mǝnana à pa ka. 35 Wun ngga, wu earce aɓiwun amǝbura, wu pakkia wia mǝɓoarne. Wu pea wia tangna, sǝ wu kǝa tsǝkɓalǝu ama à nǝ̀ mbwe wun ɗàng. Sǝ tangnakusǝ wun nǝ̀ gulo, sǝ wun nǝ̀ duk amuna mala Tár wun Ɓakuli mǝnana Karban nǝ Gulo kat ka. Acemǝnana yì ka, kǝ lǝmdǝ ɓwamuru male, ko aban amǝtǝmbu andǝ amǝ'ɓealɓikea. 36 Wu duk amǝ sǝn mǝsǝswatǝr, kǝla mǝnana Tár wun ngga ndanǝ mǝsǝswatǝr ka.

Wu kǝa tsǝki kǝɓwa cau
arǝì ɗang

(Matiu 7:1-5)

37 Wu kǝa wu sǝn cauɓikea mala aɓwana ɗang, sǝ wun gbal ka à pà nǝ̀ sǝn cauɓikea ma'wun ɗàng. Wu kǝa ɓashi aɓwana ɗàng, sǝ à pà nǝ̀ ɓashia wun gbal ɗàng. Wu twalbani, sǝ à nǝ̀ twala wun banì. 38 Wu pǎ, sǝ à nǝ̀ pà wun gbal. Kārè mǝɓoarne mǝnana à pàrrí, sǝ à dǝkǝri kǝ sukki ka, nda à nǝ̀ solǝa wun ngga. Acemǝnana tasau mana wu kārǝia aɓwana nǝi ka, kǝ nda à nǝ̀ kārǝa wun nǝi ka.

39 Yesu nyare nea wia mǝnia yì kanicau ka:

Nte nǝ̀ gandǝ bwalì nte gara le? Yia kǝm ngga à pà nǝ̀ kpa a tūli re?† 40 Mǝ'eaulǝki gìr ka kútí malǝm male ɗàng. Sǝ ɓwa mǝnana à kanǝnì wi gìr pepè ka, nǝ̀ pa kǝla malǝm male.‡

41 Palang sǝ mǝsǝo ueo arǝ kǝkar mǝnana a mǝsǝ ɓio ka, sǝ a tsǝkiro arǝ gbǝlang nggun mǝnana a mò yì mǝsǝu ka ɗàng? 42 Palang sǝ awu nǝ ne mǝ'eambo ama, &lt;&lt;Mǝ'eambǝam, came mǝ pyaupo kǝkar mǝnana a mǝsǝo ka,&gt;&gt; yi mǝnana a gandǝ sǝn gbǝlang nggun mana a mò yì mǝsǝu raka? We mǝ'swarki ɓamuru! Pusǝ gbǝlang nggun mǝnana a mǝsǝo ka peatu, sǝ a nǝ gandǝ sǝnban pepè mǝnana a nǝ pyau kǝkar mǝnana a mǝsǝ ɓio ka.

À kǝ súrǝ̀ nggun arǝ ɓǝle

(Matiu 7:16-20; 12:33-35)

43 Nggun mǝɓoarne pà nǝ̀ pusǝ ɓǝle mǝɓane ɗàng. Sǝ nggun mǝɓane pà nǝ̀ pusǝ ɓǝle mǝɓoarne gbal ɗàng. 44 Koya nggun ngga à kǝ súrǝì arǝ ɓǝle. Aɓwana kǝ tūki ɓǝla-vwari arǝ nggun-zwe ɗang, ko ɓǝla-nɓau aɓalǝa ankwarki ɗàng. 45 Ɓwa mǝɓoarne ka, mǝɓoarne mǝnana lùmsǝ ɓabumi ka, nda kǝ puro a kúni ka. Sǝ ɓwa mǝɓane ka kǝ pusǝ mǝɓane mǝnana lùmsǝ ɓabumi ka. Gìr mǝnana lùmsǝ ɓabum ɓwa ka, nda kǝ pur a kúni ka.§

Kanicau arǝ amǝɓa ɓari

(Matiu 7:24-27)

46 Ace mana sǝ wu kǝ tunǝam ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, Mǝtalabangŋo,&gt;&gt; sǝ wu kǝ pak gìr mǝnana ǝn bangga wun ngga ɗàng? 47 Ɓwa mǝnana kǝ yiu abanam, kǝ kwakikiri arǝ cau mem, sǝ kǝ tsǝi aɓa túró ka, mǝ nǝ lǝmdǝa wun lang sǝ ɓwe pa. 48 Yì ka, nda kǝla ɓwa mǝnana nǝ̀ ɓak ɓala male ka, tǝm tūli mǝlime, sǝ kwakita kusǝɓǎ amur tali. Lang mùr longŋa yiu akiban ngga, mùrɓangŋa yi wal ɓǎ man, sǝ ko dǝurǝ ɗang, acemǝnana à kwákítè amur tali. 49 Sǝ ɓwa mǝnana ok cau mem sǝ tsǝi aɓa túró raka, nda kǝla ɓwa mǝnana ɓak ɓala amur sala, ko tǝm kusǝì raka. Lang mùrɓangŋa yi wal mǝnia yì ɓala ka, kara ɓala kanggia kpa gbǝrǝrǝm.

7

Gūliarǝu mala ɓwamǝgule soje

(Matiu 8:5-13)

1 Lang Yesu malǝna banggi aɓwana amǝnia yì acau ka, pǝlǝa kutio o a Kapanahum. 2 Aɓa mǝnia yì la ka guro mala ɓe ɓwamǝgule soje mala amǝ Roma, mǝnana earkiyi ace raka, nongkwánó yi bwal kun-lú. 3 Sǝ lang ɓwamǝgule soje man ok ce Yesu, túr aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi a baní, ɓǝà zǝmbi wi ɓǝ̀ yiu ɓǝ̀ yi twali guro male ban rǝkwana. 4 À yiu a ban Yesu à yì zǝmbi wi nǝ ɓabumia mwashat ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka ɓoaro wu bwalì wi kàm! 5 Yì ka, kǝ earce nzali ma'sǝm, ɗǝm ngga ɓakka sǝm Ndakpapi.&gt;&gt; 6 Yesu pǝlǝa bwal njargula aban ká andǝia.

Gbàshìnà ban ɓala ka, ɓwamǝgule soje man túr agyajam male ɓǝà ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, kǝa pè ɓamuro tanni ɗang, acemǝnana ǝn kārǝa wu kutio a ɓala mem ɗàng. 7 Sǝ ǝn sǝni ka ǝn kārǝa mǝ nǝ ká a bano ɗàng. Bangcau àkǝ̀ ban mǝnana a ndakam ngga, sǝ guro mem nǝ̀ kum rǝcandǝa. 8 Acemǝnana mim nǝ ɓamúràm ngga, mǝ nda aɓata ɓwa, nǝ asoje a ɓatam. Ɓǝ̀ ǝn ne man ama, &lt;O&gt; ka, nǝ̀ ká, sǝ ɓǝ̀ ǝn ne ɓwa mǝno ama, &lt;Yiu&gt; ka, nǝ̀ yiu gbal. Ɓǝ̀ ǝn ne guro mem ama, &lt;Pak mǝnia ka&gt; nǝ̀ pè.&gt;&gt;

9 Lang Yesu ok man yì cau ka, ndali kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝ rǝì aban ɓwabundǝa mǝnana à kǝ yiu atè ka, nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun, ǝn malaká kum gūliarǝu mǝgule ulang man aɓa nzali Isǝrayila ɗang!&gt;&gt;

10 Lang aɓwana mǝnana à túriá à nyarǝna a ɓala ka, à kya kum guro man, rǝì bǎng.

Yesu loasǝ lú-muna mala mā-lú

11 A nzǝmi bǝti ka, Yesu o a la mǝnana à tunǝki ama Nayi ka. Alaggana male andǝ aɓwabundǝa kǝ̀rkǝ́r o atè. 12 Lang gbàshìnà kun la ka, à je andǝ aɓea ɓwana mǝnana à twalǝna lú-mǝlagga à nǝ̀ nggǝ purni ka. Yì lú ka ndà kǝ̀ muna-ɓwabura mwashat a bu nggè. Sǝ nggè ka mā-lú na. Ɓwabunda pas mǝnana a le ka à puro atè. 13 Lang Mǝtalabangŋo sǝn ɓwama man ngga, mǝsǝswatǝr male bwali, pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Ce a ɓua ɗang!&gt;&gt; 14 Pǝlǝa kutio tsǝk buì arǝ kal-lú. Amǝ twal lú pǝlǝa à cam gǝs. Sǝ Yesu na ama, &lt;&lt;Lagga, ǝn nggǝ no ama wu lo!&gt;&gt; 15 Lú kara lo dum nǝ do, tita nacau, pǝlǝa Yesu nyesǝi pe nggè.

16 Ko yan ngga gir nî karmuri, pǝlǝa à ɓwangsǝ Ɓakuli, à kǝ na ama, &lt;&lt;Ɓè mǝɓangnǝa mǝgule pusǝna rǝì aban sǝm. Ɓakuli yina ace amsǝ aɓwana male!&gt;&gt;

17 Cau mala gir mǝnia Yesu pe ka, akiban aɓa nzali Yahudi andǝ acili alá mǝnana à kàrì banì ka.

Yohana Mǝbatisǝma turban atà Yesu

(Matiu 11:2-19)

18 Alaggana mala Yohana yi banggi wi agir mǝnana kat Yesu pea ka. Pǝlǝa Yohana tunǝ aɓwana ɓari ateà, 19 sǝ tasǝia aban Mǝtalabangŋo ɓǝa kya ɗì ama, &lt;&lt;A nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban, mǝnana sǝm nggǝ kundǝ ka le, ko ɓǝ̀ sǝm kundǝ ɓeɓwa ɗàng?&gt;&gt;

20 Lang aɓwana man yina aban Yesu ka, à yì na ama, &lt;&lt;Yohana Mǝbatisǝma túr sǝm a bano, ɓǝ̀ sǝm yì ɗio ama, &lt;A nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban mǝnana sǝm nggǝ kundǝ ka le, ko ɓǝ̀ sǝm kundǝ ɓeɓwa ɗàng?&gt; &gt;&gt;

21 Àkǝ̀ banì Yesu twalia aɓwana pas ban akwánó andǝ arǝpangŋa malea, pusǝki akukwar arǝ aɓwana, sǝ mǝn mǝsǝ ante. 22 Pǝlǝa ne aɓwana mǝnana Yohana túriá ka ama, &lt;&lt;Wu nyare wu kya banggi Yohana agir mǝnana wu sǝn andǝ mǝnana wu ok ka. Ante kǝ sǝnban, aman à gbakǝri a kusǝia ka à lo à kǝ gya, amǝkwánó-dakali ka à kǝ twalia wia ban dakali malea, amǝkir'ara kǝ okban, à kǝ loasǝ alú, sǝ Cau Amsǝban ngga à kǝ hamnǝi a ban amǝ'tǝ̀r.* 23 Ɓwa mǝnana makgìr cau mem raka ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli!&gt;&gt;

24 Anzǝm o mala aɓwana mǝnana Yohana túriá ka, Yesu tita nea ɓwapǝndǝa acau amur Yohana ama, &lt;&lt;Lang wu puro wu wari a ban Yohana aɓa pǝɗanban a njenza ka, mana gir nì nda wu waria sǝne? Ndǝrdangŋa mǝnana gung kǝ dǝurǝki ka nda le? Awo! 25 Sǝ ɓǝ̀ nda raka, mana wu waria sǝne? Ɓè ɓwa na mǝnana makki adaura mǝɓoarne arǝì ka le? Awo! Aɓwana mǝnana à makkiyi adaura mǝɓoarne sǝ à nda aɓa banɓoarna mala kume ka, à nda malea a palta. 26 Sǝ mana wu waria sǝne? Mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na le? E, ǝn nggǝ na wun, yì ka, kútì mǝɓangnǝa mala Ɓakuli. 27 Yohana nda ɓwa mǝnana Malǝmce bangcau amurí ama:

&lt;&lt; &lt;Mǝ nǝ tasǝ mǝturonjar mem

ɓǝ̀ ako dǝmba,

mǝnana nǝ̀ gilǝkio njargula

sǝ a nǝ yiu ka.&gt;†

28 Ən nggǝ na wun, aɓalǝ aɓwana mǝnana kat à ɓǝlia a ɓanza man ngga, kǝɓwa pà kàm kútì Yohana nǝ gulo ɗang. Sǝama ɓwa mǝnana nda mǝkyauwe kat aɓata Domurǝm mala Ɓakuli ka ndanǝ gulo kútì.&gt;&gt;

29 Ɓwapǝndǝa kat, ko nggearǝ amǝ'ak boalo-cemi, lang à oangŋa cau mala Yesu ka, à ear kat ama, njargula mala Ɓakuli ka mǝɓoarne na, acemǝnana Yohana nǝ̀ pakkia wia batisǝma. 30 Sǝ amǝ Farisi andǝ amalǝm nggurcau ka à ginǝ kàné mala Ɓakuli mǝnana acea ka, acemǝnana à ɓinǝ ama ɓǝ̀ Yohana ɓǝ̀ kǝa pakkia wia batisǝma ɗàng.‡

31 Yesu lidǝmba nǝ cau ama:

Arǝ man sǝ mǝ nǝ kànì aɓwana mǝnana a nza man ngga? À nda kǝla mana? 32 À nda kǝla amuna mǝnana à do a kun limo, à kǝ akia rǝia cau ama:

&lt;&lt;Sǝm twangga wun ntetu,

sǝ wu ta'nggwam ɗang;

sǝm tuka wun nggyal ɓua-lú,

sǝ wu ɓua ɗàng!&gt;&gt;

33 Yohana Mǝbatisǝma ka yiu kǝ li nɗǝmo ɗàng, kǝ nu mùr-anap ɗàng. Sǝ wu na ama, &lt;&lt;Ndanǝ kukwar atè.&gt;&gt; 34 Muna mala Ɓwa yiu kǝ li, kǝ nu, nyare wu na ama, &lt;&lt;Wu sǝn nggea mǝ'lǐgula, mǝ nukiagir, gyajam mala amǝ'ak boalo-cemi andǝ &lt;amǝ'cauɓikea.&gt; &gt;&gt; 35 Kat andǝ amani ka sǝlǝe mala Ɓakuli ka, yi lǝmdǝ rǝì mǝsǝcau na aɓalǝ atúró mala aɓwana mǝnana à é ka.

Yesu a ɓala mala Shiman
ɓwa Farisi

36 Ɓè ɓwa aɓalǝ amǝ Farisi tunǝ Yesu arǝ girlina pwarikpǝra. Pǝlǝa Yesu wari a ɓala mala ɓwa Farisi man kya do aban li. 37 A là mǝno ka ɓè ɓwama nda kam mǝnana à súrǝì nǝ do aɓa cauɓikea, mā-gyatarǝu na ka. Lang ok ama Yesu nda ban li a ɓala mala ɓwa Farisi ka, yiu nǝ muna-dù mǝ'ɓoarjamnì mana à lumsǝì nǝ mùrú mǝ'rǝmɓoarne, mana kúrè candǝ ka. 38 Yiu yi kūndǝ nǝ ban akusǝ Yesu a nzǝmi, sǝ kǝ ɓua; liu anzǝm kusǝ Yesu nǝ mǝrǝm, esǝkia nǝ nyang múrí, sǝ kùria arǝì nǝ abui; camarǝ jeki akusǝ Yesu tùtù nǝ mburkuni, sǝ kǝ hasǝia nǝ mùrú mǝ'rǝmɓoarne.§

39 Ɓwa Farisi mǝnana tunǝ Yesu arǝ girlina ka sǝn mǝnia ka. Pǝlǝa na nǝ ɓabumi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa man ngga mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na ka, ɓǝ́ súrǝ́nà rǝ ɓwa mǝnana jekiyi rǝì, sǝ koya ulang ɓwama nda man ngga, acemǝnana mǝ'cauɓikea na.&gt;&gt;

40 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Shiman, mǝ ndanǝ cau mǝnana mǝ nǝ no ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa pe eare ama, &lt;&lt;Nam ce, Malǝm.&gt;&gt;

41 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwa kǝ kpata aɓwana ɓari tangna. Ɓwa mwashat ka ak mǝsǝboalo gbǝman-tongno, sǝ ɓeɓwa ka lumi-tongno nda ak ka. 42 Yia kǝm ngga à gandǝ mbwe ka tangna man ɗang. Mǝpa-tangna pǝlǝa twalia wia ban mǝno yì atangna ka. Sǝ ado ka yana aɓalǝia nǝ̀ earce nǝ̀ kutibanì?&gt;&gt;

43 Shiman eari wi ama, &lt;&lt;A sǝne mem ngga ɓwa mǝnana tangna male kpǝm sǝ à twali wi banì ka.&gt;&gt;

Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Yàwá! A nani pepè.&gt;&gt;

44 Pǝlǝa pǝlǝ rǝì a ban ɓwama man, sǝ ne Shiman ama, &lt;&lt;A sǝn mǝnia yì ɓwama ka? Ən kutio a ɓala mo, a pam mur lákkí akusǝu ɗang. Sǝ ɓwama man ngga liupam akusǝam nǝ mǝrǝm male. Sǝ kǝ esǝkia nǝ nyang muri. 45 A gingsǝam nǝ nu kunam ɗàng, sǝ mǝnia yì ɓwama ka, kutio mem mǝni ɗār ka, ko aulǝa tù kúni arǝ nu ka kusǝam ɗàng. 46 A hasǝam mùrú a ɓamuram ɗàng, sǝ yì ka, hasǝam mùrú mǝ'rǝmɓoarne arǝ akusǝam. 47 Ace mani ka, ǝn nggǝ banggo, earcearǝu male mana gul kpǝm ngga, lǝmdǝ ama, acauɓikea mǝgule male ka à twalǝni wi bania kat. Sǝ ɓwa mǝnana à twali wi banì bǝti ka, earcearǝu male gbal ka nda bǝti.&gt;&gt;

48 Yesu pǝlǝa ne ɓwama mǝno ka ama, &lt;&lt;À twalǝno ban acauɓikea mo.&gt;&gt;

49 Acili aɓwana mǝnana a ban li ka, a tita nea rǝia ama, &lt;&lt;Man yì ɓwa ka nda yana, mǝnana kǝ gandǝ twalban cauɓikea ka?&gt;&gt;

50 Pǝlǝa Yesu ne ɓwama mǝno ama, &lt;&lt;Paɓamuru mô amsǝno; o atà dorǝpwala mô.&gt;&gt;

8

Amamǝna mana à pe Yesu
gbasha ka

1 Tù anzǝm man ngga Yesu gya arǝ alá mǝgulke andǝ amuna-là ɗàngɗáng aban hamnǝ Cau Amsǝban mala Domurǝm mala Ɓakuli. Alaggana male man lum-nong-ɓari ka, à nda atè. 2 * Aɓea mamǝna mǝnana à pusǝ akukwar arǝia sǝ à twalia wia ban arǝkwana ka, à nda gbal atè. Amǝnia yì amamǝna ka à nda ka Maryamu (mǝnana à tunǝki ama Ɓwa Magdala), mana à pusǝ akukwar tongno-nong-ɓari arǝì ka, 3 andǝ Joana mālá Kuza, mǝnana kǝ ɗenyi nǝ ɓala mala Murǝm Hirǝdus ka, sǝ Suzana andǝ acilia pas. À kǝ pakki Yesu andǝ alaggana male gbasha nǝ agirkuma malea.

Kanicau arǝ mǝɓeale

(Matiu 13:1-9)

4 Lang ɓwabundǝa na arǝ ramba sǝ aɓwana na rǝ purkio arǝ alá ɗàngɗáng aban yiu aban Yesu ka, Yesu pǝlǝa nea wia mǝnia yì kanicau ka:

5 Ɓè mǝ'rya wari a ɓeale. Nda ban kok mǝsǝɓeale ka, aɓea sukkio amur njargula. Aɓwana parkia a ɓakusǝia sǝ amuna-nyal mana a kùli ka à yì tarkia. 6 Aɓea sukkio amur tali, lang à purna ka kara à ime, acemǝnana à kum banpwala ɗang. 7 Aman sukkio aɓalǝ azwe, sǝ à gulo andǝia ka, kara zwe sorǝkia. 8 Sǝ aman ngga à sukkio amur nzali mǝɓoarne. À puro, à gulo, à kya ɓǝla, komǝyenani ka pusǝ ɓǝle kútì mǝnana à ɓeali ka kusǝ gbǝman.

Yesu bangŋǝna mǝnia yì cau ka, pǝlǝa loasǝ gi na ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga ɓǝ̀ ǒ.&gt;&gt;

Yesu mǝngi ɓá kanicau mala mǝɓeale

(Matiu 13:10-12,18-23; Markus 4:13-20; 13:18-23)

9 Alaggana mala Yesu ɗì ama, mana nda ɓá mǝnia yì kanicau ka. 10 Pǝlǝa nea wia ama:

Wun ngga à pana wun súrǝ̀ gir ɓá sǝmbǝrǝa mala Domurǝm mala Ɓakuli. Sǝ mala acili aɓwana ka, ǝn nggǝ nea wia nǝ kanicau ace mǝnana ɓǝà lùmsǝ cau ɓá Malǝmce mǝnana ama:

&lt;&lt;À nǝ̀ soa mǝsǝia,

sǝ à pà nǝ̀ sǝn kǝgìr ɗàng;

À nǝ̀ kwaki kiria aban okban,

sǝ ce pà nǝ̀ kpakia wia ɗàng.&gt;&gt;†

11 Mǝnia ka ndà ɓá man yì kanicau: Mǝsǝɓeale ka nda cau mala Ɓakuli. 12 Amǝsǝɓeale mǝnana à kpa mur njargula ka, à nda ka aɓwana mǝnana à ǒ, sǝ Shetan yiu yi pwan cau mǝnana a ɓabumia ka, ace mǝnana ɓǝà kǝa pà ɓamuria ɓǝà kum àwá ka ɗàng. 13 Amǝnana à kpa amur tali ka, à nda ka aɓwana mǝnana à ok cau ka, à é nǝ bumpwasǝa, sǝ cau kum kutio a ɓabumia ɗàng. Paɓamuru malea ka banì sau ɗang, pwari kārǝkiban yiu ka kara à kpa. 14 Amǝsǝɓeale mǝnana à kpa aɓalǝ azwe ka, à nda ka aɓwana mǝnana à ak cau mala Ɓakuli, sǝ nǝnzǝ́mò ka aɗenyicau mala doɓanza andǝ alta kume, sǝ bumpina arǝ kum banɓoarnado mala gìr ɓanza, yi tsǝia ko à ɓǝl ɗàng. 15 Sǝ amǝsǝɓeale mǝnana a nzali mǝɓoarne ka, à nda ka aɓwana mǝnana à ok cau sǝ à bwali nǝ ɓabum mǝɓoarne mǝɓafoe ka. À lidǝmba aɓa gandǝrǝu, sǝ cau pusǝ ɓealu mǝɓoarne aɓalǝia.

Kanicau arǝ pitǝla

(Markus 4:21-25)

16 Ɓwa pà nǝ̀ tsǝk bǝsa a pitǝla sǝ nǝ̀ kùmsǝi wi nkenye amurí, ko nǝ̀ oasǝi a tǝta gado ɗàng. Nǝ̀ gyari a kùli ace aɓwana mǝnana à nǝ̀ kútí ka ɓǝà sǝn tǎlaban.‡

17 Kǝgìr pà kàm a sǝmbǝrǝa mǝnana à pà nǝ̀ pusǝ ce raka, sǝ kǝgìr pà kàm mǝnana à nǝ̀ gir ce, mǝnana à pà nǝ̀ súrǝì ko tè pà nǝ̀ pur raka.§

18 Wu tsǝkiru arǝ gir mǝnana wu kǝ ok ka. Ɓwa mǝnana ndanǝi ka, à nǝ̀ tsǝki wi ɓe amurí. Sǝ ɓwa mǝnana pànǝi raka, ko mǝnana kǝ sǝni kǝla ndanǝi ka, à nǝ̀ é arǝì.*

Nggea Yesu andǝ amǝ'eambi

(Matiu 12:46-50; Markus 3:31-35)

19 Pǝlǝa nggea Yesu andǝ amǝ'eambi yiu a baní, sǝ ace làkkì mala aɓwana ka à bwal bani ɗàng. 20 Pǝlǝa ɓeɓwa ne Yesu ama, &lt;&lt;Nggo andǝ amǝ'eambo ka, à nda ban came a nza, à kǝ earce sǝno.&gt;&gt;

21 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Nggem andǝ amǝ'eambam ngga, à nda ka ɓwana mǝnana à kǝ ok cau mala Ɓakuli sǝ à kǝ tsǝi aɓa túró ka.&gt;&gt;

Yesu tamsǝ nggea gung

(Matiu 8:23-27; Markus 4:35-41)

22 A ɓè pwari mwashat Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu fani sǝm nǝ̀ eauwe a ɓè nkaring nggeamùr.&gt;&gt; Pǝlǝa à eauwe a waru aban ká. 23 À nda rǝ o ka, Yesu koa ntulo. Kara nggea gung mǝcandǝe longŋǝna ɓua a nggeamùr, ɓǝ́ kongsǝna waru. Yia ka à nda aɓa nggea tanni mǝgule.

24 Alaggana wario à kya loasǝkì a ntulo ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, Ɓwamǝgule, sǝm ndo sǝm nǝ̀ ko!&gt;&gt;

Yesu lo pǝlǝa sà arǝ gung andǝ mur mǝnana gung kǝ loasǝki ka. Kara gung kur kǝkǝs, ban nyare pwal ɗǝong. 25 Yesu pǝlǝa ɗì alaggana male ama, &lt;&lt;Gūliarǝui ma'wun nda ke?&gt;&gt;

Ɓangciu pakkia wia, à ndali pǝlǝa à ɗì rǝarǝia ama, &lt;&lt;Ya ɓwa nda man, mǝnana sa arǝ gung andǝ mur, pǝlǝa à oki wi ka!&gt;&gt;

Yesu pusǝ kukwar arǝ ɓeɓwa

(Matiu 8:28-34; Markus 5:1-20)

26 Yesu andǝ alaggana male samsǝa à yàllî nggeamùr Galili à kya kpasha a bu-nzali mala amǝ Gerasin. 27 Lang Yesu nǝ̀ eauwe a nza ka, kara ɓè ɓwabura ndya, mǝnana ndanǝ akukwar arǝì ka. Ɓwabure pur amǝno yì la ka. Ɓwabure ka banì sauwuna oasǝ agir-nggūrǝu arǝì ɗàng, sǝ dukiyi a ɓala ɗàng, akiyi rǝì aɓalǝ aɓembe. 28 Lang nǝ̀ sǝn Yesu ka, kara mak'zwalo bàng-bàng, yi kpa a ɓadǝmbi, loasǝ gi kǝ̀rkǝ́r ama, &lt;&lt;Mana ǝn pakko, Yesu, Muna mala Ɓakuli mana Karban kat ka? Ən nggǝ zǝmbo, kǝa pam tanni ɗàng!&gt;&gt; 29 Ne anggo acemǝnana Yesu angŋǝna dǝmba sàrǝ̀nà amǝnia yì akukwar ka ɓǝà purî rǝ mǝnia yì ɓwa ka. Kusǝ pas ka abangŋo mǝɓane man kǝ lo arǝì. Sǝ kat andǝ amani ama aɓwana nǝ̀ taka akusǝi andǝ abui nǝ anko andǝ ansolo, sǝ à nǝ̀ tamsǝ aɓwana ɓǝà yállí ka, nǝ̀ kasǝki ansolo, nǝ̀ ɓungia anko. Pǝlǝa akukwar nǝ̀ um nǝi a ɓabondo.

30 Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Lùllǝò a mana?&gt;&gt;

Pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Lullǝam nda Pas.&gt;&gt; Bang anggo acemǝnana akukwar pas sǝ à kùtí a rǝì. 31 Akukwar nì camarǝ zǝmbi Yesu ama ɓǝ̀ kǝa tasǝia aɓa tūli-tàtǝkǝtè†, yì tūli-bǝsa ɗàng.

32 A girǝi bania anggo ka, nggea domwan mala atǝmbǝrǝm-ɓala ndakam, aban likiali a bum-nkono. Akukwar nì zǝmbi Yesu ama ɓǝ̀ earia wia ɓǝà kya kutio arǝ atǝmbǝrǝm-ɓala mǝno, pǝlǝa earia wia ɓǝà kyane. 33 Lang akukwar purî rǝ mǝnia yì ɓwa ka, à kya kutio arǝ atǝmbǝrǝm-ɓala. Kara domwan man kat giɓi nǝ mire a pal nkono à kya ɓunno a kun gwanyi mǝ'dāhre, à sukkio aɓa anggeamùr, à ko kat à wu mbǝtǝp.

34 Lang amǝ'yál atǝmbǝrǝm-ɓala sǝn gìr mǝnana kumban ngga, à sarǝa mire aban o, à kya bangce a la andǝ acilia ban aɓa bu-nzali mǝno. 35 Ɓwabunda puro aban ká sǝn gìr mǝnana kumban ngga. Lang à yina a ban Yesu ka, à yì kum mǝnia yì ɓwa mǝnana akukwar purî rǝì ka, aban do a ɓadǝm Yesu nǝ agir-nggūrǝu arǝì, ɗenyicau male nyarǝna arǝì, sǝ ɓangciu pakkia wia.

36 Aɓwana mǝno à sǝn gir nî nǝ mǝsǝia ka, à kanî aɓwana ce pusǝo mǝnana à pusǝ akukwar arǝ mǝnia yì ɓwa ka. 37 Ɓwabunda mǝnana kat a bu-nzali mǝno mala amǝ Gerasin ngga, à zǝmbi Yesu ama ɓǝ̀ upi nzali malea, acemǝnana ɓangciu pakkia wia kǝ̀rkǝ́r.

Lang Yesu eauwe a waru, nǝ̀ nyare nǝ̀ o ka, 38 ɓwa mǝnana akukwar purî rǝì ka zǝmbi wi ama, nǝ̀ o atè. Sǝ Yesu ɓinǝe, ne wi ama, 39 &lt;&lt;Nyare a la ma'wun kya na ce nggea gìr mǝgule mǝnana Ɓakuli pakko wi ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa mǝnia yì ɓwa ka nyare o a la malea, camarǝ bang ce gìr mǝnana Yesu pakki wi ka.

Muna Jarus andǝ ɓwama
mǝ rǝkwana

(Matiu 9:18-26; Markus 5:21-43)

40 Lang Yesu nyarǝna ka, ɓwabundǝa gingsǝi, acemǝnana à nda ban kundǝe. 41 Pǝlǝa ɓeɓwa, lùllǝì ama Jarus, ɓwamǝgule mala Ndakpapi, yiu yi kpa a ɓadǝm Yesu, kǝ ɓuakia rǝì ama ɓǝ̀ yiu atè a ɓala male, 42 acemǝnana kǝ mǝɓoarnsarile mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, mǝnana ndanǝ apǝlǝa lum-nong-ɓari ka, kúni malanǝ̀ kùmsǝó.

Yesu bwalǝna njargula aban ká, ɓwabundǝa mǝnana lo atè ka nggiki kǝ̀rkǝ́r. 43 Ɓè ɓwama nda aɓalǝia, mǝnana pak apǝlǝa lum-nong-ɓari nkila na aban sukkio arǝì. Mal girkuma male a ban amǝ'sonzǝo, sǝ kǝɓwa gandǝ sonzǝe ɗàng. 44 Ɓwama man kar nǝ nzǝm Yesu, je kun daura male, anggo ka kara sukkio mala nkila male came.

45 Yesu ɗiban ama, &lt;&lt;Yana ɓwe jem?&gt;&gt;

Koyan ngga na ama ndà ɗang. Pǝlǝa Bitǝrus na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ɓwabundǝa kārǝio aɓalǝu, sǝ à kǝ ramgio, sǝ a kǝ ɗiban ama, &lt;Yana ɓwe jem?&gt; &gt;&gt;

46 Sǝ Yesu ka bang ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwa jenam, ǝn sǝlǝa, acemǝnana ǝn ok rǝcandǝa puro arǝàm.&gt;&gt;

47 Lang ɓwama man sǝnǝni te ndo nǝ̀ pur ka, puro rǝì kǝ ɓǝla, yi kpa a ɓadǝm Yesu. A ɓamǝsǝ ɓwabundǝa kat, bang tǝr gir mana tsǝi sǝ je Yesu, andǝ kúmó mǝnana kum rǝpwala àkǝ̀ banì ka. 48 Sǝ Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓoarnsarilem, gūliarǝu mô arǝàm twalǝno ban rǝkwana mò, o aɓa rǝpwala.&gt;&gt;

49 Yesu na arǝ nacau più ka, ɓeɓwa pur nǝ ɓala mala Jarus, yì ɓwamǝgule mala Ndakpapi. Yi ne Jarus ama, &lt;&lt;Ɓoarnsarileo pangŋǝna lú. Kǝa pe Malǝm tanni ɓà ɗàng.&gt;&gt;

50 Lang Yesu ok ce ka, ne Jarus ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng, we ka tamsǝ ɓabumo, rǝ munio nǝ̀ malâ.&gt;&gt;

51 Lang à yì bwalǝna ɓala mala Jarus ka, Yesu eari kǝɓwa kutio atè ɗàng, she kǝ Bitǝrus, sǝ Yohana andǝ Jemis, sǝ tár muna andǝ ngge. 52 Anggo ka ɓwapǝndǝa kat à nda rǝ ɓua sǝ à kǝ keban ace. Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa ɓua ɗàng, muna ka wu ɗàng, nda a ntulo!&gt;&gt;

53 Kara à oali oalo kyauwikiban, acemǝnana à sǝlǝna ama muna ka wuna. 54 Pǝlǝa Yesu bwal muna a garabui, sǝ na ama, &lt;&lt;Munem, lo!&gt;&gt; 55 Yilǝmi muna kara nyare, sǝ par buì lo cam nǝ came. Yesu pǝlǝa nea wia ama, ɓǝà pe wi girlina ɓǝ̀ li. 56 Atár muna andǝ ngge ndali kǝ̀rkǝ́r. Pǝlǝa Yesu nunkiria, ama ɓǝà kǝa ne kǝɓwa ce gìr mǝnana kumban ngga ɗàng.

9

Yesu túr alaggana male
lum-nong-ɓari

(Matiu 10:5-15; Markus 6:7-13)

1 Yesu tunǝ amǝ'mishan male mǝnana lum-nong-ɓari ka, sǝ pea wia rǝcandǝa andǝ gara amur akukwar kat sǝ ɓǝa twalban rǝkwana. 2 Pǝlǝa tasǝia ɓǝa kya hamnǝ ce Domurǝm mala Ɓakuli, sǝ ɓǝa twali aɓwana ban rǝkwana. 3 * Nea wia ama, &lt;&lt;Wu kǝa twal kǝgìr a bu wun ace gya ma'wun ɗàng. Wu kǝa twal gara-gya, ko luru, ko girlina, ko boalo, ko aɓea agir-nggūrǝu ɗang. 4 Koya ɓala wu sulǝ kam ngga, wu kǝa ɗeki ɓalae ɗàng, she ɓǝ̀ wu nyìngŋǝ̀nà le ka. 5 Sǝ ɓǝ̀ aɓwana ak wun raka, ɓǝ̀ wun nǝ̀ nying le ka wu kǝtǝri tú mǝnana a kusǝ wun ngga, acemǝnana ɓǝ̀ nakún wun amúrià.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa à lo à ara arǝ amuna-là aban hamnǝ Cau Amsǝban andǝ twali aɓwana ban rǝkwana a koya ban.

Hirǝdus ndali nǝ acau
mana oki ka

(Matiu 14:1-12; Markus 6:14-29)

7 Hirǝdus, murǝm Galili ok ce agir mǝnana à kǝ pak kat ka, muri zurǝì, acemǝnana aɓea aɓwana kǝ̀ na ama, Yohana nda à loasǝi a ɓembe ka. 8 Aɓea ɓwana ka à kǝ na ama Iliya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli nda yi pusǝrǝi ka, nyare aɓea ka ama, ɓekǝ mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana a pwarian ngga nda long nǝ yilǝmu ka. 9 Hirǝdus ka bang ama, &lt;&lt;Yohana ka ǝn tsǝa à kasǝ meali, sǝ yana ɓwe nda mǝnia ɗǝm ǝn nggǝ oki amǝnia yia acau amurí ka?&gt;&gt; Pǝlǝa alta sǝn Yesu.

Yesu li nǝ aɓwana á-tongno

(Matiu 14:13-21; Markus 6:30-44; Yohana 6:1-14)

10 Lang amǝ'mishan nyarǝna ka, à yì banggi Yesu agir mǝnana kat à pak ka. Pǝlǝa umia, yia nǝmurǝia, a ɓè la mǝnana à kǝ tunǝi ama Beseda ka. 11 Ɓwabunda ok ce, kara à pwan rǝia à o atè. Yesu gingsǝia, sǝ nea wia cau amur Domurǝm mala Ɓakuli, sǝ aɓwana mǝnana à yiu sǝ à nda aɓa rǝkwana ka, twalia wia ban arǝkwana malea.

12 Lang pwari mala nǝ̀ kpa ka, alaggana mala Yesu man lum-nong-ɓari ka, à sungŋo a baní à yì ne wi ama, &lt;&lt;Ɗeki ɓwabundǝa ɓǝa o arǝ amuna-là, ɓǝa kya alta girlina andǝ ban nongŋo, acemǝnana ban mǝnia sǝm ndakam ngga ɓabondo na.&gt;&gt;

13 Sǝ Yesu ka nea wia ama, &lt;&lt;Wu pea wia girlina ɓǝa li.&gt;&gt;

Pǝlǝa à ne Yesu ama, &lt;&lt;Kǝgìr mǝnana sǝm ndanǝi ka, kǝ bǝredi tongno nda andǝ amǝnji ɓari. She ɓǝ̀ do ama ɓǝ̀ sǝm kya kur girlina ace ɓwabundǝa man kat ka.&gt;&gt; 14 Aburana mǝnana a banì ka à bwal á-tongno.

Pǝlǝa Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu tsǝia ɓǝa do mbop-mbop lumi-tongno-tongno.&gt;&gt;

15 Anggo sǝ alaggana tsǝia, koyana le ka dum nǝ do. 16 Yesu twal abǝredi mǝnia tongno andǝ anji ɓari ka, pǝlǝa loasǝ múrí a kùli pak yàwá, sǝ ɓwanggia, pè alaggana male ɓǝà gaki ɓwabundǝa. 17 Yia kat à li à ɗǝmngya. Alaggana pwan cili aɓwangine mǝnana à ueo ka arǝ azace lum-nong-ɓari.

Cau mǝnana Bitǝrus na
amur Yesu ka

(Matiu 16:13-19; Markus 8:27-29)

18 Ɓè pwari ndakam Yesu ka nda ban pak hiwi nǝmurǝì, sǝ alaggana male yiu atè, pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Ɓwabunda kǝ na ama, Mǝ nda yana?&gt;&gt;

19 À eari wi ama, &lt;&lt;Aɓea ɓwana ama a nda Yohana Mǝbatisǝma, aɓea ka ama a nda Iliya, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli, sǝ aɓea ka ama a nda ɓè mǝɓangnǝa mala Ɓakuli atà mǝnana a pwarian ngga, mǝnana nyare yiu nǝ yilǝmu ka.&gt;&gt;†

20 Yesu nyare ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ wun, a bangŋe ma'wun ngga, mǝ nda yana?&gt;&gt;

Bitǝrus eare ama, &lt;&lt;A nda Kǝrǝsti‡ Mǝ'amsǝban mǝnana Ɓakuli turi ka.&gt;&gt;§

Yesu na ce tanni andǝ lú male

(Matiu 16:20-28; Markus 8:30--9:1)

21 Yesu nunkiria nǝ rǝcandǝa ama, ɓǝa kǝa ne kǝɓwa ɗàng. 22 Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Dumǝna púp Muna mala Ɓwa nǝ̀ kum tanni arǝ agir pas, sǝ akapana, andǝ agbani pǝris, andǝ amalǝm Nggurcau ka à nǝ̀ ɓinǝi. À nǝ̀ wal-luí, sǝ aɓa tàruià nongŋo ka nǝ̀ lo nǝ yilǝmu.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa nea aɓwana kat ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat kǝ earce yiu atàm ngga, nǝ̀ ɓinǝ ɓamúrì,*nǝ̀ twal nggun-gangndǝi male ko aya pwari ka nǝ̀ kpatam. 24 Ɓwa mǝnana kǝ earce amsǝ yilǝmi ka, nǝ̀ ɗwanyibanì, sǝ ɓwa mǝnana turta yilǝmi acem ngga, nǝ̀ amsǝi.† 25 Mana gir nì nǝ̀ purî ɓwa yi mǝnana ɓǝ̀ kum ɓanza kat, sǝ ɗwanyi yilǝmi ko yilǝmi kiɗiki ka? 26 Ɓǝ̀ kǝsǝkya kǝ pakki ɓwa arǝàm sǝ arǝ cau mem ngga, kǝsǝkya nǝ̀ pakki Muna mala Ɓwa arǝì, a pwari mǝnana nǝ̀ yiu nǝi, aɓa ɓoarɓwa male andǝ ɓoarɓwa mala Tárrí andǝ mala amǝturonjar mǝfele ka.‡ 27 Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, aɓea ɓwana mǝnana à nda ban came kani ka, à pà nǝ̀ wu ɗàng, she ɓǝà sǝnǝna Domurǝm mala Ɓakuli ka.&gt;&gt;

Nggaɗirǝu mala Yesu

(Matiu 17:1-8; Markus 9:2-8)

28 § Kǝla anzǝm nongŋo tongno-nong-tàrú, mǝnana Yesu nakiyi acau man ngga, tunǝ Bitǝrus andǝ Yohana andǝ Jemis, pǝlǝa à eauwe amur ɓe nkono ace pak hiwi. 29 Lang nda rǝ pak hiwi ka, ɓamǝsǝi twalo nggaɗi, sǝ agir-nggūrǝu male ka à pwasǝ tyal-tyal, kǝla linzama mala tǎlaban. 30 Kara aɓwana ɓari, Musa andǝ Iliya yiu, à kǝ nacau nǝi. 31 À pusǝ rǝia aɓa ɓoarɓwa mala kùli, aban nacau andǝ Yesu. À bang cau amur lú male, mǝnana nǝ̀ yia lùmsǝo a Urǝshalima ka. 32 Sǝ Bitǝrus andǝ aɓi ka à kongŋa malea a nggea ntulo. Lang mǝsǝia nǝ̀ sa ka, à sǝn ɓoarɓwa mala Yesu andǝ aɓwana mǝnia ɓari aban came andǝi ka. 33 Lang amǝnia yì aɓwana nda ban nying Yesu à nǝ̀ o ka, Bitǝrus pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ndanǝ ɓoaro mǝnana sǝm nda kani ka. Sǝm nǝ̀ gilǝ agumli tàrú, mwashat ka nda aceo, mwashat ace Musa, sǝ mǝnia mwashat ka nda ace Iliya.&gt;&gt; Sǝ yì ka, súrǝ̀ cau mǝnana nakiyi ka ɗàng.

34 Nda aban nacau più ka, pǝrɓang sulǝo gìr múrià, pǝlǝa ɓangciu pakkia wia mǝnana pǝrɓang yi gìr múrià ka. 35 Gì Ɓakuli pur nǝ ɓá pǝrɓang na ama, &lt;&lt;Mǝnia ka Munem na, nda mǝnana ǝn tarrì ka, wu kwaki kir wun arǝì.&gt;&gt;*

36 Lang giu nanacau ka, kara à sǝn Yesu nǝmurǝì. Alaggana man bwal ce arǝarǝia, à ne kǝɓwa ce gir mǝnana à sǝn aɓalǝ anongge ka ɗàng.

Yesu pusǝ kukwar arǝ muna

(Matiu 17:14-18; Markus 9:14-27)

37 Ban fana ka, lang Yesu andǝ alaggana mǝnia tàrú sùlǝ́nì múr nkono ka, ɓwabundǝa yiu rambǝa a ban Yesu. 38 Ɓè ɓwa aɓa ɓwabundǝa loasǝ gì ama, &lt;&lt;Malǝm! Ən nggǝ zǝmbo, ɓwamur munem, nda kǝ̀ munem mwashat! 39 Ɓè bangŋo mǝɓane kǝ lo à rǝì, sǝ kǝ tsǝì kǝ yasǝlǝban nǝ mak'zwalo bàng-bàng. Kǝ turi aɓa dǝurǝki rǝì wak gandǝa ntāra nǝ̀ gupi a kúni. Kani lo arǝì anggo, pà nǝ̀ eare nǝ̀ nyi ɗàng she ɓǝ̀ sokkina te pà nî tanni kǝ̀rkǝ́r ka. 40 Ən zǝmbi alaggana mô ɓǝà pusǝì, sǝ à gandǝi ɗàng.&gt;&gt;

41 Sǝ Yesu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Wun a nza man ngga wu nda wu pak murcandǝa sǝ wu ɗwanyi paɓamuru a ban Ɓakuli ka! Banem nǝ̀ sau lang aban do sǝnǝa wun sǝ wun nǝ̀ kànì pak ɓè kǝgìr? Nǝ̀ ngga ká a ya pwari sǝ mǝ nǝ nggǝ twal gandǝrǝu nǝ wun?&gt;&gt; Pǝlǝa ne ɓwabure ama, &lt;&lt;Yinǝ munio kani.&gt;&gt;

42 Lang muna longŋǝna aban yiu ka, kara kukwar loasǝi gwarrì a nzali, turi aɓa mǝɓulɓul mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì. Pǝlǝa Yesu pyau kukwar, kukwar purî rǝ muna, sǝ Yesu nyesǝì pè tárrí. 43 Yia kat ka à ndali nǝ gulo mala rǝcandǝa mala Ɓakuli.

Yesu na ce lú male ɗǝm

(Matiu 17:22-23; Markus 9:30-32)

Lang ɓwabundǝa kat nda rǝ ndali nǝ agir mǝnana Yesu pè ka, ne alaggana male ama, 44 &lt;&lt;Wu kwaki kir wun arǝ cau mǝnana mǝ nǝ bangga wun ado ka: Muna mala Ɓwa ka à ndo à nǝ̀ me a ɓabù aɓwana amǝɓinǝ mǝsǝì.&gt;&gt; 45 Sǝ alaggana ka à súrǝ̀ ɓá mǝnia yì cau ka ɗàng. Ceì sǝmbǝrǝia wia à gandǝ bwalte ɗàng, sǝ ɓangciu pakkia wia ɓǝa ɗì amurí.

Yana nda ɓwamǝgule kat?

(Matiu 18:1-5; Markus 9:33-37)

46 Makgìr lo aɓalǝ alaggana mala Yesu amur koyana aɓalǝia nda ɓwamǝgule kat. 47 Yesu súrǝ́nà ɗenyicau malea, pǝlǝa loasǝ ɓè muna tamsǝi a nkanggari,† 48 sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Koyana sǝ ɓǝ̀ ak muna kǝla mǝnia ace lullǝam ngga, angŋǝnam, sǝ ɓwa mǝnana em ngga, angŋǝna Tárrám mǝnana tasǝam ngga. Ɓwa mǝnana kutibanì kat a nongsǝmúrû aɓalǝ wun ngga, nda ɓwamǝgule ma'wun kat.&gt;&gt;

Ɓwa mana camba wun a
nggaro raka ma'wun na

(Markus 9:38-40)

49 Pǝlǝa Yohana ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, sǝm sǝn ɓeɓwa aban pusǝ akukwar nǝ lùllǝò sǝ sǝm ne wi ɓǝ̀ came, ɓǝ̀ kǝa pè ɗàng, acemǝnana pà aɓalǝ sǝm ɗàng.&gt;&gt;

50 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Wu kǝa tamsǝi ɗàng, ɓwa mǝnana pà a nggaro nǝ wun raka, ma'wun na.&gt;&gt;

Amǝ Samariya ɓinǝ ak Yesu

51 Lang pwari mǝnana Yesu nǝ̀ nyarni aban o a kùli gbashìnà ka, Yesu tsǝk muri aban ká a Urǝshalima. 52 Pǝlǝa tasǝ amǝ'na-túrbân à aki dǝmba aban ká a ɓè muna-là mala amǝ Samariya ɓǝà kya gilǝki ban-sulǝo. 53 Sǝ aɓwana mala mǝno yì muna-là ka à gingsǝi ɗàng, acemǝnana yì ka, tsǝk muri aban ká nǝ Urǝshalima. 54 Alaggana male, Jemis andǝ Yohana, à sǝni anggo ka pǝlǝa à ɗiban ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ sǝm tunǝ bǝsa a kùli ɓǝ̀ yi pisǝ aɓwana mǝnia ka le?&gt;&gt;‡

55 Yesu pǝlǝ rǝì sà arǝ Jemis andǝ Yohana. 56 Pǝlǝa à kutio à o a ɓè muna-là.

Amǝkpata Yesu nǝ mburkun

(Markus 8:19-22)

57 À nda ban ká a njargula ka, ɓeɓwa ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kpato ko ayaban a nǝ ká kàm ngga.&gt;&gt;

58 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Amǝ'nzǝgban ngga à ndanǝ atūli malea, sǝ amuna-nyal mǝnana a kùli ka à ndanǝ anda, sǝ Muna mala Ɓwa ka pànǝ ban mǝnana nǝ̀ usǝlǝ kam ngga ɗàng.&gt;&gt;

59 Pǝlǝa ne ɓeɓwa ama, &lt;&lt;Yiu atàm.&gt;&gt; Sǝ ɓwe ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, cam peatu, mǝ kya tsǝkban tárrám.&gt;&gt;

60 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɗeki alú ɓǝa tsǝk alú malea, sǝ we ka kyane kya hamnǝ Domurǝm mala Ɓakuli.&gt;&gt;

61 Nyare ɓeɓwa bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kpato, Mǝtalabangŋo, sǝama cam peatu mǝ nyare mǝ kya tsǝk amǝɓala mem a ndà.&gt;&gt;§

62 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana nda ban rya nǝ andá, sǝ kǝ kar mǝsǝi a nzǝmi ka, kārǝa nǝ̀ kum Domurǝm mala Ɓakuli ɗang.&gt;&gt;

10

Yesu túr amǝkpate lumi
tongno-nong-ɓari
nǝ mǝsǝì ɓari

1 Anzǝm mǝnia ka, Mǝtalabangŋo twal aɓea ɓwana lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝì ɓari atà amǝkpate, sǝ tasǝia ɓari-ɓari ɓǝa aki dǝmba o arǝ alá andǝ aban mǝnana yì ka, nǝ̀ ká kam ngga. 2 Nea wia ama:

Túró pwan gir ɓaban ngga ndakam kǝ̀rkǝ́r, sǝ amǝtúró ka à làkkì ɗàng. Ace mani ka, wu zǝmbi Mǝtala ɓaban ɓǝ̀ tasǝ amǝtúró a ɓaban.* 3 Wu kyane! Ən nggǝ tasǝ wun kǝla amuna-nzur aɓalǝ anvwa-bondo.† 4 ‡Wu kǝa twal boalo, ko luru gya, ko ankura, a bu wun ɗàng, sǝ wu kǝa makki kǝɓwa kún a njargula ɗang. 5 Ko ya ɓala na wu kútí kam ngga, wu tite nǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ dorǝpwala sulǝo a ɓala man.&gt;&gt; 6 Ɓǝ̀ mǝ'earce dorǝpwala na a ɓalae ka, makkun ma'wun ɓǝ̀ do amurí. Sǝ ɓǝ̀ pà kàm raka, makkun ma'wun ɓǝ̀ nyare atà wun. 7 Wu do a ɓalae, wu li, wu nu koya gir à pà wun kam ngga, acemǝnana mǝtúró ka ɓoaro ɓǝ̀ kum tangnakusǝi. Wu kǝa wu turkio arǝ aɓala ɗang.§

8 Ɓǝ̀ ya là wu kútí kam, sǝ à ak wun ngga, wu li komana à pà wun ngga. 9 Wu twalia wia ban arǝkwana mǝnana abanì ka, sǝ wu nea wia ama, &lt;&lt;Domurǝm mala Ɓakuli yina aban wun tù.&gt;&gt; 10 *La mǝnana wu kútí kam, sǝ à ak wun raka, wu puro arǝ akula malea wu na ama, 11 &lt;&lt;Ko nggearǝ tú la ma'wun mǝnana a kusǝ sǝm ngga, sǝm nggǝ kǝtǝrikia wuni. Sǝ wu sǝlǝ ama: Domurǝm mala Ɓakuli ka yina aban wun tù!&gt;&gt; 12 Ən nggǝ na wun, a pwari ɓashi ka, ɓashi mala Ɓakuli amur mǝno yì la ka nǝ̀ candǝe nǝ̀ kútì mala amǝ Sodom.†

Ala mana à earnǝ
Cau Amsǝban raka

(Matiu 11:20-24)

13 Caukwanban nǝ we, Korazin! Caukwanban ne we gbal Beseda! Ɓǝa agir-ndǝlǝki mǝnana à pakkia aɓalǝ wun, à pangŋǝnia a Taya andǝ Sidon ngga, ɓǝ à pwanǝna nzali ɗiɗyal, à makkina anggubyau keban a rǝia, nǝ tāpì aɓa tú.‡ 14 Gìr'kwanrǝu mana nǝ̀ yiu amur wun a pwari ɓashi ka, nǝ̀ ɓike nǝ̀ kútì mǝnana nǝ̀ yiu amur amǝ Taya andǝ amǝ Sidon ngga. 15 Sǝ we Kapanahum ngga! A kǝ́ sǝni kǝla à nǝ̀ loasǝo aban ká kùli le? Awo! À nǝ̀ túrǒ a nzali àkǝ̀ ɓá tūli-lú!§

16 Wun amǝ kpatam, ɓwa mǝnana kwakikiri arǝ wun ngga, nda ban kwakikiri a rǝam, ɓwa mǝnana ginǝ wun ngga, ginǝnam, sǝ ɓwa mǝnana ginǝam ngga, ginǝna Tárrám mǝnana tasǝam ngga.

Nyare mala amǝ kpata Yesu
mana túriá ka

17 Amǝkpata Yesu mǝnana lumi-tongno-nong-ɓari mǝsǝì ɓari ka à nyar nǝ bumpwasǝa à yiu à yì na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, nggearǝ akukwar ka à kǝ oka sǝm aɓa lùllǝò!&gt;&gt;

18 Pǝlǝa Yesu pea wia eare ama, &lt;&lt;Ən sǝn Shetan pur a kùli aban kpa kǝla li'nzama mala mbulo. 19 Ən pana wun rǝcandǝa wu parki an'yau andǝ agenye sǝ wu limurǝm amur bangŋo mala ɓi'wun mǝbura, kǝgìr pà nǝ̀ kum wun ɗang.* 20 Sǝ ban ɓǝ̀ kǝa ɓoara wun ama akukwar kǝ oka wun ɗang, wu pak bumpwasǝa ama alullǝ wun ngga à gilǝnia a kùli.&gt;&gt;

Bum Yesu pwasǝo

(Matiu 11:25-27; 13:16-17)

21 Amǝno yì pwari ka, Yesu lùmsǝ nǝ bumpwasǝa aɓa Bangŋo Mǝfele sǝ bang ama, &lt;&lt;Ən ɓwangsǝkio we Dâ, Mǝtala kùli andǝ nzali, acemǝnana a sǝmbǝrǝ amǝnia yì agir ka arǝ amǝ'sǝlǝe andǝ amǝ'súrǝ̀e, sǝ a lǝmdǝia aban amuna mǝkèke. E, Dâ, mǝnia ka nda gir mǝnana pwasǝ bumo ka.&gt;&gt;

22 &lt;&lt;Girbunda kat ka Tárrám nyìngŋǝ́nàm mia a buam. Kǝɓwa súrǝ̀ koyan nda Muna ɗang, she kǝ Ɓakuli Tárrú nǝmurǝì, sǝ kǝɓwa pà kàm súrǝ̀ koyan nda Tárrú ɗang, she kǝ Muni, andǝ aɓwana mǝnana Muni tarkia ama nǝ̀ lǝmdǝí abania ɓǝa súrǝì ka.&gt;&gt;†

23 Pǝlǝa pǝlǝ rǝì a ban alaggana male, nea wia zàng ama, &lt;&lt;Amǝsǝu mǝnana à kǝ sǝn gìr mǝnana wu kǝ sǝni ka, à ndanǝ earmúrú a ban Ɓakuli! 24 Ən nggǝ na wun ama, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli andǝ amurǝma ka, à kǝ earce ama à nǝ̀ sǝn gìr mǝnana wu kǝ sǝni ka, sǝ à kùmô à sǝni ɗàng. À kǝ̀ earce ok cau mǝnana wu kǝ oe ka, sǝ à kùmô à oè ɗàng!&gt;&gt;

Kanicau arǝ ɓwa Samariya
ɓwa mǝɓoarne

25 ‡ A ɓekǝ pwari ka, ɓè mǝ'sǝlǝ Nggurcau mala Musa lo nǝ̀ kārǝki Yesu. Pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;Malǝm, mana mǝ nǝ pa sǝ mǝ nǝ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka?&gt;&gt;

26 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Mana ɗe à gilǝa aɓa Nggurcau? Lang sǝ a kǝ ɓalli?&gt;&gt;

27 Ɓwe eare ama, &lt;&lt; &lt;Earce Ɓakuli mô nǝ ɓabumo kat, nǝ yilǝmo kat, nǝ rǝcandǝa mô kat, nǝ ɗenyicau mò kat&gt;§; sǝ wu &lt;earce ɓio mǝkunɓala kǝla mǝnana a earce ɓamúrò ka.&gt;* &gt;&gt;

28 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;A bangŋǝna mǝsǝcau. We ka, pàk anggo, awu nǝ auwa.&gt;&gt;†

29 Sǝ yì ka, earce nǝ̀ lǝmdǝ ama ɓwarki raka, pǝlǝa ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Yana nda ɓiam?&gt;&gt;

30 Yesu ne wi ama:

Ɓè ɓwa lo a Urǝshalima aban ká Jeriko, kara amǝ'ɓǝmbǝriban kasǝ a kúni. À swárkì wi agir-nggūrǝì, à walki ue bǝti ɓǝ́ wuna, sǝ à o à ɗeki. 31 Anggo ka ɓè Pǝris twalǝna kǝ njargule aban ká. Mǝsǝì nǝ̀ yia kpa arǝì ka, kara kyanggi wi o a o male. 32 Sǝ anggo gbal ka ɓeɓwa Lawi‡twal kǝ njarnì, lang yiu yi bik banì ka mǝsǝì kpa arǝì, kara twal ɓè njar ɗàng. 33 §Ɓè ɓwa-kúnɗàngna, ɓwa Samariya kar àkǝ̀ njargule, nǝ̀ yia sǝn ɓwa man ngga, mǝsǝswatǝr bwali. 34 Pǝlǝa kyang a baní, soapi wi mùrú andǝ mùr-anap amur anpenye, sǝ marǝki wi anpenye nǝ bugir. Twali tsǝì anzǝm dambǝritso male. Wari nǝi a ban-sulǝo kya ɗenyinǝi. 35 Ban fana ka pusǝ boalo, dinari*ɓari pè mǝɗenyi nǝ ban-sulǝo, ne wi ama, &lt;&lt;Ɗenyi nǝ mǝnia yì mǝkwánó ka. Gìr mǝnana kat a kasǝi amurí kútì mǝnia ka mǝ nǝ yia mbweo ɓǝ̀n nyarna ka.&gt;&gt;

36 A masǝlǝate ka Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Ata aɓwana mǝnia tàrú ka, yana a ɗenyicau mò, nda lǝmdǝ dokunɓala arǝ ɓwa mǝnana kpa a bu amǝ'ɓǝmbǝriban ngga?&gt;&gt;

37 Mǝ'sǝlǝ Nggurcau eare ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana lǝmdǝì wi ɓwamuru ka.&gt;&gt;

Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kyane kya pa anggo.&gt;&gt;

Yesu wari a ɓala mala Marta
andǝ Maryamu

38 † Lang Yesu andǝ alaggana male bwalna njar ka, à yì bik ɓè muna-là a ban mǝnana ɓè ɓwama, lùllǝì ama Marta, gingsǝia, ea a ɓala male ka. 39 Marta ka ndanǝ mǝ'eambi muna-ɓwama lùllǝì ama Maryamu, yi do a ɓadǝm Mǝtalabangŋo Yesu aban ok kànìgìr male. 40 Sǝ Marta ka nyesǝ ɗenyicau male arǝ atúró mǝnana ɓoaro ɓǝà pea ka. Pǝlǝa yiu a ban Yesu yi ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, kǝgìr oasǝo arǝ atúró mǝnana mǝ'eambam nyinggam a kikilam ngga re? Ne wi ɓǝ̀ bwalàm.&gt;&gt;

41 Mǝtalabangŋo Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Marta, Marta, ɓabumo pi sǝ a kǝ pe rǝo tanni arǝ agir pas. 42 Sǝ kǝgìr mwashat nda à earkiyi ce ka, ndà kǝ mǝɓoarne mǝnia Maryamu twali ka, sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ é arǝì ɗàng.&gt;&gt;

11

Kànìgìr mala Yesu amur hiwi

(Matiu 6:9-13; 7:7-11)

1 Ɓè pwari mwashat Yesu na ban pak hiwi a ɓe ban. Lang malǝna ka, ɓeɓwa atà alaggana male ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, kania sǝm pak hiwi, kǝla mǝnana Yohana kani alaggana male ka.&gt;&gt;

2 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu nǝ̀ pak hiwi ka, wu na ama:

&lt;&lt; &lt;We Tár sǝm

mǝnana a kùli ka,

lùllǝò ka ɓǝà gusǝlǝi,

Domurǝm mò ɓǝ̀ yiu.

3 Pà sǝm girlina mala

yalung andǝ mala

koya pwari ka.

4 Twala sǝm ban

acauɓikea ma'sǝm,

kǝla mana sǝm gbal

ka sǝm nggǝ twali

aɓwana mǝnana

à kǝ pakka sǝm

cauɓikea, banì ka.

Kǝa ká nǝ sǝm aɓa

kārǝkiban ɗang.&gt; &gt;&gt;

5 Pǝlǝa Yesu nea wia ama:

Ɓǝà bang ama ɓeɓwa atà wun ngga ndanǝ gyajam, sǝ wari a baní nǝ ɓadu kya ne wi ama, &lt;&lt;Ɓeam, pam tangna bǝredi tàrú. 6 Ɓè gyajam mem twal bǝri yiu abanam, sǝ ǝn panǝ kǝgìr mǝ nǝ pe wi ɗang.&gt;&gt;

7 Sǝ gyajam male eari wi nǝ ɓakurǝm ama, &lt;&lt;Kǝa tāki kiram ɗang! Kunkurǝm ngga à gìrnì, sǝ mim sǝnǝ amunem ngga, sǝm nongŋa nǝ nongŋo, pà mǝ nǝ gandǝ lo mǝ nǝ po kǝgìr ɗàng.&gt;&gt; 8 Ən nggǝ na wun ama, ko ɓǝ̀ pà nǝ̀ gandǝ lo nǝ̀ pe wi bǝredi, acemǝnana yì ka, gyajam male na ka, raka, sǝ ace pitau mala ɓwa mǝno ka, nǝ̀ lo nǝ̀ pe wi gir mǝnana kat pàktǝle ka.

9 Ace mani ka ǝn nggǝ na wun ama: Wu zǝmba, à nǝ̀ pa wun. Wu alte, wu nǝ̀ kùmô. Wu wal kunkurǝm, à nǝ̀ mǝnba wuni. 10 Acemǝnana ɓwa mana kat zǝm ngga, à nǝ̀ pe wi, ɓwa mana alte ka, nǝ̀ kùmô. Sǝ ɓwa mǝnana gbal kat wal kunkurǝm ngga, à nǝ̀ mǝnbi wi.

11 Wun aɓwana mǝnana wu nda ka tárrú ka, yana aɓalǝ wun mǝnana ɓǝ̀ muni zǝmbi wi nji, nǝ̀ pe wi n'yau ka? 12 Ko ana raka, ɓǝ̀ zǝmbi wi nki-nggu ka, kara nǝ̀ pe wi genye? 13 Sǝ ɓǝ̀ wun, amǝ'ɓealɓikea, wu sǝlǝ pe amuna ma'wun aɓoro mǝɓoarne ka, sǝ koshi Tár wun mana a kùli ka! Yì ka, aɓa njar mǝnana wori mǝno ka nǝ̀ pea aɓwana mǝnana à zǝmbi wi ka, Bangŋo Mǝfele!

Rǝcandǝa mala Yesu ka
pur nǝ kǝshe?

(Matiu 12:22-30; Markus 3:20-27)

14 A ɓekǝ pwari ka, Yesu na rǝ pusǝ kukwar arǝ ɓeɓwa mǝnana kǝ gandǝ nacau raka. Lang kukwar nì purna ka, ɓwa mǝnana kǝ nacau raka, kara nacau, ɓwabundǝa ndali. 15 Sǝ aɓea aɓwana aɓalǝia na ama, &lt;&lt;Kwei, yi mǝnana gbal nǝ Be'elzebul, murǝm mala akukwar sǝ kǝ pusǝ akukwar ka.&gt;&gt;*

16 Aɓea ɓwana kǝ earce tambi Yesu gbǝ́lî, pǝlǝa à ne wi ama ɓǝ̀ lǝmdǝia wia gir'ndali mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama yì ka, pur nǝ ban Ɓakuli ka.† 17 Sǝ Yesu sǝlǝna rǝ ɗenyicau malea, pǝlǝa nea wia ama:

Nzali murǝm mǝnana kat gaki ka, pà nǝ̀ cam ɗang, sǝ ɓala mǝnana gaki ka, pà nǝ̀ cam ɗang. 18 Sǝ ɓǝ̀ Shetan gau rǝì ka, palang sǝ domurǝm male nǝ̀ came? Ən bang anggo, acemǝnana wu na ama nǝ Be'elzebul sǝ ǝn nggǝ pusǝ akukwar. 19 Sǝ ɓǝ̀ ǝn nggǝ pusǝ akukwar nǝ Be'elzebul ka, amǝkpata wun ngga, nǝ mana sǝ à kǝ pusǝia? Ɓǝ̀ nda ana ka, à dumǝna wun amǝ'ɓashi nǝ ɓamuria. 20 Sǝ ɓǝ̀ nǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli sǝ ǝn nggǝ pusǝ akukwar ka, Domurǝm mala Ɓakuli yina aban wun.

21 Ɓǝ̀ ɓwabura-ɓwa mǝnana kùrna rǝì nǝ girbura sǝ nda kǝ yál ɓala male ka, ɓala male nǝ̀ duk ɗwal, kǝgìr pà nǝ̀ je ɗàng. 22 Sǝ ɓǝ̀ ɓeɓwa mǝnana kútì nǝ rǝcandǝa yiu arǝì, yi gandǝi ka, nǝ̀ ak agirbura mǝnana gulikiyi a rǝia ka, sǝ nǝ̀ pwan girkuma arǝì.

23 Ɓwa mǝnana pà atàm raka, ɓiam-mǝbura na, sǝ ɓwa mǝnana bwalàm ramge raka, nda aban mesǝki.‡

24 Ɓǝ̀ kukwar purî rǝ ɓwa ka, kǝ gāli arǝ aban-ima, ace alta ban usǝlǝo. Sǝ ɓǝ̀ kum raka, nǝ̀ ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ nyare a ɓala mǝnana ǝn ɗeki ka.&gt;&gt; 25 Sǝ ɓǝ̀ yi kumi à esǝkini, ɓoarnansari gǝraɗau ka, 26 pǝlǝa nǝ̀ nyare nǝ̀ nggá yiu nǝ aɓea kukwar tongno-nong-ɓari mǝnana à kútì nǝ ɓealɓikea ka, à nǝ̀ yia kutio à nǝ̀ dukam. Do mala ɓwe adyan ngga nǝ̀ ɓiki kǝ̀rkǝ́r nǝ̀ kútì mǝdǝmbe.

27 Yesu na rǝ naki amǝnia yì acau ka, kara ɓe ɓwama aɓa ɓwabundǝa loasǝ gi ama, &lt;&lt;Tsǝkbu mala Ɓakuli na amur nggeau mǝnana ɓǝ̀lo sǝ a nu kiure ka!&gt;&gt;

28 Yesu pa eare ama, &lt;&lt;E, ɓafo, sǝama, tsǝkbu pwala mala Ɓakuli ka nda amur aɓwana mǝnana à kǝ ok cau male, sǝ à kǝ kpate ka!&gt;&gt;

Gir'lǝmdǝa mǝpandali
mala Yunana

(Matiu 12:38-42; Markus 8:12)

29 Lang ɓwabundǝa nǝ̀ nggǝ làkkì ka, Yesu na ama:

Nza mǝnia ka mǝɓealɓike na, kǝ earce sǝn gir'ndali. Sǝ kǝ gir'lǝmdǝa mǝpandali pà kàm à nǝ̀ pe wi ɗang she kǝ gir'lǝmdǝa mala Yunana.§ 30 Kǝla mǝnana Yunana duk gir'lǝmdǝa aban amǝ Nineva ka, anggo sǝ Muna mala Ɓwa nǝ̀ do aban mǝnia yì nza ka.* 31 A pwari ɓashi ka, mā-murǝm mala amǝ Sheba nǝ̀ came andǝ aɓwana mǝnana a nza man ngga, sǝ nǝ̀ yinǝ kasǝ-ɓashi amúrià, acemǝnana yì ka, lo a masǝlǝata nzali ɓanza kuko sǝ yiu ace ok sǝlǝe mala Solomon. Sǝ ado ka Ɓwa mǝnana kútì Solomon ngga ndya ka.† 32 A pwari ɓashi mala Ɓakuli ka amǝ Nineva nǝ̀ came andǝ aɓwana mǝnana a nza man ngga, sǝ à nǝ̀ yinǝ kasǝ-ɓashi amúrià. Acemǝnana yia amǝ Nineva ka à pwanzali à ɗeki buia arǝ acauɓikea malea, nǝ hama mala Yunana, sǝ ado ka Ɓwa mǝnana kútì Yunana ka ndya ka!‡

Alta tǎlaban mǝ'mǝsǝcaunì

(Matiu 5:15; 6:22-23)

33 Ɓwa pà nǝ̀ tsǝk bǝsa a pitǝla sǝ nǝ̀ sǝmbǝrǝi, ko nǝ̀ kùmsǝî wi nkenye ɗàng. She nǝ̀ gyari a kùli, ace mǝnana aɓwana mǝnana à kǝ kutio a ɓala ka ɓǝà sǝn tǎlaban. 34 Mǝsǝo nda pitǝla mala rǝò. Ɓǝ̀ mǝsǝo nda bǎng ngga, rǝò kat ka nǝ̀ lùmsǝ nǝ tǎlaban. Sǝ ɓǝ̀ amǝsǝo ɓoar raka, rǝò kat ka lùmsǝ̀nà nǝ pǝndǝa. 35 Sǝ we ka, tsǝkiro, ɓǝ̀ tǎlaban mô ɓǝ̀ kǝa duk pǝndǝa ɗang. 36 Sǝ ɓǝ̀ rǝò kat ka lùmsǝ nǝ tǎlaban, kǝ pǝndǝa pa kàm ko bǝti raka, nǝ̀ ta kat kǝla mǝnana pitǝla kǝ po tǎlaban ngga.

Yesu pusǝta aɓwana-mǝgule
mala amǝ Yahudi

(Matiu 23:1-36; Markus 12:38-40)

37 Anzǝm mǝnana Yesu malǝna naki acau ka, ɓeɓwa Farisi tunǝi arǝ girlina. Pǝlǝa Yesu wario kya do nǝ̀ li girlina. 38 Lang ɓwa Farisi sǝn Yesu tita li girlina sǝ lak buì kǝla mǝnana nggurcau malea bang raka, kara ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ mani. 39 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ne wi ama:

Wun amǝ Farisi ka wu kǝ lak nzǝm kwar andǝ nzǝm tasau, sǝ ɓabum wun ngga lùmsǝ nǝ mɓali andǝ ɓealɓikea. 40 Wun amǝ ɗwanyi sǝlǝe! Nggearǝ Ɓakuli mǝnana pak ɓālǝi ka nǝ̀ pak nzǝmi mbo? 41 Wu pè amǝ'tǝ̀r agir mǝnana wu ndanǝia ka nǝ ɓabum wun mwashat, sǝ ko mana ma'wun kat ka nǝ̀ dupa wun nǝ ɓoarnsari.

42 Caukwanban nǝ wun, amǝ Farisi! Acemǝnana wu kǝ pa mwashat aɓa lum mala ambuzang andǝ ambulara andǝ acilia agirpwala, sǝ wu būrǝce kpata gìr aɓa mǝsǝcau andǝ earce Ɓakuli. Amǝnia ka à nda ka agir mǝnana wu nǝ̀ pa rǝcandǝa a rǝia ka, sǝ acili agir mǝno ka wu nǝ̀ pea gbal.§

43 Caukwanban nǝ wun, amǝ Farisi! Acemǝnana wu kǝ earce aban-do mǝɓoarne aɓalǝ andakpapi andǝ makkun aɓalǝ alimo. 44 Caukwanban nǝ wun! Acemǝnana wu nda kǝla aɓembe mǝnana à ɓǝà raka, gandǝa aɓwana kǝ gya amúrià, à kǝ pǝndǝkea, aɓa ɗwanyi sǝlǝe.

45 Ɓè ɓwa aɓalǝ amǝ'sǝlǝgir Nggurcau mala Musa eari wi ama, &lt;&lt;Malǝm, ɓǝ̀ a bang ana ka, a sangŋa sǝm gbal!&gt;&gt;

46 Yesu pa eare ama:

Wun amǝsúrǝ̀ Nggurcau mala Musa, caukwanban nǝ wun! Acemǝnana wu kǝ parì aɓwana twalo mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ twale raka, sǝ wun nǝ ɓamurǝ wun ngga, ko munabu wun mwashat ka wu pà nǝ̀ loasǝi ama wu nǝ̀ tsǝkia wia ɗang.

47 Caukwanban nǝ wun! Acemǝnana wu gilǝki ce aɓembe mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli, sǝ aká wun na à wal-luia. 48 Anggo ka wu earǝna nǝ gir mǝnana aká wun pè ka. Yia na à wal-lú amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka, sǝ wu nda wu gilǝki ɓak aɓembe malea ka. 49 Mǝnia ka nda cau mǝnana Ɓakuli bang amur wun ngga, &lt;&lt;Mǝ nǝ tura wun ban nǝ amǝ'ɓangnǝa andǝ amǝ'mishan, aɓea ka wun nǝ̀ wal-luia sǝ acilia ka wun nǝ̀ pea wia tanni.&gt;&gt; 50 Ace mani ka, nkila mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana à sukki ɗiɗyal, twal a tita ɓanza ka, à nǝ̀ ɗice a bu aɓwana mǝnana a nza man ngga. 51 Tite nǝ nkila mala Habila yi bwal ban nkila mala Zakariya, mǝnana à wal-lui a nre gyangŋan andǝ Ban Mǝfele ka. Ɓafo ǝn nggǝ bangga wun, à nǝ̀ ɓashia aɓwana mǝnana a nza man ngga acea kat!*

52 Caukwanban nǝ wun, wun amalǝm Nggurcau! Wu ak kunɓala mala sǝlǝgir. Wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga wu kútí ɗang, sǝ wu kasǝkun aɓwana mǝnana à kǝ earce kutio ka!

53 Lang Yesu nyìngŋǝ̀nà banì ka, amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa tita ɓinǝ mǝsǝì kǝ̀rkǝ́r, à cam arǝì nǝ ɗike amur acau pas. 54 À kǝ̀ alta bwale aɓa cau mǝnana nǝ̀ pur a kúni ka.

12

Nunkiru andǝ ɓakɓabum

(Matiu 10:26-31)

1 Anggo ka, lang ɓwabundǝa mǝnana làkkì malea nda á-pas à yì ramǝna a ban Yesu, gandǝa à kǝ parki rǝarǝia ka, Yesu tita nacau peatu nǝ alaggana male ama:

Wu parkir wun arǝ yis*mala amǝ Farisi. Mǝ nda ban nacau amur kúnɓárína malea.† 2 Kǝ gìr pà kàm mǝnana gire sǝ à pà nǝ̀ ndǝli raka, sǝ koya gir'sǝmbǝrǝa ka à nǝ̀ pusǝ ce.‡ 3 Ace mani ka, cau mǝnana wu ne a pǝndǝa ka, à nǝ̀ ok ce bwāng, sǝ mǝnana wu sheri aɓa kiru aɓa ndà-nongŋo ka, à nǝ̀ hamnǝ ce amur akurǝm.

4 Ən nggǝ na wun, wun agyajam mem, wu kǝa ɓanggi aɓwana mǝnana à nǝ̀ wal-lú ɓwa, sǝ anzǝmi ka à pànǝ kǝgìr mǝnana à nǝ̀ pàk ka ɗàng. 5 Mǝ nǝ lǝmdǝa wun rǝ ɓwa mǝnana wun nǝ̀ ɓanggi wi ka. Wu ɓanggi Ɓakuli, mǝnana ɓǝ̀ walna ɓwa ka, ndanǝ rǝcandǝa mǝnana nǝ̀ ramta ɓwa a lú-bǝsa ka. Ɓafo, ǝn nggǝ na wun, wu ɓanggi wi!

6 Nggearǝì ka amǝpuɗeng tongno mbo sǝ à kǝ kúria kwapo ɓari? Kat andǝ amani ka kǝ ɓè pà kàm mǝnana Ɓakuli lorǝi ka ɗàng. 7 Wu sǝni! Ko nggearǝ anyang ɓamuru wun ngga à ɓalnia kat. Ace mani ka, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng, wu kútí amǝpuɗeng kat nǝ ɓoarɓwa.

Bang paɓamuru mô amur Yesu
a ɓadǝm ɓwapǝndǝa

(Matiu 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 Ən nggǝ bangga wun, ɓwa mǝnana kat bang paɓamuru male arǝàm a ɓadǝmbǝ aɓwana ka, mim Muna mala Ɓwa ka mǝ nǝ bangce gbal ama yì ka, mem na a ɓadǝmbǝ amǝturonjar mala Ɓakuli. 9 Sǝ ɓwa mǝnana kat makgìr súrǝàm a ɓadǝm ɓwapǝndǝa ka, mǝ nǝ makgìr súrǝè gbal a ɓadǝm amǝturonjar mala Ɓakuli.

10 Ɓwa mǝnana kat bangcau mǝɓane amur Muna mala Ɓwa ka, à nǝ̀ twali wi banì, sǝ ɓwa mǝnana na caukyauwikiban amur Bangŋo Mǝfele ka, à pà nǝ̀ twalbani ɗàng.§

11 *Ɓǝà wari nǝ wun aɓalǝ andakpapi, a ɓadǝmbǝ amǝ'ɓashi andǝ amurǝma ka, ɓǝ̀ ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa kasǝkia arǝ pǝlǝcau, ko mana wun nǝ̀ na ka ɗàng. 12 Acemǝnana àkǝ̀ banì, Bangŋo Mǝfele nǝ̀ kania wun cau mǝnana wun nǝ̀ na ka.

Kanicau arǝ mǝkume
mǝ ɗwanyi sǝlǝe

13 Ɓè ɓwa aɓa ɓwabundǝa ne Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, ne mǝ'eambam ɓǝ̀ sǝm gau gǝna mǝnana tár sǝm nyingga sǝm ngga.&gt;&gt;

14 Yesu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ɓwabura, yana ciem mǝ'ɓashi ko mǝgaugir anre wun?&gt;&gt;

15 Pǝlǝa ne ɓwabundǝa ama, &lt;&lt;Wu parkir wun, wu yál rǝ wun arǝ koya ulang kikil ka, acemǝnana làkkì mala agirkuma mala ɓwa ka, nda yilǝmi ɗàng.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa nea wia mǝnia yì kanicau ka ama:

Ɓaban mala ɓè mǝkume pusǝ girlina kǝ̀rkǝ́r. 17 Pǝlǝa ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Mana ado mǝ nǝ pa? Ən panǝ ban mǝnana mǝ nǝ ram girlina mem kàm ngga ɗàng.

18 &lt;&lt;Mǝnia ka nda gìr mǝnana mǝ nǝ pàk ka, mǝ nǝ arki abá mem sǝ mǝ nǝ ɓakki amǝgulke, mǝ nǝ so girlina andǝ acili agirkuma mem kàm. 19 Sǝ mǝ nǝ ne yilǝmem ama, &lt;A ndanǝ gǝna kǝ̀rkǝ́r aban ramba mǝnana nǝ̀ twalki apǝlǝa pas ka, panzǝ rǝò, lìli, nu, sǝ wu pak banɓoarnado.&gt; &gt;&gt;

20 Sǝ Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;We gǝm ɓwa! Àkǝ̀ bu du mǝnia ka, à nǝ̀ twal yilǝmio a rǝò. Sǝ agirbunda mǝnia a rambi ɓamuro ka, à nǝ̀ duk mala yana?&gt;&gt;

21 A masǝlǝate ka Yesu bang ama, &lt;&lt;Anggo sǝ nǝ̀ kum ɓwa mǝnana rambi ɓamúrì gǝna, sǝ yì ka, mǝ'tǝ̀r na aban Ɓakuli ka.&gt;&gt;

Ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa kiɗiki ɗàng
wu gūlì arǝ Ɓakuli

(Matiu 6:25-34)

22 Yesu pǝlǝa ne alaggana male ama:

Ən nggǝ na wun ama ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa pi ace gìr mǝnana wun nǝ̀ li ace do nǝ yilǝmu, andǝ mǝnana wun nǝ̀ oasǝo arǝ wun ngga ɗàng. 23 Acemǝnana yilǝmu ka kútì girlina, sǝ nggūrǝu gbal ka kútì agir-nggūrǝu. 24 Wu sǝna arǝ agang'lang pé! À kǝ̀ ɓealɓeale ɗang, à kǝ ram girɓaban ɗang, ko nggearǝ ban tsǝk girlina ko bà ka à pànǝi ɗàng. Kat andǝ amani ka Ɓakuli kǝ linǝia. Sǝ ɓoarɓwa ma'wun aban Ɓakuli ka kútì mala amuna-nyal! 25 Sǝ yana aɓalǝ wun ɗe mǝnana ɗenyicau mala ɗwanyi nǝ̀ tsǝk yilǝmi nǝ̀ sauwa a ɓanza nǝ bu-pwari mwashat ka? Kǝɓwa pà kàm ɗàng. 26 Sǝ ɓǝ̀ pà wu nǝ̀ gandǝ pak gìr mǝkyauwe kǝla mǝnia raka, palang sǝ wu kǝ pisǝ ɓalǝ wun arǝ acilia?

27 Wu sǝni, lang sǝ apwasǝo-bondo kǝ gulo! À kǝ̀ pak túró ko à kǝ pyau nkonggúr ɗàng. Sǝ ǝn nggǝ na wun ama, nggearǝ Murǝm Solomon aɓa kume andǝ gulo male kat ka oasǝ agir-nggūrǝu kǝla malea ɗàng.† 28 Sǝ ɓǝ̀ anggo sǝ Ɓakuli kǝ ɗenyi nǝ abondo mǝnana à ndya à kǝ sǝnia yalung, sǝ li ka à turnia a bǝsa ka, sǝ nǝ wun? Pà nǝ̀ pakka wun mǝnana kútì malea ka re? Gūliarǝu ma'wun kyau fat!

29 Ɓǝ̀ ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa pi ace agir mǝnana wun nǝ̀ li, ko wun nǝ̀ nu ka ɗàng, wu kǝa pak ɗenyicau amurí ɗàng. 30 Amǝɓanza ka à kǝ ɓangŋa atà amǝnia yì agir kat ka. Sǝ Tár wun sǝlǝna ama wu kǝ pak-tǝla amǝnia yì agir ka. 31 Wu alta Domurǝm mala Ɓakuli a dǝmba nǝ ko man ngga, sǝ amǝnia yì agir ka à nǝ̀ pà wunia gbal.

Kume aɓa bangŋo

(Matiu 6:19-21)

32 Domwan mǝkyauwe, ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng, acemǝnana Tár wun ngga ban kǝ ɓoari wi ɓǝ̀ pà wun agir mǝɓoarne mala Domurǝm male. 33 Wu makki agirkuma ma'wun, wu pè amǝ'tǝ̀r boale. Wu kumbi ɓamur rǝ wun andaboalo mǝnana à kǝ sangi raka, sǝ wu tsǝk kume ma'wun a kùli aban mǝnana pà nǝ̀ amsǝa, sǝ amǝn'í pa nǝ̀ gbashì, ko tatǝmdi nǝ̀ kiɗiki raka. 34 Acemǝnana ban mana kume mò ndakam ngga, akàm sǝ ɓabumo nǝ̀ pa.

Amuna-ɓala mǝnana à
dum nǝ tsǝkiru ka

(Matiu 24:45-51)

35 Wu kur rǝwun ace túró, apitǝla ma'wun ɓǝà kǝ ta.‡ 36 Kǝla aɓwana mǝnana à kǝ kundǝmur mǝtala-ɓala malea ɓǝ̀ nyàrî ban pakkiɗire isǝban ngga. Acemǝnana ɓǝ̀ nyarǝna sǝ yi walkina kunɓala ka, à nǝ̀ lo a kaurǝa, à nǝ̀ mǝnbi wi.§ 37 Ban nǝ̀ ɓoari amǝno yia amuna-ɓala ka, yì mǝnana ɓǝ̀ mǝtala-ɓala yiu yi kumia andǝ amǝsǝia ka. Ən nggǝ na wun ɓafo, nǝ̀ kur rǝì, nǝ̀ nea wia ɓǝà do, sǝ nǝ̀ pea wia girlina. 38 Ban nǝ̀ ɓoari amǝno yì amuna-ɓala ka, yì mana mǝtala-ɓala malea yi kumia aɓa gilǝrǝu ka, ko ɓǝ̀ yiu nǝ ɓadu, ko ɓǝ̀ nggu mala nǝ̀ ɓua ka. 39 *Wu sǝlǝ ama, ɓǝ̀ mǝtala-ɓala sǝlǝna rǝ bu-pwari mǝnana mǝn'í nǝ̀ yiu nǝi ka, pà nǝ̀ eare mǝn'í nǝ̀ kutio a ɓala male ɗàng. 40 Sǝ wun gbal ka, wu do nǝ kur-rǝu, acemǝnana Muna mala Ɓwa nǝ̀ yiu a bu-pwari mǝnana wu tsǝk ɓalǝu ama nǝ̀ yiu nǝi raka.

Muna-ɓala mǝ'mǝsǝcau nì andǝ
mana pànǝ mǝsǝcau raka

(Matiu 24:45-51)

41 Bitǝrus ɗiban ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, sǝm nda a nakiya sǝm mǝnia yì kanicau ka le ko a ndaban ne aɓwana kat?&gt;&gt;

42 Mǝtalabangŋo Yesu eare ama:

Yana nda muna-ɓala mǝnana mǝsǝle na, à nǝ̀ earnǝi ka? Yì ka, nda ɓwa mǝnana mǝtala-ɓala male nyinggi wi ɓala a buì, ɓǝ̀ pè acilia amuna-ɓala girlina ɓǝ̀ pwari malea pangŋǝna ka. 43 Mǝno yì muna-ɓala ka ndanǝ banɓoarnado yi mǝnana ɓǝ̀ mǝtala-ɓala male nyare yi kumi ndaban pak túró mǝnana à pe wi ka. 44 Ən nggǝ na wun ɓafo, mǝtala-ɓala male nǝ̀ yia tsǝì amur girkuma male kat. 45 Sǝ ɓǝ̀ muna-ɓala ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Mǝtala-ɓala mem ngga pà nǝ̀ nyar tù ɗàng.&gt;&gt; Sǝ ɓǝ̀ kùtí a wal amuna-ɓala, aburana andǝ amamǝna, kǝ li, kǝ nu, sǝ kǝ wal-wale ka, 46 mǝtala-ɓala mala mǝno yì muna-ɓala ka, nǝ̀ nyare a bu-pwari mǝnana muna-ɓalae tsǝkbum raka, a pwari mǝnana pànǝ sǝlǝe raka. Nǝ̀ yia koè, nǝ̀ kasǝki wi anpenye, sǝ nǝ̀ nyesǝi aɓalǝ amǝ'ɗwanyi kpata mǝsǝcau.

47 Muna-ɓala mǝnana súrǝ̀ kani mala mǝtala-ɓala male, sǝ kur rǝi ace, ko pak kǝgìr ace raka, à nǝ̀ koè kǝ̀rkǝ́r. 48 Sǝ ɓwa mǝnana sǝlǝ ɗang sǝ pak gìr mǝnana ɓoaro ɓǝà koè ace ka, à nǝ̀ koè bǝti. Ɓwa mǝnana à pè wi kpǝm ngga, à nǝ̀ alte a buì kpǝm. Sǝ ɓwa mǝnana à pè wi kàm kpǝm ngga, à nǝ̀ ɗice a buì gbal kàm kpǝm.

Yesu nda tǝ́r gakkya

(Matiu 10:34-36)

49 Ən yiu ace soa bǝsa a ɓanza. Eare mem ngga ɓǝ́ bǝshe ka ndaban earke! 50 Mǝ ndanǝ batisǝma mala tanni mǝnana à nǝ̀ pakkam ngga, ado ka ndaban pisǝam a ɓalǝam, she ɓǝà pàngŋǝ̀nì ka.† 51 Wu kǝ sǝni kǝla ǝn yiu ace yinǝ dorǝpwala a ɓanza le? Awo! Ən nggǝ na wun, gakkya na ǝn yiu nǝi ka. 52 A dǝmba ka, àkǝ ɓala mǝ'mwashati mǝnana aɓwana kàm tongno ka, à nǝ̀ gakki rǝia. Aman tàrú ka à nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ aman ɓari ka, amǝnana ɓari ka à nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ amǝnana tàrú ka. 53 Tárrú nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ muna-ɓwabura male, sǝ muna-ɓwabura gbal ka nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ tárrí. Nggeau nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ muna-ɓwama male, sǝ muna-ɓwama gbal ka nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ ngge. Nggeau nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ mālá muni, sǝ ɓwama nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ nggea burí.‡

Súrǝ̀ agir-lǝmdǝa mala
masǝlǝata apwari

(Matiu 16:2-3)

54 Yesu ne ɓwabundǝa ama:

Ɓǝ̀ wu sǝn pǝrɓang aban eauwe, nǝ njar-nzali ka, wu kǝ na ama, &lt;&lt;Mbulo ndo nǝ̀ nya,&gt;&gt; sǝ nǝ̀ nya gbal. 55 Sǝ ɓǝ̀ gung njar-kunmur ɓua ka, wu na ama &lt;&lt;Ban ndo nǝ̀ pi yalung,&gt;&gt; sǝ ban nǝ̀ pi gbal. 56 Wun amǝ'kúnɓárína! Wu súrǝ̀ kusǝpa mala agir mǝnana a nzali andǝ bumkuli ka, sǝ palang sǝ wu gandǝ súrǝ̀ kusǝpa mala agir-lǝmdǝa mala nza ma'sǝm man ɗang?

Gilǝki nre wun wunǝ ɓeomǝbura

(Matiu 5:25-26)

57 Palang sǝ wu gandǝ gakkita mǝɓoarne andǝ mǝɓane ɗàng? 58 Ɓǝ̀ a ndaban o a ndaɓashi wunǝ ɓwa mǝnana wulio ka, ɓariki wu gilǝki cau wunǝi amur njargula, ɓǝ̀ ana raka nǝ̀ nungio aban ká a ban mǝ'ɓashi, sǝ mǝ'ɓashi nǝ̀ tasǝ takwaro a ban amǝ'munagara, sǝ yià ka à nǝ̀ ramto a ndàkurban. 59 Ən nggǝ na wun, a pà wu nǝ purî ban mǝno ka ɗàng, she ɓǝà kpǝrina tà lǝpan mò ka.

13

Pǝlǝ nzǝ́mó arǝ cauɓikea ko wu kiɗiki

1 A pwari mǝno ka, aɓea ɓwana nakam àkǝ̀ banì, à ne Yesu cau mala amǝ Galili mǝnana à ndarǝ pa gir'nkila aban Ɓakuli sǝ Bilatus tsǝa à wal-luia ka. 2 Pǝlǝa Yesu nea wia ama:

Wu kǝ sǝni kǝla amǝnia yì amǝ Galili à walia ka à nda ka amǝnana à kútí acili amǝ Galili nǝ cauɓikea ka le? 3 Awo! Ən nggǝ na wun, ɓǝ̀ wu nying pakki acauɓikea, wu nyare aban Ɓakuli raka, wu nǝ̀ wú kat gbal. 4 Ko aɓwana mǝnana lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú mǝnana ndà-kulí mǝ'dāhre kpa a múrià à wú a Silowam ngga, wu kǝ sǝni kǝla à kútìban nǝ cauɓikea a Urǝshalima kat le? 5 Awo! Ən nggǝ na wun, ɓǝ̀ wu nying pakki acauɓikea wu nyare aban Ɓakuli raka, wu nǝ̀ wú kat gbal.

Kanicau arǝ vwari mana kǝ ɓǝl raka

6 Pǝlǝa Yesu nea wia mǝnia yì kanicau ka ama:

Ɓè ɓwa ndanǝ nggun vwari a ɓaban male. Waria alta ɓǝle sǝ ko kya kum ɗang. 7 Sǝ ne ɓwa mǝnana kǝ yál ɓaban ngga ama, &lt;&lt;Pǝlǝa tàrú yalung mǝ ndarǝ nyarki kani ace alta ɓǝla vwari mǝnia ka, sǝ ko ǝn kum ɗang. Kasǝi turi! Ace mana sǝ nǝ̀ nggǝ kiɗiki nzali ɓà?&gt;&gt;

8 Sǝ mǝ'yál ɓaban ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtala-ɓala, ɗeki ɓǝ̀ pǝlǝa mǝnia ka ɓǝ̀ malâ, mǝ nǝ kwarki nzali mǝnana a tǝte ka, sǝ mǝ nǝ soapi wi ciunda. 9 Ɓǝ̀ pusǝ ɓǝle aɓa pǝlǝa mǝnana kǝ yiu ka, yàwá! Ɓǝ̀ ɓǝl ɗǝm raka, sǝ wu kasǝi.&gt;&gt;

Yesu twalban rǝkwana a pwari Sabbat

10 A pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi ka, Yesu na aban kani aɓwana gir aɓa ɓe ndakpapi. 11 Ɓè ɓwama nakam kukwar gbakǝri pǝlǝa lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú. Kàrrì kàngkàng, gandǝ sárǝ́ rǝì ɗang ko bǝti. 12 Lang Yesu nǝ̀ sǝni ka, pǝlǝa tunǝi ama ɓǝ̀ yiu a dǝmba, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwama, à panzǝno a bu mǝnia yì kwánó mo ka.&gt;&gt; 13 Pǝlǝa tsǝk abui arǝì, anggo ka, kara sárǝ́ pǝrapǝra, kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli.

14 Sǝ ɓwamǝgule ndakpapi ka bumi lúllô, acemǝnana Yesu twalban rǝkwana a pwari usǝlǝo ka. Ne aɓwana mana à ram ngga ama, &lt;&lt;Anongŋo ndakam tongno-nong-mwashat ace túró. Wu yiu ɓǝà twala wun ban arǝkwana ma'wun aɓalǝ amǝno yì apwari ka, wu kǝa yiu a pwari usǝlǝo ɗàng.&gt;&gt;*

15 Mǝtalabangŋo pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Wun amǝ'kúnɓárína! Ko yan aɓalǝ wun ngga kǝ panzǝ jamnda ko dambǝritso male a domwan kǝ um nǝi a pe wi mùr a pwari usǝlǝo re? 16 Sǝ ado ka, mǝnia yì ɓwama, Mǝkà Ibǝrayim, mǝnana Shetan kùrrì pǝlǝa lum-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú ka, à pà nǝ̀ panzǝi a pwari usǝlǝo re?&gt;&gt;

17 Lang bangŋǝna anggo ka, kara kǝsǝkya pakki aɓi-mǝbura. Sǝ aɓwana ka banɓoaria wia nǝ agir-ndǝlǝki mǝnana pea ka.

Kanicau arǝ mǝsǝ musta andǝ yis

(Matiu 13:31-33; Markus 4:30-32)

18 Pǝlǝa Yesu ɗiban ama, &lt;&lt;Domurǝm mala Ɓakuli ka nda kǝla mana? Mǝ nǝ kànì arǝ mana? 19 Nda kǝla mǝsǝ musta mǝnana ndya mǝní bǝti, mǝnana ɓeɓwa twali kya ɓeali a ɓaban male ka. Gulo kya pǝlǝa nggun sǝ amuna-nyal mana a kùli ka à yì bwal ndà arǝ abuí.&gt;&gt;

20 Nyare ɗiban ama, &lt;&lt;Arǝ mana sǝ mǝ nǝ kani Domurǝm mala Ɓakuli? 21 Nda kǝla yis mǝnana ɓè ɓwama twal bǝti, sùrǝì andǝ muku mǝsǝbondo alkama tasau tàrú, pǝlǝa loakio aki ɓālǝi kat ka.&gt;&gt;

Kunkurǝm mǝɓweari

(Matiu 7:13-14,21-23)

22 Yesu kutio arǝ alá andǝ amuna-là aban kani aɓwana gìr, dǝshi muri aban ká Urǝshalima. 23 Pǝlǝa ɓeɓwa ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, aɓwana bǝti na à nǝ̀ amsǝia ka le?&gt;&gt;

Yesu nea wia ama:

24 Wu ɓariki wu kutio a kunkurǝm mǝnana ɓwear ka, ǝn nggǝ na wun, acemǝnana aɓwana pas à nǝ̀ ɓariki ama à nǝ̀ kutio, sǝ à pà nǝ̀ gandǝi ɗang. 25 Sǝ ɓǝ̀ mǝtala-ɓala longŋǝna sǝ girǝna kunɓala ka, wun nǝ̀ cam nǝ nza sǝ wun nǝ̀ nggǝ walki kunɓala aban zǝmba ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, mǝnba sǝm kunɓala!&gt;&gt;

Sǝ yì ka, nǝ̀ eare ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ wun ɗang, sǝ ǝn súrǝ̀ ban mǝnana wu pur kam ngga ɗang!&gt;&gt;

26 Sǝ wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Sǝm li, sǝ sǝm nu, sǝnǝa wun, sǝ a kanì aɓwana gir arǝ anreɓala ma'sǝm.&gt;&gt;

27 Sǝ nǝ̀ eara wun ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ wun ɗang, sǝ ǝn súrǝ̀ ban mǝnana wu pur kam ngga ɗang. Wu upi banam, wun amǝ'ɓealɓikea!&gt;&gt;†

28 ‡Akàm wun nǝ̀ nggǝ ɓua nǝ nǝmnggi munabu wun, ɓǝ̀ wu sǝna Ibǝrayim, andǝ Ishaku andǝ Yakupu andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli kat aɓa Domurǝm mala Ɓakuli, sǝ wun ngga à ɗekina wun nǝ nza ka. 29 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ pur nǝ njar-takuli, nǝ njar-nzali, nǝ njar-nza andǝ njar-kunmur, à nǝ̀ yia do aban lìli banɓoarnado a Domurǝm mala Ɓakuli.§ 30 A pwari mǝno ka, aɓea aɓwana mǝnana à kǝ gusǝlǝ cea ado ka à nǝ̀ kyauwikia, sǝ aɓea aɓwana mǝnana à kǝ kyauwikia ado ka à nǝ̀ gusǝlia.*

Yesu pak bumkiɗikea amur Urǝshalima

(Matiu 23:37-39)

31 Anggo ka aɓea amǝ Farisi yiu aban Yesu à yì ne wi ama, &lt;&lt;Nying ban mǝnia ka, o a ɓe ban ɗàng. Hirǝdus kǝ earce wal-luio.&gt;&gt;

32 Pǝlǝa Yesu nea wia ama:

Wu kyane wu kya ne mǝno yì mǝ'nyamshaminu ka ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ pusǝ akukwar, mǝ nǝ twali aɓwana ban rǝkwana yalung andǝ li, sǝ a tàruià nongŋo ka, mǝ nǝ masǝlǝta túró mem. 33 Kat andǝ amani ka, mǝ nda amur gya yalung andǝ li sǝ liawo. Mǝsǝcau ka à nǝ̀ wal-lú kǝ mǝɓangnǝa mala Ɓakuli sǝ pà aɓa Urǝshalima ɗang re!&gt;&gt;

34 Wun amǝ Urǝshalima! Wun amǝ Urǝshalima! Wun mǝnana wu kǝ wal-lú amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka. Aɓwana mǝnana à túriá aban wun ngga wu kǝ ɓukkia nǝ atali, ɓǝa wú. Kusǝ shen Mǝ nda ban earce ram wun aban mǝ'mwashati, kǝla mǝnana nggu kǝ ramgi amuni aɓata ankpamtari ka, sǝ wu ear ɗang. 35 Wu sǝni, Ndàmǝgule ma'wun ngga, Ɓakuli ginǝkina wuni, nongŋǝna atàrǝì. Ən nggǝ na wun, pà wu nǝ̀ nyare wun nǝ̀ sǝnam ɗǝm ɗàng. She pwari mǝnana wun nǝ̀ bang ama, &lt;&lt;Ɓwangsǝban mala Ɓakuli na amur ɓwa mǝnana kǝ yiu aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo ka!&gt;&gt;†

14

Yesu twalban rǝkwana
a pwari Sabbat

1 A ɓè Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi ka, Yesu kutio aban lili a ɓala mala ɓè ɓwamǝgule Farisi. Kara aɓwana tsǝki wi mǝsǝu. 2 Àkǝ̀ ɓadǝmbi ka ɓeɓwa ndakam, nǝ kwánó tú. 3 Yesu ɗì amǝ Farisi andǝ amǝ súrǝ̀ Nggurcau ama, &lt;&lt;Nggurcau mala Musa eare ama ɓǝà twalban rǝkwana a pwari Sabbat le, ko ɓǝà kǝa twal ɗàng?&gt;&gt; 4 Ban pwalo ateà ɗǝong. Pǝlǝa Yesu tsǝk buì arǝ ɓwabure, twali wi ban rǝkwana, sǝ tasǝi ɓǝ̀ o.

5 Pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Yan aɓalǝ wun mǝnana ɓǝ̀ muni ko jamnda male kpa a tūli a pwari Sabbat ka, pà nǝ̀ pusǝì a kaurǝa raka?&gt;&gt;* 6 Sǝ yia ka ko à kum cau na amur mǝnia ka ɗàng.

Kànìgìr amur nongsǝmúrû

7 Lang Yesu sǝn aɓea abǝri mǝnana à tunǝia a ban li girlina à nǝ̀ nggǝ alta ban-do mǝɓoarne ka, pǝlǝa nea wia mǝnia yì kanicau ka. Bangŋa ama:

8 †Ɓǝ̀ ɓwa tunǝo a lìli isǝban ngga, kǝa alta buno mǝɓoarne ɗàng, acemǝnana yakǝla à tunǝna ɓeɓwa mǝnana kutio nǝ ɓoarɓwa ka. 9 Sǝ ɓǝ̀ nda anggo ka, ɓwa mǝnana tunǝ wun kǝm ngga nǝ̀ yia nô ama, &lt;&lt;Lo, nyinggi mǝnia yì ɓwa ka ban.&gt;&gt; Nǝ kǝsǝkya sǝ awu nǝ nyare aban yiu a ban-do mǝnana a nzǝ́mò ka. 10 Ɓǝà tunǝo a lìli mǝgule ka, kya do a buno mǝnana a nzǝ́mò ka. Ɓwa mǝnana tunǝo ka ɓǝ̀ yiu sǝ ɓǝ̀ yi nô ama, &lt;&lt;Gyajam, lo kya dǝmba.&gt;&gt; Anggo ka a nǝ kum gulo a ban aɓeo abǝri mǝnana à tunǝ wun wunǝia ka. 11 Mǝnia nda acemǝnana koya ɓwa na mana twal ɓamur rǝì ka, à nǝ̀ nyesǝi ɓà, sǝ ɓwa mǝnana nongsǝ ɓamur rǝì ka, à nǝ̀ gusǝlǝi.‡

12 Yesu pǝlǝa ne ɓwa mǝnana tunǝban ngga ama:

Ɓǝ̀ a tunǝban ace ligirlina banɓoarnado ko pakkiɗire ka, ce a tunǝ agyajam mô, ko amǝ'eambo, ko aɓǝla mô, ko aɓeo amǝ murkala amǝ kume ɗàng. Ɓǝ̀ a pa anggo ka, yia ka à nǝ̀ tunǝo gbal a malea, sǝ anggo ka lǝmdǝna ama à mbweno a kunì. 13 Ɓǝ̀ a nǝ tunǝban ace ligirlina banɓoarnado ka, tunǝ amǝ'tǝ̀r, amǝkusǝu-wuna, agbakǝre, andǝ ante. 14 Anggo sǝ a nǝ kum tsǝkbu mala Ɓakuli. Acemǝnana à pà nǝ̀ gandǝ mbweo raka, a nǝ nggá kum mbweban mô a pwari mǝnana amǝ'ɓealɓoarna nǝ̀ loapi ɓembe nǝi ka.

Kanicau arǝ dapi mala ligirlina
banɓoarnado mǝgule

(Matiu 22:1-10)

15 Lang ɓeɓwa mǝnana atà Yesu aban lili nǝ̀ ok ana ka, ne Yesu ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana nǝ̀ ligirlina lǐ mǝgule a Domurǝm mala Ɓakuli ka, ndanǝ tsǝkbu!&gt;&gt;

16 Yesu eari wi ama:

Ɓè ɓwa ndakam pak girlina banɓoarnado mǝgule. Turkiban arǝ aɓwana pas. 17 Lang pwari ligirlina kārǝ́na ka, tasǝ guro male ɓǝ̀ kya ne aɓwana mana à tunǝia lǐ ka ama, ɓǝa yiu, ko mana le ka à malǝna pe.

18 Sǝ yia kat ka à alkita anjar puro. Mǝdǝmba na ama, &lt;&lt;Ən nggǝ loa kur ɓaban, mǝ nǝ ká sǝne. Pà mǝ nǝ bwal ɗang, pakkam munyi.&gt;&gt;

19 Ɓè ɓwa ka na ama, &lt;&lt;Ən kúr anda-rya lum, ǝn nggǝ um nǝ o a mwamia, pà mǝ nǝ bwal ɗang, ida pàkkam munyi.&gt;&gt;

20 Ɓè ɓwa na ɗǝm ama, &lt;&lt;Ən loa isǝ ɓwama, pà mǝ nǝ gandǝ ká ɗang.&gt;&gt;

21 Guro nyare yi ne mǝtala-ɓala male acau mǝno kat. Mǝtala-ɓala ka bumi lúllô, pǝlǝa banggi guro male ama, &lt;&lt;Nyare o amur anjargula andǝ anreɓala, kyane kya tunǝki amǝ'tǝ̀r, amǝ kusǝ-wuna, ante andǝ agbakǝre.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa guro nyare yi ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, gir mǝnana a na ce ka à pangŋǝni, sǝ cili ban ndakam.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa mǝtala-ɓala ne guro ama, &lt;&lt;Puro o amur anjargula mǝgulke andǝ amǝkèke, kya ɓuaki arǝ aɓwana ɓǝa yiu, ace mǝnana ɓala mem ɓǝ̀ yi lùmsǝ ka. 24 Ən nggǝ na wun, aɓwana mǝnana à túrià ban ngga, kǝɓwa pà kàm ateà nǝ̀ ok girlina mem a kúni ɗàng!&gt;&gt;

Kwanrǝu mala do kpata Yesu

(Matiu 10:37-38)

25 Aɓwabundǝa pas nda ban ká andǝa Yesu, sǝ pǝlǝ rǝì nea wia ama:

26 Ɓwa mǝnana kat kǝ earce kpatam, sǝ ginǝ tárrí andǝ ngge, andǝ māmí, andǝ amuni, andǝ amǝ'eambi aburana andǝ amamǝna raka, pà nǝ̀ gandǝ duk mǝkpatam ɗàng. E, ɓwa pà nǝ̀ duk mǝkpatam ɗàng ɓǝ̀ ɓwe ginǝ ce nggearǝ yilǝmi acem raka. § 27 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa twal nggun-gangndǝi male yiu atàm raka, pà nǝ̀ gandǝ duk mǝkpatam ɗang.*

28 Yana atà wun mǝnana earce nǝ̀ ɓak ndà-kulí mǝ'dāhre, sǝ pà nǝ̀ do peatu nǝ̀ ɓalbumi nǝ̀ sǝni ko ndanǝ boalo mǝnana nǝ̀ malǝna mǝno yì túró nǝi ka ɗàng? 29 Ɓǝ̀ pa anggo raka sǝ kwakina tà kusǝɓǎ, sǝ gandǝ masǝlǝe raka, ko yana sǝ sǝni ka, nǝ̀ oali. 30 À nǝ̀ nggǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka tita ɓǎ sǝ gandǝ male ɗàng.&gt;&gt;

31 Ya murǝm nani nǝ asoje á-lum, nǝ̀ ká lwa arǝ ɓe murǝm mǝnana nǝ asoje á-lumi-ɓari ka, sǝ pà nǝ̀ do peatu nǝ̀ ɓalbumi nǝ̀ sǝni ko nǝ̀ gandǝ came a kún ɓi, mǝnana nǝ asoje á-lumi-ɓari ka ɗàng? 32 Sǝ ɓǝ̀ pà nǝ̀ gandǝi raka, ɓǝ̀ ɓì nda kuko ka, nǝ̀ gbara nǝ̀ turban ɓǝà zǝmba ace gilǝki cau. 33 Anggo gbal ɓǝ̀ koyan aɓalǝ wun sǝ nying girbunda male kat raka, pà nǝ̀ gandǝ duk mǝkpatam ɗàng.

34 Tuɓamur ka gìr mǝɓoarne na, sǝ ɓǝ̀ cyauwe male purrínì rǝì ka, mana nǝ̀ tsǝì sǝ nǝ̀ cyàu ɗǝm? 35 Pà nǝ ɓoaro ko a ɓaban ko a gìgí ɗang; ueo sukkio mǝnana à nǝ̀ sukki ka.

Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ o!

15

Kanicau arǝ nzur mana ɓwàr ka

(Matiu 12:1-14)

1 Aɓe fara ka amǝcemi andǝ amǝ'cauɓikea na aban rambǝa kat à nǝ̀ kwaki kiria arǝ Yesu.* 2 Sǝ amǝ Farisi andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa ka à kǝ nggwani ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka kǝ do atà amǝ'cauɓikea, kǝ lili andǝia.&gt;&gt;

3 Pǝlǝa Yesu nea wia mǝnia yì kanicau ka:

4 Ɓǝa twali ama ɓe kǝɓwa aɓalǝ wun ndanǝ anzur gbǝman. Ɓǝ̀ mwashat ateà ɓwàr ka, ɓwe pà nǝ̀ ɗeki amǝnia lumi-tongno-nong-ine nǝ mǝsǝi tongno-nong-ine ka aban likiali nǝ̀ ká alta mǝno mwashat ɓwàr ka, she ɓǝ̀ kumǝni ka re? 5 Sǝ ɓǝ̀ kumǝni ka, nǝ banɓoarnado sǝ nǝ̀ twali a kwari, 6 aban o a la. Nǝ̀ tunǝ agyajam male andǝ amǝkunɓala, sǝ nǝ̀ nea wia ama, &lt;&lt;Wu bwalàm pak banɓoarnado, ǝn kumǝna nzur mem mǝnana ɓwàr ka!&gt;&gt; 7 Ən nggǝ na wun ama, anggo gbal a kùli ka bumpwasǝa nda kam kǝ̀rkǝ́r ace mǝ'cauɓikea mwashat mǝnana nying acauɓikea male nyare aban Ɓakuli ka. Mǝno yì bumpwasǝa ka kútì mana ndakam amur amǝ'cauɓoarna mǝnana lumi-tongno-nong-ine nǝ mǝsǝi tongno-nong-ine mana à ɓwarki tanjar raka.

Kanicau arǝ mǝsǝboalo mana ɓwàr ka

8 Ko ɓǝa twali ama ɓe ɓwama na nǝ amǝsǝ-boalo lum, sǝ ɓǝ̀ mǝnia mwashat ɓwar arǝì ka, pà nǝ̀ tsǝk bǝsa a pitǝla nǝ̀ esǝki ɓala, sǝ nǝ̀ alban pepe she ɓǝ̀ kumǝni ka re? 9 Sǝ ɓǝ̀ kumǝni ka, nǝ̀ tunǝ agyansari male andǝ amǝkunɓala nǝ̀ nea wia ama, &lt;&lt;Wu bwalàm pak banɓoarnado! Ən kumǝna boalo mem mǝnana ɓwàr ka.&gt;&gt; 10 Ən nggǝ na wun ama anggo gbal, bumpwasǝa nakam aban amǝturonjar mala Ɓakuli ace mǝ'cauɓikea mwashat mǝnana ginǝki acauɓikea male, nyare aban Ɓakuli ka.

Kanicau arǝ muna-ɓwabura
mana ɓwàr ka

11 Pǝlǝa Yesu lidǝmba aban na ama:

Ɓè ɓwabura nakam nǝ amuna-burana ɓari. 12 Mǝkyauwe mala ɓi ne tárrí ama, &lt;&lt;Dâ, pam kāmbe mem mala kume mo.&gt;&gt; Pǝlǝa tárrí gapia wia kume male aɓalǝu.

13 Anzǝm anonggio shen ngga, ɓwa mǝkyauwe kùr twalo male kat, kara twal bǝri o a ɓe la a bansauwa. Akanó ka kya kasǝ kume male aɓa do mǝɓane. 14 Anzǝm mǝnana kiɗikina kume male kat ka, nggea nzala yi kpa a mǝno yì nzali ka, kara kutio aɓa tǝ̀r mǝcandǝe. 15 Pǝlǝa o kya alta túró aban ɓeɓwa a la mǝno ka. Sǝ ɓwa mǝno ka tasǝi a domwan mala agirkusǝu male ɓǝ̀ kǝ pea atǝmbǝrǝm-ɓala girlina. 16 Rǝi ɓǝl pǝrpǝr arǝ nggunì girlina mǝnana atǝmbǝrǝm-ɓala kǝ li ka ama nǝ̀ li, sǝ kǝɓwa pe wi ɗang.

17 Yi nyare a ɗenyicau male ka na ama, &lt;&lt;Amǝtúró mǝnana à kǝ li a ɓabù tárrám ka girlina gandǝia ɓà, sǝ mǝ ndya nzala kǝ wal-luem ngga! 18 Mǝ nǝ nyare, mǝ nǝ o aban tárrám, mǝ nǝ ne wi ama, &lt;Dâ, ǝn pangŋǝni Ɓakuli cauɓikea sǝ ǝn pangŋǝno cauɓikea. 19 Ən kārǝa ɓǝa tunǝam ama mǝ nda munio ɗǝm ɗang, nyesǝam kǝla ɓe mǝtúró-ɓala mo.&gt; &gt;&gt;

20 Pǝlǝa lo nyare aban o aban tárrí.

Nda kuko malaká bik ban tárrí ɗang, mǝsǝ tárrí kpa arǝì, kara mǝsǝswatǝr male bwali. Lo nǝ mire aban ká aban muni, kya kurrì zǝp.

21 Muni ne wi ama, &lt;&lt;Dâ, ǝn pangŋǝni Ɓakuli cauɓikea, sǝ ǝn pangŋǝno. Ən kārǝa ɓǝà tunǝam ama munio ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;†

22 Sǝ tárrí ka ne amǝ'túró-ɓala male ama, &lt;&lt;Wu yinǝi wi nǝ daura mǝ'ɓoarjamnì mǝnana kútì a ɓi ka, wu turi wi arǝì. Wu oasǝi wi girmunabu, wu oasǝi wi ankura a kusǝì. 23 Wu bwal lo-jamnda mǝ'nyane, wu wali. Sǝm nǝ̀ lìli, sǝm nǝ̀ pangŋǝni banɓoarnado. 24 Acemǝnana mǝnia yì muna-ɓwabura mem ngga wú, sǝ lo; ɓwaro, sǝ à kumi.&gt;&gt; Pǝlǝa à tita pakkiɗire.

25 Anggo ka, muni mǝgule na a ɓabondo. Nyarna nǝ̀ yia gbashi rǝ ɓala ka, ok walki anggwam andǝ nggyal andǝ tāki'anggwam. 26 Pǝlǝa tunǝ ɓe mǝtúró-ɓala ɗì, mana à pakkiyia. 27 Mǝtúró-ɓala eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ'kyauweo na yiu ka, nda tárró wal jamnda mǝ'nyane, acemǝnana nyarǝna yina bǎng, yi kumǝni.&gt;&gt;

28 Sǝ muna mǝgule ka bumi lúllô, ginǝ kutia ɓala. Tárrí puro yi kumi, camarǝ ɓuakia rǝì. 29 Sǝ ne tárrí ama, &lt;&lt;Sǝn apǝlǝa mǝnia pas mǝ nda ban pakko túró kǝla guro, ko ǝn mgbikio kiru arǝ cau mo àkǝ̀ pwari ɗang. Kat andǝ amani anggo ka, ko kǝ muna-mbul mǝnana a nǝ pam ama ɓǝ̀ ǝn twani ɓǝ̀ sǝm pakkiɗire sǝnǝ agyajam mem ngga, pà kàm ɗang! 30 Lang munio mǝnia nyarǝna, a nzǝm mana kiɗikina gǝna mo arǝ amā-gyatarǝu ka, a yi wali wi muna jamnda mǝ'nyane!&gt;&gt;

31 Pǝlǝa tárrí ne wi ama, &lt;&lt;Munem, sǝm nda a tarǝ sǝm sǝnǝ we, sǝ gìr mǝnana kat mem na ka, mo na. 32 Ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pak banɓoarnado andǝ bumpwasǝa, acemǝnana mǝnia yì mǝ'kyauweo ka wú, sǝ adyan ngga longŋǝna nǝ amǝsǝì; ɓwaro, sǝ à kumǝni.&gt;&gt;

16

Kanicau arǝ mǝɗenyi nǝ
agirkuma mǝkutani

1 Yesu ne alaggana male ɓe kanicau ɗǝm ama:

&lt;&lt;Ɓè mǝkume ndanǝ ɓwa mǝnana kǝ ɗenyi nǝ agirkuma male ka. À kya oasǝki muri ama mǝnia yì ɓwa ka kǝ kiɗiki kume male. 2 Pǝlǝa tunǝi ɗì ama, &lt;Ya cau nda man ǝn nggǝ o a muro ka? Bǝlam ɓá túró mo, acemǝnana a pà nǝ duk mǝɗenyi nǝ agirkuma mem ɗǝm ɗàng.&gt;

3 &lt;&lt;Mǝɗenyi nǝ agirkuma pak ɗenyicau ama, &lt;Mana ado mǝ nǝ pa? Mǝtala-ɓala mem ndo nǝ̀ pǝram arǝ túró. Ən panǝ rǝcandǝa mǝ nǝ rikrya ɗang, sǝ kǝsǝkya kǝ pakkam arǝ zǝmgi agir. 4 Ado ka, ǝn súrǝ́nà rǝ gir mǝnana mǝ nǝ pak ka, ace mǝnana ɓǝa pǝrnam arǝ túró ka, aɓwana nǝ̀ em arǝ aɓala malea ka.&gt;

5 &lt;&lt;Pǝlǝa tunǝ amǝtangna mala mǝtala-ɓala male mwashat-mwashat. Ɗi mǝdǝmba ama, &lt;Shen nda mǝtala-ɓala mem kǝ kpato?&gt;

6 &lt;&lt;Pǝlǝa eari wi ama, &lt;Du mùrú gbǝman tongno-nong-tàrú na.&gt;

&lt;&lt;Mǝɗenyi nǝ agirkuma ne wi ama, &lt;Twal malǝmce tangnê, do a kaurǝa gilǝ gbǝman ine.&gt;

7 &lt;&lt;Pǝlǝa ɗì ɓaria ama, &lt;Shen sǝ à kǝ kpato?&gt;

&lt;&lt;Yì ka, eare ama, &lt;Mǝssa tasau á-mwashat.&gt;

&lt;&lt;Oaso ne wi ama, &lt;Twal malǝmce tangnê, nyesǝi gilǝ gbǝman-tongno-nong-tàrú.&gt;

8 &lt;&lt;Mǝtala-ɓala ɓwangsǝ mǝɗenyi nǝ agirkuma mǝ'ɗwanyi mǝsǝcau nì mǝno ace kutan male. Acemǝnana aɓwana amǝkpata ɓanza mǝnia ka à ndanǝ kutan aɓa do malea arǝarǝia à kútì aɓwana mǝnana amǝkpata Ɓakuli na ka.&gt;&gt;

9 Yesu lidǝmba nǝ cau ama:

&lt;&lt;Ən nggǝ bangga wun, wu pak túró nǝ gǝna mala ɓanza, wu bwal agyajam nǝi, ace mǝnana ɓǝ̀ gǝne umna ka, Ɓakuli nǝ̀ ak wun gbal arǝ aɓala mǝnana à pà nǝ̀ kiɗiki raka.

10 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana à gandǝ earnǝi arǝ gir mǝkyauwe ka à nǝ̀ earnǝi arǝ mǝgule gbal. Sǝ ɓwa mǝnana pànǝ mǝsǝcau arǝ mǝkyauwe raka, pà nǝ̀ dum nǝ mǝsǝcau arǝ mǝgule gbal ɗàng. 11 Sǝ ɓǝà pà nǝ̀ earnǝ wun nǝ bwal gǝna ɓanza raka, yana nǝ̀ earnǝ wun arǝ gǝna mǝɓafoe? 12 Sǝ ɓǝà earnǝ wun nǝ kume mala ɓeɓwa raka, yana nǝ̀ pà wun kume mǝnana ma'wun na ka?

13 &lt;&lt;Kǝ muna-ɓala pà nǝ̀ pakki amǝtala-ɓala ɓari turoɓala ɗàng. Ko nǝ̀ ginǝmǝsǝ man mwashat ka sǝ nǝ̀ earce ɓe, ko ana raka, nǝ̀ pa ɓamúrì aɓata ɓwa man mwashat ka, sǝ nǝ̀ būrǝce ɓe. Pa wu nǝ̀ pa ɓamur wun aban Ɓakuli andǝ boalo yia kǝm ɗàng.*&gt;&gt;

14 Sǝ yia amǝ Farisi mǝnana amǝ earce boalo na ka, à nǝ̀ ok mǝnia yì acau ka, à sonzǝkì Yesu nggê. 15 Pǝlǝa Yesu nea wia ama:

&lt;&lt;Wu nda ka aɓwana mǝnana wu kǝ lǝmdǝì acili aɓwana ama wu nda ka amǝɓoarne, sǝ Ɓakuli ka súrǝ́nà ɓabum wun. Gìr mǝnana ɓwapǝndǝa gusǝlǝi kǝ̀rkǝ́r ka mǝɓeami na a ban Ɓakuli.

Aɓea kanigir mala Yesu

(Matiu 11:12-13; 5:31-32)

16 &lt;&lt;Kaniama Yohana Mǝbatisǝma nǝ̀ tita hama ka, anggurcau mala Musa andǝ acau ɓá malǝmce mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli nda à kǝ lǝmdǝa wun njar ka. Sǝ adyan ngga Bǝsa Cau Mǝɓoarne mala Domurǝm mala Ɓakuli ndya à kǝ hamnǝi ka, sǝ koyan ngga kǝ ɓariki kǝ̀rkǝ́r nǝ kutio kam.† 17 Sǝ mǝnia ka lǝmdǝ ama Nggurcau mala Musa ɗwanyini rǝcandǝa male ɗàng, ko aɓa ɓè kǝcau ndok. Ndǝrmya mala kùli andǝ nzali ka, nda halku amur mǝnana ɓè kǝcau ndok ɓǝ̀ ndǝrmi aɓa Nggurcau mala Musa ka.‡

18 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana pǝr māmí sǝ al ɓè ka nda rǝ pak cauɓikea nongnǝban a nza nǝ doɓala, sǝ ɓwa mǝnana al ɓwama mana à pǝri ka nda rǝ pak cauɓikea nongnǝban a nza nǝ doɓala.§

Mǝkume andǝ Liazaro

19 &lt;&lt;Ɓè mǝkume ndakam mǝnana agir-nggūrǝu male ka boalea candǝ kǝ̀rkǝ́r, sǝ koya pwari ka kǝ do aɓa rǝpwala. 20 À kǝ̀ nongsǝ ɓe mǝ'tǝ̀r a kunɓala male, lùllǝì ama Liazaro, mǝnana npenye aki rǝì kat ka. 21 Rǝi kǝ ɓǝla arǝ li gìr mǝnana ɓwano kpa a ɓadǝm mǝkume ka. Nggearǝ anvwa ɗǝm à yiu à kǝ lenzǝki anpenye male.

22 &lt;&lt;A masǝlǝate ka mǝ'tǝ̀r man yi wú, amǝturonjar mala Ɓakuli yi twali à um nǝi a ban Ibǝrayim. Mǝkume gbal ka wú pǝlǝa à tsǝkbani. 23 Yilǝmi o a ɓanza mala alú,* a ban mana kya kutio aɓa kwanban mala tanni mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì ka, loasǝ mǝsǝì sǝn Ibǝrayim kuko andǝ Liazaro a nkanggari. 24 Pǝlǝa tunǝ Ibǝrayim ama, &lt;Dâ Ibǝrayim, sǝn mǝsǝswatǝr mem sǝ wu tasǝ Liazaro ɓǝ̀ oasǝ munabuì a mùr ɓǝ̀ lipam ta'mealam nǝi, acemǝnana mǝ nda aɓa tanni kǝ̀rkǝ́r aɓa bǝsa mǝnia!&gt;

25 &lt;&lt;Sǝ Ibǝrayim eari wi ama, &lt;Munem, ɗenyi ama do mo a ɓanza ka a kum agir mo amǝɓoarne, sǝ Liazaro ka kum agir mǝɓane, sǝ ado ka ndya kum banɓoarnado kani ka, sǝ we ka a nda aɓa tanni mǝkwanbanì kǝ̀rkǝ́r. 26 Ko ɓǝ̀ cè mǝnia nda raka, nre sǝm sǝnǝa wun ngga nggea tūli ndakam, acemǝnana aɓwana mana à earce lo kani à nǝ̀ ká a ban wun ngga, ɓǝa kǝa gandǝi ɗàng. Sǝ aɓwana mana gbal à nǝ̀ lo kano aban yiu a ban sǝm ngga ɓǝa kǝa gandǝi ɗàng.&gt;

27 &lt;&lt;Mǝkume na ama, &lt;Sǝ ɓǝ̀ nda na ka ǝn nggǝ zǝmbǝo, Dâ, túr Liazaro a ɓala mala tárrám, 28 akanó ka mǝ ndanǝ amǝ'eambu tongno. Ɓǝ̀ kya nunkiria, ace mǝnana yia gbal ka ɓǝà kǝa yiu a mǝnia yì ban tanni nggea mǝɓike ka ɗàng.&gt;

29 &lt;&lt;Ibǝrayim eari wi ama, &lt;A Musa andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli† nda kano a bania, ɓǝa kwaki kiria a rǝia.&gt;

30 &lt;&lt;Mǝkume ne wi ama, &lt;Awo, Dâ Ibǝrayim, ɓǝ̀ ɓwa lo a ɓembe sǝ wari a bania ka, à nǝ̀ pwanzali, à nǝ̀ ɗeki buia arǝ acauɓikea malea.&gt;

31 &lt;&lt;Pǝlǝa Ibǝrayim ne wi ama, &lt;Ɓǝà ok à Musa andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli raka, ko ɓǝ̀ ɓwa lo a ɓembe ka à pà nǝ̀ oè ɗàng!&gt; &gt;&gt;

17

Yesu nacau amur twalban cauɓikea

(Matiu 18:6-7,21-22; Markus 9:42)

1 Yesu ne alaggana male ama:

Agir mǝnana à nǝ̀ tsǝk aɓwana à nǝ̀ kpa aɓa cauɓikea ka dumǝna púp à nǝ̀ yiu. Sǝa ma caukwanban nǝ́ ɓwa mǝnana amǝnia yì agir à pur nǝ bani ka. 2 Ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ tsǝk mwashat atà amǝnia yì amuna ɓǝ̀ pak cauɓikea ka, kǝpǝna ɓǝa ɗurri ɓwe taligo a meali sǝ ɓǝa ramte aɓa nggeamùr. 3 Ace mani ka wu tsǝkir wun.

Ɓǝ̀ mǝ'eambo pakko cauɓikea ka, gimbi, sǝ ɓǝ̀ vwaki buì arǝ cauɓikea male pwanzali ka, twali wi banì.* 4 Ko ɓǝ̀ pakko cauɓikea kusǝ tongno-nong-ɓari aɓa pwari mǝ'mwashati, sǝ nyar kusǝ tongno-nong-ɓari a bano yi pwanmbo nzali ka, twali wi banì.

5 Pǝlǝa Amǝ'mishan ne Mǝtalabangŋo ama, &lt;&lt;Tsǝk paɓamuru ma'sǝm ɓǝ̀ gulo.&gt;&gt;

6 Mǝtalabangŋo pea wia eare ama:

Ko ɓǝ̀ gūliarǝu ma'wun kyauwe kǝla mǝsǝ musta ka, wun nǝ̀ gandǝ banggi nggea nggun mǝnia ka ama, &lt;&lt;U, kya kpa aɓa nggeamùr!&gt;&gt; Sǝ yì ka, nǝ̀ kpata cau ma'wun.

7 Ɓǝà twali ama ɓeɓwa nda kam aɓalǝ wun mana ndanǝ muna-ɓala mǝnana wari a rya a ɓaban ko a yál anzur ka. Ɓǝ̀ mǝnia yì muna-ɓala ka ndo kǝ nyàrî ɓabondo nǝ nyare ka, mǝtala-ɓala male nǝ̀ ne wi ama, &lt;&lt;Farǝo, yiu do lìli le?&gt;&gt; 8 Pa nǝ̀ ne wi ama, &lt;&lt;Pakkam girlina peatu, wu yi tsǝkami a ɓadǝmbam, ɓǝ̀ ǝn linali sǝ ǝn nunà mùr ka, sǝ awu nǝ lìli, awu nǝ nu mùr re?&gt;&gt; 9 Nǝ̀ pàkkî muna-ɓala man yàwá, acemǝnana kpata cau mana ne wi ɓǝ̀ pè ka le? 10 Anggo gbal sǝ nǝ̀ pang nǝ wun: ɓǝ̀ wu pangŋǝna agir mǝnana kat à bangga wun ama ɓǝ̀ wu pea ka, wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Sǝm nda ka mǝtúró-ɓala mǝnana sǝm pà a kun kǝgìr raka. Kǝ túró ma'sǝm nda sǝm pak ka.&gt;&gt;

Yesu twali amǝ dakali lum
ban kwánó malea

11 Yesu nǝ̀ o a Urǝshalima ka, kar nǝ nzong-nzali mala amǝ Samariya andǝ amǝ Galili. 12 Nda ban kutio aɓa ɓè muna-là ka, aɓea burana lum amǝdakali na, à yì kasǝ a kúni. À cam zak, 13 sǝ à loasǝ già à tunǝban ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule! Yesu! Sǝn mǝsǝswatǝr ma'sǝm!&gt;&gt;

14 Yesu pǝlǝ mǝsǝì sǝnia sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane, wu kya lǝmdǝ rǝ wun aban apǝris.&gt;&gt;†

À nda ban o ka, kara dakali mali rǝia.

15 Lang ɓwa mwashat aɓalǝia sǝni rǝì malǝna ka, kara soaɓunu nyare aban yiu, loasǝ gi, kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli. 16 Yi kpa a ɓadǝm Yesu aban pakki wi yàwá. Sǝ yì ka, ɓwa Samariya na.

17 Yesu ɗiban ama, &lt;&lt;Aɓwana lum mbo sǝ à twalia wia ban dakali? Aman tongno-nong-ine ka à nda malea ake? 18 Kǝ ɓwa pà kàm ateà nǝ̀ nyare nǝ̀ ɓwangsǝ Ɓakuli ka ɗang, she kǝ ɓwa-kúnɗàngna mǝnia ka?&gt;&gt; 19 Pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Lo o, gūliarǝu mo a rǝam amsǝno.&gt;&gt;

Yiu mala Domurǝm mala Ɓakuli

(Matiu 24:23-28,37-41)

20 Amǝ Farisi ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A ya pwari sǝ Domurǝm mala Ɓakuli nǝ̀ yiu?&gt;&gt; Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Yiu mala Domurǝm mala Ɓakuli ka gìr na mǝnana à nǝ̀ sǝni nǝ mǝsǝu ka ɗàng. 21 Kǝɓwa pà nǝ̀ na ama, &lt;Ndya ka, wu sǝni!&gt; Ko ana raka, &lt;Ndako ka&gt; ɗàng. Acemǝnana Domurǝm mala Ɓakuli ka nda àkǝ̀ ɓalǝ wun.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa ne alaggana male ama:

Pwari na kǝ yiu ka yi mǝnana rǝ wun nǝ̀ ɓǝla arǝ sǝn pwari mwashat aɓalǝ apwari mala Muna Mala Ɓwa ka, sǝ pà wun nǝ̀ sǝni ɗàng. 23 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ na wun ama, &lt;&lt;Ndako ka!&gt;&gt; Ko ana raka, &lt;&lt;Ndya ka!&gt;&gt; Wu kǝa ɓangŋa ateà ɗang. 24 Kǝla mǝnana ɓǝ̀ mbulo li'nzama pǝlilip ka, nǝ̀ tá amur ɓanza a buì man nǝ̀ nggá bwal ɓe buì ka, anggo sǝ Muna Mala Ɓwa nǝ̀ pa a pwari nyare male. 25 Sǝa ma peatu ka, Muna mala Ɓwa nǝ̀ nu tanni kǝ̀rkǝ́r arǝ agir pas, sǝ aɓwana mǝnana a nza man ngga à nǝ̀ ɓinǝ mǝsǝì.

26 Kǝla mǝnana kumban a nza mala Nuhu ka, anggo sǝ nǝ̀ pa aɓalǝ anonggio mǝnana Muna Mala Ɓwa nǝ̀ nyare nǝ̀ yiu nǝi ka.‡ 27 Ɓwapǝndǝa kǝ lìli, kǝ nu, à kǝ al rǝarǝia, à kǝ isǝ amunia bà pwari mǝnana Nuhu kútí nǝi a nggea-waru ka. Pǝlǝa mùr-gùla yiu yi twaltea kat.§

28 * Kǝ nda anggo a nza mala Lotu. Ɓwapǝndǝa kǝ li, à kǝ nu, à kǝ kúrkúró, à kǝ makkiagir, à kǝ rikrya, à kǝ ɓakki aɓah. 29 A pwari mǝnana Lotu purî ɓá Sodom ngga, bǝsa andǝ amǝsǝtali bǝsa nya nǝ kuli amur amǝ Sodom twaltea kat.

30 Anggo sǝ nǝ̀ kumban a pwari mǝnana Muna Mala Ɓwa nǝ̀ yia pusǝna rǝì nǝi ka. 31 A mǝno yì pwari ka, ɓwa mǝnana nda amur kurǝm male sǝ agirkuma male ka à nda aɓa kurǝm ngga, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ sulǝ púp nǝ̀ nggá pwania ɗang. Anggo sǝ ɓwa mǝnana nda a ɓabondo ka, ɓǝ̀ kǝa nyare a ɓala ace twal kǝgìr ɗang.† 32 Wu ɗenyi nǝ mālá Lotu!‡

33 Ɓwa mǝnana kǝ earce nǝ̀ amsǝ yilǝmi ka nǝ̀ turte. Sǝ ɓwa mǝnana kǝ turta yilǝmi ka nǝ̀ tsǝkcè.§ 34 Ən nggǝ na wun, a mǝno yì du ka, aɓwana ɓari nǝ̀ pa aban nongŋo a kala mǝ'mwashati, à nǝ̀ twal man mwashat ka, à nǝ̀ nying ɓe. 35 À nǝ̀ kum amamǝna ɓari aban go aban mǝ'mwashati, à nǝ̀ twal mwashat à nǝ̀ nying man mwashat ka. 36 [À nǝ̀ kum aburana ɓari a ɓaban, à nǝ̀ twal man mwashat ka, à nǝ̀ nying ɓe.]

37 Pǝlǝa alaggana male ɗì ama, &lt;&lt;Aya ban le, Mǝtalabangŋo?&gt;&gt;

Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Ban mǝnana lugir pak kam ngga, abanì sǝ adǝkǝlaki nǝ̀ rambǝa.&gt;&gt;

18

Kanicau arǝ hiwi

1 Yesu ne alaggana male ɓekǝ kanicau mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama yia ka ɓǝa kǝ pak hiwi cala rǝia wuki ɗang. 2 Na ama:

A ɓekǝ là, ɓè murǝm-ɓashi nakam mǝnana kǝ ɓanggi Ɓakuli ɗang, sǝ kǝgìr oasǝi arǝ kǝɓwa raka. 3 Sǝ ɓè mā-lú nakam àkǝ̀ lě, mǝnana camarǝ nyarke aban mǝ'ɓashi man nǝ ɓua ama, &lt;&lt;Kutio anre sǝm sǝnǝ mǝɓinǝ muram.&gt;&gt;

4 Ata dǝmbe ka ginǝe. Nǝ nzǝ́mò ka ne ɓamúrì ama, &lt;&lt;Ko kat andǝ amani ama ǝn nggǝ ɓanggi Ɓakuli ɗang, sǝ kǝgìr oasǝkiam arǝ kǝɓwa raka, 5 mǝ nǝ pak ɓashi mǝ'mǝsǝcau nì ace mǝnia yì mā-lú mǝnana kùrram mwacang ngga. Acemǝnana ɓǝn pak raka, nǝ̀ yauwam nǝ nyarke male tùtù abanam!&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Yesu Mǝtalabangŋo na ama:

Wu ok cau mǝnana murǝm-ɓashi mǝ'ɗwanyi mǝsǝcau man na ka! 7 Wu kǝ sǝni kǝla Ɓakuli ka pà nǝ̀ pak ɓashi mǝ'mǝsǝcau nì ace aɓwana male mǝnana tària, mǝnana à kǝ ɓua a ɓadǝmbi, dù andǝ pwari ka re? Nǝ̀ dǝndi arǝ bwalia wia kam le? 8 Ən nggǝ na wun ama, nǝ̀ pea wia gìr mǝnana malea na ka a kaurǝa. Sǝa ma ɓǝ̀ Muna Mala Ɓwa yiu ka, nǝ̀ yia kum paɓamuru a ɓanza le?*

Kanicau arǝ ɓwa Farisi andǝ mǝcemi

9 Yesu na mǝnia yì kanicau ka arǝ aɓwana mǝnana à twalî ɓamuria ama yia ka à nda ka amǝ'cauɓoarna, sǝ à ɓǝsǝki acili aɓwana à nyesǝia amǝ'cauɓikea na ka, ama:

10 Aɓwana ɓari à wari a Ndàmǝgule mala Ɓakuli ace pak hiwi. Mwashat ka ɓwa Farisi na, sǝ ɓè ka mǝcemi na. 11 Pǝlǝa ɓwa Farisi lo came pak hiwi amur ɓamúrì. Na ama, &lt;&lt;Ɓakuli, ǝn pakko yàwá, acemǝnana mǝ nda mǝ'cauɓikea kǝla acili aɓwana ɗàng. Ən pa kǝla amǝ'ɓǝmbǝriban, amǝ ɗwanyi do amur mǝsǝcau, amǝ'nongginǝban a nza nǝ doɓala, ko kǝla mǝnia yì mǝcemi ka ɗàng. 12 Ən nggǝ gilmùr kusǝ ɓari a nre-limo mwashat, sǝ ǝn nggǝ pe Ɓakuli kāmbe mwashat aɓa lum mala koya girkuma mem.&gt;&gt;

13 Sǝ mala mǝcemi ka cam kuko. Eare ama nǝ̀ loasǝ múrí a kùli ɗang, wal kikili na ama, &lt;&lt;Ɓakuli, sǝn mǝsǝswatǝr mem, mim ngga mǝ nda mǝ'cauɓikea!&gt;&gt;

14 Ən nggǝ na wun ama, mǝnia yì ɓwa ka, nyare aban o ɓala male ka, mǝ'cauɓoarna na a ɓadǝm Ɓakuli, pa kǝla mala ɓwa Farisi ɗàng. Koyana kat sǝ kǝ twalɓamuri ka, à nǝ̀ kyauwiki, sǝ ɓwa mǝnana kǝ nongsǝ ɓamúrì ka, à nǝ̀ gusǝlǝi.†

Yesu tsǝkbu amur amuna

(Matiu 19:13-15; Markus 10:13-16)

15 Ɓè fara ka aɓea ɓwana yiu nǝ amuna aban Yesu ama ɓǝ̀ yi tsǝkia wia bu. Alaggana male sǝni anggo ka, à lo à sà a rǝia. 16 Sǝ Yesu ka tunǝ amuna a baní oaso na ama, &lt;&lt;Wu ɗeki amuna ɓǝa yiu abanam, wu kǝa pǝrkia ɗang, acemǝnana Domurǝm mala Ɓakuli ka nda ace a ulang amǝnia ka. 17 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau ama koyana sǝ pà nǝ̀ ak Domurǝm mala Ɓakuli kǝla muna mǝkyauwe raka, pà nǝ̀ gandǝ kútí kam ɗàng.&gt;&gt;

Ɓè ɓwamǝgule mala
amǝ Yahudi mǝkume

(Matiu 19:16-30; Markus 10:17-31)

18 Ɓè ɓwamǝgule mala amǝ Yahudi mǝkume ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm mǝɓoarne, mana gir ni na mǝ nǝ pa sǝ mǝ nǝ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka?&gt;&gt;

19 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;A bang ama mǝ nda ɓwa mǝɓoarne? Kǝ ɓwapǝndǝa pa kàm mǝɓoarne na ɗang, she Ɓakuli nǝmurǝì. 20 We ka, à súrǝ́nà rǝ anzongcau mala Ɓakuli mǝnana ama: &lt;Kǝa kútí aɓa cauɓikea mala nongnǝ ɓwa mǝnana wu al rǝ wun wunǝi raka, kǝa wal-lú ɗàng, kǝa iun'í ɗang, kǝa ɓun-nyir amur ɓwa ɗàng, pe tárró andǝ nggo gulo.&gt; &gt;&gt;‡

21 Pǝlǝa ɓwe na ama, &lt;&lt;Amǝnia ka, yàle mǝ nda muntulo sǝ ǝn bwalia.&gt;&gt;

22 Lang Yesu ok mǝnia ka, ne wi ama, &lt;&lt;Ɓè gìr mwashat na a ɗwanyi ka. Makki agir mǝnana kat a ndanǝia ka, gaki amǝ'tǝ̀r, awu nǝ kum gǝna a kùli, sǝ wu yiu, wu yi kpatam.&gt;&gt;

23 Lang nǝ̀ o ana ka bumi kiɗiki, acemǝnana yì ka, mǝkume na kǝ̀rkǝ́r. 24 Yesu sǝni kyap-kyap, sǝ na ama, &lt;&lt;Nǝ̀ kwano sǝ mǝgǝna nǝ̀ kutio a Domurǝm mala Ɓakuli! 25 Ɓafo ka, kutio mala mǝgǝna a Domurǝm mala Ɓakuli ka kwano kútì kutio mala kalakadambi a tǝta nlerǝman.&gt;&gt;

26 Aɓwana mǝnana à ok mǝnia ka à ɗiban ama, &lt;&lt;Sǝ yana ado nǝ̀ àwá?&gt;&gt;

27 Yesu eare ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana pà nǝ̀ gandǝ pa aban ɓwapǝndǝa raka, nǝ̀ gandǝ pa aban Ɓakuli.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa Bitǝrus ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni, sǝm nyìngŋǝ̀nà agirkuma ma'sǝm kat sǝm yiu a kpato!&gt;&gt;

29 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, kǝɓwa pà kàm mǝnana ɗeki ɓala, ko ɓwama, ko amǝ'eambu, ko tárrû andǝ nggeau, ko amuna ace Domurǝm mala Ɓakuli, 30 sǝ nǝ̀ ɗwanyi kum agir kǝ̀rkǝ́r a nza mǝnia ka. Sǝ ɗǝm ngga a nza mǝno kǝ yiu ka, nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.&gt;&gt;

Yesu nyare nacau amur lú male

(Matiu 20:17-19; Markus 10:32-34)

31 Yesu tunǝ alaggana male, aman lum-nong-ɓari ka a giriban, sǝ nea wia ama:

Wu sǝni sǝm ndo sǝm nǝ̀ ká a Urǝshalima, sǝ agir mǝnana kat amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli gilǝì amur Muna Mala Ɓwa ka à nǝ̀ lùmsǝo. 32 À nǝ̀ nyesǝi à nǝ̀ pea aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, à nǝ̀ oali, oalban zalǝkiban, à nǝ̀ sanggì, à nǝ̀ tappi wi ntāra, à nǝ̀ koè, sǝ à nǝ̀ wali nǝ̀ wu, 33 sǝ a tàruià nongŋo ka, nǝ̀ loapi ɓembe.

34 Sǝ ko alaggana male bwalta kǝgìr aɓa mǝnia yì acau ka ɗàng. À sǝmbǝrǝia wia ɓālǝi, ko à súrǝ̀ gir mǝnana kǝ nacau amurí ka ɗàng.

Yesu mǝn mǝsǝ nte mǝzǝmggi agir nì

(Matiu 20:29-34; Markus 10:46-52)

35 Yesu gbàshìna Jeriko ka, ɓe nte nakam aban do a girǝi njargula aban zǝmgi agir. 36 Lang nǝ̀ ok gǝshi ɓwabundǝa mǝnana kǝ kútí ka, ɗiban ama, mana kumban le?

37 À pǝlǝa à ne wi ama, &lt;&lt;Yesu ɓwa Nazarat nda kǝ kútí ka.&gt;&gt;

38 Pǝlǝa tunǝban bàng-bàng ama, &lt;&lt;Yesu! Muna mala Dauda§! Sǝn mǝsǝswatǝr mem!&gt;&gt;

39 Aɓwana mǝnana à ak dǝmba ka à sà arǝì ɓwam, ama ɓǝ̀ duk kúni ɗǝong. Sǝ yì ka, kara loasǝ gi kpǝm ama, &lt;&lt;Muna Mala Dauda, sǝn mǝsǝswatǝr mem!&gt;&gt;

40 Yesu go kusǝì came, sǝ na ama, ɓǝa yinǝi a baní. Lang yina a baní tù ka, Yesu ɗì ama, 41 &lt;&lt;Mana a earce mǝ pakko?&gt;&gt; Pǝlǝa nte man eare ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ǝn nggǝ earce sǝnban.&gt;&gt;

42 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kum sǝnban! Paɓamuru mo amsǝno.&gt;&gt;

43 Àkǝ̀ banì gbal kara kum sǝnban, sǝ kpa atà Yesu aban o, kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli. Lang ɓwapǝndǝa mǝnana kat sǝni ka, yia gbal ka à ɓwangsǝ Ɓakuli.

19

Zaka kum sǝn Yesu

1 Yesu ara aɓa nggea-là Jeriko, ndaban kútí aɓalǝi. 2 Ɓè ɓwa ndakam lùllǝì ama Zaka, ɓwamǝgule mala amǝcemi na sǝ yì ka, mǝkume na. 3 Yì ka, ɓariki nǝ̀ sǝni ko yana nda Yesu. Ɓwabunda nda kam pas mǝnana yia gbal ka à kǝ̀ earce sǝn Yesu ka. Sǝ yi Zaka, acemǝnana nkpandal na ka, gandǝ sǝnban aɓa ɓwabundǝa ɗang. 4 Pǝlǝa ɓangŋa, ak dǝmba, kya eauwe a nggun vwari nǝ̀ sǝni, acemǝnana àkǝ̀ banì sǝ Yesu nǝ̀ pǝlǝa.

5 Lang Yesu yi bwalǝna banì ka, loasǝ mǝsǝì a kùli sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Zaka, fa rǝo sùlǝî nggun! Yalung ngga, she mǝ nǝ sulǝ a ɓala mo.&gt;&gt; 6 Pǝlǝa sulǝo a kaurǝa gingsǝ Yesu nǝ bumpwasǝa. 7 Ɓwapǝndǝa mǝnana kat sǝn mǝnia ka, tita nggwani ama, &lt;&lt;Ɓwabura man ngga kya sulǝna a ɓala mala mǝ'cauɓikea!&gt;&gt;

8 Zaka pǝlǝa lo sǝ ne Mǝtalabangŋo ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, sǝni, mǝ nǝ gau girkuma mem aɓalǝu, mǝ nǝ pè amǝ'tǝ̀r kāmbe mwashat, sǝ ɓǝ̀ ǝn mbǝrina kǝɓwa ka, mǝ nǝ nyesǝi ɓwe gìr nî kusǝ ine.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Yalung ngga amsǝban yina a ɓala mǝnia ka, acemǝnana mǝnia yì ɓwa gbal ka mǝ'kà Ibǝrayim na.* 10 Muna mala Ɓwa ka, yiu àkǝ̀ ce alta gir mǝnana ɓwàr ka, nǝ̀ amsǝi.&gt;&gt;†

Kanicau arǝ pak túró nǝ boalo

(Matiu 25:14-30)

11 ‡ Lang à nǝ̀ nggǝ kwaki kiria arǝ mǝnia yì acau ka, Yesu lidǝmba nǝ nea wia ɓe kanicau, acemǝnana anggo ka à gbàshìnà ban Urǝshalima, sǝ à kǝ sǝni kǝla Domurǝm mala Ɓakuli ka ndo nǝ̀ yiu àkǝ̀ dyadyan mǝno ka. 12 Pǝlǝa na ama:

Ɓè mǝtaumurǝm wari a ɓe nzali mǝsauwe nǝ̀ nggá ak gara-murǝm, sǝ nǝ̀ nyare. 13 Kaniama nǝ̀ o ka tunǝ atà amǝtúró male lum, gakkia wia mǝsǝboalo zǝnariya luru lum sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Boalo mǝnia ka wu kǝ nggāliki nǝi, she ɓǝn nyarǝna ka.&gt;&gt;

14 Sǝ aɓwana male ka à ɓinǝi, pǝlǝa à tasǝ aɓea aɓwana atè ɓǝà kya na ama, &lt;&lt;Sǝm earce mǝnia yì ɓwa ka ɓǝ̀ duk murǝm ma'sǝm ɗàng.&gt;&gt;

15 Kat andǝ amani ka, mǝnia yì ɓwa ka à kya pe wi gara-murǝm, sǝ nyare a kusǝì yiu. Pǝlǝa turban atà amǝ'túró-ɓala mǝnana pākia wia boalo ka, acemǝnana nǝ̀ súrǝ̀ gir mana à kum aɓa nggāliki ka.

16 Mǝdǝmba yiu yi na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, luru mǝsǝboalo mô ka, ǝn kumǝna luru lum amurí.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa mǝtala-ɓala male ne wi ama, &lt;&lt;Yàwá, mǝtúró mem mǝɓoarne! Acemǝnana a lǝmdǝ mǝsǝcau amur mǝnia bǝti ka, a nǝ duk mǝlà amur anggea-là lum.&gt;&gt;

18 Ɓaria ɓwa yiu yi na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, luru mǝsǝboalo mo ka, ǝn kumǝna luru tongno amurí.&gt;&gt;

19 Mǝtala-ɓala male ne wi ama, &lt;&lt;We ka, a nǝ bwal anggea-là tongno.&gt;&gt;

20 Pǝlǝa ɓe guro yiu yi na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, luru mǝsǝboalo mo nia ka, ǝn karrì aɓa bugir ǝn sǝmbǝrǝi pepe. 21 Ɓangciu pakkam a rǝo, acemǝnana we ka cau mò kwano na ɗang. A kǝ twal gìr mǝnana awu nǝ̀ tsǝk raka, sǝ a kǝ pwan gìr ɓaban mǝnana awu nǝ̀ ɓeal raka.&gt;&gt;

22 Mǝtala-ɓala male eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ kùrro nǝ acau mǝnana à pur a kuno ka, we mǝtúró-ɓala mǝɓealɓike! A sǝlǝna she ama cau mem kwano na ɗang, ǝn nggǝ twal gìr mǝnana mǝ nǝ̀ tsǝk raka, sǝ ǝn nggǝ pwan gìr ɓaban mǝnana mǝ nǝ̀ ɓeal raka? 23 Sǝ palang sǝ a ɓinǝ ká tsǝkam boalo mem a banki, ace mǝnana ɓǝn nyare yiu ka, mǝ nǝ yia é nǝ mur amurí?&gt;&gt;

24 Pǝlǝa nea aɓwana mana à came abanì ka ama, &lt;&lt;Wu ak luru mǝsǝboalo mǝnana a buì ka, wu pè ɓwa mǝnana ndanǝ luru lum ngga.&gt;&gt;

25 Sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, yì ka, ndanǝ male yì luru lum mala mǝsǝboalo zǝnariya!&gt;&gt;

26 Pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun ama, ɓwa mǝnana ndanǝi ka, à nǝ̀ tsǝki ɓi amurí, sǝ ɓwa mǝnana pà nǝi raka, nggearǝ mǝno bǝti a buì ka à nǝ̀ é arǝì.§ 27 Sǝ amǝno yì amǝɓinǝ muram mǝnana à ear ama mǝ duk murǝm amúrià raka, wu yinǝia kani, wu yi wal-luia a ɓadǝmbam!&gt;&gt;

Aɓwana zǝkice kutio mala Yesu
a Urǝshalima

(Matiu 21:1-11; Markus 11:1-11; Yohana 12:12-19)

28 Anzǝm mana Yesu bangŋǝna mǝnia yì acau ka, pǝlǝa dupia wia a dǝmba aban ká a Urǝshalima. 29 Lang gbàshìnà Betafaji andǝ Betani aban nkono Olif ka, pǝlǝa tasǝ aɓea alaggana male ɓari. 30 Nea wia ama, &lt;&lt;Wu kya a muna-là mǝnana a dǝm wun ngga. Kutio ma'wun ngga wun nǝ̀ kum mǝdambǝriso à kùrni, mǝnana kǝɓwa malaká eauwe a nzǝmi raka. Wu panzǝi, wu yinǝi. 31 Ɓǝ̀ kǝɓwa ɗì wun ama ace mana sǝ wu kǝ panzǝi le ka, wun nǝ̀ ne wi ama Ɓwamǝgule ma'sǝm*kǝ earce.&gt;&gt;

32 Yia mǝnana à túriá ka à wario à kya kumi kǝla mǝnana Yesu nea wia ka. 33 À ndarǝ panzǝ mǝdambǝriso ka, amǝtale ɗia ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu kǝ panzǝ mǝdambǝriso?&gt;&gt;

34 À eare ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo† kǝ earce.&gt;&gt;

35 À yiu nǝ mǝdambǝriso aban Yesu. À makki agir-koarǝu malea a nzǝmi, pǝlǝa à eamsǝ Yesu amurí. 36 Nda ban o ka, ɓwapǝndǝa sárǝ́ki agir-koarǝu malea amur njargula.

37 Lang yi bwalǝna ban mǝnana njargula dili kam aban ká Nkono Olif ka, bundǝo mala amǝkpate mǝnia ka, à tita loasǝ già nǝ bumpwasǝa aban ɓwangsǝki Ɓakuli, ace agir-ndǝlǝki mǝnana à sǝn ngga. 38 À kǝ bang ama,

&lt;&lt;Ɓwangsǝban ɓǝ pa

aban Murǝm mǝnana

kǝ yiu aɓa lullǝ

Mǝtalabangŋo ka!&gt;&gt;‡

&lt;&lt;Dorǝpwala nda kam a kùli

sǝ gulo ka aban Ɓakuli!&gt;&gt;

39 Aɓea amǝ Farisi mǝnana aɓa ɓwabundǝa ka à ne Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, sà arǝ alaggana mo ɓǝa pwalo!&gt;&gt;

40 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ bangga wun, ɓǝà duk ɗǝong ngga, atali nǝ akia wia ɓwangsǝkiban.&gt;&gt;

Yesu ɓua ace Urǝshalima

41 Lang Yesu yi gbashìnà Urǝshalima mǝsǝì nǝ̀ kpa arǝì ka, kara túr kúni a ɓua ace, 42 na ama, &lt;&lt;Eare mem ngga, we Urǝshalima, yalung ngga a súrǝ́nà rǝ gir mǝnana nǝ̀ yipò nǝ dorǝpwala ka. Sǝ ado ka à sǝmbǝrǝni, mǝsǝo pà nǝ̀ gandǝ sǝne ɗàng. 43 Aɓea pwari nda à kǝ yiu, mǝnana aɓio amǝbura nǝ̀ yia ɓak nggea zǝ̀kì mǝcandǝe, à nǝ̀ gumbǝlio aɓalǝu, sǝ à nǝ̀ gìr amuro a koya buì ka. 44 À nǝ̀ yia arkio, à nǝ̀ sukkio a nzali, we wunǝ aɓwana mǝnana a ɓālǝo ka. À pà nǝ̀ ɗeki kǝ tali aban came amur ɓè ɗàng, acemǝnana we ka a súrǝ̀ pwari mǝnana Ɓakuli yiu nǝi ace amsǝo ka ɗàng.&gt;&gt;

45 Pǝlǝa Yesu kutio, pǝr amǝ'kúrkúró a Ndàmǝgule mala Ɓakuli. 46 Nea wia ama, &lt;&lt;À gilǝni ama, &lt;Ɓala mem ngga nǝ̀ duk ɓala hiwi&gt;§; &lt;sǝ wun ngga wu nyesǝi duk npu mala amǝ'ɓǝmbǝriban!&gt;* &gt;&gt;

47 Ko aya pwari ka Yesu na aban kanigir aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Agbani Pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa sǝ akapana mǝnana aɓa ɓwapǝndǝa ka, à kǝ alte à nǝ̀ wal-luí.† 48 Sǝ à kumbi ban ɗang, acemǝnana acau male pwan ɗenyicau mala ɓwapǝndǝa kat.

20

À ɗiban amur Bangŋo mala Yesu

(Matiu 21:23-27; Markus 11:27-33)

1 A ɓekǝ pwari Yesu ndaban kani aɓwana gìr a Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ kǝ hamnǝ Cau Amsǝban, agbani pǝris, andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, andǝ akapana yia kat à yiu a baní. 2 À yì ne wi ama, &lt;&lt;Bangga sǝm, nǝ ya rǝcandǝa sǝ a kǝ pakki amǝnia yì agir, sǝ yana po mǝnia yì gara mala pea ka?&gt;&gt;

3 Yesu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ɗì wun gbal. Wu banggàm, 4 batisǝma mala Yohana ka, pur nǝ kuli le, ko pur nǝ ban ɓwapǝndǝa?&gt;&gt;

5 Pǝlǝa à pǝlǝki ce arǝarǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm bang ama &lt;Pur nǝ kuli ka,&gt; nǝ̀ ɗì sǝm ama, &lt;Sǝ palang sǝ wu pa ɓamur wun arǝì ɗàng?&gt; 6 Sǝ ɓǝ̀ sǝm na ama, &lt;Pur nǝ ban ɓwapǝndǝa ka, aɓwana mǝnia kat ka à nǝ̀ ɓukki sǝm, acemǝnana yia ka à eàrnà ama Yohana ka mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na.&gt; &gt;&gt; 7 Pǝlǝa à eare ama, &lt;&lt;Sǝm súrǝ̀ ban mǝnana pur kam ngga ɗàng.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Mim gbal ka pa mǝ nǝ bangga wun nǝ koya rǝcandǝa sǝ ǝn nggǝ pakki amǝnia yì agir ka ɗàng.&gt;&gt;

Kanicau arǝ ɗenyi nǝ ɓaban

(Matiu 21:33-46; Markus 12:1-12)

9 Yesu lidǝmba aban ne aɓwana mǝnia yì kanicau ka ama:

Ɓè ɓwa tsǝk ɓaban nggun anap, sǝ nyesǝi pè aɓea amǝtúró rya, sǝ kutio o a bǝri banì kya sau kam.* 10 Kún pwan ɓǝlanggun anap karǝna adyan ngga, pǝlǝa túr ɓè mǝtúró-ɓala male a ban amǝtúró ɓǝà kya aki wi ɓǝlanggun. Kara amǝtúró yi walki mǝtúró-ɓala man, sǝ à pǝrì um nǝ ɓabui. 11 Nyare túr ɓè mǝtúró-ɓala; yì gbal ka à walki à lǝmdǝì wi gìr kǝsǝkya sǝ à pǝri um nǝ ɓabui. 12 Nyar ɗǝm túr tàruià; à yì tsǝki wi anpenye à ramte à túri nǝ nza.

13 Pǝlǝa mǝtala ɓaban na ama, &lt;&lt;Mana ado mǝ nǝ pa? Mǝ nǝ tasǝ munem mǝnana ǝn earkiyi ace raka, yakǝla à nǝ̀ pe wi gulo!&gt;&gt;

14 Lang amǝtúró nǝ̀ yia sǝni ka, à kur kunarǝia amurí ama, &lt;&lt;Yauwa! Mǝnia ka nda mǝliɓala. Sǝm nǝ̀ wal-luí, sǝ ɓaban ngga nǝ̀ duk ma'sǝm!&gt;&gt; 15 Pǝlǝa à yasǝlǝi à túri nǝ nzǝm nkāndan, sǝ à kar atè à kya wali wu.

Pǝlǝa Yesu ɗiban ama, &lt;&lt;Mana ado wu kǝ sǝni mǝnia yì mǝtala ɓaban ngga nǝ̀ yia pakkia wia? 16 Nǝ̀ yiu nǝ̀ yia wal-lú amǝtúró mǝnia sǝ nǝ̀ nyesǝ ɓaban nǝ̀ pe aɓea aɓwana!&gt;&gt;

Lang ɓwapǝndǝa nǝ̀ ok mǝnia ka à na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli twalban mani!&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Yesu sǝnia kyap-kyap sǝ na ama, &lt;&lt;Sǝ mana ɗe nda tǝrcau mǝnana malǝmce bangŋi ama:

&lt;&lt; &lt;Tali mǝnana amǝɓa ɓinǝi ka,

nda à nyesǝi yi bwal

ɓǎ kàngkàng ngga.&gt;†

18 Ɓwa mǝnana kat sǝ kpa amur mǝno yì tali ka nǝ̀ arkya nǝ̀ mesǝke mwashat-mwashat, sǝ ɓwa mǝnana tali man kpa amurí ka, nǝ̀ betǝki.&gt;&gt;

19 Amalǝm Nggurcau mala Musa andǝ agbani Pǝris alta njargula mǝnana à nǝ̀ bwali nǝi tsuk-tsuk ka, acemǝnana à sǝlǝna ama mǝnia yì kanicau ka nda a rǝia. Sǝa ma ɓangciu kǝ pakkia wia arǝ aɓwana.

À ɓariki à nǝ̀ tsǝki Yesu gbǝ́lî

(Matiu 22:15-22; Markus 12:13-17)

20 Aɓi-mǝbura tsǝki wi mǝsǝu, pǝlǝa à tasǝ amǝ'iucau, mǝnana à lǝmdǝa kǝla amǝ'mǝsǝcau na ka. A ɗenyicau malea ka à nǝ̀ bwal Yesu aɓa cau mǝnana pur a kúni ka, sǝ à nǝ̀ ká nǝi a ɓabù mǝtala-nzali, yì nggwamna mala amǝ Roma. 21 Pǝlǝa amǝ'iucau ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm sǝlǝ ama cau mo andǝ kanigir mo ka mǝsǝcau na kat. Aɓwana kat a bano ka amǝ'mwashati na. A kǝ kani njargula mala Ɓakuli nǝ mǝsǝcau. 22 Nggearǝì ka ɓoaro ɓǝ̀ sǝm mbwe Kaisar, murǝm mǝgule mala amǝ nzali Roma boalo-cemi le, ko ɓǝ̀ sǝm ká pe wi ɗang?&gt;&gt;

23 Yì ka, súrǝ́nà ɓá kutan malea pǝlǝa nea wia ama, 24 &lt;&lt;Wu lǝmdǝam mǝsǝboalo dinari. Ɓamǝsǝ ɓwa andǝ gir mǝnana à gilǝa rǝì ka mala yana?&gt;&gt;

À eari wi ama, &lt;&lt;Mala Kaisar na.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa nea wia ma, &lt;&lt;Wu pè Kaisar gìr mǝnana mala Kaisar na ka, sǝ Ɓakuli ka wu pè wi gìr mǝnana male na ka.&gt;&gt;

26 À gandǝ kume nǝ ɓwarkio aɓa cau male a ɓadǝm ɓwapǝndǝa ɗang. À ndali nǝ cau male, kara à do kunia ɗǝong.

Ɗiban amur loapi ɓembe

(Matiu 22:23-33; Markus 12:18-27)

27 Sǝ aɓea amǝ Saduki, mǝnana à na ama aɓwana pà nǝ̀ lo anzǝm lú raka, à yiu a ban Yesu nǝ ɗiban. 28 À na ama:

Malǝm, Musa gilǝa sǝm ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mǝ'eam ɓwa wú sǝ ɗeki māmí amuna pà kàm raka, ɓwe ka nǝ̀ al mā-lú ace mǝnana ɓǝ̀ ɓǝli mǝ'eambi amuna.&gt;&gt;‡ 29 Sǝ a pwarian ngga aɓea aɓwana ndakam yia tongno-nong-ɓari à nda amǝ'eambu. Mǝdǝmba al ɓwama yi wu à pànǝ muna ɗang. 30 Sǝ ɓaria ka anggo gbal, al ɓwame sǝ yi wu pànǝ muna ɗang. 31 Tàruia gbal ka yi twal ɓwame, anggo sǝ yia mǝnia tongno-nong-ɓari ka à yì wúkio à ɗeki ɓwama, ko kǝ muna pa kàm ɗàng. 32 A masǝlǝate ka, ɓwama gbal ka yi wu. 33 Sǝ ado ka, a pwari loapi ɓembe ka nǝ̀ duk mālá yana ateà le, acemǝnana yia mǝnia tongno-nong-ɓari ka à dumǝna nǝi?

34 Yesu earia wia ama:

Aɓwana mǝnana a ɓanza man ngga à kǝ al rǝia sǝ à kǝ isǝ amunia. 35 Sǝ aɓwana mǝnana à sǝnia à kārǝ́na à nǝ̀ lo a ɓembe sǝ à nǝ̀ kum kutio a ɓanza mǝno kǝ yiu ka, à pà nǝ̀ al rǝia ko à nǝ̀ isǝ amunia ɗàng. 36 Sǝ à pà nǝ̀ wu ɗǝm ɗàng, acemǝnana à nda kǝla amǝturonjar. Amuna mala Ɓakuli na. Yia ka à nda ka ɓwana mǝnana à loapi ɓembe ka. 37 Sǝ amur cau mala loapi ɓembe ka, nggearǝ Musa ka lǝmdǝ ama alú nǝ̀ loapi ɓembe. Aɓa cau mǝnana à gilǝe amur mǝ'nkwarki mǝnana kǝ earki bǝsa ka, bang ama Mǝtalabangŋo ka nda, &lt;&lt;Ɓakuli mala Ibǝrayim, Ɓakuli mala Ishaku, sǝ Ɓakuli mala Yakupu.&gt;&gt;§ 38 Yì ka, Ɓakuli mala alú na ɗang, nda Ɓakuli mala aɓwana mǝnana nǝ yilǝmu ka, acemǝnana sǝlǝna ama yia kat ka à ndanǝ yilǝmu.

39 Aɓea amalǝm Nggurcau mala Musa pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Malǝm, cau mo ka mǝsǝcau na!&gt;&gt; 40 Anggo ka kǝɓwa nyare loasǝ kúni ama nǝ̀ ɗì ɓekǝ cau ɗǝm ɗàng.

Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban ngga
muna mala yana na?

(Matiu 22:41-46; Markus 12:35-37)

41 Yesu pǝlǝa turia wia ɓè ɗiban ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ à kǝ na ama Kǝrǝsti*ka Muna mala Dauda†na? 42 Dauda nǝ nggearǝì ka bang aɓa malǝmce mala Anggyal ama,

&lt;&lt; &lt;Ɓakuli Mǝtalabangŋo,

ne Mǝtalem ama,

Do a buam mǝlì

43 she ɓǝn nyesǝna

aɓio-mǝbura à pǝlǝna

muna-buno tsǝk kusǝu

a ɓakusǝo ka.&gt;‡

44 Dauda ka tunǝ Kǝrǝsti ama &lt;Mǝtalem.&gt; Sǝ palang ado sǝ Kǝrǝsti duk muni ɗǝm?&gt;&gt;

Yesu nunkir amǝtè arǝ
amalǝm Nggurcau mala Musa

(Matiu 23:1-36; Markus 12:38-40; Luka 11:37-54)

45 Lang aɓwana kat nda arǝ kwaki kiria à nǝ̀ nggǝ oè ka, Yesu pǝlǝa ne alaggana male ama, 46 &lt;&lt;Wu tsǝkir wun arǝ amalǝm Nggurcau mala Musa. À earce gya nǝ anggea-daura, sǝ à earce ɓǝà kǝ makkia wia kun aɓalǝ alimo, à earce aban-do mǝɓoarne arǝ andakpapi andǝ abuno mala aɓwana-mǝgule arǝ aban pakkiɗire lìli. 47 À kǝ ɓǝmbǝri amā-lú arǝ agirkuma malea, sǝ à kǝ ɓosǝki aɓwana nǝ pakki ahiwi mǝ'sake. A ulang yia ka à nǝ̀ pakkia wia ɓashi mǝcandǝe.&gt;&gt;

21

Mā-lú mana pa gir
mana ndanǝi kat ka

(Markus 12:41-44)

1 Lang Yesu loasǝ mǝsǝì ka, sǝn amǝ kume à nda rǝ turki aɓoro malea aɓa akwati boalo mǝnana aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka. 2 Ɗǝm ngga mǝsǝì kpa arǝ ɓe mā-lú, mǝ'tǝ̀r, aban túr amǝsǝ-boalo mǝkèke ɓari. 3 Pǝlǝa Yesu na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, ǝn nggǝ bangga wun ama mǝnia yì mā-lú mǝtapwasǝa ka, nda túr gìr mǝnana kútì malea ka kat. 4 Acemǝnana aɓwana mǝnia kat ka à tù aɓa kume malea mǝnana kpǝm ngga, sǝ yì ka, aɓa tǝ̀r male sǝ pa gìr mǝnana kat ndanǝi ace do male ka.&gt;&gt;

Agir-lǝmdǝa mala masǝlǝata ɓanza

(Matiu 24:1-2; Markus 13:1-2)

5 Aɓea alaggana male na aban naki acau amur ɓoarjam mala Ndàmǝgule mala Ɓakuli mǝnana à gilǝki nǝ atali mǝɓoarkijami, andǝ aɓoro mǝnana à tària ace pe Ɓakuli ka. Pǝlǝa Yesu na ama, 6 &lt;&lt;Ɓǝ̀ mala agir mǝnana wu kǝ sǝnia à nda ka, ɓè pwari nǝ̀ yiu mǝnana kǝ ɓè tali pa kàm à nǝ̀ ɗeki aban came amur ɓè ka ɗàng. Komǝyenani ka à nǝ̀ rambi à nǝ̀ turi a nzali.&gt;&gt;

Nunkiru amur atanni mana à kǝ yiu ka

(Matiu 24:3-14; Markus 13:3-13)

7 Pǝlǝa à ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, amǝnia yì agir ka a ya pwari sǝ à nǝ̀ kumban? Ɗǝm ngga mana girnì na nǝ̀ lǝmdǝ ama à mala à nǝ̀ kumban?&gt;&gt;

8 Sǝ Yesu pǝlǝia wia ama:

Wu parkir wun ɓǝà kǝa swárki wun ɗàng. Acemǝnana aɓwana pas à nǝ̀ yiu aɓa lullǝam, à nǝ̀ nggǝ bang ama, yia ka à nda ka Kǝrǝsti, ɗǝm ngga à nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Pwari gbàshìnà!&gt;&gt; Wu kǝa kpata cau malea ɗàng. 9 Ɓǝ̀ wu ok cau mala a'lwa andǝ amunǝo ka, cala ɓangciu pakka wun ɗàng. Amǝnia yì agir ka dumǝna púp à nǝ̀ ak dǝmba kumban, sǝ masǝlǝata ɓanza malaká yiu peatu ɗàng.

10 Pǝlǝa lidǝmba aban nea wia ama:

Nzali nǝ̀ lo nǝ lwa arǝ ɓe nzali, sǝ domurǝm nǝ̀ lo arǝ ɓe domurǝm. 11 Agǝggǝli mǝcandǝe mala nzali nǝ̀ kumban, nzala nǝ̀ kpa, akwánó ɓanza ɗàngɗáng nǝ̀ puro arǝ aban pas. Agir kàrmúrû andǝ agir-lǝmdǝa mǝgulke à nǝ̀ pur nǝ kuli.

12 Sǝ kaniama amǝnia yì agir nǝ̀ kumban ngga, à nǝ̀ bwalki wun, à nǝ̀ pà wun tanni. À nǝ̀ ká nǝ wun a ɓashi arǝ andakpapi, à nǝ̀ kùr wun arǝ andakùrban, à nǝ̀ kánǝ wun aban amurǝma andǝ anggwamna, acemǝnana wu nda ka amǝ kpatam ngga. 13 Mǝnia ka nǝ̀ pa wun dǝmbu hamnǝ Cau Amsǝban mem.

14 *Wu twali a ɓabum wun ama, pa wu nǝ̀ do nǝ ɓalǝkasǝkya arǝ cau mǝnana wun nǝ̀ na aban ɓashi ka ɗàng. 15 Acemǝnana mǝ nǝ pà wun acau andǝ sǝlǝe mǝnana kǝɓwa pà kàm atà amǝ ɓinǝmúr wun mǝnana nǝ̀ gandǝ cam a kún wun, ko nǝ̀ makgìr cau ma'wun ngga ɗàng. 16 Nggearǝ aɓwana mǝnana à ɓǝl wun, andǝ amǝ'eam wun, aɓǝla andǝ agyajam ma'wun ngga, à nǝ̀ pà wun nzǝmia, à nǝ̀ wal-lú ka aɓea ɓwana aɓalǝ wun. 17 Aɓwana kat nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ wun acemǝnana wu nda ka amǝkpatam ngga. 18 Sǝ ko nyang múr wun mwashat ka pà nǝ̀ kpa a nzali ɗang. 19 Mǝsǝkang-kangŋa ma'wun na nǝ̀ amsǝ wun, nǝ̀ pa wun yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.

Yesu bangcau ama à nǝ̀
kiɗikí Urǝshalima

(Matiu 24:15-28; Markus 13:14-23)

20 Ɓǝ̀ wu sǝnǝna asoje à yì karina Urǝshalima ka, wu sǝlǝ ama kpa male gbàshìnà. 21 Sǝ anggo ka aɓwana mǝnana a nzali Yahudi ka, ɓǝà ɓangŋa ɓǝà eauwe amur ankono, aɓwana mǝnana aɓa là ka ɓǝà puro, sǝ aɓwana mǝnana a bondo ka ɓǝà kǝa kutio aɓa là ɗàng. 22 Acemǝnana mǝnia yì pwari ka mala mbweban nutanni na, ace lùmsǝ agir mǝnana kat à gilǝì aɓa Malǝmce mala Ɓakuli ka.† 23 Aɓalǝ apwari mǝno ka, gìr mǝsǝswatǝr na nǝ amamǝna mǝnana nǝ amuna a bumia, andǝa mǝnana à kǝ pea amuna kiura ka! Nggea tanni kǝ̀rkǝ́r nǝ̀ yiu amur mǝnia yì nzali, sǝ bumlulla mala Ɓakuli nǝ̀ sulǝo amur amǝnia yì aɓwana ka. 24 À nǝ̀ wal-lú aɓea ɓwana ateà nǝ nggeabyau, sǝ aɓea ɓwana ka à nǝ̀ bwalia guro à nǝ̀ umnǝia arǝ anzali kat mala ɓanza. Aɓwana mana amǝ Isǝrayila na raka, à nǝ̀ parki Urǝshalima aɓata rǝcandǝa malea, à nǝ̀ pàkce acau male ɓà, bà lùmsǝo mala apwari mana Ɓakuli kasǝa acea, yia aɓwana mana amǝ Isǝrayila na raka.‡§

Ɓaria yiu mala Muna Mala Ɓwa

(Matiu 24:29-31; Markus 13:24-27)

25 Agir-lǝmdǝa nǝ̀ purkio aɓa pwari, andǝ zongŋo andǝ anlero. A ɓanza ka, ɓwapǝndǝa kat nǝ̀ do nǝ ɓalǝkasǝkya andǝ gakkya mala ɗenyicau, à nǝ̀ pǝlǝ nǝ ɓalǝia ɓà nǝ ɓangciu arǝ songnǝo mala nggeamùr andǝ eaki-nkono male.* 26 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ wukiaban ace ɓangciu, ɓalǝia nǝ̀ kasǝkya arǝ gir mǝnana nǝ̀ sulǝo amur ɓanza ka, acemǝnana à nǝ̀ dǝurǝki anggea gìr mǝgulke mǝnana a kùli ka. 27 Anggo ka à nǝ̀ sǝn Muna Mala Ɓwa aban yiu aɓa pǝrɓang nǝ rǝcandǝa andǝ ɓoarɓwa mǝgule.† 28 Ɓǝ̀ amǝnia yì agir tinata kumban ngga, wu lo, wu loasǝ múr wun a kùli, acemǝnana pwari akmúr wun gbàshìnà.

Kanicau arǝ nggun vwari

(Matiu 24:32-35; Markus 13:28-31)

29 Pǝlǝa Yesu nea wia mǝnia yì kanicau ka:

Wu sǝn nggun vwari andǝ acili anggun kat. 30 Ɓǝà tinata to mbuia ka, wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wun nǝ̀ sǝni sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ ama mbulo gbashìnà. 31 Anggo gbal, ɓǝ̀ wu sǝnǝna amǝnia yì agir à ndaban pakki ka, wu sǝlǝ ama Domurǝm mala Ɓakuli ka gbàshìnà.

32 Ən nggǝ na wun mǝsǝcau ama, tà mǝnia yì nza ka pà nǝ̀ mal ɗang she ɓǝ̀ amǝnia yì agir kat ka à kumǝnaban ngga. 33 Kùli andǝ nzali ka tea nǝ̀ malâ, sǝ Cau mem ngga tè pà nǝ̀ mal ɗang ko bǝti.

34 Wu parkir wun wu kǝa eare ɓǝ̀ ɗenyicau ma'wun lùmsǝ nǝ likiagir, wal-wale andǝ pisǝɓalǝu arǝ alta agir ɓanza, gandǝa mǝno yì pwari ka nǝ̀ yia yasǝlǝ wun ngga ɗàng. 35 Kǝla gbǝ́lî, nǝ̀ yiu amur aɓwana mǝnana a ɓanza kat ka. 36 Wu dum nǝ mǝsǝ wun ko aya pwari, nǝ́ pak hiwi ace mǝnana ɓǝ̀ wu apî amǝnia yì agir mana à mala à nǝ̀ kumban, sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ wu kum kusǝu came a ɓadǝm Muna mala Ɓwa ka.

37 Ko aya pwari ka Yesu nda aban kanigir aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ nǝ pwarikpana ka nǝ̀ o a múr mǝ'nkono mǝnana à tunǝki ama Nkono Olif ka nǝ̀ nggá nong kam.‡ 38 Sǝ nǝ bu dǝmbari ka aɓwana kat kǝ yiua ok kanigir male a Ndàmǝgule mala Ɓakuli.

22

Aɓwana amǝgule kurkunarǝia
à nǝ̀ wal Yesu

(Matiu 26:1-5; Markus 14:1-2; Yohana 11:45-53)

1 Ado ka, pwari Ɗire mala Bǝredi mana kǝ lo raka, mǝnana à tunǝki ama &lt;&lt;Ɗire Yàlîmurû&gt;&gt; ka gbàshìnà.* 2 Agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa came arǝ alta njargula mǝnana à nǝ̀ wal Yesu nǝi aɓa sǝmbǝrǝa ka, acemǝnana ɓangciu kǝ pakkia wia arǝ aɓwana malea.

3 Pǝlǝa Shetan kutio arǝ Yahuda mǝnana à tunǝki ama Iskariyoti ka. Yì ka, nda aɓalǝ alaggana mala Yesu mana lum-nong-ɓari ka. 4 Yahuda wari aban agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli, à nacau andǝia, amur njar mǝnana nǝ̀ pa Yesu nǝi a buia ka. 5 Banɓoaria wia, kara à eare ama à nǝ̀ pe wi boalo. 6 Yì ka, eare, pǝlǝa kútí a alta njar mǝnana nǝ̀ kùmô sǝ nǝ̀ pea wia Yesu nǝi a pwari mǝnana ɓwabundǝa pà kàm raka.

Masǝlǝata li girlina mala Yesu
andǝ alaggana male

(Matiu 26:17-25; Markus 14:12-21; Yohana 13:21-30)

7 Lang Lamsan mala Bǝredi mana kǝ lo raka tinate, a pwari walki anzur mala Ɗire Yàlîmurû ka, 8 Yesu tasǝ Bitǝrus andǝ Yohana, nea wia ama, &lt;&lt;Wu kyane wu kya gilǝkia sǝm girlina mala Ɗire Yàlîmurû mǝnana sǝm nǝ̀ li ka.&gt;&gt;

9 À ɗì ama, &lt;&lt;A ya ban sǝ ɓǝ̀ sǝm kya pak túró girline?&gt;&gt;

10 Nea wia ama, &lt;&lt;Kutio ma'wun a nggea-là ani ka, wun nǝ̀ je wunǝ ɓe ɓwabura nǝ bàng-mùr amurí. Wu kya atè a ɓala mǝnana nǝ̀ kútí kam ngga. 11 Wu ne mǝtala-ɓalae ama, &lt;Malǝm nǝ̀ túr sǝm ɓǝ̀ sǝm ɗio ama: Bansulǝo mǝnana nǝ̀ li girlina Ɗire Yàlîmurû kam andǝ alaggana male ka, nda a ya ban?&gt; 12 Nǝ̀ lǝmdǝa wun rǝ ɓe ndà-kulí mǝgule, à gilǝkina ɓālǝi. A kam sǝ wun nǝ̀ pak túró girlina.&gt;&gt;

13 Pǝlǝa à wario à kya kum girbunda kǝla mǝnana Yesu nea wia ka. Pǝlǝa à pak túró girlina Ɗire Yàlîmurû.

Girlina pwarikpǝra mala Mǝtalabangŋo

(Matiu 26:26-30; Markus 14:22-26; 1 Amǝ Korinti 11:23-25)

14 Lang pwari kārǝ́na ka, Yesu andǝ amǝ'mishan male do aban li girlina. 15 Pǝlǝa nea amǝ'mishan male ama, &lt;&lt;Ən earǝna ce li girlina Ɗire Yàlîmurû mǝnia ka kǝ̀rkǝ́r sǝnǝa wun, sǝ ɓǝ̀n kutio a tanni! 16 Sǝ ǝn nggǝ na wun, pa mǝ nǝ li ɗǝm ɗàng, she pwari mana ɓǝ̀ kya lumsǝna a Domurǝm mala Ɓakuli ka.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Yesu twal kwap mala mùr-ɓǝlanggun anap, sǝ pakki Ɓakuli yàwá, sǝ na ama, &lt;&lt;Wu ak mǝnia ka, wu gakkia rǝ wun. 18 Ən nggǝ na wun ama, twal ado ka pà mǝ nǝ nu mùr-ɓǝlanggun anap ɗǝm ɗàng, she ɓǝ̀ Domurǝm mala Ɓakuli yina ka.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa twal bǝredi, pakki Ɓakuli yàwá, ɓwani, sǝ pea wia, nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda nggūrǝam, mǝnana ǝn pa ace wun ngga, wu kǝ pak mǝnia ka, ace ɗenyi nǝ mim.&gt;&gt;

20 Anzǝm girlina ka, twal ɓè kwap mala mùr-ɓǝlanggun anap a buì, sǝ na ama, &lt;&lt;Kwap mǝnia ka, nda bǝsa kùrcau a nre Ɓakuli andǝ aɓwana male, mǝnana à kurrì nǝ nkílèm mana à sukki ace wun ngga. † 21 Sǝ wu sǝni! Ɓwa mǝnana nǝ̀ kúrkúró nǝ mim ngga nda aɓalǝ sǝm aban li kani atàm!‡ 22 Lú mala Muna mala Ɓwa ka nǝ̀ pa kǝla mǝnana Ɓakuli kani ka, sǝ caukwanban na nǝ ɓwa mǝnana me ka!&gt;&gt;

23 Alaggana tita ɗiki rǝarǝia ko yana ɓwe na aɓalǝia mǝnana nǝ̀ pak mǝnia yì gir ka.

Makgir amur gulo

24 Makgir pǝlǝa lo a nrea amur ko yana aɓalǝia nda ɓwamǝgule malea kat.§ 25 * Yesu nea wia ama:

Amurǝma mala amǝɓanza ka à kǝ lǝmdǝ rǝcandǝa amur aɓwana, sǝ amǝ'lǝmdǝ gulo amur aɓwana ka à kǝ tunǝ ɓamuria ama, &lt;&lt;agyajam mala ɓwapǝndǝa.&gt;&gt; 26 Sǝ wun ngga, anggo sǝ wun nǝ̀ pak ɗàng. Ma'wun ngga, ɓwa mǝnana gula wun kat ka nda nǝ̀ dupa wun kǝla muna kat ka, gbani gbal ka nda rítǎu.† 27 Yana nda ɓwamǝgule, ɓwa mǝnana do a ban-li ka le, ko ɓwa mǝnana kǝ gaki girlina ka? Nda ɓwa mǝnana do a ban-li ka re? Sǝ mim ngga ǝn do aɓalǝ wun kǝla mǝ gau girlina.‡

28 Wu nda ka aɓwana mǝnana wu came a nzǝmam aɓa kārǝkiban mǝnana kumam ngga. 29 Ace mani ka, ǝn pana wun gara-murǝm, kǝla mǝnana Tárrám pam ngga. 30 Wun nǝ̀ li, sǝ wun nǝ̀ nu atàm a Domurǝm mem, sǝ wun nǝ̀ do amur abuno-murǝm aban ɓashia atau mala Amǝ Isǝrayila mǝnia lum-nong-ɓari ka.§

Yesu bang ama Shiman
nǝ̀ yia tǝmce súrǝè

(Matiu 26:31-35; Markus 14:27-31; Yohana 13:36-38)

31 Yesu banggi Bitǝrus ama, &lt;&lt;Shiman, Shiman! Kwaki kiro! Shetan kǝ alte ama nǝ̀ sárǝ́ki wun kǝla sárǝ́ mǝsǝsa. 32 Sǝ mim ngga ǝn pangŋa hiwi aceo we Shiman, ace mǝnana paɓamuru mo ɓǝ̀ kǝa kpa ɗang. Sǝ ɓǝ̀a longŋa ka, ɓak ɓabum amǝ'eambo.&gt;&gt;

33 Bitǝrus eari wi ama, &lt;&lt;Mǝtalem, ǝn shamna bumam mǝ nǝ o atò a ndàkurban, sǝ mǝ nǝ wu atò!&gt;&gt;

34 Yesu pǝlǝi wi ama, &lt;&lt;Ən nggǝ no we Bitǝrus, yalung mǝnia ka kaniama nggu nǝ̀ ɓua ka, a nǝ tǝmcem kusǝ tàrú ama a súrǝàm ɗang!&gt;&gt;

Wu alita ɓamur rǝ wun ndaboalo
andǝ luru andǝ nggeabyau

35 Yesu pǝlǝa ɗì alaggana male ama, &lt;&lt;A pwari mǝno ǝn túr wun wu kya hamnǝ cau mem, sǝ wu pànǝ ndaboalo, ko luru-gya, ko ankura raka, wu ɗwanyi kǝgìr le?&gt;&gt;

À eare ama &lt;&lt;Awo!&gt;&gt;*

36 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Sǝ ado ka, koyana sǝ ndanǝ ndaboalo ko luru ka, ɓǝ̀ twali. Sǝ ɓwa mǝnana pànǝ nggeabyau raka, ɓǝ̀ mak daura-múrɓì male ɓǝ̀ kúrô. 37 Mǝ ndaban bangga wun ama cau mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce ama, &lt;À oasǝi atà amǝ'cauɓikea&gt;†ka, nǝ̀ lùmsǝo a muram pup. E, gìr mǝnana à gilǝì a muram ngga nda kǝ yiu a lùmsǝo ka.&gt;&gt;

38 Pǝlǝa alaggana male ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo! Sǝni! Anggea-byau ndya ɓari ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Kārǝ́na ana!&gt;&gt;

Yesu pak hiwi amur Nkono Olif

(Matiu 26:36-46; Markus 14:32-42)

39 Yesu lo o amur Nkono Olif kǝla mǝnana pakkiyi pwari-pwari ka. Pǝlǝa alaggana male o atè. 40 À kya bwalǝna banì ka, Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu pak hiwi, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kǝa kpa aɓa kārǝkiban raka.&gt;&gt;

41 Pǝlǝa upia wia zak, kya kū`ndǝó pak hiwi, 42 ama, &lt;&lt;Dâ, ɓǝ̀ awu nǝ ear ka, twàlâm mǝnia yì kwap mala tanni ka: sǝ mǝnia ka nê mem ma ɗang, ɓǝ̀ do ama nê mò na.&gt;&gt;

43 Kara mǝturonjar sulǝo a baní, ɓak ɓabumi. 44 Sǝ acemǝnana nda aɓa bumkiɗikea mǝgule ka, kutio arǝ hiwi nǝ rǝcandǝa. Piban mǝnana pur arǝì ka kǝ surkio a nzali kǝla nkila.

45 Lang Yesu loapi ban hiwi ka, nyare a ban alaggana male kya kumia a ntulo, acemǝnana à nda aɓa bumkiɗikea, mǝnana ɓungi rǝia ka. 46 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ wu kùtí a nong'ntullo? Wu lo, wu pak hiwi, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kǝa kpa aɓa kārǝkiban ɗang.&gt;&gt;

47 Kúni malaká pwal arǝ cau ɗang, kara ɓwabundǝa yi tusǝna. Yahuda, mwashat aɓalǝ alaggana Lum-nong-ɓari ka, nǝ̀ yinǝia. Pǝlǝa sung a ban Yesu, mǝn abui kùrrì arǝì. 48 Yesu pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;Yahuda, a ndarǝ kúrkúró nǝ Muna Mala Ɓwa nǝ nuban a nkiu?&gt;&gt;

49 Lang alaggana mala Yesu mǝnana atè sǝn gìr mǝno nǝ̀ kumban ngga, pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm paktúró nǝ anggea-byau ma'sǝm le, Mǝtalabangŋo?&gt;&gt; 50 Kara mwashat aɓalǝ alaggana mala Yesu kwetǝ nggeabyau male, kwar guro mala Pǝris Mǝgule, kasǝ kiri mǝlì kpat.

51 Pǝlǝa Yesu na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ go anggo!&gt;&gt; Pǝlǝa je kir ɓwabure, sonzǝì.

52 Yesu pǝlǝa ne agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ'yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli, mǝnana à yiu arǝì ka ama, &lt;&lt;Wu yiu a rǝam nǝ anggea-byau andǝ agara-kwalta kǝla mǝ nda ɓwamǝgule mala amǝ'soakitau? 53 Ko aya pwari ka mǝ nda atà wun aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ wu loasǝ kun wun a rǝàm ɗàng. Sǝ bu-pwari man she ka ma'wun na, andǝ mala rǝcandǝa mala pǝndǝa.&gt;&gt;‡

Bitǝrus tǝmce súrǝ̀ Yesu

(Matiu 26:57-58,69-75; Markus 14:53-54,66-72; Yohana 18:12-18,25-27)

54 À bwal Yesu, sǝ à dǝshina ɓala mala Pǝris Mǝgule nǝi. Sǝ Bitǝrus ka, tārǝtè kǝ o ateà. 55 Amǝ'yál palta ka à bwalǝna bǝsa a cengge à dumǝna a kúni. Pǝlǝa Bitǝrus yi do ateà. 56 Ɓè muna-ɓwama, mǝtúró-ɓala sǝni aban do a kun bǝsa. Sǝni kyap-kyap sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka, nda atè.&gt;&gt;

57 Bitǝrus pǝlǝa tǝmce ama, &lt;&lt;Ɓwama, ǝn súrǝ̀ ɓwe ɗàng!&gt;&gt;

58 Zuku ka, ɓeɓwa sǝn Bitǝrus sǝ na ama, &lt;&lt;We ka, a nda tea!&gt;&gt;

Bitǝrus eare ama, &lt;&lt;Ɓwabura! Mǝ nda ɗang!&gt;&gt;

59 Anzǝm kǝla bu-pwari mwashat ka, ɓeɓwa cam kingging ama, &lt;&lt;Ɓafo, mǝnia yì ɓwa ka nda atè, acemǝnana yì gbal ka ɓwa Galili na.&gt;&gt;

60 Bitǝrus ama, &lt;&lt;Ɓwabura! Ən súrǝ̀ cau mǝnana a banggiyi ka ɗàng!&gt;&gt; Kúni malaká pwal ɗàng, kara nggu ɓua. 61 Mǝtalabangŋo pǝlǝ mǝsǝì sǝn Bitǝrus. Ɓalǝ Bitǝrus kasǝa arǝ cau mǝnana Mǝtalabangŋo ne wi ama: &lt;&lt;Kaniama nggu nǝ̀ ɓua a bu du man yalung ngga, a nǝ tǝmce súrǝàm kusǝ tàrú.&gt;&gt; 62 Pǝlǝa puro a nza kya ɓua kǝ̀rkǝ́r.

Amǝ'yálban oal Yesu, sǝ a walki

(Matiu 26:67-68; Markus 14:65)

63 Aɓwana mǝnana à cia ɓǝa yál Yesu ka, à oali, oalban kyauwikiban sǝ à walki. 64 À kùr amǝsǝì; pǝlǝa à koè a takiri sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Na sǝm, yana ɓwe na walo ka, we mǝɓangnǝa?&gt;&gt; 65 À naki wi acau mǝkwanrui sǝ à kǝ sanggì.

À warinǝ Yesu a ɓadǝmbǝ amǝkùrcau

(Matiu 26:59-66; Markus 14:55-64; Yohana 18:19-24)

66 Lang ban fana ka, aɓwana-mǝgule, amǝkùrcau mala amǝ Yahudi, agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, yi ramba, pǝlǝa à yinǝ Yesu a ɓadǝmbia. 67 À ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nda Kǝrǝsti,§ Mǝ'amsǝban mǝnana Ɓakuli turi ka, na sǝm.&gt;&gt;

Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn bangga wun ngga, pà wun nǝ̀ earnǝ mim ɗang. 68 Sǝ ɓǝ̀n ɗì wun ngga, pà wu nǝ̀ pam eare ɗang. 69 Twal ado aban ká ka, Muna Mala Ɓwa nǝ̀ do a bù-mǝlì mala Ɓakuli mǝnana Karmur gulo kat ka.&gt;&gt;

70 Pǝlǝa yia kat ka à sà'arǝì ama, &lt;&lt;A ndarǝ bang ama a nda Muna mala Ɓakuli le?&gt;&gt;

Pǝlǝa pea wia eare ama, &lt;&lt;Kǝ ndo wu na ka, Mǝ nda.&gt;&gt;

71 Pǝlǝa à na ama, &lt;&lt;Ya cau ɗǝm sǝm alta oe? Sǝm ongŋǝni àkǝ̀ mburkuni!&gt;&gt;

23

A warinǝ Yesu a ɓadǝm
nggwamna Bilatus ɓwa Roma

(Matiu 27:1-2,11-14; Markus 15:1-5; Yohana 18:28-38)

1 Yia kat ka à lo à warinǝ Yesu a ɓadǝm Bilatus. 2 Pǝlǝa à tita tsǝki wi acau arǝì ama, &lt;&lt;Sǝm kum mǝnia yì ɓwa ka aban soakita aɓwana, ama ɓǝà kǝa pè Kaisar, murǝm mǝgule mala amǝ Roma, boalo-cemi ɗàng. Ɗǝm ngga kǝ na ama, yì ka, nda Kǝrǝsti*, Mǝ'amsǝban mǝnana Ɓakuli túrí ka, sǝ kǝ ne rǝì ama murǝm na.&gt;&gt;

3 Pǝlǝa Bilatus ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A nda murǝm mala amǝ Yahudi le?&gt;&gt;

Yesu eare ama, &lt;&lt;Nda kǝla mǝnana à na ka.&gt;&gt;

4 Pǝlǝa Bilatus ne agbani pǝris andǝ aɓwana ama, &lt;&lt;Ən kum kǝgìr mǝɓane arǝ mǝnia yì ɓwa ka ɗàng.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa à ginǝ kpékpé ama, &lt;&lt;Kànìgìr male aɓa nzali Yahudi kǝ tsǝk aɓwana ɓǝà loasǝ munǝo arǝ amǝ'talanzali Roma. Tita mǝnia yì gir ka a Galili, ndya yi bwalǝna ban man kat.&gt;&gt;

6 Lang Bilatus nǝ̀ ok anggo ka, pǝlǝa ɗiban ama, &lt;&lt;Ɓwe ka ɓwa Galili na le?&gt;&gt; 7 Lang sǝlǝna ama Yesu ka puro a nzali mǝnana aɓata yálban mala murǝm Hirǝdus ka, pǝlǝa tasǝi a ban Hirǝdus, mǝnana yì gbal ka nda a Urǝshalima àkǝ̀ ɓalǝ anongge mǝno ka.

8 Lang Hirǝdus sǝn Yesu ka, banɓoari wi kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana banì sauwuna nda ban alta sǝn Yesu. Aɓa cau mǝnana ok amurí ka, tsǝkbumi ama nǝ̀ sǝn Yesu aban pak gir'ndali. 9 Pǝlǝa ɗiki nǝ aɗiban pas, sǝ kǝ do mala Yesu kúni più. 10 Agbani pǝris andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa mǝnana abanì ka, à lo nǝ rǝcandǝa aban tsǝki Yesu acau arǝì ɗàngɗáng. 11 Hirǝdus andǝ asoje male pak ceì ɓà, à nyesǝi gìr oalo na. À makki wi adaura murǝm arǝì pǝlǝa à nyesǝi a ban Bilatus. 12 Àkǝ̀ bu-pwari mǝno ka Hirǝdus andǝ Bilatus ka à duk agyajam, acemǝnana ɗiɗyal ka à earkiyi mǝsǝarǝia ɗàng.

À kasǝi Yesu ɓashi lú

(Matiu 27:5-26; Markus 15:6-15; Yohana 18:39--19:16)

13 Bilatus tunǝ agbani pǝris, andǝ aɓwana-mǝgule, andǝ acilia aɓwana. 14 Nea wia ama, &lt;&lt;Wu yiu nǝ mǝnia yì ɓwa ka a banam, wu na ama kǝ soakita aɓwana ɓǝà lo munǝo. Ən ɗiki akani amǝsǝ wun, sǝ aɓalǝ acau mǝnana wu bang amurí ka, ǝn kum ko kǝcau mwashat mǝnana mǝsǝcau na ka ɗàng. 15 Hirǝdus gbal ka kumi nǝ kǝ cauɓikea ɗang, ndya nyesǝi a ban sǝm ngga. Kǝla mǝnana ado wu kǝ sǝni ka, kǝ ɓè gìr pà kàm pè mǝnana ɓoro ɓǝà wal-luí ace ka ɗàng. 16 Ace mani ka mǝ nǝ koè sǝ mǝ nǝ ɗeki ɓǝ̀ o.&gt;&gt; 17 [A koya Pwari Lamsan Yàlîmurû ka, dumǝna púp Bilatus nǝ̀ panzǝia wia ɓwa mwashat atà aɓwana mǝnana à kùrria ka.]

18 Ɓwabunda kat loasǝ già ama, &lt;&lt;Wal-lú mǝnia yì ɓwa ka! Panzǝa sǝm Barabbas!&gt;&gt; 19 (Barabbas ka ɓeɓwa na à oasǝi a ndàkurban ace loasǝ munǝo mǝnana kumban aɓa Urǝshalima, sǝ ace wal-lú ɗǝm.)

20 Bilatus ka kǝ earce ama nǝ̀ nying Yesu ɓǝ̀ o, nda sǝ nyare zǝmbia wia. 21 Kara à came arǝ loasǝ già ama, &lt;&lt;Ɓǝà gballì a nggun! Ɓǝà gballì a nggun!&gt;&gt;

22 Bilatus nyar tàruià ka nea wia ama, &lt;&lt;Ace mana le? Ya cauɓikea nda mǝnia yì ɓwa ka pa? Ən kum kǝ mǝɓane mǝnana ɓǝà wal-luí ace ka ɗàng. Ace mani ka mǝ nǝ koè sǝ mǝ nǝ nyi ɓǝ̀ o.&gt;&gt;

23 Kara à loasǝ già kǝ̀rkǝ́r ama she ɓǝà gbàllì Yesu a nggun, gandǝa cau malea kya parban. 24 Bilatus gandǝa eare ama ɓǝà pakkia wia gìr mǝnana bumia kànì ka. 25 Panzǝia wia ɓwa mǝnana à earce ka ɓǝ̀ o, yì ɓwa mana à túrí a ndàkurban ace loasǝ munǝo andǝ wal-lú ka. Sǝ twal Yesu pea wia ɓǝà pakki wi gìr mǝnana bumia kànì ka.

À gbàllì Yesu amur nggun-gangndǝi

(Matiu 27:32-44; Markus 15:21-32; Yohana 19:17-27)

26 Lang à nungina Yesu aban o ka, à kya kum Shiman ɓwa Sayirin, pur nǝ ɓabondo nǝ̀ ká aɓa nggea-là. À bwali à parri wi nggun-gangndǝi amurí, sǝ à tsǝì ɓǝ̀ twali, ɓǝ̀ kpa nǝi atà Yesu.

27 Ɓwabunda kǝ̀rkǝ́r kpate aban o andǝ amamǝna mǝnana à kǝ ɓua, à kǝ keban ace ka. 28 Yesu pǝlǝ rǝì nea wia ama:

Wun amamǝna mala amǝ Urǝshalima, wu kǝa ɓua acem ɗàng, wu ɓua ace ɓamur rǝ wun andǝ amuna ma'wun. 29 Acemǝnana aɓea apwari nǝ̀ nggá yiu mǝnana wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Tsǝkbu nda amur amamǝna mǝnana à nkombi na, mǝnana à ɓǝl àkǝ muna raka, andǝ akiura mǝnana kǝ muna nuia àkǝ̀ pwari raka!&gt;&gt; 30 A pwari mǝno ka,

&lt;&lt;Aɓwana nǝ̀ ne ankono

mǝdārike cau ama,

&lt;Wu kpa amur sǝm!&gt;

Sǝ à nǝ̀ ne amuna-nkono ama,

&lt;Wu kùmsǝó amur sǝm!&gt; &gt;&gt;†

31 Ɓǝ̀ ɓwapǝndǝa kǝ pak amǝnia yì agir, mǝnana nggun nda andǝa pwale ka, lang sǝ nǝ̀ pa, yì mǝnana ɓǝ̀ imǝna ka?

32 Aɓea aɓwana ɓari, yia kǝm ngga amǝ'ɓealɓikea na, à warinǝia à nǝ̀ nggá wal-luia andǝ Yesu. 33 Lang à yì bwalǝna ban mǝnana à tunǝki ama, Nkpoula Ɓamuru ka, pǝlǝa à gbàllì Yesu kàm amur nggun-gangndǝi, atārǝia andǝ amǝ'ɓealɓikea mǝnia ɓari ka, mwashat atà buì mǝlì, sǝ man mwashat ka, atà buì mǝ'nggare. 34 Pǝlǝa Yesu na ama, &lt;&lt;Dâ, twalia wia banì, acemǝnana à súrǝ̀ gir mana à pakkiyi ka ɗàng.&gt;&gt;

Pǝlǝa asoje kocàca amur agir-nggūrǝu male, à gakkia rǝia.

35 Ɓwapǝndǝa came aban sǝnban, sǝ aɓwana-mǝgule oali, ama, &lt;&lt;Kǝ amsǝ aɓea aɓwana, ɓǝ̀ amsǝ ɓamur rǝì, ɓǝ̀ yì ka, nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban mǝnana Ɓakuli tarrì ka!&gt;&gt;

36 Nggearǝ asoje gbal ka, à oali, sǝ à lo à yì pe wi mùr-ɓǝlanggun anap mǝhangŋe. 37 Sǝ à na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a nda murǝm mala amǝ Yahudi ka, amsǝ ɓamur rǝò.&gt;&gt;

38 A múrí a kùli arǝ kpamgbang ngga, à gilǝ amǝnia yì acau ka:

&lt;&lt;ƁWA MƏNIA KA NDA MURƏM MALA AMƏ YAHUDI.&gt;&gt;

39 Mwashat atà amǝ'ɓealɓikea mǝnana à gbàllia akanó ka, ne Yesu cau kyauwikiban gbal ama, &lt;&lt;A nda Kǝrǝsti mbak? Amsǝ ɓamur rǝò sǝ wu amsǝ sǝm!&gt;&gt;

40 Ɓì mǝɓealɓikea gimbi ne wi ama, &lt;&lt;We ka, a ɓanggi Ɓakuli re, yi mǝnana kǝ ɓashi mǝ'mwashati mala lú nda à kàsǝô ka? 41 Ma'sǝm ngga à kasǝa sǝm ɓashi amur mǝsǝcau gìr mǝnana sǝm pè ka. Sǝ mǝnia yì ɓwa ka pàk kǝ mǝɓane ɗàng.&gt;&gt; 42 Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Yesu, ɗenyi nǝ mim ɓǝà kutina a Domurǝm mò ka.&gt;&gt;

43 Yesu earî wi ama, &lt;&lt;Ɓafo na ǝn nggǝ nô ka, yalung ngga a nda atàm a là do banɓoarna mala Ɓakuli.&gt;&gt;‡

Lú mala Yesu

(Matiu 27:45-46; Markus 15:33-41; Yohana 19:28-30)

44 Lang pwari bwalǝna ɓong múrú ka, pǝndǝa yi gir ban, bà bu-pwari tàrú mala pwarikpǝra. 45 Lagir mǝnana à kasǝna Ban Mǝfele nǝi a Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, kara zanzǝa a ɓalǝu. 46 Pǝlǝa Yesu loasǝ gì bàng-bàng ama, &lt;&lt;Dâ! A ɓabuo sǝ ǝn nggǝ pa bangŋo mem!&gt;&gt; Lang bangŋǝna anggo ka, kara yilǝmi pùró.§

47 Ɓwamǝgule soje sǝn gìr mǝnana kumban ngga, ɓwangsǝ Ɓakuli, na ama, &lt;&lt;Ɓafo na, mǝnia yì Ɓwa ka Mǝɓealɓoarna na.&gt;&gt; 48 Lang ɓwabundǝa mǝnana ramba ace sǝn gbàllì Yesu, sǝn gìr mǝnana kumban ngga, à wal kikilia, à pǝlǝ nzǝmia à o nǝ bumkiɗikea. 49 Sǝ aɓwana mǝnana à súrǝ̀ Yesu, andǝ amamǝna mǝnana à pur andǝi a Galili ka, à cam zak, sǝ à kǝ sǝn amǝnia yì agir ka.*

Tsǝkban mala Yesu

(Matiu 27:57-61; Markus 15:42-47; Yohana 19:38-42)

50-51 Ɓè ɓwa nakam lùllǝì ama, Yisǝfu, ɓwa Arimatiya mala nzali Yahudi. Yì ka, nda aɓalǝ amǝ kùrcau mala amǝ Yahudi, mǝ'ɓealɓoarne na. Yì ka, gìr mǝnana aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi pàk ka, earnǝ kǝ ɓè ateà ɗàng. Yì ka, ndarǝ kundǝ yiu mala Domurǝm mala Ɓakuli. 52 Yì nda mana wari a ban Bilatus kya zǝm lú Yesu ka. 53 Pǝlǝa kya sulǝ lú, marǝki aɓa nggurbyau pwasǝa, sǝ tsǝì a ɓembe mǝnana à tǝmi aɓa tali, yì mǝnana à malaká tsǝk kǝɓwa kàm raka. 54 Pwari mǝno ka nda pwari gilǝrǝu† ace Sabbat, mǝnana malanǝ̀ tite ka.

55 Amamǝna mana à yiu andǝ Yesu nǝ Galili ka à o atà Yisǝfu, à kya sǝn ɓembe andǝ nongsǝo mǝnana à nongsǝ luí a ɓembe ka. 56 Pǝlǝa à nyare à o a là, à kya alta amùrú andǝ amuku agir mǝ'rǝmɓoarne. Sǝ à usǝlǝo a Pwari Sabbat, acemǝnana ɓǝà kpata Nzongcau ka.‡

24

Yesu loapi ɓembe

(Matiu 28:1-10; Markus 16:1-8; Yohana 20:1-10)

1 A pwari Ladi, pwari mǝdǝmbe anzǝm pwari Sabbat nǝ budǝmbari ɗiɗyal, amamǝna twal muku agir mǝ'rǝmɓoarne mǝnana à gilǝkicea ka, sǝ à o a ɓembe. 2 À kya kum tali ka à gǝshini a kun ɓembe. 3 Sǝ lang à kútí ka, à kum lú Mǝtalabangŋo Yesu ɗàng. 4 À ndaban ndali nǝ mǝnia yì gìr ka, kara aɓwana ɓari nǝ agir-nggūrǝu mǝnana à kǝ tà'nzama pǝlilip ka, à came a bania. 5 Nǝ ɓangciu a rǝia amamǝna man ti múrià a nzali. Sǝ aɓwana mǝno nea wia ama, &lt;&lt;Ace mana sǝ wu kǝ alta ɓwa mǝnana nǝ yilǝmu ka aɓalǝ alú? 6 * Pa kani ɗang, longŋǝna! Wu ɗenyi nǝ cau mǝnana bangga wun yì mana nda a Galili ka 7 ama, &lt;À nǝ̀ pà Muna mala Ɓwa a bu amǝ'cauɓikea, à nǝ̀ gbàllì a nggun, sǝ a tàruià nongŋo ka nǝ̀ lo nǝ yilǝmu.&gt; &gt;&gt; 8 Pǝlǝa ɓalǝ amamǝna man kasǝa arǝ acau male.

9 Lang à nyàrǝ́nì ɓembe ɓa-tali ka, à kya ne alaggana mana lum-nong-mwashat ka andǝ acili amǝkpate kat. 10 A Maryamu Ɓwa Magdala, andǝ Joana, andǝ Maryamu nggea Jemis, andǝ aɓea amamǝna, à nda à yì banggi amǝ'mishan male cê ka. 11 Sǝ yia ka à earnǝ cau mala amamǝne ɗàng, a bania ka cau mǝɓane na à banggi ka. 12 Sǝ Bitǝrus ka lo ɓangŋa aban ká ɓembe; kya kū`ndǝó sǝ kǝ anggurbyau múr lú nda sǝn aban nongŋo ka. Pǝlǝa nyare aban o kǝ ndali nǝ gir mǝnana kumban ngga.

Yesu lǝmdǝ rǝì amur
njargula ká Imawus

(Markus 16:12-13)

13 Àkǝ̀ pwari mǝno ka aɓwana ɓari atà amǝkpata Yesu puro aban ká a muna-là mǝnana à tunǝki ama Imawus, mana nre andǝ Urǝshalima ka mel tongno nong-ɓari na ka. 14 À ndarǝ naki acau amur gir mǝnana kumban ngga. 15 Lang à nda aɓa naki acau andǝ ɗiki rǝarǝia amur amǝnia yì agir ka, Yesu nǝ nggearǝì ka yiu bwal teà sǝ kǝ gya andǝia aban ká. 16 À sǝni, sǝ ko à gandǝ súrǝè ɗàng.

17 Pǝlǝa Yesu ɗia ama, &lt;&lt;Mana gir nì nda wu nakiyia, nǝ pǝlǝki ce arǝ wun aban ká ɗe?&gt;&gt;

À go kusǝia à cam più, ɓamǝsǝia kìɗìkì. 18 Ɓwa mwashat aɓalǝia, lùllǝì ama Kǝliyopas, ɗì ama, &lt;&lt;A nda kǝ bǝri nǝmurǝo a Urǝshalima mǝnana a sǝlǝce agir mǝnana à kumban aɓalǝ anonggio mǝnia ka ɗang?&gt;&gt;

19 Pǝlǝa ɗia ma, &lt;&lt;A ya gìr nani?&gt;&gt;

À eari wi ama, &lt;&lt;Agir mǝnana à kum Yesu Ɓwa Nazarat. Yì ka, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na, sǝ ndanǝ rǝcandǝa aɓa cau andǝ túró a ɓadǝm Ɓakuli andǝ ɓwapǝndǝa kat. 20 Agbani pǝris andǝ amurǝma ma'sǝm ramte ama ɓǝà kya kasǝi wi ɓashi lú, pǝlǝa à gbàllì a nggun. 21 Sǝm ndanǝ tsǝkɓalǝu ama nda ɓwa mǝnana nǝ̀ yia amsǝ amǝ Isǝrayila ka! Ɗǝm ngga tàruià nongŋo ndya yalung mǝnana mǝnia yì agir kumban ngga. 22 Nyar ɗǝm ngga, aɓea amamǝna aɓalǝ sǝm yi na sǝm cau ndali. Yalung nǝ dǝmbari ka à wari a ɓembe, 23 sǝ à kya kum luí ɗàng. À nyare à yì na sǝm ama à sǝn causǝna mala amǝturonjar, mǝnana à bang ama ndanǝ yilǝmu ka. 24 Sǝ aɓea aɓwana aɓalǝ sǝm wari a ɓembe à kya kum gìr nî anggo kǝla mǝnana amamǝna na ka, sǝ yì ka, à sǝni ɗàng.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Wu gǝmi fat, sǝ ɓamur wun dǝmbǝri arǝ bwalta acau mǝnana kat amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli na ka! 26 Wu sǝlǝ mbo ama dumǝna púp Kǝrǝsti ka nǝ̀ nu tanni nǝ̀ amǝnia yì agir ka, sǝ nǝ̀ kutio aɓa gulo male?&gt;&gt; 27 Pǝlǝa tite nǝ Nggurcau mala Musa andǝ Kànìgìr mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli kat, bǝlkia wia ɓalǝ acau mǝnana à gilǝia aɓalǝ Amalǝmce amurí ka.

28 Lang à gbàshìnà ban muna-là mǝnana à kǝ ká kàm ngga, Yesu pa kǝla nǝ̀ kutio a dǝmba, 29 sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Nongŋo a ban sǝm, pwari kpana, sǝ dù malanǝ̀ pǝndǝa.&gt;&gt; Pǝlǝa o ateà.

30 À yì dumǝna amur girlina ka, yi twal bǝredi, pàkkî Ɓakuli yàwá, sǝ ɓwani pea wia. 31 Anggo ka, kara mǝsǝia mǝnna sǝ à sǝlǝ ama yì na, kara ndǝrmi a rǝia. 32 Sǝ à ɗì rǝarǝia ama, &lt;&lt;Ashe pa ɓà sǝ ɓabum sǝm kǝ pi mǝnana nda ban na sǝm acau a tanjargula, sǝ kǝ bǝlkia sǝm ɓalǝ Amalǝmce mala Ɓakuli ka ɗàng.&gt;&gt;

33 Pǝlǝa à lo à nyare a kusǝia aban ká Urǝshalima. À kya kum alaggana male mana lum nong-mwashat ka andǝ acilia à dapina a banɓwáná, 34 aban na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau na! Mǝtalabangŋo longŋǝni ɓembe nǝ yilǝmu, yi pusǝrǝi a ban Shiman Bitǝrus!&gt;&gt; 35 Amǝnia ɓari ka à na ce gìr mǝnana kumia a njargula Imawus ka, andǝ súrǝó mǝnana à yì súrǝ̀ Yesu anzǝm mana ɓwanǝna bǝredi ka.

Yesu pusǝrǝi a ban alaggana male

(Matiu 28:16-20; Markus 16:14-18; Yohana 20:19-23; Amǝ Mishan 1:6-8)

36 Kúnià malaká pwal arǝ acau mǝnana à nakiyi ka ɗàng, kara Yesu pusǝrǝi aɓalǝia, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo!&gt;&gt;

37 À ndali, ɓangciu pakkia wia, à twali kǝla lú na à sǝn ngga. 38 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Palang sǝ ɓangciu bwal wun anggo, sǝ wu do nǝ tuti a ɗenyicau ma'wun? 39 Wu sǝn abuam andǝ akusǝam, mǝ nda nǝ ɓamúràm! Wu jem, sǝ wu sǝni, acemǝnana lú pànǝ́ nyama andǝ amú kǝla mǝnana wu sǝni mǝ ndanǝia ka ɗàng.&gt;&gt;

40 Lang nania wia anggo ka, pǝlǝa lǝmdǝia wia abui andǝ akusǝi. 41 Sǝ à nda più aɓa ɗwanyi earnǝ cau a ɓabumia, atàcau mala bumpwasǝa andǝ ndali ka, Yesu pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Wu ndanǝ kǝ girlina kani le?&gt;&gt; 42 À twal nji mǝtwane à pe wi. 43 Pǝlǝa é sǝ she, àkǝ̀ mǝsǝia.

44 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda cau mǝnana ǝn bangga wun, mana sǝm nda a tarǝ sǝm ngga. Koya gìr mǝnana à gilǝì a muram aɓa Nggurcau mala Musa andǝ amalǝmce mala Amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli andǝ Anggyal ka, dumǝna púp à nǝ̀ lùmsǝo.&gt;&gt;

45 Pǝlǝa mǝn ɗenyicau malea ace mǝnana ɓǝà súrǝ̀ Amalǝmce mala Ɓakuli. 46 Nyare nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda gìr mǝnana à gilǝ ka: Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban, nǝ̀ nu tanni, nǝ̀ wu, sǝ nǝ̀ loapi ɓembe nǝ yilǝmu, a tàruià pwari. 47 Sǝ cau mala pwanzali a mala vwaki bu arǝ cauɓikea, andǝ twalban cauɓikea ka, à nǝ̀ hamnǝi aɓa lùllǝì, arǝ anzali kat, à nǝ̀ tite a Urǝshalima. 48 Wun nda ka amǝ'nakún mala mǝnia yì agir ka a ban aɓwana. 49 Ado ka, mǝ nǝ tasǝa wun Bangŋo Mǝfele mǝnana Tárrám bang ama nǝ̀ pà wun ngga. Sǝama wun nǝ̀ kúndǝô a Urǝshalima, she ɓǝ̀ rǝcandǝa mǝnana pur nǝ kuli sulǝna amur wun ngga.&gt;&gt;†

À twal Yesu aban ká kùli

(Markus 16:19-20; Amǝ Mishan 1:9-11)

50 Pǝlǝa puro andǝia à kya bwal Betani. Loasǝ buì a kùli sǝ tsǝkia wia bù. 51 Nda rǝ tsǝkia wia bù ka, kara nyia, pǝlǝa à twali aban ká a kùli.‡ 52 À peri a baní, sǝ à nyare aban ká a Urǝshalima nǝ bumpwasǝa kǝ̀rkǝ́r. 53 Koya pwari ka à kǝ wari aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, à kǝ mal pwari malea kàm aban ɓwangsǝki Ɓakuli.

* 1:11 1:11 Ɓalli aɓa: Pur 30:1-10; 40:26,27.

† 1:15 1:15 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 6:3.

‡ 1:19 1:19 Ɓalli gbal aɓa: Dan 8:16; 9:21.

§ 1:27 1:27 Ɓalli gbal aɓa: Mat 1:18.

* 1:32 1:32 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 7:12,13,16; Isha 9:7.

† 1:33 1:33 Ɓalli gbal aɓa: Isha 9:6; Dan 7:14.

‡ 1:37 1:37 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:14.

§ 1:46 1:46-55 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 2:1-10.

* 1:52 1:52 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 5:11; 12:19.

† 1:55 1:55 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:7; Mik 7:20.

‡ 1:59 1:59 Kasǝî muna ɓate: Mǝnia ka nda lǝmdǝ ama muna ka dumǝna mala Ɓakuli.

§ 1:59 1:59 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 12:3.

* 1:76 1:76 Ɓalli gbal aɓa: Luk 1:17; Isha 40:3; Mal 3:1.

† 1:79 1:79 Ɓalli gbal aɓa: Isha 9:2.

* 2:1 2:1 Kaisar: ka nda lullǝ murǝm mǝgule mala amǝ Roma.

† 2:11 2:11 Kǝrǝsti: Ko Mezaya: Ko &lt;&lt;Kǝrǝsti&gt;&gt; nǝ kun mala amǝ Gǝrik andǝ &lt;&lt;Mezaya&gt;&gt; nǝ kun mala amǝ Ibǝru ka ɓālǝi nda &lt;&lt;Ɓwa mǝnana à ɗārǝi wi mùrú olif amurí mana lǝmdǝ ama Ɓakuli tarni (soani mburu amurí) ace túró male&gt;&gt; ka; anggo gbal a mǝsǝì 26.

‡ 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 7:14.

§ 2:21 2:21 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 12:3; Luk 1:31.

* 2:23 2:23 Ɓalli gbal aɓa: Pur 13:2,12.

† 2:24 2:24 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 12:8.

‡ 2:32 2:32 Ɓalli gbal aɓa: Isha 42:6; 49:6; 52:10.

§ 2:39 2:39 Ɓalli gbal aɓa: Mat 2:23.

* 2:41 2:41 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:1-27; Nggur 16:1-8.

† 2:41 2:41 Lamsan Yàlîmurû: Mǝnia ka nda pakkiɗire ace ɗenyi nǝ baku mǝnana Ɓakuli pusǝ amǝ Isǝrayila aɓa nzali Masar ka.

‡ 2:52 2:52 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 2:26; Pas 3:4.

* 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:3-5.

† 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:34; 23:33.

‡ 3:8 3:8 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 8:33.

§ 3:9 3:9 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:19.

* 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Luk 7:29.

† 3:15 3:15 Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Mezaya&gt;&gt;

‡ 3:20 3:20 Ɓalli gbal aɓa: Mat 14:3,4; Mar 6:17,18.

§ 3:22 3:22 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:2; Ang 2:7; Isha 42:1; Mar 3:17; Luk 9:35.

* 4:4 4:4 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 8:3.

† 4:8 4:8 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:13.

‡ 4:10-11 4:10-11 Ɓalli gbal aɓa: Ang 91:11-12.

§ 4:12 4:12 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:16.

* 4:19 4:19 Ɓalli gbal aɓa: Isha 61:1-2.

† 4:24 4:24 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 4:43,44.

‡ 4:25 4:25 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 17:1.

§ 4:26 4:26 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 17:8-16.

* 4:27 4:27 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 5:1-14.

† 4:32 4:32 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:28,29.

‡ 4:41 4:41 Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Mezaya.&gt;&gt;

* 5:1 5:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:1,2; Mar 3:9,10; 4:1.

† 5:14 5:14 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 14:1-13.

‡ 5:30 5:30 Ɓalli gbal aɓa: Luk 15:1,2.

* 6:1 6:1 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 23:25.

† 6:4 6:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 21:1-6; Pǝris 24:9.

‡ 6:22 6:22 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 4:14.

§ 6:23 6:23 Ɓalli gbal aɓa: 2Kpa 36:16; Atúró 7:52.

* 6:31 6:31 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:12.

† 6:39 6:39 Ɓalli gbal aɓa: Mat 15:14.

‡ 6:40 6:40 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:24,25; Yoh 13:16; 15:20.

§ 6:45 6:45 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:33,34.

* 7:22 7:22 Ɓalli gbal aɓa: Isha 35:5,6; 61:1.

† 7:27 7:27 Ɓalli gbal aɓa: Mal 3:1.

‡ 7:30 7:29-30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 21:32; Luk 3:12.

§ 7:38 7:38 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:7; Mar 14:3; Yoh 12:3.

* 8:2 8:2 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:55,56; Mar 15:40,41; Luk 23:49.

† 8:10 8:10 Ɓalli gbal aɓa: Isha 6:9.

‡ 8:16 8:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:15; Luk 11:33.

§ 8:17 8:17 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:26; Luk 12:2.

* 8:18 8:18 Ɓalli gbal aɓa: Mat 25:29; Luk 19:26.

† 8:31 8:31 tūli-tàtǝkǝtè: Tūli mǝnana lime male ka masǝlǝate pà kàm ɗang. Nda ban mǝnana à kǝ kasǝ kun akukwar kam à kǝ pea wia tanni ka.

* 9:3 9:3 Ɓalli gbal aɓa: Luk 10:4-11; Atúró 13:51.

† 9:19 9:19 Ɓalli gbal aɓa: Mat 14:1,2; Mar 6:14,15; Luk 9:7-8.

‡ 9:20 9:20 Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Mezaya.&gt;&gt;

§ 9:20 9:20 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:68,69.

* 9:23 9:23 nǝ̀ ɓinǝ ɓamúrì: Ko &lt;&lt;nǝ̀ būrǝce ɓamúrì.&gt;&gt;

† 9:24 9:24 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:39; Luk 17:33; Yoh 12:25.

‡ 9:26 9:26 Ɓalli gbal aɓa: Mar 8:38.

§ 9:28 9:28 Ɓalli gbal aɓa: 2Bit 1:17,18.

* 9:35 9:35 Ɓalli gbal aɓa: Isha 42:1; Mat 3:17; 12:18; Mar 1:11; Luk 3:22.

† 9:47 9:47 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:40; Luk 10:16; Yoh 13:20.

‡ 9:54 9:54 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 1:9-16.

§ 9:61 9:61 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 19:20.

* 10:2 10:2 Ɓalli gbal aɓa: Mat 9:37.

† 10:3 10:3 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:16.

‡ 10:4 10:4 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:7-14; Mar 6:8-11; Luk 9:3-5.

§ 10:7 10:7 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 9:14; 1Tim 5:18.

* 10:10 10:10 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 9:14; 1Tim 5:18.

† 10:12 10:12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:24-28; Mat 11:24; 10:15.

‡ 10:13 10:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 23:1-8; Ezǝk 26:1--28:26; Jol 3:4-8; Zak 9:2-4.

§ 10:15 10:15 Ɓalli gbal aɓa: Isha 14:13-15.

* 10:19 10:19 Ɓalli gbal aɓa: Ang 91:13.

† 10:22 10:22 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 3:35; 10:15.

‡ 10:25 10:25 Ɓalli gbal aɓa: Mat 22:35-40; Mar 12:28-34.

§ 10:27 10:27 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:5; Pǝris 19:18.

* 10:27 10:27 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18.

† 10:28 10:28 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:5.

‡ 10:32 10:32 ɓwa Lawi: Amǝ Lawi ka à nda ka pǝris, amǝ pak túró aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli.

§ 10:33 10:33 Ɓalli gbal aɓa: 2Kpa 28:15.

* 10:35 10:35 dinari: Dinari nda mǝsǝ bolo-azǝrfa.

† 10:38 10:38 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 11:12.

* 11:15 11:15 Ɓalli gbal aɓa: Mat 9:34; 10:25.

† 11:16 11:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:38; 16:1; Mar 8:11.

‡ 11:23 11:23 Ɓalli gbal aɓa: Mar 9:40.

§ 11:29 11:29 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:4; Mar 8:12.

* 11:30 11:30 Ɓalli gbal aɓa: Yun 3:4.

† 11:31 11:31 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 10:1-10; 2Kpa 9:1-12.

‡ 11:32 11:32 Ɓalli gbal aɓa: Yun 3:5.

§ 11:42 11:42 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 27:30.

* 11:51 11:51 Ɓalli gbal aɓa: Tite 4:8; 2Kpa 24:20-22.

* 12:1 12:1 yis: Mǝnia ka nda kanigir mala swarkiban ko ɓǝmbǝri aɓwana.

† 12:1 12:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:6; Mar 8:15.

‡ 12:2 12:2 Ɓalli gbal aɓa: Mar 4:22; Luk 8:17.

§ 12:10 12:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:31,32; Mar 3:29.

* 12:11 12:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:19,20; Mar 13:11; Luk 21:14,15.

† 12:27 12:27 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 10:4-7; 2Kpa 9:3-6.

‡ 12:35 12:35 Ɓalli gbal aɓa: Mat 25:1-13.

§ 12:36 12:36 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:34-36.

* 12:39 12:39 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:43,44.

† 12:50 12:50 Ɓalli gbal aɓa: Mar 10:38.

‡ 12:53 12:53 Ɓalli gbal aɓa: Mik 7:6.

* 13:14 13:14 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:9,10; Nggur 5:13,14.

† 13:27 13:27 Ɓalli gbal aɓa: Ang 6:8.

‡ 13:28 13:28 Ɓalli gbal aɓa: Mat 22:13; 25:30.

§ 13:29 13:29 Ɓalli gbal aɓa: Mat 8:11,12.

* 13:30 13:30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 19:30; 20:16; Mar 10:31.

† 13:35 13:35 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:26.

* 14:5 14:5 Ɓalli gbal aɓa: Mat 12:11.

† 14:8 14:8 Ɓalli gbal aɓa: Pas 25:6,7.

‡ 14:11 14:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:12; Luk 18:14.

§ 14:26 14:26 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:37.

* 14:27 14:27 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:37.

* 15:1 15:1 Ɓalli gbal aɓa: Luk 5:29-30.

† 15:21 15:21Ən kārǝa ɓǝà tunǝam ama munio ɗǝm ɗàng: Aɓea malǝmce mǝnana à gilǝia nǝ bu ka à bang mǝnia ama: Nyesǝam mǝ duk mwashat atà aguro mo.

* 16:13 16:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 6:24.

† 16:16 16:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 11:12,13.

‡ 16:17 16:17 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:18.

§ 16:18 16:18 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:32; 1Kor 7:10,11.

* 16:23 16:23 ɓanza mala alú: Ko &lt;&lt;Hades, ban mana alú kǝ uekám aban kundǝ ɓashi ka.&gt;&gt;

† 16:29 16:29 A Musa andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli Ko: Akanìgìr andǝ amalǝmce mala Musa andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli.

* 17:3 17:3 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:15.

† 17:14 17:14 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 14:1-32.

‡ 17:26 17:26 Ɓalli gbal aɓa: Tite 6:5-8.

§ 17:27 17:27 Ɓalli gbal aɓa: Tite 7:5-24.

* 17:28 17:28 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:20--19:25.

† 17:31 17:31 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:17-18; Mar 13:15,16.

‡ 17:32 17:32 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:26.

§ 17:33 17:33 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:39; 16:25; Mar 8:35; Yoh 12:25.

* 18:8 18:8 nǝ̀ yia kum paɓamuru a ɓanza le? Ko: nǝ̀ yia kum aɓwana kam piu mǝnana à nda rǝ gūlì arǝì ɓǝ̀ pakkia wia ɓashi mǝ'mǝsǝcaunì ka le?

† 18:14 18:14 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:12; Luk 14:11.

‡ 18:20 18:20 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12-16; Nggur 5:16-20.

§ 18:38 18:38 Muna mala Dauda: Amǝ Yahudi ka à tsǝkɓalǝia ama Mezaya ko Kǝrǝsti ka nǝ̀ pur a tàu mala Murǝm Dauda sǝ ace mani ka à kǝ tunǝi ama &lt;&lt;Muna mala Dauda,&gt;&gt; ko &lt;&lt;Ko Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

* 19:9 19:9 acemǝnana mǝnia yì ɓwa gbal ka mǝ'kà Ibǝrayim na. Ko &lt;&lt;acemǝnana a lǝmdǝna a nda mǝ'kà Ibǝrayim mǝɓafoe.&gt;&gt;

† 19:10 19:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:10,11.

‡ 19:11 19:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 25:14-30.

§ 19:26 19:26 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:12; Mar 4:28; Luk 8:18.

* 19:31 19:31 Ɓwamǝgule ma'sǝm: Ko &lt;&lt;Mǝtala mǝdambǝriso.&gt;&gt;

† 19:34 19:34 Mǝtalabangŋo: Ko &lt;&lt;Mǝtale&gt;&gt;

‡ 19:38 19:38 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:26.

§ 19:46 19:46 Ɓalli gbal aɓa: Isha 56:7.

* 19:46 19:46 Ɓalli gbal aɓa: Ir 7:11.

† 19:47 19:47 Ɓalli gbal aɓa: Luk 21:37.

* 20:9 20:9 Ɓalli gbal aɓa: Isha 5:1.

† 20:17 20:17 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22.

‡ 20:28 20:28 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 25:5,6.

§ 20:37 20:37 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:6.

* 20:41 20:41 Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Mezaya&gt;&gt;

† 20:41 20:41 Muna mala Dauda: Ko &lt;&lt;Ko Mǝkà Dauda.&gt;&gt;

‡ 20:43 20:43 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

* 21:14 21:14 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:11,12.

† 21:22 21:22 Ɓalli gbal aɓa: Hos 9:7.

‡ 21:24 21:24 lùmsǝo mala apwari mana Ɓakuli kasǝa acea. Mǝnia ka nda lùmsǝo mala apwari mana Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nà ace yinǝ aɓwana mala acili anzali ɓanza aɓa kane male, anzǝm ginǝe mana ginǝki amǝ Isǝrayila (ace mgbikiru malea), sǝ ado ka nǝ̀ nyesǝia ɗǝm ɓǝà pa a ɓaɓalǝu ace bwal anggúr túró aɓa kàne male ka; ko she málá mala apwari mana Ɓakuli kasǝnì aɓwana mana à súrǝì raka, ɓǝà yálmúr nggea-là Urǝshalima ka.

§ 21:24 21:24 Ɓalli gbal aɓa: Zak 12:3; Isha 63:18; Sǝn 11:2.

* 21:25 21:25 Ɓalli gbal aɓa: Isha 13:10; Ezǝk 32:7; Jol 2:31; Sǝn 6:12,13.

† 21:27 21:27 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13; Sǝn 1:7.

‡ 21:37 21:37 Ɓalli gbal aɓa: Luk 19:47.

* 22:1 22:1 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:1-27.

† 22:20 22:20 Ɓalli gbal aɓa: Ir 31:31-34.

‡ 22:21 22:21 Ɓalli gbal aɓa: Ang 41:9.

§ 22:24 22:24 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:1; Mar 9:34; Luk 9:46.

* 22:25 22:25 Ɓalli gbal aɓa: Mat 20:25-27; Mar 10:42-44.

† 22:26 22:26 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:11; Mar 9:35.

‡ 22:27 22:27 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 13:12-15.

§ 22:30 22:30 Ɓalli gbal aɓa: Mat 19:28.

* 22:35 22:35 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:9,10; Mar 6:8,9; Luk 9:3; 10:4.

† 22:37 22:37 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:12.

‡ 22:53 22:53 Ɓalli gbal aɓa: Luk 19:47; 21:37.

§ 22:67 22:67 Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Mezaya&gt;&gt;

* 23:2 23:2 Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Mezaya,&gt;&gt; ɗǝm ngga a mǝsǝì 35 andǝ 39

† 23:30 23:30 Ɓalli gbal aɓa: Hos 10:8.

‡ 23:43 23:43 là do banɓoarna mala Ɓakuli: Ko &lt;&lt;Paradayis.&gt;&gt;

§ 23:46 23:46 Ɓalli gbal aɓa: Ang 31:5.

* 23:49 23:49 Ɓalli gbal aɓa: Luk 8:2,3.

† 23:54 23:54 pwari gilǝrǝu ka nda pwari mana pwari Sabbat kpate ka, sǝ amǝno yì pwari ka dumǝna pup à nǝ̀ mal ko man kat ɓoaro ɓǝà pè ka sǝ ɓǝ̀ pwari Sabbat yiu, acemǝnana a pwari Sabbat ka amǝ Yahudi pà nǝ̀ pàk kǝ túró ɗang. Pwari na ace usǝlǝo.

‡ 23:56 23:56 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:10; Nggur 5:14.

* 24:6 24:6 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:21; 17:22,23; 20:18,19; Mar 8:31; 9:31; 10:33,34; Luk 9:22; 18:31-33.

† 24:49 24:49 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:4.

‡ 24:51 24:51 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:9-11.

Yohana

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Cau amsǝban a nê mala

YOHANA

Mǝncau

Mwashat atà alaggana mala Yesu, yì Yohana ka, nda gilǝ mǝnia yì malǝmce ka. À kǝ sǝni kǝla à gilǝ mǝnia yì Cau Amsǝban ngga a pǝlǝa 85 anzǝm ɓǝlban mala Yesu.

Yì Cau Amsǝban a nê mala Yohana ka lǝmdǝa sǝm ama Yesu nda Cau mala Ɓakuli, yì Cau mǝnana te pà nǝ̀ mal raka, mǝnana &lt;&lt;yi duk ɓwamǝpǝndǝe sǝ do aɓalǝ sǝm ngga.&gt;&gt; (Yoh 1:14) À gilǝì ace mǝnana amǝ ɓallè ka ɓǝa earnǝi ama Yesu nda Mǝ'amsǝban mǝnana à pacau ace ka, yì Muna mala Ɓakuli, sǝ ɗǝm ngga nǝ́ paɓamuru malea a baní ka ɓǝà kum yilǝmu (Yoh 20:31.)

Yohana kǝ bangŋi nǝ rǝcandǝa ama ɓoro mala yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka à kǝ kumi nǝban Kǝrǝsti, yì ɓoro mǝnana kǝ tite ado sǝ nǝ̀ ngga yiu aban aɓwana mǝnana à earnǝ Yesu ama nda njargula, andǝ mǝsǝcau, andǝ yilǝmu ka. Yohana pak túró nǝ agir mala koya pwari mǝnana aɓwana súrǝ̀ia pepe ka ace lǝmdǝ mǝsǝcau mala agir ɓá bangŋo, agir kǝla &lt;&lt;mur&gt;&gt;, &lt;&lt;bǝredi ko girlina&gt;&gt;, &lt;&lt;tǎlaban&gt;&gt;, &lt;&lt;yalgir andǝ anzur male&gt;&gt;, &lt;&lt;kun-nda&gt;&gt;, &lt;&lt;njargula&gt;&gt;, &lt;&lt;nggun anap andǝ aɓǝle&gt;&gt;, sǝ &lt;&lt;yilǝmu.&gt;&gt;

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Tita cau1:1-18

Yohana Mǝbatisǝma andǝ alaggana mǝdǝmbe mala Yesu1:19-51

Túró mala Yesu a ban aɓwana2:1--12:50

Masǝlǝata anonggio mala Yesu arǝ ban mala Urǝshalima sǝ aɓalǝi13:1--19:42

Lo ɓembe mala Mǝtalabangŋo andǝ lǝmdǝrǝu male arǝ anjar ɗàngɗáng20:1-31

Masǝlǝata cau: Yesu lǝmdǝ rǝì ɗǝm a Galili21:1-25

1

Cau duk ɓwa

1 Kaniama Ɓakuli nǝ̀

pusǝ ɓanza ka,

Cau ni nda kam,

sǝ mǝno yì Cau ka

à nda tàrǝia andǝ Ɓakuli;

sǝ yì, yì Cau ka Ɓakuli na.

2 A tite ka à nda

andǝ Ɓakuli.

3 Nǝ yi sǝ Ɓakuli pusǝ agir kat.

Kǝgìr pà kàm mwashat

mana à pusǝì mǝnana

nǝ yi sǝ à pusǝì raka.

4 Yì nda tǝr yilǝmu,

sǝ mǝnia yì yilǝmu

ka yiu nǝ tǎlaban

aban ɓwapǝndǝa.

5 Sǝ yì tǎlaban ngga

kǝ ta aɓa pǝndǝa

sǝ pǝndǝa ka gandǝ

bwalte ɗàng!*

6 Ɓè ɓwa yiu,

mǝ'njar mǝnana

Ɓakuli túrí ka,

lùllǝì ama Yohana.†

7 Yiu yi ne ɓwapǝndǝa

cau amur mǝnia

yì tǎlaban ngga,

ace mǝnana ɓǝ̀

ɓwapǝndǝa kat ok

mǝnia yì cau ka, ɓǝ̀ é.

8 Yohana nǝ ɓamúrì ka

nda tǎlabanì ɗang;

yì ka, yiu ace nacau

amur tǎlabanì.

9 Tǎlaban mǝ'mǝsǝcau nì,

mǝnana kǝ ta aban

ɓwapǝndǝa kat ka,

ndo kǝ yiu a ɓanza ka.

10 Yì Cau ka nda a ɓanza,

sǝ kat andǝ amani ama

nǝ yi sǝ à pusǝ ɓanza ka,

ɓanza súrǝì ɗàng.

11 Yiu aban aɓwana

mǝnana amale na ka,

sǝ amale é ɗàng.

12 Sǝ aɓwana mǝnana kat à é,

à pa ɓamuria a baní ka,

pània wia rǝcandǝa

ɓǝà duk amuna

mala Ɓakuli.

13 Ɓǝlban malea ka,

mala nkila na

andǝ nggūrǝu ɗang.

Pa aɓa kpapi

mala ɓwama andǝ

ɓwabura ɗang.

Mǝnia ka pe mala Ɓakuli na.

14 Mǝnia yì Cau ka

yi duk ɓwamǝpǝndǝe,

sǝ yi duk zuku aɓalǝ sǝm.

Sǝm sǝna gulo male,

gulo mala kǝ̀ Muna

mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, mana pur

nǝban Tárrí Ɓakuli ka,

lùmsǝo nǝ ɓwamuru

andǝ mǝsǝcau.

15 Yohana ne aɓwana cau amurí nǝ giu mǝcandǝe ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda ɓwa mǝnana ǝn na wun cau amurí nǝma nda ban yiu a nzǝmam ngga, sǝ yì ka, kútiǎm nǝ gulo, acemǝnana yì ka, ndakam ɗiɗyal sǝ à yì ɓǝ̀lám.&gt;&gt; 16 Aɓa ɓwamuru andǝ mǝnbu male sǝ tsǝka sǝm bu kat, kǝ pa sǝm agir mǝɓoarne a nzǝmarǝia. 17 Ɓakuli pa sǝm Nggurcau nǝ bu Musa, sǝ nǝ bu Yesu Kǝrǝsti sǝ pa sǝm ɓwamuru andǝ mǝsǝcau. 18 Kǝ ɓwa sǝn ma Ɓakuli àkǝ̀ pwari ɗàng, she kǝ Muni mǝnana à nda mwashat andǝ yi, sǝ nda a nkanggari ka. Yì nda tsǝa sǝ sǝm súrǝ̀ Tárrí ka.

Yohana Mǝbatisǝma nda Kǝrǝsti ɗàng

(Matiu 3:1-12; Markus 1:1-18; Luka 3:1-18)

19 Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi mǝnana a Urǝshalima ka à túr apǝris andǝ Amǝ'Lawi ɓǝà kya ɗì Yohana ama, yì ka, nda yana le?

20 Yohana sǝmbǝrǝia wia kǝgìr ɗàng, banggia wia mǝsǝcau ama, &lt;&lt;Mǝ nda Kǝrǝsti‡ ɗàng.&gt;&gt;

21 À ɗì ama, &lt;&lt;Sǝ we ka a nda yana? A nda Iliya le?&gt;&gt;§ Yohana earia wia ama, &lt;&lt;Awo, mǝ nda yì ɗàng.&gt;&gt; Sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;A nda mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana sǝm nggǝ kundǝmuri ka le?&gt;&gt; Earia wia ama, &lt;&lt;Awo.&gt;&gt;

22 A masǝlǝate ka à ɗì ama, &lt;&lt;Na sǝm cau mǝnana ɓǝ̀ sǝm nyesǝi aɓwana mǝnana à túr sǝm ngga. A kǝ twali ɓamuro ama a nda yana?&gt;&gt;

23 Yohana earia wia nǝ cau mala Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli ama, &lt;&lt;Mǝ nda gìu mǝnana kǝ hama a ɓabondo ka, ama, &lt;Wu tsǝk njargula ɓǝ cam kporong ace Mǝtalabangŋo.&gt; &gt;&gt;*

24 Aɓea amǝ Farisi mǝnana à túriá ka, 25 à ɗì Yohana ama, &lt;&lt;Sǝ ɓǝ̀ a nda Kǝrǝsti,† ko Iliya, ko mǝno yì mǝɓangnǝa mala Ɓakuli raka, palang sǝ a kǝ pakki aɓwana batisǝma?&gt;&gt;

26 Yohana earia wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ pakki aɓwana batisǝma nǝ mùr, sǝ ɓeɓwa nda came aɓalǝ wun mǝnana wu súrǝì raka, 27 yì ka, nda ɓwa mǝnana kǝ yiu a tam tù ka, ǝn kārǝa mǝ nǝ panzǝ anggur-nkura male ka ɗàng.&gt;&gt;

28 Mǝnia yì gir ka à pè a Betani, a nkaring Nggeasala Jodan, àkǝ̀ ban mǝnana Yohana pakkiyi batisǝma kam ngga.

Yesu nda Mǝgam mala Ɓakuli

29 Ɓè ban fana ka, Yohana sǝn Yesu aban yiu nǝ bani, sǝ pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Wu sǝn Mǝgam mala Ɓakuli, mǝnana twalkiyi cauɓikea mala ɓanza ka! 30 Mǝnia ka nda ɓwa mǝnana ǝn na ce ama, &lt;Ɓè ɓwa nda kǝ yiu atàm ngga. Yì ka, kútiǎm nǝ gulo, acemǝnana yì ka, ndakam ɗiɗyal sǝ à yì ɓǝlam.&gt; 31 Nggearǝ mim ngga ǝn súrǝì ɗiɗyal ɗang, sǝ tǝr yiu mem mǝnana ǝn nggǝ pakki aɓwana batisǝma nǝ mùr ka nda ace mǝnana ɓǝà lǝmdǝì amǝ Isǝrayila rǝì ka.&gt;&gt;

32 Pǝlǝa Yohana bang gìr mǝnana súrǝì amurí ka ani: &lt;&lt;Ən sǝn Bangŋo mala Ɓakuli kǝla kutu, sulǝ nǝ kuli yi do amurí. 33 Ɓǝ́ pà mǝ nǝ súrǝì ɗàng, ɓǝ̀ Ɓakuli mǝnana tasǝam ama ɓǝ̀n yi pakki aɓwana batisǝma nǝ múr ka nda nam raka. Nam ama, &lt;Ɓwa mǝnana a sǝni Bangŋo mem sulǝo yi do amurí ka, nda ɓwa mǝnana nǝ̀ pakki aɓwana batisǝma nǝ Bangŋo Mǝfele ka.&gt; 34 Ən sǝnǝni sǝ ǝn nggǝ bangcau amurí ama, yì ka, nda Muna mala Ɓakuli.&gt;&gt;

Alaggana mana Yesu tita tunǝia ka

35 Ɓè ban fana ka, Yohana nda kano ɗǝm andǝ aɓea alaggana male ɓari. 36 Lang nǝ̀ sǝn Yesu aban kutio ka, na ama, &lt;&lt;Wu sǝn Mǝgam mala Ɓakuli!&gt;&gt;

37 Lang alaggana mǝnia ɓari à ongŋǝni náná anggo ka, kara à o atà Yesu. 38 Yesu nǝ̀ pǝlǝ rǝì ka, kara sǝnia aban yiu atè, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Mana wu earki ce?&gt;&gt;

À eare ama, &lt;&lt;Rabbi a ya ban sǝ a pa?&gt;&gt; (Rabbi ka ɓālǝi nda Malǝm.)

39 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Wu yiu wu yi sǝni.&gt;&gt;

À pǝlǝa à wario à kya sǝn ban-do male. Sǝ à kya do atè bà du. Anggo ka bu-pwari ine nǝ pwarikpǝra na.

40 Ɓè ɓwa mwashat atà mǝnia yì aɓwana ɓari mǝnana à ok cau mǝnana Yohana na ka nda Andǝru, mǝ'eam Shiman Bitǝrus. 41 Andǝru pǝlǝa kum mǝ'eambi Shiman, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Sǝm kumǝna Mezaya (Tǝr Mezaya nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban mǝnana Ɓakuli bang ama nǝ̀ tasǝi ka.)&gt;&gt; 42 Sǝ yiu nǝ Shiman aban Yesu.

Yesu sǝni kyap-kyap, sǝ na ama, &lt;&lt;A nda Shiman muna mala Yohana. À nǝ̀ tunǝo ama, Kefas.&gt;&gt; (Tǝr Kefas nda Bitǝrus, ɓālǝi ama, Tali.)

Yesu tunǝ Filip andǝ Nataniyel

43 Ɓè ban fana ka, Yesu twali a ɓabumi ama nǝ̀ o a Galili. Yi kum Filip sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Yiu atàm.&gt;&gt;

44 Filip ka ɓwa Beseda na, la mala Andǝru andǝ Bitǝrus. 45 Filip alta Nataniyel yi kumi sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Sǝm kumǝna ɓwa mǝnana Musa gilǝgir amurí aɓa malǝmce Nggurcau mala Musa, andǝ mǝnana à gilǝa aɓa malǝmce mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka, yì Yesu ɓwa Nazarat, muna mala Yisǝfu.&gt;&gt;

46 Nataniyel na ama, &lt;&lt;A Nazarat! Kǝ gir mǝɓoarne nǝ̀ pur a Nazarat gbal?&gt;&gt; Filip ne wi ama, &lt;&lt;Yiu sǝni.&gt;&gt;

47 Lang Yesu sǝn Nataniyel aban yiu ka, nacau amurí ama, &lt;&lt;Mǝnia ka ɓwa Isǝrayila mǝɓafoe na, mǝnana pànǝ nyir arǝì raka.&gt;&gt;

48 Nataniyel ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A pak lang sǝ a súrǝàm?&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝnana a nda a tǝta nggun vwari ka, ǝn angŋa dǝmba ǝn sǝnǝ no, sǝ Filip tunǝo.&gt;&gt;

49 Pǝlǝa Nataniyel ne Yesu ama, &lt;&lt;Rabbi, a nda Muna mala Ɓakuli! A nda Murǝm mala amǝ Isǝrayila!&gt;&gt;

50 Yesu ne Nataniyel ama, &lt;&lt;A earnǝ mim acemǝnana ǝn banggo nǝma, ǝn sǝno a tǝta nggun vwari ka le? A nǝ sǝn agir mǝgulke mǝnana à kútì man ngga.&gt;&gt; 51 Yesu nyare nea wia ama, &lt;&lt;Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, wun nǝ̀ sǝn kùli nǝ mǝnna, andǝ amǝturonjar mala Ɓakuli aban eauwe andǝ sulǝo amur Muna mala Ɓwa.&gt;&gt;‡

2

Yesu tsǝk mùr pǝlǝ
mùr-ɓǝlanggun anap

1 A tàruià nongŋo ka, à ndanǝ isǝban a Kana a nzali Galili, sǝ nggea Yesu ndakam abanì. 2 À tunǝ Yesu andǝ alaggana male aban isǝbanì. 3 À nda ɓá pakkiɗire ka, mùr-ɓǝlanggun anap málá a rǝia. Nggea Yesu yi ne wi ama, &lt;&lt;Mùr ɓǝlanggun anap malea malǝna.&gt;&gt;

4 Pǝlǝa Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Nnâ, palang sǝ a oasǝam aɓa ce? Bu-pwari mala lǝmdǝrǝu mem malaká karǝ peatu ɗàng.&gt;&gt;

5 Nggea Yesu ne amǝ gau girlina ama, &lt;&lt;Wu pàk gìr mǝnana kat bangga wun ngga.&gt;&gt;

6 Àkǝ̀ banì ka, aganggǝlang mǝnana à kwária aɓa tali ka à ndakam, yia tongno-nong-mwashat; amǝnana amǝ Yahudi kǝ soak mùr aɓalǝia à kǝ lákkína rǝia nǝi andǝ agir ace peri a ɓadǝm Ɓakuli ka. Ko mǝ ye ka kǝ twal amunabang-mùr lumi-ɓari ko lumi-tàrú.

7 Yesu ne amǝ gau girlina ama, &lt;&lt;Wu to mùr wu lumsǝki aganggǝlang.&gt;&gt; Sǝ à lumsǝkia kat nǝ mur.

8 Sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Adyan ngga wu ɗàrǝa wu kya pe ɓwamǝgule mala pakkiɗire isǝban.&gt;&gt; Pǝlǝa à ɗàrǝa à wari wi nǝi. 9 Sǝ ɓwamǝgule mala pakkiɗire isǝban ok mùr mǝnana à nyesǝi pǝlǝna mùr-ɓǝlanggun anap ka. Sǝ yì ka, súrǝ̀ ban mǝnana à pusǝ mǝnia yì mùr-ɓǝlanggun anap kàm ngga ɗàng (sǝ amǝ gau girlina mǝnana à ɗàrǝ́ mùr nì ka à sǝlǝna). Sǝ pǝlǝa tunǝ bura-māfela a giriban. 10 Sǝ na ama, &lt;&lt;Aɓwana pak ka à kǝ yinǝ mùr-ɓǝlanggun anap mǝɓoarne a dǝmba, ɓǝ̀ abǝri nùna karǝnia ka, sǝ à kǝ yiu nǝ mǝnana twal tè ka; sǝ mò ka a tsǝk mǝɓoarne a nzǝ́mò!&gt;&gt;

11 Gir'ndǝliki mǝnia Yesu pè a Kana, a nzali Galili ka, nda mǝdǝmbe mala agir-ndali male mǝnana lǝmdǝ gulo male ka. Sǝ alaggana male sǝni à pa ɓamuria a baní.

12 Anzǝm man ngga, Yesu andǝ ngge andǝ amǝ'eambi andǝ alaggana male o a Kapanahum sǝ à kya nonggi kam zuku.

Yesu pǝr amǝ kúrkúró a
Ndàmǝgule mala Ɓakuli

(Matiu 21:12-13; Markus 11:15-17; Luka 19:45-46)

13 Lang pwari Lamsan Yàlîmurû mala amǝ Yahudi gbashìnà ka, Yesu o a Urǝshalima.* 14 Kya kum amǝ makki andá, andǝ anzur andǝ akutu, andǝ aɓwana mǝnana à dumǝna nǝ do aban nggaɗi boalo ka, aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. 15 Pǝlǝa Yesu peau nkamso nǝ nggúr sǝ pǝria kat, andǝ anzur, andǝ andá, ɓǝà purî ɓá Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Sǝ ndǝlǝkí agir, mesǝki amǝsǝ-boalo mala amǝ nggaɗi boalo. 16 Sǝ ne amǝ makki akutu ama, &lt;&lt;Wu pusǝ agir mǝnia ka aban man! Wu kǝa nyesǝ Ɓala mala Tárrám ɓǝ̀ duk limo ɗang!&gt;&gt;

17 Sǝ ɓalǝ alaggana male kasǝa arǝ cau mǝnana Malǝmce na ama, &lt;&lt;Rǝɓǝla mem arǝ Ɓala mo we Ɓakuli ka, nǝ̀ earke a ɓalǝam kǝla bǝsa.&gt;&gt;†

18 Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Ya gir'ndǝlǝki na ado awu nǝ pa, mǝnana nǝ̀ lǝmdǝa sǝm ama, Ɓakuli pano rǝcandǝa mala pak mǝnia yì gir ka?&gt;&gt;

19 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Wu arki man yì Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, sǝ aɓa nongŋo tàrú ka mǝ nǝ loasǝi ɗǝm.&gt;&gt;‡

20 Pǝlǝa amǝ Yahudi ne wi ama, &lt;&lt;Ndàmǝgule mala Ɓakuli mǝnana twal amǝɓa pǝlǝa lumi-ine bwamdǝ tongno-nong-mwashat sǝ à ɓè ka, a na ama awu nǝ ɓè aɓa nongŋo tàrú?&gt;&gt;

21 Sǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli mǝnana Yesu nakiyi ce ka, nda nggūrǝì. 22 Anzǝm mǝnana Yesu longŋǝni ɓembe ka, sǝ ɓalǝ alaggana male kasǝa ama, Yesu nania wia. Pǝlǝa à earnǝ Malǝmce andǝ acau mǝnana Yesu nea wia ka.

Yesu súrǝ̀ ɓabum ɓwapǝndǝa

23 Mǝnana Yesu nda a Urǝshalima a pwari Lamsan Yàlîmurû ka, aɓwana pas à sǝn agir-ndǝlǝki mǝnana pea ka, pǝlǝa à pà ɓamuria a baní. 24 Sǝ Yesu ka earnǝia ɗàng, acemǝnana súrǝ́nà rǝ ɓwapǝndǝa kat. 25 Yesu pà aban alte ɓǝ̀ kǝɓwa ɓǝ̀ ne wi cau amur ɓwapǝndǝa ɗàng, acemǝnana yì nǝ ɓamúrì ka súrǝ́nà rǝ ɓabum ɓwapǝndǝa.

3

Yesu bǝ́lì Nikodimus ɓá ɓaria ɓǝlban

1 Ɓè ɓwa ndakam atà aɓwana-mǝgule, amǝ kùrcau mala amǝ Yahudi, mǝnana lùllǝì ama Nikodimus ka. Nda aɓalǝ amǝ Farisi. 2 Ɓwabura man yiu aban Yesu nǝ dú, sǝ yi ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, sǝm sǝlǝna ama a nda mǝkànìgìr mǝnana Ɓakuli túrí ka. Kǝ ɓwa pà kàm nǝ̀ gandǝ pakki agir-ndǝlǝki mǝnana a pakkiyi ka ɗàng, yi mǝnana ɓǝ̀ Ɓakuli pa atè raka.&gt;&gt;

3 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda ban nô mǝsǝcau, ɓǝà ɓǝsǝlǝ ɓǝl ɓwa raka, pà nǝ̀ kutio aɓa domurǝm mala Ɓakuli ɗang.&gt;&gt;

4 Nikodimus ɗiban ama, &lt;&lt;Lang sǝ à nǝ̀ ɓǝsǝlǝ ɓǝl ɓwa mǝnana gulna ka? Nǝ̀ kútí a bum ngge ɗǝm sǝ à nǝ̀ ɓǝsǝlǝ ɓǝle lè?&gt;&gt;

5 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda ban nô mǝsǝcau, kǝɓwa pà nǝ̀ kutio aɓa domurǝm mala Ɓakuli ɗang, she ɓǝà ɓǝlǝni nǝ mùr andǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka. 6 Tárrú andǝ nggeau à nda à ɓǝlkiyi ɓwapǝndǝa ka, sǝ ɓǝlban ɓá Bangŋo ka, túró mala Bangŋo mala Ɓakuli na. 7 Kǝa ndali nǝ cau mǝnana ǝn banggo nǝma, &lt;Dumǝna púp à nǝ̀ basǝ ɓǝl wun ngga&gt; ɗàng. 8 Gung kǝ ɓua kǝ o aban mǝnana earce nǝ̀ ká kàm ngga. Wu kǝ ok gǝshi, sǝ wu súrǝ̀ ban mǝnana purkiyi kam andǝ ban mǝnana kákiyi kam ngga ɗàng. Anggo sǝ ɓwa mǝnana à basǝ ɓǝle aɓa Bangŋo mala Ɓakuli ka pa.&gt;&gt;

9 Nikodimus ɗì ama, &lt;&lt;Lang sǝ mǝnia yì ɓǝlban ngga nǝ̀ gandǝ pa?&gt;&gt;

10 Yesu pǝlǝa eari wi ama, &lt;&lt;Nggearǝ we ka a nda ɓwamǝgule aɓa kànìgìr a nzali Isǝrayila, sǝ a súrǝ̀ mǝnia yì gìr ka ɗàng? 11 Mǝ nda ban nô mǝsǝcau, gìr mǝnana sǝm súrǝì, andǝ mǝnana sǝm sǝn ngga, nda sǝm nakiyia wun ce ka. Kat andǝ amani ka wu ɓinǝ ak cau mǝnana sǝm nggǝ na wun ngga. 12 Ən na wun cau mala agir mǝnana a ɓanza man ngga, sǝ wu earnǝ mim ɗang, lang sǝ wun nǝ̀ earnǝ mim yì mǝnana ɓǝ̀ ǝn na wun cau mala agir mǝnana a kùli ka? 13 Kǝ ɓwa malaká eau a kùli ɗang, she kǝ yì mǝnana sulǝ nǝ kuli ka, yì Muna mala Ɓwa, mǝnana nda a kùli ka.

14 &lt;&lt;Kǝla mǝnana Musa loasǝ n'yau amur gara a ɓabondo ka, anggo sǝ dumǝna púp à nǝ̀ loasǝ Muna mala Ɓwa a kùli,* 15 acemǝnana koya ɓwa mǝnana kat pa ɓamúrì a baní ka ɓǝ̀ kǝa kìɗìkì ɗàng, yì ka ɓǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.

16 &lt;&lt;Ɓakuli ka earce ɓanza kǝ̀rkǝ́r, sǝ yi pâ kǝ̀ Muna male mwashat ace mǝnana ɓwa mana kat pà ɓamúrì a baní ka ɓǝ̀ kǝa kìɗìkì ɓǝ̀ ueɓà ɗàng, ɓǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 17 Ɓakuli tasǝ Muni ɓǝ̀ yì ɓashì ɓanza ɗàng, tasǝì ɓǝ̀ yì amsǝ ɓanza.

18 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat pà ɓamúrì aban Muna mala Ɓakuli ka, pà aɓata ɓashi ɗàng. Sǝ ɓwa mǝnana kat ɓinǝ pà ɓamúrì ka, à angŋa dǝmba à kasǝna ɓashi ɓǝ̀ sulǝo amurí, acemǝnana ɓinǝ pà ɓamúrì aban Muna mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r mala Ɓakuli ka. 19 Tǝ́r ɓashi mala Ɓakuli ka nda mǝnana ama, tǎlaban yiu a ɓanza, sǝ ɓwapǝndǝa earce pǝndǝa kútì tǎlaban, acemǝnana atúró malea ka amǝɓealɓike na. 20 Ɓwa mǝnana kat kǝ pak gìr mǝɓike ka, kǝ ginǝ tǎlaban, sǝ pà nǝ̀ yiu aban tǎlaban ɗang, ace mǝnana ɓǝ̀ tǎlaban ɓǝ̀ kǝa lǝmdǝ atúró ɓealɓikea male ɗàng. 21 Sǝ ɓwa mǝnana kǝ pak gìr aɓa mǝsǝcau ka, kǝ yiu aban tǎlaban, ace mǝnana ɓǝ̀ tǎlaban lǝmdǝ atúró male, mǝnana pea nǝ́ ɓanggi Ɓakuli ka.&gt;&gt;

Cau mana Yohana Mǝbatisǝma
bang amur Yesu ka

22 Anzǝm man ngga, Yesu andǝ alaggana male nying Urǝshalima sǝ à o arǝ aɓea muna-là aɓa bu-nzali Yahudi. À kya pakkia anonggio kam, aban pakki aɓwana batisǝma. 23 † Yohana gbal ka nda aban pak batisǝma a Ainon mǝnana a ban Salim ngga, acemǝnana mùr nda abanì kpǝm. Ɓwapǝndǝa camarǝ yiu a baní, sǝ kǝ pakkia wia batisǝma. 24 (Anggo ka à malaká oasǝ Yohana a ndàkurban peatu ɗàng.)

25 Aɓea alaggana mala Yohana andǝ ɓeɓwa Yahudi, à lo makgìr amur kúncau mala lákkí rǝu andǝ lákkí agir ace peri aban Ɓakuli. 26 Sǝ alaggana mala Yohana yiu a baní à yì ne wi ama, &lt;&lt;Rabbi, ɓālǝo kasǝa arǝ ɓwa mǝnana wu nda wunǝi a nkaring Nggeasala Jodan, yì mǝnana a bangga sǝm cau amurí ka? Sǝni, nda kǝ̀ pàkkî aɓwana batisǝma ka, sǝ aɓwana pwanǝna rǝia kat aban ká a baní.&gt;&gt;

27 Pǝlǝa Yohana na ama:

Ɓakuli ka nda kǝ pe ɓwa túró mǝnana nǝ̀ pak ka. 28 Wun, nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wun nǝ̀ nakunam mǝnana ǝn bang nǝma, &lt;&lt;Mǝ nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban ɗang. À túrǎm nǝ túrô ɓǝ̀n aki wi dǝmba yiu.&gt;&gt;

29 Māfela ka mālá bura-māfela na; sǝ murǝm gyajam mala bura-māfela mǝnana cam aban kundǝe kǝ kwakikiri arǝì ka, ban kǝ ɓoari wi arǝ ok gì bura-māfela. Mim gbal ka, ban kǝ ɓoaram arǝ cau mǝno wu banggàm ngga. 30 Dumǝna púp ama, nǝ̀ nggǝ lidǝmba nǝ gulo, sǝ mim ngga mǝ nǝ nggǝ amsǝa.

Ɓwa mǝnana sulǝ nǝ kuli ka

31 Ɓwa mǝnana pur nǝ kuli ka, nda mǝnana ndanǝ gulo kútì acili aɓwana kat ka. Ɓwa mǝnana ndakani a ɓanza ka, mala ɓanza na, sǝ acau male ka a mala ɓanza na. Sǝ ɓwa mǝnana sulǝ nǝ kuli ka, ndanǝ gulo kútì aɓwana kat. 32 Yì ka, yiu, yi bǝlkuni amur gir mǝnana sǝna sǝ ok ka, sǝ kǝɓwa ak cau male ɗàng. 33 Sǝ ɓwa mǝnana kat ak cau male ka earǝna ama cau mala Ɓakuli ka mǝsǝcau na. 34 Ɓwa mǝnana Ɓakuli túrí ka, kǝ na gì Ɓakuli, acemǝnana Ɓakuli soapi wi Bangŋo male puppup. 35 Ɓakuli earce Muni sǝ nyinggi wi girbunda kat a buì.‡ 36 Koya ɓwa na sǝ pà ɓamúrì aban Muna mala Ɓakuli ka, ndanǝ yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. Sǝ ɓwa mǝnana kat ɓinǝ Muna mala Ɓakuli ka pà nǝ̀ kum yilǝmu ɗang, bumlulla mala Ɓakuli ka nǝ̀ ueo amurí.

4

Yesu nacau andǝ ɓe ɓwama Samariya

1 Yesu sǝlǝ ama amǝ Farisi ongŋǝna ce ama yì ka, nda arǝ kum amǝkpate pas sǝ nda arǝ pakkia wia batisǝma kútì mala Yohana. 2 (Aɓa mǝsǝcau ka, Yesu nǝ ɓamúrì ka pakki kǝɓwa batisǝma ɗàng, alaggana male na à pakkiyi ka.) 3 Lang Yesu yi sǝlǝ ama amǝ Farisi ongŋǝna ama amǝkpate nǝ̀ nggǝ̀ làkkì ka, nying bu-nzali Yahudi, nyare o ɗǝm a bu-nzali Galili. 4 O male ka dumǝni wi púp nǝ̀ ara aɓa nzali Samariya.

5 Lang yina a nzali Samariya ka, pǝlǝa yiu a ɓe la mǝnana à tunǝki ama Saika ka; banì sapi nzali mǝnana Yakupu pe muni Yisǝfu a pwarian ngga ɗang.* 6 Tūli-mùr mala Yakupu ka, nda abanì. Yesu aulǝna nǝ gya nǝ pwari zǝkya ka, yi do a kun tūli-mùrî nǝ̀ usǝlǝo.

7 Ɓè ɓwama Samariya yiu a to mùr, sǝ Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɗàrǝâm mùr mǝ nu.&gt;&gt; 8 (Anggo ka alaggana male warina a kúr girlina aɓa là.)

9 Sǝ ɓwame pǝlǝa ne Yesu ama, &lt;&lt;A nda ɓwa Yahudi, sǝ mǝ nda ɓwa Samariya. Lang sǝ a nǝ zǝm mùr-nùná a buam yi mǝnana kǝgìr kǝ kpapi amǝ Yahudi andǝ amǝ Samariya raka?&gt;&gt;†‡

10 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a súrǝ́nà rǝ ɓoro mǝnana Ɓakuli ndanǝi aceo, andǝ ɓwa mǝnana zǝmggiyio mùr-nùná ka, ɓǝ́ a zǝmni wi mùr mǝnana pākiyi yilǝmu ka, sǝ yì ka, nǝ̀ po.&gt;&gt;

11 Ɓwame na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, a panǝ gir nun mur ɗang, sǝ tūli ka mǝlime na. Ake sǝ a nǝ kum mǝnia yì mur mǝnana kǝ pa yilǝmu ka? 12 A kútì kà sǝm Yakupu mǝnana pà sǝm mǝnia yì tūli, mǝnana yì nǝ nggearǝì, andǝ amuni, andǝ agirkusǝu malea à nu mur kàm ngga le?&gt;&gt;

13 Pǝlǝa Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat nu mùr man ngga nǝ̀ ok mǝsamur ɗǝm. 14 Sǝ ɓwa mana kat nǝ̀ nu mùr mǝnana mǝ nǝ pe wi ka, pà nǝ̀ ok mǝsamur ɗǝm ɗàng. Mùr mǝnana mǝ nǝ pe wi ka, nǝ̀ duk mgbeɗe mùr a bumi mana nǝ̀ nggǝ pe wi yilǝmu mǝnana tè pà nǝ̀ mal raka.&gt;&gt;

15 Ɓwame banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, pam mǝnia yì mur ka, ace mǝnana mǝsamur ɓǝ̀ kǝa walam ɗǝm ɗàng, sǝ ɓǝ̀n ngga nyarki kani aban toki mur raka.&gt;&gt;

16 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kyane kya tunǝ burio wu yiu.&gt;&gt;

17 Ɓwame ne Yesu ama, &lt;&lt;Ən panǝ bura ɗang.&gt;&gt;

Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;A bangŋǝna mǝsǝcau yì mǝnana a na ama, a panǝ bura raka. 18 Mǝsǝcau ka nda mǝnana ama, a dumǝna nǝ aburana tongno, sǝ ɓwa mǝno ado a nda tè ka burio na ɗang. Cau mǝnana a ne ka mǝsǝcau na.&gt;&gt;

19 Ɓwame na ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ǝn nggǝ sǝni kǝla we ka a nda mǝɓangnǝa mala Ɓakuli. 20 Aká sǝm peri a ban Ɓakuli amur nkono Gerizim man, sǝ wun amǝ Yahudi ka, wu na ama Urǝshalima nda ban mǝnana duk púp sǝm nǝ̀ peri kàm ngga.&gt;&gt;

21 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Ɓwama, earnǝ cau mǝnana ǝn nggǝ banggo ka. Pwari nda kǝ yiu ka mǝnana peri a ban Ɓakuli ka, pà nǝ̀ pa amur nkono man ko aɓa Urǝshalima ka ɗàng. 22 Wun amǝ Samariya ka, wu kǝ peri a ban ɓwa mǝnana wu súrǝì raka, sǝ sǝm, amǝ Yahudi ka, sǝm sùrǝ́nà rǝ ɓwa mǝnana sǝm nggǝ peri a baní ka. Acemǝnana amsǝban ngga pur nǝban amǝ Yahudi. 23 Sǝ pwari nda kǝ yiu ka, yàle pwari nì yina, mǝnana amǝperi mǝ'mǝsǝcau nì nǝ̀ nggá peri a ban Ɓakuli nǝ ɓabumia kat nǝ mǝsǝcau. Yia ka à nda ka ulang amǝperi mǝnana Ɓakuli earkiyi cea ka. 24 Ɓakuli ka Bangŋo na, sǝ amǝperi a baní ka, dumǝna púp, à nǝ̀ peri nǝ ɓabumia kat nǝ mǝsǝcau.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa ɓwame ne Yesu ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝna ama, Mǝ'amsǝban mǝnana à kǝ tunǝi ama Kǝrǝsti ka nǝ̀ yiu. Ɓǝ̀ yina ka, nǝ̀ yia mǝngia sǝm ɓalǝ agir kat.&gt;&gt;

26 Sǝ Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Mim ɓwa mǝnana ado nakiyi cau nǝ we ka, Mǝ nda kǝ yì.&gt;&gt;

27 Anggo ka, alaggana mala Yesu yi tusǝo, à ndali mǝnana à yì kumi aban nacau andǝ ɓwama ka. Sǝ kǝɓwa ɗì ɓwame ama, mana a alkite ka ɗàng. Sǝ kǝɓwa ɗì gbal ama, ace mana sǝ a kǝ nacau nǝ ɓwame ka ɗàng.

28 Sǝ ɓwame nying bàng-mùr male nyare o a la kya ne aɓwana ama, 29 &lt;&lt;Wu yiu, wu yi sǝn ɓwa mǝnana nam koya gìr nani ǝn pa aɓa do mem ngga! Ko ɓwa man nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban le?&gt;&gt; 30 Pǝlǝa ɓwapǝndǝa purrì là à yiu a ban Yesu.

31 Anggo ka, alaggana mala Yesu zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Rabbi, yiu li girlina.&gt;&gt;

32 Yesu pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝ ndanǝ girlina mǝnana wu súrǝ̀ kǝgìr amurí raka.&gt;&gt;

33 Sǝ alaggana male kutia ɗiki rǝia ama, &lt;&lt;Kǝ ɓwa yinǝì wi nǝ girlina le?&gt;&gt;

34 Yesu nea wia ama:

Girlina mem nda ɓǝ̀n pak gir mǝnana Tárrám mana túrǎm ngga earkiyi ce, sǝ ɓǝ̀n masǝlǝta túró male mǝnana pam ɓǝ̀n pe ka. 35 Wun nǝ̀ naki mbak ama, ueo zongŋo ine à nǝ̀ pwan girɓaban? Sǝ ǝn nggǝ na wun, wu loasǝ amǝsǝ wun, wu sǝn agirɓaban, à ɓǝlna, à kārǝ́na pwano.

36 Ɓwa mǝnana nda ban pwan girɓaban ngga, Ɓakuli na arǝ pe wi tangnakusǝi, sǝ ndarǝ pwan girɓaban mala yilǝmu mǝnana tè pà nǝ̀ mal raka; ace mani ka mǝɓeale andǝ mǝ'pwan girɓaban ngga ban nǝ ɓoaria wia atārǝia. 37 Anggo ka cau mǝnana à kǝ ne ama, &lt;&lt;Ɓè ɓwa ɓeale, sǝ ɓeɓwa pwan&gt;&gt; ngga, dumǝna mǝsǝcau. 38 Ən tasǝ wun, wu kya pwan girɓaban mǝnana wu nda wu ɓeal raka; aɓea aɓwana nda à ɓeale, sǝ wun ngga wu kya kum tangnakusǝ túró mǝnana à pak ka.

39 Amǝ Samariya pas a mǝno yì là ka, à pa ɓamuria a ban Yesu atàcau mala ɓwama mǝnana banggia wia ama, &lt;&lt;Nam koya gìr nani ǝn pa aɓa do mem ngga.&gt;&gt; 40 Lang amǝ Samariyi yiu a ban Yesu ka, à yì zǝmbi wi ɓǝ̀ do ateà, pǝlǝa Yesu do pak nongŋo ɓari a bania.

41 Ɓwamǝpǝndǝe pas ɗǝm à yì pa ɓamuria a ban Yesu ace cau male. 42 Pǝlǝa yia ka à ne mǝno yì ɓwama ka ama, &lt;&lt;Ado ka pa ace cau mo sǝ sǝm pà ɓamur sǝm a baní ka ɗàng, nggearǝ sǝm ngga sǝm ongŋǝni nǝ kir sǝm. Sǝm sǝlǝna ama, aɓa mǝsǝcau ka, yì nda Mǝ'amsǝ ɓanza.&gt;&gt;

Yesu twalban rǝkwana
mala muna mala
ɓè mǝtamurǝm

(Matiu 8:5-13; Luka 7:1-10)

43 Anzǝm mǝnana Yesu pàngŋǝ̀nà nongŋo ɓari a banì ka, lo o a Galili. 44 Yesu nǝ ɓamúrì ka bangŋǝna ama, &lt;&lt;À kǝ pê mǝɓangnǝa mala Ɓakuli gulo a la male ɗàng.&gt;&gt;§ 45 Lang yi bwalǝna Galili ka, ɓwapǝndǝa gingsǝi à é nǝ bu ɓari, acemǝnana yia ka à warina a Urǝshalima a ban Lamsan Yàlîmurû, sǝ à sǝnǝna agir mǝnana Yesu pea a banì kat ka.*

46 Aɓa gya mala Yesu aɓa nzali Galili ka, kya kútí ɗǝm a Kana, la mǝnana tsǝk mùr pǝlǝ mùr-ɓǝlanggun anap kàm ngga.† Ɓè mǝtamurǝm nda kam a Kapanahum, muni ka mǝkwánó na. 47 Lang mǝnia yì ɓwa ongŋǝna ama Yesu nyìngŋǝ̀nà bu-nzali Yahudi yina a Galili ka, pǝlǝa wari a baní kya zǝmbi wi ɓǝ̀ yiu a Kapanahum ɓǝ̀ kya twalban rǝkwana mala muni mǝnana nda kúnlú ka. 48 Sǝ Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu sǝn gìr-gyambǝliban andǝ gir'ndǝlǝki raka pà wun nǝ̀ earnǝ mim ɗang.&gt;&gt;

49 Mǝtamurǝm ni pǝlǝa ne Yesu ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, yiu atàm tù, ce munem masǝlǝa arǝàm ɗàng.&gt;&gt;

50 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kyane, munio pà nǝ̀ wu ɗàng.&gt;&gt; Ɓwabura man earnǝ cau mala Yesu, pǝlǝa nyare aban o. 51 Nda ban o ka, amuna-ɓala male yi kasǝi a njar à ne wi ama, &lt;&lt;Munio ka auna, rǝì malǝna.&gt;&gt;

52 Sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Nǝ ya bu-pwari sǝ rǝ muna tita malâ?&gt;&gt; Sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Nda yilung nǝ bu-pwari mwashat mala pwari, sǝ ɓauwa nyi.&gt;&gt; 53 Pǝlǝa ɓalǝ tár muna kasǝa ama, nda aɓa kǝ bu-pwari mǝnana Yesu ne wi nǝi ama, &lt;&lt;Kyane, munio pà nǝ̀ wu ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝa yì andǝ amǝ'ɓala male pà ɓamuria aban Yesu.

54 Mǝnia ka nda ɓaria gir'ndǝlǝki mǝnana Yesu pè ka. Pè anzǝm mǝnana nyìngŋǝ̀nà bu-nzali Yahudi yina a Galili ka.

5

Yesu twali gbakǝre ban rǝkwana

1 Anzǝm man ngga, Yesu wari a Urǝshalima a ɓe lamsan mala amǝ Yahudi. 2 Aɓa Urǝshalima ka, ɓe guguri nakam a Kun njar mala anzur mǝnana à tunǝki nǝ kun mala amǝ Yahudi ama Beseda ka. À gumbǝli nǝ atara tongno. 3 Aɓalǝ amǝnia yì atara ka sǝ amǝ rǝkwana pas, ante, andǝ agbakǝre andǝ aɓwana mǝnana aɓea barea wu ka, à kǝ nongŋo [aban kundǝ zurǝì mùr.] 4 Acemǝnana arǝ aɓea apwari ka, mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo kǝ zurǝi mùr. Anzǝm zurǝi mùr ka, mǝkwánó mǝnana ak dǝmba kutio a mùr ka, ɓǝ̀ ya ulang kwánó ndanǝi ka, nǝ̀ mal kat. 5 Ɓè ɓwabura nakam abanì, pàngŋǝ̀nà apǝlǝa lumi-tàrú-bwamdǝ-tongno-nong-tàrú aban nongŋo nǝ rǝkwana. 6 Yesu sǝni aban nongŋo, sǝ sǝlǝna ama sauwuna aɓa rǝkwana male, pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;A kǝ́ earce ɓǝa twalo ban rǝkwana mo le?&gt;&gt;

7 Mǝkwánó ear ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ǝn panǝ kǝɓwa a muram, mǝnana ɓǝa zurina mùr ka nǝ̀ ramtam aɓa guguri ka ɗang. Ɓǝ̀ mǝ nda ban ɓariki mǝ nǝ kútí ka, kara ɓeɓwa nǝ̀ akàm dǝmba.&gt;&gt;

8 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Lo, twal kala mo o!&gt;&gt; 9 Àkǝ̀ banì rǝkwana male malâ, lo twal kala male aban o.

Pwari mǝnana à pak mǝnia yì gir ka pwari Sabbat na, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi. 10 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ne ɓwa mǝnana à twali wi ban rǝkwana ka ama, &lt;&lt;Yalung ngga pwari usǝlǝo na, Nggurcau ma'sǝm eare ama wu twal kal nongŋo mo a pwari usǝlǝo ɗang.&gt;&gt;*

11 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana twàlâm-ban rǝkwana ka nǝ̀ nam ama, mǝ twal kala mem mǝ o.&gt;&gt;

12 Sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Yana ɓwe na no ama wu pak mǝnia yì gir ka?&gt;&gt;

13 Ɓwa mǝnana à twali wi ban rǝkwana ka súrǝ̀ yana nda Yesu ɗang, acemǝnana ɓwapǝndǝa làkkì pas abanì, sǝ Yesu kongŋǝna aɓalǝ aɓwana.

14 Anzǝm mani ka Yesu kumi aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Sǝni ado ka à twalǝ́nò ban rǝkwana, nying pàkki acauɓikea, ɓǝ̀ ana raka gìr mǝɓane mǝnana kútì mǝno ka nǝ̀ kumǒ.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa ɓwe o kya ne aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ama Yesu nǝ̀ twali wi ban rǝkwana male. 16 Pǝlǝa yia amǝ Yahudi ka à tsǝk Yesu a dǝmba, acemǝnana twalban rǝkwana a pwari Sabbat, pwari usǝlǝo. 17 Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Ko aya pwari ka Tárrám nda mur túró, ace mani ka dumǝna púp ama, mim gbal ka mǝ nǝ pak túró.&gt;&gt;

18 Ace mani ka, aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ɓariki kǝ̀rkǝ́r ama à nǝ̀ wal-lú Yesu, acemǝnana yàl nzongcau mala Sabbat nǝmurǝì ɗàng, tunǝ Ɓakuli ama Tárrí. Anggo ka ndaban karǝ ɓamúrì arǝ Ɓakuli.

Rǝcandǝa mala Yesu
Muna mala Ɓakuli

19 Yesu earia wia ama:

Ən nggǝ na wun mǝsǝcau, pà mǝ nǝ pak kǝgìr aɓa ɓamúràm ɗang. Kǝ gìr mǝnana ǝn sǝn Tárrám Ɓakuli pak ka, nda ǝn pakkiyi ka. Gìr mǝnana kat Tárrám pak ka, nda mana ǝn pakkiyi ka. 20 Ɓakuli Tárrú ka kǝ earcem mim Muni, sǝ kǝ lǝmdǝam agir mǝnana kat yì nǝ nggearǝì pakkiyi ka. Yàle nǝ̀ lǝmdǝam agir mǝgulke mǝnana à kútì man ngga, sǝ wun kat wun nǝ̀ nggǝ ndalǝki. 21 Kǝla mǝnana Ɓakuli Tárrám kǝ loasǝ alú sǝ kǝ pea wia yilǝmu ka, anggo sǝ mim Muni ka mǝ nǝ pea aɓwana mǝnana ǝn earce mǝ nǝ pea wia ka yilǝmu.

22 Tárrám nǝ ɓamúrì ka kǝ ɓashi kǝɓwa ɗàng, panam mim Muni rǝcandǝa mala ɓashi kat, 23 ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana kat pam gulo kǝla mǝnana à pe Tárrám Ɓakuli ka. Ɓwa mǝnana kat pam gulo raka, pà aban pê Tárrám mǝnana tasǝam ngga gulo ɗang. 24 Mǝ nda ban na wun mǝsǝcau, ɓwa mǝnana kat kǝ ok cau mem, sǝ kǝ pa ɓamúrì a ban Tárrám mǝnana tasǝam ngga, ndanǝ yilǝmu mǝnana masǝlǝate pà kàm raka. Ɓashi pà nǝ̀ sulǝo amurí ɗang, yì ka, angŋǝna dǝmba yàlǝ́nì lú, kutina a yilǝmu.

25 Mǝ nda ban na wun mǝsǝcau, pwari nda ban yiu, yàle pwari nì pàngŋǝ̀nà, mǝnana aɓwana mana alú na ka à nǝ̀ ok gi Muna mala Ɓakuli, sǝ aɓwana mǝnana à o ka, à nǝ̀ long nǝ yilǝmu. 26 Kǝla mǝnana Tárrám Ɓakuli nda tǝr yilǝmu ka, anggo gbal panam mim Muni ɓǝ̀ ǝn duk tǝr yilǝmu. 27 Sǝ ɗǝm ngga panam rǝcandǝa mala ɓashi, acemǝnana mǝ nda Muna mala Ɓwa.

28 Wu kǝa ndali arǝ man ɗang, pwari nda kǝ yiu ka, mǝnana alú mana aɓalǝ aɓembe malea ka, à nǝ̀ ok gi Muna mala Ɓwa 29 sǝ à nǝ̀ purî ɓalǝ aɓembe. Aɓwana mǝnana à pak mǝɓoarne ka, à nǝ̀ lo à nǝ̀ kutia yilǝmu, sǝ aɓwana mǝnana à pak mǝɓane ka, à nǝ̀ lo sǝ à nǝ̀ kum ɓashi.†

30 Pa mǝ nǝ pak ɓè kǝgìr aɓa rǝcandǝa mem ɗàng. Ən nggǝ pak ɓashi mem à pě mǝnana Ɓakuli banggàm ɓǝ̀n nggǝ pe ka. Ace mani ka, ɓashi mem ngga nda amur njarì, acemǝnana ǝn pa aban ɓariki mǝ nǝ pak gìr mǝnana ǝn earkiyice ka ɗàng. Kǝ nggearǝ mǝsǝrǝ gir mǝnana Tárrám mana túrǎm ngga earkiyi ce ka, nda ǝn nggǝ pe ka.

31 Ɓǝ̀ ǝn nacau amur ɓamúràm ngga, cau mem ka, à pà nǝ̀ é kǝla mǝsǝcau ɗang. 32 Sǝa ma ɓeɓwa nda kam mǝnana kǝ nakunam ngga, sǝ ǝn sǝlǝna ama acau mǝnana nea a muram ngga mǝsǝcau na.

33 Yohana Mǝbatisǝma nda ɓwa mǝnana wu tasǝ amǝturonjar ma'wun a baní, sǝ na wun mǝsǝcau a muram ngga.‡ 34 Kat andǝ amani ka, ǝn pa aban came amur nakún mala ɓwamǝpǝndǝe ɗang; mǝ nda ban na anggo ace mǝnana wun ngga ɓǝ̀ wu kum àwá. 35 Yohana ka nda kǝla pitǝla mana kǝ earke sǝ kǝ ta ka, sǝ wun ngga wu eare wun nǝ̀ pak banɓoarnado zuku arǝ tǎlaban male.

36 Sǝ mǝ ndanǝ mem yi nakún a muram mǝnana kútì mana Yohana na a muram ngga. Agir mǝnana ǝn nggǝ pakkia ka, atúró mǝnana Tárrám pam ama ɓǝ̀n pakkia ka à nda. À kǝ̀ nakunam, sǝ à kǝ̀ lǝmdǝ ama Tárrám nǝ̀ túrǎm.

37 Sǝ Tárrám mǝnana tasǝam ngga náná kunam. Wu malaká ok gì àkǝ̀ pwari ɗàng, sǝ wu malaká sǝn ɓamǝsǝi gbal ɗàng.§ 38 Sǝ wun ngga nggearǝ cau male pa a ɓabum wun ɗàng, acemǝnana wu earnǝ mim mǝnana Ɓakuli tasǝi ka ɗàng.

39 Wu kǝ ɓalla andǝ mǝngi ɓá Malǝmce, acemǝnana wu kǝ sǝni kǝla aɓalǝi sǝ wu nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, sǝ aman yì acau wu ɓalkiyi ka, mǝ nda à nakiyi cau a muram ngga. 40 Kat andǝ amani ka, wu ɓinǝ yiu a banam ace kum yilǝmu.

41 Ɓwangsǝban mala ɓwapǝndǝa nda ǝn alkite ka ɗàng. 42 Sǝ mim ngga ǝn súrǝ́nà rǝ wun, ɗǝm ngga ǝn sǝlǝna nǝma wu pànǝ earce Ɓakuli a ɓabum wun ɗàng. 43 Ən yiu aɓa lullǝ Tárrám, sǝ wun ngga wu em ɗang, sǝ ɓǝ̀ ɓeɓwa yiu aɓa rǝcandǝa male ka wun nǝ̀ earnǝi, wun nǝ̀ é. 44 Lang sǝ wun nǝ̀ earnǝ mim, yi mǝnana wu kǝ earce ak ɓwangsǝban arǝarǝ wun, sǝ wu kǝ ɓariki ama wun nǝ̀ kum ɓwangsǝban a ban ɓwa mǝnana yì mwashat nda Ɓakuli ka, ɗàng?

45 Wu kǝa sǝni kǝla mǝ nda ɓwa mǝnana nǝ̀ oasǝkimur wun a ban Tárrám ka ɗàng. Musa mǝnana wu tsǝkɓalǝ wun arǝì ka, nda kǝ ɓwa mǝnana nǝ̀ oasǝki mur wun ngga. 46 Ɓǝ̀ kàngkàng wu earǝna nǝ Musa ka, ɓǝ́ wu earǝna nǝ mim, acemǝnana mǝ nda ɓwa mǝnana Musa gilǝ cau a muram ngga. 47 Sǝ mǝnana wu ginǝ earnǝ gir mǝnana Musa gilǝ ka, lang sǝ wun nǝ̀ earnǝ gir mǝnana ǝn na ka?

6

Yesu linǝ́ aɓwana á-tongno

(Matiu 14:13-21; Markus 6:30-44; Luka 9:10-17)

1 A ɓe pwari anzǝm man ngga Yesu eauwe a nkaring Garang Galili, mǝnana à tunǝki gbal ama, Garang Tiberiya ka. 2 Ɓwabunda mǝ'làkke o atè, acemǝnana à sǝn agir-ndǝlǝki mǝnana twalban rǝkwana ka. 3 Yesu pǝlǝa eauwe amur nkono sǝ do andǝ alaggana male. 4 Anggo ka pwari Lamsan Yàlîmurû* mala amǝ Yahudi gbashìnà. 5 Lang Yesu loasǝ muri sǝn nggea làkkì mala ɓwapǝndǝa aban yiu a baní ka, pǝlǝa ɗì Filip ama, &lt;&lt;Ake sǝ sǝm nǝ̀ kúr girlina mǝnana aɓwabundǝa man kat nǝ̀ lì ka?&gt;&gt; 6 Yesu na mǝnia yì cau ka nǝ̀ mwam Filip; aɓa mǝsǝcau ka súrǝ́nà rǝ gir mǝnana nǝ̀ pak ka.

7 Filip eari wi ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ dinari† na à nǝ̀ walo ace kúr girlina mǝnana ɓǝ̀ koya ɓwa nani ka ɓǝ̀ li ka, pà nǝ̀ karǝ ɗang.&gt;&gt;

8 Sǝ ɓeɓwa mwashat aɓalǝ alaggana male, Andǝru mǝ'eam Shiman Bitǝrus, ne Yesu ama, 9 &lt;&lt;Ɓè mǝlagga ndya a kani nǝ agbatali nɗǝmo muku-bale tongno andǝ anji ɓari, sǝ mǝno ka, nǝ̀ karǝ man a ban mǝnia yì làkkì mala ɓwabundǝa ka.&gt;&gt;

10 Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu ne aɓwana ɓǝà dumnǝdo.&gt;&gt; Pǝlǝa yia kat à do amur munabondo a banì. (Làkkì mala aburana nǝmurǝia ka bwal á-tongno.) 11 Yesu pǝlǝa twal akuro-nɗǝmo, pakki Ɓakuli yàwá, sǝ gaki aɓwana mǝno à dumnǝdo ka. Anggo sǝ pang nǝ anji. Yia mǝno kat ka à lìli girlina kárǝìa. 12 Anzǝm mǝnana à ɗǝmgina kat ka, pǝlǝa Yesu ne alaggana male ama, &lt;&lt;Wu ramgi acili girlina mǝnana à ué ka ace mǝnana kǝgìr ɓǝ̀ kǝa kìɗìkì ɗang.&gt;&gt; 13 Pǝlǝa à ramgi ɓwangine girlina mǝnana ɓwapǝndǝa li sǝ à nying cili aɓa kuro-nɗǝmo muku-bale tongno ka, à lumsǝki andakade lum-nong-ɓari nǝia.

14 Lang aɓwana mǝno nǝ sǝn gir'gyambǝliban mǝnana Yesu pe ka, à na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau, mǝnia yì ɓwa ka nda mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana sǝm kundǝkiyi yiu male a ɓanza ka!&gt;&gt; 15 Sǝ lang Yesu yi sǝlǝna ama, à ndo à nǝ̀ yia bwali à nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ dupia wia murǝm púp ka, pǝlǝa nyar zàng amur nkono nǝmurǝì.

Yesu gya amúr mùr

(Matiu 14:22-33; Markus 6:45-52)

16 Lang pwari kpana ka, alaggana mala Yesu kutio aban ká a kun garang. 17 À kya eauwe aɓa waru à nǝ̀ nyare aban o a nkaring garang a Kapanahum. Anggo ka ban bwalǝna sǝ Yesu malaká yiu abania ɗang. 18 Banì sau ɗang nggea gung mǝcandǝe lo ɓua sǝ nda rǝ eaki nkono amúr mùr. 19 Anzǝm mǝnana à samsǝna, à bwalǝna kǝla mel tàrú ko ine ka, kara à sǝn Yesu aban gya amúr mùr, kǝ yiu nǝ ban waru, sǝ yia ka ɓangciu pakkia wia kǝ̀rkǝ́r. 20 Sǝ Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nda, ɓǝ̀ ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗang.&gt;&gt; 21 Pǝlǝa à eare à twali ateà aɓa waru, sǝ zuku ka waru yi kpashina a kún múr aban mǝnana à tsǝk múrià kam ngga.

Aɓwana alta Yesu

22 Ban fana ka, ɓwabundǝa mǝnana ueo a nkaring mur mǝnana Yesu nyi ka, à yì sǝlǝ ama, kǝ waru na mwashat abanì, sǝ à sǝlǝna ama Yesu eauwe atà alaggana male ɗang, sǝ o malea ka pà ateà ɗang. 23 Aɓea waru mǝnana à pùr a Tiberiya ka à yiu à kya kpashi tù nǝ́ ban mǝnana Mǝtalabangŋo pak yàwá amur girlina sǝ pè ɓwapǝndǝa à li kam ngga. 24 Lang ɓwabundǝa sǝni ka Yesu andǝ alaggana male pà abanì raka, à kutiki aɓalǝ awaru mǝno sǝ à o a Kapanahum, aban alta Yesu.

Yesu nda girlina mala yilǝmu

25 Lang à yì kumǝni a ɓe nkaring garang ngga, à ɗì ama, &lt;&lt;Rabbi,‡ a ya pwari sǝ a yiu kani?&gt;&gt;

26 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nda ban na wun mǝsǝcau, wu pà aban altam acemǝnana wu sǝn agir-ndǝlǝki ka ɗang, nda ace girlina mǝnana wu li wu ɗǝmnggi ka. 27 Sǝ wu kǝa wu pak túró ace girlina mǝnana kǝ kiɗiki ka ɗang; wu pak túró ace girlina mǝnana nǝ̀ pà wun yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. Mǝnia ka nda girlina mǝnana Muna mala Ɓwa nǝ̀ pà wun ngga, acemǝnana Tárrú, yì Ɓakuli ka, tsǝ̀ngŋǝ̀nà buì ama earǝna nǝi.&gt;&gt;

28 Pǝlǝa à ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Mana sǝm nǝ̀ pa ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm pàk gìr mana Ɓakuli earce ama ɓǝ̀ sǝm pàk ka?&gt;&gt; 29 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana Ɓakuli earkiyice ama ɓǝ̀ wu pàk ka, nda mǝnana ama, wu pa ɓamur wun aban ɓwa mǝnana túrí ka.&gt;&gt;

30 À ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Sǝ, ya ulang gìr pa-ndǝlǝki na a nǝ pa ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm sǝni sǝ ɓǝ̀ sǝm earnǝ we ka? Mana awu nǝ pa? 31 Aká sǝm li girlina mǝnana à tunǝki ama &lt;Manna&gt; ka aɓa gya malea aɓa pǝɗanban a njenza. Malǝmce na ama, &lt;Musa pea wia girlina mǝnana pur nǝ kuli ka ɓǝà li.&gt; &gt;&gt;§

32 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, Musa nǝ̀ pa wun girlina mǝnana pur a kùli ka ɗàng, Tárrám na pà wun ngga. Sǝ adyan ngga ndya kǝ pà wun girlina mǝ'mǝsǝcau nì mǝnana pur a kùli ka. 33 Girlina mǝ'mǝsǝcau nì mǝnana Ɓakuli pākiyi ka nda Ɓwa mǝnana sulǝ nǝ kuli sǝ kǝ pè ɓanza yilǝmu ka.&gt;&gt;

34 À ne Yesu ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, wú kǝ̀ pa sǝm mǝnia yì girlina ka pwari-pwari.&gt;&gt;

35 Pǝlǝa Yesu bang ama:

&lt;&lt;Mǝ nda girlina mala yilǝmu. Ɓwa mǝnana kat yiu abanam ngga pà nǝ̀ ok nzala ɗǝm ɗàng, sǝ ɓwa mǝnana kat pàɓamuri abanam ngga pà nǝ̀ ok mǝsamur ɗàng ko bǝti. 36 Sǝ ado ka ǝn bangga wun ama wu sǝnǝnam nǝ amǝsǝ wun sǝ kat andǝ amani ka wu earnǝ mim ɗang. 37 Ɓwa mǝnana kat Tárrám pam ngga nǝ̀ yiu abanam, sǝ ɓwa mǝnana kat yiu abanam ngga pà mǝ nǝ ɓínǝì ɗàng.

38 &lt;&lt;Ən sulǝ nǝ kuli ace pak gìr ɓamúràm ɗàng, ǝn yiu ace pak túró mala Tárrám mǝnana tasǝam ngga. 39 Sǝ mǝnia ka nda kànì mala Tárrám mǝnana tasǝam ngga, ama mǝ kǝa turta kǝɓwa aɓalǝ aɓwana mǝnana pam ngga ɗàng, sǝ a kun mani ka ɓǝn loasǝia kat nǝ yilǝmu a masǝlǝata apwari. 40 Gìr mǝnana Tárrám earkiyice ka, nda mǝnana ama ɓwa mana kat sǝn Muni sǝ paɓamuri a baní ka, ɓǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, sǝ mim gbal ka mǝ nǝ loasǝi nǝ yilǝmu a masǝlǝata apwari.&gt;&gt;

41 Ace mǝno yì cau ka aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi tita nggwani acemǝnana Yesu bang ama yì ka, nda girlina mǝnana sulǝ nǝ kuli ka. 42 À bang ama, Yesu ka nda muna mala Yisǝfu, mǝnana à súrǝ̀ tárrí andǝ ngge ka. Sǝ palang, adyan sǝ nǝ̀ na ama, sulǝ nǝ kuli?

43 Pǝlǝa Yesu earia wia ama:

&lt;&lt;Wu ɗeki nggwani a rǝarǝ wun. 44 Kǝɓwa pà nǝ̀ yiu abanam, mǝnana ɓǝ̀ Tárrám mana túrǎm ngga nǝ̀ nunni arǝàm raka. Sǝ mim ngga mǝ nǝ loasǝi nǝ yilǝmu a masǝlǝata apwari. 45 Kǝla mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce mala amǝ'ɓangnǝa ka: &lt;Yia kat ka, Ɓakuli nda nǝ̀ kania wia gìr ka.&gt;* Lǝmdǝ ama, ɓwa mǝnana kat kǝ kwakikiri arǝ Ɓakuli Tárrú sǝ kǝ kànì a baní ka, nǝ̀ yiu a banam.

46 &lt;&lt;Mǝnia ka pa aban lǝmdǝ ama, ɓekǝ ɓwamǝpǝndǝe ka sǝnǝna Ɓakuli ɗang; kǝ mim ɓwa mǝnana pur nǝban Ɓakuli ka, nda kǝ mana sǝn Ɓakuli Tárrú ka. 47 Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓwa mǝnana paɓamuri abanam ngga, ndanǝ yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.

48 &lt;&lt;Mǝ nda girlina mala yilǝmu. 49 Aká wun li girlina mǝnana à tunǝki ama &lt;Manna&gt; ka aɓa pǝɗanban a njenza, sǝ kat andǝ amani ka à wu. 50 Sǝ girlina mǝnana pur nǝ kuli ka ndya ka. Ɓwa mǝnana kat li mǝnia yì girlina ka pà nǝ̀ wu ɗàng. 51 Mǝ nda girlina mala yilǝmu mǝnana sulǝ nǝ kuli ka. Ɓwa mǝnana kat li mǝnia yì girlina ka nǝ̀ dumnǝ yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. Sǝ mǝnia yì girlina ka nyam nggūrǝam na, mǝnana mǝ nǝ pa ace mǝnana ɓǝ̀ ɓanza kum yilǝmu ka.&gt;&gt;

52 Pǝlǝa amǝ Yahudi kutia makgìr arǝarǝia, sǝ à na ama, &lt;&lt;Lang sǝ ɓwa man nǝ̀ pà sǝm nyam nggūrǝì ama ɓǝ̀ sǝm li?&gt;&gt;

53 Yesu banggia wia ama:

&lt;&lt;Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓǝ̀ wu li nyam nggūrǝ Muna mala Ɓwa sǝ wu nu nkile raka, wu pànǝ yilǝmu aɓalǝ wun ɗàng. 54 Ɓwa mǝnana kat li nyamam sǝ nu nkílèm ngga, ndanǝ yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, sǝ mǝ nǝ loasǝi nǝ yilǝmu a masǝlǝata apwari. 55 Acemǝnana nyam nggūrǝam ngga girlina mǝ'mǝsǝcau nì na, sǝ nkílèm ngga girnùná mǝ'mǝsǝcau nì na. 56 Ɓwa mǝnana kat li nyam nggūrǝam, sǝ nu nkílèm ngga, nda aban do a ɓalǝam, sǝ mim gbal mǝ ndanǝ do aɓalǝi.

57 &lt;&lt;Kǝla mǝnana Tárrám mana nǝ yilǝmu ka túrǎm, sǝ àtàcau male sǝ ǝn dum nǝ yilǝmu ka, anggo gbal ɓwa mǝnana li nyam nggūrǝam ngga nǝ̀ dum nǝ yilǝmu àtàcau mem. 58 Mǝnia ka nda girlina mǝnana sulǝ nǝ kuli ka. Pà kǝla &lt;Manna&gt; mǝnana aká wun li sǝ nǝnzǝ́mò ka à yì wuki ka ɗàng. Sǝ ɓwa mǝnana li nyam nggūrǝam ngga pà nǝ̀ wu ɗàng, nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana pà nǝ̀ mal raka.&gt;&gt;

59 Yesu banggí amǝnia yì acau ka, mǝnana nda aban kanigir aɓa ndakpapi mala amǝ Yahudi aɓa Kapanahum ngga.

Acau Yilǝmu mǝnana málá
male pà kàm raka

60 Amǝkpate pas ok man yì cau ka sǝ à na ama, &lt;&lt;Man yi kanigir ka kwanǝna, yana nǝ̀ gandǝ é?&gt;&gt;

61 Kǝɓwa ne wi ɗàng, sǝ Yesu ka sǝlǝna ama alaggana male nda aban nggwani amur man yì kanigir ka, pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Kànìgìr man tsǝk wun bum wun kiɗiki le? 62 Mana nǝ̀ duk ɗenyicau ma'wun yi mǝnana ɓǝ̀ wu sǝn Muna mala Ɓwa aban o a kùli aban mǝnana pur kàm ngga? 63 Bangŋo mala Ɓakuli nda pākiyi yilǝmu ka; ɓariki mala ɓwapǝndǝa pa nǝ̀ pà yilǝmu ɗang. Acau mǝnana ǝn bangga wun ngga a mala bangŋo na andǝ yilǝmu. 64 Sǝ aɓea aɓwana atà wun ngga à earnǝ cau mem ɗàng.&gt;&gt; Yesu ka angŋǝna dǝmba súrǝ́nà rǝ aɓwana mǝnana à earnǝi raka, andǝ ɓwa mǝnana nǝ̀ nggá me ka. 65 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nda gir mǝnana tsǝa sǝ ǝn na wun ama, kǝɓwa pà nǝ̀ gandǝ yiu abanam ɗang, she ɓǝ̀ Tárrám earǝnì wi ka.&gt;&gt;

66 Ace cau mǝnana Yesu na ka, twal àkǝ̀ pwari mǝno ka, amǝkpate pas nyàrî te, à o à ɗeki.

67 Yesu pǝlǝ rǝi aban alaggana male mana lum-nong-ɓari ka sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ wun ngga, wu nǝ̀ o gbal le?&gt;&gt;

68 Shiman Bitǝrus eari wi ama, &lt;&lt;Mǝtala sǝm, aban yan sǝ sǝm nǝ̀ ká le? A nda mǝnana nǝ cau mala pà yilǝmu mǝnana pà nǝ̀ mal raka.† 69 Sǝ adyan ngga sǝm pànà ɓamur sǝm, sǝ sǝm sǝlǝna ama a nda kǝ Mǝfele mǝnana pur aban Ɓakuli ka.&gt;&gt;

70 Pǝlǝa Yesu pa eare ama, &lt;&lt;Ən tar wun, wun lum-nong-ɓari. Sǝ ɓeɓwa atà wun ngga shetan na!&gt;&gt; 71 Yahuda muna mala Shiman Iskariyoti, nda ɓwa mǝnana Yesu nakiyi cau amurí ka. Kat andǝ amani ama nda aɓalǝ alaggana male mǝnana lum-nong-ɓari ka, yì nda ɓwa mǝnana nǝ̀ nggá me ka.

7

Amǝ'eam Yesu earnǝi ɗang

1 Anzǝm man ngga, Yesu gya aɓa nzali Galili; eare kutio aɓa bu-nzali Yahudi ɗang, acemǝnana aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi mǝnana akanó ka, à nda ban alte à nǝ̀ wal-luí. 2 Sǝ lang Lamsan Do aɓalǝ Agumli, mala amǝ Yahudi gbashìnà ka,* 3 amǝ'eam Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Kyane a bu-nzali Yahudi, ace mǝnana ɓǝ̀ alaggana mò ɓǝà kya sǝn agir-ndali mǝnana a kǝ pea ka. 4 Kǝɓwa pà kàm mǝnana kǝ earce ɓǝ̀ aɓwana súrǝì, sǝ nǝ̀ nggǝ pakki atúró aɓa sǝmbǝrǝa ka ɗàng. Sǝ acemǝnana a kǝ pakki amǝnia yì agir ka, puro lǝmdǝ rǝò ɓǝ̀ ɓanza súrǝ̀o.&gt;&gt; 5 Nggearǝ amǝ'eam Yesu nǝ ɓamuria ka, à earnǝi à paɓamuria a baní ɗàng.

6 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Pwari mem mǝnana mǝ nǝ pur nǝi a banfana ka, malaká karǝ peatu ɗàng, sǝ ma'wun ngga koya pwari ka ma'wun na. 7 Ɓanza pa nǝ ɓinǝ mǝsǝ wun ɗàng, sǝ mim ngga kǝ ɓinǝ mǝsǝam, acemǝnana ǝn nggǝ bang aɓealɓikea mǝnana kǝ pak ka. 8 Wu kyane. Mim ngga pà mǝ nǝ ká ado ɗàng, acemǝnana pwari mem malaká karǝ ɗang.&gt;&gt; 9 Anzǝm mǝnana Yesu bangŋǝnia wia cau anggo ka, pǝlǝa akrǝi zuku a Galili.

Yesu wari a ban Lamsan
mala Do aɓalǝ Agumli

10 Anzǝm mǝnana amǝ'eambi umna a ban Lamsan ka, Yesu gbal ka wari ɗǝong, pusǝrǝi ɗàng. 11 Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi camarǝ alte a ban Lamsan, à kǝ ɗikiban ama, &lt;&lt;Ɓwe nda ake le?&gt;&gt;

12 Aɓwabundǝa kǝ nacau nggùr-nggùr amur Yesu. Aɓea ɓwana ama, &lt;&lt;Yì ka, ɓwa mǝɓoarne na.&gt;&gt;

Sǝ aɓea ɓwana gbal ka ama, &lt;&lt;Awo, yì ka, mǝ'swarkiban na.&gt;&gt; 13 Sǝ kǝɓwa puro nacau bwāng amurí ɗàng, acemǝnana à kǝ ɓanggi aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi.

14 Lang à warina ɗār aɓa Lamsan, à gauwuni a tsùrú ka, Yesu kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, pǝlǝa tita kani aɓwana gìr. 15 Sǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ka à ndali kǝ̀rkǝ́r, à na ama, &lt;&lt;Lang sǝ ɓwa man súrǝ̀ gir ani kǝ̀rkǝ́r, yi mǝnana kǝɓwa kani wi raka?&gt;&gt;

16 Pǝlǝa Yesu nea wia ama:

Agir mǝnana ǝn nggǝ kania wun ngga à mem na ɗang, à puro a ban Ɓakuli mǝnana tasǝam ngga. 17 Ɓwa mǝnana kat earǝna ama nǝ̀ pak gìr mǝnana Ɓakuli earkiyi ce ka, nǝ̀ sǝlǝa ko kanigir mem ngga pur nǝ ban Ɓakuli, ko mala ɓamur rǝàm nda ǝn nggǝ na ka. 18 Ɓwa mǝnana kǝ nacau aɓa ɓamur rǝì ka, gulo mala ɓamur rǝì nda alkiyite ka, sǝ ɓwa mǝnana kǝ pak gìr ace gulo mala ɓwa mǝnana túrí ka, ɓwa mǝ'mǝsǝcau nì na, ɓe kǝgìr nyir pa a ɓālǝi ɗàng. 19 Musa nǝ̀ pà wun Nggurcau re? Sǝ kǝɓwa atà wun kpate ɗàng. Ace mana sǝ wu kǝ earce ama wun nǝ̀ wal-luem?

20 Ɓwabunda mǝnana ram ngga ne wi ama, &lt;&lt;We ka, kukwar na a rǝò. Yana alkiyito ama nǝ̀ wal-luio?&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Ən pak gir'ndǝlǝki mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r a pwari Sabbat, sǝ wun kat ka wu pak ndali. 22 Musa pà wun Nggurcau mala kasǝ-ɓatau, kat andǝ amani ama yì nǝ̀ tite raka, aká wun nǝ̀ tite. Ace mani ka wu kǝ kasǝi muna ɓate a pwari Sabbat, pwari usǝlǝo.† 23 Ɓǝ̀ pwari mana à tsǝa ace kasǝî muna-ɓwabura ɓate, kpa a pwari Sabbat, pwari usǝlǝo ka, wu kǝ lidǝmba nǝ pe, ace mǝnana ɓǝà kǝa yàl Nggurcau mala Musa raka. Palang sǝ bum wun lúllô a rǝàm acemǝnana ǝn twali ɓwa ban rǝkwana a pwari Sabbat ka? 24 Wu kǝa wu pak ɓashi ace sǝn ɓamǝsǝu ɗang. Wu pak ɓashi amur gìr mǝnana mǝsǝcau na ka.&gt;&gt;

Yesu ka, nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban le?

25 Pǝlǝa aɓea amǝ Urǝshalima na ama, &lt;&lt;Nggearǝ ɓwa mǝnia nda mbak aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi alkiyite ama à nǝ̀ wal-luí ka re? 26 Sǝ ndya came kǝ nacau a banfana ka, sǝ kǝɓwa loasǝ kun arǝì ɗàng. Ko aɓwana-mǝgule ka, à earǝna adyan ama mǝsǝcau yì ka, nda Kǝrǝsti, yì ɓwa mǝnana Ɓakuli tarrì ka le? 27 Màlà mǝnia yì ɓwa ka sǝm sùrǝ́nà rǝ ban mǝnana pur kàm ngga. Sǝ ɓǝ̀ Kǝrǝsti yiu ka, kǝɓwa pà nǝ̀ súrǝ̀ ban mǝnana pur kàm ngga ɗàng.&gt;&gt;

28 Mǝnana Yesu nda ban kanigìr aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, loasǝ gi kpǝm na ama, &lt;&lt;Kàngkàng wu súrǝàm andǝ ban mǝnana ǝn pur kàm ngga? Mim ngga ǝn yiu ace cau mala ɓamur rǝàm ɗàng. Tárrám mǝnana tasǝam ngga mǝ'mǝsǝcau na. Wun ngga wu súrǝì ɗàng. 29 Mim ngga ǝn súrǝì, acemǝnana a baní sǝ ǝn puro, sǝ yì nǝ̀ túrǎm.&gt;&gt;

30 Lang Yesu bangŋǝna cau man anggo ka, aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ɓariki ama à nǝ̀ bwali, sǝ kǝɓwa tsǝk bu arǝì ɗàng, acemǝnana pwari male malaká pak ɗàng. 31 Sǝ aɓa mǝno anggo kat ka aɓwana pas aɓalǝ aɓwana mǝnana à ram ngga à pà ɓamuria a ban Yesu. À kǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Kǝrǝsti, yì ɓwa mǝnana Ɓakuli tarrì, yiu ka, nǝ̀ yia pakki agir-ndǝlǝki mǝnana à kútì mana mǝnia yì ɓwa ka pakkia ka le?&gt;&gt;

À tasǝ amǝ yálban ɓǝà
kya bwal Yesu

32 Amǝ Farisi ok ɓwabundǝa aban sherǝ amǝnia yì acau ka amur Yesu, pǝlǝa yia andǝ agbani pǝris tasǝ amǝ'yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli ama ɓǝà kya bwali.

33 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Mǝ ndakani ado atà wun zuku, sǝ mǝ nǝ nyare mǝ nǝ o a ban Tárrám mǝnana tasǝam ngga. 34 Wun nǝ̀ altam, sǝ pa wu nǝ̀ kumam ɗang; sǝ ban mǝnana mǝ ndakam ngga pa wu nǝ̀ gandǝ ká kàm ɗàng.&gt;&gt;

35 Sǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi nacau arǝarǝia ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka, ake sǝ nǝ̀ ká le, mǝnana pà sǝm nǝ̀ sǝni raka? Ko nǝ̀ ká a ban aɓwana ma'sǝm mǝnana à mesǝkea arǝ alá mala amǝ Gǝrik ka, sǝ nǝ̀ nggá kània amǝ Gǝrik agir gbal le? 36 Sǝ ɓālǝi aman, yi mǝnana na ama, sǝm nǝ̀ alte sǝ pà sǝm nǝ̀ kumi ɗàng; sǝ ɗǝm ngga na ama, ban mǝnana ndakam ngga pà sǝm nǝ̀ gandǝ ká kàm ɗàng?&gt;&gt;

Mùr mǝnana kǝ pa yilǝmu ka

37 A masǝlǝata pwari, mǝnana ndà pwari mǝgule mala Lamsan ngga, Yesu lo came sǝ loasǝ gì kpǝm na ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat kǝ ok mǝsamur ka ɓǝ̀ yiu a banam ɓǝ̀ yi nu.‡ 38 Ɓwa mǝnana kat pà ɓamur rǝì a banam ngga, a bumi sǝ amealmur mala mùr mǝpà yilǝmu nǝ̀ puro, à nǝ̀ nggǝ ɓangŋa, kǝla mǝnana Malǝmce na ka.&gt;&gt;§ 39 Yesu ndaban nacau amur kǝ Bangŋo mǝnana aɓwana mana à pà ɓamuria a baní ka, à nǝ̀ nggá kum ngga. Sǝ a pwari mǝno gbal anggo ka à malaká pà Bangŋo nì ɗàng, acemǝnana Yesu malaká loapi ɓembe kutia aɓa gulo male peatu raka.

Kun aɓwana gaki amur Yesu

40 Lang à nǝ̀ ok cau mǝnana Yesu na ka, aɓea ɓwana na ama, &lt;&lt;Mǝsǝcau na, mǝnia yì ɓwa ka nda Mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana sǝm kundǝkiyi ka.&gt;&gt;

41 Sǝ aɓea ɓwana na ama, &lt;&lt;Kǝ yì nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban.&gt;&gt; Aɓea ɓwana bang ama, &lt;&lt;Palang sǝ Kǝrǝsti ka nǝ̀ pur a Galili? 42 Malǝmce na ama, Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban ngga nǝ̀ pur a tàu mala Dauda, sǝ à nǝ̀ ɓǝli a Betalami, la mǝnana Dauda dukam ngga.&gt;&gt;* 43 Kara kun aɓwana gakina amur Yesu. 44 Aɓea aɓwana ka eare malea ka à nǝ̀ bwal Yesu, sǝ kǝɓwa gandǝ tsǝk bu arǝì ɗàng.

Ɗwanyi pa ɓamuru mala aɓwana
mǝgule mala amǝ Yahudi

45 Sǝ lang amǝ'yál Ndàmǝgule nyarǝna ka, agbani pǝris andǝ amǝ Farisi ɗia ama, &lt;&lt;Palang sǝ wu bwali wu yinǝi ɗàng?&gt;&gt;

46 Amǝ'yálban banggia wia ama, &lt;&lt;Kǝɓwa pà kàm mǝnana kǝ nacau kǝla mala mǝnia yì ɓwa ka ɗàng.&gt;&gt;

47 Sǝ amǝ Farisi pǝlǝa à nea wia ama, &lt;&lt;Wun gbal ka yi ɓosǝkina ta kun wun le? 48 Wu ok àkǝ̀ pwari ama kǝɓwa aɓalǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ko amǝ Farisi, pà ɓamúrì a baní le? 49 Sǝ ɓwabundǝa mǝnia à kǝ gyate ka, à súrǝ̀ Nzongcau mala Musa raka, à nda a ɓata súban mala Ɓakuli!&gt;&gt;

50 Nikodimus ndakam a banì. Yì ka, nda aɓalǝ amǝ Farisi, amǝ kùrcau, sǝ nda ɓwamǝgule mǝnana wari a ban Yesu ɗiɗyal ka. Ɗiban ama,† 51 &lt;&lt;Nggearǝì ka, Nggurcau ma'sǝm eara sǝm ama ɓǝ̀ sǝm kasǝ ɓashi amur ɓwa mǝnana à ok kǝcau a kúni, sǝ sǝm súrǝ̀ gir mǝnana pàk la raka le?&gt;&gt;

52 Sǝ à pe wi eare ama, &lt;&lt;Tino, we gbal ka a pur nǝ Galili le? Kyane kya bǝlki ɓá Malǝmce ɓukɓuk sǝ awu nǝ sǝlǝ ama kǝ mǝɓangnǝa pa nǝ̀ pur a Galili ɗàng.&gt;&gt;

53 [Sǝ koyan le ka nyare o a ɓala male.

8

Yesu twalî ɓè ɓwama
ban cauɓikea male

1 Yesu ka, eau amur Nkono mala anggun Olif. 2 Ban fana nǝ tadǝmbari ka, nyare wari a Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Sǝ ɓwapǝndǝa yiu ramba a baní, pǝlǝa do tita kania wia gìr. 3 Amalǝm Nggurcau mala Musa andǝ amǝ Farisi yiu nǝ ɓe ɓwama mǝnana à bwalia amur rǝarǝia andǝ ɓe ɓwabura ka, sǝ à yì tamsǝi a ɓadǝm ɓwapǝndǝa. 4 À ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Malǝm, ɓwama man ngga à bwali amur rǝarǝia andǝ ɓwabura. 5 * Nggurcau mala Musa bang ama ɓwama mǝnana pàk ulang man yì gìr ka, ɓǝà ɓukki nǝ atali ɓǝ̀ wú. Sǝ ado ka, mana a na amurí?&gt;&gt; 6 Ɗiban mǝnia aɓwana ɗì Yesu ka, gbǝ́lî na à dambi Yesu ka, acemǝnana ɓǝ̀ na ɓekǝ cau sǝ à nǝ̀ bwali nǝi ka.

Sǝ Yesu ka kū`ndǝó kǝ gilǝgir a nzali nǝ munabuì. 7 Lang à camarǝ ɗike ka, pǝlǝa loasǝ múrí sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana atà wun pànǝ cauɓikea raka, ɓǝ̀ tita túr tali.&gt;&gt; 8 Sǝ nyare kū`ndǝó aban gilǝgir a nzali. 9 Lang amalǝm nggurcau andǝ amǝ Farisi ongŋǝna cau mǝnana Yesu na ka, kara à purkî banì mwashat-mwashat, tite a ban ɓwamǝgule. Sǝ à nying Yesu nǝmurǝì andǝ ɓwame aban came aɓalǝ aɓwana.

10 Yesu lo cam nǝ came, sǝ ɗì ɓwame ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana à yiu nǝ we ka, à nda ke le? Kǝɓwa pà kàm ateà mǝnana ueo nǝ̀ pakko ɓashi-lú ka re?&gt;&gt;

11 Pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Awo, Ɓwamǝgule, kǝɓwa pà kàm ɗàng.&gt;&gt;

Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Nggearǝ mim gbal ka ǝn kasǝò ɓashi-lú ɗàng. Kyane, sǝ kǝa pak cauɓikea ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;]

Yesu nda tǎlaban mala ɓanza

12 Yesu nyar ɗǝm banggi aɓwana ama, &lt;&lt;Mǝ nda tǎlaban mala ɓanza! Ɓwa mǝnana kat kpatam ngga, pà nǝ̀ gya aɓa pǝndǝa ɗang, nǝ̀ kum tǎlaban mala yilǝmu.&gt;&gt;†

13 Amǝ Farisi ne wi ama, &lt;&lt;Ado ka a ndaban nakún ɓamuro, cau mò ka à pà nǝ̀ é ama mǝsǝcau na ka ɗàng.&gt;&gt;‡

14 Sǝ Yesu nea wia ama:

Ko ɓǝ̀ ǝn nakún ɓamúràm ngga, cau mem ngga à nǝ̀ earnǝi, acemǝnana ǝn súrǝ́nà rǝ ban mǝnana ǝn pur kàm ngga, sǝ ǝn súrǝ́nà rǝ ban mǝnana mǝ nǝ ká kàm ngga. Sǝ wun ngga, wu súrǝ̀ ban mǝnana ǝn pur kàm, andǝ ban mǝnana mǝ nǝ ká kàm ngga ɗàng. 15 Wu kǝ pak ɓashi aɓa nggūrǝu, sǝ mim ngga ǝn nggǝ ɓashi kǝɓwa ɗàng. 16 Sǝ ɓǝà na ama ǝn nggǝ pak ɓashi ka, ɓashi mem ngga mǝsǝcau na, acemǝnana ǝn pa nǝmurǝam atà ɓashi ɗàng, Tárrám mǝnana tasǝam ngga nda atàm. 17 Nggurcau ma'wun bang ama, ɓǝ̀ kún aɓwana ɓari yiu mwashat amur cau ka, cê ka mǝsǝcau na.§ 18 Sǝ mim ngga, ǝn nakún ɓamúràm, sǝ Tárrám mǝnana tasǝam ngga nakunam gbal.

19 Sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Tárró na ake?&gt;&gt;

Pǝlǝa Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Wu súrǝàm ɗang, sǝ wu súrǝ̀ Tárrám ɗang. Ɓǝ̀ wu sùrǝ́nà rǝam ngga, ɓǝ́ wu sùrǝ́nà rǝ Tárrám gbal.&gt;&gt;

20 Yesu naki amǝnia yì acau ka mǝnana nda rǝ kanigir a buban mǝnana à kǝ tsǝk boalo kam andǝ agir mǝɓoarne aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka. Sǝ kǝɓwa bwali ɗàng, acemǝnana pwari male malaká karǝ ɗang.

21 Yesu nea wia ɗǝm ama, &lt;&lt;Mǝ ndo mǝ nǝ o; ɓǝn umna ka, wu nǝ̀ altam, sǝ wu nǝ̀ wú aɓalǝ acauɓikea ma'wun. Pa wu nǝ̀ gandǝ ká aban mǝnana mǝ nǝ ká kam ngga ɗang.&gt;&gt;

22 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ɗiban ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka nda ban earce nǝ̀ wal ɓamúrì le? Mana tsǝa sǝ na ama, pà sǝm nǝ̀ gandǝ ká aban mǝnana nǝ̀ ká kam ngga ɗang?&gt;&gt;

23 Yesu ear ama, &lt;&lt;Tǝta wun ngga a ɓanza mǝnia a nzali ka sǝ pa, sǝ mim ngga ǝn pur nǝ kuli. Wu nda ka mala ɓanza man, sǝ mim ngga mǝ nda mala ɓanza man ɗang. 24 Nda gir mǝnana tsǝa sǝ ǝn na wun ama wu nǝ̀ wú aɓalǝ acauɓikea ma'wun ngga; ɓǝ̀ wu earnǝ mim ama Mǝ Nda*ɓwa mǝnana ǝn na nǝma Mǝ Nda ka raka, wu nǝ̀ wú aɓalǝ acauɓikea ma'wun.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa à ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A nda yana?&gt;&gt;

Sǝ Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nda kǝ ɓwa mǝnana ǝn na wun a dǝmbe nǝma mǝ nda ka. 26 Mǝ ndanǝ acau pas amur wun, mǝnana mǝ nǝ ɓashia wun nǝia ka, sǝ pa mǝ nǝ pè ɗàng. Tárrám mǝnana tasǝam ngga mǝ'mǝsǝcau na, sǝ ǝn nggǝ ne ɓanza gir mǝnana ǝn ok a kúni ka.&gt;&gt;

27 Sǝ kǝɓwa sǝlǝa ateà ama Yesu na ban nea wia cau amur Tárrí Ɓakuli ɗang. 28 Ace mǝno ka, Yesu nea wia ama, &lt;&lt;A pwari mǝnana wu loasǝna Muna mala Ɓwa a kùli amur nggun-gangndǝi ka, akanó sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ ama Mǝ Nda ɓwa mǝnana ǝn na wun nǝma Mǝ Nda ka. A pwari mǝno sǝ wun nǝ̀ sǝlǝ gbal ama ǝn nggǝ pak kǝgìr aɓa rǝcandǝa mem ɗàng. Kǝ gìr mǝnana Tárrám kaniam ngga kǝ nda ǝn nggǝ na ka. 29 Ɓwa mǝnana tasǝam ngga nda atàm; nyem nǝmurǝam ɗàng. Acemǝnana koya pwari ka ǝn nggǝ pak gìr mǝnana kǝ pwasǝbumi ka.&gt;&gt; 30 Pas atà aɓwana mǝnana à ok Yesu aban na amǝnia yì acau ka à pà ɓamuria a baní.

Kǝ mǝsǝcau nda nǝ̀ panzǝ wun ngga

31 Yesu ne aɓwana mǝnana à pà ɓamuria a baní ka ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu kpata kanigir mem ngga, wu nda ka amǝkpatam amǝ'mǝsǝcau nì. 32 Sǝ wun nǝ̀ súrǝ̀ mǝsǝcau, sǝ mǝsǝcau ka nǝ̀ panzǝki wun.&gt;&gt;

33 Pǝlǝa à eari wi ama, &lt;&lt;Sǝm ngga, sǝm nda ka amǝkau mala Ibǝrayim, sǝm duk aguro mala kǝɓwa àkǝ̀ pwari ɗàng. Lang sǝ a nǝ na sǝm ama à nǝ̀ panzǝ sǝm?&gt;&gt;†

34 Yesu nea wia ama:

Mǝ nda ban na wun mǝsǝcau, ɓwa mǝnana kat kǝ pak cauɓikea ka, guro mala cauɓikea na. 35 Guro pà nǝ̀ do a ɓala nǝ̀ ue kam ɗàng, sǝ muna ka, mala ɓala na, do male a ɓala ka pà nǝ́ masǝlǝate ɗàng. 36 Ɓǝ̀ Muna mala Ɓakuli nǝ̀ panzǝo ka, panzǝban mò ka mǝ'mǝsǝcaunì na. 37 Ən sǝlǝna ama wu nda ka amǝkau mala Ibǝrayim, sǝama wu kǝ earce walam, acemǝnana wu eari cau mem ɓǝ̀ kum ban-do a ɓabum wun ɗàng. 38 Mim ngga ǝn nggǝ bang gìr mǝnana ǝn sǝni aban Tárrám ngga. Sǝ wun ngga wu kǝ pak gìr mǝnana tár wun kǝ na wun ngga.

39 Sǝ à eare ama, &lt;&lt;Ibǝrayim nda kà-sǝm.&gt;&gt;

Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kàngkàng wu nda ka amǝkau mala Ibǝrayim ngga, wun nǝ̀ pak agir mǝnana Ibǝrayim pea ka. 40 Wu kǝ earce ama wun nǝ̀ wal-luem, acemǝnana ǝn bangga wun mǝsǝcau mana ǝn o a kún Ɓakuli ka. Sǝ Ibǝrayim pak kǝgìr anggo ɗàng. 41 Wu nda rǝ pak gìr mǝnana nggearǝ tár wun pakkiyi ka.&gt;&gt;

Amǝ Yahudi ne wi ama, &lt;&lt;Ɓakuli nda kǝ Tár sǝm, sǝm nda ka muna tà-jam ɗang.&gt;&gt;

42 Sǝ Yesu nea wia ama:

Ɓǝ̀ tár wun nda Ɓakuli ka, wun nǝ̀ earcem, acemǝnana ǝn pur aban Ɓakuli, sǝ ado ka mǝ ndakani. Ən yipì ɓamúràm ɗàng, Ɓakuli nǝ̀ túrǎm. 43 Man tsǝa sǝ wu bwalta acau mǝnana ǝn nggǝ na wun ngga ɗàng? Nda ace mǝnana wu gandǝ ok cau mem ɗàng. 44 Wun nda ka muna mala tár wun yì Shetan, sǝ wu kǝ earce lumsǝî tár wun kún atúró male. Yì ka, tita walki-alú ɗiɗyal, sǝ kǝ earce mǝsǝcau ɗàng, acemǝnana mǝsǝcau pà aɓalǝi ɗàng. Ɓǝ̀ ndarǝ na nyir ka nda ban lǝmdǝ girbui, acemǝnana yì ka, mǝ nyir na, sǝ nda tár amǝ nyir kat.

45 Sǝ acemǝnana ǝn nggǝ na mǝsǝcau ka, wu earnǝ mim ɗang. 46 Yana atà wun nǝ̀ lǝmdǝ buì arǝ kǝ cauɓikea mǝnana ǝn pê ka? Sǝ ɓǝ̀ mǝsǝcau na ǝn nggǝ bang ngga, mana tsǝa sǝ wu ginǝ earnǝ mim? 47 Ɓwa mǝnana mala Ɓakuli na ka kǝ kwakikiri arǝ cau mala Ɓakuli. Sǝ wun ngga wun nda ka mala Ɓakuli ɗang, nda gìr mǝnana tsǝa sǝ wu kǝ kwaki kir wun arǝì raka.

Yesu akì Ibǝrayim dǝmba

48 Sǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Cau mǝnana sǝm na ama a nda ɓwa Samariya sǝ kukwar nda arǝò ka mǝsǝcau na re?&gt;&gt;

49 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ən panǝ kukwar arǝàm ɗang. Ən nggǝ pê Tárrám gulo sǝ wu kǝ nyesǝam ɓà. 50 Ən pa aban alita ɓamúràm gulo ɗang. Tárrám na kǝ alamta gulo ka, sǝ yì nda ɓwa mǝnana pakkiyi ɓashi mǝ'mǝsǝcau nì ka. 51 Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓwa mǝnana kǝ kpata cau mem ngga pà nǝ̀ wu ɗàng.&gt;&gt;

52 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ne wi ama, &lt;&lt;Ado sǝ sǝm sǝlǝa aɓa mǝsǝcau ama, a ndanǝ kukwar arǝò! Nggearǝ Ibǝrayim ngga wǔ, sǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli wú, pǝlǝa a nǝ yia na sǝm ama, &lt;Ɓǝ̀ ɓwa kpata cau mem ka pà nǝ̀ wu ɗang.&gt; 53 A kútì kà-sǝm Ibǝrayim le? Yì ka, wǔ, sǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli gbal ka à wǔ. Sǝ we ka a kǝ sǝni kǝla a nda yana?&gt;&gt;

54 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn pê ɓamúràm gulo ka, gulê pà a kún kǝgìr ɗàng. Sǝ Tárrám mǝnana wu kǝ twali ama nda Ɓakuli ma'wun ngga, nda mǝnana pākiyam gulo ka. 55 Wun ngga wu súrǝì ɗàng, sǝ mim ngga ǝn súrǝì. Ɓǝ̀ ǝn na ama ǝn súrǝì raka, mǝ nda mǝ'nyir kǝla wun. Sǝ mim ngga ǝn súrǝì, sǝ ǝn nggǝ kpata cau male. 56 Kà wun Ibǝrayim ngga, pak banɓoarnado ama nǝ̀ sǝn pwari yiu mem, pǝlǝa sǝni sǝ bumi pwasǝo.&gt;&gt;

57 Pǝlǝa amǝ Yahudi banggi Yesu ama, &lt;&lt;A malaká bwal pǝlǝa lumi-tongno ɗang, sǝ lang sǝ a nǝ na ama a sǝn Ibǝrayim?&gt;&gt;

58 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Mǝ nggǝ bangga wun mǝsǝcau, kaniama à nǝ̀ ɓǝl Ibǝrayim ngga, &lt;Mǝ ndakam.&gt;‡&gt;&gt; 59 À nǝ̀ ok mǝno yì cau ka, kara à pwan atali ama à nǝ̀ ɓukki, sǝ Yesu gbar rǝì, pǝlǝa puro nying Ndàmǝgule mala Ɓakuli.

9

Yesu mǝn mǝsǝ ɓwa mana
à ɓǝlì nte na ka

1 Yesu nda ban kutio pǝlǝa sǝn ɓeɓwa mǝnana à ɓǝlì nte na ka. 2 Alaggana male ɗì ama, &lt;&lt;Malǝm, cauɓikea mala yana tsǝa sǝ à ɓǝl ɓwa mǝnia ka nte? Cauɓikea male na le, ko mala angge na andǝ tárrí?&gt;&gt;*

3 Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Pà ace cauɓikea male, ko mala tárrí andǝ ngge sǝ à ɓǝlì nte na ka ɗàng. À ɓǝlì anggo ace mǝnana ɓǝa lǝmdǝ túró mala Ɓakuli amurí.† 4 Ado mǝnana pwari ndakam ngga, dumǝna púp sǝm nǝ̀ pak túró mala Tárrám mǝnana tasǝam ngga. Dù nda kǝ yiu, mǝnana kǝɓwa pà nǝ̀ pak túró raka. 5 Ado mǝnana mǝ nda a ɓanza ka, mǝ nda tǎlaban mala ɓanza.&gt;&gt;‡

6 Lang Yesu naná cau anggo ka, pǝlǝa tau ntāra a nzali sǝ torǝi pǝlǝ dǝɓang, sǝ hasǝì ɓwabure arǝ amǝsǝì. 7 Sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Kyane kya lak ɓamǝsǝo a guguri Silowam.&gt;&gt; (Silowam ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;Mǝnana à tàsǝì ka.&gt;&gt;) Pǝlǝa ɓwabure wario, kya lak ɓamǝsǝi. Nǝ̀ nyar ka amǝsǝì longŋǝna à nǝ̀ nggǝ sǝnban.

8 Aɓi amǝ njarmurkala andǝ aɓwana mǝnana à súrǝì ama mǝ zǝmgi agir na ɗiɗyal ka, à ɗì rǝia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnia ka nda mbo dukiyi kani aban zǝmgi agir ka?&gt;&gt; 9 Aɓea ɓwana na ama, &lt;&lt;Kǝ nda.&gt;&gt;

Sǝ aɓea ɓwana bang ama, &lt;&lt;Awo, nda ɗang, à pur rǝia nǝ puro.&gt;&gt;

Ɓwabure nǝ ɓamúrì pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Mǝ nda kǝ ɓwe.&gt;&gt;

10 Pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Sǝ kar lang, sǝ a kǝ sǝnban?&gt;&gt;

11 Earia wia ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana à tunǝki ama Yesu ka, nda torǝ dǝɓang sǝ hasǝami arǝ amǝsǝam, sǝ nam ama, ɓǝ̀ ǝn kya guguri Silowam mǝ lak ɓamǝsǝam kam. Pǝlǝa ǝn wario, ǝn lak mǝsǝam, nda sǝ ǝn tita sǝnban ngga.&gt;&gt;

12 À ɗì ama, &lt;&lt;Ɓwe ka nda a ke?&gt;&gt;

Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝ ɗang.&gt;&gt;

Amǝ Farisi bǝlkusǝ twalban
rǝkwana mala nte

13 Pǝlǝa à twal ɓwabura mǝnia mǝnana nte na ɗiɗyal ka, à wari nǝi a ban amǝ Farisi, 14 acemǝnana pwari mǝno Yesu torǝna dǝɓang nǝi sǝ hasǝi ɓwabure arǝ amǝsǝì, sǝ amǝsǝì mǝn ngga, pwari Sabbat na, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi. 15 Pǝlǝa amǝ Farisi nyare à ɗì ɓwabure lang sǝ kum sǝnban male. Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Hasǝam dǝɓang arǝ amǝsǝam, ǝn lak ɓamǝsǝam, sǝ ado ka ǝn nggǝ sǝnban.&gt;&gt;

16 Aɓea amǝ Farisi na ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa yì Yesu ka, pur nǝ ban Ɓakuli ɗang, acemǝnana gusǝlǝ Sabbat ɗang.&gt;&gt;

Sǝ aɓea ɓwana ɗiban ama, &lt;&lt;Lang sǝ mǝ'cauɓikea nǝ pak a'ulang amǝnia yì agir-ndǝlǝki ka le?&gt;&gt; Kara aɗenyicau malea ginggia rǝia ɗàngɗáng.

17 Anzǝm man ngga pǝlǝa à nyare a ban ɓwabure à ɗì ɗǝm ama, &lt;&lt;We ado ka, mana a na amur mǝno yì ɓwa mǝnana mǝnbo amǝsǝo ka?&gt;&gt;

Pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Yì ka, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na.&gt;&gt;

18 Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ka, à ear ama mǝnia yì ɓwa ka nte na ɗiɗyal sǝ ado ka kǝ sǝnban ɗang. Pǝlǝa a túrban ɓǝa tunǝ tárrí andǝ ngge. 19 Sǝ à ɗia ama, &lt;&lt;Mǝnia yì muna ka wun nǝ̀ ɓǝlì le? Wu na ama à ɓǝlì ka nte na? Sǝ kar lang ado sǝ kǝ sǝnban?&gt;&gt;

20 A tárrí andǝ ngge eare ama, &lt;&lt;Sǝm sǝlǝna ama muna ka ma'sǝm na, sǝ sǝm sǝlǝna gbal ama sǝm ɓǝlì ka nte na. 21 Sǝ cau mala sǝnban male andǝ ɓwa mǝnana mǝnbi wi amǝsǝì ka, sǝm sǝlǝ ce ɗang. Wu ɗì, kārǝ́na ɓwa, nǝ̀ gandǝ na kúni.&gt;&gt; 22 Atarrí andǝ ngge ka à na mǝnia yì cau anggo acemǝnana à kǝ ɓanggi aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi. Amǝnia yì aɓwana-mǝgule ka à bangŋǝna a dǝmba ama, ɓwa mǝnana earnǝ Yesu ama nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban ngga, à nǝ̀ pǝri pà nǝ̀ nggǝ yiu aɓa ndakpapi ɗǝm ɗàng. 23 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à na ama, &lt;&lt;Wu ɗì, acemǝnana yì ka, kārǝ́na ɓwa&gt;&gt; ka.

24 Aɓwana-mǝgule nyar ɓaria à tunǝ ɓwa mǝno nte na ɗiɗyal ka, sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Pe Ɓakuli gulo, na sǝm mǝsǝcau! Sǝm sǝlǝna ama ɓwabura mǝnana mǝnbo amǝsǝo ka mǝ'cauɓikea na.&gt;&gt; 25 Ɓwabure earia wia ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝ ɗang ko mǝ'cauɓikea na, ko mǝ'cauɓikea na ɗang. Gìr mǝnana ǝn sǝlǝ ka nda mǝnana ama, ɗiɗyal ka mǝ nda nte, sǝ ado ka ǝn nggǝ sǝnban.&gt;&gt; 26 À ɗì ɗǝm ama, &lt;&lt;Pakko lang sǝ mǝnbo amǝsǝo?&gt;&gt;

27 Sǝ earia wia ama, &lt;&lt;Ən nanà wun mǝni, sǝ wu ginǝ kwaki kir wun. Ace mana sǝ wu kǝ earce oe ɗǝm? Wu kǝ earce wun nǝ̀ pǝlǝ amǝkpate gbal le?&gt;&gt;

28 Kara à lo a rǝi nǝ sanggiban, à ne wi ama, &lt;&lt;A nda mǝnana a kpakiyi atà mǝno yì ɓwa ka, sǝm ngga sǝm nda ka amǝkpata Musa. 29 Sǝm sǝlǝna ama, Ɓakuli nacau nǝ Musa, sǝ mala ɓwabura mǝno ka, yàle sǝm súrǝ̀ ban mǝnana pur kam ngga ɗàng!&gt;&gt;

30 Sǝ ɓwabure banggia wia ama, &lt;&lt;Kúk! Wu okam kǝcau. Wu súrǝ̀ ban mǝnana pur kam ngga ɗàng, sǝ gandǝ mǝnbam amǝsǝam! 31 Sǝm sǝlǝna ama, Ɓakuli pakkiyi gir mǝnana amǝ'cauɓikea na ama ɓǝ̀ pakkia wia ka ɗàng; sǝama ɓǝ̀ kǝɓwa kǝ pe Ɓakuli gulo sǝ kǝ kpata gìr mǝnana kǝ earce ama ɓǝa pe ka, Ɓakuli nǝ̀ kwakikiri nǝ̀ oki wi. 32 Twal a share ta ɓanza ka, sǝm o àkǝ pwari ama kǝɓwa gandǝ mǝn mǝsǝ kǝɓwa mǝnana à ɓǝli nte na ka ɗàng. 33 Ɓǝ̀ man yì ɓwa ka pur a ban Ɓakuli raka, pà nǝ̀ gandǝ pe ɗàng.&gt;&gt;

34 Pǝlǝa à ne wi ama, &lt;&lt;We mǝnana gbal à ɓǝ̀lo aɓa cauɓikea, sǝ à gulo aɓa cauɓikea ka, a kǝ ɓariki ama, awu nǝ kania sǝm gìr?&gt;&gt; Kara à pǝrì purî ɓá ndakpapi.

Do nte aɓa bangŋo

35 Lang Yesu ok ce gìr mǝnana à pakki ɓwabure ka, kya kum ɓwabure sǝ ɗì ama, &lt;&lt;A earǝna nǝ Muna mala Ɓwa le?&gt;&gt;

36 Ɓwabure eari wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, banggàm, yana ɓwe nda Muna mala Ɓwa, ace mǝnana ɓǝ̀n earnǝi ɓǝ̀n pà ɓamúràm a baní?&gt;&gt;

37 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;A angŋa dǝmba a sǝnǝni, mǝ nda kǝ ɓwe mǝnana ado ǝn nakiyio cau ka.&gt;&gt;

38 Kara ɓwabure kū`ndǝó a ɓadǝm Yesu peri, sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝtalem, e, ǝn earǝna, ǝn panà ɓamúràm a bano.&gt;&gt;

39 Pǝlǝa Yesu na ama, &lt;&lt;Ən yiu aɓa ɓanza man ace ɓashi, ace mǝnana ɓǝ̀ ante kum sǝnban, sǝ aɓwana mǝnana à kǝ sǝnban ngga, ɓǝa pǝlǝ ante.&gt;&gt;§

40 Aɓea amǝ Farisi mana aban came tù a banì ka, ok cau mǝnana Yesu na ka, pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;A nda ban na ama, sǝm nda ka nte le?&gt;&gt;

41 Sǝ Yesu pǝlǝia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu nda ka nte ka, ɓǝ́ mur wun pà nǝ̀ halǝki wun arǝ acauɓikea ma'wun ɗàng. Sǝ mǝno ado wun ne nǝ ɓamurǝ wun ama wun nǝ̀ nggǝ sǝnban ngga, lǝmdǝna ama, cauɓikea ma'wun ngga nda kam amur wun più.&gt;&gt;

10

Yálgír mǝɓoarne andǝ anzur male

1 Yesu na ama:

Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓwa mǝnana kútí aɓa domwan mala anzur nǝ kun-nda raka, sǝ kútí nǝ ɓekǝ njar ɗàng ngga, mǝn'í na sǝ mǝɓǝmbǝriban na.* 2 Sǝ ɓwa mǝnana kútì nǝ kun-nda ka, nda mǝ'yál anzur. 3 Mǝtsǝkir kun-nda nǝ̀ mǝnbi wi kun-nda; anzur nǝ̀ ok gi mǝ'yália ɓǝ̀ tunǝia nǝ lullǝia ka, sǝ nǝ̀ kà nǝia a nza.

4 Anzǝm mǝnana pusǝna anzur male kat a nza ka, kǝ upia wia a dǝmba, sǝ anzur kǝ kpate acemǝnana à sùrǝ́nà rǝ gi. 5 Anzur pa nǝ̀ gya atà bǝri-ɓwa ɗang; à nǝ̀ ɓanggi wi, acemǝnana à súrǝ̀ gi ɗàng.

6 Yesu nea wia man yì cau aɓa ɓi, sǝ yia ka à bwalta gìr mǝnana nakiyi ka ɗàng.

7 Ace mǝno ka Yesu bǝlia wia ɓālǝi ama:

Mǝ nda ban na wun mǝsǝcau, mǝ nda kun-nda mala anzur. 8 Acili aɓwana mǝnana kat à akàm dǝmba à yiu ka, amǝn'í na andǝ amǝ'ɓǝmbǝriban. Anzur mǝ'mǝsǝcau nì okia wia ɗàng.† 9 Mǝ ndà kun-nda. Ɓwa mǝnana kat kútí nǝ banam ngga nǝ̀ kum àwá; nǝ̀ kutio sǝ nǝ̀ puro, sǝ nǝ̀ kum girlina.

10 Mǝn'í ka kǝ yiu ace iun'í, ace wal-lú, andǝ kiɗiki gir. Sǝ mim ngga ǝn yiu ace pea aɓwana yilǝmu, andǝ do mǝɓoarne mǝnana lùmsǝo a koya njarì ka. 11 Mǝ nda yálgír mǝɓoarne. Yálgír mǝɓoarne ka kǝ pa yilǝmi, nǝ̀ wu ace anzur male. ‡ 12 Sǝ ɓwa mǝnana à twali à kǝ mbwe, ace tsǝkir anzur, sǝ yì ka, yálgír na ɗang, sǝ anzur ka a male na raka, ɓǝ̀ sǝn nvwa-bondo aban yiu ka, nǝ̀ nying anzur nǝ̀ ɓangŋa, sǝ nvwa-bondo nǝ̀ bwal atà anzur sǝ nǝ̀ mesǝkia. 13 Ɓwa mǝnana à twali a túró-boalo ace yál agir ka, nǝ̀ ɓangŋa acemǝnana yì ka, túró-boalo nda pakkiyi ka, kǝgìr oasǝi arǝ anzur nì ɗàng.

14 Mǝ nda yálgír mǝɓoarne; ǝn súrǝ̀ anzur mem, sǝ yia gbal ka à súrǝàm, 15 kǝla mǝnana Tárrám súrǝàm, sǝ ǝn súrǝ̀ Tárrám ka. Ən pa yilǝmem ace anzur mem.§ 16 Mǝ ndanǝ aɓea anzur mem mǝnana à pà aɓa domwan man raka. Dumǝna púp mǝ nǝ yinǝia gbal. À nǝ̀ kwaki kiria à nǝ̀ ok giem, sǝ domwan ngga nǝ̀ duk mwashat, nǝ yálgír mwashat.*

17 Tárrám kǝ earcem acemǝnana ǝn eare mǝ nǝ pà yilǝmem mǝ nǝ wu, ace mana ɓǝ̀n é ɗǝm ɓǝ̀n lo nǝ yilǝmu ka. 18 Kǝɓwa pà nǝ̀ twal yilǝmem a rǝàm ɗàng. Ən nggǝ pa yilǝmem nǝ eare mem. Mǝ ndanǝ rǝcandǝa mǝ nǝ pà yilǝmem, sǝ mǝ ndanǝ rǝcandǝa mǝnana mǝ nǝ é ɗǝm ngga. Mǝnia ka nda nzongcau mǝnana Tárrám pam ama ɓǝ̀ ǝn pak ka.

19 Lang Yesu banggina acau mǝnia ka, kara ɗenyicau mala amǝ Yahudi a rǝi gakya. 20 Aɓea aɓwana pas aɓalǝia à bang ama, &lt;&lt;Yì ka, ndanǝ kukwar arǝì! Pà aɓa ɗenyicau male ɗàng! Ace man sǝ wu kǝ kwaki kir wun arǝì?&gt;&gt;

21 Sǝ acili aɓwana ka à bang ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ndanǝ kukwar arǝì ka, pà nǝ̀ bang amǝnia yì acau ka ɗàng! Lang sǝ kukwar nǝ̀ mǝn mǝsǝ ante?&gt;&gt;

Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi
ginǝki Yesu

22 Nda nǝ kunɗwal, sǝ yi karǝ nǝ kúnì Hanuka, yì Lamsan ace ɗenyi nǝ bákú mǝnana à tàr Ndàmǝgule nǝi ace Ɓakuli, aɓa Urǝshalima ka. 23 Ɓè pwari ka, Yesu gya kǝ kutio aɓa ɓè buì mala Ndàmǝgule mala Ɓakuli, mǝnana à tunǝki ama Tara mala Solomon ngga.†

24 Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi yi ramba a baní, sǝ à ɗì ama, &lt;&lt;Lang sǝ a nǝ nying sǝm anggo aɓa pǝndǝa? Ɓǝ̀ a nda Kǝrǝsti ka, Pura sǝm bwāng, bangga sǝm.&gt;&gt;

25 Yesu nyesǝia wia ama:

Ən angŋa dǝmba ǝn nanà wun, sǝ wun ngga, wu earnǝ mim ɗang. Atúró mǝnana ǝn nggǝ pea aɓa rǝcandǝa mala Tárrám ngga, à nda à lǝmdǝ koyan nda mim ngga. 26 Sǝ wun ngga wu earnǝ mim ɗang, acemǝnana wu nda ka nzur mem ɗàng. 27 Anzur mem kǝ ok giem; ǝn súrǝ̀ia, sǝ à kǝ kpatam. 28 Ən nggǝ pea wia yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, sǝ à pà nǝ̀ kìɗìkì à nǝ̀ ueɓà ɗàng. Kǝɓwa pà nǝ̀ fea a buam ɗàng. 29 Tárrám mǝnana pam mia ka kútì koyan ngga kat nǝ rǝcandǝa. Kǝɓwa pà nǝ̀ gandǝ ea arǝì ɗàng. 30 Mim sǝnǝ Tárrám ka sǝm nda mwashat.

31 Amǝ Yahudi pwan atali ɗǝm ama à nǝ̀ ɓukki. 32 Sǝ Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Ən pakkina agir mǝɓoarne pas, a ɓadǝm wun, mǝnana Tárrám túrǎm ama ɓǝ̀n pea ka. Nda ace mǝye mwashat aɓalǝia sǝ wu kǝ earce wun nǝ̀ ɓukkiam?&gt;&gt;

33 Pǝlǝa à eari wi ama, &lt;&lt;Pà ace kǝ agir mǝɓoarne mǝnana à pea, sǝ sǝm earce ama sǝm nǝ̀ ɓukkio ka ɗàng. Nda ace cau ɓǝsǝki Ɓakuli mǝnana a na ka. We ka, a nda ɓwamǝpǝndǝe sǝ a kǝ twal ɓamuro a nda Ɓakuli!&gt;&gt;‡

34 Yesu earia wia ama:

Pà akàm à gilǝe aɓa Malǝmce Nggurcau ma'wun mbo, mǝnana Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Wu nda ka aɓakuli&gt;&gt; ka re?§ 35 Wu sǝlǝna ama cau mǝnana Malǝmce bang ngga makgìr pà arǝì ɗàng, camǝna anggo pà nǝ̀ nggaɗi ɗang. Sǝ ɓǝa aɓwana mǝno à ak cau mǝno ka, à tunǝia ama &lt;&lt;aɓakuli&gt;&gt; ka, 36 ace mana sǝ wu twali ama cau ɓǝsǝki Ɓakuli na ǝn na ka, mǝnana ǝn bang nǝma &lt;&lt;Mǝ nda Muna mala Ɓakuli,&gt;&gt; yì mim mǝnana Ɓakuli tàram sǝ tasǝam a ɓanza ka? 37 Wu kǝa earnǝ mim ɗang ɓǝ̀ atúró mǝnana ǝn pakkiyi ka a mala Tárrám Ɓakuli na raka. 38 Sǝ ɓǝ̀ atúró male na ǝn pakkiyi ka, ɓǝ̀ pà wu nǝ̀ earnǝ mim raka, wu earnǝ agir-ndali mǝnana ǝn pea ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu sǝlǝa, sǝ ɓǝ̀ kpaka wun ama, Tárrám ngga nda a ɓalǝam, sǝ mim ngga mǝ nda aɓa Tárrám.

39 Nyar ɗǝm ngga, à ɓariki ama à nǝ̀ bwal Yesu, kara purî ɓabuia. 40 O kya yàl a nkaring Mùr mala Jodan, yi pur a ban mǝnana Yohana pakkiyi batisǝma kam atà dǝmbe ka. Akanó sǝ kya do. 41 Aɓwana pas yiu a baní, à kǝ bang arǝarǝia ama, &lt;&lt;Yohana pak kǝ gir'ndǝlǝki ɗàng, sǝama acau mǝnana ne amur man yì ɓwa ka, à yì pur a mǝsǝcau.&gt;&gt; 42 Pas atà aɓwana mǝnana abanì ka à pà ɓamuria aban Yesu.

11

Lo mala Liazaro a ɓembe

1 Ɓè ɓwabura nda kam lùllǝì ama Liazaro. Rǝì pakki wi. Yì andǝ amǝ'eambi amuna-mamǝna ɓari, Maryamu andǝ Marta ka, à ndanǝ do a Betani.* 2 Mǝnia yì Maryamu mǝ'eambi Liazaro nong nǝ rǝkwana ka, nda kǝ ɓwama mǝnana nǝnzǝ́mò yiu soapi Mǝtalabangŋo Yesu mùrú mǝ'rǝmɓoarne arǝ akusǝi, sǝ esǝki wi nǝ nyang-múrí ka.† 3 Amǝ'eambu amamǝna mǝnia ɓari ka, à túrban atà Mǝtalabangŋo Yesu ɓǝa ne wi ama, gyajam male, mǝnana earkiyi ace raka, rǝì eari wi ɗang.

4 Lang Yesu yi ok ce ka, na ama, &lt;&lt;Rǝkwana mala Liazaro ka pà nǝ̀ ká nǝi a lú ɗang, nda ace lǝmdǝ gulo mala Ɓakuli, sǝ àkǝ̀ ce gbal sǝ Muna mala Ɓakuli nǝ̀ kum gulo.&gt;&gt; 5 Yesu ka earce Marta andǝ amǝ'eambi Maryamu andǝ Liazaro. 6 Kat andǝ a mani ka, lang ok ce rǝkwana mala Liazaro ka, akrǝi pak aɓea nongŋo ɓari aban mǝnana ndakam ngga.

7 Anzǝm mani ka pǝlǝa banggi alaggana male ama, &lt;&lt;Wu fa sǝm nǝ̀ nyare a Yahudi.&gt;&gt;

8 Sǝ alaggana male ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm, àkǝ̀ dyan tù, sǝ amǝ Yahudi lo ama à nǝ̀ ɓukkio nǝ atali, sǝ a kǝ na ama a nǝ nyar kano ɗǝm le?&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Abúpwari mala tǎlaban aɓa pwari mwashat ka à nda lum-nong-ɓari. Nǝ pwari ka ɓwa nǝ̀ gandǝ gya pà nǝ̀ anndǝ ɗang, acemǝnana kǝ sǝn tǎlaban mala ɓanza man. 10 Sǝ nǝ dú ka, à nǝ̀ gandǝ annda, acemǝnana à pànǝ tǎlaban ɗang.&gt;&gt; 11 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Gyajam ma'sǝm yì Liazaro ka kongŋǝna a ntulo, sǝ ado ka mǝ nǝ ká kàm mǝ nǝ nggá loasǝi.&gt;&gt;

12 Sǝ alaggana male na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ nda a ntulo ka, lǝmdǝ ama rǝì nǝ̀ malâ.&gt;&gt; 13 Yia ka à twali ama mǝsǝrǝ ntulo na Yesu nakiyi ce ama Liazaro nonggi ka, sǝ Yesu ka nda arǝ na ama Liazaro wuna.

14 Pǝlǝa Yesu pùrria wia kwas, banggia wia ama, &lt;&lt;Liazaro ka wuna. 15 Sǝ ace wun ngga, ban kǝ ɓoaram mǝnana ǝn pa abanì raka, acemǝnana ado wuni sǝ wun nǝ̀ pà ɓamur wun a banam pepe. Wu lo, sǝm nǝ̀ o a baní.&gt;&gt;

16 Toma (mǝnana à tunǝki ama Pasa ka) ne aɓi alaggana ama, &lt;&lt;Wu longŋi kat sǝm nǝ̀ o atà Malǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kya wu atè!&gt;&gt;

Yesu nda lo mala lú andǝ yilǝmu

17 Lang Yesu bwalǝna Betani ka, à banggi wi ama, Liazaro pàngŋǝ̀nà nongŋo ine a ɓembe. 18 Betani ka sapi Urǝshalima ɗang, nda a baní tù, yàle bwal mel ɓari ɗang, 19 sǝ amǝ Yahudi pas yiu aban Marta andǝ Maryamu, à yiua girikia ace lú mala mǝ'eambia.‡

20 Lang Marta ongŋǝna ama Yesu na kǝ yiu ka, puro nǝ̀ nggá kúllì. Sǝ Maryamu ka ueo a ɓala. 21 Marta ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ pǝlǝ ama a ndakani ka, ɓǝ́ mǝ'eambam pa nǝ̀ wu ɗàng! 22 Sǝ ǝn sǝlǝna ama, ko ado ka Ɓakuli nǝ̀ po gìr mǝnana kat a zǝm ngga.&gt;&gt;

23 Yesu pǝlǝa banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝ'eambǝo nǝ̀ lo nǝ yilǝmu ɗǝm.&gt;&gt;

24 Marta na ama, &lt;&lt;Ən sǝlǝna ama nǝ̀ lo nǝ yilǝmu a lo mala alú a masǝlǝata apwari.&gt;&gt;§

25 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda lo mala alú sǝ mǝ nda yilǝmu. Ɓwa mǝnana kat pà ɓamúrì a banam ngga, ko ɓǝ̀ wù ka, nǝ̀ lo nǝ yilǝmu. 26 Sǝ ɓwa mǝnana kat nda nǝmǝsǝi sǝ pà ɓamúrì a banam ngga, pà nǝ̀ wù ɗang. A earǝna nǝ cau man le?&gt;&gt;*

27 Pǝlǝa Marta eari wi ama, &lt;&lt;E, Mǝtalabangŋo, ǝn earǝna nǝ we, ama a nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban, Muna mala Ɓakuli, mǝnana Ɓakuli bang ama nǝ̀ yiu a ɓanza ka.&gt;&gt;†

28 Marta pǝlǝa nyare kya tunǝ mǝ'eambi Maryamu a giriban, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Malǝm yina, sǝ kǝ earce sǝno.&gt;&gt; 29 Lang Maryamu nǝ̀ ok anggo ka, kara lo a kaurǝa, wari a baní. 30 Yesu ka malaká bwal là peatu ɗàng, nda àkǝ̀ ban mǝnana Marta kumi kàm ngga. 31 Lang aɓwana mǝnana atà Maryamu a ɓala, aban girike, sǝni lo pur tsuk-tsuk ka, à lo atè. À twali ama kǝ um nǝ o a ɓembe nǝ̀ nggá ɓua abanì.

32 Maryamu yi bwal ban Yesu. Lang mǝsǝì nǝ̀ kpa arǝ Yesu ka, yi kūndǝo a ɓadǝmbi, kǝ na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ pǝlǝ ama a nda kani ka, ɓǝ́ mǝ'eambam wù ma ɗang!&gt;&gt;

33 Lang Yesu sǝni aban ɓua, sǝ sǝn aɓwana mǝnana à yiu atè ka aban ɓua gbal ka, gìr nî je Yesu a ɓabumi kǝ̀rkǝ́r. 34 Pǝlǝa ɗia ama, &lt;&lt;Ake ɗe sǝ wu tsǝì?&gt;&gt;

Sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, yiu sǝni.&gt;&gt;

35 Yesu sukki mǝrǝm. 36 Aɓwana mǝnana aban came abanì ka à na ama, &lt;&lt;Wu sǝn ɓekǝ earcearǝu mǝnana ndanǝi arǝì ka!&gt;&gt;

37 Sǝ aɓia aɓwana na ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka gandǝ mǝn mǝsǝ nte, anggo re? Man tsǝa sǝ gandǝ tamsǝ lú mala Liazaro ɗàng?&gt;&gt;

Yesu loasǝ Liazaro a ɓembe

38 Nǝ́ cê kùlkùl a ɓabumi più ka, Yesu yi bik ban ɓembe. Ɓembe ka à gwami aɓa tali, sǝ à gìr kúni nǝ tali.‡ 39 Yesu na ama, &lt;&lt;Wu gǝshi talî!&gt;&gt;

Sǝ Marta mǝ'eam lú ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, lú ka à tsǝì pàngŋǝ̀nà nongŋo ine adyan. Rǝmban mǝɓike nǝ̀ akiban!&gt;&gt;

40 Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Ən no nǝma ɓǝ̀ a earnǝ mim ngga a nǝ sǝn gulo mala Ɓakuli re?&gt;&gt;

41 Pǝlǝa aɓea ɓwana mǝnana abanì ka à gǝshi talî. Yesu loasǝ mǝsǝì a kùli sǝ na ama, &lt;&lt;We Dâ, ǝn pakko yàwá mǝnana a ongŋǝnam ngga. 42 Ən sǝlǝna nǝma ko aya pwari ka a kǝ oem, sǝ ado ka ǝn na mǝnia yì cau ka ace aɓwana man kani ka, ace mǝnana ɓǝà ear ama a nǝ̀ túrǎm.&gt;&gt;

43 Lang bangŋǝna anggo ka, sǝ tunǝban nǝ giu mǝcandǝe, ama, &lt;&lt;Liazaro, puro!&gt;&gt; 44 Pǝlǝa Liazaro mǝnana lú na ka puro, abuí andǝ akusǝi ka, à mārǝkia nǝ bugir, sǝ ɓamǝsǝi ka, à mārǝi nǝ nggubyau. Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Wu panzǝi, sǝ wu nyi ɓǝ̀ o!&gt;&gt;

Kùrkûn amur Yesu

(Matiu 26:1-5; Markus 14:1,2; Luka 22:1,2)

45 Pas atà aɓwana mǝnana à yiua makki Maryamu kun, sǝ à sǝn gìr mǝnia Yesu pè ka, à pà ɓamuria a baní. 46 Sǝ aɓea ateà ka à o aban amǝ Farisi à kya banggia wia gìr mǝnana Yesu pè ka. 47 Pǝlǝa amǝ Farisi andǝ agbani pǝris tunǝ do mala amǝkùrcau. À ɗì rǝia ama, &lt;&lt;Mana ado sǝm nǝ̀ pa? Aɓa mǝsǝcau ka, ɓwa mǝnia nda kǝ pakki agir-ndǝlǝki pas ka! 48 Ɓǝ̀ sǝm ɗeki sǝ lidǝmba anggo ka, muna-ɓwapǝndǝa kat nǝ̀ earnǝi. Sǝ amǝ lwa mala amǝ Roma nǝ̀ yia kiɗiki Ndàmǝgule mala Ɓakuli ma'sǝm andǝ nzali ma'sǝm!&gt;&gt;

49 Mwashat aɓalǝia, mǝnana à tunǝki ama Kayafas, mǝnana nda Pǝris Mǝgule a bàkú mǝno ka, bang ama, &lt;&lt;Wu súrǝ̀ cau mǝnana wu nakiyi ka ɗàng! 50 Wu sǝlǝ mbo ama nǝ̀ ɓoaribanì ɓǝ̀ ɓwa mwashat wu ace aɓwana, amur mǝnana amǝ Roma ɓǝà yi twalta aɓwana mala nzali Yahudi ma'sǝm ngga?&gt;&gt; 51 Mǝnia yì cau Kayafas ne ka, bangŋe mala ɓamúrì na ɗang. Acemǝnana yì nda Pǝris Mǝgule a mǝno yì pǝlǝa ka, nda ɓangnǝ-ɓangnǝa ama, Yesu nǝ̀ yia wu ace aɓwana mala nzali Yahudi ka. 52 Sǝ pà ace amǝ Yahudi nǝmurǝia ɗàng, nda gbal ace acilia aɓwana kat arǝ anzali aɓa ɓanza, amǝnana à nǝ̀ yia pà ɓamuria aban Ɓakuli, sǝ nǝ̀ dapi ɓamuria kat ɓǝa yi duk mwashat ka.

53 Twal amǝno yì pwari ka, aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi kutia alkita anjar mǝnana à nǝ̀ wal-lú Yesu ka. 54 Ace mani ka Yesu nyare ging ɗǝm bwāng aɓalǝ amǝ Yahudi ɗang. Nying Urǝshalima sǝ o a njenza, aɓa pǝɗanban tù a ban ɓè muna-là mǝnana à tunǝi ama Ifǝrem ngga. Akanó sǝ kya do andǝ alaggana male.

55 Lang pwari Lamsan mala Yàlîmurû gbashìnà ka, amǝ Yahudi pas purkio arǝ aɓea aban aɓa nzali Yahudi sǝ à o a Urǝshalima, ace mǝnana ɓǝà kya gilǝki rǝia aɓa peri ace man yì Lamsan ngga. 56 À camarǝ alta Yesu. À yì came aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli sǝ à kǝ ɗiki rǝarǝia ama, &lt;&lt;Lang sǝ wu sǝni? Nǝ̀ yiu a man yì Lamsan ngga le?&gt;&gt; 57 Anggo ka agbani Pǝris andǝ amǝ Farisi angŋa dǝmba à hamǝna ama, ɓǝ̀ kǝɓwa súrǝ́nà rǝ ban mǝnana Yesu nda kam ngga, ɓwe ɓǝ̀ yì na ce, ace mǝnana à nǝ̀ bwali ka.

12

Maryamu soapi Yesu
mùrú mǝ'rǝmɓoarne

(Matiu 26:6-13; Markus 14:3-9)

1 Lang Lamsan Yàlîmurû ueo nongŋo tongno-nong-mwashat ka, Yesu wari a Betani, muna-là mala Liazaro, ɓwa mǝnana wu, sǝ Yesu loasǝi nǝ yilǝmu ka.* 2 À lam girlina mala pwarikpǝra ace pè Yesu gulo. Marta nda gaki girlina ka, sǝ Liazaro ka nda aɓalǝ aɓwana mǝnana à lì girlina andǝ Yesu ka. 3 Pǝlǝa Maryamu twal muna-dù mùrú mǝ'rǝmɓoarne, mǝnana à pè nǝ nard mǝɓoarnsari, sǝ kúrè pa bǝti raka, soe arǝ akusǝ Yesu, sǝ hasǝkia nǝ nyang múrí. Kara rǝm mùrú mǝɓoarne man aki ɓala kat.

4 Sǝ Yahuda Iskariyoti, mwashat atà alaggana mǝnana nǝ̀ nggá mak Yesu ka, na ama,† 5 &lt;&lt;Mana tsǝa sǝ à ginǝ mak man yì mùrú ka a kún dinari gbǝman-tàrú, sǝ boale ka à pè mia amǝ'tǝ̀r ɗàng?&gt;&gt; 6 Yahuda ka bang anggo, pà acemǝnana kǝ ɓuàce amǝ'tǝ̀r ka ɗàng, nda acemǝnana yì ka, mǝn'í na ka; sǝ acemǝnana yì nda mǝbwal ndaboalo mala alaggana mala Yesu ka, pak ka kǝ iu aɓa boale ace ɓamur rǝì.

7 Sǝ Yesu na ama, &lt;&lt;Wu nying ɓwama man zàng! Gìr mǝnana pe ka nda ace gilǝki luem ace pwari tsǝkban mem. 8 Wun ngga, wu nda a tarǝ wun wunǝ amǝ'tǝ̀r ko aya pwari ka, sǝ mim ngga ǝn pa atà wun koya pwari ɗàng.&gt;&gt;

Kùrkûn amur Liazaro à nǝ̀ wal-luí

9 Amǝ Yahudi pas ongŋǝna ama Yesu warina a Betani. Pǝlǝa à waria sǝne andǝ Liazaro mǝnana Yesu loasǝi nǝ yilǝmu a ɓembe ka. 10 Pǝlǝa agbani Pǝris kurkunarǝia, à nǝ̀ wal Liazaro gbal, 11 acemǝnana nda ace loasǝe nǝ yilǝmu a ɓembe sǝ pas aɓalǝ amǝ Yahudi kǝ ginǝkia, sǝ à kǝ pa ɓamuria a ban Yesu.

Kutio limurǝm mala Yesu aɓa Urǝshalima

(Matiu 21:1-11; Markus 11:1-11; Luka 19:28-40)

12 Ban fana ka, aɓwana pas mǝnana à yiu ace Lamsan Yàlîmurû ka, à yì ok ama Yesu nda njar aban yiu a Urǝshalima. 13 Pǝlǝa à twalki ambú nkangga a buia sǝ à puro à nǝ̀ ká kúllì. À kǝ mak-gāwàn, à kǝ na ama,

&lt;&lt;Wu ɓwangsǝki Ɓakuli!

Tsǝkbu mala Ɓakuli na

amur ɓwa mǝnana kǝ yiu

aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo

Ɓakuli ka!

Tsǝkbu mala Ɓakuli na

amur Murǝm mala

amǝ Isǝrayila!&gt;&gt;‡

14 Yesu kum muna dambǝritso sǝ eauwe do a nzǝmi, kǝla mǝnana Malǝmce na ka ama,

15 &lt;&lt;Wun amǝ Siyona,

ɓangciu ɓǝ̀ kǝa

pakka wun ɗàng!

Murǝm ma'wun ndya

kǝ yiu anzǝm muna

dambǝritso ka!&gt;&gt;§

16 A dǝmbe ka alaggana mala Yesu bwalta amǝnia yì agir ka ama lùmsǝo mala ɓangnǝa na ka ɗàng. Anzǝm mǝnana Ɓakuli loasǝna Yesu nǝ yilǝmu a ɓembe, sǝ Yesu kutina aɓa ɓoarɓwa male ka, nda sǝ ɓalǝia kasǝna arǝ gir mǝnana kumban ngga, sǝ à yì sǝlǝ ama agir mǝnia kat ka, à nda kam à gilǝe amur Kǝrǝsti aɓa Malǝmce.

17 Ɓwabunda mǝnana à nda atà Yesu a pwari mǝnana tunǝ Liazaro ɓǝ̀ purî ɓembe, sǝ loasǝi nǝ yilǝmu ka, à camarǝ banggia aɓwana cau mala gìr mǝnana à sǝn ngga. 18 Gìr mǝnana tsǝa sǝ ɓwabundǝa puro waria kúllí Yesu ka, nda acemǝnana à ongŋǝna ama pak mǝnia yì gir'lǝmdǝa ka. 19 Pǝlǝa amǝ Farisi ne arǝarǝia ama, &lt;&lt;Wu sǝni, túró mǝɓane nda sǝm pakkiyi ka. Ɓanza pwana rǝì kat umna kpate!&gt;&gt;

Yesu nacau amur lú male

20 Aɓea amǝ Gǝrik nda aɓalǝ aɓwana mǝnana à waria peri a Urǝshalima a Lamsan Yàlîmurû ka. 21 À yiu a ban Filip, mǝnana yì gbal ka pur a Beseda aɓa Galili ka, sǝ à zǝmba ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, sǝm nggǝ earce sǝn Yesu.&gt;&gt; 22 Pǝlǝa Filip wario kya banggi Andǝru, sǝ yia kǝm à kutio à kya banggi Yesu.

23 Yesu nyesǝia wia ama:

Ado ka pwarî yina, yì mǝnana Ɓakuli nǝ̀ lǝmdǝ gulo mala Muna mala Ɓwa ka. 24 Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓǝ̀ mǝsǝ mǝssa kpa a nzali sǝ wu raka, nǝ̀ ueo anggo nǝmurǝì mwashat. Sǝ ɓǝ̀ wu ka, nǝ̀ pusǝ amǝsǝì pas. 25 Ɓwa mǝnana kat kǝ earce yilǝmi ka, nǝ̀ ɗwanyibanì, sǝ ɓwa mǝnana ginǝki yilǝmi a man yì ɓanza ka, nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 26 Ɓwa mǝnana kat earce nǝ̀ do a ɓatam ngga, dumǝna púp nǝ̀ yiu atàm, ace mǝnana ban mǝnana kat mǝ nda kam ngga, àkǝ̀ banì sǝ guro mem nǝ̀ pa. Sǝ Tárrám gbal ka nǝ̀ gusǝlǝ ɓwa mǝnana kat pà ɓamúrì kǝ pak túró a ɓatam ngga.

27 Ado ka ɓabumam kǝ pi, sǝ aman sǝ mǝ nǝ na? Mǝ nǝ na nǝma, &lt;&lt;Dâ, amsǝam aɓa mǝnia yì tanni ka ɓǝ̀ kǝa sulǝ amuram ɗàng&gt;&gt; le? Awo! Mǝnia ka nda tǝr yiu mem, acemǝnana ɓǝ̀n kutio aɓa mǝnia yì bu-pwari mala tanni ka. 28 We Dâ, yinǝ gulo ace lùllǝò!

Kara Ɓakuli nacau nǝ kuli ama, &lt;&lt;Ən angŋa dǝmba ǝn gusǝlǝna lullǝam, sǝ Mǝ nǝ gusǝlǝi ɗǝm.&gt;&gt; 29 Lang ɓwabundǝa mǝnana à came a banì à ok man yì giu ka, cilia twali ama mgbarangce na. Aɓea ɓwana ka à bang ama, &lt;&lt;Mǝturonjar mala Ɓakuli nda ne wi cau ka!&gt;&gt;

30 Pǝlǝa Yesu nea wia ama, &lt;&lt;Man yì giu ka pà acem sǝ yiu ɗang, nda ace wun. 31 Pwari mala pakkî mǝnia yì ɓanza ɓashi ka, kārǝ́na; ado sǝ Ɓakuli ak murǝm arǝ Shetan, yì murǝm mala ɓanza man. 32 Sǝ anzǝm mǝnana à loasǝnam amur nggun-gangndǝi ka, mǝ nǝ nun ɓwapǝndǝa kat a banam.&gt;&gt; 33 Yesu bang anggo acemǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ ulang lú mǝnana nǝ wu ka.

34 Ɓwabunda pǝlǝa ne Yesu ama, &lt;&lt;Sǝm ok aɓa Nggurcau mala Musa ama, Kǝrǝsti ka nǝ̀ dum nǝ yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.* Sǝ lang sǝ a na ama, &lt;Dumǝna púp, à nǝ̀ loasǝ Muna mala Ɓwa amur nggun-gangndǝi?&gt; Yana ɓwe nda man yì &lt;Muna mala Ɓwa&gt; ka?&gt;&gt;

35 Yesu earia wia ama, &lt;&lt;Tǎlaban ngga nda a ban wun ado, sǝ banì pà nǝ̀ sau ɗang. Wu gya aɓa mǝnia yì tǎlaban ado mǝnana nda a ban wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ pǝndǝa ɓǝ̀ kǝa gìr amur wun ɗàng. Aɓwana mǝnana à kǝ gya aɓa pǝndǝa ka, à kǝ gandǝ sǝn ban mǝnana à káki kam ngga ɗàng. 36 Wu gūlì arǝ tǎlabanì ado mǝnana nda a ban wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ wu duk amuna mala tǎlaban.&gt;&gt;

Anzǝm mana Yesu naná man yì cau ka, pǝlǝa upia wia, à sǝni ɗǝm ɗàng. 37 Kat andǝ agir-ndǝlǝki mǝnana lǝmdǝ bu Ɓakuli, mǝnana Yesu peǎ a ɓadǝmbia ka, à pà ɓamuria a baní ɗàng. 38 Mǝnia ka, nda ace lùmsǝ ɓangnǝa mala Ishaya mǝnana bang ama,

&lt;&lt;Mǝtalabangŋo,

yana ɓwe na earnǝ cau

mǝnana sǝm bang ngga,

sǝ a ban yan sǝ à

lǝmdǝ rǝcandǝa mala

Mǝtalabangŋo?&gt;&gt;†

39 Ace mani ka à ginǝ earnǝ Yesu, acemǝnana Ishaya angŋa dǝmba bangŋǝna ama,

40 &lt;&lt;Mǝtalabangŋo girkina amǝsǝia,

ɗǝm ngga girkina ɓabumia.

Gìrkia ace mǝnana amǝsǝia

ɓǝà kǝa sǝnban ɗang,

sǝ ɓabumia ɓǝ̀ kǝa kum

sǝlǝe ɗàng,

sǝ à pà nǝ̀ nyàre a banam

ace mǝnana ɓǝ̀n

sonzǝia ka raka.‡&gt;&gt;

41 Ishaya bang man yì cau ka, acemǝnana ak dǝmba sǝn gulo mala Yesu ɗiɗyal, sǝ bangcau amurí.

42 Kat andǝ amani ama pas atà aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi, pà ɓamuria a ban Yesu ka, à bang ce a ban aɓwana bwāng ɗang, acemǝnana à kǝ ɓanggi amǝ Farisi ɓǝà kǝa pǝria aɓa ndakpapi ɗàng. 43 Yia ka à kǝ earce ɓwangsǝban mala ɓwapǝndǝa amur ɓwangsǝban mala Ɓakuli.

Cau mala Yesu nǝ̀ ɓashi aɓwana

44 Pǝlǝa Yesu loasǝ gì kpǝm sǝ na ama:

Ɓwa mǝnana kat gūlì arǝàm, mǝ nda gūlikiyi arǝàm nǝmurǝam ngga ɗàng, ndaban gūlì gbal arǝ Tárrám mǝnana tasǝam ngga. 45 Ɓwa mǝnana kat sǝnam ngga sǝna Tárrám mǝnana tasǝam ngga. 46 Ən yiu kǝla tǎlaban ace pa tǎlaban aɓa pǝndǝa mala ɓanza man, ace mǝnana ɓwa mana kat pà ɓamúrì a banam ngga, ɓǝ̀ kǝa ueo aɓa pǝndǝa ɗang.

47 Ɓwa mǝnana kat ok kanigir mem, sǝ kpate raka, mǝ nda mǝ nǝ ɓashi wi ka ɗàng. Pa ace ɓashi sǝ ǝn yiu a ɓanza ɗang, ǝn yiu ace amsǝ ɓanza. 48 Aɓwana mǝnana kat à ginǝam sǝ à ginǝ ak cau mem ngga, à ndanǝ mǝ'ɓashi mǝnana nǝ̀ ɓashia wia ka. Acau mǝnana ǝn nea ka, à nǝ̀ mea a ɓashi a masǝlǝata apwari! 49 Agir mǝnana kat ǝn nggǝ kània ka, à pà aɓa rǝcandǝa mem ɗàng, Tárrám mǝnana tàsǝàm ngga, nǝ̀ pam nzongcau arǝ mana ɓǝ̀n na sǝ lang sǝ mǝ nǝ né. 50 Sǝ ǝn sǝlǝna ama anzongcau male ka à nǝ̀ kánǝ ɓwa aɓa yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. Gìr mǝnana ǝn naki ka nda gìr mǝnana kat Tárrám banggàm mǝ na ka.

13

Yesu lákkí akusǝ alaggana male

1 Ué bǝti à nǝ̀ tita Lamsan Yàlîmurû, sǝ Yesu sǝlǝna ama bu-pwari male yina mǝnana nǝ̀ nying ɓanza nǝ̀ o aban Tárrí ka. Yì ka, earnace aɓwana male mǝnana à nda a ɓanza man ngga, sǝ ado ka lǝmdǝia wia earcearǝu mǝnana malkiyi raka.

2 Yesu andǝ alaggana male ka à nda ban lí nǝ pwarikpǝra. Shetan angŋa dǝmba tsǝ̀ngŋǝ̀nà ɗenyicau mala mak Yesu a ɓabum Yahuda Iskariyoti muna mala Shiman.* 3 Yesu sǝlǝna ama Ɓakuli Tárrú pani wi rǝcandǝa amur agir kat, sǝ sǝlǝna gbal ama pur nǝban Ɓakuli, sǝ ndo nǝ̀ nyare nǝ̀ o a baní ka. 4 Ace mani ka loapi múr girlina, swár nggea-daura male, sǝ kùr nggubyau esǝki rǝǔ a taɓuni. 5 Pǝlǝa solǝ mùr a nkenye, sǝ tita lákkí akusǝ alaggana male sǝ kǝ esǝkia nǝ nggubyau esǝki rǝǔ mǝnana a taɓuni ka.† 6 Lang Yesu yiu a ban Shiman Bitǝrus ka, Bitǝrus ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, a nda a nǝ lákkàm akusǝam ngga le?&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Yesu eari wi ama, &lt;&lt;A pà nǝ súrǝ̀ gir mǝnana ado ǝn pakkiyi ka ɗang, sǝ nǝnzǝ́mò ka a nǝ nggá sǝlǝa.&gt;&gt;

8 Shiman Bitǝrus banggi wi ama, &lt;&lt;Awo, a pà nǝ lákkàm akusǝam ɗang!&gt;&gt;

Sǝ Yesu ne wi ma, &lt;&lt;Ɓǝn lákkò akusǝo raka, a pà nǝ duk mǝkpatam ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;

9 Sǝ Shiman Bitǝrus pè wi eare ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, akusǝam nda nǝmurǝia a nǝ lak ka ɗàng, lákkàm abuam andǝ ɓamuram gbal!&gt;&gt;

10 Pǝlǝa Yesu na ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana sussǝna ka, akusǝi na à nǝ̀ bangce lea ka. Sǝ wu fànà kat, kǝ ɓwa mwashat nda ueo atà wun ngga.&gt;&gt; 11 Yesu ka angŋa dǝmba súrǝ́nà rǝ ɓwa mǝnana nǝ̀ nggá me ka. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ bang ama, &lt;&lt;Wun kat sǝ wu fà ɗàng.&gt;&gt;

12 Anzǝm mǝnana langŋǝnia wia akusǝia ka, pǝlǝa nyesǝ daura male oasǝi arǝì, sǝ nyare kya do a ban-do male. Pǝlǝa nea wia ama:

Wu súrǝ̀ gir mǝno ado ǝn pakka wun ngga le? 13 Wu kǝ tunǝam ama Malǝm, sǝ Mǝtalabangŋo. Sǝ wu ɓwarki ɗang, anggo sǝ ǝn pa. 14 Sǝ mǝnana mim Mǝtala wun andǝ Mǝkania wun gìr, ǝn lákkà wun akusǝ wun ngga, wun gbal ka dumǝna amur wun, wun nǝ̀ lákkià rǝ wun akusǝu. 15 Ado ka, gìr mǝnana ǝn pê ka, kusǝu na ǝn tsǝka wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kǝ pakkia rǝ wun anggo ka.‡ 16 Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, kǝ guro pà kàm gulo kútì mǝtala-ɓala male ɗàng, sǝ kǝ mǝturonjar pà kàm nǝ́ gulo kútì ɓwa mǝnana túrí ka ɗàng. 17 Mǝno ado wu sùrǝ́nà rǝ mǝnia yì mǝsǝcau ka, ɓǝ̀ wu tsǝì aɓa túró ka Ɓakuli nǝ̀ tsǝka wun buì!§

18 Ən pa aban nacau amur wun kat ɗàng, acemǝnana ǝn súrǝ́nà rǝ aɓwana mǝnana ǝn tarkia ka. Sǝ cau mǝnana Malǝmce mala Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Kǝ yì, yì ɓwa mǝnana oasǝ buì atàm a kwar ka nda pǝlǝ arǝàm ngga,&gt;&gt; dumǝna púp nǝ̀ lùmsǝo.*

19 Mǝ nda aban na wun man yì cau ka ado sǝ ɓǝ̀ yi lumsǝo, ace mǝnana ɓǝ̀ yi lumsǝna ka, wun nǝ̀ earnǝ mim ama &lt;&lt;Mǝ Nda kǝ ɓwe mǝnana ǝn na nǝma Mǝ nda ka.&gt;&gt; 20 Sǝ mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau: ɓwa mana kat ak ɓwa mǝnana ǝn túrí ka, mǝ nda akiyiam gbal ka, sǝ ɓwa mana kat em ngga, nda rǝ ak Tárrám mǝnana tasǝam ngga.†

Yesu sǝlǝna ama Yahuda nǝ̀ ngga me

(Matiu 26:20-25; Markus 14:17-21; Luka 22:21-23)

21 Anzǝm mana Yesu bangŋǝna man yì cau ka, bumkiɗikea ɓākì kǝ̀rkǝ́r aɓa bangŋo, sǝ ne bwāng ama, &lt;&lt;Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓeɓwa nda aɓalǝ wun nǝ̀ nggá mem.&gt;&gt;

22 Kara alaggana male sǝngi rǝarǝia, à kǝ ndali ko yana ateà nakiyi cau amurí. 23 Ɓè lagga mǝnana Yesu earkiyi ace raka nda a ban-do a nkanggari Yesu. 24 Pǝlǝa Shiman Bitǝrus lǝmdǝì cau nǝ bui ama ɓǝ̀ ɗì Yesu, ɓǝ̀ na ɓwa mǝnana nakiyi cau amurí ka.

25 Pǝlǝa lagga mǝno pǝlǝ rǝi aban Yesu sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, yana ɓwe atà sǝm a nakiyi cau amurí le?&gt;&gt;

26 Yesu pa eare ama, &lt;&lt;Nda ɓwa mǝnana ado mǝ nǝ oasǝ nɗǝmo a mbú mǝ nǝ pè wi ka.&gt;&gt; Pǝlǝa Yesu ɓwan nɗǝmo, ɗàrǝ́ mbú, sǝ pè Yahuda muna mala Shiman Iskariyoti. 27 Lang Yahuda ak nɗǝmo she ka, kara Shetan kutia rǝì. Sǝ Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Lo tsuk-tsuk, kya pak gìr mǝnana a nǝ pak ka.&gt;&gt; 28 Sǝ kǝɓwa pà kàm ateà a ban-li mǝnana súrǝ̀ gir mǝnana tsǝa sǝ Yesu ne wi man yì cau ka ɗàng. 29 Sǝ acemǝnana Yahuda nda mǝbwal boalo malea ka, aɓea laggana kǝ sǝni kǝla Yesu nda ban ne wi ɓǝ̀ kyane ɓǝ̀ kya kúr gìr mǝnana à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi ace Lamsan ngga. Ko a na raka, ɓǝ̀ kya pê amǝ'tǝ̀r aɓa boalo mǝnana a buì ka. 30 Anzǝm mana Yahuda shekina nɗǝmo ka, pǝlǝa lo tù puro. Sǝ du pǝndǝna.

Bǝsa nzongcau

31 Anzǝm mana Yahuda nyìngŋǝ̀nà banì ka, Yesu na ama:

Ado ka pwari kārǝ́na mǝnana Muna mala Ɓwa nǝ̀ kutio aɓa gulo male ka, sǝ Ɓakuli ka, nǝ̀ kum gulo atà kusǝì. 32 Sǝ acemǝnana Ɓakuli nǝ̀ kum gulo atà kusǝ Muni ka, banì pà nǝ̀ sau ɗang, Ɓakuli nǝ̀ pè Muni gulo.

33 Wun amunem, mǝ nda mǝ nǝ do atà wun zuku. Wun nǝ̀ altam, sǝ kǝla mǝnana ǝn banggi aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ka, ban mǝnana ǝn kákiyi kam ngga, pà wu nǝ̀ gandǝ ká kàm ɗàng.

34 Sǝ ace mǝno ka mǝ ndarǝ pa wun bǝsa nzongcau: Wu earce rǝarǝ wun. Kǝla mǝnana ǝn earce wun ngga, anggo sǝ wun nǝ̀ dum nǝ earcea rǝ wun. 35 Ɓǝ̀ wu ndanǝ earcea rǝ wun ngga, aɓwana kat nǝ̀ sǝlǝ ama wu nda ka amǝkpatam.

Yesu sǝlǝna ama Bitǝrus nǝ̀ makgìr súrǝè

(Matiu 26:31-35; Markus 14:27-31; Luka 22:31-34)

36 Shiman Bitǝrus ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, a nǝ ká a ke le?&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Ado ka a pà nǝ gandǝ ká atàm aban mǝnana mǝ nǝ ká kàm ngga ɗàng, sǝ nǝnzǝ́mò ka a nǝ gandǝ yiu atàm.&gt;&gt;

37 Pǝlǝa Bitǝrus ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ace mana sǝ pà mǝ nǝ gandǝ ká atò ado ɗàng? Ən earǝna mǝ nǝ wu aceo.&gt;&gt;

38 Yesu ear ama, &lt;&lt;A na ama a nǝ pà yilǝmio, a nǝ wu acem ɓafo? Mǝ nda ban banggo mǝsǝcau, kaniama nggǔ nǝ̀ ɓua ka, a nǝ makgirem kusǝ tàrú ama a súrǝàm ɗàng.&gt;&gt;

14

Yesu nda njargula ká aban Ɓakuli

1 &lt;&lt;Ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa kiɗiki ɗàng. Wu pà ɓamur wun aban Ɓakuli, sǝ wu pà ɓamur wun gbal abanam. 2 Aɓa ɓala mala Tárrám ngga aban-do nda kam pas. Ɓǝ̀ pa anggo raka ɓǝn bangŋǝna wun. Mǝ ká mǝ nǝ nggá gilǝki ban-do ace wun. 3 Sǝ ɓǝ̀ ǝn warina ǝn gilǝkina wun ban-do ka, mǝ nǝ nyare mǝ nǝ yia kúllí wun, ace mǝnana ban mana mǝ nda kam ngga, abanì sǝ wun nǝ̀ pǎ. 4 Wu sùrǝ́nà rǝ njargula ká a ban mǝnana mǝ nǝ ká kàm ngga.&gt;&gt;

5 Toma ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, sǝm súrǝ̀ ban mǝnana a nǝ ká kàm ngga ɗàng, sǝ lang sǝ sǝm nǝ̀ súrǝ̀ njar ká a banì le?&gt;&gt;

6 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda njargula, Mǝ nda mǝsǝcau, sǝ Mǝ nda yilǝmu; kǝɓwa pà nǝ̀ ká aban Ɓakuli Tárrú ɗang she nǝ banam. 7 Ɓǝ̀ wu sùrǝ́nà rǝàm ngga, wu sùrǝ́nà rǝ Tárrám. Sǝ twal ado aban ká a dǝmba ka wu sùrǝ́nà rǝì, sǝ wu sǝnǝ nǝi.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa Filip ne wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, lǝmdǝa sǝm yì Tárrú; mani ka kārǝ́na sǝm.&gt;&gt;

9 Yesu ne wi ama:

Filip, ǝn sauwuna nǝ do atà wun, sǝ bà ado ka a malaká súrǝàm ɗàng? Ɓwa mǝnana sǝnǝnam ngga sǝnǝna Tárrám. Sǝ palang sǝ a kǝ na ama mǝ lǝmdǝa wun rǝì? 10 A ear mbo ama mǝ nda aɓa Tárrám, sǝ Tárrám ngga nda a ɓalǝam? Acau mǝnana ǝn nggǝ na wun ngga à pur nǝ banam ɗàng, Tárrám mǝnana dukiyi a ɓalǝam ngga nǝ̀ pakkiyi túró male nǝ mim. 11 Wu earnǝ mim ama mǝ nda aɓa Tárrám, sǝ Tárrám ngga nda a ɓalǝam. Sǝ ɓǝ̀ ana raka, wu earnǝ mim ace atúró mǝnana wu sǝnam ǝn nggǝ pea ka. 12 Mǝ nda ban bangga wun mǝsǝcau, ɓwa mǝnana pà ɓamúrì a banam ngga, nǝ̀ pàk agir-ndali kǝla amǝnana ǝn pea ka. Yàle nǝ̀ pàkki agir mǝgulke mǝnana à kútì amǝnana ǝn pea ka, acemǝnana mǝ ndo mǝ nǝ o aban Tárrám. 13 Sǝ mǝ nǝ pàk gìr mǝnana kat wu zǝmba aɓa lullǝam ngga, acemǝnana Muna ka ɓǝ̀ yinǝì Tárrí gulo.* 14 Wu zǝm gir mǝnana kat wu earkiyi ce ka aɓa lullǝam, mǝ nǝ pè.

Yesu pàcau mala Bangŋo Mǝfele

15 Ɓǝ̀ wu kǝ earcem ngga, wun nǝ̀ kpata anzongcau mem.† 16 Sǝ mǝ nǝ zǝmbi Tárrám, sǝ nǝ̀ pa wun Mǝbwala wun nggam, mǝnana nǝ̀ yia do atà wun bà málá male ka. 17 Yì nda kǝ Bangŋo mana kǝ lǝmdǝ mǝsǝcau amur Ɓakuli ka. Amǝ'kpata ɓanza pa nǝ̀ gandǝ é ɗàng, acemǝnana à kǝ sǝni ɗàng, sǝ à súrǝì ɗàng. Sǝ wun ngga wu súrǝì, acemǝnana ndanǝ do atà wun ado, sǝ nǝnzǝ́mò ka nǝ̀ nggá do a ɓabum wun.

18 Ɓǝ̀ ǝn umna ka, pà mǝ nǝ nying wun kǝla akáwá ɗang, mǝ nǝ yiu a ban wun. 19 Banì pà nǝ̀ sau ɗang, ɓanza pà nǝ̀ sǝnam ɗǝm ɗàng, sǝ wun ngga wun nǝ̀ sǝnam. Sǝ acemǝnana mǝ ndanǝ yilǝmu ka, wun gbal ka wun nǝ̀ dum nǝ yilǝmu. 20 Ɓǝ̀ pwarî mǝno yina ka, wun nǝ̀ sǝlǝ ama mǝ nda aɓa Tárrám, sǝ wun ngga wu nda a ɓalǝam, sǝ mǝ nda aɓalǝ wun. 21 Ɓwa mǝnana kat ak anzongcau mem sǝ kǝ kpatea ka, nda ɓwa mǝnana kǝ earcem ngga. Sǝ ɓwa mǝnana kǝ earcem ngga, Tárrám nǝ̀ earce ɓwe, sǝ mim gbal ka mǝ nǝ earce, mǝ nǝ lǝmdǝ ɓamúràm a baní.

22 Pǝlǝa Yahuda (mǝnana nda Yahuda Iskariyoti raka) banggi wi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, mana tsǝa sǝ a nǝ lǝmdǝ ɓamuro a ban sǝm, sǝ a pà nǝ lǝmdǝì ɓanza kat ɓamuro ɗàng?&gt;&gt;

23 Yesu eari wi ama:

Ɓwa mǝnana kat earcem ngga, nǝ̀ kpata kanigir mem, Tárrám nǝ̀ earce, sǝ mim sǝnǝ Tárrám ngga, sǝm nǝ̀ yiu a baní sǝm nǝ̀ do atè.‡ 24 Ɓwa mǝnana kǝ earcem raka, pà nǝ̀ kpata kanigir mem ɗàng. Sǝ acau mǝnia wu kǝ oea ka, à mem na ɗang, à pur nǝ ban Tárrám mǝnana tasǝam ngga.

25 Amǝnia yì acau ka, ǝn nggǝ bangga wunia acemǝnana mǝ nda aban wun ado. 26 Sǝ Mǝ'pa wun gbasha, yì Bangŋo Mǝfele, mǝnana Tárrám nǝ̀ tasǝi aɓa lullǝam ngga, nǝ̀ yia kania wun agirbunda kat, sǝ nǝ̀ kasǝɓalǝ wun arǝ agir mǝnana kat, ǝn bangga wun ngga.

27 Mǝ ndya ǝn nggǝ nying wun nǝ dorǝpwala ka. Sǝ mǝnia yì dorǝpwala ǝn pākiyi ka, ɓanza pànǝi nǝ̀ pà ɗàng. Acemani ka, ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa kiɗiki ɗàng, sǝ ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pàkka wun ɗàng.§

28 Wu ɗenyinǝ cau mǝnana ǝn bangga wun ama, mǝ nǝ o, sǝ mǝ nggá nyar aban wun ɗǝm ngga. Ɓǝ̀ mǝsǝcau wu earǝnacem ngga, ban nǝ̀ ɓoara wun ace o mem aban Tárrám, mǝnana kútiǎm nǝ gulo ka.

29 Ən nanà wun ce amǝnia yì agir ka ado sǝ ɓǝà yì lumsǝo, ace mǝnana ɓǝà yì lumsǝna ka, wun nǝ̀ ear ama cau mem ngga mǝsǝcau na. 30 Pà mǝ nǝ samsǝ ban cau mǝnana mǝ nǝ na wun ngga ɗǝm ɗàng, acemǝnana murǝm mala ɓanza man ndya kǝ yiu ka, sǝ pànǝ rǝcandǝa amuram ɗàng. 31 Mǝ nǝ pak gìr mǝnana Tárrám banggàm ɓǝ̀ ǝn pak ka, ace mǝnana koyan a ɓanza ka ɓǝ̀ sǝlǝ ama ǝn nggǝ earce Tárrám.

Wu lo, ɓǝ̀ sǝm o.

15

Yesu nda nggun anap mǝ'mǝsǝcaunì

1 Mǝ nda nggun anap mǝ'mǝsǝcaunì, sǝ Tárrám nda mǝtsǝkkir ɓaban.* 2 Ko ya bu-nggun a ɓalǝam mǝnana kǝ pa ɓǝle raka, kǝ kasǝi kǝ túrí a nzali, sǝ abu-nggun mǝnana à kǝ pa ɓǝlea ka, kǝ gilǝkicea ace mǝnana ɓǝà ɓoaro ɓǝà pa ɓǝlea kpǝm ngga. 3 Cau mǝnana ǝn kania wun ngga gilǝkina wun, wu fànà.

4 Wu do a ɓalǝam sǝ mim ngga mǝ nǝ do aɓalǝ wun. Kǝla mǝnana bu-nggun anap pà nǝ̀ gandǝ pa ɓǝle nǝmurǝì raka, she ɓǝ̀ dumǝna aɓa nggea ngguni ka, anggo gbal sǝ wun ngga pà wù nǝ̀ gandǝ pa ɓǝla wun ɗang, she ɓǝ̀ wu dumǝna a ɓalǝam ngga.†

5 Mǝ nda nggun-anap, sǝ wu nda ka bu-nggun. Ɓǝ̀ ɓwa do a ɓalǝam, sǝ ǝn do a ɓālǝi ka, nǝ̀ pusǝ ɓǝle kpǝm. Ɓǝ̀ nǝ́ mim raka pà wù nǝ̀ gandǝ pak ɓè kǝgìr ɗàng. 6 Ɓǝ̀ koya ɓwa na sǝ do a ɓalǝam raka, nda kǝla bu-nggun mǝnana à túrí sǝ im ngga; a'ulang abu-nggun mǝno ka aɓwana kǝ ramgia, à nǝ̀ soea aɓa bǝsa à nǝ̀ pisǝia.

7 Sǝ ɓǝ̀ wu do a ɓalǝam, sǝ cau mem do aɓalǝ wun ngga, wu zǝmbi Ɓakuli gir mǝnana kat wu earkiyice ka, sǝ nǝ̀ pa wun girnî.‡ 8 Ɓǝ̀ wu pusǝ aɓǝla wun kpǝm ngga, nda lǝmdǝ ama wu nda ka laggana mem ngga. Sǝ mǝno gbal ka nda nǝ̀ yinǝì Tárrám nǝ́ gulo ka.

9 Kǝla mǝnana Tárrám kǝ earcem ngga, anggo sǝ ǝn nggǝ earce wun. Wu do aɓa earcearǝu mem. 10 Ɓǝ̀ wu kpata anzongcau mem ngga, wun nǝ̀ do aɓa earcearǝu mem, kǝla mǝnana ǝn kpata anzongcau mala Tárrám sǝ ǝn do aɓa earcearǝu male ka.

11 Ən bangga wun agir mǝnia ka, ace mǝnana ɓǝ̀ bumpwasǝa mem do aɓalǝ wun, sǝ ɗǝm ngga, ɓǝ̀ bumpwasǝa ma'wun ɓǝ̀ lùmsǝo. 12 Mǝnia ka nda nzongcau mem: Wu earce rǝarǝ wun kǝla mǝnana ǝn earce wun ngga.§ 13 Earcearǝu mǝgule mǝnana kat ɓwa nǝ̀ lǝmdǝì agyajam male ka, nda mǝnana ɓǝ̀ pà yilǝmi acea ka.* 14 Ɓǝ̀ wu kǝ pak gìr mǝnana ǝn bangga wun nǝma wu pak ka, wu nda ka gyajam mem.† 15 Pa mǝ nǝ tunǝ wun ɗǝm ama aguro ɗàng, acemǝnana guro ka súrǝ̀ gir mǝnana mǝtala-ɓala male kǝ pak ka ɗàng. Ado ka, wu nda ka gyajam mem, acemǝnana ǝn nanà wun gìr mana kat ǝn ok a kún Tárrám ka.

16 Wun nǝ̀ tàram ɗang, mǝ nda mǝnana ǝn târ wun, sǝ ǝn pa wun túró nǝma wu kya pâ ɓǝla wun, ulang ɓǝle mǝnana pà nǝ̀ kiɗiki raka. Anggo ka sǝ Tárrám nǝ̀ pa wun gìr mǝnana kat wu zǝmbi wi aɓa lullǝam ngga. 17 Mǝnia ka nda nzongcau mǝnana ǝn pa wun ngga: Wu earce rǝarǝ wun.

Ɓinǝmǝsǝu mala ɓanza arǝ
amǝkpata Yesu

18 Ɓǝ̀ ɓanza ɓinǝmǝsǝ wun ngga, wu sǝlǝ ama, ɓinǝna mǝsǝam gbal a dǝmba. 19 Ɓǝ̀ wu nda ka mala ɓanza ka, ɓanza nǝ̀ earce wun kǝla amale. Sǝ ado ka wu nda ka mala ɓanza ɗàng. Acemǝnana ǝn tarki wun ɓǝ̀ wu purî ɓá ɓanza ka, nda tsǝa sǝ ɓanza kǝ ɓinǝmǝsǝ wun ngga. 20 Wu ɗenyinǝ cau mǝnana ǝn bangga wun nǝma, &lt;&lt;Kǝ guro pà kàm gulo kútì mǝtala-ɓala male ɗàng.&gt;&gt;‡Ɓǝà pàm tanni ka, à nǝ̀ pà wun tanni gbal. Sǝ ɓǝ̀ pǝlǝa ama à kpanatà kanigir mem ngga, à nǝ̀ kpata kanigir ma'wun gbal.

21 À nǝ̀ pakka wun amǝnia yì agir kat ka atàcau mem, acemǝnana à súrǝ̀ Tárrám mǝnana tasǝam ngga ɗàng. 22 Ɓǝ̀ ǝn yiu ma ǝn yi namia cau raka, ɓǝ́ cauɓikea pa a ɓamuria ɗàng. Sǝ ado ka à pànǝ kun nacau ace acauɓikea malea ɗàng.

23 Ɓwa mǝnana kat ɓinǝ mǝsǝam ngga, ɓinǝna mǝsǝ Tárrám gbal. 24 Ɓǝ̀ ǝn pakki ma agir mǝnana kǝɓwa malaká pea aɓalǝia raka, ɓǝ́ à pà nǝ̀ kumia nǝ cauɓikea ɗang. Sǝ ado ka à sǝnǝna amǝnia yì agir-ndali ǝn pea ka, sǝ kat andǝ mǝno ka, à ɓinǝ mǝsǝam sǝnǝ Tárrám. 25 Mǝnia ka nda yi lùmsǝ gir mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce mala Ɓakuli ama: &lt;&lt;À ɓinǝ mǝsǝam ɓà, tǝri pà kàm ɗàng.&gt;&gt;§

26 Nǝ nzǝ́mò ka mǝ nǝ tasǝa wun Mǝbwali aɓwana, yì Bangŋo mala mǝsǝcau mǝnana nǝ̀ pur nǝban Tár sǝm aban yiu a ban wun ngga, nǝ̀ yia bang kúni kat amuram. 27 Sǝ wun gbal ka, dumǝna ama wun nǝ̀ nakunam a ban aɓwana, acemǝnana tita túró mem ngga sǝm nda a tarǝ sǝm sǝnǝa wun.

16

1 Ən na wun amǝnia yì acau ka, ace mǝnana wu kǝa vwaki bu wun arǝ paɓamuru ma'wun a banam ɗàng. 2 À nǝ̀ pǝr wun arǝ yiu aɓalǝ andakpapi, sǝ pwari na kǝ yiu ka, mana ɓwa mǝnana wal-lú wun ngga nǝ̀ twali ama nda ban pakki Ɓakuli túró.* 3 À nǝ̀ pakka wun amǝnia yì agir ka acemǝnana à malaká súrǝ̀ Tárrám ɗàng, sǝ à malaká surǝam gbal ɗàng. 4 Mǝ nda arǝ bangga wun agir mǝnia ka ado, ace mǝnana ɓǝ̀ pwari nì yi kārǝ́na, sǝ à tinata pa wun tanni ka, ɓǝ̀ ɓalǝ wun kasǝa ama ǝn nunna kir wun. Ən bangga wun agir mǝnia ka atadǝmbe ɗàng, acemǝnana banem nǝ̀ sauwa atà wun.

Túró mala Bangŋo mala Ɓakuli

5 Ado ka, mǝ ndo mǝ nǝ nyare a ban Tárrám mǝnana tasǝam ngga, sǝ kǝɓwa aɓalǝ wun ɗiem ban mǝnana mǝ nǝ ká kam ngga ɗàng. 6 Sǝ acemǝnana ǝn bangga wun ngga, kara wu lùmsǝ nǝ bumkiɗikea. 7 Sǝ aɓa mǝsǝcau ka, o mem ngga nda ace ɓoaro ma'wun. Ɓǝn o raka, Ɓwa mǝnana nǝ̀ kwarkir wun, yì Bangŋo mala Ɓakuli ka, pà nǝ̀ yiu ɗang. Sǝ ɓǝn o ka, mǝ nǝ nggá tasǝi ɓǝ̀ yiu a ban wun.

8 Sǝ ɓǝ̀ yina ka, nǝ̀ yia pusǝta aɓwana a ɓanza, nǝ̀ lǝmdǝia wia ɓwarkio mala ɗenyicau malea amur cauɓikea, andǝ gir mana nda a njarì, sǝ amur ɓashi mala Ɓakuli mana kǝ yiu ka. 9 Nǝ̀ lǝmdǝì aɓwana ama cauɓikea malea ka, nda mǝnana ama à ginǝ pa ɓamuria a banam ngga. 10 Nǝ̀ lǝmdǝìa wia ɓwarkio malea amur gir mǝnana nda pepè a njarì ka, acemǝnana mǝ ndo mǝ nǝ nyare mǝ nǝ o a ban Tárrám, sǝ pà wu nǝ̀ sǝnam ɗǝm ɗàng. 11 Ɗǝm ngga nǝ̀ lǝmdǝì aɓwana ama ɓashi na amúrià acemǝnana Ɓakuli angŋa dǝmba kasǝna ɓashi amur Shetan, yì murǝm mala Ɓanza mǝnia ka.

12 Mǝ ndanǝ agir kam pas mǝnana ǝn earce na wun ngga, sǝ pà wu nǝ̀ gandǝ ea ado ɗàng. 13 Sǝ ɓǝ̀ Bangŋo, mǝnana kǝ lǝmdǝ mǝsǝcau amur Ɓakuli, yina ka, nǝ̀ yia kania wun ɓǝ̀ wu súrǝ̀ mǝsǝcau mǝnana kat kǝ pur a ban Ɓakuli ka. Pà nǝ̀ ɓun cau a ɓamúrì ɗàng, kǝgìr mǝnana ok a kun Ɓakuli ka, kǝ nda nǝ̀ bang ngga. Sǝ nǝ̀ bangga wun ce agir mǝnana à malaká yiu peatu raka. 14 Yì ka, nǝ̀ yinǝàm nǝ gulo, acemǝnana nǝ̀ twal cau mana ǝn ne ka sǝ nǝ̀ mǝngia wun ɓālǝi. 15 Agir mǝnana kat mala Tárrám na ka amem na. Nda gìr mana tsǝa sǝ ǝn na wun nǝma, Bangŋo ni nǝ̀ twal cau mǝnana mem na ka sǝ nǝ̀ mǝngia wun ɓālǝi.

16 Zuku ka pà wu nǝ̀ sǝnam ɗǝm ɗàng. Sǝ zuku anzǝmi ka wun nǝ̀ sǝnam ɗǝm.

Bumkiɗikea mala alaggana male
nǝ̀ pǝlǝ bumpwasǝa

17 Aɓea alaggana male ɗiki rǝarǝia ama, &lt;&lt;Mana nda ɓacau male mǝnana ama, &lt;Zuku ka pà wu nǝ̀ sǝnam ɗang, sǝ zuku anzǝmi ka wu nǝ̀ sǝnam.&gt; Sǝ ɗǝm ngga ama, &lt;Mǝ ndo mǝ nǝ o a ban Tárrám&gt; ka? 18 Sǝ &lt;Zuku&gt; mǝnana nakiyi ce ka, ɓālǝi aman le? Sǝm súrǝ̀ gir mǝnana nakiyi ka ɗàng!&gt;&gt;

19 Yesu sǝlǝna ama à kǝ earce à nǝ̀ ɗì amurí, pǝlǝa nea wia ama:

Wu ndarǝ ɗiki rǝarǝ wun amur man nda ɓacau mǝnana ǝn na nǝma, &lt;&lt;Zuku ka pà wu nǝ̀ sǝnam ɗang, sǝ zuku anzǝmi ka wun nǝ̀ sǝnam ɗǝm&gt;&gt; ngga le? 20 Mǝ ndarǝ na wun mǝsǝcau: Wun nǝ̀ ɓua nǝ mǝrǝm, andǝ keban, amur gir mǝnana nǝ̀ kumam ngga, sǝ amǝ ɓanza ka à nǝ̀ pak bumpwasǝa. Wun nǝ̀ pak bumkiɗikea, sǝ bumkiɗikea ma'wun nǝ̀ yia pǝlǝ bumpwasǝa.

21 Ɓǝ̀ ɓwama malanǝ̀ gbáshí ka kǝ kutio aɓa tanni kwanban mala gbáshí acemǝnana pwari male yina; sǝ ɓǝ̀ yi gbashina ka, ɓālǝi lorǝna kwanban mala gbáshí, acemǝnana ban na ban ɓoari wi nǝ́ ɓǝl bǝsa muna a ɓanza. 22 Anggo sǝ wu pa: Adyan ngga wu ndanǝ bumkiɗikea, sǝ ǝn nggǝ na wun ama, mǝ nǝ nggá sǝn wun ɗǝm, sǝ ɓabum wun ngga nǝ̀ pakkiɗire, ulang bumpwasǝa mǝnana kǝɓwa pà nǝ̀ é arǝ wun raka.

23 A pwari mǝno ka, pà wu nǝ̀ zǝm kǝgìr ɗǝm a banam ɗàng. Ən nggǝ bangga wun mǝsǝcau, Tárrám nǝ̀ pa wun gir mǝnana kat wu zǝmba aɓa lullǝam ngga. 24 Yàle ado ka wu malaká zǝm kǝgìr aɓa lullǝam ɗàng: wu zǝmba sǝ à nǝ̀ pà wun, sǝ bumpwasǝa ma'wun nǝ̀ lùmsǝo.

Yesu nǝ̀ limurǝm amur ɓanza

25 Ən na wun amǝnia yì acau ka nǝ cauɓaɓi, sǝ pwari na kǝ yiu ka mǝnana pà mǝ nǝ na wun cau ɗǝm nǝ cauɓaɓi raka. Mǝ nǝ pusǝa wun cau a banfana amur Tárrám. 26 Sǝ wun nǝ̀ zǝmba aɓa lullǝam. Ən pa aban na nǝma mǝ nǝ zǝmbi Tárrám amur wun ɗang. 27 Tárrám nǝ ɓamúrì ka kǝ earce wun kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana wu kǝ earcem, sǝ acemǝnana wu earnǝ mim ama ǝn pur nǝ bani ka. 28 Ən pur a ban Tárrám sǝ ǝn yiu a ɓanza, sǝ ado ka, mǝ ndo mǝ nǝ nying ɓanza mǝ nǝ nyare a ban Tárrám.

29 Pǝlǝa alaggana male banggi wi ama, &lt;&lt;Ado wuni sǝ a kǝ pusǝa sǝm cau a banfana. Cauɓaɓe na a banggiyi ɗǝm ngga ɗàng. 30 Adyan ngga sǝm sǝlǝna ama we ka a súrǝ̀ agir kat, ɓwa pà nǝ̀ na ama nǝ̀ ɗio kǝ cau ɗàng. Ace mǝno ka sǝm earǝna ama we ka a pur nǝban Ɓakuli.&gt;&gt;

31 Yesu pǝlǝa eare ama:

Ado ka, wu earǝna nǝ mim le? 32 Wu sǝni, pwari na kǝ yiu ka, yàle nggearǝ pwari nì yina, yì mǝnana wun kat ka, wun nǝ̀ mesǝke, koyan ngga nǝ̀ bwal njar male, wun nǝ̀ ɗekiam nǝmurǝam. Sǝ ǝn pa gbal nǝmurǝam ɗàng, acemǝnana Tárrám nda atàm.† 33 Ən bangga wun amǝnia yì acau ka, acemǝnana a ɓalǝam ngga wun nǝ̀ kum dorǝpwala. Aɓa mǝnia yì ɓanza ka, wun nǝ̀ kum patanni, sǝama ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa ɓungi ɗang! Ən linamurǝm amur ɓanza!‡

17

Yesu pàk hiwi ace amǝkpate

1 Anzǝm mǝnana Yesu malǝna naki acau mǝnia ka, pǝlǝa loasǝ mǝsǝì a kùli, sǝ pàk hiwi ama:

Dâ, adyan ngga bu-pwarî yina. Gusǝlǝ Munio ace mǝnana ɓǝ̀ Munio pò gulo mô ka. 2 A panì wi rǝcandǝa amur ɓanza kat, ɓǝ̀ pea aɓwana mǝnana a yinǝia a baní ɓǝà duk amǝkpate ka, yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 3 Sǝ mǝnia ka nda njar kum yilǝmu mǝnana pà nǝ̀ mal raka, ɓǝà súrǝ̀o, kǝ we Ɓakuli Mǝ'mǝsǝcau nì, andǝ Munio Yesu Kǝrǝsti mǝnana a túrí aɓa ɓanza ka. 4 Ən yinǝno nǝ́ gulo a ɓanza man, acemǝnana ǝn malǝna túró mô mana a pam ama ɓǝ̀n pê ka. 5 Sǝ ado ka, Dâ, nyesǝâm gulo a ɓadǝmbo, gulo mǝnana mǝ ndanǝi sǝnǝ we ɗiɗyal sǝ a yi pusǝ ɓanza ka.

6 Ən lǝmdǝni aɓwana mǝnana a pam mia a ɓanza ka rǝò. Yia ka amô na. A nǝ̀ pam mia, sǝ à kpanatà cau mò. 7 Yia adyan ngga à sǝlǝna ama koya gìr mǝ ndanǝi ka kǝ pur nǝ bano. 8 Ən pania wia cau mǝnana a pam ngga, sǝ yia gbal ka à angŋǝni; à sǝlǝna ama mǝsǝcau na ǝn pur a bano, sǝ à earǝna ama a nǝ̀ túrǎm.

9 Hiwi mem ngga, pà ace ɓanza ɗàng, nda kǝ cea, aɓwana mǝnana a pam ngga, acemǝnana yia ka amô na.* 10 Aɓwana mǝnana kat mǝ ndanǝia ka amô na, sǝ a nda a pamia ka, ace mǝnana ɓǝà lǝmdǝ gulo mem aɓalǝia ka.

11 Ado ka mǝ ndo mǝ nǝ nying ɓanza, mǝ nǝ nyare a bano, sǝ yia ka à ndakani a ɓanza più. Dâ Ɓakuli Mǝfele! Yália, nǝ rǝcandǝa mala lùllǝò mǝnana a pam ngga, acemǝnana yia ka ɓǝà duk mwashat kǝla mǝnana sǝm nda mwashat sǝnǝ we ka. 12 A do mem sǝnǝia ka, ǝn yália, sǝ ǝn bwalia nǝ rǝcandǝa mala lùllǝò mǝnana a pam ngga. Kǝ ɓè ɓwàr ateà ɗàng, she kǝ yì ɓwa mǝnana dupî ká kìɗìkì ka, acemǝnana cau mò mana à gilǝì aɓa Malǝmce ka, ɓǝ̀ lùmsǝo.

13 Adyan ngga mǝ ndya ǝn nggǝ ká a bano ka. Ən nggǝ banggia wia amǝnia yia cau mǝnana mǝ ndakani più amǝnia yì ɓanza ka, acemǝnana ɓǝà lùmsǝ nǝ bumpwasǝa mem. 14 Ən pania wia cau mò, sǝ ɓanza kǝ ɓinǝ mǝsǝia, acemǝnana yia ka à nda ka mala ɓanza ɗàng, kǝla mǝnana mim ngga mǝ nda mala ɓanza raka.

15 Ən pa aban zǝmba nǝma wu pusǝia, ɓǝà nying ɓanza ɗàng. Mǝ nda aban zǝmba ama, wu bwalia, ɓǝà kǝa kútí a ɓabù Shetan, mǝɓealɓikea ɗang. 16 Yia ka à mala ɓanza mǝnia na ɗang kǝla mǝnana mim ngga mǝ nda mala ɓanza raka. 17 Tària ɓǝà duk amô nǝ mǝsǝcau mò; cau mò ka nda kǝ mǝsǝcau. 18 Kǝla mǝnana a túrǎm aɓa ɓanza ka, anggo gbal sǝ ǝn nggǝ túriá aɓa ɓanza. 19 Sǝ àkǝ̀ cea sǝ ǝn tàr ɓamúràm ɓǝ̀n duk mô, acemǝnana yia gbal ka, ɓǝà tàr ɓamuria aceo ɓǝà duk amô aɓa mǝsǝcau.

20 Hiwi mem ngga pà ace alaggana mem mǝnia nǝmurǝia ɗàng, nda gbal ace aɓwana mǝnana à nǝ̀ yia ak Cau Amsǝban mǝnana amǝkpatam nǝ̀ hamnǝi a banià ka. 21 Ən nggǝ pak hiwi nǝma yia kat ka ɓǝà duk mwashat, kǝla mǝnana mim sǝnǝ we, sǝm nda mwashat ka. Dâ, kǝla mǝnana a nda a ɓalǝam, sǝ mǝ nda a ɓālǝo ka, yia gbal ka ɓǝà do aɓalǝ sǝm, ace mǝnana ɓanza ɓǝ̀ eare ama a nǝ̀ túrǎm ngga.

22 Ən pania wia gulo mǝnana a pam ngga, acemǝnana ɓǝà duk mwashat, kǝla mǝnana mim sǝnǝ we sǝm nda mwashat ka. 23 Mim sǝnǝia ka sǝm nda mwashat, sǝ mim sǝnǝ we ka sǝm nda mwashat. Cia, ɓǝà kum ulang mǝnia yì dotarǝu mǝɓoarne ka aɓalǝia, ace mǝnana amǝɓanza ɓǝà sǝlǝ ama a nǝ̀ túrǎm, sǝ ɓǝà sǝlǝ gbal ama a kǝ earcea kǝla mǝnana a kǝ earcem ngga.

24 Dâ! Ən nggǝ earce nǝma aɓwana mǝnana a pamia ka, ɓǝà do atàm a ban mǝnana mǝ nda kam ngga; sǝ ɓǝà sǝn gulo mem mǝnana a pam, acemǝnana a kǝ earcem sǝ a yi pusǝ ɓanza ka.† 25 We Dâ Mǝ'cauɓoarna! Ɓanza súrǝ̀o ɗàng, sǝ mim ngga ǝn súrǝ̀o, sǝ amǝnia yì alaggana mem ngga, à sǝlǝna ama a nǝ̀ túrǎm. 26 Ən lǝmdǝnia wia rǝò, sǝ mǝ nǝ lidǝmba nǝ lǝmdǝia wia rǝò ɗǝm, ace mǝnana earcearǝu mana a ndanǝi arǝàm ngga ɓǝ̀ do aɓalǝia, sǝ mim ngga mǝ nǝ duk gbal aɓalǝia.

18

À bwal Yesu

(Matiu 27:47-56; Markus 14:43-50; Luka 22:47-53)

1 Anzǝm mǝnana Yesu malǝna hiwi ka, pǝlǝa lo andǝ alaggana male à eauwe a nkaring mala ɓangŋaban Kidǝron. À kya kutio a ɓè ɓaban mala anggun olif.*

2 Yahuda, mǝnana mak Yesu ka, súrǝ́nà rǝ banì, acemǝnana kusǝ pas Yesu kǝ dapi kam andǝ alaggana male. 3 Agbani Pǝris andǝ amǝ Farisi tasǝ amǝ'yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli andǝ aɓea soje mala amǝ Roma, ɓǝa kyane atà Yahuda aban mǝnana Yesu nakam ngga. À kur rǝia nǝ agirbura, sǝ à bwal bǝsa arǝ aɓukan, andǝ apitǝla, pǝlǝa à puro à yì tusǝo a ɓabanì.† 4 Sǝ Yesu ka angŋa dǝmba sǝlǝna gir mǝnana nǝ̀ kumi ka, pǝlǝa puro cam a ɓadǝmbia, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Yana ɓwe na wu alkite?&gt;&gt;

5 À eare ama, &lt;&lt;Yesu ɓwa Nazarat.&gt;&gt;

Banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝ Nda.&gt;&gt;‡

Yahuda, yì ɓwa mǝnana mak Yesu ka, nda aban came ateà. 6 Lang Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Mǝ Nda&gt;&gt; ka, kara à nyar nǝ nzǝmia à sukki a nzali. 7 Pǝlǝa Yesu nyare ɗia ama, &lt;&lt;Yana ɓwe na wu alkiyite le?&gt;&gt;

À eare ama, &lt;&lt;Yesu Ɓwa Nazarat.&gt;&gt;

8 Yesu eare ama, &lt;&lt;Ən nanà wun nǝma Mǝ Nda. Sǝ ɓǝ̀ mǝ nda wu alkiyitam ngga, wu ɗeki alaggana mem mǝnia ka ɓǝa o.&gt;&gt; 9 Mǝnia ka pa anggo ace mǝnana cau mana pur a kúni ka ɓǝ̀ lùmsǝo, mǝnana ama, &lt;&lt;Dâ, aɓalǝ aɓwana mǝnana a pam ngga, ǝn turta kǝɓwa mwashat ɗang.&gt;&gt;§

10 Shiman Bitǝrus kwetǝ nggeabyau, kwarǝna guro mala Pǝris Mǝgule nǝi, kasǝ kiri mǝlì kpat. (Lullǝ mǝno yì guro nda Malchus.) 11 Yesu banggi Bitǝrus ama, &lt;&lt;Nyesǝ nggeabyau mo oasǝi a ndè! A kǝ sǝni kǝla pa mǝ nǝ nu kwap mala tanni mǝnana Tárrám pam ama ɓǝn nu ka re?&gt;&gt;*

Yesu a ɓadǝm Annas Pǝris Mǝgule

(Matiu 26:57-58; Markus 14:53-54; Luka 22:54)

12 Pǝlǝa asoje andǝ mǝ'sàrǝ̀ban malea, andǝ amǝ munagara mala amǝ Yahudi, bwal Yesu, sǝ à taka abui. 13 A tadǝmbe ka à umnǝ Yesu a ɓadǝm Annas, nkil Kayafas, yì Pǝris Mǝgule a mǝno yì pǝlǝa ka. 14 Kǝ Kayafas mǝno nda kwarkir aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ama ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ ɓwa mwashat wú a kún aɓwana mala amǝ Yahudi ka.†

Shiman Bitǝrus makgìr súrǝ̀ Yesu

(Matiu 26:69-70; Markus 14:66-68; Luka 22:55-57)

15 Shiman Bitǝrus andǝ ɓe lagga mala Yesu wari a ban mǝnana à kútí nǝ Yesu kàm ngga. Mǝnia yì lagga ka Pǝris Mǝgule súrǝì pepè, nda sǝ à eari wi kutio aɓa ɓala mala Pǝris Mǝgule ka. 16 Bitǝrus ka ueo aban came a kunɓala nǝ nza. Sǝ mǝnia yì lagga mana pǝris mǝgule súrǝì ka, nyare yiu yi nacau nǝ muna-ɓwama mǝnana à tamsǝi ace yál kunɓala ka, pǝlǝa earî Bitǝrus ɓǝ̀ kutio. 17 Muna-ɓwame ɗì Bitǝrus ama, &lt;&lt;A nda gbal aɓalǝ amǝkpata ɓwa mǝno à bwali ka le?&gt;&gt;

Bitǝrus eari wi ama, &lt;&lt;Awo, ǝn pa aɓalǝia ɗàng.&gt;&gt;

18 Ɗwal nda kam kǝ̀rkǝ́r, pǝlǝa amǝtúró palta andǝ amǝ munagara bwal bǝsa, à kǝ dandǝ rǝia. Sǝ Bitǝrus yiu, yi cam a bania a kun bǝsa.

Pǝris Mǝgule ɗiki Yesu

(Matiu 26:59-66; Markus 14:55-64; Luka 22:66-71)

19 Pǝlǝa Pǝris Mǝgule tita ɗiki Yesu amur alaggana male andǝ kanigir male. 20 Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Acau mem ngga ǝn nea bwāng a ɓadǝm ɓwapǝndǝa kat. Sǝ ko aya pwari ka mǝ ndaban kanigir arǝ ndakpapi andǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli, ban ramba mala amǝ Yahudi. Ən na kǝ cau aɓa sǝmbǝrǝa ɗang. 21 Sǝ ace man sǝ à kǝ ɗìkiam? Ɗì ka aɓwana mǝnana à ok cau mana ǝn na ka. Yia ka à súrǝ́nà rǝ cau mǝnana ǝn na ka.&gt;&gt;

22 Lang Yesu bangŋǝna anggo ka, ɓeɓwa aɓalǝ amǝ yál Ndàmǝgule, mǝnana came a banì, kwak Yesu a takiri, sǝ bang ama, &lt;&lt;Anggo sǝ a nǝ pǝlǝì Pǝris Mǝgule cau?&gt;&gt;

23 Pǝlǝa Yesu ear ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn nacau mǝnana mǝɓane na ka, banggàm ɓá ɓwarke, sǝ ɓǝ̀ mǝsǝcau na ǝn na ka, mana nda tǝr koem a takiram?&gt;&gt;

24 Anggo, andǝa kǝ tà bu mǝnana à tàkà abu Yesu ka, sǝ Annas tasǝte a ban Kayafas, yì Pǝris Mǝgule.

Ɓaria andǝ tàruià tǝmce
súrǝ̀ Yesu mala Bitǝrus

(Matiu 26:71-75; Markus 14:69-72; Luka 22:58-62)

25 Aɓa mǝno anggo ka, Shiman Bitǝrus nda àkǝ̀ bancame a kun bǝsa, aban dandǝ rǝì. Sǝ aɓwana a banì ɗì ama, &lt;&lt;We ka, a pa aɓalǝ alaggana mala ɓwa mǝno re?&gt;&gt; Pǝlǝa yì ka, tǝmce, na ama, &lt;&lt;Awo, ǝn pa aɓalǝia ɗàng.&gt;&gt;

26 Sǝ ɓeɓwa mwashat aɓalǝ aguro mala Pǝris Mǝgule, ɓǝla mala ɓwa mǝnana Bitǝrus kasǝ kiri ka, nacau ama, &lt;&lt;Ən sǝno mǝni atà Yesu akanó a ɓaban re?&gt;&gt;

27 Bitǝrus nyare tǝmce, ama, &lt;&lt;Awo mǝ nda ɗang.&gt;&gt; Anggo ka, kara nggu ɓua.

A warinǝ Yesu a ɓadǝm Bilatus

(Matiu 27:1-2,11-14; Markus 15:1-5; Luka 23:1-5)

28 Nǝ dǝmbari ɗiɗyal ka à pusǝ Yesu a ɓala mala Kayafas, à um nǝi a banmǝgule mala Nggwamna, ɓwa Roma. Sǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi, mǝnana à tsǝki Yesu cau atè ka, à ɓinǝ kutio aɓa palta mala Nggwamna, acemǝnana ɓǝà kútí ka, à nǝ̀ pǝndǝki ɓamuria, mǝnana nǝ̀ tsǝa à pà nǝ̀ kùmô à nǝ̀ li girlina Lamsan Yàlîmurû raka.‡ 29 Ace mǝno ka, Bilatus pur a bania, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Ya cau na wu yiu nǝi amur mǝnia yì ɓwa ka le?&gt;&gt;

30 Pǝlǝa à eare ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa mǝnia ka, mǝ'ɓealɓikea na raka, ɓǝ́ pa sǝm nǝ̀ yiu nǝi a bano ɗàng.&gt;&gt;

31 Bilatus pǝlǝa banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda anggo ka, wu um nǝi, wu kya ɓashi wi nǝ nggurcau ma'wun la.&gt;&gt;

Pǝlǝa amǝ Yahudi eare ama, &lt;&lt;Sǝm pà nǝ́ rǝcandǝa mala kasǝ ɓashi-lú amur kǝɓwa ɗàng.&gt;&gt; 32 Mǝnia ka lùmsǝ cau mǝnana Yesu bang amur ulang lú mǝnana nǝ̀ wu ka.§

33 Pǝlǝa Bilatus nyare aɓa palta male sǝ túrban ɓǝà kútí nǝ Yesu a baní. Ɗì Yesu ama, &lt;&lt;A nda murǝm mala amǝ Yahudi le?&gt;&gt;

34 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɗiban ngga, a twali a mala ɓamuro le ko aɓea ɓwana na à no cau a muram ngga?&gt;&gt;

35 Bilatus ne wi ama, &lt;&lt;Mim ngga mǝ nda ɓwa Yahudi le? Aɓwana mô andǝ agbani pǝris ma'wun na à yiu nǝ we a ɓashi a banam ngga. Mana ɗe a pa?&gt;&gt;

36 Yesu eare ama, &lt;&lt;Domurǝm mem ngga mala ɓanza mǝnia na ɗang. Ɓǝ̀ pǝlǝ ama mala ɓanza man na ka, ɓǝ́ amǝkpatam nǝ̀ munǝo acem, à pà nǝ̀ eari aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ɓǝà bwalam ɗang. Awo, domurǝm mem ngga mala ɓanza man na ɗang.&gt;&gt;

37 Bilatus pǝlǝa ne Yesu ama, &lt;&lt;Ashe a nda murǝm!&gt;&gt;

Yesu eari wi ama, &lt;&lt;A bang ama mǝ nda murǝm. Ace kǝ mani sǝ à ɓǝ̀lám, sǝ yiu mem a ɓanza ka nda ace na mǝsǝcau, sǝ ɓwa mǝnana kat kǝ camata mǝsǝcau ka, kǝ kwakikiri kǝ ok giem.&gt;&gt;

38 Pǝlǝa Bilatus ɗì ama, &lt;&lt;Mana nda mǝsǝcau?&gt;&gt;

Bilatus pà Yesu ɓǝà wal-luí

(Matiu 27:15-31; Markus 15:6-20; Luka 23:13-25)

Bilatus nyare puro a ban amǝ Yahudi sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Mim ngga ǝn kumi nǝ ɓekǝ cauɓikea ɗang! 39 Sǝ wun amǝ Yahudi ka, ko aya pǝlǝa sǝ ɓǝ̀ yi karǝ nǝ Lamsan Yàlîmurû ka, pàk ka wu kǝ earce ama ɓǝn panzǝa wun ɓwa mwashat atà aɓwana mǝnana à kùria a ndàkurban ngga. Ado ka, wu earce ɓǝn panzǝa wun mǝnia yì &lt;Murǝm mala amǝ Yahudi&gt; ka le?&gt;&gt;

40 Sǝ à nyesǝi wi nǝ loasǝban ama, &lt;&lt;Awo, ɓwa mǝnia na à nǝ̀ panzǝa sǝmi ka ɗàng! Panzǝa sǝm Barabbas!&gt;&gt; (Barabbas ka à bwali acemǝnana yì ka, mǝ'mgbicau na.)

19

1 Bilatus pǝlǝa tsǝa à kwak Yesu nǝ kamso. 2 Asoje marǝki zwe kǝla mbulan-murǝm sǝ à oasǝì Yesu a ɓamúrí. À túrì wi daura ulang mala amurǝma arǝì, 3 sǝ à kǝ nyarke a ɓadǝmbi, à kǝ ne wi cau ɓanginǝban ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝo pwalo, we murǝm mala amǝ Yahudi!&gt;&gt; Sǝ à kǝ koe a ɓamǝsǝi nǝ ɓabuia.

4 Bilatus pǝlǝa pur ɗǝm a ban aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu kwaki kir wun! Mǝ ndo mǝ nǝ pusǝì, mǝ nǝ yinǝi a ban wun, sǝama wu sǝlǝ ama mim ngga ǝn kumi nǝ ɓekǝ cauɓikea ɗang.&gt;&gt; 5 Pǝlǝa Yesu pur a bania a nza, nǝ mbulan zwe a múrí andǝ daura mala amurǝma arǝì. Sǝ Bilatus nea wia ama, &lt;&lt;Ɓwe ndya ka!&gt;&gt;

6 Lang agbani pǝris andǝ amǝ'yál Ndàmǝgule nǝ̀ sǝni ka, à loasǝ già a kùli à na ama, &lt;&lt;Gbàllì a nggun-gangndǝi! Gbàllì a nggun-gangndǝi!&gt;&gt;

Bilatus na ama, &lt;&lt;Wu twali la, wu kya gbàllì a nggun-gangndǝi nǝ ɓamur rǝ wun! Acemǝnana mim ngga ǝn kumi nǝ ɓekǝ cauɓikea ɗang.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi eari wi ama, &lt;&lt;Aɓa nggurcau ma'sǝm ngga, ɓoaro ɓǝ̀ wú, acemǝnana twal ɓamúrì ama yì ka, Muna mala Ɓakuli na!&gt;&gt;

8 Lang Bilatus nǝ̀ ok man yì cau ka, gir nî pe wi ɓangciu kǝ̀rkǝ́r. 9 Pǝlǝa nyesǝ Yesu wari nǝi aɓa palta ɗǝm sǝ ɗì ama, &lt;&lt;We ka, a pur a ya ban?&gt;&gt;

Sǝ Yesu ka duk kúni più, pǝlǝi wi kǝ cau ɗàng. 10 Bilatus banggi wi ama, &lt;&lt;A pà nǝ nam cau ɗang? A sǝlǝ mbak ama mǝ ndanǝ rǝcandǝa mǝ nǝ panzǝo, ko mǝ nǝ tsǝa ɓǝà gbàllio a nggun-gangndǝi?&gt;&gt;

11 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;A pà nǝ kum rǝcandǝa a muram ɗàng, yi mǝnana ɓǝ̀ Ɓakuli pamo raka. Ace mǝno ka, ɓwa mǝnana tasǝam aɓa buo ka, cauɓikea male gulo kútì mò.&gt;&gt; 12 Lang Bilatus ok mǝnia yì cau ka, pǝlǝa ɓariki nǝ̀ alta njargula mǝnana nǝ̀ pusǝna Yesu nǝi ka. Sǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ka, à loasǝ già bàng-bàng ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a panzǝ ɓwa mǝnia sǝ au ka, lǝmdǝ ama a nda gyajam mala Kaisar, Mǝtala nzali ɗang! Acemǝnana ɓwa mana kat twal ɓamúrì ama yì ka, murǝm na ka, ɓwe ka mǝ'mgbicau na arǝ Mǝtala nzali!&gt;&gt;

13 Lang Bilatus nǝ̀ ok cau mǝno ka, pǝlǝa pusǝ Yesu a banfana sǝ eauwe do amur buno ɓashi mǝnana à kǝ tunǝi ama, &lt;&lt;Ban múr tali&gt;&gt; ka. (Nǝ kun Ibǝru ka à kǝ tunǝi ama, &lt;&lt;Gabbata.&gt;&gt;) 14 Anggo ka pwarizǝkya gbàshìnà a pwari gilǝrǝu ace Lamsan Yàlîmurû. Pǝlǝa Bilatus banggi amǝ Yahudi ama, &lt;&lt;Wu sǝni, murǝm ma'wun ndya ka!&gt;&gt;

15 Kara yia kat à lo arǝì gǝu ama, &lt;&lt;Wali ɓǝ̀ wu! Wali ɓǝ̀ wu! Gbàllì a nggun-gangndǝi!&gt;&gt;

Bilatus ɗia ama, &lt;&lt;Mana! Wu earce ɓǝ̀n gballì murǝm ma'wun a nggun le?&gt;&gt;

Pǝlǝa agbani pǝris malea ear ama, &lt;&lt;Kǝ murǝm pa a bu sǝm ɗàng, she kǝ Kaisar, Mǝtala nzali mala amǝ Roma!&gt;&gt; 16 Gandǝa Bilatus pea wia Yesu, ɓǝà kya gbàllì amur nggun-gangndǝi ka.

Sǝ à bwal Yesu à um nǝi.

À gbàllì Yesu amur nggun-gangndǝi

(Matiu 27:32-44; Markus 15:21-32; Luka 23:26-43)

17 À tsǝki wi nggun-gangndǝi mǝnana à nǝ̀ ká gbàllì amurí ka, a meali, sǝ pur aban ká a ban mǝnana à kǝ tunǝi ama &lt;&lt;Ban kpouloɓamuru&gt;&gt; ka. Nǝ kun Ibǝru ka, à tunǝ banì ama, &lt;&lt;Golgota.&gt;&gt; 18 Àkǝ̀ banì sǝ à gbàllì Yesu amur nggun-gangndǝi. À gbàllì aɓea aɓwana ɓari gbal andǝ Yesu, mwashat atà buì mǝlì sǝ ɓè ka atà buì mǝ'nggare, sǝ Yesu ka nda aɓa ɓalǝu.

19 Bilatus gilǝgir arǝ gbǝlang kpamgbang sǝ tsǝa à gbàllì arǝ nggun-gangndǝi amur Yesu. Cau mǝnana gilǝ ka nda, &lt;&lt;Yesu Ɓwa Nazarat, Murǝm Mala Amǝ Yahudi.&gt;&gt; 20 Ban mǝnana à gbàllì Yesu kàm ngga, sau nǝ là ɗàng, aɓwana pas ɓal mǝnia yì gìr à gilǝì ka, acemǝnana à gilǝì nǝ kún mala amǝ Ibǝru, andǝ kún mala amǝ Latin, andǝ kún mala amǝ Gǝrik. 21 Sǝ agbani pǝris wari a ban Bilatus à kya banggi wi ama, &lt;&lt;Kǝa gilǝ ama, &lt;Yì ka, nda Murǝm mala amǝ Yahudi&gt; ɗàng. Ɓoaro male ka à nǝ̀ gilǝ ama, &lt;Ɓwa mǝnia ka bang ama, yì nda Murǝm mala amǝ Yahudi.&gt; &gt;&gt;

22 Bilatus nyesǝia wia ama, &lt;&lt;Awo! Gìr mǝnana ǝn gilǝna ka dumǝna anggo.&gt;&gt;

23 Anzǝm mǝnana asoje gbàllìnà Yesu amur nggun-gangndǝi ka, à pwan agir-nggūrǝì à gauwia banì ine, sǝ koya soje ka twal banì mwashat. Sǝ nggea-daura male mǝnana à tè nǝ nggubyau mwashat, kunkpakǝri pa arǝì raka, à twali gbal. 24 Pǝlǝa à nea rǝia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm ngga na ama sǝm nǝ̀ sàngi daura man ɗang, a kun mani ka, ɓǝ̀ sǝm kocàca amurí, ɓwa mǝnana lì ka ɓǝ̀ twali.&gt;&gt; Mǝnia yì gìr ka yi pa anggo ace mǝnana ɓǝ̀ lùmsǝ cau mala Ɓakuli mǝnana bang ama,

&lt;&lt;À gakkia rǝia adaura mem

sǝ à kocàca ace

nggea-daura mem.&gt;&gt;*

Mǝnia ka nda gìr mǝnana asoje pê ka.

25 Nggea Yesu, andǝ mǝ'eam ngge mǝɓwame, andǝ Maryamu mālá Kilobas, andǝ Maryamu Ɓwa Magdala ka, à ndaban came tù a ban nggun-gangndǝi mǝnana à gbàllì Yesu amurí ka. 26 Yesu sǝn nggè andǝ ɓe lagga male mǝnana earkiyi ace raka aban came a banì; pǝlǝa banggi nggè ama, &lt;&lt;Nnâ, munio ndya ka.&gt;&gt;

27 Sǝ ne mǝnia yì lagga male ka ama, &lt;&lt;We ka, nggo ndya ka.&gt;&gt; Twal a pwari mǝno ka, mǝnia yì lagga mala Yesu ka, um nǝ nggea Yesu a ɓala male.

Lú mala Yesu

(Matiu 27:45-56; Markus 15:33-41; Luka 23:44-49)

28 Yesu sǝlǝna ama ado ka agir mǝnana kat Ɓakuli túrí ɓǝ̀ yi pea ka, malǝna pea, sǝ ace mǝnana ɓǝ̀ cau mala Malǝmce mala Ɓakuli ɓǝ̀ lùmsǝ ka, bang ama, &lt;&lt;Ən nggǝ ok mǝsamur.&gt;&gt;

29 Kwar ndakam a banì, mǝnana lùmsǝ nǝ mùr-ɓǝlanggun anap mǝhangŋe ka, pǝlǝa asoje par soso aɓalǝi, sǝ à loasǝi a kun gara, à tsǝki wi a kúni ɓǝ̀ nu. 30 Lang Yesu sonzǝ mur anap nì ka, na ama, &lt;&lt;Malǝna!&gt;&gt;

Pǝlǝa dili múrí sǝ pa yilǝmi.

À zuɓi Yesu nǝ kaɗa a mǝsǝnkanggari

31 Pwari mǝno ka pwari gilǝrǝu na, acemǝnana ɓǝ̀ ban fana ka, pwari Sabbat na. Sǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ka, à pà nǝ̀ earce ɓǝ̀ alú ueo akanó aban gyare amur anggun-gangndi, ɓǝà bwal ɓè pwari mǝno kǝ yiu ka ɗàng. Ace mani ka à banggi Bilatus ama, ɓǝ̀ earia wia ɓǝà ɓungi akusǝ aɓwana mǝnana à gbàllia amur anggun-gangndi ka. À earce pe anggo ace mǝnana ɓǝà wu tù à nǝ̀ sulǝ aluia a nzali. À zǝmba anggo acemǝnana mǝnia yì pwari Sabbat ka, pwari mǝfele na a ban amǝ Yahudi, sǝ ɗǝm ngga pwari mǝgule na, acemǝnana yi karǝ nǝ Pwari Lamsan ngga. 32 Asoje pǝlǝa à wario à kya ɓungi akusǝ aɓwana mǝnana à gbàllia a bu mǝlì andǝ bu mǝ'nggare mala Yesu ka. 33 Lang à yiu a ban Yesu ka, à sǝni ka Yesu angŋa dǝmba wuna, sǝ à ɗeki, à ɓungi akusǝi ɗàng. 34 Sǝa ma, mwashat aɓalǝ amǝnia yì asoje ka, zuɓi Yesu a nkanggari nǝ kaɗa, kara nkila andǝ mùr puro aban sukkio. 35 Ɓwa mǝnana sǝn mǝnia yì gìr ka, nda bang ce ka, sǝ cau mǝnana na ka mǝsǝcau na, ace mǝnana wun gbal ka ɓǝ̀ wu ak cê, sǝ ɓǝ̀ wu pa ɓamur wun. 36 Mǝnia yì gìr ka pa anggo ace mǝnana ɓǝ̀ lùmsǝ cau mala Ɓakuli mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce ama, &lt;&lt;À pà nǝ̀ ɓun mu kǝ bare ɗàng.&gt;&gt;† 37 Sǝ ɓè ban ɗǝm aɓa Malǝmce mala Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Aɓwana nǝ̀ sǝn ɓwa mǝnana à zuɓi nǝ kaɗa ka.&gt;&gt;‡

À tsǝk Yesu a ɓembe

(Matiu 27:57-61; Markus 15:42-47; Luka 23:50-56)

38 Nǝ nzǝ́mò ka, Yisǝfu, ɓwa Arimatiya zǝmbi Bilatus ama, nǝ̀ twal lú Yesu. (Yì Yisǝfu ka mǝkpata Yesu na aɓa sǝmbǝrǝa, acemǝnana kǝ ɓanggi aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi.) Bilatus pǝlǝa earî wi ɓǝ̀ twali. Nda sǝ Yisǝfu wario kya twal lú Yesu um nǝi ka. 39 § Nikodimus, ɓwabura mǝnana ɗiɗyal yiu a ban Yesu nǝ du ka, wari atà Yisǝfu. Yinǝ mùrú mǝ'rǝmɓoarne, a buì, ace hasǝi lú. Mùruî ka à pè nǝ myang nggun mǝr mana à zurǝì andǝ muku nggun-alus ka. Dǝmbǝrya male na tyang lumi-tàrú. 40 Aburana mǝnia yia kǝm ngga à twal lú Yesu sǝ à marǝki aɓa nggurbyau pwasǝa andǝ mùrú mǝ'rǝmɓoarne, kǝla mǝnana amǝ Yahudi kǝ pang nǝ lú sǝ à nǝ̀ tsǝì ka. 41 A ban mǝnana à gbàllì Yesu kàm ngga, ɓe ɓaban nda kam nǝ ɓembe aɓalǝi, mǝnana à kwarí aɓa sorotali ka, bǝshe na, à malaká tsǝk kǝɓwa kàm ɗàng. 42 Sǝ acemǝnana pwari mǝno ka pwari gilǝrǝu na ace Sabbat andǝ Lamsan Yàlîmurû mala amǝ Yahudi ka, sǝ acemǝnana gbal mǝno yì ɓembe ka nda a bania tù ka, à tsǝk lú Yesu aɓalǝi.

20

Lo mala Yesu a ɓembe nǝ yilǝmu

(Matiu 28:1-8; Markus 16:1-8; Luka 24:1-12)

1 Anzǝm pwari Sabbat nǝ tadǝmbari ɗiɗyal, ban na mbul-mbul più, Maryamu Ɓwama Magdala wari a ɓembe, sǝ kya sǝni ka tali mǝnana à girna kun ɓembe nǝi ka, à gǝshini. 2 Pǝlǝa nyar nǝ mire aban ká aban Shiman Bitǝrus andǝ ɓe lagga, mǝnana Yesu kǝ earce kǝ̀rkǝ́r ka, sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;À pusǝna Mǝtala sǝm Yesu a ɓembe, sǝ sǝm súrǝ̀ ban mǝnana à wari nǝi kam ngga ɗang!&gt;&gt;

3 Pǝlǝa Bitǝrus andǝ mǝno yì ɓe lagga ka, à puro à dǝshi ɓembe. 4 Yia kǝm ngga à nda aban ká nǝ mire, sǝ mǝno yì ɓe lagga ka ɓangŋa aki Bitǝrus dǝmba yi bik ban ɓembe. 5 Pǝlǝa dili muri a kun ɓembe, sǝn anggubyau-múr lú aɓa ɓembe sǝ kútí ɗang. 6 Lang Shiman Bitǝrus yiu nǝnzǝ́mò ka, kara kútí nǝ kútiô aɓa ɓembe. Yì gbal ka kǝ anggubyau-múr lú nda sǝn ngga, 7 sǝ nggurbyau mǝnana à marǝkina ɓamur Yesu nǝi ka, pà aban acili anggurbyau mǝnana à tsǝ̀ngŋǝ̀nàban Yesu nǝia ka ɗàng; male ka à kàrrì à nongsǝi ɗàng. 8 Sǝ lagga mǝnana akdǝmba ɓangŋa yiu a kún ɓembe ka, kútí gbal aɓa ɓembe; sǝn agir nì kat, sǝ ear ama mǝsǝcau na, Yesu longŋǝni ɓembe. 9 Kaniama gìr mǝnia ka nǝ̀ yia kumban ngga, yìa ka, à bwalta cau mala Malǝmce mala Ɓakuli mǝnana bang ama, Yesu nǝ̀ loapi ɓembe nǝ yilǝmu ka ɗàng. 10 Pǝlǝa alaggana mǝno nyare à o a la.

11 Sǝ Maryamu ka came a nza a kún ɓembe aban ɓuá. Nǝ́ ɓuá a kúni, sǝ dìlì múrí nǝ̀ sǝn ɓá ɓembe. 12 Kara sǝn amǝturonjar mala Ɓakuli ɓari nǝ agir-pwasǝa arǝia, aban do, aban mǝnana à nongsǝ lú Yesu kàm ɗiɗyal ka. Mwashat ka do nǝ ban ɓamúrí, sǝ ɓè mǝnia mwashat ka nda a bu ban akusǝi. 13 Sǝ à ɗì Maryamu ama, &lt;&lt;Ɓwama, mana pur arǝò sǝ a kǝ ɓua le?&gt;&gt;

Pǝlǝa Maryamu earia wia ama, &lt;&lt;Aɓwana twalna Mǝtalem à umna nǝi, sǝ ǝn súrǝ̀ ban mǝnana à tsǝì kàm ngga ɗàng!&gt;&gt;

14 Sǝ pǝlǝ rǝì, nǝ̀ u ka, kara sǝn Yesu aban came a baní, sǝ sǝlǝ ama Yesu na ɗang. 15 Pǝlǝa Yesu ɗì ama, &lt;&lt;Ɓwama, mana pur arǝò sǝ a kǝ ɓua? Yana ɗe a alkite?&gt;&gt;

Maryamu kǝ sǝni kǝla yì ka, mǝtala ɓaban na, pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, ɓǝ̀ a nda a twali ka, banggàm ban mǝnana a tsǝì kàm ngga, ace mǝnana ɓǝ̀n kyane ɓǝ̀n kya twali ka.&gt;&gt;

16 Pǝlǝa Yesu tunǝi nǝ lùllǝì ama, &lt;&lt;Maryamu!&gt;&gt;

Pǝlǝa pǝlǝ rǝì a baní sǝ na ama, &lt;&lt;Rabbonai!&gt;&gt; (Mǝnia nǝ kun Ibǝru ka nda &lt;&lt;Malǝm.&gt;&gt;)

17 Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Ce a kúr a rǝàm ɗàng, acemǝnana ǝn malaká nyare aban Tárrám a kùli peatu ɗàng. Ado ka, kyane aban amǝ'eambǝam, alaggana mem, kya banggia wia ama, Mǝ ndo mǝ nǝ nyare aban Tárrám, mǝnana nda Tárrià ka, aban Ɓakuli mem, mǝnana nda Ɓakuli malea ka.&gt;&gt;

18 Anggo sǝ Maryamu Ɓwama Magdala wario kya kum alaggana mala Yesu sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Ən sǝnǝna Mǝtalabangŋo Yesu!&gt;&gt; Pǝlǝa banggia wia cau mǝnana Yesu banggi wi ka.

Yesu pusǝrǝi aban alaggana male

(Matiu 28:16-20; Markus 16:14-18; Luka 24:36-49)

19 Nǝ pwarikpǝra a mǝno yì pwari a nzǝm pwari Sabbat ka, alaggana mala Yesu nda atārǝia aɓa kurǝm. À girki akunkurǝm acemǝnana à kǝ ɓanggi aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi. Ɓalǝia ama nǝ̀ kasǝ ka, kara à sǝn Yesu purna, camǝna aɓalǝia, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo.&gt;&gt; 20 Lang bangŋǝna anggo ka, pǝlǝa lǝmdǝia wia anpenye mǝnana arǝ abui andǝ nkanggari ka. Alaggane lùmsǝ nǝ banɓoarnado acemǝnana à sǝnǝna Mǝtalabangŋo ka.

21 Yesu banggia wia ɗǝm ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo. Kǝla mǝnana Tárrám túrǎm ngga, anggo gbal sǝ ǝn nggǝ túr wun.&gt;&gt; 22 Pǝlǝa pyaupia wia lin'ueo amúrià sǝ na ama, &lt;&lt;Wu ak Bangŋo Mǝfele. 23 Ɓǝ̀ wu twali aɓwana ban acauɓikea malea ka, à twalǝnia wia banì. Sǝ ɓǝ̀ wu twalia wia banì raka, yia ka à twalia wia banì gbal ɗàng.&gt;&gt;

Yesu lǝmdǝ ɓamúrì aban Toma

24 Toma, mwashat aɓalǝ alaggana lum-nong-ɓari, mǝnana à kǝ tunǝi ama Pasa ka, pa aɓalǝia, a pwari mǝno Yesu yiu abania ka ɗang. 25 Pǝlǝa aɓi alaggana banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝm sǝnǝna Mǝtalabangŋo!&gt;&gt;

Sǝ Toma banggia wia ama, &lt;&lt;Mim ngga pà mǝ nǝ earnǝ mǝno ka ɗàng, she ɓǝn sǝnǝna akun anpenye mala akūsà mǝnana arǝ abui, sǝ ǝn jena kun anpenye nǝ munabuam, sǝ ǝn tsǝ́ngŋǝ̀nà buam arǝ penye mǝnana a nkanggari ka.&gt;&gt;

26 Anzǝm nongŋo tongno-nong-tàrú ka, alaggana nda ɗǝm atārǝia a ɓala andǝ Toma, sǝ akunakurǝm ngga à girkinia kat; kara Yesu yi cam ɗǝm aɓalǝia sǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo.&gt;&gt; 27 Pǝlǝa lǝmdǝì Toma abui sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Sǝn abuam; sǝ wu tsǝk muna-buo kani; sárǝ́ buo tsǝì arǝ penye mana a mǝsǝ nkanggariam ngga. Ɗeki ɓabum tuti mo, earnǝ cau!&gt;&gt;

28 Toma pǝlǝa eari Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalem andǝ Ɓakuli mem!&gt;&gt;

29 Yesu pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Nda acemǝnana a sǝnǝnam ngga, sǝ a nǝ earnǝ mim le? Aɓwana mǝnana à sǝnam raka, sǝ à ak cau mem nǝ ɓabumia kat ka, à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli!&gt;&gt;

Gir mǝnana tsǝa sǝ à gilǝ
mǝnia yì malǝmce ka

30 Yesu pakki aɓea agir-ndǝlǝki pas a mǝsǝ alaggana male, mǝnana à gilǝia aɓa malǝmce mǝnia raka. 31 Sǝ amǝnia à gilǝia ka, nda ace mǝnana ɓǝ̀ wu earnǝi ama Yesu nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban, Muna mala Ɓakuli; sǝ aɓa paɓamuru ma'wun a baní ka, wu nǝ̀ kum yilǝmu aɓa rǝcandǝa mala lùllǝì.

21

Yesu pusǝrǝi aban alaggana
male a Galili

1 Nǝ nzǝ́mò ka, Yesu nyar ɗǝm pusǝrǝi a ban alaggana male a kun Garang Tiberiya. Ani sǝ gir nî pa. 2 Shiman Bitǝrus, sǝ Toma mǝnana à tunǝki ama Pasa ka, andǝ Nataniyel ɓwa Kana mala Galili, andǝ amuna-burana mala Zabadi, andǝ aɓea alaggana mala Yesu ɓari, à nda atārǝia kat. 3 Pǝlǝa Shiman Bitǝrus banggi aɓi ama, &lt;&lt;Mim ngga mǝ ndo mǝ nǝ o a taula.&gt;&gt;

Sǝ aɓi banggi wi gbal ama, &lt;&lt;Sǝm nǝ̀ ká atò.&gt;&gt; Pǝlǝa yia kat à eauwe a waru malea aban ká taula. Sǝ a bu du mǝno ka à bwal kǝgìr ɗang.

4 Ban kwarǝna, pwari nǝ̀ nggǝ eau ka, Yesu yiu yi came a kun mur sǝ yia alaggana ka à sǝlǝ ama Yesu na ɗang. 5 Pǝlǝa tunǝban ɗia ama, &lt;&lt;Wun alaggana, wu bwal kǝ nji le?&gt;&gt;

À ear ama, &lt;&lt;Awo!&gt;&gt;

6 Pǝlǝa Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Wu túr ndámbú ma'wun atà bu mǝlì mala waru, wu nǝ̀ bwal nji!&gt;&gt; Pǝlǝa à túr ndámbú a mùr sǝ à bwal nji kǝ̀rkǝ́r, yàle à gandǝ nun ndámbú, à eamsǝi aɓa waru ɗang, acemǝnana anji làkkì pas aɓa ndámbú.

7 Sǝ lagga mǝnana Yesu earkiyi ace raka ne Bitǝrus ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo na!&gt;&gt; Lang Shiman Bitǝrus oè ama Mǝtalabangŋo na ka, kara twal daura male mǝnana swárí sǝ kútí a túró ka, oasǝi arǝì, tǎ zurro a mùr sǝ oakio aban ká a kún mùr. 8 Acili alaggana ueo aɓa waru aban nungi ndámbú mǝnana lùmsǝ nǝ nji ka, aban ká a nza. Ban mǝnana waru nda kam aɓa mùr ka sau nǝ nza ɗàng; sauwa male nda kǝla kusǝu gbǝman-tàrú.

9 Lang à nǝ̀ yia eau a nza ka, à sǝn nkalang bǝsa aban earke nǝ anji-twana amurí andǝ bǝredi a banì. 10 Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Wu yiu nǝ aɓea anji aɓalǝ amǝnana wu bwal adyan ngga.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Shiman Bitǝrus eauwe aɓa waru sǝ kya nun ndámbú eamsǝi a kún nza. Ndámbú lùmsǝ nǝ anji mǝgulke gbǝman-nǝ-lumi-tongno nǝ mǝsǝì tàrú (153), sǝ kat andǝ làkkì mala anji mǝno ka, ko bǝti ndámbú san ɗàng. 12 Yesu pǝlǝa tunǝia ama, &lt;&lt;Wu yiu wu lìli!&gt;&gt; Sǝ kǝɓwa pà kàm atà alaggana male, mǝnana gandǝ ɗî ama, a nda yana le ka ɗàng, acemǝnana yia kat ka, à sǝlǝna ama Mǝtalabangŋo na. 13 Pǝlǝa Yesu twal bǝredi pea wia, anggo gbal sǝ pang nǝ anji.

14 Mǝnia ka nda tàruià pusǝrǝu mala Yesu a ban alaggana male anzǝm loapi ɓembe male.

Yesu andǝ Bitǝrus

15 Anzǝm mǝnana à lina girlina ka, Yesu pǝlǝa ɗì Shiman Bitǝrus ama, &lt;&lt;Shiman muna mala Yohana, a earcem kútì amǝnia ka le?&gt;&gt;*

Bitǝrus eare ama, &lt;&lt;E, Mǝtalabangŋo, a sǝlǝna ama ǝn nggǝ earceo.&gt;&gt;

Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Ɗenyi nǝ amuna-nzur mem.&gt;&gt;

16 Yesu ɗì ɗǝm ama, &lt;&lt;Shiman muna mala Yohana, a earcem le?&gt;&gt;

Shiman ama, &lt;&lt;E, Mǝtalabangŋo, a sǝlǝna ama ǝn nggǝ earceo.&gt;&gt;

Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Tsǝkir anzur mem.&gt;&gt; 17 Yesu nyare ɗì Shiman Bitǝrus tàruià ɗiban ɗǝm ama, &lt;&lt;Shiman muna mala Yohana, a kǝ earcem le?&gt;&gt;

Bum Bitǝrus kìɗìkì nǝ mǝnia yì tàruià ɗiban ngga. Nda sǝ ne Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, a súrǝ̀ agir kat. A sǝlǝna ama mim ngga ǝn nggǝ earceo!&gt;&gt;

Pǝlǝa Yesu banggi wi ama, &lt;&lt;Tsǝkir anzur mem. 18 Mǝ nda ban banggo mǝsǝcau: mǝnana a kǝ long-nǝ-lo ka, a kǝ gandǝ oasǝ agir a rǝo sǝ a kǝ wari a ban mǝnana kat a earce a nǝ ká kàm ngga. Sǝ ɓǝ̀ a enà ka, a nǝ sárǝ́ abuo, sǝ aɓea ɓwana ɗàng nda à nǝ̀ oasǝo agir a rǝò, sǝ à nǝ̀ ká nǝ we, a ban mǝnana a earce ká kàm raka.&gt;&gt;

19 Yesu na anggo ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ ulang njar mǝnana Bitǝrus nǝ̀ wù nǝi ka, mǝnana nǝ̀ gusǝlǝ lullǝ Ɓakuli ka. Pǝlǝa Yesu ne wi ama, &lt;&lt;Yiu atàm.&gt;&gt;

Yesu andǝ lagga mana
earkiyi ce ka

20 Bitǝrus pǝlǝ rǝì sǝ sǝn lagga mǝnana Yesu earkiyi ace raka a nzǝmia, aban yiu ateà. Yì nda kǝ lagga mǝnana eangnǝ arǝ Yesu a masǝlǝata ligirlina malea, sǝ ɗìkiyi Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, yana ɓwe na nǝ̀ meo ka?&gt;&gt; 21 Lang Bitǝrus nǝ̀ sǝni ka, pǝlǝa ɗì Yesu ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, sǝ lagga man ngga, mana nǝ̀ kumi?&gt;&gt;

22 Yesu eari wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn eare nǝma yì ka, ɓǝ̀ do nǝ yilǝmu bà nyare mem ngga, mana oasǝo aɓalǝi? We ka, kpatam!&gt;&gt;

23 Kara cau akban aɓalǝ acili amǝkpata Yesu ama mǝnia yì lagga ka, pà nǝ̀ wu ɗàng. Sǝ anggo sǝ Yesu na ɗang. Yesu ka bang nǝ bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ǝn eare nǝma yì ka, ɓǝ̀ do nǝ yilǝmu bà nyare mem ngga, mana oasǝo?&gt;&gt;

24 Mǝnia yì lagga ka nda mǝnana bang cau amur agir mǝnia, sǝ gilǝia aɓa Malǝmce ka. Sǝ sǝm sǝlǝna ama cau mǝnana na ka, mǝsǝcau na.

Masǝlǝata cau

25 Aɓea agir ndakam pas mǝnana Yesu pea ka, yàle ɓǝà na ama, à nǝ̀ kpatea mwashat-mwashat à nǝ̀ gilǝia kat ka, ǝn nggǝ sǝni nǝma ɓanza kat ka, pà nǝ̀ gandǝ bwal amalǝmce mǝnana à nǝ̀ gilǝia ka ɗàng.

* 1:5 1:5 sǝ pǝndǝa ka gandǝ bwalte ɗàng: Ko &lt;&lt;sǝ pǝndǝa ka pà nǝ̀ gandǝ limge ɗang.&gt;&gt;

† 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:1; Mar 1:4; Luk 3:1,2.

‡ 1:20 1:20 Kǝrǝsti (nǝ kún Gǝrik) ko Mezaya (nǝ kún Ibǝru) ka ɓālǝi nda: Ɓwa mǝnana à ɗārǝì wi mùrú olif amurí, mǝnana lǝmdǝ ama Ɓakuli tsǝngŋǝni a buno-gulo andǝ rǝcandǝa ka.

§ 1:21 1:21 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 18:15; Mal 4:5.

* 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:3.

† 1:25 1:25 Sǝn cau amur Kǝrǝsti a 1:20.

‡ 1:51 1:51 Ɓalli gbal aɓa: Tite 28:12.

* 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:1-27.

† 2:17 2:17 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:9.

‡ 2:19 2:19 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:61; Mat 27:40; Mar 14:58; Mar 15:29.

* 3:14 3:14 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 21:9.

† 3:23 3:23 Ɓalli gbal aɓa: Mat 14:3,4; Mar 6:17,18; Luk 3:19,20.

‡ 3:35 3:35 Ɓalli gbal aɓa: Mat 11:27; Luk 10:22.

* 4:5 4:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 33:19; Jes 24:32.

† 4:9 4:9 Ɓalli gbal aɓa: Ezr 4:1-5; Nehe 4:1-2.

‡ 4:9 4:9 kǝgìr kǝ kpapi amǝ Yahudi andǝ amǝ Samariya raka: Ko &lt;&lt;amǝ Yahudi nukiyi gir ko à likiyi gir a kwar mwashat andǝ amǝ Samariya raka.&gt;&gt;

§ 4:44 4:44 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:57; Mar 6:4; Luk 4:24.

* 4:45 4:45 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 2:23.

† 4:46 4:46 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 2:1-11.

* 5:10 5:10 Ɓalli gbal aɓa: Nehe 13:19; Ir 17:21.

† 5:29 5:29 Ɓalli gbal aɓa: Dan 12:2.

‡ 5:33 5:33 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 1:19-27; 3:27-30.

§ 5:37 5:37 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:17; Mar 1:11; Luk 3:22.

* 6:4 6:4 Lamsan Yàlîmurû: Pakkiɗire ace ɗenyi nǝ pwari purî ɓá do guro mala amǝ Isǝrayila aɓa nzali Masar.

† 6:7 6:7 dinari: Ko &lt;&lt;boalo túró zongŋo tongno-nong-tàrú.&gt;&gt;

‡ 6:25 6:25 Rabbi: Ko &lt;&lt;Mǝkanigir, ko Malǝm&gt;&gt;

§ 6:31 6:31 Ɓalli gbal aɓa: Pur 16:4; Ang 78:24-25; Nehe 9:15.

* 6:45 6:45 Ɓalli gbal aɓa: Isha 54:13.

† 6:68 6:68 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:16; Mar 8:29; Luk 9:20.

* 7:2 7:2 Ɓalli cê aɓa: Pur 23:16; Pǝris 23:34; Nggur 16:13.

† 7:22 7:22 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:10; Pǝris 12:3.

‡ 7:37 7:37 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 23:36.

§ 7:38 7:38 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 47:1; Zak 14:8.

* 7:42 7:42 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 7:12; Mik 5:2.

† 7:50 7:50 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 3:1-2.

* 8:5 8:5 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 20:10; Nggur 22:22-24.

† 8:12 8:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:14; Yoh 9:5.

‡ 8:13 8:13 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 5:31.

§ 8:17 8:17 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 19:15.

* 8:24 8:24 Mǝ Nda: Aban amǝ Yahudi ka lullǝu mana karban kat nǝ fele à tunǝ Ɓakuli nǝi ka nda &lt;&lt;Yahweh,&gt;&gt; sǝ ɓālǝi ka nda &lt;&lt;Mǝ nda.&gt;&gt; Arǝ aɓea ban aɓa Cau Amsǝban a nê mala Yohana ka, Yesu pak túró nǝ &lt;&lt;Mǝ Nda&gt;&gt; ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ ama yì nda ɓwe.

† 8:33 8:33 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:9; Luk 3:8.

‡ 8:58 8:58 Mǝ ndakam: Mǝnia yì cau ama &lt;&lt;Mǝ ndakam&gt;&gt; ko &lt;&lt;Mǝ nda&gt;&gt; ka lǝmdǝ ama Yesu na arǝ na ama yì ka, Ɓakuli na, kǝla mana Ɓakuli tunǝ ɓamúrì ama &lt;&lt;Mǝ nda&gt;&gt; aɓa malǝmce Pur 3:14 ka.

* 9:2 9:2 Ɓalli gbal aɓa: Luk 13:2; Atúró 28:4; Ezǝk 18:20; Pur 20:5.

† 9:3 9:3 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 11:4.

‡ 9:5 9:5 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:14; Yoh 1:4; 8:12; 12:46.

§ 9:39 9:39 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 5:27; 3:19; Mat 15:14.

* 10:1 10:1 Ɓalli gbal aɓa: Mar 6:34.

† 10:8 10:8 Ɓalli gbal aɓa: Ir 23:1; Ezǝk 34:2.

‡ 10:11 10:11 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:11; Ezǝk 34:11; Ib 13:20; 1Bit 5:4; Sǝn 7:17; 1Yoh 3:16; Yoh 15:13.

§ 10:15 10:15 Ɓalli gbal aɓa: Mat 11:24.

* 10:16 10:16 Ɓalli gbal aɓa: Isha 56:8; Yoh 11:52; 17:20; Afi 2:13-18; 1Bit 2:25.

† 10:23 10:23 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 3:11; 5:12.

‡ 10:33 10:33 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 24:16; Mar 14:64.

§ 10:34 10:34 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 8:17; Ang 82:6.

* 11:1 11:1 Ɓalli gbal aɓa: Mar 11:1; Luk 10:38.

† 11:2 11:2 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 12:3; Luk 7:38; Mar 14:3.

‡ 11:19 11:19 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 2:11.

§ 11:24 11:24 Ɓalli gbal aɓa: Dan 12:2; Yoh 5:28; Atúró 24:15.

* 11:26 11:26 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:47; 8:51.

† 11:27 11:27 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:16.

‡ 11:38 11:38 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:60; Mar 15:46; Luk 24:2; Yoh 20:11.

* 12:1 12:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:6-11; Mar 14:3-9; Luk 7:37-38.

† 12:4 12:4 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:71; 13:26.

‡ 12:13 12:13 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:25,26.

§ 12:15 12:15 Ɓalli gbal aɓa: Zak 9:9.

* 12:34 12:34 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:4; Isha 9:7; Ezǝk 37:24,25; Dan 7:14.

† 12:38 12:38 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:1.

‡ 12:40 12:40 Ɓalli gbal aɓa: Isha 6:10.

* 13:2 13:2 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:71; Mar 14:10.

† 13:5 13:5 Ɓalli gbal aɓa: Luk 7:44; 22:27.

‡ 13:15 13:15 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 2:21.

§ 13:17 13:17 Ɓalli gbal aɓa: Luk 11:28; Jem 1:25.

* 13:18 13:18 Ɓalli gbal aɓa: Ang 41:9.

† 13:20 13:20 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:40; Luk 10:16.

* 14:13 14:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:7; Yoh 15:7,16; 16:23; Jem 1:5.

† 14:15 14:15 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 15:10; 1Yoh 5:3; 2Yoh 6.

‡ 14:23 14:23 Ɓalli gbal aɓa: 1Yoh 2:24; Sǝn 21:3.

§ 14:27 14:27 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 16:33; Filp 4:7; Kol 3:15; Yoh 20:19.

* 15:1 15:1 Ɓalli gbal aɓa: Isha 5:1-7; Ezǝk 19:10; Mar 12:1-9; Mat 15:13; Rom 11:17.

† 15:4 15:4 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 6:56; 1Yoh 2:6.

‡ 15:7 15:7 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 14:13; 16:23; Mat 7:7; Jem 1:5.

§ 15:12 15:12 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 13:34.

* 15:13 15:13 Ɓalli gbal aɓa: Rom 5:7; Yoh 10:11.

† 15:14 15:14 Ɓalli gbal aɓa: Luk 12:4.

‡ 15:20 15:20 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:24; Luk 6:40; Yoh 13:16; 1Kor 4:12; Atúró 4:17; 1Bit 4:14; Sǝn 2:3.

§ 15:25 15:25 Ɓalli gbal aɓa: Ang 35:19; 69:4.

* 16:2 16:2 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 9:22; Atúró 26:9-11; Isha 66:5.

† 16:32 16:32 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 4:23; Mar 14:27; Zak 13:7.

‡ 16:33 16:33 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 14:27; 15:18; Rom 8:37; 2Kor 2:14; Sǝn 3:21.

* 17:9 17:9 Ɓalli gbal aɓa: Luk 22:32; Yoh 14:16.

† 17:24 17:24 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 1:14; 17:5; Mat 25:34.

* 18:1 18:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:30,36; Mar 14:26,32; Luk 22:39; 2Sam 15:23.

† 18:3 18:3 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:47-56; Mar 14:43-50; Luk 22:47-53.

‡ 18:5 18:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:14.

§ 18:9 18:9 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 17:12; 6:39.

* 18:11 18:11 Ɓalli gbal aɓa: Mar 10:38; 14:36.

† 18:14 18:14 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 11:49-51.

‡ 18:28 18:28 à nǝ̀ pǝndǝki ɓamuria, mǝnana nǝ̀ tsǝa à pà nǝ̀ kùmô à nǝ̀ li girlina Lamsan Yàlîmurû raka: Amǝ Yahudi mǝnana à je aɓwana mala acilia anzali ko à gbashi bania tù a dǝm Lamsan Yàlîmurû ka à earia wia ɓǝa li girlina Lamsan Yàlîmurû ɗang.

§ 18:32 18:32 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 3:14; 12:32.

* 19:24 19:24 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:18.

† 19:36 19:36 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:46; Ɓal 9:12; Ang 34:20.

‡ 19:37 19:37 Ɓalli gbal aɓa: Zak 12:10; Sǝn 1:7.

§ 19:39 19:39 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 3:1,2.

* 21:15 21:15 a earcem kútì amǝnia ka le: Ko &lt;&lt;a earcem amur agir mǝnia ka le?&gt;&gt;

Amǝ Mishan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Atúró mala

AMƏ MISHAN

Mǝncau

Cau mana aɓa Atúró mala amǝ Mishan ka mǝgilǝe tita ne aɓa Malǝmce mala Luka. Bangcau amur lang sǝ amǝkpata Yesu mǝdǝmbe, aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele ka, à mesǝ Cau Amsǝban a ɓanza malea kat. Bangcau amur atúró, andǝ agya mishan mala amǝ'mishan kǝla a Bitǝrus, andǝ Yohana, andǝ Jemis, andǝ Bulǝs; andǝ mala acilia aɓwana-mǝgule amur ikǝlisiya mana ɗiɗyal ka kǝla a Itǝfanu, andǝ Barnabas, andǝ Pǝrisǝla andǝ Akila, andǝ Lidiya. Bang cau amur lang sǝ Yesu túrban nǝ Bangŋo Mǝfele ɓǝ̀ pea amǝkpata Yesu rǝcandǝa mala banggi ko yana le ka, a koya ban Cau Amsǝban mala Yesu. Masǝlǝi nǝ yiu mala Bulǝs nǝ Cau Amsǝban a Roma, yì nggea-là mala Domurǝm mala amǝ Roma. Gìr mǝnana Bangŋo Mǝfele andǝ amǝkpata Yesu amǝ'mǝsǝcau nì pe ka, à gilǝì ace loasǝ paɓamuru mala aɓwana ɓǝa kum rǝcandǝa aɓa do mǝkwane.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Gilǝrǝu ace nakún1:1-26

Masǝlǝata kwarkiru mala Yesu andǝ pàcau male1:1-14

Mǝ'ak bantúró mala Yahuda1:15-26

Nakún a Urǝshalima2:1--8:3

Nakún a nzali Yahudi andǝ Samariya8:4--12:25

Túró Mishan mala Bulǝs13:1--28:31

Gya Mishan mǝdǝmbe13:1--14:28

Do dapi a Urǝshalima15:1-35

Ɓaria Gya Mishan15:36--18:22

Tàruia Gya Mishan18:23--21:16

Bulǝs aɓa kùrban a Urǝshalima, andǝ Kaisariya, andǝ Roma21:17--28:31

1

Cau mala túrban nǝ Bangŋo Mǝfele

1 We Tiyofulus, aɓa Malǝmce mem mǝdǝmbe ka, ǝn angŋa dǝmba ǝn gilǝno agir mǝnana kat Yesu tita pea andǝ kane,* 2 bà pwari mǝnana à twali nǝi aban ká kùli ka. Sǝ kaniama nǝ̀ o a kùli ka, kwarkir amǝ'mishan male mǝnana tàrkia ka, nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele.

3 Anzǝm tanni andǝ lú mala Yesu ka, yi long nǝ yilǝmu ɗǝm. Aɓalǝ anongŋo lumi-ine, pusǝrǝi kusǝ pas aban alaggana male, arǝ anjar ɗàngɗáng mǝnana lǝmdǝia wia ama kàngkàng longŋǝna ndanǝ yilǝmu ka. À sǝni nǝ mǝsǝia sǝ bangcau nǝia amur Domurǝm mala Ɓakuli. 4 Sǝ nda peatu abania ka, banggia wia ama:

Wu kǝa nying Urǝshalima ɗang. Wu kúndǝô, she ɓǝ̀ Tárrám pana wun Bangŋo Mǝfele mǝnana wu oem ǝn na nǝma, bang ama nǝ̀ pa wun ngga. 5 Yohana ka pakki aɓwana batisǝma nǝ múr, sǝ banì pà nǝ̀ sau ɗang aɓalǝ anonggio bǝti ka, à nǝ̀ pakka wun batisǝma nǝ Bangŋo Mǝfele.†

À twal Yesu aban o a kùli

(Markus 16:19-20; Luka 24:50-53)

6 Lang amǝ'mishan yi dapina aban Yesu ka, pǝlǝa à ɗì ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ado sǝ a nǝ nyesǝ domurǝm aban amǝ Isǝrayila le?&gt;&gt;‡

7 Pǝlǝa Yesu banggia wia ama, &lt;&lt;Kǝ Tárrám nda nǝmurǝì mǝnana ndanǝ rǝcandǝa mala tsǝk amǝno yì apwari andǝ abákú ka, sǝ à pa ace wun ɓǝ̀ wu súrǝ̀ia ka ɗàng. 8 Sǝa ma, wun ngga, wun nǝ̀ kum rǝcandǝa, yi mǝnana ɓǝ̀ Bangŋo Mǝfele sulǝna amur wun ngga. Wun nǝ̀ duk amǝ nacau mem a Urǝshalima, andǝ ɓá nzali Yahudi, andǝ nzali Samariya, andǝ ɓanza kat.&gt;&gt;§

9 Anzǝm mǝnana Yesu naná cau anggo ka, àkǝ̀ mǝsǝia à nda rǝ sǝne, kara à twali aban ká o a kùli. Kya ko aɓa pǝrɓang, à gandǝ sǝne ɗǝm ɗang.*

10 Lang à nda rǝ tsǝk mǝsǝia più a kùli aban sǝn o male ka, kara aɓwana ɓari nǝ agirkùró mǝpwasǝe, à pusǝ rǝia aban came abania. 11 Sǝ à bang ama, &lt;&lt;Wun amǝ Galili, palang sǝ wu cam kani aban sǝnban a kùli? Mǝnia yì Yesu à twali arǝ wun aban ká kùli ka, nǝ̀ nggá nyare kǝla mǝno wu sǝni aban o a kùli ka.&gt;&gt;

À twal Matǝyes ɓǝ̀ ak
ban came mala Yahuda

(Matiu 27:3-10)

12 Pǝlǝa amǝ'mishan mǝnia nyàrî Nkono Olif, mǝnana sauwa mala nrei andǝ Urǝshalima ka, nda kǝla mêl mwashat.†

13 Lang à bwalǝna ɓala ka, pǝlǝa à kutio a kurǝm kùli, ban mǝnana à duki kam ngga. Aɓwana mǝnana à nda abanì ka, à nda ka Bitǝrus, andǝ Yohana, andǝ Jemis, andǝ Andǝru, andǝ Filip, andǝ Toma, andǝ Batalomi, andǝ Matiu, andǝ Jemis muna mala Alfiyus. À nda atārǝia andǝ Shiman mǝnana earkiyi ace là male raka, andǝ Yahuda muna mala Jemis. 14 Yia a ɓinado malea ka, à uekiyì dapi nǝ ɓabumia mwashat atārǝia a ban pak hiwi ɗàng, andǝ amamǝna, andǝ Maryamu nggea Yesu, andǝ amǝ'eam Yesu.

15 Aɓalǝ anongŋo mǝno ka, amǝkpata Yesu yiu à yì rambǝa a banɓwáná, làkkì malea kat ka nda gbǝman nǝ lumi-ɓari. Pǝlǝa Bitǝrus lo came nacau ama:

16 Wun amǝ'eambǝam, dumǝna púp ama à nǝ̀ lùmsǝ cau Malǝmce mala Ɓakuli mǝnana Bangŋo Mǝfele bangŋi ɗiɗyal nǝ kun Murǝm Dauda amur Yahuda ka. Yahuda ka nda ɓwa mǝnana lǝmdǝ njar aban ká nǝ́ aɓwana mǝnana à bwal Yesu ka. 17 Ɗiɗyal ka nda aɓalǝ sǝm, sǝ ndanǝ kāmbe male gbal mǝnana à pe wi aɓa túró mishan ngga.

18 (Nǝ boalo mala túró mǝɓane, sǝ Yahuda kúr nzali, pǝlǝa aɓalǝi sǝ kpa, sok murí wǔ, bumi ara, alungŋe sukkio a nza.‡ 19 Aɓwana mǝnana à do a Urǝshalima kat ka, à ok ce, nda tsǝa sǝ à tunǝ banì nǝ kun malea ama, Akeldama ka, ɓālǝi nda &lt;&lt;Nzali Nkila.&gt;&gt;)

20 Acemǝnana à gilǝa aɓa Malǝmce mala Anggyal ama,

&lt;&lt;Ɓala male ka ɓǝ̀ do

nǝ ɓālǝi atarǝì,

kǝɓwa pà nǝ̀ duk kam

ɗang.&gt;&gt;

Ɗǝm ngga à gilǝa ama:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓeɓwa ɗàng ɓǝ̀

ak bantúró male.&gt;&gt;§

21 Ado ka dumǝna púp ama sǝm nǝ̀ twal ɓeɓwa ɓǝ̀ ak bancame mala Yahuda. Sǝm nǝ̀ twal aɓalǝ aɓwana mǝnana à nda atà sǝm aɓalǝ apǝlǝa mǝnana kat sǝm nda a tarǝ sǝm sǝnǝa Mǝtalabangŋo Yesu ka.* 22 Ɓǝ̀ tite a pwari mǝnana Yohana pakki Yesu batisǝma nǝi, yi bwal a pwari mǝnana à twali nǝi arǝ sǝm aban o a kùli ka. Ɓǝ̀ yana sǝ à twali ka, nǝ̀ duk mwashat atà sǝm aban hamnǝ cau mala loapi ɓembe mala Yesu.

23 Pǝlǝa à pa lullǝ aɓwana ɓari: Yisǝfu, mǝnana à kǝ tunǝi ama Barsabas (Sǝ à súrǝì gbal nǝ Yustus ka) andǝ Matǝyes. 24 Pǝlǝa à pak hiwi ama, &lt;&lt;We Mǝtalabangŋo, mǝnana súrǝ̀ ɓabum koyan kat ka, lǝmdǝa sǝm yana a twalo aɓalǝ aɓwana mǝnia ɓari ka, 25 ɓwa mǝnana nǝ̀ twal bantúró mishan a kúnì Yahuda, mǝnana nying sǝm o a ban mǝnana dupi wi ka.&gt;&gt; 26 Pǝlǝa à túr mǝsǝboalo a kùli, à nǝ̀ sǝn ɓwa mǝnana nǝ̀ li ka, sǝ yi kpa, lǝmdǝ ama Matǝyes na li ka; nda à twal Matǝyes yi lumsǝ kun làkkì mala amǝ'mishan mala Yesu mǝnana à ueo lum-nong-mwashat ka.

2

Yiu Mala Bangŋo Mǝfele

1 A pwari mala Lamsan mala Pentikos* ka, amǝkpata Yesu nda atārǝia a ban mǝ'mwashati.† 2 Zuku ka, kara à ok gǝshi gìr pur a kùli kǝla gǝshi gung-mbulo mǝcandǝe aban ɓua. Yi lumsǝ ɓala mǝnana à ndakam aban do ka. 3 Pǝlǝa à sǝn gìr mǝnana nda kǝla alasǝ bǝsa, yi sulǝ amur koyan ateà ka kat. 4 Aɓwana mǝnana kat abanì ka, à lumsǝia nǝ Bangŋo Mǝfele, sǝ à tita nacau nǝ aɓea kún ɗàngɗáng, mǝnana Bangŋo Mǝfele pea wia rǝcandǝa mala ne ka.

5 A bàkú mǝno ka, amǝ Yahudi mǝnana amǝ ɓanggi Ɓakuli na, mǝnana à purkio arǝ anzali mala ɓanza kat sǝ à yiu ka, à ndakam nǝ do aɓa Urǝshalima. 6 Lang à ok mǝnia yì loàsǝ̀ban ngga, ɓwabundǝa ɓangŋa yiu yi rambǝa. À ndali acemǝnana koyan ateà ok amǝkpata Yesu aban nacau nǝ akún malea. 7 Gìr nî pea wia ndali, sǝ dupia wia gìr-gyambǝliban kǝ̀rkǝ́r, sǝ à kǝ na ama:

Amǝnia yì aɓwana kat ka, amǝ Galili na re? 8 Sǝ lang sǝ sǝm oea aban nacau nǝ akún la sǝm? 9 Sǝm ngga, sǝm purki arǝ anzali Pataya, andǝ Medes, andǝ Elam, andǝ Mesopotamiya, andǝ Yahudi, andǝ Kapadosiya. Sǝ aɓea ɓwana atà sǝm ngga à purki arǝ anzali Pwantus andǝ Asiya, 10 andǝ Firigiya, andǝ Pamfiliya, andǝ Masar, andǝ abuban mala amǝ Libiya mǝnana tù nǝ Sayirin ngga, andǝ anzali Roma, 11 andǝ Kǝreti, andǝ Arabiya. Aɓea aɓwana atà sǝm ngga amǝ Yahudi na, sǝ acili sǝm ngga aɓwana na mǝnana à pǝlǝ amǝkpata peri mala amǝ Yahudi ka. Sǝm kat ka, sǝm ok aɓwana man aban nacau nǝ akún la sǝm amur agir-ndǝlǝki mǝnana Ɓakuli pea ka!

12 Yia kat, à cam a banì aban ndalǝki, múrià zuriki, à kǝ ɗiki rǝia ama, &lt;&lt;Mana nda ɓá mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt;

13 Sǝ aɓea ɓwana aɓalǝ aɓwabundǝa ka à nyesǝ ce nî gìr oalban na, à kǝ na ama, &lt;&lt;Mùr-ɓǝlanggun anap nda à nu sǝ kǝ walia ka!&gt;&gt;

Bitǝrus hamnǝ cau mala Ɓakuli
a pwari Pentikos

14 Pǝlǝa Bitǝrus lo cam nǝ came andǝ acilia amǝ'mishan mala Yesu lum-nong-mwashat gbal atè, loasǝ gi a kùli bangcau nǝ ɓwabundǝa ama:

Wun aɓwana ma'sǝm, amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana kat à ndanǝ do akani aɓa Urǝshalima ka! Wu kwaki kir wun pale wu o, wun kat, ɓǝ̀ ǝn bǝla wun ɓá mǝnia yì gìr ka. 15 Aɓalǝ wun ngga, aɓea aɓwana nda ban bang ama, aɓwana mǝnia ka mùr-ɓǝlanggun anap nda à nu, kǝ walia ka. Ən nggǝ bangga wun, anggo sǝ pak ɗàng. Wu sǝlǝ ama, ado ka dǝmbari na. Mùr-ɓǝlanggun anap pà nǝ̀ wal aɓwana a bu-pwari tongno-nong-ine mala dǝmbari ɗàng. 16 Awo, gìr mǝnana ado wu sǝni ka, à angŋa dǝmba à naná ce, a pwarian, a kún mǝɓangnǝa mala Ɓakuli kǝla Joyel, ama:

17 &lt;&lt;Ɓakuli bang ama,

a masǝlǝata apwari ka,

Mǝ nǝ sulǝ Bangŋo mem

amur ɓwapǝndǝa kat.

Amuna-burana andǝ amuna-

mamǝna ma'wun,

à nǝ̀ na gì Ɓakuli.

Alaggana ma'wun nǝ̀

sǝn sǝna aɓa bangŋo,

sǝ aɓwana-mǝgule nǝ̀

lòrǝ̀ alorǝo.

18 Arǝ apwari mǝno ka,

mǝ nǝ sulǝ Bangŋo mem

amur aguro mem,

aburana andǝ amamǝna,

sǝ à nǝ̀ na gì Ɓakuli.

19 Mǝ nǝ pakki agir-

gyambǝliban a kùli

andǝ agir-ndali a nzali.

À nǝ̀ sǝn nkila, andǝ bǝsa,

andǝ apǝrɓang-yelebǝsa.

20 Pwari nǝ̀ pǝlǝ pǝndǝa,

sǝ zongŋo nǝ̀ pǝlǝ mǝbangŋe

kǝla nkila,

anzǝm mǝno sǝ Pwari Mǝgule

andǝ Mǝɓoarɓwe

mala Mǝtalabangŋo

nǝ̀ yia tusǝo.

21 Sǝ ɓwa mǝnana kat ɓua

a ban Mǝtalabangŋo ka,

nǝ̀ kum àwá.&gt;&gt;‡

22 Wun amǝ Isǝrayila, wu kwakikir wun, wu ok acau man. Yesu ɓwa Nazarat ka, ɓwa na mǝnana Ɓakuli earnǝi, sǝ lǝmdǝ ama yì nǝ̀ túrí, sǝ pe wi rǝcandǝa mala pakki agir-ndǝlǝki andǝ agir-gyambǝliban, andǝ agir-lǝmdǝa amǝgulke ka. Wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wu sǝlǝna, acemǝnana akani aɓalǝ wun, àkǝ̀ mǝsǝ wun sǝ pea. 23 Ɓakuli súrǝ́nà rǝ gir mǝnana nǝ̀ kumban ngga, sǝ nǝ kani male, sǝ wu mak Yesu aban aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, amǝ ɗwanyi kpata Nggurcau, mǝnana à yì gballì amur nggun-gangndǝi, à wal-luí ka. 24 Sǝama Ɓakuli panzǝi a ɓabu rǝcandǝa mala lú, pǝlǝa loasǝi a ɓembe, acemǝnana lú kārǝa nǝ̀ bwali a ɓembe ɗang. 25 Dauda bangcau amurí ama:

&lt;&lt;Ən nggǝ sǝn

Mǝtalabangŋo

a koya pwari ka a banam;

ɓangciu pà nǝ̀

pakkam ɗàng,

acemǝnana nda a girem.

26 Acemani ka,

ɓabumam nǝ̀ pakkiɗire,

sǝ lasǝam ngga lùmsǝ

nǝ bumpwasǝa;

sǝ amur mǝno ka,

nggūrǝam nǝ̀ usǝlǝo

aɓa tsǝkɓalǝu.

27 We ka, a pà wunǝ nying

yilǝmem ɓǝ̀ ueo

aɓalǝ alú§ ɗàng,

sǝ a pà wu nǝ nying

guro mò Mǝfele ɓǝ̀

rǝmbǝo a ɓembe ɗang.

28 A lǝ́mdǝ́nàm anjar

mala yilǝmu,

sǝ do mô a banam ngga

ndá nǝ̀ lùmsǝam nǝ

banɓoarnado ka.&gt;&gt;*

29 Wun amǝ'eambǝam, mǝ nǝ gandǝ na wun nǝ rǝcandǝa ama, kà-sǝm Dauda ka wú, sǝ à tsǝì a ɓembe, sǝ bà yalung, ɓembe male ndya a ban sǝm ngga. 30 Sǝ acemǝnana yì ka, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na ka, súrǝ́nà rǝ cau mǝnana Ɓakuli banggi wi nǝ kángìr ama, nǝ̀ tsǝk mwashat atà amǝkè ɓǝ̀ do a buno-murǝm male ka.

31 Dauda ka sǝnǝna gìr mǝnana Ɓakuli nǝ̀ nggá pa a dǝmba ka, nda gìr mǝnana tsǝa sǝ nacau amur loapi ɓembe mala Kǝrǝsti ka, ama, &lt;&lt;Ɓakuli nyi a ɓembe ɗang, sǝ nggūrǝì gbal ka rǝm ɗang.&gt;&gt; 32 Ɓakuli loasǝ Yesu a ɓembe, sǝm kat ka, sǝm sǝni nǝ mǝsǝ sǝm anzǝm lo male.

33 Ado ka à loasǝni, à tsǝngŋǝni a buno-gulo a bù-mǝlì mala Ɓakuli Tárrí. Sǝ Ɓakuli pani wi Bangŋo Mǝfele, kǝla mǝnana bang ama nǝ̀ pà ka. Gìr mǝnana ado wu sǝna sǝ wu ok ka, nda ɓoro male mǝnana yi soapa sǝm amur sǝm ngga.

34 Dauda ka eauwe wari a kùli ɗang, ace mani ka pà aban nacau amur ɓamúrì ɗàng mǝnana yi na ama:

&lt;&lt;Mǝtalabangŋo banggi

Mǝtalem ama:

&lt;Do akani a buam mǝlì,

35 she ɓǝn tsǝ́ngŋǝ̀nà

aɓio amǝbura à pǝlǝna

abuno tsǝk kusǝu

a ɓakusǝo ka.&gt; &gt;&gt;†

36 Ace mani ka, aɓwana mala amǝ Isǝrayila kat, ɓǝà sǝlǝa nǝ mǝsǝcau ama, Yesu mǝnana wu gbàllì amur nggun-gangndǝi ka, nda ɓwa mǝnana Ɓakuli tsǝì ɓǝ̀ do nda Mǝtalabangŋo, sǝ nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban ngga!

37 Lang amǝnia yì aɓwana ok anggo ka, cau tǝmia a ɓabumia kǝ̀rkǝ́r, sǝ à ne Bitǝrus andǝ acilia amǝ'mishan ama, &lt;&lt;Amǝ'eam sǝm, mana ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pa?&gt;&gt;

38 Pǝlǝa Bitǝrus earia wia ama, &lt;&lt;Koyan aɓalǝ wun ngga, ɓǝ̀ pwanzali ɓǝ̀ vwakibuì arǝ cauɓikea. Ɓǝà pakki wi batisǝma aɓa lullǝ Yesu Kǝrǝsti, ace mǝnana ɓǝ̀ Ɓakuli twala wun ban acauɓikea ma'wun, sǝ wun nǝ̀ kum ɓoro mala Bangŋo Mǝfele. 39 Mǝnia yì ɓwamuru Ɓakuli bangce ka, nda ace wun andǝ amuna ma'wun, andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, andǝa mǝnana Mǝtalabangŋo Ɓakuli ma'sǝm nǝ̀ nggá tunǝia ka.&gt;&gt;

40 Pǝlǝa Bitǝrus banggia wia aɓea acau pas sǝ nunkiria ama, &lt;&lt;Wu amsǝ ɓamur rǝ wun aɓa nza mǝɓike mǝnia ka!&gt;&gt; 41 Aɓwana mǝnana à akcau mala Ɓakuli ka, à pakkia wia batisǝma. Lakki mala mǝnia yì aɓwana, à tsǝa amur làkkì mala amǝkpata Yesu a pwari mǝno ka à nda á-tàrú. 42 Pǝlǝa yia ka à paɓamuria aban ak kanigìr a ban amǝ'mishan, andǝ do atārǝia, andǝ li girlina atārǝia, andǝ pakki ahiwi.

Dotarǝu mala amǝkpata Yesu

43 Ɓwapǝndǝa kat ka do nǝ ɓanggi Ɓakuli, acemǝnana Ɓakuli kǝ pakki agir-ndǝlǝki, andǝ agir-gyambǝliban nǝ abu amǝ'mishan. 44 Sǝ amǝkpata Yesu kat ka, à dapi ɓamuria, a do atārǝia, à kǝ gau agirbunda malea atārǝia.‡ 45 À makki agirkuma andǝ agǝna malea, sǝ à pè koya ɓwa nani ka gìr mǝnana karǝ arǝ tǝle male ka. 46 Koya pwari ka, à kǝ yiu a dapi atārǝia, aban peri aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. À kǝ kpapiki arǝ aɓala malea aban li girlina. À kǝ li girlina atārǝia nǝ banɓoarnado, nǝ ɓabumia mwashat. 47 À camarǝ ɓwangsǝki Ɓakuli, sǝ aɓwana kat ka banɓoaria wia a rǝia. Sǝ koya pwari ka, Ɓakuli kǝ tsǝa amur làkkì malea nǝ aɓwana mǝnana à kǝ kum amsǝban ngga.

3

À twalî gbakǝre ban kwánó male

1 A ɓè pwari mwashat, Bitǝrus andǝ Yohana ka à ndaban eauwe aban ká a Ndàmǝgule mala Ɓakuli, a bu-pwari tàrú mala pwari, ace pak hiwi. 2 Ɓè ɓwa nakam, mǝnana à ɓǝ̀lì ka gbakǝre na. Koya pwari ka à kǝ twali à kǝ tsǝì a giriban, a kun Ndàmǝgule mala Ɓakuli, mǝnana à tunǝki ama, Kunɓala Mǝɓoarjami, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝ zǝmgi agir a bu aɓwana mana à kǝ kútí aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka. 3 Lang nǝ̀ sǝn Bitǝrus andǝ Yohana aban kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, zǝmbia wia boalo. 4 Pǝlǝa Bitǝrus andǝ Yohana soaki wi mǝsǝu, sǝ Bitǝrus banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝn sǝm!&gt;&gt; 5 Pǝlǝa gbakǝre-ɓwa tsǝk mǝsǝì arǝia, kǝ sǝni ama à nǝ̀ pe wi ɓoro.

6 Sǝ Bitǝrus banggi wi ama, &lt;&lt;Ən panǝ boalo* mǝ nǝ po ɗàng. Sǝama gìr mǝnana mǝ ndanǝi ka nda ǝn nggǝ po ka. Aɓa lullǝ Yesu Kǝrǝsti ɓwa Nazarat, lo sǝ wu gya!&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Bitǝrus bwal buì mǝlì, loasǝi tamsǝì. Nǝ̀ pa anggo ka, kara akusǝ ɓwabura man andǝ ankpalkusǝi kum rǝcandǝa, 8 sǝ yàl a kùli came amur akusǝi, sǝ tita gya! Kǝ gya, kǝ yàl a kùli, aban ɓwangsǝki Ɓakuli. Pǝlǝa kutio ateà a Ndàmǝgule mala Ɓakuli. 9 Aɓwana kat sǝni aban gya, sǝ kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli. 10 Lang à yì súrǝì ama, nda kǝ gbakǝre, mǝ'zǝmnggiagir mǝnana dukiyi a kunɓala Mǝɓoarjami mala Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, à pak ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ gir mǝnana à pakki wi ka!

Bitǝrus hamnǝ cau aɓa
Ndàmǝgule mala Ɓakuli

11 Lang mǝnia yì ɓwa na ban kur arǝ Bitǝrus andǝ Yohana aban mǝnana à tunǝki ama, Tara mala Solomon ngga, aɓwana kat mana aban nì ka, à ɓangŋa à yiu à yì came abania aban pak ndalǝki nǝ mǝnia yì gìr ka. 12 Lang Bitǝrus sǝn ɓwabundǝa yi ram ka pǝlǝa banggia wia ama:

Wun amǝ Isǝrayila, palang sǝ wu kǝ pak ndali, sǝ palang sǝ wu kǝ soa mǝsǝ wun arǝ sǝm? Wu kǝ sǝni kǝla nǝ rǝcandǝa ma'sǝm andǝ cauɓoarna ma'sǝm sǝ mǝnia yì ɓwa ka kǝ gya ado le? 13 Ɓakuli mala Ibǝrayim, andǝ Ishaku andǝ Yakupu, Ɓakuli mala aká sǝm, nda pè guro male yì Yesu gulo nǝ mǝnia yì gìr ka. Sǝ wun ngga wun nǝ̀ twali sǝ wu pea aɓwana ɓǝà walì. Wu ɓinǝkì a ɓadǝm Bilatus, anzǝm mǝnana yì Bilatus ka, earǝna ama nǝ̀ panzǝi ɓǝ̀ o ka.†

14 Wu ginǝki Ɓwa Mǝɓoarne, Guro Mǝfele mala Ɓakuli, sǝ wu banggi Bilatus ama, ɓǝ̀ panzǝa wun mǝ'walki-alú.‡ 15 Wu wal-lú ɓwa mǝnana nda pākiyi yilǝmu ka, sǝama Ɓakuli loasǝi a ɓembe. Sǝ sǝm ngga sǝm sǝnǝni nǝ mǝsǝ sǝm, nda sǝm nggǝ nacau male ka. 16 Nǝ́ gūlì arǝ lullǝ Yesu, sǝ mǝnia yì gbakǝre ka kum rǝcandǝa. Sǝ wun ngga, wu sǝlǝna rǝ ulang gbakǝri male ɗiɗyal. Sǝ paɓamuru aban Yesu nǝ̀ yinǝi wi nǝ rǝcandǝa mala nggūrǝì, kǝla mǝno ado wun kat wu sǝnì ka.

17 Ado ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, ǝn sǝlǝna ama gìr mǝnana wun, wunǝa aɓwana-mǝgule ma'wun pakki Yesu ka, wu pè aɓa ɗwanyi sǝlǝe.§ 18 Sǝ Ɓakuli ka, nda ban lùmsǝ agir mǝnana bangce nǝ kun amǝ'ɓangnǝa male ama, Kǝrǝsti nǝ̀ nu tanni ka. 19 Wu pwanzali ado, wu pǝlǝ nzǝm wun arǝ acauɓikea ma'wun. Wu nyare aban Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ twala wun ban acauɓikea ma'wun. 20 Sǝ Mǝtalabangŋo ka nǝ̀ pà wun apwari mala kum bǝsa rǝcandǝa, sǝ nǝ̀ tasǝa wun Kǝrǝsti Yesu, mǝnana twali tsǝì ɓǝ̀ duk Mǝ'amsǝban ace wun ngga. 21 Dumǝna púp ama Yesu ka nǝ̀ ueo kano a kùli, bà pwari mǝnana Ɓakuli nǝ̀ nyesǝ agir kat ɓǝà pǝlǝ bǝshe, kǝla mǝnana bangce nǝ kun amǝ'ɓangnǝa male amǝfele a pwarian ngga.

22 Musa bang ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo Ɓakuli ma'wun, nǝ̀ loasǝ ɓe mǝɓangnǝa, kǝla mim aɓalǝ aɓwana ma'wun. Wu tsǝkir wun arǝ agir mǝnana kat nǝ̀ bangga wun ngga. 23 Sǝ ɓwa mǝnana kat pà nǝ̀ okî mǝnia yì mǝɓangnǝa mala Ɓakuli raka, à nǝ̀ pusǝì aɓalǝ aɓwana mala Ɓakuli ɓǝ̀ kiɗiki.&gt;&gt;*

24 Tite aban Samuyila, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli kat, amǝnana Ɓakuli bang cau nǝia ka, à bang cau amur agir mǝnana à kǝ kumban yalung ngga. 25 Wu nda ka amuna mala amǝno yia amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka, sǝ wu nda aɓa kùrcau mala Ɓakuli mǝnana pakki aká wun ngga. Acemǝnana Ɓakuli banggi Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Nǝ́ bú mǝ'keò sǝ mǝ nǝ tsǝki aɓwana a ɓanza kat buam.&gt;&gt;† 26 Lang Ɓakuli loasǝna guro male Yesu ka, tasǝi a ban wun, wun amǝ Isǝrayila peatu, ace mǝnana ɓǝ̀ tsǝka wun bu, a njar mala pǝlǝ koyan atà wun ngga, ɓǝ̀ nying ɓealɓikea male.

4

Bitǝrus andǝ Yohana a
ɓadǝmbǝ amǝkùrcau

1 Bitǝrus andǝ Yohana ka, à ndaban nea aɓwana cau più, sǝ apǝris andǝ ɓwamǝgule mala amǝ'yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli andǝ amǝ Saduki pǝlǝa à yì tusǝo. 2 Yia ka bumia lul kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana Bitǝrus andǝ Yohana na ban kani aɓwana gìr sǝ à kǝ hamnǝi ama, nǝ ban Yesu ka aɓwana nǝ̀ kum lo a ɓembe, kǝla mǝnana Yesu loapi ɓembe ka. 3 Pǝlǝa à bwal Bitǝrus andǝ Yohana à oasǝia a ndàkurban, ɓǝa nongŋo she ɓǝ̀ ban fana ka, acemǝnana pwari kpana. 4 Kat andǝ amani ka, aɓwana pas mǝnana à ok cau mala Ɓakuli ka à paɓamuria, sǝ mǝnia ka yi tsǝk làkkì mala aburana mǝnana à paɓamuria ka, yi bwal á-tongno (5,000).

5 Ban fana ka, amǝtala la, andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi, andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa, à yì dapi a Urǝshalima. 6 Annas Pǝris Mǝgule ka ndakam, andǝ Kayafas, andǝ Yohana, andǝ Alizanda, andǝ aɓea aɓwana amǝtau mala Pǝris Mǝgule. 7 Pǝlǝa à yiu nǝ alaggana mala Yesu mǝnia yia ɓari ka, à came a ɓadǝmbia, sǝ à ɗia ama, &lt;&lt;Nǝ ya rǝcandǝa, sǝ aɓa lullǝ yana sǝ wu pak mǝnia yì gìr ka?&gt;&gt;

8 Sǝ Bitǝrus ka, lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele, pǝlǝa nea wia ama:

Wun amǝtala là andǝ aɓwana-mǝgule ma'sǝm! 9 Ado ka, wu ndaban ɗì sǝm ace túró mǝɓoarne mǝnana à pakki gbakǝre man ngga le? Wu kǝ earce wun nǝ̀ súrǝ̀ lang sǝ yi kum rǝcandǝa ka le? 10 Came ɓǝ̀ ǝn bangga wun bwāng, wun, wunǝa amǝ Isǝrayila kat ama, nda aɓa lullǝ Yesu Kǝrǝsti ɓwa Nazarat, yì ɓwa mǝnana wu gballì amur nggun-gangndǝi, sǝ Ɓakuli loasǝi a ɓembe ka, sǝ mǝnia yì ɓwa ka kum rǝcandǝa.

11 Yesu ka nda ɓwa mǝnana Malǝmce nacau amurí, ama,

&lt;&lt;Tali mǝnana wun amǝɓa

wu nyesǝi ɓà ka,

nda yi duk kǝ tali

mǝnana kútì aɓea kat

nǝ ɓoaro ka.&gt;&gt;*

12 Amsǝban ngga à kǝ kumi aban Yesu nǝmurǝì, Ɓakuli pa ma ɓekǝ lullǝu aɓa ɓanza, mǝnana nǝ yì sǝ aɓwana nǝ̀ kum amsǝban ngga ɗàng.

13 Sǝ aɓwana-mǝgule man kat ka, à pak ndalǝki nǝ mǝsǝkang-kangŋa mala Bitǝrus andǝ Yohana, acemǝnana à sǝnia ka aɓwana na anggo, à kum ɓekǝ kanigir aɓa Malǝmce ɗàng. Pǝlǝa gìr nî yi kpākia wia ama Bitǝrus andǝ Yohana ka à do a tārǝia andǝ Yesu. 14 Sǝ aɓwana-mǝgule man ngga à pànǝ cau mǝnana ɗǝm à nǝ̀ na ka ɗang, acemǝnana à sǝn ɓwa mǝnana à twali wi ban rǝkwana ka, aban came aban Bitǝrus, andǝ Yohana aban nì.

15 Pǝlǝa à nea wia ama, ɓǝa nying nda-kpapi ɓǝa pur a nza, sǝ yia ka à lidǝmba nǝ nacau arǝarǝia. 16 Sǝ à ɗì rǝarǝia ama, &lt;&lt;Lang sǝ sǝm nǝ̀ pang nǝ aman yia aɓwana ka? Acemǝnana koyan a Urǝshalima ka sǝlǝna ama à nda à pak mǝnia yì gir'ndǝlǝki ka, sǝ pà sǝm nǝ̀ tǝmce ɗang. 17 Sǝ ace mǝnana sǝm nǝ̀ tamsǝ mǝnia yì cau ɓǝ̀ kǝa lidǝmba nǝ mesǝe aɓalǝ aɓwana ɗǝm raka, ɓǝ̀ sǝm nunkiria, ɓǝa kǝa na ama à nǝ̀ nyare à nǝ̀ ne kǝɓwa cau ɗǝm aɓa lullǝ Yesu ɗang.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa à tunǝia, sǝ à nea wia ama, ɓǝa kǝa na ama à nǝ̀ nyare à nǝ̀ nacau, ko à nǝ̀ kanigìr nǝ lullǝ Yesu ɗǝm ɗang. 19 Sǝ Bitǝrus andǝ Yohana nea wia ama, &lt;&lt;Nggearǝ wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wu gau mǝnia yì ɓashi ka a ɓadǝm Ɓakuli, amur mana ɓoaro ɓǝà pa; ɓǝà oka wun le, ko ɓǝà okî Ɓakuli? 20 Acemǝnana pà sǝm nǝ̀ tamsǝ nacau amur gir mǝnana sǝm sǝni, sǝ sǝm ok ka ɗàng.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule nyare nunkiria nǝ rǝcandǝa, sǝ à nyia à o. Acemǝnana à sǝni ka, nǝ̀ kwano sǝ à nǝ̀ pea wia tanni, acemǝnana ɓwapǝndǝa na rǝ ɓwangsǝki Ɓakuli, nǝ gir'ndali mǝnana à pe ka. 22 Mǝnia yì ɓwa mǝnana à pakki wi gir'ndǝlǝki mala twalban rǝkwana ka, apǝlǝa male a ɓanza kútì lumi-ine.

Hiwi mala amǝkpata Ɓakuli
ace mǝsǝkang-kangŋa

23 Lang à nyingŋǝnia ka, Bitǝrus andǝ Yohana nyar aban aɓea amǝkpata Yesu, sǝ à yì banggia wia cau mǝnana agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi na ka. 24 Lang amǝkpata Yesu o anggo ka, kara à loasǝ già atārǝia a ban Ɓakuli aban pak hiwi ama:

We Mǝtalabangŋo mǝnana Karban kat ka, a nda ɓwa mǝnana a pusǝ kuli, andǝ nzali, andǝ nggeamùr, andǝ agir mǝnana aɓalǝia kat ka! 25 A bang cau nǝ Bangŋo mò, nǝ kún kà-sǝm Dauda, yì guro mò, ama:

†&lt;&lt;Palang sǝ bum aɓwana

mala anzali ɓanza kǝ lúllô,

palang sǝ aɓwapǝndǝa

kǝ kùr kunarǝia ɓà?

26 Amurǝma ɓanza kùr rǝia,

sǝ amǝ'talanzali ramba,

arǝ Mǝtalabangŋo Ɓakuli,

andǝ Kǝrǝsti male.&gt;&gt;

27 Acemǝnana anggo sǝ Hirǝdus andǝ Buntu Bilatus kpapi kunarǝia aɓa mǝnia yì là ka. À kpapi kunarǝia andǝ aɓwana mǝnana à súrǝ̀ Ɓakuli raka, andǝ amǝ Isǝrayila kat, nǝ ɓibura arǝ Yesu, yì guro mò Mǝfele, yì ɓwa mana a tsǝì nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban ngga.‡ 28 Sǝ gìr mǝnana yia à pak kat ka, nda gìr mǝnana we, aɓa rǝcandǝa andǝ kàne mò ka, a tsǝa ama anggo sǝ nǝ̀ yia pa.

29 Sǝ adyan ngga, Mǝtalabangŋo, ok cau ɓungi ɓabum malea,§ sǝ wu pa sǝm, sǝm aguro mo, rǝcandǝa mala bang cau mò nǝ ɓabumcandǝa. 30 Lǝmdǝ buo nǝ rǝcandǝa mala twalban rǝkwana, pakki agir-ndǝlǝki andǝ agir-gyambǝliban nǝ lullǝ guro mò Mǝfele yì Yesu.

31 Lang à nǝ̀ mal pak hiwi ani ka, kara ban mǝnana à ram kam ngga dǝurǝkio. Sǝ yia kat ka, à lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele, sǝ à hamnǝ cau mala Ɓakuli nǝ ɓabumcandǝa.

Amǝkpata Yesu gapia rǝia agir

32 Amǝkpata Yesu kat ka à dum nǝ ɓabumia andǝ ɗenyicau malea mwashat. Acemǝnana kǝɓwa ɓalǝia twal girkuma male ka, male na nǝmurǝì raka, à gaki agir kat arǝarǝia.* 33 Amǝ'mishan lidǝmba aɓa rǝcandǝa nǝ banggi aɓwana cau mala loapi ɓembe mala Mǝtalabangŋo Yesu, sǝ ɓwamuru mala Ɓakuli sulǝo amúrià kǝ̀rkǝ́r. 34 Kǝ ɓwa pà kàm aɓalǝia mǝnana ɗwanyi kǝgìr ka ɗàng, acemǝnana aɓwana mana à ndanǝ agirkuma kǝla anzali ko aɓala ka, à mea, 35 sǝ à yiu nǝ boale a ban amǝ'mishan, acemǝnana ɓǝà pè koyan ngga gìr mǝnana pàk tǝle ka.

36 Sǝm nǝ̀ gandǝ sǝni arǝ Yisǝfu, mǝnana amǝ'mishan pè wi ɓè lullǝu ama Barnabas ka (ɓá lullǝuî nda, Ɓwa mǝnana kǝ ɓakɓabum aɓwana ka). Yì ka, ɓwa tàu mala Lawi na, mǝnana pur a Luran mana à tunǝki ama Sayipǝrus ka. 37 Yì Barnabas ka, yiu yi mak nzali male, pǝlǝa yinǝ boale kat a ban amǝ'mishan.

5

Hananiya andǝ Safira

1 Sǝ ɓeɓwa nakam lùllǝì ama Hananiya. Yì andǝ māmí Safira ka à mak nzali malea. 2 Sǝ nǝ eare mala māmí, sǝ san boalo mǝnana à mangŋa nzali nǝi ka, sǝ warinǝ cili aban amǝ'mishan, kya pea wia.

3 Pǝlǝa Bitǝrus banggi wi ama, &lt;&lt;Hananiya, palang sǝ a eare Shetan lùmsǝ ɓabumo, gandǝa a ne Bangŋo Mǝfele nyir, sǝ a tsǝk cili boalo mǝnana a kúmô aɓa mak nzali ka a pángŋǝ̀nà mò nǝi?&gt;&gt; 4 Nzali nî ka, mona sǝ a me re? Sǝ anzǝm mǝnana a mangŋǝ́nì ka, boale kat ka mona a nǝ pàngŋǝ̀nà gìr mana kat a earkiyice ka nǝi. Palang sǝ a pak ɗenyicau mala pak mǝnia yì gìr ka? Sǝ sǝm nda mǝnana a bangga sǝm nyir ka ɗàng. Ɓakuli na mǝnana a ne wi nyir ka.

5 Lang Hananiya nǝ̀ ok cau mǝno ka, kara kpa a nzali, wu. Sǝ aɓwana mana kat à ok cau mǝnia ka, gìr nî pea wia ɓangciu kǝ̀rkǝ́r. 6 Pǝlǝa alaggana marǝki luí, à kya tsǝì a tūli.

7 A nzǝmi kǝla abúpwari tàrú ka, māmí yiu, pànǝ sǝlǝe mala gìr mǝnana kum burí ka ɗang. 8 Bitǝrus pǝlǝa ɗì ama, &lt;&lt;Banggam, mǝnia ka nda kǝ boalo mǝnana kat à pa wun ace nzali mǝnana wu me ka le?&gt;&gt;

Pǝlǝa pa eare ama, &lt;&lt;E, anggo sǝ sǝm me.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa Bitǝrus banggi wi ama, &lt;&lt;Palang sǝ wun kǝm wu eare, wu pak ɗenyicau mala kārǝki Bangŋo mala Ɓakuli? Sǝni, kusǝ alaggana mǝnana à tsǝk burio a tūli ka, à nda à cam a kunɓala ka, à nǝ̀ yia twalo gbal!&gt;&gt;

10 Àkǝ̀ banì, kpa a ɓadǝm Bitǝrus wu. Pǝlǝa alaggana man kutio, sǝ lang à yì kumi wuna ka, à twali à kya tsǝì abanarǝia andǝ burí. 11 Pǝlǝa ɓangciu mǝgule sulǝ amur ikǝlisiya kat, andǝ aɓwana mǝnana kat à ok ce mǝnia yì gìr ka.

Amǝ'mishan pakkia agir-ndali
andǝ agir-gyambǝliban

12 Amǝ'mishan pakki agir-ndali andǝ agir-gyambǝliban pas aɓalǝ aɓwana. Sǝ amǝkpata Yesu kat pak ka à kǝ dapi a Ndàmǝgule mala Ɓakuli a buban mǝnana à kǝ tunǝi ama Tara mala Solomon ngga. 13 Acili aɓwana ka, ɓangciu pakkia wia, à gandǝ kutio aɓalǝ amǝkpata Yesu ɗang, sǝ aɓwana kat ka à twal amǝkpata Yesu nǝ gulo kǝ̀rkǝ́r.

14 Kat andǝ mǝno ka, aburana andǝ amamǝna pas camarǝ paɓamuria aban Mǝtalabangŋo. Mǝnia ka tsǝa amur làkkì malea. 15 Nda gìr mǝnana tsǝa, sǝ aɓwana pusǝ amǝkwánó à nongsǝia a girǝi anjar aɓalǝ aleso andǝ akala, ace mǝnana ɓǝ̀ Bitǝrus nǝ̀ yia kútí ka, ɓǝ̀ yilǝmi ɓǝ̀ sulǝ amur aɓea aɓwana ateà. 16 Aɓwabundǝa purki arǝ amuna-là pas mala Urǝshalima, à yiu nǝ amǝkwánó andǝ aɓwana mǝnana akukwar nda a rǝia ka. Sǝ yia kat ka à kum twalban mala akwánó malea.

À pe amǝ'mishan tanni.

17 Pǝlǝa Pǝris mǝgule andǝ aɓwana mǝnana atè, mǝnana à nda buì mala amǝ Saduki ka, à lo nǝ mɓali kǝ̀rkǝ́r arǝ amǝ'mishan. 18 Pǝlǝa à bwal amǝ'mishan, à oasǝia a ndàkurban. 19 Sǝ nǝ dú mǝno ka, mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo mǝn akún ndàkurban, pusǝ amǝ'mishan a nza, sǝ banggia wia ama, 20 &lt;&lt;Wu kyane, wu kya came a Ndàmǝgule mala Ɓakuli, wu banggi aɓwana kat cau mala mǝnia yì bǝsa yilǝmu ka.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa amǝ'mishan ongŋǝna anggo ka, à kutia Ndàmǝgule mala Ɓakuli nǝ budǝmbari, sǝ à tita kanigir.

Lang Pǝris Mǝgule andǝ aɓwana atè yina ka, à tunǝ amǝkùrcau mala amǝ Yahudi a banɓwáná, sǝ à tasǝban a Ndàkurban ace mǝnana ɓǝà kya yiu nǝ amǝ'mishan a ɓadǝmbia ka. 22 Lang aɓwana mǝnana à túriá, à yiu a ndàkurban ngga, à yì kum amǝ'mishan a ndàkurban ɗang. Pǝlǝa à nyare a ban dapi a kya bangce, ama, 23 &lt;&lt;Lang sǝm warina a ndàkurban ngga, sǝm nggea kum akún ndàkurban ngga à kumlǝnia, sǝ à ɓun kǝ ɓè ateà ɗàng. Sǝ amǝ'yál ndàkurban gbal ka, à nda aban came malea, sǝ lang sǝm loasǝ kunakurǝm ngga, sǝm kum kǝɓwa aɓalǝi ɗàng!&gt;&gt; 24 Lang agbani pǝris andǝ ɓwamǝgule mala amǝ'yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli ok anggo ka, gìr nî pea wia ndali, nǝ gir mana kum amǝ'mishan ngga, andǝ gir mana nǝ̀ kpate ka.

25 Pǝlǝa ɓeɓwa yiu a bania sǝ yi banggia wia ama, &lt;&lt;Wu kwaki kir wun! Aɓwana mǝnana wu oasǝia a ndàkurban ngga, à nda a Ndàmǝgule mala Ɓakuli aban kani aɓwana gìr!&gt;&gt; 26 Pǝlǝa ɓwamǝgule mala amǝ'yál Ndàmǝgule mala Ɓakuli puro wari andǝ amǝtè, à kya yinǝ amǝ'mishan. À pakkia wia ɓè kǝgìr nǝ rǝcandǝa ɗang, acemǝnana ɓangciu kǝ pakkia wia ama, aɓwana nǝ̀ ɓukkia nǝ atali.

27 Pǝlǝa à kútí nǝ amǝ'mishan à yì tamsǝia a ɓadǝm amǝkùrcau, sǝ Pǝris Mǝgule pakkia wia ɗiban, 28 ama, &lt;&lt;Sǝm nunkir wun nǝ rǝcandǝa ama, wu kǝa na ama, wun nǝ̀ kanigir nǝ lullǝ ɓwa man ɗǝm ɗàng. Ado ka wu tsǝ̀ngŋǝ̀nà kanigir ma'wun akina ban kat aɓa Urǝshalima, nyar ɗǝm ngga, wu kǝ earce tsǝa ɓǝà na ama, sǝm nda sǝm wal Yesu ka!&gt;&gt;*

29 Pǝlǝa Bitǝrus andǝ aɓea amǝ'mishan eare ama:

Sǝm ngga, sǝm nǝ̀ okî Ɓakuli, amur mǝnana sǝm nǝ̀ okî ɓwapǝndǝa ka. 30 Ɓakuli mala aká sǝm nda loasǝ Yesu a ɓembe, anzǝm mǝnana wu gbàllì amur nggun-gangndǝi, wu wal-luí ka. 31 Nda Ɓakuli loasǝi, dumsǝi a buno mala gulo, a buì mǝlì, nda sǝ duk Ɓwamǝgule andǝ Mǝ'amsǝban ngga. Ɓakuli pak mǝnia yì gìr ka ace pè amǝ Isǝrayila dǝmbu mala pwanzali ɓǝà pǝlǝ nzǝmia arǝ acauɓikea malea, sǝ nǝ̀ twalia wia banì. 32 Sǝm nda ka aɓwana mǝnana sǝm sǝni nǝ mǝsǝ sǝm, nda sǝm nggǝ nakún amǝnia yì agir ka, sǝ anggo gbal sǝ Bangŋo Mǝfele, mǝnana Ɓakuli pani aɓwana mǝnana à kǝ kpata cau male ka.

33 Lang amǝkùrcau kat ongŋǝna mǝno yì cau ka, bumia lul kǝ̀rkǝ́r, sǝ à lo ama, à nǝ̀ wal-luia. 34 Pǝlǝa ɓeɓwa nakam aɓalǝia, ɓwa Farisi, mǝnana à tunǝki ama Gamaliyel, malǝm Nggurcau mala Musa, mǝnana ɓwapǝndǝa kat kǝ pe wi gulo ka. Lo came aɓalǝia, sǝ tsǝa ɓǝ̀ amǝ'mishan puro a nza bǝti. 35 Pǝlǝa banggi dapi ama:

Wun amǝ'eambam, amǝ Isǝrayila, wu ɓal ɓabum wun nǝ gir mǝnana wu kǝ earce pakkî aɓwana man ngga. 36 Wun nǝ̀ gandǝ ɗenyi ama, ɓwa kǝla Tiudas, pur a pwarian kǝ na ama, yì ka, ɓwamǝgule na, yi mǝnana aɓwana gbǝman-ine pǝlǝ amǝkpate ka. Sǝ à yì wali wǔ, amǝ kpate gbal ka à mesǝke, sǝ cau male yi wú anggo. 37 A nzǝmi ka, Yahuda, ɓwa Galili yi lo gbal, a bàkú mala ɓalban. Yi nun aɓwana pas atè, yì gbal ka à yì wali wǔ, sǝ amǝtè mesǝki kat.

38 Ace mani ka, mǝ ndaban bangga wun, wu kǝa na ama, wun nǝ̀ pakkî aɓwana man ɓè kǝgìr ɗàng. Wu nyia anggo! Acemǝnana gìr mana yia ka à ne, sǝ à pè ka, ɓǝ̀ pě mala ɓwapǝndǝa na ka, nǝ̀ kútí anggo, 39 sǝ ɓǝ̀ pě mala Ɓakuli na yinǝ gir man ngga, wun pà nǝ̀ gandǝia ɗàng, ɓǝ̀ ana raka, wun nǝ̀ nggá kum ɓamur rǝ wun aban munǝo arǝ Ɓakuli!

Pǝlǝa dapi kat kpata kwarkiru mala Gamaliyel, 40 sǝ à tunǝ amǝ'mishan ɓǝà kutio a bania, sǝ à nunkiria, à koea. Pǝlǝa à nea wia ama, ɓǝà kǝa na ama à nǝ̀ ɓǝsǝlǝ nacau nǝ lullǝ Yesu ɗǝm ɗàng. Pǝlǝa à nyia ɓǝà o anggo.

41 Lang amǝ'mishan nying bania ka, à pak banɓoarnado, acemǝnana Ɓakuli sǝnǝnia ama à kārǝ́na nutanni ace lullǝ Yesu. 42 Nda do ama ko aya pwari ka, ko a Ndàmǝgule mala Ɓakuli, ko arǝ aɓala, amǝ'mishan ngga, à lidǝmba nǝ kanigir andǝ hama nǝ Cau Amsǝban ama, Yesu nda Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban.

6

À tàrki amǝtúró tongno nong-ɓari

1 Aɓalǝ amǝno yì anonggio, lang làkkì mala amǝkpata Yesu nǝ̀ nggǝ lidǝmba ka, nggwani kutio a nre ka amǝ Yahudi mǝnana à kǝ na kún Gǝrik, andǝ amana à kǝ na kún Ibǝru ka. Amǝnana à kǝ na kún Gǝrik ka, à na ama à kǝ tsǝkir amā-lú malea aban gau girlina mala koya pwari ka ɗàng. 2 Pǝlǝa amǝ'mishan mana lum-nong-ɓari ka, à tunǝ amǝ kpata Yesu kat aban dapi, à na ama, &lt;&lt;Pa nǝ̀ ɓoaro ɓǝ̀ sǝm bwaki bu sǝm arǝ túró hamnǝ cau mala Ɓakuli, ɓǝ̀ sǝm nyare a gaki girlina ɗang. 3 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, wu tàrki aɓwana tongno-nong-ɓari aɓalǝ wun, amǝnana à kǝ ɓwangsǝia, ɗǝm ngga à lùmsǝ nǝ Bangŋo mala Ɓakuli, andǝ sǝlǝe, mǝnana sǝm nǝ̀ pea wia mǝnia yì túró ka. 4 Sǝ sǝm ngga, sǝm nǝ̀ pa rǝcandǝa ma'sǝm arǝ pakki Ɓakuli túró nǝ hiwi andǝ hamnǝ cau.&gt;&gt;

5 Mǝnia yì cau à bang ngga, banɓoari koyan ngga arǝì. Pǝlǝa à twal Itǝfanu, ɓwa mǝnana lùmsǝ nǝ paɓamuru aban Ɓakuli andǝ Bangŋo Mǝfele ka, andǝ Filip, andǝ Pǝrokorus, andǝ Nikano, andǝ Timon, andǝ Pamena, andǝ Nikolas. Nikolas ka ɓwa nggea-là Antiyok na, mǝnana kútí a kpata peri mala amǝ Yahudi ka. 6 Amǝnia yia aɓwana ka, nda à yì tamsǝia a ɓadǝmbǝ amǝ'mishan, à pakkia wia hiwi, sǝ à tsǝkia wia bu ka.

7 Anggo sǝ cau mala Ɓakuli lidǝmba kǝ akiban. Amǝkwaɗi mǝnana a Urǝshalima ka, à lidǝmba nǝ làkkì. Sǝ apǝris pas paɓamuria aban kpata Yesu.

À bwal Itǝfanu

8 Itǝfanu ka, lùmsǝ nǝ ɓwamuru andǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli, kǝ pakki agir-gyambǝliban andǝ agir-ndali mǝgulke aɓalǝ aɓwana. 9 Sǝ aɓea amǝ Yahudi mǝnana à pur nǝ anggea-là Sayirin andǝ Alizandǝriya, mǝnana à nda ɓalǝ amǝ ndakpapi mǝnana à tunǝki ama Ndakpapi mala aɓwana mǝnana à panzǝia ka, à mgbicau a rǝi. Yia andǝ aɓea mǝnana à pur arǝ abu-nzali mala amǝ Sǝlisiya andǝ Asiya ka, à lo nǝ makgìr a rǝi. 10 Sǝ Bangŋo mala Ɓakuli pe Itǝfanu sǝlǝe mǝnana ɓǝ̀ nacau ka, kǝɓwa ateà gandǝ makgirì ɗang.

11 Pǝlǝa à soakita aɓea aɓwana aɓa sǝmbǝrǝa ama ɓǝà na ama, &lt;&lt;Sǝm oè aban kyauwiki Musa, sǝ kǝ nacau mǝɓane amur Ɓakuli.&gt;&gt;

12 Anggo sǝ à soa bum amǝ Yahudi andǝ aɓwana-mǝgule andǝ amalǝm Nggurcau mala Musa. À lo à bwal Itǝfanu à um nǝi aban amǝ'ɓashi. 13 Pǝlǝa à loasǝ aɓea aɓwana ɓǝà na nyir amurí ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka, koya pwari ka nda mur na mǝɓane amur Ndàmǝgule mala Ɓakuli andǝ Nggurcau mala Musa. 14 Sǝm oè bang ama, mǝnia yì Yesu, Ɓwa Nazarat ka, nǝ̀ arki Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ nǝ̀ nggaɗi akúncau mǝnana Musa nyingga sǝm mia ka!&gt;&gt;

15 Mǝsǝ ɓwapǝndǝa mǝnana kat a ndaɓashi ka, ueo arǝ Itǝfanu aban sǝne kyap-kyap. Sǝ à sǝn ɓamǝsǝi ka, nda kǝla mala mǝturonjar mala Ɓakuli.

7

Cau mala Itǝfanu

1 Pǝlǝa Pǝris Mǝgule ɗì Itǝfanu ama, &lt;&lt;Acau mǝnia à nea a muro ka, ɓafo na le?&gt;&gt;

2 Itǝfanu eare ama:

Wun amǝ'eambǝam andǝ atarram, wu kwakikir wun a rǝàm! Ɓakuli mǝɓoarɓwe pusǝrǝi aban ká sǝm Ibǝrayim a nzali Mesopotamiya peatu, kaniama ɓǝ̀ o a dola a Haran. 3 Sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Ɗeki aɓwana mô andǝ nzali ma'wun, o a nzali mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝo wi ka.&gt;&gt;

4 Anggo sǝ Ibǝrayim ɗeki Chaldi, nzali malea, kutio o kya do a Haran. Anzǝm lú mala tárrí ka, Ɓakuli loasǝi aban yiu a nzali mǝnia wu nda kam ado ka. 5 Sǝ Ɓakuli ka, pe Ibǝrayim kǝ ban aɓa nzali nì ama liɓala na ace ka ɗàng, ko mǝɓakusǝu mwashat. Sǝa ma yi pàcau ama nǝnzǝ́mò ka, nǝ̀ pe wi nzali nì ɓǝ̀ duk male andǝ amǝkè atè, kat andǝa mani ama anggo ka Ibǝrayim malaká kum muna ɗang peatu. 6 Mǝnia ka nda cau mana Ɓakuli ne wi ka: &lt;&lt;Amǝkeo nǝ̀ nggá do kǝla abǝri a ɓè nzali mǝnana malea na raka. Amǝ nzali mǝno nǝ̀ cia à nǝ̀ duk aguro, à nǝ̀ pea wia tanni arǝ apǝlǝa gbǝman-ine.&gt;&gt;* 7 Sǝa ma Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ɓashia aɓwana mala nzali mǝno mǝnana à nǝ̀ cia a guro ka. A nzǝmi ka, à nǝ̀ purî ɓá mǝno yì nzali ka, à nǝ̀ yia peri abanam àkǝ̀ ban mǝnia ka.&gt;&gt; 8 Pǝlǝa Ɓakuli pe Ibǝrayim kùrcau mala kasǝ ɓatau†. Anggo, lang Ibǝrayim ɓǝlna Ishaku ka, kasǝî wi ɓate a tongno-nong-tàruià nongŋo. Ishaku ɓǝl Yakupu, sǝ Yakupu yì ɓǝl aká sǝm mǝnana lum-nong-ɓari ka.‡

9 Aká sǝm ngga à mwar arǝ mǝ'eambia yì Yisǝfu, sǝ à me, ɓǝ̀ kya duk guro a Masar. Sǝ Ɓakuli na atè,§ 10 amsǝi aɓalǝ atanni male. Pe wi múrɓoarna andǝ sǝlǝe a ɓadǝm Firona, Murǝm Masar, pǝlǝa murǝm Masar tsǝk Yisǝfu ɓǝ̀ duk nggwamna mala nzali Masar, sǝ amur ɓala male kat yì Murǝm.*

11 Sǝ nzala yi kpa aɓa nzali Masar andǝ nzali Kan'ana kat, mǝnana yiu nǝ tanni kǝ̀rkǝ́r ka. Aká sǝm gandǝ kum girlina ɗang.† 12 Sǝ lang Yakupu yi ok ama mǝsǝsa nda a nzali Masar ka, pǝlǝa túr amuni, yia aká sǝm. Mǝnia ka nda tita ká malea a Masar. 13 Ɓaria ká malea ka, Yisǝfu lǝmdǝ ɓamúrì aban amǝ'eambi, pǝlǝa Firona yi súrǝ̀ amǝɓala mala Yisǝfu.‡

14 Anzǝm mǝno ka, Yisǝfu pǝlǝa tasǝban a ban tárrí Yakupu ɓǝà ne wi ama, kǝ earce yì andǝ amǝɓala male mǝnana ɓwamǝpǝndǝe lumi tongno-nong-ɓari bwamdǝ-tongno ka, yia kat ɓǝà yiu a Masar.§ 15 Pǝlǝa Yakupu o a Masar, akàm sǝ yì andǝ amuni, yia aká sǝm, à kya wukio. 16 À pwan aluia à um nǝia a Shekem, akanó sǝ à kya cia a ɓembe mǝnana Ibǝrayim kúr a bu amuna mala Hamo nǝ boalo ka.*

17 Lang pwari mǝnana Ɓakuli nǝ̀ lùmsǝ gir mǝnana pàcau ace a ban Ibǝrayim yi gbashìnà ka, aɓwana ma'sǝm yi lakkìna a Masar kǝ̀rkǝ́r.† 18 Pǝlǝa ɓè Murǝm mǝnana súrǝ̀ kǝgìr amur Yisǝfu raka, yi eau a buno-murǝm a Masar. 19 Mǝnia yì murǝm ngga tǝpǝri aká sǝm, pea wia tanni kǝ̀rkǝ́r mǝnana kwanrǝia ka. Kǝ tsǝa ama ɓǝà nying abangna-muna malea a nza ace mǝnana ɓǝà kǝa au raka.‡

20 Àkǝ ɓá bákú mǝno ka, nda à ɓǝlna Musa nǝi ka; muna na nǝ ɓoarɓwa kǝ̀rkǝ́r a mǝsǝ Ɓakuli. À iulǝi zongŋo tàrú a ɓala mala tárrí.§ 21 Lang à kya nyingŋǝni a nza ka, ɓoarnsari mala Firona twali, yi lǝsǝi kǝla muni. 22 À kanî Musa sǝlǝe mala amǝ Masar kat, pǝlǝa dum nǝ rǝcandǝa aɓa nacau andǝ túró.

23 Lang apǝlǝa mala Musa lumsǝna lumi-ine ka, ɗenyicau yipì wi a ɓabumi ama ɓǝ̀ kyane, ɓǝ̀ kya sǝn aɓwana male, yia amǝ Isǝrayila. 24 Kya sǝn ɓè ɓwa-Masar aban pakkì ɓe ɓwa-Isǝrayila gìr mǝnana ɓoar raka, ɓà. Nda sǝ lo kya cama ta ɓwa-Isǝrayila, ak munǝo, pǝlǝa wal-lú ɓwa-Masar. 25 Musa twali ama aɓwana male, yì amǝ Isǝrayila, à nǝ̀ sǝlǝ ama Ɓakuli nda aban paktúró nǝi ɓǝ̀ amsǝia, sǝ ko à súrǝ̀ mani ɗàng.

26 Ban fana ka yi kumǝna amǝ Isǝrayila ɓari aban munǝo, pǝlǝa kutia gakkia. Nea wia ama, &lt;&lt;Wu nda ka amǝ'eamrǝarǝu amǝ Isǝrayila wun kǝm, sǝ palang sǝ wu kǝ munǝo a rǝarǝ wun?&gt;&gt;

27 Sǝ ɓwa mǝnana kǝ pè ɓì tanni ka, jambǝrǝ Musa, ne wi ama, &lt;&lt;Yana cio ɓwamǝgule andǝ mǝ'ɓashi amur sǝm? 28 A kǝ earce wal-luem kǝla mǝnana a wal-lú ɓe ɓwa-Masar yilung ngga le?&gt;&gt; 29 Lang Musa nǝ̀ ok ana ka, kara ɓangŋa o a nzali Midiyan, kya duk bǝri-ɓwa kàm. A banì sǝ kya ɓǝl amuna-burana ɓari.*

30 Anzǝm apǝlǝa lumi-ine ka, mǝturonjar mala Ɓakuli pusǝrǝi a ban Musa aɓa lasǝbǝsa mǝnana kǝ earke aɓa nkwarki ka, a njenza a ban Nkono Saina.† 31 Lang Musa nǝ̀ sǝn mǝnia yì gìr ka, ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ gir mǝnana sǝn ngga. Twal kusǝì aban ká, nǝ̀ nggá pelǝki pepè, kara ok gi Mǝtalabangŋo ama: 32 &lt;&lt;Mǝ nda Ɓakuli mala akeô, Ɓakuli mala Ibǝrayim, andǝ Ishaku, sǝ Yakupu.&gt;&gt; Rǝ Musa twal ɓǝla nǝ ɓangciu, gandǝ loasǝ mǝsǝì nǝ̀ sǝnban ɗang.

33 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ne wi ama, &lt;&lt;Swár ankura mǝnana a kusǝo ka, acemǝnana ban mana a cam kam ngga, nzali mǝfele na. 34 Ɓafo na, ǝn sǝnǝna tanni mala aɓwana mem a Masar. Ən ongŋǝna ɓua malea, sǝ ǝn sulǝo mǝ nǝ yia panzǝia. Ado ka, Mǝ nǝ túrǒ, nyare, kya Masar.&gt;&gt;

35 Mǝnia ka nda kǝ Musa mǝnana à ɓinǝki, à ne wi ama, &lt;&lt;Yana cio ɓwamǝgule andǝ mǝ'ɓashi amur sǝm?&gt;&gt; Nda kǝ ɓwe mǝnana Ɓakuli tasǝi, ɓǝ̀ duk ɓwamǝgule amúrià andǝ mǝ'amsǝia, nǝ bu mǝturonjar mala Ɓakuli mǝnana pusǝrǝi a baní aɓa lasǝbǝsa mǝnana kǝ earke aɓa nkwarki ka.‡ 36 Yi amsǝia à purî ɓá nzali Masar nǝ pakki agir-gyambǝliban andǝ agir-ndǝlǝki aɓa nzali Masar, andǝ Nggeamùr Nzuno, sǝ aɓalǝ apǝlǝa lumi-ine a njenza.§

37 Mǝnia ka nda kǝ Musa mǝnana nea amǝ Isǝrayila ama, &lt;&lt;Ɓakuli nǝ̀ loasǝ ɓe mǝɓangnǝa male kǝla mim àkǝ̀ ɓalǝ aɓwana ma'wun.&gt;&gt;* 38 Yì Musa ka, nda atà amǝ Isǝrayila a ban ramba a njenza; ndakam akanó atà aká sǝm atārǝia andǝ mǝturonjar mala Ɓakuli mǝnana nacau nǝi a Nkono Saina, sǝ ak acau mǝpà yilǝmuì, ace yinǝia aban sǝm.†

39 Sǝ aká sǝm ngga, à ɓinǝ okî Musa; à ginǝkì, sǝ aɓa ɗenyicau malea ka, à earce ama à nǝ̀ nyare a Masar. 40 À ne Haruna ama, &lt;&lt;Pakka sǝm ankúl mǝnana à nǝ̀ dupa sǝm kǝla aɓakuli, ɓǝà akà sǝm dǝmba aban gya. Acemǝnana mǝnia yì Musa pusǝ sǝm a nzali Masar ka, sǝm súrǝ̀ gir mǝnana kumi ka ɗàng.&gt;&gt;‡ 41 A bàkú mǝno ka à ɓak ɓǝ̀nzál kǝla muna jamnda. À yinǝ agirkusǝu, à ɗārǝ́ nkilia a baní, sǝ à pak banɓoarnado nǝ mǝnia yì gìr à pè nǝ buia ka.§

42 Sǝ Ɓakuli ka pǝlǝia wia nzǝmi, nyia ɓǝà kutia peri a ban anlero mǝnana a kùli ka, kǝla mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ama:

*&lt;&lt;Wun amǝ Isǝrayila!

Mǝ nda wu yinǝàm

nǝ agir'nkila

andǝ apagir aɓalǝ

apǝlǝa lumi-ine

a njenza ka ɗàng.

43 Ndàkalú mala ɓǝ̀nzál Molek,†

andǝ nlero mala ɓǝ̀nzál

ma'wun yì Rifan,‡

à nda wu twalo wu kǝ

gingnǝia atà wun ngga.

Amǝnia ka à nda ka ankúl

mǝnana wu pàkkî

ɓamur rǝ wun

ace peri a bania ka.

Ace mani ka, mǝ nǝ tsǝa

à nǝ̀ pwan wun,

à nǝ̀ umnǝ wun

arǝ anzali kuko,

a dǝmba nǝ Babila.&gt;&gt;

44 Aɓa gya mala aká sǝm a njenza ka, à ndanǝ Taragula mala Ɓakuli mǝnana lǝmdǝ do male ateà ka. Mǝnia yì Taragula ka à pè kǝla mǝnana Ɓakuli kani Musa ama ɓǝ̀ pè ka.§ 45 Nǝ nzǝ́mò ka, aká sǝm yì ak mǝnia yì Taragula ka a bu atárrià. À yinǝi a buia a nza mǝnana Jesǝwa yiu nǝia a ban mǝnia ka. À ak nzali mǝnia ka a bu aɓea akún mǝnana à ndakam ɗiɗyal sǝ Ɓakuli pǝria, aban ká munǝo mala aká sǝm a rǝia ka. Taragula ka ueo kano a bania bà nza mala murǝm Dauda.* 46 Dauda ka kum earmúrú mala Ɓakuli, pǝlǝa zǝmbi Ɓakuli ama, nǝ̀ ɓakki wi ɓala aɓalǝ aɓwana male amǝ Isǝrayila.† 47 Sǝa ma Solomon nda yi ɓakkì Ɓakuli ɓalae ka.‡

48 Kat andǝ amani ka, Ɓakuli mana Gulo Karban kat ka, kǝ do a ɓala mǝnana ɓwapǝndǝa nǝ̀ ɓak ka ɗàng. Kǝla mǝnana mǝɓangnǝa mala Ɓakuli bang ama,

49 &lt;&lt;Mǝtalabangŋo na ama,

&lt;Kuli ka nda buno-murǝm

mem,

sǝ ɓanza ka ban tsǝk

akusǝam na.

Sǝ ya ulang ɓala na ɗǝm

wun nǝ̀ ɓakkam?

Ko ana raka, aya ban nani

sǝ wun nǝ̀ ɓakkam ɓala

mǝnana nǝ̀ kārǝam ngga?

50 Nǝ buam sǝ ǝn pak kùli

andǝ nzali re?&gt; &gt;&gt;§

51 Wun amǝ murcandǝa, andǝ amǝ ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli aɓa ɗenyicau ma'wun! Kir wun dǝmbǝri aban ok cau mala Ɓakuli fat! Wu nda kǝla aká wun gbal, wu camarǝ mgbiki Bangŋo Mǝfele kiru!* 52 Kǝ ɓè mǝɓangnǝa mala Ɓakuli nakam mǝnana aká wun pè wi tanni raka le? Amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mana a pwarian à bangce yiu mala Mǝɓealɓoarna† ka, aká wun wal-luia. Sǝ ado ka wu kúrkúró nǝi, nyare wu wali wú, 53 yì wun mǝnana wu ak Nggurcau mala Ɓakuli mǝnana à pa wun nǝ́ bu amǝturonjar, sǝ wu kpate raka.

À ɓukki Itǝfanu à wali wu

54 Lang amǝkùrcau nǝ̀ ok ana ka, kara ce nì lul bumia kǝ̀rkǝ́r, à nǝm munabuia arǝì nǝ bumlulla. 55 Sǝ Itǝfanu ka, lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele, pǝlǝa loasǝ mǝsǝì a kùli, sǝn tǎlaban mala ɓoarɓwa mala Ɓakuli, sǝ sǝn Yesu aban came a bu mǝlì mala Ɓakuli. 56 Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Wu sǝni! Ndo ǝn sǝn kùli à mǝnni, sǝ Muna mala Ɓwa ndo cam nǝ came a bu mǝlì mala Ɓakuli ka!&gt;&gt;

57 À nǝ̀ ok ana ka, kara à girki akiria nǝ abuia, sǝ nǝ zwalo a kunia bàng-bàng, à ndashi aban ká arǝì. 58 À bwali à nungi, à pusǝì anzǝm nggea-là, sǝ à tita ɓukki nǝ atali. Anggo ka, aɓwana mǝnana à tsǝki wi cau arǝì ka, à nongsǝ anggea-daura malea a ban ɓe mǝlagga lùllǝì ama Sawul.‡

59 Lang à ndarǝ ɓukki ka, Itǝfanu loasǝ gi pak hiwi ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo Yesu, ak yilǝmem!&gt;&gt; 60 Pǝlǝa ɓun amur ankūnǝi loasǝ gi nǝ rǝcandǝa ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, kǝa bwalia nǝ mǝnia yì cauɓikea ka amúrià ɗàng.&gt;&gt; Lang bangŋǝna anggo ka, kara kúni kùmsǝó.

8

Sawul pe amǝkpata Yesu tanni

1 Sawul ka ban ɓoari wi arǝ wal-lú Itǝfanu.

Àkǝ̀ pwari mǝno ka pàtanni lo arǝ ikǝlisiya mana a Urǝshalima ka. Amǝkwaɗi kat à mesǝki arǝ aban ɗàngɗáng aɓa nzali Yahudi andǝ Samariya, kǝ amǝ'mishan na nǝmurǝia à ueo aɓa Urǝshalima ka. 2 Aɓea amǝ'ɓanggi Ɓakuli na à yì tsǝkban Itǝfanu ka. À ɓua ace kǝ̀rkǝ́r.

3 Pǝlǝa Sawul lo wuni adyan aban pe ikǝlisiya tanni ace mǝnana nǝ̀ kiɗiki ka. Kǝ kutikio arǝ aɓala, kǝ bwalki aburana andǝ amamǝna, kǝ um nǝia a ndàkurban.*

Filip hamnǝ cau amsǝban a Samariya

4 Amǝkwaɗi mǝnana à mesǝki ka, à camarǝ hamnǝ Cau Amsǝban a koya ban mǝnana à wari kam ngga. 5 Filip ka wari a ɓe nggea-là aɓa nzali Samariya, kya camarǝ hamnǝ cau mala Kǝrǝsti, Mǝ'amsǝban aban aɓwana. 6 Ɓwabunda kwaki kiria aban ok cau mǝnana Filip kǝ na ka nǝ ɓabumia kat, lang à sǝn agir-ndǝlǝki mǝnana kǝ pea ka. 7 Abangŋo mǝɓane kǝ purkì rǝ aɓwana pas, nǝ zwalo bàng-bàng. Sǝ aɓwana mǝnana ɓè barea wú, andǝ agbakǝre ka, à twalia wia ban akwánó malea. 8 Ace mani ka, banɓoarnado sulǝ kǝ̀rkǝ́r a mǝno yì nggea-là ka.

Shiman mǝɗikalú

9 A mǝno yì nggea-là ka, ɓeɓwa nda kam lùllǝì ama Shiman, yì ka, mǝɗikalú na. Kǝ pe aɓwana mǝnana a Samariya ka ndali. Kǝ twali ɓamúrì ama yì ka, nggea ɓwa mǝcandǝe na. 10 Ɓwapǝndǝa kat, muna andǝ ɓwamǝgule kǝ kwakikiru arǝì. À kǝ bang ama, &lt;&lt;Yì ka, ndanǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli mǝnana à tunǝki ama &lt;Rǝcandǝa Mǝgule&gt; ka.&gt;&gt; 11 Yia ka à nyesǝ ɗenyicau malea a baní acemǝnana banì sauwuna, nda aban pea wia ndali nǝ kutan male. 12 Sǝ lang aɓwana yi ak cau amsǝban mǝnana Filip kǝ hamnǝi amur Domurǝm mala Ɓakuli andǝ lullǝ Yesu Kǝrǝsti ka, à kya pakkia wia batisǝma, aburana andǝ amamǝna. 13 Sǝ Shiman nǝ nggearǝì gbal ka, paɓamuri, pǝlǝa à pakki wi batisǝma. Pǝlǝa yì ka, akrǝi atà Filip, à kǝ gya andǝi a koya ban mǝnana wari kam ngga. Kǝ ndali kǝ̀rkǝ́r lang sǝn agir-ndǝlǝki andǝ agir-gyambǝliban mǝgulke mǝnana Filip kǝ pea ka.

14 Lang amǝ'mishan mǝnana a Urǝshalima, ongŋǝna ama amǝ Samariya angŋǝna cau mala Ɓakuli ka, à tasǝ Bitǝrus andǝ Yohana abania. 15 À yì bwalna ka, pǝlǝa à pakkia aɓwana mǝnia mǝnana à loa ak cau mala Ɓakuli ka hiwi, ace mǝnana ɓǝa kum Bangŋo Mǝfele ka. 16 Sǝ Bangŋo Mǝfele ka, malaká sulǝo amur kǝɓwa ateà ɗàng peatu; kǝ batisǝma nda nǝmurǝì à pakkia wia aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu ka. 17 Pǝlǝa Bitǝrus andǝ Yohana tsǝk buia amúrià, sǝ à kum Bangŋo Mǝfele.

18 Lang Shiman sǝnǝna amǝ'mishan à tsǝk buia amur aɓwana sǝ à kum Bangŋo Mǝfele ka, pǝlǝa yinǝia wia nǝ boalo, 19 sǝ na ama, &lt;&lt;Wu pam mǝnia yì rǝcandǝa gbal, ace mǝnana koyana ǝn tsǝk buam amurí ka, ɓǝ̀ kum Bangŋo Mǝfele.&gt;&gt;

20 Sǝ Bitǝrus banggi wi ama, &lt;&lt;We wunǝ boalo mo ka, wu kya bǝsa, acemǝnana a kǝ sǝni kǝla ɓoro mala Ɓakuli ka, à nǝ̀ kúrí nǝ boalo! 21 Kǝ gìr oasǝo aɓa mǝnia yì túró ka ɗang, acemǝnana ɓabumo pa pepe a ɓadǝm Ɓakuli ɗang. 22 Ado ka, pwanzali, pǝlǝ nzǝ́mó arǝ mǝnia yì ɓealɓikea ka, sǝ wu pak hiwi aban Mǝtalabangŋo. Ear ka yì ka, nǝ̀ twalo ban mǝnia yì ɗenyicau mala bumo ka. 23 Acemǝnana ǝn sǝni ka a lumsǝ nǝ mwararǝu mǝɓike kǝ̀rkǝ́r, sǝ cauɓikea marǝkino.&gt;&gt;

24 Pǝlǝa Shiman ear ama, &lt;&lt;Ida, zǝmbi Mǝtalabangŋo acem, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓe kǝgìr mwashat aɓalǝ acau mǝnana a na ka, ɓǝ̀ kǝa kumam ɗang!&gt;&gt;

25 Anzǝm mana Bitǝrus andǝ Yohana bangŋǝna cau mǝnana à súrǝì amur Yesu, sǝ à hamǝna nǝ cau mala Mǝtalabangŋo ka, à nyare a Urǝshalima. Amur njar aban o ka, à camarǝ hamnǝ Cau Amsǝban arǝ amuna-là mala amǝ Samariya pas.

Filip andǝ Ɓwamǝgule Itiyopiya

26 Ɓè mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo ne Filip ama, &lt;&lt;Lo, tsǝk muro nǝ njar-kunmur, kyane a njargula mǝnana sulǝ a Urǝshalima aban ká Gaza ka.&gt;&gt; (Mǝnia yì njargula ka kàr nǝ ɓá pǝɗanban a njenza.) 27 Nda Filip lo, bwal njargula aban ká. Kya je andǝ ɓeɓwa Itiyopiya, bedǝran na. Yì ka, nggea ɓwamǝgule na, mǝnana bwalkiyi ban tsǝk boalo mala Kandis, mā-murǝm mala amǝ Itiyopiya ka. Mǝnia yì ɓwa ka, wari a peri aban Ɓakuli a Urǝshalima. 28 Sǝ nda rǝ nyare aban o a là ka, do aɓa waru-pǝr male, sǝ kǝ ɓalgìr aɓa malǝmce mala Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli.

29 Pǝlǝa Bangŋo mala Ɓakuli ne Filip ama, &lt;&lt;Kyane, bwalta mǝno yì waru ka.&gt;&gt;

30 Filip pǝlǝa ɓangŋa wario, kya ok mǝno yì ɓwa ka nda aban ɓalgìr aɓa malǝmce mala Ishaya mǝɓangnǝa mala Ɓakuli. Sǝ Filip ɗì ama, &lt;&lt;A bwalta gìr mǝnana a ɓalkiyi ka le?&gt;&gt;

31 Pǝlǝa eari Filip ama, &lt;&lt;Lang sǝ mǝ nǝ bwalte, yì mǝnana kǝɓwa bǝlam ɓālǝi raka?&gt;&gt; Pǝlǝa tunǝ Filip ne wi ama ɓǝ̀ eauwe ɓǝ̀ do atè a waru.

32 Ban mǝnana Bedǝran ɓalkiyi aɓa Malǝmce ka ndya ka:

&lt;&lt;À nunni kǝla nzur aban ká

pwan meali.

Kǝla muna-nzur a bu

amǝ'mwa nyang nzur,

loasǝ kúni ɗang.

33 À nyesǝ ce ɓà,

à gìrì nǝ mǝsǝcau.

Yana nǝ̀ gandǝ bang cau

amur amǝkè?

Acemǝnana yilǝmi

a ɓanza ka,

à kasǝi mgbeatuk.†&gt;&gt;

34 Pǝlǝa bedǝran man ɗì Filip ama, &lt;&lt;Banggam, yana ɓwe mǝɓangnǝa mala Ɓakuli nakiyi cau amurí, ɓamur rǝì na le, ko ɓeɓwa ɗàng?&gt;&gt; 35 Filip tite nǝ́ kǝ mǝnia yì ban aɓa Malǝmce ka, pǝlǝa banggi wi Cau Amsǝban mala Yesu.

36 À nda ban ká a njargula ka, à yì bwal ɓè ban mǝnana nǝ mur ka. Pǝlǝa bedǝran na ama, &lt;&lt;Sǝni! Mur nia ka! Mana nǝ̀ tsǝa sǝ à pà nǝ̀ pakkam batisǝma ɗang?&gt;&gt; 37 [Filip ne wi ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a paɓamuro nǝ ɓabumo mwashat ka, à nǝ̀ gandǝ pakko.&gt;&gt; Pǝlǝa bedǝran eari wi ama, &lt;&lt;Ən earna nǝma Yesu Kǝrǝsti ka Muna mala Ɓakuli na.&gt;&gt;]

38 Pǝlǝa bedǝran ne mǝkwak waru ama ɓǝ̀ tamsǝ waru. Filip andǝ bedǝran sulǝo à kutio a mùr, sǝ Filip pakki wi batisǝma. 39 Lang à eapini mùr ka, kara Bangŋo mala Mǝtalabangŋo twal Filip um nǝi. Bedǝran nyare sǝni ɗǝm ɗang. Sǝa ma bwal njargula male aban o nǝ bumpwasǝa.

40 Sǝ Filip, nǝnzǝ́mò ka, kya kum ɓamúrì a ɓè la mana à tunǝki ama Azotus ka. Hamnǝ Cau Amsǝban kam, pǝlǝa gya arǝ alá kat mala ban mǝno ka aban hamnǝ ce, yi pur a Kaisariya.

9

Sawul pǝlǝ mǝkpata Yesu

(Amǝ Mishan 22:6-16; 26:12-18)

1 Aɓa mǝno anggo ka, Sawul nda arǝ lidǝmba nǝ nabura arǝ amǝkpata Mǝtalabangŋo, kǝ earce ama nǝ̀ wal-luia. Wario a ban Pǝris Mǝgule, 2 kya zǝmbi wi ɓǝ̀ pè wi acauterǝa aban ká a ban aɓwana-mǝgule mala andakpapi mala amǝ Yahudi, mana a nggea-là Damaska ka. Pa anggo ace mǝnana ɓǝà eari wi, ɓǝ̀ wario sǝ kum koya ɓwa, mǝnana kǝ kwaɗi Njar mala Mǝtalabangŋo*, ko aburana ko amamǝna nda ka, nǝ̀ bwalkia, nǝ̀ tākia abuia nǝ̀ um nǝia a Urǝshalima.

3 Lang Sawul malanǝ̀ bwal Damaska ka, kara nggea tǎlaban pur nǝ kuli yi ta, kàrì aɓalǝu. 4 Sawul puro kpa a nzali, pǝlǝa ok giu ne wi ama, &lt;&lt;Sawul, Sawul, ace mana sǝ a kǝ pam tanni?&gt;&gt;

5 Sǝ Sawul ɗiban ama, &lt;&lt;A nda yana le, ɓwamǝgule?&gt;&gt;

Giu eari wi ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yesu mǝnana a pākiyi wi tanni ka. 6 Sǝ ado ka lo, kutio a nggea-là, à nǝ̀ nggá banggo gìr mǝnana awu nǝ pak ka.&gt;&gt;

7 Aɓi amǝgya mala Sawul ka, à go gǝs, nacau pà kàm ɗàng. À ok gi ɓwa nacau, sǝ à sǝn kǝɓwa ɗàng. 8 Sawul loapi nzali, lang mǝn mǝsǝì ka, ko kǝ sǝn ban ɗang. Pǝlǝa à bwalì wi gara à kútí nǝi a Damaska. 9 Nongŋo tàrú sǝnban ɗang, lìli ɗang, sǝ nu kǝgìr gbal ɗàng.

10 Ɓè mǝkwaɗi ndakam a Damaska lùllǝì ama Hananiya. Mǝtalabangŋo tunǝi a lòrǝo ama, &lt;&lt;Hananiya!&gt;&gt;

Pǝlǝa eare ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka, Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;

11 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ne wi ama, &lt;&lt;Kyane a nreɓala mǝnana à tunǝki ama Pǝrapǝra ka, ɗice ɓe ɓwa Tarsus ndakam a ɓala mala Yahuda, lùllǝì ama Sawul. Ndaban pak hiwi. 12 Ən lǝmdǝni wi, aɓa sǝnsǝna ɓeɓwa lùllǝì ama Hananiya yiu, yi tsǝk abui amurí ace mǝnana ɓǝ̀ sǝnban ɗǝm ngga.&gt;&gt;

13 Sǝ Hananiya eare ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ǝn ongŋǝna cau mala mǝnia yì ɓwa ka a kún aɓwana pas, andǝ gìr'mur'mwana mǝnana lǝmdǝia aɓwana mô mana a Urǝshalima ka. 14 Sǝni ado, yiu male mana akani ka, agbani pǝris nǝ pè wi rǝcandǝa ɓǝ̀ yi bwalki aɓwana kat mana à kǝ̀ peri a bano ka.&gt;&gt;

15 Mǝtalabangŋo ne Hananiya ama, &lt;&lt;Kyane, mǝnia yì ɓwa ka, ǝn tarrì girtúró mem na, ɓǝ̀ kyan nǝ lullǝam a ban aɓwana arǝ anzali, andǝ amurǝma, sǝ ban amǝ Isǝrayila. 16 Mǝ nǝ lǝmdǝì wi agir mǝnana nǝ̀ tanni a rǝia kat ace lullǝam ngga.&gt;&gt;

17 Pǝlǝa Hananiya lo kya kutio a ɓala mǝnana Sawul ndakam ngga. Tsǝk buì amur Sawul, sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝ'eamrǝarǝu Sawul, Mǝtalabangŋo Yesu mana pusǝrǝi a bano amur njargula mǝnana a yiu nǝi ka, túrǎm ace mǝnana wu kum sǝnban ɗǝm, sǝ wu lumsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele.&gt;&gt; 18 Kara anggo ka, ɓè kǝgìr kǝla anggwato nji puro aɓalǝ amǝsǝ Sawul à kpa, kara kǝ sǝnban ɗǝm. Pǝlǝa lo, à pakki wi batisǝma. 19 Anzǝm man ngga, ak girlina li, nda sǝ kumǝna rǝcandǝa ka.

Sawul hamnǝ Cau Amsǝban
a Damaska

Sawul pakki anonggio bǝti atà amǝkwaɗi a Damaska. 20 Anggo kara tita hamnǝ cau amur Yesu arǝ andakpapi ama, &lt;&lt;Ɓafo, Yesu ka muna mala Ɓakuli na!&gt;&gt; 21 Aɓwana mǝnana kat à kwaki kiria arǝì ka à ndali, gandǝa à ɗiban ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka, nda mana mbak kǝ lǝmdǝì amǝkpata Yesu gìr'mur'mwana a Urǝshalima ka? Sǝ nggearǝ yiu male akani ka, pà ace mǝnana nǝ̀ yia bwalkia nǝ̀ um nǝia a ban agbani pǝris a Urǝshalima ka re?&gt;&gt;

22 Hama mala Sawul ka dum nǝ rǝcandǝa, yàle amǝ Yahudi mǝnana a Damaska ka, à gandǝ makgìr mǝsǝcau mǝnana lǝmdǝia wia ama Yesu ka nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban ngga ɗang.

Sawul nyare a Urǝshalima

23 Anzǝm anonggio pas ka, amǝ Yahudi kùrkún a rǝia ama à nǝ̀ wal-lú Sawul.† 24 À camarǝ yál kún nggea-là dù andǝ pwari, ace mǝnana à nǝ̀ wal-luí ka. Pǝlǝa cê kpa a kir Sawul. 25 Nǝ du, alaggana male twali aɓa ndakade, à sùlǝì nǝ nza, a fongǝran arǝ sheran mana kàrì nggea-là ka.

26 Lang Sawul yina a Urǝshalima ka, ɓariki ama nǝ̀ kutio aɓalǝ amǝkwaɗi. Sǝ yia ka à ɓanggi wi, acemǝnana à ear ama yì ka, mǝkwaɗi mǝ'mǝsǝcau nì na ɗang. 27 Pǝlǝa Barnabas wari nǝi a ban amǝ'mishan, kya bǝlia wia sǝna mǝnana Sawul sǝn Mǝtalabangŋo Yesu amur njargula, andǝ cau mǝnana Mǝtalabangŋo banggi Sawul ka. Ɗǝm ngga banggia wia ce hamnǝ Cau Amsǝban mǝnana Sawul hamnǝi a Damaska nǝ rǝcandǝa aɓa lullǝ Yesu ka.

28 Sawul adyan ngga do atà amǝ'mishan, makrǝi aɓalǝia a Urǝshalima, kǝ hamnǝ Cau Amsǝban nǝ mǝsǝkang-kangŋa aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo. 29 Sǝ ɗǝm ngga kǝ nacau nǝ amǝ Yahudi mǝnana à kǝ na kun Gǝrik ka, à camarǝ makgìr andǝia kǝ̀rkǝ́r. Sǝa ma à kutia alte ama à nǝ̀ wal-luí. 30 Lang ce nǝ̀ kpa kir amǝ'eamrǝarǝu ka, kara à ɓang nǝ Sawul à um nǝi a Kaisariya, à kya tasǝ te aban ká Tarsus, a la malea.

31 Anggo sǝ ikǝlisiya aɓa nzali Yahudi kat, andǝ Galili andǝ Samariya ka, dum nǝ rǝpwala. Nǝ́ pǎ gbasha mala Bangŋo Mǝfele, amǝkwaɗi kum rǝcandǝa, sǝ à kǝ làkkì, à do nǝ ɓanggi Mǝtalabangŋo.

Bitǝrus twali Eniyas ban
rǝkwana a Lida

32 Aɓa gya mala Bitǝrus arǝ alá ɗàngɗáng aban sǝn ta amǝkwaɗi ka, wari a ban aɓwana mala Ɓakuli mǝnana nǝ do a Lida ka. 33 Akanó ka kya kum ɓeɓwa lùllǝì ama Eniyas, gbakǝre na kǝ dǝurǝ rǝì ɗàng. Twalna apǝlǝa tongno-nong-tàrú nda aban nongŋo a kala. 34 Bitǝrus ne wi ama, &lt;&lt;Eniyas, Yesu Kǝrǝsti twalǝno ban kwánó mò. Lo, kàr kál-nongŋo mô.&gt;&gt; Anggo kara Eniyas lo. 35 Aɓwana mǝnana kat a Lida andǝa mǝnana a Sharon ngga, à sǝn Eniyas pǝlǝa à paɓamuria a ban Mǝtalabangŋo Yesu.

Bitǝrus loasǝ Tabita nǝ yilǝmu

36 Aɓa nggea-là Jopa ka, ɓè ɓwama ndakam, mǝkwaɗi na, lùllǝì ama Tabita. (Lùllǝì nǝ kun Gǝrik ka nda Dokas, ɓālǝi nda: mbamba). Yì ka, aulǝ nǝ pakki aɓwana gìr mǝɓoarne ɗàng, kǝ bwalì amǝ'tǝ̀r kàm. 37 Aɓalǝ amǝno yì anonggio ka, rǝì pakki wi pak lú. Lang à sussǝna lú ka, pǝlǝa à nongsǝi aɓa ndà-kulí. 38 Lida ka nda a ban Jopa tù. Lang amǝkwaɗi ok ama Bitǝrus yiu, nda a Lida ka, pǝlǝa à tasǝ aɓwana ɓari, ɓǝà kya zǝmbi wi ama ɓǝ̀ ɓangŋa a bania a kaurǝa. 39 Pǝlǝa Bitǝrus lo o ateà.

À yiu à yì bwalǝna ka, à kútí nǝi aɓa ndà-kulí. Amā-lú kat à kàrì aɓalǝu à kǝ ɓua, sǝ à kǝ lǝmdǝki wi adaura andǝ acili agir-nggūrǝu mǝnana Dokas pākia wia mana malaká wu raka.

40 Bitǝrus pusǝia a nza kat, pǝlǝa kū`ndǝó amur ankūnǝi sǝ pak hiwi. Pǝlǝa pǝlǝ rǝì a ban lú, sǝ bang ama, &lt;&lt;Tabita, lo!&gt;&gt; Sǝ Tabita mǝn amǝsǝì, sǝ lang sǝn Bitǝrus ka, par buì lo dum nǝ do. 41 Bitǝrus bwali a garabui, loasǝi tamsǝi amur akusǝi. Pǝlǝa tunǝ amǝkwaɗi andǝ amā-lú, sǝ pea wia Tabita nǝ yilǝmu. 42 Mǝnia yì gìr ka ceì aki ɓá Jopa kat, sǝ ɓwapǝndǝa pas pa ɓamuria a ban Mǝtalabangŋo. 43 Bitǝrus pakki anonggio a Jopa pas, a ɓala mala ɓè mǝtúró bangsǝki anggû mana à kǝ tunǝi ama Shiman ngga.

10

Karnilus túrban atà Bitǝrus

1 A Kaisariya ka ɓeɓwa ndakam lùllǝì ama Karnilus. Yì ka, ɓwamǝgule soje na, amur asoje mala amǝ Roma mana à tunǝkia ama, &lt;&lt;Asoje Italiya&gt;&gt; a ɓinalea ka. 2 Yì andǝ ɓala male kat à kǝ peri a ban Ɓakuli, à kǝ gusǝlǝi, sǝ mǝ'ɓanggi Ɓakuli na. Kǝ pe amǝ'tǝ̀r ɓoro kǝ̀rkǝ́r, sǝ usǝlǝkiyi pak hiwi ɗàng.

3 Ɓè kǝ pwari nakam, a bu-pwari tàrú mana pwari pǝlǝna ka, sǝni kǝla lòrǝo, sǝ lòrǝo na ɗang. Sǝn mǝturonjar mala Ɓakuli aban yiu a baní, yi ne wi ama, &lt;&lt;Karnilus!&gt;&gt;

4 Yì ka, pǝlǝ mǝsǝì a ban mǝturonjar nǝ rǝɓǝla, sǝ ɗiban ama, &lt;&lt;Mana gir ni na, Ɓwamǝgule?&gt;&gt;

Mǝturonjar ne wi ama, &lt;&lt;Ahiwi mò andǝ aɓoro mô mǝnana a kǝ pê amǝ'tǝ̀r ka, Ɓakuli angŋǝnia*. 5 Ado ka, túr aɓwana a Jopa, ɓǝà kya tunǝo ɓeɓwa ndakam lùllǝì ama Shiman, mǝnana à tunǝki ama Bitǝrus ka. 6 Yì ka, sulǝo a ɓala mala Shiman mǝbangsǝ-nggu, ɓala male nda a kún nggeamùr.&gt;&gt;

7 Lang mǝturonjar mǝnana ne Karnilus cau umna ka, Karnilus tunǝ atà amǝtúró ɓala male ɓari, sǝ ɓè soje mwashat mǝgusǝlǝ Ɓakuli, aɓalǝ amǝgya atè. 8 Anzǝm mana bǝlǝnia wia ɓacau mǝnana kat mǝturonjar banggi wi ka, sǝ tasǝia a Jopa.

Bitǝrus o a ban Karnilus a Kaisariya

9 Ban fana ka, aɓwana mana Karnilus tasǝia ka, à nda njar aban ká. À gbàshìnà ban lě ka, pwari malanǝ̀ yiu a ɓong múrú. Bitǝrus gbal ka eauna a kurǝm murɓe nǝ̀ pak hiwi. 10 Nzala yi wali, kǝ earce nǝ̀ li girlina, sǝ lang à nda arǝ pak girlina ka, kara Ɓakuli mǝn mǝsǝì. 11 Sǝn kùli mǝn bwāng, sǝ sǝn ɓè kǝgìr kǝla nggea lagir mǝtangŋe à sùlǝ̀nì aban yiu a nzali nǝ anggúr arǝ akuni ine. 12 Aɓa mǝnia yì nggea lagir ka, koya mbalang girkusǝu ka, ndakam; amana à kǝ gya amur kusǝia ine ka, andǝ amana à kǝ nun bumia a nzali ka, andǝ anyal mana a bumkuli ka.

13 Pǝlǝa ok giu aban ne wi ama, &lt;&lt;Bitǝrus, lo, walo, sǝ wu she!&gt;&gt;

14 Pǝlǝa Bitǝrus bang ama, &lt;&lt;Awo, Mǝtalabangŋo! Ən malaká li kǝgìr mǝnana Nggurcau nyesǝi mǝpǝndǝke na ko gìr'ɓeami na ka ɗàng.&gt;&gt;

15 Giu nyar ɓaria ama, &lt;&lt;Gìr mǝnana Ɓakuli gilǝkini ɓoarnansari ka, ce a tunǝi ama gìr'ɓeami ɗàng.&gt;&gt;

16 Mǝnia yì gìr ka pa anggo kusǝ tàrú, kara à nyesǝ nggea lagir mǝno a kùli.

17 Lang Bitǝrus nda aban ndali amur mana nda ɓá mǝnia yì gìr mǝnana Ɓakuli mǝn mǝsǝì sǝni ka, aɓwana mana Karnilus tasǝia ka, à yina à ɗina ce ɓala mala Shiman, à yì camǝna a kunɓala. 18 À pak kou, sǝ à ɗiban ko Shiman mǝnana à tunǝki ama Bitǝrus ka, a ɓalae sǝ sulǝo.

19 Sǝ lang Bitǝrus nda più aban pak ɗenyicau amur mǝnia yì gìr Ɓakuli mǝn mǝsǝì sǝni ka, Bangŋo mala Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Shiman, aɓwana tàrú à nda kǝ sǝn banio ka. 20 Lo, sulǝo, wu kyan wunǝia, ce a ɓukibumo ɗàng, acemǝnana mǝ́ nǝ̀ tasǝia.&gt;&gt;

21 Pǝlǝa Bitǝrus sulǝo kya kumia, sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Mǝ nda ɓwa mǝnana wu sǝngiyi banì ka. Mana yiu nǝ wun ɗe?&gt;&gt;

22 À eare ama, &lt;&lt;Ɓwamǝgule soje, yì Karnilus nǝ̀ túr sǝm. Ɓwa mǝɓafoe na, kǝ ɓanggi Ɓakuli. Aɓwana aɓa nzali mala amǝ Yahudi kat kǝ na mǝɓoarne amurí. Mǝturonjar mala Ɓakuli ne wi ama ɓǝ̀ no wu yiu a ɓala male, ace mǝnana ɓǝ̀ kya ok cau mǝnana a nǝ bang ngga.&gt;&gt; 23 Bitǝrus pǝlǝa warinǝia a ɓala, à pak abǝri male.

Ban fana ka, lo andǝia. Aɓea mǝkwaɗi mana a Jopa ka, à lo ateà. 24 Ɓè ban fana ka, à kya bwal Kaisariya. Karnilus ka nda aban kullimuria, angŋǝna dǝmba tunǝna aɓǝla andǝ agyajam-ndà male, à yina à yì rǝmǝna. 25 Lang Bitǝrus nǝ̀ kutio a ɓala ani ka, Karnilus kara lo kya kpa kū`ndǝó a ɓadǝmbi, aban pe wi gulo. 26 Pǝlǝa Bitǝrus loasǝi, ne wi ama, &lt;&lt;Lo, mim gbal ka mǝ nda ɓwamǝpǝndǝe.&gt;&gt;

27 Bitǝrus nda amur ne wi cau, sǝ kutio a ɓala kum ɓwapǝndǝa ramna kǝ̀rkǝ́r. 28 Pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Wun ngga wu sǝlǝna ama, nggurcau ma'sǝm eare ama ɓwa Yahudi ɓǝ̀ kutio a ɓala mala aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, ko ɓǝ̀ kǝgìr dapia ɗàng. Sǝ Ɓakuli ka lǝmdǝàm ama, mǝ ngga tunǝ kǝɓwa ama ɓwa mǝɓane ko mǝɓeami ka ɗàng. 29 Nda gìr mǝnana tsǝa, sǝ lang à túrban atàm ngga, ǝn yiu, ǝn ɓinǝ ɗang. Ado ka wu banggàm, mana nda ɓá túrban atàm?&gt;&gt;

30 Karnilus eare ama:

Nongŋo tàrú mǝno kútí ka, pwari nda anggo kǝla mǝnia ka, a bu-pwari tàrú mala pwarikpǝra, mǝ nda ban pak hiwi a ɓala mem, kara ɓeɓwa mana oasǝ agir-nggūrǝu mǝlinzame ka, puro yi came a ɓadǝmbam. 31 Na ama, &lt;&lt;Karnilus, Ɓakuli ongŋǝna hiwi mo sǝ sǝnǝna aɓoro mǝnana a kǝ pe amǝ'tǝ̀r ka. 32 Túrban a Jopa atà Shiman mana à tunǝki ama Bitǝrus ka. Nda a ɓala mala Shiman mǝbangsǝ-nggu, a kún nggeamùr.&gt;&gt;

33 Nda sǝ ǝn gbara ǝn túrban a to ka, sǝ ndya gbal a pê pepè a yiu ka. Ado ka sǝm ndya kat sǝm nggǝ kúndǝô a ɓadǝm Ɓakuli, sǝm nǝ̀ ak cau mana Mǝtalabangŋo no ama wu na sǝm ngga.

Bitǝrus nacau a ɓala mala Karnilus

34 Pǝlǝa Bitǝrus tita nacau ama:

Ado ka ǝn sǝlǝna ama ɓafo na Ɓakuli ka earce kǝɓwa kútì ɓè ɗàng.†‡ 35 A koya kun ngga, kǝ ak aɓwana mǝnana à kǝ peri a bani, sǝ à kǝ pak gìr mana kǝ pwasǝ bumi ka. 36 Wu sùrǝ́nà cau mǝnana Ɓakuli tasǝnaban nǝi aban amǝ Isǝrayila, kǝ nea wia Bǝsa Cau Amsǝban andǝ dorǝpwala nǝban Yesu Kǝrǝsti, yi mǝnana nda Mǝtalabangŋo amur agirbunda kat ka.

37 Wu sǝlǝna ce gìr mana kumban a nzali Yahudi, tite a nzali Galili a nzǝm mana Yohana tinata hamnǝ cau male mala batisǝma ka. 38 Wu sǝlǝna ɗǝm ama Ɓakuli tsǝk buì amur Yesu Ɓwa Nazarat nǝ Bangŋo Mǝfele, andǝ rǝcandǝa. Kǝ gya aban pakki agir mǝɓoarne, sǝ kǝ twalban rǝkwana mala aɓwana mǝnana à nda aɓata rǝcandǝa mala Shetan ngga, acemǝnana Ɓakuli nda atè. 39 Sǝ sǝm, amǝ'mishan ngga, sǝm nda ka amǝ'nakún mala agir mana sǝm sǝn Yesu pea kat a nzali mala amǝ Yahudi andǝ ɓá Urǝshalima ka.

À wal-luí nǝ gbaliban amur nggun-gangndǝi. 40 Sǝ Ɓakuli loasǝi a tàruià nongŋo, sǝ nyinggi dǝmbu ɓǝ̀ pusǝrǝi ɓǝà sǝni. 41 Pusǝrǝi aban ɓwapǝndǝa kat ɗàng, kǝ sǝm mana Ɓakuli ak dǝmba tàrki sǝm ama ɓǝ̀ sǝm duk amǝ'nakún male, yì sǝm mana a nzǝm loapi ɓembe male, sǝm lìli sǝnǝia, sǝm nu sǝnǝia ka, sǝm nda.

42 Pǝlǝa tsǝk sǝm ɓǝ̀ sǝm hamnǝ Cau Amsǝban aban aɓwana sǝ ɓǝ̀ sǝm lǝmdǝia wia ama yì ka, nda ɓwa mǝnana Ɓakuli twali ɓǝ̀ do mǝ'ɓashi mala aɓwana mana nǝ yilǝmu andǝ amana à wuna ka. 43 Yì nda mana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli kat ka, à nakún ace ama, koyana kat sǝ paɓamuri a baní ka, nǝ̀ kum twalban cauɓikea aɓa lùllǝì.

Bangŋo mala Ɓakuli sulǝo
amur aɓwana mana
amǝ Yahudi na raka

44 Kún Bitǝrus malaká pwal ɗàng, kara Bangŋo Mǝfele sulǝo amur aɓwana mǝnana kat à kǝ ok cau mana nakiyi ka. 45 Amǝ Yahudi mǝnana amǝkwaɗi na, mana à yiu andǝ Bitǝrus nǝ Jopa ka, à ndali nǝ sulǝo mala Bangŋo Mǝfele amur aɓwana mana amǝ Yahudi na raka. 46 Sǝ à oea aban naki acau nǝ aɓia kún sǝ à kǝ ɓwangsǝki Ɓakuli.

Bitǝrus pǝlǝa na ama, 47 &lt;&lt;Aɓwana mǝnia ka à kumǝna Bangŋo Mǝfele kǝla mana sǝm kum ngga, kǝɓwa ndakam nǝ̀ ginǝe ama ɓǝà kǝa pakkia wia batisǝma aɓa lullǝ Yesu raka le?&gt;&gt; 48 Pǝlǝa tsǝa ama ɓǝà pakkia wia batisǝma aɓa lullǝ Yesu Kǝrǝsti. Sǝ Karnilus zǝmbi wi ama ɓǝ̀ pakki aɓea anongŋo a bania.

11

Bitǝrus bǝ́lì amǝkpata Yesu
kúni a Urǝshalima

1 Amǝ'mishan andǝ aɓea amǝkwaɗi mana a nzali Yahudi ka à ok ama aɓwana mana amǝ Yahudi na raka à angŋǝna cau mala Ɓakuli gbal. 2 Lang Bitǝrus wari a Urǝshalima ka, amǝ Yahudi mana a paɓamuria a ban Yesu ka à loarǝi nǝ cau ama, 3 &lt;&lt;Palang sǝ a wari a ɓala mala aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, nyare a li girlina wunǝia!&gt;&gt;

4 Pǝlǝa Bitǝrus bǝlia wia ɓá gìr mǝnana kat pak ka, twal a tite, ama:

5 Mǝ nda aɓa nggea-là Jopa, lang mǝ nda ban hiwi ka, kara Ɓakuli mǝn mǝsǝam, ǝn sǝn sǝna. Ən sǝn ɓè kǝgìr aban sulǝo a nzali kǝla nggubyau mǝgule mana à mǝnni, à kǝ sulǝi nǝ kuli nǝ abui mana ine ka, pǝlǝa yiu yi came a banam. 6 Ən sǝn ɓālǝi pepè, kara ǝn sǝn ambalang agirkusǝu-ɓala, andǝ anyam ɓabondo, agir-nzali, andǝ anyal ɓabondo. 7 Pǝlǝa ǝn ok giu banggàm ama, &lt;&lt;Bitǝrus lo, walo she!&gt;&gt;

8 Sǝ ǝn na nǝma, &lt;&lt;Pà nǝ̀ pa anggo ɗàng, Mǝtalabangŋo! Acemǝnana kǝ girlina mǝɓeami ko mana Nggurcau nyesǝi mǝpǝndǝke na ka malaká kutia kunam ɗàng.&gt;&gt;

9 Pǝlǝa giu nî nyare nacau ɗǝm nǝ kuli ama, &lt;&lt;Kǝa nyesǝ gir mǝnana Ɓakuli langŋǝ́nì ɓoarnansari ka ama mǝpǝndǝke na ɗang.&gt;&gt; 10 Mǝnia pa anggo kusǝ tàrú, sǝ a masǝlǝate ka à yì nyesǝ gir nì a kùli.

11 Aɓa mǝno anggo ka, aɓwana tàrú mǝnana à pur a Kaisariya, à túriá a banam ngga, à yì tusǝna a ɓala mana mǝ nda kam nǝ do ka. 12 Pǝlǝa Bangŋo banggàm ama mǝ ngga ɓukkibumam ɗàng, ɓǝ̀ sǝm o sǝnǝia. Pǝlǝa amǝkwaɗi mǝnia tongno-nong-mwashat a Jopa ka à lo atàm aban ká Kaisariya, sǝm kat sǝm wari a ɓala mala Karnilus. 13 Pǝlǝa banggà sǝm cau mala mǝturonjar mala Ɓakuli mǝnana sǝni aban came a ɓala male, sǝ banggi wi ama, &lt;&lt;Tasǝ ɓwa a Jopa a ban ɓwa mana lùllǝì ama Shiman Bitǝrus ka. 14 Yì nda ɓwa mǝnana nǝ̀ banggo cau mana nǝ̀ amsǝo wunǝ amǝɓala mò kat ka.&gt;&gt;

15 Lang ǝn tinata nacau ka, kara Bangŋo Mǝfele sulǝo amúrià, kǝla mǝnana sulǝo amur sǝm a dǝmbe ka. 16 Pǝlǝa ɓalǝam kasǝ arǝ cau mana Mǝtalabangŋo bang ama, &lt;&lt;Yohana pàk batisǝma nǝ mur, sǝ ma'wun ngga à nǝ̀ pàkka wun batisǝma nǝ Bangŋo Mǝfele.&gt;&gt; 17 Sǝ acemǝnana Ɓakuli pea aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, ɓoro mǝ'mwashati andǝ mana pà sǝm, sǝm mǝnana sǝm pànà ɓamur rǝ sǝm aban Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti ka, mǝ nda yana sǝ mǝ nǝ ginǝ pě mala Ɓakuli!

18 Lang à nǝ̀ o ana ka, à pànǝ kún nacau ɗǝm ɗàng, kara à tita ɓwangsǝki Ɓakuli. À na ama, &lt;&lt;Sǝm sǝnǝni ado, Ɓakuli panì aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka gbal njargula mala pwanzali a mala pǝlǝ nzǝmia arǝ acauɓikea malea, ɓǝà kum yilǝmu!&gt;&gt;

Ikǝlisiya mana a Antiyok
mala amǝ Suriya ka

19 Aɓea amǝkwaɗi mǝnana pàtanni mesǝkia a nzǝm lú mala Itǝfanu ka, à gāli à kya bwal bareban Fonishiya, andǝ Luran Sayipǝrus, andǝ nggea-là Antiyok aɓa bu-nzali Suriya. À kǝ hamnǝ Cau Amsǝban, sǝ kǝ amǝ Yahudi nda nǝmurǝia à hambia wia ka.*

20 Sǝa ma aɓea amǝkwaɗi mana à pur nǝ luran Sayipǝrus andǝ nggea-là Sayirin ka, à kutio à wari a Antiyok, à kya tita hamnǝ Cau Amsǝban mala Mǝtalabangŋo Yesu a ban aɓwana mala aɓea anzali. 21 Rǝcandǝa mala Mǝtalabangŋo ka nda teà, sǝ aɓwana mala aɓea anzali pas à earnǝ Cau Amsǝban à paɓamuria a ban Mǝtalabangŋo.

22 Cau mala mǝnia yì gìr ka yi bwal ban amǝkwaɗi a Urǝshalima, pǝlǝa à tasǝ Barnabas a Antiyok. 23 Lang yiu yi bwalǝna Antiyok sǝ sǝnǝna tsǝkbu mala Ɓakuli amur aɓwana ka, bumi pwasǝo, camarǝ kwarkiria ɓǝà cam kàngkàng aɓa paɓamuru malea sǝ ɓǝà do nǝ mǝsǝcau a ban Mǝtalabangŋo. 24 Barnabas ka ɓwa mǝɓoarne na, lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele andǝ paɓamuru. Aɓwana pas à ak Mǝtalabangŋo.

25 Pǝlǝa Barnabas wari a Tarsus a sǝnban Sawul. 26 Lang kumǝni ka, twali wari nǝi a Antiyok. Yia kǝm à pak pǝlǝa mwashat a ban amǝkwaɗi aban kani aɓwana pas cau mala Ɓakuli. Àkǝ̀ Antiyok sǝ à tita tunǝ amǝkwaɗi ama a Kǝrǝsta.

27 Àkǝ̀ ɓalǝ anongge mǝno ka aɓea amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli pur a Urǝshalima sǝ à wari a Antiyok. 28 Mwashat aɓalǝia, à tunǝki ama Agabus,† lo came aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo mala Ɓakuli bang ama, nzala mǝgule nda nǝ̀ yia kpa a bu ɓanza mǝno ka kat. (Anggo sǝ gìr nî yi lumsǝo, nzala kpa a bàkú mana Kǝlaudiyus nda murǝm mǝgule ka). 29 Pǝlǝa amǝkwaɗi nea rǝia ama, koyan aɓalǝia ka ɓǝ̀ pà ɓoro mana nǝ̀ gandǝi ka, ɓǝà tasǝi ace pà gbasha a ban amǝ'eamrǝarǝu mana a nzali Yahudi ka. 30 Anggo sǝ à pa, à tasǝ boale a ban aɓwana-mǝgule mala amǝkwaɗi nǝ bu Barnabas andǝ Sawul.

12

À wal-lú Jemis sǝ a oasǝ
Bitǝrus a ndàkurban

1 A bàkú mǝno ka Murǝm Hirǝdus mǝnana à tunǝki ama Agǝripa ka tita pè aɓea amǝkwaɗi aɓa ikǝlisiya tanni. 2 Bwal Jemis, mǝ'eam Yohana, kasǝ meali nǝ nggeabyau. 3 Lang sǝn mǝnia yì gìr pè ka pwasǝ bum aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi ka, nyartu bwal Bitǝrus gbal. (Mǝnia ka pè a pwari Lamsan mala Bǝredi mǝnana yis pa'arǝi raka.) 4 Lang bwalǝna Bitǝrus ka pǝlǝa tsǝa à kya oasǝi a ndàkurban. Tamsǝ asoje arǝ abanì ine ɓǝà yállí, sǝ koya banì ka ndanǝ asoje ine. Kànì mala Hirǝdus ka nda mǝnana ama nǝ̀ pakki Bitǝrus ɓashi lú a ɓamǝsǝ ɓwapǝndǝa a nzǝm Lamsan Yàlîmurû.

5 Anggo ka, Bitǝrus nda a ndàkurban, sǝ amǝkwaɗi ka à camarǝ pak hiwi nǝ ɓabumia kat aban Ɓakuli aceì.

Gir'ndǝliki nǝ́ puro mala Bitǝrus
a ndàkurban

6 Àkǝ̀ bu du mǝnana ɓǝ̀ ban fana ka Hirǝdus nǝ̀ pakki Bitǝrus ɓashi ka, Bitǝrus nda ntulo, abuí andǝ akusǝi ka à tākia nǝ ansolo, sǝ nda a nre ka asoje ɓari. Aɓea asoje came à kǝ yál kun ndàkurban. 7 Ɓalǝu ama nǝ̀ kasǝ ka, nggea tǎlaban karara yi angŋǝna ɓá ndàkurban, sǝ mǝturonjar mala Mǝtalabangŋo puro yi came a ɓadǝm Bitǝrus. Pǝlǝa dǝurǝki Bitǝrus a nkpamtari, loasǝi a ntulo, sǝ ne wi ama, &lt;&lt;Lo a kaurǝa!&gt;&gt; Kara ansolo purrì bu Bitǝrus à sukkio a nzali.

8 Pǝlǝa mǝturonjar ne wi ama, &lt;&lt;Oasǝ agir arǝò, sǝ wu oasǝ ankura.&gt;&gt; Bitǝrus pakki anggo kat. Mǝturonjar ne wi ama, &lt;&lt;Ado ka, mak nggea-daura murɓe mò sǝ yiu atàm.&gt;&gt; 9 Bitǝrus lo purî ɓá ndàkurban aban ká atà mǝturonjar. Aɓa mǝno anggo kat ka, kǝ twali kǝla lòrǝo na, ko pànǝ sǝlǝe ama mǝsǝcau na ɗang. 10 À kya kútì ban amǝ'yál kún nda mǝdǝmbe, à kya kútì ɓarià. À nǝ̀ nggá bwal nggea kunɓala-bolo mǝnana soa nggea-là ka, kara kunɓala-bolo man mǝnbia wia nǝ ɓamúrì. Pǝlǝa à puro aban o amur njarmǝgule, ɓālǝi ama nǝ̀ kasǝ ka, mǝturonjar ndǝrmina.

11 Anzǝm man ngga Bitǝrus nyare aɓa sǝlǝe male, sǝ na ama, &lt;&lt;She ado sǝ kǝ kpakàm ama mǝsǝcau na! Mǝtalabangŋo tasǝ mǝturonjar male ɓǝ̀ amsǝam a bu Hirǝdus sǝ aɓalǝ agir mǝnana kat aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi kùr amuram ngga!&gt;&gt;

12 Lang mǝnia ka kpani wi ka, kara soa ɓala mala Maryamu, nggea Yohana Markus. Akàm sǝ amǝkwaɗi pas ramba aban pak hiwi.

13 Pǝlǝa Bitǝrus wal kunɓala, sǝ muna-ɓala mǝnana à tunǝki ama Roda ka, yiu a ban loasǝi wi kun ɓala. 14 Lang ongŋǝna gi Bitǝrus na ka, kara nying mǝn kunɓala, nyar nǝ mire, nǝ banɓoarnado, kya ne koya ɓwa ka ama Bitǝrus nda aban came a nza a kunɓala.

15 À banggi wi ama, &lt;&lt;Ɓamuro pǝlǝ nǝ pǝlǝa!&gt;&gt; Sǝ lang muna ɓinǝe, cam kingging ama Bitǝrus na ka, nda à na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nda na ka, mǝturonjar mala Ɓakuli mǝnana yálkiyi ka nda.&gt;&gt;

16 Sǝ Bitǝrus camarǝ walki kunɓala. Lang à yì mǝnǝni wi kunɓala sǝ à sǝni ka, à pak ndali.

17 Bitǝrus pǝlǝa nea wia nǝ bui ama ɓǝà duk kunia più, pǝlǝa bǝlia wia ɓālǝi lang sǝ Mǝtalabangŋo pusǝì, pur nǝi a ndàkurban ngga. Nea wia ama, ɓǝà banggi Jemis andǝ amǝ'eamrǝarǝu amǝnia yì agir ka, pǝlǝa nyia kutio o a ɓè ban.

18 Nǝ dǝmbari ka, asoje amǝ yálban ngga ban twalo zurǝì a rǝia, à pǝlǝ ɓalǝia ɓà amur mana kumban sǝ Bitǝrus ka à sǝni raka. 19 Hirǝdus tsǝa ɓǝà alte, sǝ à kumi ɗàng. Pità asoje amǝ'yálban nǝ ɗikiban, pǝlǝa tsǝa ama ɓǝà wal-luia. Anzǝm man ngga, Hirǝdus nying nzali Yahudi kutio o kya do a Kaisariya zuku.

Lú mala Hirǝdus

20 Hirǝdus ka bumi lúllô arǝ amǝ Taya andǝ amǝ Sidon, nda sǝ à wari atārǝia a baní à nǝ̀ nggá gilǝki cau, acemǝnana kǝ girlina mana a nzali mala Hirǝdus ka nda à akiyi kam ngga. Lang à kumǝna gbasha a ban Bǝlastus, muna-ɓala mǝnana murǝm earnǝi ka, pǝlǝa à zǝm cau mala dotarǝu aɓa dorǝpwala.

21 A pwari mǝnana Hirǝdus kasǝi à nǝ̀ dum nǝi ka, oasǝ adaura murǝm-ɓwa male, pǝlǝa eauwe do a buno-murǝm sǝ nacau nǝ aɓwana mǝnana à ram ngga. 22 Aɓwana loasǝ già à kǝ noki ama, &lt;&lt;Man ngga gì ɓekǝ ɓakuli na, gì ɓwapǝndǝa na ɗang!&gt;&gt; 23 Àkǝ̀ banì, mǝturonjar mala Ɓakuli kwak Hirǝdus túrí a nzali, acemǝnana twal gulo Ɓakuli ka. Anggwaso lì, kara wǔ.

24 Sǝ cau mala Ɓakuli ka camarǝ lidǝmba, ɓwapǝndǝa pas pǝlǝ amǝkwaɗi.

25 Lang Barnabas andǝ Sawul malǝna túró mishan malea a Urǝshalima ka, pǝlǝa à nyare atārǝia andǝ Yohana, mana ɓè lùllǝì ama Markus ka.

13

À tasǝ Barnabas andǝ Sawul
a túró Mishan

1 Aɓa Ikǝlisiya mǝnana a Antiyok mala bu-nzali Suriya ka amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ndakam, andǝ amǝ kanigir. À nda ka Barnabas, andǝ Shimiyon (mǝnana à tunǝki ama Mǝpǝndǝe ka), andǝ Lukiyus (ɓwa Sayirin), andǝ Maneyan (mǝnana lo atārǝia andǝ murǝm Hirǝdus ka), sǝ Sawul. 2 A ɓe pwari lang à nǝ̀ nggǝ peri aban Mǝtalabangŋo andǝ gilmùr ka, Bangŋo Mǝfele na ama, &lt;&lt;Wu tàrâm Barnabas andǝ Sawul wu cia ɗàng ace túró mǝnana ǝn tunǝia à nǝ̀ pakkam ngga.&gt;&gt; 3 Anzǝm gilmùr andǝ hiwi ka, pǝlǝa à tsǝk abu amúrià sǝ à tasǝia aban o a túró mishan.

Sawul andǝ Barnabas pak
túró mishan a Sayipǝrus

4 Yia kǝm mana Bangŋo Mǝfele túriá ka, à pur a Antiyok sǝ à wari a Selusiya, la a kun múr. Abanì ka à kutia waru aban ká a nggea-là Salamis aɓa luran Sayipǝrus. 5 Lang à kya bwalǝna Salamis ka, à hamnǝ cau mala Ɓakuli arǝ andakpapi mala amǝ Yahudi. Yohana Markus wari ateà ace mǝnana ɓǝ̀ bwalia wia túró mishan ngga.

6 À gya arǝ aban pas aɓa luran, à yì bwal la mana à tunǝki ama Pafos ka. Abanì sǝ à kum ɓeɓwa Yahudi mǝmonzǝe, à tunǝki ama Ba-Yesu, mǝnana twal ɓamúrì aɓa nyir ama yì ka, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli na. 7 Yì ka, mǝtamurǝm mala nggwamna, Sajiyos Polus na. Sǝ nggwamna ka, ɓwa na ndanǝ sǝlǝe, pǝlǝa túrban arǝ Barnabas andǝ Sawul acemǝnana kǝ earce ok cau mala Ɓakuli. 8 Sǝ mǝɓangnǝa mǝ nyirì mǝno, mana gbal à tunǝki ama Elimas ka, camarǝ zurǝì kusǝcau, kǝ ɓariki nǝ̀ tsǝk nggwamna ɓǝ̀ kǝa súrǝ̀ mǝsǝcau ɓǝ̀ paɓamuri ɗang.

9 Sǝ Sawul, mana à tunǝki ama Bulǝs ka, lùmsǝ nǝ Bangŋo Mǝfele. Soa mǝsǝi sǝn Elimas kyap-kyap, sǝ banggi wi ama, 10 &lt;&lt;We muna mala Shetan! A nda ɓimǝbura mala gìr mana kat mǝɓoarne na ka! We ka, a lumsǝ nǝ aɓealɓikea ɗàngɗáng mala swarkiban andǝ ɓosǝkia aɓwana. A pà nǝ nying buo arǝ pūrǝki mǝsǝcau mala Mǝtalabangŋo ama ɓǝ̀ pǝlǝ nyir ɗang? 11 Ado ka, ǝn nggǝ banggo, bu Mǝtalabangŋo nǝ̀ sulǝo a muro. We ka, a nǝ duk nte, a nǝ pakki anonggio pas a pà nǝ sǝn tǎlaban mala pwari ɗàng.&gt;&gt;

Àkǝ̀ banì kara amǝsǝ Elimas twal mbǝrǝm-mbǝrǝm, pǝndǝa sulǝo amurí, came arǝ harǝkiban aban alta ɓwa mana nǝ̀ bwalì wi gara ka. 12 Lang nggwamna nǝ̀ sǝn man yì gìr kumban ngga, kara paɓamuri aban Mǝtalabangŋo. Yì ka, ndali kǝ̀rkǝ́r nǝ mǝnia yì kanigir amur Mǝtalabangŋo ka.

Bulǝs hamnǝ cau a Antiyok
mala bu-nzali Pisidiya

13 Bulǝs andǝ aɓwana mana andǝ yì ka, à nying Pafos, à kutio a waru à samsǝa aban ká Parga a bu-nzali Pamfiliya. Yohana Markus ɗekia kano nyare o a Urǝshalima. 14 À purî Parga, à eauwe a nza aban ká a Antiyok mala bu-nzali Pisidiya. A pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi ka à kutio aban peri a ndakpapi mala amǝ Yahudi, à kya do.

15 Anzǝm ɓalgìr aɓa Nggurcau mala Musa andǝ malǝmce mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka, aɓwana-mǝgule mala ndakpapi tasǝ cau abania ama, &lt;&lt;Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝ̀ wu ndanǝ kǝcau kwarkiru ace aɓwana ka, wu yiu, wu yi ne.&gt;&gt;

16 Bulǝs pǝlǝa lo came, loasǝ buì ama ban ɓǝ̀ pwalo, sǝ na ama:

Wun amǝ Isǝrayila andǝ aɓwana mala aɓea anzali, mana wu kǝ peri aban Ɓakuli ka, wu kwaki kir wun wu oem! 17 Ɓakuli mala amǝ Isǝrayila tàrki aká sǝm, sǝ cia à làkkì sǝ à gul nǝ rǝcandǝa a nzali Masar. Nǝ rǝcandǝa male mǝgule sǝ yi pusǝia aɓa do guro mǝnana a mǝno yì nzali ka.* 18 Twal gandǝrǝu nǝ aɓealu malea aɓalǝ apǝlǝa lumi-ine mala gya malea a pǝɗanban a njenza.† 19 Lang à bwal nzali Kan'ana ka, twalta aɓea kun tongno-nong-ɓari, pǝlǝa ak anzali malea pea amǝ Isǝrayila ɓǝ̀ pǝlǝ girkuma malea.‡ 20 Amǝnia yì agir ka à twal apǝlǝa gbǝman-ine nǝ lumi-tongno (450).

Anzǝm man ngga, Ɓakuli pea wia amúrû amúrià bà bàkú mala Samuyila mǝɓangnǝa mala Ɓakuli.§ 21 Pǝlǝa yia aɓwana nǝ ɓamuria ka, à zǝmba ama ɓǝà pea wia murǝm. Pǝlǝa Ɓakuli pea wia Sawul muna mala Kishi, a tàu mala Benjami, mana duk murǝm amúrià pǝlǝa lumi-ine ka.* 22 Anzǝm mana Ɓakuli sulǝna Sawul ka, pǝlǝa twal Dauda ɓǝ̀ dupia wia murǝm. Sǝ bang amur Dauda ama, &lt;&lt;Ən kum muna mala Jeshi yì Dauda ka, ɓwa na mǝnana kǝ pwasǝ ɓabumam ngga. Kǝ kpata gìr mǝnana ǝn earce nǝma ɓǝ̀ pak ka.&gt;&gt;†

23 Nǝban tàu mala Dauda sǝ Ɓakuli yi pea amǝ Isǝrayila Mǝ'amsǝban, yì Yesu, kǝla mana bang ama nǝ̀ pak ka. 24 Kaniama Yesu ɓǝ̀ yiu ka, Yohana Mǝbatisǝma hamǝna ama amǝ Isǝrayila kat ɓǝà pǝlǝ nzǝmia arǝ acauɓikea, ɓǝà pwanzali, sǝ ɓǝà pakkia wia batisǝma.‡ 25 Lang Yohana nda rǝ mal túró mana Ɓakuli pe wi ɓǝ̀ pak ka, bang ama, &lt;&lt;Wu kǝ sǝni kǝla mǝ nda Kǝrǝsti, yì ɓwa mǝnana Ɓakuli tarrì ka le? Mim ngga mǝ nda yì ɗàng. Yì ka, nda kǝ yiu atàm tù ka, sǝ anggúr ankura male ka ǝn kārǝa mǝ nǝ panzǝia ɗàng.&gt;&gt;§

26 Ado ka wun amǝ'eambǝam amǝ Isǝrayila, amǝ'kau mala Ibǝrayim, andǝ aɓwana mala acili anzali mǝnana à kǝ ɓanggi Ɓakuli ka, aban sǝm sǝ à túrban nǝ mǝnia yì cau amsǝban ngga! 27 Aɓwana, mana nǝ́ do a Urǝshalima andǝ aɓwana-mǝgule amǝ'yálban malea ka, à súrǝ̀ Yesu ama yì nda Mǝ'amsǝban mǝnana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli gilǝ cau amurí ka ɗàng. A kun mani ka, à kasǝi wi ɓashi wal-luí, sǝ aɓa pě anggo ka à lùmsǝ̀nà acau mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mana à kǝ ɓalli a koya pwari Sabbat, sǝ à bwalte raka.

28 Kat andǝ amani ama à kumi nǝ cauɓikea mana à nǝ̀ wali nǝi raka, à ginǝe, à ne Bilatus ama ɓǝà wal-luí.*

29 Lang à lùmsǝ̀nà gìr mana kat à gilǝ amurí ama à nǝ̀ pakki wi ka, pǝlǝa à sùlǝì amur nggun-gangndǝi, à kya tsǝì a ɓembe. 30 Sǝ Ɓakuli ka loasǝi nǝ yilǝmu! 31 Aɓalǝ anongŋo pas kǝ pusǝrǝi aban aɓwana mǝnana à kǝ gya andǝia ɗiɗyal, a Galili aban ká Urǝshalima ka. Yia a dyan ngga, à nda ka amǝ nakuni aban amǝ Isǝrayila.†

32 Sǝ ado ka, sǝm ndya sǝm yina wun nǝ mǝnia yì Cau Amsǝban ngga. Mǝnia ka nda gìr mana Ɓakuli bang ama nǝ̀ pakki aká sǝm ngga. 33 Sǝ Ɓakuli lumsǝna sǝmi, sǝm mǝnana sǝm nda ka amǝkea ka, yi mana loasǝ Yesu a ɓembe ka. Mǝnia ka nda cau mana à bang amur Yesu aɓa ɓaria kùré mala Anggyal ama:

&lt;&lt;We ka, a nda Munem;

yalung ngga

ǝn dumǝna Tárró.&gt;&gt;‡

34 Ɓakuli ka bangŋǝna ama nǝ̀ loasǝi, pà nǝ̀ ɗeki ɓǝ̀ rǝmba a tūli ɗang. Mǝnia ka bangŋi aɓa Malǝmce ama:

&lt;&lt;Mǝ nǝ po atsǝkbu mǝfele,

amǝ'mǝsǝcau nì

mǝnana ǝn pacau acea

aban Dauda ka.&gt;&gt;§

35 Anggo sǝ Malǝmce mala Ɓakuli bang ɗǝm a ɓè ban ama:

&lt;&lt;A pa nǝ eare a nǝ nying

Ɓwa mo Mǝfele

ɓǝ̀ rǝmba a tūli ɗang.&gt;&gt;*

36 Mǝnia ka Dauda na à nakiyi cau amurí ka ɗàng, acemǝnana anzǝm mana Dauda pàngŋǝ̀nà gìr mana kànì mala Ɓakuli na, a nza male ka, pǝlǝa wu, à tsǝì a ɓembe atà akê, nggūrǝì ka rǝmbo. 37 Sǝama Ɓwa mǝnana Ɓakuli loasǝi a ɓembe ka, nggūrǝì rǝm ɗang.

38 Ace mani ka, wun amǝ'eambǝam, wu kwakikir wun! Wu sǝlǝ ama nǝ bu Yesu sǝ wu nǝ̀ kum twalban cauɓikea ma'wun. 39 Ɓwa mǝnana paɓamuri a baní ka, à pusǝni aɓata kùrban mala cauɓikea, mǝnana Nggurcau mala Musa pa nǝ̀ gandǝ pe raka. 40 Wu tsǝkir wun, ace mǝnana cau mana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli na ka, ɓǝ̀ kǝa lùmsǝ amur wun ɗàng, mǝnana ama:

41 &lt;&lt;Wu sǝni, wun amǝ

ɓangginǝ cau mala Ɓakuli!

Wu ndali, wu kya lú,

wu ueɓà!

Acemǝnana gìr mana ado

ǝn nggǝ pe yalung ngga,

gìr na mǝnana pà wu nǝ̀

earnǝi raka,

ko ɓǝà bang ama ɓeɓwa

bangga wun ce ka.&gt;&gt;†

42 Lang Bulǝs andǝ Barnabas à nda ban nying ndakpapi ka, ɓwapǝndǝa zǝmbia wia ama ɓǝà nyare a pwari Sabbat mana kǝ yiu ka, ɓǝà nea wia cau ɗǝm amur amǝnia yì agir ka. 43 Anzǝm mana ɓwapǝndǝa mesǝna ka, amǝ Yahudi pas andǝ aɓwana mana à paɓamuru aɓata kwaɗi mala amǝ Yahudi ka, à akrǝia atà Bulǝs andǝ Barnabas. Sǝ Bulǝs andǝ Barnabas ka, à kwarkiria ama ɓǝà lidǝmba nǝ gūlì arǝ ɓwamuru mala Ɓakuli.

Bulǝs nyare aban aɓwana mana
amǝ Yahudi na raka

44 Pwari Sabbat yi karna ka, là pur kat à yì ramba aban okcau mala Mǝtalabangŋo. 45 Lang aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi nǝ̀ sǝn aɓwabundǝa ka, kara mɓali pakkia wia, à kǝ makgìr nǝ cau mǝnana kat Bulǝs bang ngga, à kǝ sanggì.

46 Pǝlǝa Bulǝs andǝ Barnabas nea wia nǝ mǝsǝkang-kangŋa ama:

Wun amǝ Yahudi, wun nda mǝnana ɓoaro sǝm nǝ̀ bangga wun cau mala Ɓakuli peatu ka. Sǝ acemǝnana wu ɓinǝkini, sǝ wu lǝmdǝna ama wu gattini kum yilǝmu mana málá male pà kàm raka, adyan ngga sǝm ɗekina wun, sǝm nǝ̀ o aban aɓwana mana amǝ Yahudi na raka. 47 Acemǝnana mǝnia ka nda nzongcau mǝnana Mǝtalabangŋo tsǝka sǝm ama:

&lt;&lt;Ən tsǝ́ngŋǝ̀nà wun,

wu nda ka tǎlaban

aban aɓwana a ɓanza,

acemǝnana ɓǝ̀ ɓanza kat

kum amsǝban.&gt;&gt;‡

48 Lang aɓwana mana amǝ Yahudi na raka nǝ̀ ok a na ka, kara banɓoaria wia, à kǝ ɓwangsǝki Mǝtalabangŋo ace cau male. Sǝ aɓwana mana kat Ɓakuli tària ace yilǝmu mana pà nǝ̀ mal raka, à paɓamuria, à duk amǝkwaɗi.

49 Cau mala Mǝtalabangŋo mǝsǝe akiban a nzali mǝno. 50 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi soakita aɓwana-mǝgule mala nggea-là, andǝ aɓea amamǝna amǝgulo mala aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, mana à kǝ peri aban Ɓakuli ka. A tita pe Bulǝs andǝ Barnabas tanni, pǝlǝa à pǝria à purî ɓá nzali malea.

51 Sǝ yia amǝ'mishan ngga à kǝtǝri tú kusǝia, ɓǝ̀ lǝmdǝia wia ama à pusǝkina abuia, ɓǝ̀ mana kumia le ka nda amúrià, pǝlǝa à kutio aban ká a Ikoniya.§

52 Amǝkpata Yesu mana a Antiyok ka, à lùmsǝ nǝ banɓoarnado andǝ Bangŋo Mǝfele.

14

Bulǝs andǝ Barnabas aɓa Ikoniya

1 A nggea-là Ikoniya a bu-nzali Likoniya ka Bulǝs andǝ Barnabas kutio aɓa ndakpapi mala amǝ Yahudi, kǝla mana à pakkiyi ka. À bang cau mala Ɓakuli kam nǝ rǝcandǝa, sǝ mǝnia ka tsǝa amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka pas, à paɓamuria, à pǝlǝ amǝkwaɗi. 2 Sǝ amǝ Yahudi mana à paɓamuria raka, à soakita aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, ɓǝa pǝlǝ arǝ amǝkwaɗi, ɓǝa ɓinǝ mǝsǝia.

3 Sǝ Bulǝs andǝ Barnabas ka à akrǝia abanì, a sau kam, aban hamnǝ cau ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo nǝ rǝcandǝa. Ɓakuli lùmsǝ cau malea, nǝ pea wia rǝcandǝa mala pakkia agir-ndǝlǝki andǝ agir-gyambǝliban, lǝmdǝia aɓwana ama, cau male mana à banggia wia ka, mǝsǝcau na. 4 Sǝ aɓwana mana a mǝnia yì nggea-là ka, à gau banì ɓari: aɓea ɓwana ka à nda ta amǝ Yahudi, sǝ acilia ka à nda ta amǝ'mishan.

5 Pǝlǝa aɓea aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, andǝ aɓea amǝ Yahudi, nǝ pu'nzǝm mala aɓwana-mǝgule mala nggea-là ka, à kurkunia amur amǝ'mishan, à nǝ̀ pakkia wia mǝɓane, à nǝ̀ ɓukkia nǝ atali. 6 Lang ce nǝ̀ yia kpa a kir amǝ'mishan ngga, kara à ɓangŋa à o arǝ anggea-là Listǝra andǝ Dabe mala amǝ Likoniya, andǝ cili bum-ban mana kàrì ban mǝno ka. 7 Akanó ka, à lidǝmba nǝ hamnǝ Cau Amsǝban.

Bulǝs andǝ Barnabas aɓa
Listǝra andǝ Dabe

8 A Listǝra ka, ɓeɓwa nakam gbakǝri arǝ akusǝi, anggo sǝ à ɓǝli, mwam gya àkǝ̀ pwari ɗang. 9 Yì ka, do kǝ kwakikiri arǝ cau mana Bulǝs kǝ na ka. Bulǝs sǝni kyap-kyap, kara sǝlǝ ama ɓwabure ka, ndanǝ paɓamuru mana kārǝ́na ɓǝa twaliban rǝkwana ka, 10 pǝlǝa Bulǝs loasǝ gi kpǝm, ne wi ama, &lt;&lt;Lo cam amur akusǝo!&gt;&gt; Anggo, sǝ ɓwa man lo yàl a kùli, pǝlǝa tita gya.

11 Lang ɓwabundǝa sǝnǝna gìr mana Bulǝs pe ka, kara à tita mak'zwalo nǝ kun Likoniya malea ama, &lt;&lt;Aɓakuli pǝlǝna aɓwapǝndǝa, ndya à sulǝo aban sǝm ngga!&gt;&gt; 12 Pǝlǝa à eare ama Barnabas ka nda mǝɓakuli mala amǝ Gǝrik mana à tunǝki ama Zǝyos ka. Sǝ Bulǝs ka à pe wi lullǝu ama Hamis, acemǝnana yì nda murǝm nacau ka. 13 Sǝ pǝris mala Zǝyos, mana ndà-peri male nda tù a nzǝm la ka, yiu nǝ ajamnda andǝ anlang pwasǝobondo a kun njar kutio aɓa nggea-là. Yinǝia ace mǝnana yì andǝ ɓwabundǝa ka, à kǝ earce ama à nǝ̀ pwan-myal ajamnda mǝno ka, à nǝ̀ ɗārǝ́na amǝ'mishan nǝia.

14 Lang ɓá ce yi kpa akir amǝ'mishan, yì Barnabas andǝ Bulǝs ka, kara à sàngi agir-nggūrǝu malea, à kutia mire aɓalǝ aɓwabundǝa, nǝ zwalo a kunia ama:

15 Wun aɓwana, palang sǝ wu kǝ pak mǝnia yì gìr ka? Sǝm gbal ka sǝm nda ka ɓwapǝndǝa kǝla wun. Sǝm yina wun nǝ Bǝsa Cau Amsǝban mala Ɓakuli. Cau mǝnana ama ɓǝ̀ wu nying kpata amǝnia yì agir mǝɓane mǝnana à panǝ yilǝmu raka. Wu nyare aban Ɓakuli mana nǝ yilǝmu, yì ɓwa mǝnana pusǝ kuli, andǝ nzali, andǝ nggeamùr andǝ agir mǝnana aɓalǝia kat ka.* 16 A pwarian ngga, ɗeki aɓwana a ɓanza ɓǝà pak gìr mana bumia kania wia ka, 17 sǝ kat andǝ amǝno ka, nying ɓamúrì aɓa ɗwanyi gìr mana nǝ̀ nakuni a ban aɓwana ama yì ka, ndakam, andǝ lǝmdǝ pě mǝɓoarne male a bania ka ɗàng. Kǝ̀ pa wun mbulo andǝ agir-soro mǝɓoarne, ɓǝ̀ kunì karna ka. Sǝ kǝ pa wun girlina andǝ ɓabum banɓoarnado.

18 Sǝ kat andǝ amǝno yì acau a Barnabas andǝ Bulǝs banggia wia ka, kwanbi ɓwabundǝa sǝ à nying ɗārǝia.

19 Aɓea amǝ Yahudi pur nǝ Antiyok (a bu-nzali Pisidiya) andǝ Ikoniya, à yì nun ɓwabundǝa a buì malea. Pǝlǝa à ɓukki Bulǝs nǝ atali, à nungi, à pusǝì, à kya túrí anzǝm nggea-là, à kǝ sǝni kǝla wuna. 20 Lang amǝkwaɗi yi kārì aɓalǝu ka, kara par buì lo nyare kutio aɓa nggea-là. Ɓè banfana ka, yì andǝ Barnabas, à lo, à kutio a Dabe.

Amǝ'mishan nyare aban ka
Antiyok mala Suriya

21 Bulǝs andǝ Barnabas hamnǝ Cau Amsǝban a Dabe. À kum aɓwana kam pas mana à pǝlǝ amǝkpata Yesu ka. Pǝlǝa à nyare a Listǝra, andǝ Ikoniya, à kya kutio a Antiyok mana aɓa bu-nzali Pisidiya ka. 22 À camarǝ pe amǝkwaɗi rǝcandǝa, à kǝ kwarkiria ama, ɓǝà lidǝmba nǝ paɓamuru malea. À kǝ kasǝ ɓalǝia nǝ mǝnia yì cau ka ama, &lt;&lt;Dumǝna púp sǝm nǝ̀ nu tanni ɗàngɗáng, sǝ sǝm nǝ̀ kutio a Domurǝm mala Ɓakuli.&gt;&gt; 23 Bulǝs andǝ Barnabas twal aɓwana-mǝgule mǝnana à cia amur amǝkwaɗi a koya ikǝlisiya ka. Nǝ hiwi andǝ gilmùr, à tsǝk aɓwana-mǝgule mǝnia aɓata yálban mala Mǝtalabangŋo mana à gūlì a rǝi ka.

24 Pǝlǝa a Bulǝs andǝ Barnabas nyar nǝ nzǝmia nǝ ɓá bu-nzali Pisidiya, à yì purrì wi à kutio a bu-nzali Pamfiliya. 25 À yì hamnǝ Cau Amsǝban a Parga, pǝlǝa à sulǝo aban ká Ataliya.

26 À nying Ataliya ka, à kutia waru sǝ à samsǝa aban ká a Antiyok mala bu-nzali Suriya, aban mǝnana à tita gya malea kam ngga, àkǝ̀ ban mǝnana à cia aɓata ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo, ɓǝa kya túró mǝno ado à kǝ nyàrî pe ka.

27 Lang à bingŋǝna ka, pǝlǝa à rambǝa amǝkwaɗi a banɓwáná, sǝ à banggia wia agir mǝnana kat Ɓakuli pe nǝ ta buia, andǝ njar mala paɓamuru mǝnana Ɓakuli mǝnbi aɓwana mana amǝ Yahudi na raka gbal. 28 Pǝlǝa à do, bania sau kano atārǝia andǝ amǝkwaɗi.

15

Dokpapi mala amǝkùrcau
a Urǝshalima

1 Aɓea amǝkwaɗi pur a nzali Yahudi à yiu a Antiyok, a bu-nzali Suriya. À tita kani amǝkwaɗi ama, &lt;&lt;Ɓǝà kasǝa wun ɓata wun, kǝla mana Nggurcau mala Musa kànì raka, pa wu nǝ̀ kum amsǝban ɗang.&gt;&gt;* 2 Bulǝs andǝ Barnabas ka à earnǝ mǝnia yì kànìgìr ka ɗàng, à makgìr kǝ̀rkǝ́r andǝ amǝno yì amǝ Yahudi ka. A masǝlǝate ka, à yì eare ama ɓǝà tasǝ Bulǝs, sǝ Barnabas, andǝ aɓea amǝkwaɗi ɓǝa kya Urǝshalima ɓǝà kya kum amǝ'mishan andǝ aɓwana-mǝgule amur ikǝlisiya, ɓǝà ok kunia amur mǝnia yì cau ka.

3 Pǝlǝa ikǝlisiya, yì amǝkwaɗi tasǝia aban ká. À ara aɓalǝ abarìban Fonishiya andǝ Samariya à kǝ nea amǝkwaɗi cau mala pǝlǝa mala aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka a ban Ɓakuli. Bum amǝkwaɗi pwasǝo nǝ ok mǝnia yì cau ka. 4 Lang à yina a Urǝshalima ka, amǝkwaɗi andǝ amǝ'mishan andǝ aɓwana-mǝgule amur amǝkwaɗi gingsǝia. Pǝlǝa yia ka à twal gìr mǝnana kat Ɓakuli pak nǝia aɓa gya malea ka, à banggia wia.

5 Sǝ aɓea amǝkwaɗi amǝ Yahudi mana à nda buì mala amǝ Farisi ka, à lo à came, à na ama, &lt;&lt;Aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, mǝnana à pǝlǝ amǝkwaɗi ka, dumǝna púp à nǝ̀ kasǝia ɓatea, sǝ à nǝ̀ kpata Nggurcau mala Musa.&gt;&gt;

6 Pǝlǝa amǝ'mishan andǝ aɓwana-mǝgule amur amǝkwaɗi yi do ace sǝngi ɓá mǝnia yì cau ka. 7 Anzǝm naki acau pas ka, Bitǝrus lo came, sǝ nea wia ama:

Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu sǝlǝna ama aɓea apwari mǝno à kútí ka, Ɓakuli twalam aɓalǝ wun mǝ hamnǝ Cau Amsǝban aban aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Ɓakuli tasǝam ace mǝnana yia gbal ka, ɓǝà ǒ, ɓǝà paɓamuria aban Yesu.† 8 Ɓakuli mana súrǝ̀ ɓabum koyan ngga, yi lǝmdǝna ama, yì ka, angŋǝnia, acemǝnana pea wia Bangŋo Mǝfele kǝla mana pà sǝm ngga.‡ 9 Ɓakuli lǝmdǝa sǝm earmúrú sǝ ɓinǝmǝsǝia ɗàng, twalia wia ban acauɓikea malea, lak ɓabumia, acemǝnana à paɓamuria a baní ka.

10 Sǝ palang ado, sǝ wu kǝ earce ama wun nǝ̀ kārǝki Ɓakuli, nǝ tsǝki aɓwana mǝnia amǝ Yahudi na raka sǝ à pǝlǝ amǝkwaɗi ka, twalo mǝdǝmbǝre mana nggearǝ aká sǝm, ko sǝm nǝ ɓamurǝ sǝm ngga, sǝm gandǝ twale raka? 11 Mǝnia ka pà nǝ̀ pa anggo ɗàng! Sǝm pa ɓamur sǝm sǝ Ɓakuli amsǝ sǝm nǝ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo Yesu, kǝla mana yia gbal ka à paɓamuria ka.

12 Koyana ka duk ɗǝong, lang Barnabas andǝ Bulǝs kutia nacau mala agir-ndǝlǝki andǝ agir-gyambǝliban mana Ɓakuli pea nǝ buia aɓalǝ aɓwana mana amǝ Yahudi na raka.

13 Lang à malǝna nacau ka, Jemis§ pǝlǝ cau ama:

Wu kwaki kir wun a banam, wun amǝ'eamrǝarǝu! 14 Shiman Bitǝrus ndo bǝl ɓá lang sǝ Ɓakuli ɗenyi nǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka ka, mana lǝmdǝia wia ɓwamuru, twal aɓwana aɓalǝia ɓǝà duk amale ka. 15 Mǝnia yì paɓamuru mala aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, nda kǝ ɓangnǝa mǝnana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli bangŋǝni ka. Kǝla mana à gilǝì aɓa Malǝmce ama:

16 &lt;&lt;Anzǝm man ngga

mǝ nǝ nyare

sǝ mǝ nǝ yia ɓak ɓala

mala Dauda mana kpa ka.

Kat andǝa mani ama arki ka,

mǝ nǝ ɓè ɗǝm,

mǝ nǝ nyesǝi a kusǝì

kǝla mana ɗiɗyal ka,

17 ace mǝnana aɓwana arǝ

acilia nzali ka,

ɓǝà alta Mǝtalabangŋo,

yia aɓwana mana amǝ Yahudi

na raka,

mǝnana ǝn tunǝia ɓǝà

duk amem ngga.

18 Mǝnia ka Mǝtalabangŋo

nǝ̀ bangŋa,

yì ɓwa mana pusǝ amǝnia

yì agir a banfana ɗiɗyal ka.&gt;&gt;*

19 Jemis lidǝmba nǝ cau, na ama:

A sǝne mem ngga, ɓǝ̀ sǝm ngga pea aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, mana à kǝ pǝlǝ a ban Ɓakuli ka, tanni ɗàng. 20 Gìr mana kutibanì ka, sǝm nǝ̀ gilǝ cauterǝa, sǝm nǝ̀ banggia wia ama ɓǝà kǝa li girlina mana à pea alú atà ankúl ka ɗàng. Ɓǝà purî ɓá kìɗìkì mala nongginǝban. Ɓǝà kǝa li nyam girkusǝu mana à pūrǝ meali nǝ pūrǝo ka ɗàng, sǝ ɓǝà kǝa li nkila ɗàng.†

21 Ɓǝ̀ sǝm ɗenyi ama twal arǝ anza mana a pwarian ngga, Nggurcau mala Musa ka, à hamǝna nǝi arǝ andakpapi mala amǝ Yahudi a koya nggea-là ka, a koya Pwari Sabbat.

Cautera aban ká a ban amǝkwaɗi
mana amǝ Yahudi na raka

22 Pǝlǝa amǝ'mishan, andǝ aɓwana-mǝgule amur amǝkwaɗi, andǝ cili ikǝlisiya mana a Urǝshalima ka, sǝni ka ɓoaro ɓǝà twal aɓwana aɓalǝia ɓǝà tasǝia à Antiyok, atārǝia andǝ a Bulǝs andǝ Barnabas. À twal aɓwana ɓari atà aɓwana-mǝgule amur amǝkwaɗi mana amǝkwaɗi kǝ pea wia gulo ka; ɓwa kǝla Yahuda mana à tunǝki ama Barsabas ka, sǝ Silas. 23 À tasǝia nǝ mǝnia yì cauterǝa ka:

Cau mǝnia ka puro a ban sǝm, amǝ'mishan andǝ aɓwana-mǝgule amur amǝkwaɗi, amǝ'eam wun. Sǝm nggǝ tasǝ makkun a ban amǝ'eamrǝarǝu kat, mana amǝ Yahudi na raka, mana à ndanǝ do a Antiyok, andǝ acilia aban aɓalǝ abu-nzali Suriya, andǝ Sǝlisiya ka.

24 Sǝm ok ama aɓea aɓwana mana sǝm nǝ̀ túriá raka, à pur aɓalǝ sǝm à yiu a ban wun à yì zurǝi múr wun, à zunggǝli ɓabum wun nǝ acau mana à bang ngga. 25 Ace mani ka sǝm yì dapi, sǝ nǝ́ eare ma'sǝm kat sǝ sǝm twal aɓwana sǝm túriá a ban wun, atārǝia andǝa Barnabas andǝ Bulǝs, yia mana sǝm earkiyi acea raka. 26 Yia ka aɓwana na mǝnana à pa yilǝmia a cau mala túró mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka. 27 Sǝm ndya sǝm nggǝ tasǝa wun Yahuda andǝ Silas, mana à nǝ̀ bangga wun nǝ kunia yì cau mala agir mǝnana kat sǝm cia aɓa gilǝe ka.

28 Nǝ́ eare mala Bangŋo Mǝfele ka sǝm sǝni ka ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ sǝm ngga tsǝka wun twalo amur wun nǝ anzongcau pas mala amǝ Yahudi ama ɓǝ̀ wu kpatea ka ɗang. Kǝ amǝnia na wu nǝ̀ ɗenyi nǝia ka: 29 Wu kǝa li girlina mǝnana à ɗārǝia alú ka ɗang; wu kǝa li nkila ɗang; wu kǝa li nyam girkusǝu mana à pūrǝ myali nǝ puro ka ɗang; wu kǝa kutia pàkkiagir kìɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu ɗang. Ɓǝ̀ wu yál ɓamur rǝ wun arǝ amǝnia ka, wu pangŋa mǝɓoarne.

Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo.

30 Aɓwana mana à tasǝia ka, à wari a Antiyok, à kya rambǝa amǝkwaɗi mana abanì ka kat, sǝ à pea wia cauterǝa mana à túriá nǝi ka. 31 Lang à ɓalni ka, amǝkwaɗi lùmsǝ nǝ banɓoarnado, nǝ cau ɓak ɓabum mana a túriá wia ban nǝi ka. 32 Pǝlǝa Yahuda andǝ Silas, yia mǝnana nǝ ɓamuria ka amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli na ka, à sau kam aban kwarkir amǝkwaɗi, à kǝ ɓak ɓabumia nǝ acau pas.

33 Anzǝm mana à pakkina anonggio zuku abania ka, amǝkwaɗi tsǝktea aban nyare a Urǝshalima, aban aɓwana mana à tasǝia ka, nǝ rǝpwala. 34-35 Sǝ Bulǝs andǝ Barnabas ka à akrǝia a Antiyok, yia andǝ aɓea aɓwana pas à kania aɓwana gìr sǝ à hamnǝ cau mala Mǝtalabangŋo.‡

Bulǝs gapi tārǝia andǝ Barnabas

36 Nǝ nzǝ́mò ka, Bulǝs ne Barnabas ama, &lt;&lt;Fa sǝm nǝ̀ nyare arǝ alá mǝnana sǝm hamnǝ Cau Amsǝban mala Mǝtalabangŋo kam ngga, sǝm ngga sǝn lidǝmba mala amǝkwaɗi mana à kǝ loa paɓamuria adyan tù ka.&gt;&gt; 37 Barnabas ka earnǝ ce, sǝ earce ama à nǝ̀ o andǝa Yohana Markus. 38 Sǝ Bulǝs ka, ɓinǝ ce kpékpé, ama ɓǝ̀ kǝa ká ateà ɗang, acemǝnana Yohana Markus ka ɗekia, nyare a Pamfiliya, lidǝmba nǝ túró ateà ɗang.§

39 Kunia ɓua amur mǝnia yì cau kǝ̀rkǝ́r, gandǝa à gau njar, à ginggia rǝia ɗàngɗáng. Barnabas twal Yohana Markus, a kutio a waru à o a luran Sayipǝrus. 40 Sǝ Bulǝs twal Silas à o andǝi. Amǝkwaɗi cia aɓata ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo nǝ hiwi. 41 Pǝlǝa Bulǝs lidǝmba nǝ gya atārǝia andǝ Silas aɓalǝ abu-nzali Suriya andǝ Sǝlisiya, kǝ kwarkir amǝkwaɗi aban pea wia rǝcandǝa.

16

Timoti o atà Bulǝs andǝ Silas

1 Bulǝs andǝ Silas wari a nggea-là Dabe, sǝ à kya kutio à o a nggea-là Listǝra. Abanì ka ɓe mǝkwaɗi nda kam lùllǝì ama Timoti. Ngge yì Timoti gbal ka mǝkwaɗi na, ɓwa Yahudi, sǝ tárrí ka ɓwa Gǝrik na. 2 Amǝkwaɗi mana a Listǝra andǝ Ikoniya ka, à kǝ ɓwangsǝi yì Timoti. 3 Bulǝs earce nǝ̀ o atārǝia andǝ Timoti a ban túró, pǝlǝa kasǝi wi ɓatè. Pè anggo ace mǝnana amǝ Yahudi mana à ndanǝ do arǝ abanì ka, à sǝlǝna ama tár Timoti ka ɓwa Gǝrik na.*

4 Aɓa gya malea arǝ alá ka, à kǝ banggia amǝkwaɗi anzongcau mǝnana amǝ'mishan andǝ aɓwana-mǝgule mana a Urǝshalima earǝna amúrià ace aɓwana mana amǝ Yahudi na raka ɓǝà kǝ kpatea ka. 5 Anggo sǝ amǝkwaɗi kum rǝcandǝa aɓa paɓamuru malea, sǝ à kǝ làkkì koya pwari ka.

Bulǝs kum sǝne aɓa bangŋo
ace ká Masǝdoniya

6 Bulǝs andǝ aɓi amǝgya à o arǝ abu-nzali Firigiya andǝ Galati, acemǝnana Bangŋo Mǝfele earia wia ama ɓǝà hamnǝ cau a bu-nzali Asiya ɗàng. 7 Lang à yina a nzong-nzali mala amǝ Misiya ka, à ɓariki ama à nǝ̀ kutio a bu-nzali Bitiniya, nyare Bangŋo mala Yesu ɓinǝia wia, 8 pǝlǝa à ara aɓa bu-nzali Misiya, à dili aban ká a Tǝros.

9 A bu mǝno yì dù ka, Bulǝs kum sǝnǝ aɓa Bangŋo; sǝn ɓeɓwa mala bu-nzali Masǝdoniya aban came, aban zǝmbi wi ama, &lt;&lt;Yiu a Masǝdoniya, yiu bwala sǝm!&gt;&gt; 10 Pǝlǝa sǝm lo aban ká a Masǝdoniya, acemǝnana sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli na aban tunǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm hamnǝ Cau Amsǝban aban aɓwana mana a bu-nzali Masǝdoniya ka.

A Filipi ka Lidiya ak Yesu

11 Sǝm nying Tǝros a waru-mur aban ká a luran Samotǝres. Lang ban fana ka, sǝm yì bwal Niyapolis, là a kun nggeamùr. 12 Akanó ka sǝm eauwe a nza aban ká a Filipi, ɓè nggea-là mǝgule mala bu-nzali Masǝdoniya aɓa nzali domurǝm mala amǝ Roma. Sǝm pakki aɓea anonggio akanó. 13 A pwari Sabbat ka sǝm purî ɓá nggea-là, sǝm wari a kun nggeasala, aban mana sǝm nggǝ sǝni kǝla akàm sǝ amǝ Yahudi kǝ dapi ace pak hiwi ka. Abanì sǝ sǝm do, sǝm nacau nǝ amamǝna mǝnana sǝm kumia aban ramba abanì ka. 14 Ɓè ɓwama mwashat aɓalǝ amamǝna mǝnana ok sǝm ngga, lùllǝì ama Lidiya, ɓwa nggea-là Tiyatǝra, mǝ makki anggubyau mǝɓoarne mana kúrià pà bǝti raka. Yì ka, ɓwama na mana kǝ peri aban Ɓakuli pepè ka. Lang kwakikiri aban ok sǝm ngga, Mǝtalabangŋo mǝn ɓabumi ɓǝ̀ ak cau mana Bulǝs kǝ na ka. 15 Anzǝm mana à pàngŋǝ́nì wi batisǝma andǝ amǝ'ɓala male ka, pǝlǝa tunǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm yiu a ɓala male; na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ wu earnǝ mim ama mǝ nda mǝkwaɗi mǝɓafoe aban Mǝtalabangŋo ka, wu yiu, wu sulǝo a ɓala mem.&gt;&gt; Camarǝ ɓuaki arǝ sǝm gandǝa sǝm eare.

Bulǝs andǝ Silas aɓa
ndàkurban a Filipi

16 A ɓè pwari, sǝm nda rǝ o aban pak hiwi ka, sǝm je sǝnǝ ɓe nsari, guro na. Ndanǝ kukwar arǝì mǝnana kǝ pe wi sǝne, nǝ̀ gandǝ na gìr mǝnana nǝ̀ kumban a dǝmba ka. Yì ka, kǝ kumbi amǝtale gǝna kǝ̀rkǝ́r nǝ ɓangnǝ-ɓangnǝa. 17 Nsari man kǝ gya atà sǝm sǝnǝa Bulǝs, kǝ loasǝban, kǝ na ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnia ka, à nda ka ɓwana mala Ɓakuli mana Karban kat ka! À nda aban hamba wun njar mana wu nǝ̀ kum àwá nǝi ka!&gt;&gt; 18 Twal anonggio pas camarǝ nacau mǝ'mwashati; gandǝa bum Bulǝs lúllô sǝ pǝlǝa arǝ banggi kukwar mǝnana arǝ nsari ka ama, &lt;&lt;Aɓa lullǝ Yesu Kǝrǝsti sǝ ǝn banggo, purî rǝ nsari man!&gt;&gt; Kara kukwar purrì rǝ nsarì àkǝ̀ banì.

19 Lang amǝtala guro-nsari man sǝlǝna ama tà kume malea kasǝna ka, kara à bwal Bulǝs andǝ Silas, à nungia aɓalǝ aɓwana aban ká a ban amǝ'talanzali a ban-kpapí mala nggea-là. 20 Lang à yina nǝia a ɓadǝmbǝ amǝ'ɓashi ka, à kya na ama, &lt;&lt;Aɓwana man ngga amǝ Yahudi na, sǝ à nda à kǝ yiu nǝ loàsǝ̀ban aɓa là mǝgule ma'sǝm ngga! 21 À kǝ kania aɓwana agir mǝnana à nda ɗàng andǝ anzongcau ma'sǝm, sǝm mana sǝm nda ka amǝ Roma ka.&gt;&gt; 22 Ɓwabunda yi ramǝna a rǝia amur Bulǝs andǝ Silas aban walkia.

Pǝlǝa amǝ'ɓashi tsǝa à sàngi agir-nggūrǝu mǝnana arǝ Bulǝs andǝ Silas ka, sǝ à koea nǝ nkamso. 23 Anzǝm mana à kwangnia kǝ̀rkǝ́r ka, à kya túriá aɓa ndàkurban, sǝ à tsǝk mǝ'yál ndàkurban ɓǝ̀ tsǝkiri arǝia pepè. 24 Mǝyal ndàkurban pa kǝla mǝnana à banggi wi ka, ramtea a tǝrtà ndàkurban, pǝlǝa taka akusǝia arǝ agbǝla-nggun amǝdǝmbǝre.

25 Nǝ ɓadu ka Bulǝs andǝ Silas camarǝ pak hiwi, sǝ à kǝ tukia anggyal aban Ɓakuli, sǝ acili aɓwana mana à gìria andǝia ka, à kwakikiria à kǝ oea. 26 Anggo ka kara, nzali gǝggǝliki, tsǝk kusǝ ndàkurban dǝkǝri kǝ̀rkǝ́r. Akunakurǝm mǝngi kat, sǝ ansolo mana arǝ akusǝ andǝ abu koyan kat a ndàkurban ngga, à ɓungio à sukki kat. 27 Mǝyal ndàkurban lo ndǝring, lang nǝ̀ sǝnban ngga, akunakurǝm kat ka, à mǝngina. Aɓa ɗenyicau male ka twali ama, aɓwana mana à gìria a ndà ka, à ɓangŋǝna à mesǝkina. Nda kwetǝ nggeabyau nǝ̀ wal ɓamúrì. 28 Sǝ Bulǝs sà a rǝi ɓwam ama, &lt;&lt;Came, kǝa wal ɓamuro ɗàng! Sǝm ndakani kat!&gt;&gt;

29 Mǝyal ndàkurban tunǝban ɓǝà yinǝi wi nǝ bǝsa. Pǝlǝa ɓangŋa kutio aɓa ndàkurban, kya kpa a ɓadǝm Bulǝs andǝ Silas, rǝì kǝ ɓǝla. 30 Pǝlǝa pusǝia à puro anza, sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Aɓwana-mǝgule, mana gir nì na mǝ nǝ pa sǝ mǝ nǝ kum amsǝban?&gt;&gt;

31 À eari wi ama, &lt;&lt;Paɓamuro aban Mǝtalabangŋo Yesu, sǝ awu nǝ kum amsǝban, we wunǝ aɓwana mana aɓala mò ka.&gt;&gt; 32 Pǝlǝa Bulǝs andǝ Silas ne wi Cau Amsǝban mala Mǝtalabangŋo, yì andǝ aɓwana mana aɓa ɓala male ka. 33 Àkǝ̀ mǝno yì bù dù ka, mǝ'yál ndàkurban ɗenyi nǝia, lákkià wia anpenye malea; sǝ yì andǝ koyana aɓa ɓala male ka, à pakkia wia batisǝma. 34 Pǝlǝa wari nǝ Bulǝs andǝ Silas a ɓala male, sǝ yi pea wia girlina. Yì andǝ amǝ'ɓala male kat ka à lùmsǝ nǝ bumpwasǝa, acemǝnana yia kat ka à angŋǝna Ɓakuli.

35 Ban fana ka, aɓwana-mǝgule mala là túr amǝ'munagara ɓǝà kya banggi mǝ'yál ndàkurban ama, &lt;&lt;Ɓǝà nying amǝno yì aɓwana ka ɓǝà o.&gt;&gt;

36 Pǝlǝa mǝ'yál ndàkurban ne Bulǝs ama, &lt;&lt;Aɓwana-mǝgule mala là túrban, ama ɓǝà na wun ama, wu o. Ace mani ka wu kyan caca!&gt;&gt;

37 Sǝ Bulǝs pǝlǝa nea amǝ'munagara ama, &lt;&lt;À kwak sǝm a mǝsǝ ɓwapǝndǝa bwāng, sǝ à pakka sǝm kǝ ɓashi ɗàng, sǝ à nyare à oasǝ sǝm a ndàkurban, sǝm mǝnana sǝm nda ka amǝ Roma ka! Sǝ ado ka, à kǝ earce ama à nǝ̀ nying sǝm a sǝmbǝrǝa? Mǝnia ka pà nǝ̀ pàk ɗàng! Ɓǝà yiu nǝ nggearǝia, ɓǝà yi panzǝ sǝm!&gt;&gt;

38 Lang amǝ'munagara kya banggia aɓwana-mǝgule mala là mǝnia yì cau, sǝ à yì sǝlǝ ama Bulǝs andǝ Silas ka, amǝ Roma na ka, ɓangciu bwalia. 39 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule mala là lo à yiu a ndàkurban nǝ nggearǝia, à yiu a pwanbi Bulǝs andǝ Silas nzali. Pǝlǝa à pusǝia, sǝ à zǝmbia wia ama ɓǝà o, ɓǝà nying nggea-là. 40 Lang Bulǝs andǝ Silas nyìngŋǝ̀nà ndàkurban ngga, à nyare a ɓala mala Lidiya. A kàm ngga, à kya kum amǝkwaɗi, sǝ à ɓak ɓabumia. Anzǝm man ngga, sǝ à nying lě.

17

Tanni lo aɓa Tasalonika

1 Bulǝs andǝ Silas yi gya arǝ alá Amfipolis andǝ Apoloniya, à yì bwal Tasalonika, ban mǝnana ɓe ndakpapi mala amǝ Yahudi nakam ngga. 2 Kǝla mana pakkiyi ka, Bulǝs pǝlǝa kutio a ndakpapi mala amǝ Yahudi. Abanì ka, twal apwari Sabbat tàrú, à camarǝ sǝngi acau aɓa Malǝmce mala Ɓakuli andǝ aɓwana, 3 kǝ mǝngi ɓalǝ acau, kǝ lǝmdǝia wia ama, Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban ngga dumǝna púp nǝ̀ nu tanni sǝ nǝ̀ loapi ɓembe nǝ yilǝmu. Ɓǝsǝlǝi banggia wia ama, &lt;&lt;Yì Yesu mana ǝn nggǝ hamnǝ ce ka, nda kǝ Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban.&gt;&gt; 4 Aɓea amǝ Yahudi kum jeban mala Ɓakuli a ɓabumia pǝlǝa à kpapi múrià andǝa Bulǝs andǝ Silas. Anggo gbal sǝ aɓwana-mǝgule amamǝna andǝ aɓwana pas amǝ Gǝrik, mana à kǝ peri aban Ɓakuli ka, à pu atà Bulǝs andǝ Silas.

5 Sǝa ma, aɓea amǝ Yahudi ka mɓali pakkia wia, pǝlǝa à kum aɓwana amǝɓane aɓa limo, à rambǝia, sǝ à kutia zunggǝliban aɓa nggea-là. À wari nǝ munǝo a ɓala mala Jasǝn, acemǝnana à nǝ̀ bwal Bulǝs andǝ Silas à nǝ̀ yinǝia a nza aban ɓwabundǝa ka. 6 Sǝ lang à kum Bulǝs andǝ Silas raka, à nungi Jasǝn andǝ aɓea amǝkpata Yesu, à yiu nǝia aban amǝkùrcau mala la. À camarǝ loasǝban nǝ già a kùli ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnia ka, à nda à kǝ yinǝ zunggǝli a bum ɓanza kat ka! À ndya ɗǝm à yiua zurǝi nggea-là ma'sǝm ngga, 7 sǝ Jasǝn angŋǝnia a ɓala male. Aɓwana mǝnia kat ka à nyesǝ anzongcau mala Kaisar, yì murǝm mǝgule mala amǝ Roma ɓà, à kǝ na ama ɓekǝ murǝm nakam, lùllǝì ama Yesu.&gt;&gt;

8 Lang amǝtala nggea-là andǝ aɓwabundǝa nǝ̀ ok anggo ka, kara bumia lúllô à lo aban loasǝban. 9 Amǝtala nggea-là tsǝk Jasǝn andǝ acili amǝkwaɗi à mbwe boalo mana à kasǝ ace panzǝia ka, nda sǝ à nyingŋǝnia ɓǝa o ka.

Bulǝs andǝ Silas a Biriya

10 Lang du pǝndǝna ka, amǝkpata Yesu tasǝ ta Bulǝs andǝ Silas a Biriya. À yì bwalǝna ka, à kutio a ndakpapi mala amǝ Yahudi. 11 Amǝ Biriya ka ɓealǝia ɓoaro kútì mala amǝ Tasalonika, acemǝnana à akcau nǝ rǝɓǝla. À kǝ̀ bǝlki ɓá Malǝmce a koya pwari ka, ace mǝnana à nǝ̀ sǝni ko cau mana Bulǝs bang ngga, nda kǝ mǝsǝcau. 12 Aɓwana pas aɓalǝ amǝ Yahudi akcau mala Ɓakuli; sǝ pas atà aɓwana-mǝgule, amamǝna andǝ aburana mala amǝ Gǝrik gbal ka, à paɓamuria à pǝlǝ amǝkwaɗi.

13 Lang amǝ Yahudi mana a Tasalonika ongŋǝna ama a Bulǝs na ban hamnǝ cau mala Ɓakuli a Biriya ka, à yiu abanì à yì soakita aɓwana kam pas, à lo loàsǝ̀ban.

14 Amǝkpata Yesu lo tù, à tasǝ ta Bulǝs a kun nggeamùr, sǝ Silas andǝ Timoti ka à ueo a Biriya. 15 Aɓwana mana à waria tsǝkta Bulǝs ka, à wari nǝi a la mana à tunǝki ama Atina ka, sǝ à nyare à yiu a Biriya. Bulǝs banggia wia ɓǝa ne Silas andǝ Timoti ama, ɓǝa lo tù, ɓǝa kya kumi a Atina.

Bulǝs a Atina

16 Lang Bulǝs na ban kundǝ Silas andǝ Timoti a Atina ka, bumi kiɗiki kǝ̀rkǝ́r arǝ sǝn mǝnia yì nggea-là ka, lùmsǝ nǝ ankúl. 17 Pǝlǝa kútí arǝ andakpapi aban bangcau nǝ amǝ Yahudi andǝ amǝ Gǝrik mana amǝ ɓanggi Ɓakuli na ka. Sǝ koya pwari gbal ka, kǝ bangcau a ban-kpapí mala nggea-là, nǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ yiu abanì ka.

18 Aɓea amǝ sǝlǝe mala amǝ Epikiuriya* andǝ amǝ Stoyik† kutia makgìr arǝ Bulǝs, acemǝnana Bulǝs nea wia Cau Amsǝban amur Yesu andǝ loapi ɓembe ka.

Aɓea aɓwana aɓalǝia à ɗiban ama, &lt;&lt;Mana gir nì na mǝ'loàsǝ̀ban mǝnia kǝ earce ama nǝ̀ na le?&gt;&gt;

Sǝ aɓea aɓwana ateà na ama, &lt;&lt;Yì ka, sǝm nggǝ sǝni kǝla nda aban hamnǝ cau amur ankúl mala aɓea nzali.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa à twal Bulǝs, à yiu nǝi a ɓadǝmbǝ aɓwana-mǝgule, amǝkùrcau mala lě, a ban mana à tunǝki ama, Ariyopagus ka, sǝ à ne wi ama, &lt;&lt;Sǝm nggǝ earce ama sǝm nǝ̀ súrǝ̀ cau mala bǝsa kanigir mana a nakiyi cau amurí ka. 20 Aɓea agir mǝnana sǝm oeo a nacau amúrià ka, sǝm súrǝ̀ia ɗang. Aceì dupa sǝm abǝshe a kir sǝm, sǝ sǝm nggǝ earce ama sǝm nǝ̀ súrǝ̀ ɓalǝia.&gt;&gt;

21 À bang anggo acemǝnana amǝ Atina kat andǝ abǝri mana à nda aɓa mǝnia yì la ka, à kǝ mal pwari malea amur naki acau andǝ oki abǝsa acau.

22 Bulǝs pǝlǝa lo came a ɓadǝmbǝ aɓwana-mǝgule, amǝkùrcau mala là, a Ariyopagus, sǝ bang ama:

Ən sǝni ama, wun, amǝ Atina ka, wu nda ka amǝ peri kǝ̀rkǝ́r aɓalǝ agir kat. 23 Lang mǝ ndaban gya aɓa là ma'wun ngga, ǝn sǝn aban-peri ma'wun pas. Ən sǝn ɓè gyangŋan mana à gilǝ cau kam arǝì ama, &lt;&lt;Mǝnia ka Nda Ace Pagulo Aban Ɓakuli Mana Sǝm Súrǝì Raka.&gt;&gt; Ado ka, mǝno yì Ɓakuli wu kpakiyi atè sǝ wu súrǝì raka, nda mǝnana mǝ nǝ na wun cau amurí ka.

24 Ɓakuli mǝnana pusǝ ɓanza andǝ agir mana aɓalǝi kat ka, nda Mǝtala kùli andǝ nzali, sǝ yì ka, dukiyi a ndà-peri mana à ɓè nǝ bu ɓwapǝndǝa ka ɗàng.‡ 25 Sǝ yì ka, alkiyita kǝgìr a bu ɓwapǝndǝa mǝnana à nǝ̀ pe wi aɓa pakki wi túró ka ɗàng, acemǝnana kǝ yì nda ɓwa mǝnana pākiyi yilǝmu, andǝ lin'ueo, andǝ agirbunda kat aban aɓwana ka. 26 Aɓa ɓwa mwashat sǝ pusǝ aɓwapǝndǝa ɗàngɗáng, amana à lùmsǝ ɓanza kat ka. Kǝ yì na ɓara-ɓara kasǝ tite andǝ masǝlǝata anza malea, andǝ abu-ɓanza mana à nǝ̀ do kam ngga.

27 Ɓakuli pa anggo, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓwapǝndǝa alte, nǝ tsǝkɓalǝu ama aɓa harǝkiban aban alte ka à nǝ̀ kumi. Kat andǝ amani ka, Ɓakuli ka nda tù aban koyan atà sǝm ngga. 28 Acemǝnana

&lt;&lt;A ɓālǝi sǝ sǝm do

nǝ yilǝmu,

sǝm nggǝ gya,

sǝ sǝm pa.&gt;&gt;

Kǝla mana aɓea amǝ'nggyal ma'wun bang ngga ama,

&lt;&lt;Sǝm gbal ka,

sǝm nda ka muna

male&gt;&gt; ka.

29 Sǝ acemǝnana sǝm nda ka muna mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ sǝm ngga sǝni ama Ɓakuli ka nda kǝla ɓǝ̀nzál mana à ɓeì nǝ bolo-njengǝlan ko azǝrfa, ko tali, aɓa nggaman nyoulǝ gir ko sǝlǝpe mala ɓwapǝndǝa ka ɗàng. 30 Adó ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli mana aɓwana pa aɓalǝia ɗiɗyal ka, Ɓakuli tsǝkir acê ɗàng, sǝ a dyan ngga, kǝ bang ama tsǝ̀ngŋǝ̀nà nzongcau, ɓǝà ɓwana kat a koya ban, ɓǝà nying acauɓikea malea, ɓǝà pwanzali a baní. 31 Acemǝnana yì ka, tsǝ̀ngŋǝ̀nà pwari mana nǝ̀ ɓashì ɓanza nǝi aɓa mǝsǝcau, nǝ bu ɓwa mǝnana tsǝì ka. Lǝmdǝna mǝnia yì ɓwa ka aban aɓwana kat, nǝ loasǝo mana loasǝi a ɓembe nǝ yilǝmu ka.

32 Lang à ok Bulǝs nacau mala loapi ɓembe nǝ yilǝmu ka, aɓea aɓwana aɓalǝia nyesǝ cau mǝnana Bulǝs bang ngga cau oalban na. Acilia ka à na ama, &lt;&lt;Sǝm nggǝ earce ama she a ɓekǝ pwari sǝ wu yi bangga sǝm cau ɗǝm amur mǝnia yì gìr ka.&gt;&gt;

33 Anggo sǝ Bulǝs nying ɓalǝia, bwal njar nǝ̀ o, 34 sǝ aɓea aɓwana ka, à o atà Bulǝs, à paɓamuria aban Mǝtalabangŋo. Aɓalǝ amǝnia yì aɓwana à paɓamuria ka, mwashat ka nda aɓalǝ amǝkùrcau, à kǝ tunǝi ama, Diyonisiyos. Ɓè ɓwama nda kam gbal aɓalǝia, lùllǝì ama, Damaris, andǝ aɓea aɓwana.

18

Bulǝs a Korinti

1 Anzǝm mǝno ka, Bulǝs nying Atina pǝlǝa wari a Korinti. 2 Abanì sǝ kya kum ɓeɓwa Yahudi à kǝ tunǝi ama Akila, mǝnana à ɓǝli a bu-nzali Pwantus ka. Yì andǝ māmí Pǝrisǝla ka, à pur a nggea-là Roma, a nzali Italiya sǝ à yiu a dyan tù, acemǝnana Kǝlaudiyus, yì murǝm mǝgule mala amǝ Roma, pǝr amǝ Yahudi kat ɓǝa nying Roma. Bulǝs wari a sǝn a Akila andǝ Pǝrisǝla. 3 Sǝ acemǝnana túróbù malea mala pakkia gumli na mwashat ka, Bulǝs do andǝia, à kutia pakki atúró atārǝia.

4 A koya pwari Sabbat, pwari usǝlǝo mala amǝ Yahudi ka, Bulǝs kǝ wari a ndakpapi kǝ nacau nǝ amǝ Yahudi andǝ amǝ Gǝrik ace mǝnana nǝ̀ kùmô nǝ̀ nunnia ɓǝà sǝlǝ ama Yesu ka, nda Mǝ'amsǝban.

5 Lang Silas andǝ Timoti nyìngŋǝ̀nà bu-nzali Masǝdoniya, à yì bwalǝna ka, Bulǝs kara pa ɓamúrì kat ace hamnǝ cau mala Ɓakuli. Camarǝ banggi amǝ Yahudi ama, Yesu nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban. 6 Amǝ Yahudi ka à ɓinǝna à pà nǝ̀ ak cau mala Bulǝs ɗàng. À camarǝ banggi wi acau mǝɓane. Bulǝs pǝlǝa kǝtǝri tú mana arǝ agir-nggūrǝu male ka, ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝia wia ama yì ka, pusǝkina abui. Sǝ banggia wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ nkila ma'wun, ueo amur wun. Ɓǝ̀ wu kutio a lú-bǝsa ka, wun nǝ̀ ɓua nǝ ɓamur rǝ wun! Mim ngga ǝn pusǝkina abuam. Twal ado aban ká a dǝmba ka, mǝ nǝ o a hamnǝ cau aban aɓwana mana amǝ Yahudi na raka.&gt;&gt;

7 Pǝlǝa Bulǝs nying ɓá ndakpapi, sǝ o kya do a ɓala mala ɓè mǝkpata Ɓakuli, à tunǝki ama Titiyus Yustus. Ɓala male ka sau nǝ ndakpapi ɗàng. 8 Kǝrispus, ɓwamǝgule ndakpapi ka, paɓamuri aban Mǝtalabangŋo, yì andǝ amǝɓala male kat. Sǝ aɓwana pas a Korinti, mǝnana à ok cau mala Bulǝs ka, à paɓamuria aban Mǝtalabangŋo, pǝlǝa à pakkia wia batisǝma.

9 A ɓè fara nǝ du ka, Mǝtalabangŋo nacau nǝ Bulǝs aɓa sǝnǝ aɓa Bangŋo ama, &lt;&lt;Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng, sǝ kǝa na ama a nǝ nying hamnǝ cau mala Ɓakuli ɗang, 10 acemǝnana mǝ nda tò. Kǝ ɓwa pà kàm nǝ̀ pakko kǝgìr ɗàng. Aɓa nggea-là mǝnia ka, mǝ ndanǝ aɓwana kàm pas mǝnana à nǝ̀ paɓamuria abanam ngga.&gt;&gt; 11 Nda Bulǝs lidǝmba nǝ do a Korinti pǝlǝa mwashat nǝ tsùrú, aban kania wia cau mala Ɓakuli ka.

12 Lang à tsǝ̀ngŋǝ̀nà Galiyo, ɓwa Roma a Nggwamna mala bu-nzali Akaya ka, aɓea amǝ Yahudi mana à ndanǝ do a banì ka, à kùr kunarǝia à bwal Bulǝs, à wari nǝi a ɓadǝm Nggwamna ace ɓashi. 13 A na ama, &lt;&lt;Ɓwabura man ngga ndaban ɓariki nǝ̀ pwan bum aɓwana ɓǝà kpata Ɓakuli a njar mana nda ɗàng andǝ gir mǝnana nggurcau ma'sǝm na ka!&gt;&gt;

14 Bulǝs nǝ̀ mǝn kúni nǝ̀ nacau ka, kara Galiyo pǝlǝa arǝ amǝ Yahudi mana à warinǝ cau ka. Nea wia ama, &lt;&lt;Wun amǝ Yahudi, ɓǝà pǝlǝ ama wu yiu nǝ ɓwa mǝnia ka ace ɓekǝ cau mala gìr mǝɓane mǝnana pa, ko nzongcau nda ɓùn ngga, ɓǝ́ ɓoaro mǝ nǝ pak munyi, mǝ nǝ kwaki kiram arǝ wun. 15 Sǝ acemǝnana ce ka nda amur aɗikiaban amur acau, andǝ alullǝu, andǝ anggurcau ma'wun ngga, wu mal nǝ ace nǝ ɓamur rǝ wun. Pa mǝ nǝ do mǝ'ɓashi amur ulang agir kǝla amǝnia ka ɗàng!&gt;&gt; 16 Pǝlǝa tsǝa à pusǝia aɓa ndaɓashi. 17 Sǝ yia kat ka à pǝlǝ amur Sosǝtins, mǝ'yál mur ndakpapi, à bwali, à walki àkǝ̀ kun ndaɓashi. Sǝ ko kǝgìr dǝurǝ Galiyo ɗàng, ko bǝti.

Bulǝs nyare o a Antiyok
mala amǝ Suriya

18 Bulǝs do andǝ amǝkpata Yesu mana aɓa Korinti ka arǝ anonggio pas. Pǝlǝa nyia, nǝ̀ o a bu-nzali Suriya. À kpapi gya atārǝia andǝa Pǝrisǝla andǝ Akila. Lang à yì bingŋǝna Sǝnkǝriya, la a kun nggeamùr ka, Bulǝs mwa muri ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ ama yì ka, lùmsǝ̀nà nzongcau mala amǝ Yahudi mǝnana twalo a ɓadǝm Ɓakuli nǝ̀ pè ka. Pǝlǝa à kutio a waru-mur aban ká.*

19 Lang à yì bwal nggea-là Afisu ka, Bulǝs nying a Pǝrisǝla andǝ Akila aɓa waru. Sǝ kutio wari a ndakpapi aban naki acau andǝ amǝ Yahudi. 20 Aɓea aɓwana aɓalǝia à zǝmbi Bulǝs, ɓǝ̀ pàk anonggio pas, sǝ ɓinǝe. 21 Ndo nǝ̀ o ka, pǝlǝa nea wia ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Ɓakuli earǝna ka, mǝ nǝ nyare mǝ nǝ yiu aban wun.&gt;&gt; Anggo sǝ kutio a waru nying Afisu, aban o.

22 Lang waru yi kpashina a kún mur a Kaisariya ka, Bulǝs sulǝo nǝ̀ kar a Urǝshalima aban makki amǝkwaɗi kûn. Pǝlǝa bwal njar nyare o a Antiyok aɓa bu-nzali Suriya.

23 Anzǝm anonggio bǝti a Antiyok ka, Bulǝs bwal njar, o arǝ aban aɓalǝ abu-nzali mala amǝ Galati andǝ amǝ Firigiya, kǝ ɓak ɓabum amǝkwaɗi kat mana arǝ abanì ka.

24 A bàkú mǝno ka, ɓeɓwa Yahudi mana à tunǝki ama Apolo, mǝnana pur nǝ nggea-là Alizandǝriya ka, yiu a Afisu. Yì ka, ɓwa na ndanǝ sǝlǝ nacau, sǝ súrǝ̀ Malǝmce mala Ɓakuli kǝ̀rkǝ́r. 25 Acemǝnana yì ka, kum kanigir kǝ̀rkǝ́r aɓa Njar mala Mǝtalabangŋo ka, nǝ ɓabum pina mǝgule sǝ kǝ hama andǝ kani aɓwana mǝsǝrǝ mǝsǝcau amur Yesu. Sǝ kat andǝ a mani ka, kǝ cau mala pa batisǝma mala Yohana nda súrǝ̀ ce ka.

26 Pǝlǝa Apolo tita nacau nǝ rǝcandǝa a ndakpapi. Lang Pǝrisǝla andǝ Akila ok cau mana kǝ na ka, à tunǝi à o andǝi a ɓala malea, à kya mǝngi wi ɓá njar mala Ɓakuli pepe.

27 Lang Apolo bangŋǝna ama nǝ̀ o a Akaya ka, amǝkpata Ɓakuli ɓak ɓabumi ɓǝ̀ kyane. Pǝlǝa à gilǝ cauterǝa aban ká aban amǝkwaɗi mǝnana a Akaya ka, ace mǝnana ɓǝà ak Apolo pepè ka. Lang bwalǝna Akaya ka, kya duk nggea gbasha mǝgule a banì, mǝnana aɓwana kum ɓwamuru mala Ɓakuli, à pǝlǝ amǝkpate ka. 28 Yì ka, gandǝ amǝ Yahudi mǝnana à lo makgìr nǝi ka nǝ cau, aɓalǝ aɓwana mana à ram kat ka. Kǝ lǝmdǝia wia aɓa Malǝmce mala Ɓakuli ama, Yesu nda Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban.

19

Bulǝs aɓa Afisu

1 Mǝnana Apolo na aɓa Korinti ka, Bulǝs twal bǝri gya arǝ abuban, kya puro a Afisu. Abanì sǝ kum aɓea amǝkpata Yesu, 2 sǝ ɗia ama, &lt;&lt;Mǝnana wu pǝlǝ amǝ kpata Yesu ka, wu angŋǝna Bangŋo Mǝfele le?&gt;&gt;

À pe wi eare ama, &lt;&lt;Awo, yàle sǝm malaká ok ama Bangŋo Mǝfele ndakam ɗàng.&gt;&gt;

3 Bulǝs ɗia ama, &lt;&lt;Sǝ ya ulang batisǝma nani à pakka wun?&gt;&gt;

À pe wi eare ama, &lt;&lt;Batisǝma mala Yohana.&gt;&gt;

4 Pǝlǝa Bulǝs banggia wia ama, &lt;&lt;Batisǝma mǝnana Yohana pak ka nda ace aɓwana mana à pwanzali, à nying acauɓikea malea ka. Sǝ ne amǝ Isǝrayila ama ɓǝà paɓamuria aban ɓwa mǝnana kǝ yiu a nzǝmi ka, mǝnana à tunǝki ama, Yesu ka.&gt;&gt;*

5 Lang à ongŋǝna anggo ka, pǝlǝa à pakkia wia batisǝma aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu. 6 Pǝlǝa Bulǝs tsǝk buì amúrià, kara Bangŋo Mǝfele sulǝo amúrià, à nacau nǝ akún-takuli, sǝ à hamnǝ cau mala Ɓakuli. 7 Làkkì mala amǝnia yì aɓwana ka nda lum-nong-ɓari.

8 Anzǝm mǝno ka, Bulǝs twal zongŋo tàrú kǝ wari aɓa ndakpapi, camarǝ ne aɓwana cau nǝ mǝsǝkang-kangŋa. Aɓa nakia cau andǝ aɓwana ka, kǝ ɓariki nǝ̀ nyesǝ ɓabumia arǝ do murǝm mala Ɓakuli amur aɓwana. 9 Sǝ aɓea aɓwana ka à candǝkicau à ɓinǝ paɓamuria, à kǝ naki acau mǝɓane amur Njar kpata Mǝtalabangŋo, a ɓadǝmbǝ aɓwana. Pǝlǝa Bulǝs ɗekia, pwan amǝkpata Yesu à o andǝia, sǝ a koya pwari ka kǝ sǝngi ɓalǝ acau andǝia aɓa ndà-kanigir mala Tiranus. 10 Bulǝs lidǝmba nǝ kanigir a mǝno yì ndà-kanigir ka, kya bwal pǝlǝa ɓari, sǝ ace mǝno ka aɓwana kat mana nǝ do a bu-nzali mala Asiya ka, amǝ Yahudi andǝ amǝ Gǝrik, à ok cau mala Mǝtalabangŋo.

Amuna-burana mala Sǝkeva

11 Ɓakuli pak agir-ndǝlǝki mǝgule kǝ̀rkǝ́r nǝ bu Bulǝs. 12 Ko nggearǝ ahankici andǝ agir-nggūrǝu mǝnana à je nggūrǝ Bulǝs ka, à twalia à wari nǝia aban amǝ rǝkwana, sǝ akwánó malea kara à mala, sǝ akukwar purrì rǝia.

13 Aɓea amǝ Yahudi nda kam mǝnana à kǝ gya arǝ aban, aban pusǝkia kukwar arǝ aɓwana ka. À ɓariki gbal ama à nǝ̀ pak túró nǝ lullǝ Yesu à nǝ̀ pusǝ akukwar pale, nǝ nea wia cau ama, &lt;&lt;Ən nggǝ sa arǝ wun aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu mǝnana Bulǝs kǝ hamnǝi ka, wu puro.&gt;&gt; 14 Amuna-burana tongno-nong-ɓari mala Sǝkeva, Pǝris Mǝgule mala amǝ Yahudi, à nda à pakki mǝnia yì gìr ka. 15 Sǝ a ɓe fara à nda aban pa anggo, pǝlǝa kukwar nea wia ama, &lt;&lt;Ən súrǝ̀ Yesu, sǝ ǝn sǝlǝna ce Bulǝs; sǝ wun ngga, wu nda ka yana?&gt;&gt; 16 Sǝ ɓwa mǝnana nǝ kukwar arǝì ka, yàlle kpa kwària, walkia nǝ walo ana, nǝ rǝcandǝa mana kútì malea ka. Kara à túr kusǝia a mire à nying ɓala male, nǝ anpenye a rǝia, nǝ ɓārǝia.

17 Aɓwana mǝnana kat à ndanǝ do a Afisu ka, amǝ Yahudi andǝ amǝ Gǝrik, à ok ce mǝnia yì gìr ka, kara ɓangciu bwalia kat, sǝ lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu kum gulo kǝ̀rkǝ́r. 18 Pas aɓalǝ aɓwana mana à paɓamuria, à pǝlǝ amǝkpata Yesu ka, à yiu à yì bang ce pakkia gir ɓealɓikea malea kwas. 19 Aɓwana pas mǝnana ɗiɗyal ka à kǝ pakki agir swarkiban nǝ aɓuri ka, à yiu nǝ amalǝmce mala agir monzǝo malea, à yì pisǝia a bǝsa a ɓadǝmbǝ aɓwana kat. Lang aɓwana yi kpapiki aboalo agir mǝno à pisǝia kat ka, boale karǝa arǝ mǝsǝ bolo-azǝrfa á-lumi-tongno. 20 Anggo nǝ rǝcandǝa sǝ cau mala Mǝtalabangŋo gulo, akiban kǝ̀rkǝ́r.

Loasǝban aɓa Afisu

21 Anzǝm amǝno yì agir ka, Bulǝs kum ɗenyicau a ɓabumi ama ɓǝ̀ kar aɓalǝ abu-nzali Masǝdoniya andǝ Akaya sǝ ɓǝ̀ kutio ɓǝ̀ kyane a Urǝshalima. Na ama, &lt;&lt;Anzǝm mana ɓǝ̀ ǝn warina a Urǝshalima ka, dumǝnam púp mǝ nǝ kutio, mǝ ká gbal a Roma.&gt;&gt; 22 Nda gìr mana tsǝa sǝ tasǝ Timoti andǝ Arasǝtus a Masǝdoniya, yia ɓari aɓalǝ aɓwana mana à kǝ bwalì wi túró ka. Sǝ yì ka, do a bu-nzali Asiya banì ɓinǝe sau zuku.

23 Àkǝ̀ ɓalǝ anonggio mǝno ka, nggea loàsǝ̀ban lo kǝ̀rkǝ́r aɓa Afisu amur cau mala kpata Njar mala Mǝtalabangŋo. 24 Mǝnia yì loàsǝ̀ban ngga tite nǝ ɓe mǝ'ntùl mana lùllǝì ama Demitǝrǝyus, mǝ tulki amuna kurǝm mana à nda kǝla ndà-peri mala mā-ɓǝ̀nzál Atimis, nǝ bolo-ntùl azǝrfa ka. Mǝnia yì nggali ka kǝ yinǝia amǝturoe boalo kǝ̀rkǝ́r. 25 Pǝlǝa Demitǝrǝyus tunǝ dapi mala aɓwana mǝnana kat à nda aɓa ulang mǝno yì túróbù malea ka, sǝ nea wia ama:

Wun aburana, wu sǝlǝ ama kume ma'sǝm ngga àkǝ̀ ban mǝnia yì túró sǝ sǝm nggǝ kumi. 26 A dyan ngga, wu nda wu kǝ sǝni sǝ wu kǝ oe nǝ akir wun, gìr mǝnana mǝnia yì ɓwa à tunǝki ama Bulǝs kǝ pè ka. Nda ban na ama agir mǝnana aɓwapǝndǝa pê nǝ buia sǝ à kǝ peri abania ka, agir na à nǝ̀ peri abania ɗàng ko bǝti, sǝ nda kǝ̀ pwan ɓabum ɓwapǝndǝa ka. Tsǝ̀ngŋǝ̀nia à ɓwarkini tanjar akani aɓa Afisu andǝ bu-nzali Asiya kat. 27 Ɓangciu ma'sǝm ngga nda mǝnana ama, limo ma'sǝm ndo nǝ̀ kum lullǝu mǝɓane. Sǝ nggearǝ mǝno na nǝmurǝì ɗàng, ndà-peri mala mā-ɓǝ̀nzál mǝgulo mǝnana à kǝ peri a baní, yì Atimis gbal ka, nǝ̀ duk gir mǝɓane; sǝ Atimis, yì mā-ɓǝ̀nzál mǝnana koyan a Asiya andǝ ɓanza kat kǝ peri a baní ka, gulo male nǝ̀ kpa!

28 Lang à ongŋǝna cau man ngga, kara bumia lul kǝ̀rkǝ́r, à loasǝ già a kùli à kǝ na ama, &lt;&lt;Atimis mala amǝ Afisu ka, mǝgulo na!&gt;&gt; 29 Zuku ka, loàsǝ̀ban mǝno akinaban, ɓá nggea-là kat lo cam nǝ kusǝì. Ɓwabunda nyāri, à pur nǝ mire aban ká a ban-kpapí mala nggea-là. À bwal aburana ɓari, Gayus andǝ Aristakus, aɓi amǝ gya mala Bulǝs, mǝnana à pur a Masǝdoniya sǝ à yiu ka. À nungia à um nǝia a ban-kpapí. 30 Bulǝs nǝ ɓamúrì ka earce ama nǝ̀ ká a ɓadǝmbǝ aɓwabundǝa aban dapi nǝ̀ bangcau nǝia, sǝ amǝkpata Ɓakuli pǝrki. 31 Nggearǝ aɓwana-mǝgule mala là, mana à gyajam mala Bulǝs na ka, à teri wi cau ama, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ kutio aɓa ban-kpapí ɗàng.

32 Ɓwabunda mana ram ngga, à twalo à zurǝki nǝ loàsǝ̀ban: aɓea aɓwana ka à kǝ nacau bàng-bàng amur ɓe gìr, sǝ aɓea aɓwana gbal ka à kǝ na malea ɗàng. Yàle bangulea ka à súrǝ̀ gir mǝnana tsǝa sǝ à yiu à yì ram ngga ɗàng.

33 Aɓea amǝ Yahudi ramta Alizanda a dǝmba a ɓadǝm ɓwabundǝa ɓǝ̀ bǝlia wia ɓá ceì. Pǝlǝa Alizanda lǝmdǝì ɓwabundǝa bu ɓǝà duk kunia più, sǝ ɓariki nǝ̀ na kúni, amur tǝr gir mana kumban ngga. 34 Lang amǝ Gǝrik mǝnana aɓa ɓwabundǝa yi sǝlǝ ama yì ka, ɓwa Yahudi na ka, kara à loasǝ già kpǝm kunia mwashat aban nacau mǝ'mwashati ama: &lt;&lt;Atimis mala amǝ Afisu ka, mǝgulo na!&gt;&gt; Twalia bu-pwari ɓari à ndarǝ na mǝnia yì cau ka.

35 A masǝlǝate ka, mǝgilǝgir mala nggea-là ɓariki tsǝk ɓwabundǝa à do kunia più. Pǝlǝa na ama:

Wun amǝ'la-sǝm amǝ Afisu, ɓanza kat ka sǝlǝ mbak ama nggea-là mǝgule Afisu ka nda mǝ'yál ndà-peri mala Atimis mǝgule andǝ tali rǝì mǝnana pur nǝ kuli sǝ yi kpa a nzali ka re? 36 Kǝɓwa pà kàm nǝ̀ tǝmce amǝnia yì agir ka ɗàng. Ace mani ka, wu nyesǝ ɓabum wun, wu kǝa pak kǝgìr amur mire ɗàng. 37 Wu yina nǝ amǝnia yì aburana ɓari ka akani, kat andǝ amani ama, à ɓun kun ndà-peri ma'sǝm, à iu kǝgìr kàm ɗàng, ko à na mǝɓane amur mā-ɓǝ̀nzál ma'sǝm raka.

38 Ɓǝ̀ Demitǝrǝyus andǝ amǝtúró male ndanǝ cau mana à nǝ̀ na amur kǝɓwa ka, sǝm ndanǝ amǝ'ɓashi andǝ apwari do ɓashi; ɓǝà ndanǝ ɓe kǝgìr mana kwania arǝ kǝɓwa ka, à nǝ̀ gandǝ yinǝ cê. 39 Sǝ ɓǝ̀ ɓè kǝgìr nda kam ɗàng mǝnana wu earce wun nǝ̀ yinǝi ka, dumǝna púp à nǝ̀ na cê a ban amǝ ɓashi, a ban-kpapi mala amúrû kat. 40 Kǝla mǝnana nda kam ado ka, mǝnia yì gìr mǝnana kumban yalung ngga, tsǝ̀ngŋǝ̀nà sǝm aɓa ɓangciu ama, amǝtala nzali nǝ̀ gandǝ tsǝka sǝm cau mala loasǝ munǝo mala ɓwabundǝa. Acemǝnana sǝm pànǝ kún nacau sǝm nǝ̀ na tǝr gìr mana yinǝ mǝnia yì came mala là andǝ zurǝki ka ɗàng.

41 Lang mǝgilǝgir mala nggea-là malǝna nacau man ngga, pǝlǝa mesǝ aɓwana mana à ram ngga à o.

20

Gya mala Bulǝs arǝ abu-nzali
Masǝdoniya andǝ Akaya

1 Anzǝm mana loasǝkiaban malǝna ka, Bulǝs tunǝ amǝkwaɗi à yì rambǝa abanarǝia, pǝlǝa ɓak ɓabumia nǝ cau mala Ɓakuli, pea wia rǝcandǝa sǝ cia a ndà. Pǝlǝa nying banì kutio o a bu-nzali Masǝdoniya. 2 Lang gingna arǝ abumban aɓa mǝno yì bu-nzali aban ɓak ɓabum amǝkwaɗi nǝ cau mala Ɓakuli ka, pǝlǝa kutio wari a Gǝris mǝnana gbal à tunǝki ama bu-nzali Akaya ka. 3 Abanì sǝ kya do pak azongŋo tàrú.

Lang Bulǝs mala nǝ̀ twal gya a waru nǝ̀ o a Suriya ka, yi ok ama aɓea amǝ Yahudi kùrna kunia amurí à nǝ̀ wal-luí a njar. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ nyar a kusǝì twal nza, pǝlǝ nǝ njar ɓá bu-nzali Masǝdoniya ka. 4 Aɓea burana mǝnana à pur gya atè ka à nda ka Sopata, muna mala Pirus ɓwa Biriya, andǝ Aristakus andǝ Sekundus amǝnana à pur nǝ nggea-là Tasalonika ka; sǝ Gayus ɓwa Dabe, andǝ Tikikus andǝ Tǝrofimus, amana à pur a bu-nzali mala Asiya ka, andǝ Timoti. 5 Yia mǝnia tongno-nong-ɓari ka, à akà sǝm dǝmba, mim Luka sǝnǝ Bulǝs, à o a waru-mur à kya kundǝ sǝm a Tǝros. 6 Sǝ sǝm twal gya nǝ kwar-nza sǝm o a nggea-là Filipi. Akanó anzǝm Lamsan mala Bǝredi mana Yist pa arǝì raka, sǝm nggea kutio a waru-mur aban o a nggea-là Tǝros. Anzǝm anongŋo tongno ka sǝm nggea kumia a Tǝros. Abanì sǝ sǝm pak limo mwashat.

Masǝlǝata pak bǝri mala Bulǝs
aban ká Tǝros

7 Nǝ pwari kpǝra a pwari Ladi ka, sǝm yì rambǝa a tarǝ sǝm aban li girlina. Bulǝs tita hàmî aɓwana cau, sǝ acemǝnana ɓǝ̀ ban kwarǝna ka nǝ̀ bwal njar nǝ̀ o ka, camarǝ nacau kya bwal ɓadu. 8 Apitǝla ndakam pas à kǝ pa tǎlaban a ban mǝnana sǝm kpapiyi kam a ndà-kulí ka. 9 Mǝ lagga mǝnana lùllǝì ama Yutikus ka, nda ban do a fongǝran mala ndà-kulí. Sǝ lang Bulǝs camarǝ nacau bà ka, Yutikus ka ntulo kǝ aiki, yi kongŋǝna a ntulo kǝ̀rkǝ́r, nda kara pur kano a fongǝran, a bu tàruià ndà-kulí mǝno ɓong-ɓong, yi kpa a nzali. À nǝ̀ yiu à nǝ̀ yia twali ka, lú na.

10 Pǝlǝa Bulǝs sulǝ a nzali, kya kū`ndǝó amur mǝ lagga, sǝ kùrrì arǝì nǝ abui, na ama, &lt;&lt;Ce ɓalǝ wun zuriki ɗàng, ndanǝ yilǝmu!&gt;&gt; 11 Pǝlǝa Bulǝs andǝ acili aɓwana nyare à o a ndà-kulí ɗǝm. Anzǝm mǝnana à lina girlina atārǝia ka, Bulǝs lidǝmba nǝ nea wia cau bà kwaro mala ban. Pǝlǝa bwal njar kutio o. 12 Sǝ à twal mǝ lagga à um nǝi a ɓala nǝ banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana yilǝmi nyarǝna arǝì ka.

Bulǝs lo a Tǝros aban ká a Miletus

13 Pǝlǝa sǝm o amúrià sǝm kya eauwe a waru sǝm samsǝa aban ká a Asos, aban mǝnana sǝm nggea twal Bulǝs a waru kam ngga. Yì Bulǝs ka eau atà sǝm a waru a Tǝros ɗàng acemǝnana earce nǝ̀ kàr nǝ nza aban ká Asos. 14 Lang yiu yi kum sǝm a Asos ka, sǝm twali a waru sǝm kutio aban o a Mitǝlin. 15 Sǝm nying ban mǝno sǝm samsǝa aban o. Ba ɓe ban fana ka, sǝm yì bwal ban luran Kiyos. Ɓè ban fana ɗǝm ngga, sǝm samsǝa sǝm yì pur a luran Samos. Sǝm nying Samos ka, twal sǝm pwari mwashat sǝ sǝm yì bik là Miletus. 16 Amur njar aban ká Miletus ka, waru samsǝa yi kútí nǝ ban nggea-là Afisu. Bulǝs ka angŋǝna dǝmba twalǝna a ɓabumi ama pà nǝ̀ came a Afisu ɗang, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa kiɗiki pwari kǝ̀rkǝ́r aɓa bu-nzali Asiya raka. Yì ka, nda mur larri nǝ̀ nggá bwal Urǝshalima, ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝ pa ka ɓǝ̀ yi kum pwari Pakkiɗire Pentikos.

Bulǝs tsǝk aɓwana-mǝgule mala
ikǝlisiya a Afisu a ndà.

17 A Miletus sǝ Bulǝs túrban atà aɓwana-mǝgule mala ikǝlisiya mana a Afisu ɓǝa yiu ɓǝa yi kumi a Miletus. 18 Lang à yina ka, pǝlǝa nea wi ama:

Wun ngga wu sùrǝ́nà ulang do mem andǝ túró mǝnana ǝn pa aɓalǝ apwari mǝno kat mǝ nda aban wun ngga, tite àkǝ̀ pwari mǝnana ǝn yiu nǝi a bu-nzali Asiya ka. 19 Nǝ nyesǝɓamuru andǝ mǝrǝm a mǝsǝam sǝ ǝn pakki Mǝtalabangŋo túró, acemǝnana mǝ nda mǝguro male. Ən do nǝ gandǝrǝu aɓa nutanni mala agir mǝnana à yipàm nǝ kurkunarǝu mala amǝ Yahudi mǝnana amǝkwaɗi na raka. 20 Wun ngga wu sǝlǝna ama aɓa hamnǝ cau mala Ɓakuli bwāng, mǝnana ǝn pe aɓalǝ aɓwana, andǝ kanigir arǝ aɓala ma'wun ngga, ǝn nying kǝgìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ ǝn bangga wun, mǝnana nǝ̀ bwala wun kàm ngga ɗàng. 21 Ən banggi amǝ Yahudi andǝ aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, nǝ nunkiru nǝma, dumǝna púp ɓǝà nyare aban Ɓakuli. Ɓǝà pǝlǝ nzǝmia arǝ acauɓikea malea, ɓǝà pwanzali, sǝ ɓǝà paɓamuria aban Mǝtalabangŋo Yesu.

22 Sǝ ado ka, mǝ ndo mǝ nǝ ká a Urǝshalima acemǝnana Bangŋo Mǝfele lǝ́mdǝ́nàm a banfana ama dumǝna púp ɓǝ̀n kyane. Ən súrǝ̀ gir mǝnana nǝ̀ nggá kumam akanó ka ɗàng. 23 Kǝ gìr mǝnana ǝn sǝlǝ ka nda mǝnana ama, a koya nggea-là ǝn kútí kam ngga, Bangŋo Mǝfele kǝ nunkiram ama oasǝban a ndàkurban andǝ tanni nda à kǝ kundǝam ngga. 24 Sǝ kǝgìr pà kàm atà agir mǝnia ka ɗǝurǝam ɗàng, yàle ǝn twal yilǝmem a kun ɓe kǝgìr ɗàng. Mim ngga, gìr mǝnana ǝn tsǝk muram arǝì ka nda mǝnana ama ɓǝ̀ ǝn mal túró mǝnana Mǝtalabangŋo Yesu pam ɓǝ̀ ǝn pe ka, yì túró hamnǝ Bǝsa Cau Amsǝban mala ɓwamuru mala Ɓakuli.

25 Ən sǝlǝna ama wun mǝnana ǝn camarǝ gya aɓalǝ wun, aban hamnǝ cau mala Domurǝm mala Ɓakuli ka, kǝɓwa pà kàm aɓalǝ wun nǝ sǝnam ɗǝm ɗàng. 26 Ace mani ka, mǝ nda ban na wun yalung ama, kǝ nkila mala kǝɓwa aɓalǝ wun pa a muram ɗàng. 27 Acemǝnana kane mǝnana kat Ɓakuli ndanǝi a ɓabumi, sǝ kǝ earce ama ɓǝ̀ wu súrǝì ka, ǝn nyar nǝ tam arǝ hamnǝ ce aban wun ɗàng. 28 Wu yál ɓamur rǝ wun andǝ aɓwana mala Ɓakuli mǝnana Bangŋo Mǝfele pa wun a bu wun ɓǝ̀ wu ɗenyi nǝia ka. Wu do kǝla ayálgír amur domwan mala Ɓakuli, yì ikǝlisiya male, amǝkpate mǝnana kúria nǝ nkila mala Muni, mǝnana sukki amur nggun-gangndǝi ace amsǝia ka.

29 Ən sǝlǝna ama anzǝm mǝnana ǝn nyìngŋǝ̀nà ban wun ngga, amǝkànìgìr nyir, kǝla anvwa bondo mǝɓealɓike, à nǝ̀ yiu aɓalǝ wun, ace mǝnana à nǝ̀ kiɗiki domwan mala Ɓakuli, amǝkwaɗi ka. 30 Sǝ a nggearǝ ɓalǝ wun ngga, aɓea aɓwana nǝ̀ lo à nǝ̀ ɓosǝki kusǝ mǝsǝcau. À nǝ̀ kutia kanigir-nyir ace mǝnana à nǝ̀ kum aɓea aɓwana mǝnana à nǝ̀ swárkia ɓǝà pǝlǝ amǝkpata teà ka. 31 Ace mani ka, wu tsǝkir wun pepè! Wu ɗenyi ama, nǝ amǝrǝm a mǝsǝam, du andǝ pwari, mǝ nda aban kani koyan atà wun ngga cau mala Ɓakuli kat bà apǝlǝa tàrú.

32 Ado ka, ǝn nggǝ nying wun a ɓabù Ɓakuli ɓǝ̀ bwal wun sǝ ɓǝ̀ tamsǝ wun aɓa paɓamuru arǝ cau mala ɓwamuru male, mǝnana nǝ̀ gandǝ ɓak wun, nǝ̀ pa wun atsǝkbu mǝnana Ɓakuli ndanǝi ace aɓwana mana twalnia à dumǝna amale na ka. 33 Ən sham ma kǝ boalo mala ɓwa ko agir-nggūrǝu male ɗàng. 34 Sǝ wun, nǝ́ ɓamur rǝ wun ngga, wu sǝlǝna ama, nǝ́ abuam mǝnia ka, sǝ ǝn nggǝ kum girlina mǝnana mǝ nǝ li sǝnǝ aɓwana mana sǝm nda sǝnǝia ka. 35 Aɓa koya gìr ǝn nggǝ pak ka, mǝ nda ban lǝmdǝa wun ama, aɓa pak túró mǝnana nkundǝr pa arǝì raka sǝ sǝm nǝ̀ bwalì aɓwana mana à pànǝi raka. Ɓǝ̀ sǝm ɗenyi nǝ acau mala Mǝtalabangŋo Yesu, mǝnana na nǝ ɓamúrì ama, &lt;&lt;Tsǝkbu mala Ɓakuli mana amur amǝ pa ɓoro ka nda kpǝm kútì do kúndǝô ɓǝà po.&gt;&gt;

36 Lang Bulǝs malǝna nacau ka, pǝlǝa kū`ndǝó amur ankūnǝi andǝia kat, sǝ à pak hiwi. 37 Yia kat à kutia ɓua nǝ mǝrǝm, à mǝn abuia à kǝ kùrki Bulǝs a rǝia, sǝ à kǝ jeki nki nǝ kunia aban tsǝe a ndà. 38 Gìr mǝnana pea wia ɓabumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r ka nda cau mǝnana Bulǝs banggia wia ama, à pà nǝ̀ sǝni ɗǝm raka. Anggo sǝ à kya tsǝkte a kun-waru mur.

21

Bulǝs wari a Urǝshalima

1 Anzǝm mana sǝm tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana-mǝgule mala amǝ Afisu à ndà ka, sǝm twal waru sǝm sarǝa aban ká a luran Kos. Ban fana ka, sǝm lo kano sǝm yì bwal luran Rodis, pǝlǝa sǝm yì kutio, sǝm wari a ɓe la a tunǝi ama Patara. 2 Abanì sǝ sǝm yì kum ɓè waru, mǝnana nǝ̀ ká a bareban Fonishiya, nda sǝm eau kam aban o ka.

3 Sǝm nda aban samsǝa aɓa nggeamùr aban o ka, mǝsǝ sǝm yi kpa arǝ luran mala Sayipǝrus kuko, sǝm yi túrí nǝ bu sǝm mǝ'nggare, sǝm lidǝmba aban o. Sǝm yì kpashi a kúnmur mala nggea-là Taya, aɓa bu-nzali Suriya. Abanì sǝ amǝtúró ɓa-waru sulǝ twalo. 4 Sǝm kya alta amǝkwaɗi mǝnana abanì ka sǝm do ateà limo mwashat. Bangŋo mala Ɓakuli lǝmdǝì amǝkwaɗi mǝno ka ama ɓǝa ne Bulǝs ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ ká Urǝshalima ɗang. 5 Sǝama lang pwari o ma'sǝm yi kārǝ́na ka, sǝm lo sǝm bwal njar aban o. Amǝkwaɗi mǝno kat, aburana andǝ amamǝna andǝ amuna malea, à puro à tsǝkta sǝm a kunmur. Akanó sǝ sǝm kat, sǝm kū`ndǝó sǝm pak hiwi. 6 Pǝlǝa sǝm tsǝk rǝ sǝm à ndà. Bulǝs andǝ aɓi sǝm amǝgya ka, sǝm kutio a waru; sǝ yia ka à nyare a là.

7 Sǝm loapi Taya ka, sǝm yì came a nggea-là Tolemayas. Sǝm makki amǝ'eamrǝarǝu kun, sǝ sǝm nong-mwashat abanì. 8 Ban fana ka, sǝm lidǝmba aban o a nggea-là Kaisariya. Akanó ka, sǝm yì sulǝo a ɓala mala Filip mǝ hamnǝ Cau Amsǝban. Yì ka, nda mwashat aɓalǝ aburana tongno-nong-ɓari, mǝnana amǝkwaɗi twalia a Urǝshalima ace bwal ban túró gau girlina ka.* 9 Yì ka, ndanǝ ansarina ine mǝnana ko yana ateà ka ndanǝ ɓoro mala ɓangnǝa; à kǝ bang cau mala Ɓakuli mǝnana Bangŋo Mǝfele lǝmdǝia wia ka.

10 Anzǝm mǝnana sǝm pakkina anonggio pas akanó a ɓala mala Filip ka, ɓè mǝɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana à tunǝki ama Agabus ka, puro a bu-nzali Yahudi yi kum sǝm.† 11 Yiu sǝ yi twal nggur-ɓunu mala Bulǝs, pǝlǝa kùr akusǝ ɓamúrì andǝ abui nǝi. Pǝlǝa bang ama, &lt;&lt;Bangŋo Mǝfele nda aban na ama, &lt;Anggo sǝ amǝ Yahudi nǝ̀ nggá kùr mǝtala nggur-ɓunu mǝnia ka a Urǝshalima, sǝ à nǝ̀ twali à nǝ̀ pea aɓwana mǝnana amǝ Yahudi nda raka.&gt; &gt;&gt;

12 Lang sǝm ok mǝnia yì cau anggo ka, sǝm mǝnana kat a banì ka, sǝm zǝmbi Bulǝs ama ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ ká a Urǝshalima ɗàng. 13 Sǝ yì ka, bang ama, &lt;&lt;Mana wu pakkiyi anggo, wu tsǝk mǝrǝm a mǝsǝ wun, wun nǝ̀ ɓungi ɓabumam? Yàle kùrban nda ǝn nakiyi ce ka ɗàng, ko nggearǝ lú ka ǝn earǝna mǝ nǝ nggá wu, acau mala Mǝtalabangŋo Yesu.&gt;&gt;

14 Lang sǝm yì sǝnǝni ama pa sǝm nǝ̀ gandǝ tamsǝe raka, nda sǝm ɗeki, sǝm na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kànì mala Mǝtalabangŋo ɓǝ̀ lùmsǝo.&gt;&gt;

15 Anzǝm aɓea anonggio ka, sǝm pwan atwalo ma'sǝm aban o a Urǝshalima. 16 Aɓea amǝkwaɗi mǝnana à pur a Kaisariya ka, à o atà sǝm gbal. À yì tsǝkta sǝm a ban mǝnana sǝm nǝ̀ duk kam ngga, a ɓala mala Manason, ɓwa Sayipǝrus. Yì ka, mwashat na aɓalǝ amǝkwaɗi amǝdǝmbe.

Bulǝs wari aban amǝ'eamrǝarǝu
a Urǝshalima

17 Lang sǝm yì bwalǝna Urǝshalima ka, amǝ'eamrǝarǝu ak sǝm nǝ bumpwasǝa. 18 Ban fana ka, sǝm sǝnǝa Bulǝs sǝm wari a ban Jemis‡, ace nacau nǝi. Aɓwana-mǝgule mala ikǝlisiya kat ka, à nda a banì. 19 Anzǝm makkun ngga, Bulǝs bǝl ɓalǝ agir mwashat-mwashat, mǝnana Ɓakuli pea nǝ bu túró mishan male aɓalǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi nda raka. 20 À nǝ̀ ok mǝnia yì cau ka, à ɓwangsǝki Ɓakuli. Pǝlǝa à ne Bulǝs ama:

Mǝ'eam sǝm Bulǝs, a sǝlǝna ama amǝ Yahudi mǝnana à pànà ɓamuria à angŋǝna Yesu ka, làkkì malea nda á-pas. Sǝ aɓa làkkì malea mǝno kat ka, à ndanǝ bumpina arǝ kpata Nggurcau mala Musa. 21 Aɓea ɓwana yiu à yì banggi amǝ Yahudi amǝkwaɗi mǝnana akani a Urǝshalima ka cau amuro. À bang ama, we ka a kǝ kania amǝ Yahudi mǝnana kat a do a nzali mala aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, ɓǝa ɗeki kpata Nggurcau mala Musa. À na ama, weama ɓǝà kǝa kasǝ ɓata amunia ɗàng, sǝ ɓǝà kǝa kpata kúncau mala amǝ Yahudi ɗàng.

22 Mǝnana ado à nǝ̀ yia ok ama a yina ka, mana sǝm nǝ̀ pa? 23 Gìr mǝnana ado sǝm nggǝ earce ama wu pak ka, ndya ani ka. Sǝm ndanǝ aɓwana ine kani mǝnana à panacau a ɓadǝm Ɓakuli ka. 24 O ateà aɓa Ndàmǝgule, wu kpapi wunǝia aban pakki agir mala lak rǝǔ, agir mǝnana à kána à nǝ̀ pea ace mǝnana ɓǝ̀ Ɓakuli ea ka. Ɓǝ̀ pwari ɗārǝâ mǝnana à nǝ̀ pe ace swárià wia murià yina ka, mbwekia wia boalo agir ɗārǝâ mǝnana à nǝ̀ kasǝa a banì ka. Anggo sǝ koyan ngga nǝ̀ sǝlǝ ama cau mǝnana yia à ok a muro ka, nyir na. À nǝ̀ sǝlǝa ama nggearǝ we ka a kǝ kpata Nggurcau mala Musa.

25 Ma mala aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, sǝ à pǝlǝa amǝkpata Yesu ka, sǝm tasǝnia wia cauterǝa aban banggia wia gìr mǝnana sǝm eare amurí ka. Sǝm bangŋǝna ama ɓǝà kǝa li girlina mǝnana à ɗārǝ́na alú nǝi ka ɗàng, ɓǝà kǝa li nkila ɗàng. Ɓǝà kǝa li nyam girkusǝu mǝnana à wali nǝ pūrǝki meali ka ɗàng. Ɗǝm ngga ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ kǝa nong nǝ ɓwa mǝnana à malaká al rǝia andǝi raka ɗàng.§

26 Anggo sǝ Bulǝs, ban fana ka, twal aburana mǝno ine ka atè, sǝ yia atārǝia à lak rǝia. Anzǝm mǝno ka, Bulǝs kutio aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli sǝ banggi apǝris mala ɓá Nda anonggio shen mǝnana nǝ̀ twalia a cau mala gilǝki rǝia ka. Banggia wia pwari mana gbal à nǝ̀ yia pa ɓoro mala agirkusǝu mǝnana apǝris nǝ̀ ɗārǝ́na Ɓakuli nǝia, ace koya ɓwa nani ateà ka.

À bwal Bulǝs aɓa Ndàmǝgule
mala Ɓakuli

27 Anonggeo tongno nong-ɓari mala mǝno yì gilǝki rǝia ka à malanǝ̀ malâ, sǝ aɓea amǝ Yahudi mǝnana à pur a bu-nzali Asiya ka, à sǝn Bulǝs aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli. Pǝlǝa à swarkita ɓwabundǝa kat, kara à bwal Bulǝs. 28 À mak gāwàn bàng-bàng aban na ama, &lt;&lt;Wun amǝ Isǝrayila! Wu bwala sǝm! Mǝnia yì ɓwa ka nda mǝnana kǝ kania aɓwana arǝ aban kat ɓǝà ɓǝsǝki amǝ Isǝrayila ka. Kǝ kania wia ɓǝà kǝa kpata Nggurcau mala Musa ɗǝm ɗàng, sǝ ɓǝà kǝa pa gulo arǝ Ndàmǝgule mǝnia ka ɗǝm ɗàng. Ndya yina nǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, yi pǝndǝkina ce ban mǝfele mǝnia ka!&gt;&gt; 29 (Yia ka à bang anggo, acemǝnana à sǝn Tǝrofimus ɓwa Afisu atārǝia andǝ Bulǝs aɓa nggea-là, nda sǝ à twali ama Bulǝs warina nǝi aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka.)*

30 Ban zunggǝli aɓa nggea-là kat, sǝ ɓwapǝndǝa purkio nǝ mire, à yì ramba. À yì gbami Bulǝs, à nungi à pusǝì a nza nǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli, pǝlǝa à girki akun-nda a kaurǝa. 31 Amǝnia yì aɓwana ka, à nda ban ɓariki à nǝ̀ wal-lú Bulǝs, sǝama cau yi bwal ban mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje mala amǝ Roma. À banggi wi ama, Urǝshalima kat ka gǝggǝlina. 32 Kara mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje lo tù, pwan asoje andǝ aɓea aɓwana-mǝgule malea, à ɓangŋa à yiu aban ɓwabundǝa. Lang aɓwana mǝnia sǝn mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje andǝ asoje mǝnana atè ka, kara à came, à nying buia arǝ walki Bulǝs.

33 Mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje yi bwal Bulǝs, bang ama ɓǝà ta abui nǝ ansolo ɓari. Pǝlǝa ɗiban ama, &lt;&lt;Yana nda man, sǝ mana ɗe pa?&gt;&gt; 34 Aɓea ɓwana aɓalǝ aɓwabundǝa loasǝ già aban na man, sǝ aɓea aɓwana kǝ na malea gbal ɗàng. Sǝ acemǝnana mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje bwalta kǝgìr mwashat mǝnana Bulǝs pak raka, pǝlǝa na ama ɓǝà um nǝ Bulǝs a ban-mǝcandǝe mala asoje. 35 À yì bwalǝna ban-eauwe mǝnana à nǝ̀ eau nǝi aban ká aɓa ban-mǝcandǝe ka, ɓwabundǝa twalo zunggǝli kǝ̀rkǝ́r. À san rǝia aban ká arǝ Bulǝs à nǝ̀ wali, gandǝa asoje imsǝi a kwàrú ace amsǝe a bù ɓwabundǝa mana nyāri arǝì ama à nǝ̀ wal-luí ka. 36 Ɓwabunda mǝno kpatea nǝ zwalo, à kǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝà wali ɓǝ̀ wu!&gt;&gt;

Bulǝs bǝl kúni

37 Lang asoje malanǝ̀ kútí nǝ Bulǝs aɓa ndà a ban-mǝcandǝe malea ka, pǝlǝa ne mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ gandǝ kum njar mǝ nacau nǝ we le?&gt;&gt;

Sǝ mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje ɗì, nǝ ndali ama, &lt;&lt;A kǝ ok kún Gǝrik le? 38 A nda ɓwa Masar mǝnana mbo lo aɓalǝ apwari mǝno nǝ mgbicau arǝ nggwamnati, pwan amǝ walki-alú á-ine atè nǝ agirbura, um nǝia a njenza ka re?&gt;&gt;

39 Bulǝs na ama, &lt;&lt;Awo, Mim ngga mǝ nda ɓwa Yahudi, à ɓǝ̀lám a Tarsus, nggea-là aɓa bu-nzali Sǝlisiya. Mǝ nda muna nggea-là mǝɓoarne. Ən nggǝ zǝmbo nyinggam njar mǝ nea aɓwana mǝnia ka cau.&gt;&gt;

40 Mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje pǝlǝa nyinggi wi njar ɓǝ̀ nacau. Bulǝs pǝlǝa came amur ban-eauwe, sǝ loasǝì aɓwabundǝa buì ama ɓǝà pwalo. Lang ban pwalǝna ateà più ka, Bulǝs pǝlǝa nea wia cau nǝ kun Ibǝru.

22

1 Bulǝs na ama, &lt;&lt;Wun amǝ'eambǝam amǝ Yahudi andǝ aɓwana-mǝgule ma'sǝm, wu kwakikir wun wu ok cau mem!&gt;&gt; 2 Lang à oe aban nacau nǝ kun malea, kun Ibǝru ka, kara ban nyare pwal ateà piu-piu. Sǝ Bulǝs lidǝmba nǝ nacau ama:

3 Mim ngga mǝ nda ɓwa Yahudi. À ɓǝ̀lám a nggea-là Tarsus aɓa bu-nzali Sǝlisiya, sǝama ǝn gulo, sǝ à kaniam gìr akani a Urǝshalima aɓata Gamaliyel. À kaniam Nggurcau mala aká sǝm nǝ kwarkiru pepè, ɓǝn kpata anzongcau kat komǝye na ka. Ən pa ɓamúràm gbal nǝ rǝɓǝla mǝgule ace pè Ɓakuli gulo aɓa ko mana ǝn pak ka, kǝla mǝnana wu pa, wun mǝnana ado kat akani ka.*

4 Ən pea amǝ kpata Njar mala Mǝtalabangŋo† tanni kǝ̀rkǝ́r. Aɓea ateà ka ǝn walia à wu tam-tam. Sǝ aɓea, aburana andǝ amamǝna ka, ǝn bwalkia ǝn túriá aɓa ndàkurban.‡ 5 Nggearǝ Pǝris mǝgule andǝ aɓwana male ka à nǝ̀ earnǝ mim ama mǝ ndaban na mǝsǝcau. Acemǝnana a buia sǝ ǝn nggǝ ak acauterǝa aban ká aban aɓwana-mǝgule amǝ là-sǝm amǝ Yahudi mǝnana a Damaska ka. Tǝr wario mem ngga nda mǝnana ama, ɓǝn bwalki amǝ kpata Yesu, ɓǝn kùrkia nǝ ansolo, ɓǝn yinǝia a Urǝshalima ace mǝnana ɓǝà yi pea wia tanni ka.

Bulǝs bangcau amur je male
andǝ Yesu andǝ ê

6 A ɓè fara mǝ nda mur njar aban ká, ǝn gbashìnà nggea-là Damaska, nǝ pwari zǝkya. Kaniama ɓalǝam nǝ̀ kasǝ ka, kara nggea tǎlaban karara, pur nǝ kuli yi tá gumbǝlǝem.§ 7 Ən kasǝa ǝn kpa a nzali, sǝ ǝn ok giu aban nam ama, &lt;&lt;Sawul, Sawul! Ace mana sǝ a kǝ pam tanni?&gt;&gt;

8 Sǝ ǝn ɗiban nǝma, &lt;&lt;A nda yana le, ɓwamǝgule?&gt;&gt;

Pǝlǝa nam ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yesu ɓwa Nazarat, mǝnana a kǝ pe wi tanni ka.&gt;&gt; 9 Aɓwana mǝnana atàm ngga, à sǝn tǎlaban sǝ ɓangciu pàkkia wia, sǝama à bwalta ɓá gìr mǝnana giu nakiyiam ngga ɗàng.

10 Sǝ ǝn ɗî ama, &lt;&lt;Mana mǝ nǝ pak le Mǝtalabangŋo?&gt;&gt;

Pǝlǝa Mǝtalabangŋo nam ama, &lt;&lt;Lo, o aɓa Damaska, akàm sǝ à nǝ̀ nggá banggo gìr mǝnana kat awu nǝ pàk ka.&gt;&gt;

11 Mǝno yì tǎlaban ngga kara ciem amǝsǝam duk nte. Aɓwana mǝnana sǝm nda sǝnǝia ka, à bwalam a buam à warinǝ mim aɓa nggea-là Damaska.

12 Aɓa mǝno yì lamǝgule ka, ɓekǝ ɓwabura nda a banì à tunǝki ama, Hananiya; mǝ'ɓanggi Ɓakuli na, bwal nggurcau mala amǝ Yahudi nǝ paɓamuru tam-tam. Amǝ Yahudi mǝnana a Damaska kat ka, à kǝ pe wi gulo. 13 Yiu yi came a nkanggariam sǝ nam ama, &lt;&lt;Mǝ'eambam Sawul, ak sǝnban mô!&gt;&gt; Anggo àkǝ̀ banì amǝsǝam mǝnna, kara ǝn sǝni.

14 Pǝlǝa na ama, &lt;&lt;Ɓakuli mala aká sǝm tàrró ace mǝnana wu súrǝ̀ kànì male. Tàrno wu sǝn Ɓwa male Mǝɓealɓoarna, yì Mǝ'amsǝban, sǝ wu ok gi aban nacau. 15 Kǝ earce ama we ka, awu nǝ duk mǝ'nakuni. Awu nǝ ne koya ɓwa ka gìr mǝnana a sǝni sǝ a ok ka. 16 Sǝ adyan ngga, mana ɗǝm a kundǝkiyia? Lo, ɓǝà pakko batisǝma, pwanzali a ban Mǝtalabangŋo ɓǝ̀ twalo ban acauɓikea mô.&gt;&gt;

Ɓakuli tunǝ Bulǝs ɓǝ̀ hamnǝ
cau aban aɓwana arǝ anzali

17 Anzǝm man ngga ǝn nyare a Urǝshalima, sǝ mǝ nda ban pak hiwi aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, kara ǝn sǝn sǝna aɓa bangŋo. 18 Ən sǝn Mǝtalabangŋo Yesu nda rǝ banggàm ama, &lt;&lt;Lo, farǝo nying Urǝshalima, acemǝnana aɓwana man kani ka à pà nǝ̀ ak cau mǝnana awu nǝ na a muram ngga ɗàng.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa ǝn ne wi nǝma, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, kǝla yia ka à sǝlǝna ama, a koya ndakpapi ka ǝn wario ǝn nggǝ bwalki amǝ kpato, ǝn nggǝ pea wia tanni. 20 Sǝ a pwari mǝnana à wal-lú mǝ'nakuno yì Itǝfanu ka, ǝn ear nǝ mǝno yì wal-lú ka pepè. Mǝ nda kam aban came ǝn nggǝ tsǝkir anggea-daura mala aɓwana mǝnana à ɓukki à wali wu ka.&gt;&gt;*

21 Pǝlǝa Mǝtalabangŋo nam ama, &lt;&lt;Kyane, acemǝnana mǝ nǝ túrǒ kuko aban aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka.&gt;&gt;

22 Ɓwapǝndǝa kwakikiri, yi bwal ban mǝnana Bulǝs na mǝnia yì cau ka, pǝlǝa à lo loàsǝ̀ban nǝ giu kpǝm aban na ama, &lt;&lt;Wu wali ɓǝ̀ wu! Yì ka, kārǝa ɓǝ̀ dum nǝ yilǝmu ɗang!&gt;&gt; 23 Lang à ndaban makki'zwalo kǝ̀rkǝ́r, à kǝ yasǝlǝki anggea-daura malea a kùli, à kǝ loasǝ tú a gung ka, 24 mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje tsǝa à kútí nǝ Bulǝs aɓa ban-mǝcandǝe malea. Pǝlǝa bang ama ɓǝà koè ace mǝnana ɓǝà súrǝ̀ tǝr gir mǝnana tsǝa sǝ amǝ Yahudi lo nǝ zwalo arǝì anggo ka.

25 À kùrkina Bulǝs nǝ nggúr ama à nǝ̀ koè. Pǝlǝa ɗì soje mǝgulo mǝnana came a banì ka ama, &lt;&lt;Nggearǝì ka, nggurcau mala nzali eara wun ama ɓǝ̀ wu kok ɓwa nzali Roma mǝnana à malaká ɓashi wi, à kumi nǝ ɓekǝ cauɓikea raka le?&gt;&gt;

26 Lang soje mǝgulo man ok man yì cau ka, kara o a ban mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje, kya ɗì ama, &lt;&lt;Mana a kǝ earce ama awu nǝ pa? Ɓwa mǝno ka, ɓwa nzali Roma na!&gt;&gt;

27 Pǝlǝa mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje wari a ban Bulǝs kya ɗì ama, &lt;&lt;Nam, we ka, a nda ɓwa nzali Roma le?&gt;&gt;

Bulǝs eari wi ama, &lt;&lt;E, mǝ nda ɓwa Roma.&gt;&gt;

28 Mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje banggi wi ama, &lt;&lt;Mim gbal ka, mǝ nda ɓwa Roma, ǝn mbwe boalo kǝ̀rkǝ́r ace.&gt;&gt;

Pǝlǝa Bulǝs ne wi ama, &lt;&lt;Sǝ mem ngga, mǝ nda ɓwa Roma a ɓǝlban.&gt;&gt;

29 Kara asoje mǝnana àkǝ̀ earce pè Bulǝs tanni ka, à gbara à pusǝki abuia à nyì. Sǝ mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje ka, ɓangciu pakki wi lang ongŋǝna ama Bulǝs ka ɓwa Roma na, anzǝm mǝnana tsǝ̀ngŋǝ̀nà à kùrni ka.

Amǝkùrcau pakki Bulǝs ɓashi

30 Ban fana ka, mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje tsǝa ama agbani pǝris andǝ amǝkùrcau mala amǝ Yahudi kat ɓǝà yi dapi. Kǝ earce súrǝ̀ mǝsǝrǝ gir mana tsǝa sǝ à tsǝki Bulǝs cau arǝì ka. Ace mani ka, tsǝa a panzǝ nsolo mǝnana à kùrna Bulǝs nǝi ka, sǝ tamsǝi a ɓadǝmbia.

23

1 Bulǝs soa mǝsǝì arǝ amǝkùrcau sǝ na ama, &lt;&lt;Wun amǝ'eambǝam amǝ Isǝrayila! Mim ngga ǝn lumsǝna túró mem aban ká aban Ɓakuli, nǝ ɓabumam pwapwat yi puro a yalung.&gt;&gt;

2 Kara Pǝris Mǝgule mǝnana à tunǝki ama Hananiya ka, nea aɓwana mǝnana à cam tù a ban Bulǝs ka ama ɓǝà koè a takiri. 3 Pǝlǝa Bulǝs ne wi ama, &lt;&lt;Ɓakuli nǝ̀ koeo a takiro, yì we mǝnana a kǝ lǝmdǝ ɓamurò ama a nda mǝɓoarne sǝ aɓa mǝsǝcau ka a nda raka! A ndà ya ulang mǝ'ɓashi nani, mǝnana à duk kana a kǝ pakkam ɓashi amur Nggurcau, sǝ we nǝ nggearǝo ka a kǝ yàl Nggurcau nǝ pa nzongcau ama ɓǝà koem a takiram!&gt;&gt;*

4 Aɓwana mǝnana à came a ban Bulǝs tù ka à banggi wi ama, &lt;&lt;A sǝlǝ ama a ndaban sáng Pǝris Mǝgule mala Ɓakuli!&gt;&gt;

5 Bulǝs pǝlǝa earia wia ama, &lt;&lt;Ace rǝwun, wun amǝ'eambǝam, ǝn sǝlǝ nǝma yì ka, Pǝris Mǝgule na ɗang. Acemǝnana Malǝmce na ama, &lt;A pa wu nǝ na mǝɓane amur murǝm mala aɓwana ma'wun ɗàng.&gt;†&gt;&gt;

6 Lang Bulǝs yi sǝlǝ ama aɓea aɓwana atà amǝkùrcau mǝno ka amǝ Saduki na sǝ acilia ka amǝ Farisi na ka, pǝlǝa loasǝ gi a kùli na ama, &lt;&lt;Wun amǝ'eambǝam! Mǝ nda ɓwa Farisi, kǝla mǝnana akêm ngga amǝ Farisi na ka. À kǝ pakkam ɓashi yalung acemǝnana tsǝkɓalǝu mem ngga nda aɓa lo mala alú nǝ yilǝmu!&gt;&gt;‡

7 Lang bangŋǝna anggo ka, kara amǝ Farisi andǝ amǝ Saduki tita makgìr arǝarǝia, sǝ dapi gau banì ɓari. 8 Amǝ Saduki ka à kǝ na ama ɓwapǝndǝa pa nǝ̀ loapi ɓembe anzǝm lú ɗàng, amǝturonjar ko abangŋo gbal ka à pà kàm ɗang. Sǝ amǝ Farisi ka à ear ama amǝno kat ka à ndakam.

9 Loàsǝ̀ban lo kǝ̀rkǝ́r arǝarǝia, sǝ aɓea amalǝm nggurcau mǝnana à nda atà amǝ Farisi ka, à lo, à kutia makgìr mǝcandǝe. À bang ama: &lt;&lt;Sǝm sǝn kǝgìr mǝɓane mǝnana ɓwa man pe ka ɗàng! Ear ka bangŋo, ko mǝturonjar nda ne wi cau ka!&gt;&gt;

10 Lang mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje sǝn cau kǝ gulki ka, ɓangciu bwali, acemǝnana à kǝ nungi Bulǝs, ndo à nǝ̀ tsǝki wi penye. Pǝlǝa tsǝk asoje ɓǝà sulǝo ɓǝà kya amsǝi a ɓabuia nǝ rǝcandǝa, ɓǝà nyesǝi a ban-mǝcandǝe mala asoje.

11 Àkǝ̀ bu du mǝno ka, Mǝtalabangŋo lǝmdǝrǝì a ban Bulǝs sǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng! Kǝla mǝnana a nacau mem a Urǝshalima ka, dumǝna ama anggo sǝ awu nǝ nggá nakunam a Roma gbal.&gt;&gt;

À kùrkún à nǝ̀ wal-lú Bulǝs

12 Ban nǝ fa ka, aɓea amǝ Yahudi yi kùrkunarǝia à na ama, à pà nǝ̀ li girlina ko à nǝ̀ nu kǝgìr ɗàng, she ɓǝà walna-lú Bulǝs ka. 13 Aɓwana mǝnana à kùrkunia ka làkkì malea kútì lumi-ine. 14 Nda à wari a ban agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule à bang ama, &lt;&lt;Sǝm kánagìr ama pa sǝm nǝ̀ tsǝk kǝgìr a kun sǝm ɗang she ɓǝ̀ sǝm walna-lú Bulǝs ka. 15 Ace mani ka, wun andǝ amǝkùrcau wu túrban nǝ cau a ban mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje Roma ɓǝ̀ yiu nǝ Bulǝs a ban wun ɗǝm. Wu lǝmdǝì wi kǝla wu ndaban earce wun nǝ̀ sǝngi cau male kàm pepe. Sǝ sǝm ngga sǝm nǝ̀ kùmsǝî wi a njar sǝm nǝ̀ wal-luí.&gt;&gt;

16 Lang mǝkina Bulǝs ok ce gìr mǝnana à earce à nǝ̀ pakki Bulǝs ka, pǝlǝa wari a ban-mǝcandǝe mala asoje kya ne Bulǝs ce. 17 Bulǝs pǝlǝa tunǝ ɓe soje mǝgulo ne wi ama, &lt;&lt;Kyan nǝ lagga man aban mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje, ndanǝ ɓe cau mǝnana nǝ̀ ne wi ka.&gt;&gt;

18 Pǝlǝa soje mǝgulo man twali, sǝ wari nǝi aban mǝ'sàrǝ̀ban malea kat, kya ne wi ama, &lt;&lt;Bulǝs mǝnana à kùrrì ka, nǝ̀ nam ama ɓǝn yiu nǝ lagga man a bano, acemǝnana ndanǝ ɓe cau mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ banggo ka.&gt;&gt;

19 Mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje pǝlǝa bwali um nǝi a nkanggariban, sǝ ɗì ama, &lt;&lt;Mana a kǝ earce nam ɗe?&gt;&gt;

20 Mǝkina Bulǝs pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi kùrna kunarǝia, à nǝ̀ yiu a zǝmbǝo li ama wu kyan nǝ Bulǝs aban amǝkùrcau malea. À nǝ̀ lǝmdǝa kǝla amǝkùrcau nǝ̀ nggá ɗìkìacau kàm pepè amurí. 21 Cè a ear cau malea ɗàng, acemǝnana aɓwana kútì lumi-ine mǝnana à nǝ̀ kùmsǝî wi ka. À kánagìr ama à pà nǝ̀ tsǝk kǝgìr a kunia ɗàng, she ɓǝà walna-lú Bulǝs ka. Ado ka, à gilǝna rǝia, eare mo nda ado a kundǝki ka.&gt;&gt;

22 Mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje pǝlǝa ne lagga ama, &lt;&lt;Ce a eare a ne kǝɓwa ama a na nam man yì cau ka ɗàng.&gt;&gt; Pǝlǝa tasǝ ta lagga bwal njar o.

À tasǝta Bulǝs a ban Nggwamna Felis

23 Pǝlǝa mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje tunǝ ɓari atà asoje amǝgulo male sǝ nea wia ama, &lt;&lt;Wu twal asoje gbǝman ɓari mǝnana à nǝ̀ o a Kaisariya ka. Wu twal ateà amǝ'pǝ̀r lumi-tongno-nong-ɓari andǝ amǝkusǝu gbǝman ɓari nǝ ankongŋo a buia. Wu nying ban man nǝ bu-pwari tongno-nong-ine mala bu du man yalung ngga. 24 Wu pè Bulǝs pǝr mǝnana nǝ̀ eauwe a nzǝmi ka. Wu um nǝi jam a ɓadǝm Nggwamna Felis.&gt;&gt;

25 Pǝlǝa mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje gilǝ man yì cauterǝa ka, sǝ terǝî mǝtala-nzali ama:

26 Makkun pur a buam mim Kǝlaudiyus Lisiyas, aban ká a ban mǝtala-nzali Felis.

27 Amǝ Yahudi bwal man yì ɓwa ka, ama à nǝ̀ wal-luí. Lang ǝn yi sǝlǝa ama yì ka, ɓwa Roma na ka, pǝlǝa ǝn wari sǝnǝa asoje mem ǝn nggea amsǝi, ǝn é a buia.

28 Ən wari nǝi a ɓadǝmbǝ amǝkùrcau malea ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn kya ok gìr mǝnana pakkia wia ka. 29 Sǝ ǝn yi sǝlǝ ama ce ka, cau mala nggurcau mala kwaɗi malea na; sǝ ce ka, kārǝa ɓǝà kùr ɓwa ko à nǝ̀ wal-lú ɓwa ace ɗàng.

30 Lang à yì banggàm ama à kùrnakun amurí à nǝ̀ wal-luí ka, nda ǝn gbara ǝn tasǝi ɓǝ̀ yiu a bano. Ən nani aɓwana mǝnana nǝ cau arǝì ka ama ɓǝà yiu nǝ cau malea a bano.

31 Anggo aɓa du mǝno ka asoje kpata nzongcau mǝnana à pea wia ka, à twal Bulǝs à um nǝi a nggea-là Antipatǝris. 32 Ban nǝ fa ka, asoje nying amǝ'pǝ̀r a kutio a um nǝ Bulǝs aban ká a Kaisariya, sǝ yia ka à nyare a ban-mǝcandǝe malea. 33 Lang amǝ'pǝ̀r yi bwalǝna Kaisariya ka, à pe Nggwamna cauterǝa sǝ à nyinggi wi Bulǝs a buì.

34 Nggwamna pǝlǝa ɓal cauterǝa sǝ ɗì Bulǝs aya buban sǝ puro. Lang yì ka, ongŋǝna ama Bulǝs pur a bu-nzali Sǝlisiya ka, 35 Nggwamna pǝlǝa ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ nǝ ok cau mo nǝ nggearǝam ɓǝà aɓwana mǝnana à ndanǝ cau a rǝo à yina ka.&gt;&gt; Pǝlǝa na ama ɓǝà nying Bulǝs ɓǝ̀ do a fadan mala Nggwamna Hirǝdus.

24

Bulǝs a ɓadǝm Felis

1 Anzǝm nongŋo tongno ka, Hananiya Pǝris Mǝgule yiu a Kaisariya andǝ aɓea aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi, andǝ ɓe lauya mǝnana à tunǝki ama Tatulus ka. À yiu a ɓadǝm Felis mǝnana nda Nggwamna ka. À yiu nǝ acauɓashi mǝnana à ndanǝi arǝ Bulǝs ka. 2 Pǝlǝa à tunǝ Bulǝs yiu yi kutio, sǝ Tatulus sárǝ́ acau mǝnana à tsǝki Bulǝs arǝì ka, a ɓadǝm Felis, ama:

Ɓǝ̀ rǝo pwalo, Nggwamna! Sǝndǝmba mò aɓa yálban amur aɓwana ka nda yina sǝm, amǝ Yahudi, nǝ kum banɓoarnado mǝsauwe aɓa rǝpwala yalung ngga. A nyesǝ agir pas à pǝlǝa amǝɓoarne, mǝnana à yiu nǝ lidǝmba a nzali ma'sǝm ngga. 3 Sǝm earǝna nǝ amǝnia yì agir ka kat, a koya ban sǝ a koya pwari ka, sǝ sǝm nggǝ walo bu pepè. 4 Sǝama ǝn earce nǝma mǝ nǝ po aulǝa ɗang, ace mani ka, ǝn nggǝ zǝmbǝo, twal gandǝa nǝ sǝm, ok cau mǝnana sǝm nǝ̀ na bǝti ka.

5 Man yì ɓwa ka sǝm kumi ka mǝzunggǝliban na, mǝnana kǝ yiu nǝ loàsǝ̀ban aɓalǝ amǝ Yahudi aɓa ɓanza kat ka. Yì nda gbani mala amǝkpata Yesu, mǝnana à tunǝkia ama amǝ Nazarin ngga. 6 Yi ɓariki nǝ̀ pakki aɓea agir aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, nǝ̀ nyesǝ ce ɓà; nda sǝm bwali ka. 7 Ɓǝ́ sǝm pangŋǝni wi ɓashi nǝ nggurcau ma'sǝm sǝama Lisiyas, mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje, yiu yi é a bu sǝm nǝ rǝcandǝa. Pǝlǝa tsǝk sǝm ɓǝ̀ sǝm yiu nǝ acau mǝnana sǝm ndanǝia arǝ mǝnia yì ɓwa ka, aɓa ndaɓashi mò. 8 Ɓǝ̀ a ɗíkí ka, we nǝ ɓamuro a nǝ gandǝ súrǝ̀ mǝsǝcau amur acauɓashi mǝnia sǝm nggǝ yinǝia arǝì ka.

9 Amǝ Yahudi mǝnana abanì ka, pǝlǝa à ear kat ama anggo sǝ ce pa.

Bulǝs na kúni a ɓadǝm Felis

10 Nggwamna pǝlǝa lǝmdǝì Bulǝs bu ɓǝ̀ nacau. Bulǝs pǝlǝa pǝlǝ cau ama:

We ɓwamǝgule, ǝn sǝlǝna nǝma arǝ apǝlǝa pas a ndaban pak ɓashi a nzali man, ace mani ka mǝ ndanǝ banɓoarnado ɓǝn bǝlkunam a ɓadǝmbo.

11 A nǝ gandǝ bǝlta mǝsǝcau nì ama, kútì anongŋo lum nong-ɓari mǝnana à kútí ka ɗàng, sǝ ǝn yiu a Urǝshalima ace peri a Ndàmǝgule mala Ɓakuli. 12 Aɓwana man ngga à kumam aban makgìr sǝnǝ kǝɓwa aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, ko ǝn tsǝk ɓwabundǝa à loàsǝ̀ban arǝ andakpapi ko a ɓè kǝban aɓa là mǝgule ka ɗàng. 13 Sǝ aman yì aɓwana ka, à pà nǝ̀ gandǝ lǝmdǝo kǝgìr mǝnana nǝ̀ pà rǝcandǝa arǝ agir mǝnana à kǝ tsǝkam cau a rǝia ka ɗàng. 14 Ən earǝna mbak ama ǝn nggǝ kpata Ɓakuli mala aká sǝm, aɓa kpata Njar mǝnana yia ka à twali ama mǝɓafoe na raka. Sǝ mim ngga ǝn earnǝ agir mǝnana kat à gilǝa aɓa Nggurcau mala Musa andǝa mǝnana aɓalǝa Malǝmce mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka. 15 Tsǝkɓalǝu mem arǝ Ɓakuli ka mǝ'mwashati na andǝ mǝnana aɓwana man ndanǝi arǝ Ɓakuli ka, ama nǝ̀ loasǝ amǝ cauɓoarna andǝ amǝ cauɓikea a ɓembe. 16 Ace mani ka, ǝn nggǝ ɓariki a koya pwari ka ama ɓǝ̀n ngga dum nǝ ɓamur halǝkya a ɓadǝm Ɓakuli andǝ aɓwana ɗàng.

17 Anzǝm apǝlǝa pas mǝnana ǝn ɗekina Urǝshalima nǝi ka, ǝn nyare ǝn wari a banì ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn nggea pe aɓwana mem aɓoro ace amǝ'tǝ̀r, sǝ ɓǝ̀n pâ gìr-ɗārǝa aban Ɓakuli.* 18 Mǝ ndaban pak mǝnia ka sǝ à yì kumam a Ndàmǝgule mala Ɓakuli, ǝn malǝna pàkkiagir mala lak rǝǔ, kǝ ɓwabundǝa pa atàm ɗàng, sǝ loàsǝ̀ban pa a banì ɗàng.

19 Sǝ aɓea amǝ Yahudi mǝnana à pur a bu-nzali Asiya ka, à ndakam a banì. Ɓǝ́ ɓoaro à ndakani a ɓadǝmbo, mǝnana ɓǝà ndanǝ ɓè kǝcau a muram ngga. 20 Ko ana raka, ɗìkam aman yia aɓwana ka, ɓǝà nam cauɓikea mǝnana amǝkùrcau mala amǝ Yahudi bwalam nǝi ka. 21 Kǝ cau mwashat mǝnana à nǝ̀ yiu nǝi arǝàm ngga nda mǝnana ama ǝn loasǝ giem aɓa ndaɓashi aban na ama: &lt;&lt;Mǝ ndaban cam ɓashi a ɓadǝm wun yalung ace earnǝ cau mǝnana mǝ ndanǝi ama alú nǝ̀ lo a ɓembe nǝ yilǝmu ka!&gt;&gt;†

22 Pǝlǝa Felis, mǝtala-nzali mǝnana sǝlǝna cau mala kpata Njar mala Yesu ka, gìr cau, bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ mǝ'sàrǝ̀ban mala asoje, yì Lisiyas yina ka, sǝ mǝ nǝ kasǝ cau ma'wun.&gt;&gt; 23 Pǝlǝa Nggwamna tsǝa ɓè soje mǝgulo ɓǝ̀ yál Bulǝs, ɓǝ̀ panzǝ nsolo mǝnana à kùrrì nǝi ka, ɓǝ̀ nyi atarǝì, sǝ ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ ɓinǝì agyajam mala Bulǝs yiu a baní ɓǝà kǝ ɗenyi nǝi ɗàng.

24 Anzǝm aɓea anonggio ka Felis nyare yiu andǝ māmí, Durǝsǝla mǝnana ɓwa Yahudi na ka. Pǝlǝa túrban à tunǝ Bulǝs, yi kwakikiri oe nacau amur paɓamuru a ban Kǝrǝsti Yesu. 25 Sǝ lang Bulǝs kutia nacau amur ɓealɓoarna, andǝ bwalɓamuru, andǝ ɓashi mala Ɓakuli mǝnana nǝ̀ yiu ka, Felis ka nggea ɓangciu pakki wi, nda na ama, &lt;&lt;Kārǝ́na anggo, a nǝ gandǝ o ado. Mǝ nǝ nyare mǝ nǝ tunǝo ɗǝm ɓǝ̀ ǝn kumǝna dǝmbǝu ka.&gt;&gt; 26 Yì gbal ka tsǝk ɓālǝi ko Bulǝs nǝ̀ pè wi boalo. Nda gìr mǝnana tsǝa, pak ka nǝ̀ tunǝ Bulǝs nǝ̀ yiu à kǝ nacau andǝi.

27 Anzǝm mǝnana apǝlǝa ɓari kutina ka, ɓè bǝsa Nggwamna Posiyos Festus yi aki Felis túró do Nggwamna. Sǝ acemǝnana Felis earce pwasǝbum amǝ Yahudi ka, nying Bulǝs a ndàkurban.

25

Bulǝs alta kádǝmba nǝ cau
aban Kaisar

1 Anzǝm anongŋo tàrú mǝnana Festus yiu nǝi a bu-nzali Kaisariya sǝ ak buno mala Nggwamna ka, kutio wari a Urǝshalima. 2 Akanó ka agbani pǝris andǝ aɓea aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi wari a baní nǝ acauɓashi mǝnana à ndanǝi arǝ Bulǝs ka. 3 À zǝmbi Festus ama ɓǝ̀ pakkia wia gìr mǝnana nǝ̀ pwasǝbumia ka, ɓǝ̀ eare ɓǝà tusǝ Bulǝs a Urǝshalima ɓǝà yi pakki wi ɓashi kàm. À earce anggo acemǝnana yia ka à kùrnakun a rǝia à nǝ̀ wal-lú Bulǝs amur njargula. 4 Pǝlǝa Festus nea wia ama, &lt;&lt;Bulǝs ka nda a ndàkurban a Kaisariya, sǝ mim ngga banì pà nǝ̀ sau ɗang mǝ nǝ nyare abanì. 5 Ɓǝ̀ nǝ̀ ɓoar ka, ɓǝà aɓwana-mǝgule ma'wun yiu, sǝm nǝ̀ o a tarǝ sǝm sǝnǝia, ɓǝà kya na gìr mǝnana kwania ka, amur man yì ɓwa ka.&gt;&gt;

6 Anzǝm mǝnana Festus pakkina anonggio tongno-nong-tàrú aban ká lum, abania ka, sǝ kutio wari a Kaisariya. Ban fana ka, pǝlǝa do amur buno ɓashi sǝ túrban ama ɓǝà yinǝ Bulǝs a ɓadǝmbi. 7 Lang Bulǝs yina ka, amǝ Yahudi mǝnana à pur a Urǝshalima sǝ à yiu ka, à yì kàrì a ɓalǝu. À kǝ naki acau mala agir mǝɓane amurí kǝ̀rkǝ́r, a ɓadǝm Festus, sǝ à gandǝ bang kǝgìr mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama acau mǝnana à nakia amurí ka, mǝsǝcau na ka ɗàng.

8 Pǝlǝa Bulǝs bǝl kúni na ama: &lt;&lt;Mim ngga ǝn pak ma kǝgìr mǝɓane arǝ Nggurcau mala amǝ Yahudi, ko arǝ Ndàmǝgule mala Ɓakuli, ko arǝ Nggwamnati mala Roma ka ɗàng.&gt;&gt;

9 Sǝ acemǝnana Festus kǝ earce pwasǝbum amǝ Yahudi ka, pǝlǝa ɗì Bulǝs ama, &lt;&lt;A nǝ eare a nǝ ká a Urǝshalima ace mǝnana ɓǝà kya pakko ɓashi akanó a ɓadǝmbam amur amǝnia yia acau ka le?&gt;&gt;

10 Bulǝs na ama, &lt;&lt;Awo! Mim ngga mǝ ndya ǝn came aɓa ndàɓashi mala Murǝm mǝgule mala amǝ Roma, ban mǝnana ɓoaro ɓǝà pakkam ɓashi kàm ngga. We nǝ ɓamuro, a sǝlǝna pepè ama ǝn pak mi amǝ Yahudi ɓè kǝgìr mǝɓane ɗàng. 11 Mǝni ɓǝà na ama ǝn parna nggurcau, ǝn pángŋǝ̀nà gìr mǝnana dumǝna à nǝ̀ wal-luem ace ka, pà mǝ nǝ zǝmba ama ɓǝà kǝa wal-luem ɗàng. Sǝ ɓǝ̀ mǝsǝcau pa aɓa cau mǝnana a ne a muram raka, kǝɓwa kārǝa nǝ̀ tasǝam a ɓabù amǝnia yia aɓwana ka ɗàng. Ado ka, ǝn nggǝ alte ama ɓǝà um nǝ cau mem a dǝmba aban Kaisar*.&gt;&gt;

12 Anzǝm mǝnana Festus ongŋǝna kun amǝkùrcau male ka, nda sǝ pa eare ama, &lt;&lt;A zǝmna ama ɓǝà kyan nǝ we aban Kaisar, anggo aban Kaisar sǝ awu nǝ ká.&gt;&gt;

Bulǝs nacau a ɓadǝm Murǝm Agǝripa

13 Anzǝm anonggio bǝti ka, Murǝm Agǝripa andǝ Banayis à yiua makki Festus kun a Kaisariya ace gulo mǝnana kum ka. 14 Aɓalǝ anonggio mǝnana à nda kano ka, Festus bǝl ɓá cau mala kùrban mala Bulǝs aban murǝm ama:

Ɓè ɓwa na kani mǝnana Felis nyi a ndàkurban ngga. 15 Sǝ lang ǝn warina a Urǝshalima ka, agbani pǝris andǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi yiu nǝ acauɓashi amurí. À nam ama ɓǝ̀ ǝn pakki wi ɓashi mǝnana nǝ̀ mé ɓǝà wal-luí ka. 16 Sǝ ǝn nea wia nǝma, sǝm amǝ Roma ka, sǝm nggǝ mak ɓwa mǝnana à yiu nǝ cau amurí ka ɗàng, she ɓǝ̀ sǝm yì kpapina ɓamǝsǝa rǝia andǝ aɓi amǝbura, à pani wi dǝmbu náná kúni ka. 17 Lang à yina kani ka, ǝn dǝndi arǝ cê ɗàng. Ban fana ka ǝn kutio a ndàɓashi, ǝn tsǝa à yinǝ ɓwe, yì Bulǝs a ɓadǝmbam. 18 Lang aɓi amǝbura lo à nǝ̀ nacau ka, ko à na kǝcau mǝɓane amurí ulang mǝnana ǝn twali nǝma nda à nǝ̀ na ka ɗàng. 19 Kǝcau mǝnana à kutio aban ne ka, nda mǝnana kunia came arǝ ɓua amur cau kpata Ɓakuli malea andǝ ɓeɓwa mǝnana à kǝ tunǝi ama Yesu, mǝnana wuna, sǝ Bulǝs kǝ na ama longŋǝna ndanǝ yilǝmu. 20 Sǝ mim ngga ce nì kùr muram, ǝn ɗwanyi njar mǝnana mǝ nǝ kar kam sǝ mǝ nǝ kum agir mǝnana ɓoaro ɓǝn súrǝ̀ia amur ce nì ka. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn ɗì Bulǝs ko nǝ̀ eare nǝ̀ ká a Urǝshalima, ace mǝnana ɓǝà kya pakki wi ɓashi amur amǝnia yì acau ka kàm. 21 Sǝ Bulǝs ka bangŋǝna ama awo, ɓǝà kyan nǝ cau a dǝmba, Kaisar ɓǝ̀ kya kasǝ cau male. Nda sǝ ǝn tsǝa ɓǝà nyi aɓa ndà a bu asoje ɓǝà kǝ yállí bà pwari mǝnana mǝ nǝ tasǝte aban Kaisar ka.

22 Agǝripa pǝlǝa banggi Festus ama, &lt;&lt;Ən nggǝ earce mǝ nǝ ok cau a kún man yì ɓwa ka nǝ ɓamúràm.&gt;&gt;

Pǝlǝa Festus na ama, &lt;&lt;Li ka, awu nǝ oè.&gt;&gt;

23 Ban fana ka, Agǝripa andǝ Banayis pùr a puro mala amurǝma aɓa lǝmdǝ jali mala gulo, à yiu à yì kutio aɓa ndà mǝnana ɓwabundǝa ram kam ngga, atārǝia andǝ aɓwana-mǝgule mala asoje andǝ aɓwana-mǝgule mala nggea-là. Pǝlǝa Festus bang ama ɓǝà yinǝ Bulǝs. 24 Sǝ na ama:

Murǝm Agǝripa andǝ aɓwana mǝnana kat akani atà sǝm ngga, mǝnia yì ɓwa wu sǝni ka nda ɓwa mǝnana amǝ Yahudi kat, aman kani andǝ aman a Urǝshalima ka, à yiu nǝ cau amurí abanam, nǝ mak'zwalo a kunia. À earce ama, ɓǝà kǝa nyi ɓǝ̀ àwá ɓǝ̀ do nǝ yilǝmu ɗǝm ɗàng. 25 Sǝ mim ngga ǝn kumi nǝ kǝ cau mǝɓane mǝnana à nǝ̀ ɓashi wi, ɓashi lú nǝi ka ɗàng. Sǝ acemǝnana yì, nǝ́ ɓamúrì alta o a dǝmba nǝ cau aban Kaisar, yì murǝm mǝgule ka, ǝn náná, nǝma mǝ nǝ tasǝte.

26 Sǝ mim ngga, ǝn panǝ ɓe kǝgìr mǝnana mǝ nǝ gilǝ amurí aban ká aban Kaisar ka ɗàng. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn yinǝi a ɓadǝm wun, a nggearǝ ɓadǝmbo, we Murǝm Agǝripa ka! Anzǝm mǝnana sǝm ongŋǝna, à bǝlkina ɓá cau male ka, mǝ nǝ gandǝ kum gìr mǝnana mǝ nǝ gilǝa amurí ka. 27 Nda acemǝnana pà nǝ̀ ɓoaro ɓǝ̀ ǝn tasǝta pursǝna aban ká aban Murǝm Mǝgule a Roma, sǝ kǝ cau pà kàm ǝn gilǝa, mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ acauɓashi mǝnana amurí ka ɗàng.

26

Bulǝs bǝl kúni a ɓadǝm
Murǝm Agǝripa

1 Pǝlǝa Agǝripa ne Bulǝs ama, &lt;&lt;À pàno dǝmbu wu nakuno.&gt;&gt; Pǝlǝa Bulǝs loasǝ buì sǝ kutia ban bǝlkuni ama:

2 Murǝm Agǝripa, mǝ ndanǝ dǝmcauwa kǝ̀rkǝ́r mǝnana ama nda a ɓadǝmbo sǝ ǝn came mǝ nǝ nakunam yalung, amur agir mǝnana amǝ Yahudi tsǝkam arǝàm ama ǝn pea ka. 3 Nggeamurǝmi atà agir mǝnana ɓoar nǝi ka, nda mǝnana ama we ka, a súrǝ̀ akúncau andǝ akunɓuana mala amǝ Yahudi pepè. Ace mani ka ǝn nggǝ zǝmbo, kwakikiro oem, nǝ munyi.

4 Amǝ Yahudi kat ka, à sǝlǝna rǝ do mem, lo a muntulo mem aɓa nzali mem andǝ mǝnana a Urǝshalima nǝnzǝ́mò ka. 5 À sùrǝ́nà rǝàm ɗiɗyal, ɓǝà nǝ̀ na ama à nǝ̀ na mǝsǝcau ka, ama, a tite ɗiɗyal a do mem ngga, mǝ nda aɓa ɓìnà mala amǝ Farisi, aɓwana mǝnana à kǝ kpata akúncau andǝ anzongcau mala peri ma'sǝm kat, nǝ tsǝkiru pepè ka.* 6 Sǝ a dyan ngga, mǝ ndya ǝn came à kǝ ɓashiam ace tsǝkɓalǝu mǝnana mǝ ndanǝi arǝ lumsǝo mala cau mala Ɓakuli mǝnana banggi aká sǝm ngga.

7 Mǝnia ka nda kǝgìr mǝnana atau ma'sǝm lum-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila tsǝkɓalǝia aban kúndǝô à nǝ̀ sǝn lùmsǝo male ka. Nda tsǝa sǝ à kǝ peri a ɓadǝm Ɓakuli du andǝ pwari nǝ rǝɓǝla ka. Ɓǝ̀ rǝo pwalo Murǝm, kat andǝ mǝno ka, à tsǝkam acau arǝàm, à yinǝ mim aban ɓashi ace bwal mǝnia yì tsǝkɓalǝu ka! 8 Palang sǝ dupa wun nǝ kwano, wun aɓwana mǝnia kani ka, mǝnana wun nǝ̀ earnǝi ama Ɓakuli nǝ̀ loasǝ alú ka?

9 Ɗiɗyal ka mim nǝ ɓamúràm, ǝn nggǝ sǝni nǝma mǝ nǝ pàk agir mǝnana kat nǝ̀ tamsǝ lidǝmba mala lullǝ Yesu, ɓwa Nazarat ka. 10 Mǝnia ka nda gìr mǝnana ǝn pê a Urǝshalima ka. Ən kum rǝcandǝa aban agbani pǝris, ǝn bwalki aɓwana mala Ɓakuli, ǝn oasǝia a ndàkurban. Anzǝm mǝnana ɓǝà kasǝnia wia ɓashi lú ka, ǝn pu nzǝm amǝ wal-luia. 11 Kusǝ pas ǝn tsǝa à pea wia tanni arǝ andakpapi, ǝn nggǝ cia ɓǝà makgìr kpata Yesu. Acemǝnana ǝn ɓinǝmǝsǝia kǝ̀rkǝ́r ka, ǝn zuppi ateà arǝ aɓea anggea-là ace ká pea wia tanni.†

Bulǝs bangcau mala ak Yesu male

(Amǝ Mishan 9:1-9; 22:6-16)

12 Ace kǝ pak mǝno yì túró ka, a ɓè pwari ǝn puro mǝ nǝ ká a Damaska. Agbani pǝris mǝnana a Urǝshalima ka à panam rǝcandǝa sǝ à túrǎm. 13 Amur njargula aban ká, nǝ pwari zǝkya, Ɓǝ̀ rǝò pwalo Murǝm, ǝn sǝn tǎlaban mǝnana tǎ male kútì mala pwari ka, pur a kùli yi ta kàriam a ɓalǝu sǝnǝ aɓwana mǝnana sǝm nda a tarǝ sǝm sǝnǝia ka. 14 Sǝm kat ka sǝm kpa a nzali, sǝ ǝn ok gi ɓeɓwa aban nam cau nǝ kun Ibǝru ama, &lt;&lt;Sawul, Sawul! Palang sǝ a kǝ pam tanni? Walki rǝǔ mô arǝ nkpako ka nda ɓà.&gt;&gt;

15 Sǝ ǝn ɗiban nǝma, &lt;&lt;A nda yan le, ɓwamǝgule?&gt;&gt;

Pǝlǝa Mǝtalabangŋo ear ama, &lt;&lt;Mǝ nda Yesu, mǝnana a pākiyi wi tanni ka. 16 Sǝ ado ka, lo cam nǝ came amur akusǝo. Ən pusǝ rǝam a bano, acemǝnana ǝn twalǝno a dumǝna guro mem, mǝ'nakunam. We ka, a nǝ nggá ne aɓwana gìr mǝnana kat a sǝni, andǝa mǝnana mǝ nǝ lǝmdǝo a dǝmba ka. 17 Mǝ nǝ amsǝo a bu amǝ Isǝrayila andǝ aɓwana mala acili anzali mǝnana ǝn nggǝ túrǒ a bania, 18 ace mǝnana wu mǝnbia wia mǝsǝia, ɓǝà purî ɓá pǝndǝa, ɓǝà yiu aɓa tǎlaban ngga. Mǝ ndarǝ túrǒ a bania ace mǝnana ɓǝà pǝlǝa, ɓǝà purî ɓata parban mala Shetan, sǝ ɓǝà yiu aban Ɓakuli. Anggo ka, à nǝ̀ twalia wia ban acauɓikea malea, sǝ nǝ paɓamuru malea a banam ngga, à nǝ̀ kum ban-do aɓalǝ aɓwana mǝnana Ɓakuli tària ɓǝà duk amale ka.&gt;&gt;‡

Bulǝs nacau amur túró male

19 Anggo, We Murǝm Agǝripa, ǝn kpata mǝnia yì sǝne aɓa Bangŋo ǝn sǝni nǝ kuli ka. 20 A tite ka, ǝn hamnǝ cau a Damaska andǝ Urǝshalima andǝ anzali mala amǝ Yahudi kat. Sǝ ǝn hamnǝi gbal aɓalǝ aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila na raka. Ən nea wia nǝma ɓǝà pǝlǝ nzǝmia arǝ cauɓikea ɓǝà pwanzali, ɓǝà nyare aban Ɓakuli, ɓǝà kǝ pak agir mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama yia ka à nyìngŋǝ̀nà acauɓikea malea ka.§

21 Nda ace kǝ mǝnia yì gìr ka, sǝ amǝ Yahudi mǝnia à bwalam aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli, à ɓariki ama à nǝ̀ wal-luem. 22 Sǝ bà yalung ngga, Ɓakuli ka bwalàm kàm, nda gìr mǝnana tsǝa ado sǝ ǝn kúmó ǝn came akani, ǝn nggǝ nakunam aban aɓwana kat, ɓwa mǝkyauwe andǝ ɓwamǝgule. Sǝ gìr mǝno ado ǝn nggǝ na ka, nda kǝgìr mǝnana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli andǝ Musa bang ama nǝ̀ yia pur ka. 23 À bang ama Kǝrǝsti, yì ɓwa mǝnana Ɓakuli túrí ka, nǝ̀ nu tanni sǝ nda ɓwa mǝnana nǝ̀ tita loapi ɓembe nǝ yilǝmu ka, nǝ̀ hamnǝ cau mǝnana nǝ̀ pa tǎlaban mala amsǝban aban amǝ Yahudi andǝ aɓwana arǝ acilia anzali.*

24 Lang Bulǝs nda ban bǝl kúni anggo ka, kara Festus sà arǝì ama, &lt;&lt;Bulǝs, we ka muro pǝlǝna! Ɓalgìr mò mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì tsǝ̀ngŋǝ̀nó ɓamuro pǝlǝna!&gt;&gt;

25 Bulǝs ne wi ama, &lt;&lt;Mim ngga, muram pǝlǝ ɗang, Ɓǝ̀ Rǝo Pwalo, mǝgulo Festus! Kǝ mǝsǝcau nda mǝno ǝn nggǝ na ka. 26 Murǝm Agǝripa! Mǝ nǝ gandǝ no cau ɓangciu pa arǝàm ɗàng, acemǝnana we ka a súrǝ́nà rǝ cau mala amǝnia yì agir ka. Mǝ ndanǝ sǝlǝe kàngkàng ama kǝ mwashat pà kàm aɓalǝ agir mǝnia ka, mǝnana apî sǝlǝe mò kà, acemǝnana à pea a nkanggari ban ɗang. 27 Murǝm Agǝripa, a earnǝ acau mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana à gilǝ ka? Ən sǝlǝna nǝma a ear nǝia!&gt;&gt;

28 Pǝlǝa Agǝripa ne Bulǝs ama, &lt;&lt;Aɓa do mǝnia mgbeatuk ka nda a kǝ sǝni kǝla a nǝ núnnǎm ɓǝn duk kǝrǝsta ka le?&gt;&gt;

29 Bulǝs ne wi ama, &lt;&lt;Ko aɓa do mgbeatuk ko mǝsauwe, hiwi mem aban Ɓakuli ka, nda mǝnana ama, we andǝ acili aɓwana mǝnana ado à kǝ oem yalung ngga, wun nǝ̀ do kǝla mim, sǝama, ɓǝ̀ kǝa pa andǝ ansolo man ɗang!&gt;&gt;

30 Pǝlǝa murǝm, sǝ nggwamna yì Festus, andǝ Banayis, andǝ acili aɓwana kat, à lo à came. 31 Sǝ kaniama à nǝ̀ purî ban ɓashi ka, à ne a rǝia ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka, pak ma kǝgìr mǝnana à nǝ̀ wal-luí ace, ko à nǝ̀ kùrrì a ndàkurban ace ka ɗàng.&gt;&gt;

32 Pǝlǝa Agǝripa ne Festus ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ a pǝlǝa ama mǝnia yì ɓwa ka almata ká a dǝmba nǝ cau aban Kaisar raka, ɓǝ́ à nǝ̀ panzǝi.&gt;&gt;

27

Bulǝs kutio a waru aban ká a Roma

1 Cau yi dumǝna ama sǝm nǝ̀ kutio a waru-mur sǝm nǝ̀ ká a Italiya. Pǝlǝa à pa Bulǝs andǝ aɓea aɓwana mǝnana à kùria ka a bù Juliyos, ɓe soje mǝgulo amur ɓe nggǝsan mala asoje Roma, à tunǝia ama, &lt;&lt;Nggǝsan asoje mala Mǝtala Nzali.&gt;&gt; 2 Pǝlǝa sǝm kutio aɓa waru mǝnana puro a nggea-là Adǝrametiyom, sǝ lo gya nǝ̀ nggá karkya arǝ aban-kpasha mala awaru a kún nggeamùr mala bu-nzali Asiya ka. Sǝm lo gya sǝm puro aɓa nggeamùr. Aristakus, yì ɓwa mǝnana pur nǝ nggea-là Tasalonika aɓa bu-nzali Masǝdoniya ka, nda atà sǝm.

3 Ban fana ka, sǝm kya bwal nggea-là Sidon. Juliyos yì soje mǝgulo ka, lǝmdǝì Bulǝs pê mǝɓoarne. Eari wi ɓǝ̀ kya sǝn agyajam male mǝnana à ndanǝ do akanó ka, ɓǝà pe wi gìr mǝnana kat ɗwanyi ka. 4 Sǝm nying ban mǝno aban o aɓa nggeamùr ɗǝm. Sǝ acemǝnana ɓua mala gung soa sǝm ngga, sǝm yì kwaki nǝ kúnmur mala luran Sayipǝrus, ban mǝnana nda gbar sǝm arǝ ɓua mala gung mǝcandǝe ka. 5 Sǝm yi kasǝa aɓa nggeamùr, sǝm mgbàllì kúnmur mala abu-nzali mala amǝ Sǝlisiya andǝ Pamfiliya atà bu sǝm mǝlì. Waru yi tusǝo a kúnmur mala nggea-là Mera, a bu-nzali Lisiya. 6 Abanì sǝ ɓwamǝgule soje kum waru mǝnana pur a Alizandǝriya nǝ̀ ká Italiya ka, pǝlǝa tsǝk sǝm a ɓālǝi.

7 Sǝm pakki anonggio pas, waru kǝ ging kpǝm ɗàng. Nǝ tanniki kǝ̀rkǝ́r sǝ sǝm nggea bwal bu la mala amǝ Kǝnidus. Lang sǝm sǝni gung pà nǝ̀ eara sǝm ká kporong a dǝmba raka, kara sǝm pǝlǝ múr-waru sǝm samsǝ aɓa mùr sǝm yì kútì Salmone, la a kun mur a luran Kǝreti. Sǝm yi pǝlǝa arǝ kún gwanyi, a buì mala yì luran mǝnana gbar sǝm arǝ ɓua mala gung ka. 8 Sǝm ging nǝ waru arǝ gwanyi, nǝ tanni mǝgule sǝ sǝm yì bwal ban mǝnana à kǝ tunǝi ama, Ban Auwa-mùr, mǝnana nda tù nǝ ɓe la à tunǝki ama Lasi ka.

9 Pwari kútì sǝm kǝ̀rkǝ́r, sǝ ado ka gya amur mùr dumǝna gìr ɓangciu, acemǝnana anggo ka Pwari Lamsan Twalban Cauɓikea* kútínà. Ace mani ka, Bulǝs banggi aɓwana-mǝgule mala túró ɓá waru mǝnia yì cau-sǝngya ka ama: 10 &lt;&lt;Wun aburana, ǝn nggǝ sǝni ka, gya mǝnia sǝm nggǝ ká nǝi ka, tanni nda kam. Lo mala gung-ɓá-nggeamùr ka, nǝ̀ yiu nǝ kiɗìkì arǝ waru, bangula twalo nǝ̀ ueɓà sǝ earka nǝ̀ nggá ká-mǝɓane mala ɗwanyi yilǝmi sǝm.&gt;&gt; 11 Sǝ ɓwamǝgule soje ka, kǝ cau mǝnana mǝtala waru andǝ mǝkwak waru na ka, kǝ nda kpate ka, ɓinǝ cau mala Bulǝs.

12 Abanì mǝno waru kpashi kam ngga, gung ɓa-nggeamùr mǝcandǝe kǝ ɓua kàm tùtù nǝ kunɗwal. Banì pànǝ ɓoaro à nǝ̀ duk kam nǝ kunɗwal ɗàng. Ace mani ka, bangula aɓwana mǝnana kat aɓa waru ka, à na ama, kǝpǝna ɓǝ̀ sǝm lidǝmba nǝ o aɓa nggeamùr. À tsǝkɓalǝia ama ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝ pa ka, ɓǝà ɓariki ɓǝà kya bwal Fonis, ban mǝnana à nǝ̀ nggá usǝlǝo à nǝ̀ mal kunɗwal kam ngga. Fonis ka ban kpasha mala awaru na a luran Kǝreti, banì kǝ sǝn rǝarǝia andǝ ɓá nggeamùr arǝ anjar ɓari; nǝ njar-kúnmur a buì mala njar-nzali andǝ njar-nza a buì mala takuli, sǝama gbarî ban mǝnana gung mǝcandǝe kǝ yiu nǝi ka.

Gung mǝcandǝe aɓa nggeamùr

13 Lang gung mǝ ɓukɓukni tita ɓua bǝti-bǝti nǝ njar-kunmur ka, aburana man kǝ sǝni kǝla, à nǝ̀ gandǝ lidǝmba aban o a waru. Pǝlǝa à eamsǝ tali mǝnana tamsǝ waru ka aɓa waru, à loasǝ shel aban o, à kǝ samsǝ tù nǝ kun gwanyi mala luran Kǝreti. 14 Sǝama banì sau ɗang, nggea gung mǝcandǝe kǝ̀rkǝ́r mǝnana pur nǝ mur-nza mala luran, à tunǝki ama &lt;&lt;Gung Njar'nza-Njar'takuli&gt;&gt; ka, kara lo sulǝo amur sǝm. 15 Gung ɓua kǝ mgbàllì mur waru nǝ̀ nyesǝi nǝ te. Sǝ acemǝnana sǝm gandǝ soa gung raka, kara sǝm ɗeki waru, kpata gung aban keale.

16 Waru keal nǝ sǝm nǝ̀ nggá kútì muna luran mǝnana à tunǝki ama Kauda ka, pǝlǝa sǝm ɓariki sǝm kyang arǝì a buì mǝnana gbar sǝm arǝ ɓua mala gung ngga. Abanì ka sǝm tanniki kǝ̀rkǝ́r sǝ sǝm nun muna-waru sǝm amsǝi, sǝm yinǝi a ban nggea-waru. 17 Amǝ samsǝ waru eamsǝna muna-waru aɓa nggea-waru ka, pǝlǝa à marǝki nggea-waru nǝ anggur-waya sǝ à kùrki ace mǝnana ɓǝ̀ kùmô ɓǝ̀ bwali kàm pepè. Ɓangciu pakkia wia ama, à ndo à nǝ̀ nggá gorǝ a tukio mala Sǝrtis.† Nda à sulǝ shel mǝgule mala aɓi ace amsǝ mire mala waru, sǝ à ɗeki ɓǝ̀ keale atà gung.

18 Lang gung mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì lidǝmba nǝ loasǝki nggeamùr aban walke arǝ waru, yi puro a ɓe banfa ka, kara amǝtúró ɓa-waru tita amsǝ atwalo mǝnana a waru ka, à sukkia aɓa nggeamùr. 19 A tàruià nongŋo mala ɓua mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì mala gung ngga, à pwan aɓea agir samsǝ waru à sukkia a nggeamùr. 20 Twal anonggio pas, ko sǝm sǝn pwari ko anlero ɗang, sǝ gung lidǝmba nǝ ɓua wak, gandǝa sǝm twali ama pà sǝm nǝ̀ au ɗàng. 21 Twal anonggio pas kǝɓwa atà sǝm a waru li girlina ɗang. Nda Bulǝs lo came a ɓadǝm sǝm, na ama:

Ɓǝ̀ wu ongŋǝna cau mǝnana ǝn bangga wun ngga, ɓǝ́ wu nying ma luran Kǝreti aban yiu ɗang. Lǝmdǝ ama ɓǝ́ sǝm auwuni mǝnia yì kiɗikea mala waru andǝ ɗwanyi agir ka. 22 Sǝ ado ka, ǝn nggǝ zǝmba wun, wu cam kàngkàng! Kǝ ɓwa pà aɓalǝ wun nǝ̀ ɗwanyi yilǝmi ɗàng. Kǝ waru na à nǝ̀ ɗwanyi ka.

23 A bu du mǝnia kútí ka, mǝturonjar mala Ɓakuli mem mǝnana ǝn nggǝ peri a baní ka, yiu a banam, 24 na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng, Bulǝs! Dumǝna púp a nǝ came a ɓadǝm Kaisar. Sǝ Ɓakuli, nǝ ɓwamuru male a bano ka, amsǝna yilǝmi aɓwana mǝnana wu nda wunǝia a waru ka.&gt;&gt; 25 Ace mani ka, wu cam kàngkàng, wun aburana! Mim ngga, mǝ ndanǝ gūlì arǝ Ɓakuli ama, nǝ̀ pǎ anggo kǝla mǝnana à nam ngga. 26 Kat andǝ mani ka, dumǝna púp waru nǝ̀ nggá wal arǝ kúnmur mala ɓè luran nǝ̀ arkya.

27 A lum-nong-inea du, anzǝm mǝnana gung tinata ɓua sǝ nda rǝ keal nǝ sǝm aɓa nggeamùr Meditaraniya ka, nǝ ɓadu, amǝ samsǝ waru sǝni ka sǝm ndarǝ gbashi ban kun nza. 28 Pǝlǝa à túr nggúr mǝsauwe mǝnana à kurri wi gìr mǝdǝmbǝre ka a mùr, à sǝn lime mala mùr ka ɓakusǝu gbǝman nǝ lumi-ɓari na. Banì sau ɗang à nyare à túr nggúr ɗǝm, sǝ à sǝn lime male ka ɓakusǝu lumi-tongno-nong-ine na. 29 Amǝ samsǝ waru ka ɓangciu bwalia acemǝnana à kǝ sǝni kǝla waru ndo nǝ̀ nggá tul amur atali kun-gwanyi a tamùr sǝm nǝ̀ limge. Nda à sulǝ atali tamsǝ waru, yia ine a mùr, nǝ tǝrta waru, waru pǝlǝa came sǝ à zǝmba ɓǝ̀ ban fa.

30 Pǝlǝa amǝ samsǝ waru ɓariki ama à nǝ̀ ɓangŋa, à nǝ̀ nying waru, à nǝ̀ o. À sulǝ muna-waru a mùr, à pǎ kǝla à ndaban sulǝ aɓea atali tamsǝ nggea-waru a mùr. 31 Pǝlǝa Bulǝs ne ɓwamǝgule soje andǝ asoje ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ amǝ samsǝ waru nyare à do aɓa waru raka, wu pa wu nǝ̀ au ɗàng.&gt;&gt; 32 Kara asoje kasǝki anggúr mǝnana à bwal muna-waru ka, sǝ à nyi kpa aɓa nggeamùr.

33 Lang ban malanǝ̀ fa ka, Bulǝs zǝmbia wia ama ɓǝà lì girlina. Na ama, &lt;&lt;Anongŋo lum-nong-ine adyan, wu ndaban kúndǝô aɓa ɓalǝkasǝkya, sǝ aɓalǝ anonggio mǝno kat ka, wu li kǝgìr ɗàng. 34 Ən nggǝ zǝmba wun, ado, wu lì girlina, ace kum rǝcandǝa mala yilǝmi wun. Kǝ ɓwa pà atà wun nǝ̀ ɗwanyi ko nyang ɓamúrí mwashat ɗang.&gt;&gt;

35 Anzǝm mǝnana Bulǝs bangŋǝna cau anggo ka, pǝlǝa twal bǝredi, sǝ pak yàwá aban Ɓakuli a ɓadǝmbia kat, ɓwan bǝredi, sǝ tita she. 36 Pǝlǝa yia kat ka à kum rǝcandǝa, ko yana aɓalǝia gbal ka, twal girlina li. 37 Làkkì ma'sǝm kat aɓa waru ka nda, gbǝman-ɓari nǝ lumi-tongno-nong-ɓari nǝ mǝsǝì tongno-nong-mwashat (276). 38 Lang ko yana ka linali karǝni ka, pǝlǝa à amsǝ dǝmbǝrya mala waru, à sukki abuku mǝsǝsa a nggeamùr.

Waru arkya a nggeamùr

39 Lang ban fana ka, amǝtúró ɓa-waru sǝn kúnmur sǝ ko à súrǝ̀ banì ɗàng. Sǝ a kúnmur nì she ka à sǝn ban kpashi awaru kam a kún sala, nda à pak ɗenyicau ama, à nǝ̀ gandǝ ká, à nǝ̀ kwak waru arǝ nza abanì. 40 Pǝlǝa à kasǝkia ansolo mala atali mǝnana à tamsǝna waru nǝia ka, à nyia, à ko a tàmur. Atārǝia andǝ mǝno ka, à panzǝki anggúr mǝnana à kùrkina apelapele nǝia ka. Pǝlǝa à loasǝ shel mǝnana à dǝm waru ka, ace mǝnana ɓǝ̀ gung twal waru aban ká, a kún nza ka. 41 Kara waru yi eauwe amur sala a tàmur, cam kikǝt; múr waru gorǝo ɓinǝ puro, sǝ eaki-nkono mala nggeamùr mǝnana gung mǝcandǝe kǝ loasǝki ka, camarǝ walki tǝrta waru, arki mesǝki mwashat-mwashat.

42 Kàne mala asoje ka nda mǝnana ama, à nǝ̀ wal-lú apursǝna mǝnana kat aɓa waru ka, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝɓwa aɓalǝia ɓǝ̀ kǝa kpa a mùr, ɓǝ̀ oakio, ɓǝ̀ eau a nza, ɓǝ̀ ɓwaro a rǝia ka ɗàng. 43 Sǝ ɓwamǝgule soje ka, kǝ earce nǝ̀ amsǝ Bulǝs, ace mǝnana ɓǝà kǝa wal-luí raka, pǝlǝa tamsǝ asoje ama ɓǝà kǝa pa anggo ɗàng. Nda sǝ tsǝa ama, ko yana mǝnana sǝlǝmúr ka ɓǝ̀ ta ɓǝ̀ zurro a nggeamùr, ɓǝ̀ oakio ɓǝ̀ eauwe a nza. 44 Acili aɓwana ka, ɓǝà damnggia arǝ akpamgbang, ko arǝ agbǝlang waru mǝnana à sànggì ka, ɓǝà o a rǝia aban ká a nza. Anggo sǝ koyan ngga àwá, eauwe a nza.

28

Kunmur mala amǝ Malta

1 Lang sǝm eauna jam a nza ka, sǝm yì sǝlǝ ama banì ka luran mǝnana à tunǝki ama Malta ka nda. 2 Amǝ'nzali mala mǝno yì luran ka, amǝ earce aɓwana na. À ak sǝm nǝ bumpwasǝa. Acemǝnana mbulo tita nya sǝ ɗwal nda kam kǝ̀rkǝ́r ka, kara à bwal bǝsa sǝ à tunǝ sǝm kat ɓǝ̀ sǝm kya dandǝ rǝ sǝm.

3 Bulǝs ram mǝsǝ'nggun, ndaban cie amur bǝsa ka, kara n'yau ɓanggi pi mala bǝsa puro marǝki a garabui. 4 Lang amǝ luran ni sǝn n'yau aban gyare a buì ka, pǝlǝa à ne a rǝia ama, &lt;&lt;Ɓwa man ngga dumǝna mǝ walki alú na, sǝ &lt;Pepe mala Mǝsǝcau&gt; pà nǝ̀ ɗeki ɓǝ̀ apî lú ɓà ɗang, kat andǝ amani ama apî lú a nggeamùr ka.&gt;&gt;

5 Sǝ Bulǝs ka, kǝtǝri buì, n'yau puro kpa aɓa bǝsa, sǝ ko kǝgìr bǝti kumi ɗàng. 6 Sǝ yia ka, à twali ama Bulǝs nǝ̀ vwali, ko nǝ̀ kpa a nzali, mǝnana nǝ̀ wu ka. Sǝ lang à kúndǝna zuku sǝ à sǝn ɓè kǝgìr kumi raka, kara à nggaɗi ɗenyicau malea, à na ama, &lt;&lt;Mǝnia yì ɓwa ka yakǝla ɓè ɓakuli mala amǝ Gǝrik na!&gt;&gt;

7 Lullǝ ɓwamǝgule amur mǝnia yì luran ngga nda Pubǝliyus. Ndanǝ aɓea aɓaban akanó tù nǝ ban mǝnana à bwala sǝm bǝsa kam ngga. Yì ka, ak sǝm nǝ bumpwasǝa, pa sǝm ban nongŋo, sǝm pakki anonggio tàrú a ɓala male. 8 Sǝm yì ok ama tár Pubǝliyus ka nda a kurǝm aban nongŋo nǝ rǝkwana ɓauwa andǝ bumɓangna. Pǝlǝa Bulǝs kutio a kurǝm a baní, pak hiwi, tsǝk buì amurí, kara twali wi ban rǝkwana.

9 Lang gìr nî pàngŋǝ̀nà anggo ka, kara acili aɓwana mǝnana aɓa luran nǝ arǝkwana gbal ka, à yiu à yì twalia wia ban arǝkwana malea. 10 Aɓwana mǝno lǝmdǝa sǝm gusǝlǝban arǝ anjargula ɗàngɗáng. Sǝm nǝ̀ lo o ka, à pākia sǝm agir mǝnana kat ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pangnǝia amur gya ka.

Bulǝs yi bik Roma

11 Anzǝm azongŋo tàrú ka sǝm lo gya aɓa nggeamùr a ɓè waru mǝnana yi mal kunɗwal a mǝno yì luran ngga. Waru mala amǝ Alizandǝriya na. Ndanǝ aɓǝ̀nzál ɓari mala agirperi mala amǝ Gǝrik, &lt;&lt;Kasto andǝ Poluks&gt;&gt; mǝnana à shàrria a kúndǝmbi ka. 12 Sǝm kya bik ɓè la ama Sirakiyus, aɓa luran mala amǝ Sisili. Sǝm pak anongŋo tàrú kam. 13 Twal abanì ka sǝm samsǝa sǝm kya bwal ban kpasha mala awaru a Regiyom aɓa nzali Italiya. Ban fana ka kara ɓè gung lo ɓua nǝ nzǝm sǝm a njar-kunmur. Ace mǝno ka, kǝ nongŋo ɓari nda twal sǝm sǝ sǝm yì bik là mǝnana à tunǝki ama Putiyoli ka. 14 Akàm ngga, sǝm yì kum aɓea amǝ'eamrǝarǝu mǝnana à zǝmba sǝm ama ɓǝ̀ sǝm do a bania limo mwashat ka. Anggo sǝ sǝm yiu sǝm yì bwal Roma.

15 Amǝkwaɗi mǝnana a Roma ka, à okce yiu ma'sǝm, sǝ à purkio arǝ aban mǝsauwe, kǝla alá mǝnana à tunǝkia ama Limo mala Apiyus andǝ Aɓala Bansulǝo Tàrú, à yiu à yì kum sǝm. Lang Bulǝs nǝ̀ sǝnia ka, kara ɓwangsǝki Ɓakuli sǝ kum rǝcandǝa.

Bulǝs a Roma

16 Lang sǝm bwalǝna Roma ka, à nying Bulǝs ɓǝ̀ do aɓa ɓamúrì a ɓè ɓala. À tsǝki wi ɓè soje mwashat ɓǝ̀ kǝ yállí.

17 Anzǝm anongŋo tàrú ka, Bulǝs tunǝ aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi mǝnana a ban mǝno ka à dapi. Lang à yì rambǝna ka, pǝlǝa banggia wia ama:

Wun amǝ'eambǝam amǝ Isǝrayila, kat andǝ amani ama ǝn pak kǝgìr mǝɓane aban aɓwana mem ko arǝ acau mala do kpata kúncau mala aká sǝm raka, à bwalam à kùrram a Urǝshalima. Sǝ à yiu nǝ mim à yì pê amǝ Roma. 18 Anzǝm mǝnana amǝ'ɓashi mala amǝ Roma ɗìkìnam amur ace ka, à earǝna ce ama à nǝ̀ ɗekiam, acemǝnana à kumam nǝ kǝ cau mǝnana à nǝ̀ wal-luem ace ka ɗàng. 19 Sǝama lang amǝ Yahudi ɓinǝna ama ɓǝa kǝa ɗekiam raka, gìr nî ciem ǝn zǝm nǝma ɓǝà tusǝ ɓashi mem ɓǝà kyan nǝ mim a ɓadǝm Kaisar,* kat andǝ amani ama ǝn panǝ ɓekǝ cau arǝ aɓwana mem raka.

20 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn na nǝma ɓǝà tunǝ wun mǝ nǝ nacau nǝ wun ngga. Aɓa mǝsǝcau ka, nda ace gìr mǝnana amǝ Isǝrayila tsǝkɓalǝia arǝì ka, sǝ à kùrram nǝ ansolo man.

21 Pǝlǝa aɓwana-mǝgule nì banggi wi ama, &lt;&lt;Sǝm ngga sǝm kum kǝ cauterǝa mǝnana puro a nzali Yahudi aban yiu aban sǝm a muro ka ɗang. Sǝ kǝɓwa pa aɓalǝ amǝ'eam sǝm mǝnana pur kano nǝ ɓe kǝ̀ cau mǝɓane a muro ka ɗang. 22 Sǝa ma sǝm ngga sǝm nggǝ earce súrǝ̀ gir mǝnana a ndanǝi a bumo ka, acemǝnana sǝm sǝlǝna ama arǝ aban kat aɓwana kǝ naki acau mǝɓane amur mǝnia yì njargula kpata Yesu ka.&gt;&gt;

23 Pǝlǝa à tsǝk pwari mǝnana à nǝ̀ yia dum nǝi andǝa Bulǝs ka. Aɓwana pas yiu a pwari mǝno aban mǝnana Bulǝs duk kam ngga. Twal a dǝmbari yi bwal a pwarikpǝra, Bulǝs bǝlia wia ɓá cau male amur Domurǝm mala Ɓakuli. Bulǝs ɓariki nǝ̀ cia ɓǝà paɓamuria aban Yesu, nǝ̀ nun ɗenyicau malea arǝ acau mǝnana Nggurcau Mala Musa andǝ agir mǝnana amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli gilǝ ka.

24 Pǝlǝa aɓea aɓwana aɓalǝia earnǝ cau male, sǝ aɓea ka, à earnǝi ɗàng. 25 Pǝlǝa à tita nying banì, nǝ makgìr arǝarǝia. Bulǝs ka angŋa dǝmba bangŋǝnia wia mǝnia yì cau ka ama:

Bangŋo Mǝfele banggi aká-wun mǝsǝcau nǝ kun Ishaya, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli. Nea wia ama:

26 &lt;&lt;Kyane kya nea

aɓwana man ama,

Wun nǝ̀ ok cau nǝ kir wun,

sǝ ceì pà nǝ̀

kpaka wun ɗàng.

Wun nǝ̀ sǝnban,

nyare wun nǝ̀ sǝnban,

sǝ pà wun nǝ̀ sǝn

kǝgìr ɗàng,

27 acemǝnana ɓabum

mǝnia yì aɓwana ka

à candǝkina,

sǝ yia ka à girkina akiria

sǝ à kùmsǝkina amǝsǝia.

Ɓǝ̀ a na raka,

amǝsǝia nǝ̀ sǝn ban,

akiria nǝ̀ ok ban,

ɓabumia nǝ̀ kum sǝlǝe,

sǝ à nǝ̀ nyare a banam,

sǝ mǝ nǝ nyesǝia a

bancame mǝɓoarne malea.&gt;&gt;†

28-29 Pǝlǝa Bulǝs masǝlǝ cau ama, &lt;&lt;Ado ka, wu sǝlǝ ama, Cau Amsǝban mala Ɓakuli ka, à tàsǝ́nì aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Yia ka à nǝ̀ kwakikiria à nǝ̀ ǒ!&gt;&gt;‡

30 Arǝ apǝlǝa ɓari Bulǝs bwal ɓala dukam, abanì sǝ kǝ ak aɓwana mǝnana à kǝ yiu a baní a sǝne ka. 31 Kǝ hamnǝ cau mala Domurǝm mala Ɓakuli sǝ kǝ kanigir amur Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti. Kǝ nacau nǝ rǝcandǝa kat, ko ɓangciu pà arǝì ɗang. Kǝ ɓwa tamsǝì ɗàng.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Luk 1:1-4.

† 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:11; Mar 1:8; Luk 3:16; Yoh 1:33.

‡ 1:6 1:6 Mǝtalabangŋo, ado sǝ a nǝ nyesǝ domurǝm aban amǝ Isǝrayila le: Ko &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ado sǝ a nǝ panzǝ amǝ Isǝrayila ɓǝa purî ɓata amǝ Roma, a nǝ nyesǝia a domurǝm malea le?&gt;&gt;

§ 1:8 1:8 Ɓalli gbal aɓa: Mat 28:19; Mar 16:15; Luk 24:47,48.

* 1:9 1:9 Ɓalli gbal aɓa: Mar 16:19; Luk 24:50,51.

† 1:12 1:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:2-4; Mar 3:16; Luk 6:14-16.

‡ 1:18 1:18 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:3-8.

§ 1:20 1:20 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:25; 109:8.

* 1:21 1:21 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:16; Mar 1:9; 16:19; Luk 3:21; 24:51.

* 2:1 2:1 Lamsan mala Pentikos: Mǝnia ka nda ɓe lamsan mǝnana amǝ Yahudi kǝ pe mala ɗenyi nǝ pwari mana à pea wia Nggurcau mala Musa ka. À kǝ pe nǝ anongŋo lumi-tongno a nzǝm Lamsan Yàlîmurû, sǝ karǝ arǝ pakkiɗire bumpwasǝa malea mala pwan mǝssa a ɓaban.

† 2:1 2:1 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 23:15-21; Nggur 16:9-11.

‡ 2:21 2:21 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:28-32.

§ 2:27 2:27 aɓalǝ alú: Ko &lt;&lt;a Hades, yì ɓanza mala alú.&gt;&gt;

* 2:28 2:28 Ɓalli gbal aɓa: Ang 16:8-11.

† 2:35 2:35 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

‡ 2:44 2:44 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 4:32-35.

* 3:6 3:6 boalo ko &lt;&lt;azǝrfa ko njengǝlan.&gt;&gt;

† 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:14-16.

‡ 3:14 3:14 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:15-23; Mar 15:6-14; Luk 23:13-23; Yoh 19:12-15.

§ 3:17 3:17 Ɓalli gbal aɓa: Luk 23:34; Atúró 13:27

* 3:23 3:23 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 18:15,18,19.

† 3:25 3:25 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:18; Tite 26:4.

* 4:11 4:11 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22.

† 4:25 4:25 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:1-2.

‡ 4:27 4:27 Ɓalli gbal aɓa: Luk 23:1,7-11; Mat 27:1-2; Mar 15:1; Yoh 18:28-29.

§ 4:29 4:29 ok cau ɓungi ɓabum malea: Ko &lt;&lt;sǝn nabura malea arǝ sǝm.&gt;&gt;

* 4:32 4:32 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 2:44,45.

* 5:28 5:28 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:25.

* 7:6 7:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 29:3; Tite 11:31; 12:1-5; 15:7,13-15.

† 7:8 7:8 Kùrcau mala kasǝ ɓatau ka nda &lt;&lt;cau mǝnana Ɓakuli ne Ibǝrayim ama, yì andǝ koya muna ɓwabura a ɓala male andǝ amǝkè amuna-burana ka, à nǝ̀ kasǝia wia ɓatea. Mǝnia ka nǝ̀ duk gir'lǝmdǝa ama à nda ka mala Ɓakuli, sǝ à nǝ̀ kpata cau mǝnana Ɓakuli banggi Ibǝrayim ɓǝ̀ pak ka.&gt;&gt;

‡ 7:8 7:8 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:10-14; 21:2-4; 25:26; 29:30--35:18.

§ 7:9 7:9 Ɓalli gbal aɓa: Tite 37:11,28; 39:2,3,21.

* 7:10 7:10 Ɓalli gbal aɓa: Tite 41:39-41.

† 7:11 7:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 42:1,2.

‡ 7:13 7:13 Ɓalli gbal aɓa: Tite 45:1,16.

§ 7:14 7:14 Ɓalli gbal aɓa: Tite 45:9,10,17,18; 46:27.

* 7:16 7:16 Ɓalli gbal aɓa: Tite 23:3-18; 33:19; 50:7-13; Jes 24:32.

† 7:17 7:17 Ɓalli gbal aɓa: Pur 1:7,8.

‡ 7:19 7:19 Ɓalli gbal aɓa: Pur 1:10,11,22.

§ 7:20 7:20 Ɓalli gbal aɓa: Pur 2:2-15.

* 7:29 7:29 Ɓalli gbal aɓa: Pur 18:2-4.

† 7:30 7:30 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:1-10.

‡ 7:35 7:35 Ɓalli gbal aɓa: Pur 2:14.

§ 7:36 7:36 Ɓalli gbal aɓa: Pur 7:3,4; 14:21; Ɓal 14:33.

* 7:37 7:37 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 18:15,18.

† 7:38 7:38 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:1--20:17; Nggur 5:1-33.

‡ 7:40 7:40 Ɓalli gbal aɓa: Pur 32:1-6.

§ 7:41 7:41 Ɓalli gbal aɓa: Pur 32:2-6.

* 7:42 7:42-43 Ɓalli gbal aɓa: Amo 5:25-27.

† 7:43 7:43 ɓǝ̀nzál-Molek: Mǝnia ka ɓe kǝgìr na aɓwana mala nzali Kan'ana kǝ twali ama nda ɓakuli mala bumkuli andǝ pwari. À kǝ peri a baní nǝ pe wi ɓoro nǝ abangna-muna malea ɓǝa twania a bǝsa a ɓadǝmbi.

‡ 7:43 7:43 Rifan: Mǝnia ka ɓǝ̀nzál mala ɓe nlero na amǝ kpata alú kǝ peri a baní.

§ 7:44 7:44 Ɓalli gbal aɓa: Pur 25:9,40.

* 7:45 7:45 Ɓalli gbal aɓa: Jes 3:14-17.

† 7:46 7:46 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 7:1-16; 1Kpa 17:1-14.

‡ 7:47 7:47 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 6:1-38; 2Kpa 3:1-17.

§ 7:50 7:50 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:1-2.

* 7:51 7:51 Ɓalli gbal aɓa: Isha 63:10.

† 7:52 7:52 Mǝɓealɓoarna ka nda &lt;&lt;Yesu Mǝ'amsǝban.&gt;&gt;

‡ 7:58 7:58 Sawul: Sawul ka à súrǝì pepe nǝ lullǝu ama Bulǝs, mǝnana yi pǝlǝ ɓe kanggǝrang mǝkpata Yesu sǝ aɓwana súrǝì a koya ban ngga.

* 8:3 8:3 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 22:4,5; 26:9-11.

† 8:33 8:33 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:1-2.

* 9:2 9:2 mǝnana kǝ kwaɗi Njar mala Mǝtalabangŋo: Ko &lt;&lt;mǝnana paɓamuri ɓǝ̀ pǝlǝ mǝkpata Mǝtalabangŋo Yesu ka.&gt;&gt;

† 9:23 9:23 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 11:32,33.

* 10:4 10:4 Ɓakuli angŋǝnia ko &lt;&lt;à eauna aban Ɓakuli kǝla gìr-ɗenyiban.&gt;&gt;

† 10:34 10:34 Ɓakuli ka earce kǝɓwa kútì ɓè ɗàng Ko: Ɓakuli ka kǝ lǝmdǝ tàrban arǝ aɓwapǝndǝa ɗang.

‡ 10:34 10:34 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 10:17.

* 11:19 11:19 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:1-4.

† 11:28 11:28 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 21:10.

* 13:17 13:17 Ɓalli gbal aɓa: Pur 1:7; 12:51.

† 13:18 13:18 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 14:34; Nggur 1:31.

‡ 13:19 13:19 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 7:1; Jes 14:1.

§ 13:20 13:20 Ɓalli gbal aɓa: Akas 2:16; 1Sam 3:20.

* 13:21 13:21 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 8:5; 10:21.

† 13:22 13:22 Ɓalli gbal aɓa: 1Sam 13:14; 16:12; Ang 89:20.

‡ 13:24 13:24 Ɓalli gbal aɓa: Mar 1:4; Luk 3:3.

§ 13:25 13:25 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 1:19,20; Mat 3:11; Mar 1:7; Luk 3:16; Yoh 1:27.

* 13:28 13:28 Ɓalli gbal aɓa: Mat 27:22,23,57-61; Mar 15:13,14,42-47; Luk 23:21-23,50-56; Yoh 19:15,38-42.

† 13:31 13:31 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:3.

‡ 13:33 13:33 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:7.

§ 13:34 13:34 Ɓalli gbal aɓa: Isha 55:3.

* 13:35 13:35 Ɓalli gbal aɓa: Ang 16:10.

† 13:41 13:41 Ɓalli gbal aɓa: Hab 1:5.

‡ 13:47 13:47 Ɓalli gbal aɓa: Isha 42:6; 49:6.

§ 13:51 13:51 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:14; Mar 6:11; Luk 9:5; 10:11.

* 14:15 14:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 2:11; Ang 146:6.

* 15:1 15:1 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 12:3.

† 15:7 15:7 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 10:1-43.

‡ 15:8 15:8 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 2:4; 10:44.

§ 15:13 15:13 Jemis: ka nda Mǝ'eam Mǝtalabangŋo Yesu.

* 15:18 15:18 Ɓalli gbal aɓa: Amo 9:11,12.

† 15:20 15:20 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:15-17; Pǝris 17:10-16; 18:6-23.

‡ 15:34-35 15:34-35 Amalǝmce pas mana ɗiɗyal à gilǝia nǝ bu ka à panǝ mǝsǝì 34 ɗang, mǝnana bang ama: &lt;&lt;Silas ka ueo abania.&gt;&gt;

§ 15:38 15:38 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 13:13.

* 16:3 16:3 tár Timoti ka ɓwa Gǝrik na: Timoti ka, amǝ Yahudi pà nǝ̀ eare à nǝ̀ e ɗàng she ɓǝà kasǝni wi ɓate ka, sǝ amǝ Gǝrik ka à kǝ kasǝia amuna malea ɓatea ɗàng.

* 17:18 17:18 amǝ Epikiuriya ka, &lt;&lt;à nda ka aɓwana mǝnana à kǝ kpata kanigir mala ɓè ɓwabura mǝnana à tunǝki ama Epikiuru, mǝnana kania aɓwana ama, kum banɓoarnado ka nda gìr mǝgule mǝnana ɓwa nǝ̀ tsǝa a dǝmba aɓa do yilǝmu male ka.&gt;&gt;

† 17:18 17:18 amǝ Stoyik ka, &lt;&lt;à nda ka amǝ kpata ɓe ɓwabura à tunǝki ama Zeno, mǝnana kania aɓwana ama, ɓǝa kànì bwal ɓamuru, sǝ ɓǝa kǝ kpata gìr mǝnana ɗenyicau malea lǝmdǝia ama nda mǝɓoarne ka.&gt;&gt;

‡ 17:24 17:24 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 8:27; Isha 42:5; Atúró 7:48.

* 18:18 18:18 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 6:18.

* 19:4 19:4 Ɓalli gbal aɓa: Mat 3:11; Mar 1:4,7,8; Luk 3:4,16; Yoh 1:26,27.

* 21:8 21:8 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 6:5; 8:5.

† 21:10 21:10 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 11:28.

‡ 21:18 21:18 Jemis: Mǝnia ka nda Jemis mǝ'eam Mǝtalabangŋo Yesu.

§ 21:25 21:25 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 15:29.

* 21:29 21:29 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:4.

* 22:3 22:3 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 5:34-39.

† 22:4 22:4 amǝ kpata Njar mala Mǝtalabangŋo ka &lt;&lt;à nda ka aɓwana mǝnana à pa ɓamuria aban Mǝtalabangŋo Yesu à pǝlǝ amǝkwaɗi ka.&gt;&gt;

‡ 22:4 22:4 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:3; 26:9-11.

§ 22:6 22:6 Ɓalli gbal aɓa: Dan 10:7; Atúró 9:7.

* 22:20 22:20 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 7:58.

* 23:3 23:3 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:27,28.

† 23:5 23:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 22:28.

‡ 23:6 23:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 26:4,5; Filp 3:5.

* 24:17 24:17 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 21:17-28.

† 24:21 24:21 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 23:6.

* 25:11 25:11Kaisar ka nda &lt;&lt;Murǝm Mǝgule mala amǝ Roma.&gt;&gt;

* 26:5 26:5 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 23:6; Filp 3:5

† 26:11 26:11 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:3; 22:4,5.

‡ 26:18 26:18 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:32; Afi 5:8; Kol 1:13; 1Bit 2:9

§ 26:20 26:20 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 9:20,28,29.

* 26:23 26:23 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:20; Isha 42:6; 49:6.

* 27:9 27:9 Pwari Lamsan Twalban Cauɓikea ka nda &lt;&lt;ɓe Lamsan mala amǝ Yahudi mǝnana à kǝ pe mala zǝmba aban Ɓakuli nǝ gilmùr, ace twalban acauɓikea malea. À kǝ pe a masǝlǝata tongno-nong-inea zongŋo, zongŋo mala kun mbulo, mǝnana aɓalǝi ka gung-mbulo kǝ ɓua kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;

† 27:17 27:17 tukio mala Sǝrtis: Sǝrtis ka lullǝ ɓe ban na a mealmur mala nzali mala amǝ Libiya. Ban nì ka sala na sǝ tukio na aɓa nggeamùr, awaru kǝ gbāli kam.

* 28:19 28:19 Kaisar ka nda Murǝm Mǝgule mala amǝ Roma.

† 28:27 28:27 Ɓalli gbal aɓa: Isha 6:9,10.

‡ 28:28-29 28:28-29 Aɓea amalǝmce mana ɗiɗyal à gilǝia nǝ bu ka, à tsǝk mǝsǝì 29 ani: &lt;&lt;Anzǝm mǝnana Bulǝs malǝna cau ka, kara amǝ Yahudi bwal njar à kǝ o, sǝ à kutio aban makgìr arǝarǝia kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt;

Amǝ Roma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ ROMA

Mǝncau

Cautera mala Bulǝs aban ká aban amǝ Roma ka Bulǝs gilǝì ace bǝlki ɓá bwaltagir male amur paɓamuru mǝnana ndakam aɓa kpata Kǝrǝsti, andǝ gir mana mǝnia yì paɓamuru kǝ yinǝi aɓa do mala amǝkwaɗi ka. Mugulacau ka nda mǝnana ama, ɓwapǝndǝa kat ka à nda aɓa ɓealu mǝɓane mala cauɓikea sǝ àwá pà kàm ɗàng. Ɗǝm ngga, sǝm kat ka sǝm nda ka amǝ'cauɓikea aɓadǝm Ɓakuli, kun nacau pà kàm a bu sǝm ɗàng. Sǝama Ɓakuli gilǝkina njar mala purî ɓá mǝnia yì ɓealu nggea mǝɓike andǝ mǝpà ɓangciunì ka, mǝnana yi túr Muni Yesu ɓǝ̀ yi wú ace acauɓikea ma'sǝm ngga. Nǝ́ ɓwamuru male ka, Ɓakuli kǝ twal sǝm, sǝm mǝnana sǝm pa ɓamuru aban Kǝrǝsti ka, sǝm nda ka amǝ'cauɓoarna a baní. Nǝ́ paɓamuru ka, dupǝna sǝm púp ɓǝ̀ sǝm ak mǝnia yì ɓoro mala Ɓakuli, sǝ ɓǝ̀ sǝm tita dukdo mala amǝ kpata Kǝrǝsti. Mǝnia yì Cau Amsǝban mǝgule ka dumǝna púp à nǝ̀ hamnǝi a koya ban, aban aɓwana aɓa ɓanza kat.

Agir mǝnana a ɓālǝi ka

Aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka andǝ cauɓikea1:1-32

Amǝ Yahudi andǝ cauɓikea2:1-29

Njar amsǝban mala Ɓakuli3:1--4:25

Paɓamuru andǝ nggurcau5:1-21

Bǝsa yilǝmu aɓa Kǝrǝsti6:1-21

Bangŋo Mǝfele aɓa do mala mǝkwaɗi8:1-17

Isǝrayila aɓa kàni mala Ɓakuli9:1--11:32

Ɓealǝu mala amǝkwaɗi12:1--15:13

Masǝlǝata cau andǝ makkiakun15:14--16:27

1

Makkun mala Bulǝs

1 Mǝnia yì cauterǝa ka pur nǝban Bulǝs, guro mala Kǝrǝsti Yesu, mǝnana Ɓakuli tunǝi ɓǝ̀ duk mǝ'mishan, sǝ tàrrì ace túró hamnǝ bǝsa Cau Mǝɓoarne mala Ɓakuli ka. 2 Ɓakuli pacau ace mǝnia yì Cau Amsǝban ngga, ɓara-ɓara nǝban amǝ'ɓangnǝa male aɓa Malǝmce Mǝfele. 3 Cau Amsǝban ngga, ndá amur Muni, mǝnana do ɓanza male ka à ɓǝli a tàu mala Dauda. 4 Sǝ à yì lǝmdǝí, Muna mala Ɓakuli na, nǝ loasǝo mǝnana à loasǝi a ɓembe nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele ka. Yì nda Yesu Kǝrǝsti Mǝtala sǝm.

5 Nǝ ban Kǝrǝsti sǝ Ɓakuli pa sǝm ɓwamuru andǝ ɓoro mala do mǝ'mishan, ɓǝ̀ sǝm ne aɓwana arǝ anzali a koya ban ngga, gìr mǝnana Ɓakuli pa acea ka, ace mǝnana ɓǝà paɓamuria, ɓǝà oki wi sǝ anggo ka lùllǝì ɓǝ̀ kum gulo.* 6 Wun ngga, wu nda aɓalǝ aɓwana mǝnana à tunǝia ɓǝà duk amala Yesu Kǝrǝsti ka.

7 Ən nggǝ gilǝa wun, wun kat a Roma, mǝnana Ɓakuli earce wun sǝ tunǝ wun ɓǝ̀ wu duk amale ka.

Ɓǝ̀ Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, pa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Bulǝs earǝna cè ká Roma

8 A tite ka, ǝn nggǝ pakki Ɓakuli mem yàwá nǝban Yesu Kǝrǝsti ace wun kat, acemǝnana paɓamuru ma'wun a baní ka, ɓanza kat ongŋǝna cè. 9 Ɓakuli mǝnana ǝn nggǝ pakki wi túró nǝ ɓabumam kat, aɓa hamnǝ Cau Amsǝban mala Muni ka, nda mǝ'nakunam ama ǝn nggǝ pakhiwi ace wun tùtù. 10 Aɓa hiwi mem koya pwari ka, ǝn nggǝ zǝmba ɓǝ̀ Ɓakuli ear ka, ko ɓǝ̀ lang ngga ɓǝ̀ ǝn kum njar a masǝlǝate ɓǝ̀ ǝn kya aban wun.

11 Mim ngga ǝn earce kǝ̀rkǝ́r a ɓabumam ɓǝ̀ ǝn kya sǝn wun, ɓǝ̀ ǝn pa wun aɓoro ɓá Bangŋo mǝnana nǝ̀ pa wun rǝcandǝa ka. 12 Gìr mana ǝn nakiyi ka nda mana ama, ǝn nggǝ earce ɓak ɓabum wun nǝ paɓamuru mem, sǝ mim gbal ka mǝ kum ɓakɓabum nǝ ma'wun yì paɓamuru.

13 Wun amǝ'eambǝam, ǝn nggǝ earce ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama ǝn kànì a ɓabumam kusǝ pas mǝ nǝ ká a sǝn wun, sǝ ǝn kum njar ɗàng, bà ado. Ən nggǝ earce yinǝ aɓwana aɓalǝ wun aban Yesu, kǝla mǝnana ǝn kum aɓea aɓwana aɓalǝ akún arǝ aɓea anzali ka.†

14 Dumǝnam púp ɓǝ̀ ǝn pakki amǝ Gǝrik andǝ aɓwana mǝnana amǝ Gǝrik na raka túró, amǝ sǝlǝe andǝ amǝ ɗwanyi sǝlǝe. 15 Ace mani ka, ɓabumam kǝ pi arǝ ká aban wun gbal, wun mǝnana aɓa Roma ka, ɓǝ̀ ǝn kya hamnǝ Cau Amsǝban.

Rǝcandǝa mala Cau Amsǝban
mala Ɓakuli

16 Mim ngga kǝsǝkya kǝ pakkam arǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti ɗàng, acemǝnana mǝnia ka rǝcandǝa mala Ɓakuli na ace amsǝ aɓwana mana à paɓamuria ka, tite nǝ ɓwa Yahudi, sǝ ɓwa mǝnana ɓwa Yahudi na raka.‡ 17 Yì Cau Amsǝban ngga, ndá kǝ̀ lǝmdǝa sǝm lang sǝ Ɓakuli kǝ nggaɗi sǝm, ɓǝ̀ sǝm pǝlǝ aɓwana amǝɓoarne a ɓadǝmbi. Mǝnia ka kǝ pa anggo nǝ gūlì arǝ Kǝrǝsti, twal a tite kya pur a masǝlǝate, kǝla mǝnana Malǝmce na ka ama: &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kumǝna akban aban Ɓakuli ka, nǝ̀ dumnǝ yilǝmu aɓa gūlì arǝ Ɓakuli.§&gt;&gt;*

Bumlulla mala Ɓakuli
amur cauɓikea

18 Ɓakuli kǝ lǝmdǝ bumlulla male nǝ kuli amur amǝ'cauɓikea andǝ amǝ'ɓealɓikea mǝnana à kǝ par mǝsǝcau nǝ aɓealɓikea malea ka, 19 acemǝnana gir mana ɓoaro ɓǝa súrǝì amur Ɓakuli ka, sǝmbǝrǝia wia ɗàng. Ɓakuli ka lǝmdǝnia wia a banfana. 20 Ɗiɗyal mǝnana Ɓakuli pusǝ ɓanza ka, ɓwapǝndǝa sǝnǝna nzali andǝ kuli. Nǝ agir mǝnana Ɓakuli pea ka, à sǝnǝna aɓǝalu male bwāng, kǝla rǝcandǝa male mana kǝ mal raka, andǝ pǎ male mala Ɓakuli. Ace mani ka, à pànǝ kun nacau ace ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli ɗang ko bǝti!

21 E, à sùrǝ́nà Ɓakuli, sǝ à ɓinǝ peri a baní kǝla Ɓakuli, à kǝ pakki wi yàwá ɗang. A kun mani ka, ɗenyicau malea pǝlǝ mǝɓane, sǝ ɓabumia do a pǝndǝa.† 22 A nê malea ka, à nda ka amǝ'sǝlǝe, sǝama yia ka, à kwar ɗang. 23 Amur mǝnana ɓǝà peri aban Ɓakuli mǝɓoarɓwe mǝnana nǝ yilǝmu málá male pà kàm raka, à kara à kutia peri aban aɓǝ̀nzál mǝnana à pea kǝla ɓwapǝndǝa andǝ anyal, andǝ agirkusǝu andǝ agir-nzali ka.‡

24 Ace mani ka, Ɓakuli vwaki buì a rǝia aɓa pakkia agir ɓeami malea mala nonggi nǝ rǝarǝu, mǝnana ɓabumia earkiyi ce ka, sǝ à kutia pakkia agir kǝsǝkya arǝarǝia. 25 Yia ka à nggaɗi mǝsǝcau mala Ɓakuli nǝ nyir, sǝ à kǝ peri aban agir mǝnana Ɓakuli pusǝia ka. À ɗeki nggearǝ Ɓakuli mǝnana pusǝ agir kat, mǝnana ɓoaro ɓǝà kpate, ɓǝà ɓwangsǝi bà ka! Ɓǝ̀ do anggo.

26 Acemǝnana à pa anggo ka, nda Ɓakuli nyia aɓalǝ anpel mala agir kǝsǝkya malea. Nggearǝ amamǝna malea ka à nying dolabura, à kǝ pak ɓwama nǝ rǝarǝia. 27 Anggo gbal sǝ aburana nying nongŋo nǝ amālea, à kútí aban nonggi nǝ rǝarǝia. Aburana kǝ pak agir kǝsǝkya nǝ rǝarǝia. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à nunbi ɓamuria ɓashi andǝ tanni, atàcau mala mǝno yì agir mǝɓane mǝnana à kǝ pakkia ka.

28 Acemǝnana amǝno yì aɓwana ka à ɓinǝ pak túró nǝ sǝlǝe mala Ɓakuli ka, Ɓakuli nyia gbal andǝ aɗenyicau mǝɓane malea, ɗekia ɓǝà pakkia agir mǝnana ɓoaro ɓǝà pea raka. 29 Yia ka, do malea lùmsǝ nǝ koya ulang túró ɓealɓikea, andǝ mɓali, andǝ ɓinǝmuru andǝ mwararǝu, andǝ walki-alú, andǝ munǝki-amunǝo, andǝ swarkiban, andǝ ce'shiria, andǝ twal lullǝú. 30 Yia ka à kǝ nacau mǝɓane anzǝm aɓwana, amǝɓinǝ mur Ɓakuli na, à kǝ okban ɗang, à ndanǝ twalmuru, andǝ nggori. Ɗenyicau malea ka nda aɓa pusǝki abǝsa njar mala pakkia agir mǝɓane, sǝ à kǝ okî amǝɓǝlia ɗàng. 31 À pànǝ ɓabum ɗang, à kǝ lumsǝ cau malea mǝnana à ne ka ɗàng. Yia ka à lǝmdǝkiyi pěmǝɓoarne ɗàng, sǝ à pànǝ mǝsǝswatǝr arǝ aɓwana ɗàng. 32 À sǝlǝna ama nzongcau mala Ɓakuli bang ama, aɓwana mǝnana à kǝ pakkia ulang amǝnia yì agir ka, à nǝ̀ ká lú. Sǝ kat andǝ sǝlǝe mǝno ka, à go amur pakkia agir nì nǝmurǝia ɗàng, à kǝ earnǝ aɓwana mǝnana à kǝ pakkia agir nì ka.

2

Ɓashi mǝɓafoe mala Ɓakuli
amur cauɓikea

1 We ka, a kǝ twali ama a nǝ́ pakki amǝno yì aɓwana ka ɓashi, sǝ a nda kǝla yia nǝ ɓealɓikea, a panǝ kun nacau ɗang! Ɓǝ̀ we ka a na ama yia ka amǝ'ɓealɓikea na ɓǝa pea wia tanni ka, a ndaban pakki ɓamuro ɓashi, acemǝnana we mana a kǝ ɓashi aɓea ɓwana ka, kǝ àkǝ̀ gir nì na gbal a pakkiyi ka.* 2 Sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli aɓa pe male mala kpata mǝsǝcau ka, nǝ̀ ɓashi koyana mǝnana pakkiyi a'ulang agir mǝnana ani ka. 3 Mǝnana a kǝ ɓashi aɓwana ace pakki amǝnia yì agir ka, a kǝ sǝni kǝla a nǝ apî ɓashi mala Ɓakuli le, yi mana kǝ àkǝ̀ gir nì na a pakkiyi gbal ka? 4 We ka, a sǝn nggea ɓwamuru, andǝ twal gandǝa, andǝ munyi mala Ɓakuli mǝnana ndanǝi a rǝo raka re? Mǝnia ka kǝgìr na a bano re? A sǝlǝ ado ama ɓwamuru male ka nda ace mǝnana nǝ̀ nyesǝo wu pwanzali a baní, wu nying buo arǝ cauɓikea ka re?

5 Sǝ acemǝnana we ka a ndanǝ murcandǝa, a ɓinǝ nying buo arǝ cauɓikea ka, a nda rǝ rambǝi ɓamuro candǝna tanni. Acemǝnana pwari mala bumlulla na kǝ yiu ka, mǝnana ɓashi mǝɓafoe mala Ɓakuli nǝ̀ lǝmdǝ rǝì ka. 6 Ɓakuli nǝ̀ ɓashi koyana le ka amur gir mǝnana pak ka.† 7 Aɓwana mǝnana à lidǝmba nǝ pěmǝɓoarne sǝ à kǝ alta ɓoarɓwa, andǝ gulo, andǝ do api-lú nǝban Ɓakuli ka, Ɓakuli nǝ̀ pea wia yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 8 Sǝ bumlulla andǝ bumpina male ka nǝ̀ sulǝo amur amǝ'earce ɓamuria, andǝ amǝɓinǝ kpata mǝsǝcau ace gya atà ɓealɓikea. 9 Nggea tanni nakam andǝ rǝpina amur aɓwana mǝnana à lidǝmba nǝ gya aɓa ɓealɓikea ka. Nǝ̀ tite nǝ ɓwa Yahudi sǝ ɓwa mǝnana ɓwa Yahudi na raka. 10 Sǝ aɓwana mǝnana à kǝ pak mǝɓoarne ka, ɓoarɓwa andǝ gulo andǝ dorǝpwala mala Ɓakuli nǝ̀ sulǝo amúrià. Tite nǝ ɓwa Yahudi sǝ ɓwa mǝnana ɓwa Yahudi na raka. 11 Mǝnia ka nda acemǝnana Ɓakuli ka, kǝ tàrban ɗang.‡

12 Aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na ɗang sǝ à súrǝ̀ Nggurcau mala Ɓakuli mǝnana pe Musa raka, ɓǝa pak cauɓikea ka à nǝ̀ kiɗikia. Ɓashi malea ka, pà nǝ̀ pang nǝ Nggurcau mala Ɓakuli mǝnana à gilǝì nǝ gilǝe ka ɗang. Sǝ aɓwana mǝnana à súrǝ̀ Nggurcau ka, à nǝ̀ ɓashia wia nǝ gir mǝnana Nggurcau na ka.§ 13 Sǝ pà ace ok Nggurcau nǝmurǝì sǝ ɓwa nǝ̀ duk mǝɓoarne a ban Ɓakuli ɗang, nda atārǝia andǝ pak agir mǝnana Nggurcau bang ngga.* 14 Ko nggearǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na ɗang, mǝnana à pà nǝ́ Nggurcau mala Ɓakuli raka, à kǝ̀ lǝmdǝa ama Nggurcau mala Ɓakuli ndakam a ɓabumia. Acemǝnana ɓǝ̀ ɗenyicau malea lǝmdǝia wia gir sǝ à pè, sǝ karǝ nǝ cau mǝnana Nggurcau bang ngga, yia ka à dumǝna nggurcau mala ɓamuria, kat andǝ amani ama à pànǝ Nggurcau raka. 15 À lǝmdǝí aɓa pě ama Nggurcau mala Ɓakuli ka à gilǝni a ɓabumia, sǝ ɓabumia andǝ ɗenyicau malea ka, à kǝ lǝmdǝià wia ko à ɓwarkina, ko à nda ban pak mǝɓoarne. 16 Sǝ mǝnia ka nda Cau Amsǝban mǝnana ǝn nggǝ hamnǝi ka, ama pwari nda kǝ yiu ka, mana Ɓakuli nǝ̀ ɓashi aɓwana amur aɗenyicau ɓa-sǝmbǝrǝa malea nǝ bu Yesu Kǝrǝsti.†

Amǝ Yahudi andǝ Nggurcau
mala Musa

17 We mǝnana a kǝ tunǝ ɓamuro ama a nda ɓwa Yahudi, a kǝ gūlì arǝ Nggurcau sǝ a kǝ nggori nǝ Ɓakuli. 18 A súrǝ́nà rǝgir mǝnana Ɓakuli earkiyi ce ama wu pak ka; a súrǝ́nà rǝ mǝsǝcau acemǝnana à kanino anggurcau male. 19 A ndanǝ sǝlǝe kàngkàng ama a nda mǝbwalgara mala ante, sǝ a nda tǎlaban mala aɓwana mǝnana à do aɓa pǝndǝa ka. 20 A kǝ sǝni kǝla a nǝ duk mǝkwarkir amǝ ɗwanyi sǝlǝe andǝ mǝkania amuna gir aɓa njar mala Ɓakuli, acemǝnana súrǝ̀gir andǝ mǝsǝcau kat ka ndakam aɓa Nggurcau ka. 21 We mǝnana a kǝ kani aɓwana gir ka, palang sǝ a pà nǝ́ kani ɓamuro ɗang? A banggi aɓwana ama ɓǝa kǝa iun'í ɗang, sǝ we nǝ ɓamuro ka, a kǝ iun'í re? 22 A na ama ɓǝa kǝa nongnǝban a nza nǝ doɓala ɗang, sǝ we ka a kǝ pak cauɓikea nongnǝban a nza nǝ doɓala re? A kǝ ɓinǝce peri atà ankúl, sǝama a kǝ pak túró nǝ agir mǝnana à iuwia nǝ iuwe a ndà mala alú ka re? 23 A kǝ nggori ama a súrǝ́nà rǝ Nggurcau mala Ɓakuli, sǝama à kǝ pe wi gulo ɗang, acemǝnana à kǝ pár Nggurcau male. 24 Pà ɓà sǝ Malǝmce bang ama, &lt;&lt;Ace cau ma'wun, wun amǝ Yahudi sǝ aɓwana mǝnana arǝ acili anzali ka à kǝ pak ce Ɓakuli ɓà&gt;&gt;‡ ɗang.

25 Kasǝ-ɓatau ka ndanǝ gir mǝɓoarne atè ɓǝ̀ wu kǝ kpata Nggurcau mala Ɓakuli ka. Sǝ ɓǝ̀ wu kǝ pár Nggurcau mala Ɓakuli ka, wu dumǝna kǝla weama à kasǝa wun ɓatau ɗang. 26 Sǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, ɓǝa kpata Nggurcau mala Ɓakuli ka, Ɓakuli pa nǝ̀ twalia kǝla weama à kasǝnia wia ɓatau re? 27 Mǝsǝcau ka, nda mǝnana ama aɓwana mǝnana à kasǝ ɓatea raka, mana à bwal Nggurcau mala Ɓakuli ka, à nǝ̀ mak wun nǝ ɓashi, wun amǝ Yahudi mana à kasǝ ɓata wun, wu ndanǝ Nggurcau mala Ɓakuli, sǝ wu kǝ kpate raka.

28 Duk ɓwa Yahudi mǝɓafoe ka, pà acemǝnana ɓwa ka à ɓǝlì a tàu mala amǝ Yahudi, ko acemǝnana à kasǝî wi ɓate ka ɗang. 29 Awo pa anggo ɗang, ɓwa Yahudi mǝɓafoe ka, nda ɓwa mǝnana ɓabumi ka à nggaɗini, nrě gilǝkina andǝa Ɓakuli; sǝ mǝno ka túró mala Bangŋo mala Ɓakuli na, kpata Nggurcau na ɗang. Ɓwa kǝla mǝno ka, ɓwangsǝban male kǝ pur aban ɓwapǝndǝa ɗang, kǝ pur nǝban Ɓakuli.§

3

Ɓakuli ka kǝ nggaɗi ɗang

1 Nǝ mana sǝ duk ɓwa Yahudi ka kutina ban nǝi le? Ko a na raka, kasǝ-ɓatau ka kǝgìr na le? 2 E, duk ɓwa Yahudi ka agir mǝɓoarne nakam kpem aɓalǝi! A tite ka Ɓakuli pea amǝ Yahudi acau male a buia.

3 Mǝsǝcau ka, aɓea ɓwana aɓalǝia ka à kpata cau mala Ɓakuli kǝla mǝnana à bang ama à nǝ̀ pak ka ɗang. Sǝ ɗwanyi kpata cau malea kâ, nggaɗi domǝsǝcau mala Ɓakuli le? 4 Ko bǝti! Sǝ ɓǝ̀ koyan ngga mǝ'nyir na ka, Ɓakuli ka mǝ'mǝsǝcau na. Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga:

&lt;&lt;À nǝ̀ kúmǒ nǝ mǝsǝcau,

aɓa cau mana a na ka,

sǝ ɓǝà wulio ka,

a nǝ li ɓashi.&gt;&gt;*

5 Sǝ ɓǝ̀ ɓealɓikea ma'sǝm kǝ lǝmdǝ cauɓoarna mala Ɓakuli ka, aman sǝ sǝm nǝ̀ na? Sǝm nǝ̀ na ama Ɓakuli pángŋǝ̀nà kpak, yì mǝnana ɓǝ̀ so bumlulla male amur sǝm ngga le? (Mǝnia ka nê mala ɓwapǝndǝa na.) 6 Ko bǝti! Ɓǝ̀ Ɓakuli ka mǝ'cauɓoarna na raka, palang sǝ nǝ̀ karǝ pakki ɓanza ɓashi? 7 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ gandǝ na ɗǝm ama, &lt;&lt;Palang sǝ Ɓakuli nǝ̀ ɓashiam ama mǝ nda mǝ'cauɓikea, yi mǝnana ɗwanyi na mǝsǝcau mema, lǝmdǝ mǝsǝcau male a banfana, sǝ kárǝì wi ɓoarɓwa mǝgule ka?&gt;&gt; 8 Pǝlǝa aɓea ɓwana tsǝka sǝm cau, ama sǝm na ama, &lt;&lt;Lidǝmba ma'sǝm aɓa cauɓikea ka, nǝ̀ nggá yinǝ gir mǝɓoarne!&gt;&gt; Aɓwana mǝnana à na mǝnia yì cau ka, ɓoaro ɓǝa kasǝia wia ɓashi mǝnana karǝ a rǝia ka.

Ɓwapǝndǝa kat ka
amǝ cauɓikea na

9 Sǝm amǝ Yahudi ado ka, sǝm nǝ̀ ne ɓamur rǝ sǝm ama sǝm kútì acili aɓwana le? Awo, sǝm kútia ɗàng ko bǝti! Acemǝnana sǝm angŋǝna dǝmba sǝm lǝmdǝna ama ɓwapǝndǝa kat, amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, à nda aɓata rǝcandǝa mala cauɓikea. 10 Kǝla mǝnana Malǝmce na ka:

&lt;&lt;Kǝɓwa pà kàm mana

mǝ'cauɓoarna na ka ɗàng,

ko kǝɓwa mwashat

pà kàm ɗàng.

11 Kǝɓwa pà kàm

nǝ́ sǝlǝe ɗàng,

kǝɓwa pà kàm mwashat

kǝ alta Ɓakuli ɗang.

12 Yia kat ka à pǝlǝni

Ɓakuli nzǝmia;

yia kat ka à uena ɓà.

Kǝɓwa pà kàm mǝnana kǝ

pak gìr mǝɓoarne ka ɗàng,

ko ɓwa mwashat

pà kàm ɗàng.&gt;&gt;†

13 &lt;&lt;Acau malea ka

amǝɓike na,

kǝla rǝmban mǝnana

kǝ puro aɓa ɓembe

mana à gìrì raka.

Lasǝia ka lùmsǝ nǝ nyir.&gt;&gt;‡

&lt;&lt;Barya mala n'yau

kǝ surkio a kunia.&gt;&gt;§

14 &lt;&lt;Kunia lùmsǝ nǝ

súban andǝ nggaro-cau.&gt;&gt;*

15 &lt;&lt;À kǝ̀ kaurǝa aban

sukki nkila.

16 Kiɗiki andǝ bumkpǝmna ka,

nda ateà a koya ban.

17 Yia ka à súrǝ̀ njar mala

dorǝpwala ɗang.&gt;&gt;†

18 &lt;&lt;À pànǝ ɓangciu mala

Ɓakuli ɗang, ko bǝti.&gt;&gt;‡

19 Sǝm sǝlǝna ama gìr mǝnana kat Nggurcau na ka, nda aban ne aɓwana mǝnana à nda aɓata Nggurcau ka, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ kǝa kum kún nacau ɗàng, sǝ ɓanza kat ka à nǝ̀ yinǝi a ɓadǝm ɓashi mala Ɓakuli. 20 Kǝ ɓwa pà kàm nǝ̀ duk mǝ'cauɓoarna a ɓadǝm Ɓakuli acemǝnana bwal Nggurcau ka ɗàng. Gìr mǝnana Nggurcau pakki ka, nda lǝmdǝa sǝm ulang do cauɓikea ma'sǝm.§

Kǝrǝsti twalǝna atanni ma'sǝm

21 Sǝ a dyan ngga Ɓakuli lǝmdǝna njargula mǝnana aɓwana nǝ̀ duk amǝɓoarne a baní nǝi ka, pa atārǝia andǝ pak gìr mǝnana Nggurcau bang ngga ɗàng, kǝla mǝnana Nggurcau mala Musa andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli nakún amurí ɗiɗyal ka. 22 À nǝ̀ pǝlǝ sǝm, sǝm nǝ̀ duk amǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli ace paɓamur sǝm aban Yesu Kǝrǝsti. Mǝnia ka anggo sǝ pa nǝ koyana mǝnana paɓamuri aban Kǝrǝsti ka, tàrban pa kàm ɗàng.* 23 Acemǝnana koyan ngga pàngŋǝ̀nà cauɓikea, sǝm kat ka sǝm gattì doɓoarɓwa mala Ɓakuli†. 24 Kat andǝ amani ka, Ɓakuli nǝ ɓwamuru male‡, nyesǝ sǝm, sǝm duk amǝ'cauɓoarna. Yì ka, pak mǝnia ka nǝ bu Kǝrǝsti Yesu, mǝnana akmúr sǝm ngga. 25 Ɓakuli pa Yesu ɓǝ̀ sukki nkile ace mǝnana nǝ mǝno ka, aɓwana nǝ̀ kum twalban cauɓikea. Aɓwana mǝnana à paɓamuria aban Yesu ama pà yilǝmi, sukki nkile acea ka, Ɓakuli nyesǝnia amǝ'cauɓoarna na a baní. Mǝnia yì nkila à sukki ka, lǝmdǝ ama Ɓakuli ka mǝ'cauɓoarna na, acemǝnana arǝ anza mǝnana ɗiɗyal ka, pàk munyi nǝ aɓwana, tsǝkir ce acauɓikea malea ɗàng. 26 Pak mǝnia ka ace lǝmdǝ do mǝsǝcau male a nza mǝnia adyan ngga, ace mǝnana yì nǝ ɓamúrì ka, ɓǝ̀ duk mǝ mǝsǝcau, sǝ nǝ̀ tsǝk amǝ'cauɓikea mǝnana kat à pà ɓamuria aban Yesu ka, ɓǝà duk amǝ'cauɓoarna a baní.§

27 Sǝm nǝ̀ nggori ado ama sǝm pàngŋǝ̀nà kǝgìr mǝnana tsǝa sǝ Ɓakuli ak sǝm ngga le? Awo, nggori pà kàm ɗang! Sǝ́ nda ace mana sǝ Ɓakuli ak sǝm? Nda acemǝnana sǝm kpata Nggurcau male ka le? Awo! Ɓakuli ak sǝm acemǝnana sǝm earnǝi, sǝm pa ɓamur sǝm aban Kǝrǝsti ka. 28 Ace mani ka, sǝm duk amǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli acemǝnana sǝm pa ɓamur sǝm ngga, pa ace bwal Nggurcau ɗàng. 29 Sǝ ana raka, Ɓakuli ka, mala amǝ Yahudi na nǝmurǝia le? Yì ka, Ɓakuli mala acili anzali na kat gbal re? E, nda acea. 30 Sǝ acemǝnana Ɓakuli ka nda mwashat amur aɓwana kat ka, kǝ tsǝk aɓwana ɓǝà pǝlǝ amǝ'cauɓoarna, yi mana ɓǝà pà ɓamuria aban Kǝrǝsti ka, ko amǝ Yahudi, ko aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka.* 31 Sǝ acemǝnana sǝm dàrrìna arǝ pa ɓamuru aban Kǝrǝsti ka, lǝmdǝ ama Nggurcau ka sǝm turni le? Awo, ko bǝti! Aɓa mǝsǝcau ka, sǝm puna anzǝm Nggurcau.

4

Paɓamuru mala Ibǝrayim

1 Mana ado sǝm nǝ̀ na amur Ibǝrayim, yì kà-aɓwana ma'sǝm aɓa nggūrǝu? Mana gir nì na yi sǝlǝa amur cau mala do mǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli? 2 Ɓǝa atúró mǝɓoarne male, mǝnana pea ka nda tsǝa sǝ Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na ka, ɓǝ́ ndanǝ kǝgìr mǝnana nǝ̀ nggori nǝi ka. Sǝ Ibǝrayim ngga pà nǝ̀ gandǝ nggori aban Ɓakuli ɗang. 3 Acemǝnana Malǝmce bangga sǝm ama, &lt;&lt;Ibǝrayim ngga earnǝ Ɓakuli, sǝ Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na ace paɓamuru male.&gt;&gt;*

4 Ɓǝ̀ ɓwa pak túró sǝ à mbwe ka, ɓoro na à pe wi ka ɗang, tangnakusǝu túró male na kum ngga. 5 Sǝ Ɓakuli ka kǝ twal ɓwa ɓǝ̀ do mǝ'cauɓoarna na, sǝ pa ace atúró male ɗang, nda ace paɓamuru male aban Ɓakuli, mǝnana twalkiyiban cauɓikea mala amǝ'cauɓikea ka. 6 Dauda nacau amur mǝnia gbal. Cau male lǝmdǝ ulang tsǝkbu mǝnana nda amur ɓwa mana Ɓakuli nyesǝi mǝ'cauɓoarna na, kat andǝ amani ama pak kǝ túró ace raka. Na ama:

7 &lt;&lt;Tsǝkbu mala Ɓakuli na

amur aɓwana mǝnana

à twalǝnia wia ban

amgbikiru malea,

sǝ à esǝkinia wia acauɓikea

malea ka.

8 E, tsǝkbu na amur ɓwa

mǝnana acauɓikea male ka

Mǝtalabangŋo pà nǝ̀

cia a bumi raka.&gt;&gt;†

9 Nggearǝ mǝnia yì tsǝkbu mǝnana Dauda nakiyi ce ka, nda ace amǝ Yahudi nǝmurǝia le ko nda gbal ace aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka? Sǝm bang ama à gìlǝì aɓa Malǝmce ama, &lt;&lt;Ibǝrayim ngga earnǝ Ɓakuli, pà ɓamúrì a baní, sǝ Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na.&gt;&gt; 10 Sǝ lang sǝ Ɓakuli é? Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na anzǝm mǝnana à kasǝni wi ɓate‡ ka le, ko Ɓakuli é anggo sǝ ɓǝa yi kasǝî wi ɓate? Ɓakuli ak Ibǝrayim sǝ à yì kasǝî wi ɓate nǝnzǝ́mò! 11 Yì kasǝ-ɓatau mǝnana à kasǝi Ibǝrayim ngga nda gìr mǝnana lǝmdǝ ama, nǝ́ paɓamuru male aban Ɓakuli ka, Ɓakuli earǝna angŋǝni, ama yì ka, mǝ'cauɓoarna na a baní, sǝ à yì kasǝî wi ɓate. Ace mani ka, Ibǝrayim nda tár aɓwana mǝnana kat à pà ɓamuria aban Ɓakuli sǝ Ɓakuli kǝ ea amǝ'cauɓoarna na, kat andǝ amani ama à kasǝia wia ɓatea raka.§ 12 Sǝ Ibǝrayim ɗǝm ngga, nda tár aɓwana mǝnana à kasǝia wia ɓatea, yia mǝnana kasǝ-ɓatau nda à kasǝia wia nǝmurǝì ka ɗàng, yia gbal ka à twalkusǝ ulang paɓamuru mala Ibǝrayim, mǝnana ndanǝi sǝ nǝnzǝ́mò à yì kasǝî wi ɓate ka.

13 Mǝnana Ɓakuli pacau aban Ibǝrayim andǝ amǝkè ama nǝ̀ tsǝkia wia bu sǝ ɓanza kat nǝ̀ duk malea ka, pa acemǝnana Ibǝrayim bwal Nggurcau mala Ɓakuli ka ɗàng. Nda acemǝnana yì ka, earnǝ Ɓakuli, gūlì arǝì ama nǝ̀ pak gìr mǝnana bang ngga. Sǝ ace mǝno ka Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na.* 14 Ɓǝ̀ pàcau mala Ɓakuli ka nda ace aɓwana mǝnana à bwal Nggurcau male mana pe Musa ka, lǝmdǝ ama gūlì arǝ Ɓakuli ace mǝnana ɓǝ̀ nyesǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk amǝ'cauɓoarna ka nda ɓà. Sǝ ɗǝm ngga nǝ̀ lǝmdǝ ama gūlì arǝì gbal ace kum gìr mǝnana pàcau ace ka nda ɓà.† 15 Yàl Nggurcau kǝ nun bumlulla mala Ɓakuli amur aɓwana mǝnana à kǝ ɓariki ama à nǝ̀ bwali ka. Sǝ ɓǝ̀ Nggurcau pà kàm raka, yàl Nggurcau gbal ka, pà kàm ɗang!

16 Ace mani ka, nǝ́ gūlì arǝ Ɓakuli sǝ ɓwa nǝ̀ kum gìr mǝnana Ɓakuli pàcau ace ka. Ɓakuli pe anggo ace mǝnana ɓǝa sǝlǝ kàngkàng ama gìr mǝnana pàcau ace ka nǝ̀ ɓwamur aɓwana nǝi, yia aɓwana mǝnana kat amuna mala Ibǝrayim na ka. Mǝno yì ɓwamuru ka pa ace amǝ Yahudi mǝnana à kpakiyi atà Nggurcau ka nǝmurǝia ɗàng, nda gbal ace aɓwana mǝnana à earnǝ Ɓakuli, à gūlì arǝì kǝla mala Ibǝrayim ngga. Ibǝrayim ngga nda tár sǝm kat.‡ 17 Kǝla mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce ka, Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Mim ngga ǝn tsǝ́ngŋǝno a dumǝna tárrú amur aɓwana arǝ anzali pas.&gt;&gt; Mǝnia ka pa anggo, acemǝnana Ibǝrayim earnǝ Ɓakuli mana kǝ loasǝ alú nǝ yilǝmu sǝ kǝ pusǝ agir mǝbǝshe aban mǝnana kǝgìr pà kàm raka.§

18 Kat andǝ amani ama kǝgìr pà kàm mana nǝ̀ pe Ibǝrayim tsǝkɓalǝu ama nǝ̀ kum muna raka, lidǝmba nǝ tsǝkɓalǝu. Pa eare ama nǝ̀ duk tárrú amur aɓwana arǝ anzali pas, acemǝnana Ɓakuli bangŋǝni wi ama, &lt;&lt;Anggo sǝ làkkì mala amǝ'keò nǝ̀ pa.&gt;&gt;* 19 Ibǝrayim ngga apǝlǝa male málá à nǝ̀ lùmsǝ gbǝman mwashat. Yi sǝni ka ena a nggūrǝì, mǝnana à nǝ̀ twali ama yì ka, lú na. Sǝ ɗǝm ngga yi sǝn māmí Saratu ka ena, sǝ gandǝ ɓǝli wi muna ɗang. Kat andǝ amǝno ka, paɓamuru mala Ibǝrayim aban Ɓakuli ka, gatti ɗang.† 20 Pa eare mala Ibǝrayim nǝ́ gir mǝnana Ɓakuli na ama nǝ̀ pè ka, dǝurǝ ɗang. Aɓa mǝsǝcau ka, paɓamuru male aban Ɓakuli lidǝmba nǝ rǝcandǝa, andǝ gusǝlǝ Ɓakuli. 21 Yì ka, earǝna nǝi nǝ ɓabumi kat ama Ɓakuli ka ndanǝ rǝcandǝa nǝ̀ lùmsǝ gir mǝnana bangŋǝna ama nǝ̀ pè ka. 22 Sǝ ace paɓamuru male yì Ibǝrayim ngga, &lt;&lt;Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na.&gt;&gt; 23 Cau mǝno à bangŋi ama, &lt;&lt;Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na&gt;&gt; ka, pa ace Ibǝrayim nǝmurǝì sǝ à gilǝì ɗàng. 24 Nda gbal ace sǝm sǝ à gilǝì, sǝm mǝnana Ɓakuli nǝ̀ ak sǝm kǝla amǝ'cauɓoarna, acemǝnana sǝm pa ɓamur sǝm a baní, yì ɓwa mana loasǝ Yesu Mǝtala sǝm a ɓembe ka. 25 Ɓakuli pa Yesu ɓǝà wal-luí ace acauɓikea ma'sǝm, sǝ yì loasǝi nǝyilǝmu ace mǝnana ɓǝà pǝlǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk amǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli.‡§

5

Gūlì arǝ Kǝrǝsti kǝ yinǝ
dorǝpwala andǝ banɓoarnado

1 Acemǝnana ado ka sǝm kumǝna akban aban Ɓakuli atàcau mala paɓamuru ka, sǝm ndanǝ dorǝpwala a nre sǝm sǝnǝa Ɓakuli nǝ bu Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti. 2 Ndá àkǝ̀ cè gūliarǝu ma'sǝm arǝ Kǝrǝsti sǝ yinǝ sǝm aɓa ɓwamuru mala Ɓakuli mǝnana ado sǝm do aɓalǝi ka. Acemani ka, sǝm nggǝ nggori nǝ tsǝkɓalǝu mǝnana sǝm ndanǝi mala kùmô atà Ɓakuli yi gulo andǝ ɓoarɓwa male ka.* 3 Ban kǝ ɓoara sǝm gbal, yi mǝnana ɓǝ̀ sǝm kútí aɓalǝ atanni ka. Acemǝnana sǝm sǝlǝna ama tanni ka, nǝ̀ yina sǝm nǝ do gandǝrǝu,† 4 sǝ do gandǝrǝu ka, kǝ yinǝ ɓealu mǝɓoarne, sǝ ɓealu mǝɓoarne kǝ tsǝa tsǝkɓalǝu ma'sǝm mala kum amsǝban kǝ dǝurǝ ɗang. 5 Sǝ mǝnia yì tsǝkɓalǝu ka, pà nǝ̀ tsǝa sǝm nǝ̀ nu kǝsǝkya ɗang, acemǝnana Ɓakuli pana sǝm ɓoro male, yì Bangŋo Mǝfele, ɓǝ̀ lùmsǝ ɓabum sǝm nǝ earcearǝu male.

6 Mǝnana sǝm nda più aɓa ɗwanyi rǝcandǝa sǝ sǝm pànǝ ban àwá raka, Kǝrǝsti yi wú ace sǝm amǝ'cauɓikea, a pwari mǝnana Ɓakuli kànì ka. 7 Ndanǝ kwano aban aɓwana pas mǝnana ɓwa nǝ̀ wú ace mǝ'cauɓoarna ka, earka ɓwa nǝ̀ gandǝ wú ace mǝpagbasha. 8 Sǝ Ɓakuli ka lǝmdǝa sǝm earcearǝu male ani: Mǝnana sǝm nda ka amǝ'cauɓikea più ka, Kǝrǝsti yi wú ace sǝm.

9 Acemǝnana ado ka à angŋǝna sǝm, sǝm dumǝna amǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli nǝ nkila mala Kǝrǝsti ka, lǝmdǝ ama kàngkàng aɓa pě mǝnana kútì mǝno ka, sǝm nǝ̀ kum àwá a ɓabù bumlulla mala Ɓakuli nǝ baní! 10 Kat aɓa do ma'sǝm ɗiɗyal mǝnana sǝm nda ka aɓibura mala Ɓakuli ka, à yì gilǝki nre sǝm sǝnǝa Ɓakuli nǝ lú mala Muni mana yi wú ace sǝm ngga. Ɓǝ̀ mǝno ka yi pa anggo ka, lǝmdǝ ama kàngkàng aɓa pě mǝnana kútì mǝno ka, sǝm nǝ̀ kum àwá, mǝnana ado ka à yina nǝ sǝm aɓa dotarǝu sǝnǝa Ɓakuli ka. Mǝnia ka nda acemǝnana yì Muna mala Ɓakuli ka ndakam nǝ yilǝmu. 11 Sǝ mǝno ka nda nǝmurǝì ɗàng; sǝm nda aɓa banɓoarnado ace bǝsa dotarǝu ma'sǝm sǝnǝa Ɓakuli ace gìr mǝnana pè nǝ bu Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka. Yì Kǝrǝsti ka, nda ɓwa mǝnana pǝlǝ sǝm ado, nre sǝm gilǝki sǝnǝa Ɓakuli ka.

Gìr mǝnana gau Adamu
andǝ Kǝrǝsti ka

12 Lang Adamu pángŋǝ̀nà cauɓikea ka, kara cauɓikea kutio a ɓanza. Cauɓikea mala Adamu ka nda yinǝ lú, sǝ lú pǝlǝa mǝsǝe amur koyan ngga, acemǝnana koyan ngga pàngŋǝ̀nà cauɓikea.‡ 13 Kaniama à nǝ̀ pa Nggurcau ka, cauɓikea ndakam ɗiɗyal a ɓanza. Sǝ duk cauɓikea ɗang, acemǝnana à malaká pa Nggurcau peatu mǝnana à nǝ̀ yàlli wi ka ɗàng. 14 Kat andǝ amani ka, ɓwapǝndǝa kǝ wú, twal a nza mala Adamu yi bwal a nza mala Musa, kpapi andǝ nggearǝ aɓwana mǝnana cauɓikea malea ka yàl nzongcau na kǝla mǝnana Adamu pak ka raka, lú do amúrià kat. Yì Adamu ka gir'lǝmdǝa na, kǝ lǝmdǝ Kǝrǝsti mǝnana nǝ̀ nggá yiu peatu ka.§

15 Sǝ cauɓikea mala Adamu andǝ ɓoro mala Ɓakuli ka, à nda ɗàngɗáng. Acemǝnana cauɓikea mala mǝnia yì ɓwa mwashat, yì Adamu ka, yinǝ lú amur aɓwana pas. Sǝ ɓwamuru mala Ɓakuli ka gulo kútì mǝno kuko, anggo gbal sǝ ɓoro male mala twalban cauɓikea aban aɓwana pas pa, yì ɓoro mana aɓa ɓwamuru mǝnana yiu nǝ bu mǝnia yì ɓwa mwashat, yì Yesu Kǝrǝsti ka. 16 Sǝ gìr mǝnana ɓwamuru mala Ɓakuli pusǝ ka, ndá ɗàng andǝ gir mǝnana cauɓikea mala mǝnia yì ɓwa mwashat, pusǝ ka. Acemǝnana cauɓikea mala Adamu ka yinǝban aɓa kasǝ ɓashi-lú, sǝ ɓoro mala Ɓakuli ka kǝ warinǝ sǝm a kum kutio aban Ɓakuli, ko kat andǝa mǝnana ama sǝm kpa aɓalǝ acauɓikea pas ka. 17 Cauɓikea mala ɓwa mwashat, yì Adamu, tsǝa lú do amur aɓwana kat, nǝ bu mǝno yì ɓwa ka. Sǝ gìr mǝnana kàrmur mǝno ka nda, kum ɓwamuru mǝgule mala Ɓakuli andǝ pa ɓoro mala duk aɓwana amǝ'cauɓoarna nǝ bu ɓwa mwashat, yì Yesu Kǝrǝsti. Sǝ aɓwana mǝnana kat à kum mǝnia yì ɓwamuru andǝ ɓoro ka, à nǝ̀ duk amǝ yálmúrû* aɓa do malea nǝ bu Yesu Kǝrǝsti.†

18 Ace mani ka, kǝla mǝnana cauɓikea mwashat mala Adamu yinǝ kasǝ ɓashi-lú amur aɓwana kat ka, anggo gbal sǝ túró cauɓoarna mwashat mala Kǝrǝsti kǝ yinǝ akban a ban Ɓakuli andǝ yilǝmu ace aɓwana kat. 19 Sǝ kǝla mǝnana nǝ mgbikiru mala ɓwa mwashat ka, aɓwana pas pǝlǝ amǝ'cauɓikea ka, anggo gbal atàcau mala okiru mala ɓwa mwashat ka, aɓwana pas nǝ̀ duk amǝ'cauɓoarna.

20 À pà Nggurcau mala Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ aɓwana sǝn lime andǝ gulo mala cauɓikea malea. Sǝ ban mǝnana rǝcandǝa mala cauɓikea lidǝmba kǝ marǝki ɓwapǝndǝa kàngkàng ka, ɓwamuru mala Ɓakuli kǝ gulo kǝ tùr a dǝmba kàm kǝ̀rkǝ́r.‡ 21 Sǝ kǝla mana cauɓikea do amur ɓwapǝndǝa kat a njar mala lú ka, anggo gbal ɓwamuru mala Ɓakuli ɓǝ̀ duk murǝm. Mǝnia yì ɓwamuru mala Ɓakuli ka kǝ yinǝ aɓwana ɓǝà kum akban a baní, sǝ aɓa mǝno ka ɓǝà kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, nǝ bu Yesu Kǝrǝsti Mǝtala sǝm.§

6

Wuki cauɓikea andǝ do nǝ
yilǝmu aɓa Yesu Kǝrǝsti

1 Mana ɗǝm sǝm nǝ̀ na? Sǝm nǝ̀ lidǝmba aɓa cauɓikea, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓwamuru ɓǝ̀ gul ka le?* 2 Awo! Ɓakuli twalbani! Lang sǝ sǝm mǝnana sǝm angŋa dǝmba sǝm wunî cauɓikea ka, sǝm nǝ̀ lidǝmba nǝ do ɗǝm aɓalǝi le?† 3 Wu sǝlǝ mbak ama batisǝma mǝnana à pakka sǝm aɓa Yesu Kǝrǝsti ka, lǝmdǝ ama sǝm dumǝna mwashat sǝnǝia, aɓa lú male? 4 Sǝm ngga, sǝm wú, sǝ à tsǝk sǝm a ɓembe sǝnǝa Kǝrǝsti nǝ batisǝma mǝnana à pakka sǝm ngga. Kǝla mǝnana Kǝrǝsti loapi ɓembe nǝ yilǝmu aɓa rǝcandǝa mala Ɓakuli Tárrú ka, sǝm gbal ka, sǝm nǝ̀ dukdo bǝsa yilǝmu.‡

5 Sǝ acemǝnana sǝm dumǝna mwashat sǝnǝa Kǝrǝsti aɓa lú male ka, sǝm gbal ka, sǝm nǝ̀ loapi ɓembe nǝ yilǝmu kǝla yì.§ 6 Sǝm sǝlǝna ama, ɓeal sǝm mǝ'e ka, à gbàllìnì amur nggun-gangndǝi andǝa Kǝrǝsti, ace mǝnana ɓǝ̀ rǝcandǝa mala kpata ɓamur rǝ sǝm mǝ'cauɓike ka ɓǝ̀ kiɗikea, sǝ anggo ka ɓǝ̀ sǝm ngga duk aguro aɓata cauɓikea ɗǝm ɗàng.* 7 Sǝ ɓwa mǝnana wuna andǝa Kǝrǝsti ka, à panzǝni, cauɓikea panǝ rǝcandǝa amurí ɗǝm ɗàng.†

8 Sǝ ɓǝ̀ sǝm wuna sǝnǝa Kǝrǝsti ka, sǝm pana eare ama sǝm nǝ̀ dum nǝ yilǝmu sǝnǝia.‡ 9 Sǝm sǝlǝna ama acemǝnana Kǝrǝsti ka à loasǝi a ɓembe ka, pà nǝ̀ sǝn lú ɗǝm ɗàng; lú panǝ rǝcandǝa amurí ɗǝm ɗàng.§ 10 Lú male mǝnana wu ka, wuki cauɓikea kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, sǝ do male nǝyilǝmu ka, dupî Ɓakuli.

11 Anggo gbal, wu sǝn ɓamur rǝ wun ado, wu nda ka alú aban cauɓikea, sǝ aban Ɓakuli ka, wu ndanǝ yilǝmu aɓa Kǝrǝsti Yesu.*

12 Ace mani ka wu kǝa eari cauɓikea ɓǝ̀ do amur nggūrǝ wun mǝnana kǝ̀ ká nǝ ká a lú ka, ɓǝ̀ tsǝk wun a kpata anpel male ɗàng. 13 Wu kǝa pà abare nggūrǝ wun aban cauɓikea ɓǝà duk agirtúró mala ɓealɓikea ɗang. A kún mani ka, wu pè Ɓakuli rǝwun, kǝla aɓwana mǝnana à loasǝnia a lú, à kumǝna yilǝmu ka; sǝ wu pà abare wun aban Ɓakuli ɓǝà duk agirtúró ace túró cauɓoarna.† 14 Cauɓikea ka pà nǝ̀ duk gbani amur wun ɗang, acemǝnana wu pà ɗǝm aɓata Nggurcau ɗàng, wu nda aɓata ɓwamuru mala Ɓakuli.‡

Aguro ace cauɓoarna

15 Lang sǝ wu sǝni ado ɗe? Sǝm nǝ̀ lidǝmba nǝ pak cauɓikea, acemǝnana sǝm pa aɓata Nggurcau ɗàng, sǝm nda aɓata ɓwamuru mala Ɓakuli ka le? Awo, pà nǝ̀ pak ɗàng! 16 Wu sǝlǝ mbak ama, ɓwa mǝnana wu pa ɓamur rǝ wun, wu kǝ oki wi kǝla aguro ka, wu dumǝna aguro male, ko mala cauɓikea na, mǝnana nǝ̀ kánǝ wun a lú, ko mala okiru mǝnana nǝ̀ kánǝ wun a docauɓoarna ka?§ 17 Ɓǝ̀ sǝm pakki Ɓakuli yàwá ama, wun mǝnana ɗiɗyal, wu nda ka aguro mala cauɓikea ka, adyan ngga, wu kpana atà mǝsǝcau mǝnana wu kumi aɓa kanigir ka, nǝ ɓabum wun kat. 18 Adyan ngga, à panzǝna wun a bu cauɓikea, ado ka, wu dumǝna aguro mala cauɓoarna.

19 Ən bangga wun cau nǝ kanicau arǝ duk guro aɓa nggūrǝu atàcau mala gattya mala ɗenyicau ma'wun arǝ bwalta agir mala bangŋo. Kǝla mǝnana ɗiɗyal, wu pà ɓamur rǝ wun kǝla aguro, wu lidǝmba nǝ lime aɓa pakki agirɓana andǝ atúró ɓealɓikea ka, anggo gbal ado ka, wun nǝ̀ pà ɓamur rǝ wun kat, wu duk aguro mala cauɓoarna aban ká do mǝfele. 20 Mǝnana ɗiɗyal wu nda ka aguro mala cauɓikea ka, kǝgìr oasǝ wun arǝ do cauɓoarna ɗang. 21 Sǝ ya gìr mǝɓoarne na wu kùmô aɓa pakki amǝno yì agir ɗiɗyal, mǝnana adyan ngga à dupa wun agir kǝsǝkya ka? Masǝlǝata mǝno yì agir ka, nda lú! 22 Sǝ ado ka, à panzǝkina wun a bu cauɓikea, wu dumǝna aguro mala Ɓakuli, gìr mǝnana wun nǝ̀ kum aɓalǝi ka nda do mǝfele, sǝ masǝlǝate ka nda yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. 23 Tangnakusǝ cauɓikea ka, lú na, sǝ ɓoro mala Ɓakuli ka, nda yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, nǝ bu Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm.*

7

Cau mǝnana Nggurcau
mala Musa bang
amur doɓala ka

1 Sǝ wun amǝ'eambǝam mǝnana wu súrǝ̀ Nggurcau ka, wu sǝlǝ mbak ama Nggurcau ka ndanǝ rǝcandǝa amur ɓwa yi mǝnana ɓǝ̀ ɓwe ka ndanǝ yilǝmu più ka? 2 Wu sǝni ani: à nê mala Nggurcau ka, ɓwama pa nǝ̀ nying burí ɗang, yi mana ɓǝ̀ burí nanǝ yilǝmu ka. Sǝ ɓǝ̀ burí wu ka, ɓwame purni mǝno yì Nggurcau mala doɓala ka.* 3 Ace mani ka, ɓǝ̀ mǝnia yì ɓwama puro al ɓe ɓwabura sǝ burí na nǝ mǝsǝì ka, nda aɓa pak cauɓikea nongnǝban a nza nǝ doɓala. Sǝ ɓǝ̀ burí pak lú ka, ɓwame purni mǝno yì Nggurcau ka, nǝ̀ gandǝ al ɓe ɓwabura, sǝ ɓǝ̀ pa anggo ka, pa aɓa pak cauɓikea nongnǝban a nza nǝ doɓala ɗàng.

4 Anggo gbal, wun amǝ'eambǝam, wun gbal ka wu wunî Nggurcau, acemǝnana wu nda aɓa nggūrǝ Kǝrǝsti a lú male. Ado ka, wu nda ka mala Kǝrǝsti, mana à loasǝi a ɓembe ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm pusǝ atúró mǝɓoarne ace Ɓakuli.† 5 Aɓa do ma'sǝm ɗiɗyal mǝnana nggūrǝ sǝm na kǝ gingnǝ sǝm ngga, anpel mala cauɓikea mana Nggurcau loasǝia aɓa nyam sǝm ngga, à ndarǝ pak túró, sǝ ko man sǝm pak kat ka, mala ká lú na.‡ 6 Sǝ adyan ngga, sǝm purnì Nggurcau, acemǝnana sǝm wuna aban agir mǝnana ɗiɗyal à bwal sǝm a guro ka. Sǝm ado ka, sǝm nggǝ pak túró ɗǝm a njar mǝ'e mala Nggurcau mana à gilǝì nǝ́ gilǝa ka ɗàng; túró ma'sǝm a dyan ngga, nda a njar mǝbǝshe mala Bangŋo.

Nggurcau mala Ɓakuli kǝ
lǝmdǝ túró cauɓikea ma'sǝm

7 Sǝ mana ado sǝm nǝ̀ na? Nggearǝ Nggurcau ka, cauɓikea na le? Awo! Pa anggo ɗang! Ɓǝ̀ pà ace Nggurcau raka, ɓǝ́ pà mǝ nǝ súrǝ̀ cauɓikea ɗang. Ɓǝ́ pa mǝ nǝ sǝlǝ ce cauɓikea mala sham gìr mala ɓwa ɗang, mǝnana ɓǝ̀ Nggurcau bang ma ama, &lt;&lt;Kǝa sham gìr raka&gt;&gt; ɗang.§ 8 Sǝ cauɓikea ka, paktúró nǝ mǝnia yì nzongcau ka, pǝlǝa loasǝ ambalang shamgìr ɗàngɗáng a ɓalǝam! Sǝ ɓǝ̀ pa ace cau mala nzongcau raka, ɓǝ́ cauɓikea ka lugir na. 9 Mǝnana ǝn malaká sǝlǝ ce nzongcau raka, mǝ ndanǝ yilǝmu; sǝ lang nzongcau yina ka, cauɓikea long nǝ yilǝmu, sǝ ǝn pǝlǝ lú. 10 Nggearǝ nzongcau mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ lǝmdǝam njargula yilǝmu ka, pǝlǝa wal-luem.*

11 Cauɓikea kara kum njar atà nzongcau, pǝlǝa swarkiam, sǝ pak túró nǝ nzongcau, wal-luem.†

12 Ace mani ka, Nggurcau ka mǝfele na, sǝ nzongcau ka mǝfele na, sǝ nda pepè, sǝ mǝɓoarne na. 13 Ado ka, gìr mǝɓoarne yinǝàm nǝ lú le? Awo, pa anggo ɗàng! Kǝ cauɓikea nda paktúró nǝ gir mǝɓoarne, sǝ yinǝàm nǝ lú, ace mǝnana cauɓikea ka, ɓǝà súrǝì ama cauɓikea na. Sǝ atàcau mala nzongcau ka, cauɓikea nǝ̀ lǝmdǝ ɓike male kǝ̀rkǝ́r.

14 Sǝm sǝlǝna ama Nggurcau ka, gìr mala Bangŋo na, sǝ mim ngga mǝ nda ɓwa aɓa nggūrǝu, guro aɓata cauɓikea. 15 Ən bwalta agir mǝnana ǝn pakki ka ɗàng, acemǝnana gìr mǝnana ǝn earkiyi ce pe ka nda ǝn pakkiyi ka ɗàng. Sǝ gìr mǝnana ǝn ɓinǝce ka, nda ǝn pakkiyi ka.‡ 16 Sǝ ɓǝ̀ ǝn nggǝ pak gìr mǝnana ǝn earkiyi ce pe raka, ǝn earǝna ama Nggurcau ka, ndanǝ ɓoaro. 17 Ace mani ka, mǝ nda mǝnana ɗǝm ǝn pakkiyi mǝnia yì gir mǝɓane ka ɗàng, kǝ cauɓikea mǝnana do a ɓalǝam ngga, nda pakkiyi ka. 18 Ən sǝlǝna nǝma kǝgìr mǝɓoarne pa a ɓalǝam, aɓa nggūrǝam ɗàng. Ən nggǝ earce pak gir mǝnana pepè ka, sǝ ǝn gandǝ pe ɗàng. 19 Ən gandǝ pak mǝɓoarne mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ ǝn pe ka ɗàng, kǝ mǝɓike mǝnana ǝn earkiyi ce pe raka, nda ǝn nggǝ pak ka. 20 Sǝ ɓǝ̀ ǝn nggǝ pak gìr mǝnana ǝn earkiyi ce pe raka, mǝnia ka lǝmdǝ ama, mǝ nda ɗǝm ǝn pakkiyi mǝnia yì gìr ka ɗàng, kǝ cauɓikea mǝnana do a ɓalǝam ngga nda pakkiyi gìr nì ka.

21 Anggo sǝ yi dupam nggurcau, mǝnana ɓǝ̀ ǝn earce nǝma mǝ nǝ pak mǝɓoarne ka, ǝn gandǝ pe ɗàng, kara ǝn kum ɓamúràm aban pak mǝɓike. 22 Aɓa yilǝmem ngga ban kǝ ɓoaram arǝ Nggurcau mala Ɓakuli. 23 Sǝama ǝn nggǝ sǝn ɓekǝ rǝcandǝa a ɓalǝam aban munǝo arǝ ɓabumam, kǝ ciem mǝ duk guro aɓata nggurcau mala cauɓikea mǝnana do a ɓalǝam ngga. 24 Ya ulang dotanni nda mem! Yana nǝ̀ amsǝam aɓa mǝnia yì nggūrǝu mǝnana kǝ kánǝ mim a lú ka le? 25 Sǝm pakki Ɓakuli yàwá, ace amsǝban mǝnana ndakam nǝ bu Yesu Kǝrǝsti, Mǝtala sǝm ngga!

Mǝno ka nda gìr mǝnana ado mǝ nda ɓālǝi ka: a ɓabumam ngga, ǝn earnace kpata Nggurcau mala Ɓakuli, sǝ nǝ nggūrǝam ngga, mǝ nda guro mala túró cauɓikea.

8

Do ɓá Bangŋo

1 Adyan ngga ɓashi pà kàm ɗǝm amur aɓwana mǝnana à nda aɓa Kǝrǝsti Yesu ka ɗàng.* 2 Acemǝnana, nggurcau mala Bangŋo mǝnana yinǝa sǝm yilǝmu aɓa Kǝrǝsti Yesu ka, panzǝkina sǝm a bu nggurcau mala cauɓikea andǝ lú.† 3 Gìr mǝnana Nggurcau mala Musa gandǝ pe raka, atàcau mala gatti mala nggūrǝ ɓwapǝndǝa mǝ'cauɓike ka, Ɓakuli yi pe. Yi tasǝ Muni ɓǝ̀ yiu aɓa nggūrǝu mǝnana nda kǝla nggūrǝ sǝm aɓwapǝndǝa mǝ'cauɓike ka, ɓǝ̀ yi pa ɓamúrì kǝla gir'nkila ace twal cauɓikea.‡ Aɓa pě mǝnia anggo ka Ɓakuli yinǝ kasǝ-ɓashi amur cauɓikea, kiɗiki rǝcandǝa male aɓa mǝno yì nggūrǝu mala ɓwapǝndǝa ka.§ 4 Ɓakuli pe anggo ace mǝnana nzongcau mala Nggurcau male, arǝ anjarì kat ka, ɓǝ̀ kum lùmsǝo puppup kǝla mana earkiyice ka, aɓalǝ sǝm, sǝm mǝnana do ma'sǝm ngga nggūrǝu na sǝm ginggiyi atè raka, Bangŋo na ka.*

5 Aɓwana mǝnana do malea ka, à kǝ kpata gìr mana nggūrǝu kǝ banggia wia ka, ɓabumia nǝ̀ pa arǝ gir mǝnana nggūrǝu earkiyice ka. Sǝ aɓwana mǝnana do malea ka, Bangŋo na kǝ gingnǝia ka, ɓabumia nǝ̀ pa arǝ gir mǝnana Bangŋo earkiyice ka.† 6 Ɓǝ̀ nggūrǝu na kǝ gingnǝ ɗenyicau ma'wun, masǝlǝate ka lú na. Sǝ ɓǝ̀ Bangŋo na kǝ gingnǝ ɗenyicau ma'wun, masǝlǝate ka yilǝmu na andǝ dorǝpwala.‡ 7 Lǝmdǝ ama aɓwana mǝnana à dum nǝ ɓabum mala kpata nggūrǝu ka, à dumǝna aɓibura mala Ɓakuli; yia ka à kǝ kpata nzongcau mala Ɓakuli ɗang, sǝ aɓa mǝsǝcau ka, à pà nǝ̀ gandǝ kpate ɗàng. 8 Aɓwana mǝnana nggūrǝu na kǝ gingnǝia ka, à pà nǝ̀ gandǝ pwasǝbum Ɓakuli ɗang.§

9 Sǝ wun ngga, nggūrǝu mala cauɓikea na gingginǝ wun ngga ɗàng, Bangŋo na, ɓǝ̀ Bangŋo mala Ɓakuli na dukiyi a ɓabum wun ngga. Ɓwa mǝnana pànǝ Bangŋo mala Kǝrǝsti a ɓabumi raka, ɓwe ka màlà Kǝrǝsti na ɗang.* 10 Sǝ ɓǝ̀ Kǝrǝsti na a ɓabum wun, kat andǝ amani ama nggūrǝ wun ngga lú na atàcau mala cauɓikea ka, Bangŋo kǝ tsǝa ɓǝ̀ wu dum nǝ yilǝmu, acemǝnana à gilǝkina nre wun wunǝa Ɓakuli.† 11 Ɓǝ̀ Bangŋo mala Ɓakuli mǝnana loasǝ Yesu a ɓembe, nda aban do a ɓabum wun, anggo gbal kǝla mǝnana Ɓakuli loasǝ Kǝrǝsti a ɓembe ka, nǝ̀ pè nggūrǝ wun mǝnana dupî lú ka yilǝmu, nǝ bu Bangŋo male mǝnana dukiyi a ɓabum wun ngga.‡

12 Ace mani ka, wun amǝ'eambǝam, tangna na amur sǝm, sǝ tangnê ka nda mǝnana ama ɓǝ̀ sǝm ngga dukdo kpata gìr mǝnana nggūrǝu earkiyice ka ɗàng. 13 Ɓǝ̀ wu kǝ dukdo kpata nê mala nggūrǝu ka, wun nǝ̀ wú. Sǝama ɓǝ̀ aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo, wu tamsǝ pakkia atúró cauɓikea mala nggūrǝu, à wù mak ka, wun nǝ̀ dum nǝ yilǝmu.§ 14 Aɓwana mǝnana Bangŋo mala Ɓakuli na kǝ gingnǝia ka, à nda ka muna mala Ɓakuli.* 15 Bangŋo mǝnana à pà wun ngga, nda mǝnana nǝ̀ tsǝk wun a guro aban ká do ɓangciu ɗǝm ngga ɗàng. Bangŋo mala pǝlǝ wun ɓǝ̀ wu duk amuna mala Ɓakuli na. Sǝ nǝ́ rǝcandǝa mala Bangŋo ka, koyan atà sǝm ngga nǝ̀ ɓua a ban Ɓakuli, nǝ̀ tunǝi ama, &lt;&lt;Dàdá!†&gt;&gt;‡ 16 Bangŋo mala Ɓakuli nǝ ɓamúrì ka, kǝ bangga sǝm a ɓabum sǝm ama sǝm nda ka amuna mala Ɓakuli. 17 Sǝ acemǝnana sǝm nda ka amuna male ka, sǝm nǝ̀ kum kāmbe ma'sǝm mala liɓala male, mǝnana tsǝì ace aɓwana male ka. Ɗǝm ngga, sǝm nǝ̀ kum sǝnǝa Yesu, gìr mǝnana kat Ɓakuli tsǝì ace ka. Ɓǝ̀ kàngkàng sǝm nu tanni atà Kǝrǝsti ulang mǝnana nu ka, sǝm nǝ̀ kum gbal aɓa male yì gulo.§

Gulo mǝnana nǝ̀ yiu ka

18 Ən nggǝ sǝni, atanni mǝno sǝm nggǝ nu ado ka, à kārǝa à nǝ̀ kāria arǝ gulo mǝnana à nǝ̀ nggá lǝmdǝa sǝmi nǝnzǝ́mò ka ɗàng.* 19 Agirbunda mǝnana Ɓakuli pusǝia ka, à ndarǝ kúndǝô, nǝ rǝɓǝla, arǝ pwari mǝno Ɓakuli nǝ̀ lǝmdǝ rǝ amuna male amǝ'ɓafoe nǝi ka.† 20 Girbunda kat mana Ɓakuli pusǝì ka kum ɓamúrì aɓata do ɗwanyi kum-lùmsǝó mala kàne male, kǝ pǝlǝki nǝ ɓālǝi ɓà. Sǝ mǝnia ka pà acemǝnana eare male na ka ɗàng, pě mala Ɓakuli mana tsǝì a ɓālǝi ka nda. Kat andǝ amani ka, tsǝkɓalǝu na kam‡ 21 ama, ɓanza nǝ ɓamúrì ka, nǝ̀ nggá kum amsǝban a bu kùrban mala kìɗìkì§ male, sǝ à nǝ̀ yinǝi aɓa kum-ɓamúrû mǝɓoarɓwe mala amuna mala Ɓakuli.

22 Sǝm sǝlǝna ama agir mǝnana à pusǝia a ɓanza kat ka, à nda ban imge aɓa kwanban, kǝla ɓwama mǝnana nda aɓa kwanban mala gbáshí ka, bà yalung. 23 Sǝ yì agir ka, à nda mǝnana nǝmurǝia à kǝ imgi ka ɗàng; nggearǝ sǝm mǝnana sǝm kumǝna Bangŋo Mǝfele mana ndà mǝdǝmbe mala aɓoro mǝnana Ɓakuli nǝ̀ pa sǝm ngga, sǝm nggǝ imge aɓa ɓalǝ sǝm. Sǝ aɓa imge anggo ka, sǝm nggǝ kúndǝ arǝ Ɓakuli nǝ rǝɓǝla, ɓǝ̀ yinǝ sǝm aɓa kum lùmsǝo ma'sǝm a baní mala duk amuna male, mǝnana anggūrǝ sǝm nǝ̀ kum panzǝban a bu cauɓikea, andǝ tanni, andǝ lú ka.*

24 Àkǝ̀ ɓá mǝnia yì tsǝkɓalǝu sǝ sǝm kum àwá.† Sǝama tsǝkɓalǝu mǝnana ado à nǝ̀ gandǝ sǝni nǝ mǝsǝu ka, à pà nǝ̀ na ama tsǝkɓalǝu na ɗang. Lang sǝ ɓwa nǝ̀ tsǝkɓalǝi ado arǝ gir mǝnana ndanǝi a buì kǝ sǝni ka? 25 Sǝ ɓǝ̀ sǝm ndanǝ tsǝkɓalǝu arǝ gir mǝnana ado sǝm pà nǝi peatu, sǝm sǝni raka, sǝm nǝ̀ kúndǝ gir nî nǝ domunyi.

26 Anggo gbal, Bangŋo ka kǝ bwala sǝm nggam aɓa gatti ma'sǝm. Acemǝnana sǝm ngga, sǝm súrǝ̀ lang sǝ sǝm nǝ̀ pak hiwi, kǝla mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pak ka ɗàng, sǝama Bangŋo mala Ɓakuli nǝ nggearǝì ka, kǝ pak hiwi ace sǝm, nǝ imge mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ cie aɓa cau raka. 27 Sǝ Ɓakuli mǝnana sǝngiyi ɓabum ngga, súrǝ́nà rǝ ɗenyicau mala Bangŋo. Acemǝnana Bangŋo kǝ zǝmba ace aɓwana mala Ɓakuli, amur gir mǝnana nê mala Ɓakuli na ka.‡

Sǝm kútì amǝ limurǝm

28 Sǝ sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli kǝ tsǝk agir kat ɓǝà pang nǝ ɓoaro, ace lidǝmba mala aɓwana mǝnana à kǝ earce ka, aɓwana male mǝnana tunǝia ace kpata kàne male ka. 29 Aɓwana mǝnana Ɓakuli angŋa dǝmba twalǝ̀nia ka,§ nda gbal tària ɓǝà do kǝla Muni, ace mǝnana ɓǝ̀ Muni duk muna-dǝmba aɓalǝ amǝ'eambi mǝnana pas ka.* 30 Sǝ aɓwana mǝnana Ɓakuli tària ka, à nda ka amǝnana gbal tunǝia ka, sǝ aɓwana mǝnana tunǝia ka, angŋǝnia, à dumǝna aɓwana amǝ'cauɓoarna a baní, sǝ aɓwana mǝnana angŋǝnia ka, à nda gbal yinǝia aɓa kum gulo male ka.

Earcearǝu mala Ɓakuli

31 Sǝ mana ado sǝm nǝ̀ na, amur amǝnia yì agir ka? Ɓǝ̀ Ɓakuli ka nda atà sǝm ngga, yana ɓwe nǝ̀ lo arǝ sǝm?† 32 Ɓakuli ka girban nǝ Muni ɗàng, pà Muni ace sǝm kat! Sǝ ɓǝ̀ pà Muni ace sǝm ngga, pà nǝ̀ gandǝ pa sǝm ɓoro nǝ agir gbal kat re?‡ 33 Yana ɓwe na nǝ̀ wuli aɓwana mǝnana Ɓakuli tària ka? Kǝ ɓwa pà kàm ɗàng! Acemǝnana Ɓakuli nǝ́ ɓamúrì nǝ̀ cia sǝ à duk amǝ'cauɓoarna!§ 34 Yana ɓwe na ado kasǝkiyi ɓashi amur sǝm? Yesu Kǝrǝsti na le, yì ɓwa mǝnana yi wú, sǝ lo nǝ yilǝmu, nda a bù-mǝlì mala Ɓakuli, kǝ zǝmba ace sǝm ngga le? 35 Sǝ, yana nǝ̀ gau sǝm sǝnǝa earcearǝu mala Kǝrǝsti? Tanni na nǝ̀ tsǝk ka le, ko do mǝkwane, ko pàtanni, ko nzala na, ko tǝ̀r na, ko kum ɓamuru aɓa ká-mǝɓane na, ko a na raka, lú na le? 36 Kǝla mǝnana Malǝmce na ka,

&lt;&lt;Nda aceò, we

Mǝtalabangŋo

sǝ sǝm nggǝ sǝn tanni,

a koya pwari ka,

mǝnana nǝ̀ kánǝban a lú ka.

Sǝm ado ka sǝm nda

kǝla anzur mǝnana

à nǝ̀ nggá pwangi

myalia ka.&gt;&gt;*

37 Awo! Aɓalǝ amǝnia yì agir kat ka, sǝm kútì amǝ'limurǝm, nǝ bu Kǝrǝsti mǝnana earce sǝm ngga! 38 Ən earǝna nǝi a ɓabumam ama kǝgìr pà nǝ̀ gau sǝm sǝnǝa earcearǝu mala Ɓakuli ɗàng. Ko ɓǝ̀ lú na, ko àwá, ko amǝturonjar, ko arǝcandǝa mala akukwar, ko ɓǝ̀ ya rǝcandǝa nani ka, à kārǝa à nǝ̀ gau sǝm ɗàng. Ko ɓǝ̀ agir mǝnana à kǝ kumban a nza man, ko a nza mǝno nǝ̀ yiu ka, 39 ko agir mǝnana a kùli, andǝa mǝnana atà nzali ka, à karǝ ɗang. Kǝgìr pà kàm aɓa ɓanza man, mǝnana nǝ̀ gandǝ gau sǝm sǝnǝa earcearǝu mala Ɓakuli, mana aɓa Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm ngga ɗàng.

9

Ɓakuli andǝ aɓwana male

1 Mim ngga mǝsǝcau nda ǝn nggǝ na aɓa Kǝrǝsti ka. Giu-ɓabumam mǝnana Bangŋo Mǝfele nda ginggiyi nǝi ka, kǝ lǝmdǝam ama kàngkàng nyir na ǝn nakiyi ka ɗang ɓǝn na wun nǝma 2 mǝ ndanǝ bumkiɗikea kǝ̀rkǝ́r andǝ pi mala ɓabum koya pwari 3 ace aɓwana mem, amǝ'eambǝam aɓa nggūrǝu ka. Ən earǝna ɓǝà suem, ko ɓǝà gau sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti, ɓǝ̀ mǝno ka nǝ̀ kánǝia ɓǝà kum amsǝban ngga. 4 Yia ka à nda ka amǝ'kàu mala Isǝrayila; Ɓakuli tárìa ɓǝà duk amuna male; Ɓakuli lǝmdǝ gulo male kǝla Ɓakuli a bania. Kùrcau andǝia, sǝ pea wia Nggurcau male. Pea wia peri mala ɓa-ndàmǝgule andǝ apacau male. 5 A Ibǝrayim, andǝ Yakupu, andǝ Ishaku ka à nda ka keà mǝnana nǝ bania sǝ tàu ɓǝlban aɓa nggūrǝu mala Kǝrǝsti pur ka. Ɓwangsǝban mǝnana málá male pà kàm raka ɓǝà pè Ɓakuli mǝnana nda amur aɓwana kat ka! Ɓǝ̀ do anggo.

6 Ado ka mǝ nda rǝ na ama Ɓakuli ka gandǝ lùmsǝ pàcau male aban Isǝrayila ɗàng le? Awo pa anggo ɗàng, acemǝnana aɓwana mǝnana à ɓǝlia a Isǝrayila ka, kat sǝ à nda ka ɓwana mala Ɓakuli ɗang! 7 Sǝ ɗǝm ngga aɓwana nda mǝnana kat teà pur nǝ ban Ibǝrayim, sǝ à nda ka amuna mala Ɓakuli ka ɗàng. Ɓakuli ka bangŋǝni Ibǝrayim ama, &lt;&lt;Aɓa Ishaku sǝ amǝ'keò mǝnana ǝn po cau acea ka, à nǝ̀ puro.&gt;&gt;* 8 Mǝnia ka lǝmdǝ ama amuna mǝnana à ɓǝlia aɓa nggūrǝu a tàu mala Ibǝrayim ngga, à nda mǝnana à nda ka muna mala Ɓakuli ka ɗàng. Kǝ amuna mǝnana à ɓǝlia atàcau mala kùrcau mala Ɓakuli ka, à nda ka mǝnana à súrǝ̀ia kǝla amǝkau mala Ibǝrayim ngga. 9 Ani sǝ Ɓakuli bang pàcau male aban Ibǝrayim: &lt;&lt;Pǝlǝa mǝnia nǝ̀ yia kàr ka, mǝ nǝ nyare, sǝ Saratu nǝ̀ ɓǝl muna-ɓwabura.&gt;&gt;†

10 Sǝ mǝno nda nǝmurǝì ɗàng, Rabeka gbal ka ɓǝl amuna-burana ɓari. Sǝ amǝno yì amuna ka tárrià mwashat, yì kà-sǝm Ishaku. 11-12 Sǝ lang Rabeka málá nǝ̀ gbáshí amǝnia yì apasa ka, Ɓakuli ne wi ama, &lt;&lt;Muna-dǝmba nǝ̀ do aɓata ɓwamǝkyauwe.&gt;&gt;‡ Ɓakuli bang mǝnia ka kaniama à nǝ̀ ɓǝlia, sǝ kaniama à nǝ̀ súrǝ̀ mǝɓoarne ko mǝɓane ka. Mǝnia ka lǝmdǝ ama Ɓakuli ka, nda rǝ pak gìr mǝnana ɓabumi kànì nǝ̀ pè ka, twal a tite; pa ace ɓè kǝgìr mǝnana amuna mǝnia pak ka ɗàng, nda ace gìr mǝnana Ɓakuli earce sǝ twal ka. 13 Kǝla mǝnana Malǝmce na ama, &lt;&lt;Yakupu ka ǝn earǝna ce, sǝ Isǝwa ka ǝn ɓinǝna mǝsǝì.&gt;&gt;§

14 Sǝ aman sǝ sǝm nǝ̀ bang amur mǝno? Ɓakuli ka pak mǝɓike le? Awo! Pak mǝɓike ɗàng! 15 Acemǝnana Ɓakuli banggi Musa ama,

&lt;&lt;Mim ngga, mǝ nǝ lǝmdǝ

ɓwamuru aban ɓwa mǝnana

mǝ nǝ lǝmdǝì wi ɓwamuru ka.

Sǝ mǝ nǝ sǝn mǝsǝswatǝr

mala ɓwa mǝnana kat mǝ nǝ

sǝn mǝsǝswatǝr male ka.&gt;&gt;*

16 Ace mani ka, Ɓakuli na twalkiyi ɓwa mǝnana nǝ̀ lǝmdǝì wi ɓwamuru ka. Sǝ twalban male ka kǝ kpata gìr mǝnana aɓwana earce ko à ɓariki pe ka ɗàng. 17 Aɓa Malǝmce ka, Ɓakuli banggi Murǝm mala amǝ Masar ama, &lt;&lt;Ən dumsǝo a buno-murǝm, ace lǝmdǝ rǝcandǝa mem a ɓālǝo, sǝ ɓanza kat ɓǝ̀ ok ce lullǝam.&gt;&gt;† 18 Ace mani ka, Ɓakuli kǝ lǝmdǝ ɓwamuru male amur ko yana eare nǝ̀ lǝmdǝì ɓwamuru ka, sǝ kǝ candǝmúr ɓwa mǝnana eare nǝ̀ candǝmúrí ka.

Bumlulla andǝ ɓwamuru
mala Ɓakuli

19 Sǝ anggo ka, wun nǝ̀ gandǝ nam ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ ko man kat ka nda a bu Ɓakuli, sǝ yì nda gingginǝi ka, ace mana sǝ kǝ sǝn mǝɓane arǝ acauɓikea ma'sǝm più? Yana ɓwe nda ɗe nǝ̀ gandǝ ɓinǝ kàne male?&gt;&gt; 20 Sǝ a nda yana, we ɓwapǝndǝa, yì mǝnana awu nǝ pǝlǝcau a kun Ɓakuli ka? &lt;&lt;Gìr mǝnana à pè nǝ́ pa ka, nǝ̀ gandǝ banggi ɓwa mǝnana pè ka ama, &lt;Palang sǝ a pem ani&gt; le?&gt;&gt;‡ 21 Mǝɓaki-ankwaring ngga, pà nǝ́ rǝcandǝa mǝnana nǝ̀ ɓak nkwaring ace túró mǝgule andǝ nkwaring ace koya túró nani ka, aɓa ɗuro-dǝɓang mǝ'mwashati re?

22 Anggo gbal, ɓǝ̀ Ɓakuli earce ka, nǝ̀ gandǝ ukki bumlulla male amur aɓwana, sǝ nǝ̀ lǝmdǝ rǝcandǝa male. Sǝa ma yì ka, pak munyi nǝ gandǝrǝu nǝ aɓwana mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ lǝmdǝia wia bumlulla ka, yia mǝnana à dupî ká kìɗìkì ka. 23 Pak munyi ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ kume mǝnana ndakam aɓa gulo male ace aɓwana mǝnana ɓwamuria ka, yia amǝnana akdǝmba tàriá ɓǝà kum kāmbe mala ɓoarɓwa male ka. 24 Sǝm nda ka mǝno yì aɓwana tàr sǝm ace ɓwamuru ka, sǝm mǝnana tunǝ sǝm aɓalǝ amǝ Yahudi, sǝ aɓalǝ aɓwana mala acili anzali gbal ka. 25 Kǝla mǝnana bang aɓa Malǝmce mala Hosiya ama:

&lt;&lt;Aɓwana mana

amem na raka,

mǝ nǝ tunǝia ama,

&lt;Aɓwana mem.&gt;

Aɓwana mǝnana

ǝn earcea raka,

mǝ nǝ tunǝia ama,

&lt;Aɓwana mem mǝnana

ǝn earkiyi acea raka.&gt; &gt;&gt;§

26 Ɗǝm ngga,

&lt;&lt;Aban mana à banggia wia

ɗiɗyal ama,

&lt;Wun nda ka aɓwana

mem raka,&gt;

àkǝ̀ banì sǝ à nǝ̀ tunǝia ama,

&lt;Amuna mala Ɓakuli

mǝyilǝmui.&gt; &gt;&gt;*

27 Ishaya ɓua ace amǝ Isǝrayila ama:

&lt;&lt;Ko ɓǝà na ama

làkkì mala amǝ Isǝrayila

ka nda kǝla sala a kun

nggeamùr ka,

kǝ bǝti aɓalǝia nda

à nǝ̀ kum àwá ka.

28 Ɓakuli ka nǝ̀ yia sulǝ

ɓashi male mǝnana

kasǝni ka puppup amur ɓanza.

Banì pà nǝ̀ sau ɗang,

nǝ̀ yia pe tsuk-tsuk.&gt;&gt;†

29 Kǝla mǝnana Ishaya ak dǝmba bang ama:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ Mǝtala Abangŋo

nyingma sǝm amǝkau raka,

ɓǝ́ sǝm dumǝna kǝla

amǝ Sodom,

ɓǝ́ sǝm pǝlǝna kǝla

amǝ Gomora.&gt;&gt;‡

Ɓinǝ earnǝ cau mala Isǝrayila
arǝ Cau Amsǝban

30 Sǝ aman sǝ sǝm bangŋa? Aɓwana mala acili anzali mǝnana à kǝ kpata Nggurcau mala Ɓakuli raka, Ɓakuli nyesǝnia à pǝlǝna amǝ'cauɓoarna a baní, atàcau mala gūliarǝu malea arǝ Kǝrǝsti. 31 Sǝ amǝ Isǝrayila, mǝnana à ɓariki kǝ̀rkǝ́r à nǝ̀ kpata Nggurcau mǝnana ɓǝ́ nǝ̀ kánǝia aɓa kum do cauɓoarna aban Ɓakuli ka, ko à kumi ɗàng. 32 Palang ado sǝ à gandǝ kume ɗàng? À gandǝ kume ɗàng acemǝnana à kpate aɓa gūlì arǝ Ɓakuli ɗang, yia ka à gūlì amur ɓariki malea arǝ agir mǝnana à pea ka. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à annda amur &lt;&lt;Tali annda&gt;&gt; ka.§ 33 Kǝla mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce ama:

&lt;&lt;Sǝni, mǝ ndya ǝn nggǝ

tsǝk muna-tali a Siyona,

mǝnana nǝ̀ tsǝk aɓwana

à nǝ̀ anndǝ́ ka,

andǝ nggea-tali mǝnana

nǝ̀ cia à nǝ̀ kpa ka.

Sǝa ma ɓwa mǝnana é

gūlì a rǝi ka,

pà nǝ̀ kum kǝsǝkya ɗang.&gt;&gt;*

10

1 Wun amǝ'eambǝam, ɓabumam andǝ zǝmba mem aban Ɓakuli ka, nda ace amǝ Isǝrayila ɓǝà kum àwá. 2 Mǝ nda rǝ nakunia aɓa mǝsǝcau ama yia ka à ndanǝ bumpina arǝ kpata Ɓakuli, sǝ bumpina malea ka, pa aɓa sǝlǝe ɗàng. 3 Acemǝnana yia ka à bwalta njargula mǝnana Ɓakuli akiyina aɓwana nǝi ɓǝà duk amǝ cauɓoarna a baní ka ɗàng, sǝ ɗǝm ngga à kutia kwakita malea yì njar mala kum akban aban Ɓakuli, nǝ ɓariki malea arǝ bwal Nggurcau. Ace mani ka, à pa ɓamuria arǝ njar mala Ɓakuli mǝnana kǝ pǝlǝna aɓwana nǝi ɓǝà duk amǝ'cauɓoarna ka ɗàng. 4 Kǝrǝsti ka yi malǝna túró mala nê mǝnana Ɓakuli pà Nggurcau ace ka. Ace mǝno ka aɓwana mǝnana kat à earnǝi à paɓamuria a baní ka, à nyesǝnia amǝ'cauɓoarna na aban Ɓakuli.

Amsǝban ngga nda ace ko yana ka

5 Amur njar mala do mǝ'cauɓoarna a ban Ɓakuli, mǝnana à kumnggiyi nǝ bwal Nggurcau ka, Musa gilǝ ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat kpata Nggurcau lùmsǝ agir mǝnana kat nzongcau male na ka, ɓwe nda nǝ̀ kum yilǝmu ka.&gt;&gt;* 6 Sǝ ɓwa mǝnana pàɓamuru male aɓa gūlì arǝ Kǝrǝsti nda yinǝi wi kum akban aban Ɓakuli ka, pà nǝ̀ ɗiban a ɗenyicau male ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ eau a kùli, ace mǝnana nǝ̀ nggá sulǝ Kǝrǝsti a nzali ka&gt;&gt; ɗàng?† 7 Pà nǝ̀ ɗiban gbal ama, &lt;&lt;Yana nǝ̀ sulǝo a tà-nzali, ace mǝnana nǝ̀ nggá loasǝ Kǝrǝsti a ɓembe ka&gt;&gt; ɗàng?‡

8 Cau mala Amsǝban mǝnana à nǝ̀ kumi nǝ gūlì arǝ Kǝrǝsti, mana nda cau mǝnana sǝm nggǝ hamnǝi ka, pà kuko ɗàng. Yàle Malǝmce mala Ɓakuli ka bang ama: &lt;&lt;Ceì ka nda a bano tù, nda a mburkuno, sǝ nda a ɓabumo.&gt;&gt;§ 9 Ɓǝ̀ awu nǝ bang nǝ kúno ama, &lt;&lt;Yesu ka Mǝtalabangŋo na,&gt;&gt; sǝ a nǝ earnǝi nǝ mǝsǝcau a ɓabumo ama Ɓakuli loasǝi a ɓembe ka, a nǝ kum amsǝban. 10 Acemǝnana nǝ ɓabum sǝ ɓwa nǝ̀ eare nǝ̀ pà ɓamúrì aban Kǝrǝsti, sǝ aɓa pě anggo ka Ɓakuli angŋǝni mǝ'cauɓoarna na; sǝ ɗǝm ngga nǝ kûn sǝ ɓwa nǝ̀ bang paɓamuru male aban Kǝrǝsti, sǝ aɓa pě anggo ka kumǝna amsǝban. 11 Kǝla mǝnana Malǝmce na ka, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat paɓamuri a baní ka, pà nǝ̀ nu kǝsǝkya ɗang.&gt;&gt;* 12 Aɓa mǝnia ka kǝgìr gakkita ɓwa Yahudi andǝ ɓwa mǝnana ɓwa Yahudi na raka ɗàng. Yia kat ka, à ndanǝ Mǝtalabangŋo mwashat mǝnana nda Mǝtalabangŋo amur aɓwana kat, sǝ atsǝkbu male mǝnana nyangsang ngga kǝ soapia aɓwana mǝnana kat à kǝ warinǝ ɓua malea a baní ka. 13 Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga: &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat kǝ ɓua a ban Mǝtalabangŋo kǝ tunǝ lullǝ Mǝtalabangŋo ka, nǝ̀ kum amsǝban.&gt;&gt;†

14 Sǝama lang sǝ à nǝ̀ tunǝi ɓǝ̀ amsǝia, yi mǝnana ɓǝà pa ɓamuria a baní raka? Sǝ lang sǝ à nǝ̀ paɓamuria a baní, yi mǝnana à malaká ok kǝcau amurí raka? Sǝ lang sǝ à nǝ̀ ok cau amurí, yi mǝnana kǝɓwa hambia wia ce raka? 15 Sǝ lang sǝ aɓwana nǝ̀ hamnǝ cau, yi mǝnana Ɓakuli túriá raka? Kǝla mǝnana à gilǝì ka: &lt;&lt;Yiu mala aɓwana mǝnana à kǝ hamnǝ Cau Amsǝban ngga gìr mǝɓoarne na kǝ̀rkǝ́r!&gt;&gt;‡

16 Sǝama aɓwana kat sǝ ak man yì Cau Amsǝban ngga ɗàng. Acemǝnana Ishaya, mǝɓangnǝa mala Ɓakuli nǝ ɓamur rǝì ka, bang ama: &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, ya ɓwa na earnǝ cau mana sǝm hamnǝi ka?&gt;&gt;§ 17 Ace mani ka, paɓamuru ka kǝ yiu aɓa ok cau mala Ɓakuli, yì Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti mǝnana à hamnǝi ka.* 18 Sǝ ǝn ɗiban nǝma: nggearǝì ka, à ok ce re? E, à ongŋǝna. Malǝmce ka bang ama:

&lt;&lt;Cau ka angŋǝna ɓanza kat,

acau malea kutikina arǝ aban,

kya bwal masǝlǝata ɓanza.&gt;&gt;†

19 Sǝ ǝn nggǝ ɗiban ɗǝm nǝma: &lt;&lt;Nggearǝì ka, amǝ Isǝrayila bwalta ce re? E, à bwalte, acemǝnana a nza mala Musa ka, Ɓakuli bang ama,

&lt;&lt;Mǝ nǝ tsǝa,

wun nǝ̀ pak mɓali arǝ aɓwana

mǝnana à karǝ kǝgìr raka.

Mǝ nǝ tsǝa,

bum wun nǝ lúllô,

arǝ cili anzali mǝnana

à súrǝ̀ kǝgìr raka.&gt;&gt;‡

20 Ɗǝm ngga Ishaya nacau nǝ rǝcandǝa ama,

&lt;&lt;Aɓwana mǝnana

à altam raka,

à nda à kumam ngga.

Ən lǝmdǝ ɓamúràm

aban aɓwana mǝnana

à ɗìcem raka.&gt;&gt;§

21 Sǝ amur amǝ Isǝrayila ka, Ɓakuli na ama,

&lt;&lt;Ən mǝn abuam

aɓa pwari kat

ace ak amǝnia yì

amǝ'mgbikiru

andǝ amǝ'murcandǝa&gt;&gt; ka.*

11

Ɓwamuru mala Ɓakuli
amur Isǝrayila

1 Ən ɗiban ama, nggearǝì ka, Ɓakuli ginǝna aɓwana male lè? Awo, ginǝia ɗàng! Nggearǝ mim nǝ ɓamur rǝàm ngga, mǝ nda ɓwa Isǝrayila, mǝkà Ibǝrayim, a tàu mala Benjami. 2 Awo, ko bǝti, Ɓakuli ginǝ aɓwana male mǝnana tària a tita ɓanza ka ɗàng. Ɓalǝ wun kasǝ mbo arǝ ɓua mala Iliya aban Ɓakuli amur amǝ Isǝrayila? Na ama, 3 &lt;&lt;Mǝtalabangŋo, à walna-lú ka amǝ'ɓangnǝa mô, sǝ à arkina aban-peri mò; kǝ mǝ nda nǝmurǝam ǝn ueo ka, sǝ à ndo à kǝ alta yilǝmem gbal ka.&gt;&gt;* 4 Sǝ a man sǝ Ɓakuli pǝlǝ wi ɗe? Ne wi ama, &lt;&lt;Mǝ ndanǝ aɓwana á-tongno-nong-ɓari (7,000) mǝnana à ɓunbî Ba'al† raka.&gt;&gt;‡ 5 Kǝ nda anggo yalung, aɓwana nda kam kpokyak mǝnana ɓwamuru mala Ɓakuli tària ka. 6 Sǝ ɓǝ̀ nda ace ɓwamuru mala Ɓakuli ka, lǝmdǝ ama pà ace atúró-ɓoarna mǝnana aɓwana pàk ka ɗàng. Ɓǝ̀ ana raka, ɓǝ́ ɓwamuru mala Ɓakuli ka pà nǝ̀ duk ɓwamuru ɓafo ɗàng.

7 Sǝ ado ka mana sǝm bang le? Ani sǝ ce pa, bangula amǝ Isǝrayila ka, à kum ɓwamuru mala Ɓakuli mǝnana à alkiyite ka ɗàng. Aɓwana aɓalǝia mǝnana Ɓakuli tària ka, à nda à kum ngga. Acilia ka ɓabumia tǝra, à mgbikiru arǝ tunǝban mala Ɓakuli. 8 Kǝla mǝnana Malǝmce na ka,

&lt;&lt;Ɓakuli cia a ntulo

mǝdǝmbǝre,

peà wia amǝsǝu mǝnana

à pà nǝ̀ sǝnban ɗang,

andǝ akiru mǝnana

à pà nǝ̀ okban raka,

bà yalung.&gt;&gt;§

9 Nyar ɗǝm ngga Dauda na ama,

&lt;&lt;Likiali malea ɓǝ̀

dupia wia gir'swárban

aban ká kpa aɓa gbǝ́lî,

ɓǝ̀ dupia wia tali annda,

sǝ ɓǝà kum mǝɓane

mana kārǝa rǝia ka!

10 Pǝndǝa ɓǝ̀ gìr amǝsǝia,

ace mǝnana ɓǝà kǝa

sǝnban ɗang,

sǝ ɓǝà ueo aɓata

dǝmbǝrya mala

atanni malea,

málá male pà kàm ɗàng.&gt;&gt;*

Aɓwana mǝnana amǝ
Isǝrayila na raka
à kum amsǝban

11 Ən ɗiban ɗǝm nǝma, nggearǝ annda mǝnana amǝ Isǝrayila annda sǝ à kpa ka, à kpana anggo à pà nǝ̀ lo re? Awo, pà anggo ɗàng! Atà cau mala cauɓikea malea ka, amsǝban yina aban aɓwana mala acili anzali mana amǝ Isǝrayila na raka, ace mǝnana yia amǝ Isǝrayila ka ɓǝà dum nǝ mɓali arǝ amǝno yia ɓwana ka. 12 Pě mǝɓane mala amǝ Isǝrayila, mana à ginǝki amsǝban mana Ɓakuli yinǝia wia nǝi ka, yinǝì ɓanza kume. Sǝ aɓwana arǝ acili anzali gbal ka à kumǝna àwá, atàcau mala kpa malea, yia amǝ Isǝrayila ka. Ɓǝ̀ nda anggo ka, ɗenyi nǝ ulang gulo mala atsǝkbu mǝnana à nǝ̀ yiu amur ɓanza, ace nyare malea, yia amǝ Isǝrayila kat aban Ɓakuli ka!

13 Mǝ nda rǝ na wun cau ado, wun aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Acemǝnana mǝ nda mǝ'mishan mana à tasǝam aban wun ngga, ǝn nggǝ gusǝlǝce túró mem. 14 Aɓa mǝno anggo ka, ǝn nggǝ earce nǝma, ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝ pa ka, mǝ nǝ tsǝk amǝ Isǝrayila, aɓwana mem aɓa nggūrǝu, ɓǝà dum nǝ mɓali mala kum gìr mana wu ndanǝi ka, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn amsǝ aɓwana aɓalǝia. 15 Ɓǝ̀ ginǝban mǝnana Ɓakuli ginǝia ka, yinǝ amsǝban aban acilia aɓwana a ɓanza ka, lang sǝ ea nǝ̀ pa? Nǝ̀ duk pa yilǝmu aban aɓwana mǝnana à wuna ka!

16 Ibǝrayim andǝ acilia akáu mana a pwarian ngga, Ɓakuli tària à duk amale. Anggo gbal sǝ amǝkea nǝ̀ pa, à nǝ̀ duk a mala Ɓakuli. Kǝla mǝnana ɓǝ̀ dyar bǝredi andǝa kǝringni ka mǝfele na ka, ɓwannè gbal ka nǝ̀ do mǝfele na. Sǝ ɓǝ̀ anlerǝ nggun ngga amǝfele na ka, nggearǝ abuí gbal ka amǝfele na.

17 Ɓakuli ginǝkina pas atà amǝ Yahudi kǝla mǝnana à kǝ kpalǝki abu nggun ngga. Sǝ wun aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, wun mǝnana Ɓakuli angŋǝna wun ngga, wu nda kǝla abu-nggun mùrú-bondo mǝnana à zwaɓia arǝ nggun mùrú-ɓala ka. Wu angŋa ban came mala aɓea bu-nggun mǝnana à kpalǝkia arǝ nggun-mùrú-ɓala ka. Ace mani ka, wu ongŋǝna banɓoarna tsǝkbu mala Ɓakuli mǝnana pa ace Ibǝrayim andǝ amǝkè ka. 18 Acemani ka, wu kǝa nggori ace zwaɓi mǝnana à zwaɓi wun, wu akban came mala abu-nggun mǝnana à kpalǝkia ka ɗàng. Wu nda mǝnana wu bwalkiyi nlerǝ nggun ngga ɗàng, nlerǝ nggun nǝ̀ bwalkiyi wun.

19 Sǝ wun ngga, wun nǝ̀ na ama, &lt;&lt;E, abu-nggun ngga à kpalǝkia ace mǝnana ɓǝà zwaɓiǎm arǝì ka.&gt;&gt; 20 E, mǝnia ka mǝsǝcau na, à kpalǝki abu nggun mǝno ace ɗwanyi paɓamuru malea nǝ mǝsǝcau aban Kǝrǝsti. Sǝ pǝlǝa à zwaɓi wun acemǝnana wu pà ɓamur wun ngga. Sǝ paɓamuru ma'wun ɓǝ̀ kǝa tsǝk wun, wu dum nǝ twàlɓamúrû ɗang, wu dum nǝ ɓanggi Ɓakuli. 21 Sǝ ɓǝ̀ Ɓakuli ka kpalǝki abu nggun mǝnana a lo andǝ nggun ngga, sǝ nǝ wun mǝnana à zwaɓi wun nǝ zwaɓio ka le?

22 Wu sǝn pěmǝɓoarne andǝ ɓinǝce mǝɓane mala Ɓakuli. Ɓashi male ka nda hakǝrak arǝ aɓwana mǝnana à pàk mǝɓane ka, sǝ wun ngga kǝ pakka wun mǝɓoarne, ɓǝ̀ wu lidǝmba aɓa pěmǝɓoarne male ka. Ɓǝ̀ ana raka, wun gbal ka nǝ̀ kpali wun. 23 Sǝ ɓǝ̀ amǝ Isǝrayila nǝ̀ ɗeki mgbikiru malea, à nǝ̀ paɓamuria ka, à nǝ̀ nyare à nǝ̀ zwaɓia ɗǝm, acemǝnana Ɓakuli ka ndanǝ rǝcandǝa nǝ̀ nyesǝia, nǝ̀ lanzǝia arǝ nggun mǝnana à kasǝia arǝì ka. 24 A masǝlǝate ka, wun aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila na raka, wu nda kǝla abu-nggun mùrú-bondo mǝnana à kasǝia, à yì zwaɓia arǝ nggun mùrú-ɓala, mǝnana ɓoaro ɓǝà pè anggo raka. Sǝ amǝ Isǝrayila ka, à nda kǝla nggun-mùrú-ɓala; sǝ pà nǝ̀ kwanbi Ɓakuli ɗang, mana nǝ̀ nyesǝia, kǝla abu-nggun mǝnana à kasǝia ka, nǝ̀ cia ɗǝm a ban came malea ka.

Ɓwamuru mala Ɓakuli
amur aɓwana kat

25 Wun amǝ'eamrǝarǝu, Ən nggǝ earce ɓǝ̀ wu súrǝ̀ mǝnia yì cau mana nda aɓa sǝmbǝrǝa ɗiɗyal sǝ adyan ngga, Ɓakuli pusǝni a banfana ka, ace mǝnana wu kǝa dum nǝ twàlɓamúrû raka. Murcandǝa mǝnia yipì amǝ Isǝrayila ka, nǝ̀ nggá malâ, ɓǝ̀ làkkì mala aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila na raka, mǝnana à nǝ̀ kum amsǝban mala Ɓakuli, yi lúmsǝ̀nà ka. 26 Sǝ ɓǝ̀ mǝno yi pángŋǝ̀nà anggo ka, amǝ Isǝrayila kat ka à nǝ̀ kum àwá. Kǝla mǝnana Malǝmce na ka:

&lt;&lt;Mǝ'amsǝban ngga,

nǝ̀ pur a Urǝshalima;

nǝ̀ pǝlǝ múr amǝ Isǝrayila

ɓǝà purî ɓá ɗwanyi

súrǝ̀ Ɓakuli.

27 Sǝ mǝnia ka nǝ̀ duk

kùrcau mem sǝnǝia ama,

mǝ nǝ twalia wia ban

acauɓikea malea.&gt;&gt;†

28 Acemǝnana amǝ Isǝrayila ɓinǝce Cau Amsǝban ngga, à dumǝna aɓibura mala Ɓakuli, sǝ mǝno ka, nda ace ɓoaro ma'wun, wun aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila na raka. Sǝ atàcau mala twalban mala Ɓakuli mǝnana tàr akeâ ɓǝà duk aɓwana male ka, kǝ earcea più. 29 Ɓakuli ka, kǝ nggaɗi bumi arǝ aɓoro male aban aɓwana, mana nǝ̀ ea arǝia ɗǝm ngga ɗàng, sǝ aɓwana mana tunǝia sǝ tària ka, pà nǝ̀ ginǝkia ɗàng. 30 Ɗiɗyal ka, wun aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila na raka, wu nda ka amǝ mgbikiru aban Ɓakuli; sǝ adyan ngga wu kumǝna ɓwamuru, acemǝnana amǝ Isǝrayila lǝmdǝì Ɓakuli mgbikiru ka. 31 Yia amǝ Isǝrayila a dyan ngga, à nda ɓá mgbikî Ɓakuli kiru, sǝ kǝla mana Ɓakuli lǝmdǝa wun ɓwamuru ka, yia gbal ka, à nǝ̀ kum ɓwamuru. 32 Ɓakuli ka, tsǝk aɓwana kat aɓata kùrban mala mgbikiru, ace mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ɓwamuru male aban koyana le ka.

Ɓwangsǝban aban Ɓakuli

33 E, gulo mala kume mala

Ɓakuli, andǝ sǝlǝe,

andǝ súrǝè male ka,

kǝgìr pà kàm à nǝ̀ kànì arǝì ɗàng!‡

Yana nǝ̀ gandǝ mǝngi ɓalǝ

anê male!

Yana ɓwe nǝ̀ gandǝ súrǝ̀

anjar male!

34 &lt;&lt;Yana súrǝ̀ ɓabum

Mǝtalabangŋo?

Yana ɓwe nǝ̀ gandǝ

pè wi kwarkiru?&gt;&gt;§

35 &lt;&lt;Sǝ yana ɓwe pè

Ɓakuli kǝgìr,

mǝnana kǝ earce ɓǝ̀ Ɓakuli

mbwe ka?&gt;&gt;*

36 Agirbunda kat ka,

à pur nǝ baní,

sǝ nǝ rǝcandǝa male

sǝ agir kat pa,

sǝ à nda ace gulo male.

Gulo kat ka,

ɓǝ̀ duk male,

masǝlǝate pà kàm ɗàng!

Ɓǝ̀ do anggo.

12

Túró mala amǝkwaɗi aban
Ɓakuli andǝ aɓwana

1 Ace mani ka, wun amǝ'eambǝam, ǝn nggǝ ɓuakia rǝ wun, nǝ ɓwamuru mala Ɓakuli, wu pa rǝwun aban Ɓakuli, kǝla gìr'nkila mǝyilǝmui, mǝnana wun nǝ̀ duk amale, sǝ nǝ̀ pwasǝbumi ka. Mǝnia ka nda peri ma'wun mǝɓafoe a baní.* 2 Wu kǝa kpata ɓealu andǝ kúncau mala mǝnia yì ɓanza ka ɗàng. Wu ɗeki Ɓakuli ɓǝ̀ nggaɗi wun nǝ tsǝk ɗenyicau ma'wun ɓǝ̀ duk bǝshe. Anggo sǝ wun nǝ̀ gandǝ súrǝ̀ nê mala Ɓakuli, mǝnana mǝɓoarne na, andǝ mǝnana nǝ̀ duk gir'a a baní, sǝ nda pepè ka.

3 Nǝ ɓwamuru mǝnana à pam ngga, ǝn nggǝ banggi koyan atà wun ngga, ɓǝ̀ kǝa twal ɓamúrì kǝ̀rkǝ́r ɓǝ̀ kútì bancame male ɗàng. Ɓǝ̀ ɗenyicau mala koya ɓwa ka, ɓǝ̀ karǝ arǝ paɓamuru male mǝnana Ɓakuli pe wi ka. 4 Kǝla mǝnana nggùnrǝu ka abare nda pas, sǝ koya bare ka túró male nda ɗàng ngga,† 5 anggo, aɓa Kǝrǝsti ka, sǝm mǝnana sǝm nda pas ka, sǝm dumǝna nggūrǝu mwashat, sǝ sǝm nda ace rǝarǝ sǝm.‡ 6 Sǝm ndanǝ aɓoro ɗàngɗáng aɓa ɓwamuru mǝnana Ɓakuli pa sǝm ngga. Ɓǝ̀ mò yì ɓoro nda na gì Ɓakuli ka, pè a njarì mǝnana karǝ arǝ paɓamuru mò ka.§ 7 Ɓǝ̀ pakkia aɓwana túró nda mò yì ɓoro ka, wú kǝ pê aɓa mǝsǝcau. Ɓǝ̀ mò ka kanigir na ka, wú kǝ kania aɓwana gìr. 8 Ɓǝ̀ mò ka ɓakɓabum aɓwana na ka, wú kǝ pak túró ɓakɓabum. Ɓǝ̀ pàbù nda mò yì ɓoro ka, wú kǝ pê nǝ ɓabumo mwashat. Ɓǝ̀ mò ka túró lidǝmba nǝ aɓwana na ka, wú kǝ pê nǝ ɓabumpina. Sǝ ɓǝ̀ lǝmdǝ ɓwamuru nda mò ka, wú kǝ lǝmdǝí nǝ banɓoarnado.

Do mala mǝkpata Ɓakuli
aɓa earcearǝu

9 Earcearǝu ka, ɓǝà pè nǝ mǝsǝcau. Wu ginǝki ɓealɓikea, sǝ wu bwal gìr mǝnana mǝɓoarne na ka kàngkàng. 10 Wu earce rǝarǝ wun nǝ earceban mǝ'mǝsǝcau nì. Ɓǝ̀ ban ɓoara wun arǝ pe rǝarǝ wun gulo. 11 Ce wu duk amǝnkundǝr, amǝ'ɗwanyi rǝɓǝla arǝ túró ɗang, wu duk amǝ bumpina aɓa pakki Mǝtalabangŋo túró nǝ ɓabum wun kat. 12 Wu dum nǝ banɓoarnado aɓa tsǝkɓalǝu ma'wun; wu dum nǝ munyi aɓa tanni; wu do aɓa pak hiwi koya pwari.* 13 Wu kǝ gau gìr ma'wun ace bwalia aɓwana mala Ɓakuli mǝnana à nda aɓa tǝle ka; wu do nǝ ɓealu mala ak abǝri.

14 Wu tsǝki aɓwana mǝnana à kǝ pa wun tanni ka bù; wu tsǝkia wia bù, ce wu suia ɗàng.† 15 Wu pak banɓoarnado wunǝ aɓwana mǝnana à kǝ pak banɓoarnado ka; wu ɓua wunǝ aɓwana mǝnana à kǝ ɓua ka. 16 Wu do aɓa dotarǝu mala amǝ'eamrǝarǝu; wu kǝa twal ɓamur wun ɗàng; wu dum nǝ earce kpapi ɓamuru wunǝ aɓwana mǝnana acili aɓwana twali à pà kun ɓe kǝgìr raka. Wu kǝa twali kǝla wu kútì aɓwana nǝ sǝlǝe ɗàng.

17 Ce wu nyesǝî kǝ ɓwa ɓealɓikea ace ɓealɓikea ɗang. Wu pak gìr mǝnana nǝ̀ lǝmdǝì aɓwana kat pěmǝɓoarne ma'wun ngga.‡ 18 Ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝ pa ka, wu do aɓa dorǝpwala wunǝ aɓwana kat.§ 19 Wun amǝ'eambǝam mǝnana ǝn earkiyicea ka, wu kǝa pak mǝɓane a kun mǝɓane mǝnana à pakka wun ngga ɗàng. Wu nyinggi Ɓakuli mbwe tangnakusǝu aɓa ɓashi male. Acemǝnana Mǝtalabangŋo bang aɓa Malǝmce ama,

&lt;&lt;Mbweban a kúnì ka

mem na,

mǝ nǝ mbwe.&gt;&gt;*

20 A kun mani, kǝla mana Malǝmce na ka,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓio-mǝbura nda

aɓa nzala ka,

pe wi girlina;

ɓǝ̀ mǝsamur wali ka,

pe wi mùr ɓǝ̀ nu.

Aɓa pě anggo ka,

a nǝ rambi wi

nkalang-bǝsa

mǝ earke a mùrí.&gt;&gt;†

21 Wu kǝa eari ɓealɓikea ɓǝ̀ limurǝm amur wun ɗàng, wu limurǝm amur ɓealɓikea nǝ pěmǝɓoarne.

13

Pagulo aban aɓwana mana
a cia amur wun ngga

1 Ko ya ɓwa ka ɓǝ̀ nyesǝ ɓamúrì aɓata aɓwana mǝnana à pea wia gara yálban ngga, acemǝnana ɓekǝ gara-murǝm pà kàm mǝnana pur nǝ ban Ɓakuli raka ɗàng; sǝ aɓwana mǝnana à bwalkiyi gara-murǝm ado ka, Ɓakuli nǝ̀ cia.* 2 Acemani ka, ɓwa mǝnana kat mgbicau a rǝia ka, ndarǝ mgbicau arǝ gir mǝnana Ɓakuli nǝ̀ kwakite ka. Sǝ aɓwana mǝnana kat à mgbicau a rǝia ka, à nǝ̀ nunbi ɓamuria ɓashi. 3 Ayálban ngga à cia ace pa ɓangciu aban aɓwana mǝnana à kǝ pak mǝɓoarne ka ɗàng, she aban amǝ'ɓealɓikea. Ɓǝ̀ a kǝ́ earce ama a pà nǝ dum nǝ ɓangciu a rǝia raka, pak gìr mǝnana mǝɓoarne na ka, sǝ yia ka à nǝ̀ ɓwangsǝo. 4 Amǝ'yálmúrû ka, aɓwana na mǝnana Ɓakuli nǝ̀ cia ace pakko gir mǝɓoarne ka. Sǝ ɓǝ̀ a kǝ́ pak mǝɓane ka, dumǝna púp ɓangciu nǝ̀ pakko, acemǝnana à pania wia rǝcandǝa mala pàtanni. Yia ka amǝtúró na mǝnana Ɓakuli cia ace pea amǝ pak mǝɓane tanni ka. 5 Ace mani ka, wu pà ɓamur rǝ wun aɓatea. Ko ɓǝ̀ pà ace ɓanggi kum pàtanni raka, wu pè ace mǝnana ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa mak wun raka.

6 Ɗǝm ngga, nda gìr mǝnana tsǝa sǝ wu kǝ mbwe boalo-cemi ka, acemǝnana yia ayálban ngga Ɓakuli nǝ̀ cia aɓa túró, sǝ boalo ka nda mǝnana nǝ̀ bwalia kam ɓǝà pà rǝcandǝa andǝ bumia arǝ túró mǝnana à pakkiyi kat ka. 7 Wu pea aɓwana kat, agir mǝnana à kǝ kpani atà wun ngga: wu pea wia boalo-cemi mala ɓamur rǝ wun andǝ boalo-cemi mala agirkuma ma'wun. Wu kǝ lǝmdǝia wia gusǝlǝban andǝ pagulo kat.†

Lǝmdǝì arǝu earcearǝu

8 Wu kǝa eare ɓǝ̀ kǝɓwa kpata wun tangna nǝ kǝgìr ɗàng, she earcearǝu mǝnana dumǝna púp wun nǝ̀ lǝmdǝia rǝ wun ngga. Ɓwa mǝnana kǝ earce ɓi mǝ'murkala ka, lùmsǝ̀nà Nggurcau mala Ɓakuli.‡ 9 Anzongcau mǝnana ama, &lt;&lt;Kǝa nongnǝ ɓwa mana wu al rǝ wun wunǝi raka ɗàng.&gt;&gt; &lt;&lt;Kǝa wal-lú ɗàng.&gt;&gt; &lt;&lt;Kǝa iun'í ɗang.&gt;&gt; &lt;&lt;Kǝa sham gìr mala ɓwa ɗàng,&gt;&gt;§ andǝ aɓea mǝnana kat à ndakam ngga, à nda à kpapia aɓa nzongcau mwashat ama, &lt;&lt;Earce ɓio mǝ'murkala kǝla mǝnana a earce ɓamúrò ka.&gt;&gt;* 10 Earcearǝu pa nǝ̀ pakki kǝɓwa mǝɓane ɗàng. Acemani ka, ɓwa mǝnana ndanǝ earcearǝu arǝ aɓwana ka, nda rǝ lùmsǝ anzongcau mǝnana kat aɓa Nggurcau mala Ɓakuli ka.†

11 Dumǝna púp wun nǝ̀ pak anggo, acemǝnana wu sùrǝ́nà rǝ nza mǝnia sǝm nda aɓalǝi ka. Pwari pàngŋǝ̀nà mǝnana wun nǝ̀ loapi ntulo ka, acemǝnana amsǝban ma'sǝm yina ado tù, amur mǝnana sǝm tita pana ɓamur sǝm nǝi ka.‡ 12 Dù málá nǝ̀ malâ; ban málá nǝ̀ kwaro. Ɓǝ̀ sǝm nying pakki agir mala pǝndǝa, ɓǝ̀ sǝm oasǝ agirmunǝo mala tǎlaban.§ 13 Ɓǝ̀ sǝm dukdo ɓealu ɓoarnsari kǝla aɓwana mǝnana à nda aɓa tǎlaban mala pwari ka. Pà aɓa nukiagir ko wal wale, andǝ kiɗiki mala nonggi nǝ rǝarǝu ko alta banɓoarnado mala pakki agir kǝsǝkya, andǝ munǝki-amunǝo ko mɓali ka ɗàng.* 14 A kún mani ka wu oasǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti arǝ wun, sǝ wu kǝa kánǝ ɗenyicau ma'wun arǝ alita nggūrǝu njar mala loasǝ anpel male ɗàng.†

14

Kǝa ɓashì mǝ'eambo ɗàng

1 Mǝkwaɗi mǝnana pànǝ rǝcandǝa aɓa paɓamuru male aban Ɓakuli raka, wu é, sǝ wu kǝa kutia makgìr andǝi amur agir mǝnana aɓwana kat sǝ à eare amurí raka ɗàng. 2 Paɓamuru mala ɓeɓwa ka, eari wi ɓǝ̀ li gìr mǝnana kat sǝni girlina na ka, sǝ ɓwa mǝnana gatti aɓa paɓamuru male ka, kǝ mbúgir na likiyi ka. 3 Ɓwa mǝnana kǝ li koya gìr ka, ɓǝ̀ kǝa ɓǝsǝki ɓwa mǝnana kǝ li raka ɗàng. Sǝ ɓwa mǝnana gbal kǝ li koya gìr raka, ɓǝ̀ kǝa ɓǝsǝki ɓwa mǝnana kǝ li ka ɗàng; acemǝnana Ɓakuli ka, angŋǝnia yia kǝm.* 4 Sǝ a nda yan, mǝnana a nǝ ɓashì mǝtúró-ɓala mala ɓeɓwa ka? Mǝtúró-ɓala ka mǝtala-ɓala male na nǝ̀ kasǝi ɓashi mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ kpa ko came male ka. Sǝ yì ka, nǝ̀ kum kusǝu-came, acemǝnana Mǝtalabangŋo nǝ̀ gandǝ tsǝì ɓǝ̀ came.

5 Ɗǝm ngga, ɓeɓwa kǝ twal ɓè pwari nǝ gulo amur acilia apwari, sǝ ɓeɓwa ka kǝ twal apwari kat ka à nda mwashat. Koyan ngga ɓǝ̀ sǝlǝ ama ko ɓǝ̀ mǝye na twalo a sǝne male ka, ɓǝ̀ kpate anggo. 6 Aɓwana mǝnana à gusǝlǝ ɓe pwari ace peri aban Mǝtalabangŋo ka, à pa anggo ace pe Mǝtalabangŋo gulo. Aɓwana mǝnana à nǝ̀ gandǝ li koya ulang girlina nani ka, à pè ace gusǝlǝ Mǝtalabangŋo, acemǝnana à kǝ pakki Ɓakuli yàwá ace girline. Sǝ aɓwana mǝnana à ɓinǝ li aɓea girlina ka, à pa anggo gbal, ace pe Mǝtalabangŋo gulo, andǝ pak yàwá aban Ɓakuli. 7 Kǝɓwa pà aɓalǝ sǝm mǝnana dupî ɓamúrì, ko a na raka, nǝ̀ wuki ɓamúrì ka ɗàng. 8 Ɓǝ̀ sǝm ndanǝ yilǝmu ka, nda ace gusǝlǝ Mǝtalabangŋo, sǝ ɓǝ̀ sǝm wu gbal ka, nda ace gusǝlǝ Mǝtalabangŋo. Lǝmdǝ ama, ko sǝm ndanǝ yilǝmu, sǝ ko sǝm wu ka, sǝm nda ka mala Mǝtalabangŋo.

9 Nda àkǝ̀ ce mǝnia sǝ Kǝrǝsti wú, sǝ lo nǝ yilǝmu, acemǝnana ɓǝ̀ duk Mǝtalabangŋo amur aɓwana mǝnana à wuna ka, andǝ aɓwana mǝnana à ndanǝ yilǝmu ka. 10 Sǝ we ado ka, palang sǝ a kǝ ɓashì mǝ'eambo? Palang sǝ a kǝ nyesǝ mǝ'eambo ɓà? Sǝm kat ka, sǝm nǝ̀ nggá came a ɓadǝm buno-ɓashi mala Ɓakuli.† 11 Malǝmce bang ama,

&lt;&lt; &lt;Mǝtalabangŋo kǝ na ama,

Kǝla mǝnana kàngkàng

mǝ ndakam nǝ yilǝmu ka,&gt;

&lt;koya nkūnu ka,

nǝ̀ ɓun a ɓadǝmbam,

sǝ koya lasǝu ka

nǝ̀ bang ama

Mǝ nda Ɓakuli.&gt; &gt;&gt;‡

12 Mǝno ka lǝmdǝ ama ko yana atà sǝm ngga, nǝ̀ bǝl kúni nǝ ɓamúrì aban Ɓakuli.

Kǝa tsǝk mǝ'eambo
ɓǝ̀ anndǝ ɗang

13 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm nying ɓashì rǝarǝ sǝm. Ɓoaro male ka, ɓǝ̀ sǝm twali a ɓabum sǝm ama pà sǝm nǝ̀ pak ɓè kǝgìr mǝnana nǝ̀ tsǝki amǝ'eamrǝarǝu gìr-annda, ko nǝ̀ tamsǝia aɓa kwaɗi malea ka ɗàng.§ 14 A dotārǝú mem sǝnǝ Mǝtalabangŋo Yesu ka, ǝn yi sǝlǝa, sǝ ǝn earna ama, kǝ girlina pa kàm mǝnana mǝɓane na nǝ ɓamúrì ka ɗàng; sǝama ɓǝ̀ ɓwa sǝni sǝ na ama girlina ka ɓoaro ɓǝ̀ li raka, a baní ka dumǝna mǝɓane. 15 Ɓǝ̀ a tsǝk mǝ'eambo sǝ banɓiki wi nǝ girlina mǝnana a li ka, lǝmdǝ ama a kǝ pak gìr aɓa earcearǝu ɗang. Kǝa eare girlina mǝnana a kǝ li ka, ɓǝ̀ tsǝk mǝ'eambo mǝnana Kǝrǝsti wú ace ka, ɓǝ̀ kiɗiki ɗàng! 16 Kǝa nying gìr mǝnana a twali mǝɓoarne na ka, ɓǝ̀ aɓwana na mǝɓane amurí ɗàng.* 17 Acemǝnana Domurǝm mala Ɓakuli ka, cau mala liki agirlina andǝ nuki agir na ɗàng. Nda ace do nǝ cauɓoarna, andǝ dorǝpwala, andǝ banɓoarnado aɓa Bangŋo Mǝfele. 18 Ɓwa mǝnana kat kǝ pakki Kǝrǝsti túró nǝ ulang mǝnia yì ɓealu ka, nǝ̀ kum akban mala Ɓakuli, sǝ aɓwana nǝ̀ earnǝi gbal.

19 Acemani ka, ɓǝ̀ sǝm ɓariki arǝ pakki agir mǝnana à nǝ̀ yinǝ dorǝpwala andǝ dotarǝu mala ɓak rǝarǝ sǝm ngga.† 20 Wu kǝa kiɗiki túró mala Ɓakuli nǝ cau mala girlina ɗang. Agirlina kat ka amǝɓoarne na, sǝ ɓoaro ɓǝ̀ ɓwa li girlina mǝnana nǝ̀ tsǝk ɓeɓwa ɓǝ̀ kpa aɓa cauɓikea ka ɗàng. 21 Nǝ̀ ɓoaribanì wu nying li nyama ko nu mùr-ɓǝlanggun anap, ko pàk koya gìr nani mǝnana kat nǝ̀ tsǝk mǝ'eambo nǝ̀ kpa aɓa cauɓikea ka.

22 Ace mani ka, ɓǝ̀ ko mana sǝ nda gìr mǝnana a earnǝi amur amǝno yì agir ka, ɓǝ̀ do anre wun wunǝ Ɓakuli. Tsǝkbu mala Ɓakuli na amur ɓwa mǝnana panǝ múr-halǝkya arǝ pak gìr mǝnana sǝlǝna ama nda pepè ka ɗàng. 23 Sǝ ɓwa mǝnana ɗenyicau male kǝ tuti arǝ li gìr, sǝ kutia li gìrnî ka, pàngŋǝ̀nà cauɓikea, acemǝnana mǝno yì pě male ka, pà nǝ ɓabum mala kpata gìr a njar mala Ɓakuli ɗang, sǝ gìr mǝnana kat ɓwa pè, sǝ ɓabumi eari wi ama gìrnî ka nda pepè a ɓadǝm Ɓakuli raka, cauɓikea na.

15

Wu pwasǝbum aɓwana

1 Sǝm mǝnana sǝm ndanǝ rǝcandǝa ka, ɓoaro ɓǝ̀ sǝm bwalì aɓwana mǝnana à gatti ka,* cè sǝm lǝmdǝ earce ɓamuru ɗang. 2 Koyan aɓalǝ sǝm ngga ɓǝ̀ kǝ̀ ɗenyinǝ ɓi mǝ'murkala, sǝ ɓǝ̀ kǝ̀ pakki wi mǝɓoarne mǝnana nǝ̀ loasǝi aɓa paɓamuru ka. 3 Ko nggearǝ Kǝrǝsti ka dukdo pwasǝbum ɓamúrì ɗàng. Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga, &lt;&lt;Asangban mala aɓwana mǝnana à sangŋo ka, We Ɓakuli, à sulǝna amuram.&gt;&gt;† 4 Agir mǝnana à gilǝia kat aɓa Malǝmce ɗiɗyal ka, à gilǝia ace kwarkir sǝm, ace mǝnana nǝ́ gandǝrǝu andǝ ɓakɓabum mana sǝm nǝ̀ kùmô aɓa cau mala Malǝmce ka, sǝm nǝ̀ dumnǝ tsǝkɓalǝu.‡

5 Sǝ Ɓakuli mǝnana pākiyi gandǝrǝu andǝ girikiban ngga, ɓǝ̀ pà wun ɓabum dotarǝu arǝarǝ wun, wu kǝ kpata ulang pe mala Kǝrǝsti Yesu. 6 Sǝ anggo ka, wun atarǝ wun kat ka, wun nǝ̀ ɓwangsǝ Ɓakuli, yì Tár Mǝtala sǝm Kǝrǝsti Yesu, nǝ giu mwashat.

Cau Amsǝban ace aɓwana
mala anzali kat

7 Acemani ka, wu ak rǝarǝ wun, kǝla mǝnana Kǝrǝsti ak wun ngga, ace mǝnana mǝnia ka, nǝ̀ yinǝì Ɓakuli gulo. 8 Mǝ nda aban bangga wun ama, túró mala Kǝrǝsti mǝnana yi pak ka, pè ace amǝ Yahudi ace lǝmdǝ ama Ɓakuli ka mǝ'mǝsǝcau na arǝ apacau male mǝnana pa a ban akeâ ka. 9 Ɗǝm ngga Kǝrǝsti pak túrè ace mǝnana aɓwana mala acili anzali ka, à nǝ̀ ɓwangsǝ Ɓakuli ace ɓwamuru male. Malǝmce ka bangŋǝna ama,

&lt;&lt;Ace mǝnia ka

mǝ nǝ ɓwangsǝo

aɓalǝ aɓwana mala

acili anzali.

Mǝ nǝ tùki anggyal

ɓwangsǝ lùllǝò.&gt;&gt;§

10 Malǝmce ɗǝm ngga bang ama,

&lt;&lt;Wun aɓwana mala

acili anzali,

wu pàk-banɓoarnado

atarǝ wun,

wunǝ aɓwana mala Ɓakuli.&gt;&gt;*

11 Nyar ɗǝm ngga bang ama,

&lt;&lt;Wun aɓwana mala

acili anzali kat,

wu ɓwangsǝki Mǝtalabangŋo.

Wun aɓwapǝndǝa kat,

wu ɓwangsǝkì!&gt;&gt;†

12 Ɗǝm ngga, Ishaya bang ama,

&lt;&lt;Mǝkà Jeshi nǝ̀ yiu;

nǝ̀ yia duk murǝm,

amur aɓwana mala acili anzali.

Aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila

na raka,

à nǝ̀ tsǝk ɓalǝia arǝì.&gt;&gt;‡

13 Ɓǝ̀ Ɓakuli mǝpà tsǝkɓalǝu lùmsǝ wun nǝ banɓoarnado, andǝ dorǝpwala aɓa paɓamuru ma'wun a baní, ace mǝnana ɓǝ̀ wu lùmsǝ nǝ tsǝkɓalǝu nǝ bu rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele.

Túró Mishan mala Bulǝs
aban aɓwana arǝ anzali

14 Wun amǝ'eambǝam, mim nǝ ɓamúràm ngga ǝn sǝlǝna nǝma wu lùmsǝ̀nà nǝ pe mǝɓoarne, wu ndanǝ sǝlǝ kat, wun nǝ̀ gandǝ kania rǝwun gìr. 15 Mim aɓa cauterǝa mǝnia ka, ǝn bangga wun cau bwāng amur aɓea gir, ɓangciu pa arǝàm ɗàng, ace kasǝɓalǝ wun. Ən gilǝ mǝnia ka ace ɓwamuru mala Ɓakuli mǝnana lǝmdǝàm sǝ twalám 16 mǝ duk mǝtúró mala Kǝrǝsti Yesu aban aɓwana mala acili anzali ka. Ɓakuli twalam ace mǝnana mǝ paktúró kǝla pǝris, aban hamnǝ bǝsa Cau Mǝɓoarne male. Sǝ aɓa mǝno anggo ka aɓwana mala acili anzali ka ɓǝà duk ɓoro mǝnana gir'a na aban Ɓakuli, yia aɓwana mǝnana Bangŋo Mǝfele tàrnia ace Ɓakuli ɓǝà duk amale ka.

17 Acemani ka, ǝn nggǝ nggori nǝ Kǝrǝsti Yesu aɓa túró mem aban Ɓakuli. 18 Amurí ka, ǝn nggori nǝ kǝgìr ɗàng, shekǝ gìr mǝnana Kǝrǝsti pè nǝ buam aban yinǝ aɓwana mala acili anzali, aban okî Ɓakuli nǝ cau mǝnana ǝn hamnǝi andǝ túró mǝnana ǝn pe aɓalǝia ka. 19 Amur mǝno ka, mǝ nǝ nggori nǝ agir-ndǝlǝki andǝ agir-gyambǝliban mǝnana Kǝrǝsti pea aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo mala Ɓakuli ka. Anggo sǝ ǝn hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti puppup aɓa gya mem kat, twal a Urǝshalima kya bwal a Ilirikum. 20 Mǝnia ka nda cau mǝnana ǝn twal a ɓabumam ngga, ɓǝ̀ ǝn hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti a ban mǝnana à malaká oe kam raka, ace mǝnana mǝ ngga ɓakɓa amur kusǝɓǎ mala ɓekǝ ɓwa ɗàng. 21 Sǝ, kǝla mǝnana à gìlǝì aɓa Malǝmce ka:

&lt;&lt;Aɓwana mǝnana

à malaká banggia wia

cau male raka,

à nǝ̀ sǝn mǝsǝcau male,

sǝ aɓwana mǝnana

à malaká ok raka,

à nǝ̀ bwalte.&gt;&gt;§

22 Ɓafo ka, ǝn gandǝ kum dǝmbǝu ǝn yiu aban wun ɗàng, acemǝnana mǝ nda aban hamnǝ cau arǝ amǝnia yì abân ngga.

Bulǝs tsǝa a ɓabumi nǝ̀ ká a Roma

23 Adyan ngga, ɓè kǝgìr uekàm mǝnana mǝ nǝ pè a bu ka anzali mǝnia ka ɗàng. Sǝama mǝ ndanǝ ɗenyi a ɓabumam arǝ apǝlǝa pas nǝma mǝ nǝ yiu aban wun. 24 Ən kanìna mǝ nǝ pǝlǝa aban wun, ɓǝ̀ mǝ nǝ kutio aban ká a Sǝpen ngga. Mǝ nǝ sǝn wun, yàle wun nǝ̀ tsǝktam aban ká a banì, anzǝm mǝnana ǝn dumǝna a ban wun zuku ka. 25 Sǝ ado ka, mǝ nda amur njar aban ká Urǝshalima nǝ gbasha aban amǝkpata Yesu mǝnana a banì ka. 26 Acemǝnana amǝkpata Ɓakuli mǝnana a Masǝdoniya andǝ Akaya ka, à pa ɓoro nǝ banɓoarnado, ɓǝà kya peǎ amǝ'tǝ̀r mǝnana à nda aɓalǝ amǝkpata Ɓakuli a Urǝshalima ka. 27 Banɓoaria wia nǝ pâ mǝnia yì ɓoro ka, acemǝnana à sǝlǝna ama dumǝnia wia kǝla tangna mǝnana à nǝ̀ mbwe ka. Sǝ ɓǝà aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, à yì kum kāmbe atà amǝ Yahudi aɓalǝ atsǝkbu aɓa bangŋo ka, dumǝnia wia gbal ama ɓǝà pàkki amǝ Yahudi túró nǝ agirkuma malea. 28 Ɓǝ̀ ǝn pana mǝnia yì boalo, ǝn lumsǝna túró mǝɓoarne malea, sǝ ɓǝ̀ mǝ nǝ ká a Sǝpen ngga, mǝ nǝ kyangye mǝ nǝ sǝn wun peatu. 29 Ən sǝlǝna nǝma ɓǝ̀ mǝ nǝ yiu aban wun ngga, mǝ nǝ yinǝà wun nǝ tsǝkbu mǝgule mala Kǝrǝsti.

30 Ən nggǝ zǝmba wun, wun amǝ'eambam, aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti sǝ nǝ earcearǝu mǝnana Bangŋo kǝ pa ka, wu bwalàm nggàm aɓa pakhiwi nǝ ɓabum wun kat aban Ɓakuli acem. 31 Wu pakhiwi ama, ɓǝ̀ ǝn apî túró mǝɓike mala amǝ mgbikiru aɓa nzali Yahudi. Wu pakhiwi ɗǝm ama amǝkpata Ɓakuli mǝnana a Urǝshalima ka, ɓǝà kum ɓabum ak ɓoro mǝnana ǝn nggǝ kánǝia wia nǝi ka. 32 Anggo, nǝ eare mala Ɓakuli, mǝ nǝ yiu aban wun nǝ banɓoarnado mǝgule, sǝ sǝm nǝ̀ do atarǝ sǝm kat nǝ bumpwasǝa. 33 Adyan ngga, yì Ɓakuli, mǝtala dorǝpwala ɓǝ̀ do atà wun. Ɓǝ̀ do anggo.

16

Makkiakun

1 Ən nggǝ lǝmdǝ mǝ'nggaula sǝm Fibi aban wun, acemǝnana yì ka, mǝ bwalturo ɓá ndahiwi na a Sǝnkǝriya. 2 Wu gingsǝi, wu é aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo, kǝla mǝnana ɓoaro ɓǝà pakki mǝkpata Ɓakuli ka. Wu bwalì wi kàm aɓa gìr mǝnana kat nǝ̀ pàktǝle ka. Acemǝnana yì ka, nggea gbasha mǝgule na aban ɓwapǝndǝa a là, sǝ nggearǝ mim ngga pàngŋǝ́nàm mǝɓoarne.

3 Ən nggǝ tasǝ makkun mem a ban Pǝrisǝla andǝ Akila, aɓeam amǝtúró, a ban túró mala Kǝrǝsti Yesu. 4 Yia ka à pà yilǝmia, ɓǝ́ à wuna acem. Ən pakkia wia yàwá. Nggearǝ mim nǝmurǝam ɗàng, a'ikǝlisiya kat mala acili anzali, à kǝ pakkia wia yàwá.

5 Wu makki Ikǝlisiya mǝnana kǝ kpapi a ɓala malea ka kûn.

Wu makki Epenetus, gyajam mem mǝnana ǝn earkiyi ace raka kûn. Yì ka, nda ɓwa mǝnana tita ak Kǝrǝsti a bu-nzali Asiya ka.

6 Wu makki Maryamu kûn, yi mǝnana pak túró kǝ̀rkǝ́r ace wun ngga.

7 Wu makki Andǝronikus andǝ Juniya kûn, aɓǝla mem mǝnana sǝm nda a ndàkurban sǝnǝia ka. Yia ka, amǝ'mishan súrǝ̀ia pepè, sǝ yia ka, à akàm dǝmba ak Kǝrǝsti.

8 Wu makki Ampǝliyatus kûn, ɓwa mem aɓa kpata Mǝtalabangŋo.

9 Wu makki Urǝbanus kûn, ɓi sǝm mǝtúró mala Kǝrǝsti, andǝ Sǝtakis gyajam mem mǝgule.

10 Wu makki Apele kûn, yì ɓwa mǝnana à mwamǝni sǝ à earǝna nǝ paɓamuru male aɓa Kǝrǝsti ka.

Wu makki amǝ ɓala mala Aristobulus kûn.

11 Wu makki ɓǝla mem, Hirǝdiyon kûn.

Wu makki aɓwana mala Mǝtalabangŋo mǝnana a ɓala mala Narkisus ka, kûn.

12 Wu makki Tǝrafena andǝ Tǝrafosa, amamǝna mǝno à pakki Mǝtalabangŋo túró kǝ̀rkǝ́r ka kûn.

Wu makki Pasis kûn yi ɓiam mǝnana ǝn earkiyi ace raka, sǝ yì ɗǝm ngga ɓwama na mǝnana pakki Mǝtalabangŋo túró nǝ rǝcandǝa male kat ka.

13 Wu makki Rufus kûn, yi mǝnana Mǝtalabangŋo tàrì ɓǝ̀ duk male ka. Wu makki nggè kûn, acemǝnana yì ka, bwalǎm kǝla muni gbal.

14 Wu makki Asǝnkǝritus, andǝ Filigon, andǝ Hamis, andǝ Patrobas, andǝ Hamas andǝ amǝ'eambia mǝnana abania ka kûn.

15 Wu makki Filologus, andǝ Juliya, andǝ Nerius andǝ mǝ'nggaule, andǝ Olimpas andǝ acilia amǝkpata Ɓakuli mǝnana abania ka kûn.

16 Wu makkia rǝ wun kûn, nǝ kur rǝarǝu mala amǝkpata Ɓakuli.

Amǝkwaɗi mǝnana arǝ a'ikǝlisiya mala Kǝrǝsti kat à kǝ makka wun kûn.

Masǝlǝata amakkiakun
mala Bulǝs

17 Ən nggǝ zǝmba wun ɗǝm, wun amǝ'eambǝam, wu tsǝkmǝsǝ wun arǝ aɓwana mǝnana à kǝ yinǝ gakkya aɓalǝ wun, sǝ à nǝ̀ tsǝk wun a ɓwarki tanjar, nǝ akanìgìr mǝnana à nda ɗàng andǝ mǝnana à kania wun ngga. Wu nyia zak, ce wu sung abania ɗàng! 18 Acemǝnana à ulang aɓwana mǝno ka, à pà aban pakki Mǝtala sǝm Kǝrǝsti túró ɗang, túró nzal kunia nda à nakiyi ce ka. Nǝ kunɓoarna andǝ nacau mǝɓuɓɓuki sǝ à kǝ ɓosǝki ɗenyicau mala aɓwana mǝnana à súrǝ̀ kǝgìr raka. 19 Ɓwapǝndǝa kat ongŋǝna ce okiru ma'wun, sǝ ban kǝ ɓoaram ace mani. Ən nggǝ earce nǝma wu duk amǝ sǝlǝe arǝ gir mǝnana mǝɓoarne na, sǝ ɓǝ̀ wu dum nǝ ɗwanyicau-arǝǔ arǝ gir mǝnana mǝɓike na ka.

20 Ɓakuli mǝ pà dorǝpwala ka malanǝ̀ parki Shetan aɓa kusǝ wun.*

Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Yesu Mǝtala sǝm do atà wun.

21 Timoti, ɓiam mǝtúró, kǝ makka wun kûn. Anggo gbal sǝ Lukiyus, andǝ Jasǝn, andǝ Sosipata, aɓǝla mem, à kǝ makka wun kûn.

22 Mim Tatiyus, mǝnana ǝn gilǝì Bulǝs mǝnia yì cauterǝa aban ká aban wun ngga, ǝn nggǝ makka wun kûn, kǝla mwashat atà amǝkpata Mǝtalabangŋo.

23 Gayus, ɓwa mǝnana ǝn sulǝo a ɓala male, sǝ a ɓala male sǝ amǝkpata Ɓakuli mana akani kǝ̀ kpapi ka, kǝ̀ makka wun kûn.

Arasǝtus, mǝ'tsǝk boalo mala nggea-là, andǝ mǝ'eam sǝm Kwartus, à kǝ makka wun kûn.

24 [Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Yesu Kǝrǝsti Mǝtala sǝm, do atà wun. Ɓǝ̀ do anggo.]†

Masǝlǝata hiwi nǝ
ɓwangsǝkiban

25 Ɓǝ̀ sǝm pè Ɓakuli gulo! Acemǝnana nǝ̀ gandǝ tsǝk wun, wu nǝ̀ cam nǝ rǝcandǝa aɓa paɓamuru ma'wun, kǝla mǝnana ǝn nggǝ hamnǝi aɓa Cau Amsǝban ngga. Mǝnia yì cau amur Yesu Kǝrǝsti ka, yi lǝmdǝ kane mala Ɓakuli, yì kane male mǝnana à sǝmbǝrǝ ce ɓara-ɓara. 26 Sǝ adyan ngga, mǝnia yì kane ka, amalǝmce mala amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana à gilǝia ka, à yì pusǝna ce a banfana. Ado ka, aɓa nê mala Ɓakuli mǝnana tè malkiyi raka, mǝnia yì cau ka à yì bǝlǝna ɓālǝi aban acili akún mala ɓanza kat, à sùrǝ́nì, ace mǝnana yia gbal ka ɓǝà paɓamuria, ɓǝà kpate.

27 Aban kǝ Ɓakuli nǝmurǝì, mǝnana kǝ yì mwashat nda mǝsǝle kat ka, ɓǝ̀ gulo pa, nǝ bu Yesu Kǝrǝsti, málá male pà kàm ɗàng! Ɓǝ̀ do anggo.

* 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 26:16-18; Rom 15:17; Gal 2:7,9.

† 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 19:21.

‡ 1:16 1:16 Ɓalli gbal aɓa: Mar 8:38; 1Kor 1:18,24.

§ 1:17 1:17 nǝ̀ dumnǝ yilǝmu aɓa gūlì arǝ Ɓakuli: Ko: &lt;&lt;nǝ̀ dukdo gūlì arǝ Ɓakuli.&gt;&gt;

* 1:17 1:17 Ɓalli gbal aɓa: Hab 2:4.

† 1:21 1:21 Ɓalli gbal aɓa: Afi 4:17,18.

‡ 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:16-18; Atúró 17:29.

* 2:1 2:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:1; Luk 6:37.

† 2:6 2:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 62:12; Pas 24:12; Mat 16:27; 1Kor 3:8; 2Kor 5:10; Sǝn 22:12.

‡ 2:11 2:11 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 10:17; 2Kpa 19:7; Gal 2:6; Afi 2:9; Kol 3:25; 1Bit 1:17.

§ 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Rom 3:19; 1Kor 9:21.

* 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: Jem 1:22-23,25.

† 2:16 2:16 Ɓalli gbal aɓa: Ham 12:14; Rom 16:25; 1Kor 4:5.

‡ 2:24 2:24 Ɓalli gbal aɓa: Isha 52:5; Ezǝk 36:22.

§ 2:29 2:29 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 30:6.

* 3:4 3:4 Ɓalli gbal aɓa: Ang 51:4.

† 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Ang 14:1-3; 53:1-3.

‡ 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Ang 5:9.

§ 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Ang 140:3.

* 3:14 3:14 Ɓalli gbal aɓa: Ang 10:7.

† 3:17 3:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 59:7-8.

‡ 3:18 3:18 Ɓalli gbal aɓa: Ang 36:1.

§ 3:20 3:20 Ɓalli gbal aɓa: Ang 143:2; Gal 2:16.

* 3:22 3:22 Ɓalli gbal aɓa: Gal 2:16.

† 3:23 3:23 sǝm gattì doɓoarɓwa mala Ɓakuli ko &lt;&lt;sǝm nda kuko nǝ bancame mǝɓoarɓwe mala Ɓakuli mana kasǝa ace kum amsǝban ngga.&gt;&gt;

‡ 3:24 3:24 Ɓakuli nǝ ɓwamuru male ko: Ɓakuli nǝ ɓwamuru male, mǝnana mbwegìr pà arǝì raka.

§ 3:26 3:26 ɓǝà duk amǝ'cauɓoarna a baní: Ko &lt;&lt;ɓǝà esǝki acauɓikea malea mǝnana à ramba amúrià ka, ɓǝà kum akban a baní.&gt;&gt;

* 3:30 3:30 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 6:4; Gal 3:20.

* 4:3 4:3 Ɓalli gbal aɓa: Tite 15:6; Gal 3:6.

† 4:8 4:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 32:1,2.

‡ 4:10 4:10 kasǝni wi ɓate: Kasǝ-ɓatau aban amǝ Yahudi ka nda lǝmdǝ ama ɓwa ka mala Ɓakuli na.

§ 4:11 4:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:10,11.

* 4:13 4:13 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:4-6; 22:17,18; Gal 3:29.

† 4:14 4:14 Ɓalli gbal aɓa: Gal 3:18.

‡ 4:16 4:16 Ɓalli gbal aɓa: Gal 3:7.

§ 4:17 4:17 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:5.

* 4:18 4:18 Ɓalli gbal aɓa: Tite 15:5.

† 4:19 4:19 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:17.

‡ 4:25 4:25 ɓǝà pǝlǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk amǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli: Ko &lt;&lt;ɓǝà gilǝki dotarǝu ma'sǝm sǝnǝa Ɓakuli.&gt;&gt;

§ 4:25 4:25 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:4,5; 2Kor 5:21.

* 5:2 5:2 Ɓalli gbal aɓa: Afi 2:18; 3:12; Ib 10:19-20.

† 5:3 5:3 Ɓalli gbal aɓa: Rom 5:11; 2Kor 12:10; Jem 1:3.

‡ 5:12 5:12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 3:6; 1Kor 15:21-22; Rom 6:23; Jem 1:15.

§ 5:14 5:14 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:22,45.

* 5:17 5:17 amǝ yálmúrû ko &lt;&lt;amurǝma.&gt;&gt;

† 5:17 5:17 Ɓalli gbal aɓa: 2Tim 2:12; Sǝn 22:5.

‡ 5:20 5:20 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:7-8; Gal 3:19; 1Tim 1:14.

§ 5:21 5:21 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:23.

* 6:1 6:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 3:8; 6:15.

† 6:2 6:2 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:4,6; Gal 2:19; 1Bit 2:24.

‡ 6:4 6:4 Ɓalli gbal aɓa: Kol 2:12.

§ 6:5 6:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 4:10; Kol 2:12.

* 6:6 6:6 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:24; Kol 2:13.

† 6:7 6:7 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 4:1.

‡ 6:8 6:8 Ɓalli gbal aɓa: 2Tim 2:11.

§ 6:9 6:9 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 2:24; Sǝn 1:18.

* 6:11 6:11 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:4,6; Gal 2:19; 1Bit 2:24.

† 6:13 6:13 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:19; 7:5; 12:1.

‡ 6:14 6:14 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:2.

§ 6:16 6:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 6:24; Yoh 8:34; Rom 12:1.

* 6:23 6:23 Ɓalli gbal aɓa: Rom 5:12,21; Gal 6:7-8.

* 7:2 7:2 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 7:39.

† 7:4 7:4 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:2,11; Gal 2:19; Kol 1:22.

‡ 7:5 7:5 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:13,21; 8:8; Jem 1:15.

§ 7:7 7:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:17; Nggur 5:21.

* 7:10 7:10 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:5; Rom 10:5.

† 7:11 7:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 3:13.

‡ 7:15 7:15 Ɓalli gbal aɓa: Gal 5:17.

* 8:1 8:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 5:16.

† 8:2 8:2 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:45; Rom 6:14,18.

‡ 8:3 8:3 twal cauɓikea ko &lt;&lt;ace panzǝki rǝcandǝa mala cauɓikea amur sǝm.&gt;&gt;

§ 8:3 8:3 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 13:39; Ib 2:14; 7:18; 10:1-2; Filp 2:7.

* 8:4 8:4 Ɓalli gbal aɓa: Rom 3:31; Gal 5:16,25.

† 8:5 8:5 Ɓalli gbal aɓa: Gal 5:19-25.

‡ 8:6 8:6 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:21; 8:13,27; Gal 6:8.

§ 8:8 8:8 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:5.

* 8:9 8:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 3:16; 6:19; 2Kor 6:16; 2Tim 1:14.

† 8:10 8:10 Ɓalli gbal aɓa: Gal 2:20; Afi 3:17.

‡ 8:11 8:11 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:16; Yoh 5:21.

§ 8:13 8:13 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:6; Kol 3:5.

* 8:14 8:14 Ɓalli gbal aɓa: Gal 5:18.

† 8:15 8:15 Dàdá: nǝ kún Aramayik ka nda &lt;&lt;Abba.&gt;&gt;

‡ 8:15 8:15 Ɓalli gbal aɓa: Mar 14:36; Rom 9:4; Gal 4:5-7.

§ 8:17 8:17 Ɓalli gbal aɓa: Gal 3:29; 4:7; 2Kor 1:5,7; 2Tim 2:12; 1Bit 4:13.

* 8:18 8:18 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 4:17; Kol 3:4; 1Bit 5:1.

† 8:19 8:19 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 1:7,13; 1Yoh 3:2.

‡ 8:20 8:20 Ɓalli gbal aɓa: Tite 3:17-19; Ham 1:2.

§ 8:21 8:21 a bu kùrban mala kìɗìkì ko &lt;&lt;mala purî ɓá nsolo mala dupî ká lú andǝ rǝmbo.&gt;&gt;

* 8:23 8:23 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 1:22; 5:2,4; Gal 5:5.

† 8:24 8:24 Àkǝ̀ ɓá mǝnia yì tsǝkɓalǝu sǝ sǝm kum àwá. Ko &lt;&lt;À pà sǝm mǝnia yì tsǝkɓalǝu lang à amsǝ sǝm ngga.&gt;&gt;

‡ 8:27 8:27 Ɓalli gbal aɓa: Ang 139:1-2; Luk 16:15; Sǝn 2:23; Rom 8:6,34.

§ 8:29 8:29 angŋa dǝmba twalǝ̀nia ka: Ko &lt;&lt;angŋa dǝmba súrǝ́nia à nda ka male ka.&gt;&gt;

* 8:29 8:29 Ɓalli gbal aɓa: Rom 9:23; 11:2; 1Bit 1:2,20; Afi 1:5,11.

† 8:31 8:31 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:6.

‡ 8:32 8:32 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 3:16; Rom 4:25.

§ 8:33 8:33 Ɓalli gbal aɓa: Luk 18:7; Isha 50:8-9.

* 8:36 8:36 Ɓalli gbal aɓa: Ang 44:22.

* 9:7 9:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 21:12.

† 9:9 9:9 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:10.

‡ 9:11-12 9:11-12 Ɓalli gbal aɓa: Tite 25:23.

§ 9:13 9:13 Ɓalli gbal aɓa: Mal 1:2,3.

* 9:15 9:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 33:19.

† 9:17 9:17 Ɓalli gbal aɓa: Pur 9:16.

‡ 9:20 9:20 Ɓalli gbal aɓa: Isha 29:16; 45:9.

§ 9:25 9:25 Ɓalli gbal aɓa: Hos 2:23.

* 9:26 9:26 Ɓalli gbal aɓa: Hos 1:10.

† 9:28 9:28 Ɓalli gbal aɓa: Isha 10:22,23.

‡ 9:29 9:29 Ɓalli gbal aɓa: Isha 1:9.

§ 9:32 9:32 Ɓalli aɓa: 1Bit 2:6,8.

* 9:33 9:33 Ɓalli gbal aɓa: Isha 8:14; 28:16.

* 10:5 10:5 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:5.

† 10:6 10:6 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 30:13.

‡ 10:7 10:7 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 30:13.

§ 10:8 10:8 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 30:14.

* 10:11 10:11 Ɓalli gbal aɓa: Isha 28:16.

† 10:13 10:13 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:32.

‡ 10:15 10:15 Ɓalli gbal aɓa: Isha 52:7.

§ 10:16 10:16 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:1.

* 10:17 10:17 Ɓalli aɓa: Gal 3:2,5.

† 10:18 10:18 Ɓalli gbal aɓa: Ang 19:4.

‡ 10:19 10:19 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:21.

§ 10:20 10:20 Ɓalli gbal aɓa: Isha 65:1.

* 10:21 10:21 Ɓalli gbal aɓa: Isha 65:2.

* 11:3 11:3 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 19:10,14.

† 11:4 11:4 Ba'al: Mǝnia ka nda &lt;&lt;ɓakuli mǝ'nyirì.&gt;&gt;

‡ 11:4 11:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 19:18.

§ 11:8 11:8 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 29:4; Isha 29:10.

* 11:10 11:10 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:22,23.

† 11:27 11:27 Ɓalli gbal aɓa: Isha 59:20,21; 27:9; Ir 31:33,34.

‡ 11:33 11:33 kǝgìr pà kàm à nǝ̀ kànì arǝì ɗàng! Ko: maɗani pà kàm ɗàng.

§ 11:34 11:34 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:13.

* 11:35 11:35 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 41:11.

* 12:1 12:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:13,16,19; 1Bit 2:5.

† 12:4 12:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 12:12-14; Afi 4:4,16.

‡ 12:5 12:5 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 10:17; 12:20,27; Afi 4:25.

§ 12:6 12:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 7:7; 12:4-11; 1Bit 4:10-11.

* 12:12 12:12 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 1:14; Rom 5:2; 1Tas.

† 12:14 12:14 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:44; Luk 6:28.

‡ 12:17 12:17 Ɓalli gbal aɓa: Pas 20:22; 2Kor 8:21; 1Tas 5:15.

§ 12:18 12:18 Ɓalli gbal aɓa: Mar 9:50; Rom 14:19.

* 12:19 12:19 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18; Nggur 32:35; Ib 10:30.

† 12:20 12:20 Ɓalli gbal aɓa: Pas 25:21,22.

* 13:1 13:1 Ɓalli gbal aɓa: Tit 3:1; 1Bit 2:13-14; Pas 8:15; Yoh 19:11.

† 13:7 13:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 22:21; Mar 12:17; Luk 20:25.

‡ 13:8 13:8 Ɓalli gbal aɓa: Mat 22:39-40; Rom 13:10; Gal 5:14; Kol 3:14; Jem 2:8.

§ 13:9 13:9 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:13-15,17; Nggur 5:17-21.

* 13:9 13:9 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18.

† 13:10 13:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 22:39-40; Rom 13:8; Gal 5:14; Jem 2:8.

‡ 13:11 13:11 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:14; 1Tas 5:6.

§ 13:12 13:12 Ɓalli gbal aɓa: 1Yoh 2:8; Afi 5:11; 1Tas 5:8.

* 13:13 13:13 Ɓalli gbal aɓa: 1Tas 4:12; Gal 5:19-21.

† 13:14 13:14 Ɓalli gbal aɓa: Gal 3:27; 5:16.

* 14:3 14:3 Ɓalli gbal aɓa: Kol 2:16.

† 14:10 14:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:27; 2Kor 5:10.

‡ 14:11 14:11 Ɓalli gbal aɓa: Isha 45:23.

§ 14:13 14:13 Ɓalli gbal aɓa: Mat 7:1; 1Kor 8:13.

* 14:16 14:16 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 10:30.

† 14:19 14:19 Ɓalli gbal aɓa: Mar 9:50; Rom 12:18; 1Tas 5:11.

* 15:1 15:1 ɓoaro ɓǝ̀ sǝm bwalì aɓwana mǝnana à gatti ka ko &lt;&lt;ɓǝ̀ sǝm twalgàndǝá nǝ gatti mala amǝ'ɗwanyi rǝcandǝa.&gt;&gt;

† 15:3 15:3 Ɓalli gbal aɓa: Ang 69:9.

‡ 15:4 15:4 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:23-24; 1Kor 9:10; 2Tim 3:16.

§ 15:9 15:9 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 22:50; Ang 18:49.

* 15:10 15:10 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:43.

† 15:11 15:11 Ɓalli gbal aɓa: Ang 117:1.

‡ 15:12 15:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 11:10.

§ 15:21 15:21 Ɓalli gbal aɓa: Isha 52:15.

* 16:20 16:20 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 16:23; 2Kor 13:14; Gal 6:18; Filp 4:23; 1Tas 5:28; 2Tas 3:18; Sǝn 22:21.

† 16:24 16:24 Aɓea atà malǝmce mǝnana à gilǝia nǝ bu ka à nda à karǝ mǝnia ka.

1 Amǝ Korinti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Cauterǝa mǝdǝmbe mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ KORINTI

Mǝncau

Cautera Mǝdǝmbe mala Bulǝs aban ká a ban Amǝ Korinti ka, à gìlǝì ace gilǝki ɓá cau mala agir-yinǝ-tanni aɓa do kwaɗi andǝ paɓamuru, amǝnana à yì lo aɓa ikǝlisiya mana Bulǝs angŋa dǝmba tinate a Korinti ka. A bàkú mǝno ka, Korinti ka nggea-là mǝgule mala amǝ Gǝrik na sǝ nda ban-mǝgule mala bu-nzali Akaya aɓa nzali Roma.

Nggeamurǝmi bumpina mala mǝ'mishan ngga, nda amur atanni mala do gakitarǝu, andǝ do kiɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu aɓa ikǝlisiya, andǝ aɗikiaban amur acau mala pak-ɓwama andǝ doɓala, andǝ acau mala gir mǝnana ɓwa nǝ̀ sǝlǝa a ɓabumi ama nda mǝɓoarne, andǝ kpata nzongcau mala ikǝlisiya, andǝ aɓoro mala Bangŋo Mǝfele, andǝ lǝmdǝ earcearǝu, andǝ lo a ɓembe. Nǝ sǝne mǝlime sǝ yì ka, lǝmdǝ lang sǝ Cau Amsǝban kǝ nacau amur amǝnia yì agir ka.

Amur acau

Mǝncau1:1-9

Do gakitarǝu aɓa ikǝlisiya1:10--4:21

Do kiɗiki mala nonggi nǝ rǝarǝu andǝ doɓala andǝ amuna5:1--7:40

Do mala amǝkwaɗi andǝ aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na raka8:1--11:1

Do mala ikǝlisiya andǝ peri a ban Ɓakuli11:2--14:40

Loapi ɓembe mala Kǝrǝsti andǝ mala amǝkwaɗi15:1-58

Paɓoro aban ká a ban amǝkwaɗi mǝnana a nzali Yahudi ka16:1-4

Acau mala ɓamúrì, yì mǝgilǝgir andǝ masǝlǝata acau16:5-24

1

Makkun andǝ Ɓwangsǝkiban

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝ ban Bulǝs, yì ɓwa mǝnana nǝ kánì mala Ɓakuli ka, tunǝi ɓǝ̀ duk mǝtúró mishan mala Kǝrǝsti Yesu. Yì Bulǝs andǝ mǝ'eam sǝm Sosǝtins nda à kǝ̀ tasǝ mǝnia yì cauterǝa ka. 2 À tasǝi aban ká aban ikǝlisiya mala Ɓakuli mana a Korinti, yia aɓwana mǝnana à tària ɓǝà duk aɓwana mala Ɓakuli aɓa Kǝrǝsti Yesu ka. Yia andǝ aɓwana kat arǝ aban mǝnana kat à kǝ tunǝ lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu mǝnana nda Mǝtalea andǝ Mǝtala sǝm ngga.* 3 Ɓǝ̀ Ɓakuli Tár sǝm, andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti pa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Kum tsǝkbu mala Kǝrǝsti

4 A koya pwari ka, ǝn nggǝ pakki Ɓakuli mem yàwá ace ɓwamuru male mana pa wun nǝ bu Kǝrǝsti Yesu ka. 5 Aɓa kpapi ma'wun wunǝa Yesu ka, Ɓakuli pana wun tsǝkbu aɓa koya njarì kat, aɓa nacau ma'wun andǝ kum sǝlǝe ma'wun kat, 6 kǝla mǝnana cau ma'sǝm amur Kǝrǝsti, yi lumsǝna aɓalǝ wun ngga. 7 Ace mani ka, wu ɗwanyi kum ɓekǝ ɓoro mala Bangŋo ɗàng, aɓa do ma'wun mala kundǝ Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ɓǝ̀ lǝmdǝ rǝì. 8 Yì ka, nǝ̀ bwala wun nggam, wun nǝ̀ dum nǝ rǝcandǝa bà masǝlǝate, ace mǝnana ɓǝà kǝa kum wun nǝ ɓekǝ cau arǝ wun a pwari yiu mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ɗàng.† 9 Ɓakuli mǝnana tunǝ wun aɓa dotarǝu wunǝa Muni Yesu Kǝrǝsti, Mǝtala sǝm ngga, mǝ mǝsǝcau na.‡

Do gakitarǝu aɓalǝ amǝ kpata Yesu

10 Ən nggǝ zǝmba wun, wun amǝ'eambǝam, aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, wu okia rǝ wun, sǝ wu kǝa dukdo gakitarǝu ɗàng; a kun mani ka wu duk mwashat aɓalǝ wun, andǝ ɗenyicau ma'wun, andǝ sǝngi ɓá cau. 11 Wun amǝ'eambǝam, aɓea amǝ ɓala mala Kuliwi bangŋǝ́nàm ama, kúnɓuàna nda aɓalǝ wun. 12 Ceì nda mǝnana ama, koyan aɓalǝ wun ngga, kǝ na gìr mǝnana nda ɗàng ngga. Ɓè ɓwa ka kǝ na ama, &lt;&lt;Mim ngga Bulǝs na ǝn nggǝ kpate ka.&gt;&gt; Man kǝ na ama, &lt;&lt;Mim ngga Apolo na ǝn nggǝ kpate ka,&gt;&gt; Man ngga ama, &lt;&lt;Mim ngga Bitǝrus nda ǝn nggǝ kpate ka.&gt;&gt; Sǝ ɓeɓwa ka kǝ na ama, &lt;&lt;Mim ngga Kǝrǝsti nda ǝn nggǝ kpate ka.&gt;&gt;

13 Nggearǝì ka, Kǝrǝsti kǝ gau múr aɓwana le?§ Sǝ Bulǝs ka à gbàllì a nggun ace wun le? Sǝ à pakka wun batisǝma aɓa lullǝ Bulǝs le? 14 Mim ngga, ǝn pakki Ɓakuli yàwá, acemǝnana ǝn pakki kǝɓwa atà wun batisǝma ɗàng. Kǝ Kǝrispus andǝ Gayus à nda mǝnana ǝn pakkia wia batisǝma ka. 15 Kǝɓwa pà nǝ̀ na, ado ama à pakki wi batisǝma aɓa lullǝam ɗàng. 16 E, nyar ɗǝm ngga, ǝn pakki Sǝtifanas andǝ amǝɓala male batisǝma. Sǝ kǝ yia mǝno raka, ɓalǝam kasǝ arǝ kǝɓwa mǝnana ǝn pakki wi batisǝma ɗǝm ngga ɗàng.* 17 Mim ngga Kǝrǝsti túrǎm ace pàkki abatisǝma ɗàng. Yì ka, túrǎm ɓǝ̀n yi hamnǝ Bǝsa Cau Mǝɓoarne mala yilǝmu. Sǝ cau mala Ɓakuli mǝnana ǝn nggǝ hamnǝi ka, pà nǝ sǝlǝ'nacau mala ɓwapǝndǝa ɗang, ace mǝnana ɓǝà kǝa nyesǝ lú mala Kǝrǝsti amur nggun-gangndǝi ɓà ɗàng.†

Kǝrǝsti nda kǝ lǝmdǝ sǝlǝe
andǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli ka

18 Cau mala lú mala Kǝrǝsti amur nggun-gangndǝi ka, cau mǝɓange na aban aɓwana mǝnana à kǝ ká kìɗìkì ka. Sǝ sǝm mǝnana Ɓakuli nda rǝ amsǝ sǝm ngga, aban sǝm ngga rǝcandǝa mala Ɓakuli na. 19 Malǝmce bang ama,

&lt;&lt;Mim ngga mǝ nǝ kiɗiki

sǝlǝe mala aɓwana mǝnana

à twal ɓamuria ama à nda ka

amǝ'sǝlǝe ka;

sǝ mǝ nǝ tsǝk súrǝ̀gir mala

amǝ ɓalgìr ɓǝ̀ ueɓà.&gt;&gt;‡

20 Sǝ ake sǝ amǝ'sǝlǝe pa? Sǝ amǝɓalgìr ka à nda ke? Amǝ sǝlǝ makgìr amur acau mala ɓanza man ngga à nda ke? Ɓakuli lǝmdǝ ma ama sǝlǝe mala ɓanza ka gǝmi na re?§ 21 Ɓakuli aɓa sǝlǝe male ka, tsǝa ɓanza gandǝ súrǝì nǝ malea yì sǝlǝe ɗàng. Kǝ cau mǝnana sǝm hamnǝi, sǝ aɓwana nyesǝi gǝmi na ka, kǝ nda Ɓakuli amsǝna aɓwana mǝnana à pà ɓamuria a baní nǝi ka. 22 Amǝ Yahudi ka à na ama, she ɓǝà sǝnǝna agir-ndǝlǝki à pangŋǝnia ka sǝ à nǝ̀ pa ɓamuria, sǝ amǝ Gǝrik ka, à kǝ alte à nǝ̀ sǝni ko cê ka sǝlǝe na aɓalǝi. 23 Sǝ ma'sǝm ngga, sǝm nggǝ hamnǝ Bǝsa Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti mǝnana à gbàllì a nggun-gangndǝi ka. Mǝnia yì bǝsa cau ka tali annda na aban amǝ Yahudi,* sǝ cau mǝɓange na aban aɓwana mala acili anzali.† 24 Sǝ aban aɓwana mǝnana Ɓakuli tunǝia, kǝm amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, mǝnia yì cau yilǝmu ka Kǝrǝsti na, yì mǝnana nda rǝcandǝa andǝ sǝlǝe mala Ɓakuli ka. 25 Sǝ gìr mǝnana aɓwana sǝni kǝla ɗwanyi sǝlǝe mala Ɓakuli na ka, nda mǝnana kútì sǝlǝe mala ɓwapǝndǝa ka. Sǝ gìr mǝnana ɗǝm aɓwana sǝni rǝwukya mala Ɓakuli na ka, nda rǝcandǝa mǝnana kútì mala ɓwapǝndǝa ka.

26 Wun amǝ'eambǝam, wu ɗenyi nǝ do ma'wun mǝnana wu duk ɗiɗyal sǝ Ɓakuli yi tunǝ wun ngga. Pas aɓalǝ wun ngga à pànǝ sǝlǝe mala ɓanza ɗàng; pas aɓalǝ wun ngga à pànǝ gulo mala ɓanza ɗàng; pas amǝ tau-murǝm na ɗang. 27 Nǝ́ eare mala Ɓakuli sǝ twal aɓwana mǝnana ɓanza nyesǝia à kwar raka, ace mǝnana ɓǝ̀ pè amǝ'sǝlǝe kǝsǝkya ka. Ɗǝm ngga, yi twal aɓwana mǝnana ɓanza nyesǝia à pànǝ rǝcandǝa raka, ace mǝnana ɓǝ̀ pè amǝ rǝcandǝa kǝsǝkya ka.‡ 28 Ɓakuli twal agir mǝnana ɓanza nyesǝia ɓà ka, andǝ agir mǝnana à kǝ ɓǝsǝkia ka, andǝ agir mǝnana à pà kun ɓe kǝgìr raka, ace mǝnana ɓǝ̀ nyesǝ agir mǝnana ɓanza twalia nǝ gulo ka ɓà.§ 29 Anggo ka kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa nggori a ɓadǝm Ɓakuli ɗang. 30 Àkǝ̀ ce gìr mǝnana Ɓakuli pê ka sǝ wu kum kpapi wunǝa Kǝrǝsti Yesu, yì mǝnana Ɓakuli tsǝngŋǝni nda sǝlǝe ma'sǝm, sǝ yì nda ɓwa mǝnana gilǝki nre sǝm andǝa Ɓakuli, sǝ tàr sǝm, sǝm duk amale, sǝ yi akmúr sǝm aɓalǝ acauɓikea ma'sǝm ngga.* 31 Ace mani ka, kǝla mǝnana Malǝmce na ka, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat nǝ̀ nggori ka, ɓǝ̀ nggori nǝ Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;†

2

Cau amur Kǝrǝsti andǝ
nggun gangndi

1 A pwari mǝno ǝn yiu nǝi aban wun, wun amǝ'eambǝam, ace hamnǝ mǝsǝcau ɓá sǝmbǝrǝa mala Ɓakuli mana lǝmdǝa mi ka, ǝn paktúró nǝ sǝlǝne andǝ súrǝ̀gir mǝgule ɗàng. 2 Acemǝnana ǝn twal a bumam nǝma ǝn earce súrǝ̀ ɓe kǝgìr aɓalǝ wun ɗàng, she kǝ Yesu Kǝrǝsti, kǝ yì mǝnana à gbàllì amur nggun-gangndǝi ka. 3 Sǝ yiu mem a ban wun ngga, nda aɓa ɗwanyi rǝcandǝa andǝ do nǝ ɓangciu, andǝ rǝɓǝla mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì. 4 Sǝ kanigir mem andǝ nacau mala Ɓakuli mem ngga, pà aɓa kunɓoarna andǝ nacau sǝlǝe mala ɓwapǝndǝa ɗang. Nda aɓa lǝmdǝ rǝcandǝa andǝ Bangŋo mala Ɓakuli,* 5 ace mǝnana paɓamuru ma'wun ngga, ɓǝ̀ kǝa do amur sǝlǝe mala ɓwapǝndǝa ɗang, ɓǝ̀ do amur rǝcandǝa mala Ɓakuli.†

Sǝlǝe mala Ɓakuli

6 Sǝm ngga, sǝm nggǝ hamnǝ cau mala sǝlǝe aban aɓwana mǝnana à kārǝ́na ɓwa aɓa Bangŋo ka. Sǝ mǝnia ka sǝlǝe mala ɓanza man na ɗang, ko sǝlǝe mala aɓwana mǝnana amurǝma na a ɓanza man, amǝnana rǝcandǝa malea nda ban mal ka ɗàng. 7 Sǝlǝe mǝnana sǝm nggǝ hamnǝi ka, sǝlǝe mala Ɓakuli na, mǝnana sǝmbǝrǝi ɗiɗyal sǝ aɓwana sǝlǝce raka. Sǝ mǝnia yì sǝlǝe ka, Ɓakuli ak tadǝmba kùrrì, nda nê male twal a share ta ɓanza ace gulo ma'sǝm.‡ 8 Kǝɓwa pà kàm aɓalǝ amurǝma mala nza man mǝnana súrǝ̀ mǝnia yì sǝlǝe ka ɗàng. Ɓǝ̀ à pǝlǝa ama à sùrǝ́nì ka, ɓǝ́ à gbàllì ma Mǝtalabangŋo mǝnana nǝ gulo kat ka ɗàng.§ 9 Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga,

&lt;&lt;Kǝ mǝsǝu malaká sǝn ɗàng,

kiru malaká ok ɗàng,

yàle malaká kutio

aɓa ɗenyicau

mala kǝɓwa ɗàng,

gir mǝnana Ɓakuli gilǝkini

ace aɓwana mǝnana

à kǝ earce ka.&gt;&gt;*

10 Sǝ Ɓakuli ka, lǝmdǝna sǝm mǝnia nǝ Bangŋo male.

Sǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka, nda sǝngiyi ɓalǝ agir kat ka, ko nggearǝ acau mǝlime mala Ɓakuli.† 11 Yana súrǝ̀ gir mǝnana nda a ɓabum ɓwa ka? Kǝ bangŋo mala ɓwa mǝnana nda aɓalǝi ka, nda súrǝ̀ agir male ka re? Anggo gbal, kǝ Bangŋo mala Ɓakuli na súrǝ̀ agir male kat ka. 12 Sǝm ngga, sǝm ak bangŋo mala ɓanza ɗàng, kǝ Bangŋo mala Ɓakuli mǝnana turabani ka nda sǝm ak ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm súrǝ̀ agir mǝnana kat Ɓakuli pa sǝm mia ɓà ka.‡ 13 Ace mani ka, aɓa nacau ma'sǝm ngga, sǝm nggǝ paktúró nǝ gir mǝnana à kania sǝm nǝ sǝlǝe mala ɓwapǝndǝa ka ɗang. Cau ma'sǝm nda kǝ mǝnana Bangŋo mala Ɓakuli kania sǝm ngga. Kǝ nda sǝm nggǝ mǝngi ɓá mǝnia yì mǝsǝcau mala Bangŋo ka, aban aɓwana mǝnana gbal à ndanǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka. 14 Sǝ ɓwa mǝnana pànǝ Bangŋo mala Ɓakuli raka, pà nǝ̀ gandǝ ak agir mala Bangŋo mala Ɓakuli ɗang acemǝnana acau mǝɓange na a bani. Mǝno yì ɓwa ka pà nǝ̀ gandǝ bwalta amǝnia yì agir ka ɗàng, acemǝnana agir ka nǝ bu Bangŋo mala Ɓakuli sǝ à nǝ̀ kpākì ɓwa.§ 15 Sǝ ɓwa mǝnana kat ndanǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka, dumǝna ama nǝ̀ gandǝ gakkita mǝɓoarne andǝ mǝɓane mala koya gìr, sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ ɓashi wi ɗang.*

16 Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga,

&lt;&lt;Yana ɗe súrǝ̀ ɗenyicau

mala Mǝtalabangŋo?

Yana ɗe nǝ̀ gandǝ pe wi cau

nǝ̀ kwarkiri?&gt;&gt;†

Sǝ sǝm ngga, sǝm ndanǝ ulang ɓabum mala Kǝrǝsti.

3

Amǝtúró mala Ɓakuli

1 Wun amǝ'eambǝam, aɓa mǝsǝcau ka, ǝn gandǝ na wun cau kǝla mǝnana mǝ nǝ ne aɓwana mana ǝn sǝlǝna nǝma à ndanǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka ɗàng. Ən na wun cau kǝla mǝnana mǝ nǝ ne amǝɓanza ka, acemǝnana wun ngga, wu kǝ pak gìr kǝla abangna-muna aɓa kpata Kǝrǝsti.* 2 Nda gìr mǝnana tsǝa, kǝ kiura mala abangna-muna, nda mǝnana ǝn pa wun ngga. Ən gandǝ pa wun girlina mala aɓwana mǝnana à kārǝ́na ɓwa ka ɗàng, acemǝnana wu lǝmdǝ ama wu kārǝ́na ɓwa ɗàng. Sǝ ko ado ka, wu malaká karǝ ɗang,† 3 acemǝnana gìr mana nggūrǝu earkiyice ka nda wu ginggi atè ka più. Yì mǝnana mɓali nda kam arǝarǝ wun andǝ ɓìkìdo ka, mǝno ka lǝmdǝ ama wu nda ka mala ɓanza re? Wu pa aɓa do ulang do mala amǝɓanza re? 4 Ɓǝ̀ ɓeɓwa aɓalǝ wun kǝ na ama, &lt;&lt;Mim ngga Bulǝs nda ǝn nggǝ kpate ka,&gt;&gt; sǝ ɓeɓwa ka ama, &lt;&lt;Mim ngga Apolo nda ǝn nggǝ kpate ka,&gt;&gt; mǝno ka lǝmdǝ ado ama wu pa kǝla amǝɓanza re?‡

5 Sǝ nggearǝì ka, yana nda Bulǝs? Sǝ yana nda Apolo? Yia ka, kǝ amǝtúró mala Ɓakuli mǝnana à hamnǝ cau male sǝ wu yi é, kǝla mǝnana Ɓakuli pe koyan ngga túró male mǝnana nǝ̀ pak ka re?§ 6 Mim ngga ǝn ɓeal mǝsǝɓeale, sǝ Apolo ka mùr na pà ka, sǝ Ɓakuli nda tsǝk agir sǝ à gul ka.* 7 Lǝmdǝ ama mǝɓeale andǝ mǝpà mur ka à nda à sǝngiyi ka ɗàng, kǝ Ɓakuli mǝnana tsǝa sǝ agir gul ka, nda à nǝ̀ sǝn ngga. 8 Sǝ mǝɓeale andǝ mǝpà mùr ka à nda mwashat, sǝ koyan aɓalǝia ka, Ɓakuli na nǝ̀ pe wi tangnakusǝi amur gìr mǝnana ɓwe pak ka. 9 Sǝm ngga sǝm nda ka amǝtúró sǝnǝa Ɓakuli. Sǝ wun ngga, wu nda ka ɓaban mala Ɓakuli mǝnana rikiyi ka. Ɗǝm ngga, wu nda ka ɓah mala Ɓakuli mǝnana ɓakkiyi ka.†

10 Nǝ ɓwamuru mala Ɓakuli mǝnana lǝmdǝàm ngga, ǝn pak túró a pe mala mǝ'sǝlǝ ɓah, ǝn tsǝk kusǝɓah, sǝ ɓeɓwa yiu kǝ ɓakɓah amurí. Sǝ koyan aɓalǝ sǝm ngga ɓǝ̀ tsǝk kiri, ɓǝ̀ ɗenyi nǝ ulang ɓah mǝnana kǝ ɓak ka.‡ 11 Sǝ kǝ ɓè kusǝɓah pà kàm ɓekǝ ɓwa nǝ̀ kwákítè mǝnana nda ɗàng andǝ mana à angŋa dǝmba à kwákínàtè ka ɗàng, mǝnana nda Yesu Kǝrǝsti ka.§* 12 Koya ɓwa nani sǝ ɓakɓah amur mǝnia yì tita kusǝɓǎ ka, ko nǝ zǝnariya, ko azǝrfa, ko nǝ atali-gǝna, ko nggun mǝ'ime, ko oazo, ko kùrí ka, 13 túró mala koya ɓwa ka nǝ̀ pusǝrǝi, acemǝnana a Pwari mala Kǝrǝsti ka, teà nǝ̀ puro. Bǝsa na nǝ̀ pusǝtea ka. Sǝ bǝsa na nǝ̀ kārǝki koya túró nani ɓwa pè ka.† 14 Sǝ ɓǝ̀ túró mala ɓwa, mǝnana ɓak amur yì kusǝɓah camǝna ka, ɓwe nǝ̀ kum tangnakusǝi. 15 Sǝ ɓǝ̀ túró mala kǝɓwa pì ka, ɓwe nǝ̀ ɗwanyi tangnakusǝi, kat andǝ amani ka, nǝ̀ kum àwá, kǝla ɓwa mǝnana pur aɓa bǝsa apî pibǝsa ka.‡

16 Wun ngga wu sǝlǝ mbak ama wu nda ka Ndàmǝgule mala Ɓakuli, sǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka ndanǝ do aɓalǝ wun?§ 17 Ɓǝ̀ kǝɓwa kiɗiki Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, Ɓakuli nǝ̀ kiɗikì. Acemǝnana Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka nda àkǝ̀ cè yì, sǝ wu nda ka Ndàmǝgule mala Ɓakuli.

18 Ɓǝ̀ kǝɓwa ɓǝkǝa swarki ɓamúrì ɗàng. Sǝ ɓǝ̀ ɓe kǝɓwa aɓalǝ wun kǝ sǝni kǝla ndanǝ sǝlǝe mala ɓanza man ngga, yì ka, ɓǝ̀ kpata njar mǝnana amǝɓanza twali ɓanggea na ka, sǝ yì ka, nǝ̀ duk mǝsǝle aɓa mǝsǝcau. 19 Acemǝnana gìr mana ɓanza man kǝ sǝni kǝla nda sǝlǝe ka, nda ɗwanyi sǝlǝe aban Ɓakuli. Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga, &lt;&lt;Ɓakuli kǝ bwal amǝ'sǝlǝe aɓa kutan malea.&gt;&gt;* 20 Sǝ ɓè banì cau mala Ɓakuli bang ama, &lt;&lt;Yì Mǝtalabangŋo ka, sǝlǝna ama aɗenyicau mala amǝ'sǝlǝe mala ɓanza man ngga, amǝɓane na.&gt;&gt;† 21 Kǝɓwa pà kàm ado mǝnana nǝ̀ nacau nǝ̀ nggori amur gir mǝnana ɓwapǝndǝa nǝ̀ gandǝ pe ka ɗàng. Aɓa mǝsǝcau ka, agir kat à dumǝna a ma'wun.‡ 22 Bulǝs, andǝ Apolo, andǝ Bitǝrus ka, a ma'wun na. Ɓanza mǝnia ka, ko aɓa do nǝyilǝmu, ko lú, andǝ agir mǝnana adyan andǝ amǝnana à nǝ̀ yiu a dǝmba ka, yia kat ka ama'wun na.§ 23 Sǝ wun ngga, wu nda ka mala Kǝrǝsti, sǝ Kǝrǝsti ka, mala Ɓakuli na.

4

Amǝ'mishan mala Kǝrǝsti

1 Sǝm ngga, wu sǝn sǝm kǝla amǝtúró mala Kǝrǝsti mana tsǝk sǝm, ɓǝ̀ sǝm bǝlia aɓwana ɓalǝ agir mǝsǝcau mala Ɓakuli mǝnana sǝmbǝrǝ cea ɗiɗyal sǝ adyan ngga lǝmdǝnia ka.* 2 Sǝ gir mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r mǝnana à earkiyi ce arǝ ɓwa mǝnana Ɓakuli nyinggi wi túró a buì ka, nda mǝnana ama, ɓǝa kumi nǝ mǝsǝcau. 3 Sǝ kǝgìr oasǝam ko bǝti nǝ ɓashi ma'wun, ko mala ɓwapǝndǝa a muram ɗàng. Yàle mim ngga, ǝn nggǝ ɓashì ɓamúràm ɗàng. 4 Sǝ mim ngga, ǝn panǝ sǝlǝe nǝma ǝn pángŋǝ̀nà ɓè kǝgìr mǝɓane ɗàng, kat andǝ amani ka ǝn pa aban bang ama mǝ nda aban pusǝ ɓamúràm raka. Acemǝnana kǝ Ɓakuli na mwashat mǝnana nǝ̀ ɓashiàm ngga.† 5 Acemani ka, wu kǝa ak dǝmba pakki kǝɓwa ɓashi sǝ pwarinì bwal ɗang. Wu kúndǝô she pwari mǝnana Mǝtalabangŋo nǝ̀ yiu nǝi ka. Yì nǝ nggeari, nǝ̀ pusǝ agir mǝnana aɓwana kǝ pakkia aɓa pǝndǝa ka a banfana; nǝ̀ pusǝta agir ɓa-sǝmbǝrǝa mǝnana a ɓabum aɓwana ka.‡ A pwari mǝno sǝ aɓwana mǝnana kat à pàk mǝɓoarne ka, à nǝ̀ kum ɓwangsǝban aban Ɓakuli.§

6 Ace ɓoaro ma'wun, wun amǝ'eambǝam, sǝ ǝn kanigir arǝ Apolo andǝ ɓamúràm sǝm ɓari, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kànì arǝ sǝm yì ɓá cau mǝnana ama, &lt;&lt;Wu kǝa twal aɓwana kpǝm ɓǝà kútì gìr mǝnana à gilǝ ka ɗàng.&gt;&gt; Anggo ka pà wun nǝ̀ nggori nǝ ɓeɓwa sǝ wu nǝ̀ ɓǝsǝki ɓeɓwa ɗàng.* 7 We ka, a nda ɗàng andǝ acili aɓwana le? Mana gir nì a ndanǝi mǝnana à po nǝ pa raka? Sǝ ɓǝà po nǝ pa ka, man tsǝa sǝ a kǝ nggori kǝla a pak túró ace?

8 Ado ka, wu kumǝna agir mǝnana kat wu earkiyi cea ka! Wu angŋa dǝmba wu dumǝna amǝkume! Wun ngga, wu dumǝna amurǝma sǝ pà nǝ pě ma'sǝm ɗang re? E, ɓǝ̀ do ama, wun ngga wu duk amurǝma, ace mǝnana sǝm gbal ka, ɓǝ̀ sǝm duk amurǝma atà wun! 9 Ən nggǝ sǝni kǝla Ɓakuli tsǝk sǝm, sǝm amǝ'mishan, a masǝlǝata agir kat, sǝm duk agir sǝna. Sǝm do kǝla aɓwana mǝnana à kasǝia wia ɓashi-lú a ɓamǝsǝ ɓwapǝndǝa kat andǝ amǝturonjar ka.† 10 Ace cau mala Kǝrǝsti ka, sǝm dumǝna amǝ'ɓanggia, sǝ wun ngga wu twali ɓamur rǝ wun ado ama wu ndanǝ sǝlǝe, acemǝnana wu nda ka mala Kǝrǝsti ka! Sǝm ngga, sǝm pànǝ rǝcandǝa ɗang, sǝ wun ngga wu ndanǝ rǝcandǝa! Sǝm ngga à nyesǝ sǝm ɓà, sǝ wun ngga à kǝ pa wun gulo!‡ 11 Ko ado ka, sǝm dum nǝ nzala andǝ mǝsamur; kǝ asanginagìr nda sǝm oasǝo arǝ sǝm ngga; kusǝ pas sǝm nggǝ kum walban; sǝm nggǝ sokki kun sǝm arǝ aban ɗàngɗáng.§ 12 Sǝm pak túró nǝ bu sǝm kǝ̀rkǝ́r. Lang aɓwana sáng sǝm ngga, sǝm tsǝki wia bu; lang à pà sǝm tanni ka, sǝm bwal bum sǝm.* 13 Ɓǝ̀ aɓwana tsǝka sǝm cau arǝ sǝm ngga, sǝm nyesǝia wia nǝ cau mǝɓuɓɓuki. Sǝm ado ka, sǝm nda ka agir'ɓeami mala ɓanza, sǝm nda ka agir mǝnana à sukkia a gìgí a ɓanza, ko ado ka!

14 Mim ngga, ǝn pa aban gilǝa wun mǝnia ka ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn tsǝk wun, wu kum kǝsǝkya ka ɗang. Ən pa anggo ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn kwarkir wun kǝla amuna mem mǝnana ǝn earkiyi acea raka. 15 Sǝ ko ɓǝ̀ wu ndanǝ aɓwana aɓa Kǝrǝsti mǝnana à kǝ ɗenyi nǝ wun, làkkì malea bwal á-lum ngga, kat andǝ amani ka, wu ndanǝ tárrú mwashat. Acemǝnana aɓa do kpata Kǝrǝsti Yesu ma'wun ngga, mǝ nda kǝ ɓwa mǝnana ǝn duk tár wun ngga, mǝnana yina wun nǝ Cau Mǝɓoarne mala Kǝrǝsti Yesu ka.† 16 Ace mani ka, ǝn nggǝ zǝmba wun, wu twal kusǝam.‡ 17 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn tasǝ Timoti aban wun, yì muna mem aɓa kpata Mǝtalabangŋo, yì munem mana à nǝ̀ earnǝi, sǝ ǝn earkiyi ace gbal raka. Yì ka, nǝ̀ kasǝ ɓalǝ wun amur do mem aɓa Kǝrǝsti mǝnana nda mwashat andǝ kanigir mem mǝnana ǝn nggǝ kani amur Kǝrǝsti, arǝ a'ikǝlisiya mǝnana kat ǝn wari kam ngga.

18 Aɓea aɓwana aɓalǝ wun ngga à nda à dum nǝ twal ɓamuru ka, acemǝnana à kǝ sǝni kǝla pà mǝ nǝ yiu a sǝn wun ɗǝm ɗang. 19 Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo ear ka, banì pà nǝ̀ sau ɗang, mǝ nǝ yiu aban wun. Sǝ mǝ nǝ yia sǝlǝ cau mǝnana amǝ twàlɓamúrû mǝnia banggiyi ka, andǝ man nda rǝcandǝa mǝnana kàngkàng a ndanǝi ka. 20 Sǝ Domurǝm mala Ɓakuli ka, pà ace ne nǝ kun ɗang, nda ace pě nǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli. 21 Mǝ ye na ado wu earkiyi ce? Ɓǝ̀ ǝn yiu aban wun nǝ nkamso le, ko ɓǝ̀ ǝn yiu nǝ earcearǝu andǝ ɓukɓuka?

5

Kìɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu
aɓalǝ amǝ kpata Yesu

1 À bangŋǝ́nàm ce ama mǝsǝcau kìɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu nda kam aɓalǝ wun, ulang mǝnana ko aɓwana mǝnana à súrǝ̀ Yesu Kǝrǝsti raka, à kǝ pak ulang gir nî ɗang, mǝnana à bang ama ɓeɓwa na aɓalǝ wun kǝ nong nǝ mālá tárrí ka!* 2 Sǝ aɓa mǝno anggo ka wu kǝ jali, a kun mǝnana ɓǝ́ wu lùmsǝ̀nà nǝ bumkiɗikea, sǝ wu pǝrna ɓwa mǝnana pak mǝnia yì gir ka, aɓalǝ wun. 3 Sǝ kat andǝ amani ama ǝn pa aɓalǝ wun ado raka, ɗenyicau mem na atà wun. Sǝ nggearǝ ɓwa mǝnana pak gìr mǝɓane man ngga, ǝn kasǝna ɓashi amurí kǝla mǝ nda aban wun ado. 4 Aɓa lullǝ Yesu Kǝrǝsti, wu tunǝ kpapi mala amǝkwaɗi, sǝ mim ngga ɗenyicau mem nakam aɓalǝ wun, sǝ rǝcandǝa mala Mǝtalabangŋo Yesu gbal ka, nda kam aɓalǝ wun. Aban mǝnia yì kpapi ka, 5 wu pusǝ mǝnia yì ɓwa ka, wu túrí a ɓabù Shetan, ace mǝnana ɓǝa kiɗiki nggūrǝì mǝnana pakkina cauɓikea nǝi ka, sǝ yilǝmi ka ɓǝ̀ kum àwá a Pwari nyare yiu mala Mǝtalabangŋo.

6 Nggori ma'wun nǝ mǝnia yì gìr ka ɓoar ɗang! Wu sǝlǝ mbak ama mǝnia yì cauɓikea ka nda kǝla mǝsǝ yis† mǝnana bǝti ka, nǝ̀ aki ɓá muku nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ vwali?‡ 7 Dumǝna ama wu nǝ̀ pusǝ mǝnia yì ɓwa mǝɓane ka aɓalǝ wun, ace mǝnana ɓǝ̀ yis mǝ'e mala cauɓikea ɓǝ̀ kǝa pa aɓalǝ wun ɗang, ɓǝ̀ wu do aɓa ɓoarnsari. Anggo ka, wun nǝ̀ do kǝla bǝsa muku pak bǝredi mǝnana yis pa arǝì raka, kǝla mǝnana wu pak ka. Acemǝnana Kǝrǝsti, mǝgam ma'sǝm mala Lamsan Yàlîmurû ka, à walni ace sǝm.§ 8 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm pakkiɗire mala amsǝban ma'sǝm nǝ bǝredi mǝnana yis pà arǝì raka, bǝredi mǝɓoarnsari andǝ mǝ'mǝsǝcau nì. Ɓǝ̀ sǝm ngga pe nǝ yis mǝ'e mala ce'shiria andǝ ɓealɓikea ɗang.*

9 Aɓa ɓe cauterǝa mem mǝnana ǝn gilǝa wun ngga, ǝn na wun nǝma wu kǝa kpapi do a tarǝ wun wunǝ aɓwana mǝnana à nda aɓa do kiɗìkì mala nongginǝ rǝarǝia ka ɗang. 10 Sǝa ma ǝn pa aban nacau amur amǝ ɗwanyi kpata Yesu mǝnana amǝ nonggi nǝ rǝarǝu na, ko amǝ sham gir mala ɓwa na, ko amǝ ɓǝmbǝriban na, ko amǝ peri aban ankúl na ka ɗang. Ɓǝ̀ nda anggo ka, lǝmdǝ ama wu nǝ̀ purî ɓanza. 11 Ɓá cau mǝnana ǝn nggǝ na ka nda mǝnia ka. Wu pa wu nǝ̀ kpapi do a tarǝ wun wunǝ ɓwa mǝnana tunǝ ɓamúrì ama yì ka, mǝ kpata Yesu na, sǝ do aɓa cauɓikea nongginǝ aban, ko do mɓali, ko mǝ kpata alú na ka ɗang. Sǝ pà wu nǝ̀ kpapi do gbal wunǝ ɓwa mǝnana mǝ do na'nyir amur aɓwana na, ko mǝ walki a walo mba na, ko mǝɓǝmbǝriban na ka ɗang. Wu kǝa na ama wu nǝ̀ do wu nǝ̀ li girlina a tarǝ wun wunǝ ulang mǝnia yì ɓwa ka ɗang.

12 Man oasǝ sǝm arǝ pakki amǝ ɓanza ɓashi? Aɓwana mǝnana aɓa ikǝlisiya ka nda wu nǝ̀ pakkia wia ɓashi ka. 13 Ɓakuli nǝ̀ pakki aɓwana mǝnana amǝ ɓanza na ka ɓashi. Sǝ kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga, &lt;&lt;Dumǝna púp wu pǝr ɓwa mǝnana mǝ ɓealɓikea na ka, ɓǝ̀ purî ɓalǝ wun.&gt;&gt;†

6

Wu kǝa wúlí rǝarǝ wun ɗang

1 Ɓǝ̀ kǝɓwa aɓalǝ wun ndanǝ gir mǝnana kutio a nrea andǝ ɓi mǝkpata Yesu ka, palang sǝ nǝ̀ kánǝ cê aban amǝ'ɓashi mala ɓanza le? Mana tsǝa sǝ pà nǝ̀ kánǝ cê aban amǝkpata Kǝrǝsti Yesu ɗàng?* 2 Wun ngga, wu sǝlǝ ama aɓwana mala Ɓakuli na à nǝ̀ ɓashì ɓanza ka re? Sǝ ɓǝ̀ ndo anggo ama wun nda wun nǝ̀ ɓashì ɓanza ka, palang ado sǝ wu gandǝ pak ɓashi mala acau mǝkèke ɗàng? 3 Wu sǝlǝ mbo ama sǝm nda mǝnana sǝm nǝ̀ pàkkî amǝturonjar ɓashi ka? Sǝ nǝ koshi agir mala ɓanza mǝnia ka! 4 Ɓǝ̀ ulang acau mǝno kum wun ngga, palang sǝ wun nǝ̀ nggá twal aceì wun nǝ̀ kánǝia a ɓadǝmba amǝ'ɓashi mǝnana ikǝlisiya kǝ twalia nǝ gulo raka? 5 Cau kǝsǝkya nǝ wun! Lang ado sǝ à nǝ̀ bang ama kǝɓwa pà kàm aɓalǝ wun mwashat mǝnana ndanǝ sǝlǝe, nǝ̀ gandǝ gilǝki nre ka amǝ'eamrǝarǝu raka ɗàng? 6 Sǝ mǝkpata Ɓakuli pǝlǝa twal ɓi mǝkpata Ɓakuli aban ká aban amǝ'ɓashi mala ɓanza!

7 Ká ma'wun a ndaɓashi ace wuli rǝarǝ wun ngga, lǝmdǝ ama wu kpana amur abu wun. Pà nǝ̀ ɓoaribanì wu li cê arǝ wun re? Pà nǝ̀ ɓoaribanì ɓǝà tǝpǝri wun re?† 8 Sǝ wun, nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wu kǝ tǝpǝriban, wu kǝ pak mǝɓane, sǝ amǝ'eam wun na wu pakkiyia wia amǝnia yì agir ka!

9 Wu sǝlǝ mbak ama amǝ'ɓealɓikea pa nǝ̀ kutio a Domurǝm mala Ɓakuli ɗang? Wu kǝa swarki ɓamur rǝ wun ɗàng! Aɓwana mǝnana à kǝ dukdo kiɗìkì mala nongginǝ-rǝarǝu, ko à kǝ peri atà ankúl andǝ nongginǝ amālá aɓea andǝ abura aɓea ka, à pà nǝ̀ kútí a domurǝm mala Ɓakuli ɗang. Sǝ kǝɓwa pà kàm atà amǝ kìɗìkì mala nongginǝban, ko aburana arǝarǝia, ko amamǝna gbal arǝarǝia, mana à nǝ̀ kum kutio a domurǝm mala Ɓakuli ka ɗàng.‡ 10 Kat andǝ amǝn'í, andǝ amǝ'mɓali, andǝ amǝwalwalo-mba, andǝ amǝ tsǝki aɓwana cau arǝia, andǝ amǝ'ɓǝmbǝriban ngga, à pà nǝ̀ kutio a Domurǝm mala Ɓakuli ɗang. 11 Sǝ aɓalǝ wun ngga, anggo sǝ aɓea aɓwana pàk ɗiɗyal. Sǝ adyan ngga à langŋǝna wun, à tàrna wun ace Ɓakuli, wu dumǝna amǝ'cauɓoarna aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, sǝ nǝ Bangŋo mala Ɓakuli ma'sǝm.§

Nggurǝ wun ngga nda ace
ɓwangsǝki Ɓakuli

12 Ɓè ɓwa nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Agir kat ka, à earǝ́nam ɓǝ̀ ǝn pea.&gt;&gt; Sǝama agir kat sǝ à ndanǝ ɓoaro ace pàkkô gbasha ɗang. E, sǝ ko ɓǝà earǝ́nam ɓǝ̀ ǝn pak koya gìr nani ka, pà mǝ nǝ eare, mǝ nǝ duk guro mala kǝgìr ɗàng.* 13 &lt;&lt;Girlina ka nda ace bum, sǝ bum ngga nda ace girlina.&gt;&gt; Sǝ yia kǝm ngga Ɓakuli nǝ̀ kiɗikia. Nggūrǝu ka pà ace do kiɗìkì mala nongginǝ-rǝarǝu ɗang, nda ace pakki Mǝtalabangŋo túró; sǝ Mǝtalabangŋo ka kǝ ɗenyinǝ nggūrǝu. 14 Ɓakuli loasǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti nǝyilǝmu a ɓembe, anggo gbal, sǝ nǝ̀ loasǝ sǝm nǝ rǝcandǝa male. 15 Wu sǝlǝ mbak ama anggūrǝ wun ngga, abare rǝ Kǝrǝsti na? Sǝ ado ka, mǝ nǝ twal bare rǝ nggūrǝ Kǝrǝsti, mǝ nǝ kpapi andǝ mala mǝgyatarǝu le? Ko bǝti, pà nǝ̀ pa anggo ɗàng!† 16 Wun ngga, wu sǝlǝ mbak ama, ɓwa mǝnana kat nongnǝ mǝgyatarǝu ka, nggūrǝia dumǝna mwashat andǝi? Malǝmce bang ama, &lt;&lt;Yia mǝnana à nda ɓari ka, à nǝ̀ duk mwashat.&gt;&gt;‡ 17 Sǝ ɓwa mǝnana à kpapini andǝ Mǝtalabangŋo ka, à dumǝna mwashat andǝi a ɓá bangŋo.§

18 Wu ɓanggi atúró mala kìɗìkì mala nongginǝ-rǝarǝu. Acemǝnana acilia acauɓikea mana kat ɓwa kǝ pea ka, à kúmsǝ́ nggūrǝì ɗàng, sǝ ɓwa mǝnana kat pàk cauɓikea nongginǝ-rǝarǝu ka, pàngŋǝ́nì nggūrǝì cauɓikea. 19 Sǝ wun ngga, wu sǝlǝ mbak ama nggūrǝ wun ngga Ndàmǝgule mala Bangŋo mala Ɓakuli na, mǝnana do a ɓabum wun, mana Ɓakuli pa wun ngga? Wun ngga, wu dupî ɓamur rǝ wun ɗàng,* 20 Yesu kúr wun nǝ gǝna mǝkǝ̀rkǝ́rnì. Ace mani ka, wu gusǝlǝ Ɓakuli nǝ nggūrǝ wun.†

7

Acau amur càu mala doɓala

1 A dyan ngga, amur agir mǝnana wu gilǝa ama ɓǝa sǝngi ka. Wu bang ama, &lt;&lt;Ndanǝ ɓoaro yì mǝnana ɓǝ̀ ɓwa al ɓwama raka.&gt;&gt;* 2 Sǝ acemǝnana a dyan ngga, do-kiɗìkì angŋǝna ban ngga, koya ɓwabura nani ka, ɓǝ̀ al male yì ɓwama, sǝ koya ɓwama nani gbal ka, ɓǝ̀ al male yì bura. 3 Ɓwabura ka, dumǝni wi púp ɓǝ̀ lùmsǝ túró-ɓwabura male a ban māmí, sǝ ɓwama gbal ka, anggo nǝ̀ lùmsǝ túró-ɓwama male a ban burí. 4 Sǝ ɓwama a dyan ngga, yì nda mǝtala nggūrǝì ɗàng, burí na. Sǝ ɓwabura gbal ka, rǝì ka male na ɗang, mala māmí na. 5 Wu kǝa ɓinǝia rǝ wun nongŋo-nda ɗang, she ɓǝ̀ do ama nǝ eare ma'wun arǝarǝ wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum dǝmbu mala pak hiwi ka. Anzǝm mani ka, wun nǝ̀ nyare a tarǝ wun. Anggo ka pà wun nǝ̀ kpa aɓa kārǝkiban mala Shetan ace ɗwanyi bwalrǝu ma'wun ɗàng.† 6 Ən pa aban tsǝka wun nzongcau ama ɓǝ̀ wu dukɓala ɗang. Mǝ nda ban bangga wun ama, ɓǝ̀ ɓwa earce ka nǝ̀ gandǝ dukɓala. 7 Aɓa mǝsǝcau ka, ǝn nggǝ earce ɓǝa pǝlǝa ama, wun kat ka wu nda kǝla mim mǝnana dukɓala raka. Sǝa ma koyan ngga ndanǝ male yì ulang ɓoro mǝnana Ɓakuli pe wi ka; ɓeɓwa ka male yì ɓoro ka ndya ani ka, sǝ ɓeɓwa gbal ka, ndo anggo ka‡.

8 Adyan ngga, mǝ nda aban nacau nǝ aɓwana mǝnana à malaká dukɓala raka, andǝ amā-lú; ndanǝ ɓoaro ɓǝà lidǝmba nǝ do nǝmurǝia kǝla mǝnana ado ǝn dum nǝmurǝam ngga. 9 Sǝ ɓǝà pà nǝ̀ gandǝ bwal ɓamuria raka, kǝpǝna dukɓala. Nǝ̀ ɓoaribanì amur mǝnana à nǝ̀ do nǝ suno nongnǝban ngga.§

10 Sǝ aɓwana mǝnana à dumǝna ɓala ka, mǝ ndanǝ nzongcau, sǝ mǝnia yì nzongcau ka, mala ɓamúràm na ɗang, nzongcau mala Mǝtalabangŋo na: Dumǝna púp ama, ɓwama pà nǝ̀ nying burí ɗàng. 11 Sǝ ɓǝ̀ do ama nǝ̀ nying burí ka, lǝmdǝ ama nǝ̀ do anggo nǝmurǝì, ko à nǝ̀ bǝlí nǝ̀ nyare aban burí. Sǝ ɓwabura gbal ka, pà nǝ̀ pǝr māmí ɗàng.*

12 Aban cili wun ngga, ǝn nggǝ na wun (mim nǝ ɓamúràm, Mǝtalabangŋo nǝ̀ na ɗang) ama, ɓǝ̀ ɓwabura mǝkwaɗi ndanǝ ɓwama mǝnana paɓamuri aban Mǝtalabangŋo raka, sǝ ɓwame earǝna ama nǝ̀ do andǝi ka, dumǝna púp yì ka, ɓǝ̀ kǝa pǝri ɗàng.† 13 Sǝ ɓwama mǝnana mǝkwaɗi na, sǝ ndanǝ ɓwabura mǝnana paɓamuri aban Mǝtalabangŋo raka, sǝ ɓwabure earǝna ama nǝ̀ lidǝmba nǝ do andǝi ka, dumǝna púp ɓǝ̀ kǝa nying ɓwabure ɗàng. 14 Acemǝnana ɓwabura mǝnana mǝkwaɗi na raka, pǝlǝna ɓwa mǝnana Ɓakuli nǝ̀ é ka atàcau mala māmí. Anggo gbal ɓwama mǝnana mǝkwaɗi na raka, pǝlǝna ɓwa mǝnana Ɓakuli nǝ é ka atàcau mala burí. Ɓǝ̀ anggo raka, amuna malea ka Ɓakuli pà nǝ̀ ea kǝla amale ɗàng. Sǝa ma ado ka, Ɓakuli angŋǝnia à dumǝna kǝla amuna mala amǝkwaɗi.

15 Sǝ ɓǝ̀ ɓwabura ko ɓwama mǝnana mǝkwaɗi na raka, earǝna ce ama nǝ̀ nying ɓi mǝnana mǝkwaɗi na ka, nǝ̀ gandǝ o. Aɓa mǝnia ka, ɓwabura ko ɓwama mǝkwaɗi ka, à panzǝkini, pa aɓa kùrban ɗang. Acemǝnana Ɓakuli ka tunǝ wun, wu yi do aɓa dorǝpwala. 16 We ɓwama ka, a sǝlǝa ko earka nǝ buo sǝ burio nǝ̀ kum amsǝban? Sǝ we ɓwabura ka, a sǝlǝa ko earka nǝ buo sǝ māmó nǝ̀ kum amsǝban?‡

Wu do kǝla mǝnana Ɓakuli
tunǝ wun ngga

17 Koyan aɓalǝ wun ngga, ɓǝ̀ duk ulang do mǝnana Mǝtalabangŋo tsǝki wi ka, sǝ ɓǝ̀ do anggo kǝla mǝnana tunǝi amurí ka. Mǝnia ka nda nzongcau mǝnana ǝn tsǝì amur a'ikǝlisiya kat mala amǝkwaɗi ka.§ 18 Ɓwa mǝnana angŋǝna dǝmba à kasǝni wi ɓate sǝ yi kum tunǝban mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ sǝmbǝrǝ ce ɗàng. Sǝ ɓwa mǝnana gbal à kasǝî wi ɓate ɗàng, sǝ kum tunǝban mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ alta kasǝ ɓatau ɗàng.* 19 Acemǝnana ko à kasǝi ɓwa ɓate, ko à kasǝî wi ɓate ɗàng, mǝnia ka kǝ lǝmdǝ ɓe kǝgìr ɗàng. Gìr mǝnana à nǝ̀ na ce ka, nda cau mala bwal anzongcau mala Ɓakuli. 20 Koyan aɓalǝ wun ngga, ɓǝ̀ do kǝla mǝnana pak ɗiɗyal, sǝ tunǝban mala Ɓakuli yi kumi ka. 21 A nda guro ɗiɗyal sǝ a yi kum tunǝban le? Mǝnia yì gìr ka ɓǝ̀ kǝa zunggǝli ɗenyicau mo ɗàng. Sǝ ɓǝ̀ a nǝ kum njargula mǝnana a nǝ pusǝ ɓamuro ka, pàngŋǝ̀nà túró nǝi. 22 Ɗenyi ama ɓǝ̀ a nda guro ɗiɗyal sǝ Ɓakuli tunǝo wu duk mǝkwaɗi ka, Mǝtalabangŋo panzǝkino aɓa bu kùrban mala Shetan. Anggo gbal, ɓǝ̀ a ndá do-ɓamur rǝò, sǝ Ɓakuli tunǝo wu duk mǝ kwaɗi ka, a dumǝna guro mala Kǝrǝsti, sǝ púp a nǝ nggǝ pak gìr mǝnana Kǝrǝsti banggo ka.† 23 Kǝrǝsti ka kúrnà wun nǝ boalo mǝgule; ace mani ka wu kǝa duk aguro mala aɓwapǝndǝa ɗǝm ɗàng.‡ 24 Wun amǝ'eambǝam, koyan aɓalǝ wun ngga, ɓǝ̀ do kǝla do mǝnana nda aɓalǝi ɗiɗyal sǝ Ɓakuli tunǝi ka.

25 A dyan ngga, mǝ nǝ na wun cau amur agir mǝnana wu gilǝa amur ansarina mǝnana à malaká dukɓala raka. Ən panǝ ɓekǝ nzongcau mǝnana pur nǝban Mǝtalabangŋo ka ɗàng, she kǝgìr mǝnana ǝn nggǝ pà ado a twale mem kǝla ɓwa mǝnana nǝ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo, à nǝ̀ earnǝi ka. 26 Aɓa dotanni mǝnana ndakam ado ka, ǝn nggǝ sǝni kǝpǝna ɓǝ̀ ɓwa do anggo kǝla mǝnana nda aɓalǝi ka. 27 Ɓǝ̀ a dumǝna ɓala ka, kǝa na ama a nǝ pǝr māmó ɗàng. Ɓǝ̀ a malaká duk ɓala raka, kǝa na ama a nǝ al ɓwama ɗàng. 28 Kat andǝ amani ka, ɓǝ̀ a al ɓwama a dukɓala ka, a pak cauɓikea ɗang. Sǝ ɓǝ̀ nsari al bura ka, pak cauɓikea ɗang. Mim ngga mǝ ndaban bangga wu anggo, ace mǝnana ɓǝ̀ wu usǝlǝi kutio aɓalǝ atanni mala acau mala doɓala.

29 Ɓalǝ cau mǝnana ǝn nggǝ na wun ngga, wun amǝ'eambǝam, nda mǝnana ama: pwari ueo ɗǝm kpǝm ɗàng, twal a dyan ngga aburana mǝnana à dumǝna ɓala ka, ɓǝa do kǝla aɓwana mǝnana à panǝ amamǝna raka.§ 30 Sǝ aɓwana mǝnana à kǝ ɓuà ado ka, ɓǝa do kǝla aɓwana mana à dum nǝ bumkiɗikea raka. Aɓwana mǝnana à dum nǝ oalo ka, ɓǝa do kǝla aɓwana mǝnana ban kǝ ɓoaria wia raka. Aɓwana mǝnana à ndanǝ boalo, à kǝ kurki agir ka, ɓǝa pa kǝla aɓwana mǝnana agir mana à kur ka, à malea na raka. 31 Aɓwana mǝnana à nda aɓa túró mala ɓanza ka, ɓǝà do kǝla à pà aɓa ɓekǝ gìr andǝi ɗàng. Acemǝnana ɓanza mǝnia ado ka, banì pà nǝ̀ sau ɗǝm ɗàng, kǝ yiu nǝ yiu a masǝlǝate.

32 Ən earce nǝma wu kǝa wu ɓuanǝbum wun amur agir mala do ɓanza ɗàng. Ɓwa mǝnana dukɓala raka, ɗenyicau male ka nda amur túró mala Mǝtalabangŋo, ace mǝnana ɓǝ̀ pwasǝ bumi ka. 33 Sǝ ɓwa mǝnana dumǝna ɓala ka, ɗenyicau male ka nda amur agir do ɓanza, acemǝnana kǝ earce nǝ̀ pwasǝ bum māmí ka; 34 mǝnia ka tsǝk ɗenyicau male gakkia. Sǝ ɓwama ko nsari mǝnana malaká dukɓala raka, kǝ tsǝk ɓamúrì arǝ túró mala Mǝtalabangŋo, acemǝnana kǝ earce ɓǝ̀ do ama, pana rǝì andǝ ɓabumi kat. Sǝ ɓwama mǝnana dumǝna ɓala ka, kǝ ɗenyicau arǝ agir do ɓanza, acemǝnana kǝ earce pwasǝ bum burí. 35 Ən nggǝ na mǝnia ka ace mǝnana ɓǝ̀ ɓoara wun ngga. Ən pa aban pǝrki wun ɗàng. Ən earce ɓǝ̀ wu pak gìr mǝnana ɓoaro nda a njarì ka, andǝ pa ɓamur wun kat aban Mǝtalabangŋo nǝmurǝì, pà atārǝia andǝ gakkya mala ɓabum wun ɗàng.

36 Ɓǝ̀ ɓwabura sǝni kǝla pà nǝ̀ gandǝ bwal rǝì aɓa do male andǝ mansari male raka, sǝ ɓwama ka apǝlǝa male kǝ làkkì nǝ lakkya ka, kǝpǝna ɓǝ̀ ali, cauɓikea pa aɓalǝi ɗàng.* 37 Sǝ ɓwa mǝnana twalǝni ɓamúrì, mǝnana à tsǝì nǝ tsǝa púp ama ɓǝ̀ pè raka, nǝ eare male andǝ bwalrǝu, pà nǝ̀ dukɓala andǝ nsari mana pur amurí raka, pàngŋǝ̀nà pe mǝɓoarne. 38 Lǝmdǝ ama ɓwa mǝnana al mansari male ka, pàngŋǝ̀nà mǝɓoarne. Sǝ ɓwa mǝnana pur amur nsari, sǝ na ama pà nǝ̀ dukɓala raka, pàngŋǝ̀nà pě mǝɓoarne, mǝnana kútì mǝno ka.

39 Ɓwama ka, nda ɓata kùrban mala nzongcau mala doɓala, ɓǝ̀ burí ndanǝ yilǝmu più ka. Sǝ ɓǝ̀ burí pak lú ka, yì ka, nǝ̀ gandǝ al ɓè ɓwabura mǝnana kat earkiyice ka. Sǝ dumǝna púp, ɓwa mǝnana kat nǝ̀ eare nǝ̀ ali ka, nǝ̀ do ama mǝkwaɗi na.† 40 Sǝ yì ka, yàle ɓoaribanì mǝnana ɓǝ̀ do anggo ka. Mǝnia ka, sǝne mem na, sǝ sǝni, mim gbal ka mǝ ndanǝ Bangŋo mala Ɓakuli.‡

8

Girlina mǝnana à pe alú ka

1 A dyan ngga, mǝ nǝ nacau amur cau mala girlina mǝnana à pe alú atà ankúl ka, kǝla mǝnana wu ɗiban amurí ka. Sǝm kat ka sǝm ndanǝ súrǝ̀gir amur mǝnia yì cau. Sǝama súrǝ̀gir ka kǝ yinǝ gusǝlǝ ɓamuru, sǝ earcearǝu ka, nda kǝ ɓak ɓwa ka.* 2 Ɓwa mǝnana kǝ sǝni kǝla súrǝ́nà rǝ gir ka, ɓǝ̀ sǝlǝ ama malaká súrǝ̀ kǝgìr kǝla mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ súrǝì ka ɗàng.† 3 Sǝ ɓwa mǝnana earce Ɓakuli ka, Ɓakuli súrǝ́nà rǝì.‡

4 Ace mani ka, amur cau mala li girlina mǝnana à ɗārǝ́na ankúl nǝi ka, sǝm sǝlǝna ama kǝ nkúl pà kàm a ɓanza mǝnia mǝnana à nǝ̀ na mbak-kàngkàng ama ndanǝ yilǝmu ka ɗàng. Sǝ Ɓakuli ka, kǝ nda mwashat, kǝ ɓè pà kàm ɗàng. 5 Agir andǝ abangŋo nda kam pas mǝnana aɓwana kǝ peri abania ka. Aɓea ka à nda a bumkuli sǝ aɓea ka à nda a nzali. 6 Ma'sǝm ngga, kǝ Ɓakuli na mwashat sǝm nggǝ peri a baní, yì Tárrú mǝnana a baní sǝ agir puro, sǝ àkǝ̀ ce sǝ sǝm pak ka. Mǝtalabangŋo ka nda mwashat, yì Yesu Kǝrǝsti, mǝnana nǝ bui sǝ agir kat puro, sǝ nǝ yì sǝ sǝm pa.§

7 Sǝ amǝkwaɗi kat sǝ à súrǝ̀ mǝnia yì mǝsǝcau ka ɗàng. Aɓea aɓwana ka, à lo malea ka, à kǝ twali ama ankúl ka agir na nǝ yilǝmu. Ace mani ka, ɓǝà li girlina mǝnana à ɗārǝ́na ankúl nǝi ka, à kǝ sǝni kǝla à ɗārǝ́na ankúl nǝ nggearǝia. Sǝ acemǝnana ɓabumia pànǝ rǝcandǝa raka, à kǝ sǝni kǝla à pàngŋǝ̀nà gìr mǝɓane.* 8 Sǝ girlina ka ndá nǝ̀ yinǝ sǝm tù aban Ɓakuli ka ɗàng. Kǝgìr pà nǝ̀ amsǝa arǝ sǝm ɗàng, yi mǝnana ɓǝ̀ sǝm lì raka, sǝ pà sǝm nǝ̀ kum ɓè kǝgìr gbal ɗàng, yi mǝnana ɓǝ̀ sǝm lì ka.†

9 Kat andǝ amani ka, wu tsǝkir wun, ɓǝ̀ do kum-ɓamúrû ma'wun, ɓǝ̀ kǝa tsǝk aɓwana mǝnana à pànǝ rǝcandǝa aɓa paɓamuru malea raka, ɓǝà kpa ɗang.‡ 10 Ɓǝ̀ ɓwa mǝnana pànǝ rǝcandǝa aɓa paɓamuru raka, sǝno, we ɓwa mǝnana a ndanǝ súrǝ̀gir, a ban li girlina atà ankúl ka, pà nǝ̀ kum rǝcandǝa mala li girlina mǝnana à ɗārǝ́na ankúl nǝi ka re? 11 Anggo sǝ mǝ'eambo mǝnana pànǝ rǝcandǝa aɓa paɓamuru raka, yì ɓwa mǝnana Kǝrǝsti wu aceì ka, nǝ̀ ɓwarkî njar, atàcau mala &lt;&lt;súrǝ̀gir&gt;&gt; mò!§ 12 Aɓa pakkî amǝ'eamrǝarǝu cauɓikea anggo ka, wu nda ban pakkì Kǝrǝsti cauɓikea, yi mǝnana wu cia à pàk gìr mǝnana à earǝna nǝi ama pà a njarì raka.* 13 Ace mani ka, ɓǝ̀ girlina mǝnana ǝn nggǝ li, nǝ̀ tsǝk mǝ'eambam nǝ̀ kpa aɓa cauɓikea ka, pà mǝ nǝ li ulang mǝno yì nyama ɗǝm ɗàng, acemǝnana mǝ ngga tsǝì ɓǝ̀ kpa ka ɗàng.†

9

Bulǝs ɓinǝ paktúró nǝ
bancame male

1 Mim ngga, ǝn pa mbak atà rǝam mǝ nǝ duk ulang do mǝnana ǝn earkiyi ce ka? Mim ngga mǝ nda mǝ'mishan re? Ən sǝn ma Yesu Mǝtala sǝm nǝ mǝsǝam re? Do mǝnana wu duk amǝkwaɗi ka, pà ace túró mem mǝnana ǝn pakki Mǝtalabangŋo ka re?* 2 Ko ɓǝ̀ ndo ama aɓea aɓwana em ama mǝ nda mǝ'mishan raka, dumǝna ama wun ngga, wun nǝ̀ em! Acemǝnana wun ngga, wu nda ka gir'lǝmdǝa aɓa mǝsǝcau mala túró mishan mem aban Mǝtalabangŋo.

3 Mǝnia ka nda kunam aban aɓwana mǝnana à kǝ earce súrǝ̀ rǝcandǝa mala duk mǝ'mishan mem ngga. 4 Nggearǝ sǝm ngga, sǝm kārǝa ɓǝà pà sǝm girlina andǝ girnùná re?† 5 Aɓea amǝ'mishan, andǝ amǝ'eam Mǝtalabangŋo andǝ Bitǝrus ka, à kǝ twal amālea ateà aban ká túró. Sǝm ngga, pà sǝm nǝ̀ gandǝ pa kǝla yia re?‡ 6 Ko mim sǝnǝ Barnabas ka, sǝm nda ka kǝ aɓwana mǝnana duk púp sǝm nǝ̀ nggǝ pak túró ace linǝ́ ɓamur rǝ sǝm ngga le?§

7 Ya soje nani mǝnana à kǝ mbwe aɓa túró soje male raka? Ya mǝ'rya nani mǝnana pà nǝ̀ li ɓǝlanggun mala ɓaban male raka? Sǝ ya yálgír nani mǝnana pà nǝ̀ nu kiura mala agirkusǝu male raka? 8 Mǝno ka nê mala ɓamúràm na le? Nggearǝ Nggurcau mala Musa bang anggo re? 9 Nda kam à gìlǝì aɓa Nggurcau mala Musa ama, &lt;&lt;Kǝa na ama awu nǝ kùr kún nda-rya mǝnana a kǝ pàngŋǝ̀nà túró nǝi aban nya mǝssa ka ɗàng.&gt;&gt;* Ado ka, wu kǝ sǝni kǝla Ɓakuli na aban nacau amur ɗenyinǝ anda-rya le?† 10 Pa aban nacau ace sǝm re? Mǝsǝcau, nda ace sǝm sǝ à gilǝ mǝnia yì cau ka. Lǝmdǝ ama ɓwa mǝnana kat kwár ban-rya, sǝ ɓwa mǝnana nya mǝssa ka, yia kǝm ngga, à tsǝk ɓalǝia à nǝ̀ li aɓa mǝnia yì mǝssa à pakkiyi túrè ka. 11 Mǝnana sǝm ɓealna mǝsǝɓeale cau mala Ɓakuli a ɓabum wun ngga, ɓoaro ɓǝ̀ sǝm kum girlina aban wun re?‡ 12 Ɓǝ̀ wu pè aɓea aɓwana mana à hamnǝ cau mala Ɓakuli aban wun ngga gbasha aɓalǝ agirkuma ma'wun ngga, sǝm ngga ɓoaro ɓǝ̀ sǝm kumô ɓǝ̀ kútì malea re?

Sǝama anggo ka, sǝm paktúró nǝ mǝnia yì bancame ka ɗàng. A kúnì ka, sǝm bwal rǝ sǝm aɓalǝ agir kat, acemǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga pak kǝgìr mǝnana nǝ̀ tsǝa ɓwapǝndǝa nǝ̀ ɗwanyi ok Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti ka ɗàng. 13 Wun ngga, wu sǝlǝ mbo ama aɓwana mǝnana à kǝ paktúró aɓa Ndàmǝgule mala Ɓakuli ka, àkǝ̀ banì sǝ à nǝ̀ kum girlina? Sǝ aɓwana mǝnana à kǝ paktúró mala ɗārǝâ amur gyangŋan nǝ́ agir mǝnana à yinǝia ka, àkǝ̀ ɓālǝi sǝ à nǝ̀ li re?§ 14 Anggo gbal, Mǝtalabangŋo tsǝ́ngŋǝ̀nà nzongcau ama aɓwana mǝnana à kǝ hamnǝ Bǝsa Cau Amsǝban ngga, àkǝ̀ ɓālǝi sǝ à nǝ̀ kum gìr dola malea.*

15 Sǝ yàle ǝn paktúró nǝ kǝ kina aɓalǝ amǝno yì agir ka ɗàng. Sǝ ǝn pa aban gilǝa wun ace mǝnana ɓǝ̀ wu pàkkam anggo ado ka ɗàng. Ɓoaribani ɓǝ̀ ǝn wú, amur mǝnana ɓeɓwa ɓǝ̀ tamsǝam arǝ nggori nǝ túró hama mǝnana alta mbweban ace pà kàm raka.† 16 Kat andǝ amani ka, pà mǝ nǝ jali ace hamnǝ Cau Amsǝban ɗang, acemǝnana dumǝ́nàm púp ɓǝ̀ ǝn hamnǝi. Ɓǝ̀ ǝn hamnǝ Cau Amsǝban raka, mǝ nda aɓa ká gìr'mur'mwana! 17 Ɓǝ̀ twale mala ɓamúràm na sǝ ǝn nggǝ hamnǝ cau ka, à nǝ̀ mbwem; sǝ ǝn nggǝ pe, acemǝnana gìr na mǝnana Ɓakuli nǝ̀ pam ama ɓǝ̀ ǝn pe ka.‡ 18 Mana nda tangnakusǝam? Kǝ gìr mǝnana nda tangnakusǝam ngga, nda njar mana Ən kúmô mala hamnǝ Cau Amsǝban mǝnana pà atārǝia andǝ mbweban raka. Nda gìr mana tsǝa sǝ pà mǝ nǝ alta gìr mǝnana nǝma à nǝ̀ pàkkam ace túró hamnǝ Cau Amsǝban mǝnana ǝn nggǝ pàk ka ɗàng.§

19 Mim ngga mǝ nda atà rǝàm, mǝ nda guro mala kǝɓwa ɗàng. Mǝ nda mǝnana ǝn tsǝk ɓamúràm, ǝn duk guro mala koyan ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn yinǝ aɓwana pas aban Kǝrǝsti ka. 20 Aɓalǝ amǝ Yahudi ka, ǝn do kǝla ɓwa Yahudi, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn yinǝ amǝ Yahudi aban Yesu ka. Aɓalǝ aɓwana mǝnana à nda aɓata Nggurcau mala Musa ka, ǝn do kǝla yia, kat andǝ amani ama dupam púp ɓǝ̀ ǝn kpata Nggurcau mala Musa raka. Ən pa anggo ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn yinǝia aban Yesu.* 21 Anggo gbal, ɓǝ̀ mǝ nda aban paktúró aɓalǝ aɓwana mana à súrǝ̀ Nggurcau mala Musa raka, ǝn mgbàllì cau mala Nggurcau a giriban, ǝn do kǝla yia, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn yinǝia aban Yesu. Mǝnia ka lǝmdǝ ama ǝn ɓinǝ kpata Nggurcau mala Musa ka ɗàng; mim ngga mǝsǝcau, mǝ nda aɓata Nggurcau mala Kǝrǝsti.† 22 Aɓalǝ aɓwana mǝnana à pànǝ rǝcandǝa raka, ǝn do kǝla mwashat aɓalǝia, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn nunnia aban Yesu. A masǝlǝate ka ǝn duk koya gìr ka aban aɓwana kat, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn amsǝ aɓwana aɓalǝia a koya njar mǝnana nǝ̀ gandǝ pak ka.‡ 23 Mim ngga ǝn pak amǝnia yia agir kat ka, ace mǝsǝrǝ Bǝsa Cau Amsǝban, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn kum kāmbe mem aɓalǝ atsǝkbu mana à ndakam aɓalǝi ka.

24 Wu sǝlǝ mbak ama aɓa ɗire ɓanggi-amire ka, aɓwana pas sǝ à nǝ̀ ɓangŋa, sǝ ɓwa mwashat nda nǝ̀ li, nǝ̀ kum tangnakusǝi ka? Wun ngga, wun nǝ̀ ɓangŋa anggo gbal, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum tangnakusǝ wun.§

25 Aɓwana mǝnana kat à nǝ̀ kutio aɓa pakkiɗire ɓanggi-amire ka, dumǝna ama à nǝ̀ pa rǝia ace kwar-rǝǔ mala ɓangmire. Yia ka à kǝ pa anggo ace mǝnana à nǝ̀ kum tangnakusǝu mana nǝ̀ mal ka; sǝ ma'sǝm ngga, sǝm nggǝ pe ace tangnakusǝu mǝnana pà nǝ̀ mal raka.* 26 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn nggǝ ɓangmire nǝ mǝsǝam jik aban ká masǝlǝate ka; mǝ nda kǝla mǝ'ta dambe mǝnana kǝ tāban ɓà raka. 27 Ən kanì nggūrǝam gìr, ǝn tsǝì ɓǝ̀ tanni ace mǝnana ɓǝ̀ okam; ǝn nggǝ pa anggo ace mǝnana, anzǝm mana ǝn hamǝni aɓwana Cau Amsǝban ngga, mim nǝ ɓamúràm ngga, ɓǝà kǝa ginǝam, à giram nǝ tangnakusǝam ɗàng.†

10

Nunkiru arǝ peri aban ankúl

1 Wun amǝ'eambǝam, ǝn nggǝ earce nǝma ɓǝ̀ wu ɗenyi ama aká sǝm kat ka, à gya aɓata pǝrɓang, sǝ à kútí kat nǝ ɓá Nggeamùr Nzuno.* 2 Kutio mǝno à kutio aɓa pǝrɓang andǝ nggeamùr ka, nda kǝla batisǝma na à pakkia wia kat à duk amǝkpata Musa ka.† 3 Yia kat ka, à li girlina mǝ'mwashati mǝnana Ɓakuli sulǝia wia ka,‡ 4 sǝ yia kat ka, à nu mùr mǝ'mwashati mǝnana Ɓakuli pea wia ka. À nu mùr mǝnana Ɓakuli pusǝia wia aɓa tali ka, sǝ mǝno yì Tali ka, nda Kǝrǝsti mǝnana ginggiyi ateà ka.§ 5 Kat andǝ amani ka, Ɓakuli ka bumi pwasǝo arǝ bangulea ɗàng; nda sǝ à wukio, sǝ aluia ka à mesǝke arǝ abumban a pǝɗanban a njenza ka.*

6 Amǝno yì agir mǝnana kumia ka, à dupǝ́nà sǝm agirkani yalung, ace mǝnana ɓǝà nun kir sǝm, ɓǝ̀ sǝm ngga tsǝk ɓabum arǝ agir mǝɓike, kǝla mǝnana yia ka à pak ka ɗàng.† 7 Wu kǝa duk amǝ peri aban ankúl, kǝla mǝnana aɓea ɓwana aɓalǝia pak ka ɗàng. Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga, &lt;&lt;Amǝno yia aɓwana ka, à do aban lili andǝ nuki agir, sǝ à lo aban pakkiɗire tāki'anggwam walo-mba mala amǝ ɓanza.&gt;&gt;‡ 8 Ɓǝ̀ sǝm ngga eare, ɓǝ̀ sǝm kutia pakki acauɓikea nongginǝ rǝarǝu, kǝla mǝnana aɓea ɓwana ateà pak ka ɗàng; nda gìr mǝnana tsǝa sǝ aɓa nongŋo mwashat, aɓwana aɓalǝia, á-lumi-ɓari-nong-tàrú, à wu kat ka.§ 9 Ce sǝm eare, sǝm mwam Kǝrǝsti,* kǝla mǝnana aɓea ɓwana ateà pa, sǝ an'yau wal-luia ka ɗàng.† 10 Ɓǝ̀ sǝm ngga nggwani, kǝla mǝnana aɓea aɓwana ateà pa, sǝ Mǝturonjar mala lú, yi twaltea ka ɗàng.‡

11 Amǝnia yì agir kumia ka, à dupǝ́nà sǝm agirkani, sǝ à gilǝia ace nunkir sǝm, sǝm mǝnana ado masǝlǝata anza yina amur sǝm ngga.

12 Ace mani ka, ɓǝ̀ kǝɓwa kǝ sǝni kǝla camǝna kàngkàng ngga, ɓwe ɓǝ̀ tsǝkiri pepe, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa kpa raka! 13 Kǝ kārǝkiban pà kàm nǝ̀ kum wun mǝnana kǝ kum ɓwapǝndǝa raka. Ɓakuli ka kǝ makban ɗang, pà nǝ̀ eare wu kum kārǝkiban mǝnana nǝ̀ kútì rǝcandǝa ma'wun ngga ɗàng. Sǝ ɓǝ̀ kārǝkiban kum wun ngga, yì ka, nǝ̀ pa wun rǝcandǝa mǝnana wun nǝ̀ cambi wi, sǝ nǝ̀ mǝn njargula mana wun nǝ̀ purî ɓālǝi ka.§

Ligirlina atà ankúl andǝ
likwar mala Mǝtalabangŋo

14 Ace mani ka, wun amǝ'eambǝam, wu ɓanggi peri aban ankúl.* 15 Cau mǝnia ǝn nggǝ ne ka, mǝ nda arǝ amǝ'dǝmkwara; wu sǝngi ɓālǝi nǝ ɓamur rǝ wun. 16 Nggearǝ kwap mǝnana sǝm nggǝ nu aban likwar mala Mǝtalabangŋo, sǝm nggǝ pak yàwá ace kǎ, nda tsǝa sǝ sǝm duk mwashat aɓa nkila Kǝrǝsti ka re? Sǝ bǝredi mǝnana sǝm nggǝ ɓwano sǝm nggǝ she a tarǝ sǝm nggǎ, nda tsǝa sǝm duk mwashat aɓa nggūrǝ Kǝrǝsti ka re?† 17 Sǝ kat andǝ amani ama sǝm nda pas ka, sǝm shak kat aɓa kǝ bǝredi mǝnia mwashat ka; mǝnia ka nda lǝmdǝ ama sǝm nda mwashat aɓa nggūrǝu mǝ'mwashati ka.‡

18 Wu ɗenyi nǝ amǝ Isǝrayila. Aɓwana mǝnana à kǝ li gir'nkila mǝnana à pànà ɓoro nǝi amur gyangŋan ngga, à ndanǝ kāmbe aɓa túró mana à pakki Ɓakuli amur gyangŋan ngga.§ 19 Sǝ mana ado ǝn nggǝ earce bangŋa? Mǝ nda aban bang ado ama girlina mǝnana à kǝ ɗārǝ́na ankúl nǝi ka kǝgìr na le? Sǝ nggearǝ ankúl ka, à kǝ́ gìr na le? 20 Awo! Ɗārǝ́ agir mala aɓwana mǝnana à kǝ kpata Yesu raka, akukwar na à pākiyia wia girlina ka, Ɓakuli na ɗang. Sǝ mim ngga, ǝn earce nǝma ɓǝ̀ wu oasǝ bu wun aɓa pàkkiagir wunǝ akukwar ɗàng.* 21 A pà wunǝ nu kwap mala Mǝtalabangŋo sǝ a nǝ nggá nu kwap mala akukwar ɗǝm ɗàng; sǝ a pà nǝ li aɓa kwár mala Mǝtalabangŋo sǝ a nǝ nggá li aɓa kwár mala akukwar gbal ɗang. 22 Ko sǝm nggǝ earce loasǝì Mǝtalabangŋo mɓali le? Sǝm nggǝ sǝni ka, sǝm kutì nǝ rǝcandǝa le?†

Kum ɓamuru mala
amǝ kpata Ɓakuli

23 Aɓwana kǝ bang ama, &lt;&lt;À earǝ́nà sǝm ɓǝ̀ sǝm pak koya gìr ka.&gt;&gt; Sǝ agir kat, sǝ sǝm nǝ̀ kum ɓoaro malea ɗang. &lt;&lt;Koya gìr ka, à earǝ́nà sǝm ɓǝ̀ sǝm pe.&gt;&gt; Sǝ koya gìr na, nǝ̀ ɓak ɓwa ka ɗang. 24 Ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ kǝa pak gìr ace ɓoaro mala ɓamúrì ɗàng, ɓǝ̀ pè ace ɓoaro mala aɓea ɓwana.

25 A nǝ gandǝ li gìr mǝnana kat à kǝ me a limo-nyama ka, kǝa na ama a nǝ ɗiban ɗang, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓālǝo ɓǝ̀ kǝa kàsǝo ɗang. 26 &lt;&lt;Ɓanza andǝ agir mǝnana aɓalǝi kat ka, a mala Mǝtalabangŋo na.&gt;&gt;‡

27 Ɓǝ̀ ɓwa mǝnana mǝkwaɗi na raka, tunǝo arǝ girlina sǝ a earna a warina ka, li gìr mǝnana kat à po amǝ wu li ka, kǝa na ama a nǝ ɗiban ɗang, ace ɓālǝo. 28 Sǝ ɓǝ̀ ɓeɓwa banggo ama, &lt;&lt;Mǝnia yì girlina ka à ɗārǝ́na agir nǝi&gt;&gt; ka, kǝa li mǝno yì girlina ka ɗàng. A pa anggo, ace ɓwa mǝnana banggo ka, andǝ ce giu-ɓabum.§ 29 Ən pa aban na ce giu-ɓabumo ɗàng, nda ace giu-ɓabum mala mǝno yì ɓwa ka.

&lt;&lt;Sǝ palang sǝ panzǝban mem nǝ̀ kum ɓashi ace cau mala giu-ɓabum ɓeɓwa le? 30 Ɓǝ̀ ǝn pakki Ɓakuli yàwá amur girlina sǝ ǝn kúti a li ka, palang sǝ ɓwa nǝ̀ ɓashiam amur girlina mǝnana ǝn pak yàwá amurí ka?&gt;&gt;

31 Sǝ ko ɓǝ̀ girlina na a nǝ li, ko a nǝ nu ka, ko ɓǝ̀ mana awu nǝ pàk kat ka, pè ace gusǝlǝ lullǝ Ɓakuli. 32 Kǝa duk tǝ́r annda mala kǝɓwa ɗàng, ko amǝ Yahudi, ko aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, ko ikǝlisiya mala Ɓakuli.* 33 Wu pa kǝla mǝnana ǝn nggǝ pak ka; ǝn ɓariki mǝ nǝ pwasǝbum koyan ngga, aɓalǝ agir mǝnana kat ǝn nggǝ pak ka. Ən nggǝ pa ace ɓamúràm ɗàng, ǝn nggǝ pa ace aɓwana kat, ace mǝnana ɓǝà kum àwá ka.†

11

Gir ɓamuru aban peri

1 Wu sǝn arǝàm, kǝla mǝnana ǝn nggǝ sǝn arǝ Kǝrǝsti ka.*

2 Ən nggǝ ɓwangsǝ wun, acemǝnana wu kǝ ɗenyi nǝ mim aɓa koya gìr, sǝ wu kǝ kpata gìr mǝnana kat ǝn kania wun ngga.

3 Ado ka ǝn nggǝ earce ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama, múr koya ɓwabura ka, nda Kǝrǝsti, múr koya ɓwama ka, nda ɓwabura, sǝ múr Kǝrǝsti ka, nda Ɓakuli.† 4 Ɓǝ̀ ɓwabura nǝ pak hiwi, ko nǝ̀ hamnǝ cau mala Ɓakuli, sǝ gìr ɓamúrí ka, ɓǝsǝkina múrí. 5 Sǝ ɓwama mǝnana kǝ pak hiwi, ko kǝ hamnǝ cau mala Ɓakuli, sǝ gìr ɓamúrí raka, ɓǝsǝkina múrí; nda kǝla ɓwama mǝnana swár múrí ka. 6 Sǝ ɓǝ̀ ɓinǝe ama pà nǝ̀ gìr ɓamúrí raka, nǝ̀ kasǝki nyang múrí. Sǝama ɓǝ̀ gìr kǝsǝkya na aban ɓwama ɓǝ̀ kasǝki nyang múrí ka, yì ka, ɓǝ̀ pǝti múrí. 7 Ɓwabura pa nǝ̀ gìr ɓamúrí aban peri ɗàng, acemǝnana à pè pur Ɓakuli, sǝ kǝ lǝmdǝ ɓoarɓwa mala Ɓakuli. Sǝ ɓwama ka, lǝmdǝ ɓoarɓwa mala ɓwabura.‡ 8 À pusǝ ɓwabura arǝ ɓwama ɗàng. Ɓwama na à pusǝì arǝ ɓwabura ka.§ 9 Sǝ ɓwabura ka à pusǝì ace ɓwama ɗàng, kǝ ɓwama na mǝnana à pusǝì ace ɓwabura ka. 10 Àkǝ̀ ce mǝnia ka, sǝ ace amǝturonjar ka, ɓoaro ɓǝ̀ ɓwama pǝti ɓamúrí ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ ama yì ka, nda aɓata yálban mala burí.

11 Sǝ aɓa do ma'sǝm, sǝm aɓwana mala Mǝtalabangŋo ka, ɓwama andǝ ɓwabura ka à dupî rǝarǝia. 12 Kat andǝ amani ama ɓwama mǝdǝmbe pur nǝ rǝ ɓwabura ka, acilia aburana kat ka ɓwama nǝ̀ ɓǝlia, sǝ agirbunda kat ka, à pur nǝ bu Ɓakuli.*

13 Wu kasǝ mǝnia yì cau ka nǝ nggearǝ wun: Ɓoaro ɓǝ̀ ɓwama pak hiwi aban Ɓakuli nǝ ɓamúrí atarǝì le? 14 Sǝ aɓa sǝne mala ɓwa ka, ɓǝ̀ ɓwabura nying nyang-múrí dāhri buktuk ka, gìr kǝsǝkya na re? 15 Sǝ dāh'rya mala nyang amúr ɓwama ka, gìr jali na andǝ ɓoarɓwa male re? Nyang mǝ'dāhre ka à pè ɓwama ace gìr múrí. 16 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa na ama nǝ̀ yinǝ makgìr amur mǝnia ka, kǝgìr mǝnana mǝ nǝ gandǝ ne ka nda mǝnana ama, sǝm pànǝ ɓekǝ kúncau ɗàng, ko a'ikǝlisiya mala Ɓakuli ka, à pànǝi gbal ɗàng.

Likwar mala Mǝtalabangŋo

(Matiu 26:26-29; Markus 14:22-25; Luka 22:14-20)

17 Aɓalǝ amǝnia yì akwarkiru ka, pà mǝ nǝ ɓwangsǝ wun ɗàng, acemǝnana akpapíkí ma'wun a tarǝ wun ngga, à kǝ kiɗiki agir kǝ kútì gilǝke. 18 A tite ka, ǝn ok ama ɓǝ̀ wu yiu a banarǝ wun ngga, kún wun kǝ gakkìtàrǝia, sǝ mim ngga, ɓǝ́ mǝ nǝ eare ama anggo sǝ ce pa. 19 Dumǝna púp kún wun nǝ̀ gakkia, ace mǝnana aɓwana mǝnana aɓalǝ wun nǝ mǝsǝcau mala Ɓakuli ka, ɓǝà súrǝ̀ia. 20 Yàle yiu ma'wun a banarǝ wun ngga, wu pànǝ ɗenyicau mala likwar mala Mǝtalabangŋo a bum wun ɗàng. 21 Acemǝnana koyan ngga ɓǝ̀ yiu ka, kpa nǝ kpa amur girlina, ko kundǝrǝu pà kàm ɗàng. Gìr nî tsǝa, aɓea ɓwana kǝ dum nǝ nzala, sǝ aɓea ɓwana ka, à ɗǝmngya, gandǝa à kǝ wal-wale. 22 Wu pànǝ aɓala mǝnana wun nǝ̀ lìli, wun nǝ̀ nu kàm ngga re? Ko wu kǝ earce wun nǝ̀ nyesǝ ikǝlisiya mala Ɓakuli ɓà, sǝ wun nǝ̀ pè amǝ'tǝ̀r kǝsǝkya? Mana ado mǝ nǝ bangga wun? Wu kǝ earce ama ɓǝ̀ ǝn ɓwangsǝ wun le? Pà mǝ nǝ ɓwangsǝ wun ace mǝnia ka ɗàng, ko bǝti!

23 Kànìgìr mǝnana ǝn ak a bu Mǝtalabangŋo nǝ nggearǝì ka, nda ǝn kania wun ngga ama:

Àkǝ̀ bu du mǝnana à mangŋa Mǝtalabangŋo Yesu nǝi ka, twal bǝredi, 24 sǝ pak yàwá aban Ɓakuli. Pǝlǝa ɓwani, sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝnia ka nggūrǝam na, mǝnana à pà ace wun ngga. Wu kǝ pak mǝnia ka ace ɗenyi nǝ mim.&gt;&gt;

25 Anggo gbal, anzǝm mǝnana à shangna bǝredi ka, pǝlǝa twal kwap mala mùr-ɓǝlanggun anap, sǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝnia yì kwap ka nda bǝsa kùrcau a nre Ɓakuli andǝ aɓwana male, mǝnana à earna nǝi nǝ nkílèm ngga. Ko aya pwari wu nda aban nue ka, wu pè ace ɗenyi nǝ mim.&gt;&gt;†

26 Mǝnia ka lǝmdǝ ama, pwari mǝnana kat wu nda ban shak mǝnia yì bǝredi, sǝ wu nda aban nu aɓa mǝnia yì kwap ka, wu nda ban hamnǝ ce lú mala Mǝtalabangŋo bà nyare yiu male.‡

27 Ace mani ka, ɓǝ̀ koyana sǝ shak mǝnia yì bǝredi, ko nu aɓa mǝnia yì kwap aɓa do kyauwiki Mǝtalabangŋo ka, pàngŋǝ̀nà cauɓikea arǝ nggūrǝu andǝ nkila mala Mǝtalabangŋo. 28 Ace mani ka, ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀ pelǝki ɓamúrì peatu, sǝ ɓǝ̀ shak bǝredi, ɓǝ̀ nu aɓa mǝnia yì kwap ka. 29 Ɓwa mǝnana kat she sǝ nu, sǝ pe nggūrǝ Kǝrǝsti gulo raka, nda ban nunbi ɓamúrì ɓashi. 30 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ aɓwana pas aɓalǝ wun ngga, à nda aɓa rǝwukya andǝ rǝkwana, sǝ aɓea wukina ka. 31 Sǝ ɓǝ̀ sǝm pelǝkina ɓamur rǝ sǝm ngga, pà sǝm nǝ̀ kutio aɓata ɓashi mala Ɓakuli ɗang. 32 Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo nda ɓasha sǝm ngga, nunkiru na, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓashi-lú ɓǝ̀ kǝa sulǝo amur sǝm sǝnǝ amǝ ɓanza ɗàng.

33 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝ̀ wu yiu a dapi aban likwar mala Mǝtalabangŋo ka, wu kundǝ rǝarǝ wun. 34 Ɓǝ̀ kǝɓwa kǝ ok nzala ka, ɓǝ̀ lili a ɓala, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓashi mala Ɓakuli ɓǝ̀ kǝa sulǝo amur wun aɓa dapi ma'wun ɗàng.

Acili acau ka, ɓǝ̀ ǝn yina ka, mǝ nǝ yia bangga wun agir mǝnana wun nǝ̀ pak ka.

12

Aɓoro mala Bangŋo

1 Adyan ngga wun amǝ'eamrǝarǝu, ǝn eare nǝma ɓǝ̀ wu dum nǝ ɗwanyi sǝlǝe amur aɓoro mala Bangŋo Mǝfele mǝnana à pà sǝm ngga ɗàng. 2 Wun ngga, wu sǝlǝna ama ɗiɗyal mǝnana wu nda ka aɓwana aɓa do ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli ka, à ɓosǝki kusǝ wun aban peri atà ankúl mǝnana à kǝ nacau raka. 3 Ace mani ka, ǝn nggǝ earce nǝma ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama, kǝɓwa pà kàm nǝ́ Bangŋo mala Ɓakuli arǝì, sǝ nǝ̀ pur a kúni ama, &lt;&lt;Súban na amur Yesu&gt;&gt; ɗàng. Sǝ kǝɓwa pà nǝ̀ na gbal ama, &lt;&lt;Yesu ka Mǝtalabangŋo na&gt;&gt; ɗang she nǝ Bangŋo Mǝfele.

4 *Aɓoro mala bangŋo nda kam ɗàngɗáng, sǝama tǝria ka pur nǝban Bangŋo Mǝfele. 5 Atúró ndakam ɗàngɗáng, sǝ Mǝtalabangŋo amúrià ka nda mwashat. 6 Anjargula túró ndakam ɗàngɗáng, sǝ kǝ Ɓakuli mǝ'mwashati nda kǝ pak túró nǝ sǝm kat ka.

7 Sǝ koyana ka à pàni wi ɓoro mala bangŋo, ace bwalì acilia aɓwana kàm. 8 Ɓè ɓwa ka, Bangŋo pè wi cau mǝnana lùmsǝ nǝ sǝlǝe ka, sǝ ɓǝ̀ ɓwa ka, Bangŋo pè wi cau mǝnana lùmsǝ nǝ súrǝè ka. 9 Kǝ Bangŋo mǝ'mwashati mǝnia ka, pè ɓeɓwa gūlì arǝ Ɓakuli, sǝ ɓeɓwa ka, pè wi ɓoro mala twalban rǝkwana. 10 Ɓè ɓwa ka, Bangŋo pè wi rǝcandǝa mala pakki agir-ndǝlǝki; ɓè ɓwa ka, pè wi na gì Ɓakuli. Ɓè ɓwa ka, pè wi sǝlǝe mala gau nre bangŋo mǝɓafoe andǝ mǝ'nyirì. Ɓè ɓwa ka, pè wi nacau nǝ aɓea akûn, sǝ ɓè ɓwa ka, pè wi sǝlǝe mala mǝngi ɓalǝ acau mǝnana à ne nǝ aɓea akún ngga. 11 Rǝcandǝa mala amǝnia yì aɓoro ka kǝ pur nǝ ban Bangŋo mǝnia mwashat ka, sǝ kǝ Bangŋo mǝ'mwashati nda kǝ gaki amǝnia yì aɓoro ka kǝla mǝnana ɓabumi kànì ka, ace mǝnana koyana ka, ɓǝ̀ kum ɓoro mǝnana kum ngga.

Nggūrǝu mwashat sǝ abare pas

12 Nggurǝ ɓwapǝndǝa ka ndanǝ abare pas, sǝ amǝnia yì abare pas ka, à yì dapi à duk nggūrǝu mǝ'mwashati. Anggo gbal sǝ Kǝrǝsti pa.† 13 Sǝm kat ka, à pakka sǝm batisǝma nǝ Bangŋo mǝ'mwashati ɓǝ̀ sǝm duk nggūrǝu mwashat, amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, aguro sǝ aɓwana mǝnana aguro na raka. Sǝ sǝm kat ka, à tsǝa sǝm nu aɓa Bangŋo mǝ'mwashati.

14 Sǝ nggūrǝu ka, bare mwashat na ɗáng, abare na pas. 15 Sǝ ɓǝ̀ kusǝu nǝ bang ama, &lt;&lt;Mǝ nda bu ɗang, acemani ka ǝn pa aɓa nggūrǝu ɗang,&gt;&gt; mǝno ka, pà nǝ̀ tsǝì nǝ̀ purî ɓá nggūrǝu ɗang. 16 Sǝ ɓǝ̀ kiru nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Acemǝnana mǝ nda mǝsǝu raka, ǝn pa gbal aɓa nggūrǝu ɗang,&gt;&gt; mǝno ka nǝ̀ tsǝì nǝ̀ purî ɓá nggūrǝu le? 17 Ɓǝ̀ à na ama nggūrǝu kat ka mǝsǝu na ka, ɓwa nǝ̀ okban nǝ mana? Ko a na raka, ɓǝ̀ nggūrǝu kat ka kiru na ka, ɓwa nǝ̀ ok rǝmban nǝ mana? 18 Sǝ Ɓakuli ka nǝ eare male sǝ tsǝk koya bare ɓwa aɓa nggūrǝu, a ban mǝnana bumi earce ka. 19 Sǝ ɓǝ̀ yia kat ka, bare rǝu mwashat na ka, nggūrǝu ka nǝ̀ pa ake? 20 Abarǝu ndakam pas, sǝ nggūrǝu ka, nda mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r.

21 Mǝsǝu pa nǝ̀ banggi bu ama, &lt;&lt;Kǝgìr oasǝam a rǝò ɗàng!&gt;&gt; Sǝ ɓamuru pa nǝ̀ ne kusǝu gbal ama, &lt;&lt;Kǝgìr oasǝam a rǝò ɗàng!&gt;&gt; 22 Ɓafo ka, aɓea abare nggūrǝu mǝnana à twalia kǝla à pa a kun kǝgìr raka, ɓǝà pà kàm raka nggūrǝu pa nǝ̀ lùmsǝ túró male ɗàng. 23 Abare nggūrǝu mǝnana à twalia ama à karǝ kǝgìr raka, sǝm nggǝ tsǝk kiria kǝ̀rkǝ́r. Sǝ abare rǝu mǝnana à ɓoarsǝna raka, sǝm nggǝ ɗenyi nǝia pepe. 24 Sǝ abare rǝu mǝnana amǝ ɓoarsǝne na ka, sǝm nggǝ tsǝk kiria pepe ɗàng. Ɓakuli ka, tsǝk abare rǝǔ a banɓwáná, acemǝnana ɓǝà tsǝkir abare rǝu mǝnana à gatti ka. 25 Pè anggo ace mǝnana gakya ɓǝ̀ kǝa pa aɓa nggūrǝu ɗang, sǝ abare yì nggūrǝu ka à nǝ̀ nggǝ ɗenyi nǝ rǝarǝia. 26 Ɓǝ̀ ɓe bare rǝu mwashat ndanǝ tanni ka, acili abare rǝu ka, à kutina aɓa tanni gbal kat atè. Sǝ ɓǝ̀ ɓè mwashat kum gulo ka, abare rǝu kat ka, ban nǝ ɓoaria wia atè.

27 A dyan ngga, wun kat ka, wu nda ka nggūrǝ Kǝrǝsti, sǝ koyana atà wun ngga, bare na. 28 Aɓa ikǝlisiya ka Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nà aɓwana arǝ abancame.

A bancame mǝdǝmbe ka amǝ'mishan na.

A ɓaria bancame ka, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli na.

A tàruià bancame ka, amǝkànìgìr na. Acilia mǝnana à kpatea ka à nda ka

amǝ'pakki agir-ndǝlǝki, andǝ

amǝnana à pea wia rǝcandǝa mala twalban rǝkwana ka. Aɓea ɓwana ka,

gandǝrǝu mala bwalì aɓwana na, andǝ amǝnana malea ka

yál aɓwana na ka, sǝ aɓea ɓwana ka,

amǝ na akún-takuli ɗàngɗáng na.‡

29 Yia kat ka, amǝ'mishan na le? Yia kat ka, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli na le? Yia kat ka, amǝkànìgìr na le? Sǝ yia kat ka, à ndanǝ rǝcandǝa mala pakki agir-ndǝlǝki le? 30 Yia kat sǝ à ndanǝ ɓoro mala twalban rǝkwana le? Yia kat sǝ à kǝ nacau nǝ akún-takuli le? Sǝ yia kat sǝ à ndanǝ ɓoro mala bǝlki ɓalǝ akún-takuli le? À nda kat ɗàng! 31 Ɓǝ̀ rǝ wun ɓǝla arǝ kum aɓoro mǝnana à nda dǝmba nǝ acilia ka.

Sǝ ado ka mǝ nǝ lǝmdǝa wun njar mǝnana ɓoaro kutibanì kat ka.

13

Earcearǝu

1 Ɓǝ̀ mǝ gandǝ nacau nǝ

akún mǝnana a ɓanza kat

andǝ akún mala amǝturonjar,

sǝ ǝn panǝ earcearǝu raka,

ǝn dumǝna gonggwang

mǝ loàsǝ̀bani,

ko ana raka, ǝn dumǝna kùli

mala amǝ'ntùl.

2 Ɓǝà bang ama,

mǝ ndanǝ ɓoro mala

na ɓabum Ɓakuli,

ko ǝn bwalta acau

ɓa-sǝmbǝrǝa kat,

sǝ ǝn súrǝ̀ koya gìr ka,

ko mǝ ndanǝ gūlì arǝ Ɓakuli,

ulang mana nǝ̀ gandǝ

gǝshi ankono,

sǝ ǝn panǝ earcearǝu raka,

mǝ nda kǝgìr ɗàng.*

3 Ɓǝ̀ mǝ nǝ pè amǝ'tǝ̀r

agirkuma mem kat,

mǝ nǝ pà nggūrǝam

ɓǝà pisǝì ace nggori,

sǝ ǝn panǝ earcearǝu raka,

mani pà nǝ̀ puram kǝgìr ɗàng.

4 Earcearǝu ka ndanǝ

munyi,

andǝ pe mǝɓoarne.

Earcearǝu ka kǝ pak

mɓali ɗang, kǝ nggori,

ko gusǝlǝ-múrû ɗang.

5 Earcearǝu kǝ pa

arkikun ɗang,

pànǝ earce-ɓamuru ɗang,

sǝ kǝ kaurǝa arǝ pak

bumlulla ɗang.

Earcearǝu kǝ bwal ɓwa

a bum ɗang.†

6 Ban kǝ ɓoari wi arǝ

ɓealɓikea ɗang,

ban kǝ ɓoari wi arǝ mǝsǝcau.

7 Earcearǝu kǝ bwaki buì

arǝ ɓwa ɗàng.

Earnǝɓwa male,

andǝ tsǝkɓalǝu male,

andǝ gandǝrǝu male

aɓalǝ agir kat ka

kǝ kpa ɗang.

8 Earcearǝu ka masǝlǝate

pà kàm ɗàng,

kǝ makban ɗang.

Na ɓabum Ɓakuli ka

nǝ̀ nggá came.

Anakiacau nǝ

akún-takuli ka

à nǝ̀ nggá came.

Ko sǝlǝe ka nǝ̀ nggá kutio.

9 Surǝe ma'sǝm ngga

lùmsǝ ɗang,

sǝ sǝm súrǝ̀ ɓabum

Ɓakuli kat ɗàng.

10 Sǝa ma ɓǝ̀ gìr

mǝnana lùmsǝ ka,

yina ka,

amǝnana à lùmsǝ raka,

à nǝ̀ ndǝrmi.

11 Mǝnana mǝ nda muna ka,

ǝn nggǝ nacau,

ǝn nggǝ ɗenyicau sǝ

ǝn nggǝ sǝngìr

a sǝne mala amuna.

Lang adyan ǝn

karǝna-ɓwa ka,

ǝn bwaki buam

arǝ pakkiagir

mala amuntulo.

12 Adyan ngga, sǝm nggǝ

sǝnban mbǝrǝm-mbǝrǝm,

kǝla yilǝmi gìr aɓa

tapwari mǝpǝndǝke,

sǝ a dǝmba ka,

sǝm nǝ̀ sǝnban

ɓamǝsǝu andǝ ɓamǝsǝu.

Ado ka, súrǝè mem ngga

lùmsǝ ɗang,

sǝ a dǝmba ka,

mǝ nǝ súrǝ̀ koman ngga,

kǝla mǝnana Ɓakuli

súrǝàm ɗǝɗak ka.

13 Ado ka, amǝnia yì

agir tàrú,

à nda à ue ka:

paɓamuru, andǝ tsǝkɓalǝu,

andǝ earcearǝu;

sǝ mǝgule malea kat ka,

nda earcearǝu.

14

Aɓoro bangcau mala Ɓakuli
andǝ nacau nǝ aɓea akún

1 Ɓǝ̀ earcearǝu duk gir mǝnana nda wun nǝ̀ ɓangŋa atè amur acili agir ka, sǝ ɓǝ̀ rǝ wun ɓǝla arǝ kum aɓoro mala Bangŋo, nggeamurǝmi ka ɓoro mala na gì Ɓakuli. 2 Ɓǝ̀ ɓwa nda arǝ nacau nǝ aɓea akún ngga, cau male ka nda andǝ Ɓakuli. Kǝ ɓwapǝndǝa pa nǝ̀ ok ɓālǝi ɗang; yì ka, nda aban nacau mala agir-sǝmbǝrǝa nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo. 3 Sǝ ɓwa mǝnana kat kǝ na gì Ɓakuli ka, nda ban ne aɓwana ɓǝà kum ɓakban andǝ rǝcandǝa andǝ girikiban. 4 Ɓwa mǝnana kǝ nacau nǝ akún-takuli ka, nda ban ɓak ɓamúrì, sǝ ɓwa mǝnana kǝ na gì Ɓakuli ka, nda ban ɓak ikǝlisiya kat. 5 Eare mem ngga, koyan atà wun ngga ɓǝ̀ nacau nǝ akún-takuli; sǝ gìr mana ǝn earce kutibanì ka, nda mǝnana ama koyan atà wun ngga ɓǝ̀ na gì Ɓakuli. Acemǝnana na gì Ɓakuli ka, kútì nacau nǝ akún-takuli, she ko ɓǝ̀ do ama ɓeɓwa ndakam a banì, mǝnana nǝ̀ bǝl ɓá cau mǝno à ne nǝ kún-takuli ka, ace ɓak ikǝlisiya.

6 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝ̀ ǝn yiu aban wun, sǝ ǝn nggǝ na wun cau nǝ akún-takuli ka, mana wun nǝ̀ kùmô aɓalǝi? Sǝ ɓǝ̀ ǝn yiu nǝ sǝne mala Bangŋo, ko súrǝ̀gir, ko na gì Ɓakuli, ko kanigìr ka, amǝnia ka à nǝ̀ bwala wun kàm. 7 Ko nggearǝ agir-nggwam mǝnana à pànǝ yilǝmu raka, kǝla antetu ko azangŋan, sǝ ɓǝà twangŋia ko à walia, sǝ già warià rǝia ɗàngɗáng raka, kǝɓwa pà nǝ̀ bwalta ɓoaro mala già ɗàng. 8 Sǝ ɓǝ̀ mǝtwang njawe-lwa twangŋi a nzongnì raka, palang sǝ aɓwana nǝ̀ sǝlǝ ama njawe-lwa nda à twang ngga? 9 Anggo gbal, ɓǝ̀ ɓwa ne aɓwana cau nǝ kún mǝnana à bwalte raka, palang sǝ à nǝ̀ súrǝ̀ cau mǝnana nakiyi ka? Cau mǝno ne ka umna andǝ gung. 10 Akún nda kam ɗàngɗáng a ɓanza, sǝ komǝyenani ka ɓālǝi na kam. 11 Sǝ ɓǝ̀ ǝn bwalta kún mǝnana à kǝ ne raka, ǝn dumǝna ɓwa-kúnɗàngna a ban ɓwa mǝno nakiyi cau ka, sǝ yì gbal ka dumǝna ɓwa-kúnɗàngna a banam. 12 Anggo gbal sǝ pa a ban wun. Acemǝnana rǝ wun kǝ ɓǝla arǝ kum aɓoro mǝnana Bangŋo nǝ̀ pākiyi ka, wu ɓariki wu kwaro aɓalǝ amǝnana à nǝ̀ ɓak ikǝlisiya kat ka.

13 Ace mani ka, ɓwa mǝnana kat kǝ nacau nǝ aɓea akún-takuli ka, ɓǝ̀ pak hiwi gbal ama ɓǝ̀ kum ɓoro mala bǝl ɓacau mǝnana ne ka. 14 Sǝ ɓǝ̀ ǝn pak hiwi nǝ ɓe kún mǝnana ǝn súrǝì raka, bangŋo mem na pakkiyi hiwi ka, ɗenyicau mem pà aɓa gìr mǝnana ǝn nakiyi ka ɗàng. 15 Sǝ ado ka, mana mǝ nǝ pa? Mǝ nǝ pak hiwi nǝ bangŋo mem, sǝ mǝ nǝ pak hiwi nǝ ɗenyicau mem gbal. Mǝ nǝ tu-nggyal nǝ bangŋo mem, sǝ mǝ nǝ tu-nggyal gbal nǝ acau mǝnana ǝn bwalta ɓalǝia ka. 16 Sǝ ɓǝ̀ a kǝ ɓwangsǝ Ɓakuli nǝ bangŋo nǝmurǝì ka, lang sǝ aɓwana mǝnana à oeo sǝ à bwalta cau mò raka à nǝ̀ ear ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ do anggo?&gt;&gt; Palang sǝ à nǝ̀ bwalò kam arǝ pak yàwá yi mǝnana yia ka à súrǝ̀ cau mǝnana a nakiyi raka? 17 Ɓafo ka, hiwi ɓwangsǝban mô a ban Ɓakuli ka ndanǝ ɓoaro, sǝ aɓwana mǝnana à kǝ oeo ka, à kum ɓakban ɗang.

18 Ən pakki Ɓakuli yàwá, acemǝnana ǝn kútì koyana atà wun ngga nǝ nacau nǝ akún-takuli.

19 Sǝa ama a ban ramba mala ikǝlisiya ka, kǝpǝna mǝ nacau tongno mǝnana aɓwana nǝ̀ bwalte, à nǝ̀ kani kǝgìr kam ngga, amur mǝnana mǝ nǝ nakia acau á-lum nǝ akún-takuli ka.

20 Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu kǝa pǝlǝ amuntulo aɓa ɗenyicau ma'wun amur súrǝ̀ amǝnia yì agir ka ɗàng. Wu duk amuntulo arǝ ɓealɓikea, sǝ wu gulo aɓa ɗenyicau ma'wun. 21 Aɓa Nggurcau mala Musa ka Mǝtalabangŋo bang ama:

&lt;&lt;Mǝ nǝ pàktúró nǝ amǝ'kúnɗàngna

mǝ nǝ ne aɓwana mem cau.

Mǝ nǝ nacau nǝ

mburkun abǝri.

Kat andǝ amani ka,

à pà nǝ̀ okam ɗàng.&gt;&gt;*

22 Kǝ ndo ka, nacau nǝ akún-takuli ka gir'lǝmdǝa na ace aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na raka; pà nǝ̀ duk gir'lǝmdǝa a ban amǝkwaɗi ɗàng. Ɓoaro mala na gì Ɓakuli ka, nda ace amǝkwaɗi, pà ace aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na raka ɗàng. 23 Ɓǝ̀ yi do ama ikǝlisiya yi ramǝna kat, sǝ koyana ka lo aban nacau nǝ akún-takuli. Ɓǝ̀ aɓwana mǝnana à bwalta ce ɗàng, ko amǝkwaɗi na raka, à yiu atà wun, à yì ok koyana aban nacau nǝ akún-takuli ka, à pà nǝ̀ twali ama múr wun pǝlǝ nǝ pǝlǝa re? 24 Ɓǝà na ama koyan ngga nda rǝ na gì Ɓakuli, sǝ aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na ɗang, ko à bwalta ce raka, à yiu atà wun ngga, cau mala Ɓakuli mǝnana à ok ka, nǝ̀ soea a ɓabumia, nǝ̀ lǝmdǝia wia acauɓikea malea. 25 Ɓǝ̀ à ndarǝ oe ka, aɗenyicau ɓa-sǝmbǝrǝa malea ka, à nǝ̀ pusǝrǝia a banfana. Sǝ à nǝ̀ ɓunno amur ankūnǝia, à nǝ̀ peri a ban Ɓakuli, à nǝ̀ nggǝ na ama, &lt;&lt;Ɓafo na, Ɓakuli ka ndakani aɓalǝ wun!&gt;&gt;

Nzongcau mala peri

26 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓá cau mǝnana ǝn nakiyi ka ndya ka. Ɓǝ̀ wu yi dapina a banɓwáná aban peri ka, aɓea ɓwana ka nggyal na à nǝ̀ tù ka. Aɓea ka gìr nda à ndanǝi à nǝ̀ kani ikǝlisiya ka. Aɓea ɓwana man ngga causǝna na Ɓakuli lǝmdǝia wia aɓa bangŋo à nǝ̀ ne ikǝlisiya ka. Aɓea aɓwana ka à nǝ̀ bangcau nǝ akún-takuli. Aɓea ɓwana ka à nǝ̀ bǝlki ɓalǝ acau mǝnana à nea nǝ akún-takuli ka. Sǝa ma koya gir à pè kat ka, ɓǝà pè ace ɓak ikǝlisiya. 27 Ɓǝ̀ aɓwana ɓǝà kǝa kútì ɓari ko tàrú, mǝnana à nǝ̀ nacau nǝ akún-takuli ka ɗàng. À nǝ̀ na gbal ka, à nǝ̀ nggǝ oasǝki a rǝia, sǝ dumǝna púp ama ɓeɓwa ndakam mǝnana nǝ̀ bǝlki ɓalǝ ace ka. 28 Sǝ ɓǝ̀ kǝɓwa pà kàm mǝnana nǝ̀ bǝl ɓá cau raka, yì mǝ'nacau nǝ kún-takuli ka ɓǝ̀ duk kúni ɗǝong a ban kpapi mala ikǝlisiya, nacau male ɓǝ̀ do a nre andǝ Ɓakuli.

29 Aɓwana ɓari ko tàrú mǝnana Ɓakuli pea wia cau male ka, ɓǝà nacau, sǝ acili ɓwapǝndǝa ka ɓǝà pelǝki ɓá cau mǝnana à bangŋi ka. 30 Ɓǝ̀ kǝ ɓwa aban do, kum bǝsa causǝna mǝnana Ɓakuli lǝmdǝì wi aɓa bangŋo, sǝ ɓeɓwa nda ban nacau ka, ɓwa mǝno kǝ nacau ka ɓǝ̀ tamsǝ nacau male. 31 Aɓa oasǝke arǝarǝia ka aɓwana mǝnana à ndanǝ cau mala Ɓakuli à nǝ̀ bang ngga, à nǝ̀ gandǝ nacau kat, ace mǝnana koyan ngga ɓǝ̀ kum gìr kania, ɓǝà kum ɓakban. 32 Abangŋo mala amǝ'ɓangnǝa mala na gì Ɓakuli ka à nda aɓata yálban malea yià amǝ'ɓangnǝa. 33 Acemǝnana Ɓakuli ka, Ɓakuli mala zuriki gir na ɗang, mala nongsǝ cau atārǝia na andǝ dorǝpwala.

Kǝla mǝnana ndakam arǝ abankpapi mala aɓwana mala Ɓakuli ka, 34 amamǝna ɓǝà do kunia ɗǝong a ban koya dapi mala ikǝlisiya, acemǝnana à earia wia ɓǝà nacau ɗàng.† A kúnì ka, ɓǝà do aɓa nyesǝmuru kǝla mǝnana Nggurcau mala Musa kànì ka.‡ 35 Ɓǝ̀ ɓè kǝgìr ndakam à kǝ earce súrǝì ka, ɓǝà ɗì ka aburria a ɓala, acemǝnana gìr kǝsǝkya na ɓǝ̀ ɓwama nacau aɓa ndahiwi.

36 Nggearǝì ka, wu kǝ sǝni kǝla cau mala Ɓakuli tite a ban wun le? Ko ana raka, wu kǝ nda mǝnana cê bwal ban wun nǝmurǝ wun ngga le? 37 Ɓǝ̀ kǝ ɓwa kǝ sǝni kǝla yì ka, mǝ na gì Ɓakuli na, ko ndanǝ ɓekǝ ɓoro mala Bangŋo ka, ɓǝ̀ sǝlǝ ama cau mǝnia ǝn gilǝa wun ngga, nzongcau na, pur nǝ ban Mǝtalabangŋo nǝ nggearǝì. 38 Ɓǝ̀ ɓwa būrǝce mǝnia ka, yì nǝ nggearǝì ka à nǝ̀ būrǝce.

39 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝ̀ rǝ wun ɓǝla arǝ bang cau mala Ɓakuli, sǝ wu kǝa pǝrki amǝ'nacau nǝ akún-takuli ɗang. 40 Wu tsǝkir wun ama ko mana le ka, ɓǝà pè pepe a njargula male.

15

Loapi ɓembe mala Kǝrǝsti

1 Adyan ngga, wun amǝ'eamrǝarǝu, ǝn nggǝ kasǝɓalǝ wun arǝ Cau Amsǝban mǝnana ǝn hamba wunì a dǝmba ka. Sǝ wu angŋǝni gbal, wu tamsǝna kusǝ wun amurí kàngkàng. 2 Mǝnia yì Cau Yilǝmu ka nda mǝnana nǝ̀ amsǝ wun, ɓǝ̀ wu bwal kàngkàng arǝ cau mǝnana ǝn hamba wun ngga, she ko ɓǝa bang ama paɓamuru ma'wun pa amur mǝsǝcau raka.

3 Ən pana wun gìr mǝnana kutibanì kat ka, yì gìr mǝnana à pàmì gbal ka ama:

Kǝrǝsti wu ace acauɓikea ma'sǝm,

kǝla mana Malǝmce na ka.*

4 À lumsǝí a ɓembe,

sǝ à yì loasǝi nǝ yilǝmu

aɓa tàruià nongŋo,

kǝla mana Malǝmce na ka.†

5 Kefas‡ sǝni nǝ mǝsǝì,

sǝ Alaggana mana

Lum-nong-ɓari ka à sǝni gbal.§

6 Anzǝm man ngga,

amǝ'eamrǝarǝu* mǝnana

làkkì malea kútì

gbǝman-tongno ka,

à sǝni àkǝ̀ tārǝia,

bangulea ka à

ndanǝ yilǝmu,

kat andǝ amani ama

cilia wukina ka.

7 Nyare pusǝrǝi a ban Jemis,

nǝnzǝ́mò ka,

yi pusǝrǝi a ban

amǝ'mishan yia kat.

8 A masǝlǝate ka, mim mǝnana kǝla pwari ɓǝ̀lám karǝ raka sǝ a ɓǝ̀lám ngga, yi pusǝrǝi a banam gbal.†

9 Mim ngga, mǝ nda rítǎu aɓalǝ amǝ'mishan. Ɓafo ka, ǝn kārǝa ɓǝa ɓallam aɓalǝ amǝ'mishan ɗàng, ace kǝ pàtanni mǝnana ǝn pe ikǝlisiya mala Ɓakuli ka.‡ 10 Ɓǝ̀ mana gir nì mǝ nda ado ka, nda acemǝnana ɓwamuru mala Ɓakuli nǝ̀ ciem sǝ ǝn duk gir nì, sǝ mǝnia yì ɓwamuru à lǝmdǝam ngga, yi duk ɓà ɗàng. Yàle ǝn pak túró ǝn kútì koyan atà amǝ'mishan ngga, sǝ mǝnia ka sǝlǝpe mem na ɗang, ko bǝti, ɓwamuru mala Ɓakuli mana nda atàm ngga, nǝ̀ pak mani kat. 11 Sǝ ace mani ka, ko mǝ nda ǝn hamba wun nǝ cau, ko yia na à hamba wunì ka, kǝcau mǝ'mwashati mǝnana wu earna nǝi ka nda.

Loapi ɓembe mala alú

12 Cau mǝnana sǝm hamgiyi nǝi ka nda mǝnana ama, Kǝrǝsti ka à loasǝi a ɓembe nǝ yilǝmu, sǝ palang ado sǝ aɓea aɓwana aɓalǝ wun kǝ na ama lo mala alú a ɓembe pa kàm ɗàng? 13 Sǝ ɓǝ̀ alú pa nǝ̀ loapi ɓembe raka, nggearǝ Kǝrǝsti gbal ka, à loasǝ mi a ɓembe ɗang. 14 Sǝ ɓǝà loasǝ ma Kǝrǝsti a ɓembe raka, hamnǝ cau ma'sǝm dumǝna mǝɓane, sǝ nggearǝ paɓamuru ma'wun ngga, gìr mǝɓane na. 15 Ɓǝ̀ mǝsǝcau na ama alú kǝ loapi ɓembe nǝ yilǝmu raka, lǝmdǝ ama, sǝm kat amǝ'mishan ngga, sǝm nda aban na nyir amur Ɓakuli, yi mǝnana sǝm bang ama Ɓakuli loasǝ Kǝrǝsti a ɓembe, sǝ aɓa mǝsǝcau ka loasǝi raka. 16 Sǝ ɓǝ̀ loapi ɓembe mala alú pa kàm raka, lǝmdǝ ama Kǝrǝsti ka à loasǝi a ɓembe ɗang. 17 Sǝ ɓǝ̀ Kǝrǝsti ka à loasǝi a ɓembe nǝ yilǝmu raka, paɓamuru ma'wun ngga dumǝna gìr mǝɓane, sǝ wu nda àkǝ̀ banì aɓalǝ acauɓikea ma'wun. 18 Nyar ɗǝm ngga, nǝ̀ lǝmdǝ ama aɓwana mǝnana à wú aɓa paɓamuru malea a ban Kǝrǝsti ka, à uena malea ɓà! 19 Ɓǝ̀ tsǝkɓalǝu ma'sǝm arǝ Kǝrǝsti ka nda àkǝ̀ ce doɓanza mǝnia nǝmurǝì ka, sǝm nda ka aɓwana mǝnana caukwanban ma'sǝm kútì mala koyan ngga a ɓanza kat.

20 Sǝ ɓafo ka, nda mǝnana ama, à loasǝna Kǝrǝsti a ɓembe nǝ yilǝmu. Lǝmdǝ ama yì nda mǝdǝmba loapi ɓembe aɓalǝ aɓwana mǝnana à nongŋǝna ntulo mala lú, à nǝ̀ loasǝia nǝ yilǝmu ka.§ 21 Kǝ ndo ka, kǝla mǝnana lú yiu nǝ ban ɓwa ka, loapi ɓembe ka, tinate gbal ado nǝ ban ɓeɓwa. 22 Kǝla mǝnana koyana ka kǝ wú acemǝnana sǝm kat ka, sǝm nda ka mala Adamu ka, anggo gbal ɓwa mǝnana mala Kǝrǝsti na ka, nǝ̀ kum bǝsa yilǝmu. 23 Sǝ mǝnia yì loapi ɓembe nǝ yilǝmu ka, nzongni ndakam, koyan ngga ndanǝ banì male aɓa tsaɗi atarǝu: Kǝrǝsti nda mǝnana a dǝmba à tita loasǝe ka; sǝ a pwari nyare yiu male ka, nǝ̀ loasǝ aɓwana mǝnana amale na ka. 24 Anzǝm mǝno ka, sǝ masǝlǝate nǝ̀ yiu; anggo ka, Kǝrǝsti nyesǝna domurǝm pani Ɓakuli Tárrú, anzǝm mǝnana kiɗikina koya yálmúrû, andǝ koya gara-murǝm, andǝ koya rǝcandǝa ka. 25 Acemǝnana dumǝna púp, Kǝrǝsti nǝ̀ duk murǝm*, she ɓǝ̀ Ɓakuli nyesǝna aɓibura kat a ɓakusǝi ka.† 26 Ɓimǝbura mǝnana à nǝ̀ masǝlǝta limurǝm amurí ka nda lú. 27 Acemǝnana Malǝmce bang ama, &lt;&lt;Ɓakuli tsǝk girbunda kat a ɓakusǝ Kǝrǝsti.&gt;&gt;‡ Sǝ bangŋe mǝno ama, &lt;&lt;Girbunda kat&gt;&gt; ka, oasǝ Ɓakuli aɓalǝi ɗàng acemǝnana Ɓakuli nǝ nggearǝì nda nyesǝkiyi girbunda kat aɓata Kǝrǝsti ka. 28 Sǝ ɓǝà nyesǝna agir kat aɓata domurǝm mala Kǝrǝsti ka, pǝlǝa yì nǝ nggearǝì, yì Muna mala Ɓakuli ka, nǝ̀ nyesǝ ɓamúrì aɓata Ɓakuli. Acemǝnana Ɓakuli mana pè Muni gara amur girbunda kat ka, nǝ̀ duk murǝm amur girbunda kat sǝ a koya ban kat.

29 Sǝ ɓǝ̀ alú pa nǝ̀ lo nǝ yilǝmu raka, mana nda ɓá pakki aɓwana batisǝma a kúnì aɓwana mǝnana à wuna ka? Mana tsǝa sǝ à nǝ̀ pè, yì mǝnana ɓǝ̀ tsǝkɓalǝu pà kàm ama a ɓekǝ pwari ka alú nǝ̀ loapi ɓembe nǝ yilǝmu raka? 30 Sǝ nggearǝ sǝm ngga, mana gir nì na tsǝa sǝ sǝm nggǝ oasǝ ɓamur rǝ sǝm aɓa ká-mǝɓane koya pwari? 31 Ən nggǝ na wun ɓafo, wun amǝ'eamrǝarǝu, koya pwari ka mǝ nda aɓa ká lú! Mǝnia ka makgìr pa arǝì ɗàng kǝla mǝnana nggori mem nǝ gir mǝnana Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm pe aɓalǝ wun pak ka. 32 Ɓǝ̀ munǝo mem arǝ aɓwana mǝno a Afisu, mǝnana à soem kǝla anyam-ɓabondo ka, nda ace alta gìr ɓanza ka, mana gir nì na mǝ nǝ kúmô aɓalǝi, yi mǝnana ɓǝ̀ loapi ɓembe nǝ yilǝmu pa kàm raka? Sǝ ɓǝ̀ loapi ɓembe pa kàm raka:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm fani arǝ likiali,

andǝ nukiagir,

acemǝnana lí ka

sǝm nǝ̀ wu.&gt;&gt;§

33 Wu kǝa eare ɓǝà swarki wun ɗang: &lt;&lt;Gya a tàrǝu andǝ amǝ'ɓealɓikea ka, kǝ kiɗiki ɓealu mǝɓoarne.&gt;&gt; 34 Wu nyare aɓa ɗenyicau ma'wun, sǝ wu bwaki bu wun arǝ cauɓikea. Aɓea ɓwana atà wun, à súrǝ̀ Ɓakuli ɗang. Ən bang mǝnia ka ace ɓǝ̀ wu kum kǝsǝkya.

Nggūrǝu mǝnana à nǝ̀ loapi
ɓembe nǝi ka

35 Sǝ ɓeɓwa nǝ̀ ɗiban ama, &lt;&lt;Lang ngga sǝ à nǝ̀ loasǝ alú le? Ya ulang nggūrǝu na à nǝ̀ long nǝi?&gt;&gt; 36 A ndà ɓanggi ka! Mǝsǝɓeale mǝnana à oasǝi a nzali ka, pà nǝ̀ pur nǝ yilǝmu ɗang, she ɓǝ̀ rǝmǝna peatu ka. 37 Gìr mǝnana à oasǝi a nzali ka mǝsǝɓeale na; nǝ̀ do ama mǝsǝɓeal yare na, ko mǝsǝɓeal ɓe girpwala na; girpwala na andǝa kǝringni à oasǝ a nzali ka ɗàng. 38 Ɓakuli na nǝ̀ pè mǝno yì mǝsǝɓeale ka nggunì mǝnana earce ɓǝ̀ gul nǝi ka; koya mǝsǝɓeale ka, Ɓakuli tsǝki wi nggunì male. 39 Anggo gbal, anggūrǝu ka à nda ɗàngɗáng. Nggurǝ ɓwapǝndǝa na ɗàng, nggūrǝ agirkusǝu na ɗàng, mala anyal na ɗàng, sǝ mala anji na ɗàng. 40 Anggūrǝu na kam mala kùli na, sǝ a mala nzali nakam. Ɓoarɓwa mala anggūrǝu mǝnana nǝ kuli ka, nda ɗàng andǝ ɓoarɓwa mala anggūrǝu mǝnana a nzali ka. 41 Pwari ka ndanǝ male yì ɓoarɓwa ɗàng, sǝ zongŋo ndanǝ male ɗàng. Sǝ anlero gbal ka, à ndanǝ malea. Aɓalǝ anlero ka, komǝyenani ka ndanǝ male yì ɓoarɓwa ɗàng.

42 Anggo sǝ loapi ɓembe mala alú nǝ yilǝmu nǝ̀ pa. Nggūrǝu mǝnana à lumsǝi ka, mǝnana nǝ̀ kiɗiki ka nda; nggūrǝu mǝnana à loasǝi nǝyilǝmu ka, mǝnana pà nǝ̀ kiɗiki raka nda. 43 À nǝ̀ lumsǝì a tūli ka, nda yaklak sǝ ɓoar sǝna ɗang; ɓǝ̀ à nǝ̀ loasǝi ka, nǝ̀ pa aɓa rǝcandǝa andǝ ɓoarɓwa. 44 À nǝ̀ oasǝi a nzali ka, nggūrǝu mǝnana à nǝ̀ je ka nda; à nǝ̀ nggá loasǝi ka, nggūrǝu mala ɓabangŋo nda. Nggūrǝu mǝnana à nǝ̀ je ka ndakam, sǝ nggūrǝu mala bangŋo nakam gbal. 45 Malǝmce ka bang ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝdǝmbe yì Adamu ka, yi pǝlǝ ɓwa mǝyilǝmuì.&gt;&gt;* Sǝ Adamu mǝ'nzǝ́moè, yì Kǝrǝsti ka, Bangŋo na, mǝnana kǝ pa yilǝmu ka. 46 Gìr mǝnana akiyi dǝmba yiu ka, nda nggūrǝu mǝnana à nǝ̀ je ka, a nzǝmi ka, sǝ nggūrǝu mǝnana a ɓabangŋo ka kǝ kpate. 47 Adamu, ɓwa mǝdǝmbe ka, pur nǝ nzali, à pè nǝ dǝɓang; Kǝrǝsti, yì ɓaria Ɓwa ka, sulǝ nǝ kuli. 48 Aɓwana mǝnana à nda ka mala ɓanza ka, à nda kǝla ɓwa mǝnana pur a nzali ka; sǝ aɓwana mǝnana a mala kùli na ka, à nda kǝla Ɓwa mǝnana pur nǝ kuli ka. 49 Kǝla mǝnana ado sǝm nda kǝla ɓwa mǝnana pur a nzali ka, ɓè pwari na kǝ yiu ka, sǝm nǝ̀ nggá pa kǝla Ɓwa mǝnana pur nǝ kuli ka.

50 Wun amǝ'eamrǝarǝu, cau mǝnana ǝn nakiyi ka ɓālǝi nda mǝnana ama, nggūrǝu mǝnia mala nyama andǝ nkila ka, pà nǝ̀ kutio a Domurǝm mala Ɓakuli ɗang. Anggo gbal, gìr mǝnana nǝ̀ wù ka, pà nǝ̀ liɓala mala gìr mǝnana pà nǝ̀ wù raka ɗàng. 51 Wu kwakikir wun mǝ ara wun ɓè cau ɓa-sǝmbǝrǝa: sǝm kat sǝ sǝm nǝ̀ wù ɗàng, sǝama sǝm kat sǝ à nǝ̀ nggaɗi sǝm. 52 Nǝ̀ yia pa aɓa yasǝlǝban, a kaurǝa kǝla kuɓimǝsǝu, yi mǝnana à nǝ̀ twang masǝlǝata njawe ka. Ɓǝ̀ masǝlǝata njawe man ɓuana ka, aɓwana mǝnana à wuna ka, à nǝ̀ loapi ɓembe, à pà nǝ̀ wu ɗǝm ɗàng. Sǝ sǝm mǝnana ado nǝyilǝmu, sǝnǝia kat ka, à nǝ̀ nggaɗi sǝm. 53 Acemǝnana nggūrǝ sǝm mǝnia kǝ rǝm ngga, à nǝ̀ nggaɗi nǝ mǝnana pà nǝ̀ rǝm raka, sǝ nggūrǝu mǝnana nǝ̀ wù ka, à nǝ̀ nggaɗi nǝ mǝnana pà nǝ̀ wù raka. 54 Sǝ ɓǝ̀ nggūrǝu mǝnana nǝ̀ rǝm ngga, à nggaɗini nǝ mǝnana pà nǝ̀ rǝm raka, sǝ mǝnana nǝ̀ wù ka à nggaɗini nǝ mǝnana pà nǝ̀ wù raka, sǝ mǝnia yì cau à gilǝì aɓa Malǝmce ka, nǝ̀ yia lùmsǝo ama:

&lt;&lt;Lú ka à parni

aɓata limurǝm!&gt;&gt;†

55 &lt;&lt;We lú, limurǝm mò ka

na ke?

We lú, barya mo ka

nda ke?&gt;&gt;‡

56 Barya mala lú ka nda cauɓikea, sǝ Nggurcau nda mǝnana kǝ pe cauɓikea rǝcandǝa ka. 57 Sǝa ma sǝm pakki Ɓakuli yàwá mǝnana pākiyia sǝm limurǝm amur cauɓikea andǝ lú nǝ ban Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka!

58 Ace mani ka, wun amǝ'eambǝam, wu cam kàngkàng. Ɓǝ̀ kǝgìr ɓǝ̀ kǝa gǝshi wun ɗàng. Wu pìtà túró mala Mǝtalabangŋo koya pwari ka, acemǝnana wu sǝlǝna ama ɓekǝ túró pa kàm wun nǝ̀ pe ace Mǝtalabangŋo, sǝ túrè nda ɓà ka ɗàng.

16

Ramnggi ɓoro ace aɓwana mala Ɓakuli

1 Amur cau mala ramgi ɓoro ace bwalì aɓwana mala Ɓakuli mǝnana a Urǝshalima ka: Wu pa kǝla mǝnana ǝn kania a'ikǝlisiya mǝnana a Galati ka.* 2 A tita pwari mala koya nre-limo ka, koyan atà wun ngga, ɓǝ̀ san nkanggari boalo mǝnana kúmô sǝ kārǝa arǝ kume male ka ɓǝ̀ tsǝì. Wu kǝa kúndǝô ama she mǝ yina ka sǝ wun nǝ̀ yia ramgi a kun-bu wun ɗàng. 3 Ɓǝ̀ ǝn yina ka, mǝ nǝ yia gilǝ acauterǝa amur aɓwana mǝnana wu earnǝia ama ɓǝa kyan nǝ ɓoro ma'wun a Urǝshalima ka. 4 Sǝ ɓǝ̀ yi dumǝna ama ɓoaro male ka mǝ kyan ngga, sǝm nǝ̀ ongsǝ sǝnǝia.

Kànì mǝnana a ɓabum Bulǝs
ace gya male ka

5 Mǝ nǝ ká a makka wun kun, anzǝm mǝnana ɓǝn karna aɓa nzali Masǝdoniya ka. Acemǝnana kànì mem ngga, nda mǝnana ama mǝ nǝ pǝlǝa aɓa Masǝdoniya.† 6 Earka mǝ nǝ duk zuku aban wun, ko yakǝla mǝ nǝ mal mbulo kat aban wun, anzǝm man ngga sǝ wu nǝ̀ pusǝkwar-muram aban lidǝmba nǝ gya mem. 7 Eare mem ngga, nǝma pa mǝ nǝ sǝn wun a murkuli ɗang, nǝma ɓǝ̀ banem sauwa aban wun, ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo ear ka. 8 Sǝ ado ka, mǝ nǝ nggá duk zuku a Afisu she ɓǝ̀ Lamsan Pentikos karna ka.‡ 9 Anjar mala pakki atúró na pas kani, sǝama aɓibura gbal ka, à cambam kingging.

10 Ɓǝ̀ Timoti yina ka, wu é nǝ banɓoarnado. Yì ka, túró mala Mǝtalabangŋo na pakkiyi, kǝla mǝnana ǝn pakkiyi ka.§ 11 Wu kǝa eare ɓǝ̀ kǝɓwa nyesǝi ɓà ɗàng. Ɓǝ̀ nǝ̀ nyare aban yiu abanam ngga, wu pusǝbǝri pepe. Mǝ nda aban kundǝmuri andǝ amǝ'eamrǝarǝu.

12 Mala mǝ'eam sǝm kǝla Apolo ka, ǝn camarǝ ne wi nǝma yì andǝ aɓea amǝ'eamrǝarǝu ka, ɓǝa kya ban wun. Sǝ ado ka, kǝ ear ama nǝ̀ ká ɗàng. Nǝ̀ ká nǝnzǝ́mò ɓǝ̀ kumǝna dǝmbu ka.

13 Wu do aɓa kwaro mala dǝm wun. Wu tamsǝkusǝ wun kàngkàng aɓa paɓamuru. Wu pak aburana. Wu dum nǝ rǝcandǝa. 14 Ko man wu nǝ̀ pak ka wu pe aɓa earcearǝu.

15 Wu sǝlǝna ama Sǝtifanas andǝ ɓala male ka, à nda ka amǝdǝmba ak cau mala Ɓakuli a nzali Akaya, sǝ à pana ɓamuria arǝ túró ace aɓwana mala Ɓakuli. Ən nggǝ zǝmba wun, wun amǝ'eambǝam, 16 wu okia aɓwana kǝla amǝnia, andǝ koya ɓwa na mǝnana kǝ pak túró, sǝ kǝ pa rǝcandǝa aɓa kpapi atà túró ka. 17 Banɓoaram nǝ yiu mala Sǝtifanas, sǝ Fotunatus, sǝ Akaikus. À yì lumsǝna kun túró mǝnana nongŋo acemǝnana wu pa kani raka. 18 Yia ka, à nongsǝam ɓabumam andǝ ɓabum wun gbal. Aɓwana mǝnana à kǝ pak túró mǝ'mǝsǝcau nì kǝla amǝnia ka, ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa lórǝiǎ ɗang.

Masǝlǝata makkun mala Bulǝs

19 A'ikǝlisiya mǝnana a bu-nzali Asiya ka, à kǝ makka wun kun. Akila andǝ Pǝrisǝla, andǝ ikǝlisiya mǝnana kpapiyi a ɓala malea ka, à kǝ makka wun kun, nǝ earcearǝu mala Mǝtalabangŋo.

20 Amǝ'eamrǝarǝu mǝnana a kani kat ka, à kǝ makka wun kun. Wu makkia rǝ wun kún kat nǝ earcearǝu mǝfele mala amǝkwaɗi.

21 Mim Bulǝs, mǝ nda ǝn gilǝa wun mǝnia yì makkun ngga nǝ buam.

22 Ɓǝ̀ kǝɓwa kǝ earce Mǝtalabangŋo raka, ɓǝ̀ súban sulǝo amur ɓwe! Marana tha - Mǝtala sǝm, yiu!

23 Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo Yesu, do atà wun.

24 Ən nggǝ makka wun kun nǝ earcearǝu aɓa lullǝ Kǝrǝsti Yesu. Ɓǝ̀ do anggo.

* 1:2 1:2 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:1.

† 1:8 1:8 Ɓalli gbal aɓa: Luk 17:24; 1Kor 5:5; 2Kor 1:14; Filp 1:6.

‡ 1:9 1:9 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:28; 1Yoh 1:3.

§ 1:13 1:13 Kǝrǝsti kǝ gau múr aɓwana le? Ko &lt;&lt;Kǝrǝsti ka gakki le?&gt;&gt;

* 1:16 1:16 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 6:15.

† 1:17 1:17 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 4:2; Atúró 10:48; 1Kor 2:1,4,13.

‡ 1:19 1:19 Ɓalli gbal aɓa: Isha 29:14.

§ 1:20 1:20 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 12:17; Isha 19:12; 33:18; 44:25.

* 1:23 1:23 tali annda na aban amǝ Yahudi: Tali annda ka ɓālǝi nda gìr mana nǝ̀ tsǝk ɓwa ɓǝ̀ kpa aɓa cauɓikea ka; ko gìr mana cambi ɓwa a njar nǝ̀ tsǝi ɓǝ̀ annda ko nǝ̀ kánǝí aɓa mǝɓane ka. Ɗǝm ngga, nda gìr mǝnana ɓwa ɓinǝce, ko nǝ̀ lul bumi ka. Tǝr ceì ka nda mana ama aban amǝ Yahudi ka, cau mala lú mala Kǝrǝsti amur nggun-gangndǝi ka, cau na à pà nǝ̀ e ko à nǝ̀ earnǝi ka ɗang. Abania ka lú mala ɓwa amur nggun-gangndǝi ka súban na. À ginǝki ceì acemǝnana à ear ama lú amur nggun-gangndǝi ka gir na nǝ̀ kum Mezaya malea ɗang, sǝ ɗǝm ngga gir mana Kǝrǝsti pe ka nda ɗàng andǝ gir mǝnana à tsǝkɓalǝia a rǝi ama nda nǝ̀ pur nǝ ban Mezaya ka.

† 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 2:2; Gal 3:1; 5:11.

‡ 1:27 1:27 Ɓalli gbal aɓa: Jem 2:5.

§ 1:28 1:28 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:17.

* 1:30 1:30 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:15; 6:11; 2Kor 5:21; Rom 8:1; 3:24; Afi 1:7,14; Kol 1:14; 1Tas 5:23.

† 1:31 1:31 Ɓalli gbal aɓa: Ir 9:24.

* 2:4 2:4 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:19; 1Kor 4:20.

† 2:5 2:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 4:7; 6:7; 1Kor 12:9.

‡ 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:29-30.

§ 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 7:2; Jem 2:1.

* 2:9 2:9 Ɓalli gbal aɓa: Isha 64:4.

† 2:10 2:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 11:25; 13:11; 16:17; Afi 3:3,5.

‡ 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:15.

§ 2:14 2:14 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:18; Jem 3:15.

* 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 3:1; 14:37; Gal 6:1.

† 2:16 2:16 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:13.

* 3:1 3:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:14; Ib 5:13.

† 3:2 3:2 Ɓalli gbal aɓa: Ib 5:12-13; 1Bit 2:2.

‡ 3:4 3:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:12.

§ 3:5 3:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 6:4; Afi 3:7; Kol 1:25.

* 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:4-11,24-27; 1Kor 1:12.

† 3:9 3:9 Ɓalli gbal aɓa: Isha 61:3; Afi 2:20-22; 1Bit 2:5.

‡ 3:10 3:10 Ɓalli gbal aɓa: Afi 2:20.

§ 3:11 3:11 Ɓalli gbal aɓa: Afi 2:20.

* 3:11 3:11 Ko: Ɓakuli angŋa dǝmba tsǝ̀ngŋǝ̀nà Yesu Kǝrǝsti dumǝna kǝ kusǝɓa mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, sǝ kǝ ɓè pà kàm ɗǝm à nǝ̀ kwákítè ɗàng.

† 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: 2Tas 1:7-10.

‡ 3:15 3:15 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 23:10.

§ 3:16 3:16 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 6:19; 2Kor 6:16.

* 3:19 3:19 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 5:13.

† 3:20 3:20 Ɓalli gbal aɓa: Ang 94:11.

‡ 3:21 3:21 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:6; Rom 8:32.

§ 3:22 3:22 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:12; Rom 8:38.

* 4:1 4:1 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 9:17; Rom 11:25; 16:25.

† 4:4 4:4 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 1:12.

‡ 4:5 4:5 agir ɓa-sǝmbǝrǝa mǝnana a ɓabum aɓwana ka: Ko &lt;&lt;akanì mala aɓwana mana à sǝmbǝrǝia a ɓabumia ka.&gt;&gt;

§ 4:5 4:5 Ɓalli gbal aɓa: Rom 2:16,29; 1Kor 3:13; 2Kor 10:18.

* 4:6 4:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:12,19,31; 3:4,19-20.

† 4:9 4:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:31; 2Kor 11:23; Rom 8:36; Ib 10:33.

‡ 4:10 4:10 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:18; 2:3; 3:18; 2Kor 11:19; 13:9.

§ 4:11 4:11 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:35; 2Kor 11:23-27.

* 4:12 4:12 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:3; 1Bit 3:9.

† 4:15 4:15 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:30; Film 10.

‡ 4:16 4:16 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 11:1; Filp 3:17.

* 5:1 5:1 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 22:30; 27:20.

† 5:6 5:6 yis: Mǝnia ka &lt;&lt;muku gir na mǝnana à kǝ̀ pe nǝ ɓǝlamur ko nswanvwa, mǝnana ɓǝa tsǝì bǝti aɓa dyar muku pak bǝredi ka nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ vwali. Sǝ nda rǝ na ama ɓǝa nying ɓwa mwashat sǝ lidǝmba aɓa cauɓikea ka, pà nǝ̀ sau ɗang cili ɓwapǝndǝa kat nǝ̀ kútí aɓa cauɓikea.&gt;&gt;

‡ 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: Gal 5:9.

§ 5:7 5:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:4,5.

* 5:8 5:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 13:17; Nggur 16:3,4.

† 5:13 5:13 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 13:5; 17:5-7; 19:19; 21:21; 22:21,24; 24:7.

* 6:1 6:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:17.

† 6:7 6:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:39-40.

‡ 6:9 6:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:50.

§ 6:11 6:11 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 22:16; Rom 8:30.

* 6:12 6:12 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 10:23.

† 6:15 6:15 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:5; 1Kor 12:27.

‡ 6:16 6:16 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:24; Mat 19:5; Mar 10:8; Afi 5:31.

§ 6:17 6:17 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 17:21-23; Rom 8:9; Gal 2:20.

* 6:19 6:19 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 3:16; Yoh 2:21.

† 6:20 6:20 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:28; Rom 12:1; 1Kor 7:23; 1Bit 1:18-19.

* 7:1 7:1 &lt;&lt;Ndanǝ ɓoaro yì mǝnana ɓǝ̀ ɓwa al ɓwama raka.&gt;&gt; Ko &lt;&lt;Ndanǝ ɓoaro yi mǝnana ɓǝ̀ ɓwabura nong nǝ ɓwama raka.&gt;&gt;

† 7:5 7:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:15.

‡ 7:7 7:7 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 7:8; 9:5.

§ 7:9 7:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 5:14.

* 7:11 7:11 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:32; 19:9; Mar 10:11,12; Luk 16:18.

† 7:12 7:12 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 11:17.

‡ 7:16 7:16 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 3:1.

§ 7:17 7:17 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:3; 1Kor 14:33; 2Kor 8:18; 11:28.

* 7:18 7:18 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 15:1-8.

† 7:22 7:22 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 8:32,36.

‡ 7:23 7:23 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 6:20.

§ 7:29 7:29 Ɓalli gbal aɓa: Rom 13:11-12; 1Kor 7:31.

* 7:36 7:36-38 Ko 36Ɓǝ̀ tár nsari kǝ sǝni kǝla pà aban pakki nsari male gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ pakki wi raka, sǝ ɓǝ̀ yì nsari ka apǝlǝa male na arǝ làkkì, sǝ kǝ sǝni kǝla ɓoaro ɓǝà nyì ɓǝ̀ albura ka, ɓǝ̀ pa kǝla mǝnana earce ka, cauɓikea pa aɓalǝi ɗang. Ɓǝ̀ nying nsari male ɓǝ̀ albura. 37Sǝ ɓwa mǝnana malǝna nǝ́ ce a ɓabumi, sǝ kǝɓwa nda tsǝì púp raka, nê male na, sǝ twalǝna a ɓabumi pà nǝ̀ pà nsari male ɓǝ̀ duk ɓala raka; mǝnia yì ɓwa gbal ka nda ban pak gìr mǝnana nda a njarì ka. 38Ace mani ka, ɓwa mǝnana pà nsari male à ali ka, pàngŋǝ̀nà mǝɓoarne, sǝ ɓwa mǝnana pà nsari male a dolabura raka, pě male nda ɓoaribanì ka.

† 7:39 7:39 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:2.

‡ 7:40 7:40 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 7:25.

* 8:1 8:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:14.

† 8:2 8:2 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 3:18; 13:8,9,12.

‡ 8:3 8:3 Ɓalli gbal aɓa: Gal 4:9; Rom 8:29.

§ 8:6 8:6 Ɓalli gbal aɓa: Mal 2:10; Yoh 1:3; Rom 11:36; 1Kor 1:2; Afi 4:5,6; Kol 1:16.

* 8:7 8:7 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 8:4-5.

† 8:8 8:8 Ɓalli gbal aɓa: Rom 14:17.

‡ 8:9 8:9 Ɓalli gbal aɓa: Rom 14:1; 1Kor 8:10-11.

§ 8:11 8:11 Ɓalli gbal aɓa: Rom 14:15,20.

* 8:12 8:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 18:6; Rom 14:20.

† 8:13 8:13 Ɓalli gbal aɓa: Rom 14:21.

* 9:1 9:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 9:3,17; 1Kor 9:19; 15:18; 2Kor 12:12; 1Tas 2:6.

† 9:4 9:4 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 9:14.

‡ 9:5 9:5 Ɓalli gbal aɓa: Mat 8:14; 12:46; Yoh 1:42; 1Kor 7:7-8.

§ 9:6 9:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 4:36.

* 9:9 9:9 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 25:4; 1Tim 5:18.

† 9:9 9:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 5:18

‡ 9:11 9:11 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:27.

§ 9:13 9:13 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 18:1.

* 9:14 9:14 Ɓalli gbal aɓa: Mar 10:10; Luk 10:7.

† 9:15 9:15 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 11:10.

‡ 9:17 9:17 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:1; Gal 2:7.

§ 9:18 9:18 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 11:7.

* 9:20 9:20 Ɓalli gbal aɓa: Rom 11:14.

† 9:21 9:21 Ɓalli gbal aɓa: Rom 2:12,14.

‡ 9:22 9:22 Ɓalli gbal aɓa: Rom 11:14; 15:1; 1Kor 10:33; 2Kor 11:29.

§ 9:24 9:24 Ɓalli gbal aɓa: Ib 12:1.

* 9:25 9:25 Ɓalli gbal aɓa: 2Tim 2:5; 4:8; Jem 1:12; 1Bit 5:4.

† 9:27 9:27 Ko 27Ən nggǝ tsǝk nggūrǝam púp aɓata kwar-rǝǔ mǝkwane ace kpata gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ pe ka ace mǝnana, ɓǝ̀ kǝa do ama, anzǝm mǝnana ǝn ham nǝia aɓwana nǝ Cau Amsǝban ngga, mim nǝ ɓamúràm ngga mǝ ɗwanyi kum amsǝban ɗang.

* 10:1 10:1 Ɓalli gbal aɓa: Pur 13:21,22; 14:22-29; Rom 1:13.

† 10:2 10:2 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:3; Gal 3:27.

‡ 10:3 10:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 16:4,35,36.

§ 10:4 10:4 Ɓalli gbal aɓa: Pur 17:6; Ɓal 20:11.

* 10:5 10:5 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 14:29,30.

† 10:6 10:6 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 11:4,34.

‡ 10:7 10:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 32:4,6.

§ 10:8 10:8 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 25:1-18.

* 10:9 10:9 Kǝrǝsti: Aɓea malǝmce mǝnana à gilǝia nǝ bu ɗiɗyal ka à bang ama &lt;&lt;Mǝtalabangŋo.&gt;&gt;

† 10:9 10:9 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 21:5-6.

‡ 10:10 10:10 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 16:41,49.

§ 10:13 10:13 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:9.

* 10:14 10:14 Ɓalli gbal aɓa: 1Yoh 5:21.

† 10:16 10:16 Ɓalli gbal aɓa: Mat 26:17-28; Atúró 2:42.

‡ 10:17 10:17 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:5.

§ 10:18 10:18 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 7:6.

* 10:20 10:20 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:17.

† 10:22 10:22 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:21; Ham 6:10; Isha 45:9.

‡ 10:26 10:26 Ɓalli gbal aɓa: Ang 24:1; 50:12.

§ 10:28 10:28 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 8:7,10-12.

* 10:32 10:32 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 8:13.

† 10:33 10:33 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:2; 1Kor 9:22; 13:5.

* 11:1 11:1 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:16.

† 11:3 11:3 Ɓalli gbal aɓa: Afi 1:22; 4:15; 5:23; Kol 1:8; 2:19.

‡ 11:7 11:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:26,27.

§ 11:8 11:8 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:18-23.

* 11:12 11:12 Ɓalli gbal aɓa: Rom 11:36.

† 11:25 11:25 Ɓalli gbal aɓa: Pur 24:8; Ir 31:31-34; Luk 22:20; 2Kor 3:6.

‡ 11:26 11:26 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:6.

* 12:4 12:4-11 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:6-8.

† 12:12 12:12 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:4-5.

‡ 12:28 12:28 Ɓalli gbal aɓa: Afi 4:11.

* 13:2 13:2 Ɓalli gbal aɓa: Mat 17:20,21; 21:21; Mar 11:23; 1Kor 14:2.

† 13:5 13:5 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 10:24.

* 14:21 14:21 Ɓalli gbal aɓa: Isha 28:11,12.

† 14:34 14:34 à earia wia ɓǝà nacau ɗàng Ko &lt;&lt;à earia wia ɓǝà kasǝ cau a kun ɓwa aban kpapi mala ikǝlisiya ɗang.&gt;&gt;

‡ 14:34 14:34 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 2:11-12; 1Bit 3:1.

* 15:3 15:3 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:5-12.

† 15:4 15:4 Ɓalli gbal aɓa: Ang 16:8-10; Mat 12:40; Atúró 2:24-32.

‡ 15:5 15:5 Kefas: Mǝnia ka nda lullǝ Bitǝrus nǝ kun Gǝrik.

§ 15:5 15:5 Ɓalli gbal aɓa: Luk 24:34-36; Mat 28:16,17; Mar 16:14; Yoh 20:19.

* 15:6 15:6 amǝ'eamrǝarǝu Ko &lt;&lt;amǝ kpata Yesu&gt;&gt;

† 15:8 15:8 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 9:3-6.

‡ 15:9 15:9 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:3.

§ 15:20 15:20 Ko &lt;&lt;Sǝ ɓafo ka, nda mana ama, Kǝrǝsti ka à loasǝni a ɓembe nǝ yilǝmu, mǝnana lǝmdǝ ama anggo sǝ nǝ̀ yia pangnǝ aɓwana mǝnana à nongŋǝna ntulo mala lú, à nǝ̀ loasǝia nǝ yilǝmu ka.&gt;&gt;

* 15:25 15:25 nǝ̀ duk murǝm ko &lt;&lt;nǝ̀ yálmúrû&gt;&gt;

† 15:25 15:25 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

‡ 15:27 15:27 Ɓalli gbal aɓa: Ang 8:6.

§ 15:32 15:32 Ɓalli gbal aɓa: Isha 22:13.

* 15:45 15:45 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:7.

† 15:54 15:54 Ɓalli gbal aɓa: Isha 25:8.

‡ 15:55 15:55 Ɓalli gbal aɓa: Hos 13:14.

* 16:1 16:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:25,26.

† 16:5 16:5 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 19:21.

‡ 16:8 16:8 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 23:15-21; Nggur 16:9-11.

§ 16:10 16:10 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:17.

2 Amǝ Korinti

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ɓaria cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ KORINTI

Mǝncau

Ɓaria Cautera mala Bulǝs aban ká a ban Amǝ Korinti ka à gilǝì a bàkú mǝnana dotanni ndakam a nre Bulǝs andǝ ikǝlisiya mǝnana a Korinti ka. Aɓalǝ amǝnia yì amǝkwaɗi aɓa nggea-là Korinti ka, aɓwana nakam mǝnana à yinǝ munǝo mǝcandǝe bwāng arǝ Bulǝs, sǝ yì ka, nda rǝ lǝmdǝ ama ɓabumi do aɓa alte à nǝ̀ gilǝki nre-rǝarǝu, sǝ nda rǝ lǝmdǝ banɓoarnado yi mǝnana ɓǝ̀ gìrnî yi pangŋǝ̀nà anggo ka.

A tita mǝnia yì cauterǝa ka, Bulǝs naban nacau amur gir mǝnana kpapia andǝ ikǝlisiya mana a Korinti. Mǝngi ɓá tǝr gir mǝnana tsǝa sǝ nyesǝ cau hakǝrak amur ɓǝsǝkiban andǝ mgbicau mǝnana aɓa ikǝlisiya ka, sǝ lǝmdǝ banɓoarnado male ama mǝnia yì pekiban hakǝrak ka, yina nǝia aɓa vwaki bu arǝ cauɓikea andǝ pwanzali, andǝ gilǝki nre-rǝarǝu. Pǝlǝa zǝmbi ikǝlisiya ɓǝa pabu nǝ bumpwasǝa ace pa gbasha aban amǝkwaɗi aɓa nzali Yahudi mǝnana à nda aɓa tǝle ka. Aban ká masǝlǝata yi Cautera ka, Bulǝs bǝlkuni aban bang ce tunǝban mǝnana Ɓakuli tunǝi yi duk mǝ'mishan ngga. Bǝlkuni, ace lǝmdǝì aɓwana bǝti aɓa Korinti mǝnana à twali ɓamuria ama yia ka amǝ'mishan mǝ mǝsǝcau nì na, sǝ à kǝ na amur Bulǝs ama yì ka, mǝ'mishan mǝ'nyirì na ka, ama à kútì nǝ kǝgìr ɗang.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-11

Bulǝs andǝ ikǝlisiya mǝnana a Korinti ka1:12--7:16

Pabu mǝnana à pa acea amǝkwaɗi mǝnana a nzali Yahudi ka8:1--9:15

Bulǝs bǝl tǝr rǝcandǝa mala do mǝ'mishan male10:1--13:10

Masǝlǝata cau13:11-13

1

Makkun pur nǝban Bulǝs

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝ bu Bulǝs mǝnana nǝ eare mala Ɓakuli sǝ tàrì, ama ɓǝ̀ duk mǝ'mishan mala Kǝrǝsti Yesu ka, andǝ mǝ'eam sǝm Timoti. Sǝm nda ban gilǝì ikǝlisiya mala Ɓakuli mǝnana a Korinti, andǝ aɓwana mala Ɓakuli mǝnana kat a nzali Akaya ka.*

2 Ɓǝ̀ Tár sǝm Ɓakuli andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti pa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Ɓakuli ka nda mǝ girikiban

3 Ɓwangsǝban ɓǝ̀ o aban Ɓakuli mǝnana nda Tár Yesu Kǝrǝsti Mǝtala sǝm ngga, mǝnana nda Tár sǝm mǝ'sǝn mǝsǝswatǝr nî, andǝ mǝ'pa girikiban kat ka. 4 Kǝ giriki sǝm aɓalǝ atanni ma'sǝm kat, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm giriki aɓea aɓwana, mǝnana à nda aɓa tanni ka, nǝ ulang girikiban mǝ'mwashati mǝnana Ɓakuli girikina sǝm nǝi ka. 5 Sǝ kǝla mǝnana sǝm nggǝ nu tanni kpǝm atà Kǝrǝsti ka, anggo gbal sǝ sǝm nǝ̀ kum girikiban kpǝm nǝ bu Kǝrǝsti. 6 Ko ɓǝ̀ sǝm kutio aɓalǝ atanni mala do mǝkwane ka, nda àkǝ̀ ce girikiban andǝ amsǝban ma'wun. Sǝ ɓǝ̀ sǝm kum girikiban ngga, nda ace mǝnana ɓe wu kum girikiban andǝ rǝcandǝa mala do nǝ munyi aɓa gandǝrǝu aɓalǝ atanni mǝ'mwashati mǝnana sǝm nggǝ nu ka. 7 Tsǝkɓalǝu ma'sǝm arǝ came ma'wun kàngkàng ngga kǝ dǝurǝ ɗang, acemǝnana sǝm sǝlǝna ama, kǝla mǝnana wu kǝ nu tanni atà sǝm ngga, anggo gbal sǝ wu nǝ̀ kum girikiban atà sǝm.

8 Wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nggǝ earce ama, wu kǝa dum nǝ ɗwanyi sǝlǝe amur tanni mǝnana kum sǝm a nzali Asiya ka ɗang. Acemǝnana sǝm kútí aɓata parban mala tanni mǝgule mǝnana kútì rǝcandǝa ma'sǝm, yàle kǝla pà sǝm nǝ̀ au ɗàng.† 9 Ɓafo ka, lú nda kǝgìr mǝnana sǝm twali ama ueka sǝm ngga. Sǝa ma mǝno ka pa anggo ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga gūlì arǝ ɓamur rǝ sǝm ɗang, ɓǝ̀ sǝm gūlì arǝ Ɓakuli nǝmurǝì, mǝnana loasǝkiyi alú ka. 10 Amsǝna sǝm aɓalǝ amǝnia yì anggurlú ka, sǝ nǝ̀ amsǝ sǝm ɗǝm. Tsǝkɓalǝu ma'sǝm ngga, nda àkǝ̀ rǝì, sǝ yì ka, nǝ̀ lidǝmba nǝ amsǝ sǝm. 11 Wu kǝ bwala sǝm kàm nǝ hiwi, ace mǝnana ɓǝà aɓwana pas pak yàwá a kunì sǝm ace ɓwamuru mǝnana sǝm kùmô nǝ hiwi mala aɓwana pas ka.

Bulǝs bǝl ɓá ce nggaɗi akánì male

12 Nggori ma'sǝm ngga, nda mǝnana ama, giu-ɓabum sǝm kǝ bangga sǝm ama aɓa mǝsǝcau ka sǝm dumǝna do ɓanza nǝ ɓabum ɓoarnsari. Sǝm dumǝna gbal nǝ ɓabum sǝm mwashat mǝnana kǝ pur nǝban Ɓakuli ka, nggeamurǝmi ka, mǝnana lǝmdǝa aɓa dotarǝu ma'sǝm sǝnǝa wun ngga. Sǝ mǝno ka sǝm pè aɓa kpata sǝlǝe mala ɓwapǝndǝa ɗang, nda nǝ ɓwamuru mala Ɓakuli. 13 Gir mǝnana sǝm gilǝa wun ngga nda kǝ mǝnana wu nǝ̀ gandǝ ɓallè, wu nǝ̀ bwalte ka. Sǝ tsǝkɓalǝu mem ngga nda mǝnana ceì nǝ̀ kpaka wun pepe. 14 Sǝ kǝla mǝnana ado ka wu sùrǝ́nà sǝm bǝti ka, wun nǝ̀ nggá súrǝ̀ sǝm pepè, ace mǝnana a pwari yiu mala Mǝtala sǝm Yesu ka, wun nǝ̀ nggori nǝ sǝm, kǝla mǝnana sǝm nǝ̀ nggá nggori nǝ wun ngga.

15 Acemǝnana mǝ ndanǝ makɓalǝu arǝ mǝno kat ka sǝ ǝn yi kani a ɓabumam ama mǝ nǝ ká aban wun atadǝmbe, ace mǝnana ɓǝ̀ wu yi kum tsǝkbu kusǝ ɓari. 16 Kànì mem mǝno ka, nda mǝnana ama ɓǝ̀ mu nda njar aban ká a Masǝdoniya ka, mǝ nǝ kàr aban wun. Sǝ ɓǝ̀ mǝ nǝ nyàrî Masǝdoniya ka, mǝ nǝ kàr ɗǝm aban wun, ace mǝnana ɓǝ̀ wu pusǝkwar-bǝrem ace gya mem aban ká a nzali Yahudi.‡ 17 Mǝno ka nda ɗenyicau mem. Sǝ lang ǝn kani mǝ nǝ pak anggo ka, ǝn do kǝla ǝn panǝ ɗenyicau re? Ko ǝn nggǝ twal akani mem kǝla pe mala amǝɓanza ace mǝnana mǝ nǝ na ama, &lt;&lt;E, e&gt;&gt; sǝ, &lt;&lt;Awo, awo&gt;&gt; atārǝia ka le?

18 Kǝla mǝnana Ɓakuli nggaɗikiyi bumi arǝ cau male raka, cau mem a ban wun ngga, &lt;&lt;E&gt;&gt; andǝ &lt;&lt;Awo&gt;&gt; na atārǝia ɗàng. 19 Acemǝnana Yesu Kǝrǝsti Muna mala Ɓakuli, mǝnana mim sǝnǝ Silas andǝ Timoti, sǝm hamnǝ cau male a ban wun ngga, &lt;&lt;E&gt;&gt; na andǝ &lt;&lt;Awo&gt;&gt; atārǝia ɗang. A ɓālǝi ka, &lt;&lt;E&gt;&gt; na, a koya pwari ka.§ 20 Acemǝnana apacau mala Ɓakuli kat ka à lùmsǝ̀nà aɓa Kǝrǝsti nǝ eare ama &lt;&lt;E.&gt;&gt; Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ nǝ ban Yesu Kǝrǝsti sǝ sǝm nggǝ na ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ do anggo&gt;&gt; ace gusǝlǝ Ɓakuli ka. 21 Sǝ ado ka, Ɓakuli na tsǝk sǝm sǝnǝa wun, ɓǝ̀ sǝm kum kusǝu-came kàngkàng aɓa tārǝù ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti. Kǝ yì nda mǝnana tàr sǝm ngga. 22 Yi canba sǝm nyoulǝa male arǝ sǝm, mǝnana lǝmdǝ ama sǝm nda ka amale ka. Sǝ mǝno yì nyoulǝa ka nda Bangŋo male mǝnana tsǝka sǝmi a ɓabum sǝm, ɓǝ̀ lǝmdǝa aɓa mǝsǝcau ama nǝnzǝ́mò ka, nǝ̀ yia pà sǝm agir mǝnana bang ama nǝ̀ pà ka.*

23 Ɓakuli nǝ nakunam ama mǝsǝcau na ǝn banggiyi ka. Gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn nyare a Korinti raka, nda àkǝ̀ ce mǝnana ama mǝ ngga yiu mǝ kpakia rǝ wun raka. 24 Sǝm pa aban ɓariki ama sǝm nǝ̀ tsǝk wun ɓǝ̀ wu kpata gìr mǝnana sǝm earkiyice amur paɓamuru ma'wun ngga ɗàng; a kun mani ka sǝm ndarǝ pak túró sǝnǝa wun ace banɓoarnado ma'wun. Acemǝnana paɓamuru ma'wun nda tsǝa sǝ wu cam kàngkàng ngga.

2

1 Ace mǝno ka, ǝn twali a ɓabumam nǝma pà mǝ nǝ kiɗiki ɓabum wun ɗǝm nǝ kà mem a ban wun ɗàng. 2 Ɓǝ̀ ǝn kiɗiki ɓabum wun ngga, sǝ à yana ɗe à nǝ̀ pwasǝ bumam? Kǝ wun mǝnana ǝn kiɗiki ɓabum wun ngga, kǝ wu nda re? 3 Ən gilǝa wun mǝno yì cauterǝa ka ace mǝnana, mǝ ngga yiu mǝ pak bumkiɗikea nǝ aɓwana mǝnana à nda à nǝ̀ pam bumpwasǝa ka ɗàng. Mǝ ndanǝ nzǝmcandǝa arǝ wun kat ama ɓǝ̀ ɓabumam pwasǝ ka, wun kat ka ɓabum wun nǝ̀ pwasǝ gbal. 4 Ən gilǝa wun mǝno yì cauterǝa ka aɓa bumkiɗikea mǝgule andǝ bumpina nǝ mǝrǝm a mǝsǝam; sǝ mǝno ka pà ace kiɗiki ɓabum wun ɗang, nda ace lǝmdǝa wun earcearǝu mǝlime mǝnana mǝ ndanǝi ace wun ngga.

Twalbanì ace ɓwa mǝnana
pak cauɓikea

5 Ɓǝ̀ kǝɓwa yinǝ bumkiɗikea ka, mǝ nda nǝmurǝam kiɗiki ɓabumam ngga ɗang, wu nda mǝnana kat kiɗiki ɓabum wun ngga. (Mǝno ka dumsǝkicau na ɗang). 6 Tanni mǝnana bangula wun pe wi ka, kārǝ́na. 7 Sǝ adyan ngga, ɓoaro wu twali wi banì, sǝ wu giriki, ace mǝnana bumkiɗikea ɓǝ̀ kǝa kútì rǝcandǝa male gandǝa ɓǝ̀ ɓungi ɓabumi ka ɗàng. 8 Ən nggǝ zǝmba wun, wu lǝmdǝì wi ɗǝm ama wu ndanǝ earcearǝu arǝì. 9 Ən gilǝa wun ace kārǝki wun, sǝ mǝ sǝlǝa ko wu ndanǝ okiru arǝ acau mem aɓa koya gir kat. 10 Ɓwa mǝnana wu twalǝ́ni wi banì ka, mim gbal ka, ǝn twalǝni wi banì. Sǝ gìr mǝnana kat ǝn twalǝna banì (ɓǝ̀ ɓe kǝgìr ndakam mǝnana ɓoaro ɓǝà twalbanì ka) ǝn twalǝna banì nǝ rǝcandǝa mala Kǝrǝsti ace wun. 11 Ən pak mǝnia yì gìr ka ace mǝnana Shetan ɓǝ̀ kǝa kum njar arǝ sǝm ɗàng. Acemǝnana sǝm ngga, sǝm sùrǝ́nà rǝ akutan male.

Bumpina mala Bulǝs a Tǝros

12 Lang ǝn bingŋǝna Tǝros, ace kǝ hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti ka, ǝn yi sǝni ka Mǝtalabangŋo angŋa dǝmba mǝ́nǝ́nà njar mala túró akanó.* 13 Sǝ ko bumam nong ɗang, acemǝnana ǝn kum mǝ'eam sǝm Titus akanó ɗàng, nda sǝ ǝn tsǝk aɓwana mǝno ka a ndà, sǝ ǝn kutio aban ká a Masǝdoniya.

14 Sǝama ɓǝà pakki Ɓakuli yàwá! Acemǝnana ko aya pwari, aɓa dotarǝu ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti ka, kǝ ging nǝ sǝm aɓa limurǝm. Kǝ paktúró nǝ sǝm ace mesǝ mǝsǝcau mǝnana nǝ̀ tsǝk aɓwana ɓǝà súrǝ̀ Kǝrǝsti a koya ban, kǝla rǝm muru-mǝrǝmɓoarne. 15 Sǝm ngga sǝm nda kǝla muru-mǝrǝmɓoarne mǝnana Kǝrǝsti kǝ pana ɓoro nǝi a ban Ɓakuli, sǝ rǝmbi kǝ mǝsǝe aɓalǝ aɓwana mǝnana à kǝ kum àwá, sǝ aɓalǝ aɓwana mǝnana à nda aɓa ká kiɗikea ka. 16 A ban aɓwana mǝnana à nda aɓa ká kiɗikea ka, rǝm mùrú mǝnia ka mǝɓike na, mǝnana nǝ̀ ká nǝia a lú mur'mwana ka; sǝ a ban aɓwana mǝnana à kǝ kum àwá ka, rǝm mùrú mǝnia ka mala pa yilǝmu na. Sǝ yana ɓwe kārǝa nǝ̀ pak mǝnia yì túró ka? 17 Sǝm pa kǝla acilia aɓwana, mǝnana à twal cau mala Ɓakuli gìr nggāliki na ka ɗàng. Sǝm, aɓa tàrǝu ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti ka, sǝm nggǝ hamnǝ cau nǝ ɓabum sǝm mwashat a ɓadǝm Ɓakuli, kǝla aɓwana mǝnana Ɓakuli nǝ̀ túriá ka.

3

Amǝ'túró mala Bǝsa Kùrcau
mala Ɓakuli

1 Sǝm nda ban tita ɓwangsǝ ɓamur rǝ sǝm ɗǝm le? Ko dumǝna ama sǝm ngga ɓǝ̀ sǝm pang nǝ acauterǝa mǝnana à nǝ̀ lǝmdǝ ayana nda sǝm a ban wun, ko ɓǝ̀ sǝm alte ɓǝ̀ wu gilǝ amǝnana à nǝ̀ ne acilia aɓwana cau amur sǝm, kǝla mǝnana aɓea ɓwana pakkiyi ka le? 2 Wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga wu nda ka cauterǝa ma'sǝm mala lǝmdǝ ayana nda sǝm, mǝnana à gilǝì a ɓabum sǝm, mǝnana koyana le ka, nǝ̀ gandǝ ɓallè, sǝ nǝ̀ súrǝ̀ atúró ma'sǝm mǝɓoarne aɓalǝ wun. 3 Nda a banfana ama, wun nda ka cauterǝa mǝnana Kǝrǝsti nǝ nggearǝì nǝ̀ gilǝì ka. Sǝ yì cauterǝa ka nda gìr mǝnana pur aɓa turo-mishan ma'sǝm ngga. À gilǝì nǝ biro ɗang, nda nǝ Bangŋo mala Ɓakuli mǝyilǝmuì sǝ à gilǝì. Pà amur akpamgbǝlang tali sǝ à gilǝì ɗang, nda a ɓabum ɓwapǝndǝa.*

4 Sǝm bang mǝnia ka, acemǝnana sǝm ndanǝ nzǝmcandǝa a ɓadǝm Ɓakuli nǝ ban Kǝrǝsti. 5 Sǝm pa aban bang ama sǝm kārǝ́nà a mala pak mǝnia yì túró aɓa rǝcandǝa ma'sǝm ɗang. Kārǝá ma'sǝm ngga, pur nǝban Ɓakuli. 6 Yì na nyesǝ sǝm, sǝm duk amǝturo-mishan mala bǝsa kùrcau ka. Mǝnia ka, kùrcau mala Nggurcau mala Musa mǝnana à gilǝì nǝ gilǝe ka na ɗang, mala Bangŋo mala Ɓakuli na. Kpata kùrcau mǝ'e, mǝnana à gilǝì nǝ gilǝe ka, kǝ kánǝban a lú, sǝ mala bǝsa kùrcau, mǝnana kpate nda kpata gi Bangŋo ka, nǝ̀ kánǝban a kum yilǝmu.†

Gulo mala kùrcau mǝbǝshe

7 Kùrcau mǝ'e mana anggurcau male ka Ɓakuli gilǝia a nzǝm kpamgbang tali sǝ pe Musa ka, yiu nǝ pàcau mala lú, kat andǝ amani ka yiu atārǝia andǝ tá mala ɓoarɓwa mala Ɓakuli. Lang Musa nǝ̀ yinǝi aban aɓwana ka, ɓoarɓwa male tsǝa ɓamǝsǝ Musa kǝ tá karara, amǝ Isǝrayila gandǝ came à nǝ̀ sǝn ɓamǝsǝi ɗang, ace ɓiki tá male. Nǝ nzǝ́mò ka mǝno yì tá ka twal amsǝa yi ndǝrmia.‡ 8 Ɓǝ̀ kùrcau mǝ'e kum ɓoarɓwa anggo ka, lang sǝ ɓoarɓwa mǝnana à nǝ̀ kùmô aɓata kùrcau mǝbǝshe ka nǝ̀ pa, ado mǝnana Bangŋo Mǝfele kǝ pa yilǝmu ka? 9 Ɓǝ̀ kùrcau mǝ'e, mǝnana kǝ kasǝ ɓashi-lú amur ɓwa, ndanǝ ɓoarɓwa anggo ka, ɓoarɓwa mala kùrcau mǝbǝshe, mǝnana kǝ pa yilǝmu ka, pà nǝ̀ kútì mǝno kpǝm nǝ gulo re? 10 Mǝsǝcau, ɓoarɓwa mala kùrcau mǝ'e mǝnana ndakam ɗiɗyal ka, adyan ngga ɓoarɓwa na ɗang ko bǝti, ɓǝa kārǝí arǝ ɓoarɓwa mala bǝsa kùrcau, mǝnana karmuri nǝ gulo ka. 11 Sǝ ɓǝ̀ kùrcau mǝ'e mǝnana tè malna ka, yiu nǝ ɓoarɓwa ka, mala kùrcau mǝbǝshe mǝnana tè pà nǝ̀ mal raka, ɓoarɓwa male nǝ̀ kutibanì kǝ̀rkǝ́r.

12 Sǝ acemǝnana kùrcau mǝbǝshe kǝ pa sǝm ulang mǝno yì tsǝkɓalǝu ka, sǝm ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa. 13 Pà sǝm nǝ̀ kùmsǝ lagir a ɓamǝsǝ sǝm kǝla mana Musa pak ka ɗang. Musa gìr ɓamǝsǝi nǝ lagir ace mǝnana amǝ Isǝrayila ɓǝa kǝa sǝn málá mala ta mala ɓoarɓwa mǝnana a ɓamǝsǝi ka ɗang, kat andǝ amani ama ɓoarɓwe na arǝ mal ka.§ 14 Sǝ amǝ Isǝrayila ka ɓabumia girkina, bà yalung ko aya pwari sǝ à ndarǝ ɓal amalǝmce mala kùrcau mǝ'e ka, mǝno yì lagir ka nda kam più a ɓamǝsǝia. Yì lagir ka, à kǝ gandǝ pusǝe ɗang, she ɓǝ̀ ɓwa pànà ɓamúrì aban Kǝrǝsti ka. 15 E, ko yalung sǝ ɓǝa ɓal Nggurcau mala Musa ka, mǝno yì lagir ka, girǝna ɓabumia, à pà nǝ̀ bwalte ɗang. 16 Sǝ ɓǝ̀ nda a ya pwari sǝ ɓwa pǝlǝ rǝì aban Mǝtalabangŋo ka, mǝno yì lagir ka à pusǝni!* 17 Mǝtalabangŋo andǝ Bangŋo ka à nda mwashat, sǝ ban mǝnana Bangŋo mala Mǝtalabangŋo nda kam ngga, panzǝban nda kam. 18 Sǝm mǝnana kat sǝm pànǝ lagir a ɓamǝsǝ sǝm raka, sǝ sǝm ndarǝ lǝmdǝ ta mala ɓoarɓwa mala Ɓakuli ka, à nda rǝ nggaɗi sǝm ɓǝ̀ sǝm pa kǝla yì, nǝ ɓoarɓwa mǝnana kǝ ká nǝ ká a dǝmba ka. Mǝnia yì ɓoarɓwa ka pur nǝban Mǝtalabangŋo mǝnana nda Bangŋo ka.

4

Agir-ɓoarna mala Ɓakuli
aɓalǝ ankwaring dǝɓang

1 Sǝ acemǝnana Ɓakuli, aɓa sǝn mǝsǝswatǝr male sǝ pà sǝm mǝnia yì túró mishan ngga, ɓabum sǝm pà nǝ̀ ɓungi ɗang. 2 Sǝm nyìngŋǝ̀nà bu sǝm arǝ agir kǝsǝkya mǝnana à kǝ pea aɓa sǝmbǝrǝa ka, sǝ sǝm ginǝce ɓealu mala swarkiban. Pà sǝm nǝ̀ nacau mala Ɓakuli nǝ nyir ɗang. Sǝm nǝ̀ dukdo mǝsǝcau aɓa tǎlaban a ɓadǝm Ɓakuli, sǝ sǝm nǝ̀ ɓariki aban lǝmdǝ ɓamur rǝ sǝm a njar mǝɓoarne a ban aɓwana mǝnana kat à kǝ gandǝ gakkita mǝɓoarne andǝ mǝɓane aɓa ɗenyicau malea ka. 3 Sǝ ɓǝ̀ Cau Amsǝban mǝnana sǝm nggǝ hamnǝi, sǝmbǝrǝa anzǝm lagir ka, sǝmbǝrǝì aɓwana mǝnana à kǝ ká kiɗiki ka. 4 Shetan, mǝnana ginggiyi nǝ nza man ngga songŋǝ́nà pǝndǝa aɓa ɗenyicau mala amǝ ɗwanyi earnǝ Cau Amsǝban, ace mǝnana ɓǝà kǝa kum sǝn tǎlaban mala Cau Amsǝban mala ɓoarɓwa mala Kǝrǝsti, mana ndà purban mala Ɓakuli ka, ɗàng. 5 Yì Yesu Kǝrǝsti Mǝtalabangŋo ka, nda mana sǝm nggǝ hamnǝi ka, ɓamur rǝ sǝm nda sǝm nggǝ hamnǝi ka ɗàng. Sǝm ngga, sǝm nda ka amǝtúró ma'wun à kǝ ce Yesu. 6 Ɓakuli mǝnana bang ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ tǎlaban ta aɓa pǝndǝa&gt;&gt; ka, tana a ɓabum sǝm ace pà sǝm tǎlaban mala súrǝ̀ ɓoarɓwa mala Ɓakuli mǝnana à nǝ̀ sǝni a ɓamǝsǝ Yesu Kǝrǝsti ka.*

Agir-ɓoarna aɓalǝ ankwaring dǝɓang

7 Mǝnia yì túró mishan Ɓakuli pa sǝm ngga nda kǝla gǝna mǝɓoarne mana à nǝ̀ tsǝkce pepè ka. Sǝ nggearǝ sǝm mǝnana à pa sǝm mǝnia yì gǝna ka, sǝm nda kǝla ankwaring dǝɓang, ace lǝmdǝa sǝm ama rǝcandǝa mǝgule mǝnana kàrmúr ban kat ka, pur nǝban sǝm ɗàng, pur nǝban Ɓakuli. 8 À tsǝk sǝm aɓa do mǝkwane a koya buì ka, sǝ mǝno ka ɓungi sǝm ɗàng. À zurǝì ɓabum sǝm, sǝ sǝm pǝlǝki nǝ ɓalǝ sǝm ɗàng. 9 À pà sǝm tanni, sǝ Ɓakuli ka nying sǝm ɗàng; à ram sǝm a nzali, sǝ sǝm par bu sǝm, sǝm lo.† 10 Sǝm dukdo mala aɓwana mǝnana à wuna aɓa nggūrǝu sǝm sǝnǝa Yesu ko aya pwari ka, ace mǝnana do male nǝ yilǝmu gbal ka à nǝ̀ sǝni aɓa nggūrǝ sǝm. 11 Aɓa do ma'sǝm kat ka, sǝm do aɓa ká-mǝɓane mala lú ko aya pwari atàcau mala Yesu, ace mǝnana do male ɓǝ̀ lǝmdǝa aɓa nggūrǝ sǝm mǝnana dupî ká lú ka. 12 Mǝnia ka lǝmdǝ ama sǝm amǝ'mishan ngga, sǝm nda aɓa wara sǝnǝa lú, sǝama mǝno ka ndarǝ yinǝ wun aɓa kum yilǝmu.

13 Malǝmce bang ama, &lt;&lt;Ən earǝna nǝi, ace mani ka ǝn nacau.&gt;&gt; Nǝ mǝno yì bangŋo mala paɓamuru ka, sǝm gbal ka sǝm earnǝi, nda sǝm nacau ka.‡ 14 Sǝm pa anggo acemǝnana sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli, mǝnana loasǝ Mǝtalabangŋo Yesu ka, nǝ̀ loasǝ sǝm gbal sǝnǝa Yesu, sǝ nǝ̀ ká nǝ sǝm, sǝnǝa wun a ɓadǝmbi. 15 Mǝno kat ka, nda à kǝ ce ɓoaro ma'wun, ace mǝnana ɓwamuru mala Ɓakuli mǝnana nda aban lidǝmba aban ká a ban aɓwana pas ka, nǝ̀ yinǝ pak yàwá mǝgule, sǝ nǝ̀ lidǝmba nǝ yinǝ gulo a ban Ɓakuli.

16 Ace mani ka, ɓabum sǝm ɓungi ɗang. Ko ɓǝ̀ do ama nggūrǝ sǝm mǝnana à kǝ sǝni nǝ mǝsǝu, nda ban ká kìɗìkì ka, bangŋo ma'sǝm ngga kǝ duk bǝshe a koya pwari. 17 Amǝnia yì atanni ma'sǝm mǝkèke mana bania pà nǝ̀ sau raka, à nda ban gilǝki sǝm ace kum ɓoarɓwa mǝnana málá male pà kàm ɗàng, sǝ gulo male ka kǝ ɓè pà kàm à nǝ̀ kànì arǝì ɗàng. 18 Agir mǝnana à kǝ sǝnia nǝ mǝsǝu ka, teà kǝ sau ɗang, sǝ agir mǝnana à kǝ sǝnia nǝ mǝsǝu raka, málá malea pà kàm ɗàng. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ sǝm nggǝ soa mǝsǝ sǝm arǝ agir mǝnana à kǝ gandǝ sǝnia raka.

5

Ban-do ma'sǝm mǝnana a kùli ka

1 Anggūrǝ sǝm ngga à nda kǝla agumli mǝnana sǝm dukiyi aɓalǝia akani a ɓanza. Sǝa ma ɓǝ̀ amǝnia yì agumli sangina ka, sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli nǝ̀ pè koyan atà sǝm ngga ɓala a kùli, nggūrǝu mǝnana malkiyi raka, mǝnana Ɓakuli nǝ nggearǝì gilǝki ace sǝm, bu ɓwapǝndǝa nǝ̀ pè raka. 2 Aɓa mǝnia yì gumli ka, sǝm nggǝ imge, rǝ sǝm kǝ ɓǝla ace kutio a ɓala mǝnana a kùli ka, kǝla oasǝ bǝsa agir-nggūrǝu. 3 Acemǝnana ɓǝ̀ sǝm oasǝni ka, pà sǝm nǝ̀ duk gbǝrangtang ɗang. 4 A do ma'sǝm aɓa mǝnia yì gumli a ɓanza ka, sǝm nggǝ imge aɓata dǝmbǝrya mala atanni. Imge ma'sǝm ngga pà acemǝnana sǝm nggǝ earce swár nggūrǝu mala ɓanza ka ɗàng, nda acemǝnana sǝm nggǝ earce oasǝ nggūrǝu mala kùli, ace mǝnana nggūrǝ sǝm mǝnana kǝ wu ka, à nǝ̀ nggaɗi nǝ mǝnana pà nǝ̀ wu raka. 5 Ɓakuli nǝ nggearǝì nda mǝnana gilǝki sǝm ace mǝnia yì nggaɗi ka, sǝ pà sǝm Bangŋo Mǝfele male acemǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝ ama anggo sǝ nǝ̀ yia lùmsǝo.

6 Ace mani ka, sǝm ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa ko aya pwari, kat andǝ amani ama sǝm sǝlǝna ama, ɓǝ̀ sǝm ndakani nǝ yilǝmu aɓa nggūrǝu a ɓanza ka, sǝm pà là a ban Mǝtalabangŋo ɗàng. 7 Do ma'sǝm ngga, do gūlì arǝ Ɓakuli na, mala sǝn gìr nǝ mǝsǝu na ɗang. 8 E, sǝm ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa, ɓǝ́ eare ma'sǝm ngga, ɓǝ̀ sǝm gapi tarǝ sǝm sǝnǝ mǝnia yì nggūrǝu mala ɓanza ka, ɓǝ̀ sǝm do a ban Mǝtalabangŋo. 9 Sǝ ado ka, tsǝkdǝmbǝu ma'sǝm ngga, nda mǝnana ɓǝ̀ sǝm pwasǝ bumi, ko sǝm ndakani aɓa mǝnia yì nggūrǝu, ko sǝm purrínì ɓālǝi. 10 Acemǝnana sǝm kat ka, dumǝna púp sǝm nǝ̀ nggá came, sǝ do ma'sǝm nǝ̀ lǝmdǝ kwas, a ɓadǝm buno pak ɓashi mala Kǝrǝsti. Ko yan atà sǝm ngga nǝ̀ kum gìr mana kārǝa arǝ gir mǝnana pè aɓa mǝnia yì nggūrǝu a ɓanza ka, ko mǝɓoarne ko mǝɓike.*

Sǝm nda ka amǝ'pwantu mala Ɓakuli

11 Sǝm ngga sǝm sùrǝ́nà rǝ mana nda ɓanggi Mǝtalabangŋo, sǝ sǝm nggǝ ɓariki sǝm nǝ̀ nun ɗenyicau mala aɓwana a baní. Ɓakuli ka súrǝ́nà rǝ sǝm pepè, sǝ tsǝkɓalǝu mem ngga nda mǝnana ama wun ngga wu sùrǝ́nà rǝ sǝm gbal anggo aɓa ɗenyicau ma'wun. 12 Sǝm pà aban ɓariki ɗǝm ama sǝm nǝ̀ ɓwangsǝ ɓamur rǝ sǝm a ban wun ɗàng. Awo, sǝm nda ban pà wun tǝ́r gir mǝnana wun nǝ̀ jali nǝ sǝm nǝi ka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum cau mǝnana wun nǝ̀ ne aɓwana mana à kǝ nggori nǝ puro mala ɓwa aɓa nggūrǝu sǝ à fali nǝ ɓealǝia raka. 13 Ɓǝ̀ lǝmdǝa kǝla dǝm sǝm kwar raka, nda àkǝ̀ ce gulo mala Ɓakuli. Sǝ ɓǝ̀ sǝm kwar nǝ kwaro ka, nda àkǝ̀ ce ɓoaro ma'wun. 14 Ɓǝ̀ nda a koya nkanggari ka, earcearǝu mala Kǝrǝsti kǝ yál sǝm. Acemǝnana sǝm pana eare ama, Kǝrǝsti wu ace ɓwapǝndǝa kat ka, sǝm pana eare gbal ama sǝm kat ka, sǝm nda atè aɓa lú male. 15 Yi wu ace koyana le ka, ace mǝnana aɓwana mana à ak yilǝmu mǝbǝshe male ka, ɓǝà kǝa dupî ɓamuria ɗàng, ɓǝà dupî Kǝrǝsti, mǝnana wu acea sǝ à loasǝi ka.

16 Ace mani ka, twal adyan aban ká dǝmba ka, sǝm nggǝ sǝn ɓwapǝndǝa ɗǝm nǝ sǝne mala ɓanza aɓa nggūrǝu ɗang. Kat andǝ amani ama ɗiɗyal ka, sǝm twal Kǝrǝsti aɓa sǝne mala nggūrǝu ka, adyan ngga, anggo sǝ sǝm twali ɗàng. 17 Ace mani ka, ɓwa mǝnana kat dumǝna mala Kǝrǝsti ka, pǝlǝna bǝsa ɓwa. Do mǝ'e kutina, do mǝbǝshe tinate.† 18 Mǝnia yì agir kat ka, ɓoro na nǝban Ɓakuli, mǝnana nyesǝ sǝm a dotarǝu andǝi nǝ bu Kǝrǝsti, sǝ pà sǝm túró bǝlban, mala nyesǝ aɓwana a baní ka. 19 Ɓakuli ka nda aban bǝl ɓanza nǝ̀ nyesǝì a baní nǝ bu Kǝrǝsti, bwal acauɓikea malea a ɓabumi ɗàng. Sǝ yì ka, pana sǝm a bù sǝm yì cau bǝlban ace nyesǝ aɓwana a baní. 20 Ace mani ka, sǝm nda ka amǝ'pwantu mala Kǝrǝsti; Ɓakuli ka nda rǝ ɓuakia rǝ wun nǝ kún sǝm ama, wu kwaki kir wun arǝ cau ma'sǝm. Sǝm nggǝ ɓuakia rǝ wun a kúnì Kǝrǝsti ama, wu gilǝki nre wun wunǝa Ɓakuli. 21 Ɓakuli tsǝk Kǝrǝsti, mǝnana pànǝ cauɓikea raka, pǝlǝ cauɓikea ace sǝm, ace mǝnana aɓalǝi ka, sǝm nǝ̀ pǝlǝ amǝ'cauɓoarna a ban Ɓakuli.‡

6

1 Acemǝnana sǝm nda ɓituro sǝnǝa Ɓakuli ka, sǝm nggǝ zǝmba wun, wu kǝa ak ɓwamuru mala Ɓakuli mǝnana pa wun ngga ɓà, wu pàngŋǝ̀nà túró nǝi ɗàng. 2 Ɓakuli ka, kǝ bang ama:

&lt;&lt;Àkǝ̀ bu-pwari mala

lǝmdǝ earmúrú

mem ngga,

ǝn oeo.

Lang pwari mala amsǝo

yina ka,

ǝn dupo gbasha.&gt;&gt;*

Sǝni! Ado mǝno ka ndà pwari mǝnana Ɓakuli kǝ lǝmdǝ earmúrú male ka; yalung ndà pwari amsǝban.

Atanni mala Bulǝs

3 Sǝm ngga, sǝm nggǝ dukdo a njar mǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga dupî kǝɓwa tǝ́r annda raka, ace mǝnana kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa kum mǝɓane aɓa túró mishan ma'sǝm ɗàng. 4 A kúnì ka, aɓa koyagir sǝm pak ka sǝm nggǝ lǝmdǝa ama sǝm nda ka amǝturo-mishan mǝ'mǝsǝcau nì mala Ɓakuli. Sǝm nggǝ pe nǝ shakminǝu kǝ̀rkǝ́r aɓalǝ atanni, aɓa rǝpina, andǝ domǝkwane. 5 À walki sǝm, à ramta sǝm a ndàkurban, aɓwabundǝa lo arǝ sǝm aɓa bumlulla; sǝm pak túró aɓa aulǝa, sǝm dum nǝ gandǝrǝu aɓa ɗwanyi ntulo andǝ nzala.† 6 Sǝm nggǝ lǝmdǝ ɓamur rǝ sǝm nǝ doɓoarnsari, andǝ sǝlǝe, andǝ munyi, andǝ pe mǝɓoarne, nǝ bu Bangŋo Mǝfele mǝnana aɓalǝ sǝm ngga, sǝ nǝ earcearǝu mǝɓafoe. 7 Sǝm nggǝ hamnǝ mǝsǝcau nǝ ɓabum kat, sǝ nǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli aban pak túró aɓalǝ sǝm. Sǝm nggǝ pak túró nǝ ɓealɓoarna ma'sǝm kǝla agirbura a bu sǝm mǝlì ace ká nǝ munǝo, sǝ a bu sǝm mǝ'nggare ace mgbàllì agirbura. 8 Sǝm nggǝ pakki Ɓakuli túró, ko aɓwana gusǝlǝ sǝm, ko à būrǝce sǝm, ko à twal lullǝ sǝm, ko à ɓwangsǝ sǝm. Aɓwana twal sǝm kǝla amǝ swarkiban, sǝama sǝm nggǝ pak agir nǝ ɓabum sǝm mwashat. 9 Sǝm do kǝla à súrǝ̀ sǝm ɗàng, sǝ à sùrǝ́nà rǝ sǝm pepè. Sǝm do kǝla sǝm nda kun lú, sǝ sǝm ndanǝ yilǝmu. À walki sǝm, sǝ à wal-lú sǝm ɗàng. 10 Kat andǝ amani ama à tsǝk sǝm aɓa bumkiɗikea ka, sǝm nda aɓa bumpwasǝa ko aya pwari. Ko ɓǝ̀ ndo ama sǝm nda ka amǝ'tǝ̀r ka, sǝm nggǝ tsǝk aɓwana pas à duk amǝ'kume. Mǝsǝcau na ama sǝm pànǝ kǝgìr ɗàng, sǝama girbunda kat ka ma'sǝma.

11 Wun aɓi sǝm mǝnana a Korinti ka! Sǝm sǝmbǝrǝa wun kǝcau ɗàng, sǝm na wun a banfana, sǝm mǝn ɓabum sǝm bwāng a ban wun. 12 Sǝm lǝmdǝ earcearǝu aban ká a ban wun, sǝ wun ngga, wu pànǝ earcearǝu arǝ sǝm ɗàng. 13 Ən nggǝ na wun cau kǝla amunem. Ace earcearǝu mǝnana sǝm ndanǝi arǝ wun ngga, pa wu nǝ̀ lǝmdǝa sǝm earcearǝu gbal re? Wu mǝn ɓabum wun aban yiu a ban sǝm.

Andamǝgule mala Ɓakuli mǝyilǝmuì

14 Wu kǝa kpapi ɓamur rǝ wun‡ wunǝ aɓwana mǝnana à pa ɓamuria a ban Kǝrǝsti raka ɗàng. Mana kpapi ɓealɓoarna andǝ ɓealɓikea? Sǝ tǎlaban ngga, lang sǝ à nǝ̀ do andǝ pǝndǝa? 15 Sǝ ya dotarǝu na kpapi Kǝrǝsti andǝ Shetan? Sǝ mana kpapi mǝkwaɗi andǝ ɓwa mǝnana mǝkwaɗi na raka? 16 Sǝ mana kpapi Ndàmǝgule mala Ɓakuli andǝ nda ka alú? Sǝm ngga, sǝm nda ka ndàmǝgule mala Ɓakuli Mǝyilǝmui. Kǝla mǝnana Ɓakuli na ka:

&lt;&lt;Mǝ nǝ do aɓalǝ

aɓwana mem,

mǝ nǝ gya aɓalǝia,

Mǝ nǝ duk Ɓakuli amúrià,

sǝ yia ka, à nǝ̀ duk

aɓwana mem.&gt;&gt;§

17 &lt;&lt;Acemani ka, wu purî

ɓalǝ amǝ'ɓealɓikea,

wu duk zak!

Wu kǝa gbashi rǝia ɗàng,

anggo sǝ Mǝtalabangŋo na.

Wu kǝa je kǝgìr mǝnana

mim Ɓakuli ǝn ginǝce ka ɗàng,

sǝ mǝ nǝ gingsǝ wun.&gt;&gt;*

18 &lt;&lt;Mǝ nǝ duk Tár wun,

sǝ wun nǝ̀ duk amunem.

Mǝnia ka nda cau

mǝnana Mǝtalabangŋo

mana Karban kat

bang ngga.&gt;&gt;†

7

1 Wun amǝ'eamrǝarǝu, acemǝnana sǝm ndanǝ amǝnia yì apacau ka, ɓǝ̀ sǝm lak ɓamur rǝ sǝm arǝ agir mǝnana kat à nǝ̀ ká nǝ nggūrǝ sǝm ko bangŋo* ma'sǝm aɓa pě mǝnana Ɓakuli ginǝce ka. Ɓǝ̀ sǝm nggǝ pa anggo ka, sǝm nǝ̀ kum lùmsǝo nǝ domǝfele aɓa ɓanggi Ɓakuli.

Banɓoarnado mala Bulǝs

2 Wu lǝmdǝa sǝm earcearǝu a ɓabum wun. Sǝm pakki kǝɓwa mǝɓane ɗang; sǝm tsǝk kǝɓwa a njargula ɓwarkio ɗang, sǝ sǝm ɓǝmbǝri kǝɓwa ɗang. 3 Ən pa aban na mǝnia yì cau ka ace ɓǝsǝki wun ɓà ɗang. Sǝ kǝla mǝnana ǝn bang a dǝmba ka, wun ngga wu nda a ɓabum sǝm, ko aɓa lú ko aɓa yilǝmu. 4 Mǝ ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa arǝ wun, sǝ ǝn nggǝ nggori nǝ wun. Wu ɓàngnà ɓabumam kǝ̀rkǝ́r; aɓalǝ atanni ma'sǝm kat ka ǝn lumsǝ nǝ banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r.

5 Lang sǝm yì bwalǝna Masǝdoniya ka, ko sǝm kum usǝlǝo a nggūrǝ sǝm ɗang. A koya ban sǝm pǝlǝ ka, kǝ tanni na. Nǝ nza ka, kúnɓuàna na, nǝ ɓaɓalǝu ka, ɓalǝkasǝkya na.† 6 Sǝ Ɓakuli mǝnana kǝ giriki amǝ ɓabum-ɓungya ka, nda yi giriki sǝm nǝ yiu mala Titus ka. 7 Sǝn ɓamǝsǝi nda pa sǝm bumpwasǝa nǝmurǝì ka ɗàng, nda andǝ cau mǝnana yi na ama, wu ɓak ɓabumi ka. Yi bangga sǝm ce rǝɓǝla ma'wun acem, andǝ bumkiɗikea ma'wun arǝ gir mǝnana kumban ngga, andǝ pu anzǝm ma'wun acem; sǝ mǝno ka ciem banɓoaram kǝ̀rkǝ́r.

8 Ko ɓǝà na ama ǝn kiɗikea wun ɓabum wun nǝ mǝno yì cauterǝa ǝn tasǝa wuni ka, ǝn pak ɓǝnsǝlǝma ɗang. Kat andǝ amani ka, ǝn yi pak ɓǝnsǝlǝma, lang ǝn yi sǝlǝ ama ce kwan rǝ wun zuku ka. 9 Sǝ ado ka, ban kǝ ɓoaram, pa acemǝnana ama ǝn kiɗiki bum wun ngga ɗang, nda acemǝnana ama kiɗiki mala ɓabum wun tsǝk wun, wu pwanzali, wu nggaɗi aɓeal wun. Mǝno ka nda ulang bumkiɗikea mǝnana Ɓakuli earkiyice ama ɓǝ̀ aɓwana male ɓǝa kǝ pak ka. Ace mani ka, sǝm pakka wun gìr'kwanban ɗang. 10 Ulang bumkiɗikea mǝnana Ɓakuli earkiyice ɓǝ̀ sǝm kutio aɓalǝi ka, nda mǝnana kǝ tsǝk sǝm, ɓǝ̀ sǝm nying cauɓikea, aban ká kum amsǝban. Ɓǝnsǝlǝma pa kàm aɓa ulang mǝno yì bumkiɗikea ka ɗang. Sǝa ma bumkiɗikea mǝnana mala ɓanza na ka, pǝlǝì cauɓikea nzǝm pa aɓalǝi ɗang, sǝ kǝ ká nǝ ɓwa a lú. 11 Wu sǝn gir mǝnana bumkiɗikea mala ɓanggi Ɓakuli pusǝ aɓalǝ wun ngga! Tsǝk wun arǝ kum ɓabumpina mala pě. Tsǝk wun a lǝmdǝ do kunpwasǝa ma'wun. Tsǝk wun a bumlulla arǝ pě mǝɓane. Tsǝk wun a ɓalǝkasǝkya. Tsǝk wun a rǝuɓǝla ace sǝn ɓamǝsǝam. Tsǝk wun a ɓabumpina arǝ pakki agir mala Ɓakuli, sǝ pà wun ɓabum mala nunkir amǝ'cauɓikea. Wu lǝmdǝna arǝ anjar kat ama wu pàngŋǝ̀nà gir mǝnana kat ɓoaro ɓǝa pe ka. 12 Tǝr gilǝa wun mǝno yì cauterǝa ka, pa ace ɓwa mǝnana pak cauɓikea, ko ɓwa mǝnana à pakki wi cauɓikea ka ɗang. Ən gilǝa wun ace mǝnana, a ɓadǝm Ɓakuli ka, wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wu nǝ̀ sǝn lime mala pu a nzǝm ma'wun arǝ sǝm. 13 Mǝnia ka ɓakɓabum sǝm kǝ̀rkǝ́r.

Kpapi andǝ mǝno yì ɓakɓabum ngga, banɓoara sǝm arǝ sǝn bumpwasǝa mala Titus ace akban mǝnana wun kat wu é sǝ wu tsǝì ɓabumi nong ngga. 14 Ən bangŋǝni wi nǝma, ǝn nggǝ nggori nǝ wun, sǝ ado ka wu pam kǝsǝkya ɗang. Sǝ kǝla mǝnana ko man kat sǝm bangga wun ngga mǝsǝcau na ka, anggo gbal sǝ nggori ma'sǝm aban Titus ka, dumǝna mǝsǝì! 15 A dyan ngga earcearǝu male aban wun ngga, kútì rǝcandǝa, yi mana ɓǝ̀ ɗenyi nǝ okiru ma'wun kat a baní andǝ akban mǝnana wu é nǝ rǝɓǝla andǝ pagulo ka. 16 Adyan ngga, mǝ ndanǝ banɓoarnado, acemǝnana mǝ ndanǝ nzǝmcandǝa arǝ wun.

8

Wu pà ɓoro nǝ eare mala ɓabum

1 *Wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nggǝ earce ɓǝ̀ wu súrǝ̀ gir mǝnana Ɓakuli, aɓa ɓwamuru male ka, pè aɓalǝ a'ikǝlisiya mǝnana a nzali Masǝdoniya† ka. 2 À kum kārǝkiban kǝ̀rkǝ́r nǝ atanni mǝnana yiu amúrià ka; sǝama à lùmsǝ nǝ banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r mǝnana yinǝia à mǝn buia kpǝm aɓa paɓoro malea, kat andǝ amani ama, yia ka amǝtapwasǝa na ka. 3 Mǝ nǝ gandǝ bang amúrià ama, à pà gir mǝnana kume malea bwal ka, yàle à pà gìr mǝnana kútì kume malea ka nǝ eare mala ɓabumia. 4 À camarǝ ɓuaki arǝ sǝm ama ɓǝ̀ sǝm nyinggia wia njar mala pabu ace bwalia aɓwana mala Ɓakuli. 5 À pak gir mǝnana ɗenyicau ma'sǝm bwal banì raka. À tite ka, à pà ɓamuria aban Mǝtalabangŋo, sǝ à pà aban sǝm kǝla mǝnana Ɓakuli earce ama ɓǝa pak ka. 6 Ace mani ka, sǝm ɓuaki arǝ Titus, yì māna nda ɓwa mǝnana tita ɓak ɓabum wun arǝ pabu ka, ɓǝ̀ nyare aban wun, ɓǝ̀ ɓak ɓabum wun, ɓǝ̀ wu kyan nǝ mǝnia yì túró pabu ka a masǝlǝate. 7 Wun ngga wu nda dǝmba aɓa koya gir ka. Wu nda dǝmba aɓa paɓamuru, andǝ sǝlǝ nacau, andǝ súrǝ̀gir, andǝ rǝɓǝla arǝ túró, sǝ earcearǝu ma'wun ace sǝm. Anggo sǝ ǝn nggǝ earce ɓǝ̀ wu pa a dǝmba gbal aɓa mǝnia yì ɓwamuru wu ndanǝi mala pabu ka.

8 Ən pa aban tsǝk wun púp ɓǝ̀ wu pè anggo ɗang. Mǝ nda aban kārǝki came nǝ mǝsǝcau mala earcearǝu ma'wun arǝ ɓabumpina mala pě mǝnana aɓea ikǝlisiya nani ka. 9 Wu sǝlǝna nǝ ɓwamuru mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti; mǝnana kat andǝ amani ama yì ka, mǝkume na ka, yi duk mǝ'tǝ̀r ace wun, ace mǝnana wun, aɓa dotǝ̀r male ka, ɓǝ̀ wu pǝlǝa amǝkume.

10 Sǝ kwarkiru mem nia ka: Nda àkǝ ce ɓoaro ma'wun ɓǝ̀ wu masǝlǝta gìr mǝnana wu tite nǝ bǝān ngga. Nǝ bǝān ngga, wu nda ka amǝdǝmba mǝnana wu bang ce pe ka, sǝ kǝ wun na mǝnana wu tita pa ka. 11 Ado ka, wu masǝlǝta gìr mǝnana wu tite ka. Rǝɓǝla mǝnana wu lǝmdǝí a dǝmbe ka, ɓǝ̀ pusǝrǝi ado aɓa pàbu ma'wun. Wu pǎ ɓǝ̀ kārǝa arǝ gir mǝnana wu ndanǝi ka. 12 Ɓoro mǝnana ɓwa earǝna nǝ ɓabumi mwashat nǝ̀ pà ka Ɓakuli nǝ̀ é, sǝ yì paɓoro ka, ɓwa ɓǝ̀ kārǝi arǝ gir mǝnana ndanǝi ka, pà a kun gir mǝnana ɓwa pànǝi raka ɗàng.

13 Ən pa aban bang mǝnia ka ace mǝnana ɓǝn usǝlǝ aɓea ɓwana sǝ wun ngga mǝ nǝ para wun tanni amur wun ɗàng. Eare mem ngga, ɓǝ̀ wu karǝ kat. 14 Ado ka, kume ma'wun kpǝm ngga nǝ̀ gandǝ bwalia wia kàm aɓa tǝle malea, ace mǝnana a ɓè fara ka kume malea kpǝm ngga nǝ̀ gandǝ bwala wun kàm gbal aɓa tǝle ma'wun, sǝ anggo ka, wun nǝ̀ karǝ kat. 15 Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga:

&lt;&lt;Ɓwa mǝnana ram

kpǝm ngga,

kǝgìr eapi wi amurí ɗàng.

Sǝ ɓwa mǝnana ram

bǝti ka,

kǝgìr shíngnǝì wi ɗàng.&gt;&gt;‡

À tasǝ Titus a Korinti

16 Ən nggǝ pakki Ɓakuli yàwá, ace pè Titus ɓabum ulang mǝnana mǝ ndanǝi ace wun ngga. 17 Titus ear nǝ zǝmba ma'sǝm a baní ɓǝ̀ kya sǝn wun ɗǝm. Yàle yì nǝ nggearǝì ka, ndanǝ rǝɓǝla mala sǝn wun. 18 Sǝm ndya sǝm nggǝ tasǝ ɓe mǝ'eamrǝarǝu atè ka, mǝ'eamrǝarǝu mǝnana a'ikǝlisiya mǝnana kat akani ka, à kǝ ɓwangsǝi ace túró male aɓa hamnǝ Cau Amsǝban. 19 Ɗǝm ngga, amǝno yì a'ikǝlisiya ka à twalǝna mǝnia yì mǝ'eamrǝarǝu ka ɓǝ̀ duk ɓi sǝm mǝtúró aɓa gya ma'sǝm. Yì ka, ɓǝà angŋa dǝmba à warina a Korinti ka, sǝm nǝ̀ nggá o sǝnǝia a Urǝshalima nǝ ɓoro, ace gusǝlǝ Mǝtalabangŋo, andǝ lǝmdǝ pà ɓamuru ma'sǝm arǝ bwaliarǝu kam. 20 Sǝm nǝ̀ yia o a tarǝ sǝm, ace mǝnana ɓǝà kǝa tsǝka sǝm kun, amur njar mǝnana sǝm nggǝ kar nǝ mǝnia yì ɓoro ma'wun ngga ɗàng. 21 Sǝm ngga, sǝm nggǝ earce pàk gìr mǝnana nǝ̀ pwasǝbum Mǝtalabangŋo ka, andǝ mǝnana ɓwapǝndǝa nǝ̀ sǝni nda a nzongŋi ka.§

22 Ɗǝm ngga, ɓè mǝ'eamrǝarǝu nakani mǝnana sǝm nggǝ túrí aban wun andǝ aɓwana mǝno ɓari ka. Aɓa mǝsǝcau ka, lǝmdǝna sǝmi kusǝ pas ama kǝ earce nǝ̀ bwala wun nggam. Sǝ ado ka, ɓabum mǝnana ndanǝi ace bwala wun ngga, kútì mǝnana ɗiɗyal ka, acemǝnana yì ka, earnǝ wun pepè. 23 Ɓǝ̀ kǝ ɓwa nǝ̀ ɗiban amur Titus ka, wu ne wi ama ɓiam na mǝnana sǝm nggǝ pak túró sǝnǝi aɓalǝ wun ngga. Sǝ ɓǝ̀ à nǝ̀ ɗiban amur amǝ'eamrǝarǝu mana atè ka, wu nea wia ama, yia ka a'ikǝlisiya nǝ̀ túriá ace gusǝlǝ Kǝrǝsti. 24 Ace mani ka, wu lǝmdǝì aɓwana man a banfana a ɓadǝmba a'ikǝlisiya, earcearǝu ma'wun andǝ tǝ́r jali ma'sǝm nǝ wun.

9

Pàɓoro ace amǝkwaɗi a Urǝshalima

1 Pà nǝ̀ ɓoaro mǝ gilǝa wun cau amur mǝnia yì túró bwalì amǝkwaɗi mǝnana a Urǝshalima ka ɗàng, 2 acemǝnana ǝn sǝlǝna ce rǝɓǝla mǝnana wu ndanǝi a ɓabum wun arǝ mǝnia yì bwaliarǝu ka. Ən nggǝ jali nǝ wun aban ikǝlisiya mǝnana a Masǝdoniya ka, ama wun mǝnana a Akaya ka, nǝbǝān sǝ wu gilǝ rǝ wun ace paɓoro. Nggearǝ ɓabumpina ma'wun nǝ̀ soa ɓabum abangula amǝkwaɗi mǝnana a Masǝdoniya ka arǝ paɓoro. 3 Sǝ mǝ nda aban tasǝ amǝnia yì amǝ'eamrǝarǝu ka aban wun, ace mǝnana mǝ dumnǝ sǝlǝe ama wu gilǝna rǝ wun, kǝla mana ǝn nea wia ama wu ramǝna aɓoro ma'wun a banɓwáná ka. Ən earce nǝma nggori ma'sǝm amur wun ngga ɓǝ̀ kǝa ɗwanyi mǝsǝcau aɓalǝi ɗang. 4 Sǝm nǝ̀ kum kǝsǝkya, sǝ ma'wun yì kǝsǝkya ka nǝ̀ gul kpǝm, yì mana ɓǝà aɓea amǝkwaɗi mǝnana a Masǝdoniya, yiu atàm sǝ à yì kum wun ngga, wu kur rǝ wun kǝla mana ǝn nea wia nǝ makɓalǝu ka, raka. 5 Nda gir nì sǝ ɓoaro mǝ tasǝ amǝnia yì amǝ'eamrǝarǝu ka, ɓǝa akàm dǝmba, ɓǝa kya sǝlǝ ama ɓoro mǝnana wu eare wu nǝ̀ pà ka, wu tsǝngŋǝni a banɓwáná. Sǝ eare mem ngga, nǝma ɓǝ̀ pagìr ma'wun ɓǝ̀ duk eare mala ɓabum wun, ɓǝ̀ kǝa do ama, wu pàbu nǝ nggwani ɗang.

Ɓealɓeale nǝ eare mala ɓabum

6 Ɓǝ̀ ɓalǝ wun kasǝa arǝ mǝnia ka:

Ɓwa mǝnana ɓeal mǝsǝɓeale

watsǝkǝrak ka,

nǝ̀ nggá pwan watsǝkǝrak;

sǝ ɓwa mǝnana ɓeal aɓa

mǝnbu kpǝm ngga,

nǝ̀ pwan gbal kpǝm.

7 Koyan ngga ɓǝ̀ pà gir mǝnana kasǝi a ɓabumi nǝ̀ pà ka. Wu kǝa pà nǝ ɓukkibum, ko kǝla à tsǝk wun púp ɗang, acemǝnana Ɓakuli kǝ earce ɓwa mǝnana kǝ pabu nǝ bumpwasǝa ka. 8 Ɓakuli ka nǝ̀ gandǝ pà wun gìr mǝnana kútì mǝnana kat wu alkiyite ka, ace mǝnana a koya pwari ka, wun nǝ̀ pang nǝ gir mǝnana kat wu earkiyice ace ɓamur rǝ wun ngga, nǝ ɓè kàm kpǝm amurí ace pak koya túró mǝɓoarne ka.* 9 Kǝla mǝnana Malǝmce bang ngga:

&lt;&lt;Kǝ mesǝ ɓoro a ban amǝ'tǝ̀r,

Atúró mǝɓoarne male ka,

à pà nǝ̀ mal ɗang.&gt;&gt;†

10 Ɓakuli mǝnana pākíyì mǝ'rya mǝsǝɓeale andǝ girlina ka, nǝ̀ pà wun mǝsǝɓeale mǝnana wu earkiyi ce ka, sǝ nǝ̀ gusǝlǝ gir mǝnana wun nǝ̀ pwano aɓalǝ atúró mǝɓoarne ma'wun, mǝnana wu pà nǝ ɓabum wun mwashat ka.‡ 11 Ɓakuli nǝ̀ pà wun kume a koya njarì ka, acemǝnana ɓǝ̀ wu dum nǝ mǝnbu aɓa paɓoro a koya pwari. Sǝ ɓǝ̀ sǝm warina nǝ aɓoro ma'wun a ban aɓwana mǝnana à pa nǝi raka, à nǝ̀ pakki Ɓakuli yàwá.

12 Mǝnia yì túró mǝɓoarne wu pè ka nǝ̀ tsǝa tǝle mala amǝkwaɗi mǝnana a Urǝshalima ka nǝ̀ malâ, sǝ yàwá nǝ̀ alí a ban Ɓakuli nǝ bumpwasǝa. 13 Sǝ ace mǝnia yì gir mǝɓoarne túró ma'wun lǝmdǝí ka, aɓwana nǝ̀ pè Ɓakuli gulo. Mǝnbu ma'wun aɓa gaugir wunǝia andǝ acili aɓwana ka, nǝ̀ lǝmdǝ pa ɓamuru ma'wun aɓata Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti, mǝnana wu bangce a ɓadǝmbǝ aɓwana ka. 14 Sǝ à nǝ̀ pak hiwi ace wun, nǝ nzal wun a bumia ace ɓwamuru mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì mǝnana Ɓakuli pa wun ngga. 15 Ɓǝà pakki Ɓakuli yàwá ace ɓoro male mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ bǝlɓalǝi raka.

10

Bulǝs nakuni amur túró mishan male

1 Mim Bulǝs ǝn nggǝ zǝmba wun ace nongsǝmúrû andǝ ɓukɓuka mala Kǝrǝsti. Ən sǝlǝna wu kǝ twali ama, ɓǝ̀ mǝ nda a ban wun ngga, ǝn loasǝkiyi kunam ɗàng, sǝ ɓǝ̀ mǝ nda zak ka, ǝn nggǝ na wun cau nǝ rǝcandǝa aɓalǝ acauterǝa. 2 Ən nggǝ zǝmba wun adyan, wu kǝa ciem ɓǝ̀n yiu ka, mǝ yi nacau nǝ pekiban ɗang; acemǝnana mǝ nǝ gandǝ peki aɓwana mǝnana à kǝ na ama sǝm nggǝ pakkia agir a pě mala amǝɓanza ka. 3 Kat andǝ amani ama sǝm do aɓa ɓanza ka, sǝm nggǝ munǝo kǝla mǝnana ɓanza munǝkiyi ka ɗàng. 4 Agirbura mǝnana sǝm munǝkiyi nǝia ka, agirbura mala ɓanza na ɗang*; agirbura ma'sǝm ngga à ndanǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli ace kiɗiki akanggǝrang-ban mala aɗenyicau mǝɓane mala ɓwapǝndǝa, andǝ amakgìr mǝ'nyirnì. 5 Sǝm nggǝ kiɗiki koya nê mala ɓwapǝndǝa aɓa gusǝlǝ-múrû male mǝnana à kǝ kasǝkun aɓwana ɓǝà kǝa súrǝ̀ Ɓakuli raka. Sǝm nggǝ kùrki aɗenyicau mala mgbikiru, sǝ sǝm nggǝ cia ɓǝà okî Kǝrǝsti. 6 Sǝ anzǝm mǝnana ɓǝ̀ okiru ma'wun yi lùmsǝ̀nà ka, sǝm nǝ̀ kur rǝ sǝm ace kwarkir koya ɗwanyi okiru nǝ pa tanni.

7 Wun ngga, wu kǝ twal agir a sǝne mala mǝsǝu. Ɓǝ̀ à kǝ ɓwana kǝ twali ɓamuria ama à nda ka mala Kǝrǝsti ka, yia ka ɓǝà ɓǝsǝlǝ pak ɗenyicau, acemǝnana sǝm gbal ka, sǝm nda ka mala Kǝrǝsti kǝla yia. 8 Sǝ ɓǝ̀ ǝn nggǝ nggori kǝ̀rkǝ́r nǝ rǝcandǝa mǝnana Mǝtalabangŋo pa sǝm ace ɓak wun, pà ace kiɗiki wun raka, kǝsǝkya pa nǝ̀ pakkam arǝ nggori ɗàng. 9 Ən pa aban ɓariki mǝ nǝ pà wun ɓangciu nǝ acauterǝa mem ɗàng. 10 Acemǝnana aɓea aɓwana kǝ na ama, &lt;&lt;Acauterǝa mala Bulǝs dǝmbǝrya sǝ à ndanǝ rǝcandǝa, sǝ ɓǝ̀ nda nǝ ɓamǝsǝi a ban sǝm ngga, mǝ'rǝwukea na sǝ aɓa nacau ka sǝlǝ tsǝk acau ɗàng.&gt;&gt; 11 Amǝno yì aɓwana ka, ɓǝà sǝlǝ ama pwari mǝnana sǝm warina nǝ ɓamur rǝ sǝm ngga, sǝm nǝ̀ pang nǝ rǝcandǝa kǝla cau ma'sǝm mǝnana sǝm gilǝa aɓalǝ acauterǝa a ban sauwa ka.

12 Sǝm ngga, sǝm kārǝa sǝm nǝ̀ karǝ rǝ sǝm sǝnǝ aɓwana mǝnana à kǝ ɓwangsǝ ɓamuria, ko ana raka, sǝm nǝ̀ na ama, sǝm nǝ̀ twal ɓamur rǝ sǝm mwashat sǝnǝia ka ɗàng. Sǝ ɓǝà kǝ̀ kārǝki rǝia arǝarǝia, sǝ à kǝ sǝn purki rǝǔ malea ka, à nda aɓa ɗwanyi sǝlǝe! 13 Nggori ma'sǝm ngga pà nǝ̀ yàllî ban mǝnana rǝcandǝa mala túró ma'sǝm go kam ngga ɗàng. Sǝm nǝ nggori amur agir mǝnana à kumban aɓa nzong mala túró mǝnana Ɓakuli pà sǝm, mǝnana kpapi túró ma'sǝm aɓalǝ wun ngga. 14 Sǝ acemǝnana wu nda aɓa ban mǝnana túró man go kam ngga, ká ma'sǝm a ban wun nǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti ka, sǝm yàl nzong ɗang, 15 Sǝ sǝm yàl nzong gbal nǝ nggori nǝ túró mǝnana aɓea ɓwana pè ka ɗàng. Tsǝkɓalǝu ma'sǝm ngga, nda mǝnana ama ɓǝ̀ paɓamuru ma'wun gulo, ace mǝnana nzong túró ma'sǝm a ban wun ngga, ɓǝ̀ tùró a dǝmba. 16 Anggo ka sǝm nǝ̀ gandǝ o arǝ aɓea ban mǝnana à nda a dǝmba nǝ wun, a ban mǝnana kǝɓwa malaká pak túró kam raka. Sǝm nǝ nggá hamnǝ Cau Amsǝban nggam, sǝ kǝcau pà nǝ̀ lo ɗǝm ama, sǝm nggǝ nggori nǝ túró mana à pè a bantúró mala ɓè ɓwa ka ɗàng. 17 Kǝla mǝnana Malǝmce na ka, &lt;&lt;Ɓǝ̀ kǝ ɓwa nǝ̀ nggori ka, ɓǝ̀ nggori nǝ túró mǝnana Mǝtalabangŋo pangŋǝni ka.&gt;&gt;† 18 Acemǝnana ɓwa mana ɓwangsǝ ɓamúrì ka nda à nǝ̀ earnǝi ka ɗàng, she ɓwa mǝnana Mǝtalabangŋo ɓwangsǝi ka.

11

Bulǝs andǝ amǝ'mishan mǝ'nyirì

1 Ən nggǝ earce nǝma ɓǝ̀ wu twal gandǝa nǝ mim, nǝ ɓwaɓana mem bǝti. Ida, wu twal gandǝa nǝ mim! 2 Mǝ ndanǝ mɓali amur wun, ulang mɓali mala Ɓakuli, acemǝnana, ǝn pana wun kǝla nsari ace alban a ban ɓwabura mwashat, yì Kǝrǝsti nǝ ɓamur rǝì.* 3 Sǝama, ɓangciu kǝ pakkam, ɓǝ̀ kǝa do ama, kǝla mǝnana n'yau ɓosǝki Hawawu nǝ swarkiban male ka, ɓǝ̀ ɓosǝki ɗenyicau ma'wun, gandǝa wun nǝ̀ nying paɓamuru ma'wun mǝ'mǝsǝcau nì andǝ mǝɓoarnsari arǝ Kǝrǝsti ɗàng.† 4 Ən bang anggo acemǝnana wun ngga, wu kǝ kaurǝa atà earnǝ koya ɓwa na mǝnana yiu aban wun sǝ yi hamnǝ ɓe Yesu mǝnana nda'ɗàng andǝ mǝnana sǝm hamnǝi ka. Sǝ ɗǝm ngga, wu kǝ ak ɓe bangŋo andǝ ɓe cau ama &lt;&lt;cau amsǝban&gt;&gt; na, mǝnana nda'ɗàng andǝ mǝnana wu angŋa dǝmba wu angŋǝni ka. 5 Sǝ a sǝne mem ngga, aɓwana mǝno wu tunǝkia ama, &lt;&lt;akanggǝrang amǝ'mishan&gt;&gt; ngga, à kútiǎm nǝ kǝgìr ɗàng! 6 Ko ɓǝ̀ do ama aɓa nacau ka, ǝn sǝlǝ tsǝk acau mem raka, a buì mala súrǝ̀gir ka, ǝn gatti ɗang; sǝm lǝmdǝna wun mǝnia ka a banfana a koya pwari aɓa koya njar.

7 Ən ɓwarkí nǝ́ ɓwarkio, yi mǝnana ǝn nyesǝ muram a nzali, sǝ ǝn loasǝ wun a kùli nǝ hamba wun bǝsa Cau Mǝɓoarne mala Ɓakuli ɓà, wu mbwem kǝgìr raka le? 8 Nǝ̀ gandǝ do ama mǝ nda aban ɓǝmbǝri aɓea ikǝlisiya yi mana ǝn ak boalo a buia ace mǝnana mǝ pakka wun túró ka! 9 Mǝnana mǝ nda a ban wun sǝ mǝ nda aɓa tǝle ka, ǝn duk twalo amur kǝɓwa ɗàng. Amǝ'eamrǝarǝu mǝnana à pur nǝ Masǝdoniya ka, à yinǝàm nǝ gir mǝnana ǝn pak tǝlè ka kat. Ən yál ɓamúràm, ǝn eare mǝ duk twalo amur wun aɓa koya kǝ njar ka ɗàng, sǝ pa mǝ nǝ duk ɗang.‡ 10 Nǝ mǝsǝcau mala Kǝrǝsti mana a ɓalǝam ngga, kǝɓwa kārǝa aɓa bu-nzali Akaya kat, mǝnana nǝ̀ tamsǝam arǝ mǝnia yì nggori ka ɗàng. 11 Mana tsǝa sǝ ǝn nggǝ bang anggo? Nda acemǝnana ǝn earce wun raka le? Ɓakuli ka sǝlǝna ama ǝn earce wun!

12 Mǝ nǝ lidǝmba nǝ pak agir mǝnana ǝn pakkiyi ado ka, ace mǝnana mǝ tamsǝ aɓwana mǝnana à ndaban alta njar à nǝ̀ bang ama túró mishan malea arǝ agir mana à kǝ nggori nǝia ka mǝ'mwashati na andǝ ma'sǝm ngga. 13 Amǝnia yì aɓwana ka, amǝ'mishan mǝ'nyirì na. Yia ka, amǝɓosǝkiban na, mǝnana à ɓosǝki rǝia kǝla amǝ'mishan mǝɓafoe mala Kǝrǝsti ka. 14 Sǝ gir'ndali na ɗang. Ko nggearǝ Shetan nǝ ɓamúrì ka, kǝ ɓosǝki rǝì kǝla mǝturonjar mala tǎlaban. 15 Sǝ pà nǝ̀ duk gir'ndali ɗàng, yi mǝnana ɓǝà aguro male ɓosǝki rǝia kǝla aguro mala ɓealɓoarna ka. A masǝlǝate ka, à nǝ̀ kum tangnakusǝu ɓealɓikea malea.

Bulǝs jali nǝ atanni male

16 Mǝ nǝ ɓǝsǝlǝi ɗǝm ama: ɓǝ̀ ɓwa ɓǝ̀kǝa twali kǝla ǝn kwár raka ɗàng. Sǝ ɓǝ̀ wu twalam anggo ka, wu em kǝla mǝnana wun nǝ̀ ak ɓwa mǝnana dǝmbi kwar raka, ace mǝnana mǝ kum gìr mana mǝ nǝ nggori nǝi gbal ka. 17 Aɓa mǝnia yì ulang nggori ka, ǝn pa aban nacau kǝla mǝnana Mǝtalabangŋo nǝ̀ na ka ɗàng. Ən nggǝ nacau kǝla mǝ'ɗwanyi sǝlǝe. 18 Sǝ acemǝnana aɓwana pas kǝ̀ nggori ulang mala ɓanza ka, mim gbal ka, mǝ nǝ nggori. 19 Wu kǝ twali ɓamur rǝ wun ama, wu ndanǝ sǝlǝe, sǝama ban kǝ ɓoara wun arǝ twal gandǝa nǝ amǝ'ɗwanyi sǝlǝe. 20 Ɓafo, wu kǝ twal gandǝa nǝ koya ɓwa mǝnana kǝ pak guro nǝ wun, kǝ pwan agirkuma ma'wun, ko kǝ tǝpǝri wun, ko kǝ lǝmdǝa wun ama kútì wun, ko kǝ pakka wun gir kyauwikiban a ɓaɓwa ka. 21 Kǝsǝkya pakkam mǝ eare ama sǝm ndanǝ rǝwukya mǝnana pa sǝm nǝ̀ gandǝ pak mǝno raka!

Mǝ ndo mǝ nǝ nacau kǝla dǝmbam kwar ɗang: Ɓǝ̀ ɓè kǝgìr nakam mǝnana ɓwa nǝ̀ nggori nǝi ka, mǝ ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa mala nggori nǝi gbal. 22 Ɓǝ̀ yià ka, amǝ Ibǝru na ka, mim gbal ka mǝ nda ɓwa Ibǝru. Ɓǝ̀ yià ka, amǝ Isǝrayila na ka, mim gbal ka mǝ nda ɓwa Isǝrayila. Ɓǝà nda ka amǝkau mala Ibǝrayim ngga, anggo gbal sǝ ǝn pa. 23 Mǝ nǝ nacau kǝla dǝmbam kwar ɗang: Ɓǝ̀ yià ka, à nda ka aguro mala Kǝrǝsti, ǝn ɓoaria wia aɓa pakki Kǝrǝsti túró mǝcandǝe! Ən kum kùrban kusǝ pas ǝn kutia. Ən kum kwakban mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ ɓallè raka. Ən apì lú kusǝ pas.§ 24 Kusǝ tongno ǝn kum kwakban a bu aɓwana-mǝgule mala amǝ Yahudi, sǝ koya pwari kwakban ngga, nkamso lumi-tàrú nǝ mǝsǝi tongno-nong-ine na.* 25 Kusǝ tàrú à walkiam nǝ agara, à ɓukkiam nǝ atali kusǝ mwashat, ǝn limge a mùr kusǝ tàrú, ǝn pak nongŋo mwashat, du andǝ pwari, mǝ nda aban kyalle aɓa nggeamùr.† 26 Kusǝ pas mǝ nda rǝ twalbǝri mǝsauwe. Sǝ arǝ amǝno yì agya ka, ǝn kum ɓamúràm aɓa ká-mǝɓane arǝ anggeasala a mùr-longŋa, ká-mǝɓane a bu amǝ'ɓǝmbǝriban, ká-mǝɓane a bu aɓwana mem amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Ən kum ɓamúràm aɓa ká-mǝɓane a bu amǝ loasǝ munǝo aɓa nggea-là; ɓǝ́n wuna a ɓabondo; ɓǝ́n wuna aɓa nggeamùr, sǝ ɓǝ́n wuna a bu amǝ'eamrǝarǝu amǝ'nyirnì.‡ 27 Ən do aɓa pak túró mǝkwane andǝ aulǝa, aɓa ɗwanyi ntulo arǝ adú pas, aɓa nzala andǝ mǝsamur. Kusǝ pas ǝn do aɓa tǝla girlina, aɓa ɗwal andǝ tǝla agir-nggūrǝu. 28 Ko ɓǝ̀ mala amǝnia na raka, ko aya pwari ka, ɓalǝam kǝ pi ace ɗenyi mem amur a'ikǝlisiya kat. 29 Yana rǝì ɓungio sǝ mem ɓungi ɗang? Yana kpa aɓa cauɓikea, sǝ cê kwan rǝàm raka?

30 Ɓǝ̀ mǝ nǝ nggori ka, ɓoaro mǝ nggori nǝ agir mǝnana à lǝmdǝ rǝwukya mem ngga. 31 Yì, yì Ɓakuli Tár Mǝtalabangŋo Yesu, mǝnana ɓwangsǝe pà nǝ̀ mal raka, sǝlǝna ama nyir na ǝn nakiyi ka ɗàng. 32 Mǝnana mǝ nda a Damaska ka, nggwamna mǝnana aɓata Murǝm Aritas ka, tsǝk amǝ'yál là arǝ akunla ama ɓǝà bwalam. 33 Gìr mǝnana amsǝam a ɓabuì ka, nda ǝn do aɓa ndakade, sǝ agyajam mem sulǝam nǝ anggúr a fongǝran mala sheran mǝnana à gumbǝlina là nǝi ka.

12

Agir mǝnana Yesu lǝmdǝì
Bulǝs aɓa sǝna ka

1 Dumǝ́nàm ama mǝ nggori, ko kat andǝ amani ama pà nǝ̀ pur kǝgìr raka. Sǝ ado ka, mǝ nǝ nacau amur asǝnsǝna andǝ acausǝna mǝnana Mǝtalabangŋo lǝmdǝamia ka. 2 Ən súrǝ̀ ɓeɓwa aɓa Kǝrǝsti pǝlǝa lum-nong-ine mǝno kútí ka, mǝnana à fwè à umnǝi a tàruià kùli ka. Ko nda aɓa nggūrǝu, ko pà aɓa nggūrǝu ɗang, ǝn sǝlǝ mǝno ka ɗàng, kǝ Ɓakuli nda súrǝì ka. 3 Earka nda aɓa nggūrǝu, ko pà aɓa nggūrǝu ɗang. Mim ngga, ǝn sǝlǝ ɗang, kǝ Ɓakuli nda sǝlǝ ka, ama mǝnia yì ɓwa ka, 4 à twali à umnǝi a paradayis a kùli. Kya ok acau mǝcandǝke, agir mǝnana ɓwapǝndǝa pa nǝ̀ gandǝ nea nǝ kúni raka. 5 Mǝ nǝ nggori nǝ mǝnia yì ɓwa ka, pà mǝ nǝ nggori nǝ ɓamúràm ɗàng. Mǝ nǝ nggori nǝ rǝwukya mem. 6 Ko ɓǝ̀ ǝn earce nǝma mǝ nǝ nggori ka, pà mǝ nǝ duk ɓwaɓana ɗang, acemǝnana mǝsǝcau nda mǝ nǝ na ka. Sǝ pà mǝ nǝ nggori ɗàng, acemǝnana ǝn earce nǝma kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa ɓwangsǝam, ɓǝ̀ kútì ban gir mǝnana à sǝni a ɓalǝam, ko à kǝ̀ oê a kunam ngga ɗàng.

7 Ɓakuli lǝmdǝàm asǝnsǝna amǝpa ndali, sǝ ace mǝnana mǝ kǝa pàk nǝ twal ɓamuru ace raka, à oasǝàm zwe aɓa nyamam*, ɓǝ̀ do kǝla mǝturonjar mala Shetan, ɓǝ̀ kǝ param.† 8 Kusǝ tàrú mǝ nda ban zǝmbi Mǝtalabangŋo nǝma ɓǝ̀ pusǝami. 9 Sǝ koya zǝmba ka, kǝ earam ama, &lt;&lt;Ɓwamuru mem nda kǝgìr mǝnana à kǝ earce ka. Rǝcandǝa mem kǝ pak túró pepe aɓa rǝwukya.&gt;&gt; Ace mani ka, ban kǝ ɓoaram, mǝ nǝ nggori nǝ rǝwukya mem ace mǝnana ɓǝ̀ rǝcandǝa mala Kǝrǝsti ɓǝ̀ pak túró nǝ mim ngga. 10 ‡Nda gìr nî sǝ ban kǝ ɓoaram arǝ rǝɓungya mem, andǝ sanggiban, andǝ domǝkwane, andǝ pàtanni, andǝ atanni mǝnana ǝn nggǝ kutio aɓalǝia ace Kǝrǝsti ka. Acemǝnana ɓǝ̀ mǝ nda aɓa rǝɓungya ka, sǝ mǝ nǝ̀ kum rǝcandǝa.

Ɓabum Bulǝs pi ace amǝ Korinti

11 Ən kutia pàkkiagir kǝla ɓwaɓana. Sǝ wu nda wu ciem aɓalǝi ka, a kun mǝnana ɓǝ́ wun nǝ̀ nggǝ ɓwangsǝam ngga. Acemǝnana amǝno yì &lt;&lt;akanggǝrang amǝ'mishan&gt;&gt; ma'wun ngga, à kútiǎm nǝ kǝgìr ɗàng, kat andǝ amani ama mǝ nda kǝgìr gbal raka. 12 Mǝnana mǝ nda aban wun ngga, wu sǝnǝna agir mǝnana à lǝmdǝ ama mǝ nda mǝ'mishan ngga; agir-lǝmdǝa, andǝ agir-gyambǝliban, andǝ agir-ndali mǝnana à pea aɓa túró mem aɓalǝ wun nǝ gandǝrǝu ka. 13 Mana gir nì na ǝn pakki acilia a'ikǝlisiya sǝ ǝn pakka wun ɗang? Kǝgìr mǝnana ǝn pakka wun raka nda mǝnana ama ǝn dupa wun twalo a buì mala boalo raka. Ida wu twàlâm-ban mǝnia yì ɓwarkio ka!

14 Ado ka, mǝ ndo ǝn nggǝ na ce tàruià ká mem aban wun ngga, sǝ pà mǝ nǝ dupa wun twalo ɗang. Agirkuma ma'wun nda ǝn alkiyite ka ɗàng. Kǝ wun nda ǝn earkiyi ce ka. Ko ɓǝ̀ mani nda raka, amuna na à nǝ̀ rambǝi amǝɓǝlia gǝna ka ɗàng, amǝɓǝlban nda à kǝ rambǝi amuna gǝna ka. 15 Ace mani ka, bumam nǝ pwasǝo mǝ kiɗiki koya gir nani mǝ ndanǝi ka, andǝ nggearǝ ɓamúràm, ace yilǝmi wun. Sǝ nggearǝì ka, acemǝnana ǝn earce wun kpǝm ngga nda tsǝa sǝ wu earcem bǝti ka le? 16 Aɓea aɓwana aɓalǝ wun earǝna ama mǝ nda twalo aban wun ɗàng. Sǝ aɓea aɓwana ka à kǝ na ama, mǝ nda nggea-mǝkutan, ǝn limǝsǝ wun nǝ swarkiban. 17 Sǝ lang sǝ mǝno ka pa? Aɓwana mǝnana ǝn tasǝia aban wun ngga, kǝ ɓwa ateà tǝpǝri wun le? 18 Ən ɓuaki arǝ Titus ɓǝ̀ kyane aban wun, sǝ ǝn tasǝ ɓe mǝ'eamrǝarǝu ɓǝà kyane andǝi. Titus kya tǝpǝri wun le? Kǝ̀ bangŋo mǝ'mwashati nda pak túró nǝ sǝm, sǝ kǝ̀ njargula mǝ'mwashati nda sǝm kpate ka re?§

19 Yakǝla wu kǝ sǝni kǝla acau mǝnia sǝm nggǝ nea ka, nda ace pusǝ ɓamur rǝ sǝm. Awo! Sǝm nggǝ bangga wun mǝnia ka kǝla aguro mala Kǝrǝsti, sǝ Ɓakuli nda mǝ'nakún sǝm. Koya gir sǝm pak ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, nda ace pà wun rǝcandǝa. 20 Ɓangciu kǝ pakkam ama ɓǝ̀ ǝn yiu ka, yakǝla mǝ nǝ yia kum wun pà kǝla mǝnana mǝ nǝ earce ɓǝ̀ wu pàk ka ɗàng, sǝ wun ngga, yakǝla wun nǝ̀ kumam pa kǝla mǝnana wu nǝ̀ earcem mǝ pak ka ɗàng. Ɓangciu kǝ pakkam ama, mǝ nǝ yia kum kúnɓuàna, andǝ mɓali, andǝ bumlulla, andǝ earce-ɓamuru, andǝ kiɗikiɓwa, andǝ twal-lullǝu, andǝ candǝmúrû, andǝ zuriki nre-rǝarǝu.* 21 E, ɓangciu kǝ pakkam ama ɓǝ̀ ǝn yiu aban wun ɗǝm ngga, Ɓakuli mem nǝ̀ kyauwikiam a ɓadǝm wun. Sǝ ɗǝm ngga ǝn nggǝ ɓangŋa ama mǝ nǝ kum bumkiɗikea amur aɓwana pas atà wun. Aɓwana mǝnana à malaká nying buia arǝ acauɓikea mǝ'e malea mala pǝndǝki rǝarǝu, andǝ kiɗìkì mala nongginǝ-rǝarǝu, andǝ do-kiɗìkì mala gyatarǝu raka.

13

Masǝlǝata acau nunkiru

1 Mǝnia nǝ duk tàruià ká mem aban wun. Sǝ kǝla mǝnana Malǝmce na ka: &lt;&lt;À nǝ̀ bwalta mǝsǝcau mala koya gìr ka, a kún amǝ'nakún ɓari ko tàrú.&gt;&gt;* 2 A ɓaria yiu mem a ban wun ngga, ǝn angŋa dǝmba ǝn nunna kir aɓwana mǝnana à pàk cauɓikea ɗiɗyal ka. Ado ka, ǝn nggǝ nunkiria ɗǝm andǝ acilia aɓwana, kǝla mǝnana ǝn pak ɗiɗyal ka. Ɓǝn yina ɗǝm ngga pà mǝ nǝ pǝrtea nǝ mbumbu ɗang. 3 Agir mǝnana kat wu earkiyice súrǝè amǝnana à nǝ̀ lǝmdǝa wun ama Kǝrǝsti kǝ nacau nǝ mim ngga, mǝ nǝ pa wunia. Kǝrǝsti ka, mǝ'rǝwukea na ɗang, aɓa pak túró nǝ wun. Yì ka, kǝ lǝmdǝ rǝcandǝa male aɓalǝ wun. 4 Kat andǝ amani ama à gbàllì a nggun-gangndǝi aɓa rǝwukya ka, ado ka, ndanǝ yilǝmu nǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli. Sǝm gbal ka, sǝm ndanǝ rǝwukya, sǝama aɓa do ma'sǝm aɓa Kǝrǝsti ka, sǝm ndanǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli mǝnana sǝm nggǝ pakka wun túró nǝi ka.

5 Wu pelǝki ɓamur rǝ wun, wu sǝni ko wun nda aɓa paɓamuru ma'wun piu. Wu karǝ́kí ɓamur rǝ wun, wu dum nǝ sǝlǝe ama Yesu Kǝrǝsti ka, nda aɓalǝ wun, ɓǝ̀ pa ana raka, wu kpana kārǝkiban a buì mala paɓamuru mǝɓafoe. 6 Tsǝkɓalǝu ma'sǝm ngga, nda ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama sǝm ngga, sǝm gatti a buì mala túró ma'sǝm ɗàng. 7 Hiwi ma'sǝm ado a ban Ɓakuli ka, nda mǝnana ama wu kǝa pak kǝgìr mǝɓane ɗàng. Pà ace mǝnana sǝm nǝ̀ lǝmdǝ ɓamur rǝ sǝm ama sǝm pàngŋǝ̀nà pepè ka ɗàng, nda ace mǝnana ɓǝ̀ wu pak gìr mana mǝɓoarne na ka, ko ɓǝ̀ ndo ama sǝm ngga sǝm kpana ka. 8 Sǝm ngga, pà sǝm nǝ̀ gandǝ munǝo arǝ mǝsǝcau ɗàng. Dumǝna púp sǝm nǝ̀ camata mǝsǝcau. 9 Banɓoara sǝm, mana ɓǝ̀ rǝ sǝm ɓungio sǝ wu ndanǝ rǝcandǝa ka. Hiwi ma'sǝm ace wun ngga nda ɓǝ̀ wu kum lùmsǝo pepè. 10 Mǝ nda aban gilǝa wun amǝnia yì agir ka, ado mǝno ǝn pà a ban wun raka, nǝ tsǝkɓalǝu ama ɓǝ̀ ǝn yina ka, pa mǝ nǝ yia peki wun ɗàng. Acemǝnana rǝcandǝa mǝnana Mǝtalabangŋo pam ngga nda ace ɓak ɓabum wun, pà ace arki wun ɗàng.

Masǝlǝata makkun

11 A masǝlǝate ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, ǝn nggǝ tsǝk wun a ndà nǝ amǝnia yì acau ka: Wu dum nǝ bumpwasǝa. Wu gulo wu kya bwal ban mǝnana wu kārǝ́na ɓwa ka. Wu ɓak ɓabum rǝarǝ wun. Wu earnǝ rǝarǝ wun. Wu do aɓa rǝpwala. Anggo ka, sǝ Ɓakuli mǝ'earcearǝuì andǝ mala dorǝpwala ka, nǝ̀ do atà wun.

12 Wu makkia rǝ wun kun nǝ earcearǝu mala aɓwana mala Ɓakuli. 13-14 Amǝkpata Yesu mǝnana akani kat ka, à kǝ makka wun kun.

Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, sǝ earcearǝu mala Ɓakuli andǝ dotarǝu mala Bangŋo Mǝfele do atà wun kat.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:1; 18:1.

† 1:8 1:8 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:32.

‡ 1:16 1:16 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 19:21.

§ 1:19 1:19 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:5.

* 1:22 1:22 Ɓalli gbal aɓa: Afi 1:13-14; Jol 2:28.

* 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:1.

* 3:3 3:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 24:12; Ir 31:33; Ezǝk 11:19; 36:26.

† 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Ir 31:31.

‡ 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:29.

§ 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:33.

* 3:16 3:16 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:34.

* 4:6 4:6 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:3.

† 4:9 4:9 à ram sǝm a nzali, sǝ sǝm par bu sǝm, sǝm lo ko &lt;&lt;à ɓù sǝm a nzali, sǝ sǝm arki ɗang.&gt;&gt;

‡ 4:13 4:13 Ɓalli gbal aɓa: Ang 116:10.

* 5:10 5:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 16:27; Rom 14:10.

† 5:17 5:17 Ɓalli gbal aɓa: Gal 6:15.

‡ 5:21 5:21 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:25; Ib 4:15; 1Bit 2:22; 1Yoh 3:5; Atúró 3:14.

* 6:2 6:2 Ɓalli gbal aɓa: Isha 49:2.

† 6:5 6:5 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:33.

‡ 6:14 6:14 Wu kǝa kpapi ɓamur rǝ wun Ko &lt;&lt;Wu kǝa duk ɓiu&gt;&gt;

§ 6:16 6:16 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:11-13; Ir 32:38; Ezǝk 37:27; Pur 25:8; 29:45; Sǝn 21:3.

* 6:17 6:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 52:11.

† 6:18 6:18 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 7:14; 1Kpa 17:13; Isha 43:6; Ir 31:9.

* 7:1 7:1 bangŋo ko &lt;&lt;ɗenyicau,&gt;&gt; ko &lt;&lt;ɓabum&gt;&gt;

† 7:5 7:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 2:13.

* 8:1 8:1 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:25,26.

† 8:1 8:1 a'ikǝlisiya mǝnana a nzali Masǝdoniya ka: À nda ka ikǝlisiya mǝnana Bulǝs mǝnia aɓalǝ ala Filipi andǝ Tasalonika ka.

‡ 8:15 8:15 Ɓalli gbal aɓa: Pur 16:18.

§ 8:21 8:21 Ɓalli gbal aɓa: Pas 3:4.

* 9:8 9:8 Ɓalli gbal aɓa: Afi 3:20.

† 9:9 9:9 Ɓalli gbal aɓa: Ang 112:9; Hos 10:12.

‡ 9:10 9:10 Ɓalli gbal aɓa: Isha 55:10.

* 10:4 10:4 mala ɓanza na ɗang Ko: mala aɓwapǝndǝa na ɗang

† 10:17 10:17 Ɓalli gbal aɓa: Ir 9:24.

* 11:2 11:2 Ɓalli gbal aɓa: Hos 2:19-20; Afi 5:26-27.

† 11:3 11:3 Ɓalli gbal aɓa: Tite 3:1-5,13.

‡ 11:9 11:9 Ɓalli gbal aɓa: Filp 4:15-18.

§ 11:23 11:23 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:23.

* 11:24 11:24 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 25:3.

† 11:25 11:25 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 14:19; 16:22.

‡ 11:26 11:26 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 9:23; 14:5.

* 12:7 12:7 à oasǝàm zwe aɓa nyamam: Ko &lt;&lt;à oasǝàm ɓè kwánó aɓa nyamam kǝ kwanam kǝla soaban mala zwe&gt;&gt;

† 12:7 12:7 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 2:6.

‡ 12:10 12:10 Ɓalli gbal aɓa: Rom 5:3; 2Kor 6:4-5.

§ 12:18 12:18 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 2:13; 8:18.

* 12:20 12:20 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 2:1-4; 1Kor 1:11; 3:3.

* 13:1 13:1 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 17:5-7; 19:15.

Amǝ Galati

1

2

3

4

5

6

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ GALATI

Mǝncau

Lang amǝ'mishan tinata hamnǝ Cau Amsǝban amur Yesu Kǝrǝsti, sǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, à nǝ̀ nggǝ ak ce ka, ɗiban yi lo ama, ko dumǝna púp she ɓǝ̀ ɓwa kpana atà Nggurcau mala Musa ka sǝ nǝ̀ pǝlǝ mǝkpata Yesu Kǝrǝsti le? Bulǝs angŋa dǝmba bǝlǝna ɓālǝi ama mǝnia ka pà kàm anggo ɗang. Sǝa ma aɓalǝ a'ikǝlisiya aɓa nggea-là Galati, a bu-nzali mala amǝ Asiya mǝkyauwe ka, aɓea aɓwana nda kam mǝnana à lo makgìr andǝ Bulǝs, à bang ama, dumǝna púp ɓwa nǝ̀ kpata Nzongcau mala Musa ace gilǝki do male pepe andǝ Ɓakuli.

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban amǝ Galati ka à gilǝì ace mǝnana ɓǝà nyesǝ aɓwana mǝnana à kútí aɓa ɓosǝkiban mala mǝnia yì kanigir mǝ'nyirì ka, ɓǝà nyare aɓa pě andǝ kpata paɓamuru mǝ'mǝsǝcau nì aban Ɓakuli. Bulǝs bang kúni ama yì ka, mǝtúró mishan mala Yesu Kǝrǝsti na, sǝ mǝnia yì tunǝban male mala duk mǝ'mishan ace kánǝ Cau Amsǝban mala Ɓakuli aban aɓwana arǝ acili anzali ka, pur nǝ́ ban Ɓakuli, ɓwapǝndǝa na à twali ka ɗàng. Lǝmdǝí ama paɓamuru nǝmurǝì ɓǝ̀rɓǝ̀r aɓa Yesu Kǝrǝsti ka, nda nǝ̀ tsǝk aɓwana sǝ à nǝ̀ kum akban aban Ɓakuli ka. Ɗǝm ngga lǝmdǝì amǝkpata Yesu Kǝrǝsti, ulang ɓealu mana kǝ pur aɓa earcearǝu mǝnana kǝ yiu nǝban paɓamuru aban Kǝrǝsti ka. Kum panzǝban mǝ'mǝsǝcau nì kǝ yiu, ɓǝ̀ sǝm ak ɓoro mala ɓwamuru mala Ɓakuli nǝ bumpwasǝa, sǝ sǝm pa ɓamur sǝm aɓata Bangŋo, mǝnana pusǝkiyi aɓǝle aɓalǝ sǝm ngga.

Gakkita acau mǝnana aɓalǝi ka

Mǝn cau1:1-10

Rǝcandǝa mala Bulǝs mala duk mǝ'mishan1:11--2:21

Cau Amsǝban mala ɓwamuru mala Ɓakuli3:1--4:31

Do ɓá panzǝban mala amǝkwaɗi andǝ túró malea5:1--6:10

Masǝlǝata cau6:11-18

1

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur a banam, mim Bulǝs mǝ'mishan.

Twalban mem a túró mishan ngga pur nǝban ɓwapǝndǝa ɗang, pur nǝ bu Yesu Kǝrǝsti andǝ Ɓakuli Tárrú, mana loasǝi yì Kǝrǝsti a ɓembe ka.

2 Amǝ'eamrǝarǝu mǝnana sǝm nda kani sǝnǝia ka, sǝm nggǝ dapi bu aban tasǝ mǝnia yì cauterǝa ka, aban ká aban a'ikǝlisiya* mǝnana a bu-nzali Galati ka.

3 Ɓǝ̀ Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, lǝmdǝa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala. 4 Yesu pa yilǝmi ace acauɓikea ma'sǝm, kǝla mǝnana Ɓakuli Tár sǝm kani ka, ace mǝnana ɓǝ̀ amsǝ sǝm, a bu mǝnia yì nza mǝɓealɓike sǝm nda aɓalǝi ka. 5 Ɓwangsǝban kat ka, mala Ɓakuli na, mǝnana málá male pà kàm raka! Ɓǝ̀ do anggo.

Cau Amsǝban mǝ'mǝsǝcau nì ka
nda mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r

6 Ən nggǝ ndali nǝ kaurǝ ndǝli ma'wun arǝ Ɓakuli, mǝnana tunǝ wun nǝ ɓwamuru mala Kǝrǝsti, sǝ wu pǝlǝa wu kǝ kpata ɓekǝ cau ɗàng ngga. 7 Wu nda ban kpata ɓè &lt;&lt;cau amsǝban&gt;&gt; mǝnana a mǝsǝ sǝm ngga, kǝ cau amsǝban na raka. Aɓea aɓwana nda, à kǝ earce zurǝì mur wun, à nǝ̀ ɓosǝki ta Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti ka. 8 Ɓǝ̀ súban mala Ɓakuli sulǝo amur ko ɓǝ̀ ya ɓwa nani, ko ɓǝ̀ sǝm nda, ko ɓǝ̀ mǝturonjar mǝnana a kùli nda ka, yi mǝnana ɓǝ̀ hamnǝ ɓe cau amsǝban sǝ pà mwashat andǝ mǝnana sǝm hamǝna wunì ɗiɗyal ka raka.† 9 Kǝla mǝnana sǝm na wun a dǝmbe ka, ǝn nggǝ ɓǝsǝlǝi ɗǝm ama: Ɓǝ̀ ɓwa hamba wun nǝ ɓekǝ cau ama &lt;&lt;cau amsǝban&gt;&gt; na, sǝ nda ɗàng andǝ Cau Amsǝban mǝnana wu angŋǝni ka, ɓǝ̀ súban mala Ɓakuli sulǝo amur ɓwe.

10 Ado ka, ɓwangsǝban mala ɓwapǝndǝa nda ǝn alkiyite ka le, ko mala Ɓakuli? Ɓǝ̀ mǝ nda ban ɓariki mǝ nǝ pwasǝbum ɓwapǝndǝa ka, ɓǝ́ pà mǝ nǝ duk guro mala Kǝrǝsti ɗàng.‡

Ɓakuli nda tunǝ Bulǝs ɓǝ̀ duk
mǝtúró mishan ngga

11 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ǝn nggǝ earce nǝma ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama, Cau Amsǝban mǝnia ǝn nggǝ hamnǝi ka, ɗenyicau mala ɓwapǝndǝa na ɗang.§ 12 Ən ak cau mem a bu ɓwapǝndǝa ɗang, sǝ kǝɓwa nǝ̀ kaniam gbal ɗàng. Mǝnia yì cau ka, Yesu Kǝrǝsti nǝ̀ mǝnbam ɓālǝi nǝ nggearǝì.

13 Wu sùrǝ́nà rǝ pa mem ɗiɗyal, mǝnana mǝ nda ban peri, peri mala amǝ Yahudi ka, yi mǝnana ǝn pe ikǝlisiya mala Ɓakuli tanni kǝ̀rkǝ́r, yàle eare mem ngga nǝma ɓǝà mesǝkea ɓǝà ueɓà.* 14 Ən kutì aɓeam amǝlo kat aɓa peri mala amǝ Yahudi, sǝ mǝ ndanǝ ɓabumpina kǝ̀rkǝ́r arǝ kúncau mala aká sǝm.† 15 ‡Sǝ kaniama à nǝ̀ ɓǝ̀lám ngga, Ɓakuli tàram, sǝ tunǝam aɓata ɓwamuru male. Banɓoari wi 16 ɓǝ̀ lǝmdǝam Muni ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn hamnǝ Cau Amsǝban male aban aɓwana arǝ aɓea nzali. Sǝ mim ngga ǝn alta kwarkiru mala kǝɓwa ɗàng. 17 Yàle ǝn wari ma a Urǝshalima nǝma mǝ nǝ nggá ok ɓè kǝcau a kun aɓwana mǝnana à akàm dǝmba aɓa túró mishan ngga ɗàng. A kun mani ka, ǝn o kporong aɓa nzali Arabiya, sǝ nǝnzǝ́mò ka, ǝn nyare a nggea-là Damaska.

18 Anzǝm apǝlǝa tàrú ka, ǝn wari a Urǝshalima, nǝma mǝ nǝ nggá sǝn Bitǝrus. Ən kya pakki anonggio lum-bwamdǝ-tongno abanì.§ 19 Ən sǝn kǝɓwa atà mǝ'mishan ɗàng, she kǝ Jemis, mǝ'eam Mǝtalabangŋo. 20 Mǝnia ka, mǝsǝcau na ǝn nakiya wun a ɓadǝm Ɓakuli ka, nyir pa aɓalǝi ɗàng.

21 Anzǝm mǝno ka ǝn wari arǝ aɓea ban aɓalǝ abu-nzali Suriya andǝ Sǝlisiya. 22 Kat andǝ amani ka, a'ikǝlisiya mǝnana à nda aɓa Kǝrǝsti a bu-nzali Yahudi ka, à súrǝàm a ɓamǝsǝam ɗàng. 23 Kǝgìr mǝnana à súrǝì ka nda kǝ cau mǝnana aɓwana kǝ na ama: &lt;&lt;Ɓwa mǝnana ɗiɗyal kǝ pa sǝm tanni ka, adyan ngga nda kǝ hamnǝ ce paɓamuru mǝnana ɓariki nǝ̀ kiɗiki ka.&gt;&gt; 24 Pǝlǝa à ɓwangsǝ Ɓakuli atàcau mem.

2

Amǝ'mishan ak Bulǝs

1 Anzǝm apǝlǝa lum-nong-ine ka, ǝn nyare ǝn o a Urǝshalima ɗǝm sǝnǝ Barnabas, sǝm wari nǝ Titus atà sǝm.* 2 Ən wari kano, acemǝnana Ɓakuli nǝ̀ lǝmdǝàm ama ɓǝ̀ ǝn kyane. Akanó ka, sǝm kya kum do nǝmurǝ sǝm, sǝnǝ aɓwana mǝnana à twalia ama à nda ka aɓwana-mǝgule mala Ikǝlisiya ka. Pǝlǝa ǝn bǝlia wia ɓá Cau Amsǝban mǝnana ǝn nggǝ hamnǝi a ban aɓwana mala acili anzali ka. Eare mem nda mǝnana kun sǝm ɓǝ̀ duk mwashat, ace mǝnana ɓǝ̀ túró mem mǝnana ǝn pangŋǝni andǝ mǝnana ado mǝ nda rǝ pe ka, ɓǝà kǝa ue ɓà ɗang. 3 Sǝ yia ka, à earnǝ mim. Titus mǝnana ɓwa Gǝrik na ka, kǝɓwa tsǝì púp ama ɓǝà kasǝî wi ɓate ɗàng. 4 Mǝno yì cau ka lo, ace aɓea ɓwana mǝnana à na ama à nda ka amǝ kpata Yesu, sǝ ɓafo à nda raka. Yia ka, à kutio aɓalǝ sǝm zàng, à kǝ shenzǝki sǝm, à kǝ earce iu panzǝban mǝnana sǝm ndanǝi aɓa Kǝrǝsti Yesu ka. À kǝ ear ama à nǝ̀ nyesǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk guro mala anggurcau mala amǝ Yahudi. 5 Sǝ sǝm ɓinǝ gbal kpékpé, sǝm nyinggia wia njargula ko bǝti ɗàng. Eare ma'sǝm ngga, ɓǝ̀ sǝm yál mǝsǝcau mala Cau Amsǝban ace wun.†

6 Sǝ amǝno yì aɓwana à twaliá ama à nda ka aɓwana-mǝgule mala ikǝlisiya ka, à pànǝ kǝ kàɓé cau mǝnana à nǝ̀ tsǝa amur cau mǝnana ǝn nggǝ hamnǝi ka ɗàng. Kat andǝ amani ama à nda ka aɓwana-mǝgule aɓa dǝmbam ngga, ǝn eari mǝno ɓǝ̀ ciem ɓǝ̀n nying kpata gìr mǝnana Ɓakuli lǝmdǝàm ngga ɗàng, ko bǝti, acemǝnana Ɓakuli ka, kǝ lǝmdǝ tàrban ɗang.‡ 7 Gìr mǝnana ndakam ngga, nda mǝnana ama, Ɓakuli panam túró hamnǝ Cau Amsǝban a ban aɓwana arǝ aɓea anzali, kǝla mǝnana Ɓakuli pê Bitǝrus hamnǝ Cau Amsǝban a ban amǝ Isǝrayila ka. 8 Kǝ Ɓakuli mǝ'mwashati, mǝnana pak túró nǝ Bitǝrus, tsǝì mǝ'mishan na aban ká a ban amǝ Isǝrayila ka, nda mǝnana pak túró nǝ mim, ciem mǝ'mishan aban ká gbal a ban aɓwana mala acili anzali ka. 9 Ɓafo, nggearǝ Jemis, sǝ Bitǝrus, sǝ Yohana, mǝnana à twalia ama à nda ka atanggea-nggun mala Ikǝlisiya ka, à sǝnǝna ɓwamuru mǝnana Ɓakuli pam mala túró mǝnia ka; pǝlǝa à ak sǝm sǝnǝ Barnabas, sǝm duk aɓia amǝ'túrô. À pu nzǝm sǝm aban hamnǝ cau a ban aɓwana mala aɓea anzali, sǝ yia ka à kutio atà túró a ban amǝ Isǝrayila. 10 Kǝ cau mǝnana à tsǝka sǝm a kir sǝm ngga nda mǝnana ama ɓǝ̀ sǝm nggǝ tsǝkir amǝ'tǝ̀r, sǝ mǝno ka, nda kǝgìr mǝnana mǝ ndanǝ bumpina ace ka.

Bulǝs ɓinǝ ce gìr mana Bitǝrus pè

11 Lang Bitǝrus yina a Antiyok ka, ǝn loa rǝì a ɓamǝsǝ ɓwapǝndǝa, acemǝnana gìr mana pè ka ɓoar ɗang.§ 12 A yiu male a dǝmba ka kǝ lili andǝ aɓwana amǝkwaɗi mǝnana amǝ Yahudi na raka, aɓwana mǝnana kǝgìr oasǝia arǝ cau mala kasǝ ɓatau raka. Sǝ nǝnzǝ́mò ka, lang aɓea amǝ Yahudi, agyajam mala Jemis yina ka, pǝlǝa yì, yì Bitǝrus ka, tamsǝ li girlina andǝ amǝ'eamrǝarǝu mana amǝ Yahudi na raka, tàr ɓamúrì zak nǝ yia. Yì ka, kǝ ɓanggi amǝ Yahudi mana à kǝ na ama ɓǝà kasǝi koya mǝkwaɗi ɓate ka. 13 Gìr nî tsǝk aɓea amǝkwaɗi mǝnana amǝ Yahudi na ka, à twal kusǝ ulang ɓua-kun-ɓari mala Bitǝrus, gandǝa à ɓosǝki kusǝ Barnabas nǝ ulang ɓealu mǝno.

14 Lang ǝn sǝni à kǝ̀ kpata ɓafo mala Cau Amsǝban raka, pǝlǝa ǝn ne Bitǝrus a ɓamǝsǝ ɓwapǝndǝa bwāng ama:

We ka, a nda ɓwa Yahudi, sǝ a kǝ duk ulang do mala aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Sǝ palang adyan, sǝ a kǝ earce tsǝk aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, ɓǝà duk ulang do mala amǝ Yahudi?

Ɓwapǝndǝa kat kǝ duk amǝ
cauɓoarna a ban Ɓakuli
nǝ Paɓamuru

15 Mim sǝnǝ we, à ɓǝl sǝm ngga, sǝm nda ka amǝ Isǝrayila, sǝm nggǝ ɓǝsǝki nggurcau mala Musa kǝla aɓwana mǝnana amǝ Isǝrayila na raka, yia amǝ pakki acauɓikea ka ɗàng. 16 Kat andǝ amani ka, sǝm sǝlǝna ama, nǝ paɓamuru nǝmurǝì a ban Yesu Kǝrǝsti, sǝ ɓwa nǝ̀ duk mǝ cauɓoarna aban Ɓakuli,* pa ace kpata anggurcau ɗàng. Nggearǝ sǝm gbal ka, sǝm pa ɓamur sǝm nǝ pa a ban Yesu Kǝrǝsti ace duk amǝ cauɓoarna a ban Ɓakuli, a ta cau mala gūlì arǝ Kǝrǝsti. Pa ace kpata nggurcau ɗàng. Nda acemǝnana kpata nggurcau ka, pà nǝ̀ tsǝk ɓwa ɓǝ̀ duk pepè a ɓadǝm Ɓakuli ɗang.†

17 Sǝ mǝnana ɓǝà bang ama sǝm nda aban alta do mǝɓoarne aɓa Kǝrǝsti, sǝ à yì kum sǝm ngga, sǝm nda ka mǝ'cauɓikea ka, mǝnia ka, nǝ̀ do ama Kǝrǝsti pu nzǝm cauɓikea le? Awo, pa anggo ɗang! 18 Sǝa ma ɓǝ̀ ǝn nyare ǝn kutia kànî aɓwana njar mala nggurcau mala Musa mǝnana ǝn angŋa dǝmba ǝn nyingni ka, ǝn dumǝna mǝ yàl Nggurcau mala Ɓakuli. 19 Ɓǝ̀ ǝn ɓariki nǝma mǝ nǝ kpata nggurcau ka, ǝn yi sǝni ka, mǝno ka pà nǝ̀ pwasǝ bum Ɓakuli ɗang. Pǝlǝa ǝn wuki nggurcau, ǝn tamsǝ kpata nggurcau, ace mǝnana mǝ dupi Ɓakuli.

20 À gbàllìnam amur nggun-gangndǝi sǝnǝ Kǝrǝsti. Mǝ nda mǝnana ɗǝm nǝ yilǝmu ka ɗang, Kǝrǝsti nda mǝnana ado dukiyi a ɓalǝam ngga. Do mem aɓa nggūrǝu mala ɓanza ka, ǝn dum nǝ paɓamuru a ban Muna mala Ɓakuli mǝnana earcem, sǝ paɓamuri acem ngga.‡ 21 Ən būrǝce ɓwamuru mala Ɓakuli ɗang. Acemǝnana ɓǝ̀ kpata nggurcau nǝ̀ tsǝk sǝm, sǝm nǝ̀ duk amǝ cauɓoarna a ban Ɓakuli ka, lú mala Kǝrǝsti ka nda ɓà.

3

Njar mana ɓwa nǝ̀ duk
mǝ'cauɓoarna nǝi
a ɓadǝm Ɓakuli ka

1 Wun amǝ Galati ka wu gǝmi fat! Yana ɓwe pyauta wun? Nda àkǝ̀ ɓamǝsǝ wun sǝ à bǝlki ce lú mala Yesu Kǝrǝsti amur nggun-gangndǝi. 2 Mǝ ɗì wun pe: Wu ak Bangŋo Mǝfele a njar mala kpata Nggurcau mala Musa lè, ko nda acemǝnana wu pà ɓamur wun arǝ cau mǝnana wu ok amur Kǝrǝsti ka?* 3 Palang sǝ wu ɓanggea anggo? Anzǝm mǝnana wu tinata do kpata Yesu aɓa Bangŋo mala Ɓakuli ka, wu kǝ earce ado ama wun nǝ̀ masǝlǝte aɓa nggūrǝu le? 4 Nggea tanni mǝnana wu nu aɓalǝ agir pas aban kpata Yesu ka, nda ɓà le? Kàngkàng nda ɓà le? 5 Mǝ nǝ ɗì wun ɗǝm ngga, Bangŋo Mǝfele mǝnana Ɓakuli pa wun, sǝ pàkki agir-ndǝlǝki aɓalǝ wun ngga, nda acemǝnana wu kpata Nggurcau mala Musa ka le, ko nda acemǝnana wu pà ɓamur wun arǝ Cau Amsǝban mana wu ok amur Kǝrǝsti ka?

6 Wu sǝni ani arǝ cau mala Ibǝrayim. Malǝmce mala Ɓakuli ka bang ama, &lt;&lt;Ibǝrayim earnǝ Ɓakuli, sǝ atàcau mala mǝno yì gūliarǝu male arǝ Ɓakuli ka, Ɓakuli nyesǝi mǝ'cauɓoarna na.&gt;&gt;† 7 Ɓoaro ɓǝ̀ wu sǝlǝ ama amuna mala Ibǝrayim ngga, à nda ka aɓwana mǝnana à pà ɓamuria aban Ɓakuli, à earnǝi ka.‡§ 8 Malǝmce ak dǝmba bang ɗiɗyal ama, Ɓakuli nǝ̀ ak aɓwana mala acili anzali, à nǝ̀ pǝlǝ amǝ'cauɓoarna, ace paɓamuru malea a baní. Nda sǝ ak dǝmba ne Ibǝrayim mǝnia yì bǝsa cau mǝɓoarne ama, &lt;&lt;Aɓwana arǝ anzali kat ka, à nǝ̀ kum tsǝkbu mem nǝ bano.&gt;&gt;* 9 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ aɓwana mana à pà ɓamuria aban Kǝrǝsti ka, à kum lùmsǝo mala tsǝkbu mǝ'mwashati mǝnana Ibǝrayim kùmô, nǝ́ paɓamuru male aban Ɓakuli ka.

10 Sǝ aɓwana mǝnana à makɓalǝia arǝ bwal Nggurcau ace kum akban a ɓadǝm Ɓakuli ka, à nda aɓata súban. Malǝmce ka na ama, &lt;&lt;Súban nda amur ɓwa mǝnana kat pà nǝ̀ kpata anzongcau mǝnana kat à gilǝia aɓa Malǝmce Nggurcau mala Ɓakuli raka.&gt;&gt;† 11 Ado ka, pusǝna rǝì a banfana ama kǝɓwa pà nǝ̀ kum akban a ɓadǝm Ɓakuli nǝ ɓariki mala bwal Nggurcau ɗàng. Acemǝnana Malǝmce na ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana duk mǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli nǝ́ paɓamuru a baní ka, nda nǝ̀ kum yilǝmu ka.&gt;&gt;‡§ 12 Túró mala Nggurcau ka à kwákítè amur gūliarǝu ɗang. A kún mani ka, cau male ka na ama, &lt;&lt;Ɓwa mana bwal Nggurcau, kpata anzongcau male kat-kat ka, nda nǝ̀ au ka.&gt;&gt;* 13 Sǝa ma do mana Kǝrǝsti yi duk sú-ɓwa ace sǝm ngga, angŋǝna múr sǝm a ɓabù súban mǝnana Nggurcau yinǝi ka. Acemǝnana à gilǝa aɓa Malǝmce ama, &lt;&lt;Súban nda amur koya ɓwa mǝnana à gyari a nggun ka.&gt;&gt;† 14 Kǝrǝsti akmúr sǝm ace mǝnana tsǝkbu mǝ'mwashati mǝnana Ɓakuli banggi Ibǝrayim ama nǝ̀ tsǝki wi ka, ɓǝ̀ yiu amur aɓwana arǝ anzali kat, nǝ bu Kǝrǝsti Yesu. Acemǝnana sǝm mana sǝm nda ka amǝkwaɗi ka, sǝm nǝ̀ gandǝ ak pàcau mala Bangŋo Mǝfele nǝ paɓamuru.

Kùrcau mala Ɓakuli kútì
Nggurcau mala Musa

15 Wun amǝ'eamrǝarǝu, mǝ mǝnba wun ɓá mǝnia yì cau ka arǝ do mala ɓwamǝpǝndǝe: Kǝla mana ɓwa pà nǝ̀ gandǝ yâl cau mǝnana à earna amurí, ko nǝ̀ yiu nǝ ɓekǝ cau ɗàng ama nǝ̀ tsǝa amurí nǝ̀ nggaɗi raka, anggo sǝ mǝnia pa.‡ 16 Ɓakuli pa cau male aban Ibǝrayim andǝ muni. Sǝni pepè, Malǝmce ne ma ama, &lt;&lt;wunǝ amunio&gt;&gt; ɗàng, mǝnana nǝ̀ lǝmdǝ ama à nda pas ka. Awo, bang ama &lt;&lt;wunǝ munio&gt;&gt;, mǝnana lǝmdǝ ama nda aban nacau amur ɓwa mwashat. Sǝ ɓwa mwashat mǝnia ka, nda Kǝrǝsti.§ 17 Mǝnia ka nda gìr mǝnana ǝn nggǝ earce ne ka: Ɓakuli kùrcau aban Ibǝrayim, sǝ bangŋǝna ama cau male ka nǝ̀ lumsǝì. Nggurcau mǝnana Ɓakuli yi pa, nǝ bu Musa anzǝm mana apǝlǝa gbǝman-ine nǝ lumi-tàrú (430) kutikina ka, pà nǝ̀ kasǝ mǝno yì kùrcau, sǝ nǝ̀ nyesǝ pacau mala Ɓakuli ɓǝ̀ duk ɓà ka ɗàng.* 18 Ɗenyi ama ɓǝ̀ nda acemǝnana sǝm bwal nggurcau mala Ɓakuli ka sǝ kǝ pa sǝm liɓala mǝnana pà cau ace ama nǝ̀ pa sǝm ngga, à pà nǝ̀ bang ɗǝm ama nda acemǝnana pà cau ka sǝ nǝ̀ pa sǝm liɓala ka ɗàng. Sǝa ma, Ɓakuli aɓa ɓwamuru male ka, pè Ibǝrayim mǝnia yì liɓala mana pà cau ace ka, acemǝnana bangŋǝna ama nǝ̀ pè wi.†

19 Sǝ mana ɗe nda tǝ́r pa Nggurcau? Ɓakuli pa Nggurcau nǝnzǝ́mò, ace mǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝì ɓwapǝndǝa acauɓikea malea. Sǝ Nggurcau ka à tsǝì ama ɓǝ̀ pak túró ɓǝ̀ kya bik pwari yiu mala mǝno yì muna mala Ibǝrayim, mǝnana Ɓakuli pa cau ace ka. Ɓakuli pa Nggurcau male nǝ bu amǝturonjar aban Musa, mǝnana do a nre ka aɓwana andǝ Ɓakuli ace banggia wia cau mala Nggurcau ka. 20 Ɓǝ̀ aɓwana ɓari kùrcau ka, à kǝ alta ɓwa mǝnana nǝ̀ cam a nrea ka. Sǝ Ɓakuli mana nda mwashat ka, alta kǝɓwa atè aɓa pàcau male aban Ibǝrayim ɗàng.

21 Sǝ ado ka, à nǝ̀ na ama Nggurcau Mala Musa andǝ kùrcau mala Ɓakuli ka à ɓinǝ rǝarǝia le? Awo, ko bǝti! Ɓǝ̀ Nggurcau nǝ̀ gandǝ pa sǝm bǝsa yilǝmu ka, ɓǝ́ kpatè ka nǝ̀ nyesǝ sǝm, ɓǝ̀ sǝm duk amǝ'cauɓoarna aban Ɓakuli. 22 Sǝ Malǝmce ka, bang ama sǝm kat ka, sǝm nda aɓata kùrban mala cauɓikea. Kǝ njargula mǝnana sǝm nǝ̀ kum panzǝban nǝi, mǝnana Ɓakuli pà cau ace ka, nda mǝnana ama ɓǝ̀ sǝm pà ɓamur rǝ sǝm aban Yesu Kǝrǝsti ka.

Sǝm nǝ̀ duk amuna mala
Ɓakuli nǝ paɓamuru a baní

23 Kaniama njargula paɓamuru aban Kǝrǝsti ɓǝ̀ yiu aban sǝm ngga, à bwal sǝm aɓata kùrban mala Nggurcau. À kasǝ kún sǝm bà yiu mala yì paɓamuru ɓǝ̀ yi lǝmdǝ rǝì ɓǝ̀ sǝm súrǝì. 24 Mǝ nǝ tsǝì a ɓè njar ani: Nggurcau ka nda bwala sǝm gara aban ká a ban Kǝrǝsti ka. Yál sǝm bà pwari mǝnana à nyesǝ nre sǝm yi ɓoar sǝnǝa Ɓakuli nǝ́ gūlì arǝ Kǝrǝsti ka. 25 Sǝ adyan mǝnana njar mala gūlì arǝ Kǝrǝsti yina ka, sǝm pà aɓata yálban mala Nggurcau ɗǝm ɗàng.

26 Ace mani ka, wun kat ka, wu nda ka muna mala Ɓakuli ace gūlì ma'wun arǝ Kǝrǝsti Yesu. 27 Sǝ aɓwana mǝnana kat à kum kpapi andǝ Kǝrǝsti aɓa batisǝma ka, à túrna Kǝrǝsti a rǝia kǝla túr bǝsa daura a rǝǔ. 28 Kǝ cau pà kàm ɗǝm ama ɓwa man ngga ɓwa Isǝrayila na ko ɓwa Isǝrayila na raka ɗàng, ɓwa man ngga guro na ko guro na raka ɗàng, ɓwa man ngga ɓwabura na ko ɓwama na ka ɗàng. Wun ado ka, wu dumǝna mwashat aɓa Kǝrǝsti Yesu. 29 Sǝ ado mǝnana wu dumǝna a mala Kǝrǝsti ka, wu nda ka amuna mǝɓafoe mala Ibǝrayim.‡ Wu nda ka amǝliɓala, sǝ pàcau mala Ɓakuli aban Ibǝrayim ngga, dumǝna ma'wun.§

4

1 Wu sǝni ani: Ɓǝ̀ tárrú wú, sǝ nyinggi amuni mǝkèke ɓala ka, amǝno yì amuna ka kǝgìr gauwia andǝ guro-ɓala ɗàng. À nda aɓata ɓwa mǝnana à pè wi yál ɓala ka, she ɓǝà gulkina ka, kat andǝ amani ama, à nda ka amǝtala kume mala tárrià kat ka. 2 Dumǝnia wia púp ɓǝà okî amǝ'lǝsǝban, she ɓǝà kya bwalǝna pǝlǝa mǝnana tárrià kasǝ ka. 3 Kaniama Yesu nǝ̀ yiu ka, anggo gbal sǝ sǝm pa. Sǝm nda kǝla amuna, aguro mala abangŋo mǝnana ado à bwal ɓanza mǝnia ka. 4 Sǝama, lang pwari nì yi kārǝ́na ka, Ɓakuli túr Muni, mǝnana ɓwama nǝ̀ ɓǝli ka, aɓata nggurcau mala Musa. 5 Ɓakuli túrí, ace mǝnana ɓǝ̀ yi akmúr aɓwana mǝnana à nda ka aguro mala nggurcau ka, ace mǝnana sǝm ngga ɓǝ̀ sǝm kum bancame mala duk amuna male.* 6 Sǝ acemǝnana sǝm nda ka amuni ka, Ɓakuli tasǝ Bangŋo mala Muni a ɓabum sǝm, mǝnana kǝ tsǝk sǝm, sǝm nggǝ tunǝi ama, &lt;&lt;Dâ, Tárrám.&gt;&gt; 7 Ado ka, wu nda ka guro ɗǝm ɗàng, wu nda ka muna mala Ɓakuli. Sǝ acemǝnana wu nda ka muni ka, Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nà wu dumǝna amǝliɓala male.

Gìr mǝnana kwan Bulǝs arǝ
amǝ Galati ka

8 Ɗiɗyal, mǝnana wu malaká súrǝ̀ Ɓakuli raka, wu nda ka aguro mala agir mǝnana aɓa mǝsǝcau ka a Ɓakuli na raka. 9 Sǝ ado mǝnana wu sùrǝ́nà rǝ Ɓakuli, ko a na raka, Ɓakuli súrǝ́nà rǝ wun ngga, palang sǝ wu kǝ earce nyar nǝ ta wun, wun nǝ̀ duk aguro mala alú andǝ akukwar mala ɓanza man, mǝnana à pànǝ kǝ rǝcandǝa raka? 10 Wu nda aban ɓariki wun nǝ̀ alta dǝmcauwa a ban Ɓakuli nǝ kpata pàkkia alamsan mala aɓea apwari, ko azongŋo, andǝ akunaban, andǝ apǝlǝa. 11 Wu kǝ pam ɓangciu, ɓǝà kǝa na ama nggea gandǝa mem mana arǝ wun ngga nda ɓà ɗàng.

12 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ǝn nggǝ zǝmba wun, wu do ulang do mem, do gapitarǝu nǝ amǝnia yì agir ka. Nggearǝ mim ngga, ǝn pǝlǝna kǝla wun, wun aɓwana mǝnana wu nda ka amǝ Isǝrayila raka, mǝnana sǝm pà aɓata anggurcau raka. A dǝmbe mǝnana ǝn hamnǝ Cau Amsǝban a ban wun ngga, wu pàkkam kǝgìr mǝɓane ɗàng. 13 Wu sǝlǝ ama, a nggea dǝmbe mǝno ǝn hamnǝ Cau Amsǝban a ban wun ngga, mǝ ndanǝ rǝkwana a rǝàm. 14 Kat andǝ gir mǝnana mǝ nda aɓalǝi aɓa nggūrǝam, ɓǝ́ nǝ̀ tsǝk wun, wun nǝ̀ ginǝam, wun nǝ̀ nyesǝ cem ɓà ka, wu ginǝam ɗang. Yàle, wu gingsǝam, wu ɗenyi nǝ mim, kǝla ɓè mǝturonjar mǝnana sulǝ nǝ ban Ɓakuli ka, sǝ wu em kǝla mǝ nda Kǝrǝsti Yesu nǝ nggearǝì. 15 Sǝ bumpwasǝa mǝnana wu ndanǝi ɗiɗyal ka, nda mǝ ye le? Ən sǝlǝna nǝma ɓǝ̀ nǝ̀ gandǝ pa ka, ɓǝ́ wun nǝ̀ pusǝki amǝsǝ wun, wun nǝ̀ pam mia. 16 Ado ka, ǝn pǝlǝna ɓi wun mǝbura acemǝnana ǝn nggǝ na wun mǝsǝcau ka le?

17 Amǝno yì amǝkànìgìr mǝ'nyir nì ka, à ndanǝ rǝɓǝla arǝ alta ɓabum wun, sǝ ɗenyicau malea a ban wun ngga, mǝɓoarne na ɗang. À kǝ ɓariki ama ɓǝ̀ sǝm gau sǝnǝa wun, ace mǝnana kǝ̀ yia nda ɓǝ̀ wu kǝ okia wia ka. 18 Ɓǝ̀ kǝɓwa ndanǝ rǝɓǝla mala pàkka wun mǝɓoarne ka, ɓoaro na gir nì ɗàng, sǝama ɓǝà kǝ̀ pê pwari-pwari. Ɓǝà kǝa na ama, she pwari mǝnana mǝ nda a ban wun ngga, sǝ à nǝ̀ pàkka wun ɗàng. 19 Wun amunem mǝnana ǝn earkiyi acea raka! Ən nggǝ ok kwanban a rǝàm ace wun, kǝla ɓwama mǝnana nda aban gbáshí ka, sǝ mǝno ka pà nǝ̀ mal ɗang she ɓǝ̀ Kǝrǝsti lùmsǝ̀nà aɓalǝ wun ngga. 20 Ən earǝnace nǝma, ɓǝ́ mǝ nda aban wun ado, ace mǝnana mǝ ɓunba wun giem. Sǝ ado ka, ǝn súrǝ̀ gir mǝnana mǝ nǝ pa ace wun ngga ɗàng.

Kanicau arǝ amuna mala
Ibǝrayim mǝnana yia ɓari ka

21 Wun aɓwana mǝnana wu earce do aɓata Nggurcau mala Musa ka, kàngkàng wu súrǝ̀ gir mǝnana Nggurcau nakiyi ka? 22 Malǝmce na ama, Ibǝrayim ngga ndanǝ amuna ɓari, man mwashat ka, à ɓǝl andǝ mā-guro male, sǝ man mwashat ka, à ɓǝl andǝ mā-ala male, mǝnana guro na raka.† 23 Muni mǝnana nǝ bu mā-guro ka, à ɓǝli aɓa ɓariki mala ɓwapǝndǝa. Sǝ muni mǝnana nǝ bu mā-ala male ka, à ɓǝli kǝla lùmsǝo mala pàcau mala Ɓakuli.

24 Amǝnia yì agir ka, à nǝ̀ twalia kun-ndunocau na. Amamǝna mǝnia ɓari ka, à do a kun akùrcau mala Ɓakuli mana ɓari ka. Ɓwama mǝdǝmbe yì Haga ka, cam a kún kùrcau mana à pà a Nkono Saina, mǝnana kǝ ɓǝl amuna mǝnana aguro mala nggurcau na ka. 25 Sǝ Haga, mǝnana cam a kunì Nkono Saina a nzali Arabiya ka, nda lǝmdǝ nggea-là Urǝshalima mǝnana ado ka, acemǝnana yì andǝ aɓwana male ka, à nda ka guro, aɓata nggurcau. 26 Sǝ ɓe ɓwama man yì Saratu ka, nda kǝla Urǝshalima, mǝnana a kùli ka. Yì ka, guro na ɗang. Sǝ Urǝshalima mǝnana a kùli ka, nda nggea sǝm kat. 27 Kǝla mǝnana mǝɓangnǝa mala Ɓakuli yì Ishaya na ama:

&lt;&lt;Pak banɓoarnado,

we nkombi,

mǝnana à kǝ ɓǝl muna raka!

Mak-yalang,

ace bumpwasǝa,

we ɓwan a ok kwanban

mala gbáshí raka!

Acemǝnana ɓwama mana

burí ginǝki o ɗeki ka,

adyan ngga ndanǝ amuna pas,

à kutini mala ɓwama mana

burí ɗeki raka.&gt;&gt;‡

28 Sǝ ado ka, wun amǝ'eambǝam, wu nda ka amuna mala kùrcau, kǝla mana Ishaku pàk ka. 29 Muna mana à ɓǝli nǝ ɓariki mala ɓwapǝndǝa ka, pè Ishaku, yì muna mǝnana à ɓǝli nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo mala Ɓakuli ka, tanni. Anggo gbal yalung ngga, aɓwana mǝnana à kǝ earce ama ɓǝ̀ wu kpata nggurcau ka, à kǝ pa wun tanni.§ 30 Sǝ mana Malǝmce na amurí ɗe? Na ama, &lt;&lt;Pǝr mā-guro andǝ muni, acemǝnana muna mala mā-guro ka, pà nǝ̀ kpapi atà liɓala andǝ muna mala mǝtala ɓala ɗàng.&gt;&gt;* 31 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm ngga, sǝm nda ka amuna mala mā-guro ɗàng; sǝm nda ka amuna mala mā-ala mana à ɓǝli aɓa do ɓamuru ka.

5

Panzǝban aɓa Kǝrǝsti

1 Nda acemǝnana ɓǝ̀ sǝm kum do-ɓamúrû ka sǝ Kǝrǝsti panzǝ sǝm; ace mani ka, wu cam kàngkàng aɓa mǝnia yì panzǝban ngga, wu kǝa nyesǝ ɓamur rǝ wun ɗǝm a ɓata nggun-rya mala doguro ɗàng.

2 Wu kwaki kir wun! Mim Bulǝs ǝn nggǝ na wun mǝnia yì cau ka: Ɓǝ̀ wu eare à kasǝ aɓata wun ama, nda gìr mǝnana nǝ̀ tsǝk ɓwa ɓǝ̀ duk pepè a ɓadǝm Ɓakuli ka, lǝmdǝ ama Kǝrǝsti ka nda ɓà a ban wun. 3 Ən nggǝ ɓǝsǝlǝa wuni ɗǝm ama, ɓwa mǝnana kpata nzongcau mala kasǝ-ɓatau ka,* dumǝni wi púp ɓǝ̀ kpata anzongcau mala Musa kat. 4 Acemǝnana ɓǝ̀ wu kǝ ɓariki ama, wun nǝ̀ kum akban a ban Ɓakuli nǝ kpata Nggurcau ka, wu gauwuni tarǝ wun wunǝi yì Yesu, wu purni ɓata ɓwamuru mala Ɓakuli. 5 Sǝ sǝm ngga, ace paɓamuru ma'sǝm a ban Kǝrǝsti ka, sǝm tsǝk ɓalǝ sǝm, sǝm nggǝ kúndǝô nǝ rǝɓǝla ɓǝ̀ Ɓakuli ak sǝm, ɓǝ̀ nyesǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk pepè a ɓadǝmbi nǝ Bangŋo male. 6 Ɓǝ̀ ɓwa tsǝ̀ngŋǝ̀nà paɓamuru male a ban Kǝrǝsti Yesu ka, ɓekǝ girkuma pà kàm aɓa kasǝ-ɓatau, ko ɗwanyi kasǝ-ɓatau ɗàng. Gìr mǝnana ɓoaro à nǝ̀ na ce ka nda kǝ paɓamuru mǝnana kǝ lǝmdǝ rǝì aɓa earcearǝu ka.†

7 Wu tite ka, wu nda arǝ lidǝmba pepè. Sǝ yana yi tamsǝ wun ɗǝm arǝ kpata mǝsǝcau? 8 Mǝno yì swarkiban ngga, à pà nǝ̀ na ama pur nǝban Ɓakuli ɗang, acemǝnana yì nǝ̀ tunǝ wun sǝ yinǝ wun aɓa panzǝban. 9 Kànìgìr mǝ'nyir nì ka, nda kǝla yist mǝnana bǝti ka, nǝ̀ aki ɓá dyar bǝredi kat, nǝ̀ tsǝì ɓǝ̀ vwali ka.‡ 10 Mǝ ndanǝ makɓalǝu arǝ Mǝtalabangŋo ama pà wun nǝ̀ ɓinǝ cau mem, wun nǝ̀ earnǝ ɓekǝ cau ɗàng. Ɓakuli nǝ̀ ɓashi mǝno yì ɓwa kǝ zurǝki kusǝ wun ngga, ko ɓǝ̀ yì nda yan ngga.

11 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝà bang ama ado mǝno ka, cau mala kasǝ-ɓatau nda ǝn nggǝ hamnǝi più ka, palang sǝ mǝ nda aɓa nutanni a bu amǝ Yahudi? Sǝ ɓǝ̀ nda anggo ka, hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti Yesu mǝnana ǝn nggǝ hamnǝi amur lú male a nggun-gangndǝi ka, ɓǝ́ pà nǝ̀ yinǝ bumkiɗikea a ban amǝ Yahudi ɗàng. 12 Yàle eare mem ngga nggearǝ aɓwana mǝnana à kǝ pa wun tanni, à kǝ zurǝki kusǝ wun nǝ cau mala kasǝ-ɓatau ka, ɓǝà jamsǝ ɓamuria, ɓǝà duk abaran nǝ yia.

13 Wun amǝ'eambǝam, à tunǝ wun ace mǝnana ɓǝ̀ wu yi do aɓa panzǝban. Sǝama wu kǝa na ama wun nǝ̀ nyesǝ dopanzǝban mǝnana wu kùmô à panzǝ wun arǝ Nggurcau ka, ɓǝ̀ dupa wun njargula kpata anpel mala nggūrǝu aban pakki acauɓikea ka ɗàng. A kúnì ka, wu kǝ pakkia rǝ wun túró aɓa earcearǝu. 14 Nggearǝ anggurcau mǝnana kat Ɓakuli pâ ka, à tsǝì kat aɓa mǝnia yì nzongcau mwashat mana ama: &lt;&lt;Earce ɓio mǝkunɓala kǝla mǝnana a earce ɓamuro ka.&gt;&gt;§ 15 Sǝ ɓǝ̀ a kúnì lǝmdǝià rǝ wun earcearǝu, wu camarǝ munǝo andǝ loàsǝ̀ban a rǝarǝ wun ngga, wu parkir wun, ɓǝ̀ a na raka wun nǝ̀ kiɗiki rǝarǝ wun.

Do aɓata rǝcandǝa mala Bangŋo

16 Cau mǝnana ǝn nggǝ bang ngga ndya ani ka: Wu nyinggi Bangŋo Mǝfele ban ɓǝ̀ ging nǝ yilǝmi wun. Anggo ka, pa wu nǝ̀ nggǝ pakki agir mala kpata suno mala nggūrǝu ɗang. 17 Gìr mǝnana nggūrǝu earkiyice ka nda a mgbasho nǝ gir mǝnana Bangŋo earkiyice ka. Sǝ Bangŋo ka, kǝ tsǝk sǝm arǝ earce agir mǝnana nggūrǝu ginǝki cea ka. Amǝnia yì agir ɓari ka, à nda ɓibura. Yia ka, à kǝ munǝo arǝarǝia pwari-pwari. Nda gir mǝnana kǝ tsǝk wun sǝ wu kǝ gandǝ pak mǝɓoarne mǝnana wu kǝ earce pe ka raka.* 18 Sǝ ɓǝ̀ wu nying Bangŋo mala Ɓakuli ging nǝ wun ngga, wu pa aɓata pe-púp mala Nggurcau mala Musa ɗǝm ɗang.

19 Ɓǝ̀ wu kpata gir mǝnana nggūrǝ wun mǝ'cauɓike earkiyi ce ka, ɓǝlle ka kǝ pusǝrǝi ani: kìɗìkì mala nongginǝ rǝarǝu, andǝ atúró pǝndǝki rǝǔ, andǝ ɗwanyi bwalrǝu arǝ pakkiagir kǝsǝkya,† 20 andǝ kpata agir mala alú, andǝ pakkia agir monzǝo, andǝ ɓinǝ-mǝsǝarǝu, andǝ munǝki arǝarǝu, andǝ mɓali, andǝ nggea bumlulla mǝɓane, andǝ earce ɓamuru, andǝ gakitarǝu, andǝ tarki rǝarǝu, 21 andǝ shamgir mala ɓwa, andǝ wal-walo gir, andǝ ká kpapí mǝɓane mala nukiagir andǝ nongginǝban, andǝ acili acauɓikea kǝla amǝnia ka. Mǝ ɓǝsǝlǝa wuni ɗǝm kǝla mǝnana ǝn na wun a dǝmba ka, ama ɓwa mǝnana kat kǝ do aɓata a'ulang mǝnia yì ado ka, pà nǝ̀ kutio a Domurǝm mala Ɓakuli ɗang.

22 Sǝ ɓǝ̀ Bangŋo Mǝfele nda gingginǝ sǝm ngga, nǝ̀ pusǝ amǝnia yì aɓealu ka aɓalǝ sǝm: earcearǝu, andǝ bumpwasǝa, andǝ dorǝpwala,‡ andǝ munyi, andǝ tsǝkir ɓwa, andǝ pěmǝɓoarne, andǝ do'amurmǝsǝcau, 23 andǝ ɓukɓuka,§ sǝ bwalrǝu. Ɓè kǝ nggurcau pà kàm amur amǝnia yì agir ka ɗàng. 24 Aɓwana mǝnana à mala Kǝrǝsti Yesu na ka, à gbàllìnà ɓealu mala ɓwapǝndǝa mǝ'cauɓike andǝ anpel andǝ asuno male, amur nggun-gangndǝi mala Yesu. 25 Ɓǝ̀ sǝm nda ban do aɓata Bangŋo mala Ɓakuli ka, sǝm nǝ̀ kwaɗi lǝmndǝbu mala Bangŋo aɓa do ma'sǝm kat. 26 Ɓǝ̀ sǝm ngga gusǝlǝ mur sǝm, ko ɓǝ̀ sǝm nggǝ altacau arǝarǝ sǝm, ko ɓǝ̀ sǝm nggǝ pak mɓali arǝarǝ sǝm ɗang.

6

Wu bwalia rǝ wun twalo

1 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝ̀ mǝ'eamrǝarǝu na sǝ à kumi aɓa ɓè kǝgìr mǝɓane ka, wun mǝnana wu came aɓa Bangŋo ka, wu nyesǝi amur njargula, nǝ ɓealu mǝɓuɓɓuki. Sǝ we ɓwa mǝnana a nǝ pak túró nyesǝban ngga, yál ɓamúrò ace mǝnana wu kǝa kpa aɓa mǝno yì kārǝkiban raka. 2 Wu bwalia rǝ wun aɓa tanni; anggo ka, sǝ wu nǝ̀ lùmsǝ nggurcau mala Kǝrǝsti. 3 Ɓǝ̀ kǝ ɓwa twalî ɓamúrì ama ndanǝ gulo, sǝ pà nǝ̀ nyesǝ ɓamúrì nǝ̀ bwalì kǝ ɓwa kàm raka, ɓwê kǝ swárki ɓamúrì nǝ swarkio. Yì ka, pà a kún ɓe kǝgìr ɗàng. 4 Kárǝ́kí túró mô nǝ nggearǝo wu sǝni, anggo sǝ a nǝ sǝlǝa ko túró mǝɓoarne na a pak ka, sǝ anggo ka a pà nǝ kànì rǝò arǝ kǝɓwa ɗàng. 5 Ɗenyi ama koyan ngga nǝ̀ ɓua nǝ́ ɓamúrì nǝ ulang ɓealu male.

6 Aɓwana mǝnana à kǝ kanià wia cau mala Ɓakuli ka, ɓoaro ɓǝà kǝ pakkì amǝ kàniá wià gìr, gìr mǝnana nda pepè ka; ɓǝà kǝ gau agir mǝɓoarne malea andǝia ace mǝnana ɓǝà kùmô ateà. 7 Ɓǝa kǝa ɓosǝki wun ɗàng, kǝɓwa pà nǝ̀ ɓangginǝ Ɓakuli ɗang. Ko ɓǝ̀ mana sǝ ɓwa ɓeal ka, kǝgìr nî nda nǝ̀ càn ngga. 8 Aɓwana mǝnana do malea ka, kǝ nda ace lùmsǝ sune mala nggūrǝia mǝ'cauɓike ka, kǝ kìɗìkì nda mǝnana à nǝ̀ càn ngga. Sǝ aɓwana mǝnana do malea ka, kǝ nda ace pwasǝbum Bangŋo mala Ɓakuli ka, à nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, nǝban Bangŋo. 9 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm ngga aulǝ nǝ pak gìr mǝnana mǝɓoarne na ka ɗàng. Ɓǝ̀ pwari yi kārǝ́na ka, sǝm nǝ̀ nggá kum tangnakusǝu mǝɓafoe, yì mǝnana ɓǝ̀ aulǝa pa ka sǝm, sǝm bwaki bu sǝm raka. 10 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm kum dǝmbu ka, ɓǝ̀ sǝm pakkî koyana le ka mǝɓoarne, nggeamurǝmi ka, amǝ'eamrǝarǝu mǝnana sǝm nda aɓa paɓamuru mǝ'mwashati sǝnǝia aban Kǝrǝsti ka.

Masǝlǝata kwarkiru mala Bulǝs

11 WU SƏN ATƏRGILE MƏGULKE MƏNANA ƏN NGGƏ GILƏA WUN MASƏLƏATA ACAU MEM NƏIA, NƏ NGGEARƏ BUAM NGGA.*

12 Aɓwana mǝnana à kǝ ɓariki ama à nǝ̀ tsǝk wun púp wu kasǝ-ɓatau ka, à nda aban earce ama ɓǝ̀ aɓwana sǝn sǝlǝpe malea. À eare ama à nǝ̀ kum tanni ace nggun-gangndǝi mala Kǝrǝsti ɗàng. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à kǝ ɓinǝ kànìgir mana ama nǝ́ gūlì arǝ túró mǝnana Kǝrǝsti malǝna pe amur nggun-gangndǝi nǝmurǝì ka, sǝ aɓwana nǝ̀ kum amsǝban ngga. 13 Ko nggearǝ aɓwana mǝnana à camgiyi kingging arǝ cau mala kasǝ-ɓatau ka, yia nǝ nggearǝia ka, à kǝ kpata nggurcau kat ɗàng. Eare malea ka, ɓǝa kasǝa wun ɓatau sǝ à nǝ̀ nggǝ nggori nǝ wun ama à nda à yinǝ wun aɓa kwaɗi mala amǝ Yahudi ka. 14 Ma-mem ngga, pa mǝ nǝ nggori nǝ kǝgìr ɗàng, she kǝ nggun-gangndǝi mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti. Ace mǝno yì nggun-gangndǝi ka, kpata ɓanza man, mǝnana a ɓalǝam ngga, à gbàllìnì wuna, sǝ nggearǝ mim gbal a ban ɓanza ka à gbàllìnam ǝn wunà. 15 Ko à kasǝa sǝm ɓata sǝm, ko à kasǝa sǝm raka, kǝgìr pa aɓalǝi ɗàng. Gìr mǝnana kutibanì kat ka nda nggaɗiban mǝnana ama à nda bǝsa ɓwa ka. 16 Ɓǝ̀ dorǝpwala andǝ ɓwamuru mala Ɓakuli do atà aɓwana mǝnana à kǝ kpata mǝnia yì nzongcau ka. Yia ka, à nda ka amǝ Isǝrayila mǝbǝshe mala Ɓakuli.†

17 Adyan ngga, kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ soaki ɓabumam nǝ amǝnia yì agir ka ɗàng. Acemǝnana mǝ ndanǝ ayale'npenye a nggūrǝam mǝnana à lǝmdǝ ama mǝ nda mala Yesu ka.

18 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓwamuru mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ɓǝ̀ do atà wun. Ɓǝ̀ do anggo.

* 1:2 1:2 a'ikǝlisiya: Ikǝlisiya ka, nda kpapi mala aɓwana mǝnana Ɓakuli tunǝia à nda ka mǝkpata Yesu Kǝrǝsti ka.

† 1:8 1:8 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 11:4.

‡ 1:10 1:10 Ɓalli gbal aɓa: 1Tas 2:4.

§ 1:11 1:11 Ɓalli gbal aɓa: Rom 1:16-17.

* 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:3; 22:4,5; 26:9-11.

† 1:14 1:14 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 22:3.

‡ 1:15 1:15 Ɓalli gbal aɓa: Isha 49:1; Ir 1:5; Atúró 9:3-6; 22:6-10; 26:13-18.

§ 1:18 1:18 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 9:26-30.

* 2:1 2:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 11:30; 15:2.

† 2:5 2:5 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 15:23-29.

‡ 2:6 2:6 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 10:17.

§ 2:11 2:11 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 11:19-26.

* 2:16 2:16 ɓwa nǝ̀ duk mǝ cauɓoarna aban Ɓakuli: Ko &lt;&lt;ɓwa nǝ̀ kum akban aban Ɓakuli.&gt;&gt;

† 2:16 2:16 Ɓalli gbal aɓa: Ang 143:2; Rom 3:20.

‡ 2:20 2:20 Ɓalli gbal aɓa: Gal 1:4; Filp 1:21.

* 3:2 3:2 Ɓalli aɓa: Rom 10:17.

† 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Tite 15:6; Rom 4:3.

‡ 3:7 3:7 amuna mala Ibǝrayim: Ɓakuli tàr Ibǝrayim aɓalǝ aɓwapǝndǝa, sǝ anggo ka, à earǝna nǝi ama ɓwa mǝnana muna mala Ibǝrayim na ka, yì gbal ka muna mala Ɓakuli na (sǝn cau mǝnana à gilǝì a nzali a tǝta 3:29.)

§ 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:16.

* 3:8 3:8 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:3; 18:18; 22:18.

† 3:10 3:10 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 27:14-26.

‡ 3:11 3:11 Ko &lt;&lt;Mǝ'cauɓoarna ka nǝ́ gūlì arǝ Ɓakuli sǝ nǝ̀ àwá.&gt;&gt; Ko &lt;&lt;Mǝ'cauɓoarna ka nǝ́ paɓamuru aban Ɓakuli sǝ nǝ̀ àwá.&gt;&gt; Ko &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kumǝna akban aban Ɓakuli ka, nǝ paɓamuru male aban Ɓakuli sǝ nǝ̀ àwá.&gt;&gt;

§ 3:11 3:11 Ɓalli gbal aɓa: Hab 2:4.

* 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 18:5.

† 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 21:23.

‡ 3:15 3:15 Kǝla mana ɓwa pà nǝ̀ gandǝ yâl cau mǝnana à earna amurí, ko nǝ̀ yiu nǝ ɓe kǝ cau ɗàng ama nǝ̀ tsǝa amurí nǝ̀ nggaɗi raka: Ko &lt;&lt;Ɓǝ̀ ɓwa pànà cau mala eare male ka, ɓeɓwa ɗàng pà nǝ̀ gandǝ nggaɗi ko nǝ̀ kasǝì ɗang.&gt;&gt;

§ 3:16 3:16 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:7; 13:15; 24:7.

* 3:17 3:17 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:40,41.

† 3:18 3:18 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:14.

‡ 3:29 3:29 wu nda ka amuna mǝɓafoe mala Ibǝrayim: Bulǝs banggi amǝ Galati ama paɓamuru aban Yesu Kǝrǝsti ka, nda gìr mǝnana tsǝkiyi ɓwa ɓǝ̀ duk muna mǝɓafoe mala Ibǝrayim andǝ mala Ɓakuli ka. (Sǝn cau mǝnana à gilǝì a nzali a tǝta 3:7.)

§ 3:29 3:29 Ɓalli gbal aɓa: Rom 4:13.

* 4:5 4:5 Ɓalli gbal aɓa: Rom 8:15-17.

† 4:22 4:22 Ɓalli gbal aɓa: Tite 16:15; 21:2-3.

‡ 4:27 4:27 Ɓalli gbal aɓa: Isha 54:1.

§ 4:29 4:29 Ɓalli gbal aɓa: Tite 21:9,10.

* 4:30 4:30 Ɓalli gbal aɓa: Tite 21:10.

* 5:3 5:3 ɓwa mǝnana kpata nzongcau mala kasǝ-ɓatau ka, Ko &lt;&lt;ɓwa mǝnana kǝ alta kum akban aban Ɓakuli nǝ kpata nzongcau mala kasǝ-ɓatau ka,&gt;&gt;

† 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 7:19; Gal 6:15.

‡ 5:9 5:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 5:6.

§ 5:14 5:14 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18; Rom 13:8-10.

* 5:17 5:17 Ɓalli gbal aɓa: Rom 7:15-23.

† 5:19 5:19 Ɓalli gbal aɓa: Rom 1:28.

‡ 5:22 5:22 dorǝpwala, Ko &lt;&lt;dotarǝu.&gt;&gt;

§ 5:23 5:23 ɓukɓuka Ko &lt;&lt;nongsǝmúrû.&gt;&gt;

* 6:11 6:11 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 16:21.

† 6:16 6:16 Ɓalli gbal aɓa: Ang 125:5.

Amǝ Afisu

1

2

3

4

5

6

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ AFISU

Mǝncau

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban amǝ Afisu ka, Bulǝs nǝ̀ gilǝì a bàkú mana nda a ndàkurban a Roma ka. Cau mǝgule aɓa mǝnia yì cauterǝa ka nda mana ama Ɓakuli kanina nǝ̀ dapi koya gir mǝnana a kùli andǝ nzali kat aɓata rǝcandǝa mala Kǝrǝsti. Yì cauterǝa ka ɓakɓabum amǝkwaɗi ɓǝa dukdo a njar mana nǝ̀ lǝmdǝa aɓa mǝsǝcau ama à dumǝna mwashat, bangŋe na a mburkun nǝmurǝì ɗang.

Mǝgilǝgir bang cau amur: njargula mǝnana Ɓakuli Tárrú kǝ tarkina aɓwana male nǝi, kǝ twalia wia banì, sǝ kǝ panzǝia aɓalǝ acauɓikea malea nǝ bu Yesu Kǝrǝsti, yì Muni, andǝ pa mǝnana pa Bangŋo Mǝfele ace lǝmdǝ ama pacau male mǝgule mǝnana pa ka, mǝsǝcau na nǝ̀ lumsǝì.

Mǝgilǝgir pak túró nǝ akanicau ɗàngɗáng ace lǝmdǝ dotarǝu mǝ'mwashati mala aɓwana mala Ɓakuli aɓa kpapi malea andǝa Kǝrǝsti. Ikǝlisiya ka nda kǝla nggūrǝu, mǝnana Kǝrǝsti do nda ɓamuru; sǝ a ɓè njarì ka, nda kǝla ɓǎh, mǝnana Kǝrǝsti do nda nggea tali mǝgule mǝnana bwal kusǝ ɓǎh ka; sǝ a ɓè njar ɗǝm ngga Ikǝlisiya do kǝla ɓwama, mǝnana Kǝrǝsti do kǝla bura ɓwama ka.

Agir mǝnana a ɓālǝi ka

Mǝn cau1:1-2

Kǝrǝsti andǝ Ikǝlisiya1:3--3:21

Bǝsa yilǝmu aɓa Kǝrǝsti4:1--6:20

Masǝlǝata cau6:21-24

1

Makkun mala Bulǝs

1 Mǝnia yì cauterǝa ka pur nǝ bu Bulǝs, mǝnana à tàrì, à twali nǝ eare mala Ɓakuli ɓǝ̀ duk mǝ'mishan mala Kǝrǝsti Yesu ka.

Gilǝ mǝnia yì cau ka aban ká a ban aɓwana mala Ɓakuli, yì amǝkwaɗi mǝnana à pa ɓamuria aban Kǝrǝsti Yesu nǝ mǝsǝcau, a nggea-là Afisu ka.*

2 Ɓǝ̀ Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti lǝmdǝa wun ɓwamuru sǝ ɓǝ̀ pa wun dorǝpwala.

Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nà sǝm bu
kǝ̀rkǝ́r aɓa Kǝrǝsti

3 Ɓǝ̀ sǝm ɓwangsǝ Ɓakuli, Tár Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti, mǝnana tsǝ̀ngŋǝ́nà sǝm bu nǝ́ koya tsǝkbu mala Bangŋo, mana kǝ yiu nǝ́ kuli ka, aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti. 4 Kaniama nǝ̀ pak ɓanza ka, Ɓakuli ak tadǝmba tàr sǝm, ɓǝ̀ sǝm duk amale, aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm tàr ɓamur sǝm aceì, ɓǝ̀ sǝm duk aɓwana amǝ ɗwanyicau-arǝǔ a baní, sǝ ɓǝ̀ sǝm dukdo earcearǝu. 5 Ɓakuli ak dǝmba ɗiɗyal kànì a bumi ama, nǝ̀ pa sǝm bancame mala duk amuni nǝ bu Yesu Kǝrǝsti. Mǝnia ka nda earkiyi ce, sǝ ban kǝ ɓoari wi arǝì ka. 6 Ace mani ka, sǝm nggǝ ɓwangsǝ Ɓakuli ace ɓwamuru male mǝgule mǝnana soapa sǝm mi amur sǝm, sǝm aɓwana mǝnana sǝm nda ka mala Muni mǝnana earkiyi ace raka. 7 Yì ka, mǝsǝswatǝr andǝ ɓwamuru male ka à gul kǝ̀rkǝ́r, nda sǝ yi kúr panzǝban ma'sǝm nǝ nkila mala Muni, pǝlǝa twala sǝm ban acauɓikea ma'sǝm ngga.† 8 Yi soapa sǝm pe mǝɓoarne male nyangsang amur sǝm, andǝ sǝlǝe andǝ súrǝè kat. 9 Adyan ngga, Ɓakuli lǝmdǝna sǝm kane male mǝnana lǝmdǝí aban kǝɓwa ɗiɗyal raka, mǝnana kani ace lùmsǝ banɓoarnado male nǝ bu Kǝrǝsti ka. 10 Sǝ mǝnia ka nda kànì male: Ɓǝ̀ pwarì yi kārǝ́na ka, Ɓakuli nǝ̀ dapi koya gìr mǝnana a kùli andǝa mǝnana a nzali kat ka aɓata rǝcandǝa mala Kǝrǝsti.

11 Sǝ acemǝnana à dapina sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti ka, sǝm kumǝna liɓala a bu Ɓakuli, acemǝnana ak dǝmba tàr sǝm ɓǝ̀ sǝm duk amale aɓa kpata kane male, sǝ yì nǝ nggearǝì ka kǝ tsǝk koya gìr ka ɓǝ̀ pa kǝla mǝnana ɓabumi earkiyice ka. 12 Kànì mala Ɓakuli ka nda mǝnana ama, sǝm amǝ Yahudi mana sǝm nda ka amǝdǝmba paɓamuru aban Kǝrǝsti ka, ɓǝ̀ sǝm yinǝ ɓwangsǝban andǝ pagulo aban Ɓakuli. 13 Sǝ wun aɓwana mǝnana amǝ Yahudi nda raka, wun gbal ka à yì nyesǝ wun wu pǝlǝna aɓwana mala Ɓakuli, lang wu yi ok cau mǝ'mǝsǝcau nì, yì Cau Amsǝban, sǝ wu paɓamur wun a ban Kǝrǝsti ka. Ɓakuli canba wun nyoulǝa male arǝ wun, mǝnana lǝmdǝ ama angŋǝna wun kǝla amale ka. Sǝ mǝno yì nyoulǝa ka nda Bangŋo Mǝfele a ɓabum wun, mǝnana bangce a pwarian ama nǝ̀ pà ka.‡ 14 Sǝ yì Bangŋo Mǝfele ka nda lǝmdǝa sǝm aɓa mǝsǝcau ama, agir mǝnana kat Ɓakuli pàcau acea, ama tsǝngŋǝnia nǝ̀ pà sǝmia ka, nda anggo à dumǝna ma'sǝm, bà pwari akmúr aɓwana kat mana à nda ka mala Ɓakuli ka. Pak mǝnia ka ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm ɓwangsǝi, sǝ ɓǝ̀ sǝm nggǝ pe wi gulo.§

Bulǝs pak hiwi ace aɓwana
mala Ɓakuli ɓǝa kum sǝlǝe

15 Ace mǝnia ka, lang ǝn ongŋǝna ce paɓamuru ma'wun aban Mǝtalabangŋo Yesu andǝ earcearǝu mana wu ndanǝi aban aɓwana mala Ɓakuli a koya ban ngga, 16 ko ǝn usǝlǝki pakki Ɓakuli yàwá ace wun ɗang. Ən nggǝ pak hiwi ace wun pwari-pwari. 17 Ən nggǝ zǝmbi Ɓakuli mǝgulo, yì Tár Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti, ɓǝ̀ pa wun sǝlǝe mala Bangŋo mala Ɓakuli andǝ sǝngir, ace mǝnana ɓǝ̀ wu súrǝ̀ Ɓakuli kam kpǝm. 18 Ən nggǝ pak hiwi gbal ama, ɓabum wun ɓǝ̀ lùmsǝ nǝ tǎlaban, ace mǝnana ɓǝ̀ wu súrǝ̀ tsǝkɓalǝu mana Ɓakuli tunǝ wun aɓalǝi ka. Sǝ mǝnia yì tsǝkɓalǝu mǝnana nda ace aɓwana male mǝfele ka, nda mǝnana ama, ɓǝa kum agir mǝɓoarne kǝ̀rkǝ́r aɓa liɓala mǝgule, mǝnana Ɓakuli bang ama nǝ̀ pea wia ka. 19 Ɗǝm ngga, ǝn nggǝ pak hiwi ama ɓǝ̀ wu bwalta gulo mala rǝcandǝa mala Ɓakuli mana à pà nǝ̀ gandǝ kane arǝ kǝ ɓe raka, mǝnana ndanǝi ace sǝm, sǝm mǝnana sǝm pa ɓamur sǝm a baní ka. Mǝnia yì rǝcandǝa mana Ɓakuli kǝ pangŋǝ̀nà túró nǝi aɓalǝ sǝm ngga, nda kǝ rǝcandǝa 20 mǝnana loasǝna Kǝrǝsti nǝi a ɓembe nǝ yilǝmu, sǝ dumsǝi a buno-gulo, a bù-mǝlì mala Ɓakuli akanó a kùli ka.* 21 A ban mǝno ka, ndanǝ rǝcandǝa kǝ̀rkǝ́r amur koya murǝma, andǝ amǝ'pagara, andǝ amǝ'rǝcandǝa, andǝ amǝ'yálmúrû, andǝ koya buno gulo nani ka; yàle pa amǝnia yì ɓanza nǝmurǝì ɗàng, nda kat andǝ ɓanza mǝno gbal kǝ yiu ka. 22 Ɓakuli nyesǝ koya gìr ka aɓata rǝcandǝa mala Kǝrǝsti, sǝ tsǝk Kǝrǝsti amur girbunda kat, ace ɓoaro mala ikǝlisiya, yia amǝkpate.† 23 Kǝrǝsti ka nda Múr ikǝlisiya, sǝ ikǝlisiya, yia amǝkpata Kǝrǝsti ka, à nda ka nggūrǝì mǝnana à lùmsǝ nǝ Kǝrǝsti ka, sǝ yì nǝ nggearǝì ka akiban lùmsǝ ko man kat ka, a koya njar.‡

2

Bǝsa yilǝmu aɓa Kǝrǝsti

1 Ɗiɗyal ka, wu nda ka alú ace mgbikiru andǝ acauɓikea ma'wun.* 2 Amǝno yia apwari ka, wu kǝ dukiado ma'wun aɓa cauɓikea kǝla mǝnana acili amǝ ɓanza kǝ pa, aban kpata Shetan, mana gingginǝ ɓanza mana à sǝngiyi raka, sǝ bangŋo male nda kǝ pak túró aɓalǝ aɓwana mǝnana à kǝ okî Ɓakuli raka. 3 Sǝm kat ka, anggo sǝ sǝm duk ɗiɗyal aɓalǝia aban kpata asuno mala nggūrǝu andǝ aɗenyicau mala ɓamurǝ sǝm, mǝ earce cauɓike. Sǝ mǝnia yì ɓealu ma'sǝm ngga tsǝa sǝm nda aɓata bumlulla mala Ɓakuli kǝla mǝnana ɓwapǝndǝa kat pak ka. 4 Sǝ acemǝnana mǝsǝswatǝr mala Ɓakuli gul kpǝm, sǝ earce sǝm kǝ̀rkǝ́r ka, 5 nda gìr nî sǝ kat andǝ wú mǝnana sǝm wu aɓalǝ acauɓikea ma'sǝm ngga, yi pa sǝm yilǝmu nǝ loasǝo mǝnana loasǝ Kǝrǝsti a ɓembe ka. Kǝ ɓwamuru mala Ɓakuli nda nǝmurǝì amsǝ wun ngga.† 6 Ɓakuli loasǝ sǝm a lú a tarǝ sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti, sǝ dumsǝ sǝm atè akanó a kùli, acemǝnana sǝm nda aɓa kpapi sǝnǝa Kǝrǝsti Yesu ka. 7 Ɓakuli pê anggo ace mǝnana arǝ anza mǝnana à kǝ yiu a dǝmba ka, nǝ̀ lǝmdǝ buì arǝ sǝm. Nǝ̀ na ama, sǝm nda ka túró mala ɓwamuru andǝ mǝsǝswatǝr male mǝgule andǝ mǝɓoarne kǝ̀rkǝ́r, mǝnana lǝmdǝa sǝmi atàcau mala gìr mǝnana Kǝrǝsti Yesu pè ka. 8 Ɓwamuru mala Ɓakuli nda amsǝ wun ngga, nǝ paɓamuru ma'wun a baní. Mǝnia ka, pě ma'wun na ɗang, ɓoro mala Ɓakuli na,‡ 9 pà ace atúró ɗang, ace mani ka, kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa nggori ɗàng. 10 Sǝm nda ka atúróbù mǝgule mala Ɓakuli. Yì ka, pusǝ sǝm abǝshe aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti Yesu, ace pakki atúró mǝɓoarne mǝnana ak dǝmba cia ace sǝm ngga.

Do'mwashat andǝ dorǝpwala
aɓa Kǝrǝsti

11 Ace mani ka, wun aɓwana mǝnana à ɓǝl wun ngga, wu nda ka amǝ Yahudi raka, wu ɗenyi ama ɗiɗyal ka, wu pa aɓalǝ amǝ Yahudi, aɓwana mana Ɓakuli kùrcau nǝia ka ɗàng. Yia amǝ Yahudi mǝnana à kǝ jali nǝ kasǝ ɓatau ka, à kǝ tunǝ wun ama, &lt;&lt;amǝ ɗwanyi kasǝ ɓatau,&gt;&gt; kat andǝ amani ama kasǝ ɓatau malea ka mala nggūrǝu na, je ɓabumia raka. 12 Aɓa doe ɗiɗyal anggo ka, kǝgìr kpapi wun wunǝ Kǝrǝsti ɗàng. Wu nda ka abǝri mǝnana à pa aɓalǝ amǝ Isǝrayila, aɓwana mǝnana Ɓakuli tària ka ɗàng, sǝ wu pànǝ kāmbe aɓa kùrcau mala Ɓakuli mana kwákítè amur apàcau male a ban aɓwana male ka ɗàng. Wu dukiado ma'wun a ɓanza, wu pànǝ Ɓakuli ɗang, sǝ wu pànǝ tsǝkɓalǝu ɗang. 13 Sǝ a dyan ngga, à dapina wun, wunǝ Kǝrǝsti Yesu. Ɗiɗyal ka, wu tārì Ɓakuli tā wun zak, sǝ adyan ngga, à nyesǝna wun a baní tù nǝ nkila mala Kǝrǝsti.

14 Kǝrǝsti nǝ nggearǝì ka, yina nǝ dorǝpwala. Aɓa lú male amur nggun-gangndǝi ka, yi dapi amǝ Yahudi andǝ aɓwana mala acili anzali, à duk aɓwana mǝ'mwashati. Yi arki sheran mala ɓinǝ-mǝsǝarǝu mǝnana gau nre sǝm ngga. 15 Nǝ́ lú andǝ lo male a ɓembe ka, yi wal nggurcau andǝ anzongcau, andǝ akúncau mala amǝ Yahudi. Yiu nǝ dorǝpwala a nre ka amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Yiu nǝ aɓwana mala amǝnia yì akāmbe ɓari ka, ɓǝà duk aɓwana mǝ'mwashati mala bǝsa nzali.§ 16 Nǝ́ lú male amur nggun-gangndǝi ka, Kǝrǝsti yinǝ dotarǝu mala amǝ Yahudi andǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, aɓa nggūrǝu mwashat andǝa Ɓakuli. Anggo ka, yiu yi kiɗiki ɓibura mǝnana a nre rǝia ka.* 17 Kǝrǝsti yiu yi hamnǝ mǝnia yì cau mǝɓoarne mala dorǝpwala ka a ban wun, wun aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, mǝnana wu nda kuko nǝ Ɓakuli ka, andǝ sǝm amǝ Yahudi mǝnana a baní tù ka.† 18 Adyan ngga, sǝm kat ka, sǝm nǝ̀ gandǝ yiu a ban Ɓakuli Tárrú aɓa Bangŋo mǝ'mwashati nǝ bu Kǝrǝsti.

Ɓala Mǝgule ace Mǝtalabangŋo

19 Sǝ adyan ngga, wun aɓwana mǝnana wu nda ka amǝ Yahudi raka, wu nda ka abǝri andǝ amǝ'kúnɗàngna ɗǝm ɗàng, wu nda ka aɓwana mala nzali mwashat wunǝ aɓwana mala Ɓakuli. Wu nda aɓalǝ amǝɓala mala Ɓakuli. 20 Sǝm dapi kat ka, sǝm dumǝna ɓala male, mǝnana à ɓè amur kusǝɓa mala amǝ'mishan andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka. Sǝ nggea tali mǝnana kùr kusǝɓǎ ka, nda Kǝrǝsti Yesu nǝ nggearǝì. 21 Kǝrǝsti nda mǝnana tamsǝ mǝnia yì ɓǎ ka kat, bwali arǝarǝia sǝ kǝ tsǝì ɓǝ̀ gulo ɓǝ̀ duk Ɓala Mǝgule ace Mǝtalabangŋo. 22 Nda aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti, sǝ wun, aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka, à nda rǝ ɓak wun gbal wunǝ acili amǝkwaɗi, amǝ Yahudi, ace duk ban-do mala Ɓakuli nǝ bu Bangŋo male.

3

Túró mishan mala Bulǝs

1 Ace mǝnia, sǝ mim Bulǝs ka mǝ nda a kùrban ace Kǝrǝsti Yesu, ace wun, wun aɓwana mana wu nda ka amǝ Yahudi raka.

2 Ɓafo, wu ongŋǝna ama Ɓakuli, aɓa ɓwamuru male ka, panam mǝnia yì túró, mǝ̀ pe ace wun. 3 Kǝla mǝnana ǝn ak dǝmba ǝn gilǝa wun cau amurí mgbeatuk ka, Ɓakuli nǝ nggearǝì, nǝ̀ mǝngiàm ɓá kane male mǝnana nda aɓa sǝmbǝrǝa ka. 4 Ɓǝ̀ wu ɓal gìr mǝnana ǝn gilǝ ka, wun nǝ̀ gandǝ bwalta sǝlǝe mǝnana mǝ ndanǝi aɓa mǝnia yì kane amur Kǝrǝsti ka. Yì kane mǝnana Ɓakuli sǝmbǝrǝ ce ɗiɗyal, 5 sǝ à pusǝì a banfana aban aɓwana arǝ anza mǝno à kutikina ka raka. Sǝa ma adyan a nza man ngga, yi pusǝni a banfana aban amǝ'mishan andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli, nǝ bu Bangŋo male. 6 Sǝ mǝnia ka, nda kànì mala Ɓakuli, mana sǝmbǝrǝ ce ɗiɗyal ka. Aɓwana mala acilia anzali andǝ amǝ Yahudi, mǝnana à ak Cau Amsǝban nǝ ɓabumia kat ka, à ndanǝ kāmbe mǝ'mwashati aɓa kum liɓala nǝ atsǝkbu mǝnana Ɓakuli pàcau ace aban amuna male kat ka. Yia kǝm ngga, abare nggūrǝu mǝ'mwashati na, sǝ yia kǝm, aɓa kpapi malea andǝa Kǝrǝsti Yesu ka, Ɓakuli nǝ̀ pea wia agir mǝnana bang ama nǝ̀ pa ka.*

7 Paɓoro mala Ɓakuli na, atārǝia andǝ ɓwamuru male sǝ à yì pǝlǝam ǝn duk mǝtúró mala mǝnia yì Cau Amsǝban, nǝ rǝcandǝa male mana kǝ pak túró a ɓalǝam ngga. 8 Ko kat andǝ amani ama mǝ nda rítǎu mala aɓwana mala Ɓakuli kat ka, yi pam mǝnia yì ɓwamuru mala banggi aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka cau male. Yì Cau Amsǝban amur atsǝkbu mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ bwal maɗanyia raka, mǝnana à malea na aɓa kpapi malea andǝa Kǝrǝsti ka. 9 Ɓakuli mǝnana pusǝ agir kat sǝ cia aɓa sǝmbǝrǝa a tite ka, tàram ɓǝn bǝlkì koya ɓwa, mǝnia yì gìr sǝmbǝrǝa aɓa kane male ka. 10 Kànì mala Ɓakuli aɓa mǝnia kat ka, nda mǝnana ama, adyan ngga nǝ̀ pak túró nǝ ikǝlisiya, amǝkpata Yesu, nǝ̀ lǝmdǝ sǝlǝe male mǝnana ndakam arǝ anjar ɗàngɗáng ngga, a ban amǝ yálmúrû andǝ amǝ-gara aɓa ɓanza mala abangŋo. 11 Mǝnia ka nda kànì male ɓara-ɓara arǝ anza kat, mǝnana yi lumsǝì aɓa Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm ngga. 12 Aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti andǝ paɓamuru ma'sǝm a baní ka, sǝm nǝ̀ gandǝ yiu a ɓadǝm Ɓakuli nǝ mǝsǝkang-kangŋa andǝ nzǝmcandǝa. 13 Ace mani ka, ǝn nggǝ zǝmba wun, ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa ɓungio ace tanni mǝnana mǝ nda ɓālǝi akani ace wun ngga ɗang, nda àkǝ̀ ce gulo ma'wun.

Bulǝs pak hiwi ace amǝkpata
Yesu ɓǝa gulo aɓa Bangŋo

14 Ace mani ka, ǝn ɓun amur ankunam aban hiwi a ɓadǝm Ɓakuli, yì Tárrú 15 mǝnana nǝ baní sǝ amǝɓala male kat, amǝnana a kùli andǝa mǝnana a nzali ka à kum lullǝia ka.† 16 Ən nggǝ pak hiwi ama, aɓa kume male mǝgule kǝ̀rkǝ́r, mǝnana malkiyi raka, ɓǝ̀ pa wun rǝcandǝa mala ɓabum nǝ bu Bangŋo male. 17 Anggo ka sǝ Kǝrǝsti nǝ̀ do a ɓabum wun, nǝ paɓamuru ma'wun a baní. Sǝ wun ngga, wun nǝ̀ cam kàngkàng aɓa earcearǝu male, kǝla mǝnana nlerǝ nggun kò kpǝm aɓa nzali cam kàngkàng ngga. 18 Ən nggǝ pak hiwi ɗǝm ama, ɓǝ̀ wu kum rǝcandǝa wunǝ acilia ɓwana mala Ɓakuli, wu bwalta tangŋa, andǝ sauwa, andǝ dāh'rya, andǝ lime mala earcearǝu mala Kǝrǝsti. 19 Ən nggǝ zǝmba ama ɓǝ̀ wu súrǝ̀ earcearǝu mala Kǝrǝsti, mǝnana gul kǝ̀rkǝ́r, à pà nǝ̀ gandǝ bwalte kat raka, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum lùmsǝo pepe nǝ pa mala Ɓakuli arǝ anjar kat.

20 Adyan ngga, gulo kat ka, ɓǝà pè Ɓakuli, mǝnana nǝ̀ gandǝ pak gìr mǝnana kútì azǝmba andǝ aɗenyicau ma'sǝm ngga, nǝ rǝcandǝa male mǝnana kǝ pak túró aɓalǝ sǝm ngga. 21 Gulo ka male na aɓa ikǝlisiya, yia amǝkpata Kǝrǝsti Yesu, sǝ aɓa kpapi malea andǝi, aban ká arǝ anza kat, masǝlǝatea pà kàm ɗàng. Ɓǝ̀ do anggo.

4

Dotarǝu aɓalǝ amǝkpata Kǝrǝsti

1 Ace mani ka, mim mǝnana mǝ nda a kùrban ace túró mala Mǝtalabangŋo Yesu ka, ǝn nggǝ zǝmba wun ɓǝ̀ ɓeal wun, ɓǝ̀ kārǝa andǝ do mǝnana Ɓakuli earkiyi ce arǝ aɓwana mǝnana tària ɓǝa duk male ka. 2 Ko aya pwari ka, wu nyesǝmur wun, wu duk ɓuɓɓuk nǝ pak munyi nǝ rǝarǝ wun. Wu lǝmdǝià rǝ wun earcearǝu andǝ do nǝ gandǝrǝu.* 3 Wu ɓariki, wu dapi múr wun mwashat aɓa Bangŋo mala Ɓakuli, wu kùr rǝarǝ wun a banɓwáná nǝ dorǝpwala. 4 Sǝm kat ka sǝm nda aɓa nggūrǝu mǝ'mwashati, sǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka nda mwashat, kǝla mǝnana à pa wun tsǝkɓalǝu mǝ'mwashati mala tunǝban mana Ɓakuli tunǝ wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana male ka. 5 Mǝtalabangŋo na mwashat, paɓamuru na mwashat, batisǝma na mwashat, 6 Ɓakuli na mwashat sǝ nda Tár ɓwapǝndǝa kat, nda amur girbunda kat, nda aɓa girbunda kat, sǝ ndanǝ do aɓalǝ sǝm kat.

7 Sǝ ko yana aɓalǝ sǝm ngga, à pani wi ɓoro mala ɓwamuru mǝnana kārǝa arǝ túró mǝnana Kǝrǝsti pe wi ɓǝ̀ pak ka. 8 Nda gir nî sǝ Malǝmce na ama:

&lt;&lt;A pwari mǝnana eau nǝi

aban ká a kùli ka,

nun ɓwabundǝa mǝnana

limurǝm amúrià ka atè,

sǝ pǝlǝa pākî aɓwana aɓoro.&gt;&gt;†

9 (Mana nda ɓá mǝnia yì cau ama, &lt;&lt;eau aban ká a kùli&gt;&gt; ka? Ceì lǝmdǝ ama, ɗiɗyal ka Kǝrǝsti sulǝna a tǝta nzali mala ɓanza. 10 Yì ɓwa mǝnana sulǝ a nzali ka, nda kǝ ɓwa mǝnana eau kano ɓong-ɓong amur agirkuli kat ka, ace mǝnana rǝcandǝa male ɓǝ̀ aki ɓanza andǝ kuli ka.) 11 Kǝ yì na mǝnana pākiyi aɓwana aɓoro ka; aɓea ɓwana ka pea wia ɓoro mala túró mishan, aɓea aɓwana ka amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli, aɓea ɓwana ka amǝham nǝ Cau Amsǝban, aɓea ɓwana ka amǝ'yál aɓwana, sǝ aɓea ɓwana ka amǝkànìgìr. 12 Pāki amǝno yia aɓoro ka, acemǝnana ɓǝ̀ pea aɓwana male rǝcandǝa mala túró ɓak ikǝlisiya, yì nggūrǝ Kǝrǝsti. 13 Mǝnia yì túró ka, nǝ̀ lidǝmba, she ɓǝ̀ sǝm kat, sǝm kya bwalǝna ban-do mǝ'mwashati aɓa paɓamuru andǝ súrǝ̀ Muna mala Ɓakuli ka; she ɓǝ̀ sǝm gulna, sǝm bwalǝna bancame andǝ lùmsǝo mala Kǝrǝsti kǝla mǝnana Ɓakuli earce ka.

14 Anggo ka, pa sǝm nǝ̀ duk amuna ɗǝm ɗang. Pa sǝm nǝ̀ eare ɓǝ̀ sǝm nggǝ nggaɗiki ɗenyicau ma'sǝm arǝ gir mǝnana sǝm earǝna nǝi ka, nǝ koya bǝsa kanigir mala aɓwana amǝ ɓosǝkiban nǝ anyir aɓa kutan, mǝnana à kùrrì aɓa sǝmbǝrǝa ace swarkiban ngga ɗang. 15 Ma'sǝm ngga, sǝm nǝ̀ nggǝ bang mǝsǝcau aɓa earcearǝu, sǝm nǝ̀ nggǝ gulo a koya njar kat, aban ká pa kǝla Kǝrǝsti Yesu mana nda ɓamur nggūrǝì, yì amǝkpate ka. 16 Yì nggūrǝu ka, Kǝrǝsti na tsǝkiyi ɓǝ̀ duk pepe abanarǝia ka. Koya bare rǝu aɓa pak male yì túró ka, nda rǝ bwalì aɓea abare rǝu ɓǝà gulo, ace mǝnana nggūrǝu kat ka, ɓǝ̀ kǝ gulo nǝ rǝcandǝa sǝ ɓǝ̀ lùmsǝ nǝ earcearǝu.‡

17 Aɓa rǝcandǝa mala Mǝtalabangŋo sǝ ǝn nggǝ na mǝnia yì cau ka: Wu kǝa nyare wu duk ulang do mala amǝ ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli, mǝnana aɗenyicau malea ka, kǝgìr mǝɓoarne pa aɓalǝi raka ɗang. 18 Ɓabumia ka lùmsǝ nǝ pǝndǝa; à pa aɓa yilǝmu mǝnana Ɓakuli kǝ pa ka ɗang, ace ɗwanyi sǝlǝe andǝ murcandǝa malea. 19 À panǝ kǝsǝkya ɗang. À do ace npel mala nggūrǝia, rǝia kǝ ɓǝla arǝ pak koya gir mɓeami ka.

20 Sǝ mǝno ka, nda gir mǝnana à kania wun amur Kǝrǝsti ka ɗàng. 21 Ɓafo wun ngga, wu ongŋǝna cau amur Yesu Kǝrǝsti, sǝ wu kanina mǝsǝtacau mǝnana pur nǝ bani ka. 22 Ace mani ka, wu sukki aɓealu mǝ'e ma'wun mala cauɓikea, sǝ wu nying ado mǝ'ɗiɗyali ma'wun, mǝnana à kǝ kánǝ wun nǝ ká aɓa kìɗìkì nǝ swarkiban mala asuno mǝɓane ka. 23 Wu nyinggi Bangŋo mala Ɓakuli njar ɓǝ̀ pa wun bǝsa aɗenyicau andǝ aɓealu. 24 Wu twal bǝsa ɓealu, mǝnana à pusǝì ɓǝ̀ do kǝla Ɓakuli aɓa docauɓoarna, andǝ mǝsǝcau, andǝ do mǝfele ka.§

25 Wu ɗeki bu wun arǝ na nyir. Ɓǝ̀ sǝm nea rǝ sǝm mǝsǝcau, acemǝnana sǝm kat ka, sǝm nda mwashat kǝla mǝnana abare nggūrǝu ɓwa pak ka.* 26 Ɓǝ̀ bumlulla ma'wun ɓǝ̀ kǝa kánǝ wun a cauɓikea ɗang. Wu kǝa eare ɓǝ̀ pwari lime wu ndanǝ bumlulla più ɗàng.† 27 Wu kǝa nyinggi Shetan njar ɗàng. 28 Ɓǝ̀ a kǝ́ iun'í ɗiɗyal ka, nying buo arǝì. Pak túró mǝɓoarne nǝ abuo, ace mǝnana wu kúmô wu pe aɓwana mǝnana à ɗwanyi ka.

29 Wu kǝa eare cau mǝɓane ɓǝ̀ pur a kun wun ɗàng. Wu kǝ nacau mǝnana nǝ̀ ɓakban ngga, ace mǝnana ɓǝa amǝ'oe ɓǝa kum ɓwamuru aɓalǝi. 30 Wu kǝa lul bum Bangŋo Mǝfele mala Ɓakuli ɗang. Wu sǝlǝna ama Bangŋo na kǝ lǝmdǝ ama wu nda ka mala Ɓakuli, sǝ wu nǝ̀ kum àwá a pwari amsǝban ngga. 31 Ace mani ka, wu ɗeki bumkpǝmna, andǝ ukkio mala ɓabum andǝ bumlulla, andǝ kiɗikiɓwa andǝ loasǝkiaban, andǝ acili aɓealu mǝɓike ɗàngɗáng. 32 Wu lǝmdǝià rǝ wun pěmǝɓoarne andǝ ɓuɓɓuka, wu sǝn mǝsǝswatǝr mala rǝarǝ wun, wu twalia rǝ wun banì, kǝla mǝnana Ɓakuli twala wun banì aɓa kpapi ma'wun wunǝa Kǝrǝsti ka.‡

5

Ɓealǝu mǝnana ɓoaro amǝkpata
Yesu ɓǝa dum nǝi ka

1 Acemǝnana wu nda ka amuna mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ mana wu nǝ̀ pak ka wu kànì arǝ Ɓakuli. 2 Do ma'wun ngga, ɓǝ̀ lùmsǝ nǝ earcearǝu, kǝla mana Kǝrǝsti earce sǝm, sǝ pa yilǝmi duk gir'nkila ace sǝm, mǝnana duk ɓoro mǝɓoarne mana pwasǝbum Ɓakuli ka.*

3 Nongginǝban, andǝ koya ulang ɓe kǝgìr mǝɓeami, ko nzumon ka, ɓǝa kǝa kumia aɓalǝ wun ɗang. Acemǝnana amǝnia yì agir ka, à kārǝa arǝ do mala aɓwana mala Ɓakuli ɗang. 4 Naki acaubwena, andǝ ndoro mǝɓane, andǝ banggia cau mǝɓange ka, ɓǝ̀ kǝa pur a kun wun ɗang. Kǝ yàwá na wu nǝ̀ nggǝ pakki Ɓakuli ka. 5 Wun nǝ̀ gandǝ sǝlǝe mbak-kàngkàng ama ɓwa mana kat mǝ nongginǝban na, ko mǝ pakki agir'ɓeami na, ko mǝ nzumon na ka, pà nǝ̀ kum kutio a Domurǝm mala Kǝrǝsti andǝ Ɓakuli ɗang. Acemǝnana nzumon ngga, ndá mwashat andǝ peri a ban agirkúncau. 6 Wu kǝa eare aɓwana mǝnana à kǝ ne ɓamuria ama amǝnia yì acauɓikea ka, à kǝgìr na raka, ɓǝa swarki wun ɗang. Acemǝnana bumlulla mala Ɓakuli nǝ̀ sulǝo amur aɓwana mǝnana kat à kǝ kwaɗi cau male raka. 7 Wu kǝa oasǝki abu wun aɓalǝ agir mǝnana amǝnia yì aɓwana pakkiyi ka ɗàng.

8 Ɗiɗyal ka, wu nda aɓa pǝndǝa, sǝ a dyan ngga, wu kumǝna tǎlaban a bu Mǝtalabangŋo. Acemani ka, wu dukdo mala aɓwana mǝnana à nda aɓa tǎlaban ngga. 9 Acemǝnana mǝnia yì tǎlaban aɓalǝ wun ngga, nda nǝ̀ pusǝ mǝɓoarne, andǝ mana pepè, andǝ mǝnana mǝsǝcau na ka. 10 Wu tsǝk ɗenyicau ma'wun arǝ pak agir mǝnana nǝ̀ pwasǝ bum Mǝtalabangŋo ka. 11 Wu cam zak, wu kǝa oasǝ abu wun aɓalǝ atúró mǝɓane andǝ amǝ ɓealɓike mǝnana aɓwana kǝ pea aɓa pǝndǝa ka ɗàng. A kun mani ka, wu pusǝtea. 12 Nggearǝ gir kǝsǝkya na ɓǝà nacau mala agir mǝnana amǝno yì aɓwana pakkiyi aɓa sǝmbǝrǝa ka. 13 Sǝ ɓǝ̀ tǎlaban yi tana amúrià ka, aɗenyicau malea mǝɓane ka, à nǝ̀ pusǝrǝia a banfana. 14 Acemǝnana tǎlaban ngga kǝ pusǝ koya gir ka a banfana. Nda gìrnî sǝ à na ma,

&lt;&lt;Loapi ntulo,

we mǝ'nong-ntulo,

loapi ɓembe,

sǝ Kǝrǝsti nǝ̀ po tǎlaban.&gt;&gt;

Wu gūlì arǝ rǝcandǝa mala
Bangŋo mala Ɓakuli
aɓa do ma'wun

15 Acemani ka, wu tsǝkir wun arǝ do ma'wun, wu kǝa dukdo mala agǝmɓwa ɗàng, wu dukdo mala amǝkwaro. 16 Wu pak túró nǝ koya dǝmbu mǝnana wu ndanǝi ado ka pepè ace pak gìr mǝɓoarne, acemǝnana apwari mana sǝm nda aɓalǝia ka amǝɓike na.† 17 Wu kǝa pak gìr mǝnana wu pak ɗenyicau amurí raka ɗàng, wu bwalta kusǝ gir mǝnana Mǝtalabangŋo earkiyice ama wu pak ka. 18 Wu kǝa wal-walo mùr-anap ɗàng, acemǝnana nǝ̀ kánǝ wun a do kiɗìkì. Wu lùmsǝ nǝ Bangŋo mala Ɓakuli a kúnì. 19 Wu kǝ nea rǝ wun acau mala anggyal ɓwangsǝ Ɓakuli, andǝ anggyal gusǝlǝki Ɓakuli, andǝ anggyal ɓak aɓwana aɓa bangŋo; wu kǝ tu-nggyal ɓwangsǝban andǝ gusǝlǝban nǝ ɓabum wun kat aban Mǝtalabangŋo. 20 Wu kǝ pakki Ɓakuli Tárrú yàwá amur koya gir, a koya bu-pwari ka, aɓa lullǝ Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti.‡

21 Ɗǝm ngga, wu kǝ nongsǝ meal wun aɓata rǝ wun, ace kǝ gusǝlǝ Kǝrǝsti.

Bulǝs kǝ kwarkir amā-ɓala
andǝ aburala

22 Wun amamǝna, wu nongsǝ meal wun aɓata abura wun, kǝla mǝnana wun nǝ̀ nongsǝî Mǝtalabangŋo ka.§ 23 Acemǝnana ɓwabura ka, nda mur māmí, kǝla mǝnana Kǝrǝsti ka, nda mur ikǝlisiya, yia amǝkpate, sǝ à nda ka nggūrǝì, yì mǝnana nda Mǝ'amsǝia ka. 24 Kǝla mǝnana ikǝlisiya nongsǝ meali aɓata Kǝrǝsti ka, anggo gbal sǝ wun amamǝna ka, wun nǝ̀ nongsǝ meal wun aɓata abura wun aɓa koya gir ka.

25 Wun aburana ka, wu earce amālá wun, kǝla mǝnana Kǝrǝsti earce ikǝlisiya, yia amǝkpate, sǝ pa yilǝmi kat ace ka.* 26 Kǝrǝsti pa yilǝmi ace mǝnana ɓǝ̀ tàr aɓwana male, yì ikǝlisiya, ɓǝà duk a mala Ɓakuli, nǝ̀ nggǝ lea nǝ mùr lakban mala cau mala Ɓakuli. 27 Pak mǝnia ka, ace mǝnana ɓǝ̀ yina ace twal ikǝlisiya nǝ̀ pè ɓamúrì ka, ɓǝà kumi gǝraɗau aɓa ɓoarnsari, mǝnana kǝgìr dung, ko kpami, ko kǝgìr mǝpǝndǝke pà kàm arǝì raka; ɓǝ̀ kumi aɓa do tàr ɓamuru ace Ɓakuli andǝ ɗwanyicau-arǝǔ.

28 Kǝla mǝno ka, dumǝna ama ɓǝ̀ aburana ɓǝà earce amālea, kǝla mǝnana à kǝ earce nggūrǝia ka. Nggearǝ ɓwabura mǝnana earce māmí ka, nda aban lǝmdǝì ɓamúrì earcearǝu. 29 Ɓwa pà nǝ̀ ɓinǝce nggūrǝì ɗàng, she nǝ̀ ɗenyinǝi, nǝ̀ linǝi, kǝla mǝnana Kǝrǝsti kǝ ɗenyinǝ ikǝlisiya, yia amǝkpate ka. 30 Sǝ sǝm ngga, sǝm nda ka abare nggūrǝ Kǝrǝsti.

31 Kǝla mana Malǝmce ne ka,

&lt;&lt;Acemani ka, ɓwabura nǝ̀

ɗeki tárrí andǝ ngge,

sǝ nǝ̀ lanzǝa arǝ māmí,

sǝ yia kǝm ngga,

à dumǝna nggūrǝu

mwashat.&gt;&gt;†

32 Mǝnia ka, nggea gìr sǝmbǝrǝa mǝgule na, mǝnana à pusǝ ɓālǝi aban aɓwana ɗiɗyal raka, sǝama mǝ ndarǝ bang ama, mǝnia yì cau ka, à nda rǝ kani arǝ Kǝrǝsti andǝ ikǝlisiya. 33 Kat andǝ amani ka, koya ɓwabura ka, dumǝni wi púp ɓǝ̀ earce māmí kǝla mǝnana kǝ earce ɓamúrì ka, sǝ ɓwama gbal ka, dumǝni wi púp ɓǝ̀ pe burí gulo.

6

Bulǝs kwarkir amuna
andǝ amǝɓǝlia

1 Wun amuna, wu okî amǝɓǝl wun, acemǝnana wu nda ka mala Ɓakuli ka. Mǝnia ka nda gir mǝɓoarne mǝnana ɓǝa pe ka.* 2 &lt;&lt;Pe tárró andǝ nggo gulo.&gt;&gt; Mǝnia ka nda nzongcau mǝdǝmbe mǝnana ndanǝ pacau atè ka ama, 3 &lt;&lt;ɓǝa pe tárró andǝ nggo gulo ka, koya gir ka nǝ̀ ginggo a kǝkarì, sǝ yilǝmo nǝ̀ sau a ɓanza.&gt;&gt;† 4 Wun atárrú‡, wu kǝa wu pakki amuna ma'wun agir mǝnana nǝ̀ cia cau ma'wun nǝ̀ purî bumia ka ɗang, kǝpǝna wu kǝ kwarkiria nǝ kania wia cau mǝnana kǝ puro a kun Mǝtalabangŋo ka.§

Bulǝs kwarkir aguro andǝ
amǝtala-ɓala

5 Wun aguro, wu okî amǝtala-ɓala ma'wun mǝnana a ɓanza ka, nǝ pagulo nǝ rǝɓǝla. Wu pakkia wia túró nǝ ɓabum wun mwashat, kǝla Kǝrǝsti na wu pakkiyi wi ka. 6 Wu kǝ pwasǝ bumia a koya pwari ka, wu kǝa wu pe acemǝnana mǝsǝia nda arǝ wun ngga ɗàng. Wu kǝ pe acemǝnana wu nda ka aguro mala Kǝrǝsti, wun mǝnana wu kǝ pwasǝ bum Ɓakuli nǝ pakki wi túró nǝ ɓabum wun ngga. 7 Wu pak túró nǝ ɓabum wun mwashat kǝla Mǝtalabangŋo nda wu pakkiyi wi ka, ɓwapǝndǝa nda wu pakkiyi wi ka ɗàng. 8 Wu sǝlǝ ama Mǝtalabangŋo nǝ̀ mbwe ko yana le ka tangnakusǝi, ace túró mǝɓoarne mǝnana pàk ka, ko a nda guro ko a ndanǝ do-ɓamur rǝò.*

9 Wun amǝtala-ɓala, wu pakki aguro gbal anggo kǝla mǝnana à banggia wia ama ɓǝà kǝ pang nǝ wun ngga. Wu kǝa pea wia ɓangciu ɗàng. Wu sǝlǝ ama wun kat wunǝia ka, mǝtala-ɓala ma'wun nda a kùli, mǝnana kǝ tàrban raka.†

Wu kùr rǝ wun nǝ agirmunǝo
mala Ɓakuli kat

10 A masǝlǝate ka, wu tamsǝ kusǝ wun kàngkàng aɓa do kpapi ma'wun wunǝ́ Mǝtalabangŋo andǝ ɓá rǝcandǝa male. 11 Wu kùr rǝ wun nǝ agirmunǝo mǝnana kat Ɓakuli pa wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ wu tamsǝ kusǝ wun kàngkàng arǝ aswárban ɓá kutan mala Shetan. 12 Acemǝnana munǝo ma'sǝm ngga, pa arǝ ɓwapǝndǝa ɗang. Munǝo ma'sǝm ngga, nda arǝ amurǝma ɓá bangŋo mǝɓike andǝ amǝ'yálmúrû mǝɓike mala ɓanza mǝnana à sǝngiyi raka, andǝ arǝcandǝa mala abangŋo ɓá pǝndǝa mǝnana à gingginǝ ɓanza man, andǝ akukwar mǝɓike mǝnana nǝ bumkuli ka. 13 Ace mani ka, wu oasǝ koya girbura mala Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ wu cambi ɓi'sǝm mǝbura kàngkàng a pwari mǝɓike. Sǝ anzǝm mana wu pàngŋǝ̀nà koman kat ka, ɓǝ̀ wu tamsǝ kusǝ wun aban came kàngkàng. 14 Ace mani ka, wu cam kàngkàng, wu kpata mǝsǝcau kǝla kùr nggur-ɓunu a taɓunu wun, sǝ wu yál rǝ wun nǝ cauɓoarna kǝla daura-bolo mǝnana amǝ'lwa kǝ oasǝo a kikilia ace mgbàllì amǝsǝ-nta ka.‡ 15 Sǝ do gilǝrǝu ace hamnǝ Cau Mǝɓoarne mala dorǝpwala ka, ɓǝ̀ do kǝla ankura mǝnana wun nǝ̀ oasǝo a kusǝ wun ace túró ka.§ 16 Tsǝa amur amǝnia yì agir kat ka, wu twal paɓamuru aban Ɓakuli ɓǝ̀ do kǝla ntongŋo, mǝnana wun nǝ̀ tamsǝ amundi-bǝsa mala Shetan mǝnana kǝ tura wun ngga.* 17 Ɓǝ̀ amsǝban gir múr wun kǝla sukuru-bolo mǝnana wun nǝ̀ oasǝo ace yál ɓamúr wun ngga, sǝ wu pak túró nǝ cau mala Ɓakuli, kǝla nggeabyau mǝnana Bangŋo mala Ɓakuli kǝ pa wun, wun nǝ̀ twal a bu wun ace munǝo ka.† 18 Wu pak hiwi aɓa Bangŋo a koya pwari, nǝ koya ulang hiwi andǝ zǝmba amur koya gìr kat. Wu dum nǝ tsǝkiru, wu lidǝmba nǝ hiwi ace amǝ kpata Ɓakuli mǝnana a koya ban ngga.

19 Wu pak hiwi acem gbal. Wu zǝmbi Ɓakuli, ɓǝ̀ pam cau mǝnana mǝ nǝ na ka, ɓǝ̀ ǝn mǝn kunam mǝ nǝ bǝlki ɓá mǝsǝcau mǝnana Ɓakuli lǝmdǝa sǝmi aɓa Cau Amsǝban ngga. 20 Àkǝ̀ ce mǝnia yì cau ka sǝ mǝ nda a ndàkurban ado, sǝama ǝn lidǝmba nǝ hamnǝ cau, acemǝnana Ɓakuli nǝ́ túrǎm kǝla mǝ'pwantu male. Wu pak hiwi acem ama mǝ camarǝ nakuni nǝ mǝsǝkang-kangŋa, kǝla mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ ǝn ne ka.

Bulǝs masǝlǝta cau male
nǝ makkun

21 Gir mana mǝ nda ɓālǝi ado, túró mǝnana ǝn pakkiyi ka, andǝ rǝcandǝa mala nggūrǝam ngga, Tikikus nǝ yia bǝla wun ɓālǝi kat. Yì ka, mǝ'eamrǝarǝu na, mǝnana sǝm earkiyi ace raka, sǝ ɓwa na mǝnana dum nǝ mǝsǝcau aɓa túró aban Mǝtalabangŋo ka. 22 Ən tasǝi aban wun àkǝ̀ ce bangga wun cau mala pǎ ma'sǝm, sǝ ɓǝ̀ ɓak ɓabum wun.‡

23 Ɓǝ̀ rǝ wun pwalo, wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝ ɓǝ̀ Ɓakuli Tárrú andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, pà wun ɓabum earcearǝu andǝ domǝsǝcau. 24 Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Ɓakuli do atà aɓwana mǝnana kat à earce Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka nǝ earcearǝu mǝnana malkiyi raka.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:19-21; 19:1.

† 1:7 1:7 Ɓalli gbal aɓa: Kol 1:14.

‡ 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:28; 2Kor 1:22.

§ 1:14 1:14 Ko: &lt;&lt;Sǝ yì Bangŋo Mǝfele ka Ɓakuli pa sǝmi ɓǝ̀ lǝmdǝ ama mbak-kàngkàng liɓala male ka nda ace sǝm, ba pwari mǝnana sǝm nǝ̀ yia e dumǝna ma'sǝm, sǝ anggo ka ɓǝ̀ yinǝi wi ɓwangsǝban andǝ gulo.&gt;&gt;

* 1:20 1:20 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

† 1:22 1:22 Ɓalli gbal aɓa: Ang 8:6.

‡ 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: Kol 1:18.

* 2:1 2:1 Ɓalli gbal aɓa: Kol 2:13.

† 2:5 2:5 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 1:3; 2Tim 1:9.

‡ 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Tit 3:5.

§ 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: Kol 2:14.

* 2:16 2:16 Ɓalli gbal aɓa: Kol 1:20.

† 2:17 2:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 57:19.

* 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Kol 1:26,27.

† 3:15 3:15 mǝnana nǝ baní sǝ amǝɓala male kat, amǝnana a kùli andǝa mǝnana a nzali ka à kum lullǝia ka. Ko &lt;&lt;mǝnana pè koya tàu mala aɓwana mana a kùli andǝ mala aɓwapǝndǝa a ɓanza kat, nggūrǝia mǝnana à súrǝ̀ia nǝi ka,&gt;&gt; Ko &lt;&lt;amur ɓala nggea mǝgule, mala aɓwana mana a kùli andǝa mana a ɓanza ka.&gt;&gt;

* 4:2 4:2 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:12,13.

† 4:8 4:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 68:18.

‡ 4:16 4:16 Ɓalli gbal aɓa: Kol 2:19.

§ 4:24 4:24 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:10; Tite 1:26.

* 4:25 4:25 Ɓalli gbal aɓa: Zak 8:16.

† 4:26 4:26 Ɓalli gbal aɓa: Ang 4:4.

‡ 4:32 4:32 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:13.

* 5:2 5:2 Ɓalli gbal aɓa: Pur 29:18; Ang 40:6.

† 5:16 5:16 Ɓalli gbal aɓa: Kol 4:5.

‡ 5:20 5:20 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:16,17.

§ 5:22 5:22 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:18; 1Bit 3:1.

* 5:25 5:25 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:19; 1Bit 3:7.

† 5:31 5:31 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:24.

* 6:1 6:1 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:20.

† 6:3 6:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:12; Nggur 5:16.

‡ 6:4 6:4 Wun atárrú Ko &lt;&lt;Wun atárrú andǝ anggeau&gt;&gt;

§ 6:4 6:4 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:21.

* 6:8 6:8 Ɓalli gbal aɓa: Kol 3:22-25.

† 6:9 6:9 Ɓalli gbal aɓa: Kol 4:1; 3:25; Nggur 10:17.

‡ 6:14 6:14 Ɓalli gbal aɓa: Isha 11:5; 59:17.

§ 6:15 6:15 Ɓalli gbal aɓa: Isha 52:7.

* 6:16 6:16 tamsǝna amundi-bǝsa mala Shetan: Ko &lt;&lt;limnggi amundi-bǝsa mala Shetan&gt;&gt;

† 6:17 6:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 59:17.

‡ 6:22 6:22 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:4; 2Tim 4:12; Kol 4:7,8.

Amǝ Filipi

1

2

3

4

Cautera mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ FILIPI

Mǝncau

Cautera mala Bulǝs aban ká a ban Amǝ Filipi ka, Bulǝs nǝ̀ gilǝì ace ikǝlisiya mana a Filipi, a bàkú mana yì ka, nda aɓa kùrban ngga. A bàkú mǝno ka aɓea amǝtúró kwaɗi mǝnana à earnǝ kanigir male raka à nda aban soaki ɓabumi, sǝ yì ka, nda aɓa bumkiɗikea ace kanigir nyir mǝnana ndakam aɓa ikǝlisiya a nggea-là Filipi ka. Kat andǝ amǝno ka cau ɓá cauterǝa man ngga, lùmsǝ nǝ bumpwasǝa andǝ ɓabum candǝa mǝnana kǝ̀ paɓamuru mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì mala Bulǝs a ban Yesu Kǝrǝsti nda ɓǝ̀rɓǝ̀r nǝ̀ gandǝ mǝngge ka.

Bulǝs tite nǝ pak yàwá a ban amǝkwaɗi mala amǝ Filipi ace ɓoro mǝnana à túrì wi ban nǝi ɓǝ̀ pakki wi gbasha aɓa tǝle male ka. Kat andǝ atanni male ka, ɓak ɓabumia ɓǝà kum mǝsǝkang-kangŋa aɓalǝ atanni malea. Ɓuakia rǝia ɓǝà kum ulang ɓealu mala nongsǝmúrû mala Yesu, ɓǝà kǝa earî ɓabum mala earce ɓamur rǝu andǝ twàlɓamúrû ɓǝ̀ gingnǝia ɗàng. Kasǝ ɓalǝia ama do malea aɓa kpapi andǝa Kǝrǝsti Yesu ka, ɓoro mala ɓwamuru mala Ɓakuli na abania ace paɓamuru malea; pa ace kpata Nggurcau mala amǝ Yahudi ɗàng. Gilǝ cau amur banɓoarnado andǝ dorǝpwala mǝnana Ɓakuli kǝ pe aɓwana mǝnana à kpapi múrià andǝa Kǝrǝsti ka.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Makkun1:1-11

Aɓealu mǝnana Bulǝs kum ɓamúrì aɓalǝia ka1:12-26

Do aɓa Kǝrǝsti1:27--2:18

Atúró mǝnana à ndakam ace Timoti andǝ Apafuroditus ka2:19-30

Nunkiru arǝ aɓibura andǝ agir mur'mwana3:1--4:9

Bulǝs andǝ agyajam male amǝ Filipi4:10-20

Masǝlǝata cau4:21-23

1

Makkun mala Bulǝs andǝ Timoti

1 Cauterǝa mǝnia ka, pur nǝban Bulǝs andǝ Timoti, aguro mala Kǝrǝsti Yesu.

Aban ká a ban aɓwana amǝ fele mala Ɓakuli a Filipi, yia mǝnana à nda aɓa dotarǝu andǝa Kǝrǝsti Yesu ka, kat andǝ aɓwana-mǝgule andǝ amǝ'bwalturo ɓá ndahiwi.*

2 Ɓǝ̀ Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, pa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Yàwá andǝ hiwi mala Bulǝs

3 Ɓǝ̀ aya pwari sǝ ǝn ɗenyinǝ wun ngga, ǝn nggǝ pakki Ɓakuli mem yàwá. 4 Hiwi mem ace wun kat ko aya pwari ka, ǝn nggǝ pê nǝ bumpwasǝa, 5 acemǝnana wu pam gbasha aɓa hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti, twalo a bu-pwari mǝnana wu tita oe ka, yi puro adyan. 6 Mim ngga, mǝ ndanǝ makɓalǝu ama Ɓakuli mǝnana tita mǝnia yì túró mǝɓoarne aɓalǝ wun ngga, nǝ̀ lidǝmba nǝi aban ká masǝlǝe a Pwari mǝnana Kǝrǝsti Yesu nǝ̀ nyar nǝi ka.†

7 Ɓǝ̀ ǝn twal wun kat anggo ka, ǝn ɓwarki ɗang, acemǝnana ɓabumam nda arǝ wun. Wun kat ka wu nda atàm, wu nda arǝ bwalàm arǝ mǝnia yì túró Ɓakuli pam aɓa ɓwamuru male ka, kat aɓa kùrban mem, andǝ bǝl ɓá Cau Amsǝban, andǝ lǝmdǝì aɓwana mǝsǝcau mǝnana aɓalǝi ka. 8 Ɓakuli súrǝ́nà rǝ lime mala earcearǝu mǝnana mǝ ndanǝi ace wun, andǝ nzal wun mǝnana kat ǝn nggǝ oe, nǝ ulang earceban mǝnana Kǝrǝsti Yesu ndanǝi ace wun ngga.

9 Sǝ hiwi mem ngga, nda mǝnana ama earcearǝu ma'wun ɓǝ̀ lidǝmba nǝ gulo, sǝ ɓǝ̀ wu lùmsǝ nǝ súrǝè andǝ bwaltagir mǝlime. 10 Acemǝnana ǝn nggǝ earce ama, ɓǝ̀ wu bwalta gìr mǝnana ɓoaro kutibanì wun nǝ̀ twal ka, sǝ anggo ka wun nǝ̀ dukdo ɓoarnsari andǝ ɗwanyicau-arǝǔ, ace Pwari nyare mala Kǝrǝsti. 11 Wu lùmsǝ nǝ aɓealu mala docauɓoarna, mǝnana Yesu Kǝrǝsti pea aɓalǝ wun ngga. Mǝnia ka, nǝ̀ pè Ɓakuli gulo andǝ ɓwangsǝban.

Banɓoari Bulǝs ama à hamǝna
nǝ cau mala Yesu

12 Ado ka ǝn nggǝ earce ɓǝ̀ wu sǝlǝa, wun amǝ'eamrǝarǝu, ama agir mǝnana à kumam kani ka, à nda à tsǝk Cau Amsǝban akiban ngga. 13 Àkǝ̀ cè sǝ aɓwana mǝnana akani, andǝ amǝ'yál palta kat ka, à sǝlǝ ama mǝ nda aɓa nsolo ace Kǝrǝsti.‡ 14 Sǝ ace kùro mǝnana à kùram a ndàkurban ngga, bangula amǝ'eamrǝarǝu mǝnana akani ka, à kum ɓabumcandǝa sǝ à bang cau mala Ɓakuli nǝ rǝcandǝa, ɓangciu pà kàm ɗàng.

15 Mǝsǝcau na ama aɓea ɓwana kǝ̀ hamnǝ cau mala Kǝrǝsti ace mwararǝu andǝ mɓali, sǝ aɓea ka, à kǝ hamnǝi nǝ ɓabum mǝɓoarne. 16 Amǝnia yia ɓwana nǝnzǝ́mò ka, à kǝ hama ace earcearǝu mǝnana à ndanǝi arǝàm ngga. Acemǝnana à sǝlǝna ama Mǝtalabangŋo twalam ace bǝl ɓá Cau Amsǝban. 17 Aɓea mǝno ka, à kǝ hamnǝ cau mala Kǝrǝsti nǝ mǝsǝcau ɗàng, à kǝ hamnǝi nǝ mwararǝu, à kǝ sǝni kǝla à nǝ̀ tsǝa ɓǝ̀ rǝam kwanam aɓa kùrban mǝnana mǝ ndakam ngga. 18 Sǝ mǝno ka kiɗiki kǝgìr ɗàng! Ko ɓǝ̀ nda aɓa mǝsǝcau ko aɓa nyir ka, à hamǝna nǝ Kǝrǝsti, sǝ aɓa mǝno ka ǝn nggǝ pak banɓoarnado.

E, sǝ mǝ nǝ lidǝmba nǝ pak banɓoarnado, 19 acemǝnana ǝn sǝlǝna ama nǝ ahiwi ma'wun, andǝ gbasha mǝnana Bangŋo mala Yesu Kǝrǝsti pam ngga, agir mǝnana à kumam ngga, à nǝ̀ nggá duk panzǝban mem. 20 Ən nggǝ sǝn dǝmba nǝ tsǝkɓalǝu ama pà mǝ nǝ nu kǝsǝkya ɗang ko bǝti. A kúnì ka mǝ nǝ kum mǝsǝkang-kangŋa pepè, acemǝnana ado, kǝla mǝnana a koya pwari ka, Kǝrǝsti nǝ̀ kum gulo a ɓalǝam, ko nǝ yilǝmu ko aɓa lú. 21 A banam ngga, do nǝ yilǝmu ka nda ace Kǝrǝsti, sǝ ɓǝ̀ ǝn wu ka, ɓoaro kutibanì.§ 22 Sǝama ɓǝ̀ ǝn dum nǝyilǝmu a nggūrǝu ka, mǝ nǝ pak atúró mǝɓoarne kpǝm ace Kǝrǝsti. Mim ado ka, mǝsǝcau, ǝn súrǝ̀ ko mǝ ye nda ɓoaro kútì ɓì ka ɗàng. 23 Ɓabumam gau ɓari: Eare mem ngga, mǝ nǝ o mǝ nǝ nggá do sǝnǝa Kǝrǝsti, acemǝnana mǝnia ka nda nǝ̀ ɓoaram nǝ̀ kutibanì ka. 24 Sǝ ace wun ngga, ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ ǝn lidǝmba nǝ yilǝmu a nggūrǝu. 25 Sǝ acemǝnana ǝn earǝna nǝ mǝno ka, ǝn sǝlǝna ama mǝ nǝ lidǝmba nǝ do nǝ yilǝmu ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn duk gbasha ma'wun kat, ɓǝ̀ wu gulo, sǝ wu kum banɓoarnado mala paɓamuru. 26 Sǝ ɓǝ̀ ǝn yina a ban wun ɗǝm ngga, wun nǝ̀ nggori nǝ Kǝrǝsti Yesu kǝ̀rkǝ́r ace gir mǝnana kǝ pè a ɓalǝam ngga.

27 Ado ka, gir mǝnana ɓoaribanì ka, nda mǝnana ama wu do kǝla aɓwana mala Kǝrǝsti, nǝ bwal ɓamur rǝ wun aɓa njar mala Cau Amsǝban. Sǝ ko ɓǝ̀ ǝn yiu ɗǝm a sǝn wun, ko ǝn yiu raka, mǝ nǝ ok ce came ma'wun kàngkàng aɓa Bangŋo andǝ ɓabum mǝ'mwashati andǝ ɓariki a tarǝ wun ace paɓamuru ma'wun arǝ Cau Amsǝban. 28 Wu kǝa dum nǝ ɓangciu a ɓadǝm aɓi wun amǝbura ɗang. Mǝno ka, nda nǝ̀ lǝmdǝia wia ama à nǝ̀ nggá kiɗiki, sǝ wun ngga wu nǝ̀ àwá. Mǝnia ka nda pe mala Ɓakuli. 29 Acemǝnana dǝmbu mana wu kùmô arǝ pakki Kǝrǝsti túró ka, pà ace paɓamuru nǝmurǝì a baní ɗàng, nda gbal acemǝnana ama wu nǝ̀ nu tanni ace ka. 30 Mǝnia yì wara ka sǝm nda atè sǝnǝa wun. Wu sǝnǝna ɓariki mem, sǝ wu ongŋǝna ce mǝno ado mǝ nda aɓalǝi ka.*

2

Nyesǝ ɓamuru kǝla mala Kǝrǝsti

1 Ado ka, ɓakɓabum nda kam aɓa Kǝrǝsti, sǝ girikiban nda kam aɓa earcearǝu male, sǝ Bangŋo mala Ɓakuli ka, kǝ yinǝ dotarǝu mwashat a rǝarǝu. Ɓakuli pana wun sǝn mǝsǝswatǝr mala rǝarǝu andǝ lǝmdǝ pe mǝɓoarne. 2 Ace mani ka, wu ciem ɓǝ̀ banɓoarnado mem lùmsǝo! Wu earnǝ rǝarǝ wun. Wu lǝmdǝià rǝ wun earcearǝu. Wu do aɓa kpapi ɓamuru aɓa ɗenyicau ma'wun, kǝla wu nda mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r. 3 Gìr mǝnana kat wun nǝ̀ pè ka, wu kǝa pe nǝ earce-ɓamuru, ko twàlɓamúrû ɗang; wu nongsǝ ɓamur rǝ wun, wu twal aɓi wun kǝla à kútì wun. 4 Wu tsǝkir aɓwana kǝla mǝnana wun nǝ̀ tsǝkir ɓamur rǝ wun ngga.*

5 Ɓǝ̀ ɓabum wun pa kǝla mala Kǝrǝsti Yesu:

6 Kat andǝ mani ama nda

mwashat andǝ Ɓakuli ka,

twali púp ama nǝ̀ karǝ rǝì

arǝ Ɓakuli ɗang.†

7 Yàle yì ka, sukki agir kat,

nyesǝ ɓamúrì kǝla

kǝgìr ɗàng,

sǝ pa ɓamúrì kǝla guro,

yi pa kǝla ɓwapǝndǝa

aɓa nggūrǝu.‡

8 Sǝ lang pusǝna rǝì kǝla

ɓwapǝndǝa aɓa nggūrǝu ka,

yi nongsǝ muri

kǝ oki Ɓakuli kiru

bà lú, nggearǝ lú mana

amur nggun-gangndǝi§ ka!*

9 Ace mani ka,

Ɓakuli gusǝlǝi,

tsǝì a bancame mǝnana kútì

aban kat ka.

Sǝ pe wi lullǝu mana

kàrmúr alullǝu kat,†

10 ace mǝnana nǝ lullǝ

Yesu ka, koya nkūnu,

mala agir mana a kùli,

andǝa mana a nzali,

andǝa mana a tà-nzali ka,

à nǝ̀ kūndǝǒ.‡

11 Sǝ koya lasǝu ka,

nǝ̀ bang bwāng ama,

&lt;&lt;Yesu Kǝrǝsti ka

Mǝtalabangŋo na,&gt;&gt;

ace gusǝlǝ Ɓakuli Tárrú.

Lǝmdǝ tǎlaban ace Kǝrǝsti

12 Wun agyajam mem mǝnana ǝn earkiyi acea raka, mǝnana mǝ ndá aban wun ngga, wu kǝ ok kiru pwari-pwari. Sǝ ado mǝnana ǝn pâ aban wun raka, ɓoaro ɓǝ̀ okiru ma'wun ɓǝ̀ kútì mǝno. Wu pak túró mala amsǝban ma'wun nǝ ɓangciu andǝ rǝɓǝla. 13 Ɓakuli ka, nda rǝ pak túró aɓalǝ wun, ɓǝ̀ pà wun rǝcandǝa andǝ ɓabum mala pak gìr mǝnana nǝ̀ pwasǝbumi ka.§

14 Wu pusǝ nggwani andǝ makgìr aɓalǝ agir mǝnana kat wu pakkiyi ka. 15 Anggo ka, wun nǝ̀ duk amuna mala Ɓakuli, amǝ ɗwanyicau-arǝǔ, amǝ ɓabum ɓoarnsari, andǝa mǝnana à pà nǝ̀ kum kǝ mǝɓane a rǝia raka. Wun nǝ̀ dukdo anggo aɓalǝ aɓwana mala nza mǝ ɗwanyi mǝsǝcau andǝ mǝ kpata njar kiɗiki, mǝnana wun nǝ̀ nggǝ tǎ aɓalǝi kǝla anlero aɓa ɓanza ka.* 16 Sǝ aɓa doe anggo ɓǝ̀ wu kǝ bwal kàngkàng arǝ cau mǝnana pākiyi yilǝmu ka. Ɓǝ̀ wu kǝ pa anggo ka, a pwari mǝnana Kǝrǝsti nǝ̀ nyar nǝi ka, mǝ nǝ nggori nǝ wun, sǝ mǝ nǝ sǝlǝ gbal ama túró mem andǝ ɓariki mem ngga, à pà ɓà ɗang. 17 Paɓamuru andǝ atúró ma'wun aɓa kpata Mǝtalabangŋo ka, à ndà kǝla pa ɓoro a baní. Sǝ ko ɓǝ̀ yi do ama à nda rǝ ɗārǝ́ yilǝmem kǝla gìr-ɗārǝa amur mǝnia yì ɓoro mala paɓamuru ma'wun ngga, bumam nǝ̀ pwasǝo, sǝm nǝ̀ pak banɓoarnado a tarǝ sǝm kat. 18 Wun gbal ka, ban nǝ̀ ɓoara wun, wun nǝ̀ pakkiɗire atàm.

Bulǝs ɓwangsǝ Timoti
andǝ Apafuroditus

19 Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo Yesu ear ka, mǝ ndanǝ tsǝkɓalǝu ama mǝ nǝ tasǝta Timoti aban wun, adyan tù, ace mǝnana ɓǝn yi kum ɓakɓabum arǝ cau mǝnana mǝ nǝ yia oè amur wun ngga. 20 Ən panǝ kǝɓwa kǝla yì, Timoti, mǝnana kǝ tsǝkir wun pepe aɓa mǝsǝcau ka ɗàng. 21 Koyan ngga, gìr mǝnana ɓabumi earkiyi ce ka nda pakkiyi ka, à tsǝkir túró mala Yesu Kǝrǝsti ɗàng. 22 Sǝ Timoti ka, wu sǝlǝna ama lǝmdǝna ɓamúrì ama kārǝ́na ɓwa. Pàngŋǝ̀nà túró atàm kǝla muna andǝ tárrí. Yì ka, bwalàm nggàm aɓa túró hamnǝ Cau Amsǝban. 23 Ace mani ka, mǝ nda rǝ tsǝkɓalǝam ama ɓǝ̀n súrǝ́nà rǝgir mǝnana mǝ nda aɓalǝi ka, mǝ nǝ túrí a ban wun. 24 Mǝ ndanǝ tsǝkɓalǝu arǝ Mǝtalabangŋo ama mim nǝ nggearǝam ngga mǝ nǝ ká a ban wun, banì pà nǝ̀ sau ɗang.

25 Ən sǝni, ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀n nyesǝa wun Apafuroditus, mǝ'eambam, ɓiam mǝtúró andǝ ɓiam soje. Yì ɗǝm ngga nda ɓwa mǝnana wu túrí ɓǝ̀ tsǝkiram aɓa dotǝle mem ngga. 26 Ado ka, rǝì kǝ ɓǝla ace sǝn wun. Banɓoari wi ɗàng, mǝnana sǝlǝ ama wu ongŋǝna ce rǝkwana male ka. 27 Aɓa mǝsǝcau ka, rǝì kwani kǝ̀rkǝ́r, yàle ue bǝti ɓǝ́ wuna. Sǝ Ɓakuli ka, sǝn mǝsǝswatǝr male andǝ mem gbal, sǝ amsǝi, ace mǝnana bumkiɗikea mem ɓǝ̀ kǝa gul kǝ̀rkǝ́r ɗàng. 28 Bumam kǝ pi ɓǝ̀n tasǝa wun tè ɗǝm, acemǝnana ǝn sǝlǝna ama ɓǝ̀ wun sǝni ɗǝm ngga, ɓabum wun nǝ̀ pakkiɗire, sǝ mim gbal ka ɓabumam nǝ̀ nongŋo. 29 Wu gingsǝi nǝ earcearǝu mala amǝkwaɗi, nǝ banɓoarnado pepè, andǝ pagulo, kǝla mǝnana ɓoaro ɓǝà pea amǝ pakki Mǝtalabangŋo túró ka. 30 Acemǝnana apî lú bǝti aban pakki Kǝrǝsti túró. Twal yilǝmi a kun kǝgìr ɗàng aɓa pakkam túró mǝnana ɓǝ́ wun nda wun nǝ̀ pakkam ngga.

3

Kǝa gūlì arǝ nggūrǝu ɗang

1 A masǝlǝate ka, wun amǝ'eambǝam, ɓǝ̀ ban ɓoara wun ama, wu nda ka mala Mǝtalabangŋo. Ɓǝsǝlǝ gilǝ agir mǝnana ǝn gilǝa wunia a dǝmba ka, kwan rǝam ɗang. Nda ace yál paɓamuru ma'wun.

2 Wu tsǝkir wun arǝ anvwa mǝno, amǝ'ɓealɓikea, mǝnana à cam kingging nǝ cau mala kasǝ-ɓatau ace kum amsǝban ngga. 3 Sǝm mǝnana sǝm nggǝ peri aban Ɓakuli aɓa Bangŋo ka, sǝm nda ka aɓwana mǝnana à kasǝa sǝm ɓatau aɓa mǝsǝcau ka. Sǝm ngga, sǝm nggǝ nggori nǝ Kǝrǝsti Yesu, sǝm gūlì arǝ agir mǝnana à pè aɓa nggūrǝu ka ɗang,* 4 kat andǝ amani ama mǝ nǝ gandǝ jali nǝ amǝno yì agir ka.

Ɓǝ̀ aɓwana nakam mǝnana à kǝ sǝni kǝla à ndanǝ agir mǝnana à nǝ̀ jali nǝia ka, mǝ ndanǝia pas mǝnana à kútì malea ka. 5 Acemǝnana à kasǝam ɓatam a tongno-nong-tàruià nongŋo anzǝm ɓǝlám,† mǝ nda ɓwa Isǝrayila, a tau mala Benjami, ɓwa Yahudi mǝɓafoe. Sǝ ɓǝ̀ nda ace kpata Nggurcau mala Musa ka, mǝ nda ɓwa Farisi, mǝnana à ndanǝ bumpina arǝ kpata Nggurcau ka.‡ 6 Ɓǝ̀ nda a cau mala pakki Ɓakuli túró nǝ bumpina ka, ɓafo ǝn pe ikǝlisiya tanni kǝ̀rkǝ́r. Sǝ ɓǝ̀ kàr a buì mala docauɓoarna aɓa kpata Nggurcau ka, ko ǝn yallì kǝ ɓè ɗang.§

7 Agir mǝnana ɗiɗyal ǝn nggǝ twalia kǝla agirkuma ka, adyan ngga, ǝn nyesǝia ɓà, ace cau mala Kǝrǝsti. 8 Sǝ kǝgìr pà kàm à nǝ̀ kànì arǝ súrǝ̀ Kǝrǝsti Yesu Mǝtalem ɗàng. Ən nying girbunda kat ace cau male. Ən sukkinia, ǝn twalia à pà a kun kǝgìr ɗàng, ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn kum Kǝrǝsti, 9 sǝ ɓǝ̀ sǝm duk mwashat sǝni. Ən nggǝ twal cauɓoarna mala ɓamúràm mǝnana à kumgiyi ace kpata Nggurcau ka kǝgìr na ɗǝm ɗàng; she kǝ mǝnana à kumnggiki nǝ paɓamuru aban Kǝrǝsti ka. Acemǝnana njar mana Ɓakuli nǝ tsǝk sǝm, sǝm nǝ̀ duk aɓwana mǝɓoarne a kàne male ka, ndǎ ɓǝ̀ sǝm pa ɓamur sǝm aban Kǝrǝsti ka. 10 Ən nggǝ earce súrǝ̀ Kǝrǝsti andǝ rǝcandǝa mǝnana loasǝi a ɓembe ka. Ən earǝna mǝ kum kāmbe mem aɓa nu tanni atè, mǝ nǝ wú a cau male, 11 nǝ́ tsǝkɓalǝu ama, ko lang ngga mǝ nǝ kum lo a ɓembe.

Ɓariki aban ká lùmsǝ túró

12 Mim ngga ǝn twali ama ǝn bwalǝna ban came ɗang, sǝ ǝn malaká lùmsǝ gbal ɗang. Mǝ nda aban ɓariki mǝ nǝ kum gìr mǝnana Kǝrǝsti Yesu ciem, ǝn duk male ace ka. 13 Wun amǝ'eambǝam, ǝn twali kǝla ǝn kumǝni ɗang. Gìr mǝnana mwashat ǝn nggǝ pak ka, nda mǝ lórǝ́ gìr mǝnana kutina ka, sǝ mǝ soa mǝsǝu atà gìr mǝnana nda a dǝmbam ngga. 14 Ən pa rǝcandǝa arǝ ɓangmire aban ká masǝlǝate, ace mǝnana mǝ kum tangnakusǝu a kùli, mǝnana Ɓakuli tunǝam ace nǝ̀ pam aɓa Kǝrǝsti Yesu ka.

15 Sǝm mǝnana kat sǝm gulna aɓa Kǝrǝsti ka, ɓǝ̀ sǝm sǝni anggo. Sǝ ɓǝ̀ aɓea ɓwana atà wun, à ndanǝ ɓekǝ ɗenyicau ɗàng ngga, Ɓakuli nǝ̀ mǝngia wun ɓālǝi. 16 Sǝm ngga, ɓǝ̀ sǝm bwal kàngkàng arǝ bancame mǝnana sǝm bingŋǝna kam ngga.

17 Wun amǝ'eambǝam, wu twal kusǝam, sǝ wu kànì arǝ aɓwana mǝnana à kǝ twal kusǝu mǝnana sǝm lǝmdǝa wun ngga.* 18 Kǝla mǝnana ǝn nunkir wun tùtù ɗiɗyal ka, sǝ adyan ngga, mǝ nda ban ɓǝsǝlǝa wunì ɗǝm nǝ mǝrǝm a mǝsǝam, ama aɓwana pas ka, aɓia amǝbura mala nggun-gangndǝi mala Kǝrǝsti† na. 19 Masǝlǝatea ka, kìɗìkì na. Ɓakuli malea nda bumia, agir kǝsǝkya à nda ka agir jali malea, sǝ ɓabumia ka nda amur agir ɓanza. 20 Sǝ ma'sǝm ngga, sǝm nda ka aɓwana mala kùli. Sǝm nda ban kundǝ nyare yiu mala Mǝ'amsǝ sǝm nǝ kuli, yì Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti. 21 Nǝ́ rǝcandǝa male mala gandǝ nyesǝ agir kat aɓata yálban male ka, nǝ̀ yia nggaɗi nggūrǝ sǝm mǝ ká lui ɓǝ̀ pâ kǝla nggūrǝì mǝɓoarɓwe.‡

4

1 Ace mani ka, wun amǝ'eambǝam, wu cam kàngkàng aɓa kpata Mǝtalabangŋo. Wun mǝnana ǝn earkiyi earce wun raka, sǝ ɓabumam kǝ pi ace sǝn wun ngga, wu nda ka banɓoarnado mem andǝ mbulan-gulo mem.

Bulǝs ɓakɓabum amǝ kpata
Mǝtalabangŋo

2 Ən nggǝ ɓuaki arǝ Yudiya sǝ ǝn nggǝ ɓuaki arǝ Sǝntǝki, wu earnǝ rǝarǝ wun, acemǝnana wun ngga, wu nda ka mala Mǝtalabangŋo. 3 E, ǝn nggǝ zǝmbo gbal, we ɓiam mǝtúró mǝɓafoe. Bwalì amamǝna mǝnia ka. Yia ka à pak túró kǝ̀rkǝ́r atàm aban hamnǝ Cau Amsǝban, atarǝ sǝm sǝnǝa Kǝlemen andǝ acili aɓiam amǝtúró, mǝnana alullǝia ka, à nda aɓa Malǝmce mala Yilǝmu ka.

4 Wu dum nǝ banɓoarnado aɓa dotarǝu ma'wun wunǝa Mǝtalabangŋo, a koya pwari ka. Nyare mǝ nǝ na wun ɗǝm: Wu pak banɓoarnado! 5 Ɓǝ̀ ɓwapǝndǝa sǝn domunyi ma'wun aɓa girbunda kat. Pà nǝ̀ sau ɗang, Mǝtalabangŋo nǝ̀ yiu. 6 Kǝgìr ɓǝ̀ kǝa tsǝk wun a do-tiki nǝ múrú ɗang. Aɓa koya gìr ka, wu pakhiwi nǝ zǝmba, wu lǝmdǝì Ɓakuli agir mǝnana wu earkiyicea ka, sǝ wu kǝ pak yàwá.* 7 Sǝ dorǝpwala mala Ɓakuli, mǝnana kǝɓwa pà nǝ̀ bwalte raka, nǝ̀ bwal ɓabum wun andǝ ɗenyicau ma'wun aɓa Kǝrǝsti Yesu.

8 A masǝlǝate ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓǝ̀ ɗenyicau ma'wun ɓǝ̀ do amur gìr mǝnana kat mǝsǝcau na, nǝ̀ yinǝ gulo, à nǝ̀ pè aɓa kpate a njarì, mǝɓoarnsari na, mǝɓoarne na, andǝ mǝnana à nǝ̀ earce ka. Gìr mǝnana kat karban nǝ̀ ɓoaro, sǝ gìr mǝnana kat kàrmúr ɓoaro ko nǝ̀ yinǝ ɓwangsǝban ngga, wu tsǝk ɗenyicau ma'wun amúrià. 9 Agir mǝnana kat wu kanì, wu oè, wu é, sǝ wu sǝn arǝàm ngga, wu cia aɓa túró. Sǝ Ɓakuli mǝnana kǝ pa dorǝpwala ka, nǝ̀ do atà wun.†

Bulǝs lǝmdǝ yàwá ace
aɓoro mana à pe wi ka

10 Ban kǝ ɓoaram kǝ̀rkǝ́r nǝ Mǝtalabangŋo, ama wu lǝmdǝna ɗenyinǝban ma'wun acem ɗǝm. Ən sǝlǝna ama wu kǝ ɗenyinǝ mim koya pwari, sǝ banì sauwuna bǝti mǝnana wu kum dǝmbu mala bwalàm nggàm raka. 11 Ən pa aban bang mǝnia yì cau ka, acemǝnana mǝ nda aɓa tǝle ka ɗàng. Mim ngga ǝn kánìna do ɗǝmba nǝ gir mǝnana kat mǝ ndanǝi ka, 12 Ən súrǝ́nà rǝ do aɓa tǝle andǝ kume. Ən kánìna do aɓa koya gir; ko aɓa ɗǝmbǝo, ko aɓa nzala, ko aɓa kume kpǝm, ko aɓa ɗwanye. 13 Mǝ nǝ gandǝ pak koya gìr ka, nǝ rǝcandǝa mǝnana Kǝrǝsti kǝ pam ngga.

14 Kat andǝ amǝno ka, gbasha mǝnana wu pakkam aɓalǝ atanni mem ngga, ndanǝ ɓoaro. 15 Wun amǝ Filipi ka, wu sǝlǝna ama aɓalǝ anonggio mala tita túró hamnǝ Cau Amsǝban mem, lang ǝn nying Masǝdoniya ka, kǝ wun nda kǝ ikǝlisiya mǝnana bwalàm nggàm, aɓa paɓoro ka. Kǝ ɓè ikǝlisiya pa kàm anggo ɗàng.‡ 16 Ko mǝnana mǝ nda a Tasalonika ka, wu túràmban nǝ aɓoro, ace pàkkam gbasha, pà kusǝ mwashat ɗang.§ 17 Ən pa aban bang mǝnia yì cau ka acemǝnana mǝ nda rǝ alta ɓoro aban wun ngga ɗàng. Nda ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum tangnakusǝu mala pěmǝɓoarne ma'wun ngga. 18 Ado ka, ǝn kumǝna agir mǝnana kat ɓǝ̀n pangnǝia ka, yàle nǝ mur amurí. Ən lumsǝna nǝ agirbunda kǝ̀rkǝ́r nǝ aɓoro mǝnana wu tasǝamban nǝia nǝ bu Apafuroditus ka. À nda kǝla aɓoro mǝɓoarne mǝnana agir'a na a ban Ɓakuli sǝ à kǝ pwasǝbumi ka.* 19 Ɓakuli mem nǝ̀ pà wun koya gìr mǝnana wu kǝ paktǝle ka, aɓa kume male nggea mǝ'nyangsangnì† nǝ bu Kǝrǝsti Yesu.

20 Adyan ngga, ɓǝ̀ gulo o a ban Ɓakuli, yì Tár sǝm, málá male pà kàm ɗàng. Ɓǝ̀ do anggo.

Masǝlǝata makkun

21 Wu pà makkun mem a ban amǝkpata Kǝrǝsti Yesu. Amǝ'eamrǝarǝu mǝnana sǝm nda atarǝ sǝm ngga, à kǝ makka wun kún. 22 Aɓwana mala Ɓakuli kat kǝ makka wun kún, nggeamurǝmi ka amǝnana aɓa ɓala mala Kaisar‡ ka.

23 Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti do atà wun kat.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:12.

† 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 1:8.

‡ 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 28:30.

§ 1:21 1:21 Ɓalli gbal aɓa: Gal 2:20.

* 1:30 1:30 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:19-40.

* 2:4 2:4 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:10; 15:1-2.

† 2:6 2:6 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 1:1.

‡ 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: Mat 11:29; 20:28.

§ 2:8 2:8 lú mana amur nggun-gangndǝi: ko &lt;&lt;ulang lú mǝnana lú súban na ka.&gt;&gt;

* 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 8:9; Ib 5:8.

† 2:9 2:9 Ɓalli gbal aɓa: Rom 10:9; 14:9; Afi 1:20-21.

‡ 2:10 2:10 Ɓalli gbal aɓa: Isha 45:23; 49:18.

§ 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:10.

* 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:5; Mat 5:45,48.

* 3:3 3:3 Ɓalli gbal aɓa: Rom 2:28-29; Gal 6:14-15.

† 3:5 3:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 17:12; Pǝris 12:3.

‡ 3:5 3:5 Ɓalli gbal aɓa: Rom 11:1; Atúró 23:6; 26:4,5.

§ 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:3; 22:4; 26:9-11.

* 3:17 3:17 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 4:16; 11:1.

† 3:18 3:18 aɓia amǝbura mala nggun-gangndǝi mala Kǝrǝsti: Ko &lt;&lt;Aɓwana mǝnana à ɓinǝce kanigir amur lú mala Yesu amur nggun-gangndǝi ka.&gt;&gt;

‡ 3:21 3:21 Ɓalli gbal aɓa: 1Kor 15:35-58; Kol 3:4.

* 4:6 4:6 Ɓalli gbal aɓa: Mat 6:25-34.

† 4:9 4:9 Ɓalli gbal aɓa: Rom 15:33.

‡ 4:15 4:15 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 11:9.

§ 4:16 4:16 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:1; 1Tas 2:9.

* 4:18 4:18 Ɓalli gbal aɓa: Pur 29:18.

† 4:19 4:19 mǝ'nyangsangnì: ko &lt;&lt;mǝɓoarne,&gt;&gt; ko &lt;&lt;mǝgule.&gt;&gt;

‡ 4:22 4:22 Kaisar: Mǝnia ka nda murǝm mǝgule mala amǝ Roma.

Amǝ Kolosi

1

2

3

4

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ KOLOSI

Mǝncau

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban Amǝ Kolosi ka, à gilǝì aban ká aban ikǝlisiya mǝnana a Kolosi, ɓe nggea-là a nzali Asiya Mǝkyauwe, mǝnana dǝurǝo mala nzali yi kiɗikì a pǝlǝa 60 AD ka. Ikǝlisiya mǝnia a la man ngga Bulǝs nǝ̀ mǝnni ɗang, Abafǝras na, sǝ acemǝnana nda aɓa nzong-nzali ban mǝnana Bulǝs twalî ɓamúrì nǝ̀ ɗenyi nǝi ka, kǝ tasǝ amǝtúró à kǝ pur Afisu ɓǝà kyan nggam. Yì Abafǝras ka ɓe ɓwamǝgule na amur amǝkwaɗi; à bang cau male kusǝ pas aɓa mǝnia yì cauterǝa ka, sǝ yì ka, à nda atārǝia andǝ Bulǝs a kùrban a bàkú mǝnana à gilǝ mǝnia yì cauterǝa ka.

Agir mana aɓalǝi ka

Makkun1:1-8

Ɓealǝu mala Kǝrǝsti andǝ túró male1:9--2:19

Bǝsa yilǝmu aɓa Kǝrǝsti2:20--4:6

Masǝlǝata cau4:7-18

1

Makkun mala Bulǝs

1 Mim Bulǝs, mǝnana mǝ nda mǝ'mishan mala Kǝrǝsti Yesu, nǝ kanì mala Ɓakuli ka, mim sǝnǝ mǝ'eam sǝm Timoti, sǝm gilǝ mǝnia yì Cautera ka.

2 Aban ká aban aɓwana mala Ɓakuli mǝnana a nggea-là mala amǝ Kolosi, yia amǝ'eamrǝarǝu aɓa Kǝrǝsti mǝnana à dum nǝ mǝsǝcau aban Ɓakuli ka. Tár sǝm Ɓakuli ɓǝ̀ pà wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Yàwá andǝ hiwi mala Bulǝs

3 Aɓa hiwi ma'sǝm ace wun koya pwari ka, sǝm nggǝ pakki Ɓakuli, Tár Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti yàwá, 4 acemǝnana sǝm ongŋǝna cè paɓamuru ma'wun aɓa Kǝrǝsti Yesu andǝ earcearǝu ma'wun aban aɓwana mala Ɓakuli kat. 5 Mǝno yì paɓamuru andǝ earcearǝu ma'wun ngga, pur aɓa tsǝkɓalǝu ma'wun arǝ agir mǝnana Ɓakuli tsǝka wunì a kùli ka, mǝnana wu okce aɓa mǝsǝcau mala Cau Amsǝban 6 mana à yinanǝi aban wun ngga. Mǝnia yì Cau Amsǝban ngga, nda ban mǝsǝe a ɓanza kat. Nda ban pusǝ ɓealu a koya ban, kǝ nggaɗi do mala aɓwana kǝla mǝnana nggaɗi do ma'wun, a pwari mǝnana wu tita o sǝ wu bwalta mǝsǝcau amur ɓwamuru mala Ɓakuli ka. 7 Abafǝras, ɓi'sǝm mǝtúró mǝnana sǝm earkiyi ace raka, nda ɓwa mǝnana nǝ baní sǝ wu kum sǝlǝe amur mǝnia yì ɓwamuru ka. Yì ka, mǝtúró mala Kǝrǝsti na nǝ mǝsǝcau, sǝ nda mǝnana kǝ bwala sǝm túró ace wun ngga.* 8 Yì ɗǝm ngga, yi bangŋǝna sǝm cè earcearǝu ma'wun mǝnana Bangŋo Mǝfele pà wun ngga.

9 Acemani ka, twal a pwari mǝnana sǝm tita okce wun ngga, sǝm usǝlǝkiyi pàk hiwi ace wun ɗàng. Sǝm nggǝ zǝmbi Ɓakuli ɓǝ̀ pà wun sǝlǝe mala súrǝ̀ gir mǝnana earkiyice kat ka, sǝ ɓǝ̀ pà wun sǝlǝe mala Bangŋo andǝ bwalta kusǝ agir male kat. 10 Sǝm nggǝ pàk hiwi mǝnia ka ace mǝnana ɓǝ̀ do ma'wun gusǝlǝ Mǝtalabangŋo, ɓǝ̀ pwasǝ bumi a koya njar, nǝ pak koya túró mǝɓoarne. Anggo sǝ wu nǝ̀ nggǝ gulo aɓa súrǝ̀ Ɓakuli pepè. 11 Sǝm nggǝ pakhiwi ɗǝm ama kusǝ wun ɓǝ̀ candǝ aɓa rǝcandǝa mala gulo male mǝnana karban kat ka. Anggo sǝ wun nǝ̀ kum gandǝrǝu aɓalǝ agirbunda kat nǝ munyi, sǝ wun nǝ̀ lùmsǝ nǝ banɓoarnado. 12 Ko aya pwari ka wun nǝ̀ nggǝ pakki Tár sǝm Ɓakuli yàwá. Yì na tsǝa sǝ wu duk aɓwana mǝnana wu kārǝ́na wun nǝ̀ kum kāmbe ma'wun aɓa liɓala atà aɓwana male mǝnana à do aɓa tǎlaban ngga. 13 Acemǝnana amsǝna sǝm aɓata parban mala Shetan,† sǝ yina nǝ sǝm aɓa Domurǝm mala Muni mǝnana earkiyi ace raka, 14 mǝnana akmúr sǝm sǝ twalban acauɓikea ma'sǝm ngga.‡

Kǝrǝsti gulo karban kat

15 Kǝrǝsti ka nda ɓwa mǝnana à kǝ sǝni, mana lǝmdǝ Ɓakuli mǝnana à kǝ sǝni raka. Kaniama Ɓakuli nǝ̀ pusǝ agirbunda kat ka, yì ka, ndakam atà Ɓakuli kǝla Muna-dǝmba male, sǝ ndanǝ gulo kàrmúr agir mǝnana kat Ɓakuli pusǝia ka. 16 Nǝ baní sǝ Ɓakuli pusǝ koya gìr mǝnana a kùli andǝa mǝnana a nzali ka. Yì nǝ̀ pusǝ agir mǝnana à kǝ sǝnia andǝa mǝnana à kǝ sǝnia raka; kat andǝ abuno-murǝm, andǝ adomurǝm, andǝ amǝ'talanzali, andǝ amǝ bwal gara-murǝm. Nǝ yi sǝ à pusǝ koya gìr ka, sǝ àkǝ̀ cè gulo male sǝ à pusǝia. 17 Kaniama à nǝ̀ pusǝ koya gìr ka ndakam, sǝ yì nǝ̀ bwal agir mǝnana à pusǝia ka a banɓwáná. 18 Kǝrǝsti ɗǝm ngga nda múr amǝkpate, yia amǝnana à nda ka nggūrǝì ka. Yì ka, nda tǝr bǝsa yilǝmu mala amǝkpate. Yì nda mǝdǝmba loapi ɓembe, ace mǝnana aɓa ko man kat ka ɓǝ̀ do nda mǝnana a dǝmba amur agir kat ka.§ 19 Acemani ka, Ɓakuli aɓa pa male kat ka, banɓoari wi ɓǝ̀ lǝmdǝ rǝì aɓa Muni,* 20 sǝ nǝ ban Muni ka ɓǝ̀ gilǝki tàrǝu mala agirbunda kat andǝi. Nǝ nkila mala Muni mǝnana sukki amur nggun-gangndǝi ka, yina nǝ dorǝpwala, ace mǝnana agir mana kat a kùli andǝa mǝnana a nzali ka, à nǝ̀ nyesǝia aban Ɓakuli.†

21 Ɗiɗyal ka wu cambi Ɓakuli zak. Wu duk aɓiubura mala Ɓakuli aɓalǝ aɗenyicau ma'wun, mana wu lǝmdǝí nǝ atúró ɓealɓikea ma'wun ngga. 22 Sǝ adyan ngga, Ɓakuli nyesǝna wun aɓa dotarǝu andǝi, nǝ lú mala Kǝrǝsti aɓa nggūrǝì mala ɓwapǝndǝa. Nyesǝ wun ace mǝnana ɓǝ̀ pǝlǝ wun, ɓǝ̀ wu duk aɓwana ace Ɓakuli, amǝ ɗwanyicau-arǝǔ a sǝne male,‡ aɓwana mǝnana à pà nǝ̀ tsǝkia wia kún raka. 23 Sǝama dumǝna púp wun nǝ̀ lidǝmba nǝ earnǝ mǝno yì mǝsǝcau ka, andǝ tamsǝ kusǝ wun kàngkàng amurí. Wu kǝa tusǝ kusǝ wun arǝ tsǝkɓalǝu mǝnana wu oè aɓa Cau Amsǝban ngga ɗàng. Mǝnia yì Cau Amsǝban ngga à hamǝna nǝi a koya bum-ban a ɓanza, sǝ àkǝ̀ cè sǝ mim Bulǝs ka, ǝn duk guro mala Ɓakuli, ace hamnǝi.

Túró mala Bulǝs ace amǝkpata Yesu

24 Sǝ ado ka ban kǝ ɓoaram arǝ tanni mǝnana ǝn nggǝ nu ace wun ngga. Acemǝnana aɓa tanni mem a nggūrǝu ka, mǝ nda ban ɓariki mǝ lùmsǝkún gir mǝnana ueo aɓa tanni mala Kǝrǝsti ace nggūrǝì, yì amǝkpate. 25 Ɓakuli tsǝngŋǝnami a buam ɓǝ̀n pakki ikǝlisiya, yia amǝkpata Yesu túró, mǝ nggǝ hamnǝ cau male kat aban wun. 26 Mǝnia yì cau ka à sǝmbǝrǝce arǝ apǝlǝa ɓara-ɓara andǝ anza mǝno à kutikina ka, sǝ adyan ngga à pusǝni aban aɓwana mala Ɓakuli, ɓǝà sǝlǝce. 27 Ɓakuli earnace ɓǝ̀ aɓwana male sǝlǝce gulo andǝ kume mana aɓa mǝnia yì cau-ɓa-sǝmbǝrǝa, mǝnana ndanǝi ace aɓwana mana amǝ Yahudi na raka.§ Sǝ mǝnia yì cau-ɓa-sǝmbǝrǝa ka nda mǝnana ama: Kǝrǝsti mǝnana do aɓalǝ wun ngga, nda tsǝkɓalǝu ma'wun mala kum kāmbe aɓa gulo mala Ɓakuli.

28 Nda gìrnî sǝ sǝm nggǝ banggi aɓwana cau mala Kǝrǝsti, sǝm nggǝ nunkir koyan ngga. Sǝm nggǝ kani koyan ngga nǝ sǝlǝe mǝnana kat Ɓakuli pa sǝm ngga. Sǝm nggǝ earce ama sǝm nǝ̀ yinǝia a ɓadǝm Ɓakuli kǝla aɓwana mǝnana à lùmsǝ̀nà aɓa do malea andǝ Kǝrǝsti ka. 29 Acemani ka ǝn nggǝ paktúró, ǝn nggǝ ɓariki kǝ̀rkǝ́r, nǝ gūlì arǝ rǝcandǝa mǝgule mala Kǝrǝsti mǝnana pàkkiyi túró aɓalǝam ngga.

2

1 Ən nggǝ earce ɓǝ̀ wu súrǝ̀ ulang tanni mǝnana ǝn nggǝ tanni ace wun, andǝ amǝkpata Yesu mǝnana a Lawodisi, andǝ amǝkpata Yesu mǝnana kat à malaká sǝnam à súrǝàm raka. 2 Ən nggǝ pak mǝnia ace mǝnana ɓǝà kum ɓakɓabum, sǝ ɓǝà duk mwashat aɓa earcearǝu. Ən nggǝ earce nǝma ɓǝà kum lùmsǝo mala ɓabumcandǝa ama à bwalǝnata kàné mala Ɓakuli mana sǝmbǝrǝce ɗiɗyal ka, yì Kǝrǝsti nǝ ɓamúrì. 3 Aɓa Kǝrǝsti sǝ gǝna mala sǝlǝe andǝ súrǝè mala Ɓakuli kat sǝmbǝrǝa. 4 Ən nggǝ na wun mǝnia yì cau ka ace mǝnana kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa swarki wun nǝ kunɓoarna ɗang. 5 Ko ɓǝ̀ do ama ǝn pa atà wun aɓa nggūrǝu raka, mǝ nda atà wun aɓa bangŋo. Sǝ ban kǝ ɓoaram arǝ gya a tàrǝu ma'wun, andǝ came mala paɓamuru ma'wun nǝ rǝcandǝa aban Kǝrǝsti.

Kum-ɓamuru andǝ bǝsa
yilǝmu aɓa Kǝrǝsti

6 Sǝ adyan ngga, kǝla mǝnana wu angŋǝna Kǝrǝsti Yesu, dumǝna mǝtala wun ngga, wu lidǝmba nǝ kpate. 7 Nlerǝ wun ɓǝ̀ ko aɓa Kǝrǝsti, sǝ ɓǝ̀ duk kusǝɓa mala do ma'wun. Ɓǝ̀ paɓamuru ma'wun kum rǝcandǝa kǝla mǝnana à kania wun ngga, sǝ wu lùmsǝ nǝ pak yàwá.

8 Wu kǝa eari kǝɓwa ɓǝ̀ swarki wun nǝ amakgìr amur súrǝè male mǝlime mana ɓekǝ mǝɓoarne pà kàm aɓalǝi raka. Ulang mǝno yì amakgìr ka à kǝ pur aɓa kanigir mana à kumi a bu ɓwapǝndǝa, andǝ abangŋo mala ɓanza man, mǝnana mala Kǝrǝsti na raka. 9 Acemǝnana lùmsǝo mala Ɓakuli kat aɓa nggūrǝu ka, aɓa Kǝrǝsti sǝ pa. 10 Sǝ wun gbal ka, wu lùmsǝ̀nà ace dotarǝu ma'wun wunǝa Kǝrǝsti, yì ɓwa mǝnana nda amur amǝ'yálmúrû andǝ amǝ-gara kat ka. 11 Kǝrǝsti gbal ka twalǝna wun ɓealu mala cauɓikea, kǝla mǝnana kasǝ-ɓatau pusǝ nggū arǝ nggūrǝu ka. 12 Wun ngga, à oasǝna wun a ɓembe wunǝa Kǝrǝsti nǝ batisǝma mǝnana à pakka wun ngga, sǝ aɓa batisǝma ɗǝm ngga à loasǝna wun aɓa bǝsa yilǝmu, nǝ gūlì ma'wun arǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli mǝnana loasǝ Kǝrǝsti a ɓembe ka.*

13 Ɗiɗyal ka, wu wú atàcau mala acauɓikea ma'wun, andǝ aɓealu mala cauɓikea ma'wun mǝnana à gau wun wunǝia raka.† Sǝ adyan ngga Ɓakuli pana wun yilǝmu aɓa Kǝrǝsti, lang yi twala sǝm ban acauɓikea ma'sǝm kat ka.‡ 14 Yi panzǝki ɓashi mǝnana à gilǝì amur sǝm ngga; yi kasǝki kat andǝ anzongcau mala nggurcau mǝnana à bwal sǝm nǝi ka; twalia umnǝia kya gbàllia a nggun-gangndǝi.§ 15 Yi ak agirbura mala amurǝma andǝ arǝcandǝa mala abangŋo. Pea wia kǝsǝkya a banfana bwāng, nǝ limurǝm male amúrià amur nggun-gangndǝi.

16 Acemani ka, wu kǝa eari kǝɓwa ɓǝ̀ tsǝka wun nzongcau amur agir mǝnana wun nǝ̀ li ko wun nǝ̀ nu ka, ko amur cau mala pakki alamsan mala aɓea kunacau, ko mala came mala bǝsa zongŋo, ko mala Pwari Sabbat ɗang.* 17 Amǝnia yì agir ka, ayilǝmi agir mǝɓafoe mǝnana à nda rǝ yiu ka nda. Sǝ Kǝrǝsti nǝ nggearǝì ka nda kǝ ɓafoe. 18 Wu kǝa eare ɓǝ̀ kǝ ɓwa mǝ'earce pàkkiagir nyesǝmuru mǝ'nyirì† andǝ mǝperi aban amǝturonjar nyesǝce wun ɓà‡ nǝ nacau gula ama sǝna na sǝn amur amǝnia yì agir ka ɗang. Acau mala ɓwa kǝla mǝno ka amǝɓane na, acemǝnana yì ka, lùmsǝ nǝ twàlɓamúrû, sǝ ɗenyicau male ka, mala earce gìr mala ɓamúrì na. 19 Mǝnia yì ɓwa ka pa ɗǝm aɓa kpapi andǝ Kǝrǝsti, mǝnana nda mur nggūrǝu kat, yia amǝkpata Yesu ka ɗang. Acemǝnana Kǝrǝsti ka nda kùr múr amǝkpate a banɓwáná, kǝla mǝnana mazo kpakǝri amú ka. Kǝ linǝia, à kǝ gulo aɓa rǝcandǝa mala Ɓakuli.§

20 Wun ngga, wu wuna wunǝa Kǝrǝsti sǝ à panzǝna wun a bu rǝcandǝa mala abangŋo mala mǝnia yì ɓanza ka. Sǝ ace mana sǝ wu kǝ dukdo kǝla weama wu nda ka mala ɓanza ka? Man tsǝa sǝ wu kǝ kpata anzongcau mala amǝɓanza mǝnana ama: 21 &lt;&lt;Kǝa bwal man ɗang. Kǝa ok mǝno a lasǝo ɗàng. Kǝa je amǝnia ka ɗang?&gt;&gt; 22 A'ulang amǝnia yì anggurcau ka, kǝ akanìgìr mala ɓwapǝndǝa na amur agir mǝnana, aɓa pak túró nǝia ka, à pà nǝ̀ sau ɗang à nǝ̀ kiɗiki ka. 23 A'ulang anggurcau man ngga à lǝmdǝa kǝla sǝlǝe na aɓalǝia, acemǝnana à kǝ earce ama ɓwa ɓǝ̀ oasǝ ɓamúrì aɓalǝia ɓǝ̀ peri aban amǝturonjar, ɓǝ̀ ɓinǝì ɓamúrì do aɓa ɓǝlkya andǝ banɓoarnado, sǝ ɓǝ̀ pe nggūrǝì tanni. Sǝa ma amǝno ka à pà nǝ̀ tsǝk ɓwa nǝ̀ limurǝm amur asuno mǝɓane mala nggūrǝì ɗang.

3

Do bǝsa yilǝmu

1 Acemǝnana à loasǝna wun nǝ bǝsa yilǝmu aɓa Kǝrǝsti ka, wu tsǝk ɓabum wun arǝ agir mǝnana a kùli, aban mǝnana Kǝrǝsti dukam abuno gulo a bù-mǝlì mala Ɓakuli ka. 2 Ɓǝ̀ ɗenyicau ma'wun ɓǝ̀ o amur agir mǝnana a kùli ka, ɓǝ̀ kǝa nyare amur agir mǝnana a nzali ka ɗang. 3 Acemǝnana wun ngga, wu wunî doɓanza man, sǝ mǝsǝrǝ yilǝmi wun ngga à sǝmbǝrǝni atà Kǝrǝsti aban Ɓakuli. 4 Sǝ ɓǝ̀ Kǝrǝsti mǝnana nda tǝr bǝsa yilǝmu ma'wun, yi pusǝna rǝì aban ɓanza kat ka, wun gbal ka wu nǝ̀ yia pusǝ rǝ wun aɓa gulo male.

5 Ace mani ka, wu wal-lú koya ɓeal wun mala pakki agirɓana mala ɓanza. Yì aɓealu kìɗìkì mala nongginǝ rǝarǝu, andǝ do-pǝndǝkya, andǝ nshawari, andǝ suno mǝɓane, andǝ shamgir mala ɓwa (acemǝnana shamgir mala ɓwa ka ɓè njar mala peri atà nkul na). 6 Ace amǝnia yì acauɓikea ka sǝ bumlulla mala Ɓakuli nǝ̀ yia sulǝo amur amǝ'murcandǝa. 7 Aɓa do ma'wun mala gyata ɓanza ɗiɗyal ka wu pakkina amǝnia yì agir ka. 8 Sǝ adyan ngga dumǝna púp wu nǝ̀ bwaki bu wun arǝ agir kǝla amǝnia ka: bumlulla, sǝ bumkpǝmna, sǝ ɓwashiriɓe, sǝ nacau kiɗiki ɓwa, andǝ naki acauɓana. 9 Wu kǝa nea rǝ wun nyir ɗang, acemǝnana wu swárǝna ɓeal wun mǝ'e andǝ atúró ɓealɓikea male* 10 sǝ wu twalǝna ɓealu mala bǝsa ɓwa. Mǝnia ka nda bǝsa ɓealu, mana Ɓakuli pusǝì ka. Yì ka nda rǝ pak túró nǝ̀ tsǝk mǝnia yì bǝsa ɓealu ma'wun ngga ɓǝ̀ lidǝmba nǝ pǝlǝ bǝshe a koya pwari, ace ká twal ulang male yì ɓealu, ace mǝnana ɓǝ̀ wu súrǝì pepè ka.† 11 Aɓa mǝnia yì bǝsa yilǝmu ka, gakitacau pà kàm ɗǝm ɗàng ama mǝnia ka ɓwa Yahudi na, sǝ mǝnia ka ɓwa ɓe nzali na, mǝnia ka kasǝ ɓate, sǝ mǝnia ka kasǝ ɓate ɗàng. Kǝ cau pà kàm ɗǝm ama mǝnia ka súrǝ̀gir ɗàng, ko mǝnia ka ɓwa kúnɗàngna na, ko man ngga guro na, ko mǝno ka ndanǝ do-ɓamuri ka ɗàng. Kǝrǝsti ka nda komana le ka, sǝ nda mǝnana do a ɓabum sǝm kat ka.

12 ‡Sǝ acemǝnana Ɓakuli tarnà wun ɓǝ̀ wu duk aɓwana male mǝnana kǝ earcea ka, wu twal ɓealu mala sǝn mǝsǝswatǝr, andǝ pěmǝɓoarne, andǝ nyesǝɓamuru, andǝ doɓuɓɓuka, sǝ munyi. 13 Wu kǝ twalban aɓwarkio mala rǝarǝ wun nǝ gandǝrǝu, sǝ wu kǝ twali koyana mǝnana pakka wun mǝɓane ka banì. Wu ɗenyi ama Mǝtalabangŋo twala wun banì, sǝ ace mani ka dumǝna wun púp wun nǝ̀ twalia rǝ wun banì.§ 14 Sǝ mǝnana kàrmuria kat ka nda, wu lùmsǝ nǝ earcearǝu, acemǝnana earcearǝu na kùr komana kat ka arǝarǝia aɓa lùmsǝo mala dotarǝu mǝɓoarne.

15 Sǝ wu nying dorǝpwala mǝnana pur nǝban Kǝrǝsti ka, ɓǝ̀ ak ɓabum wun. Acemǝnana kǝla nggūrǝu mǝ'mwashati ka, à tunǝ wun ace dorǝpwala. Koya pwari ka wu kǝ pak yàwá. 16 Ɓǝ̀ cau mala Kǝrǝsti, nǝ ɓoaro male kat ka, lùmsǝ ɗenyicau ma'wun. Wu kǝ kania rǝ wun gir sǝ wu kwarkir rǝarǝ wun, nǝ sǝlǝe mǝnana kat Kǝrǝsti pa sǝm ngga. Wu kǝ tuka anggyal ɓwangsǝ Ɓakuli, andǝ anggyal gusǝlǝ Ɓakuli, andǝ anggyal ɓak aɓwana aɓa bangŋo, nǝ ɓabum pak yàwá aban Ɓakuli.* 17 Sǝ ɓǝ̀ mana kat wun nǝ̀ pa, ko wun nǝ̀ na ka, wu pè nǝ ɗenyicau ama wu nda ban pe kǝla amǝ'nakún Mǝtalabangŋo Yesu, wu kǝ pakki Tár sǝm Ɓakuli yàwá nǝ bani yì Kǝrǝsti.

Anzongcau ace doɓala
mala amǝkwaɗi

18 Wun amā-ɓala ka, wu nyesǝ mur wun aɓata abura wun, kǝla mǝnana ɓoaro amǝkwaɗi Mǝtalabangŋo ɓǝa pak ka.†

19 Wun aburana, wu earce amālá wun, wu kǝa wu pekia ɗang.‡

20 Wun amuna ka, wu okî amǝɓǝl wun, acemǝnana mǝnia ka kǝ pwasǝbum Mǝtalabangŋo.§

21 Wun atárrú, wu kǝa wu soaki ɓabum amuna wun ɗang, ɓǝa a na raka wu nǝ̀ ɓungi ɓabumia.*

22 †Wun aguro ka, wu okî amǝtala-ɓala ma'wun a ɓanza aɓa koya gir wu nǝ̀ pak kat ka. Wu ɓariki wu pak túró mǝnana nǝ̀ pwasǝ bumia koya pwari ka. Wu kǝa pe acemǝnana à nda ban sǝn wun ngga ɗang, wu pakkia wia túró nǝ ɓabum mwashat ace pagulo aban andǝ ɓanggi Mǝtalabangŋo. 23 Ɓǝ̀ mana wu pakkiyi ka, wu pak túrè nǝ ɓabum wun kat kǝla Mǝtalabangŋo na wu pakkiyi wi ka, ɓwapǝndǝa na ɗang. 24 Wu kǝ ɗenyi ama tangnakusǝu mǝnana Mǝtalabangŋo nǝ̀ pa wun ngga nda liɓala, sǝ mǝtala-ɓala mǝnana wu pakkiyi wi túró ka, Kǝrǝsti na. 25 Sǝ ɓǝ̀ wu kǝ pak túró ɓealɓikea ka, à nǝ̀ mbwe wun nǝ tangnakusǝu mǝkwanbanì. Acemǝnana ɓashi mala Ɓakuli aban aɓwana kat ka, mǝ'mwashati na‡.§

4

Akwarkiru

1 Wun amǝtala-ɓala, wu bwal aguro ma'wun nǝ mǝsǝcau, wu kǝ pakkia wia mǝɓoarne. Wu ɗenyi ama wun gbal ka wu ndanǝ mǝtala-ɓala akanó a kùli.*

2 Wu pa ɓamur rǝ wun arǝ pak hiwi, sǝ aɓa pe ka wu dum nǝ kwaro mala dǝmbu andǝ ɓabum mala pak yàwá aban Ɓakuli. 3 Wu pakka sǝm hiwi gbal ama ɓǝ̀ Ɓakuli pa sǝm dǝmbǝu mala bang cau male, ɓǝ̀ sǝm hamnǝ cau-ɓa-sǝmbǝrǝa male mǝnana amur Kǝrǝsti ka. Àkǝ̀ ce mǝnia yì cau ka, sǝ mǝ nda a ndàkurban ado. 4 Wu pak hiwi ama, mǝ hamnǝ mǝnia yì cau ka puret-puret, kǝla mǝnana ɓoaro mǝ hamnǝi ka.

5 Wu dum nǝ kwaro a do ma'wun aɓalǝ aɓwana mǝnana à ak Cau Amsǝban raka, sǝ koya dǝmbǝu mǝnana wu kum ngga, wu kǝa kiɗiki ce ɓà ɗang.† 6 Cau mǝnana nǝ̀ puro a kun wun ngga, ɓǝ̀ pa aɓa ɓuɓɓuka mala ɗenyi nǝ ɓwa, sǝ ɓǝ̀ ɓoari ɓwapǝndǝa o, ace mǝnana anggo sǝ wu nǝ̀ súrǝ̀ lang sǝ wu nǝ̀ pǝlǝi koyan ngga cau, mana ɓǝa ɗì wun ngga.

Masǝlǝata akwarkiru andǝ
amakkun mala Bulǝs

7 Gyajam mǝɓoarne ma'sǝm Tikikus nǝ̀ bǝla wun ce gìr mǝnana mǝ nda aɓalǝi ka kat. Yì ka, mǝ'eamrǝarǝu mǝɓafoe na aɓa túró, ɓwa na mǝnana à nǝ̀ gūlì arǝì ka, sǝ ɓi'sǝm guro na aɓa túró mala Mǝtalabangŋo.‡ 8 Ən tasǝi aban wun, ace mǝnana ɓǝ̀ na wun gìr mǝnana sǝm nggǝ pak kani ka, sǝ ɓǝ̀ ɓak ɓabum wun. 9 Ndya ɗǝm ǝn nggǝ tasǝ Onisǝmu ka. Yì gbal ka, mǝ'eamrǝarǝu mǝɓafoe na mǝnana à nǝ̀ gūlì arǝì ka, nggearǝ yì ka, kǝ ɓwa ma'wun na. Yì andǝ Tikikus ka à nǝ̀ bangga wun gìr mǝnana kat kǝ kumban kani ka.§

10 Aristakus mǝnana nda kani atàm a ndàkurban ngga, kǝ makka wun kun, anggo gbal sǝ Markus mǝnana kèa mwashat andǝ Barnabas ka, kǝ makka wun kun. Kǝla mǝnana à bangŋǝna wun cau amurí yì Markus ka, ɓǝ̀ yina ka wu gingsǝi caca.* 11 Yesu mǝnana à tunǝki ama Yustus ka, kǝ makka wun kún gbal. Kǝ amǝnia yì aburana ka, à nda ka amǝ Yahudi aɓalǝ aɓeam amǝtúró ace Domurǝm mala Ɓakuli. À ɓak ɓabumam nǝ rǝcandǝa.

12 Abafǝras, mǝnana ɓi'wun na aɓa dotarǝu mala amǝ'eamrǝarǝu a akana aban wun, sǝ ɗǝm ngga guro mala Kǝrǝsti Yesu na ka, kǝ makka wun kún. Ko aya pwari ka kǝ pak hiwi ace wun nǝ mǝsǝcau, kǝ zǝmbi Ɓakuli ɓǝ̀ pa wun rǝcandǝa, sǝ ɓǝ̀ wu lùmsǝ nǝ mǝsǝkang-kangŋa, mǝnana wu nǝ̀ nggǝ kpata kani mala Ɓakuli kat ka.† 13 Mǝ nǝ gandǝ na kúni ama kǝ pak túró kǝ̀rkǝ́r ace wun, sǝ ace amǝkwaɗi mǝnana a Lawodisi andǝ Herapoli ka.

14 Luka, mǝsonzǝo mǝnana sǝm earkiyi ace raka, andǝ Dimas, à kǝ makka wun kún.‡

15 Wu pa makkun mem aban amǝ'eamrǝarǝu mǝnana a Lawodisi ka, nggeamurǝmi ka mǝ'nggaula sǝm Nimfa, andǝ amǝkpata Yesu mǝnana à kǝ dapi a ɓala male ka.

16 Anzǝm mǝnana wu ɓalna mǝnia yì cauterǝa ka, wu tasǝia amǝkpata Yesu mǝnana a Lawodisi ka ɓǝa ɓalli gbal. Sǝ wun gbal ka wu ɓal malea mǝnana ǝn gilǝia wia ka.

17 Sǝ wu banggi Arkipus mǝnia yì cau ka: &lt;&lt;Tsǝkiro arǝ túró mǝnana Mǝtalabangŋo po ka, masǝlǝte.&gt;&gt;§

18 Mim Bulǝs, mǝ nda ǝn gilǝ mǝnia yì makkun ngga nǝ buam.

Wu ɗenyi ama mǝ nda a ndàkurban.

Ɓwamuru mala Ɓakuli ɓǝ̀ do atà wun.

* 1:7 1:7 Ɓalli gbal aɓa: Kol 4:12; Film 23.

† 1:13 1:13 amsǝna sǝm aɓata parban mala Shetan Ko: amsǝna sǝm, sǝm purni rǝcandǝa mala pǝndǝa.

‡ 1:14 1:14 Ɓalli gbal aɓa: Afi 1:7,8.

§ 1:18 1:18 Ɓalli gbal aɓa: Afi 1:22,23; 4:15.

* 1:19 1:19 Ko: Ɓakuli ka eare male na ɓǝ̀ nying pa male kat kǝla Ɓakuli ɓǝ̀ do aɓa Muni.

† 1:20 1:20 Ɓalli gbal aɓa: Afi 2:16.

‡ 1:22 1:22 ace mǝnana ɓǝ̀ pǝlǝ wun, ɓǝ̀ wu duk aɓwana ace Ɓakuli, amǝ ɗwanyicau-arǝǔ a sǝne male Ko: &lt;&lt;sǝ earǝ́nà wun ɓǝ̀ wu came a ɓadǝmbi kǝla aɓwana male, amǝ ɗwanyicau-arǝǔ.&gt;&gt;

§ 1:27 1:27 aɓwana mana amǝ Yahudi na raka. Ko: aɓwapǝndǝa mala anzali ɓanza ka.

* 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Rom 6:4.

† 2:13 2:13 Ɗiɗyal ka, wu wú atàcau mala acauɓikea ma'wun, andǝ aɓealu mala cauɓikea ma'wun mǝnana à gau wun wunǝia raka. Ko: &lt;&lt;Ɗiɗyal ka, wu nda ka lú acemǝnana wu nda aɓalǝ acauɓikea, sǝ wu nda ka ɓwana mala Ɓakuli ɗang.&gt;&gt;

‡ 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: Afi 2:1-5.

§ 2:14 2:14 Ɓalli gbal aɓa: Afi 2:15.

* 2:16 2:16 Ɓalli gbal aɓa: Rom 14:1-6.

† 2:18 2:18 mǝ'earce pàkkiagir nyesǝmuru mǝ'nyirì: Ko &lt;&lt;ɓwa mǝnana cam kingging nǝ kanigir ama ɓwa nǝ̀ kum nyesǝmuru nǝ ɓinǝì ɓamúrì do aɓa ɓǝlkya andǝ banɓoarnado ka.&gt;&gt;

‡ 2:18 2:18 Ko &lt;&lt;Wu būrǝce aɓwana mǝnana à kǝ na wun ama Ɓakuli nǝ̀ ɓasha wun ace mǝnana wu kǝ kpata pàkkiagir malea mala nyesǝmuru mǝ'nyirì andǝ peri aban amǝturonjar raka.&gt;&gt;

§ 2:19 2:19 Ɓalli gbal aɓa: Afi 4:16.

* 3:9 3:9 Ɓalli gbal aɓa: Afi 4:22.

† 3:10 3:10 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:26; Afi 4:24.

‡ 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Afi 4:2.

§ 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Afi 4:32.

* 3:16 3:16 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:19,20.

† 3:18 3:18 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:22; 1Bit 3:1.

‡ 3:19 3:19 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:25; 1Bit 3:7.

§ 3:20 3:20 Ɓalli gbal aɓa: Afi 6:1.

* 3:21 3:21 Ɓalli gbal aɓa: Afi 6:4.

† 3:22 3:22 Ɓalli gbal aɓa: Afi 6:5-8.

‡ 3:25 3:25 Ko: &lt;&lt;Ɓakuli ka kǝ lǝmdǝ tàrban ɗang.&gt;&gt;

§ 3:25 3:25 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 10:17; Afi 6:9.

* 4:1 4:1 Ɓalli gbal aɓa: Afi 6:9.

† 4:5 4:5 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:16.

‡ 4:7 4:7 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:4; Afi 6:21-22; 2Tim 4:12.

§ 4:9 4:9 Ɓalli gbal aɓa: Film 10-12.

* 4:10 4:10 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 12:12,25; 13:13; 15:37-39; 19:29; 27:2; Film 24.

† 4:12 4:12 Ɓalli gbal aɓa: Kol 1:7; Film 23.

‡ 4:14 4:14 Ɓalli gbal aɓa: 2Tim 4:10,11; Film 24.

§ 4:17 4:17 Ɓalli gbal aɓa: Film 2.

1 Amǝ Tasalonika

1

2

3

4

5

Cauterǝa mǝdǝmbe mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ TASALONIKA

Mǝncau

Tasalonika ka, nda nggea-là mǝgule mala bu-nzali Masǝdoniya aɓa nzali Roma. Bulǝs mǝn ikǝlisiya abanì a nzǝm mǝnana nyìngŋǝ̀nà Filipi ka. Kat andǝ amani ka, banì sau ɗang, ɓinǝcau lo nǝban Amǝ Yahudi mǝnana à pak mɓali arǝ Bulǝs ace lidǝmba male aɓa hamnǝ cau mala Kǝrǝsti aɓalǝ aɓwana mǝnana amǝ Yahudi na raka. Pǝlǝa à tsǝk Bulǝs púp ɓǝ̀ nying Tasalonika aban ká Biriya. Nǝ nzǝ́mò, anzǝm mǝnana yi bwalǝna Korinti ka, ɓimǝturo andǝ mǝgya Timoti gilǝa pe wi cau amur pa mala agir a ikǝlisiya mǝnana a Tasalonika ka.

Cauterǝa mǝdǝmbe mala Bulǝs aban ká aban Amǝ Tasalonika ka à gilǝì ace ɓakɓabum amǝkwaɗi mǝnana abanì ka, andǝ bwal ɗenyicau malea ɓǝa cam kàngkàng. Yì ka, pak yàwá nǝ cau mǝɓoarne mǝnana oe amur paɓamuru andǝ earcearǝu malea ka. Kasǝɓalǝia arǝ ulang do mǝnana dum nǝi aɓalǝia, mana à ndatārǝia ka, sǝ nyesǝia wia acau amur aɗikiban mǝnana lo aɓa ikǝlisiya amur cau mala nyare yiu mala Kǝrǝsti.

Agir mǝnana a ɓālǝi ka

Tita cau1:1

Pak yàwá andǝ ɓwangsǝban1:2--3:13

Ɓakɓabum ace ɓealu mala do kwaɗi4:1-12

Kwarkiru amur cau mala yiu mala Kǝrǝsti4:13--5:11

Masǝlǝata acau ɓakɓabum5:12-22

Masǝlǝata cau5:23-28

1

Makkun mala Bulǝs

1 Mǝnia yì cauterǝa ka pur nǝban Bulǝs, andǝ Silas, andǝ Timoti.

Aban ká a ban ikǝlisiya mala amǝ Tasalonika, aɓwana mala Ɓakuli Tárrú, andǝa mala Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti.*

Ɓǝ̀ ɓwamuru andǝ dorǝpwala mala Ɓakuli do atà wun.

Paɓamuru mala amǝkpata
Yesu a Tasalonika ka

2 A koya pwari ka, sǝm nggǝ pakki Ɓakuli yàwá ace wun, sǝ sǝm nggǝ pak hiwi tùtù ace wun kat. 3 Aɓa hiwi ma'sǝm amur wun a ban Ɓakuli ma'sǝm yì Tarrú ka, sǝm nggǝ ɗenyi nǝ pé ma'wun aɓa paɓamuru, andǝ earcearǝu ma'wun mǝnana tsǝa wu pak túró kǝ̀rkǝ́r, andǝ came mala tsǝkɓalǝu ma'wun arǝ Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti.

4 Wun amǝ'eam sǝm, sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli earǝna ce wun, nda sǝ tàr wun ace mǝnana ɓǝ̀ wu duk aɓwana male ka. 5 Cau Amsǝban mǝnana sǝm yiu nǝi a ban wun ngga, pà aɓa ne anggo nǝmurǝì ɗàng, nda gbal aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele, andǝ pa'eare mǝkǝ̀rkǝr nì mǝnana lǝmdǝ ama cau mana sǝm na ka mǝsǝcau na ka. Wu sǝlǝna rǝ ulang do mǝnana sǝm do aɓalǝ wun àkǝ̀ ce ɓoaro ma'wun ngga. 6 Wu yi duk amǝ twalkusǝ sǝm andǝ mala Mǝtalabangŋo; kat andǝ tanni ma'wun kǝ̀rkǝ́r ka, wu ak cau mala Ɓakuli nǝ banɓoarnado mala Bangŋo Mǝfele.† 7 Ace mǝno ka, wu dumǝna amǝkpata Yesu mǝnana amǝkwaɗi aɓa nzali Masǝdoniya andǝ Akaya kat, à nǝ̀ sǝni arǝ wun sǝ à nǝ̀ twal kusǝ wun ngga.

8 Sǝ ado, cau mala Mǝtalabangŋo ka, nda rǝ puro nǝ ban wun aban ká a ban aɓwana aɓa nzali Masǝdoniya andǝ Akaya kat. Sǝa ma mǝno nda nǝmurǝì ɗàng, cau mala paɓamuru ma'wun gbal a ban Ɓakuli ka, mesǝna a ban aɓwana a koya ban. Yàle sǝm pànǝ cau mǝnana ɗǝm sǝm nǝ̀ nea wia amur paɓamuru ma'wun ngga ɗàng. 9 Aɓwana nǝ ɓamuria nda à cama rǝ nacau mala agir mǝɓoarne mǝnana wu pak kat ace ak sǝm, mana sǝm waria sǝn wun ngga. À bang ce vwakibu ma'wun arǝ ankúl ace kpata Ɓakuli mǝ'mǝsǝcau nì andǝ mǝyilǝmuì. 10 Ɗǝm ngga à bang cau mala do kundǝmuru ma'wun arǝ yiu mala Muna mala Ɓakuli nǝ kuli, yì muna male mana loasǝi a ɓembe ka. Nda Yesu mana nda mǝ'amsǝ sǝm a bu tanni mala bumlulla mǝɓike mala Ɓakuli mǝnana kǝ yiu ka.

2

Túró mǝnana Bulǝs pa
a Tasalonika ka

1 Wun amǝ'eam sǝm, wu sǝlǝna ama wario ma'sǝm a ban wun ngga, yi duk ɓà ɗàng. 2 A dǝmbe ka sǝm nu tanni sǝ à pakka sǝm gìr kǝsǝkya a Filipi,* kǝla mǝnana wu sǝlǝ ka. Sǝa ma Ɓakuli ma'sǝm pakka sǝm gbasha sǝm dumnǝ mǝsǝkang-kangŋa aɓa hamba wun Cau Amsǝban male, kat andǝ amani ama aɓwana lǝmdǝa sǝm ɓinǝcau mǝkǝ̀rkǝr nì ka. 3 Cau kwarkiru mǝnana sǝm yinǝi a ban wun ngga, pur aɓa ɓwarkio ɗang, ko nǝ ɓe aɓalǝi ɗàng, sǝ sǝm pà aban swarki wun gbal ɗàng. 4 Sǝm ngga, sǝm nggǝ nacau kǝla aɓwana mǝnana Ɓakuli earnǝ sǝm sǝ nyingga sǝm túró hamnǝ Cau Amsǝban a bu sǝm ngga. Sǝ sǝm pà aban pe ace mǝnana ɓǝa ɓwapǝndǝa ɓwangsǝ sǝm ngga ɗàng; sǝm nggǝ pê ace pwasǝ ɓabum Ɓakuli mǝnana kǝ pelǝki ɓabum sǝm ngga. 5 Sǝ wu sǝlǝna gbal ama, sǝm yiu a ban wun nǝ kúnɓoarna, ko sǝm sǝmbǝrǝ ɓekǝ ɓealu mala kunligir nǝ acau ma'sǝm ɗàng. Ɓakuli ka nda mǝ'nakún sǝm amur mani! 6 Sǝm pà aban alta ɓwangsǝban a ban ɓwapǝndǝa, ko a ban wun, ko a bu kǝɓwa ɗàng.

7 Sǝm kǝla amǝtúró mishan mala Kǝrǝsti ka, ɓǝ́ sǝm pàngŋǝ̀nà túró nǝ rǝcandǝa mǝnana sǝm ndanǝi ka ace alta gìr a ban wun. Sǝa ma sǝm ngga, sǝm duk ɓukɓuk aɓalǝ wun, kǝla mǝnana nggea ka amuna kǝ pa ace ɗenyi nǝ amuna male ka. 8 Ace earcearǝu mǝkǝ̀rkǝr nì mǝnana sǝm ndanǝi arǝ wun ngga, rǝ sǝm kǝ ɓǝla arǝ na wun bǝsa Cau Mǝɓoarne mala Ɓakuli nǝmurǝì ɗàng, sǝm ndanǝ earce gbal sǝm nǝ̀ pa yilǝmi sǝm ace wun. Acemǝnana ce wun kǝ kwan sǝm kǝ̀rkǝ́r! 9 Wun amǝ'eamrǝarǝu, ɓalǝ wun kasǝa arǝ nggea túró mǝcandǝe mǝnana sǝm pè kǝ̀rkǝ́r aɓalǝ wun ngga re? Du andǝ pwari, sǝm pak túró ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga duk twalo amur kǝɓwa atà wun, yi mǝnana sǝm ndarǝ hamnǝ Cau Amsǝban mala Ɓakuli a ban wun ngga ɗàng.

10 Sǝ wun ngga, wu nda ka amǝ nakún sǝm, kǝla mǝnana Ɓakuli kǝ nakún sǝm ama, do ma'sǝm aɓalǝ wun, wun aɓwana mǝnana wu pana ɓamur wun ngga, nda aɓa pa rǝǔ a ban Ɓakuli, andǝ pak pepè, andǝ mala ɗwanyicau-arǝǔ. 11 Wun nǝ nggearǝ wun ngga wu sǝlǝna ama sǝm bwal koyan atà wun ngga kǝla mǝnana tár amuna kǝ bwal amuna male ka. 12 Sǝm ɓuakia rǝ wun, sǝm ɓakɓabum wun, sǝ sǝm kwarkir wun ama, wu duk ulang do mǝnana ban nǝ̀ ɓoari Ɓakuli arǝì, yi mana nda ɓwa mǝnana tunǝ wun ɓǝ̀ wu yi do aɓata domurǝm andǝ gulo male ka.

13 Sǝ ɗǝm ngga sǝm nggǝ pakki Ɓakuli yàwá tùtù. Acemǝnana, lang sǝm yinǝ́nà wun nǝ́ cau mala Ɓakuli ka, wu twali kǝla cau mala ɓwapǝndǝa na ɗang. Wu oe, sǝ wu é cau mala Ɓakuli na, mǝ'mǝsǝcau nì mǝnana ndaban pak túró a ɓabum wun, wun aɓwana mǝnana kat wu pa ɓamur wun a baní ka. 14 Wun amǝ'eam sǝm, gìr mǝnana pur arǝ amǝkwaɗi mǝnana arǝ a'ikǝlisiya mala Ɓakuli mǝnana a nzali Yahudi, aɓa Kǝrǝsti Yesu ka, purna arǝ wun. Acemǝnana kǝ̀ tanni mǝ'mwashati mǝnana à nu a bu amǝ Yahudi ace pà ɓamuru malea aban Kǝrǝsti Yesu ka, àkǝ̀ nda wu kùmô a bu aɓwana mala nzali ma'wun ngga.† 15 Yia amǝ Yahudi ka, à nda à wal-lú Mǝtalabangŋo Yesu andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka. Yia na à pa sǝm tanni gbal mǝnana pǝr sǝm ngga. Aɓa pàkkiagir malea ka à kǝ kiɗiki ɓabum Ɓakuli. Ɗǝm ngga à nda nggaro nǝ aɓwapǝndǝa kat‡ 16 acemǝnana à kǝ ɓariki ama à nǝ̀ mgbàllì kun sǝm, ɓǝ̀ sǝm ngga hamnǝ cau mala yilǝmu a ban aɓwana arǝ aɓea nzali ɗang. Yì cau mǝnana nda nǝ̀ yinǝi aɓwana amsǝban ngga. Sǝ anggo ka, kara à camarǝ gwaliki cauɓikea amur acauɓikea malea aban káne a lùmsǝo. Sǝ bumlulla mala Ɓakuli a masǝlǝate ka sulǝna amúrià!

Bulǝs kǝ earce ɗǝm nǝ̀
ngga sǝn amǝkpata Yesu
a Tasalonika

17 Sǝ sǝm ngga, wun amǝ'eam sǝm, lang à gauwuna sǝm zuku sǝnǝa wun ngga (gauwa mǝnana nda aɓa nggūrǝu sǝ pà aɓa bangŋo raka) sǝm ɓariki kǝ̀rkǝ́r, nǝ nzal wun a ɓabum sǝm ama sǝm nǝ̀ yia sǝn ɓamǝsǝarǝ sǝm ɗǝm. 18 Sǝm earǝnace nyare, sǝm nǝ̀ yiu a ban wun. Mim Bulǝs nǝ ɓamúràm ngga, ǝn ɓariki kusǝ pas mǝ nǝ nyare mǝ nǝ yiu a ban wun, sǝ Shetan mgbàllì kun sǝm. 19 Ɓǝ̀ mǝno na raka, mana ɗe nda tsǝkɓalǝu ma'sǝm, andǝ banɓoarnado ma'sǝm, ko mana nda mbulan mǝnana sǝm nǝ̀ jali nǝi a ɓadǝm Mǝtala sǝm Yesu a pwari yiu male? Kǝ wun nda re? 20 Wun nda ka gir jali andǝ banɓoarnado ma'sǝm!

3

1 Nda, lang sǝm yì sǝni pà sǝm nǝ̀ gandǝ twal gandǝrǝu ɗǝm raka, sǝm yì ɗenyi ama nǝ̀ ɓoaro ɓǝa nying sǝm nǝmurǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm do aɓa Atina,* 2 sǝ sǝm tasǝ Timoti ɓǝ̀ kyane ɓǝ̀ kya sǝn wun. Yì ka, mǝ'eam sǝm na andǝ ɓi'sǝm mǝtúró mala Ɓakuli aɓa hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti. Sǝm túrí a ban wun ace mǝnana ɓǝ̀ yi ɓakɓabum wun, ɓǝ̀ dupa wun gbasha aɓa paɓamuru ma'wun a ban Kǝrǝsti. 3 Sǝm pa anggo, ace mǝnana ɓǝ̀ ɓeɓwa aɓalǝ wun, ɓǝ̀ kǝa dǝurǝo atàcau mala amǝnia yì atanni ka ɗàng. Sǝ wu sǝlǝna ama mǝno ka kànì mala Ɓakuli na ace sǝm. 4 Nda gìr mǝnana tsǝa, mana sǝm nda a ban wun ngga, sǝm akdǝmba sǝm camarǝ bangga wun ama sǝm nǝ̀ nggá kum pàtanni a bu aɓwana. Sǝ ndo gbal, wu sǝnǝni, kǝla mǝnana wu sǝlǝ ka. 5 Ace mani ka, lang ǝn sǝni, pa mǝ nǝ gandǝ twal gandǝa ɗǝm raka, nda sǝ ǝn tasǝ Timoti, ɓǝ̀ yiu ɓǝ̀ yi sǝn tà wun aɓa do paɓamuru ma'wun a ban Yesu. Ɓangciu pakkam ama, ce wu earǝ́nì mǝkārǝkiban, yì Shetan swarkina wun, wu ɗekina kpata Yesu, sǝ túró mala Ɓakuli mǝnana sǝm pe aɓalǝ wun ngga, uena ɓà!

Timoti yiu nǝ cau mala do
lidǝmba mala amǝkpata Yesu
a Tasalonika

6 Sǝ a dyan ngga, Timoti nyarǝna yina a ban sǝm. Yi bangŋǝna sǝm cau mǝɓoarne mala paɓamuru ma'wun a ban Ɓakuli andǝ earcearǝu ma'wun. Ɗǝm ngga, bangga sǝm ama wu kǝ ɗenyi nǝ do mǝɓoarne ma'sǝm sǝnǝa wun, wu kǝ pak nzal sǝn sǝm, kǝla mǝnana ado, sǝm nggǝ pak nzal sǝn wun ngga.† 7 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, kat andǝ do mǝkwane andǝ pàtanni mǝnana sǝm nda aɓalǝi ka, sǝm kum ɓakɓabum nǝ cau mǝnana sǝm ok amur paɓamuru ma'wun a ban Kǝrǝsti ka. 8 Adyan ngga mǝnia yì gir ka, loasǝna sǝm ɗǝm, acemǝnana sǝm sǝlǝna ama wun ngga, wu nda aban came kàngkàng aɓa dotarǝu ma'wun wunǝa Mǝtalabangŋo Yesu. 9 Ya ulang yàwá na sǝm nǝ̀ pakki Ɓakuli ace wun! Ata cau ma'wun ngga, sǝm ndanǝ banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r a ɓadǝm Ɓakuli ma'sǝm! 10 Du andǝ pwari, sǝm nggǝ pak hiwi nǝ ɓabum sǝm kat kǝ̀rkǝ́r aban zǝmbi Ɓakuli, ɓǝ̀ pa sǝm dǝmbu ɗǝm, ɓǝ̀ sǝm sǝn wun, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kania wun aɓea agir mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ wu súrǝ̀ia aɓa paɓamuru ma'wun a ban Ɓakuli ka.

11 Ado ka sǝm nggǝ zǝmba ama ɓǝ̀ Ɓakuli ma'sǝm, yì Tár sǝm nǝ nggearǝì, andǝ Mǝtala sǝm Yesu, mǝnba sǝm njar ace yiu aban wun! 12 Sǝm nggǝ pak hiwi ama ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo tsǝk earcearǝu ma'wun arǝarǝ wun andǝ aɓwana kat, ɓǝ̀ lidǝmba nǝ gulo sǝ ɓǝ̀ kǝ aliki, kǝla mǝnana earcearǝu ma'sǝm aban wun kǝ pak ka. 13 Anggo ka nǝ̀ pà wun rǝcandǝa mala ɓabum ace do tàr ɓamuru ace Ɓakuli, andǝ ɗwanyicau-arǝǔ a ɓadǝm Ɓakuli ma'sǝm mǝnana nda Tárrú ka, a pwari mǝnana yì Mǝtala sǝm Yesu nǝ̀ yiu nǝi, andǝ amǝturonjar male kat‡ ka. Ɓǝ̀ do anggo.

4

Do mǝnana pwasǝkiyi
ɓabum Ɓakuli ka

1 A masǝlǝate ka, wun amǝ'eam sǝm, wu kumǝna kwarkiru nǝ bu sǝm amur njar mǝnana ɓoaro wun nǝ̀ dukdo sǝ ɓabum Ɓakuli nǝ̀ pwasǝ arǝì ka. Sǝ ado mǝnana wu ndarǝ duk ulang mǝno yì do ka, sǝm nggǝ zǝmba wun nǝ kwarkiru mǝcandǝe aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu, wu lidǝmba nǝi aɓa pě anggo andǝ mǝnana kútì mǝno ka ko aya pwari, aban kánǝè a dǝmba. 2 Wun ngga, wu sùrǝ́nà rǝ akwarkiru mǝnana sǝm pà wun nǝ rǝcandǝa mala Mǝtalabangŋo Yesu ka.

3 Mǝnia ka nda kànì mala Ɓakuli a ban wun, ama ɓǝ̀ wu tàr ɓamur rǝ wun aɓa do aceì, wu ɓanggi ɓealu mala kìɗìkì mala nongginǝ rǝarǝu. 4 Koyan aɓalǝ wun ngga, ɓǝ̀ súrǝ̀ lang sǝ nǝ̀ bwal ɓamúrì* aɓa do tár ɓamuru ace Ɓakuli andǝ do mǝnana nǝ̀ yiu nǝ gusǝlǝban ngga. 5 Pà aɓa do nǝ npel mala nshawari mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì, kǝla pe mala amǝkpata ɓanza, aɓwana mǝnana à súrǝ̀ Ɓakuli raka ɗàng. 6 Aɓa mǝnia yì cau ka kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa pàkkî ɓì mǝkwaɗi gìr mǝɓane ko ɓǝ̀ ɓǝmbǝri aɓa kutio arǝ alta māmí ko burí ɗàng. Sǝm nanà wun ɗiɗyal nǝ nunkiru ama, Mǝtalabangŋo ka kǝ ɓashia aɓwana arǝ ulang amǝno yì acauɓikea ka. 7 Ɓakuli ka, tunǝ sǝm ace do ɓá pǝndǝkya ɗang, tunǝ sǝm ace do tàr ɓamuru ace Ɓakuli. 8 Ace mani ka, ɓwa mǝnana kat ɓinǝ mǝnia yì kanigir ka, pà aban ɓinǝ nzongcau mala ɓwapǝndǝa ɗang, nzongcau mala Ɓakuli nda ɓinǝkiyi ka, yì mǝnana kǝ pa wun Bangŋo Mǝfele male ka.

9 Amur cau mala lǝmdǝia rǝ wun earcearǝu ka panǝ ɓoaro mǝ gilǝa wun kǝgìr ɗàng. Acemǝnana wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, Ɓakuli kánìna wun ɓǝ̀ wu earcea rǝ wun. 10 Aɓa mǝsǝcau ka, mǝno nda kǝgìr mǝnana wu kǝ lǝmdǝì amǝ'eamrǝarǝu mǝnana kat aɓa nzali Masǝdoniya ka. Sǝama, wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nggǝ kwarkir wun, wu lǝmdǝí aɓa pě mǝnana kútì mǝno ka aban kánǝi a dǝmba.

11 Wu ɓariki wu soa mǝsǝ wun arǝ dukdo bwalrǝu aɓa ɓukɓuka, wu kǝ tsǝk ɗenyicau arǝ atúró ma'wun, wu kǝa kutiki aɓalǝ acau mala aɓwana ɗàng; sǝ wu kǝ pak túró nǝ abu wun, kǝla mǝnana sǝm bangga wun ɗiɗyal ka. 12 Ɓǝ̀ wu kǝ pa anggo ka, nggearǝ aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na raka, à nǝ̀ sǝn wun pepè nǝ pagulo. Sǝ pà wu nǝ̀ kúndǝô arǝ kǝɓwa ace kum gìr mǝnana wu pak tǝle ka ɗàng.

Yiu mala Mǝtalabangŋo Yesu

13 Wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nggǝ earce ama wu kǝa dumnǝ ɗwanyi sǝlǝe amur amǝkwaɗi mǝnana à wuna ka, ko wun nǝ̀ dumnǝ bumkiɗikea, kǝla aɓwana mǝnana à pànǝ tsǝkɓalǝu raka ɗàng. 14 Sǝm ngga, sǝm earǝna nǝi ama Yesu wú, sǝ loapi ɓembe nǝ yilǝmu. Ɗǝm ngga sǝm earǝna nǝi ama aɓwana mǝnana à wu aɓa paɓamuru malea a ban Yesu Kǝrǝsti ka, Ɓakuli nǝ̀ loasǝia nǝ yilǝmu, nǝ̀ yinǝia a baní atārǝia andǝ Yesu. 15 Mǝnia ka sǝm nggǝ bangga wun kǝla mǝnana Mǝtalabangŋo bangga sǝm ama: sǝm mǝnana à nying sǝm nǝ yilǝmu, bà pwari yiu mala Mǝtalabangŋo ka, pà sǝm nǝ̀ aki aɓwana mǝnana à wuna ka, dǝmba o a baní ɗàng. 16 Acemǝnana Mǝtalabangŋo nǝ nggearǝì ka, nǝ̀ sulǝ nǝ kuli, nǝ giu sà'arǝban mǝcandǝe mala gbani mala amǝturonjar, andǝ ɓua mala njawe tunǝban mala Ɓakuli. Sǝ aɓwana mǝnana à wú aɓa Kǝrǝsti ka, à nda à nǝ̀ tita loapi ɓembe nǝ yilǝmu ka. 17 Sǝ sǝm, mǝnana sǝm ndanǝ yilǝmu sǝ sǝm ndakam più a pwari mǝno ka, à nǝ̀ fà sǝm a tarǝ sǝm sǝnǝia aban o a kùli, aɓalǝ apǝrɓang, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kya je sǝnǝa Mǝtalabangŋo a bumkuli ka. Anggo ka, sǝm nǝ̀ do a tarǝ sǝm sǝnǝa Mǝtalabangŋo, do mǝnana málá male pà kàm raka.† 18 Ace mani ka, wu kǝ ɓak ɓabuma rǝ wun nǝ amǝnia yia acau ka.

5

Wu dumnǝ gilǝkirǝu ace
nyare yiu mala
Mǝtalabangŋo Yesu

1 Ado ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, amur cau mala apwari andǝ akúnnì mǝnana amǝno yì agir nǝ̀ yia lùmsǝ nǝi ka, ɓoaro mǝ gilǝa wun kǝgìr ɗàng. 2 Acemǝnana wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wu sǝlǝna ama pwari mǝnana Mǝtalabangŋo tsǝì nǝ̀ yiu nǝi ka, nǝ̀ yiu kǝla yiu mala mǝn'í nǝ du.* 3 Lang ɓǝ̀ ɓwapǝndǝa nda aban na ama, &lt;&lt;Ban pwalǝna ɗǝong, kǝgìr samban pà kàm raka,&gt;&gt; anggo sǝ kara tanni mǝkiɗikibanì nǝ̀ yia sulǝo amúrià kat! Nǝ̀ yipià wia nǝ yasǝlǝban, kǝla mǝnana kwanban mala gbáshí kǝ yipì ɓwama mǝnana nǝ muna-bum ngga, sǝ à pà nǝ̀ au ɗàng ko bǝti.

4 Sǝ wun amǝ'eambǝam ngga, wu pa ɗǝm aɓa pǝndǝa ɗang, mǝnana mǝno yì pwari ka nǝ̀ yia yasǝlǝ wun kǝla yiu mala mǝn'í ka ɗàng. 5 Acemǝnana wun kat, wun amǝ'eamrǝarǝu, wu nda ka aɓwana mala tǎlaban, andǝ amala pwari. Sǝm ngga, sǝm nda ka mala du ko mala pǝndǝa ɗang. 6 Ace mani ka, wu tsǝkir wun, wu kǝa nong'ntullo kǝla acili aɓwana ɗàng. Ɓǝ̀ sǝm dum nǝ mǝsǝ sǝm andǝ do aɓa kwaro mala dǝmbǝu. 7 Nǝ́ du sǝ ɓwapǝndǝa kǝ nong'ntullo, sǝ nǝ́ du sǝ ɓwapǝndǝa kǝ wal-walo-agir. 8 Sǝ sǝm mǝnana sǝm nda ka aɓwana mala pwari ka, ɓǝ̀ sǝm do aɓa kwaro mala dǝmbǝu. Ɓǝ̀ sǝm oasǝ paɓamuru andǝ earcearǝu kǝla oasǝ daura bolo, sǝ tsǝkɓalǝu arǝ kum amsǝban ngga, kǝla sukuru-bolo.† 9 Ɓakuli ka tunǝ sǝm ace mǝnana ɓǝ̀ so bumlulla male amur sǝm ngga ɗàng, yì ka, tunǝ sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kum amsǝban nǝ bu Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka. 10 Kǝrǝsti wú ace sǝm ace mǝnana ko ɓǝ̀ sǝm nda andǝa mǝsǝ sǝm, ko aɓa lú ka, sǝm nǝ̀ yiu aɓa yilǝmu, sǝm nǝ̀ do a tarǝ sǝm sǝnǝi. 11 Ace mani ka, wu kǝ pea rǝ wun rǝcandǝa, wu kǝ ɓak rǝarǝ wun, kǝla mǝnana ado wu kǝ pak ka.

Masǝlǝata kwarkiru mala Bulǝs

12 Wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nggǝ zǝmba wun, wu kǝ pea aɓwana mǝnana à kǝ pak túró aɓalǝ wun ngga gulo, yia mǝnana à nda ka aɓwana-mǝgule amur wun andǝ amǝ'kwarkir wun aɓa dotarǝu ma'wun wunǝa Mǝtalabangŋo ka. 13 Wu dǝmbǝrǝcea kǝ̀rkǝ́r aɓa earcearǝu ace túró mǝnana à pakkiyi ka. Wu dumnǝ rǝpwala a rǝarǝ wun. 14 Wun amǝ'eambǝam, sǝm nggǝ kwarkir wun, wu nun kir aɓwana mǝnana à ndanǝ nkundǝr ka. Wu ɓak ɓabum amǝ'ɓangciu, wu bwalia aɓwana mǝnana à pànǝ rǝcandǝa raka. Wu dum nǝ munyi arǝ aɓwana kat. 15 Wu kǝa eari kǝɓwa aɓalǝ wun ɓǝ̀ mbwe kǝɓwa nǝ pe mǝɓike a kun mǝɓike ɗang‡. Ɓǝ̀ do ama a koya pwari ka, wu kǝ ɓariki wu kǝ pakkia rǝ wun pěmǝɓoarne andǝ aɓwana kat.

16 Wu dumnǝ banɓoarnado a koya pwari, 17 wu came arǝ hiwi, 18 wu dumnǝ ɓabum yàwá aɓa ko man ngga; mǝnia ka nda nê mala Ɓakuli a ban wun mǝnana wu nda ka mala Kǝrǝsti Yesu ka.

19 Wu kǝa eare wu par Bangŋo Mǝfele ɗàng. 20 Wu kǝa nyesǝ ce bang gi Ɓakuli nǝ kun aɓwana male ɓà ɗàng. 21 Wu kārǝki agir kat, wu pelǝkia pepe; wu bwal mǝnana mǝɓoarne na ka. 22 Wu kǝa sungŋo a ban gir mǝnana kat pur mǝɓike ka ɗàng.

23 Adyan ngga, Ɓakuli mana pākiyi dorǝpwala ka, nǝ nggearǝì ɓǝ̀ tàr wun, ɓǝ̀ wu duk amale arǝ anjar puppup. Ɓǝ̀ yál bangŋo ma'wun, andǝ yilǝmi wun, andǝ nggūrǝ wun kat ɓǝà do aɓa ɗwanyicau-arǝǔ a pwari mǝnana Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti nǝ̀ nyar nǝi ka. 24 Yì Ɓakuli mǝnana tunǝ wun ngga, mǝ'pě nǝ́ mǝsǝcau na;§ nǝ̀ pakka wunì.

25 Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu pakka sǝm hiwi gbal.

26 Wu makkia amǝ'eamrǝarǝu kun kat, nǝ makkun earcearǝu ulang mala amǝkpata Ɓakuli.

27 Ən nggǝ tsǝka wunì, aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo, wu ɓal mǝnia yì cauterǝa ka a ban amǝ'eamrǝarǝu kat.

28 Ɓwamuru mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti, ɓǝ̀ do atà wun.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:1.

† 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:5-9.

* 2:2 2:2 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:17-24; 17:1-9.

† 2:14 2:14 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:5.

‡ 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 9:23,29; 13:45,50; 14:2,5,19; 17:5,13; 18:12.

* 3:1 3:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:15.

† 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:5.

‡ 3:13 3:13 amǝturonjar male kat: ko &lt;&lt;aɓwana mǝnana kat amale na ka.&gt;&gt;

* 4:4 4:4 bwal ɓamúrì: ko &lt;&lt;do andǝ māmí ko burí&gt;&gt;

† 4:17 4:17 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:30-31; 1Kor 15:51,52.

* 5:2 5:2 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:43; Luk 12:39; 2Bit 3:10.

† 5:8 5:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 59:17; Afi 6:13-17.

‡ 5:15 5:15 Ɓalli gbal aɓa: Rom 12:21.

§ 5:24 5:24 mǝ'pě nǝ́ mǝsǝcau na ko kǝ makban ɗang.

2 Amǝ Tasalonika

1

2

3

Ɓaria Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

AMƏ TASALONIKA

Mǝncau

Zuriki mala ɗenyicau amur cau mala nyare yiu mala Kǝrǝsti ka, lidǝmba nǝ kúnɓuàna aɓa ikǝlisiya mǝnana a Tasalonika ka. Ɓaria Cautera mala Bulǝs aban ká aban Amǝ Tasalonika ka, bang cau amur twale mala aɓwana mǝnana ama, pwari yiu mala Mǝtalabangŋo ka angŋa dǝmba yina. Bulǝs gilǝki mǝnia yì cau à ne anggo ka, aban lǝmdǝia aɓwana ama, kaniama Kǝrǝsti nǝ̀ nyare nǝ̀ yiu ka, túró mǝɓane andǝ ɓealɓikea ka à nǝ̀ ká a dǝmba à nǝ̀ ngga ɓiki pa aɓata nggwamnati mala ɓeɓwa mǝnana nda aɓa sǝmbǝrǝa, à tunǝki ama &lt;&lt;Ɓwa mala Cauɓikea&gt;&gt;, mǝnana nǝ̀ ɓínǝì Kǝrǝsti ka.

Yì, mǝ'mishan ngga, tsǝkcau nǝ rǝcandǝa ama ndanǝ ɓoaro aɓwana mǝnana à kǝ ɓal mǝnia yì cau ka, ɓǝa tamsǝ kusǝia aɓa paɓamuru malea, ko ɓǝa kutia do ká-mǝɓane andǝ nutanni ka, ɓǝa kǝ pak túró nǝ buia ace linǝ ɓamuria kǝla mǝnana Bulǝs andǝ aɓi amǝtúró pak ka, sǝ ɓǝa lidǝmba nǝ do pěmǝɓoarne.

Agir mǝnana a ɓālǝi ka

Mǝncau1:1-2

Ɓwangsǝban andǝ lǝmdǝ earnǝban1:3-12

Akwarkiru amur yiu mala Kǝrǝsti2:1-17

Cau ɓakɓabum amur do nǝ ɓealu mala Kǝrǝsta3:1-15

Masǝlǝatacau3:16-18

1

Makkun mala Bulǝs

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝban Bulǝs andǝ Silas andǝ Timoti.

Aban ká aban ikǝlisiya mala amǝ Tasalonika, aɓwana mala Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti.* 2 Ɓǝ̀ ɓwamuru andǝ dorǝpwala mala Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, do atà wun.

Ɓakɓabum aɓa tanni

3 Wun amǝ'eam sǝm, dumǝna sǝm púp ɓǝ̀ sǝm nggǝ ɓwangsǝ Ɓakuli a koya pwari, ace wun, sǝ anggo ka ndanǝ ɓoaro acemǝnana paɓamuru ma'wun ngga, nda rǝ lidǝmba kǝ̀rkǝ́r, sǝ earcearǝu mǝnana wu ndanǝi arǝarǝ wun ngga ndarǝ gulo. 4 Ace mani ka, sǝm nǝ́ ɓamur rǝ sǝm ngga, sǝm nggǝ jali nǝ wun aban a'ikǝlisiya mala Ɓakuli. Sǝm nggǝ jali ace came ma'wun kàngkàng andǝ paɓamuru ma'wun aɓalǝ apatanni mǝnana wu kǝ kúmô, andǝ adomǝkwane mǝnana wu kǝ dumnǝ gandǝrǝu aɓalǝia ka.

5 Amǝnia ka à lǝmdǝ ama Ɓakuli kǝ pak ɓashi male nǝ mǝsǝcau, sǝ a masǝlǝate ka nǝ̀ tsǝk wun wu nǝ̀ duk aɓwana mǝnana à kàrǝ́na à nǝ̀ kutia Domurǝm male mǝnana wu kǝ nu tanni ace ka. 6 Ɓakuli ka, mǝ'mǝsǝcau na: Nǝ̀ yia mbwe ka aɓwana mǝnana à kǝ pa wun tanni ka, nǝ tanni, 7 sǝ wun mǝnana wu kǝ nu tanni ka nǝ̀ yia pa wun usǝlǝo sǝ nǝ̀ pa sǝm gbal. Nǝ̀ yia pak mǝnia ka a pwari mǝnana Mǝtalabangŋo Yesu nǝ̀ yia pusǝna rǝì nǝi nǝ kuli aɓa bǝsa mǝ earke, nǝ amǝturonjar mǝcandǝe male atè. 8 Nǝ̀ yia ɓasha aɓwana mǝnana kat à súrǝ̀ Ɓakuli raka, andǝ amana à ɓinǝ kpata Cau Amsǝban mala Mǝtala sǝm Yesu ka. 9 Yia ka, à nǝ̀ pea wia tanni mala kiɗikiban mǝnana málá male pà kàm raka. À gauwuni tārǝia andǝ Mǝtalabangŋo andǝ tá mala rǝcandǝa male† 10 a pwari mǝno nǝ̀ yiu nǝi ace ak gulo andǝ ɓwangsǝkiban a bu aɓwana male mǝnana tària andǝ amǝnana kat à pà ɓamuria a baní ka. Wun gbal ka wu nǝ̀ pa aɓalǝia, acemǝnana wu earnǝ cau mǝnana sǝm bangga wun amurí ka.

11 Nda gir mǝnana tsǝa koya pwari ka, sǝm nggǝ pakka wun hiwi. Sǝm nggǝ zǝmbi Ɓakuli ɓǝ̀ tsǝk wun, ɓǝ̀ wu dukdo mǝnana karǝ arǝ ulang do mǝnana tunǝ wun ace ka, sǝ ɓǝ̀ pa wun rǝcandǝa mala lùmsǝ pakki agir mǝɓoarne mǝnana kat paɓamuru ma'wun tsǝk wun a pě ka. 12 Anggo ka, lullǝ Mǝtala sǝm Yesu nǝ̀ kum gulo nǝban wun, sǝ wu nǝ̀ kum gbal nǝbaní, nǝ ɓwamuru mala Ɓakuli ma'sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti.

2

Ɓwa mala Cauɓikea

1 Sǝm nggǝ earce lǝmdǝa wun gir amur cau mala nyare yiu mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti, andǝ dapi ma'sǝm a banɓwáná a baní.* Sǝm nggǝ zǝmba wun, wun amǝ'eamrǝarǝu ama, 2 wu kǝa kaurǝa arǝ dǝurǝo ɗang. Sǝ ɓǝ̀ ɓabum wun ɓǝ̀ kǝa lo, nǝ cau mǝnana aɓea ɓwana na ama Pwari mala Mǝtalabangŋo angŋa dǝmba yina pale ka ɗàng. À nǝ̀ gandǝ bang ama à sǝni aɓa bangŋo, ko à oe a kún ɓeɓwa, ko à ɓalli aɓa ɓè cauterǝa mǝnana à twali ama pur nǝban sǝm ngga. 3 Wu kǝa eare ɓǝ̀ kǝɓwa swarki wun ɗàng ko bǝti. Acemǝnana mǝno yì pwari ka pà nǝ̀ yiu peatu ɗang she ɓǝ̀ masǝlǝata Mgbicau arǝ Ɓakuli yina, sǝ Ɓwa mala Cauɓikea pusǝna rǝì, mǝno yì ɓwa mǝnana dupî ká kìɗìkì ka. 4 Yì ka, nda ɓiu-mǝbura mǝnana kǝ loasǝ ɓamúrì amur Ɓakuli andǝ agir mǝnana kat aɓwana kǝ peri abania ka. Yàle nǝ̀ kutio a Ndàmǝgule mala Ɓakuli nǝ̀ duk kam, nǝ̀ na ama yì nda Ɓakuli.†

5 Ɓalǝ wun kasǝ mbo ama ǝn bangga wun cau amur amǝnia yi agir ka mǝnana mǝ nda atà wun ɗiɗyal ka? 6 Sǝ wu sùrǝ́nà rǝ gir mǝnana kǝ tamsǝi mǝnia yì Ɓwa mala Cauɓikea arǝ pusǝrǝi ado ka. À eari wi ɓǝ̀ pusǝrǝi ado ɗàng sheɓǝ̀ pwari mǝnana à tsǝki wi yi pangŋǝ̀nà ka. 7 Rǝcandǝa mala ɓealɓikea ka, angŋa dǝmba nǝ̀ nggǝ pak túró aɓa sǝmbǝrǝa, sǝ anggo ka, nǝ̀ ueo aɓa sǝmbǝrǝa she ɓǝà gǝshina ɓwa mǝnana akiyì njar male ka. 8 Sǝ à nǝ̀ yia lǝmdǝí, yì Ɓwa mala Cauɓikea, mǝnana Mǝtalabangŋo Yesu nǝ̀ wal-luí nǝ yálí kúni, sǝ nǝ̀ kiɗiki rǝcandǝa male nǝ̀ nyesǝi ɓà, nǝ́ tǎ mala ɓoarɓwa mala yiu male ka.‡ 9 Yì Ɓwa mala Cauɓikea man ngga, nǝ̀ yiu nǝ rǝcandǝa mala Shetan, nǝ̀ yia pakki agir-ndǝlǝki, andǝ agir-lǝmdǝa, andǝ agir-gyambǝliban mǝ'nyirnì ɗàngɗáng.§ 10 Yì ka, nǝ̀ pak túró nǝ koya nggaman swarkiban mǝnana ɓealɓikea kǝ yiu nǝi ka, amur aɓwana mǝnana à kǝ ká nǝ ká kìɗìkì ka. Amǝnia yì aɓwana ka, à nǝ̀ kìɗìkì, acemǝnana à ginǝ ak mǝsǝcau sǝ à ginǝ earce mǝsǝcau a ɓabumia, mǝnana nda nǝ̀ yinǝia ɓǝà kum amsǝban ngga. 11 Ace mani ka, Ɓakuli nǝ̀ tasǝia wia swarkiban mǝcandǝe, à nǝ̀ earnǝ nyir. 12 Anggo ka aɓwana mǝnana kat à ginǝ earnǝ mǝsǝcau, à pak banɓoarnado aɓa ɓealɓikea ka, à nǝ̀ kasǝia wia ɓashi lú.

Wu tamsǝ kusǝ wun kàngkàng
wun amǝkpata Yesu

13 Sǝ sǝm ngga, ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ sǝm nggǝ pakki Ɓakuli yàwá ace wun, wun amǝ'eamrǝarǝu mǝnana Mǝtalabangŋo earkiyi acea raka. Ɓakuli ka tàrki wun kǝla aɓǝla agir mǝdǝmbe ace amsǝ wun, ɓǝ̀ wu duk aɓwana male, nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo male, sǝ nǝ paɓamuru ma'wun arǝ mǝsǝcau ka. 14 Yì nǝ̀ tunǝ wun, nǝ Cau Amsǝban mǝnana sǝm hamnǝi a ban wun ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum kāmbe aɓa gulo mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti. 15 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, wu tamsǝ kusǝ wun kàngkàng, wu bwal mǝsǝcau mǝnana sǝm kania wun kat aɓa bang cau, andǝ cauterǝa ka.

16 Sǝm nggǝ zǝmba ama Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti nǝ nggearǝì, andǝ Ɓakuli Tár sǝm mǝnana earce sǝm, sǝ aɓa ɓwamuru male ka, pana sǝm girikiban mǝnana málá male pà kàm raka, andǝ tsǝkɓalǝu mǝgule ka, 17 ɓǝ̀ ɓak ɓabum wun sǝ ɓǝ̀ pà wun rǝcandǝa mala pě andǝ ne mǝɓoarne.

3

Bulǝs zǝmba ama ɓǝa tsǝì aɓa hiwi

1 A masǝlǝate ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, wu tsǝk sǝm aɓa hiwi, ace mǝnana ɓǝ̀ Cau mala Mǝtalabangŋo ɓǝ̀ lidǝmba, ɓǝ̀ akiban a ban aɓwana kat nǝ mire, sǝ ɓǝa é nǝ gusǝlǝban kǝla mǝnana pa aɓalǝ wun ngga. 2 Wu kǝ pak hiwi ɗǝm ama, Ɓakuli nǝ̀ bwala sǝm nggam, nǝ̀ amsǝ sǝm a bu aɓwana amǝɓane, amǝ'ɓealɓikea. Acemǝnana aɓwana kat sǝ à paɓamuria a ban Mǝtalabangŋo Yesu ɗàng. 3 Sǝ Mǝtalabangŋo ka, à nǝ̀ gūlì arǝì. Nǝ̀ pa wun rǝcandǝa, nǝ̀ yál wun a bu yì Mǝɓealɓikea. 4 Sǝm ndanǝ makɓalǝu arǝ Mǝtalabangŋo amur wun ama, wu nda aban pak agir mǝnana sǝm bangga wun ngga, sǝ wu nǝ̀ lidǝmba nǝ pea. 5 Ən nggǝ zǝmba ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo kyan nǝ ɓabum wun arǝ lǝmdǝ earcearǝu ulang mala Ɓakuli, andǝ do gandǝrǝu mana Kǝrǝsti kǝ pâ ka.

Nunkiru arǝ do ɓà

6 Wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nggǝ na wun aɓa lullǝ Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ama, wu purî njar mala aɓwana mǝnana à na ama yia ka amǝkpata Yesu na, sǝ à kǝ dukdo nkundǝr, à kǝ kpata agir mǝnana sǝm kania wun ngga raka. 7 Wun nǝ ɓamur rǝ wun ngga, wu sǝlǝna ama ɓoaro ɓǝ̀ wu twal kusǝ sǝm. Sǝm ngga, sǝm duk do nkundǝr aɓalǝ wun ɗàng. 8 Sǝm li girlina mala kǝɓwa sǝ sǝm ginǝ mbwe gìr a kúnì ɗàng. Sǝm pak túró nǝ rǝcandǝa ma'sǝm du andǝ pwari, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga duk twalo amur kǝɓwa ɗàng. 9 Sǝm ngga, sǝm ndanǝ rǝcandǝa mǝnana sǝm nǝ̀ na wun ama ɓǝ̀ wu pa sǝm girlina ka, sǝ sǝm pe anggo ɗàng acemǝnana sǝm earce dupa wun gìrkànì. 10 Sǝ mǝnana sǝm nda aɓalǝ wun ɗiɗyal ka, sǝm nggǝ na wun ama, &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat ɓinǝe, pà nǝ̀ pak túró raka, ɓǝ̀ kǝa li girlina gbal ɗàng.&gt;&gt;

11 Sǝm bang anggo, acemǝnana sǝm nggǝ ok ama, aɓea aɓwana nda aɓalǝ wun mǝnana à kǝ dukdo ɓana, à kǝ pak kǝ túró raka. Kǝ túró malea nda kutiki aɓalǝ acau mala aɓwana. 12 Aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti ka, sǝm nggǝ cia sǝ sǝm nggǝ zǝmbia wia, ɓǝa dum nǝ hamírǝu, ɓǝa pǝlǝ buia, ace mǝnana ɓǝa linǝ ɓamuria ka. 13 Sǝ wun, amǝ'eambǝam ngga, wu kǝa aulǝ nǝ pěmǝɓoarne ɗàng.

14 Wu tsǝkir wun arǝ ɓwa mǝnana ɓinǝ kpata cau mǝnana sǝm ne aɓa mǝnia yì cauterǝa ka. Wu purî njargula male, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝsǝkya kumi. 15 Sǝ wu kǝa twali kǝla ɓi wun mǝbura ɗang, wu nunkiri, kǝla mǝ'eam wun.

Masǝlǝata makkun mala Bulǝs

16 Ado ka, ɓǝ̀ Mǝtala dorǝpwala nǝ nggearǝì, pa wun dorǝpwala ko aya pwari, a koya njargula kat. Mǝtalabangŋo ɓǝ̀ do atà wun kat.

17 Mim Bulǝs ka, nǝ buam sǝ ǝn gilǝ mǝnia yì makkun ngga. Mim ngga, anggo sǝ ǝn nggǝ tsǝk buam arǝ koya cauterǝa mem; anggo sǝ ǝn nggǝ gilǝgir. 18 Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti, do atà wun kat.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 17:1.

† 1:9 1:9 Ɓalli gbal aɓa: Isha 2:10.

* 2:1 2:1 Ɓalli gbal aɓa: 1Tas 4:15-17.

† 2:4 2:4 Ɓalli gbal aɓa: Dan 11:36.

‡ 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 11:4.

§ 2:9 2:9 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:24.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Cauterǝa mǝdǝmbe mala Bulǝs aban ká a ban

TIMOTI

Mǝncau

Timoti ka, lo-ɓwa mǝkwaɗi na aɓa nzali Asiya mǝkyauwe; ngge ka ɓwama Yahudi na sǝ tárrí ka ɓwa Gǝrik na. Yí duk ɓimǝturo andǝ gbasha mala Bulǝs aɓa túró mishan male. Cauterǝa Mǝdǝmbe mala Bulǝs aban ká aban Timoti ka nacau amur agir mǝcandǝe tàrú.

A tite nǝ nunkiru amur amǝkànìgìr nyir aɓa ikǝlisiya. Mǝnia yì kanigir mǝnana, kpapi twale mala amǝ Yahudi andǝ aɓwana mana amǝ Yahudi na raka, à kwákítè amur eare mǝnana ama ɓanza mana sǝm nggǝ sǝni nǝ mǝsǝu ka ndanǝ ɓealɓikea, sǝ ɗǝm ngga kǝɓwa pà nǝ̀ kum amsǝban ɗang she nǝ ɓe súrǝè mǝnana nda aɓa sǝmbǝrǝa, andǝ pakki agir kǝla ɓinǝkia aɓea girlina andǝ ɓinǝce doɓala. Ɓaria ka à kwarkir aɓwana amur anjar mala gingnǝ túró ɓá ndahiwi andǝ peri, sǝ à bang ulang ɓealu mǝnana aɓwana-mǝgule mala amǝkwaɗi andǝ amǝ'bwalturo ndahiwi nǝ̀ pang nǝi ka. A masǝlǝate ka, à kwarkir Timoti ɓǝ̀ duk mǝtúró mǝɓoarne mala Yesu Kǝrǝsti, sǝ amur atúró mǝnana nǝ̀ pa arǝ abuban mala kpapi mala amǝkwaɗi ka.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-2

Akwarkiru amur kpapi mala amǝkwaɗi andǝ amǝtúró male1:3--3:16

Kwarkiru aban Timoti amur túró male4:1--6:21

1

Makkun mala Bulǝs

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝ ban Bulǝs, mǝ'mishan mala Kǝrǝsti Yesu nǝ tasǝban mala Ɓakuli mǝ'amsǝ sǝm, andǝ mala Kǝrǝsti Yesu mǝnana nda tsǝkɓalǝu ma'sǝm ngga.

2 Mǝ nda ban gilǝì Timoti, yì munem mǝɓafoe aɓa paɓamuru aban Ɓakuli.

Ɓǝ̀ ɓwamuru, andǝ sǝn mǝsǝswatǝr, andǝ dorǝpwala nǝ ban Ɓakuli Tár sǝm andǝ Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm do atò.*

Nunkiru arǝ akanìgìr mǝ'nyirì

3 Mana mǝ nǝ o a Masǝdoniya ka, ǝn no nǝ rǝcandǝa nǝma wu came a Afisu, ace mǝnana wu tamsǝ aɓwana mǝnana akanìgìr malea ka, à nda ɗàng andǝ mǝsǝcau ka. 4 Kǝa earia wia ɓǝa kǝ kiɗiki do ace naki anjarnzǝne andǝ makgìr amur acau mala atau mala aɓwana a pwarian mǝnana masǝlǝate pà kàm raka ɗàng. Acemǝnana amǝnia yì agir ka, à pà nǝ̀ lùmsǝ pe mala Ɓakuli ɗang, ko a na raka, à pà nǝ̀ bwalì aɓwana kàm aɓa do paɓamuru malea aban Ɓakuli ɗang. 5 Tǝr mǝnia yì nzongcau ka nda mǝnana ama, amǝ kpata Ɓakuli kat ka, à nǝ̀ lùmsǝ nǝ earcearǝu mǝnana purkiyi a ɓabum mǝɓoarnsari, andǝ ɗenyicau mǝɓoarne, andǝ paɓamuru mǝ'mǝsǝcaunì ka. 6 Sǝ aɓea aɓwana ka à kyangŋǝni mǝnia yì mūgula cau ka. À ɓwarkini tanjar mala amǝnia yì agir ka, à kutina aban naki acau mǝnana ɓamuria pà kàm raka. 7 À kǝ earce ɓǝà súrǝ̀ia ama à nda ka amǝ kanî aɓwana Nggurcau mala Musa, sǝ à súrǝ̀ gir mǝnana à nakiyi cau amurí ka ɗàng, kat andǝ amani ama à kǝ ne nǝ rǝcandǝa malea kat ka.

8 Sǝm sǝlǝna ama Nggurcau ka ndanǝ ɓoaro, yi mǝnana ɓǝà pàngŋǝ̀nà túró nǝi a njarì ka. 9 Sǝ ɗǝm ngga sǝm sǝlǝna ama nggurcau ka, à tsǝì ace aɓwana mǝnana à kǝ pak mǝɓoarne ka ɗàng. Nda ace amǝ'yàl-nzongcau, andǝ amǝ'mgbikiru, andǝ amǝ ɗwanyi ɓanggi Ɓakuli, andǝ amǝ'cauɓikea. Nda gbal ace amǝ ɗwanyi dukdo mǝfele, andǝ amǝ nyesǝce kpata Ɓakuli ɓà, andǝ amǝ wal-lú ka tárrià andǝ anggea. 10 Yì Nggurcau ka, nda ace amǝ nongginǝban nǝ aɓwana mana à pà aɓa alban andǝia raka, andǝ amǝ pak cauɓikea nongginǝ rǝarǝia, aburana arǝ aburana sǝ amamǝna arǝ amamǝna. Nda ace amǝ bwalban a guro, andǝ amǝ'nyir, andǝ amǝ kángìr amur nyir, andǝ aɓwana mǝnana kat do malea ka nda ɗàng andǝ kanigir mǝ'mǝsǝcaunì ka. 11 Mǝnia yì kanigir ka pur aɓa Cau Amsǝban mǝɓoarne, mana Ɓakuli mǝnana ɓoaro ɓǝà pe wi ɓwangsǝban ngga, pam a buam ngga.

Ɓwamuru mala Ɓakuli aban Bulǝs

12 Ən nggǝ pakki Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm yàwá mana pam rǝcandǝa mala pak túró male ka. Ən pak yàwá acemǝnana earnǝ mim sǝ twalam ama ɓǝ̀ ǝn pakki wi túró, 13 kat andǝ amani ama ɗiɗyal ka, ǝn zalǝkì nǝ kunam, ǝn pe aɓwana male tanni, sǝ ǝn lǝmdǝì wi ɓeal ɓǝsǝkiban ngga. Sǝ Ɓakuli ka sǝn mǝsǝswatǝr mem, acemǝnana ǝn pe aɓa ɗwanyi sǝlǝe andǝ ɗwanyi paɓamuru a baní.†‡ 14 Sǝ Mǝtala sǝm solǝàm ɓwamuru male mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì a muram, atārǝia andǝ paɓamuru andǝ earcearǝu mǝnana à nda aɓa Kǝrǝsti Yesu ka.

15 Mǝnia ka nda nê mǝ'mǝsǝcaunì, mǝnana koyana ka, ɓǝ̀ earnǝ cê ka, ama &lt;&lt;Kǝrǝsti Yesu yiu aɓa ɓanza ace amsǝ amǝ'cauɓikea,&gt;&gt; sǝ mǝ nda mana ǝn karmur aɓwana kat nǝ cauɓikea ka. 16 Sǝ àkǝ̀ cè mǝnia ka Ɓakuli sǝn mǝsǝswatǝr mem amsǝam, ace mǝnana ɓǝ̀ Kǝrǝsti Yesu pak túró nǝ mim, nggea mǝ'cauɓikea mana karban kat ka, ace lǝmdǝ munyi male mǝnana maɗani pà kàm raka arǝàm, ɓǝ̀ aɓwana sǝni. Sǝ anggo, acili aɓwana nǝ̀ sǝlǝ ama yia gbal ka, à nǝ̀ gandǝ paɓamuria a baní, à nǝ̀ kum yilǝmu mana málá male pà kàm raka. 17 Adyan ngga, gulo andǝ ɓoarɓwa kat ka, mala Ɓakuli na, mana málá male pà kàm raka. Yì mǝnana nda Murǝm mala anza kat, sǝ pà nǝ̀ wù ɗàng, yàle ɓwapǝndǝa pa nǝ̀ gandǝ sǝne raka, kǝ yì mwashat nda Ɓakuli. Ɓǝ̀ do anggo.

18 We munem Timoti, mǝnia ka à nda ka kwarkiru mem a bano, kǝla mǝnana cauɓangnǝa mala Ɓakuli bang a muro ɗiɗyal ka. Mǝnia ka ɓǝ̀ po rǝcandǝa mala munǝo pepè aɓalǝ a'lwa mala Mǝtalabangŋo. 19 Bwal kàngkàng arǝ paɓamuru mô aɓa Kǝrǝsti, nǝ ɗenyicau mǝɓoarne. Acemǝnana aɓea ɓwana ka, à ɓinǝ okî ɓabumia, gandǝa à kìɗìkìnà paɓamuru malea. 20 A ulang yia ka à nda ka Hemǝniyos andǝ Alizanda. Yia kǝm ngga, ǝn tasǝnia a ɓabù Shetan; mǝnia ka nǝ̀ kània wia gìr ace mǝnana ɓǝà kǝa zalǝ Ɓakuli raka.

2

Kwarkiru amur peri a ban Ɓakuli

1 A dǝmba nǝ agir kat ka, ǝn nggǝ pa kwarkiru ama, wu kǝ pak hiwi ace aɓwana kat. Wu kyan nǝ ɓua ma'wun a ban Ɓakuli amúrià, wu zǝmbi wi ɓǝ̀ bwalia wia kàm kat nǝ ɓwamuru male, sǝ wu kǝ pakki wi yàwá acea. 2 Wu kǝ pak hiwi anggo, ace amurǝma andǝ aɓwana mǝnana à ndanǝ gulo a bantúró nggwamnati ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm dukdo rǝpwala, andǝ ɓanggi Ɓakuli andǝ bwalrǝu. 3 Mǝnia ka ndanǝ ɓoaro, sǝ kǝ pwasǝbum Ɓakuli Mǝ'amsǝ sǝm, 4 mǝnana eare male na koyan ngga, ɓǝ̀ kum àwá sǝ ɓǝ̀ súrǝ̀ mǝsǝcau ka. 5 Ɓakuli ka, nda mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, sǝ Ɓwa mǝnana a nre ɓwapǝndǝa andǝ Ɓakuli ka, nda mwashat, yì Ɓwa kǝla Kǝrǝsti Yesu, 6 mǝnana pà yilǝmi, ace akmúr ɓwapǝndǝa kat ka. Mǝnia yì cau ka à yì pe ɓanza a kārǝa mala pwari ama Ɓakuli ka earǝnace ama aɓwana kat ɓǝà kum amsǝban. 7 Àkǝ̀ cè mani sǝ à tàram kǝla mǝhama andǝ mǝ'mishan, mǝ kani aɓwana mala acili anzali gir, amur paɓamuru andǝ mǝsǝcau. Mǝnia ka nyir na ǝn nakiyi ka ɗàng, nggearǝ mǝsǝcau na ǝn nggǝ na ka.*

8 A koya ban peri ka, ǝn nggǝ earce aburana mǝnana à pana ɓamuria aban Ɓakuli ka, ɓǝà pak hiwi nǝ loasǝ abuia mǝfele a kùli nǝ ɓabum mǝɓoarnsari, bumlulla andǝ makgìr pà kàm ɗàng.

9 Anggo gbal sǝ amamǝna ka ɓǝà gilǝki rǝia nǝ agir-nggūrǝu ulang amǝnana à nǝ̀ yinǝ pagulo ka. Gilǝkirǝu malea ɓǝkǝa yàl nzong ɗang, sǝ ɓǝà bwal ɓamuria. Pà nǝ ɓolǝkia anyang, ko nǝ agir-njengǝlan ko nǝ agir twalmǝsǝu andǝ agir-mǝkúrocandǝe ɗàng.† 10 Gilǝkirǝu malea ɓǝ̀ duk pakki agir-ɓoarna mǝnana dupî amamǝna mana à bang ama à kǝ ɓanggi Ɓakuli ka.

11 Amamǝna ka, ɓǝà kǝ kwaki kiria arǝ kanigir nǝ do kún-ɗǝong andǝ nongsǝmúrû. 12 Ən eare nǝma ɓǝ̀ ɓwama duk mǝkànìgìr amur aburana ko ɓǝ̀ dum nǝ rǝcandǝa amúrià ɗàng. Yia ka, ɓǝà kǝ kwaki kiria nǝ do kún-ɗǝong. 13 Acemǝnana Adamu nda Ɓakuli tita pusǝe sǝ nǝnzǝ́mò ka, yi pusǝ Hawawu.‡ 14 Sǝ Adamu nda Shetan swarki ka ɗàng, ɓwama nda Shetan swarki, sǝ gir nî yi duk cauɓikea.§ 15 Kat andǝ amani, mɓwama ka nǝ̀ kum àwá nǝ ban ɓǝlmuna* ɓǝ̀ lidǝmba aɓa paɓamuru, andǝ earcearǝu, andǝ domǝfele, nǝ bwalrǝu ka.

3

Ulang aɓwana mana ɓoaro ɓǝà
dum nǝ gulo bwal Ikǝlisiya ka

1 Mǝnia yì cau ka, mǝsǝcau na, mǝnana ama: Ɓǝ̀ ɓwa earce buno mala ɓwamǝgule múr ikǝlisiya ka, earǝna ce túró mǝɓoarne. 2 Sǝ ɓwamǝgule múr ikǝlisiya ka, ɓǝ̀ duk do ɗwanyicau-arǝǔ. Yì ka, nǝ̀ duk bura ɓwama mwashat, andǝ do bwalrǝu, andǝ kwaro aɓa ɗenyicau, sǝ ɓwa na mǝnana aɓwana kǝ pe wi gulo ka. Yì ka, nǝ̀ duk mǝ'ak abǝri a ɓala male, sǝ nǝ̀ duk mǝ'sǝlǝ kanigir. 3 Yì ka, pà nǝ̀ duk mǝ'nuki agir andǝ wal-wale ɗàng, pà nǝ̀ duk mǝ lúllô ɗang, nǝ̀ pak ɓukɓuk, pà nǝ̀ earce loasǝkiaban ɗang, sǝ pà nǝ̀ duk mǝ rufi atà boalo ɗang. 4 Dumǝna púp nǝ̀ bwal ɓala male pepè, sǝ nǝ̀ tsǝk amuni ɓǝà kǝ oki wi nǝ pagulo. 5 Sǝ ɓǝ̀ ɓwa pà nǝ̀ gandǝ bwal ɓala male raka, lang sǝ nǝ̀ gandǝ tsǝkir ikǝlisiya mala Ɓakuli? 6 Ɓwamǝgule múr ikǝlisiya ka, ɓǝ̀ kǝa duk ɓwa mǝnana loa paɓamuri aban Ɓakuli ka ɗàng, acemǝnana nǝ̀ nggǝ twalɓamuri. Sǝ twàlɓamúrû nǝ̀ tsǝì nǝ̀ kpa aɓa ulang ɓashi mǝnana à pàkkî mǝɓealɓikea, yì mgbǝrǝm ngga. 7 Ndanǝ ɓoaro ɗǝm ɓǝ̀ aɓwana mana amǝ'kwaɗi na raka, ɓǝà kǝ na mǝɓoarne amurí, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa kum kǝsǝkya, ɓǝ̀ kpa aɓa gbǝ́lî mala mgbǝrǝm, mǝɓealɓikea raka.*

8 Amǝ'bwal kun túró ndahiwi gbal ka, dumǝna púp ɓǝà kumia nǝ ɓealu mǝɓoarne, ɓǝà kǝa duk amǝ'kúnɓárína ɗang. À pà nǝ̀ duk amǝ ɓiki nu mùr-ɓǝlanggun anap, ko amǝ alta kume nǝ ɓǝmbǝriki aɓwana ɗàng. 9 Dumǝna púp à nǝ̀ bwal gìr mana à lǝmdǝí nda mǝsǝcau mǝlime mala do paɓamuru mala amǝkwaɗi ka nǝ ɗenyicau mǝɓoarnsari. 10 Ɓǝà sǝn gya malea peatu pepe, ɓǝà kumia nǝ do mǝɓane raka, sǝ ɓǝà bwalturo ndahiwi.

11 Anggo gbal, sǝ duk púp ama, amamǝna mǝnana amǝ'bwalturo ɓá ndahiwi† na ka, ɓǝà kumia nǝ ɓealɓoarna, ɓǝà kǝa duk amǝ twalki alullǝu ɗang, ɓǝà dum nǝ bwalrǝu andǝ mǝsǝcau aɓa koya gir.

12 Mǝ'bwal kun túró ndahiwi ka, dumǝna púp nǝ̀ duk bura ɓwama mwashat, nǝ̀ bwal amuna andǝ ɓala male pepè. 13 Aɓwana mǝnana à pak túró malea pepè ka, à nǝ̀ kumbi ɓamuria lullǝu mǝɓoarne, sǝ à nǝ̀ bang cau nǝ mǝsǝkang-kangŋa amur paɓamuru malea aban Kǝrǝsti Yesu.

14 Mǝ ndanǝ tsǝkɓalǝu ama mǝ nǝ ká aban wun banì pà nǝ̀ sau ɗang. Sǝ mǝ ndaban gilǝ mǝnia yì gìr ka, ace mǝnana ama, 15 ɓǝ̀ ǝn wari tù raka, wu súrǝ̀ ulang do mǝnana koyan aɓalǝ amǝ'ɓala mala Ɓakuli nǝ̀ dum nǝi ka. Acemǝnana ikǝlisiya mala Ɓakuli mǝyilǝmuì ka, nda nggun ɓalǝu andǝ kusǝɓa mala mǝsǝcau. 16 Kǝ̀ makgìr pà kàm ɗang, gìr ɓa-sǝmbǝrǝa mala cau paɓamuru ma'sǝm ngga lim kǝ̀rkǝ́r:

Kǝrǝsti ka, yi pur aɓa

nggūrǝ ɓwapǝndǝa,

sǝ à lǝmdǝí mǝ'cauɓoarna

na nǝ bu Bangŋo mala

Ɓakuli.

Amǝturonjar sǝni,

sǝ à hamnǝ cê aban

aɓwana mala aɓea anzali.

Aɓwana a ɓanza paɓamuria

a baní,

sǝ à twali à um nǝi a kùli

aɓa ɓoarɓwa.

4

À kwarkir Timoti

1 Adyan ngga, Bangŋo Mǝfele kǝ na sǝm bwāng ama a masǝlǝata apwari ka, aɓea aɓwana nǝ̀ pǝlǝì paɓamuru mǝ'mǝsǝcau nì nzǝmia. À nǝ̀ kpata abangŋo mǝ'nyirì andǝ akanìgìr mǝnana à pur nǝ ban akukwar ka. 2 Amǝnia yì amǝkànìgìr ka, amǝ'kúnɓárína na sǝ amǝ'nyir na. Ɓabum ɗenyicau mǝɓoarne malea wuna. 3 À nda ka aɓwana mana à kǝ pǝrban arǝ doɓala andǝ lika aɓea agirlina, agirlina mǝnana Ɓakuli pusǝia ace aɓwana mana à sùrǝ́nà rǝ mǝsǝcau, à pana ɓamuria a baní ka, ɓǝà kǝ lia nǝ pak yàwá ka. 4 Sǝ acemǝnana koya gìr Ɓakuli pusǝì ka mǝɓoarne na ka, ɓǝ̀ sǝm ngga na ama sǝm nǝ̀ ɓinǝ kǝ ɓè ɗàng. Ɓǝ̀ sǝm e nǝ ɓabum yàwá, 5 acemǝnana Ɓakuli tsǝngŋǝni dumǝna mǝfele nǝ hiwi andǝ cau male.

6 We ka, ɓǝ̀ a kǝ lidǝmba nǝ bǝ́lì amǝkpata Ɓakuli ɓalǝ amǝnia yì agir ka, a nǝ duk mǝtúró mǝɓoarne mala Kǝrǝsti Yesu, a nǝ lǝmdǝ ama a gulna aɓalǝ acau mala do kwaɗi andǝ kanigir mǝ'mǝsǝcau nì mǝnana a kpana tè ka. 7 Tārǝto arǝ naki acauɓana andǝ anjarnzǝne mala aɓwagula. We ka, pà rǝcandǝa mò arǝ pe ɓamuro kanigir mala do pepe aɓa Bangŋo. 8 Songnǝ nggūrǝu ka ndanǝ ɓoaro, sǝama ɓak ɓamuru aɓa do kpata Ɓakuli ka ndanǝ gir mǝɓoarne atè aɓalǝ agir kat, acemǝnana nda bwal kum do yilǝmu mǝɓoarne mana adyan andǝ mǝno kǝ yiu ka.

9 Mǝnia ka, nda mǝsǝcau mǝnana ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ koyan ngga ɓǝ̀ é ka. 10 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ sǝm nggǝ pak túró kǝ̀rkǝ́r, sǝm nggǝ lidǝmba nǝ ɓariki, acemǝnana tsǝkɓalǝu ma'sǝm ngga, nda amur Ɓakuli mǝyilǝmuì, yì Mǝ'amsǝban mala aɓwana kat, nggeamurǝmi ka aɓwana mǝnana à paɓamuria a baní ka.

11 Kani aɓwana amǝnia yì agir ka, sǝ wu tsǝa koyana ka ɓǝ̀ bwaltea. 12 Kǝa eare ɓǝ̀ kǝ ɓwa nyesǝo ɓà, acemǝnana a nda lo-ɓwa ka ɗàng. Duk girkànì a ban amǝkwaɗi aɓa nacau, andǝ domǝɓoarne, andǝ earcearǝu, andǝ paɓamuru, andǝ domǝɓoarnsari mô. 13 Sǝ kaniama mǝ yiu ka, pà ɓamuro arǝ ɓallia aɓwana Malǝmce mala Ɓakuli andǝ kania wia gir, ɓǝa kum ɓakban. 14 Ce a būrǝce ɓoro mala Bangŋo mǝnana a ndanǝi, mana à po nǝ na gi Ɓakuli, a pwari mǝnana amǝkùrcau aɓwana-mǝgule amur ikǝlisiya tsǝko buia a muro ka.

15 Tsǝk amǝnia yì agir ka aɓa túró, pà ɓamuro kat a rǝia, anggo sǝ aɓwana kat nǝ̀ sǝn lidǝmba mo. 16 Yál ɓamúrò andǝ kanigir mò. Lidǝmba aɓa mǝnia ka, acemǝnana ɓǝ̀ a pâ anggo ka, awu nǝ amsǝ ɓamúrò andǝ aɓwana mǝnana à kǝ oeo ka.

5

À kwarkir Timoti amur yál ikǝlisiya

1 Ce a pyau jamgula ɗang, ne wi cau ɓukɓuk nǝ pagulo, kǝla mǝnana a nǝ ne tárró ka. Ne alaggana cau kǝla mǝnana a nǝ ne amǝ'eambo ka. 2 Tsǝk kir aɓwagula kǝla mǝnana a nǝ tsǝkir anggeau ka. Sǝ ansarina ka, tsǝk kiria kǝla amǝ'nggaulǝo, nǝ ɓabum mǝɓoarnsari. 3 Ɗenyi nǝ amā-lú mǝnana kǝɓwa pà murià raka, tsǝkiria. 4 Sǝ ɓǝ̀ mā-lú ka ndanǝ amuna ko amǝkau ka, ɓǝà tita kànì lǝmdǝ do ɓanggi Ɓakuli nǝ ɗenyi nǝ amǝɓala malea, anggo ka à nǝ̀ mbwekia amǝɓǝlia andǝ akeâ nǝ pa gbasha. Mǝnia ka, nda gìr mǝnana kǝ pwasǝbum Ɓakuli kǝ̀rkǝ́r ka. 5 Mā-lú mǝɓafoe, mǝnana nda nǝmurǝì, kǝɓwa pà amurí a ɓanza man raka, kǝ tsǝk ɓālǝi arǝ Ɓakuli, sǝ kǝ lidǝmba dù andǝ pwari, aban zǝmbi Ɓakuli ɓǝ̀ bwalì wi kàm. 6 Sǝ mā-lú mǝnana ɗwanyi bwalrǝu a do male, kǝ gyata pè ɓamúrì banɓoarnado ka, wuna aɓa bangŋo, kat andǝ amani ama nda andǝ amǝsǝì a nggūrǝu ka. 7 Kwarkir ikǝlisiya arǝ amǝnia yia agir ka, ace mǝnana ɓǝà duk do ɗwanyicau-arǝǔ. 8 Sǝ ko ɓǝ̀ ya ɓwa na mǝnana kat kǝ tsǝkir aɓǝla male, nggeamurǝmi ka amǝɓala male raka, man yì ɓwa ka pàngŋǝ̀nà ce paɓamuru male ɓà, yàle ɓwa mǝnana súrǝ̀ Ɓakuli raka, ɓoari wi.

9 Mā-lú mǝnana à nǝ̀ ɓalli aɓalǝ amā-lú mǝnana à nǝ̀ tsǝk kiria ka*, nda mana lùmsǝ̀nà apǝlǝa lumi-tongno-nong mwashat ka. Sǝ ɗǝm ngga aɓa dolabura male ka ɓwabura mwashat na dum nǝi ka. 10 Ɓǝ̀ duk ɓwa mǝnana aɓwana súrǝì pepe ace atúró-ɓoarna male, kǝla tsǝkir amuna andǝ lǝsǝia pepè, andǝ ak abǝri, andǝ ɗenyi nǝ amǝkwaɗi pepè, andǝ ɓwamur aɓwana mǝnana à nda aɓa tanni, andǝ do pa ɓabum arǝ pakkia koya túró mǝɓoarne ka.

11 Amā-lú mǝnana alo-ɓwa na ka, ɓǝà kǝa oasǝ lullǝia ɗàng, acemǝnana nzal dolabura nǝ̀ tsǝa à pà nǝ̀ gandǝ do anggo nǝmurǝia aban pakki Kǝrǝsti túró ɗang, à nǝ̀ nyare à nǝ̀ dukɓala ɗǝm. 12 Sǝ anggo ka à nǝ̀ yinǝì ɓamuria ɓashi, acemǝnana à yàlni kùrcau malea mǝnana à twal a dǝmbe ɗiɗyal ka. 13 Ɗǝm ngga, à nǝ̀ nggá súrǝ̀ doɓàna, à nǝ̀ kutia gāli aban kutiki arǝ aɓala. Sǝ amǝ'doɓàna na nǝmurǝì à nǝ̀ pǝlǝ ka ɗàng, à nǝ̀ duk amǝ'twalki alullǝu andǝ amǝ'oasǝkiacau, aban naki acau mǝnana ɓoaro ɓǝà kǝ na raka. 14 Ən nggǝ kwarkir amamǝna mǝnana amā-lú na sǝ à malaká gul raka, ɓǝà albura ɗǝm, ɓǝà ɓǝl amuna, ɓǝà tsǝkir aɓala malea. Anggo sǝ ɓiu-mǝbura pa nǝ̀ kum njar mala na mǝɓane amur sǝm ɗàng. 15 Acemǝnana pas aɓalǝ amǝnia yì amā-lú ka, à angŋa-dǝmba à ɓwarkina, à kpana atà Shetan.

16 Ɓǝ̀ ɓekǝ ɓwama mǝkwaɗi ndanǝ aɓǝla mǝnana amā-lú na ka, ɓǝ̀ kǝ tsǝkiria, ɓǝ̀ kǝa na ama nǝ̀ nyinggi ikǝlisiya mǝnia yì twalo ka ɗàng, ace mǝnana ɓǝ̀ ikǝlisiya tsǝkiri arǝ amā-lú mǝnana kǝɓwa pa amúrià raka.

17 Aɓwana-mǝgule mala ikǝlisiya mǝnana à kǝ pak túró malea pepè ka, ɓǝà kǝ pea wia gulo, ɓǝà kǝ mbwea pepè, nggeamurǝmi ka aɓwana mǝnana à kǝ pak túró kǝ̀rkǝ́r aɓa hamnǝ cau andǝ kanigir ka. 18 Acemǝnana Malǝmce ka bang ama, &lt;&lt;Cè a kúr kun jamnda mǝnana kǝ nyaki mǝssa ka ɗàng.&gt;&gt; Sǝ aɓa ɓè ban ɗǝm ngga, à bang ama, &lt;&lt;Aɓwana mǝnana à kǝ pak túró ka, ɓoaro ɓǝà kǝ mbwea.&gt;&gt;† 19 Cè a na ama a nǝ earnǝ cau-kiɗikiban mǝnana à ne amur ɓwamǝgule ikǝlisiya ka ɗàng, sheɓǝ̀ cê purna a kún aɓwana ɓari ko tàrú ka.‡ 20 Aɓwana mǝnana à kumia aɓa cauɓikea ka, ɓǝà nunkiria a ɓadǝm a'ikǝlisiya bwāng. Acemǝnana anggo sǝ à nǝ̀ pè acili aɓwana ɓangciu.

21 Ən nggǝ kwarkiro a ɓadǝm Ɓakuli andǝ Kǝrǝsti Yesu, andǝ amǝturonjar mǝnana à tària ka, kpata amǝnia yì anggurcau ka, kǝa na ama awu nǝ lǝmdǝ tàrban, ko earmǝsǝu ɗang.

22 Cè a kaurǝa atà pè ɓwa gulo aɓa ikǝlisiya ɗang.§ Sǝ kǝa wu oasǝ ɓamuro aɓalǝ acauɓikea mala aɓea aɓwana ɗàng. Yál ɓamuro aɓa doɓoarnsari.

23 Kǝa wu nu mùr-bàng nǝmurǝì ɗàng, kpapi andǝ mùr-ɓǝlanggun anap mǝhangŋe bǝti ace bumo, andǝ nggūrǝo mǝnana kǝ po tanni pwari-pwari ka.

24 Ɗenyi ama, acauɓikea mala aɓea aɓwana ka, à nda banfana bwāng, koya ɓwa ka, sǝlǝna ama amǝnia yì aɓwana ka à nǝ̀ pakkia wia ɓashi. Sǝ aɓea aɓwana nakam cauɓikea malea kǝ lǝmdǝ ɗang, she nǝnzǝ́mò. 25 Àkǝ njar mǝ'mwashati, atúró mǝɓoarne mala aɓea aɓwana ka, à nda banfana bwāng, sǝ aɓea ɓwana ka, atúró mǝɓoarne mǝnana à pakkiyia aɓa sǝmbǝrǝa ka, pwari na kǝ yiu ka, à nǝ̀ lǝmdǝia.

6

Kànìgìr amur aguro

1 Amǝkwaɗi mǝnana à nda ɓata twalo mala doguro ka, ɓǝà kǝ pê amǝtala-ɓala malea gulo pepè, ace mǝnana aɓwana ɓǝà kǝa na mǝɓane amur Ɓakuli andǝ kanigir ma'sǝm raka. 2 Amuna-ɓala mǝnana amǝtala-ɓala malea ka amǝkwaɗi na ka, ɓǝà kǝa tsǝì atè ama amǝ'eamrǝarǝu na à nǝ̀ ɗwanyi pea wia gulo ɗang. A kúnì ka, ɓǝà pakkia wia túró a njar mǝnana ɓoaribanì ka, acemǝnana amǝtala-ɓala malea mana à kǝ li mǝɓoarne aɓalǝ atúró malea ka, aɓia amǝkwaɗi na, sǝ aɓwana na mǝnana Ɓakuli kǝ earcea ka. We Timoti ka, wú kǝ kani aɓwana ɓǝà súrǝ̀ mǝnia yì amǝsǝtacau ka, sǝ wú kǝ kwarkiria ɓǝà kǝ kpatea.

3 Ɓǝ̀ kǝ ɓwa kǝ yinǝ ɓe kanigir mana nda ɗàng andǝ mǝnia, sǝ earnǝ kanigir mǝ'mǝsǝcaunì mala Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, andǝ kanigir mala do mǝkpata Ɓakuli raka, 4 ɓwe ka, twàlɓamúrû akini, sǝ súrǝ̀ kǝgìr ɗàng. Ulang mǝnia yì ɓwa ka, ndanǝ ɓabum mǝɓane mala makgìr andǝ loasǝkiaban amur acau mana à kǝ yinǝ mɓali, andǝ kúnɓuàna, andǝ kiɗikiɓwa, andǝ nusǝban nǝ mǝɓane ka. 5 Amǝnia yì aɓwana ka à nda aɓa yinǝ do mǝɓike koya pwari ka. Ɓabumia pǝndǝkina nǝ ɓealɓikea andǝ ɗwanyi kpata gìr a njarì andǝ mǝsǝcau. Abania ka, kpata Ɓakuli ka, njar mala ram gǝna na.

6 Sǝ yàle kpata Ɓakuli atārǝia andǝ kum ɗǝmsǝban aɓa do nǝ mo'amurbuo ka,* kum gǝna mǝgule na. 7 Acemǝnana sǝm ngga, sǝm yinǝ kǝgìr a bu sǝm a ɓanza ɗàng, sǝ pà sǝm nǝ̀ umnǝ kǝgìr gbal ɗàng. 8 Acemani ka, ɓǝ̀ sǝm ndanǝ girlina andǝ agir-nggūrǝu ka, mǝnia ka kārǝ́na sǝm. 9 Sǝ aɓwana mǝnana à kǝ alte ama à nǝ̀ duk amǝkume ka, à kǝ kpa aɓa kārǝkiban, andǝ gbǝ́lî, andǝ kum ɓamuria aɓalǝ azǝnda mala agir mǝɓane pas. À nǝ̀ kum ɓamuria aɓalǝ agir mala yinǝ mǝɓike arǝia, mǝnana à nǝ̀ nggá masǝlǝia aɓa kiɗikiban andǝ lú-bǝsa ka. 10 Acemǝnana rufi atà boalo ka, nda nlerǝ koya ɓealɓikea. Aɓea aɓwana mana bumia kǝ pi ace alta gǝna ka, gandǝa à kpana, à ɗekina paɓamuru malea aban Ɓakuli, à soana ɓabumia nǝ agir bumkiɗikea.

Masǝlǝata kwarkiru mala
Bulǝs aban Timoti

11 Sǝ we Timoti ka, a nda ɓwa mala Ɓakuli. Acemani ka, ɓanggi agir mǝɓike mǝnia kat ka, sǝ wu kpata pàkgìr a njarì andǝ pěmǝɓoarne, andǝ docauɓoarna, andǝ do ɓwa mala Ɓakuli, andǝ paɓamuru, andǝ earcearǝu, andǝ bwalrǝu, andǝ doɓuɓɓuka. 12 Munǝ munǝo mǝɓoarne mala paɓamuru. Bwal kàngkàng arǝ yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, mana Ɓakuli tunǝo ace, sǝ a náná paɓamuru mô arǝì a ɓadǝmbǝ amǝ'nakún pas ka. 13 Ado ka, mǝ nda ban tsǝko nzongcau a ɓadǝm Ɓakuli mǝnana pākiyi koman ngga yilǝmu, sǝ a ɓadǝm Kǝrǝsti Yesu, mǝnana nakuni pepè a ɓadǝm Buntu Bilatus ka.† 14 Kpata nzongcau mǝnia ka nǝ ɓabumo mwashat andǝ ɗwanyicau-arǝǔ, twal adyan bà pwari nyare yiu mala Mǝtala sǝm, Yesu Kǝrǝsti.

15 Ɓǝ̀ pwarinì yi kārǝ́na ka,

Ɓakuli mana ɓwangsǝban

kat a baní sǝ pa,

sǝ yì nǝmurǝì nda Mǝyalban,

yì Murǝm mala amurǝma

andǝ Gbani amur

amǝ'talanzali ka,

nǝ̀ yia lǝmdǝ Kǝrǝsti nǝ kuli.

16 Kǝ yì mwashat,

nda mǝnana pà nǝ̀ wu raka,

sǝ ban-do male ka,

nda aɓa tǎlaban mǝcandǝe

mana kǝɓwa pà nǝ̀ gandǝ

sungŋo a baní raka.

Kǝ mǝsǝu malaká

sǝni ɗàng,

sǝ kǝ ɓè pà kàm

nǝ̀ sǝni ɗàng.

Abani kat, sǝ gulo andǝ

rǝcandǝa mǝnana málá

male pà kàm raka, pa!

Ɓǝ̀ do anggo.

17 Kwarkir amǝkume mǝnana a ɓanza man ngga, ɓǝà kǝa twalɓamuria ɗàng, sǝ ɓǝà kǝa tsǝkɓalǝia arǝ agǝna malea mǝnana à kǝ kútí nǝ kútiô ka ɗàng. Tsǝkɓalǝu malea ka, ɓǝ̀ do amur Ɓakuli, yì ɓwa mǝnana kǝ pa sǝm nyangsang agir mǝnana kat sǝm nggǝ earcea ace banɓoarnado ma'sǝm ngga. 18 Nea wia ɓǝà kǝ pak mǝɓoarne nǝ boalo malea. Ɓǝà duk amǝkume aɓalǝ atúró mǝɓoarne, sǝ ɓǝà kǝ pabu aban aɓwana mǝnana à pànǝi raka. A koya pwari ka, ɓǝà kǝ kumia nǝ gilǝrǝu mala bwalia aɓwana kàm, nǝ agir mǝnana kat Ɓakuli pea wia ka. 19 Aɓa pě mǝno anggo ka, à nǝ̀ nggǝ rambi ɓamuria gǝna mana nǝ̀ dupia wia tǝr kum do mǝɓoarne a nza mǝnana kǝ yiu ka, sǝ do nǝ yilǝmu mǝɓafoe ka, à nǝ̀ kumi nǝ̀ duk malea.

20 Timoti, tsǝkir gir mǝnana Ɓakuli po a buo ka. Yál ɓamuro arǝ naki acauɓana mala agir mǝnana à kǝ yinǝì Ɓakuli gulo raka, andǝ acau a mgbasho mǝnana aɓea ɓwana tunǝi aɓa ɓwarkio ama &lt;&lt;Sǝlǝe&gt;&gt; ka. 21 Aɓea ɓwana twali ama à ndanǝ mǝno yì &lt;&lt;Sǝlǝe&gt;&gt; ka, gandǝa warinǝia à ɓwarkini tanjar mala dokwaɗi.

Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Ɓakuli do atà wun kat.

* 1:2 1:2 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:1.

† 1:13 1:13 ɗwanyi paɓamuru a baní ko ɗwanyi earnǝi.

‡ 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 8:3; 9:4,5.

* 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: 2Tim 1:11.

† 2:9 2:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 3:3.

‡ 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:7,21-22.

§ 2:14 2:14 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:7,21-22.

* 2:15 2:15 nǝ̀ kum àwá nǝ ban ɓǝlmuna: &lt;&lt;Ko à nǝ̀ yallí nǝ̀ pur jam aɓa gbáshí&gt;&gt;

* 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Tit 1:6-9.

† 3:11 3:11 amamǝna mǝnana amǝ'bwalturo ɓá ndahiwi: Ko &lt;&lt;amālá amǝ'bwalturo ɓá ndahiwi.&gt;&gt;

* 5:9 5:9 amā-lú mǝnana à nǝ̀ tsǝk kiria ka: Ko &lt;&lt;amā-lú mǝnana à nǝ̀ twalia ace túró mala ikǝlisiya sǝ ikǝlisiya nǝ̀ nggǝ linǝia ka.&gt;&gt;

† 5:18 5:18 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 25:4; Mat 10:10; Luk 10:7; 1Kor 9:9.

‡ 5:19 5:19 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 17:5-7; 19:15.

§ 5:22 5:22 Cè a kaurǝa atà pè ɓwa gulo aɓa ikǝlisiya ɗang: Ko &lt;&lt;Cè a kaurǝa atà tsǝk abuo amur ɓwa ace mǝnana awu nǝ tàrì ace túró ɓá ikǝlisiya ka ɗàng.&gt;&gt;

* 6:6 6:6 atārǝia andǝ kum ɗǝmsǝban aɓa do nǝ mo'amurbuo ka: Ko &lt;&lt;atārǝia andǝ ɗǝmbǝo nǝ gir mǝnana a ndanǝi ka,&gt;&gt;

† 6:13 6:13 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 18:37.

2 Timoti

1

2

3

4

Ɓaria cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

TIMOTI

Mǝncau

Cautera mǝnia ka nda Ɓaria Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban Timoti. Gilǝî Timoti, muni aɓa paɓamuru a ban Kǝrǝsti lang nda aɓa kùrban a Roma a masǝlǝata túró male, tù nǝ lú male a pǝlǝa 67 ko 68 anzǝm ɓǝl Yesu.

Yì cauterǝa ka, kwarkiru na ace Timoti, kǝla muntulo mǝnana ɓimǝturo na sǝ gbasha male na ka. Kwarkiri ace ɓak ɓabumi ɓǝ̀ dum nǝ gandǝrǝu aɓa nutanni, sǝ ɓǝ̀ lidǝmba nǝ túró mana yì Bulǝs pè ace Kǝrǝsti ka. Ɓǝ̀ bwal kanigir mǝ'mǝsǝcau nì mala Cau Amsǝban andǝ Kùrcau Mǝ'e, sǝ ɓǝ̀ pak túró male kǝla mǝkànìgìr andǝ mǝhama, ɓǝ̀ kǝa ɓanggi tanni ko ɓinǝcau nǝban aɓwana ɗàng, sǝama ɓǝ̀ ɓanggi kanigir nyir. À nunkiri arǝ agir ká-mǝɓane mala masǝlǝata apwari.

Aɓa mǝnia kat ka, à kasǝ ɓalǝ Timoti arǝ do andǝ tǝr pakkiagir mala ɓwa mana gilǝ mǝnia yì cauterǝa ka: paɓamuru male andǝ munyi, andǝ earcearǝu, andǝ gandǝrǝu, andǝ nutanni male aɓa kum patanni.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-2

Ɓwangsǝban andǝ Ɓakɓabum1:3--2:13

Kwarkiru andǝ nunkiru2:14--4:5

Gìr mǝnana Bulǝs nda aɓalǝi ka4:6-18

Masǝlǝatacau4:19-22

1

Makkun mala Bulǝs

1 Man yì cauterǝa ka, pur nǝ banam Bulǝs, mǝnana Ɓakuli nǝ nggearǝì twalam ɓǝ̀n duk mǝ'mishan mala Kǝrǝsti Yesu ka. Ɓakuli tasǝam ɓǝ̀n hamnǝ ce pàcau mala yilǝmu mǝnana sǝm ndanǝi aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti Yesu ka.

2 Mǝ nda ban gilǝì Timoti munem mǝnana ǝn earkiyi ace raka.*

Ɓǝ̀ Ɓakuli Tárrû, andǝ Kǝrǝsti Yesu Mǝtala sǝm, lǝmdǝo ɓwamuru, ɓǝ̀ sǝn tǝ̀r mò, sǝ ɓǝ̀ cio wu kum dorǝpwala.

Ɓakɓabum ace do nǝ mǝsǝcau

3 Du andǝ pwari ka, ǝn nggǝ ɗenyi nǝ we aɓalǝ ahiwi mem. Ən nggǝ pakki Ɓakuli yàwá, yì Ɓakuli mǝnana ǝn nggǝ kpate nǝ ɓabum mǝɓoarnsari, kǝla mǝnana akêm pàk ka. 4 Ɓǝ̀ ǝn ɗenyi nǝ mǝrǝm mǝnana a sukki a pwari gauwa ma'sǝm ngga, nzal sǝno kǝ pakkam. Ban nǝ̀ ɓoaram kǝ̀rkǝ́r, yi mǝnana ɓǝ̀ sǝm kum ɓamur rǝ sǝm a tarǝ sǝm ɗǝm ngga. 5 Ən nggǝ ɗenyi nǝ paɓamuru mò mǝɓafoe a ban Mǝtalabangŋo kǝla ulang pě mala keò mǝ'mɓwamae, yì Loyis andǝ nggo Yunis, sǝ ǝn sǝlǝna nǝma a ndarǝ lidǝmba aɓa mǝno yì paɓamuru ka nǝ rǝcandǝa. 6 Ace mani ka ǝn nggǝ kasǝ ɓālǝo ama, ɓoro mala Bangŋo mǝnana Ɓakuli po a pwari mǝnana ǝn tsǝk abuam a muro ka, lo tsǝì aɓa túró nǝ pi mala ɓabum. 7 Acemǝnana Bangŋo mana Ɓakuli pa sǝm ngga, mala ɓangciu na ɗang. Bangŋo mǝnana pa sǝm ngga, mala rǝcandǝa na andǝ earcearǝu andǝ bwalɓamuru. 8 Ace mani ka, ce kǝsǝkya pakko arǝ banggia aɓwana cau amur Mǝtalabangŋo ɗàng. Sǝ ce kǝsǝkya pakko arǝàm gbal ɗàng, kat andǝ amani ama mǝ nda a ndàkurban ace Kǝrǝsti ka. Nǝ rǝcandǝa mǝnana Ɓakuli po ka, dum nǝ kùr rǝǔ ace nutanni atàm ace hamnǝ Cau Amsǝban. 9 Ɓakuli amsǝ sǝm, sǝ tunǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk aɓwana male amǝ fele.† Pa ace atúró mǝnana sǝm pak ka ɗàng, nda àkǝ̀ ce male yì kani mana pusǝ sǝm ace ka, andǝ ɓwamuru male. Pà sǝm mǝnia yì ɓwamuru ka nǝ bu Kǝrǝsti Yesu sǝ yi kwakita ɓanza.‡ 10 Sǝ ado ka, lǝmdǝna sǝmi bwāng nǝ yiu mala Kǝrǝsti Yesu, Mǝ'amsǝ sǝm, mǝnana ɓun rǝcandǝa mala lú, pǝlǝa lǝmdǝa sǝm njar mala yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, aɓa Cau Amsǝban. 11 Sǝ Ɓakuli twalam ɓǝ̀n duk mǝ hamnǝ cau male, andǝ mǝ'mishan, andǝ mǝkànìgìr mala mǝnia yì Cau Amsǝban.§ 12 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn nggǝ nu tanni kǝla mǝno mǝ nda aɓalǝi ka. Sǝ mim ngga, kǝsǝkya kǝ pakkam arǝ mani ɗàng, acemǝnana ǝn súrǝ́nà rǝ ɓwa mǝnana ǝn gūlì arǝì, sǝ ǝn sǝlǝna ama gìr mǝnana ǝn nyingŋǝni wi a buì ka, nǝ̀ gandǝ bwale bà pwari nyare male.

13 Bwal kanigir mǝɓafoe mǝnana a kanì a banam ngga, ɓǝ̀ dupo gìrkànì mǝnana a nǝ kpate ka, sǝ pè aɓa paɓamuru andǝ earcearǝu mǝnana ndakam aɓa Kǝrǝsti Yesu ka. 14 Tsǝk kiro arǝ cau mǝ'mǝsǝcau nì, mǝnana à po a buo, nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele mǝnana do a ɓabum sǝm ngga.

15 Kǝla mǝnana a sǝlǝna ka, aɓwana mǝnana a bu-nzali Asiya ka, à pǝlǝna nzǝmia arǝàm kat à nyìngŋǝ̀nam. Ko nggearǝ Fijelus andǝ Hamojenis gbal ka, à nyìngŋǝ̀nam.

16 Ɓǝ̀ Ɓakuli lǝmdǝì Onisǝforǝs andǝ amǝ ɓala male ɓwamuru, acemǝnana kǝ yiu a banam tùtù, sǝ kǝ ɓak ɓabumam, sǝ ko kǝsǝkya pakki wi arǝàm acemǝnana mǝ nda aɓa nsolo ka ɗàng. 17 Yiu male a Roma ka, altam kǝ̀rkǝ́r, gandǝa yi kumam. 18 Ɓǝ̀ Ɓakuli lǝmdǝì wi ɓwamuru ɓǝ̀ kum earmúrú a pwari nyare yiu mala Kǝrǝsti. Sǝ we ka a sǝlǝna rǝ ulang gbasha mǝnana pam a Afisu ka.

2

Timoti ka mǝkpata Kǝrǝsti Yesu
na nǝ ɓabumi kat

1 Sǝ we munem, Timoti ka, dum nǝ mǝsǝkang-kangŋa aɓa ɓwamuru mǝnana sǝm ndanǝi aɓa dotarǝu ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti Yesu ka. 2 Sǝ kanigir mǝnana a oê a kunam a ɓadǝmbǝ amǝ'nakún pas ka, twali, kànî aɓwana amǝ'mǝsǝcau nì mǝnana à nǝ̀ gandǝ tasǝi aban ká a ban aɓea aɓwana gbal ka. 3 Dum nǝ gandǝrǝu aɓa tanni atàm kǝla soje mǝɓoarne mala Kǝrǝsti Yesu. 4 Kǝ soje pâ kàm mǝnana nǝ̀ oasǝ ɓamúrì aɓa dukiado mala aɓwana mǝnana asoje na raka ɗàng, acemǝnana kǝ earce nǝ̀ pwasǝbum ɓwa mǝnana twali a soje ka. 5 Anggo gbal, ɓwa mǝnana nda aɓalǝ amǝ kārǝki amire ka, kǝ li ɗàng, she ɓǝ̀ ɓangŋǝna mire masǝlǝna tè pepè, kpana atà nggurcau mǝnana à tsǝki amǝ mire ka. 6 Mǝrya mana pak túró mǝcandǝe ka, ɓoaro ɓǝ̀ li tadǝmba ɓǝla agirɓaban mǝno tanniki aɓalǝi ka. 7 Pak ɗenyicau amur agir mǝnana ǝn nggǝ banggo ka. Ɓakuli ka, nǝ̀ mǝngio ɓalǝ amǝnia yì agir ka kat, ace mǝnana wu bwaltea.

8 Koya pwari ka, dum nǝ ɗenyicau ama, Yesu Kǝrǝsti, Mǝkà Dauda ka, à loasǝi a ɓembe. Mǝnia ka nda Cau Amsǝban mana ǝn nggǝ hamnǝi ka. 9 Sǝ acemǝnana ǝn nggǝ hamnǝ mǝnia yì Cau Amsǝban ngga, mǝ ndya ǝn nggǝ tanni, à kùrram nǝ ansolo kǝla ɓwa mǝnana mǝɓealɓikea na ka. Sǝa ma cau mala Ɓakuli ka, à kùrrì ɗàng. 10 Ace mani ka, ǝn earǝna mǝ dum nǝ gandǝrǝu aɓa ko man, ace aɓwana mana Ɓakuli tària ka, ace mǝnana yia gbal ka ɓǝà kum amsǝban mana aɓa Kǝrǝsti Yesu ka, atārǝia andǝ gulo mǝnana pà nǝ̀ mal raka. 11 Mǝnia yì cau ka, cau na à nǝ̀ earnǝi, mana ama:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ sǝm wu sǝnǝi ka,

sǝm nǝ̀ dum nǝ

yilǝmu sǝnǝi gbal.

12 Ɓǝ̀ sǝm twal

gandǝrǝu aɓa tanni ka,

sǝm nǝ̀ duk amurǝma atè.

Ɓǝ̀ sǝm tǝmce súrǝè ka,

yì gbal ka,

nǝ̀ tǝmce súrǝ̀ sǝm.*

13 Ɓǝ̀ sǝm dum nǝ

mǝsǝcau raka,

yì ka, dumǝna nǝ mǝsǝcau,

acemǝnana pà nǝ̀ tǝmce

ɓamúrì ɗàng.&gt;&gt;

Mǝtúró mǝnana Ɓakuli earnǝi ka

14 Wu kǝ kasǝ ɓalǝ aɓwana arǝ amǝnia yì agir ka, sǝ wu nunkiria a ɓadǝm Ɓakuli, ɓǝà ɗeki makgìr amur acau. Amǝno yì amakgìr ka, à pànǝ ɓoaro ɗang, à nǝ̀ kiɗiki aɓwana mǝnana à kǝ okia ace ka. 15 Ɓariki nǝ pa rǝcandǝa arǝ túró kàngkàng, ace mǝnana wu lǝmdǝ rǝò a ɓadǝm Ɓakuli ɓǝ̀ earnǝ we. Duk mǝtúró mǝɓoarne, mǝnana kǝsǝkya pa nǝ̀ pakki wi arǝ túrè raka, mǝtúró mǝnana kǝ mǝngi ɓá cau mǝ'mǝsǝcau nì pepè ka. 16 Tārǝto arǝ naki acauɓana andǝ amǝnana à pà nǝ̀ yinǝì Ɓakuli gulo raka, acau ɓanggea mǝnana à kǝ tasǝta aɓwana nǝ tasǝa aɓa ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli ka. 17 Akanìgìr ulang mǝno ka à kǝ akiban kǝla barya mpenye-gula mǝnana kǝ li ɓa'nyam ɓwa ka. Aburana ɓari mǝnana à yì kania aɓwana ulang amǝno yì akanìgìr ka, à nda ka, Hemǝniyos andǝ Filetus. 18 À ɗekini njar mala mǝsǝcau, à kǝ na ama loapi ɓembe mala alú kutina. Nǝ ulang mǝnia yì kanigir ka, à tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana pas à ɗekina paɓamuru malea a ban Ɓakuli. 19 Kat andǝ amani ka, mǝsǝcau mala Ɓakuli ka, camǝna kàngkàng kǝla kusǝɓa mǝnana à kwaki sǝ pà nǝ̀ dǝurǝ raka. Amurí ka à nyoulǝ mǝnia yì cau ka ama: &lt;&lt;Mǝtalabangŋo súrǝ́nà rǝ aɓwana mǝnana à nda ka male ka,&gt;&gt; sǝ &lt;&lt;Koya ɓwa mǝnana kat kǝ na ama mala Mǝtalabangŋo na ka, dumǝna púp nǝ̀ gapita rǝia andǝ ɓealɓikea.&gt;&gt;

20 Aɓa ɓala mǝgule ka, agirtúró ndakam ɗàngɗáng; aɓea ka, à pea nǝ bolo-njengǝlan andǝ bolo-azǝrfa, sǝ aɓea ka, à pea nǝ nggun andǝ dǝɓang. Amǝnana boalea gul ka, à nda ace pwari lamsan mǝɓoarne, sǝ amana boalea gul raka, à nda ace túró ɓala mala koya pwari ka. 21 Ɓǝ̀ ɓwa lak ɓamúrì aɓalǝ amǝno yì aɓealu mǝɓane, do aɓa ɓoarnsari ka, nǝ̀ duk girtúró ace túró mǝgule, mǝnana à tàrni ndanǝ ɓoaro a ban mǝtala-ɓala, sǝ à gilǝkini ace koya túró mǝɓoarne ka. 22 Ɓanggi koya suno mala lo-ɓwa, sǝ wu ɓangŋa atà ɓealɓoarna, andǝ paɓamuru, andǝ earcearǝu, andǝ do rǝpwala, atarǝ wun wunǝ aɓwana mǝnana à kǝ pak hiwi a ban Mǝtalabangŋo nǝ ɓabum mǝɓoarnsari ka. 23 Kǝa kánǝ ɓamur rǝo aɓalǝ agǝmi makgìr andǝ amana sǝlǝe pà aɓalǝia raka ɗàng, acemǝnana we ka a sǝlǝna ama, mǝno ka kǝ yinǝ munǝo. 24 Sǝ guro mala Ɓakuli ka, ɓoaro ɓǝ̀ kúni ɓua aban loàsǝ̀ban andǝ kǝɓwa ɗàng. Ɓoaro ɓǝ̀ duk ɓukɓuk nǝ aɓwana kat. Ɓǝ̀ duk mǝ'sǝlǝ kanigir andǝ ɓwa nǝ munyi. 25 Aɓa pê ɓukɓuk ka, kwarkir aɓwana mǝnana à kǝ ɓinǝ earnǝ mǝsǝcau ka. Yakǝla ka, Ɓakuli nǝ̀ nggaɗi ɓabumia, sǝ à nǝ̀ vwaki buia arǝ cauɓikea à nǝ̀ pwanzali, ɓǝ̀ kyan nǝia aɓa súrǝ̀ mǝsǝcau. 26 Aɓa mǝno anggo ka, à nǝ̀ nyare aɓa ɗenyicau malea, à nǝ̀ purî ɓá gbǝ́lî mala Shetan mǝnana bwalia guro, sǝ cia à kǝ kpata cau male ka.

3

Ɓike mala ado a masǝlǝata apwari

1 We ka, sǝlǝ ama, kwano mala ado nǝ̀ nggá yiu a masǝlǝata apwari. 2 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ duk amǝ earce ɓamuria, amǝ rufi atà boalo, amǝ nggori andǝ amǝ twàlɓamúrû. À nǝ̀ duk amǝ ɓǝsǝki Ɓakuli, andǝ amǝ mgbikiru a ban atárrià andǝ anggea, andǝ amǝ ɗwanyi pak yàwá, à pà nǝ̀ fali nǝ Ɓakuli ɗang. 3 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ dum nǝ ɗwanyi earcearǝu, à nǝ̀ duk amǝ ɗwanyi twalbani, amǝ twalki alullǝ aɓwana, amǝ ɗwanyi bwalrǝu, amǝ bum tǝra, à pà nǝ̀ earce gìr mǝɓoarne ɗàng. 4 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ duk amǝ mak aɓea, amǝ ɗwanyi tsǝkiru, amǝ gusǝlǝ-múrû, andǝ amǝ earce banɓoarnado amur earce Ɓakuli. 5 À nǝ̀ lǝmdǝí a nza kǝla yià ka aɓwana mala Ɓakuli na, sǝ à ɓinǝ pà ɓamuria arǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli mǝnana nǝ̀ cia à nǝ̀ duk do mala amǝkwaɗi ka. A ulang amǝnia yì aɓwana ka, wu ɓanggi bania.

6 À nda ka aɓwana mǝnana à kǝ swár zàng, à kǝ kutiki arǝ aɓala mala aɓwana, à kǝ swár amamǝna amǝ'ɗwanyi sǝlǝe, mǝnana cauɓikea akina ɓabumia, sǝ à kǝ ɓangŋa atà koya ulang suno mǝɓane ka. 7 A ulang amamǝna mǝno ka, à kǝ kyale atà akanìgìr ɗàngɗáng koya pwari, sǝ ko à kǝ gandǝ bwalta mǝsǝcau ɗàng. 8 Kǝla mǝnana Janis andǝ Jambǝris ɓinǝì Musa à earnǝi raka, anggo sǝ aman yì aɓwana ka, à ginǝki mǝsǝcau. Yia ka, aɓwana na mǝnana ɓabumia sharna aɓa cauɓikea, sǝ paɓamuru malea ka, mǝɓafoe na ɗang.* 9 Sǝa ama yia ka, à pà nǝ̀ ká ɗār ɗang; ɗwanyi sǝlǝe malea nǝ̀ lǝmdǝ rǝì a ban aɓwana kat, kǝla mǝnana kum a Janis andǝ Jambǝris ka.

Masǝlǝata kwarkiru mala
Bulǝs a ban Timoti

10 Sǝ we Timoti ka, a súrǝ́nà rǝ kanigir mem andǝ ɓealam. A súrǝ́nà rǝ kanì mala ɓabumam aɓa do mem. A súrǝ̀ paɓamuru mem, andǝ munyi, andǝ earcearǝu, andǝ gandǝrǝu mem; 11 kat andǝ atanni mem, andǝ apatanni mana à yiu amuram ngga. A súrǝ́nà rǝ kanggǝrang tanni mǝnana à pam a Antiyok, andǝ Ikoniya andǝ Listǝra ka. Kat andǝ amani ka, Mǝtalabangŋo amsǝam aɓalǝ amǝnia yì agir ka kat.† 12 E, sǝ koya ɓwa na ear ama nǝ̀ duk do ɓealɓoarna aɓa Kǝrǝsti Yesu ka, à nǝ̀ pè wi tanni. 13 Sǝ amǝ'ɓealɓikea andǝ amǝ'swarkiban ngga, à nǝ̀ lidǝmba nǝ ɓealɓikea aban ká kìɗìkì, à nǝ̀ nggǝ swarki aɓwana sǝ yià gbal ka à nǝ̀ nggǝ swarkia. 14 Sǝ we ka, lidǝmba aɓa mǝsǝcau mǝnana à kàniô, sǝ a earnǝi ka, acemǝnana a súrǝ́nà rǝ aɓwana mǝnana à kàniô gìr ka. 15 Sǝ ɓǝ̀ ɓālǝo kasǝ ama, lo mô a muntulo ka, a súrǝ̀ a Malǝmce mǝfele mana à gandǝ po sǝlǝe ace kum àwá nǝ paɓamuru a ban Kǝrǝsti Yesu ka. 16 Malǝmce mǝfele kat ka, ǝn'yali mala Ɓakuli na, sǝ ndanǝ ɓoaro ace kànì mǝsǝcau, andǝ lǝmdǝ ɓwarkio, andǝ gilǝkiban aɓa ɓwarkio, andǝ kwarkiru ace pàk mǝɓoarne. 17 Ɓakuli kǝ pangŋǝ̀nà túró nǝi, ace gilǝki aɓwana male, ɓǝà dum nǝ kùr rǝǔ ace pàk koya gìr mǝɓoarne.

4

À kwarkir Timoti ɓǝ̀ tamsǝ kusǝì
ace lidǝmba mala túró
mala Ɓakuli

1 Ən nggǝ nunkiro a ɓadǝm Ɓakuli andǝ Kǝrǝsti Yesu, mǝnana nǝ̀ yia ɓashì aɓwana mǝnana à ndanǝ yilǝmu andǝ amǝnana à wuna ka, a pwari yiu male mǝnana nǝ̀ yiu a dumsǝ domurǝm male ka. 2 We ka, hamnǝ cau mala Ɓakuli. Do aɓa gilǝrǝu ace mǝnia yì túró ka, ko njar nda kam ko pà kàm ɗàng. Lǝmdǝì aɓwana ɓwarkio malea, nunkiria, sǝ wu ɓak ɓabumia nǝ munyi mǝgule andǝ kwarkiru ɓukɓuk. 3 Acemǝnana pwari nda kǝ yiu ka, mǝnana ɓwapǝndǝa pa nǝ̀ earnǝ kanigir mǝɓoarne raka. A kun mani ka, à nǝ̀ ramba amǝkànìgìr a rǝia, mǝnana à nǝ̀ pwasǝbumia nǝ nea wia gìr mǝnana kiria kǝ oākia arǝì, sǝ à earkiyi ce oe ka. 4 À nǝ̀ ɓinǝ mǝsǝcau, à pànǝ earce oe ɗang, à nǝ̀ o atà njarnzǝne. 5 Sǝ we ka, hami rǝo aɓa koya ulang ɓealu mala do, dumnǝ gandǝrǝu aɓa nutanni, pak túró mala Mǝhama, lùmsǝ túró mǝnana a pakkiyi ace Ɓakuli ka. 6 Ma mem ngga, pwari kārǝ́na ɓǝ̀ ǝn pa yilǝmem kǝla ɓoro mǝnana a pè Ɓakuli ka. Pwari nying ɓanza mem kārǝ́na. 7 Ən munǝna munǝo mǝɓoarne, mire mem bwalǝna masǝlǝate, sǝ ǝn camǝna kàngkàng aɓa paɓamuru arǝ Kǝrǝsti māna à pam a buam ngga. 8 Sǝ ado ka, tangnakusǝam, yì jeko mala túró-cauɓoarna ka, nda rǝ kundǝam, mǝnana Mǝtalabangŋo, Mǝɓashi aɓa mǝsǝcau nǝ̀ pam a Pwari nyare male ka. Sǝ tangnakusǝu man ngga pa acem nǝmurǝam ɗàng, nda gbal acea aɓwana mǝnana kat à kǝ earce yiu male ka.

Masǝlǝata cau mala Bulǝs

9 Timoti, ɓariki, yiu a banam a kaurǝa. 10 Acemǝnana Dimas ɗeki nam, ace earce mǝnia yì ɓanza ka, umǝna a Tasalonika. Sǝ Kǝrǝsen ngga, umǝna a Galati, sǝ mala Titus ka, umǝna a Dalmatiya.* 11 Kǝ Luka, nda mǝnana a banam ngga. Ɓǝ̀ a nǝ yiu ka, wu yiu wunǝ Markus, acemǝnana nǝ̀ yia bwalàm nggàm arǝ túró mem. 12 Tikikus ka, ǝn turni a Afisu.† 13 Ɓǝ̀ a nǝ yiu ka, yinǝàm nǝ nggea-daura mǝnana ǝn nyi a Tǝros, a ɓala mala Karpus ka. Sǝ wu yinǝàm nǝ amalǝmce mem, andǝ anggu mǝnana à nǝ̀ gilǝ gir aɓalǝia ka.‡ 14 Alizanda mǝ'ntùl, pakkam gìr mǝɓike§ kǝ̀rkǝ́r. Ɓakuli nǝ̀ ɓashi wi ace agir mǝnana pàk ka.* 15 We gbal ka, tsǝk kiro arǝì, acemǝnana kǝ munǝ arǝ koya cau sǝm bang ngga.

16 Tita ká mem a ɓadǝm mǝ'ɓashi ka, kǝɓwa cam a nzǝmam ɗàng. Aɓwana mesǝe, à nyem nǝmurǝam. Ɓakuli ɓǝ̀ twalia wia banì, ɓǝ̀ kǝa ɓashia wia ɗàng. 17 Sǝama Mǝtalabangŋo nda atàm sǝ pam rǝcandǝa ace mǝnana ɓǝ̀ ǝn hamnǝ Cau Amsǝban kat ace aɓwana mana amǝ Yahudi na raka ɓǝà oè. Nyar ɗǝm ngga, amsǝam a bu lú, a kún a'im mǝnana ɓǝ́ à nǝ̀ túrǎm aɓalǝia ka. 18 Yì, Mǝtalabangŋo ka, nǝ̀ amsǝam aɓalǝ aɓealɓikea kat, sǝ nǝ̀ kánǝ mim jam aɓa domurǝm male mala kùli. Gulo ka, male na kat, masǝlǝate pà kàm ɗàng. Ɓǝ̀ do anggo.

Masǝlǝata makkun mala Bulǝs

19 Makkia Pǝrisǝla andǝ Akila kûn, andǝ amǝɓala mala Onisǝforǝs.† 20 Arasǝtus ka, nda più a Korinti, sǝ Tǝrofimus ka, ǝn nyi nǝ rǝkwana a Miletus.‡

21 Ɓariki, yiu sǝ ɓǝ̀ kunɗwal sulǝo. Yubulǝs kǝ makko kûn, sǝ anggo gbal Pudem, andǝ Linos, andǝ Kǝlaudiya, andǝ acilia amǝ'eamrǝarǝu kat.

22 Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo do atà bangŋo mò. Ɓǝ̀ ɓwamuru male do atà wun kat.

* 1:2 1:2 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 16:1.

† 1:9 1:9 sǝ tunǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm dukdo tàr ɓamuru aceì. Ko &lt;&lt;sǝ tunǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm duk aɓwana male.&gt;&gt;

‡ 1:9 1:9 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 1:3; Afi 2:5,8.

§ 1:11 1:11 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 2:7.

* 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 10:33; Luk 12:9.

* 3:8 3:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 7:11.

† 3:11 3:11 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 13:14-52; 14:1-20.

* 4:10 4:10-11Ɓalli gbal aɓa: Kol 4:10-14; Film 24; 2Kor 8:23; Gal 2:3; Tit 1:4; Atúró 12:12,25; 13:13; 15:37-39.

† 4:12 4:12 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:4; Afi 6:21,22; Kol 4:7,8.

‡ 4:13 4:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:6.

§ 4:14 4:14 pakkam gìr mǝɓike: Ko &lt;&lt;kìɗikiàm agir&gt;&gt;

* 4:14 4:14 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 1:20; Ang 62:12; Rom 2:6.

† 4:19 4:19 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 18:2; 2Tim 1:16,17.

‡ 4:20 4:20 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 19:22; Rom 16:23; Atúró 20:4; 21:29.

Titus

1

2

3

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

TITUS

Mǝncau

Titus ka ɓwa Yahudi na ɗang sǝ pǝlǝ mǝkpata Yesu, yi duk ɓimǝturo andǝ mǝkwaɗita Bulǝs aɓa túró mishan male. Cauterǝa mala Bulǝs aban ka a ban Titus ka, Bulǝs nǝ̀ gilǝì aban ká a ban lagga mǝ'bwali wi túró a Kǝreti. Yì Titus ka à nyi a Kǝreti ace sǝn túró mala ikǝlisiya mǝnana a banì ka. Mǝnia yì Cautera ka bangcau amur amu'gulacau tàrú.

Mwashatia ka, à nda rǝ kasǝɓalǝ Titus amur ulang ɓealu mǝnana ɓoaro aɓwana amǝgule amur ikǝlisiya ɓǝà dum nǝi ka, nggeamurǝmi ka, nǝ sǝlǝe mala ɓealɓikea mana aɓwana pas atà amǝ Kǝreti kǝ lǝmdǝí ka. Ɓaria ka, à nda rǝ kwarkir Titus amur lang sǝ nǝ̀ pà kanigir a ban aɓwana ɗàngɗáng a ɓinalea mana aɓa ikǝlisiya, kǝla aburala, andǝ amā-ɓala (yià mǝnana gbal à nǝ̀ ngga kània alo-amamǝna ka), andǝ alaggana, andǝ aguro. A masǝlǝate ka, Bulǝs kwarkir Titus amur do mala amǝkpata Yesu, nggeamurǝmi ka amur dorǝpwala andǝ dotarǝu, mana à nǝ̀ earcea kǝ̀rkǝ́r ka, kpapi andǝ vwaki bu arǝ ɓinǝmǝsǝu, andǝ makgìr, andǝ gakya aɓa ikǝlisiya.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-4

Aɓwana-mǝgule amur ikǝlisiya1:5-16

Túró mala aɓwana ɗàngɗáng aɓa ikǝlisiya ka2:1-15

Ɓakɓabum andǝ nunkiru3:1-11

Masǝlǝata cau3:12-15

1

Makkun mǝnana pur nǝban Bulǝs ka

1 Cauterǝa mǝnia ka pur nǝ banam Bulǝs, guro mala Ɓakuli andǝ mǝ'mishan mala Yesu Kǝrǝsti.

À túrǎm a ban aɓwana mala Ɓakuli mana tària ka ace ɓak paɓamuru malea a baní, sǝ mǝ kania wia ɓǝà súrǝ̀ mǝsǝcau mǝnana kǝ lǝmdǝì aɓwana njar mala dokpata Ɓakuli ka. 2 Mǝno yì paɓamuru andǝ sǝlǝe ka, nda mǝnana kǝ pea wia tsǝkɓalǝu ama à nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka, yì yilǝmu mǝnana Ɓakuli mana kǝ na nyir raka, bang a shareta ɓanza ama nǝ̀ pea wia ka. 3 Anggo lang pwari male mǝnana tsǝk ka yi kārǝ́na ka, Ɓakuli yi lǝmdǝí a banfana aɓa cau male. Mǝnia yì cau ka, à pam sǝ ǝn yi hamnǝi kǝla mǝnana Ɓakuli Mǝ'amsǝ sǝm tasǝam ngga.

4 Ən nggǝ gilǝì Titus, munem mǝ'mǝsǝcau nì aɓa paɓamuru mǝnana sǝm kat sǝm nda aɓalǝi ka. Ɓǝ̀ Tár sǝm Ɓakuli andǝ Kǝrǝsti Yesu Mǝ'amsǝ sǝm, bwalo kàm nǝ ɓwamuru andǝ dorǝpwala!*

Túró mala Titus a ban amǝ Kǝreti

5 Gìr mǝnana tsǝa sǝ ǝn nyio a luran Kǝreti ka, nda mǝnana ama wu masǝlǝata pakki atúró mǝnana ɓoaro ɓǝà pea ka, sǝ wu twal aɓwana aɓa koya là, wu cia ɓǝà duk aɓwana-mǝgule mala túró mala Ɓakuli. Kǝla mǝnana ǝn banggo ka, 6 ɓwamǝgule aɓa túró mala Ɓakuli ka, dumǝna púp ama nǝ̀ duk ɓwa mǝ'ɗwanyi cau a rǝǔ. Yì ka, nǝ̀ duk bura ɓwama mwashat, sǝ amuna male gbal ka, amǝkpata Ɓakuli na, mǝnana à súrǝ̀ia nǝ ɓealu mala mgbikiru andǝ gandǝban raka.† 7 Sǝ acemǝnana ɓwamǝgule amur ikǝlisiya ka, Ɓakuli panì wi túró ɗenyi nǝ aɓwana male yì Ɓakuli ka, dumǝna púp ama nǝ̀ dukdo ɗwanyicau-arǝǔ. Pà nǝ̀ gusǝlǝ-múrû andǝ kaurǝ pak bumlulla ɗang. Pà nǝ̀ duk mǝ'nu'mba andǝ mǝ'munǝki amunǝo ɗang, sǝ pà nǝ̀ duk mǝ rufi atà kume ɗàng. 8 A kun mani ka, dumǝna púp ama nǝ̀ duk mǝ'ak aɓwana, andǝ mǝ'earce gìr mǝnana mǝɓoarne na ka. Yì ka, nǝ̀ dum nǝ bwalɓamuru, andǝ came amur mǝsǝcau, andǝ do tàr ɓamuru ace Ɓakuli, andǝ hamírǝu. 9 Dumǝna púp ama nǝ̀ bwal kàngkàng arǝ kanigir mana à nǝ̀ earnǝi, kǝla mǝnana à kàni wi ka. Anggo sǝ nǝ̀ kùmô nǝ̀ bwalì aɓwana kàm nǝ kanigir mǝɓoarne, sǝ nǝ̀ lǝmdǝì aɓwana mǝnana à kǝ ɓinǝ mǝnia yì kànìgìr ka, ɓwarkio malea.

10 Aɓwana nda kana pas mǝnana amǝ'mgbikiru na, sǝ amǝ'fekicau na andǝ amǝ swarkiban. Bangulea ka à nda ka amǝ Yahudi mǝnana à pǝlǝ amǝkwaɗi sǝ à ɓinǝ kingging nǝ kània aɓwana gìr ama, ɓǝà kàsǝô ɓato raka, we ka a malaká kum amsǝban ɗang. 11 Amǝnia yì aɓwana ka, ɓǝà tamsǝia arǝ kani amǝkwaɗi gìr, acemǝnana nǝ akanìgìr mǝɓane malea ka, à nda ban tsǝk amǝɓala kat ɓǝà nying kpata kànìgìr mǝnana nda pepè ka. Tǝ́r kànìgìr mala amǝnia yì aɓwana ka, nda ace alta boalo mǝnana à nǝ̀ kùmô aɓalǝi a njar mala ɓosǝkiban ka. 12 Nggearǝ ɓe mǝɓangnǝa aɓalǝia ka bang ama,

&lt;&lt;Amǝ Kǝreti ka amǝ'nyir na

ko a ya pwari,

aɓwana na nǝ ɓealu

mala anyamɓikea,

amǝ'lǐgula amǝnkundǝr ni.&gt;&gt;

13 Cau mǝnia ka mǝsǝcau na. Ace mani ka, gimbia nǝ rǝcandǝa, ace mǝnana ɓǝ̀ paɓamuru malea ɓǝ̀ duk mǝɓoarne. 14 Anggo ka, à pà nǝ̀ tsǝk kiria ɗǝm arǝ anjarnzǝne mala amǝ Yahudi andǝ anzongcau mala aɓwana mǝnana à ɓinǝ mǝsǝcau ka ɗàng. 15 A ban aɓwana mǝnana bumia pwatpwat ka, ko man ngga mǝ pwatpwat ni na. Sǝ a ban aɓwana mǝnana amǝ bumpǝndǝkya na sǝ amǝ ɓinǝ ak cau na ka, kǝgìr pà kàm mǝɓoarne na ɗang. Yàle ɗenyicau malea andǝ ɓabumia ka à pǝndǝkina. 16 Amǝnia yì aɓwana ka, à kǝ bang nǝ mburkunia ama à súrǝ̀ Ɓakuli, sǝ pàkkiagir malea ka lǝmdǝ ama à súrǝ̀ Ɓakuli ɗang. Aɓwana na à nǝ̀ ɓinǝia, amǝ ɗwanyi okiru na, à kārǝa à nǝ̀ pak kǝgìr mǝɓoarne ɗàng.

2

Ɓealǝu mǝnana karǝ arǝ
kanigir mǝɓoarne ka

1 Sǝ we, Titus ka, dumǝna púp a nǝ kànì gìr mǝnana nda atārǝia andǝ kanigìr mǝɓoarne mala dokpata Ɓakuli ka. 2 Kàniâ aburana mǝnana à gulna ka do-bwalɓamuru, ɓǝà dum nǝ ɓealu mǝnana nǝ̀ tsǝa aɓwana kat nǝ̀ pea wia gulo ka. Kània wia ɓǝà duk aɓwana mǝnana à ndanǝ ɓabum ɓaɗenyicau ka, ɓǝà bwal kàngkàng arǝ paɓamuru mǝnana pà nǝ̀ kpa raka, andǝ earcearǝu, andǝ do munyi aɓa mǝkwane.

3 Anggo gbal, kànî amamǝna mǝnana à gulna ka ɓǝà duk nǝ aɓealu mǝnana nǝ̀ pè Ɓakuli gulo ama à nda ka male ka. Ɓǝà kǝa duk amǝ naki acau mala kìdìki lullǝ aɓwana ɗàng, sǝ ɓǝà kǝa duk aguro mala mba ɗàng. Ɓǝà kǝ kánì aɓwana gìr mǝnana nda pepè ka. 4 Aɓa mǝno anggo ka sǝ à nǝ̀ kwarkir alo-mamǝna ɓǝà dum nǝ earcearǝu a ban aburria andǝ amunia. 5 Kània wia ɓǝà dum nǝ bwalrǝu aɓa do andǝ nacau malea, ɓǝà kǝ gya aɓa ɓoarnsari, ɓǝà duk amǝ bwal ɓala, andǝ amǝ túró-ɓoarna, andǝ amǝ okî aburria. Anggo ka, kǝɓwa pà nǝ̀ ɓǝsǝki cau mala Ɓakuli ɗang.

6 Anggo gbal, ɓakɓabum alaggana ɓǝà dum nǝ bwalrǝu aɓa koya gìr. 7 Aɓalǝ agir kat ka, we nǝ nggearǝo ka pak gìr mǝɓoarne mǝnana yià ka à nǝ̀ sǝna a rǝò ka. Aɓa kànìgìr mò ka, lǝmdǝ mǝsǝcau andǝ pe nǝ ɓabumo kat. 8 Acau mǝnana à kǝ puro a kuno aɓa kànìgìr ka, ɓǝà duk mǝsǝcau, ɓwarkio pa arǝì ɗàng, ace mǝnana kǝ ɓwa ɓǝ̀ kǝa kum mǝɓane arǝ kànìgìr mò ɗàng. Anggo sǝ aɓwana mǝnana à kǝ ɓinǝmuro ka, à nǝ̀ kum kǝsǝkya, acemǝnana à pà nǝ̀ kum kǝ cau mǝɓane mǝnana à nǝ̀ bang amur sǝm ngga ɗàng.

9 Aɓwana mǝnana aguro na ka, kània wia ɓǝà kǝ okia amǝtala-ɓala malea amur agir kat. Ɓǝà kǝa na ama à nǝ̀ nggǝa pǝlǝcau a kunia, 10 ko à nǝ̀ nggǝ iki agir a rǝia ɗàng. Yia ka dumǝna púp à nǝ̀ dum nǝ ɓealɓoarna, mǝnana nǝ̀ tsǝa à nǝ̀ earnǝia ka. Anggo sǝ aɓwana kat nǝ̀ lǝmdǝ pagulo arǝ kànìgìr amur Ɓakuli Mǝ'amsǝ sǝm.

11 Ɓakuli ka, lǝmdǝna ɓwamuru male a ban ɓwapǝndǝa kat, ace mǝnana nǝ̀ amsǝia ka. 12 Mǝno yì ɓwamuru ka, kǝ kania sǝm ɓǝ̀ sǝm nying do ɗwanyi kpata Ɓakuli andǝ gyata agir mala ɓanza, ɓǝ̀ sǝm dum nǝ bwalrǝu, andǝ do-ɓealɓoarna, andǝ do pwasǝbum Ɓakuli, aɓa mǝnia yì ɓanza ka. 13 Ɓǝ̀ do ma'sǝm pǎ anggo a pa mǝnana sǝm nda rǝ kundǝ mǝno yì tsǝkɓalǝu mǝnana nǝ̀ yia lùmsǝ sǝm nǝ bumpwasǝa ka, yì tsǝkɓalǝu arǝ yiu mala Ɓakuli ma'sǝm mǝgule, Yesu Kǝrǝsti Mǝ'amsǝban, aɓa tǎ mala ɓoarɓwa male. 14 Yì nda ɓwa mǝnana yi pa yilǝmi ace amsǝ sǝm aɓa koya ulang cauɓikea le ka, sǝ ɓǝ̀ lak sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ tsǝk sǝm ɓǝ̀ sǝm pǝlǝa àkǝ̀ male, aɓwana mǝnana à ndanǝ rǝɓǝla ace pakki atúró mǝɓoarne ka.*

15 Amǝnia ka, à nda ka gir mǝnana a nǝ kànì aɓwana ka. Ɓak ɓabumia ɓǝà kpatea. A ndanǝ rǝcandǝa mala kwarkir aɓwana, kǝa eare ɓǝ̀ kǝɓwa ɓǝsǝkio ɗang.

3

Do mǝnana karǝ arǝ amǝkwaɗi ka

1 Kasǝɓalǝ amǝkwaɗi ɓǝà kǝ okî nggwamnati andǝ amǝ-gara, ɓǝà kǝa mgbikia wia kiru ɗang. Ɓǝà do aɓa gilǝrǝu ace pak gìr mǝnana kat mǝɓoarne na ka. 2 Banggia wia, ɓǝà kǝa na kǝ cau mǝɓane amur kǝɓwa ɗàng. Yia ka, ɓǝà dukdo ɓukɓuka, ɓǝà ɗeki munǝki amunǝo, ɓǝà kǝ ak aɓwana a rǝia, sǝ ɓǝà kǝ lǝmdǝ nongsǝmúrû mǝɓafoe a ban koya ɓwa.

3 Sǝm ɗiɗyal gbal ka, sǝm nda ka aɓwana anggo sǝm kwar ɗang, amǝ'ɗwanyi okiru, à swarki sǝm, sǝm duk aguro mala gyata asuno andǝ anpel ɗàngɗáng mala nggūrǝu. Sǝm do aɓa bumkpǝmna andǝ mɓali. Aɓwana ɓinǝmǝsǝ sǝm, sǝ sǝm ɓinǝmǝsǝ arǝ sǝm. 4 Sǝ lang Ɓakuli Mǝ'amsǝ sǝm yì lǝmdǝna ɓwamuru andǝ earcearǝu male ka, 5 yi amsǝ sǝm. Sǝa ma pa ace kǝgìr mǝɓoarne mǝnana sǝm pàk ka ɗàng, nda àkǝ̀ ce mǝsǝswatǝr male sǝ amsǝ sǝm. Lak sǝm, sǝ pà sǝm bǝsa ɓǝlban andǝ bǝsa do, nǝ rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele;* 6 Bangŋo Mǝfele male mǝnana soapa sǝmi aɓa paɓoro male, nǝ bu Yesu Kǝrǝsti Mǝ'amsǝ sǝm ngga.† 7 Sǝ acemǝnana nǝ ɓwamuru male ka, sukkina acauɓikea ma'sǝm mǝnana à ramba amur sǝm, sǝ nyesǝna sǝm, sǝm pǝlǝna amǝ'cauɓoarna ka, sǝm yina aɓa tsǝkɓalǝu mala kum yilǝmu mǝnana masǝlǝate pà kàm raka ɓǝ̀ duk ma'sǝm. 8 Mǝnia yì cau ka, cau na à nǝ̀ gūlì arǝì. Ən nggǝ earce nǝma wu cam nǝ rǝcandǝa amur amǝnia yì akanìgìr ka, acemǝnana aɓwana mana à nyìngŋǝ̀nà ɓabumia a ban Ɓakuli kat ka, ɓǝa pà ɓamuria arǝ pakki agir mǝɓoarne. Amǝnia yì akanìgìr ka nggea mǝɓoarne na, sǝ à ndanǝ mbweban mala bwalì ko yana ka kàm.

9 Kǝa wu kutikio aɓa makgìr mǝɓane amur bǝlkikusǝ atau mala akáu mǝnana a pwarian ngga, andǝ nungirǝu, andǝ munǝki amunǝo amur Nggurcau mala amǝ Yahudi ɗàng. Amǝno yì amakgìr ka à nda ɓà, kǝgìr mǝɓoarne pà aɓalǝia ɗàng. 10 Ɓwa mǝnana kǝ yinǝ gakya ka, kànì à nunkiri kusǝ mwashat, andǝ ɓaria, sǝ nggaɗi raka, nying buo arǝ ɓwe. 11 We ka, a sǝlǝna ama mǝno yì ɓwa ka, sharna aɓa cauɓikea, sǝ yì nǝnggearǝì ka, ɓabumi mangŋǝ́nì ama gìr mǝnana pàkkì ka cauɓikea na.

Masǝlǝata makkun mala Bulǝs

12 Ən nggǝ earce nǝma mǝ nǝ tasǝ Atimas ko Tikikus a ban wun. Ɓǝ̀ yana ateà sǝ bingŋǝna ka, ɓariki yiu a banam a Nikapolis, acemǝnana ǝn twalni a bumam mǝ nǝ nggá duk kano a kunɗwal.‡ 13 Ɓǝ̀ lauya Zenas andǝ Apolo longŋa à nǝ̀ twal bǝri ka, ɓariki wu alia wia tà gìr mǝnana à nǝ̀ bwalo a buia a njar ka, ace mǝnana ɓǝà kǝa ɗwanyi kǝgìr raka. 14 Aɓwana ma'sǝm ngga, ɓoaro ɓǝà kǝ pakki atúró mǝɓoarne ace kum gìrbu, ɓǝà ɗeki do mǝɓane.

15 Aɓwana mǝnana sǝm nda sǝnǝia kat ka, à kǝ makko kun. Makki amǝ'eamrǝarǝu kun, yia mǝnana sǝm nda sǝnǝia aɓa do kwaɗi ka. Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Ɓakuli do atà wun kat.

* 1:4 1:4 Ɓalli gbal aɓa: 2Kor 8:23; Gal 2:3; 2Tim 4:10.

† 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 3:2-7.

* 2:14 2:14 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:5; Nggur 7:20; 14:2; Ang 130:8; 1Bit 2:9.

* 3:5 3:5 Ɓalli gbal aɓa: 1Bit 1:3; Afi 2:5,8; 2Tim 1:9.

† 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 2:33,38.

‡ 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 20:4; Afi 6:21,22; Kol 4:7,8; 2Tim 4:12.

Filimon

Cauterǝa mala Bulǝs aban ká a ban

FILIMON

Mǝncau

Cauterǝa mǝnia ka Bulǝs nǝ̀ gìlǝì lang nda aɓa ndàkurban a ɓè ban mǝnana à bangga sǝm lullǝi raka. Gilǝ cautera mǝnia ka aban ká aban Filimon, ɓè mǝkwaɗi mǝnana à súrǝì pepè, sǝ ɗǝm ngga nda mǝtala-ɓala mala ɓè guro mǝnana à tunǝki ama Onisǝmu ka. Onisǝmu ka ɓangŋa nying mǝtala-ɓala male, sǝ lang ngga, à yì je andǝ Bulǝs, mǝnana a bàkú mǝno ka nda a ndàkurban ngga. Onisǝmu yi pǝlǝ mǝkwaɗi nǝ bu Bulǝs. Cautera mala Bulǝs aban ka aban Filimon ngga zǝmba na aban Filimon ɓǝ̀ eare ɓǝa gilǝki nrea andǝ guro male, mǝnana Bulǝs na arǝ tasǝte ɓǝ̀ nyare a baní, sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ kǝa gingsǝi kǝla guro mǝnana twalǝni wi banì nǝmurǝì ka ɗang, ɓǝ̀ gingsǝi gbal kǝla mǝ'eamrǝarǝu mǝkwaɗi. Sǝm súrǝ̀ ya gir nani Onisǝmu pa sǝ Filimon ɓinǝce ka ɗang, sǝama Bulǝs ka earǝna nǝ̀ mbweki Filimon gìr mǝnana kat gyajam male Onisǝmu kiɗiki wi ka. Kat andǝ amani ama Bulǝs nǝ̀ gandǝ paktúró nǝ rǝcandǝa male kǝla mǝ'mishan nǝ̀ tsǝk Filimon ɓǝ̀ pàk gìr mǝnana banggi wi ka, pè anggo ɗàng. A kun mani ka, earce nǝ̀ ɓuakiarǝi ɓǝ̀ pè aɓa earcearǝu.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝn cau1:1-3

Ɓwangsǝban ace Filimon1:4-7

Zǝmbǝa ace Onisǝmu1:8-22

Masǝlǝata cau1:23-25

1

Makkun nǝ ban Bulǝs

1 Cauterǝa mǝnia ka pùr nǝban Bulǝs, ɓwa mǝnana ndǎ a ndàkurban ace hamnǝ Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti Yesu ka, andǝ mǝ'eam sǝm Timoti.

Mǝ nda ban gilǝì Filimon, gyajam ma'sǝm andǝ ɓi sǝm mǝtúró, 2 andǝ mǝ'nggaula sǝm Afiya, andǝ Arkipus ɓi sǝm soje, andǝ ikǝlisiya mǝnana kǝ kpapi a ɓala mò ka.*

3 Ɓǝ̀ Ɓakuli Tár sǝm andǝ Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti pa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Yàwá andǝ hiwi mala Bulǝs

4 Ɓǝ̀ aya pwari mǝ nǝ pak hiwi ka, ǝn nggǝ pakki Ɓakuli mem yàwá aceo. 5 Acemǝnana ǝn nggǝ ok ce paɓamuru mo arǝ Mǝtalabangŋo Yesu andǝ earcearǝu mo arǝ aɓwana mala Ɓakuli kat. 6 Hiwi mem ngga nda mǝnana ama dotarǝu ma'sǝm sǝnǝ we kǝla amǝkwaɗi ka nǝ̀ yinǝ bwaltagìr mǝlime mala koya gìr mǝɓoarne mǝnana sǝm ndanǝi a do ma'sǝm aɓa kpapi ma'sǝm sǝnǝa Kǝrǝsti ka. 7 Earcearǝu mo panam banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r andǝ girikiban, mǝ'eambam, acemǝnana pe mǝɓoarne mo yina nǝ bumpwasǝa a ban aɓwana mala Ɓakuli.

Bulǝs zǝmba amur Onisǝmu

8 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ mǝ ndanǝ ɓabumcandǝa, kǝla mǝ'eambo aɓa Kǝrǝsti, mǝnana mǝ nǝ cio wu pak gìr mǝnana ɓoaro wu pe ka. 9 Kat andǝ amani ka, mǝ nda rǝ zǝmbo ace earcearǝu, mim Bulǝs, mǝnana ǝn enà, sǝ ɗǝm adyan ngga mǝ nda aɓa kùrban ace Kǝrǝsti Yesu ka.† 10 Mǝ ndarǝ zǝmbo, wu sǝn mǝsǝswatǝr mala munem Onisǝmu. Ən duk tárrí aɓa bangŋo akani aɓa ndàkurban. 11 Ɗiɗyal ka, ɓwa mǝɓane na a bano, sǝ adyan ngga, dumǝna ɓwa mǝɓoarne a ban sǝm kǝm.

12 Mǝ nda aban tasǝ te, ɓǝ̀ nyare a bano adyan. Ká male ka, ɓabumam nda atè. 13 A eare mem ngga, mǝ nǝ bwali akani a banam ɓǝ̀ dupam gbasha a kuniò, aɓa kùrban mǝnia mǝ ndakam ace hamnǝ Cau Amsǝban ngga. 14 Sǝ ǝn earce pàk kǝgìr mǝnana pa atārǝia andǝ eare mo raka ɗàng, ace mǝnana pe mǝɓoarne mo, ɓǝ̀ pur nǝ ɓabumo, ɓǝ̀ kǝa do ama à cio púp ɗang. 15 Pa kǝla Onisǝmu ka, a ɗwanyibanì aɓalǝ anonggio bǝti, ace mǝnana a nǝ nggá kumi ɗǝm gauwa pa kàm raka. 16 A dyan ngga, yì ka, pa kǝla guro ɗǝm ɗàng. Kutini bancame mala guro. A banam ngga, mǝ'eamrǝarǝu na mǝnana ǝn earkiyi ace raka, sǝ a bano ado ka nǝ̀ kútì mǝno, dumǝna kǝla ɓwa sǝ kǝla mǝ'eamrǝarǝu aɓa dotarǝu sǝnǝa Mǝtalabangŋo.

17 Ace mani ka, ɓǝ̀ a twalam kǝla ɓio mǝtúró ka, é, kǝla mǝnana a nǝ em ngga. 18 Ɓǝ̀ pangŋǝno mǝɓane aɓa kǝ njar, ko a kǝ kpate tangna ka, ɗì ce a buam. 19 Mim Bulǝs ka, mǝ nǝ̀ gilǝkiyi mǝnia yì cau ka nǝ buam. Mǝ nǝ mbweo, yàle ɓǝà kǝa bang cau mala yilǝmo mǝnana ǝn nggǝ kpato tangnè ka ɗàng. 20 È, mǝ'eambam, ǝn nggǝ zǝmbo, lǝmdǝàm mǝnia yì earmúrú ka, ace Mǝtalabangŋo; kǝla mǝ'eambu aɓa Kǝrǝsti ka, ciem ɓabumam ɓǝ̀ nongŋo. 21 Acemǝnana ǝn earǝna nǝ okiru mo ka, ǝn nggǝ gilǝo, nǝ sǝlǝe ama gìr mǝnana ǝn ɗikiyice a bano ka, a nǝ pak mǝnana kútì ka.

22 Cau mwashat ɗǝm ngga, ida, gilǝki ban-sulǝo acem, acemǝnana mǝ ndanǝ tsǝkɓalǝu ama Ɓakuli nǝ̀ ak ahiwi ma'wun, sǝ à nǝ̀ panzǝam mǝ nyare a ban wun.

Masǝlǝata makkun mala Bulǝs

23 Abafǝras, ɓiam pursǝna ace Kǝrǝsti Yesu, kǝ túrban nǝ makkun male.‡ 24 Sǝ anggo gbal, sǝ Markus, andǝ Aristakus, andǝ Dimas andǝ Luka, aɓiam amǝ'túrô.§ 25 Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti do atà bangŋo ma'wun.*

* 1:2 1:2 Ɓalli gbal aɓa: Kol 4:17.

† 1:9 1:9 mǝnana ǝn enà, sǝ ɗǝm adyan ngga mǝ nda aɓa kùrban ace Kǝrǝsti Yesu ka: Ko &lt;&lt;mǝnana mǝ nda mǝ'pwantu mala Kǝrǝsti Yesu, sǝ ɗǝm adyan ngga mǝ nda kùró ace ka.&gt;&gt;

‡ 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: Kol 1:7; 4:12.

§ 1:24 1:24 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 12:12,25; 13:13; 15:37-39; 19:29; 27:2; Kol 4:10,14; 2Tim 4:10,11.

* 1:25 1:25 Ɓalli gbal aɓa: Ang 51:12 .

Amǝ Ibǝru

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Cautera aban ká aban

AMƏ IBƏRU

Mǝncau

Cauterǝa aban ká a ban Amǝ Ibǝru ka à gìlǝì aban ká aban amǝ kpata Kǝrǝsti, nggeamurǝmi ka amǝ Yahudi, mana à kum ɓamuria aɓa ká-mǝɓane mala vwaki buia arǝ paɓamuru malea ka. Ceì kania sǝm ama, Yesu mana Muna mala Ɓakuli na ka, kàni okiru mǝɓafoe aban Ɓakuli Tárrú a njar mala nutanni; sǝ yi ka kútì apǝris, andǝ amǝ'ɓangnǝa, andǝ amǝturonjar mala Ɓakuli kat nǝ gulo. Dobuno-pǝris male ka málá male pà kàm ɗang. Agir-nkila andǝ aɓoro mǝnana à pākia a nza mala Kùrcau Mǝ'e ka, ayilǝmi gir na, mala lǝmdǝ lú mala Yesu, mana nda njar mǝɓafoe mala amsǝban mǝnana Ɓakuli angŋa dǝmba kànìna, twal a share ɓanza ka. Yiu mala Yesu ka nda yinǝ Bǝsa Kùrcau mǝnana ɓoaro kutibani ka. Nǝ pàɓamuru aban Yesu ka, ɓwa nǝ̀ kum àwá a bu cauɓikea, andǝ ɓangciu, andǝ lú. À kwarkir amǝkwaɗi ɓǝà dumnǝ mǝsǝcau aɓa paɓamuru malea kàngkàng. Ɓǝà soa mǝsǝia arǝ Yesu, sǝ ɓǝà shakminǝia arǝ atanni andǝ apatanni mǝnana à nǝ̀ yipià wia ka.

Agir mǝnana a ɓālǝi ka

Ɓakuli lǝmdǝ rǝì nǝban Kǝrǝsti1:1--3:19

Gulo kutibanì mala Kǝrǝsti amur amǝturonjar1:4--2:18

Gulo kutibanì mala Kǝrǝsti amur Musa andǝ Jesǝwa3:1--4:13

Gulo kutibanì mala dobuno-pǝris mala Kǝrǝsti4:14--7:28

Gulo kutibanì mala kùrcau mala Kǝrǝsti8:1--9:22

Gulo kutibanì mala pa gir'nkila mala Kǝrǝsti9:23--10:39

Do nggeamurǝmi mala paɓamuru aban Ɓakuli11:1--12:29

Pwasǝbum Ɓakuli13:1-19

Hiwi ace gircau13:20-21

Masǝlǝata acau13:22-25

1

Ɓakuli nacau nǝ mburkun
amǝ'ɓangnǝa male

1 A pwarian ngga, Ɓakuli nacau nǝ aká sǝm kusǝ pas arǝ anjargula ɗàngɗáng, nǝ mburkun amǝ'ɓangnǝa male. 2 Sǝ a masǝlǝata nza man ngga, yi nacau nǝ sǝm, nǝ mburkun Muni, mǝnana twali ɓǝ̀ yì duk mǝliɓala na amur girbunda kat, sǝ nǝ́ yi sǝ pusǝ kuli andǝ nzali ka. 3 Yì Muna mala Ɓakuli ka, nda tǎlaban mala ɓoarɓwa mala Ɓakuli, andǝ purban male yì Ɓakuli. Nǝ́ cau male mǝ'rǝcandǝe sǝ bwal agirbunda kat a banɓwáná.

Anzǝm mana yi langŋǝna acauɓikea ma'sǝm ngga, pǝlǝa do a kùli a bù-mǝlì mala Ɓakuli mǝnana Karban kat ka.

4 Anggo sǝ Muna mala Ɓakuli ka yi kum gulo kútì amǝturonjar, kǝla mǝnana lullǝu mana Tárrí pe wi ka, kútì malea ka.

Gulo mala Yesu amur amǝturonjar

5 Yana ɗe atà amǝturonjar mala Ɓakuli, mǝnana Ɓakuli ne wi àkǝ̀ pwari ama,

&lt;&lt;A nda Munem, yalung ngga,

ǝn dumǝna Tárró&gt;&gt; ka?*

Ko báng gbal amur ɓekǝ mǝturonjar ama,

&lt;&lt;Mǝ nǝ duk Tárrí,

sǝ yì ka, nǝ̀ duk Munem&gt;&gt; ngga†?

6 Ɗǝm ngga, mǝnana Ɓakuli yinǝ Muna-dǝmba male a ɓanza ka, na ama,

&lt;&lt;Amǝturonjar mala Ɓakuli kat ka,

ɓǝà peri a baní.&gt;&gt;‡

7 Aɓa cau male amur amǝturonjar ka, Ɓakuli bang ama,

&lt;&lt;Kǝ tsǝk amǝturonjar male ɓǝà pǝlǝ gung,

sǝ amǝtúró male ka, lasǝ bǝsa.&gt;&gt;§

8 Sǝama amur Muni ka, bang ama,

&lt;&lt;Domurǝm mo, we Ɓakuli ka,

masǝlǝate pà kàm ɗang,

sǝ gara-murǝm mala domurǝm mò ka,

nda do amur mǝsǝcau.

9 We ka, a earce ɓealɓoarna,

sǝ a ɓinǝce ɓealɓikea;

ace mani ka, Ɓakuli, yì Ɓakuli mo,

loasǝo cio amur aɓio

yì mǝnana yí ɗārǝo nǝ

mùrú mala bumpwasǝa ka.&gt;&gt;*

10 Nyar ɗǝm na ama,

&lt;&lt;We Mǝtalabangŋo, a tite ka,

a nda a kwakita ɓanza,

sǝ a pak kùli nǝ abuo ka.

11 Yia ka, tea nǝ̀ twalo,

sǝ We ka, a nda àkǝ̀ banì,

a pà nǝ gǝshi ɗang;

yia ka, à nǝ̀ tsǝuri

kǝla eakǝna lagir.

12 We ka, a nǝ kàrria kǝla kàr lagir;

à nǝ̀ nggáɗiǎ kǝla nggubyau.

Sǝ mo ka, a pà nǝ nggaɗi ɗang,

apǝlǝa mo pà nǝ̀ mal ɗang.&gt;&gt;†

13 Ata amǝturonjar ka, yana Ɓakuli ne wi àkǝ̀ pwari ama,

&lt;&lt;Do a buam-mǝlì, she ɓǝ̀ ǝn nyesǝna

aɓio amǝbura à pǝlǝna

buno-tsǝk kusǝu a ɓakusǝo ka?&gt;&gt;‡

14 Nggearǝ amǝturonjar kat ka, abangŋo na mǝnana à pàkkiyi túró, à kǝ túriá ɓǝà kǝ ɗenyinǝ aɓwana mǝnana à nǝ̀ kum amsǝban ngga re?

2

Nunkiru ace tsǝkiru arǝ amsǝban
mǝnana Ɓakuli yina sǝm ngga

1 Ace mani ka, sǝm nǝ̀ tsǝkir sǝm pepè arǝ cau mǝnana sǝm ok ka, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm ngga kyanggi wi ɗàng. 2 Ɓǝ̀ cau mǝnana amǝturonjar ne ka, kum came kàngkàng, sǝ koya yàl nzongcau andǝ mgbicau ka, à kum tangnakusǝu mǝnana karǝ a rǝia ka, 3 lang sǝ sǝm nǝ̀ àwá, yi mǝnana ɓǝ̀ sǝm būrǝce mǝnia yì amsǝban mǝgule ka? Mǝtalabangŋo bang ce a nggea dǝmbe, sǝ aɓwana mǝnana à oe nǝ kiria ka, à na sǝm ama, kǝ nda anggo. 4 Ɓakuli gbal ka, pu nzǝm cau malea nǝ agir-lǝmdǝa, andǝ agir-gyambǝliban, andǝ agir-ndǝlǝki ɗàngɗáng, andǝ aɓoro mala Bangŋo Mǝfele mǝnana gakkia kǝla mana bumi kani wi ka.

Yesu nda tǝr amsǝban

5 Ɓanza mǝno kǝ yiu sǝm nakiyice ka, Ɓakuli nyî a ɓabù amǝturonjar ɗang. 6 Malǝmce bang a ɓe ban ama:

&lt;&lt;Yana nda ɓwamǝpǝndǝe

mǝnana, We Ɓakuli,

a kǝ ɗenyi nǝi ka,

ko muna ɓwapǝndǝa

mǝnana a kǝ tsǝkiri ka?

7 A cî gatti amǝturonjar

bǝti;*

a pǝti muri nǝ

ɓoarɓwa andǝ gulo,

8 a cî do amur koya gir

a pê ka.&gt;&gt;†

Aɓa tsǝa mǝnana Ɓakuli tsǝk ɓwapǝndǝa ɓǝ̀ do amur agir kat ka, lǝmdǝ ama kǝgìr pà kàm mǝnana pà a ɓate raka ɗang. Sǝ ado mǝno ka, sǝm malaká sǝn ko man kat aɓata rǝcandǝa mala ɓwapǝndǝa ɗang. 9 Gir mǝnana sǝm sǝni ka nda Yesu mǝnana à tsǝì gatti amǝturonjar bǝti, ace mǝnana nǝ ɓwamuru mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ wú ace koyan ngga. Sǝ adyan ngga, sǝm sǝni ka à pǝtini múrí nǝ ɓoarɓwa andǝ gulo, acemǝnana nu tanni wu ace aɓwana ka.

10 Ɓakuli ka nda mǝnana pusǝ agir kat ka. Sǝ agir kat ka àkǝ̀ ce ɓoarɓwa male sǝ à pa. Yi sǝni ka nda a njarì ɓǝ̀ yinǝ amuna male mǝnana à nda pas ka, ɓǝà kum kāmbe aɓa ɓoarɓwa male. Pǝlǝa tsǝk Yesu, yì ɓwamǝgule malea, ɓǝ̀ kum lùmsǝo aɓalǝ agir kat kǝla mǝnana Ɓakuli earkiyice ka nǝ njar mala nu tanni, ace mǝnana ɓǝ̀ duk ɓwa mǝnana kārǝ́na nǝ̀ yinǝia aɓa amsǝban malea ka.‡ 11 Sǝ ado ka, Yesu andǝ aɓwana mǝnana kǝ taria ɓǝà duk amala Ɓakuli ka, Tárrià mwashat. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ kǝsǝkya pakki Yesu arǝ tunǝia ama, amǝ'eambi raka. 12 Yì ka, ne Ɓakuli ama,

&lt;&lt;Mǝ nǝ hamnǝ lùllǝò

aban amǝ'eambǝam;

mǝ nǝ ɓwangsǝo

aɓalǝ aɓwana mô

mǝnana à ram ngga.&gt;&gt;§

13 Na ɗǝm ama,

&lt;&lt;Mǝ nǝ gūlì arǝì.&gt;&gt;*

Sǝ nyare na ɗǝm ama,

&lt;&lt;Mǝ ndya sǝnǝ amuna

mǝnana Ɓakuli pam

ngga.&gt;&gt;†

14 Sǝ acemǝnana amuna mala Ɓakuli ka, à pea nǝ nkila andǝ nyama ka, Yesu gbal ka duk nkila andǝ nyama, do kǝla yia aɓwapǝndǝa. Nǝ́ lú male sǝ gandǝ kiɗiki rǝcandǝa mala mǝɓealɓikea mǝnana bwal rǝcandǝa mala lú ka. 15 Anggo sǝ panzǝ aɓwana mǝnana à do malea kat ka, à nda ka aguro aɓata ɓangciu mala lú ka. 16 Aɓa mǝsǝcau ka, amǝturonjar na Yesu falǝnǝia nǝ̀ bwalia wia kam ngga ɗang. Yiu male ka, nda ace bwalia amǝkau mala Ibǝrayim. 17 Ace mani ka, dumǝni wi ama she nǝ̀ nyesǝ ɓamúrì kǝla amǝ'eambi a koya njargula, ace mǝnana ɓǝ̀ duk Pǝris Mǝgule mǝnana ndanǝ mǝsǝswatǝr aban aɓwana, à nǝ̀ earnǝi aɓa túró male aban Ɓakuli ka. Anggo ka sǝ́ nǝ̀ pa gir'nkila ace twalban acauɓikea mala aɓwana mala Ɓakuli. 18 Sǝ acemǝnana yì nǝ nggearǝì ka, kutina aɓa tanni andǝ kārǝkiban ngga, nǝ̀ gandǝ bwalì aɓwana mǝnana à kutio aɓa kārǝkiban ngga, kàm.

3

Yesu ka kútì Musa

1 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu mǝnana Ɓakuli taria ɓǝà duk amale, sǝ à kum tunǝban mǝ'mwashati atà aɓwana male ace ká kùli ka, ɓǝ̀ sǝm nyesǝ ɗenyicau ma'sǝm aban Yesu. Yì nda ɓwa mǝnana Ɓakuli tasǝi ɓǝ̀ yì duk Pǝris Mǝgule mala paɓamuru mǝnana sǝm bangŋǝna ama nda sǝm kpakiyi atè ka. 2 Yì ka, ndanǝ mǝsǝcau aban Ɓakuli mana twali, kǝla mǝnana Musa ka, ndanǝ mǝsǝcau aɓa túró male aban aɓwana mala Ɓakuli kat ka. 3 Sǝama Yesu ka, ndanǝ gulo mana kútì mala Musa ka, kǝla mana ɓwa mǝnana ɓak ɓala ka, gulo kútì nggearǝ ɓah ka. 4 Acemǝnana koya ɓala ka, ɓwa nǝ̀ ɓè, sǝ Ɓakuli ka, nda ɓak koya gìr kat ka. 5 Musa, kǝla guro aɓalǝ aɓwana mala Ɓakuli kat ka, dum nǝ mǝsǝcau, sǝ bangcau amur agir mǝnana Ɓakuli nǝ̀ yia nea a dǝmba ka. 6 Sǝ Kǝrǝsti, kǝla muna ka, dum nǝ mǝsǝcau amur aɓwana mala Ɓakuli. Sǝ sǝm ngga, sǝm nda ka amǝno yì aɓwana mala Ɓakuli, ɓǝ̀ sǝm bwal kàngkàng arǝ paɓamuru andǝ tsǝkɓalǝu ma'sǝm mǝnana sǝm nggǝ jali nǝi ka.

Nunkiru arǝ ɗwanyi paɓamuru

7 Ace mani ka, kǝla mǝnana Bangŋo Mǝfele kǝ na ama:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ yalung, sǝ wu

ongŋǝna gi ka,

8 wu kǝa na ama

wun nǝ̀ tǝ́r ɓabum wun,

kǝla mǝnana aká wun pâ

a pwari mgbicau,

a bàkú mǝno à kārǝkiam

a njenza ka ɗàng.

9 A ban mǝno ka,

aká wun kārǝkiam,

à mwamngi munyi mem,

kat andǝ sǝna mana

à sǝn agir-ndali

mana ǝn pea aɓa

pǝlǝa lumi-ine ka.

10 Nda gir mǝnana tsǝa

sǝ bumam lúllô arǝ

amǝno yì aɓwana ka,

sǝ ǝn bang nǝma,

&lt;Ɓabum amǝnia yì

aɓwana ka,

pà arǝàm ɗang,

sǝ à earce kpata

nggurcau mem ɗang.&gt;

11 Nda sǝ ǝn kángìr

aɓa bumlulla mem ama,

&lt;À pà nǝ̀ kutio aɓa

usǝlǝo mem ɗang.&gt; &gt;&gt;*

12 Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu tsǝkir wun, ɓǝà kǝa kum kǝɓwa aɓalǝ wun mǝnana ndanǝ ɓabum mala ɓealɓikea andǝ ɗwanyi earnǝ cau mana nǝ̀ tsǝì nǝ̀ bwakibuì arǝ kpata Ɓakuli mǝyilǝmuì ka ɗang. 13 Dumǝna ama wun nǝ̀ nggǝ ɓak ɓabum arǝ wun a koya pwari mǝnana à nǝ̀ tunǝi ama &lt;&lt;Yalung&gt;&gt; ngga, ace mǝnana ɓǝ̀ cauɓikea ɓǝ̀ kǝa swarki kǝ̀ ɓwa atà wun, ɓǝ̀ dum nǝ murcandǝa arǝ Ɓakuli ɗang. 14 Ɓǝ̀ sǝm bwal kàngkàng arǝ gūliarǝu ma'sǝm mana sǝm tinate nǝi sǝ kya bik masǝlǝate ka, gìr mǝnana kat mala Kǝrǝsti na ka, sǝm nǝ̀ kumi atè. 15 Kǝla mǝnana Malǝmce na ka:

&lt;&lt;Yalung, ɓǝ̀ wu ongŋǝna

gi ka,

wu kǝa tǝ́r ɓabum wun

kǝla mǝnana aká wun pa

a pwari mgbicau ka

ɗàng.&gt;&gt;†

16 Sǝ à yana mǝnana ɗe à ok gi, sǝ à mgbicau ka? Kǝ aɓwana mǝnana Musa pusǝia aɓa Masar ka, à nda re? 17 Sǝ arǝ ayan sǝ bum Ɓakuli lúllô, pǝlǝa lumi-ine? Pa arǝ aɓwana mǝnana à pak cauɓikea, yia mǝnana aluia sukkio aɓa pǝɗanban a njenza ka re? 18 Sǝ nǝ ayan sǝ Ɓakuli kána, ama à pà nǝ̀ kutio aɓa usǝlǝo male raka? Kǝ amǝ mgbikiru mǝno na re? 19 Nda sǝm yì sǝni ka, à kum kutio ɗang, ace kǝ ɗwanyi paɓamuru malea.

4

Usǝlǝo ace aɓwana mala Ɓakuli

1 Sǝ acemǝnana pàcau mala kutio aɓa usǝlǝo mala Ɓakuli nda kam più ka, ɓǝ̀ sǝm parkir sǝm, ɓǝ̀ kǝa do ama à nǝ̀ kum kǝɓwa atà wun mǝnana nǝ̀ ɗwanyi kutio ka ɗàng. 2 Sǝm ongŋǝna Cau Amsǝban mana à hamnǝi, kǝla mǝnana yia à oè ka. Sǝ cau mǝnana à ok ka, ko pusǝia a gung ɗàng, acemǝnana à dapì andǝ paɓamuru ɗang.* 3 Sǝ sǝm mǝnana sǝm pà ɓamur sǝm ngga, sǝm nda sǝm nǝ̀ kutio aɓa usǝlǝo mǝno ka. Sǝ malea yì aɓwana mǝnana à pà ɓamuria raka, Ɓakuli na ama,

&lt;&lt;Pǝlǝa ǝn kána

aɓa bumlulla mem,

&lt;À pà nǝ̀ kutio aɓa

usǝlǝo mem ɗàng.&gt; &gt;&gt;†

Bang mǝnia ka, kat andǝ amani ama malǝna atúró male ɗiɗyal a shareta ɓanza ka. 4 À gilǝa a ɓekǝ ban aɓa Malǝmce amur tongno-nong-ɓaria nongŋo ama:

&lt;&lt;À tongno-nong-ɓaria

nongŋo ka,

Ɓakuli usǝlǝo arǝ

atúró male kat.&gt;&gt;‡

5 Amur kǝ cau mǝnia ka, Malǝmce nyare bang ama,

&lt;&lt;À pà nǝ̀ kutio aɓa

usǝlǝo mem ɗang.&gt;&gt;§

6 Njar nakam più mǝnana aɓea ɓwana nǝ̀ kum kutio aɓa mǝno yì usǝlǝo ka, sǝ aɓwana mǝnana à ok Cau Amsǝban mǝnana à hamnǝi a nggea dǝmbe ka, à kuti ɗang ace mgbikiru malea. 7 Ace mani ka, Ɓakuli nyare tsǝk ɓekǝ pwari mala kutio aɓa usǝlǝo male, sǝ mǝno yì pwari ka, nda tunǝi ama &lt;&lt;Yalung ngga.&gt;&gt; Ɓakuli na mǝnia yì cau ka, nǝ kun Dauda ɗiɗyal ama,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ yalung sǝ wu ok gi ka,

wu kǝa na ama wun nǝ̀

tǝ́r ɓabum wun ɗàng.&gt;&gt;*

8 Ɓǝà bang ama Jesǝwa pania wia mǝnia yì usǝlǝo ka, Ɓakuli pa nǝ̀ nyare nǝ̀ na ce ɓekǝ pwari usǝlǝo ɗǝm mǝnana nǝ̀ yiu ka ɗàng. 9 Ace mani ka, usǝlǝo nda kam più ace aɓwana mala Ɓakuli, kǝla usǝlǝo mala Ɓakuli a tongno-nong-ɓaria nongŋo. 10 Acemǝnana ɓwa mǝnana kat kutina aɓa usǝlǝo mala Ɓakuli ka, usǝlǝni atúró male, kǝla mana Ɓakuli ka, usǝlǝo arǝ amale yì atúró ka. 11 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm ɓariki, ɓǝ̀ sǝm kutio a mǝno yì usǝlǝo ka. Sǝ ɓǝ̀ sǝm mgbikî Ɓakuli kiru, kǝla mǝnana amǝ Isǝrayila pàk ka, pà sǝm nǝ̀ kútì kam ɗàng.

12 Cau mala Ɓakuli ka, ndanǝ yilǝmu, sǝ ndanǝ rǝcandǝa. Cyauwe kútì koya ulang ya nggeabyau mǝnana kúni ɓari ka. Kǝ soaban, kǝ kutia ban gakya mala bangŋe ɓwa andǝ yilǝmi. Kǝ kutio aban kpakǝri mala mú andǝ girɓamu. Kǝ pusǝta mana nda mǝɓoarne andǝ mǝɓane arǝ ɗenyicau andǝ kani mala ɓabum ɓwa. 13 Kǝgìr pà kàm atà agir mǝnana à pusǝia, mǝnana nǝ̀ sǝmbǝrǝi Ɓakuli ka ɗang. Koya gìr ka, nda gbǝrangtang sǝ nong kwas a ɓadǝmbi. Sǝ yì nda kǝ ɓwa mǝnana sǝm nǝ̀ nggá bǝlki atúró ma'sǝm a ɓadǝmbi ka.

Yesu nda nggea Pǝris Mǝgule

14 Sǝ acemǝnana sǝm ndanǝ nggea Pǝris Mǝgule mǝnana warina a kùli, yì Yesu Muna mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ sǝm bwal paɓamuru ma'sǝm kàngkàng, kǝla mǝnana sǝm ne nǝ kun sǝm ngga. 15 Mǝnia yì Pǝris Mǝgule sǝm ndanǝi ka, sǝlǝna nǝ́ arǝwukia ma'sǝm, acemǝnana yì nǝ nggearǝì ka, kutina aɓalǝ àkǝ̀ mǝnia yì akārǝkiban mǝnana à kǝ kum sǝm ngga, a koya njar, kat andǝ amani ka, ko pak cauɓikea ɗang. 16 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm sungŋo, nǝ mǝsǝkang-kangŋa, aban buno-murǝm mala Ɓakuli mǝ'ɓwamuru. Abanì sǝ sǝm nǝ̀ kum sǝn-mǝsǝswatǝr, andǝ ɓwamuru mǝnana nǝ̀ bwala sǝm nggam, a pwari mǝnana kat sǝm nda aɓa tǝle ka.

5

1 Koya Pǝris Mǝgule ka, Ɓakuli na twali aɓalǝ aɓwana, sǝ tsǝì ɓǝ̀ came acea a ɓadǝmbi, ɓǝ̀ pà agir-nkila andǝ aɓoro ace acauɓikea malea ka. 2 Sǝ yì ka, nǝ̀ gandǝ bwalì amǝ'ɗwanyi sǝlǝe andǝ aɓwana à ɓwarki ka, ɓukɓuk, acemǝnana yì nǝ nggearǝì ka, ndanǝ rǝwukya. 3 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ yì ka, she nǝ̀ pa gir'nkila ace amale yì acauɓikea, sǝ ace acauɓikea mala aɓwana mala Ɓakuli ka.

4 Kǝ ɓwa pà nǝ̀ gandǝ pe ɓamúrì mǝnia yì gulo mala Pǝris Mǝgule ka ɗàng, she ɓǝ̀ Ɓakuli nǝ tunǝi, kǝla mǝnana tunǝ Haruna ka. 5 Anggo gbal, Kǝrǝsti pè ɓamúrì gulo mala duk Pǝris Mǝgule ɗàng. Ɓakuli nǝ pè wi mǝno yì gulo ka sǝ ne wi ama,

&lt;&lt;A nda Munem!

Yalung ngga,

ǝn dumǝna Tárró.&gt;&gt;*

6 Aɓe ban ngga, banggi wi ɗǝm ama,

&lt;&lt;A nda Pǝris mana dobuno

male pà nǝ̀ mal raka,

kǝla mala Melkizedek.&gt;&gt;†

7 Arǝ abákú mǝnana Yesu nda akani a ɓanza ka, pakki ahiwi andǝ azǝmba, loasǝ gi ɓua kǝ̀rkǝ́r nǝ mǝrǝm, aban ká a ban ɓwa mǝnana nǝ̀ gandǝ amsǝi a bu lú ka. Ɓakuli pǝlǝa ok ahiwi male, ace pagulo male a ban Ɓakuli. 8 Ko kat andǝ amani ama Yesu ka, Muna mala Ɓakuli na ka, kani okiru aɓa tanni mǝnana yi kutio aɓalǝia ka. 9 Lang yi kum lùmsǝo nǝ bu mǝno yì njar mala tanni ka, yi duk tǝr amsǝban mǝnana málá male pà kàm raka, ace aɓwana mǝnana à kǝ kwaɗi cau male ka. 10 Sǝ Ɓakuli tunǝi, tàrì ɓǝ̀ duk Pǝris Mǝgule, kǝla mala Melkizedek ka.

Nunkiru arǝ kyanggi paɓamuru

11 Sǝm ndanǝ acau pas mǝnana sǝm nǝ̀ ne amur mǝnia ka, sǝ bǝlki ɓalǝia nda kwan ngga, acemǝnana cau kǝ kaurǝ kpaka wun ɗàng. 12 Wu sauwuna aɓa kpata Yesu, ɓǝ́ ado ka, ɓoaro wu dumǝna amǝkani aɓea ɓwana gìr. Sǝ ndo wu ndarǝ kundǝarǝ ɓeɓwa ɓǝ̀ kǝ̀ kania wun amunacau mǝkèke aɓa cau mala Ɓakuli. Wu nda kǝla abangna-muna; mùr'kiura na wu earkiyi ce ka, wu gandǝ li girlina mǝcandǝe ɗàng. 13 Ɓwa mǝnana ueo amur nu kiura ka, bangna-muna na, pànǝ ɓekǝ sǝlǝe amur cau mala gìr mǝnana nda a njarì andǝ mǝnana pà a njarì raka ɗàng. 14 Girlina mǝcandǝe ka, nda ace aɓwana mǝnana à gulna ka, amǝnana aɓa pě ka à kǝ gandǝ gakkita mǝɓoarne andǝ mǝɓike ka.

6

1 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm ɗeki akanìgìr mala tita eaulǝki acau amur Kǝrǝsti. Ɓǝ̀ sǝm tùr a dǝmba, ɓǝ̀ sǝm lùmsǝo aɓa bwaltagir. Ɓǝ̀ sǝm ngga nyar ɗǝm aban kwakita kusǝɓǎ amur pwanzali, vwakibu arǝ atúró mǝnana à nǝ̀ kánǝban a lú, andǝ paɓamuru a ban Ɓakuli ka ɗàng. 2 Sǝ ɓǝ̀ sǝm ngga camarǝ ɓǝsǝlǝki kanigir amur batisǝma, andǝ tsǝkbu amur aɓwana, andǝ lo mala alú, sǝ amur kasǝ ɓashi mǝnana málá male pà kàm raka ɗàng. 3 Ɓoaro sǝm nǝ̀ tùr a dǝmba! Sǝ mǝnia ka nda gìr mǝnana sǝm nǝ̀ pa, ɓǝ̀ Ɓakuli ear ka.

4 Aɓwana mǝnana à purî ɓá paɓamuru malea arǝ Kǝrǝsti ka, à pà nǝ̀ gandǝ nyesǝia ɗǝm ɓǝà pwanzali ɗang. Lang sǝ mani ka nǝ̀ pa anzǝm mana à kumǝna tǎlaban a ɓabumia, à ongŋǝna ɓoro mana yiu nǝ kuli, mana Ɓakuli kǝ pea aɓwana male, sǝ à kumǝna kāmbe malea mala Bangŋo Mǝfele, sǝ à nyare à yì pǝlǝ nǝ nzǝmia ka? 5 Ɗǝm ngga anzǝm mana à ongŋǝna ɓoro mala cau mala Ɓakuli andǝ arǝcandǝa mala nza mǝnana kǝ yiu ka, 6 sǝ ɓǝà yi nyare à purî njar mala paɓamuru malea aɓa Kǝrǝsti ka, à nda rǝ ɓǝsǝlǝ gballì Muna mala Ɓakuli amur nggun-gangndǝi nǝ nggearǝia. Nyar ɗǝm ngga à nda rǝ pe wi kǝsǝkya a ɓamǝsǝ ɓwapǝndǝa.

7 Nzali mǝnana kǝ nu mùr-mbulo mana kǝ nya amurí tùtù, sǝ kǝ pusǝ agir-soro, ace pà girlina mala aɓwana mǝnana à kǝ rì ka, nǝ̀ kum tsǝkbu mala Ɓakuli amurí. 8 Sǝ nzali mǝnana kǝ pusǝ azwe andǝ bondo mǝɓike ka, ɓekǝ ɓoaro pa arǝì ɗàng. Gbàshìnà ban súban, a masǝlǝate ka, à nǝ̀ soaki wi bǝsa ɓǝà azwe andǝ bondo pǐ.

9 Wun amǝ'eamrǝarǝu mǝnana ǝn earkiyi cea ka, ko kat andǝ amani ama sǝm bang ana ka, sǝm ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa ama, wu ndanǝ agir mǝɓoarne mǝnana à kǝ yiu atārǝia andǝ amsǝban ngga. 10 Ɓakuli ka mǝ'ɗwanyi mǝsǝcau na ɗang; ɓālǝi pà nǝ̀ lórǝ́ atúró ma'wun andǝ earcearǝu mǝnana wu lǝmdǝí ace,* nǝ ɗenyi mǝnana wu ɗenyi nǝ aɓwana male, sǝ wu ndarǝ lidǝmba nǝi ka ɗàng. 11 Sǝm nggǝ earce ama koyan atà wun ngga, ɓǝ̀ lǝmdǝ ulang mǝno yì rǝɓǝla arǝ túró mǝɓoarne ka, bà masǝlǝate, ace mǝnana tsǝkɓalǝu ma'wun ngga, ɓǝ̀ kum lùmsǝo. 12 Sǝm earce ama ɓǝ̀ wu duk amǝnkundǝr ɗàng. Sǝm ama, wu sǝn arǝ aɓwana mǝnana ace paɓamuru andǝ munyi malea ka, à yì kum gìr mǝnana Ɓakuli bangce nǝ̀ pà ka.

Lùmsǝo mala gìr mana
Ɓakuli bangce nǝ̀ pàk ka

13 Ɓakuli nǝ pàcau male a ban Ibǝrayim ngga, kán nǝ ɓamúrì, acemǝnana kǝɓwa pà kàm gulo kútì, mǝnana nǝ̀ kán nǝi ka ɗàng. 14 Kán ama, &lt;&lt;Ɓafo, mǝ nǝ tsǝko bu, sǝ mǝ nǝ tsǝk amǝ'keò ɓǝà lakkì pas.&gt;&gt;† 15 Sǝ acemǝnana Ibǝrayim pak munyi, kúndǝ ka, yi kum gìr mǝnana Ɓakuli ne wi ama nǝ̀ pe wi ka.

16 Aɓwana kǝ kán nǝ́ aɓwana mǝnana à kutia nǝ́ gulo ka, sǝ kángìr ka, nda lǝmdǝ ama gìr ka mǝsǝcau na, sǝ nda mǝnana nǝ̀ tamsǝ koya makgìr ka. 17 Ɓakuli pa cau nǝ kána, acemǝnana kǝ earce ama aɓwana mǝnana à nǝ̀ kum gìr mǝnana pàcau ace ka, ɓǝà dum nǝ sǝlǝe ama, yì ka, pà nǝ̀ nggaɗi ɗenyicau male arǝ kàne male ɗàng. 18 Ɓakuli pana pàcau andǝ kángìr male yia kǝm. Amǝnia yì agir ɓari ka, à kǝ gandǝ nggaɗia ɗàng, acemǝnana Ɓakuli ka, pà nǝ̀ gandǝ na nyir ɗang. Ace mani ka, sǝm mana sǝm ɓangŋǝna aban ká alta àwá a baní ka, sǝm kumǝna ɓakɓabum mǝgule ace bwal kàngkàng arǝ tsǝkɓalǝu mǝnana à tsǝka sǝmi a dǝm sǝm ngga. 19 Mǝnia yì tsǝkɓalǝu sǝm ndanǝi ka, nda rǝcandǝa mǝnana bwal yilǝmi sǝm kàngkàng, dǝurǝo pa kàm raka. Yì tsǝkɓalǝu ka, nda mǝnana nǝ̀ ká nǝ sǝm anzǝm lagir aɓa Ban Nggea Mǝfele ka. 20 Yesu angŋa dǝmba warina kàm ace sǝm. Dumǝna Pǝris Mǝgule mǝnana dobuno-pǝris male pà nǝ̀ mal raka, kǝla mala Melkizedek.

7

Melkizedek ka Pǝris na

1 Ɓwa mǝnia yì Melkizedek ka, murǝm mala nggea-là Salem na, sǝ ɗǝm ngga, yì nda Pǝris mala Ɓakuli mana karban kat ka. Anzǝm mǝnana Ibǝrayim linamurǝm a lwa amur amurǝma,* sǝ nda aban nyare ka, à yì je andǝi, pǝlǝa tsǝki Ibǝrayim bu. 2 Ibǝrayim twal mwashat-aɓa-lum mala koya gìr mǝnana kúmô aban lwa ka, sǝ pè Melkizedek. Lullǝu mǝnia ama Melkizedek ka, ɓālǝi nda &lt;&lt;murǝm ɓealɓoarna&gt;&gt;; sǝ ɗǝm ngga, yì nda &lt;&lt;murǝm mala Salem&gt;&gt;, sǝ murǝm Salem ngga ɓālǝi nda &lt;&lt;murǝm dorǝpwala.&gt;&gt; 3 Yì Melkizedek ka, Malǝmce lǝmdǝ koyan nda tárrí ko nggè, ko a ya tàu sǝ pùr kàm ngga ɗàng. Sǝ à gilǝ kǝgìr amur ɓǝlban andǝ masǝlǝata do yilǝmu male ɗàng. Yì ka, nda kǝla Muna mala Ɓakuli, mǝnana do-pǝris male ka masǝlǝate pà kàm raka.

4 Wu sǝn ulang gulo mala mǝnia yì ɓwa mǝnana kà-sǝm Ibǝrayim pe wi mwashat-aɓa-lum mala agir mǝnana pwan a kun munǝo ka. 5 Nggurcau mala Musa ka, bang ama, amǝ kau mala Lawi mǝnana à ak túró pǝris ka, ɓǝà ak kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma, a bu acilia amǝ Isǝrayila, yia amǝ'eambia. Yia apǝris ka, à nǝ̀ ak mǝno ka, kat andǝ amani ama yia andǝ acilia amǝ Isǝrayila gbal ka, amǝ kau mala Ibǝrayim na ka. 6 Sǝ Melkizedek, mǝnana pà a tàu mala Lawi raka, ak kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma a bu Ibǝrayim. Sǝ pǝlǝa tsǝki Ibǝrayim bu, yì ɓwa mǝnana Ɓakuli ak dǝmba pà acau male a baní ka. 7 Makgir pà kàm arǝì ɗang ama ɓwa mǝnana nǝ gulo ka, nda nǝ̀ tsǝki ɓwa mǝkyauwe bu ka. 8 Apǝris mǝnana a tàu mala Lawi, mǝnana à akiyi kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma ka, aɓwapǝndǝa na mǝnana à kǝ wu ka; sǝ mala Melkizedek mǝnana ak kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma a bu Ibǝrayim ngga, à bangŋǝna ama yì ka, ndakam nǝ yilǝmu. 9 Sǝm nǝ̀ gandǝ bang ama Lawi mǝnana akiyi kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma a bu aɓwana ka, pà kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma aban Melkizedek nǝ bu Ibǝrayim. 10 Ko kat andǝ amani ama, anggo ka, à malaká ɓǝlì yì Lawi raka, nggearǝ tàu mǝnana Lawi yi pur kàm ngga, nda aɓa nkila mala Ibǝrayim, a bàkì mǝno Melkizedek akiyi kǝ kāmbe mwashat-aɓa-lum mala girkuma a bu Ibǝrayim ngga.

Yesu ka, nda kǝla Melkizedek

11 Ɓakuli ka pani amǝ Isǝrayila Nggurcau ama buno-pǝris ka nǝ̀ pur a tàu mala Lawi. Sǝ atúró-pǝris mala mǝno yì tàu mala Lawi ka, yinǝ aɓwana, à kum lùmsǝo kǝla mǝnana Ɓakuli earkiyi ce ka ɗang. Nda gir mǝnana tsǝa sǝ Ɓakuli loasǝ ɓe pǝris, mǝnana do-pǝris male ka nda kǝla mala Melkizedek, sǝ pà kǝla mala apǝris mana à pùr a tàu mala Lawi andǝ Haruna ka ɗàng. 12 Sǝ ɓǝà nggaɗi buno-pǝris ka, dumǝna púp gbal ama à nǝ̀ nggaɗi nggurcau nì. 13 Yì pǝris mǝnana à nakiyi mǝnia yì acau amurí ka, pur a ɓe tàu ɗàng, mǝnana kǝɓwa pà kàm a mǝno yì tàu male mana kutio a ban pak túró mala pǝris amur gyangŋan àkǝ̀ pwari ka ɗàng. 14 Puro mala Mǝtala sǝm a tàu mala Yahuda ka, gbara arǝ kǝgìr ɗàng. Sǝ Musa ka, kǝ cau pur a kúni ama tàu mala Yahuda ka, apǝris nǝ̀ pur kàm ɗàng. 15 Gìr mǝnana yi pusǝ ceì kàm bwāng ngga nda yiu mala ɓè bǝsa pǝris, mǝnana nda kǝla Melkizedek ka. 16 Yesu ka duk pǝris, sǝ pà acemǝnana yì ka, lùmsǝ kun gir mǝnana nggurcau mala Ɓakuli earkiyi ce amur ɓǝlban a tàu mala Lawi ka ɗàng. Yi duk pǝris nǝ rǝcandǝa mala yilǝmu mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ kiɗiki raka. 17 Malǝmce bang amurí ama:

&lt;&lt;We ka, a nda pǝris

masǝlǝate pà kàm ɗàng,

aɓa njar mǝ'mwashati kǝla

mǝnana Melkizedek ka

pǝris na ka.&gt;&gt;†

18 Nzongcau mala buno-pǝris mǝ'e ka, à nyesǝni a giriban, acemǝnana pà nǝ́ rǝcandǝa ɗang, sǝ gandǝ pak gir mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ pak ka ɗàng. 19 Nggurcau mǝnana Ɓakuli pá, nǝ bu Musa ka, gandǝ tsǝk kǝgìr ɓǝ̀ lùmsǝo kǝla mǝnana Ɓakuli earkiyice ka ɗàng. Sǝ adyan ngga, à yina nǝ́ bǝsa tsǝkɓalǝu mǝnana ɓoaribanì, nǝ̀ nun sǝm aban Ɓakuli tù ka.

20 Buno-pǝris mala Kǝrǝsti ka, Ɓakuli kwaki te nǝ kángìr! Sǝ buno-pǝris mala acili aɓwana a tàu mala Haruna ka, kána pa arǝì ɗàng. 21 Sǝ mala Yesu ka, duk pǝris nǝ kángìr mǝnana Ɓakuli kána aɓa cau male mǝnana ne wi ama:

&lt;&lt;Mǝtalabangŋo kánǝna,

sǝ pà nǝ̀ nyar nǝ te

ɗǝm ɗàng ama,

&lt;A nda pǝris mana do mô

kǝla pǝris pà nǝ̀ mal raka.&gt; &gt;&gt;‡

22 Ace mǝnia yì kána ka, Yesu dumǝna ɓwa mǝnana nǝ̀ cam a kusǝ mǝnia yì bǝsa kùrcau, mǝnana ɓoari mǝ'e ka, ace mana ɓǝ̀ yi lumsǝo.

23 Apǝris mǝnana aɓata mǝno yì buno-pǝris mǝ'e ka, à yì duk pas, acemǝnana koyan ateà ka, lú tamsǝì arǝ lidǝmba nǝ túró mala pǝris. 24 Sǝ acemǝnana Yesu ka, lú gandǝ tamsǝe raka, dobuno-pǝris male ka, masǝlǝate pà kàm ɗàng. 25 Ace mani ka, nǝ̀ gandǝ amsǝ aɓwana mǝnana à yiu a ban Ɓakuli nǝ baní ka, a koya pwari, acemǝnana ko aya pwari ka ndakam nǝ yilǝmu ace zǝmba acea.

26 Ulang mǝnia yì Pǝris Mǝgule, yì Yesu ka, nda sǝm earkiyice ka. Acemǝnana yì ka, ɓwa mǝfele na, panǝ cau arǝì ɗàng, kǝ pak cauɓikea ɗang, sǝ yì ka, Ɓakuli tarrì tsǝì ɗàng nǝ amǝ'cauɓikea. Adyan ngga, Ɓakuli pani wi gulo amur agir kat a kùli. 27 Yì ka, pà kǝla acili apǝris mǝgule mǝnana à camarǝ pāki agir-nkila pwari-pwari ace acauɓikea malea atà dǝmba, sǝ mala acili aɓwana ka ɗàng. Yì ka, pà gir'nkila kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ace acauɓikea malea, yì mǝnana yi pa ɓamúrì ka. 28 Nggurcau mala Musa kǝ twal aɓwapǝndǝa aɓa gatti malea, ɓǝà duk apǝris mǝgule. Sǝama anzǝm mǝnana à pana Nggurcau mala Musa ka, Ɓakuli yi twal Muni nǝ́ kána ɓǝ̀ yì duk Pǝris Mǝgule, mǝnana lùmsǝ̀nà aɓalǝ agir mana kat Ɓakuli earkiyi ce ɓǝ̀ duk ka, málá male pà kàm ɗang.

8

Pǝris Mǝgule mala bǝsa kùrcau

1 Mūgula cau mǝnana sǝm nakiyi ka, nda mǝnana ama, sǝm ndanǝ mǝno yì Pǝris Mǝgule mǝnana nda aban do a bù-mǝlì mala buno-murǝm mala Ɓakuli mǝnana karban kat ka, a kùli. 2 Akanó sǝ kǝ pak túró male mala Pǝris Mǝgule, aɓa Ban Nggea Mǝfele, yì Taragula mǝɓafoe mǝnana Mǝtalabangŋo nǝ̀ ɓè, ɓwapǝndǝa na raka.

3 Sǝ acemǝnana koya Pǝris Mǝgule ka, à twali ace mǝnana ɓǝ̀ kǝ pà agir-nkila andǝ aɓoro aban Ɓakuli ka, anggo gbal sǝ mǝnia yì Pǝris Mǝgule ma'sǝm ngga, dumǝna ama she nǝ̀ pang nǝ ɓe gìr a buì, mana nǝ̀ pà ka. 4 Ɓǝà bang ama nda kani a ɓanza ka, ɓǝ́ pà nǝ̀ duk pǝris ɗàng, acemǝnana apǝris nda kam mǝnana à kǝ pāki aɓoro mana Nggurcau kanì ka. 5 Ban mǝfele mǝnana apǝris kǝ pak túró-pǝris kàm ngga, kànìkìgìr na arǝ mǝɓafoe, sǝ yilǝmi mǝɓafoe mǝnana akanó a kùli ka nda. Mǝnia ka nda gìr mǝnana tsǝa sǝ lang Musa nǝ̀ loasǝ Taragula ka, Ɓakuli nunkiri ama: &lt;&lt;Sǝlǝ fa ama koya gìr ka a pangŋǝni kǝla mǝnana ǝn lǝmdǝò amur nkono ka.&gt;&gt;* 6 Sǝ túró-pǝris mǝnana à pè Yesu ka, kàrmúr túró-pǝris mǝ'e nǝ ɓoaro. Kǝla mǝno gbal ka, bǝsa kùrcau mǝnana Yesu yiunǝi nǝban Ɓakuli aban aɓwana male ka, kútì mǝ'e. Nda acemǝnana yì bǝsa kùrcau ka, à kwákítè amur apacau ace agir mǝnana à ɓoari mala kùrcau mǝ'e ka.

7 Ɓǝà bang ama kùrcau mǝdǝmbe ka, kǝ mǝɓane pà kàm arǝì raka, ɓǝ́ à pà nǝ̀ na ce nggaɗe nǝ́ ɓarià ɗàng. 8 Sǝ Mǝtalabangŋo Ɓakuli ka, kum amǝ Isǝrayila nǝ́ mǝɓane mala ɗwanyi kpata nggurcau mǝdǝmbe, sǝ na ama:

&lt;&lt;Ən bangŋǝna,

apwari nda à kǝ yiu ka,

mǝnana mǝ nǝ kùr cau

mǝbǝshe nǝ amǝ Isǝrayila,

sǝ nǝ ɓala mala Yahuda.

9 Pà nǝ̀ pǎ kǝla kùrcau

mǝnana ǝn pê sǝnǝ

akeâ ka ɗàng.

Mǝno yì kùrcau ka

ǝn pê a pwari mǝnana

ǝn bwalia a garabuià,

sǝ ǝn pusǝia aɓa

nzali Masar ka.

Sǝa ma à cam nǝ mǝsǝcau

amur kùrcau mǝnana

ǝn pang nǝia ka ɗàng,

nda sǝ ǝn pǝlǝia wia

nzǝmam ngga.&gt;&gt;

Mǝtalabangŋo nǝ̀ nakiyi

mǝnia yì cau ka.

10 &lt;&lt;Adyan ngga, mǝnia

nda kùrcau mǝnana

mǝ nǝ pang nǝ ɓala

mala Isǝrayila,

aɓalǝ apwari mǝnana à kǝ yiu ka.

Mǝtalabangŋo nǝ nakiyi

mǝnia yì cau ka.

Mǝ nǝ tsǝk angguracau

mem aɓa ɗenyicau malea,

sǝ mǝ nǝ gilǝia a ɓabumia.

Mǝ nǝ duk Ɓakuli malea,

sǝ yia ka, à nǝ̀ duk

aɓwana mem.

11 Kǝ ɓwa pà nǝ̀ kanî

ɓì mǝ'murkala,

ko mǝ'eambi ama,

&lt;Súrǝ̀ Mǝtalabangŋo&gt; ɗàng,

acemǝnana ko

yana ateà ka nǝ̀ súrǝàm,

twalo a ban ɓwamǝkyauwe

kya bwal ban ɓwamǝgule.

12 Sǝ mǝ nǝ twalia wia

ban aɓealɓikea malea,

ɓalǝam pà nǝ̀ kasǝ ɗǝm

arǝ acauɓikea malea ɗàng.&gt;&gt;†

13 Tunǝo mǝnana Ɓakuli tunǝ mǝnia yì kùrcau ama &lt;&lt;Mǝbǝshe&gt;&gt; ka, lǝmdǝ ama mǝdǝmbe ka, Ɓakuli tsǝngŋǝni pǝlǝna mǝ'e. Sǝ gìr mǝnana nda rǝ e sǝ túró male pà kàm ɗǝm raka, tè malanǝ̀ ndǝrmi.

9

Peri aɓata kùrcau mǝ'e

1 Mǝno yì kùrcau mǝdǝmbe, mǝnana nda anre Ɓakuli andǝ amǝ Isǝrayila ka, ndanǝ angguracau male mala peri, andǝ ban mǝfele male gbal kani a ɓanza. 2 À loasǝ Taragula nǝ aɓālǝi ɓari. A ɓālǝi mǝdǝmbe ka, gìr tamsǝ pitǝla na kam andǝ kpamgbang-tsǝk-agir, sǝ agbatali bǝredi mǝnana à tària ace Ɓakuli ka.* Mǝnia yì ɓālǝi ka, nda mǝnana à tunǝki ama Ban Mǝfele ka. 3 Anzǝm lagir mǝnana gau ban ngga, ɓaria ɓālǝi nda kam mǝnana à tunǝki ama Ban Nggea Mǝfele. 4 Aɓa mǝnia yì ɓālǝi ka, gyangŋan zǝnariya mala pisǝ muku-gìr ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne na kam, sǝ akwati mǝnana à tunǝi ama Akwati mala Kùrcau Mǝ'e ka. Yì akwati ka à tasǝ ɓālǝi andǝ nzǝmi kat nǝ zǝnariya mǝɓoarne. Aɓa mǝnia yì akwati ka, manna† nda kam aɓa muna bàng-zǝnariya, sǝ gara mala Haruna mǝnana tò mbui ka.‡ Aɓa yì akwati ɗǝm ngga akpamgbǝlang tali nda kam ɓari mǝnana Ɓakuli gilǝ Anzongcau Lum male amúrià ka. 5 Amur Akwati ka, à tsǝk aɓǝ̀nzál mala acerup,§ mǝnana à nda à lǝmdǝ ɓoarɓwa mala Ɓakuli ka. Acerup mǝn abuia amur Akwati, à kùmsǝ múr buno sǝntǝ̀r.* Sǝa ma amǝnia yì agir ka pà sǝm nǝ̀ gandǝ bǝlki ɓalǝia mwashat-mwashat ado ɗàng.

6 Ɓǝ̀ à tsǝ̀ngŋǝ̀nà amǝnia yì agir kat anggo ka, apǝris kǝ kutio aɓa ɓālǝi mǝdǝmbe mala Taragula pwari-pwari ace pakki atúró malea. 7 Sǝ ɓaria ɓālǝi, yì Ban Nggea Mǝfele kat ka, kǝ Pǝris Mǝgule na nǝmurǝì kutikiyi kam ngga. Sǝ mǝno yì kutio mala Pǝris Mǝgule ka, nda kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r aɓa pǝlǝa mwashat. Ɗǝm ngga, she nǝ̀ kánǝ nkila a buì nǝ̀ nggá pā aban Ɓakuli ace acauɓikea male sǝ ace acauɓikea mala acili aɓwana, mǝnana à pak aɓa ɗwanyi sǝlǝe ka. 8 Bangŋo Mǝfele nda ban pak túró nǝ́ amǝnia yì agir ka, ace lǝmdǝa sǝm ama njar kutio aɓa Ban Nggea Mǝfele ka, à malaká mǝnni peatu ɗàng, à pà mǝnana Taragula mǝdǝmbe nda kam più aban came ka. 9 Amǝnia yì agir kat ka à nda ban lǝmdǝa sǝm gir arǝ nza mǝnia dyan ngga. Ɓālǝi ka nda mǝnana ama aɓoro andǝ agir-nkila mǝnana apǝris pākiyi ka, à gandǝ panzǝ aɓwana mǝnana à kǝ yiu a peri ka, arǝ múr-halǝkya malea ɗang. 10 Mǝnia ka nda acemǝnana yì njar mǝ'e ka nda àkǝ̀ ce akunacau mala agir mana nggurcau eari aɓwana ɓǝ̀a li, ko ɓǝ̀a nu andǝ amana earia wia raka, andǝ anàtà ɗàngɗáng mala lákkí arǝu andǝ agir. Sǝ amǝno ka angguracau mala pàkki agir mǝnana mǝsǝu kǝ sǝnia ka nda, bà pwari mǝnana Ɓakuli yi kwakita bǝsa njar ka.

Amsǝban aɓa nkila mala Yesu Kǝrǝsti

11 Mǝnia ka lǝmdǝ ama, Kǝrǝsti yina kǝla Pǝris Mǝgule mala agir mǝɓoarne mǝnana à nda kani ado ka. Yì ka, kutina aɓa Taragula mǝno mǝnana kútì mǝdǝmbe nǝ gulo andǝ lumsǝo ka; yì Taragula mǝnana bu ɓwapǝndǝa nǝ pè raka, sǝ pà gbal aɓa ɓanza mǝnia Ɓakuli pusǝì ka ɗàng. 12 Kǝrǝsti kùtí aɓa Ban Nggea Mǝfele kat kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r. Pà nǝ́ nkila mala ambul-pǝndǝa andǝ alo-nda ace pà gìr-ɗārǝa sǝ kútí ka ɗang. Nda nǝ́ nggearǝ nkila male sǝ kutio. Sǝ anggo sǝ yì nǝ́ ɓamúrì ka, kumba sǝm panzǝban aɓa cauɓikea andǝ tangnakusǝu male. Panzǝ sǝm nǝ panzǝban mǝnana pà nǝ̀ mal raka. 13 Aɓata njar mǝ'e ka, aɓwana mana à pǝndǝkina a nê mala Nggurcau mala Musa ka, à kārǝa à nǝ̀ peri a ban Ɓakuli ɗang. Kat andǝ amani ka ɓǝà watsǝkia nǝ nkila mala ambul-pǝndǝa, andǝ mala ajamnda, andǝ tú mala lo-nda mǝnana à pisǝì kǝring ngga, nǝ̀ lea à nǝ̀ kum ɓoarnsari a nggūrǝu. 14 Sǝ gìr mǝnana kútì mǝno kuko ka, nkila mala Kǝrǝsti nǝ̀ pè. Kǝrǝsti mǝnana cauɓikea pa arǝì raka, pà ɓamúrì kǝla gir'nkila a ban Ɓakuli, aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo mǝnana tè malkiyi raka. Nkila male nǝ̀ lak ɓabum sǝm aɓalǝ atúró mǝpǝndǝke† mǝnana à nǝ̀ kánǝ sǝm a lú ka. Sǝ anggo ka, sǝm nǝ̀ peri a ban Ɓakuli mǝyilǝmuì.

15 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Kǝrǝsti duk mǝkutio a nre-rǝarǝu mala bǝsa kùrcau a nre Ɓakuli andǝ aɓwapǝndǝa ka. Ado ka kǝ yinǝ aɓwana mana kat à tunǝia ka, ɓǝà ak liɓala mǝnana tè pà nǝ̀ mal raka, a bu Ɓakuli mǝnana angŋa dǝmba náná ama nǝ̀ pea wia ka. Mǝnia ka nǝ̀ gandǝ pa acemǝnana Kǝrǝsti wú ace panzǝia aɓata ɓashi mala acauɓikea mǝnana à pea aɓata kùrcau mǝ'e ka.

16 Amur cau mala eare‡ mala ɓwa ace liɓala mǝnana à kǝ gilǝì nǝ gilǝe ka, kaniama à nǝ̀ pàngŋǝ̀nà túró nǝi ka, she à nǝ̀ lǝmdǝ ama mǝtala-ɓala ka wuna, pa andǝa mǝsǝi ɗang. 17 Acemǝnana cau liɓala ka, à kǝ pangŋǝ̀nà túró nǝi ɗàng, ɓǝ̀ mǝtala-ɓala na kam nǝyilǝmu ka. 18 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ ko nggearǝ kùrcau mǝdǝmbe ka, à pangŋa túró nǝi ɗàng, she lang à sukkina nkila mala agirkusǝu ka. 19 Anzǝm mǝnana Musa malǝna banggi aɓwana kat koya nzongcau mala nggurcau ka, pǝlǝa twal nkila mala alo-nda andǝ mala ambul-pǝndǝa, andǝ mùr, sǝ watsǝkia amur malǝmce mala nggurcau. Watsǝkia gbal amur aɓwana kat, nǝ́ ɗà'ndíng mǝbangŋe andǝ mbú bondo-hisop. 20 Sǝ na ama, &lt;&lt;Mǝnia yì nkila ka, nda tsǝkiyi kùrcau mǝnana Ɓakuli tsǝka wun ɓǝ̀ wu kpate ka, aɓa túró.&gt;&gt;§ 21 Anggo gbal sǝ watsǝki nkila arǝ Taragula andǝ koya gìr mǝnana à kǝ pangŋa túró nǝi ace peri a ɓālǝi ka. 22 Mǝsǝcau ka, nggurcau earce ama bangula agir kat ka, ɓǝà lea nǝ nǝ nkila; sǝ ɓǝ̀ sukki nkila pà kàm raka, twalban cauɓikea pa kàm ɗàng.

Kǝrǝsti pà ɓamúrì ace
twalban cauɓikea

23 Amǝnia yì agir mǝnana à nda ka ayilǝmi agir mǝɓafoe mǝnana a kùli ka, dumǝna ama à nǝ̀ lea nǝ amǝnia yì agir-nkila ka. Sǝ agir mǝɓafoe mǝnana a kùli ka, dumǝna púp ɓǝà leǎ nǝ gir'nkila mǝnana kútì gir'nkila mala agirkusǝu ka. 24 Pà aɓa ban mǝfele mǝnana bu ɓwapǝndǝa nǝ pè ka sǝ Kǝrǝsti kútí ɗang. Mǝno ka yilǝmi gir mǝɓafoe na. Yì ka, kutio a nggearǝ kuli, ace lǝmdǝ rǝì ado a ɓadǝm Ɓakuli a kúnì sǝm. 25 Kutio male a kùli ka, pà ace mǝnana nǝ̀ nggǝ ɓǝsǝlǝki pà ɓoro mala ɓamúrì, kǝla mǝnana Pǝris Mǝgule a kani a ɓanza kǝ kutio aɓa Ban Nggea Mǝfele koya pǝlǝa, nǝ nkila mǝnana nkile na raka ɗàng. 26 Ɓǝ̀ nda anggo ka, ɓǝ́ Kǝrǝsti camǝna arǝ nu tanni tùtù, twal a tita ɓanza yi bwal adyan. Sǝama ado ka, yi pusǝrǝi kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r a masǝlǝata anza, ace mǝnana ɓǝ̀ twalban cauɓikea, nǝ́ pa mǝnana pà ɓamúrì duk gir'nkila ka. 27 Sǝ kǝla mǝnana à tsǝ̀ngŋǝ̀nà ama ɓwa nǝ̀ wu kusǝ mwashat, sǝ anzǝm man ngga nǝ̀ came a ɓadǝm ɓashi ka, 28 anggo gbal, Kǝrǝsti wu kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ace mǝnana ɓǝ̀ twalban cauɓikea mala ɓwapǝndǝa pas ka. Nǝ̀ ngga yiu ɗǝm, sǝ pà ace twalban cauɓikea ɗang, nda ace mǝnana nǝ̀ yia amsǝ aɓwana mǝnana à kǝ kundǝi nǝ rǝɓǝla ka.

10

Kǝrǝsti pa gir'nkila nǝ
nggūrǝì kusǝ mwashat
ace aɓwana kat

1 Nggurcau ka, nda yilǝmi agir mǝɓoarne mǝnana à nǝ̀ yiu ka; nda mǝsǝrǝ gir mǝɓafoe nǝ nggearǝì ɗàng. Ace mani ka, nǝ agir-nkila mǝnana à kǝ ɓǝsǝlǝki pākia koya pǝlǝa ka, Nggurcau pà nǝ̀ gandǝ tsǝk aɓwana mǝnana à kǝ yiu a peri ka, ɓǝà kum lùmsǝo kǝla mǝnana Ɓakuli nǝ̀ earcea ɓǝà lùmsǝ ka ɗàng. 2 Ɓǝà bang ama Nggurcau nǝ̀ gandǝi ka, ɓǝ́ amǝno yì agir-nkila ka, à tamsǝnia, sǝ amǝperi gbal ka à langŋǝnia, kusǝia pura; múrià pà nǝ̀ halǝkia ɗǝm arǝ cauɓikea ɗang. 3 Sǝama amǝno yì apagir mala agir'nkila ka, à kǝ kasǝ ɓalǝia arǝ acauɓikea malea koya pǝlǝa. 4 Acemǝnana nkila mala ajamnda andǝ ambul-pǝndǝa ka, à pà nǝ̀ gandǝ twalban cauɓikea ɗang.

5 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Kǝrǝsti, lang yina a ɓanza ka, banggi Ɓakuli ama:

&lt;&lt;Agir-nkila andǝ aɓoro ka,

a éarceà ɗàng,

sǝama a panam nggūrǝu.

6 Pàgir nǝ agirkusǝu

mǝnana à nǝ̀ pisǝì kǝring,

andǝ pāki agir'nkila ace

twalban cauɓikea ka,

bumo kǝ pwasǝ a rǝia ɗàng.

7 Pǝlǝa ǝn na nǝma,

&lt;Mǝ ndya ka,

ǝn yiu ace pak gìr

mǝnana ɓabumo kànì ka,

we Ɓakuli,

kǝla mana à gilǝa a muram

aɓa Malǝmce ka.&gt; &gt;&gt;*

8 Kǝrǝsti na a dǝmba ama, &lt;&lt;Agir'nkila andǝ aɓoro, andǝ apagir nǝ agirkusǝu mǝnana à nǝ̀ pisǝì kǝring, andǝ apagir ace twalban cauɓikea ka, a earcea ɗang sǝ bumo kǝ pwasǝ arǝia ɗang.&gt;&gt; (Kat andǝ mani ka, amǝnia ka Nggurcau nǝ̀ tsǝa ama ɓǝà kǝ pea.) 9 Pǝlǝa lidǝmba na ama, &lt;&lt;Mǝ ndya ka, ǝn yiu ace pak kànì mo.&gt;&gt; Anggo ka Kǝrǝsti yi tamsǝ kùrcau mǝdǝmbe ace mǝnana nǝ̀ tsǝk ɓaria aɓa túró ka. 10 Sǝ aɓa pě mala mǝno yì kànì mala Ɓakuli ka, sǝm dumǝna amale nǝ pá mǝnana Yesu Kǝrǝsti pà ɓoro nǝ nggūrǝì kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ace koyan ngga.

11 Aɓata kùrcau mǝ'e ka, koya pǝris ka kǝ came a ɓadǝm gyangŋan aban pak túró male mala peri pwari andǝ pwari. Kǝ̀ camarǝ ɓǝsǝlǝki pàgir nǝ agir-nkila mǝ'mwashati, agir-nkila mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ twalban cauɓikea raka. 12 Sǝ Kǝrǝsti ka, pa ɓamúrì kǝla gir'nkila kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ace acauɓikea, pàgir mǝnana kārǝ́na ace twalban cauɓikea, málá male pà kàm raka, pǝlǝa ɓùn tè do a bù-mǝlì mala Ɓakuli. 13 Twal a pwari mǝno ka, nda kano aban kundǝ Ɓakuli she ɓǝ̀ ɓungina aɓi-mǝbura, tsǝngŋǝnia à pǝlǝna buno-tsǝk kusǝu a ɓakusǝi ka. 14 Nǝ mǝnia yì pa ɓamúrì mǝnana pa kusǝ mwashat ka, tsǝ̀ngŋǝ̀nà aɓwana mǝnana kǝ tària ace Ɓakuli ka, à lùmsǝ̀nà kǝla mǝnana Ɓakuli earkiyice ɓǝà pak ka, málá male pà kàm ɗàng.

15 Sǝ Bangŋo Mǝfele gbal ka, earǝna nǝ mǝnia ka ama anggo sǝ pa. A tadǝmbe ka bang ama:

16 &lt;&lt;Mǝnia ka, nda kùrcau

mǝnana mǝ nǝ pè

sǝnǝa aɓwana mem anzǝm

apwari mǝno ka.

Mǝtalabangŋo nǝ nakiyi

mǝnia ka.

Mǝ nǝ tsǝk anzongcau mem

a ɓabumia,

sǝ mǝ nǝ gilǝia aɓalǝ

aɗenyicau malea.&gt;&gt;†

17 Nyare na ama:

&lt;&lt;Acauɓikea andǝ

aɓealɓikea malea ka,

pà mǝ nǝ ɗenyi nǝia

ɗǝm ɗang.&gt;&gt;‡

18 Ace mani ka, ɓǝ̀ Ɓakuli twalǝni ɓwa ban amǝnia yì agir ka, à pà nǝ̀ na ce pà ɓoro nǝ agir-nkila ɗǝm ace twalban cauɓikea ɗang.

Ɓak ɓabum andǝ nunkiru

19 Ace mani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, sǝm nǝ̀ gandǝ kutio nǝ mǝsǝkang-kangŋa aɓa Ban Nggea Mǝfele kat, nǝ nkila mala Yesu. 20 Yi mǝnba sǝm bǝsa njar mǝpà yilǝmui mǝnana kútí nǝ ɓá lagir aban ká aɓa Ban Nggea Mǝfele kat ka. Yì bǝsa njar ka yi pang nǝ́ nggūrǝì mǝnana pǎ ɓǝ̀ duk gir'nkila ka. 21 Lǝmdǝ ama sǝm ndanǝ Pǝris Mǝgule amur aɓwana mala Ɓakuli. 22 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm sung tù a ban Ɓakuli, nǝ gūlì kat arǝì, nǝ ɓabum mwashat, sǝ nǝ aɗenyicau mǝnana à langŋǝnia aɓa múr-halǝkya mala cauɓikea ka. Ɓǝ̀ sǝm sung a baní nǝ anggūrǝu mǝnana à langŋǝnia nǝ mùr mǝɓoarnsari ka. 23 Ɓǝ̀ sǝm bwal kàngkàng arǝ tsǝkɓalǝu ma'sǝm mǝnana sǝm nggǝ bangce ka, acemǝnana Ɓakuli mǝnana pàcau aban sǝm ngga, à nǝ̀ gandǝ gūlì arǝì ama kǝ nggaɗi kúni ɗàng. 24 Ɓǝ̀ sǝm alta anjargula mala loasǝ rǝarǝ sǝm aban ká lǝmdǝ earcearǝu andǝ pakki atúró mǝɓoarne. 25 Sǝ ɓǝ̀ sǝm kǝa būrǝce kpapi ma'sǝm a banɓwáná, kǝla mǝnana aɓea aɓwana nda aɓa ɓealu mala pê anggo ka ɗàng. Ɓǝ̀ sǝm nggǝ ɓak ɓabuma rǝ sǝm, sǝ ɓǝ̀ sǝm pa rǝcandǝa arǝ pe kpǝm, kǝla mǝnana ado wu kǝ sǝn Pwari nyare yiu mala Mǝtalabangŋo ndo kǝ gbashi tù ka.

26 Ɓǝ̀ sǝm ginǝe sǝ sǝm lidǝmba nǝ pak cauɓikea kpakpak, anzǝm mǝnana sǝm sǝlǝna rǝ mǝsǝcau ka, kǝ ɓe gir'nkila pà kàm mǝnana ueo ɗǝm à nǝ̀ pa ace twalban acauɓikea ka ɗàng. 27 Kǝgìr mǝnana ueo ka, nda ɓalǝkasǝkya arǝ yiu mala ɓashi mala Ɓakuli andǝ bǝsa mǝ'earke kǝ̀rkǝ́r mǝnana nǝ̀ yia twalta aɓi-mǝbura ka. 28 Ɓǝ̀ ko yana sǝ par Nggurcau mala Musa ka, à wali wú, sǝn mǝsǝswatǝr pà kàm ɗang, yi mǝnana ɓǝà aɓwana ɓari ko tàrú earǝna ama anggo sǝ gìr nî pak ka. 29 Sǝ mala ɓwa mǝnana ɓǝsǝki Muna mala Ɓakuli, parki a ɓakusǝi, sǝ nyesǝ ce nkila male ɓà, kǝla gìr mǝfele na raka, ɓashi male nǝ̀ ɓiki pa kǝ̀rkǝ́r. Acemǝnana mǝnia yì nkila ka nda nkila mala kùrcau mǝnana panzǝi aɓalǝ acauɓikea male ɓǝ̀ duk mala Ɓakuli ka. Sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ mǝno yì ɓwa ka sanggi Bangŋo Mǝfele mǝnana kǝ yinǝ ɓwamuru mala Ɓakuli amur sǝm ngga, ɓashi mǝnana nǝ̀ sulǝo amurí ka, nǝ̀ ɓiki pa kǝ̀rkǝ́r. 30 Sǝm sǝlǝna ama Ɓakuli náná ama, &lt;&lt;Mbwe tangnakusǝu ka mem na; mǝ nǝ mbwekia wia a kúnì.&gt;&gt; Ɗǝm ngga na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo nǝ̀ pakki aɓwana male ɓashi.&gt;&gt;§ 31 Nggea gìr ɓangciu na kǝ̀rkǝ́r ɓǝ̀ ɓwa kpa a ɓabù Ɓakuli mǝyilǝmuì.

32 Wu ɗenyi nǝ anonggio mǝnana a pwarian wu tita kum tǎlaban a ɓabum wun ngga. Wu tanni kǝ̀rkǝ́r, sǝ wu eare tanni mak wun ɗàng. 33 Ɓè pwari ka, à sanggi wun a mǝsǝ aɓwana, à pà wun tanni; sǝ a ɓe pwari ka, wu came anzǝm aɓwana mǝnana à kǝ pea wia tanni gbal ka. 34 Aɓwana mǝnana à túriá aɓa ndàkurban ngga, wu sǝn mǝsǝswatǝr malea. Ko nggearǝ akume ma'wun mǝnana à ea arǝ wun nǝ rǝcandǝa ka, wu pak bumpwasǝa nǝ mǝno, acemǝnana wu sǝlǝna ama wu ndanǝ kume mana kútì mǝno ka, sǝ ɗǝm ngga pà nǝ̀ mal raka.

35 Ace mani ka, wu kǝa turta mǝsǝkang-kangŋa ma'wun ɗàng, tangnakusǝu mǝgule na atè. 36 Ɓoaro wu dum nǝ munyi, ace mǝnana ɓǝ̀ wu lùmsǝ̀nà kun kànì mala Ɓakuli ka, wun nǝ̀ kum gìr mǝnana na ama nǝ̀ pak ka. 37 Acemǝnana, kǝla mana Malǝmce bang ngga,

&lt;&lt;Banì pà nǝ̀ sau ɗang,

ɓwa mǝnana kǝ yiu ka,

nǝ̀ yiu,

sǝ pà nǝ̀ dǝndi yiu ɗang.

38 Sǝama mǝɓealɓoarna

mem ngga,

nǝ̀ dukdo paɓamuru;

sǝ ɓǝ̀ kǝ ɓwa nyar

nǝ nzǝmi ka,

bumam pà nǝ̀ pwasǝ

arǝì ɗàng.&gt;&gt;*

39 Sǝ sǝm ngga, sǝm pà aɓalǝ aɓwana mǝnana à kǝ̀ nyar nǝ nzǝmia aban ká kìɗìkì ka ɗàng. Sǝm nda ka aɓwana mǝnana sǝm ndanǝ gūliarǝu aban ká kum àwá ka.

11

Amǝ kanggǝrang paɓamuru
aban Ɓakuli

1 Adyan ngga, gūlì arǝ Ɓakuli ka, nda makɓalǝu mbak-kàngkàng ama sǝm nǝ̀ kum agir mǝnana sǝm tsǝkɓalǝ sǝm arǝia ka; nda mǝsǝkang-kangŋa arǝ gir mǝnana sǝm nggǝ sǝni raka. 2 Nda ace gūliarǝu mala aɓwana mǝnana a pwarian ngga, sǝ Ɓakuli ɓwangsǝia.

3 Nda acemǝnana sǝm earnǝ Ɓakuli ka sǝ kpaka sǝm ama nǝ́ cau male sǝ ɓanza andǝ kuli à yì puro, sǝ ɗǝm ngga ama agir mǝnana ado sǝm nggǝ sǝnia ka, Ɓakuli pusǝia arǝ agir mǝnana à kǝ sǝnia raka.

4 Habila pà ɓamúrì a ban Ɓakuli sǝ pè Ɓakuli gir'nkila mǝɓoarne mǝnana kútì mana Kayinu pà ka. Ace paɓamuru male sǝ Ɓakuli ɓwangsǝi ama yì ka, mǝ'cauɓoarna na, lang yi na mǝɓoarne amur aɓoro male ka. Ko kat andǝ amani ama Habila wuna ka, kǝ bangga sǝm cau più nǝ paɓamuru male.

5 Nda ace paɓamuru mala Inok sǝ à twali à um nǝi a kùli, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa sǝn lú raka. Kǝ ɓwa kumi ɗang, acemǝnana Ɓakuli twali um nǝi atè. Sǝ kaniama ɓǝà twali ka, à súrǝì nǝ pwasǝbum Ɓakuli. 6 Ɓǝ̀ paɓamuru pà kàm raka, kǝɓwa pà nǝ̀ gandǝ pwasǝbum Ɓakuli ɗang, acemǝnana ɓwa mana nǝ̀ yiu a baní ka, she nǝ̀ ear ama yì ka, ndakam, sǝ nda mǝnana kǝ pa tangnakusǝ aɓwana mǝnana à kǝ alte ka.

7 Paɓamuru mala Nuhu aban Ɓakuli na tsǝì sǝ kpata nunkiru mala Ɓakuli amur agir mǝnana à kǝ yiu a dǝmba, gandǝ sǝnia raka. Lo nǝ ɓangciu mala pagulo aban Ɓakuli, gballì nggea waru ace amsǝ amǝ'ɓala male. Nǝ mǝnia ka, yinǝ kasǝ-ɓashi amur ɓanza, pǝlǝa Ɓakuli é mǝ'cauɓoarna na, akban mǝnana à kǝ kumi nǝ paɓamuru ka.*

8 Paɓamuru mala Ibǝrayim aban Ɓakuli na tsǝì sǝ okî Ɓakuli, yì mǝnana Ɓakuli tunǝi ɓǝ̀ purî nzali male, ɓǝ̀ o a ɓè nzali mǝnana bang ama nǝ̀ nggá pe wi, ɓǝ̀ duk girkuma male ka. Sǝ nying nzali-lá male aban o, kat andǝ amani ama súrǝ̀ ban mǝno kákiyi kam ngga raka. 9 Nǝ́ paɓamuru sǝ wario kya do a nzali mǝnana Ɓakuli pe wi cau ace ka, kǝla bǝri a nzali-nza. Do aɓalǝ agumli, anggo gbal sǝ muni Ishaku, sǝ mǝ'kè Yakupu do, yia mǝnana à duk amǝ liɓala atè mala pàcau mǝ'mwashati ka. 10 Ibǝrayim pak mǝnia yì gìr ka, acemǝnana nda ban kundǝ nggea-là mana Ɓakuli nǝ nggearǝì, nda nyoulǝ pa male sǝ ɓè ka; nggea-là mǝnana kusǝɓa male pà nǝ̀ dǝurǝ raka.

11 Nǝ́ paɓamuru sǝ Saratu kum rǝcandǝa mala kum muna, kat andǝ amani ama yì ka, nkombi na sǝ ena kǝ̀rkǝ́r à màlà ɓǝl muna ka. Ear nǝ Ɓakuli ama Ɓakuli nǝ̀ lùmsǝ cau male mǝnana pà ka. 12 Yì burí Ibǝrayim ngga, kat andǝ amani ama è kǝ̀rkǝ́r, mǝnana à nǝ̀ twali ama yì ka, lú na ka, nǝ́ ban mǝnia yì ɓwa mwashat ka sǝ amǝ'kaù puro. Amǝ'kè yi làkkì kǝla làkkì mala anlero a kùli andǝ mǝsǝsala a kún nggeamùr, mana à pà nǝ̀ gandǝ ɓallia raka.

13 Amǝnia yì aɓwana kat ka, à wǔ aɓa paɓamuru malea, yàle à kum agir mǝnana Ɓakuli na ama nǝ̀ pea wia ka ɗàng. À sǝnia nǝ sǝna kuko, sǝ à gingsǝ yiu malea. À bangŋi bwāng ama à nda ka abǝri andǝ amǝgya-kutio aɓa ɓanza. 14 Lǝmdǝa a banfana ama aɓwana mǝnana à kǝ na ulang amǝnia yì acau ka, à nda ban alta nzali mǝnana à nǝ̀ tunǝi ama malea na ka. 15 Ɓǝà bang ama ɓabumia nda più arǝ nzali mǝnana à purî wi ka, ɓǝ́ à kumǝna njar mala nyare kam. 16 Sǝ yia ka, à nda ban alta nzali mǝɓoarne mǝnana kútì mǝno ka, nzali mǝnana a kùli ka. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Ɓakuli ka, kǝsǝkya pakki wi, yi mana ɓǝà tunǝi ama nda Ɓakuli malea ka ɗàng, acemǝnana gilǝkina nggea-là acea.

17 Nǝ́ paɓamuru sǝ Ibǝrayim pà ɓoro nǝ muni Ishaku kǝla gir'nkila, a pwari mǝno Ɓakuli kārǝki ka. Yì Ibǝrayim ngga Ɓakuli angŋa dǝmba nani wi ama nǝ̀ pe wi muna, sǝ kat andǝ amani ka eare pà ɓoro nǝ kǝ muni mǝno mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ka. 18 Ɓakuli angŋa dǝmba nani wi ama, &lt;&lt;Nǝ́ ban munio Ishaku, sǝ awu nǝ kum amǝ'kaù mò mǝnana ǝn po cau ace ka.&gt;&gt;† 19 Ibǝrayim sǝngice a ɓabumi ama, ɓǝ̀ Ishaku wù ka, Ɓakuli nanǝ rǝcandǝa mǝnana nǝ̀ pè wi yilǝmu ɗǝm ngga. Sǝ mǝnia ka à nǝ̀ twali kǝla Ibǝrayim yi ak muni Ishaku a ɓembe.

20 Nǝ́ paɓamuru sǝ Ishaku tsǝkbu amur Yakupu andǝ Isǝwa ace dǝmba malea.‡

21 Nǝ́ paɓamuru sǝ Yakupu, lang málá nǝ̀ wù ka, tsǝki ko yana atà amuna mala Yisǝfu ka bù, sǝ kū`ndǝó arǝ gara male peri aban Ɓakuli.

22 Nǝ́ paɓamuru sǝ Yisǝfu, lang málá nǝ̀ wù ka, bang cau mala puro mala amǝ Isǝrayila mǝnana à nǝ̀ purî ɓá nzali Masar ka, pǝlǝa nea wia ama ɓǝà pwan amuí a buia, ɓǝ̀ à nǝ̀ u ka.

23 Nǝ́ paɓamuru sǝ lang à ɓǝlna Musa ka, a tárrí andǝ ngge sǝmbǝrǝi arǝ azongŋo tàrú. Acemǝnana à sǝn muna ka ndanǝ ɓoarɓwa ka, nda tsǝa sǝ ɓangciu pakkia wia arǝ nzongcau mala murǝm raka.

24 Nǝ́ paɓamuru sǝ lang Musa gulna ka, ginǝe ɓǝà kǝa tunǝi ama yì ka, nda muna mala muna-ɓwama mala Firona§ ɗàng. 25 Nǝ́ eare male sǝ kutio a tanni atà aɓwana mala Ɓakuli, amur mǝnana nǝ̀ kum banɓoarnado aɓa pǝlpǝl mala cauɓikea, mǝnana banì pà nǝ̀ sau raka. 26 A baní ka, ɓanginǝban ace Kǝrǝsti ka, kútì kume mǝnana a Masar ka, acemǝnana tsǝk mǝsǝì arǝ tangnakusǝi mǝnana kǝ yiu ka. 27 Nǝ́ paɓamuru sǝ Musa nying nzali Masar, ɓangciu pakki wi arǝ bumlulla mala murǝm ɗàng. Lidǝmba aban o, ɓinǝ pǝlǝ mǝsǝì a nzǝmi, kǝla ɓwa mǝnana tsǝ̀ngŋǝ̀nà mǝsǝì jik arǝ Ɓakuli, yi mana à sǝngiyi raka. 28 Nǝ́ paɓamuru sǝ Musa tita Lamsan Yàlîmurû. Pà nzongcau ama ɓǝà watsǝki nkila arǝ akunakurǝm, ace mǝnana mǝturonjar mala lú ɓǝ̀ kǝa je amuna-dǝmba mala amǝ Isǝrayila raka.

29 Nǝ́ paɓamuru sǝ amǝ Isǝrayila kútí nǝ ɓá Nggeamùr Nzuno aban ká a nkaring nǝ gya a nzǝm nzali kǝla à nda kwar-nza. Sǝ lang amǝ Masar ɓariki, à pa kǝla malea ka, kara mùr ali amúrià a wú mbǝtǝp.

30 Nǝ́ paɓamuru sǝ sheran mala nggea-là mala amǝ Jeriko kángí a nzali, lang amǝ Isǝrayila camarǝ gya aban kàrìkì aɓa nongŋo tongno-nong-ɓari ka.

31 Nda ace paɓamuru mala mā-gyatarǝu man yì Rahap ka, sǝ à amsǝi à wali wú atà amǝ'là malea mǝnana à mgbikî Ɓakuli kiru ka raka. Kum àwá acemǝnana ak amǝ shenzǝ-nzali mala amǝ Isǝrayila nǝ akban dotarǝu.

32 Sǝ mana ɗǝm mǝ nǝ bangŋa? Pwari pà nǝ̀ kārǝam ɗang yi mǝnana mǝ nǝ na wun cau amur paɓamuru mala aɓwana kǝla Gidiyon, andǝ Barak, andǝ Samsǝn, andǝ Jefta, andǝ Dauda, andǝ Samuyila, sǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli ka. 33 Nǝ́ paɓamuru sǝ amǝnia yì aɓwana ka à lì ka anzali-murǝm a lwa, à yál aɓwana aɓa mǝsǝcau, sǝ à kum agir mǝnana Ɓakuli pàcau acea a bania ka. À girki kun a-im, 34 à limgi rǝcandǝa mala bǝsa, sǝ à apî lú mala nggeabyau. Rǝwukya malea ka pǝlǝ rǝcandǝa. À duk aburana a kun-munǝo sǝ à pǝr amǝ'lwa mala aɓea nzali ɗàngɗáng. 35 Nǝ́ paɓamuru sǝ amamǝna ak alú malea à long nǝ yilǝmu.

Aɓea ɓwana ka, à pakkia wia gìr mur'mwana acemǝnana à ginǝ eare à nǝ̀ makgìr paɓamuru malea ace ak ɓamuria ka. À tsǝk ɓabumia arǝ kum yilǝmu mǝnana ɓoaribanì anzǝm loapi ɓembe. 36 Aɓea ɓwana ateà ka, à oalia oalban zalǝban sǝ à koea. Aɓea ka, à oasǝia a nsolo sǝ à ramtea a ndàkurban. 37 À ɓukki aɓea à wú. À zanzǝki aɓea a ɓalǝu nǝ byau zanzǝki nggun. À wal-lú aɓea nǝ nggeabyau.* Anggu-nzur andǝ anggu-mbulpǝndǝa à nda ka agir-nggūrǝu malea aban gya arǝ aban. À duk amǝ'tǝ̀r, à paria aɓata tanni, à pakkia wia mǝɓane. 38 Ɓanza kārǝa ɓǝà aɓwana man do aɓalǝi ɗàng. À camarǝ gāli a ɓabondo andǝ mur ankono, andǝ do aɓalǝ agumi-ɓa-tali, andǝ atūli a tǝta nzali.

39 Aɓwana mǝnia kat ka, à kum lullǝu mǝɓoarne ace paɓamuru malea, kat andǝ amani ka, kǝɓwa kàm ateà kum gìr mǝnana Ɓakuli pàcau ama nǝ̀ pea wia ka ɗàng, 40 acemǝnana Ɓakuli ka, ndanǝ gìr mǝnana ɓoaribanì ka aɓa kàne male ace sǝm. Kàne mala Ɓakuli ka nda mǝnana ama, yia ka à pà nǝ̀ kum lùmsǝo kǝla mǝnana earkiyice ɓǝà pàk ka ɗàng she ɓǝ̀ sǝm ngga sǝm nda ateà ka.

12

Ɓakuli kǝ kwarkir amuna male

1 Ado ka sǝm ndya nǝ ɓwabundǝa mǝ lakke kǝ̀rkǝ́r mǝnana à lǝmdǝ ama à gūlì arǝ Ɓakuli, à gumbǝli sǝm aɓalǝu, à kǝ sǝn sǝm ngga! Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm sukki agir mǝnana kat à kǝ eara sǝm raka, andǝ acauɓikea mǝnana à kwan a taɓǝlǝki sǝm na raka. Ɓǝ̀ sǝm ɓangmire nǝ gandǝrǝu, yì mire mǝnana Ɓakuli tsǝka sǝmi a dǝm sǝm ngga. 2 Ɓǝ̀ sǝm soa mǝsǝ sǝm arǝ Yesu, yì ɓwa mǝnana kwakita paɓamuru ma'sǝm, sǝ nda mǝnana nǝ̀ yinǝ lumsǝo male ka. Ace bumpwasǝa mǝnana à tsǝki wi a dǝmbi ka, shakminǝi aɓa tanni mala gbaliban amur nggun-gangndǝi, būrǝce kǝsǝkya mǝnana nǝ̀ kum atè ka, sǝ adyan ngga nda aban do a buno, a ban gulo a bù-mǝlì mala buno-murǝm mala Ɓakuli. 3 Wu ɗenyi nǝ mǝno yì nggea tanni mǝnana yi kumi a bu amǝ'cauɓikea ka, ace mǝnana rǝ wun ɓǝ̀ kǝa wukia rǝ wun, gandǝa wun nǝ̀ bwaki bu wun ngga ɗàng.

4 Nggearǝ wara ma'wun arǝ cauɓikea ka, malaká ká nǝ wun aban sukki nkila wun ɗàng. 5 Ɗǝm ngga, ɓalǝ wun lorǝna cau ɓakɓabum mala Ɓakuli aban wun mǝnana kǝ tunǝ wun ama amuni ka le? Mǝnana kǝ na ama:

&lt;&lt;Munem, kǝa būrǝce

kwarkiru mala

Mǝtalabangŋo ɗàng,

sǝ rǝo ɓǝ̀ kǝa wuki ɗang,

mǝnana ɓǝ̀ cio a njar ka.

6 Acemǝnana Mǝtalabangŋo kǝ

kwarkir aɓwana mǝnana

kǝ earcea ka,

sǝ kǝ nunkir koya ɓwa

mana kǝ e ama

muni na ka.&gt;&gt;*

7 Wu dum nǝ gandǝrǝu ɓǝ̀ wu kutia aɓa kwarkiru mala Ɓakuli ka, sǝ wu sǝlǝ ama Ɓakuli na aban na ama wu nda ka amuni. Ya muna na ɗe ado tárrí kǝ kwarkiri ɗang? 8 Ɓǝ̀ Ɓakuli kǝ kwarkir wun, kǝla mǝnana kǝ pang nǝ amuna male kat ka, raka, lǝmdǝ ama wu nda ka amuna-twalá, wu nda ka amuni ɗàng. 9 Ɓǝ̀ sǝm sǝni, atár sǝm mǝnana a nggūrǝu ka, à kǝ kwarkir sǝm, sǝ sǝm nggǝ pea wia gulo ace. Palang ado sǝ pà sǝm nǝ̀ ɓun aɓata Tár sǝm mǝnana pusǝ abangŋo ma'sǝm, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm dumnǝ yilǝmu ka ɗàng? 10 Atár sǝm a ɓanza kǝ kwarkir sǝm aɓalǝ apwari bǝti arǝ njar mǝnana à sǝni nda ɓoaria wia ka; sǝ Ɓakuli ka kǝ kwarkir sǝm ace mǝnana ɓǝ̀ ɓoara sǝm ngga. Kǝ pe ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm duk amǝfele kǝla yì. 11 Koya kwarkiru ado ka pà pǝlpǝl ɗàng, kǝ kwanrǝu. Sǝ nǝnzǝ́mò ka, kǝ pusǝ ɓǝle mala dorǝpwala andǝ ɓealɓoarna aban aɓwana mǝnana à kum kanigir aɓa kwarkiruî ka.

12 Ace mani ka, wu sárǝ́ abu wun mǝnana à kǝ aulǝ ka, sǝ wu candǝki ankūnǝ wun mǝnana à kǝ ɓungi ka.† 13 &lt;&lt;Wu tsǝk njar ma'wun ɓǝ̀ sárǝ́ pǝrapǝra,&gt;&gt;‡ ace mǝnana agbakǝre ɓǝà kǝa kpa ɗang, ɓǝà kum sonzǝban.

Nunkiru arǝ ɓinǝki Ɓakuli

14 Wu ɓariki wu dukdo rǝpwala wunǝ aɓwana andǝ do mǝfele; aɓwana mǝnana à kǝ dukdo mǝfele raka, à pà nǝ̀ sǝn Mǝtalabangŋo ɗang. 15 Wu parkir wun, kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa gatti kum ɓwamuru mala Ɓakuli ɗang. Ce wu eare nlerǝ bumkpǝmna to aɓalǝ wun, mana nǝ̀ yinǝ tanni, sǝ nǝ̀ tsǝk aɓwana pas ɓǝà pǝndǝki ka ɗàng. 16 Wu tsǝkir wun, ce à kum kǝɓwa atà wun nǝ ɓealu kiɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu, ko mǝnana kǝ ɓanggi Ɓakuli raka kǝla Isǝwa, mǝnana mak gulo ɓǝlban male ace kwar girlina ka. 17 Wu sǝlǝna ama nǝnzǝ́mò ka, yi earce ama ɓǝà pè wi tsǝkbu mala tárrí; sǝama à ginǝì wi, acemǝnana kum njar mala nggaɗi gìr mǝnana ak dǝmba pè ka ɗàng, kat andǝ amani ama alta mǝnia yì tsǝkbu nǝ mǝrǝm a mǝsǝì ka.

18 Yiu ma'wun a ban Ɓakuli ka, pà kǝla yiu mala amǝ Isǝrayila a Nkono Saina ɗàng, yì Nkono Saina mǝnana à nǝ̀ gandǝ je nǝ bu sǝ kǝ earki nǝ bǝsa ka. Sǝ yiu ma'wun gbal ka pa a ban pǝndǝa, andǝ banzuppi, andǝ gung-mbulo ɗàng. 19 Sǝ pa gbal a ban mǝnana à ok ɓua mala njawe, andǝ gi Ɓakuli aban nacau, mǝnana tsǝa amǝ'oe zǝmba ama ɓǝ̀ tamsǝ nacau ka ɗàng. 20 Acemǝnana à gandǝ twal gandǝa nǝ nzongcau mǝnana ama, &lt;&lt;Ko ɓǝ̀ girkusǝu na sǝ je mǝno yì nkono ka, ɓǝà ɓukki ɓǝ̀ wú&gt;&gt;§ ka ɗang. 21 Mǝno yì gir à sǝn ngga, kàrmuria kǝ̀rkǝ́r, gandǝa Musa na ama, &lt;&lt;Ɓangciu ciem rǝàm kǝ ɓǝla.&gt;&gt;*

22 Sǝama yiu ma'wun ngga, wu yina aban Nkono Siyona, a nggea-là mala Ɓakuli mǝyilǝmuì, a Urǝshalima mǝnana a kùli, a ban mǝnana á-pas amur á-pas mala amǝturonjar ndakam aban ramba aɓa banɓoarnado ka. 23 Wu yina aban ramba mala amuna-dǝmba mala Ɓakuli, mǝnana à gilǝna alullǝia a kùli ka. Wu yina aban Ɓakuli, mǝ'ɓashi ɓwapǝndǝa kat. Wu yina aban abangŋo mala aɓwana mǝnana à dukdo ɓealɓoarna sǝ adyan ngga Ɓakuli ea à kumǝna lùmsǝo ka. 24 Wu yina aban Yesu, yì ɓwa mǝnana nda mǝkutio a nre-rǝarǝu mala bǝsa kùrcau a nre Ɓakuli andǝ aɓwana male ka. Wu yina aban nkila mǝnana à watsǝki, mǝnana kǝ bangcau mǝɓoarne kútì mala nkila mala Habila ka.†‡

25 Wu tsǝkir wun, cala wu ginǝ okî Ɓakuli mǝnana kǝ na wun cau ka ɗàng. Ɓǝ̀ amǝ Isǝrayila mǝnana à ginǝ okî Musa, lang nunkiria akani a ɓanza ka, à au raka, lang sǝ sǝm nǝ̀ àwá, ɓǝ̀ sǝm pǝlǝì Ɓakuli nzǝm sǝm, mǝno ado kǝ nunkir sǝm nǝ kuli ka? 26 Amǝno yì pwari mana Ɓakuli nacau male ka, gì dǝkǝri ɓanza, sǝ adyan ngga pana cau male ama, &lt;&lt;Ado ɗǝm ngga, ɓanza nda nǝmurǝì mǝ nǝ dǝkǝri ka ɗàng, mǝ nǝ dǝkǝri kùli gbal.&gt;&gt; 27 Mǝnia yì cau ama &lt;&lt;Ado ɗǝm ngga&gt;&gt; lǝmdǝ ama gìr mǝnana kat Ɓakuli nǝ pusǝì ka, à nǝ̀ dǝurǝki, sǝ à nǝ̀ gǝshi, ace mǝnana agir mana à pà nǝ̀ dǝurǝ raka, à nda à nǝ̀ ueo ka.

28 Sǝ acemǝnana à pana sǝm domurǝm mǝnana pà nǝ̀ dǝurǝ raka, ɓǝ̀ sǝm pak yàwá, sǝ ɓǝ̀ sǝm peri aban Ɓakuli nǝ ulang peri mǝnana gir'a na a baní ka, nǝ pagulo andǝ ɓangciu; 29 acemǝnana &lt;&lt;Ɓakuli ma'sǝm ngga bǝsa mǝtwalta gìr na.&gt;&gt;§

13

Masǝlǝata kwarkiru

1 Wu lidǝmba nǝ lǝmdǝia rǝ wun earcearǝu kǝla amǝ'eamrǝarǝu.

2 Wu kǝa aulǝ nǝ ak abǝri ɗang. Acemǝnana anggo sǝ aɓea aɓwana mǝnana à kǝ ak abǝri ka, à kùmô à ak amǝturonjar a ɓala malea, sǝ à sǝlǝ ɗàng.

3 Wu ɗenyi nǝ aɓwana mǝnana à nda a ndàkurban ngga, kǝla wu ndakam ateà, sǝ aɓwana mǝnana à ɓinǝ mǝsǝia, à kǝ pakkia wia mǝɓane ka, wu ɗenyi nǝia kǝla gir nî ka nda rǝ wun.

4 Ɓǝ̀ aɓwana kat gusǝlǝ doɓala, sǝ wu dum nǝ mǝsǝcau arǝarǝ wun aɓa doɓala, acemǝnana Ɓakuli nǝ pakki amǝ'nshawari ɓashi andǝ amǝ'nonggi nǝ aɓwana mana à pa doɓala andǝia raka.

5 Wu kǝa dum nǝ ɓealu mala rufi atà boalo ɗang. Agir mǝnana wu ndanǝia ka, ɓǝà ɗǝmsǝ wun. Acemǝnana Ɓakuli bangŋǝna ama,

&lt;&lt;Pà mǝ nǝ ɗekio ɗang;

pà mǝ nǝ nying buam a rǝo ɗàng.*&gt;&gt;†

6 Anggo ka, sǝ sǝm nǝ̀ bang cau nǝ mǝsǝkang-kangŋa ama,

&lt;&lt;Mǝtalabangŋo nda

gbasha mem;

ɓangciu pà nǝ̀

pakkam ɗàng.

Mana gir nì na

ɓwa nǝ̀ gandǝ pakkam?&gt;&gt;‡

7 Wu ɗenyi nǝ aɓwana-mǝgule ma'wun mǝnana à kania wun cau mala Ɓakuli ka. Wu ɗenyi nǝ agir mǝɓoarne mǝnana à pur aɓa do malea ka, sǝ wu twalkusǝ kǝ paɓamuru malea.

8 Yesu Kǝrǝsti kǝ nggaɗi ɗang; kǝ mǝ'mwashati na yilung, andǝ yalung, sǝ málá male pà kàm ɗang.

9 Ɓǝa kǝa ɓosǝki wun nǝ ambalang abǝri kanigir ɗàng. Ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ rǝcandǝa mala ɓabum wun yiu nǝ ban ɓwamuru mala Ɓakuli, ɓǝ̀ kǝa yiu nǝ ban kpata anzongcau mala liki agirlina ɗang; aɓwana mǝnana à kǝ kpata amǝnia yì anzongcau ka, à kǝ kum kǝgìr aɓalǝi ɗàng. 10 Sǝm ndanǝ gir'nkila amur gyangŋan, mǝnana apǝris mana à pakkiyi túró aɓa Taragula kani a ɓanza ka, à earia wia ɓǝà li kàm raka.

11 Aɓa pàkkiagir aɓata kùrcau mǝ'e ka, Pǝris Mǝgule nǝ̀ yinǝ nkila mala agirkusǝu aɓa Ban Nggea Mǝfele, mǝnana à nǝ̀ pànà ɓoro nǝi kǝla gir'nkila ace twalban cauɓikea ka, sǝ nyamia ka à nǝ̀ nggá pisǝì anzǝm là-gumli. 12 Kǝla mǝno gbal ka Yesu tanni anzǝm nggea-là, ace mǝnana ɓǝ̀ tàr aɓwana male ace Ɓakuli nǝ nkile. 13 Ace mani ka, ɓǝ̀ sǝm puro a baní anzǝm là-gumli, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kya twal mǝno yì gir kǝsǝkya mǝnana yiu amurí ka. 14 Aɓa mǝnia yì ɓanza ka, sǝm pànǝ nggea-là mǝnana pà nǝ̀ mal raka ɗàng, sǝm nda ban kundǝ nggea-là mǝnana kǝ yiu ka.

15 Ɓǝ̀ sǝm lidǝmba nǝ pê Ɓakuli ɓoro mala ɓwangsǝkiban nǝban Yesu, nǝ acau mǝnana à nǝ̀ lǝmdǝ bwāng ama sǝm nda ka amale ka. 16 Ɓǝ̀ ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa lórǝ́ ce pak mǝɓoarne, andǝ gau gìr mǝnana wu ndanǝi ka wunǝ aɓwana ɗàng, acemǝnana nǝ ulang amǝno yì aɓoro sǝ bum Ɓakuli kǝ pwasǝo.

17 Wu okî aɓwana mǝnana amúr wun ngga, wu pà ɓamur rǝ wun a ɓatea. Acemǝnana à nda ka amǝ'yál wun, sǝ à nda ka aɓwana mǝnana Ɓakuli nǝ̀ nggá ɗia amur mǝnia yì túró pea wia ka. Ace mani ka, wu cia ɓǝà pak túrè nǝ bumpwasǝa, pà aɓa bumkiɗikea ɗang. Ɓǝ̀ ana raka, pà nǝ̀ ɓoara wun ɗàng.

18 Wu pak hiwi ace sǝm. A ɓabum sǝm ngga sǝm sǝlǝ ama gìr mǝnana sǝm pakki ka, nda pepè, sǝ sǝm nggǝ earce dukdo pak mǝɓoarne a koya pwari. 19 Ən nggǝ pà zǝmba mem aban wun nǝ ɓuakiarǝu mǝcandǝe ama wu pak hiwi ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝa mǝ nyar ɗǝm tù a ban wun.

20-21 Ɓǝ̀ Ɓakuli mala dorǝpwala, mǝnana loasǝ Mǝtala sǝm Yesu, a ɓembe ka, pà wun koya gìr mǝɓoarne mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ wu pang nǝi ace pak kani male ka. Ɓǝ̀ pak túró male aɓalǝ wun, nǝ rǝcandǝa mala Yesu Kǝrǝsti, ace pwasǝ bumi. Yesu ka nda nggea yálgír mǝgule mala anzur, mǝnana nǝ nkile sǝ Ɓakuli tita kùrcau male mǝnana pè nǝ aɓwana male ka, yì kùrcau mana pà nǝ̀ mal raka. Gulo kat ka male na mǝnana málá male pà kàm raka. Ɓǝ̀ do anggo.

22 Ən nggǝ zǝmba wun, wun amǝ'eamrǝarǝu, wu tsǝk ɓalǝ wun arǝ mǝnia yì gbǝlǝm cau ɓakɓabum ǝn gilǝa wun ngga.

23 Ən nggǝ earce wu sǝlǝ ama à pusǝna mǝ'eam sǝm Timoti a ndàkurban. Ɓǝ̀ yina tù ka, sǝm nǝ̀ ká sǝnǝi aban wun.

24 Wu makki aɓwana-mǝgule ma'wun kun, andǝ acili aɓwana mala Ɓakuli kat. Amǝkwaɗi mǝnana amǝ Italiya na ka à kǝ makka wun kun.

25 Ɓwamuru mala Ɓakuli ɓǝ̀ do atà wun kat.

* 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:7.

† 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Sam 7:14; 1.

‡ 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:43.

§ 1:7 1:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 104:4.

* 1:9 1:9 Ɓalli gbal aɓa: Ang 45:6-7.

† 1:12 1:12 Ɓalli gbal aɓa: Ang 102:25-27.

‡ 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:1.

* 2:7 2:7a cî gatti amǝturonjar bǝti ko &lt;&lt;a cî gatti amǝturonjar zuku.&gt;&gt;

† 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 8:4-6.

‡ 2:10 2:10 Ɓalli gbal aɓa: Sǝn 4:11.

§ 2:12 2:12 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:22.

* 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 8:17.

† 2:13 2:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 8:18.

* 3:11 3:11 Ɓalli gbal aɓa: Ang 95:7-11.

† 3:15 3:15 Ɓalli gbal aɓa: Ang 95:7,8.

* 4:2 4:2 acemǝnana à dapì andǝ paɓamuru ɗang: Ko &lt;&lt;acemǝnana à kpapi ɓamuria aɓa paɓamuru mala aɓwana mǝnana à okiru ka ɗàng.&gt;&gt;

† 4:3 4:3 Ɓalli gbal aɓa: Ang 95:11.

‡ 4:4 4:4 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:2.

§ 4:5 4:5 Ɓalli gbal aɓa: Ang 95:11.

* 4:7 4:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 95:7-8.

* 5:5 5:5 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:7.

† 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:4.

* 6:10 6:10 ace ko &lt;&lt;ace lùllǝì.&gt;&gt;

† 6:14 6:14 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:17.

* 7:1 7:1 Ɓalli gbal aɓa: Tite 14:17-18.

† 7:17 7:17 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:4.

‡ 7:21 7:21 Ɓalli gbal aɓa: Ang 110:4.

* 8:5 8:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 25:40.

† 8:12 8:12 Ɓalli gbal aɓa: Ir 31:31-34.

* 9:2 9:2 ko agbatali bǝredi mǝnana à tària ace Ɓakuli ka.

† 9:4 9:4manna: girlina mǝnana Ɓakuli pea amǝ Isǝrayila aɓa gya malea a ɓabondo ka.

‡ 9:4 9:4 Ɓalli gbal aɓa: Pur 16:33; 25:10,16; Ɓal 17:10; Nggur 10:2.

§ 9:5 9:5 acerup: Cerup ka lullǝ aɓea agiryilǝmu na, nǝ kun Ibǝru. À bang cau malea kusǝ pas aɓalǝ amalǝmce mala Kùrcau Mǝ'e. À nda à lǝmdǝ ama ban ngga, Ɓakuli nda kam andǝ ɓoarɓwa andǝ fele male. (Ɓalli gbal aɓa Pur 25:18-20).

* 9:5 9:5 buno sǝntǝ̀r: Mǝnia ka, nda girkun Akwati mala Kùrcau Mǝ'e mǝnana came a kun Buno-murǝm mala Ɓakuli a ɓanza ka, sǝ nda ban mǝnana pǝris kǝ watsǝki nkila kam ace twalban cauɓikea ka.

† 9:14 9:14 atúró mǝpǝndǝke ko &lt;&lt;akúncau mǝɓane&gt;&gt;

‡ 9:16 9:16 eare ko &lt;&lt;kùrcau&gt;&gt;

§ 9:20 9:20 Ɓalli gbal aɓa: Pur 24:8.

* 10:7 10:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 40:6-8.

† 10:16 10:16 Ɓalli gbal aɓa: Ir 31:33a.

‡ 10:17 10:17 Ɓalli gbal aɓa: Ir 31:34b.

§ 10:30 10:30 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:35-36.

* 10:38 10:38 Ɓalli gbal aɓa: Hab 2:3-4.

* 11:7 11:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 6:13-22.

† 11:18 11:18 Ɓalli gbal aɓa: Tite 12:12.

‡ 11:20 11:20 Ɓalli aɓa: Tite 27:4.

§ 11:24 11:24 Firona: Firona ka nda lullǝu mala amurǝma mala amǝ Masar.

* 11:37 11:37 Aɓea cau ɓá malǝmce mǝnana à gilǝia nǝ bu ɗiɗyal ka à tsǝk gbal ama: sǝ aɓea ka à kum kārǝkiban..

* 12:6 12:6 Ɓalli gbal aɓa: Pas 3:11,12.

† 12:12 12:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 35:3.

‡ 12:13 12:13 Ɓalli gbal aɓa: Pas 4:26.

§ 12:20 12:20 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:12.

* 12:21 12:21 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 9:19.

† 12:24 12:24 Wu yina aban nkila mǝnana à watsǝki, mǝnana kǝ bangcau mǝɓoarne kútì mala nkila mala Habila ka: ko &lt;&lt;Wu yina aban nkila mǝnana à watsǝki, mǝnana kǝ bangcau mala twalbani amur mǝnana nǝ̀ ɓua ama ɓǝ̀ mbweban nutanni ɓǝ̀ sulǝo, kǝla mǝnana nkila mala Habila ɓua ka.&gt;&gt;

‡ 12:24 12:24 Ɓalli gbal aɓa: Tite 4:1-16; Luk 23:34.

§ 12:29 12:29 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 4:24.

* 13:5 13:5 pà mǝ nǝ nying buam a rǝo ɗàng ko &lt;&lt;pà mǝ nǝ pǝlǝò nzǝmam ɗàng.&gt;&gt;

† 13:5 13:5 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 31:6.

‡ 13:6 13:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:6-7.

Jemis

1

2

3

4

5

Cauterǝa nǝ ban

JEMIS

Mǝncau

Cautera mala Jemis mǝ'eam Mǝtalabangŋo Yesu ka, gilǝì a nre ka pǝlǝa lumi-ine-bwamdǝ-tongno aban ká lumi tongno a nzǝm lo mala Yesu a ɓembe (45-50 AD). Jemis gilǝ cauterǝa mǝnia ka ace amǝ Yahudi mǝnana amǝkpata Yesu na, mǝnana patanni mesǝkia arǝ aban ɗàngɗáng a bum ɓanza ka. À gilǝì ace lǝmdǝì akǝrǝsta njar mǝnana ɓoaro ɓǝà dum nǝi, aɓa do mǝnana nǝ̀ pwasǝ bum Ɓakuli, aɓalǝ atúró malea kat a ban aɓwana ka. Mǝno ka nǝ̀ lǝmdǝ ama à pana ɓamuria nǝ mǝsǝcau a ban Mǝtalabangŋo Yesu. Amǝɓalle ka à kǝ ɓak ɓabumia ɓǝà alta sǝlǝe mala Ɓakuli, sǝ ɓǝà lidǝmba nǝ do pa ɓamuru a ban Yesu, ko ɓǝà nda aɓa kārǝkiban ngga. Cau mǝgule aɓalǝi ka nda mana ama paɓamuru mǝ'mǝsǝcau nì kǝ lǝmdǝ rǝì aɓa earcearǝu. Jemis bang ama paɓamuru mǝnana pà nǝ̀ kánǝ ɓwa arǝ pakki atúró mǝɓoarne raka, mǝɓane na. Kǝ ɓuaki arǝ amǝkwaɗi ɓǝà ok cau mala Ɓakuli sǝ ɓǝà kpata cê. Jemis kǝ kwarkir amǝɓal mǝnia yì malǝmce ka ɓǝà dum nǝ munyi ko ɓǝ̀ lang sǝ tanni andǝ kārǝkiban kumia ka, sǝ ɓǝà pa ɓamuria a ban Ɓakuli aɓa hiwi.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Zǝmba, a ban Ɓakuli ace sǝlǝe andǝ munyi1:1-18

Lǝmdǝ pa ɓamuru mǝnana mǝɓane na raka1:19--2:26

Tsǝkiru arǝ cau mana purkiyi a kun ngga andǝ do nǝ súrǝè3:1--5:6

Do munyi, andǝ cauɓoarna, andǝ hiwi5:7-20

1

Makkun

1 Mim Jemis, guro mala Ɓakuli andǝ mala Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, mǝ nda ban terǝ cau aban ká a ban amǝkpata Kǝrǝsti mǝnana aɓalǝ atau lum-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila, mǝnana à mesǝkea arǝ anzali aɓa ɓanza ka. Ən nggǝ makka wun kun!*

Do nǝ paɓamuru andǝ gandǝrǝu

2 Wun amǝ'eambǝam, ɓǝ̀ wu kutio aɓalǝ akārǝkiban ɗàngɗáng ngga, ɓǝ̀ ban ɓoara wun kǝ̀rkǝ́r, 3 acemǝnana ɓǝ̀ wu cam kàngkàng aɓa kārǝkiban ngga, paɓamuru ma'wun nǝ̀ lidǝmba nǝ rǝcandǝa. 4 Wu lidǝmba nǝ came kàngkàng, wu kǝa kpa ɗang, acemǝnana ɓǝ̀ ɓeal wun pa kǝla mǝnana Ɓakuli kǝ earce kat ka, wu kǝa gatti ɗang.

5 Ɓǝ̀ kǝɓwa aɓalǝ wun ɗwanyi sǝlǝe ace pak mǝɓoarne ka, ɓǝ̀ zǝmba a ban Ɓakuli mǝnana kǝ pa nǝ ɓabumi kat nggwani pà kàm raka. Sǝ à nǝ̀ pè wi. 6 Ɓǝ̀ zǝmbi wi nǝ ɓabumi mwashat, ɓǝ̀ kǝa pak nǝ ɓukkibum ɗang, acemǝnana ɓwa mana ɓabumi kǝ ɗǝnggǝli ka nda kǝla gung nggeamùr mǝnana kǝ came a ban mǝ'mwashati raka. 7 Ulang mǝnia yì ɓwa ka ɓǝ̀ kǝa tsǝk ɓālǝi ama nǝ̀ ak kǝgìr a bu Mǝtalabangŋo Ɓakuli ɗang; 8 yì ka, ɓwa na, ɗenyicau male gakkia, kǝ tamsǝ kusǝì amur kǝgìr mwashat ɗang.

9 Mǝ'eamrǝarǝu mǝnana mǝ'tǝ̀r na ka ɓǝ̀ pak banɓoarnado acemǝnana Ɓakuli kǝ twali nǝ gulo kǝ̀rkǝ́r. 10 Sǝ mǝ'eamrǝarǝu mǝnana mǝkume na ka ɓǝ̀ jali aɓa kyamsǝɓamuri, acemǝnana yì ka, nǝ̀ ime nǝ̀ sukkio kǝla pwasǝo bondo.† 11 Ɓǝ̀ pwari ta ka, kǝ pisǝ abondo sǝ pwasǝia kǝ sukkio, ɓoarjam malea kǝ kiɗìkì. Anggo gbal, mǝkume nǝ̀ ueɓà andǝ atúró male.

Tsǝkbu mana à kǝ kumi
ace kārǝkiban ngga

12 Ɓakuli nǝ̀ tsǝkbu amur ɓwa mǝnana dum nǝ mǝsǝcau a baní aɓa kārǝkiban mana yiu amur paɓamuru male ka. Acemǝnana ɓǝ̀ camǝna kàngkàng ngga, a masǝlǝate ka nǝ̀ kum tangnakusǝu mala yilǝmu mǝnana Ɓakuli pacau ama nǝ̀ pea aɓwana mǝnana à lǝmdǝì wi earcearǝu ka. 13 Ɓǝ̀ kārǝkiban yipì ɓwa ka ɓǝ̀ kǝa na ama, Ɓakuli na kǝ kārǝki ka ɗàng. Acemǝnana Ɓakuli ka à pà nǝ̀ kārǝki nǝ ɓealɓikea ɗang, sǝ yì ka, kǝ kārǝki kǝɓwa gbal ɗàng.‡ 14 Sǝama koyan ngga kǝ kutio a kārǝkiban yi mǝnana ɓǝ̀ suno male swárǝni, ɓosǝna kusǝì ka. 15 Sǝ ɓǝ̀ suno gongŋǝna ka kǝ ɓǝl atúró mala cauɓikea, sǝ ɓǝ̀ cauɓikea gulna ka nǝ̀ ɓǝl lú.

16 Wun amǝ'eamrǝarǝu mǝnana ǝn earkiyi acea raka, ɓǝà kǝa swarki wun ɗàng. 17 Koya ɓoro mǝɓoarne, mǝɓafoe ka, sulǝ nǝ kuli, nǝban Ɓakuli Tárrú mǝnana pak atǎlaban§ ngga, mǝnana ɓǝ̀ pǝlǝa aya buì ka kǝ nggaɗi ɗang sǝ kǝ túr pǝndǝa raka*. 18 Aɓa kàne male sǝ yi ɓǝl sǝm nǝ cau mǝ'mǝsǝcau nì; tàr sǝm atà dǝmbe aɓalǝ aɓwana mǝnana pusǝia kat ka.†

Ok cau andǝ pe

19 Wun amǝ'eambam aɓa earcearǝu, wu parkir wun arǝ mǝnia ka: koyan ngga ɓǝ̀ kaurǝa ta ok cau, ɓǝ̀ dǝndi arǝ nacau, sǝ ɓǝ̀ dǝndi arǝ pak bumlulla. 20 Acemǝnana ɓǝ̀ bumo lul ka a pà nǝ gandǝ pak gìr mǝɓoarne mǝnana Ɓakuli earce ɓǝà pè ka ɗàng. 21 Ace mani ka wu bwaki bu wun arǝ koya ulang gìr ɓeami andǝ nggaman ɓealɓikea, sǝ wu ak cau mala Ɓakuli mǝnana à pandǝi a ɓabum wun, mǝnana nǝ̀ amsǝ wun ngga, nǝ nyesǝmuru. 22 Wu duk aɓwana mǝnana à kǝ ok cau sǝ à kǝ tsǝì aɓa túró ka, wu kǝa duk amǝ oe nǝ kiru nǝmurǝì ɗàng. Mǝno ka wu nda ban swarki ɓamur rǝ wun. Wu pak gìr mǝnana ce nì bang ngga. 23 Ɓwa mǝnana kǝ ok cau mala Ɓakuli sǝ kǝ tsǝì aɓa túró raka, nda kǝla ɓwa mǝnana kǝ sǝn ɓamǝsǝi a tapwari ka, 24 anzǝm mǝnana sǝnǝna ɓamǝsǝi sǝ kutina umna ka, kara ɓālǝi lorǝna ko lang sǝ ɓamǝsǝi pa. 25 Sǝ ɓwa mǝnana kǝ tsǝkiri pepè arǝ bǝlki ɓalǝ anggurcau mǝɓafoe mala Ɓakuli mǝnana kǝ panzǝban ngga, sǝ ɓǝ̀ lidǝmba, ɓālǝi lórǝ́ cau mǝnana ok raka, Ɓakuli nǝ̀ tsǝki wi bu aɓa gìr mǝnana pakkiyi ka.

26 Ɓǝ̀ kǝɓwa kǝ ne ɓamúrì ama yì ka, mǝkpata Ɓakuli na, sǝ bwal kúni raka, ɓwarkina aɓa ɗenyicau male. Kpata Ɓakuli male ka mǝɓane na. 27 Kwaɗi mǝɓoarnsari, mǝɓafoe mǝnana Ɓakuli Tár sǝm earkiyice ka, nda tsǝkir akáwá andǝ amā-lú aɓalǝ atanni malea, andǝ ɓanggi pǝndǝkiban mala ɓanza.

2

Wu nying lǝmdǝ tàrban

1 Wun amǝ'eambǝam mǝnana wu pana ɓamur wun aban Mǝtalabangŋo Yesu Kǝrǝsti, mana lùmsǝ nǝ tǎlaban ngga, wu nying lǝmdǝ tàrban. 2 Ɓǝà twali ama ɓeɓwa kútí aban kpapi ma'wun, sǝ ɓwe ka oasǝ girmunabu zǝnariya andǝ agir-nggūrǝu mǝɓoarne arǝì. Sǝ ɓeɓwa man ngga kutio nǝ asanggina gir mǝpǝndǝke arǝì. 3 Wun nǝ̀ tsǝkir ɓwa mǝnana oasǝ agir-nggūrǝu mǝɓoarne ka, wun nǝ̀ pe wi ban-do mǝɓoarne, sǝ mala mǝ'tǝ̀r ka wun ne wi ama, &lt;&lt;Came akaná&gt;&gt; ko ana raka, &lt;&lt;Duk kani a nzali&gt;&gt; ka le? 4 Ɓǝ̀ wu pak anggo ka, wu lǝmdǝ ma tàrban aɓalǝ wun re? Sǝ ɗǝm ngga ɓǝ̀ wu pak anggo ka, wu pa aban lǝmdǝ ama wu nda ban ɓashi arǝ wun nǝ ɓabum mǝɓike re? 5 Wu kwakikir wun, wun amǝ'eamrǝarǝu mǝnana ǝn earkiyi acea raka, Ɓakuli twal aɓwana mǝnana amǝɓanza nyesǝia amǝ'tǝ̀r na ka, ɓǝa duk amǝkume aɓa paɓamuru a baní. Sǝ ɗǝm ngga ɓǝa kum domurǝm mǝnana Ɓakuli pàcau ama nǝ̀ pe aɓwana mǝnana à kǝ earce ka. 6 Sǝ wun ngga wu twal amǝ'tǝ̀r a kun kǝgìr ɗang. Nggearǝì ka amǝkume na mǝnana à pakiyia wun tanni, à nungiyi wun aban ká a ndaɓashi ka re? 7 À nda ka kǝ aɓwana mǝnana à kǝ na mǝɓane amur lullǝu mǝɓoarne mala Yesu Kǝrǝsti mǝnana à tunǝkina wun nǝi ka re?

8 Ɓǝ̀ ɓafo na wu bwalǝna mǝnia yì nggurcau mala murǝm Ɓakuli, mǝnana à gilǝì aɓa Malǝmce ka, ama &lt;&lt;Wu earce ɓio-mǝ'njarmurkala kǝla mǝnana a earce ɓamuro ka,&gt;&gt; wu nǝ̀ nggǝ pak mǝɓoarne.* 9 Sǝa ma ɓǝ̀ wu kǝ lǝmdǝ tàrban ngga, wu nda rǝ pak cauɓikea, sǝ wu yàlni nggurcau mǝno. 10 Acemǝnana ɓwa mana bwal anggurcau mala Ɓakuli kat, sǝ yàllî mwashat ka, yàlni anggurcau kat. 11 Ɓakuli mǝnana na ama, ɓǝa kǝa nongginǝ-rǝarǝu raka, kǝ nda na ama ɓǝa kǝa wal-lú raka. Ko ɓǝ̀ a nda mǝ'nongginǝ-rǝarǝu raka, sǝ a kǝ wal-lú ka, a dumǝna mǝyàli nggurcau.†

12 Ace mani ka, ɓǝ̀ mana kat wu nǝ̀ na, ko wu nǝ̀ pak ka, wu ɗenyi ama à nǝ̀ pakka wun ɓashi nǝ nggurcau mǝnana kǝ panzǝ sǝm ngga. 13 Ɓǝ̀ yiua pak ɓashi ka, à pà nǝ̀ sǝn mǝsǝswatǝr mala aɓwana mǝnana à kǝ lǝmdǝ mǝsǝswatǝr aban acilia aɓwana raka ɗang; sǝ ɓwa mǝnana kǝ lǝmdǝ mǝsǝswatǝr ka Ɓakuli nǝ̀ lǝmdǝì wi mǝsǝswatǝr a pwari ɓashi!

Paɓamuru aban Yesu andǝ
pakki atúró mǝɓoarne

14 Mana nda ɓoaro male, wun amǝ'eamrǝarǝu, mǝnana ɓǝ̀ ɓwa na ama pana ɓamuru aban Yesu, sǝ lǝmdǝí aɓa pakki atúró male raka? Mǝno yì paɓamuru ka nǝ̀ amsǝi le? 15 Ɓǝ̀ do ama ɓe mǝ'eamrǝarǝu ɓwabura ko ɓwama na aɓalǝ wun, sǝ pànǝ agir-nggūrǝu ko girlina ɗang. 16 Ɓǝ̀ ɓeɓwa atà wun ne wi ama, &lt;&lt;Kyan jam, ɓǝ̀ Ɓakuli tsǝko bu, wu kum gir-koarǝu sǝ wu ɗǝmbǝo,&gt;&gt; sǝ pè wi gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ pàng nǝi ace nggūrǝì raka, mana nda ɓoaro male? 17 Anggo gbal, ɓǝ̀ paɓamuru pa atārǝia andǝ túró raka, nda ɓà.

18 Sǝa ma ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ na ama, &lt;&lt;A ndanǝ paɓamuru sǝ mǝ ndanǝ atúró.&gt;&gt; Lǝmdǝam paɓamuru mô mǝnana pànǝ atúró atè raka, sǝ mǝ nǝ lǝmdǝo paɓamuru mem aban Ɓakuli nǝ atúró mǝɓoarne mem. 19 A ear ama Ɓakuli na mwashat; a pangŋa pepe. Sǝ ko nggearǝ akukwar gbal ka à earǝna nǝ mǝnia, sǝ rǝia kǝ ɓǝla ace ɓangciu. 20 We gǝm ɓwa, a kǝ earce ɓǝa lǝmdǝo ama paɓamuru mǝnana atúró mǝɓoarne pa atè raka mǝɓane na le? 21 Kà-sǝm Ibǝrayim ngga, pa ace túró mǝnana pa, mǝnana yi pa ɓoro nǝ muni Ishaku amur gyangŋan ngga, sǝ Ɓakuli twali mǝ'cauɓoarna na ka re?‡ 22 Wu sǝni ka, paɓamuru male andǝ atúró male ka à kǝ gya atārǝia. Nǝ atúró sǝ paɓamuru male lùmsǝo. 23 Sǝ cau mǝnana Malǝmce bangŋi ama, &lt;&lt;Ibǝrayim earnǝ cau mala Ɓakuli, sǝ Ɓakuli lǝmdǝí mǝ'cauɓoarna na&gt;&gt; ka, yi duk mǝsǝcau, nda sǝ à tunǝi ama gyajam mala Ɓakuli ka.§ 24 Wu sǝni, Ɓakuli kǝ twal ɓwa mǝ'cauɓoarna na ace atúró male, pa ace paɓamuru nǝmurǝì ɗang. 25 Anggo gbal sǝ Rahap mā-gyatarǝu ka, Ɓakuli e mǝ'cauɓoarna na ace atúró, acemǝnana ak Amǝ Isǝrayila mana à túriá ace shenzǝ nzali ka a ɓala male, sǝ kya pusǝia nǝ ɓe njar ɗàng sǝ à au ka.* 26 Kǝla mǝnana dǝɓang'rǝu mǝnana yilǝmu pa aɓalǝi raka lú na ka, anggo gbal paɓamuru mǝnana kǝ lǝmdǝ rǝì aɓa túró raka lune na.

3

Bwal lasǝu

1 Wun amǝ'eamrǝarǝu, bangula wun ɓǝa kǝa duk amǝkànìgìr aban kpapi mala amǝkwaɗi ɗang, kǝla mǝnana wu sǝlǝna ka, sǝm amǝkani cau mala Ɓakuli ka, ɓashi ma'sǝm aban Ɓakuli ka nǝ̀ candǝe nǝ̀ yàllî mala acili aɓwana. 2 Acemǝnana sǝm kat ka sǝm nggǝ ɓwarkio arǝ anjar pas. Ɓǝ̀ ɓwa kǝ ɓwarki aɓalǝ acau male raka, man yì ɓwa ka lùmsǝ̀nà ɓwa, mǝnana nǝ̀ gandǝi nǝ̀ bwal ɓamúrì a koya njar kat ka. 3 Sǝm nggǝ oasǝi apǝr nggwiandan a kunia ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm cia ɓǝa oka sǝm, sǝ sǝm nggǝ pǝlǝ múrià aban mǝnana kat sǝm earce ɓǝa pǝlǝ kam ngga. 4 Sǝni, kat andǝ gulo mala waru-bǝsa mǝnana nggea-gung mǝcandǝe na kǝ ging nǝi ka, mǝgara samsǝa na à kǝ pūrǝí nǝi aban o aban mǝnana mǝtawaru earce nǝ̀ ká nǝi kam ngga. 5 Anggo gbal, lasǝu ka gir mǝkyauwe na aɓa nggūrǝu, sǝ kǝ gandǝ jali amur agir mǝgulke.

Wu sǝni, mǝlasǝ bǝsa bǝti kǝ pisǝ nggea nkwarki dalǝm. 6 Nggearǝ lasǝ ɓwapǝndǝa gbal ka lasǝ bǝsa na, ɓanza mala ɓealɓikea na aɓa nggūrǝ sǝm, nyar ɗǝm ngga kǝ kiɗiki ɓwa kǝring. Lasǝu ɗǝm ngga kǝ kiɗiki ɓwa aɓa do male kat, sǝ yì ka, bǝsa ɓá tūli-lú na kǝ earki nǝi ka.

7 Ɓwapǝndǝa nǝ̀ gandǝ bwalmúr agirkusǝu kat; anyal, agir mǝnana à kǝ pūrǝ nǝ bumia a nzali, andǝ agir mǝnana nǝ yilǝmu aɓa nggeamùr ka. Ɓwapǝndǝa kǝ gandǝ ɓungia sǝ nǝ̀ tsǝia ɓǝà oki wi. 8 Sǝ kǝɓwa pà kàm nǝ̀ gandǝ bwalmúr lasǝu ɗang. Ndanǝ songnǝo sǝ lùmsǝ nǝ ɓealɓikea andǝ barya mǝnana nǝ̀ wal-lú ka. 9 Nǝ́ lasǝ sǝm sǝ sǝm nggǝ ɓwangsǝ Mǝtalabangŋo mǝnana nda Tár sǝm ngga. Sǝ nǝ́ kǝ lasǝuî sǝ sǝm nggǝ sú aɓwana mǝnana Ɓakuli pea aɓa nggūrǝì ka. 10 Nǝ́ kun sǝ sǝm nggǝ ɓwangsǝban, sǝ nǝ́ kun sǝ sǝm nggǝ súban. Wun amǝ'eambǝam, ɓoaro ɓǝ̀ pa anggo ɗang! 11 Mǝsǝcau ka, mur mǝɓoarne andǝ mur mǝ'nkaunkauni kǝ pur a mǝsǝmur mǝ'mwashati ɗang. 12 Wun amǝ'eambǝam, nggun vwari pa nǝ̀ pusǝ ɓǝla mpandimuru ɗang, sǝ nggun ɓau pa nǝ̀ pusǝ vwari ɗang. Mǝsǝmur mǝnana nda nkaunkaun ngga pa nǝ̀ pà mur mǝɓoarne ɗang.

Sǝlǝe mǝnana pur nǝ kuli ka

13 Ɓǝ̀ wu ndanǝ sǝlǝe sǝ wu sùrǝ́nà rǝ anjargula mala Ɓakuli ka, wu lǝmdǝí aɓa do mǝɓoarne, wu kǝ pak atúró mǝɓoarne nǝ nyesǝɓamuru mǝnana kǝ pur aɓa sǝlǝe ka. 14 Sǝ ɓǝ̀ wu lùmsǝ nǝ mɓali, andǝ ɓinǝmuru, andǝ earce ɓamuru a ɓabum wun ngga, wu ɗeki nggori, wu kǝa gìr mǝsǝcau nǝ nyir ɗang. 15 Acemǝnana mɓali andǝ earce ɓamuru ka à pa aɓa sǝlǝe mǝnana mala Ɓakuli na ka ɗang. Amǝno yì agir ka à mala ɓanza na, mala Bangŋo mala Ɓakuli na ɗang; mala mgbǝrǝm na. 16 Ban mǝnana kat mɓali andǝ earce ɓamuru nda kam ngga, abanì sǝ awu nǝ kum zurǝki andǝ koya ɓealɓikea.

17 Sǝ sǝlǝe mǝnana pur nǝ kuli ka mǝɓoarnsari na, sǝ ndanǝ earce dotarǝu, nda ɓukɓuk aɓa pa male, kǝ ɗenyi nǝ aɓwana, lùmsǝ nǝ mǝsǝswatǝr andǝ atúró mǝɓoarne, kǝ lǝmdǝ tàrban ɗang sǝ kǝ pak gìr aɓa mǝsǝcau. 18 Aɓwana mǝnana amǝ yinǝ dotarǝu na aɓa rǝpwala ka, atúró malea nǝ̀ tsǝk aɓwana ɓǝà kǝ pak agir mǝɓoarne mǝnana Ɓakuli earkiyicea ka.

4

Pa ɓamuru a ban Ɓakuli

1 Mana gir nì na yiki nǝ munǝo, sǝ mana gir nì na yiki nǝ loasǝkiaban aɓalǝ wun ɗe? Asuno ma'wun mala earce banɓoarnado mǝnana à kǝ munǝ a ɓabum wun ngga, à nǝ̀ yiki nǝia re? 2 Wu kǝ earce gìr, sǝ wu kum gìr nî ɗang, ace mani ka, wu kutia wal-lú; wu sham agir mala aɓwana kǝ̀rkǝ́r, sǝ wu gandǝ kumia ɗàng, ace mani ka wu kutia loàsǝ̀ban andǝ munǝo ace mǝnana wu nǝ̀ ea arǝ amǝtalea ka. Wu kǝ kum gìr mǝnana bum wun earce ka ɗàng acemǝnana wu zǝmbi Ɓakuli ɗang. 3 Andǝa zǝmba mǝnana wu zǝm ngga, wu kum ɗang, acemǝnana wu zǝm nǝ ɓabum mǝɓoarne ɗang; zǝmba ma'wun ngga nda ace mǝnana ɓǝà pa wun, wun nǝ̀ lùmsǝ anpel mala ɓamur rǝ wun.

4 Wun amǝ ɗwanyi do nǝ mǝsǝcau a ban Ɓakuli andǝ doɓala! Wu sǝlǝ mbo ama duk gyajam mala ɓanza ka do ɓibura na arǝ Ɓakuli? Ace mani ka ɓwa mǝnana twalo nǝ̀ pa kǝla mala amǝ'ɓealɓikea ka, dumǝna ɓimǝbura mala Ɓakuli. 5 Ko wu kǝ sǝni kǝla nda ɓà sǝ Ɓakuli bang aɓa Malǝmce male ama: Bangŋo Mǝfele mǝnana tsǝì a ɓabum sǝm ngga earce ɓǝ̀ sǝm kpapì andǝ ɓekǝ gìr ɗàng. 6 Sǝ Ɓakuli ka kǝ pa sǝm ɓwamuru kǝ̀rkǝ́r. Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ Malǝmce na ama,

&lt;&lt;Ɓakuli kǝ ɓinǝ cau mala

amǝ'twàlɓamúrû,

sǝ kǝ ɓwamur

amǝ'nongsǝmúrû.&gt;&gt;*

7 Ace mani ka wu nyesǝ mur wun a ban Ɓakuli! Wu ɓinǝì Shetan, sǝ yì ka, nǝ̀ ɓanggi ban wun. 8 Wu sungŋo aban Ɓakuli tù sǝ yì gbal ka nǝ̀ sungŋo aban wun tù. Wu ɗeki pakkiagir mǝɓane, wun amǝ'cauɓikea! Wu gilǝki ɗenyicau ma'wun ɓǝ̀ dum nǝ ɓoarnsari, wun aɓwana mǝnana ɓabum wun gaki ka! 9 Ɓǝ̀ ɓabum wun kìɗìkì, wu ɓua, sǝ wu dukdo tímúrû. Ɓǝ̀ oalo ma'wun nyar a doatu, sǝ ɓǝ̀ banɓoarnado ma'wun nyar a tímúrû. 10 Wu nongsǝmur wun a ɓadǝm Mǝtalabangŋo, sǝ yì ka, nǝ̀ gusǝlǝ wun.

11 Wun amǝ'eambǝam, wu nying twal-lullǝarǝ wun. Ɓwa mǝnana kǝ nacau mǝɓane amur ɓi, ko kǝ kiɗiki ɓi ka, ndaban na mǝɓane amur nggurcau mala Ɓakuli, andǝ ɓashì nggurcau mala Ɓakuli. Sǝ ɓǝ̀ a kǝ ɓashi nggurcau ka, a ndarǝ ɓinǝ kpata nzongcau mala earcearǝu. Anggo ka a ndarǝ na ama a ndanǝ rǝcandǝa mala ɓashì nggurcau mala Ɓakuli. 12 Ɓakuli nda nǝmurǝì pākiyi nggurcau ka, sǝ kǝ yì nda mǝ'ɓashi, yì nda kǝ ɓwa mǝnana ndanǝ rǝcandǝa mala amsǝban ko kiɗikiban ngga. Sǝ we ka, a nda yana mǝnana a nǝ ɓashì ɓio ka?

Nunkiru amur nggori

13 Wu kwaki kir wun, wun aɓwana mǝnana wu kǝ na ama, &lt;&lt;Yalung ko li ka sǝm nǝ̀ ká a là mǝnia ko là mǝno, sǝm nǝ̀ nggá pak pǝlǝa mwashat a banì. Sǝm nǝ̀ nggali, sǝm nǝ̀ kum boalo kpǝm&gt;&gt; ngga. 14 Mana gir nì na a súrǝì mǝnana nǝ̀ kumban li ka? Mana nda yilǝmio, mǝnana à nǝ̀ na ama nda a ɓabuo ka? Nda kǝla burambulo mǝnana à nǝ̀ sǝni ado sǝ zuku ka ndǝrmina ka.† 15 Cau mǝnana ɓoaro ɓǝ́ wun nǝ̀ na ka nda mǝnana ama, &lt;&lt;Ɓǝ̀ Mǝtalabangŋo earǝna, sǝ nying sǝm nǝ yilǝmu ka, sǝm nǝ̀ pak mǝnia ka ko mǝno.&gt;&gt; 16 Sǝ ado ka wu kǝ arkikun wun sǝ wu kǝ nggori aɓa ɗenyicau ma'wun. Sǝ mǝno yì arkikun ngga mǝɓane. 17 Ace mani ka, ɓwa mǝnana súrǝ́nà rǝgir mǝɓoarne mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ pa sǝ pè raka, pàngŋǝ̀nà cauɓikea.

5

Nunkiru amur amǝkume

1 Wu kwaki kir wun, wun amǝkume! Wu ɓua, wu mak'zwalo, ace akanggǝrang tanni mǝnana à kǝ yiu amur wun ngga. 2 Agǝna ma'wun rǝmǝna, sǝ agir-nggūrǝu ma'wun ngga mburia linia. 3 Agirkuma ma'wun mǝnana à pea nǝ azǝrfa andǝ zǝnariya ka, sásà linia. Sǝ mǝno yì sásà ka nda mǝnana nǝ̀ yinǝ nakún ɓashi amur wun, sǝ nǝ̀ lì nyam wun kǝla bǝsa ka. Wu ramǝni ɓamur rǝ wun gǝna aɓa mǝnia yì ɓanza kǝ ká nǝ ká masǝlǝate ka.* 4 Wu sǝni! Aɓwana mǝnana à pakka wun túró a ɓaban sǝ wu ginǝ mbwea ace ɓǝmbǝriban ma'wun ngga, ɓua malea bwalǝna ban Ɓakuli. Aɓwana mǝnana à pakka wun túró pwan girɓaban ngga, ɓua malea warina a kir Mǝtalabangŋo mǝnana Karban kat ka.†

5 Wu dumǝna a ɓanza aɓa mǝɓoarne mala kume andǝ liki agir meang'meang mana ɓabum wun earkiyice ka. Wu nda kǝla andá-lǝsǝa mǝ'nyange mǝnana à nǝ̀ nggá pwanmyalia ka. 6 Wu kùmsǝ̀nà kún amǝ'kunpwasǝa a ɓashi, wu walna luia, yia mǝnana à pànǝ kǝ cau arǝ wun raka.

Domunyi aɓa tanni

7 Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu dum nǝ munyi bà pwari mǝnana Yesu Mǝtalabangŋo nǝ̀ yiu nǝi ka. Wu sǝn domunyi mala mǝ'rya mǝnana kǝ pa aban kundǝ mbulo dǝmba andǝ masǝlǝata mbulo ka. Kǝ dum nǝ tsǝkɓalǝu ace agirɓaban ɓǝà pa ɓǝlea mǝɓoarne. 8 Wun gbal ka, wu dum nǝ munyi sǝ wu cam kàngkàng aɓa ɗenyicau ma'wun, acemǝnana yiu mala Mǝtalabangŋo gbashìnà tù.

9 Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu kǝa nggwani arǝarǝ wun ɗàng, acemǝnana Ɓakuli ɓǝ̀ kǝa ɓasha wun ɗàng. Wu sǝni! Mǝɓashi nda aban came a kunkurǝm!

10 Wun amǝ'eamrǝarǝu, wu ɗenyi nǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli mǝnana à yì bang cau aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo ka. Ɓǝ̀ domunyi malea aɓa gandǝrǝu aɓata tanni dupa sǝm gìrkànì. 11 Kǝla mǝnana wu sǝlǝ ka, yia mǝnana à lidǝmba nǝ came kàngkàng aɓa paɓamuru malea ka, sǝm twalia amǝ'kúm tsǝkbu mala Ɓakuli na. Wu ongŋǝna ce came mala Ayuba aɓa mǝkwane, sǝ wu sǝna gìr mǝnana Mǝtalabangŋo Ɓakuli pakki wi a masǝlǝate ka. Mǝtalabangŋo ka lùmsǝ nǝ mǝsǝswatǝr andǝ ɓwamuru.‡

12 Wun amǝ'eambam, a dǝmba nǝ ko yia gìr ka, wu kǝa kángìr ɗang, ko &lt;&lt;nǝ kuli,&gt;&gt; ko &lt;&lt;nǝ nzali,&gt;&gt; ko nǝ kǝgìr ɗàng. Cau ma'wun ngga ɓǝ̀ kǝa kútì &lt;&lt;E&gt;&gt; ko &lt;&lt;Awo&gt;&gt; ɗàng. Ɓǝ̀ ana raka, ɓashi mala Ɓakuli nǝ̀ bwal wun.§

Rǝcandǝa mala hiwi

13 Kǝ ɓwa aɓalǝ wun kǝ tanni le? Ɓwe ɓǝ̀ pak hiwi. Kǝ ɓwa nda aɓa bumpwasǝa? Ɓwe ɓǝ̀ tu-nggyal ɓwangsǝki Ɓakuli. 14 Kǝ ɓwa atà wun rǝì kǝ pakki wi le? Ɓwe ɓǝ̀ tunǝ aɓwana-mǝgule mala amǝkpata Ɓakuli, ɓǝà pakki wi hiwi, sǝ ɓǝà hasǝi wi mùrú olif amurí aɓa lullǝ Mǝtalabangŋo.* 15 Sǝ hiwi mǝnana à pe nǝ ɓabum mwashat ka, nǝ̀ amsǝ mǝrǝkwana ɓǝ̀ nggūrǝì ɓǝ̀ pwalo. Mǝtalabangŋo ka nǝ̀ loasǝi aɓa rǝpina male, sǝ ɓǝ̀ pak cauɓikea ka à nǝ̀ twali wi banì.

16 Ace mani ka wu banggia rǝwun acauɓikea ma'wun, sǝ wu pakkia rǝwun hiwi, ace mǝnana ɓǝà twala wun ban arǝkwana ma'wun ngga. Hiwi mala mǝɓealɓoarna mǝnana pè nǝ ɓabumi mwashat ka, ndanǝ rǝcandǝa sǝ kǝ pak túró.

17 Iliya ka ɓwapǝndǝa na kǝla sǝm. Pak hiwi a ɓè pwari nǝ ɓabumi kat ama mbulo ɓǝ̀ kǝa nya ɗang, sǝ mbulo nya a ɓanza ɗang, pǝlǝa tàrú nǝ zongŋo tongno-nong-mwashat.† 18 Ɗǝm ngga yi pak hiwi ama mbulo ɓǝ̀ nya, sǝ kùli nya mbulo, nzali pusǝ agirpwala, à pusǝ ɓǝlea.

Nyesǝ amǝɓwarkio a tanjar

19 Wun amǝ'eambam, ɓǝ̀ kǝ ɓwa aɓalǝ wun ɓwarki tanjar mala Ɓakuli, wu nyesǝi a tanjar. 20 Wu sǝlǝ ama ɓwa mǝnana nyesǝ mǝ'cauɓikea a tanjar ka, nǝ̀ amsǝ yilǝmi mǝ'cauɓikea man aɓa lú, sǝ nǝ̀ tsǝa Ɓakuli nǝ̀ twalban acauɓikea pas.‡

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:55; Mar 6:3; Atúró 15:13; Gal 1:19.

† 1:10 1:10 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:6-7.

‡ 1:13 1:13 Acemǝnana Ɓakuli ka à pà nǝ̀ kārǝki nǝ ɓealɓikea ɗang, sǝ yì ka, kǝ kārǝki kǝɓwa gbal ɗàng Ko: &lt;&lt;Ɓakuli ka à pà nǝ̀ gandǝ swárè nǝ mǝɓike ɗàng, sǝ yì ka, kǝ swár kǝɓwa nǝ̀ kánǝi aɓa mǝɓike ɗàng.&gt;&gt;

§ 1:17 1:17 atǎlaban: À nda ka pwari, andǝ zongŋo, andǝ anlero kat.

* 1:17 1:17 kǝ nggaɗi ɗang sǝ kǝ túr pǝndǝa raka: Ko &lt;&lt;kǝ nggaɗiki bancame andǝ pa male kǝla yilǝmi gir raka.&gt;&gt;

† 1:18 1:18 Earna nǝi aɓa kane male sǝ twal sǝm ɓǝ̀ sǝm duk aɓwana ace ɓamúrì, ace mani ka yi tasǝ cau male mǝ'mǝsǝcau nì ɓǝ̀ yi pa sǝm bǝsa ɓǝlban.

* 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 19:18.

† 2:11 2:11 Ɓalli gbal aɓa: Pur 20:13; Nggur 5:17,18.

‡ 2:21 2:21 Ɓalli gbal aɓa: Tite 22:1-14.

§ 2:23 2:23 Ɓalli gbal aɓa: Tite 15:6; 2Kpa 20:7; Isha 41:8.

* 2:25 2:25 Ɓalli gbal aɓa: Jes 2:1-21.

* 4:6 4:6 Ɓalli gbal aɓa: Pas 3:34.

† 4:14 4:14 Ɓalli gbal aɓa: Pas 27:1.

* 5:3 5:3 Ɓalli gbal aɓa: Mat 6:19.

† 5:4 5:4 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 24:14,15.

‡ 5:11 5:11 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 1:21,22; 2:10; Ang 103:8.

§ 5:12 5:12 Ɓalli gbal aɓa: Mat 5:34-37.

* 5:14 5:14 Ɓalli gbal aɓa: Mar 6:13.

† 5:17 5:17 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 17:1; 18:1,2.

‡ 5:20 5:20 Ɓalli gbal aɓa: Pas 10:12.

1 Bitǝrus

1

2

3

4

5

Cautera mǝdǝmbe mala

BITƏRUS

Mǝncau

Cautera mǝdǝmbe mala Bitǝrus ka à gilǝì aban kà a ban amǝkwaɗi, mǝnana à tunǝia akani ama &lt;&lt;Aɓwana mala Ɓakuli mǝnana tària&gt;&gt; ka, yià mǝnana à mesǝkea aɓa njenza mala nzali Asiya Mǝkyauwe ka. Tǝ́r gilǝ mǝnia yì cauterǝa ka nda ace ɓakɓabum amǝ ɓallè, mǝnana à nda aɓa kum patanni andǝ kārǝkiban ace paɓamuru malea ka. Aɓa cau mala mǝgilǝgir mǝnia ka, nda rǝ kasǝɓalǝ amǝ ɓallè arǝ Cau Amsǝban mala Yesu Kǝrǝsti, mǝnana lú male, andǝ loapi ɓembe male, andǝ pacau mala nyare male a bania ka, kǝ pea wia tsǝkɓalǝu. Aɓa sǝlǝe mǝno anggo ka, à kǝ earce ama yià ka ɓǝà ak tanni mǝnana à nda aɓalǝi ka nǝ gandǝrǝu, &lt;&lt;kǝla mǝnana Kǝrǝsti gbal ka, nu tanni ace sǝm sǝ nyingga sǝmi kǝla girkani, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm twal kusǝì ka&gt;&gt;; sǝ ɓǝà dumnǝ sǝlǝe kàngkàng ama amǝno yì akārǝkiban ngga à nda ace mwam came mǝɓafoe mala paɓamuru malea, sǝ ɗǝm ngga à nǝ̀ yià kum tangnakusǝia &lt;&lt;a Pwari mǝnana Yesu Kǝrǝsti nǝ̀ lǝmdǝna rǝì nǝi a ban ɓwapǝndǝa kat ka.&gt;&gt;

Atà mǝnia yì ɓakɓabum a pwari mala tanni ka, mǝgilǝgir ɗǝm ngga kǝ kwarkir amǝ ɓal mǝnia yì cau ka ɓǝà do kǝla aɓwana mǝnana a mala Kǝrǝsti na ka.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-2

Kasǝɓalǝu arǝ amsǝban mala Ɓakuli1:3-12

Kwarkiru mǝcandǝe arǝ dukdo mǝfele1:13--2:10

Atúró mǝnana à nda a ɓabu amǝkwaɗi à nǝ̀ pè ɓǝ̀ tanni yiu ka2:11--4:19

Nongsǝmúrû mala mǝkwaɗi andǝ túró mǝnana nǝ̀ pa ace aɓwana ka5:1-11

Masǝlǝata cau5:12-14

1

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝ́ bu Bitǝrus, mǝ'mishan mala Yesu Kǝrǝsti.

Aban ká a ban aɓwana mala Ɓakuli mǝnana à tària ka, yia amǝnana à mesǝke, à do kǝla abǝri arǝ abu-nzali mala amǝ Pwantus, andǝ Galati, andǝ Kapadosiya, andǝ bu-nzali Asiya, andǝ bu-nzali Bitiniya ka. 2 Ɓakuli Tárrú aɓa kàné male ka tàr wun ɗiɗyal ɓǝ̀ wu duk aɓwana male nǝ́ túró mala Bangŋo ace okî Yesu Kǝrǝsti, andǝ kum lakban aɓa nkila male.*

Ɓǝ̀ Ɓakuli hatǝki wun nǝ ɓwamuru andǝ dorǝpwala.

Tsǝkɓalǝu arǝ yilǝmu mana
málá male pà kàm raka

3 Ɓwangsǝban kat ka, ɓǝà pè Ɓakuli, Tár Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti! Ace mǝsǝswatǝr male mǝgule ka yina nǝ sǝm aɓa bǝsa ɓǝlban. Sǝm kum mǝnia yì bǝsa ɓǝlban acemǝnana Ɓakuli loasǝ Yesu Kǝrǝsti a ɓembe ka. Ado ka sǝm ndanǝ do tsǝkɓalǝu mǝyilǝmui,† 4 andǝ kum liɓala mǝnana pà nǝ̀ kìɗìkí ko nǝ̀ è, nǝ̀ mal raka; liɓala mǝnana à tsǝ̀ngŋǝ́nà wuni kano a kùli ka. 5 Sǝ atàcau mala paɓamuru ma'wun ngga, Ɓakuli nda rǝ yál wun nǝ rǝcandǝa male ace kum amsǝban mǝnana gilǝkini nǝ̀ yia lǝmdǝí a masǝlǝata apwari ka. 6 Mǝnia ka kǝ pa wun banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r, kat andǝ amani ama adyan aɓa bu-pwari bǝti ka, dumǝna ama wun nǝ̀ kutio aɓa bumkiɗikea atàcau mala akārǝkiban ɗàngɗáng. 7 Amǝnia yì akārǝkiban ngga, à nda à nǝ̀ lǝmdǝ ama paɓamuru ma'wun ngga, mǝɓafoe na ka. Ko nggearǝ zǝnariya mǝnana kǝ kiɗiki ka, à kǝ mwami nǝ bǝsa; anggo gbal, paɓamuru ma'wun mǝnana doɓoaro male kútì mala zǝnariya ka, dumǝna púp à nǝ̀ mwami, ace mǝnana ɓǝà sǝn came male aɓa mǝkwane ka. Anggo ka sǝ wun nǝ̀ kum ɓwangsǝban, andǝ ɓoarɓwa, andǝ gusǝlǝban a ban Ɓakuli, a Pwari mǝnana Yesu Kǝrǝsti nǝ̀ lǝmdǝna rǝì nǝi a ban ɓwapǝndǝa kat ka. 8 Kat andǝ amani ama wu malaká sǝni àkǝ̀ pwari raka, wu kǝ earce; sǝ kat andǝ amani ama wu kǝ sǝni ado raka, wu earnǝi, sǝ wu kǝ pak banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r, ulang mǝnana gulo male ka mburkun pa nǝ̀ gandǝ bangŋe raka. 9 Wu ndanǝ ulang man yì banɓoarnado ka acemǝnana wu nda rǝ kum tangnakusǝu mala paɓamuru ma'wun a baní, yi amsǝban mala ayilǝmi wun.

10 Mǝnia yì amsǝban ngga, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli sǝngi pepe sǝ à bǝlkusǝi ɓukɓuk à nǝ̀ súrǝ̀ kǝgìr amurí, sǝ à bang cau mala ɓwamuru mana Ɓakuli nǝ̀ yia lǝmdǝa wun ngga. 11 À alte à nǝ̀ súrǝ̀ pwari mǝnana Bangŋo mala Kǝrǝsti mana aɓalǝia nakiyicau amurí ka. Bangŋo mala Kǝrǝsti ak dǝmba lǝmdǝia wia, atanni mǝnana Kǝrǝsti nǝ̀ yia nu sǝ nǝ̀ kutia ɓoarɓwa male ka, sǝ lang sǝ mǝnia yì gìr ka nǝ̀ yia pǎ. 12 Ɓakuli lǝmdǝì amǝnia yì amǝ'ɓangnǝa male ka ama acau mǝno banggiyi nǝ kunia ka, à pà ace ɓamuria ɗàng, à nda ace wun. Sǝ adyan ngga, mǝnia yì Cau Mǝɓoarne ka, à hamǝna nǝi a banfana a ban wun. Aɓwana mǝnana à hamnǝi ka, à hamnǝi aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele mǝnana Ɓakuli tasǝi nǝ kuli ka. Nggearǝ amǝturonjar mala Ɓakuli ka, à tsǝk mǝsǝia à nǝ̀ sǝni lang sǝ amǝnia yì agir ka, à nǝ̀ pa.

Tunǝban ace do mǝfele

13 Ace mani ka, wu nyesǝ aɗenyicau ma'wun a ban mǝ'mwashati aɓa gilǝrǝu ace pak túró. Wu hamí rǝ wun. Wu soa mǝsǝ wun nǝ tsǝk ɓabum wun kat arǝ ɓwamuru mǝnana à nǝ̀ yinǝi a ban wun, a pwari mǝnana à nǝ̀ lǝmdǝì ɓanza rǝ Yesu Kǝrǝsti ka. 14 Ado mǝnana wu nda ka muna mala Ɓakuli amǝ okiru ka, wu kǝa eare ɓǝ̀ do ma'wun duk mala kpata anpel mǝɓane mǝnana wu ndanǝia ɗiɗyal aɓa ɗwanyi sǝlǝe ka ɗàng. 15 Wu duk do mǝfele aɓa koya gìr wun nǝ̀ pak ka, kǝla mǝnana Ɓakuli mana tàrki wun ngga mǝfele na ka. 16 Acemǝnana Malǝmce bang ama,

&lt;&lt;Wu duk do mǝfele,

acemana Mǝ nda mǝfele.&gt;&gt;‡

17 Wu ɗenyi ama, Tárrú mǝnana a kùli, wu pakkiyi hiwi a baní ka, kǝ lǝmdǝ tàrban ɗang. Yì ka, nǝ̀ kasǝi ɓwa ɓashi, ko nǝ̀ pè wi tangnakusǝi mǝnana karǝ arǝ gir mǝnana pè ka. Ace mani ka, wu masǝlǝ do yilǝmu ma'wun kǝla abǝri akani a ɓanza, nǝ ɓanggi Ɓakuli. 18 Wu sǝlǝna ama, gǝna mǝnana Ɓakuli mbwe ace akmúr wun aɓa do kiɗìkì mǝnana wu kùmô a bu aká wun ngga, pà nǝ́ agir mǝnana à kǝ̀ kiɗikì, kǝla azǝrfa ko zǝnariya ka ɗàng. 19 Nda nǝ nkila mǝɓoarne mala Kǝrǝsti, Mǝgam mala Ɓakuli, mǝnana cauɓikea ko kǝgìr mǝɓane pa arǝì raka. 20 Kaniama à nǝ̀ kwakita ɓanza ka, Ɓakuli tarrì, tsǝì male ɗàng. Sǝ aɓa mǝnia yì masǝlǝata apwari ka, à yì lǝmdǝni a banfana àkǝ̀ ace wun. 21 Nǝ́ bani yì Kǝrǝsti, sǝ wu pa ɓamur wun aban Ɓakuli, mǝnana loasǝi a ɓembe, sǝ pè wi nggea gulo ka; ace mani ka paɓamuru ma'wun, andǝ tsǝkɓalǝu ma'wun ngga, à kwakina amur Ɓakuli.

22 Mǝno ado wu langŋǝna rǝ wun nǝ okiru ma'wun arǝ mǝsǝcau, sǝ wu ndanǝ earcearǝu arǝ amǝ'eamrǝarǝu nǝ ɓabum wun mwashat ka, wu lidǝmba nǝ lǝmdǝ mǝno yì earcearǝu ka, nǝ ɓabum mǝɓoarnsari. 23 §Wun ngga, à ɓǝsǝlǝna ɓǝl wun a bǝshe, sǝ mǝnia yì bǝsa ɓǝlban ngga, pur aɓa mǝsǝɓeale mǝnana kǝ kìɗìkì ka ɗàng, pur aɓa mǝsǝɓeale mala cau mǝyilǝmuì mala Ɓakuli, yì cau male mana tè malkiyi raka. 24 Amur mǝnia ka, à gilǝ ama,

&lt;&lt;Ɓwapǝndǝa kat ka,

à nda kǝla bondo,

aɓoarɓwa malea kat ka,

à nda kǝla apwasǝo-bondo;

bondo kǝ wuli,

sǝ pwasǝe kǝ kpa,

25 sǝ cau mala Mǝtalabangŋo ka,

masǝlǝate pà kàm ɗàng.&gt;&gt;*

Sǝ mǝnia yì cau ka, nda Cau Amsǝban mǝnana à hamba wunì ka.

2

1 Ace mani ka, wu swár koya ulang ɓealɓikea, andǝ ɓosǝkiban, andǝ kúnɓárína, andǝ mwararǝu, andǝ koya ulang naki acau kiɗiki ɓwa. 2 Wu pa kǝla abangna-muna, rǝ wun ɓǝ̀ kǝ ɓǝla arǝ nu kiura mǝɓoarnsari mala cau mala Ɓakuli, ace mǝnana ɓǝ̀ wu gulo aɓalǝi, ɓǝ̀ kyan nǝ wun a amsǝban, 3 mǝnana ado &lt;&lt;wu ongŋǝna ɓoaro mala Mǝtalabangŋo ka.&gt;&gt;*

Tali mǝyilǝmuì andǝ aɓwana
mǝnana Ɓakuli twalia ka

4 Wu yiu a ban Kǝrǝsti, yì tali mǝyilǝmuì, mǝnana aɓwana ginǝki, sǝ Ɓakuli twali acemǝnana a baní ka ndanǝ ɓoaro ka.† 5 Sǝ wun ado ka wu nda ka tali mǝyilǝmuì, mǝnana Ɓakuli nda arǝ ɓak ɓala male aɓa bangŋo nǝ wun ngga. Aɓa mǝnia yì ɓala ka, wun nǝ̀ duk apǝris mala Ɓakuli ace pà aɓoro mala bangŋo, mǝnana agir'a na a baní, nǝ bu Yesu Kǝrǝsti ka. 6 Aɓa Malǝmce ka à gilǝa ama:

&lt;&lt;Wu sǝni,

ndya ǝn nggǝ

tsǝk tali a Siyona ka,

tali kwakita kusǝɓa,

mǝnana ǝn tarrì,

sǝ ɓoaro male ka

à pà nǝ̀ kani arǝ

kǝgìr raka.

Ɓwa mǝnana kat gūlì

arǝì ka,

pà nǝ̀ kum kǝsǝkya ɗang.&gt;&gt;‡

7 Sǝ wun mana wu gūlì arǝì ka, ɓoaro male a ban wun ngga ulangni pà kàm ɗàng. Sǝ a ban aɓwana mǝnana à earnǝi raka dumǝna,

&lt;&lt;Tali mǝnana amǝɓa

ginǝki ka,

nda yi duk Tali kwakita

kusǝɓa ka.&gt;&gt;§

8 Sǝ ɗǝm ngga,

&lt;&lt;Nda tali mǝnana kǝ

tsǝk ɓwapǝndǝa

à kǝ anndǝ ka,

tali mǝnana kǝ cia

à kǝ kpa ka.&gt;&gt;*

À kǝ annda, acemǝnana à kpata cau mala Ɓakuli ɗang, sǝ mǝnia ka, nda gìr mǝnana Ɓakuli tsǝkia wia ka.

9 Sǝ wun ngga, wu nda ka ɓwamǝpǝndǝe mǝnana Ɓakuli tàr wun ngga. Wu nda ka amurǝma pǝris, aɓwana ace Ɓakuli, andǝ agirkuma male. Tàr wun ace mǝnana ɓǝ̀ wu hambi aɓwana aɓealɓoarna male, yi mǝnana tunǝ wun aɓa pǝndǝa aban yiu aɓa tǎlaban male mǝ pà ndali ka.†

10 &lt;&lt;Ɗiɗyal ka,

wu nda ka

kǝ aɓwana ɗàng,

sǝ adyan ngga,

wu dumǝna aɓwana

mala Ɓakuli.

Ɗiɗyal ka,

à sǝn mǝsǝswatǝr

ma'wun ɗàng,

sǝ adyan ngga,

à sǝnǝna mǝsǝswatǝr

ma'wun.&gt;&gt;‡

11 Wun amǝ'eamrǝarǝu mǝnana ǝn earkiyi acea raka, wun mǝnana wu nda ka amǝgya-kutio andǝ abǝri a ɓanza ka, ǝn nggǝ kwarkir wun, wu gapita re wun nǝ anpel mala nggūrǝu, mǝnana à kǝ munǝo arǝ yilǝmi wun ngga. 12 Do ma'wun aɓalǝ aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na raka ɓǝ̀ dum nǝ ɓealɓoarna. Anggo ka ko ɓǝà tsǝka wun cau arǝ wun ama wu nda ka amǝ'ɓealɓikea ka, à nǝ̀ sǝn atúró mǝɓoarne mǝnana wu pakki ka, sǝ à nǝ̀ pè Ɓakuli gulo a pwari mǝnana nǝ̀ yiu a lǝmdǝ rǝì ka.

Nyesǝmuru aɓata aɓwana
mana a buno-gulo ka

13 Ace Mǝtalabangŋo ka, wu pà ɓamur rǝ wun aɓata aɓwana mǝnana à nda amur buno-murǝm aɓa mǝnia yì ɓanza ka. Wu pà ɓamur rǝ wun a ban mǝtala-nzali kǝla ɓwa mǝnana nda a múr aɓwana kat ka. 14 Wu okî amǝ'yálban mǝnana à twalia sǝ à tasǝia ace kwarkir amǝ yàl nzongcau, sǝ ɓǝà ɓwangsǝ aɓwana mǝnana à kǝ pak mǝɓoarne ka. 15 Ɓakuli ka, kàne male na ama nǝ́ pakki atúró cauɓoarna ma'wun ngga, ɓǝ̀ wu gìr kun amǝ'ɗwanyi-sǝlǝe arǝ nakia acau mǝɓane. 16 Wu dukdo kǝla aɓwana mǝnana à panzǝnia à kumǝna ɓamuria ka, sǝ ce wu pǝlǝ panzǝban ma'wun, dupa wun njargula pakki aɓealɓikea ɗang; ɓǝ̀ do ma'wun pa kǝla aguro mala Ɓakuli. 17 Wu pè koyana le ka gulo, sǝ wu earce amǝ'eamrǝarǝu. Wu kǝ ɓanggi Ɓakuli, sǝ wu kǝ pe murǝm gulo.

Twal kusǝu arǝ tanni mala Kǝrǝsti

18 Wun mǝnana wu nda ka amuna-ɓala ka, wu kǝ oki amǝtala-ɓala ma'wun nǝ pagulo. Ɓǝ̀ kǝa do ama, she ɓǝà nda ka aɓwana mǝnana à kǝ pakka wun mǝɓoarne sǝ à nda ɓukɓuk ka ɗàng; nggearǝ amǝnana ɓealia ɓiki ka, wu kǝ okia wia. 19 Ɓakuli ka, bumi kǝ pwasǝa rǝ wun, ɓǝ̀ wu pàk gìr mǝnana wu sǝlǝ ama mǝɓoarne na, sǝ wu kǝ shakminǝu nǝ munyi aɓa mǝɓane mǝnana kǝ kum wun atà pěmǝɓoarne ka. 20 Ya gìr mǝɓoarne nda wun nǝ̀ kùmô aɓalǝi yi mǝnana ɓǝ̀ wu twal gandǝa nǝ walban mana wu kùmô ace mǝɓane mǝnana wu pàk ka? Sǝa ma ɓǝ̀ wu kum tanni ace pak mǝɓoarne, sǝ wu twal gandǝa nǝi ka, bum Ɓakuli nǝ̀ pwasǝa rǝ wun. 21 Nda àkǝ̀ ce mǝnia ka sǝ Ɓakuli tunǝ wun, acemǝnana Kǝrǝsti gbal ka, nu tanni ace wun sǝ nyingga wuni kǝla gìrkànì, ace mǝnana ɓǝ̀ wu twalkusǝì ka.

22 &lt;&lt;Yì ka, pàk kǝ

cauɓikea ɗang,

sǝ swarkiban pa

a kúni ɗàng.&gt;&gt;§

23 Lang aɓwana sanggì ka,

nyesǝî kǝɓwa nǝ

sangban ɗang;

sǝ lang à pè wi tanni ka,

ɓalbura kǝ ɓwa ama

nǝ̀ ɗì tangna a kúnì

mǝnana à pakki wi

ka ɗàng.

Tanni male ka,

nyinggi Ɓakuli

mǝnana kǝ pak ɓashi

nǝ mǝsǝcau ka,

a buì.*

24 Yì nǝ nggearǝì ka,

twal acauɓikea ma'sǝm

a nggūrǝì amur nggun-

gangndǝi,

ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm

wuki cauɓikea,

sǝ ɓǝ̀ sǝm dukdo

ɓealɓoarna.

Nǝ́ anpenye male

mana à tsǝki wi ka

sǝ wu kum

twalban rǝkwana.†

25 Ɗiɗyal ka,

wu nda kǝla anzur

mǝnana à ɓwarki

tanjar ka.

Sǝ ado ka,

wu nyarǝna

aban Yál wun andǝ

Mǝtsǝkir ayilǝmi wun.

3

Amā-ɓala andǝ aburria

1 Anggo gbal, wun amā-ɓala ka, wu pà ɓamur rǝ wun aɓata abura wun, ace mǝnana ɓǝ̀ aɓea ɓwana ndakam ateà mǝnana à earnǝ Cau Amsǝban raka, ɓeal wun nǝ nunnia à nǝ̀ pà ɓamuria. Pà nǝ̀ do ama she ɓǝ̀ wu naná kǝ cau ka ɗàng,* 2 acemǝnana à nǝ̀ sǝn pagulo, andǝ ɓealu mǝɓoarne ma'wun. 3 Ɓǝ̀ gilǝki rǝǔ ma'wun, ɓǝ̀ kǝa duk mala pakki agir arǝ nggūrǝ wun, kǝla aɓolǝkia-nyaun, andǝ oasǝki anlang, andǝ agirgarabu, ko mala agir-nggūrǝu mǝnana wu kǝ oasǝ ka ɗàng.† 4 Gilǝki rǝǔ ma'wun ngga, ɓǝ̀ duk mala ɓabum wun, yì ɓoarnsari mǝnana pà nǝ̀ mal raka, yì ɓoarnsari mala ɓealu ɓukɓuka, andǝ do bwalrǝu arǝ aloasǝkiaban. Ulang mǝnia yì ɓealu ka, nggea gìr mǝgule na aban Ɓakuli. 5 Amamǝna mǝnana a pwarian à dukdo yál ɓamuria ace Ɓakuli sǝ à gūlì arǝì ka, anggo sǝ à gilǝki ɓoarnsari malea. À nongsǝmúrià aɓata aburria, 6 kǝla mǝnana Saratu okî burí Ibǝrayim, sǝ tunǝi ama mǝtale ka. Wu nda ka amuni, ɓǝ̀ wu kǝ pak gìr mǝnana nda pepè sǝ ɓangciu kǝ pakka wun arǝ kǝgìr raka.‡

7 Anggo gbal, sǝ wun aburala ka, wu lǝmdǝ sǝlǝe aɓa doɓala ma'wun. Amālá wun ngga wu kǝ ɗenyi nǝia kǝla aɓwana mana rǝcandǝa malea bwalta ma'wun raka, sǝ wu bwalia nǝ pagulo acemǝnana yià ka, aɓiwun na aɓa ɓwamuru mala bǝsa do mana Ɓakuli pà ka. Wu bwalia pepè, ace mǝnana kǝgìr ɓǝ̀ kǝa tamsǝ ahiwi ma'wun raka.§

Tanni ace pàk mǝɓoarne

8 A masǝlǝate ka, wun kat ka, ɗenyicau ma'wun ɓǝ̀ duk mwashat. Wu kǝ sǝn mǝsǝswatǝr mala rǝarǝ wun. Wu earce rǝarǝ wun kǝla amǝ'eamrǝarǝu. Wu dum nǝ ɓabum ɓuɓɓuka andǝ nyesǝmuru. 9 Wu kǝa wu mbweban nǝ ɓealɓikea a kun ɓealɓikea ɗang. Ɓǝ̀ aɓwana sanggi wun ngga, ce wu nyesǝia wia nǝ sanggiban ɗang; a kun mani ka wu tsǝkia wia bu, acemǝnana nda àkǝ̀ ce mani sǝ Ɓakuli tunǝ wun, ama ɓǝ̀ wu kum tsǝkbu. 10 Malǝmce ka, bang ama:

&lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat kǝ earce

kum banɓoarnado

mala yilǝmu,

sǝ nǝ̀ sǝn anonggio mala

bumpwasǝa ka,

dumǝna púp nǝ̀ bwal lasǝi

arǝ na mǝɓike,

sǝ mburkuni ka,

nǝ̀ yállí arǝ na nyir.

11 Dumǝna púp,

nǝ̀ pǝlǝ nzǝmi

arǝ ɓealɓikea

sǝ nǝ̀ pàk mǝɓoarne;

dumǝna púp,

nǝ̀ alta dorǝpwala,

sǝ nǝ̀ ɓangŋa atè.

12 Amǝ́sǝ́ Mǝtalabangŋo ka,

à nda arǝ aɓwana mana

à kǝ pak mǝɓoarne ka,

sǝ akiri gbal ka,

à ndarǝ ok hiwi malea.

Sǝ ɓamǝsǝ Mǝtalabangŋo ka,

kǝ ɓinǝmǝsǝ

amǝpak ɓealɓikea.&gt;&gt;*

13 Yana ɓwe na nǝ̀ pakka wun kǝgìr, yi mǝnana rǝ wun nǝ̀ nggǝ ɓǝla arǝ pak gìr mǝɓoarne ka? 14 Sǝ ko ɓǝ̀ wu kum tanni ace pak gìr mǝnana nda a njarnì ka, wu ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli. Ace mani ka, &lt;&lt;bum wun ɓǝ̀ kǝa zurǝki ɗàng, sǝ ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakka wun ɗàng.&gt;&gt;† 15 Wun ngga, wu kǝ pe Kǝrǝsti gulo a ɓabum wun, ɓǝ̀ duk Mǝtala wun. Wu do aɓa gilǝrǝu ko aya pwari ka, ace bǝ́lì koya ɓwa na ɗì wun ce tǝ́r tsǝkɓalǝu mǝnana wu ndanǝi aɓa kwaɗi ma'wun ngga. 16 Sǝa ma wu pè nǝ ɓukɓuka, andǝ pagulo aɓalǝi. Ɓǝ̀ ɗenyicau ɓabum wun do nǝ ɓoarnsari, ace mǝnana ko ɓǝà ɓwana kiɗiki wun nǝ kunia ka, kǝsǝkya nǝ̀ pakkia wia, yi mǝnana ɓǝà sǝn do ma'wun mǝɓoarnsari, acemǝnana wu nda ka mala Kǝrǝsti ka. 17 Nǝ̀ ɓoaribanì ɓǝ̀ ɓwa tanni ace pak gìr mǝɓoarne, ɓǝ̀ mǝno nda eare mala Ɓakuli ka, amur mǝnana ɓwa ɓǝ̀ tanni ace ɓealɓikea ka! 18 Kǝrǝsti ka, wú ace acauɓikea ma'sǝm kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r, mǝ'cauɓoarna ace amǝ'cauɓikea, ace mǝnana ɓǝ̀ yinǝ wun a ɓala aban Ɓakuli ka. Yì ka, wú aɓa nggūrǝu, sǝama dum nǝ yilǝmu aɓa bangŋo. 19 Sǝ aɓa pa male anggo aɓa bangŋo ka wario kya hama aban abangŋo mǝnana à nda kùrban ngga. 20 Amǝnia ka, à nda ka abangŋo mǝnana à mgbikî Ɓakuli kiru a pwarian a nza mala Nuhu, a bàkú mǝnana Nuhu nda aban shar nggea waru male, sǝ Ɓakuli nda arǝ kúndǝô nǝ́ munyi ka. Kǝ aɓwana tongno-nong-tàrú nda à amsǝia amǝno yì nggea mùr-gùla ka.‡ 21 Sǝ mǝno yì mùr-gùla, mǝnana aɓwana tongno-nong-tàrú apî wi ka, nda kǝla batisǝma mǝnana kǝ amsǝ wun ado ka. Pà ace lak pǝndǝkea mala nggūrǝu wun ɗàng, nda ace lǝmdǝ eare ma'wun a ban Ɓakuli nǝ ɓabum mǝɓoarnsari. Kǝ amsǝ wun acemǝnana Yesu Kǝrǝsti lo a ɓembe nǝ yilǝmu ka. 22 Ado ka, Kǝrǝsti umǝna a kùli, nda a bù-mǝlì mala Ɓakuli, sǝ amǝturonjar, andǝ ayálban, andǝ arǝcandǝa kat ka, à nda a ɓate.

4

Do ace Ɓakuli

1 Sǝ acemǝnana Kǝrǝsti nu tanni aɓa nggūrǝu ka, wu twal ulang mǝno yì ɓealu ka, wu gilǝ rǝwun ace tanni kǝla male; acemǝnana ɓwa mana kat tanni a nggūrǝu ka, malǝna nǝ cauɓikea. 2 Twal ado ka, cili do yilǝmu male a ɓanza ka pà nǝ̀ duk mala ɓangŋa atà anpel mala nggūrǝu ɗǝm ɗàng. Nǝ̀ dukdo mala lùmsǝ kani mala Ɓakuli. 3 Apwari mǝnana à kutikina ka, à kārǝ́na mala pakkia agir mǝnana amǝɓanza earkiyice pe ka, kǝla ɓiki do-kiɗìkì mala nongginǝ-rǝarǝu, andǝ npel, andǝ nukia agir aban wal-wale, andǝ dapi ace likiali-ɓana andǝ nongginǝ-rǝarǝu, andǝ akpapíkí mala nu mba andǝ loàsǝ̀ban, andǝ atúró mǝɓike mala peri aban ankúl. 4 Ado ka, agyajam ma'wun mǝnana ɗiɗyal ka, à kǝ ndali acemǝnana wu kǝ kpapi wunǝia ɗǝm aɓa mǝno yì do-kiɗìkì andǝ ɗwanyi bwalrǝu ka ɗàng. Nda gir nî sǝ à kǝ sanggi wun, 5 sǝ yia ka, à nǝ̀ nggá bǝl kunia aban Ɓakuli mǝnana angŋa dǝmba gilǝna rǝì ace pakki aɓwana mǝnana nǝ yilǝmu andǝ alú ka ɓashi. 6 Nda gìr mǝnana tsǝa sǝ à hamnǝ Bǝsa Cau Mǝɓoarne gbal aban aɓwana mǝnana à wuna ado ka, ace mǝnana yia ka, ɓǝà ɓashia wia kǝla aɓwapǝndǝa aɓa nggūrǝu, sǝ ɓǝà dum nǝ yilǝmu aɓa bangŋo aban Ɓakuli.

7 Masǝlǝata ɓanza ka, gbàshìnà. Ace mani ka, wu shambum wun, nǝ gandǝrǝu ace pak hiwi. 8 A dǝmba nǝ koya gìr ka, wu lidǝmba nǝ lǝmdǝià rǝ wun earcearǝu mǝlime, acemǝnana earcearǝu ka, kǝ gír múr acauɓikea pas.* 9 Wu ak rǝarǝ wun arǝ aɓala ma'wun, nggwani ɓǝ̀ kǝa pàk kàm ɗàng. 10 Ɓakuli panì koyan ngga ɓoro mala sǝlǝ pak ɓè kǝgìr. Acemani ka, koyan ngga ɓǝ̀ paktúró nǝ male yi ɓoro ace pakkia acilia ɓwana gbasha, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm duk aɓwana mǝnana Ɓakuli earnǝia arǝ tsǝkir aɓoro male mǝnana à ndakam ɗàngɗáng ngga. 11 Ɓǝ̀ we ka, sǝlǝ nacau nda à po ka, ne kǝla Ɓakuli nda nakiyi cau nǝ kuno ka. Ɓǝ̀ mò yi ɓoro ka ndà pea aɓwana gbasha ka, pè nǝ rǝcandǝa andǝ rǝɓǝla mǝnana Ɓakuli po ka. Anggo ka, gìr mǝnana kat a pe ka, nǝ̀ yinǝi Ɓakuli gulo nǝban Yesu Kǝrǝsti. Gulo andǝ rǝcandǝa kat ka amale na, málá male pà kàm ɗàng! Ɓǝ̀ do anggo.

Do munyi aɓa tanni acemǝnana
a nda mǝkwaɗi ka

12 Wun amǝ'eambǝam, wu kǝa ndali arǝ akārǝkiban mǝkwane mǝnana wu kǝ tanni aɓalǝia, kǝla ɓè kǝgìr mǝbǝshe na kǝ kum wun ngga ɗàng. 13 A kun mani ka, ɓǝ̀ ban ɓoara wun ama wu ndarǝ nu tanni arǝ agir mǝ'mwashati mǝnana Kǝrǝsti twal gandǝa nǝia ka. Wu pak bumpwasǝa ado ace mǝnana ɓǝ̀ wu kum banɓoarnado mǝgule a pwari mǝnana nǝ̀ nyar nǝi sǝ nǝ̀ lǝmdǝ ɓoarɓwa male ka. 14 Ɓǝ̀ aɓwana kǝ sáng wun acemǝnana wu nda ka amǝkpata Kǝrǝsti ka, tsǝkbu na amur wun, acemǝnana Bangŋo mala gulo andǝ mala Ɓakuli sulǝna amur wun. 15 Ɓǝ̀ ɓwa nǝ̀ tanni atà wun ngga, ɓǝ̀ kǝa do ama nda ace wal-lú, ko iun'í, ko altacau, ko oasǝkikun aɓalǝ acau mala aɓwana ɗàng. 16 Ɓǝ̀ ɓwa nu tanni acemǝnana yì ka, mala Kǝrǝsti na ka, gìr kǝsǝkya na ɗang. Ɓwangsǝ Ɓakuli, acemǝnana à kǝ tunǝo nǝ lullǝì ka. 17 Pwari mala ɓashi kārǝ́na, sǝ ndo nǝ̀ tite nǝ ɓáɓala mala Ɓakuli; sǝ ɓǝ̀ ɓashi tite arǝ sǝm ngga, lang sǝ masǝlǝate nǝ̀ pangnǝ aɓwana mǝnana à mgbikiru nǝ Bǝsa Cau Amsǝban mala Ɓakuli ka? 18 Ɗǝm ngga,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ nda bǝti sǝ

amǝ'ɓealɓoarna nǝ̀ au ka,

mana nǝ̀ kum amǝ'ɗwanyi

kpata Ɓakuli andǝ aɓwana

mǝnana amǝ'cauɓikea

na ka?&gt;&gt;†

19 Ace mani ka, ɓǝ̀ wu nda ban tanni aɓa kàné mala Ɓakuli ka, wu lidǝmba aɓa pak gìr mǝnana nda a nzongnì ka, sǝ wu nying ayilǝmi wun a ɓabù Ɓakuli mǝnana pusǝ wun ngga, acemǝnana yì ka, pà nǝ̀ pà wun kǝsǝkya ɗang.

5

Akwarkiru ace aɓwana-mǝgule
andǝ alo-aɓwana

1 Mǝ nda rǝ ɓakɓabum aɓwana-mǝgule mǝnana aɓalǝ wun ngga kǝla ɓi'wun ɓwamǝgule. Ən sǝn nutanni mala Kǝrǝsti nǝ amǝsǝam, sǝ mim gbal ka, mǝ nǝ kum kāmbe mem aɓa ɓoarɓwa male, yi mǝnana ɓǝ̀ yi pusǝna rǝì aban ɓanza ka. 2 Wu yál domwan mala Ɓakuli mǝnana tsǝk wun a yalè ka. Wu tsǝk mǝsǝ wun arǝì nǝ eare ma'wun, kǝla mǝnana Ɓakuli earce ka, pà kǝla à tsǝk wun púp ɗang. Wu pak turè sǝ wu kǝa tsǝk ɓalǝ wun arǝ gir mǝnana wun nǝ̀ kùmô aɓalǝi ka ɗàng, wu pè acemǝnana wu ndanǝ rǝɓǝla mala pakki Ɓakuli túró ka.* 3 Aɓwana mǝnana à tsǝk wun amúrià ama wu ɗenyi nǝia ka, wu kǝa lǝmdǝia wia rǝcandǝa ɗàng, wu duk girkànì a bania. 4 Sǝ ɓǝ̀ Gbani mala ayálgír yi pusǝna rǝì ka, wun nǝ̀ kum mbulan-gulo mǝɓoarne mǝnana pà nǝ̀ è raka.

5 Sǝ wun alo-ɓwa gbal ka, wu kǝ nongsǝ mur wun aɓata aɓwana-mǝgule. Wun kat ka, wu do nǝ nyesǝmuru a rǝarǝ wun, acemǝnana Malǝmce na ama:

&lt;&lt;Ɓakuli kǝ mgbàllì

amǝ'gusǝlǝ-múrû,

sǝ kǝ lǝmdǝì amǝ nyesǝmúrû ɓwamuru.&gt;&gt;†

6 Ace mani ka, wu nyesǝ múr wun aɓata rǝcandǝa mǝgule mala Ɓakuli, sǝ ɓǝ̀ pwari male karǝ ka, nǝ̀ loasǝ wun a kùli.‡ 7 Gìr mǝnana kat kǝ pisǝ bum wun ngga, wu nyinggi Ɓakuli a buì, acemǝnana yì ka, kǝ ɗenyi nǝ wun.§

8 Wu hami rǝ wun, sǝ wu tsǝkir wun. Ɓi wun mǝbura, yi Mgbǝrǝm ngga, nda rǝ gāliki arǝ aban kǝla im mǝnana nzala kǝ wali ka, aban alta ɓwa mǝnana nǝ̀ bwal ka. 9 Wu tamsǝ kusǝ wun kàngkàng aɓa paɓamuru ma'wun, wu ɓinǝi wi. Wu sǝlǝ ama aɓi wun amǝkwaɗi aɓa ɓanza kat ka, à nda ban nu ulang tanni ma'wun.

10 Ɓakuli ka nda mǝtala ɓwamuru kat. Yì nda mana tunǝ wun aɓa gulo male mǝnana málá male pà kàm raka, aɓa Kǝrǝsti Yesu. Anzǝm mǝnana wu nùnà tanni aɓalǝ apwari bǝti ka, yì nǝ nggearǝì nǝ̀ nyesǝ wun a ban came mǝɓoarne, nǝ̀ pà wun gbasha, andǝ rǝcandǝa. Ɗǝm ngga nǝ̀ dumsǝ wun aɓa lidǝmba mana pà wu nǝ̀ dǝurǝ raka. 11 Rǝcandǝa kat ka, a baní sǝ pa, málá male pà kàm ɗàng. Ɓǝ̀ do anggo.

Masǝlǝata makkun mala Bitǝrus

12 Nǝ́ bu Silas mǝnana ǝn earnǝi kǝla mǝ'eamrǝarǝu mǝ'mǝsǝcau nì ka, sǝ ǝn nggǝ gilǝa wun mǝnia yì cau gbǝlǝm ngga. Ən nggǝ earce mǝ ɓak ɓabum wun, sǝ mǝ na wun ama, mǝnia yì gir wu nda ɓālǝi ado ka, ɓwamuru mala Ɓakuli na kat ace wun. Wu cam kàngkàng aɓalǝi.* 13 Ikǝlisiya kani a Babila†, mǝnana Ɓakuli tár wun wunǝia ɓǝ̀ wu duk amale ka, kǝ makka wun kún. Sǝ munem, yì Markus ka, kǝ makka wun kún gbal.‡ 14 Wu makkia rǝ wun kún nǝ earcearǝu mala amǝkwaɗi. Ɓǝ̀ rǝpwala do atà wun kat, wun aɓwana mǝnana wu nda aɓa Kǝrǝsti ka.

* 1:2 1:2 lakban aɓa nkila male ko &lt;&lt;watsǝkiban nǝ nkila male.&gt;&gt; Kǝla mǝnana à pang nǝ amǝ Isǝrayila aɓa Puro 24:3-8 ka, à watsǝkia wia nkila mala lo-jamnda amúrià ace lǝmdǝ ama à nǝ̀ dum nǝ mǝsǝcau arǝ kùrcau malea andǝa Ɓakuli. Bitǝrus bang ama nkila mala Yesu nda tsǝkiyi kùrcau mala Ɓakuli andǝ aɓwana male ɓǝ̀ tita túró ka (Ɓalli gbal aɓa: Ib 9:18-21).

† 1:3 1:3 Ɓalli gbal aɓa: Tit 3:5; Afi 2:5; 2Tim 1:9.

‡ 1:16 1:16 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 11:44,45; 20:7; 10:10; Ɓal 15:40.

§ 1:23 1:23 Wun ngga, à ɓǝsǝlǝna ɓǝl wun a bǝshe aɓa kum yilǝmu mana pà nǝ̀ kìdìkì raka. Mǝnia yì bǝsa yilǝmu ka masǝlǝate pà kàm ɗàng acemǝnana pur aɓa mǝsǝɓeale mala cau mǝyilǝmuì mala Ɓakuli, yì cau male mana tè malkiyi raka.

* 1:25 1:25 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:6-8.

* 2:3 2:3 Ɓalli gbal aɓa: Ang 34:8.

† 2:4 2:4 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22; Isha 28:16.

‡ 2:6 2:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22; Isha 28:16.

§ 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:22.

* 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 8:14.

† 2:9 2:9 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:5,6; Isha 43:20; Pǝris 4:20; 7:6; 14:2; Tit 2:14; Isha 9:2; Isha 43:21.

‡ 2:10 2:10 Ɓalli gbal aɓa: Hos 2:23.

§ 2:22 2:22 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:9.

* 2:23 2:23 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:7.

† 2:24 2:24 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:5,6.

* 3:1 3:1 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:22; Kol 3:18.

† 3:3 3:3 Ɓalli gbal aɓa: 1Tim 2:9.

‡ 3:6 3:6 Ɓalli gbal aɓa: Tite 18:12.

§ 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Afi 5:25; Kol 3:19.

* 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Ang 34:12-16.

† 3:14 3:14 Ɓalli gbal aɓa: Isha 8:12,13; Mat 5:10.

‡ 3:20 3:20 Ɓalli gbal aɓa: Tite 6:1--7:24.

* 4:8 4:8 Ɓalli gbal aɓa: Pas 10:12.

† 4:18 4:18 Ɓalli gbal aɓa: Pas 11:31.

* 5:2 5:2 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 21:15-17.

† 5:5 5:5 Ɓalli gbal aɓa: Pas 3:34.

‡ 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: Mat 23:12; Luk 14:11; Luk 18:14.

§ 5:7 5:7 Gìr mǝnana kat kǝ pisǝ bum wun ngga, wu nyinggi Ɓakuli a buì, acemǝnana yì ka, kǝ ɗenyi nǝ wun ko &lt;&lt;Wu soapi wi atanni ma'wun amurí acemǝnana yì ka kǝ ɗenyi nǝ wun.&gt;&gt;

* 5:12 5:12 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 15:22,40.

† 5:13 5:13 Babila: Mǝnia ka, lullǝu sǝmbǝrǝa na ace nggea-là Roma.

‡ 5:13 5:13 Ɓalli gbal aɓa: Atúró 12:12,25; 13:13; 15:37-39; Kol 4:10; Film 24.

2 Bitǝrus

1

2

3

Ɓaria Cauterǝa mala

BITƏRUS

Mǝncau

Ɓaria Cauterǝa mala Bitǝrus ka à gìlǝì aban ká a ban amǝkwaɗi arǝ a'ikǝlisiya pas ɓara-ɓara mǝnana à kutia ɓá ɓosǝkiban mala amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirì ka. Amǝnia yia amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirì ka, aɓwana na aɓalǝ amǝkwaɗi. À kutia kanigir mana kyanggi kanigir andǝ nggurcau mǝ'mǝsǝcau nì, mana à kùmô a bu amǝ'mishan mǝdǝmbe; yia amǝ'mishan mǝnana nǝ nggearǝia ka à sǝn Yesu sǝ à ok kanigir a kúni ka. Ɓariki mala mǝgilǝgir ka, kǝ earce tamsǝ túró mala amǝ kanigir nyirì man andǝ kiɗìkì mǝnana nǝ̀ yiu aɓa kanigir malea ka. Yia amǝ kanigir nyirì ka à tsǝk aɓea amǝkwaɗi à kutia ndali nǝ man tsǝa sǝ ba ado Kǝrǝsti malaká nyar raka, ɓǝ̀ kàngkàng nǝ̀ nyare nǝ̀ yiu ka. Mǝgilǝgir bǝlɓalǝi ama Mǝtalabangŋo ka kǝ dǝndi arǝ nyare male ɗang, sǝama nda rǝ pak munyi ace nyinggi koyan ngga njar ɓǝ̀ pǝlǝ nzǝmi arǝ acauɓikea male ɓǝ̀ pwanzali (2Bit 3:9.) Mǝgilǝgir kwarkir amǝkwaɗi ɓǝa dukdo mǝnana nǝ̀ pwasǝbum Ɓakuli ka. Amur mǝnana à nǝ̀ nggǝ kwaki kiria arǝ cau ɓalkiɓabum mǝnana à kwakia aɓa kutan ngga, amǝkwaɗi ɓǝa tsǝk ɗenyicau pepe arǝ cau mala Yesu sǝ ɓǝa nying Bangŋo Mǝfele ɓǝ̀ gingnǝ ɓabumia.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Tita cau1:1-2

Wu pwasǝbum Ɓakuli sǝ wu bwal kàngkàng arǝ Mǝsǝcau1:3-21

Wu yál rǝ wun arǝ Amǝ ɓangnǝa Mǝ'nyirì andǝ Amǝ kanigir Mǝ'nyirì2:1-22

Wu do aɓa gilǝrǝu acemǝnana Mǝtalabangŋo nǝ̀ yiu3:1-16

Masǝlǝata kwarkiru3:17-18

1

Makkun

1 Makkun mǝnana pur nǝ bu Shiman Bitǝrus, guro sǝ mǝ'mishan mala Yesu Kǝrǝsti.

Aban ká aban aɓwana mǝnana à kumǝna paɓamuru kǝla mǝnana sǝm ndanǝi ka, atàcau mala ɓealɓoarna mala Ɓakuli andǝ Mǝ'amsǝ sǝm Yesu Kǝrǝsti.

2 Ɓǝ̀ Ɓakuli pa wun ɓwamuru andǝ dorǝpwala kam kpǝm nǝ lidǝmba ma'wun aɓa súrǝ̀ Ɓakuli andǝ Yesu Mǝtala sǝm.

Do mala amǝkpata Kǝrǝsti

3 Ɓakuli aɓa rǝcandǝa male ka pana sǝm koya gìr mǝnana ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pang nǝi ace do yilǝmu andǝ do ɓanggi Ɓakuli ka. Amǝnia yì agir ka Ɓakuli pà sǝmia kat lang sǝm yì súrǝ̀ Yesu mǝnana tunǝ sǝm ɓǝ̀ sǝm kum kāmbe aɓa gulo andǝ ɓoaro male ka. 4 Sǝ atàcau mala gulo andǝ ɓoaro male ka, ɓwamur sǝm pà sǝm aɓoro amǝgulke kǝ̀rkǝ́r andǝ amǝɓoarne mǝnana bang ama nǝ̀ pà ka. Pak mǝnia ka ace mǝnana nǝ amǝnia yì aɓoro ka, ɓǝ̀ sǝm kum kāmbe aɓa pa male mala do Ɓakuli, sǝ ɓǝ̀ sǝm apî kiɗikiban mala ɓanza mǝnana suno mǝɓane kǝ yinǝi ka.

5 Ace mǝnia ka, wu ɓariki, wu lùmsǝkún paɓamuru ma'wun nǝ pěmǝɓoarne; sǝ pěmǝɓoarne ka wu gbashite nǝ súrǝ̀gir; 6 súrǝ̀gir ka wu gbashite nǝ bwalrǝu; bwalrǝu ka wu gbashite nǝ gandǝrǝu; gandǝrǝu ka wu gbashite nǝ do ɓanggi Ɓakuli. 7 Sǝ do ɓanggi Ɓakuli ka wu gbashite nǝ ɗenyi nǝ aɓwana kǝla amǝ'eamrǝarǝu andǝ lǝmdǝ earcearǝu aban koyan ngga. 8 Ɓǝ̀ wu ndanǝ amǝnia yì aɓealu, sǝ à nǝ̀ nggǝ gul aɓalǝ wun ngga, pa wu nǝ̀ gatti aɓalǝ atúró ɗang, sǝ súrǝ̀gir ma'wun amur Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka, nǝ̀ duk gir mǝɓoarne andǝ gbasha aban aɓwana. 9 Sǝ ɓwa mǝnana pànǝ amǝnia yì aɓealu raka, dumǝna nte, kǝ sǝnban kuko ɗàng, sǝ ɓālǝi lorǝna ama à langŋǝ́nì wi acauɓikea male mǝ'ɗiɗyali.

10 Acemani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, wu pà rǝcandǝa arǝ lǝmdǝí ama ɓafo na wu nda aɓalǝ aɓwana mǝnana Ɓakuli tunǝia, sǝ tarkia ka. Ɓǝ̀ wu lidǝmba nǝ do aɓalǝ amǝno yì aɓealu ka, pà wu nǝ̀ kútí aɓa cauɓikea ɗang, sǝ paɓamuru ma'wun ngga nǝ̀ kum kusǝu came. 11 Anggo ka, sǝ Ɓakuli nǝ̀ mǝnba wun kunɓala wyang ace kutio aɓa Domurǝm mala Mǝtala sǝm andǝ Mǝ'amsǝ sǝm yì Yesu Kǝrǝsti, Domurǝm male mǝnana masǝlǝate pà kàm raka.

Tsǝkiru arǝ cau mala Malǝmce

12 Ace mani ka, mǝ ndanǝi a ɓabumam mǝ nggǝ kasǝɓalǝ wun koya pwari arǝ amǝnia yì acau ka, kat andǝ amani ama wu súrǝ́nia, sǝ wu tamsǝna kusǝ wun kàngkàng amur mǝsǝcau mǝnana wu angŋǝni ka. 13 Yàle a sǝne mem ngga, aɓa do mem kat aɓa mǝnia yì nggūrǝu ka, ɓoaro ɓǝn nggǝ kasǝɓalǝ wun. 14 Ən sǝlǝna ama pà nǝ̀ sau ɗang mǝ ndo mǝ nǝ ɗeki mǝnia yì do ɓanza ka, kǝla mǝnana Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti angŋǝna dǝmba lǝ́mdǝ́nàm ngga. 15 Sǝ mǝ nǝ ɓariki a koya njar ka, mǝ nǝ pak gìr mǝnana nǝ̀ tsǝa anzǝm mǝnana ǝn umǝna ka, ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝ kasǝa rǝ amǝnia yì agir ka ko aya pwari.

Cau amur ɓoarɓwa mala Kǝrǝsti

16 Cau mǝnana sǝm bangga wun amur rǝcandǝa andǝ yiu mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti ka, sǝm pà aban bangga wun njarnzǝne mǝnana ɓeɓwa pusǝì aɓa kutan ngga ɗàng. Nǝ nggearǝ mǝsǝ sǝm, sǝm sǝn tǎ mala ɓoarɓwa male. 17 Sǝm nda kam à kǝ banì mǝnana Ɓakuli Tárrú pe wi ɓoarɓwa andǝ gulo, pǝlǝa gi Ɓakuli pur nǝ ɓá mǝno yì tǎ mǝgule mala ɓoarɓwa ka, yiu a baní ama, &lt;&lt;Mǝnia ka, nda Munem mǝnana ǝn nggǝ earce ka, kǝ pwasǝ bumam kǝ̀rkǝ́r.&gt;&gt; 18 Nggearǝ sǝm ngga, sǝm ok mǝno yì giu pur nǝ kuli ka, acemǝnana sǝm nda kam atè amur nkono mǝfele.*

19 Amur mani ka, sǝm ndanǝ mǝsǝkang-kangŋa mǝnana kútì mǝno ka ama, cau mǝnana amǝ'ɓangnǝa hamnǝi ka mǝsǝcau na. Nǝ̀ dumnǝ ɓoaro, ɓǝ̀ wu tsǝkir wun arǝì, kǝla mǝnana wun nǝ̀ tsǝkir wun arǝ pitǝla mana kǝ tá aɓa pǝndǝa bà kwaro mala ban, sǝ nlero dǝmbari yi tana a ɓabum wun ngga. 20 Gìr mǝnana kutibanì kat ka, wu sǝlǝ ama ɓekǝ ɓangnǝa pa kàm aɓa Malǝmce mǝnana pur nǝ ɓá mǝngicau mala mǝɓangnǝa ka ɗàng. 21 Acemǝnana na gi Ɓakuli ka, kǝ pur aɓa kani mala mǝɓangnǝa ɗang. Amǝno yì amǝ'ɓangnǝa ka, Bangŋo Mǝfele na gingnǝia sǝ à nacau mǝnana pur nǝban Ɓakuli ka.

2

Amǝ'ɓangnǝa andǝ amalǝm mǝ'nyirì

1 Sǝ amǝ'ɓangnǝa mǝ'nyirì gbal ka à lo aɓalǝ amǝ Isǝrayila, sǝ kǝla mǝno ka amǝkànìgìr mǝ'nyirì nǝ̀ nggá lo aɓalǝ wun. Aɓa kutan à nǝ̀ yiu nǝ akanìgìr mǝ'nyirì mǝnana à nǝ̀ kiɗikina paɓamuru mala aɓwana nǝia ka, yàle à nǝ̀ tǝmce Mǝtalabangŋo mǝnana akmúr sǝm aɓalǝ acauɓikea ma'sǝm ngga. Anggo sǝ à nǝ̀ nunbi ɓamuria kiɗikiban a kaurǝa.* 2 Aɓwana pas nǝ̀ kpata kusǝia mala do kìɗìkì mala nongginǝ-rǝarǝu, sǝ ace amǝnia yì amǝkànìgìr mǝ'nyirì ka, aɓwana nǝ̀ ɓǝsǝki ce njar mala mǝsǝcau. 3 Nzumon malea nǝ̀ cia à nǝ̀ yiu nǝ acau swarkiban aɓa kutan, à nǝ̀ ɓǝmbǝri wun. Ɓakuli angŋǝna dǝmba ɗiɗyal kasǝnia ɓashi, sǝ kiɗikea malea ka, ceì nong ɗang.

4 Nggearǝ amǝturonjar mǝnana à pak cauɓikea ka, Ɓakuli sǝn mǝsǝswatǝr malea ɗàng, ramtea aɓa nggea tūli-bǝsa, kùrkia kam a ban mǝpǝndǝe mǝnana kǝlling-kǝlling ngga, sheɓǝ̀ pwari pak ɓashi pangŋǝ̀nà ka.† 5 Sǝ aɓwana mǝnana a ɓanza mana ɗiɗyal ka, Ɓakuli sǝn mǝsǝswatǝr malea ɗàng, she kǝ Nuhu mǝ hamnǝ cau mala do-ɓealɓoarna andǝ aɓea aɓwana tongno-nong-ɓari na. Ɓakuli amsǝia a bàkú mǝnana yiu nǝ nggea mùr-gùla amur ɓanza mala amǝ'cauɓikea ka.‡ 6 Ɗǝm ngga Ɓakuli ɓashia anggea-là mala amǝ Sodom andǝ mala amǝ Gomora, pisǝia à pǝlǝ agìgí mala tú. Pǝlǝa cia à duk girkani arǝ gir mǝnana nǝ̀ kum amǝ ɗwanyi kpata Ɓakuli ka.§ 7 Sǝ Lotu mǝnana mǝɓealɓoarna na ka Ɓakuli amsǝi aɓa Sodom. Ɓakuli amsǝi acemǝnana yì ka, kútí aɓa ɗwanyi banɓoarnado andǝ bumkiɗikea arǝ do kìɗìkì mala nongginǝban mala amǝ'ɓealɓikea.* 8 Aɓa do mala mǝno yì ɓwa mǝɓoarne yì Lotu, aɓalǝ amǝ'ɓealɓikea ka, kum tanni kǝ̀rkǝ́r aɓa yilǝmi nǝ ɓealɓikea mana kǝ sǝni nǝ mǝsǝì, sǝ kǝ oe nǝ kiri a koya pwari ka. 9 Mǝtalabangŋo ka súrǝ́nà njar mana nǝ̀ amsǝna amǝ'ɓealɓoarna nǝi aɓalǝ akārǝkiban malea, sǝ amǝ'ɓealɓikea ka, nǝ̀ cia aɓata tanni, bà pwari mala ɓashi. 10 Nggeamurǝmi ka, nǝ̀ ɓashi amǝ gyata kìɗìkì mala anpel mala nggūrǝu, andǝ amǝ būrǝce yálban mala Ɓakuli amúrià.

Acemǝnana amǝnia yì amǝkànìgìr mǝ'nyirì ka à ndanǝ gusǝlǝ-ɓamuru, andǝ candǝ-ɓamuru ɗǝm ngga, ko ɓangciu kǝ pakkia wia arǝ na mǝɓane amur amǝturonjar a kùli, mǝnana Ɓakuli pea wia tǎ aɓa ɓoarɓwa ka ɗàng. 11 Sǝ kat andǝ amani ama yia amǝturonjar ka à kútì aɓwana mǝnia nǝ rǝcandǝa andǝ gulo ka, à kǝ loasǝ kunia ama à nǝ̀ na mǝɓane amúrià aɓa ká nǝ cauɓashi a ɓadǝm Ɓakuli ka ɗàng. 12 Amǝnia yì amǝkànìgìr mǝ'nyirì ka, à kǝ gyata oě malea a rǝǔ, kǝla anyamɓikea mǝnana à pànǝ ɗenyicau raka, mana à pusǝia ace bwalia ɓǝà wallia ka. À kǝ na mǝɓane amur gìr mǝnana à bwalta kusǝì raka, sǝ acemǝnana à nda kǝla agirkusǝu ka, à nǝ̀ kiɗikia.

13 Kiɗikea malea ka, tangnakusǝia na ace ɓealɓikea mǝnana à lǝmdǝí ka. Do kìɗìkì mala likiali andǝ nukiagir nǝ nggea pwari a kùli ka, à nyesǝi banɓoarnado na a bania. A ban likwar atà wun ngga à duk agir kǝsǝkya andǝ agir ɓǝsǝkiban aɓalǝ wun, à panzǝ rǝia arǝ pak banɓoarnado nǝ pakkiagir ɓosǝkiban malea. 14 Rǝia kǝ ɓǝla nǝ suno nong nǝ amamǝna ko aburana mǝnana à pà doɓala andǝia raka, sǝ ko à kǝ aulǝ nǝ pak cauɓikea ɗang. À kǝ swár aɓwana mǝnana kusǝia cam raka aban ká pak cauɓikea. Ɓabumia kwár aɓa nzumon. Yia ka aɓwana na aɓata súban mala Ɓakuli. 15 À nyìngŋǝ̀nà njar mala mǝsǝcau sǝ à ɓwarkini tanjar mǝɓoarne. À kpanatà njar mala Bil'am muna mala Beyo, mǝnana earce kum boalo nǝ njar gir mala cauɓikea ka.† 16 Sǝ yì ka, dambǝritso gimbi arǝ túró mǝɓike male; dambǝritso mǝnana girkusǝu nda kǝ nacau raka, bangcau nǝ gi ɓwapǝndǝa sǝ tamsǝ ɓangya mala mǝɓangnǝa.‡

17 Amǝnia yì aɓwana ka, à dumǝna agir mǝɓane kǝla amgbeɗe mǝnana à imǝna ka, ko kǝla burambulo mǝnana gung loasǝi ka. Ɓakuli gilǝkina ban acea a nggea ɓá pǝndǝa mǝlime. 18 Nǝ́ naki acau mǝɓange mala twàlɓamúrû malea, à kǝ swár aɓwana mǝnana à ndarǝ puro à nǝ̀ apî ɓalǝ aɓwana mǝnana a do aɓa ɓwarkio mala cauɓikea ka. À kǝ ɓariki à nǝ̀ nunnia aɓalǝ asuno mǝɓane mala nggūrǝ ɓwapǝndǝa mǝ'earce kìɗìkì mala cauɓikea. 19 Amǝnia yì amǝkànìgìr mǝ'nyirì ka à kǝ nea aɓwana mǝnia ama à nǝ̀ pea wia kum-ɓamúrû, sǝ yia nǝ ɓamuria ka, à nda ka guro mala aɓealu mala kìɗìkì. Gìr mǝnana kat limurǝm amur ɓwa ka, ɓwe pǝlǝna guro aɓata gìr nî. 20 Sǝ ɓǝà ɓwana apini aɓealɓikea mala ɓanza nǝ njargula súrǝ̀ Mǝtala sǝm andǝ Mǝ'amsǝ sǝm Yesu Kǝrǝsti, sǝ à nyar ɗǝm nǝnzǝ́mò à yì marǝki rǝia sǝ à ɓungio aɓalǝ aɓealɓikea mǝno ka, zuriki mǝnana à nda aɓalǝi ado ka, ɓikina kutina mǝdǝmbe. 21 Ɗwanyi súrǝ̀ njar mala do ɓealɓoarna malea ka ɓǝ́ ɓoarǝni banì amur mǝnana à sùrǝ́nì sǝ à pǝlǝ nzǝmia arǝ nzongcau mǝfele mǝnana à pea wia ka. 22 Yia ka, à lǝmdǝna mǝsǝcau mala mǝnia yì kun-nacau mana ama,

&lt;&lt;Nvwa nyarǝna a li gìr

mǝnana ukki ka.&gt;&gt;§

&lt;&lt;Tǝmbǝrǝm ɓala mana

à sussǝi ka,

nyarǝna a ban tapiki

a dǝɓang.&gt;&gt;

3

Nyare mala Mǝtalabangŋo

1 Wun amǝ'eamrǝarǝu, mǝnia ka nda ɓaria cauterǝa mem aban ká aban wun. Aɓalǝia kǝm ngga, ǝn ɓariki mǝ nǝ kasǝɓalǝ wun arǝ agir mǝnana wu súrǝ́nia, sǝ mǝ loasǝ aɗenyicau mǝɓoarne aɓalǝ wun. 2 Ən nggǝ earce nǝma ɓǝ̀ wu ɗenyi nǝ acau mǝnana amǝ'ɓangnǝa mǝfele mala Ɓakuli bangŋi a pwarian, sǝ ɓalǝ wun ɓǝ̀ kǝa lórǝ́ nzongcau mǝnana Mǝtalabangŋo, Mǝ'amsǝban pá nǝ bu amǝ'mishan ma'wun ngga ɗang.

3 Gir mǝnana wu nǝ̀ sǝlǝa a dǝmbe ka, nda mǝnana ama, a masǝlǝata apwari ka, amǝ'oalban nǝ̀ yia pusǝ rǝia, à nǝ̀ nggǝ oal mǝsǝcau, sǝ à nǝ̀ nggǝ kpata suno malea mǝ'cauɓike. 4 À nǝ̀ na ama, &lt;&lt;Mǝtalabangŋo pacau ama nǝ̀ nyare nǝ̀ yiu re? Sǝ nda ake? Twal a pwarian ɓara-ɓara, aká sǝm yì wukio, sǝ agir kat ka à ndakam àkǝ̀ banì kǝla mǝnana à pusǝia atadǝmbe ka, kǝgìr nggaɗi ɗang.&gt;&gt; 5 Kpakpak sǝ à būrǝce mǝnia yì mǝsǝcau ama ɓara-ɓara Ɓakuli pusǝ kuli andǝ agir mǝnana aɓalǝi ka, andǝ nzali nǝ nzongcau male mǝnana ne ka, sǝ tsǝk nzali pur aɓa mùr, sǝ nǝ mùr sǝ pak nzali.* 6 Pǝlǝa pak túró nǝ mǝnia yì mùr, yì nggea mùr-gùla ka, sǝ kiɗiki ɓanza mǝ'e. 7 Nǝ́ kǝ cau mǝ'mwashati ka, kùli andǝ ɓanza mana ado ndakam ngga, cia nǝ tsǝa ace kiɗikia nǝ bǝsa. À cia nǝ tsǝa ace pwari ɓashi mǝnana Ɓakuli nǝ̀ kiɗiki aɓwana mana à pànǝ ulang do male raka.

8 Sǝ ce ɓalǝ wun lórǝ́ mǝnia yì gir mwashat ka ɗàng, wun amǝ'eamrǝarǝu: Pwari mwashat aban Mǝtalabangŋo ka, nda kǝla apǝlǝa á-mwashat, sǝ apǝlǝa á-mwashat ka, nda kǝla pwari mwashat.† 9 Mǝtalabangŋo kǝ dǝndi arǝ lùmsǝ pacau male, kǝla mana aɓea ɓwana kǝ twali ka ɗàng. Awo, yì ka, ndanǝ munyi ace wun. Eare ama ɓǝ̀ kǝ ɓwa ɓǝ̀ kìɗìkì ɗàng. Eare male ka koyan ngga, ɓǝ̀ pwanzali ɓǝ̀ pǝlǝ nzǝmi arǝ acauɓikea male.

10 Sǝama pwari mala Mǝtalabangŋo ka, nǝ̀ yiu kǝla yiu mala mǝn'í. A pwari mǝno ka kùli nǝ̀ ndǝrmya nǝ gǝggǝli mǝcandǝe, sǝ agir mǝnana a kùli ka à nǝ̀ pì kǝring a bǝsa, à nǝ̀ kiɗikea, sǝ ɓanza andǝ atúró mǝnana aɓalǝi ka à nǝ̀ nong kwas.‡§

11 Sǝ acemǝnana koya gìr nǝ̀ kiɗiki anggo ka, ya ulang aɓwana na ɓoaro ɓǝ̀ sǝm pǎ? Ɓoaro ɓǝ̀ sǝm do aɓa do mǝfele andǝ do ulang mǝnana Ɓakuli earkiyice ka! 12 Ɓǝ̀ sǝm dukdo kundǝ pwari mala Ɓakuli, andǝ ɓariki arǝ túró ace tsǝk yiu male ɓǝ̀ pa a kaurǝa.* A mǝno yì pwari ka, à nǝ̀ kiɗiki abumkuli nǝ bǝsa, sǝ agir mǝnana à nda a bumkuli ka, à nǝ̀ panzǝa aɓa pì mala bǝsa.† 13 Sǝ sǝm ngga, sǝm nda ban kundǝ kùli mǝbǝshe andǝ ɓanza mǝbǝshe mǝnana lùmsǝ nǝ ɓealɓoarna mala Ɓakuli, kǝla mǝnana bang ama nǝ̀ yinǝi ka.‡

14 Acemani ka, wun amǝ'eamrǝarǝu, mǝno ado wu nda aban kundǝ amǝnia yì agir ɓǝà yiu ka, wu ɓariki wu do aɓa ɓoarnsari, andǝ ɗwanyicau-arǝǔ, sǝ wu dukdo rǝpwala. 15 Wu ɗenyi ama, munyi mala Mǝtalabangŋo ka, nda rǝ pe ɓwapǝndǝa dǝmbu ɓǝ̀ kum amsǝban. Mǝnia ka, nda gìr mǝnana mǝ'eamrǝarǝu Bulǝs gbal ka gilǝa wun nǝ sǝlǝe mǝnana Ɓakuli pe wi ka. 16 Kǝ nacau amur amǝnia yì agir ka aɓalǝ acauterǝa male kat. Aɓea cau male ka, súrǝè kwan kǝ̀rkǝ́r, sǝ aɓwana mǝnana à ɗwanyi sǝlǝe sǝ à kǝ came amur cau mǝ'mwashati raka, à kǝ pūrǝ acauterǝa male a mgbasho aban ká kìɗìkì malea, kǝla mǝnana à kǝ pak nǝ cili Amalǝmce ka. Mǝnia ka, nda gìr mǝnana nǝ̀ nunbia wia nggea kiɗikea mǝgule ka.

Masǝlǝata cau mala Bitǝrus

17 Wun amǝ'eamrǝarǝu, mǝno ado wu angŋa dǝmba wu sùrǝ́nà rǝ mǝnia ka, wu tsǝkir wun, ɓǝ̀ ɓwarkio mala amǝ'ɓealɓikea mǝnia ka ɓǝ̀ kǝa gǝshi wun a bancame ma'wun, ɓǝ̀ kyan nǝ wun a kpa ɗang. 18 Wun ngga, wu lidǝmba nǝ gulo aɓa ɓwamuru andǝ súrǝ̀ Mǝtala sǝm andǝ Mǝ'amsǝ sǝm Yesu Kǝrǝsti. Gulo kat ka, male na, ado, andǝ mǝnana málá male pà kàm raka. Ɓǝ̀ do anggo.

* 1:18 1:18 Ɓalli gbal aɓa: Mat 17:1-5; Mar 9:2-7; Luk 9:28-35.

* 2:1 2:1 Ɓalli gbal aɓa: Yahu 1:4-6.

† 2:4 2:4 Ɓalli gbal aɓa: Sǝn 20:2-3,10.

‡ 2:5 2:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 8:18; 6:6-8.

§ 2:6 2:6 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:24.

* 2:7 2:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:1-16.

† 2:15 2:15 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 22:4-35.

‡ 2:16 2:16 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 22:21,23,28,30-31.

§ 2:22 2:22 Ɓalli gbal aɓa: Pas 26:11.

* 3:5 3:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 1:6-9; 7:11.

† 3:8 3:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 90:4.

‡ 3:10 3:10 à nǝ̀ nong kwas: aɓea gilǝgir mǝnana à nyoulia nǝ bu ka, ama à nǝ̀ pì kǝring; aɓea ka ama à nǝ̀ kiɗikea.

§ 3:10 3:10 Ɓalli gbal aɓa: Mat 24:43; Luk 12:39; 1Tas 5:2; Sǝn 16:15.

* 3:12 3:12 andǝ ɓariki arǝ túró ace tsǝk yiu male ɓǝ̀ pa a kaurǝa: ko &lt;&lt;andǝ do nǝ rǝɓǝla arǝ earce yiu male.&gt;&gt;

† 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 34:4.

‡ 3:13 3:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 65:17; 66:22; Sǝn 21:1.

2 Yohana

Ɓaria Cauterǝa mala

YOHANA

Mǝncau

Ɓaria Cauterǝa mala Yohana ka ɓe ɓwamǝgule amur amǝkwaɗi nǝ gilǝì aban ká aban ɓe ndahiwi andǝ amǝkpata Yesu mǝnana aɓalǝi ka. Mǝnia yì cau mgbeatuk ka zǝmba na ace earce rǝarǝu andǝ nunkiru arǝ amalǝm mǝ'nyir nì andǝ akanìgìr malea.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-3

Gulo mala earcearǝu1:4-6

Nunkiru arǝ kanigir mǝ'nyir nì1:7-11

Masǝlǝatacau1:12-13

1

Makkun

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝ banam, mim jamgula Yohana aban ká a ban Nggeaka amuna mǝnana Ɓakuli tárì, andǝ amuni,* mǝnana ǝn earcea nǝ mǝsǝcau ka. Mǝ nda nǝmurǝam ǝn earkiyi ace wun ngga ɗàng, sǝm nda kat sǝnǝ aɓwana mǝnana à sùrǝ́nà rǝ mǝsǝcau ka. 2 Sǝm nggǝ earce wun àkǝ̀ ce mǝsǝcau mǝnana nda aɓalǝ sǝm, sǝ nǝ̀ do atà sǝm, málá male pà kàm raka.

3 Ɓǝ̀ ɓwamuru, andǝ mǝsǝswatǝr, andǝ dorǝpwala mala Ɓakuli Tárrú andǝ Yesu Kǝrǝsti, Muna male, do atà sǝm aɓa mǝsǝcau andǝ earcearǝu.

4 Banɓoaram kǝ̀rkǝ́r, yi mǝnana ǝn kum aɓea amunio aban do aɓa mǝsǝcau, kǝla mǝnana Ɓakuli Tárrú tsǝka sǝmi ka. 5 Adyan ngga, we Nggeaka amuna, ǝn nggǝ zǝmbǝo, ɓǝ̀ sǝm earce rǝarǝ sǝm. Mǝnia ka bǝsa nzongcau na ǝn nggǝ gilǝa wun ngga ɗang; nda kǝ nzongcau mǝnana sǝm ndanǝi a tite ka.† 6 Mǝnia yì earcearǝu ǝn nakiyi cau amurí ka ɓālǝi nda mǝnana ama ɓǝ̀ sǝm dumnǝ okiru arǝ anzongcau mala Ɓakuli. Kǝla mǝnana wu ok a tadǝmbe ka, nzongcau nì nda mǝnana ama, wu kǝ gya aɓa earcearǝu.

7 Ən bang mǝnia ka acemǝnana amǝ swarkiban pas mana à ear ama Yesu Kǝrǝsti yiu aɓa nggūrǝu raka, à kutina a ɓanza. Ɓwa kǝla ulang amǝno ka, mǝ'swarkiban na sǝ ɓimǝbura mala Kǝrǝsti na. 8 Wu tsǝkir wun, ace mǝnana wu kǝa ɗwanyi tangnakusǝu túró ma'wun ɗang. Wu ak tangnakusǝ wun ɗǝɗak. 9 Ɓwa mǝnana yàl-nzong aban ká dǝmba, kpata mǝnia yì kanigir mala Kǝrǝsti raka, súrǝ̀ Ɓakuli ɗang. Sǝ ɓwa mǝnana lidǝmba aɓa kanigir mala Kǝrǝsti ka, nda aɓa dotarǝu andǝa Ɓakuli Tárrú andǝ Muni. 10 Ɓǝ̀ kǝɓwa yiu aɓa kpapi ma'wun, sǝ yiu nǝ mǝnia yì kanigir raka, wu kǝa é arǝ aɓala ma'wun, ko wu tsǝiandà ɗang. 11 Ɓwa mǝnana kat ak mǝnia yì ɓwa ka, oasǝna buì aɓa túró ɓealɓikea male.

12 Mǝ ndanǝ acau mǝnana ǝn earce mǝ nǝ na wun ngga, sǝ ǝn earce mǝ nǝ gilǝia nǝ gilǝe ɗang. Acemǝnana mǝ ndanǝ tsǝkɓalǝu mala yiu aban wun tù, sǝ mǝ nǝ yia na wun nǝ nggearǝam, ace mǝnana ɓǝ̀ banɓoarnado ma'sǝm lùmsǝo.

13 Amuna mala mǝ'nggauleo‡ mǝnana Ɓakuli tárì ka, à kǝ makko kun.

* 1:1 1:1 Nggeaka amuna mǝnana Ɓakuli tárì, andǝ amuni: Mǝnia ka yakǝla ɓe ikǝlisiya na andǝ amǝkwaɗi mǝnana aɓalǝi ka.

† 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Yoh 13:34; 15:12,17.

‡ 1:13 1:13 Amuna mala mǝ'nggauleo: Amǝnia ka à nda ka amǝkwaɗi mǝnana aɓa ikǝlisiya mǝnana mǝgilǝgir mǝnia pak kam ngga.

3 Yohana

Tàruia cauterǝa mala

YOHANA

Mǝncau

Tàruia Cauterǝa mala Yohana ka &lt;&lt;Mǝjamgula&gt;&gt; na gilǝì aban ká a ban Gayus ɓwamǝgule ndahiwi. A ɓālǝi ka mǝgilǝgir ɓwangsǝ Gayus ace gbasha mǝnana kǝ pakki aɓea amǝkpata Ɓakuli ka, sǝ nunkiri arǝ ɓwa mǝnana à tunǝki ama Diyotǝrifis ka.

Agir mana aɓalǝi ka

Mǝncau1-4

À ɓwangsǝ Gayus5-8

À ɓǝsǝki Diyotǝrifis9-10

À ɓwangsǝ Demitǝrǝyus11-12

Masǝlǝatacau13-15

1

Makkun

1 Mǝnia yì cauterǝa ka, pur nǝ banam, mim ɓwamǝgule Yohana aban ká a ban Gayus, gyajam mem mǝ'mǝsǝcau nì, mǝnana ǝn earkiyi ace raka.

2 We gyajam mem mǝnana ǝn earkiyice nǝ mǝsǝcau ka, eare mem ngga nda mǝnana ama, koya gir ka nǝ̀ ginggo a kǝkarì sǝ wu dum nǝ rǝpwala aɓa nggūrǝo, kǝla mǝnana a ndanǝi aɓa do ɓá bangŋo mo ka. 3 Ən pak banɓoarnado kǝ̀rkǝ́r, nǝ cau mǝnana aɓea amǝ'eamrǝarǝu yiu à yì na amur do mǝsǝcau mo kǝla mana a kǝ gya aɓa mǝsǝcau ni ka. 4 Ɓè kǝ banɓoarnado pà kàm mǝnana nǝ̀ kútì mana ɓǝ̀ ǝn ok ama, amunem ngga à nda aban gya aɓa mǝsǝcau ka, ɗàng.

5 Gyajam mem mǝnana ǝn earkiyi ace raka, a nda ban lǝmdǝ do nǝ mǝsǝcau aɓa gbasha mǝnana a kǝ́ pea amǝ'eamrǝarǝu amǝgya-kutio ka, ko ɓǝ̀ do ama yia ka abǝri na ka. 6 À yì nani ikǝlisiya mǝnia kani ka, ulang earcearǝu mǝnana a lǝmdǝia wia ka. Ən nggǝ zǝmbǝo, nǝma wu lidǝmba nǝ pusǝbǝria aɓa njar mǝnana nǝ̀ pwasǝbum Ɓakuli ka. 7 Acemǝnana gya malea ka, nda àkǝ̀ ce túró mala Kǝrǝsti, sǝ yia ka à kǝ ak kǝgìr a bu aɓwana mǝnana amǝkwaɗi na raka ɗang. 8 Sǝm amǝkwaɗi ka, ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ sǝm nggǝ pakki a'ulang amǝnia yì aɓwana ka gbasha, ace mǝnana ɓǝ̀ sǝm kpapi bu sǝm aɓa túró mala hamnǝ mǝsǝcau.

9 Ən gilǝì ikǝlisiya ɓe cauterǝa, sǝ mǝ'earce gulo man yì Diyotǝrifis ka, fali nǝ sǝm ɗang. 10 Ɓǝ̀ ǝn yina ka, mǝ nǝ yia loasǝ acau mala agir mǝnana kǝ pea ka: acau kiɗiki ɓwa mǝnana kǝ nea amur sǝm sǝ tǝria pà kàm raka. Nggearǝ mǝno ka, kārǝí ɗang, yì nǝ nggearǝì ka kǝ ɓinǝ ak amǝ'eamrǝarǝu. Sǝ aɓwana mǝnana à eare à nǝ̀ ea ka, kǝ pǝrkia, sǝ ɓǝa ɓinǝe à ea ka, kara nǝ̀ pusǝia, ɓǝa purî ɓá ikǝlisiya.

11 Gyajam mem mǝnana ǝn earkiyi ace raka, ce a twal kusǝu mǝnana mǝɓike na ka ɗang, kpata gir mǝnana mǝɓoarne na ka. Ɗenyi ama ɓwa mǝnana kǝ pak mǝɓoarne ka, ɓwa mala Ɓakuli na. Sǝ ɓwa mǝnana kǝ pak mǝɓike ka, ɓwe malaká súrǝ̀ Ɓakuli ɗang.

12 Ɓwapǝndǝa kat kǝ na mǝɓoarne amur Demitǝrǝyus, ko nggearǝ do male ka kǝ lǝmdǝ mǝsǝcau a koya njarnì. Sǝm gbal ka, sǝm nggǝ bang mǝɓoarne amurí, sǝ wu sǝlǝna ama mǝsǝcau na sǝm nggǝ na ka.

Masǝlǝata makkun

13 Mǝ ndanǝ acau pas mǝnana ǝn nggǝ earce mǝ nǝ no ka, sǝ ǝn earce mǝ nǝ gilǝia nǝ gilǝe ɗang. 14 Mǝ ndanǝ tsǝkɓalǝu mǝ nǝ yiu a bano banì pà nǝ̀ sau ɗang, sǝ sǝm nǝ̀ yia nacau a kúnarǝ sǝm.

15 Ɓǝ̀ rǝo pwalo. Agyajam mo mǝnana a kani ka, à kǝ makko kun. Makki agyajam mǝnana a kana ka kun, mwashat-mwashat.

Yahuda

Cauterǝa nǝ ban

YAHUDA

Mǝncau

Cauterǝa nǝ ban Yahuda ka à gilǝì ace nunkir aɓwana arǝ amǝ kanigir mǝ'nyirnì mǝnana à twalî ɓamuria ama amǝkwaɗi na ka. Aɓa mǝnia yì cauterǝa mǝgbǝlǝmi, mǝnana agir ɓālǝi nda kǝla mǝnana aɓa 2 Bitǝrus ka, Yahuda kǝ ɓakɓabum amǝkwaɗi ɓǝà kpapi ɓamuria &lt;&lt;ɓǝà munǝ ace kǝ dokwaɗi mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r mǝnana Ɓakuli tsǝì a ɓabu aɓwana male mǝnana tària ka.&gt;&gt; Amǝno yì amǝ kanigir andǝ amǝ'ɓangnǝa mǝ'ɗwanyi kpata Ɓakuli ka, à earnǝ do kiɗìkì acemǝnana ama Ɓakuli nǝ twalia wia banì ka. Yahuda yinǝ agirkani aɓa Kùrcau Mǝ'e andǝ amalǝmce mala amǝ Yahudi ace lǝmdǝ ama ɓashi ndakam. Ace mani ka, ndanǝ ɓoaro ɓǝ̀ aɓwana kwaɗita earcearǝu mala Ɓakuli aɓa kundǝ yiu mala Mǝtalabangŋo Yesu ɓǝ̀ yi pea wia yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka. Cautera mǝnia ka yi masǝlǝi nǝ hiwi mǝnana lǝmdǝ ama Yesu ka nda Mǝtalabangŋo mǝ'mǝsǝcau nì andǝ tǝ́r amsǝban nǝmurǝì ɓǝ̀rɓǝ̀r.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝncau1:1-2

Ɓealu, andǝ kanigir, andǝ do ká aɓa ɓashi mala kìɗìkì mala amǝ kanigir mǝ'nyirnì a masǝlǝate1:3-16

Kwarkiru ace bwal paɓamuru1:17-23

Hiwi sham mǝɓoarne ace aɓwana1:24-25

1

Makkun mala Yahuda

1 Mǝnia yì cauterǝa ka pur nǝ bu Yahuda,* guro mala Yesu Kǝrǝsti, andǝ mǝ'eam Jemis, aban ká a ban aɓwana mǝnana kat Ɓakuli Tárrú tunǝia, sǝ earcea, sǝ dumsǝia aɓa yálban mala Yesu Kǝrǝsti ka.

2 Mǝsǝswatǝr, andǝ dorǝpwala, andǝ earcearǝu ka ɓǝà aliki amur wun.

Ɓashi amur aɓwana mana
à ɓinǝ Ɓakuli ka

3 Wun agyajam mem mǝnana ǝn earkiyi acea raka, mǝ ndanǝi a ɓabumam nǝ rǝɓǝla mǝ nǝ gilǝa wun cau amur amsǝban mǝnana sǝm kat sǝm ndanǝi ka. Sǝ ado ka ǝn nggǝ sǝni dumǝnam ama mǝ nǝ gilǝa, mǝ nǝ ɓakɓabum wun ɓǝ̀ wu munǝ ace yál dokwaɗi† mana Ɓakuli pa kusǝ mwashat ɓǝ̀rɓǝ̀r ace anza kat, a ɓabù aɓwana male mǝnana tària ka. 4 Ən bang anggo acemǝnana aɓea aɓwana mana à kǝ ɓanggi Ɓakuli raka, à swárǝna zàng, à kutikina aɓalǝ wun. À nda ka ɓwana mǝnana à nyesǝ ɓwamuru mala Ɓakuli ma'sǝm pǝlǝia wia njar pakki agirɓana mala nonggi nǝ rǝarǝu, sǝ à kǝ ginǝki kǝ Múr sǝm, Mǝtala sǝm, Yesu Kǝrǝsti. Ɓashi mǝnana nda amúrià ka Ɓakuli angŋa dǝmba gilǝni ɓara-ɓara.‡

5 Ən nggǝ earce kasǝ ɓalǝ wun, kat andǝ amani ama wu sùrǝ́nà rǝ agir mǝnia kat ka, ama, Mǝtalabangŋo amsǝ aɓwana male, pusǝia aɓa nzali Masar, sǝ nǝnzǝ́mò ka, yi twalta aɓwana mǝnana à gūlì arǝì raka.§ 6 Ɗǝm ngga wu sǝlǝna ama amǝturonjar mǝnana à turta gulo malea, à yàllî bancame malea ka, Ɓakuli kùrkia nǝ ansolo, kùrban mǝnana málá male pà kàm raka, sǝ gìrkúnia aɓa pǝndǝa, bà Pwari ɓashi mǝgule. 7 Ɗǝm ngga wu ɗenyi nǝ gir mǝnana kum amǝ Sodom andǝ Gomora, andǝ acili alá mǝnana a bania tù, mǝnana à kutio aɓa do kìɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu andǝ pakki agir suno nongnǝban mǝnana kyanggi do mǝɓoarne, kǝla mana amǝturonjar mǝno pe ka. Ɓakuli sok bǝsa amúrià, ace mǝnana ɓǝ̀ duk girkànì a ban aɓwana kat, mala pibǝsa mǝnana malkiyi raka.*

8 Anggo gbal, amǝnia yì aɓwana à twalî ɓamuria ama à kǝ sǝnsǝna aɓa bangŋo ka, à kǝ pǝndǝki nggūrǝia nǝ cauɓikea nonggi nǝ rǝarǝia; à būrǝce yálban mala Ɓakuli amúrià, sǝ à nyesǝ amǝturonjar mǝɓoarɓwe mala Ɓakuli ɓà. 9 Ko nggearǝ Makel, yì gbani mala amǝturonjar mala Ɓakuli ka, twalki kǝ cau arǝ ne Shetan kǝ mǝɓane aban nungirǝu amur lú Musa ɗàng. Ne wi nǝ na ama: &lt;&lt;Mǝtalabangŋo Ɓakuli ɓǝ̀ pyauó!&gt;&gt;† 10 Sǝ amǝnia yì aɓwana ka, à kǝ na mǝɓane amur agir mǝnana à bwaltea raka. Sǝ agir mǝnana kat à bwaltea nǝ gyata oe malea a rǝǔ, andǝ ɗwanyi ɗenyicau kǝla agirkusǝu ka, à nda ka kǝ gìr mǝnana à kǝ kiɗikia ka.

11 Gìr'mur'mwana nda amúrià! À twalǝna kusǝ Kayinu. Rufi malea atà boalo tsǝngŋǝnia à kpana aɓa ɓwarkio mala Bil'am. À mgbicau kǝla Kora, sǝ à kpana a kìɗìkea kǝla yì.‡

12 Amǝnia yì aɓwana ka, amǝ'kiɗiki agir na aɓalǝ wun a ban kpapi likwar mala dotarǝu ma'wun, sǝ à panǝ ɓangciu ko kǝsǝkya ɗang. À nda kǝla ayálgír mǝnana à karǝ bumia à ɗenyi nǝi ka. À nda kǝla pǝrɓang mǝnana gung twali kǝ nya mbulo raka. À nda kǝla anggun mǝnana ko nǝ kún gbangŋan ngga à kǝ pa ɓǝlea raka, anggun mǝnana à ukkinia andǝ anlerǝia sǝ à wuna mak ka. 13 À nda kǝla nggeamùr mǝnana gung kǝ songnǝki nǝ burabura, à kǝ gbanggǝri agir kǝsǝkya malea kǝla pupwalo. À nda kǝla anlero mǝnana à cam a ban mǝ'mwashati raka, sǝ ban mǝnana Ɓakuli tsǝì acea ka nda nggea pǝndǝa mǝcikcikì mǝnana málá male pà kàm raka.

14 Sǝ Inok, mǝnana nda tongno-nong-ɓaria kau, twal a ɓǝlban mala Adamu ka,§ ɓangnǝ-ɓangnǝa amur a'ulang amǝnia yì aɓwana ka. Bangŋa ama:

&lt;&lt;Wu sǝni, Mǝtalabangŋo

ndya kǝ yiu andǝ

amǝturonjar male amǝfele

mǝnana à pà nǝ̀ gandǝ

ɓallia raka,

15 ace yinǝ ɓashi amur

ɓwapǝndǝa kat.

Nǝ̀ yia mak aɓwana kat

mǝnana à súrǝ̀ Ɓakuli

raka nǝ ɓashi,

ace agir mǝnana kat

à pea aɓa do malea mala

ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli ka,

andǝ acau mǝɓike mǝnana

amǝ'cauɓikea,

amǝ ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli

ne amurí ka.&gt;&gt;*

16 Amǝnia yì aɓwana ka, amǝ sǝn ɓwarkio mala aɓwana na andǝ amǝ'nggwani, à kǝ pakki agir mǝɓike mǝnana kat à earkiyice ka. Yia ka, amǝ nggori na, andǝ amǝ'swárban nǝ kunɓoarna ace kum gìr mǝnana à earkiyice ka, a bu aɓwana.

Kwarkiru ace tamsǝkusǝu kàngkàng

17 Sǝ wun, agyajam mem ngga, wu ɗenyi nǝ agir mǝnana amǝ'mishan mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti bang ɗiɗyal ama à nǝ̀ yia kumban ngga. 18 À bangŋǝna wun ama: &lt;&lt;A masǝlǝata apwari ka, amǝ oalban arǝ njar dokwaɗi nǝ̀ yia puro, aɓwana mǝnana ɓá do malea ka nda kpata anpel malea mala ɗwanyi súrǝ̀ Ɓakuli.&gt;&gt; 19 Amǝnia yì aɓwana ka, à nda mǝnana à kǝ yinǝ gakkya aɓalǝ wun ngga. À kǝ gya atà anpel mala nggūrǝia, sǝ à panǝ Bangŋo mala Ɓakuli ɗang.

20 Sǝ wun agyajam mem ngga, wu lidǝmba nǝ ɓak rǝarǝ wun aɓa dokwaɗi† ma'wun nggea mǝfele. Wu kǝ pak hiwi aɓa rǝcandǝa mala Bangŋo Mǝfele. 21 Wu bwal ɓamur rǝ wun aɓa earcearǝu mala Ɓakuli, yi mǝnana wu nda arǝ kundǝ mǝsǝswatǝr mala Mǝtala sǝm Yesu Kǝrǝsti, mǝnana nǝ̀ yinǝ wun aɓa yilǝmu mana málá male pà kàm raka.

22 Wu lǝmdǝ mǝsǝswatǝr, wu bwalì aɓwana mǝnana paɓamuru malea cam raka. 23 Wu amsǝ aɓea aɓwana nǝ fwaban aɓa bǝsa. Sǝ aɓea aɓwana ka, wu sǝn mǝsǝswatǝr malea nǝ tsǝkiru, wu ɓinǝki ce gìr mǝnana kat a rǝia nǝ̀ kánǝ wun a pǝndǝkea nǝ npel mala nggūrǝu ka.‡

Masǝlǝata hiwi

24 Adyan ngga, gulo ka ɓǝà pè Ɓakuli, mǝnana nǝ̀ gandǝ bwal wun, wu kǝa kpa raka, sǝ nǝ̀ yinǝ wun a ɓadǝmbi, mana lùmsǝ nǝ ɓoarɓwa ka, nǝ banɓoarnado mǝgule andǝ ɗwanyicau-arǝǔ. 25 Gulo kat ka, ɓǝà pè wi, yì Ɓakuli mwashat, Mǝ'amsǝ sǝm nǝ bu Yesu Kǝrǝsti Mǝtala sǝm. Nggearǝ ɓoarɓwa, andǝ gulo, andǝ rǝcandǝa, andǝ murǝm ngga, male na ɓara-ɓara, arǝ anza mǝnana à kutikina ka, bà adyan, andǝ dǝmba. Ɓǝ̀ do anggo.

* 1:1 1:1 Ɓalli gbal aɓa: Mat 13:55; Mar 6:3.

† 1:3 1:3 yál dokwaɗi: Ko &lt;&lt;yál paɓamuru ma'sǝm a ban Kǝrǝsti.&gt;&gt;

‡ 1:4 1:4 Ɓalli gbal aɓa: 2Bit 2:1-18.

§ 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 12:51; Ɓal 14:29,30.

* 1:7 1:7 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:1-24.

† 1:9 1:9 Ɓalli gbal aɓa: Zak 3:2.

‡ 1:11 1:11 Ɓalli gbal aɓa: Tite 4:3-8; Ɓal 16:1-35; 22:1-35.

§ 1:14 1:14 Ɓalli gbal aɓa: Tite 5:18,21-24.

* 1:15 1:15 Cau mǝnia ka à nǝ̀ kumi aɓa Malǝmce mala amǝ Yahudi a tùnǝì ama Inok 1:9.

† 1:20 1:20 dokwaɗi: Ko &lt;&lt;nggurcau mala paɓamuru aban Kǝrǝsti.&gt;&gt;

‡ 1:23 1:23 Ɓalli gbal aɓa: Zak 3:3-4.

Sǝna mala Yohana

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Sǝna

mala Yohana

Mǝncau

Sǝna mala Yohana ka à gilǝì a bàkú mǝnana amǝkpata Yesu na arǝ kum patanni ace paɓamuru malea a bani ka. À gilǝì ace pe amǝ ɓalle tsǝkɓalǝu andǝ ɓakɓabum, sǝ kwarkiru ace do nǝ mǝsǝcau aɓalǝ apwari mala tanni andǝ patanni.

Bangula mǝnia yì malǝmce ka lùmsǝ nǝ asǝna aɓa bangŋo, andǝ asǝndǝmba, andǝ agir-lǝmdǝa mana amǝkpata Yesu mǝnana ɗiɗyal ka à nǝ̀ gandǝ bwaltea, sǝama a ban acilia aɓwana kat ka à duk gir'sǝmbǝrǝa. À camarǝ ɓǝsǝlǝki nacau mala asǝngir aɓa bangŋo arǝ anjar ɗàngɗáng, mana lǝmdǝ ama amǝno yì agir kat ka, à nǝ̀ kumban a koya nza mala ɓwapǝndǝa. Mugula cau mǝnana aɓalǝi ka nda mǝnana ama, nǝ ban Kǝrǝsti Mǝtalabangŋo, sǝ Ɓakuli nǝ limurǝm amur aɓi-mǝbura kpapia kat, a masǝlǝate, kat andǝ Shetan, sǝ nǝ̀ mbwe ka aɓwana male amǝ'mǝsǝcau nì tangnakusǝu mala atsǝkbu mala bǝsa kùli andǝ bǝsa ɓanza, ɓǝ̀ mǝnia yì limurǝm yi lumsǝna ka.

Agir mǝnana aɓalǝi ka

Mǝn Cau1:1-8

Mǝn sǝne aɓa bangŋo andǝ acauterǝa aban ká aban a'ikǝlisiya tongno-nong-ɓari1:9--3:22

Malǝmce mǝnana à lanzǝ kúni nǝ agbatali myang tongno-nong-ɓari ka4:1--8:1

Anjawe tongno-nong-ɓari8:2--11:19

Dǝragon andǝ anyamɓikea ɓari12:1--13:18

Asǝndǝmba aɓa bangŋo ɗàngɗáng14:1--15:8

Bumlulla mala Ɓakuli aɓalǝ atasau tongno-nong-ɓari16:1-21

Kiɗikea mala Babila andǝ limurǝm amur nyamɓikea, andǝ mǝɓangnǝa mǝ'nyirì, andǝ Mǝɓealɓikea17:1--20:10

Masǝlǝata ɓashi20:11-15

Bǝsa kùli, andǝ bǝsa nzali, sǝ bǝsa Urǝshalima21:1--22:5

Masǝlǝata cau22:6-21

1

Cau mǝnana Yohana bang
amur mǝnia yì Sǝna ka

1 Mǝnia ka nda sǝngir aɓa bangŋo nǝ bu Yesu Kǝrǝsti mǝnana Ɓakuli pe wi acemǝnana ɓǝ̀ lǝmdǝì aguro male agir mǝnana duk púp à nǝ̀ yia kutio, banì pà nǝ̀ sau raka.* Yesu túr mǝturonjar male ɓǝ̀ yì mǝngi mǝnia yì girsǝna aɓa bangŋo ka a ban guro male, Yohana. 2 Yohana yì bang gìr mǝnana kat sǝna, amur Cau mala Ɓakuli, andǝ agir mǝnana Yesu Kǝrǝsti pea sǝ nea ka.

3 Ɓwa mǝnana kǝ ɓal acau mala ɓangnǝa† mǝnia nǝ loasǝ giu, andǝ aɓwana mǝnana à kǝ oe, sǝ à kǝ kpata agir mǝnana à gilǝia aɓalǝi ka, à ndanǝ tsǝkbu, acemǝnana pwari pa mala agir mǝnia ka gbàshìnà tù.

Makkun mala Yohana aban ká
aban a'ikǝlisiya tongno
nong-ɓari

4 Cautera mǝnia ka pur a banam, Yohana, aban ká a ban a'ikǝlisiya tongno-nong-ɓari aɓa nzali Asiya.‡

Ən nggǝ shamba wun ɓwamuru andǝ do rǝpwala mǝnana à kǝ pur nǝban Ɓakuli ka. Yì Ɓakuli ka nda mana ndakam ado, mǝnana ndakam a pwarian, sǝ nda mǝnana nǝ̀ pàk kàm a dǝmba ka.

Ɗǝm ngga ǝn nggǝ shamba wun ɓwamuru andǝ do rǝpwala mǝnana à kǝ pur nǝban abangŋo tongno-nong-ɓari mǝnana à nda a ɓadǝm buno-murǝm mala Ɓakuli ka.§

5 Sǝ ǝn nggǝ shamba wun ɓwamuru andǝ do rǝpwala mǝnana à kǝ pur nǝban Yesu Kǝrǝsti ka. Yì Yesu Kǝrǝsti ka nda mǝ'nakún mala Ɓakuli aɓa mǝsǝcau, mǝdǝmba mala aɓwana mǝnana à kǝ loapi ɓembe anzǝm lú ka. Sǝ yì nda mǝ'yálmúrû amur amurǝma mala ɓanza. Yì nda mǝnana earmǝsǝ sǝm, sǝ panzǝna sǝm aɓalǝ acauɓikea ma'sǝm nǝ nkila male,* 6 sǝ nyesǝ sǝm, sǝm pǝlǝna apǝris a Domurǝm mala Ɓakuli, yì Tárrí ka. Ɓǝ̀ gulo kat andǝ rǝcandǝa duk male, masǝlǝate pà kàm ɗang!† Ɓǝ̀ do anggo.

7 Wu sǝni! Ndya kǝ yiu

andǝ apǝrɓang ngga.

Koya mǝsǝu ka nǝ̀ sǝni,

kat andǝ aɓwana mǝnana

à zuɓi nǝ kaɗa ka;

sǝ akún mǝnana kat a ɓanza ka,

à nǝ̀ ɓua atàcau male.

E, anggo sǝ ɓǝ̀ pa!‡ Ɓǝ̀ do anggo.

8 Ɓakuli Mǝtalabangŋo na ama, &lt;&lt;Mǝ nda Alfa, ǝn tita agir kat, sǝ mǝ nda Omega, mǝ nǝ masǝlǝ ta agir kat. Mǝ nda mǝnana mǝ ndakam ado, andǝ mǝnana a pwarian, andǝ mǝnana kǝ yiu a dǝmba ka. Mǝ nda mǝnana nǝ Rǝcandǝa ǝn Karmur Gulo kat ka!&gt;&gt;§

Yohana sǝn Mǝtala sǝm
mǝnana loapi ɓembe ka

9 Mim Yohana, mǝ'eam wun andǝ ɓi wun aɓa nutanni, sǝ aɓa Domurǝm mala Ɓakuli, andǝ gandǝrǝu, amǝnana à dumǝna ma'sǝm aɓa Yesu ka, mǝ nda aɓa luran mǝnana à tunǝki ama Patmos ka. À twalam à yì túrǎm akani acemǝnana ǝn hamnǝ cau mala Ɓakuli, sǝ ace nakún Yesu ka. 10 A pwari mǝnana à tàrrì ace Mǝtalabangŋo ka, Bangŋo mala Ɓakuli em, kara ǝn ok ɓekǝ giu mǝcandǝe kǝla ɓua mala njawe, a nzǝmam. 11 Kǝ na ama, &lt;&lt;Gilǝ agir mǝnana a kǝ sǝnia ka aɓa malǝmce. Sǝ wu teri aban a'ikǝlisiya mǝnia tongno-nong-ɓari ka, amǝnana arǝ anggea-là Afisu, andǝ Sǝmirna, andǝ Pargamu, andǝ Tiyatǝra, andǝ Sardis, andǝ Filadefiya, sǝ Lawodisi ka.&gt;&gt;

12 Lang ǝn pǝlǝa mǝ nǝ sǝn yana ɓwe nakiyiam cau ka, kara ǝn sǝn apitǝla zǝnariya tongno-nong-ɓari. 13 Aban came aɓalǝ apitǝla mǝnia à cam ka, ɓeɓwa ndakam &lt;&lt;kǝla Muna mala Ɓwa.&gt;&gt;* Ɓwe oasǝ daura mǝlime mǝnana yi sulǝo arǝ akusǝi, sǝ mārǝ́ bugir zǝnariya a kikili. 14 Ɓamuri andǝ nyang-múrí ka amǝpwasǝe na kǝla buke, à pwasǝ pwapwat kǝla talimbulo; sǝ amǝsǝì na kǝla lasǝ bǝsa mǝnana kǝ earki ka. 15 Akusǝi kǝ tà'nzama kǝla bolo-ntùl mǝbangŋe mǝnana nggangsǝa aɓa bǝsa-ntul ka, sǝ nacau male ka gì na kǝla gǝshi gǝggǝli mala nggeamùr aɓa songnǝo male.† 16 Bwal anlero tongno-nong-ɓari a buì-mǝlì, sǝ nggeabyau mǝnana nǝ akúní mǝceauwe ɓari ka, puro a ɓakuni. Ɓamǝsǝi kǝ tà'nzama kǝla ta mala pwari aɓa zǝkya male.‡

17 Lang mǝ nǝ yia sǝni ka, kara ǝn kpa a nzali a kusǝì kǝla ɓwa mǝnana wuna ka. Pǝlǝa yi tsǝk buì-mǝlì a muram sǝ nam ama:

Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko ɗàng! Mǝ nda Mǝdǝmba, ǝn tita agir kat, sǝ mǝ nda Mǝtankwang, mǝ nǝ masǝlǝ agir kat!§ 18 Mǝ nda mǝnana nǝyilǝmu ka. Ɗiɗyal ka ǝn wú, sǝ sǝni, mǝ ndya nǝ amǝsǝam ngga, masǝlǝate pà kàm ɗàng. Akyî mala Lú andǝ Domurǝm mala Lú ka à nda aɓa buam.

19 Gìr mǝnana a sǝni ka gilǝì; amǝnana ado, andǝa mǝnana à nǝ̀ yia pǎ anzǝm amǝnia ka. 20 Mǝnia ka nda ɓá cau ɓa-sǝmbǝrǝa amur anlero tongno-nong-ɓari mana a sǝnia aɓa buam-mǝlì, andǝ ɓá cau ɓa-sǝmbǝrǝa amur apitǝla zǝnariya tongno-nong-ɓari ka. Anlero mǝnia tongno-nong-ɓari ka, à nda ka amǝturonjar mala a'ikǝlisiya tongno-nong-ɓari, yì akpapi mala amǝkpata Yesu. Sǝ apitǝla tongno-nong-ɓari ka, à nda ka yià a'ikǝlisiya tongno-nong-ɓari.

2

Cautera a ban ikǝlisiya
mǝnana a Afisu ka

1 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya, mǝnana a Afisu ka, ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa mǝnana pur nǝban Yì ɓwa mǝnana bwal anlero tongno-nong-ɓari a buì-mǝlì, sǝ kǝ gya aɓalǝ apitǝla zǝnariya tongno-nong-ɓari ka.

2 Ən súrǝ́nà rǝ atúró mô, andǝ mǝsǝkang-kangŋa mô arǝ túró, andǝ munyi mò aɓa tanni. Ən sǝlǝna ama we ka, a kǝ earnǝ aɓwana amǝ'ɓealɓikea ɗang. Aɓwana mǝnana à bang ama à nda ka amǝ'mishan, sǝ nda raka, a mwamngginia, sǝ a kumia ka amǝ'nyir na. 3 Ən sǝlǝna ama we ka, a cam kàngkàng, a dum nǝ gandǝrǝu aɓa nutanni ace lullǝam, sǝ a aulǝ ɗang.

4 Sǝa ma mǝnia ka nda gìr mǝnana ǝn earnǝi a rǝò raka: A pǝlǝni earcearǝu mô mǝdǝmbe nzǝ́mó! 5 Ɗenyi nǝ bancame mô mǝnana a ndakam ɗiɗyal sǝ a yi kpa ka! Pǝlǝ nzǝ́mó arǝ acauɓikea mô sǝ wu nyare arǝ agir mǝnana a pakkiyi ɗiɗyal atadǝmbe ka. Ɓǝ̀ a pǝlǝ nzǝ́mó arǝ cauɓikea mô a pwanzali raka, mǝ nǝ yipò, sǝ mǝ nǝ yia twal pitǝla mò a ban came male. 6 Aɓa mǝno she ka gìr mǝnana banɓoaram nǝi a rǝò ka nda mǝnia ka: A ɓinǝmǝsǝ pakkiagir ɓealɓikea mala amǝ Nikolata, amǝnana mim gbal ka ǝn ɓinǝia ka.

7 Ɓwa mǝnana ndanǝ kir ok ban ngga, ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ banggi a'ikǝlisiya ka! Koya ɓwa na mǝnana kat cam kàngkàng sǝ limurǝm ngga, mǝ nǝ eari wi ɓǝ̀ li ɓǝlanggun mala nggun yilǝmu mǝnana a ɓaban mala Ɓakuli ka.

Cautera a ban ikǝlisiya
mǝnana a Sǝmirna ka

8 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya mǝnana a Sǝmirna ka ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa mǝnana pur nǝban Yì ɓwa mǝnana nda Mǝdǝmbe andǝ Masǝlǝate, mǝnana wǔ sǝ lo nǝ yilǝmu ɗǝm ngga.*

9 Ən sǝlǝna rǝ ce tanni mǝnana a nda aɓalǝi ka. Sǝ ǝn sǝlǝna rǝ ce tǝ̀r mò, sǝ kat andǝ mǝno ka, a nda mǝkume! Mǝ ndanǝ sǝlǝe mala acau kiɗikiɓwa mǝnana amǝ ɓinǝmǝsǝo bang amuro ka; yia ka à nda ka aɓwana mǝnana à twalî ɓamuria ama à nda ka amǝ Yahudi, sǝ à nda raka. Aɓwana mala ndakpapi mala Shetan na. 10 Ɓangciu ɓǝ̀ kǝa pakko arǝ tanni mǝnana ndo nǝ̀ kúmǒ ka ɗàng. Sǝni, Shetan ndo nǝ̀ nggá oasǝ aɓea aɓwana atà wun a ndàkurban ace mwam wun, sǝ ndo wun nǝ̀ kum tanni mǝkwane arǝ anonggio lum. Wu bwal paɓamuru ma'wun a banam pepè, ko ɓǝ̀ nǝ̀ ká lú ka, sǝ mim ngga mǝ nǝ pa wun tangnakusǝu mala yilǝmu.†

11 Ɓwa mǝnana ndanǝ kir ok ban ngga, ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ banggi a'ikǝlisiya ka. Ɓwa mǝnana limurǝm ngga, ɓaria lú, pà nǝ̀ je ɗàng ko bǝti.

Cautera a ban ikǝlisiya
mǝnana a Pargamu ka

12 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya mǝnana a Pargamu ka ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa mǝnana pur nǝban Yì ɓwa mǝnana ndanǝ nggeabyau mǝceauwe mana akúní nda ɓari ka.

13 Ən sǝlǝna ama ban mǝnana a ndakam nǝ do ka, buno-murǝm mala Shetan nda a banì. Sǝ kat andǝ mǝno ka, a cam kàngkàng aɓa kpatam. A makgìr paɓamuru mô a banam ɗàng, ko a nggearǝ bákú mǝnana à wal-lú Antipas, mǝ'nakunam mǝ'mǝsǝcau nì, mǝnana à wal-luí acem, a nggea-là ma'wun, àkǝ̀ ban mǝnana Shetan duki kam ngga.

14 Sǝama mǝ ndanǝ agir bǝti mǝnana ǝn ɓinǝcea a rǝò ka: A kǝ earnǝ aɓea aɓwana a ɓālǝo mǝnana à bwal kanigir mala Bil'am, yì ɓwa mǝnana lǝmdǝì Balak njargula mǝnana nǝ̀ tsǝk amǝ Isǝrayila ɓǝà ɓwarki tanjar ka. Yi kania wia, ɓǝà li girlina mǝnana à tsǝì atà ankúl ka, sǝ ɓǝà pak cauɓikea nongginǝ-rǝarǝu.‡ 15 Ɗǝm ngga a ndanǝ aɓwana mǝnana à kǝ kpata kanigir mala amǝ Nikolata ka. 16 Pwanzali, nying buo arǝ acauɓikea mô. Ɓǝ̀ ana raka, mǝ nǝ yipò nǝ yasǝlǝban, sǝ mǝ nǝ ká nǝ́ munǝo arǝ aɓwana mǝno nǝ́ nggeabyau mǝnana a kunam ngga.

17 §Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ ne a'ikǝlisiya ka!

Ɓwa mǝnana kat cam kàngkàng limurǝm ngga, mǝ nǝ pè wi girlina-manna, mǝnana à sǝmbǝrǝi a kùli ka, ɓǝ̀ li. Ɗǝm ngga mǝ nǝ pe wi tali mǝpwasǝe mǝnana ndanǝ bǝsa lullǝu mana a nyoulǝì amurí ka. Lullǝuî ka, kǝɓwa súrǝì ɗàng she kǝ yì ɓwa mǝnana à pè wi mǝno yì tali-pwasǝa ka.

Cautera a ban ikǝlisiya
mǝnana a Tiyatǝra ka

18 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya mǝnana a Tiyatǝra ka ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa mǝnana pur nǝban Muna mala Ɓakuli ka. Yì nda ɓwa mana amǝsǝì kǝ earke kǝla lasǝ bǝsa, sǝ akusǝi kǝ ta gǝraɗau kǝla bolo mǝbangŋe mǝnana à kolǝi ka.*

19 Ən súrǝ̀ atúró mô. Ən sǝna earcearǝu mô, andǝ paɓamuru mô a banam, andǝ túróperi mò, andǝ munyi mò aɓa gandǝrǝu. Sǝ ǝn sǝna lidǝmba mò aɓalǝ amǝnia yì agir ka kat.

20 Sǝama mǝnia nda gìr mǝnana ǝn ɓínǝì arǝò ka. A kǝ eari Jezebel, ɓwama mǝno tunǝki ɓamúrì ama māɓangnǝa ka, kǝ tsǝk aguro mem ɓǝà ɓwarki tanjar, ɓǝà li girlina mǝnana à tsǝì atà ankúl, sǝ ɓǝà pak cauɓikea nongginǝ-rǝarǝia.† 21 Ən kúndǝô arǝì ɓǝ̀ pwanzali ɓǝ̀ pǝlǝ nzǝmi arǝ acauɓikea male, sǝ eare ama nǝ̀ pǝlǝa nǝ̀ nying kìɗìkì mala nongginǝ rǝarǝu male ɗàng.

22 Ace mǝno ka, mǝ ndo mǝ nǝ túrí aɓa rǝkwana mǝɓike mǝnana nǝ̀ nongsǝì a kala aɓa tanni kǝ̀rkǝ́r ka. Sǝ aɓwana mǝnana à pak cauɓikea nongginǝban andǝ yì ka, à nǝ̀ tanni gbal atè kǝ̀rkǝ́r, she ɓǝà pwana'nzali à nyìngŋǝ̀nà agir ɓealɓikea mǝnana à pa andǝ yì ka. 23 Mǝ nǝ twalta amǝkpate nǝ lú. Anggo sǝ a'ikǝlisiya kat nǝ̀ sǝlǝ ama Mǝ nda mǝnana ǝn nggǝ sǝn ɓabum andǝ ɗenyicau mala koyana le ka. Mǝ nǝ pè koyana atà wun ngga tangnakusǝu mala gìr mǝnana pak ka.‡

24 Sǝ cili wun a Tiyatǝra, wun mǝnana kat wu kǝ̀ kpata mǝno yì kanigir mǝɓane raka, yì wun mǝnana wu kutio aɓa súrǝ̀ kanigir nyir mǝnana aɓea aɓwana tunǝi ama &lt;&lt;agir ɓa-sǝmbǝrǝa mǝlime mala Shetan&gt;&gt; ngga raka, ǝn nggǝ na wun ama: Pa mǝ nǝ tsǝka wun ɓè kǝgìr mǝdǝmbǝre amur mǝnana ǝn pana wun ngga ɗàng. 25 Sǝa ma gìr mǝnana wu ndanǝi ka, wu bwali kàngkàng she ɓǝ̀n yina ka.

26 Ɓwa mǝnana limurǝm, yì mǝnana kpata cau mem aban ká masǝlǝate ka, mǝ nǝ pè wi gara-murǝm amur anzali.§

27 &lt;&lt;Nǝ̀ yália nǝ gara bolo;

sǝ aɓwana mǝnana

à ɓinǝcau ka,

nǝ̀ arkia, nǝ̀ mesǝkia

mwashat-mwashat

kǝla mgbakkǝra nkenye.&gt;&gt;*

28 Mǝ nǝ pè wi mǝnia yì rǝcandǝa, kǝla mǝnana Tárrám pam ngga; sǝ ɗǝm ngga mǝ nǝ pè wi nlero dǝmbari!†

29 Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ banggi a'ikǝlisiya ka!

3

Cautera a ban ikǝlisiya
mǝnana a Sardis ka

1 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya mǝnana a Sardis ka ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa mǝnana pur nǝban Yì ɓwa mǝnana bwal abangŋo tongno-nong-ɓari mala Ɓakuli andǝ anlero tongno-nong-ɓari a buì ka.

Ən súrǝ̀ atúró mo. Aɓwana kǝ twalo ama a ndanǝ yilǝmu, sǝ mǝsǝcau ka, a nda lú. 2 Lo, sangsǝ amǝsǝo! Agir mǝnana à ueoko sǝ à malanǝ̀ wu ka, loasǝia ɓǝà dum nǝ rǝcandǝa. Ən kum atúró mo a ɓadǝm Ɓakuli mem ngga, à gatti. 3 Nyesǝ ɓālǝo nǝ nzǝ́mó, ɗenyi nǝ agir mǝnana a ok atadǝmbe, sǝ a pa ɓabumo a rǝia ka; bwalia kàngkàng, sǝ wu pǝlǝ nzǝ́mó arǝ acauɓikea mô. Ɓǝ̀ mǝsǝo sa sǝ a lo raka, mǝ nǝ yipò a bu-pwari mǝnana a tsǝk ɓālǝo raka, kǝla yiu mala mǝn'í.

4 Akaná a Sardis she ka aɓwana ndakam bǝti mǝnana à pǝndǝki adaura malea nǝ cauɓikea raka. Mǝ nǝ ging sǝnǝia aɓalǝ adaura pwasǝa, acemǝnana yià ka à kārǝ́na. 5 Ɓwa mǝnana limurǝm ngga mǝ nǝ oasǝi wi daura pwasǝa arǝì kǝla mǝno, sǝ pà mǝ nǝ kasǝ lullǝì ɗàng aɓa Malǝmce Yilǝmu. Mǝ nǝ bang ce a ɓadǝm Tárrám andǝ amǝturonjar male ama yì ka, mem na.*

6 Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ banggi a'ikǝlisiya ka!

Cautera a ban ikǝlisiya
mana a Filadefiya ka

7 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya mǝnana a Filadefiya ka ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa

mǝnana pur nǝban

Yì ɓwa mana nda Mǝfele

sǝ nda Mǝ'mǝsǝcau ka,

yì ɓwa mana bwal kyî

mala Dauda†a buì ka.

Gìr mǝnana mǝnǝni ka,

kǝɓwa kārǝa

nǝ̀ gìrì ɗàng,

sǝ gìr mǝnana gìrnì ka,

kǝɓwa kārǝa

nǝ̀ mǝnni ɗàng.‡

8 Ən súrǝ̀ atúró mo. Sǝni ǝn mǝnbǝno kunkurǝm a ɓadǝmbo mǝnana kǝɓwa kārǝa nǝ̀ gìrì raka. Ən sǝlǝna ama rǝcandǝa mo na bǝti, sǝ kat andǝ amǝno ka, a bwal cau mem, a kpate, sǝ a ginǝce lullǝam ɗang. 9 Ado ka a nǝ sǝn gìr mǝnana mǝ nǝ pàkkî amǝno yì aɓwana mana à nda ka amǝ ndakpapi mala Shetan ngga. À bang ama yia ka amǝ Yahudi, aɓwana mala Ɓakuli na,§sǝ nyir na à nakiyi ka. Ən nggǝ banggo, mǝ nǝ cia à nǝ̀ yiu a bano, à nǝ̀ yia ɓun a nzali a ɓadǝmbo, sǝ à nǝ̀ eare ama wun nda ka kǝ aɓwana mǝnana ǝn nggǝ earcea ka.* 10 Acemǝnana a kpana ta nzongcau mem a do nǝ gandǝrǝu aɓa mǝkwane nǝ munyi ka, mǝ nǝ yállǒ, a nǝ apî pwari mala nggea tanni mǝnana kǝ yiu amur ɓwapǝndǝa kat a ɓanza, ace mwam aɓwana mǝnana a mala ɓanza na ka. 11 Banì pà nǝ̀ sau ɗang, mǝ ndya ǝn nggǝ yiu ka. Bwal gir mǝnana a ndanǝi ka kàngkàng, ace mǝnana kǝɓwa ɓǝ̀ kǝa ako tangnakusǝu mbulan-murǝm mo raka. 12 Ɓwa mǝnana limurǝm ngga, mǝ nǝ tsǝì nǝ̀ duk tanggea-nggun, aɓa ndàmǝgule mala Ɓakuli mem, sǝ pà nǝ̀ purî ɓālǝi ɗǝm ɗàng. Mǝ nǝ nyoulǝî wi arǝì lullǝ Ɓakuli mem andǝ lullǝ bǝsa Urǝshalima mǝnana kǝ sulǝ nǝ kuli ka, yì nggea-là mala Ɓakuli mem; ɗǝm ngga mǝ nǝ nyoulǝî wi bǝsa lullǝam arǝì.† 13 Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ banggi a'ikǝlisiya ka!

Cautera a ban ikǝlisiya
mǝnana a Lawodisi ka

14 Gilǝî mǝturonjar mala ikǝlisiya mǝnana a Lawodisi ka ama:

Mǝnia ka nda cauterǝa mǝnana pur nǝ bani, yì ɓwa mǝnana nda Lùmsǝo mala apacau mala Ɓakuli, mǝ'nakún mǝ'mǝsǝcau nì sǝ mǝɓafoe, mǝ'yálban‡amur agirbunda mǝnana Ɓakuli pusǝia ka.§ 15 Ən súrǝ̀ atúró mo, ama we ka, a pî ɗang, sǝ a pwal ɗang. Eare mem ngga, ɓǝ́ a nda kùlkùl ko ɗwal! 16 Sǝ acemǝnana a nda lùlù, a pwal ɗang, sǝ a pî raka, mǝ ndo mǝ nǝ polǝo. 17 A kǝ ne ɓamuro ama a nda mǝkume, a rambǝna gǝna, sǝ a ɗwanyi kǝgìr ɗang! Sǝ a sǝlǝ ɗang ama we ka a nda mǝtapwasǝa, gir-mǝsǝswatǝr, mǝ'tǝ̀r, nte, sǝ a ndanǝ ɓato.* 18 Ace mǝno ka, ǝn nggǝ kwarkiro wu kúr zǝnariya mǝɓoarne a buam, zǝnariya mǝnana à gilǝkice nǝ bǝsa ka, ace mǝnana wu duk mǝkume. Kúr agir-nggūrǝu mǝpwasǝe a buam, mǝnana a nǝ oasǝo a rǝò sǝ a nǝ kùmsǝ do-gbǝrangtang mô mǝpà kǝsǝke ka. Sǝ wu kúr mùru-ɓuri mǝsǝu a buam, mǝnana awu nǝ hasǝ a mǝsǝo ace mǝnana wu sǝnban ngga! 19 Aɓwana mǝnana kat ǝn earcea ka, ǝn nggǝ sâ rǝia, sǝ ǝn nggǝ kwarkiria. Ace mǝno ka, pak bumkiɗikea, sǝ wu pǝlǝ nzǝ́mó arǝ aɓealɓikea mô nǝ ɓabumo kat!†

20 Sǝni! Mǝ ndya ǝn came a kunkurǝm ǝn nggǝ pàk kou ka! Ɓwa mǝnana kat ok giem sǝ mǝn kunkurǝm ngga, mǝ nǝ kutio atè, sǝ sǝm nǝ̀ lìli a tarǝ sǝm sǝnǝi, kǝla agyajam.

21 Ɓwa mǝnana limurǝm ngga mǝ nǝ yinǝi nǝ̀ yia do atàm‡ amur buno-murǝm mem, kǝla mǝnana ǝn limurǝm sǝ ǝn yi do atà Tárrám amur buno-murǝm male ka.

22 Ɓwa mǝnana ndanǝ kir okban ngga, ɓǝ̀ ok cau mǝnana Bangŋo kǝ banggi a'ikǝlisiya ka!

4

Peri mǝnana a kùli ka

1 Anzǝm mǝno ka, ǝn soa mǝsǝam kara ǝn sǝn kunkurǝm a kùli mǝnana à mǝnni sǝ à nyi atarǝì ka. Sǝ yì gìu mǝnana ǝn oe atadǝmbe nam cau kǝla ɓua mala njawe ka, bang ama, &lt;&lt;Yiu kani a kùli, mǝ nǝ lǝmdǝo gìr mǝnana nǝ̀ yia kumban anzǝm mǝnia ka.&gt;&gt;* 2 Kara Bangŋo mala Ɓakuli em. Ən sǝn buno-murǝm a kùli sǝ ǝn sǝn ɓeɓwa aban do amurí.† 3 Ɓwa mǝno do amur buno-murǝm ngga, ɓamǝsǝi kǝ tâ'nzama, kǝla tǎ mala atali jaspa andǝ kaneliya. Sǝ tà'nzama mala tali emeral ka, kàrì buno-murǝm male kǝla npāring. 4 Aɓea abuno-murǝm lumi-ɓari-nong-ine gumbǝli mǝnia yì buno-murǝm ngga a ɓalǝu, nǝ aɓwana-mǝgule lumi-ɓari-nong-ine aban do amúrià. À oasǝ adaura pwasǝa arǝia andǝ ambulan zǝnariya a ɓamuria. 5 Liki'nzama mala tǎlaban, sǝ akia mala agiu andǝ sàkkya mala mgbarangce ka, à kǝ pur nǝban buno-murǝm nì. A ɓadǝm buno-murǝm nì ka aɓukan nakam tongno-nong-ɓari à kǝ earke nǝ bǝsa. Amǝnia ka, à nda ka bangŋo tongno-nong-ɓari mala Ɓakuli.‡ 6 A ɓadǝm mǝnia yì buno-murǝm ɗǝm ngga, ǝn sǝn ɓè gìr sarǝa nongŋo kǝla nggeamùr mǝnana à pè nǝ gǝlas ka. Esǝke kwár gǝraɗau kǝla talimbulo.

Agiryilǝmu ine mǝnana à lùmsǝ nǝ amǝsǝu a ɓadǝmbia andǝ nzǝmia ka, à came a ɓaɓalǝu a koya buban mala buno-murǝm nì.§ 7 Mǝdǝmbe mala amǝnia yì agiryilǝmu ka, nda kǝla im; ɓaria ka nda kǝla jamnda; tàruià ka ndanǝ ɓamǝsǝu kǝla mala ɓwapǝndǝa; sǝ inea ka nda kǝla nkwàng mǝnana kǝ yal ka.* 8 Komǝye na atà mǝnia yì agiryilǝmu ka ndanǝ abu-nyál tongno-nong-mwashat. Rǝia kat ka lùmsǝ nǝ amǝsǝu a ɓalǝu andǝ nza. Du andǝ pwari à usǝlǝki ɗang, à nda rǝ tu nggyal ama,

&lt;&lt;Mǝfele, Mǝfele, Mǝfele

nda Mǝtalabangŋo Ɓakuli

mana Karmur Gulo kat,

mana ndakam ɗiɗyal,

ndakam ado,

sǝ nda kǝ yiu ka.&gt;&gt;†

9 Agiryilǝmu nì lidǝmba nǝ pa ɓwangsǝban, andǝ gulo, andǝ yàwá a ban ɓwa mǝnana do amur buno-murǝm, mǝnana ndanǝ yilǝmu mana málá male pà kàm raka.‡ 10 Aɓa mǝno anggo ka aɓwana-mǝgule lumi-ɓari-nong-ine ka, à nǝ̀ kpa a nzali a ɓadǝm ɓwa mǝnana do amur buno-murǝm ngga. À nǝ̀ peri a bani, yì ɓwa mana ndanǝ yilǝmu mana málá male pà kàm raka. Lang ɓǝ̀ à nda aɓa peri anggo ka, à nǝ̀ nongsǝ ambulan-murǝm malea a ɓadǝm buno-murǝm nì sǝ à nǝ̀ bang ama:

11 &lt;&lt;A kārǝ́na,

We Mǝtalabangŋo

Ɓakuli ma'sǝm.

A kārǝ́na

ɓǝà ɓwangsǝo,

ɓǝà po gulo,

sǝ wu ak rǝcandǝa.

Acemǝnana a nda mana

a pusǝ agir kat ka.

Kani mala ɓabumo na

sǝ a pusǝia,

sǝ do malea gbal ka,

kani mala ɓabumo na.&gt;&gt;

5

Mǝgam ak malǝmce
mana à kǝ̀ karì ka nǝ̀ panzǝi

1 A ɓabù mǝlì mala Yì ɓwa mǝnana do amur buno-murǝm ngga, ǝn sǝn ɓè malǝmce mana à kǝ̀ karì ka, mǝnana à gilǝ cau kàm ɓālǝi andǝ nzǝmi, sǝ à lanzǝ kúni nǝ agbatali myang arǝ abanì tongno-nong-ɓari ka.* 2 Sǝ ǝn sǝn ɓè nggea kanggǝrang mǝturonjar mala Ɓakuli came loasǝ gì bàng-bàng, aban hama ama,

&lt;&lt;Yana ɓwe kārǝa nǝ fasǝki amyang mǝnia à lanzǝkina kún mǝnia yì malǝmce nǝi ka, sǝ nǝ̀ panzǝi?&gt;&gt;

3 Sǝ ko kǝɓwa pà kàm a kùli, ko a nzali, ko a tà-nzali, mǝnana kārǝa nǝ̀ mǝn mǝnia yì malǝmce, ko nǝ̀ sǝn gìr mǝnana à gilǝì aɓalǝi ka ɗàng.

4 Pǝlǝa ǝn kpa ɓua kǝ̀rkǝ́r, acemǝnana à kum kǝɓwa mǝnana kārǝa nǝ̀ mǝn mǝnia yì malǝmce, ko nǝ̀ sǝn ɓālǝi ka ɗàng. 5 Pǝlǝa mwashat atà aɓwana-mǝgule mǝno lumi-ɓari-nong-ine ka nam ama, &lt;&lt;Pwalo, ce a ɓua ɗàng! Sǝni, ɓwa mǝnana à tunǝki ama Im, a tàu mala Yahuda, sǝ ɗǝm ngga Mǝkà murǝm Dauda na ka, linamurǝm mǝnana tsǝì kārǝ́na nǝ̀ fasǝki amyang-kun yì malǝmce, mǝnana à lanzǝi nǝia ka, sǝ nǝ̀ mǝnni.&gt;&gt;†

6 Pǝlǝa ǝn sǝn Mǝgam mǝnana pa kǝla à pwan-myali ka, nda aban came nǝ ɓaɓalǝu a ban buno-murǝm, sǝ agiryilǝmu mǝno ine andǝ aɓwana-mǝgule ka, à kàrì aɓalǝu. Ndanǝ anjawe tongno-nong-ɓari andǝ amǝsǝu tongno-nong-ɓari, amǝnana à nda ka bangŋo tongno-nong-ɓari mala Ɓakuli mǝnana à tasǝia arǝ aban kat aɓa ɓanza ka.‡

7 Mǝgam nì pǝlǝa yiu yi ak malǝmce nî a bù-mǝlì mala Yì ɓwa mǝnana do amur buno-murǝm ngga. 8 Lang angŋǝna malǝmcenî ka, agiryilǝmu mǝno ine andǝ aɓwana-mǝgule lumi-ɓari-nong-ine ka, à sarǝa a nzali a ɓadǝm Mǝgam. Koyana ateà ka ndanǝ zangŋan, sǝ à bwal amuna-nkenye bolo-njengǝlan a buia mǝnana à lùmsǝia nǝ muku-gìr ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka; yì muku-gìr ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne ka nda ka ahiwi mala aɓwana mala Ɓakuli.§ 9 Pǝlǝa agiryilǝmu andǝ aɓwana-mǝgule mǝno tù bǝsa nggyal ama:

&lt;&lt;A kārǝ́na wu ak

malǝmce nî,

sǝ wu fasǝki amyang-kuni.

Acemǝnana we ka

à pwan-myalo,

sǝ nǝ nkilio sǝ a akmúr

aɓwapǝndǝa ace Ɓakuli,

aɓa koya kún,

andǝ koya lasǝu,

andǝ aɓwana arǝ

anzali ɗàngɗáng.*

10 A nyésǝnia à

pǝlǝna aɓwana

mǝnana Ɓakuli ma'sǝm

nda murǝm amúrià,

sǝ apǝris ace

pakki wi túró,

sǝ à nǝ̀ duk agbani†

a ɓanza.&gt;&gt;‡

11 Lang mǝ ndaban sǝnban ngga, ǝn ok gì amǝturonjar mala Ɓakuli pas. Làkkì malea na á-pas andǝ amilǝyan amur amilǝyan! À gumbǝli buno-murǝm andǝ agiryilǝmu andǝ aɓwana-mǝgule aɓalǝu.§ 12 À loasǝ già a kùli à tu-nggyal ama:

&lt;&lt;Mǝgam mǝnana à

pwan-myali ka,

kārǝ́na ɓǝ̀ ak gara-murǝm,

andǝ kume,

andǝ sǝlǝe, andǝ rǝcandǝa,

andǝ gusǝlǝban,

andǝ ɓoarɓwa,

andǝ ɓwangsǝban!&gt;&gt;

13 Pǝlǝa ǝn ok agir mǝnana kat Ɓakuli pusǝia ka, amǝnana a kùli, andǝa mǝnana a nzali, andǝa mǝnana a tǝta nzali, andǝa mǝnana a tamur ka, andǝ koya gìr mǝnana kat aɓalǝia ka aban ɓwangsǝki Ɓakuli. À tu-nggyal ama:

&lt;&lt;Ɓwangsǝban andǝ gulo,

andǝ ɓoarɓwa,

andǝ rǝcandǝa ka,

ɓǝà pè Yì ɓwa mǝnana

do amur buno-murǝm ngga

sǝ ɓǝà pè Mǝgam,

málá male pà kàm ɗàng!&gt;&gt;

14 Agiryilǝmu mǝno ine ka, à ear ama, &lt;&lt;Amin, ɓǝ̀ do anggo!&gt;&gt; Sǝ aɓwana-mǝgule ka, à kpa a nzali aban peri.

6

Mǝgam fasǝki agbatali
myang-kun malǝmce

1 Mǝ ndarǝ sǝne sǝ Mǝgam fasǝ mǝdǝmbe mala agbatali myang tongno-nong-ɓari mǝnana à lanzǝ kum mǝno yì malǝmce mana à kǝ̀ karì ka. Pǝlǝa ǝn ok mwashat atà agiryilǝmu mǝno ine ka, bangcau nǝ giu kǝla sa mala mgbarangce, ama, &lt;&lt;Yiu!&gt;&gt; 2 Pǝlǝa ǝn soa mǝsǝam, kara ǝn sǝn pǝ̀r mǝpwasǝe a ɓadǝmbam aban came! Ɓwa mǝnana a nzǝmi kwakiyi ka, ndanǝ nta a buì. À oasǝi wi jeko amurí, sǝ puro kǝ tswaki aban ká kǝla mǝlimurǝm mana she nǝ̀ limurǝm arǝa lwa ka.*

3 Lang Mǝgam fasǝ ɓaria gbatali myang ngga, ǝn ok ɓaria giryilǝmu na ama, &lt;&lt;Yiu!&gt;&gt; 4 Pǝlǝa ɓè pǝ̀r puro yi came! Mǝnia ka mǝbangŋe na, sǝ ɓwa mǝnana a nzǝmi kwakiyi ka, à pè wi rǝcandǝa ɓǝ̀ kiɗiki dotarǝu a ɓanza, sǝ ɓǝ̀ tsǝk aɓwapǝndǝa ɓǝà kǝ wal-lú ka rǝia. À pè wi nggeabyau mǝgule a buì.

5 Lang Mǝgam nì fasǝ tàruià gbatali myang ngga, ǝn ok tàruià giryilǝmu na ama, &lt;&lt;Yiu!&gt;&gt; Ən loasǝ mǝsǝam, pǝlǝa ǝn sǝn pǝ̀r mǝpǝndǝe puro yi came! Ɓwa mǝnana a nzǝmi kwakiyi ka bwal sǝkel a buì. 6 Pǝlǝa ǝn ok giu kǝla pur nǝban agiryilǝmu mǝno ine ka. Na ama, &lt;&lt;Tasau mwashat mala muku yare ka, nda à nǝ̀ pǎ nda tangnakusǝu mala túró pwari mwashat ka. Sǝ tasau tàrú mala muku mǝssa bálì ka, nda à nǝ̀ pǎ nda tangnakusǝu mala túró pwari mwashat ka. Sǝ ce wu kiɗiki mùrú andǝ mùr-anap ɗàng!&gt;&gt;†

7 Lang Mǝgam fasǝ inea gbatali myang ngga, ǝn ok gi inea giryilǝmu na ama, &lt;&lt;Yiu!&gt;&gt; 8 Pǝlǝa ǝn sǝni ka, ɓè pǝ̀r mǝ'gwalani puro yi came! Ɓwa mǝnana kwakiyi ka, lùllǝì ama Lú, sǝ Domurǝm mala Lú kǝ gya atè tù. Yia Lú andǝ Domurǝm mala Lú ka, à pea wia rǝcandǝa mala pàktúró nǝ lwa, andǝ nzala, andǝ kwánó-ɓikea, sǝ anyam-candǝa mǝnana a ɓanza ka, ɓǝà kiɗiki banì mwashat aɓa gauwe ine mala ɓanza.‡

9 Lang Mǝgam fasǝ tongnoia gbatali myang ngga, kara ǝn sǝn ayilǝmi aɓwana aban ramba aɓata gyangŋan-ɗārǝâ; à nda ka aɓwana mǝnana à wal-luia ace earnǝ cau mala Ɓakuli andǝ bangŋe aban aɓwana ka. 10 À loasǝ già kǝ̀rkǝ́r à ɓua aban Ɓakuli ama, &lt;&lt;She aya fara le, we Mǝtalabangŋo mǝnana a Karban kat ka! We mǝfele andǝ mǝ'mǝsǝcau nì, aya fara sǝ a nǝ pakki ɓanza ɓashi, sǝ a ya pwari sǝ a nǝ mbwea ace nkila ma'sǝm mǝnana à sukki ka?&gt;&gt;§ 11 Pǝlǝa à pe ko yana ateà ka nggea-daura pwasǝa, sǝ à banggia wia ama ɓǝà do, ɓǝà kundǝ kam bǝti, she ɓǝ̀ làkkì mala aɓia amǝtúró andǝ amǝ'eambia mǝnana à nǝ̀ wal-luia, kǝla mǝnana à walia ka, lùmsǝ̀nà ka.

12 Mǝ ndarǝ sǝne sǝ Mǝgam fasǝ tongno-nong-mwashatia gbatali myang. Kara nzali dǝurǝki kǝ̀rkǝ́r. Pwari twalo pǝndǝ cikcik kǝla nggubyau-pǝndǝa, zongŋo pǝlǝ mǝbangŋe kǝla nkila,* 13 sǝ anlero mǝnana a kùli ka, à sukkio a nzali, kǝla amgbangŋa vwari mǝnana gung mǝcandǝe dǝurǝki nggunia, sǝ à sukki a nzali ka.† 14 Kuli karkya kǝla kar kala, sǝ koya nkono andǝ luran ngga, à ui aban came male.

15 Pǝlǝa amurǝma mala ɓanza, andǝ amǝ'yálmúr aɓwana, andǝ amǝgulo mala asoje, andǝ amǝkume, andǝ aɓwana amǝcandǝe, andǝ koya guro andǝ aɓwana à dukdo ɓamuria ka, à ɓangŋa, à kya sǝmbǝrǝa aɓalǝ agumi andǝ anre ka atali mala ankono.‡ 16 À ɓuaki arǝ ankono andǝ atali ama, &lt;&lt;Wu kpa amur sǝm, wu sǝmbǝrǝ sǝm ace mǝnana Yì ɓwa mana do amur buno-murǝm ngga, ɓǝ̀ kǝa sǝn sǝm raka, sǝ ɓǝ̀ sǝm apî bumlulla mǝɓike mala Mǝgam!§ 17 Acemǝnana pwari mǝgule mala lǝmdǝ bumlulla mǝɓike malea yina, sǝ yana ɓwe nǝ̀ came?&gt;&gt;*

7

Ɓakuli nǝ tsǝk ntongŋo
amur aɓwana male

1 Anzǝm mǝno ka ǝn sǝn amǝturonjar mala Ɓakuli ine aban came arǝ abumban ine mala ɓanza. À kùr agúng mǝnana à kǝ lo ɓua nǝ abuban ine mala ɓaɓanza ka, ace mǝnana gung ɓǝ̀ kǝa ɓua amur nzali ko nggeamùr, ko anggun raka.* 2 Pǝlǝa ǝn sǝn ɓè mǝturonjar aban eauwe a kùli nǝ njar-takuli, nǝ gbǝlman-parbu mala Ɓakuli mǝyilǝmuì a buì. Loasǝ gi bàng-bàng nacau nǝ amǝturonjar mǝno ine ka, yia mǝnana Ɓakuli pania wia rǝcandǝa ɓǝà kiɗiki nzali andǝ nggeamùr ka, ama, 3 &lt;&lt;Wu came! Wu kǝa na ama wun nǝ̀ je nzali, ko nggeamùr ko anggun ama wun nǝ̀ kiɗikia ka ɗàng, she ɓǝ̀ sǝm tsǝ̀ngŋǝ́nì aguro mala Ɓakuli ma'sǝm nyoulǝa mala parbu a kundǝmbǝia ka.&gt;&gt;†

4 Pǝlǝa ǝn oe à na làkkì mala aɓwana mǝnana à tsǝkia wia nyoulǝa mala parbu a kún dǝmbia ka; aɓwana á-gbǝman-mwashat nǝ á-lumi-ine-nong-ine [144,000], aɓalǝ atau mala amǝ Isǝrayila.

5 Aɓa tàu mala Yahuda ka, aɓwana á-lum-nong-ɓari nda à tsǝkia wia nyoulǝa mala parbu ka.

Aɓa tàu mala Ruben ngga aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

Aɓa tàu mala Gad ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

6 Aɓa tàu mala Asha ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

Aɓa tàu mala Naftali ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

Aɓa tàu mala Manasa ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

7 Aɓa tàu mala Shimiyon ngga aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

Aɓa tàu mala Lawi ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

Aɓa tàu mala Isaka ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

8 Aɓa tàu mala Zebulu ngga aɓwana á-lum-nong-ɓari na.

Aɓa tàu mala Yisǝfu ka aɓwana á-lum-nong-ɓari na,

sǝ aɓa tàu mala Benjami ngga aɓwana á-lum-nong-ɓari na à tsǝkia wia nyoulǝa mala parbu ka.

Nggea làkkì mala ɓwabundǝa
ɓwangsǝ Ɓakuli

9 Anzǝm mǝnia ka ǝn sǝn nggea ramba mala ɓwabundǝa kǝ̀rkǝ́r, mǝnana kǝɓwa pà nǝ̀ gandǝ ɓallia raka. À pur arǝa koya nzali, andǝ akûn, andǝ aɓwana mala atau ɗàngɗáng, andǝ alasǝu, sǝ à came a ɓadǝm buno-murǝm andǝ ɓadǝm Mǝgam. À oasǝ anggea-daura pwasǝa a rǝia sǝ à bwal ambú nkangga a buia. 10 À loasǝ già kpǝm à kǝ na ama,

&lt;&lt;Amsǝban ngga kǝ yiu

nǝban Ɓakuli ma'sǝm,

mǝnana do amur

buno-murǝm ngga,

sǝ nǝban Mǝgam!&gt;&gt;

11 Sǝ amǝturonjar mala Ɓakuli kat ka, à nda à came, à kàrì buno-murǝm andǝ aɓwana-mǝgule andǝ agiryilǝmu ine aɓalǝu ka. À sarǝa a ɓadǝm buno-murǝm nǝ ɓamǝsǝia a nzali sǝ à peri aban Ɓakuli, 12 à kǝ na ama,

&lt;&lt;Ɓǝ̀ do anggo! Ɓwangsǝban

andǝ ɓoarɓwa,

andǝ sǝlǝe, andǝ yàwá,

andǝ gulo,

andǝ gara-murǝm,

andǝ rǝcandǝa ka,

a mala Ɓakuli ma'sǝm na,

mǝnana mala male

pà kàm raka. Ɓǝ̀ do anggo!&gt;&gt;

13 Pǝlǝa mwashat atà aɓwana-mǝgule ɗiem ama, &lt;&lt;Ayana à nda ka aɓwana mǝnia aɓalǝ adaura pwasǝa ka, sǝ aya ban sǝ à puro?&gt;&gt;

14 Sǝ ǝn eari wi nǝma, &lt;&lt;Ɓwamǝgule, a nda mana a sǝlǝ ka.&gt;&gt;

Pǝlǝa nam ama, &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka ɓwana mǝnana à purî ɓá nggea tanni mǝgule ka. À lákkína adaura malea sǝ à tsǝ̀ngŋǝ̀nia à pǝlǝna amǝpwasǝe aɓa nkila mala Mǝgam.‡

15 &lt;&lt;Nda tsǝa sǝ à came

a ɓadǝm buno-murǝm

mala Ɓakuli

sǝ à kǝ pakki wi túróperi,

du andǝ pwari,

aɓa Ndàmǝgule male ka;

sǝ Yì ɓwa mǝnana do

amur buno-murǝm ngga,

nǝ̀ dupia wia tara amúrià.

16 À pà nǝ̀ ok nzala

ɗǝm ɗàng ko bǝti,

sǝ mǝsamur pà nǝ̀

nyare nǝ̀ walia ɗǝm

ɗàng ko bǝti.

Pwari pà nǝ̀ walia ɗǝm

ɗàng ko bǝti,

sǝ ɓekǝ tosǝkiban mala

banpina pà nǝ̀

yiu amúrià ɗǝm

ɗàng ko bǝti.§

17 Acemǝnana Mǝgam

mana nda a ɓaɓalǝu

aban buno-murǝm ngga,

nǝ̀ dupia wia yálgír amúrià;

nǝ̀ kánǝia aban amgbeɗe

mǝnana à pākiyi

mùr yilǝmu ka.

Sǝ Ɓakuli ka nǝ̀

esǝkia wia mǝrǝm

kat a mǝsǝia.&gt;&gt;*

8

Mǝgam fasǝ tongno-nong
ɓaria gbatali myang

1 Lang Mǝgam fasǝ tongno-nong-ɓaria gbatali myang ngga, ban nyare pwal ɗǝong a kùli, yi pur a gauwa-tsùrú mala bu-pwari mwashat. 2 Pǝlǝa ǝn sǝn amǝturonjar tongno-nong-ɓari mǝnana à camgiyi a ɓadǝm Ɓakuli ka, à pea wia anjawe tongno-nong-ɓari.

3 Sǝ ɓè mǝturonjar mala Ɓakuli yiu yi came a ɓadǝm gyangŋan nǝ muna-nkenye bolo-njengǝlan a buì. À pè wi muku-gìr kpǝm ace loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, ace mǝnana ɓǝ̀ kpapi andǝ ahiwi mala aɓwana mala Ɓakuli kat, sǝ ɓǝ̀ pisǝì, amur gyangŋan bolo-njengǝlan mǝnana cam a ɓadǝm buno-murǝm ngga.* 4 Yele mala muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne mǝnana kǝ lo a bu mǝturonjar ka, kpapya andǝ ahiwi mala aɓwana mala Ɓakuli, sǝ à eauwe aban ká aban Ɓakuli. 5 Pǝlǝa mǝturonjar twal muna-nkenye mala muku-gìr loasǝ yele mǝ'rǝmɓoarne, lumsǝì nǝ nkalang-bǝsa mǝnana pwan aɓa bǝsa mana amur gyangŋan ngga, sǝ nyesǝi turí, mesǝke aban yiu a nzali a ɓanza. Kara mgbarangce sàkkya, ban gǝggǝli, tǎlaban liki'nzama, sǝ nzali dǝurǝkio.†

Twanggi anjawe yiu nǝ
kiɗiki mala agir

6 Pǝlǝa amǝturonjar mǝno tongno-nong-ɓari nǝ́ anjawe a buia ka, à gilǝ rǝia à nǝ̀ twang njawe.

7 Lang mǝturonjar mǝdǝmbe twang njawe male ka, kara bǝsa andǝ mǝsǝtali-mbulo, mǝnana kpapi andǝ nkila ka puro, kǝ solǝo aban yiu a nzali amur ɓanza. Banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala nzali ka bwal bǝsa; banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala anggun pi kǝring, sǝ abondo mǝpwale kat ka, à pi kǝring.‡

8 Ɓaria mǝturonjar twang njawe male. Kara à túr ɓè kǝgìr kǝla nggea nkono mǝgule mǝnana kǝ earki nǝ bǝsa ka, yi kpa aɓa nggeamùr. Banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala nggeamùr ka, pǝlǝ nkila.§ 9 Banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala agiryilǝmu mǝnana aɓa nggeamùr ka, à wukio. Sǝ banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala awaru-bǝsa a nggeamùr ka, à kiɗikia.

10 Lang tàruià mǝturonjar twang njawe male ka, ɓè nggea nlero mǝgule kasǝa a kùli aban yiu a nzali. Kǝ earki nǝ bǝsa kǝla ɓukan, yi kpa amur banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala amúr mǝnana aɓalǝ anggeasala andǝ amgbeɗe ka.* 11 À tunǝki nlero nî ama Mǝlulle. Yi tsǝk banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala amúr nggeasala à pǝlǝ mǝ'lùlle. Sǝ aɓwana pas mǝnana à nu mur nî ka à wukio, ace lúllô male.

12 Anzǝm twang njawe mala inea mǝturonjar ka, Ɓakuli tulkia pwari andǝ zongŋo andǝ anlero, sǝ ace mǝno ka à ɗwanyi banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala tǎ malea. Sǝ anggo ka banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala tǎlaban nǝ pwari andǝ du ka à lǝmdǝ ɗang.

13 Lang ǝn soa mǝsǝam aban sǝnban ngga, ǝn ok gì nkwang mana nda ban yale, kǝ kútí nǝ bumkuli ka, kǝ hamnǝ cau nǝ giu bàng-bàng ama: &lt;&lt;Gìr mur'mwana! Gìr mur'mwana! Gìr mur'mwana amur aɓwana mǝnana à do a ɓanza ka, ace agir mǝnana à nǝ̀ yia kumban anzǝm twang njawe mala acili amǝturonjar tàrú mǝnana à ueo, sǝ à malanǝ̀ twang ngga!&gt;&gt;

9

Tongnoia twang njawe yiu nǝ
gìr mur'mwana mǝdǝmbe

1 Lang tongnoia mǝturonjar twang njawe male ka, ǝn sǝn ɓe nlero mǝnana pur nǝ kuli, yi kpa a ɓanza ka. À pe mǝnia yì nlero ka kyî mala mǝn kun tūli-tàtǝkǝtè. 2 Lang mǝn kun tūli-tàtǝkǝtè ka, kara yele kǝ purki kam kǝla yele mala bǝsa ɓá ndà-nggun. Ɓamǝsǝ pwari andǝ bumkuli pǝlǝ pǝndǝa nǝ yele mǝnana kǝ pur aɓa tūli-tàtǝkǝtè ka.* 3 Adoshi purkio aɓa yele nì à ara aɓa ɓanza. À pea amǝnia yì adoshi ka rǝcandǝa mala tākiban kǝla agenye ɓanza.† 4 À nea wia ama ɓǝà kǝa je bondo ko agirpwala ko anggun mala ɓanza, ama à nǝ̀ tākia ɗang. Kǝ aɓwana mǝnana à pànǝ́ nyoulǝa mala parbu mala Ɓakuli a kundǝmbǝia raka, à nda à nǝ̀ tākia ka.‡ 5 Ɓakuli eari adoshi man ɓǝà wal-lú ka aɓwana mǝnia ka ɗang. Kǝ tanni na à nǝ̀ pea wia ka, bà mala malà azongŋo tongno. Sǝ kwanban mala patanni malea na kǝla tāban mala genye. 6 Aɓalǝ azongŋo mǝno tongno ka, ɓwapǝndǝa nǝ alta lú, sǝ à pà nǝ̀ kumi ɗang; à nǝ̀ sham ce wu, sǝ lú ka, nǝ̀ upia wia kuko.§

7 Amǝnia yia adoshi ka, à nda kǝla apǝr mǝnana à gilǝkia ace ká munǝo ka. À ndanǝ agir a ɓamuria kǝla ambulan zǝnariya, sǝ aɓamǝsǝia na kǝla ɓamǝsǝ ɓwapǝndǝa.* 8 Nyang múrià na kǝla nyang mur amamǝna, sǝ aminǝia na kǝla aminǝ im.† 9 Mǝntongŋo damɓalǝia na kǝla ntongŋo mǝnana à pe nǝ bolo mǝcandǝe; sǝ gǝshi amburia na kǝla gǝshi kusǝ apǝr andǝ awaru-pǝr pas mǝnana à kǝ soamire aban ká kun munǝo ka.‡ 10 À ndanǝ anggilatau mǝnana à kǝ tākiban kǝla agenye ka. Anggilatea ka, à ndanǝ rǝcandǝa mala jiki aɓwana zongŋo tongno. 11 Murǝm malea ka nda mǝturonjar mala tūli-tàtǝkǝtè. Lùllǝì nǝ kun Ibǝru ka nda Abbadon, sǝ nǝ kun Gǝrik ka nda Apoliyon, Mǝkiɗikiban.

12 Gìr mur'mwana mǝdǝmbe kutina. Aɓea agir mur'mwana ɓari na à kǝ yiu ka.

Twang njawe mala tongno
nong-mwashatia mǝturonjar
yiu nǝ́ ɓaria gìr mur'mwana

13 Tongno-nong-mwashatia mǝturonjar twang njawe male. Pǝlǝa ǝn ok giu pur nǝ kun anjawe mala gyangŋan zǝnariya mǝnana nda aban came a ɓadǝm Ɓakuli ka.§ 14 Kǝ ne tongno-nong-mwashatia mǝturonjar mǝnana nǝ njawe a buì ka ama, &lt;&lt;Panzǝ amǝturonjar ine mǝnana à kùria a kun Nggeasala mǝgule, yì Yiufǝretis ka.&gt;&gt; 15 Pǝlǝa à panzǝ amǝturonjar nì ine, mǝnana yia ka à cia nǝ tsǝa aɓa gilǝrǝu ace mǝnia yì bu-pwari mala mǝnia yì pwari, andǝ zongŋo, andǝ pǝlǝa ka. Ado ka à panzǝnia ɓǝà wal-lú banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala ɓwapǝndǝa kat a ɓanza. 16 Ən ok ɓeɓwa banggàm làkkì mala amǝ'pǝ̀r mǝnana ateà anzǝm apǝr aban ká munǝo ka ama à nda milǝyan-gbǝman-ɓari.

17 Aɓa mǝnia yì sǝngir aɓa bangŋo à lǝmdǝam ngga, ǝn sǝn apǝr nì andǝ amǝ'pǝ̀r aban do a nzǝmia. Adaura-bolo mǝnana amǝ'pǝ̀r oasǝ a kikilia ka, aɓea ka amǝbangŋe na, aɓea ka amǝgbǝ̀lwì na, sǝ aɓea ka amǝ'gwalani. Apǝr ka, ɓamuria nda kǝla mala im, sǝ bǝsa andǝ yele andǝ tali solfo mǝ'earke nǝ bǝsa ka, à kǝ pur aɓa kunia. 18 Amǝnia yia agirpatanni tàrú ka: bǝsa andǝ yele andǝ tali solfo mǝ'earke nǝ bǝsa, mǝnana à kǝ pur aɓa kun apǝr mǝno ka, à twalta mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala ɓwapǝndǝa kat a ɓanza. 19 Rǝcandǝa mala apǝr mǝnia ka nda a ɓakunia andǝ nggilatea; acemǝnana anggilatea ka à nda kǝla an'yau; à ndanǝ rǝcandǝa mala kwarki aɓwana.

20 Cili ɓwapǝndǝa mǝnana àwá, agirpatanni mǝnia walia raka, à ginǝ pak bumkiɗikea arǝ aɓealɓikea malea, à ginǝ nyare a ban Ɓakuli. À lidǝmba nǝ peri a ɓadǝmbǝ akukwar andǝ ankúl mala zǝnariya andǝ azǝrfa, andǝ bolo-bángŋá, andǝ tali, andǝ nggun; amǝnana à kǝ sǝnban ɗang, à kǝ okban ɗang, sǝ à kǝ ging raka! 21 Sǝ ɗǝm ngga à ginǝ pwanzali à nǝ̀ pǝlǝ nzǝmia arǝ pakkiagir malea mala walki-alú, andǝ kpata agirmonzǝo, andǝ kìɗìkì mala nongginǝ rǝarǝu, andǝ iki'an'i.

10

Ɓakuli nǝ masǝlǝ kani male tù

1 Pǝlǝa ǝn sǝn ɓè kanggǝrang mǝturonjar mala Ɓakuli pur nǝ kuli, kǝ sulǝo aban yiu. Pǝrɓang gumbǝli rǝì sǝ npāring kàrì múrí. Ɓamǝsǝi tǎ kǝla pwari, sǝ agarakusǝi ka, à nda kǝla atanggea-nggun bǝsa. 2 Bwal mǝ'malǝmce mǝnana à mǝnni ka a buì. Yiu yi tamsǝ kusǝì mǝlì amur nggeamùr, sǝ kusǝì mǝ'nggare ka tamsǝi amur kwàrban. 3 Pǝlǝa loasǝ gì ɓua gāwàn bàng-bàng, kǝla arkwar mala im. Lang mak gāwàn ngga, agiu mgbarangce tongno-nong-ɓari nacau. 4 Lang agiu mgbarangce tongno-nong-ɓari nacau ka, nǝma mǝ nǝ gilǝ cê, sǝ kara ǝn ok giu pur nǝ kuli nam ama, &lt;&lt;Cau mǝnana agiu mgbarangce tongno-nong-ɓari bang ngga, ɓǝ̀ cê duk gir'sǝmbǝrǝa! Cè a gilǝì ɗàng.&gt;&gt;

5 Pǝlǝa mǝturonjar mǝno ǝn sǝni came amúr nggeamùr andǝ kwàrban ngga, loasǝ buì mǝlì a kùli,* 6 sǝ kángìr nǝ lullǝ Ɓakuli. Kángìr nǝ lullǝ Ɓakuli mǝnana nǝ yilǝmu mana masǝlǝate pà kàm raka, mǝnana pusǝ kuli, andǝ nzali, andǝ nggeamùr, andǝ agir mǝnana aɓalǝia kat ka. Pǝlǝa mǝturonjar na ama, &lt;&lt;Pwari pà kàm ɗǝm ɗàng! 7 Ɓǝ̀ tongno-nong-ɓaria mǝturonjar twang njawe male ka, gìr mǝnana Ɓakuli kanì nǝ̀ pè sǝ à sǝmbǝrǝ ce ka, nǝ̀ yia lùmsǝo. Nǝ̀ yia puro kǝla mǝnana bangŋi a banfana aban aguro, amǝ'ɓangnǝa male ka.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa ɓwa mǝnana ǝn ok gì nacau nǝ kuli ka, nam cau ɗǝm ama, &lt;&lt;Kyane kya ak mǝ'malǝmce mǝno à mǝnni a bù mǝturonjar mǝnana came amúr nggeamùr andǝ kwàrban ngga.&gt;&gt;

9 Nda ǝn wari aban mǝturonjar sǝ ǝn ne wi nǝma ɓǝ̀ pàm mǝ'malǝmce mǝkyauwe nì ka. Pǝlǝa banggàm ama, &lt;&lt;Ang, twali shè. Awu nǝ oè pǝlpǝl a kuno kǝla mùr-nyì, sǝ ɓǝ̀ a mealǝni ka, nǝ̀ nggá pǝlǝ mǝhangŋe a bumo.&gt;&gt;†

10 Pǝlǝa ǝn ak mǝ'malǝmce nî a bù mǝturonjar, sǝ ǝn she. Ən oe ka nda pǝlpǝl a kunam kǝla mùr-nyì, sǝ lang ǝn mealǝni ka, bumam twalo hangŋa. 11 Sǝ nam ama, &lt;&lt;Dumǝna púp awu nǝ hamnǝ cau amur aɓwapǝndǝa, andǝ anzali, andǝ akún, andǝ amurǝma pas.&gt;&gt;‡

11

Amǝ'nakún ɓari mala
Ɓakuli nǝ hamnǝ cau male

1 Sǝ Ɓakuli pam munagara kārǝki sauwa mala gìr, sǝ nam ama, &lt;&lt;Kyane kya kārǝki ɓá Ndàmǝgule mala Ɓakuli andǝ gyangŋan paɓoro, sǝ wu ɓal aɓwana mǝnana à kǝ peri aɓa Nda ka.* 2 Sǝama banfana mǝnana a nza nǝ Ndàmǝgule, à kàrì nǝ sheran ngga, cè a kārǝki ɗàng, acemǝnana ban nì ka à pànî aɓwana mǝnana à súrǝ̀ Ɓakuli raka. Yià ka, Urǝshalima, nggea-là mǝfele nǝ̀ kpa aɓa rǝcandǝa malea, à nǝ̀ parki, arǝ azongŋo lumi-ine-nong-ɓari.† 3 Sǝ mǝ nǝ pè amǝ'nakún mem mǝnia ɓari ka rǝcandǝa, à nǝ̀ twal anonggio mǝno á-mwashat nǝ gbǝman-ɓari nǝ́ lumi-tongno-nong-mwashat ka (1,260), à nǝ̀ nggǝ hamnǝ cau mala Ɓakuli, nǝ́ anggubyau gwado a rǝia.&gt;&gt; 4 Yià mǝnia ka, à nda ka anggun olif ɓari andǝ apitǝla ɓari mǝnana à cam a ɓadǝm Mǝtala ɓanza ka.‡ 5 Ɓǝ̀ kǝ ɓwa earce ama nǝ̀ pakkia wia gìr mǝɓane ka, bǝsa kǝ puro aɓa kunia kǝ twalta aɓia-mǝbura. Anggo sǝ ɓwa mǝnana kat earce nǝ̀ pakkia wia kǝgìr mǝɓane ka, she nǝ̀ wu.§ 6 À ndanǝ rǝcandǝa amur bumkuli, à nǝ̀ tamsǝ mbulo pà nǝ̀ nya ɗang. Sǝ à ndanǝ rǝcandǝa mala tsǝk amúr arǝ aban kat ɓǝà pǝlǝ nkila. Ɗǝm ngga à ndanǝ rǝcandǝa mala kwak ɓanza nǝ koya ulang agir mur'mwana, sǝ à nǝ̀ gandǝ ɓǝsǝlǝki pe kǝla mǝnana à earce ka.*

7 Anzǝm mǝnana ɓǝà malǝna nakún malea ka, nyamɓikea mǝnana nǝ̀ puro aɓa tūli-tàtǝkǝtè ka, nǝ̀ yiu nǝ lwa-lwa a rǝia, nǝ̀ gandǝia sǝ nǝ̀ wal-luia.† 8 Luia nǝ̀ nongŋo amur njargula aɓa nggea-là mǝnana a kún-ndunocau ka à tunǝi ama Sodom andǝ Masar, sǝ akàm gbal sǝ à gbàllì Mǝtalea amur nggun-gangndǝi ka.‡ 9 Nǝ̀ twal nongŋo tàrú nǝ tsùrú, aɓwana arǝ a koya la, andǝ koya tàu, andǝ koya kún, andǝ koya ɓwapǝndǝa ka, à nǝ̀ nggǝ sǝn luia aban nongŋo, acemǝnana à eari kǝɓwa ɓǝ̀ tsǝia a ɓembe raka. 10 Aɓwana a ɓanza ka, ban nǝ ɓoaria wia ace gìr mǝnana kum amǝ'nakún mǝnia ɓari ka. À nǝ̀ pakkiɗire sǝ à nǝ̀ turia rǝia ban nǝ́ aɓoro acemǝnana yià amǝ'nakún mǝnia ɓari ka, à nda à yinǝia aɓwana a ɓanza tanni mǝɓike kǝ̀rkǝ́r ka.

11 Sǝ anzǝm anongŋo mǝno tàrú nǝ tsùrú ka, Ɓakuli pyaupia wia lin'ueo mǝ'pa yilǝmui a rǝia. À lo à cam amur akusǝia; sǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ sǝnia ka, nggea ǝn'ò bwalia kǝ̀rkǝ́r.§ 12 Pǝlǝa giu mǝcandǝe pur nǝ kuli tunǝ amǝ'nakún mǝnia ɓari ka ama, &lt;&lt;Wu yiu kani a kùli!&gt;&gt; Sǝ à lo aban eauwe a kùli aɓa pǝrɓang. Aɓia-mǝbura soapia wia mǝsǝu à kǝ sǝnia.*

13 Aɓa kǝ bu-pwari mǝno ka, nggea dǝurǝo mala nzali mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì kumban, mǝnana kiɗiki banì mwashat aɓa gauwe lum mala nggea-là, sǝ wal ɓwapǝndǝa á-tongno-nong-ɓari (7,000) ka. Cili ɓwapǝndǝa ka, ɓangciu pakkia wia kǝ̀rkǝ́r sǝ à ɓwangsǝ gulo mala Ɓakuli mǝnana a kùli ka.

14 Ɓaria gìr mur'mwana kutina, sǝ tàruià gìr mur'mwana nda kǝ yiu atè tù ka!

Tongno-nong-ɓaria
twang njawe yiu nǝ
tàruià gìr mur'mwana

15 Pǝlǝa tongno-nong-ɓaria mǝturonjar twang njawe male, kara agiu lo kǝ̀rkǝ́r a kùli à kǝ na ama,

&lt;&lt;Agara-murǝm mala

ɓanza man ngga

à nyarǝna a ɓá bu

Mǝtala sǝm andǝ

ɓá bu Kǝrǝsti male.

Sǝ domurǝm male ka

masǝlǝate pà kàm ɗàng!&gt;&gt;†

16 Sǝ aɓwana-mǝgule lumi-ɓari-nong-ine, mǝnana à ndaban do amur abuno-murǝm a ɓadǝm Ɓakuli ka, à kpa a nzali, sǝ à peri a ban Ɓakuli. 17 À na ama,

&lt;&lt;We Ɓakuli Mǝtalabangŋo

mana a Karmur Gulo kat,

we mǝnana a nda kam ado,

andǝ mǝnana nda

kam ɗiɗyal ka,

sǝm nggǝ pakko yàwá,

acemǝnana a angŋǝna

rǝcandǝa mò mǝgule,

sǝ a tinata mò yì yálban

amur agir.

18 Aɓwana arǝ anzali

pak bumlulla,

sǝ ado gbal ka,

pwari mala bumlulla

mò yina.

Pwari pàngŋǝ̀nà

mǝnana awu nǝ pakki

alú ɓashi nǝi ka.

Sǝ aguro mò,

amǝ'ɓangnǝa ka,

awu nǝ peà wia

tangnakusǝia,

andǝ aɓwana mô

amǝfele,

andǝ aɓwana kat,

ɓwa mǝkyauwe andǝ

ɓwa mǝgule,

amǝnana à kǝ ɓanggo

aɓa pagulo ka.

Pwari yina mǝnana

awu nǝ kiɗiki aɓwana

mǝnana à kǝ kiɗiki

ɓanza ka.&gt;&gt;‡

19 Pǝlǝa à mǝn kun Ndàmǝgule mala Ɓakuli mana a kùli ka, sǝ Akwati Kùrcau male ka à sǝni kàm aɓa Ndàmǝgule.§ Kara tǎlaban liki'nzama, ban gǝggǝli, mgbarangce sàkkya, nzali dǝurǝkio, sǝ mǝsǝtali-mbulo mǝgulke ra.

12

Ɓwama ɓǝl muna sǝ
Dǝragon ama nǝ̀ wal-luí

1 Pǝlǝa ɓè nggea gir'lǝmdǝa mǝ'pa ndali pusǝrǝi a kùli. Ɓè ɓwama na oasǝ pwari arǝì nda agir-nggūrǝu male, sǝ tamsǝ akusǝi amur zongŋo. À oasǝi wi jeko* a ɓamúrí mǝnana ndanǝ anlero lum-nong-ɓari arǝì ka. 2 Ɓwame gongŋǝna, malanǝ̀ gbáshí, sǝ kwanban andǝ tanni mala gbáshí ka, tsǝì kǝ ɓua.†

3 Nyare ɓè gir'pandali mǝgule pusǝrǝi a kùli. Kaɓa ɓè nggea Dǝragon mǝbangŋe na, ndanǝ aɓamuri tongno-nong-ɓari andǝ anjawe lum, sǝ amur koya ɓamúrí ka ndanǝ sukuru-murǝm kàm.‡ 4 Yì Dǝragon ngga, wuli nggilate pwan banì mwashat aɓalǝ agauwe tàrú mala anlero mǝnana a kùli ka, rangsǝia a ɓanza. Sǝ yi came a ɓadǝm ɓwama mǝno kǝ gbashí ka, ace mǝnana ɓǝ̀ gbashína ani ka nǝ̀ shak muni.§ 5 Ɓwame gbáshí muna-ɓwabura mǝnana nǝ̀ yál aɓwana kat a ɓanza nǝ gara bolo ka. Sǝ muna ka, Ɓakuli fwê, twali um nǝi a baní, kya dumsǝi atè amur buno-murǝm male.* 6 Ɓwame ɓangŋa, o a ɓabondo, a ban mǝnana Ɓakuli gilǝkini wi nǝ̀ tsǝkiri kàm aɓalǝ anonggio á-mwashat nǝ́ gbǝman-ɓari nǝ́ lumi-tongno-nong-mwashat ka [1,260].

Makel lo munǝo arǝ Dǝragon

7 Pǝlǝa munǝo lo a kùli. Ɓè gbani mǝturonjar mala Ɓakuli, yì Makel ka, lo andǝ amǝturonjar mǝnana atè ka sǝ à soa munǝo arǝ Dǝragon; sǝ Dǝragon andǝ amǝturonjar male gbal ka, à oa munǝo a rǝia†. 8 Sǝ Dǝragon ngga munǝo gandǝi. Yì andǝ amǝturonjar male ka, à ɗwanyi bancame malea a kùli. 9 Nda à ramta mǝnia yì nggea kaɓǝne Dǝragon, mǝno yì share n'yau mǝnana à tunǝki ama Mǝɓealɓikea sǝ Shetan, mǝnana kǝ swarkita aɓwana kat aɓa ɓanza ka. Yì Dǝragon andǝ amǝturonjar male kat ka, à ramtea a kùli à yì kpa a nzali a ɓanza!‡

10 Pǝlǝa ǝn ok ɓeɓwa a kùli loasǝ gi kǝ̀rkǝ́r bang cau ama:

&lt;&lt;Adyan ngga, amsǝban

andǝ rǝcandǝa,

andǝ Domurǝm mala

Ɓakuli ma'sǝm,

andǝ gara-murǝm mala

Kǝrǝsti male ka, à yina!

Acemǝnana mǝ'yinǝ

acauɓashi

amur amǝ'eam sǝm,

mǝnana kǝ oasǝkimuria,

a ɓadǝm Ɓakuli ma'sǝm,

du andǝ pwari ka,

à ramǝna tè a ɓanza!§

11 À limurǝm amurí

nǝ nkila mala Mǝgam,

andǝ nakún malea

nǝ mǝsǝcau

amur Mǝgam

a ɓadǝmbǝ aɓwana;

yia ka à eare

à pa yilǝmia,

à nyar nǝ tea ɗàng

yi pur a lú malea.

12 Ace mǝno ka,

pak banɓoarnado,

We kùli!

Sǝ wun mǝnana kat

wu do a kùli ka,

wu pak banɓoarnado!

Sǝ mala nzali andǝ

nggeamùr ka,

gìr'mur'mwana amur wun,

acemana Mǝɓealɓikea,

yì Shetan ngga,

sulǝna a ban wun.

Lùmsǝ nǝ bumlulla kǝ̀rkǝ́r,

acemǝnana sǝlǝna ama

pwari ueki wi bǝti.&gt;&gt;*

13 Lang Dǝragon sǝni à ramna tè kpana a ɓanza ka, pǝlǝa lo pǝrta ɓwama mǝno, mǝnana ɓǝl muna-ɓwabura ka. 14 Sǝ ɓwama ka, Ɓakuli pe wi abu-nyál ɓari mala nggea nkwang mǝgule ɓǝ̀ yàle ɓǝ̀ o a ban mǝnana à gilǝki wi a ɓabondo ka; akanó ka, à nǝ̀ tsǝkiri pǝlǝa tàrú nǝ tsùrú, Dǝragon pà nǝ̀ gandǝ kumi ɗang.† 15 Dǝragon pǝlǝa mǝn kúni polǝ mùr-gùla atà ɓwama ace mǝnana ɓǝ̀ mùr ɓǝ̀ kya pwani ɓǝ̀ um nǝi ka. 16 Sǝ nzali ka bwalì ɓwama kàm; nzali mǝn kúni sonzǝ mùr nggeasala mǝnana Dǝragon polǝi ka. 17 Gìr mǝnia ka pè Dǝragon bumlulla kǝ̀rkǝ́r arǝ ɓwama man. Nda nyare o nǝ̀ ká munǝo arǝ cili amuna mala ɓwame, yia aɓwana mǝnana kat à kǝ kpata anzongcau mala Ɓakuli, sǝ à duk amǝ nakún Yesu nǝ mǝsǝcau ka. 18 [Dǝragon pǝlǝa yi came a sala a kun nggeamùr.]

13

Nyamɓikea mǝnana puro
aɓa nggeamùr ka

1 Sǝ ǝn sǝn ɓekǝ nyamɓikea aban puro aɓa nggeamùr. Ndanǝ aɓamuru tongno-nong-ɓari andǝ anjawe lum. Amur koya njawe male ka sukuru-murǝm nda kam, sǝ arǝ koya ɓamúrí ka lullǝu na kam à gilǝì, sǝ koya lullǝu ka cau ɓǝsǝkiban na arǝ Ɓakuli.* 2 Mǝnia yì nyamɓikea ǝn sǝni ka, nda kǝla mǝmburi. Akusǝi na kǝla akusǝ nyam-bondo mǝnana à tunǝki ama biya, sǝ kúni na kǝla kun im. Dǝragon nyesǝ rǝcandǝa male, andǝ buno-murǝm male, andǝ gara-murǝm male pe wi. 3 Mwashat atà aɓamur nyamɓikea man ngga pa kǝla à tsǝki wi mpenye mǝnana ɓǝ́ nǝ̀ wal-luí, sǝ mpenyeni yì sonzǝ ka. Ɓanza kat pu aban ká atè nǝ ndali. 4 Ɓwapǝndǝa peri aban Dǝragon, acemǝnana nyesǝ gara-murǝm male pe nyamɓikea ka; nyare à peri aban nyamɓikea, sǝ à kǝ na ama, &lt;&lt;Yana ɓwe na kǝla yì nyamɓikea? Yana ɓwe na nǝ̀ gandǝ ká nǝ lwa arǝì?&gt;&gt; 5 Yì nyamɓikea ka à eari wi kutia banggi acau twàlɓamúrû andǝ ɓǝsǝki Ɓakuli, sǝ ɓǝ̀ pakkia agir mala lǝmdǝ rǝcandǝa mǝnana à pe wi ka, bà zongŋo lumi-ine-nong-ɓari.† 6 Mǝn kúni aban kyauwiki Ɓakuli andǝ na mǝɓane arǝ lùllǝì, andǝ ban-do mala Ɓakuli, andǝ aɓwana mǝnana à do a kùli ka. 7 À nyinggi wi njar ɓǝ̀ lwa'lwa arǝ aɓwana mǝfele mala Ɓakuli, sǝ ɓǝ̀ limurǝm amúrià. Sǝ à pe wi rǝcandǝa amur koya tàu, andǝ kun, andǝ aɓwapǝndǝa, andǝ nzali.‡ 8 Aɓwana mǝnana kat à do a ɓanza ka, à nǝ̀ peri aban nyamɓikea, yì aɓwana mǝnana tite a share ɓanza ka, lullǝia pà kàm a gilǝe aɓa Malǝmce raka, yì Malǝmce Yilǝmu mala Mǝgam§ mǝnana à pwan-myali ka.

9 Ɓwa mǝnana kat

ndanǝ kir okban ngga

ɓǝ̀ o.*

10 &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat à

kasǝi wi bwalban

a guro ka,

à nǝ̀ bwali nǝ̀ o a guro.

Ɓwa mǝnana kat

à kasǝi wi wal-luí

nǝ nggeabyau ka,

nǝ nggeabyau sǝ

à nǝ̀ walì.&gt;&gt;†

Mǝnia ka kwarkiru na ace aɓwana amǝ'mǝsǝcau nì mala Ɓakuli, ɓǝà cam kàngkàng sǝ ɓǝà dum nǝ paɓamuru a baní aɓa koya tanni ka.

Ɓè Nyamɓikea mǝnana
pur a nzali ka

11 Pǝlǝa ǝn sǝn ɓè nyamɓikea aban puro nǝ ɓá nzali. Ndanǝ anjawe ɓari kǝla mala gam, sǝ kǝ nacau kǝla dǝragon. 12 Kǝ lǝmdǝ rǝcandǝa mala nyamɓikea mǝdǝmbe. Tsǝk ɓanza andǝ aɓwana mǝnana nǝ do aɓalǝi ka púp ɓǝà peri aban nyamɓikea mǝdǝmbe mǝno mpenye mǝɓike male sonzǝ ka. 13 Mǝnia yì nyamɓikea ka, pakki agir-ndali mǝgulke; kǝ tsǝa bǝsa nǝ̀ pur a kùli aban yiu a nzali a mǝsǝ aɓwana kat. 14 Nǝ agir-ndǝlǝki mǝnana à eari wi ɓǝ̀ pea a ɓadǝm nyamɓikea mǝdǝmbe ka, twalo swarki aɓwana mǝnana kat à nda ka amǝkpata ɓanza man ngga. Cia ɓǝà ɓak ɓǝ̀nzál mala nyamɓikea mǝdǝmbe mǝnana à tsǝki wi mpenye nǝ nggeabyau ɓǝ́ nǝ̀ wal-luí sǝ yi au ka.‡ 15 Mǝnia yì ɓaria nyamɓikea ka kum rǝcandǝa mala pe ɓǝ̀nzál mala nyamɓikea mǝdǝmbe yilǝmu ace mǝnana ɓǝ̀ gandǝ nacau ka. Pǝlǝa ɓǝ̀nzál mala nyamɓikea tsǝa ama ɓwa mǝnana kat ɓinǝe ama pà nǝ̀ peri a baní raka, ɓǝà wal-luí. 16 Tsǝk koyana le ka, ɓwa mǝkyauwe andǝ ɓwa mǝgule, amǝkume andǝ amǝ'tǝ̀r, aguro andǝ aɓwana mǝnana à ndanǝ do ɓamuria ka, ɓǝà canbia wia nyoulǝa anzǝm buia mǝlì ko a kundǝmbǝia. 17 Ɓwa mǝnana kat panǝ mǝnia yì nyoulǝa raka à eari wi ɓǝ̀ kúr kǝgìr ko ɓǝ̀ mak kǝgìr ɗang. Mǝnia yì nyoulǝa ka, lullǝu mala nyamɓikea na, ko lámbà mala lùllǝì na. 18 Aɓa mǝnia ka, sǝlǝe na à kǝ̀ earce ɓwa ɓǝ̀ dum nǝi ka. Ɓwa mǝnana kwarô sǝ nǝ̀ pak ɗenyicau mǝlime ka, ɓǝ̀ kwam ɓá mǝnia yì lámbà mala nyamɓikea ka, ɓǝ̀ bwalte, acemǝnana lambe ka, lámbà mala ɓwapǝndǝa na. Lámbà male ka nda gbǝman tongno-nong-mwashat, nǝ lumi-tongno-nong-mwashat, nǝ mǝsǝì tongno-nong-mwashat [666].

14

Mǝgam andǝ amǝtè
144,000 tu-nggyal
a ɓadǝm buno-murǝm

1 Lang ǝn soa mǝsǝam ngga, ǝn sǝn Mǝgam aban came amur Nkono Siyona andǝ aɓwana á-gbǝman mwashat nǝ á-lumi-ine bwamdǝ ine [144,000] atè, aɓwana mǝnana à gilǝnia wia lùllǝì andǝ lullǝ Tárrí a kundǝmbǝia ka.* 2 Pǝlǝa ǝn ok giu pur nǝ kuli, pàkkam kǝla gǝshi gǝggǝli mala nggeamùr aɓa songnǝo male, ko kǝla ime mala mbulo. Ən ok giu nî ka, nda kǝla amǝ walki azangŋan aban walki azangŋan malea. 3 Aɓwana mǝno á-gbǝman mwashat nǝ á-lumi-ine bwamdǝ ine ka, à ndarǝ tu bǝsa nggyal a ɓadǝm buno-murǝm, andǝ ɓadǝm agiryilǝmu ine andǝ aɓwana-mǝgule. Kǝ ɓwa pà kàm gandǝ kani mǝno yì nggyal ka ɗang, shekǝ yia mǝno á-gbǝman mwashat nǝ á-lumi-ine bwamdǝ ine, mǝnana à akmúria aɓa ɓanza ka. 4 À nda ka aɓwana mǝnana à pǝndǝki ɓamuria nǝ nongginǝ amamǝna raka. À bwal ɓamuria aɓa doɓoarnsari, kǝla ansarina mǝnana à súrǝ̀ kǝ ɓwabura raka. À kǝ kpata Mǝgam arǝ aban mǝnana kat kǝ wari kam ngga. Ɓakuli akmúria aɓalǝ acili ɓwapǝndǝa a ɓanza ɓǝà do à nda ka ɓǝlagir mǝdǝmbe mǝnana à nǝ̀ pànà ɓoro nǝia aban Ɓakuli andǝ Mǝgam ngga. 5 À súrǝ̀ia nǝ kǝ nyir a kunia ɗàng. Amǝ ɗwanyicau-arǝǔ na.

Amǝturonjar tàrú yiu nǝ
acau hama mala Ɓakuli

6 Pǝlǝa ǝn sǝn ɓè mǝturonjar mala Ɓakuli aban yale ɓong-ɓong a bumkuli. Ndarǝ yiu nǝ Cau Amsǝban mǝnana masǝlǝate pà kàm raka, ace mǝnana nǝ̀ yia hamnǝi a ban aɓwana a ɓanza, a ban koya nzali, andǝ koya tàu, andǝ koya kún, andǝ koya ɓwapǝndǝa ka. 7 Pǝlǝa loasǝ gì kpǝm hama ama, &lt;&lt;Wu ɓanggi Ɓakuli, sǝ wu pe wi gulo! Acemǝnana pwari ɓashi male yina. Wu peri a baní, yì ɓwa mǝnana pusǝ kuli, andǝ nzali, andǝ nggeamùr, andǝ amáɗí-mùr ka.&gt;&gt;

8 Pǝlǝa ɓaria mǝturonjar kpata mǝno sǝ kǝ na ama, &lt;&lt;Nggea-là mǝgule Babila ka kpana, yì ɓwama mǝnana tsǝk aɓwana arǝ anzali ɓanza à nu mùr-anap mala npel mala kìɗìkì nongginǝ rǝarǝu male ka.&gt;&gt;†

9 Pǝlǝa tàruià mǝturonjar kpatea, aban hama nǝ giu bangbang. Kǝ na ama: &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kat peri a ban nyamɓikea andǝ ɓǝ̀nzál male, sǝ ak nyoulǝa male a kundǝmbǝi ko a nzǝmbui ka, 10 ɓwe gbal ka nǝ̀ nu mùr-anap mala bumlulla mala Ɓakuli. Yì bumlulla mala Ɓakuli mǝnana à solǝi andǝa lúllô male mǝcandǝe aɓa kwar bum-ukkia male ka. Sǝ ɓwe nǝ̀ nu nggea tanni kǝ̀rkǝ́r aɓa bǝsa andǝ atalibǝsa, a ɓadǝmbǝ amǝturonjar mǝfele andǝ ɓadǝm Mǝgam.‡ 11 Yele-bǝsa ɓá tanni malea ka, nǝ̀ nggǝ lo aban ká kùli, pà nǝ̀ mal ɗang. Sǝ à pà nǝ̀ kum usǝlǝo ɗang du andǝ pwari, yia aɓwana mǝnana à peri a ban nyamɓikea andǝ ɓǝ̀nzál male, andǝ ɓwa mǝnana kat ak nyoulǝa mala lùllǝì ka.&gt;&gt;§ 12 Mǝnia ka kwarkiru na ace aɓwana amǝ'mǝsǝcau nì mala Ɓakuli, yia mǝnana à kǝ kpata anzongcau mala Ɓakuli, sǝ à dum nǝ mǝsǝcau a ban Yesu ka, ɓǝà cam kàngkàng nǝ gandǝrǝu.

13 Pǝlǝa ǝn ok ɓè giu pur nǝ kuli kǝ na ama, &lt;&lt;Gilǝ cau mǝnia ka:

&lt;&lt; &lt;Twal ado aban ká dǝmba ka,

tsǝkbu mala Ɓakuli na

amur aɓwana mǝnana

à wu aɓa dotarǝu

malea andǝ

Mǝtalabangŋo ka!&gt; &gt;&gt;

Bangŋo mala Ɓakuli kǝ na ama, &lt;&lt;E, mǝsǝtacau, à nǝ̀ kum usǝlǝo aɓalǝ atúró malea, acemǝnana atúró mǝɓoarne malea mǝnana à pea ka, à kǝ ongsǝô ateà.&gt;&gt;

Pwari pwan girɓaban
mala ɓanza yina

14 Mǝ nda rǝ sǝnban ngga, ǝn sǝn pǝrɓang mǝpwasǝe yi puro andǝ ɓeɓwa kǝla Muna mala Ɓwa aban do amurí. Ndanǝ jeko zǝnariya amurí sǝ bwal nshiri mǝceauwe a buì.* 15 Pǝlǝa ɓè mǝturonjar mala Ɓakuli purî ɓá Ndàmǝgule mǝnana a kùli ka yi came. Loasǝ gi kpǝm ne ɓwa mǝno do amur pǝrɓang ngga ama, &lt;&lt;Pǝlǝ nshiri mô sǝ wu tita ùmó, acemǝnana pwari pwan ɓǝla-ɓaban yina. Ɓanza ka ɓǝlǝna a mala pwan ɓǝle!&gt;&gt;† 16 Pǝlǝa ɓwa mǝno do amur pǝrɓang ngga wuli nshiri male amur ɓanza, sǝ um girɓaban mala ɓanza rambi.

17 Anzǝm mǝno ka, ɓè mǝturonjar mala Ɓakuli purî ɓá Ndàmǝgule mǝnana a kùli ka, sǝ yì gbal ka ndanǝ nshiri mǝceauwe a buì. 18 Nyar ɗǝm ngga ɓè mǝturonjar mǝnana nǝ rǝcandǝa amur bǝsa ka, purî ban gyangŋan yi came. Loasǝ gi bàng-bàng ne mǝturonjar mǝno nǝ nshiri mǝceauwe a buì ka, ama, &lt;&lt;Loasǝ nshiri mô, kasǝki adangŋanshi ɓǝla nggun-anap a ɓaban-anap mala ɓanza, acemǝnana aɓǝle ka, à ɓǝlna!&gt;&gt; 19 Pǝlǝa mǝturonjar wuli nshiri male amur ɓanza, kasǝki aɓǝla nggun-anap male, sǝ sukkia aɓa tūli ɓá nggea tali kamggi mùr-anap, yì tūli bumlulla mǝgule mala Ɓakuli. 20 À parki amǝno yì aɓǝla nggun-anap ka aɓa yì tūli ɓá nggea tali kamnggigir, mǝnana nda anzǝm la ka. Nkila ɓun aɓa tūlî aban solǝo, kǝ ɓangŋa kǝla mùr nggeasala, o kya bik kilomita gbǝman tàrú,‡ sǝ lime male ka nǝ̀ kongsǝ ɓamúr pǝ̀r mǝnana cam nǝ came ka.§

15

Amǝturonjar tongno nong-ɓari
yinǝ masǝlǝata agir tanni-twal-là

1 Anzǝm mǝno ka, ǝn sǝn ɓe gir'lǝmdǝa mǝgule andǝ mǝ'pa ndali, puro a kùli. Amǝturonjar na yia tongno-nong-ɓari, mǝnana à ndanǝ masǝlǝata agir yinǝ tanni-twal-là, mǝnana à nǝ̀ yia lǝmdǝ masǝlǝata bumlulla mǝgule mala Ɓakuli nǝia ka.* 2 Nyare ǝn sǝn ɓe kǝgìr kǝla nggeamùr gǝlas mǝnana à zurǝi andǝ bǝsa ka. Sǝ ɗǝm ngga ǝn sǝn aɓwana mǝnana à limurǝm amur nyamɓikea andǝ ɓǝ̀nzál male andǝ lámbà mala lùllǝì ka, aban came a kún mǝno yì nggeamùr gǝlas ka. Ko yan ateà ka, bwal mǝzangŋan mǝnana Ɓakuli pè wi ka, a buì. 3 À nda rǝ tu nggyal mala Musa, yì guro mala Ɓakuli, andǝ nggyal mala Mǝgam; à kǝ na ama:

&lt;&lt;We, Mǝtalabangŋo Ɓakuli,

mǝnana a Karmur Gulo

kat ka,

a pakki atúró mǝgulke

andǝ agir pa'ndali.

Atúró mô kat ka,

a kǝ́ pea aɓa

mǝsǝcau andǝ kpate

a njarnì,

We Murǝm mala anzali!†

4 Yana ɓwe na pà nǝ̀

ɓanggo raka?

Yana ɓwe na nǝ̀ ginǝ

pe lùllǝò gulo,

We Mǝtalabangŋo?

We nǝmurǝo ɓǝ̀rɓǝ̀r,

a nda Mǝfele.

Aɓwana arǝ anzali kat,

à nǝ̀ yia peri

a ɓadǝmbo,

acemǝnana atúró

ɓealɓoarna mô ka,

à pusǝna rǝia.&gt;&gt;‡

5 Anzǝm mǝnia ka, ǝn sǝni à mǝn Ndàmǝgule mala Ɓakuli, yì Taragula mǝfele mana akanó a kùli ka,§ 6 sǝ amǝturonjar nì tongno-nong-ɓari mǝnana à ndanǝ agir yinǝ tanni-twal-là ka, à nda ban purî ɓālǝi. À oasǝki anggea-daura pwasǝa mana à teǎ nǝ nggubyau linǝn mǝɓoarnsari ka a rǝia, sǝ à marǝki abugir mǝnana à peǎ nǝ bolo-njengǝlan ka, a kikilia. 7 Mwashat atà agiryilǝmu nì ine ka, yiu yi pè koyan atà amǝturonjar mǝno tongno-nong-ɓari ka, tasau mǝnana a tùllì nǝ zǝnariya ka. Amǝnia yia atasau ka, à lumsǝkia nǝ bumlulla mala Ɓakuli mana ndanǝ yilǝmu, málá male pà kàm raka. 8 Kara Ndàmǝgule twalo lùmsǝ nǝ yele, mǝnana pur nǝ ɓá ɓoarɓwa andǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli ka.*† Kǝ ɓwa pà nǝ̀ gandǝ kutio aɓa Ndàmǝgule ɗàng she ɓǝà amǝno yì agir tongno-nong-ɓari màlà yìnǝ́ tanni-twal-là, mǝnana a bu amǝturonjar tongno-nong-ɓari, à malǝna ka.

16

À solǝki bumlulla mǝgule
mala Ɓakuli mana
aɓalǝ atasau ka

1 Pǝlǝa ǝn ok giu mǝcandǝe pur nǝ ɓá Ndàmǝgule, aban banggi amǝturonjar mǝno tongno-nong-ɓari ka ama, &lt;&lt;Wu kyane, wu kya solǝki bumlulla mǝgule mala Ɓakuli, mǝnana aɓalǝ atasau tongno-nong-ɓari ka, amur ɓanza!&gt;&gt;

2 Nda mǝturonjar mǝdǝmbe puro wario kya solǝ gìr ɓá tasau male amur ɓanza, kara anggea npenye-gula amǝɓike andǝ amǝkwanbanì purkio arǝ aɓwana mǝnana à ndanǝ nyoulǝa mala nyamɓikea, sǝ à peri aban ɓǝ̀nzál male ka.*

3 Ɓárià mǝturonjar solǝ gìr ɓá tasau male amur nggeamùr, kara nggeamùr pǝlǝ nkila, kǝla nkila lú ɓwa, sǝ agir mǝnana kat nǝ yilǝmu aɓa nggeamùr ka, à wukio.†

4 Tàruia mǝturonjar solǝ gìr ɓá tasau male amur anggeasala andǝ amáɗí-mùr, sǝ à pǝlǝ nkila. 5 Ən ok mǝturonjar mǝnana tsǝkiyikir amúr ka bang ama:

&lt;&lt;A pángŋǝ̀nà pepè aɓa

mǝnia yi aɓashi ka,

we Mǝfele mǝnana

a ndakam ado

sǝ a ndakam ɗiɗyal ka!

6 Yia ka, à sukki nkila

mala aɓwana mô amǝfele,

andǝ mala amǝ'ɓangnǝa mô.

Ace mani ka,

a pania wia nkila ɓǝà nu.

À nda rǝ kum tangnakusǝia

arǝ gir mǝnana karǝ

arǝia ka.&gt;&gt;‡

7 Sǝ ǝn ok giu pur nǝban gyangŋan ɗārǝâ na ama:

E, Mǝtalabangŋo Ɓakuli

mǝnana a Karmur Gulo

Kat ka,

aɓashi mò ka,

amǝ'mǝsǝcau nì na,

sǝ à nda pepè!§

8 Inea mǝturonjar solǝ gìr ɓá tasau male amur pwari, sǝ pwari tita pisǝki aɓwana nǝ bǝsa. 9 Ace ɓiki pisǝkiban mala pipwari amur aɓwana ka, à kutia naki acau mǝɓane arǝ lullǝ Ɓakuli mǝnana ndanǝ rǝcandǝa amur amǝnia yì agir yinǝ tanni-twal-là ka. À ginǝe à pà nǝ̀ pwanzali à nǝ̀ pǝlǝ nzǝmia arǝ acauɓikea malea, à nǝ̀ pè Ɓakuli gulo ɗang.

10 Tongnoia mǝturonjar solǝ gìr ɓá tasau male amur buno-murǝm mala nyamɓikea. Kara pǝndǝa gir mur domurǝm male, sǝ aɓwana mǝnana aɓata domurǝm male ka, à nǝmnggi minǝia ace kwanban mǝnana sulǝo amúrià ka.* 11 À kutia naki acau ɓǝsǝkiban arǝ Ɓakuli, yì murǝm kùli, àtàcau mala kwanban andǝ anpenye mǝnana kumia ka. Sǝ à ginǝ pwanzali amur agir mǝɓane mǝnana à pakkia ka.

12 Tongno-nong-mwashatia mǝturonjar solǝ gìr ɓá tasau male amur nggeasala mǝgule mǝnana à tunǝki ama Yiufǝretis ka. Sǝ mùr mana aɓa mǝnia yì nggeasala ka, ime ace mǝnana amurǝma andǝ amǝ'lwa malea, amǝnana à nǝ̀ yiu nǝ njar-takuli ka, ɓǝà kum njar kutio.† 13 Pǝlǝa ǝn sǝn abangŋo mǝɓane tàrú, amǝnana à nda kǝla anɗwalung ngga. Mwashat ka, puro a ɓakun dǝragon, ɓè ka puro a ɓakun nyamɓikea, sǝ ɓè man ngga puro a ɓakun mǝɓangnǝa mǝ'nyir nì.‡ 14 À nda ka abangŋo mala akukwar mǝnana à kǝ pakki agir-ndali ka. À purkio aban o aban amurǝma mala ɓanza kat, à nǝ̀ nggá rambia ace lwa arǝ Mǝtalabangŋo, a Pwari Mǝgule mala Ɓakuli mǝnana Karban Kat ka.

15 &lt;&lt;Wu sǝni, mǝ nǝ yiu aɓa yasǝlǝban kǝla mǝn'í. Tsǝkbu mala Ɓakuli nda amur ɓwa mǝnana kat kǝ dum nǝ mǝsǝì aɓa kundǝmuram, sǝ kǝ bwal agir-nggūrǝu male pepè, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa ging nǝ ɓate, ɓǝ̀ kum kǝsǝkya a mǝsǝ aɓwana raka!&gt;&gt;§

16 Pǝlǝa abangŋo mǝɓane mǝno ramgi amurǝma andǝ amǝ'lwa malea a banɓwáná aban mǝnana à tunǝki nǝ kun Ibǝru ama Armagedon ngga.*

17 Sǝ tongno-nong-ɓaria mǝturonjar solǝ gìr ɓá tasau male aɓa gung. Nggea giu mǝcandǝe pur nǝ ban buno-murǝm aɓa Ndàmǝgule, bang ama, &lt;&lt;Malǝna!&gt;&gt;† 18 Kara tǎlaban liki'nzama, mgbarangce sàkkya, agiu akya, sǝ nzali dǝurǝki kǝ̀rkǝ́r. Ulang mǝno yì dǝurǝkya mala nzali ka, malaká kumban àkǝ̀ fara aɓa do mala ɓwapǝndǝa a ɓanza ɗàng.‡ 19 Nggea-là mǝgule Babila ka, gau arǝ abanì tàrú, sǝ anggea-là mala anzali ɓanza pas ka, à kpakia, à sukki amur rǝarǝia. Nda sǝ Ɓakuli ɗenyi nǝ Babila Mǝgule, sǝ tsǝì ɓǝ̀ nu aɓa kwar mǝnana à lumsǝì nǝ mùr-anap mala bumlulla mǝgule male aɓa ukkio male ka. 20 Ko ya luran ngga, ndǝrmi, sǝ ankono kat ka, à bǝbbǝri. 21 Amǝsǝtali-mbulo mǝgulke, mǝnana dǝmbǝrya malea nda kǝla anggea-taligo ka, à ara a kùli aban yiu amur aɓwana a nzali. Aɓwana kutia bang cau mǝɓane arǝ Ɓakuli atàcau mala mǝnia yì gìr yinǝ tanni-twal-là nǝ mǝsǝtali-mbulo ka, acemǝnana gir nî ɓiki kǝ̀rkǝ́r.§

17

Ɓashi mala Ɓakuli amur
mā-gyatarǝu mǝgule

1 Mwashat atà amǝturonjar tongno-nong-ɓari mǝnana nǝ atasau tongno-nong-ɓari ka, yiu a banam. Nam cau ama, &lt;&lt;Yiu atàm, mǝ nǝ lǝmdǝo ɓashi mala Ɓakuli mǝnana nǝ̀ yiu amur mā-gyatarǝu mǝgule, yì nggea-là mǝnana à ɓè a ban anggeasala pas ka.* 2 Amurǝma mala ɓanza pak cauɓikea nongginǝban andǝi, sǝ aɓwana mǝnana à nda ka amǝɓanza man ngga, à ɓosǝkinia à nùnà mùr-anap mala cauɓikea male mala nongginǝ-rǝarǝu kǝ̀rkǝ́r, gandǝa à wal-wale.&gt;&gt;†

3 Pǝlǝa mǝturonjar twalam aɓa bangŋo umnǝ mim aɓa ɓè pǝɗanban. Akanó ka ǝn sǝn ɓwama aban do anzǝm nyamɓikea mǝbangŋe mǝnana ndanǝ aɓamuru tongno-nong-ɓari andǝ anjawe lum, andǝ alullǝu sangban arǝ Ɓakuli, mǝnana à gilǝia arǝì kat ka. 4 ‡Ɓwame oasǝ agir-nggūrǝu mana kúreà candǝ ka, sǝ mbàkì rǝì nǝ bolo-njengǝlan, andǝ amǝsǝtali-gǝna andǝ amǝsǝ-nlang mǝtà'nzame. Bwal kwap bolo-njengǝlan a buì, mǝnana lùmsǝ̀nà nǝ agir'ɓeami andǝ agir pǝndǝkea mala nonggi nǝ aburana male ka. 5 Lullǝu na kam à gilǝì a kúndǝmbi mǝnana ɓālǝi ka gir'sǝmbǝrǝa na. Lullǝuî ama:

BABILA, NGGEA-LÀ MƏGULE, NGGEAU MALA KOYA KÌƊÌKÌ MALA NONGGINƏ-RƏARƏU ANDƏ KOYA GÌR ƁEAMI A ƁANZA.

6 Ən sǝni ka, ɓwame nda aɓa wal-wale nǝ nkila mala aɓwana mala Ɓakuli, andǝ nkila mala aɓwana mǝnana à dum nǝ mǝsǝcau arǝ nakún Yesu ka.

Lang ǝn sǝni ka, gìr nî pam ndali kǝ̀rkǝ́r. 7 Pǝlǝa mǝturonjar nam ama, &lt;&lt;Palang sǝ a pak ndali? Mǝ nǝ banggo gìr ɓa-sǝmbǝrǝa amur mǝnia yì ɓwama, andǝ mala yì nyamɓikea mǝno nǝ aɓamuru tongno-nong-ɓari andǝ anjawe lum, mǝnana ɓwame dukiyi a nzǝmi ka. 8 Mǝno yì nyamɓikea a sǝni ka, ndakam ɗiɗyal nǝ yilǝmu, ado ka pà kàm ɗàng, sǝ banì pà nǝ̀ sau ɗang ndo nǝ̀ nggá puro aɓa tūli-tàtǝkǝtè, sǝ nǝ̀ kutio nǝ̀ ká lú mǝnana málá male pà kàm raka. Aɓwana mǝnana à do a ɓanza, amǝnana pur a share ɓanza ka, à gilǝ lullǝia aɓa Malǝmce Yilǝmu raka, à nǝ̀ ndali nǝ nyare-yiu mala man yì nyamɓikea mǝnana wú ɗiɗyal ka.§

9 &lt;&lt;Mǝnia ka, à kǝ earce ama ɓwa ɓǝ̀ dum nǝ sǝlǝe andǝ bwalta gìr. Aɓamuru tongno-nong-ɓari mala nyamɓikea ka, à nda ka nkono tongno-nong-ɓari mǝnana ɓwame dukiyi amúrià ka. Sǝ yia gbal ka, amurǝma na, yia mǝnia tongno-nong-ɓari ka. 10 Tongno ateà ka à wukina. Mwashat ka nda kam più amur buno-murǝm. Sǝ ɓè man mwashat ka, malaká yiu ɗang peatu. Ɓǝ̀ yina ka, do yálban male pà nǝ̀ sau ɗang. 11 Yì nyamɓikea mǝnana ndakam ɗiɗyal nǝ yilǝmu, sǝ ado ka pà kàm raka, nda tongno-nong-tàruià murǝm. Sǝ yì ka, ndá mwashat atà amǝno yì amurǝma tongno-nong-ɓari ka, sǝ kǝ ká nǝ ká a lú male.

12 &lt;&lt;Anjawe lum mala nyamɓikea mǝnana a sǝnia ka, amurǝma na lum, mǝnana à malaká ak gara-murǝm raka peatu, sǝama à nǝ̀ yia pea wia gara-murǝm. À nǝ̀ duk amurǝma aɓa pwari bǝti atà nyamɓikea.* 13 Yia kat mǝnia lum ngga, kunia mwashat. À nǝ̀ yia nyesǝ rǝcandǝa andǝ gara-murǝm malea à nǝ̀ pè nyamɓikea. 14 Yia kat ka, à nǝ̀ kánǝ lwa arǝ Mǝgam, sǝ Mǝgam andǝ amǝtè, yia aɓwana male mǝnana tunǝia, sǝ tarkia, andǝ amǝ kpate aɓa mǝsǝcau ka, à nǝ̀ limurǝm amúrià. À limurǝm amúrià acemǝnana yì Mǝgam ngga, nda Gbani amur amǝtala anzali kat, sǝ nda Murǝm mala amurǝma kat.&gt;&gt;†

15 Pǝlǝa mǝturonjar banggàm ama, &lt;&lt;Amúr mǝnana a sǝnia a ban mǝnana yì mā-gyatarǝu dukiyi kam ngga, à nda ka ɓwana amǝ'làkke pas mala anzali, andǝ akún, andǝ atau, andǝ aɓwapǝndǝa. 16 Yì nyamɓikea andǝ anjawe lum mǝnana a sǝnia ka, à nǝ̀ ɓinǝmǝsǝ mā-gyatarǝu man. À nǝ̀ swárì wi agir-nggūrǝì, à nǝ̀ nyi nǝ ɓate, à nǝ̀ shak nyami, sǝ acili abare ka, à nǝ̀ pisǝia a bǝsa. 17 À nǝ̀ pak anggo, acemǝnana Ɓakuli tsǝ́ngŋǝ̀nà kànì male a ɓabumia, kànì male mǝnana à nǝ̀ pak nggearǝ gir mǝnana ɓabumi earkiyi ce ka. À nǝ̀ kpapi múrià, à nǝ̀ pè nyamɓikea gara-murǝm malea. Aɓa pě mǝno anggo ka, cau mǝnana Ɓakuli bang ngga, nǝ̀ yia lùmsǝo. 18 Man yì ɓwama a sǝni ka, nda mǝno yì nggea-là mǝgule mǝnana nda murǝm amur amurǝma mala ɓanza ka.&gt;&gt;

18

Kpa mala Babila

1 Anzǝm mǝno ka, ǝn sǝn ɓè mǝturonjar pur a kùli sǝ sulǝo aban yiu a ɓanza. Yì ka, ndanǝ rǝcandǝa kǝ̀rkǝ́r, sǝ tǎ mala ɓoarɓwa male tǎ aki ɓanza. 2 Loasǝ gì bàng-bàng nacau ama:

&lt;&lt;Babila kpana!

Mǝno yì nggea-là

mǝgule ka, kpana!

Pǝlǝna ban-do

mala akukwar.

Pǝlǝna mpù mala

koya bangŋo mǝɓane,

andǝ ndá mala

koya nyal mǝɓane,

andǝ ban sǝmbǝrǝa mala

koya nyama mǝɓane,

andǝ mǝnana à ɓinǝce ka.*

3 Aɓwana arǝ anzali kat,

à nùnà mùr-anap

mala nshawari,

andǝ kìɗìkì mala

nonggi nǝ rǝarǝu male,

sǝ walǝnia.

Amurǝma mala ɓanza

nonggina nǝi.

Ace ɓiki earce do male

aɓa banɓoarnado

mala kume ka,

tsǝ̀ngŋǝ̀nà amǝ nggāliki

mala ɓanza à pǝlǝna

amǝ gǝna.&gt;&gt;†

4 Pǝlǝa ǝn ok ɓè giu pur nǝ kuli kǝ na ama:

&lt;&lt;Wu purî ɓālǝi,

wun aɓwana mem.

Wu kǝa oasǝ bu wun aɓalǝ

acauɓikea male ɗàng,

ɓǝ̀ ana raka,

wun nǝ̀ nutanni atè

arǝ agirtanni mǝnana

à nǝ̀ sulǝo amurí ka.‡

5 Acauɓikea male ka,

à gwalikina amur rǝarǝia,

à bingŋǝna kùli.

Ɓakuli ɗenyina nǝ atúró

ɓealɓikea male

mǝnana pakkia ka.§

6 Ɓǝà mbweki wi a kúnì,

kǝla mǝnana pàkkî

aɓea ɓwana ka.

Ɓǝà tsǝì ɓǝ̀ mbwe kusǝ ɓari

arǝ agir mǝnana pea ka.

Ɓǝà mbwe ɓǝ̀ nu

nggea mǝɓane mana

lúllô male ka kar mǝnana

pea aɓea ɓwana sǝ à nu ka,

kusǝ ɓari.*

7 Sokkite ɓǝ̀ tāpì aɓa

tanni andǝ bumkiɗikea

kǝla mǝnana pè ɓamúrì

gulo andǝ do mǝɓoarne

aɓa rǝpwala ka.

Kǝ jali a ɓabumi ama,

&lt;Mǝ nda mā-murǝm;

mǝ nda mā-lú ɗàng.

Kǝ gìr pà kàm

nǝ̀ ciem mǝ nǝ pak

bumkiɗikea ɗang.†&gt;

8 Ace mani ka,

agirpatanni mǝnana

à nǝ̀ yinǝi wi nǝ bumkiɗikea,

andǝ nzala,

andǝ lú ka,

à nǝ̀ yiu amurí

aɓa pwari mwashat.

Nǝ̀ yia pi aɓa bǝsa kǝring,

acemǝnana Mǝtalabangŋo

Ɓakuli mǝnana pakkiyi wi

ɓashi ka,

mǝ rǝcandǝa na.&gt;&gt;

9 Amurǝma mala ɓanza mǝnana à kutio aɓa kìɗìkì mala nonggi nǝ rǝarǝu andǝ yi, sǝ à do aɓa banɓoarnado andǝ li mǝɓoarne atè ka, à nǝ̀ ɓua, sǝ à nǝ̀ keban amurí, ɓǝà sǝnǝna yele mala bǝsa mǝnana kǝ pisǝì ka.‡ 10 Nggea tanni male mǝgule nǝ̀ pea wia ɓangciu kǝ̀rkǝ́r. À nǝ̀ cam kuko, sǝ à nǝ̀ keban amurí ama:

&lt;&lt;Caukwanban!

Caukwanban nǝ we Babila,

nggea-là mǝgule,

la murǝm!

Aɓa bu-pwari mwashat

ɓashi mala Ɓakuli

yi sulǝna a muro!&gt;&gt;

11 Amǝ nggāliki aɓa ɓanza nǝ̀ ɓua, sǝ à nǝ̀ pak bumkiɗikea ace, acemǝnana kǝɓwa ueo kam nǝ̀ kúr agirmâ malea ɗǝm ɗàng.§ 12 Agir-mâ mǝnana kúria nǝ boalo kǝ̀rkǝ́r sǝ à ram ngga, à nda ka zǝnariya andǝ azǝrfa, andǝ atali gǝna, andǝ sala-ɓá-nkombo. Aɓea ka à nda ka nggubyau-linǝn, amǝ rǝɓǝlke, andǝa mǝnana amurǝma makkiyi arǝia ka, andǝa mǝnana kúria pa bǝti raka. Aɓea ɗǝm ngga à nda ka agir mǝnana à shària nǝ nggun mǝɓoarne sǝ à hasǝkia wia amuru-mǝrǝmɓoarne ka, andǝ agir mǝnana à tùllia nǝ bolo-bángŋá, andǝ bolo-candǝa ka, andǝ agir mǝnana à ɓakkia nǝ tali mabǝl ka.* 13 Aɓea gir ɗǝm mana kúria ka, à nda ka amuku nggwato-nggun mǝɓoarne mala amǝ Asiya, andǝ amuku agir mǝɓoarne mǝnana à kunǝkiyia amur girlina. Myang-loasǝ-yele mǝ'rǝmɓoarne, andǝ myang pak ɓuri wal rǝkwangya, andǝ myang pak muru-mǝrǝmɓoarne na aɓalǝia. Acilia ka à nda ka mùr-ɓǝlanggun anap, andǝ mùrú nggun-olif, andǝ muku pak bǝredi mǝɓǝlke, andǝ mǝsǝ mǝssa-alkama, andǝ andá, andǝ anzur, andǝ apǝ́r, andǝ awaru-pǝr, andǝ aguro, andǝ ayilǝmi ɓwapǝndǝa. 14 Amǝ nggāliki nǝ̀ bang ama,

&lt;&lt;Agir mǝɓoarne mǝnana

bumo earkiyicea,

sǝ rǝo kǝ ɓǝla arǝia ka,

à umna arǝò kat.

Agirkuma mò kat,

andǝ agir gilǝki rǝǔ mô ka,

à ndǝrmina arǝò kat.

A pa wu nǝ nyare awu nǝ

kumia ɗǝm ɗàng.&gt;&gt;

15 Amǝ nggāliki mǝnana à kurkiyi wi kúró nǝ agir mǝnia, sǝ à kum gǝna malea arǝì ka, à nǝ̀ cam kuko, aɓa ɓangciu arǝ tanni mǝgule mǝnana sulǝo amurí ka. À nǝ̀ ɓua sǝ à nǝ̀ nggǝ keban amurí ama,†

16 &lt;&lt;Cau kwanban,

cau kwanban nǝ Babila,

nggea-là mǝgule!

Ɗiɗyal ka, kǝ oasǝ

anggubyau mā-murǝma

mǝnana à teǎ nǝ

nggubyau-linǝn mǝɓoarne ka.

Kǝ oasǝ agir gilǝki rǝǔ

mǝnana à peǎ nǝ bolo-njengǝlan,

andǝ atali-gǝna,

andǝ agir tà'nzama

mǝɓoarne ka.

17 Ndo ka, aɓa bu-pwari

mwashat,

à kiɗikina nggea kume

mǝgule male kat.&gt;&gt;

Koya mǝkwak waru-bǝsa andǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ twal gya aɓa waru a nggeamùr, andǝ amǝtúró ɓá waru, andǝ aɓwana mǝnana kat túróbù ace kum gìr do la malea ka, nda a nggeamùr ka, à cam kuko.‡ 18 Lang à sǝn yele mala pi mala mǝnia yì nggea-là ka, à loasǝ già à na ama,

&lt;&lt;Ɓè kǝ nggea-là kàm

kǝla mǝnia yì nggea-là

mǝgule ka le?&gt;&gt;

19 À pwan tú sǝ à soe amúrià, sǝ à mak'zwalo aban ɓua andǝ keban ama:

&lt;&lt;Cau kwanban!

Cau kwanban nǝ

nggea-là mǝgule,

ban mǝnana amǝtala

awaru-bǝsa mǝnana

à kǝ gya a nggeamùr,

pǝlǝ amǝkume kàm ngga.

Aɓa bu-pwari mwashat,

kara à kiɗikini.§

20 Wun mǝnana wu

do a kùli ka,

wu pak banɓoarnado amurí!

Wun aɓwana mala Ɓakuli,

andǝ amǝ'mishan,

andǝ amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli,

wu pak banɓoarnado.

Acemǝnana Ɓakuli

pangŋǝni wi ɓashi

ace kǝ wun.&gt;&gt;*

21 Pǝlǝa ɓè mǝturonjar mǝ'rǝcandǝe imsǝ nggea tali mǝnana gulo male nda kǝla nggea taligo mǝgule ka. Yi túrí aɓa nggeamùr sǝ na ama,

&lt;&lt;Kǝla mǝno ka,

sǝ à nǝ̀ túr nggea-là

Babila aɓa nggeamùr tsulǝm!

Sǝ à pà nǝ̀ nyare

à nǝ̀ sǝni ɗǝm ɗàng.†

22 Agí ka zangŋan

andǝ amǝ'nggyal,

andǝ agí ka ntetu,

andǝ anjawe ka,

à pà nǝ̀ nyare

à nǝ̀ oea ɗǝm

a ɓālǝo ɗàng.

À pà nǝ̀ kum amǝ'túróbù

andǝ koya ulang túróbù

a ɓālǝo ɗǝm ɗàng.

À pà nǝ̀ nyare

à nǝ̀ ok gi gogô

nǝ taligo ɗǝm

a ɓālǝo ɗàng.‡

23 Tǎ mala pitǝla pà nǝ̀

nyare nǝ̀ tà ɗǝm

a ɓālǝo ɗàng.

À pà nǝ̀ nyare à nǝ̀ ok

giu banɓoarnado mala

amāfela andǝ abura-māfela

ɗǝm a ɓālǝo ɗàng.

Mǝnia ka pàk anggo

acemana amǝ nggāliki mò,

mǝnana à nda à kútìban kat

ɗiɗyal nǝ rǝcandǝa aɓa

kúrkúró andǝ ram gǝna

a ɓanza ka,

a ciá púp, nǝ́ agir

monzǝo§ mô,

à swarkia aɓwana

arǝ anzali kat.*

24 Aɓa nggea-là Babila ka,

à kum nkila mala

amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli,

andǝ mala aɓwana

mala Ɓakuli,

andǝ aɓwana mǝnana kat

à wal-luia a ɓanza ka.&gt;&gt;†

19

Ɓwabunda tu-nggyal limurǝm a kùli

1 Anzǝm mǝnia ka, ǝn ok giu kǝla loàsǝ̀ban mala ɓwabundǝa mǝ'làkke kǝ̀rkǝ́r a kùli, à kǝ na ama,

&lt;&lt;Haliluya!

Amsǝban andǝ ɓoarɓwa

andǝ rǝcandǝa ka,

amala Ɓakuli ma'sǝm na.

2 Aɓashi male ka,

kǝ pea aɓa mǝsǝcau

andǝ kpate a nzongnì.

Pàngŋǝ́nì mā-gyatarǝu

mǝgule ɓashi;

yì mā-gyatarǝu ka

nda kiɗiki ɓanza

nǝ ɓealu mǝɓane male

mala gyatarǝu aban

nonggi nǝ aburana ka.

Ɓakuli pángŋǝ́nì wi mǝɓane

a kunì walo mǝnana wal-lú

aguro male ka.&gt;&gt;*

3 À nyare à loasǝ già ɗǝm kpǝm ama:

&lt;&lt;Haliluya!

Yele mǝnana kǝ lo aɓa

pi mala mā-gyatarǝu

mǝgule ka,

nǝ̀ nggǝ o a kùli málá male

pà kàm ɗàng!&gt;&gt;†

4 Aɓwana mǝgule lumi-ɓari-nong-ine andǝ agiryilǝmu ka, à sarǝa a nzali aban peri a ɓadǝm Ɓakuli mǝnana do amur buno-murǝm ngga. À loasǝ già à bang ama:

&lt;&lt;Ɓǝ̀ do anggo, Haliluya!&gt;&gt;

5 Pǝlǝa ɓè giu pur nǝban buno-murǝm, na ama:

&lt;&lt;Wu ɓwangsǝ Ɓakuli ma'sǝm,

wun aguro male kat,

wun mana wu kǝ ɓanggi wi ka,

twal aban ɓwa mǝkyauwe

aban ká aban ɓwamǝgule!&gt;&gt;‡

Li girlina isǝ ɓwama mala Mǝgam

6 Sǝ ǝn ok ɓè giu ɗǝm, kǝla gì ɓwabundǝa mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì aban mak gāwàn, kǝla gì songnǝo mala nggeamùr, sǝ kǝla nggea ime mala mbulo, à kǝ na ama:

&lt;&lt;Haliluya!

Mǝtalabangŋo Ɓakuli

ma'sǝm mana Karban

kat ka,

nda Murǝm ado,

sǝ gìr kat ka,

nda aɓata yálban male.

7 Ɓǝ̀ sǝm pak banɓoarnado

andǝ pakkiɗire,

sǝ ɓǝ̀ sǝm pè wi gulo.

Pwari isǝban mala

Mǝgam yina,

sǝ Māfela male ka,

gilǝkina rǝì.§

8 À pani wi nggubyau

linǝn mǝɓoarne,

mǝpwasǝe pwapwat,

ɓǝ̀ oasǝ arǝì.&gt;&gt;

Nggubyau linǝn mǝɓoarne ka, nda cam a kúnì atúró mǝɓoarne mala aɓwana mala Ɓakuli ka.

9 Pǝlǝa mǝturonjar banggàm ama, &lt;&lt;Gilǝ cau mǝnia ka: &lt;Tsǝkbu mala Ɓakuli nda amur aɓwana mǝnana à tunǝia aban ká a ban li girlina isǝban mala Mǝgam ngga!&gt; &gt;&gt; Sǝ na ɗǝm ama, &lt;&lt;Amǝnia ka, à nda ka cau mǝ'mǝsǝcaunì mala Ɓakuli.&gt;&gt;

10 Lang ǝn ok cau mǝno ka, kara ǝn kpa a nzali a ɓadǝm mǝturonjar nǝma mǝ nǝ peri a baní. Sǝ yì ka, banggàm ama, &lt;&lt;Awo, kǝa peri a banam ɗàng! Mim ngga mǝ nda ɓiò guro andǝ ɓi guro atà amǝ'eambo amǝkwaɗi, mǝnana à kǝ banggi aɓwana cau amur Yesu ka. Peri a ban Ɓakuli nǝmurǝì ɓǝ̀rɓǝ̀r, acemǝnana bangŋo mala ɓangnǝa nda cau mala Yesu.&gt;&gt;

Yesu puro nǝ̀ ká lwa arǝ
aɓwana mala Shetan

11 Pǝlǝa ǝn sǝn kùli mǝna, sǝ ǝn sǝn pǝ̀r mǝpwasǝe aban came kam. Ɓwa mǝnana do a nzǝmi kwakiyi ka, lùllǝì nda Mǝ'mǝsǝcaunì andǝ Mǝɓafoe. Aɓa ɓashiki aɓashi male andǝ munǝki amunǝo male ka, kǝ kpata agir kat a nzongnì.* 12 Amǝsǝì na kǝla bǝsa mǝnana kǝ earki ka, sǝ a ɓamúrí ka, asukuru-murǝm na kam pas. Ndanǝ lullǝu mǝnana à gilǝì arǝì, sǝ yì nǝmurǝì na súrǝ̀ lullǝuî ka. Kǝ ɓwa pà kàm ɗǝm súrǝì ɗàng.† 13 Oasǝ nggea-daura mǝnana à parri aɓa nkila ka, sǝ lullǝu mǝnana à tunǝki nǝi ka, nda &lt;&lt;Cau mala Ɓakuli.&gt;&gt; 14 Amǝ'lwa mala kùli, mǝnana à túr adaura pwasǝa mala nggubyau linǝn a rǝia ka, à puro a nzǝm apǝr mǝpwasǝke, sǝ à kǝ yiu atè. 15 A ɓakuni ka, nggeabyau mǝceauwe kǝ puro mǝnana nǝ̀ gandǝna aɓwana nǝi arǝ anzali, mǝnana à mgbikiru ka. &lt;&lt;Nǝ̀ yálmuria nǝ gara-bolo.&gt;&gt;‡ Nǝ̀ betǝki aɓi-mǝbura kǝla mǝnana ɓwa nǝ̀ betǝki aɓǝlanggun anap ace kàm mùr-anap ka. Nǝ̀ pàk mǝnia ka ace lǝmdǝ bumlulla mǝcandǝe mala Ɓakuli mana Karban kat ka amur amǝ'ɓealɓikea. 16 Arǝ daura male a ban byali ka, lullǝu nakam à gilǝì ama:

MURƏM MALA AMURƏMA ANDƏ GBANI AMUR AMƏTALA ANZALI.§

17 Pǝlǝa ǝn sǝn ɓè mǝturonjar mala Ɓakuli aban came amur pwari a kùli. Loasǝ gì bàng-bàng nacau nǝ anyal mǝnana à kǝ yal a bumkuli ka ama: &lt;&lt;Wu yiu! Wu yì ramba ace lìli mǝgule mǝnana Ɓakuli gilǝkice ka.* 18 Wu yiu wu yì li nyam amurǝma, andǝ aɓwana amǝcandǝe, andǝ akanggǝrang amǝ'lwa. Wu yiu wu yì li nyam apǝ́r andǝ amǝ'pǝ̀r, nyam aɓwapǝndǝa kat, aguro andǝ aɓwana à dukdo ɓamuria ka, ɓwa mǝkyauwe andǝ ɓwa mǝgule.&gt;&gt;

19 Pǝlǝa ǝn sǝn nyamɓikea, andǝ amurǝma mala ɓanza, andǝ amǝ'lwa malea, à yì ramba a banɓwáná, à nǝ̀ kánǝ lwa arǝ ɓwa mǝno do anzǝm pǝr kwakiyi ka, sǝ arǝ amǝ'lwa male. 20 Sǝ yì nyamɓikea ka, à bwali a tārǝia andǝ mǝɓangnǝa mǝ'nyirì mǝnana pakkiyi agir-ndali ace ka. Nǝ amǝno yì agir-ndali pea ka sǝ ɓosǝki ta aɓwana mǝnana à ak nyoulǝa mala nyamɓikea, sǝ à peri a ban ɓǝ̀nzál male ka. Nyamɓikea andǝ mǝɓangnǝa male mǝ'nyirì, yia kǝm, à túriá nǝ yilǝmia aɓa garang mala bǝsa mǝnana kǝ li nǝ atali ear-bǝsa ka. 21 Amǝ'lwa malea ka, à twaltea kat nǝ nggeabyau mǝceauwe mǝnana kǝ pur a kún ɓwa mǝnana anzǝm pǝr kwakiyi ka. Sǝ adǝkǝlaki yi sulǝo amur aluia, à li gìr mǝnana kárǝìa ka.

20

À bwal shetan à kùrrì ba
apǝlǝa á-mwashat

1 Ən sǝn ɓè mǝturonjar mala Ɓakuli puro a kùli aban yiu a nzali. Bwal gìr mǝn kun tūli-tàtǝkǝtè andǝ nsolo mǝgule a buì. 2 Yiu yi gbami dǝragon, mǝno yì share n'yau mǝnana à tunǝki ama Mǝɓealɓikea ko Shetan ngga, sǝ kùrrì nǝ nsolo ɓǝ̀ pak apǝlǝa á-mwashat aɓa kùrban. 3 Mǝturonjar pǝlǝa ramte aɓa tūli-tàtǝkǝtè, gir kúni sǝ kumlǝi, ace mǝnana ɓǝ̀ kǝa swarki aɓwana arǝ anzali ɗǝm raka, she ɓǝ̀ amǝno yì apǝlǝa á-mwashat malǝna ka. Anzǝm mǝno ka, dumǝna púp à nǝ̀ yia panzǝi arǝ apwari bǝti.

4 Pǝlǝa ǝn sǝn abuno-murǝm sǝ aɓwana mǝnana à do amúrià ka, à pania rǝcandǝa mala pak ɓashi. Sǝ ǝn sǝn ayilǝmi aɓwana mǝnana à kasǝ ɓamuria ace nakún malea amur Yesu andǝ bang cau mala Ɓakuli ka. Yia ka, à peri a ban nyamɓikea ko ɓǝ̀nzál male ɗàng, sǝ à ak nyoulǝa male a kúndǝmbia ko arǝ abuia ɗàng. Yia kat, à lo nǝ yilǝmu ɗǝm, sǝ à duk amurǝma atà Kǝrǝsti arǝ apǝlǝa á-mwashat.* 5 Mǝnia ka, nda lo nǝ yilǝmu mǝdǝmbe. (Acili aɓwana mǝnana à wuna ka, à lo nǝ yilǝmu ɗang she anzǝm mǝnana mǝno yì apǝlǝa á-mwashat malǝna ka.) 6 Amǝnia yia aɓwana à kum kāmbe aɓa lo a ɓembe nǝ yilǝmu a dǝmbe ka, à ndanǝ tsǝkbu mala Ɓakuli, sǝ yia ka amǝfele na. Ɓaria lú pà nǝ rǝcandǝa amúrià ɗàng. A kúnì ka, à nǝ̀ duk apǝris mala Ɓakuli andǝ mala Kǝrǝsti, sǝ à nǝ̀ duk amurǝma atà Kǝrǝsti arǝ apǝlǝa á-mwashat.

Kpa mala Shetan andǝ
masǝlǝata kìɗìkì male

7 Ɓǝ̀ apǝlǝa á-mwashat malǝna ka, à nǝ̀ panzǝ Shetan, nǝ̀ purî ɓá ndàkurban male. 8 Nǝ̀ o nǝ̀ nggá swarki aɓwana mala anzali, à nǝ̀ purkio arǝ abuban aɓa ɓanza kat, mǝnana à dapi kat ka, à tunǝia ama Gog andǝ Magog. Shetan nǝ̀ nggá rambia a banɓwáná ace ká lwa; làkkì malea ka ɓallè pà kàm ɗàng, kǝla làkkì mala amǝsǝsala a kun nggeamùr.† 9 Sǝ ǝn sǝnia à puro aban ká amur banfana mǝtangŋe mala ɓá ɓanza, à kya kārì kàttì mala aɓwana mala Ɓakuli andǝ nggea-là mǝnana Ɓakuli earkiyi ace raka, a ɓalǝu. Sǝama bǝsa puro a kùli yi sulǝo amúrià, pisǝia puppup. 10 Sǝ yì Shetan, mǝnana swarkia ka, à ramte aɓa garang mala bǝsa mǝnana kǝ li nǝ atali ear-bǝsa ka, àkǝ̀ ban mǝnana à ramta nyamɓikea andǝ mǝɓangnǝa mǝ'nyirnì kàm ngga. À nǝ̀ ueo kano aɓa kum kwanban mǝ'kǝ̀rkǝ́r nì du andǝ pwari, mǝnana málá male pà kàm raka.

Masǝlǝata Ɓashi

11 Sǝ ǝn sǝn nggea buno-murǝm mǝpwasǝe andǝ ɓwa mǝnana do amurí ka. Nzali andǝ kuli ɓanggi ɓadǝmbi, à o à kya ndǝrmi, ko à nyare à sǝnia ɗǝm ɗàng.‡ 12 Sǝ ǝn sǝn aɓwana mǝnana à wuna ka, ɓwa mǝgule andǝ ɓwa mǝkyauwe, aban came a ɓadǝm buno-murǝm nì. Pǝlǝa à mǝngi amalǝmce, sǝ à yì mǝn ɓè malǝmce, mǝnia ka nda Malǝmce Yilǝmu. Sǝ aɓwana mǝnana à wuna ka, à pakkia wia ɓashi arǝ agir mǝnana à pàk ka, kǝla mǝnana ndakam à gilǝia aɓalǝ amalǝmce mǝno ka. 13 Nggeamùr ndǝli alú mǝnana aɓalǝi ka. Lú andǝ Domurǝm mala lú ka, à pusǝ alú-aɓwana mǝnana aɓalǝia ka. Sǝ koya ɓwa ka, à pakki wi ɓashi arǝ atúró male mǝnana pàk ka. 14 Pǝlǝa à ramta Lú andǝ Domurǝm mala lú aɓa garang mǝnana kǝ li nǝ bǝsa ka. Mǝnia yì garang mala bǝsa ka, nda ɓaria lú. 15 Sǝ ɓwa mǝnana kat lùllǝì pà kàm à gilǝì aɓa Malǝmce Yilǝmu§ raka, à túrí aɓa garang mǝnana kǝ li nǝ bǝsa ka.*

21

Ɓakuli pusǝ bǝsa kùli
andǝ bǝsa nzali

1 Pǝlǝa ǝn sǝn kùli mǝbǝshe andǝ nzali mǝbǝshe. Kuli mǝnana ɗiɗyal andǝ nzali mǝnana ɗiɗyal ka, à ndǝrmina, sǝ nggeamùr gbal ka pà kàm ɗǝm ɗàng.* 2 Sǝ ǝn sǝn Nggea-là Mǝfele, yì bǝsa Urǝshalima. Ən sǝni puro a ban Ɓakuli a kùli, sǝ kǝ sulǝo aban yiu. À gilǝkini pepè kǝla māfela mǝnana à gilǝkì wi rǝì aɓa ɓoarnsari ace ká a ban burí ka.† 3 Ən ok ɓè giu mǝgule pur nǝban buno-murǝm mala Ɓakuli, nacau ama:

Wu sǝni, ban-do mala Ɓakuli adyan ngga, nda a ban aɓwana male! Yì ka, nǝ̀ do andǝia, sǝ yia ka, à nǝ̀ duk aɓwana male. Ɓakuli nǝ nggearǝì nǝ̀ do ateà.‡ 4 Nǝ̀ esǝki mǝrǝm kat a mǝsǝia, sǝ lú, andǝ bumkiɗikea, andǝ ɓua andǝ kwanban ngga, à pà nǝ̀ pàk kàm ɗǝm ɗàng. Amǝnia yì agir mǝnana ɗiɗyal ka, à umna ɗǝɗak.§

5 Sǝ ɓwa mǝno do amur buno-murǝm ngga bang ama:

Wu sǝni, mǝ ndo mǝ nǝ nyesǝ agir kat à nǝ̀ pǝlǝ bǝshe!

Pǝlǝa na ɗǝm ama:

Gilǝ cau mǝnia ka, acemǝnana cau na, à nǝ̀ earnǝi, sǝ mǝsǝcau na.*

6 Ɗǝm ngga nam ama:

Ko man kat ka à malǝna pě. Mǝ nda Tite, sǝ mǝ nda Masǝlǝate†. Ɓwa mǝnana kat mǝsamur wali ka, mǝ nǝ pe wi mùr ɓǝ̀ nu, aɓa mgbeɗe mùr mala yilǝmu, pà nǝ̀ mbwe kǝgìr ɗàng.‡ 7 Ɓwa mǝnana kat limurǝm ngga, mǝ nǝ pe wi liɓala mala amǝnia yì agir ka, sǝ yì ka, nǝ̀ duk munem sǝ mǝ nǝ duk Ɓakuli male.§

8 Sǝ mǝnia ka nda gìr mǝnana nǝ̀ kum aɓwana mǝnana amǝ'ɓangciu na, andǝ amǝ pakki agir monzǝo*, andǝ amǝ ɗwanyi earnǝ mim, andǝ amǝ pakki agirɓana, andǝ amǝ walki alú, andǝ amǝ do kiɗikì mala nongginǝ-rǝarǝu na ka. Yia kat andǝ amǝ peri a ban ankúl andǝ alú, andǝ aɓwana mǝnana kat amǝ na'nyir na ka, à nǝ̀ ramtea aɓa garang mala bǝsa mǝnana kǝ li nǝ atali ear-bǝsa ka. Mǝnia ka, nda ɓaria lú.†

Mǝturonjar lǝmdǝì Yohana
Nggea-là mala Ɓakuli

9 Mwashat atà amǝturonjar mala Ɓakuli, yia mǝno tongno-nong-ɓari, mǝnana à bwal atasau mana à lumsǝkia nǝ masǝlǝata agir yinǝ tanni-twal-là ka, yiu a banam. Nam ama, &lt;&lt;Yiu, mǝ nǝ lǝmdǝo Mālá Mǝgam, yì Māfela male.&gt;&gt;‡ 10 Pǝlǝa twalam aɓa rǝcandǝa mala bangŋo, um nǝ mim amúr ɓe nkono mǝgule mǝnana nggea mǝ'dāhre na ka, sǝ lǝmdǝàm Nggea-là Mǝfele, Urǝshalima. Ən sǝni puro a ban Ɓakuli a kùli, sǝ kǝ sulǝo aban yiu.§ 11 Ɓoarɓwa mala Ɓakuli tsǝì kǝ tâ'nzama tyal-tyal. Esǝke ɓoarnsari gǝraɗau kǝla kǝrstal. Gilǝkea male pepè kǝ twal mǝsǝu pǝlilip kǝla tali'gǝna, kǝla jaspa. 12 Sheran mǝnana kàrì nggea-là ka, dāh'rya sǝ tangŋa, sǝ ndanǝ akunɓala arǝì lum-nong-ɓari. À tamsǝ amǝturonjar lum-nong-ɓari à kǝ yál akunɓala mala nggea-là. Amur koya kunɓala mǝnana arǝ sheran ngga, à gilǝ mwashat atà lullǝ atau lum-nong-ɓari mala amǝ Isǝrayila.* 13 À tsǝkia akunɓala tàrú-tàrú arǝ abuban ine mala nggea-là; tàrú nǝ njar-takuli, tàrú nǝ njar-nza, tàrú nǝ njar-kunmur, sǝ tàrú nǝ njar-nzali. 14 Yì sheran mala nggea-là ka, à kwákítè amur akusǝɓa lum-nong-ɓari mǝnana à nongsǝia amur rǝarǝia ka. Arǝ koya kusǝɓa ka à gilǝ lullǝ mwashat atà amǝ'mishan lum-nong-ɓari mala Mǝgam.

15 Mǝturonjar mǝnana bangcau nǝ mim ngga ndanǝ mǝmunagara kārǝkigir a buì, a pè nǝ zǝnariya. Nǝ̀ ngga kārǝkina nggea-là nǝi andǝ akunɓala andǝ asheran male.† 16 Lang mǝturonjar kārǝki nggea-là nǝ munagara kārǝkigir male ka, kumi ka sauwa male nda mwashat andǝ tangŋa male. Yàle dāh'rya male nda gbal mwashat andǝ sauwa andǝ tangŋa male, sǝ ko mǝ ye ateà kārǝi ka, kilomita á-ɓari nǝ gbǝman-ine‡ na. 17 Ɗǝm ngga kārǝki dāh'rya mala sheran mala nggea-là, sǝ kumi ka nda mita lumi-tongno-nong-mwashat [60 m]. Mǝturonjar kpata kārǝkigir mǝnana ɓwapǝndǝa kasǝ ka.

18 Sheran mala nggea-là ka à ɓè nǝ atali mǝɓoarne, atali jaspa. Sǝ nggea-là ka, à ɓè nǝ zǝnariya kat, zǝnariya mǝnana à zurì nǝ kǝgìr raka, ɓālǝi ɓoarnsari gǝraɗau kǝla gǝlas. 19 Sheran mala nggea-là ka, à kwákítè amur akusǝɓa mala atali-gǝna mǝɓoarne ɗàngɗáng lum-nong-ɓari. Kusǝɓa mǝnana à tsǝì a tadǝmbe ka, tali jaspa na. Ɓaria kusǝɓa mǝnana à nongsǝi amur mǝno ka, safir na. Tàruià ka, aget na. Inea ka emeral na.§ 20 Tongnoia ka, onis na. Tongno-nong-mwashatia ka, karnelia na. Tongno-nong-ɓaria ka, kǝrisolat na. Tongno-nong-tàruià ka, beril na. Tongno-nong-inea ka, tofas na. Lumia ka, kǝrisopǝras na. Lum-nong-mwashatia ka, jasinta na. Sǝ à masǝlǝte nǝ lum-nong-ɓaria kusǝɓa mǝnana à nongsǝi amur aɓi ka, nǝ tali amitis.

21 Akunɓala lum-nong-ɓari mala nggea-là ka, à gilǝkia nǝ sala-ɓá-nkombo-nggeamùr; koya kunɓala ka, nǝ male yì ulangni sala-ɓá-nkombo mǝnana à pè nǝi ka. Sǝ njar mǝgule mǝnana aɓa nggea-là ka, à pè nǝ zǝnariya mǝnana ɓālǝi nong tyal-tyal nǝ ɓoarnsari kǝla gǝlas.

22 Ən sǝn ma kǝ ndà-peri aɓa yì nggea-là ɗang, acemǝnana Mǝtalabangŋo Ɓakuli mǝnana Karmur Gulo kat andǝ Mǝgam ngga, à nda ka ndà-peri male. 23 Sǝ yì nggea-là ka, pà nǝ̀ na ce pwari ko zongŋo ɓǝà tǎ amurí ɗàng, acemǝnana tǎ mala ɓoarɓwa mala Ɓakuli ka, kǝ pa tǎlaban aɓalǝi, sǝ Mǝgam ngga nda tǎlaban male.* 24 Aɓwana mala anzali nǝ̀ gya aɓa tǎlaban male, sǝ amurǝma mala ɓanza nǝ̀ yiu nǝ agulo† malea aɓalǝi. 25 À pà nǝ̀ gìr akunɓala mala nggea-là ɗàng ko aya pwari ka, acemǝnana akanó ka, dù pà kàm ɗàng.‡ 26 Sǝ ɓoarɓwa andǝ gulo§ mala anzali ɓanza ka, à nǝ̀ yinǝia aɓalǝi. 27 À pà nǝ̀ eare ɓè kǝgìr ɓeami ɓǝ̀ kútí kam ɗàng. Sǝ kǝɓwa pà kàm gbal mǝnana mǝ pakki agir kǝsǝkya na, ko mǝ ɗwanyi came amur mǝsǝcau na ka, nǝ̀ kútiô akano ɗàng; she kǝ aɓwana mǝnana lullǝia nda kam à gilǝnia aɓa Malǝmce Yilǝmu* mala Mǝgam ngga.†

22

Yohana sǝn nggeasala
mala mùr yilǝmu

1 Ɗǝm ngga mǝturonjar lǝmdǝam nggeasala mala mùr pa yilǝmu. Mùr nî kwar gǝraɗau kǝla kǝrstal. Kǝ ɓun aban buno-murǝm mala Ɓakuli andǝ mala Mǝgam sǝ kǝ ɓangŋa. 2 Ɓangŋa kǝ kútí nǝ ɓaɓalǝu mala njar mǝgule mala ɓá nggea-là. A koya nkaring mala kun mùr mala nggeasala ka, nggun nda kam mǝnana kǝ pa yilǝmu ka. Nggunî kǝ pusǝ a'ulang aɓǝle ɗàngɗáng lum-nong-ɓari aɓa pǝlǝa mwashat; koya zongŋo ka, kǝ pusǝ ulang male yì ɓǝle. Ambu nggunì ka ɓuri na ace walkwánó mala anzali mala aɓwapǝndǝa*.†

3 Súban ngga pà nǝ̀ pàk kàm ɗǝm amur kǝgìr aɓa mǝno yì nggea-là ka ɗàng. Ɓakuli nǝ nggearǝì, andǝ Mǝgam ngga, à nǝ̀ do aɓalǝi amur abuno-murǝm malea, sǝ aɓwana male nǝ̀ nggǝ peri a baní.‡ 4 À nǝ̀ sǝn ɓamǝsǝi sǝ lùllǝì ka à nǝ̀ gilǝì a kundǝmbǝia.§ 5 Dù pà nǝ̀ nyare nǝ̀ pak ɗǝm ɗàng. À pà nǝ̀ earce pitǝla ko pwari ace pa tǎlaban ɗǝm ɗàng, acemǝnana Mǝtalabangŋo Ɓakuli ka, nda tǎlaban, nǝ̀ tǎ amúrià. Sǝ à nǝ̀ duk amurǝma masǝlǝate pà kàm ɗàng.

6 Pǝlǝa mǝturonjar banggàm ama:

Amǝnia yì acau ka mǝsǝcau na sǝ à nǝ̀ earnǝia. Mǝtalabangŋo Ɓakuli mǝnana gingginǝ bangŋo mala amǝ'ɓangnǝa male ka, nda tasǝ mǝturonjar male ɓǝ̀ yì banggi aguro male, agir mǝnana à nǝ̀ yia pur púp banì pà nǝ̀ sau raka.

Yesu nia kǝ yiu ka

7 Yesu kǝ na ama, &lt;&lt;Wu sǝni, mǝ ndya ǝn nggǝ yiu adyan tù ka! Aɓwana mǝnana à kǝ kpata acau mala ɓangnǝa mǝnana à gilǝia aɓa mǝnia yì malǝmce ka, à ndanǝ tsǝkbu!&gt;&gt;

8 Mim Yohana, mǝ nda mǝnana ǝn ó sǝ ǝn sǝn amǝnia yì agir ka. Lang ǝn ongŋǝnia sǝ ǝn sǝnǝnia ka, kara ǝn kpa a nzali mǝ nǝ peri a kusǝ mǝturonjar mala Ɓakuli mǝnana lǝmdǝam mia ka. 9 Sǝ yì ka, nam ama:

Awo, kǝa peri abanam ɗang. Mǝ nda guro mala Ɓakuli, kǝla we wunǝ amǝ'eambo, amǝ'ɓangnǝa mala Ɓakuli, andǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ kpata gir mǝnana à gilǝì aɓa mǝnia yì malǝmce ka. Peri aban Ɓakuli nǝmurǝì ɓǝ̀rɓǝ̀r!

10 Pǝlǝa kwarkiram ama:

Kǝa na ama awu nǝ sǝmbǝrǝ ce acau mala ɓangnǝa mǝnana aɓa malǝmce mǝnia ka ɗàng, acemǝnana pwari gbàshìnà tù mana amǝnia yì agir kat ka à nǝ̀ kumban ngga.

11 Ɓwa mǝnana kat kǝ pak gìr mǝɓane ka, ɓǝ̀ lidǝmba aɓa pàkkiagir mǝɓane. Ɓwa mǝnana kat mǝɓealɓikea na ka, ɓǝ̀ lidǝmba aɓa ɓealɓikea male. Ɓwa mǝnana mǝɓealɓoarna na ka, ɓǝ̀ lidǝmba aɓa do-ɓealɓoarna. Ɓwa mǝnana tàr ɓamúrì ɓǝ̀ duk mala Ɓakuli ka, ɓǝ̀ lidǝmba aɓa do tàr ɓamuru aban Ɓakuli.*

12 Yesu kǝ na ama, &lt;&lt;Wu sǝni, mǝ ndya ǝn nggǝ yiu adyan tù ka! Atangnakusǝu mem na a buam, mǝ nǝ yia pè koya ɓwa ka tangnakusǝi mala gìr mǝnana karǝ arǝ túró mǝnana pàk ka.† 13 Mǝ nda Alfa andǝ Omega, Mǝdǝmba andǝ Mǝtankwang, Tite andǝ Masǝlǝate.&gt;&gt;‡

14 Aɓwana mǝnana à kǝ lákkí anggea-daura malea, à do aɓa ɓoarnsari mala ɓabum ngga, à ndanǝ tsǝkbu. Ɓakuli nǝ̀ nyinggia wia ban arǝ kunɓala ɓǝà kutio aɓa yì nggea-là sǝ ɓǝà lì ɓǝlanggun mala nggun yilǝmu. 15 A nza nǝ nggea-là ka à nda ka amǝ do kiɗìkì kǝla anvwa, andǝ amǝ pakkia gir monzǝo, andǝ amǝ pak cauɓikea nonggi nǝ rǝarǝu, andǝ amǝ walki-alú, andǝ amǝ peri aban ankúl andǝ alú, andǝ aɓwana mǝnana kat à kǝ earce pak túró nyir, sǝ amǝ swarkiban na ka.

16 Mim Yesu, ǝn túr mǝturonjar mem ɓǝ̀ bangga wun amǝnia yì agir ka ace a'ikǝlisiya. Mǝ nda Mǝkà Murǝm Dauda, ǝn pur a tàu male. Mǝ nda nlero dǝmbari mǝ tàne.§

17 Bangŋo mala Ɓakuli andǝ Māfela, à kǝ na ama, &lt;&lt;Yiu!&gt;&gt;

Ɓwa mǝnana kat ok mǝnia yì cau ka, ɓǝ̀ na ama &lt;&lt;Yiu!&gt;&gt;

Ɓǝ̀ mǝsamur wal kǝɓwa ka, ɓǝ̀ yiu! Ɓwa mǝnana earce ka, ɓǝ̀ yi nu mur yilǝmu ɓà.*

18 Ən nggǝ nunkir koya ɓwa na kat kǝ ok acau mala ɓangnǝa mǝnana à gilǝia aɓa malǝmce mǝnia ka:

Ɓǝ̀ kǝɓwa tsǝk ɓe amur agir mǝnana à gilǝe akani ka, Ɓakuli nǝ̀ tsǝki wi ɓe amur agir yinǝ tanni twal la mǝnana à kanicea aɓa mǝnia yì malǝmce ka. 19 Sǝ ɓǝ̀ kǝɓwa amsǝ ɓekǝ gìr aɓalǝ acau mala malǝmce ɓangnǝa mǝnia ka, Ɓakuli nǝ̀ amsǝi wi kāmbe male. Pà nǝ̀ kùmô nǝ̀ li ɓǝlanggun yilǝmu ɗang, sǝ pà nǝ̀ kutio aɓa nggea-là mǝfele mǝnana à kaniki ce aɓa mǝnia yì malǝmce ka ɗang.

20 Yì, yì ɓwa mǝnana kǝ bang ama amǝnia yì agir ka mǝsǝcau na ka, kǝ na ama, &lt;&lt;E, mǝ ndya ǝn nggǝ yiu adyan tù ka!&gt;&gt;

&lt;&lt;Ɓǝ̀ do anggo! Yiu, Mǝtalabangŋo Yesu!&gt;&gt;

21 Ɓǝ̀ ɓwamuru mala Mǝtalabangŋo Yesu do atà aɓwana mala Ɓakuli.†

* 1:1 1:1 banì pà nǝ̀ sau raka ko &lt;&lt;akaurǝa, dǝndi pà kàm ɗàng&gt;&gt;

† 1:3 1:3 Ɓwa mǝnana kǝ ɓal acau mala ɓangnǝa: Ko &lt;&lt;Ɓwa mǝnana kǝ ɓallia aɓwana acau mala ɓangnǝa mǝnia ɓǝà oè.&gt;&gt;

‡ 1:4 1:4 nzali Asiya: Mǝnia ka nda nzali Asiya a nza mala nggwamnati mala amǝ Roma.

§ 1:4 1:4 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:14.

* 1:5 1:5 Ɓalli gbal aɓa: Ang 89:27.

† 1:6 1:6 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:6; Isha 61:6.

‡ 1:7 1:7 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13; Mat 24:30; Mar 14:62; Yoh 19:34-37; Zak 12:10.

§ 1:8 1:8 Ɓalli gbal aɓa: Pur 3:14.

* 1:13 1:13 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13; 10:5.

† 1:15 1:15 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 1:24; Dan 10:5,6.

‡ 1:16 1:16 Ɓalli gbal aɓa: Pur 34:29.

§ 1:17 1:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 44:2,6.

* 2:8 2:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 44:6.

† 2:10 2:10 Ɓalli gbal aɓa: Dan 1:12.

‡ 2:14 2:14 Ɓalli gbal aɓa: Ɓal 25:1-2; 31:16; Nggur 20:18.

§ 2:17 2:17 Ɓalli gbal aɓa: Ang 78:24; Isha 62:2.

* 2:18 2:18 Ɓalli gbal aɓa: Dan 10:6.

† 2:20 2:20 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 16:31; 2Amur 9:22,30; Ɓal 25:1.

‡ 2:23 2:23 Ɓalli gbal aɓa: Ir 17:10; Ang 62:12.

§ 2:26 2:26 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:8-9.

* 2:27 2:27 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:9.

† 2:28 2:28 nlero dǝmbari: Gulo mǝnana à pe ɓwa mana limurǝm ngga.

* 3:5 3:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 32:32; Ang 69:28; Dan 12:1; Mat 10:32.

† 3:7 3:7 kyî mala Dauda: Ko &lt;&lt;Garamurǝm amur domurǝm mala Dauda.&gt;&gt;

‡ 3:7 3:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 32:32; Ang 69:28; Dan 12:1; Mat 10:32.

§ 3:9 3:9 à À bang ama yia ka amǝ Yahudi, aɓwana mala Ɓakuli na: Ko &lt;&lt;À bang ama à nda ka aɓwana mana Ɓakuli tària ka.&gt;&gt;

* 3:9 3:9 Ɓalli gbal aɓa: Isha 60:14; 49:23; 43:4.

† 3:12 3:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 62:2; Ezǝk 48:32; Sǝn 21:1.

‡ 3:14 3:14 mǝ'yálban ko tita puroko tǝ́r.

§ 3:14 3:14 Ɓalli gbal aɓa: Ang 89:27; Pas 8:22; Yoh 1:1-3.

* 3:17 3:17 Ɓalli gbal aɓa: Hos 12:8.

† 3:19 3:19 Ɓalli gbal aɓa: Pas 3:12.

‡ 3:21 3:21 atàm ko a nkanggariam

* 4:1 4:1 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:16,24.

† 4:2 4:2 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 1:26-28.

‡ 4:5 4:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:16; Sǝn 8:5; 11:19; 16:18; Ezǝk 1:13; Sǝn 1:4; Zak 4:2.

§ 4:6 4:6 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 1:5,18.

* 4:7 4:7 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 1:10.

† 4:8 4:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 6:2-3.

‡ 4:9 4:9 Ɓalli gbal aɓa: Ang 47:8.

* 5:1 5:1 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 2:9; Isha 29:11.

† 5:5 5:5 Ɓalli gbal aɓa: Tite 49:9.

‡ 5:6 5:6 Ɓalli gbal aɓa: Isha 53:7; Zak 4:10.

§ 5:8 5:8 Ɓalli gbal aɓa: Ang 141:2.

* 5:9 5:9 Ɓalli gbal aɓa: Ang 33:3; Isha 42:10.

† 5:10 5:10 à nǝ̀ duk agbani ko à nǝ̀ duk amǝ'yálmúrû ko à nǝ̀ duk amurǝma

‡ 5:10 5:10 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:6; Isha 61:6.

§ 5:11 5:11 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:10.

* 6:2 6:2 Ɓalli gbal aɓa: Zak 1:18; 6:1-3.

† 6:6 6:6 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 6:25.

‡ 6:8 6:8 Ɓalli gbal aɓa: Hos 13:14; Ezǝk 5:12; 14:21.

§ 6:10 6:10 Ɓalli gbal aɓa: Zak 1:12; Ang 79:5; Tite 4:10.

* 6:12 6:12 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:10,31; Atúró 2:20; Isha 13:10; 3:15; Mat 24:29; Mar 13:24-25; Luk 21:25.

† 6:13 6:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 34:4.

‡ 6:15 6:15 Ɓalli gbal aɓa: Isha 2:10.

§ 6:16 6:16 Ɓalli gbal aɓa: Hos 10:8.

* 6:17 6:17 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:11; Mal 3:2.

* 7:1 7:1 Ɓalli gbal aɓa: Zak 6:5.

† 7:3 7:3 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 9:4.

‡ 7:14 7:14 Ɓalli gbal aɓa: Dan 12:1; Tite 49:11.

§ 7:16 7:16 Ɓalli gbal aɓa: Isha 49:10; Ang 121:6.

* 7:17 7:17 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 34:23; Ang 23:2; Isha 25:8; 49:10.

* 8:3 8:3 Ɓalli gbal aɓa: Amo 9:1; Ang 141:2.

† 8:5 8:5 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 16:12; Ezǝk 10:2.

‡ 8:7 8:7 Ɓalli gbal aɓa: Pur 9:23-25.

§ 8:8 8:8 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:25.

* 8:10 8:10 Ɓalli gbal aɓa: Isha 14:12.

* 9:2 9:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 19:28; Pur 19:18; Jol 2:10.

† 9:3 9:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 10:12-15.

‡ 9:4 9:4 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 9:4.

§ 9:6 9:6 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 3:21.

* 9:7 9:7 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:4.

† 9:8 9:8 Ɓalli gbal aɓa: Jol 1:6.

‡ 9:9 9:9 Ɓalli gbal aɓa: Jol 2:5.

§ 9:13 9:13 Ɓalli gbal aɓa: Pur 30:1-3.

* 10:5 10:5 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:40; Dan 12:7.

† 10:9 10:9 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 2:8; 3:1-3.

‡ 10:11 10:11 Ɓalli gbal aɓa: Ir 1:10.

* 11:1 11:1 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 40:3.

† 11:2 11:2 Ɓalli gbal aɓa: Zak 12:3; Isha 63:18; Luk 21:24.

‡ 11:4 11:4 Ɓalli gbal aɓa: Zak 4:3,11-14.

§ 11:5 11:5 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 1:10; Ir 5:14.

* 11:6 11:6 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 17:1; Pur 7:17,19.

† 11:7 11:7 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:3,7,21.

‡ 11:8 11:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 1:9.

§ 11:11 11:11 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 37:5,10.

* 11:12 11:12 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 2:11.

† 11:15 11:15 Ɓalli gbal aɓa: Ang 22:28; Dan 7:14,27.

‡ 11:18 11:18 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:1.

§ 11:19 11:19 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 8:1-6.

* 12:1 12:1 jeko: Ulang mala amǝ Gǝrik.

† 12:2 12:2 Ɓalli gbal aɓa: Mik 4:10.

‡ 12:3 12:3 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:7.

§ 12:4 12:4 Ɓalli gbal aɓa: Dan 8:10.

* 12:5 12:5 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:7; Ang 2:9; 110:1.

† 12:7 12:7 Ɓalli gbal aɓa: Dan 10:13.

‡ 12:9 12:9 Ɓalli gbal aɓa: Tite 3:1,14-15; Zak 3:1.

§ 12:10 12:10 Ɓalli gbal aɓa: Ayu 1:9-11.

* 12:12 12:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 44:23; 49:13.

† 12:14 12:14 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:25; 12:7.

* 13:1 13:1 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:1-6.

† 13:5 13:5 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:8.

‡ 13:7 13:7 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:21.

§ 13:8 13:8 Malǝmce Yilǝmu mala Mǝgam ngga, nda malǝmce mǝnana, tite a share ɓanza yi puro ado mǝno ka, Yesu Kǝrǝsti, mǝnana sukki nkile ace lak acauɓikea mala aɓwana ka, kǝ oasǝkia alullǝ aɓwana kam mǝnana à nǝ̀ pea wia yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.

* 13:9 13:9 Ɓalli gbal aɓa: Mar 4:23.

† 13:10 13:10 Ɓalli gbal aɓa: Ir 15:2; 43:11.

‡ 13:14 13:14 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 13:1-5.

* 14:1 14:1 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 9:4.

† 14:8 14:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 21:9.

‡ 14:10 14:10 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:7; Tite 19:24.

§ 14:11 14:11 Ɓalli gbal aɓa: Isha 34:10.

* 14:14 14:14 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:13.

† 14:15 14:15 Ɓalli gbal aɓa: Jol 3:13; Mat 13:30.

‡ 14:20 14:20 kilomita gbǝman tàrú: ko mel gbǝman ɓari.

§ 14:20 14:20 Ɓalli gbal aɓa: Jol 3:13.

* 15:1 15:1 Ɓalli gbal aɓa: Pǝris 26:21.

† 15:3 15:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 15:1; Ang 145:17.

‡ 15:4 15:4 Ɓalli gbal aɓa: Ir 10:7; Ang 86:9-10.

§ 15:5 15:5 Ɓalli gbal aɓa: Pur 40:34.

* 15:8 15:8 mǝnana pur nǝ ɓá ɓoarɓwa andǝ rǝcandǝa mala Ɓakuli ka. Ko &lt;&lt;mǝnana lǝmdǝa ama Ɓakuli aɓa ɓoarɓwa andǝ rǝcandǝa male ka nda abanì.&gt;&gt;

† 15:8 15:8 Ɓalli gbal aɓa: 2Kpa 5:13-14; 1Amur 8:10-11; Isha 6:4; Ezǝk 44:4.

* 16:2 16:2 Ɓalli gbal aɓa: Pur 9:10-11; Nggur 28:35.

† 16:3 16:3 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 7:17-21.

‡ 16:6 16:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 79:3.

§ 16:7 16:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 119:137.

* 16:10 16:10 Ɓalli gbal aɓa: Pur 10:21.

† 16:12 16:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 11:15-16.

‡ 16:13 16:13 Ɓalli gbal aɓa: 1Amur 22:21-23; Pur 8:3.

§ 16:15 16:15 Ɓalli gbal aɓa: 1Tas 5:2.

* 16:16 16:16 Ɓalli gbal aɓa: 2Amur 9:27.

† 16:17 16:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:6.

‡ 16:18 16:18 Ɓalli gbal aɓa: Pur 19:16; Dan 12:1.

§ 16:21 16:21 Ɓalli gbal aɓa: Pur 9:23.

* 17:1 17:1 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:13.

† 17:2 17:2 Ɓalli gbal aɓa: Isha 23:17; Ir 25:15-16.

‡ 17:4 17:4 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:7.

§ 17:8 17:8 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:3; Sǝn 3:5.

* 17:12 17:12 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:20-24.

† 17:14 17:14 Ɓalli gbal aɓa: Dan 2:47.

* 18:2 18:2 Ɓalli gbal aɓa: Isha 21:9; Ir 50:39.

† 18:3 18:3 Ɓalli gbal aɓa: Ir 25:15,27.

‡ 18:4 18:4 Ɓalli gbal aɓa: Isha 48:20; Ir 50:8.

§ 18:5 18:5 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:9.

* 18:6 18:6 Ɓalli gbal aɓa: Ang 137:8.

† 18:7 18:7 Ɓalli gbal aɓa: Isha 47:8-9.

‡ 18:9 18:9 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 26:16-17.

§ 18:11 18:11 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 27:36.

* 18:12 18:12 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 27:12-13,21.

† 18:15 18:15 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 27:31,36.

‡ 18:17 18:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 23:14; Ezǝk 27:26-30.

§ 18:19 18:19 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 27:30-34.

* 18:20 18:20 Ɓalli gbal aɓa: Isha 44:23; Ir 51:48.

† 18:21 18:21 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:63; Ezǝk 26:21.

‡ 18:22 18:22 Ɓalli gbal aɓa: Isha 24:8; Ezǝk 26:13.

§ 18:23 18:23 Agir monzǝo ka, kpapi pyauta aɓwana andǝ ɗikalú andǝ pakki aɓuri mala kiɗiki ɓwa ko wal-lú.

* 18:23 18:23 Ɓalli gbal aɓa: Ir 25:10.

† 18:24 18:24 Ɓalli gbal aɓa: Ir 51:49.

* 19:2 19:2 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 32:43.

† 19:3 19:3 Ɓalli gbal aɓa: Isha 34:10.

‡ 19:5 19:5 Ɓalli gbal aɓa: Ang 115:13.

§ 19:7 19:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 118:24.

* 19:11 19:11 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 1:1.

† 19:12 19:12 Ɓalli gbal aɓa: Dan 10:6.

‡ 19:15 19:15 Ɓalli gbal aɓa: Ang 2:9.

§ 19:16 19:16 Ɓalli gbal aɓa: Nggur 10:17; Dan 2:47.

* 19:17 19:17 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 39:4,17-20.

* 20:4 20:4 Ɓalli gbal aɓa: Dan 7:9,22,27.

† 20:8 20:8 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 38:2,9,15.

‡ 20:11 20:11 Ɓalli gbal aɓa: Ang 114:7.

§ 20:15 20:15 Malǝmce Yilǝmu: Mǝnia ka nda malǝmce mǝnana Ɓakuli gilǝkina alullǝ aɓwana mǝnana à nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka a ɓālǝi.

* 20:15 20:15 Ɓalli gbal aɓa: Sǝn 3:5.

* 21:1 21:1 Ɓalli gbal aɓa: Isha 66:22.

† 21:2 21:2 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 37:27.

‡ 21:3 21:3 Ɓalli gbal aɓa: Pur 25:8; 29:45; Pǝris 26:11-13; 2Kor 6:16.

§ 21:4 21:4 Ɓalli gbal aɓa: Isha 25:8; 35:10; 65:19.

* 21:5 21:5 Ɓalli gbal aɓa: Isha 43:19.

† 21:6 21:6 Mǝ nda Tite, sǝ mǝ nda Masǝlǝate: Ko &lt;&lt;Mǝ nda Alfa sǝ mǝ nda Omega.&gt;&gt;

‡ 21:6 21:6 Ɓalli gbal aɓa: Isha 55:1.

§ 21:7 21:7 Ɓalli gbal aɓa: Ang 89:27-28.

* 21:8 21:8 Agir monzǝo ka, kpapi pyauta aɓwana andǝ ɗikalú andǝ pakki aɓuri mala kiɗiki ɓwa ko wal-lú.

† 21:8 21:8 Ɓalli gbal aɓa: Isha 30:33.

‡ 21:9 21:9 Mālá Mǝgam, yì Māfela male: Mǝnia ka ɓālǝi nda, aɓwana mala Ɓakuli, yia mǝnana à angŋǝna Cau Amsǝban mala Kǝrǝsti, sǝ à kpapina ɓamuria andǝi à nǝ̀ do andǝi andǝa Ɓakuli aɓa rǝpwala andǝ banɓoarnado, gauwa pa kàm ɗang, sǝ masǝlǝate pà kàm ɗang.

§ 21:10 21:10 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 40:2.

* 21:12 21:12 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 48:30-35.

† 21:15 21:15 Ɓalli gbal aɓa: Ezǝk 21:15.

‡ 21:16 21:16 kilomita á-ɓari nǝ gbǝman-ine: ko &lt;&lt;mel á-mwashat nǝ gbǝman-tongno&gt;&gt;

§ 21:19 21:19 Ɓalli gbal aɓa: Isha 54:11-12.

* 21:23 21:23 Ɓalli gbal aɓa: Isha 24:23; 60:1,19.

† 21:24 21:24 agulo Ko &lt;&lt;aɓoarɓwa.&gt;&gt;

‡ 21:25 21:25 Ɓalli gbal aɓa: Isha 60:11.

§ 21:26 21:26 gulo Ko &lt;&lt;Gǝna.&gt;&gt;

* 21:27 21:27 Malǝmce Yilǝmu ka, nda malǝmce mǝnana aɓalǝi ka Ɓakuli gilǝkina alullǝ aɓwana mǝnana à nǝ̀ kum yilǝmu mǝnana málá male pà kàm raka.

† 21:27 21:27 Ɓalli gbal aɓa: Isha 52:1; Sǝn 3:5.

* 22:2 22:2 ɓuri na ace walkwánó mala anzali mala aɓwapǝndǝa Ko &lt;&lt;nda ace twalban atanni mala aɓwapǝndǝa.&gt;&gt;

† 22:2 22:2 Ɓalli gbal aɓa: Tite 2:9.

‡ 22:3 22:3 Ɓalli gbal aɓa: Zak 14:11.

§ 22:4 22:4 Ɓalli gbal aɓa: Ang 17:15.

* 22:11 22:11 Ɓalli gbal aɓa: Dan 12:10.

† 22:12 22:12 Ɓalli gbal aɓa: Isha 40:10; Ir 17:10.

‡ 22:13 22:13 Ɓalli gbal aɓa: Isha 44:6; 48:12.

§ 22:16 22:16 Ɓalli gbal aɓa: Isha 11:1,10.

* 22:17 22:17 Ɓalli gbal aɓa: Isha 55:1.

† 22:21 22:21 Ɓalli gbal aɓa: 2Tas 3:18.