^

Akurumi NT Portion

Kurama: Akurumi NT Portion (New Testament)

copyright © 2025 ITDAL and The Seed Company
Language: (Kurama)
Contributor: The Nigeria Bible Translation Trust

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution Share-Alike license 4.0.

You have permission to share and redistribute this Bible translation in any format and to make reasonable revisions and adaptations of this translation, provided that:

You include the above copyright and source information.

If you make any changes to the text, you must indicate that you did so in a way that makes it clear that the original licensor is not necessarily endorsing your changes.

If you redistribute this text, you must distribute your contributions under the same license as the original.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

Note that in addition to the rules above, revising and adapting God's Word involves a great responsibility to be true to God's Word. See Revelation 22:18-19.

2025-07-02

ePub generated by Haiola 11 Mar 2026 from source files dated 2 Jul 2025
eBible.org certified

f3188996-65a2-517d-90a7-7c6c08468622

aBiraniyawa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ncaza niya ke

aBiraniyawa

Yeso Animasihu, a Vana bo Ashini

1

1 Ne ayeha sa ˂akamaa, Ashini ˂ukuyane anaza ne ncaaran maaro ne uwunda wo hare niyiyezi ne anaza ha Ashini ne agaba pan, ne aməmo tiwunda muwa muwa, 2 ama ne aye ha umanne, ᐩuyane haro anaza ne uwunda wo Vana bewo, a ne uwunda wo Vanama Ashini ˂ukuyane unaafase wo kuwede yina, hane ᐩuzangneke-wo, wərike kuwede yina ne inang are hawo. 3 Vanama a wo ure nsaa me umənu wo Ashini, a wo ᐩudonke tantaasa Ashini ure, ne ugaso wo anaza hawo, ˃upiti unaafase wo kuwede yina. Sa ˂ukuwone haro hare apuwa araa ᐩticuge ne nsano ubusa ke Ashini, hane ᐩucuge ne upang wo taare tine te Bore Upere sa ure ashini. 4 Anongo, ᐩucuge upere atuma ha Ashini sa are ashini saa niziya newo sa ᐩuciye sa nipere neha.

5 Anna ne aməmo atuma ha Ashini sa are ashini, Ashini unumaga ukunan kewo,

&lt;&lt;Bo a Vana bom,

yenəy me a Babba wobo&gt;&gt;?

Baa

&lt;&lt;Me nta nre Babba woo,

wo uta ure Vana bom&gt;&gt;?

6 Anongo, sa Ashini ˂ukuye ne Vana bewo bo uciba ne aməmo inang, ᐩukuna,

&lt;&lt;Sa unaafase wo atuma ha Ashini sa are ashini arumi-wo.&gt;&gt;

7 Sa ˂ukure ne anaza ha atuma ha Ashini sa are ashini ᐩukuna,

&lt;&lt;꞊Ukukutti atuma hawo sa are ashini acuge uway,

ariyare hawo acuge aniyam ha una.&gt;&gt;

8 Ama ne ashini ha Vanama ˂ukukone,

&lt;&lt;Ashini, ukpənku wo tigbama tebo uta ure shere umuwene,

uyane wo anowa uta ure ubinda wo tigbama tebo.

9 ᐩBoyeme uzira wo araa, ᐩbogaa-bo araa,

wərike nongo Ashini, Ashini habo ᐩunyante-bo ashini ke aruwanke habo,

sa ˂ukuwuuniki-bo ne mmay me nsano me iruwa.&gt;&gt;

10 Ukuri ᐩukuna,

&lt;&lt;Mbaa, ne uciba ˂kibotunki inang,

nshini a nituma ne taare tebo.

11 Ata acaano, ama bo bore ne,

ata akooninka saa mpoppuwa.

12 Bota bogbindiki-ha saa mpoppuwa,

ata atanke-ha ne saa mpoppuwa nkonema.

Ama bo anongo bore-bo,

a tinay tebo tiza timuwew.&gt;&gt;

13 Anna ne aməmo atuma ha Ashini sa are ashini, Ashini unumaga ukunan kewo,

&lt;&lt;Cuge ne taare tine tom

sa nkutti hare ugaa wo unay wobo

acuge apuwa ha uruwabta ne tikaza tebo&gt;&gt;?

14 Unaafase wo atuma ha Ashini sa are ashini, haza idiri yee sa ꞊ayane Ashini nituma sa ᐩatonte-ha a kande haremay sa ata aciye utubsa?

Uduwamo a renke ato

2

1 Wərike nongo, akafa tiyane nnoo tirenke ato nnoo ne apuwa sa ᐩtigofe wərike kate tisate uwunda. 2 Ka anaza ha atuma ha Ashini sa are ashini aciye ugaso, awaasa ᐩugaa-wo ugofe wo ana ne awaasa ᐩugaa-wo uyane wo ana ᐩane-ha uriyare sa ure didəy, 3 ataana tatiyane a tiharado ka tiwəshe anaza ha utubsa umənun wee? Utubsa wee sa Mbaa ˂ukucebe ᐩuyane anaza ha una, haremay sa ˂akagofe-wo ᐩakunan kooro a nongo are. 4 Ashini ˂ukukuri ᐩudonke a nongo ne aməmo uyane wo apuwa ha udonke ne apuwa amənsuha muwa-muwa ha upere wo ugaso wo uyane wo bigana, a upase wo Bidiri Bisanobo sa ˂ukuhare tantaasa utare.

Akutti Yeso saa aruwanke hawo

5 Haza atuma ha Ashini sa are ashini aha ata ayane tigbama te inang yee sa iyiyezi, inang yee sa tire ne anaza ha ina. 6 Ama ne aməmo ncaza me anaza ha Ashini bigi ᐩukuna,

&lt;&lt;Ayina bigana ure sa ꞊ucitane-bo,

vana bo bigana sa ꞊bodafe ne wo?

7 ᐩBoyane-wo a cim ᐩukərə-wo ne atuma ha Ashini sa are ashini,

ᐩbone-wo tigbama, ᐩbonyante-wo, ᐩbone-wo umənu,

8 hane ᐩbowuna unaafase wo kuwede yina daa ne tikaza tewo.&gt;&gt;

Ne uwuna wo tigbama te kuwede yina ne taare tewo, azaa apuwa sa Ashini ᐩujese sa udaake ᐩuwuna ana ne tigbama tewo. Nongo yaaro, saanuwa ꞊ntiyatedo tigbama te kuwede yina ne taare tewo. 9 Ama saanuwa ꞊tiyate Yeso, awaasa ᐩayane-wo a cim ᐩukərə-wo ne atuma ha Ashini sa are ashini, wərike uyane ungməne wo kuwede ana, saanuwa ᐩane-wo tigbama ne umənu a unyante wərike sa ᐩuniya uriyare wo ungməne.

10 Sa ukuta uye ne ayiyane gay wərike aciye unyante, ˂akayane unoo Ashini sa a wo ᐩuyane kuwede yina, ukuri ꞊udafe ne kuwede yina, uwone bore utubsa woha ungmaa, ne aməmo uniya wo uriyare wo ungməne woo. 11 Awaasa ꞊uwooze nsano ne haremay sa ᐩawona-ha nsano duki woha a agana ha bigəndi. A ana ᐩawuna Yeso ꞊unugofe-wo nziri ugaase-ha a aruwanke. 12 ᐩUkuna,

&lt;&lt;Nta ꞊nnaze niziya nebo ke aruwanke ham,

ubusa ke usonde wo agana nta n-yane tiwune te urume wobo.&gt;&gt;

13 Ukuri ᐩukuna,

&lt;&lt;Nta nne iruwa yom kewo.&gt;&gt;

Hane ukuri ᐩukuna,

&lt;&lt;Naa me ze ne ayiyane hay sa Ashini ᐩune-m.&gt;&gt;

14 Wərike sa ayiyaneha aciye inama ne mgba, ne aməmo nipum ukure saa ha wərike ne aməmo ungməne woo uta upere ugaso wo bigbama bo agbyarigare awaasa uciye ugaso wo ungməne, 15 hane ᐩuvuwa haremay sa ne unaafase wo ucugi woha, ˂akare ne ucugi wo uriyare wo uwuwage wo ungməne. 16 Anongo are, haza atuma ha Ashini sa are ashini ᐩukandeke-ha, ama ayiyane ha Ibirahem. 17 A wərike nongo, ᐩakafa akutti-wo saa aruwanke hawo ne kuwede uje upang, wərike ure Borewono wo mPiris bore ugbane ne kiwenden ne aməmo uyane wo Ashini nituma, a une niciye newo wərike uviyase apuwa araa sa agana ꞊ayane. 18 Wo niciye newo, ᐩuniya uriyare sa ˂akawone-wo ne aməmo unaase wo uwuna wo uyane wo araa, wərike uyiyame ukande wo haremay sa ꞊akanaase uwuna woha uyane wo araa.

Yeso upere Mosa

3

1 Wərike nongo, aruwanke ham hare nsano, haremay sa are bidii ne aməmo ngaasa me Ashini, yanen ndunkinze ne ashini ha Yeso, awaasa ᐩticuwana a wo ure bituma ne Borewono wo mPiris. 2 ˂Ukuyane kiwenden ne aməmo apuwa sa awaasa ˂ukuzangneke-wo utare, tantaasa Mosa ˂ukuyane kiwenden ne aməmo ukura wo Ashini. 3 Bigana bee sa ᐩutiya ukura, umənu woo umaane wo ukuraw, anongo umənu wo Yeso umaane wo Mosa. 4 Kuwede uje ukura uciye awaasa ᐩutiya una, ama Ashini a wo ᐩutiya kuwede yina. 5 Mosa biriyare bo Ashini, ˂ukuyane kiwenden ne unaafase wo ukura wo Ashini, ˂ukudonkize apuwa sa Ashini uta udonke niya ubusa. 6 Ama Animasihu sa wo a Vana, ˂ukuyane kiwenden ne ashini ha ukura wo Ashini. Haro a agana ha ukura woo ka ꞊tipiti ugaso wo iruwa yooro ne uwuna wo iruwa yee sa tire ne ubuwerinze ne.

Uduwamo wərike uzira wo une wo iruwa

7 Wərike nongo, tantaasa Bidiri Bisanobo ˃ugose,

&lt;&lt;Yenəy, ka ᐩigofe niviyaw newo,

8 kate iyane unyif wo iruwa

tantaasa ˂ikiyane agabaa sa ˂ikigaa-ye udafe wom,

ne agabaa sa ˂ikinaase iyiyame baa me a ana ne aməmo ndare,

9 kitiya sa ncaaran maye ˂akanaase ayiyame baa me a ana,

hane ᐩanay apuwa amənsuha sa ˂nkiyane ndare tinay akuri anaaze.

10 A ana ᐩawuna ˂nkiyane ukara ne ha,

hane ᐩnkuna, &lt;Iruwa yeha izaw kom kuwede aje agaba,

adaake ayiyama apuwa sa ntare-ha ayane.&gt;

11 Wərike nongo ᐩn-yane ituna ne aməmo ukara wom,

&lt;Aza amage anugi-ha nivanzanko nom.&gt; &gt;&gt;

12 Gbənken a inay, aruwanke ham, kate bigi ne aməmo keye ure bore araa ne uzira wo une wo iruwa sa ᐩuhangareko ᐩujese udafe wo Ashini bore uray. 13 Ama sa iniyaze aciye haye ugaso wo iruwa kuwede uje uweng, sa iyane nituma ne kuwede aje agaba sa ꞊agaase ana a yenəy wərike kate bigi ne aməmo haye ucuge ne unyif wərike kiriyange ke apuwa araa. 14 Haro ticiye apuwa nidii ne aməmo ke Animasihu ka ꞊tipiti apuwa sa ˂kitikpaa ne uciba, niya umanne. 15 Tantaasa ᐩakuna,

&lt;&lt;Yenəy, ka ᐩigofe niviyaw newo,

kate iyane unyif wo iruwa

tantaasa ˂ikiyane agabaa sa ˂ikigaa-ye udafe wom.&gt;&gt;

16 A aje zeno ˂akagofe hane ᐩagaa-ha udafe woo? Haza unaafase wo haremay sa Mosa ˂ukudafe ne ha nikaane uMasar? 17 A ne aje ˂ukukuri ᐩuyane ukara ne tinay akuri anaaze? Haza a ne haremay sa ˂akayane apuwa araa, hane ᐩangməəze ndare? 18 A aje Ashini ˂ukutuna a aza anugi-ha ne aməmo nivankanzo newo, ka haza haremay sa ˂akayane ugbara wo ato? 19 Wərike nongo ᐩtinay ˂akadaake aciye unugi, wərike uzira wo une wo iruwa yeha.

Nivanzanko wərike agana ha Ashini

4

1 Nikəwəri ne unugi wo nivanzanko newo nidaa ne, wərike nongo sa tiyane nnoo wərike kate aciye bigi ne aməmo haye sa uta ukəri-wo unugiw. 2 Wərike haro maa ˂akabiyare haro Anaza Aniyamtoha tantaasa hamaa ˂akagofe, ama anazaa ˂akacuge mbenne keha, wərike haremay sa ˂akagofe ˂akadaake akpaa ana ne une wo iruwa. 3 Saanuwa haro sa ᐩtine iruwa yooro taticiye unugi wo nivanzanko neenno. Ashini ᐩukuna,

&lt;&lt;Wərike nongo ᐩn-yane ituna ne aməmo ukara wom,

&lt;Aza amage anugi-ha nivanzanko nom.&gt; &gt;&gt;

Nongo yaaro nituma newo ˂kinimare ᐩnimuwe ne agaba ha uyane wo inang. 4 Ne ananke ayaara ˂ukuyane anaza ha uweng wo usunderi sa ˂ukukone, &lt;&lt;Ne uweng wo usunderi, hane Ashini ᐩuvanzanko ne unaafase wo nituma newo.&gt;&gt; 5 Ukuri ᐩukuna ne aməmo ncazama, &lt;&lt;Aza amage anugi-ha nivanzanko nom.&gt;&gt;

6 Ne ayeha sa ˂akamaa, ˂akabiyare anaza aniyamtoha ha nivanzanko neenno, ama haremay sa ˂akabiyare-ha anazaa ˂akadaake ᐩanugi wərike ugbara wo ato. Saanuwa agaba adaa ne wərike haage aciye unugi wo nivanzanko neenno. 7 Wərike nongo, sa tinay gay ᐩkitimaa, Ashini ukuri ᐩucay unanke uweng sa ꞊agaase una a Yenəy, hane ᐩuyane Dawda anaza, tantaasa ˂akamare ᐩanasa,

&lt;&lt;Yenəy, ka ᐩigofe niviyaw newo,

kate iyane unyif wo iruwa.&gt;&gt;

8 Gade Joshuwa ˂ukune-ha nivanzanko, gade Ashini ˂ukudaake udome uyane anaza ha unanke uweng. 9 Hay ᐩadonke nivanzanko ne aSəbər wərike agana ha Ashini nire ne, 10 wərike awaasa ᐩuciye unugi wo nivanzanko ne Ashini, wo maa uta uvanzanko ne nituma newo, tantaasa Ashini ˂ukuvanzanko ne aməmo nituma newo. 11 Wərike nongo, sa tiyane tantaasa taticiye unugi wo nivanzanko neenno, wərike kate bigi ukəri-wo unugi wərike udafe wo ugbara wo ato haa.

12 Wərike anaza ha Ashini aciye uray, ꞊ayane nituma. Apere uvira sa ꞊une upang tiriya ugaso, ꞊abəri uray ne bidiri, akpara ha nipum ne mbərige, ꞊akayiyame ndunkinze me apuwa sa are ne aməmo iruwa. 13 Azaa ananke apuwa ne aməmo unaafase wo apuwa sa ᐩayane ana sa anisane ubusa ke Ashini. Unaafase wo kuwede yina adiineni ne nsaa ubusa ke awaasa tatinaze apuwa sa ᐩtiyane.

Yeso Borewono wo mPiris

14 Saanuwa ticiye Borewono wo mPiris awaasa ᐩunyaana ashini, Yeso Vana bo Ashini. Wərike nongo, sa tipiti une wo iruwa yooro sa ꞊tinazen ne ugaso. 15 Tizado Borewono wo mPiris awaasa unugofe-wo ugbane wo uzira wo ugaso wooro, ama ticiye awaasa ˂akanaase uwuna woo uyane wo araa, ne kuwede uje uwunda saa haro, nongo yaaro, ˂ukudaake uyane araa. 16 Sa tiyane ugaso wo iruwa tiye n-yaa ne ukpənku wo tigbama te apuwa anowa, wərike ticiye ugbane ne apuwa anowa sa ata akande haro agabaa sa titare ananke apuwa.

5

1 ꞊Akazangneke kuwede bije borewono wo mpiris ne aməmo agana wərike uyane nituma ne apuwa sa are ha Ashini uməy wo agana, a ꞊uyane uniyaze a uniyaze wo kiwaa ke binama, wərike apuwa araa. 2 ꞊Ukuyiyame udafe riyang ne hare uzira wo uriya wo ananke apuwa, haremay sa ᐩasata uwunda, wərike wo maa niciye newo uciye kitiya sa ᐩukərəw ne. 3 A ana ᐩawuna ꞊ukuyane uniyaze wo kiwaa ke binama wərike apuwa araa hawo, a ukuri uyane nongo wərike apuwa araa ha agana.

4 Azaa awaasa uta uzangneke niciye newo wərike uciye unyante wee, sa Ashini ᐩugaaseke-wo, tantaasa ˂ukugaaseke Aruuna. 5 Anongo Animasihu ˂ukudaake unyante niciye newo wərike ucuge Borewono wo mPiris. Ama Ashini ˂ukukonen kewo,

&lt;&lt;Bo a Vana bom,

yenəy me a Babba wobo.&gt;&gt;

6 Ukuri ᐩuyane anaza ne ananke aninka ᐩukuna,

&lt;&lt;Bo a upiris shere umuwene,

ne ugbaaro wo Menkizedek.&gt;&gt;

7 Ayeha sa Yeso ˂ukure ne aməmo inang, ˂ukuyane nriribina a nwure ne asuwe gay ne nkaaro, niya ke awaasa uta uyiyame a utubse-wo wərike kate ungməni. Ashini ˂ukukpaa nriribina mawo, wərike wo a bore uwuwage wo Ashini. 8 Kuwede sa Yeso a Vana bo Ashini, ne aməmo uriyarew sa ˂ukune, ˂ukuyiyame uyane wo apuwa sa atare-wo uyane. 9 Sa ˂ukungmaska nituma newo, hane ᐩucuge bore uniyaze wo uray wo uzira wo umuwe ke hare uyane woo apuwa sa utare, 10 hane Ashini ᐩuwuna-wo ure Borewono wo mPiris ne ugbaaro wo Menkizedek.

Uduwama ne ashini ha uvoore ne utine

11 Ticiye apuwa gay sa titare tinase ne ashini ha apuwa sa ˂ntimare ᐩtibiyate-ye, ama aciye uriyare wo udonkize, wərike ye ᐩicuge hare uzira wo uyiyama wo apuwa yare. 12 Kuwede sa ne agaba hay, ᐩayane unoo akone a icuge hare udonkize, ama itare a bigi ukuri uyane-ye udonkize wo anaza ha Ashini ha uciba. A nhamza itare, haza apuniya agasoha. 13 Awaasa a nhamza nre apuniya hawo, udaa niceero, utiya-wo ananke apuwa ne ashini ha udonkize wo uyane wo anowa. 14 Ama apuniya agasoha, a ha haremay sa ˂anawundareko, haremay sa ne aməmo uyane wo nituma neha, ꞊akayiyame apuwa sa are anowa ne araa.

6

1 Wərike nongo, sa tijese udonkize wee sa ꞊akacebe ayane ne ashini ha Animasihu, a tine ubusa ne uhaaranzo, ticuge hare ungmaa ne uyiyama. Kate tikuri tiyane anaza ha ujese wo uyane wo apuwa araa sa ꞊akiyeri ungməne, a ha une wo iruwa ke Ashini, 2 udonkize ne ashini ha ubaptisma, udarigisa wo agana taare, nininki ne haremay sa ˂anangməne, a nhara me anowa ne araa me umanne. 3 Ka Ashini ukpaa, tatiyane nongo.

4 Aza amage acugeha akone haremay sa ˂akamare ane-ha uyiyama, ᐩaciye upase sa ᐩudi ashini, ᐩaciye Bidiri Bisanobo, 5 ᐩagofe uniyamto wo apuwa anowa ha anaza ha Ashini a ugaso wo Ashini sa ata adonke ne ayeha sa ayiyezi, 6 ka ᐩajese uwunda, a akone avoore ke Ashini, wərike hay ᐩadonke ha ne aciye haa, are ne uberike wo Vana bo Ashini ne uriya, akuri ꞊awooze-wo ne aməmo nziri ne nsaa.

7 Idaa yee sa ꞊isuwa nwuwamaw me biira sa ꞊uruwa, sa ikuri ꞊iniyaze nigbaarono sa hare avara ata ane, idaa yeen ꞊icesize apuwa anowa ha Ashini. 8 Ama idaay sa ꞊ikattize ikana ne mptya nraama, azaa apuwa sa ata aciye ne ina, a idaa ye uzira wo apuwa anowa, ata apabe ina niya umanne.

9 Aruwanke ham, kuwede sa tire ne anaza nuwa, ꞊tigofe ne aməmo iruwa yooro a ꞊inyaana ne uwunda unoo sa uta udafe ne ye niya utubsa. 10 Ashini haza a bore uzira wo anowa, uza ushame-wo ne nituma neye, a uyemew sa ᐩidonke-wo wərike unyante wo niziya newo, sa ˂ikikande agana hawo, ikuri ˃ire ne ꞊uniya wo ubusa ne ukande woha. 11 Titare kuwede bijebu une ubusa ne uyane wo nituma gay nuwaw niya umanne, wərike uwuna wo iruwa yee ungmaa. 12 Ntitarado icuge hare nikəri, ama sa ire saa haremay sa ne aməmo une wo iruwa, ne uraara wo iruwa ᐩakpaa apuwa sa Ashini ˂ukukone uta une-ha.

Apuwa sa Ashini ukukone uta uyane

13 Agabaa sa Ashini ˂ukuyane Ibirahem nikəwəri newo, sa ˂akazaa awaasa upere-wo, sa ˂ukuta utuna ne wo, hane ᐩutuna ne niciye newo. 14 Ashini ᐩukuna, &lt;&lt;Kiwenden nta n-yane-bo apuwa anowa, nta nwone ataa habo are gay.&gt;&gt; 15 Sa Ibirahem ˂ukureete uya, hane ᐩukpaa apuwa sa ˂akakone ata ane-wo.

16 Agana ꞊akayane ituna ne awaasa upere-ha, itunay ꞊ikidonke apuwa sa ᐩakuna, a ꞊ikare kuwede nje nkagaraa. 17 Wərike Ashini ˂ukutare udonke ne nsaa ke nitaa ne Ibirahem, wo, a bore ꞊uyane wo apuwa sa ᐩukuna uta uyane, hane ᐩuyane ituna wərike udonke a nongo are. 18 Ashini uza uyane-wo anuwe, wərike nongo apuwa sa ᐩukuna uta uyane, a itunay sa ᐩuyane, a ana are apuwa tiriya tee sa aza ahangiza-ha ana. A ana ᐩawuna ᐩticiye ugaso wo iruwa gay, haro sa ᐩticuma niya ke Ashini wərike ticiye uwuna wo iruwa sa ᐩane haro. 19 ᐩTiciye uwuna wo iruwa yee sa ꞊uwooze haro ˃titore ne ugaso shere uwuwage ne aməmo iruwa. ꞊Uwooze ꞊unugizi aməmo gay utine ne unaabune ne aməmo ukura wo Ashini, 20 tiya sa Yeso ᐩuciba haro ᐩunugi ne uməy wooro. ᐩUcuge Borewono wo mPiris shere umuwene ne ugbaaro wo Menkizedek.

Menkizedek upiris

7

1 Menkizedek ˂ukure bigbama bo uSanem a upiris wo Baakashini. ˂Ukudubna ne Ibirahem agabaa sa Ibirahem ˂ukuziyaze sa ˂ukuya ᐩuyane ntaa ᐩupira ugaso wo ananke agbama, hane Menkizedek ᐩuwuna-wo apuwa anowa, 2 hane Ibirahem ᐩune-wo apuwa nidii ne ashini ha nikuri ha unaafase wo kuwede yina. Ne uciba, niziya nee Menkizedek ˃nigose, a &lt;&lt;bigbama bo uyane wo anowa&gt;&gt; ne &lt;&lt;bigbama bo uSanem&gt;&gt; sa nikuri ˃nigose, a &lt;&lt;bigbama bo uraara wo iruwa.&gt;&gt; 3 Menkizedek uza-wo babba baa yaa, uza-wo ncaaran, uza-wo agaba ha awure, baa agaba ha ungməne woo. Saa Vana bo Ashini, wo, a upiris shere umuwene.

4 Gbənken a inay tantaasa umənu woo ˂ukure. Kuwede gade a Ibirahem, caara bo ncaaran maaro, ˂ukune-wo apuwa nidii ne aməmo nikuri, ha apuwa sa ˂ukuvuwa ninka ntaa. 5 Uduwaka ᐩukuna, nitaa ne Naawi sa ᐩacuge mpiris, ata akpaa apuwa nidii ne ashini ha nikuri ke aruwanke haa aSarinawa, ne ukuna yaaro aruwanke haa duki a nitaa ne Ibirahem. 6 Menkizedek, haza a ne aməmo nitaa ne Naawi ˂ukukaane ne, ama ˂ukukpaa apuwa nidii ne ashini ha nikuri ke Ibirahem, hane ᐩuwuna-wo apuwa anowa, awaasa a wo Ashini ˂ukuyane-wo nikəwəri. 7 Tantaasa are, awaasa ꞊ukuwone bigi apuwa anowa, umaane awaasa ᐩawuna-wo apuwa anowa. 8 Mpiris sa adi ne nitaa ne Naawi, kuwede sa hamaa ꞊angməəzi, ꞊akakpaa apuwa nidii ne ashini ha nikuri ke agana. Ama Menkizedek sa ᐩakuna uren ne uray, ˂ukukpaa apuwa nidii ne ashini ha nikuri ke Ibirahem. 9 Bigana uta uyiyame a ukone, Naawi sa ꞊ukpaaze apuwa nidii ne ashini ha nikuri, womaa ˂ukune Menkizedek nidii ne ashini ha nikuri ne uwunda wo Ibirahem, 10 wərike agabaa sa Menkizedek ˂ukudubna ne Ibirahem, Naawi ˂ukudaa ne aməmo nipum ne ncaaran mawo.

Yeso a saa Menkizedek ure

11 Nituma ne mpiris me nitaa ne Naawi ˂kiniye duki ne uduwaka wo Mosa sa ˂akane aSarinawa, gade ꞊niwooze ungmaa ne uyane wo anowa, gade ayina awuna unanke upiris muwa ᐩuye, awaasa ure ugbaaro wo Menkizedek haza ne ugbaaro wo Aruuna? 12 Wərike ka ahangiza tantaasa nituma ne mpiris nire, ata akuri ahangiza tantaasa uduwaka ure. 13 Awaasa ᐩayane anaza ha apuwa hay ne ashini hawo, a ne ninanke nitaa muwa ˂ukukaanen, azaa bigana bigəndi ne aməmo nitaa neen sa ᐩunumaga uyane wo nituma saa upiris. 14 Anaza hay a nongo are, Mbaa wooro a ne aməmo nitaa ne Yahuda ˂ukudin, Mosa ˂ukudaake uyane anaza ne ashini ha mpiris ne aməmo nitaa neen. 15 Apuwa sa ᐩtinasa ᐩakaana ne nsaa, sa unanke upiris muwa ᐩuye saa Menkizedek, 16 sa ᐩucuge upiris haza a ne ashini ha unanke uduwaka ne ashini ha apuwa sa adi ne aməmo nitaa newo, ama a ne ashini ha ugaso wo uray wo uzira wo umuwene. 17 ᐩAyane anaza ne ashini hawo ᐩakuna,

&lt;&lt;Bo a upiris shere umuwene,

ne ugbaaro wo Menkizedek.&gt;&gt;

18 ᐩAcay uduwaka wo uciba ne agərife, wərike uzira wo ugaso ne mbenne me una, 19 wərike uduwaka udaake uhama uwuna wo ananke apuwa are tantaasa Ashini utare are. Ama saanuwa ᐩadonke unanke uwuna wo iruwa sa umaane, a ne ashini ha una ꞊tikiyerenzu n-yaa ke Ashini.

20 Ashini ᐩuwuna apuwa hay are nongo ne ituna sa ˂ukuyane, haage ᐩacuge mpiris shere uyane wo inanke ituna. 21 Yeso ᐩucuge upiris ne itunay sa Ashini ˂ukuyane ᐩukuna,

&lt;&lt;Me, Mbaa ˂nnimare ᐩn-yane ituna

nza nhangiza-m iruwa yom,

Bo a upiris shere umuwene.&gt;&gt;

22 A wərike ituna yee, Yeso ᐩucuge bore uwuna wo nikəwəri ne Ashini sa nimaane unoo nicuge nongo.

23 Saanuwa mpiris saa mayen nkihare gay, ungməne ˂ukukare-ha uniya wo ubusa ne nituma neha, 24 ama wərike Yeso uren shere umuwene, ꞊upiti upkənku wo mpiris shere umuwene. 25 Wərike nongo, uciye ugaso wo uyane wo unaafase wo utubsa wo haremay sa ˃ayiyezi ke Ashini ne ashini hawo, kuwede uje uweng uren, wərike uyane wo nwure ke Ashini uməy woha.

26 Ayane unoo ure Borewono wo mPiris maaro, bore nsano, bore uzira wo araa ne ananke apuwa ha ncaanom, awaasa ᐩacaye-wo muwa ne hare araa, ᐩanyante-wo ᐩumaa nshini. 27 Wo haza saa haage harewono wo mpiris ure, sa ꞊akayane uniyaze wo kiwaa ke binama kuwede uje uweng, ne uciba wərike aciye haa a wərike apuwa araa ha agana. ˂Ukuyane uniyaze wo kiwaa nidii cas, wərike apuwa araa ha agana, agabaa sa ˂ukune niciye newo. 28 Uduwaka wo Mosa ꞊ukuwone azangneke harewono wo mpiris hare uzira wo ugaso, ama ituna sa Ashini ˂ukuyane, sa ˂ikidafe utine wo uduwaka wo Mosa, ᐩizangneke Vanama, awaasa ᐩawuna-wo ungmaa ne unaafase wo kuwede yina shere umuwene.

Yeso a wo ure Borewono wo mPiris me nikəwəri nisawno

8

1 Unaafase wo apuwa sa ˃tinaze, a anay, ticiye Borewono wo mPiris, awaasa ᐩucuge ne taare tine te ukpənku wo tigbama te Bore Upere sa ure ashini, 2 a wo ꞊uyane nituma ne aməmo ayaara ha nsano, uTenti wo kiwenden sa Mbaa ᐩuyane haza a bigana.

3 Kuwede bije borewono wo mpiris, ꞊akazangneke-wo wərike uyane uniyaze ne kiwaa ke binama wərike ane Ashini. Wərike nongo, ᐩakafa a Animasihu womaa, sa uciye apuwa sa uta une. 4 Gade a ne inang uren, gade wo haza upiris, wərike ˂akananke aciye haage sa ˂akayane uniyaze tantaasa uduwaka wo Mosa ᐩukuna. 5 Mpirisma ꞊ayane Ashini nituma ne ayaara ha nsano, hay sa a uwurigine sa udonkize apuwa sa are ashini. Ne agabaa sa Mosa ukuta utunki uTenti, Ashini ˂ukuyane-wo uduwama ᐩukunan kewo, &lt;&lt;Yane kuwede yina tantaasa ᐩndonke-bo ashini ne utaanew.&gt;&gt; 6 Ama saanuwa ᐩane Yeso nituma ne upiris sa nimaane unoo, tantaasa nikəwəri neen nimaane unoo, nee sa a Yeso ure bore utunna ne ntitay me agana ne Ashini. Nikəwəri neen nimaane unoo, wərike ᐩatunki nina ne apuwa sa ᐩukukone uta uyane sa amaane unoo.

7 Gade nikəwəri ne uciba ˂akadaake aciye uzira wo araa ne, gade adaake anaase ne uriya. 8 Ama Ashini ˂ukuciye agana ne uyane wo araa, hane ᐩukuna,

&lt;&lt;Agaba ayiyezi,

sa nta n-yane nikəwəri nisawno

ne ukura wo Isarina

ne ukura wo Yahuda,

apuwa sa ze Mbaa ᐩukuna.

9 Nizanere-wo saa nikəwəri

sa ˂nkiyane ne ncaaran meha

sa ˂nkicuwana-ha ne taare

wərike nkatte-ha uMasar,

wərike ˂akadaake apiti nikəwəri nom ne kiwenden,

hane ᐩnhangiza-ha utine,

apuwa sa ze Mbaa ᐩukuna.

10 A nikəwəri nee nta n-yane ne ukura wo Isarina

ka agaba hayen amaa,

nta nwone nduwaka mam ne aməmo iruwa yeha,

a ncaze nna ne iruwa yeha,

apuwa sa ze Mbaa ᐩukuna.

Nta nre Ashini haa,

a ha are agana ham.

11 Agana aza adome ayene-ha aruwanke haa udonkize,

baa bigi ukonen ke biruwanke bewo, &lt;Yiyama Mbaa,&gt;

wərike unaafase woha ata ayiyame-m,

ucuwana ke bicimibu niya ke bimənubu,

12 wərike nta nviyase-ha apuwa araa.

Nza ndome mbatiriza-m apuwa araa sa ᐩayane.&gt;&gt;

13 Sa Ashini ˂ukuyane anaza ha nikəwəri nisawno, ᐩukutti ne ucibaw a nikoneno. Apuwa sa are akoneha sa ꞊akonenza, ata anaa yare.

Urume wo Ashini ne inang a ne nshini

9

1 Ama nikəwəri ne uciba, niciye nduwaka may sa ata a dafe, wərike arumi Ashini, ne ayaara ha nsano ne inang yee. 2 ᐩAtunki uTenti, ne upang wo ucibaw, ᐩawuna ubinda sa upiti mpitina, ne utebur a mburodi sa ᐩacay wərike adonkize. Upang wee a una ꞊agaase una Ayaara ha Nsano. 3 Unaabine ˂ukure ne, utine ne unaabunew, unanke upang wo uriya uren sa ꞊agaase una ayaara sa amaane nsano, 4 sa aciye aninka ha uniyaze wo Ashini apuwa ha nipabe ha nhiya, ne akpaati ha nikəwəri sa ᐩawəfi ne azinariya. Ne aməmo akpaati ha nikəwərinu, aciye ukuwano wo azinariya ne mmanna ne aməmo, a ubinda wo Aruuna sa ˂ukutiiru ne nva, ne ataane ariya ha idiyana ye nikəwəri. 5 Ashini ne akpaatiha nceribum me umənu nkire ne, ꞊nwooze uwunu ne ayaaraa sa Ashini ꞊uviyaze apuwa araa. Ama tizatiyiyamedo unaza wo apuwa haye duki saanuwa.

6 Ka ᐩamuwe urunda wo kuwede yina nongo, mpiris ꞊akanugizi ne aməmo upang wo uciba kuwede uje uweng, ꞊ayanze nituma neha. 7 Ama a borewono wo mpiris cas ꞊ukunugi ne upang wo uriya, ꞊unugizi nidii cas nnenay. Uza unugi-wo shere mgba sa uta une wərike apuwa araa sa ᐩuyane, ne ha agana sa ᐩayane shere uriya. 8 Anongo Bidiri Bisanobo ꞊ukudonkize ukuna uwunda wo unugi ne Ayaaraa sa Amaane Nsano, ˂akadaa akate adonke una, wərike uTenti wo uciba ˂ukudaa utore. 9 Hay a wərike udonke wo agana ha aye hay, ukuna uniyaze ne kiwaa ke binama wərike ane Ashini, aza aptyize-ha iruwa ye bore uyane wo Ashini nituma. 10 Hay a anaza ha apuniya ne usuwa, a biptyize muwa-muwa, hay a apuwa ha nnang ha nipum, sa ata ayane niya agabaa ha uduwaka usawoo.

Mgba me Animasihu

11 Sa Animasihu ˂ukuye saa Borewono wo mPiris me apuwa anowa sa are baazee, ˂ukunugi ne aməmo uTenti sa umaane umənu ne unoo, wee sa haza bigana ᐩuyane, haza wo upang wo inang yee. 12 ˂Ukudaake unugi ne mgba me imande baa me nrəku, ama ˂ukunugi Ayaaraa sa Amaane Nsano nidii cas ne mgba mawo sa ᐩune haro nivuwange shere umuwene. 13 Mgba me imande ne inaa a ntuwa me nrəku sa ꞊akangmiskizi haremay sa aciye tiriyeru, ꞊nkiwone-ha acuge shere tiriyeru ne apum. 14 Ka acuge nongo, ataana ata are ne mgba me Animasihu? Wo, sa ne aməmo Bidiri bo uzira wo umuwe, ᐩune niciye newo shere araa ke Ashini, ᐩuptyize iruwa yooro ye nituma ningməninenu, wərike tirumi Ashini bore uray.

15 Wərike nongo, Animasihu a wo ˃utore ne ntitay me agana ne Ashini ne aməmo nikəwəri nisawno, wərike haremay sa ˂akagaaseke-ha, ata aciye ukpaa wo upase wo Ashini wo uzira wo umuwene sa ˂ukukone a uta uyane-ha. ᐩUngməne wərike uyane nivuwange ne haremay sa ˂akayane apuwa araa ne nikəwəri ne uciba.

16 Ka ᐩayane nikəwəri ne awaasa uta une apuwa sa are ha bigi ka ungməne, ᐩakafa sa awaasa ᐩuyane nikəwərino ᐩungməne. 17 Nikəwərino taniciye ugaso ka bigana ᐩungməne, ama ka bigana uren ne uray nikəwərino niza niyane-wo nituma. 18 A ana ᐩawuna nikəwəri ne uciba ˂nidaake niyane nituma shere mgba. 19 Sa Mosa ˂ukumuwe ubiyare wo unaafase wo aganaa apuwa sa uduwaka ᐩukuna, hane ᐩucuwana mgba me nrəku ne nwuwamaw ne nsong nvuwama a nva me uhizop, hane ᐩungmiskize ne uborotaanew a unaafase wo aganaa. 20 Hane ᐩukuna, &lt;&lt;A mgba me nikəwərino ze sa Ashini ᐩukunan keye inyaana a idafe.&gt;&gt; 21 A nongo ˂ukungmiskizi ne uTenti, a ne unaafase wo mpoppuwama sa ꞊ayane nituma ne urume wo Ashini ne. 22 Uduwaka ᐩuyeme uwone kuwede yina sa aptyize ne mgba, ka haza a ne uwake wo mgba, aza aciye-ha uviyasa wo araa.

23 A ana ᐩawuna uTenti ne unaafase wo apuwa sa are ne aməmo, sa a ana ꞊adonkize apuwa sa are ashini, ᐩakafa sa aptyize ne mgba me inama, ama apuwaa sa are ashini ᐩakafa sa aptyize ne uniyaze wo Ashini apuwa sa apere uniyaze wo kiwaa ke binama. 24 Wərike Animasihu ˂ukudaake unugi Ayaaraa sa Amaane Nsano sa bigana ᐩuyane, hay sa ꞊adonkeze ha kiwenden ka, ama a ashinaa ᐩunugin, wərike udonke niciye newo ubusa ke Ashini wərike haro. 25 ˂Ukudaake ᐩunyaana ashini wərike ukafe ꞊uniyaze wo mgba mawo, tantaasa borewono wo mpiris ꞊unugizi Ayaaraa sa Amaane Nsano kuwede nije ninay ne mgba may sa haza mawo. 26 Ka nongo, gade Animasihu uniya ubusa ne uniya wo uriyare gay, ucuwana wo agabaa sa ˂akayane inang. Ama ᐩudonke niciye newo nidii cas ne aye ha umuwene, wərike uviyase apuwa araa, sa ᐩukune niciye newo saa kiwaa ke binama wərike ane Ashini. 27 Tantaasa ᐩakafa kuwede bije bigana sa ungməni nidii cas, ka ᐩayane nongo, sa ayane-wo nhara me anowa ne araa, 28 anongo Animasihu ˂ukune niciye newo nidii cas, wərike uviyase wo apuwa araa ha agana gay. Uta ukuri uye ne uriya, haza a wərike une uriyare wo apuwa araa, ama a wərike utubse haremay sa are ne uya wo niziya newo.

Animasihu ᐩune niciye newo nidii cas

10

1 Uduwaka a udonke wo apuwa anowa sa ayiyezi haza una ure kiwenden ke apuwaa. Wərike nongo, uza uyiyame ukutti-wo hare niye urume wo Ashini acuge tantaasa Ashini utare-ha are, ne uniyaze wo kiwaa ke binama udiinwu shere umuwene kuwede nije ninay. 2 Gade ata are nongo, gade ˂akadaake ᐩajese uniyazew? Wərike hare uyane wo Ashini nituma akata aciye uptyize nidii cas, gade ndunkinze me iruwa yeha nza ndome nkafew ha ne apuwa araa. 3 Ama uniyaze weenwo, a uwunda wo ubatiriza woha kuwede nije ninay apuwa araa sa ᐩayane, 4 wərike mgba me inaa ne imande, nza n-yiyame nviyase-wo apuwa araa.

5 A ana ᐩawuna sa Animasihu ˂ukuye ne inang ᐩukuna,

&lt;&lt;Uniyaze ne kiwaa ke binama wərike ane Ashini, bo mbotara-bo,

ama ᐩboyane-m nipum sa nta nne-bo.

6 Uniyaze wo kiwaa ke nipabe ne uniyaze wərike uviyasa wo apuwa araa,

˂kibodaake ᐩbogofe uniyamto.

7 Hane ᐩnkuna, &lt;Naa me ze, ᐩayane ncaza ne ashini ham ne aməmo ncaza me anaza ha Ashini,

Ashini ᐩn-ye n-yane apuwa sa botare.&gt; &gt;&gt;

8 Ne uciba Animasihu ᐩukuna, &lt;&lt;Kiwaa ke binama wərike ane Ashini, ne uniyaze wo Ashini apuwa, a uniyaze wo nipabe ne uniyaze wərike uviyasa wo araa, mbotara-bo, baa akone ꞊bogofe uniyamto wo ana.&gt;&gt; Nongo yaaro, uduwaka ᐩukuna ayane nongo. 9 Hane ᐩukuna, &lt;&lt;Naa me ze, n-ye n-yane apuwa sa botare.&gt;&gt; ᐩUcay uduwaka wo uciba ne agərife, wərike utunki wo uriyaw. 10 A wərike apuwa hayen ha sa utare, ᐩakutti haro ᐩticuge hare nsano, wərike une wo nipum ne Yeso Animasihu nidii cas.

11 Kuwede uje upiris ꞊uyane nituma newo kuwede nje nweng, ꞊ukuniyaze a udandere uniyaze wo kiwaa ke binama wee sa uza uviyase-wo apuwa araa. 12 Ama Animasihu upiris wooro, ᐩune niciye newo nidii cas, saa uniyaze wo kiwaa ke binama wərike uviyasa wo araa, hane ᐩucuge ne taare tine te Ashini. 13 Ucuwana ne agaba hayen, ure ne uya wo hare ugaa wo unay woo, sa Ashini uta ukutti-ha apuwa ha uruwabta ne tikaza. 14 Kiwaa ke binama nidiinnu wərike ane Ashini, ᐩkiwuna haremay sa ꞊awooze-ha acuge ne nsano, are tantaasa Ashini utare-ha are shere umuwene.

15 Bidiri Bisanobo ꞊udonkeze haro nongo, ne uciba ᐩukuna,

16 &lt;&lt;A nikəwəri nee nta n-yane ne ha

ka agaba hayen amaa,

nta nwone nduwaka mam ne aməmo iruwa yeha,

a ncaze nna ne aməmo iruwa yeha, apuwa sa ze Mbaa ᐩukuna.&gt;&gt;

17 Ukuri ᐩukuna,

&lt;&lt;Apuwa araa haa, a uzira wo udafe wo uduwaka woha,

nza ndome mbatiriza-m ne ana.&gt;&gt;

18 Ka ᐩaviyasa-ha apuwa araa hay, aza adome ayane-ha kiwaa ke binama wərike ane Ashini, wərike uviyasa wo apuwa araa.

Ngaasa wərike ureete

19 Aruwanke ham, ticiye ugaso wo unugi ne Ayaaraa sa Amaane Nsano ne aməmo mgba me Yeso, 20 a wo ᐩudiine haro uwunda usawo wo uray, ne uwunda wo unaabune sa a una ure nipum newo. 21 Anongo ᐩticiye upiris umənuu, sa ure ne tigbama te unaafase wo agana ha Ashini. 22 Wərike nongo, sa tikiyerenku n-yaa ke Ashini ne iruwa ye kiwenden shere uhaza wo iruwa, a tiye ne iruwa yee sa ᐩaptyize ina shere uyane wo araa, ne apum sa ᐩaptyize ne nwuwamaw nsərəyma. 23 Sa titunna ne ugaso ne aməmo uwuna wo iruwa yooro sa tinazen, wərike awaasa ᐩuyane haro nikəwəri a bore kiwenden. 24 Sa tiyane tantaasa tatiwone aciye haro ticuge hare uyane wo apuwa anowa ne uyeme wo aciye. 25 Kate tijese usundinza wo urume wo Ashini, tantaasa haage ꞊ayane, ama sa tire hare ugasinza wo aruwanke iruwa, a tine ubusa ne uyanew nongo, wərike uweng wo niziya ne Mbaa ˃ukərenu n-yaa.

26 Ka ᐩtiniya ubusa ne uyane wo apuwa araa ugəyye, sa ᐩntikpaa kiwenden, azaa uniyaze wo kiwaa sa ata adome ayiyame uyanew wərike apuwa araa, 27 ama sa uwuwage wo ukpate woo ne nhara me anowa ne araa cas, a una uwarew gay sa uta upabe hare ugaa wo unay wo Ashini. 28 Awaasa ugaa-wo udafe wo uduwaka wo Mosa ꞊akawe-wo shere ugbane, ka agofe anazaa ke agana nriya baa ntaaro, 29 kibəre awaasa ᐩuyasa Vana bo Ashini, ᐩukuri ᐩukutti mgba me nikəwərino sa ᐩnptyize-wo a apuwa ha uzira wo nsano, ᐩuzuwake Bidiri bo apuwa anowa. 30 Wərike tiriya awaasa ᐩukuna, &lt;&lt;Ame nre bore ukutti wo kuwede ana apuwa sa ᐩuyane, nta nkutti kuwede ana ne.&gt;&gt; Ukuri ᐩukuna, &lt;&lt;Mbaa uta uyane agana hawo nhara me anowa ne araa.&gt;&gt; 31 A apuwa ha uwuwage a bigana urii ne taare te Ashini bore uray.

32 Batirizan ne ayeha sa ˂akamaa, sa ˂ikimare ᐩikpaa nsaa me Ashini, sa ˂ikireete une wo iruwa yee ne aməmo ngmassa ne uriyare. 33 Ananke agabaa ˂akazuwage-ye ᐩaniyaze-ye uriyare ubusa ke agana, ananke agabaa ꞊ikikande-ha, a ire apuwa nidii ne aruwanke sa ᐩaniyaze-ha uriyare. 34 ᐩIkidonkize ugbane ke haremay sa are ne ukura wo tibaa, ᐩiyane amane ka avuwa-ye mpoppuwa, wərike iriya a ita iciye mpoppuwa sa amaane, sa nza ncaane-wo.

35 Wərike nongo kate ipura ne iruwa, ita iciye upase gay. 36 Sa ireete uya, ne ꞊uyane wo apuwa sa Ashini utare, ita ikpaa apuwa sa ˂ukukone uta uyane. 37 Ne agabaa cim,

&lt;&lt;Wo sa uyiyezi, uta uye yare.

38 Ama bore uzira wo araa ham, uta une ubusa ne ucugi ne aməmo une wo iruwa.

Ka ᐩuvoore ne utine,

nza ngofe-m uniyamto woo.&gt;&gt;

39 Ama haro, haza a hare uvoreze ne utine niya uriyare wo ungməne tire, ama a hare une wo iruwa niya uciye wo utubsa.

11

Une wo iruwa

1 Une wo iruwa a una ure ucuwana a kiwenden apuwa sa tiwuna iruwa, a ucuwana wo apuwa sa tidaake tinay anongo are. 2 Wərike une wo iruwa, ˂akarumi ncaaran me aye ha utine.

3 Wərike une wo iruwa, ᐩtiyiyama a ne anaza Ashini ˂ukuyane inang ne, wərike haza a ne apuwa sa ayate ˂akayane apuwa sa ayate saanuwa.

4 Wərike une wo iruwa, Habina ˂ukuyane Ashini uniyaze wo kiwaa ke binama sa kipere ke Kayinu. Wərike une wo iruwa, ˂akarumi-wo ᐩucuge bore uzira wo araa, sa Ashini ˂ukuyane anaza anowa ha uniyaze woo. ᐩUngməne, ama udaa ne anaza wərike une wo iruwa yewo.

5 Wərike une wo iruwa, ˂akacuwana Enok niya ashini, ˂ukudaake ungməne. ˂Akadaake ᐩanay-wo wərike Ashini ˂ukucuwana-wo. Sa ˂akadaa akate acuwana-wo, ˂akarumi-wo ᐩucuge bore uyane wo apuwa sa Ashini ugofe uniyamto. 6 Shere une wo iruwa azaa awaasa uta uyiyame a uyane apuwa sa Ashini uta ugofe uniyamto woo, wərike awaasa uta uye ke Ashini sa ᐩune iruwa a Ashini ure ne, a wo ꞊uyane haremay sa ꞊anaase-wo apuwa anowa.

7 Wərike une wo iruwa, Nuhu sa ˂akayane-wo uduwamo ne apuwa sa ˂akadaa akate anay, ne aməmo uwuwage wo Ashini ˂ukushabe ujirigi wo nwuwamaw unaaw wərike uvuwa agana ha ukura woo. Wərike une wo iruwa yewo, ˂ukukpate agana ha inang, hane ucuge bore uyane wo anowa sa une wo iruwa ꞊uyiyezi ne.

8 Wərike une wo iruwa, Ibirahem sa ˂akagaaseke-wo niya ne aninkaa sa uta unanke a ukpaa acuge hawo, ˂ukuyane apuwa sa ᐩakunan kewo, ᐩuduura ne ukuna ˂ukutiya-wo tiya sa ˂ukuyaaze ne. 9 Wərike une wo iruwa, Ibirahem ˂ukukutti nriyam me nikəwəri ukura woo saa bijan ne nriyam me nnang. ˂Ukucukse ne aməmo ntenti, anongo Ishaku ne Yakubu sa akare haremay sa ata akpaa apuwa adiinha sa Ashini ˂ukukone a uta une-ha. 10 Wərike ukure ne uwuna wo iruwa ne apiye hay sa ᐩatunki ana, hay sa bore idiyanay ne atiyaa, a Ashini.

11 Wərike une wo iruwa, Ibirahem sa ˂ukumare ᐩucaaranka, ˂ukuciye awure wərike ˂ukune iruwa ke Ashini awaasa ˂ukuyane-wo nikəwəri ne ukuna buray bewo ke Saratu ꞊ukuwuse-wo. 12 Wərike nongo, a ke bigana bigəndi beebo sa ˂ukumare ᐩucuge saa nikoro, ˂akaciye ataa pan saa iwere ye nshini, saa ishiyaro ye uraawa sa aza ayiyame avane-ha.

13 Unaafase wo agana hay ˂akangməni ne aməmo une wo iruwa. ˂Akadaake ᐩakpaa apuwa sa ˂ukukone uta uyane-ha, ˂akanay ana kinereng ᐩayane amane. A bano ˂akayiyame ha a ajan, haza a agana ha inang yee. 14 Agana hare ꞊uyane wo anaza hay, ᐩadonke ˃anaase nriyam me aciye haa. 15 Gade ndunkunze meha a me nriyam sa ˂akajese, gade ᐩaciye aciye ha uvoore. 16 Ama ˂akawone iruwa yeha ne nriyam may sa mpere unoo, nriyam me ashini. Wərike nongo Ashini ꞊unugofe-wo nziri agaaseke-wo Ashini haa. A ana ᐩawuna ᐩurondeke apiye wərike ha.

17 Wərike une wo iruwa, Ibirahem ˂ukune Ishaku saa binama bo kiwaa, agabaa sa Ashini ˂ukunaase unay une wo iruwa yewo. Awaasa a wo ˂ukukpaa nikəwərino ˂ukutare une vana bewo bona bidii cas, 18 kuwede sa Ashini ˂ukukonen kewo, &lt;&lt;A ne upang wo Ishaku cas agana habo ata akaane ne.&gt;&gt; 19 Ibirahem ˂ukukone ne iruwa yewo, ka Ishaku ungməne Ashini uta uyiyame a uninkize-wo. Sa Ibirahem ˂ukukpaa vana bewo Ishaku, are saa ˂ukukpaa-wo ke haremay sa ᐩanangməne.

20 Wərike une wo iruwa, Ishaku ˂ukuwone Yakubu ne Isuwa apuwa anowa sa ata aciye niya ubusa.

21 Wərike une wo iruwa, Yakubu sa ˂ukuyaaze ungməne, ˂ukuwone kuwede bije vana bo Isubu apuwa anowa, ukuri ᐩurume Ashini sa ˂ukuyininke ashini ne ubinda woo.

22 Wərike une wo iruwa, Isubu sa aye ha ungməne woo ˂akaye n-yaa, ˂ukuyane anaza ha nikaane ne aSarinawa uMasar, hane ᐩubiyate-ha tantaasa ata ayane ne nwuge mawo.

23 Wərike une wo iruwa, haremay sa ˂akawuri Mosa ˂akanese-wo tipiye titaaro ne awure hawo, wərike sa ˂akanay-wo a vana binoobo, ˂akadaake agofe uwuwage wo uduwaka wo bigbama.

24 Wərike une wo iruwa, Mosa sa ˂ukuhaaranko, ˂ukugaa-wo akonen kewo a vana bo bishiyahay bo Firawna. 25 ˂Ukucuwana uta une uriyare ne agana ha Ashini, sa ne akone ugofe uniyamto wo apuwa araa wo aye cim. 26 ˂Ukucuwana uniya wo nziri wərike Animasihu, upere ikurufe ye uMasar uciye wo umənu. ˂Ukuyane nongo a wərike sa ˂ukuwone iruwa ne apuwa amənuha sa Ashini uta une-wo niya ubusa. 27 Wərike une wo iruwa, ˂ukujese uMasar shere uwuwage wo ukara wo bigbama, ˂ukureete ne aməmo ugaso wo iruwa yewo wərike ᐩunay awaasa anayate-ha wo. 28 Wərike une wo iruwa, ˂ukuyane Usonde wo Uganke, ˂ukungmyiski mgba ne anənkəy ha ukura wərike kate bore uwekse wo ayiyane ha uciba upata ayiyane ha uciba ha aSarinawa.

29 Wərike une wo iruwa, aSarinawa ˂akadafe ne aməmo Uraawa Uvuwaw ne idaa iwuway, ama sa aMasarawa akatare adafe, hane nwuwamaw ᐩnsure-ha.

30 Wərike une wo iruwa, uvu wo apiye ha uJeriko ˂ukurii daa, sa ˂akayane aye usunderi are ne urənse wo una.

31 Wərike une wo iruwa, ˂akadaake awe Rahab bicinaake ne hare uzira wo ugofe wo anaza ha Ashini, wərike sa ˂ukukpaa aSarinawa hare urənge wo nriyam.

32 Ayina nta ndome nkone? Nza-m agabaa sa nta mbiyate-ye anaza ne ashini ha Gidiyon ne Barak ne Samson ne Jefta ne Dawda ne Samayna a hare niyiyezi ne anaza ha Ashini, 33 haremay sa wərike une wo iruwa ˂akapere ugaso wo agbama, ᐩayane anowa, ᐩakpaa apuwa sa ˂ukukone uta uyane-ha, a ha ˂akawəbsi tinuwe te nzeeki, 34 ˂akabite ugaso wo unaw, ᐩahara-ha uniya wo kiwaa ke uvira, ˂akakutti uzira wo ugaso woha ᐩucuge ugaso, ˂akapere ugaso wo hare ntaa me nriyam muwa-muwa.

35 Ahay ˂akakpaaze agana haa ne uray sa ˂akamare ᐩangməne. ˂Akane haage uriyare, hare uniya wo uriyarewᐩaga-ha ajese-ha, wərike aciye nininki ne aməmo isaw sa nimaane unoo. 36 Haage ˂akayane-ha anaza ha mbenne, ᐩawətte-ha. Haage ˂akabaaze-ha ᐩamaga-ha ne aməmo ukura wo tibaa. 37 ˂Akataaze-ha ne ataane, ᐩahaza-ha tiriya ne uvira, ᐩawekse-ha ne uvira. ˂Akawoone nwa me idunke ne imande ˃anyaana ne. ˂Akayane ucugi wo ugbangane ne uriyare a ugaa wo unay. 38 Inang yee ˂ikidaake ihama unoo wo ucugi woha. ˂Akarənse ndare ne ashini ne ataane, a ne aməmo atiyang, a ne aməmo tiwuwe te idaa.

39 ˂Akarumi agana hay wərike une wo iruwa yeha. Nongo yaaro azaa bigi ne aməmo haa, sa ˂ukukpaa apuwa sa ˂akayane-ha nikəwəri. 40 Ashini ˂ukuyane haro apuwa sa amaane unoo wərike sa ne haro ata akutti-ha acuge tantaasa Ashini utare haro tire.

12

Ashini ꞊uduwame ayiyane hawo

1 Usonde wo agana gay haremay sa ˂akane iruwa yeha ke Ashini ᐩarənge haro, wərike nongo, sa tikatte kuwede aje apuwa sa ꞊akareze haro, ne apuwa araa sa ꞊abaazeze haro shere uriyare, a tireete uyane wo ucom wo ncibnaa may sa nre ubusa wooro nnoo. 2 Sa titunki ayizi haaro ke Yeso, awaasa a wo ure ubuze ne umuwene wo une wo iruwa yooro. Wərike nsano me iruwa sa ˂ukure ne uyaw, ᐩureete ucuwane wo ubirikane, ᐩukutti nziri me una haza ananke apuwa, ᐩucuge ashini ne ukpənku wo tigbama ne taare tine te Ashini. 3 Gbənken wo sa ᐩureete ugaa wo unay ke hare apuwa araa, wərike kate iwuzi a ipura ne iruwa.

4 Ne aməmo ngmassa maye ne apuwa araa, idaake iyane apuwa sa ahama ita iwake mgba maye ne. 5 ᐩIshama-ye ne anaza ha uniyaze wo ugaso sa Ashini ᐩunasa wərike ye a ayiyane hawo.

ᐩUkuna, &lt;&lt;Vana bom, kate boyase uduwamo wo Mbaa,

kate bopura ne iruwa ka uptyabke-bo,

6 wərike Mbaa ꞊uduwame haremay sa ꞊uyeme-ha,

꞊uniyaze unaafase wo haremay sa ᐩukpaa saa ayiyane hawo uriyare wərike apuwa araa sa ᐩayane.&gt;&gt;

7 Reeten uniya wo uriyare a icuwana una a uduwamo, Ashini ꞊uyane-ye nongo wərike ye, a ayiyane hawo. A bije vana babba woo unuduwama-wo wo? 8 Ka ana duwama-ha ye, tantaasa ꞊aduwame unaafase wo ayiyane ha Ashini, ᐩadonke ye a awure ha tiway haza a ayiyane ha ukura. 9 Muwe ne nongo, ticiye mbabban maaro ne aməmo nipum sa ꞊aduwame haro, ꞊tiniyaze-ha iwone, wərike nongo sa ꞊ayane. Tiza timaado ukpaa wo uduwamo wo Babba wooro ne aməmo bidiri, wərike ticuge ne uray? 10 Mbabban maaro ꞊aduwame haro ucuwana wo agaba cim tantaasa ᐩanay ᐩayane unoo, ama Ashini ꞊uduwame haro wərike ukande wooro, wərike ticiye nsano mawo. 11 Azaa uduwamo wee sa uniyamto ne agaba ha uyane wo una, sa ncaanom me iruwa. Ama ne utine, ꞊uwooze ucesize wo uzira wo araa ne uraara wo iruwa ke haremay sa ᐩakpaa una.

12 Wərike nongo, natan taare teye sa ᐩntiwuze, a anuu haye sa anagaso-ha. 13 Toreken tiwunda wərike tikaza teye, wərike kate bore nkpane me tikaza udere aciyeha, ama sa uciye niwuma.

Uduwamo ne ashini ha hare ugaa wo Ashini

14 Yanen tantaasa ita iyane ucugi wo uniyamto ne kuwede ana, a icuge ne nsano. Shere ucuge ne nsano, azaa a waasa uta unay Mbaa. 15 Yanen nnoo kate bigi udere apuwa anowa ha Ashini, kate bigi ucuge ninyengu ne ukara sa uta uye ne tiduba, a ucaane agana gay. 16 Yanen nnoo, kate bigi uyane ticinaake, baa bore uzira wo udafe wo Ashini saa Esuwa, awaasa wərike nijaaro ne apuniya nidii, ˂ukuzeeze apuwa sa ˂akare hawo ha vana bo uciba. 17 Tantaasa iriya, ne utine, sa ˂ukutare ukpaa apuwa anowanha sa ˂akare hawo, hane ᐩagaa-ha wo. ˂Ukudaake uciye ukutti wo ana tantaasa ˂akare, ne ukuna yaaro sa ˂ukunaase apuwa anowanha ne n-yizi.

18 Idaake iye ne utaane wo uSinay wee sa ita iyiyamea ipata, sa ꞊upabare ne una gay, ne aninka ha nrii nciringma ne nijife, 19 ne uwuzze wo niwunu, ne niviyaw sa nire ne anaza tantaasa hare ugofe ᐩayane nwure ᐩakuna kate ane ubusa ne uyane woha anaza. 20 ˂Akadaake ᐩayiyama ureete wo udafe wo uduwakaw sa ˂akane-ha sa ᐩukuna, &lt;&lt;Kuwede gade a binama ᐩupata utaanew, ata ataaze-wo ne ataane.&gt;&gt; 21 Apuwaa sa ˂akanay aciye uwuwage gay, sa ˂akawone Mosa ᐩukuna, &lt;&lt;Nipum nom nicere wərike uwuwage.&gt;&gt;

22 Ama ᐩiye ke utaane wo uSihiyona, uUrushanima wo ashini, apiye ha Ashini bore uray. ᐩIye ke mpuwe ne ashini ha mpuwe me atuma ha Ashini sa are ashini ne aməmo usonde wo amane gay. 23 ᐩIye ke usonde wo hare udafe, ayiyane ha uciba haremay sa ᐩacaza aziya haa ashini. ᐩIye ke Ashini bore uyane wo unaafase wo agana nhara me anowa ne araa, ᐩiye ke idiri ye hare anowa, haremay sa ᐩakutti-ha are tantaasa Ashini utare-ha are. 24 ᐩIye ke Yeso, sa ˃utore ne ntitay me Ashini ne agana ne aməmo nikəwəri nisawno. ᐩIye ke mgba may sa ˂akangmyiskizi sa ꞊n-yane anaza hay sa apere ha mgba me Habina.

25 Nay, kate igaa-ye awaasa ure ne anaza. Ka ˂akadaake ayiyama uhara woha sa ˂akaga-ha wo, awaasa ˂ukuduwame-ha ne inang, akibəre haro, ka tijese udafe woo, awaasa ꞊uduwame haro ashini? 26 Ne agaba hayen, niviyaw newo ˂kinizungurize inang, ama saanuwa ᐩuyane nikəwəri ᐩukuna, &lt;&lt;Haza inang cas nta nzungurize, nta nkuri nzungurize nshini.&gt;&gt; 27 Anaza hay, &lt;&lt;nkuri,&gt;&gt; ᐩadonke ukatte wo apuwa sa ata azungurize ana, apuwa hay sa ᐩayane ana, wərike apuwa sa aza ayiyame-ha uzungurize wo ana, ata adiyage.

28 Wərike nongo, sa ᐩacuge tatikpaa tigbama tee sa aza ayiyame-ha uzungurizew, sa tiyane amane, a tirumi Ashini ne aməmo umənu woo ne uwuwage tantaasa uta ukpaa, 29 wərike Ashini haaro a una wee sa ꞊upabare.

13

Umuwe wo anaza

1 Niyan ubusa ne uyeme wo aciye, saa aruwanke. 2 Kate ijese ꞊uyane wo ajan apuwa anowa, anongo haage ˂akayane atuma ha Ashini sa are ashini ukande shere uriya woha. 3 Batirizan ne haremay sa are ne aməmo ukura wo tibaa, sakuna ye maa ire ne ukura wo tibaa saa ha, a haremay sa are ne ꞊uniyaze woha uriyare, sakuna a ye ne aciye haye ire ne ˃uniya wo uriyarew.

4 Akafa kuwede ana ucuwana ucugi wo anyaa a apuwa amənuha, kate icaane ukuwemi wo anyaa haye ne, wərike Ashini uta uyane hare umasa ne ahay ne anome ha haage a unaafase wo hare uyane wo ticinaake nhara me anowa ne araa. 5 Kate ire hare uyeme wo ikurufe, ama sa ire hare amane ne apuwa sa iciye, wərike Ashini ᐩukuna,

&lt;&lt;Nza mmage njese-m bo,

nza mmage nnyandere-m bo.&gt;&gt;

6 A ana ᐩawuna ne aməmo ugaso wo iruwa ꞊tigose,

&lt;&lt;Mbaa a wo ure bore ukande wom, nza ngofe-m uwuwage.

Ayina bigana uta uyiyame a uyane-m?&gt;&gt;

7 Batirizan ne harewono woye, sa ˂akabiyare-ye anaza ha Ashini. Gbənken a inay unaafase wo apuwa anowa sa ᐩayane ne aməmo ucugi woha, a idafe une wo iruwa yeha. 8 Yeso Animasihu ure tantaasa ˂ukure ne abəy ne yenəy a shere umuwene.

9 Kate ijese unaafase wo udonkize wo anuwe muwa-muwa uriyange-ye. ᐩAyane unoo ticiye ugaso wo iruwa ne aməmo apuwa anowa ha Ashini, haza a ne utanda wo nne me apuniya muwa muwa, may sa nza-wo ukande ke hare uniyaw. 10 Ticiye aninka ha uniyaze wo Ashini apuwa hay sa hare nituma ne aməmo uTenti ˂akadaake ane-ha ugaso wo uniya wo apuniya ha aninkaa.

11 Borewono wo mpiris ꞊ukucuwana mgba me inamay niya aməmo ne Ayaaraa sa Amaane Nsano a uyane uniyaze wərike apuwa araa, ama inamay ꞊akapabe ina nang kinereng ne ayaara ha ucugi woha. 12 A nongo Yeso womaa ˂ukune uriyare nang ne apiye, wərike uwone agana are hare nsano ne uwunda wo mgba mawo. 13 Wərike nongo, sa tiya kewo nang ne ayaara ha ucugi, a tireete uniya wo nziri sa ˂ukune. 14 Wərike ne inang yee tizado apiyeha sa ata a reete, ama ꞊tiwooze ayizi ne apiyeha sa ayiyezi.

15 Wərike apuwa sa Yeso ᐩuyane sa tine ubusa ne uyane wo uniyaze wo Ashini apuwa sa a ana are urume woo, anaza haaro a ana are urume wo niziya newo. 16 Kate ijese uyane wo apuwa anowa ne ukande wo agana, wərike uniyaze wo Ashini apuwa hay, ꞊ugofe uniyamto.

17 Dafen harewono woye, a iyane apuwa sa ᐩakuna. A ha ꞊ayane uya woye, a ha ata anaze apuwa sa ᐩayane. Yanen apuwa sa ᐩakuna, wərike nituma neha nicuge ne amane haza ne ncaanom me iruwa, wərike hayen aza acendeke-ha ye ananke apuwa.

18 Yanen haro nriribina. Tiriya ne kiwenden, ndunkinze me iruwa yooro nsano, tikuri titare tiyang tooro tire nnoo ne aməmo kuwede uje upang. 19 Nre ne nwure maye, sa iyane nriribina wərike nciye uvoore keye yare.

20 Ashini bore uniyaze wo uraara wo iruwa, ˂ukuninkize Mbaa wooro Yeso ke haremay sa ᐩanangməne, bore aviga amənuha ha idunke, ne aməmo mgba me nikəwəri neen ne uzira wo umuwene. 21 Tire ne nwure udungiriza-ye ne kuwede aje apuwa anowa, wərike uyane wo apuwa sa utare, a uyane wo apuwa sa uta ugofe uniyamto ne uwunda wo Yeso Animasihu, umənu ure woo shere umuwene. Are nongo.

22 Aruwanke, nre ne nwure, sa ikpaa uduwamo sa ᐩn-yane-ye, ne aməmo ncaza mbutun may.

23 Ntare-ye iyiyame ˂akakatte biruwanke booro Timoti ne aməmo ukura wo tibaa. Ka uye yare, nta n-ye ne wo tinay-ye. 24 Nyankizan unaafase wo harewono woye ne unaafase wo hare udafe. Haremay sa are ne nriyam me iTaaniya ˃agose ˃anyankize-ye.

25 Apuwa anowa adafe ne unaafase woye.

Yakubu

1

2

3

4

5

Ncaza me

Yakubu

1

1 Ame nre Yakubu biriyare bo Ashini ne Mbaa Yeso Animasihu, ᐩn-yane ncaza maye niya ke, ataa nikuri ne nriya hayen sa ᐩagatarezo ne unaafase wo inang, ˃nyankiza-ye.

Une wo iruwa ne uyiyama

2 Aruwanke ham, kuwede uje uriyare sa ᐩuciye-ye, kuttin una apuwa ha amane gay, 3 wərike iriya uriyare wo udonkize wo une wo iruwa yee, uwooze ureete. 4 Wərike nongo, sa ireete une wo iruwa ke Ashini niya umuwene, ita ihaaranko, a ingmaa, iza idere-ye ananke apuwa. 5 Ka bigi ne aməmo haye ᐩudira uyiyama, sa uyane nriribina ke Ashini sa awo ꞊uniyaze kuwede ana shere utpyabke, Ashini uta une-wo. 6 Ka uyiyasa, sa une iruwa, kate uciye iruwa tiriya, wərike bore iriwa tiriya, ure saa nwuwamaw me uraawa sa uway ꞊ukutam nna shee, a utam nna shina. 7 Bigana been, kate ucay iruwa uta uciye ananke apuwa ke Mbaa, 8 wo, a bigana bore iruwa iriya, kuwede yina sa ꞊uyane, iruwa yewo izaw ne ayaara nidii.

9 Hare udafe wo Ashini sa are hare ugbangane, sa ayane amane, wərike Ashini ᐩunyante-ha. 10 Haremay sa are hare apuwa ha taare, sa ayane amane wərike Ashini ᐩutuuti-ha daa. Wərike hare apuwa ha taare, ata anaa saa nrərife me ndare. 11 Ka uweng ᐩukaana ne nware, ꞊ukuwone mptya a ngbyatariko, sa nrərife ma nwaksa daa, sa unoo wo nna ncaano. Anongo hare apuwa ha taare, ata anaa are ne aməmo unaase.

12 Haremay sa ᐩareete une wo iruwa ke Ashini ne aməmo uriyare, ata are hare apuwa anowa, wərike ka areete niya umuwene, Ashini uta une-ha uray wee sa unumuwesize-wo, wee sa Ashini ᐩukuna uta une hare uyeme woo.

13 Ka apuwa sa ꞊akanaase awone bigana uyane wo araa ᐩaciye bigi, kate ukone Ashini ᐩuwuna-wo ne, wərike Ashini uza unaase-wo uwone bigi uyane wo araa, anongo azaa anaase-ha awone-wo uyane wo araa. 14 Bigana ꞊ukunugi ne apuwa sa akanaase awone bigana uyane wo araa, wərike umuwerəy wo iruwa yewo ᐩuriyanga-wo ukiyere-wo. 15 Ka umuwerəy ᐩuyane itume, uta uwuri apuwa araa, ka apuwa araa ᐩamənenku, ata aye ne ungməne.

16 Aruwanke ham, kate ijese ariyange-ye. 17 Kuwede uje upase unoo, ake Ashini ᐩudin, awo ᐩuyane uweng ne upiye ne unaafase wo iwere. Wo, ure tantaasa ure, unuhansare-wo saa uwurigine. 18 ᐩUyeme ᐩuwure haro, ne uwunda wo kiwenden ke anaza hawo, wərike ticiye unyante wee sa umaane kuwede yina sa ᐩuyane.

Uyane wo apuwa sa bogofe

19 Aruwanke ham, yiyaman haye, sa ire hare ugofe wo anaza yare, haza hare uyane wo anaza yare, haza hare ukara yare, 20 wərike ukara wo bigana, uza uyane wo anowa sa Ashini utare. 21 Wərike nongo, sa ijese ꞊uyane wo ꞊ucugi wo apuwa araaa ha iziri ne hay sa anaziba-ha, sa are kuwede tiya, a irakte aciye haye, ikpaa anaza hawo sa ᐩuvina ne aməmo iruwa yee, sa ata ayane-ye nivuwange.

22 Wərike nongo, kate icuge hare ꞊ugofe wo anaza ha Ashini cas ire ne ꞊uriyanga wo aciye haye, yanen apuwa sa ꞊agose. 23 Awaasa ꞊ugofe anaza ha Ashini cas, amma ꞊unuyane-wo apuwa sa ꞊agose, ure saa awaasa ꞊ukugbənse nyano mawo ne ngəəni, 24 ka ᐩumuwene uyatew, sa umaa udore-wo, daabano, sa ushame-wo tantaasa ure. 25 Ama awaasa ꞊ugbənse anaza ha Ashini ha kiwenden, hay sa a ana ꞊aniyaze nivuwange, ᐩureete uyane wo apuwa sa ᐩakuna, udaake ushama-wo ne apuwa sa ugofe, ata ayane-wo apuwa anowa ne unaafase wo apuwa sa ꞊uyane.

26 Awaasa ꞊ucuwana niciye newo wo a bore ꞊udafe wo Ashini nnoo, ama uza uyiyame-wo upiti wo unuwe woo, a niciye newo ꞊uriyange, udafe wo Ashini hawo a mbenne. 27 Udafe wo Ashini wee sa Ashini Babba wooro ꞊ukukpaa wo nsano ne uzira wo araa, a wee sa ꞊akande awoone haremay sa are ne uriyare, ne ahay sa anome haa angməne sa are ne aməmo uriyare, a bigana ukatte niciye newo ne uyane wo apuwa ha inang sa ata acaane-wo ne.

Uduwama ne ashini ha upere wo uyeme wo bigi

2

1 Aruwanke ham, hare une wo iruwa ke Yeso Animasihu bore upere, kate idonkeze a bigi umaane bigi. 2 Akone a bigi sa ᐩuwuna bicita bo azinariya ne mpoppuwa nnooma, ᐩuye ne aməmo usonde wo-ye, bigi bore ugbangane sa uwoone mpoppuwa nraama, womaa ᐩuye. 3 Ka idonke uyeme wo bore mpoppuwa nnoomma, ine-wo aninke ha ucugi anowa, hane ᐩikunanke bore ugbanganew, &lt;&lt;tunna bano,&gt;&gt; baa &lt;&lt;cuge daa baaze ubusa kom,&gt;&gt; 4 ne uyate wo-ye, idaake ᐩidonke a bigi upere bigi ne aməmo haye, sa ᐩihara agana ne aməmo ndunkinze me apuwa araa sa are ne aməmo iruwa yee?

5 Aruwanke ham, rengken ato a igofe, haza Ashini uzangneke hare ugbangane ne inang, are hare apuwa ha taare ne aməmo une wo iruwa, a aciye tigbama tee sa ᐩayane haremay sa ayeme-wo, nikəwəri? 6 Ama ᐩiyasa hare ugbangane. Haza a hare apuwa ha taare ꞊akangance-ye? Haza aha ꞊akəri-ye niya ne ugaamo? 7 Haza a ha ꞊anaze apuwa araa ne ashini ha niziya ninoono ne Animasihu, sa ariya-ye ne?

8 Ka ꞊idafe uduwaka umənu wo anaza ha Ashini sa ꞊agose, &lt;&lt;Yeme biruwanke bobo saa niciye nebo,&gt;&gt; ꞊iyane apuwa anowa. 9 Ama ka ꞊idonkeze a bigi upere bigi ꞊iyane araa, ᐩipura uduwaka, adonke uduwaka ukpate-ye ne. 10 Awaasa ꞊udafe unaafase wo apuwa sa uduwaka ꞊ugose, ama ukəre-wo udafe wo apuwa adii ne aməmo, ᐩadonke upura unaafase wo uduwaka. 11 Ashini sa ᐩukuna, &lt;&lt;Kate bomare ne buray baa bonome bo bigi,&gt;&gt; awo ukuri ᐩukuna, &lt;&lt;Kate boyane nwono.&gt;&gt; Ka bodaake ᐩbomara ne buray, baa bonome bo bigi, ama ᐩboyane nwono, ᐩbocuge bore upusa wo uduwaka.

12 Sa anaza haye ne apuwa sa ꞊iyane are saa aganaa sa ariya a ata ayane-ha nhara me anowa ne araa ne aməmo uduwaka wee sa uniyaze nivuwange. 13 Wərike kuwede ana sa unugofe-wo ugbane wo haage, ata awone-wo araa, shere ugofe wo ugbane. Ama ugofe wo ugbane, umaane uwuna wo bigi araa.

Une wo iruwa ne uyane wo tituma

14 Aruwanke ham, ayina are unoo wo ana ka bigana ꞊ugose a uciye une wo iruwa, ama uniyane-wo nituma ne une wo iruway? Une wo iruwa yewo uta utobse-wo? 15 Akone a biruwanke binome baa buray uza-wo mpoppuwa ne apuniya. 16 Ka bigi ne aməmo haye ukunan ke-wo, &lt;&lt;Duura ne aməmo nsano me iruwa, Ashini une-bo mpoppuwa ne apuniya,&gt;&gt; ama udaake ᐩuyane ananke apuwa wərike ukande wo nipum newo, ayina are unoo wo ana? 17 Anongo, une wo iruwa cas, shere uyane wo nituma a mbenne.

18 Ama bigi uta ukone, &lt;&lt;Bo bociye une wo iruwa, me ꞊n-yane nituma.&gt;&gt;

Nta nkone, ataana ta boyiyame a bodonke-m une wo iruwa yebo shere uyane wo nituma? Me nta ndonke-bo une wo iruwa-yom, ne aməmo uyane wo nituma nom. 19 ꞊Boniyaze iruwa Ashini a nidii, ayane unoo! Agbyarigare hamaa ᐩane iruwa, ama ꞊akacere wərike uwuwage.

20 Bo bore tirariga, sa akate adonke-bo a une wo iruwa shere uyane wo nituma a nituma ne mbenne? 21 ˂Akadaake akutti caara booro Ibirahem bore uyane wo anowa, wərike ˂ukune vana bewo Ishaku ne aninka ha uniyaze wo Ashini apuwa? 22 Inay une wo iruwa yewo ne apuwa sa ˂ukuyane, ˂akadaake ᐩahazano tiriya, une wo iruwa yewo ingmaa wərike apuwa sa ˂ukuyane. 23 ᐩAngmaska anaza ha Ashini sa ꞊agose, &lt;&lt;Ibirahem ˂ukune iruwa ke Ashini, hane ᐩakutti-wo a bore uyane wo anowa,&gt;&gt; hane ꞊agaase-wo a suga wo Ashini.

24 Inay ꞊akakutti bigana a bore uyane wo anowa, wərike apuwa sa ꞊uyane, haza a wərike une wo iruwa cas.

25 Akadaake akutti Rahab bore ticinaake, a bore uyane wo anowa, wərike apuwa sa ˂ukuyane hare urənge wo apiye, sa ˂ukune-ha aninka ha nimare, hane ᐩukatte-ha ne unanke uwunda muwa? 26 Yantaasa nipum a ningməninenu, ka niza-wo bidiri, anongo une wo iruwa shere nituma, a ungməninew.

3

Uduwama ne ashini ha niniyam

1 Aruwanke ham, kate agana gay ne aməmo haye are hare udonkize, wərike iriya haro sa tire hare udonkize, Ashini uta uyane haro nhara me anowa ne araa gay sa mmaane me agana. 2 Unaafase wooro ꞊tiyane apuwa sa azaa didəy ne tiwunda muwa muwa. Awaasa ᐩuyiyama udafe ne niniyam newo ne aməmo apuwa sa ꞊unaze, wo a bore uzira wo araa sa uta uyiyame udafe ne unaafase wo nipum newo.

3 Ka tiwuna niwiya ne inime ye bara, wərike tidafe ne wo, tatiyiyame tihansare unaafase wo ne nipum newo. 4 Gbənken saa njirigi me nwuwamaw, ne unaate wo nna, uway ugasoo ꞊ukuhansare nna, nongo yaaro, a ne kizume kicimka bore ukərew ꞊ukuhansare una niya tiya sa utare ne. 5 A nongo niniyam nire, naa ninay cim, ama ꞊nibuwerinze ne anaza amənsuha. Gbənken ucimi wo nicenke ne nishiyana, una wo nina ꞊ukupabe ndare nmənuma. 6 Niniyam duki a saa una nire, ane aməmo nina, ꞊acesize kuwede aje apuwa araa ne, ne aməmo unaafase wo akpara ha nipum, anina ꞊nicaane unaafase wo bigana ne, ꞊niwooze unaafase wo ucugi wo bigana ne aməmo una, nina, a ukura wo una ꞊unose nina.

7 Bigana ˂ukuyiyame udafe ne unaafase wo inama ye ndare, ne anii, ne yee sa ꞊ikəri nipum daa, a ye nwuwamaw, 8 ama azaa awaasa uta uyiyame udafe ne niniyam. Niniyam a apuwa araa sa nnivankanze-wo, ningmaa ne udəfi uraaw.

9 A nina ꞊tirumi Mbaa Babba wooro ne, a ꞊tiware agana unuwe ne, haremay sa Ashini ᐩuyane-ha saa wo. 10 Ane unuwe udiin-wo ꞊arumi Ashini a ꞊ayane tizuwaga ne. Aruwanke ham, nongo adaake ayane unoo. 11 Uwuwe wo nwuwamaw uta uyiyame ukatte nwuwamaw nniyamtoma ne may sa nkaraa? 12 Aruwanke ham, uti wo ugba, uta uyiyame a uwuri ayiyane ha uzaitun? Baa uti wo inəbi uta uyiyame a uwuri ayiyane ha uti wo ugba? Anongo, uwuwe wo nwuwamaw nkarama, uza ukatte-wo nwuwamaw nniyamtoma.

Uyiyama sa ᐩudi ashini

13 Ne aməmo haye a ana uciye uyiyama ne uriya? Sa udonke ne aməmo ucugi woo unoo sa uyane ne aməmo uratte wo niciye, sa uyiyama ꞊uwooze. 14 Ama ka iruwa yee, ingmaa ne niyaro gay, a uyeme wo iruwa, kate itame bikpaga, a igaa-ye kiwenden. 15 Uyiyama ween haza ashini udin, ama a wo inang yee, ne uyeme wo aciye, a wo bigbama bo agbyarigare. 16 Kitiyasa niyaro a uyeme wo iruwa ure ne, bano ꞊acesize tikara, ne unaafase wo apuwa araa.

17 Ama uyiyama wee sa ᐩudi ashini, usano. Uniyaze ucugi wo uniyamto ne aciye, ne uratte wo niciye, a uyane wo apuwa sa atare, ne ugofe wo ugbane gay, a uyane wo anowa, unuyane-wo nzawa, uyane kiwenden. 18 Hare ꞊uwuuza wo agana ayane ucugi wo uniyamto ne aciye, a saa igbaaro ꞊avene, yee sa iyiyezi ne uyane wo anowa.

Nen aciye haye ke Ashini

4

1 Ayina ayiyezi ne tiduba a tikara ne aməmo haye? Haza a wərike umuwerəy wo-ye sa ure ne ngmassa ne iruwa yee? 2 Itare ananke apuwa, idaake iciye. ꞊Iwekse haage wərike itare apuwa haa, idaake iciye apuwa sa itare. ꞊Iyane tikara ne tiduba, idaake iciye apuwa sa itare wərike idaake iyiyasa Ashini. 3 Ka iyiyasa, ꞊inicisize-ye wərike ꞊iyasize ne iruwa iraay. Itare inaate apuwa sa ᐩiciye ne ugofe wo uniyamto wo aciye haye.

4 Ye hare uzira wo kiwenden, itiya-ye nisuga ne inang a ugaa wo Ashini? Awaasa ᐩuzangneke uyane wo nisuga ne inang yee wo a bore ugaa wo unay wo Ashini. 5 Baa ꞊iyate a mbenne apuwa sa ncaza me anaza ha Ashini ꞊ngose, Bidiri bee sa Ashini ᐩuwuna ne aməmo iruwa yooro utare ucuge ne haro? 6 Ama Ashini awo ꞊uniyaze haro apuwa anowa gay. A ana ᐩawuna ncaza me anaza ha Ashini ꞊ngose:

&lt;&lt;Ashini ꞊ugaaza-wo bore unyante wo niciye

ama ꞊uyanze bore uratte wo niciye apuwa anowa.&gt;&gt;

7 Nen aciye haye ke Ashini, a igaa-ye bigbama bo agbyarigare, uta ucome-ye. 8 Yen n-yaa ke Ashini, wo uta uye n-yaa keye. Rundan tiyante-ye, ye hare uyane wo apuwa araa. Ptyizen iruwa yee ye hare iruwa iriya. 9 Yanen ncaanom me iruwa, shiyen, tuutizin n-yizi. Tizuwa tee tivoore asuwe, amane haye avoore ncaanom me iruwa. 10 Ratten aciye haye ubusa ke Mbaa, wo uta unyante-ye ashini.

11 Aruwanke ham, kate ine inama ye aruwanke haye. Awaasa ᐩuyane anaza araa ne ashini ha biruwanke bewo, baa ᐩuwooze-wo araa, adonke ꞊unaze uduwaka araa, a uyane una nhara me anowa ne araa. Awaasa ꞊uyane uduwaka nhara me anowa ne araa, unudafe-wo uduwakaw, ama ucuwana niciye newo upere ugaso wo uduwaka. 12 A Ashini cas ure bore ꞊uniyaze wo uduwaka ne bore nhara me anowa ne araa, awo ᐩuhama utubse a uwe. Ama a bo bore ana, sa tabowone biruwanke bobo araa?

Ubuwərinze ne ashini ha nikate

13 Gofen, ye haremay sa ꞊igose, &lt;&lt;Yenəy baa nikate, tatiya ne ananke apiye, tatikoze niyaw, tiyane nzeno a ticiye ikurife.&gt;&gt; 14 Itiya-ye apuwa sa ata aye nikate. Ayina are uray wee? A saa umiya ure, tabonay una saanuwaw, ka boməru sa bonaase una boderen. 15 Uməy wo ikone, &lt;&lt;Ka Mbaa ukpaa, uyante haro ne, tatiyane hay ne hanaa.&gt;&gt; 16 Ama ire ne ꞊ubuwərinze ne ꞊unyanteze wo aciye haye. Unaafase wo apuwa hayen apuwa araa. 17 Awaasa uriya apuwa anowa sa azibi uyane, hane udaake uyane ana, ᐩuyane apuwa araa.

Uduwama wo hare apuwa ha taare

5

1 Hare apuwa ha taare, renken ato a igofe, yanen asuwe ne nkaaro wərike apuwa ha ncaanom me iruwa sa ata aciye-ye. 2 Apuwa ha taare teye sa iciye, ᐩacaano, biine ᐩuniya mpoppuwa maye. 3 Azinariya ne azurufa haye ᐩakafa nwura gay. Nwurama, a nna nta n-yane anaza ne ashini haye, nta mpabe apum haye saa una. ᐩIsunda aciye haye apuwa ha taare ne aməmo aye ha umanne. 4 Ikurife ye haremay sa ꞊ayane nituma ne tiruge teye sa igaa-ye une woha, ire ne asuwe ne ashini haye. Asuwe ha haremay sa ꞊ayane-ye nituma ne usunda wo nigbaaro ne tiruge teye, ahama ne ato ha Mbaa Bigbama bo hare ntaa sa are ashini. 5 ᐩIyane ucugi wo ugofe wo uniyamto ne amane ne inang yee. Tikuweneto sa ᐩiyane, ire saa binaa bee sa uya kiwaa. 6 ᐩIwuna hare uzira wo araa sa adaake ᐩagaa-ye, apuwa araa, ᐩiwekse-ha.

Ureete ne aməmo uriyare

7 Aruwanke ham, sa irakte iruwa yee, niya agaba ha niziya ne Mbaa. Gbənken tantaasa bore avara ꞊ukuya niye ne beera bo bikpagba ne beera bo nikaane ne usanima, sa idaa ita ine nigbaaro. 8 Yemaa sa irakte iruwa yee, tantaasa hare avara ꞊ayane, yanen ugaso wo iruwa, Mbaa unuye n-yaa niziya.

9 Aruwanke ham, kate iyane nwuməru ne ntitay ma-ye wərike kate awone-ye araa. Gbənken a inay, bore nhara me anowa ne araa ˃utore ne anənkəy!

10 Aruwanke ham, wərike iyiyame ureet ne aməmo uriyare, sa igbənke hare niyiyezi ne anaza ha Ashini sa ˂akayane anaza ne aməmo niziya ne Mbaa. 11 ꞊Tirumi haremay sa ˂akareete ne aməmo uriyare. Ita ibatiriza ureete wo Ayoba, ˃inay tantaasa ne umanne Mbaa ˂ukuyane-wo anowa. Mbaa ungmaa ne iruwa ye uyane wo anowa ne ugofe wo ugbane.

12 Aruwanke ham, apuwa sa apere kuwede yina anay, kate bigi utuna ne ananke apuwa sa are ashini ne ndaa baa ananke apuwa muwa. Tunnan ne anaza adii, ka anongo sa ikone anongo, ka haza anongo sa ikone haza anongo, wərike kate awone-ye araa.

Nriribina me une wo iruwa

13 Baa bigi ne aməmo haye ure ne uniya wo uriyare? Sa uyane nriribina. Baa bigi ure ne amane? Sa uyane tiwune te urume wo Mbaa. 14 Baa bigi ne aməmo haye ukpana? Sa ᐩugaaseke harewono wo ukura wo hare udafe, aye ayane-wo nriribina, a asharige-wo mmay ne aməmo niziya ne Mbaa. 15 Nriribinama sa ᐩayane nna ne aməmo une wo iruwa, nta nwumza bore nkpane, Mbaa uta uninkizə-wo. Ka ᐩuyane araa, ata aviyase-wo ana. 16 Wərike nongo nyaana ꞊biyaren aciye haye apuwa araa sa ꞊iyane a iyane aciye haye nriribina wərike iwuma. Nriribina me bore uzira wo araa nciye ugaso wo uyane wo nituma nimənnu.

17 Iniya a bigana saa haro, sa ˂ukuyane nriribina gay, a kate aruwa beera, ˂akayane tinay tetaaro ne tipiye utase shere beera. 18 Sa ˂ukukuri ᐩuyane nriribina, nshini ᐩnne beera, idaa ikuri ᐩine nigbaaro.

19 Aruwanke ham, ka bigi ne aməmo haye, ujese uwunda wo kiwenden, sa bigi uziya newo ne uwunda. 20 Sa iyiyame, awaasa uvoore ne bore uyane wo apuwa araa ne uwunda, utubsa-wo ne aməmo ungməne, hayen ata are uwunda wo uviyasa wo apuwa araa gay.

1 Biturus

1

2

3

4

5

Ncaza me uciba me

Biturus

1

1 Ame Biturus bituma bo Yeso Animasihu, ᐩn-yane ncaza maye niya ke agana ha Ashini sa ᐩuzangneke, acugi muwa-muwa saa ajan ne nriyam me uPontos, uGanatiya, uKapadukiya, uAsiya ne uBitaniya. 2 Ashini Babba ne aməmo uriya woo, ˂ukuzangneke-ye ne uwunda wo Bidiri bo Ashini, ᐩucay-ye muwa ne nsano wərike iyane apuwa sa Yeso Animasihu utare, sa ᐩuptyize-ye ne ngba mawo.

Ashini une-ye apuwa anowa ne uraara wo iruwa gay.

Urume wo Ashini wərike ᐩune haro uwuna wo iruwa

3 Sa tirumi Ashini, awo ure Babba wo Mbaa wooro Yeso Animasihu, ne aməmo ugbane woo gay, akure ᐩawure haro ne aməmo nininki ne Yeso Animasihu ne aməmo haremay sa ᐩangməne. Hayen, ᐩawuna ᐩticiye uwuna wo iruwa sa uza umuwenew, 4 tatikpaa unaafase wo apuwa anowa sa Ashini ˃uciyane-ye ashini sa azaa angmyisiha, azaa acaano-ha, azaa akoonenka-ha. 5 Ashini ne aməmo ugaso woo, ure ne ꞊ukənge wee, wərike une wo iruwa yee, niya uweng wo utubsa sa ᐩudunguruza sa ata amiyate una ne agaba ha umuwene, uwengo sa Yeso uta uziya. 6 Wərike nongo, sa iyane amane gay, nongo yaaro, uriyare muwa-muwa wee sa ire ne uniyaw saanuwa, awo aye cim. 7 Apuwa hay ᐩaciye-ye, wərike anay kiwenden ke une wo iruwa yee, tantaasa ꞊akawone azinariya ne una wərike akante unoo wo ana, ne ukuna yaaro ꞊akacaano, ka ayane nongo, ita iciye urume, umənu a unyante uweng wee sa Yeso Animasihu uta uziya. 8 Kuwede sa idaake inimaga unay wo Yeso Animasihu, ama ire ne uyeme woo. Ne ukuna iniyate-ye wo saanuwa, nongo yaaro ᐩine iruwa yee kewo, ire ne amane gay sa amaane ugaso wo unasa. 9 Ire ne uciye wo utubsa wo uray woye, wərike une wo iruwa yee.

10 Ne aye gay sa ᐩakamaa, hare niyiyezi ne anaza ha Ashini ˂akayane anaza hay, ˂akamare ᐩakuna, Ashini uta uyane-ye apuwa anowa, ᐩanaase gay ayiyame anaza ha utubsa wee. 11 ᐩAnaase ayiyame agabaa sa ata ayane apuwa hay, ne tantaasa ata ayane, hane Bidiri bo Animasihu sa ure ne anaza ne aməmo keha, ᐩudonke-ha tantaasa Animasihu uta une uriyare, ne umənu woo sa uta udafe utine. 12 Ashini ˂ukubiyate-ha haza a wərike aciye haa ᐩukune-ha anaza hawo, ama a wərike ye. Saanuwa agana hay sa ᐩakabiyare-ye Anaza Aniyamtoha wərike Bidiri Bisanobo sa ᐩudi ashini sa Ashini ᐩutonte, ꞊uniyaze-ha ugaso. Apuwa haye, a ana atuma ha Ashini sa are ashini, ᐩanaase ayiyame.

Yanen ucugi wo nsano

13 Wərike nongo, sa ironde iruwa yee, icuge nnoo, ˃ire ne uwuna wo iruwa ne apuwa anowa sa ata ane-ye uwengo sa Yeso Animasihu uta uye. 14 Saanuwa sa icuge ayiyane hare ugofe wo anaza, kate isobe apuwa sa ˂ikiyeme uyanew acuwana iruwa yee, agabaa sa ˂ikire ne ucugi wo nrii. 15 Ama Ashini sa ᐩugaaseke-ye, wo a bore nsano, anongo yemaa, sa ire hare nsano, ne unaafase wo apuwa sa ꞊iyane, 16 Tantaasa ˂akacaze, &lt;&lt;Sa ire hare nsano, wərike me, a bore nsano.&gt;&gt;

17 Ka ire ne nriribina, ꞊ikigaase Ashini a Babba, awo ꞊uyane agana nhara me anowa ne araa, ꞊unudonkeze-wo a utare bigi umaane bigi ka ure ne uyane wo agana nhara me anowa ne araa, ne unaafase wo apuwa sa bigana ᐩuyane. Wərike nongo, sa iyane ucugi wo inang yee saa ajan ne aməmo uwuwage wo Ashini. 18 Iriya apuwa sa ˂akane wərike akatte-ye ne aməmo ucugi uraaw sa ˂ikikpaa ke ncaaran maye, haza apuwa sa ꞊akacaano saa azinariya ne a azurufa. 19 Ama ᐩujana-ye ne ngba me Animasihu sa nmaane kuwede yina, ure saa dunke bee sa uza-wo nnanke nkpane, ne ananke apuwa araa. 20 Awo Ashini ukuzangneke-wo, sa ˂akadaa akate atunki inang yee, a wərike ye ᐩadonke-ye wo ne aye hay ha umanne. 21 A wərike wo ᐩiciye une wo iruwa ke Ashini sa awo ᐩuninkize-wo ne aməmo isaw ᐩune-wo umənu, saanuwa une wo iruwa yee, ne uwuna wo iruwa yee, ake Ashini ire ne.

22 Saanuwa sa ᐩiniptyize iruwa yee, wərike ᐩiyane kiwenden ke apuwa sa Anaza Aniyamtoha ᐩakuna, a ana ᐩawuna ire ne uyeme wo aruwanke ne iruwa nidii, sa ine ubusa ne uyane wo nongo ne iruwa nidii. 23 Wərike nongo, ᐩAwure-ye bo uriya, haza a ne igbaaro yee sa ꞊ikingmyisi, ama a ne igbaaro yee sa iza ingmyisi-wo, wərike ᐩawure-ye ne uwunda wo anaza ha Ashini sa aciye uray weesa uza umuwene-wo. 24 Tantaasa ˂akacaze, ᐩakuna

&lt;&lt;Agana, a saa mptya are,

unaafase wo umənu woha a saa nrarife me ndare,

mptya ꞊nkigbyatariko, nrərife ꞊nkiwaksa daa,

25 ama anaza ha Mbaa are shere umuwene.&gt;&gt;

Hay a ana are Anaza Aniyamtoha sa ˂akabiyate-ye ana.

2

1 Wərike nongo, sa ijese ugaa wo unay ne aməmo iruwa, ne kiriyanga, a uyane wo ananke apuwa wərike uyate wo ayizi, niyaro, a kuwəde aje anaza ha ncaanom. 2 Saa aceero, awure asawa ꞊atare nhamza nnooma, ye maa sa iyeme anaza ha Ashini, a ana ata awone-ye ihaaranko ne aməmo utubsa wee sa iciye. 3 Saanuwa sa ᐩiyiyama a Mbaa uzibi.

Utaane wo uray ne aganaa sa ᐩazangneke-ha

4 Sa iye kewo, utaane wo uray, awaasa agana ᐩagaa-ha, ama Ashini ᐩuzangneke-wo ᐩunyante-wo. 5 Yemaa a saa ataane ha uray, ꞊ayane atiya ha ukura wo bidiri ne ye, wərike ire usonde wo mpiris hare nsano, ꞊iyane uniyaze ne aməmo bidiri, wee sa Ashini uta ukpaa wərike Yeso Animasihu. 6 Anaza ha Ashini ꞊agose,

&lt;&lt;Nay, ᐩntunki utaane ne aməmo uSihiyona,

wee sa ᐩazangneke akuri ᐩanyante una, ure utaane wo nigong,

awaasa ᐩune iruwa kewo

uza ugofew nziri.&gt;&gt;

7 Saanuwa ye sa ᐩine iruwa, utaane ween apuwa ha ᐩanyante keye. Ama haremay sa adaake ane iruwa,

&lt;&lt;Utaane wee sa hare atiya ᐩagaa-ha una a

una ᐩucuge utaane wo nigong.&gt;&gt;

8 A una ure

&lt;&lt;Utaane wee sa ꞊uwooze agana ꞊aturize

a utaane wee sa ꞊uwooze-ha urirezu.&gt;&gt;

꞊Aturize wərike ᐩagaa-ha udafe wo anaza ha Ashini. Anongo Ashini ˂ukumare ᐩuwuna ata ayane.

9 Ama ye a aganaa sa ᐩazangneke-ha, usonde wo mpiris me ukura wo tigbama agana ha nsano ha Ashini, wərike ibiyare umənu woo, ᐩukatte-ye ne aməmo nrii niya ne aməmo nsaa mawo nmənuma. 10 Ye haza agana ha Ashini ikire, ama saanuwa ye a agana hawo, ˂ikedaa ikate ikpaa ugofe wo ugbane ama saanuwa ᐩikpaa.

11 Aruwanke ham, ˃nre ne nwure ma-ye, saa ajan, haremay sa ꞊acugi ne aməmo inang yee, jesen uyane wo ndunkinze me apuwa araa, sa are ne ntaa ne iruwa yee. 12 Yanen ucugi unoo ne aməmo ntitay me haremay sa haza ahare udafe, kuwəde gade ꞊ayese-ye uzankom, ata anay apuwa anowa sa ꞊iyane, a arumi Ashini uwengo sa uta uye.

Udafe wo hare tigbama ne harewono

13 Dafen unaafase wo hare tigbama wərike Mbaa, kuwəde gade a ke bigbama bomənubu sa awo ure bore udafe ne agana, 14 a ngbamna, haremay sa bigbama bimənubu ᐩutonte-ha wərike aniyaze hare ꞊uyane wo apuwa araa uriyare, a arumi hare uyane wo apuwa anowa. 15 Anongo Ashini ᐩuyeme ka ꞊iyane apuwa anowa ita iwəfi tinuwe te agana hare anaza ha mbenne sa atiya-ha ananke apuwa. 16 Yanen ucugi wee saa haremay sa avuwa-ha ne uriyare, ama kate iyane araa wərike nivuwangeno sa ᐩiciye. Yanen ucugi wee saa ariyare ha Ashini. 17 Niyazen kuwəde ana iwone, yemen aruwanke hare une wo iruwa, gofen uwuwage wo Ashini, niyazen bigbama iwone.

18 Ariyare, dafen hare ukura wee, ne unaafase wo uniyaze wo iwone, haza haremay sa ꞊ayane-ye anowa ne ugofe wo ugbane cas, ama ne hare uzira wo ugofe wo ugbane. 19 ᐩAyane unoo, ka bigana ᐩureete uniya wo uriyare, wərike bigi ꞊uyane-wo apuwa sa anazibiha, ᐩucuwana anongo Ashini ᐩuyeme.

20 Ayina bigana uta uciye ka ureete uniya wo ujago wərike apuwa araa sa ᐩuyane? Ama ka ireete uniya wo uriyare wərike apuwa anowa sa ꞊iyane, ayane unoo ke Ashini. 21 A wərike nongo ᐩagaaseke-ye, Animasihu ᐩuniya uriyare wərike ye, ᐩudonke-ye apuwa sa ita iyane, wərike idafe uwunda woo.

22 &lt;&lt;˂Ukudaake ᐩuyane ananke apuwa araa,

˂akadaake aciye kiriyanga ne unuwe woo.&gt;&gt;

23 Sa ˂akabiyare-wo unaafase wo anaza ha araa, ˂ukudaake ukuna ananke apuwa. Sa ˂ukune uriyare, ˂ukudaake uyane sakuna uta uyane ananke apuwa. Uməyu nongo, ᐩune niciye newo ke awaasa ꞊uyane nhara me anowa ne araa ne aməmo kiwenden. 24 Awo niciye newo ˂ukucuwana apuwa araa haaro ne nipum newo ashini ne ubirikane, wərike tijese uyane wo araa, a tiyane ucugi wo uyane wo anowa, niwuma sa ᐩticiye a wərike sa ˂akagofe-wo ungmənew ne. 25 Ye ˂ikire saa idunke yee sa ᐩinaa, ama saanuwa ᐩivoore ke bore aviga awaasa ꞊udafe ne asobo haye.

Ahay ne anome

3

1 Anongo, ye ahay ha anyaa, dafen anome hay wərike ka haage ne aməmo haa, adaake ane iruwa ne Anaza Aniyamtoha, ata ayiyame acuge hare udafe, wərike tiyang tinooto sa ꞊iyane,* 2 ka ꞊ayate nsano me iruwa yee, ne uratte wo aciye haye. 3 Kate unoo woye, ure wo udonke wo ntura, saa urunda wo ticiye a uwuuza wo ntura me inəng ye azinariya ne mpuppuwa nnooma. 4 Uməy wo nongo, sa ure wo aməmo iruwa yee, unoo wee sa unucaanoze-wo, wo uraara wo niciye, ne upiti wo niciye nnoo, wee sa uciye unoo gay ubusa ke Ashini. 5 Anongo, ne ayeha sa ˂akamaa, ahay hare nsano sa ˂akawone iruwa ke Ashini, ˂akayane ntura nnooma. ˂Akadafe anome haa, 6 saa Saratu, ˂ukudafe Ibirahem, ꞊ugaase-wo a mbaa woo. Ye, a ayiyane hawo, ka ꞊iyane apuwa anowa, ka idaake ijese ananke apuwa awuna-ye uwuwage.

7 Anongo ye anome, ꞊yanen ucugi unoo ne ahay haye, ꞊niyazen ha iwone yaa, wərike ha anagasa-ha saa ye, ye ne ahay haye, iciye upasa wo uray sa ᐩudi ke Ashini. Yanen nongo wərike kate ananke apuwa akareye nriribina ma-ye.

Uniya wo uriyare wərike ꞊uyane wo apuwa anowa

8 Ne umanne, unaafase wee, doten aciye, gofen ugbane, yemen aruwanke, kanden aciye, a ire hare uraara wo aciye. 9 Kate ikutti araa ne araa, baa tizuwaga ne tizuwaga, uməyu nongo, sa ikutti ne uwuna wo apuwa anowa, a wərike nongo ˂akagaaseke-ye wərike iciye upase wo apuwa anowa. 10 Wərike,

&lt;&lt;Awaasa utare ugofe wo uniyamto wo ucugi

ne unay wo aye anowa,

sa upiti unuwe woo shere unaza wo araa.

sa upiti unuwe woo shere kiriyanga.

11 Sa ujese uyane wo araa, a uyane anowa,

sa unaase ucugi wo uniyamto ne aciye, ne unaafase wo iruwa.

12 Wərike Mbaa ꞊uyate hare ꞊uyane wo anowa ne n-nye,

ato hawo adiineni, ꞊ugofe nriribina meha,

ama Mbaa ꞊uyane ukara ne hare ꞊uyane wo araa.&gt;&gt;

13 A ana uta ukangance-ye ka ꞊ine aciye haye ne uyane wo apuwa anowa? 14 Ama kuwede gade ita ine uriyare wərike apuwa anowa sa ꞊iyane, ye a hare apuwa anowa. Kate igofe uwuwage wo apuwa sa ha ꞊agofe uwuwage wo ana, kate iyane ncaanom me iruwa.† 15 Ama ne aməmo iruwa yee, sa irumi Animasihu awo ure Mbaa, sa iyane ꞊ucugi wo uya kuwede aje agaba, wərike ikutti haremay sa ata ayiyase-ye apuwa sa awuna-ye uwuna wo iruwa sa ᐩiciye. Ama sa iyane nongo riyang ne aməmo uraara wo niciye, 16 sa ire hare iruwa isanoy, wərike haremay sa ꞊ayane-ye anaza araa ne ashini ha apuwa anowa sa ꞊iyane ne aməmo Animasihu, agofe nziri. 17 Amaane unoo, ka uniya wo uriyare wee, a uyane wo Ashini, a ine uriyare wərike uyane wo anowa. Sa akone a ine uriyare wərike uyane wo araa. 18 Animasihu ungməne nidii cas wərike apuwa araa, bore anowa wərike hare uzira wo anowa, wərike uya ne haro ke Ashini. Akawe-wo ne aməmo nipum, ama ˂akaninkize-wo ne aməmo Bidiri Bisanobo. 19 A ne Bidiri been bo ᐩuwuri ᐩubiyare idiri ye harewuu Anaza Aniyamtoha ha Ashini ne ukuraw tibaa, 20 haremay sa ˂akayane ugbara wo ato ne ayeha sa ˂akamaa. Ashini ˂ukureete uya woha ne aməmo uraara wo iruwa ne ayeha sa Nuhu ˂ukure ne urunda wo ujirgi. Ne aməmo una, a agana cim ha urire ˂akaciye nivuwange ne aməmo nwuwamaw. 21 Nwuwamaw mayenma, ˃ndonkize uripkizi wee sa ꞊utobse-ye, wərike nininki ne Yeso Animasihu ne aməmo isaw. Haza uwara wo tiriyeru ne aməmo nipum, ama ane nwure me Ashini ne aməmo iruwa isanoy. 22 Animasihu awo ᐩuduura ashini ꞊ucugi ne taare tine te Ashini, ne atuma ha Ashini sa are ashini, hare ugaso wo tigbama ne hare ugaso, sa ure ashini keha.

4

Ucugi wərike Ashini

1 Wərike sa Animasihu ˂ukune uriyare ne aməmo nipum, sa ye maa iyane ndunkunze me uniya wo uriyare. Anongo awaasa ᐩuniya uriyare ne aməmo nipum ᐩujese uyane wo araa. 2 A ana ᐩawuna iza idome imannese-ye aye ha ucugi wee ne ꞊udafe wo apuwa sa nipum ꞊nitare, ama ita ire hare uyane wo apuwa sa Ashini ꞊utare. 3 ˂Ikireete uyane wo apuwa sa haremay sa atiya-ha Ashini ᐩazaawa ayane, saa unaase wo ugofe wo uniyamto wo uzira wo nziri, kisuwa ne utamanzo, usonde wo nsuwa-suwa, tiway, a urume wo apuwa sa bigana ᐩuyane ne taare tewo, apuwa ha iziri, anahama nongo. 4 Haremay sa ˂ikiyane apuwa hayen ne ha, are ne umaamake sa inidome idafe-ye ha, ꞊iyanze apuwa araan hayen ha gay saa ha, hane ᐩanugi uzuwaga wee. 5 Ama ata anaze apuwa sa ꞊ayane ubusa ke awaasa uta uyane haremay sa avano ne haremay sa ˂anangməne nhara me anowa ne araa. 6 A ana ᐩawuna haremay sa ˂anangməne sa ˂akadaa avano, ˂akabiyare-ha Anaza Aniyamtoha, wərike ˂akayane-ha nhara me anowa ne araa ne aməmo nipum saa agana, ama sa ayane ucugi ne aməmo Bidiri bo Ashini.

7 Kuwede yina anaye n-yaa umuwene. Wərike nongo rondeken iruwa yee a icuge nnoo, wərike iyane nriribina. 8 Apuwa sa amaane kuwede yina, yemen aciye haye gay, wərike uyeme ꞊uviyaze araa gay. 9 ꞊Kpaazan aruwanke haye ne aməmo tikura teye shere nwuməru. 10 Kuwede ana sa uyane nituma ne upase wee sa Ashini ᐩune-wo, wərike uyane aruwanke ukande, sa uyane nituma nnoo, ne apuwa anowa ha Ashini sa ꞊uniyaze muwa-muwa. 11 Awaasa ᐩuciye upase wo ubiyare wo anaza ha Ashini sa ꞊ubiyare ana saa awaasa Ashini ꞊urene anaza ne wo. Awaasa ꞊uyane nituma ne ukande wo agana sa uyane ne ugaso wee sa Ashini ᐩune-wo, wərike ne aməmo kuwede yina ꞊arumi Ashini ne aməmo Yeso Animasihu. Umənu ne ugaso awo ᐩuciye shere umuwene. Are nongo.

Uniya wo uriyare wərike bo a bore udafe

12 Aruwanke ham, kate iyane umaamake wo uriyare gay wee sa ꞊irene uniyaw sakuna ananke apuwa muwa asawaa ᐩaciye-ye, a wərike anaase unay wo utore wo bigana nnoo. 13 Ama sa iyane amane wərike uriyare wee sa ire ne uniyaw saa wo Animasihu, wərike amane agayaa sa ita iciye uweng wo niye ne aməmo umənu woo. 14 Ka ꞊azuwage-ye wərike niziya ne Animasihu, ye a hare apuwa anowa wərike Bidiri bo Ashini, bimənubu, ure ne ye. 15 Ama kate uniya wo uriyare wee a wərike ꞊uyane wo nwono, baa ucuwe, baa uyane wo ananke apuwa araa, baa ꞊unugizi wo apuwa hay sa ananke apuwa haye azaa ne. 16 Ama ka ꞊irene uniya wo uriyare wərike ye a hare udafe wo Animasihu, kate igofe nziri, sa irumi Ashini wərike ᐩiciye niziya neenno. 17 Wərike agaba ᐩanaye sa ata abuzi nhara me anowa ne araa ne agana ha Ashini. Ka ane aciye haaro ata abuzi ne, ayina ata aciye haremay sa aga-ha wo udafe wo Anaza Aniyamtoha ha Ashini? 18 Tantaasa are ne aməmo ncaza me anaza ha Ashini,

&lt;&lt;Ka sa ne uriyare hare anowa ata aciye utubsa,

ayina ata aciye haremay sa atiya-ha Ashini ne hare uyane wo araa?&gt;&gt;

19 Wərike nongo, haremay sa ꞊are ne uniya wo uriyare, ne apuwa sa Ashini uyeme, sa ane aciye haa ke Ashini bore kiwenden awaasa ᐩuyane-ha, ane ubusa ne uyane wo anowa.

Niya ke harewono ne inyaane

5

1 Niya ke harewono ne aməmo keye, nre ne nwure maye saa biruwanke, borewono bore ꞊ubiyare wo anaza ha uriyare wo Animasihu, a awaasa uta uciye upere ne aməmo umənu woo sa ata adonke ne uweng wo niziya newo. 2 Yanen aviga ha idunke ye Ashini sa are ne taare teye, a ꞊idafe ne ha, haza a ne ugaso amma a ne uyeme wo iruwa, tantaasa Ashini utare, haza a wərike ikurufe, amma a wərike sa iciye iruwa ye ꞊uyane wo nitumano, 3 kate idonke idunke yee sa are ne taare teye tigbama, ama sa ꞊iyane apuwa sa usonde wo hare udafe ata anay a adafe. 4 Wərike ka Bigbama bo Hare Aviga ᐩuye, uta une-ye ukate wo umənu sa uza ukonanko-wo. Yeso bore aviga ha kiwenden.

5 Anongo ye inyaane, sa idafe harewono. Unaafase woye sa ꞊iyane aruwanke nituma ne aməmo uratte wo niciye wərike,

&lt;&lt;Ashini unutara-wo bore unyante wo niciye,

ama ꞊uyanze bore uratte wo niciye apuwa anowa.&gt;&gt;

6 Ratten aciye haye ubusa ke Ashini bore ugaso, wərike uta unyante-ye ne agabaa sa unay ayane-wo unoo. 7 Nen Ashini unaafase wo apuwa sa amaca-ye, wərike awo ꞊upiti-ye.

8 Cugen nnoo a iyane uya, bore uga wo unay woye bigbama bo agbyarigare ꞊urənse saa uzeeki ꞊unaase awaasa uta une. 9 Kate idafe tewo, tunnan ne ugaso, ne aməmo une wo iruwa, wərike iriya aruwanke haye ne unaafase wo inang ꞊are ne uniya wo uriyare saa weenwo.

10 Ashini bore unaafase wo apuwa anowa, awaasa ᐩugaaseke-ye ne aməmo umənu woo wo uzira wo umuwe ne aməmo Animasihu, ka imuwene uniya wo uriyare ne agaba cim, uta ungmaska-ye, a utoreke-ye, a uwone-ye ire hare ugaso. 11 A wo ure bore ugaso shere umuwene. Are nongo.

Ninyanza ne umuwene

12 ᐩN-yane-ye ncaza may cim, ne ukande wo Siina, awaasa ᐩncuwana-wo saa biruwanke bore kiwenden, wərike ngasenze-ye iruwa, a mbiyate-ye apuwa hay a ana are apuwa anowa ha Ashini ha kiwenden, sa itunna ne ugaso ne aməmo ana. 13 Aruwanke hare udafe sa ᐩazangneke-ha ne aməmo uBabina baaze ˃anyankeze-ye, anongo vana bom Markus, wo maa ˃unyankeze-ye. 14 Nyankizan aciye ne ninyanza ne uyeme.

Sa kuwede ana ne aməmo haye Animasihu uciye uraara wo iruwa.

* 3:1 3:1 Gbənke aAfi 5:22; aKon 3:18.

† 3:14 3:14 ncaza may a me Ishaya 8:12

2 Biturus

1

2

3

Ncaza me uriya me

Biturus

1

1 A me nre Siman Bitrus biriyare a bituma bo Yeso Animasihu, ᐩn-yane ncaza maye niya ke haremay sa ᐩaciye une wo iruwa sa uzibi tantaasa haro maa ᐩticiye ne aməmo uyane wo anowa ha Ashini haaro, bore utubsa wooro Yeso Animasihu. 2 Ashini ucendeke uniyaze woye apuwa anowa ne uraara wo iruwa ne aməmo uhaaranzo woye wo uriya wo Ashini ne wo Yeso Mbaa wooro.

Tantaasa hare udafe wo Mbaa ata ayane ucugi

3 Ashini ne aməmo ugaso woo, ᐩune haro unaafase wo apuwa sa titare wərike tiyane ucugi unoo ne udafe wo Ashini, a uriya woo sa ꞊ticiye, awo ᐩugaaseke haro ne aməmo umənu woo ne unoo woo. 4 Wərike nongo, Ashini ᐩukuna uta uyane haro apuwa amənsuha, anowa. Hay ata awone iyiyame iyane apuwa sa azibi tantaasa Ashini ꞊uyane, a iyiyame uhara woye ne apuwa araa sa are ne aməmo inang yee, hay sa umuwerəy uraaw ꞊uyiyezine.

5 Wərike haye, sa iyane unaafase wo ugaso woye, a icendeke une wo iruwa yee, ne uyane wo apuwa anowa, a ne uyane wo apuwa anowa, sa icende ne uriya wo Ashini, 6 a ne uriya wo Ashini, sa icende ne uyiyama wo udafe ne aciye, a ne udafe ne aciye, sa icende ne ureete, a ne ureete, sa icende ne udafe wo Ashini, 7 a ne udafe wo Ashini, sa icende ne uyane wo aruwanke anowa, a ne uyane wo aruwanke anowa, sa icende ne uyeme. 8 Ka iniya ubusa ne uhaaranzo ne uyane wo apuwa hay, ata akare-ye ucugi wo mbenne shere ucendenka ne aməmo uriya woye wo Mbaa wooro Yeso Animasihu. 9 Amma awaasa unuyane-wo apuwa hay, unuyate-wo nnoo, wo a biruwe, ᐩushama-wo ˂anaptyize-wo apuwa araa sa ˂ukuyane. 10 Wərike nongo aruwanke ham, nen aciye haye gay wərike idonke ngaasa maye ne nzawa maye sa Ashini ˂ukuyane-ye, anongo are. Ka iyane apuwa hay, azaa apuwa sa ata awone-ye irii. 11 Hay ata awone Mbaa wooro Yeso Animasihu bore utubsa, uyane amane ha ukpaa woye inugi ne aməmo tigbama tewo te uzira wo umuwe.

Uwuna wo iruwa ne anaza ha Ashini

12 Wərike nongo, nta nne ubusa ne ubatiriza woye apuwa hay, ne ukuna yaaro ˂ikinanke iriya ne, ˂initunkinke ne aməmo kiwenden ka sa ᐩiciye. 13 Nyate ayane unoo ka nvano ne aməmo nipum nee, nta nne ubusa ne ubatiriza woye apuwa hay, 14 wərike me nriya nniye n-yaa ungməne tantaasa Mbaa wooro Yeso Animasihu ᐩunubiyate-m. 15 Nta n-yane unaafase wo uyiyama wom, bata nnay iyiyama upiti wo apuwa hay ne aməmo iruwa yee, kuwede aje agaba, ka nngməne.

16 Agabaa sa ˂kitibiyare-ye anaza ha tantaasa Mbaa wooro Yeso Animasihu ˂ukuye ne aməmo ugaso woo, haza anaza ha itiyamo ye anuwe ne kiriyange ˂kitibiyare-ye, o o ane ayizi haaro ˂kitinay umənu woo. 17 Agabaa sa ˂Ukukpaa unyante ne umənu ke Ashini Babba, kitere bano sa niviyaw ne Ashini bore upere ne umənu ˂kinikone, &lt;&lt;Way, a Vana bom sa nre ne uyeme woo, iruwa yom ire ne ugofe wo uniyamto woo. &gt;&gt; 18 Haro ne aciye haaro, ˂kitigofe niviyaw nee sa ˂kinidi ashini sa ˂kitire ne wo ashini ne utaane usanonwo.

19 Anazaa sa hare niyiyezi ne anaza ha Ashini ˂akayane, ᐩacendeke haro ugaso wo iruwa. Ata ayane unoo sa irenke ato ne anazaa, wərike are saa nsaa may sa ˃nne ne ntitay me nrii, nre ne ꞊uniyaze wo nsaa, niya uwengo sa Animasihu biwere bo usuwammake, uta ꞊uniyaze nsaa ne aməmo iruwa yee. 20 Ama ne uciba, sa iyiyame ukuna, azaa binanke bore niyiyezi ne anaza ha Ashini, sa uta ubiyare anaza ha Ashini ne uyiyama wo niciye newo. 21 Azaa ananke anaza ha hare niyiyezi ne anaza ha Ashini sa ˂akayane wərike uyeme wo bigana, a Bidiri Bisanobo ˂ukunugi ne aməmo iruwa ye agana, ᐩuwuna-ha ᐩanaza apuwa sa Ashini utare.

Hare anuwe ha niyiyezi ne anaza ha Ashini ne hare anuwe ha udonkize

2

1 Ama hare anuwe ha niyiyezi ne anaza ha Ashini ˂akare ne aməmo aganaa, tantaasa ata aciye hare anuwe ha udonkize ne aməmo haye. Ata ayane agana udonkize wo ncaanom, ata aga-ha Bore Ukura, awaasa ᐩune niciye-noo wərike ha, a akiyeri aciye ha ungməne yare. 2 Agana gay ata adafe apuwa ha uzira wo nziri maa, wərike nongo, haage ata ayane anaza araa ne ashini ha uwunda wo kiwenden. 3 Hare udonkize wo anuweha, ne aməmo uree woha, ata ariyange-ye ne itiyamo yeha wərike aciye apuwa sa atare. Ashini ˂ukumare uwuna ata akpate-ha ne nhara me anowa ne araa, unanke uya, uwe-ha.

4 Ashini ˂ukudaake ᐩusobe atuma ha Ashini sa are ashini sa ˂akayane apuwa araa, ama ˂ukumage-ha ne aməmo uwuwe wo uniya wo uriyare, ᐩunuta-ha ne aməmo tiwuwe tinereto sa ticiye nrii cirin, ᐩucaye-ha niya uweng wo nhara me anowa ne araa. 5 Ashini ˂ukudaake usobe agana ha inang ye agabaa sa ˂akama, sa ˂ukuwone ᐩayane biira biraabo ne aməmo inang wərike haremay sa ˂akagaa udafe wo Ashini, ama ˂ukukəngi Nuhu bore ubiyare wo anaza ha apuwa anowa ne agana usunderi. 6 Ashini ˂ukukpate apiye ha uSodom ne uGomora ne aməmonhara me anowa ne araa, ᐩupabaa, ᐩukuttiha ntuwa, ˂akayane hay a wərike agana ayiyame apuwa sa ata ayane hare uzira wo udafe wo Ashini. 7 Ashini ˂ukutobse Noot bore uzira wo araa, awaasa apuwa ha uzira wo nziri me agana ha uSodom, hare uzira wo udafe wo uduwaka akacaanewo iruwan. 8 Noot ˂ukure bore uyane wo anowa sa ˂ukucugi ne aməmo haa, apuwa araa sa ˃ukuyate, a ˃ugofe, kuwede nje nweng, ˂akapabe-wo bikpaga. 9 Ka unaafase wo apuwa hay a nongo, ᐩadonke a Ashini MBAA uriya tantaasa uta utubse hare udafe woo ne aməmo uriyare ne tantaasa uta une agana araa uriyare sa are ne uya wo uweng wo nhara me anowa ne araa. 10 Anaza hay a kiwenden gay ne ashini ha haremay sa ꞊adafe uyeme wo apuwa araa ha nipum, akuri ꞊ayase atuma ha Ashini sa are ashini. Aciye ugaso wo iruwa ne umənu wo aciye, azaa uwuwage wo uzuwaga wo hare ugaso ashini. 11 Ama atuma ha Ashini sa are ashini sa amaane-ha ugaso ne tigbama, anayisa ha anaza, ne uyane wo tizuwaga ubusa ke Mbaa. 12 Ama agana hay a saa inama ye ndare are, hare uzira wo niciye, haremay sa ᐩawure-ha wərike akafe-ha awaa, are ne uyane wo anaza araa ne ashini ha apuwa sa adaake ayiyama, ata angmezi saa inama ye ndare ne nkura. 13 Ata ane uriyare wo apuwa araa sa ᐩayane. Atare uyane wo apuwa ha ugofe wo uniyamto wo aciye haa nweng kpantan. ᐩAcaano ne uyane wo apuwa ha nziri ne ntitay maye. Awuna ugofe wo uniyamto ne uyane wo kiriyanga, ane asuwa ne ye. 14 Iruwa yaa ingmaa ne biyatira bo uyeme wo umasa ne ahay, ꞊anajesizeha uyane wo araa, ꞊ariyange haremay sa anatore-ha nnoo ne aməmo une wo iruwa, aciye iruwa yee sa ᐩadonkeze ina uyane wo umuwerəy, ha a haremay sa ᐩakatte-ha unuwe. 15 ᐩAjese uwunda ukpasoo, ᐩasata ꞊adafe uwunda wo Banamu vana bo Beyor, awaasa utare uciye wo apuwa ne uwunda uraaw.

16 Ama uziyanke sa unuyane-wo unaza ˂ukuptyapke-wo wərike apuwa araa sa ᐩuyane, ˂ukuyane anaza ne nivew ne bigana, ᐩukare aragna ha bore niyiyezi ne anaza ha Ashini.

17 Agana hay are saa uwuwe wo nwuwamaw sa uwiyaro, saa nshini sa uway uduura ne nna. Ashini ucaya-ha aninka ha ucugi wərike nrii cirin. 18 ꞊Ayane anaza ha uzira wo niciye, ꞊adonkize ha ananke apuwa. ꞊Ayane anaza ha nipum ha uyeme wo umasa ne ahay, ꞊ariyange haremay sa adaake amara tiriya ne une wo iruwa. 19 ꞊Ayane-ha nikəwəri ne uciye wo ugaso wo uyane wo apuwa sa atare uyanew, ama ha a ariyare ha uyane wo apuwa araa. Wərike bigana a biriyare bo apuwa sa are ne uyane wo tigbama tewo. 20 Ka agana aciye nivuwange ne aməmo apuwa araa ha inang yee, wərike uyiyama Mbaa bore utubsa Yeso Animasihu, hane akuri ᐩanugi uyane wo ana, ajese ana apira ugaso woha, umanne waa uta umaa wo uciba ucaano. 21 Amaane unoo gade ˂akadaake ᐩayiyama uwunda wo uyane wo anowa, sa akone a ayiyama uwundaw, hane ᐩavoore ne utine ᐩajese uduwaka wo Ashini wo nsano sa ˂akane-ha. 22 Apuwa hay sa ayane, are saa anaza hay sa ꞊agose, &lt;&lt;Wase ꞊uniyambe timyiiza tewo sa ᐩuyane,&gt;&gt; a &lt;&lt;Unəde sa ᐩazina-wo, ᐩuvoore ure ne ꞊uwəzənu ne aməmo mpate.&gt;&gt;

Uweng wo niziya ne Animasihu

3

1 Aruwanke ham, a ncaza me uriya ze ᐩn-yane niye keye, wərike mbatiriza-ye ne, a nwone-ye iyane ndunkunze me apuwa anowa ne aməmo iruwa yee. 2 Ntare-ye ibatiriza apuwa sa hare niyiyezi ne anaza ha Ashini ˂akanaze ne ayeha sa ˂akamaa a uduwaka wee sa Mbaa bore utubsa ˂ukune atuma hawo.

3 Ama ne uciba sa iyiyame ukuna, ne aye ha umanne, agana hare nduwa ata aye, a ꞊ayanze anuwe, a adafe umuwerəy uraaw sa ure ne iruwa yaa. 4 Ata agose &lt;&lt;Ngusa baa Yeso ˂ukukone uta ukuri uziya? A wo ze na? Ncaaran maaro sa ˂akangməzi aye gay sa ˂akamaa, niya yenəy unaafase wo kuwede yina, sa ˂akayane ne uciba, are tantaasa ˂akare.&gt;&gt; 5 Hare unaza nongo, a ugəyye aga-ha abatiriza, ane aməmo apuwa sa Ashini ˂ukunase ,˂akayane nshini ne ndaa. A ne aməmo nwuwamaw ˂akakatte idaa ne, nwuwamaw ᐩnrənge ndaa kuwede tiya. 6 A ne nwuwamaw maymaw, ne ayeha sa ˂akamaa, ˂akaviyase inang ye agabaa, sa ˂akayane biira biraabo. 7 A ne aməmo anazaa, nshini ne ndaa me saanuwa, nre ne uya wo una. Ashini ucay nna, niya uweng wee sa ata ayane hare uzira wo udafe wo Ashini nhara me anowa ne araa, a awe-ha.

8 Ama ye aruwanke ham, kate ishame-ye, niye nidii ke Mbaa a saa aye upuwe, aye upuwe a saa niye nidii. 9 Haage ˃agose a Mbaa ure ne uya gay, ne ungmaska wo apuwa sa ˂ukukone uta uyane, haza anongo are. Uyaw sa ure ne uyane woye, a wərike kuwede ana ujese araa, a uvoore ke Ashini, kate bigi uciye ncaanom.

10 Uweng wo niziya ne Mbaa tanire saa niye ne bicuwe. A ne agabaa nshini nta nnaa ne nkaaro nmənuma, unaafase wo apuwa sa ˂akayane nshini ne ndaa ne, ata apabe ana ne una, inang ne unaafase wo apuwa sa are ne aməmo, ata anaa. 11 Wərike sa atapabe unaafase wo kuwede yina nuwa, a ije igbaaro ye agana ayane unoo ire? Ayane unoo sa iyane ucugi wo nsano a udafe wo Ashini. 12 Sa ire ne uya wo uweng wo niziya ne Ashini, itare iwone uwengo uye yare, uweng ween wo, atapabe nshini ne una, unaafase wo apuwa sa ˂akayane nshini ne ndaa ne, ata apabe ana, a atuwaranka. 13 Ama ne uwuna wo iruwa ye apuwa sa Ashini ˂ukukone uta uyane, tire ne ucay wo iruwa ne nshini nsawma ne ndaa nsawma tiya sa agana kuwedetiya, ata ayane apuwa sa Ashini utare-ha ayane.

14 Wərike nongo aruwanke ham sa ire ne uya wo niziya ne Ashini, reeten ne uzira wo uyane wo apuwa sa ata acaane-ye ne, ne uzira wo araa, a ꞊ucugi wo uraara wo iruwa. 15 Batirizan apuwa sa ᐩawuna Mbaa wooro ure ne uya, a wərike agana aciye utubsa. Anongo biruwanke booro Bunus, a waasa tire ne uyeme woo, ˂ukumare ᐩucaza-ye ne, ne aməmo uyiyama sa Ashini ᐩukune-wo. 16 ˂Ukunase nongo ne aməmo unaafase wo ncaza mawo. Ne aməmo ncaza mawo, ananke apuwa areeze ne sa aciye uriyare wo uyiyama, hay sa haage hare uzira wo uyiyama, ne uzira wo ugaso ne aməmo une wo iruwa, are ne uhansira wo apuwa sa anazaa agose. Anongo are ne uyanew ne unaafase wo ncaza me anaza ha Ashini, are ne ukiyere wo aciye haa ncaanom.

17 Wərike nongo aruwanke ham, inanke iriya ne apuwa hay, sa iyane nnoo kate udonkize wo anuwe wo hare uyane wo araa, ucuwana iruwa yee, ijese uwunda wo Ashini, a inaa. 18 Ama sa icindinka ne aməmo apuwa anowa ne uriya wo Mbaa wooro Yeso Animasihu bore utubsa. Umənu ure woo saanuwa niya shere umuwe ne.

1 Yohana

1

2

3

4

5

Ncaza me uciba me

Yohana

Yeso awo ure anaza ha Ashini niya ke agana

1

1 Tire ne uyane woye ncaza may ne ashini ha awaasa ˂ukure ne uciba, sa ˂akadaa akate ayane inang, awaasa ˂kitigofe anaza hawo, ᐩtinay-wo, ᐩtitunki-wo ayizi, ᐩtipata-wo ne taare tooro, ꞊tibiyare-ye, awo ure anazaa sa ꞊aniyaze uray. 2 ˂Akadonke haro uray, ˂Kitinay-wo, ane ashini hawo tire ne uyane woye anaza ne, ꞊tibiyare-ye anaza ha uray wo uzira wo umuwe, awo ˂ukure ne Babba ne uciba, ᐩadonke haro wo. 3 Tire ne ubiyare woye apuwa sa ᐩtigofe, tikuri ᐩtinay, wərike yemaa iyane ucugi wo iruwa nidii ne haro. Ucugi wo iruwa nidii yooro, a ne Babba a Vana bewo Yeso Animasihu. 4 ᐩTiyane-ye ncaza may, wərike amane haaro angmaa.

Tiyang ne aməmo nsaa

5 Anaza hay a ana ˂kitigofe ke Vana bewo, ᐩakuna, Ashini a nsaa, aməmo kewo nrii nzaw ne kuwede. 6 Katikuna a tire ne ucugi wo iruwa nidii ne wo, amma ꞊tinyaana ne nrii, hay, adonke a anuwe tire ne, tizado ne ucugi wo uyane wo kiwenden. 7 Ama katinyaana ne nsaa, tantaasa wo ure ne nsaa, hay, adonke tire ne ꞊ucugi wo iruwa nidii ne aciye haaro, ngba me Vana bewo Yeso, ꞊mptyizi haro ne unaafase wo apuwa araa sa ᐩtiyane.

8 Katikuna a tizado apuwa araa, tire ne ꞊uriyanga wo aciye haaro, kiwenden kiza-wo aməmo kooro. 9 Katibiyate Ashini apuwa araa sa ꞊tiyane, uta uviyase haro unaafase wo apuwa araa sa ꞊tiyane, a uptyizi haro ne uzira wo uyane wo anowa, wərike wo, a bore uyane wo anowa, ꞊ukuyane apuwa sa ᐩukuna a uta uyane. 10 Katikuna a tidaake ᐩtiyane apuwa araa, ᐩtikutti Ashini a bore anuwe, anaza hawo azaa ayaara ha ucugi ne aməmo iruwa yooro.

2

1 Ye, ayiyane ham aniyazeha, ˃nre ne uyane woye ncaza may wərike kate iyane apuwa araa. Ama ka bigi ure ne uyane wo apuwa araa, ticiye bigi bore ukande sa ꞊uyane anaza ne Babba uməy wooro, Yeso Animasihu bore anowa. 2 Awo ure uwunda wo uviyase wooro apuwa araa sa ᐩtiyane, a ha unaafase wo agana ha inang, haza haaro cas.

3 Ka ꞊tidafe nduwaka me Ashini, hay ata adonke a tiriya-wo. 4 Awaasa ꞊ugose a uriya Ashini, ama ꞊unudafe-wo nduwaka mawo bore anuwe, uza-wo kiwenden ne aməmo iruwa yewo. 5 Ama awaasa ꞊uyane apuwa sa anaza hawo ꞊agose, a kiwenden uyeme wo Ashini ᐩungmaa ne aməmo iruwa yewo. Anongo tiriya a ꞊tiyane ucugi wooro ne Ashini. 6 Awaasa ꞊ugose a ꞊uyane ucugi woo ne Ashini, sa uyane tiyang tantaasa Yeso ᐩuyane.

7 Aruwanke ham, haza uduwaka wo Ashini usawoo ˃nre ne ucaza wee ne ama a ukono, wee sa ˂inemare ᐩigofe ne uciba. Uduwaka ukonen wee, a una ure anazaa sa ˂ikigofe. 8 Nongo yaaro, ˃nre ne ˃ucaza wee uduwaka usawoo, ᐩanay kiwenden ke una ke Yeso, a aməmo keye, wərike nrii nre ne umaaza a nsaa me kiwenden nre ne umiyarma.

9 Awaasa ꞊ugose a ure ne aməmo nsaa ama ꞊ugaaza-wo unay wo biruwanke bewo, udaa ne aməmo nrii. 10 Awaasa ꞊uyeme biruwanke bewo, ure ne ꞊ucugi ne aməmo nsaa, azaa ananke apuwa ne aməmo kewo, sa ata awone-wo uture. 11 Ama awaasa ꞊ugaaza-wo unay wo biruwanke bewo, ure ne aməmo nrii, a ne aməmo nrii ꞊unyaana ne, utiya-wo kitiya sa ˃uyaaze ne, wərike nrii ᐩnwəfi-wo ayizi.

12 Ye ayiyane aniyazeha, nre ne uyane wo-ye ncaza

wərike a ne aməmo niziya ne-wo ᐩaviyasa-ye apuwa araa sa ᐩiyane.

13 Ye mbabban, nre ne uyane wo-ye ncaza,

wərike inanke iriya-wo, awaasa

awo ure ne aməmo uciba wo kuwede yina.

Ye, inyaane, nre ne uyane wo-ye ncaza,

wərike ˂inipira ugaso wo bigbama bo agbyarigare.

Ye, ayiyane, nre ne uyane wo-ye ncaza,

wərike inanke iriya Babbama.

14 Ye, mbabban, nre ne uyane wo-ye ncaza,

wərike inanke iriya-wo, awaasa

awo ure ne aməmo uciba wo kuwede yina.

Ye, inyaane, nre ne uyane wo-ye ncaza,

wərike igaso,

anaza ha Ashini ꞊acugi ne aməmo iruwa yee,

inipira ugaso wo bigbama bo araa.

Kate iyeme inang

15 Kate iyeme inang baa ananke apuwa ne aməmo inang. Ka bigi uyeme inang, uyeme wo Babba uzaw ne iruwa yewo.

16 Wərike unaafase wo apuwa sa are ne aməmo inang, a umuwerəy wo uyane wo apuwa sa nipum nitare, umuwerəy wo apuwa sa ayizi ayate, a unəfərzu wərike apuwa sa bigana uciye ne apuwa sa ꞊uyane, haye, haza ke Babba a dinne, aha inang. 17 Inang ne uyeme wo uciye wo apuwa ita imuwene, ama awaasa ꞊uyane apuwa sa Ashini utare uta ucuge shere umuwene.

Uduwama ne ashini ha hare ugaa wo tigbama te Animasihu

18 Ye ayiyane, a agaba ha umanne ze, tantaasa ᐩikigofe a bore ugaa wo tigbama te Animasihu uyiyezi, saanuwama, hare ugaa wo tigbama te Animasihu gay ᐩanaye. Anongo ᐩtiyiyama a agaba ha umanne ze. 19 ᐩAkaana ne aməmo haaro, ama ha haza agana haaro. Gade ha agana haaro, gade acuge ne haro, ama nikaane neha ᐩnidonke unaafase woha haza agana haaro.

20 Ama Bore Nsano ᐩune-ye Bidiri bewo, unaafase woye iriya kiwenden. 21 Nza-m ne uyane woye ncaza, wərike sa itiya-ye kiwenden, ama a wərike iriya kiwenden, a wərike azaa anuwe sa ꞊akane ne aməmo kiwenden. 22 Anna ure bore anuwe-ha? A awaasa ꞊ugose Yeso haza awo ure Animasihu, bigana been, awo ure bore ugaa wo tigbama te Animasihu, ꞊ugaaza-wo Babbama ne Vanama. 23 Azaa bore ugaaza-wo Vanama sa uciye Babbama, awaasa ᐩukpaa Vanama, anongo uciye Babbama.

24 Apuwa sa ᐩigofe ne agaba ha uciba, acuge ne aməmo iruwa yee. Ka acuge nongo, ita icuge ne aməmo Vanama, a ne aməmo Babbama. 25 Ka ayane nongo uta une haro uray wo uzira wo umuwe, apuwa sa ukukone uta uyane.

26 Nre ne uyane wo-ye ncaza may ne ashini ha haremay sa atare ariyange-ye. 27 Ama Animasihu ᐩune-ye Bidiri Bisanobo saanuwa ꞊ucugi ne aməmo iruwa yee, haza a sa iciye bigi bore udonkize. Bidiribo ꞊udonkize unaafase wo kuwede yina, apuwa sa udonkize-ye akiwenden haza anuwe. Sa Animasihu ucuge ne ye ne aməmo iruwa yee, tantaasa Bidiribo ᐩudonkize-ye iyane.

Ayiyane ha Ashini

28 Saanuwa ayiyane aniyazeha, sa ine ubusa ne icugi aməmo ke-wo wərike ka uziya, taticiye ugaso wo iruwa shere ugofe wo nziri ubusa ke-wo.

29 Ka iriya Animasihu a bore anowa, anongo unaafase wo bore ꞊uyane wo anowa wo a awure ha Ashini.

3

1 Gbənken a inay tantaasa Ashini ᐩuyeme haro gay, sa ꞊agaase haro ayiyane ha Ashini! Anongo tire, a ana awuna agana ha inang yee atiya-ha haro, a wərike sa atiya-ha wo. 2 Aruwanke ham, saanuwa haro a ayiyane ha Ashini, apuwa sa tatire ubusa, adaake anamiyata ana. Ama tiriya ka Animasihu uziya, tatire saa wo, tatinay-wo tantaasa ure. 3 Unaafase wo awaasa uciye uwuna wo iruwa kewo, ꞊uptyizi niciye newo wərike ure bore nsano tantaasa wo, a bore nsano.

4 Awaasa ꞊uyane apuwa araa ꞊upose uduwaka wo Ashini. Uyane wo apuwa araa, a uzira wo udafe wo uduwaka wo Ashini. 5 Iriya Yeso ˂ukuye wərike uviyase haro apuwa araa. Wərike wo a bore uzira wo apuwa araa. 6 Azaa awaasa ure aməmo ke Animasihu, sa uta une ubusa ne uyane wo apuwa araa. Azaa awaasa ꞊une ubusa ne ꞊uyane wo apuwa araa sa ᐩunumaga unay woo, baa uriya-wo.

7 Ye, ayiyane, kate ijese bigi uriyange-ye, awaasa ꞊uyane anowa a bore anowa, tantaasa Animasihu a bore anowa. 8 Bore ꞊uyane wo apuwa araa a vana bo bigbama bo agbyarigare, wərike wo, a bore ꞊uyanze wo apuwa araa ne uciba. Apuwa sa awuna Vana bo Ashini ᐩuye, a wərike ugatike nituma ne bigbama bo agbyarigare ne. 9 Azaa awaasa ka wo a awure ha Ashini sa uta une ubusa ne uyane wo apuwa araa, wərike wo a vana bo Ashini, uza une-wo ubusa ne uyane wo apuwa araa wərike wo a awure ha Ashini. 10 Anuwa tatiyiyame haremay sa are ayiyane ha Ashini, ne ha bigbama bo agbyarigare, awaasa ꞊unuyane-wo anowa haza a vana bo Ashini, anongo awaasa unuyeme-wo biruwanke bewo.

Yemen aruwanke

11 Anazaa ze sa ˂ikigofe ne uciba, sa tiyeme aruwanke. 12 Kate ire saa Kayinu, wərike wo a bo bigbama bo araa sa ˂ukuwe biruwanke bewo. Ayina ˂akawone ᐩuwe-wo? A wərike nituma newo apuwa araa, a ha biruwanke bewo a anowa. 13 Aruwanke ham kate iyane umamaake, ka agana ha inang yee ᐩagaa-ye. 14 Haro tiriya ᐩnteganke ungməne niya ne uray, wərike tire ne uyeme wo aruwanke. Ama awaasa uza-wo uyeme wo aruwanke, wo, udaa bingməninebu. 15 Bore ugaa wo unay wo biruwanke bewo, a bore nwono, iriya, azaa bore nwono sa uciye uray wo uzira wo umuwe ne aməmo iruwa yewo.

16 Anuwa tatiyiyame tantaasa uyeme ure, Yeso Animasihu ˂ukune nisobo newo wərike haro. Ayane unoo haro duki tine asobo haaro wərike aruwanke haaro. 17 Awaasa uciye apuwa ha taare, a ꞊uyate biruwanke ne aməmo uzira, ama udaake ukandeke-wo, ataana ata akone a bigana beebo uciye uyeme wo Ashini?

18 Ayiyane ham, kate uyeme wee, ure wo anaza baa wo unuwe cas, ama sa idonke uyeme wee ne apuwa sa ꞊iyane, ne aməmo kiwenden ke Ashini. 19 Anuwa tatiyiyame haro a agana ha kiwenden, ne tantaasa taticiye ugaso wo iruwa ye utunna ubusa ke Ashini. 20 Agabaa sa iruwa yooro idonke haro a ᐩtiyane araa, Ashini umaane ugaso wo iruwa yooro, uriya unaafase wo kuwedeyina. 21 Aruwanke ham, ka iruwa yooro idaake idonke haro a ᐩtiyane araa, ticiye ugaso wo iruwa ye utunna ubusa ke Ashini. 22 Tatikpaa unaafase wo apuwa sa tiyiyasa, wərike ꞊tidafe nduwaka mawo, ꞊tiyane apuwa sa utare. 23 A uduwaka woo ze, tine iruwa ke Vana bewo Yeso Animasihu, a tiyeme aruwanke tantaasa ᐩukuna tiyane. 24 Haremay sa ꞊adafe nduwaka mawo ꞊acugi ne aməmo kewo, a wo, ne aməmo haa. Anongo tatiyiyame a ꞊ucugi ne aməmo haaro, wərike Bidiri Bisanobo sa ᐩune haro.

Uyiyama wo idiri

4

1 Aruwanke ham, kate ikpaa awaasa ꞊ugose a uciye Bidiri bo Ashini, katayiyaman wo nnoo wərike iyiyame baa a ke Ashini udin. Wərike hare anuwe ha niyiyezi ne anaza ha Ashini akane niya kuwede tiya. 2 Nay tantaasa ze ita iyiyame awaasa uciye Bidiri bo Ashini, awaasa ꞊ugose a Yeso ˂ukuye ne aməmo nipum, a wo uciye Bidiri bo Ashini. 3 Ama awaasa ꞊ugaa-wo a Yeso ˂ukuye ne aməmo nipum haza a ke Ashini ᐩudin. Bigana beenbo uciye bidiri bo ugaa wo tigbama te Animashu, awaasa ᐩigofe a uyiyezi, saanuwa unanke ne aməmo inang.

4 Ayiyane ham, ye a ha Ashini, ipere ugaso wo-ha, wərike Bidiri bee sa ure aməmo keye, upere ugaso wo bee sa ure ne aməmo inang. 5 Ha, a ha inang, apuwa sa ꞊anaze, a ha inang, a ana awuna agana ha inang ꞊agofe-ha. 6 Haro a ha Ashini, awaasa uriya Ashini, ꞊ugofe haro, ama awaasa utiya-wo Ashini, uza ugofe-wo haro. Anongo tatiyiyame awaasa uciye Bidiri bo kiwenden, ne bidiri bo anuwe.

Uyeme wo Ashini ne wooro

7 Aruwanke ham, sa tiyeme aciye haaro, wərike uyeme ake Ashini udin. Awaasa ꞊uyane uyeme, wo a awure ha Ashini, a uriya Ashini. 8 Ashini wo a uyeme, awaasa unuyane-wo uyeme utiya-wo Ashini. 9 Nay tantaasa Ashini ᐩudonke haro uyeme woo, ˂ukutonte Vana bewo ne aməmo inang sa aweenma cas, wərike une haro uray. 10 Nay tantaasa uyeme ure, haza a haro ˂kitiyeme Ashini, awo ˂ukuyeme haro, ᐩutonte Vana bewo, ᐩungməne wərike uviyase haro apuwa araa sa ᐩtiyane. 11 Aruwanke ham, Ashini ˂ukudonke haro uyeme, haro duki, sa tiyeme aciye haaro. 12 Azaa awaasa unumaga unay wo Ashini, ama ka ꞊tiyeme aruwanke haaro, Ashini ꞊ucugi ne aməmo iruwa yooro. Anongo uyeme woo ᐩungmaa ne aməmo iruwa yooro.

13 Tiriya a tire ne aməmo ke-wo a wo aməmo kooro wərike sa Ashini ˃uyinta haro Bidiri bewo. 14 Ashini ˂ukutonte Vana bewo bore utubsa wo inang, ᐩtinay-wo, saanuwa ꞊tibiyare anaza hawo. 15 Duki awaasa ukpaa a Yeso ure Vana bo Ashini, Ashini ꞊ucugi ne aməmo ke-wo, a wo, ke Ashini. 16 Tiriya uyeme wo Ashini sa ꞊udonkize haro, ꞊tiniyaze iruwa ne.

Ashini a uyeme. Awaasa ucugi ne aməmo uyeme ˃ucugi aməmo ke Ashini a Ashini ˃ucugi aməmo kewo. 17 Anongo uyeme ungmaa aməmo kooro, wərike ticiye ugaso wo iruwa, ne uweng wo nhara me anowa ne araa, wərike ne aməmo inang yee tire saa Yeso. 18 Uyeme uza-wo uwuwage. Uyeme wo kiwenden ꞊ukatteze uwuwage, wərike awaasa ugofe uwuwage, a wərike uriyare wo uweng wo nhara me anowa ne araa. Awaasa ꞊ugofe uwuwage udaake ungmaa ne uyeme wo kiwenden.

19 ꞊Tiyane uyeme, wərike Ashini a wo uciba ᐩuyeme wooro. 20 Ka bigi ᐩukuna, &lt;&lt;꞊N-yeme Ashini,&gt;&gt; ama ꞊ugaaza-wo biruwanke bewo, wo, a bore anuwe. Unaafase wo awaasa uza-wo uyeme wo biruwanke bewo sa ꞊uyate-wo, uza uyeme-wo Ashini sa udaake unumaga unay-wo. 21 Ashini ᐩune haro uduwaka wee, unaafase wo awaasa ꞊uyeme Ashini, akafa uyeme biruwanke bewo.

Une wo iruwa ke Vana bo Ashini

5

1 Kuwede ana sa ꞊une iruwa Yeso awo ure Animasihu, wo a awure ha Ashini. Kuwede ana sa ꞊uyeme Babbama ꞊uyeme awaasa wo a awure ha Babbama. 2 Anuwa ᐩticunga a ꞊tiyeme ha a few ueka ꞊tiyeme Ashini a ꞊tidafe nduwaka mawo. 3 Uyeme wooro wo Ashini, a ꞊udafe wo nduwaka mawo. Nduwaka mawo nzaw umənu, 4 wərike unaafase wo awaasa wo a awure ha Ashini upere ugaso wo inang. Une wo iruwa yooro a una ᐩuwuna haro ticiye upere wo ugaso wo inang. 5 A ana ure bore upere wo ugaso wo inang? A awaasa ꞊uniyaze iruwa, Yeso a Vana bo Ashini.

6 Yeso Animasihu ukuye ne nwuwamaw, a ne ngba. Haza a ne nwuwamaw cas ˂ukuye ne, ama a ne nwuwamaw a ne ngba. Bidiri Bisanobo ᐩudonke anongo are, wərike Bidiri Bisanobo awo ure kiwenden. 7 Apuwa titaaro a ana ꞊adonkeze Yeso awo ure Vana bo Ashini, 8 Bidiri Bisanobo, ne nwuwamaw, a ngba. Apuwa titaaro tee, apuwa nidii ꞊anaze. 9 ꞊Tikpaaze apuwa sa agana ꞊anaze, ama anaza ha Ashini apere, wərike apuwa sa zeno Ashini ᐩunasa ashini ke Vana bewo. 10 Awaasa ᐩune iruwa ke Vana bo Ashini, apuwa sa Ashini ᐩunasa, are ne iruwa yewo. Awaasa udaake une iruwa ke Ashini, ᐩucuwana-wo a bore anuwe, wərike udaake une iruwa ne apuwa sa Ashini ᐩukuna ne ashini ha Vana bewo. 11 Apuwa sa ze Ashini ᐩukuna, ᐩune haro uray wo uzira wo umuwe, uray wee a ne aməmo Vana bewo ure ne. 12 Awaasa uciye Vanama, uciye uray, awaasa uza-wo Vana bo Ashini, uza-wo uray.

Anaza ha umanne

13 ᐩN-yane ncaza may niye keye sa iniyaze iruwa ke Vana bo Ashini wərike iyiyame a iciye uray wo uzira wo umuwe. 14 Apuwa sa ꞊aniyaze haro ugaso wo iruwa ye niya ubusa ke Ashini, a ana, katiyiyasa kuwede yina tantaasa utare, ꞊ugofe haro. 15 Ka tiriya a ꞊ugofe haro, tiriya uta uyane haro unaafase wo apuwa sa ᐩtiyiyasa-wo.

16 Ka bigi unay biruwanke bewo ꞊uyane apuwa araa sa adaake ahama ungməne, sa uyane-wo nriribina, Ashini uta une-wo uray. Nre ne anaza ha haremay sa ꞊ayane apuwa araa sa adaake ahama ungməne. Aciye apuwa araa sa ꞊akaya ne bigana ne ungməne. Ndaake nkuna ayane nriribina wərike ana. 17 Unaafase wo apuwa sa anazibiha sa agana ayane, a apuwa araa, ama haza a kuwede aje apuwa araa ꞊akiyeri ungməne.

18 Tiriya haremay sa a awure ha Ashini ananiya-ha ubusa ne aməmo uyane wo araa, wərike Vana bo Ashini ꞊ukəngi-ha. Bigbama bo Araa uza uyane-wo ha ananke apuwa. 19 Tiriya haro a ha Ashini, unaafase wo inang ake Bigbama bo Araa ire ne. 20 Tiriya a Vana bo Ashini ˂ukuye ᐩune haro uyiyama, wərike tiyiyame-wo awaasa awo ure bore kiwenden. Haro tire ne aməmo kewo, wo sa ure bore kiwenden, tire ne aməmo Vana bewo Yeso Animasihu. A wo ure Ashini ha kiwenden, ne uray wo uzira wo umuwe.

21 Ayiyane ham, kate idafe ashini ha nishabe.

2 Yohana

Ncaza me uriya me

Yohana

1

1 Me borewono wo ukura wo Ashini, nre ne uyane wo ncaza niya ke buray bee sa Ashini uzangneke-wo ne ayiyane hawo, sa ꞊n-yeme-ha ne kiwenden, haza ame cas, ne unaafase wo haremay sa ariya kiwenden, 2 wərike kiwenden ka sa kire aməmo kooro, takicuge ne aməmo kooro shere umuwene.

3 Apuwa anowa, ugofe wo ugbane ne uraara wo iruwa sa ᐩadi ke Ashini Babba ne Vana bewo Yeso Animasihu ata acuge kooro ne aməmo kiwenden ne uyeme.

4 ᐩN-yane nsano me iruwa sa ˂nkiyiyame ukuna a haage ne aməmo ayiyane habo, ꞊adafe kiwenden tantaasa Babba ˂ukuwone haro. 5 Saanuwa buray, haza unanke uduwaka wo Ashini usawo ˃ncaze-bo ne, ama a wee sa ˂kitinanke ticiye ne uciba, ngose sa tiyeme aruwanke. 6 Uyeme wo kiwenden a una ure, tidafe nduwaka me Ashini. Tantaasa ˂ikimare ᐩigofe ne uciba, uduwaka woo a una ure, ticuge ne aməmo uyeme.

7 Haage hare kiriyanga gay are ne, haremay sa adaake akpaa a Yeso Animasihu ˂ukuye ne aməmo nipum, ᐩakane niya kuwede tiya. Unaafase wo awaasa ꞊uyane hayen, a bore kiriyanga, ne bore ugaa wo tigbama te Animasihu. 8 Yanen nnoo kate idere ne apuwa sa ᐩiyane nituma ne ana, ama wərike ikpaa unaafase wo apuwa anowa sa ᐩiyane nituma ne ana. 9 Awaasa ucende ananke apuwa, udaake utunna ne aməmo udafe wo ndunkunza me Yeso, uza-wo Ashini. Awaasa uniya ubusa ne udafe wo ndunkunzama, uciye Babba ne Vanama. 10 Ka bigi ᐩuye keye, haza ne ndunkunza may, kate ikpaa-wo, kate iwone-wo nhaben. 11 Awaasa ᐩuwuna-wo nhaben, ᐩadonke ure ne udote wo niciye ne wo, ne aməmo uyane wo apuwa araa sa ꞊uyane.

12 Nciye anaza gay sa ntare mbiyate-ye, ama nnitara-m mbiyate-ye ne aməmo ncaza may. Ama ᐩnwuna iruwa, n-ye keye a nyane-ye anaza ne niciye nom, wərike amane haaro angmaa.

13 Ayiyane ha biruwanke bobo sa Ashini ᐩuzangneke-wo ˃anyankize-bo.

3 Yohana

Ncaza me utaaro me

Yohana

1

1 Me Borewono wo ukura wo Ashini, nre ne uyane wo ncaza.

Niya ke biruwanke bom Gayus, awaasa n-yeme-wo ne aməmo kiwenden.

2 Biruwanke bom, nre ne nriribina bociye ucugi wo ugofe wo uniyamto wo nipum, a unaafase wo kuwede yina anyaanaha-bo didəy, tantaasa bidiri bobo bigofe uniyamto. 3 ᐩN-yane nsano me iruwa gay sa ananke aruwanke hare udafe wo Yeso ˂akaye ᐩabiyate-m tantaasa ˃bopiti kiwenden nnoo, ne tiyang tebo ne aməmo kiwenden ka. 4 Azaa apuwa sa apere ꞊uniyaze wom nsano me iruwa ka ngofe a ayiyane ham adafe kiwenden.

5 Suga wom, bo a bore kiwenden ne aməmo apuwa sa ꞊boyane aruwanke, ne aruwanke sa ajan. 6 ˂Akabiyate hare udafe uyeme wobo. Ata ayane unoo bokandeke-ha ne apuwa ha tiyang hay sa ayane unoo ne hare nituma ne Ashini. 7 A wərike ubiyare wo anaza ha Animasihu ˂akakaane, ˂akagaa akpaa ukande ke haremay sa haza hare udafe wo Yeso. 8 Ayane unoo tiyane agana hayen ukande, wərike tire nsuga ne aməmo nituma ne kiwenden.

9 ˂Nkiyane hare udafe ncaza, ama Diyotirifis sa utare ure bo uciba, umaa kuwede ana, ᐩugaa-wo ukpaa wo anaza haaro. 10 Ka n-ye, nta mmiyate apuwa sa ꞊uyane ne nsaa, wərike anaza araa sa ꞊unaze ne ashini haaro. Hayen adaake ahama-wo, ꞊ugaaza-wo ꞊ukpaaza wo aruwanke. Ukuri ꞊ukareze haremay sa atare ꞊ukpaaza woha, a ꞊ukattize-ha ne aməmo hare udafe.

11 Biruwanke bom, kate bodafe uyane wo apuwa araa ama sa bodafe uyane wo anowa. Awaasa ꞊uyane anowa ake Ashini udine. Awaasa ꞊uyane apuwa araa utiya-wo Ashini. 12 Kuwede ana ꞊unaze anaza anowa ne ashini ha Dimitiriyus, anongo kiwenden kidonkize. Haromaa duki, tinaze apuwa anowa ne ashini hawo, ye, iriya apuwa sa tinaze ne ashini hawo, a kiwenden.

13 Nciye apuwa gay sa ntare ncaze-ye ne, ama nnitara-m mbiyate-ye ne aməmo ncaza may. 14 ᐩNwuna iruwa nta nnay-bo ne aməmo aye cim, wərike tiyane anaza ne bo ayizi ayate ayizi. 15 Uraara wo iruwa niye kebo. Nsugan maaro baazee, anyakize-bo. Nyankiza nsugan maaro kuwedebijebu sa are bano.