^

Kuturmi NT Portion

Portions of the New Testament in the Kuturmi language of Nigeria

copyright © 2025 Luke Initiative for Scripture Translation and The Seed Company
Language: (Kuturmi)
Contributor: Luke Initiative for Scripture Translation

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution Share-Alike license 4.0.

You have permission to share and redistribute this Bible translation in any format and to make reasonable revisions and adaptations of this translation, provided that:

You include the above copyright and source information.

If you make any changes to the text, you must indicate that you did so in a way that makes it clear that the original licensor is not necessarily endorsing your changes.

If you redistribute this text, you must distribute your contributions under the same license as the original.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

Note that in addition to the rules above, revising and adapting God's Word involves a great responsibility to be true to God's Word. See Revelation 22:18-19.

2025-07-02

ePub generated by Haiola 11 Mar 2026 from source files dated 2 Jul 2025
eBible.org certified

437deed4-18d6-5993-a562-f9f63620aa30

Luka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Iring ididima kǝni sini

Iluka

Wɔri ni

Ʊyɛɛ Ikywi Ʊmi iring ididima Iluka

Ɛkǝri ʊtʊwa arʊ wɔrɔ nokunowo bi ɛkǝri ʊyaa ʊʊsha, yip arʊ ni ʊʊma sini uyen nge asani Iluka, avuwa ikang ngɛɛ. Bʊkywɛrɛ ugyurho orokru ededei arʊ sini ɔnuo Burhan kǝni imi sini Iyesu si, Iluka kɔ wɔrɔ ʊwɔrɔ ʊsusa bikywi Iyesu kǝni ʊtina ngɛ.

Iring ididima yen irɛ ni irokyoro ni ʊyaa ʊʊsha ʊtina atina Iyesu kǝni okyoro Ipya ayaa ʊʊsha apari yen asani ereying ngee ɔwɔri kyekya eberi ereying dang, Itiyofolus (1:3), arʊ sini ʊtʊwa yen asani, “Arʊ sini ɛwɛi Ʊnʊng.”

Okro ikywi iring ɛkǝri iring ididima iyoyo ini ɛkǝri ushoo oforo Iyesu kǝni imi sini ikooba adarha ekǝri ikiri ese men 19:9,10. Ani akywi ʊring men: Iyesu Kristi ɛkǝri oforo, ɛkǝri ering ʊshisha, okwo ni arʊ sini ani bidɔɔ igara kǝni oforo arʊ sini ɛnɛ kpɛrhimɔ Ʊnʊng.

Bi utumo ukpo Iyesu kǝni ʊshinɛ ngɛ, ɛkǝri ʊyaa ʊʊsha kǝ shere ɔnɔ ʊmɛr ni ofofuru kǝni ʊsha aki ikrʊ Ʊnʊng sini ipri tirɛmɔ.

Ubyere Iyesu kǝni Inijie (1:1—2:52)

Ibaptisma Iyesu kǝni ʊmarha (3:1—4:13)

Ʊtina Iyesu bi Igalili (4:14—9:50)

Ʊtina Iyesu bi ʊtira kekya Urushelima (9:51—19:27)

Ʊtina Iyesu bi Urushelima (19:28—20:47)

Ʊtana onuo Ʊnʊng ʊring sini ukyeba (21:1-38)

Ukpo Iyesu kǝni ʊshinɛ ngɛ (22:1—24:53)

1

Imisini isi Iluka wɔri ʊyaa ʊsha wen

1 Ɔrɔ ɔmɔmɔrʊ Itiyofolus, orokru na pany wɔrɔ bikywi ʊʊma sini ʊsi bi idɔɔ eri. 2 Orokru men wɔri arʊ nɛmɛr kǝni sini akʊng, orong bi tee ni. 3 Imyɛ kam, ipyerhe ʊʊmamen noshushong nɛmɛr wroo bai itee, Irii ini igyang iwɔrɔ atananw nɛmɛr kǝni ushoyoni ari ɔmɔmɔrʊ Itiyofalus. 4 Aki ʊkpɛrhi ngɛ nashisha asani imisini ɛmɛr nwʊ ʊbrʊbrʊwɔɔ.

Ubyere Iyohana arʊ Ibaptisma

5 Akywa dang Ihiridus ngee ani ogumo Iyahudiya, Ogoku Ʊnʊng nʊwɔ amisini ayirhi ʊtʊwa ngɛ ni Izakariya. Arʊ sini okuni bai edei ʊna Ogoku Abija. Kǝnawɔ eree Alisabatu kaa okuni bai edei Iharuna Ogu ubyen Ʊnʊng. 6 Izakariya kǝni eree Alisabatu kukumo aki nashisha bite Ʊnʊng. Asa nɛmɛr kǝni sini ɛwɛi bi ogro Ete pɛri ni. 7 Asamɔ ni ɔnɔɔ, bɛkɛi sini Alisabatu saa ni ubyere ngɛ. Eme ɔkɔrɔmɔ kukummo.

8 Akywa ka fwa sini Izakariya kǝni orobyoo amu ʊna Abija ani bi ʊtina, ani owroo ʊsa ʊtina ogoku bi ite Ʊnʊng. 9 Apari wɔ oko shoo nʊ uworo nge kǝni sini ɛrɛn uworo ogoku, ɛngɛɛ nʊ raa ubyen Ʊnʊng Ete aka pya ɛnyɛ ʊnyang ʊduduma. 10 Sini akywa ʊpya ɛkǝri ɛnyɛ ʊnyang ʊduduma fwa, kukum orokru ni besing asʊ sɔrhɔ Ʊnʊng.

11 Atina Ete ko kuno bi itee, ka ting ba avu ʊra ʊnara ɛnyɛ ʊnyang ʊduduma. 12 Akywa sini Izakariya rii ɛkǝri atina Ʊnʊng aka kung irung nge asuya owroo 13 Atina Ʊnʊng ka sani, “Izakariya bekya kung irung! Ʊnʊng kʊng ʊsɔrhɔnw, erenw Alisabatu nʊ byerenw ɛnɛ ɛrimɛ, inyi nʊ yirha ʊtʊwa ngɛ ni Iyohana. 14 Anʊ konyi ofofuru ba, orokru napany nʊmɛ ni ubyere nge. 15 Anʊ shoo ɔrɔ mɔmɔrʊ eberi Ete. Ana ʊsaa omung inabi ko akama, wroo bai idɔɔ ofo akwaa Ering Ʊshisha nʊ shoo kǝni ɛngɛ ngɛ. 16 Anʊ tere arʊ Isrela na pany ke ba eberi Ete Ʊnʊng mɔ. 17 Anʊ kpite Ete, akywa sini eye ba, eye ba ni ʊring kǝni ikrʊ edei eying ni Iliya. Anʊ tere ikywi ɛkpɛri kya eberi ɔnɔmɔ, etere ikywi arʊ larha amraa ke kya ɛsɛr ara amraa asa iminisi ini nɛgbɛn, anʊ kyene orokru okyo asʊ ʊsha ukye ba Ete.”

18 Izakariya ko gyurho atina Ʊnʊng ka sani, “Ini sa nenyee kǝ kperhi ni iring yen nʊ tirɛ? Imye we ito ɛkpɛri, erem kaa ɔkɔrɔ ngɛ nagang.”

19 Ɛkǝri atina Ʊnʊng ka sani ɛngɛɛ ni, imyɛɛ ni Ijebrilu. Ko ikina ikpara ini bi ite Ʊnʊng. Ɛngɛɛ atʊmim iba pya onuo ni ɔnwɔ atananw iring ididima yen. 20 Bai kaimen ʊnʊ rana na kprʊkpring ʊna sʊ branw ʊpya onuo kekya ʊnʊng sini ʊring men nʊ tirɛ, bi ɛkɛi sini unoyorong ni iring mi, imisini inʊ tirɛ akywaa ba fwa.

21 Bakywa sini atina Ʊnʊng kʊ pɛrɛ ni Izakariya orokru kʊ shaa besing, akasʊ wɔrɔ ofo ikimɔ yɔ isi Izakariya dɛrhi ngɛ kǝn bi ubyen Ʊnʊng. 22 Akywa sini obo kuno ana braa ʊpya onuo ni ɔmɔ, orokru kǝ kperhi ni ara ni ɔmɔrʊ bidɔɔ ubyen Ʊnʊng, ʊwɔɔ Izakariya kʊ pɛrɛ ni ɔmɔ ni ivʊ bau ʊbra ʊpya onuo.

23 Akywa sini awri ʊtʊna ngɛ tirɛ Izakariya kɔsɔɔ ngɛ apya. 24 Anakywa naji eree Alisabatu ka kpin ofo kasa ipɛri itong bau ukuno esing. 25 Aka sani, “Ete karha sam inyen ima,” “Ete sam ima ididima, oworom ʊwaa bi eberi orokru.”

Atani ubyere Iyesu

26 Akywa sini ofo Alisabatu fwa ipɛri iten, Ʊnʊng ka tʊma atina ngɛ Ijebrilu kya apya sini ayirhi ʊtʊwa yɔ ni Inazaret bi ibʊng Igalili, 27 kya eberi adira sini ɛnɛkpɛrhi ngɛ ɛrɛrimɛ sini owo lorho ʊbarha Isufu ɛyɛri Idouda. Ʊtʊwa ɛkǝri adira ni Imeri. 28 Atina Ʊnʊng kii eberi ngɛ, iku fong, ka sani ngɛ ni, “Ʊnwʊɔ ʊni arʊ sini Ʊnʊng wɛinwʊ nagang! Ete ni kǝni ɔnwɔɔ.”

29 Imeri kǝ pen uwure ngɛ nagang ni iring ngɛ, kasʊ wɔrɔ ofo ni akyina edei ufo ni kǝn. 30 Ɛkǝri atina Ʊnʊng ka sani ɛngɛɛ ni, “Imeri bekya kung irung, kii upen ʊyirha eberi Ʊnʊng. 31 Ʊnʊ kpara ofo ebyere ɔnɔ ɛrɛrimɛ, ʊnʊ yirha ʊtʊwa ngɛ ni Iyesu. 32 Anʊ shoo ɔrɔ mɔmɔrʊ, anʊ yirha ngɛ ni Ɔnɔ Arayaya Ʊnʊng, Ete Ʊnʊng nʊ maa igɔgɔrʊ Igumo Ɛkpɛri ngɛ Idouda. 33 Anʊ kong igumo ʊna Iyakubu ishishaa, igumo nge sayo na akʊrha ngɛ.”

34 Imeri ko gyurho atina Ʊnʊng ni “Iring yen nʊ shoo nenyee wo, imyɛ arʊ sini inɛ kpɛrhim ɛrɛrimɛ?”

35 Atina Ʊnʊng ko yoro ngɛ ka sani, “Ering Ʊshisha nʊ shuro ba yanw, ikrʊ Ʊnʊng ara yaya nʊ franw. Bi kǝna Ɔnɔ sini ʊnʊ byere anʊ shoo nashisha, anʊ yirha ngɛ ni Ɔnɔ Ʊnʊng. 36 Kǝnawo arʊpyanw Alisabatu nʊ byere ɔnɔ bi idɔɔ ʊkɔrɔ ngɛ. Kǝni sini akpari ni anasʊ ubyere ngɛ ni, nɛchiyɛn okofo ipɛri iten, 37 bai ima sini igyi ni Ʊnʊng ʊsa.”

38 Imeri ko yoro ni, “Ina agara Ete ngɛ” kǝni sini ʊpɛri ni ishoo kǝna bi ikywim. Atina Ʊnʊng ka shere ngɛ akyaa.

Imeri kyi urong Alisabatu ngɛ

39 Akywa dang, Imeri ko tuno ʊʊma akpin ʊtira nekǝkǝrhe kyaa ki opyo apya ki oyokro sini ayirhi ni Iyahudiya. 40 Sini afwi ɛkǝri apya, aka raa ʊna Izakariya, oko rong Alisabatu nge ofoo. 41 Ni sini Alisabatu kʊng ufo Imeri Ɔnɔ idɔfoo kǝyin ni ɛmɛ, Ering Ʊshisha karaa ngɛ. 42 Aka takpa ayaya kani: “Ʊnʊng tanw onuo adadʊma. Ʊnʊng ta Ɔnɔ sini ʊnʊ byere onuo adadʊma. 43 Ikisi Ʊnʊng pri ni ʊwaami kǝn, sini ogro Etem nʊ ba bi owrom? 44 Ikpara sini ikʊng ihywi oshongnwu, ɔnɔ idɔɔ ofom kǝ yin ni ɛmɛ. 45 Ʊnʊng ta arʊ sini oyori ni Ete nʊsa ima sini ɛpɛri bi ikywi ngɛ onuo adadʊma!”

Imeri tii ʊtɛ ʊdɔ Ʊnʊng

46 Imeri ka sani,

“Ipam dɔɔ Ete ngɛ,

47 kǝnawo ʊring mi ku mɛ ni imisini Ʊnʊng mi arʊsam oforo sim,

48 kii adirha ni ɛmyɛ agara ngɛ arʊ sini akpari ʊkaa atata.

Bai kaimen kukum orokru nʊ yirham ni arʊ ofofuru

49 kii Arayaya sam nɛgbɛn.

Ʊtʊwa ni ashisha.

50 Ese kʊng okwo arʊ sini akʊng irung ngɛ,

bai ituo kyekya ituo.

51 Ʊnʊng sarʊ ʊring ujujire ni avuɔ,

eyeri arʊ fwa igɔng bidɔɔ ikywimo,

52 oshuro ogumo bi igɔgɔrʊ igumo mo,

eke shwe arʊ sini akpari ʊkamɔ atata ayaya.

53 Ama arʊ kʊng ihywʊng ʊmʊduduma,

Aka shirha arʊ shoo nʊ ʊmaa avu akʊrʊ.

54 Ekǝ shɛ agara ngɛ Isrela,

ka dirha ni okwo,

55 kya eberi Ibraim kǝni ɛyɛri ngɛ ishishaa,

kǝni sini atani ɛkpɛri arʊ ni.”

56 Imeri kikii kǝni Alisabatu nge, etekya ʊsa ipɛri itaru ko shoo nʊ sɔɔ ngɛ kidɔɔ Ʊnaa.

Ubyere Iyohana ari Ibaptisima

57 Sini akywa fwi ami ubyere Alisabatu ekǝ byere ɛnɛɛrimɛ. 58 Ariyoyou kǝni arʊpyaa akʊng sini Ete kʊng okwo ngɛ nagang ɛkǝ mɛ kǝni ɛngɛɛ.

59 Sini Ɔnɔ fwa awri ochupari, aka ba ushoo igang, aka waa ʊyirha ngɛ ni ʊtʊwa ɛkpɛri ngɛ Izakariya, 60 Akwa ɔnɔ ka sani, “O-o anu yirha ngɛ ni Iyohana.”

61 Aka sani ɛngɛɛ ni, “Bi idɔɔ arupyanw ararʊ saa ni ʊtʊwa dang ngɛ.”

62 Oko gyurho ɛkpɛri ɔnɔ ni ivu ʊwaa ʊkpɛrhi, ni ʊkina ʊtuwawɔɔ ɛwɛi ni ama ɔnɔɔ. 63 Ekǝ yen ni, amaa ima ʊwɔrɔ. Ikʊ iyang ko gyo avu bi kɔw nisini ɔwɔri, “ʊtʊwa ni Iyohana”. 64 Akywakywa dang onuo kɔ furɔ irimɛɛ ka shire, akasʊ pya onuo, asu dɔɔ Ʊnʊng ngɛ. 65 Kukum arʊ iyoyow ka kʊng irung, kukum bi ibʊng oyokro Iyahudiya orokru ku pɛrɛ ʊring men kukum. 66 Ikuyaa sini akung iring yen akasu wɔrɔ ofo bi ikywimɔ ko gyurho, “Ɔnɔ wen anushoo ikimɔyɔ?” Kii Ete niskǝni ɛngɛɛ.

Ʊtɛ Izakariya

67 Ʊring Ʊshisha kǝ tirɛ ɛkpɛri ngɛ Izakariya, ka tana itina Ʊnʊng:

68 “Arʊ dɔ Ete, Ʊnʊng Isrela,

kii ɛngɛɛ abii eberi aruo asamɔ oforo.

69 Ɛshinɛ arʊ ni arʊ sa oforo ɛrɛrɛ

baa ʊduna agara ngɛ Idouda

70 (kǝni sini ɛpɛri uwruwroo ni bi onuo arʊ tana onuo Ʊnʊng ʊshisha),

71 ani ɛngɛɛ nʊsa arʊ oforo bai avu arʊ sini atiirʊ bi ite,

kǝni bai ivʊ arʊ sini ana waamɔ arʊ

72 ka kʊng okwo ɛkpɛri arʊ

aka dirha ni imi sini olorhi iring nashisha,

73 ɔkɔ kro ukro kǝni ɛkpɛri arʊ Ibraim kani:

74 anʊ karha arʊ bavu arʊ sini ana waamɔ arʊ,

sini arʊ nʊ sa ʊtina ngɛ bai irung

75 arʊ nʊ sa ʊtina ngɛ shoo nashisha, ʊpʊpʊrhi bite Ʊnʊng kukum bi ʊkiki arʊ bi eyesing.

76 “Ʊnwɔ, ɔnɔm, anʊ yirhanw ni arʊ tana onuo Ʊnʊng Ayaya,

unuvo Ete ngɛ ite ʊkya ukyene nge ʊtira,

77 ʊnʊ tana orokru ngɛ ani anʊ pen oforo akywa sini

Ʊnʊng nʊ pʊnanyi ʊyanyi,

78 bekai sini okwo Ʊnʊng ni ɔgrɔɔ Ʊnʊng nʊ marʊ arʊ sa oforo

kǝni sini Ʊnʊng nʊta arʊ baa ayaya ni,

79 ata arʊ shoo idɔɔ eting

kǝni idɔɔ uwru ukpo,

ekyeng ni arʊ bi ʊtira ʊyari ikywi.”

80 Ɛkǝri ɔnɔ ko fɔnɔ kasa ikrʊ bi idɔɔ ʊring Ʊnʊng, aka kiki bi idɔɔ orumo kekya akywa sini okuni eyen ʊkaa owro ɔnɔ Isrela.

2

Ubyere Iyesu

(Imat 1:18-25)

1 Ba kywa dang, Agostus, arʊ sini ɛngɛɛ ni Ikaisar okong Igumo ibʊng Irom, aka ta okro asani apara orokru kukum bi igumo Irom. 2 (Uwen wo ʊni ʊpara orokru itee sini apari akywa sini Ikwirinus okong igumo ibʊng Isiriya.) 3 Ikʊyang ka kyaa ki apyaa aki apara ngɛ.

4 Kǝnawɔ Isufu sheri Inazaret ngɛ bi Igalili kyaa ki Ibetalami bi ibʊng Iyahudiya ba apya Idouda. Okuni baw ʊdʊna edei Idouda. 5 Aki aparamɔ kǝni Imeri sini owo lorho ʊbarha ngɛ, akywa dang Imeri kong ofo ɔkɔng. 6 Akywa sini eshi bi Ibetalami akywa ka fwa sini anʊ byere ɔnɔɔ. 7 Ekǝ byere ɔnɔ itee, ɛnɛɛrimɛ, aka gǝrha ngɛ ni arigidi bi ʊbɔrʊ upiri anama aka yara ngɛ bidɔɔ ukyo, bekai sini baw ʊbɔrʊ bi ʊna ekyeng sini oshuri ngɛ.

Asha kǝni atina

8 Bi ɛkǝri ibʊng asha nuo kyi orumo akʊ sha inaa ni eting. 9 Atina Ete ko kuno bi itemo, uyen ʊmʊmɔrʊ Ʊnʊng ka ta ɛkǝrimɔ, aka kʊng irung. 10 Ekǝri atina Ʊnʊng ka sanomoni, “Inyi bekya kʊng irung. Ikony iring ididima yɔ ba, imi ofofuru nagang imi orokru kukum. 11 Ɛchiyɛ ebyerenyi arʊsa oforo kya apya Idouda ɛngɛɛ ni Ikristi, Ete. 12 Imisini inyi nʊ rong ʊpɛ inyi kǝ kpɛrhi ngɛ a sani Ikʊ tananyi ʊbrʊbrʊ wɔɔ, inyi nʊ darha ɔnɔ agǝrhi ngɛ ni arigidi aka yara ngɛ bidɔɔ ukyo.”

13 Bi akywakywa dang Atina Ʊnʊng napany ko kuno baa ayaya aba darha Atina Ʊnʊng itite dang akasʊ dɔɔ Ʊnʊng ngɛ a sani,

14 “Arʊ dɔɔ asa Ʊnʊng ngɛ ija, bidɔɔ ayaya, ayarhi omung,

ofofuru bi eyesing kyekyaa eberi arʊ sini Ʊnʊng kʊng idimamɔ.”

15 Akywa sini ɛkǝri atina Ʊnʊng juri kyamɔ ayaya esheremo asha ka sani opyoomo ni, “Arʊ kyeng ki Ibetalami oyorong ʊʊma men sini ʊsini kǝni sini Ete tana arʊ ni.”

16 Aka kyamɔ nekǝkǝrhe ko ri Imeri nge kǝni Isufu ka darha ɔnɔ yari bidɔɔ ukyo bi ʊbɔrʊ anama. 17 Akywa sini asha roo, aka tana mɔ, imi sini ɛkǝri Atina Ʊnʊng tanimɔ bɛkai ɛkǝri ɔnɔ. 18 Kukum arʊ sini ʊkʊng iring sini asha pɛri, ekǝ jijire nge. 19 Imeri kɔsɔ ʊring men kukum kasʊ wɔrɔfomo bidɔɔ ikywie. 20 Ɛkǝri asha ko juro kyamɔ idɔɔ rumo mo, kasʊ taa ɛtɛ ʊdɔɔ Ʊnʊng ngɛ bekai imi sini akʊng, orong kǝni sini atina tanimɔni.

Ami Iyesu ʊtuwa

21 Akywa sini ɛkǝri ɔnɔ fwa awri ochupari oko shoo igang ka yirha ngɛ ni Iyesu, ʊtʊwa sini Atina Ʊnʊng mie oko shoo nʊ ʊkpara ofoo.

Anai Iyesu nge bidɔɔ ubyen Ʊnʊng

22 Sini akywa fwa amisini anʊ kurho inamaa kǝni sini ogro Imusa pɛri ni Imeri kǝni Isufu nʊ naa ɔnɔ, oko kong Iyesu ngɛ ki Urushelima aki anaa ngɛ bavʊ Ete, 23 s(kǝni sini ɔwɔri bi ogro Imusa, “ko kina ɛnɛɛrimɛ sini ebyeri ngɛ bitee anʊ naa ngɛ nashisha bi avʊ Ete.”*) 24 Aka naa ikara kǝni sini ogro Ete pɛri asani, “ukrim ʊpari ko ɔnɔ uukure ʊpari.”†

Ʊtɛ Isimiyon

25 Bi akywa dang opyo orokru nuo bi Urushelima ayirhi ʊtʊwa ngɛ ni Isimiyon, ani nashisha ami ikywi bi ʊring Ʊnʊng, akʊsha akywa sini Ʊnʊng nʊ ta ɔnɔ Isrela ikrʊ, Ering Ʊshisha ni kǝni ngɛ. 26 Ɛkǝri ering Ʊshisha kǝ yennge asani anasu kpoo ba, anʊ ri ikristi sini Ete tʊmi. 27 Ering Ʊnʊng ka kpara ngɛ kyekya ʊgba ubyen Ʊnʊng. Akywa sini arʊ byere ngɛ a rii ni Iyesu aki anaa ngɛ kǝni sini ogro Imusa peri ni, 28 Isimyon ka yirha ngɛ ko koo bi ʊvʊ kɔ dɔɔ Ʊnʊng ngɛ, ka sani:

29 “Ete kukum, kǝni sini ʊpɛri ni nɛchiyɛn,

shirha agaranw ni ʊyari ikywi.

30 Kii ikram rong oforonw,

31 amisini ukyeni bi ikra orokru no kukum,

32 ɛngɛɛ nʊ shoo uyen ʊfʊrɔ ikra arʊ sini ɛnɛkpɛrhimɔ Ʊnʊng,

ɛngɛɛ nʊ shoo uyen sini ʊnʊ konw ʊdɔ ba bi owro orokrunw Isrela.”

33 Ekǝri ekperi kǝni akwaa ɔnɔ ko gyo avu bi kɔw kasu wɔrɔfo imisini ɛpɛri bekai ngɛ. 34 Isimiyon katamɔ onuo adadʊma ka sani Imeri akwaa ni, “Ɔnɔ wen nʊ kong ʊkpaa ba kǝni ʊshinɛ orokru napany bi Isrela, anʊshu shoo ɛpɛ sini orokru nasu waamɔ. 35 Kǝnawo anʊ kpɛrhi imisini ini bidɔɔ ikywi orokru ngɛ. Ʊnʊ kʊng ʊra kǝni oturi ikywinw ni Ikama ʊraa ni.”

Ʊtɛ Ana

36 Opyo arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng nuo ayirhi ngɛ ni Ana, ɔnɔ Ipenuwel enere okuni bai Ipya Ashar. Ɔkɔrɔ ngɛ nagang, a kii ʊbara kǝni ɛrimɛ ngɛ ɛnyɛɛ etensara, 37 ɛrimɛ ko kpoo. Aka ki baa ɛrɛrimɛ kyeba nɛchiyɛn ani ɛnyɛɛ isochupari na narhi. Ko ikina ikpara ani bi ubyen Ʊnʊng. Eting kǝni awri akʊ dɔɔ Ʊnʊng, ukusɔrɔ kǝni ʊsɔrhɔ. 38 Aka raa akywa sini Isimyon kʊ pya onuo akasa Ʊnʊng ngɛ ija, ka tana arʊ sha ʊring bi ikywi ɛkǝri ɔnɔ asʊ ku ikra ni ukye ba arʊ sini anʊ be shire arʊ Urushelima.

Ojuri kyamo ki Inazaret

39 Akywa sini Isufu kǝni Imeri kywɛrɛ ikukying sini ogro Ete peri ɔkɔ sɔɔmɔ Igalili kya apyamɔ Inazaret. 40 Ɛkǝri ɔnɔ kɔ fɔnɔ kasi ikrʊ, kǝni amraa, epen ʊyirha eberi Ʊnʊng.

Iyesu bi ubyen Ʊnʊng

41 Ko kina ɛnyɛɛ arʊ byere ngɛ esekyer ipara ʊwɔrɔ bi Urushelima. 42 Akywa sini Iyesu ni ɛnyɛɛ atarhi na pari aka kya ipara kǝni sini asirhi ni. 43 Akywa sini ekyweri ipara arʊ byerenge kasu kyeng sɔɔ mɔ, ene yemo asani Iyesu ɔnɔmɔ rana ngɛ be Urushelima. 44 Aka sʊ kpara asani Iyesu ni kǝni ɔmɔɔ, bi ɛkǝri ukyeng akywa sini ekyeng okyoro awri eying ono romo ngɛ. Akywa dang oko kuno upyerhe ngɛ owro arʊpya kǝni orokyoro. 45 Akywa sini ono rongmo ngɛ oko juro kyamo Urushelima upyerhe ngɛ. 46 Akywa sini asi awri atarʊ aka kya aya darha ngɛ bi idɔɔ ubyen Ʊnʊng akiki bidɔɔ avwa asʊ kung mɔ kǝni ugyurho mo ʊring. 47 Ko iyaa sini akwʊɔ ekǝ jijire nge bɛkai ʊkpɛrhi kǝni uyoro ʊring ngɛ. 48 Akywa sini arʊ byere ngɛ rie ekǝ jijire nge, akwaa ko gyurho ngɛ, “Ɔnɔm ikisi ʊsirʊ kǝn? Imyɛ kǝni ɛkpɛrinw arʊ pyerhenw ko kywa ube arʊ no romo nwɔ.”

49 Iyesu ko gyurho, “Ikisi inyi ku pyerhem? Inyi ne yeny asani itɔɔyo ishoo bi idɔɔ ʊna Ɛkpɛrim?” 50 Ɛnɛ kpɛrhimɔ imisini akʊ tanamɔ.

51 Oko juro kyaa Inazaret kǝni arʊ byere ngɛ kakʊng imisini aruo tani ngɛ akwaa ko kong ʊring men kukum bi idɔɔ ikywie. 52 Iyesu ko fɔnɔ, kǝtire ni amraa kǝ epen ʊyirha bi owro Ʊnʊng kǝni orokru.

3

Iyohana ari Ibaptisma kyene ʊtira

(Imat 3:1-12; Imark 1:1-8; Iyo 1:19-28)

1 Bidɔɔ ɛnyɛɛ atarhi ni ɔtɔng ami igumo Ikaisar arʊ sini ayirhi ngɛ ni Itibariya, akywa dang Ipontos Ibilatus kɔn ibʊng Iyahudiya, Ihiridus shoo ogumo Igalili, arupya Ifilibus ku igumo Ituruya kǝni Itarakunitas, Ilisaniyas kaa oshoo ogumo Abiliya. 2 Bakywa dang Annas kǝni Ikayafas ani ogu ubyen Ʊnʊng. Bakywa dang Ʊnʊng ka ma Iyohana ɔnɔ Izakariya ngɛ itina ikpara sini ani bi idɔɔ orumo. 3 Iyohana kǝkǝri kukum ʊbʊng ʊkʊkǝri Ugro Ijodan, asu tana irhing Ʊnʊng, “Inyi tere eshere ʊya ngɛ aki asany ibaptisma, Ʊnʊng nʊpʊna ʊya nyi ngɛ.” 4 Kǝni sini ɔwori bidɔɔ ʊyaa ʊsha iring arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng Ishaya ni:

“Ihywi opyo arʊ ku yirha bi idɔɔ orumo,

‘Kyene Ete ngɛ ʊtira,

kyene ngɛ ʊtira itituku.

5 Ku kǝni ukwoo anu tirɛ wɔ,

ku kǝni ukro kǝni ʊvra anu wurho wo okyo nɛmɛr,

Itira ugugumo nʊ nawa itituku,

itira ʊgbragbrarha nʊ sa igyang.

6 Orokru kukum nu rong oforo Ʊnʊng.’ ”*

7 Iyohana ka sani ʊshi orokru sini okuni asu kyeng ba aki asamo Ibaptisma ni, “Inyi ɔnɔ iyow ibibi! Iyaa taniny ni inyi ting anang Ʊnʊng sini akye ba? 8 Inyi si imi sini inu yen asani inyi tere baa ʊyany. Inyi bekya tikpa ʊsa nʊ opyo nyi ni Ibraim ngɛ ni ekperi arʊ. Kii itani nyi ni Ʊnʊng nʊ shu ukyene Ibraim ngɛ ɔnɔ ni atari yen. 9 Ikywerhe karha to ba para ashi, kǝnawo ku kǝni ʊshi sini uno sumowo ɔnɔ adadʊma anu kpawo ɛfɛn kidɔɔ ʊra.”

10 Ushi orokru ko gyurho, “Arʊ nʊ sa nenyee nɛchiyɛn?”

11 Iyohana ko yoromo, “Arʊ sini ani ʊgbɛ ʊpari ngɛ ama arʊ sini asa ni yoo, arʊ sini oboshoo ni ʊmʊra ngɛ kaa asa kǝna.”

12 Arʊ yirha ogon kamo abii aba samɔ Ibaptisma oko gyurho ngɛ, “Avuwa, ikimoyo arʊ nʊ sa?”

13 Iyohana kasani moni, “Karhi inyi kya yirha epiri imasini inyi tani ʊyirha.”

14 Ikpara dang opyoo arʊ tɛi ikɔ ko gyurho ngɛ asani, “Arʊ ni sa nenyee wo?”

Oko yoromo asani, “Karha inyi kya karha ʊfɛ bavu araru ni ikrʊ, boshoo orokru sesa ima inyi sani asayo, inyi yoro ni ima sini akʊ kpurany.”

15 Orokru kasu yoro ʊsha asu tiri ikywi ni arʊ sa oforo, kukummo akasʊ wɔrɔfo asani kii inushe ushoo asani Iyohana ngɛ ani ɛkǝri Ikristi. 16 Iyohana ka yoro mo kukum, “Isiny Ibaptisma ni omung. Yip opyo arʊ sini eprimi ni imɔru yeba, sini ko iwe ataka ngɛ isamam ushereyo. Anu sany Ibaptisma ni Ʊring Ʊshisha kǝni ʊra. 17 Ʊfrɔɔ ʊpɛrhɛ ngɛ ni ba avu sini ani puna ʊgba ʊpɛrhɛ ngɛ otuno ikiri ogro asa kidɔɔ ɔfɔ, anu pya ɛkǝri iwung ni ʊra sini unokpowo.” 18 Iyohana kɔ wɔɔ atung ɛkǝri orokru bekai ʊring napany nisini akʊ tanamɔ ʊring Ʊnʊng.

19 Yip ni sini Iyohana tani ogumo Ihiridus ngɛ ʊyaa ngɛ bekai ubara ngɛ kǝni Ihirudiya ere arupya Ifilibus, kǝni kukum eteting sini asi, 20 Ihiridus kojo sa opyo eteting ba aya anyan ngɛ. Sini asi aka afri Iyohana ngɛ bidɔɔ ʊbɔrʊ eting.

Ibaptisma Iyesu

(Imat 3:13-17; Imark 11:9-11)

21 Sini Iyohana kywɛri ʊsa orokru Ibaptisma kukum, aka sa Iyesu ngɛ Ibaptisma kaa. Ni sini akʊ sɔrhɔ Ʊnʊng ayaya kayewe. 22 Ering Ʊshisha ko shuro bayaa ani kǝni Ikrim ni. Ihywi ko kuno ba ayaya: “Ʊnwʊɔ ʊni Ɔnɔm, sini ɛwɛi ngɛ; ini ofofuru ngɛ nagang ni ʊnwɔ.”

Edei Iyesu

23 Nɛchiyɛn Iyesu ʊkaa ete kyu fwa ɛnyɛɛ isitarʊ aka kpin ʊtʊna ngɛ. Ɛngɛɛ ni ɛkǝri ɔnɔ, orokru kasu yirha ngɛ ni ɔnɔ Isufu, Isufu ngɛ ni,

ɔnɔ Iheli 24 Eli ngɛ ni ɔnɔ Imatthat,

Imatthat ngɛ ni ɔnɔ Ilevi, Ilevi ngɛ ni ɔnɔ Imelki

Imelki ngɛ ni ɔnɔ Ijanni, Ijanni ngɛ ni ɔnɔ Isufu,

25 Isufu ngɛ ni ɔnɔ Imattatias, Imattatias ngɛ ni ɔnɔ Amos,

Amos ngɛ ni ɔnɔ Inahum ɔnɔ Esili, Esili ngɛ ni ɔnɔ Inaggai 26 Inaggai ngɛ ni ɔnɔ Imaat,

Imaat ngɛ ni ɔnɔ Imattatiyas, Imattatiyas ngɛ ni ɔnɔ Isemein,

Isemein ngɛ ni ɔnɔ Ijosech, Ijosech ngɛ ni ɔnɔ Ijoda,

27 Ijoda ngɛ ni ɔnɔ Ijowana, Ijowana ngɛ ni ɔnɔ Irhesa,

Irhesa ngɛ ni ɔnɔ Izerubbabel, Izerubbabel ngɛ ni ɔnɔ Isheyatiyel,

Isheyatiyel ngɛ ni ɔnɔ Ineri, 28 Ineri ngɛ ni ɔnɔ Imelki,

Imelki ngɛ ni ɔnɔ Addi, Addi ngɛ ni ɔnɔ Ikosam, Ikosam

ngɛ ni ɔnɔ Elmadan, Elmadan ngɛ ni ɔnɔ Eri,

29 Eri ngɛ ni ɔnɔ Ijoshua, Ijoshua ngɛ ni ɔnɔ Iliyaza,

Iliyaza ngɛ ni ɔnɔ Ijorim, Ijorim ngɛ ni ɔnɔ Imattat,

Imattat ngɛ ni ɔnɔ Ilevi 30 Ilevi ngɛ ni ɔnɔ Isimiyon,

Isimiyon ngɛ ni ɔnɔ Iyahuda, Iyahuda ngɛ ni ɔnɔ Isufu,

Isufu ngɛ ni ɔnɔ Ijonam, Ijonam ngɛ ni ɔnɔ Iliyakim,

31 Iliyakim ngɛ ni ɔnɔ Imeleya, Imeleya ngɛ ni ɔnɔ Imenna,

Imenna ngɛ ni ɔnɔ Imattata, Imattata ngɛ ni ɔnɔ Inathan, Inattata ngɛ ni ɔnɔ Idouda, 32 Idouda ngɛ ni ɔnɔ Ijesi,

Ijesi ngɛ ni ɔnɔ Obed, Obed ngɛ ni ɔnɔ Iboaz,

Iboaz ngɛ ni ɔnɔ Isalmon, Isalmon ngɛ ni ɔnɔ Inashon,

33 Inashon ngɛ ni ɔnɔ Amminadab, Amminadab ngɛ ni ɔnɔ Iram,

Iram ngɛ ni ɔnɔ Ihezron, Ihezron ngɛ ni ɔnɔ Iperez,

Iperez ngɛ ni ɔnɔ Ijuda, 34 Ijuda ngɛ ni ɔnɔ Iyakubu,

Iyakubu ngɛ ni ɔnɔ Ishaku, Ishaku ngɛ ni ɔnɔ Ibraim,

Ibraim ngɛ ni ɔnɔ Iterah, Iterah ngɛ ni ɔnɔ Inabor,

35 Inabor ngɛ ni ɔnɔ Iserug, Iserug ngɛ ni ɔnɔ Ireu,

Ireu ngɛ ni ɔnɔ Ipeleg, Ipeleg ngɛ ni ɔnɔ Iber,

Iber ngɛ ni ɔnɔ Ishelah, 36 Ishelah ngɛ ni ɔnɔ Ikɛnan,

Ikɛnan ngɛ ni ɔnɔ Arfaza, Arfaza ngɛ ni ɔnɔ Ishem,

Ishem ngɛ ni ɔnɔ Inuu, Inuu ngɛ ni ɔnɔ Ilamek,

37 Ilamek ngɛ ni ɔnɔ Imetusela, Imetusela ngɛ ni ɔnɔ Enok,

Enok ngɛ ni ɔnɔ Ijared, Ijared ngɛ ni ɔnɔ Imahalale

Imahalale ngɛ ni ɔnɔ Ikɛnan, 38 Ikenam ngɛ ni ɔnɔ Enosh,

Enosh ngɛ ni ɔnɔ Iset, Iset ngɛ ni ɔnɔ Adamu,

Adamu ngɛ ni ɔnɔ Ʊnʊng.

4

Ishari marhi Iyesu ngɛ

(Imat 4:1-11; Imark 1:12-13)

1 Iyesu shere ugro Ijodan ngɛ, ekǝ tirɛ ni Ʊring Ʊshisha, ɛkǝri Ʊring Ʊshisha ka kpara ngɛ kyaa idɔɔ rumo. 2 Bi ʊpʊrha wɔ Ishari ka marha ngɛ bi idɔɔ awri isi narhi. Bi idɔɔ awri dang akyana raa iririma, kyeba ba akurha ngɛ ihywunw ka kpin ngɛ.

3 Ishari kasani ngɛ ni, “Uboshoo ɔnɔ Ʊnʊng sani ʊtari wen ni utere oshoo ʊmʊra.”

4 Iyesu ko yoro ngɛ asani,“Ɔwori bidɔɔ ʊyaa ʊsha Ʊnʊng asani: ‘Saa ni ʊmʊramɔɔ eyeyimo orokru nʊ gya ba.’*”

5 Ishari ka kpara Ngɛ ke kya opyo owro sini ani ayaya bi ukro kǝyen Ngɛ kukum igumo eyesing ba anakywa naji. 6 Ishari kasani ngɛ ni, “Inu manw kukum ikrʊ kǝni igyang mo kukum. Amam yo kǝnawo ini shu ma arʊ sini iwa maa. 7 Ubo kpukporo ɔdɔm, inu shoo inwɔ nokukum.”

8 Iyesu kǝ yoro ngɛ asani, “Shinɛ ben Ishari kii ɔwori bi idɔɔ iring Ʊnʊng ni: ‘Ete ngɛ eyeyie ʊnʊ kpukporo asaa ʊtina.’†”

9 Ishari ka kpara ngɛ kya Urushelima aka saa utiting kya ayaya ubyen Ʊnʊng, ka sani ɛngɛɛ ni, “Uboshoo ɔnɔ Ʊnʊng, funo baw upen kekya ibʊng” 10 Kii ɔwori bi ʊyaa ʊsha Ʊnʊng ni:

“Anu ma atina ngɛ bekai nwu

aki asha nwu,

11 Anu konw ni ivumo,

aki ubekya ogyo ifraa bi ʊtari.‡”

12 Iyesu ko yoro ngɛ, kasani, “Asini: ‘Bekya marha Ete Ʊnʊng nwu.’§”

13 Akywa sini Ishari kweri ʊmarha ngɛ aka shere ngɛ kekya opyo akywa sini anu pen apara.

Atiri mo Iyesu ngɛ bi Inazaret

(Imat 4:12-17; Imark 1:14-15)

14 Iyesu ko sɔɔ ngɛ bi Igalili ɛtirɛ ni ikrʊ Ʊring Ʊnʊng. Ɛkǝri ʊring ngɛ ka fwa kukum apya ʊkʊkǝri. 15 Aka sʊmɛr mo bi owro utuno Ayaudiya ikuyang kɔ dɔɔ ngɛ.

16 Iyesu ka kya bi idɔɔ Inazaret apyang sini asi ɔkɔng ngɛ. Oshoo awri uwuro Ayaudiya aka raa idɔɔ owro utuno Ayaudiya kǝni sini ɛrɛn ʊsirha ni. Ekǝ shinɛ awaw ʊpara, 17 Ʊyaa ʊsha Ishaya arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng ʊmi sini amie. Nisini akʊ shireyo, oko rong owro sini ɔwori ni:

18 “Ering Ete ni bayam,

kii akarha akyu worom aki

iya tana iring ididima eberi ara ayarha.

Atumim itana arʊ sini afrimo bi ʊbɔrʊ eting aki epen ʊgya

aki arʊ sini ani ofow epen urong,

aki arʊ sini aku rong ayarha bi ivʊ orokru epen ʊgya,

19 Ojo tumam itana ni akywa fwa sini Ete nʊ sa arʊɔ ne nɛgbɛn.”*

20 Okɔ guno ɛkǝri ʊyaa ʊsha, ka nawa ɔnɔ ʊtina ɛkǝri owro utuno Ayaudiya ka kiki. Ikra orokru kukum bi ɛkǝri owro utuno ini bi owroo. 21 Oko shoo ngɛ ʊtana moni, “Ɛchiyɛ iring Ʊnʊng tirɛ ba atungnyi.”

22 Kukummo ekǝ pɛrɛ ʊring ʊdʊdʊma bi ikywie kǝ jijire ngɛ ni ʊring sini ukuni bai idɔɔ onuo oko gyurho ni, “Sa ɔnɔ Isufu ngɛ wee?”

23 Iyesu kasani mo ni, “Ikpɛrhi ngɛ ni nyi nʊ tanam igbra yen: ‘Avʊwa ikang ma ʊkanw ikrʊ!’ Inyi nʊ tanam, ‘Sa ben ba apyanw imi sini arʊ kung ʊsi bi Ikafarnahum.’ ”

24 Oko shoo ngɛ ni ʊsani, “Itaniny ʊbrʊbrʊwɔɔ, arʊ tana onuo Ʊnʊng ene pen ngɛ ʊyirha ba apyaa. 25 Iku tanany ʊbrʊbrʊwɔɔ ani erere sini ɛrimɛ mo kpomo agbugbrii bi Isrela ba akywa Iliya, akywa sini afri ayaya akarha avra ʊkpaa ɛnyɛɛ atarʊ ni uting ngɛ, akai ihywung ka kpaa be ɛkǝri ibʊng. 26 Ʊnʊng kyana tuma ngɛ Iliya ngɛ eye she ararumo ngɛ ba, yip Ʊnʊng katuma ngɛ kekya owro erere sini ɛrimɛ ngɛ kpoo bi Izarifa bai Isidɔn, 27 kǝnawo arʊ udumo ʊkɔng†nuwo napany bi Isrela ba akywa Elisha arʊ tana onuo Ʊnʊng, bi kǝn Ʊnʊng na ma ararumo ikrʊ, Inaaman ari Isiriya ngɛ eyeyie ami ikrʊ.”

28 Akywa sini kukum orokru sini anu owro utuno Ayaudiya akung imi sini Iyesu peri, akata anang nagang. 29 Ekǝ shinɛ ɔwɔɔ kya utumo apya okoo kya aya ʊtʊng ʊvra sini avuri ɛkǝri apya ngɛ kii ɛwɛi ʊtaa ivʊ ɛfɛn ni ikywirhikywi aki okpoo. 30 Yip aka sara bidɔɔ ushi orokru ekyeng kyaa.

Iyesu yeri Ishari

(Imark 11:21-28)

31 Iyesu kǝ kyeng shuro ngɛ kyaa Ikafarnahum bidɔɔ apya Igalili, akasʊ mɛr orokru bi awri uwuro Ayaudiya. 32 Orokru kǝ jijire ni ʊmɛr ngɛ, kii ʊring ngɛ ni ikrʊ ngɛ.

33 Bidɔɔ owro utuno Ayaudiya opyo orokru nuwo sini ering ishari rii ngɛ. Aka taa akpa ayaya asani, 34 “Shere arʊ, Iyesu ari Inazaret! Ʊwɛi ikying ni arʊ? Ʊbii ʊwaa ʊpɛrɛ arʊ? Ikperhi ʊni iyaa. Ʊnwʊɔ ʊni ami Ʊnʊng Ʊshisha!”

35 Iyesu ka tana ɛkǝri ʊring ubibi ʊraa ngɛ asani,“Shywi, kuno eshire ngɛ!” Ikpara dang ɛkǝri ʊring ishari ko gyo ɛkǝri orokru bi ibʊng be itemo kukum ko kuno wo bau saa unuru.

36 Kukum orokru ka jijire kasu sani opyomo, “Akina edei ʊring yo ni kǝn? Ni igumo kǝni ikrʊ atani ering ebebi okuno ekǝ kuno!” 37 Orokru ka su pɛrɛ ʊring sini Iyesu si ɛkǝri ʊring ka fwa kukum apyang ʊkʊkǝri.

Iyesu mi orokru napany ikrʊ

(Imat 8:14-17; Imark 1:29-34)

38 Iyesu sheri owro utuno Ayaudiya ngɛ aka kyeng kya ʊna Isimon. Akywa dang akwa kyerhe Isimon saa akru inama ngɛ kasi ipi nagang, ɔkɔ sɔrhɔ Iyesu ni ɛshɛ ngɛ. 39 Iyesu ko kpukporo bayaa katana ɛkǝri udumo ni ushere ngɛ, ɛkǝri udumo kǝ shere ngɛ. Ba kywakywa dang ɛkǝri erere kǝ shinɛ akpin ukɛnemo ʊmʊra.

40 Akywa sini ʊnʊng ku raawo, orokru ko kuro ni kukum ari idumo ededei ba owro Iyesu. Aka saa avu baya kukina arʊ udumo aka mamo ikrʊ. 41 Ʊshari ko kuno bi idɔɔ orokru napany asu takpa asani, “Ʊni Ɔnɔ Ʊnʊng ngɛ!” Iyesu katana moni ashwi akarhamɔ ngɛ ʊpya onuo, kii ekperhi asani ɛngɛɛ ni Ikristi.

42 Ni ʊbʊyɛrɛ ikywa Iyesu kǝ kyeng kya owro sini ani akpʊkpring. Orokru kasu pyerhe ngɛ akywa sini abi bo owro sini ɔnuo, oko sɔrhɔ ngɛ ani ebekya kyaa eshere mo. 43 Iyesu ka sani mo ni, “Itɔɔyo Inu tana iring ididima igumo Ʊnʊng ki opyo apya kamo, kii imi sini Ʊnʊng tumim nyina.” 44 Oko suno ngɛ ʊtana ʊring Ʊnʊng bi idɔɔ owro utuno Ayaudiya bi ibʊng Iyahudiya.

5

Iyesu yirhi ɔnɔ ʊmɛr ngɛ amitee

(Imat 4:18-22; Imark 1:16-20)

1 Upyu ʊnʊng sini Iyesu titing bi ikwo irɔng Ijennesaret* orokru ko tuno ekǝkǝri ngɛ asu kung ʊring Ʊnʊng. 2 Iyesu ko rong ɔgɔrʊ omung apari bo onuo omung arʊ abran sheriyo akyamo ukurho ukǝlimo. 3 Iyesu ka raa bidɔɔ ʊgɔrʊ uying ʊmi Isimon ka sɔrhɔ ɛngɛɛ ni a taa avu ngɛ naji bau ʊtʊng ibʊng. Ikpara dang Iyesu ka kiki kasu mɛr orokru bidɔɔ ɛkǝri ʊgɔrʊ omung.

4 Akywa sini ɛkywɛri ʊpya onuo aka sani Isimon ngɛ, “Ojoying ni ɛkǝri ʊgɔrʊ omung kyaa owro sini ani ikwoo ngɛ efer ukǝli akpin utofuru.”

5 Isimon ko yoro, “Avʊwa, arʊ sa ʊtʊna nagang kukum ating baw ʊkpin iririma. Uba sani kǝna Ini fen ɛkǝri ukǝli.”

6 Ni sini asi kǝna, aka kpin otofuru napany sini ukǝli mo kasu garamo. 7 Aka yirha orobyomo sini ani ʊwan ʊgɔrʊ omung ni ivu ni aba ɛshɛmɔ ngɛ, aka ba ɛtirɛ ɛkǝri ɔgɔrʊ apapari ɛtitirɛ sini atʊ mirimɔ.

8 Akywa sini Isimon Ibitrus rii kǝn aka kpaa okpukporo ni orung bi ite Iyesu ka sani, “Kyanw eshirem, Ete; Ini arʊya ngɛ!” 9 Kii Ingɛɛ kǝni orobyoo ejijire ni akai otofuru sini akpin, 10 kǝnawo Iyakubu kǝni Iyohana, ɔnɔ Izebedi, orobyoo ʊtina Ibitrus ejijire ngɛ kamo.

Iyesu kasani Isimon ni, “Bekya kung Irung, bai kaimen men ʊni kpir orokru mo.” 11 Aka wara ɔgɔrʊ omung mo ba bi ʊvra ibʊng, kǝshere kukum ʊmamɔ ko kroo ngɛ.

Iyesu mi opyo orokru ikrʊ

(Imat 8:1-4; Imark 1:40-45)

12 Akywa sini Iyesu ni bi idɔɔ opyo apya, opyo orokru ka ba arʊ sini udumo ʊkɔng koo. Ni sini erii Iyesu ngɛ aka kpaa ni itirite be ibʊng, ɔkɔ sɔrhɔ ngɛ, “Ete, uba yoro ʊmam ikrʊ.”

13 Iyesu ka naa avu apya ɛkǝri orokru asani, “Iyoro, sa akrʊ.” Akywakywa dang ɛkǝri udumo ʊra owro kǝ shere ngɛ.

14 Iyesu kɔ wɔɔ atʊng asani “Bekya atana araru. Kya eyeyen ʊkanw eberi ogoku ubyen Ʊnʊng, ama ikara kǝni sini Imusa tii ogro ni imu kurho,” Inyina nuyen mo asani upen ikrʊ.

15 Ʊring sini asi ka fwa ko kyu ubee bi idɔɔ anakywa, sini eshi orokru ka ba ʊkʊngwɔ adarha upen ikrʊ bai idumo mo. 16 Iyesu rɛn ukyaa owro sini orokru samɔ ngɛ aya ɔsɔrhɔ Ʊnʊng.

Iyesu mi orokru sini anabraa ukyeng ikrʊ

(Imat 9:1-8; Imark 2:1-12)

17 Ʊpyu Ʊnʊng sini Iyesu ku mɛr, opyo Afarisiya kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa onuo akiki burha. A bi bai kukum apyang Igalili kǝni Iyahudiya adarhi Urushelima. Ikrʊ Ete ni kǝni Iyesu ngɛ imu ma arʊ ra ikrʊ. 18 Opyo orokru ko kong arʊ ʊra ba ba aya aban aka waw ʊraa ne ngɛ bidɔɔ ʊna ayara ngɛ bi ite Iyesu. 19 Ni sini enepenmo ʊtʊra ʊsakǝna bekai ushi orokru, aka kirhamo ni ɛngɛɛ baya ʊbɔrʊ ka ta igara bi ʊsɔrɔ oko shuro ni ɛngɛɛ bi aya aban ngɛ abarating ushi orokru itituku bi ite Iyesu.

20 Ni sini Iyesu rii ʊma ʊbrʊbrʊmo. Aka sani ɛkǝri arʊ ʊra ni “Orokyorom apʊnanw ʊyanw ngɛ.”

21 Ɛkǝri Afarisiya kǝni Avʊwa ʊmɛr ogro Imusa kasu wɔrɔfo bi idɔɔ opyomo ni, “Iyaa we aku pya onuo kǝni ʊtira ngɛ ni? Iyaa nʊ bra ʊpʊna ʊya ngɛ? Yip Ʊnʊng ngɛ eyeyie amaa ʊsa kǝna.”

22 Iyesu kperhi ʊwɔrɔfomo ngɛ oko gyurho mo asani “Ikisi nyi ku wɔrɔfo ʊring men bi idɔɔ ikywiny? 23 Ikinayo isayo iraa ʊpɛrɛ, asani: ‘Apʊnanw ʊyanw ngɛ,’ kii asani, ‘Shinɛ a kyanw?’ 24 Yip Iwei ni nyi kperhi ngɛ asani ɔnɔ orokru ni ikrʊ ʊpʊna ʊya ngɛ bi eyesing.” Ni kǝna akasani ɛkǝri arʊ ʊra sini anabraa ukyeng,“Itananw, shinɛ, akpara aban nwu akyanw ʊduna.” 25 Akywakywa dang ekǝ shinɛ bi itemo, ka kpara ima ʊsʊ yari ngɛ ka kyaa ʊduna asu dɔɔ Ʊnʊng ngɛ. 26 Kukum orokru kǝ jijire kasu dɔɔ Ʊnʊng ngɛ. Aka kung irung ngɛ nagang asani, “Arʊ rong ʊʊma ujijire ededei echiye.”

Iyesu yirhi Ilevi ngɛ ka ra ʊmʊra kǝni arʊya ngɛ

(Imat 9:9-13; Imark 2:13-17)

27 Kǝ kywɛrɛ kǝna Iyesu ka kyaa esing ko rong arʊ yirha ogon sini a yirhi ʊtʊwa ngɛ ni Ilevi akiki bi ʊbɔrʊ ʊyirha ogon ngɛ Iyesu kasani ɛngɛɛ ni, “kroomi ngɛ.” 28 Ilevi kǝshine, eshere ʊʊma kukum okroo ngɛ.

29 Ilevi kǝ kyene Iyesu ngɛ ipara irirɛ bi idɔɔ ʊnaa, ushi arʊ yirha ogon ʊrʊrɛ kǝni opyoo arʊ kasu ra ʊmʊra kǝni omo ngɛ. 30 Yip Afarisiya kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa ka yen uwure mo bi ikywi ɔnɔ ʊmɛr Iyesu ni, “Ikisi inyi ku ra ʊmʊra asu sa kǝni arʊ yirha ogon adarha arʊya men?”

31 Iyesu ko yoro mo, “Arʊ sini anakru ana waa ngɛ Avuwa ʊʊma ikang, arʊ sini asaa akrʊ ngɛ ɛwɛi avuwa ʊʊma ikang. 32 Ise bam ʊyirha arʊ sa nɛgbɛn, ibii ʊyirha arʊya aki etere eshere ʊya ngɛ.”

Ugyurho bekai ukusoro

(Imat 9:14-17; Imark 1:18-22)

33 Opyoo orokru kasani Iyesu ngɛ ni, “Ɔnɔ ʊmɛr Iyohana akirhi ukusoro kǝni ʊsɔrhɔ Ʊnʊng kǝnawo ɔnɔ mɛr Afarisiya. Yip ɔnwɔ karana asu ra kǝni ʊsawɔ?”

34 Iyesu ko yoro mo kasani “Inyi nʊ sa orokyoro arʊ sini owo lorho ubara ukusoro arʊ lorho ubara shoo kǝni ɔmɔɔ? 35 Yip akywa yeba ba sini anu kpara orokru sini owo lorho ubara ngɛ baa owromo; ba awri dang moo anu kusoro.”

36 Iyesu ka tana mo ushosho wen: “Baa arʊ sini anu gara ʊtʊgbɛ bi igbɛ isa onuro bi ititɛn. Arʊ sini abasa kǝna, anu bura ɛkǝri igbɛ isa ngɛ, kǝnawo ɛkǝri ʊtʊgbɛ bai igbɛ isa ʊnasu kyawo igbɛ iteny ngɛ ba. 37 Kǝnawo baa ararʊ sini anu tere asira bidɔɔ obom ʊwɔwsɛtɛng. Aba sakǝna asira nʊ vɛrhɛ ɛkǝri obom ʊwɔw ɛtɛng ngɛ. Ɛkǝri asira nu kuno mo ɛkǝri obom ʊwɔw nʊ burayo. 38 Itɔɔyɔ akʊna asira bidɔɔ obom ʊwɔw ʊsa kǝnawɔ kukum mo nʊ ki akrʊ. 39 Kǝnawɔ ba arʊ sini ɛbɛ kwɛrɛ ʊsa asira ɛtɛng anʊ waa ʊsa asa, kii asi ni, ‘Ɛtɛng ni agyang.’ ”

6

Ʊmɛr bekai awri uwuro Ayahudiya

(Imat 12:1-8; Imark 2:23-28)

1 Opyo awri uwuro Ayaudiya Iyesu kǝni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ akasʊ wɔrɔ bi idɔɔ abya ogro, ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kasu hywurha akywi ogro ekǝ wrem ikiri ngɛ asu ra. 2 Opyo Afarisiya ko gyurho, “Ikisi inyi kusa imisini isayo nɛmɛr ni ogro awri uwuro Ayaudiya?”

3 Iyesu ko yoro mo kasani, “Inyi se parany imisini Idouda si bakywa sini ingɛɛ kǝni orobyoo akʊng ihywung? 4 Arii Ʊna Ʊnʊng ka kpara agbankrɔ imu pupuna, aka ra imisini isayo nɛmɛr, ogoku ubyen Ʊnʊng ngɛ eyeyie nushu ʊra, kojo ma orobyoo ipyoo.” 5 Iyesu ka tanamo ni, “Ɔnɔ orokru ngɛ ni Ete awri uwuro Ayaudiya.”

Arʊ ra avu

(Imat 12:9-14; Imark 3:1-6)

6 Bo opyo awri uwuro Ayaudiya Iyesu kakya owro utuno Ayaudiya kasu mɛr, opyo orokru sini avu amu raa rhie shoo burha. 7 Afarisiya kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa nuwo akʊ roo asu yara ngɛ, orong kii anu ma ɛkǝri arʊ ra avu ikrʊ ʊnʊng uwuro Ayaudiya aki imo kpin ngɛ ni ʊya. 8 Iyesu kperhi ʊwɔrɔfomo ngɛ aka sani ɛkǝri arʊ ra avuni,“shinɛ aba atiting bi ite ben.”Ekǝ shinɛ atiting burha.

9 Iyesu ka sani ɔmɔ ni, “Iwɛi ugyurhony, ikimɔyɔ ogro Imusa tani arʊ, arʊ sa imisini inɛmɛr awri uwuro Ayaudiya? Asa ima ididima kii ima ibibi? Asa oforo ofo kii abura ngɛ?”

10 Oko gyo ikra asu rongmo kukum, aka sani ɛkǝri arʊ ra avu ni, “Naa avunw.” Aka naa, avuɔ kasa akrʊ kǝni ushoyo ba akywaa ni. 11 Ekǝri Afarisiya kǝni avuwa ʊmɛr ogro ka kung anang ngɛ nagang, oko sunomoo ʊpɛrɛ ni opyoomo ani ikimoyo imo nusa Iyesu ngɛ.

Iyesu wori ɔnɔ ʊmɛr atarhi ni apari

(Imat 10:1-4; Imark 3:13-19)

12 Upyu ʊnʊng bi idɔɔ awri dang Iyesu ka kyaa ʊsɔrhɔ Ʊnʊng ki aya ukro, aka kpara eting okokuro akʊ sɔrhɔ Ʊnʊng ngɛ. 13 Ni sini ikywa yeri aka yirha arʊ kroo ngɛ, ko woro arʊ atarhi na apari bi idɔɔmo aka yirhamɔni ɔnɔ ʊmɛr. 14 Ʊpya atina ngɛ ni Isimon (arʊ sini ayirhi ngɛ ni Ibitrus), arupyaa Andirawus, Iyakubu, Iyohana, Ifilibus, Ibatalomi, 15 Imatiyu, Itoma, kǝni Iyakubu, (ɔnɔ Ihaifa), Isimon arʊ sini ani arʊ waa ibʊng ngɛ, 16 kǝni Iyahuda (ɔnɔ Iyakubu) kaba darha Iyahuda Iskariyoti (arʊ sini agbuni Iyesu ngɛ).

Iyesu mɛr ama ikrʊ

(Imat 4:23-25)

17 Iyesu kata shuro ngɛ kǝni ɔmɔ kaya atiting bi opyo owroo sini asi neterh, ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kukum kǝni akai orokru bai kukum owro bi Iyahudiya, kǝni Urushelima, kǝni a marha Ibung Itaya kǝni Isidɔn arʊ sini ani bi onuo ugro ʊrɛ 18 Abii awa ba kuwɔ epen ikrʊ bai idumo ededei sini iku wuremo. Arʊ sini ering ebebi kuwuremo ma epen ikrʊ. 19 Kukum orokru kasu sunomo ngɛ ʊwaa ʊpya Iyesu ngɛ kii ikrʊ kusu kuno bai owroo kasu mamo ikrʊ kukum mo.

Onuo adadʊma kǝni okwo

(Imat 5:1-12)

20 Oko kong ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ikra ka sani,

“Ʊnʊng tany onuo adadʊma inyi ara ayarha,

kii igumo Ʊnʊng ni inyiyo.

21 Ʊnʊng tany onuo adadʊma inyi arʊ sini inyi kʊng ihywunw kaimen men,

kii inyi nʊ ra oshuro.

Ʊnʊng tany onuo adadʊma inyi arʊ su utei kaimen men,

kii inyi nʊ sina.

22 Onuo adadʊma ni enyi, akywa sini orokru tirimɔ nyi,

okyony bi itung,

atirany ayirha ʊtʊwa nyi ere etetingmo,

Bekai ɔnɔ orokru.

23 “Inyi sumɛ ʊnʊng dang ofuno ni ɛmɛ kii ʊkara nyi ni ʊgrɔɔ bayaya, kii kǝnawo ɛkpɛrimɔ si ni arʊ tana onuo Ʊnʊng bai itee.

24 “Yip okwo ne nyi arʊ shoo ni ima avu ngɛ,

kii inyi kywɛrɛ ʊkʊng ididima kaimen men.

25 Okwo ne nyi arʊ sini inyi ra oshuro kaimen men,

kii ihywunw nʊ rany.

Okwo ne nyi arʊ su sina kaimen,

kii inyi nʊ tei kǝni ʊbʊra ikywi ngɛ.

26 Okwo ne inyi ikpara sini orokru kukum ku tana ʊring udidima bi ikywiny,

kii kǝnawo ekperimo si ni arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng upre eteting.

Ʊwaa arʊ sini atirimo nyi

(Imat 5:38-48; Imat 7:12)

27 “Yip kyeba eberi nyi arʊ sini inyi ku kung isini: Inyi waa arʊ sini atirimo nyi, asa arʊ sini ana waamɔ nyi nɛgbɛn. 28 Yip arʊ sini ating onuo ebebi, inyi tamo onuo adadʊma arʊ sini akʊ sanw ibibi inyi sɔrhɔ Ʊnʊng bekaimo. 29 Araru ba gyong bi uwen ʊtama utere ngɛ ʊwan ʊtama kawo. Araru ba kparanw igbɛ irɛ ngɛ bekya karha ngɛ ni imi dɔɔ ngɛ. 30 Arʊ sini ɔbɔ sɔrhɔnw ʊmaa, arʊ sini aba kparanw iririma, bekya sani ngɛ ni ojuro amanw. 31 Ima sini ʊwɛi ni orokru.

32 “Ikimoyɔ unupen ʊba waa arʊ sini ɛwɛinwʊ mɔ ko arʊya sa waa arʊ sini ɛwɛimɔ kamɔ. 33 Iboshoo arʊ sini a sanw nɛgbɛn mo ʊnʊ samɔ nɛgbɛn ʊsa kǝna nʊ manw iking? Kǝnawɔ arʊya sirhi kamɔ. 34 Bushoo arʊ sini inyi ku ʊtira ikywi anushe ʊkpʊrany mo inyi ku mamo ita, ikimoyo inyi nupen bi sakǝna, kǝnawo ere eteting sema arʊya ʊta kǝni ʊkpɛrhi ngɛ asani anu kpura mo napʊpʊrhi. 35 Inyi waa arʊ sini ana waamɔ nyi, inyi samɔ nɛgbɛn, inyi mamo ʊta, oworo ikywiny ngɛ. Ikpara dang inyi nʊpen ʊkara nyi napany baa ayaya, inyi nu shoo ɔnɔ Ʊnʊng Ayaya, kii Ʊnʊng ni ari agbagba ngɛ eberi arʊ na sirhi ija kǝni ari eteting. 36 Inyi kung okwo kǝni sini Ɛkpɛriny ni okwo ngɛ ni.

Inyi bekya kywa ararʊ iring

(Imat 7:1-5)

37 “Bekya kywa ararʊ iring, kii anasu kywamo nwu iring. Inyi bekya sani ararʊ ni aya, inyi kany anasʊ samɔni inyi ya, inyi pʊna ʊya orokru ngɛ, anu pʊna unyi ngɛ kany. 38 Ma orokru Ʊnʊng nʊ maunw kanw ɛtitirɛ isong ojujuro ojo sanw ngɛ isu nirayo, anu sha ʊparha ɛshɛɛ akwunanw bi ivʊ. Kii isɔng sini ʊmarhi ngɛyɔ anʊ marhanw niyɔ.”

39 Iyesu ka tanamɔ ushosho wen ofow nuyen ofow itira? Apaparimɔ naw kpaamɔ kidɔɔ igara? 40 Ɔnɔ ʊmɛr ne pri ngɛ avuwa, arʊ sini abakya mɛr nashisha anu shoo kǝni avuwa ngɛ ni.

41 “Ikisi uku rong isu sini ini bi ikra arupyanw. Yip uyuronwoo ni ukumo ʊshi sini ʊni bi ikraunw? 42 Ʊnʊ sanenyewo ka sani arupyanw ni ‘Arupya, ting aki iworonw isu bi ikraunw,’ ekwere sini ʊnwɔ ʊnabranw urong ukumo ʊshi sini ʊni bidɔɔ ikraunw? Inyi arʊ pre eteting, inyi woro ukumo ʊshi sini ʊni bidɔɔ ikrany noru orong owro nashisha ko shoo nʊ uworo isu sini ini bi ikra arupyanw.

Ushi kǝni usumo ngɛ

(Imat 7:17-20; 12:34,35)

43 “Ushi ududuma no sumowo ɔnɔ ebebi, kǝnawo ʊshi ubibi nosumowo osumo ɔnɔ adaduma. 44 Ese kpɛrhi ʊshingɛ bi usumo ngɛ. Anau karhamo osumo uwee bi ʊshi akara, ko inabi bi ikyura oku. 45 Orokru adadʊma ese sa ima ididima bai idɔɔ ikywi ididima ngɛ. Kǝnawo ere ebebi se sa ʊring ubibi bai ikywi ibibi. Ima sini inidɔɔ orokru yen imisini inu kuno bi onuonw.

Ari amraa kǝni obobo

(Imat 7:24-27)

46 “Ikisi inyi ku yirham ni ‘Ete, Ete,’ atiranyi ʊsa imi sini Isini inyi sa? 47 Arʊ sini aba ba beberim akʊng ʊringmi a samɔ, inu yen nyi ushoo mo. 48 Ani kǝni orokru sini akʊ vura ʊna, arʊ sini otumi ibʊng kyaa idɔɔ asa atari ngɛ aka sai ikpa ʊvʊra ngɛ, akywa sini ugro be tirɛ, ʊgyang ko kuno ogyoo ɛkǝri ʊbɔrʊ akana brayɔ ukono jurowo bekai sini avuri nɛgbɛn. 49 Arʊ sini aba kung ʊringmi atira ngɛ ʊsa ʊtina ni ɔmɔ, ani kǝni orokru sini avuri ʊbɔrʊ ba ukyo tumo ibʊng asa atari ngɛ bai ikpa ʊvʊra, akywa sini ugro be tirɛ, ʊgyang ko kuno ogyoo ɛkǝri ʊbɔrʊ, ʊka kpaawo no prob abuburawo.”

7

Uyoro opyo ɔrɔmɔmɔrʊ ʊtɛikɔ

(Imat 8:5-13)

1 Ikpara sini Iyesu kywɛri ʊtana ʊring men kukum orokru sukuwɔ, aka raa ngɛ Ikafarnahum. 2 Bi ʊpʊrha agara opyo ɔrɔmɔmɔrʊ arʊ tɛikɔ nuwo, arʊ sini epri ni usho iyoyow ni ɛngɛɛ saa akrʊ etekya ukpoo. 3 Ikpara sini ɛkǝri ɔrɔmɔmɔrʊ ʊtɛikɔ kung imi sini Iyesu ku sa, aka tuma opyo ɔrɔkɔng Ayaudiya ɔyo sɔrhɔ ngɛ aba ma agara ngɛ ikrʊ. 4 Ikpara sini abii owro Iyesu, ɔkɔ sɔrhɔ ngɛ nagang, asani “Orokru wen maa sini ʊnʊshɛɛ ngɛ, 5 kii ɛwɛi ararʊ aka vura arʊ owro utuno Ayaudiya.” 6 Iyesu ko kroomo ngɛ.

Eneshie ikarha ni ɛkǝri ʊna, ɛkǝri ɔrɔmɔmɔrʊ arʊ tɛikɔ ka tuma orokyoro ngɛ aya sani ɛngɛɛ ni: “Ete, bekya wure ʊkanw kii ise mam sini ʊnʊ bi ʊnam ba, 7 ʊwɔɔ inakparami ʊkam ni imaa uba eberinw nivum ba. Tana irima agaram nupen ikrʊ. 8 Kii ini ari igumo ngee, oshoo ni agara ngɛ ba atata ne emye. Ise sani arʊ wen ni, ‘Kya,’ akan kyaa; asani awan arʊ ni ‘Ba,’ akan ba. Ise sani agaram, ‘Sakǝn’, akan sayo.”

9 Ni sini Iyesu kung kǝna, imaa ka maa ʊwɔrɔ ofo ngɛ. Ekǝ tere asani arusu kroo ngɛ ni, “Iku tanany, ko bi ibʊng Isrela isepenmi ʊma ʊbrʊbrʊ kǝn.” 10 Ekǝri arʊ sini atumimo oko juro kya bi ɛkǝri ʊna aya darha ɛkǝri agara ngɛ sa akrʊ.

Iyesu shini ɔnɔ ereere sini ɛrimɛɛ kpoo.

(Imat 8:5-13)

11 Ni ʊkywɛrɛ kǝna Iyesu ka kyaa opyo apya sini ayirhi ni Inayin, ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kǝni orokru napany ko kro ngɛ. 12 Ni sini akʊ fwa onuo apya, asu kuno ni ʊkwʊng opyoo orokru sini ɛngɛɛ ni ɔnɔ ɛkǝri ereere eyeyie, ɛkǝri ereere ɛrimɛ ngɛ kpoo, ushi orokru napany bai idɔ ɛkǝri apya ni kǝni ɛngɛɛ ngɛ. 13 Ni sini Ete rie, aka kung okwoo ka sani ɛngɛɛ ni, “Bekya tei.”

14 Aka kya aya apya ima aban sini okoo ngɛ ɛkǝri arʊ sini okowo katiting neding. Iyesu ka sini, “Anagyang, Isini ɔnwɔni, shinɛ!” 15 Ɛkǝri arʊ ukpo kǝ shinɛ akiki akasu pya onuo, Iyesu ka kpara ngɛ ama akwaa.

16 Irung ka kpinmo kukummo, ɔkɔ dɔɔ Ʊnʊng ngɛ akani, “Arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng erere kuno bi idɔɔ eri!, Ʊnʊng bʊshɛ arʊɔ ngɛ.” 17 Ushoshoo imi sini Iyesu siyen ka kyawo kokywu ube bi idɔɔ Iyahudiya kǝni ʊbʊng ʊkʊkǝrimɔ.

Iyesu kǝni Iyohana ari Ibaptisma

(Imat 11:2-19)

18 Ɔnɔ ʊmɛr Iyohana arʊ Ibaptisma ka tana Iyohana ngɛ kukum ʊʊma men Iyesu kusani. Kǝnawo Iyohana ka yirha ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ara pari, 19 aka tumamo ki iberi Ete oyo gyurho ngɛ asani, “Ʊnwʊɔ ʊni arʊ sini arʊ kusha ukyee baa, kii arʊ si ikra ni ɛshɛshɛru?”

20 Ikpara sini ɛkǝri orokru bii owro Iyesu, aka sani, “Iyohana arʊ Ibaptisma ngɛ atumi arʊ ni ɔnwɔ ani arʊ ba gyurhonw, ‘Ʊnwʊɔ ʊni arʊ sini arʊ kusha ukyee baa, kii arʊ si ikra ni ɛshɛshɛru?’ ”

21 Bakywakywa dang Iyesu kurhi orokru idumo ngɛ, arʊ ʊsang ikrʊ, ɛyɛri ering ʊshari kǝni ʊʊma arʊ sini ani ofow urong owro. 22 Oko yoro ɛkǝri atina asani, “Inyi juro kya tana Iyohana ngɛ ima sini inyi rii a kung: Ofow pen urong owro, ogoru sa akrʊ, arʊ udumo ʊkɔng pen ikrʊ, arang ku kung ʊring ngɛ, akʊ shinɛ ikwʊng, asu tana iring ididima eberi ara ayarha. 23 Onuo adadʊma ni ami arʊ sini ana kpaa bɛkɛi mi.”

24 Bakywa sini ɛkǝri atina Iyohana kpin ʊtira, Iyesu kasu tana orokru ʊring bi ikywi Iyohana: “Ikimoyo inyi kii urong bi idɔɔ orumo? Inyi kii urong ʊbʊng ʊgbʊgbang sini uwroo ku pyawo? 25 Ibasayo kǝna, inyi kii urikimɔyɔ? Ararʊ sini ɔsɔmi ʊʊma ʊdʊdʊma? O-o arʊ ʊʊma ʊsɔmɔ ʊfɛ kǝni arʊ ʊkaadima ani arʊ kiki bi ozoro mo. 26 Inyi nɛchiyɛn ikimoyo inyi kuni kya urong? Arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng? Kǝnawo, Itananyi, epri atina Ʊnʊng. 27 Iyohana ngɛ ni arʊ sini irhing Ʊnʊng peri bi ikywie asani:

“Inu tuma atinam akpi itenw,

sini anu kyenenw ʊtira ʊkyebanw.

28 Iku tananyi, kukum bi idɔɔ ubyere ereere araru na saangɛ Iyohana. Kukum kǝna arʊ sini ani atang bi idɔɔ igumo Ʊnʊng sai ngɛ.”

29 (Kukum ɛkǝri orokru, kǝni arʊ yirha ogon ngɛ ma, sini akʊng irhing Iyesu, oko yoro asani ʊtira Ʊnʊng ni ɛmɛr, bekai sini Iyohana ngɛ asimo Ibaptisma. 30 Ekǝri Afarisiya kǝni avʊwa ogro Imusa ka tiramo ʊwɔrɔfo Ʊnʊng bi ikywimo aka tiramo karhi Iyohana kya samɔ Ibaptisma.)

31 Iyesu ko shoo ngɛ, asani,“Ini marha orokru ikparha yen ni ikimoyo nɛchiyɛn? Ani kǝni ikimoyoni? 32 Ani kǝni ɔnɔ sini akiki bi ʊgba Ize asu yirha opyomo asu sani,

“ ‘Arʊ pwiny ipwe,

inyi ka tirany ʊya;

arʊ ka tany ʊtɛ ukpo,

inyi ka tirany utei.’

33 Kii Iyohana arʊ sa Ibaptisma bii ana rii ngɛ ʊmʊra, ana sirhi ngɛ asira, inyi ka sani, ‘Ani ʊshari ngɛ.’ 34 Ɔnɔ Orokru ka ba asu ra, asu sa, inyi kasani, ‘Orong ʊkʊma kǝni arʊ sa ʊʊma, orokyoro arʊ yirha ogon kǝni arʊya.’ 35 Ʊkiki orokru sini ani amraa ngɛ useyen asani amraa nɛmɛr.”

Iyesu ni bidɔɔ ʊna Isimon ubafarisi

36 Upyu Afarisi kɔ sɔrhɔ Iyesu ngɛ aya ra ʊmʊra ʊrɛ kǝni ɛngɛɛ ngɛ, aka kya ʊna ɛkǝri ʊbafarisi aya kiki eberi ʊrʊmʊra. 37 Opyo erere arʊya ɔnuo ni ʊkiki bi ɛkǝri apya, ni sini akʊng asani Iyesu ku ra ʊmʊra bi ʊna opyo Afarisi, aka ba burha ni ɔnɔ obom sini akyeni ni ʊtari sini ayirhi ni Alibasta ɛtiri ni ɛnyɛ ʊnyang ʊdʊdʊma. 38 Aka ba atiting bi utumo ngɛ bi ishi ifraa kasu tei, kasu rono ngɛ ifraa ni ere, aka punamɔ ni ʊfʊrhi ikywie ko mo ifraa Iyesu kasu kuna ɛnyɛ ʊnyang ʊdʊdʊma dang bayamo.

39 Ikpara sini ɛkǝri Afarisi sini ɔsɔrhi ngɛ rii kǝna, ekǝ pɛrɛ bi idɔɔ ikywie asani, “Akyusani orokru wen ni arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng ngɛ anakyu kperhi ngɛ asani, akinadǝi ereere ngee akʊpirha ngɛ, kii arʊya ngɛ.” 40 Iyesu ka sani ɛkǝri ubafarisi ni, “Isimon, ini imisini iwa tananwu.”

Aka sani, “Avuwa, tanam.”

41 “Opyo orokru nuwo arʊmita ami arapari ʊtʊfɛ ereying kong ngɛ udinari akʊma ɔtɔng awan arʊ udinari isitɔng. 42 Sini anabramoɔ ʊkpʊra ngɛ ɛkǝri arʊmita ka pʊnamɔ ʊtamɔ ngɛ, nɛchiyɛn akina arʊ ngɛ bi idɔɔmɔ anʊpri ni ʊwaa ɛkǝri arʊmita?”

43 Isimon ko yoro ngɛ asani, “Arʊ sini apʊna ʊta ngɛ ʊrʊrɛ.”

Iyesu ka sani ɛngɛɛ ni, “Ʊpɛrɛ nɛmɛr.”

44 Ekǝ tere ki isha ɛkǝri ereere ka sani Isimon ngɛ ni, “Urii ereere wen? Ikpara sini irhii ʊnanw, ʊkyana manw ɛmyɛ omung aki ikurho ifraam ngɛ, yip ɔrɔni ifraam ngɛ ni eree, apuna ni ʊfʊrhi ikyie. 45 Sini irii ben use kǝnwu ɛmyɛ, uwe wroo bi ikpara sini irii ʊnanw, ereere wen nuwo akumo ifraam. 46 Use kunaunw emye ɛnyɛ bi ikywi, eewe akʊnam ɛnyɛ ʊnyang ʊdʊdʊma bi ifraa. 47 Bi kǝnawo itananw apuna ereere wen akai ʊya ngɛ, kii eyen mi ʊwaa nagang, arʊ sini apuna ngɛ ʊya naji anu waa naji.”

48 Iyesu ka sani ɛkǝri ereere ni,“Akarha pʊnanw ʊyanw ngɛ.”

49 Ekyeng sini ani burha akasʊ pɛrɛ bi idɔɔ opyomo ni, “Iyaa ewe arʊ sini ese pʊna ʊya ngɛ ni?”

50 Iyesu ka sani ɛkǝri erere ni, “Kii ʊma ʊbrʊbrʊnw sanw oforo kyanw bidɔɔ ofofuru.”

8

Erere sini ɛshi Iyesu ngee

1 Ni ʊkywɛrɛ kǝn, Iyesu ka shinɛ kya asu kǝri apyapya kǝni apyang asu tanamɔ iring ididima gaa ni igumo Ʊnʊng. Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ atarhi ni apari ni kǝni ɛngɛɛ ngɛ, 2 adarha opyo erere sini amimo ikrʊ kǝni arʊ sini oworimo ering ʊshari bidɔɔ inamamo; bidɔɔmo Imeri bai Imadala arʊ sini owori ʊshari uten sara bi idɔɔ inama ngɛ. 3 Ijowana ere Ikuza arʊ sini ɛngɛɛ ani arite ɔnɔ ʊtina ʊna Ihiridus adarha Isuzana kǝni erere napany arʊ sini akʊ she Iyesu ngee kǝni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni imisini aniyoo.

Ushosho arʊ wro

(Imat 13:1-9; Imark 4:1-9)

4 Ni sini ushi orokru bi owro Iyesu bai apya pya obotuno napany aka tanamo ushosho wen: 5 “Opyo arʊ wro kii ʊpʊra irhɔw. Sini akʊ zara ipyoo kakpaa baya atira, ekǝ titɛɛ ɔnɔnʊng ayaya ka tanayo ngɛ. 6 Ipyoo ka kpa baya ibʊng atari. Akywa sini emeri ekǝ ne penyo omung nɛgbɛn ikɔ rɔɔyo akurayo. 7 Ipyoo irhɔw ka kpa idɔɔ Akara kǝ mɛrɛ kǝni ɔyo ngɛ ɛkǝri akara ko turoyo a karhayo ʊfɔnɔ. 8 Ipyoo irhɔw kakpaa bi ibʊng ididima. Ikǝmere kɔ fɔnɔ asa akywi ʊsʊsɔng epri imisini apʊri.”

Sini ekyweri ʊtanamɔ, aka sani,“Arʊ sini ani atung akʊng ngɛ, akʊng.”

9 Ɔnɔ ʊmɛr Iyesu ko gyurho ngɛ ikimoyo ɛkǝri ushosho wen ku pɛrɛ. 10 Aka sani, “Eyenyi ʊʊma sini ɔsusi bakywa bidɔɔ igumo Ʊnʊng sini inyi nʊ kperhi ngɛ, ʊparha ɛshɛ ini pɛrɛ ni ɔmɔ ni oshoshoyo,

“ ‘aki, anu ku ikra, anasu romo;

anu kungwo, anasu kperhimo.’

Iyesu yen imi sini ushosho arʊ wro peri

(Imat 13:18-23; Imark 4:13-20)

11 “Imisini ushosho wen peri ye: ɛkǝri irhɔw yo ini Iring Ʊnʊng. 12 Imi sini kpii baya ʊtira, ɔmɔmɔ ani arʊ sini akʊng ɛkǝri irhing, ishari ka karhayo ngɛ bi idɔɔ ikywimo, sini anau yoromo epen ʊgya. 13 Imisini ikpii baya ibʊng atari iyoyo ini arʊ sini akʊng ɛkǝri iring aka yirhayɔ ni ofofuru, uwe ese mɛrɛmo ikang, oyoro ba anakywa ʊmarha ka ba aka kpa. 14 Irhɔw sini ikpii bi idɔɔ akara iyoyo ini arʊ sini akʊng ka yirha nisini akpin okyoro uwure ʊkiki eyesing, ʊkaa adʊma kǝni ʊkʊng ididima ka karhamo ngɛ ɔkɔrɔ. 15 Irhɔw sini ikpii bi ibʊng ididima iyoyo ini arʊ sini akʊng ɛkǝri iring aka yirha okong nagigi bi idɔɔ ikywi ididima nɛmɛr asu wura ikywi ama ɔnɔ.

Ushosho uyen

(Imark 4:21-25)

16 “Ararʊ nasu ta uyen aka frawo ni isong ba. Kǝnawo araru nasu ta uyen ɔsɔmɔ ba atata Ipro. Aba ta uyen anu sawɔ bi owro ukyo uyen aki arʊraa ɛkǝri ʊna nuruyeng. 17 Kii kukum ima sini ini ʊsʊsɔ, anu kuno niyo besing, kǝnawo imisini afriyo, anu fʊrɔyo okoba bi uyen. 18 Inyi sa noshong ni imisini inyi kukung. Arʊ sini ani ima ngɛ anujo ma; arʊ sini asa niyo; ko ani ima sini akʊ wɔrɔfo ni ingɛɛ niyo anu karha.”

Arupya Iyesu kǝni akwa ubyere ngɛ

(Imat 12:46-50; Imark 3:31-35)

19 Ikpara dang akwa ubyere kǝni arʊpya Iyesu kaba owroo, ʊrɛ orokru kasa ana bramo ʊfwa ngɛ. 20 Opyo arʊ ka tana ngɛ a sani, “Akwa ubyerenw kǝni arupyanw titing besing akuwaw urong.”

21 Oko yoromo a sani, “Akwa ubyerem kǝni arupyam ɔmɔmɔ ani arʊ sini akʊng iring Ʊnʊng akasʊ ʊtina niyo.”

Iyesu tani uwroo ʊraa ngɛ ʊka kwɔɔ

(Imat 8:23-27; Imark 4:35-41)

22 Upyu Ʊnʊng Iyesu ka sani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni, “Arʊ bro kyu ʊwan ʊbya ugro ʊrɛ.”

Ikpara dang aka raa ɛkǝri ʊgɔrʊ omung aka kpin ʊtira. 23 Ni sini akubro ʊmɔrɔ ka kpara Iyesu ngɛ. Uwroo avra ʊmi ikrʊ kǝ shinɛ baya omung sini ʊgɔrʊ ubro omung ugro ʊrɛ ʊtʊ tirɛ ni omung aka kpaa eyi ngɛ atu rong asani imɔ kywɛrɛyo.

24 Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kǝyɛ shinɛ ngɛ asu takpa asani, “Arite, Arite, arʊ tekya ʊmirimɔ!”

Iyesu kǝshine aka tana ɛkǝri uwroo avra ʊmi ikrʊ kǝni omung, akayari owro kasa na kprukpring. 25 Iyesu ko gyurho ɔnɔ ɛmɛr ngɛ, “Eki ʊma ʊbrʊbrʊnyi?” Akyu tirɛ ni irung asuya owro, akasʊ gyurho opyomo ani, “Iyaa we sini apyii onuo ni uwroo avra ʊmi ikrʊ kǝni omung aka kwɔɔ.”

Iyesu wori ʊshari bi inama opyo orokru

(Imat 8:28-34; Imark 5:1-20)

26 Iyesu kǝni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kobro kyamo kii ibʊng Igarasi sini ini uteri isha irɔng Igalili. 27 Iyesu ku shuro wurha bi ibʊng, aka darha opyo orokru bai idɔɔ apya arʊ sini ʊshari ni bidɔɔ ngɛ. Orokru wen dɛrhɛ ngɛ ono sono ngɛ ʊʊma ʊsɔmɔ ana kiki ngɛ bi idɔɔ ʊduna akʊ kiki bi idɔɔ ɔgrɔnmɔ. 28 Ni sini eri Iyesu ngɛ ekǝ fen akpa ayaya ka karhakpaa bi ite, kasu takpa ayaya asu sani, “Iyesu Ɔnɔ Ʊnʊng arayaya, ikimo ʊwɛi ni emye, iku sɔrhɔnw bekya ogyurhom!” 29 Ɛpɛri kǝnawo, kii Iyesu karha kyu tana ering ebebi usho bidɔɔ inama ngɛ ni ukuno. Bekai sini ɛrɛn ʊraa ngɛ eshuwe ngɛ ɛfɛn. Kǝni sini ese lorho ngɛ ivʊ kǝni ifraa ni, okyo asha, akan karha ɛkǝri itomo ngɛ, ʊshari kon wɔɔ kyamo idɔɔ orumo ngɛ.

30 Iyesu ko gyurho ngɛ asani,“Ʊtʊwanw ni iyang?”

Oko yoro asani, “Inapany,” eperi kǝnawo bekai sini ʊshari sini ʊrii inamange ʊnʊgrɔɔ. 31 Ɛkǝri ʊshari kasu sɔrhɔ Iyesu ngɛ ani ebekya yerimɔ kidɔɔ ukwoo sini ʊsawɔ ni akurha ngɛ.

32 Ugrii ku piri Iyoyow burha bi obru ukro. Ɛkǝri ʊshari ko sɔrhɔ Iyesu ngɛ ani esheremo imo raa bi idɔɔ ɛkǝri Ugrii. Iyesu ko Yoromo. 33 Bakwya dang ɛkǝri ʊshari ko kuromo bi idɔɔ ɛkǝri orokru ka raamo idɔɔ ɛkǝri Ugrii. Kukum ɛkǝri Ugrii ko shuro ni atara aramo bi idɔɔ ɛkǝri irɔng asa omung okyurhomo ekeremo kukum mo.

34 Ni sini arʊ piri ɛkǝri Uugrii rii kǝna oko gyoo atara aya tana imi sini isi kidɔɔ apya kǝni apya ʊkʊkǝri mo. 35 Orokru kaba okuno oborong imi sini isi. Ni sini abii eberi Iyesu, aka darha ɛkǝri orokru sini ʊshari kuni bi idɔɔ ngɛ akiki bi ite Iyesu ɔsʊsɔmi igbɛ ngɛ, asa akrʊ. Irung ka kpinmo ngɛ. 36 Arʊ sini ani burha ori imisini isi ngɛ akasʊ tana arʊ sini abi bi ututumo, sini owori ɛkǝri orokru ʊshari bi inama. 37 Ikpara dang kukum arʊ ʊkʊkǝri ibʊng Igarasi kɔ sɔrhɔ Iyesu ngɛ ani esheremo apya ngɛ, kii akʊng irung ngɛ nagang. Iyesu karaa ʊgɔrʊ omung sɔɔ ngɛ.

38 Ɛkǝri orokru sini ʊshari kuni bi idɔɔ inama kɔ sorho Iyesu ngɛ a sani ingɛɛ nʊ kroo ngɛ Iyesu ka shirha ngɛ a sani, 39 “Juro kyanw owro arunw aya tanamo imi sini Ʊnʊng sinw.” Ekǝri orokru kakyaa kidɔɔ apya kukum asu tana imi sini Iyesu sie.

Ɔnɔ Ijairus kǝni erere sini apyii Igbɛ Iyesu

(Imat 9:18-26; Imark 5:21-43)

40 Ni sini Iyesu juri ba ʊwan ʊbya orokru ka yirha ngɛ ni ofofuru kii akaru shaa. 41 Ani aya ʊsirha kǝna opyo orokru sini ayirhi ʊtʊwa ngɛ ni Ijerus, arite owro utuno Ayaudiya kaba okpukporo bi ite Iyesu, asu sɔrhɔ ngɛ akya ʊdʊnaa, 42 kii ɔnɔ eying enere arʊ sini etekya ʊsa ɛnyɛɛ atarhi na apari etekya ukpo.

Ni sini Iyesu nibi ʊtira ushi orokru ko mumun ngɛ. 43 Opyo erere sini akʊ kung igara ni udumo ʊnira eyi ɛnyɛɛ atarhi na apari, ɔnuo burha. Eperi imi sini aniyoo ngɛ bi ʊkikie eberi avuwa ikang, ekɛne pen ngɛ ikrʊ. 44 Aka sara bidɔɔ orokru bau utumo Iyesu ka pya afri igbɛ ngɛ, ba kywakywa dang ʊnira eyi nge kating.

45 Iyesu ko gyurho a sani, “Iyaa apim?” Orokru kara amaa ngɛ, ikpara dang Ibitrus ka sani, “Avuwa akai orokru men ekǝkǝrinw a su tanw ivʊ bai ikwu ikinisha keba ni ɔnwɔ.”

46 Iyesu ka sani ni, “Ararʊ pyam; ikung sini ikrʊ kuni yo ngɛ bidɔɔmi.”

47 Ni sini ɛkǝri erere rii anasu braa ʊsɔ ngɛ, oko kuno ni ʊyawro aba okpukporo ni orung bi ite Iyesu. Aka tana nashisha imi sini isi ingɛɛ pie kǝni sini eyi ting na kyarh bakywakywa dang. 48 Iyesu ka sani ɛngɛɛ ni, “Ɔnɔm, ʊma ʊbrʊbrʊnw manw ikrʊ. Kyanw ni ofofuru.”

49 Ni sini Iyesu ni aya ʊpya onuo, opyo orokru kaba ni itina bau ʊni Ijerus, arite ʊna utuno Ayahudiya. Kaba sani Ijerus ngɛ ni, “Ɔnɔnw kywɛrɛ ukpoo, bekya ojo ma avuwa ngɛ igara.”

50 Ni sini Iyesu kʊng kǝna aka sani Ijerus ngɛ ni, “Bekya kung irung; yoro! Anu gya.”

51 Sini afwi ʊna Ijerus, akya noyoro ngɛ ni araru raa kǝni ɛngɛɛ ngɛ. Ibitrus, kǝni Iyohana kǝni Iyakubu adarhi Akwa ɔnɔ kǝni ekperi ngɛ mo oyori ni araa kǝni ɛngɛɛ. 52 Orokru titiri ɛkǝri ʊna asu tei kǝni ʊwʊra ikywi ngɛ bekai ɛkǝri ɔnɔ. Iyesu kasani ɔmɔni, “Shere utei ngɛ ɛkǝri ɔnɔ se kpo ba, akʊ morowo.”

53 Orokru ka sina ngɛ, sini ekperhi ngɛ asani ekywere ukpoo. 54 Iyesu ka kpin ngɛ bavu kasani,“Ɔnɔm, shinɛ!” 55 Ʊring ngɛ ko juro bawo idɔɔ ngɛ ekǝ shinɛ akiki bakywakywa dang. Iyesu ka sani ɔmɔni amaa ʊmʊra ara. 56 Arʊ byere ngɛ kǝjijire, Iyesu ka sani ɔmɔni ebekya tana araru imi sini isi.

9

Iyesu tumi ɔnɔ umer ngɛ atarhi ni apari

(Imat 10:5-15; Imark 6:7-13)

1 Nisini Iyesu yirhi ɛkǝri ɔnɔ ʊmɛr ngɛ atarhi ni apari kukum, aka mamo ikrʊ imu ʊyɛri kukum ʊshari kǝni ʊʊma ikrʊ. 2 Aka tuma mo aya tana iring Igumo Ʊnʊng ama aruraa ikrʊ. 3 Atanimo:“Inyi bakya kpara iririma bi ukyeng nyi, ko ʊshi ukyeng, ʊbʊrhʊ, ʊmʊra, ʊfɛ ko iri igbɛ. 4 Ʊrʊ ʊna sini inyi ba raa, inyi ki burha kekya akywa sini inyi nʊ shere ɛkǝri apya ngɛ. 5 Ekǝri orokru bana yirha monyi inyi krikri ifraanyi bi ɛkǝri apya eshere mo ʊpɛ itenomo.” 6 Oko tuno ikpara ka kpin ʊtira kyamo bai apyang yen kekya apyang yan, asu tana iring ididima kǝni ʊʊma orokru ikrʊ kokyu ube.

Uwure Ihiridus

(Imat 14:1-12; Imark 6:14-29)

7 Ikpara dang Ihiridus ogumo Igalili ka kʊng kukum imisini iku kyeng ngɛ. Ekǝ pen uwure ngɛ nagang kii opyo arʊ kusani Iyohana ngɛ ɛshinɛ. 8 Opyo arʊ susani Iliya ngɛ okuni, opyo arʊ susani irɛ ying bi idɔɔ arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng uwruwroo ngɛ shini.

9 Ihiridus kasani,“Ikywa Iyohana ngɛ ikywi ngɛ, yip Iyaa we nɛchiyɛn sini ikusu kung edei ʊring men bi ikywie ni?” Bau ʊpʊrha akasu waa sini ngɛ nuri Iyesu ngɛ.

Iyesu piri orokru ʊsɔng ʊtɔng

(Imat 14:13-21; Imark 6:30-44; Iyo 6:1-14)

10 Ikpara sini ɛkǝri ɔnɔ ʊmɛr ngɛɛ ojuri, aka tana Iyesu ngɛ kukum imisini imo si. Ikpara dang aka kparamo ʊsʊsɔ kya opyo apya sini ayirhi ni Ibasaida. 11 Yip ɛkǝri ushi orokru ka kung owro sini awa kya ngɛ oko kroomo ngɛ. Aka yirhamɔ, ka tanamo irhing igumo Ʊnʊng, ka ma aruraa ikrʊ.

12 Ni ukye ba ʊrɛ ɛkǝri ɔnɔ ʊmɛr atarhi ni apari ka ba eberi ngɛ ka sani, “Shirha ushi orokru men aki akya kidɔɔ ipyang mo kǝni apyang ʊkʊkǝri aya waa ʊmʊra kǝni owro umoro, kii arʊ ni ikarha ni apyang.”

13 Oko yoromo asani,“Inyi mamo iririma ara.”

Aka sani,“Ʊpara ikyɛɛ ʊtɔng kǝni utofuru ʊpari mɔɔ arʊ nʊmɔɔ ʊwɛi arʊ yɛrɛɛ kukum ushi orokru men ʊmʊra?” 14 (Ɛrɛrimɛ sini ani burha nusa ʊsɔng ʊtɔng.)

Yip akasani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni, “Inyi samɔ akiki ɛshɛshi sini anusa isititong.” 15 Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kasa kǝna, ikuyang ka kiki. 16 Iyesu ka kpara ɛkǝri ʊpara ikyɛɛ ufuforho ʊtɔng, kǝni utofuru ʊpari kasu ro ayaya, kasa ija, kojujurho. Ka ma ɔnɔ ʊmɛr ngɛ akaa orokru. 17 Kukummo aka ra oshushuro, ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ko tuno owurhu ngɛ sini aparhi ɛshɛ ɛtirɛ ʊkɔrɔ atarhi ni apari.

Ibitrus tani asani Iyesu ngɛ ni Ikristi

(Imat 16:13-19; Imark 8:27-29)

18 Ʊpyu Ʊnʊng Iyesu ka shinɛ kyaa ʊsɔrhɔ Ʊnʊng eyeyie. Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ mo eyeyimo ani kǝni ɛngɛɛ ngɛ. Iyesu ko gyurhomo asani, “Orokru kʊ pɛrɛ asani imyɛ ini iyaa?”

19 Oko yoro asani,“Opyo arʊ sini Iyohana ari Ibaptisma, opyo arʊ sini Iliya, opyo arʊ su sani ereying bi idɔɔ arʊ tana onuo Ʊnʊng uwruwroo ngɛ shinɛ.”

20 Oko gyurho mo asani,“Inyi ʊkany nyi peri asani ini iyaa?”

Ibitrus ko yoro asani,“Ʊnwʊɔ ni Ikristi amu Ʊnʊng.”

Iyesu peri edei ukpo sini ʊnʊ pen ngɛ

(Imat 16:20-28; Imark 8:30—9:1)

21 Iyesu ka wɔɔmɔ atung nagang katanamo ebekya tana ararʊ. 22 Aka sani,“Itɔɔyo ɔnɔ orokru kung igara ededei. Ɛkpɛri, ogu ubyen Ʊnʊng kǝni Avʊwa ʊmɛr ogro nʊ tiramo ngɛ, ɛpɛrɛ ngɛ.Yip awri ʊmang tarʊ Ʊnʊng nʊ shinɛ ngɛ.”

23 Ikpara dang akasani kukummo ni: “Kukum arʊ sini aba waa okroomi ngɛ itɔɔyo atiramo ʊkamɔ akpara agara mo ko ʊkina ʊnʊng okromi ngɛ. 24 Kii arʊ sini aba waa ʊsha ʊfɛr mo anu taawo, arʊ sini aba taa ʊfɛrmɔ bi ikywim anu sawɔ oforo. 25 Ikimɔyɔ ididima sini orokru nu pen ebe pen kukum eyesing, ataa ʊfɛr ngɛ? 26 Arʊ sini aba kung ʊwam kǝni iring mi, ɛkǝri Ɔnɔ Orokru nʊ kung ʊwaa bi ikpara sini aba ba bi idɔɔ immɔru ngɛ kǝni imʊmɔrʊ Ɛkpɛri kǝni Atina Ʊnʊng Ʊshisha.

27 “Ʊbrʊbrʊwɔɔ itaniny, opyo arʊ sini atiting bi upen anasu kpomo kekya ikpara sini oborong Igumo Ʊnʊng.”

Utere Inama Iyesu

(Imat 17:1-18; Imark 9:2-8)

28 Kekyaa ʊkpin awri ochupari mɔɔ sini Iyesu pɛri iring yen aka kpara Ibitrus ngɛ, Iyohana kǝni Iyakubu aka kirha kyamo ʊsɔrhɔ Ʊnʊng ki aya ukro. 29 Nisini akʊ sɔrhɔ Ʊnʊng itee kǝ tere ʊʊma ʊsɔmɔ ngɛ kasa navarh kǝni uyen ʊnʊng ni. 30 Akywakywa dang orokru apari ko kuno, Imusa kǝni Iliya asu pya onuo ni Iyesu. 31 Okuni bidɔɔ imʊmɔrʊ ayaya kasu pɛrɛ sini Iyesu etekya ushere eyesing ngɛ, imisini itekyu ba tirɛ bi Urushelima. 32 Ibitrus kǝni orobyoo kumoro nagang,nisini ʊmɔrɔ karhamɔ oko rong imʊmɔrʊ ngɛ kǝni orokru apari sini atiting kǝni ɛngɛɛ ngɛ. 33 Nisini Imusa kǝni Iliya ku shere Iyesu ngɛ, Ibitrus kasani ɛngɛɛ ni, “Avuwa, ini igyang sini arʊ ni bi upen. Shere arʊ tany ɔsɔrɔ ataru, uying ʊnwɔ, uying ʊmi Imusa, uying ʊmi Iliya.” (Ene kperhi ngɛ ima ʊsʊ pɛrɛ ngɛ.) 34 Ani aya ʊpya onuo, umung ko kuno afraa mo, aka kung irung ngɛ sini arii idɔɔ ɛkǝri umung. 35 Ihywi ko kuno bai idɔɔ ɛkǝri umung, asani,“Ɔnɔm ngɛ we, ikarha akyu woro ngɛ, inyi kung imisini atanany!” 36 Ikpara sini ɛkǝri ihywi karha apya onuo, oko rong Iyesu ni eyeyie. Ekǝri ɔnɔ ʊmɛr kɔ sɔ ɛkǝri iring bi idɔɔmo. Bakywa dang akana tanamo araru imisini erii.

Iyesu mi ɔnɔ sini ʊring ubibi rii ngɛ ikrʊ

(Imat 17:14-18; Imark 9:14-27)

37 Uwuni ikywa, sini oshuri baa aya ukro, akai ushi ka darha ngɛ. 38 Opyo orokru bidɔɔ ɛkǝri ushi kata onuo ayirha ngɛ, “Avuwa isɔrhɔnw akyu upyerhe ɔnɔm, kii ɛngɛɛ ni ɔnɔm eyeyie! 39 Ering ebebi se raa ngɛ akywakywa akan ta akpa kansu nunaa asu ba ʊfʊ bi onuo. Ekǝri ering sesa ʊkɔrhɔ owro bau ushere ngɛ nekǝkǝrhe asu gyurho ngɛ. 40 Isɔrhɔ ɔnɔ ʊmɛr nwu oworo ngɛ ɛkǝri ʊring Ishari ngɛ anabramo.”

41 Iyesu ko yoro, “Inyi ipyoo ʊsang ʊma ʊbrʊbrʊ kǝni ari eteting! Ke kyaa akina akywa yo ini kiki kǝni enyi ngɛ asu wura ikywi ne nyi? Ko ɔnɔnw ba ben.”

42 Nisini ɛkǝri ɔnɔ ku kyeng ba, ɛkǝri ering Ishari kǝshwe ngɛ ogyo bi Ibung inamaa kasu ya. Yip Iyesu ka tana ɛkǝri ering Ishari ʊraa ngɛ, kama ɛkǝri ɔnɔ ikrʊ ka naa ekperi ngɛ kyaa. 43 Kukummo kǝ jijire ngɛ ni ʊrɛ ikrʊ Ʊnʊng.

Iyesu jo tana edei ukpoo

(Imat 17:22-23; Imark 9:30-32)

Akywa sini kukum orokru ku jijire ni ʊmasini Iyesu sa, akasani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni, 44 “Inyi kung nɛgbɛn imisini iwa tanany: Anu ma Ɔnɔ orokru bavu arʊ sini ana waamɔ ngɛ.” 45 Yip ene kpɛrhimɔ imisini akʊ pɛrɛ. Ɔswimo ngɛ karha ekǝ kpɛrhi. Aka darha ngɛ akʊng irung ugyurho ngɛ ɛkǝri iring.

Iyaa nʊ shoo arʊ erere?

(Imat 18:1-5; Imark 9:33-37)

46 Amaa kǝ shinɛ bi idɔɔ ɛkǝri ɔnɔ ʊmɛr asani iyaa nʊ shoo arite arʊ. 47 Iyesu, kpɛrhi ʊwɔrɔfomo ngɛ bi ikywimo, aka kpara ɔnɔ ajaji ko kyo atiting bi ikwoo. 48 Ikpara dang akasani ɔmɔni,“Arʊ sini aba yirha ɔnɔ ajaji wen bidɔɔ ʊtʊwam ayirhim imyee; kǝnawo arʊ sini aba yirham ayirhi arʊ sini atumim ngɛ. Kii arʊ sini ani ara ajaji bi idɔɔ nyi kukum ɛngɛɛ ni arʊ erere.”

49 Iyohana ko yoro asani, “Avʊwa, arʊ rii araru ku yeri ʊshari bidɔɔ ʊtʊwanw arʊ kasu karha ngɛ, kii asaa bidɔɔ arʊ.”

50 Iyesu kasani,“Inyi bekya akarha ngɛ, kii kukum arʊ sini abana tiraa enyi ani kǝni enyi ngɛ.”

Orokru opyo apyang Isamariya tirimɔ Iyesu ngɛ

51 Nisini ikpara tokyu fwa sini Ʊnʊng nʊ kpara ngɛ kekya ayaya, Iyesu ko suno ngɛ ni ʊwaa ukya Urushelima. 52 Aka tuma atina akpi itee, arʊ sini aki opyo apyang Isamariya otuno ngɛ ʊʊma asha ubaa, 53 yip ɛkǝri orokru burha ka tiramo ʊyirha ngɛ, kii ani bi ʊtira ukyaa Urushelima wo. 54 Nisini ɔnɔ ʊmɛr ngɛ Iyakubu kǝni Iyohana rii kǝna, oko gyurho, “Ete, ʊwɛi ni arʊ yirha ʊra ba ayaya aki ʊramɔ ngɛ?” 55 Yip Iyesu kǝ tere atana mo ʊraa ngɛ. 56 Ikpara dang Iyesu kǝni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ɔkɔ wɔrɔ kyamo opyo apyang.

Ukroo Iyesu ngɛ ni ʊraa ngɛ

(Imat 8:19-22)

57 Nisini akʊ kyeng bi ʊtira, opyo orokru kasani ɛngɛɛ ni, “Ini kroo ʊnwɔ ku kyu ube.”

58 Iyesu ko yoro ngɛ, “Ibri ni igaramo ngɛ ɔnɔnʊng ayaya ni Ibɔru ngɛ, yip Ɔnɔ Orokru saa ni owro sini anusomo ikywi ngɛ.”

59 Akasani opyo orokru ni, “Kroo mi ngɛ.”

Ekǝri orokru ko yoro, “Ete, shere ikya eye mine ɛkpɛrim noru.”

60 Iyesu ka sani ɛngɛɛ ni,“Shere arʊkpo mine opyomo, yip ʊnwɔ kyanw yasu tana iring igumo Ʊnʊng.”

61 Opyo arʊ ka sani,“Ini kronwuo, Ete, yip shere ikya aya shirha arʊm noru.”

62 Iyesu ka tana ngɛ asani,“Arʊ sini ɛwɛi uwro ni inaa uwro ka kpin ituo inaa, atikpa uwro ikpara dang akasu pyerhe utumo ese maa ʊsa ʊtina bi idɔɔ Igumo Ʊnʊng ba.”

10

Iyesu tumi orokru isitensara ni apari

1 Ekǝ kywɛrɛ Ete, ko woro arʊ isi tensara na pari ka tuma mo arapapari asu kyeeng ashubaa ki ko kina apya kǝni owro sini eye kyaa ngɛ. 2 Aka tanamo asani, “Ʊkana ni atana, yip arʊ tina ni aji. Inyi sɔrhɔ Ʊnʊng ngɛ Ete itina akyi a tumanyi ni arʊ ʊtina. 3 Inyi kya! Iku tumanyi kǝni atam ni bidɔɔ ava orumo. 4 Inyi be kya kpari ipa ʊfɛ, ʊbʊrhʊ kǝni ataka, Inyi bekya fo araru bi ʊtira.

5 “Ʊna sini inyi baraa, inyi fomo ngɛ a sani, ‘Ʊnʊng manyi ʊyari ikywi.’ 6 Ɛkǝri arʊ ʊna ba waa ʊyeri ikywi anu pen ʊyari ikywi, aba na waa ngɛ ʊnʊ juro bawo nʊ nwɔ. 7 Aba yirhanyi inyi ki burha, inyi ra asa imi sini abamany, kii etiri maa sini ama ʊfɛɛ, bekya su kyeng ʊkǝri ina kya ina.

8 “Ko kina kywa sini inyi ba kya arapya aba yirhanyi, inyi ra imi sini aminy. 9 Ama arʊ samɔ akrʊ, ikrʊ, atanamo asani, ‘Igumo Ʊnʊng to iyoyou nenyi.’ 10 Apya sini nyi baraa, abana yirhamɔ nyi, inyi kyany ki tiramo ka tanamo, 11 ‘Ku ukyuro apyany sini ʊkpin arʊ bi ifraa arʊ nʊ pʊnanyi mo. Arʊ wɛini inyi kperhi ngɛ asani igumo Ʊnʊng to iyoyow nenyi.’ 12 Ikʊ tani nyi ʊnʊng ʊkyɛrhɛ ʊring Ʊnʊng nʊ pri nʊ ʊkʊng okwo Isɔdɔm ni apya dang.

Apya sini tirimɔ ʊyirha

(Imat 11:20-24)

13 “Okwo ne nyi arʊ Ikorazin!, Okwo ne nyi arʊ Ibasaida!, Ana akyusani, ʊʊma ujijire men asi bidɔɔ nyi ni asamo bi Itaya kǝni Isidɔn. Uwruwro anakyu shere eteting ngɛ a shere ʊya ngɛ, akiki bi bʊng, ɔsɔmo ʊʊma ukrukru azara ʊtɔng bi inamamo. 14 Inu pri Itaya kǝni Isidɔn ʊnʊng ʊkyɛrhɛ ʊring ne nyi. 15 Inyi ari Ikafarnahum inyi kung anu shwe nyi kya ayaya?. O-o, anu fen nyi kya apya ering.*

16 “Arʊ sini aba kuny akum, arʊ sini aba tiraa nyi, atira eme, arʊ sini aba tiraa emye atira arʊ sini atumim.”

Ujuro isitensara ni apari

17 Ɛkǝri arʊ isitensara ni apari juri ni ʊmɛ, kasu sani, “Ete ni, ʊshari sa kung arʊ, arʊ ba yirhi ʊtʊwanw.”

18 Iyesu kasani omoni,“Iri Ishari kpi kǝni iyɛyɛrhi ni ba ayaya. 19 Rong!, Imany ikrʊ ʊtɛɛ Iyow kǝni Inang kukum, ka manyi ikrʊ kukum bayi arʊ sini ana waamɔ nyi, bai rima sini inʊ rany inama. 20 Inyi bekya ɛmɛ asani ering eteting kuniny inyi ba waa ʊmɛ, inyi mɛ asani ɔwɔrɔ ʊtʊwany ba yaya.”

Iyesu tiri ni ofofuru

(Imat 11:25-27; 13:16,17)

21 Ba kywa dang Iyesu kǝ tirɛ ni eme bi idɔɔ ʊring ʊshisha, aka sani,“Ɛkpɛrim, Ete arayaya kǝni eyesing! Isanw ija kii ʊsɔ ɛrɛsɛr kǝni arʊ kperhi ʊring ngɛ ni ʊmamen ka ba eyen Ɔnɔ ajajirhi. E, kǝnawo, ɛkperim ʊwaanwu wurha.

22 “Ɛkpɛrim mam ikukin. Ba arʊ sini ɛkpɛrhi Ɔnɔ sai Ɛkpɛri. Kǝnawo baa arʊ sini ɛkpɛrhi Ɛkpɛri ngɛ sai Ɔnɔ arʊ sini Ɔnɔ bo yoro ni ngɛ anu yen ngɛ Ɛkpɛri.”

23 Iyesu kǝtere eberi ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ʊsʊsɔ kani, “Onuo adadʊma arʊ sini erii imisini inyi rong. 24 Itana inyi asani, arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng kǝni ogumo napany awa urong imisini inyi rong onoromo, awa ʊkʊng imisini inyi kung ene pen mo ʊkʊng.”

Ushosho ari Isamariya sini asi ididima

25 Upyu ʊnʊng avʊwa ʊmɛr ogro Imusa shini awa marhi Iyesu ngɛ. Okɔ gyurho, “Avʊwa, ikimoyo inisa kǝ pen ofo ʊshishaa?”

26 Iyesu ko gyurho ngɛ, “Ikimo iring (ogro) Ʊnʊng peri? Ʊkpɛrhi ngɛ nenyee wo?”

27 Ɛkɛri orokru ko yoro kasani owori bidɔɔ iring Ʊnʊng kasani “ ‘Waa Etenw kǝni Ʊnʊng nwu, ni kukum ikywinw, ni kukum Ipanw, ni kukum ikrʊ, kǝni kukum ʊwɔrɔfonw’*, ‘Ka waa ari yoyou ni ʊnwɔ kǝni sini ʊwɛi ʊkanw ni.’*”

28 Iyesu ko yoro ngɛ kasani,“Ʊpɛrɛ nɛmɛr. Kya ya sakǝna ʊni gya.”

29 Ɛkǝri avʊwa ʊmɛr ogro Imusa ka waa ukurho ʊkaa, ka gyurho Iyesu asani, “Iyaa ni ari iyoyow ni ɛmyɛ?”

30 Iyesu ko yoro ngɛ ka sani, “Upyu ʊnʊng opyo orokru ku kyeng asu tashuro ngɛ bai Urushelima kekyaa Ijeriko, aka kpaa ba avu eyi ʊtira. Oko woro ngɛ ʊʊma ngɛ, aka kraa otow ʊpɛrɛ, ka kyamo ni ikpara ngɛ. 31 Anakywa naji ipyoo ogoku ubyen Ʊnʊng kasu kyeng bi ʊtira dang, ko rong orokru yari aka buban ngɛ kyaa. 32 Kǝnawo opyo ɛyɛri Ilevi bi ko bo roo ka buban akpin ʊtira kyaa kaa. 33 Ipyii Isamariya ni bo kyoro ngɛ, ka ba rong orokru sini eyi krie ayari aka kung okwoo. 34 Aka kya ka puna ngɛ onuru ka saa ɛnyɛ ngɛ ka saa asira ngɛ, ko lorho ngɛ ni ʊtʊgbɛ. Ka shwe ngɛ a saa bayi Ijaki aya ma opyoo arʊ bi ʊna ushuro ekyeng aki asu roo ngɛ. 35 Uwunikyaa akaba ma ɛkǝri arʊ ʊna ushuro ekyeng udinari †kani ɛngɛɛ ni ro ngɛ imi sini ube pɛrɛ ngɛ ini ba kpuranw ibɔsɔɔ.

36 “Bidɔɔ arataru men, bidɔɔ ikywinw, iyaa epri ni iyoyow ni arʊ sini akpi ba avu eyi ʊtira?”

37 Ɛkǝri avuwa ʊmɛr ogro ko yoro ka sani, “Arʊ sini akung okwo.”

Iyesu kasani ɛngɛɛ ni, “Kya ya sa kǝna kanw.”

Iyesu kii awraa owro Imeri kǝni Imata

38 Sini Iyesu mo kǝni arʊ kro ngɛ akʊ kyeng kyamo Urushelima aka fwa anapyang, opyo erere sini ayirhi ʊtʊwa ngɛ ni Imata aka yirha ngɛ bi idɔɔ ʊnaa. 39 Ani ɔfɔrɔ ngɛ sini ayirhi ngɛ ni Imeri arʊ sini akiki bi ikwo ifraa Ete asu kung ʊmɛr ngɛ. 40 Imata kasu shishishii ukyene ʊmʊra, aka ba owro Iyesu kasani ɛngɛɛ ni, “Ete unorong sini ɔfɔrɔm sherim eyeyim iku sa ʊtina? Tana ngɛ aba sham ngɛ!”

41 Ete ko yoro ngɛ ka sani, “Imata, Imata,” “Ikywinw burayo uku kung anang ni ʊʊma napany. 42 Ima iying yo ini ididima, Imeri karha woro imasini ipri ni idima, imi sini ba arʊ sini anu karha ngɛ bavuɔ.”

11

Iyesu mɛr Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ sini anu ʊsɔrhɔ Ʊnʊng

(Imat 6:9-13; 7:7-11)

1 Upyu ʊnʊng Iyesu ku sɔrhɔ Ʊnʊng bi opyo owro. Sini ekywere, opyo arʊ bi idɔɔ Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ka sani ɛngɛɛ ni, “Ete, mɛr arʊ sini arʊ nʊ sɔrhɔ Ʊnʊng kǝni sini Iyohana mɛr Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni.”

2 Iyesu ka sani moni, “Inyi bawaw ʊsɔrhɔ Ʊnʊng, inyi sɔrhɔ kǝn:

“ ‘Ɛkpɛri,*

she arʊ ngɛ arʊ dɔ Ʊtʊwanw,

aki igumo nwu ba.†

3 Maru ʊmʊra sini arʊ wɛi ku kina ʊnʊng

4 pʊna arʊ ʊyarʊ ngɛ,

kǝni sini arʊ se pʊna arʊ ʊyarʊ ni.

Bekya kong arʊ kya iberi ʊmarha.‡’ ”

5 Iyesu ka sani ɔmɔni, “Asani araru bi idɔɔ nyi ani orokyoro ngɛ, aka kya eberi ngɛ ni abarating ating, ka sani ɛngɛɛ ni, ‘Orokyorom, mam ʊta ʊmʊra ngɛ, 6 ima orokyorom sini okuni baa okyoro, uwe isam imisini ini maa aki ara.’ 7 Ɛkǝri orokyoronw bai ididang ka sani, ‘Bekya ewurem. Akarha afra ɔnɔgrɔ, imye kǝni ɔnɔm arʊ karha yarimɔ, ina bram ʊshinɛ amanw iririma.’ 8 Isini enyi ni abadana su shinɛ ngɛ amanw ʊmʊra, bekai sini inyi ni orokyoromo, yip bekai ʊsang ʊwanw uko sunonwuo ʊkwʊna ɔnɔgrɔ nagang anʊ shinɛ amanw amarha ima sini ʊwɛi.

9 “Kǝnawo itanany: Inyi gyurho kii anʊ many; Inyi waa Inyi nʊ pen; Inyi kwʊna ɔnɔgrɔ anʊ yɛɛ nyi. 10 Kii kukum arʊ sini obo gyurho anu yirha. Arʊ sini aba waa anu pen. Kǝnawo arʊ sini aba kuna ɔnɔgrɔ anu yɛɛ ngɛ.

11 “Akina ekperi ngɛ bi idɔɔ nyi, Ɔnɔɔ bo gyurho ngɛ Itofuru, aka ma Iyow§
bi ʊka Itofuru? 12 Kii obo gyurho ngɛ Ikpa, aka maa Inang? 13 Iboshoo inyi, ereteting kperhi ʊʊma Ɔnɔny iima igigyang ngɛ, ka parha ɛshɛ Ɛkpɛri nyi kya ayaya anu ma kukum arʊ sini ɔsɔrhi ngɛ Ering Ʊshisha!”

Iyesu kǝni Ibeelzebul

(Imat 12:22-30; Imark 3:20-27)

14 Upyu ʊnʊng sini Iyesu ku yeri ishari bi idɔɔ orokru sini anabraa ʊpya onuo. Ni sini ɛkǝri ishari kuniyo, ɛkǝri orokru sini anabraa ʊpya onuo, kasu kapya onuo, ɛkǝri ushi orokru kǝ jijire. 15 Yip opyo arumo kasani, “Brʊbrʊ akʊ yeri ʊshari. Epen ikrʊ ba eberi Ibelzebul, ogumo ʊshari.” 16 Opyo arʊ ka waa ʊmarha Iyesu ngɛ, oko gyurho ngɛ ani eyenmo ʊpɛ iririma ba ayaya.

17 Iyesu kperhi ʊwɔrɔ ofomo ngɛ, aka sa ni ɔmɔni: “Igumo sini orokru ku pya ɔkɔɔ ni ipyoo inasʊ dɛrhɛyo ngɛ, kǝnawo ʊna sini ukong ɔkɔ ni ʊkawɔ inu sarhayo. 18 Ishari bating ite ni ʊkaa anu sane nye igumo ngɛ kating? Igyurhiny kǝn, bekai sini inyi kpari asani iku yeri ʊshari ni ikrʊ Ibelzebul yo. 19 Nɛchiyɛn ibeyeri ʊshari ni ikrʊ Ibelzebul, arʊ kro nyi ngɛ ku yerimo ni ikrʊ iyangyo? Iboshoo kǝnawo ɔmɔmɔ anushoo arʊ kyɛrhɛ ʊring nyi. 20 Yip iboshoo iku yeri ʊshari ni ikrʊ Ʊnʊng yo, Igumo Ʊnʊng ba bi idɔɔ nyi wurha.

21 “Akywa sini arikru, ani ʊʊma ʊraa ngɛ ne terh, asusha ʊnaa ʊmaa ni bi ʊyari ikywi. 22 Yip ikpara sini arʊ sini epri ngɛ ni ikrʊ be shinɛ ɔkɔɔ ne ngɛ, eyen ngɛ ikrʊ, anu karha ngɛ ʊʊma ʊraa sini atirikywi ngɛ aka kaa ʊkaadima ngɛ.

23 “Arʊ sini asaa kǝni ɛmyɛ ngɛ ating ite ni ɛmyɛ, arʊ sini asaa sutuno kǝni ɛmyɛ ngɛ, arʊ sarha ngɛ.

24 “Ikpara sini ering ishari bo kuno ngɛ bi idɔɔ orokru, ese kya eberi akwakwʊrʊ ʊwaa owro uwuro, abana pen ngɛ, akan sani, ‘Inʊ juro kyam ʊna sini isheri ngɛ.’ 25 Ni sini obo juro anʊ darha ɛyɛrhɛ ɛkǝri ʊna napʊpʊrhi okyowo nɛmɛr. 26 Ikpara dang anu juro kya aya barha ering ʊshari eten sara sini epri ngɛ ni eteting aka raa akiki burha. Ʊkiki ɛkǝri orokru bi ikpara dang ka burawo epri ʊmi itee.”

27 Ikpara sini Iyesu naya ʊtana ʊring men opyo erere ka ta onuo bai idɔɔ ushi orokru, “Ʊnʊng ta akwa sini ebyerinw, eprinw onuo adadʊma.” 28 Iyesu ko yoro ngɛ asani, “Ʊnʊng pri ni ʊta arʊ sini akʊng irhing ngɛ asu ʊtina niyo onuo adadʊma.”

Ʊpɛ Ijona

(Imat 12:38-42)

29 Ni sini ɛkǝri eshi orokru ku fɔnɔ, Iyesu ka sani, “Orokru ipyoo yen ni eteting. Ewei ni eyenmo ʊpɛ, yip imi sini Inushoo uyenmo iyoyoo ini ʊpɛ Ijona. 30 Kii kǝni sini Ijona ni ʊpɛwɔ eberi ari Inineva ni, kǝnawo ɔnɔ orokru nushoo ʊpɛwɔ eberi ipyoyen. 31 Ʊnʊng ʊkyɛrhɛ ʊring, Ogumo erere ibʊng Isheba anʊ titing burha kǝni orokru ipyoyen ngɛ eyen mo ni imi sini akusa isayo igyang. Bekai sini abii bai akurha eyesing kya ki ikǝkarha ʊkʊng ʊkpɛrhi Ogumo Isolomon. Nɛchiyɛn opyo arʊ sini ipri Isolomon ngɛ we ani ben. 32 Ʊnʊng ʊkyɛrhɛ ʊring ari Inineva nʊ ting eyen mo ni imi sini akusa isai igyang, kii eshere ʊya ngɛ akywa sini Ijona tanimo irhing Ʊnʊng. Uwe nɛchiyɛn arʊ sini epri Ijona ngɛ we.

Ʊmɛr bekai uyen kǝni eting

(Imat 5:15; 6:22-23)

33 “Araru nasu taa uyen oko kyowo bi owro sini ɔsusi. Araru nasu taa uyen afraawo ni isong. Anu kyowo bi owro ukyo uyen sini arʊ keba nʊ ru uyen. 34 Ikranwyo inu uyen inamanw. Ikranw boshoo ikrʊ*Inamanw kukum nʊ tirɛ ni uyen. Yip iba sayo ikrʊ inamanw kayo inu tirɛ ne eting. 35 Sa sini uyen ushoo bidɔɔnwʊ naw terewo oshoo eting. 36 Boshoo inamanw kukum itiri ni uyen, eting neshiyo ngɛ bi irisha, inamanw nʊ tirɛ ni uyen kǝni sini uyen se ta bayanw ni.”

Ima okwoo ni Afarisiya kǝni avuwa ʊmɛr ogro Imusa

(Imat 23:1-36; Imark 12:38-40)

37 Ni sini Iyesu kywɛri ʊpya onuo, opyo Afarisi kayirha ngɛ ʊra ʊmʊra bidɔɔ ʊnaa; aka kya aya kiki kǝni omoo bi owro ʊra ʊmʊra. 38 Yip ɛkǝri Afarisi kǝjijire ni sini orii Iyesu rii ʊmʊra baa ukurho ivʊ.

39 Ikpara dang Ete ka sani ɛngɛɛ ni, “Inyi Afarisiya dirhi ni utumo ɔsɔng kǝni isɔng, yip idɔɔ nyi tiri ni ʊwaa ikywi kǝni eteting. 40 Inyi obobo orokru! Sii Ʊnʊng ngɛ ekyeni esing ojo kǝni idɔɔ? 41 Yip inyi ma arʊ sini ɛwɛi ni ikywi iying imi sini inyi niyo, ikpara dang ikukying nusany napʊpʊrhi.

42 “Yip okwo nenyi Afarisiya, kii inyi mi Ʊnʊng ngɛ ima iying bi idɔɔ atarhi bai idɔɔ ani ʊʊma ajajirhi sini inyi se pen kǝni ayaa ukyene ʊmʊra ʊmʊ sini inyi wrini, yip inyi kata utumo ni iring ʊbrʊbrʊ adarhi ʊwaa Ʊnʊng. Imi sini inyi tani ʊsaye bai itee ojo dirha ʊsa ʊman.

43 “Okwo nenyi Afarisiya, kii inyi pri ni ʊwaa owro ʊkiki ɔmɔmɔrʊ bi owro utuno Ayaudiya, awaani orokru fony, ufo ʊmʊmɔrʊ bi ize.

44 “Okwo nenyi, kii inyi ni kǝni ɔgrɔn sini ana tamo ʊpɛ ngɛ ni, orokru kasu kyeng bayaa baw kperhi.”

45 Opyo avuwa bi idɔɔ avʊwa ʊkpɛrhi ogro, ko yoro Iyesu ngɛ asani, “Avʊwa, ʊtira arʊ bi ikpara sini uku pɛrɛ ʊring men.”

46 Iyesu ko yoro, “Inyi avʊwa ʊkpɛrhi ogro, okwo ne nyi kany, kii inyi so lorho orokru ikpara ʊʊma sini anabramo ukong, inyi ʊkarha ikywiny inyi natany mo ani ivʊ ngɛ.

47 “Okwo ne inyi, kii inyi vuri arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng ɔgrɔn. Arʊ sini ekperi nyi mo epyerhimo. 48 Kǝnawo inyi yen asani inyi yoro ni imisini ɛkpɛri nyi si. Ɛpyerhi atina Ʊnʊng inyi ka vura mo ɔgrɔn. 49 Bekai kǝnawo, Ʊnʊng bidɔɔ ʊkpɛrhi ngɛ aka sani, ‘Ini tumamo ni arʊ tana onuo Ʊnʊng kǝni ɔnɔ ʊmɛr ami sini opyo arʊ bi idɔɔmo anʊ pɛrhɛmɔ ama opyo arʊmɔ igara.’ 50 Kǝnawɔ eyi kukum arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng sini epyerhimo wro bai ikpa eyesing, nʊ shoo baya orokru ipyoyen, 51 bai eyi Abila kya ki eyi Izakariya, arʊ sini ɛpɛri ngɛ ba para ʊnara kǝni ʊna Ʊnʊng. Iku tanany ʊbrʊbrʊ, anu waa eyimo kukum bavu ipyoyen.

52 “Okwo ne nyi avʊwa ʊkpɛrhi ogro, kii inyi karha akpara ʊmʊ yɛɛ ʊkpɛrhi ngɛ. Inyi ikywiny na raa nyi akarha arusu raa ngɛ.”

53 Ikpara sini Iyesu kuni ngɛ esing ɛkǝri Afarisi kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa kasu tana ʊring ubibi bi ikywie ni ʊbʊra ikywi kasu waa ngɛ ni ogyurho ʊring adedei, 54 asu sha ʊwaa ʊkpin ngɛ ni iririma sini anushe ʊpɛrɛ.

12

Ʊkwʊna bekai arʊ upre eteting

(Imat 10:26-27)

1 Ni sini, eshi orokru ʊsʊsɔng tuni, asu tɛɛ opyoomo, Iyesu kasu pɛrɛ ni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ noru, aka sa nɔmɔni, “Inyi sa noshong ni edei ʊmɛr upre eteting Afarisiya use sa orokru ibobomo wurha. 2 Akywa yeba amu sini iririma sini afrii anu yɛɛ yo, imi sini ini ʊsʊsɔ anu kperhi yoo. 3 Kukimo inyi bɛpɛrɛ bidɔɔ eting anʊ kʊyo bidɔɔ uyen, imisini inyi bɛpɛrɛ iwɛrhiwɛ bi ikuu idang anʊ tanayo ayaya kyaya ʊsɔrɔ ʊbɔrʊ aki orokru kukum kʊwɔ.

Arʊ sini anu kung irung ngɛ

(Imat 10:28-31)

4 “Iku tanany, orokyorom, inyi bekya kung irung arʊ sini anu Peri inamany, bi ʊkywɛrɛ anabramo ʊsany iririma. 5 Ting itananyi arʊ sini inyi nʊ kung irung ngɛ; Inyi kung irung arʊ sini, abakyu pɛrɛny ani ikrʊ fennyi ngɛ kidɔɔ igara ʊra. Iringyo itaniny, inyi kʊng irʊng ngɛ. 6 Sa ɔnɔ ʊgyʊrhʊ ɔtɔng mo ese gbuna ikiri ʊfɛ ʊpari? Ni kǝna Ʊnʊng sene yuro ngɛ ni ereyingmo. 7 Ko ʊfʊrhi ikywiny Ʊnʊng kperhi ʊrɛmɔ ngɛ. Bekya kung irung; Imɔriny pri imu ushi ɔnɔ ʊgyʊrhʊ.

Ʊtana opyoo arʊ iring Ʊnʊng

(Imat 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Itanany ʊbrʊbrʊwɔɔ, arʊ sini anuting bi ite orokru a sani ingɛɛ ni arʊ kroo mi ngɛ, Imye Ɔnɔ Orokru Inutana bi ite Atina Ʊnʊng ni ani arʊ kroo mi ngɛ. 9 Yip arʊ sini aba tiraa ngɛ emye bi ite orokru, anu tiramo ngɛ bi ite atina Ʊnʊng. 10 Kǝnawo arʊ sini ɛbɛpɛrɛ iring ibibi bi ikywi Ɔnɔ Orokru anʊ pʊna ngɛ ʊyaa ngɛ, yip arʊ sini aba tana irhing ibibi bi ikywi Ering Ʊshisha anasʊ pʊnamɔ ngɛ ʊyaa ngɛ.

11 “Akywa sini orokru bokong nyi ba owro utuno Ayaudiya, kǝni eberi arʊ kyerhe ʊring adarha ari igumo bekya wure ʊkanw ni imisini ʊnʊ yoromo kǝni imisini ʊnʊ tanamo, 12 kii bakwya dang Ering Ʊshisha nʊ mɛr nwu imasini ʊnʊtana.”

Ushoshoo obobo ari ima avu

13 Opyoo arʊ bi idɔɔ ushi orokru ka sani ɛngɛɛ ni, “Avuwa, tana arupyam akaa ʊʊma ekperi arʊ sini okpue amam ʊmyɛ.”

14 Iyesu ko yoro ngɛ, “Orokyoro, iyaa mim ushoo arʊ kyɛrhɛ ʊring, kii iyaa mim apara ʊkaa nyi edei imayen?” 15 Aka sanomoni, “Inyi sa noshong asha ʊkany ni ko kina dǝi ʊwaa ikywi, kii ofony si ʊʊma sini inyi tuni moo ʊni ushony ba.”

16 Aka tanamo ushosho wen ka sani: “Abya opyo orokru shuri ikiri nɛgbɛn. 17 Oko wɔrɔ ofo aka sani ʊkaa ni, ‘Ikimoyo inisa? Isam ni owro ɔgrɔɔ sini inukyo ʊmam ngɛ.’

18 “Ikpara dang aka sani, ‘Imi sini ini saye, ini vɛrhɛ ɔfɔm ngɛ aka vura ɔkɔkɔ, ʊpʊrhawɔ inukyo ʊmʊram kǝni ʊʊma ududumam ngɛ. 19 Akasa ni ipam ni, “Ini akai ʊmʊra ngɛ, yarinw ɛnyɛɛ napany, kpara noshong, asu ra, asu sa, asu kung ididima ʊkanw.” ’

20 “Yip Ʊnʊng ka sani ɛngɛɛ ni, ‘Ʊnwʊɔ obobo! Ni eting yen anʊ waa ofonw. Nɛchiyɛn ʊʊma sini utuni nʊ shoo umu iyaa?’

21 “Kǝnawo ushoo arʊ sini okywi ʊkamɔ ʊʊma be eyesing, yip oshoo ara ayarha bi ite Ʊnʊng.”

Bekya wure ʊkanw

(Imat 6:25-34)

22 Ikpara dang Iyesu ka sani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni: “Ʊwɔwɔ Itaniny, inyi bekya wure ni ʊkikiny, imi sini inyi nura kǝni imi sini inyi nʊ sɔmɔ bi inamanyi. 23 Kii ʊfɛnnyi pri imura, inamanyi kayo ipri ʊʊma ʊsɔmɔ. 24 Inyi rong ɔnɔnʊng. Ana puramɔ ana kanamɔ, asamɔ ni iboru ukyo ʊmʊra ngɛ, asamɔ ni ɔfɔ ngɛ: yip Ʊnʊng kupirimo. Inyi ne pri nyi ɔnɔnʊng ni imimɔrʊ? 25 Iyaa bidɔɔ nyi bidɔɔ uwure ngɛ anushu sai itɔmɔ akywa iying ngɛ bi ʊfɛr ngɛ? 26 Bushoo inyi nabrany ʊsa animawen, ikisi inyi ku wure ʊkany ni ʊparha she ʊʊma?

27 “Inyi rong sini ufurho orumo se mɛrɛ. Ana sirhamɔ itina ene kyenemo ʊmʊsɔmɔ. Yip iku tananyi, ogumo Isolomon kǝni imʊmɔrʊ akai ʊmaa dang ngɛ, ese sɔmɔ ngɛ edei ʊʊma ʊsɔmɔ ududuma kǝni ereying bidɔɔ ufurho men ni. 28 Uboshoo kǝnawo Ʊnʊng se sɔrɔ ʊbʊng orumo, sini uniben ɛchiyɛ, ikywa akwunamo kidɔɔ ʊra, anu sane nyee ene pri ngɛ ni ʊsɔrɔ nyi ʊʊma? Inyi arʊ larha uyoro! 29 Bi kǝna bekya wure ʊkany ni imisini inyi nura kǝni imisini inyi nusa inyi bekya wure ʊkany niyɔ. 30 Kii arʊ sini ɛnɛkpɛrhimɔ Ʊnʊng bi eyesing mɔ ese su wɔrɔ ofo ʊʊma men. Ɛkpɛriny yoo asani inyi wɛi ʊʊma men. 31 Inyi ti ʊwaa igumo Ʊnʊng bi ite, kii Ʊnʊng nʊ many kukum ʊʊma men.

Utuno ʊkaadima kya ayaya

(Imat 6:19-21)

32 “Inyi bekya kung irung, ene eshi arʊkroo mi ngɛ, kii Ɛkpɛri nyi kunegben ni ʊmany ɛkǝri igumo. 33 Inyi gbuna ʊkaadumanyi ngɛ akaa ara ayarha. Ekyene ʊkany ipa ʊfɛ sini inasʊ kɔrɔyo, ko asani iburayo. Inyi kyo ʊka adʊma nyi kya ayaya ʊmisini ʊnasu kywɛrɛwo, owro sini eyi neke baa uyurho adarha ngɛ iyi nasu rayo. 34 Kii owroo sini ʊkaadumanw nuwo bi ʊpʊrhawɔ ikywinw nuwo adarha ngɛ.

Kyene ʊkikiny asu sha ukyeba Ete

(Imat 24:45-51)

35 “Sɔmɔ ʊʊma ʊtina, eshere ifitilany isura ʊra, 36 kǝni orokru sini akusha Ete sɔɔ baa owri ipara ubara, kii ikpara sini abakyuba aba kuna ɔgro, anu yɛɛ ngɛ ɔgro bakywakywa dang. 37 Agara sini Ete ʊnamɔ darhimɔ akusha ukye baa, nʊkʊng ididima. Iku tanany ʊbrʊbrʊwɔɔ arite nʊ somo ʊʊma ʊwaa ʊsa ʊtina, anʊ sa agara kiki aka ba mamɔ ʊmʊra. 38 Agara sini akʊ sha dang anu mɛ, bodoshoo ni abarating etingyo kii ʊba ʊyɛrɛ itikywa. 39 Inyi kperhi irhing yen ngɛ, asani ari ʊna nʊ kperhi ikpara sini eyi kyeba ʊnaa anau shere ngɛ aki ɛvɛrhɛ ngɛ ʊna araa. 40 Itɔɔyo inyi ʊkany nu kyene ʊkikiny, kii imye Ɔnɔ orokru kyeba bakywa sini inyi ne kperhiny ni ekye ba.”

Agara sini anu tiri ikywi ne ngɛ

(Imat 24:45-51)

41 Ibitrus ko gyurho ngɛ asani, “Ete, uku tana arumo ɔnɔ ʊmɛr nwu ushoshoo wen, Kii kukum orokrumo?”

42 Ete ko yoro asani, “Nɛchiyɛn iyaa ni arite atina arʊ uyen ʊbrʊbrʊ kǝni ɛsɛr ngɛ, sini ete ʊna nʊ shere ʊfɛ ʊmʊra agara ngɛ bavuɔ amamɔ bidɔɔ kywa? 43 Agara dang sini ete ʊnaa bosoo anu darha ngɛ asa ʊtina ngɛ nɛgbɛn, anu kʊng ididima. 44 Itaniny ʊbrʊbrʊwɔɔ, aritee nʊ shere ʊʊma ʊnaa kukum bavuɔ. 45 Ikpara sani ɛkǝri agara ka kpara bidɔɔ ikywi a sani, ‘Ete ʊnam yo otuturo ngɛ,’ Ikpara dang aka kpin ʊkra ʊparha ɛshɛ agara ɛrɛrimɛ kǝni agara erere, kasu ra kǝni ʊsa avuvuna. 46 Ete ʊna agara dang keba ʊnʊng sini onokyoo ni ekye ba kǝni akywa sini ene kperhi ngɛ. Anu kyerhe ngɛ owowurhu emurhe ngɛ ki eberi arʊ ʊsang ʊma ʊbrʊbrʊ.

47 “Agara dang sini ekperhi imisini ete ʊna wɛi ngeni aka tira ngɛ ukɛne ʊkiki, a tira ngɛ ʊsa imisini ete ʊna wɛi nʊkʊng ʊta uturu ededei. 48 Yip agara sini ɛnɛkpɛrhi ngɛ imisini ete ʊna wɛi, akasʊ sa imisini imaa ʊkra anutaa uturu naji. Arʊ sini Ʊnʊng mie napany, anuwaa asani asaa ʊtina napany, arʊ sini amie epri napany, Ʊnʊng nuwaa ni asaa ʊtina epri napany.

Itina Ʊnʊng nʊ ku ubana ba

(Imat 10:34-36)

49 “Ibii uturo ʊrawɔ bi eyesing, asani ʊwaa miwɔ ʊna kyusu yirha. 50 Ini igara ibaptisma ibibi ngɛ bi item, kǝni uwure nagang ke kya akywa sini inu tirɛ. 51 Inyi ku wɔrɔ ofo ni iku ʊyari ikywi ba be eyesing? Isayo kǝna, iku tananyi, iku ubanawo ba 52 Bai ʊkaimen orokru nʊ shoo ɔtɔng bi ʊnamɔ anʊ bana ating ite ni opyo, ara taru nʊ ting ite ni ara pari. Ara pari ni ting ite ni ara taru. 53 Anu bana, ekperi nuting ite ni ɔnɔ, ɔnɔ nʊ ting ite ni ekperie akwa nuting ite ni ɔnɔɔ, ɔnɔ nuting ite ni akwaa, akwekyerhe nuting ite ni abara ngɛ, abara nʊ ting ite ni akwekyerhe ngɛ.”

Ʊkpɛrhi Akywa

(Imat 16:2,3; 5:25,26)

54 Iyesu ka sani ɛkǝri ushi orokru ni, “Inyi bakyu rong umung kutuno bi ʊrɛ bakywakywa dang inyi kan sani, ‘Avra nʊ kpaa,’ akan kpaa. 55 Akywa sini uwroo ba pya baa ata, inyi kan sani, ‘anu sa ʊpara,’ akan sa. 56 Inyi arʊ pre eteting! Inyi kpɛrhi sini inyi nʊpɛrɛ ushoo eyesing ngɛ kǝni ayaya ayarhi imung. Anu sane nyee inyi ne kpɛrhiny sini inyi nʊpɛrɛ enyen akywa amukai men?

57 “Ikisi inyi nabrany ʊkywa imisini inɛmɛr nivuny? 58 Ikpara sini inyi basu kyeng kyany eberi arʊ kyɛrhɛ ʊring kǝni eshuwenw. Sunonwoo sini inyi nukyene uwure nyi kǝni ɛngɛɛ bi ʊtira karha ɔkyowɔnw kyekya ite arʊ kyerhe ʊring. Arʊ kyerhe ʊring kya naanwu bavu arite aranishi, arite aranishi ke lorhonw ɛfɛn nwu ki ʊbɔrʊ eting. 59 Iku tananw ʊnʊ kpura ikiri ʊfɛ napʊpʊrhi ko shoo nukuno.”

13

Inyi shere ʊya ngɛ

1 Ba akywa dang arʊ sini ani burha aka tani Iyesu ngɛ asani Ibilatus karha akyu ma apara ɛpɛrɛ opyo orokru ari Igalili akywa sini akʊ ma ikara be ubyen Ʊnʊng. 2 Iyesu ka yoromo ka sani, “Inyi ku wɔrɔ ofo asani ari Igalili men epri orokru kukum ni uyawo usi akʊ kung igara kǝn? 3 Iku tanany, isayo kǝna! Inyi bana shereny ʊyaa okroo Ʊnʊng ngɛ, inyi kany inyi nʊ kpoony kukumnyi. 4 Inyi dirha ni ari atarhi ni ochupari sini igren Isiliyom kpii bayamo ɛpɛrhɛmo inyi ku wɔrɔ ofo ni epri arʊshoo bidɔɔ Urushelima ni uyawo? 5 Iku tanany, isayo kǝna! Inyi bana shereny ʊyany ngɛ okro Ʊnʊng ngɛ inyi kany inyi nukpoony kukumnyi.”

Ushosho ushi uwe sini uno sumowo

6 Iyesu ka tanamo ushosho wen asani, “Opyoo arʊ puri ʊshi uwee bidɔɔ ɔvroo upyunung aka kyu ʊkarha osumo ngɛ ekɛne pen ngɛ iririma. 7 Aka sani arʊ sini akʊ shaa ɛkɛri ɔvro ngɛ ni, ‘Ɛnyɛɛ atarʊ me nɛchiyɛn sini iku ber uwaa usumo ʊshi uwee wen ise pen mi iririma. Kpawo ɛfɛn bi ibʊng ikisi unura owro ngɛ kǝkǝwe?’

8 “Ɛkǝri arʊ sini akʊ shaa ɔvro ngɛ kasani, ‘Ete, sherewo ɛnyɛɛ eying inu tai ibʊng ekǝkǝri asa ibʊng inaa ngɛ. 9 Ubo sumo ɛnyɛɛ ʊkeba, nɛgbɛn! Ubono sumowo ikpara dang aka kpawo ɛfɛn.’ ”

Iyesu mi erere ikrʊ awri uwuro Ayahudiya

10 Opyo awri uwuro Ayaudiya sini Iyesu ku mɛr bi owro utuno Ayaudiya. 11 Opyo erere nuo bi upurhan sini ering ʊshari sie ogoru ɛnyɛɛ atarhi ni ochupari. Ogomo ngɛ sini ana bra ushine anaa itituku. 12 Akywa sini Iyesu rie, aka yirha ngɛ keba ka sani ngɛ ni, “Erere, eshirenw bai udumonw.” 13 Aka sai ivʊ ba yaa, ba kywakywa dang aka naa itituku kɔ dɔɔ Ʊnʊng ngɛ.

14 Orokru sini ɛngɛɛ ni arite owro utuno ayahudiya ka kung anang ngɛ nagang kii Iyesu mi ikrʊ ʊnʊng uwuro Ayaudiya. Aka sani orokru ni, “Awri eten nuwo amu utuna! Inyi ba ebe pen ikrʊ ba awri dang, Inyi ba kya ba awri uwuro Ayahudiya.”

15 Ete ka yoro ngɛ ni, “Inyi arʊ pre eteting! Kukumnyi sene sherenyi inaanyi kǝni ijaki owro upyerhemɔ awri uwuro Ayaudiya aya mayo omung? 16 Erere wen ni ɔnɔ Ibraim ngɛ, arʊ sini ishari lorhi ngɛ ɛnyɛɛ atarhi ni ochupari me, isayo idima amaa ikrʊ awri uwuro Ayaudiya?”

17 Ni sini Iyesu peri kǝna, kukum arʊ sini ana waa mo ngɛ ka kung uwaa, uparha ɛshɛ orokru kasu mɛ ni ʊma ʊkʊkɔ sini akusa.

Ushosho ikiri Imusta

(Imat 13:31-32; Imark 4:30-32)

18 Iyesu ko gyurho asani, “Igumo Ʊnʊng ni shoo ne nyee wo? Ini marha yo ni ikimoyo? 19 Ini kǝni ikiri imusta ni, sini orokru kpari aya pura bidɔɔ ɔvroo. Ikǝ mɛrɛ ko shoo ʊshi ɔnɔnʊng ayaya kata ibʊru ba anang ngɛ.”

Ushosho Ɛdɛrɛ ofuru

(Imat 13:33)

20 Iyesu kojo sani, “Ini marha igumo Ʊnʊng ni ikying? 21 Ini kǝni ɛdɛrɛ ofuru sini erere kpari kǝyɛnɛ ubre isɔng umara utarʊ ʊka kpin ɛdɛrɛ ofuru kukum ka fuwa.”

Ɔgrɔ ushwirh

(Imat 7:13-14,21-23)

22 Akywa sini Iyesu kusu kyeng kyaa Urushelima, aka su mɛr orokru bidɔɔ apya kǝni ipyang. 23 Opyo arʊ ko gyurho ɛngɛɛ ni, “Ete, orokru sini anu pen ʊgya asamɔ ɔgrɔɔ?”

Iyesu ko yoromo ka sani, 24 “Inyi sɔmɔ ising ngɛ araa bi ɔgrɔ ushwirh, kii orokru napany nʊ waa uraa bidɔɔ anasu bramɔ. 25 Akywa sini arʊ una beshine afraa ɔgrɔ, inyi bakyu su titing besing asu kuna ɛkǝri ɔgrɔ asu sani, ‘Ete, furɔ arʊ ɔgrɔ.’

“Yip anu yorony asani, ‘Inɛkpɛrhim monyi ko owro sini inyi kuni ngɛ.’

26 “Akywa dang inyi nʊ sani, ‘Aru ra asa kǝni unwoo, umer arʊ bidɔɔ itira arʊ.’

27 “Yip anu jo sane nyi ni, ‘Inɛkpɛrhim inyi ko owro sini inyi kuni ngɛ. Inyi shinɛ ben, inyi arʊ eteting!’

28 “Utei nuwo kǝni uraa ere, ba akywa sini inyi borong Ibraim ngɛ kǝni Ishaku kadarha Iyakubu kǝni opyo arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng. Bidɔɔ Igumo Ʊnʊng, yip anu inyi kunany besing. 29 Orokru nʊ kuno bei ipara kǝni isha aya, kǝni isha ure, kǝni isha ata aba akiki urumura ipara bidɔɔ Igumo Ʊnʊng. 30 Uwe arʊ sini ani bi utumo anu bamo ite, arʊ sini anu bi ite anu juro kyamo utumo.”

Iyesu ka kung okwo Urushilima

(Imat 23:37-39)

31 Akywa dang opyo Afarisiya abi uwroo Iyesu ka sani ɛngɛɛ ni, “Shere upen ngɛ kii Ihiridus kuwaa ʊpɛrɛnw.”

32 Iyesu ka sa nɔmɔni,“Inyi kya sani ava orumo dang ni, ‘Iku kurho ʊshari ama orokru ikrʊ echiye kǝni ikywa. Ba awri uman atarʊ inu kweri utinam.’ 33 Bikǝn itɔɔyo ishoo mi ngɛ ni utinam echiye kǝni ikywa adarha edere, kii isayo igyang arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng kpoo bi orowro sai bi Urushelima!

34 “Urushelima, Urushelima, inyi arʊ pyerhɛ arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng ata arʊ sini atumi mo eberiny ni atari, ni imerhime iwaa utuno ɔnɔny eberi eying, kǝni sini akwa onung so tuno ɔnɔ onung aframo ni ushɔng ni, yip inyi no yorony emye. 35 Nɛchiyɛn una utunony to ɔvro. Iku tanany ʊbrʊbrʊ ni inyi no ojorony emye sai inyi ba sani, ‘Ʊnʊng ta arʊ sini abi bidɔɔ ʊtʊwa Ete onuo adadʊma.’*”

14

Iyesu mi arʊ sini arie ikrʊ ʊnʊng uwuro Ayahudiya

1 Ʊpyu ʊnʊng uwuro Ayaudiya sini Iyesu kii ʊra ʊmʊra bi idɔɔ ʊna opyo ɔrɔmɔmɔrʊ Afarisiya, ikuyang kasu kong Iyesu Ikra. 2 Opyo arʊ sini ivʊ adarhi Ifraa ngɛ murhi kaba bi ite Iyesu. 3 Iyesu ko gyurho ɛkǝri Afarisiya kǝni avʊwa ogro Imusa, “Ogro mi apara ni ama ikrʊ awri uwuro Ayaudiya?” 4 Yip aka shywimo ngɛ na kprukpring, ikpara dang Iyesu ka pyaa amaa ikrʊ kasani ɛngɛɛ ni akyaa.

5 Kǝ kwere Iyesu kǝ gyurho ɛkǝri orokru asani, “Araruny boshoo ni ɔnɔ ngɛ ko inaa imu sini ikpii bi idɔɔ igara ʊnʊng uwuro Ayaudiya inyi nasu worony ngɛ ba kywakywa dang?” 6 Akana bramo uyoro ngɛ.

Iyesu mɛr sini ʊnʊ kpara ʊkanw ne kwerh

7 Nisini Iyesu rii ekyeng sini abarhimo, ikuyang kuworo owro ʊkiki ɔrɔmɔmɔrʊ. Aka tana mo ushosho wen: 8 “Akywa sini araru ba barhanw ʊra ʊmʊra ipara ubaraa bekya ya kiki bi owro ɔrɔmɔmɔrʊ, inu she ushoo asani abarhi opyo arʊ sini eprinw ni imimɔru, 9 Ɛkǝri arʊ sini abarhiny anu ba asani ɔnwɔ ni, ‘Ʊshinɛ ama orokru wen owro ʊkiki.’ Ikpara dang, ʊnʊ kʊng ʊwaa aya kiki bi utumo. 10 Kǝnawo aba barhanw, kya ya kiki bi utumo, kii arʊ sini abarhiny ba ba anu sani ɔnwɔ ni, ‘Orokyoro, shinɛ ba bi owro agyagyang.’Kina nʊ manw imʊmɔrʊ bi ite ʊparha ɛshɛ ekyeng sini inyi kiki kǝni ɔmɔɔ. 11 Kii kukum arʊ sini aba kpara ʊkaa ayaya anu roo ne kwerh, arʊ sini aba kpara ʊkaa ne kwerh anu kpara ngɛ ayaya.”

12 Iyesu ka sani arʊ sini a barhi ngɛ ni, “Uba waa ubarha orokru ʊra ʊmʊra awri ko ʊmʊra ʊrɛ bekya barha orokyoronw, ko arupyanw ko ɔfɔrɔnw, ko onogronw, ko arʊ ʊfɛ iyoyow nu nwɔ. Uba sa kǝna, anu shu barhanw ʊkamɔ, akpuranw. 13 Uba waa ubarha orokru ʊra ʊmʊra, ubarha ara ayarha, ogoru, arʊ sini anabramo ukyeng kǝni ofow, 14 inyi nupen onuo adadʊma. Kii edei orokru men anasubramo ʊkpʊranw. Ʊnʊng nʊ kpʊranw ʊnʊng ʊshinɛ arʊ shoo nashisha eyesing.”

Ushosho Ipara Irirɛ

(Imat 22:1-10)

15 Ni sini ereying bi idɔɔ arʊ sini akʊ ra ʊmʊra kǝni ɛngɛɛ kʊng kǝna, akasani Iyesu ni, “Ʊnʊng ta arʊ sini anu ra ʊmʊra ipara bi idɔɔ igumo Ʊnʊng onuo adadʊma.”

16 Iyesu ka sani ɛngɛɛ ni, “Opyo orokru ku tuno ʊʊma ʊsa ipara irirɛ akywa dang akabarha orokru napany. 17 Akywa sini ikpara ipara fwa aka tuma agara ngɛ akya tana arʊ sini abarhi mo ni, ‘Inyi ba kii ekywere ukɛne ʊmʊra.’

18 “Ekyeng sini abarhi mo kukummo eye ying ka su tana ngɛ imisini isi imo nasu bamo ba. Ari itite ka sani, ‘Ingɛɛ rɛi owro, itɔɔyo ingɛɛ ye pyerhe yo orong. Iku sɔrhɔnw kparam afraa ngɛ.’

19 “Opyo arʊ kasani, ‘Irɛi inaa ʊtina atarhi iwa kyam ʊmarhayɔ wo we. Iku sɔrhɔnw kparam afraa ngɛ.’

20 “Kǝnawo opyo arʊ kaa, ka sani, ‘Ikpari ubara wɔ we kaimen inabram uba ba.’

21 “Ekǝri agara ko juro baa aba atana Ete ʊnaa sini imɔsi. Ete ʊna ka ta anang, kasani agara ngɛ ni, ‘Kya na gbrugbram ekyeng bi ʊtʊtʊra kǝni ʊʊsʊsɔ apya, ayirha ara ayarha, ogoru kǝni ofow adarha arʊ sini ana bramo ukyeng.’

22 “Agara ka sani, ‘Ete, imisini ʊtani ni arʊ sa arʊ sayo, yip owro shushoo.’

23 “Ete ʊna ka sani agara ngɛ ni, ‘Kuno akya bidɔɔ itira kǝni idɔɔ apya asa orokru ni aba, aki ʊnam tirɛ. 24 Itanany, ko ereying sini a barhi ngɛ anasu rɛnɛ ngɛ ʊmʊra iparam.’ ”

Ʊra Ukro Iyesu Ngee

(Imat 10:37-38)

25 Ushi orokru napany akʊ kyeng kǝni Iyesu, ekǝ tere ka sani ɔmɔni: 26 “Arʊ sini eye ba eberim kana tira ngɛ ɛkpɛri ngɛ, kǝni akwaa, kǝni ɔnɔɔ, kǝni arupyaa, kǝni ɔfɔrɔ ngɛ, adarha ikuru ʊkaa ngɛ ese maa ushoo ɔnɔ ʊmɛr mi ngɛ. 27 Kukum arʊ sini ana kparange agara ngɛ okro mi ngɛ ese maa ushoo ɔnɔ ʊmɛr mi.

28 “Asani araru bidɔɔnyi waa vura ʊna ayaya. Ana su kikie epyerhe orong ikimoyo ɛkǝri ʊna nushu ra, kii anʊ ni akai ʊfɛ sini ʊnʊ maa ʊvʊrawɔɔ? 29 Kii aba nuwa atari ikpa ʊvʊra akana brayɔ ʊkywɛrɛwɔ kukum arʊ sini oborowo anʊ sinanw. 30 Anʊ sani, ‘Orokru wen ti ikpa ʊvʊra akana brayɔ ʊkywɛrɛ.’

31 “Adarha ngɛ akina ogumo ngɛ nʊ waa ukyaa ʊraa ni opyo ogumo. Akana kikie epyerhe kii ɛngɛɛ nʊ bra ʊsa ʊraa ni arʊ sini ani orokru ʊsɔng isipari kǝni ɛngɛɛ ari ʊsɔng atarhi? 32 Obo orong ingɛɛ nasu braa, anu tuma atina aya darha awan ogumo akywa sini eshishi ki ikǝkarha ogyurho ngɛ imusa ʊyari ikywi. 33 Kǝnawo, kukum arʊ sini abana woro ngɛ ikywie ngɛ ni imisini aniyoo ese maa ɔnɔ ʊmɛr mi ngɛ.

Ʊnuɔ kǝni uyen

(Imat 5:13; Imark 9:50)

34 “Ʊnuɔ nʊ ʊdʊma, yip ʊpʊpʊwa ngɛ bɛ kywɛrɛwo anʊ sa nenyee ukojo sa napʊpʊwa? 35 Ʊsamɔ ni ʊrʊ ʊtina ngɛ bi ibʊng ko asa ʊʊma ʊfɔnɔ; anʊ kʊna anira ngɛ.

“Arʊ sini obo shoo ni atʊng ʊkʊng ngɛ, akʊng.”

15

Ushosho Atam sini ovriyo

(Imat 18:12-14)

1 Ʊpyu ʊnʊng arʊ yirha ogon kǝni arʊya napany kaba tuno ekǝkǝri Iyesu ngɛ awa kuwɔ. 2 Yip Afarisiya kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa kasu tana ʊring atata asani, “Orokru wen ku yirha arʊya asu ra ʊmʊra kǝni omoo.”

3 Ikpara dang Iyesu ka tana mo ushosho wen asani: 4 “Asani araruny ni Atam ʊkʊma ngɛ eying bi idɔɔmo ko vroyo. Anasu shere ngɛ ʊparha ɛshɛ isi echetarhi ni echetarhi bo rumo akyaa upyerhe Atam sini ovruyo kekya akywa sini anʊ penyo? 5 Aba penyo, anʊ saayo baya ʊvʊ asu mɛ 6 waa sini aba ba ʊduna, anu tuno orokyoro ngɛ kǝni arʊ iyoyow ne ngɛ katanamo ni, ‘Inyi shem ngɛ ume; kii ipen Atam mi sini ovruyo.’ 7 Iku tanany ushooyo wurha anu pri nʊ ʊmɛ kya ayaya arʊya eying beshere ʊyaa ngɛ ni ari ise echetarhi ni echetarhi arʊ sini akpari asani imo nashisha, ana waamɔ shere ʊya ngɛ.

Ushosho ʊfɛ sini uvrimo

8 “Ko asani erere ni ikiri ʊfɛ atarhi ngɛ uying ko vrowo ngɛ. Anasu taa uyen, ɛyɛrhɛ ɛkǝri ʊna epyerhe noshong kekya akywa sini anu rowo? 9 Akywa sini obo rowo, anu yirha orokyoroo kǝni ari iyoyow ne ngɛ kasa ni ɔmɔ ni, ‘Inyi shem ngɛ ume; Kii irong ikiri ʊfɛm sini ivriwo.’ 10 Iku tanany, ushooyo wurha, ima ofofuru yoo eberi atina Ʊnʊng kya ayaya baya arʊya eying sini eshere ʊya ngɛ.”

Ushosho ɔnɔ sini ovrie

11 Iyesu ko suno ngɛ ni ʊtanamɔ asani, “Opyo orokru sini ani ɔnɔ apari ngɛ nuwo. 12 Araji kasani ekperi ngɛ ni, ‘Ɛkpɛri, mam imisini ini imye bi idɔɔ ʊmanw.’ Kǝnawo aka kaa mo ʊmaa.

13 “Bidɔɔ anawri naji, arajaji ko tuno ʊʊma kukum, eshere ʊna ngɛ akyaa opyo apya ki ikǝkarha bi ʊpʊrha wɔ asarhi ʊmaa ngɛ no kukum bi ʊkiki sini ʊsawɔ ʊdʊma. 14 Sini ekyweri ʊsarha ʊmaa ngɛ kukum, ihywʊng ka kpaa nagang be ɛkǝri ibʊng sini ɔnuo kukum. Ikpara dang ihywung ka raa nagang bi sini asaa ni imʊra ngɛ. 15 Ʊwɔwɔ aka kya aya waa ʊtina owro opyo ɔnɔ apya, ɛkǝri ɔnɔ apya ka tʊma ngɛ kya ɔvro aya su upiri ngɛ ugrii. 16 Akawa asani ingɛɛ na ara ʊmʊra ugrii oshuro, ekɛne pen ngɛ arʊ maa iririma.

17 “Nisini ojuri baa bidɔɔ ʊkaa, aka sani, ‘Agara arʊ ʊsa ʊtina ɛkpɛrim gbrii ni ʊmʊra ʊra aparha ɛshɛ, imye we bi upen ihywung we pɛrɛm! 18 Ini shinɛ kya eberi ɛkpɛrim asani ngɛ ni: Ɛkpɛri, Iya Ʊnʊng ngɛ [ara yaya] akyu ʊyanw. 19 Nɛchiyɛn ise mam ayirham ni ɔnɔnw; kparam kǝni ere ying bidɔɔ agara ʊtinanw ni.’ 20 Ikpara dang ekǝ shinɛ ko juro kya owro ɛkpɛri ngɛ.

“Yip sini eshi kikǝkarha ekperie ko roo akung okwo ngɛ; oko gyo atara aya kǝkǝn ngɛ asu upyoo igɔn.

21 “Ɛkǝri ɔnɔɔ kasani ɛngɛɛ ni, ‘Ɛkpɛri, Iya Ʊnʊng ngɛ [ara ayaya] akyu ʊyanw. Nɛchiyɛn ise mam ujo yirham ni ɔnɔnw.’

22 “Yip ɛkpɛri ngɛ ka sani agara ngɛ ni, ‘Inyi sa nagbrugbram! Okom igbɛ irirɛ ba igyigyang ɔsɔmɔ ngɛ. Inyi sɔmɔ ngɛ imaa ba ani ivʊ ɔsɔmɔ ngɛ ataka bi ifraa. 23 Inyi yokong ɔnɔ inaa sini amumurhi ba arʊ waa. Aki arʊ sa ipara ara ʊʊma. 24 Kii ɔnɔm wen kpoo bakywaa nɛchiyɛn ujo su fer; ovrie bakywa nɛchiyɛn epen ngɛ.’ Kǝnawo oko sunomo ngɛ ni ipara.

25 “Nisini akʊ sirha kǝna ɔnɔ ɔkɔkɔng ngɛ ni kya orumo. Akywa sini oto iyoyow ni ʊna, aka kung ʊkra ʊʊma kǝni aya. 26 Ʊwɔwɔ aka yirha opyo agara ogyurho ngɛ asani, ‘Ikimɔyɔ iku kyeng ben?’ 27 Ɛkǝri agara ka sani ɛngɛɛ ni, ‘Arupyanw ngɛ ojuro ba ʊna, ekperinw kawa ɔnɔ inaa erere kii ɔsɔɔ akrʊ.’

28 “Ɔrɔ ɔkɔkɔng ka kung anang ngɛ nagang atira ngɛ ʊraa ʊna. Ɛkpɛri ngɛ ko kuno ba asu sɔrhɔ ngɛ. 29 Yip oko yoro ɛkpɛri ngɛ a sani,‘Rong! Kukum ɛnyɛɛ men iku sanw ʊtina ko ni ying ise mʊmarham ʊtɛɛ ogronw. Ikimoyo ʊmim? Ko ni iying use marhanw ʊmam ananama aki iwa ara asa ipara kǝni orokyorom. 30 Ʊwɔɔ ni sini ɔnɔnw wen, arʊ sini asarhanw ʊʊma ngɛ bi owro erere ukǝkǝe, ɔsɔi, ʊkawaa ɔnɔ inaa ɛrɛrɛ!’

31 “ ‘Ɔnɔm’, Ekperi ngɛ ka sani, ‘ko ikini ikpara ʊni kǝni ɛmyɛɛ, kukum imisini iniyɔɔ inwɔyo. 32 Yip ini idima oshoo igyang arʊ si ipara asu mɛ, kii arupyanw kpoo bakywaa, nɛchiyɛn ani akrʊ; ovrie, yip nɛchiyɛn epen ngɛ.’ ”

16

Ushosho arite ʊsang ʊbrʊbrʊ

1 Iyesu ka tana ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ushosho wen:“Opyo arʊ ʊfɛ nuwo arʊ sini ani arite atina ngɛ sini aku roo ʊʊma ngɛ. Yip akaba tana ngɛ asani ɛkǝri agara ku sarha ngɛ ʊʊma ngɛ. 2 Kǝnawo aka yirha ngɛ ogyurho ngɛ, ‘Ikimoyo ye sini iku kʊng bi ikywinw? Tanam kukum sini uku kyeng ni ʊtʊnanw, kii ʊna su shinw arite ɔnɔ ʊtina nɛchiyɛn.’

3 “Ɛkǝri arite atina kasa ni ʊkaa ni, ‘Ikimoyo ini sa nɛchiyɛn? Aritem waa karhami ukyeng ni ʊtʊna ngɛ imye isam ni ikrʊʊ nagang imuwro, ojo kʊng ʊwa ʊsɔrhɔ. 4 Ikpɛrhi imasini inu saa sini, akywa ukyeng ni ʊtʊnam bɛkywɛrɛyɔ, orokru nʊ yirham bidɔɔ ipyang mɔ.’

5 “Kǝnawo aka yirha kukum arʊ sini okong arʊ ʊʊna ʊta eyeyiny. Ko gyurho aritee, ‘Nenyee wɔ ukong aritem?’

6 “Aka sani, ‘Odum ʊsɔng ise echetarhi ʊmi ɛnyɛ.’

“Ekǝri arite ka sani ngɛ ni, ‘Yirha ʊyaa ʊsha ʊtanw we, kiki kaimen ɔwɔrɔ ni ʊsɔng isi inarhi ni ɔtɔng.’

7 “Ikpara dang oko gyurho arʊ mang pari, ‘Ʊnwɔ kanw nenyee wo ʊta sini ukong?’

“ ‘Oko yoro asani, abuu ʊkʊma uying ʊmi ikiri ogro.’

“Ekǝri arite kasani ɛngɛɛ ni, ‘Yirha ʊyaa ʊsha ʊtanw we terewo asani ʊsɔng isi ochupari.’

8 “Ekǝri arʊ ʊfɛ ko dɔɔ ɛkǝri arite atina ʊsang ʊbrʊbrʊ kii eyen ɛsɛr ngɛ. Kii arʊ eteting men epri ni ɛsɛr bi ʊkikimɔ kǝni opyomo ni arʊ uyen 9 Iku tanany, inyi sa ʊtʊna ni ʊkaa adumanyi ʊmi eyesing epen ʊkany orokyoro, kii akywa sini ʊkaa adumany ʊmi eteting ba kyu kywɛrɛ wɔ, anu yirhany bi ʊna ʊshishaa bayaya.

10 “Arʊ uyen ʊbrʊbrʊ bi ani ima ajaji anujo uyen ʊbrʊbrʊ bi ima irirɛ, arʊ sang ʊbrʊbrʊ ngɛ bi ima ijiji kǝnawo arʊ sang ʊbrʊbrʊ ngɛ bi ima irirɛ. 11 Kǝnawo inyi ba sany ni uyen ʊbrʊbrʊ ngɛ bi kyeng ni ʊkaa adima eyesing nyi, iyaa nʊ yoro ʊmany ʊkaa adima ʊbrʊbrʊ? 12 Kǝnawo inyi ba sany ni sa ʊbrʊbrʊ ni ʊʊma orokru, iyaa nʊ many imisini ini nyi?

13 “Baa agara sini anʊ sa ʊtʊna arite apari. Kii anu atira ngɛ ere ying awaa ere ying, ko oyoro ni ere ying abyerhe ere ying. Inyi se many ukroo Ʊnʊng ngɛ awaa ʊfɛ ba kywa eying.”

14 Ekǝri Afarisiya arʊ ʊwaa ʊfɛ, ka kung kukum ʊring men kasu sina Iyesu ngɛ. 15 Iyesu ka sani moni,“Inyi mɔ inyi ni arʊ sini ese waa uyen orokru ni inyi na ashisha, yip Ʊnʊng kpɛrhi ikywiny ngɛ. Imisini orokru wɛiyɔ nagang iyɔyɔɔ Ʊnʊng na waa ngɛ.

16 “Ɛkǝri ogro Imusa kǝni imisini arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng wɔri yoo orokru ku sa ʊtina ngɛ kyeba ba akywa sini Iyohana bii. Wroo bakywa dang, aku tana iring ididima imi Igumo Ʊnʊng, kukum orokru kasu sɔmɔ ikywi ngɛ kekya ʊraayɔ. 17 Inu sayo iraa ngɛ asani eyesing kǝni ayaya ovroyo ni ani irhing ajaji bi idɔɔ ogro Ʊnʊng nʊ taa ikruyo.

18 “Arʊ sini aba shirha eree olorho ubara ɛshɛshɛ erere asa ʊya [ʊya ʊyari ni ere ararʊ.] Kǝnawo orokru sini olorhi ubara erere sini ɛrimɛ ngɛ shirhi ngɛ asa ʊya [ʊya ʊyari ni ere ararʊ.]*

Ushosho arʊ ʊfɛ kǝni Ilazarus

19 “Opyo arʊ ʊfɛ nuwo arʊ ʊsɔmɔ ʊʊma ʊfɛ ususeng aki bidɔɔ ʊkʊng ididima kukina ʊnʊng. 20 Bo onuo ʊnaa opyo arʊ sɔrhɔ nuo sini ayirhi ʊtʊwa ngɛ ni Ilazarus kukum inama ngɛ anuru yo 21 asa waa asani ɛngɛɛ pen ʊmʊra ɛkǝri arʊ ʊfɛ sini uku kyurha mo bi ibʊng ara.Ko ava kamo ber ʊrɛnɛ anʊrʊ ngɛ.

22 “Akywa ka ba sini ɛkǝri arʊ ʊsɔrhɔ ko kpoo. Atina Ʊnʊng ka ba kpara ngɛ okyo ba ikwo Ibraim kya ayaya. Ekǝri arʊ ʊfɛ kaa ko kpoo ekǝ mine ngɛ. 23 Ipaa ka kyayo owro arʊ ukpo akasʊ kʊng igara. Sini ani bi idɔɔ igara ekǝ pyerhe ayaya ko rong Ibraim ngɛ kyaa ki ikǝkarha, Kǝni Ilazarus ngɛ bi ikwo. 24 Ekǝri arʊ ʊfɛ ka yirha ngɛ asani, ‘Ekperi Ibraim, kʊng okwom atuma Ilazarus ngɛ aki oturo ikywi ani ivʊ bi idɔɔ omung otomom ɛrimɛ ngɛ, kii ini bi idɔɔ igara bi ʊra wen.’

25 “Ibraim ko yoro ngɛ asani, ‘Ɔnɔm, dirha akywa sini ʊni akrʊ beyesing ʊyirha ʊʊma ududuma Ilazarus ka yirha ʊʊma ubibi, yip nɛchiyɛn epen ʊyari ikywi ngɛ ben ʊnwɔ usho bidɔɔ igara. 26 Ekywere kukum kǝn, ukwoo ʊrʊrɛ nuwo abara ting arʊ, aki arʊ sini awa kya owrony ba eberi arʊ ana bramo kǝnawo araruny na su braa ubro ba eberiny kyeba eberi arʊ.’

27 “Ikpara dang ɛkǝri arʊ ʊfɛ ko yoro asani,‘Iku sɔrhɔnw, ɛkpɛri Ibraim, tuma Ilazarus ngɛ kya ki ʊna ekperim, 28 kii ini arʊ pya ngɛ otong. Tana ngɛ akya aya wɔɔ mɔ atung, kii karha akyaba bi owro igara yen kamo.’

29 “Ibraim ko yoro ngɛ ni, ‘Imusa kǝni arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng nuwo kǝni omoo. Akun imi sini aku tanamo.’

30 “ ‘Aka sani, O-o, ɛkpɛri Ibraim, yip araru sini okpue be shinɛ akya eberi mo anu shere ʊya ngɛ.’

31 “Yip Ibraim ka sani ngɛ ni, ‘Aba na kʊmo Imusa ngɛ kǝni arʊ tana onuo Ʊnʊng, ko araru sini okpue be shinɛ akyaa aya tanamo anasu yoromo ngɛ.’ ”

17

Umer bi ikywi upuna uya kǝni uyoro

(Imat 18:6-7,21-22; Imark 9:42)

1 Iyesu ka sani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni: “Uma sini unusa orokru uya kyeba, yip okwo ni arʊ sini asimo uba. 2 Inu pri olorho ngɛ utari ukɔ bi ʊmrɔɔ ɛfɛn bidɔɔ irɔng irirɛ nisini anu sa ere ying bidɔɔ ɔnɔ ajajirhi men akyi aya. 3 Inyi sa noshong ni ʊkany.

“Arupyanw ko oforonw ba sanw uya, uwoo ngɛ atung, ebe shere ʊya, upuna ngɛ ʊyaa ngɛ. 4 Ko abada sani asanw uya asi iten sara ba wri. Oko juro ba obo ɔsɔrhɔnw asi iten sara asani ‘Ɛngɛɛ shere ʊya,’ itɔɔyo upuna ngɛ uyaa ngɛ.”

5 Ɛkǝri ɔnɔ ʊmɛr Iyesu ka sani Ete, “Jo saa arʊ ʊma ʊbrʊbrʊ arʊ ngɛ!”

6 Ete ko yoromo asani, “Inyi boshoo ni ʊma ʊbrʊbrʊ ngɛ naji kǝni ikiri imusta ni (ikiri imusta ini animaa kǝni ikiri ikpong ni), inyi nusani okru ushi ukumo wen ni, ‘Yere ʊkanw ben aya pura ʊkanw bidɔɔ irɔng irirɛ,’ ʊnu kuny asa imisini inyi sini ʊsa.

7 “Asani ararʊny ni agara ngɛ sini akuwroo ko akushaa atam. Akywa sini obo sɔɔ anu shusani agara ngɛ ni, ‘Ba kaimen ba kiki ara umura’? 8 Anasu tana ngɛ kǝna, anu sani, ‘Sɔmɔ uma utina, ekyenem umura aki ira asa; ikpara sini ibɛ kywɛrɛ unwo kanw ʊka ra asa.’ 9 Anu sa ɛkǝri agara ngɛ ija kii asi imisini atani ngɛ ni asaa? 10 Kǝnawo kany. Ikpara sini inyi basa kukum imisini atany inyi sa, inyi nʊ sani, ‘Aru ni agara mo; itɔɔyɔ arʊ sa utina arʊ.’ ”

Iyesu mi orokru atarhi sini oku udumo ukɔng ikrʊ

11 Nisini Iyesu ni bi ʊtira ukyaa Urushelima, aka fwa amarha ibʊng Igalili kǝni Isamariya. 12 Nisini akʊ raa opyo apyang, opyo orokru atarhi sini oku udumo ʊkɔng ka darha ngɛ. Aka ting bi ikǝkarha 13 ka yirha ngɛ ayaya, “Iyesu, Arite, kʊng okwo arʊ!”

14 Akywa sini erimo, aka sani, “Inyi kya yen ʊkany eberi ogoku ubyen Ʊnʊng.” Nisini akʊ kyeng kyamo, ekǝ pen ikrʊ.

15 Nisini ere ying bidɔɔ mo, rii ingɛɛ pen ikrʊ, oko juro asu dɔɔ Ʊnʊng ngɛ ni ihywi ayaya. 16 Aka kpaa okpukpuro ni orung bi ite Iyesu asaa ija. Orokru wen ni ari Isamariya ngɛ.

17 Iyesu ko gyurho, “Sa ara atarhi mo epen ikrʊ kukum? Eki uparha ɛshɛ ere ichetarhi? 18 Ba arʊ sini ojuri ba aba dɔɔ Ʊnʊng ngɛ sai ekyeng wen?” 19 Ikpara dang aka sani ngɛ ni, “Shinɛ akyanw; ʊma ʊbrʊbrʊnw manw ikrʊ.”

Ukye Ba Igumo Ʊnʊng

(Imat 24:23-28,37-41)

20 Upyo unung Afarisiya gyurhi Iyesu ngɛ ikini ikpara yo Igumo Ʊnʊng kyeba, Iyesu ko yoromo asani, “Ukyeba Igumo Ʊnʊng isayo irima sini orokru nʊ rong ekperhi asani iba ba, 21 ko orokru sani, ‘Inye ben,’ ko ‘Inya ban,’ kii Igumo Ʊnʊng ni bidɔɔ nyi.”

22 Ikpara dang Iyesu kasa ni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni,“Ekǝri akywa yeba sini inyi nʊ waa urom, Ɔnɔ Orokru bi igumo, ko awri eying, yip inyi na su rong yo. 23 Orokru nʊ tanany ni, ‘Awa ban!’ Ko ‘Ewe ben!’ Inyi be kya kuno kyaa aya su ting kroo edei mo ngɛ. 24 Kǝni sini uyen iyɛyɛrhi avra se ta uyen kya ayaya bai iyen isha kekya inyan isha kǝni ɔnɔ orokru nushoo bidɔɔ awrie. 25 Yip bi itee itɔɔyo anu shi igara ededei bavu ipyoo yen ujo tiramo ngɛ.

26 “Kǝni ushoo yo bakywa Inuu ni, kǝnawo inu shoo bakywa Ɔnɔ Orokru. 27 Orokru ku ra, asu sa, asu ulorho ibara kǝni ʊʊma ibarha ke kya ʊnʊng sini Inuu rii ʊgɔrʊ omung ʊrʊrɛ. Ikpara dang ʊgyang ka ba pyerhemo kukum.

28 “Inɛ mɛr kǝni bakywa Ilitu ni. Orokru ku ra, asu sa, akʊ rɛɛ asu gbuna, akʊ pura asu vura. 29 Yip unung sini Ilitu sheri Isɔdɔm ngɛ, Ʊnʊng ka sa ura kǝni itari ura ka kpaa ba ayaya kǝ pyerhemo kukum.

30 “Inu shoo nɛmɛr kǝn ba awri sini Ɔnɔ orokru nʊ kuno. 31 Ba wri dang arʊ sini ani bi ʊsɔrɔ ʊbɔrʊ, oshoo ni umaa bidang, ebe kya shuro asani ingɛɛ weyeremo. Kǝnawo, arʊ shoo kyu orumo bekya juro baa ukpara iririma bi una. 32 Inyi dirha ni imisini isi ere Ilitu ngɛ! * 33 Aru sini aba waa usha ofo nge, anu taa yo, Yip arʊ sini aba taa ʊfɛr ngɛ anu penwo. 34 Itaniny ni eting dang ara pari nʊ yuyari bi ipro; anu kpara ereying eshere ereying. 35 Erere apari nusu kɔ bi ʊtari bi owro eying; anu kpara ereying ekǝ shere ereying.” 36 [Ɛrɛrimɛ apari nusu wro bi orumo anu kpara ereying eshere ereying.*]

37 Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ko gyurho ngɛ, “Ete, bi ubewo anu sa inyen ima ngɛ?”

Iyesu ko yoro mo asani, “Owro sini ʊkʊng inama nuwo ʊpʊrha wɔ ulobung se tuno ngɛ.”

18

Ushosho erere okro kǝni arʊ ʊkyɛrhɛ ʊring

1 Iyesu tani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ushosho wen ekǝ eyen mo ni asu sɔrhɔ Ʊnʊng ko kina akywa, ebekya woro ikywimo ngɛ. 2 Akani: “Bi opyo apya arʊ kyɛrhɛ ʊring nuwo arʊ sini ana kung irung Ʊnʊng ko asani adirhi ni araru. 3 Erere okro nuwo bi ɛkǝri apya dang, akasʊ kyer eberi ngɛ asu sɔrhɔ ngɛ, ‘Ani eyen ʊbrʊbrʊ bi idɔɔ mo kǝni arʊ sini atie bi ite.’

4 “Kii bo opyo akywa atiri ngɛ yip ba akurha ngɛ akasa ni ʊkaa ni, ‘Koni sini ina kʊm irung Ʊnʊng, ina dirham ni orokru, 5 Yip erere okro wen ku wurem, inu ri imisini ini sa akyi epen ʊbrʊbrʊ, aki eshere uber uwurem ngɛ!’ ”

6 Ikpara dang Ete kasani, “Inyi kung imisini arʊ kyɛrhɛ ʊring ʊsang ʊbrʊbrʊ ngɛ pɛri. 7 Akani Ʊnʊng nasu kpura ngɛ arʊɔ sini oworimo ʊbrʊbrʊ, arʊ sini aku tei ngɛ eting kǝni awri? Ʊnʊng nʊ bura akywa owro uyoro ʊsɔrhɔ moo? 8 Iku tanany, Ʊnʊng nʊ kpura nekǝkǝrhe. Yip ikpara sini Ɔnɔ Orokru bo juro, anu darha ʊma ʊbrʊbrʊ ngɛ bi eyesing?”

Ushosho Ubafarisi Kǝni Arʊ Yirha Ogon

9 Iyesu ka tanamɔ ushoshoo wen: opyo arʊ sini atirikywi ni ʊkamɔ nimɔ ni nashisha ana kparamɔ ʊparha ɛshɛ orokru bi onuo iririma, 10 “Ɛrɛrimɛ apari kii ʊsɔrhɔ Ʊnʊng bi idɔɔ ubyen Ʊnʊng, ereying ni Afarisi awan arʊ ni arʊ yirha ogon. 11 Ɛkǝri Afarisi ka shinɛ asu sɔrhɔ Ʊnʊng bi ikywie ani, ‘Ʊnʊng, Isi ija ni isam kǝni ʊparha ɛshɛ orokru ni, kii isam eyi, isam ere eteting, isam arʊ ʊyari ni erere ararʊ. Isanw ija kii sam kǝni arʊ yirha ogon wan ni. 12 Ise kusoro ni pari bidɔɔ awri etensara, kukum imisini ibe pen ise ma iying bidɔɔ atarhi.’

13 “Yip arʊ yirha ogon kǝ shinɛ atiting ki ikǝkarha. Akyana bra ushwe ikra oro ayaya, yip akasʊ kra ikou ngɛ ani, ‘Ʊnʊng, kung okwom kii ina arʊya ngɛ.’

14 “Itanany, ɛkǝri arʊ yirha ogon wen ban ni Afarisi ojuri kya ʊduna ni ɛmɛ sini epen ʊyirha be eberi Ʊnʊng. Kii kukum arʊ sini aba kpara ʊkamɔ ni imo ni iririma Ʊnʊng nʊ shuro ni ɔmɔ bi ibʊng, arʊ sini aba kpara ʊkamɔ ni imo samɔ bi onuo iririma Ʊnʊng nʊ shwemo ayaya.”

Iyesu tii ɔnɔ ajajirhi onuo adaduma

(Imat 19:13-16; Imark 10:13-16)

15 Orokru kusu kong ɔnɔmɔ ba eberi Iyesu aki apyamɔ atamɔ onuo adaduma. Nisini ɔnɔ ʊmɛr ngɛ rii kǝn, aka tanamɔ ʊraa ngɛ. 16 Yip Iyesu ka yirha ɛkǝri ɔnɔ ajajirhi ke ba eberi ngɛ asani, “Eshere ɔnɔ ajajirhi aba eberim, ebe kya karhamo ngɛ, kii igumo Ʊnʊng ni imi edeimo yo. 17 Iku tanany ʊbrʊbrʊwɔɔ, arʊ sini abana yirha ngɛ igumo Ʊnʊng kǝni ɔnɔ ajaji ni anasu raa ngɛ yo ishishaa.”

Arʊ imavu Kǝni Igumo Ʊnʊng

(Imat 19:16-30; Imark 10:17-31)

18 Opyo ari igumo ko gyurho Iyesu ngɛ, “Avʊwa agyagyang, inu sa ikimɔyɔ epen ofo Ʊshishaa?”

19 Iyesu ko yoro ngɛ, “Ikisi ʊyirhim ni ara agyagyang? Baa ara agyagyang sai Ʊnʊng eyeyie. 20 Ʊkpɛrhi ɛkǝri ogro ngɛ: ‘Bekya yari ni ere ararʊ, ʊnasu pɛrɛnw araru, ʊnasu sanw uyi, bekya tana upre eteting bi ikywi araru, ma ekperinw kǝni akwanw imimoru mo.’*”

21 Ekǝri orokru kasani, “Kukum ʊʊma men ikywere ʊsa kǝna wroo sini ini anagyang.”

22 Nisini Iyesu kung kǝn akasani ɛngɛɛ ni, “Ima iying shushoo sini ʊtani ʊsa. Gbuna kukum imisini ʊniyɔɔ ama araayarha ɛkǝri ʊfɛ, ʊnʊ pen imavʊ bayaya. Ikpara dang ʊka ba okro mi ngɛ.”

23 Nisini akʊng kǝn, ikywie ka burayo, kii ani ima avu ngɛ napany. 24 Nisini Iyesu rii ikywie burayɔ akasani, “Ini iraa ngɛ kǝni ikinni arʊ imavʊ raa igumo Ʊnʊng! 25 Kii inu pri asani Irakumi nuworo bi idɔɔ igara anumra nisini ari ima avu nʊ raa igumo Ʊnʊng.”

26 Arʊ sini akʊng irhing yen oko gyurho asani, “Nɛchiyɛn iyaa nʊ gya?”

27 Iyesu ko yoromo, “Imisini orokru nabraa ʊsa, Ʊnʊng nʊbra ʊsayɔ.”

28 Ibitrus ka sani ngɛ ni, “Arʊ shere kukum imisini arʊ niyo ngɛ ko kro nwoo!”

29 Iyesu kasani ɔmɔni, “Iku tanany ʊbrʊbrʊwɔɔ, baa arʊ sini anʊ shere ʊnaa ngɛ ko ere ko arupyaa ko ɔfɔrɔ ngɛ ko arʊ ubyere ngɛ ko Ɔnɔɔ bekai igumo Ʊnʊng, 30 sini anasu yirha ngɛ napany eprimo kǝna bi ipyoo yen epen ofo ʊshishaa bi ipyoo ukye ba.”

Ʊtana Ʊmang Tarʊ Sini Iyesu Tana Edei Ukpo Sini Ingɛɛ Nu Kpoo

(Imat 20:17-19; Imark 10:32-34)

31 Iyesu ka kpari ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ara tarhi na pari dang kyaa ishiying ka tanamo, “Arʊ ye kyamo Urushelima. Kukum imisini ɔwori baa onuo arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng bekai Ɔnɔ Orokru nʊ tirɛ. 32 Anu maa bavu arʊ sini ɛnɛkpɛrhimɔ Ʊnʊng. Anu sina ngɛ, atira ngɛ, ataa ekpe. 33 Anu kraa ɛpɛrɛ ngɛ. Bawri ʊmang tarʊ anujo shinɛ.”

34 Yip ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kyana kperhimo iririma bi idɔɔ ʊmamen. Kii Ʊnʊng swimo ngɛ ni ɛkǝri ikuri iring, kǝnawo ekyene kpɛrhimɔ imisini Iyesu ku pɛrɛ.

Iyesu Mi Ofow Arʊ Sɔrhɔ Ikrʊ

(Imat 20:29-34; Imark 10:46-52)

35 Nisini Iyesu tekya ʊfwa Ijeriko ofow kiki bo nuwo ʊtira asu sɔrhɔ. 36 Nisini akʊng ushi orokru ku woro, oko gyurho ikimoyo ikusa. 37 Aka tana ngɛ ni, “Iyesu ari Inazaret ngɛ akʊ woro.”

38 Ɛkǝ yɛɛ ihywi ayirha ngɛ, “Iyesu, ɔnɔ Idouda, kʊng okwom!”

39 Arʊ sini ani bi ite ɛkǝri okyoro ka tana ngɛ ʊraa ngɛ asani ashwi, yip ekǝ yɛɛ ihywi nagang, “Ɔnɔ Idouda, kʊng okwom!”

40 Iyesu ka ting kasani ɔkɔng ɛkǝri orokru ba eberi ngɛ. Nisini abii iyoyow, Iyesu ko gyurho ngɛ, 41 “Ikimoyo ʊwɛi ni isanw?”

Oko yoro ngɛ asani, “Ete, iwɛi ujo rong owroo.” 42 Iyesu kasani ngɛ ni, “Nɛchiyɛn rong owro! Ʊma ʊbrʊbrʊnw manw ikrʊ.” 43 Ba kywakywa dang akasʊ rong owro ko kroo Iyesu ngɛ, asu dɔɔ Ʊnʊng ngɛ. Nisini kukum orokru rii, ɔkɔ dɔɔ Ʊnʊng ngɛ ʊkamɔ.

19

Iyesu kǝni Izaka

1 Iyesu ka raa kasu wɔrɔ bidɔɔ Ijeriko. 2 Opyo orokru nuwo ʊtʊwa ngɛ ni Izaka. Ɛngɛɛ ni ogumo arʊ yirha ʊfɛ ogon, oshoo ni ima avu ngɛ. 3 Aka waa urong kii iyaa ni Iyesu. Ana braa urong Iyesu ngɛ bidɔɔ orokru bekai sini ani ekwekwi. 4 Aka ting kyaa ni ite ka kirha ʊshi uwee, bi onuo ʊtira sini Iyesu ku kyeng ngɛ akuwaa uroo. 5 Akywa sini Iyesu fuwi ɛkɛri owro. Ɔkɔ gyo ikra oro ayaya ka sani ngɛ ni Izaka shuro ne nekǝkǝrhe kii ini shuro ʊʊnanw ɛchiyɛ. 6 Izaka ko shuro nekǝkǝrhe ka yirha ngɛ kidɔɔ ʊnaa ni ofofuru.

7 Ni sini orokru kukum erii kǝna akasʊ pɛrɛ ni opyomo ka sani, “Akyaa ushuro bi ʊna arʊya.”

8 Izaka ka shinɛ atiting ka sani, “Ete, ini ma ara ayarha ʊsari imi sini iniyɔɔ. Arʊ sini ira ne ngɛ ini kpura ngɛ asa inarhi ʊrɛ imi sini iyirhi.”

9 Iyesu ka sani ngɛ ni, “Echiye oforo ba ʊdʊnanw, kii orokru wen kaa ɔnɔ ʊna Ibraim ngɛ. 10 Kii Imye Ɔnɔ Orokru bii upyerhewo asa oforo, okyo imi sini ivriyo.”

Ushosho ʊfɛ

(Imat 25:14-30)

11 Akʊ kyeng ba iyoyow ni Urushelima, ɛkǝri orokru sini akʊ kuwɔ kasu wɔrɔfo a sani akywa sini imo ba kya Urushelima akywakywa dang igumo Ʊnʊng nʊ tikpa, aka tanamo ushosho. 12 Ikpara dang aka sani ɔmɔni: “Opyo orokru nuwo ari igumo akyi okyoro ki ipyii ibʊng kikǝkarha aya yirha igumo ikpara dang ko juro baa. 13 Aka yirha agara ngɛ atarhi amamɔ ʊfɛ sini ayirhi ni imina*ikiri iyiying asani inyi tere avʊ ngɛ kyekya ujuro bam.

14 “Ɛkǝri ara pya na waamɔ ngɛ aka tuma atina okroo ngɛɛ a sani, ‘Arʊ na waamɔ orokru wen oko igumo arʊ.’

15 “Akywa sini aya yirhi igumo kɔ sɔɔ, aka tuma ʊyirha agara sini amimo ʊfɛ. Ɔkɔ gyurhomo awaw kperhi ikimoyo epen baya ʊfɛ sini amimo.

16 “Arʊ sini ovo ite uba, ka sani, ‘Ete, ikiri ʊfɛ sini ʊmim iteri avʊ ngɛ kǝpen atarhi bayaa.’

17 “Ete ʊna ka sani ngɛ ni, ‘Agaram agyagyang, ʊsa nɛgbɛn bɛkɛi sini uyen ʊbrʊbrʊ bi ima ijiji imanw igumo apya atarhi.’

18 “Agara ʊmang pari ngɛ kaba, ka sani, ‘Ete ʊna ʊmim ikiri ʊfɛ ikǝ itere avu ngɛ kǝpen ikiri itɔng bayaa.’

19 “Ete ʊna ka sani ngɛ ni, ‘Imanw igumo apya ɔtɔng.’

20 “Opyo agara kaba ka sani, ‘Ete ʊna, yirha ikiri ʊfɛnw, ilorhi ba ani ʊtʊgbɛ kɔsɔ. 21 Ikung irung nwu bekai sini ʊsang adʊma. Use kpara ɔwroo sini use kyonw ngɛ, akana ɔwroo sini use puranw.’

22 “Ete ʊna ka sani ngɛ ni, ‘ʊnwɔ agara ebebi, Ini kywanw iring ni imisini ʊpɛri. Uyoni ise kpara imi sini iso kyom, akana imi sini ise puram? 23 Ikisi uno kyonw bi ʊna kyu ʊfɛ, Iba sɔɔ bi ikpara ngɛ iba yirha ʊfɛm kǝni ara yaa ngɛ?’

24 “Ete ʊna ka tana arʊ titing burha a kani, ‘Akarha ikiri ʊfɛ dang ngɛ bavuɔ ama arʊ shoo ni ikiri atarhi ngɛ.’

25 “Aka sani ngɛ ni, ‘Ete ʊna, ani Imina atarhi ngɛ!’

26 “Okɔ yoro ka sani, ‘Iku tana nyi arʊ sini ani ʊʊma ngɛ anujo maa nagang, arʊ sini asaa niyoo anima sini aniyoo anu karha ngɛ. 27 Arʊ sini ana waamɔ ɛmyɛ ni igumo, inyi komo ba ben ɛpyɛrhɛmo bi item.’ ”

Iyesu rhii Urushelima kǝni ogumo ni

(Imat 21:1-11; Imark 11:1-11; Iyo 12:12-19)

28 Akywa sini Iyesu kywɛrɛ ʊpɛrɛ ʊring men aka kpa itemo asu kyeng kirha ngɛ kyaa Urushelima. 29 Akywa sini afwi iyoyow ni Ibaitafeji kǝni Ibetani bi ikwo ukro sini a yirhi ni Izaitun aka tuma ɔnɔ ʊmɛr ngɛ arʊ apari asani moni, 30 “Inyi kya kidɔɔ apya sini ani ite nyi, inyi ba raa inyi nʊ darha eniri ani ijaki ami sini ba arʊ sini akirha ngɛ. Inyi shire ngɛ okɔba ben. 31 Arʊ sini obo gyurho inyi, ‘Ikisi inyi ku shire ngɛ?’ Inyi sani ɛngɛɛ ni, ‘Ete ngɛ ɛwɛi.’ ”

32 Arʊ sini atumimo aka kyaa aya darha nɛmɛr kǝni sini Atanimo ni. 33 Akywa sini a ku shire ɛkɛri ani Ijaki, ɔkɔrɔ ko gyurhomo, “Ikisi inyi ku shire ɛkɛri ani Ijaki?”

34 Aka sani, “Ete ngɛ ɛwɛi.”

35 Oko koo ba owro Iyesu, okɔ wuro ʊgbɛ ʊsɔmɔ mo kɔ sɔrɔ ani Ijaki ekǝ she Iyesu ngɛ akirha bayaa. 36 Sini a kpin ʊtʊra orokru kasu ta ʊʊma ʊsɔmɔmɔ bi ʊtira.

37 Akywa sini afwa bi iyoyow ni Urushelima owro sini ʊtira shuri kyawo ukro Izaitun, ɔnɔ ʊmɛr ngɛ napany ka kpin ʊbrir Ʊnʊng ngɛ ayaya bekai ʊʊma ujijire sini erii.

38 Aka su ta akpa kasu sani,

“Ʊnʊng ta onuo adaduma baya ogumo sini abii bidɔɔ ʊtʊwa Ete!”*

“Ʊyari ikywi kya ayaya, kǝni ʊdɔ kyekya owro Ʊnʊng kya ayaya!”

39 Opyoo Afarisi sini ani idɔɔ orokru ka sani Iyesu ngɛ ni, “Avʊwa, tana ɔnɔ ʊmɛr nwu ni ashywi!”

40 Iyesu ko yoromo,“Iku tanany arʊ men ba shywimo ngɛ, atari yen nʊ shoo akpa.”

Iyesu tei bekai Urushelima

41 Akywa sini a fwa iyoyow ni Urushelima ni sini atii ikra ni ɛkɛri apya ekǝ shire ere 42 Ka sani,“Asani inyi kperhi echiye imi sini ini kong ʊyari ikywi ba inoshoo igyang. Uwe ɔswiny yongɛ. 43 Akywa yeba arʊ sini ana waamɔ nyi anu tany ukro ɛkɛriny asu raa ni enyi bai ku ikina isha. 44 Anu kurhonyi bi ibʊng, anu perheny kǝni ɔnɔ nyi. Ene sheremo ʊtari uying bayu upyoo. Kii inyi ne kperhiny akywa sini Ʊnʊng bii aba sany oforo.”

Iyesu bi idɔɔ Ubyen Ʊnʊng

(Imat 21:12-17; Imark 11:15-19; Iyo 2:13-22)

45 Iyesu ka raa Ubyen Ʊnʊng kasu yeri arʊ gbuna ʊʊma. 46 Aka sani mo ni,“Owori bi idɔɔ iring Ʊnʊng a sani ‘ʊnam nʊ shoo owro ʊsɔrhɔ Ʊnʊng yo’; uwe inyi tereyo oto ‘ʊtara eyi.’ ” 47 Aka su mɛr orokru ku ʊkina Ʊnʊng bi idɔɔ Ubyen Ʊnʊng. Ogu Ubyen Ʊnʊng kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa kǝni ɔrɔmɔmɔrʊ mɔ kasu ʊwaa sini imɔ nʊ pɛrɛ ngɛ. 48 Ekywere ekene pen mo ʊrʊ tira sini anu pɛrɛ ngɛ, bekai sini orokru kǝkǝri ngɛ asu kung ididima ʊring sini akʊ mɛr mo.

20

Ogyurhi bi ikywie igumo Iyesu

(Imat 21:23-27; Imark 11:27-33)

1 Ʊpyu ʊnʊng, Iyesu ni bi idɔɔ ubyen Ʊnʊng asu mɛr orokru asu tanamo iring ididima, ogu ubyen Ʊnʊng adarha avʊwa ʊmɛr ogro Imusa kǝni ɔrɔkɔng ka ba owroo. 2 Aka sani ngɛ ni, “Tana arʊ akina edei igumoyo ʊni iyoo imusa ʊring men? Iyaa minw ikrʊ yen?” 3 Okɔ yoro mo ni, “Imye ma Ini gyurhony kam inyi tanami 4 Ibaptisma Iyohana ikuni baa yaya wɔ, ki baa ɔwroo orokru?”

5 Ekǝ tere asu pya onuo ni ʊkamɔ ka sani, “Arʊ ba sani, ‘Ba ayaya,’ anu sani, ‘Ikisi inyi no yoronyi ni ngɛ?’ 6 Yip arʊ ba yoro asani, ‘Ikuni baa ɔwroo orokru,’ kukum ɛkǝri orokru nʊ ta arʊ ni atari ɛpyerhe. Kii oyori ngɛ asani Iyohana ni arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng ngɛ.”

7 Okɔ yoro ngɛ asani “Arʊ ne kperhimo ikuni baa ube wo.”

8 Iyesu ka sa nɔmɔni, “Imyɛ kam ina tanamo nyi, arʊ sini amim ikrʊ ʊsa ʊring men.”

Iyesu tani ushosho bekai arʊ wro

(Imat 21:33-46; Imark 12:1-12)

9 Ikpara dang Iyesu ko suno ngɛ ni ʊtana orokru ushosho wen, “Opyo arʊ puri inabi aka ma opyo arʊ ʊta ɛkǝri abya ka kyaa okyoro ki opyo apya kikǝkarha ekǝ dɛrhɛ ngɛ. 10 Sini akywa ʊkana fwa aka tuma agara ngɛ kya owro arʊ sini amimo abya ʊta, akya ayirha ngɛ osumo inabi sini akani.Yip ɛkǝri arʊ sini ayirhi orumo ʊta aka kraa ɛkǝri agara ɛyɛri ngɛ avu akʊrʊ. 11 Ekǝ jo tuma opyoo agara ngɛ, aka kraa amaa ʊwaa, ayeri ngɛ avu akʊrʊ. 12 Aka tuma ʊmang ataru ngɛ aka saa onuru ɛfɛn ngɛ ke esing.

13 “Ekpara dang ɔkɔrɔ ɛkǝri abya, ka sani, ‘Ikimo ini sa nɛchiyɛn? Ini tuma ɔnɔm sini ipri ni ʊwaa ngɛ, oboroo anushe maa imimoru ngɛ.’

14 “Yip akywa sini erie, aka sani opyomo ni. ‘Ekǝri ɔnɔ ɔkɔrɔ ari orumo we, inyi ba arʊ pɛrɛ ngɛ, aki abya shoo amaru.’ 15 Aka kraa ɛfɛn ngɛ bi esing kǝ pɛrɛ ngɛ.

“Ikimɔyoɔ nɛchiyɛn ɔkɔrɔ ɛkǝri abya nʊsa ni ɔmɔ? 16 Eyeba ebe epyerhe ɛkǝri arʊ sini amimo abya ʊta ama opyo arʊ ɛkǝri abya.”

Sini orokru kung ʊring men, akani, “Ʊnʊng sa ibe kya shoo kǝna!”

17 Iyesu ko komo ikra ka sani,“Nɛchiyɛn ikimoyo ini imisini ɔwori bi idɔɔ iring Ʊnʊng asani:

“ ‘Ʊtari sini arʊ vura tiramɔwɔ

ʊwɔwɔɔ uto ʊtari itung’*?

18 Arʊ sini aba kpaa bayu ʊtari wen anʊ vɛrhɛ ngɛ nɔyʊyɔw, arʊ sini ʊba kpaa ba aya ʊnʊ kɔɔ kǝni ubre ni.”

19 Avʊwa ʊmɛr ogro kǝni ogu ubyen Ʊnʊng, kawaa apara sini anu kpin Iyesu ngɛ ba kywakywaa, kii ekperhi asani atani ushosho wen bi ikywimowo.Yip aka kung irung orokru.

Ugyurho bekai ʊkpʊra ogon

(Imat 22:15-22; Imark 12:13-17)

20 Akasu yara ngɛ asu waa apara sini anu kpin ngɛ ni ʊya aka tuma opyoo orokru aki oyovuno nge kǝni imɔ ni arʊ ʊbrʊbrʊmɔ ni. Akʊ tiri ikwyi imɔ nʊ kpin ngɛ ni iririma sini ɛpɛri, aki imɔ naa ngɛ bavu ari igumo Iroma. 21 Ɛkǝri arʊ sini atumimɔ ko gyurho Iyesu ngɛ asani “Avuwa, arʊ kpɛrhi ngɛ asani ʊringnwʊ kǝni ʊmɛrgnwʊ ʊbrʊbrʊwɔɔ. Une pyerhe ite ararʊ, use mɛr ʊtira Ʊnʊng nɛmɛr kǝni ushoyo ni. 22 Ini idima arʊ kpura ikaisar ngɛ ʊfɛ ogon kii isayo nɛmɛr?”

23 Iyesu kperhi ʊwɔrɔfomo ngɛ wo aka sani mo ni, 24 “Yen mi ikiri ʊfɛ. Uwurowu iyang wɔ ʊni ba yaa adarha ɔwɔri ni ikin?”

Oko yoro ngɛ ni, “Imi Ikaisar”.

25 Aka sani omo ni, “Nyi ma Ikaisar ngɛ ima sini ini mi Ikaisar, ama Ʊnʊng ngɛ ima sini ini mi Ʊnʊng.”

26 Akana bramo ʊkpin ngɛ bekai iring ye bite orokru, ekǝ jijire sini oyori mo ka sa na kprukpring.

Ugyurho bekai ʊshinɛ arʊ sini okpuimo

(Imat 22:23-27; Imark 12:18-27)

27 Akywa dang opyo arʊ sini ayirhimo ni Asadukiya (arʊ sini ono yoromo ni ʊshinɛ arʊ sini okpuimo), aka ba ɔwroo Iyesu ko gyurho ngɛ asani.

28 “Avuwa, Imusa wori arʊ bi idɔɔ ogro asani, arupya orokru bo kpoo eshere eree asamo ni ɔnɔ ngɛ, itɔɔyo arupya nʊ lorho ubara ɛkǝri erere okro ebyere ɔnɔ bi ʊka arupya. 29 Nɛchiyɛn opyo arʊpya nuwo ani etensara, ɔrɔkɔng mɔ ko lorho ubara ngɛ ko kpoo asaa ni ɔnɔ ngɛ. 30 Arʊ ʊmang pari ko lorho ubara ngɛ ko kpoo baa ʊkyepen ɔnɔ kaa. 31 Kǝnawo arʊman taru ngɛ ko lorhi ubara ngɛ. Ima iying dang kukum mo ere tensara dang olorho ubara ɛkǝri erere okpomo ekɛne penmo ɔnɔ. 32 Bakurha ngɛ kukum ɛkǝri erere ko kpoo kaa. 33 Ʊnʊng ʊshinɛ eyesing kǝni sini arʊ pya etensara dang olorho ubara ngɛ anu shoo ere iyaa bi idɔɔmo?”

34 Iyesu ko yoro, “Orokru ipyoo yen ku lorhi ubara asu ma ibara. 35 Yip ɛrɛrimɛ kǝni erere arʊ sini amaa ʊshinɛ bi ukpo akiki be ipyoo ukyeba ana su lorhomo ubara anasu mamɔ ubara. 36 Anasu jo kpomo kii ani kǝni atina Ʊnʊng ni. Ani ɔnɔ Ʊnʊng mo, bekai sini ani ɔnɔ ʊshinɛ bai idɔɔ ukpowo. 37 Yip bidɔɔ ushosho ʊpya orumo, Imusa yen napʊpʊrhi asani arʊ sini okpuimo anu shinɛ, kii ayirhi ɛkǝri Ete ngɛ ni, ‘Ʊnʊng Ibraim, Ʊnʊng Ishaku, adarhi Ʊnʊng Iyakubu.’† 38 Asaa Ʊnʊng arʊ sini okpomo, yip ani Ʊnʊng arʊ sini ani akrʊmɔ, kii bekai ngɛ wɔ kukum ni akrʊ.”

39 Opyo avʊwa ʊmɛr ogro Imusa ka sani “Avʊwa ʊpɛrɛ ne mɛr!” 40 Aka samɔ ni ikywi sini anu jo gyurho ngɛ ipyoo ima ngɛ.

Ɔnɔ iyaa ni ɛkǝri Ikristi?

(Imat 22:41-46; Imark 12:35-37)

41 Iyesu ko gyurhomo asani, “Ikisi orokru yirhi Ikristi ngɛ ni ɔnɔ Idouda? 42 Ekǝri Idouda kaa wori bidɔɔ ʊyaa ʊsha ete uber:

“ ‘Ete sini etem ngɛ ni:

“Kiki ba avu ʊram

43 Ke kya akywa sini ini tere arʊ sini ana waamɔnwɔ aki oshoo

igɔgɔru ʊtɛ ifraanw.” ’ ‡

44 Idouda yirhi ngɛ ni ‘Ete.’ Anusa nenyee ɔkɔ jo shoo ɔnɔɔ?”

Iyesu kǝni avuwa ogro Imusa

(Imat 23:1-36; Imark 12:38-40)

45 Sini orokru kukum aku kung Iyesu ngɛ, akasani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ni, 46 “Inyi sa noshong ni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa men. Ese waa ukyeng kǝri nʊ ʊgbe ʊgbʊgbang ɛwɛi orokru fomo ngɛ bi idɔɔ Ize, awaa uwro kikii ɔmɔmɔrʊ bi owro utuno Ayaudiya kǝni owro ipara. 47 Ɔmɔmɔ ani arʊ ra ni ina ere ukpo. Ʊwaa uyen ʊkamɔ okong otuturo ngɛ bo owro ʊsɔrhɔ Ʊnʊng. Ɔmɔmɔ anu yirha igara irɛ.”

21

Ʊfe sini erere okro mi

(Imark 12:41-44)

1 Akywa sini Iyesu shishi bi owro usɔrhɔ Ʊnʊng oko gyo ikra orong arʊ sini ani uma avu ngɛ akʊ ma ʊfɛ bi owro usa ʊfɛ bi owroo usɔrhɔ Ʊnʊng. 2 Oko rong opyo erere okro araa yarha asi ikiri ʊfɛ ipari ngɛ. 3 Iyesu ka sani, “Itanany ʊbrʊbrʊwo, erere okro ara ayarha wen asi imi sini ipri kukum mo: 4 Kukum orokru men ami bai idɔɔ akai ʊma sini ani umoo, yip ɛkǝri erere bidɔɔ ayarha ngɛ ami kukum ima imi sini iparha ɛshɛ bi ukikie.”

Ʊbʊra owro usɔrhɔ Ʊnʊng kǝni ʊpɛ akurha akywa

(Imat 24:1-2; Imark 13:1-2)

5 Opyo arʊ kroo ngee kasu pere edei sini ekyeni ubyen Ʊnʊng ni atari agyagyang adarha uma ududuma sini ami Ʊnʊng ngɛ. Yip Iyesu ka sani, 6 “kǝni sini inyi rii umamen ni, akywa yeba sini anau sheremo uru utari baya upyo; anu burayo ngɛ kukum.

7 “Avuwa” oko gyurho ngɛ a sani, “Akina akywa yo anusa umamen? Adarha ngɛ ikimɔyɔ inu shoo ʊpɛ sini arʊ nurong akywa sini umamen ye ba?” 8 Iyesu ko yoromo asani,“Inyi sa noshong kii ararʊ ke derhiny. Kii orokru napany yeba bi ʊtʊwam, asani, ‘Imye ni ikristi’, ‘Akywa tow ʊfwa.’ Inyi bekya okromoo. 9 Akywa sini inyi ba kung oshosho ʊraa kǝni ʊshinɛ ɔkɔɔ ededei, inyi bekya kung irung. Itɔɔyo ʊmamen yeba noru, Yip akurha nekebaa kakaimen.”

10 Iyesu ko suno ngee ni ʊtanamɔ asani,“Ibung nushinɛ ʊraa ni ibʊng, igumo nuting ite ni igumo. 11 Ujuro ibʊng nʊ shoo nagang, ihywung nukpaa kǝni idumo ki owroo ededei, uuma irung kǝni ʊpɛ ɔkɔkɔ kyeba baa ayaya.

12 “Yip kekya akywa umamen kukum, anu kpir nyi, ogyurhony. Anu naanyi kya eberi owro utuno Ayaudiya, anu kpir nyi afrany bi ʊbɔrʊ eting, anu kongny kya ite ogumo kǝni ari ite kukum bekai ʊtʊwam. 13 Yip akywa yenyo inyi nʊ pen apara atanamo imisini Ʊnʊng sa. 14 Yip inyi shere ikywiny, inyi bekya wure ʊkany bekai imisini inyi nʊ yoro ɛkǝri ogumo kǝni arite. 15 Kii ini many urhing kǝni amraa sini ararʊ bidɔɔ arʊ sini ana waamo nyi anubra utin bi iteny ko asa nenyi ni urhingnyi samo nɛmɛr. 16 Ko arʊ byereny, arʊpyany kǝni ɔfɔrɔny, ɔnɔ grony kǝni orokyorony anu gbunanyi ngɛ. Ekǝ pyerhe opyo arʊny. 17 Orokru kukum nasu waamo nyi bekai ʊtʊwam. 18 Yip ko ifung ikywi ararʊny iying naw uvroyo. 19 Inyi bawʊra ikywi, inyi nʊ pen ʊgya.

Iyesu tani sini anu bura Urushelima ngɛ

(Imat 14:15-21; Imark 13:14-19)

20 “Akywa sini inyi bakyu rong arʊ tei ikɔ ɛkǝri Urushelima, inyi nʊ kperhi ngɛ asani akywa bura ɛkǝri apya oto iyoyow. 21 Akywa dang arʊ sini ani bi Iyahudiya itɔɔyɔ atin kyamo ki oyokro, arʊ sini ani idɔɔ apya akuromo, arʊ sini ani idɔɔ afa ebekya raa idɔɔ apya. 22 Kii akywa igara yoye, urhing men nʊ tirɛ kǝni sini ɔwɔri bidɔɔ irhing Ʊnʊng ni. 23 Yip ima okwo ni erere arʊ ko ofo, kǝni arʊ ma ɔnɔ iyan bakya dang! Uma ubibi napany nupen ibʊng yen, anang Ʊnʊng nʊ shuro baya orokru men. 24 Anu pyerhe opyo arʊmo ni ikama uraa, anu yerhe opyo arʊ kya kukum ibʊng olorho mo ni ʊjang. Arʊ sini ɛnɛkpɛrhimɔ Ʊnʊng nʊ sarhi Urushelima ngɛ kekya ikpara sini akywamo nʊ tirɛ.

Ukyee ba ɔnɔ orokru

(Imat 24:29-31; Imark 13:24-27)

25 “Ɛpɛ uma ubibi nʊ shoo bi ikra unung, Uperi kǝni Uuyeri. Bi eyesing, kukum Ibʊng nʊ raa idɔɔ igara kǝni uwure adarhi irung bekai utei kǝni ujuro omung. 26 Orokru nʊ su kyurho bekai irung, ʊwɔrɔ ofo imi sini inupen ari eyesing, kii anu juro ʊʊma ujujire ki ayaya. 27 Bakywa dang anu rong Ɔnɔ Orokru kukyeng ba bidɔɔ umung ni ikrʊ kǝni akai imimɔru. 28 Akywa sini uumamen nʊ tikpa usa, inyi shinɛ epyerhe ayaya kii akywa oforonyi te ba iyoyow.”

Umer Iyesu bi ikywi ushi uwǝǝ

(Imat 24:32-35; Imark 13:28-31)

29 Aka tanamo ushoshoo wen: “Inyi rong ʊshi uwee kǝni kukum ashi. 30 Inyi bo rong atu turo ayaa inyi nʊ kperi ngɛ nivuny asani ikpirhi te ba wurha. 31 Kǝnawo Inyi bakywu rong ʊmamen tusa, inyi kperhi ngɛ asani igumo Ʊnʊng to iyoyow.

32 “Itaniny ʊbrʊbrʊwɔɔ, orokru ipyoo yen anasu kpomo kukummo, umba kukum ʊʊmamen be tirɛ ba. 33 Ayaya kǝni eyesing nʊ kywɛrɛyo, yip iring Ʊnʊng nasu kywɛrɛyo.

Inyi sa noshong ni ʊkany

34 “Inyi sa noshong ni ʊkany. Inyi bekya yoro ikywiny tirɛ ni uwaa ura uma kǝni uwaa usa uma adarhi uwaa uku ididima eyesing yen, inyi bekya yoro awri dang kya tira kpin nyi kǝni opo ni. 35 Kii eye ba baya orokru kukum kǝni opo ni kokywu ubee bi eyesing. 36 Inyi sha ʊkany ku kǝni ikpara, ɔsɔrhɔ Ʊnʊng sini inyi nʊ pen ikrʊ imi ʊgya ni kukum uring men sini utekyu usani, adarha ngɛ sini inyi nʊbra uting bi ite ɔnɔ orokru.”

37 Kukyunu unung Iyesu kyer umer bi ɛkǝri ubyen Ʊnʊng, kǝnawo kukyunu ure ese kuno kyaa ɔyoo mɔrɔ ki aya uvra sini ayirhi ni ukro Izaitun. 38 Ni ititikywa kukyunu unung orokru kyer ukuwo bi ubyen Ʊnʊng.

22

Olorhi onuo awaw ʊpɛrɛ Iyesu ngɛ

(Imat 26:1-5; Imark 14:1-2; Iyo 11:45-53)

1 Nɛchiyɛn ipara agbangkrʊ imusang ɛdɛrɛ ofuru, sini ayirhi ni ipara ʊwɔrɔ to iyoyow. 2 Ogu ubyen Ʊnʊng kǝni avʊwa ʊmɛr ogro Imusa kasu waa ʊtira sini imɔ nʊ pɛrɛ Iyesu ngɛ, awaa ʊsa kǝna ʊsʊsɔ bekai sini akung irung ɛkǝri orokru.

Iyahuda gbini Iyesu ngee

(Imat 26:14-16; Imark 14:10-11)

3 Ishari ka raa ikywi Iyahuda, arʊ sini ayirhi ngɛ ni Iskariyoti, arʊ sini ani eying bi idɔɔ arʊ atarhi na apari dang. 4 Iyahuda ka kya eberi Ogubyen Ʊnʊng kǝni arite asha ubyen Ʊnʊng aya pya onuo sini ingɛɛ nʊ gbunamo Iyesu ngɛ. 5 Aka kung ididima ko yoro asani imo nʊ maa ʊfɛ. 6 Iyahuda ko yoroni kǝna, kaba raa upyerhe apara sini ingɛɛ numa Iyesu ngɛ bavumo sini araru nasu ʊkpɛrhi ngɛ.

Iyesu kǝni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ rii ʊmʊra ipara ʊwɔrɔ

(Imat 26:17-25; Imark 14:12-21; Iyo 13:21-30)

7 Ekǝri awri ipara agbankrɔ ka fwa ami anu ma ikara anatam Ipara ʊwɔrɔ. 8 Iyesu ka tuma Ibitrus mo kǝni Iyohana, a sani, “kya eye kyene arʊ ʊmʊra sini arʊ nura bi ipara ʊwɔrɔ.”

9 Oko gyurho ngɛ, “Ʊwɛini arʊ ye kyene bi ubewo?”

10 Oko yoromo a sani, “Inyi basu raa ɛkǝri apya, Inyi nʊ sira ni opyoo orokru okong obom omung. Inyi kroo ngee kekya ʊna sini anʊ raa ngɛ, 11 asani ɛkǝri arʊ ʊna ni, ‘Avuwa gyurhi ni: eki ʊbɔrʊ ekyeng, owro sini imye kǝni ɔnɔ ʊmɛr mi nura ʊmʊra ipara ʊwɔrɔ ngɛ?’ 12 Anu yen nyi okru ʊbɔrʊ bi ʊna ayaya sini ekywere ukɛnewo, inyi nʊ darha asa ʊʊma ngɛ nɛmɛr. Inyi kyene ʊmʊra burha.”

13 Aka kyaa aya darha nɛmɛr kǝni sini Iyesu tanimo ni. Ekǝ kyene ɛkǝri ʊmʊra ipara ʊwɔrɔ.

Ʊure ʊmi Ete

(Imat 26:26-30; Imark 14:22-26; 1 Ikor 11:23-25)

14 Sini akywa fwi, Iyesu ka kiki kǝni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ awaa ʊra ʊmʊra. 15 Aka sani ɔmɔni, “Iwaa akyu sani ira ʊmʊra ipara ʊwɔrɔ men kǝni enyi kekya ikpara sini inu kung igara. 16 Kii iku tana nyi, inojo rammɔ, sai ibɛ tirɛ bi idɔɔ igumo Ʊnʊng.”

17 Iyesu ka kpara ɔsɔng, kasa Ʊnʊng ngɛ ija, ka sani, “Inyi yirha akǝkaa bi idɔɔ opyony. 18 Iku tana nyi, inojo sam omung osumo ʊshi inabi men, sai igumo Ʊnʊng ba ba.”

19 Aka kpari ipara ɔgbɔnkrʊ, kasa Ʊnʊng ngɛ ija, ka yurhayɔ, amamɔ, a sani, “Inamam yɔɔye aminy; inyi sa kǝn asu dirha ni emye.”

20 Kǝni sini asini, sini ɛkywɛri ʊra ʊmʊra ʊrɛ aka kpara ɔsɔng, ka sani, “Ɔsɔng yen ulorho iring isayo sini afri ni eyi mi, sini aniri ngɛ bi ʊkany.* 21 Yip ekǝri arʊ sini anu gbunam ngɛ we akiki kǝni emye ngɛ ben. 22 Ɔnɔ orokru nʊ kpoo kǝni sini Ʊnʊng kyoni, yip ima okwoyo ini arʊ sini anu agbuna ngee!” 23 Akywa dang ɔnɔ ʊtina ngɛ ka tikpa ʊsʊ gyurho opyoomo, iyaa bi idɔɔmɔ, anushe ʊsi ima yen.

Amaa bɛkai iyaa anushoo arite

24 Yip ɛkǝ shinɛ amaa ni opyoomo, bɛkai sini akʊ wɔrɔ ofo iyaa anʊshoo arite bi idɔɔmɔ. 25 † Iyesu ka sani ɔmɔni, “Ogumo arʊ sini ɛnɛkpɛrhimɔ Ʊnʊng ese yen arʊmɔ ikrʊ, ese yirha opyoomo ni arʊshɛ orokru. 26 ‡Yip inyi naw shoony kǝni ɔmɔni. Bi ʊka kǝna arite bi idɔɔ nyi anu shoo kǝni ara ajajini, arʊ sini ani ogumo anu shoo kǝni arʊ sa ʊtʊna ni. 27 §Iyaa ni arite, arʊ sini akiki asura ʊmʊra ngɛ kii arʊ ʊkaa ɛkǝri ʊmʊra ngɛ? Arʊ sini akiki asura ngee? Yip ini bi idɔɔ nyi kǝni arʊ kaa ʊmʊra ni. 28 Inyimo inyi ting kǝni emye ngɛ bi idɔɔ ʊmarha sini isii. 29 Kǝni sini Ɛkpɛri mim ikrʊ igumo ni, kǝnawo ikumany nɛmɛr kǝna. 30 *Inyi nʊ ra asa kǝni emyee bi idɔɔ igumom. Inyi nʊ kiki bi igɔgɔrʊ igumo, okong igumo baya edei atarhi na pari ami ɔnɔ Isrela.

Iyesu tani asani Ibitrus nura amaa ʊkpɛrhi ngɛ

(Imat 26:31-35; Imark 14:27-31; Iyo 14:27-31)

31 “Isimon, Isimon, shywi akʊng! Ishari waa apara ʊwaw ʊmarhany, akaanyi oworo igigyang kǝni ibibi kǝni sini arʊ owro so woro ikiri ogro bai idɔɔ iwʊng ni. 32 Yip Ikarha sɔrhɔ Ʊnʊng ngɛ bi ʊkanw, Isimon, sini ʊma ʊbrʊbrʊnw nasu kpaawɔ. Kǝnawɔ akywa sini ube tere ba ni ɛmyɛ ʊta onogronw ikrʊ ngɛ.”

33 Isimon kasani, “Ete, ikarha ekywere utuno ʊʊma iye kya kǝni nwoo ko bi ʊbɔrʊ eting ko bi ukpo.”

34 Iyesu ko yoro, “Itananw, Ibitrus, kekya akywa sini ɔkɔrɔ nʊpɛn echiye, ʊnʊ raa amaa ngɛ asi itaru asani ʊnɛ kperhinw imye.”

35 Ikpara dang Iyesu ko gyurho mo, “Akywa sini ituminy bai ipa ʊfɛ, bai ʊbʊrhʊ ko ataka, inyi tii iririma?”

Oko yoro, “Bai iririma.”

36 Akasani omoni, “Yip nɛchiyɛn arʊ sini oboshoo ni ipa ʊfɛ ngɛ akpara yo, kǝnawo ʊbʊrhʊ; kǝnawo uba sanw ni ikama igbang ngɛ, ʊgbʊna igbɛ irenw ere iying ngɛ. 37 Kii itaniny asani ɛkǝri iring Ʊnʊng peri asani: ‘Apari ngɛ bidɔɔ arʊya.’†Ika tanany asani itɔɔyo inyeen tirɛ bi ikywim. Kii imisini ɔwɔri bi ikywim ʊkʊ kyeeba ʊtirɛ.”

38 Ɔnɔ ʊmɛr ngɛ kasani, “Rong, Ete, ʊkama ʊgbang ʊpari me.”

Oko yoromo asani, “Imaa kǝna!”

Iyesu Sɔrhi Ʊnʊng Bayu Ukro Izaitun

(Imat 26:36-46; Imark 14:32-42)

39 Iyesu ko kuno kyaa kǝni sini ɛrɛn ngɛ ni kya aya ukro Izaitun, ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ko kroo ngɛ. 40 Ni ʊsʊ fwa eberi ngɛ akasani ɔmɔni,“Inyi sɔrhɔ Ʊnʊng kii inyi kya kpaa bidɔɔ ʊmarha.” 41 Ekǝ yin ngɛ naji ikarha ngɛ ini kǝni ʊfɛn ʊtari ni ko kpukporo ɔsɔrhɔ Ʊnʊng asani, 42 “Ɛkpɛri, iboshoo ʊwaanw wɔ, ʊkparam ɔsɔng igara yen ngɛ. Yip sa imisini ʊnwʊɔ ʊwɛi bekya sa imisini imyee iwɛi.” 43 Atina Ʊnʊng ba ayaya kaba eberi ngɛ aba taa ikrʊ ngɛ. 44 Ɔkɔ sɔrhɔ Ʊnʊng nagang, kii akung irung igara ukyeba, idung ngɛ ku tono bi ibʊng kǝni eyi ni.

45 Nisini ɛshini baa owro ʊsɔrhɔ Ʊnʊng ko juro baa owro ɔnɔ ʊmɛr ngɛ, aka darha mo aku moro. Ofokru mo samɔ ʊkara. 46 Oko gyurho mo asani, “Ikisi inyi ku moro? Inyi shinɛ ɔsɔrhɔ Ʊnʊng kii inyi kya kpaa bi idɔɔ ʊmarha.”

Akpin Iyesu Nge

(Imat 26:47-56; Imark 14:43-50; Iyo 18:3-11)

47 Nisini eshishi ʊpya onuo ushi orokru ka ba. Ereying bi idɔɔ ɔnɔ ʊmɛr ngɛ sini ayirhi ngɛ ni Iyahuda ɛngɛɛ kpite okomo ba. Ekǝ yin ba ikwo Iyesu ɛwɛ kǝn ngɛ. 48 Yip Iyesu ko gyurho ngɛ, “Iyahuda ni ukɛnwɔ ʊwa gbuna ɔnɔ orokru ngɛɛ?”

49 Nisini ɔnɔ ʊmɛr Iyesu rii imisini iku waa ukyeng, akasani, “Ete, arʊ kpa orokru men ni ikama igbang arʊ?” 50 Ereying bi idɔɔmo ka kpa agara ogu ubyen Ʊnʊng, ʊtʊng ngɛ ʊʊma avu ʊra.

51 Yip Iyesu ko yoro asani, “Imaa kǝna!” Aka pya ʊtʊng ɛkǝri orokru ekǝ pen ikrʊ.

52 Iyesu kasani ɛkǝri ogu ubyen, arite asha ubyen Ʊnʊng, adarha ɔrɔkɔng, arʊ sini abii ʊwaa ʊkpin ngɛ ni, “Ikisi inyi kuno ni ʊkama ʊgbang kǝni ʊkʊma ashi ʊwaa kpin mi kǝni ine eyi ni? 53 Ku kyunu ʊnʊng ini kǝni inyi ngɛ bi idɔɔ ubyen Ʊnʊng, inyi kyana pyany imye. Yip akywany yoye sini ini imi igumo eting.”

Ibitrus rii amaa ingɛɛ ne kperhi ngɛ Iyesu ngɛ

(Imat 26:57-58,69-75; Imark 14:53-54,66-72; Iyo 18:12-18,25-27)

54 Aka kpin Iyesu ngɛ akyamo ne ngɛ kidɔɔ ʊna ogu ubyen Ʊnʊng. Ibitrus su kroo ngɛ bai ikǝkarha. 55 Nisini opyoo arʊ kǝni ʊra bi ʊgba ʊpyang akiki kukum asu ʊwɛri ʊra, Ibitrus ka kiki kǝni ɔmɔɔ. 56 Opyo agara erere rie akiki burha bi idɔɔ uyen ʊra. Oko koo ikra nɛgbɛn kasani,“Orokru wen ni kǝni ɛngɛɛ ngɛ.”

57 Yip aka ra amaa ngɛ asani, “Erere, inɛ kperhim ngɛ.”

58 Anakywa naji opyo arʊ ko roo ka sani, “Ʊnwɔ kanw ʊnidɔɔ mɔ.”

Ibitrus ko yoro kasani, “Ɛrɛrimɛ, isam idɔɔ mɔ!”

59 Kekya ʊkpin itɔmɔ iying opyo arʊ kojo sani, “Ʊbrʊbrʊwɔɔ orokru wen ni kǝni ɛngɛɛ ngɛ, kii ari Igalili ngɛ.”

60 Ibitrus ko yoro asani, “Ɛrɛrimɛ, inɛ kperhim imisini uku tana!” Nisini eshishi ʊpya onuo ɔkɔrɔ kǝpɛn. 61 Ete Iyesu kǝ tere ikramo ka sira itituku kǝni Ibitrus. Akywa dang Ibitrus ka dirha ni iring sini Ete tani ngɛ:“Kyekya upɛn ɔkɔrɔ echiye ʊna ra amaa ngɛ ni ʊnɛ kperhinw emye asi taru.” 62 Oko kuno kyaa esing eye tei nagang.

Asini Iyesu ngɛ, akraa

(Imat 26:67-68; Imark 14:65)

63 Arʊ tɛi ikɔ sini akʊ sha Iyesu ngɛ aka raa ʊsina ngɛ kǝni ʊkraa. 64 Oko lorho ngɛ ikra ni ʊtʊgbɛ aka sani ngɛ ni, “Tana onuo Ʊnʊng! Iyaa ogyung?” 65 Aka tana ngɛ ʊring ukǝkǝǝ idedei.

Okong Iyesu ngɛ ba bi ite ari igumo

(Imat 26:59-66; Imark 14:55-64; Iyo 18:19-24)

66 Ni ʊba ʊyɛrɛ itikywa ɔrɔkɔng tuno, bi ʊpʊrha ogu ubyen Ʊnʊng kǝni avʊwa ʊmɛr ogro nikǝni ɔmɔɔ, oko kong Iyesu ba bi itemo. 67 Akasani ɛngɛɛ ni, “Tana arʊ, ʊnwʊɔ ʊni Ikristi‡?”

Iyesu ko yoro mo, “Iba tany inyi nasu yorony ni ɛmyɛ, 68 ibo gyurhony inyi nasu yorony ɛmyɛ. 69 Yip Imisini ikpin bai kaimen, ɔnɔ orokru nʊ kiki ba avu ʊra Ʊnʊng ogumo ikrʊ kukum.”

70 Kukummo oko gyurho ngɛ, “Nɛchiyɛn ʊnwɔ ni ɛkǝri Ɔnɔ Ʊnʊng?”

Oko yoro mo asani, “E Inyi pɛrɛ nɛmɛr imyee.”

71 Akasani, “Ikisi arʊ ku waa araru jo tana arʊ, arʊ kyu karha kuwɔ ni atung arʊ sini eperi ni onuo.”

23

Okong Iyesu ngɛ ba bi ite Ibilatus

(Imat 27:1-2,11-14; Imark 15:1-5; Iyo 18:28-38)

1 Ekǝri akywa dang kukum orokru sini ani burha ka shinɛ kpaa ngɛ kyaa bi ite Ibilatus. 2 Aka kpin upre ngɛ, eteting asani, “Arʊ darha orokru wen aku dɛrhi ararʊ. Akarhamɔ ʊkpʊra Ikaisar ngɛ ogon asani ɛngɛɛ ni Ikristi, oshoo ogumo.”

3 Ikpara dang Ibilatus ko gyurho Iyesu ngɛ ni, “Ʊnwʊɔ ni ogumo Ayaudiya?”

Iyesu ko yoro ngɛ, “Ʊpɛrɛ nɛmɛr.”

4 Ibilatus katana ɛkǝri ogu ubyen Ʊnʊng kǝni ɛkǝri ushi, “Ine penmi ngɛ ni irhirhing ibibi.”

5 Yip akya noyoromo, oko sunomo ngɛ ʊsani, “Akʊ dɛrhi orokru kukum Iyahudiya ni ʊmɛr ngɛ. Atiikpa bai Igalili nɛchiyɛn ewe oto ben.”

6 Ni ʊkʊng kǝna, Ibilatus ko gyurho kii ɛkǝri orokru ni ari Igalili ngee. 7 Nisini a kperhi ngɛ asani Iyesu ni bai ibʊng Igumo Ihiridus yo aka tuma ni ngɛ kya eberi Ihiridus arʊ sini ani bi Urushelima kaa bi ikpara dang.

8 Nisini Ihiridus rii Iyesu ngɛ, aka kung nɛgbɛn! Nagang, kii uwruwroo aku waa sini ingɛɛ nʊ roo. Bekai imisini akung bi ikywie, aku tira ikywi ngɛ nʊ rong asi ʊʊma ujijire sini inuyen ikrʊ Ʊnʊng. 9 Ɔkɔ shɔrhɔ Iyesu ngɛ ni ugyurho napany, yip Iyesu kyana yoroo ngɛ. 10 Ɛkǝri ogu ubyen Ʊnʊng kǝni ɛkǝri avʊwa ʊmɛr ogro titing burha, asu tana ʊraa ngɛ nagang ani Iyesu si ima ibibi. 11 Ikpara dang Ihiridus kǝni arʊ tɛikɔ ngɛ kasu maa ʊwa, asu sina ngɛ, ɔkɔ sɔmɔ ngɛ igbɛ irɛ igigyang okojo tuma ni ɛngɛɛ kyamo eberi Ibilatus. 12 Ʊnʊng dang Ihiridus kǝni Ibilatus ko to orokyoro kii uwruwroo ana siramo ni opyo.

Akywi iring ʊpɛrɛ Iyesu ngɛ

(Imat 27:15-26; Imark 15:6-26; Iyo 18:39—19:16)

13 Ibilatus kayirha ogu ubyen Ʊnʊng kǝni arite adarha orokru owro eying, 14 kasani moni, “Inyi kom orokru wen ba ani akʊ derhi orokru ni ɛshinɛ ɔkɔɔ ni igumo. Igyurho ngɛ ʊring bi itenyi ben Ine penmi ngɛ ni irhirhing ibibi kǝni sini inyi pɛrɛ bi ikywie ni. 15 Kǝnawo Ihiridus kǝne pen ɛngɛɛ ni irhirhing ibibi, ʊwɔwɔ ojo tuma ni ɛngɛɛ ba owro arʊ. Kǝni sini inyi rii ni ese sa iririma sini imaa ukpo. 16 Bi kǝna wɔ, Ini kyerhe ngɛ ʊwɔwɔrhʊ eshere ngɛ akyaa.” 17 [Kii itɔɔyo Ibilatus eshiremo orokru eying bau idɔɔ ʊbɔrʊ eting, arʊ sini orokru sɔrhi bakywa ipara ʊwɔrɔmɔ.*

18 Ekǝri ushi orokru kukum ka fen akpa, “Pere orokru wen! Eshire arʊ Ibarabas ngɛ!” 19 (Ibarabas arʊ sini odo shoo bi ʊbɔrʊ eting, ɛngɛɛ ɛshini ɔkɔɔ bi idɔɔ Urushelima, ɛpɛrɛ orokru.)

20 Ibilatus waa ushere Iyesu ngɛ, oko jo sɔrhɔ ɛkǝri ushi orokru. 21 Yip oko susuno mo ngɛ ʊtakpa, “Kpaa baya agara akii okpoo! Kpaa ba agara akii okpoo!”

22 Okojo pɛrɛ ni ɔmɔ ʊmang taru ngɛ: “Ikiyɔ? Akina eteting yo orokru wen si? Ise penmi ngɛ ni iriring sini imaa ukpo. Bi bʊkǝnawɔ Inʊ kyerhe ngɛ ʊwɔwɔrhʊ eshere ngɛ akyaa.”

23 Yip kǝni ʊta akpa ngɛ ayaya oko sunomoo ngɛ ni ʊwaa ni akpaa baya agara. Ba kurha ngɛ akpamo kamamo imu waamɔ. 24 Bi bʊkǝnawɔ Ibilatus ka kywa iring ʊpɛrɛ Iyesu ngɛ kǝni ʊwaa moni. 25 Ekǝ shere ɛkǝri Ibarabas ngɛ arʊ sini afrii bi ʊbɔrʊ eting bekai ʊshinɛ ɔkɔɔ kǝni ʊpɛrɛ orokru, arʊ sini ani imɔ wɛi, ka mamɔ Iyesu ngɛ asa imisini imo wɛi ni ɛngɛɛ.

Eperi Iyesu ngɛ baya agara

(Imat 27:32-44; Imark 15:21-32; Iyo 19:17-27)

26 Nisini ɛkǝri arʊ tɛi ikɔ ku kyamɔ ni Iyesu, aka kpin Isimon ngɛ arʊ Isayirin, arʊ sini akʊ juro kyebaa idɔɔ apya bai ibʊng ʊkʊkǝri, akakpin ngɛ asaa ngɛ agara, asaa ʊkparayɔ okroo Iyesu ngɛ. 27 Akai ushi orokru ko kroo ngɛ, bi idɔɔmo erere nuwo arʊ sini ɛtiri ni ofo okru asu tei kǝni ʊnira ere ngɛ bekai ngɛ. 28 Iyesu ka tere asani ɔmɔni,“Erere Urushelima, inyi bekya etei mi; inyi tei ʊkany kǝni ɔnɔny. 29 Kii ɛkǝri akywa yeba sini inyi nusani, ‘Ʊnʊng ta erere sini asamo ni ɔnɔ ngɛ, ofo sini ese byere yo ko niying kǝni ayan sini ɔnɔ sesamo! Onuo adadʊma!’ 30 Ikpara dang,

“ ‘Orokru nʊ sani ukro ni, “Kpa baya arʊ!”

Ka sani avra, “Fra arʊ!” ’†

31 Kii orokru basa ʊring men akywa sini ʊshi negǝgǝre, ikimoyo inushoo nenyee ʊba kʊrawɔ?”

32 Opyo arʊ sa ʊʊma ubibi apari nuo kǝni Iyesu ngɛ sini akpin mɔ ɛwɛyɛ pɛrhɛmɔ. 33 Nisini abii owro sini ayirhi ni “Ukʊri ikywi”, Burha aka kpaa baya agara kǝni arʊ sa ʊʊma ubibi apari dang ere ying ba avu ʊra, opyo arʊ ba avʊ ʊprʊma. 34 Iyesu kasani, “Ɛkpɛri, pʊnamɔ ʊyamɔ ngɛ, kii ɛnɛ kpɛrhimɔ imisini akʊsa.”‡ Aka kǝkaa igbɛ ngɛ kǝ fer atari orong iyaa nʊ kpara ikina ni.

35 Orokru titing asu rong ngɛ, arite orokru kasu saa ʊwa, asu sina ngɛ. Aka sani, “Asa opyo arʊ oforo; asu ʊkaa ibo shoo asani ɛngɛɛ ni Ikristi, arʊ sini Ʊnʊng karha oworo ngɛ.”

36 Ekǝri arʊ tɛi ikɔ kaba asu sina ngɛ. Aka maa imusa ʊkpakpam, 37 asani, “Ibo shoo ʊnwʊɔ ni ogumo Ayaudiya, sa ʊkanw oforo.”

38 Ɔwɔri ʊwɔrɔ akpa bayarhi ikywie ʊmʊsini ʊsini: EWEN NGƐƐ NI OGUMO AYAUDIYA

39 Ereying bidɔɔ ɛkǝri arʊ sa ʊʊma ubibi sini osuni ngɛ ba agara burha kasu ushorho ngɛ ʊtira ani: “Si ʊnwʊɔ ni Ikristi? Sa ʊkanw Oforo kǝni arʊɔ!”

40 Yip orobyoo ɛkǝri arʊ sa ʊʊma ubibi ka tana awan arʊ ʊraa ngɛ. Kasani, “Ʊna kung irung Ʊnʊng, bekai sini akywiny iring ukpo nɛmɛr kǝni ɛngɛɛ? 41 Igara arʊ nɛmɛr, kii arʊ ku pen nɛmɛr ni imisini arʊ si, yip orokru wen sesaa irima ibibi.”

42 Ikpara dang aka sani, “Iyesu dirha ni imye akywa sini uba ba bidɔɔ igumonw.§”

43 Iyesu ko yoro ngɛ, “Ʊbrʊbrʊwɔɔ itaninw, ɛchiyɛ yen ʊnʊ shoo kǝni ɛmyɛɛ bi Iparadai.”*

Ukpo Iyesu

(Imat 27:45-56; Imark 15:33-41; Iyo 19:28-30)

44 Kekyaa ni ikpakpaa awri wɔ, owro kasa eting bi kukum ibʊng kekyaa akywa itomo itaru ni awri, 45 kii ʊnʊng shere ʊta ngɛ. Ikyɛri sini akai owro ʊshisha kǝni ubyen Ʊnʊng ka sarayo ba barating bayaya kyeba atata. 46 Iyesu ka ta onuo ayaya ayirha kasani, “Ɛkpɛri, ima ʊring mi ba avunw.”† Nisini eperi kǝna, aka wara ʊfɛn ngɛ ʊʊma akurha ko kpoo.

47 Nisini arite arʊ tɛikɔ rii imasini isi, oko dɔɔ Ʊnʊng ngɛ asani, “Iyoro ni orokru wen ni nashisha.” 48 Nisini orokru sini otuni burha owo orong imisini iku kyeng, rii imisini isi, akasʊ kra ikɔw mɔ akyamɔ. 49 Yip kukum arʊ sini ekperhi ngɛ, kǝni erere sini okrii ngɛ bai Igalili, atiting bai ikǝkarha, kasu rong ʊmamen.

Umune Iyesu

(Imat 27:57-61; Imark 15:42-47; Iyo 19:38-42)

50 Opyo orokru nuwo burha arʊ sini ayirhi ʊtʊwa ngɛ ni Isufu, ani ere ying bidɔɔ ari igumo Ayahudiya‡, ani nɛgbɛn oshoo nashisha. 51 Arʊ sini atiri ngɛ ʊwɔrhɔ utumo imisini asi. Okuni ba apya Ayaudiya bi Ibung Arimatiya, ingɛɛ kaa aku sha igumo Ʊnʊng. 52 Aka kya owro Ibilatus ɔyo sɔrhɔ ʊkʊng Iyesu. 53 Ikpara dang oko shurowo bi bʊng, ka gǝrhawo ni ʊpɛri ka yara ngɛ bi ɔgrɔn sini ɔsɔi bi ʊpang, amisini ese minemo ararʊ ngɛ wroo sini ɔsɔiyo. 54 Asi ʊmamen kukum ʊnʊng ukyene ʊʊma Ayaudiya sini anakywa shi naji ni awri uwuro Ayaudiya tikpa.

55 Erere sini abii kǝni Iyesu ngɛ bai Igalili ko krii Isufu ngɛ oyo rong ɛkǝri ɔgrɔn kǝni sini ayari inama ngɛ bidɔɔyɔ. 56 Akywa dang oko juro kyamo ʊduna ekǝ ye kyene ɛnyɛ ʊnyang ʊdʊdʊma kǝni anayaa ʊnyang ʊdʊdʊma. Yip oko wuro awri uwuro Ayaudiya kǝni sini ogro peri ni.

24

Iyesu shinɛ bai idɔɔ ɔgrɔn

(Imat 28:1-10; Imark 16:1-8; Iyo 20:1-10)

1 Ni ititikywa awri etensara itee isati, ɛkǝri erere ka kpara ikang kǝni ɛnyɛ ʊnyang ududuma sini ekyeni okyo ka kpin ʊtira kyamo ɛkǝri owro ɔgrɔn. 2 Aka darha eyin ʊtari ngɛ bo nuwo ɔgrɔn, 3 yip nisini arii idɔɔ ɔgrɔn, onoromo ʊkʊng Ete Iyesu. 4 Anayu ʊwɔrɔfo bi ikywi ʊmamen, ba kywakywa dang opyo orokru apari sini ɔsɔmi ʊʊma ufufuru sini ʊkʊ yana kǝni uyen ʊnʊng ni ko kuno atiting bi itʊngmɔ. 5 Ikpara dang ɛkǝri erere ka kʊng irung ngɛ nagang ko susuno akywimɔ ibʊng, yip ɛkǝri orokru kasani ɔmɔ ni,“Ikisi inyi kʊ pyerhe arʊ akrʊ bidɔɔ arʊ sini okpuimo? 6 Asaa ngɛ ben! Akarha akyushinɛ! Inyi dirha imisini atany, bi ikpara sini eshishi kǝni enyi ngɛ bi Igalili: 7 ‘Itɔɔyo ama ɔnɔ orokru ba avu arʊya, anu kpaa baya agara. Yip bi awri ʊmang taru anu shinɛ.’ ” 8 Ekpara dang aka dirha ni ʊring ngɛ.

9 Nisini ojuri bai owro ɔgrɔn, aka tana ɔnɔ ʊmɛr ngɛ atarhi ni eying kǝni ʊparha ɛshɛ arʊ kroo ngɛ kukum ʊring men. 10 Imeri arʊ kuno bai Imadala, Ijowana kǝni Imeri akwa Iyakubu adarha ʊparha ɛshɛ erere sini ani kǝni ɔmɔɔ. Ɔmɔmɔ atani ɔnɔ ʊmɛr ngɛ ʊring men. 11 Yip ʊsang uyoromo ni imisini ɛkǝri erere peri, kii akʊng kǝni iring ukǝkǝe yoni. 12 Bi kǝna, Ibitrus kǝ shinɛ ni atara kya ɛkǝri owro ɔgrɔn. Oko kpukporo kǝ ten kidɔɔ ko rong uperi sini agǝrhi Iyesu ngɛ ʊyari bi itung, akywa dang oko juro kyaa ʊduna, asu wɔrɔfo asani ikimoyo isi.

Iyesu yen ʊkaa eberi ɔnɔ ʊmɛr ngɛ apari

(Imark 16:12-13)

13 Ba awri eying dang ɔnɔ ʊmɛr Iyesu apari aku kyeng kyamo opyo apyang sini ayirhi ʊtʊwa ni Imawus, amisini ikarha ngɛ kǝni Urushelima ini kekyaa ʊkpin ikilomita atari ni eying. 14 Akasʊ pɛrɛ ni opyomo bekai kukum ʊmʊsini ʊsi. 15 Nisini akʊ pɛrɛ asu pya onuo ʊring men ni opyo mo, Iyesu ko kuno nivuo asu kyeng kǝni ɔmɔɔ. 16 Oroo ngɛ, yip ɛkǝne kperhimo asani Iyesu ngee. 17 Iyesu ko gyurho mo, “Ikimoyo inyi ku pɛrɛ ni opyony, sini inyi ku kyeng bi ʊtira?”

Aka ting nakprukpring, abubura ikywi. 18 Ereying bi idɔɔ mo, sini ayirhi ʊtʊwa ni Ikilopas, ko gyurho ngɛ, “Ʊnwʊɔ eyeyinw ʊni ekyeng bi Urushelima sini ʊnɛ kperhinw ʊring men sini uku kyeng ba awri men ni?”

19 Iyesu ko gyurho mo,“Ʊkina ʊma?” Oko yoro ngɛ, “Ʊma sini upen Iyesu ari Inazaret. Ani arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng ngɛ. Ʊring ngɛ kǝni ʊʊma ʊsaa ni ikrʊʊ bi ite Ʊnʊng adarha bi ite orokru kukum. 20 Ogu ubyen Ʊnʊng kǝni ogumo akpari ngɛ ama aki akywaa iring ukpo imisini anu aka kpaa baya agara ɛpɛrɛ ngɛ, 21 yip arʊ ku ʊtira ikywi ngɛ asani ɛngɛɛ nʊ basa ari Isrela oforo. Si ʊkywɛrɛwɔ wurha, echiye ni awri ʊmang taru wro kǝni sini ʊmamen si ni. 22 Adarha ngɛ opyo erere bi idɔɔ arʊ kǝ jijire arʊ nagang, sini ɛshini ni ititikywa yen akya eberi ɔgrɔn, 23 yip akyana romo ʊkʊng ngee. Oko juro aba tana arʊ asani imɔ rong opyo atina Ʊnʊng arʊ sini atana arʊ asani Iyesu ni akrʊ. 24 Ikpara dang opyo arʊ bi idɔɔ arʊ kǝ shinɛ kya ɔgrɔn owro sini emine ngɛ aya darha nɛmɛr kǝni sini ɛkǝri erere pɛrɛ ni, yip akya no romo Iyesu ngɛ.”

25 Akywa dang Iyesu ka sani ɔmɔ ni, “Inyi sine nye inyi ni egmee kǝn, inyi sine nye inyi ni oshong owro oyoro bidɔɔ ikywiny ni kukum imisini arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng pɛri! 26 Si itɔɔyo Ikristi kung igara ʊmamen ko shoo ni ʊraa igumo ngɛ?” 27 Iyesu ka tana mo kukum imisini ɔwori bi idɔɔ iring Ʊnʊng bi ikywie, kpara bai ogro Imusa adarha kukum ʊwɔrɔ arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng. 28 Nisini etekya fwa ɛkǝri apyang sini eye kyamo ngɛ, Iyesu ko suno ngɛ ni okyoro kǝni aya kyaa ki ikǝkarhawo ni. 29 Yip oko sɔrhɔ ngɛ asani, “Ki kǝni arʊ ngɛ, kii ewure kpaa; ʊnʊng kywɛrɛwo.” Bi kǝna Iyesu ka raa ʊna akiki kǝni ɔmɔɔ.

30 Akywa sini akiki kǝni ɔmɔɔ awa ra ʊmʊra, aka kpara agbankrɔ, kasa ija, oko jurho ama mo. 31 Ikpara dang ikramo kǝ yɛɛ, ekǝ kperhi ngɛ asani Iyesu ngee, akywa dang oko vroo moni urong. 32 Aka sani opyo omo ni, “Ʊbrʊbrʊ! Ikywi arʊ kasu pyayo sini akʊ pɛrɛ ni arʊ bi ʊtira asu furɔ arʊ iring Ʊnʊng”

33 Aka tira shinɛ ojuro kyamo Urushelima. Aka ya darha atina ngɛ atarhi ni eying dang otuni eberi ying kǝni opyoo arʊ, 34 akʊ tana ni, “Ʊbrʊbrʊwɔɔ! Ete karha akyu shinɛ! Eyen ʊkaa bi ite Isimon roo ngɛ.” 35 Ɛkǝri ɔnɔ ʊmɛr apari ka tanamo imisini isi bi ʊtira, adarha sini ekperhi ni Iyesu ngɛ bakywa sini ojurhi ikyɛɛ ufuforho.

Iyesu yen ʊkaa eberi ɔnɔ ʊmɛr ngɛ

(Imat 28:16-18; Imark 16:14-18; Iyo 20:19-23; Iti Ati 1:6-8)

36 Akywa sini eshi ʊtʊtana ʊring men Iyesu nivuo oko kuno abarating mo ofomo ngɛ asani, “Ʊyari ikywi kyeba eberi nyi.”

37 Ekǝ jijire ngɛ ka kung irʊng ngɛ nagang, asu wɔrɔfo kii imo rii ering ngɛ. 38 Iyesu ka sani ɔmɔ ni, “Ikisi inyi kpi eyi, ikisi ikywiny ni ipari? 39 Inyi rong ivum kǝni ifraam. Imyee nivum! Inyi pyam akʊng; kii ering saa ni inama ngɛ kǝni okwoo, kǝni sini inyi rii ini oyo ngɛ ni.”

40 Nisini eperi kǝna ekǝ yen mo ivuo kǝni ifraa. 41 Bʊkǝna ʊsang uyoromo, bekai ofofuru kǝni ujijire. Ikpara dang Iyesu ko gyurho mo, “Inyi ni iri ʊmʊra ngɛ ben?” 42 Aka maa uting itofuru ufuforho, 43 aka yirha ara bi ite mo.

44 Iyesu kasa ni ɔmɔ ni,“Imisini itanayi ye akywa sini ishishi kǝni enyi ngɛ: Kukum ʊmasini ɔwɔri bi idɔɔ ogro Imusa, arʊ pɛrɛ onuo Ʊnʊng kǝni ɛtɛ, itɔɔyo itirɛ bi ikywim.” 45 Ikpara dang ekǝ yɛɛ mo ikywi aki ɛkperhi iring Ʊnʊng ngɛ. 46 Aka tana mo, “Imisini ɔwɔri ye: Ikristi nʊ si igara, ɛshinɛ, ba awri ʊmang taru. 47 Okojo wɔrɔ asani bidɔɔ ʊpyaawɔ anu tana iring ididima bidɔɔ ʊtʊwa ngɛ kya kukum Ibʊng atikpa bai Urushelima, ni orokru shere ʊya ngɛ aki Ʊnʊng pʊnamɔ ʊyamɔ ngɛ. 48 Inyimo inyi ni arʊ sini inyi rii imisini isi ben. Itɔɔyo inyi tana opyo arʊ bekaiyo. 49 Nɛchiyɛn inyi kung, Inu tumany ni ʊma onuo Ɛkpɛrim [Ering ʊshisha] bayany; yip inyi sha bidɔɔ apya noru kekya akywa sini inyi nʊ tirɛ ni ikrʊ ba ayaya.”

Iyesu kyaa ayaya

(Imark 16:19-20; Iti Ati 1:9-11)

50 Iyesu ko kuno ni ɔnɔ ʊmɛr ngɛ bi idɔɔ apya kekyaa ʊkpin Ibetani, ekǝ shwe ivʊ ayaya kasa ija. 51 Nisini asa ija, ekǝ sheremo Ʊnʊng ka kpara ngɛ kyaa ayaya. 52 Oko kpukporo akywa dang ko dɔɔ ekǝ tirɛ ni ofofuru nagang oko ojuro kyamo Urushelima. 53 Kukina ʊnʊng anʊ bi ubyen ʊnʊng asʊ dɔɔ Ʊnʊng ngɛ kǝni ʊsa ija.

* 2:23 2:23 Ukuno 13:2,12

† 2:24 2:24 Lev 12:8

* 3:6 3:6Isha 40:3-5

* 4:4 4:4Og Im 8:3

† 4:8 4:8Og Im 6:13

‡ 4:11 4:11Ɛtɛ Ub 91:11-12

§ 4:12 4:12Og Im 6:16

* 4:19 4:19Isha 61:1-2 (see Septuagint); Isha 58:6

† 4:27 4:27Bi Igrik wroo ba itee ayirhi idumo ʊra owro kǝni ʊbʊra ʊwɔw inama ngɛ Udumo ʊkɔng

* 5:1 5:1Iyoo ini Irong Igalili

* 10:15 10:15Owro arʊ ukpo wura

* 10:27 10:27Og Im 6:5

* 10:27 10:27 Ilivi 19:18

† 10:35 10:35Idinari: Idinari iying ni ʊfɛ itiri awri eying.

* 11:2 11:2Ipyo iwɔrɔ wɔri ni ɛkpɛri arʊ ayaya

† 11:2 11:2Ipyo iwɔrɔ wɔri ni. Uwaa nwʊ shoo bi eyesing kinisi ini bimn ayaya ni

‡ 11:4 11:4Ipyo iwɔrɔ wɔri ni. Yip woro arʊ bi avu ishari

§ 11:11 11:11 Ʊpyu ʊwɔrɔ sini: Ʊtari bi ʊka ikyɛɛ

* 11:34 11:34Ikrʊ bi Igreek ben yen ʊma uuma

* 13:35 13:35 Ɛtɛ Ub 118:26

* 16:18 16:18Ʊya ben yen ni ʊyari ni ere ararʊ ko ɛrimɛ ararʊ

* 17:32 17:32 Ʊti 19:26

* 17:36 17:36Ipyoo iwɔrɔ sayo ni ese isitarʊ ni eten ngɛ imisini inɛ mɛr ni Imat 24:40

* 18:20 18:20Uku 20:12-16; Og Im 5:16-20

* 19:13 19:13ʊfɛ itiri iperi itaru

* 19:38 19:38 Ɛtɛ Ub 118:26

* 20:17 20:17Ɛtɛ Ub 118:22

† 20:37 20:37 Uku 3:6

‡ 20:43 20:43Ɛtɛ Ub 110:1

* 22:20 22:20Ipyo iwɔrɔ sayo ni, sini aniri bi ʊkany

† 22:25 22:25Imat 20:25-27; Imark 10:42-44

‡ 22:26 22:26Imat 23:11; Imark 9:35

§ 22:27 22:27Iyo 13:12-15

* 22:30 22:30Imat 19:28

† 22:37 22:37 Isha 53:12

‡ 22:67 22:67ʊtuwa “Ikristi” ini bi “Igrik” ʊtuwa “Imezaya” ini bi “Ibraniya kǝni Aramic” kukummo ɛpɛrɛ ni Arʊ sini Ʊnʊng kʊni ngɛ ɛnyɛɛ bi ikwyi

* 23:17] 23:17Ipyoo iwɔrɔ sayo ni ɛsɛyen ngɛ bi upen kǝni sini ɛpɛrɛ bi idɔɔImat 27:15 kǝniImark 15:6.

† 23:30 23:30 Osi 10:8

‡ 23:34 23:34Ipyo iwɔrɔ itee isayɔ ni iwɔrɔ yen ngɛ.

§ 23:42 23:42ʊpyu ʊwɔrɔ itee bii ni ikrʊ igumonw

* 23:43 23:43 Iparadise: bidɔɔ utere Igrik ʊmi Ogro Ɛtɛng, asa ʊtʊna ni iring yen abasu pɛrɛ iring Abya ɛdɛn. Bakywa Ogro Asa ese sa ʊtʊna ni iring yen abasu pɛrɛ owro sini ɔnɔ Ʊnʊng se su mɛ asu wuro, nisini aku sha ʊpara ɛshɛ ʊkyɛrhɛ ʊring.

† 23:46 23:46Ɛtɛ Ub 31:5

‡ 23:50 23:50Emen mo ani ɛkǝri ushi orokru dang sini ugyurhi Iyesu ngɛ ʊring. Aka waa ni Ibilatus na akyu pɛrɛ ngɛ.