^

ut-Mai'n Scripture portions

ut-Ma’in: ut-Mai'n Scripture portions (Bible)

copyright © 2024 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: (ut-Ma'in)
Contributor: SIL Nigeria

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution Share-Alike license 4.0.

You have permission to share and redistribute this Bible translation in any format and to make reasonable revisions and adaptations of this translation, provided that:

You include the above copyright and source information.

If you make any changes to the text, you must indicate that you did so in a way that makes it clear that the original licensor is not necessarily endorsing your changes.

If you redistribute this text, you must distribute your contributions under the same license as the original.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

Note that in addition to the rules above, revising and adapting God's Word involves a great responsibility to be true to God's Word. See Revelation 22:18-19.

2025-05-02

ePub generated by Haiola 11 Mar 2026 from source files dated 2 May 2025
eBible.org certified

068e2e02-b155-577a-92af-01c24a39c8cc

U̱r-Taku̱n

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Ran-u̱

U̱r-Taku̱n

1

Taku̱n-du̱ ko̱-uyan

1 U̱r-taku̱n, Ru̱-u̱ no̱mu̱g do̱m u-ru̱, u-dak-ne̱. 2 U̱ da-u o̱ dak-u̱ zatte̱ u̱ka u̱t-senu̱sse̱ da, tu̱msu̱ o̱ zatte̱ o̱ko̱n da, cwu̱m-u̱ taku̱ste̱ shu̱-u̱ radu̱ m-bu̱, tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ u̱t-riig u̱-do̱m m-bu̱.

3 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ u̱ zu̱n-mu̱ rwu̱u̱n.&gt;&gt; Se̱ zu̱n-mu̱ mok. 4 Se̱ Ru̱-u̱ hog u̱r-zwar u̱ zu̱n-mu̱ mok-te̱. Se̱ wa ké m-zu̱n du̱gu̱ u-cwu̱m. 5 Ru̱-u̱ fog m-zu̱n &lt;&lt;U-ho̱.&gt;&gt; Tu̱msu̱ wa fog u-cwu̱m &lt;&lt;M-gyu̱p.&gt;&gt; U̱ da-u o̱ na kume̱ m-rim tu̱msu̱ na kum u̱r-wu̱n. De̱ o̱ ho̱-du̱ u̱r-taku̱n.

6 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ hu̱k-du̱ shu̱'u̱t du̱ do̱'e̱ u̱ ke̱-du̱ bu̱-mu̱ o̱ do̱m u̱ bu̱-mu̱ o̱ ta u-dak-ne̱, tu̱msu̱ yage̱ de̱ kè̱ m-bu̱ u-yu̱r.&gt;&gt; 7 Ru̱-u̱ nom u̱r-hu̱k de̱ keet-u̱t m-bu̱ mu̱ o̱o̱ge̱ do̱m-u̱ hu̱k-du̱ u-ru̱ u̱ bu̱-mu̱ o̱o̱ge̱ u̱-ta u̱r-hu̱k ne̱. Tu̱msu̱ iya o̱ nomte̱ u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱. 8 Ru̱-u̱ fog hu̱k-u̱r re̱, &lt;&lt;Hu̱k-du̱ do̱m u-ru̱.&gt;&gt; U̱ da-u o̱ na kume̱ m-rim tu̱msu̱ na kum u̱r-wu̱n, de̱ o̱ ho̱-du̱ u-yu̱ru̱mse̱.

9 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ bu̱-mu̱ o̱o̱ge̱ ta-u̱ hu̱k-du̱ do̱m u-ru̱ mo̱ karu̱g u̱r-be u̱r-gan, tu̱msu̱ yage̱ u̱ dak-u u-gagu̱n rwu̱u̱n.&gt;&gt; Tu̱msu̱ iya o̱ nomte̱ u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱. 10 Ru̱-u̱ fog gas-u̱ o̱o̱ge̱ u-gagu̱n &lt;&lt;u-dak.&gt;&gt; Tu̱msu̱ bu̱-mu̱ karge̱ u̱r-be u̱r-gan wa fog mo̱ &lt;&lt;M-sa.&gt;&gt; Se̱ Ru̱-u̱ hyen no̱m-u̱ wa no̱me̱ no̱ng u̱ so̱-o̱.

11 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ dak-u̱ apu̱n go̱-tu̱ u̱t-ku̱wu̱t u̱s-te ne̱ su̱ mu̱te̱ u̱t-ya u̱ go̱ ne̱ u̱-me̱ to̱. Ko̱yu̱he̱ u̱ka du̱ wa go̱-de̱.&gt;&gt; Tu̱msu̱ iya o̱ nomte̱ u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱. 12 Iya o̱ hen dak-u̱ apu̱n go̱-tu̱ u̱t-ku̱wu̱t tu̱ mat-du̱ go̱ ko̱yu̱he̱ u̱ka go̱-u̱r wa o̱tte̱ u̱ u̱s-te ne̱ su̱ mu̱te̱ u̱t-ya u̱ go̱ ne̱ me̱. Se̱ Ru̱-u̱ hyen no̱m-u̱ wa no̱me̱ no̱ng u̱ so̱-o̱. 13 U̱ da-u o̱ na kume̱ m-rim tu̱msu̱ na kum u̱r-wu̱n, de̱ o̱ u̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱.

14 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ zu̱n-mu̱ shu̱'u̱t u̱ hu̱k-du̱ do̱m u-ru̱ u̱ kè̱ u-ho̱ u̱ m-gyu̱p ne̱, tu̱msu̱ yage̱ to̱ shu̱'u̱t u̱s-nap su̱ ko̱se̱-du̱ u-da, u̱t-ho̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱s-hak ne̱. 15 Tu̱msu̱ yage̱ to̱ shu̱'u̱t u̱ka m-zu̱n u̱ hu̱k-du̱ do̱m u-ru̱ u̱ ya' m-zu̱n u̱-do̱m u-dak.&gt;&gt; Tu̱msu̱ iya o̱ nomte̱ u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱. 16 Ru̱-u̱ no̱ng zu̱n-m yat-mo̱ m-yu̱r, zu̱n-m yat-mo̱ mo̱ no̱m faru̱k-du̱ u-ho̱ tu̱msu̱ zu̱nu̱n-m re̱k-mo̱ no̱m faru̱k-du̱ m-gyu̱p. Tu̱msu̱ wa nom re̱ge̱r. 17 Ru̱-u̱ sak u̱r-ho̱, u-pyaat u̱ re̱ge̱r ne̱ u̱-do̱m u-ru̱, remu̱ e̱ ye'et m-zu̱n u-dak, 18 remu̱ e̱ no̱m-u̱t faru̱k-du̱ u-ho̱ m-gyu̱p ne̱, tu̱msu̱ u̱ kè̱ m-zu̱n du̱gu̱ u-cwu̱m. Se̱ Ru̱-u̱ hyen no̱m-u̱ wa no̱me̱ no̱ng u̱ so̱-o̱. 19 U̱ da-u o̱ na kume̱ m-rim tu̱msu̱ na kum u̱r-wu̱n, de̱ o̱o̱ge̱ ho̱-du̱ u-nasu̱rse̱.

20 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ u̱ bu̱-mu̱ rwu̱u̱tu̱n no̱m u̱r-fat u̱ shi m-bu̱, tu̱msu̱ u̱ no ne̱ u̱ yu̱ne̱ u̱t-kap u̱ do̱m hu̱k-du̱ u-ru̱.&gt;&gt; 21 Iya o̱ Ru̱-u̱ nomte̱ no̱m-u̱ u̱r-fat i-yate̱ m-sa, tu̱msu̱ ko̱yu̱he̱ no̱m u̱r-fat ne̱ tu̱ o̱o̱ge̱ m-yu̱ u̱-me̱ m-bu̱, ko̱wan u̱ du̱ wa go̱-de̱, tu̱msu̱ u̱ ko̱yu̱he̱ no yu̱ u̱t-kap ne̱ ko̱wan u̱ du̱ wa go̱de̱. Se̱ Ru̱-u̱ hyen no̱m-u̱ wa no̱me̱ o̱ u̱ so̱-o̱. 22 Se̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ to̱ nu-u so̱-o̱ wa zu̱, &lt;&lt;De̱e̱n no̱ mat yaag no̱ sur u-tát no̱ shi m-sa, tu̱msu̱ yage̱ no e̱ sur u-tát e̱ shi u-dak.&gt;&gt; 23 U̱ da-u o̱ na kume̱ m-rim tu̱msu̱ na kum u̱r-wu̱n, de̱ o̱ ho̱-du̱ u-tanu̱rse̱.

24 Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ dak-u̱ rwu̱tu̱n ko̱-uyan go̱-du̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat tu̱ o̱o̱ge̱ u̱t-kurup kowan u̱du̱ wa go̱-de̱, bisa-tu̱ u-bu u̱ no̱m u̱r-fat ne̱ u̱ i o̱o̱ge̱ u̱t-kurup ne̱ u̱-do̱m u-dak u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱ u̱ ko̱-uyan no̱m-u̱ u̱r-fat ne̱.&gt;&gt; Iya o̱ nomte̱ u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱. 25 Iya o̱ Ru̱-u̱ nomte̱ bisa-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t ko̱-uyan no̱m u̱r-fat be̱e̱t ko̱yu̱he̱ u̱ka du̱ wa go̱-de̱. Wa no̱mu̱g bisa-tu̱ u-bu u̱ no̱m u̱r-fat ne̱ u̱ i u̱t-kurup be̱e̱t u-dak ko̱yu̱he̱ u̱du̱ ya go̱-de̱. Se̱ Ru̱-u̱ hyen no̱m-u̱ wa no̱me̱ no̱ng u̱ so̱-o̱.

26 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ it no̱m ne̱t wu̱ o̱tte̱ u-ryu̱n u̱ sha-m in. Yage̱ e̱ no̱m u̱r-faru̱k u̱ do̱m-u̱ jan m-bu̱, u̱ do̱m-u̱ no ne̱, tu̱msu̱ u̱ do̱m-u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱, tu̱msu̱ dak u-be̱e̱t ne̱, tu̱msu̱ no̱m-u̱ u̱r-fat ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱t-kurup u̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

27 I ya-o̱ Ru̱-u̱ no̱m-te̱

ne̱t u̱-me̱ sha-m wa,

u̱-me̱ sha-mu̱ Ru̱-u̱ o̱,

Ru̱-u̱ no̱m-te̱ ne̱t,

campa u̱ ne̱ta Ru̱-u̱ nom e̱.

28 Se̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ u̱n nu-u so̱-o̱ wa zu̱, &lt;&lt;De̱e̱n no̱ mat yaag, yage̱ e̱ no̱m u-tát, e̱ shi u-dak u-be̱e̱t tu̱msu̱ e̱ no̱m faru̱k-du̱ o̱. E̱ no̱m faru̱k-du̱ jan-u̱ me̱ m-sa, tu̱msu̱ u̱ do̱m-u̱ no ne̱ i do̱m-u̱ u-ru̱, tu̱msu̱ u̱ do̱m-u̱ ko̱-uyan no̱m-u̱ u̱r-fat u̱ o̱ u̱-do̱m u-dak.&gt;&gt;

29 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;U̱m yaag no̱ ko̱-uyan go̱-du̱ ku̱-u o̱ u-be̱e̱t u̱ mu̱te̱ yaag u-dak u-be̱e̱t tu̱msu̱ u̱ ko̱-uyan go̱-yu̱ u-te yu̱ o̱tte̱ u̱t-ya u̱ go̱ ne̱ u̱-me̱ ya. To̱ shu̱'u̱t no̱m-tu̱ u̱t-re̱ no̱. 30 U̱m yaag u̱t-ran u̱t-gwa ne̱ u̱t-be̱e̱t to̱ u̱ shu̱'u̱t no̱m u̱t-re̱ u̱du̱ ko̱-uyan bisa-o̱ u̱ o̱ u-dak, ko̱-uyan no-ya u̱-do̱m u-ru̱, tu̱msu̱ ko̱yu̱he̱ no̱m-yu̱ u̱r-fat ya yu̱ o̱ u̱t-kurup u-dak, u̱ no̱m-u̱ o̱ u̱r-fat ne̱ u-be̱e̱t.&gt;&gt; Tu̱msu̱ iya o̱ nomte̱ u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱.

31 Se̱ Ru̱-u̱ hyen no̱m-u̱ wa no̱me̱ u-be̱e̱t, o̱ no̱mu̱g u̱ so̱-o̱ sok. Se̱ na kum u̱r-wu̱n tu̱msu̱ na kum m-rim, de̱ o̱ ho̱-du̱ u̱t-shishin.

2

1 Iya-o̱ Ru̱-u̱ taaste̱ no̱m-du̱ do̱m u-ru̱ u-dak-ne̱, u̱ no̱m-tu̱ o̱ me̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t.

2 Kanda ho̱-du̱ u̱r-ta'er u̱, Ru̱-u̱ taaste̱ no̱m-du̱ ank-mu̱ wa o̱o̱ge̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t; se̱ wa hure̱ du̱gu̱ ank-m wa u̱ ho̱-du̱ u̱r-ta'er. 3 Se̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ ho̱-du̱ u̱r-ta'er nu-u so̱-o̱, wa muut de̱ ho̱-du̱ u-he̱n. Ru̱-u̱ no̱ng iya remu̱ zu̱ u̱ ho̱-u̱r re̱ wa hure̱ du̱gu̱ ank-mu̱ wa no̱me̱ m-be̱e̱t.

Ru̱-u̱ no̱mu̱g ne̱t-tu̱ u̱r-taku̱n
Adamu e̱ Hawa

4 Tun-to̱ to̱ o̱o̱ge̱ ogu̱r-tu̱ do̱m u-ru̱ u̱ u-dak-ne̱ da na tase̱ no̱m-du̱ to̱.

Da Yawe u-Ru̱ no̱me̱ u-dak u̱ do̱m u-ru̱ ne̱, 5 tu̱msu̱ gwa-tu̱ zaar tu̱ apne̱ u-dak da. Tu̱msu̱ ku̱w-u̱t tu̱ zaar tu̱ rwu̱ne̱ u-dak da, remu̱ zu̱ Yawe Ru̱-u̱ wa'ag yu̱-u̱ rob da uro, tu̱msu̱ ne̱t zaar wu̱ de̱ u̱ ku̱w u̱r-to̱m ne̱ u-dak da. 6 Se̱di rap-u̱t u̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ u-dak, o̱ mu̱st u-dak u-be̱e̱t. 7 Se̱ Yawe u-Ru̱ nom ne̱t u̱ rwab-tu̱ u-dak. Wa fur mya-mu̱ u̱r-fat u̱ swa-du̱ ne̱t, se̱ ne̱t kum u̱r-fat.

8 Yawe u-Ru̱ zo̱ngte̱ u-tak, u̱ de̱ku̱n be-de̱ du̱ na foge̱ Idin, gas-u̱ ho̱-du̱ rwu̱tu̱n. Ku̱na wa cinte̱ ne̱t-u̱ wa no̱me̱. 9 Yawe u-Ru̱ wa'ag ko̱-uyan go̱-du̱ u-te ya u̱ apu̱n ku̱n, te-su̱ o̱ zwarru̱ m-hyan ne̱ tu̱msu̱ u̱ zwarru̱ u̱t-re̱ ne̱. Te-yu̱ u̱r-fat o̱ro te̱k-u̱ tak-u o̱. U̱ te-yu̱ wadu̱ ne̱t-ne̱ u̱ nap-mu̱ no̱m-u̱ so̱-o̱ u̱ no̱m-u yo̱-o̱ ne̱.

10 Gi-yu̱ yu̱'e̱ u-tak m-bu̱ ya jagu̱n du̱gu̱ Idin, du̱gu̱ ku̱n ya mot m-te u̱s-gi u̱s-nas. 11 Dim-du̱ gi-yu̱ u̱r-taku̱n na zu̱ ya Piso̱n. Gi-u ya gu̱pe̱ m-nar gas-u̱ dak-u̱ Havira u-be̱e̱t, be-du̱ o̱tte̱ kwam-tu̱ shik tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro. 12 Kwam-tu̱ shik tu̱ dak-u̱ Havira to̱ zatte̱ u̱r-waak u̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ ne̱ u̱ de̱ naasu̱ o̱ da. Tu̱msu̱ u̱n o̱tte̱ dap-mu̱ wu̱s u-haku̱n, u̱ ta'ar-u̱t rim-to̱ ne̱ tu̱ shik sok. 13 Dim-du̱ gi-yu̱ u-yu̱ru̱mse̱ na zu̱ ya Giho̱n, gi-u ya gu̱p m-nar u̱ gas-u̱ dak-u̱ Kus u-be̱e̱t. 14 Dim-du̱ gi-yu̱ u-tu̱tu̱rse̱ Tigris, ja-mu̱ gi-u ya gu̱p u̱ gas-u̱ u-do̱m u̱ gu̱r-u̱ Asur. Dim-du̱ gi-yu̱ u-nasu̱rse̱ na zu̱ ya Yupireti.

15 Yawe u-Ru̱ wu̱ ne̱t u̱-me̱ u-tak u̱ Idin, remu̱ ne̱t-u̱ no̱m-u̱t to̱m-du̱ o̱ tu̱msu̱ wa gwat o̱. 16 Se̱ Yawe u-Ru̱ no̱mu̱ ne̱t-u̱ wa u̱t-him, &lt;&lt;Bo̱ keru̱ re̱-du̱ yaa-tu̱ u̱s-te u̱s-be̱e̱t su̱ o̱ u-tak, 17 se̱di A-bo̱ re̱ yaa-tu̱ te-yu̱ nap-mu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱ tu̱ yo̱-to̱ ne̱ da, remu̱ zu̱ ho̱-du̱ bo̱ re̱ yaa-tu̱ te-u ya bo̱ de̱ m-mar za u-sakna.&gt;&gt;

18 Se̱ Yawe u-Ru̱ zu̱, &lt;&lt;No̱ng u̱r-zwar u̱ ne̱t u̱ shu̱'u̱t wa u-gan da. Yage̱ u̱m no̱mu̱ wa, wa-u̱r-se̱ge̱ wu̱ o̱ ho̱n-ho̱n u̱ wu̱n ne̱.&gt;&gt;

19 Du̱gu̱ u-dak Yawe u-Ru̱ nomte̱ ko̱-uyan go̱-du̱ u̱t-bisa u̱ no ne̱. Wa hatu̱n e̱ u̱du̱ ne̱t wa te̱'e̱ e̱ u̱t-dim, tu̱msu̱ ko̱-uyan dim-de̱ wa fogte̱ bisa-u̱t to̱ u̱ no ne̱, de̱ shu̱'u̱te̱ dim-u̱r wa. 20 Adamu te̱'e̱ bisa-u̱t to̱ u̱ no ne̱ u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g u̱t-be̱e̱t u̱t-dim.

Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ iya Adamu zatte̱ wa-u̱r-se̱ge̱ ho̱n-ho̱n u̱ wa ne̱ da.* 21 Se̱ Yawe u-Ru̱ wu̱ roog-m yat-mo̱ ship ne̱t-u̱ wa. Da-u̱ wa o̱ te̱k m-roog, Ru̱-u̱ for shar-yu̱ u-gas u-gan yu̱ ne̱t-u̱ wa, se̱ wa zwape̱ be-u̱r re̱ du̱ wa forte̱ shar-yu̱ u-gas u̱ ap-mu̱ u-war. 22 Iya o̱ Yawe u-Ru̱ ku̱bte̱ shar-yu̱ u-gas yu̱ wa fare̱ du̱gu̱-du̱ ne̱t-u̱ wa, wa nom ne̱ta. Se̱ wa haatu̱n ne̱ta-u ya u̱du̱ ne̱t-u̱ wa.

23 Se̱ ne̱t-u̱ wa zu̱,

&lt;&lt;M-vaste̱! Sham-m ri ya,

shar-ya yu̱ rwu̱ne̱

du̱gu̱ shar-u̱t ri,

Tu̱msu̱ ap-m wa

du̱gu̱ ap-m ri.

Na de̱ fag-du̱ wa &lt;Ne̱ta,&gt;

remu̱ zu̱, Ru̱-o̱

rwu̱tu̱n ne̱ta du̱gu̱ war-u̱ ne̱t.&gt;&gt;

24 Remu̱ iya, campa de̱ yagu̱ u̱so-u wa u̱ ino-u wa ne̱, wa dap ne̱ta wa, e̱ shu̱'u̱te̱ u-war u-gan.

25 Ne̱t-u̱ wa e̱ ne̱ta wa ne̱ be̱e̱t e̱ o̱ u̱t-so, se̱di e̱ ho̱k m-'e̱ da.

3

Adamu e̱ Hawa no̱mu̱g u̱t-ba'as

1 Fa-yu̱ ze̱k ko̱-uyan bisa-tu̱ Yawe u-Ru̱ no̱me̱ u̱s-ve̱r. Se̱ fa-yu̱ zu̱ ne̱ta, &lt;&lt;¿Ko̱ Ru̱-u̱ zu̱u̱g A no̱ re̱ u̱ te̱k-u̱ yaa-tu̱ ko̱-uyan te ya yu̱ o̱ me̱ tak-u̱ Idin da?&gt;&gt;

2 Se̱ ne̱ta zu̱ u-fa, &lt;&lt;Ru̱-u̱ zu̱u̱g it u̱ kere̱ re̱-du̱ yaatu̱ u̱s-te su̱ o̱o̱ge̱ u-tak, 3 Se̱di Ru̱-u̱ zu̱u̱g, &lt;A no̱ jaru̱n no̱ re̱ yaa-tu̱ te-u ya yu̱ o̱o̱ge̱ u̱-te̱k u-tak da, tu̱msu̱ A no̱ tam ya da, taas no̱ mar da.&gt; &gt;&gt;

4 Tu̱msu̱ fa-yu̱ zu̱ ne̱ta, &lt;&lt;Iya o̱ da, no̱ za m-mar da. 5 Ru̱-u̱ zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ wa nak u̱zu̱ a no̱ re̱ye̱ is-u̱ no̱ de̱ u̱t-upus, no̱ shu̱'u̱t u̱ka u-Ru̱, no̱ nap no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱ tu̱ yo̱-to̱ ne̱.&gt;&gt;

6 Da-u̱ ne̱ta-yu̱ hyane̱ u̱zu̱ yaatu̱ u-te̱ o̱ so̱-to̱ u̱du̱ u̱t-re̱, tu̱msu̱ o̱tte̱ zwarru̱ m-hyan, u̱t-no̱m u̱r-zwar remu̱ ya-du̱ m-nap; se̱ wa ku̱ wa re. Wa yaase̱ to̱ko̱n u̱du̱ campa wa, wu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱, se̱ wa re. 7 Za rem se̱ is-u̱ u̱n be̱e̱t u-pus u̱n nu̱p u̱zu̱ so-to̱ u̱n o̱ye̱. Se̱ e̱ saan ran-tu̱ u-te yu̱ mu̱te̱ u̱t-ya yu̱ na foge̱ te-yu̱ u-rumba.

8 Da-u̱ rim-mu̱ tore̱ se̱ e̱ hog ram-u̱s Yawe u-Ru̱ u-tak. Ne̱t-u̱ wa e̱ ne̱ta wa e̱ pu̱k te-su̱ u-tak, taas u̱ Ru̱-u̱ hyan e̱ da. 9 Se̱ Yawe u-Ru̱ fog ne̱t-u̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;¿He̱ bo̱ o̱tte̱?&gt;&gt;

10 Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱m ho̱k ram-u̱s ró u-tak, se̱di u̱m ho̱k u-gye̱r, remu̱ zu̱ so-de̱ u̱m o̱ye̱, se̱ u̱m pu̱k.&gt;&gt;

11 Yawe u-Ru̱ zu̱, &lt;&lt;¿Wana waru̱ bo̱ u̱zu̱ so̱-de̱ bo̱ o̱ye̱? ¿Ko̱ bo̱ re̱ m-re̱ yaatu̱ u-te tu̱ u̱m zu̱ a-bo̱ re̱ da?&gt;&gt;

12 Se̱ ne̱t-u̱ wa zu̱, &lt;&lt;Ne̱ta wa wu̱ bo̱ ya me̱ wa ya' me̱ yaatu̱ te-u ya, tu̱msu̱ u̱m re.&gt;&gt;

13 Se̱ u-Ru̱ Yawe zu̱ ne̱ta-u ya, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ no̱me̱ inya?&gt;&gt;

Se̱ ne̱ta-u ya zu̱, &lt;&lt;Fa-ya e̱ngu̱sse̱ me̱ se̱ u̱m re.&gt;&gt;

14 Se̱ Yawe u-Ru̱ zu̱ u-fa, Remu̱ zu̱ bo̱ e̱ngu̱sse̱ ne̱ta,

U̱m wa'agu̱ bo̱ nu-u yo̱-o̱ bo̱

o̱ do̱'e̱ u̱t-do̱r u̱ war ró

u̱-me̱ bisa-tu̱ u-bu

u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱ u̱t-be̱e̱t.

Bo̱ de̱ u̱t-fu̱k u̱t-me̱n

tu̱msu̱ huug-mo̱ de̱ shu̱'u̱tu̱

no̱m u̱t-re̱ ró u̱ yu̱u̱r-u̱r ró u̱r-be̱e̱t.

15 Me̱ wa'-u̱ yu̱-u̱r yo̱-de̱

u̱ te̱k-u̱ ko̱-u̱r ró u̱ du̱ ne̱ta-u ya ne̱,

ko̱-u̱r ne̱ta tu̱msu̱ u̱ ko̱-u̱r ró ne̱, *

Wa jangu̱ hi-u̱r ró

tu̱msu̱ hen bo̱ de̱ ke̱t-du̱ du̱ku̱nte̱-u̱t e̱.

16 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱ ne̱ta,

&lt;&lt;Me̱ swu̱ru̱ bo̱ swadu̱

u̱r-ko̱b u̱du̱ u̱r-mat,

u̱ te̱k-u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b de̱ bo̱

do̱te̱ mat-du̱ yaag-u̱ ró,

Cwan-u̱t ró do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t

remu̱ campa ró,

se̱di wa de̱ u̱t-shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya ró.&gt;&gt;

17 Wa zu̱ Adamu, &lt;&lt;Remu̱ bo̱ erte̱ cwar-yu̱ ne̱ta ró, bo̱ re yaatu̱ te̱-u ya, &lt;yu̱ u̱m zu̱ bo̱ a-bo̱ re̱ da,&gt;

&lt;&lt;U̱m wa'agu̱ u-dak nu-u

yo̱-o̱ remu̱ ró,

se̱ bo̱ no̱ng m-ank sok mu̱

swadu̱ u̱r-ko̱b kanda bo̱ kum no̱m u̱t-re̱

u̱ bo̱ de̱ u̱t-re̱,

u̱ yu̱-u̱r ró u̱r-be̱e̱t.

18 Dak-u̱ do̱'e̱ apu̱n-du̱ u̱s-hir

m-baat ne̱ remu̱ ró,

u̱ same̱ u̱s-gwa ne̱

su̱ na-su̱ u̱t-ku̱wu̱t.

19 U̱s-hund se̱

bo̱ do̱te̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱,

M-te̱ ho̱-du̱ bo̱ do̱'e̱ m-mar

tu̱msu̱ bo̱ de̱ mu̱-du̱ u-dak,

remu̱ zu̱ du̱gu̱ me̱

u-dak o̱ bo̱ rwu̱ne̱.

Bo̱ rwab-to̱

tu̱msu̱ bo̱ de̱ u̱t-baru̱m u̱t-rwab.&gt;&gt;

20 Ne̱t-u̱ wa fog dim-du̱ ne̱ta wa Hawa, remu̱ zu̱ wa o̱ye̱ ino-u̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t tu̱ o̱ u̱r-fat.

21 Se̱ Yawe u-Ru̱ no̱mu̱ Adamu e̱ ne̱ta wa u̱t-kus u̱ ka-tu̱ u̱t-bisa tu̱msu̱ wa taku̱s so-u̱t u̱n.

22 Se̱ Yawe u-Ru̱ zu̱ hi-u̱r wa, &lt;&lt;Gwat u̱ da-o̱ ne̱t shu̱'u̱te̱ u̱s-gan u̱ in ne̱, wa o̱tte̱ nap-mu̱ no̱m-u̱ so̱-o̱ u̱ yo̱-o̱ ne̱. Na zaaru̱ yage̱ wu̱n u jaku̱s u-kom u̱ wa ka yaatu̱ te-yu̱ u̱r-fat, taas wa re̱, u̱ wa no̱m u̱r-yu̱ m-mo̱mmo̱ da.&gt;&gt; 23 Remu̱ iya Yawe u-Ru̱ wa yanu̱g Adamu e̱ Hawa du̱gu̱ tak-u̱ Idin, remu̱ zu̱ Adamu nom-u̱t u̱r-to̱m u̱ dak-u̱ Ru̱-u̱ nom-tu̱ wa. 24 Da-u̱ Yawe u-Ru̱ buze̱ Adamu e̱ Hawa du̱gu̱ me̱ tak-u̱ Idin, se̱ wa wu̱' e̱ke̱n a-to̱mu̱ wa i na foge̱ ke̱ro̱bin u̱r-'e u̱r-kot u-van ne̱ yu̱ o̱ m-re̱ sha-mu̱ u-ra m-baku̱t ne̱, u̱ gas-u̱ u-do̱m e̱ no̱m u̱r-'e u̱ fu̱n-yu̱ cwadu̱ be-du̱ te-yu̱ u̱r-fat.

4

Kayinu e̱ E̱be̱r

1 Adamu roogte̱ u̱ ne̱ta wa ne̱ Hawa, wa nom u̱t-me̱n, wa mu̱t Kayinu. Hawa zu̱, &lt;&lt;U̱m kwu̱mu̱g ya-du̱ u̱r-campa, remu̱ se̱ge̱-u̱r Yawe.&gt;&gt; 2 Hawa mu̱t tu̱msu̱ hu̱no̱-u wa, wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Habira.

Habira shu̱'u̱t wa-gwat-du̱ ban-du̱ u̱t-bisa, Kayinu shu̱'u̱t wa-u̱r-to̱m. 3 U̱ te̱k-u̱ da-u o̱ Kayinu haatu̱n nya-u̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱mu̱ wa u̱ du̱ Yawe.

4 Tu̱msu̱ Habira haatu̱n mat-tu̱ u̱r-taku̱n u̱ te̱k-u̱ ban-du̱ bisa-u̱t wa tu̱ se̱me̱, Yawe ku̱b nya-u Habira, Habira kum hyu̱-m pus-mo̱ u̱ nya-u̱ wa haatu̱n. 5 Se̱di Yawe o̱nkte̱ Kayinu u̱ nya-u wa no̱me̱ ne̱ da, se̱ Kayinu hog u̱s-ryab sok, wa naas u-shu̱.

6 Ku̱na Yawe zu̱tte̱ Kayinu, &lt;&lt;¿Yan-o̱ wa'e̱ jab-u̱ ró nu̱u̱t? ¿Yan-o̱ wa'e̱ bo̱ naaste̱ u-shu̱? 7 Me̱ kabu̱ nya-u ró, a-bo̱ no̱me̱ no̱m-tu̱ u-ho̱n-ho̱n. Ba'as-tu̱ ya u̱r-e' u̱ bo̱n-du̱ is, a-bo̱ gu̱gme̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ u-ho̱n-ho̱n; to̱ o̱ u̱t-sa to̱ ship bo̱. Se̱ bo̱ ze̱k be̱b-du̱ to̱.&gt;&gt;

8 U̱ te̱k-u̱ da-u o̱ Kayinu zu̱ du̱-fade̱ wa Habira, &lt;&lt;Haane̱ in cwa u̱r-do̱g.&gt;&gt; Da-u̱ e̱ o̱ u̱r-do̱g, Kayinu ku̱t du̱-fade̱ wa Habira se̱ wa ho wa.

9 Da-u̱ waase̱, Yawe zu̱ Kayinu, &lt;&lt;¿Du̱-fade̱ ró Habira yu̱?&gt;&gt;

Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱m nak da! ¿Me̱ wa o̱ wa-gwat-du̱ du̱-fade̱ ri?&gt;&gt;

10 Yawe zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ bo̱ no̱me̱ inya? Hyu̱-mu̱ du̱-fade̱ ró no̱ng u̱s-kan du̱gu̱ u-dak u̱ haan u̱du̱ ri! 11 U̱ da-o̱, bo̱ o̱ nu-u yo̱-o̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱m de̱ bu̱z-du̱ bo̱ du̱gu̱ u-dak, u̱ upse̱ u-nu o̱ so hyu̱-mu̱ du̱-fade̱ ró du̱gu̱ kom-u̱t ró. 12 Da-u̱ bo̱ no̱me̱ u̱r-to̱m bo̱ za kwu̱m-du̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱m da, bo̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t wa-za u̱r-hure̱ wa riig-tu̱ m-zan u-dak.&gt;&gt;

13 Se̱ Kayinu zu̱ Yawe, &lt;&lt;kwu̱p-du̱ u̱s-rem ri, ze̱k be̱b-u̱r ri. 14 Bo̱ yanu̱g me̱ du̱gu̱ u-dak, tu̱msu̱ du̱gu̱ shu̱ ró, tu̱msu̱ u̱m de̱ u̱t-shu̱'u̱t wa-za u̱r-hure̱ u̱ riig-tu̱ m-zan u-dak. Tu̱msu̱ ko̱wana hyane̱ me̱ wa de̱ ho̱-du̱ me̱.&gt;&gt;

15 Tu̱msu̱ Yawe zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Iya-o̱ da! Ko̱wana ho̱ bo̱, u̱m de̱ to̱p-u̱ bo̱ u̱r-mag u-u̱so u-ta'er.&gt;&gt; Se̱ Yawe wa'-u̱ Kayinu u̱s-nap su̱ u̱t-him remu̱ u̱zu̱ ko̱wana hyanu̱ wa, wa za ho̱ wa da. 16 Kayinu yu̱ne̱ wa aru̱k du̱gu̱-du̱ Yawe, wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱ dak-u̱ No̱d, u-dom u̱ Idin ne̱.

17 Kayinu roog u̱ ne̱ta wa ne̱, wa no̱m u̱t-me̱n se̱ wa mu̱t E̱no̱k. U̱ da-u o̱ Kayinu o̱ ma-du̱ o̱ko̱n bo̱-o̱, se̱ wa te̱'e̱ bo̱-u o̱ dim-du̱ zwar-u̱ wa E̱no̱k. 18 E̱no̱k o̱tte̱ zwar wu̱ na foge̱ Irad, tu̱msu̱ Irad wa mate̱ Mehujaye̱r, tu̱msu̱ Mehujaye̱r wa mate̱ Metushaye̱r, tu̱msu̱ Metushaye̱r wa mate̱ Rame̱k.

19 Rame̱k gaag ne̱ta-ne̱ yu̱r, wa u̱r-taku̱n na zu̱ wa Ada, wa-u-yu̱ru̱mse̱ na zu̱ wa Zira. 20 Ada wa mate̱ Jabar, wu̱na o̱ ne̱t u̱r-taku̱n wu̱ he̱e̱se̱ gwat-du̱ u̱t-bisa tu̱msu̱ wa yi u̱t-rimpa. 21 Dim-du̱ o̱r-u̱ wu̱n wa na zu̱ye̱ Jubar, wu̱na o̱ taku̱n-du̱ a o̱s-du̱ u-mo̱ro̱ u̱r-tu̱kku̱rma ne̱. 22 Zira wu̱ o̱ye̱ ne̱ta u-yu̱ru̱mse̱, wa mate̱ Tubar-Kayinu wa shu̱'u̱te̱ wu̱ tak-ne̱ m-ank u̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u-dak tu̱ shik tu̱ no̱m-du̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ ne̱. Hu̱no-u̱ wa-ne̱ta Tubar-Kayinu dim-u̱r wa Naama.

23 De̱ku̱n ho̱-de̱ Ramek zu̱ ne̱ta-u̱t wa,

&lt;&lt;Ada e̱ Zira, ganu̱n u̱t-to̱ u̱du̱-ri,

ne̱ta-u̱t Rame̱k,

ho̱go̱n no̱m-u̱ u̱m de̱ waru̱ no̱.

U̱m ho̱o̱g wa'-u̱ zwar,

Remu̱ zu̱ wa zwargu̱n me̱

tu̱msu̱ wa ho̱nse̱ me̱.

24 A mu̱ne̱ u̱zu̱ na ya'u̱ wu̱ ho̱ye̱ Kayinu

u̱r-ko̱b u-so u-ta'er,

ko̱wana ho̱ me̱,

wa de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u-so u̱t-shik u̱t-tu̱t

u̱ o̱p-u̱ ta'e̱r [77].&gt;&gt;

25 Adamu roog u̱ ne̱ta wa ne̱ tu̱msu̱. Hawa no̱m u̱t-me̱n, wa sur m-mat ya-du̱ u̱r-campa. Hawa te̱'e̱ wa u̱r-dim Se̱t.* Wa zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ yaag me̱ de̱ku̱n ya-du̱ u̱r-campa de̱ u̱ swas-m Habira wu̱ Kayinu ho̱ye̱.&gt;&gt; 26 Da-u̱ Se̱t rogme̱ wa kum zwar wu̱ na zu̱ye̱ E̱no̱sh. U̱ da-u o̱ ne̱t-tu̱ he̱e̱se̱ no̱mu̱ dim-u̱r Yawe u̱t-huuk.

5

Yaag-u̱ Adamu

1 Tun-to̱ o̱ dim-tu̱ ya'ag-u̱ ko̱-u̱r Adamu.

Da-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ ne̱t, wa nom wa u̱ka sha-m wa. 2 Wa no̱mu̱g campa u̱ ne̱ta-ne̱, se̱ wa wa'-u̱ e̱ nu-u so̱-o̱. Da-u̱ wa no̱mu̱ u̱n, wa foge̱ &lt;&lt;u̱t-ne̱t.&gt;&gt;

3 Da-u̱ Adamu no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u-ko̱k u-gan u̱r-shik u̱ o̱p [130], wa kum zwar wu̱ o̱tte̱ sha-m wa, u̱-me̱ ryu̱n-u wa u̱ sha-m wa; tu̱msu̱ wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Se̱t. 4 Ba Adamu mate̱ Se̱t, Adamu no̱m u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas [800] u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas wa kum e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 5 Adamu no̱ng u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-jwu̱u̱r u̱r-shik u̱ o̱p [930] se̱ wa mu̱ru̱s.

6 Da-u̱ Se̱t no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan u̱s-tan [105], wa mu̱t E̱no̱sh. 7 Tu̱msu̱ ba wa mate̱ E̱no̱sh, Se̱t sur m-no̱m u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-eer u̱s-ta'er [807] u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱s-ta'er wa sur m-mat e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 8 Hak-su̱ Se̱t no̱me̱ se̱ o̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-jwu̱u̱r u̱ o̱p u̱s-yu̱r [912], se̱ wa mu̱ru̱s.

9 Da-u̱ E̱no̱sh no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-nas u̱-o̱p [90], wa mu̱t zwar wu̱ na zu̱ye̱ Kenan. 10 Tu̱msu̱ ba wa mate̱ Kenan, E̱no̱sh sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-eer u̱ o̱p u̱t-tan [815] u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱s-nas u̱ o̱p u̱s-tan wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 11 Hak-u̱s E̱no̱sh su̱ wa nome̱ u̱s-be̱e̱t se̱ o̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱ o̱p u̱s-tan [905], wa mu̱ru̱s.

12 Da-u̱ Kenan no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p [70] wa mu̱t Maharare̱r. 13 Ba wa mate̱ Maharare̱r, Kenan sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-eer u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [840], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱t-shik u̱t-yu̱r wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 14 Hak-su̱ Kenan no̱me̱ se̱ o̱ u̱t-ko̱k u̱t-jwu̱u̱r u̱ u̱s-o̱p [910] se̱ wa mu̱ru̱s.

15 Da-u̱ Maharare̱r no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱s-tan [65] wa mu̱t Jare̱d. 16 Ba Maharare̱r mate̱ Jare̱d, wa sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-eer u̱r-shik-u̱ o̱p [830] u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱ u̱r-shik-u̱ o̱p wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 17 Hak-su̱ Maharare̱r no̱me̱ se̱ o̱ u̱t-ko̱k u̱t-eer u̱ u̱t-shik u̱t-nas u̱ o̱p u̱s-tan [895], se̱ wa mu̱ru̱s.

18 Da-u̱ Jare̱d no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u-ko̱k u-gan u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱s-yu̱r [162], wa mu̱t E̱no̱k. 19 Tu̱msu̱ ba Jare̱d mate̱ E̱no̱k, wa sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-eer [800] u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-nas wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 20 Hak-u̱s Jare̱d su̱ wa no̱me̱ se̱ o̱ u̱t-ko̱k u̱t-jwu̱u̱r u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱s-yu̱r [962], se̱ wa mu̱ru̱s.

21 Da-u̱ E̱no̱k no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱s-tan [65] wa mu̱t Me̱tuse̱ra. 22 Tu̱msu̱ ba wa mate̱ Me̱tuse̱ra, E̱no̱k no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t [300], wa no̱ng m-ha u̱r-kot u-Ru̱-ne̱, tu̱msu̱ wa sur m-mat e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 23 Hak-su̱ E̱no̱k no̱me̱ se̱ o̱ u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱s-tan [365]. 24 E̱no̱k no̱ng m-ha u̱r-kot u-Ru̱-ne̱, se̱ Ru̱-u̱ ku̱b wu̱n, wa umus wu̱n m-da u-ru̱.

25 Da-u̱ Me̱tuse̱ra no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u-ko̱k u-gan u̱t-shik u̱t-nas u̱s-ta'e̱r [187], se̱ wa mu̱t Rame̱k. 26 Tu̱msu̱ ba wa mate̱ Rame̱k, Me̱tuse̱ra sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-ta'er u̱t-shik u̱t-nas u̱t-yu̱r [782], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-ta'er u̱t-shik u̱t-nas u̱t-yu̱r wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 27 Hak-su̱ Me̱tuse̱ra no̱me̱ u̱s-be̱e̱t se̱ o̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-jwu̱u̱r u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱s-jwu̱u̱r [969], se̱ wa mu̱ru̱s.

28 Da-u̱ Rame̱k no̱me̱ u̱s-hak u-ko̱k u-gan u̱t-shik u̱t-nas u̱s-yu̱r [182], se̱ wa mu̱t ya-du̱ u̱r-campa. 29 Rame̱k te̱'e̱ wa u̱r-dim Nuhu, wa zu̱, &lt;&lt;Yage̱ unwa hatu̱n it ru̱s-du̱ jab du̱gu̱ pama-u swadu̱ u̱r-ko̱b-u̱ it u̱ remu̱ ank-mu̱ u̱t-kom mu̱ it ne̱ u̱ dak-u̱ Yawe wa'e̱ nu-u yo̱-o̱.&gt;&gt; 30 Ba Rame̱k mate̱ Nuhu, Rame̱k no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-tan u̱t-shik u̱t-nas u̱ o̱p u̱s-tan [595], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-tan u̱t-shik u̱t-nas u̱ o̱p u̱s-tan wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱. 31 Hak-su̱ Rame̱k no̱me̱ u̱s-be̱e̱t se̱ o̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-ta'er u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p-u̱s ta'er [777], se̱ wa mu̱ru̱s.

32 Ba Nuhu no̱me̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-tan [500], se̱ wa mu̱t She̱m, Ham, u̱ Jape̱t ne̱.

6

Me̱n-u̱t jas-to̱ tu̱ ne̱t-ne̱

1 Se̱ ne̱t-ne̱ he̱e̱se̱ u̱t-no̱m u-tát u-dak, tu̱msu̱ na matu̱ u̱n ya-u̱t-gwu̱p. 2 Se̱ to̱ko̱n yar-tu̱ m-mya tu̱ do̱m u-ru̱ hyen ya-u̱t-gwu̱p u̱t-ne̱t o̱ so̱-ye̱ so̱k, tu̱msu̱ u̱n gaan ya-u̱t-gwu̱p i he̱ u̱n u̱ jab. 3 Yawe zu̱, &lt;&lt;Yar-u ri zaru̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱-me̱ ne̱t m-mo̱mmo̱ da, remu̱ zu̱ war-tu̱ m-mar to̱ u̱n o̱tte̱. Se̱di u̱ ane̱ u-shu̱, hak-u̱s wa zaar u̱t-ze̱g u-ko̱k u-gan u̱r-shik [120].&gt;&gt;

4 U̱ da-u o̱, tu̱msu̱ da tase̱, to̱ko̱n ne̱t-to̱ o̱ró be̱b-ne̱ i na zu̱ye̱ &lt;&lt;Nepirim.&gt;&gt; E̱ o̱ u̱r-yu̱ u-dak, da-u̱ to̱ko̱n yar-tu̱ m-mya tu̱ do̱m u-ru̱ rooge̱ u̱ ya'at u̱t-gwu̱p u̱ ne̱t-ne̱, se̱ e̱ matu̱ e̱ yaag. E̱ shu̱'u̱te̱ campa-ne̱ tu̱msu̱ be̱b-ne̱ i na o̱ m-ho̱g u̱ e̱ ne̱ i da-u̱ dim.

5 Se̱ Yawe hyen jab-u̱ yo̱-o̱ ne̱t no̱ng u-tát u-dak, dorog-su̱ jab-u̱ wa u̱s-be̱e̱t o̱ko̱n zarra se̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u-da u-be̱e̱t. 6 Yawe nom namu̱ jab sok u̱ wa nomte̱ ne̱t u-dak, tu̱msu̱ wa shi u̱ remu̱ jab. 7 Se̱ Yawe zu̱, &lt;&lt;Me̱ hastu̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t tu̱ u̱m no̱me̱, du̱gu̱ me̱ u-dak, ne̱t-ne̱, u̱t-bisa ne̱ u̱ no̱m-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱t-kurup ne̱, u̱ no ne̱ e̱ o̱ u̱t-riig u̱-do̱m u-ru̱, remu̱ jab naag me̱ u̱m no̱m-tu̱ e̱.&gt;&gt; 8 Se̱di Nuhu kwu̱mu̱g hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ Yawe.

Nuhu

9 Tun-to̱ o̱o̱ge̱ ogor-tu̱ ko̱-u̱r Nuhu.

Nuhu ne̱t-u̱ gye̱r u-Ru̱ wa, wa zatte̱ u̱r-pyap u̱ ne̱t-tu̱ da-u wa da. Tu̱msu̱ wa no̱ng m-ha u̱r-kot u-Ru̱-ne̱. 10 Nuhu mak-u̱t ya'ag-u̱ campa-ne̱ tu̱t: She̱m u̱ Ham u̱ Jape̱t ne̱.

11 Se̱di Ru̱-u̱ hyen u̱zu̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱ naag tu̱msu̱ o̱ shu̱g u̱ yu̱nu̱s-du̱ jab ne̱. 12 Ru̱-u̱ hyen u̱ka dak-u̱ nu̱u̱te, ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t e̱ naag u̱ yu̱u̱r e̱. 13 Ru̱-u̱ zu̱ Nuhu, &lt;&lt;U̱m no̱ng u̱s-dorog u̱zu̱ me̱ ho̱ru̱ssu̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, remu̱ zu̱ u̱n shu̱u̱ste̱ u-dak u̱ jab-u̱s yo̱-se̱ ne̱. Iya o̱ hen, u̱m de̱ ho̱ru̱ssu̱ u̱n be̱e̱t u-dak-ne̱! 14 De̱'e̱ bo̱ no̱mu̱ hi-u̱r ró u-hat u̱ u̱t-bak tu̱ te-yu̱ u-jarin. Bo̱ no̱m u̱t-kur tu̱msu̱ bo̱ rake̱ o̱ dap-mu̱ u-te, u̱-do̱ ne̱. 15 Ka bo̱ do̱te̱ u̱ no̱m-du̱ hat-u ya: wu̱r-mu̱ hat-u ya do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱s-na u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱t-shik u̱t-yu̱r o̱p [450], bo̱ no̱m m-hu̱k u̱s-na u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p u̱s-tan [75], tu̱msu̱ ja-mu̱ shu̱'u̱t u̱s-na u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ u̱s-tan [45]. 16 Bo̱ no̱mu̱ hat-u ya u̱r-byam, bo̱ yage̱ u-na u-gan u̱r-mo̱t du̱gu̱ do̱m. Se̱ bo̱ no̱m u-is u̱-me̱ gas-yu̱ u-hat. Bo̱ no̱m ya u̱t-kur u̱t-tu̱t ko̱-u̱-he̱ do̱m-u̱ o̱ru̱ wa. 17 Gwat! U̱m do̱'e̱ tage̱ du̱ u-dak u̱ bu̱-mu̱ do̱'e̱ re̱-du̱ u-dak, mu̱ do̱'e̱ ho̱ru̱sse̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-be̱e̱t tu̱ u̱s-vu̱'e̱. Ko̱-uyan u-dak o̱ do̱'e̱ u̱t-mar. 18 Se̱di u̱m de̱ este̱du̱ u̱s-rem ri u̱ bo̱ ne̱, tu̱msu̱ bo̱ de̱ cwadu̱ u-hat, bo̱ u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱ u̱ ne̱ta ró ne̱ u̱ ne̱ta-tu̱ ya'ag-u̱ ró ne̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱. 19 Tu̱msu̱ u̱m o̱ u̱t-sa u̱m guu ko̱yu̱he̱ go̱-tu̱ no̱m-tu̱ na no̱me̱ u̱t-be̱e̱t. Remu̱ iya se̱ bo̱ haatu̱n yu̱r u̱-me̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-be̱e̱t, u-so̱ u̱ u-gob ne̱ u̱ no̱mu̱ o̱o̱ge̱ u̱t-kurup ne̱ u-dak, u̱-me̱ u-hat u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱, ko̱ e̱ u̱t-kwu̱s u̱r-fat. 20 Kab yu̱r u̱ te̱k-u̱ go̱-tu̱ ko̱yu̱he̱ bisa ya m-cwa u̱-me̱ u-hat u-so̱ u̱ u-gob ne̱ tu̱msu̱ ko̱yu̱he̱ no ya ne̱, ko̱ e̱ u̱t-kwu̱s u̱r-fat. 21 Bo̱ do̱'e̱ u̱ kab-du̱ go̱-du̱ no̱m-tu̱ u̱t-re̱ u̱ do̱'e̱ ko̱ru̱ bo̱ u̱t-be̱e̱t u̱ ne̱t-tu̱ u-bu ró ne̱ u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat ne̱ u̱t-be̱e̱t.&gt;&gt;

22 Nuhu no̱m ko-uyan u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ wa no̱m u-be̱e̱t.

7

Bu̱-mu̱ taku̱ste̱ u-dak

1 Se̱ Yawe zu̱ Nuhu, &lt;&lt;Cwa u-hat, bo̱ u̱ bu-u̱ ró ne̱ be̱e̱t, remu̱ zu̱ u̱m hyanu̱g bo̱ wa jab-u̱ so̱-o̱ wa u̱-me̱ ne̱t-tu̱ uno̱ da-o̱. 2 Bisa-tu̱ u-he̱n u̱t-be̱e̱t, kab kag ta'er u̱ so̱ ne̱ ta'er du̱gu̱ ko̱du̱he̱ go̱-de̱. Bisa-tu̱ za u-he̱n u̱t-be̱e̱t, kab u-kag u-gan u̱ so̱ ne̱ u-gan du̱gu̱ ko̱du̱he̱ go̱-de̱.* 3 Go̱-tu̱ no u̱t-be̱e̱t, kab kag ta'er u̱ ro̱b ne̱ ta'er, u̱ remu̱ go̱-u̱t e̱ reet u-shu̱ u̱r-yu̱ ne̱ da-u̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak arke̱. 4 Kwu̱ku̱s m-roog u̱t-ta'er du̱gu̱ da-o̱, u̱m do̱'e̱ kasnu̱ u-yu̱ u̱ re̱-du̱ u-dak u̱t-ho̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [40] m-gye̱p ne̱ u̱t-ho̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [40], har se̱ u̱m haste̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat tu̱ u̱m no̱me̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

5 Se̱ Nuhu no̱m ko̱-uyan u̱ka Yawe zu̱tte̱ wa no̱m.

6 U̱ da-u o̱ Nuhu o̱o̱g u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-shishin [600] da-u̱ bu̱-mu̱ takse̱ u-dak. 7 Tu̱msu̱ Nuhu, u̱ ya'ag-u̱ wane̱, u̱ ne̱ta wa ne̱, u̱ ne̱ta-tu̱ ya'ag-u̱ wa ne̱, e̱ to u-hat remu̱ e̱ poste̱ bu̱-mu̱ do̱'e̱ re̱-du̱ u-dak. 8-9 U̱ dame̱ ya-ubu Nuhu ne̱, bisa-tu̱ to u-me̱ u-hat: u̱t-bisa u̱t-go̱ u̱t-go̱ tu̱ u-he̱n u̱ tu̱ za u-he̱n ne̱, u̱ go̱-tu̱ no ne̱ u̱ no̱mu̱ ho̱g ne̱ i o̱ u̱t-riig u-dak. E̱ to u-hat u-so̱ u̱ u-gob ne̱ yu̱r yu̱r ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ Nuhu. 10 Da-u̱ roog-mu̱ u̱t-ta'er no̱me̱, se̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak haan mo̱ taku̱s u-dak.

11 Da-u̱ Nuhu o̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-shishin [600], u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-ta'er [17] u̱ pyaat-yu̱ u-yu̱r, bu̱-mu̱ ta u-dak mo̱ bo̱ko̱n du̱gu̱ me̱ u-dak, na nom yu̱-u̱ u̱t-tu̱ru̱m so̱k du̱gu̱ do̱m u-ru̱. 12 Yu̱-u̱ re u-shu̱ u̱r-rob ne̱ m-te u̱t-ho̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [40] u̱ m-gyu̱p ne̱.

13 U̱ gandi ho̱-u̱r re̱ de̱ Nuhu to u-hat, u̱r-kot u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ She̱m, Ham, u̱ Jape̱t ne̱, u̱r-kot u̱ ne̱ta wa ne̱ u̱ ne̱ta-tu̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ tu̱t. 14 U̱n to u-hat u̱ ko̱-uyan go̱-du̱ u̱t-bisa tu̱ u-bu, u̱ ko̱-uyan bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱ tu̱ o̱ u̱t-riig u-dak kowan u̱ du̱ wa go̱de̱, u̱ ko̱-uyan bisa-tu̱ u̱t-kurup ne̱ u̱r-kot, u̱ no ne̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱. 15 No̱m u̱r-fat i ko̱-uyan go̱-de̱ e̱ haan u̱du̱ Nuhu u-kag u-so̱ ne̱ e̱ to u-hat. 16 Campa u̱ ne̱ta-ne̱ u̱ go̱-tu̱ u̱t-bisa ne̱ u̱t-be̱e̱t e̱ to u-hat u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ Nuhu. Se̱ Yawe tage̱ u-is yu̱ u-hat u̱-dim.

17 M-roog u̱t-shik u̱t-yu̱r [40] na o̱ u̱ rob-du̱ u-yu̱ u-dak, bu̱-mu̱ hu̱ swu̱ru̱n, mo̱ hu̱ jak-su̱ u-hat du̱gu̱ u-dak m-da u-ru̱. 18 Se̱ bu̱-mu̱ sur m-no̱m u-tát mo̱ no̱m m-ja so̱k du̱gu̱ u-dak, hat-yu̱ hu̱ u̱t-riig u̱-do̱m m-bu̱. 19 M-vaste̱ bu̱-mu̱ taku̱s m-ha ro̱r-tu̱ zu̱ge̱ m-ja u̱t-be̱e̱t u-dak. 20 Bu̱-mu̱ nom m-ja mo̱ pu̱s ja-mu̱ u̱t-ro̱r m-te u̱s-na u̱r-shik [20], tu̱msu̱ mo̱ taku̱s u̱t-ro̱r u̱t-be̱e̱t. 21 No̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-be̱e̱t tu̱ o̱o̱ge̱ u-dak to̱ mu̱ru̱s. E̱ mu̱ru̱mu̱ste̱ be̱e̱t: u̱ no ne̱, u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱, u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat tu̱ re̱k-to̱ u̱ i o̱o̱ge̱ u̱t-riig u-dak, u̱ ne̱t-ne̱ u̱t-be̱e̱t. 22 No̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-be̱e̱t, e̱ mu̱rmu̱sse̱, tu̱ nome̱ u̱s-vu̱'e̱ i o̱o̱ge̱ u̱t-riig u̱ dak-u gagu̱n. 23 Ru̱-u̱ hast no̱m-tu̱ o̱o̱ge̱ u-dak u̱t-be̱e̱t, ne̱t-ne̱ u̱t-bisa ne̱ u̱ no̱m u̱r-fat ne̱ i o̱ u̱t-riig u-dak u̱ no do̱m u-ru̱ ne̱ be̱e̱t na hast e̱ du̱gu̱ me̱ u-dak. Nuhu wa Ru̱-u̱ yage̱ u̱ i o̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱ u-hat.

24 Bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak mo̱ rees u-dak m-te m-roog u-ko̱k u-gan u̱ roog-mu̱ u̱r-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p [150].

8

Bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak
he̱e̱ste̱ u̱r-aru̱k

1 Se̱di Ru̱-u̱ baku̱ste̱ Nuhu u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱ u̱t-be̱e̱t u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱, tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱ u-hat. Se̱ wa yagne̱ m-mya u-dak, tu̱msu̱ bu̱-mu̱ hu̱b. 2 Se̱ Ru̱-u̱ wu̱ bu̱-mu̱ u-dak yage̱ u̱r-rwu̱n, tu̱msu̱ wa wu̱ bu̱-mu̱ do̱m u-ru̱ yage̱ u̱r-rob. 3 Se̱ bu̱-mu̱ he̱e̱se̱ u̱t-hab u-dak cashi cashi, da-u̱ roog-mu̱ u̱t-shik u̱t-ta'er u̱ o̱p [150] arke̱, se̱ bu̱-mu̱ hu̱b m-cu̱m. 4 Tu̱msu̱ u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-ta'er [17] u̱ pyat-yu̱ u-ta'er se̱ hat-yu̱ ees u̱ do̱m-u̱ ro̱r-tu̱ Ararat. 5 Bu̱-mu̱ re̱ u-shu̱ m-hab m-te taku̱n-du̱ pyat-yu̱ u-o̱p, u̱ taku̱n-du̱ pyat-u ya, do̱s-tu̱ u̱t-ro̱r rwu̱u̱n u̱-do̱.

6 Da-u̱ to̱ku̱n ho̱-to̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [40] arke̱, Nuhu upus pyam-yu̱ wa no̱me̱ u-hat. 7 Se̱ wa tom u-ryag, se̱ ya hu̱ u̱t-riig ya hu̱ pam-du̱ u̱t-kap u-dim u-shu̱ ne̱ se̱ da bu̱-mu̱ hose̱ du̱gu̱ u-dak. 8 Tu̱msu̱ wa tom u̱r-gorop u̱ de̱ hyan u̱zu̱ bu̱-mu̱ hab-u̱g ko̱ de̱ hyanu̱ gagu̱n u-dak. 9 Se̱di gorop-du̱ kwu̱mu̱g be-du̱ u̱r-ju̱z da remu̱ zu̱ bu̱-mu̱ taku̱ste̱ u-dak, se̱ de̱ barmu̱n u-hat. Tu̱msu̱ se̱ Nuhu nu̱b u-kom wa maas de̱ wa muut de̱ u̱ me̱n-tu̱ u-hat. 10 Wa sur m-e̱ste̱ m-roog u̱t-ta'er se̱ wa sur m-to̱m u̱r-gorop du̱gu̱ u-hat. 11 Da-u̱ gorop-du̱ mu̱u̱ne̱ u̱du̱ wu̱n m-rim, se̱ wa mu̱u̱n u̱ ran-u yar-o̱ ne̱ u̱ te̱-yu̱ ze̱tun u-nu! Se̱ Nuhu nu̱p u̱zu̱ bu̱-mu̱ habu̱g du̱gu̱ u-dak. 12 Wa sur m-e̱ste̱ to̱ko̱n ho̱-to̱ u̱t-ta'er, se̱ wa sur m-to̱m u̱r-gorop, se̱di u̱ da-u o̱ de̱ swu̱ru̱g m-mu̱u̱n u̱du̱ wu̱n da.

13 U̱ ho̱-du̱ u̱r-taku̱n du̱ u-pyaat, da-u̱ Nuhu no̱me̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-shishin u-gan [601], se̱ bu̱-mu̱ tu̱u̱s du̱gu̱ u-dak. Se̱ Nuhu hast is-yu̱ u-hat se̱ wa hyen dak-u̱ gu̱u̱ste̱. 14 M-vaste̱ da-u̱ pyat-yu̱ rooge̱ u̱r-shik u̱t-ta'er u̱ pyaat-yu̱ u-yu̱r dak-u̱ gu̱u̱s u-be̱e̱t.

15 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱ Nuhu, 16 &lt;&lt;Rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ me̱ u-hat, no̱ be̱e̱t u̱ ne̱ta ró ne̱, u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱, u̱ ne̱ta-u̱t u̱n ne̱. 17 Rwu̱tu̱n go̱-tu̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-be̱e̱t tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱: u̱ no ne̱, u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱, u̱ no̱m-tu̱ na no̱me̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-da u-dak. No̱m iya ko̱ e̱ u̱t-no̱m u̱r-ke̱s u-dak e̱ no̱m u-tát u-dak.&gt;&gt;

18 Nuhu rwu̱u̱n u̱-do̱, u̱r-kot u̱ ne̱ta wa ne̱, u̱ yaag-u̱ wa ne̱, u̱ ne̱ta-tu̱ yaag-u̱ wa ne̱. 19 U̱t-bisa u̱t-be̱e̱t u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat ne̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ o̱o̱ge̱ u̱t-riig u-dak u̱ no ne̱ be̱e̱t, u̱ ko̱-uyan u̱ o̱o̱ge̱ u̱r-no̱k u-dak rwu̱u̱n du̱gu̱ u-hat, ko̱yu̱he̱ u̱ du̱ wa go̱-de̱.

Sak-u̱r Nuhu

20 Se̱ Nuhu ma-u̱ Yawe u̱r-sak. Se̱ wa ku̱b to̱ku̱n bisa-tu̱ u-he̱n to̱ u̱t-be̱e̱t u̱ no ne̱ i u-he̱n, wa yu̱' u̱r-to̱o̱g u̱-do̱m u̱r-sak. 21 Yawe hog wu̱s u-haku̱n se̱ wa zu̱ u̱-me̱ jab-u̱ wa: &lt;&lt;U̱m zamu̱n u̱t-sur wa'-u̱ u-dak nu-u yo̱-o̱ re̱mu̱ ne̱t da, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ dorog-u̱s wa du̱gu̱ u̱r-ya no̱m-u̱t yo̱-to̱ to̱. U̱m zamu̱n u̱t-sur ho̱ru̱sse̱te̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat da, ka u̱m nomte̱.

22 &lt;&lt;Abite̱ dak u-be̱e̱t o̱ro:

na no̱mu̱ da-u̱ ku̱w

u̱ da-u̱ ket ne̱,

da-u̱ m-to̱r u̱ da-u̱ hund ne̱,

da-u̱ u-go̱s u̱ da-u̱

u-zwu̱u̱n ne̱,

u-ho̱ m-gyu̱p ne̱,

to̱ zamu̱n u̱t-yage̱ da.&gt;&gt;

9

Ru̱-u̱ no̱ng este̱du̱ u̱s-rem
u̱ Nuhu ne̱

1 Se̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ Nuhu u̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa nu-u so̱-o̱. Tu̱msu̱ wa waru̱ e̱, Matu̱n yaag tu̱msu̱ no̱ no̱m u-tát, no̱ shu̱u̱s u-dak. 2 Bisa-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t, u̱ no do̱m u-ru̱ ne̱ be̱e̱t, bisa-m re̱k-mo̱ m-be̱e̱t i o̱ u̱t-riig u-dak, tu̱msu̱ u̱ jan ne̱ me̱ m-bu̱, e̱ do̱'e̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u no̱. U̱m wa'ag to̱ u̱t-be̱e̱t u̱ ta-u̱ be̱b-u̱r no̱. 3 No̱m-u̱ o̱o̱ge̱ u̱r-fat tu̱msu̱ u̱t-riig u̱m yaag no̱ to̱ shu̱'u̱t no̱m u̱t-re̱ no̱ u̱t-be̱e̱t. U̱ka u̱m yete̱ no̱ hyu̱ u̱t-ran ne̱, u̱m yaag no̱ ko̱-uyan u̱ da-o̱ u-be̱e̱t.

4 A no̱ jaru̱n no̱ tu̱ ap-mu̱ bisa-yu̱ za na pan da. 5 Ko̱wana kabe̱ fat-du̱ ne̱t, na no̱mu̱ wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem. A bisa-yu̱ u̱r-do̱g u̱ ho̱ye̱ ne̱t, na ho̱ ya. Tu̱msu̱ ko̱wana ho̱ o̱r-u̱ wa ne̱t ko̱wana ho̱ wa.

6 &lt;&lt;Ko̱wana azge̱

hyu̱-mu̱ o̱r-u̱ wa ne̱t,

ne̱t wa do̱'e̱ u̱ ho̱-du̱ wa,

Remu̱ u̱zu̱ sha-mu̱ u-Ru̱ mo̱

na nomte̱ ne̱t.

7 &lt;&lt;U̱ da-o̱ matu̱n yaag no̱ no̱m u-tát, tu̱msu̱ no̱ sur m-shu̱s u-dak.&gt;&gt;

8 Se̱ Ru̱-u̱ waru̱ Nuhu u̱ ya'ag-u̱ campa wa ne̱ tu̱msu̱ wa zu̱, 9 &lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱m no̱ng este̱du̱ u̱s-rem u̱ bo̱ ne̱ u̱ yaag-u̱ ró ne̱ i do̱'e̱ haan, 10 tu̱msu̱ u̱t-bisa ne̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u-hat u̱ bo̱ ne̱ u̱ no ne̱, u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱, tu̱msu̱ u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱, u̱ no̱m-tu̱ na no̱me̱ ne̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u-dak. 11 U̱m no̱ng este̱du̱ u̱s-rem ri u̱ no̱ ne̱: U̱m zamu̱n tu̱msu̱ ho̱-du̱ no̱m-u̱ u̱r-fat u-be̱e̱t u̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak da, u̱m zamu̱n tu̱msu̱ no̱m-du̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak mu̱ de̱ ho̱-du̱ u-dak da.&gt;&gt;

12 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ ko̱se̱ no̱ sha-mu̱ este̱du̱ remu̱-u̱s ri tu̱msu̱ u̱ no̱m-tu̱ u̱t-fat ne̱ u̱t-be̱e̱t, este̱du̱ u̱s-rem u̱ ne̱t-tu̱ da-u̱ do̱'e̱ u̱ haan ne̱ u̱t-be̱e̱t. 13 U̱m wa'ag u-ro̱ko̱ro̱mb u̱t-ku̱'u̱t. Ya o̱ ko̱se̱-du̱ sha-mu̱ este̱du̱ u̱s-remu̱ ri u̱ no̱ ne̱ tu̱msu̱ u-dak-ne̱ u-be̱e̱t. 14 Da-u̱ u̱m haatu̱n u̱t-ku̱'u̱t u̱-do̱m u-ru̱, ro̱ko̱ro̱mb-yu̱ do̱'e̱ u̱t-rwu̱n u̱t-ku̱'u̱t, 15 tu̱msu̱ me̱ baksu̱ este̱du̱ u̱s-remu̱ ri u̱ no̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat ne̱ u̱t-be̱e̱t. U̱m zamu̱n u̱ ho̱-du̱ u̱t-fat u̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak da. 16 Da-u̱ u̱m hyane̱ u-ro̱ko̱ro̱mb u̱t-ku̱'u̱t, me̱ baksu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ m-mo̱mmo̱ su̱ u̱m no̱me̱ u̱ no̱m u̱r-fat ne̱ u-dak.&gt;&gt;

17 Ru̱-u̱ zu̱ Nuhu &lt;&lt;Inya ya o̱ u̱t-ko̱se̱ sha-mu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱m no̱me̱ u̱ mo̱t-tu̱ no̱m-tu̱ u̱m no̱me̱ tu̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

Yaag-u̱ campa-ne̱ Nuhu

18 Yaag-u̱ campa-ne̱ Nuhu i rwu̱ne̱ du̱gu̱ me̱ u-hat u̱ uso-u e̱ ne̱ na zu̱ e̱: She̱m, Ham u̱ Jape̱t (Ham wa mate̱ Kan'ana). 19 U̱n tu̱t e̱ o̱ yaag-u̱ Nuhu, du̱gu̱-du̱ e̱ de̱ na kume̱ ne̱t-tu̱ bu̱rgu̱sse̱te̱ u-dak.

20 Da-u̱ bu̱-mu̱ arke̱, Nuhu he̱e̱se̱ u̱r-to̱m u-dak, tu̱msu̱ wa o̱o̱ge̱ ne̱t wu̱ tak-ne̱ kau-du̱ u-tak u̱ inabi. 21 Da-u̱ wa swaye̱ ke̱, se̱ ke̱ ho̱ wa. Wa ru̱t u̱r-so u̱ rimpa-u̱r wa. 22 Ham (u̱so u̱ Kan'ana) wa hyen u̱zu̱ u̱so-u wa o̱ u̱r-so, wa aru̱k m-rwu̱ u̱-do̱ wa waru̱ o̱r-u̱t wa ne̱. 23 Se̱di She̱m ne̱ e̱ Jape̱t e̱ ku̱b u-kus e̱ ho̱bo̱g o̱ u̱ zag u̱t-kap-u̱ e̱. E̱ hu̱ m-ha m-targadim e̱ do̱'e̱ e̱ taku̱s so-du̱ u̱so-u e̱. Se̱ e̱ hast shu̱u̱t e̱ u̱ kit taas e̱ hyan so-du̱ u̱so-u e̱ da.

24 Da-u̱ Nuhu yu̱ne̱ du̱gu̱ ho̱du̱ ke̱, wa nu̱p no̱mu̱ vaste̱-u̱r wa no̱mu̱ wa. 25 Se̱ wa wa'-u̱ Kan'ana nu-u yo̱-o̱,

&lt;&lt;Yage̱ u̱ Kan'ana

shu̱'u̱t u̱ nu-u yo̱-o̱ ne̱!

Yage̱ tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t to̱k

u̱ te̱k-u̱ o̱r-u̱t wa ne̱.&gt;&gt;

26 Tu̱msu̱ wa zu̱,

&lt;&lt;Yage̱ Yawe,

Ru̱-u̱ She̱m, wa wa'-u̱

She̱m nu-u so̱-o̱,

tu̱msu̱ Kan'ana do̱'e̱

shu̱'u̱t to̱k-u̱ She̱m.

27 Yage̱ Ru̱-u̱ sur tat-u̱

kwu̱m-u̱t Jape̱t,

yage̱ Jape̱t no̱m u̱r-yu̱

rimpa-u̱t She̱m,

tu̱msu̱ u̱ Kan'ana

shu̱'u̱t to̱k-u̱ Jape̱t.&gt;&gt;

28 Da-u̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak arke̱, Nuhu sur m-no̱m se̱ke̱n hak-se̱ u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p [350]. 29 Nuhu no̱ng u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-jwu̱r u̱r-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p [950], se̱ wa mu̱ru̱s.

10

Yaag-u̱ campa-ne̱ Nuhu

1 Tun-to̱ o̱ ogor-tu̱ ya'ag-u̱ Nuhu: She̱m, Ham, u̱ Jape̱t. Na mak-u̱t ya'ag-u̱ campa-ne̱ e̱ da-u̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak arke̱.

Ban-du̱ ya'ag-u̱ Jape̱t

2 Yaag-u̱ campa-ne̱ Jape̱t e̱ o̱ye̱:

Gomar, Mago̱g, Midiya, Jaban, Tubar, Meshek, u̱ Tiras.

3 Yaag-u̱ campa-ne̱ Gomar e̱ o̱ye̱:

Asukenaz, Ripat, u̱ Togarma.

4 Yaag-u̱ campa-ne̱ Jaban e̱ o̱ye̱:

Erisha, Tarshish, Kittim, u̱ Rodanin. 5 Ine̱ ya'ag-u̱ ne̱t-u̱t to̱ ne̱, e̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r Jaban i o̱ u̱r-yu̱ u̱-kit m-sa. Yaag-u̱ e̱ shu̱'u̱t u̱t-ko̱, ko̱wan u̱du̱ e̱ rem-de̱, u̱ dak-u e̱ ne̱.

Ban-du̱ ya'ag-u̱ Ham

6 Yaag-u̱ campa-ne̱ Ham e̱ o̱ye̱:

Kush, Masar, Put, u̱ Kan'ana.

7 Yaag-u̱ campa-ne̱ Kush e̱ o̱ye̱:

Seba, Havira, Sabata, Raama, u̱ Sabateka.

Yaag-u̱ campa-ne̱ Raama e̱ o̱ye̱:

Sheba u̱ Dedan.

8 Kush wa mate̱ Nimro̱, wa o̱ye̱ ne̱t u̱r-taku̱n wu̱ shu̱'u̱te̱ u-ke̱g u̱du̱ m-gag u-dak. 9 Wa o̱ye̱ yu̱-shu̱ a u-sa ne̱ u̱-shu̱ Yawe; &lt;&lt;O̱ wa-e̱ na zu̱t Nimro̱, wa o̱ yu̱-shu̱ a u-sa ne̱ u̱-shu̱ Yawe.&gt;&gt; 10 Bo̱-tu̱ wu̱n taktu̱n u̱r-faru̱k to̱ o̱o̱ge̱ Babira, u̱ Ere̱k, Akat u̱ Karne̱ ne̱. Bo̱-u̱t to̱ u̱t-nas u̱t-be̱e̱t to̱ o̱ me̱ dak-u̱ Shinar. 11 Du̱gu̱ dak-u̱ o̱ wa aru̱k m-ha Asur, se̱ wa mu̱ bo̱-tu̱ Neneba, Rehobot-Ir, Kara-ne̱, 12 tu̱msu̱ Resen, u̱ o̱o̱ge̱ u̱-te̱k u̱ Neneba u̱ Kara-ne̱; o̱ o̱ye̱ bo̱-u yat-o̱.

13 Masar wa mate̱:

Ruda-ne̱, Anama-ne̱, Rehabita-ne̱, u̱ Naputa-ne̱, 14 Patarus-ne̱, Kasaruhi-ne̱ (ku̱na Firistiya-ne̱ rwu̱tu̱n), u̱ Kapator-ne̱.

15 Kan'ana wa mate̱:

Sidon, Sidon mat-du̱ u̱r-taku̱n wa, tu̱msu̱ u̱ He̱t-ne̱, 16 u̱ Jebusi-ne̱, u̱ Amoriya-ne̱, u̱ Giragashi-ne̱, 17 u̱ Hiwi-ne̱, u̱ Araki-ne̱, u̱ Sinite-ne̱, 18 u̱ Awadi-ne̱, u̱ Zemara-ne̱, u̱ Hamati-ne̱.

Da-u̱ tase̱ ko̱-u̱r Kan'ana, se̱ e̱ bu̱ru̱g ko̱he̱ne̱. 19 Tu̱msu̱ bo̱r-su̱ Kan'ana teeg du̱gu̱ Sidon m-ha gas-u̱ Gerar m-te Gaza, tu̱msu̱ m-te bo̱-tu̱ So̱do̱m, u̱ Gomora, u̱ Adma, u̱ Zeboyim ne̱ (u̱t-mo̱r u̱ Rasha ne̱).

20 Tunto̱ o̱ye̱ ko̱-tu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ ko̱-u̱r Ham, ko̱du̱he̱ ko̱-de̱ u̱ du̱ wa rem-de̱, tu̱msu̱ dak-u wa ne̱.

Ya'ag-u̱ campa-ne̱ She̱m

21 Na mak-tu̱ She̱m ya'ag-u̱ campa-ne̱, wu̱ o̱o̱ge̱ yu̱-wu̱ya Jape̱t. Tu̱msu̱ She̱m wa o̱o̱ge̱ u̱so-u̱ ko̱-u̱r Eber u̱r-be̱e̱t.

22 Yaag-u̱ campa-ne̱ She̱m e̱ o̱ye̱:

Eram, Ashu̱r, Arpazad, Rud, u̱ Aram.

23 Yaag-u̱ Aram e̱ o̱ye̱:

Uz, Hur, Geta, u̱ Mash.

24 Arpazad wa mate̱ Shera,

Shera wa mate̱ Eber.

25 Eber wa mate̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ yu̱r,

Wa gan na zu̱ wa Pereg, remu̱ u̱ da-u o̱ dak-u̱ mo̱te̱, du̱-dim-u̱ wa na zu̱ wa Jokta.

26 Jokta wa mate̱:

Armodad, Sherep, Hazaramave̱t, Jera, 27 Hadoram, Uzar, Dikara, 28 O̱bar, Abimayer, Sheba, 29 Opir, Havira u̱ Jobab. Ayan-ne̱ o̱ye̱ ya'ag-u̱ ko̱-u̱r Jokta be̱e̱t.

30 Gas-u̱ dak-u̱ u̱n shu̱'u̱te̱ o̱ yu̱nge̱ du̱gu̱ Mesha m-ha Separ m-ha gas-u̱ ro̱r-tu̱ u-do̱m.

31 Tunto̱ o̱o̱ge̱ ko̱-tu̱ ya'ag-u̱ She̱m u̱ka ko̱-u̱t e̱ u̱ rem-u̱t e̱ ne̱, be-tu̱ u̱r-shu̱'u̱t-u̱ e̱ u̱ dak-u̱t e̱ ne̱.

32 Armo̱ ne̱ o̱ye̱ ko̱-du̱ ya'ag-u̱ Nuhu, du̱gu̱ taku̱n-u̱r e̱. Du̱gu̱-du̱ e̱ de̱ rem-tu̱ bu̱rge̱ u-dak u-be̱e̱t, da-u̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak arke̱.

11

Ma-u̱ Babira

1 U̱ da-u̱ taku̱n-du̱ u-dak rem-de̱ u̱r-gan du̱ ne̱t-tu̱ nomte̱ u̱s-rem. 2 Da-u̱ ne̱t-tu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ u-do̱m, e̱ kum dak-u̱ o̱o̱ge̱ nu̱ru̱gse̱ u̱-me̱ dak-u̱ Shinar e̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n.

3 E̱ zu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱, &lt;&lt;Haanu̱n in no̱m u̱t-kunku in zom-to̱ so̱k.&gt;&gt; U̱n no̱m u̱t-kunku to̱ shu̱'u̱t u̱ka u̱t-taar, tu̱msu̱ rwab-tu̱ shu̱'u̱t u̱ka m-kwarta. 4 E̱ zu̱, &lt;&lt;Haanu̱n, in no̱mu̱ hi-du̱ war in u-bo̱, u̱ ma-u̱ m-wu̱r u̱ do̱'e̱ te-du̱ do̱m u-ru̱ in no̱mo̱n hi-du̱ war in u̱r-dim taas in bu̱ru̱gse̱ u-dak da.&gt;&gt;

5 Tu̱msu̱ Yawe cu̱zu̱n u̱ remu̱ wa got bo̱-u̱ ma-u̱ m-wu̱r u̱ ya'ag-u̱ u̱t-ne̱t o̱ u̱t-ma. 6 Yawe zu̱, &lt;&lt;A-mu̱u̱ne̱ zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ same̱-du̱ u̱t-hi ne̱ tu̱msu̱ e̱ wu̱r u̱r-rem u̱r-gan e̱ taku̱n no̱m-du̱ go̱-du̱ u̱no̱ no̱m-o̱, o̱ko̱n zaar u̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-zo̱ng u̱t-no̱m u̱ do̱'e̱ ze̱g-du̱ be̱b-u̱r e̱ da. 7 Haane̱, in ciz u-dak, in wagu̱sse̱ rem-u̱r u̱n, u̱ka u̱n zatte̱ u̱t-nap rem-du̱ o̱r-u̱t u̱n ne̱ o̱ u̱t-war da.&gt;&gt;

8 Iya-o̱ Yawe bu̱rgu̱sse̱ u̱n ko̱he̱ne̱ u-dak u-be̱e̱t, se̱ u̱n yage̱ ma-du̱ u-bo̱. 9 Remu̱ iya na fogte̱ be-u̱r re̱ Babira, remu̱ zu̱ ku̱na Yawe e̱ngu̱sse̱ u̱t-rem tu̱ u-dak u-be̱e̱t, u̱ ku̱na Yawe bu̱rgu̱sse̱ u̱t-ne̱t u-dak u-be̱e̱t.

Ko̱-u̱r She̱m u̱ haan u̱ Ibram

10 Tun-to̱ o̱o̱ge̱ ogor-tu̱ ya'ag-u̱ ko̱-u̱r She̱m.

Da-u̱ hak-su̱ u̱s-yu̱r arke̱ ba na tase̱ bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak, She̱m wa mu̱te̱ Arpazad. Da-u She̱m o̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan [100]. 11 Ba wa mate̱ Arpazad, She̱m sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-tan [500], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-tan wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

12 Da-u̱ Arpazad no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik u̱ o̱p u̱s-tan [35], se̱ wa mu̱t Shera. 13 Ba wa mate̱ Shera, Arpazad sur m-no̱m u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱s-tu̱t [403], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱ o̱p u̱s-tu̱t wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

14 Da-u̱ Shera no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik-u̱ o̱p [30], wa mu̱t Eber. 15 Ba wa mate̱ Eber, Shera sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱s-tu̱t [403], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱s-tu̱t wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

16 Da-u̱ Eber no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik u̱s-o̱p u̱s-nas [34], wa mu̱t Pereg. 17 Ba wa mate̱ Pereg, Eber sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱r-shik u̱ o̱p [430], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱ o̱p wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

18 Da-u̱ Pereg no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik u̱ o̱p [30], se̱ wa mu̱t Re̱wi. 19 Tu̱msu̱ ba wa mate̱ Re̱wi, Pereg sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r u̱ hak-su̱ u̱s-jwu̱r [209], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r u̱ o̱p wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

20 Da-u̱ Re̱wi no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik u̱ o̱p u̱s-yu̱r [32], se̱ wa mu̱t Shu̱ru̱g. 21 Ba wa mate̱ Shu̱ru̱g, Re̱wi sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r u̱s-ta'e̱r [207], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r u̱s-ta'e̱r wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

22 Da-u̱ Shu̱ru̱g no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik u̱s-o̱p [30], se̱ wa mu̱t Naho̱r. 23 Ba wa mate̱ Naho̱r, Shu̱ru̱g sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r [200], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

24 Da-u̱ Naho̱r no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱r-shik u̱s-jwu̱r [29], se̱ wa mu̱t Tera. 25 Ba wa mate̱ Tera, Naho̱r sur m-no̱m u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan u̱ o̱p u̱s-jwu̱r [119], u̱ te̱k-u̱ hak-su̱ u̱t-shik u̱t-tan u̱ o̱p u̱s-jwu̱u̱r wa mu̱t e̱ke̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱.

26 Ba Tera no̱me̱ u̱r-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p [70], se̱ wa mu̱t Ibram, Naho̱r u̱ Haran.

Ko̱-u̱t Tera

27 Tun-to̱ o̱ ogu̱r-tu̱ ko̱-u̱r ya'ag-u̱ Tera.

Tera wa mate̱ Ibram, u̱ Naho̱r u̱ Haran. Tu̱msu̱ Haran wa mate̱ Ro̱t. 28 Da-u̱ u̱so-u wu̱n Tera o̱o̱ge̱ u̱r-fat, Haran mu̱ru̱s u̱ bo̱-u̱ Ur u̱ dak-u̱ Kardiya-ne̱, be-du̱ u̱r-mat u̱ wa. 29 Ibram no̱mu̱g u̱r-gu̱, tu̱msu̱ Naho̱r nom u̱r-gu̱. Dim-du̱ ne̱ta Ibram wa na zu̱ye̱ Sera, ne̱ta Naho̱r wana zu̱ye̱ Mirka. Mirka u̱ hu̱no-u wa Iska e̱ o̱ye̱ yaat u̱t-gwu̱p u̱ Haran. 30 Sera o̱ u-maku̱t wa zatte̱ yaag da.

31 Tera kagu̱b wa'-u̱ wa Ibram, u̱ Ro̱t ne̱ zwaru̱ wa'-u̱ wa Haran, u̱ Sera ne̱ ku̱mu̱wa wu̱ o̱ ne̱ta wa'-u̱ wa Ibram. E̱ aru̱k u̱r-kot du̱gu̱ bo̱-u̱ Ur dak-u̱ Kardiya-ne̱ m-ha u̱ dak-u̱ Kan'ana. Tu̱msu̱ da-u̱ e̱ tene̱ bo̱-u̱ Haran, e̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n.

32 Tera no̱mu̱g u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r u̱s-tan [205], se̱ wa mu̱ru̱s u̱ Haran.

12

Ru̱-u̱ fak Ibram

1 Yawe zu̱ Ibram, &lt;&lt;Yu̱ne̱, bo̱ yage̱ dak-u ró, u̱ ne̱t-u̱t ró ne̱, u̱ bu-u̱ u̱so-u ró ne̱, bo̱ do̱'e̱ u̱ dak-u̱ u̱m de̱ ko̱su̱ bo̱.

2 &lt;&lt;Me̱ ya'u̱ bo̱ ya'ag,

tu̱msu̱ ko̱-u̱r ro u̱t-shu̱'u̱t

dak-u yat-o̱,

me̱ wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱;

Me̱ u̱t-wa bo̱ no̱m u̱r-dim so̱k,

remu̱ bo̱ shu̱'u̱te̱ fu̱n-yu̱

kwu̱m-du̱ nu-u so̱-o̱ u̱du̱ e̱ke̱n.

3 Me̱ wa'-u̱ nu-u so̱-o̱,

u̱du̱ i wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱.

Tu̱msu̱ ko̱wana wa'-u̱ bo̱

nu-u yo̱-o̱ me̱ wa'-u̱

wa nu-u yo̱-o̱,

Ko̱-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t

e̱ kwu̱m-u̱ nu-u so̱-o̱ du̱gu̱-du̱ ró.&gt;&gt;

4 Se̱ Ibram aru̱k, u̱ka Yawe war-tu̱ wa, se̱ Ro̱t dor wa. Da-u̱ wa arke̱ du̱gu̱ bo̱-u̱ Haran, Ibram o̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p u̱s-tan [75]. 5 Ibram ku̱b ne̱ta wa Sera, u̱ Ro̱t wa'-u̱ yu̱-wu̱ya wa, u̱ no̱m-tu̱ wa otte̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t, u̱ ca wa u̱ na u̱ wa u̱ gwar-u̱ wa u̱ to̱k-ne̱ i u-bu wa ne̱ be̱e̱t tu̱ wa kargu̱sse̱ u̱ dak-u̱ Haran, wa aru̱k m-ha u̱ dak-u̱ Kan'ana. U̱n te ku̱n.

6 Ibram u̱ ne̱t-tu̱ bu-u wa yu̱ne̱ e̱ aru̱k m-ha me̱n-tu̱ bo̱-u̱ She̱ke̱m. Wa de̱ wa cu̱st-u̱ kug-du̱ yaku̱n te-yu̱ O̱k yu̱ na foge̱ More. U̱ da-u o̱, ne̱t-tu̱ Kan'ana to̱ o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n. 7 Yawe ko̱se̱ hi-u̱r wa u̱du̱ Ibram wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya'u̱ bo̱ uno̱ dak-o̱ u̱du̱ ko̱-u̱r ró.&gt;&gt; Se̱ Ibram ma'e̱ Yawe u̱r-sak, wu̱ ko̱se̱ hi-u̱r wa u̱du̱ rò.

8 Du̱gu̱ ku̱na wa arke̱ m-ha u̱ gas-u̱ ro̱r-tu̱ u-do̱m u̱ Be̱te̱r ne̱. Wa nom rimpa-u̱r wa u̱ku̱n, u̱ te̱k-u̱ Be̱te̱r u̱ gas-u̱ u-ta tu̱msu̱ Ai u̱ gas-u̱ u-do̱m. Wa mu̱ u̱r-sak du̱ no̱m-du̱ to̱o̱g u̱ku̱n wa no̱mu̱ Yawe u̱t-huuk. 9 Ibram yu̱ne̱ wa re u-shu̱ m-haane̱ m-sa gas-u̱ Ne̱giv.

Ibram e̱ Saratu haag
u̱ Masar u-da cashi

10 U̱ da-u o̱ na no̱ng u̱s-me̱r u̱ dak-u̱ Kan'ana sok, wa'ag Ibram u̱ cwadu̱ dak-u̱ Masar. Wa shu̱'u̱t u̱ku̱n u̱ka ham-u̱t u-da cashi. 11 Da-u̱ e̱ nome̱ u̱t-mo̱r u̱ cwadu̱ Masar ne̱, Ibram zu̱ ne̱ta wa Sera, &lt;&lt;U̱m nak u̱zu̱ bo̱ ne̱ta so̱-wa wa bo̱ o̱o̱ge̱. 12 Da-u̱ ne̱t-tu̱ dak-u̱ Masar u̱ hyane̱ bo̱, e̱ do̱'e̱ u̱t-zu̱, &lt;Ne̱ta wu̱nu̱ ya.&gt; E̱ do̱'e̱ ho̱-du̱ me̱ se̱di e̱ yagu̱ bo̱ u̱r-fat. 13 Zu̱ u̱n bo̱ hu̱no-u ri o̱, remu̱ zu̱ a-bo̱ waru̱ u̱n iya, u̱nu̱ yagu̱ me̱ u̱r-fat. U̱n za ho̱-du̱ me̱ da u̱ remu̱ ró.&gt;&gt;

14 Da-u̱ Ibram tene̱ Masar, ne̱t-tu̱ Masar hyen u̱zu̱ Sera o̱ so̱-ya so̱k. 15 Da-u̱ tu̱-yat-to̱ pyu̱-u̱ faru̱k hyane̱ wu̱n, se̱ e̱ no̱m-u̱ wu̱n u̱t-vam u̱-shu̱ Faru̱k-u̱ Masar, na ku̱b wa m-cwa u̱ pyu̱-u̱ faru̱k. 16 Remu̱ iya Faru̱k-u̱ Masar no̱m-u̱ Ibram u-nya u-tát u̱ remu̱ Sera: ban-du̱ ca, u̱ gwar-ne̱, u̱ na-ne̱, u̱ so-u̱ janka ne̱, u̱ gob-u̱ janka ne̱, u̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-ne̱, u̱ to̱k-ne̱ campa-ne̱, u̱ rakum-ne̱.

17 Tu̱msu̱ Yawe haatu̱n go̱m-u̱s yasse̱, u̱ bu-u̱ Faru̱k-u̱ Masar u-be̱e̱t u̱ remu̱ Sera, wu̱ o̱o̱ge̱ ne̱ta Ibram. 18 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar fog Ibram, wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ bo̱ no̱mu̱ me̱ iya? ¿Remu̱ yan-o̱ wa-e̱ bo̱ wargu̱ me̱ u̱zu̱ ne̱ta ró wa da? 19 ¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ no̱mtu̱ me̱, u̱s-bi u̱zu̱ hu̱no-u ró wa? Bo̱ za nom-u̱t iya da! U̱ da-o̱ kab ne̱ta ró, bo̱ yage̱ be-u̱r rinde̱ bo̱ aru̱k.&gt;&gt; 20 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar wu̱ e̱ke̱n to̱k-ne̱ wa u̱ e̱ shu̱'e̱ Ibram u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱. Se̱ u̱n ku̱b Ibram tu̱msu̱ u̱n tok wa, wa aru̱k, u̱ ne̱ta wa ne̱ u̱ no̱mu̱ wa otte̱ ne̱ u-be̱e̱t.

13

Ibram e̱ Ro̱t mo̱ko̱t
be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t

1 Ibram e̱ ne̱ta wa e̱ yage̱ Masar, e̱ ku̱b no̱m-tu̱ e̱ o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t, tu̱msu̱ Ro̱t dor u̱n m-no̱k m-cwa do̱g-du̱ Ne̱giv 2 Ibram shu̱'u̱te̱ wa u̱t-kwu̱m sok, u̱t-bisa ne̱, u̱ kwam-tu̱ shik ne̱ tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro u̱ tu̱ pus-to̱ ne̱.

3 Ibram ne̱ hu̱ u̱t-riig du̱gu̱ Ne̱giv m-te bo̱-u̱ Be̱te̱r m-ha de̱ku̱n be-de̱ u̱ te̱k-u̱ bo̱-u̱ Be̱te̱r u̱ bo̱-u̱ Ai ne̱, e̱ tamu̱g u̱t-cu̱st e̱ nom rimpa-u̱t e̱ u̱ be-u̱r re̱. 4 Tu̱msu̱ be-du̱ Ibram maate̱ Yawe u̱r-sak. Ku̱na Ibram nomte̱ Yawe u̱t-huuk u̱ku̱n.

5 Ro̱t, wu̱ no̱me̱ m-ha e̱ Ibram, ko̱wa wa o̱tte̱ ban-tu̱ ca, u̱ ban-tu̱ gwaar ne̱, u̱ ban-tu̱ na ne̱, u̱t-rimpa ne̱ u-tát. 6 Se̱di e̱ o̱tte̱ u̱t-bisa u-tát, tu̱ do̱'e̱ hosu̱ u̱n u̱r-shu̱'u̱t u̱r-be u̱r-gan. Do̱g-du̱ gwat-du̱ u̱t-bisa nom u̱n cashi u̱ bu̱-mu̱ u̱s-swa ne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱t-re̱ tu̱ u̱t-bisa ne̱. 7 Se̱ har u̱ to u̱ te̱k-u̱ a-gwat-du̱ bisa-u̱t Ro̱t ne̱ u̱ a-gwat-du̱ bisa-u̱t Ibram ne̱. Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ Kan'ana u̱ ne̱t-tu̱ Periziya-ne̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n u̱ da-u o̱.

8 Ibram zu̱ Ro̱t, &lt;&lt;Remu̱ u̱zu̱ in hu̱u̱b-tu̱ u̱r-mat to̱ na o̱o̱ge̱, no̱ng u̱r-zwar na ho̱g in u-har da, ko̱ te̱k-u̱ a-gwat-du̱ u̱t-bisa ró u̱ a-gwat-du̱ u̱t-bisa ri ne̱ da. 9 ¿Dak-u u-no u-be̱e̱t o̱ za u̱-shu̱ ró da? Du̱ste̱ gas-u̱ cite̱ bo̱ u̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa, u̱ yu̱-u mo̱t. Abite̱ Gas-u̱ kom u̱r-beer o̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa, se̱ u̱m kab Gas-u̱ kom u̱t-cwa. Abite̱ u̱zu̱ kom u̱t-cwa o̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa, se̱ u̱m kab Gas-u̱ kom u̱r-beer.&gt;&gt;

10 Ro̱t jaku̱s is-u̱ wa wa hyen gas-u̱ fu̱g-yu̱ Jodan u-be̱e̱t, m-te Zo̱war, o̱tte̱ m-bu̱ ko̱he̱ne̱. Gas-u o̱ u-be̱e̱t, be-to̱ so̱-to̱ u̱ka tak-u̱ Yawe tu̱msu̱ u̱ka dak-u̱ Masar. (Na no̱ng iya kanda Yawe ho̱ru̱sse̱ So̱do̱m u̱ Gomora ne̱.) 11 Se̱ Ro̱t du̱stu̱ hi-du̱ war-wa gas-u̱ gote̱ fu̱g-yu̱ Jodan m-sa gas-u u-do̱m. Wa aru̱k u̱ gas-u o̱ u̱ bisa-u̱t wa ne̱ u̱ to̱k-ne̱ wa ne̱ be̱e̱t, tu̱msu̱ e̱ bu̱rgu̱sse̱ e̱ Ibram. 12 Ibram aru̱k u̱ gas-u̱ dak-u̱ Kan'ana, Ro̱t shu̱'u̱t u̱ gas-u̱ bo̱-tu̱ gi-yu̱ Jodan se̱ wa ku̱ u̱t-rimpa u̱ dapu̱s So̱do̱m. 13 Ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ So̱do̱m ne̱t-u̱t yo̱-to̱ to̱ tu̱msu̱ e̱ o̱ yu̱-du̱ u̱t-ba'as sok u̱du̱ Yawe.

14 U̱-dim da-u̱ Ibram mo̱te̱ u̱ Ro̱t ne̱, Yawe zu̱ Ibram, &lt;&lt;Bir bo̱ gwat be-du̱ bo̱ o̱tte̱ u̱r-be̱e̱t. Gwat gas-u̱ kom u̱r-beer gas-u̱ kom u̱t-cwa ne̱, u-do̱m u-ta ne̱. 15 Me̱ ya'u̱ bo̱ dak-u u-no u-be̱e̱t, bo̱ u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱ m-mo̱mmo̱. 16 Me̱ u̱t-wa ko̱-u̱r ró no̱m u-tát u̱ka tat-u̱ m-hereg! Wu̱ kere̱ o̱gru̱ hereg-mu̱ u-gi wa keru̱ o̱gru̱ u̱ ko̱-u̱t ró. 17 Yu̱ne̱ bo̱ nar dak-u o̱ u-be̱e̱t ko̱he̱ne̱, u̱m o̱ yasu̱ bo̱ o̱.&gt;&gt;

18 Se̱ Ibram hast rimpa-u̱t wa, wa aru̱k, wa shu̱'u̱t u̱ dapu̱s se̱ke̱n te-u̱s yat-se̱ su̱ O̱k u̱ Mamre u̱ bo̱-u̱ He̱bro̱n. U̱ be-u̱r re̱, wa maate̱ Yawe u̱r-sak du̱ to̱o̱g.

14

Ibram gwu̱u̱g Ro̱t

1 U̱ da-u o̱ gag-mu̱ yu̱nne̱ u̱ gas-u o̱. U̱ da-u̱ Amraper faru̱k-u̱ Shinar, u̱ Ariyo faru̱k-u̱ u̱ Erasar, u̱ Kedoramar faru̱k-u̱ Eram, u̱ Tidar faru̱k-u̱ Goyim, 2 e̱ ru u̱ remu̱ e̱ nom-u̱t m-gag u̱ Bera ne̱ faru̱k-u̱ So̱do̱m ne̱, Birha faru̱k-u̱ Gomora, Shinab faru̱k-u̱ Adma, u̱ Shimeba faru̱k-u̱ Zeboyim, u̱ faru̱k-u̱ Bera ne̱ Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ fog bo̱-u̱ Bera &lt;&lt;Zo̱war.&gt;&gt; 3 Tun-to̱ faru̱k-to̱ u̱t-tan e̱ same̱ ne̱t-tu̱ m-gagu̱ e̱ fu̱g-yu̱ Sidim &lt;&lt;yu̱ na foge̱ Sa-mu̱ u̱t-ma.&gt;&gt; * 4 U̱s-hak o̱p u̱s-yu̱r e̱ o̱ do̱rru̱ Kedoramar faru̱k-u̱ Eram, se̱di u̱ hak-yu̱ o̱p u-tu̱tu̱rse̱ u̱n nom gu̱g-mu̱ u̱s-rem u̱ wa ne̱. 5 U̱ hak-yu̱ o̱p u̱s-nas [14], se̱ Kedoramar faru̱k-u̱ Eram u̱ farkina-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱, e̱ do̱'e̱ e̱ re ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Refatis m-gag u̱ bo̱-u̱ Asterot Karayin ne̱, u̱ ne̱t-tu̱ Zuzi-ne̱ u̱ bo̱-u̱ Ham, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ Emim-ne̱ ne̱ u̱ bo̱-u̱ She̱ve̱ u̱ Kiriyatim ne̱, 6 u̱ ne̱t-tu̱ Hori ne̱ u̱ do̱m-u̱ ro̱r-du̱ Seyir, m-sa gas-u̱ Er-paran-ne̱ u̱ dapu̱s u̱r-do̱g. 7 Se̱ u̱n mu̱u̱n u-dim u̱n do̱'e̱ u̱ bo̱-u̱ Mispat (du̱ na foge̱ u̱ da-u o̱ Kades). U̱n re gas-u̱ ne̱t-tu̱ Amerek o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t m-gag, tu̱msu̱ u̱r-kot u̱ Amoriya-ne̱ i o̱ shu̱'u̱t bo̱-u̱ Hazazon Tamar.

8 Se̱ farku̱ So̱do̱m u̱ farku̱ Gomora ne̱, u̱ faru̱k-u̱ Adma ne̱, u̱ faru̱k-u̱ Zeboyim ne̱ u̱ faru̱k-u̱ Bera (tu̱msu̱ u̱ na zu̱ye̱ Zo̱war) e̱ do̱'e̱ e̱ nom zo̱ng-su̱ m-gag fu̱g-yu̱ Sidim.

9 E̱ ru e̱ nom m-gag u̱ Kedoramar ne̱ faru̱k-u̱ Eram, u̱ Tidar ne̱ faru̱k-u̱ Goyim, u̱ Amraper ne̱ faru̱k-u̱ Shinar, u̱r-kot u̱ Ariyo ne̱ faru̱k-u̱ Erasar. U̱t-faru̱k u̱t-nas to̱ nom m-gag u̱ faru̱k-tu̱ u̱t-tan ne̱. 10 Fu̱g-yu̱ Sidim otte̱ u̱t-kub u̱ u-rwabu̱r ne̱. Tu̱msu̱ da-u̱ faru̱k-u̱ So̱do̱m u̱ faru̱k-u̱ Gomora ne̱ ku̱sme̱, to̱ko̱n ne̱t-to̱ heemse̱ u-rwabu̱r tu̱msu̱ e̱ke̱n som m-da do̱m u̱t-ro̱r. 11 Faru̱k-tu̱ u̱t-nas e̱ ku̱b cwu̱-tu̱ ne̱t-tu̱ So̱do̱m u̱ Gomora ne̱ u̱ no̱m-tu̱ u̱t-re̱ e̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t, se̱ e̱ yu̱ne̱ e̱ aru̱k. 12 Tu̱msu̱ u̱n maas Ro̱t wa'-u̱ yu̱wu̱ya Ibram. Ro̱t o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ So̱do̱m, tu̱msu̱ u̱n ku̱b no̱m-tu̱ wa otte̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t.

13 Se̱di wa-gan u̱ te̱k-u̱ ne̱t-u̱t Ro̱t wa ku̱su̱m wa do̱'e̱ wa waru̱ Ibram no̱mu̱ u̱n no̱me̱ u-be̱e̱t u̱ ne̱t-u̱t Eber-ne̱. Da-u o̱ Ibram o̱ shu̱'u̱t u̱ dapu̱s te-u̱s yat-se̱ su̱ Mamre, ne̱tu̱ Amoriya-ne̱. Ibram no̱ng este̱du̱ u̱s-rem u̱ Mamre u̱ o̱r-u̱t wa ne̱ yu̱r Esko̱r u̱ Aner ne̱, e̱ same̱ u̱t-hi u̱ Ibram ne̱. 14 Da-u̱ Ibram ho̱ge̱ u̱zu̱ na maste̱ wa'-u̱ yu̱-wu̱ya wa Ro̱t, wa kargu̱sse̱ ne̱t-tu̱ na iise̱ m-gag ne̱t-tu̱ me̱ bu-u wa u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t u̱ o̱p-u̱ eer [318]. E̱ yu̱ne̱ e̱ buz karma-ne̱ Kedoramar m-ha u̱ Dan. 15 Da-u̱ gyu̱p-mu̱ no̱me̱, Ibram mo̱t ne̱t-u̱t wa u̱t-kir u̱t-kir. E̱ he̱e̱se̱ karma-ne̱ u̱n m-gag ko̱yu̱he̱ gas-ya u̱n re e̱ m-gag. U̱n buz u̱n m-te Hoba, u̱ o̱o̱ge̱ u̱ m-eru̱g mu̱ kom u̱r-beer u̱ bo̱-u̱ Dimaskus ne̱. 16 Ibram o̱nku̱n no̱m-tu̱ na kabe̱ u̱t-be̱e̱t. Wa o̱nku̱n Ro̱t wa'-u̱ yu̱wu̱ya wa u̱ no̱m-tu̱ Ro̱t otte̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t u̱ ne̱ta wa ne̱ u̱ to̱ku̱n ne̱t-to̱ ne̱.

17 Ba Ibram mu̱u̱ne̱ da wa tase̱ re̱-du̱ ne̱t-tu̱ Kedoramar u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱ m-gag, faru̱k-u̱ So̱do̱m do̱'e̱ wa bit Ibram u̱ fu̱g-yu̱ She̱ve̱ (yu̱ na zu̱ye̱ Fu̱g-yu̱ Faru̱k).

18 Merkize̱de̱k faru̱k-u̱ Sare̱m wa rwu̱tu̱n u̱r-be̱re̱di u̱ ke̱ ne̱. Wa o̱o̱ge̱ wa-to̱o̱g yu̱ u-Ru̱ wu̱ Zu̱ge̱ u̱r-Be̱b. 19 Se̱ wa wa'-u̱ Ibram nu-u so̱-o̱, wa zu̱,

&lt;&lt;Yage̱ u-Ru̱ wu̱ Ze̱ge̱ u̱r-Be̱b,

wu̱ no̱me̱ do̱m u-ru̱ u-dak-ne̱,

u̱ wa wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱.

20 Yage̱ na no̱mu̱ u-Ru̱ wu̱ ze̱ge̱ u̱t-vam,

wu̱ ya'u̱ bo̱ re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱

do̱m-u̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró.&gt;&gt;

Se̱ Ibram yase̱ Merkize̱de̱k u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k u̱t-o̱p u̱-me̱ no̱m-tu̱ wa o̱nko̱n u̱ kom-u̱t u̱n u̱t-be̱e̱t.

21 Se̱ faru̱k-u̱ So̱do̱m zu̱ Ibram, &lt;&lt;Mu̱tu̱n me̱ ne̱t-u̱t ri tu̱ na mase̱. Se̱di cinu̱ hi-du̱ war ró cwu̱-tu̱ bo̱ o̱nku̱n u̱t-be̱e̱t.&gt;&gt;

22 Se̱ Ibram zu̱ faru̱k-u̱ So̱do̱m, &lt;&lt;U̱m no̱ngu̱ Yawe este̱du̱ u̱s-rem, u-Ru̱ wu̱ Zu̱ge̱ u̱r-Be̱b, wu̱ nome̱ do̱m u-ru̱ u-dak-ne̱. 23 U̱m zu̱u̱g u̱m zaar u̱ kab-du̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ du̱gu̱-du̱ ró da, ko̱ u-randi u-gan, ko̱ na-u̱ u-kaat u-gan, remu̱ zu̱ taas bo̱ zu̱, &lt;Me̱ wa wa'e̱ Ibram kum-u̱t no̱m u̱t-kom.&gt; 24 Me̱ o̱nk-u̱ no̱mu̱ ya'ag-u̱ be̱b-ne̱ ri i m-gag tase̱ u̱t-rees u̱ war-o. Tu̱msu̱ u̱m o̱ u̱ ko̱n-u̱s ró bo̱ ya' hu̱u̱b-u̱t ri Aner, Esko̱r, u̱ Mamre o̱g-du̱ cwu̱-tu̱ e̱ o̱nku̱n m-gag.&gt;&gt;

15

Este̱du̱ u̱s-rem su̱
u-Ru̱ e̱ Ibram

1 Ba da-u̱ arke̱, Yawe no̱m u̱s-rem u̱ Ibram ne̱ u̱ bo' u̱zu̱,

&lt;&lt;Ibram, a-bo̱ ho̱g u-gye̱r da,

remu̱ u̱zu̱ me̱ u̱t-e̱' bo̱,

o̱g-u̱r ró u̱t-no̱m u-tát.&gt;&gt;

2 Ibram zu̱, &lt;&lt;Yawe, U̱so-u̱ u-bu ri, ¿remu̱ re̱me̱r-mu̱ yan-o̱ bo̱ do̱te̱ ya'u̱ me̱ tun-to̱ no̱m-to̱ me̱ ya u̱m zatte̱ wa' da? Bo̱ yaag me̱ ya'ag da, ¿ko̱ Eriyazer du̱gu̱ Dimaskus, to̱k u-bu ri wa do̱'e̱ u̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-kom-u̱ ri? 3 Bo̱ yaag me̱ ya'ag da, to̱k-u̱ u-bu ri de̱ shu̱'u̱tu̱ wa re̱-du̱ no̱m-u̱ u̱t-kom ri.&gt;&gt;

4 Se̱ Yawe no̱m u̱s-rem, &lt;&lt;Iya-o̱ da, to̱k-u̱ ró zaar u̱t-shu̱'u̱t wu̱ do̱'e̱ u̱ re̱-du̱ o̱g-du̱ u-bu ró da. Bo̱ do̱'e̱ u̱ kwu̱m-du̱ ya-du̱ u̱r-campa du̱ hi-u̱r ró wa do̱'e̱ u̱ re̱-du̱ no̱m-u̱ u̱t-kom tu̱ u-bu ró.&gt;&gt; 5 Wa-ko-uyan rwu̱tu̱n wu̱n u̱-do̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Jakse̱ is bo̱ gwat do̱m u-Ru̱ bo̱ ogor re̱ge̱r abite̱ bo̱ u̱t-ker. Iya-o̱ ko̱-u̱r ró do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t.&gt;&gt;

6 Se̱ Ibram ye jab u̱du̱ Yawe, tu̱msu̱ Yawe got wu̱n wa no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱ remu̱ yadu̱ jab-u̱ wu̱n u̱du̱ u-Ru̱.

7 Se̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Me̱ wa Yawe wu̱ rwu̱tu̱n bo̱ du̱gu̱ Ur dak-u̱ Kardiya-ne̱ remu̱ u̱m ye'et bo̱ uno̱ dak-o̱, o̱ shu̱'u̱t u̱ ró.&gt;&gt;

8 Se̱ Ibram shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri Yawe ¿re̱-o̱ u̱m do̱te̱ u̱t-nap u̱zu̱ dak-u uno̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ ri?&gt;&gt;

9 Yawe zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Haatu̱n me̱ so̱-yu̱ u-na yu̱ u̱s-hak u̱s-tu̱t, u̱ so̱-yu̱ u-gwaar ne̱ yu̱ u̱s-hak u̱s-tu̱t, u̱ kag-yu̱ u-ca ne̱ yu̱ u̱s-hak u̱s-tu̱t, u̱r-gorop ne̱, u̱r-tu̱ntu̱bu̱r ne̱.&gt;&gt;

10 Ibram haatu̱n no̱m-u̱t to u̱t-be̱e̱t u̱du̱ u-Ru̱. Se̱ wa kwu̱pu̱rse̱ bisa-u̱t to̱ wa mot to̱ u-yu̱r ho̱n-ho̱n wa cin to̱ ko̱wan m-gwat o̱r-u̱ wa. Se̱di wa kwu̱pu̱rte̱ no e̱ da. 11 Da-u̱ sagra he̱e̱ne̱ u-dak e̱ tu̱'u̱t ap-mu̱ no̱m-u̱t to̱, Ibram buz e̱.

12 Da-u̱ ho̱-du̱ do̱'e̱ m-he̱, roog-mu̱ ho Ibram, se̱ cwu̱m-yu̱ ya-du̱ u-gye̱r taku̱s wu̱n. 13 Se̱ Yawe zu̱ Ibram, &lt;&lt;Nap u̱zu̱ ko̱-u̱r ró u̱t-shu̱'u̱t u̱ka u̱t-hamu̱t u̱ dak-u̱ zaare̱ dak-u e̱ da. Na do̱'e̱ wadu̱ e̱ m-to̱k tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas [400]. 14 Se̱di me̱ u̱t-ya dak-u̱ u̱n no̱me̱ m-to̱k u̱r-ko̱b, da tase̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-wa u̱n ru du̱gu̱ dak-u o̱ u̱ no̱m-u̱ u̱t-kwu̱m ne̱ u-tát. 15 Bo̱ tu̱msu̱, bo̱ u̱t-ha u̱du̱ u̱so-u̱t ró m-yar tu̱msu̱ na do̱'e̱ u̱ jwak-du̱ bo̱ u̱ teku̱ wu̱u̱r so̱-de̱. 16 Ba te̱k-u̱ cara-u u-nasu̱rse̱* ko̱-u̱r ró do̱'e̱ u̱t-mu̱u̱n u̱ ane̱, tu̱msu̱ e̱ kab dak-u uno̱ u̱ e̱ re ne̱t-tu̱ Amoriya-ne̱ m-gag remu̱ zu̱ ba'as-tu̱ ne̱t-u̱t to̱ shu̱u̱g u-ro ne̱ da u̱ na do̱te̱ ya-du̱ e̱ u̱r-ko̱b da.&gt;&gt;

17 Da-u̱ ho̱-du̱ he̱ye̱ dak-u̱ no̱ngo̱n u-cwu̱m, se̱ Ibram hyen rem-du̱ u-ra u̱ rwu̱du̱ m-fu̱'u̱t u̱ u-ra ne̱ u̱ o̱ m-to̱k de̱ rwu̱u̱n, de̱ haan de̱ o̱ m-da u̱ te̱k-u̱ ap-mu̱ Ibram keme̱. 18 U̱ ho̱-u̱r re, Yawe no̱m este̱du̱ u̱s-rem u̱ Ibram ne̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya'u̱ ya'ag-u̱ ró uno̱ dak-o̱, du̱gu̱ gi-yu̱ Masar m-ha u̱ gi-u yat-ya yu̱ Yupireti ne̱. 19 Me̱ u̱t-ya bo̱ dak-u̱ Keni-ne̱, u̱ Kenizi-ne̱, u̱ Kadmona-ne̱, 20 u̱ ne̱t-tu̱ He̱t-ne̱, u̱ Periziya-ne̱, u̱ Rifatis-ne̱, 21 u̱ Amoriya-ne̱, u̱ Kan'ana-ne̱, u̱ Giragashi-ne̱, u̱ Jebusi-ne̱.&gt;&gt;

16

Hajaratu ne̱ e̱ Ismaru

1 Sera ne̱ta Ibram, wa mak-tu̱ wa yaag da, se̱di wa o̱tte̱ to̱k-u̱ ne̱ta wu̱ o̱o̱ge̱ ne̱tu̱ dak-u̱ Masar wu̱ na zu̱ye̱ Hajara. 2 Sera zu̱ Ibram, &lt;&lt;Yawe hooste̱ me̱ u̱r-mat, cwa bo̱ roog u̱ to̱k-u̱ ri ne̱, jiya me̱ u̱t-kwu̱m yaag du̱gu̱-du̱ wa.&gt;&gt;

Ibram ees u̱ no̱mu̱ Sera waru̱ wa ne̱. 3 Da-u̱ Ibram no̱me̱ u̱s-hak u̱s-o̱p u̱ shu̱'u̱t dak-u̱ Kan'ana, Sera, ne̱ta wa, ku̱b Hajara wu̱ Masar wa yasu̱ Ibram u̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta wa. 4 Ibram roog u̱ Hajara ne̱, wa nom me̱n-tu̱ ub.

Da-u̱ Hajara hyane̱ u̱zu̱ wa u̱t-me̱n ne̱, wa hu̱ u̱ ju̱rmu̱ ino-u̱ u-bu wa. 5 Sera zu̱ Ibram, &lt;&lt;Bo̱ wa wa-e̱ uno̱ no̱m o̱ u-be̱e̱t. U̱m ya'aste̱ bo̱ Hajara, da-u̱ wa hyane̱ wa kwu̱mu̱g me̱n-tu̱ ub wa hu̱ u̱ ju̱rmu̱ me̱. Yage̱ Yawe no̱mu̱ in kwu̱b-du̱ u̱s-rem u̱ no̱m-u uno̱ u̱ bo̱ no̱mu̱ me̱.&gt;&gt;

6 Ibram shasu̱ Sera, &lt;&lt;To̱k-u̱ ró wa, no̱mu̱ wu̱n u̱ka cittu̱ bo̱.&gt;&gt; Se̱ Sera hu̱ ko̱su̱ wu̱n m-to̱k, se̱ Hajara som du̱gu̱-du̱ wa.

7 Wa-to̱m-u̱ Yawe* hyen Hajara u̱ kit-u̱ pe̱r-mu̱ m-bu̱ u̱r-do̱g, u̱ dapu̱s fu̱n-yu̱ ha-mu̱ bo̱-u̱ Shur. 8 Wa zu̱, &lt;&lt;Hajara to̱k-u̱ Sera ¿du̱gu̱ he̱ne̱ o̱ bo̱ o̱o̱ne̱, tu̱msu̱ he̱ bo̱ o̱tte̱ m-ha?&gt;&gt;

Wa zu̱, &lt;&lt;U̱m so̱mgo̱n du̱gu̱-du̱ ino-u̱ u-bu ri Sera.&gt;&gt;

9 Wa-to̱m Yawe zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Barme̱ u̱du̱ ino-u̱ u-bu ró, bo̱ yase̱ hi-u̱r ró u̱du̱ wa.&gt;&gt; 10 Wa-to̱m Yawe sur m-zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Me̱ u̱t-wa ya'ag-u̱ ró no̱m u-tát, na za ke̱rru̱ ogru̱ e̱ da.&gt;&gt;

11 Wa-to̱m Yawe zu̱ wu̱n,

&lt;&lt;Bo̱ ya me̱n-tu̱ ub ne̱,

bo̱ do̱'e̱ u̱ mat-du̱ ya-du̱ u̱r-campa.

Bo̱ te̱'e̱ wa'-u̱ wa u̱r-dim Ismaru,†

remu̱ zu̱ Yawe ho̱k kan-u̱s rò

su̱ swadu̱ u̱r-ko̱b ro ne̱.

12 Wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka

janka-yu̱ u̱r-do̱g‡ yu̱ ne̱t,

Tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱

shu̱'u̱t-u̱r yo̱-de̱ u̱ ko̱wan ne̱,

ko̱wan do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱ shu̱'u̱t-u̱r

yo̱-de̱ u̱ wu̱n ne̱.

Wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t

m-ra u̱ o̱r-u̱t wa ne̱.&gt;&gt;

13 Du̱gu̱ ku̱n, Hajara fog Yawe u̱ de̱ku̱n dimde̱, wu̱ no̱me̱ u̱s-rem u̱ wane̱, wa zu̱, &lt;&lt;Bo̱ wa u-Ru̱ u̱ hyene̱ me̱.&gt;&gt; Wa sur m-zu̱, &lt;&lt;¿Nip-to̱ u̱zu̱ u̱m hyanu̱g wu̱ hyene̱ me̱?&gt;&gt; 14 Remu̱ iya-o̱ wu̱te̱ na fog-u̱t du-u̱r re̱ Beer-Rahai Roi, wata &lt;&lt;Ru̱-u̱ u̱r-fat wu̱ hyene̱ me̱.&gt;&gt; De̱ o̱ u̱ku̱n u̱ te̱k-u̱ bo̱-tu̱ Kades u̱ Bered ne̱.

15 Hajara matu̱ Ibram ya-du̱ u̱r-campa, Ibram te̱'e̱ wa u̱r-dim Ismaru. 16 Ibram o̱o̱g u̱s-hak u̱t-shik u̱t-nas u̱s-shishin [86] da-u̱ Hajara matu̱ wa Ismaru.

17

Este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱r-pe̱s

1 Da-u̱ Ibram no̱me̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-nas u̱ o̱p u̱s-jwu̱u̱r [99], Yawe haan u̱du̱ wu̱n wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Me̱ wa Yawe u-Ru̱ wu̱ o̱tte̱ be̱b-du̱ ko̱-uyan, no̱mu̱ me̱ m-to̱k u-me̱ jab-u̱ so̱-o̱ tu̱msu̱ bo̱ shu̱'u̱t za u̱r-pyap. 2 Me̱ u̱t-no̱m este̱du̱ u̱s-rem u̱ bo̱ ne̱, me̱ u̱t-wa ko̱-u̱r ró e̱ no̱m u-tát sok.&gt;&gt;

3 Se̱ Ibram kaku̱s hi-u̱r wa u-dak, tu̱msu̱ Ru̱-u̱ zu̱ wa, 4 &lt;&lt;Este̱du̱ u̱s-rem-u̱ ri ya u̱ bo̱ ne̱, ne̱t-tu̱ u̱t-dak u-tát to̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t ko̱-u̱t ró. 5 Na zamu̱n u̱ fag-du̱ bo̱ Ibram da, dim-u̱r ró do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t Ibrahi, rem u̱zu̱ u̱m wa'ag bo̱ shu̱'u̱t u̱so u̱ u̱t-dak u-tát. 6 Me̱ u̱t-wa bo̱ mat yaag u-tát, ya'ag-u̱ ró do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱t-dak u-tát, du̱gu̱-du̱ ró de̱ faru̱k-tu̱ do̱te̱ u̱ rwu̱u̱n. 7 Me̱ u̱t-no̱m este̱du̱ u̱s-rem su̱ m-mo̱mmo̱ u̱ bo̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱ u̱ ko̱-u̱r ró du̱ do̱'e̱ u̱ haan ne̱. U̱m shu̱'u̱t Ru̱-u ró u̱ Ru̱-u̱ ko̱-u̱t ró ne̱ tu̱ do̱'e̱ u̱ haan u̱ dim-u̱ ró. 8 Dak-u̱ Kan'ana u-be̱e̱t, u̱ bo̱ o̱o̱ge̱ shu̱'u̱t-du̱ u̱r-hamu̱t o̱, me̱ ya'u̱ bo̱ dak-u o̱ u̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ ró m-mo̱mmo̱ u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱ i do̱'e̱ haan u̱ dim-u̱ ró, me̱ u̱t-shu̱'u̱t Ru̱-u e̱.&gt;&gt;

9 Ru̱-u̱ zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;Se̱di bo̱ u̱m u̱t-sa bo̱ ship este̱du̱ u̱s-rem-u ri, bo̱ u̱ ko̱-u̱t ró ne̱ be̱e̱t i do̱'e̱ u̱ haan u̱ dim-u̱ ró remu̱ dak-tu̱ de̱ haan. 10 Este̱du̱ u̱s-rem u̱ ri ya su̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱t-no̱m u̱ bo̱ ne̱ u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱, ya-du̱ u̱r-campa u̱r-be̱e̱t se̱ na no̱ngu̱ de̱ u̱r-pe̱s. 11 Se̱ na no̱ngu̱ no̱ u̱r-pe̱s, u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ u̱m no̱ng este̱du̱ u̱s-rem u̱ no̱ ne̱. 12 Du̱gu̱ u-cara m-te̱ o̱ko̱n cara-o̱, ya-du̱ u̱r-campa u̱r-be̱e̱t se̱ na no̱ngu̱ de̱ u̱r-pe̱s u̱ ho̱-du̱ roog-mu̱ u̱t-eer u̱r-mat ne̱. Za ya-ubu ró ne̱ war-e̱ da tu̱msu̱ u̱ to̱k-ne̱ i na mate̱ bu-u ró tu̱msu̱ u̱ to̱k-ne̱ i bo̱ o̱ne̱ u̱ shik du̱gu̱ do̱ i mate̱. 13 Se̱ na no̱ngu̱ e̱ be̱e̱t u̱r-pe̱s, ko̱ i na mate̱ bu-u̱t no̱ ko̱ i na o̱ne̱ u̱ shik, war-u̱t no̱ do̱'e̱ ko̱se̱-du̱ sha-mu̱ este̱du̱ rem-u̱s ri su̱ m-mo̱mmo̱. 14 Campa u-be̱e̱t wu̱ na no̱me̱ u̱r-pe̱s da, na ruutu̱ wa du̱gu̱ o̱r-u̱t wa remu̱ zu̱ wa paku̱s este̱du̱ u̱s-rem.&gt;&gt;

15 Se̱ Ru̱-u̱ sur m-no̱m u̱s-rem u̱ Ibrahi ne̱, &lt;&lt;Ne̱ta ró Sera na za u̱t-swu̱r m-fag wa Sera da, dim-u̱r wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t &lt;Saratu.&gt; 16 Me̱ wa'-u̱ wu̱n nu-u so̱-o̱, me̱ u̱t-wa wu̱n matu̱ bo̱ ya-du̱ u̱r-campa. Me̱ wa'-u̱ Saratu nu-u so̱-o̱, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ u̱t-dak u-tát to̱ shu̱'u̱t ko̱-u̱t ró, faru̱k-tu̱ do̱'e̱ u̱ rwu̱u̱n du̱gu̱-du̱ ko̱-u̱r Saratu.&gt;&gt;

17 Ibrahi kaku̱s hi-u̱r wa u-dak. Wa no̱m u̱t-nu̱mu̱s wa o̱ u̱s-dorog jab-u̱ wa, wa zu̱, &lt;&lt;¿U̱t-no̱me̱ ne̱nge̱n-yu̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan [100] nazu wa shu̱'u̱te̱ u̱so u̱ wa'? ¿U̱t-no̱me̱ Saratu u̱t-shik u̱t-nas u̱ o̱p [90] na zu̱ wa maku̱t u̱r-ya?&gt;&gt; 18 Ibrahi zu̱ u-Ru̱, &lt;&lt;Yage̱ Ismaru u̱ kum nu-u so̱-o̱ u̱du̱ ró!&gt;&gt;

19 Se̱di Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;E̱, ne̱ta ró Saratu wa matu̱ bo̱ ya-du̱ u̱r-campa. Bo̱ te̱'e̱ wa u̱ wa u̱r-dim Ishaku. Me̱ shu̱su̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱m no̱me̱ u̱ bo̱ ne̱ u̱du̱ ko̱-u̱r wa. Este̱du̱ u̱s-rem se̱ u̱t-shu̱'u̱t m-mo̱mmo̱ u̱du̱ wa u̱ ko̱-u̱r wa ne̱. 20 Se̱di ko̱n-u̱s ró mo̱ttu̱ Ismaru ne̱, u̱m ho̱k ko̱n-u̱s ró. Me̱ wa'-u̱ wu̱n nu-u so̱-o̱ tu̱msu̱ me̱ ya'u̱ wu̱n yaag u-tát. Me̱ u̱t-wa ya'ag-u̱ wu̱n e̱ no̱m u-tát. Wa u̱t-shu̱'u̱t u̱so u̱t-faru̱k o̱p u̱ u̱t-yu̱r. Me̱ u̱t-ya wu̱n u̱t-ko̱ u-tát wu̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t dak-u yat-o̱. 21 Se̱di este̱du̱ u̱s-rem-u̱ ri u̱ Ishaku ne̱. Hak-yu̱ o̱o̱ne̱, Saratu do̱'e̱ matu̱ bo̱ Ishaku.&gt;&gt; 22 Da-u̱ Ru̱-u̱ tase̱ u̱s-rem u̱ Ibrahi ne̱, se̱ wa aru̱k.

23 U̱ gandi ho̱-u̱r de̱, Ibrahi ku̱b wa'-u̱ wa Ismaru, u̱ yaag-u̱ campa-ne̱ be̱e̱t i o̱o̱ge̱ bu-u wa, u̱r-kot i na mate̱ ne̱ bu-u wa, tu̱msu̱ u̱ i wa o̱o̱ne̱-ne̱. Se̱ wa no̱mu̱ e̱ u̱r-pe̱s be̱e̱t, ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ wa no̱m. 24 Da-u̱ na no̱mu̱ Ibrahi u̱r-pe̱s, wa o̱o̱g u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan za u-gan [99]. 25 Da-u o̱ wa'-u̱ wa Ismaru o̱ u̱s-hak u̱s-o̱p u̱s-tu̱t da-u̱ na no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s [13]. 26 U̱ gandi ho̱-du̱ u̱r-ganu̱ de̱, na no̱mu̱ Ibrahi ne̱ e̱ Ismaru u̱r-pe̱s. 27 Campa-ne̱ be̱e̱t i o̱o̱ge̱ me̱ bu-u Ibrahi, u̱ i na o̱o̱ne̱ ne̱ u̱ shik du̱gu̱ do̱, na no̱mu̱ e̱ u̱r-pe̱s u̱ wa ne̱.

18

Ru̱-u̱ no̱ngu̱ Sera
este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱r-ya

1 Da-u̱ Ibrahi o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ is-yu̱ cwadu̱ rimpa-u̱r wa u̱ da-u̱ ho̱-yu̱ du̱nge̱ sok, Yawe haan u̱du̱ Ibrahi u̱ dapu̱s se̱ke̱n te-u̱s yat-se̱ su̱ O̱k su̱ Mamre. 2 Se̱ Ibrahi jaku̱s is u-ru̱ wa hyen ne̱t-ne̱ tu̱t u̱ ees u̱ dapu̱s wa. Da-u̱ wa hyane̱ u̱n, se̱ wa ku̱su̱m m-so̱m du̱gu̱ is-yu̱ rimpa-u̱r wa m-ha u̱du̱ u̱n. Wa he̱ u̱t-kwu̱ku̱t u-dak u̱ yadu̱ m-ze̱g.

3 Ibrahi zu̱, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri, a u̱m kume̱ hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ró, a-bo̱ aru̱k bu-u ri da. 4 Yagu̱n na haatu̱n no̱ m-bu̱, u̱ no̱ jaas na-u̱s no̱, u̱ no̱ hure̱ u̱ kug-du̱ te-u inya. 5 Yage̱ u̱m haatu̱n no̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ no̱ re̱, ko̱ no̱ kumu̱ be̱b-du̱ u̱r-no̱k. Bashu̱te̱ no̱ haagu̱n u̱ bu-u̱ to̱k-u̱ no̱, yagu̱n u̱m no̱m iya.&gt;&gt;

U̱n zu̱, &lt;&lt;No̱nge̱, no̱m u̱ka cittu̱ bo̱.&gt;&gt;

6 Ibrahi aru̱k m-mu̱ m-so̱m u̱ rimpa-u̱r wa. Wa zu̱ Saratu, &lt;&lt;No̱m m-ho̱r, bo̱ kab ko̱k-tu̱ m-hyu̱ u̱t-tu̱t, bo̱ kwu̱u̱t to̱, bo̱ no̱m u̱t-kak.&gt;&gt;

7 Se̱ Ibrahi do̱'e̱ u̱du̱ ban-du̱ bisa-u̱t wa, wa du̱g gob-du̱ u-na du̱ o̱ so̱-de̱ wa yasu̱ to̱k-u̱ wa, se̱ to̱k-u̱ wa do̱'e̱ wa ho̱ tu̱msu̱ wa mang ya m-ho̱r m-ho̱r. 8 Da-u̱ na tase̱ no̱m-du̱ no̱m u̱t-re̱, Ibrahi ku̱b no̱mtu̱ m-be̱ngu m-me̱ ne̱ u̱ ap-mu̱ na mange̱ mo̱ ne̱, wa hu̱u̱tu̱ hamu̱t-u̱t wa. Da-u̱ u̱n o̱ te̱k-u̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱, Ibrahi ees u̱ kit-u̱ u̱n u̱ dapu̱s yaku̱n te-ya.

9 Da-u̱ u̱n tase̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱, u̱n shit wa, &lt;&lt;¿Ne̱ta ró Saratu yu̱?&gt;&gt;

Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Wa o̱ me̱n-tu̱ u̱r-rimpa.&gt;&gt;

10 Wa-gan u̱ te̱k-u̱ ne̱t-u̱t to̱ wa zu̱, &lt;&lt;Hak-yu̱ o̱ne̱ badane̱, u̱m o̱ u̱ mu̱u̱n u̱du̱ ró, Saratu ne̱ta ró wa u̱t-kab u̱r-ya.&gt;&gt;

Saratu o̱ u̱ e̱rru̱ wu̱n u̱ u̱r-rimpa. 11 U̱ da-u o̱ Saratu ne̱ e̱ Ibrahi e̱ wu̱u̱mte̱, Saratu yakke̱ hyan-du̱ u-pyaat. 12 Saratu no̱m u̱t-nu̱mu̱s u̱ war-wa u̱zu̱, &lt;&lt;U̱r-wu̱ ba me̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱so u-bu ri wa wu̱mte̱ ko̱wa. ¿U̱m zamtu̱n m-ho̱g zwarru̱ m-roog u̱ campa-ne̱ u̱m do̱te̱ u̱r-mat da?&gt;&gt;

13 Se̱ Yawe zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;¿Yan o̱ wa'e̱ Saratu u̱t-nu̱mu̱s? ¿Remu̱ yan-o̱ wa zu̱tte̱, &lt;U̱r-mang ba me̱ ne̱ u̱t-kab u̱r-ya?&gt; 14 ¿Oko̱n o̱ro u̱ ze̱ge̱ be̱b-u̱r Yawe? Me̱ u̱t-mu̱u̱n m-moon u̱ go̱-du̱ da-u uno̱, Saratu u̱t-kab u̱r-ya du̱ u̱r-campa.&gt;&gt;

15 Saratu hog u-gye̱r, wa no̱m m-se mu̱ no̱mu̱ wa ware̱. Wa zu̱, &lt;&lt;U̱m nu̱mu̱ste̱ da.&gt;&gt;

Se̱di Yawe zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Bo̱ no̱ng u̱t-nu̱mu̱s.&gt;&gt;

Ibrahi no̱ng u̱s-ko̱n u̱
remu̱ So̱do̱m

16 Da-u̱ ne̱t-ne̱ tu̱t-u̱ e̱ yu̱ne̱ u̱r-aru̱k, Ibrahi shu̱'u̱ u̱n. Da-u̱ u̱n o̱ te̱k-u̱ u̱r-no̱k u̱ fu̱n-u u̱n, u̱n teen de̱ku̱n be-de̱. E̱ gwatu̱n u-dak u-fu̱g, e̱ hyen bo̱-u̱ So̱do̱m. 17 Se̱ Yawe zu̱ hi-u̱r wa, &lt;&lt;No̱ng u̱r-zwar u̱zu̱ u̱m yase̱ Ibrahi no̱m-u̱ u̱m zo̱nge̱ u̱t-no̱m da. 18 Ko̱-u̱r Ibrahi u̱t-shu̱'u̱t dak-u yat-o̱ tu̱msu̱ u̱r-be̱b ne̱ so̱k, tu̱msu̱ dak-tu̱ u-dak u-be̱e̱t u̱t-kwu̱m nu-u so̱-o̱ du̱gu̱-du̱ wa. 19 U̱m dak Ibrahi remu̱ zu̱ wa wartu̱ ya'ag-u̱ wa u̱ a bu-u wa ne̱ i do̱'e̱ u̱ haan u̱ dim-u̱ wa e̱ ship fu̱n-u̱ Yawe, u̱ remu̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ o̱ tu̱ so̱-to̱ u̱r-zwar ne̱. U̱ da-u o̱ u̱m do̱'e̱ no̱mu̱ Ibrahi no̱m-u̱ u̱m nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem.&gt;&gt;

20 Se̱ Yawe waru̱ Ibrahi, &lt;&lt;U̱m ho̱k u̱s-rem u-tát su̱ nom-u̱t yo̱-to̱ u̱ mo̱ttu̱ So̱do̱m u̱ Gomora ne̱, remu̱ zu̱ ba'as-u̱t e̱ no̱ng u-tát. 21 U̱m do̱'e̱ u̱t-cu̱zu̱n u̱m hyan ko̱ u̱zu̱ ko̱ yu̱r u̱n no̱ng u̱ yo̱-de̱ u̱ka u̱m ho̱kte̱ re̱, u̱m u̱t-sa u̱m nap.&gt;&gt;

22 Se̱ ne̱t-u̱t to̱ aru̱k du̱gu̱ ku̱n m-ha So̱do̱m, se̱di Yawe kus u̱ ees u̱-shu̱ Ibrahi. 23 Ibrahi hikne̱ u̱ kit-u̱ wu̱n. Wa zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱ ho̱rru̱sse̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱ a-za-jab-u̱s yo̱-se̱ ne̱? 24 A-na kume̱ ne̱t-ne̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p [50] u-bo̱, ¿bo̱ ho̱ru̱sse̱ u̱n be̱e̱t bo̱ za yage̱ e̱ u̱ remu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p a-jab-u̱s so̱-se̱? 25 U̱m nu̱pu̱ste̱ bo̱ zaar u̱ no̱m-du̱ go̱ no̱m-u o̱ da, bo̱ ho̱ru̱sse̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱r-kot u̱ i yo̱-ye̱ ne̱. ¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ do̱te̱ u̱ ho̱ru̱sse̱ i yo̱-ye̱ u̱s-gan u̱ i so̱-ye̱ ne̱? Za u-sakna bo̱ zaar u̱ no̱m-du̱ go̱-o̱ no̱m-o̱ iya da. Bo̱ de̱ no̱mu̱ u-dak u-be̱e̱t kwu̱p-du̱ u̱s-rem, tu̱msu̱ bo̱ no̱mu̱ no̱m-u̱ o̱o̱ge̱ ho̱n-ho̱n.&gt;&gt;

26 Yawe shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m kwu̱mu̱g ne̱t-ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p u̱ bo̱-u̱ So̱do̱m a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱, me̱ yage̱ bo̱-u o̱ u-be̱e̱t u̱ remu̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱.&gt;&gt;

27 Ibrahi sur m-shas wa zu̱, &lt;&lt;Remu̱ u̱zu̱ u̱m ke̱rge̱ no̱m-du̱ u̱s-rem za u-gye̱r u̱du̱ U̱so-u̱ u-bu ri, ko̱ u̱zu̱ a waku̱n wa u̱m o̱o̱ge̱ da se̱di m-huug m-cwa ne̱, 28 a mu̱ne̱ u̱zu̱ na kwu̱mu̱g ne̱t-ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ tan [45] a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱, ¿bo̱ u̱t-ho̱ u-bo̱ u-be̱e̱t u̱ remu̱ ko̱b-du̱ tan?&gt;&gt;

Yawe zu̱, &lt;&lt;U̱m za ho̱ru̱sse̱ o̱ da a mu̱ne̱ zu̱ u̱m kwu̱mu̱g ne̱t ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ tan [45] ne̱t-tu̱ o̱ u̱ku̱n.&gt;&gt;

29 Ibrahi sur m-zu̱, &lt;&lt;¿M-ha iya ne̱ bo̱ ho̱ru̱sse̱ bo-u̱ So̱do̱m, a mu̱ne̱ u̱zu̱ na kwu̱mu̱g ne̱t-ne̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [40]?&gt;&gt;

Yawe zu̱, &lt;&lt;U̱m za ho̱ru̱sse̱ u̱n da u̱ remu̱ ne̱t-ne̱ jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱t-shik yu̱r [40].&gt;&gt;

30 Ibrahi zu̱, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri, a jab-u̱ ró na u̱ re̱mu ri da, yage̱ u̱m no̱m u̱s-rem. ¿Bo̱ ho̱ru̱sse̱ bo̱-u̱ So̱do̱m, a mu̱ne̱ u̱zu̱ shik-de̱ na kume̱ u̱ o̱p [30] a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱?&gt;&gt;

Se̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱m za ho̱-du̱ u̱n da, a mu̱ne̱ zu̱ u̱m kwu̱mu̱g ne̱t-ne̱ u̱r-shik u̱ o̱p [30] u̱ku̱n a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱.&gt;&gt;

31 Ibrahi zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ remu̱ zu̱ u̱m kwu̱mu̱g be̱b-du̱ u̱s-rem u̱ U̱so-u̱ u-bu ri ne̱, a mu̱ne̱ u̱zu̱ shik-de̱ [20] na kume̱ warre̱ u̱ku̱n ne̱.&gt;&gt;

Wa zu̱, &lt;&lt;U̱ remu̱ kwaz-u̱r re̱ [20], u̱m zaar u̱ ho̱ru̱ssu̱ bo̱-u o̱ da.&gt;&gt;

32 Ibrahi zu̱, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri, a jab-u̱ ró na da, yage̱ u̱m sur m-no̱m u̱s-rem u-so̱ u-gan. ¿A mu̱ne̱ u̱zu̱ ne̱t-ne̱ o̱p e̱ na kume̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱?&gt;&gt;

Yawe zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A u̱m kume̱ ne̱t-ne̱ o̱p a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱, u̱m zaar u̱ ho̱ru̱sse̱ bo̱-u o̱ da.&gt;&gt;

33 Da-u̱ Yawe tase̱ u̱s-rem u̱ Ibrahi ne̱, wa aru̱k wa, se̱ Ibrahi aru̱k m-mu̱ u̱ rimpa-u̱r wa.

19

Ba'as-u̱t So̱do̱m

1 A-to̱m u-Ru̱ ne̱ yu̱r e̱ haan u̱ So̱do̱m m-rim, tu̱msu̱ Ro̱t o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ is-yu̱ cwadu̱ u-bo̱. Da-u̱ wa hyane̱ u̱n, wa yu̱ne, wa bit u̱n, wa kwu̱ku̱t u̱t-jwu̱n u-dak wa kaku̱s shu̱-u wa u-dak. 2 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Haanu̱n u̱ bu-u̱ to̱k-u̱ no̱, u̱ no̱ jaas naas no̱ tu̱msu̱ no̱ roog u̱ ane̱ a is-u̱ gase̱ u̱r-wu̱n te̱p te̱p se̱ no̱ aru̱k m-mu̱.&gt;&gt;

Se̱di u̱n zu̱ wa, &lt;&lt;O'o, yage̱ it roog u̱ ane̱ kat-du̱ u-bo̱.&gt;&gt;

3 Se̱ Ro̱t e̱kse̱ u̱n, da tase̱ u̱n aru̱k m-mu̱ u̱nu̱ e̱ ne̱ u̱ bu-u wa. Ro̱t zo̱nge̱ u̱n mo̱ro̱g-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱, wa no̱mu̱ u̱n u̱r-be̱re̱di du̱ za m-yis, se̱ u̱n re. 4 Kandi u̱n toot m-roog, campa-ne̱ i o̱o̱ge̱ bo̱-u̱ So̱do̱m u-be̱e̱t, u̱ yaag-u̱ be̱b-ne̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ gu̱nu̱s bu-u̱ u̱n o̱tte̱. 5 Se̱ u̱n fog Ro̱t, u̱n zu̱, &lt;&lt;¿Ne̱t-u̱t to̱ yu̱ tu̱ haane̱ u̱du̱ ró m-gyu̱p? Rwu̱tu̱n u̱n u̱ ane̱ u̱du̱ it, it roog u̱ e̱ ne̱!&gt;&gt;

6 Se̱ Ro̱t aru̱k m-rwu̱ u̱-do̱ wa tage̱ u-is u̱ dim-u̱ wa, wa do̱'e̱ u̱nu̱ e̱ ne̱ no̱m u̱s-rem. 7 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Gagu̱n jab, o̱r-u̱t ri, a no̱ jaru̱n no̱ no̱m go̱ no̱m-u yo̱-o̱ uno̱ da. 8 Gwatu̱n, u̱m o̱ yaat u̱t-gwu̱p-ne̱ yu̱r i tame̱ nap-du̱ campa da. Yagu̱n u̱m rwu̱tu̱n no̱ e̱ u̱du̱ no̱, u̱ no̱ nom no̱m-u̱ citu̱ no̱ u̱ e̱ ne̱. Se̱di a no̱ no̱mu̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ oko̱n da, ham-tu̱ u̱t-ri to̱ u̱ bu-u ri.&gt;&gt;

9 Se̱di u̱n zu̱ wa, &lt;&lt;Ya it u̱r-be!&gt;&gt; Tu̱msu̱ u̱n zu̱ hi-u̱r u̱n, &lt;&lt;Unwa ne̱t wa ham-u̱t wa, se̱di wa o̱ u̱ssa wa shu̱'u̱t wa kwu̱pu̱ in u̱s-rem. U̱ da-o̱ it u̱ no̱mu̱ bo̱ m-ze̱g no̱mu̱ it o̱o̱ge̱ u̱ssa u̱ u̱n ne̱.&gt;&gt; Se̱ u̱n hu̱ e̱kse̱ Ro̱t so̱k. U̱n o̱ u̱t-sa u̱n vu̱ku̱s is-yu̱ u-bu.

10 Se̱di hamu̱t-u̱t to̱ nabu̱n u-kom e̱ nu̱k Ro̱t m-cwa u-bu. Se̱ e̱ tage̱ is-yu̱ u-bu. 11 Se̱ u̱n muut ne̱t-u̱t to̱ po̱-ne̱ be̱e̱t, u̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱, u̱t-ne̱nge̱n ne̱, i o̱o̱ge̱ u̱ ees u̱ is-yu̱ u-bu, taas e̱ hyan is-yu̱ cwadu̱ u-bu da.

Ro̱t so̱mo̱g du̱gu̱ So̱do̱m

12 Se̱ ne̱t-ne̱ yu̱r-u̱ e̱ zu̱ Ro̱t, &lt;&lt;¿Ko̱ bo̱ o̱tte̱ waku̱n u̱ ane̱, ko̱ maan-u̱t ró, ya'ag-u̱ campa-ne̱ ko̱ yaat u̱t-gwu̱p, ko̱ waku̱n u̱-me̱ bo̱-u uno̱ wu̱ o̱o̱ge̱ wu̱ ró? Rwu̱tu̱n e̱ du̱gu̱ ane̱, 13 remu̱ u̱zu̱ it do̱'e̱ u̱ ho̱ru̱ssu̱ bo̱-u uno̱ u-be̱e̱t. Yawe ho̱k u̱zu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱t-u̱t tunto̱ no̱ng u-tát o̱ wa'e̱ wa to̱mto̱n it ho̱ru̱sse̱ bo̱-u uno̱.&gt;&gt;

14 Se̱ Ro̱t aru̱k m-rwu̱ wa do̱'e̱ wa no̱m u̱s-rem u̱ maan-u̱t wa ne̱, e̱ sa'e̱ gu̱tu̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ wa. Wa zu̱ e̱, &lt;&lt;Zo̱ngu̱n no̱ aru̱k m-rwu̱ du̱gu̱ ane̱, remu̱ zu̱ Yawe o̱ mo̱ttu̱ ho̱ru̱ssu̱ bo̱-u uno̱!&gt;&gt; Se̱di maan-u̱t wa ku̱b u̱zu̱ ho̱ro̱ wa o̱tte̱.

15 Da-u̱ is u̱t-sa u̱t-gas, se̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ waru̱ Ro̱t u̱zu̱, &lt;&lt;No̱m m-ho̱r, bo̱ kab ne̱ta ró u̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ ró ne̱ yu̱r i o̱o̱ge̱ ane̱, taas na haan na ho̱ru̱ssu̱ bo̱-u uno̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ remu̱ ba'as-u̱t u̱n da.&gt;&gt;

16 Da-u̱ Ro̱t gu̱gme̱ no̱m-du̱ m-ho̱r, se̱ ne̱t-u̱t to̱ shipu̱s wa u-kom, u̱ ne̱ta wa ne̱, u̱ yaat u̱t-gwu̱pu̱ wa ne̱ yu̱r, e̱ ruut u̱n m-yar du̱gu̱ bo̱-u o̱, remu̱ zu̱ Yawe o̱ ho̱g-du̱ o̱n-u̱r u̱n. 17 Da-u̱ na ruute̱ u̱n m-yar du̱gu̱ bo̱-u o̱, wa-to̱m u-Ru̱ wa-gan zu̱ u̱n, &lt;&lt;Somtu̱n fat-u̱t no̱! A no̱ gwat u-dim da ko̱ no̱ ees u̱ be̱du̱ o̱ nu̱ru̱gse̱ da. Du̱su̱n u̱ do̱m-u̱ u̱r-ro̱r, taas na ho̱ru̱ssu̱ no̱ da.&gt;&gt;

18 Se̱di Ro̱t zu̱ u̱n, &lt;&lt;O'o, U̱so-tu̱ u-bu ri. 19 U̱m kwu̱mu̱g hyu̱-m pusmo̱ du̱gu̱-du̱ no̱, no̱ gu fat-u̱r ri u̱ no̱mu so̱-o̱ u̱ no̱ no̱mu̱ me̱. U̱m zaar u̱ kerru̱ te-du̱ do̱m-u̱ u̱r-ro̱r kanda bo̱ ho̱ru̱sse̱ So̱do̱m da. U̱no̱ no̱m-u yo̱-o̱ u̱ masu̱ me̱, tu̱msu̱ me̱ u̱t-mar. 20 Gwat, o̱ko̱n bo̱-u re̱k-o̱ o̱ro u̱ kit-u̱ ku̱n. Yage̱ u̱m do̱'e̱ u̱ku̱n, no̱ hyang o̱ re̱k-o̱, u̱ da-u o̱ fat-u̱r ri u̱t-ku̱su̱m.&gt;&gt;

21 Wa-to̱m u-Ru̱ shu̱s wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱m ho̱k ko̱n-u̱s ró, u̱m zaar u̱ ho̱-du̱ bo̱-u re̱k-o̱ o̱ da. 22 Zo̱nge̱ m-ho̱r-m-ho̱r bo̱ so̱m m-ha u̱ku̱n, u̱m zaar u̱ no̱m-du̱ o̱ko̱n da se̱ bo̱ teeg ku̱n.&gt;&gt; (O̱ wa-e̱ na fog-u̱t bo̱-u o̱ Zo̱war, wata be-u̱r re̱k-de̱).

Ru̱-u̱ ho̱ru̱sse̱ bo̱-u̱ So̱do̱m
u̱ Gomora ne̱

23 Da-u̱ ho̱-du̱ o̱o̱ge̱ u̱ rwu̱u̱n, Ro̱t u̱ bu-u wa ne̱ te u-bo̱ u̱ na foge̱ Zo̱war. 24 Se̱ Yawe hu̱ u̱ dasu̱n eng-tu̱ u-ra du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u̱ bo̱-tu̱ So̱do̱m u̱ Gomora ne̱. 25 Wa ho̱ru̱sse̱te bo̱-u̱t to̱ u̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ ne̱ u̱-me̱ to̱, u̱ bo̱-tu̱ o̱ nu̱ru̱gse̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t, u̱t-ran ne̱ u̱t-be̱e̱t. 26 Se̱di ne̱ta Ro̱t bir u-dim da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ do̱rru̱ dim-u̱ wa, se̱ wa baru̱m kirru̱ u̱t-ma.

27 Da-u̱ is gase̱ u̱r-wu̱n te̱p te̱p, Ibrahi baru̱m m-mu̱ u-dim u̱ be-du̱ wa tamte̱ u̱r-ees u̱-shu̱ Yawe. 28 Se̱ wa gwatu̱n u-dak u̱ gas-u̱ So̱do̱m u̱ Gomora ne̱, u̱ be-du̱ o̱ nu̱ru̱gse̱ ne̱ u̱r-be̱e̱t, wa hyu̱n fu̱'u̱t-u yat-o̱ u̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ bo̱-u̱t to̱ sha-mu̱ m-fu̱'u̱t du̱gu̱ ra-u yat-o̱.

29 Se̱di Ru̱-u̱ ho̱k ko̱n-u̱s Ibrahi, wa yage̱ Ro̱t u̱r-fat. Wa ruut Ro̱t du̱gu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b du̱ he̱e̱ne̱ bo̱-u̱t to̱.

Taku̱n-du̱ Mowab
u̱ Amo̱n-ne̱

30 Da-u̱ tase̱ Ro̱t yage̱ bo̱-u̱ Zo̱war remu̱ zu̱ wa o̱ gye̱r-u̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱ku̱n. Wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ u̱r-ro̱r u-so' u̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ wa ne̱ yu̱r. 31 De̱ku̱n ho̱-de̱ yu̱-wu̱ya zu̱ hu̱no-u wa, &lt;&lt;Campa-ne̱ zamu̱n u̱ gas-u̱ uno̱ da. In zaar u̱ kwu̱m-du̱ campa wu̱ do̱'e̱ ga-du̱ in u̱ka na nomte̱ da. Za m-tumb u̱so in do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-wu̱' za yaag. 32 Haane̱, yage̱ yu̱-u ya' wu̱n ke̱ wu̱n swa, se̱ yu̱-u roog u̱ wu̱n ne̱, ko̱ in u̱ cinu̱ go̱ du̱gu̱-du̱ u̱so-u in.&gt;&gt;

33 Da-u̱ gye̱p-mu̱ no̱me̱, u̱n yu̱' wa ke̱ e̱ ho wa, se̱ yu̱-wu̱ya to wa roog u̱ wu̱n ne̱. Wu̱n nak da-u̱ gwu̱p-u̱ wu̱n ru̱te̱ da ko̱ da-u̱ wa yu̱ne̱ da.

34 Da-u̱ is gase̱ yu̱-wu̱ya zu̱ hu̱no-u wa, &lt;&lt;Gyu̱p-ne̱, u̱m roogte̱ u̱ u̱so ri ne̱, yage̱ u̱ in sur m-ya wu̱n ke̱ u̱ da-o̱ m-gye̱p. Se̱ bo̱ cwa u̱ no̱ wa ne̱ roog u̱ wu̱n ne̱ ko̱ in u̱ cinu̱ yaag du̱gu̱-du̱ u̱so-u in.&gt;&gt; 35 Se̱ u̱n wu̱' u̱so-u u̱n wa swa ke̱ e̱ ho wa u̱ gyu̱p-m mo̱. Se̱ du̱-dim to wa roog u̱ wa ne̱. Wu̱n nak da-u̱ gwu̱p-u̱ wu̱n ru̱te̱ da ko̱ da-u̱ wa yu̱ne̱ da.

36 U̱ remu̱ iyane̱, ya-u̱t-gwu̱p-u̱ Ro̱t be̱e̱t u̱n no̱m me̱n-tu̱ uub du̱gu̱-du̱ u̱so-u u̱n. 37 Yu̱-wu̱ya mu̱t ya-du̱ u̱r-campa, wa te̱'e̱ de̱ u̱r-dim Mowab, ya'ag-u̱ Mowab e̱ na fu̱ge̱ da-o̱ Mowab-ne̱. 38 Du̱-dim sur m-mat ya-du̱ u̱r-campa, wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Amona. Wa na foge̱ ya-du̱ ne̱t-u̱t ri, ya'ag-u̱ Amona e̱ na fu̱ge̱ Amona-ne̱ u̱ haan da-u uno̱.

20

Ibrahi no̱ngu̱ Abime̱re̱k u̱s-bi

1 Ibrahi u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱ e̱ yu̱ne̱ u̱n aru̱k, se̱ da-u̱ e̱ te̱ye̱ gas-u̱ do̱g-du̱ Ne̱giv. E̱ do̱'e̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ te̱k-u̱ bo̱-tu̱ Kades u̱ Shur ne̱ u-da cashi. Se̱ wa shu̱'u̱t sha-mu̱ ham-u̱t bo̱-u̱ Gerar. 2 U̱ku̱n Ibrahi ware̱ u̱t-ne̱t u̱zu̱ Saratu, &lt;&lt;Hu̱no-u ri wa.&gt;&gt; Se̱ Abime̱re̱k, faru̱k-u̱ Gerar, to̱m na fagu̱n Saratu wa ku̱b wa.

3 M-gyu̱p Ru̱-u̱ haan u̱du̱ Abime̱re̱k u̱ bo' wa zu̱ wa, &lt;&lt;Bo̱ u̱ wu̱ mare̱ ganse̱ u̱ remu̱ ne̱ta wu̱ bo̱ kabne̱, ne̱ta waku̱n wa.&gt;&gt;

4 Se̱di Abime̱re̱k haag u̱ kit-u̱ wu̱n da, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri, ¿bo̱ ho̱ru̱sse̱te̱ ne̱t-tu̱ za u̱t-ba'as? 5 Ibrahi wa zu̱ me̱ hu̱no-u wa o̱, tu̱msu̱ Saratu u̱ hi-u̱r wa zu̱u̱g me̱ iya, &lt;O̱ru̱ ri wa.&gt; U̱m to̱ u̱ sa'u wa jab gan, kom-u̱t ri zatte̱ u̱t-ba'as da.&gt;&gt;

6 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;E̱, u̱m nak u̱zu̱ bo̱ saag wa jab gan. O̱ wa'e̱ u̱m hooste̱ bo̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as u̱du̱ ri, tu̱msu̱ o̱ wa'e̱ u̱m hooste̱ bo̱ tamdu̱ wu̱n. 7 U̱ da-o̱ muute̱ campa-u ya ne̱ta wa, wa no̱mu̱ bo̱ u̱s-to̱o̱g. Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa, u̱ da-u o̱ bo̱ u̱t-no̱m u̱r-fat. Se̱di a-bo̱ gu̱gme̱ muutu̱ ne̱ta-u ya u̱du̱ campa wa, bo̱ nap u̱zu̱ bo̱ u̱ ne̱t-tu̱ u-bu-u ró ne̱ u̱t-be̱e̱t no̱ u̱t-mar.&gt;&gt;

8 Da-u̱ is gase̱ u̱r-wu̱n te̱ te̱p Abime̱re̱k fog mo̱ro̱g-du̱ to̱k-ne̱ wa be̱e̱t. Da-u o̱ wa waru̱ e̱ no̱mu̱ na no̱me̱, u̱n hog u-gye̱r u̱n be̱e̱t. 9 Se̱ Abime̱re̱k fog Ibrahi wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ no̱mu̱ it inya? ¿Yan ba'as-to̱ u̱m no̱mu̱ bo̱? Bo̱ haatu̱n me̱ tun-to̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ yatto̱ tunto̱ u̱ dak-u ri u̱ ne̱t-u̱t ri ne̱ u̱t-be̱e̱t. Bo̱ no̱ngu̱ me̱ no̱mtu̱ kame̱ da.&gt;&gt; 10 Abime̱re̱k shit Ibrahi, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ nomte̱ go̱-du̱ uno̱ no̱m-o̱?&gt;&gt;

11 Ibrahi zu̱, &lt;&lt;U̱m no̱mu̱g u̱s-dorog u̱zu̱, &lt;Gye̱r u-Ru̱ zaar u̱du̱ ne̱t-tu̱ dinde̱ be-de̱ da, e̱ keru̱ ho̱-du̱ me̱ e̱ kab ne̱ta ri.&gt; 12 U̱t-nip hu̱no̱ ri wa. U̱so-u it u̱ wa ne̱ o̱ u-gan, se̱di ko̱wan o̱ u̱ ino-u wa, se̱di u̱m gu̱ wa. 13 Da-u̱ Ru̱-u̱ fagu̱ me̱ u̱m yage̱ bu-u̱ u̱so-u ri, u̱m zu̱ Saratu, &lt;Ka bo̱ de̱ttte̱ u̱ ko̱su̱ me̱ u̱t-cwanu̱ ya, be-du̱ yu̱-u hu̱u̱te̱ u̱r-be̱e̱t, bo̱ zu̱ me̱ hu̱no-u ró wa u̱m o̱o̱ge̱.&gt; &gt;&gt;

14 Se̱ Abime̱re̱k ku̱b e̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ ban-tu̱ ca wa u̱ gwaar ne̱ u̱ na ne̱, tu̱msu̱ u̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-ne̱ u̱ campa-ne̱, wa yasu̱ Ibrahi e̱, tu̱msu̱ wa mu̱tu̱n Saratu ne̱ta wa. 15 Abime̱re̱k zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;Dak-u ri ya u̱ku̱n u̱du̱ ró, shu̱'u̱te̱ u̱ be-du̱ citu̱ bo̱.&gt;&gt;

16 Se̱ Abime̱re̱k zu̱ Saratu, &lt;&lt;U̱m yaag campa ró kwam-u̱t pus-to̱ tu̱ shik u̱t-ko̱k u̱t-o̱p [1,000], remu̱ zu̱ u̱ shu̱'u̱t u̱s-nap u̱ ne̱t-tu̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱ to̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t u̱zu̱ bo̱ no̱mu̱g o̱ko̱n u̱ za so̱-o̱ da.&gt;&gt;

17 Ibrahi no̱m u̱s-ko̱n u̱du̱ u-Ru̱, Ru̱-u̱ yu̱ Abime̱re̱k m-yar, u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱ u̱ to̱k-u̱ wa ne̱, ne̱ta-ne̱, ko̱ e̱ kumu̱ mat-du̱ yaag tu̱msu̱, 18 remu̱ zu̱ Yawe wa'ag ne̱ta-ne̱ be̱e̱t i o̱o̱ge̱ u̱ bu-u Abime̱re̱k, u̱zu̱ e̱ za u̱r-mat da remu̱ zu̱ Abime̱re̱k kab-u̱g ne̱ta Ibrahi Saratu.

21

Mat-u̱r Ishaku

1 Yawe este̱ u̱s-rem tu̱msu̱ wa no̱mu̱ Saratu no̱mu̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m. 2 No̱ng ho̱n-ho̱n u̱ da-u̱ Ru̱-u̱ waru̱ Ibrahi, Saratu ku̱b me̱n-tu̱ ub, se̱ wa matu̱ Ibrahi ya-du̱ u̱r-campa u̱ da-u̱ wu̱-u̱r wa. 3 Ibrahi te̱'e̱ ya-du̱ u̱r-campa wa u̱r-dim Ishaku. 4 Da-u̱ Ishaku no̱me̱ m-roog u̱t-eer, Ibrahi no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ wa no̱m. 5 Ibrahi no̱ng u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan [100] da-u̱ wa mate̱ Ishaku.

6 Saratu zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ wa'ag me̱ u̱t-nu̱mu̱s; ko̱wana ho̱ge̱ wa se̱gu̱ me̱ no̱m-du̱ u̱t-nu̱mu̱s. 7 ¿Wana tame̱ u̱t-zu̱ Ibrahi u̱zu̱ Saratu u̱ wu̱rgu̱ wa'? M-ha iyane̱ u̱m mak-tu̱ Ibrahi ya-du̱ u̱r-campa u̱ da-u̱ wu̱-u̱r wa.&gt;&gt;

Ibrahi yanu̱g Hajara e̱
wa'-u̱ wa Ismaru

8 Da-u̱ Ishaku rogme̱ na o̱ u̱ mo̱ttu̱ kasdu̱ wa u̱r-de̱, Ibrahi bu̱n mo̱ro̱g-u̱r yat-de̱ du̱ u̱r-so̱.

9 De̱ku̱n ho̱-de̱, Ismaru wa'-u̱ Hajara wa dak-u̱ Masar o̱ ho̱r e̱ Ishaku, Saratu hyen Ismaru u̱ no̱mu̱ Ishaku nu̱mu̱s-tu̱ u̱s-ju̱ru̱m. 10 Se̱ Saratu zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;Buz to̱k-u̱ ne̱ta unwa e̱ wa'-u̱ wa ne̱, wa za re̱-du̱ no̱m-u̱ u̱t-kom ri u̱r-kot u̱ Ishaku wa'-u̱ ri ne̱ da!&gt;&gt;

11 Rem-u̱s se̱ tu̱m jab-u̱ Ibrahi sok remu̱ zu̱ Ismaru wa'-u̱ rò wa. 12 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;A jab-u̱ ró na u̱ remu̱ bu̱z-du̱ to̱k-u̱ ne̱ta unwa Hajara e̱ wa'-u̱ wa ne̱ da. No̱m no̱m-u̱ Saratu zu̱ bo̱ no̱m, remu̱ zu̱ du̱gu̱-du̱ Ishaku de̱ na do̱te̱ fag-du̱ ko̱-u̱r ró. 13 Se̱di me̱ u̱t-no̱m dak-u yat-o̱ du̱gu̱-du̱ wa'-u̱ to̱k-u̱ ne̱ta ró wa shu̱'u̱t u-dak, remu̱ zu̱ wa'-u̱ ró wa o̱o̱ge̱ ko̱wa.&gt;&gt;

14 Se̱ Ibrahi yu̱ne̱ u̱r-wu̱n te̱p te̱p, wa ku̱b no̱m u̱t-re̱ u̱ kub-du̱ m-bu̱ ne̱, wa yasu̱ Hajara. Ibrahi su̱bgu̱ Hajara to̱ u̱t-kap, wa yasu̱ Hajara wa zu̱ wa aru̱k u̱ wa'-u̱ e̱ ne̱. Se̱ Hajara aru̱k, wa hu̱ u̱t-riig u̱r-do̱g du̱ o̱ dapu̱s bo̱-u̱ Be̱rshe̱ba.

15 Da-u̱ bu̱-mu̱ u̱r-kub tu̱se̱, se̱ Hajara ru̱st u̱r-ya u̱ kug-du̱ m-yara u̱ yaku̱n te-ya u̱r-do̱g. 16 Se̱ wa aru̱k, wa do̱'e̱ m-ra wa shu̱'u̱t u̱ka ra-mu̱ ta-u̱ u-ta, wa dorog u̱ jab-u̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;U̱m za u̱ssa u̱m hyan mar-mu̱ wa'-u̱ ri da.&gt;&gt; Se̱ wa hu̱ u̱s-kan.

17 Se̱di da-u̱ Ru̱-u̱ ho̱ge̱ kan-su̱ u̱r-ya, wa-to̱m u-Ru̱ fog Hajara. Wa zu̱, &lt;&lt;Hajara, ¿yan-o̱ no̱me̱? A-bo̱ ho̱g u-gye̱r da, Ru̱-u̱ ho̱k kan-su̱ u̱r-ya u̱ be-du̱ de̱ o̱tte̱ m-ru̱t. 18 De̱'e̱, bo̱ yu̱nu̱s wa'-u̱ wa, u̱ bo̱ par wa, remu̱ zu̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r wa de̱, u̱m do̱te̱ kadu̱ dak-u yat-o̱.&gt;&gt;

19 Se̱ Ru̱-u̱ upus is-u̱ Hajara, wa hyen du-du̱ m-bu̱. Wa do̱'e̱ wa shu̱u̱s kub-du̱ m-bu̱ wa yu̱ ya-u̱r wa, wa so.

20 Ru̱-u̱ o̱ u̱r-kot u̱ wa'-u̱ wa ne̱, wa nen. Wa nom u̱r-yu̱ u̱-me u̱r-do̱g wa shu̱'u̱t wa nap-mu̱ ta-u̱ u-ta. 21 Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ shu̱'u̱t do̱g-du̱ Paran, ino̱-u rò kwu̱mnu̱ wu̱n ne̱ta du̱gu̱ dak-u̱ Masar.

Ibrahi no̱ng este̱du̱ u̱s-rem
e̱ Abime̱re̱k

22 U̱ te̱k-u̱ da-u o̱, Abime̱re̱k e̱ Piko̱r yu̱-Yat-ya karma-ne̱ e̱ do̱'e̱ u̱du̱ Ibrahi. E̱ zu̱ wa, &lt;&lt;Ru̱-u̱ o̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱ u̱ te̱k-u̱ no̱m-u̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t. 23 Remu̱ iyane̱, to̱n-de̱ u-Ru̱ ne̱ u̱zu̱ bo̱ zaru̱ re̱ ra-u ri da, u̱ ya'ag-u̱ ri ne̱, ko̱ a ko̱-u̱r ri ne̱. No̱mu̱ me̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, u̱ dak-u ri ne̱ u̱ bo̱ o̱tte̱ shu̱'u̱t mu̱ u̱r-hamu̱t u̱ka u̱m nomte̱ bo̱.&gt;&gt;

24 Ibrahi zu̱, &lt;&lt;U̱m to̱ndte̱.&gt;&gt;

25 Ibrahi haatu̱n Abime̱re̱k u̱s-kan u̱ mo̱ttu̱ du-du̱ m-bu̱ du̱ to̱k-ne̱ Abime̱re̱k ru̱mse̱ u̱r-be̱b du̱gu̱-du̱ to̱k-ne̱ Ibrahi. 26 Abime̱re̱k zu̱, &lt;&lt;U̱m nak wu̱ no̱me̱ uno̱ no̱m-o̱ da. Bo̱ wargu̱ me̱ da, taku̱n-du̱ m-ho̱g-u̱ ri ya u̱ ya-o̱.&gt;&gt;

27 Se̱ Ibrahi yu̱ Abime̱re̱k ban-du̱ ca u̱ gwaar ne̱ u̱ na ne̱, se̱ e̱ yu̱r e̱ no̱m este̱du̱ u̱s-rem. 28 Ibrahi du̱gu̱r ya'ag-u̱ ca ta'e̱r du̱gu̱ me̱ ban-du̱ ca wa. 29 Abime̱re̱k zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;¿Rem-u yan-o̱ bo̱ du̱gu̱rte̱ ine̱ yaag-u̱ ca-ye̱ u̱ war-e̱?&gt;&gt;

30 Wa zu̱, &lt;&lt;Kab ca e̱, e̱ shu̱'u̱t u̱s-nap u̱zu̱ me̱ wa kawe̱ du-u̱r re̱.&gt;&gt;

31 Remu̱ iya na fu̱g dim-du̱ be-u̱r re̱ Be̱rshe̱ba, * remu̱ zu̱ ku̱na e̱ nomte̱ u̱s-to̱nd.

32 Da-u̱ e̱ taase̱ no̱m-du̱ u̱s-to̱nd u̱ be-du̱ na zu̱ye̱ &lt;&lt;Du-du̱ u̱s-to̱nd,†&gt;&gt; se̱ Abime̱re̱k e̱ Piko̱r yu̱-Yat-ya karma-ne̱, e̱ yu̱ne̱ e̱ aru̱k m-mu̱ u̱ dak-u̱ Firistiya-ne̱. 33 Ibrahi ser u-te go̱-du̱ te-yu̱ m-yara u̱ Be̱rshe̱ba ku̱na wa fu̱kte̱ u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r Yawe, u-Ru̱ u̱ za u̱r-ma. 34 Se̱ Ibrahi shu̱'u̱t wa dak-u̱ Firistiya-ne̱.

22

Ru̱-u̱ no̱ng reg-mu̱ ya-du̱
jab-u̱ Ibrahi

1 Da-u̱ na no̱me̱ u̱s-hak u-tát, se̱ Ru̱-u̱ re̱g ya-du̱ jab-u̱ Ibrahi, se̱ Ru̱-u̱ fu̱g wu̱n wa zu̱, &lt;&lt;Ibrahi!&gt;&gt;

Ibrahi zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya.&gt;&gt;

2 Se̱ Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Kab wa'-u̱ ró, ya-du̱ u̱r-gan u̱ ró Ishaku, wu̱ bo̱ zege̱ u̱t-cwan, bo̱ aru̱k m-ha u̱ dak-u̱ na zu̱ye̱ Moriya. Bo̱ yasu̱ wu̱n u̱ku̱n sha-mu̱ ya-du̱ to̱o̱g u̱ do̱m-u̱ de̱ku̱n ro̱r-de̱ du̱ u̱m do̱'e̱ ko̱su̱ bo̱.&gt;&gt;

3 Ibrahi yu̱ne̱ u̱r-wu̱n te̱p te̱p. Wa zo̱ng janka-u wa, wa zu̱ to̱k-ne̱ yu̱r u̱ do̱r wa, u̱ wa'-u̱ wa ne̱ Ishaku. Da-u̱ wa bu̱kre̱ u̱t-te tu̱ no̱m-du̱ to̱o̱g, se̱ e̱ he̱e̱se̱ m-ha u̱ be-du̱ Ru̱-u̱ waru̱ wu̱n. 4 Da-u̱ e̱ no̱me̱ m-roog u̱t-tu̱t, Ibrahi jaku̱s is wa hyan be-u̱r re̱ du̱gu̱ m-ra. 5 Ibrahi zu̱ to̱k-ne̱ wa, &lt;&lt;E̱stu̱n it u̱ ane̱ u-janka ne̱, it u̱ Ishaku do̱'e̱ m-ha u̱ ane̱ jit, it no̱mo̱n u̱t-huuk, it do̱'e̱ u̱t-mu̱u̱n u̱du̱ no̱.&gt;&gt;

6 Ibrahi to̱ksu̱ Ishaku u̱t-te tu̱ no̱m-du̱ to̱o̱g, wa ku̱b u-ra u-van ne̱, e̱ wane̱ aru̱k m-no̱k u̱r-kot. 7 Ishaku bir wa got Ibrahi, wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u ri.&gt;&gt;

Ibrahi zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri, me̱ ya.&gt;&gt;

Ishaku shit wa zu̱, &lt;&lt;U̱m hyanu̱g u-ra, u̱t-te ne̱, se̱di u̱m hyanu̱g ca-yu̱ na do̱te̱ no̱m-du̱ to̱o̱g da.&gt;&gt;

8 Ibrahi shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri, Ru̱-u̱ de̱ haatu̱n ca-yu̱ to̱o̱g.&gt;&gt; Se̱ u̱n re shu̱ m-ha ne̱ u̱n yu̱r.

9 Da-u̱ u̱n teye̱ be-du̱ Ru̱-u̱ waru̱ wu̱n, Ibrahi no̱m u̱r-sak wa su̱k u̱t-te u-do̱m. Wa gu̱gru̱sse̱ wa'-u̱ wa Ishaku, wa su̱k wa u̱-do̱m u̱r-sak, u̱-do̱m u̱t-te. 10 Se̱ Ibrahi kabu̱n u-van, u̱ remu̱ wa pu̱nu̱t wa'-u̱ wa. 11 U̱ da-u o̱ wa-to̱m Yawe fog wu̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱, wa zu̱, &lt;&lt;Ibrahi! Ibrahi!&gt;&gt;

Wa shu̱s, &lt;&lt;Me̱ ya.&gt;&gt;

12 Wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A-bo̱ ho̱ wa'-u̱ ró da, u̱ da-o̱ u̱m nak u̱zu̱ bo̱ wa u-gye̱r u-Ru̱ wa bo̱ o̱ye̱, remu̱ zu̱ bo̱ hooste̱ me̱ wa'-u̱ ró da, ya-du̱ u̱r-gan u̱ ró.&gt;&gt;

13 Se̱ Ibrahi jaku̱s u̱r-hi, wa hyu̱n kag-yu̱ u-ca kar-u̱s wa su̱rgu̱sse̱ u̱s-hir, se̱ Ibrahi do̱'e̱ wa maas ca-u ya, wa do̱'e̱ wa nom to̱o̱g u̱ ya u̱ swas-mu̱ wa'-u̱ wa. 14 Ibrahi te̱'e̱ be-u̱r re̱ u̱r-dim, &lt;&lt;Yawe de̱'e u̱t-ya.&gt;&gt; Iya o̱ na fu̱gte̱ u̱ haan u̱ da-o̱, &lt;&lt;U̱ do̱m-u̱ u̱r-ro̱r de̱ Yawe do̱te̱ u̱t-ya.&gt;&gt;

15 Se̱ wa-to̱m Yawe sur m-fag Ibrahi du̱gu̱ do̱m u-ru̱, u-yu̱ru̱mse̱. 16 Se̱ wa Yawe zu̱, &lt;&lt;Remu̱ zu̱ bo̱ ho̱k re̱m-u̱s ri bo̱ hoostu̱ me̱ wa'-u̱ ró da, ya-du̱ u̱r-gan-u̱ ró, u̱m no̱ng u̱s-to̱nd u̱ hi-du̱ war ri ne̱, me̱ wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱ tu̱msu̱ ko̱-u̱r ró do̱'e̱ u̱t-no̱m u-tát. 17 Me̱ wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱, u̱m wa ko̱-u̱r ró de̱ shu̱'u̱t u-tát u̱ka re̱ge̱r i do̱m u-ru̱, de̱ shu̱'u̱t tu̱msu̱ u̱ka hereg-mu̱ u-gi, ya'ag-u̱ ró de̱ re̱-du̱ dak-tu̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró m-gag. 18 Du̱gu̱-du̱ ya'ag-u̱ ró de̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t to̱ do̱te̱ u̱ kwu̱m-du̱ kom-u u-Ru̱ remu̱ zu̱ bo̱ do̱ro̱g rem-u̱s ri.&gt;&gt;

19 Se̱ Ibrahi e̱ Ishaku mu̱u̱n u̱ be-du̱ to̱k-ne̱ wa o̱tte̱ e̱stu̱ u̱n, u̱nu̱ e̱ ne̱ aru̱k m-mu̱ u̱ Be̱rshe̱ba. Ku̱na Ibrahi retu̱ u-shu̱ u̱r-yu̱ ne̱ u̱ bo̱-u̱ u̱ Be̱rshe̱ba.

Yaag-u̱ campa-ne̱ Naho̱r

20 Da-u̱ sure̱ m-waas, na waru̱ Ibrahi u̱zu̱, &lt;&lt;Mirka mak-tu̱ Naho̱r hu̱no-u rò ya'ag-u̱ campa-ne̱ eer.&gt;&gt; 21 Wa u̱r-taku̱n na zu̱ wa Uz, hu̱no-u wa na zu̱ wa Buz, u̱ Ke̱muwe̱r (Ke̱muwe̱r wa o̱ u̱so-u̱ Aram), 22 Ke̱sed, Hazo, Pirdas, Jidrab u̱ Be̱tuwe̱r ne̱. 23 Be̱tuwe̱r wa matu̱ Rebeka, Mirka wa matu̱ hu̱no-u Ibrahi Naho̱r ya'ag-u̱ campa-ne̱ eer. 24 Naho̱r mu̱t yaag nas du̱gu̱ ne̱ta wu̱ do̱, wu̱ na zu̱ye̱ Re̱ma, dim-tu̱ ya'ag-u̱ e̱ na zu̱: Teba, u̱ Gaham, u̱ Tahas, u̱ Maaka ne̱.

23

Saratu maru̱g Ibrahi o̱
be-du̱ jwak-du̱ wa

1 Saratu no̱mu̱g u̱s-hak u-ko̱k u-gan u̱r-shik u̱s-ta'er [127]. 2 Wa maru̱g u̱ bo̱-u̱ Kiriyat Arba (be-du̱ na fu̱ge̱ u̱ da-o̱ He̱bro̱n) dak-u̱ Kan'ana. Ibrahi no̱m u̱s-kan sok, wa no̱m u̱t-bomos u̱ remu̱ mar-m Saratu.

3 Se̱ Ibrahi yage̱ u-du̱ ne̱ta wa, wa de̱'e wa no̱m u̱s-rem u̱ ne̱t-tu̱ He̱t-ne̱. Wa zu̱ u̱n, 4 &lt;&lt;Me̱ ham-u̱t wa u̱m o̱o̱ge̱ u̱du̱ no̱, babu̱n me̱ u̱r-ke̱ngi, u̱ de̱ shu̱'u̱t be-du̱ u-dok-u̱ ri ko̱ me̱ jwak-u̱ ne̱ta ri.&gt;&gt;

5 Ne̱t-tu̱ He̱t e̱ shasu̱ Ibrahi, e̱ zu̱, 6 &lt;&lt;U̱so u-bu it, e̱r rem-u̱s it, bo̱ ne̱t-u̱ yat-o̱ wa bo̱ o̱ye̱ it. Dag be-u̱r so̱-de̱ du̱ bo̱ u̱t-sa, bo̱ jwak ne̱ta ró u̱ku̱n. Waku̱n zaar u̱ te̱k-u̱ it wu̱ do̱'e̱ u̱t-zu̱ wa gu̱gu̱m ya-du̱ bo̱ be-du̱ jwak-du̱ ne̱ta ró da.&gt;&gt;

7 Se̱ Ibrahi he̱ u̱t-jwu̱n u̱-shu̱ ne̱t-tu̱ dak-u He̱t. 8 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Remu̱ zu̱ no̱ o̱ u̱ssa no̱ no̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱, u̱m o̱ u̱ssa no̱ ko̱nu̱ me̱ Eparo̱n wa'-u̱ Zohar. 9 Wa babu̱ me̱ u-pu̱ku̱s u̱ jwak-du̱ u̱t-ne̱t u̱ Mape̱ra u̱ o̱o̱ge̱ u-ta u̱ madu̱ tak-u wa, shu̱tu̱n me̱ wu̱n wa babu̱ me̱ be-u̱r re̱ me̱ u̱t-to̱p no̱m-u̱ wa zu̱ u̱m to̱p. U̱m u̱t-sa ke̱ngi-u̱r re̱ u̱ka de̱ do̱te̱ shu̱'u̱t ke̱ngi-u̱r ri du̱ mo̱mmo du̱ jwak-du̱ me̱ u̱ ne̱t-tu̱ bu-u ri.&gt;&gt;

10 Eparo̱n o̱g u̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n u̱r-kot u̱ ne̱t-tu̱ He̱t-ne̱. Wa zu̱ Ibrahi u̱ ho̱g-mu̱ ne̱t-tu̱ He̱t u̱t-be̱e̱t i haane̱ u̱ku̱n u̱ is-yu̱ u-bo̱. 11 Se̱ wa zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, iya-o̱ da, e̱r rem-u̱s ri. Me̱ ya bo̱ u̱r-ke̱ngi u-pu̱ku̱s ne̱, u̱ ane̱ u̱ shu̱ ne̱t-u̱t ri u̱t-be̱e̱t, bo̱ jwak u-du̱ ne̱ta ró.&gt;&gt;

12 Ibrahi kwu̱ku̱t u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ ne̱t-tu̱ dak-u o̱. 13 Se̱ wa no̱m rem-su̱ no̱m-u̱t to̱ u̱du̱ Eparo̱n u̱ ho̱g-mu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱ku̱n u̱t-be̱e̱t, &lt;&lt;U̱m ko̱no̱g no̱, a no̱ eese̱, me̱ to̱p-u̱ shik-u̱ be-u̱r re̱ u̱r-be̱e̱t remu̱ u̱m kum-u̱t be-du̱ u̱m do̱te̱ u̱ ha jwak-du̱ ne̱t-u̱t ri a e̱ mare̱ u̱ku̱n.&gt;&gt;

14 Eparo̱n shasu̱ Ibrahi wa zu̱, 15 &lt;&lt;U̱so u-bu ri, e̱r me̱, be-u̱r re̱ teeg kwam-u̱t pus-to̱ tu̱ shik u̱t-ko̱k u̱t-nas [400], u̱ka shu̱'u̱t-u̱r yu̱-u shik-u̱ e̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ o̱ da, do̱'e̱ bu̱ jwak ne̱ta ró.&gt;&gt;

16 Ibrahi hog re̱m-u̱s Eparo̱n, wa to̱p wa no̱mu̱ wa zu̱ye̱ wa to̱p kwam-u̱t pus-to̱ tu̱ shik u̱t-ko̱k u̱t-nas [400] iya na bu̱bte̱ u-tu̱rru̱. Wa no̱ng no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t u̱-shu̱ ne̱nge̱n-tu̱ He̱t.

17 Iya-o̱ tak-u Eparo̱n u̱ o̱ u̱ Mape̱ra u̱-dapu̱s Mamre, u̱ u̱r-dame̱ u-pu̱ku̱s ne̱, u̱s-te ne̱ u̱s-be̱e̱t su̱ o̱ bo̱r-yu̱ u-tak, shu̱'u̱t u̱ Ibrahi u-be̱e̱t. 18 Se̱ be-u̱r re̱ shu̱'u̱t be-u̱r Ibrahi du̱ m-mo̱mmo̱ u̱ shu̱ ne̱nge̱n-tu̱ He̱t u̱ is u-bo̱. 19 Se̱ Ibrahi dok ne̱ta wa Saratu u̱ku̱n u̱ me̱n-tu̱ Kan'ana, pu̱ku̱s u̱ Mape̱ra u̱ dapu̱s Mamre (u̱ na foge̱ He̱bro̱n) 20 Iya-o̱ tak-u o̱ u-pu̱ku̱s ne̱ u̱ o̱ ne̱t-tu̱ He̱t babu̱ Ibrahi o̱ shu̱'u̱t be-u̱r wa du̱ u-dok.

24

To̱k-u̱ Ibrahi sagu̱n
Ishaku ne̱ta

1 Ibrahi wu̱'u̱mte̱ tu̱msu̱ hak-u̱s wa no̱ng u-tát, tu̱msu̱ Yawe wa'-u̱ wu̱n nu-u so̱-o̱ u̱-me no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t. 2 De̱ku̱n ho̱-de̱ Ibrahi zu̱ to̱k-u̱ wa wu̱ ze̱ge̱ m-tumb, wu̱ shu̱'u̱te̱ wa-gwat-du̱ bu-u wa, Ibrahi zu̱, &lt;&lt;Kab to̱nd bo̱ wa kom-u̱t ró u̱-ta kut-u̱t ri. 3 U̱m o̱ u̱t-sa bo̱ to̱n-de̱ Yawe ne̱ wu̱ no̱me̱ dom-u u-ru̱ u-dak-ne̱ u̱zu̱ bo̱ za yage̱ wa'-u̱ ri unwa ga ne̱ta-tu̱ dak-u̱ Kan'ana tun-to̱ da. 4 Se̱di bo̱ ha u̱ dak-u ri u̱ te̱k-u̱ ko̱-u̱r ri bo̱ kwu̱mnu̱ wa'-u̱ ri Ishaku ne̱ta u̱r-gu̱.&gt;&gt;

5 Se̱ to̱k-u̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ gwu̱p cwanu̱g wa do̱ro̱n it u̱ mu̱u̱n u̱ dak-u uno̱ da, ¿U̱m shu̱'e̱ wa'-u̱ ró m-mu̱ u̱ dak-u̱ bo̱ rwu̱tu̱n?&gt;&gt;

6 Ibrahi zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Gwat so̱k taas bo̱ jaru̱n bo̱ kab wa'-u̱ ri m-mu̱ be-du̱ u̱m rwu̱tu̱n da! 7 Yawe, Ru̱-u̱ do̱m u-ru̱, wu̱ rwu̱tu̱n me̱ du̱gu̱ dak-u̱ u̱so-u ri u̱ ko̱-u̱r ri ne̱, wa no̱ng este̱du̱ u̱s-rem u̱s-to̱nd ne̱ u̱zu̱ wa ya' dak-u uno̱ u̱du̱ ya'ag-u̱ ri. Wa de̱ to̱mnu̱ wa-to̱mu̱-u̱ wa u̱-shu̱ ró wa de̱ u̱t-wa bo̱ kwu̱mnu̱ wa'-u̱ ri ne̱ta u̱ku̱n. 8 Abite̱ u̱zu̱ wa zaar u̱ssa wa do̱ro̱n bo̱ u̱ mu̱u̱n da, bo̱ rwu̱u̱g du̱gu̱ to̱nd-su̱ u̱m no̱me̱ bo̱ ne̱. Se̱di ko̱ re̱ o̱ nomte̱ a-bo̱ jaru̱n bo̱ muut wa'-u̱ ri u̱ku̱n da.&gt;&gt; 9 Se̱ to̱k-u̱ wa ku̱b to̱nd-u̱s se̱ wa wu̱ komu̱t wa kut-u u̱so u-bu wa Ibrahi. Wa nom este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱ wa do̱r no̱m-u̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m.

10 Se̱ to̱k-u̱ wa ku̱b rakum Ibrahi o̱p tu̱msu̱ wa saku̱ e̱ cwu̱-tu̱ shik tu̱ u-nya u̱t-go̱ u̱t-go̱ du̱gu̱ u̱so-u̱ u-bu wa. Se̱ wa dor u-fu̱n m-ha dak-u̱ Aram, m-te bo̱-u̱ Naho̱r. 11 Se̱ wa wu̱ rakum e̱ he̱ u̱t-jwu̱n u̱ dapu̱s du-du̱ ne̱t-tu̱ soye̱ u̱-do̱ u-bo̱, rim-mu̱ no̱mu̱g u̱ da-u o̱ ne̱ta-ne̱ o̱ haan u̱ yu̱bdu̱ bu̱-mu̱ u̱t-swa u̱ du-u̱r re̱.

12 Se̱ wa nom u̱s-to̱o̱g, &lt;&lt;Yawe, Ru̱-u̱ u̱so u̱ u-bu ri Ibrahi, ya me̱ re̱ u-shu̱ bo̱ ko̱se̱ cwan-u̱t ró u̱du̱ u̱so u-bu ri Ibrahi. 13 Me̱ ya ees u̱ is-u̱ u̱r-dù, ya-u̱t-gwu̱p i bo̱-u uno̱ de̱ haan u̱ du-u̱r rinde̱ u̱ yu̱bdu̱ m-bu̱. 14 Sin-se̱ se̱ o̱ ko̱n-u̱s ri, me̱ u̱t-shu̱t wa-gan, &lt;Ya me̱ m-bu̱ mu̱ u̱t-swa du̱gu̱ kub-du̱ m-bu̱ wa,&gt; a wa zu̱ye̱ me̱, &lt;Swa m-bu̱ tu̱msu̱ me̱ u̱t-ya rakum-u̱ ró e̱ swa&gt; — yage̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta wu̱ bo̱ du̱ste̱ Ishaku. Iya o̱ u̱m do̱te̱ u̱t-nap u̱zu̱ bo̱ ko̱ske̱ cwan-u̱t ró u̱du̱ u̱so u-bu ri.&gt;&gt;

15 Kanda wu̱n taaste̱ u̱s-to̱o̱g, Rebeka rwu̱n u̱ shar-du̱ m-bu̱ wa ne̱ m-sak u̱t-kap, wa o̱ wa'-u̱ gwu̱p-u̱ Be̱tuwe̱r wu̱ o̱ wa'-u̱ zwaru̱ Mirka wu̱ o̱o̱ge̱ ne̱ta hu̱no-u Ibrahi Naho̱r. 16 Rebeka gwu̱p-u̱ So̱-wa wa so̱k wa maag ha-mu̱ u̱r-gu̱, se̱di wa nak campa da. Wa aru̱k m-he̱ u̱ be-du̱ yu̱bdu̱ m-bu̱, wa shu̱su̱n shar-du̱ m-bu̱ wa rwu̱n.

17 To̱k-u̱ wa no̱m m-ho̱r wa bit wu̱n, wa zu̱ wa, &lt;&lt;U̱m o̱ u̱ ko̱n-u̱s ró, ya me̱ m-bu̱ mu̱ shar-u̱r ró cashi u̱m swa.&gt;&gt;

18 Gwu̱p-u̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, o̱nko̱ bo̱ swa.&gt;&gt; Se̱ wa no̱m m-ho̱r wa cu̱st sharru̱ m-bu̱ wa du̱gu̱ zagu̱ u̱t-kap-u̱ wa, wa yasu̱ wu̱n, wu̱n swa.

19 Da-u̱ wa ya'e̱ wu̱n bu̱-mu̱ u̱t-swa, wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ u̱t-ya rakum-u̱ ró ko̱ e̱ m-bu̱ e̱ swa u̱ ko̱ru̱ e̱.&gt;&gt; 20 Wa nom m-ho̱r wa daas bu̱-mu̱ u̱r-sharu̱ wa u-kora u̱ ya-du̱ u̱t-bisa m-bu̱ wa baru̱m u̱du̱ u̱r-dù u̱ yu̱bu̱ndu̱ m-bu̱ wa yu̱'u̱t rakum-u̱ wa be̱e̱t. 21 To̱k-u̱ wa ho'u̱s u̱s-ram wa o̱ gwat-du̱ wu̱n. Wa o̱ u̱s-dorog u̱zu̱ ko̱ Yawe yaag wu̱n re̱-du̱ u-shu̱ u̱du̱ sa-u̱ Ishaku ne̱ta.

22 Da-u̱ rakum tase̱ swadu̱ m-bu̱, se̱ to̱k-u̱ wa ku̱b kwat-yu̱ u̱r-swa u̱ u̱s-kwa ne̱ su̱ u̱t-kom su̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro su̱ shik so̱k wa yasu̱ Rebeka. 23 Se̱ wa shit Rebeka u̱zu̱, &lt;&lt;¿Gwu̱p-u̱ wan wa bo̱ o̱ye̱? Gye̱r jab waru̱ me̱, ¿ko̱ u̱so-u ró o̱tte̱ kur-tu̱ it do̱te̱ m-roog u̱ gyu̱p-mu̱ ya-o̱?&gt;&gt;

24 Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u ri wa na zu̱ye̱ Be̱tuwe̱r, tu̱msu̱ u̱so-u rò u̱ ino-u rò ne̱ e̱ na zu̱ye̱ Naho̱r e̱ Mirka.&gt;&gt; 25 Wa sur m-zu̱ wu̱n, &lt;&lt;It o̱tte̱ u̱t-zan u̱ no̱m-tu̱ u̱t-re̱ ne̱ tu̱ rakum, u̱ kur-tu̱ m-roog ne̱ tu̱ u̱t-hamu̱t ne̱.&gt;&gt;

26 Se̱ to̱k-u̱ wa kug wa nom Yawe u̱t-huuk. 27 Wa zu̱, &lt;&lt;U̱t-vam u̱du̱ Yawe, Ru̱-u̱ u̱so-u ri Ibrahi, Yawe ko̱ske̱ cwan-u̱t wa nip-u̱t wa ne̱ jab-u̱ so̱-o̱ wa ne̱ u̱du̱ u̱so-u̱ u-bu ri, remu̱ u̱zu̱ wa dor-u̱t te̱ me̱ m-ha u̱du̱ ko̱-du̱ u̱so-u̱ u-bu ri.&gt;&gt;

28 Wa-gwu̱pu̱ aru̱k m-mu̱ m-so̱m wa waru̱ a-u-bu ne̱ no̱m-u̱ no̱me̱ u-be̱e̱t. 29 Rebeka o̱tte̱ yu̱-wu̱ya wu̱na zu̱ye̱ Raban, wa ku̱su̱m m-so̱m u̱ haan u̱ be-du̱ ne̱t-u̱ wa o̱tte̱ u̱-kit u̱r-du. 30 Da-u̱ wa hyane̱ kwat-yu̱ u̱r-swa ya u̱du̱ Rebeka, u̱ kwasu̱ u̱t-kom ne̱ su̱ o̱ m-wa u̱ ko̱m-u̱t wa, tu̱msu̱ wa ho̱k no̱m-u̱ Rebeka ware̱ u-be̱e̱t no̱m-u̱ ne̱t-u̱ wa zu̱ye̱, wa ru m-ha u̱ du-du̱ m-bu̱ de̱, be-du̱ ne̱t-u̱ wa o̱tte̱ ees u̱-kit u-rakum. 31 Raban zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Bo̱ yu̱ Yawe wa'e̱ nu-u so̱-o̱. Haane̱ bo̱ shu̱'u̱t u̱ it ne̱. ¿Rem yan-o̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ ane̱ u̱-dim u-bo̱? Me̱ ya u̱m mangte̱ bo̱ u̱t-kur u̱ be-du̱ cu̱n-du̱ rakum-u̱ ró ne̱.&gt;&gt;

32 Se̱ ne̱t-u̱ wa aru̱k m-ha bu-u Raban. Raban cu̱st-u̱ rakum cwu̱-tu̱ e̱ o̱tte̱ u̱-do̱ m-sak, wa yu̱' e̱ u̱t-zan tu̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-roog u̱t-tu̱. Se̱ wa hatu̱n ne̱t-u̱ wa m-bu̱ u̱ remu̱ i o̱ nak-du̱ rakum ne̱ e̱ jaaste na-u̱s e̱ be̱e̱t. 33 Wa haatu̱n wa no̱m u̱t-re̱, se̱ to̱k-u̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱m za re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ uno̱ da se̱ u̱m wargu̱ bo̱ no̱m-u̱ hatu̱n me̱.&gt;&gt;

Raban zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Waru̱ me̱ no̱m-u̱ hatu̱n bo̱.&gt;&gt;

34 Se̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Me̱ to̱k-u̱ Ibrahi wa u̱m o̱ye̱. 35 Yawe wa'agu̱ u̱so u-bu ri ko̱m-u u-Ru̱, wa shu̱'u̱te̱ ne̱t wu̱ o̱tte̱ no̱m-u̱ u̱t-kom. Ru̱-u̱ yaag wu̱n ban-tu̱ ca, u̱ ban-tu̱ gwaar ne̱, u̱ ban-du̱ na ne̱, u̱ kwam-u̱t pus-to̱ u̱ tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro ne̱ tu̱ shik, u̱ to̱k-ne̱ u-tát (campa-ne̱ u̱ ne̱ta-ne̱) u̱ janka ne̱, u̱ rakum ne̱. 36 Da-u̱ Saratu ne̱ta u̱so-u̱ u-bu ri wu̱u̱me̱ so̱k, se̱ wa mu̱t ya-du̱ u̱r-campa, u̱so u-bu ri yase̱ wu̱n no̱m u̱t-kom-u̱ wa u-be̱e̱t. 37 U̱so u-bu ri to̱ndu̱ste̱ me̱ u̱zu̱, &lt;A-bo̱ yage̱ u̱ wa'-u̱ ri wa ga ne̱ta-tu̱ dak-u̱ Kan'ana da i u̱m o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t dak-u e̱. 38 Se̱di bo̱ do̱'e̱ bu-u u̱so-u ri, du̱gu̱ me̱ ko̱-du̱ u̱so-u ri bo̱ kwu̱mnu̱ wa'-u̱ ri ne̱ta.&gt;

39 &lt;&lt;U̱m zu̱ u̱so u-bu ri, &lt;¿A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m kwu̱mu̱g wa'-u̱ gwu̱p wu̱ zu̱ wa do̱rnu̱ me̱ da?&gt;

40 &lt;&lt;Wa zu̱ me̱, &lt;Yawe, wu̱ u̱m o̱ u̱t-do̱r, wa to̱mnu̱ Wa-to̱m-u̱ wa u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱. Wa do̱'e̱ u̱t-wa bo̱ kum re̱-u̱ u-shu̱ u̱ no̱mu̱ bo̱ u̱t-no̱m ne̱. Ka u̱t-no̱m zarra se̱ bo̱ kwu̱mgu̱n wa'-u̱ ri ne̱ta du̱gu̱ ko̱-du̱ u̱so-u ri, u̱du̱ me̱ ne̱t-tu̱ bu-u̱ u̱so-u ri. 41 Da-u̱ bo̱ do̱'e̱ u̱du̱ u̱so-u̱t ri, bo̱ rwu̱u̱g du̱gu̱ u̱s-to̱nd ko̱ da zu̱ e̱ gu̱gu̱mte̱ yanu̱ bo̱ ne̱ta bo̱ rwu̱u̱g du̱gu̱ sese to̱nd se̱.&gt;

42 &lt;&lt;Da-u̱ u̱m haane̱ be-du̱ du-du̱ m-bu̱ u̱ ya-o̱, se̱ u̱m no̱m u̱s-to̱o̱g u̱zu̱, &lt;Yawe, Ru̱-u̱ u̱so u-bu ri Ibrahi no̱me̱ u̱t-huuk, ya me̱ re̱-u̱ u-shu̱ u̱ ha-m m-mo̱. 43 Gwat, me̱ ya ees u̱-kit-u̱ du-du̱ m-bu̱ dinde̱, to̱o̱g-u̱s se̱ u̱zu̱, da-u̱ wa'-u̱ gwu̱p-u̱ haane̱ u̱ nak-du̱ m-bu̱, u̱m do̱'e̱ zu̱ du̱ wa, &lt;&lt;Ya me̱ m-bu̱ u̱m swa du̱gu̱ sharru̱ m-bu̱ ró.&gt;&gt; 44 Se̱di wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Swa, me̱ u̱t-ya rakum-u̱ ró m-bu̱ ko̱ya,&gt;&gt; yage̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta wu̱ Yawe dage̱ wa'-u̱ u̱so-u̱ u-bu ri.&gt;

45 &lt;&lt;Kanda u̱m taaste̱ u̱s-to̱o̱g jab-u̱ ri, Rebeka rwu̱u̱n u̱r-shar ne̱ m-sak u̱ do̱s u̱ wa, wa aru̱k m-sa u̱r-du wa yu̱bu̱n m-bu̱, se̱ u̱m zu̱ wa, &lt;Ya me̱ m-bu̱ m-swa.&gt;

46 &lt;&lt;Wa no̱m m-ho̱r m-ho̱r wa cu̱st sharru̱ m-bu̱ du̱gu̱ zagu̱ zag-u̱t-kap wa zu̱, &lt;Swa, me̱ u̱t-ya rakum-u̱ ró ko̱ e̱,&gt; se̱ u̱m so, wa yu̱ rakum ko̱'e̱ e̱ so.

47 &lt;&lt;Se̱ u̱m shit wa, &lt;¿Gwu̱p-u̱ wan wa bo̱ o̱ye̱?&gt;

&lt;&lt;Wa zu̱ me̱, &lt;Gwu̱p-u̱ Be̱tuwe̱r yu̱ wa'-u̱ Naho̱r, wu̱ Mirka matu̱ wa.&gt;

&lt;&lt;Da-u o̱ u̱m wa'-u̱ wu̱n u-kwaat u̱r-swa u̱ kwa-yu̱ u̱t-kom ne̱. 48 Se̱ u̱m he̱ u̱t-jwu̱n u̱m no̱me̱ Yawe u̱t-huuk, tu̱msu̱ u̱m no̱mu̱ Yawe u̱t-vam, Ru̱-u u̱so u-bu ri Ibrahi, remu̱ zu̱ wa dor-u̱t te̱ me̱ fu̱n-yu̱ u̱t-nip m-ha u̱du̱ ko̱-du̱ u̱so-u wa remu̱ u̱m kwu̱mtu̱n wa'-u̱ wa ne̱ta. 49 U̱ da-o̱, abite̱ u̱zu̱ bo̱ u̱t-re̱ u-shu̱ u̱ ko̱su̱ jab-u̱ so̱-o̱ u̱du̱ u̱so-u̱ u-bu ri, waru̱ me̱, abite̱ bo̱ zaar u̱t-ko̱se̱ da waru̱ me̱, ko̱ me̱ u̱t-nap fu̱n-yu̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-do̱r.&gt;&gt;

50 Ku̱na Raban ne̱ e̱ Be̱tuwe̱r zu̱, &lt;&lt;Yawe hattu̱n bo̱ u̱ ane̱, o̱ko̱n no̱m-o̱ zaar u̱ it do̱'e̱ u̱t-zu̱ da. 51 Rebeka ya u̱-shu̱ ró, kab wa bo̱ aru̱k, yage̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta wa'-u̱ u̱so-u̱ u-bu ró u̱ka Yawe zu̱tte̱.&gt;&gt;

52 Da-u̱ to̱k-u̱ Ibrahi ho̱ge̱ shas-u u̱n, wa he̱ u-dak u̱t-jwu̱n wa no̱me̱ Yawe u̱t-huuk. 53 Se̱ to̱k-u̱ wa rwu̱tu̱n kwam-u̱t pus-to̱ u̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro ne̱ u̱s-re̱ge̱z ne̱ su̱ shik so̱k u̱ cwu̱-tu̱ m-wa ne̱ tu̱ so̱-to̱ wa yase̱ Rebeka, se̱ tu̱msu̱ wa yu̱ u-nya u̱ no̱m-tu̱ shik u̱du̱ yu̱-wu̱ya wa u̱ ino̱-u wa ne̱. 54 Se̱ to̱k-u̱ Ibrahi u̱ campa-ne̱ o̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱, re e̱ so tu̱msu̱ e̱ roog u̱ku̱n.

Se̱ e̱ yu̱ne̱ u̱r-wu̱n, wa zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n it aru̱k m-mu̱ u̱du̱ u̱so-u̱ u-bu ri.&gt;&gt;

55 Se̱di yu̱-wu̱ya Rebeka u̱ ino-u rò ne̱ shu̱s e̱ zu̱, &lt;&lt;It u̱t-sa u̱ Rebeka shu̱'u̱t u̱ it ne̱ m-ha m-roog u̱t-o̱p, kanda no̱ aru̱k.&gt;&gt;

56 Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;A no̱ naas it u-da u̱ ane̱ da, Yawe yaag me̱ re̱ u-shu̱ u̱ ha-m ri, yagu̱n it aru̱k, it mu u̱du̱ u̱so-u̱ u-bu ri.&gt;&gt;

57 Se̱ u̱n zu̱, &lt;&lt;Yage̱ it fagu̱n gwu̱p it shit wa u̱ mo̱t-u̱t to̱ ne̱ it ho̱g.&gt;&gt; 58 Se̱ u̱n fagu̱n Rebeka u̱n shit wa, &lt;&lt;¿Bo̱ do̱ru̱ ne̱t-u̱ wa m-mu̱?&gt;&gt;

Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ u̱t-do̱r wu̱n.&gt;&gt;

59 Se̱ u̱n yage̱ u̱ Rebeka u̱ ne̱ta waru̱g wa ne̱, u̱ to̱k-u̱ Ibrahi ne̱ u̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha wa ne̱ e̱ aru̱k. 60 Se̱ u̱n wa'-u̱ Rebeka nu-u so̱-o̱ kanda wa aru̱k, u̱n zu̱ wa,

&lt;&lt;Hu̱no-u it, u̱ bo̱ shu̱'u̱t

ino̱ u̱ yaag u̱t-zo̱ngu

u̱-do̱m u̱t-zo̱ngu

Yage̱ ya'ag-u̱ ró e̱ re u̱r-ko̱rro̱

u̱ e̱ o̱nk bo̱-tu̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱ ne̱.&gt;&gt;

61 Se̱ Rebeka u̱ to̱k-u̱t wa ne̱, e̱ du̱u̱s u̱-do̱m u-rakum e̱ do̱r ne̱t-u̱ wa. Se̱ to̱k-u̱ Ibrahi ku̱b Rebeka e̱ aru̱k m-mu̱.

62 U̱ da-u o̱ Ishaku mu̱gu̱n du̱gu̱ Beer-Rahai Roi wa o̱ shu̱'u̱t do̱g-du̱ Ne̱giv. 63 De̱ku̱n ho̱-de̱ Ishaku rwu̱gu̱n m-rim wa o̱ m-da tu̱msu̱ wa o̱ u̱s-dorog, se̱ wa jaku̱s u̱r-hi, wa hyen rakum u̱ daan. 64 Da-u̱ Rebeka jakse̱ is wa hyan Ishaku, wa no̱m m-ho̱r wa cu̱zu̱n du̱gu̱ u-rakum yu̱ wa o̱tte̱ m-sak. 65 Rebeka zu̱ to̱k-u̱ Ibrahi, &lt;&lt;¿Wana unwa jit wu̱ o̱ haan u̱du̱ ine̱?&gt;&gt;

To̱k-u̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱so u-bu ri Ishaku wa.&gt;&gt; Rebeka ku̱b u-ge̱re̱ wa taku̱s shu̱-u wa.

66 Se̱ to̱k-u̱ wa waru̱ Ishaku no̱m-u̱ wa no̱me̱ u-be̱e̱t. 67 Ishaku ku̱b Rebeka wa hu̱u̱t wa u̱ be-du̱ rimpa-du̱ ino̱-u wa Saratu, se̱ wa gu Rebeka. Wa shu̱'u̱t ne̱ta wa, wa cwanu̱g wa so̱k; iya o̱ hen Ishaku kumte̱ ru̱s-du̱ jab ba ino-u wa mare̱.

25

E̱ke̱n ya'ag-u̱ Ibrahi

1 Ibrahi gu̱ yaku̱n ne̱ta ya dim-u̱r wa Ketura. 2 Ketura mu̱t ya'ag-u̱ campa-ne̱ shishin e̱ na foge̱ Zimran, Jokshan, Medan, Midiya, Ishbak, u̱ Suya ne̱. 3 Jokshan wa mate̱ Sheba u̱ Dedan. Yaag-u̱ Dedan e̱ na zu̱ye̱ Assur-ne̱, u̱ Retushi-ne̱, u̱ Remin-ne̱. 4 Yaag-u̱ campa-ne̱ Midiya e̱ o̱ye̱:

Epa ne̱,

u̱ Epe̱r ne̱,

u̱ Hano̱k ne̱,

u̱ Abida ne̱,

u̱ Erdak ne̱.

Ine̱ be̱e̱t e̱ o̱o̱ge̱ ko̱r Ibrahi du̱gu̱ gasu Ketura.

5 Ibrahi yasu̱ no̱m-u̱ u̱t-ko̱mu̱ wa u-be̱e̱t u̱du̱ Ishaku. 6 Kanda Ibrahi mu̱r-u̱t, wa no̱mu̱ ya'ag-u̱ ne̱ta-tu̱ u̱s-kit-u̱ wa u-nya wa tom e̱ be̱e̱t m-ha dak-u̱ u-do̱m, m-ra u̱ Ishaku ne̱.

Mar-m Ibrahi

7 Ibrahi no̱ng u̱s-hak u̱t-shik u̱t-eer u̱ o̱p u̱s-tan [175] 8 Ibrahi maru̱g u̱ te̱k-u̱ u̱s-hak su̱ so̱-se̱, ne̱nge̱n-yu̱ u̱s-hak u-tát, wa dor u̱so-tu̱ u̱so-u̱t wa. 9 Yaag-u̱ wu̱n Ishaku ne̱ e̱ Ismaru, e̱ dok wu̱n u̱ pu̱ku̱s u̱ Mape̱ra, u̱ dapu̱s Mamre u̱-me tak-u Eparo̱n wa'-u̱ Zohar ne̱t-u̱ He̱t-ne̱. 10 Tak-u o̱ Ibrahi o̱ye̱ du̱gu̱-du̱ He̱t-ne̱ ku̱na wa dokte̱ Saratu ne̱ta wa. 11 Da-u̱ Ibrahi mare̱, Ru̱-u̱ wa'-u̱ Ishaku nu-u so̱-o̱, wu̱ shu̱'u̱te̱ dap-u̱s bo̱-u̱ na foge̱ Beer-Rahai.

Ko̱-u̱r Ismaru

12 Uno̱ o̱ ogu̱r-tu̱ ya'ag-u̱ Ismaru wa'-u̱ Ibrahi. Hajara ne̱t-u̱ dak-u̱ Masar to̱k-u̱ Saratu, wa matu̱ Ismaru.

13 Dim-tu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Ismaru ya, na pang to̱ u̱ka mat-u̱r e̱: Nebayo̱t wa o̱o̱ge̱ mat-du̱ u̱r-taku̱n Ismaru, u̱ Kedar, u̱ Adbeer, u̱ Misam, 14 u̱ Mishma, u̱ Duma, u̱ Masa, 15 u̱ Hada, u̱ Tema, u̱ Je̱tur, u̱ Napu̱hish, u̱ Kedema ne̱. 16 Ine̱ o̱ ya'ag-u̱ Ismaru, tu̱msu̱ tun-to̱ to̱ o̱ dim-tu̱ faru̱k-tu̱ u̱t-ko̱ e̱ ko̱wan u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t-u̱ wa ne̱. 17 Ismaru no̱mu̱g u̱s-hak u̱t-shik u̱t-shishin u̱ o̱p-u̱ ta'er [137], se̱ mu̱ru̱s wa do̱r u̱so-tu̱ u̱so-u̱t wa. 18 Yaag-u̱ wa e̱ shu̱'u̱t u̱ gas-u̱ bo̱-u̱ Havira, m-ha Shur ne̱. U̱ dapu̱s bo̱r-yu̱ Masar, a-bo̱ o̱o̱ge̱ m-ha u̱ bo̱-u̱ Asur. Tu̱msu̱ e̱ nom shu̱'u̱t-u̱r yo̱-de̱ u̱ hu̱no-tu̱ u̱r-mat-u̱ e̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t.

Mat-u̱r Isuwa ne̱
e̱ Yakubu

19 Uno̱ o̱ ogor-tu̱ ya'ag-u̱ Ishaku wa'-u̱ Ibrahi.

Ibrahi wa matu̱ Ishaku. 20 Da-u̱ Ishaku o̱o̱ge̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-yu̱r [40], wa gu̱ Rebeka gwu̱p-u̱ Be̱tuwe̱r, ne̱t-u̱ bo̱-u̱ Aram du̱gu̱ Padan-aram hu̱no̱ Raban ne̱t-u̱ Aram-ne̱.

21 Ishaku nom u̱s-to̱o̱g u̱du̱ Yawe u̱ remu̱ ne̱ta wa, remu̱ zu̱ wa matu̱k yaag da. Ru̱-u̱ o̱nk to̱o̱g-u̱s Ishaku, se̱ Rebeka ku̱b me̱n-tu̱ ya'ag-u̱ yu̱r. 22 Se̱ ya'ag-u̱ e̱ hu̱ u̱t-noos u̱ me̱n-tu̱ u̱t-me̱n. Se̱ Rebeka do̱'e̱ wa shit Yawe, wa zu̱ &lt;&lt;¿Yan-o̱ wa e̱ uno̱ no̱m o̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m ne̱?&gt;&gt;

23 Se̱ Yawe zu̱ wu̱n,

&lt;&lt;Ne̱t-ne̱ yu̱r e̱ o̱ye̱ u̱ me̱n-u̱t ró

damra tu̱ u̱t-dak to̱ u̱t-yu̱r.

Du̱gu̱ u̱r-taku̱n,

dak-tu̱ u̱t-yu̱r u̱ to̱ do̱'e̱

u̱t-mo̱t du̱gu̱ me̱ u̱t-me̱n.

Wa-gan do̱'e̱ ze̱g-du̱

wa-gan u̱r-be̱b,

ya'ag-u̱ e̱ wu̱ do̱'e̱ rwu̱u̱n u̱r-taku̱n

wa do̱'e̱ no̱mu̱ wu̱ m-vaste̱ m-to̱k.&gt;&gt;

24 Da-u̱ ho̱-tu̱ u̱r-mat no̱me̱, Rebeka nu̱p u̱zu̱ ya'ag-u̱ yu̱r e̱ wa o̱tte̱ mu̱n-u̱t wa. 25 Wu̱ rwu̱ne̱ u̱r-taku̱n wa o̱ jaz-ya, war-u wa o̱ u̱s-can ne̱ sha-mu̱ can-tu̱ u-gwaar, na wa'-u̱ wa u̱r-dim Isuwa. Iya-o̱ na fogte̱ dim-u̱r re̱ u̱ rem-du̱ Ibra-ne̱. &lt;&lt;Wa u̱s-can.&gt;&gt;*

26 Se̱ wu̱ rwu̱ne̱ u-yu̱ru̱mse̱ na mak-u̱t wa m-shu̱p-u̱ du̱ku̱nte̱-u̱r Isuwa ne̱, dim-u̱r wa de̱ Yakubu. U̱ rem-du̱ Ibra-ne̱ iya-o̱ na fogte̱ dim-u̱r re̱ &lt;&lt;U̱r-du̱ku̱nte̱.&gt;&gt; Da-u̱ na mate̱ ya'ag-u̱ yu̱r, Ishaku o̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t [60].

Isuwa bu̱pu̱ste̱ o̱g-du̱
mat-du̱ u-shu̱ wa

27 Da-u̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ e̱ ne̱ne̱, Isuwa shu̱'u̱t wa sa-u̱ u̱r-do̱g, wa o̱ u̱ka ne̱t u̱r-do̱g. Se̱di Yakubu wa zatte̱ u̱s-rem da, wa ze̱k-u̱ cwan-tu̱ shu̱'u̱t-du̱ u̱t-rimpa. 28 Ishaku ze̱k-u̱ cwan-u̱t Isuwa remu̱ zu̱ wa ze̱k-u̱ cwan-tu̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g, se̱di Rebeka ze̱k-u̱ cwan-u̱t Yakubu.

29 De̱ku̱n ho̱-de̱ Yakubu o̱ u̱ no̱m-du̱ cwa-su̱ m-re̱re̱m, Isuwa mu̱u̱n du̱gu̱ u̱r-do̱g wa pogu̱n wa-o u̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r. 30 Wa zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Gye̱r jab, u̱m o̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r, ya me̱ cwa-u̱s jasse̱ su̱ m-re̱re̱m-u̱ ró se̱ u̱m re̱!&gt;&gt; (Iya o̱ Isuwa kumte̱ dim-u̱r re̱, du̱ na zu̱ye̱ Edo̱m tu̱msu̱ na zu̱ de̱ &lt;&lt;jas-de̱.&gt;&gt;)

31 Yakubu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya bo̱, se̱di u̱m o̱ u̱ssa bo̱ babu̱ me̱ o̱g-du̱ mat-du̱ u-shu̱ ró.&gt;&gt;

32 Isuwa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya u̱m o̱ m-mar u̱s-me̱r, ¿yan-o̱ shu̱'u̱t-u̱r ri mat-du̱ u-shu̱ no̱mu̱ me̱ u̱ da-o̱?&gt;&gt;

33 Yakubu zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱m o̱ u̱ssa bo̱ to̱n-de̱ u̱zu̱ bo̱ yasu̱ me̱ o̱g-du̱ mat-du̱ u-shu̱.&gt;&gt; Da-u o̱ Isuwa to̱n-de̱, wa bu̱psu̱ Yakubu du̱-dim-u̱ wa o̱g-du̱ mat-du̱ u-shu̱ wa.

34 Da-u o̱ Yakubu ya'e̱ Isuwa u̱t-be̱re̱di u̱ cwa-su̱ yaar ne̱, Isuwa re̱ no̱m u̱t-re̱, wa yu̱ne wa aru̱k.

Iya o̱ Isuwa ju̱ru̱mte̱ o̱g-du̱ mat-du̱ u-shu̱ wa.

26

Ishaku ne̱ e̱ Abime̱re̱k

1 U̱ da-u o̱ na no̱ng se̱ke̱n me̱r-u̱s yasse u-dak, u̱ka na nomte̱ da-u Ibrahi. Ishaku aru̱k m-ha u̱du̱ Abime̱re̱k faru̱k-u̱ Firistiya-ne̱ bo̱-u̱ Gerar. 2 Yawe haan u̱du̱ Ishaku wa zu̱ wa, &lt;&lt;A-bo̱ o̱ m-ha dak-u̱ Masar da, se̱di bo̱ no̱m ka u̱m zu̱tte̱ bo̱. 3 Shu̱'u̱te̱ ane̱ sha-mu̱ ham-u̱t u-dak, me̱ u̱t-no̱m u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱. Tu̱msu̱ me̱ wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱, me̱ ya'u̱ bo̱ u̱ ko̱-u̱r ró ne̱ uno̱ dak-o̱. U̱m shu̱u̱s to̱nd-u̱s ri su̱ u̱m no̱me̱ u̱ u̱so-u ró ne̱ Ibrahi. 4 Me̱ u̱t-wa ya'ag-u̱ ró e̱ shu̱'u̱t u-tát u̱ka re̱ge̱r i do̱m u-ru̱, tu̱msu̱ me̱ yasu̱ e̱ uno̱ dak-o̱. Tu̱msu̱ du̱gu̱-du̱ ya'ag-u̱ ró de̱ ne̱t-tu̱ dak-u uno̱ u-be̱e̱t e̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ kom-u so̱-o̱ u̱ u-Ru̱. 5 Me̱ no̱mu̱ uno̱ no̱m-o̱ remu̱ zu̱ Ibrahi ho̱k rem-u̱s ri tu̱msu̱ wa no̱mu̱g no̱m-tu̱ u̱m zu̱ye̱ wa no̱m, wa do̱ro̱g rem-u̱s ri, u̱ bo̱r-u̱t ri ne̱ u̱t-be̱e̱t.&gt;&gt; 6 Ishaku shu̱'u̱t Gerar.

7 Da-u̱ ne̱t-tu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n e̱ shite̱ Ishaku mo̱ttu̱ ne̱ta wa, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Hu̱no-u ri wa.&gt;&gt; Rem u̱zu̱ wa o̱ u̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r wa zu̱, &lt;&lt;Ne̱ta ri wa.&gt;&gt; Wa no̱ng u̱s-dorog u̱zu̱, &lt;&lt;Taas u̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ ho̱ me̱ u̱ remu̱ Rebeka, remu̱ zu̱ wa so̱-ya sok.&gt;&gt;

8 Da-u̱ Ishaku tumbe̱ u̱ku̱n, Abime̱re̱k faru̱k-u̱ Firistiya-ne̱ wa wu̱kse̱ du̱gu̱ pyam-yu̱ u-kur wa hyu̱n Ishaku o̱ tamgu̱ war-u̱ ne̱ta wa Rebeka. 9 Za naas u-da, Abime̱re̱k fog Ishaku. Wa zu̱, &lt;&lt;Za o̱ko̱n sakna o̱ ne̱ta rò wa! ¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ zu̱tte̱, &lt;Hu̱no-u ri wa&gt;?&gt;&gt;

Ishaku shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r u̱zu̱ na ho̱ me̱ na kab ne̱ta ri.&gt;&gt;

10 Abime̱re̱k zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ wa'e̱ bo̱ no̱mtu̱ it go̱-du̱ uno̱ no̱m-o̱? Waku̱n u̱ te̱k-u̱ ne̱t-u̱t ri wa kere̱ m-roog u̱ wa ne̱, a-za shu̱'u̱te̱ iya bo̱ za wa'ag it no̱m-du̱ baas-u̱t u̱t-yatto̱!&gt;&gt;

11 Se̱ Abime̱re̱k no̱m u̱r-do̱nse̱, wa nu̱k ne̱t-ne̱ u̱t-to̱. Wa zu̱ e̱, &lt;&lt;Ko̱wan wu̱ tame̱ ne̱t unwa ko̱ ne̱ta wa na ho̱ wa.&gt;&gt;

Du-tu̱ m-bu̱ Ishaku

12 Da-u̱ Ishaku kawe̱ no̱m-tu̱ u-go̱s u̱ hak-u ya, wa kum no̱m-tu̱ u̱r-to̱m u-so u-ko̱k u-gan m-ze̱g no̱mu̱ wa kawe̱, Yawe wa'agu̱ wa kom-u so̱-o̱. 13 Wa shu̱'u̱t wa-u̱t-kwu̱m so̱k, no̱m u̱t-kom-u̱ wa re̱ u-shu̱ m-swu̱r-ne̱. 14 Wa kum ban-tu̱ ca u̱ ban-tu̱ gwaar ne̱, u̱ ban-tu̱ na ne̱, u̱ to̱k-ne̱ u-bu ne̱ u-tát, Firistiya-ne̱ hu̱ shu̱b-u̱r wa. 15 Firistiya-ne̱ e̱ shu̱u̱s du-tu̱ m-bu̱ tu̱ to̱k-ne̱ u̱so-u wa Ibrahi kawe̱ m-huug.

16 Abime̱re̱k zu̱ Ishaku, &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ yage̱ bo̱-u it, remu̱ zu̱ bo̱ be̱b-u̱r it.&gt;&gt;

17 Se̱ Ishaku yu̱ne̱ wa muus u̱ gas-u̱ fu̱g-yu̱ Gerar, ku̱na wa ku̱u̱te u̱r-rimpa, wa shu̱'u̱t u̱ku̱n. 18 Ishaku sur m-kaw du-tu̱ u̱so-u wa kawe̱, du-tu̱ Firistiya-ne̱ takse̱ da-u̱ Ibrahi mare̱, wa muut dim-tu̱ na o̱o̱ge̱ na wa'agu̱ du̱-u̱t to̱ wa wa'-u̱ go̱-du̱ dim-du̱ Ibrahi te̱'e̱ to̱.

19 To̱k-ne̱ Ishaku e̱ ku̱w de̱ku̱n du-de̱ u̱ me̱n-tu̱ fu̱g-u ya e̱ kum bu̱-m so̱-mo̱. 20 Se̱di ne̱t-tu̱ Gerar haan e̱ hu̱ kadu̱ gwu̱z-u̱ a-gwat-du̱ u̱t-bisa ne̱ Ishaku e̱ zu̱, &lt;&lt;Du-du̱ m-bu̱ e̱ de̱!&gt;&gt; Se̱ Ishaku te̱'e̱ du-u̱r re̱ u̱r-dim E̱sek no̱m-u̱ na zu̱ye̱ kadu̱ &lt;&lt;u-gwu̱z.&gt;&gt; 21 Se̱ ne̱t-u̱t Ishaku sur m-kaw de̱ku̱n du-de̱ tu̱msu̱ na sur m-ka gwu̱z-u̱ de̱ ne̱. Se̱ Ishaku sur m-te̱'e̱ du-u̱r re̱ u̱r-dim, &lt;&lt;U̱t-gu̱gu̱m.&gt;&gt; 22 Wa yu̱ne̱ be-u̱r re̱ wa sur m-kaw de̱ku̱n du-de̱, se̱di e̱ swu̱ru̱g m-ka gwu̱z-u̱ de̱ ne̱ da. Se̱ wa fog du-u̱r re̱ u̱r-dim Rehobo̱t, du̱ na foge̱, Be-du̱ na upse̱ remu̱ zu̱ wa zu̱u̱g, &lt;&lt;Yawe upuste̱ u̱r-ke̱ngi u-tát du̱ it do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t m-yang ne̱ u-dak.&gt;&gt;

23 Du̱gu̱ ku̱n Ishaku aru̱k m-ha Be̱rshe̱ba. 24 U̱ gyu̱p-m mo̱ Yawe haan u̱du̱ rò wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa o̱ u-Ru̱ u̱ u̱so-u ró Ibrahi. Wa zu̱ wu̱n a-bo̱ ho̱g u-gye̱r da u̱m o̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱ tu̱msu̱ me̱ wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱. Me̱ u̱t-wa ya'ag-u̱ ró no̱m u-tát, e̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t damra u-dak. Me̱ u̱t-no̱m iya remu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ it u̱ Ibrahi to̱k-u̱ ri no̱me̱.&gt;&gt;

25 Ishaku mu̱ u̱r-sak du̱ no̱m-du̱ to̱o̱g u̱ku̱n wa no̱mu̱ Yawe u̱t-huuk. Wa nom rimpa-u̱r wa u̱ku̱n, se̱ to̱k-ne̱ wa e̱ sur m-kaw de̱ku̱n du-de̱.

Este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ishaku
e̱ Abime̱re̱k

26 Da-u̱ arke̱ Abime̱re̱k tamge̱ haan du̱gu̱ Gerar, u̱ Ahuzza wa ya-du̱ wa u̱s-rem, u̱ Piko̱r ne̱ yu̱-Yat-ya karma wa ne̱. 27 Ishaku zu̱ u̱n &lt;&lt;¿Rem u-yan o no̱ haatu̱n u̱ ane̱? No̱ gu̱gu̱mte̱ me̱ sok, no̱ yanu̱g me̱ du̱gu̱ dak-u no̱!&gt;&gt;

28 E̱ shu̱s, e̱ zu̱, &lt;&lt;It hyanu̱g u̱ is-u̱ it u̱zu̱ Yawe o̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱. Remu̱ iya it o̱ u̱ssa it no̱m u̱s-to̱nd su̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ bo̱ ne̱, yage̱ in no̱mo̱n este̱du̱ u̱s-rem u̱ bo̱ ne̱. 29 It o̱ u̱ssa u̱zu̱ bo̱ to̱n-de̱ bo̱ za no̱mu̱ it no̱m-u̱t yo̱-to̱ da, u̱ka it no̱m-tu̱ bo̱ da. U-da u-be̱e̱t it o̱ no̱mu̱ bo̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, it buz bo̱ du̱gu̱ dak-u it m-yar, u̱ da-o̱ it gwak-u̱t u̱ka Yawe watu̱ bo̱ kom-u so̱-o̱.&gt;&gt;

30 Se̱ Ishaku no̱mu̱ u̱n mo̱ro̱g-du̱ este̱du̱ u̱s-rem, u̱n re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ no̱m-u̱t u̱t-swa ne̱. 31 Tun u̱r-wu̱n, u̱n nom u̱s-to̱nd su̱ m-yar u̱ o̱r-u̱t u̱n ne̱, se̱ Ishaku to̱k u̱n m-mu̱, u̱n aru̱k u̱n yage̱ wa m-yar.

32 U̱ ho̱-u̱r re̱ to̱k-ne̱ Ishaku haan e̱ waru̱ wa mo̱ttu̱ du-u̱r po-de̱ du̱ e̱ kawe̱, e̱ zu̱, &lt;&lt;It kwu̱ng m-bu̱!&gt;&gt; 33 Se̱ Ishaku fog dim-du̱ be-u̱r re̱ Shiba, du̱ na foge̱ du-du̱ u̱s-to̱nd u̱r-ma u̱ haan u̱ uno̱ da-o̱, iya-o̱ na fogte̱ be-u̱r re̱ Be̱rshe̱ba du̱ na foge̱ Be̱rsheba.

Ne̱ta-u̱t Isuwa

34 Da-u̱ Isuwa o̱o̱ge̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r (40), wa gu̱ Judit gwu̱p-u̱ Beeri ne̱t-u̱ He̱t-ne̱, tu̱msu̱ u̱ Basemat ne̱ gwu̱p-u̱ Ero̱n ne̱t-u̱ He̱t-ne̱. 35 Se̱di ne̱ta-u̱t to̱ naknu̱ Ishaku namu̱ jab-u̱ Rebeka.

27

Ishaku wa'agu̱ Yakubu
nu-u so̱-o̱

1 De̱ku̱n ho̱-de̱ da-u̱ Ishaku wu̱u̱me̱ tu̱msu̱ wa he̱e̱ste̱ m-po̱, se̱ wa fog Isuwa, mat-du̱ u-shu̱ wa, wa zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri.&gt;&gt;

Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya.&gt;&gt;

2 Ishaku zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱m wu̱u̱mte̱ u̱m nak ho̱-du̱ m-mar u̱ ri da. 3 U̱ da-o̱ kab ta-u ró u-por ne̱ u̱s-e̱r ne̱, bo̱ cwa u̱r-do̱g bo̱ ho̱o̱nu̱ me̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g. 4 Bo̱ no̱mu̱ me̱ no̱m u̱t-re̱ m-re̱re̱m u̱ u̱m ze̱ge̱ u̱t-cwan, bo̱ hatu̱n me̱ u̱m re̱, da-u o̱ me̱ wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱ u̱ o̱o̱ge̱ u̱ mat-du̱ u-shu̱ kanda u̱m mar.&gt;&gt;

5 Se̱di Rebeka o̱ u̱ ho̱g-du̱ no̱m-u̱ Ishaku o̱o̱ge̱ waru̱ wa'-u̱ wa Isuwa. Da-u Isuwa arke̱ m-cwa u̱r-do̱g u̱ sa-u̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g, 6 Rebeka zu̱ Yakubu, &lt;&lt;U̱m ho̱k no̱mu̱ u̱so-u ró o̱o̱ge̱ waru̱ o̱r-u̱ ró Isuwa. 7 Wa zu̱ wa, &lt;Ho̱o̱nu̱ me̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g, bo̱ ryu̱su̱ me̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ m-re̱re̱m da-u o̱ u̱m wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱ Yawe m-ho̱g kanda u̱m mar.&gt; 8 U̱ da-o̱ wa'-u̱ ri ho̱g no̱m u̱m do̱'e̱ waru̱ bo̱ u-be̱e̱t: 9 De̱'e̱ bo̱ cwa me̱n-tu̱ ban-du̱ gwaar bo̱ haatu̱n ya'ag-u̱ gwaar yu̱r. U̱m do̱'e̱ ryu̱su̱ u̱so-u ró no̱m u̱t-re̱ m-re̱re̱m u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱t-cwan. 10 Da-u o̱ bo̱ do̱'e̱ u̱ kabdu̱ no̱m u̱t-re̱ o̱ bo̱ hu̱u̱tu̱ uso-u ró wa re̱, wa wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱ kanda wa mar.&gt;&gt;

11 Se̱ Yakubu zu̱ Rebeka, &lt;&lt;Yu̱-wu̱ya ri Isuwa o̱tte̱ war u̱t-can, me̱ u̱m zatte̱ da. 12 ¿A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱so-u̱ ri tamu̱g war-u ri? Wa do̱'e̱ u̱t-gwat u̱zu̱ u̱m o̱ u̱ssa u̱m no̱mu̱ wa u̱s-ve̱r, wa do̱'e̱ wa'-u̱ me̱ nu-u yo̱-o̱ m-ze̱g nu-u so̱-o̱.&gt;&gt;

13 Se̱di ino-u rò zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Yage̱ nu-u yo̱-o̱ mu̱u̱nu̱ me̱ wa'-u̱ ri. Bo̱ di no̱m no̱m-u̱ u̱m zu̱ bo̱, do̱'e̱ bo̱ masu̱n gwaar bo̱ hatu̱n me̱.&gt;&gt;

14 Se̱ Yakubu do̱'e̱ wa masu̱n gwaar yu̱r, wa hatu̱n ino-u wa. Rebeka ku̱b e̱ wa do̱'e̱ wa ryu̱su̱n no̱m u̱t-re̱ m-re̱rem, u̱ka Ishaku o̱tte̱ u̱t-cwan ne̱. 15 Rebeka kabu̱n cwu̱-u̱t so̱-to̱ tu̱ Isuwa wa'-u̱ u̱r-taku̱n wa, tu̱ o̱o̱ge̱ u̱ku̱n u-bu, wa kabu̱n to̱ wa wa'-u̱ Yakubu du̱-fade̱ Isuwa. 16 Se̱ wa ku̱b can-tu̱ u-gwaar wa wa'-u̱ Yakubu, u̱t-kom u̱ ge̱ksu̱ wa ne̱ be-tu̱ o̱o̱ge̱ za u̱t-can. 17 Se̱ wa ku̱b no̱m u̱t-re̱ u̱ wu̱s u-haku̱n wa yasu̱ Yakubu u̱r-be̱re̱di ne̱ du̱ wa no̱me̱.

18 Yakubu ku̱b no̱m u̱t-re̱ o̱ wa yasu̱ u̱so-u wa, wa zu̱ &lt;&lt;Uso-u ri.&gt;&gt;

Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri.&gt;&gt;

Ishaku shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱ na zu̱ wane̱?&gt;&gt;

19 Yakubu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa Isuwa wa'-u̱ u̱r-taku̱n u̱ ró. U̱m no̱mu̱g u̱ka bo̱ zu̱tte̱ u̱m no̱m, ap-mu̱ u̱r-do̱g-u̱ mo̱ ya. Yu̱ne̱ u̱r-shu̱'u̱t bo̱ re̱ ko̱ bo̱ wa'-u̱ me̱ nu-u so̱-o̱.&gt;&gt;

20 Ishaku zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri ¿Re̱ o̱ bo̱ kwu̱mtu̱n iya m-ho̱r m-ho̱r?&gt;&gt;

Yakubu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Yawe Ru̱-u ró wa no̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ u̱m kwu̱mtu̱n.&gt;&gt;

21 Ishaku zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Hane̱ u̱ kit-u̱ ri u̱m tam bo̱, u̱m nu̱pu̱t u̱zu̱ ko̱ bo̱ wa Isuwa.&gt;&gt;

22 Se̱ Yakubu do̱'e̱ u̱ kit-u̱ u̱so-u wa. Ishaku tu̱m wu̱n, wa zu̱, &lt;&lt;Cwar-u Yakubu ya, se̱di u̱t-kom tu̱ Isuwa to̱.&gt;&gt;

23 Se̱di wa kerge̱ u̱t-nap u̱zu̱ Yakubu wa da, remu̱ kom-u̱t Yakubu o̱ u̱t-can ne̱ sha-m Isuwa. Se̱ Ishaku zo̱ng wa wa'-u̱ wu̱n nu-u so̱-o̱. 24 Wa shit wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ wa u̱t-nip wa'-u̱ ri Isuwa?&gt;&gt; Yakubu zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa.&gt;&gt;

25 Ishaku zu̱, &lt;&lt;Hatu̱n me̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g u̱m tu̱ da-u o̱ se̱ u̱m wa'-u̱ bo̱ nu-u so̱-o̱.&gt;&gt;

Se̱ Yakubu ku̱b no̱m u̱t-re̱ o̱ wa hu̱u̱tu̱ u̱so-u wa, Ishaku re̱ no̱m u̱t-re̱ o, wa so ke̱ i Yakubu hatu̱n wa. 26 Se̱ Ishaku zu̱ Yakubu &lt;&lt;Wa'-u̱ ri, gag jab haane̱ kit-u̱ ri bo̱ ham-u̱t me̱.&gt;&gt;

27 Yakubu do̱'e̱ wa ham-u̱t wu̱n. Da-u̱ Ishaku ho̱ge̱ wu̱s-u̱ kus-tu̱ war-u wu̱n, da-u o̱ wa he̱e̱se̱ wa'-u̱ wu̱n nu-u so̱-o̱, wa zu̱,

&lt;&lt;Wu̱s-u̱ kus-tu̱ wa'-u̱ ri

to̱ o̱ sha-mu̱ wu̱s-u̱ u̱r-do̱g ne̱,

wu̱ Yawe wa'e̱ nu-u so̱-o̱.

28 Yage̱ Ru̱-u̱ ya bo̱ u̱t-rapu̱t

tu̱ do̱m u-ru̱,

u̱ no̱m u̱t-kom ne̱ u-dak,

yage̱ Ru̱-u̱ ya bo̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱m u-tát,

tu̱msu̱ m-mu̱di ne̱.

29 Yage̱ ne̱t-tu̱ u-dak

u̱ no̱m-u̱ bo̱ m-to̱k

tu̱msu̱ e̱ kwu̱ktu̱ bo̱ u̱t-jwu̱n.

Bo̱ shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya o̱r-u̱t ró ne̱,

yage̱ ya'ag-u̱ ino̱ ró

e̱ kwu̱ktu̱ bo̱ u̱t-jwu̱n.

Ko̱wana wa'-u̱ bo̱ nu-u yo̱-o̱

yage̱ u̱ nu-u yo̱-o̱ mu u̱du̱ wa,

tu̱msu̱ ko̱wana wa'-u̱ bo̱

nu-u so̱-o̱ u̱ nu-u so̱-o̱ mu u̱du̱ wa.&gt;&gt;

30 Da-u̱ Ishaku tase̱ wa'-u̱ Yakubu nu-u so̱-o̱, ba Yakubu o̱ yage̱ u-kur du̱gu̱-du̱ u̱so-u wa, se̱ Isuwa mu̱u̱n du̱gu̱ u-sa. 31 Isuwa ryu̱su̱n no̱m u̱t-re̱ m-re̱re̱m wa haatu̱n u̱so-u wa. Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u ri, yu̱ne̱, bo̱-tu̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g remu̱ bo̱ watu̱ me̱ nu-u so̱-o̱ ró.&gt;&gt;

32 Ishaku shit wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ wa na zu̱ wa ne̱?&gt;&gt;

Isuwa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ró wa, mat-du̱ u-shu̱ ró, Isuwa.&gt;&gt;

33 Ishaku he̱e̱se̱ zap-mu̱ namu̱ jab sok, wa zu̱, &lt;&lt;¿Wana haatu̱n me̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g? U̱m taaste̱ u̱t-re̱, tu̱msu̱ u̱m wa'agu̱ wa nu-u so̱-o̱ kanda bo̱ mu̱u̱n, tu̱msu̱ za o̱ko̱n sakna o̱ wa shu̱'u̱te̱ wa nu-u so̱-o̱!&gt;&gt;

34 Da-u̱ Isuwa ho̱ge̱ no̱mu̱ u̱so wa zu̱ye̱, se̱ wa kau̱s u-jar yu̱ u̱s-kan m-yat. Wa no̱m u̱s-ko̱n wa zu̱ u̱so-u wa, &lt;&lt;U̱so ri, ¿re̱-o̱ me̱ ho̱mo̱? Wa-u̱ me̱ nu-u so̱-o̱ ko̱me̱!&gt;&gt;

35 Ishaku shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Hu̱no-u ró haagu̱n u̱ ane̱, wa no̱mu̱ me̱ u̱s-ve̱r, wa o̱nkte̱ nu-u so̱-o̱ ró u-be̱e̱t.&gt;&gt;

36 Isuwa zu̱, &lt;&lt;Rekku̱n ho̱n-ho̱n u̱ka dim-u̱r rò Yakubu, &lt;Wa re̱-u̱ u-ra.&gt; Remu̱ zu̱ wa e̱ngu̱sse̱ ve̱r-u̱s ri u-so u-yu̱r. U̱r-taku̱n, wa kabu̱g o̱g-du̱ mat-du̱ u-shu̱ ri, tu̱msu̱ wa ku̱b nu-u so̱-o̱ ri.&gt;&gt; Se̱ wa shit, &lt;&lt;¿Bo̱ zatte̱ nu-u so̱-o̱ u̱ bo̱ kwu̱su̱ me̱ da?&gt;&gt;

37 Ishaku shu̱s wa zu̱ Isuwa, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri, u̱m wa'ag Yakubu wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya ró. Tu̱msu̱ u̱m zu̱u̱g o̱r-u̱t wa ne̱ be̱e̱t e̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t to̱k-u̱ wa ne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱m tu̱ u-tak u̱ wa ne̱, u̱ ke̱ ne̱. U̱ da-o ¿yan-o̱ u̱m do̱'e̱ no̱m-u̱ bo̱?&gt;&gt;

38 Isuwa zu̱ u̱so wa, &lt;&lt;¿Bo̱ zamu̱n u̱ nu-u so̱-o̱ ko̱ u-gan da? U̱so ri, wa'-u̱ me̱ ko̱me̱ nu-u so̱-o̱!&gt;&gt;

Isuwa ku̱st gu̱t-du̱ u̱s-kan.

39 M-vaste̱ u̱so-u rò Ishaku zu̱ wu̱n,

&lt;&lt;Bu-u ró do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t

m-ra u̱ kwu̱m-tu̱ u-dak-ne̱,

tu̱msu̱ o̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t

m-ra u̱ rapu̱t ne̱ du̱gu̱ do̱m-u̱ u-ru̱ ne̱.

40 Van-yu̱ m-wu̱r ró

ya bo̱ do̱te̱ u̱r-yu̱,

tu̱msu̱ bo̱ do̱'e̱ no̱mu̱

hu̱no̱ ró m-to̱k.

Se̱di a-bo̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa u̱

bo̱ ru du̱gu̱ m-to̱k,

bo̱ keru̱ cu̱st-u̱ nom-mo̱

du̱gu̱ ge̱ksu̱ ró.&gt;&gt;

Yakubu so̱mo̱g m-ha u̱du̱ yu̱-wu̱ya
ino-u wa Raban

41 Du̱gu̱ da-u o̱ Isuwa gu̱gu̱m hu̱no-u wa Yakubu, remu̱ zu̱ u̱so wa ya'aste̱ Yakubu nu-u so̱-o̱. Isuwa he̱e̱se̱ u̱s-dorog u̱zu̱, &lt;&lt;Da-u̱ u̱so-u ri mare̱, it taas namu̱ jab, da-u o̱ u̱m de̱ ho̱-du̱ Yakubu!&gt;&gt;

42 Se̱di Rebeka ho̱k no̱m-u̱ Isuwa u̱t-sa u̱t-no̱m, se̱ wa-to̱m na fagnu̱ wa Yakubu wa waru̱ wa, wa zu̱, &lt;&lt;E̱r me̱, Isuwa wa'agu̱ jab-u̱ wa, wa no̱ng u̱s-dorog wa de̱ ho̱-du̱ bo̱. 43 Wa'-u̱ ri, u̱m o̱ u̱ssa bo̱ e̱r me̱ sok. So̱m za naas u-da m-ha u̱du̱ yu̱-wu̱ya ri campa wu̱ na zu̱ye̱ Raban u̱ bo̱-u̱ Haran. 44 De̱'e̱ bo̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n u̱ wu̱n ne̱, se̱ da-u̱ jab-u̱ hu̱no̱ ró ru̱te. 45 Da-u̱ jab-u̱ wa ru̱te u̱zu̱ kaag wa u̱t-to̱ u̱ no̱m-u̱ bo̱ no̱mu̱ wa ne̱, me̱ u̱t-to̱mo̱n bo̱ mu̱u̱n. ¿Remu̱ yan-o̱ u̱m do̱te̱ u̱t-taag u̱ no̱ ne̱ be̱e̱t u̱r-ho̱ u̱r-gan?&gt;&gt;

46 Rebeka zu̱ Ishaku, &lt;&lt;Me̱ ha u̱m zatte̱ m-yar da remu̱ ne̱ta-tu̱ He̱t tun-to̱ ne̱. U̱t-ze̱g m-ku̱k u̱zu̱ mar-to̱ u̱m mare̱ u̱ Yakubu gu̱u̱t u̱ te̱k-u̱ ne̱ta-u̱t tun-to̱.&gt;&gt;

28

1 Se̱ Ishaku fog Yakubu, se̱ wa wa'-u̱ wa nu-u so̱-o̱, wa zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ jaru̱n bo̱ o̱ m-ga u̱ te̱k-u̱ ne̱ta-tu̱ dak-u̱ Kan'ana tun-to̱ da. 2 De̱'e̱ u̱ dak-u̱ Padan-aram u̱ bu-u Be̱tuwe̱r, u̱so ino-u ró. Bo̱ ga waku̱n u̱ te̱k-u̱ ya-u̱t-gwu̱p Raban, yu̱-wu̱ya ino-u ró. 3 Yage̱ u-Ru̱ wu̱ o̱tte̱ be̱b-du̱ ko̱-uyan be̱e̱t, wa wa'-u̱ bo̱ kom-u so̱-o̱ tu̱msu̱ bo̱ mat ya'agu̱ e̱ tu̱msu̱ yage̱ Ru̱-u̱ wa bo̱ shu̱'u̱t u̱so u̱ u̱t-dak u-tát. 4 Yage̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ bo̱ u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱ nu-u so̱-o̱ u̱ka wa watu̱ Ibrahi, remu̱ bo̱ reet dak-u uno̱ u̱ bo̱ o̱tte̱ shu̱'u̱t u̱ka ham-u̱t, dak-u̱ Ru̱-u̱ ya-e̱ Ibrahi.&gt;&gt; 5 Ishaku tok Yakubu wa aru̱k, se̱ wa aru̱k m-ha u̱ Padan-Aram, u̱du̱ Raban wa'-u̱ Be̱tuwe̱r ne̱t-u̱ Aram, yu̱-wu̱ya Rebeka, wu̱ o̱o̱ge̱ ino̱ Yakubu e̱ Isuwa.

6 Se̱ Isuwa nu̱p u̱zu̱ u̱so-u wa Ishaku wa'agu̱ Yakubu nu-u so̱-o̱, wa tom wa m-ha u̱ Padan-Aram u̱ wa gatu̱n ne̱ta u̱ku̱n, tu̱msu̱ Ishaku nong-u̱ Yakubu u̱t-him u̱zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ jaru̱n bo̱ o̱ m-ga ne̱ta ne̱ta-tu̱ Kan'ana da.&gt;&gt; 7 Wa nu̱p tu̱msu̱ u̱zu̱ Yakubu kabu̱g him-tu̱ i matu̱ wa, Yakubu aru̱k m-ha Padan-Aram. 8 Isuwa nu̱p u̱zu̱ u̱so-u wa Ishaku zaru̱ cwan-tu̱ ne̱ta-tu̱ Kan'ana da. 9 Se̱ Isuwa do̱'e̱ u̱du̱ Ismaru wa gaan Maharat, Maharat wa o̱ hu̱no-u Nebayo̱t u̱ gwu̱p-u̱ Ismaru ne̱ wa'-u̱ Ibrahi, u̱r-dame̱ ne̱ta-tu̱ wa ba-e̱ m-gaan u̱r-taku̱n ne̱.

Bo-u̱ Yakubu u̱ Be̱te̱r

10 Yakubu yage̱ bo̱-u̱ Be̱rshe̱ba wa do̱'e̱ Haran. 11 Da-u̱ wa teye̱ de̱ku̱n be-de̱, wa ees remu̱ zu̱ gyu̱p-mu̱ no̱mu̱g ho̱-du̱ he̱e̱g. Se̱ wa ku̱b u̱r-ta'ar, wa peg u̱r-hi wa ru̱t u̱ wa roogte̱. 12 M-gyu̱p wa o̱ u̱ te̱k m-roog, se̱ wa hyu̱n u-kan du̱gu̱ u-dak m-da u̱ do̱m u-ru̱, se̱ wa hyen a-to̱m u-Ru̱ e̱ o̱ u̱r-da u̱-cu̱zu̱n u̱-do̱m u-kan. 13 Se̱ wa hyen Yawe u̱ ees u̱-do̱m u-kan, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa Yawe, Ru̱-u̱ u̱so-u̱ u̱so no̱ Ibrahi, tu̱msu̱ Ru̱-u̱ u̱so-u no̱ Ishaku. Dak-u̱ no̱ o̱tte̱ m-ru̱t o̱, u̱m o̱ ya-du̱ o̱ u̱du̱ ró u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱. 14 Yaag-u̱ ró do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u-tát ba huug-mu̱ u-dak, no̱ do̱'e̱ u̱t-bu̱ru̱g u-do̱m u-ta ne̱, tu̱msu̱ no̱ do̱'e̱ u̱t-bu̱ru̱g kom-u̱ u̱t-cwa u̱ kom u̱r-beer ne̱. Tu̱msu̱ du̱gu̱-du̱ ró u̱ ya'ag-u̱ ró de̱ u-dak u-be̱e̱t e̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ kom-u so̱-o̱. 15 U̱m o̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱ me̱ u̱t-gwat bo̱ ko̱he̱ne̱ o̱ bo̱ o̱tte̱ m-ha. Tu̱msu̱ me̱ mu̱u̱tu̱n bo̱ u̱ uno̱ dak-o̱. U̱m da yaag-u̱ bo̱ da se̱ u̱m taaste̱ ya-du̱ bo̱ u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t tu̱ u̱m no̱mu̱ bo̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱m no̱mu̱ bo̱.&gt;&gt;

16 Da-u̱ Yakubu yu̱ne̱ du̱gu̱ m-roog, wa zu̱, &lt;&lt;Nip-to̱ Yawe o̱ro u̱ be-u̱r rin-de̱, se̱di u̱m nak da.&gt;&gt; 17 Se̱di wa o̱ u̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r, wa zu̱, &lt;&lt;Be-u̱r rin-de̱ o̱ u-gye̱r ne̱, za u-sakna be-u̱r rin-de̱ bu-u̱ u-Ru̱ o̱, is-yu̱ cwa-du̱ do̱m u-Ru̱.&gt;&gt;

18 Tun u̱r-wu̱n Yakubu ku̱b ta'ar-du̱ wa pegte̱ u̱r-hi, wa yu̱nu̱s de̱ m-kim u̱ka ta'ar-du̱ u̱t-hu̱ktin wa da'as m-no̱o̱g u̱ do̱m-u̱ de̱. 19 Wa fog dim-du̱ be-u̱r re̱ Be̱te̱r (du̱ na foge̱ &lt;&lt;bu-u̱ u-Ru̱&gt;&gt;) na o̱o̱g m-fag be-u̱r re̱ bo̱-u̱ Ruz.

20 Se̱ Yakubu no̱m u̱s-to̱nd, wa zu̱, &lt;&lt;Abite̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱r-kot ne̱, tu̱msu̱ wa u̱t-gwat me̱ u̱ ha-mu̱ u̱m o̱tte̱, tu̱msu̱ wa ya' me̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ cwu̱-tu̱ m-wa ne̱, 21 A u̱m mu̱ne̱ m-yar u̱ bu-u̱ u̱so-u ri, Yawe u̱t-shu̱'u̱t Ru̱-u ri. 22 Tu̱msu̱ din-de̱ ta'ar-de̱ du̱ u̱m yu̱nse̱ m-kim be-u̱r re̱ u̱t-shu̱'u̱t be-du̱ u̱t-huuk, me̱ u̱t-ya u-Ru̱ u̱t-ho̱ o̱p no̱m-u̱ wa ya' me̱ u-be̱e̱t.&gt;&gt;

29

Yakubu teeg bu-u Raban

1 Yakubu re̱ u-shu̱ u̱ ha-m wa ne̱ wa te dak-u̱ ne̱t-tu̱ u-do̱m. 2 Wa hyu̱n u̱r-du du̱ m-bu̱ du̱gu̱ m-ra, u̱ ban-tu̱ ca u̱ gwaar ne̱ u̱t-tu̱t e̱ o̱ ru̱ku̱sse̱ u̱ dapu̱s u̱r-du, e̱ o̱ u̱r-e' na ya' e̱ m-bu̱ e̱ swa, se̱di damra u-ta'ar o̱ na zwapte̱ nu-u̱ du-u̱r re̱. 3 Da-u̱ ca karge̱ be̱e̱t u̱ku̱n, a-gwat-du̱ ca ne̱ karu̱g be̱e̱t da-u o̱ e̱ haste̱ u̱r-ta'ar du̱gu̱ nu-u̱ u̱r-du e̱ yu̱ ban-tu̱ ca e̱ m-bu̱ e̱ so, da-u o̱ tu̱msu̱ e̱ karge̱ e̱ muut ta'ar-u̱r re̱ u̱ nu-u̱ u̱r-du e̱ tage̱.

4 Yakubu do̱'e̱ u̱du̱ a-gwat-du̱ ca ne̱ wa shit, &lt;&lt;Hu̱u̱b-u̱t ri, ¿du̱gu̱ he̱ no̱ rwu̱ne̱?&gt;&gt;

E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;It rwu̱gu̱n du̱gu̱ Haran.&gt;&gt;

5 Wa zu̱ e̱, &lt;&lt;¿No̱ nak waku̱n wu̱na zu̱ye̱ Raban, wa'-u̱ Be̱tuwe̱r, wa'-u̱ Naho̱r?&gt;&gt;

U̱n zu̱ wa, &lt;&lt;It nak wa.&gt;&gt;

6 Yakubu zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Wa o̱ m-yar?&gt;&gt;

Se̱ u̱n zu̱ wa, &lt;&lt;Wa o̱ m-yar, gwu̱p-u̱ wa Rahira ya jit u̱ daan u̱ ban-du̱ ca ne̱.&gt;&gt;

7 Yakubu zu̱, &lt;&lt;Ho̱-du̱ o̱mo̱n teeg da-u̱ kargu̱sse̱ ban-tu̱ ca da. Ya ca m-bu̱ bo̱ muut e̱ u̱du̱ u̱t-re̱e̱g.&gt;&gt;

8 Se̱ u̱n zu̱ wa, &lt;&lt;It zaar u̱t-kere̱ da se̱ ban-tu̱ ca karu̱gte̱ u̱t-be̱e̱t na hast u̱r-ta'ar du̱gu̱ nu-u̱ u̱r-du. Da-u o̱ it do̱'e̱ u̱ ya-du̱ ca m-bu̱.&gt;&gt;

9 Yakubu o̱ te̱k-u̱ no̱mu̱ u̱n u̱s-rem se̱ Rahira teen u̱ ban-du̱ ca du̱ u̱so-u wa ne̱, wu̱na gote̱ ca e̱. 10 Da-u̱ Yakubu hyane̱ Rahira gwu̱p-u̱ Raban, yu̱-wu̱ya ino̱-u wa, u̱ ban-du̱ ca Raban ne̱ wa do̱'e̱ wa hast u̱r-ta'ar du̱gu̱ nu-u u̱r-du wa yu̱' ca yu̱-wu̱ya ino̱-u wa m-bu̱. 11 Se̱ Yakubu ham-u̱t Rahira, wa ku̱st gu̱t-du̱ u̱s-kan su̱ u̱r-so̱. 12 Yakubu tamu̱g waru̱ Rahira u̱zu̱, &lt;&lt;Me̱ du̱gu̱ ko̱-du̱ u̱so-u ró de̱, Rebeka wa matu̱ me̱.&gt;&gt; Se̱ wa ku̱su̱m m-so̱m wa waru̱ u̱so-u wa.

13 Da-u̱ Raban ho̱ge̱ u̱zu̱ Yakubu, wa'-u̱ du̱-dim-u̱ wa tegen, wa ku̱su̱m m-so̱m wa bit wa. Se̱ wa shipis wa, wa ham-u̱t wu̱n tu̱msu̱ wa mu̱u̱tu̱n wa u-bu. Se̱ Yakubu waru̱ wu̱n no̱mu̱ no̱me̱ u-be̱e̱t. 14 Raban zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Nip-to̱, war-u ri bo̱ o̱o̱ge̱ u̱ hyu̱-m ri ne̱.&gt;&gt;

Yakubu gaag Riya ne̱
e̱ Rahira

Yakubu shu̱'u̱t u̱ku̱n u-pyat u-gan. 15 Raban zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Remu̱ zu̱ bo̱ wa ko̱-u̱r ri wa bo̱ o̱ye̱, bo̱ za no̱mu̱ me̱ m-to̱k za u-top da. Waru̱ me̱ no̱mu̱ u̱m do̱'e̱ to̱p-du̱ bo̱.&gt;&gt;

16 Raban o̱tte̱ ya-u̱t-gwu̱p yu̱r, yu̱ wu̱ya na zu̱ wa Riya, yu̱ dim tu̱msu̱ na zu̱ wa Rahira. 17 Riya zatte̱ is-u̱t so̱-to̱ so̱k da, se̱di Rahira o̱tte̱ shu̱-u so̱-o̱ u̱ war-u so̱-o̱ ne̱. 18 Yakubu o̱ u̱t-cwan e̱ Rahira, wa waru̱ u̱so wa, u̱zu̱, &lt;&lt;Abite̱ bo̱ ya'u̱ me̱ Rahira, gwu̱p-u̱ re̱k-wa ró wa shu̱'u̱t ne̱ta ri, me̱ no̱m-u̱ bo̱ m-to̱k u̱s-hak u̱s-ta'er.&gt;&gt;

19 Raban zu̱, &lt;&lt;U̱m eeste̱, u̱m yasu̱ bo̱ Rahira du̱ u̱m ya'aste̱ waku̱n Rahira. Bo̱ shu̱'u̱t u̱ ane̱ u̱ me̱ ne̱.&gt;&gt; 20 Yakubu nom go̱ro̱m u̱s-hak u̱s-ta'er remu̱ wa gu̱u̱t Rahira. Se̱di hak-u̱s se̱ wa hyen se̱ cashi remu̱ cwan-tu̱ wa o̱tte̱ Rahira.

21 Se̱ Yakubu zu̱ Raban, &lt;&lt;Ya me̱ ne̱ta ri, remu̱ zu̱ hak-su̱ go̱rmu̱ ri taag, u̱m o̱ u̱ssa u̱m ga Rahira u̱ da-o̱.&gt;&gt;

22 Raban kargu̱sse̱ a-u̱s-bo̱r-u̱ wa ne̱, wa bu̱n mo̱ro̱g-du̱ gag-du̱ u̱r-gu̱ du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱. 23 Se̱di da-u̱ gyu̱p-mu̱ no̱me̱ Raban ku̱b Riya wa hu̱u̱tu̱ Yakubu, wa roog u̱ wa ne̱. 24 (Raban yase̱ gwu̱p-u̱ wa-m-to̱k-u̱ wa Zirpa u̱du̱ gwu̱p-u̱ wa Riya wa shu̱'u̱t wa-m-to̱k-u̱ wa.)

25 Se̱di da-u̱ Yakubu yu̱ne̱ u̱r-wu̱n se̱ wa hyen Riya! Wa zu̱ Raban, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ no̱mu̱ me̱ inya? ¿U̱m no̱ng m-to̱k u̱ remu̱ Rahira, ko̱ iya o̱ da? ¿Rem-u yan-o̱ bo̱ no̱m-tu̱ me̱ u̱s-bi?&gt;&gt;

26 Raban zu̱, &lt;&lt;U̱r-ma it ho̱n-ho̱n o̱ da, u̱ du̱-dim-u̱ gwu̱p wa ba yu̱-wu̱ya m-ha u̱r-gu̱ da. 27 Yage̱ ho̱-tu̱ u̱t-ta'er tu̱ po-mu̱ u̱r-gu̱ u̱ aru̱k, it do̱'e̱ ya'u̱ bo̱ Rahira tu̱msu̱, se̱di se̱ bo̱ swu̱ru̱g m-no̱m u̱s-hak u̱s-ta'er su̱ go̱ro̱m.&gt;&gt;

28 Yakubu ees wa sur se̱ku̱n hak-se̱ u̱s-ta'er. Da-u̱ roog-mu̱ u̱t-ta'er mu̱ e̱ nomte̱ u̱r-gu̱ e̱ Riya arke̱, Raban yasu̱ wu̱n Rahira tu̱msu̱. 29 (Raban yase̱ gwu̱p-u̱ wa-m-to̱k-u̱ wa Biru̱ha u̱du̱ gwu̱p-u̱ wa Rahira wa shu̱'u̱t wa-m-to̱k-u̱ wa.) 30 Yakubu roog tu̱msu̱ u̱ Rahira ne̱. Wa cwanu̱g Rahira m-ze̱g Riya. Se̱di wa sur m-no̱mu̱ Raban m-to̱k u̱s-hak u̱s-ta'er.

Yaag-u̱ Yakubu mate̱

31 Da-u̱ Yawe hyane̱ Yakubu cwanu̱g Rahira m-ze̱g Riya, se̱ wa yu̱' wa mat-du̱ yaag, se̱di Rahira kwu̱ng u̱r-mat da. 32 Se̱ Riya no̱m u̱t-me̱n wa mu̱t ya-du̱ u̱r-campa. Se̱ wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Rube̱n, no̱mu̱ na zu̱ye̱ dim-u̱r re̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Ibra-ne̱, gwat, u̱r-ya. Riya zu̱u̱g, &lt;&lt;Remu̱ u̱zu̱ Yawe gwak-u̱t swadu̱ u̱r-ko̱b-u̱ ri. Za u-sakna campa ri u̱t-cwan me̱ u̱ da-o̱.&gt;&gt;

33 Wa sur m-no̱m u̱t-me̱n tu̱msu̱ wa kum de̱ku̱n ya-du̱ u̱r-campa de̱, wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Simiyo̱n, u̱ka na fogte̱ dim-u̱r re̱ na zu̱, &lt;&lt;Yawe hokos.&gt;&gt; Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Yawe ho̱k u̱zu̱ na cwanu̱g me̱ sok da se̱ wa sur m-ya me̱ de̱ku̱n ya-du̱ u̱r-campa de̱.&gt;&gt;

34 Se̱ wa sur m-no̱m u̱t-me̱n, da-u̱ wa mate̱ ya-du̱ u̱r-campa, wa zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱m nak u̱zu̱ campa ri u̱ dapu̱rse̱ me̱, remu̱ u̱m maktu̱ wa ya'ag-u̱ campa-ne̱ tu̱t.&gt;&gt; Se̱ wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Re̱wi u̱ka na fogte̱ dim-u̱r re̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Ibra-ne̱ na zu̱, &lt;&lt;u̱t-same̱ u̱r-be u̱r-gan.&gt;&gt;

35 Tu̱msu̱ Riya sur m-no̱m me̱n-tu̱ ub wa mu̱t de̱ku̱n ya-du̱ u̱r-campa de̱. Wa wa'-u̱ wa u̱r-dim Yahuda, haka na fu̱kte̱ dim-u̱r re na zu̱ de̱ &lt;&lt;U̱t-vam.&gt;&gt; Wu̱n zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ me̱ no̱me̱ Yawe u̱t-vam.&gt;&gt; Se̱ Riya te̱'e̱ wu̱n u̱r-dim Yahuda. Se̱ Riya yage̱ mat-du̱ yaag.

30

1 Da-u̱ Rahira hyane̱ wa maktu̱ Yakubu ya'ag da, wa hu̱ shu̱b-du̱ yu̱-wu̱ya wa. Wa kon Yakubu wa zu̱, &lt;&lt;Ya me̱ yaag ko̱ u̱m mar!&gt;&gt;

2 Yakubu ho̱g u̱s-ryab, wa zu̱ Rahira, &lt;&lt;¿Me̱ wa u-Ru̱, wu̱ hose̱ bo̱ u̱r-mat-du̱ yaag?&gt;&gt;

3 Rahira zu̱, &lt;&lt;Kab Biru̱ha to̱k-u̱ ri, no̱ wa ne̱ roog ko̱ wa matu̱ me̱ yaag ko̱me̱ u̱t-kwu̱m yaag du̱gu̱-du̱ wa.&gt;&gt;

4 Se̱ wa yasu̱ wa Biru̱ha to̱k-u̱ wa u̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta wa, Yakubu roog u̱ wa ne̱. 5 Biru̱ha nom me̱n-tu̱ ub wa matu̱ Yakubu ya-du̱ u̱r-campa. 6 Rahira zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ no̱ngu̱ me̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ so̱-se̱ wa ho̱k kan-u̱s ri wa ye me̱ u̱r-ya du̱ u̱r-campa.&gt;&gt; Se̱ wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Dan, no̱m-u̱ na zu̱ye̱ dim-u̱r re̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Ibra-ne̱ na zu̱ &lt;&lt;kwu̱p-du̱ u̱s-rem ho̱n-ho̱n.&gt;&gt;

7 Rahira to̱k-u̱ Biru̱ha nom u̱t-me̱n u-yu̱ru̱mse̱ wa matu̱ Yakubu ya-du̱ u̱r-campa. 8 Se̱ Rahira zu̱, &lt;&lt;U̱m no̱ng u̱t-noos so̱k u̱ yu̱-wu̱ya ri ne̱, u̱m re̱e̱g m-gag.&gt;&gt; Se̱ wa te̱'e̱ ya-u̱r re̱ u̱r-dim Napari u̱ka na fogte̱ dim-u̱r re u̱ rem-du̱ u̱t-Ibra-ne̱ na zu̱ &lt;&lt;u̱t-noos.&gt;&gt;

9 Da-u̱ Riya hyane̱ wa yakke̱ u̱r-mat, wa ku̱b to̱k-u̱ wa Zirpa, wa yasu̱ Yakubu wa shu̱'u̱t ne̱ta wa. 10 Riya to̱k-u̱ Zirpa matu̱ Yakubu ya-du̱ u̱r-campa. 11 Se̱ Riya te̱'e̱ wa u̱r-dim Gad, dim-u̱r re̱ na zu̱ye̱ &lt;&lt;Re̱ u̱r-ko̱rro̱,&gt;&gt; remu̱ zu̱ wa zu̱u̱g, &lt;&lt;U̱m re̱e̱g u̱r-ko̱rro̱!&gt;&gt;

12 Riya to̱k-u̱ Zirpa matu̱ Yakubu ya-du̱ u̱r-campa du̱ u-yu̱ru̱mse̱. 13 Se̱ Riya zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa u̱r-so̱ wa m-o̱ge̱, ne̱ta-ne̱ do̱'e̱ fag-du̱ me̱ u̱r-so̱.&gt;&gt; Wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Ashu̱r, no̱mu̱ na zu̱ye̱ Ashu̱r &lt;&lt;U̱r-so̱.&gt;&gt;

14 Da-u̱ gos-mu̱ fat no̱me̱, se̱ Rube̱n to u̱r-do̱g wa kwu̱mu̱n u̱s-baat su̱ kab-du̱ u̱t-me̱n su̱ cwu̱u̱ne̱ wa ge̱tu̱n se̱ wa mu̱tu̱n ino-u wa Riya. Se̱ Rahira ko̱n Riya wa zu̱, &lt;&lt;Gag jab, ya me̱ baat-su̱ kab-du̱ u̱t-me̱n su̱ zwaru̱ ró getnu̱ bo̱.&gt;&gt;

15 Se̱di Riya zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿No̱m-u̱ bo̱ no̱mu̱ me̱ u-be̱e̱t u̱ bo̱ o̱nkte̱ me̱ campa o̱ ko̱rge̱ bo̱ da? ¿U̱ da-o̱ tu̱msu̱ bo̱ u̱t-sa bo̱ o̱nk baat-su̱ zwaru̱ ri mu̱tu̱n me̱ tu̱msu̱?&gt;&gt;

Rahira zu̱, &lt;&lt;U̱ gyu̱p-mu̱ ya-o̱ me̱ zu̱ campa ri u̱ roog u̱ bo̱ ne̱ abite̱ u̱zu̱ bo̱ ya me̱ baat-su̱ kab-du̱ u̱t-me̱n su̱ zwaru̱ ró saannu̱ bo̱.&gt;&gt;

16 U̱ ho̱-u̱r re̱ m-rim, da-u̱ Yakubu o̱o̱ge̱ mu̱u̱n du̱gu̱ u-tak, se̱ Riya do̱'e̱ wa bit wa. Riya zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Se̱ bo̱ roogte̱ me̱ ne̱ u̱ ya-o̱ m-gyu̱p, u̱m ooste̱ bo̱ u̱ baat-su̱ kab-du̱ u̱t-me̱n su̱ zwaru̱ ri sanu̱ me̱.&gt;&gt; Se̱ u̱ gyu̱p-m mo̱ wa roog u̱ Riya ne̱.

17 Ru̱-u̱ o̱nk to̱o̱g-u̱s Riya, wa no̱m me̱n-tu̱ ub. Wa matu̱ Yakubu ya-du̱ u̱r-campa du̱ u̱r-tanu̱rse̱. 18 Se̱ Riya zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ yaag me̱ o̱g-u̱r so̱-de̱ remu̱ u̱m ya'aste̱ campa ri gwu̱p m-to̱k-u̱ ri.&gt;&gt; Se̱ wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Issakar, no̱m-u̱ na fu̱ge̱ dim-u̱r re̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Ibra-ne̱ &lt;&lt;u-to̱p.&gt;&gt;

19 Riya sur m-no̱m me̱n-tu̱ ub wa matu̱ Yakubu ya-du̱ u̱r-campa du̱ u-shishin. 20 Riya zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ no̱ngu̱ me̱ nya-u so̱-o̱, uno̱ da-o̱ campa ri ya'u̱ me̱ m-ze̱g, remu̱ zu̱ u̱m maktu̱ wa ya'ag-u̱ campa-ne̱ shishin.&gt;&gt; Wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Ze̱burun. No̱m-u̱ na zu̱ Ze̱be̱run o̱ &lt;&lt;m-ze̱g.&gt;&gt;

21 Da-u̱ wa sure̱ m-mat ya-du̱ u̱r-gwu̱p wa te̱'e̱ de̱ u̱r-dim Dinatu.

22 Se̱ Ru̱-u̱ baku̱s u̱ Rahira ne̱, wa e̱r ko̱n-u̱s wa se̱ wa yu̱ wa u̱r-mat. 23 Wa no̱m u̱t-me̱n wa mu̱t ya-du̱ u̱r-campa. Wa zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ haste̱ me̱ m-'e̱.&gt;&gt; 24 Se̱ Rahira te̱'e̱ wa u̱r-dim Yusuhu, no̱m-u̱ na zu̱ dim-u̱r re̱ m-swu̱r, remu̱ zu̱ wu̱n zu̱u̱g, &lt;&lt;Yawe swu̱ru̱ wu̱n de̱ku̱n ya-de̱ bu-u ri.&gt;&gt;

No̱m u̱t-kom-u̱
Yakubu swu̱ru̱g

25 Da-u̱ Rahira mate̱ Yusuhu, Yakubu zu̱ Raban, &lt;&lt;U̱m o̱ u̱ssa bo̱ yagu̱ iya u̱m u̱t-sa u̱m mu u̱ dak-u ri iya. 26 Ya me̱ ya'ag-u̱ ri u̱ ne̱ta-u̱t ri ne̱, i u̱m no̱m-tu̱ bo̱ m-to̱k, u̱m u̱t-sa u̱m mu, bo̱ nak tat-u̱ m-ank mu̱ u̱m no̱m-u̱ bo̱.&gt;&gt;

27 Raban zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A u̱m kume̱ hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ró, gag jab e̱r me̱, u̱m shu̱'u̱te̱ wa no̱m u̱t-kom so̱k, u̱m nak du̱gu̱ u-gwat u̱zu̱ Yawe wa'agu̱ me̱ kom-u so̱-o̱ u̱ rem-u ró. 28 Waru̱ me̱ no̱m-u̱ bo̱ doru̱ me̱, me̱ to̱p-u̱ bo̱.&gt;&gt;

29 Yakubu zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Bo̱ nak u̱zu̱ u̱m nong-u̱ bo̱ m-to̱k, bo̱ nak u̱ka bisa-u̱t ró surte̱ u̱ kom-u̱t ri. 30 Bisa-u̱t ró o̱o̱g cashi kanda u̱m haan, se̱di no̱m u̱t-kom-u̱ ró swu̱ru̱g u-tát sok. Yawe wa'agu̱ bo̱ kom-u so̱-o̱ u̱ ko̱-uyan u̱m no̱me̱ u-be̱e̱t. ¿Se̱di u̱ da-o̱, re̱ne̱ o̱ me̱? ¿Mu̱ne̱ o̱ u̱m do̱'e̱ he̱e̱se̱ cu̱n-du̱ o̱kon remu̱ ya'ag-u̱ ri?&gt;&gt;

31 Raban shit Yakubu, &lt;&lt;¿Yan-o̱ u̱m do̱'e̱ ya-du̱ bo̱?&gt;&gt;

Yakubu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ ya me̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ da. Se̱di abite̱ u̱zu̱ bo̱ no̱m-u̱ me̱ u-no̱m u-gan, me̱ u̱t-re̱ u-shu̱ u̱ gwat-du̱ ban-tu̱ ca ró: 32 Yage̱ u̱m cwa ban-tu̱ u̱t-bisa ró u̱ ya-o̱, u̱m hast ca u̱ gwaar ne̱ i o̱tte̱ daku̱r-u̱t rim-to̱, u̱ same̱ u̱ ya-tu̱ kag-u̱ ca ne̱ tu̱ o̱o̱ge̱ rim-to̱ u̱t-be̱e̱t. Bo̱ ya me̱ to̱ u̱t-be̱e̱t e̱ shu̱'u̱t o̱g-du̱ m-ank-u̱ ri. 33 U̱ ane̱ u-shu̱, a-bo̱ gwate̱ bisa-tu̱ bo̱ ya'u̱ me̱ to̱ shu̱'u̱t o̱g-u̱r ri, bo̱ u̱t-kere̱ u̱t-nap u̱zu̱ me̱ wa-u̱t-nip wa. Abite̱ u̱zu̱ bo̱ hyanu̱g gwaar i zatte̱ u̱t-daku̱r da ko̱ kag-u̱ ca i za rim-e̱ da, bo̱ nak u̱zu̱ hiw-to̱ u̱m hiwe̱ du̱gu̱-du̱ ró.&gt;&gt;

34 Raban zu̱, &lt;&lt;Yage̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ka bo̱ zu̱tte̱.&gt;&gt; 35 U̱ gandi ho̱-u̱r re̱ Raban hast gob-u̱ gwaar e̱ o̱tte̱ u̱s-ker u̱t-daku̱r ne̱, u̱ so-u̱ gwaar ne̱ be̱e̱t i o̱tte̱ u̱t-daku̱r ko̱ daku̱r-u̱t pus-to̱ ne̱, u̱ kag-u̱ ca rim-e̱ ne̱ be̱e̱t, wa yasu̱ ya'ag-u̱ wa e̱ ha u̱t-gwat. 36 Se̱ Raban ku̱b u̱t-bisa wa no̱m ha-mu̱ m-roog u̱t-tu̱t, rem u̱zu̱ wa o̱ u̱ssa wa no̱m m-ra u̱ Yakubu ne̱, Yakubu re̱ u-shu̱ u̱ gwat-du̱ ban-du̱ u̱t-bisa Raban tu̱ kuse̱.

37 Se̱ Yakubu ge̱tu̱n fe̱-su̱ tesu̱ po̱pra u̱ te-yu̱ armo̱m ne̱ u̱ te̱-yu̱ pe̱re̱n ne̱, wa nyu̱u̱k kwu̱k-tu̱ do̱m, wa yage̱ me̱r-du̱ u-te u̱ pus-de̱. 38 Wa ku̱b fe̱-su̱ u̱s-te̱ se̱ wa guns be-du̱ ban-du̱ bisa-u̱t sote̱ m-bu̱, remu̱ zu̱ ku̱na e̱ nom-tu̱ u̱s-naar da-u̱ e̱ haane̱ u̱ swadu̱ m-bu̱. 39 Da-u̱ e̱ no̱me̱ u̱s-naar u-shu̱ fe̱-su̱ u̱s-te̱ su̱ pusse̱ se̱, e̱ mu̱t yaag i o̱tte̱ u̱s-ke̱r u̱t-daku̱r ne̱ u̱ war-u̱t e̱. 40 Yakubu hast kag-u̱ ca e̱ du̱gu̱ ban-du̱ ca Raban, da-u̱ e̱ o̱ u̱s-naar se̱ wa muut e̱ m-gwat bisa-u̱t Raban tu̱ o̱o̱ge̱ u̱ daku̱r-u̱t rim-to̱ ne̱. Iya-o̱ wa nomte̱ u̱t-bisa wa reet u-shu̱, wa ku̱ngu̱sse̱ bisa-u̱t wa du̱gu̱-du̱ bisa-u̱t Raban. 41 Da-u̱ bisa-tu̱ zege̱ m-yar o̱ u̱s-naar, se̱ Yakubu ru̱st fe̱-su̱ te-u̱s se̱ su̱ wa ku̱na u̱-shu̱ ban-du̱ bisa-u̱t to̱. Remu̱ e̱ no̱m-u̱t u̱s-naar u̱-shu̱ fe̱-su̱ te-u̱s se̱. 42 Se̱di wa no̱m-u̱t iya u̱ i o̱o̱ge̱ za m-yar da. Ban-du̱ u̱t-bisa tu̱ zatte̱ u̱r-be̱b so̱k da e̱ muus u̱du̱ Raban, i o̱o̱ge̱ u̱r-be̱b e̱ muus u̱du̱ Yakubu. 43 Iya-o̱ hen, Yakubu kumte̱ re̱-u̱ u-shu̱ so̱k, wa kum ban-du̱ u̱t-bisa u̱ gwaar ne̱ u-tát, u̱ to̱k-ne̱ campa-ne̱ u̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-ne̱, u̱ rakum ne̱ u̱ janka ne̱.

31

Yakubu so̱mo̱g
du̱gu̱-du̱ Raban

1 Yakubu ho̱k ya'ag-u̱ campa-ne̱ Raban u̱s-rem u̱zu̱, &lt;&lt;Yakubu kooste̱ no̱mu̱ u̱so-u in o̱tte̱ u-be̱e̱t tu̱msu̱ wa kwu̱mu̱g no̱m u̱t-kom uno̱ u-be̱e̱t du̱gu̱ no̱m-tu̱ o̱o̱ge̱ tu̱ uso-u in.&gt;&gt; 2 Yakubu hyen u̱zu̱ jab-u̱ Raban zamu̱n u̱ wa ne̱ u̱ka o̱tte̱ da.

3 Se̱ Yawe zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Barme̱ m-mu̱ u̱ dak-u̱ u̱so-u ró u̱ bu-u wa ne̱, me̱ u̱t-no̱m u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱.&gt;&gt;

4 Se̱ Yakubu fog Riya e̱ Rahira e̱ haan u̱r-do̱g u̱ be-du̱ wa o̱tte̱ u̱ gwat-du̱ ban-du̱ bisa-u̱t wa. 5 Wa zu̱ e̱, &lt;&lt;U̱m hyanu̱g jab-u̱ u̱so-u no̱ o̱ zamu̱n u̱ka it u̱ wa ne̱ o̱tte̱ da, se̱di Ru̱-u̱ u̱so-u ri o̱ u̱r-kot u̱-me̱ ne̱. 6 No̱ nak u̱ka u̱m nomte̱ u̱so-u no̱ m-to̱k u̱ be̱b-du̱ war-u̱ ri ne̱ u̱r-be̱e̱t. 7 Se̱di wa no̱ngu̱ me̱ no̱m-u yo̱-o̱, wa swaske̱ o̱g-u̱r ri u̱so u-o̱p. Se̱di Ru̱-u̱ yaag wu̱n fu̱n-yu̱ wa do̱te̱ u̱ ho̱n-su̱ me̱ da. 8 A wa zu̱ye̱, &lt;Gwaar i u̱t-kaap e̱ o̱o̱ge̱ i ri,&gt; se̱ gwaar be̱e̱t e̱ ha mat-du̱ yaag u̱t-kaap ne̱. Tu̱msu̱ a wa swase̱ jab-u̱ wa u̱zu̱, &lt;Gwaar i u̱s-ker u̱s-ker e̱ o̱o̱ge̱ o̱g-u̱r rò,&gt; se̱ ban-du̱ gwaar be̱e̱t e̱ ha mat-du̱ yaag u̱s-ker u̱s-ker. 9 Iya o Ru̱-u̱ nomte̱, wa ku̱b bisa-tu̱ u̱so-u no̱, wa yasu̱ me̱.

10 &lt;&lt;Da-u̱ kab-du̱ u̱t-me̱n u̱ ban-du̱ u̱t-bisa no̱me̱, u̱m no̱mu̱g bo'. U̱m hyen gob-u̱ gwaar e̱ o̱ u̱s-naar u̱ so̱-yu̱ u-gwaar ne̱ e̱ o̱ u̱s-ker u̱s-ker, ko̱ u̱t-daku̱r, ko̱ u̱t-kaap ne̱. 11 Se̱ bo' u̱m no̱me̱, Wa-to̱m u-Ru̱ zu̱ me̱, &lt;Yakubu!&gt; se̱ u̱m zu̱ wa &lt;Me̱ ya.&gt; 12 Wa-to̱m-u-Ru̱ zu̱ me̱, &lt;Gwat, bo̱ hyan gob-u̱ gwaar i o̱o̱ge̱ u̱s-naar ban-du̱ u̱t-bisa i o̱ u̱s-ker u̱s-ker, ko̱ u̱t-daku̱r, ko̱ u̱t-kaap ne̱, remu̱ zu̱ u̱m hyanu̱g no̱m-u̱ Raban o̱o̱ge̱ no̱m-u̱ bo̱ u-be̱e̱t. 13 Me̱ o̱o̱ge̱ u-Ru̱ u̱ Be̱te̱r, be-du̱ na watu̱ bo̱ yu̱nu̱ste̱ u̱t-ta'ar m-kim u̱ka ta'ar-du̱ u̱t-hu̱ktin tu̱msu̱ be-du̱ bo̱ nomte̱ u̱s-to̱nd u̱-me̱ ne̱. U̱ da-o̱ yage̱ dak-u uno̱ za naas u-da bo̱ mu u̱ dak-u̱ u̱r-mat-u̱ ró.&gt; &gt;&gt;

14 Rahira e̱ Riya e̱ shu̱s, e̱ zu̱, &lt;&lt;No̱ng it u̱r-zwar sok, it zamu̱n u̱ re̱-du̱ no̱m-tu̱ u̱t-kom tu̱ u̱so-u it. 15 Wa muute̱ it u̱ka ham-u̱t ne̱. Wa babu̱g it, tu̱msu̱ wa ho̱ru̱sse̱ shik-u̱ bo̱ to̱pe̱ remu̱ it be̱e̱t. 16 No̱m-u̱ u̱t-kom u̱ Ru̱-u̱ ya bo̱ du̱gu̱-du̱ u̱so-u it, o̱g-u̱r it de̱ u̱ ya'ag-u̱ it ne̱, u̱ remu̱ iya no̱mo̱n no̱m-u̱ Ru̱-u̱ zu̱ bo̱ no̱m.&gt;&gt;

17 Se̱ Yakubu su̱k ne̱ta-u̱t wa u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ u̱-do̱m rakum. 18 Se̱ wa yu̱n bisa-u̱t wa u̱t-be̱e̱t u̱ shu̱ wa, wa kargu̱sse̱ u̱ no̱m-tu̱ wa kume̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t u̱ Padan-aram se̱ wa aru̱k m-mu̱ u̱ dak-u̱ Kan'ana, u̱ Gas-u̱ u̱so-u wa Ishaku o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t.

19 Kanda Yakubu u̱ ne̱ta-u̱t wa, u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ aru̱k, Raban o̱ m-ra remu̱ wa or-u̱t can-tu̱ ca. Rahira hiwis ru̱-tu̱ u-bu tu̱ na maye̱ tu̱ e'-du̱ bu-u tu̱ o̱o̱ge̱ tu̱ Raban. Tu̱msu̱ wa aru̱k u̱ to̱ ne̱. 20 Yakubu e̱ngu̱sse̱ ve̱r-u̱s Raban ne̱t-u̱ Aram, u̱ wa gu̱gu̱mte̱ waru̱ wa u̱zu̱ wa do̱'e̱ u̱ aru̱k. 21 Yakubu aru̱k u̱ no̱m-tu̱ wa o̱tte̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t. Wa pu̱s gi-yu̱ Yufiretis, wa aru̱k m-da u̱-do̱mu̱ ro̱r-tu̱ dak-u̱ Giriyad.

Raban do̱ro̱g Yakubu

22 Da-u̱ rooge̱ u̱t-tu̱t, na waru̱ Raban u̱zu̱ Yakubu so̱mo̱g. 23 Se̱ wa kargu̱sse̱ ne̱t-tu̱ bu-u wa u̱t-be̱e̱t u̱r-ko̱t u̱ wa ne̱ e̱ aru̱k m-so̱m m-do̱r Yakubu m-roog u̱t-ta'er. Wa o̱ do̱rru̱ dim-u̱ wa u̱t-mo̱r u̱ wa ne̱ m-te̱ ro̱r-tu̱ dak-u̱ Giriyad. 24 Se̱ Ru̱-u̱ haan u̱du̱ Raban ne̱t-u̱ Aram u̱ bo' m-gyu̱p da-u̱ wa o̱o̱ge̱ m-roog, wa zu̱ wa, &lt;&lt;A-bo̱ o̱ jaru̱n bo̱ zu̱ Yakubu o̱ko̱n no̱m-o̱ da, ko̱ u̱ so̱-o̱ ko̱ u̱ yo̱-o̱ da.&gt;&gt;

25 Raban bit wu̱n da-u̱ is gase̱ u̱ be-du̱ wa nomte̱ u̱r-rimpa u̱ do̱m-u̱ ro̱r-du̱ dak-u̱ Giriyad, Raban u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱ e̱ nom du̱ e̱ rimpa-de̱ u̱t-mo̱r u̱ Yakubu ne̱.

26 Raban zu̱ Yakubu, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ no̱mu̱ me̱ iya? Bo̱ e̱ngu̱sse̱ me̱ u̱s-ve̱r, tu̱msu̱ bo̱ ku̱b ya-u̱t-gwu̱p-u̱ ri m-no̱k sha-mu̱ to̱k-ne̱ i m-gag. 27 ¿Rem-u yan-o̱ bo̱ somte̱ m-yasa bo̱ e̱ngu̱sse̱ me̱ u̱s-ve̱r? ¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ gu̱gu̱mte̱ waru̱ me̱, se̱ u̱m yage̱ bo̱ aru̱k m-yar u̱-te̱k u̱r-so̱, u̱t-se̱p ne̱, u̱ go̱ngu tu̱ u̱r-so̱ ne̱, u̱s-mo̱ro̱ ne̱? 28 ¿Yan-o̱ hose̱ bo̱ yage̱ u̱m ham-u̱t ya-u̱t-gwu̱p-u̱ ri u̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ ri ne̱ u̱m waru̱ e̱ u̱zu̱ se̱ u̱r-ho̱? Bo̱ no̱mu̱g no̱m-tu̱ m-rag. 29 U̱m o̱ u̱r-be̱b ne̱, du̱ u̱m do̱te̱ u̱ ho̱n-su̱ bo̱, se̱di gyu̱p-ne̱ m-gyu̱p Ru̱-u̱ u̱so-u ró hyu̱mu̱g me̱ u̱zu̱, a u̱m o̱ jaru̱n u̱m zu̱ bo̱ o̱ko̱n, ko̱ u̱ so̱-o̱ ko̱ u̱ yo̱-o̱ da. 30 U̱ da-o̱ bo̱ aru̱kte̱ remu̱ zu̱ bo̱ e̱ku̱ste̱ m-tumb ne̱ u̱zu̱ bo̱ mu u̱ bu-u̱ u̱so ró. ¿Se̱di remu̱ yan-o̱ wa-e̱ bo̱ hiwiste̱ me̱ u̱t-ru̱?&gt;&gt;

31 Yakubu shu̱s, wa zu̱ Raban, &lt;&lt;U̱m o̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r, u̱m kabu̱g u̱ jab-u̱ ri u̱zu̱ bo̱ kab ya-u̱t-gwu̱p-u̱ ró du̱gu̱-du̱ ri u̱r-be̱b. 32 Se̱di a-bo̱ hyane̱ waku̱n u̱ ru̱-u ró ne̱, wa za u̱t-shu̱'u̱t u̱r-fat da. U̱ shu̱ ne̱t-tu̱ ko̱-u̱r ró be̱e̱t, gwat u̱ hi-du̱ warró ko̱ abite̱ zu̱ o̱ko̱n o̱ro u̱ it kabne̱ du̱gu̱-du̱ ró u̱ ane̱ u̱du̱ ri. A-bo̱ hyane̱, se̱ bo̱ kab.&gt;&gt; Yakubu nak hyen u̱zu̱ Rahira hiwistu̱n cu̱n-du̱ e'-du̱ u-bu Raban da.

33 Raban to rimpa-u̱r Yakubu u̱ku̱n, wa to me̱ rimpa-u̱r Riya wa got, wa to tu̱msu̱ be-du̱ rimpa-du̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-u̱t rò u̱t-yu̱r se̱di wa hyanu̱g o̱ko̱n da. M-vaste̱ wa to rimpa-u̱r Rahira. 34 Se̱di, Rahira kabgu̱n ru̱-tu̱ u-bu tu̱ na maye̱ tu̱ e'-du̱ bu-u tu̱ o̱o̱ge̱ tu̱ Raban wa guns u̱ no̱m-du̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ u-rakum wa shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ de̱. Raban gotu̱sse̱ ko̱he̱ne̱ wa hyanu̱g o̱ku̱n da.

35 Rahira zu̱ u̱so-u wa, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, a jab-u̱ ró na u̱-me̱ ne̱ da. U̱m da ke̱rre̱ u̱r-yu̱ne̱ u̱-shu̱ ró da, remu̱ zu̱ u̱m o̱ hyu̱-mu̱ u-pyaat yu̱ ne̱ta-ne̱.&gt;&gt; Se̱ wa go̱tu̱sse̱ wa hyanu̱g ru̱-u̱ e'-du̱ u-bu wa da.

36 Jab-u̱ Yakubu nu̱ so̱k wa shit Raban u̱zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ u̱m no̱me̱ u̱ yo̱-o̱? ¿Yan ba'as-to̱ u̱m no̱mu̱ bo̱, tu̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ gotu̱ me̱? 37 Bo̱ cwagu̱sse̱ cwu̱-u̱t ri u̱t-be̱e̱t tu̱ u̱m o̱tte̱. U̱ da-o̱ ko̱su̱ me̱ o̱kon o̱ro u̱ bo̱ hyane̱ u̱ o̱o̱ge̱ u̱ ró! Cin o̱ u̱ ane̱ u̱-shu̱ it, u̱-shu̱ ne̱t-u̱t in, u̱ ko̱wan u̱ hyan. Yage̱ e̱ no̱mu̱ in kwu̱p-du̱ u̱s-rem!

38 &lt;&lt;U̱m shu̱'u̱te̱ u̱ bo̱ ne̱ u̱s-hak u̱r-shik (20). Mangu̱ ca ró u̱ so-u̱ gwar-u̱ ró ne̱ e̱ tamu̱g naas-du̱ u̱t-me̱n da. U̱m tamu̱g tu̱-du̱ ko̱ u-ca u-gan ban-du̱ ca ró da. 39 U̱m tamu̱g mu̱tu̱n bo̱ u-du̱ u-bisa u̱ no̱m-yu̱ u̱r-do̱g ho̱ye̱ da, bo̱ wu̱ me̱ u̱m to̱p no̱m-u̱ e̱nke̱ u-be̱e̱t. Tu̱msu̱ bo̱ zu̱ u̱m to̱p bo̱ i na hiwe̱ ko̱ u-ho̱ ko̱ m-gyu̱p. 40 U̱m swaag u̱r-ko̱b u̱ no̱m-u̱ bo̱ m-ank u-ho̱, m-tor ne̱, u̱m kum-u̱t m-roog m-gyu̱p da. 41 Iya-o̱ hak-u̱s ri u̱r-shik u̱m o̱ no̱m-u̱ bo̱ m-to̱k u̱ bu-u ró! U̱m no̱ng u̱s-hak o̱p u̱s-nas [14] u̱ remu̱ bo̱ ye'et me̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ ró, tu̱msu̱ u̱s-hak u̱s-shishin u̱ remu̱ ban-du̱ bisa-u̱t ró. Bo̱ swase̱ me̱ no̱m-u̱ o̱o̱ge̱ o̱g-u̱r ri u-so u-o̱p. 42 U̱zu̱ u-Ru̱ u̱ u̱so-u̱t ri, Ru̱-u Ibrahi tu̱msu̱ u̱ Ru̱-u̱ u̱so-u ri Ishaku wu̱ wa no̱me̱ m-zap u̱ gye̱r-u wa ne̱, u̱zu̱ wa o̱ u̱r-ko̱t u̱-me̱ ne̱ da, bo̱ za yanu̱g me̱ u̱t-kom zan. Se̱di Ru̱-u̱ hyanu̱g pama-u ri tu̱msu̱ u̱ka u̱m nomte̱ m-ank sok, o̱ wa'e̱ wa nomte̱ bo̱ u̱t-him gyu̱p-ne̱ m-gye̱p u̱zu̱ a-bo̱ jaru̱n bo̱ zu̱ me̱ o̱kon da.&gt;&gt;

Yakubu ne̱ e̱ Raban e̱
no̱mu̱g este̱du̱ u̱s-rem

43 Raban zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Ne̱ta-u̱t ró ya'ag-u̱ ri e̱, ya'ag-u̱ e̱ ya'ag-u̱ ri e̱, ban-du̱ bisa-u̱t ró tun-to̱ tu̱ ri to̱, no̱m-u̱ bo̱ hyane̱ u-be̱e̱t u̱ ri o̱, bo̱ o̱ m-ha ne̱ ¿yan-o̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-no̱m u̱ da-o̱ u̱ mo̱ttu̱ ya'ag-u̱ ri ne̱, ko̱ u̱ ya'ag-u̱ e̱, mate̱ ne̱? 44 Haane̱ u̱ da-o̱, u̱ yo-u no̱m este̱du̱ u̱s-rem, yage̱ u̱ shu̱'u̱t u̱s-nap u̱du̱ yo-u.&gt;&gt;

45 Yakubu kabu̱n u̱r-ta'ar wa ser de̱ u-dak m-kim u̱ka ta'ar-du̱ u̱t-hu̱ktin, u̱ shu̱'u̱t u̱s-nap. 46 Se̱ Yakubu zu̱ ne̱t-u̱t wa, &lt;&lt;Kargu̱ssu̱n u̱t-ta'ar.&gt;&gt; Se̱ e̱ kabu̱n u̱t-ta'ar e̱ kargu̱sse̱ to̱ u̱r-kir, e̱ re no̱m u̱t-re̱ u̱ kit-u̱ kir-ru̱ u̱t-ta'aru̱ de̱. 47 Raban te'e be-u̱r re̱ u̱r-dim Jegar-sahaduta, no̱m-u̱ na zu̱ iya (u̱r-kir du̱ u̱t-baku̱s) tu̱msu̱ Yakubu fog be-u̱r re̱ Gareed, no̱m-u̱ na zu̱ye̱ iya tu̱msu̱ u̱ rem-du̱ Ibraniyawa &lt;&lt;u̱r-kir du̱ u̱t-baku̱s.&gt;&gt;

48 Raban zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Dinde̱ kir-du̱ u̱t-ta'ar de̱ du̱ u̱s-nap de̱ u̱du̱ ró ne̱ u̱ ya-o̱.&gt;&gt; O̱ wu̱te̱ na fog-u̱t de̱ Gareed. 49 Na fog be-u̱r re̱ tu̱msu̱ Mizupa, (no̱m-u̱ na zu̱ye̱ iya be-du̱ wadu̱ u̱r-is), remu̱ zu̱ Raban zu̱u̱g, &lt;&lt;Yage̱ Yawe wa u̱r-is u̱ do̱m-u̱ yo, yo-u ship este̱du̱ u̱s-remu̱ din-de̱, da-u̱ waku̱n zare̱ u hyan-du̱ o̱ru̱ wa da. 50 A mu̱ne̱ u̱zu̱ bo̱ no̱ngu̱ ya'ag-u̱ ri no̱m-u̱ yo̱-o̱ ko̱ bo̱ sur m-ga to̱ko̱n ne̱ta to̱, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ waku̱n zaaru̱ kit-u̱ yo-u da, bakse̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ gwat-du̱ yo.&gt;&gt;

51 Raban zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Kir-du̱ u̱t-ta'ar u̱ dinde̱, tu̱msu̱ u̱ ta'ar u̱r-dinde̱ du̱ u̱m se̱re̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ yo. 52 Dinde̱ kir-de̱ de̱ o̱ u̱s-nap, tu̱msu̱ damra du̱ u̱r-ta'ar dinde̱ de̱ de'e̱ bak-su̱ yo-u, u̱zu̱ u̱m zaaru̱ pas-du̱ ta'ar-du̱ rinde̱ rem u̱m no̱m-tu̱ bo̱ no̱m-u yo̱-o̱ da, tu̱msu̱ bo̱ zaaru̱ pas-du̱ de̱ rem bo̱ no̱m-tu̱ me̱ no̱mu yo̱-o̱ da. 53 Yage̱ Ru̱-u Ibrahi u̱ Ru̱-u Naho̱r ne̱, u̱ Ru̱-u̱ u̱so-u e̱ ne̱, u̱ wa no̱m-u̱ yo-u kwu̱p-du̱ u̱s-rem.&gt;&gt;

Yakubu no̱m u̱s-to̱nd u̱ dim-du̱ u-Ru̱ u̱ ya-du̱ u-gye̱r u̱ u̱so-u wa Ishaku. 54 Yakubu yaag u̱r-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ u̱ku̱n u̱-do̱m u̱r-ro̱r wa bu̱n ko̱-u̱r wu̱n e̱ haan u̱ be-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱. Da-u̱ e̱ tase̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱, ku̱na e̱ roogte̱ u̱ gyu̱p-m mo̱.

55 Da-u̱ is gase̱ u̱r-wu̱n te̱p te̱p, Raban ham-u̱t ya-u̱t u̱t-gwu̱p u̱ wa u̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ wa wa'-u̱ e̱ nu-u so̱-o̱. Wa yu̱ne̱ wa aru̱k m-mu̱.

32

Yakubu zo̱ngte̱ wa gotu̱n
e̱ Isuwa

1 Yakubu tu̱msu̱ wa re u-shu̱ u̱ ha-m wa ne̱, a-to̱m u-Ru̱ haan e̱ bit wu̱n do̱m-u̱ u-fu̱n. 2 Da-u̱ Yakubu hyane̱ u̱n, wa zu̱, &lt;&lt;Din-de̱ be-de̱, be-du̱ u-Ru̱ de̱.&gt;&gt; Wa wa'-u̱ be-u̱r re̱ u̱r-dim Mahanayim. No̱mu̱ na zu̱ye̱ Mahanayim &lt;&lt;u̱t-rimpa u̱t-yu̱r.&gt;&gt;

3 Yakubu tom a-to̱mu̱ wa ne̱ u̱-shu̱ wa m-ha u̱du̱ yu̱-wu̱ya wa Isuwa u̱ gas-u̱ Seyir, dak-u̱ Edo̱m. 4 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱m-u̱ no̱ de̱ zu̱ Isuwa u̱so u-bu ri o̱r-u̱ ri ya, &lt;No̱m-u̱ to̱k-u̱ ró Yakubu zu̱ye̱ ya, u̱m shu̱'u̱te̱ u̱du̱ Raban tu̱msu̱ ku̱na u̱m o̱tte̱ m-te uno̱ da-o̱. 5 U̱m o̱tte̱ ban-du̱ na, u̱ ca ne̱, u̱ janka ne̱, u̱ gwaar ne̱, u̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-ne̱ u̱ campa-ne̱. U̱ da-o̱ u̱m o̱ to̱mtu̱n sin-se̱ rem-se̱ u̱du̱ u̱so u-bu ri, u̱zu̱ ko̱me̱ kwu̱mu̱ hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ró.&gt; &gt;&gt;

6 Da-u̱ a-to̱m ne̱ mu̱u̱ne̱ u̱du̱ Yakubu, e̱ zu̱, &lt;&lt;It haag u̱du̱ o̱r-u̱ ró Isuwa, wa o̱o̱n u̱ campa-ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas [400], u̱ no̱ wa ne̱ gotu̱n.&gt;&gt;

7 Yakubu hog u-gye̱r sok u̱ no̱m-u̱ na waru̱ wa ne̱, se̱ wa mot ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ wa, u̱ ban-tu̱ ca ne̱ u̱ gwaar ne̱ u̱ rakum ne̱, u̱t-ban u̱t-yu̱r. 8 Wa no̱ng u̱s-dorog u̱zu̱, &lt;&lt;Ko̱ da Isuwa kwu̱ku̱p ban-du̱ u̱r-gan, jiya ban-du̱ u̱r-gan u̱t-ku̱su̱m.&gt;&gt;

9 Se̱ Yakubu no̱m u̱s-to̱o̱g, &lt;&lt;Ru̱-u̱ u̱so-u ri Ibrahi, Ru̱-u̱ u̱so-u ri Ishaku, Yawe, bo̱ zu̱ me̱, &lt;Arke̱ m-mu̱ u̱ dak-u ró u̱ ko̱-u̱r ró ne̱, tu̱msu̱ me̱ u̱t-wa bo̱ re̱ u-shu̱.&gt; 10 Me̱ u̱m ko̱rge̱ na zu̱ bo̱ ko̱sku̱ me̱ cwan-u̱t ró tu̱msu̱ nip-u̱t ró ne̱ tu̱ bo̱ ko̱su̱ me̱ da, me̱ yu̱ o̱o̱ge̱ to̱k-u̱ ró. Da-u̱ u̱m yage̱ u-bu tu̱msu̱ u̱m pu̱s gi-yu̱ Jodan, u̱m zatte̱ o̱ko̱n da se̱ ko̱m-yu̱ m-ha, me̱ ya u̱ da-o̱ bu-u ri shu̱'u̱te̱ u̱ yat-o̱ u̱t-ban u̱t-yu̱r. 11 Yawe, me̱ ya u̱m o̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ ró, bo̱ gu me̱ du̱gu̱ kom-tu̱ o̱r-u̱ ri Isuwa. U̱m o̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r u̱zu̱ wa o̱o̱n u̱ zwarnu̱ it m-dum, u̱ ya'ag-u̱ ri ne̱ u̱ ne̱ta-u̱t ri ne̱. 12 Bakse̱ u̱zu̱ bo̱ no̱ngu̱ me̱ este̱du̱ u̱s-rem, bo̱ u̱t-wa u̱m re̱ u-shu̱ tu̱msu̱ bo̱ u̱t-wa u̱ ya'ag-u̱ ri shu̱'u̱t u-tát ba m-hereg mu̱ m-sa, mu̱ zaare̱ u̱t-ogre̱ da.&gt;&gt;

13 Yakubu roog u̱ku̱n be-du̱ wa o̱tte̱ m-gyu̱p m-gan, se̱ wa du̱gu̱r cwu̱-tu̱ u-nya du̱gu̱ no̱m-tu̱ u̱t-kom-u̱ wa, wa tom-u̱t to̱ u̱du̱ yu̱-wu̱ya wa Isuwa: 14 Mangu̱ gwaar ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r [200], gob-u̱ gwaar u̱r-shik [20], mangu̱ ca ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r [200], tu̱msu̱ kag-u̱ ca u̱r-shik [20], 15 u̱ rakum ne̱ u̱r-shik u̱ o̱p [30], u̱ mangu̱ na ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r [40], gob-u̱ na o̱p, mangu̱ janka u̱r-shik [20], tu̱msu̱ gob-u̱ janka o̱p. 16 Wa wu̱ to̱k-ne̱ wa e̱ gwat bisa-u̱t to̱, u̱t-ban u̱t-ban, wa zu̱ to̱k-ne̱ wa, &lt;&lt;Arku̱n u̱ shu̱ ri, u̱ no̱ ya' u̱r-ke̱r u̱ ko̱du̱he̱ ban-du̱ u̱t-bisa de̱.&gt;&gt;

17 Wa zu̱ ban-du̱ o̱o̱ge̱ u̱ shu̱, &lt;&lt;Da-u̱ o̱r-u̱ ri Isuwa haane̱ u̱du̱ no̱ wa shit no̱, &lt;¿No̱ ne̱t wan to̱ no̱ o̱o̱ge̱? ¿Tu̱msu̱ he̱ne̱ o̱ no̱ o̱tte̱ m-ha? ¿Wana tu̱msu̱ o̱tte̱ tun-to̱ bisa to̱ tu̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t?&gt; 18 Se̱ no̱ zu̱ wa, &lt;Bisa-tu̱ to̱k-u̱ ró Yakubu to̱. Se̱di tu̱ u-nya to̱ tu̱ wa zu̱ na yase̱ u̱so u-bu ri Isuwa. Wa o̱o̱n u̱ dim-u̱ it.&gt; &gt;&gt;

19 Wa sur m-no̱mu̱ ban-du̱ u-yu̱ru̱mse̱ u̱t-him, u̱du̱ u-tu̱tu̱rse̱ ne̱ u̱ i o̱o̱ge̱ u̱ gwat-du̱ ban-tu̱ u̱t-bisa ne̱ u̱t-be̱e̱t: &lt;&lt;No̱ be̱e̱t no̱ do̱'e̱ zu̱ Isuwa no̱m-u̱ u-gan u̱ka u̱m zu̱tte̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱. 20 Se̱di no̱ do̱'e̱ zu̱du̱ wu̱n, &lt;Gwat to̱k-u̱ ró Yakubu o̱o̱n u̱ dim-u̱ it.&gt; &gt;&gt; Yakubu no̱ng u̱s-dorog u̱zu̱ &lt;&lt;U̱m o̱ u̱ssa u̱m swaan hi-u̱r rò u̱ remu̱ nya-u̱ u̱m tomte̱ u̱-shu̱ ri, da-u̱ u̱m hyane̱ wu̱n, jiya wu̱nu̱ kabu̱ me̱ u̱t-kom u̱t-yu̱r.&gt;&gt; 21 Se̱ cwu̱-tu̱ u-nya tu̱ Yakubu aru̱k u̱-shu̱ wa, se̱di Yakubu roog u̱-dim m-gyu̱p u̱r-rimpa.

Yakubu no̱ng
u̱t-noos u-Ru̱ ne̱

22 Da-u̱ gyu̱p-mu̱ no̱me̱ Yakubu yu̱ne̱ wa ku̱b ne̱ta-u̱t wa u̱t-yu̱r, u̱ to̱k-u̱ ne̱ta-u̱t wa ne̱, u̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa ne̱ o̱p u-gan wa pu̱s gi-yu̱ Jabok u̱ e̱ ne̱. 23 Da-u̱ wa pase̱ u̱ u̱n ne̱ u̱ din-de̱ jit gwu̱g-du̱ u-koor de̱, wa pu̱st no̱m-tu̱ wa o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t. 24 Yakubu wa kuse̱ u̱ war-wa u̱ku̱n, yaku̱n campa-ya haan wa nom u̱t-noos u̱ wu̱n ne̱ se̱ u̱r-gas is. 25 Da-u̱ ne̱tu̱ wa hyane̱ wa kerge̱ wu̱n da, se̱ wa tu̱m sharru̱ u-kut u̱ Yakubu de̱ shate̱ da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱t-noos u̱ campa-u ya ne̱. 26 Se̱ ne̱tu̱ wa zu̱, &lt;&lt;Yage̱ me̱ u̱m aru̱k, is haag m-gas.&gt;&gt;

Yakubu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱m da yagu̱ bo̱ da se̱ bo̱ wage̱ me̱ nu-u so̱-o̱.&gt;&gt;

27 Ne̱tu̱ wa shit wa zu̱, &lt;&lt;¿Dim-u̱r ró de̱ na zu̱ wane̱?&gt;&gt;

Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Dim-u̱r ri de̱ na zu̱ye̱ Yakubu.&gt;&gt;

28 Se̱ ne̱tu̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Na zamu̱n u̱t-swu̱r m-fag bo̱ Yakubu da, se̱di Isra, rem u̱zu̱ bo̱ no̱ng u̱t-noos u-Ru̱ ne̱ u̱t-ne̱t ne̱ tu̱msu̱ bo̱ re u̱r-ko̱rro̱.&gt;&gt;

29 Yakubu shit wu̱n, wa zu̱, &lt;&lt;Gag jab waru̱ me̱ dim-u̱r ró.&gt;&gt;

Wu̱n zu̱ wa, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ssa bo̱ nap dim-u̱r ri?&gt;&gt; Se̱ wa wa'-u̱ Yakubu nu-u so̱-o̱ u̱ku̱n.

30 Se̱ Yakubu fog dim-du̱ be-u̱r re̱ Peniye̱r du̱ na zu̱ye̱, &lt;&lt;Shu̱-u̱ u-Ru̱ remu̱ zu̱ u̱m hyanu̱g u-Ru̱ u-shu̱ u-shu̱ ne̱, m-ha iya ne̱ u̱m maru̱g da.&gt;&gt;

31 Da-u̱ ho̱-du̱ o̱ rwu̱u̱n se̱ Yakubu yage̱ Pe̱niye̱r, wa o̱ m-da u̱s-teger remu̱ sharru̱ u-kut-u̱ wa shakte̱. 32 De̱ wu̱te̱ Isra-ne̱ tu̱-u̱t ap-mu̱ u-kut da, u̱ haan u̱ da-o̱, remu̱ zu̱ kut-o̱ na tu̱mte̱ Yakubu.

33

Yakubu gogon e̱ Isuwa

1 Se̱ Yakubu jaku̱s is wa hyen Isuwa, u̱ daan u̱ campa-ne̱ wa ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas [400], se̱ wa mo̱t ya'ag-u̱ wa u̱ te̱k-u̱ Riya, Rahira, u̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-u̱t wa ne̱ u̱t-yu̱r. 2 Se̱ wa wu̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-u̱t wa u̱ ya'ag-u̱ e̱ ne̱ u̱-shu̱, Riya do̱ro̱n e̱ u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱, tu̱msu̱ Rahira ne̱ e̱ Yusuhu m-vaste̱. 3 Yakubu aru̱k u̱ nu-du̱. Da-u̱ wa no̱me̱ mo̱ttu̱ te-du̱ be-du̱ Isuwa o̱tte̱, wa do̱'e̱ wa he̱ u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ wa u-dak u̱so u-ta'er.

4 Se̱di Isuwa nom m-so̱m wa bit wu̱n wa ham-u̱t wu̱n, se̱ wa haatu̱n hi-u̱r wu̱n u̱ zag u̱t-kap-u̱ wa, ko̱wan su gu̱t-du̱ o̱r-u̱ wa. U̱n be̱e̱t ko̱wan hu̱ u̱s-kan. 5 Isuwa got u̱t-ne̱ta u̱ yaag ne̱. Wa shit, &lt;&lt;¿Ne̱t-u̱t tun-to̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱ wanne̱ e̱?&gt;&gt;

Yakubu zu̱, &lt;&lt;Yaag-u̱ u-Ru̱ ya'u̱ to̱k-u̱ ró e̱.&gt;&gt;

6 Se̱ to̱k-ne̱ ne̱ta-u̱t rò, da-u̱ e̱ o̱ mo̱ttu̱ be-du̱ wu̱n o̱tte̱ e̱ hikne̱ e̱ haan e̱ he u̱t-jwu̱n shu̱-u e̱ u-dak u̱ ya'ag-u̱ e̱ ne̱. 7 Riya haan u̱ i wa yaag-e̱ ne̱, e̱ so̱ko̱t u-dak u̱ shu̱ wu̱n. M-vaste̱ Rahira haan e̱ Yusuhu e̱ he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ wu̱n.

8 Isuwa shit, &lt;&lt;¿Yan-o̱ dorog-u̱s ró, u̱m hyanu̱g ban-tu̱ u̱t-bisa tun-to̱, ca, u̱ gwaar ne̱, u̱ na ne̱ tu̱ u̱m goone̱ u̱ to̱ ne̱ u-fu̱n?&gt;&gt;

Wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, u̱m u̱t-sa u̱m kum hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ró.&gt;&gt;

9 Se̱di Isuwa zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱tte̱ no̱m-tu̱ ko̱ru̱ me̱, shipse̱ no̱m-u̱t ró hi-du̱ war ró.&gt;&gt;

10 Yakubu zu̱, &lt;&lt;O'o, gag jab, abite̱ u̱m kwu̱mu̱g hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ró, kab nya-u ri, remu̱ u̱zu̱ hyan-du̱ shu̱-u ró o̱ sha-mu̱ hyan-du̱ shu̱-u u-Ru̱, bo̱ ya u̱ da-o̱ bo̱ kabu̱g me̱ u̱ te̱k u̱r-so̱. 11 Gag jab o̱nke̱ nya-u̱ u̱m haatu̱n bo̱, remu̱ zu̱ u-Ru̱ o̱ u̱r-kot u̱-me̱ ne̱ u̱m o̱tte̱ no̱m-u̱ u̱m o̱ u̱ssa u-be̱e̱t.&gt;&gt; Yakubu e̱kse̱ wu̱n, wu̱n kab no̱m-tu̱ wa to̱mtu̱n wu̱n, Isuwa o̱nk to̱ u̱t-be̱e̱t.

12 Isuwa zu̱, &lt;&lt;To̱, zo̱nge̱ yo-u no̱k, me̱ ko̱su̱ bo̱ u-fu̱n.&gt;&gt;

13 Se̱di Yakubu zu̱, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, bo̱ hyanu̱g ya'ag-u̱ ri e̱ke̱n o̱mo̱n u̱ re̱k-e̱, tu̱msu̱ ban-tu̱ u̱t-bisa e̱ke̱n o̱tte̱ ya-u̱t re̱kto̱ ko̱'e̱, a it buze e̱ m-so̱m, e̱ u̱t-mu̱rmu̱sse̱ be̱e̱t. 14 U̱so u-bu ri, gag jab, arke̱ u̱-shu̱ to̱k-u̱ ró, it no̱ko̱n cashi cashi, u̱ka bisa-tu̱ do̱te̱ u̱ ke̱rru̱ u̱r-no̱k u̱ ya-u̱t e̱ ne̱, me̱ bitu̱ bo̱ u̱ Seyir.&gt;&gt;

15 Isuwa zu̱, &lt;&lt;Yage̱ u̱m yage̱ to̱ko̱n ne̱t-u̱t ri to̱ u̱du̱ ró.&gt;&gt;

Se̱di Yakubu zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, a se̱ bo̱ no̱ng iya da! No̱m-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ssa bo̱ ho̱g re̱me̱r-m ri.&gt;&gt;

16 U̱ gandi ho̱-u̱r re̱ Isuwa aru̱k m-mu̱ u̱ dak-u̱ Seyir. 17 Yakubu aru̱k m-mu̱ u̱ dak-u̱ Sukot, ku̱na wa muute̱ u̱r-be remu̱ a-u-bu wa ne̱ nom-u̱t u̱r-yu̱ u̱ku̱n. Tu̱msu̱ wa no̱me̱ bisa-u̱t wa u-shingi, o̱ wa-e̱ wa fog-u̱t be-u̱r re̱ Sukot, no̱m-u̱ na zu̱ye̱ Sukot be-du̱ u̱r-hure̱.

18 M-vaste̱, da-u̱ Yakubu haane̱ du̱gu̱ Padan-Aram, wa teeg bo̱-u̱ She̱ke̱m m-yar, dak-u̱ Kan'ana, wa no̱m u̱r-rimpa u̱t-mo̱r u-bo̱ ne̱. 19 Yakubu o̱o̱g u̱r-ke̱ngi du̱ u-tak be-du̱ wa nomte̱ u̱r-shu̱m u̱ kwam-u̱t pus-to̱ tu̱ u-ko̱k u-gan [100]. Du̱gu̱-du̱ a-u-bu Hamor, u̱so-u She̱ke̱m, wa babe̱ Yakubu ke̱ngi-u̱r re. 20 Ku̱na wa mate u̱r-sak wa wa'-u̱ de̱ u̱r-dim E̱r E̱ro̱hi Isra, dim-u̱r re̱ na zu̱ye̱, Ru̱-u̱ Isra-ne̱.

34

Dinatu e̱ ne̱t-tu̱ She̱ke̱m

1 De̱ku̱n ho̱-de̱ Dinatu, gwu̱p-u̱ Yakubu ne̱ e̱ Riya, wa do̱'e̱ u̱ wa hatu̱ e̱ke̱n ya-u̱t-gwu̱p u̱t-riig i o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u o̱. 2 Se̱di da-u̱ zwar-u̱ Hamor ne̱t-u̱ Hiwi, faru̱k-u̱ dak-u̱ She̱ke̱m hyane̱ Dina, wa ku̱b wa, wa no̱m-u̱ wa u̱r-ryapu̱k u̱r-be̱b. 3 Jab-u̱ wa to u̱du̱ Dinatu gwu̱p-u̱ Yakubu. Wa o̱ cwan-tu̱ gwu̱p-u̱ wa sok, wa no̱m u̱s-rem u̱ka wa do̱te̱ u̱ nak-du̱ jab-u̱ Dinatu u̱ gom-u̱t wa. 4 Se̱ She̱ke̱m zu̱ u̱so wa Hamor, &lt;&lt;U̱m o̱ u̱t-sa bo̱ kwu̱mnu̱ me̱ gwu̱p unwa, u̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta ri.&gt;&gt;

5 Yakubu hog u̱zu̱ Shekem naaste̱ gwu̱p-u̱ wa Dinatu. Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa zaar u-bu da e̱ o̱ u̱r-do̱g u̱ be-du̱ gwat-du̱ u̱t-bisa, wa zu̱u̱g o̱ko̱n da se̱ da-u̱ e̱ mu̱ne̱.

6 Hamor, u̱so She̱ke̱m, wa haan u̱du̱ Yakubu wa no̱m u̱s-rem u̱ wa ne̱. 7 Da-u̱ e̱ o̱ te̱k u̱s-rem, ya'ag-u̱ campa-ne̱ Yakubu mu̱u̱n du̱gu̱ u̱r-do̱g. Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ no̱m-u̱ no̱me̱, jab-u̱ e̱ nu̱ sok, remu̱ zu̱ Shekem no̱mu̱g no̱m-tu̱ m-'e̱ u̱ te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ Isra du̱ wa roogte̱ u̱ gwu̱p-u̱ Yakubu ne̱, no̱m-u̱ kame̱ da.

8 Hamor nom u̱s-rem u̱ Yakubu u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;Zwaru̱ ri She̱ke̱m o̱ u̱ cwan-tu̱ gwu̱p-u̱ no̱, u̱m o̱ u̱s-ko̱n, no̱ ya' wa'-u̱-gwu̱p-u̱ no̱, Dina shu̱'u̱t ne̱ta wa. 9 U̱m o̱ u̱ssa u̱ in no̱m u̱t-gu̱ u̱ te̱k-u̱ in, u̱ no̱ ya' ya-u̱t-gwu̱p-u̱ no̱ u̱du̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ it, tu̱msu̱ it u̱t-ya no̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ it u̱du̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ no̱. 10 No̱ u̱t-kere̱ u̱r-shu̱'u̱t it, dak-u it u̱ ya u̱du̱ no̱. Shu̱'u̱tu̱n u̱no̱ no̱m u-cerpa u̱ it ne̱, a no̱ kume̱ u-tak u̱ no̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa, no̱ u̱t-kere̱ u̱t-o̱.&gt;&gt;

11 She̱ke̱m no̱m u̱s-rem u̱ u̱so-u Dinatu ne̱ u̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n u̱m kum hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ no̱, me̱ ya'u̱ no̱ no̱m-u̱ no̱ zu̱ye̱ u-be̱e̱t. 12 Kwu̱pu̱n me̱ shik-u̱ go̱ro̱m u̱ cwu̱-tu̱ u̱r-gu̱ ne̱ u-tát u̱ka no̱ o̱tte̱ u̱ssa, me̱ u̱t-to̱p no̱mu̱ no̱ u̱ssa u-be̱e̱t. No̱m-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ssa u̱ war-o̱ ya me̱, wa-gwu̱p ko̱ wa u̱t-shu̱'u̱t ne̱ta ri.&gt;&gt;

13 Remu̱ zu̱ She̱ke̱m naaste̱ Dinatu, ya'ag-u̱ campa-ne̱ Yakubu po̱o̱t She̱ke̱m e̱ u̱so-u wa Hamor. 14 E̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;It zaar u̱ keru̱ u̱t-no̱m iya da. It za ya-du̱ gwu̱p-u̱ it u̱du̱ i zatte̱ u̱r-pe̱s da, u̱t-shu̱'u̱t no̱m-tu̱ m-'e̱ u̱du̱ it. 15 Fu̱n-yu̱ u̱t-do̱ru̱ ya, yu̱ it do̱te̱ u̱t-ees, abite̱ zu̱ no̱ u̱t-ees na no̱ no̱mu̱ no̱ u̱r-pe̱s u̱ka it o̱tte̱. 16 Da-u o̱ it do̱'e̱ ya'u̱ no̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ it, it u̱t-kab ya-u̱t-gwu̱p-u̱ no̱, it-u̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱-me̱ no̱, in shu̱'u̱tu̱n u̱s-gan. 17 Se̱di a no̱ gu̱gme̱ u̱t-ees u̱ na no̱m-u̱ no̱ u̱r-pe̱s, it-u̱ kabu̱ hu̱no̱ it Dinatu, it aru̱k u̱ su̱ it.&gt;&gt;

18 Hamor e̱ wa'-u̱ wa She̱ke̱m e̱ ees u̱ no̱mu̱ u̱n waru̱ e̱ ne̱. 19 She̱ke̱m naaste̱ u-da u̱ no̱m-du̱ ko̱n-u̱s sin-se̱ da, remu̱ wa o̱ u̱ cwan-tu̱ gwu̱p-u̱ Yakubu sok. She̱ke̱m wa na ze̱ge̱ m-ya m-ze̱g a-u-bu wa ne̱. 20 Hamor ne̱ e̱ She̱ke̱m e̱ aru̱k, e̱ hu̱u̱t rem-u̱s se̱ u̱du̱ ne̱nge̱n-tu̱ u-bo̱ u̱ is-yu̱ u-bo̱. 21 E̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ne̱t-u̱t tun-to̱ hu̱u̱b-u̱t in to̱, in yagu̱n u̱n shu̱'u̱t in u̱ ane̱ jab gan. Dak-u̱ uno̱ o̱ u-tát o̱ ko̱rge̱ cu̱ndu̱ u̱n. Se̱ in gaan ya-u̱t-gwu̱p-u̱ u̱n tu̱msu̱ in yasu̱n u̱n ya-u̱t-gwu̱p-u̱ in e̱ ga. 22 Se̱di u̱n u̱t-shu̱'u̱t u̱ in ne̱ u̱ ane̱ in shu̱'u̱t u̱s-gan u̱ u̱n ne̱ a shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ inu̱ campa-ne̱ in u̱t-no̱m u̱r-pe̱s, u̱ka u̱n o̱tte̱. 23 Se̱di a in no̱me̱ iya, bisa-u̱t u̱n u̱ no̱m-tu̱ u̱n o̱tte̱ ne̱ to̱ u̱t-shu̱'u̱t tu̱ in, yagu̱n in ees u̱ rem-u̱s u̱n ne̱, u̱n shu̱'u̱t u̱ in ne̱.&gt;&gt;

24 Ne̱t-tu̱ haane̱ u̱t-be̱e̱t u̱ be-du̱ u̱r-mo̱ro̱g du̱ u-bo̱ e̱ ees e̱ ku̱b Hamor ne̱ e̱ She̱ke̱m. Na no̱mu̱ campa-ne̱ be̱e̱t i o̱ u-bo̱ u̱r-pe̱s.

25 Ba rooge̱ u̱t-tu̱t, ba shu̱'u̱te̱ u̱n o̱mo̱n u̱ ho̱g-du̱ m-re̱ mu̱ u̱r-pe̱s, ya'ag-u̱ Yakubu yu̱r, Simiyo̱n e̱ Re̱wi, tu̱-wu̱to̱ Dinatu, e̱ yu̱ne̱ e̱ ku̱b u̱s-van, e̱ do̱'e̱ e̱ he̱e̱se̱ u-bo̱ za nap-u̱r e̱, e̱ ho̱ru̱sse̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ be̱e̱t, 26 m-ha Hamor ne̱ e̱ wa'-u̱ wa Shekem. U̱n ho̱ru̱sse̱ e̱ u̱ van-su̱ m-wu̱r u̱ u̱n, se̱ u̱n kabu̱n Dinatu du̱gu̱ bu-u She̱ke̱m m-mu̱ rimpa-u̱r e̱. 27 Se̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Yakubu, i kuse̱, e̱ haan u̱ be-du̱ u-tu̱ ne̱t-ne̱ tu̱t o̱tte̱, u-bo̱ e̱ koos no̱m-tu̱ e̱ o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t, remu̱ zu̱ e̱ naaste̱ hu̱no-u e̱. 28 E̱ haan e̱ koos ban-du̱ na u̱n, u̱ ca ne̱, u̱ janka ne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱n o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t u-bo̱ tu̱msu̱ u̱-do̱ ne̱ u̱t-ke̱ngi. 29 E̱ ku̱b no̱m-tu̱ u̱t-kom-u̱ u̱n ne̱ u̱ ya'ag-u̱ u̱n ne̱ u̱ ne̱ta-u̱t u̱n ne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱n o̱tte̱ bu-u̱t u̱n ne̱ u̱t-be̱e̱t.

30 Yakubu zu̱ Simiyo̱n e̱ Re̱wi, &lt;&lt;No̱ hattu̱n me̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b. No̱ wa'ag u̱m shu̱'u̱te̱ no̱m u̱t-gu̱gu̱m u̱du̱ ne̱t-tu̱ Kan'ana u̱ ne̱t-tu̱ Periziya-ne̱, ne̱t-tu̱ o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u uno̱. In za u-tát da, a u̱n same̱ ne̱t-u̱t u̱n, u̱n he̱e̱se̱ me̱ m-dum, u̱nu̱ ho̱ me̱ u̱ bu-u ri ne̱.&gt;&gt;

31 Se̱ u̱n shu̱s u̱n zu̱, &lt;&lt;It zaar u̱ yage̱ u̱n no̱mu̱ du̱-dim-u̱ it iya da. Dina a gwu̱p wa wu̱ ko̱wan do̱'e̱ m-roog u̱ wa ne̱ da.&gt;&gt;

35

Yakubu aru̱kte̱ m-mu̱ u̱ Be̱te̱r

1 Ru̱-u̱ zu̱ Yakubu, &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ zo̱ng bo̱ aru̱k m-mu̱ Be̱te̱r bo̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n. Bo̱ ma-u̱ u-Ru̱ be-du̱ to̱o̱g wu̱ haane̱ u̱du̱ ró da-u̱ bo̱ so̱me̱ du̱gu̱-du̱ hu̱no-u ró Isuwa.&gt;&gt;

2 Yakubu zu̱ ne̱t-tu̱ u-bu wa u̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱, &lt;&lt;U̱ ko̱wan u̱ ru̱st ham-u̱t tu̱ u̱t-ru̱ tu̱ za u̱r-fat tu̱ wa o̱ u̱ to̱ ne̱, tu̱msu̱ mu̱u̱tu̱n hi-u̱r no̱ u-he̱n ne̱ tu̱msu̱ no̱ swase̱ cwu̱-tu̱ u-war u̱ no̱. 3 Yu̱nu̱n in no̱ko̱n m-ha u̱ Be̱te̱r, be-du̱ u̱m do̱te̱ ma-u̱ u-Ru̱ u̱r-sak du̱ to̱o̱g, wu̱ o̱nke̱ ko̱n-u̱s ri da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b wu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot ne̱ ko̱he̱ne̱ o̱ u̱m hu̱u̱te̱.&gt;&gt; 4 Se̱ u̱n yasu̱ Yakubu ham-u̱t tu̱ u̱t-ru̱ tu̱ u̱n o̱tte̱ u̱ no̱m-tu̱ u̱t-to̱ u̱n ne̱. Yakubu ku̱b no̱m-u̱t to̱ wa taku̱s u-dak u̱ kug-du̱ yaku̱n teyu̱ u-kwu̱k ya u̱ bo̱-u̱ She̱ke̱m. 5 Da-u u̱n zo̱nge̱ u̱n aru̱k, se̱ gye̱r-u̱ haan du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ maas ne̱t-tu̱ bo̱-tu̱ kit-su̱ bo̱-u o̱ u-be̱e̱t waku̱n kerge̱ no̱m-du̱ m-dum u̱ Yakubu ne̱ da.

6 Yakubu u̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱ haan u̱ bo̱-u̱ Ruz (u̱ na zu̱ye̱ Be̱te̱r) u̱ dak-u̱ Kan'ana. 7 Yakubu mu̱ be-du̱ to̱o̱g, u̱ku̱n wa te̱'e̱ de̱ u̱r-dim Er-Be̱te̱r, (no̱m-u̱ na zu̱ye̱, u-Ru̱ u̱ Be̱te̱r) remu̱ zu̱ ku̱na Ru̱-u̱ hatu̱n u̱du̱ wu̱n u̱ku̱n da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ so̱m-mu̱ o̱r-u̱ wa Isuwa.

8 Da-u̱ Debora wu̱ wu̱rge̱ Rebeka mare̱, se̱ na dok wa u̱ kug-du̱ te̱-yu̱ u-kwu̱k u-ta u̱ Be̱te̱r ne̱. Se̱ na fog dim-du̱ be-u̱r re̱ Aron-bekot (na zu̱ &lt;&lt;te-yu̱ u-kwu̱k yu̱ u̱s-kan&gt;&gt;).

9 Da-u̱ Yakubu mu̱ne̱ du̱gu̱ Padan-Aram, Ru̱-u̱ sur m-haan u̱du̱ wu̱n, wa wa'-u̱ wu̱n nu-u so̱-o̱. 10 Ru̱-u̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Dim-u̱r ró de̱ na zu̱ye̱ Yakubu se̱di na zamu̱n u̱t-swu̱r m-fag bo̱ Yakubu da. Du̱gu̱ da-o̱ dim-u̱r ró do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t Isra.&gt;&gt; Ru̱-u te̱'e̱ wu̱n u̱r-dim Isra.

11 Ru̱-u̱ zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa Ru̱-u̱ o̱tte̱ u̱r-be̱b du̱ ko-uyan. No̱m u̱r-mat u̱ bo̱ kum yaag u-tát, u̱t-dak u-tát to̱ de̱ rwu̱u̱n, faru̱k-tu̱ do̱'e̱ u̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ ya'ag-u̱ ró. 12 Tu̱msu̱ me̱ ya'u̱ bo̱ dak-u̱ u̱m tame̱ ya-du̱ Ibrahi ne̱ e̱ Ishaku. Me̱ ya'u̱ bo̱ dak-u o̱ u̱du̱ ya'ag-u̱ ró I do̱'e̱ haan u̱ dim-u̱ ró.&gt;&gt; 13 Ru̱-u̱ aru̱k wa yagu̱ wu̱n u̱ku̱n u̱ be-du̱ wa nomte̱ u̱s-rem u̱ wu̱n ne̱.

14 Yakubu ser taar-u̱r yadde̱ u̱ka ta'ar-du̱ u̱t-hu̱ktin wa yu̱nu̱s de̱ m-kim be-du̱ Ru̱-u̱ nomte̱ u̱s-rem u̱ wa ne̱, se̱ wa agu̱z ke̱ u̱-do̱m sha-mu̱ ya-du̱ to̱o̱g u̱ no̱m-tu̱ u̱t-swa ne̱ u̱-do̱m, wa daas m-no̱o̱g u̱-do̱m tu̱msu̱. 15 Yakubu fu̱g be-du̱ Ru̱-u̱ nomte̱ u̱s-rem u̱ wa ne̱ Be̱te̱r.

Mar-m Rahira ne̱
e̱ Ishaku

16 Se̱ u̱n aru̱k u̱n yage̱ Be̱te̱r. Tun u̱n o̱ m-ra u̱ bo̱-u̱ Eparat ne̱, Rahira he̱e̱se̱ re̱mu̱ u̱t-me̱n tu̱ u̱r-mat wa so̱ u̱r-ko̱b so̱k. 17 Da-u̱ wa swa u̱r-ko̱b u̱du̱ u̱r-mat, ne̱ta wu̱ gwat-du̱ wu̱n u̱du̱ u̱r-mat zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A-bo̱ ho̱g u-gye̱r da, u̱ da-o̱ bo̱ swu̱ru̱g m-kwu̱m ya-du̱ u̱r-campa de̱.&gt;&gt; 18 Da-u̱ Rahira o̱o̱ge̱ u̱ mo̱ttu̱ m-mar, se̱di u̱ vu̱'e̱ su̱ m-vaste̱ wa, wa fu̱g dim-du̱ ya-du̱ u̱r-campa wa Benomi (no̱m-u̱ na zu̱ye̱ iya, &lt;&lt;Wa'-u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b&gt;&gt;). U̱so u̱r-ya fu̱g u̱r-ya Banyamin (na zu̱ &lt;&lt;Wa'-u̱ kom u̱t-cwa u̱ ri&gt;&gt;).

19 Rahira mu̱ru̱s na dok wa u̱ fu̱n-yu̱ ha-mu̱ Eparat (na zu̱ Be̱tarami). 20 Yakubu ser u̱r-ta'ar du̱ u̱t-baku̱s u̱ saag-u Rahira, had da-o̱ ta'ar-u̱r re̱ o̱mo̱n u̱ku̱n.

21 Isra sur m-hikne̱ wa do̱'e̱ wa ser u̱r-rimpa u̱ Migdar Edar. 22 Da-u̱ Isra o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n, Rube̱n roog u̱ Biru̱ha ne̱, ne̱ta u̱r-kit u̱ u̱so wa. Yakubu hog rem-u̱s se̱ za naas u-da.

Yakubu o̱tte̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ o̱p u̱ yu̱r.

23 Yaag-u̱ campa-ne̱ Riya:

Rube̱n (mat-du̱ u-shu̱ Yakubu),

u̱ Simiyo̱n,

u̱ Re̱wi,

u̱ Yahuda,

u̱ Issakar,

u̱ Ze̱burun.

24 Yaag-u̱ campa-ne̱ Rahira o̱:

Yusuhu u̱ Banyamin.

25 Yaag-u̱ campa-ne̱ Biru̱ha,

to̱k-u̱ Rahira o̱:

Dan u̱ Napari.

26 Yaag-u̱ campa-ne̱ Zirpa,

to̱k-u̱ Riya o̱:

Gad u̱ Ashu̱r.

Tun-to̱ to̱ o̱o̱ge̱ dim-tu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Yakubu e̱ na matu̱ wa u̱ Padan-Aram.

Mar-m Ishaku

27 Yakubu haan u-bu u̱du̱ u̱so wa Ishaku u̱ Mamre, u̱ dapu̱s Kiriyat Arba (u̱ na zu̱ye̱ He̱bro̱n), be-du̱ Ibrahi ne̱ e̱ Ishaku shu̱'u̱te̱. 28 Ishaku no̱ng u̱s-hak u̱t-shik u̱t-jwu̱r [180]. 29 Ishaku no̱m vu̱'e̱ su̱ m-vaste̱ wa, wa mu̱ru̱s wa bit u̱so-tu̱ u̱so-u̱t wa. Wa no̱ng u̱s-hak u-tát, ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa Isuwa ne̱ e̱ Yakubu dok wa.

36

Yaag-u̱ Isuwa

1 Unto̱ to̱ o̱o̱ge̱ ogu̱r-tu̱ ko̱-u̱r Isuwa (Tu̱msu̱ wa na fu̱ge̱ Edo̱m).

2 Isuwa gaan ya-u̱t-gwu̱p yu̱r du̱gu̱ Kan'ana: Ada, gwu̱p-u̱ Ero̱n ya-He̱t-ne̱, u̱ O̱ho̱ribama, gwu̱p-u̱ A-na tu̱msu̱ wa'-u̱ wa'-u̱ Zibe̱yon wa-Hiwi-ne̱. 3 Isuwa sur m-ga ne̱ta u-tu̱tu̱rse̱ wu̱ na foge̱ Basemat. Basemat wa o̱o̱ge̱ gwu̱p-u̱ Ismaru tu̱msu̱ du̱-dim-u̱ Nebayo̱t.

4 Ada matu̱ Isuwa Eripa, Basemat mu̱t Re̱we̱r. 5 Tu̱msu̱ O̱ho̱ribama mu̱t ya'ag-u̱ campa-ne̱, Jewus, Jaram, u̱ Kora ne̱. Yaag-u̱ campa-ne̱ e̱ be̱e̱t na mak-tu̱ Isuwa e̱ dak-u̱ Kan'ana.

6 Isuwa ku̱b ne̱ta-u̱t wa, u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ u̱ no̱m-tu̱ u-bu wa ne̱ u̱t-be̱e̱t bisa-u̱t wa ne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱t-kom-u̱ wa kume̱ u̱ dak-u̱ Kan'ana u̱t-be̱e̱t, wa hate̱ m-ra du̱gu̱-du̱ hu̱no̱ wa Yakubu. 7 Remu̱ tat-u̱ bisa-u̱t u̱n, za u̱t-no̱me̱ u̱n shu̱'u̱t u̱r-be u̱r-gan da, be-du̱ u̱n o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t de̱ zaar u̱ ko̱ru̱ u̱n be̱e̱t da. 8 Isuwa (wu̱ na zu̱ye̱ Edo̱m) shu̱'u̱t u̱ gas-u̱ ro̱r-tu̱ dak-u̱ Seyir.

9 Unto̱ o̱o̱ge̱ ogu̱r-tu̱ ya'ag-u̱ Isuwa, ne̱t-u̱ Edo̱m, wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ gas-u̱ ro̱r-tu̱ dak-u̱ Seyir.

10 Dim-tu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Isuwa ya:

E̱ripaz (wa'-u̱ Ada ne̱ta Isuwa) u̱ Re̱we̱r (wa'-u̱ Basemat ne̱ta Isuwa).

11 Yaag-u̱ campa-ne̱ E̱ripaz:

Te̱man, u̱ O̱mar, u̱ Ze̱paho, u̱ Gatama, u̱ Kenaz.

12 Eripaz o̱tte̱ ne̱ta u̱r-kit wu̱ na foge̱ Timu̱na. Wa mate̱ Amare̱k wu̱ o̱o̱ge̱ ne̱ta u̱s-kit E̱ripaz. E̱ o̱o̱ge̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ i ne̱ta Isuwa Ada.

13 Yaag-u̱ campa-ne̱ Re̱we̱r:

Nahat, u̱ Zera, u̱ Shamma, u̱ Miza. Ine̱ e̱ o̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ ne̱ta Isuwa Basemat.

14 Yaag-u̱ campa-ne̱ ne̱ta Isuwa O̱ho̱ribama gwu̱p-u̱ Ana tu̱msu̱ wa'-u̱ wa'-u̱ Zibe̱yon, e̱ wa mate̱ Isuwa:

Jewus, u̱ Jaram, u̱ Kora ne̱.

15 Ine̱ e̱ o̱o̱ge̱ u̱t-faru̱k u̱ te̱k-u̱ ya'ag-u̱ Isuwa wu̱ shu̱'u̱te̱ yu̱-Yat-ya u̱t-ko̱ u-tát.

Yaag-u̱ campa-ne̱ E̱ripaz mat-du̱ u-shu̱ Isuwa,

Wa shu̱'u̱te̱ yu̱-Yat-ya ko̱-u̱r Te̱man, O̱mar, Ze̱paho, Kenaz, 16 u̱ Kora, u̱ Gatama, u̱ Amare̱k ne̱. Ine̱ e̱ o̱o̱ge̱ i-yate̱ u̱r-ko̱ dak-u̱ Edo̱m wu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ E̱ripaz. Ine̱ be̱e̱t e̱ o̱o̱ge̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ Ada.

17 Yaag-u̱ campa-ne̱ wa'-u̱ Isuwa Re̱we̱r:

Nahat, u̱ Zera, u̱ Shamma, u̱ Miza ne̱. Ine̱ i-yate̱ ko̱du̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ Re̱we̱r Edo̱m; e̱ o̱o̱ge̱ ko̱-du̱ ya'ag-u̱ ne̱ta Isuwa Basemat.

18 Yaag-u̱ campa-ne̱ ne̱ta Isuwa Ohoribama:

Yu̱-Yat-ya Jewus, u̱ Jaram, u̱ Kora ne̱. E̱ o̱o̱ge̱ i-yate̱ i rwu̱ne̱ du̱gu̱ ne̱ta Isuwa O̱ho̱ribama gwu̱p-u̱ Ana.

19 Ine̱ o̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Isuwa (wu̱ na zu̱ Edo̱m), tu̱msu̱ tunto̱ o̱ faru̱k-u̱t e̱.

Yaag-u̱ Seyir

20 Tunto̱ o̱ dim-tu̱ u̱t-ko̱ tu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ i rwu̱ne̱ du̱gu̱-du̱ Seyir ya-Ho̱ri-ne̱, e̱ o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u̱ Edo̱m:

Ro̱tan, Shobar Zibe̱yon, Ana, 21 Dishon, Ezer, u̱ Dishan. Ine̱ o̱ i-yate̱ ko̱-du̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Hori, ya'ag-u̱ Seyir, e̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u̱ Edo̱m.

22 Yaag-u̱ campa-ne̱ Ro̱tan e̱ o̱: Hori u̱ Heman, hu̱no̱-u ya-i ne̱ta Ro̱tan wa na zu̱ye̱ Timna.

23 Yaag-u̱ campa-ne̱ Shobar:

Arban, Manahat, Ebar, Shepaho, u̱ Onam ne̱.

24 Yaag-u̱ campa-ne̱ Zibe̱yon e̱ o̱:

Aya u̱ Ana. A-na wu̱ hyane̱ fu̱g-su̱ m-pe̱r yu̱ bu̱-mu̱ m-du̱ng u̱r-do̱g da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ gwat-du̱ janka u̱so wa.

25 Ana o̱tte̱ yaag yu̱r:

Ya-du̱ u̱r-campa na zu̱ wa Dishon tu̱msu̱ ya-du̱ u̱r-gwu̱p na zu̱ wa O̱ho̱ribama.

26 Yaag-u̱ campa-ne̱ Dishon e̱ o̱:

Hemadan, Eshaban, Itaran, u̱ Keran.

27 Yaag-u̱ campa-ne̱ Ezer e̱ o̱:

Birhan, Zaaban, u̱ Akan ne̱.

28 Yaag-u̱ campa-ne̱ Dishan e̱ o̱:

Uz u̱ Aran ne̱.

29 Ine̱ e̱ o̱ i-yate̱ ko̱-du̱ Hori:

Ro̱tan, Shobar, Zibe̱yon, Ana, 30 Dishon, Ezer, u̱ Dishan. Na panu̱g dim-tu̱ ko̱-u̱r Hori u̱ dim-tu̱ i-yate̱ ne̱, e̱ o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u Seyir.

Faru̱k-tu̱ Edo̱m

31 Tunto̱ o̱ dim-tu̱ u̱t-faru̱k tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k u̱ dak-u̱ Edo̱m kanda waku̱n faru̱k wa no̱m u̱r-faru̱k dak-u̱ Isra:

32 Bera (zwaru̱ Beyor), wa shu̱'u̱t faru̱k-du̱ Edo̱m. Dim-du̱ bo̱-u na zu̱ye̱ Dinahaba.

33 Da-u̱ Bera mare̱, Jobab zwaru̱ Zera du̱gu̱ Bozara, wa shu̱'u̱t u̱r-faru̱k.

34 Da-u̱ Jobab mare̱, Husan du̱gu̱ dak-u̱ Tema-ne̱ wa du̱u̱s u̱r-faru̱k.

35 Da-u̱ Husan mare̱, Hadad zwaru̱ Bedad wu̱ re̱ bo̱-u̱ Midiya dak-u̱ Mowab, wa re̱ u̱r-faru̱k. Dim-du̱ bo̱-u wa o̱ na zu̱ye̱ Afit.

36 Da-u̱ Hadad mare̱, Samara wu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ bo̱-u̱ Masare̱ka wa shu̱'u̱t faru̱k.

37 Da-u̱ Samara mare̱, Shawuru wu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ bo̱-u̱ Rehobot u̱ Gas-u̱ gi-yu̱ Yufiretis wa shu̱'u̱t faru̱k.

38 Da-u̱ Shawuru mare̱, Baar-hanan (zwaru̱ Akubor) wa du̱u̱s u̱r-faru̱k.

39 Ba Baar-hanan zwaru̱ Akubor mare̱, Hadar shu̱'u̱t faru̱k, dim-du̱ bo̱-u wa na zu̱ye̱ Pawa. Dim-du̱ ne̱ta wu̱n de̱ na zu̱ye̱ Mehetaber gwu̱p-u̱ Matad, gwu̱p-u̱ Mezahab.

40 Tun-to̱ to̱ o̱ dim-tu̱ i-yate̱ i rwu̱ne̱ du̱gu̱-du̱ Isuwa, i o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱t-be e̱ te̱'e̱ u̱ka ko̱-u̱t e̱:

Timna, Arba, Jetet, 41 Ohoribama, Era, Pinon, 42 Ke̱naz, Te̱man, Mibazar, 43 Magadiyer u̱ Iram ne̱.

E̱ o̱o̱ge̱ i-yate̱ Edo̱m, u̱ e̱ o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u̱ e̱ o̱tte̱.

Isuwa o̱o̱ge̱ u̱so u̱ Edo̱m-ne̱.

37

Yusuhu no̱ng bo'

1 Yakubu shu̱'u̱t u̱ dak-u̱ Kan'ana, be-du̱ u̱so wa tamte̱ shu̱'u̱t-du̱ u̱r-hamu̱t.

2 Ogor-tu̱ ya'ag-u̱ Yakubu ya:

Da-u̱ Yusuhu o̱o̱ge̱ u̱s-hak o̱p u̱s-ta'e̱r [17], wa o̱ u̱ gwat-du̱ ban-du̱ u̱t-bisa u̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱, ya'ag-u̱ campa-ne̱ Biru̱ha u̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Zirpa, ne̱ta-tu̱ u̱so-u wa, se̱ wa haatu̱n u̱so e̱ rem-su̱ za so̱-se̱ u̱ mo̱ttu̱ no̱mu̱ tu̱-wu̱to̱ wa o̱o̱ge̱ u̱t-no̱m.

3 Isra cwanu̱g Yusuhu m-ze̱g ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa be̱e̱t, remu̱ zu̱ wa matu̱k wa' u̱ da-u̱ ne̱nge̱n-u̱r wa. Isra no̱mu̱ Yusuhu to̱ggo̱-u so̱-ya. 4 Da-u̱ tu̱-wu̱to̱ wa hyane̱ u̱zu̱ u̱so-u e̱ ze̱k-u̱ cwan-u̱t wu̱n, e̱ gu̱gu̱m wu̱n. E̱ no̱mtu̱ wu̱n rem-u̱s so̱-se̱ da.

5 Yusuhu nom bo' da-u̱ wa ware̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱ bo'u̱ wa no̱me̱, e̱ sur m-gu̱gu̱m wa. 6 Wa zu̱ u̱n &lt;&lt;Ho̱go̱n bo'u̱ u̱m no̱me̱. 7 Da-u̱ in o̱o̱ge̱ u̱ gu̱gu̱r-du̱ gu̱g-tu̱ fat u-tak se̱ du̱ ri gu̱g-de̱ yu̱ne̱ u̱r-ees m-kim, da-u o̱ tu̱ no̱ gu̱g-to̱ haane̱ to̱ gu̱nu̱s du̱ ri gu̱g-de̱ to̱ kwu̱ku̱t u-dak.&gt;&gt;

8 Tu̱-wu̱to̱ wu̱n zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ u̱t-sa bo̱ shu̱'u̱t faru̱k u̱-do̱mu̱ it? ¿Bo̱ u̱t-gwat u̱zu̱ bo̱ u̱t-shu̱'u̱t faru̱k-u̱ it?&gt;&gt; Se̱ e̱ sur m-gu̱gu̱m wu̱n remu̱ bo'u̱ wa no̱me̱ u̱ no̱m-u̱ wa waru̱ e̱ ne̱.

9 Da tase̱ sur m-no̱m o̱ko̱n bo' o̱. Wa waru̱ tu̱-wu̱to̱ bo'-u̱ o̱, wa zu̱, &lt;&lt;Ho̱go̱n, u̱m swu̱ru̱g m-no̱m o̱ko̱n bo' o̱, se̱di u̱ uno̱ da-o̱, u̱r-ho̱, u̱ pyaat ne̱, u̱ re̱ge̱r ne̱ o̱p-u̱ yu̱r e̱ he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ ri.&gt;&gt;

10 Uno̱ da-o̱ wu̱n wargu̱ u̱so rò bó̱-u̱ o̱ u̱ka wa wartu̱ o̱r-u̱t wa ne̱, se̱ u̱so wu̱n hagu̱sse̱ wu̱n. Wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ m-hyan u̱zu̱ ino̱ ró u̱-me̱ ne̱ u̱ tu̱-wu̱to̱ ró ne̱ it-u̱ u̱t-haan it he̱ u̱t-jwu̱n u-dak u̱-shu̱ ró?&gt;&gt; 11 Se̱di tu̱-wu̱to̱ Yusuhu o̱ u̱r-shu̱b, u̱so wu̱n hu̱ u̱s-dorog u̱zu̱, yan-o̱ bo'u̱ no̱ o̱o̱ge̱ u̱t-zu̱.

Tu̱-wu̱to̱ Yusuhu
bu̱pu̱ste̱ wa

12 De̱ku̱n ho̱-de̱ o̱r-u̱t wu̱n o̱ u̱ gwat-du̱ ban-du̱ u̱t-bisa tu̱ u̱so e̱ u̱ She̱ke̱m. 13 Isra zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;U̱ka bo̱ nu̱pte̱, tu̱-wu̱to̱ ró o̱ u̱ gwat-du̱ u̱t-bisa u̱ dapu̱s She̱ke̱m. Zo̱nge̱ u̱m to̱m bo̱ u̱du̱ e̱.&gt;&gt;

Wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱m zo̱ngte̱.&gt;&gt;

14 Se̱ u̱so u̱n zu̱ wu̱n, &lt;&lt;De̱'e̱, bo̱ hyan tu̱-wu̱to̱ ró ne̱ u̱ ban-du̱ u̱t-bisa ne̱ u̱ka e̱ o̱tte̱, se̱ bo̱ mu̱n bo̱ waru̱ me̱ u̱ka e̱ o̱tte̱.&gt;&gt; Yakubu tom Yusuhu du̱gu̱ fu̱g-yu̱ He̱bro̱n m-ha Gas-u̱ She̱ke̱m.

Da-u̱ Yusuhu teye̱ bo̱-u̱ She̱ke̱m, 15 waku̱n ne̱t wa hyen wu̱n u̱t-riig u̱r-do̱g wa shit wu̱n, wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱t-goot?&gt;&gt;

16 Yusuhu zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ gotu̱ tu̱-wu̱to̱ ri ne̱. Gag jab, ¿ko̱ bo̱ waru̱ me̱ be-du̱ e̱ o̱tte̱ u̱ gwat-du̱ u̱t-bisa?&gt;&gt;

17 Se̱ ne̱t-u̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱, u̱n yu̱nge̱ du̱gu̱ ane̱, se̱di u̱m ho̱k u̱n o̱ u̱t-zu̱, &lt;Yage̱ in de̱'e u̱ gas-u̱ Dotan.&gt; &gt;&gt;

Se̱ Yusuhu dor o̱r-u̱t wa ne̱ m-ha Dotan, wa bit u̱n u̱ku̱n u̱ Dotan.

Na bu̱pu̱ste̱ Yusuhu m-to̱k

18 Da-u̱ o̱r-u̱t Yusuhu hyanne̱ wa u̱ daan, e̱ nu̱p wa du̱gu̱ m-ra. Da-u̱ wa no̱mne̱ u̱t-mo̱r u̱ u̱n ne̱, u̱n gu̱g nu-u̱t u̱n u̱zu̱ u̱n ho̱ Yusuhu. 19 U̱n zu̱ o̱r-u̱t u̱n ne̱, &lt;&lt;Wa-bo'-u̱ wa ya jit u̱ o̱ne̱. 20 Haanu̱n, yagu̱n in ho̱o̱n wu̱n na guns wu̱n u̱ me̱n-tu̱ u̱r-gan u̱-me̱ du̱-u̱t tun-to̱ se̱ na zu̱ no̱m-yu̱ u̱r-do̱g hooste̱ wu̱n. Na hyan ma-du̱ bo'-u̱ wu̱n u̱ka o̱ do̱te̱ u̱t-no̱m!&gt;&gt;

21 Da-u̱ Rube̱n ho̱ge̱ no̱m-u̱ u̱n o̱ u̱t-sa u̱t-no̱m, wa su̱ wa ruut wu̱n du̱gu̱ kom-u̱t u̱n, Rube̱n zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ana ho̱ wu̱n da. 22 Ana agu̱z m-hyu̱ da. Gunsu̱n wu̱n u̱ me̱n-tu̱ ut-u̱r u̱r-dù u̱ ane̱ u̱-me u̱r-do̱g, se̱di taas u̱ waku̱n o̱ m-tam wu̱n da.&gt;&gt; Rube̱n zu̱u̱g iya remu̱ u̱zu̱ wa ruut te̱ wu̱n m-yasa du̱gu̱-du̱ e̱ u̱ wa muut wu̱n u̱du̱ u̱so wu̱n.

23 Da-u̱ Yusuhu teene̱ be-du̱ o̱r-u̱t wa ne̱ o̱tte̱, se̱ e̱ kemu̱sse̱ to̱ggo̱-u so̱-ya yu̱ wu̱n o̱tte̱ m-wa e̱ host ya. 24 Se̱ u̱n ku̱b wa, u̱n guns wa u̱ me̱n-tu̱ u̱r-dù du̱ zatte̱ m-bu̱ da, bu̱-mu̱ zaar de̱ da.

25 U̱n o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱, se̱ u̱n jaku̱s is u̱n hyan ban-du̱ Isma'iru-ne̱ a-u-ce̱rpa-ne̱, e̱ o̱o̱n du̱gu̱ Giriyad. E̱ gakku̱n rakum-u̱ e̱ cwu̱-tu̱ wu̱s u-haku̱n ne̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱, u̱ no̱o̱g-mu̱ mu̱r ne̱, e̱ o̱ do̱m-u̱ u-fu̱n u̱ hu̱u̱tu̱ to̱ u̱ Masar u̱t-bab.

26 Yahuda zu̱ hu̱no̱-u̱t wa, &lt;&lt;¿Yan swu̱rmo̱ in do̱'e̱ u̱t-kwu̱m a in ho̱o̱n o̱r-u̱ in tu̱msu̱ in taku̱s hyu̱-m wa? 27 Haanu̱n, in bu̱pu̱s wu̱n u̱du̱ ne̱t-u̱ Isma'iru-ne̱. A in o̱ m-tam wu̱n da, ba shu̱'u̱te̱ o̱r-u̱ in wa u o̱ye̱. War-u in o̱ u̱ hyu̱-m in ne̱.&gt;&gt; O̱r-u̱t wu̱n ees u̱ no̱mu̱ wu̱n waru̱ e̱ ne̱.

28 Da-u̱ ne̱tu̱ u-ce̱rpa tu̱ Midiya-ne̱ ne̱ haane̱, tu̱-wu̱to̱ Yusuhu rwu̱tu̱n wa du̱gu̱ ut-u̱ u̱r-dù. E̱ bu̱pu̱s wa u̱du̱ ne̱t-u̱t to̱ kwam-u̱t pus-to̱ shik u̱r-shik [20], na ku̱b wa m-cwa u̱ Masar.

29 Da-u̱ Rube̱n barme̱ u̱ be-du̱ du-u̱r re̱ wa hyanu̱g Yusuhu da, se̱ wa kemu̱sse̱ cwu̱-tu̱ u-war u̱ wa u̱ remu̱ namu̱ jab. 30 Wa aru̱k m-mu̱ u̱du̱ o̱r-u̱t wa ne̱ wa zu̱ e̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ wa zamu̱n u̱ku̱n da, u̱ da-o̱ ¿re̱-o̱ u̱m do̱te̱ u̱t-no̱m?&gt;&gt;

31 Se̱ o̱r-u̱t Yusuhu ho gobor-du̱ u-gwaar, e̱ guns to̱ggo̱-u Yusuhu hyu̱-mu̱ u-gwaru̱ mo̱. 32 U̱n ku̱b to̱ggo̱-u so̱-ya ya u̱n muutu̱ u̱so u̱n tu̱msu̱ u̱n zu̱, &lt;&lt;It kwu̱mu̱g to̱ggo̱-u inya. Gwat bo̱ hyan ko̱ to̱ggo̱-yu̱ zwaru̱ ró ya re̱.&gt;&gt;

33 Wa nu̱p ya. Wa zu̱, &lt;&lt;To̱ggo̱-yu̱ zwaru̱ ri ya, yaku̱n no̱m-yu̱ u̱r-do̱g tu̱u̱ste̱ wa, za u-sakna na tu̱u̱ste̱ Yusuhu.&gt;&gt;

34 Yakubu kemu̱sse̱ to̱ggo̱-yu̱ u-waru̱ wa. Wa wu̱ cwu̱-tu̱ ko̱se̱-du̱ namu̱ jab wa no̱m m-roog u-tát wa o̱ dorog-u̱s Yusuhu. 35 Yaag-u̱ wa be̱e̱t e̱ haan e̱ ru̱stu̱ wa jab, se̱di e̱ kerge̱ ru̱stu̱ jab-u̱ wa da. Wa zu̱, &lt;&lt;U̱ te̱k-u̱ namu̱ jab se̱, u̱m he̱e̱g u-sag u̱ be-du̱ zwaru̱ ri o̱tte̱.&gt;&gt; Se̱ wa nom u̱s-kan u̱ remu̱ Yusuhu.

36 Da tase̱, ne̱t-tu̱ Midiya-ne̱ e̱ bu̱pse̱ Yusuhu u̱du̱ Potipa wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ te̱k-u̱ i-yate̱ Faru̱k-u̱ Masar, Po̱tipa wa o̱o̱ge̱ yu̱-Yat-ya e'-du̱ pyu̱.

38

Yahuda e̱ Tamar

1 U̱ da-u o̱, Yahuda yage̱ tu̱-wu̱to̱ wa u̱ tu̱-dimu̱ wa ne̱. Wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱du̱ waku̱n campa wa wu̱ bo̱-u̱ Aduram na zu̱ wa Hira. 2 Ku̱na Yahuda hyente̱ gwu̱p ne̱t-u̱ Kan'ana wa'-u̱ Shuwa. Yahuda gu̱ wa wa roog u̱ wa ne̱. 3 Wa no̱m u̱t-me̱n wa mu̱t ya-du̱ u̱r-campa, na te̱'e̱ wa u̱r-dim Er. 4 Wa sur m-no̱m u̱t-me̱n wa mu̱t ya-du̱ u̱r-campa na te̱'e̱ wa u̱r-dim Onan. 5 Wa mu̱t tu̱msu̱ ya-du̱ u̱r-campa wa te̱'e̱ de̱ u̱r-dim Shera. U̱ da-u̱ Yahuda o̱ Kezib da-u o̱ wa matu̱ Shera.

6 Yahuda no̱ngu̱ mat-du̱ u-shu̱ wa Er u̱r-gu̱, na zu̱ ne̱ta wa Tamar. 7 Se̱di Er, mat-du̱ u-shu̱ Yahuda, ne̱t-u̱ yo̱-wa wa u̱du̱ Yawe; se̱ Yawe ho wa.

8 Se̱ Yahuda zu̱ Onan, &lt;&lt;Rooge̱ u̱ ne̱ta yu̱-wu̱ya ró ne̱, yu̱-wu̱ya ró maru̱g za wa'. Remu̱ iya ga bomsu̱ wa bo̱ roog u̱ wa ne̱ ko̱ bo̱ kwu̱mu̱ yu̱-wu̱ya ró yaag i do̱'e̱ re̱-du̱ o̱g-u̱r wa rem u̱zu̱ iya-o̱ kim-u̱s in zu̱tte̱ bo̱ no̱m.&gt;&gt; 9 Se̱di Onan nu̱p u̱zu̱ ya'ag-u̱ e̱ za shu̱'u̱tu̱ ya'ag-u̱ wa da; da-u̱ wa o̱o̱ge̱ m-roog u̱ ne̱ta yu̱-wu̱ya wa ne̱, se̱ wa daas u̱t-bas u-dak u̱ taas wa matu̱ yu̱-wu̱ya wa yaag da. 10 Se̱di no̱m-u̱ wa no̱me̱ shu̱'u̱te̱ no̱m-u yo̱-o̱ u̱du̱ Yawe; se̱ wa ku̱b fat-u̱r rò.

11 Yahuda zu̱ Tamar ku̱mu̱ wa, &lt;&lt;Shu̱'u̱te̱ u̱ka bom-u̱s u̱ bu-u̱ u̱so-u ró, se̱ Shera zwaru̱ ri rogomte̱.&gt;&gt; Wa no̱ng iya remu̱ zu̱ wa no̱ng u̱s-dorog u̱zu̱, &lt;&lt;Wa kere̱ u̱t-mar ko̱wa, u̱ka tu̱-wu̱to̱ wa.&gt;&gt; Se̱ Tamar aru̱k m-mu̱ wa shu̱'u̱t u̱ bu-u̱ u̱so wa.

12 Da-u̱ hak-su̱ no̱me̱ u-tát ne̱ta Yahuda, gwu̱p-u̱ Shuwa, maru̱g. Da-u̱ Yahuda tase̱ namu̱ jab, wa do̱'e̱ u̱ Timna, u̱du̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ o̱rru̱ can-tu̱ ca wa, u̱ hu̱u̱b-u̱ wu̱n ne̱ Hira ne̱tu̱ Aduram wa do̱'e̱ u̱ wu̱n ne̱.

13 Da-u̱ na waru̱ Tamar, &lt;&lt;U̱zu̱ u̱so-u campa rò u̱ fu̱n-yu̱ ha-mu̱ Timna u̱ remu̱ wa or-u̱t ca wa.&gt;&gt; 14 Tamar nak u̱zu̱ Shera rogomte̱, se̱di o̱kon no̱mo̱ zaar u̱ na nome̱ u̱zu̱ u̱ wa haan wa ga wa da. Remu̱ iya wa host cwu̱-tu̱ u̱t-bomos wa ho̱bo̱gse̱ hi-u̱r wa u-ge̱re̱ remu̱ wa e̱ngu̱sse̱ hi-u̱r wa. Se̱ Tamar shu̱'u̱t u̱ kit u-fu̱n yu̱ na tote̱ me̱ bo̱-u re̱k-o̱ u̱ na zu̱ye̱ Enayim, yu̱ o̱o̱ge̱ do̱m-u̱ fu̱n-yu̱ ha-mu̱ Timna.

15 Da-u̱ Yahuda hyane̱ wu̱n, wa ku̱b u̱zu̱ wa-u-as wa, remu̱ u̱zu̱ wa ho̱gopte̱ shu̱-u wa u-ge̱re̱. 16 Wa nak u̱zu̱ ku̱mu̱ wa da, wa do̱'e̱ u̱du̱ wa u̱ kit-u̱ fu̱n. Wa zu̱, &lt;&lt;Haane̱ u̱m roog-u̱ bo̱ ne̱.&gt;&gt;

Se̱ Tamar zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ bo̱ de̱ ya'u̱ me̱ u̱ bo̱ roogte̱ u̱-me̱ ne̱?&gt;&gt;

17 Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya'u̱ bo̱ ya-u gwaar ban-du̱ gwaar-u̱ ri.&gt;&gt;

Tamar zu̱, &lt;&lt;¿O̱ko̱n o̱ro u̱ bo̱ do̱'e̱ ya'u̱ me̱ u̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱s-nap kanda bo̱ to̱mtu̱n me̱ u-gwaar?&gt;&gt;

18 Wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan go̱-du̱ u̱s-nap se̱ bo̱ u̱t-sa?&gt;&gt;

Tamar zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Hatu̱n me̱ ko̱m-yu̱ m-ha ró, u-re̱ge̱z yu̱ ge̱ke̱s ne̱ u̱ kwat-yu̱ u-kom u̱ ró ne̱ yu̱ o̱tte̱ dim-u̱r ró ne̱.&gt;&gt; Se̱ wa yase̱ to̱ u̱du̱ wu̱n. Se̱ Yahuda roog u̱ wu̱n ne̱, se̱ Tamar nom u̱t-me̱n du̱gu̱-du̱ wu̱n. 19 Da u̱n tase̱, Tamar yu̱ne̱ m-mu̱, wa hast ge̱rre̱-yu̱ wa ho̱pse̱, se̱ wa wu̱ cwu̱-tu̱ u̱t-bomos wa.

20 Da tase̱ Yahuda tom hu̱u̱b-u̱ wa Hira ne̱tu̱ Aduram u̱ ya-u gwaar ne̱, u̱ remu̱ wa kabtu̱n no̱m-tu̱ wa yase̱ ne̱ta-u ya, se̱di Hira hyanu̱g Tamar da. 21 Se̱ wa shit campa-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱ku̱n, wa zu̱, &lt;&lt;¿He̱ne̱ o̱ kaar-yu̱ be-du̱ m-gir yu̱ o̱o̱ge̱ u̱ ana o̱tte̱, kaar-yu̱ nome̱ u̱t-huuk u̱ Enayim u̱ kit u-fu̱n?&gt;&gt;

E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Yaku̱n kaar ya yu̱ be-du̱ m-gir zaar u̱ shu̱'u̱t u̱ ane̱ da.&gt;&gt;

22 Se̱ wa mu u̱du̱ Yahuda, wa zu̱, &lt;&lt;U̱m hyanu̱g wu̱n da. Ne̱t-tu̱ o̱ u̱ku̱n e̱ zu̱u̱g, &lt;E̱ tamu̱g nap-du̱ u-kaar o̱ u̱ku̱n u̱ be-du̱ m-gir da.&gt; &gt;&gt;

23 Yahuda zu̱, &lt;&lt;Yage̱ wa shipu̱s no̱m-tu̱ wa o̱tte̱, taas in shu̱'u̱t no̱mtu̱ u̱t-nu̱mu̱s da. Me̱ ya u̱m tom-u̱t te̱ wu̱n ya-u gwaar yu̱ o̱ yu̱nne̱, se̱di bo̱ hyanu̱g wu̱n da.&gt;&gt;

24 Da pyaat-su̱ u̱s-tu̱t arke̱, na waru̱ Yahuda, &lt;&lt;Ku̱mu̱ ró Tamar cwaag u̱ fu̱n-yu̱ m-kaar, u̱ remu̱ iya wa o̱ u̱t-me̱n ne̱.&gt;&gt;

Yahuda zu̱, &lt;&lt;Rwu̱tu̱n wu̱n u̱ dim-u u-bo̱, no̱ doos wu̱n u-ra se̱ wa maru̱g.&gt;&gt;

25 Da-u̱ na rwu̱tu̱n Tamar u̱ remu̱ na hoot wa, se̱ wa no̱m to̱m u̱du̱ ku̱mu̱wa u̱zu̱, &lt;&lt;Se̱ wa zu̱ u̱m o̱ u̱t-me̱n ne̱ du̱gu̱-du̱ ne̱t wu̱ o̱tte̱ tun-to̱ no̱m-to̱. Gwatu̱n to̱ no hyan ko̱ wana otte̱ to̱. Ko̱m-yu̱ m-ha wa ya u̱ kwat-yu̱ u-kom u̱ wa ne̱ u̱ re̱ge̱z yu̱ ge̱ku̱s wa ne̱.&gt;&gt;

26 Se̱ Yahuda baku̱s no̱m-u̱t to̱. Wa zu̱ iya o̱ &lt;&lt;Wu̱n ze̱k me̱ u̱r-mo̱t, remu̱ zu̱ u̱m yaag wu̱n wa'-u̱ ri Shera wa ga wu̱n da. U̱m no̱m-u̱g no̱mu so̱-o̱ da.&gt;&gt; Wa swu̱ru̱g m-roog u̱ wu̱n ne̱ tu̱msu̱ da.

27 Da da-u̱ u̱r-mat no̱me̱, se̱ Tamar mu̱t ya-u̱t-zwar yu̱r. 28 Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱r-mat, wa-gan rwu̱tu̱n ko̱m-u wa u̱-do̱; Se̱ wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ mastu̱ wu̱n wa ku̱b u-randi wa gagu̱ wa u̱r-kwaz-du̱ u-kom. Wa zu̱, &lt;&lt;Unwa wa ba-e̱ m-rwu̱u̱n.&gt;&gt; 29 Se̱di da-u̱ wa haste̱ ko̱mu wa, oru̱ wa bu̱ m-rwu̱u̱n. Wa mastu̱ wu̱n zu̱, &lt;&lt;Gwat u̱ka bo̱ mo̱rtu̱n m-yat iya!&gt;&gt; Se̱ wa te̱'e̱ wa u̱r-dim Pe̱re̱z. 30 Du̱-dim rwu̱u̱n u̱ randi-u jaz-ya ne̱ m-gag u̱ kom-u wa, na zu̱ wa Ze̱ra.

39

Yusuhu u̱ ne̱ta Potipa ne̱

1 Da tase̱, ko̱-du̱ Isma'iru-ne̱ e̱ ku̱b Yusuhu m-ha u̱ Masar. Ku̱na Potipa o̱o̱t-u̱n Yusuhu du̱gu̱-du̱ u̱n. Potipa ne̱t-u̱ Masar wa wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ te̱k-u̱ i-yate̱ Faru̱k tu̱msu̱ yu̱-Yat-ya yu̱ u̱r-e' wu̱ no̱me̱ e'-du̱ faru̱k.

2 Yawe o̱ u̱r-kot u̱ Yusuhu ne̱. Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ bu-u̱ yu̱-Yat-ya wa ne̱tu̱ Masar, wa shu̱'u̱t wa re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱ u̱ no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t. 3 Potipa hyanu̱g u̱zu̱ Yawe u-Ru̱ o u̱r-koto u̱ Yusuhu ne̱, remu̱ zu̱ wa yaag Yusuhu re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱ u̱ no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t. 4 Yusuhu kum hyu̱-m pus-mo̱ u̱du̱ Potipa wa no̱m u̱r-so̱ u̱ wa ne̱. Wa wu̱ Yusuhu shu̱'u̱t wa-gwat-du̱ bu-u wa u̱ no̱mu̱ wa otte̱ ne̱ u-be̱e̱t. 5 Du̱gu̱ da-u o̱ Potipa wu̱ Yusuhu wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya bu-u wa u̱ no̱mu̱ wa o̱tte̱ ne̱ u-be̱e̱t, Yawe wa'agu̱ bu-u ne̱t-u̱ Masar Potipa nu-u so̱-o̱ u̱ rem-u Yusuhu. No̱m-tu̱ u-bu wu̱n u̱t-be̱e̱t to̱ hu̱ m-da ho̱n-ho̱n, u̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱mu̱ wu̱n ne̱, u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱ to̱ hu̱ u̱ re̱-u̱ u-shu̱. 6 Potipa yasu̱ gwat-du̱ no̱m-tu̱ wa o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t, ko̱-uyan shu̱'u̱t u̱ kom-u̱t Yusuhu. Potipa ruus-u̱ fu̱n-u̱ ko̱-uyan u-be̱e̱t. Ga-du̱ u̱t-re̱ de̱ Potipa do̱te̱ u no̱m-du̱ u̱s-dorog u̱ warre̱.

Yusuhu o̱tte̱ u-ma u-war u̱ so̱-o̱ u zwarru̱ m-hyan u̱ zwarru̱ u-shu̱ ne̱. 7 Remu̱ iya, da o̱ku̱n da-o̱ no̱me̱ ne̱ta Potipa got war-u Yusuhu wa he̱e̱se̱ cwan-u̱t Yusuhu. De̱ku̱n ho̱-de̱ wa zu̱ wa, &lt;&lt;Haane̱ bo̱ roog u̱-me̱ ne̱!&gt;&gt;

8 Yusuhu gu̱gu̱m, wa zu̱ ne̱ta yu̱-Yat-ya wa, &lt;&lt;Gwat! U̱so u-bu ri, za wadu̱ jab-u̱ o̱ko̱n u̱ bu-u uno̱ da. No̱m-u̱ wa o̱tte̱ u-be̱e̱t wa ya'aste̱ ko̱-uyan u̱ kom-u̱t ri u̱m ha gwat-du̱ to̱. 9 U-bu ane̱ waku̱n zaar wu̱ ze̱ge̱ me̱ da. Yu̱-Yat-ya ri hooste̱ me̱ o̱ko̱n u̱ ana da se̱ bo̱, u̱ remu̱ zu̱ bo̱ ne̱ta wa bo̱ o̱ye̱. ¿Re̱-o̱ u̱m do̱te̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱t-ba'as ne̱ u̱ shu̱ u-Ru̱?&gt;&gt; 10 Ne̱ta-u ya re u-shu̱ no̱mu̱ Yusuhu u̱s-rem ko̱-uyan ho̱-de̱, Yusuhu gu̱gu̱m wa roog u̱ wu̱n ne̱, ko wa dapu̱rse̱ wu̱n.

11 De̱ku̱n ho̱-de̱ Yusuhu cwaag u-bu remu̱ wa no̱m-u̱t ank-mu̱ u-bu, u̱ te̱k-u̱ to̱k-ne̱ waku̱n zaar u-bu da. 12 Se̱ ne̱ta-u ya shipis to̱ggo̱-u Yusuhu. Wa zu̱, &lt;&lt;Rooge̱ u̱-me̱ ne̱!&gt;&gt; Yusuhu ru m-so̱m u̱-do̱, se̱di wa yage̱ to̱ggo̱-u wa u̱ kom-u̱t wu̱n.

13 Da-u̱ wu̱n hyane̱ Yusuhu somo̱g, wa yage̱ kus-tu̱ m-wa u̱ wa u̱du̱ wu̱n wa aru̱k m-so̱m m-rwu̱ u̱-do̱, 14 se̱ ne̱ta-u ya fog to̱k-ne̱ u-bu wa. Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Gwatu̱n! Campa ri haatu̱n to̱k ne̱tu̱ Ibra-ne̱ u̱ ane̱ wa muute̱ na ragne̱! Wa cwagu̱n u̱ kur-u ri u̱ remu̱ wa no̱mtu̱ me̱ u̱r-ryapu̱k, u̱m nom u̱t-jar m-yat. 15 Da-u̱ wa ho̱ge̱ u̱m no̱ng u̱t-jar, se̱ wa ru u-bu m-so̱m, wa yage̱ to̱ggo̱-yu̱ do̱ u̱ wa u̱du̱ ri.&gt;&gt;

16 Wa cin to̱ggo̱-yu̱ u-war u̱ Yusuhu se̱ da-u̱ yu̱-Yat-ya wa mu̱u̱ne̱. 17 Se̱ wu̱n ware̱ campa rò no̱mu̱ no̱me̱, u̱zu̱, &lt;&lt;To̱k-u̱ wa wu̱ bo̱ kabne̱ in du̱gu̱ Ibra-ne̱, wa cwagu̱n u̱-me̱ kur-u ri wa o̱ u̱ssa wa no̱mu̱ me̱ u̱r-ryapu̱k. 18 Tu̱msu̱ da u̱m no̱me̱ u̱t-jar, wa aru̱k m-so̱m. Wa yage̱ to̱ggo̱-yu̱ do̱ wa u̱ kom-u̱t ri, wa som m-rwu̱ u̱-do̱.&gt;&gt;

19 Da-u̱ yu̱-Yat-ya Yusuhu ho̱ge̱ no̱mu̱ ne̱ta wa ware̱, u̱zu̱ iya o̱ to̱k-u̱ wa nomte̱ ne̱ta wa, se̱ Potipa no̱m jab so̱k. 20 Se̱ yu̱-Yat-ya Yusuhu hu̱u̱t wa u̱ bu m-to̱k be-du̱ faru̱k cinte̱ i no̱me̱ wa u̱t-ba'as, wa shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ to̱k-ne̱.

21 Yawe o̱ u̱r-kot u̱ Yusuhu ne̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k, wa ko̱se̱ wa u̱t-cwan, wa kum hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ wa e'-du̱ bo̱-u̱ m-to̱k. 22 Yu̱-Yat-ya a e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k yasu̱ Yusuhu gwadu̱ a-bu-u̱ m-to̱k, ko̱-uyan o̱ na o̱ u̱t-no̱m Yusuhu wa o̱ yu̱-Yat-ya. 23 Yu̱-Yat-ya a-bu-u̱ m-to̱k yage̱ ko̱-uyan u̱ kom-u̱t Yusuhu. Yawe o̱ u̱r-kot u̱ Yusuhu ne̱, wa yaag wa re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k.

40

Yusuhu wargu̱ a-bu-u̱ m-to̱k ne̱
yu̱r bo'-su̱ e̱ no̱me̱

1 Da-u̱ o̱ko̱n da-o̱ arke̱, se̱ to̱k-ne̱ Faru̱k-u̱ Masar yu̱r no̱m no̱m-u̱ nase̱ faru̱k jab. Yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k no̱mtu̱ u̱t-swa u̱ yu̱-Yat-ya zwa-u̱ wa u̱r-be̱re̱di ne̱ e̱ be̱e̱t e̱ no̱mu̱ yu̱-Yat-ya e̱ no̱m-u̱ na-su̱ Faru̱k-u̱ Masar jab. 2 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar naas jab so̱k u̱ remu̱ i-yate̱ wa ne̱ yu̱r, yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k no̱mtu̱ u̱t-swa u̱ yu̱-Yat-ya zwa-u̱ wa u̱r-be̱re̱di ne̱. 3 Wa tage̱ e̱ u̱ bu-u̱ yu̱-Yat-ya a-gwat-du̱ bu-u m-to̱k ne̱ u̱ be-du̱ Yusuhu o̱tte̱ tage̱. 4 Yu̱-Yat-ya a-gwat-du̱ bu-u̱ m-to̱k wu̱' Yusuhu wa shu̱'u̱t wa-gwat-du̱ u̱n.

Da-u̱ u̱n o̱o̱ge̱ me̱ bu-u̱ m-to̱k u-da u-tát. 5 M-gyu̱p m-gan, yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k no̱mtu̱ u̱t-swa u̱ yu̱-Yat-ya zwa-u̱ wa u̱r-be̱re̱di ne̱ e̱ nom bo' u-da u-gan bu-u̱ m-to̱k, bo' u̱n be̱e̱t ko̱wan o̱ mu̱ wa sha-mo̱.

6 Da-u̱ Yusuhu haane̱ u̱du̱ u̱n u̱r-wu̱n, wa hyen u̱zu̱ u̱n o̱ namu̱ jab. 7 Yusuhu shit i-yate̱ i o̱ m-to̱k u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar, i o̱ye̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k-u̱ yu̱-Yat-ya wa. Wa zu̱ e̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ no̱ o̱tte̱ u̱ na-su̱ shu̱u̱t no̱ inya?&gt;&gt;

8 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;It no̱ng bo' it yu̱r. Waku̱n zaar hen wu̱ de̱ waru̱ it zu̱n-mu̱ bo'-u̱s o̱ da.&gt;&gt;

Se̱ Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ru̱-o̱ yu̱'e̱ zu̱n-mu̱ ko̱-uyan, waru̱n me̱ bo̱'-su̱ no̱ no̱me̱.&gt;&gt;

9 Yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k no̱m-tu̱ u̱t-swa waru̱ Yusuhu bo'-u̱ wa no̱me̱, wa zu̱, &lt;&lt;U̱-me̱ bo' u̱m hyang te̱-yu̱ inabi u̱-shu̱ ri. 10 Te̱-yu̱ inabi ya o̱ u̱s-fe̱ ne̱ u̱s-tu̱t. A wa tak-ne̱ no̱m-du̱ u̱t-ran, se̱ pyak-u̱t tu̱ rwu̱u̱n, za wa'as ya'ag-u̱ inabi rwu̱u̱n. 11 Me̱ hen u̱m o̱ m-shu̱p u̱ ko̱k-u̱ m-bu̱ faru̱k ne̱ u̱ kom-u ri, se̱ u̱m ku̱b yaag-u̱ inabi u̱m vins e̱ ko̱k-du̱ m-bu̱ tu̱msu̱ u̱m yasu̱ Faru̱k-u̱ Masar de̱ u̱ kom-u wa.&gt;&gt;

12 Yusuhu zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Zu̱n-mu̱ bo'-u̱ ró ya. Fe̱-u̱s se̱ u̱s-tut roog-mo̱ u̱t-tu̱t. 13 Ba roog-mu̱ u̱t-tu̱t ar-ke̱, Faru̱k-u̱ Masar do̱'e̱ rwu̱tu̱n bo̱ du̱gu̱ bu-u̱ m-to̱k, wa de̱ mutu̱ bo̱ u̱ o̱g-u̱r ró. Tu̱msu̱ bo̱ shu̱'u̱t wa ya-du̱ faru̱k no̱m-tu̱ u̱t-swa u̱ka bo̱ o̱tte m-no̱m u̱r-taku̱n. 14 Bakse̱ me̱ a no̱mu̱ u̱m waru̱ bo̱ shiye̱. No̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ bo̱ no̱mu̱ Faru̱k-u̱ Masar u̱s-rem u̱ remu̱ ri, u̱ remu̱ na rwu̱u̱tu̱n me̱ du̱gu̱ bu-u̱ m-to̱k uno̱. 15 Me̱ na kabu̱n me̱ u̱r-be̱b du̱gu̱ dak-u̱ Ibra-ne̱, u̱ haan u̱ Masar. U̱m no̱ng o̱ko̱n u̱ ko̱re̱ u̱zu̱ na hatu̱n me̱ u̱ ana bu-u̱ m-to̱k da.&gt;&gt;

16 Da-u̱ wu̱ zwa-u̱ Faru̱k u̱t-be̱re̱di ho̱ge̱ zu̱n-m so̱mo̱ mu̱ na ya'e̱ wa ya-du̱ faru̱k no̱mtu̱ u̱t-swa u̱ bo'-u̱ wa, se̱ wa zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Ko̱ me̱ u̱m no̱mu̱g bo' u̱m o̱ ko̱o̱r-tu̱ u̱t-be̱re̱di ne̱ u̱t-tu̱t u̱-do̱mu̱ hi-u̱r ri. 17 U̱-do̱m ko̱o̱r-du̱ shu̱u̱g u̱ no̱m u̱t-re̱ so̱-to̱ ne̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱ u̱ na no̱me̱ remu̱ Faru̱k-u̱ Masar, tu̱msu̱ no o̱ re̱-du̱ o̱ du̱gu̱ ko̱o̱r-du̱ o̱ hi-u̱r ri.&gt;&gt;

18 Yusuhu zu̱, &lt;&lt;Zu̱n-mu̱ bo' ró ya, ko̱o̱r-u̱t to̱ u̱t-tu̱t roog-mo̱ u̱t-tu̱t. 19 No̱m-u̱ bo' o̱ ya-du̱ m-zu̱nu̱ ya. U̱ te̱k-u̱ ro̱o̱g-mu̱ u̱t-tu̱t, Faru̱k-u̱ Masar de̱ kupsu̱ hi-u̱r ró, du̱gu̱ war-u ró. No u̱r-do̱g do̱'e̱ tu̱-du̱ war-u ró.&gt;&gt;

20 U̱ ho̱-du̱ u̱r-tu̱tu̱rse̱, de̱ o̱ye̱ ho̱-du̱ baku̱s-du̱ mat-u̱r Faru̱k-u̱ Masar ne̱, wa zo̱ngte̱ i-yate̱ wa u̱r-mo̱ro̱g. Se̱ wa rwu̱u̱tu̱n wa yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k-u̱ no̱m-tu̱ u̱t-swa, u̱ yu̱-Yat-ya zwa-u̱ faru̱k u̱r-be̱re̱di ne̱, wa haatu̱n e̱ u̱ shu̱ ne̱nge̱n-u̱t wa. 21 Se̱ wa muut yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k no̱m-tu̱ u̱t-swa u̱ o̱g-du̱ wa o̱tte, ko̱wa u̱t-re̱ u-shu̱ u̱ ya-du̱ Faru̱k-u̱ Masar m-bu̱ u̱ kom-u wa. 22 Tu̱msu̱ Faru̱k-u̱ Masar tu̱r yu̱-Yat-ya a zwa-du̱ u̱t-be̱re̱di u-ho u̱-do̱m u-te u̱ka Yusuhu wartu̱ u̱n da-u̱ wa o̱o̱ge̱ ya-du̱ u̱n m-zu̱n.

23 M-ha iya ne̱ yu̱-Yat-ya ya-du̱ faru̱k no̱m-tu̱ u̱t-swa baku̱ste̱ u̱ Yusuhu ne̱ da, wa ku̱u̱s u̱t-to̱ wa ne̱.

41

Bo'-u̱s Faru̱k-u̱ Masar

1 Da-u̱ shu̱-du̱ hak-su̱ u̱s-yu̱r arke̱, Faru̱k-u̱ Masar nom bo', u̱zu̱ wa o̱ ees u̱ kit-u̱ gi-yu̱ Niru. 2 Da-u̱ na' ta'er, i o̱ye̱ m-yar ne̱, u̱t-birig ne̱, rwu̱u̱n du̱gu̱ gi-yu̱ Niru. E̱ he̱e̱se̱ tu̱du̱ gwa-tu̱ o̱ye̱ u̱-kit u-gi. 3 Se̱ e̱ke̱n na'-e̱ ya ta'er za u̱t-birig, m-ga ne̱ za so̱-ye̱, e̱ rwu̱u̱n tu̱msu̱ du̱gu̱ gi-yu̱ Niru. E̱ ees u̱ dim-u̱ na' ta'er i o̱tte̱ u̱t-birig ne̱ dap-u̱s u-gi. 4 Se̱ na' i m-ga i za so̱-ye̱ toromse̱ na' u̱t-birig. Da-u o̱ Faru̱k-u̱ Masar zu̱te̱.

5 Tu̱msu̱ roog-mu̱ kos wa. Wa sur m-no̱m bo' u-yu̱ru̱mse̱, ro̱p-tu̱ hyu̱ u̱t-ta'er, tu̱ so̱-to̱ sok tu̱ shu̱u̱se̱ yaag sok, to̱ cwu̱n u̱-do̱mu̱ kamb-yu̱ u-hyu u-gan. 6 U̱ dim-u̱ u̱n, se̱ke̱n kamb-su̱ hyu̱ se̱ u̱s-ta'er se̱ apu̱n, su̱ za u̱t-birig. Da-u̱ mya-mu̱ udo̱m fu̱rne̱, se̱ ro̱p-tu̱ hyu̱ to̱ ryamu̱sse̱, to̱ gu̱u̱s. 7 Ro̱p-tu̱ hyu̱ to̱ tu̱ za u̱t-birig to̱ toromse̱ ro̱p-tu̱ hyu̱ u̱t-ta'er tu̱ m-yar, tu̱ shu̱se̱ yaag. Se̱ Faru̱k-u̱ Masar zu̱te̱; wa hyen u̱zu̱ bo' o̱.

8 Se̱ u̱r-wu̱n, jab-u̱ Faru̱k-u̱ Masar nu̱u̱s. Se̱ wa tom na fagnu̱ wa a-u-gwat-ne̱ u̱ a-m-nap-ne̱ i dak-u̱ Masar be̱e̱t. Se̱ wa waru̱ e̱ bo'-u̱s wa. Na kwu̱mu̱g wu̱ waru̱ wa nu-du̱ bo'-u̱s se̱ da.

9 Da-u o̱ yu̱-Yat-ya ya-du̱ Faru̱k-u̱ Masar no̱m-tu̱ u̱t-swa zu̱ye̱, &lt;&lt;U̱ ya-o̱, u̱m baku̱ste̱ u̱ baas-u̱t ri ne̱. 10 Faru̱k-u̱ Masar hog u̱s-ryap u̱ to̱k-u̱ wa ne̱, tu̱msu̱ Faru̱k-u̱ Masar hu̱u̱t me̱ u̱ wa zwa-u̱ faru̱k u̱r-be̱re̱di ne̱ u̱ bu-u̱ yu̱-Yat-ya a-gwat-du̱ bu-u m-to̱k ne̱. 11 It no̱mu̱g u̱s-bo' it be̱e̱t m-gyu̱p m-gan, ko̱he̱ne̱ bo' o̱ o̱tte̱ mu̱ wa zu̱n-mo̱. 12 Waku̱n zwar-wa o̱ro u̱ku̱n u̱r-ko̱t u̱ it ne̱, ne̱t-u̱ Ibra-ne̱, to̱k-u̱ yu̱-Yat-ya a-gwat-du̱ bu-u m-to̱k ne̱. It waru̱ wa bo'-u̱s it, se̱ wa waru̱ it zu̱n-mu̱ bo'-u̱s it. Wa waru̱ ko̱wan zu̱n-mu̱ bo'-u̱ wa no̱me̱. 13 Ko̱-uyan nom ho̱n-ho̱n u̱ka wa zu̱tte̱. Na mu̱tu̱n me̱ u̱ o̱g-u̱r ri u̱ka wa zu̱tte̱ wu̱ ya-du̱ faru̱k no̱m-tu̱ u̱t-swa. Wa zwa-u̱ faru̱k u̱r-be̱re̱di na ho wa.&gt;&gt;

14 Da-u̱ faru̱k ho̱ge̱ iya, wa tom to̱k-ne̱, na fagu̱n Yusuhu. E̱ do̱'e̱ e̱ fagu̱n Yusuhu, du̱gu̱ bu-u̱ m-to̱k. Da-u̱ Yusuhu tase̱ u-o̱r se̱ wa wu̱ to̱ko̱n kus-to̱, wa aru̱k m-cwa wa ees u̱-shu̱ Faru̱k-u̱ Masar.

15 Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;U̱m no̱mu̱g bo'. U̱m kwu̱mu̱g waku̱n wu̱ waru̱ me̱ zu̱n-mu̱ bo'-u̱ o̱ da. Tu̱msu̱ u̱m ho̱k u̱zu̱ bo̱ ye'e̱ zu̱n-mu̱ bo'.&gt;&gt;

16 Yusuhu zu̱ Faru̱k-u̱ Masar, &lt;&lt;Me̱ wa ye'e̱ zu̱n-mu̱ bo' da, se̱di Ru̱-o̱ ya'u̱ Faru̱k-u̱ Masar zu̱n-mu̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ssa.&gt;&gt;

17 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;U̱ bo'-u̱ ri, u̱m o̱ ees u̱ kit-u̱ gi-yu̱ Niru. 18 Se̱ na' ta'e̱r rwu̱u̱n m-yar ne̱, u̱t-birig ne̱, du̱gu̱ me̱ u-gi yu̱ Niru, se̱ e̱ he̱e̱se̱ tu̱-du̱ gwa-tu̱ o̱ u̱ kit-u̱ u-gi. 19 Tu̱msu̱ e̱ke̱n na'-e̱ rwu̱u̱n u̱ dim-u̱ e̱ za u̱t-birig, za so̱-ye̱. U̱m tamu̱g hyan-du̱ go̱-du̱ e̱ u̱ dak-u̱ Masar da. 20 Se̱ na' ta'er, i za u̱t-birig i za so̱-ye̱, toromse̱ na' ta'er i u̱t-birig. 21 Tu̱msu̱ da u̱n toromse̱ e̱, waku̱n zaar u̱t-nap u̱zu̱ u̱n cwaru̱g o̱ko̱n da, remu̱ zu̱ e̱ o̱mo̱n m-ga ne̱ u̱ka u̱r-taku̱n. Da-u o̱ u̱m yu̱ne̱.

22 &lt;&lt;Se̱ roog-mu̱ sur m-kab me̱, tu̱msu̱ u̱m no̱m o̱kon bo' o̱, u̱m hyanu̱g ro̱p-tu̱ hyu̱ u̱t-ta'er, to̱ shu̱u̱se̱ yaag sok tu̱ so̱-to̱, to̱ cwu̱gu̱n u̱-do̱m u-kamb u-gan. 23 U̱ dim-u̱ e̱, to̱ko̱n ro̱p-tu̱ hyu̱ to̱ u̱t-ta'er to̱ cwu̱u̱n to̱ zatte̱ yaag da. Da-u̱ mya-mu̱ udo̱m fu̱rne̱, se̱ ro̱p-tu̱ tu̱ hyu̱ to̱ ryamu̱sse̱, to̱ gu̱u̱s. 24 Se̱ ro̱p-tu̱ ryaamse̱ toros ro̱p-tu̱ hyu̱ u̱t-ta'er tu̱ so̱-to̱ to̱. U̱m wargu̱ a-u-gwat-ne̱ se̱di waku̱n kerge̱ waru̱ me̱ bo'-u̱ ri da.&gt;&gt;

25 Yusuhu zu̱ Faru̱k-u̱ Masar, &lt;&lt;Bo'-u̱s ró o̱ u̱s-gan. Ru̱-u̱ wargu̱ Faru̱k-u̱ Masar nom-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ssa u̱t-no̱m. 26 Na'-u̱ so̱-ye̱ ta'er hak-se̱ u̱s-ta'er, ro̱p-tu̱ hyu̱ to̱ u̱t-ta'er hak-se̱ u̱s-ta'er, no̱m-o̱ u-gan tu̱msu̱ bo'-se̱ u̱s-gan. 27 Na' ta'er i o̱tte̱ m-ga za u̱t-birig, i rwu̱u̱ne̱ u̱-dim tu̱msu̱ hak-se̱ u̱s-ta'er. Tu̱msu̱ ro̱p-tu̱ hyu̱ to̱ u̱t-ta'er za yaag i mya-mu̱ u-do̱m fu̱rne̱ e̱ ryamu̱sse̱: to̱ o̱o̱ge̱ hak-su̱ u̱s-ta'er su̱ u̱s-me̱r.

28 &lt;&lt;Iya o̱tte̱ u̱ka u̱m zu̱tte̱ Faru̱k-u̱ Masar, Ru̱-u̱ ko̱ksu̱ Fir'una no̱mu̱ wa do̱'e̱ u̱t-no̱m. 29 Na do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱ u̱s-hak u̱s-ta'e̱r su̱ no̱m-u̱t-re̱ so̱k dak-u̱ Masar u-be̱e̱t. 30 Se̱di hak-su̱ u̱s-me̱r u̱s-ta'er do̱'e̱ u̱ do̱rnu̱ dim. U̱ da-u o̱ na do̱'e̱ u̱ ku̱'u̱s u̱t-to̱ u̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ na no̱me̱ ne̱ u-be̱e̱t u̱ dak-u Masar. Tu̱msu̱ me̱r-su̱ do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱ u-tát u-dak u-be̱e̱t. 31 Me̱r-su̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka zu̱ na tamu̱g no̱m-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ Masar da, u̱ remu̱ tat-u̱ u̱s-me̱r su̱ na do̱'e̱ u̱t-no̱m. 32 No̱mu̱ wa-e̱ bo' hatu̱n u̱s-fu̱n u̱s-yu̱r u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar na o̱ u̱ssa wa nap no̱mu̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u̱zu̱ Ru̱-o̱ no̱me̱ dorog-su̱ no̱m-du̱ o̱ no̱m-o u̱ hi-du̱ war-wa, tu̱msu̱ Ru̱-u̱ do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱ o̱ za m-tumb.

33 &lt;&lt;Remu̱ iya, yage̱ Faru̱k-u̱ Masar sa ne̱t wa-m-nap u̱ ne̱t wu̱ o̱tte̱ dorog-u̱s so̱-se̱ ne̱, wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya u̱ gwat-du̱ dak-u̱ Masar. 34 Yage̱ Faru̱k-u̱ Masar wa i-yate̱ u-dak u̱ Masar. E̱ kargu̱sse̱ u-gan u̱t-tan u̱ te̱k-u̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱m tu̱ na do̱'e̱ u̱t-kwu̱m hak-su̱ u̱s-ta'er su̱ na do̱te̱ no̱m-du̱ no̱m u̱t-re̱ sok. 35 E̱ do̱'e̱ u̱ kargu̱sse̱ no̱m-tu̱ u̱t-re̱ tu̱ hak-u̱s so̱-se̱ su̱ no̱m u̱t-re̱ su̱ o̱ne̱ u̱ te̱k-u̱ be̱b-u̱r Faru̱k-u̱ Masar, na cin to̱ u̱t-bo̱ u̱ na kum-u̱t no̱m u̱t-re̱. 36 No̱m u̱t-re̱ o̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱r-cu̱n u̱ re̱mu u-dak, u̱ na kum-u̱t no̱m u̱t-re̱ u̱ hak-su̱ u̱s-ta'e̱r su̱ u̱s-me̱r su̱ do̱'e̱ u̱ haan dak-u̱ Masar, taas u̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱ mar u̱s-me̱r da.&gt;&gt;

Faru̱k-u̱ Masar wa'ag Yusuhu
yu̱-Yat-ya u̱ dak-u̱ Masar

37 Rem-u̱s se̱ nom Faru̱k-u̱ Masar u̱r-zwar u̱ tu̱-yat-to̱ wa ne̱. 38 Faru̱k-u̱ Masar zu̱ tu̱-yat-to̱, &lt;&lt;¿Inu̱ kwu̱mu̱ ne̱t go̱-du̱ wa wu̱ o̱tte̱ Yar u-Ru̱?&gt;&gt;

39 Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ ko̱ksu̱ bo̱ tun-to̱ no̱m-to̱, waku̱n zaar wa dorog-u̱s so̱-se̱ wa-m-nap u̱ka bo̱ da. 40 Bo̱ shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya u̱ pada-u ri. Tu̱msu̱ ne̱t-u̱t ri u̱t-be̱e̱t e̱ do̱'e̱ yasu̱ hi-du̱ war-e̱ u̱du̱ ró, e̱ ya bo̱ m-ze̱g. U̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k de̱ u̱m do̱te̱ u̱ ze̱g-du̱ bo̱ u̱ warre̱.&gt;&gt;

41 Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Gwat, u̱ da-o̱ u̱m wa'ag bo̱ shu̱'u̱t u̱r-faru̱k dak-u̱ Masar u-be̱e̱t.&gt;&gt; 42 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar host kwaat-yu̱ u̱t-komu̱ wa, wa wa'-u̱ Yusuhu ya u-jo̱-u, tu̱msu̱ wa wa'-u̱ Yusuhu cwu̱-u̱t so̱-to̱. Tu̱msu̱ faru̱k wa'-u̱ wu̱n re̱ge̱z shik yu̱ u-kwam yu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro u̱ ge̱ksu̱ wa. 43 Faru̱k-u̱ Masar zo̱nge̱ Yusuhu wa sak u̱-do̱mu̱ ke̱ke̱-yu̱ u-jwaak ka wa u̱r-se̱ge̱ wa, remu̱ wa shu̱'u̱t wa u̱r-se̱ge̱ faru̱k. Se̱ ne̱t-tu̱ yu̱ne̱ u̱t-jar u̱zu̱, &lt;&lt;Ya u̱n u̱r-be!&gt;&gt; Na wa'ag Yusuhu wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya dak-u̱ Masar u-be̱e̱t.

44 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Me̱ o̱ Faru̱k-u̱ Masar, tu̱msu̱ da ees-u̱t ró ne̱ da, waku̱n zaar Masar wu̱ do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱ o̱kon no̱mo̱ da.&gt;&gt; 45 Faru̱k-u̱ Masar wa'-u̱ Yusuhu dim-u̱r po-de̱ na zu̱ Zapena-Paneya. Se̱ wa yu̱ Yusuhu Asenat gwu̱p-u̱ Potipara u̱r-gu̱ wa-to̱o̱g bo̱-u̱ O̱n. Yusuhu aru̱k m-cwa dak-u̱ Masar u-be̱e̱t, u̱ wa shu̱'u̱t ne̱ta wa.

46 U̱ da-u o̱ Yusuhu o̱ u̱s-hak u̱r-shik-u̱ o̱p [30], da-u̱ wa cwaye̱ u̱ no̱mu̱ Faru̱k-u̱ Masar m-ank. Remu̱ wa no̱m-u̱t ank-m wa, wa yage̱ u-pada u̱ faru̱k m-caw dak-u̱ Masar. 47 Da u̱ hak-su̱ u̱s-ta'e̱r no̱me̱ su̱ no̱m-u̱t-re̱ no̱m u̱t-re̱ no̱m u-tát u-dak u-be̱e̱t. 48 Yusuhu kargu̱sse̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ hak-su̱ u̱s-ta'e̱r su̱ no̱m-u̱t-re̱ u̱ dak-u̱ Masar. Tu̱msu̱ wa cin no̱m u̱t-re̱ u̱t-bo̱. Ko̱-u̱-he̱ bo̱-o̱ wa wu̱ na kargu̱sse̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ na gwaye̱ u̱ tak-tu̱ u̱s-kit u̱t-be̱e̱t. 49 Yusuhu kargu̱sse̱ no̱m u̱t-re̱ u-tát, u̱ka hereg-mu̱ u-gi. Se̱ wa yage̱ u̱t-ogor remu̱ zu̱ waku̱n zaar u̱ keru̱ u̱t-ogor da.

50 Kanda hak-su̱ u̱s-me̱r u̱ teen, Asenat gwu̱p-u̱ Potipara wa-to̱o̱g-u̱ bo̱-u̱ O̱n, ne̱ta Yusuhu wa matu̱ Yusuhu yaag-u̱ campa-ne̱ yu̱r. 51 Yusuhu te̱'e̱ mat-du̱ u̱r-taku̱n u̱r-dim Manase. Wa zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ wa'ag u̱m ku̱u̱ste̱ u̱t-to̱ u̱ to̱k-m ri ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ bu-u̱ u̱so ri ne̱.&gt;&gt; 52 Ya-du̱ u̱r-zwar du̱ u-yu̱ru̱mse̱ Yusuhu zu̱ wa Ifaramu. Wa zu̱, &lt;&lt;Remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ yaag me̱ yaag u̱ dak-u̱ u̱m nomte̱ m-to̱k.&gt;&gt;

53 Hak-su̱ u̱s-ta'e̱r su̱ no̱m u̱t-re̱ u-tát teeg u̱r-ma u̱ dak-u̱ Masar. 54 Se̱ hak-su̱ u̱s-ta'e̱r su̱ u̱s-me̱r taku̱n, u̱ka Yusuhu zu̱tte̱. Se̱ me̱r-su̱ haan u̱ dak-tu̱ o̱ m-gan u̱ Masar u̱t-be̱e̱t. Se̱di Masar no̱m u̱t-re̱ o̱ró. 55 Da-u̱ me̱r-su̱ he̱e̱se̱ Masar, ne̱t-tu̱ do̱'e̱ u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar e̱ no̱mu̱ wa u̱s-kan u̱zu̱ no̱m u̱t-re̱ zarra. Se̱ wa zu̱ u̱n &lt;&lt;De̱e̱n u̱du̱ Yusuhu, no̱m-u̱ wa zu̱ no̱ u-be̱e̱t, se̱ no̱ no̱m.&gt;&gt;

56 Da-u̱ me̱r-su̱ goone̱ ko̱he̱ne̱ u-dak u-be̱e̱t, Yusuhu tu̱ku̱s be-tu̱ no̱m u̱t-re̱ o̱tte̱. Wa babu̱ u̱n remu̱ zu̱ me̱r-su̱ no̱mu̱g u-tát Masar. 57 Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ haan du̱gu̱ dak-tu̱ u̱s-kit u̱ Masar e̱ oot no̱m u̱t-re̱ u̱du̱ Yusuhu, remu̱ zu̱ me̱r-su̱ no̱ng u-tát u-dak u-be̱e̱t.

42

Tu̱-wu̱to̱ Yusuhu haag u̱ dak-u̱
Masar u̱ sa-u̱ no̱m u̱t-re̱

1 Da-u̱ Yakubu nape̱ u̱zu̱ no̱m u̱t-re̱ o̱ro u̱ dak-u̱ Masar, wa zu̱ ya-u̱t-zwaru̱ wa, &lt;&lt;¿Remu-u yan o̱ no̱ o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ gwat-du̱ hi-du̱ war-no̱? 2 U̱m ho̱k u̱zu̱ no̱m u̱t-re̱ o̱ro u̱ Masar, de̱e̱n no̱ o̱o̱nu̱ in no̱m u̱t-re̱ ko̱ in u̱t-no̱m u̱r-fat, u̱ taas in mar da.&gt;&gt;

3 Se̱ tu̱-wu̱to̱ Yusuhu ne̱t-ne̱ o̱p e̱ aru̱k m-ha u̱ Masar, u̱ remu̱ e̱ o̱o̱tu̱n no̱m u̱t-re̱. 4 Se̱di Yakubu to̱mo̱g Banyamin hu̱no-u Yusuhu da, wa o̱ u̱t-ge̱r taas o̱ko̱n no̱m-u yo̱-o̱ kum wa da. 5 Ya-u̱t-zwaru̱ Isra yu̱ne̱ du̱gu̱ Kan'ana m-ha u̱ Masar e̱ o̱o̱tu̱n no̱m u̱t-re̱, remu̱ zu̱ me̱r-su̱ o̱ró Kan'ana sok.

6 Yusuhu wa o̱ye̱ wa-u-dak u̱ Masar. Wa o̱ wa bab-du̱ hyu̱ u̱du̱ ne̱t-tu̱ haane̱ u̱ dak-u̱ Masar u-be̱e̱t. Se̱ o̱r-u̱t Yusuhu haan, e̱ he̱ u̱ shu̱ wa u̱t-jwu̱n, e̱ kaku̱s u̱t-hi u-dak. 7 Da-u̱ Yusuhu hyane̱ o̱r-u̱t wa ne̱, wa nu̱p u̱zu̱ hu̱no-u̱t wa to̱. Se̱ wa nom u̱ka ham-u̱t wa wa o̱ye̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱s-rem u̱ namu̱ jab ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;¿Du̱gu̱ he̱ne̱ no̱ rwu̱ne̱?&gt;&gt;

E̱ zu̱, &lt;&lt;It rwu̱gu̱n du̱gu̱ dak-u̱ Kan'ana, it haagu̱n it o̱ no̱m u̱t-re̱.&gt;&gt;

8 Yusuhu nak o̱r-u̱t wa, se̱di e̱ baku̱ste̱ u̱zu̱ ne̱t wu̱ o̱o̱ge̱ ees u̱-shu̱ e̱ Yusuhu wa da. 9 Yusuhu baku̱s bo'-u̱ wa no̱me̱. Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ haan m-haan, remu̱ no̱ gwat u̱ka dak-u it o̱tte̱. A-gwat-du̱ u-dak-ne̱ e̱ no̱ o̱ye̱.&gt;&gt;

10 E̱ zu̱ wa, &lt;&lt;O'o u̱so u-bu ri, to̱k-ne̱ ró hagu̱n remu̱ e̱ o̱ no̱m u̱t-re̱. 11 It ya'ag-u̱ wa-gan ne̱ it o̱ye̱ be̱e̱t. It ne̱t-tu̱ u̱t-nip to̱ to̱k-ne̱ ró e̱. A-gwat-du̱ u-dak-ne̱ e̱ da.&gt;&gt;

12 Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;O'o, no̱ haan m-haan remu̱ no̱ hyen-u̱t u̱ka be̱b-du̱ dak-u̱ it o̱tte̱.&gt;&gt;

13 Se̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;It rwu̱gu̱n u-bu u-gan, it ya'ag-u̱ wa-gan ne̱, it o̱ o̱p u̱ yu̱r [12] campa-ne̱. It haagu̱n du̱gu̱ dak-u̱ Kan'ana. Vaste̱-u̱r it o̱ u̱r-ko̱t u̱ u̱so-u it ne̱, wa-gan it wa zamu̱n u̱r-fat da.&gt;&gt;

14 Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱ka u̱m zu̱tte̱ no̱, no̱ a-gwat-du̱ u-dak-ne̱ e̱. 15 Ka u̱m do̱te̱ no̱m-du̱ reg-mu̱ rem-u̱s no̱ iya. U̱m no̱m-u̱g e̱ste̱ du̱ u̱s-rem u̱m zaar u̱ mu̱-du̱ u-dim u̱ no̱mu̱ u̱m ware̱ ne̱ da inde u̱zu̱ Faru̱k-u̱ Masar o̱ u̱r-be̱b ne̱: No̱ zaar yage̱ Masar da se̱ no̱ haagu̱n u̱ du̱-dim-u̱ no̱ ne̱ u̱ ane̱. 16 To̱mo̱n wa-gan no̱, wa do̱'e̱ wa kabu̱n du̱-fade̱ no̱. Na do̱'e̱ u̱ tagu̱ i kuse̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k, ko̱ me̱ no̱mu̱ no̱ reg-mu̱ rem-u̱s no̱ u̱zu̱ no̱ nip-to̱ ne̱ re̱. Abite̱ nip-to̱ da, u̱m to̱ndte̱ u̱ fat-du̱ faru̱k ne̱, no̱ a-gwat-du̱ u-dak-ne̱ e̱.&gt;&gt; 17 Se̱ Yusuhu wu̱ u̱n u̱ bu-u m-to̱k m-roog u̱t-tu̱t.

18 U̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱, Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;Me̱ ne̱t-u̱ u-gye̱r u-Ru̱ wa. A no̱ no̱me̱ no̱m-u̱ u̱m zu̱ no̱ no̱m, no̱ u̱t-no̱m u̱r-fat. 19 A mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱ a-u̱t-nip-ne̱ e̱, yagu̱n waku̱n wa shu̱'u̱t u̱ bu-u̱ m-to̱k, se̱ i kuse̱ e̱ mutu̱ a-u-bu u̱s-me̱r no̱ no̱m u̱t-re̱. 20 Remu̱ iya se̱ no̱ hatu̱n du̱-dim-u̱ no̱ u̱du̱ ri, ko̱ na gwat-u̱ rem-u̱s no̱ taas u̱ no̱ mar da.&gt;&gt; E̱ ees e̱ nom iya.

21 Se̱ e̱ zu̱ hi-du̱ war-e̱, &lt;&lt;Za u-sakna na o̱ yadu̱ in u̱r-ko̱b u̱ remu̱ no̱mu̱ in no̱me̱ hu̱no-u in. In hyanu̱g ka jab-u̱ wu̱n nu̱u̱te da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ ko̱n-du̱ in u̱ remu̱ fat-u̱r rò, se̱di in gu̱gu̱m u̱t-e̱r, o̱ wa'e̱ din-de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b de̱ haatu̱n in.&gt;&gt;

22 Rube̱n zu̱, &lt;&lt;¿U̱m wargu̱ no̱ u̱zu̱ a no̱ no̱mu̱ wa'-u̱ wa o̱ko̱n da? No̱ gu̱gu̱m ho̱g-du̱ me̱. Tu̱msu̱ to̱p-u̱ no̱m-u̱ in no̱mu̱ wa na o̱ no̱mu̱ in.&gt;&gt; 23 U̱n nak u̱zu̱ Yusuhu o̱ ho̱gu̱ u̱n da, u̱ remu̱ zu̱ a wa o̱ u̱s-rem u̱ u̱n ne̱ waku̱n o̱ u̱t-bargu̱sse̱ u̱t-war.

24 Se̱ Yusuhu hast shu̱-u wa u̱-kit, wa hu̱ u̱s-kan. Tu̱msu̱ se̱ wa byu̱ru̱n u̱du̱ u̱n wa no̱mu̱ u̱n u̱s-rem. Wa umus Simiyo̱n du̱gu̱ me̱ u̱n wa wu̱' na gu̱ku̱s wa u̱ hyan-mu̱ is-u̱ u̱n. Na hu̱u̱t wa u̱ bu-u̱ m-to̱k.

Tu̱-wu̱to̱ Yusuhu
mu̱gu̱n u̱ Kan'ana

25 Yusuhu ye u-nu u̱zu̱ na shu̱u̱s ba-tu̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱ u̱ hyu̱, tu̱msu̱ na muutu̱ ko̱wan ko̱nko̱ shik-u̱ wa u̱ ba-u̱r wa. Wa zu̱ na ya u̱n no̱m u̱t-re̱ u̱n de̱ u̱t-re̱ u̱-fu̱n. Iya o̱ na no̱m-tu̱ u̱n. 26 Se̱ u̱n gagu̱ janka u̱n ba-tu̱ hyu̱, se̱ u̱n aru̱k, u̱n dor u-fu̱n m-mu̱.

27 Be-du̱ u̱n eeste̱ remu̱ u̱n roogte̱ m-gyu̱p, wa-gan upus ba-u̱r wa u̱ remu̱ wa ye'et u-janka no̱m u̱t-re̱, Se̱ wa bit ko̱nko̱ shik-u̱ wa do̱m-u̱ ba-u̱r wa. 28 Wa zu̱ o̱r-u̱t wa, &lt;&lt;Na mu̱ttu̱n me̱ shik-u̱ ri. E̱ ya ba-u̱r ri.&gt;&gt;

Se̱ jab-u̱ u̱n mor u̱n hog u-gye̱r ko̱wan bir wa got o̱r-u̱ wa, wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ iya u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ ine̱?&gt;&gt;

29 Da-u̱ u̱n muye̱ u̱du̱ u̱so-u u̱n Yakubu u̱ dak-u̱ Kan'ana, u̱n waru̱ wa no̱m-u̱ no̱me̱ u-be̱e̱t. 30 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ne̱t wu̱ o̱o̱ge̱ wa-u-dak u̱ Masar wa no̱ngu̱ it u̱s-rem u̱ namu̱ jab ne̱. Wa kagu̱b it a-gwat-du̱ u-dak-ne̱. 31 Tu̱msu̱ it zu̱ wa, &lt;It ne̱t-tu̱ u̱t-nip to̱, za a-gwat-du̱ u-dak-ne̱ e̱ da. 32 It ne̱t-ne̱ o̱p u̱ yu̱r [12], it ya'ag-u̱ campa-ne̱ u̱so u̱ u-gan ne̱. Wa-gan maru̱g, du̱-fade̱ it o̱ u̱r-kot u̱ u̱so-u it ne̱ u̱ Kan'ana.&gt;

33 &lt;&lt;Ne̱t wu̱ o̱o̱ge̱, wa-u-dak zu̱ it, &lt;Ka u̱m do̱te̱ u̱t-nap u̱zu̱ no̱ ne̱t-tu̱ u̱t-nip to̱, yagu̱n wa-gan u̱ ana no̱ muut-u̱ a-u-bu no̱ ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱s-me̱r no̱m u̱t-re̱. 34 Se̱ no̱ hattu̱n du̱-dim-u̱ no̱ u̱du̱ ri. O̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱m nap u̱zu̱ no̱ a-wu̱ksu̱ u-dak-ne̱ e̱ da, se̱di a-u̱t-nip-ne̱ e̱. Da-u o̱ u̱m do̱'e̱ yasu̱ no̱ du̱-dim-u̱ no̱, u̱ da-u o̱ no̱ u̱t-no̱m u-ce̱rpa dak-u uno̱.&gt; &gt;&gt;

35 Da-u̱ u̱n o̱ dasu̱ hyu̱ du̱gu̱ ba-u̱t u̱n, se̱ ko̱wan hyen shik-u̱ wa ba-u̱r wa. Da-u̱ u̱n u̱ u̱so u̱n ne̱ hyane̱ put-tu̱ shik, u̱n hog u-gye̱r. 36 U̱so u̱n Yakubu zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ wa'ag u̱m taag u̱ yaag yu̱r, Yusuhu zarra tu̱msu̱ Simiyo̱n zarra, u̱ da-o̱ tu̱msu̱ no̱ u̱t-sa no̱ kab Banyamin. Me̱ o̱ wa swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ no̱mu̱ o̱ m-da ne̱ u-be̱e̱t.&gt;&gt;

37 Rube̱n zu̱ u̱so-u e̱, &lt;&lt;Me̱ ya bo̱ ya-u̱t-zwaru̱ ri yu̱r ri yu̱r bo̱ ho̱, a u̱m mu̱tu̱n Banyamin u̱du̱ ró da. Me̱ gwat-u̱ wa, tu̱msu̱ me̱ mu̱tu̱n bo̱ wa.&gt;&gt;

38 Tu̱msu̱ Yakubu zu̱, &lt;&lt;Banyamin za m-ha u̱ no̱ ne̱ da, remu̱ zu̱ Yusuhu maru̱g tu̱msu̱ wa kuse̱ u̱ war-wa. A o̱ku̱n no̱mu yo̱-o̱ kume̱ wa u̱ do̱m-u u-fu̱n, no̱ u̱t-wa me̱ ne̱nge̱n-yu̱ hi-u̱r pus-de̱, m-mar u̱ remu̱ namu̱ jab.&gt;&gt;

43

Ha-mu̱ u-yu̱ru̱mse̱ u̱
dak-u̱ Masar

1 Me̱r-su̱ re̱g u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ u-tát u̱ dak-u̱ Kan'ana. 2 M-vaste̱, Yakubu u̱ ya-u-bu wa ne̱ tase̱ re-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ u̱n kabne̱ du̱gu̱ dak-u̱ Masar, Yakubu zu̱ u̱n, &lt;&lt;Barmu̱n u̱ Masar no̱ sur m-o̱o̱n in no̱m u̱t-re̱.&gt;&gt;

3 Se̱di Yahuda zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ne̱t wu̱ babne̱ it no̱m u̱t-re̱ no̱ngu̱ it u̱s-rem u̱r-be̱b ne̱ u̱zu̱, &lt;A no̱ haane̱ u̱ du̱-dim-u̱ no̱ ne̱ da, no̱ za hyanu̱ shu̱-u ri da.&gt; 4 A mu̱ne̱ u̱zu̱ bo̱ yaag it do̱'e̱ u̱du̱ du̱-fade̱ it ne̱, it u̱ u̱t-ha it o̱o̱nu̱ bo̱ no̱m u̱t-re̱. 5 Tu̱msu̱ a-bo̱ zu̱ye̱ it do̱'e̱ u̱ du̱-dim-u̱ it ne̱ da, it zaar m-ha da. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ ne̱t-u̱ wa zu̱u̱g it, &lt;No̱ za hyanu̱ shu̱-u ri da, se̱ no̱ hagu̱n u̱ du̱-dim-u̱ no̱ ne̱.&gt; &gt;&gt;

6 Isra shit wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Ya wa'e̱ no̱ no̱mtu̱ me̱ no̱mtu̱ za so̱-to̱? ¿Yan-o̱ wa'e̱ no̱ wartu̱ ne̱t-u̱ wa u̱zu̱ no̱ o̱tte̱ du̱-dim?&gt;&gt;

7 E̱ shu̱s e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ne̱t-u̱ wa no̱mgu̱ it u̱r-shu̱t du̱ yu̱-du̱ u-bu it. Wa shit it, &lt;¿U̱so-u no̱ o̱mo̱n u̱r-fat? ¿No̱ o̱mo̱n u̱ du̱-dim-u̱ no̱ ne̱?&gt; Da-u o̱ it o̱nke̱ shu̱t-du̱ wa no̱me̱ it, ¿it nak u̱zu̱ wa do̱'e̱ u̱t-zu̱, &lt;Kabnu̱n du̱-dim-u̱ no̱ u̱ haan u̱ ana&gt;?&gt;&gt;

8 Yahuda zu̱ Isra u̱so-u wa, &lt;&lt;Yage̱ it ha u̱du̱ du̱-dim-u̱ it ne̱, remu̱ it do̱'e̱ it kwu̱mu̱n no̱m u̱t-re̱, remu̱ zu̱ tass in mar u̱ ya'ag-u̱ in ne̱ da. 9 Me̱ hi-du̱ war ri me̱ mu̱u̱tu̱n wu̱n m-yar. Gwat wu̱n u̱ ko̱m-u̱t ri, a mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m mu̱u̱tu̱n wu̱n u̱-shu̱ ró da, yage̱ hyu̱-m ró u̱ shu̱'u̱t u̱ hi-u̱r ri m-mo̱mmo̱. 10 Abite̱ u̱zu̱ in naaste̱ u-da da, in za haag u-yu̱r u̱ Masar kanda uno̱ da-o̱.&gt;&gt;

11 Se̱ u̱so-u u̱n Isra zu̱ u̱n, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ yaku̱n fu̱n-ya zaar da, se̱ no̱ kab no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱ u-dak no̱ wa u̱t-ba. No̱ hu̱tu̱ wu̱n u-nya. No̱m-tu̱ wu̱s u-haku̱n ne̱, u̱ bu̱-mu̱ so̱ ne̱, u̱ po̱'o̱g-tu̱ fistashiyo ne̱ u̱ po̱'o̱g-tu̱ arman ne̱. 12 Kabu̱n shik i ze̱ge̱ i no̱ kabe̱ u-so u-yu̱r, no̱ kab shik i na wa'-u̱ no̱ u̱t-ba, remu̱ jiya u̱zu̱ swas-mo̱ na no̱me̱. 13 Kabu̱n du̱-dim-u̱ no̱ Banyamin tu̱msu̱, u̱ no̱ aru̱k m-mu̱ u̱du̱ ne̱t-u̱ wa za rem. 14 Me̱ u̱t-ko̱n u-Ru̱ wa-u̱r-be̱b du̱ ko̱-uyan, u̱ wa wa' ne̱tu̱ wa ho̱g o̱n-u̱r no̱ u̱ka wa do̱te̱ yagu̱ no̱ mu̱u̱n u̱r-kot u̱ Simiyo̱n ne̱ u̱ du̱-dim-u̱ no̱ Banyamin ne̱. Se̱di me̱ a mu̱ne̱ u̱zu̱ me̱ u̱t-taag u̱ ya'ag-u̱ ri ne̱, yage̱ u̱ shu̱'u̱t iya.&gt;&gt;

15 Se̱ ne̱t-u̱t to̱ ku̱b nya-u̱ u̱so-u u̱n zu̱ye̱ u̱n kab, u̱ shik ne̱ i ze̱ge̱ i u̱r-taku̱n u-so u-yu̱r, se̱ e̱ ku̱b Banyamin. E̱ aru̱k m-ho̱r m-ho̱r m-ha u̱ Masar, e̱ ees shu̱ Yusuhu. 16 Da-u̱ Yusuhu hyane̱ Banyamin u̱ u̱n ne̱, wa zu̱ wa-gwat-du̱ bu-u wa, &lt;&lt;Kab ne̱t-u̱t to̱ m-ha u̱ bu-u ri. Bo̱ ho̱-u̱ e̱ u-bisa bo̱ no̱mu̱ u̱n no̱m u̱t-re̱ u-ho̱. U̱n de̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱r-ho̱ te̱k u̱ me̱ ne̱ u̱r-koto.&gt;&gt;

17 Ne̱t-u̱ wa nom u̱ka Yusuhu zu̱tte̱ wa no̱m, wa toot e̱ u̱ bu-u Yusuhu. 18 E̱ hog u-gye̱r so̱k remu̱ zu̱ na kagu̱b e̱ m-ha u̱ bu-u Yusuhu. E̱ nom u̱s-dorog u̱zu̱, &lt;&lt;Remu̱ zu̱ na wa'ag-u̱ in shik-u̱ ba-u̱t in o̱ wa'e̱ na ku̱bu̱t in m-ha u-bu, wa u̱t-sa wa maas in u̱t-baas ne̱, u̱ remu̱ wa muut in to̱k-ne̱ tu̱msu̱ wa o̱nk janka in.&gt;&gt;

19 Da-u̱ u̱n teene̱ is-u̱ bu-u Yusuhu, u̱n no̱mu̱ wa-gwat-du̱ bu-u Yusuhu u̱s-rem. 20 U̱n zu̱ wa, &lt;&lt;Gag jab, u̱so u-bu ri, it hagu̱n u̱ ana u̱r-taku̱n remu̱ it oot no̱m u̱t-re̱. 21 Da-u̱ it teye̱ be-du̱ it do̱te̱ u̱-cu̱s m-gye̱p, it u-pus ba-u̱t it, it bit shik i ko̱wan u̱ ba-u̱r wa. It mu̱tu̱n e̱ ho̱n-ho̱n u̱ka na ya'aste̱ it. Rem iya it mu̱u̱tu̱n e̱. 22 It haagu̱n u̱ e̱ke̱n shike̱ ne̱ remu̱ it oot o̱ko̱n no̱m u̱t-re̱ o̱. It nak ko̱wana wa'e̱ it shik u̱t-ba da.&gt;&gt;

23 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱nge̱, a no̱ ho̱g u-gye̱r da. Ru̱-u no̱, o̱ye̱ Ru̱-u̱ u̱so-u no̱, wa wa'-u̱ no̱ shik-u̱ ba-u̱t no̱, u̱m o̱nkte̱ shik no̱ to̱pe̱.&gt;&gt; Se̱ wa rwu̱tu̱n Simiyo̱n u̱ be-du̱ u̱n o̱tte̱.

24 Wa-gwat-du̱ bu-u Yusuhu ku̱b u̱n m-ha bu-u Yusuhu. Wa ye u̱n m-bu̱ u̱n jaas u̱s-na u-bu, se̱ wa ye janka u̱n no̱m u̱t-re̱. 25 U̱n zo̱ng no̱mu̱ Yusuhu u-nya a wa mu̱ne̱ u-ho̱, remu̱ zu̱ u̱n ho̱k u̱zu̱ u̱n u̱ e̱ ne̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ u-re̱ u̱r-kot.

26 Da-u̱ Yusuhu mu̱ne̱ u-bu, se̱ u̱n kabnu̱ wa nya-u̱ u̱n haane̱ u̱ o̱ne̱ u-bu, u̱n he̱ u-dak u̱-shu̱ wa. 27 Wa shit u̱ka u̱n o̱tte̱, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;¿Re̱-o̱ u-ne̱nge̱n u̱so no̱ wu̱ no̱ waru̱ me̱? ¿Wa o̱mo̱n u̱r-fat?&gt;&gt;

28 U̱n shu̱s u̱n zu̱, &lt;&lt;U̱, to̱k-u̱ ró u̱so-u it o̱ m-yar.&gt;&gt; Se̱ u̱n host u̱t-ka'at u̱n kaku̱s hi-u̱t u̱n u-dak u̱n yu̱ wa m-ze̱g.

29 Da-u̱ Yusuhu gwate̱ se̱ wa hyen du̱-dim-u̱ wa Banyamin, (wu̱ na mate̱ e̱ wane̱ u-ino̱ u-gan), wa zu̱, &lt;&lt;¿Unwa o̱ du̱-dim-u̱ no̱, wu̱ no̱ ware̱ me̱?&gt;&gt; Wa zu̱ Banyamin, &lt;&lt;Ru̱-u̱ nom u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱, wa wa'-u̱ bo̱ u-kom, wa'-u̱ zwar.&gt;&gt; 30 Se̱ gu̱t-du̱ u̱s-kan haan Yusuhu u̱ shu̱ o̱r-u̱t wa ne̱, se̱ wa aru̱k m-cwa u-kur u̱-me̱, wa nom u̱s-kan u̱ku̱n.

31 Da-u̱ wa tase̱ u̱s-kan, wa sa'ap u-shu̱ wa mu̱u̱n u̱du̱ u̱n. Wa garu̱g hi-u̱r wa, wa zu̱ na mo̱t no̱m u̱t-re̱.

32 Na yu̱ Yusuhu u̱-wa no̱m u̱t-re̱ o̱, na ye tu̱-wu̱to̱ Yusuhu u̱ e̱ no̱m u̱t-re̱ o̱, na yu̱ ne̱t-u̱ Masar u̱ e̱ no̱m u̱t-re̱ o̱. E̱ no̱ng iya remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ Masar reet u̱r-kot u̱ Ibra-ne̱ da remu̱ zu̱ no̱m-tu̱ m-'e̱ to̱ u̱du̱ ne̱t-tu̱ Masar e̱ no̱m u-re̱ ne̱t-tu̱ Ibra-ne̱. 33 Na shu̱gu̱sse̱ o̱r-u̱t Yusuhu u̱-shu̱ wa, ko̱wan u̱ka hak-su̱ u̱r-mat-u̱ wa, du̱gu̱ yu̱-wu̱ya u̱-haan u̱ du̱-dim, u̱n got o̱r-u̱t u̱n kowan hu̱ mu̱rimmo̱. 34 Yusuhu wu̱ na ya u̱n no̱m u̱t-re̱ u̱ na haatu̱n u̱ shu̱ wa. Tu̱msu̱ na yu̱ Banyamin o̱g-u̱r yadde̱ m-ze̱g du̱ ko̱wan uso̱ u-tan, se̱ u̱n re u̱n so jab gan.

44

Ko̱pi du̱ m-bak-u̱t
(azurpa) u̱r-ba

1 Yusuhu yu̱ wa-gwat-du̱ bu-u wa tun-to̱ bo̱r-to̱, &lt;&lt;Shu̱u̱se̱ ba-u̱t u̱n u̱ hyu̱ u̱ka u̱n do̱te̱ u̱t-kere̱ u̱t-kab m-mu̱, tu̱msu̱ bo̱ wa'u̱ shik-u̱ ko̱wan u̱ ba-u̱r wa.&gt;&gt; 2 Yusuhu zu̱ wa-gwat-du̱ bu wa, &lt;&lt;Wa ko̱k-du̱ swadu̱ m-bu̱ ri du̱ m-baku̱t, ba-du̱ du̱-dim-u̱ u̱n, u̱r-kot u̱ shik-u̱ hyu̱ wu̱n ne̱.&gt;&gt; Wa no̱m u̱ka Yusuhu zu̱tte̱ wa no̱m.

3 Da-u̱ is gase̱, na tom ne̱t-u̱t to̱ e̱ aru̱k m-mu̱ u̱ janka u̱n ne̱. 4 Da-u̱ u̱n arke̱ u̱n teeg m-ra u-bo̱ ne̱ sok da, Yusuhu tom wa-gwat-du̱ bu-u wa, &lt;&lt;Abo̱ bite̱ u̱n bo̱ zu̱ u̱n, &lt;It no̱mgu̱ no̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, ¿Remu̱ u-yan o̱ wa'e̱ no̱ top-u̱t no̱m-u so̱-o̱ u̱ yo̱-o̱? 5 ¿Dinde̱ a ko̱k-du̱ m-bu̱ du̱ u̱so u-bu ri da du̱ wa gotte̱ no̱mu̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱? Uno̱ no̱mu yo̱-o̱ o̱ no̱ no̱me̱.&gt; &gt;&gt;

6 Da-u̱ wa bite̱ u̱n, se̱ wa waru̱ u̱n no̱mu̱ Yusuhu zu̱ wa u-be̱e̱t. 7 E̱ shu̱s e̱ zu̱ wa, &lt;&lt;¿Yan o̱ wa'e̱ u̱so u-bu ri bo̱ u̱t-zu̱ inya? It to̱k-ne̱ ró e̱, it tamu̱g no̱m-du̱ o̱ko̱n go̱-du̱ uno̱ da. 8 It mu̱u̱tu̱n shik-u̱ it bite̱ u̱ ba-u̱t it da-u̱ it muye̱ Kan'ana. ¿Remu̱ yan-o̱ it do̱te̱ hiw-du̱ kwam-tu̱ shik tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro u̱ tu̱ pus-to̱ ne̱ du̱gu̱-du̱ u̱so-u̱ bu-u ró? 9 A-bo̱ hyane̱ waku̱n u̱ ko̱k-du̱ m-bu̱ de̱ ne̱ it, ho̱ wa. Tu̱msu̱ it i kuse̱ be̱e̱t e̱ shu̱u̱t to̱k-ne̱ ró.&gt;&gt;

10 Ne̱t-u̱ wa zu̱, &lt;&lt;No̱nge̱, me̱ no̱mu̱ no̱m-u̱ no̱ zu̱ye̱. Se̱di wu̱ na hyane̱ u̱ ko̱k-du̱ m-bu̱ ne̱ wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t to̱k-u̱ ri, no̱ i kuse̱ no̱ aru̱k m-mu̱ u-bu.&gt;&gt;

11 Se̱ u̱n be̱e̱t kowan cu̱stu̱n ba-u̱r wa du̱gu̱ janka u̱n, tu̱msu̱ e̱ upus to̱. 12 Wa-gwat-du̱ bu-u Yusuhu he̱e̱se̱ u̱t-goot, du̱gu̱-du̱ yu̱-wu̱ya u̱ haan u̱du̱ du̱-dim. Se̱ na hyen ko̱k-du̱ m-bu̱ de̱ ba-u̱r Banyamin. 13 Remu̱ iya, se̱ e̱ keemse̱ kus-u̱t e̱. Tu̱msu̱ e̱ gagu̱ janka u̱t-cwu̱, e̱ bir m-mu̱ u-bo̱.

14 Da-u̱ Yahuda u̱ o̱r-u̱t wa ne̱ mu̱ne̱ u-dim, se̱ e̱ to bu-u Yusuhu. Yusuhu o̱mo̱n u̱ shu̱'u̱t, wa-gwat-du̱ Yusuhu wa waru̱ wa no̱mu̱ no̱me̱ u-be̱e̱t. Tu̱-wu̱to̱ Yusuhu ne̱ be̱e̱t e̱ he u-dak u̱-shu̱ wa. 15 Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Yan-o̱ no̱ no̱me̱ inya? ¿No̱ nak u̱zu̱ ne̱t ba me̱ u̱ napu̱ no̱mu̱ waku̱n nape̱ da?&gt;&gt;

16 Yahuda shu̱s, wa zu̱, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, ¿Yan rem-se̱ it de̱ u̱t-no̱me̱? ¿Re̱-o̱ it do̱te̱ ko̱su̱ ko̱b-du̱ u̱t-ba'as u̱ it? Ru̱-o̱ no̱mu̱ it to̱p-u̱ no̱mu̱ it no̱me̱. Remu̱ iya it be̱e̱t it-u̱ u̱t-shu̱'u̱t to̱k-ne̱ u̱ wu̱ na bite̱ u̱ ko̱k-du̱ m-bu̱ ba-u̱r wa.&gt;&gt;

17 Yusuhu zu̱, &lt;&lt;U̱m za kere̱ no̱m-du̱ o̱ko̱n u̱ka no̱ zu̱tte̱ da, u̱ Ru̱-u̱ mang. Wu̱ hiwe̱ ko̱k-du̱ m-bu̱ wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t to̱k-u̱ ri. No̱ kuse̱ se̱ no̱ aru̱k m-mu̱ u̱ bu-u̱ u̱so-u no̱ u̱ jab-u̱ pus-o̱.&gt;&gt;

Ko̱n-u̱s Yahuda
remu̱ Banyami

18 Yahuda haan u̱du̱ Yusuhu wa zu̱, &lt;&lt;U̱so u-bu ri, gag jab, yage̱ to̱k-u̱ ró no̱m u̱s-rem u̱ bo̱ ne̱. A-bo̱ no̱m u̱s-ryab u̱ to̱k-u̱ ró da, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ bo̱ o̱ u̱r-be̱b ne̱ u̱ka Faru̱k-u̱ Masar. 19 U̱so u-bu ri shu̱ku̱t to̱k-u̱ wa, &lt;¿No̱ o̱mo̱n u u̱so ne̱ ko̱ tu̱ dim-u̱ no̱ u̱r-fat?&gt; 20 It zu̱ u̱so u-bu ri, &lt;Wa o̱mo̱n u̱r-fat se̱di wa wu̱u̱mte̱. Se̱di wa o̱tte̱ u̱r-vaste̱ du̱ wa mate̱ da-u̱ wa wu̱u̱me̱. Yu̱-wu̱ya wa maru̱g, hu̱no-u wa kuse̱ u-gan u̱du̱ ino-u wa, u̱so-u e̱ o̱ cwan-u̱t wa sok.&gt;

21 &lt;&lt;Bo̱ zu̱ to̱k-ne̱ ró haatu̱n wa u̱du̱ ró, bo̱ hyan wa u̱ hi-du̱ war ró. 22 It wargu̱ u̱so u-bu ri u̱zu̱, &lt;Wa'-u̱ wa yakte̱ u̱so-u wa da, u̱-re̱m u̱zu̱ awa yage̱ wa, u̱so wa u̱t-mar.&gt; 23 Bo̱ zu̱ it to̱k-u̱ ne̱ ró, &lt;A du̱-dim-u̱ no̱ haane̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ da, u̱m da yage̱ no̱ sur m-hyan shu̱-u ri da.&gt; 24 Da it muye̱ u̱du̱ u̱so-u it, it waru̱ wa no̱mu̱ u̱so u-bu ri zu̱ye̱.

25 &lt;&lt;U̱so-u it zu̱, it mu̱u̱n it sur m-o̱o̱n no̱m u̱t-re̱. 26 Tu̱msu̱ it zu̱ wa, &lt;It zaaru̱ mu̱u̱n da, se̱ du̱-dim-u̱ it no̱k u̱r-kot u̱ it ne̱ u̱ da-u o̱ it do̱'e̱ u̱r-mu̱n. A du̱-dim-u̱ it do̱'e̱ u̱r-kot u̱ it ne̱ da, it zaar u̱t-sur m-hyan shu̱-u̱ ne̱t-u̱ wa da.&gt;

27 &lt;&lt;To̱k-u̱ ró u̱so-u it zu̱, &lt;U̱ka no̱ nu̱pte̱, ne̱ta ri o̱tte̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ yu̱r, i wa mate̱ u̱du̱ ri. 28 Wa-gan aru̱kte̱ du̱gu̱-du̱ ri, se̱di u̱m zu̱, &lt;&lt;Na kemu̱sse̱ wu̱n u̱t-kik u̱t-kik.&gt;&gt; Du̱gu̱ da-u o̱, u̱m hyanu̱g wa da. 29 A no̱ kabe̱ unwa, tu̱msu̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ kume̱ wa, no̱ wa'-u̱ hi-u̱r pus-de̱ ri de̱ ha u̱du̱ i mare̱ ne̱ u̱ remu̱ namu̱ jab.&gt;

30 &lt;&lt;U̱-da o̱, u̱m za kere̱ u̱r-mu̱ u̱du̱ u̱so-u it za wa'-u̱ wa da. Remu̱ zu̱ jab-u̱ u̱so-u it o̱ m-sak u̱ fat-du̱ wa'-u̱ wa ne̱. 31 A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱so-u it hyanu̱g me̱ za wa'-u̱ wa, wa u̱t-mar. It to̱k-ne̱ ró it u̱t-wa u̱ hi-u̱r pus-de̱ u̱so-u it he̱ u-sag remu̱ namu̱ jab. 32 U̱m no̱mu̱g es-du̱ u̱s-rem u̱du̱ u̱so-u ri, u̱zu̱ me̱ mu̱tu̱n wu̱n u-bu m-yar. U̱m zu̱ wa, &lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m mu̱u̱tu̱n wu̱n u̱du̱ ró da, me̱ kabu̱ no̱mu̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ wu̱n mo̱mmo a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ u̱m mu̱u̱tu̱n wu̱n u̱ du̱ ró da.&gt;

33 &lt;&lt;U̱ da-o̱, gag jab, yage̱ u̱ wa-m-ank-u̱ ró shu̱'u̱t to̱k-u̱ u̱so u-bu ri u̱ swas-mu̱ wa'-u̱ wa. Yage̱ wa'-u̱ wa aru̱k m-mu̱ e̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱. 34 ¿Re̱-o̱ u̱m do̱te̱ u̱r-mu̱ u̱du̱ u̱so-u ri, a mu̱ne̱ u̱zu̱ wa zaar u̱r-kot u̱ me̱ ne̱ da? A-bo̱ yage̱ u̱m swa u̱r-ko̱b du̱ do̱'e̱ u̱ haan u̱ u̱so ri da.&gt;&gt;

45

Yusuhu ko̱kse̱ hi-u̱r wa u̱du̱
tu̱-wu̱to̱ wa ne̱

1 Yusuhu ke̱rge̱ ho̱-du̱ u̱s-ram u̱ka wa o̱tte u̱t-ho̱g da. Wa zu̱ u̱ to̱k-ne̱ wa be̱e̱t e̱ aru̱k m-rwu̱ u̱-do̱ u̱ cwar-yu̱ u̱r-be̱b. E̱ yage̱ wa u-kur u̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱. Da-u o̱ wa waru̱ u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa o̱ye̱ Yusuhu!&gt;&gt; 2 Wa jaku̱s cwar-yu̱ u̱s-kan m-yat! Se̱ ne̱t-tu̱ Masar tu̱ o̱o̱ge̱ u̱-do̱ hog wu̱n, tu̱msu̱ u̱ ne̱t-tu̱ pyu̱-u̱ Faru̱k-u̱ Masar ne̱ e̱ hog wu̱n.

3 Yusuhu zu̱ o̱r-u̱t wa ne̱, &lt;&lt;Me̱ o̱ Yusuhu. ¿U̱so-u ri o̱mo̱n u̱r-fat?&gt;&gt; E̱ kerge̱ zu̱du̱ wu̱n o̱ko̱n da, remu̱ zu̱ gye̱r-yu̱ shu̱ku̱p e̱ sok.

4 Se̱ Yusuhu zu̱ o̱r-u̱t wa, &lt;&lt;Hiknu̱n u̱t-mo̱r u̱-me̱ ne̱.&gt;&gt; Da u̱n hikne̱, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Me̱ wa du̱-dim-u̱ no̱ wu̱ na zu̱ye̱ Yusuhu, wu̱ no̱ babe̱ to̱k-u̱ Masar.&gt;&gt; 5 A no̱ naas jab da ko̱ no̱ hyan na-m waku̱n da. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Ru̱-o̱ ba m-haatu̱n me̱ u̱ ana remu̱ u̱m guut fat-u̱t no̱. 6 Na no̱ng u̱s-hak u̱s-yu̱r u̱s-me̱r u̱ da-o̱, kwu̱ku̱s u̱s-hak u̱s-tan, su̱ na za u̱r-to̱m da, na za tu̱msu̱ ket da. 7 Ru̱-o̱ to̱mnu̱ me̱ u̱m haan u̱-shu̱ no̱, remu̱ zu̱ na kus u̱t-ne̱t u̱-me̱ ko̱-u̱r no̱, iya o̱ fu̱n-yu̱ Ru̱-u̱ zo̱ngte̱ gwu̱du̱ no̱.

8 &lt;&lt;Remu̱ iya a no̱ haatu̱n me̱ u̱ ana da, Ru̱-o̱ haatu̱n me̱ u̱ ana! Wa wa'ag u̱m shu̱'u̱t sha-mu̱ u̱so u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar. U̱m o̱ u̱so u-bu u̱ ko̱-uyan u̱-me̱ bu wa tu̱msu̱ u̱m o̱ wa-u̱r-faru̱k u̱ Masar u-be̱e̱t.&gt;&gt; 9 U̱-da o̱ no̱mo̱n m-ho̱r no̱ waru̱ u̱so u-bu ri u̱zu̱ no̱mu̱ wa'-u̱ wa Yusuhu zu̱ye̱ ya, &lt;&lt;Ru̱-u̱ muutu̱ me̱ u̱so ubu u̱ Masar u-be̱e̱t. Haane̱ u̱du̱ ri za naas u-da. 10 Bo̱ u̱t-ker shu̱'u̱t u̱t-mo̱r ne̱ u̱ Gas-u̱ Go̱sen, bo̱, u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱, u̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ ró ne̱, u̱-ban-tu̱ ca u̱ ban-tu̱ gwaar ne̱, u̱ ban-tu̱ na-u̱ ró ne̱, u̱ ko̱-uyan u̱ o̱ye̱ u̱ ró. 11 Me̱ gwat-u̱ bo̱ u̱ hak-su̱ u̱s-tan su̱ u̱s-me̱r su̱ o̱o̱ne̱. Me̱ no̱mu̱ ka u̱m do̱te̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t u̱m ya bo̱ no̱m u̱t-re̱. A-bo̱ haane̱ u̱ ana da no̱ u̱ a-u-bu ró ne̱ u̱ to̱k-ne̱ ró be̱e̱t bo̱ u̱t-ho̱g u̱s-me̱r.&gt;&gt;

12 Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱ da-o̱ no̱ hyanu̱g hi-du̱ war-no̱, o̱r-u̱ ri Banyamin hyanu̱g u̱zu̱ me̱ wa o̱ye̱ Yusuhu, me̱ o̱ye̱ u̱s-remu̱ u̱ no̱ ne̱. 13 De̱e̱n, no̱ waru̱ u̱so-u ri u̱zu̱ na ya me̱ o̱g-u̱r yat-de̱ u̱ dak-u̱ Masar. De̱e̱n, no̱ waru̱ wu̱n no̱m-u̱ no̱ hyane̱ no̱ hatu̱n wu̱n u̱ ana za naas u-da.&gt;&gt;

14 Wa ham-u̱t Banyamin, wa hu̱ u̱s-kan su̱ u̱r-so̱. Banyamin ham-u̱t wa tu̱msu̱ wa hu̱ u̱s-kan. 15 Yusuhu ham-u̱t tu̱-wu̱to̱ wa ne̱ be̱e̱t wa hu̱ u̱s-kan. Da wa tase̱ se̱, e̱ he̱e̱se̱ u̱s-rem u̱ wa ne̱.

16 Da waku̱n hu̱u̱te̱ u̱s-rem u̱du̱ pyu̱-u̱ Faru̱k-u̱ Masar u̱zu̱ o̱r-u̱t Yusuhu hagu̱n, faru̱k-u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱ nom u̱r-so̱ sok. 17 Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Waru̱ tu̱-wu̱to̱ ró no̱mu̱ u̱m u̱t-sa no̱ no̱m-u̱ ya: Saku̱n bisa-u̱t no̱ hyu̱ no̱ aru̱k m-mu̱ u̱ dak-u̱ Kan'ana. 18 De̱'e̱ bo̱ waru̱ u̱so-u ró u̱ ne̱t-tu̱ u-bu ró ne̱ e̱ mu̱u̱n u̱du̱ ri. Me̱ ya bo̱ dak-u̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar, dak-u̱ Masar, bo̱ re̱ kwu̱m-tu̱ u-dak.&gt;&gt;

19 &lt;&lt;Tu̱msu̱ waru̱ u̱n u̱zu̱, &lt;No̱mu̱ u̱m u̱t-sa no̱ no̱m-u̱ ya,&gt; Kabu̱n ke̱ke̱-yu̱ u-jwaak du̱gu̱ Masar, remu̱ no̱ kabtu̱n ya'ag-u̱ re̱k-e̱ u̱ ne̱ta-u̱t no̱ ne̱, no̱ haan u̱ u̱so-u no̱ ne̱ u̱ ana u̱ dak-u̱ Masar. 20 A no̱ naas jab-u̱ kwu̱m-u̱t no̱ ne̱ da, remu̱ zu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱ Masar to̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t tu̱ no̱. Rem iya, a se̱ no̱ kabgu̱n u̱t-no̱m du̱gu̱ Kan'ana da.&gt;&gt;

21 Yaag-u̱ campa-ne̱ Isra nom iya u̱ka faru̱k zu̱tte̱ e̱. Yusuhu yu̱' u̱n ke̱ke̱-su̱ jwaak u̱ka Faru̱k-u̱ Masar zu̱tte̱. Tu̱msu̱ wa yu̱' u̱n no̱m u̱t-re̱ u̱n do̱'e̱ u̱t-re̱ u̱-do̱mu̱ fu̱n. 22 Yusuhu yaag u̱n be̱e̱t kus-u̱t po-to̱, tu̱msu̱ u̱du̱ Banyamin wa yase̱ ko̱nko̱ shik u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t [300], u̱ kus-u̱t po-to̱ ne̱ uso̱ u-tan. 23 Tu̱msu̱ no̱m-tu̱ wa to̱mtu̱n u̱so-u wa ya, no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱ Masar wa wu̱' to̱ do̱m-u̱ gob-u̱ janka o̱p. Wa yu̱' wu̱n hyu̱ u̱ u̱r-be̱re̱di ne̱ u̱ remu̱ ha-m wu̱n u̱ Masar tu̱msu̱ wa wu̱' to̱ do̱m-u̱ mangu̱ janka o̱p. 24 Tu̱msu̱ da u̱n o̱o̱ge̱ u̱ mo̱ttu̱ u̱r-aru̱k wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;A no̱ no̱m u-har u̱ do̱m u-fu̱n da!&gt;&gt; Se̱ wa tok o̱r-u̱t wa ne̱ u̱n aru̱k.

25 E̱ yage̱ Masar, e̱ aru̱k m-mu̱ u̱du̱ u̱so-u e̱ Yakubu u̱ dak-u̱ Kan'ana. 26 U̱n zu̱ u̱so-u u̱n, &lt;&lt;Yusuhu o̱mo̱n u̱r-fat! Faru̱k-u̱ Masar wa'ag wu̱n damra ne̱t Masar.&gt;&gt; Se̱ jab-u̱ Yakubu yu̱ne̱ wa kerge̱ u̱s-rem da. 27 Da-u̱ u̱n waru̱ wa no̱m-u̱ Yusuhu zu̱ye̱ u-be̱e̱t, da-u̱ wa hyane̱ ke̱ke̱-su̱ u-jwaak su̱ wa to̱mtu̱n na kabu̱n wu̱n u̱ haan u̱ Masar, se̱ jab-u̱ u̱so u̱n Yakubu tor. 28 Tu̱msu̱ Isra zu̱, &lt;&lt;U̱m eeste̱ u̱ da-o̱ u̱zu̱ wa'-u̱ ri Yusuhu o̱mo̱n u̱r-fat. Me̱ u̱t-do̱'e̱ u̱m hyan wa kanda u̱m mar.&gt;&gt;

46

Yakubu haag u̱ dak-u̱ Masar

1 Se̱ Isra ku̱b ko̱-uyan u̱ wa o̱tte̱ wa aru̱k m-ha u̱ dak-u̱ Masar. Da-u̱ wa teene̱ bo̱-u̱ Be̱rshe̱ba, wa no̱m ya-du̱ to̱o̱g u̱du̱ Ru̱-u̱ u̱so-u wa Ishaku.

2 M-gyu̱p Isra nom u-hyan Ru̱-u̱ no̱m u̱s-rem u̱ wa ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;Yakubu! Yakubu!&gt;&gt;

Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya ana!&gt;&gt;

3 Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ o̱o̱ge̱ u-Ru̱ u̱ u̱so-u ró. A-bo̱ ho̱g u-gye̱r da do̱'e̱ u̱ Masar. Remu̱ zu̱ u̱ ku̱na, u̱m do̱te̱ u̱t-wa u̱ ko̱-u̱r ró no̱m u-tát u̱ku̱n. 4 Me̱ u̱t-ha u̱ no̱ ne̱ u̱ dak-u̱ Masar, me̱ mu̱u̱tu̱n no̱ tu̱msu̱ u̱ dak-u̱ Kan'ana. Bo̱ u̱t-mar u̱ dak-u̱ Masar, wa'-u̱ ró Yusuhu wa do̱'e̱ jwak-du̱ bo̱.&gt;&gt;

5 Da-u̱ Yakubu yage̱ bo̱-u̱ Be̱rshe̱ba, ya'ag-u̱ campa-ne̱ wu̱n ku̱b wu̱n m-ha u̱ Masar. E̱ ku̱b Isra, u̱ yaag ne̱, u̱ ne̱ta-u̱t e̱ ne̱, u̱ ke̱ke̱-su̱ u-jwaak yu̱ Faru̱k-u̱ Masar yase̱ na kabu̱n u̱n. 6 E̱ ku̱b na e̱ u̱ bisa-tu̱ u-bu ne̱ tu̱ e̱ kume̱ u̱ dak-u̱ Kan'ana, tu̱msu̱ Yakubu u̱ ko̱-u̱r wa ne̱ u̱r-be̱e̱t e̱ aru̱k m-ha u̱ dak-u̱ Masar. 7 Yakubu aru̱k m-ha u̱ Masar u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ be̱e̱t, u̱ ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱, ya'ag-u̱ campa-ne̱, u̱ ya'ag-u̱ ne̱ta-ne̱, u̱ ko̱-u̱r wa ne̱ u̱r-be̱e̱t.

8 Unto̱ to̱ o̱ye̱ dim-tu̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Isra (Yakubu u̱ ko̱-u̱r wa ne̱) e̱ do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Masar:

Rube̱n wa o̱ye̱ mat-du̱ u-shu̱ Yakubu.

9 Yaag-u̱ campa-ne̱, i na mate̱ Rube̱n dim-u̱t e̱ na zu̱ye̱:

Hano̱k, Paru, He̱zo̱n, Hazro̱n u̱ Karami ne̱.

10 Yaag-u̱ campa-ne̱ Simiyo̱n e̱ o̱ye̱:

Je̱miye̱r, Jamin, O̱had, Jakin, Zo̱har, u̱ Shawuru (wa'-u̱ ne̱ta yu̱ Kan'ana).

11 Yaag-u̱ campa-ne̱ Re̱wi e̱ na zu̱ye̱:

Gaso̱n, Ko̱hat, u̱ Mirari.

12 Yaag-u̱ campa-ne̱ Yahuda e̱ na zu̱ye̱:

Er, u̱ Onan, u̱ Shera, Pe̱re̱z, u̱ Ze̱ra. (Tu̱msu̱ Er u̱ Onan maru̱g u̱ dak-u̱ Kan'ana).

Yaag-u̱ Pe̱re̱z e̱ o̱ye̱: He̱zo̱n u̱ Hamur.

13 Yaag-u̱ campa-ne̱ Issakar e̱ o̱ye̱:

Tora, u̱ Fo̱wa, u̱ Yashub, u̱ Shimaro̱n.

14 Yaag-u̱ campa-ne̱ Ze̱burun e̱ o̱ye̱:

Se̱re̱, E̱ro̱n, u̱ Yareyer.

15 Ine̱ e̱ o̱ye̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Riya i wa mate̱ Yakubu u̱ dak-u̱ Padan-aram, u̱r-kot u̱ gwu̱p-u̱ e̱ ne̱ Dinatu. Tat-u̱ ya'ag-u̱ Yakubu (ya'ag-u̱ ne̱ta-ne̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱) i wa kume̱ du̱gu̱-du̱ Riya u̱r-shik u̱r-gan u̱ o̱p-u̱ tu̱t [33].

16 Yaag-u̱ campa-ne̱ Gad e̱ o̱ye̱:

Zifiyon, Hagai, Shuni, Ezbon, E̱ri, Arodi, u̱ Are̱ri.

17 Yaag-u̱ Ashu̱r campa-ne̱ e̱ o̱ye̱:

Imna, Isba, Isbi, u̱ Beriya u̱ hu̱no̱ e̱ ne̱ Sera. Yaag-u̱ campa-ne̱ Beriya e̱ o̱ye̱: Heba u̱ Markiyer ne̱.

18 Ine̱ e̱ o̱ye̱ ya'ag-u̱ Zirpa matu̱ Yakubu, i Raban yasu̱ gwu̱p-u̱ wa Riya e̱ o̱ o̱p u̱ shishin [16].

19 Yaag-u̱ campa-ne̱ Rahira ne̱ta Yakubu, yaag-e̱ yu̱r:

Yusuhu ne̱ e̱ Banyamin. 20 U̱ dak-u̱ Masar, o̱ na mat-tu̱ Yusuhu Manase ne̱ e̱ Ifaramu. Dim-du̱ ino u̱n na zu̱ye̱ Asenat, gwu̱p-u̱ Potipera wa-to̱o̱g-u̱ bo̱-u̱ O̱n.

21 Yaag-u̱ campa-ne̱ Banyamin e̱ o̱ye̱:

Bera, Bekar, Asaber, Gera, Na'aman, Ehi, Rosh, Muppim, Huppim, u̱ Arada.

22 Ine̱ o̱ye̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Rahira i wa matu̱ Yakubu, yaage̱ o̱p-u̱ nas [14].

23 Ya-du̱ u̱r-campa Dan wa na zu̱ye̱:

Husim.

24 Yaag-u̱ campa-ne̱ Napari e̱ na zu̱ye̱:

Jahazir, Guni, Jezar, u̱ Shirem.

25 Ine̱ e̱ o̱ye̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Biru̱ha i wa matu̱ Yakubu, wu̱ Raban ya'e̱ gwu̱p-u̱ wa Rahira da-u̱ wa o̱o̱ge̱ ha-mu̱ u̱r-gu̱, ya'ag-u̱ wa o̱ ta'er [7].

26 Ne̱t-tu̱ haye̱ u̱ Masar u̱ Yakubu ne̱, i o̱ye̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r wa, za u̱r-kot u̱ ne̱ta-tu̱ ya'ag-u̱ wa da, ne̱t-to̱ u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ ne̱t-tu̱ u̱t-shin [66]. 27 Yusuhu o̱tte̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ yu̱r i na wa matu̱ wa u̱ Masar. Ne̱t-tu̱ bu-u Yakubu i haane̱ Masar, ne̱t-to̱ u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p [70] i o̱o̱ge̱ shu̱'u̱t Masar.

Yakubu teeg me̱ Masar

28 Yakubu to̱mo̱g Yahuda, wa do̱'e̱ u̱du̱ Yusuhu u̱ remu̱ zu̱, wa ko̱snu̱ wa fu̱n-yu̱ do̱'e̱ wa u̱t-do̱r m-ha u̱ Gas-u̱ Go̱sen. Da-u̱ e̱ teene̱ Gas-u̱ Go̱sen dak-u̱ Masar. 29 Yusuhu zo̱ng ke̱ke̱-yu̱ jwaak-u̱ wa, wa yu̱ne̱ wa aru̱k m-ha u̱ Go̱sen wa bit u̱so wa Isra. Za naas u-da da wa te shu̱ wu̱n, wa ham-u̱t u̱so wa, wa tumb u̱s-kan.

30 Isra zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Yage̱ u̱m m-mar u̱ da-o̱, remu̱ zu̱ u̱m hyanu̱g u̱ hi-du̱ war ri u̱zu̱ bo̱ o̱mo̱n u̱r-fat.&gt;&gt;

31 Se̱ Yusuhu zu̱ o̱r-u̱t wa ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ u̱ bu-u̱ u̱so-u wa ne̱, &lt;&lt;Me̱ u̱t-do̱'e̱ u̱m no̱m u̱s-rem u̱ Faru̱k-u̱ Masar ne̱. U̱m de̱ zu̱ wa, &lt;Tu̱-wu̱to̱ ri ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ bu-u̱ u̱so-u ri ne̱, i o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ dak-u̱ Kan'ana, e̱ haagu̱n u̱du̱ ri. 32 Ne̱t-u̱t to̱ ne̱t-tu̱ gwat-du̱ u̱t-bisa to̱ u̱ gwaar ne̱, tu̱msu̱ e̱ haagu̱n u̱ ban-tu̱ ca e̱ ne̱ u̱ ban-tu̱ na ne̱, u̱ no̱mu̱ e̱ o̱tte̱ ne̱ u-be̱e̱t.&gt; 33 Da-u̱ Faru̱k-u̱ Masar fagu̱ no̱, wa shit, &lt;¿Yan-o̱ o̱ ank-m no̱?&gt; 34 No̱ de̱ zu̱ wa, &lt;It a-gwat-du̱ ban-tu̱ u̱t-bisa ne̱ e̱, du̱gu̱ da-u̱ it o̱o̱ge̱ ya'ag-u̱ re̱k-e̱. It a-gwat-du̱ u̱t-bisa ne̱ e̱, u̱ka u̱so-u it nomte̱.&gt; Da-u o̱ wa yagu̱ no̱ u̱ no̱ ne̱ shu̱'u̱t u̱ gas-u̱ Go̱sen, remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ Masar e̱ gu̱gu̱mte̱ a-gwat-du̱ u̱t-bisa ne̱ no̱m-tu̱ m-'e̱ to̱ u̱du̱ e̱.&gt;&gt;

47

Yakubu wa'agu̱ Faru̱k-u̱
Masar nu-u so̱-o̱

1-2 Yusuhu kagu̱b o̱r-u̱t wa ne̱ ne̱t-ne̱ tan, wa do̱'e̱ u̱-shu̱ Faru̱k-u̱ Masar. Wa waru̱ wa, &lt;&lt;U̱so ri u̱ o̱r-u̱t ri ne̱ e̱ haagu̱n du̱gu̱ Kan'ana u̱ ban-tu̱ ca ne̱ u̱ ban-tu̱ gwar-u̱ e̱ ne̱, u̱ ban-tu̱ na-u̱ e̱ ne̱, u̱ no̱m-tu̱ e̱ o̱tte̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t. E̱ o̱ da-o̱ u̱ Gas-u̱ Go̱sen.&gt;&gt; Se̱ wa ko̱se̱ o̱r-u̱t wa u̱-shu̱ Faru̱k.

3 Faru̱k-u̱ Masar shit u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ o̱ye̱ ank-m no̱?&gt;&gt;

E̱ shu̱s e̱ zu̱, &lt;&lt;It a-gwat-du̱ u̱t-bisa ne̱ e̱, u̱ka u̱so-tu̱ u̱so-u̱t it.&gt;&gt; 4 Tu̱msu̱ e̱ zu̱ Faru̱k-u̱ Masar, &lt;&lt;It haagu̱n it shu̱'u̱t u-da cashi, remu̱ zu̱ me̱r-su̱ no̱ng u-tát u̱ Kan'ana. Tu̱msu̱ be-du̱ u-re̱e̱g du̱ u̱t-bisa zaar da. It o̱ u̱s-ko̱n bo̱ yage̱ to̱k-ne̱ ró it shu̱'u̱t u̱ Gas-u̱ Go̱sen.&gt;&gt;

5 Faru̱k-u̱ Masar zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;U̱so ró u̱ tu̱-wu̱to̱ ró ne̱ e̱ haagu̱n u̱du̱ ró. 6 E̱ u̱t-kere̱ u̱r-shu̱'u̱t ko̱he̱ne̱ dak-u̱ Masar u-be̱e̱t. Ya u̱so-u ró u̱ o̱r-u̱t ró ne̱ dak-u̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar. E̱ kere̱ u̱r-shu̱'u̱t Go̱sen. Tu̱msu̱ abite̱ u̱zu̱ waku̱n o̱ro u̱n wu̱ nape̱ gwat-du̱ u̱t-bisa sok, bo̱ kere̱ wadu̱ wa u̱ gwat-du̱ bisa-u̱t ri.&gt;&gt;

7 Se̱ Yusuhu haatu̱n uso-u wa Yakubu, wa hu̱u̱t wa u̱-shu̱ Faru̱k-u̱ Masar. Tu̱msu̱ Yakubu wa'-u̱ Faru̱k-u̱ Masar nu-u so̱-o̱. 8 Faru̱k-u̱ Masar shit Yakubu, &lt;&lt;¿Hak-u̱s ró se̱ u̱s-nu̱?&gt;&gt;

9 Yakubu shu̱s wa zu̱ Faru̱k-u̱ Masar, &lt;&lt;U̱m no̱mu̱g u̱s-hak u̱t-shik u̱t-shishin u̱ o̱p [130]. Se̱di hak-u̱s ri o̱ cashi ana gwate̱ hak-su̱ u̱so-u̱t ri tu̱ mare̱.&gt;&gt; 10 Yakubu wa'-u̱ Faru̱k-u̱ Masar nu-u so̱-o̱, se̱ wa aru̱k m-rwu̱ du̱gu̱-du̱ wa.

11 Yusuhu shu̱gu̱sse̱ u̱so-u wa u̱ o̱r-u̱t wa ne̱ u̱ dak-u̱ Masar. Wa yasu̱ e̱ dak-u̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar u̱ Masar, u̱ na zu̱ye̱ Ramase, u̱ka Faru̱k-u̱ Masar zu̱tte̱. 12 Yusuhu hatu̱n u̱so-u wa u̱ tu̱-wu̱to̱ wa u̱ ne̱t-tu̱ bu-u wa ne̱ u̱t-be̱e̱t no̱m u̱t-re̱, u̱ka tat-u e̱, u̱ ya'ag-u̱ e̱ ne̱.

U̱s-me̱r

13 U-dak u-be̱e̱t no̱m u̱t-re̱ zaar da rem u̱zu̱ me̱r-su̱ no̱ng u-tát; ne̱t-tu̱ o̱ swadu̱ u̱s-me̱r sok u̱ dak-u̱t to̱ Masar u̱ Kan'ana-ne̱. 14 Yusuhu o̱nk shik be̱e̱t i na kume̱ Masar u̱ Kan'ana-ne̱ i ne̱t-tu̱ ote̱ hyu̱, wa hu̱u̱t shik-u̱ e̱ u̱ pyu̱-u̱ Faru̱k-u̱ Masar. 15 Da-u̱ ne̱t-tu̱ Masar u̱ ne̱t-tu̱ Kan'ana tase̱ hosu̱ shik-u̱ e̱ o̱tte̱ be̱e̱t u̱ remu̱ o̱-du̱ hyu̱, ne̱t-tu̱ Masar ne̱ be̱e̱t e̱ haan u̱du̱ Yusuhu. E̱ zu̱, &lt;&lt;Ya it no̱m u̱t-re̱. ¿Re̱-o̱ it do̱te̱ u̱t-mar bo̱ gwat-du̱ it? Shik-u̱ it tu̱u̱ste̱ be̱e̱t.&gt;&gt;

16 Yusuhu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Hatu̱n me̱ bisa-u̱t no̱, me̱ ya' no̱ no̱m u̱t-re̱ remu̱ zu̱ shik-u̱ no̱ tu̱u̱ste̱.&gt;&gt; 17 Du̱gu̱ da-u o̱, u̱n hatu̱n u̱t-bisa u̱du̱ Yusuhu, wa yu̱ u̱n nom-u̱t re̱ u̱ swas-mu̱ bisa-u̱t u̱n: jwaak ne̱, ban-tu̱ ca, u̱ gwaar ne̱, u̱ na ne̱, u̱ janka ne̱. Tu̱msu̱ u̱ hak-u ya wa yu̱ u̱n no̱m u̱t-re̱ u̱ swasmu̱ bisa-tu̱ u-bu u̱n.

18 Da-u̱ hak-yu̱ arke̱, yaku̱n hak-ya byu̱ru̱n u̱n haan u̱du̱ wa, u̱n zu̱, &lt;&lt;U̱so u-bu it, it zaar u̱ yasu̱ bo̱ u̱t-nip da. It zamu̱ttu̱n shik da e̱ tu̱u̱ste̱ be̱e̱t, tu̱msu̱ bisa-u̱t it u̱t-be̱e̱t to̱ mu̱u̱g tu̱ ró. O̱ko̱n zamu̱n u̱ it do̱'e̱ u̱ haatu̱n bo̱ da war-u̱t it to̱ kuse̱ u̱ tak-u̱t it ne̱. 19 ¿Re̱ne̱ o̱ it do̱te̱ m-mar bo̱ gwat-du̱ it u̱ is-u̱ ró? Ya it nom-u̱t re̱ u̱ swas-mu̱ tak-u̱t it, it ya'aste̱ Faru̱k-u̱ Masar tak-u̱t it u̱ hi-du̱ war it ne̱ u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar it shu̱'u̱t to̱k-ne̱. Bo̱ di ya' it no̱m u̱t-re̱ taas it mar da, tu̱msu̱ taas u̱ dak-u̱ shu̱'u̱t za ne̱t sha-mu̱ u̱r-do̱g da.&gt;&gt;

20 Yusuhu o̱gu̱ Faru̱k-u̱ Masar dak-u̱ Masar u̱t-be̱e̱t. Ne̱t-tu̱ Masar u̱t-be̱e̱t e̱ bu̱pu̱s tak-u̱t e̱ remu̱ zu̱ me̱r-su̱ no̱ng u-tát sok, tak-tu̱ shu̱'u̱t tu̱ Faru̱k-u̱ Masar u̱t-be̱e̱t. 21 Remu̱ iya Yusuhu muut ne̱t-tu̱ Masar u̱t-be̱e̱t, ne̱t-tu̱ shu̱'u̱t to̱k-ne̱ faru̱k be̱e̱t. 22 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ iya, Yusuhu o̱o̱g tak-tu̱ a-to̱o̱g-ne̱ da. Remu̱ u̱zu̱ a-to̱o̱g-ne̱ o̱nk no̱m u̱t-re̱ e̱ du̱gu̱-du̱ Faru̱k-u̱ Masar. Remu̱ iya e̱ zatte̱ mo̱ttu̱ bab-du̱ tak-u̱t e̱ da.

23 Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;Remu̱ u̱zu̱ u̱ da-o̱ u̱m o̱o̱g no̱ u̱ tak-u̱t no̱ ne̱ u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar. Go̱ hyu̱ ya o̱nko̱n no̱ do̱'e̱ no̱ kaw u̱t-tak. 24 Da-u̱ no̱ tase̱ ket, no̱ de̱ yase̱ u̱r-ho̱ u̱r-gan u̱ te̱k u̱t-ho̱ u̱t-tan, u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar. Ho̱-tu̱ u̱t-nas tu̱ kuse̱ to̱ shu̱'u̱t go̱ i no̱ do̱'e̱ u̱t-kaw u̱ tak-u̱t no̱, tu̱msu̱ no̱m u̱t-re̱ u̱du̱ tak-u̱t no̱, u̱ ne̱t-tu̱ u-bu no̱ ne̱ be̱e̱t.&gt;&gt;

25 E̱ shu̱s, e̱ zu̱, &lt;&lt;Bo̱ gwu̱u̱g fat-u̱t it, yage̱ it kum hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ u̱so u-bu ri; it shu̱'u̱t to̱k-ne̱ Faru̱k-u̱ Masar.&gt;&gt;

26 Yusuhu nom u̱t-bo̱r u̱ dak-u̱ Masar tu̱ o̱mne̱ m-ank u̱ haan u̱ da-o̱, u̱zu̱ u̱r-ho̱ u̱r-gan u̱-me̱ u̱t-tan du̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱m u̱ dak-u̱ Masar du̱ Faru̱k de̱. Se̱di tak-tu̱ a-to̱o̱g-ne̱ to̱ zare̱ tu̱ Faru̱k-u̱ Masar da.

Ko̱n-su̱ m-vaste̱ su̱ Yakubu

27 Se̱ Isra-ne̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ Masar u̱ gas-u̱ Go̱sen, e̱ nom u̱t-kwu̱m u-tát. E̱ mu̱t yaag u-tát, tu̱msu̱ e̱ nom u̱r-ban sok.

28 Yakubu shu̱'u̱te̱ u̱ Masar u̱s-hak o̱p u̱s-ta'er [17], hak-u̱s Yakubu su̱ wa no̱me̱, hak-se̱ u-ko̱k u-gan u̱ hak-su̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ hak-su̱ u̱s-ta'e̱r [147]. 29 Da-u̱ Isra nape̱ u̱zu̱ da-u̱ mar-m wa no̱ng u̱t-mo̱r, se̱ wa fog wa'-u̱ wa Yusuhu. Wa zu̱ wa, &lt;&lt;A u̱m kume̱ hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ró, wa kom-u ró u̱-ta kut-u ri, bo̱ ko̱se̱ me̱ u̱t-nip u̱ yadu̱ jab ne̱ u̱zu̱ a u̱m mare̱ bo̱ za jwak-u̱ me̱ u̱ ana u̱ dak-u̱ Masar. 30 Tu̱msu̱ da-u̱ u̱m mare̱, kabu̱n war-u ri du̱gu̱ Masar m-ha u̱ be-du̱ na dokte̱ u̱so-tu̱ tu̱ u̱so-u̱t ri.&gt;&gt;

Yusuhu zu̱, &lt;&lt;Me̱ no̱mu̱ bo̱ u̱ka bo̱ zu̱tte̱.&gt;&gt;

31 Yakubu zu̱, &lt;&lt;To̱nde̱ u̱zu̱ bo̱ u̱t-no̱m iya.&gt;&gt; Yusuhu to̱n-de̱ wu̱n. Da-u o̱ Isra kakse̱ hi-u̱r wa u̱-do̱mu̱ yu̱n-u̱ wa, wa nome̱ u-Ru̱ u̱t-huuk.

48

Yakubu wagu̱ Ifaramu e̱
Manase nu-u so̱-o̱

1 Da-u̱ wase̱ ca, na waru̱ Yusuhu u̱zu̱, u̱so-u wa o̱ za m-yar. Yusuhu ku̱b ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa yu̱r, Manase u̱ Ifaramu u̱ wane̱, e̱ do̱'e̱, e̱ hyan u̱so-u wa. 2 Da-u̱ na ware̱ Yakubu u̱zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ró Yusuhu haagu̱n, wa hyan bo̱.&gt;&gt; Se̱ Isra sur u̱r-be̱b tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t u̱-do̱m u-yu̱n.

3 Yakubu zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Ru̱-u̱ u-be̱e̱t haagu̱n u̱du̱ ri u̱ Ruz u̱ dak-u̱ Kan'ana, tu̱msu̱ wa wa'-u̱ me̱ nu-u so̱-o̱ u̱ ku̱n. 4 Wa zu̱ me̱, &lt;Me̱ ya'u̱ bo̱ yaag, tu̱msu̱ me̱ u̱t-wa bo̱ no̱m u-tát. Me̱ u̱t-wa u̱ bo̱ shu̱'u̱t wa u̱t-ko̱ u-tát, me̱ ya'u̱ bo̱ uno̱ dak-o̱ Kan'ana, tu̱msu̱ me̱ ya'u̱ bo̱ uno̱ dak-o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ ko̱-u̱t ró u̱ de̱ haan dim-u̱ ró m-mo̱mmo̱.&gt; &gt;&gt;

5 Yakubu zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Yaag-u̱ campa-ne̱ yu̱r i na mate̱ bo̱ u̱ dak-u̱ Masar, Ifaramu u̱ Manase kanda u̱m haan u̱ ana, e̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t ya'ag-u̱ ri u̱ka Rube̱n u̱ Simiyo̱n. 6 Tu̱msu̱ da-u̱ ko̱-u̱r no̱ u̱r-be̱e̱t e̱ mu̱u̱ne̱ u̱ Kan'ana, ya'ag-u̱ ri ko̱wan do̱'e̱ kwu̱m-du̱ u̱r-o̱g dak-u o̱. Se̱di e̱ke̱n yaage̱ i bo̱ de̱ u̱t-kwu̱m u̱ dim-u̱ u̱n e̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ o̱g-du̱ u-dak du̱gu̱ o̱ru̱ e̱ Ifaramu ko̱ Manase. 7 U̱s-hak u-tát su̱ arke̱, da u̱m o̱o̱ge̱ mu̱u̱n du̱gu̱ Padan-Aram, Rahira mu̱ru̱s dak-u̱ Kan'ana. It o̱ u̱ te̱k m-ha u̱ do̱m u-fu̱n, m-ra ne̱ du̱gu̱ bo̱-u̱ Eparat (U̱ na fu̱ge̱ Be̱tarami). U̱ te̱k-u̱ namu̱ jab se̱ u̱m dok wa u̱ kit-u̱ fu̱n-yu̱ ha-mu̱ Eparat.&gt;&gt;

8 Da-u̱ Isra hyanne̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Yusuhu yu̱r, se̱ wa shit, &lt;&lt;¿Wa zu̱ wanne̱ e̱ ine̱?&gt;&gt;

9 Yusuhu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;E̱ o̱ye̱ yaag campa-ne̱ i Ru̱-u̱ ya'u̱ me̱ u̱ ana, da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ Masar.&gt;&gt;

Yakubu zu̱, &lt;&lt;Haatu̱n u̱n u̱du̱ ri u̱m wa'-u̱ u̱n nu-u so̱-o̱.&gt;&gt;

10 Is-u̱ Isra no̱ng u-cu̱m u̱ remu̱ u̱r-wu̱, wa hyen-u̱t sok da. Yusuhu haatu̱n ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa yu̱r u̱du̱ Yakubu. Yakubu ham-u̱t e̱ tu̱msu̱ wa su gu̱t-u̱t e̱.

11 Isra zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;U̱m no̱ng u̱s-dorog u̱zu̱ me̱ hyanu̱ bo̱ da. Se̱di u̱ da-o̱ Ru̱-u̱ yakku̱ me̱ u̱m hyan ya'ag-u̱ ró tu̱msu̱.&gt;&gt;

12 Se̱ Yusuhu hast ya'ag-u̱ wa du̱gu̱-du̱ jwu̱n-u̱t Yakubu, se̱ Yusuhu he̱ u-dak u̱t-jwu̱n wa kaku̱s hi-u̱r wa u-dak. 13 Yusuhu kagu̱b u̱n yu̱r be̱e̱t, Ifaramu u̱ kom-u̱t u̱t-cwa u̱ Yusuhu m-gwat kom u̱r-beer u̱ Isra, tu̱msu̱ Manase u̱ kom u̱r-beer Yusuhu m-gwat kom u̱t-cwa u̱ Isra. Wa haatu̱n e̱ u̱t-mo̱r u̱ Yakubu ne̱. 14 Tu̱msu̱ Isra no̱mu̱g no̱mu̱ Yusuhu u̱t-sa wa no̱m da. Se̱di wa dor kom u̱s-cwa u̱ hi-u̱r Ifaramu, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wa o̱ye̱ du̱-fade̱, kom u̱r-beer u̱ do̱m-u̱ hi-u̱r Manase wu̱ o̱ mat-du̱ u-shu̱.

15 Se̱ wa wa'-u̱ Yusuhu nu-u so̱-o̱, wa zu̱,

&lt;&lt;Yage̱ u-Ru̱ wu̱ u̱so-u u̱so-u̱t ri

Ibrahi u̱ u̱so ri Ishaku ne̱ e̱ no̱nge̱ u-Ru̱ m-ank.

Ru̱-u̱ du̱u̱te̱ me̱ tu̱msu̱ wa got me̱

u̱ka wa-gwat-du̱ u̱t-bisa gotte̱ ca wa.

Ru̱-u̱ no̱ng iya u̱ fat-u̱r ri u̱r-be̱e̱t u̱ teen din-de̱ ho̱-de̱.

16 Wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ guu me̱ du̱gu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱,

u̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱,

wa wa'-u̱ yaag ine̱ nu-u so̱-o̱.

U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ na do̱'e̱ ha fag-du̱ u̱n u̱ dim-u̱r ri,

tu̱msu̱ u̱ dim-u̱r Ibrahi u̱ Ishaku ne̱ remu̱ no̱mu̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ u̱n.

U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ u̱n kum u̱t-ko̱ u-tát

i do̱'e̱ u̱r-yu̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

17 Da-u̱ Yusuhu hyane̱ u̱so-u wa u̱ wadu̱ kom u̱t-cwa u̱ wa u̱ hi-u̱r Ifaramu, se̱ jab-u̱ wa nu̱. Se̱ wa ku̱b kom u̱t-cwa u̱ u̱so-u wa, du̱gu̱ hi-u̱r Ifaramu, wa muut o̱ u̱ hi-u̱r Manase. 18 Yusuhu zu̱ u̱so-u wa, &lt;&lt;Iya-o̱ da, u̱so-u ri, unwa wa o̱o̱ge̱ mat-du̱ u-shu̱, wa kom u̱s-cwa ró u̱ hi-u̱r wa.&gt;&gt;

19 Tu̱msu̱ u̱so-u wa gu̱gu̱m. Wa zu̱, &lt;&lt;U̱m nak wa'-u̱ ri, u̱m-nak, Manase do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t ko̱-u̱r yat-de̱, tu̱msu̱ Ifaramu du̱-dim-u̱ Manasse̱ u̱t-shu̱'u̱t ko̱-u̱r yadde̱ m-ze̱g du̱ yu̱-wu̱ya wa, ko̱-u̱r wa u̱t-shu̱'u̱t dak-u yat-o̱.&gt;&gt; 20 Remu̱ iya Yakubu wa'-u̱ u̱n yu̱r nu-u so̱-o̱ u̱r-ho̱ u̱r-gan wa zu̱,

&lt;&lt;Du̱gu̱-du̱ dim-u̱r ro de̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ do̱te̱ wa'-u̱ u̱t-ne̱t nu-u so̱-o̱, e̱ do̱'e̱ u̱t-zu̱,

&lt;Yage̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ no̱ nu-u so̱-o̱ u̱ka Ifaramu ne̱ e̱ Manase.&gt; &gt;&gt;

Remu̱ iya Yakubu wu̱ Ifaramu u̱-shu̱ Manase.

21 Da-u o̱ Isra zu̱ Yusuhu, &lt;&lt;Bo̱ hyanu̱g u̱m u̱t-sa m-mar, tu̱msu̱ Ru̱-o̱ u̱t-no̱m u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱, tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱ muutu̱ bo̱ dak-u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in. 22 Tu̱msu̱ bo̱, me̱ ya bo̱ m-ze̱g no̱m-u̱ u̱m ya tu̱-wu̱to̱ ró. Me̱ ya'u̱ bo̱ tak-u̱ ze̱ge̱ u̱r-be̱b u̱ gas-u̱ She̱che̱m. U̱m o̱nkte̱ dak-u o̱ du̱gu̱ ne̱t-tu̱ Amoriya-ne̱, da-u̱ u̱m no̱me̱ m-dum u̱ e̱ ne̱ van-yu̱ m-wu̱r ri u̱ ta-u ri ne̱.&gt;&gt;

49

Yakubu wa'agu̱ ya'ag-u̱
campa-ne̱ wa nu-u so̱-o̱

1 Se̱ Yakubu fog ya'ag-u̱ campa-ne̱ wa tu̱msu̱ wa zu̱: &lt;&lt;Kargu̱n u̱du̱ ri, u̱m waru̱ no̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ no̱ u̱ da-u̱ de'e̱ u̱ haan.&gt;&gt;

2 &lt;&lt;Kargu̱n no̱ e̱r,

Yaag-u̱ ri Yakubu;

E̱re̱n Isra u̱so-u no̱.&gt;&gt;

3 Rube̱n, bo̱ o̱ye̱ mat-du̱ u-shu̱ ri.

Bo̱ wa u̱m mate̱ da-u̱

u̱m o̱o̱ge̱ u̱ fa-u̱r ri,

u̱ da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ ho̱g-mu̱ u̱r-be̱b.

Bo̱ wa o̱ yu̱-shu̱

tu̱msu̱ wu̱ ze̱ge̱ u̱r-be̱b.

4 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ zu̱

bo̱ wa-ko̱b-du̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi wa

u̱ka bu̱-mu̱ u̱r-be̱b.

U̱ da-o̱ bo̱ za kwu̱m-du̱

re̱-u̱ u-shu̱ da,

remu̱ zu̱ bo̱ daag

u̱ yu̱n-u ri bo̱ naas o̱.

Bo̱ roogte̱ u̱ to̱k-ne̱,

wu̱ shu̱'u̱te̱ wa-gan

u̱ te̱k-u̱ ne̱ta-u̱t ri.

Bo̱ wa'ag me̱ u̱so-u ró

u̱ ho̱g-du̱ m-'e̱.

5 Simiyo̱n e̱ Re̱wi jab-u̱s e̱ o̱ u̱s-gan,

van-su̱ m-wu̱r u̱n

no̱m-tu̱ yu̱nu̱s-du̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t se̱.

6 U̱m zaar u̱ cwadu̱ mo̱ro̱g-u̱r u̱n da,

U̱m za tu̱msu̱ same̱ u̱t-hi

u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱n ne̱ da.

U̱n ho̱o̱rte̱ u̱t-ne̱t remu̱ ryab-u̱s u̱n.

Tu̱msu̱ e̱ kwu̱pru̱sse̱ tu̱ru̱g-su̱ na,

remu̱ ho̱g-du̱ u̱r-zwaru̱ u̱n.

7 Nu-u yo̱-o̱ u̱du̱ ryab-u̱s u̱n,

remu̱ zu̱ ryab-u̱s u̱n no̱ng u-tát.

Me̱ bu̱ru̱gse̱ u̱n du̱gu̱ ko̱-u̱r Yakubu,

u̱m bu̱ru̱gse̱ u̱n du̱gu̱ me̱ Isra-ne̱.

8 &lt;&lt;Yahuda, o̱r-u̱t ró ne̱

do̱'e̱ no̱mu̱ bo̱ u̱t-vam.

Bo̱ do̱'e̱ u̱ shu̱p-du̱ ge̱ku̱stu̱

hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró.

Yaag-u̱ u̱so-u ró do̱'e̱ u̱t-he̱

u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ ró.

9 Yahuda wa'-u̱ ri,

ya-du̱ u-zur de̱ wa o̱o̱ge̱,

wu̱ tase̱ tu̱du̱ ap-mu̱ u̱r-do̱g mu̱ wa mase̱,

Wa ru̱t wa nu̱ku̱s m-kim

da-u̱ wa tase̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱.

Bo̱ o̱ sha-mu̱ ya-du̱ uzur,

waku̱n zaar wu̱ de̱ yu̱nsu̱ bo̱ da.

10 Bo̱ Yahuda, ko̱m-yu̱ u̱r-faru̱k

za u̱t-rwu̱ du̱gu̱-du̱ ró da.

Ko̱m-yu̱ u̱r-faru̱k zaar u̱t-mo̱t

u̱ ne̱t-u̱t ró ne̱ da.

Se̱ teeg u̱du̱ wu̱ kame̱ wa re̱.

U̱t-dak u̱t-be̱e̱t to̱ ya'u̱ bo̱ m-ze̱g.

11 Bo̱ gagu̱ janka-u ró

u̱ te-yu̱ inabi,

jwaak-u wu̱n u̱t-no̱m

u̱t-re̱e̱g u̱s-nag-nag su̱ cite̱ e̱,

Wa jasu̱ kus-u̱t wa

u̱ bu̱-mu̱ inabi,

no̱ u̱t-no̱m m-jaas

u̱ bu̱-mu̱ inabi mu̱ o̱

u̱ jaz-mo̱ u̱ka m-hyu̱.

12 Is-u̱ ró u̱t-no̱m u̱s-rim

m-ze̱g bu̱-mu̱ ke̱,

tu̱msu̱ ni-nu̱ wu̱n u̱t-no̱m

u̱r-myak m-ze̱g m-me̱.

13 &lt;&lt;Ze̱burun u̱t-shu̱'u̱t u̱ kit-yu̱ m-sa.

U̱ shu̱'u̱t be-du̱ e̱e̱s-du̱ hat-su̱ m-bu̱,

Ma-du̱ u-bo̱r wa u̱t-te bo̱-u̱ Sidon.

14 &lt;&lt;Issakar, janka-yu̱ u̱r-be̱b ya.

Wa o̱ m-ru̱t u̱ te̱k-u̱ kapu-tu̱

gag-du̱ u̱t-cwu̱ u̱t-yu̱r.

15 Wa u̱t-hyan u̱zu̱

be-du̱ u̱r-hure̱ wa o̱ so̱-de̱,

tu̱msu̱ wa u̱t-ho̱g

u̱ka re̱me̱r-mu̱ u-dak o̱tte̱.

Wa yasu̱ shin-u wa remu̱

kab-du̱ cwu̱-tu̱ m-no,

wa yase̱ hi-u̱r wa

u̱ no̱m-du̱ m-to̱k mu̱ u̱r-be̱b.

16 Dan, do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem

u-me̱ ne̱t-u̱t wa,

u̱ka to̱ku̱n ko̱-to̱ u̱-me̱ Isra-ne̱.

17 Dan wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t

u-fa u̱ kit-u̱ u-fu̱n,

fa-yu̱ m-rab u̱ kit u-fu̱n,

Yu̱ epe̱ du̱ku̱nte̱ du̱ jwaak,

remu̱ i o̱ m-sak e̱ he̱'e̱ u̱-dim.

18 Yawe, u̱m o̱ wadu̱ is u̱ u̱ku̱r-u ró.

19 &lt;&lt;Gad, hyu̱w-ne̱ kwu̱p-du̱ u̱s-fu̱n ne̱

do̱'e̱ u̱ haan u̱ bo̱,

se̱di bo̱ doru̱ dim-u̱ u̱n

wa to̱p u̱r-mag.

20 &lt;&lt;Ashu̱r, bo̱ no̱mu̱ no̱m u̱t-re̱

tu̱ m-re̱rem u-tát tu̱ farkina-ne̱.

Tu̱msu̱ i nome̱ no̱m-tu̱ u̱t-re̱

tu̱ m-re̱me̱r tu̱ faru̱k.

21 &lt;&lt;Napari, bo̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka u-nu̱m,

wa do̱'e̱ mat-du̱ yaag-u̱ so̱ye̱.

22 &lt;&lt;Yusuhu, bo̱ matu̱ yaag u-tát,

bo̱ o̱ sha-mu̱ te-yu̱ inabi

yu̱ o̱o̱ge̱ kit-u̱ u-gi yu̱ mu̱te̱ u̱t-ya,

yu̱ fe̱k-u̱s wa rogme̱

m-pas ja-mu̱ u̱r-bo̱ngo̱.

23 Hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ u̱n do̱'e̱ he̱e̱se̱ u̱n

m-dum za u̱r-o̱n,

hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ u̱n do̱'e̱

tadu̱ wu̱n u̱s-ta u̱t-e̱r ne̱.

24 Se̱di ta-u wu̱n u̱t-shu̱'u̱t

u̱ go̱ri-go̱ri,

tu̱msu̱ kom-u̱t wu̱n

u̱t-shu̱'u̱t u̱r-be̱b ne̱,

U̱-remu̱ kom-u̱ wa-u̱r-be̱b

wu̱ Yakubu, tu̱msu̱ u̱

remu̱ wa-gwat-du̱ na,

ta'ar-du̱ Isra-ne̱.

25 U-Ru̱, wu̱ u̱m no̱me̱ u̱t-huuk,

wa no̱me̱ ko̱-u̱r ró u̱r-se̱ge̱.

Ru̱-u̱ ko̱-uyan wa wa'-u̱

u̱n kom-u so̱-o̱,

u̱ to̱mto̱n u̱n m-bu̱ du̱gu̱ do̱m u-ru̱,

tu̱msu̱ wa ya'u̱ u̱n bu̱-mu̱ ta u-dak,

m-ra u̱ ta u-dak-ne̱.

Wa ya'u̱ u̱n na u-tát u̱ yaag ne̱.

26 Yage̱ nu-u so̱-o̱ tu̱ u̱so-u ró,

to̱ ze̱k nu-u so̱-o̱ tu̱ ro̱r-tu̱ da-u̱

tu̱ arke̱ m-tumb ne̱,

m-te jamu̱ ro̱r-tu̱ mo̱mmo.

Yusuhu, u̱m no̱ng u̱s-ko̱n

u̱zu̱ na ya'u̱ bo̱ to̱ haan u̱du̱ ró,

bo̱ yu̱ shu̱'u̱te̱ yu̱-shu̱ o̱r-u̱t ró ne̱.

27 &lt;&lt;Banyamin bo̱ o̱ye̱ u-go yu̱ u̱r-do̱g

yu̱ o̱o̱ge̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r,

u̱r-wu̱n bo̱ ho̱ hu̱u̱b-u̱ u̱t-yo̱-to̱ ró,

tu̱msu̱ m-rim bo̱ de̱ mo̱t-du̱ kwu̱m-tu̱

bo̱ o̱nke̱ du̱gu̱-du̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró.&gt;&gt;

28 Tun-to̱ to̱ o̱ye̱ ko̱-tu̱ Isra-ne̱ o̱p-u̱t yu̱r, tu̱msu̱ no̱mu̱ u̱so-u̱ u̱n zu̱ye̱ u̱n u̱ ya da-u̱ wa o̱o̱ge̱ wa'-u̱ u̱n nu-u so̱-o̱. Wa wa'-u̱ ko̱wan nu-u so̱-o̱ u̱ kame̱ wa.

Mar-m Yakubu

29 Yakubu yu̱ u̱n tunto̱ bo̱r-to̱: &lt;&lt;U̱m o̱ u̱t-mo̱r m-mar ne̱ u̱m byu̱tu̱n u̱so-u̱t ri. Jwaku̱n me̱ u̱ u̱so-u̱t ri ne̱ u-pu̱ku̱s u-tak u̱ Eparo̱n ne̱t-u̱ He̱t-ne̱. 30 Pu̱ku̱s u̱ o̱o̱ge̱ tak-u̱ Mape̱ra, u̱ dapu̱s Mamre Kan'ana, u̱ Ibrahi o̱ye̱ u̱ka be-du̱ u-dok u̱du̱ Eparo̱n ne̱t-u̱ He̱t-ne̱, u̱r-same̱ u-tak ne̱. 31 Ku̱na na dokte̱ Ibrahi e̱ ne̱ta wa Saratu. Ku̱na na dokte̱ Ishaku e̱ ne̱ta wa Rebeka. Ku̱na tu̱msu̱ na dokte̱ Riya. 32 Ibrahi o̱o̱g u-tak u̱ pu̱ku̱s ne̱ du̱gu̱-du̱ ne̱t-tu̱ He̱t.&gt;&gt;

33 Da-u̱ Yakubu tase̱ waru̱ ya'ag-u̱ wa u̱s-rem, se̱ wa ru̱t u̱-do̱m u-yu̱n. Wa nom vu̱'e̱ su̱ m-vaste̱, wa dor u̱so-u̱t wa, wa mu̱ru̱s.

50

Dok-u Yakubu

1 Yusuhu he u̱ war-u̱ u̱so-u wa, wa nom u̱s-kan, wa ham-u̱t wa. 2 Se̱ Yusuhu zu̱ a-gwat-du̱ yar-mu̱ u̱so-u wa ne̱, e̱ wa'-u̱ war-u̱ u̱so-u wa Isra u̱s-baat su̱ de̱ hoosu̱ wa u̱t-zu̱m. Se̱ a-gwat-du̱ war-u wa wa'-u̱ wa baat-su̱ hoos-du̱ u̱t-zu̱m. 3 E̱ nom m-roog u̱t-shik u̱t-yu̱r [40], to̱ o̱ye̱ roog-mu̱ kame̱ na no̱m u̱ tamu̱ u̱s-baat su̱ hoos-du̱ u̱r-u u̱t-zu̱m. Ne̱t-tu̱ Masar no̱m m-roog u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p e̱ o̱ namu̱ jab-u̱ rem-u wu̱n [70].

4 Da-u̱ ru̱ttu̱ namu̱ jab arke̱, se̱ Yusuhu no̱m u̱s-rem u̱ ne̱nge̱n-tu̱ bu-u Faru̱k-u̱ Masar ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ me̱ kwu̱mu̱ hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ no̱, ko̱no̱n me̱ Faru̱k-u̱ Masar u̱ no̱ no̱mu̱ wa u̱s-rem. 5 &lt;Da-u̱ u̱so-u ri o̱o̱ge̱ u̱t-sa m-mar, wa wa'ag u̱m nom u̱s-to̱nd u̱zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ mo̱ttu̱ m-mar, jwaku̱n me̱ u̱ sag-u̱ u̱m kawe̱ u̱ hi-u̱r ri u̱ dak-u̱ Kan'ana.&gt;&gt; Yage̱ u̱m do̱'e̱ u̱m jwaku̱n u̱so-u ri, a u̱m tase̱ jwak-du̱ wa me̱ u̱t-mu̱u̱n za naas u-da.&gt; &gt;&gt;

6 Se̱ Faru̱k-u̱ Masar shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;De̱'e̱ bo̱ jwaku̱n u̱so-u ró u̱ka bo̱ to̱ndte̱ u̱zu̱ bo̱ u̱t-no̱m.&gt;&gt;

7 Se̱ Yusuhu aru̱k m-ha u̱ jwak-du̱ u̱so-u wa. Tu̱-yat-to̱ Faru̱k-u̱ Masar shu̱-u̱ wu̱n be̱e̱t u̱ i-yate̱ kur-tu̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ i-yate̱ dak-u̱ Masar ne̱ be̱e̱t. 8 Yusuhu ku̱b ne̱t-tu̱ bu-u wa u̱t-be̱e̱t, u̱ o̱r-u̱t wa ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ ya bu-u̱ u̱so wu̱n ne̱ be̱e̱t. Se̱di e̱ yage̱ ya'ag-u̱ e̱ u̱ ban-tu̱ bisa-u̱t e̱ u̱ gwaar ne̱ u̱ ca ne̱ u̱ na ne̱ u̱ gas-u̱ Go̱sen. 9 Ke̱ke̱-su̱ jwaak u̱ ya-sak-mu̱ jwaak ne̱ tu̱msu̱ e̱ dor Yusuhu m-no̱k. Ne̱t-to̱ u-tát tu̱ doru̱ Yusuhu m-ha.

10 Da-u̱ u̱n teene̱ be-du̱ u̱t-sogor du̱ Atad, u-do̱m u̱ gi-yu̱ Jodan, e̱ nom namu̱ jab u̱s-kan ne̱ m-yat so̱k. Tu̱msu̱ ku̱na Yusuhu nomte̱ m-roog u̱t-ta'er u̱ namu̱ jab-u̱ remu̱ u̱so-u wa. 11 Da-u̱ Kan'ana-ne̱ i o̱ye̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n e̱ hyane̱ u̱n iya u̱ be-du̱ na nomte̱ u̱r-vu du̱ Atad, e̱ zu̱, &lt;&lt;Din-de̱ be-de̱ be-du̱ namu̱ jab de̱ sok du̱ ne̱t-tu̱ Masar!&gt;&gt; Se̱ u̱n te̱'e̱ be-u̱r re̱ u̱r-dim u̱ dapu̱s gi-yu̱ Jodan &lt;&lt;Aber-mizrayim,&gt;&gt; Aber-mizrayim o̱ na zu̱ye̱, &lt;&lt;Be-du̱ namu̱ jab mu̱ ne̱t-tu̱ Masar.&gt;&gt;

12 Inya-o̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ Yakubu nomte̱ wa u̱ka wa zu̱tte̱ e̱ no̱m. 13 E̱ ku̱b wa m-ha u̱ dak-u̱ Kan'ana. E̱ dok wa u̱ pu̱ku̱s tak-u̱ Mape̱ra, u̱ dapu̱s Mamre, u̱ tak-u̱ Ibrahi o̱ye̱ be-du̱ u-dok du̱gu̱ Eparo̱n ne̱t-u̱ He̱t-ne̱, u̱ dame̱ u-tak ne̱. 14 Da-u̱ na tase̱ jwak-du̱ Yakubu, Yusuhu arku̱n u̱ mu̱u̱n u̱ Masar u̱ o̱r-u̱t wa ne̱ u̱ i shu̱'e̱ wa ne̱ u̱ ha-mu̱ jwak-du̱ u̱so-u wa.

Yusuhu wargu̱ o̱r-u̱t wa ne̱ u̱zu̱
wa zaar u̱ to̱p-du̱ no̱mu̱ e̱ no̱mu̱ wa da

15 Da-u̱ tu̱-wu̱to̱ Yusuhu ne̱ hyane̱ u̱zu̱ u̱so-u e̱ maru̱g, se̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;¿A mu̱ne̱ u̱zu̱ Yusuhu o̱ m-shu̱p u̱ in ne̱ u̱-jab wa to̱p no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ in no̱mu̱ wa?&gt;&gt; 16 U̱ remu̱ iya u̱n nom tom u̱du̱ Yusuhu u̱zu̱, &lt;&lt;Kandi u̱so-u in u̱ mar wa yakke̱ tun-to̱ bo̱r-to̱: 17 Waru̱n Yusuhu, &lt;Bo̱ no̱mu̱ tu̱-wu̱to̱ ró ne̱ ho̱-du̱ ba'as-u̱t e̱, no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ e̱ no̱mu̱ bo̱, u̱ka e̱ yu̱te̱ bo̱ u̱r-ko̱b.&gt; Remu̱ iya it o̱ u̱s-ko̱n bo̱ no̱mu̱ u̱n u̱r-ho̱, it to̱k-ne̱ i Ru̱-u̱ u̱so-u ró.&gt;&gt; Da-u̱ se̱ re̱m-se̱ tene̱ du̱ wu̱n, Yusuhu nom u̱s-kan.

18 Tu̱-wu̱to̱ wa ne̱ haan e̱ he̱ u̱-shu̱ wa u̱t-jwu̱n, e̱ zu̱, &lt;&lt;It tu̱ ya to̱ku̱ ne̱ ró e̱.&gt;&gt;

19 Tu̱msu̱ Yusuhu zu̱ u̱n, &lt;&lt;A no̱ ho̱g u-gye̱r da! ¿Me̱ wa u-Ru̱ u̱m do̱te̱ ya-du̱ no̱ u̱r-ko̱b? 20 No̱ zo̱ngte̱ no̱ no̱mu̱ me̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱, se̱di Ru̱-u̱ zo̱ngte̱ to̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ rem wa shu̱u̱ste̱ no̱m-u̱ na no̱me̱ da-o̱, u̱ rem wa guut fat-tu̱ u̱t-ne̱t u-tát. 21 Remu̱ iya a no̱ ho̱g u-gye̱r da! Me̱ ya'u̱ no̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ de̱ ko̱ru̱ no̱ u̱ ya'ag-u̱ no̱ ne̱. Iya-o̱ wa nomte̱ wa ru̱ste̱ jab-u̱s u̱n u̱r-be u̱r-gan.&gt;&gt;

Mar-m Yusuhu

22 Yusuhu shu̱'u̱te̱ u̱ Masar, u̱ yu̱-du̱ u-bu u̱so-u wa ne̱. Wa shu̱'u̱te̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan u̱ o̱p [110]. 23 Yusuhu no̱ng u̱r-yu̱ u̱s-hak u-tát wa hyen ya'ag-u̱ ya'ag-u̱ Makir, wu̱ o̱o̱ge̱ zwaru̱ Manase, i wa mate̱ kandi Yusuhu mar, tu̱msu̱ Yusuhu ku̱b ya'ag-u̱ e̱, e̱ shu̱'u̱t ya'ag-u̱ wa.

24 Se̱ Yusuhu zu̱ tu̱-wu̱to̱ wa ne̱, &lt;&lt;Da-u̱ u̱m do̱'e̱ m-mar no̱ngo̱n u̱t-mo̱r. Za o̱ku̱n sakna o̱ Ru̱-u̱ u̱t-haan u̱du̱ no̱ u̱ wa ruut no̱ du̱gu̱ dak-u̱ Masar m-ha dak-u̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ wa no̱mu̱ Ibrahi, Ishaku, u̱ Yakubu ne̱.&gt;&gt; 25 Se̱ Yusuhu wu̱ ya'ag-u̱ Isra e̱ no̱m u̱s-to̱nd, wa zu̱, &lt;&lt;Ru̱-o̱ u̱t-haan u̱du̱ no̱ o̱ du̱-u̱t no̱. No̱ tabbe̱ u̱zu̱ no̱ kab-u̱g shar-u̱t ri du̱gu̱ din-de̱ be-de̱.&gt;&gt;

26 Yusuhu maru̱g wa o̱tte̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan u̱ o̱p [110]. Da-u̱ u̱n wa'-u̱ u-u̱r wa ba'at-su̱ hoos-du̱ u̱t-zu̱m, na wu̱ u-u̱r wa u adaka u̱ cu̱ndu̱ u̱r-u u̱-me̱ Masar.

* 2:20 Adamu: Dim-de̱ rem-du̱ u̱t-Ibraniya, de̱ na foge̱ ne̱t u̱r-taku̱n &lt;&lt;Ne̱t&gt;&gt;.

* 3:15 Gom-du̱ u̱r-ko̱ du̱ ne̱ta, rem-su̱ ko̱-du̱ campa-ne̱ se̱ tu̱msu̱ su̱ ne̱t gan. U̱t-ne̱t u-tát kabu̱g u̱zu̱ rem-su̱ haan-u̱r Ye̱so̱ Kiristi se̱.

* 4:25 No̱mu̱ na zu̱ye̱ dim-u̱r re̱ u-nya.

* 7:2 bisa-tu̱ u-he̱n to̱ o̱o̱ge̱ no̱m-tu̱ na ya-e̱ Yahuda-ne̱ ke̱rru̱ u̱t-tu̱, bisa-tu̱ za u-he̱n to̱ o̱o̱ge̱ tu̱ na hose̱ u̱t-tu̱.

* 14:3 o̱ na foge̱ sa-mu̱ m-mar.

* 15:16 u-cara u-gan o̱ u̱s-hak u-ko̱k u-gan.

* 16:7 Wa-to̱m-u̱ Yawe unwa wu̱ haane̱ Ru̱-o̱ ko̱se̱ hi-u̱r wa u̱-me wa-u̱ ne̱.

† 16:11 no̱mu̱ na zu̱ye̱ Ru̱-u̱ hokos.

‡ 16:12 No̱m-u̱ na o̱ u̱t-war wa de̱ no̱m-du̱ u̱r-yu̱ du̱ waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ dor-tu̱ wa da.

* 21:31 No̱mu̱ na zu̱ye̱ Be̱rshe̱ba ko̱ Du-du̱ u̱s-to̱nd.

† 21:32 Be̱rshe̱ba.

* 25:25 Isuwa u̱t-kere̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱s-can; na fog wa E̱do̱m, u̱ na zu̱ye̱ jaz-ya.

Esta

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Ran-u

Esta

1

Na ruute̱ U-re̱n Vasti u̱-kit

1 No̱m-tu̱ no̱me̱ ya da-u̱ Zarake̱s* o̱ye̱ u̱r-faru̱k, u̱t-dak u̱t-shik u̱t-shishin u̱ ta'er [127] du̱gu̱ Indiya m-ha u̱ Kus. 2 U̱ da-u o̱ Faru̱k Zarake̱s o̱ye̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ bo̱-u yat-o̱ u̱ sar m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok u̱ Susha. 3 U̱ hak-yu̱ u-tu̱tu̱rse̱ yu̱ u̱r-faru̱k, se̱ wa bu̱n mo̱ro̱g-du̱ re̱-du̱ no̱m-u̱ u̱t-re̱ tu̱-yat-to̱ wa u̱ to̱k-ne̱ wa ne̱. Wa bu̱n karma-ne̱ u̱ i-yate̱ dak-u̱ Pasiya u̱ Midiya, u̱ i-yate̱ gas-u o̱ ne̱ e̱ o̱ u̱ku̱n be̱e̱t.

4 Mo̱ro̱g-du̱ tumb m-te̱ m-roog u̱t-shik u̱t-jwu̱u̱r 180 wa ko̱se̱ tat-u̱ kwu̱m-u̱t wa tu̱ u̱r-faru̱k, u̱ o̱gu̱r yat-de̱ wa ne̱, u̱ fu̱u̱bse̱-u̱t wa ne̱. 5 Da-u̱ ho̱-u̱t to̱ arke̱, se̱ faru̱k Zarake̱s zo̱ng mo̱ro̱g-du̱ u-re̱ u̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, u̱ bo̱-u̱ Susha u̱ o̱tte̱ sar m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok, du̱gu̱ i-yate̱ m-ha ne̱t-u̱t re̱k-to̱ ne̱, na tumb m-te̱ m-roog u̱t ta'er u̱-me̱ be-du̱ na se̱rte̱ u̱s-te u̱-do̱ u̱ pyu̱-u̱ faru̱k. 6 Na no̱mu̱g kat-du̱ u-bu Faru̱k u̱t-u̱k tu̱ kus-u̱t pus-to̱ u̱ tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ran ne̱, tu̱msu̱ na gu̱g to̱ u̱ ho-u̱s pus-se̱ su̱ so̱-se̱, u̱ kwat-yu̱ m-baku̱t ne̱ yu̱ na su̱bge̱ u̱r-bo̱ngo̱ tu̱msu̱ pora-tu̱ o̱ró u̱ kwam-tu̱ shik ne̱ tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro u̱ tu̱ pus-to̱ ne̱, na cin to̱ u̱ kat-du̱ u-bu faru̱k. U̱n dam-u̱t kat-du̱ u-bu faru̱k u̱t-taar tu̱ m-baku̱t u̱t-go̱ u̱t-go̱ tu̱ shik sok. 7 Na mo̱k-te̱ u̱t-ne̱t ke̱ u̱-me̱ ko̱k-tu̱ m-bu̱ tu̱ u̱t-kwam tu̱ shik-u̱ tu̱ kwam-tu̱ shikne̱ tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro, tu̱msu̱ na haatu̱n ke̱ u̱r-faru̱k u-tát, u̱ka kwu̱m-tu̱ faru̱k. 8 Remu̱ bo̱r-u̱t faru̱k na yu̱' ko̱wan wa swa u̱ka wa o̱tte̱ u̱t-sa, remu̱ u̱zu̱ faru̱k yaag u̱t-bo̱r u̱du̱ a no̱mu̱ wa pama e̱ ya ko̱wan u̱ka wa o̱tte̱ u̱t-sa.

9 U̱ te̱k-u̱ da-u o̱, U-re̱n Vasti zo̱ngte̱ ne̱ta-ne̱ mo̱ro̱g-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ pyu̱-u̱ Faru̱k Zarake̱s.

10 U̱ ho̱-du̱ u̱t-ta'er, u̱ da-u̱ Faru̱k Zarake̱s o̱o̱ge̱ u̱ ho̱-du̱ ke̱ ne̱, se̱ wa no̱me̱ a-to̱mu̱ wa man ne̱ u̱t-ne̱t u̱t-ta'er u̱t-bo̱r tu̱ no̱mu̱ wa u̱s-pama, Me̱human, u̱ Bizta, u̱ Harbona, u̱ Bigta, Abagta, u̱ Ze̱tar, u̱ Karkas ne̱, 11 wa zu̱ e̱ hatu̱n U-re̱n Vasti, u̱du̱ wa m-wa u̱ to̱p-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa ne̱ u̱ hi-u̱r wa, remu̱ wa ko̱ste̱ zwarru̱ u-shu̱ wa u̱du̱ tu̱-yat-to̱, remu̱ wa ne̱ta so̱-wa wa sok. 12 Da-u̱ a-to̱mu̱ faru̱k hu̱u̱te̱ u̱t-bo̱r wa, U-re̱n Vasti gu̱gu̱m u̱r-haan. Se̱ faru̱k naas jab so̱k u̱s-ryab ne̱.

13 Za naas u-da, se̱ faru̱k no̱m u̱s-rem u̱ ya-m-nap i yadu̱ wa u̱s-rem ne̱, i nape̱ bo̱r-tu̱ ne̱t-tu̱ Pasiya, remu̱ u̱zu̱ ko̱-uyan da wu̱n no̱m u̱s-remu̱ u̱ a-nap-mu̱ u̱t-bo̱r ne̱. 14 Dim-tu̱ i-yate̱ faru̱k to̱ o̱ye̱ Karshe̱na, Shetar, Admata, Tarshis, Me̱re̱s, Marse̱na, u̱ Me̱mukan, ayan-ne̱ o̱ye̱ tu̱-yat-to̱ ne̱t-tu̱ Pasiya u̱ Midiya-ne̱. U̱ na shu̱'u̱te̱ faru̱k ne̱ u-da u-be̱e̱t u̱n o̱ tu̱msu̱ m-shu̱p u̱ o̱g-u̱t yat-to̱ ne̱ u̱-me̱ u-dak.

15 Se̱ faru̱k shit wa u̱zu̱ &lt;&lt;¿Remu̱ u̱t-bo̱r yan o̱ na do̱'e̱ no̱mu̱ U-re̱n Vasti? Wa do̱ro̱g u̱t-bo̱r yu̱ yu̱-Yat-ya a-to̱mu̱ Faru̱k Zarake̱s ya'e̱ wa da.&gt;&gt;

16 Me̱mukan shu̱s u̱ shu̱ faru̱k tu̱msu̱ u̱ shu̱ tu̱-yat-to̱, &lt;&lt;U-re̱n Vasti no̱ng no̱mu̱ za kame̱ da, za u̱du̱ faru̱k de̱ u̱ war-wa da m-ha tu̱-yat-to̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t, tu̱msu̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t u̱ i o̱ me̱ faru̱k-u̱r Faru̱k Zarake̱s u̱r-be̱e̱t. 17 Remu̱ u̱zu̱ no̱m-u̱ u-re̱n no̱me̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱s-nap u̱du̱ ko̱ ne̱ta he̱, e̱ shu̱'u̱t a-za yadu̱ m-ze̱g u̱du̱ campa-u̱t e̱ ne̱, &lt;Faru̱k Zarake̱s zu̱ na haatu̱n U-re̱n Vasti u̱-shu̱ wa, wa zu̱, &lt;&lt;U̱m za u̱ haan u̱du̱ wa da.&gt;&gt; Remu̱ iya, a se̱ in no̱mu̱g no̱mu̱ campa-u̱t in ware̱ in da.&gt; 18 U̱ kanda ho̱-u̱r rinde̱ aru̱k, ne̱ta-tu̱ tu̱-yat-to̱ faru̱k-u̱ tu̱-yat-to̱ Pasiya u̱ Midiya-ne̱ a e̱ ho̱ge̱ no̱mu̱ u-re̱n no̱me̱, tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ no̱mu̱ campa-u̱t e̱ rem-su̱ u̱s-ju̱ru̱m u̱ka wa nomte̱. Tu̱msu̱ do̱'e̱ haatu̱n u̱s-ju̱ru̱m u̱ ko̱b-du̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar ne̱.

19 &lt;&lt;Remu̱ iya, a mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱ngu̱ faru̱k u̱r-zwar, yage̱ wa no̱m u̱t-bo̱r tu̱ u̱r-faru̱k tu̱msu̱ yage̱ na no̱m u̱s-pan u̱ bo̱r-tu̱ Pasiya u̱ Midiya-ne̱, tu̱ na za u̱t-pas da, tu̱msu̱ u̱zu̱ U-ren Vasti zamu̱n u̱ cwadu̱ shu̱ faru̱k Zarake̱s da, tu̱msu̱ yage̱ faru̱k-u̱ yase̱ waku̱n o̱g-du̱ u̱r-faru̱k u̱du̱ waku̱n wu̱ ze̱ge̱ wu̱n. 20 Da-u̱ ko̱wan ho̱ge̱ do̱nse̱-du̱ faru̱k no̱me̱ u̱-me̱ gas-u̱ wa o̱tte̱ u̱r-faru̱k u-be̱e̱t, tu̱msu̱ ne̱ta-ne̱ do̱'e̱ yadu̱ m-ze̱g u̱du̱ campa-u̱t e̱ du̱gu̱ ne̱ta yat-o̱ u̱ m-ha wu̱ re̱k-wa ne̱.&gt;&gt;

21 Se̱ faru̱k u̱ tu̱-yat-to̱ wa ne̱ e̱ ho̱g u̱r-zwar du̱ rem-u̱s se̱ so̱k, se̱ faru̱k no̱m u̱ka Me̱mukan zu̱tte̱ wa no̱m. 22 Se̱ wa tomot u̱s-pan m-ha ko̱yu̱he̱ gas-ya u̱ dak-u̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa u-be̱e̱t, ko̱yu̱he̱ gas-ya u̱ su̱wa pan-se̱ tu̱msu̱ ko̱tu̱he̱ ne̱t-to̱ u̱ rem-u̱r e̱, u̱zu̱ ko̱ campa he̱ no̱m u̱r-faru̱k u̱ bu-u wa.

2

Esta shu̱'u̱te̱ U-re̱n

1 Da-u̱ jab-u̱ Faru̱k Zarake̱s tore̱, se̱ wa baku̱s Vasti u̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ bo̱r-tu̱ na no̱me̱ u̱ mo̱t-u̱t wa ne̱. 2 Se̱ e̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ a no̱mu̱ faru̱k m-to̱k i o̱ye̱ u̱t-mo̱r u̱ wa ne̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ na kwu̱mu̱ faru̱k ya-u̱t-gwu̱p i so̱-ye̱ i nape̱ campa da. 3 Yage̱ faru̱k wa i-yate̱ du̱gu̱ ko̱-u̱-he̱ gas-o̱ u̱-me̱ u-dak, u̱ remu̱ e̱ haatu̱n ya-u̱t-gwu̱p i o̱ so̱-ye̱ i nape̱ campa-ne̱ da, u-bu u̱ na nomte̱ u̱r-cu̱n du̱ ya-u̱t-gwu̱p faru̱k* u̱ bo̱-u̱ Susha u̱ o̱tte̱ sar m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok. Yage̱ na wa Hegai wa shu̱'u̱t man faru̱k, wu̱ shu̱'u̱te̱ wa-gwat-du̱ ya-u̱t-gwu̱p faru̱k i nape̱ campa-ne̱ da, u̱ shu̱'u̱t u̱zu̱ wa wa'ag u̱n no̱m u̱s-mang u̱ no̱o̱g-mu̱ mangu̱ u-war u̱ka wa o̱tte̱ u̱t-sa. 4 Se̱ gwu̱p wu̱ cite̱ faru̱k wa kabu̱ wa wa shu̱'u̱t u-re̱n ba Vasti.&gt;&gt; Se̱ rem-u̱s se̱ no̱me̱ faru̱k u̱r-zwar, wa dor se̱.

5 Waku̱n o̱ro u̱ku̱n ne̱t-u̱ Yahuda wa o̱ m-yu̱ u̱ bo̱-u̱ Susha u̱ o̱tte̱ sar u̱ m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok. Wa o̱o̱n du̱gu̱ ko̱-u̱r Banyamin. Na zu̱ wa Modekai. Wa'-u̱ Jir, Jir o̱g wa'-u̱ Shimi, Shimi wa'-u̱ Kis. 6 U̱s-hak u-tát su̱ arke̱ wa o̱ teku̱ ne̱t-tu̱ Faru̱k Nebukanezar kabne̱ du̱gu̱ Urusharima m-ha Babira, i na kabne̱ ko̱-u̱r Jekoniya ne̱ faru̱k-u̱ Yahuda. 7 Modekai o̱tte̱ du̱-dim-u̱ wa'-u̱ hu̱no̱ u̱so-u wa ya-du̱ u̱r-gwu̱p de̱ o̱ so̱-de̱ so̱k na zu̱ wa, Hadassa, tu̱msu̱ na zu̱ Esta. Da-u̱ i mate̱ wa mare̱, Modekai ku̱b wa u̱ bu-u wa wa shu̱'u̱t u̱ka wa'-u̱ wa.

8 Da-u̱ na no̱me̱ do̱nse̱-du̱ bo̱r-u̱t faru̱k, na haatu̱n ya-u̱t-gwu̱p u-tát u̱ bo̱-u̱ Susha u̱ o̱tte̱ sar u̱ m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok na zu̱ u̱ Hagai u̱ ha gwat-du̱ e̱. Tu̱msu̱ Esta o̱ teku̱ i na kabne̱ m-ha u̱ pyu̱-u̱ faru̱k, Hegai wa shu̱'u̱t wa gwat-du̱ e̱. 9 Esta cite̱ Hagai so̱k wa kwu̱mu̱g hyu̱-m pus-mo̱ u̱du̱ wa. Za naas uda wu̱n kwu̱mnu̱ wa no̱m u̱t-re̱ u̱ no̱o̱g-mu̱ mang u̱ u-war ne̱. U̱ na zo̱nge̱ u̱ remu̱ Esta na yu̱' wa ya'ag u̱t-gwu̱p ta-e̱r du̱gu̱ pyu̱-u̱ Faru̱k se̱ na ku̱b wa na toot wa u̱ be-du̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar u̱ be-du̱ na cinte̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ faru̱k.

10 Esta waru̱g u̱zu̱ wa-Yahuda wa o̱o̱ge̱ da tu̱msu̱ bu-u wan o̱ wa rwu̱tu̱n da remu̱ u̱zu̱ Modekai hoste̱ wa waru̱ waku̱n. 11 Ko̱ mu̱ne̱ Modekai hu̱ u-shu̱ u̱ dim ne̱ u̱ dapu̱s kat-du̱ u-bu be-du̱ na cinte̱ ya-u̱t-gwu̱p remu̱ wa hyan u̱ka Esta o̱tte̱ tu̱msu̱ wa hyan no̱mu̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ wa.

12 Ko̱wu̱he̱ gwu̱pwa wu̱ nape̱ campa da na yu̱' wa m-gyu̱p m-gan u̱ wa shu̱'u̱t u̱ faru̱k ne̱. Kanda na kab gwu̱p m-ha u̱ yu̱n-u Faru̱k Zarake̱s, se̱ wa no̱ng u̱s-pyat u̱s-o̱p u̱s-yu̱r u̱ mangu̱ u-war, u̱s-pyat u̱s-shishin na o̱ tamu̱ wa m-no̱o̱g, tu̱msu̱ u̱s-pyat u̱s-shishin na o̱ tamu̱ wa m-no̱o̱g mu̱ wu̱s u-haku̱n. 13 Da da-u̱ teye̱ u̱ wa do̱te̱ u̱ cwadu̱ pyu̱-u̱ faru̱k, na yu̱ wa u̱r-ke̱r wa du̱st no̱mu̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ssa u-be̱e̱t du̱gu̱ bu-u̱ na cinte̱ ne̱ta-ne̱ m-cwa u̱du̱ Faru̱k. 14 M-rim wa do̱'e̱ m-ha u̱-ku̱n, u̱r-wu̱n wa mu̱u̱n u̱ o̱ko̱n gas-o̱ u̱ be-du̱ na cinte̱ ya-u̱t-gwu̱p i Faru̱k, i o̱o̱ge̱ u̱ ko̱m-u̱t Shaasgaz, wu̱ o̱o̱ge̱ man faru̱k wu̱ gote̱ ne̱ta-tu̱ u̱s-kit i faru̱k rooge̱ u̱ e̱ ne̱. Wu̱n zaar u̱t-mu̱u̱n da se̱ bit-u̱k u̱zu̱ cikte̱ faru̱k wa fagu̱ wu̱n u̱ dim-u̱r ró.

15 Da da-u Esta byu̱r-ne̱ (wu̱ Modekai kabne̱ wa shu̱'u̱t wa'-u̱ wa, gwu̱p-u̱ hu̱no-u̱ u̱so wa Abiher) u̱ wa do̱te̱ cwadu̱ du̱ faru̱k, Esta shu̱k-u̱t o̱ko̱n da se̱ no̱mu Hagai man faru̱k wa gwat-du̱ bu-u̱ na cinte̱ ya-u̱t-gwu̱p i Faru̱k waru̱ wa. Tu̱msu̱ wa kum hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ ko̱wan wu̱ hyane̱ wa. 16 Na ku̱b Esta m-ha u̱du̱ Faru̱k Zarake̱s u̱ pyu̱-u̱ wa u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Tibet (pyat-yu̱ u-o̱p yu̱ Yahuda-ne̱)†, u̱ hak-yu̱ u-ta'er yu̱ faru̱k-u̱r wa.

17 Faru̱k o̱ cwan-u̱t Esta m-ze̱g ko̱wu̱he̱ gwu̱p wa. Wa o cwan-u̱t wa so̱k tu̱msu̱ wa kum hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ wa m-ze̱g ya-u̱t-gwu̱p be̱e̱t. Remu̱ iya wa wa'u̱ Esta to̱p-du̱ u̱r-faru̱k wa zu̱ wa o̱ u-re̱n u̱ka Vasti. 18 Se̱ faru̱k no̱m mo̱ro̱g-du̱ re̱-du̱ no̱m-u u̱t-re̱, u̱ ya-du̱ Esta m-ze̱g. Wa bu̱n i-yate̱ pyu̱-u̱ wa u̱ to̱k-ne̱ wa ne̱ be̱e̱t tu̱msu̱ wa yu̱' u̱r-hure̱ u̱s-gas u̱s-be̱e̱t tu̱msu̱ wa no̱mu̱ u̱t-ne̱t u-nya u-tát u̱ka kwu̱m-tu̱ faru̱k-u̱r wa.

Modekai gwu̱u̱g fat-u̱r Faru̱k

19 Da-u̱ na o̱ye̱ u̱ kargu̱sse̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ da-u yu̱ru̱m-se̱, Modekai o̱ shu̱'u̱t u̱ is-u̱ bu-u faru̱k. 20 Esta wargu̱ waku̱n u̱zu̱ wa-Yahuda wa o̱o̱ge̱ da tu̱msu̱ u̱ bu-u̱ wa ko̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r wande̱ wa rwu̱tu̱n da, u̱ka Modekai zu̱tte̱ wa no̱m. Wa re̱ u-shu̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ Modekai waru̱ wa da-u̱ wa o̱ re̱k-de̱.

21 Da-u̱ Modekai o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ is-u̱ bu-u faru̱k, se̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ i-yate̱ faru̱k i o̱ e'-du̱ is-u̱ bu-u faru̱k, Bigtan u̱ Te̱re̱s e̱ no̱ng u̱s-ryab u̱ Faru̱k Zarake̱s ne̱, har e̱ zo̱ngte̱ e̱ u̱t-sa e̱ ho̱ wa. 22 Modekai hog no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ u̱n zo̱nge̱ u̱t-no̱m, wa ware̱ U-re̱n Esta. Se̱ Esta waru̱ faru̱k u̱zu̱ Modekai wa ho̱ge̱ no̱mu̱ u̱n zo̱nge̱ u̱t-no̱m. 23 Da-u̱ na gwate̱ se̱ na nu̱p u̱zu̱ rem-u̱s Modekai nip-to̱ se̱ na tu̱r u̱t-ne̱t u̱t-yu̱r u-kan. Faru̱k yaag u̱t-bo̱r u̱zu̱ na no̱m u̱s-pan su̱ rem-u̱s se̱ u-me̱ u̱t-ran tu̱ cu̱n-du̱ u̱s-rem u̱-shu̱ faru̱k.

3

Haman zo̱ngte̱ ho̱du̱ Yahuda-ne̱

1 Da da-u̱ arke̱, Faru̱k Zarake̱s yu̱' Haman wa'-u̱ Hamedata m-ze̱g, ne̱t-u̱ Agagite, wa yu̱ns wa m-pas tu̱-yat-to̱ faru̱k be̱e̱t. 2 To̱k-ne̱ faru̱k be̱e̱t e̱ do̱'e̱ u̱t-he̱ u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ Haman e̱ ya' wa m-ze̱g, remu̱ u̱zu̱ faru̱k zu̱u̱g na no̱m-u̱ wa iya da-u̱ wa o̱ aru̱k. Se̱di Modekai gu̱gu̱m ya-du̱ wa m-ze̱g.

3 Se̱ to̱k-ne̱ faru̱k i o̱ye̱ u̱ ees u̱ is-u̱ faru̱k e̱ shit Modekai, u̱zu̱ &lt;&lt;¿Yan-o̱ wa'e̱ bo̱ yaag faru̱k m-ze̱g u̱ bo̱r-tu̱ wa ya'e̱ da?&gt;&gt; 4 E̱ no̱m u̱s-rem u̱ wa ne̱ ko̱du̱he̱ ho̱-de̱, se̱di wa hen wa gu̱gu̱m u̱t-e̱r. Se̱ u̱n waru̱ Haman no̱mu̱ no̱me̱ remu̱ u̱n hyan no̱m-u̱ wa do̱'e̱ no̱mu̱ Modekai, ko̱ wu̱n u̱ ho̱gu̱ o̱n-u̱r wa ko̱ ba shu̱'u̱t u̱zu̱ wa zu̱u̱g ne̱t-u̱ Yahuda wa o̱ye̱.

5 Da-u̱ Haman hyane̱ u̱zu̱ Modekai he̱e̱g u̱t-jwu̱n wa yu̱' wa m-ze̱g da, se̱ wa no̱m jab so̱k. 6 Da-u̱ Haman nape̱ u̱zu̱ Modekai ne̱t-u̱ Yahuda wa, se̱ wa zu̱ Modekai ko̱rge̱ na ho̱ wa u̱ war-wa da, wa zu̱ na ho̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t i o̱ye̱ u̱ faru̱k-u̱r Zarake̱s.

7 U̱ te̱k-u̱ hak-su̱ o̱p u̱s-yu̱r su̱ Faru̱k Zarake̱s, u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Nisan wato pyat-yu̱ u-nas (pyat-yu̱ u̱r-taku̱n yu̱ Yahuda-ne̱)* u̱n no̱m u-gwe̱mbi u̱ shu̱ Haman na du̱g u̱r-ho̱ u̱ u-pyat ne̱. Se̱ du̱k-tu̱ he̱e̱n u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar wato pyat-yu̱ u-ta'er (pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)†.

8 Se̱ Haman zu̱ Faru̱k Zarake̱s, &lt;&lt;To̱ko̱n ne̱t-to̱ o̱rò u̱ bu̱rgu̱sse̱ u̱ te̱k-u̱ ne̱t-u̱t rò u̱ te̱k-u̱ dak u̱r-faru̱k-u̱ rò ko̱ u-yan u̱ e̱ o̱ m-sha u̱r-ko̱b u̱-me̱ ne̱t-u̱t rò e̱ yaag m-sek u̱ bo̱r-u̱t faru̱k da. Remu̱ iya kamu̱g u̱ faru̱k ho̱g o̱n-u̱r u̱n da. 9 A mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱ng faru̱k u̱r-zwar, yage̱ u̱ bo̱r-tu̱ rwu̱n u̱zu̱ na ho̱ru̱sse̱ u̱n, tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ wadu̱ kwam-u̱t pus-to̱ tu̱ o̱tte̱ no-mu̱ u̱t-kwano u̱t-zo̱ngu u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t u̱ u̱t-zo̱ngu tu̱ kwaz-tu̱ u̱t-yu̱r u̱ o̱p [350,000] u̱-me̱ cu̱n-du̱ faru̱k remu̱ campa-ne̱ i kabe̱ no̱m-du̱ mo̱ ank-mo̱.&gt;&gt;

10 Se̱ faru̱k ku̱b kwat-yu̱ o̱ye̱ m-wa u̱ jow wa. Kwat-yu̱ o̱tte̱ nap-su̱ u̱r-faru̱k u̱ do̱m-u̱ ya. Wa yase̱ ya u̱du̱ Haman. Haman wa o̱o̱ge̱ wa'-u̱ Hamedata, ne̱t-u̱ Agagite, hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ Yahuda-ne̱. 11 Faru̱k zu̱ Haman, &lt;&lt;Cin shik tu̱msu̱ bo̱ no̱me̱ ne̱t-u̱t to̱ u̱ka bo̱ tonte̱.&gt;&gt;

12 Se̱ u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tu̱t u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Nisan (pyat-yu̱ u̱r-taku̱n yu̱ Yahuda-ne̱) ‡se̱ na fog a-u̱s-ge̱n u̱ faru̱k ne̱, e̱ no̱m u̱s-ge̱n m-ha me̱ ko̱du̱he̱ ko̱-de̱ tu̱msu̱ m-ha u̱du̱ Wa-u-dak ko̱-u̱-he̱ gas-o̱ u̱-me̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t u̱ka Haman yu̱te̱ u̱t-bo̱r u̱du̱ to̱k-ne̱ faru̱k yu̱-Yat-ya u̱t-ne̱t ne̱. Na no̱m u̱s-ge̱n u̱ dim-u̱r Faru̱k Zarake̱s u̱ hi-u̱r wa u̱ wa-du̱ kom-u̱ wa ne̱. 13 Na yase̱ ran-tu̱ u̱s-ge̱n u̱du̱ to̱k-ne̱ faru̱k-u̱ e̱ yase̱ u̱ dak-u wa u-be̱e̱t, no̱mu̱ na zu̱ye̱ u̱-me̱ u̱s-pan ya u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tu̱t u̱ pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r, wata u̱ ho̱-du̱ u̱t-ta'er u̱ pyat-yu̱ u-tu̱t yu̱ na foge̱ Adar§, na do̱'e̱ ho̱du̱ Yahuda-ne̱ i re̱k-e̱ u̱t-ne̱ta ne̱ be̱e̱t, u̱ campa-ne̱, u̱ ya-u̱t-gwu̱p, u̱ ya-u̱t-zwar ne̱ na ho̱ e̱ be̱e̱t na o̱nk no̱m-tu̱ e̱ o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t. 14 No̱mu̱ o̱ye̱ m-pan u̱-me̱ u-ran na wa'u̱ o̱ shu̱'u̱t u̱t-bo̱r ko̱he̱ne̱, na no̱m u̱r-do̱nse̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t u̱-me̱ u-dak rem u̱zu̱ ko̱wan shu̱'u̱t u̱s-zo̱ng ne̱ u̱ ho̱-u̱r re̱.

15 U̱ka faru̱k yu̱te̱ u̱t-bo̱r, se̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ m-sak do̱m-u̱ jwaak e̱ ku̱b ran-tu̱ u̱s-pan m-ho̱ m-ho̱r m-cwa u̱-me̱ bo̱-u̱ Susha u̱ o̱tte̱ sar m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok. Faru̱k e̱ Haman da-u̱ e̱ shu̱'u̱te̱ e̱ o̱ swadu̱ ke̱, se̱di ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Susha u-be̱e̱t e̱ o̱ te̱k u-gwu̱z.

4

Modekai zu̱ Esta se̱ge̱ wa

1 Da-u̱ Modekai kume̱ zu̱n-mu̱ no̱mu̱ no̱me̱ u-be̱e̱t, se̱ wa kees u̱t-kus tu̱ u-war, u̱ remu̱ namu̱ jab. Se̱ wa wu̱' cwu̱-tu̱ namu̱ jab m-cwa-ne̱, se̱ wa aru̱k m-cwa u-bo̱ wa o̱ u̱s-kan m-yat sok. 2 Se̱di da-u̱ wa tene̱ is u-bu u̱ faru̱k, na yaag wa aru̱k m-cwa u̱-me̱ u-bu da rem u̱zu̱ waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ cwadu̱ bu-u faru̱k-u̱ ku̱s-tu̱ namu̱ jab ne̱ da. 3 Ko̱he̱ne̱ u̱ dak-u̱t faru̱k u-be̱e̱t u̱ be-du̱ bo̱r-u̱t wa te̱ye̱ u-be̱e̱t, se̱ Yahuda-ne̱ no̱m u̱s-kan m-yat sok u̱ namu̱ jab ne̱ tu̱msu̱ u-swaat ne̱, u̱t-ne̱t u-tát u̱-me̱ u̱n e̱ wu̱ kus-tu̱ namu̱ jab e̱ re̱t u̱-me̱ m-cwa.

4 Da-u̱ ya-u̱t-gwu̱p u̱r-shu̱-e̱ i o̱ye̱ no̱mu̱ U-re̱n Esta m-to̱k e̱ haan e̱ waru̱ wa mo̱t-u̱t Modekai, se̱ Esta no̱m namu̱ jab so̱k. Se̱ Esta tomtu̱ u̱t-kus u̱ Modekai swase̱ kus-tu̱ namu̱ jab, se̱di Modekai o̱nkte̱ da. 5 Se̱ Esta o̱tte̱ to̱k wu̱ na zu̱ye̱ Hatak, wu̱ faru̱k ya'u̱ wa. Se̱ Esta fog wa, Esta zu̱, &lt;&lt;Do̱'e̱ bo̱ hyan u̱zu̱ yan-o̱ kume̱ Modekai tu̱msu̱ bo̱ shit wu̱n u̱zu̱ yan-o̱ kume̱ wa tu̱msu̱ u̱zu̱ yan-o̱ wa o̱tte̱ u̱ namu̱ jab.&gt;&gt;

6 Se̱ Hatak do̱'e̱ u̱du̱ Modekai u̱ be-du̱ m-zu̱n u̱-do̱ u-bo̱ u̱-shu̱ is-yu̱ cwadu̱ pyu̱-u̱ faru̱k. 7 Modekai waru̱ wu̱n no̱mu̱ no̱me̱ u-be̱e̱t. Wa waru̱ Hatak shik-u̱ Haman no̱m-te̱ e̱s-du̱ u̱s-rem u̱zu̱ wa u̱t-hu̱u̱t be-du̱ u̱r-cu̱nu̱ faru̱k, a mu̱ne̱ u̱zu̱ na ho̱o̱g Yahuda-ne̱ be̱e̱t. 8 Modekai yasu̱ Hatak bo̱r-tu̱ na pane̱ u̱ Susha tu̱ zu̱ye̱ na ho̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t. Modekai kon Hatak u̱zu̱ wa ko̱se̱ Esta ran-tu̱ bo̱r-u̱ to̱ wa waru̱ wa u̱zu̱ wa do̱'e̱ u̱du̱ Faru̱k wa kon wa, wa no̱m u̱s-ko̱n u̱ remu̱ ne̱t-u̱t wa.

9 Se̱ Hatak mu u̱du̱ Esta wa waru̱ wa no̱m-u̱ Modekai zu̱ye̱. 10 Se̱ Esta waru̱ Hatak u̱zu̱ wa mu wa waru̱ Modekai u̱zu̱, 11 &lt;&lt;Bo̱r-tu̱ o̱ró tu̱ ha-mu̱ hyan-du̱ faru̱k, tu̱msu̱ i-yate̱ wa u̱ ne̱t-u̱t wa ne̱ u̱t-be̱e̱t e̱ nak u̱ mo̱t-tu̱ bo̱r-u ya ne̱. Ko̱wana u̱r-cwa u̱du̱ faru̱k za faru̱k-u̱ fag wa na ho̱ wa. Fu̱n-ya u-gan u̱ war-ya yu̱ ne̱t de̱te̱ u̱t-ku̱su̱m a mu̱ne̱ faru̱k nabu̱g ko̱m-yu̱ m-baku̱t yu̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa u̱du̱ ne̱t. U̱ ya-o̱ teeg m-roog u̱r-shik u̱ o̱p u̱ faru̱k fu̱gte̱ me̱ u̱ pyu̱-u̱ wa.&gt;&gt;

12 Da-u̱ na waru̱ Modekai no̱m-u̱ Esta zu̱ye̱, 13 Modekai mutu̱ Esta u-nu wa zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ gwat u̱zu̱ bo̱ u̱t-ku̱su̱m rem u̱zu̱ bo̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ bu-u faru̱k da. A mu̱ne̱ u̱zu̱ na hog Yahuda-ne̱ be̱e̱t na da yagu̱ bo̱ da. 14 Remu̱ u̱zu̱ a bo̱ hose̱ u̱s-ram gwu̱du̱ Yahuda-ne̱ do̱'e̱ rwu̱u̱n u̱ yaku̱n fu̱n-ya, tu̱msu̱ bo̱ u̱ bu-u no̱ ne̱ u-be̱e̱t na do̱'e̱ ho̱du̱ no̱ be̱e̱t. ¿Wana nape̱ ko̱ jiya remu̱ go̱-du̱ uno̱ da-o̱ wa'e̱ na du̱g-u̱t bo̱ u-re̱n?&gt;&gt;

15 Esta no̱m to̱m u̱du̱ Modekai, u̱zu̱, 16 &lt;&lt;De̱'e̱ bo̱ kargu̱sse̱ Yahuda-ne̱ i o̱ye̱ u̱ Susha, e̱ no̱m u-swa'at u̱ remu̱ ri. A no̱ re̱ ko no̱ swa da m-roog u̱t-tu̱t m-gyu̱p u-ho̱ ne̱. Me̱ u̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ ri ne̱ it u̱t-no̱m u̱ka no̱ nomte̱. Da-u̱ na tase̱, me̱ u̱t-ha u̱du̱ faru̱k, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ pas-du̱ u̱t-bo̱r de̱. A shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ m-mar, se̱di m-mar.&gt;&gt;

17 Modekai aru̱k wa no̱m no̱m-u̱ Esta zu̱ye̱ wa no̱m.

5

Ko̱n-u̱s Esta u̱du̱ faru̱k

1 U̱ ho̱-du̱ tu̱tu̱rse̱ Esta wu̱' u̱t-kus tu̱ u-re̱n. Wa to u̱ kur-u̱ me̱ m-gwat pyu̱, Faru̱k o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k, du̱ o̱ye̱ m-gwat is-yu̱ u̱r-cwa. 2 Da-u̱ faru̱k hyane̱ U-re̱n Esta u̱ ees u̱-shu̱ pyu̱-u̱ faru̱k no̱m u̱r-so̱ so̱k, se̱ wa nu̱b ko̱m-yu̱ m-bak-u̱t yu̱ bu̱-mu̱ u̱t-rò yu̱ u̱r-faru̱k yu̱ o̱ye̱ u̱ ko̱m-u̱t wa. Tu̱msu̱ Esta haan se̱ wa tu̱m ko̱m-yu̱ u̱r-faru̱k.

3 Se̱ faru̱k shit, &lt;&lt;¿Yan-o̱, U-re̱n Esta? ¿Yan-o̱ bo̱ u̱t-sa? Ko̱ u̱zu̱ u̱k u̱r-faru̱k o̱ bo̱ u̱t-sa, me̱ ya'u̱ bo̱ o̱.&gt;&gt;

4 Esta zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱nge̱ faru̱k u̱r-zwar yage̱ faru̱k-u̱ haan ya-o̱ u̱r-ko̱t u̱ Haman ne̱, u̱r-mo̱ro̱g du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱m zo̱nge̱ bo̱.&gt;&gt;

5 Se̱ faru̱k zu̱, &lt;&lt;Na haatu̱n Haman u̱ ana za wa'as remu̱ it nomot no̱m-u̱ Esta zu̱ye̱.&gt;&gt;

Se̱ faru̱k e̱ Haman do̱'e̱ u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ Esta zo̱nge̱. 6 Da-u̱ e̱ o̱ye̱ swa-u̱ ke̱, faru̱k shit Esta, &lt;&lt;¿U̱ da-o̱ yan-o̱ bo̱ u̱t-sa? Na ya'u̱ bo̱ o̱. ¿U̱ da-o̱ yan-o̱ o̱o̱ge̱ ko̱n-u̱s ró? Ko̱ da u̱k u̱r-faru̱k-u̱ ri o̱, na ya'u̱ bo̱.&gt;&gt;

7 Esta o̱nk wa zu̱, &lt;&lt;Ko̱n-u̱s ri u̱ no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa ne̱ ya: 8 A mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱ng faru̱k u̱r-zwar tu̱msu̱ a mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m kwu̱mu̱g hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ faru̱k wa o̱nk ko̱n-u̱s ri tu̱msu̱ wa no̱mu̱ me̱ no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa, yage̱ faru̱k-u̱ Haman u̱ haan u-sot u̱du̱ u̱r-mo̱ro̱g du̱ u̱m zo̱nge̱ no̱. Da-u o̱ u̱m do̱'e̱ o̱nku̱ shu̱t-u̱r u̱r-faru̱k.&gt;&gt;

Haman zo̱ngte̱ ho̱du̱ Modekai

9 Haman aru̱k m-rwu̱ u̱r-so̱ da-u̱ wa yage̱ be-du̱ u̱r-mo̱ro̱g! Se̱di da-u̱ wa hyane̱ Modekai u̱ shu̱'u̱t u̱ is-yu̱ pyu̱-u̱ faru̱k, wa yu̱nge̱ wa ko̱se̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r u̱-shu̱ wa da, se̱ Haman no̱m jab so̱k. 10 M-ha iyane̱, Haman aru̱k m-mu̱ u̱ u-bu wa rest jab-u̱ wa.

Se̱ wa-to̱mu̱-u̱ hu̱u̱b-u̱t wa u̱ ne̱ta wa Zere̱s, u̱zu̱ e̱ haan. 11 Haman no̱mu̱g hi-u̱t yat-to̱ u̱du̱ u̱n remu̱ tat-u̱ kwu̱m-u̱t wa u̱ tat-u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱, u̱s-fu̱n u̱s-be̱e̱t su̱ faru̱k yu̱te̱ wu̱n m-ze̱g, tu̱msu̱ u̱ka na yu̱te̱ wa m-sek m-ze̱g u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t u̱ tu̱-yat-to̱ faru̱k ne̱. 12 Se̱ Haman sur m-zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa u-gan wu̱ U-re̱n Esta bane̱ m-haan u̱ faru̱k ne̱ u̱du̱ u̱r-mo̱ro̱g du̱ wa bane̱. Tu̱msu̱ wa banu̱g me̱ u̱ faru̱k ne̱ u-sot.&gt;&gt; 13 Se̱ Haman zu̱, &lt;&lt;To̱ no̱m-to̱ u̱t-be̱e̱t to̱ zaar o̱kon no̱mo̱ u̱du̱ ri da, a mu̱ne̱ u̱m o̱ hyan-du̱ ne̱t-u̱ Yahuda-ne̱ Modekai u̱ shu̱'u̱t u̱ is-yu̱ pyu̱-u̱ faru̱k.&gt;&gt;

14 Ne̱ta wa Zere̱s u̱ hu̱u̱b-u̱t wa ne̱ u̱t-be̱e̱t, e̱ zu̱ wa, &lt;&lt;Yage̱ na yu̱nu̱s u-kan yu̱ tarru̱ u̱t-ne̱t yu̱ wu̱ru̱m ya te̱ye̱ daag-su̱ m-ha u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p [50]. U-sot u̱r-wu̱n bo̱ no̱m u̱s-rem u̱ faru̱k ne̱ u̱zu̱ na tar Modekai u-kan. Se̱ no̱ faru̱k ha u̱ mo̱ro̱g-du̱ re̱-du̱ no̱m-u̱t-re̱ u̱ te̱k-u̱ ho̱g-du̱ u̱r-zwar.&gt;&gt; Se̱ Haman ho̱g u̱r-zwar so̱k se̱ wa zu̱ na yu̱nu̱s u-kan yu̱ tarru̱ u̱t-ne̱t.

6

Faru̱k yaag Modekai m-sek

1 U̱ gyu̱p-m mo̱ faru̱k kerge̱ m-roog da. Se̱ wa wu̱' na hatu̱n ran-tu̱ cu̱n-du̱ u̱s-rem tu̱ ogor-tu̱ faru̱k-u̱r wa, u̱ na karu̱nte̱ u̱-shu̱ wa. 2 Se̱ na bit m-pan u̱ku̱n u̱zu̱ Modekai upuste̱ no̱m-u̱ Bigtan ne̱ e̱ Te̱re̱s o̱o̱ge̱ u̱t-sa e̱ no̱m, tu̱-yat-to̱ Faru̱k i o̱o̱ge̱ e-du̱ is-yu̱ u-bu. I zo̱ngte̱ remu̱ e̱ ho-u̱t Faru̱k Zarake̱s.

3 Faru̱k shit, &lt;&lt;¿Yan go̱-du̱ u̱r-o̱g de̱ ko̱ m-sek mo̱ na do̱'e̱ ya-du̱ Modekai?&gt;&gt;

No̱m-u̱ i o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱ shase̱, &lt;&lt;Na no̱ngu̱ wu̱n o̱ku̱n da.&gt;&gt;

4 Faru̱k zu̱, &lt;&lt;¿Wana o̱o̱ge̱ ku̱n u̱-do̱ u̱-me̱ kat-du̱ u-bu?&gt;&gt; U̱ da-u o̱ Haman cwaag u̱-me̱ kat-du̱ u-bu u̱ o̱o̱ge̱ u̱-do̱ u̱ pyu̱-u̱ faru̱k. Wa o̱ u̱t-sa wa no̱m u̱s-rem u̱ faru̱k ne̱ u̱ka na de̱te̱ su̱rgu̱sse̱ Modekai u̱ do̱m-u̱ u-kan yu̱ wa zo̱nge̱ u̱ remu̱ wa.

5 Ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ wu̱n ne̱ zu̱, &lt;&lt;Haman o̱ ees u̱-me̱ kur-u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem.&gt;&gt;

Faru̱k shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Cwatu̱n wu̱n u̱-me̱.&gt;&gt;

6 Da-u̱ Haman cwaye̱ u̱-me̱, faru̱k shit wa, &lt;&lt;¿Yan-o̱ na do̱'e̱ no̱mu̱ ne̱t wu̱ faru̱k o̱o̱ge̱ u̱r-so̱ u̱zu̱ wa ya' wa m-sek?&gt;&gt;

Se̱ Haman nom u̱s-dorog u̱ hi-u̱r wa, &lt;&lt;¿Wana o̱o̱ge̱ u̱-ku̱n wu̱ faru̱k do̱'e̱ yadu̱ m-sek m-pas me̱?&gt;&gt; 7 Se̱ Haman zu̱ faru̱k, &lt;&lt;In di u̱zu̱ waku̱n o̱ró wu̱ bo̱ do̱'e̱ yadu̱ m-sek, 8 yage̱ na hatu̱n to̱ggo̱-yu̱ u̱r-faru̱k yu̱ faru̱k tame̱ u̱t-wa, u-jwaak ne̱ yu̱ faru̱k tamte̱ m-sak, yu̱ o̱tte̱ u̱t-u̱k go̱-du̱ tu̱ u̱r-faru̱k u̱ do̱m-u̱ hi-u̱r ya. 9 Yage̱ na yase̱ waku̱n u̱ te̱k-u̱ i-yate̱ faru̱k wu̱ zu̱ge̱ m-sek. Yage̱ e̱ wa-u̱ wu̱ faru̱k o̱o̱ge̱ u̱t-sa wa ya' wa m-sek. Tu̱msu̱ wa sak u-jwaak na kab wa m-cwa u̱-me̱ fu̱n-su̱ me̱ u-bo̱, na war u̱-shu̱ ne̱t-u̱ wa u̱zu̱, &lt;Gwat no̱m-u̱ na no̱me̱ ne̱t wu̱ faru̱k o̱o̱ge̱ u̱t-sa wa ya' wa m-sek!&gt; &gt;&gt;

10 Faru̱k zu̱ Haman, &lt;&lt;Do̱'e̱ bo̱ no̱m m-ho̱r m-ho̱r! Bu̱ kab to̱ggo̱-u ri u̱ jwaak-u ri ne̱, tu̱msu̱ bo̱ no̱m no̱m-u̱ bo̱ zu̱ye̱ na no̱m! Bo̱ no̱mu̱ Modekai iya, ne̱t-u̱ Yahuda, wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ is-yu̱ cwadu̱ pyu̱. Tass o̱ku̱n no̱mo̱ ka bo̱ u̱t-to̱ u̱ te̱k-u̱ no̱m-u̱ bo̱ zu̱ye̱ da.&gt;&gt;

11 Se̱ Haman kabu̱n u-to̱ggo̱ u-jwaak ne̱. Wa wa'u̱ Modekai, wa ku̱b wa m-cwa u̱-me̱ fu̱n-su̱ u-bo̱, wa u̱t-war u̱-shu̱ wa, &lt;&lt;Gwatu̱n no̱m-u̱ na no̱me̱ wu̱ faru̱k o̱o̱ge̱ u̱t-sa wa ya' wa m-sek!&gt;&gt;

12 Da tase̱ Modekai aru̱k m-mu̱ u̱ fu̱n-yu̱ bu-u faru̱k, se̱ Haman aru̱k m-mu̱ m-so̱m u̱ me̱n-u̱t rim-to̱ ne̱. Wa hog m-'e̱ sok. 13 Se̱ Haman waru̱ Zere̱s ne̱ta wa u̱ hu̱u̱b-u̱t wa ne̱ no̱mu̱ na no̱me̱ wa u-be̱e̱t u̱ ho̱-u̱r re̱. Se̱ ne̱ta wa u̱ hu̱u̱b-u̱t wa ne̱, e̱ zu̱ wa, &lt;&lt;Modekai, ne̱t wu̱ wa'e̱ bo̱ ho̱g-du̱ m-'e̱, ne̱t-u̱ Yahuda wa. Bo̱ zaaru̱ ke̱ru̱ re̱-du̱ Modekai m-gag da. Wa re̱ bo̱ m-gag!&gt;&gt;

14 Da-u̱ u̱n o̱ te̱k-u̱ no̱mu̱ wa u̱s-rem, se̱ te̱k-u̱ tu̱-yat-to̱ faru̱k haan e̱ ku̱b Haman m-ha u̱ be-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ Esta zo̱nge̱.

7

Na su̱rgu̱sse̱ Haman

1 Se̱ faru̱k ne̱ e̱ Haman aru̱k m-ha u̱ be-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ U-re̱n Esta bane̱. 2 Da-u̱ u̱n o̱ te̱k-u̱ swadu̱ ke̱, faru̱k sur m-shu̱'u̱t, &lt;&lt;U-re̱n Esta, ¿yan-o̱ o̱o̱ge̱ ko̱n-u̱s ró? Na ya'u̱ bo̱ o̱. ¿Yan-o̱ o̱o̱ge̱ ko̱n-u̱s ró? Me̱ ya'u̱ bo̱ ko̱ da u̱k u̱r-faru̱k-u̱ ri o̱, me̱ ya'u̱ bo̱ o̱.&gt;&gt;

3 U-re̱n Esta zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m kwu̱mu̱g hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ faru̱k, tu̱msu̱ a mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱ng faru̱k u̱r-zwar wa ya' me̱ ko̱n-u̱s ri. U̱m u̱s-ko̱n u̱zu̱ fat-u̱r ri u̱ fat-tu̱ ne̱t-u̱t ri ne̱ kum u̱t-pos. 4 Remu̱ u̱zu̱ me̱ u̱ ne̱t-u̱t ri ne̱ na bu̱pu̱ste̱ it u̱du̱ i do̱'e̱ ho̱du̱ it, u̱t-pan, u̱ na hast it. A-za mu̱ne̱ u̱zu̱ na bu̱pu̱ste̱ it sha-mu̱ to̱k-ne̱, u̱m da zu̱t o̱kon da, rem u̱zu̱ da shu̱'u̱te̱ no̱m-u yat-o̱ u̱ do̱'e̱ e̱kse̱ Faru̱k da.&gt;&gt;

5 Faru̱k Zarake̱s shit U-re̱n Esta, &lt;&lt;¿Wana do̱'e̱ no̱m-du̱ go̱-du̱ o̱ no̱m-o̱? ¿Wana ne̱t-u̱ wa wu̱ do̱'e̱ u̱t-jaru̱n wa tam bo̱?&gt;&gt;

6 Esta zu̱, &lt;&lt;Ne̱t wu̱ o̱o̱ge̱ hu̱u̱b-u̱ yo̱-wa it u̱ ya Haman ne̱t-u̱ yo̱-wa!&gt;&gt;

Haman hog u-gye̱r so̱k da-u̱ wa o̱o̱ge̱ ees u̱-shu̱ faru̱k e̱ U-re̱n Esta. 7 Se̱ faru̱k yu̱ne̱ u̱ te̱k-u̱ namu̱ jab. Wa yage̱ ke̱ wa aru̱k m-cwa me̱ be-du̱ na se̱rte̱ u̱s-te u̱ pyu̱-u̱ faru̱k. Se̱di Haman, wa ees wa o̱ ko̱n-du̱ U-re̱n Esta wa guu fat-u̱r wa, remu̱ u̱zu̱ wa nak no̱m-u yo̱-o̱ u̱ faru̱k do̱'e̱ no̱mu̱ wa.

8 Da-u̱ Faru̱k mu̱u̱ne̱ be-du̱ na se̱rte̱ u̱s-te du̱ pyu̱-u̱ Faru̱k wa o̱ m-cwa u-me̱ pyu̱, Haman he̱e̱g u̱-do̱mu̱ u̱r-wu̱ndi u̱ Esta o̱tte̱ m-ru̱t.

Se̱ faru̱k no̱m u̱t-jar m-yat, wa zu̱, &lt;&lt;¿Wa o̱ u̱ssa wa no̱mu̱ U-re̱n Esta u̱r-ryapu̱k u̱ ana u̱-me̱ u-pada, u̱ hyan-mu̱ is-u̱ ri?&gt;&gt;

Za naas u-da faru̱k no̱m u̱s-rem, ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-ko̱t u̱ wu̱n ne̱ e̱ taku̱s shu̱-u Haman. 9 Se̱ Harbona, wagan u̱ te̱k-u̱ a no̱mu̱ faru̱k m-ank, wa shu̱s zu̱, &lt;&lt;Haman shirge̱ u-kan yu̱ no̱me̱ m-ja mu̱ daag-su̱ m-ha u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p [50] u̱-me̱ bu-u wa. Wa zo̱ngte̱ ya u̱ remu̱ wa tu̱ru̱t Modekai, wu̱ guu fat-du̱ faru̱k.&gt;&gt;

Faru̱k shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Su̱rgu̱ssu̱n Haman u̱ kan-u ya.&gt;&gt; 10 Se̱ u̱n su̱rgu̱sse̱ Haman u̱-do̱mu̱ u-kan yu̱ wa zo̱nge̱ u̱ remu̱ Modekai. Se̱ namu̱ jab faru̱k ciz.

8

U̱t-bo̱r u̱ remu̱ Yahuda-ne̱ se̱gte̱ hi-u̱r e̱

1 U̱ gandi ho̱-u̱r re̱ Faru̱k Zarake̱s yase̱ U-re̱n Esta no̱m-u̱ u̱t-kom-u̱ Haman u-be̱e̱t, hu̱u̱b-u̱ yo̱-wa Yahuda-ne̱. Modekai haan u̱-shu̱ faru̱k, rem u̱zu̱ Esta waru̱g u̱ka wa o̱tte̱ u̱t-mo̱r u̱ wa ne̱. 2 Se̱ faru̱k host kwat-yu̱ ge̱r-u̱ wa, yu̱ wa o̱nke̱ du̱gu̱-du̱ Haman, wa yase̱ Modekai. Tu̱msu̱ Esta wu̱' wa gwat-u̱ wa no̱m-tu̱ Haman o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t.

3 Esta sur m-no̱m u̱s-ko̱n u̱du̱ faru̱k, wa he u-dak u̱ na-u̱s wa. Esta no̱m u̱s-ko̱n m-is ne̱ u̱ wa hast no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ Haman wa-Agagite shire̱ m-ha u̱du̱ Yahuda-ne̱. 4 Tu̱msu̱ faru̱k nu̱b ko̱m-yu̱ m-bak-u̱t wa u̱du̱ Esta: se̱ wa yu̱ne̱ wa ees u̱-shu̱ faru̱k.

5 Esta zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ no̱mu̱g faru̱k u̱r-zwar, tu̱msu̱ a u̱m kume̱ hyu̱-m pusmo̱ u̱du̱ wa, tu̱msu̱ a wa hyane̱ u̱zu̱ no̱ng u̱r-zwar, tu̱msu̱ a wa ho̱ge̱ zwar-u̱r ri. Yage̱ wa no̱m u̱t-bo̱r tu̱ do̱'e̱ bargu̱sse̱ bo̱r-u̱t Haman wa'-u̱ Hamedata, ne̱t-u̱ ko̱-du̱ Agagite, tu̱ wa no̱me̱ u̱zu̱ na ho̱ru̱sse̱ ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ u̱-me̱ dak-tu̱ u̱r-faru̱k-u̱ ró. 6 ¿Re̱ne̱ o̱ u̱m de̱te̱ kere̱ du̱ u̱r-ees u̱m hyan no̱m-u yo̱-o̱ u̱ he̱e̱n u̱du̱ ne̱t-u̱t ri? ¿Re̱ne̱ o̱ u̱m do̱te̱ kere̱ du̱ hyan-du̱ mar-mu̱ ne̱t-tu̱ u-bu ri?&gt;&gt;

7 Faru̱k Zarake̱s zu̱ U-re̱n Esta ne̱ e̱ Modekai ne̱t-u̱ Yahuda, &lt;&lt;Rem u̱zu̱ Haman he̱se̱te̱ Yahuda-ne̱, u̱m yaste̱ no̱m-u̱ u̱t-kom-u̱ Haman u̱du̱ Esta, tu̱msu̱ na su̱rgu̱sse̱ wu̱n u-kan. 8 U̱ da-o̱ sur m-pan to̱ku̱n bo̱r-to̱ u̱ dim-du̱ faru̱k-u̱ ees-mu̱ Yahuda-ne̱ u̱ka cittu̱ bo̱. Tu̱msu̱ bo̱ rake̱ ran-u̱t to̱ u̱ kwat-yu̱ faru̱k, remu̱ u̱zu̱ no̱m-u̱ na pane̱ u-be̱e̱t u̱ dim-du̱ faru̱k tu̱msu̱ na rake̱ to̱ u̱ kwat-yu̱ faru̱k waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ swase̱ o̱ da.&gt;&gt;

9 Za naas u-da se̱ na fog ya-u̱s-panu̱ faru̱k ne̱. Na no̱ng iya u̱ ho̱-du̱ u̱r-shik u̱t-tu̱t u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Sivan (pyat-yu̱ u-tu̱t yu̱ Yahuda-ne̱).* U̱n pu̱n bo̱r-u̱t Modekai m-ha du̱ Yahuda-ne̱, tu̱msu̱ m-ha tu̱-yat-to̱ ne̱, u̱ faru̱k-u̱t yat-to̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ i na o̱ m-ho̱g-u̱ e̱ ne̱ u̱t-gas u̱t-kwaz u̱t-shishin u̱t-ta'er [127] du̱gu̱ Indiya m-ha Kus ne̱. Na pu̱n ran-u̱t to̱ tu̱msu̱ u̱-me̱ u̱ pan-u̱s e̱ tu̱msu̱ u̱ rem-tu̱ ne̱t-tu̱ gas-u o̱ u̱t-be̱e̱t, u̱ dame̱ u̱s-pan ne̱ u̱ rem-du̱ Yahuda-ne̱. 10 Modekai nom u̱s-pan u̱ dim-du̱ Faru̱k Zarake̱s, se̱ na rake̱ ran-tu̱ na pane̱ to̱ u̱ kwat-yu̱ faru̱k. Na yase̱ a-u̱s-to̱m-u̱ Faru̱k ne̱, e̱ su̱k u̱ jwaak i ze̱ge̱ m-so̱m i o̱o̱ge̱ go̱-u̱r yat-de̱ i na dage̱ u̱ remu̱ to̱m-su̱ faru̱k.

11 Faru̱k yu̱' Yahuda-ne̱ i ko̱ bo̱-u̱ he̱ne̱ u̱r-ke̱r e̱ same̱ hi-u̱t e̱, remu̱ e̱ guut fat-u̱t e̱. Na yu̱' e̱ u̱r-ke̱r e̱ ho̱, e̱ pan, tu̱msu̱ e̱ ho̱ru̱sse̱ ko̱ i he̱ karma-ne̱ i m-gag du̱gu̱ ko̱-yu̱-he̱ gas-ya i do̱'e̱ he̱e̱se̱ u̱n m-dum ko̱ ya'ag-u̱ u̱n u̱ ne̱ta-u̱t u̱n ne̱. Tu̱msu̱ e̱ o̱nk cwu̱-tu̱ hu̱u̱b-tu̱ m-gag u̱ u̱n ne̱. 12 Ho̱-du̱ na este̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ no̱m iya u̱-me̱ gas-su̱ Faru̱k Zarake̱s o̱tte̱ u̱r-faru̱k de̱ o̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tu̱t u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar (pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)†. 13 Ran-tu̱ na pane̱ na rake̱ to̱ na tomot to̱ u̱ka u̱t-bo̱r u̱s-gas u̱t-be̱e̱t. Tu̱msu̱ na karu̱nte̱ to̱ u̱-shu̱ ne̱t ne̱, u̱ remu̱ Yahuda-ne̱ e̱ zo̱ng e̱ to̱p no̱m-u̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱ no̱mu̱ u̱n u̱ ho̱-u̱r re̱.

14 Faru̱k yu̱' ne̱t-tu̱ hu̱u̱te̱ ran-u̱t to̱ u̱-me̱ u̱s-gas u̱r-ke̱r e̱ da m-ho̱r-m-ho̱r u̱ do̱m-u̱ jwaak-u̱ i m-so̱m faru̱k. Tu̱msu̱ ran-tu̱ na pane̱ to̱ na tom-u̱t to̱ u̱ na karu̱nte̱ to̱ u̱-me̱ bo̱-u yat-o̱ u̱ o̱tte̱ sar m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok u̱ Susha.

15 Se̱ Modekai yage̱ shu̱ faru̱k, m-wa u̱ cwu̱-tu̱ u̱r-faru̱k ne̱ tu̱ o̱tte̱ sha-mu̱ bu̱mu̱ u̱t-ran u̱ mu̱ pus-mo̱ ne̱, na wa'u̱ wa u̱r-to̱p du̱ yat-de̱ du̱ u̱r-faru̱k du̱ na no̱me̱ u̱ kwam-tu̱ shik tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-rò u̱ hi-u̱r wa. Tu̱msu̱ na wa'u̱ wa to̱ggo̱ yat-ya yu̱ u̱s-ke̱e̱r yu̱ bu̱-m jaz-mo̱. Tu̱msu̱ bo̱-u̱ Susha u-be̱e̱t o̱ ku̱b jar-tu̱ u̱r-so̱. 16 Yahuda-ne̱ i o̱ me̱n-tu̱ Susha e̱ nom u̱r-so̱, tu̱msu̱ e̱ yu̱' u̱n m-sek. 17 U̱-me̱ ko̱yu̱he̱ gas-ya tu̱msu̱ u̱ ko̱-u̱-he̱ bo̱-o̱, be-du̱ bo̱r-tu̱ Faru̱k tote̱ u̱r-be̱e̱t, ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ nom u̱r-so̱. Tu̱msu̱ e̱ bu̱n u̱r-mo̱ro̱g du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱r-so̱ ne̱ tu̱msu̱ ho̱-du̱ u̱r-hure̱ ne̱. Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ u-dak u-tát e̱ baru̱m Yahuda-ne̱ u̱ hi-u̱r e̱, rem u̱zu̱ e̱ o̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u̱ no̱m-u̱ Yahuda-ne̱ do̱'e̱ no̱mu̱ u̱n.

9

Re̱-du̱ u̱r-ko̱rro Yahuda-ne̱

1 U̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tu̱t u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar (pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)* bo̱r-tu̱ faru̱k wa'e̱ ho̱-du̱ teeg u̱zu̱ na no̱m no̱m-u̱ faru̱k zu̱ye̱. U̱ gandi ho̱-du̱ u̱r-gan de̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ Isra-ne̱ e̱ o̱ u̱t-gwat e̱ re Yahuda-ne̱ m-gag. Se̱di no̱m-tu̱ bargu̱sse̱, Isra-ne̱ e̱ muye̱ e̱ re hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱ tu̱ gu̱gme̱ e̱ m-gag. 2 Yahuda-ne̱ kargu̱sse̱ hi-u̱t e̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ e̱ u̱-me̱ gas-su̱ Faru̱k Zarake̱s o̱tte̱ u̱r-faru̱k u̱s-be̱e̱t u̱ remu̱ e̱ he̱se̱te̱ wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa wa ho̱nse̱ e̱ u-be̱e̱t. Se̱di waku̱n kerge̱ u̱t-zu̱ wa no̱m ees-u̱r yo̱-de̱ u̱ e̱ ne̱ da, rem u̱zu̱ kowan o̱ u̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r u̱ he̱e̱se̱ u̱n m-dum. 3 Tu̱msu̱ ne̱t-u̱t yat-to̱ tu̱ u̱s-gas u̱s-be̱e̱t u̱ tu̱-yat-to̱ faru̱k ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ na o̱o̱ge̱ ho̱g-du̱ e̱ ne̱ be̱e̱t u̱-me̱ u̱s-gas u̱s-be̱e̱t e̱ se̱ge̱ Yahuda-ne̱, remu̱ u̱zu̱ e̱ o̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u Modekai. 4 Modekai shu̱'u̱te̱ ne̱t-u̱ yat-wa u̱-me̱ pyu̱-u̱ faru̱k; na hog dim-u̱r wa u̱-me̱ u̱s-gas u̱s-be̱e̱t. Wa shu̱'u̱t ne̱t wa-u̱r-be̱b sok.

5 Se̱ Yahuda-ne̱ re u-shu̱ u̱ gandi ho̱-du̱ u̱r-gan tu̱msu̱ e̱ he̱e̱se̱ ketu̱rru̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱ u̱ van-u̱s e̱. E̱ nom no̱m-u̱ e̱ u̱t-sa u-be̱e̱t u̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱ ne̱, e̱ ho̱ru̱sse̱ tu̱msu̱ e̱ hast hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱ u̱t-be̱e̱t. 6 U̱-me̱ Susha bo̱-u yat-o̱ u̱ o̱tte̱ sar m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok, Yahuda-ne̱ ho u̱t-ne̱t u̱t-ko̱k u̱t-tan [500]. 7 U̱ te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ e̱ ho̱ye̱ u̱ dame̱ u̱ yaag-u̱ Haman ne̱. Dim-u̱t e̱ o̱o̱ge̱ Parasadata, Dafon, Asapata, 8 Porata, Adariya, Aridata, 9 Paramasata, Arisayi, Aridayi, u̱ Bayizata, 10 yaag o̱p i Haman wa'-u̱ Hamedata, hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ Yahuda-ne̱. Se̱di e̱ kabu̱g cwu̱-u̱t u̱n da.

11 Se̱ na waru̱ faru̱k tat-u̱ ne̱t-tu̱ na ho̱ye̱ u̱-me̱ bo̱-u Susha u̱ o̱tte̱ sar u̱ m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok u̱ gandi ho̱-u̱r re̱. 12 Se̱ faru̱k zu̱ U-re̱n Esta, &lt;&lt;Yahuda-ne̱ ho̱o̱g u̱t-ne̱t u̱t-ko̱k u̱t-tan [500] u̱-me̱ bo̱-u̱ Susha u̱ o̱tte̱ sar u̱ m-ja u̱r-be̱b ne̱ sok u̱ war-o̱, u̱ dame̱ yaag-u̱ Haman ne̱ o̱p. U̱ da-o̱ du̱ u̱n nomte̱ iya u̱ ane̱ war-o̱, ¿re̱-o̱ de̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ gas-su̱ kuse̱ ne̱? Se̱di da-o̱, ¿Yan-o̱ kuse̱ u̱ bo̱ u̱t-sa? Yan-o̱ ko̱n-u̱s ró tu̱msu̱ me̱ no̱mu̱ bo̱ o̱.&gt;&gt;

13 Esta shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ zu̱ no̱mu̱g faru̱k u̱r-zwar, ya' Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱-me̱ Susha u̱r-ke̱r u-sot tu̱msu̱ e̱ no̱m no̱m-u̱ bo̱ zu̱ na no̱m. Bo̱ ya' u̱r-ke̱r u̱zu̱ birig-tu̱ ya'ag-u̱ Haman o̱p na su̱rgu̱sse̱ to̱ u-kan.&gt;&gt;

14 Se̱ faru̱k ees, na wu̱' u̱r-do̱nse̱ u̱-me̱ Susha. Se̱ u̱n su̱rgu̱sse̱ biru̱k-tu̱ ya'ag-u̱ Haman o̱p. 15 Se̱ Yahuda-ne̱ i me̱ Susha e̱ karu̱g u̱r-be u̱r-gan u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-nas u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar (pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)† tu̱msu̱ e̱ sur m-ho̱ ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t [300], tu̱msu̱ e̱ kabu̱g kwu̱m-u̱t u̱n da.

16 Da tase̱ tu̱msu̱, Yahuda-ne̱ i kuse̱ u̱ gas-u̱ faru̱k o̱tte̱ tu̱msu̱ e̱ karu̱g u̱ remu̱ e̱ guut hi-u̱r e̱ u̱ remu̱ e̱ kum-u̱t u̱r-hure̱ du̱gu̱-du̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱. U̱n ho ne̱t-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p u̱t-tan [75,000], se̱di u̱n tamu̱g no̱m-tu̱ u̱t-kom-u̱ u̱n da. 17 Na no̱mu̱g iya u̱ gas-u̱ o̱ u-be̱e̱t tu̱msu̱ u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tu̱t u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar (pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)‡ tu̱msu̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-nas se̱ u̱n hure̱ u̱n muude̱ ho̱-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ ho̱-du̱ u̱r-so̱ ne̱.

Mo̱ro̱g-du̱ Purim

18 Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱-me̱ Susha, iya tu̱msu̱, e̱ karu̱g u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tu̱t u̱ ho̱-du̱ u̱t-o̱p u̱t-nas ne̱, tu̱msu̱ iya u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tan u̱n hure̱ se̱ u̱n muut ho̱-u̱r re̱ ho̱-du̱ u̱r-so̱ u̱ re̱-du̱ no̱m-u̱t-re̱ ne̱.

19 O̱ wa'e̱ Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ bo̱-tu̱ u̱r-do̱g e̱ ship-u̱t ho̱-du̱ o̱p u̱t-nas u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar (pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)§ de̱ shu̱'u̱t ho̱-du̱ u̱r-so̱ u̱ ho̱-du̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ ne̱, tu̱msu̱ de̱ shu̱'u̱t ho̱-du̱ u-nya u̱du̱ o̱ru̱-u̱t u̱n ne̱.

20 Modekai pu̱n no̱m-u̱t to̱ wa tomot u̱t-ran u̱du̱ Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ m-ra u̱t-mo̱r ne̱, u̱-me̱ gas-u̱ Faru̱k Zarake̱s o̱tte̱ u̱r-faru̱k u-be̱e̱t. 21 Wa waru̱ u̱n u̱zu̱ e̱ nom u̱r-so̱ u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-nas u̱ ho̱-du̱ o̱p u̱t-tan ne̱ u̱ pyat-yu̱ na foge̱ Adar (pyat-yu̱ o̱p u̱t-yu̱r yu̱ Yahuda-ne̱)* ko̱yu̱he̱ hak-ya. 22 Wa waru̱ Yahuda-ne̱ u̱zu̱ e̱ no̱m so̱-du̱ ho̱-u̱t to̱ u̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ ne̱ u̱r-so̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ no̱mu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ u-nya u̱ no̱m u̱t-re̱ ne̱ tu̱msu̱ e̱ no̱mu̱ i o̱ u̱-me̱ u̱r-ko̱b u-nya. Din-de̱ de̱ o̱o̱ge̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-so̱ da-u̱ Yahuda-ne̱ kume̱ u̱r-hure̱ du̱gu̱-du̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱.

23 Se̱ Yahuda-ne̱ ees u̱zu̱ e̱ do̱'e̱ re̱-du̱ u-shu̱ u̱t-no̱m iya ko̱yu̱he̱ hak-ya u̱ka e̱ taktu̱n, u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ Modekai panu̱ e̱ ne̱. 24 Haman wa'-u̱ Hamedata ne̱t-u̱ Agagite, hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ Yahuda-ne̱, wa no̱ng dorog-su̱ no̱mu yo̱-o̱ u̱du̱ Yahuda-ne̱ u̱zu̱ na ho̱ru̱sse̱ e̱. Tu̱msu̱ na hast e̱ u̱ ho̱-du̱ e̱ cine̱ u̱zu̱ na ho̱ru̱sse̱ Yahuda-ne̱ u̱ fu̱n-yu̱ gwu̱n-du̱ u-gwe̱mbi (yu̱ na foge̱ Purim). 25 Se̱di da-u̱ Esta haane̱ u̱ shu̱ faru̱k, se̱ faru̱k pu̱n u̱t-ran u̱zu̱ no̱mu yo̱-o̱ Haman dorge̱ no̱mu̱ Yahuda-ne̱ u̱ o̱ mu u̱-do̱mu̱ hi-u̱r wa. Se̱ Haman u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱ na su̱rgu̱sse̱ e̱ u̱-do̱m u-kan. 26 Rem iya o̱ wu̱te̱ na fog-u̱t ho̱-tu̱ u̱r-so̱ to̱ Purim. Yahuda-ne̱ fak ho̱-u̱t to̱ Furim, rem u̱zu̱ Fur de̱ o̱ gom-du̱ gwu̱n-du̱ u-gwe̱mbi. U̱ remu̱ no̱m-u̱ u̱n hyane̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ no̱m-u̱ kume̱ u̱n ne̱. 27 Se̱ Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱-me dak-u o̱ be̱e̱t u̱n ees u̱zu̱ u̱n kab ho̱-u̱t to̱ to̱ shu̱'u̱t u-kim u̱du̱ u̱n m-ha ya'ag-u̱ u̱n ne̱ u̱ dame̱ i barme̱ Yahuda-ne̱. U̱n ku̱b u̱zu̱ u̱n zaaru̱ yagu̱ no̱m-du̱ so̱-du̱ ho̱-tu̱ u̱t-yu̱r u̱ to̱ ko̱yu̱he̱ hak-ya da, u̱ka na iiste̱ e̱ ne̱. 28 Tunto̱ ho̱-to̱ na do̱'e̱ baksu̱ to̱ tu̱msu̱ na shipto̱ du̱gu̱ uno̱ cara-o̱ m-ha o̱ku̱n cara-o̱ tu̱msu̱ ko̱-u̱-he̱ bo̱-o̱, tu̱msu̱ u̱ ko̱yu̱he̱ gas-ya m-ha bo̱-u̱t yat-to̱ ne̱. Tunto̱ ho̱-tu̱ Purim to̱ na zaar u̱ yagu̱ no̱m-du̱ so̱-du̱ ho̱-u̱t to̱ u̱du̱ Yahuda-ne̱ da, ko̱ u̱zu̱ u̱ ho̱-u̱t to̱ ka u̱t-to̱ u̱-me̱ ko̱-u̱t u̱n.

29 U-re̱n Esta, gwu̱p-u̱ Abiher, u̱ dame̱ Modekai ne̱ ne̱t-u̱ Yahuda, e̱ pu̱n u-ran u̱ o̱tte̱ u̱r-be̱b so̱k u̱ remu̱ na egu̱sse̱ ran u-yu̱ru̱mse̱ u̱ mo̱ttu̱ mo̱ro̱g-du̱ Purim ne̱. 30 Se̱ Modekai tomot u̱t-ran m-ha u̱du̱ Yahuda-ne̱ u̱-me̱ gas-su̱ Faru̱k Zarake̱s o̱tte̱ u̱r-faru̱k u-ko̱k u-gan u̱ kwaz-tu̱ u̱t-yu̱r u̱s-ta'e̱r [127] u̱-me̱ ran-u̱t to̱ na waru̱ Yahuda-ne̱ gom-tu̱ ru̱s-du̱ jab-u̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar ne̱. 31 Remu̱ na egu̱sse̱ ho̱-tu̱ Purim u̱ da-u̱ kame̱, u̱ka Modekai ne̱t-u̱ Yahuda u̱ U-re̱n Esta yaste̱ u̱n u̱t-bo̱r, u̱ka tu̱msu̱ u̱n egu̱sse̱ hi-du̱ war-e̱ u̱ ko̱-u̱t u̱n ne̱ u̱zu̱ u̱n ship ho̱-tu̱ u-swaat u̱ ho̱-tu̱ namu̱ jab ne̱. 32 Se̱ bo̱r-tu̱ Esta pane̱ u̱ mo̱ttu̱ so̱-du̱ Purim ne̱, tu̱msu̱ na cin to̱ u̱-me̱ ran-u̱ u̱r-cu̱n.

10

Be̱b-u̱r Mo̱rdekai

1 Faru̱k Zarake̱s wu̱' na to̱p shik-u̱ tar u̱-me̱ gas-su̱ wa o̱tte̱ u-be̱e̱t, tu̱msu̱ m-ha i o̱ shu̱'u̱t u̱ dak-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱-te̱k m-sa e̱ top shik-u̱ tar ko̱'e̱. 2 A-u̱s-ge̱n Faru̱k panu̱g no̱m-u̱t yat-to̱ tu̱ Faru̱k no̱me̱ u̱ da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k. Tu̱msu̱ e̱ pu̱n tat-u̱ re̱ u-shu̱ Modekai u̱ka wa shu̱'u̱te̱ remu̱ zu̱ Faru̱k yaag wa m-sek. A-u̱s-ge̱n ne̱ pu̱n no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t u̱-me̱ u̱t-ran u̱ mo̱ttu̱ no̱mu̱ Faru̱k-tu̱ Midiya u̱ Pasiya ne̱ no̱me̱. 3 Modekai ne̱t-u̱ Yahuda, wa o̱o̱ge̱ wu̱ do̱rne̱ Faru̱k Zarake̱s u̱r-be̱b. U̱-me̱ ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ u̱n yu̱' wa m-ze̱g. Modekai shu̱'u̱t ne̱t-u̱ yat-wa u̱-me̱ Yahuda-ne̱, rem u̱zu̱ wu̱n no̱ng m-ank u̱ remu̱ ho̱g-du̱ u̱r-zwar du̱ ne̱t-u̱t wu̱n tu̱msu̱ wu̱n nom u̱s-rem u̱ remu̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar u̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t.

* 1:1 u̱t-Ibra: Ahasurus.

* 2:3 u-bu u̱ na nomte̱ u̱r-cu̱n du̱ ya-u̱t-gwu̱p faru̱k (wata o̱ na foge̱ Harem).

† 2:16 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ pyat-yu̱ Tibet ya o̱ te̱k-u̱ mo̱t-du̱ pyat-yu̱ o̱p u-yu̱r (Disamba) m-ha mo̱t-du̱ pyat-yu̱ u-gan (Janairu).

* 3:7 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wata pyat-yu̱ u-nas (Afriru).

† 3:7 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wata pyat-yu̱ u-tu̱t (Maris).

‡ 3:12 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wata pyat-yu̱ u-nas. O̱p u̱t-ta'er u̱ pyat-yu̱ u-nas (17 Afriru).

§ 3:13 u̱ ogor-tu̱ uno̱ wata pyat-yu̱ u-tu̱t. U̱t-ta'er u̱ pyat-yu̱ u-tu̱t. (7 Maris).

* 8:9 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wata pyat-yu̱ u-shishin (25 Yuni).

† 8:12 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wato pyat-yu̱ u-tu̱t (7 Maris).

* 9:1 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wato pyat-yu̱ u-tu̱t (7 Maris).

† 9:15 u̱ ogor-tu̱ da-o̱ na zu̱ pyat-yu̱ u-tu̱t (8 Maris).

‡ 9:17 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ na zu̱ pyat-yu̱ u-tu̱t (7 Maris).

§ 9:19 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wato pyat-yu̱ u-tu̱t (8 Maris).

* 9:21 u̱ ogor-tu̱ uno̱ da-o̱ wato pyat-yu̱ u-tu̱t. (7 Maris).

Yunana

1

2

3

4

Ran-u

Yunana

1

Yunana so̱mo̱g du̱gu̱-du̱ Yawe

1 Rem-u̱s Yawe haagu̱n u̱du̱ Yunana wa'-u̱ Amitai. 2 &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ do̱'e̱ u̱ Neneba bo̱-u yat-o̱, bo̱ waru̱ u̱n rem-u̱s ri, remu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱n teegu̱n u̱du̱ ri.&gt;&gt;

3 Se̱di Yunana gu̱gu̱m. Wa som u̱ irig m-ha bo̱-u yat-o̱ u̱ na foge̱ Jopa tu̱msu̱ wa top shik, se̱ wa irig u̱-me̱ hat-u yat-ya m-ha bo̱-u̱ Tarshis. Wa aru̱k remu̱ u̱zu̱ wa o̱o̱g u̱ssa wa so̱m du̱gu̱-du̱ Yawe.

4 U̱n o̱ te̱k u̱r-no̱k, Yawe to̱ko̱n mya-mu̱ u̱r-be̱b u̱-me̱ m-sa, hat-yu̱ u̱t-sa u̱t-u̱ku̱s. 5 A-nak-du̱ hat-u yat-ya hog u-gye̱r sok. Ko̱wan hu̱ ko̱n-du̱ ru̱-u wa. U̱n guns cwu̱-u̱t u̱n u̱-me̱ m-sa remu̱ hab-du̱ m-no hat-u yat-ya.

Se̱di Yunana o̱ u̱-me̱ dak-u̱ hat-u yat-ya wa roog-mu̱ ho̱o̱g wa. 6 Da-u o̱ yu̱-Yat-ya yu̱ hat-u yat-ya haan u̱du̱ Yunana wa zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ o̱tte̱ m-roog? Yu̱ne̱! Bo̱ ko̱n ru̱-u ró, ko wa ho̱gu̱ o̱n-u̱r in, wa u̱ku̱r in du̱gu̱ m-mar.&gt;&gt;

7 Ku̱na a-nak-du̱ hat-u yat-ya ne̱ zu̱tte̱, &lt;&lt;Haanu̱n, in gunu̱n u-gwe̱mbi remu̱ na nu̱pu̱t wa-u̱t-ba'as.&gt;&gt; U̱ da-u o̱ u̱n nom u-gwe̱mbi, u̱n nu̱p u̱zu̱ Yunana wa, wa-u̱t-ba'as. 8 U̱n zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱ da-o̱ waru̱ it. ¿Yan-o̱ bo̱ no̱me̱ na o̱tte̱ swadu̱ u̱r-ko̱b? ¿Yan-o̱ o̱ ank-m ró? ¿He̱ne̱ bo̱ rwu̱tu̱n ne̱? ¿Yan-o̱ dim-du̱ bo̱-u̱ bo̱ rwu̱tu̱n? ¿Yan ko̱-de̱ bo̱ rwu̱tu̱n?&gt;&gt;

9 Yunana zu̱ u̱n, &lt;&lt;Me̱ ne̱t-u̱ Isra wa, tu̱msu̱ me̱ wa doru̱ Yawe wa, Ru̱-u̱ do̱m u-ru̱, wu̱ no̱me̱ m-sa u-dak ne̱.&gt;&gt;

10 Tu̱msu̱ wa waru̱ u̱n, u̱zu̱ wa o̱ u̱ so̱m-du̱ Yawe. Da-u o̱ gye̱r-u̱ ship ne̱t-u̱t to̱, u̱n zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ nomte̱ iya?&gt;&gt;* 11 Yu̱-u̱ m-mya u̱-me̱ m-sa sur u̱r-be̱b sok, u̱n zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Yan-o̱ it do̱'e̱ no̱mu̱ bo̱ u̱ yu̱-u̱ m-mya yakte̱ no̱mu̱ in u-gwu̱z?&gt;&gt;

12 Yunana zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱m nak yu̱-u̱ m-mya haagu̱n u̱-do̱mu̱ no̱ u̱ remu̱ ba'as-u̱t ri. Kabu̱n me̱ no̱ guns me̱ u̱-me̱ m-sa ko̱-uyan o̱ u̱t-re̱s.&gt;&gt;

13 Se̱di u̱n waste̱ u̱ rem-u̱s Yunana ne̱ da. A-nak-du̱ hat-u yat-ya ne̱ hu̱ mat-du̱ u̱s-hund e̱ teet kit m-sa, remu̱ be̱b-du̱ m-mya re u-shu̱ m-swu̱r u̱n kerge̱ da. 14 U̱n nom u̱s-kan u̱du̱ Yawe, u̱n zu̱, &lt;&lt;Yawe u-Ru̱, it ko̱no̱g bo̱, a-bo̱ yage̱ it mar remu̱ kab-du̱ fat-du̱ ne̱t unwa da. Yawe u-Ru̱, a-bo̱ ship it a-u̱t-ba'as remu̱ kab-du̱ fat-du̱ wa-za-u̱t-ba'as unwa da. Se̱di no̱m no̱m-u̱ citu̱ bo̱.&gt;&gt; 15 U̱n ku̱b Yunana, u̱n guns wa u̱-me̱ m-sa. Da-u̱ u̱n gu̱nse̱ Yunana, yu̱-u̱ m-mya res te̱k. 16 Da-u o̱, ne̱t-tu̱ hog gye̱r-u̱ Yawe sok. U̱n no̱m este̱du̱ u̱s-rem u̱du̱ Yawe, tu̱msu̱ u̱n nom u̱r-to̱o̱g u̱du̱ wa.

17 Da-u̱ u̱n gunse̱ Yunana m-sa, Yawe to̱mo̱n jan-u yat-ya, ya toros Yunana. Yunana shu̱'u̱t u̱-me̱ me̱n-tu̱ u-jan u̱t-ho̱ u̱t-tu̱t.

2

To̱o̱g-u̱s Yunana u̱du̱ u-Ru̱

1 Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱-me̱ me̱n-tu̱ u-jan, Yunana no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱du̱ Yawe u-Ru̱. 2 Wa zu̱,

&lt;&lt;U̱m fak Yawe u̱ te̱k-u̱

swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ ri,

tu̱msu̱ wa shu̱s to̱o̱g-u̱s ri.

U̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t

du̱ marimari ne̱,

tu̱msu̱ bo̱ hog ko̱n-u̱s ri.

3 Bo̱ gwu̱nu̱g me̱ u̱-me̱ m-bu̱ mu̱ u̱r-ra,

u̱ te̱k-u̱ dak-u̱ m-sa.

U̱m o̱ u̱-me̱ m-bu̱,

tu̱msu̱ jwak m-bu̱, re̱e̱g be̱b-u̱r ri.

4 U̱m zu̱u̱g, &lt;Ko̱ bo̱ hastu̱ me̱ du̱gu̱-du̱ ró,

ko ba shu̱'u̱te̱ iya,

me̱ u̱t-sur m-hyan

pyu̱-u̱ u-he̱n u̱ ró.&gt;

5 Bu̱-mu̱ re̱e̱g me̱ u̱r-hi,

bu̱-mu̱ m-sa taku̱ste̱ me̱ u-be̱e̱t.

Gwa-su̱ me̱ m-sa

taku̱ste̱ hi-u̱r ri.*

6 U̱m yi'iste̱ u̱-ta

m-sa m-te u̱ be-du̱ u̱t-ta'ar.

U̱m o̱ u̱-me̱ be-du̱ marimari ne̱.

Yawe, u-Ru̱ u̱ ri,

bo̱ wa ruutu̱ me̱ u̱-me̱ u-kub.

7 &lt;&lt;Yawe, da-u̱ u̱m ho̱ge̱ fat-u̱r ri

o̱ m-rwu̱;

tu̱msu̱ u̱m nom u̱s-to̱o̱g u̱du̱ ró,

Tu̱msu̱ bo̱ hog ko̱n-u̱s ri

u̱-me̱ be-du̱ u-he̱n u̱ ró.

8 &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ no̱m-du̱ u̱t-huuk m-gir,

e̱ gu̱gu̱mte̱ o̱n-du̱ u̱

cwan-tu̱ u-Ru̱ ne̱.

9 Se̱di me̱, u̱ nu-u̱ u̱t-vam.

U̱m de̱ no̱m-du̱ to̱o̱g u̱du̱ ró.

Me̱ shu̱su̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱ ri,

remu̱ u̱ku̱r u̱ o̱o̱n du̱gu̱ Yawe.&gt;&gt;

10 Se̱ Yawe wu̱' jan-yu̱ gwa'u̱n Yunana u̱-kit m-sa.

3

Yunana o̱ m-ha u̱ Neneba

1 Rem-u̱s Yawe sur m-haan u̱du̱ Yunana u-yu̱ru̱mse̱. Wa zu̱, 2 &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ ha u̱ Neneba bo̱-u yat-o̱, bo̱ waru̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱ku̱n rem-su̱ u̱m waru̱ bo̱.&gt;&gt;

3 Yunana er rem-u̱s Yawe, se̱ wa yu̱ne̱ wa hu̱ u̱ Neneba. Bo̱-u̱ Neneba o̱o̱g u̱ yat-o̱ o̱ sok, se̱ ne̱t no̱ng m-roog u̱t-tu̱t kanda wa hyan bo̱-u o̱ u-be̱e̱t. 4 Ho̱-du̱ Yunana cwaye̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Neneba, wa nom u̱r-hoot u̱r-gan. Se̱ wa he̱e̱se̱ no̱m-du̱ u̱r-do̱nse̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Kwu̱ku̱s m-roog u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ na haatu̱n u̱ ho̱-du̱ bo̱-u̱ Neneba.&gt;&gt; 5 Ne̱t-tu̱ Neneba hog rem-u̱s u-Ru̱, e̱ dor se̱. E̱ nom u̱r-do̱nse̱ kowan u̱ no̱m u-swaat, iya o̱ hen u̱ ne̱t-u̱t wu̱to̱ u̱ ya'ag-u̱ re̱k-e̱, kowan nom u-swaat, tu̱msu̱ e̱ wu̱ cwu̱-tu̱ ko̱se̱-du̱ namu̱ jab remu̱ ba'as-u̱t u̱n.

6 Da-u̱ faru̱k-u̱ Neneba ho̱ge̱ rem-su̱ Yunana ware̱, wa yu̱ne̱ du̱gu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa. Wa wu̱' cwu̱-tu̱ ko̱se̱ namu̱ jab. Wa shu̱'u̱t u-dak u̱ do̱m m-cwa remu̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ wa yakke̱ u̱t-ba'as. 7 U̱ da-u o̱, faru̱k wu̱' na no̱m u̱r-do̱nse̱ u̱-me̱ bo̱-u wa u-be̱e̱t u̱zu̱:

Du̱gu̱ nu-u faru̱k-u̱ i-yate̱ wa ne̱.

&lt;&lt;Ana yage̱ ne̱t ko̱ u-bisa o̱ rak no̱m u̱t-re̱ da, a waku̱n u̱ re no̱m u̱t-re̱ ko̱ wa swa m-bu̱ da. 8 Yage̱ ne̱t, u̱t-bisa ne̱ u̱ wa' kus-tu̱ ko̱se̱ namu̱ jab. Tu̱msu̱ yage̱ ko̱wan u̱ fag u-Ru̱ m-ho̱r-m-ho̱r. Ko̱wan byu̱ru̱n du̱gu̱ fu̱n-u̱s yo̱-se̱ wa, u̱ yu̱nu̱s-du̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t ne̱. 9 Jiya Ru̱-o̱ u̱t-ho̱g u̱r-o̱n, wa toros jab-u̱ wa remu̱ ba'as-u̱t in, wa yage̱ mo̱ttu̱ ho̱-du̱ in.&gt;&gt;

10 Da-u̱ Ru̱-u̱ hyane̱ u̱zu̱ u̱n yakke̱ u̱t-ba'as u̱ remu̱ yage̱-du̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱n, se̱ wa hog o̱n-u̱r u̱n. Wa yage̱ mo̱ttu̱ ho̱-du̱ u̱n tu̱ wa o̱o̱ge̱ wa zo̱ngte̱.

4

Ryab-u̱s Yunana remu̱ o̱n-u̱r Yawe

1 Yunana hog u̱s-ryab sok, remu̱ o̱n-du̱ Ru̱-u̱ ho̱ge̱ u̱ do̱m-u̱ ne̱t-tu̱ Neneba. 2 Yunana nom u̱s-to̱o̱g u̱du̱ Yawe wa zu̱, &lt;&lt;¿Yawe, inya o̱ u̱m zu̱tte̱ da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ bo̱-u ri? De̱ wu̱te̱ u̱m somot m-ho̱r m-ho̱r m-ha u̱ Tarshis. Ko̱ ba u̱m nape̱ u̱zu̱ bo̱ wa-u-nya wa tu̱msu̱ Ru̱-u̱ u̱r-o̱n, tu̱msu̱ wa za ho̱r-mu̱ u̱s-ryab, bo̱ o̱ u̱t-cwan ne̱ tu̱ baru̱mte̱ da, tu̱msu̱ ko mu̱ne̱ bo̱ o̱ zo̱ngi zo̱ngi bo̱ hast jab-u̱ ró du̱gu̱ hatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b. 3 Yawe, kab fat-u̱r ri da-o̱, rem u̱zu̱ ze̱k u̱r-zwar u̱m mar.&gt;&gt; 4 Yawe zu̱, &lt;&lt;¿No̱ng u̱r-zwar bo̱ no̱m u̱s-ryab u̱ mo̱t-u̱t tun-to̱?&gt;&gt; 5 Yunana aru̱k m-rwu̱ du̱gu̱ me̱ u-bo̱ wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱ de̱ku̱n be-de̱ u-do̱m u-bo̱ ne̱. Wa no̱m de̱ku̱n rimpa-de̱ remu̱ wa kum-u̱t m-yara. Wa shu̱'u̱t u̱ me̱, wa hyen-u̱t no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ de̱ no̱mu̱ bo̱-u̱ Neneba. 6 Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱-me̱ u̱r-rimpa, Yawe u-Ru̱ wu̱' yaku̱n ku̱wu̱t-du̱ u̱t-ran apu̱n remu̱ ya habte̱ wu̱n du̱ng-mu̱ u̱r-hi, ya rogom ya no̱mu̱ wu̱n m-yara. Yunana nom u̱r-so̱ sok remu̱ ku̱wu̱t-du̱ u̱t-ran ya. 7 Da-u̱ is gase̱ u̱r-wu̱n te̱p te̱p, Ru̱-u to̱mo̱n u̱t-zwa, tu̱ tu̱'se̱ ku̱wu̱t-du̱ u̱t-ran ya, ya gu̱u̱s. 8 Da-u̱ ho̱-du̱ rwu̱ne̱, Ru̱-u̱ to̱mo̱n mya-m yat-mo̱ du̱gu̱ u-do̱m. Ho̱-yu̱ gu̱p Yunana u̱r-hi har wa o̱o̱g u̱ssa u̱t-byu̱z, wa o̱ u̱t-sa m-mar. Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Ze̱k u̱r-zwar u̱m m-mar u̱zu̱ u̱m fot ne̱.&gt;&gt;

9 Ru̱-u̱ zu̱ Yunana, &lt;&lt;¿No̱mu̱g bo̱ u̱r-zwar bo̱ no̱m u̱s-ryab u̱ remu̱ mar-mu̱ ku̱wu̱t-du̱ u̱t-ran de̱?&gt;&gt;

Yunana zu̱, &lt;&lt;Kamu̱g u̱m no̱m u̱s-ryab, ryab-su̱ te m-mar.&gt;&gt;

10 Yawe zu̱, &lt;&lt;¿Kamu̱g bo̱ ho̱g o̱n-du̱ ku̱wu̱t-du̱ u̱t-ran yu̱ o̱ zu̱ bo̱ kawe̱ ya da? Bo̱ wa'e̱ tu̱msu̱ ya ne̱n-u̱t da. Ya apku̱n u̱ gyu̱p-mu̱ m-gan ya mu̱r u̱ mo̱ko̱n gyu̱p-mo̱. 11 ¿Kamu̱g u̱m ho̱g o̱n-du̱ Neneba bo̱-u yat-o̱ da? Bo̱-u̱ o̱tte̱ ya'ag i ze̱ge̱ u̱t-zo̱ngu u-ko̱k u̱ kwaz-du̱ u̱r-gan (120,000) i nape̱ no̱m-u so̱-o̱ u̱ yo̱-o̱ ne̱ da. Tu̱msu̱ bisa-tu̱ o̱ro u-tát u̱-me bo̱-u o̱. ¿Ku̱mge̱ u̱m ho̱g o̱n-du̱ bo̱-u o̱ da?&gt;&gt;

* 1:10 Ye̱so̱ shu̱ku̱t iyane̱ Mati 12:40.

* 2:5 Gwa-tu̱ apne̱ u̱-me̱ m-sa.

Matiyu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ran-u

Matiyu

1

Ogor-tu̱ mat-u̱r Ye̱so̱

(Ruka 3:23-38)

1 *Tun-to̱ to̱ dim-tu̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t Ye̱so̱ Kiristi, wu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r Dawuda u̱ Ibrahi ne̱.

2 Ibrahi wa o̱ye̱ u̱so-u Ishaku.

Ishaku u̱so-u Yakubu.

Yakubu u̱so-u Yahuda, u̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-matu̱ wa ne̱.

3 Yahuda u̱so-u Pe̱res u̱ Zera (ino-u e̱ wa o̱ye̱ Tamar).

Pe̱res u̱so-u Hezu̱ron.

Hezu̱ron u̱so-u Ram.

4 Ram u̱so-u Aminadab.

Aminadab u̱so-u Nasho̱n.

Nashon u̱so-u Saru̱mo̱n.

5 Saru̱mo̱n u̱so-u Boaz (wu̱ ino-u e̱ wa o̱ye̱ Rahab).

Boaz u̱so-u Obida (ino-u e̱ wa o̱ye̱ Rutu).

Obida u̱so-u Jesse.

6 Jesse u̱so-u Dawuda Faru̱k.

Dawuda u̱so-u Suremanu (wu̱ ino-u wa o̱o̱ge̱ ne̱ta Yuriya).

7 Suremanu u̱so-u Rehobowam.

Rehobowam u̱so-u Abija.

Abija u̱so-u Asa.

8 Asa u̱so-u Jehoshapat.

Jehoshapat u̱so-u Yoram.

Yoram u̱so-u Uziya.

9 Uziya u̱so-u Jotam.

Jotam u̱so-u Ahaz.

Ahaz u̱so-u Hezekiya.

10 Hezekiya u̱so-u Manase.

Manase uso-u E̱mo̱s.

E̱mo̱s u̱so-u Josiya.

11 Tu̱msu̱ Josiya u̱so-u Jekoniya u̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-matu̱ wa ne̱, u̱ da-u̱ karma-ne̱ i Babira kabe̱ ne̱t-tu̱ Isra m-ha u̱du̱ m-to̱k u̱ dak-u̱ Babira.

12 Da-u̱ na kabu̱ e̱ m-ha u̱du̱ m-to̱k Babira,

Jekoniya wa o̱ u̱so-u She̱yartiye̱r.

She̱yartiye̱r u̱so-u Zerubaber.

13 Zerubaber u̱so-u Abihuda.

Abihuda u̱so-u Eriyakim.

Eriyakim u̱so-u Azo̱r.

14 Azo̱r u̱so-u Zado̱k.

Zado̱k u̱so-u Akim.

Akim u̱so-u Eriyuda.

15 Eriyuda u̱so-u Eriyaza.

Eriyaza u̱so-u Matana.

Matana u̱so-u Yakubu.

16 Tu̱msu̱ Yakubu wa o̱ye̱ u̱so-u Yusuhu, campa Me̱ri.

Me̱ri mate̱ Ye̱so̱ wu̱ na foge̱ Kiristi.

17 Du̱gu̱ da-u Ibrahi u̱ do̱'e̱ da-u Dawuda sara-to̱ o̱p u̱t-nas, du̱gu̱-du̱ Dawuda u̱ do̱'e̱ da-u̱ na kabe̱ Isra-ne̱ m-to̱k u̱ Babira, sara-to̱ o̱p u̱t-nas, du̱gu̱ ku̱n u̱ do̱'e̱ da-u Ye̱so̱ Kiristi sara-to̱ o̱p u̱t-nas.

Mat-u̱r Ye̱so̱

(Ruka 2:1-7)

18 Inya o̱ na mu̱tte̱ Ye̱so̱ Kiristi. Da-u̱ a u̱r-matu̱ Me̱ri eese̱ yadu̱ gu̱-u̱r Me̱ri u̱du̱ Yusuhu, se̱di kanda na ga-gu̱ u̱n u̱r-gu̱ na bit Me̱ri u̱t-me̱n ne̱ du̱gu̱-du̱ Yar-u u-Ru̱. 19 Ko̱ ba o̱ye̱ u̱zu̱ Yusuhu ne̱t u̱r-ka wa, wa za u̱ssa wa ya' Me̱ri m-'e̱ u̱ te̱k u̱t-ne̱t da, se̱ wa dorog u̱ jab-u̱ wa, wa yagu̱ wu̱n m-yasa.

20 Wa o̱ u̱ te̱k-u̱ dorog-u̱s se̱, se̱ wa-to̱m Wa-ko-uyan haan u̱du̱ ro u̱ bo', wa zu̱, &lt;&lt;Yusuhu wa'-u̱ Dawuda, a-bo̱ ho̱g u-gye̱r u̱ kab-du̱ Me̱ri wa shu̱'u̱t ne̱ta ró da, remu̱ zu̱ no̱mu̱ o̱ u̱ me̱n-u̱t wa du̱gu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱. 21 Wa de̱ mat-du̱ ya-du̱ u̱r-campa, na do̱'e̱ te̱'u̱ wa u̱r-dim Ye̱so̱,† remu̱ zu̱ wa de̱ u̱ku̱r ne̱t-u̱t wa du̱gu̱ ba'as-u̱t e̱.&gt;&gt;

22 Tun-to̱ no̱m-to̱ u̱t-be̱e̱t na no̱mu̱g to̱ remu̱ no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ ware̱ Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya u̱zu̱,

23 &lt;&lt;Gwu̱p-u̱ nape̱ campa da de̱ no̱m-du̱ u̱t-me̱n, wa de̱ mat-du̱ yadu̱ u̱r-campa na do̱'e̱ te̱ wa u̱r-dim Imanuwe̱r‡&gt;&gt; no̱mu̱ dim-u̱r re̱ o̱ye̱, &lt;&lt;U-Ru̱ u̱r-kot u̱ na ne̱.&gt;&gt;

24 Da-u̱ Yusuhu yu̱ne̱ du̱gu̱ m-roog, se̱ wa no̱m no̱mu̱ wa-to̱m u-Ru̱ zu̱ye̱ wa no̱m, wa ku̱b Me̱ri m-mu̱ u-bu, wa shu̱'u̱t ne̱ta wa. 25 Se̱di wa tamu̱g m-roog u̱ wa ne̱ da se̱ da-u̱ wa mate̱ yadu̱ u̱r-campa. Yusuhu te̱'e̱ wa u̱r-dim Ye̱so̱.

2

Vu̱k-su̱ a-nap-mu̱ re̱ge̱r ne̱
du̱gu̱ u-do̱m

1 Ba Mari mate̱ Ye̱so̱ u̱ bo̱-u̱ Be̱tarami u̱ dak-u̱ Yahudiya, da-u̱ Here̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k, a-nap-mu̱ re̱ge̱r-ne̱ du̱gu̱ u-do̱m e̱ rwu̱n du̱gu̱ u-do̱m e̱ do̱'e̱ u̱ Urusharima. 2 E̱ shit u̱t-ne̱t u̱zu̱, &lt;&lt;¿He̱ne̱ wu̱na mate̱, Faru̱k-u̱ Yahuda-ne̱? It hyanu̱g re̱ge̱r-u wa du̱gu̱ u-do̱m, it haagu̱n it no̱mu̱ wa u̱t-huuk.&gt;&gt;

3 Da-u̱ Here̱ Faru̱k ho̱ge̱ iya se̱ jab-u̱ wa yu̱ne̱, u̱ jab-u̱ ne̱t-tu̱ Urusharima ne̱ ko̱'e̱. 4 Se̱ wa fo̱g i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ be̱e̱t u̱ a-kwu̱p-du̱ u-bo̱r ne̱, wa shit u̱n, &lt;&lt;¿He̱ne̱ na do̱te̱ mat-du̱ Kiristi?&gt;&gt;

5 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱ Be̱tarami u̱ dak-u̱ Yahudiya, u̱ka wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ pu̱nte̱:

6 &lt;&lt;No̱ ne̱t-tu̱ Bo̱-u̱ Be̱tarami,

u̱ dak-u̱ Yahuda,

bo̱-u no̱ o̱ m-sek ne̱ sok,

Remu̱ zu̱ du̱gu̱ bo̱-u no̱

na do̱te̱ kwu̱m-du̱ faru̱k

wu̱ de̱ dor-tu̱ ne̱t-u̱t ri Isra-ne̱.*&gt;&gt;

7 Here̱ fog a-nap-mu̱ re̱ge̱r-ne̱ m-yasa, wa nu̱pu̱t ko̱-uyan da-o̱ re̱ge̱r-yu̱ he̱ne̱. 8 Se̱ wa tom u̱n u̱ Be̱tarami u̱zu̱, &lt;&lt;De̱'e̱n no̱ goot so̱k u̱r-zwar ne̱ be-du̱ na mu̱tte̱ wa'-u̱ wa. A no̱ hyanu̱ wa se̱ no̱ no̱m m-ho̱r no̱ haan no̱ waru̱ me̱, ko̱me̱ u̱m do̱'e̱ u̱m no̱mu̱ wu̱n u̱t-huuk.&gt;&gt;

9-10 Da-u̱ u̱n ho̱ge̱ no̱mu̱ faru̱k ware̱ u̱n hu̱ m-ha u̱su̱ u̱n. E̱ o̱ te̱k m-ha, e̱ hyen re̱ge̱r-yu̱ u̱n hyane̱ du̱gu̱ u-do̱m. Da-u̱ e̱ hyane̱ ya, e̱ hu̱ mu̱rimmo̱, e̱ hu̱ u̱r-so̱ sok, ya hu̱ m-da u̱ shu̱ u̱n, se̱ be-du̱ ya eeste̱ u̱ be-du̱ yadu̱ o̱tte̱. 11 Da-u̱ e̱ cwaye̱ u̱-me̱ u-bu, e̱ hyen u̱r-ya e̱ ino-u wa Me̱ri. Se̱ e̱ kug e̱ no̱mu̱ wa u̱t-huuk. Se̱ e̱ upus ba-u̱t e̱, e̱ no̱mu̱ wu̱n u-nya' u̱t-no̱m u-tát u̱ ta'ar-tu̱ m-baku̱t ne̱ u̱ no̱m mu̱ wu̱s u-haku̱n ne̱, mu̱ na foge̱ &lt;&lt;farakanse̱,&gt;&gt; m-dap ne̱ mu̱ wu̱s u-haku̱n mu̱ na foge̱ &lt;&lt;mur.&gt;&gt; 12 Remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ baag u̱ no̱ngu̱ u̱n u̱t-him u̱ bo' u̱zu̱ a u̱n mu u̱du̱ Here̱ da, se̱ u̱n dor yaku̱n fu̱n-ya m-mu̱ bo̱-u u̱n.

Yusuhu e̱ Me̱ri u̱ Wa'-u̱ e̱ ne̱ so̱mo̱g m-ha u̱ dak-u̱ Masar

13 Da-u̱ a-nap-mu̱ re̱ge̱r-ne̱ arke̱, wa-to̱m Wa-ko-uyan haan u̱du̱ Yusuhu u̱ bo'. Wa zu̱, &lt;&lt;Yu̱ne̱, bo̱ kab wa' e̱ ino-u̱ wa bo̱ so̱m m-ha dak-u̱ Masar. Bo̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n se̱ da-u̱ u̱m waru̱ bo̱, remu̱ zu̱ Here̱ o̱ gotu̱ ya-u̱r re̱ wa hoot wa.&gt;&gt;

14 Se̱ wa yu̱ne̱, wa ku̱b u̱r-ya e̱ ino-u wa ne̱ m-gyu̱p e̱ do̱'e̱ u̱ Masar. 15 Ku̱na u̱n shu̱'u̱te̱ se̱ da-u̱ Here̱ mare̱. Ru̱-u̱ zu̱u̱g na no̱mu̱g no̱m-u̱t to̱ da-u̱ wa ware̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Hosiya u̱zu̱: &lt;&lt;Du̱gu̱ dak-u̱ Masar me̱ fagu̱ Wa'-u̱ ri.&gt;&gt;†

16 Da-u̱ Here̱ nape̱ u̱zu̱ ve̱r-se̱ a-nap-mu̱ re̱ge̱r-ne̱ no̱mu̱ wa, se̱ wa hog m-ku̱wu̱t. Se̱ wa wu̱ na ho̱o̱rse̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Be̱tarami u̱ kit-su̱ bo̱-u o̱ ne̱, du̱gu̱ u̱s-hak u̱s-yu̱r u̱ saan u-dak, wa regnu̱sse̱ ho̱n-ho̱n u̱ da-u̱ a-nap-mu̱ re̱ge̱r ne̱ waru̱ wu̱n. 17 Irmiya wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ waru̱g u̱zu̱ na u̱t-no̱m iya da-u̱ wa zu̱ye̱:

18 &lt;&lt;Na ho̱k u̱s-kan du̱gu̱ bo̱-u̱ Rama,

Cwar-yu̱ u̱s-kan u̱ namu̱ jab ne̱

Rahira o̱gu̱ u̱s-kan

remu̱ ya'ag-u̱ wa,

na hoku̱ste̱ parru̱ wa da,

Remu̱ zu̱ e̱ zamu̱n da.&gt;&gt;‡

Mu̱u̱n-du̱ Nazara

19 Da-u̱ Here̱ mare̱, wa-to̱m Wa-ko-uyan rwu̱n u̱du̱ Yusuhu u̱ bo'-u̱ dak-u̱ Masar. Wa zu̱, 20 &lt;&lt;Yu̱ne̱, bo̱ kab wa' e̱ ino-u wa no̱ do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Isra, remu̱ zu̱, i o̱o̱ge̱ u̱ssa fat-du̱ wa' e̱ mu̱ru̱ste̱.&gt;&gt; 21 Se̱ wa yu̱ne̱ wa ku̱b wa' u̱ ino-u wa ne̱, wa do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Isra. 22 Da-u̱ wa ho̱ge̱ u̱zu̱ Arkirayus wa'-u̱ Here̱ o̱ u̱r-faru̱k u̱ gas-u̱ Yahudiya, se̱ wa hog u-gye̱r u̱ ha-mu̱ ku̱n. E̱ aru̱k m-ha u̱ dak-u̱ Gariri remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ no̱ngu̱ wu̱n u̱t-him u̱ bo'. 23 Se̱ e̱ do̱'e̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ o̱ko̱n bo̱-u̱ u̱ na foge̱ Nazara, remu̱ u̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ no̱mu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ ware̱ nip-to̱, &lt;&lt;Na de̱ fag-du̱ wu̱n wa-Nazara.&gt;&gt;

3

Bu̱t-u̱t Yohanna
Wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱

(Mark 1:1-8; Ruka 3:1-18; Yoha 1:19-28)

1 U̱ te̱k-u̱ ho̱-u̱t to̱, Yohanna Wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ rwu̱u̱n wa o̱ u̱t-bu̱t u̱-me̱ do̱g-du̱ Yahudiya. 2 Wa o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n u̱t-ba'as, no̱ byu̱rnu̱n u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-mo̱r.&gt;&gt; 3 Unwa wa wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya nomte̱ u̱s-rem u̱zu̱,

&lt;&lt;U-cwar yu̱ o̱ u̱s-fag

u̱-me̱ u̱r-do̱g u̱zu̱,

&lt;Mangu̱n fu̱n-u Yawe,

Yu̱nsu̱n u-fu̱n m-kim.&gt; &gt;&gt;*

4 To̱ggo̱-yu̱ Yohanna wa'e̱ yu̱ na no̱me̱ u̱ ka-u̱ u-rakum to̱, tu̱msu̱ wa o̱ m-gag u̱ hap-yu̱ u-ka ne̱ u-byu̱n. I o̱ no̱m u̱t-re̱ rò u̱ bu̱-mu̱ so̱ ne̱. 5 Ne̱t-tu̱ do̱'e̱ u̱du̱ wu̱n du̱gu̱ bo̱-u̱ Urusharima u̱ dak-tu̱ gas-u̱ Yahudiya-ne̱ u̱t-be̱e̱t, u̱ ne̱t-tu̱ o̱ gas-u̱ Gi-yu̱ Yodan ne̱. 6 U̱n hu̱ warru̱ ba'as-u̱t u̱n, se̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, u̱ Gi-yu̱ Yodan.

7 Da-u̱ Yohanna hyane̱ Farisa-ne̱ u-tát u̱ Saduki-ne̱ u̱ haan u̱du̱ rò, u̱ be-du̱ wa o̱tte̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ ban-du̱ ya'ag-u̱ ko̱ko̱s! ¿Wana hi-mu̱ no̱, no̱ som ryab-su̱ u-Ru̱ su̱ o̱ haane? 8 U̱ka te-su̱ mu̱tte̱ u̱t-ya, to̱ ko̱se̱ ko̱-uyan go̱-du̱ u-te ya, remu̱ iya ko̱ no̱ no̱mo̱n no̱m-tu̱ de̱ ko̱se̱ u̱t-ne̱t u̱zu̱ no̱ yakke̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as no̱ byu̱rgu̱n u̱du̱ u-Ru̱. 9 A no̱ dorog u̱ jab-u̱s no̱ u̱zu̱ Ibrahi wa o̱ u̱so-u no̱ da, u̱m o̱ waru̱ no̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱t-kere̱ wa no̱m yaag du̱gu̱ me̱ ta'ar-u̱t tun-to̱ to̱ shu̱'u̱t ya'agu̱ Ibrahi. 10 U̱m o̱ waru̱ no̱ Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b a no̱ byu̱r-ne̱ no̱ yage̱ yu̱du̱ u̱t-ba'as da, u̱ka ne̱t wu̱ ka'e̱ u̱r-goog u̱ kug-du̱ u̱s-te. Te-yu̱ mate̱ ya-u̱t so̱-to̱ da, wa de̱ kupsu̱ ya, wa gun u-ra.

11 &lt;&lt;U̱m no̱ngu̱ no̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, remu̱ u̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ no̱ byu̱rgu̱n u̱du̱ u-Ru̱ no̱ yakke̱ u̱t-ba'as, se̱di u̱ dim-u̱ ri waku̱n de̱ haan wu̱ ze̱gu̱ me̱ m-shin. Ko̱ go̱r-su̱ ka'at-u̱t wa u̱m ko̱rge̱ u̱m ust se̱ da. Wa de̱ no̱mu̱ no̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ u̱ Yar-u u-Ru̱ tu̱msu̱ u-ra ne̱. 12 Wa o̱ m-shu̱p u-sota ne̱, wa de̱ mangu̱ do̱r-u̱ m-der, wa so̱tu̱sse̱ so i o̱ so-ye̱ wa wa' u̱r-bya, wa doos kon u̱ ra-u̱ u̱ na da hoks u̱t-ryu̱m da.&gt;&gt;

Yohanna no̱ngu̱ Ye̱so̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱

(Mark 1:9-11; Ruka 3:21-22)

13 Da-u̱ Ye̱so̱ haane̱ du̱gu̱ Gariri u̱ Gi-yu̱ Yodan u̱ Yohanna no̱m-tu̱ wa u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, 14 Yohanna sa'ag u̱t-gu̱gu̱m. Wa zu̱, &lt;&lt;¿Me̱ hi-du̱ warri u̱m u̱t-sa bo̱ no̱mu̱ me̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, bo̱ mu bo̱ haan u̱du̱ ri?&gt;&gt;

15 Se̱ Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Yage̱ na no̱m iya u̱ da-o̱, remu̱ na nom-u̱t no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa na no̱m.&gt;&gt; Se̱ Yohanna ees.

16 Da-u̱ Yohanna no̱mu̱ Ye̱so̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, Ye̱so̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ m-bu̱, za rem do̱m u-ru̱ u-pus se̱ Ye̱so̱ hyen Yar u-Ru̱ u̱ hye̱e̱n u̱ka u̱r-gorop u̱ do̱m-u̱ wu̱n. 17 Se̱ Ru̱-u̱ nom u̱s-rem du̱gu̱ do̱m u-ru̱ wa zu̱, &lt;&lt;Unwa o̱ Wa'-u̱ ri, wu̱ u̱m o̱ u̱t-cwan, tu̱msu̱ u̱m o̱ ho̱g-du̱ zwar-u̱r wa sok.&gt;&gt;

4

Reg-m Ye̱so̱

(Mark 1:12-13; Ruka 4:1-13)

1 Se̱ Yar u-Ru̱ dor-u̱t Ye̱so̱ m-cwa u̱t-kanda u̱ remu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te no̱m-tu̱ wa m-reg. 2 Da-u̱ Ye̱so̱ no̱me̱ u-swaat m-roog u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱t-ho̱ ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r, se̱ wa hog u̱s-me̱r. 3 Faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te haan u̱du̱ ro wa zu̱, &lt;&lt;Abite̱ Wa'-u̱ u-Ru̱ wa bo̱ o̱ye̱, zu̱ ta'ar-u̱r rinde̱ de̱ mu no̱m u̱t-re̱.&gt;&gt; 4 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱u̱g, a-no̱m u̱t-re̱ u̱ war-o̱ ne̱t do̱te̱ u̱r-fat da, se̱ rem-su̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ nu-u̱ u-Ru̱.&gt;&gt;*

5 Faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te ku̱b wu̱n m-ha u̱ bo̱-u̱ Urusharima bo̱-u̱ u-he̱n, se̱ wa du̱u̱t wu̱n u̱ be-du̱ m-ja be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. 6 Tu̱msu̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Abite̱ Wa'-u̱ u-Ru̱ wa bo̱ o̱ye̱, tane̱ tari mak bo̱ he̱e̱n u-dak. Remu̱ zu̱ na panu̱g u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;Ru̱-u̱ de̱ wadu̱ a-to̱mu̱ wa, e̱ 'e̱ bo̱,

E̱ e̱r bo̱ u̱ kom-u̱t e̱,

Taas u̱ na-u ro u̱ gap u̱r-ta'ar da.&gt;†&gt;&gt;

7 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Na panu̱g u̱zu̱, &lt;A-bo̱ no̱mu̱ Wa-ko-uyan Ru̱-u ro m-reg da.&gt;‡ &gt;&gt;

8 Se̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te ku̱b wu̱n m-ha ro̱r-du̱ zege̱ m-ja, wa ko̱se̱ wu̱n faru̱k-tu̱ dak-u uno̱, u̱ zwar-u̱r wa ne̱. 9 Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya u̱ bo̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t, a-bo̱ no̱mu̱ me̱ u̱t-huuk.&gt;&gt;

10 Se̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te, hate̱ du̱gu̱ kit-u̱ ri, remu̱ na panu̱g u̱zu̱, &lt;Bo̱ no̱mu̱ Wa-ko-uyan Ru̱-u ró u̱t-huuk, tu̱msu̱ wa bo̱ do̱'e̱ u̱t-do̱r, wa u-gan.&gt;§ &gt;&gt;

11 Faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te yage̱ wu̱n, se̱ a-to̱m u-Ru̱ haan, e̱ no̱mu̱ wu̱n u̱r-se̱ge̱.

Ye̱so̱ he̱e̱ste̱ bu̱t-tu̱
Rem-su̱ u-Ru̱ u̱ Gariri

(Mark 1:14-15; Ruka 4:14-15)

12 Da-u̱ Ye̱so̱ ho̱ge̱ u̱zu̱ Here̱ Faru̱k Antipas wa'ag Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k, se̱ wa mu u̱ dak-u̱ Gariri. 13 Ye̱so̱ yage̱ bo̱-u̱ Nazara wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱ Kapanahum, u̱ dap-su̱ m-sa mu̱ Gariri u̱-me̱ dak-u̱ Ze̱be̱run u̱ Naptari-ne̱. 14 No̱m-u̱ wu̱te̱ wu̱n m-ha u̱ku̱n, remu̱ wa hyen-u̱t no̱mu̱ Ishaya Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ zu̱ na u̱t-no̱m, na no̱m o.

15 &lt;&lt;Dak-u̱ Ze̱be̱run u̱ dak-u̱ Naptari-ne̱,

o̱ do̱m-u̱ fu̱n-yu̱ o̱ dapu̱s sa-mu̱ u̱ gas-u̱ u-do̱m u̱ gi-yu̱ Yodan,

Dak-to̱ u̱-me̱ dak-u̱ Gariri be-tu̱ i za-Yahuda-ne̱ zegte̱ u-tát da.

16 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ u-cwu̱m,

e̱ hyanu̱g zu̱n-m yat-mo̱.

U̱du̱ i o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ dak-u̱ yara-mu̱ m-mar.

Zu̱n-mu̱ rwu̱gu̱n e̱.&gt;&gt; *

17 Du̱gu̱ da-u o̱ Ye̱so̱ he̱e̱se̱ u̱t-bu̱t, u̱zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n u̱t-ba'as no̱ byu̱ru̱n u̱du̱ u-Ru̱, remu̱ zu̱ da-u̱ Ru̱-u̱ de̱ u̱r-faru̱k o̱ u̱t-mo̱r.&gt;&gt;†

Ye̱so̱ fak a-doru̱ wa ne̱
nas u̱r-taku̱n

(Mark 1:16-20; Ruka 5:1-11)

18 Da-u̱ Ye̱so̱ o̱o̱ge̱ m-ha u̱ dapu̱s m-sa mu̱ Gariri, se̱ wa hyen ne̱t-ne̱ yu̱r, u̱ Simo̱n wu̱na foge̱ Biturus u̱ o̱r-u̱ wu̱n ne̱ Andarawus, e̱ o̱ gwu̱n-du̱ no̱m-tu̱ masu̱ jan, u̱-me̱ m-sa, remu̱ zu̱ u̱n a masu̱ jan ne̱ e̱. 19 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Dornu̱n me̱, me̱ mutu̱ no̱ a naknu̱ u̱t-ne̱t u̱ haan u̱du̱ ri.&gt;&gt; 20 Za rem, u̱n yage̱ no̱m-tu̱ masu̱ jan-u̱ u̱n, u̱n dor wa.

21 Da-u̱ wa re̱ shu̱ m-ha ne̱, se̱ wa hyen e̱ke̱n ne̱t-ne̱ yu̱r, u̱ Yakubu e̱ Yohanna ya'ag-u̱ Zabadi. E̱ o̱ u̱-me̱ u-hat u̱ u̱so-u u̱n ne̱ Zabadi, e̱ o̱ mangu̱ no̱m-tu̱ masu̱ jan-u̱ e̱. Ye̱so̱ fog u̱n. 22 Za rem u̱n yage̱ u-hat u̱ u̱so-u u̱n ne̱, u̱n dor wa.

Ye̱so̱ haste̱ u̱t-ne̱t u̱s-go̱m

(Ruka 6:17-19)

23 Ye̱so̱ rigu̱sse̱ dak-u̱ Gariri wa o̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-ko̱se̱ u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱, wa o̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-bu̱t tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ u̱ has-tu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-go̱m m-re̱ ne̱. 24 Rem-su̱ no̱m-tu̱ Ye̱so̱ no̱me̱ nu̱ru̱s dak-u̱ Suriya u-be̱e̱t, Ne̱t-tu̱ hu̱ haatu̱n wu̱n a u̱s-go̱m u̱ a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱, u̱ a swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ m-re̱, u̱ a-no̱m u̱s-te ne̱, u̱ i o̱tte̱ go̱m-su̱ u̱r-he̱'e̱, u̱ a remu̱ swadu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-be ne̱, se̱ wa yu̱' e̱ m-yar. 25 Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t du̱gu̱ Gariri, u̱ Dikaporis, u̱ Urusharima, u̱ Gas-u̱ Yahudiya, tu̱msu̱ u̱ gas-u̱ gwu̱g-du̱ gi-yu̱ Yodan dor wu̱n.

5

U̱t-Bu̱t u̱ do̱m u̱r-ro̱r

1 Da-u̱ Ye̱so̱ hyane̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t, se̱ wa du̱u̱s u̱ do̱m u̱r-ro̱r wa shu̱'u̱t m-shu̱'u̱t. Se̱ a-doru̱ wa o̱p u̱ yu̱r e̱ haan u̱du̱ wa, 2 Se̱ Ye̱so̱ he̱e̱se̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-ko̱se̱, wa zu̱,

3 &lt;&lt;Kom u-Ru̱ u̱du̱ i nape̱

ku̱shin-m e̱ u̱-me̱ u-Yar,

remu̱ faru̱k-du̱ u-Ru du̱ e̱ de̱.

4 Kom u-Ru̱ u̱du̱ a namu̱ jab-ne,

na de̱ yadu̱ e̱ jab m-shiriktin.

5 Kom u-Ru̱ u̱du̱ i zatte̱

hu̱k-mu̱ u̱t-hi da,

e̱ de̱ kwu̱m-du̱ dak-u uno̱.

6 Kom u-Ru̱ u̱du̱ a ho̱g-du̱ u̱s-me̱r

u̱ swa'at m-bu̱ ne̱,

tu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱,

na de̱ shu̱ksu̱ e̱.

7 Kom u-Ru̱ u̱du̱ a ho̱g-du̱ u̱r-o̱n ne̱,

remu̱ Ru̱-u̱ de̱ ho̱gu̱ o̱n-u̱r e̱.

8 Kom u-Ru̱ u̱du̱ i o̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱,

remu̱ e̱ de̱ hyan-du̱ u-Ru̱.

9 Kom u-Ru̱ u̱du̱ i wu̱'e̱ u̱t-ne̱t

u̱ shu̱'u̱t-du̱ jab-u̱ pus-o̱,

na de̱ fag-du̱ e̱ ya'ag u-Ru̱.

10 Kom u-Ru̱ u̱du̱ i ne̱t-tu̱ o̱ yadu̱

u̱r-ko̱b u̱ remu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱,

remu̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ du̱ e̱ de̱.

11 &lt;&lt;Kom u-Ru̱ u̱du̱ no̱ da ne̱t-tu̱ o̱ pe̱pru̱ no̱, e̱ o̱ u̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b, e̱ o̱ ke̱tu̱ no̱ u̱s-rem su̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱ remu̱ ri. 12 No̱mo̱n u̱r-so̱ u̱ no̱ no̱m jab-u̱ pus-o̱ u̱ remu̱ u̱zu̱ to̱p-u no̱ o̱ yat-o̱ u̱ do̱m u-ru̱, iya o̱ u̱n nomte̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ i ba no̱ m-haan.

U̱t-Ma m-Zu̱n ne̱

(Mark 9:50; Ruka 14:34-35)

13 &lt;&lt;No̱ o̱ ma-tu̱ dak-u uno̱. Se̱di a matu̱ taye̱ u̱r-gag, ¿re̱ne̱ o̱ na do̱te̱ mangu̱ to̱? Na za no̱m-du̱ o̱ko̱n u̱ to̱ da, se̱di na agu̱sse̱ u̱ ne̱t-tu̱ jangu̱sse u̱s-na.

14 &lt;&lt;No̱ o̱ye̱ zu̱n-mu̱ dak-u uno̱. Bo̱-u̱ o̱ m-sak u̱ do̱m u̱r-ro̱r na za yasu̱ o̱ da. 15 Ne̱t za dapu̱s u̱s-hitirra u̱ wa wu̱gu̱b ya u-ko̱k da. Se̱di na sak ya u̱ do̱m naas wa u̱ ya ya' m-zu̱n u̱du̱ ne̱tu̱ o̱ye̱ u-bu u̱t-be̱e̱t. 16 Iya o̱ hen, yagu̱n u̱ zu̱n-m no̱ mo̱k, u̱ka ne̱t-tu̱ do̱te̱ hyan-du̱ ank-m so̱mo̱ no̱, remu̱ e̱ no̱m-tu̱ U̱so-u no̱ wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ u̱t-vam.

Ko̱se̱-u̱t Ye̱so̱ u̱ mo̱t-tu̱
Bo̱r-u̱t Mosa

17 &lt;&lt;A no̱ no̱m u̱s-dorog u̱zu̱ u̱m haagu̱n u̱m haste̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ Mosa pane̱ u̱ su̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ da. U̱m haagu̱n u̱m haste̱ se̱ da se̱di u̱m shu̱u̱ste̱ se̱. 18 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip kanda do̱m u-ru̱ u-dak ne̱ o̱ e̱nkte̱, ko̱ u-pan u-re̱k ya ko̱ u-de̱ u-gan ya za u̱t-e̱nk u̱ te̱k-u̱ rem-su̱ u-bo̱r da se̱ na no̱ng ko-uyan. 19 Ko̱wana pase̱ bo̱r-u re̱k-ya u̱ te̱k-u̱ bo̱r-u̱s sin-se̱ tu̱msu̱ wa ko̱se̱ u̱t-ne̱t e̱ pas, na do̱'e̱ fagu̱ wa yu̱ re̱k-ya u̱ te̱k-u̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱. Wa hene kabe̱ rem-su̱ u-bo̱r sin-se̱ wa ko̱se̱ e̱ke̱n ne̱ na do̱'e̱ fagu̱ wa yu̱ yat-ya u̱ te̱k-u̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱. 20 U̱m o̱ waru̱ no̱ a no̱ zege̱ Farisa-ne̱ u̱ a-ko̱se̱-tu̱ rem-su̱ u-bo̱r ne̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ da, no̱ za cwa-du̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ da.

Ye̱so̱ no̱ng u̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱t-tu̱ u̱s-ryab

(Ruka 12:57-59)

21 &lt;&lt;No̱ ho̱k na zu̱u̱g ne̱t-tu̱ da-u̱ dim, &lt;A e̱ ho̱ ne̱t da, ko̱ wa ho̱ ne̱t na hu̱u̱tu̱ wa u̱ be-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem.&gt;* 22 Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱ ko̱wana o̱ u̱s-ryab su̱ o̱r-u̱ wa na de̱ kwu̱pu̱ wa u̱s-rem. Tu̱msu̱ ko̱wana zu̱ye̱ o̱r-u̱ wa, &lt;M-zan,&gt; mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱nge̱n de̱ kwu̱pu̱ wa u̱s-rem. Wu̱ fage̱ o̱r-u̱ wa &lt;Rag!&gt; wa o̱ fu̱n-yu̱ ha-mu̱ bu-u u-ra.

23 &lt;&lt;Remu̱ iya, a bo̱ o̱ no̱m-du̱ u-nya u̱r-sak u-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan se̱ bo̱ baku̱s u̱zu̱ bo̱ no̱ngu̱ waku̱n no̱m-u̱ kame̱ da. 24 Yage̱ no̱m-tu̱ u-nya' u̱ ró u̱-shu̱ u̱r-sak bo̱ do̱'e̱ u̱du̱ wa. Ko̱n wa wa no̱mu̱ bo̱ u̱r-ho̱ remu̱ no̱mu̱ bo̱ no̱mu̱ wa. Se̱ bo̱ haan bo̱ yase̱ no̱m-tu̱ nya-u ró u̱du̱ u-Ru̱.

25 &lt;&lt;A waku̱n o̱ hu̱u̱tu̱ bo̱ u̱ be-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, sa u-mang no̱ wa ne̱ za naas u-da. No̱mo̱n iya du̱gu̱ u-fu̱n, a-za iya da wa de̱ hu̱u̱tu̱ bo̱ u̱du̱ wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem, wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem de̱ hen u̱ yasu̱ bo̱ u̱du̱ no̱m u̱s-ko̱m, no̱m u̱s-ko̱m tu̱msu̱ e̱ hu̱u̱t bo̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k. 26 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip bo̱ da rwu̱u̱n u̱ku̱n da se̱ bo̱ to̱po̱k no̱mu̱ na shu̱t-ne̱ wa u-be̱e̱t.

U̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱ttu̱ m-o̱

27 &lt;&lt;No̱ ho̱k bo̱r-tu̱ u-Ru̱ u̱zu̱, &lt;A no̱ no̱m m-o̱ da.&gt;† 28 Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱, ko̱wana gwate̱ ne̱ta gwat u̱zu̱ wa roog u̱ wa ne̱, wa taaste̱ m-o̱ u̱ wa ne̱ u̱-me̱ jab-u̱ wa. 29 A is-du̱ kom u̱t-cwa u̱ ró u̱ o̱ wadu̱ bo̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as, hoste̱ de̱ bo̱ rest taas bo̱ no̱m u̱t-ba'as. Ze̱k u̱r-zwar bo̱ taag u̱ o̱g-du̱ u̱r-gan du̱ war-u ró, u̱zu̱ na gun bo̱ u-ra u̱ o̱g-tu̱ war-u ró ne̱ u̱t-be̱e̱t. 30 A kom u̱t-cwa ró o̱ wadu̱ bo̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as, kupse̱ o̱ bo̱ rest. Ze̱k u̱r-zwar u̱ bo̱ taag u̱ o̱g-du̱ u̱r-gan du̱ war-u ró u̱zu̱ na gun bo̱ u-ra u̱ o̱g-tu̱ war-u ró ne̱ u̱t-be̱e̱t.

U̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱ttu̱ yan-du̱ ne̱ta

(Mati 19:9; Mark 10:11-12; Ruka 16:18)

31 &lt;&lt;Tu̱msu̱ na wargu̱ no̱ u̱zu̱, &lt;Ko̱wana yane̱ ne̱ta wa, wa zatte̱ ka u̱t-no̱m da, se̱ wa yaag wa ran-u̱ u̱t-yan.&gt;‡ 32 Tu̱msu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ u̱zu̱, ko̱wana yane̱ ne̱ta wa, a-za remu̱ ba'as-tu̱ m-o̱ da, wa wa'ag wa-u-as. Tu̱msu̱ wu̱ gaye̱ ne̱ta-yu̱ na yanne̱ wa no̱ng m-o̱ u̱ wa ne̱.

Ko̱se̱-u̱t Ye̱so̱ u̱ mo̱ttu̱ u̱s-to̱nd

33 &lt;&lt;No̱ ho̱k na wargu̱ ne̱t-tu̱ da-u̱ dim a e̱ no̱m to̱nd-su̱ u̱s-bi da, &lt;A no̱ pas no̱mu̱ no̱ nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem da, se̱di ne̱tu̱ no̱m no̱m-u̱ wa nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱du̱ Yawe.&gt;§ 34 Tu̱msu̱ no̱m u̱m waru̱ no̱ u̱zu̱, a no̱ no̱m u̱s-to̱nd da, ko̱ u̱ do̱m u-ru̱, remu̱ u̱zu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ de̱ du̱ u̱r-faru̱k u̱ wa. 35 Tu̱msu̱ a no̱ to̱n-de̱ u-dak ne̱ da, remu̱ u̱zu̱ ku̱na Ru̱-u̱ cinte̱ na-u̱s wa. Tu̱msu̱ a no̱ to̱nd u̱ Urusharima ne̱ da, remu̱ u̱zu̱ bo̱-u yat-o̱ u̱ Farkina-ne̱ o̱. 36 A-bo̱ to̱n-de̱ tu̱msu̱ u̱ hi-du̱ war ró ne̱ da, remu̱ u̱zu̱ ko̱ hi-u ró u-gan bo̱ za keru̱ mutu̱ ya u̱ pus-ya ko̱ u̱ rim-ya da. 37 A no̱ u̱t-sa no̱m-du̱ o̱ko̱n no̱mu̱ kame̱ no̱ zu̱, &lt;U̱, me̱ u̱t-no̱m,&gt; ko̱ &lt;O'o, u̱m za u̱t-no̱m da.&gt; No̱m-u̱ ze̱ge̱ iya du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te de̱ o̱ rwu̱tu̱n.

To̱p-du̱ u̱r-mag

(Ruka 6:29-30)

38 &lt;&lt;No̱ ho̱k no̱m-tu̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱ zu̱ye̱, u̱zu̱ bo̱r-u̱t zu̱u̱g, &lt;Wu̱ nase̱ is-du̱ o̱r-u̱ wa, waku̱n de̱ na-su̱ du̱ wa is-de̱. Wu̱ tu̱msu̱ fare̱ nin-yu̱ o̱r-u̱ wa, waku̱n de̱ far-du̱ yu̱ wa nin-ya.&gt;* 39 Tu̱msu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ a no̱ to̱p waku̱n u̱ no̱m-u yo̱-o̱ remu̱ zu̱ wa no̱ngu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ da. A waku̱n u̱ gapu̱ bo̱ u̱ gar-yu̱ kom u̱s-cwa bir u̱ gar-yu̱ kuse̱. 40 A waku̱n u̱t-sa wa hu̱u̱t bo̱ u̱ be-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem remu̱ u̱zu̱ wa o̱ngte̱ to̱ggo̱-u ró, yasu̱ wa to̱ggo̱-yu̱ do̱m. 41 A karma-yu̱ wa bo̱ u̱ kabu̱ wa u̱r-ba u̱ ha-mu̱ u-mer u-gan u̱r-be̱b, no̱m ha-mu̱ u̱s-me̱r u̱s-yu̱r u̱ wa ne̱. 42 A waku̱n u̱ ko̱nu̱ bo̱ u-no̱m, ya' wa. Wu̱ haane̱ m-se̱g u̱du̱ ró, a-bo̱ hoos wa da.

Cwanu̱n hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ no̱.

(Ruka 6:27-28,32-36)

43 &lt;&lt;No̱ ho̱k Mosa panu̱g u̱zu̱, &lt;Cwanu̱n o̱r-u̱t no̱ ne̱,&gt;† no̱ gu̱gu̱m i gu̱gmu̱ no̱ ne̱. 44 Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱, cwanu̱n i gu̱gmu̱ no̱ ne̱, i o̱ ne̱ u̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b no̱mu̱n e̱ u̱s-to̱o̱g. 45 No̱mo̱n iya remu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ ya'agu̱ U̱so-u no̱ wu̱ o̱ u̱ do̱m u-ru̱. Wa wu̱' ho̱-du̱ ya' m-zu̱n u̱du̱ ne̱t-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ tu̱ za so̱-to̱ ne̱. Wa rob u-yu̱ u̱du̱ ne̱t-u̱t so̱-to̱ ne̱ u̱ tu̱ yo̱-to̱ ne̱. 46 A no̱ o̱ cwan-tu̱ i o̱ cwan-u̱t no̱ ne̱, ¿yan to̱p-o̱ no̱ de̱ u̱t-kwu̱m? Ko̱ a-o̱nku̱ shik tar ne̱ iya o̱ e̱ nomte̱! 47 A no̱ o̱ vu̱k-su̱ o̱r-u̱t no̱ u̱ war'e̱, ¿yan-o̱ u̱ no̱ nome̱ u̱ no̱ zekte̱ e̱ke̱n ne̱? Ko̱ i nape̱ u-Ru̱ da, e̱ nom iya! 48 U̱ remu̱ iya, se̱ no̱ shu̱'u̱t shu̱yi-shu̱yi u̱ka U̱so-u no̱ u̱ do̱m u-ru̱ o̱tte̱ u-shu̱yi shu̱yi.

6

Ye̱so̱ no̱ng u̱t-ko̱se̱ u̱ka
no̱m-du̱ u-nya

1 &lt;&lt;Ye̱so̱ re shu̱ u̱ no̱mu̱ a-doru̱ wa-u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱, &lt;A no̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱,&gt; a no̱ no̱m o̱ da-u̱ ne̱t-tu̱ o̱ madu̱ no̱ remu̱ e̱ vom-u̱t no̱ da. A no̱ no̱me̱ o̱ko̱n remu̱ ne̱t-tu̱ vom-u̱t no̱, no̱ za kwu̱m-du̱ u-to̱p u̱du̱ U̱so-u no̱ wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ da.

2 &lt;&lt;U̱ remu̱ iya a no̱ o̱ nya-du̱ waku̱n wa u̱r-ko̱b u-no̱m, a no̱ no̱m u̱r-do̱nse̱ da, u̱ka a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱ nomte̱ u̱-me bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ u̱s-fu̱n ne̱ u̱ remu̱ zu̱ u̱ ne̱t-tu̱ vom-u̱t e̱. U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip e̱ taaste̱ o̱nk-u̱ to̱p-u e̱ u-be̱e̱t iya. 3 Tu̱msu̱ a no̱ o̱ yadu̱ waku̱n o̱ko̱n no̱m-o̱, a-bo̱ yage̱ u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ u̱ nap no̱m-u̱ bo̱ u̱t-no̱m da. 4 Iya o̱ no̱ do̱te̱ no̱m-du̱ u-Nya m-yasa. Tu̱msu̱ U̱so-u no̱, wa hyene̱ no̱m-tu̱ m-yasa u̱t-be̱e̱t, wa no̱mu̱ bo̱ u-to̱p.

U̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱ttu̱ u̱s-to̱o̱g

(Ruka 11:2-4)

5 &lt;&lt;Tu̱msu̱ a no̱ o̱ u̱ no̱m-du̱ u̱s-to̱o̱g, a no̱ no̱m u̱ka a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱ nomte̱ da, e̱ ton e̱ ees u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ u̱s-fu̱n ne̱ remu̱ ne̱t-tu̱ hyen-u̱t e̱. U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, e̱ taaste̱ o̱nk-u̱ to̱p-u e̱ u-be̱e̱t iya. 6 Se̱di a-bo̱ o̱ no̱m-du̱ u̱s-to̱o̱g, cwa u̱-me u-kur bo̱ tage̱ u-is, se̱ bo̱ no̱m u̱s-to̱o̱g u̱du̱ U̱so-u ró wu̱ na hyente̱ da. U̱so-u ró wu̱ hyene̱ no̱m-tu̱ m-yasa wa de̱ no̱mu̱ bo̱ u-to̱p. 7 A no̱ o̱ no̱m-du̱ u̱s-to̱o̱g, a no̱ ha u̱ sop-su u-no̱m u̱r-ba da u̱ka i nape̱ ne̱ u-Ru̱ da, i o̱ m-hyan u̱ka zu̱, a e̱ no̱me̱ iya da, ru̱-u u̱n za ho̱g-du̱ to̱o̱g-u̱s u̱n da. 8 A no̱ no̱m u̱ka e̱ da, remu̱ U̱so-u no̱ nak no̱m-tu̱ no̱ u̱t-sa kanda no̱ ko̱n wa.

9 &lt;&lt;No̱mo̱n u̱s-to̱o̱g inya,

&lt;&lt; &lt;U̱so-u it, wu̱ o̱ do̱m u-ru̱,

U̱m u̱t-sa u̱ ne̱t-tu̱ vam bo̱ u̱ no̱m-u̱ e̱ o̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t.

10 U̱ faru̱k-u̱r ró u̱ haan,

No̱m-tu̱ bo̱ u̱t-sa na no̱m-to̱,

u-dak u̱ka na nomte̱ u̱ do̱m u-ru̱.

11 Bo̱ ya' it no̱m u̱t-re̱ u̱ ko-uyan ho̱-de̱.

12 Bo̱ no̱mu̱ it ho̱-du̱ ba'as-u̱t it,

u̱ka it nomte̱ i no̱mu̱ it u̱t-ba'as u̱r-ho̱.

13 A-bo̱ hu̱u̱t it u̱ be-du̱ m-reg da,

se̱di bo̱ e̱' it u̱du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te.&gt;

14 A no̱ no̱mu̱ ne̱t-tu̱ no̱mu̱ no̱ u̱t-ba'as u̱r-ho̱, U̱so-u no̱ wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ wa de̱ no̱mu̱ no̱ ho̱-du̱ ba'as-u̱t no̱. 15 Se̱di a no̱ no̱me̱ u̱t-ne̱t ho̱-du̱ ba'as-u̱t e̱ da, U̱so-u no̱ wa za no̱mu̱ no̱ ho̱-du̱ ba'as-u̱t no̱ da.

U̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱t-tu̱ u-swaat

16 &lt;&lt;A no̱ kabe̱ u-swaat, a no̱ naas shu̱u̱t no̱ u̱ka a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱ nomte̱ da. E̱ naas u̱t-shu̱ u̱ remu̱ e̱ ko̱ste̱ u̱t-ne̱t u̱zu̱ e̱ o̱ u-swaat. U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, u̱n taaste̱ o̱nk-u̱ to̱p-u u̱n u-be̱e̱t. 17 Tu̱msu̱ a-bo̱ o̱ no̱m-du̱ u-swaat, saape̱ shu̱-u ró, bo̱ taam m-no̱o̱g u̱ hi-u̱r ró, 18 ta'as na nap u̱zu̱ bo̱ o̱ u-swaat da. U̱so-u ró de̱ no̱mu̱ bo̱ u-to̱p, wu̱na hyene̱ no̱m-tu̱ na nome̱ m-yasa.

Cu̱n-du̱ do̱m u-ru̱

(Ruka 12:33-34)

19 &lt;&lt;Ano̱ cin kwu̱m-u̱t no̱ u-dak uno̱ da, be-du̱ rog m-kaari ne̱ do̱te̱ u̱t-naas, u̱ be-du̱ hyu̱w-ne̱ do̱te̱ u̱r-cwa e̱ no̱m u-hiw. 20 Se̱di no̱ no̱m u̱r-cu̱n u̱ do̱m u-ru̱ u̱ be-du̱ orog u̱ m-kaari ne̱ zatte̱ u̱t-na'as da, u̱ be-du̱ hyu̱w-ne̱ tu̱msu̱ e̱ zatte̱ u̱t-hyu̱w da. 21 Be-du̱ kwu̱m-u̱t no̱ o̱tte̱ ku̱na jab-u̱ ró o̱tte̱.

22 &lt;&lt;Is-de̱ o̱ye̱ zu̱n-mu̱ u-war. A is-u̱r ró o̱ye̱ m-yar ne̱, war-u ró u-be̱e̱t u̱t-shu̱'u̱t m-zu̱n ne̱. 23 Se̱di a is-u̱ ró za so̱ye̱ da, war-u ró u-be̱e̱t o̱ de̱ shu̱'u̱t u-cwu̱m ne̱. Abite̱ zu̱n-mu̱ o̱ me̱ no̱ cwu̱m o̱, re̱-o̱ tat-u̱ cwu̱m-u o̱!

24 &lt;&lt;Waku̱n za no̱mu̱ tu̱-shu̱ u̱t-yu̱r m-to̱k da. Se̱di wa gu̱gu̱m wa-gan u̱ wa cwan wa-gan, ko̱ wa no̱m no̱m-u̱ wa-gan u̱t-sa wa ju̱ru̱m wa-gan. No̱ za wadu̱ do̱rru̱ u-Ru̱ u̱ jab tu̱msu̱ no̱ wa-cwan-tu̱ shik-u̱ jab u-da u-gan da.

Yadu̱ jab u̱du̱ u-Ru̱

(Ruka 12:22-31)

25 &lt;&lt;U̱ remu̱ iya, u̱m o̱ waru̱ no̱, a no̱ naas jab-u̱ remu̱ no̱mu̱ no̱ de̱ u̱t-re̱ ko̱ u̱ no̱ de̱ u̱t-swa, ko̱ kus-tu̱ no̱ de̱ u̱t-wa u̱ war-u no̱ da. Fat-du̱ ze̱k no̱m u̱t-re̱, tu̱msu̱ war-u̱ ze̱k u̱t-kus tu̱ no̱ de̱ u̱t-wa. 26 Gwatu̱n no i do̱m u-ru̱. E̱ no̱m-u̱t ku̱w da. E̱ no̱m-u̱t ket da. E̱ cin-u̱t u̱r-bya da. Napu̱n u̱zu̱ U̱so-u no̱ wu̱ do̱m u-ru̱, wa re̱gu̱sse̱ e̱, wa de̱ ya'u̱ no̱ no̱m-u̱ no̱ u̱t-sa no̱ nom-u̱t u̱r-yu̱. No̱ ze̱k no u-so u-tát! 27 ¿Wana u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱ u̱ remu̱ namu̱ jab wa de̱ keru̱ swu̱ru̱ hi-u̱r wa, u-kwam u-gan u̱ te̱k-u̱ ru̱t-u̱t wa?

28 &lt;&lt;¿U̱ remu̱ yan o̱ no̱ o̱tte̱ u̱ na-su̱ jab-u̱ remu̱ u̱t-kus tu̱ no̱ de̱ u̱t-wa? Gwatu̱n pyak-u̱t tu̱ u̱r-do̱g u̱ka to̱ hopte̱ u̱ ne̱n. To̱ no̱m-u̱t m-to̱k ko̱ u-te̱ u̱t-kus da. 29 U̱m o̱ u̱ waru̱ no̱, ko̱ Suremanu Faru̱k-u̱ m-sek, wa tamu̱g no̱m-du̱ u̱t-u̱k ba pyak-u̱t du̱ u̱r-gan da! 30 A shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ de̱ no̱mu̱ gwa-su̱ u̱r-do̱g u̱t-u̱k su̱ o̱ye̱ u̱zu̱ u̱ ya-o̱ se̱ o̱ye̱, u-sot u̱ na gu̱n se̱ u-ra, za u-sakna Ru̱-u̱ de̱ ya'u̱ no̱ cwu̱-tu̱ m-wa. No̱ a-yadu̱ jab ne̱ cashi! 31 U̱ remu̱ iya, a no̱ naas jab u̱zu̱, &lt;¿yan-o̱ it de̱ u̱t-re̱?&gt; Ko̱ &lt;¿yan-o̱ it de̱ u̱t-swa?&gt; Ko̱ &lt;¿yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-wa'e̱?&gt; 32 I nape̱ ne̱ u-Ru̱ da, e̱ u̱t-sa no̱m-u̱t to̱. U̱so-u no̱ wu̱ o̱ye̱ u̱ do̱m u-ru̱ wa nak u̱zu̱ no̱ u̱t-sa no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t. 33 Se̱di no̱m-u̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar, no̱ sa' faru̱k-du̱ u-Ru̱ u̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ wa ne̱, no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t wa ya'u̱ no̱ to̱. 34 U̱ remu̱ iya, a no̱ naas jab-u̱ remu̱ u-sot da, sot-u̱ de̱ haan u̱ to̱k-m wa ne̱. Ko̱-uyan ho̱-de̱ to̱k-m wa ko̱rge̱ wa.

7

Kwu̱pu̱ waku̱n u̱s-rem

(Ruka 6:37-38,41-42)

1 &lt;&lt;A no̱ kwu̱pu̱ waku̱n u̱s-rem da, tas na kwu̱pu̱ no̱ u̱s-rem da. 2 Remu̱ zu̱, ka no̱ kwu̱pte̱ u̱t-ne̱t u̱s-rem, iya o̱ Ru̱-u̱ do̱te̱ u̱ kwu̱pu̱ no̱. Ko̱k-du̱ no̱ mu̱'u̱ste̱ u̱t-ne̱t, de̱ Ru̱-u̱ do̱te̱ mu̱su̱ no̱.

3 &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ gwat-du̱ pyar i-te o̱ is-du̱ o̱r-u̱ ró, bo̱ hak bo̱, bo̱ gwat king-u̱ o̱ u̱ is-u̱r ró da? 4 ¿Tu̱msu̱ re̱ne̱ o̱ bo̱ do̱te̱ zu̱ o̱r-u̱ ró, &lt;Yage̱ u̱m has-tu̱ bo̱ pyar i-te u̱ is-u̱r ró,&gt; bo̱ ya hen u-king ne̱ u̱-me̱ u̱ is-u̱r ró? 5 Bo̱ wa ha-mu̱ u̱r-no̱, ba m-has king-u̱ o̱ u̱-me̱ is-u̱r ró, da-u o̱ bo̱ de̱ u̱t-hyan u̱r-zwar ne̱, bo̱ haste̱ pyar i-te i o̱ is-du̱ o̱r-u̱ ró.

6 &lt;&lt;A no̱ nya' o̱' no̱m-tu̱ u-he̱n tu̱ u-Ru̱ da. A no̱ no̱me̱ iya, e̱ u̱t-byu̱ru̱n e̱ yap no̱ ko̱ ho̱nsu̱ no̱. Tu̱msu̱ a no̱ gwu̱nu̱ u̱t-are̱de̱ no̱m-tu̱ shik da, remu̱ u̱zu̱ e̱ de̱ jangu̱ to̱ u̱s-na.

U̱s-ko̱n, u̱t-sa, u̱t-ko̱o̱t ne̱

(Ruka 11:9-13)

7 &lt;&lt;No̱mo̱n u̱s-ko̱n, na de̱ ya'u̱ no̱; sa'an no̱, de̱ u̱t-kwu̱m; ko̱to̱n u-is, na de̱ u̱ up-su̱ no̱. 8 Remu̱ zu̱ ko̱wana ko̱ne̱ na ya'u̱ wa; ko̱wana de̱ u̱t-sa wa u̱t-kwu̱m; tu̱msu̱ ko̱wana ko̱o̱te̱ u-is na up-su̱ wa.

9 &lt;&lt;¿Wana u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱, wu̱ wa'-u̱ wa de̱ ko̱n-du̱ wa u̱r-be̱re̱di, se̱ wa ya' wa u̱r-ta'ar re? 10 ¿Ko̱ a wa'-u̱ wa u̱ ko̱n wa u-jan wa ya' wa u-fa? 11 No̱ o̱ye̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱, no̱ nak yadu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ ya'ag-u̱ no̱. Re̱ne̱ o̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t, U̱so-u no̱ wu̱ o̱ do̱m u-ru̱, wa de̱ yadu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ i o̱ ko̱n-du̱ wa! 12 No̱m-tu̱ no̱ o̱ u̱t-sa u̱ ne̱t-tu̱ no̱mu̱ no̱, no̱mu̱n e̱ iya, iya o̱ Mosa u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ pu̱nte̱ m-tumb ne̱.

Is-u re̱k-ya u̱ yu̱ yat-ya ne̱

(Ruka 13:24)

13 &lt;&lt;Cwaan u̱ is-u re̱k-ya. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ u̱zu̱ is-yu̱ hu̱ye̱ u̱ be-u̱r yo̱-de̱ ya o̱ m-hu̱k ne̱. Tu̱msu̱ fu̱n-u ya o̱tte̱ m-ku̱k mu̱ u̱t-do̱r, i o̱ye̱ u̱r-cwa u̱ fu̱n-u ya e̱ o̱ u-tát. Is-u ya hu̱u̱t u̱t-ne̱t u-me̱ bu-u u-ra. 14 Tu̱msu̱ is-yu̱ ha-mu̱ be-du̱ u̱r-fat, ya o̱ re̱k-ya. Fu̱n-u ya tu̱msu̱ na so u̱r-ko̱b u̱ do̱rru̱ ya. I o̱ u̱ do̱rru̱ ya e̱ za u̱ u-tát da.

Bo̱ napu̱ go̱-du̱ u-te
remu̱ ya-u̱t wa

(Ruka 6:43-44)

15 &lt;&lt;No̱mo̱n ga' u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ i u̱s-bi ne̱, i de̱ haan u̱du̱ no̱ u̱ka ca u̱ hyan-mu̱ u-shu̱, se̱di u̱ me̱n-tu̱ me̱, e̱ o̱ u̱ka go'. 16 No̱ napu̱ u̱n remu̱ no̱m-tu̱ u̱n o̱ u̱t-no̱m. ¿Ne̱t-tu̱ ka ya-tu̱ inabi u̱ war-u̱ u-hir, ko̱ ya-tu̱ u-bab u̱ war-u̱ te-yu̱ tu̱ntu̱r? 17 Iya hen te̱-u so̱-ya, ya mu̱t ya'at so̱-to̱, te-yu̱ za so̱-ya da ya mu̱t ya-tu̱ za so̱-to̱. 18 Te̱-u so̱-ya ya za mat-du̱ ya'at so̱-to̱ da, iya o̱ tu̱msu̱ te̱-u yo̱-ya, ya za ke̱rru̱ mat-du̱ ya'at so̱-to̱ da. 19 Ko̱-uyan te-ya yu̱ mate̱ ya'at so̱-to̱ da, na de̱ kup-su̱ ya, na guns ya u-ra. 20 Iya o hen, no̱ napu̱ a-warru̱ rem-su̱ u̱s-bi remu̱ no̱m-tu̱ u̱n o̱ u̱t-no̱m.

21 &lt;&lt;Za ko̱wana de̱ fag-du̱ me̱, &lt;Wa-ko-uyan, Wa-ko-uyan,&gt; wa de̱ cwa-du̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ da. Se̱ wu̱ no̱me̱ no̱m-tu̱ U̱so-u ri wu̱ o̱ye̱ u̱ do̱m u-ru̱ o̱ u̱t-cwan. 22 U̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, e̱ke̱n do̱'e̱ u̱t-zu̱, &lt;Wa-ko-uyan! Wa-ko-uyan! It no̱mu̱g u̱t-bu̱t u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r ró, it yu̱n no̱m u̱s-te u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r ró tu̱msu̱ it no̱m no̱m-tu̱ m-shin tu̱-yat-to̱ u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r ró&gt; 23 U̱ da-u o̱ u̱m de̱ zu̱ u̱n, &lt;U̱m nak no̱ da. Hatu̱n du̱gu̱ kit-u̱ ri no̱ a no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱!&gt;

Wa-u-ma wu̱ u̱s-ve̱r u̱
wa-za-u̱s-ve̱r ne̱

(Ruka 6:47-49)

24 &lt;&lt;U̱ remu̱ iya, ko̱wana ho̱ge̱ re̱m-u̱s ri, wa dor se̱, wa o̱ ba wa u̱s-ve̱ru̱ wa, wu̱ maye̱ bu-u wa u̱ do̱m-u̱ po̱k u-ta'ar. 25 Da-u̱ yu̱-u̱ kasne̱, gi-su̱ shi m-bu̱, mya-mu̱ yu̱nne̱ mo̱ gu̱p u-bu tu̱msu̱ o̱ he̱e̱g da. Remu̱ u̱zu̱ na maag o̱ u̱ do̱m-u̱ po̱k u-ta'ar. 26 Ko̱wana ho̱ge̱ re̱m-u̱s ri wa kagu̱b se̱ da, wa o̱ ba ragu̱ ne̱t-tu̱ wa, wu̱ maye̱ bu-u wa u̱ do̱m m-hereg. 27 Da-u̱ yu̱-u̱ kasne̱, se̱ gi-su̱ shi m-bu̱, mya-mu̱ yu̱nne̱ mo̱ gu̱p u-bu, se̱ bu-u o̱ he, he̱-u̱r yo̱-de̱.&gt;&gt;

28 Da-u̱ Ye̱so̱ tase̱ warru̱ no̱m-u̱t to̱, se̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t hu̱ mu̱rimmo̱ u̱ remu̱ ko̱se̱-u̱t wa, 29 remu̱ zu̱ wa ko̱kse̱ u̱ te̱k-u̱ m-shin, za ba a-ko̱se̱-tu̱ re̱m-su̱ u-bo̱r ne̱ da.

8

Ye̱so̱ haste̱ waku̱n m-kim

(Mark 1:40-45; Ruka 5:12-16)

1 17 Da-u̱ Ye̱so̱ cu̱zne̱ du̱gu̱ u̱r-ro̱r, ban-du̱ u̱t-ne̱t u-tát dor wa. 2 Se̱ yaku̱n campa-ya kim, wa haan wa he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ Ye̱so̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri, a-bo̱ cwane̱, bo̱ u̱t-kere̱ bo̱ haste̱ me̱ m-kim.&gt;&gt;

3 Ye̱so̱ jaku̱s kom-u wa wa tu̱m wu̱n, wa zu̱, &lt;&lt;U̱m cwanu̱g, bo̱ kum m-yar!&gt;&gt; Za rem, se̱ kim-mu̱ yagu̱ wu̱n. 4 Se̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Gwat, a-bo̱ waru̱ waku̱n da, se̱di bo̱ do̱'e̱ bo̱ ko̱se̱ hi-du̱ war ró u̱du̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱, tu̱msu̱ bo̱ no̱m u-nya u̱ka bo̱r-u̱t Mosa ko̱ste̱ u̱-me̱ re̱m-su̱ u-bo̱r,* u̱zu̱ bo̱ no̱m iya u̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ bo̱ kwu̱mu̱g m-yar.&gt;&gt;

Ya-du̱ jab-u̱ yu̱-shu̱ karma-ne̱

(Ruka 7:1-10)

5 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaane̱ u̱ Kapanahum se̱ yu̱-shu̱ karma-ne̱ yu̱ Roma, wa haan wa ko̱n wu̱n u̱zu̱, 6 &lt;&lt;Wa-m-nap, to̱k-u ri wa o̱ m-ru̱t u-bu wa kerte̱ u̱s-zo̱o̱g da, wa o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b.&gt;&gt;

7 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Me̱ u̱t-haan U̱m ya wu̱n m-yar.&gt;&gt;

8 Se̱ karma-yu̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa-m-nap, u̱m ko̱rge̱ bo̱ haan u̱ bu-u ri da. Se̱di bo̱ no̱m u̱s-rem du̱gu̱ ana, to̱k-u ri wa u̱t-kwu̱m m-yar. 9 U̱m zu̱u̱g iya, remu̱ zu̱ u̱m o̱ te̱k u̱r-faru̱k du̱ hi-du̱ war ri, tu̱msu̱ u̱m o̱tte̱ karma-ne̱ u̱ ta'u̱ ri a u̱m zu̱ye̱ warmo, &lt;No̱k,&gt; se̱ wa no̱k, u̱m zu̱ warmo &lt;Haane̱,&gt; wa u̱t-haan, u̱m zu̱ to̱k-u̱ ri wa &lt;No̱m inya,&gt; wa u̱t-no̱m.&gt;&gt;

10 Da-u̱ Ye̱so̱ ho̱ge̱ iya se̱ wa nom mu̱rimmo̱, wa zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ do̱rru̱ wa, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, ko̱ te̱k-u̱ Isra-ne̱ u̱m tamu̱g hyan-du̱ wa yadu̱ jab ba campa-u inya da. 11 U̱m o̱ waru̱ no̱, u̱ te̱k-u̱ a-yadu̱ jab ne̱ u̱ me̱ e̱ de̱ u̱t-haan du̱gu̱ u-ta u-do̱m ne̱, e̱ u̱t-shu̱'u̱t e̱ re no̱m u̱t-re̱ u̱r-kot e̱ Ibrahi u̱ Ishaku u̱ Yakubu ne̱ u̱ teku̱ Faru̱k-du̱ do̱m u-ru̱. 12 No̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱, Ru̱-u̱ de̱ gwu̱n-du̱ no̱ u̱-me̱ u-cwu̱m, u̱ be-du̱ u̱s-kan sok u̱ ep-mu̱ nin ne̱.&gt;&gt;

13 Se̱ Ye̱so̱ zu̱ yu̱-shu̱ karma-yu̱ Roma, &lt;&lt;No̱k, na no̱ngu̱ bo̱ ka bo̱ o̱tte̱ u̱ssa remu̱ yadu̱ jab-u̱ ró.&gt;&gt; Za rem to̱k-u̱ wa kum m-yar.

Ye̱so̱ yaag ne̱t-ne̱ u-tát m-yar

(Mark 1:29-34; Ruka 4:38-41)

14 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaye̱ u̱ bu-u Biturus se̱ wa he̱n ino-u ne̱ta Biturus m-ru̱t u-yu̱n hyam-u̱ o̱tte̱ wa. 15 Se̱ Ye̱so̱ tu̱m kom-u wu̱n, se̱ hyam-u̱ yage̱ wu̱n. Se̱ wa yu̱ne̱ wa no̱mu̱ u̱n nom-u̱t re̱. 16 Da-u̱ rim-mu̱ tore̱, se̱ ne̱t-tu̱ hatu̱n Ye̱so̱ i no̱m u̱s-te shipse̱ wa buz no̱m u̱s-te u̱ re̱m-su̱ nu-u wa. Tu̱msu̱ wa hast u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t u̱s-go̱m. 17 Wa no̱mu̱g iya u̱ remu̱ na shu̱u̱ste̱ no̱mu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya zu̱ye̱,

&lt;&lt;Wa ku̱bu̱ste̱ go̱m-u̱s in,

wa hast ko̱b-du̱ m-yaru̱ in.&gt;&gt;†

Swadu̱ u̱r-ko̱b du̱ o̱ u̱-me̱
doru̱ Ye̱so̱

(Ruka 9:57-62)

18 Da-u̱ Ye̱so̱ hyane̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t gu̱nu̱ste̱ wa, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n in pasu̱n u̱ din-de̱ jit gwu̱g-du̱ m-sa de̱.&gt;&gt; 19 Se̱ wa ko̱se̱-tu̱ re̱m-su̱ u-bo̱r haan wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa-u̱t-ko̱se̱, me̱ do̱ru̱ bo̱ ko̱he̱ne̱ bo̱ o̱tte̱ m-ha.&gt;&gt;

20 Se̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;O̱' u̱r-do̱g o̱tte̱ u̱s-hu̱ su̱ m-roog, no do̱m u-ru̱ o̱tte̱ u̱t-tu̱ku̱s tu̱ m-roog, se̱di Wa'-u̱ Ne̱t zatte̱ be-du̱ res-du̱ hi-u̱r wa da.&gt;&gt;

21 Waku̱n u̱ te̱k-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa-m-nap, yage̱ u̱m do̱'e̱ u̱m jwaku̱n u̱so-u ri u-ro.&gt;&gt;

22 Se̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Do̱rnu̱ me̱, yage̱ i mare̱, e̱ jwak o̱ru̱t e̱ marimari ne̱.&gt;&gt;

Ye̱so̱ wa'ag jwaak m-bu̱
res te̱k

(Mark 4:35-41; Ruka 8:22-25)

23 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaye̱ u-hat, a-doru̱ wa dor wu̱n. 24 Se̱ mya-mu̱ yu̱nne̱ u̱r-be̱b ne̱ u̱-me̱ m-sa se̱ bu̱-mu̱ hu̱ m-cwa u-hat. Tu̱msu̱ Ye̱so̱ o̱ m-roog. 25 Se̱ u̱n do̱'e̱, u̱n yu̱ns wa, u̱n zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, u̱kru̱ in! In do̱'e̱ u̱t-is m-bu̱!&gt;&gt;

26 Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ no̱ o̱tte̱ u̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r, no̱ a-yadu̱ jab ne̱ cashi?&gt;&gt; Se̱ wa yu̱nne̱ wa hagu̱sse̱ m-mya u̱ jwak m-bu̱ ne̱ se̱ mo̱ ho u̱s-ram te̱k.

27 Se̱ ne̱t-tu̱ hu̱ u̱ mu̱rimmo̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;¿Yan ne̱t wa unwa wu̱ mya-mu̱ ho̱ge̱ re̱m-u̱s wa u̱ jwak m-bu̱ ne̱?&gt;&gt;

Ye̱so̱ haste̱ no̱m u̱s-te u̱
war-u̱ ne̱t-ne̱ yu̱r

(Mark 5:1-20; Ruka 8:26-39)

28 Da-u̱ wa teene̱ u̱ dak-u̱ Gadari, se̱ e̱ke̱n campa-ne̱ yu̱r i no̱m-u̱s u̱s-te̱ shipe rwu̱u̱n u̱ be-du̱ u̱t-sag e̱ bit wu̱n. E̱ no̱ng u̱ yo̱-ye̱ sok, e̱ yu̱u̱t u̱ ne̱t-tu̱ do̱r fu̱n-u ya da.

29 Za rem e̱ he̱e̱se̱ u̱t-jar e̱ zu̱, &lt;&lt;¿Bu̱-m ró yu̱ u̱ it ne̱ Wa'-u̱ u-Ru̱? ¿Bo̱ haagu̱n bo̱ ya it u̱r-ko̱b kanda da-u̱ no̱me̱?&gt;&gt;

30 Nu̱ku̱stu̱n sok u̱ku̱n ne̱ da, ban-du̱ u̱t-are̱de̱ o̱ u̱t-re̱e̱g. 31 Se̱ no̱m u̱s-te kon Ye̱so̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ ruut it da, yage̱ it cwa u̱-me̱ ban-du̱ u̱t-are̱de̱.&gt;&gt;

32 Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;No̱ko̱n no̱ cwa u̱-me̱ u̱t-are̱de̱.&gt;&gt; Se̱ ban-du̱ u̱t-are̱de̱ u̱t-be̱e̱t to̱ ru m-so̱m to̱ irig du̱gu̱ u-pingse̱ m-he̱ u̱-me̱ m-sa bu̱-mu̱ rees to̱. 33 Se̱ a-gwat-du̱ u̱t-are̱de̱ ne̱, e̱ som m-mu̱ u-bo̱ e̱ wu̱r no̱m-tu̱ kume̱ i o̱tte̱ no̱m u̱s-te. 34 Se̱ ne̱t-tu̱ u-bo̱ u-be̱e̱t e̱ rwu̱u̱n u̱ remu̱ e̱ hyen-u̱t Ye̱so̱. Da-u̱ u̱n hyane̱ wa, u̱n kon wa yage̱ dak-u u̱n.

9

Ye̱so̱ haste̱ waku̱n
go̱m-su̱ m-ryam

1 Ye̱so̱ cwaag u̱-me̱ u-hat, wa pu̱s m-ha u̱ Kapanahum u̱ bo̱-u wa. 2 Ne̱t-tu̱ hatu̱n wu̱n wa go̱m-su̱ m-ryam m-ru̱t u̱r-wu̱ndi. Da-u̱ Ye̱so̱ hyane̱ yadu̱ jab-u̱ u̱n, se̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱ o̱tte̱ u̱s-go̱m, &lt;&lt;Wa zwar, a-bo̱ naas jab da, na haste̱ bo̱ ba'as-u̱t ró.&gt;&gt;

3 Da-u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱ ho̱ge̱ iya, se̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t unwa o̱ warru̱ rem-su̱ u̱t-ba'as! ¿Wa o̱ m-hyan u̱ka zu̱ wa o̱ u-Ru̱?&gt;&gt;

4 Ye̱so̱ nak no̱m-u̱ o̱ jab-u̱s u̱n, se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ dorog-u̱s yo̱-se̱ u̱ jab-u̱s no̱? 5 ¿Yan-o̱ ze̱ge̱ m-ku̱ke na zu̱ ne̱t, &lt;Na haste̱ wa u̱t-ba'as,&gt; ko̱ na zu̱, &lt;Yu̱ne̱ bo̱ ha m-ha&gt;? 6 U̱m u̱t-sa no̱ nap u̱zu̱, Wa'-u̱ Ne̱t o̱tte̱ m-shin mu̱ hastu̱ ba'as-tu̱ ne̱t-u̱ dak-u uno̱.&gt;&gt; Se̱ wa zu̱ wa go̱m-su̱ m-ryam, &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ kab wu̱ndi-u̱r ró bo̱ mu u-bu.&gt;&gt; 7 Campa-u ya yu̱ne̱ wa aru̱k m-mu̱ u-bu. 8 Da-u̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t hyane̱ iya, e̱ hog u-gye̱r, e̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam wu̱ ya' u̱t-ne̱t go̱-du̱ mo̱mo̱ shin-mo̱.

Ye̱so̱ fak Matiyu wa do̱r wa

(Mark 2:13-17; Ruka 5:27-32)

9 Da-u̱ Ye̱so̱ re̱ u-shu̱ m-ha ne̱, se̱ wa hyen yaku̱n campa-ya, wu̱na foge̱ Matiyu, wa o̱ shu̱'u̱t u̱ o̱nk-u̱ shik-u̱ tar. Se̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Do̱rnu̱ me̱.&gt;&gt; Se̱ wa yu̱ne̱ wa do̱r Ye̱so̱.

10 A sure̱ m-wa'as, Ye̱so̱ o̱ u-re̱ u̱ bu-u Matiyu, se̱ a-o̱nku̱ shik-u̱ tar u̱ a-u̱t-ba'as-ne̱ haan e̱ shu̱'u̱t e̱ nom u-re̱ u̱ be-du̱ wa o̱tte̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱. 11 Da Farisa-ne̱ hyane̱ iya, se̱ e̱ zu̱ a-doru̱ wa, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ wa-u̱t-ko̱se̱ no̱ o̱tte̱ u-re̱ u̱ a-o̱nku̱ shik-u̱ tar ne̱ u̱ a-u̱t-ba'as-ne̱?&gt;&gt;

12 Da-u̱ Ye̱so̱ ho̱ge̱ iya, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;A-m-yar ne̱ za u̱ssa wa u̱s-baat da, se̱di a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱. 13 No̱ko̱n no̱ iis nap-mu̱ re̱m-su̱ u-Ru̱ su̱ zu̱ye̱, &lt;Ho̱g-du̱ u̱r-o̱n de̱ u̱m u̱t-sa, za to̱o̱g da.&gt;* Remu̱ zu̱ u̱m haagu̱n u̱m fag a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ da, se̱di a-u̱t-ba'as.&gt;&gt;

Ne̱t-tu̱ shu̱k-u̱t Ye̱so̱ u̱
mo̱ttu̱ u-swaat

(Mark 2:18-22; Ruka 5:33-39)

14 A-doru̱ Yohanna haan u̱du̱ Ye̱so̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ wu̱te̱ it u̱ Farisa-ne̱ be̱e̱t it no̱m u-swaat, se̱di a-doru̱ ró no̱m-u̱t da?&gt;&gt;

15 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Hu̱u̱b-tu̱ zwar u̱r-gu̱ no̱m-u̱t namu̱ jab da-u̱ wa u̱r-kot u̱ u̱n ne̱ da. Se̱di da-u̱ o̱o̱n u̱ na do̱te̱ kab-du̱ wu̱n u̱ teku̱ u̱-me̱ u̱n, Da-u o̱ u̱n de̱ no̱m-du̱ u-swaat.&gt;&gt;

16 &lt;&lt;Waku̱n zaar wu̱ de̱ kara-du̱ to̱ggo̱-yu̱ u-ut u̱ kus-u po-o̱ da, remu̱ zu̱ ana jaase̱ to̱ggo̱-u ya kara-u̱r re̱ de̱ u̱t-kees, ke̱-u̱t to̱ he̱n u̱t-ze̱g u̱r-taku̱n m-yo̱. 17 Waku̱n zaar wu̱ de̱ dasu̱ ke̱' po-ye̱ u̱ me̱n-tu̱ ut-u̱r shar-du̱ u-ka da. A wa no̱mu̱ iya ke̱' po-ye̱ de̱ yo̱gu̱sse̱ shar-du̱ u̱r-ut du̱ u-ka, u̱ bu̱-mu̱ ke̱' azu̱g, shar-du̱ u-ka de̱ nu̱u̱s. Bu̱-m po-mo̱ mu̱ ke̱' na da'as mo̱ u̱ shar-u̱r po-de̱ du̱ u-ka. Bu̱-mu̱ ke̱ po'ye̱ na daas mo̱ u̱ sharru̱ u-ka du̱ po-de̱ u̱ka mo̱ zatte̱ u̱t-agu̱z da.&gt;&gt;

Wa'-u̱ Yayirus wa-gwu̱p e̱
ne̱ta-yu̱ wu̱du̱ m-hyu̱ ne̱

(Mark 5:21-43; Ruka 8:40-56)

18 Ye̱so̱ o̱ te̱k-u̱ waru̱ u̱n iya, se̱ te̱k-u̱ tu̱-shu̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ haan wa he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ Ye̱so̱ wa zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ ri wa'-u̱-gwu̱p maru̱g za m-tumb, se̱di haane̱ bo̱ tam wu̱n, wa u̱t-yu̱ne̱.&gt;&gt; 19 Ye̱so̱ yu̱ne̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱, e̱ do̱r campa-u ya.

20 Na o̱ u̱ te̱k-u̱ se̱, yaku̱n ne̱ta-ya wu̱ no̱me̱ u̱s-hak o̱p-u̱s yu̱r [12], wa o̱ pama wu̱du̱ m-hyu̱, wa haan wa tu̱m kwak-yu̱ to̱ggo̱-u Ye̱so̱. 21 Ne̱ta-yu̱ no̱ng iya remu̱ zu̱ wa cu̱nu̱g u̱ jab-u̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;A u̱m tame̱ to̱ggo̱-u Ye̱so̱ me̱ u̱t-kwu̱m m-yar.&gt;&gt;

22 Da-u̱ Ye̱so̱ bire̱ wa got wu̱n, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Ne̱ta, a-bo̱ naas jab da, yadu̱ jab-u̱ ró yaag bo̱ m-yar.&gt;&gt; Za rem ne̱ta-yu̱ kum m-yar.

23 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaye̱ bu-u̱ yu̱-Yat-ya yu̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱, wa bit ne̱t-ne̱ u̱t-jar u̱ fu̱u̱-du̱ se̱p-tu̱ m-mar ne̱. 24 Wa zu̱, &lt;&lt;Yu̱nu̱n u̱ ane̱, wa'-u̱-gwu̱p maru̱g da, roog-mo̱ wa o̱tte̱.&gt;&gt; E̱ hu̱ no̱mu̱ wu̱n nu̱mu̱s-tu̱ u̱s-ju̱ru̱m. 25 Da-u̱ ne̱t-tu̱ ru̱ye̱ u̱-do̱, se̱ wa to̱, wa ship kom-u̱ wa'-u̱-gwu̱p, za rem wa yu̱ne̱! 26 Rem-su̱ no̱m-u o̱ te̱ ko̱he̱ne̱ u̱-me̱ dak-u o̱.

Ye̱so̱ upuste̱ po̱-ne̱ is

27 Ye̱so̱ o̱ yagu̱ be-u̱r re̱, se̱ e̱ke̱n po̱-ne̱ yu̱r hu̱ fag-u̱s rò u̱zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ Dawuda ho̱g o̱n-u̱r it!&gt;&gt;

28 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaye̱ u̱-me̱, se̱ po̱-ne̱ e̱ haan u̱du̱ rò. Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ yaag jab u̱zu̱ me̱ ke̱ru̱ yan-o̱ m-yar?&gt;&gt;

E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa-m-nap, it o̱ yadu̱ jab.&gt;&gt;

29 Se̱ wa tu̱m is-u̱ u̱n, wa zu̱, &lt;&lt;U̱ remu̱ yadu̱ jab-u̱ no̱, na ya'ag no̱ m-yar.&gt;&gt; 30 Da-u̱ is-u̱ u̱n upse̱, Ye̱so̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-him u̱zu̱, &lt;&lt;A no̱ waru̱ waku̱n da.&gt;&gt; 31 Da-u̱ e̱ ruye̱, e̱ hu̱ warru̱ rem-u̱s se̱ ko̱he̱ne̱, u̱-me̱ dak-u o̱.

32 Da-u̱ e̱ o̱ mo̱ttu̱ u̱r-aru̱k, se̱ ne̱t-tu̱ hattu̱n waku̱n wu̱ o̱tte̱ no̱m u̱s-te u̱du̱ Ye̱so̱ tu̱msu̱ wa kerte̱ u̱s-rem da. 33 Da-u̱ na rute̱ no̱m u̱s-te, se̱ campa-u ya he̱e̱se̱ u̱s-rem. Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t hu̱ mu̱rimmo̱, e̱ zu̱, &lt;&lt;Na tamu̱g hyan-du̱ o̱ko̱n no̱m-u̱ inya u̱-me̱ Isra da, se̱ u̱ ya-o̱.&gt;&gt;

34 Se̱ Farisa-ne̱ zu̱, &lt;&lt;U̱ be̱b-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te de̱ wa o̱tte̱ rutu̱ no̱m u̱s-te.&gt;&gt;

Ye̱so̱ ho̱k o̱n-du̱ u̱t-ne̱t

35 Ye̱so̱ do̱r u̱t-bo̱ u̱t-taas ne̱ u̱t-be̱e̱t, wa o̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱se̱, u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱, wa o̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱, wa o̱ tu̱msu̱ hastu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-go̱m su̱ ko̱-uyan re̱-mo̱. 36 Da-u̱ wa hyane̱ ne̱t-tu̱ mo̱ro̱gte̱ u-tát, se̱ wa ho̱g o̱n-u̱r u̱n, remu̱ zu̱, e̱ o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, za wa u̱r-se̱ge̱, u̱ka ca i za wa-u̱t-got. 37 Se̱ wa zu̱ a-doru̱ wa ne̱, &lt;&lt;Ket o̱ u-tát, se̱di a-ke̱t-ne̱ o̱ cashi. 38 Remu̱ iya ko̱no̱n Wa-ko-uyan, wa to̱mto̱n a-ke̱t-ne̱ u̱ tak-u wa.&gt;&gt;

10

Ye̱so̱ fak a-doru̱ wa o̱p-u̱ yu̱r

(Mark 3:13-19; Ruka 6:12-16)

1 Ye̱so̱ fak a-doru̱ wa o̱p u̱ yu̱r [12]. Wa yu̱' e̱ u̱r-faru̱k, e̱ ruut no̱m u̱s-te, tu̱msu̱ e̱ hast ko̱-uyan go̱mse̱ u̱ ko̱b-du̱ m-yar ne̱.

2 Tunto̱ to̱ o̱ dim-tu̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ o̱p-u̱ yu̱r [12]:

Wa u̱r-taku̱n Simo̱n o̱r-u̱ wu̱na foge̱ Biturus, u̱

O̱r-u̱ wa ne̱ Andarawus, u̱

Yakubu wa'-u̱ Zabadi u̱

O̱r-u̱ wa Yohanna, u̱

3 Firibi, u̱

Bataromi, u̱

Tomas, u̱

Matiyu ne̱ wa-o̱nku̱ shik-u̱ tar, u̱

Yakubu wa'-u̱ Aru̱payes, u̱

Tadiyus ne̱, u̱

4 Simo̱n wa shu̱b-du̱ u-dak,

Yahudas Iskariyoti ne̱ wu̱ yasu̱ Ye̱so̱.

Ye̱so̱ to̱mo̱g a-doru̱ wa o̱p-u̱ yu̱r [12]

(Mark 6:7-13; Ruka 9:1-6)

5 Ye̱so̱ to̱mo̱g a-doru̱ wa o̱p-u̱ yu̱r, wa zu̱ e̱, &lt;&lt;A no̱ cwa u̱ bu-u̱ a-za Yahuda-ne̱ da, tu̱msu̱ a no̱ cwa u̱ o̱ko̱n bo̱-o̱ u̱ Samariya-ne̱ da. 6 Se̱di no̱ do̱'e̱ u̱du̱ ne̱t-tu̱ Isra i o̱ u̱ka ca i e̱nke̱. 7 De̱'e̱n no̱ no̱m u̱t-bu̱t u̱zu̱, &lt;Faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-mo̱r!&gt; 8 No̱ hast u̱t-ne̱t u̱s-go̱m, no̱ yu̱ns i mare̱ ne̱, no̱ hastu̱ ne̱t-ne̱ m-kim, tu̱msu̱ no̱ ruut no̱m u̱s-te. A no̱ o̱ se̱gu̱ u̱t-ne̱t a no̱ o̱nk shik da, remu̱ Ru̱-u̱ o̱nkte̱ shik da-u̱ wa se̱gu̱ no̱ da. 9 A no̱ kab shik ko̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ka shik-u̱ no̱ do̱te̱ no̱m-du̱ o̱ko̱n u̱-me̱ ba-u̱t no̱ da. 10 Tu̱msu̱ a no̱ kab ba-du̱ m-ha, ko̱ yaku̱n to̱ggo̱-ya da, a no̱ kab se̱ke̱n na-su̱ u̱t-ka'at u̱s-yu̱r da, ko̱ yaku̱n ko̱m-yu̱ m-ha da, remu̱ zu̱ wa u-pama u-be̱e̱t wa kamu̱g kwu̱m-du̱ to̱p-u̱ pama-u̱ wa no̱me̱ u̱-me̱ u̱t-ne̱t, remu̱ iya no̱ kwu̱mu̱ no̱m u̱t-re̱, u̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ ne̱ u-me̱ ne̱t-tu̱ no̱ do̱'e̱ u̱du̱ e̱.

11 &lt;&lt;Bo̱-u̱ no̱ tote̱ ko̱ u-taas, sa'an ne̱t u̱r-ka, no̱ shu̱'u̱t u̱ wa ne̱ kanda no̱ yu̱ne̱ u̱r-aru̱k. 12 Bu-u̱ no̱ tote̱ u-be̱e̱t, no̱ vu̱ku̱s e̱. 13 Bu-u̱ no̱ tote̱ u-be̱e̱t, a e̱ gu̱ no̱, no̱mu̱n u̱n u̱s-to̱o̱g u̱ Ru̱-u̱ ya u̱n ru̱s-du̱ jab, tu̱msu̱ bu-u̱ no̱ tote̱ a e̱ kabe̱ hamtu̱-u̱r no̱ da, Ru̱-u̱ za yadu̱ u̱n res-du̱ jab da. 14 Wu̱ gu no̱ da u-be̱e̱t, ko̱ wa gu̱gu̱m re̱m-u̱s no̱, pamtu̱n huug-mu̱ u̱s-na no̱, no̱ ru u̱-me̱ bu-u o̱ ko̱ u-bo̱, u̱t-shu̱'u̱t u̱t-him u̱du̱ u̱n u̱zu̱ Ru̱-u̱ de̱ ya-du̱ u̱n u̱r-ko̱b ba u̱n gu̱gme̱ e̱rru̱ rem-u̱s no̱. 15 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, Ru̱-o̱ u̱t-ze̱g m-ho̱g o̱n-du̱ ne̱t-tu̱ dak-u̱ Saduma u̱ Gomora ne̱, m-ze̱g ne̱t-tu̱ bo̱-u o̱ u̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem.

Swa-u̱ u̱r-ko̱b du̱ o̱ haan

(Mark 13:9-13; Ruka 21:12-17)

16 &lt;&lt;U̱m o̱ to̱m-du̱ no̱, u̱ka ca u̱-me̱ go', remu̱ iya shu̱'u̱tu̱n a-u̱s-ve̱r-ne̱ u̱ka fa, tu̱msu̱ m-yar ne̱ u̱ka u̱r-gorop. 17 No̱mo̱n ga', u̱t-ne̱t ne̱, remu̱ zu̱ e̱ de̱ hu̱tu̱ no̱ u̱ bu-tu̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, tu̱msu̱ e̱ no̱mu̱ no̱ u̱s-ryap u̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱. 18 Remu̱ zu̱ no̱ yaag jab u̱du̱ ri, u̱n de̱ hu̱u̱tu̱ no̱ u̱du̱ a-u-dak-ne̱ u̱ farkina-ne̱ u̱ remu̱ e̱ kwu̱p-tu̱ no̱ u̱s-rem tu̱msu̱ e̱ ya' no̱ u̱r-ko̱b. Yagu̱n u̱ shu̱'u̱t u̱r-ke̱r u̱du̱ no̱, remu̱ no̱ war-tu̱ farkina-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱ Re̱m-su̱ m-Re̱me̱r. 19 Da-u̱ e̱ yasu̱ no̱, a no̱ ha u̱s-dorog u̱ remu̱ no̱m-u̱ no̱ de̱ u̱t-war da, remu̱ Yar u-Ru̱ o̱ do̱r-tu̱ no̱ u̱ no̱mu̱ no̱ de̱ u̱t-war. 20 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱, a no̱ o̱ u̱s-rem da, Yar-u U̱so-u no̱ o̱ u̱s-rem u̱-me̱ no̱.

21 &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ de̱ yasu̱ o̱r-u̱t e̱ na hoot, u̱so u̱ de̱ yasu̱ wa'-u̱ wa na hoot, ya'ag de̱ zwarnu̱ i matu̱ e̱ ne̱, e̱ wa na hoot e̱. 22 Ne̱t-ne̱ be̱e̱t, e̱ de̱ gu̱gmu̱ no̱ remu̱ do̱ro̱g me̱. Se̱di wu̱ gagu̱ jab m-ha m-vaste̱, wa u̱t-kwu̱m u-u̱ku̱r. 23 A e̱ o̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b u̱-me̱ o̱ko̱n bo̱-o̱, so̱mo̱n m-ha o̱ko̱n bo̱-o̱. U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, no̱ za u̱tte taas padu̱ bo̱-tu̱ Isra u̱t-be̱e̱t da, Wa'-u̱ Ne̱t de̱ mu̱u̱n.

24 &lt;&lt;Wa-u-iis zaru̱ ze̱gu̱ wa-u̱t-ko̱se̱ wa da, tu̱msu̱ to̱k ze̱k u̱so-u̱ bu-u wa da. 25 Wa-u-iis u̱t-kere̱ u̱t-shu̱'u̱t ba wa-u̱t-ko̱se̱ wa tu̱msu̱ to̱k u̱t-kere̱ u̱t-shu̱'u̱t ba u̱so-u bu-u wa. Ana fage̱ u̱so u̱ u-bu faru̱ku̱ no̱m u̱s-te, u̱n de̱ fag-du̱ a-u-bu wa ne̱ ko̱'e̱ m-ze̱g iya!

Ho̱go̱n gye̱r-u u-Ru̱ za ne̱t da

(Ruka 12:2-7)

26 &lt;&lt;A no̱ ho̱g gye̱r-u u̱t-ne̱t da, remu̱ zu̱ o̱ko̱n za u̱ o̱ u̱r-tage̱ u̱ na za u̱t-upus da, tu̱msu̱ o̱ko̱n za m-yasa u̱ na za u̱t-rwu̱tu̱n m-zu̱n da. 27 No̱m-u̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ u-cwu̱m waru̱n o̱ m-zu̱n; tu̱msu̱ no̱m-u̱ u̱m waru̱ no̱ m-yasa, no̱mo̱n do̱nse̱-du̱ o̱. 28 A no̱ ho̱g gye̱r-u̱ i de̱ ho̱-du̱ u-war da, se̱di e̱ za ke̱rru̱ ho̱-du̱ yar-u ne̱t da. Ho̱go̱n gye̱r-u̱ wu̱ de̱ ho̱-du̱ yar-u̱ ne̱t u̱ war-u wa ne̱ tu̱msu̱ wa gun to̱ u̱-me̱ bu-u u-ra. 29 Na bu̱b no yu̱r u̱ ko̱nko̱ shik u-gan. Ko̱ u-gan u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n ya za u̱t-he̱ u-dak za nap-du̱ U̱so-u no̱ wu̱ o̱ do̱m-u̱ u-ru̱ da. 30 Wa o̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱, ko̱ hi-su̱ hi-u̱r no̱ wa nak nu̱se̱ no̱ o̱tte̱ 31 Remu̱ iya, a no̱ ho̱g u-gye̱r da. No̱ ze̱k no u̱so u-tát.

U̱t-war u̱zu̱ in nak u-Ru̱

(Ruka 12:8,9)

32 &lt;&lt;Wu̱ ko̱se̱ u̱zu̱ wa, wu̱ ri wa, u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱t-ne̱t, ko̱ me̱, me̱ u̱t-ko̱se̱ wa wu̱ ri wa u̱ u̱du̱ U̱so-u ri wu̱ o̱ do̱m-u̱ u-ru̱. 33 Tu̱msu̱ wu̱ no̱me̱ se-m ri, u̱du̱ u̱t-ne̱t, ko̱ me̱, me̱ no̱mu̱ se-m wa u̱du̱ U̱so-u ri wu̱ o̱ me̱ do̱m-u̱ u-ru̱.

34 &lt;&lt;A no̱ kab u̱zu̱ ru̱s-du̱ jab de̱ u̱m hatu̱n u̱-me̱ u-dak da. U̱m hatu̱n res-du̱ jab da, se̱di van-u̱ m-wu̱r.

35 &lt;&lt;U̱m hagu̱n remu̱ u̱m samte̱.

&lt;&lt; &lt;U-u̱so e̱ wa'-u̱ wa,

wa'-u̱ gwu̱p tu̱msu̱ e̱ ino-u wa,

U-ku̱mro, e̱ ku̱mu̱ wa.

36 Hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró de̱ u̱t-shu̱'u̱t

u̱-me̱ ne̱t-tu̱ bu-u ró.&gt;* &gt;&gt;

37 Se̱ Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t be̱e̱t wu̱ ze̱ge̱ m-cwan uso-u wa ko̱ ino-u wa, m-ze̱g me̱, wa ko̱rge̱ wa shu̱'u̱t wa doru̱ ri da. Tu̱msu̱ wu̱ cwane̱ wa'-u̱ wa m-ze̱g me̱, wa ko̱rge̱ wa shu̱'u̱t wu̱ ri da. 38 Wu̱ kabe̱ kan-u wa, wa do̱r me̱ da, wa ko̱rge̱ wa shu̱'u̱t ne̱tu̱ ri da. 39 Wu̱ cwane̱ fat-u̱r wa, wa de̱ u̱t-taag u̱ de̱. Tu̱msu̱ wu̱ taage̱ u̱ fat-u̱r wa, u̱ remu̱ ri, wa de̱ kwu̱m-du̱ de̱.

40 &lt;&lt;Wu̱ kabe̱ no̱, wa kagu̱b me̱, tu̱msu̱ wu̱ kabu̱ me̱, wa kagu̱b wu̱ to̱mnu̱ me̱. 41 Wu̱ kabe̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ remu̱ zu̱ wa o̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱, wa de̱ kwu̱m-du̱ to̱p-u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ wu̱ kabe̱ wa jab-u̱ so̱-o̱ remu̱ wa o̱ wa jab-u̱ so̱-o̱, wa de̱ kwu̱m-du̱ to̱p-u̱ wa jab-u̱ so̱-o̱. 42 Wu̱ ya'e̱ ko̱k-du̱ bu̱-mu̱ m-tor, wa yu̱' u̱ te̱k-u̱ i-re̱k-e̱ ine̱, remu̱ zu̱ e̱ o̱ a-doru̱ ri, u̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, wa za he̱n u̱t-taag u̱ to̱p-u wa da.&gt;&gt;

11

Ye̱so̱ e̱ Yohanna
wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱

1 Da-u̱ Ye̱so̱ tase̱ no̱mu̱ a-doru̱ wa ne̱ o̱p u̱ yu̱r u̱t-him, se̱ wa yu̱ne̱ wa do̱'e̱ wa o̱ u̱t-ko̱se̱ u̱t-bu̱t ne̱ u̱-me̱ bo̱-tu̱ Gariri.

2 Da-u̱ Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, o̱o̱ge̱ u̱ tage̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k. Da-u̱ wa ho̱ge̱ no̱m-tu̱ Ye̱so̱ Kiristi o̱ u̱t-no̱m, se̱ wa tom a-doru̱ wa u̱du̱ Ye̱so̱, 3 e̱ shit wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ wa wu̱ de̱ haana, ko̱ it wa u̱r-is u̱ waku̱n?&gt;&gt;

4 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Mu̱u̱n no̱ waru̱ Yohanna no̱mu̱ no̱ o̱ u̱t-hyan tu̱msu̱ no̱mu̱ no̱ o̱ u̱t-ho̱g. 5 Po̱-ne̱ o̱ kwu̱m-du̱ m-hyan, a-za-u̱s-na ne̱ e̱ o̱ m-ha, kim-ne̱ kwu̱ng m-yar, a-za m-ho̱g, e̱ hog u̱s-rem, na o̱ yu̱nsu̱ i mare̱ ne̱, tu̱msu̱ a-u̱r-ko̱b-ne̱ o̱ ho̱g-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. 6 Ru̱-u̱ de̱ wa u̱ ko̱wan u-kom wu̱ no̱me̱ u-sakna u̱ yadu̱ jab u̱du̱ ri da.&gt;&gt;

7 Da-u̱ a-doru̱ Yohanna arke̱, Ye̱so̱ he̱e̱se̱ no̱mu̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t u̱s-rem u̱ Yohanna wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ no̱ de̱ u̱t-hyan u̱t-kanda? ¿Ko̱ no̱ do̱'e̱ hyan-du̱ tampur u̱ mya-mu̱ ru̱ste̱? 8 ¿Yan go̱ ne̱t-wa no̱ de̱ u̱ku̱n u̱t-hyane? ¿No̱ de̱ m-do̱'e̱ u̱ku̱n no̱ hyan ne̱t wu̱ wa'e̱ kus-tu̱ shik? O'o! Ne̱t-tu̱ wu̱'e̱ kus-tu̱ shik o̱ bu-tu̱ u̱t-faru̱k. 9 ¿To̱ yan-o̱ no̱ de̱ u̱t-hyane? ¿Ko̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa? U̱, u̱m o̱ waru̱ no̱ he̱n wa ze̱k wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱.&gt;&gt; 10 Yohanna wa re̱m-su̱ u-Ru̱ nomte̱ u̱s-rem u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;U̱m de̱ to̱mnu̱ wa-to̱mu̱-u̱ ri,

kanda Kiristi hatu̱n,

wu̱ de̱ mangu̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t kanda wa haatu̱n.&gt;*

11 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, na tamu̱g mat-du̱ waku̱n mat-du̱ ne̱ta wu̱ teye̱ Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-sek da. Se̱di wu̱ o̱ wu̱ re̱k-ya u̱-me̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ ze̱k wu̱n. 12 Du̱gu̱ da-u Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, u̱ haan u̱ uno̱ da-o̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ i o̱ yadu̱ o̱ u̱r-ko̱b e̱ u̱t-sa e̱ rum o̱ u̱r-be̱b. 13 Ko̱se̱-tu̱ Mosa no̱me̱, u̱ ran-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, to̱ no̱mu̱g rem-su̱ faru̱k-u̱r re̱ kanda haan-u̱r Yohanna. 14 A no̱ eese̱ rem-su̱ u̱m o̱ u̱t-war, Yohanna wa na nomte̱ u̱s-rem u̱zu̱ wu̱na o̱ Iriya. Wu̱na a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ zu̱ wa de̱ mu̱u̱n.† 15 Yage̱ wa to̱-tu̱ m-ho̱g, wa ho̱g.&gt;&gt;

16 Se̱ Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Me̱ waru̱ no̱ ko̱ yan ne̱t-to̱ no̱ o̱ye̱, ne̱t-tu̱ uno̱ cara-o̱. No̱ u̱ka yaag i o̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ u-tu̱rru̱, e̱ o̱ fag-du̱ hu̱u̱b-tu̱ ho̱r u̱n u̱zu̱,

17 &lt;&lt; &lt;It fu̱ru̱g u-kar,

no̱ gu̱gu̱m u̱s-he̱w;

It fu se̱p-tu̱ m-mar,

no̱ gu̱gu̱m u̱s-kan.&gt;

18 Da-u̱ Yohanna haane̱ wa o̱ u-swaat, wa soot m-mu̱di da, e̱ zu̱, &lt;Wa o̱tte̱ no̱m u̱s-te.&gt; 19 Da-u̱ Wa'-u̱ Ne̱t haane̱, wa o̱ u-re̱, wa o̱ u̱t-swa e̱ zu̱, &lt;Hyanu̱n! Wa tat u-re̱ u̱ u-swa ne̱, tu̱msu̱ hu̱u̱b-u̱ a-o̱nku̱ shik-u̱ tar u̱ a-u̱t-ba'as-ne̱!&gt; Se̱di nap-mu̱ u-Ru̱ na nu̱p mo̱ du̱gu̱ ank-m wa.&gt;&gt;

No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ bo̱-tu̱
gu̱gme̱ u̱t-byu̱ru̱n

20 Ye̱so̱ he̱e̱se̱ no̱mu̱ ne̱t-tu̱ bo̱-tu̱ wa nomte̱ no̱m-tu̱ m-shin u̱s-rem u̱zu̱ e̱ no̱mu̱g no̱m-tu̱ kame̱ da, remu̱ zu̱ e̱ gu̱gu̱mte̱ yage̱-du̱ ba'as-u̱t e̱. 21 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n, u̱du̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Corazin! No̱m-tu̱ u̱r-on, u̱du̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u Basayada ko̱ e̱! Abite̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱ na no̱me̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱ na no̱mu̱g u̱ bo̱-u̱ Taya u̱ bo̱-u̱ Sido̱n ne̱, e̱ za yakke̱ u̱t-ba'as m-tumb ne̱ e̱ wo kus-tu̱ u̱t-kemi, e̱ shu̱'u̱t, e̱ asu̱ hi-u̱t e̱ m-cwa remu̱ e̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ e̱ yakke̱ u̱t-ba'as. 22 U̱m o̱ di waru̱ no̱, u̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, Ru̱-o̱ u̱t-ze̱g m-ho̱g o̱n-du̱ ne̱t-tu̱ Taya u̱ Sido̱n ne̱ m-ze̱g no̱. 23 Tu̱msu̱ no̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Kapanahum, a no̱ kab u̱ka zu̱ Ru̱-u̱ de̱ se̱kmu̱ssu̱ no̱ cwa u̱ do̱m-u̱ u-ru̱ da, no̱ da. Ru̱-u̱ de̱ di gwu̱n-du̱ no̱ u̱ kub-u̱ za u̱r-ma. U̱zu̱ ne̱t-tu̱ dak-u̱ Saduma hyanu̱g no̱m-tu̱ m-shin tu̱ na no̱me̱ u̱ ane̱, e̱ za yakke̱ u̱t-ba'as u̱ bo̱-u̱ e̱ tu̱msu̱ na za dooste̱ bo̱-u o̱ da. 24 Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱, u̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, Ru̱-o̱ u̱t-ze̱g m-ho̱g o̱n-du̱ ne̱t-tu̱ dak-u̱ Saduma u̱ no̱ ne̱.&gt;&gt;

Haanu̱n no̱ kum u̱r-hure̱

25 U̱ da-u o̱ Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;U-u̱so Wa-ko-uyan wu̱ no̱me̱ u-ru̱ u-dak ne̱, u̱m no̱ngu̱ bo̱ u̱t-vam, remu̱ zu̱ bo̱ yaske̱ no̱m-u̱t tun-to̱ u̱du̱ a-u̱s-ve̱r, u̱ a-m-nap ne̱, bo̱ ko̱se̱-to̱ u̱du̱ ya'ag-u̱ re̱ke̱. 26 Iya o̱, U̱so-u ri, iya o̱ nomte̱ bo̱ u̱r-zwar bo̱ no̱m iya.

27 &lt;&lt;U̱so-u ri ya'aste̱ me̱ ko̱-uyan. Tu̱msu̱ waku̱n zaar wu̱ nape̱ Wa' da se̱ u-U̱so, tu̱msu̱ waku̱n nak u-U̱so da se̱ Wa' tu̱msu̱ wu̱ Wa' cwane̱ se̱ wa ko̱se̱ wa.

28 &lt;&lt;Haanu̱n u̱du̱ ri, no̱ be̱e̱t i po'e̱, i o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ cwu̱-tu̱ m-no, me̱ ya' no̱ u̱r-hure̱. 29 Kabu̱n kan-u ri no iis du̱gu̱-du̱ ri, remu̱ zu̱ u̱m zatte̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi da, ne̱t m-yar wa u̱m o̱ye̱, no̱ u̱t-kwu̱m u̱r-hure̱ u̱ jab-u̱s no̱. 30 Kan-u ri zatte̱ u̱t-po̱ da, tu̱msu̱ cwu̱-u̱t ri zatte̱ m-no da.&gt;&gt;

12

U̱r-shu̱t u̱ mo̱t-tu̱
Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱

1 Da-u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ Yahuda-ne̱ no̱me̱, Ye̱so̱ dor u̱-me̱ tak-tu̱ arkama. A-doru̱ wa o̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r, e̱ he̱e̱se̱ getmu̱ ro̱p-tu̱ arkama e̱ hu̱ u̱t-he̱ke̱m m-tu̱ m-tu̱. 2 Da-u̱ Farisa-ne̱ hyane̱ iya, se̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Hyan, a-doru̱ ró e̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ hose̱ u̱t-no̱m u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱.&gt;&gt;

3 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ karu̱nte̱ no̱m-u̱ Dawuda no̱me̱, da-u̱ wa u̱ hu̱u̱b-u̱t wa ne̱ ho̱ge̱ u̱s-me̱r da? 4 U̱ka wa tote̱ u̱-me̱ bu-u̱ u-Ru̱, wa u̱ hu̱u̱b-u̱t wa ne̱, e̱ re no̱m u̱t-re̱ u̱r-sak, u̱ o̱tte̱ ge̱r u̱ kame̱ wa ko̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha wa ne̱ e̱ re̱ da, se̱di a-to̱o̱g-ne̱. 5 No̱ karu̱nte̱ u̱-me̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa, u̱ka a-to̱o̱g-ne̱ hopte̱ pas-du̱ bo̱r-tu̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, u̱ wa nomte̱ m-ank u̱ ho̱-u̱r re̱, tu̱msu̱ shu̱'u̱te̱ u̱t-ba'as da. 6 U̱m o̱ waru̱ no̱, wu̱ ze̱ge̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱ ya u̱ ane̱. 7 U̱zu̱ no̱ nak zu̱n-mu̱ rem-u̱s sin-se̱, &lt;O̱n-de̱ u̱m u̱t-sa, za to̱o̱g da,&gt;* no̱ za kabu̱g a-za u̱t-ba'as u̱ka a-u̱t-ba'as-ne̱ da. 8 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Wa'-u̱ ne̱t o̱tte̱ u̱r-faru̱k u̱ o̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱.&gt;&gt;

Campa-yu̱ kom-u̱ so̱-se̱

(Mark 3:1-6; Ruka 6:6-11)

9 Ye̱so̱ yage̱ be-du̱ wa o̱tte̱, wa to u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱. 10 Yaku̱n campa-ya o̱ u̱ku̱n wu̱ kom-u̱ so̱se̱. E̱ u̱t-sa e̱ kum no̱mu̱ e̱ ke̱tu̱ wu̱n, se̱ e̱ shit wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱r-tu̱ zu̱u̱g u̱ ne̱t u̱ hast u̱s-go̱m u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱?&gt;&gt;

11 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿A waku̱n u̱ te̱k-u̱ no̱ o̱tte̱ u-ca, se̱ ya he u̱-me̱ u̱r-du u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱, wa za rwu̱tu̱n ya da? 12 Ne̱t ze̱k u-ca m-sek sok. Remu̱ iya, bo̱r-u̱t it hooste̱ it se̱gu̱ waku̱n u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ da.&gt;&gt;

13 Tu̱msu̱ wa zu̱ campa-u ya wu̱ kom-u̱ so̱-se̱, &lt;&lt;Nabne̱ kom-u ró!&gt;&gt; Wa nu̱b u-kom hen, za rem kom-u̱ kum m-yar u̱ka kom u-gan. 14 Farisa-ne̱ ru e̱ zo̱ng u̱ka e̱ do̱te̱ ho̱du̱ Ye̱so̱.

Ye̱so̱ Wu̱ Ru̱-u̱ dage̱

15 Da-u̱ Ye̱so̱ nape̱ no̱m-u̱ e̱ zo̱nge̱, se̱ wa yage̱ be-u̱r re̱. U̱t-ne̱t u-tát e̱ do̱r wu̱n, tu̱msu̱ e̱ kwu̱ng m-yar be̱e̱t. 16 Wa no̱mu̱ u̱n u̱t-him, u̱zu̱ a u̱n waru̱ waku̱n mo̱t-u̱t rò da. 17 Tunto̱ u̱t-be̱e̱t na no̱ng to̱ remu̱ na shu̱u̱ste̱ no̱mu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya ware̱.

18 &lt;&lt;Gwat To̱k-u̱ ri ya, wu̱ u̱m dage̱,

tu̱msu̱ wu̱ u̱m o̱ u̱t-cwan,

wu̱ u̱m o̱ ho̱g-du̱ zwar-u̱r wa sok.

U̱m do̱'e̱ wa'-u̱ wu̱n Yar-u ri,

tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱ u̱t-bu̱t

u̱zu̱ Ru̱-u̱ de̱ no̱mu̱ a-za Yahuda-ne̱

kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ka ku̱mte̱.

19 Wa za no̱m-du̱ inan,

ko̱ rem-su̱ u-har da,

waku̱n za ho̱g-du̱ cwar-u wa u̱s-fu̱n da.

20 Wa za ge̱t-du̱ tampur

u̱ u̱t-sa u̱t-ge̱t da,

Hitirra yu̱ u̱t-sa u̱t-mu̱ru̱s

wu̱n za ryu̱m-du̱ ya da.

Se̱ wa wa'ag nip-tu̱ re u̱r-ko̱rro̱.

21 I za-Yahuda-ne̱ da,

e̱ de̱ wadu̱ jab-u̱s e̱

u̱-me̱ dim-u̱r Ye̱so̱.&gt;&gt; †

Ye̱so̱ u̱ Beyerzebu

(Mark 3:20-30; Ruka 11:14-23; 12:10)

22 U̱n hatu̱n wu̱n waku̱n wu̱ o̱tte̱ no̱m u̱s-te, wa zatte̱ is da tu̱msu̱ wa kerte̱ u̱s-rem da. Ye̱so̱ ye' wa m-yar, campa-u ya no̱m u̱s-rem tu̱msu̱ wa hyen. 23 Ne̱t-tu̱ no̱m mu̱rimmo̱ sok e̱ zu̱, &lt;&lt;¿A ne̱t unwa o̱ye̱ Mesaya da, wu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r Dawuda, wu̱ in wote̱ jab?&gt;&gt;

24 Da-u̱ Farisa-ne̱ ho̱ge̱ iya, e̱ zu̱, &lt;&lt;Be̱b-u̱r Beyerzebu, faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te de̱, wa o̱tte̱ rutu̱ no̱m u̱s-te.&gt;&gt;

25 Ba Ye̱so̱ nape̱ no̱mu̱ o̱ dorog-u̱s u̱n, se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Faru̱k-du̱ mo̱te̱ u-yu̱r, kowan o̱ shu̱'u̱t-u̱r yo̱-de̱ e̱ o̱r-u̱ wa ne̱, de̱-de̱ faru̱k de̱ za u̱t-ees da. Tu̱msu̱ u-bo̱, ko̱ bu-u̱ ne̱t-tu̱ u-bu za shu̱'u̱t-u̱r so̱-de̱ da, bu-u o̱ za u̱t-es da. 26 A-no̱m u̱s-te du̱gu̱-du̱ faru̱k-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te mo̱te̱, shu̱'u̱te̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te o̱ m-dum u̱ hi-u̱r wa ne̱, ¿re̱ faru̱k-u̱r wa do̱te̱ u̱t eese? 27 Abite̱ Beyerzebu be̱b-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te de̱ u̱m o̱tte̱ rutu̱ no̱m u̱s-te, ¿A-doru̱ no̱ be̱b-u̱r wan do̱'e̱ rutte̱? A-doru̱ no̱, de̱ kwu̱pu̱ no̱ sin-se̱ rem-se̱. 28 Abite̱ me̱ he̱n be̱b-du̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ u̱m o̱tte̱ rutu̱ no̱m u̱s-te, shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ hagu̱n u̱ me̱ no̱.

29 &lt;&lt;Waku̱n zaar wu̱ de̱ cwa-du̱ bu-u̱ wa-u̱r-be̱b wa koos cwu̱-u̱t wa da, se̱ da wa gu̱gru̱sse̱ wa u-ro, kanda wa kerte̱ koosu̱ cwu̱-tu̱ bu-u wa.

30 &lt;&lt;Wu̱ za u̱r-kot u̱ me̱ ne̱ da, wa o̱ shu̱'u̱t-u̱r yo̱-de̱ u̱ me̱ ne̱; tu̱msu̱ wu̱ se̱gu̱ me̱ u̱t-kargu̱sse̱ da, bu̱rgu̱sse̱ to̱ wa o̱tte̱. 31 Iya o̱ he̱n, u̱m o̱ waru̱ no̱, na de̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱r-ho̱ du̱ ko̱-uyan ba'as-to̱, u̱s-ju̱ru̱m ne̱ su̱ e̱ no̱me̱ u-Ru̱, se̱di wu̱ no̱me̱ rem-su̱ u̱s-ju̱ru̱m u̱du̱ Yar u-Ru̱ na za no̱mu̱ wa hastu̱ ba'as-tu̱ da. 32 Wu̱ pyape̱ Wa'-u̱ Ne̱t na no̱mu̱ wa u̱r-ho̱, se̱di wu̱ pyape̱ Yar-u u-Ru̱, na za no̱mu̱ wa u̱r-ho̱ da, u̱ uno̱ da-o̱ ko̱ da-u̱ o̱o̱ne̱.

33 &lt;&lt;Te-yu̱ o̱ so̱-ya, ya mu̱t ya-tu̱ o̱ so̱-to̱. Te-yu̱ za so̱-ya ya mu̱t ya-u̱t yo̱-to̱, na nu̱p u-te du̱gu̱ ya-u̱t wa. 34 No̱ fa' u̱ yo̱-ye̱, ¿re̱ no̱ do̱te̱ keru̱ warru̱ no̱m-tu̱ o̱ so̱-to̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ no̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱ to̱? No̱mu̱ o̱ me̱ jab o̱ rwu̱ne̱ u-nu. 35 Ne̱t-u̱ so̱-wa wu̱r no̱mu̱ o̱ so̱-o̱, du̱gu̱ me̱ jab-u̱ wa u̱ so̱-o̱, tu̱msu̱ ne̱t-u̱ yo̱-o̱ rwu̱tu̱n no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ o̱ jab-u̱ yo̱-o̱ wa. 36 Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱, u̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, ko̱wan de̱ shu̱'u̱t na kwu̱pu̱ wa u̱s-rem u̱ka ku̱mte̱, ko̱ remu̱ rem-su̱ m-zan su̱ ware̱. 37 Remu̱ rem-su̱ bo̱ ware̱, se̱ na do̱te̱ kwu̱pu̱ bo̱ u̱s-rem, ko̱ se̱ ruut bo̱, ko̱ tu̱msu̱ se̱ ru̱ bo̱.&gt;&gt;

A-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱ u̱
Farisa-ne̱ e̱ o̱ sa u̱s-nap

(Mark 8:11-12; Ruka 11:29-32)

38 E̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱, u̱ Farisa-ne̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, it u̱t-sa bo̱ no̱m no̱m-tu̱ m-shin u̱ka do̱te̱ ko̱se̱ it u̱zu̱ Ru̱-o̱ to̱mnu̱ bo̱.&gt;&gt;

39 Se̱ wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ u̱no̱ da-o̱ no̱ no̱ng u̱ yo̱ye̱, tu̱msu̱ no̱ zatte̱ gye̱r-u u-Ru̱ da. E̱ u̱t-sa e̱ hyan u̱s-nap, se̱di na za ko̱su̱ e̱ se̱ke̱n napse̱ da, se̱di go̱-du̱ su̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Yunana. 40 U̱ka Yunana nomte̱ m-roog u̱t-tu̱t m-gyu̱p u-ho̱ ne̱ u̱-me̱ me̱n-tu̱ jan-u yat-ya, iya o̱ he̱n Wa'-u̱ Ne̱t do̱te̱ no̱m-du̱ m-roog u̱t-tu̱t, m-gyu̱p u-ho̱ ne̱ u̱ me̱n-tu̱ u-dak. 41 U̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, ne̱t-tu̱ Neneba de̱ rwu̱u̱n u̱ kur-u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem. E̱ waru̱ u-Ru̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ uno̱ da-o̱ no̱mu̱g u̱t-ba'as tu̱msu̱ kamu̱g na ya u̱n u̱r-ko̱b. U̱n de̱ u̱t-zu̱ iya, remu̱ zu̱ e̱ ho̱k Yunana u̱t-bu̱t, u̱n yage̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as. Waku̱n wu̱ ze̱ge̱ Yunana ya u̱ ane̱, no̱ gu̱gu̱m yage̱-du̱ u̱t-ba'as. 42 U̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, u-Re̱n wu̱ Sheba, wa de̱ rwu̱u̱n u̱-me̱ kur u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-remu̱ wa waru̱ u-Ru̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ uno̱ da-o̱ no̱mu̱g u̱t-ba'as tu̱msu̱ kamu̱g na ya u̱n u̱r-ko̱b. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ wa hagu̱n du̱gu̱ dak-u̱ m-ra remu̱ u̱m hog-u̱t ve̱r-u̱s Suremanu. U̱ da-o̱ wu̱ ze̱ge̱ Suremanu ya u̱ ane̱, se̱di no̱ gu̱gmu̱ u̱t-e̱r.

43 &lt;&lt;A no̱m-yu̱ u̱s-te ru war-u̱ ne̱t, wa ru wa no̱m u̱t-riig u̱t-be tu̱ za m-bu̱, remu̱ wa kum-u̱t be-du̱ u̱r-hure̱. Se̱di a wa kume̱ da, 44 se̱ wa zu̱, &lt;Me̱ u̱t-mu̱ u̱ be-du̱ u̱m rwu̱tu̱n&gt; A wa mu̱ne̱ wa bit waku̱n zarra, tu̱msu̱ na oposte̱ bu-u o̱, na mangte̱ o̱. 45 Wa u̱t-mu̱ wa kabu̱n no̱m u̱s-te ta'er i ze̱gu̱ wu̱n m-yo̱, tu̱msu̱ u̱ e̱ cwa u̱ me̱ ne̱tu̱ wa e̱ shu̱'u̱t. M-vaste̱ yu̱du̱ ne̱tu̱ wa u̱t-ze̱g u̱r-taku̱n m-yo̱. Iya o̱ he̱n do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ ne̱t-tu̱ u̱no̱ da-o̱.&gt;&gt;

Ino-u Ye̱so̱ u̱ hu̱no-u̱t wa ne̱
haagu̱n e̱ hyen-u̱t wa

(Mark 3:31-35; Ruka 8:19-21)

46 Ye̱so̱ o̱ te̱k-u̱ no̱mu̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t u̱s-rem. Ino-u wa u̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-matu̱ wa ne̱ e̱ o̱ ees u̱-do̱, e̱ u̱t-sa e̱ no̱m u̱s-rem u̱ wa ne̱. 47 Se̱ na zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ino-u ro u̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-matu̱ ró ne̱ e̱ o̱ ees u̱-do̱, e̱ u̱t-sa e̱ no̱m u̱s-rem u̱ bo̱ ne̱.&gt;&gt;‡ 48 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;¿Wana o̱ ino-u ri tu̱msu̱ wana o̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-matu̱ ri?&gt;&gt; 49 Se̱ wa og a-doru̱ wa u-jou wa zu̱, &lt;&lt;Ino-u ri ya, hu̱no-u̱t ri ya u̱ ane̱. 50 Ne̱t be̱e̱t wu̱ no̱me̱ no̱mu̱ Uso-u ri wu̱ o̱ do̱m-u̱ u-ru̱ u̱t-sa, wa o̱ hu̱u̱b-u̱ u̱r-matu̱ ri u̱ ino-u ri ne̱.&gt;&gt;

13

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ wa-ku̱w

1 U̱ te̱k-u̱ ho̱-u̱r re̱, Ye̱so̱ ru du̱gu̱ u-bu, wa shu̱'u̱t u̱-kit m-sa. 2 Ban-du̱ u̱t-ne̱t u-tát e̱ haan e̱ gu̱ns wu̱n, m-te da-u̱ wa cwa u̱-me̱ u-hat wa shu̱'u̱t, ne̱t-tu̱ mo̱ro̱g u̱-kit m-sa e̱ hog-u̱t wu̱n. 3 Ye̱so̱ waru̱ u̱n u̱t-no̱m u-tát u̱ te̱k-u̱ sha-mu̱ u̱s-rem, wa zu̱, &lt;&lt;Waku̱n wa-u̱r-to̱m wa haag u-tak remu̱ wa no̱m-u̱t ku̱w. 4 Wa o̱ te̱k-u̱ as-du̱ go', se̱ e̱ke̱n go̱'e̱ he u̱ do̱m u-fu̱n, no haan u̱ du̱gru̱sse̱ e̱. 5 E̱ke̱n tu̱msu̱ he u̱ be-du̱ u̱t-ta'ar, be-du̱ zatte̱ m-huug sok da. E̱ apu̱n za rem, remu̱ zu̱ huug-mo̱ u̱-do̱m u̱t-ta'ar u̱-ta. 6 Se̱di da-u̱ ho̱-yu̱ no̱me̱ m-du̱ng, se̱ e̱ baru̱sse̱ e̱ gu̱u̱s, remu̱ zu̱ e̱ zatte̱ u̱s-gu̱r sok da. 7 Tu̱msu̱ e̱ke̱n go̱'e̱ he u̱ be-du̱ u̱s-hir, hir-su̱ rogom se̱ hoos e̱ u̱t-rogom. 8 E̱ke̱n he u̱ be-u̱r so̱-de̱, e̱ nom so, e̱ke̱n u-ko̱k u-gan [100], e̱ke̱n u̱t-shik u̱t-tu̱t [60], tu̱msu̱ e̱ke̱n u̱r-shik u̱ o̱p [30]. 9 Yage̱ wa to̱-tu̱ u̱t-ho̱g, wa ho̱g.&gt;&gt;

10 A-doru̱ Ye̱so̱ haan e̱ shit wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ bo̱ o̱tte̱ no̱mu̱ ne̱t-tu̱ tun-to̱ sha-mu̱ u̱s-rem?&gt;&gt;

11 Wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ yaag no̱ nap-mu̱ no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱, se̱di u̱n na yaag u̱n da. 12 Ne̱t wu̱ o̱tte̱ u-no̱m wa na de̱ u̱t-swu̱re̱ u-tát. Tu̱msu̱ wu̱ zatte̱ da, ko̱ no̱m-u̱ wa o̱tte̱ na de̱ u̱t-o̱nk du̱gu̱-du̱ wa. 13 De̱ wu̱te̱ u̱m o̱tte̱ no̱mu̱ u̱n sha-mu̱ u̱s-rem:

&lt;&lt;Remu̱ zu̱ ko̱ u̱n gwak-u̱t

u̱n za u̱t-hyan da,

ko̱ u̱n e̱re̱g u̱n za u̱t-nap da.

14 No̱mu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya ware̱ m-tumb ne̱ o̱ shu̱u̱g u̱ hi-u̱r u̱n, u̱zu̱:

&lt;No̱ de̱ ho̱g-du̱ no̱m-u̱ u̱m o̱ u̱t-war,

se̱di no̱ za u̱t-nap da;

No̱ de̱ u̱t-gwat,

se̱di no̱ za u̱t-hyan da.

15 Remu̱ zu̱ jab-su̱

ne̱t-u̱t tun-to̱ rindu̱sse̱,

to̱-u̱t u̱n za u̱t-ho̱g da,

tu̱msu̱ u̱n ryu̱bu̱kte̱ is-u̱ u̱n,

u̱n za u̱t-hyan da.

U̱zu̱ iya da, u̱n za hyanu̱g

u̱ is-u̱ u̱n no̱m-u̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m,

u̱n za ho̱k no̱m-u̱ u̱m o̱ waru̱ u̱n,

tu̱msu̱ u̱n za nak

no̱m-u̱ u̱m o̱ waru̱ u̱n,

U̱n za yakke̱ yu̱du̱ u̱t-ba'as

u̱n byu̱ru̱n u̱du̱ ri,

tu̱msu̱ u̱m za no̱ngu̱ u̱n u-u̱ku̱r.&gt;*

16 &lt;&lt;No̱ kwu̱ng kom u-Ru̱ remu̱ zu̱ no̱ hyanu̱g no̱m-tu̱ m-shin tu̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m, tu̱msu̱ no̱ nak no̱m-tu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱. 17 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ u-tát, u̱ ne̱t-tu̱ jab-u̱s so̱-se̱ ne̱, e̱ cwanu̱g e̱ hyan no̱m-u̱ no̱ hyane̱ tu̱msu̱ no̱ hog, e̱ kerge̱ da.

18 &lt;&lt;Ho̱go̱n nap-mu̱ sha-mu̱ u̱s-rem su̱ wa-ku̱w: 19 Go̱ i he̱ u̱-do̱m u-fu̱n e̱ o̱ u̱ka ne̱t wu̱ ho̱ge̱ rem-su̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱, wa gwa'ag u̱r-nu da, faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te haan u̱ kos no̱m-u̱ na kawe̱ u̱-me̱ jab-u̱ wa. 20 Ne̱t-u̱ ho̱ge̱ u̱s-rem za rem wa ku̱b se̱ u̱r-so̱ ne̱, wa o̱ u̱ka go̱ i he̱'e̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱t-ta'ar. 21 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wa zatte̱ u̱s-gu̱r da wa tumbte̱ sok da. Da da-u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b haane̱ wa yage̱ do̱rru̱ u-Ru̱. 22 Tu̱msu̱ go̱ i he̱ be-du̱ u̱s-hir, e̱ o̱ u̱ka ne̱t wu̱ ho̱ge̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa ku̱b, se̱di da-u̱ no̱m-tu̱ namu̱ jab haane̱ u̱ e̱nk-tu̱ kwu̱m-tu̱ dak-u uno̱, se̱ soos wu̱n, se̱ hoos ya mat-du̱ u̱t-ya. 23 Se̱di go̱ i he̱'e̱ u̱ be-u̱r so̱-de̱ e̱ o̱ u̱ka ne̱t wu̱ ho̱ge̱ rem-su̱ u-Ru̱, wa nu̱p se̱. Wa mu̱t u̱t-ya u̱t-ko̱k u-gan ko̱ u̱t-shik u̱t-tu̱t ko̱ u̱r-shik u̱ o̱p u̱ no̱m-u̱ wa kawe̱.&gt;&gt;

Sha-mu̱ u̱s-rem
su̱ go̱ za so̱-ye̱

24 Ye̱so̱ no̱mu̱ u̱n sha-mu̱ u̱s-rem tu̱msu̱ wa zu̱, &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱ka wa-u̱r-to̱m wu̱ kawe̱ go̱ so̱-ye̱ u̱-me̱ tak-u wa, se̱ wa aru̱k. 25 U̱ te̱k m-gyu̱p da kowan o̱ m-roog, hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ rò haan wa-ku̱w go̱ za so̱-ye̱ u̱-me̱ tak-u rò, se̱ wa aru̱k. 26 Da da-u̱ go̱ so̱-ye̱ o̱ u̱t-rogom e̱ no̱m yaag, iya o̱ hen go̱ za so̱-ye̱ rogom ko̱ e̱.

27 &lt;&lt;To̱k-ne̱ bu-u wa-u-tak haan wa waru̱ wu̱n u̱zu̱, &lt;Wa-u-bu, be-du̱ bo̱ nomte̱ ku̱w arkama, u̱m byu̱k-u̱t bambara u̱-me̱. ¿He̱ne̱ bambara rwu̱tu̱n?&gt;

28 &lt;&lt;Wa zu̱, &lt;Hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ no̱me̱ se̱.&gt;

&lt;&lt;To̱k-ne̱ shit wu̱n u̱zu̱, &lt;¿Bo̱ u̱t-sa it do̱'e̱ it hast bambara?&gt;

29 &lt;&lt;Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;A no̱ hast bambara da, taas u̱du̱ u̱t-has no̱ same̱ u̱ arkama ne̱. 30 Yagu̱n e̱ rogom u̱r-kot m-te da-u̱ ket. U̱ da-u o̱ u̱m de̱ waru̱ a-ket ne̱, e̱ hast uro bambara u̱n gag u̱t-gu̱g u̱t-gu̱g e̱ gun u-ra. Se̱di na gun arkama u̱-me̱ u̱r-bya.&gt; &gt;&gt;

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱
ya-yu̱ mastad

31 Tu̱msu̱ Ye̱so̱ no̱mu̱ u̱n sha-mu̱ u̱s-rem u̱zu̱, &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-ru̱ o̱ u̱ka ya-yu̱ mastad yu̱ na kawe̱ u-tak. 32 Ya zege̱ u̱s-re̱k u̱ te̱k-u̱ go̱ no̱m, se̱di ya ne̱ne̱ ya nom te-u yat-ya u-me̱ u-tak, no cu̱st u̱-do̱m e̱ no̱m u̱t-tu̱ku̱s u̱ do̱m u̱s-fe̱.&gt;&gt;

33 Ye̱so̱ sur m-ya u̱n sha-mu̱ u̱s-rem u̱zu̱, &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-Ru̱ de̱ o̱ u̱ka m-yis mu̱ ne̱ta wake̱ u̱-me̱ hyu̱-m yat-mo̱ kanda hyu̱m-mo̱ hok-u̱t m-yis.&gt;&gt;

34 Ye̱so̱ waru̱g sha-mu̱ rem-u̱s se̱ u̱s-be̱e̱t u̱-me̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t. Wa waru̱g o̱ko̱n u̱-me̱ u̱n za wa no̱mu̱ u̱n sha-mu̱ u̱s-rem da. 35 Sin-se̱ u̱s-be̱e̱t u̱ remu̱ na shu̱u̱ste̱ no̱mu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya ware̱ u̱zu̱,

Sha-mu̱ u̱s-rem mo̱

u̱m do̱te̱ u̱s-rem.

Me̱ u̱t-wa u̱ ne̱t-tu̱ nap

no̱m-tu̱ o̱ m-yasa,

tu̱ du̱gu̱ da-u̱ u̱r-taku̱n du̱ dak-u uno̱.

Hi-du̱ sha-mu̱ u̱s-rem su̱
go̱ za so̱-ye̱

36 Ye̱so̱ yage̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t wa to u̱-me̱ u-bu. A-doru̱ wa haan e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Waru̱ it hi-du̱ sha-mu̱ u̱s-rem su̱ go̱ za so̱-ye̱ u-tak.&gt;&gt;

37 Se̱ wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Wu̱ kawe̱ go̱ so̱-ye̱ wa o̱ Wa'-u̱ Ne̱t. 38 U-tak hen dak-u uno̱ o̱, go̱ so̱-ye̱ hen e̱ o̱ u̱t-ne̱t i o̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk. Go̱ za so̱-ye̱ e̱ o̱ ya'ag-u̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te. 39 Tu̱msu̱ hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ kawe̱ go̱ za so̱-ye̱ wa o̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te. Ket hen, o̱ madu̱ uno̱ da-o̱, a-ke̱t-ne̱ a-to̱m u-Ru̱.

40 &lt;&lt;U̱ka ne̱t-tu̱ kargu̱sse̱ go̱ za so̱-ye̱ na doos e̱ u-ra, iya o̱ Ru̱-u̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t ma-du̱ dak-u uno̱. 41 Wa'-u̱ Ne̱t de̱ to̱mnu̱ a-to̱m u-Ru̱, e̱ de̱ kargu̱ssu̱ a wadu̱ ne̱t-ne̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as, tu̱msu̱ u̱ a no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱, e̱ ruut e̱ u̱-me̱ faru̱k-u̱r wa. 42 A-to̱m u-Ru̱ de̱ gwu̱n-du̱ e̱ u̱-me̱ u-ra u̱ m-du̱ng sok. U̱ be-u̱r re̱ ku̱na e̱ do̱te̱ u̱s-kan u̱ ep-mu̱ nin ne̱. 43 U̱ da-u o̱ he̱n a-jab-u̱s so̱-se̱ de̱ no̱m-du̱ m-zu̱n u̱ka u̱r-ho̱ u̱-me̱ faru̱k-du̱ U̱so-u u̱n. Wu̱ o̱tte̱ to̱-tu̱ m-ho̱g yage̱ wa ho̱g.

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ cu̱n-du̱ m-yasa
u̱ ta'ar-du̱ m-bak-u̱t ne̱

44 &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-Ru̱ de̱ o̱ u̱ka u̱t-kwu̱m tu̱ o̱ m-yasa. Da-u̱ ne̱t-u̱ kume̱ o̱, wa mang u̱t-yase̱. U̱ remu̱ u̱r-so̱ wa de̱ bab no̱m-tu̱ wa o̱tte̱ wa o̱ tak-u o̱.

45 &lt;&lt;Tu̱msu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱ de̱ o̱ u̱ka wa-u-tu̱rru̱ wu̱ o̱ sa-u̱ taar-tu̱ shik sok. 46 Da-u̱ wa kume̱ ta'ar-u̱r re̱ du̱ shik, wa de̱ m-ha wa bab no̱m-tu̱ wa o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t remu̱ wa oot ta'ar-u̱r re̱.

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱
no̱m-tu̱ masu̱ jan

47 &lt;&lt;Tu̱msu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱ka re̱n-tu̱ masu̱ jan, tu̱ na gune̱ u̱-me̱ m-sa to̱ maas jan ko̱-uyan go̱de̱. 48 Da-u̱ re̱n-tu̱ shiye̱, a masu̱ jan ne̱ naku̱n u̱ rwu̱u̱n, e̱ shu̱'u̱t e̱ du̱gu̱r jan-u̱ so̱-ye̱ e̱ wo u̱ me̱ u̱r-ko̱o̱r, na azu̱g jan i za so̱-ye̱. 49 Iya o̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ ho̱-du̱ u̱r-vaste̱. Wa-to̱m u-Ru̱ de̱ u̱t-haan wa mo̱t a-jab-u̱s yo̱-se̱ ne̱ u̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱, 50 wa gun e̱ u̱-me̱ u-ra u̱ m-du̱ng sok, be-du̱ e̱ do̱te̱ u̱s-kan u̱ ep-mu̱ nin ne̱.&gt;&gt;

51 Ye̱so̱ shit u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿No̱ gwa'ag u̱r-nu a?&gt;&gt;

U̱n shu̱s u̱n zu̱, &lt;&lt;U̱.&gt;&gt;

52 Se̱ Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ko̱-uyan wa-u̱t-ko̱se̱ tu̱ u-bo̱r wu̱ na iise̱ mo̱ttu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱, wa o̱ u̱ka wa-u-bu wu̱ gasne̱ kwu̱m-u̱t po-to̱ u̱t-ut ne̱ du̱gu̱ be-du̱ u̱r-cu̱nu̱ wa.&gt;&gt;

Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱
za m-ze̱g

(Mark 6:1-6; Ruka 4:16-30)

53 Da-u̱ Ye̱so̱ tase̱ no̱mu̱ u̱n sha-mu̱ u̱s-rem, wa yage̱ be-u̱r re̱. 54 Ye̱so̱ haagu̱n u̱-me̱ bo̱-u wa, wa hu̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱se̱ u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱. U̱n hu̱ mu̱rimmo̱ u̱zu̱, &lt;&lt;¿He̱ne̱ ne̱t uno̱ kumte̱ mummo̱ nap-mo̱ inya, u̱ shin-mu̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin tun-to̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t? 55 ¿Unwa a wa'-u̱ kahinta-u yaya da? ¿A ino-u rò na zu̱ Me̱ri da? ¿A o̱r-u̱t rò ne̱ o̱ye̱ Yakubu, u̱ Yusuhu u̱ Simo̱n u̱ Yahudas ne̱ da? 56 ¿Za o̱r-u̱t rò ne̱ ya-u̱t-gwu̱p i o̱ u̱r-kot u̱ in ne̱ da? ¿He̱ne̱ wa kwu̱mtu̱n shin-mu̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin tun-to̱?&gt;&gt; 57 Remu̱ iya e̱ gu̱gu̱m wu̱n.

Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ ye' wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ m-sek, se̱di ne̱t-tu̱ bo̱-u rò u̱ ne̱t-tu̱ bu-u rò ne̱, e̱ nomte̱ da.&gt;&gt;

58 Tu̱msu̱ wa no̱ng no̱m-tu̱ m-shin u-tát u̱ku̱n sok da remu̱ ko̱b-du̱ yadu̱ jab-u̱ u̱n.

14

Maru̱-m Yohanna
wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱

1 U̱ da-u o̱, Here̱ Antipas Faru̱k ho̱ge̱ u̱zu̱ Ye̱so̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin. 2 Se̱ wa zu̱ to̱k-ne̱ bu-u wa, &lt;&lt;Unwa o̱ Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱ marimari-ne̱ de̱ wu̱te̱ wa kerte̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin tun-to̱.&gt;&gt;

3-4 No̱m-u̱ wu̱te̱ Here̱ no̱m-u̱t dorog-u̱s se̱: Here̱ gaag Herodiya ne̱ta hu̱u̱b u̱r-matu̱ wa Firibi, u̱ Firibus ne̱ u̱r-fat. De̱ wu̱te̱ Yohanna o̱gu̱ waru̱ wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;No̱m-u̱ bo̱ no̱me̱ bo̱ gu̱ ne̱ta hu̱no-u ró u̱ wane̱ u̱r-fat, bo̱ paku̱s bo̱r-tu̱ u-Ru̱.&gt;&gt; Remu̱ Here̱ mangte̱ jab-u̱ Herodiya, wa waru̱ karma-ne̱ e̱ maas Yohanna, e̱ gag wa u̱ ho-su̱ kwam, e̱ gun wa u̱-me̱ bu-u m-to̱k. 5 Here̱ cwang wa ho̱ Yohanna, se̱di wa o̱ u-gye̱r u̱t-ne̱t remu̱ zu̱ e̱ kabu̱g wu̱n wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱.

6 U̱ ho̱-du̱ bak-su̱ ho̱-du̱ u̱r-matu̱ Here̱, wa'-u̱ Herodiya no̱ngu̱ u̱n u̱s-he̱w sok har Here̱ ho̱k u̱r-zwar. 7 Here̱ no̱m este̱du̱ u̱s-rem u̱s-to̱nd ne̱ u̱zu̱ wa ya' wu̱n ko-uyan u̱ wa u̱t-sa. 8 Ino-u rò yu̱ wu̱n u̱s-rem u̱ no̱m-u̱ u do̱'e̱ u̱t-ko̱n u̱zu̱, &lt;&lt;U̱m u̱t-sa hi-u̱r Yohanna wa yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u̱-me̱ u-ko̱k.&gt;&gt; 9 Faru̱k ho̱k u̱r-zwar da, se̱di ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wa no̱ng este̱du̱ u̱s-rem u̱s-to̱nd ne̱, tu̱msu̱ remu̱ ham-u̱t tu̱ o̱ u̱ku̱n ne̱, se̱ wa zu̱ karma-ne̱ e̱ yasu̱ no̱mu̱ wa ko̱ne̱. 10 Wa tom m-ha bu-u̱ m-to̱k u̱zu̱ na kwu̱pu̱n hi-u̱r Yohanna. 11 Na hatu̱n hi-u̱r Yohanna u̱-me̱ u-ko̱k na yasu̱ wa'-u̱-gwu̱p, wa ku̱b m-ha u̱du̱ ino-u wa. 12 A-doru̱ Yohanna haan e̱ ku̱b birig-du̱ u-war e̱ dok. E̱ do̱'e̱ e̱ waru̱ Ye̱so̱.

Ye̱so̱ re̱gu̱sse̱ ne̱t-ne̱
u̱t-zo̱ngu u̱t-tan [5,000]

(Mark 6:30-40; Ruka 9:10-17; Yoha 6:1-14)

13 Da-u̱ Ye̱so̱ ho̱ge̱ u̱zu̱ Here̱ wa'ag karma e̱ ho̱o̱g Yohanna, se̱ wa to u-hat m-ha u̱ de̱ku̱n be-de̱ du̱ za u̱t-ne̱t remu̱ wa shu̱'u̱t wa u-gan u̱ku̱n. Da-u̱ ne̱t-tu̱ ho̱ge̱ iya, e̱ rwu̱n du̱gu̱ u̱t-bo̱, e̱ dor wu̱n u̱s-na. 14 Da-u̱ Ye̱so̱ ruye̱ u̱-me̱ u-hat, se̱ wa hyen u̱t-ne̱t to̱ mo̱ro̱gte̱ u-tát. Wa hog u̱r-o̱n wa hast a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱ u̱s-go̱m i o̱ u̱ku̱n.

15 Da-u̱ rim-mu̱ tore̱, a-doru̱ Ye̱so̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;In o̱ u̱-me̱ be-du̱ zatte̱ u̱t-ne̱t da, yage̱ u̱t-ne̱t e̱ cwa u̱-me̱ u̱t-taas e̱ kum-u̱t no̱m u̱t-re̱ e̱ o̱.&gt;&gt;

16 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Kamu̱g u̱zu̱ se̱ u̱n haag u̱ aku̱n da. No̱ ya' u̱n no̱m u̱t-re̱ u̱n re̱.&gt;&gt;

17 Se̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;It zatte̱ o̱ko̱n u̱ ane̱ da, be̱re̱di-to̱ u̱t-tan u̱ jan ne̱ u̱t-yu̱r.&gt;&gt;

18 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Hatu̱n to̱ u̱ ane̱.&gt;&gt; 19 Se̱ wa zu̱ u̱n zu̱u̱n ne̱t-tu̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m u̱s-gwa. Wa ku̱b be̱re̱di-u̱t to̱ u̱t-tan u̱ jan yu̱r, wa jaku̱s u̱r-hi u̱ do̱m u-ru̱, wa no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam. Wa mo̱t be̱re̱di-u̱t to̱ wa yasu̱ a-doru̱, tu̱msu̱ a-dor wa mo̱tu̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t. 20 Kowan re, wa shig, a-doru̱ wa kargu̱sse̱ no̱m u̱t-re̱ kuse̱ ko̱o̱r-u̱t yatto̱ o̱p-u̱t yu̱r. 21 Tat-u̱ ne̱t-tu̱ re̱ no̱m u̱t-re̱ o̱, ne̱t-to̱ campa-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-tan [5,000], a-dor ogorte̱ ne̱ta-ne̱ u̱ ya'ag ne̱ i re̱ no̱m u̱t-re̱ o̱ da.

Ye̱so̱ no̱ng m-ha u̱ do̱m m-bu̱

(Mark 6:45-56; Yoha 6:15-21)

22 Da-u̱ u̱n tase̱ Ye̱so̱ zu̱ a-dor e̱ cwa u̱-me̱ u-hat, e̱ do̱'e̱ u̱ din-de̱ jit gwu̱g-de̱. Wa hen wa ees kanda ne̱t-tu̱ aru̱k. 23 Da-u̱ wa yu̱nse̱ u̱t-ne̱t, wa du̱ do̱m u̱r-ro̱r remu̱ wa no̱m-u̱t u̱s-to̱o̱g. Rim-mu̱ tor wu̱n u̱ku̱n wu̱n u-gan.

24 U̱ da-u o̱ hen hat-yu̱ o̱ te̱k m-sa, ya ragu̱n u-dak ne̱, tu̱msu̱ jwak m-bu̱ o̱ gab-du̱ m-mya tu̱msu̱ mya-mu̱ no̱ng u-tát.

25 U̱ka u̱s-kwam u̱s-tu̱t su̱ u̱r-wu̱n, Ye̱so̱ yu̱ne̱ wa o̱ jang m-bu̱ u̱-me̱ m-sa m-ha u̱du̱ a-doru̱ wa. 26 Da-u̱ a-dor hyanu̱ wu̱n m-ha u̱-me̱ m-sa, e̱ hog u-gye̱r, e̱ zu̱, &lt;&lt;No̱m-tu̱ m-bu̱ to̱!&gt;&gt; E̱ no̱m u̱t-jar u̱ remu̱ u-gye̱r.

27 Za rem Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱mo̱n be̱b-du̱ jab, tu̱msu̱ a no̱ ho̱g u-gye̱r da, me̱ wa Ye̱so̱.&gt;&gt;

28 Biturus zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, abite̱ bo̱ wa, zu̱ me̱ u̱m jangu̱n u̱ haan u̱du̱ ró u̱ do̱m m-bu̱.&gt;&gt;

29 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Jangu̱n.&gt;&gt;

Biturus ru̱ du̱gu̱ me̱ u-hat, wa hu̱ m-ha u̱ do̱m m-bu̱ m-ha u̱du̱ Ye̱so̱. 30 Da-u̱ wa hyane̱ m-mya, wa hog u-gye̱r wa he̱e̱se̱ u̱t-iis, se̱ wa no̱m u̱t-jar, &lt;&lt;Wa-m-nap! Gu me̱!&gt;&gt;

31 Za rem Ye̱so̱ nu̱b u-kom wa ship wu̱n. Wa zu̱, &lt;&lt;Bo̱ wa yadu̱ jab cashi, ¿remu̱ yan-o̱ bo̱ no̱m-te̱ u-sakna?&gt;&gt;

32 Da-u̱ Ye̱so̱ e̱ Biturus cwa u̱-me̱ u-hat, mya-mu̱ ho u̱s-ram te̱k. 33 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱-me̱ u-hat e̱ no̱mu̱ Ye̱so̱ u̱t-huuk, e̱ zu̱, &lt;&lt;Nip-to̱ bo̱ Wa'-u̱ u-Ru̱ wa!&gt;&gt;

34 Da-u̱ e̱ pase̱ m-sa, e̱ ciz u̱ dak-u̱ Janisarata. 35 Da-u̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u o̱ nape̱ u̱zu̱ Ye̱so̱ wa, e̱ tom na waru̱ kowan wu̱ o̱tte̱ wa-ko̱b-du̱ m-yar u̱-me̱ dak-u o̱ e̱ haan u̱ Ye̱so̱ ya u̱n m-yar. 36 E̱ kon Ye̱so̱ u̱zu̱, wa yage̱ a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱ e̱ tam ko̱ nu-du̱ to̱ggo̱-u rò. Tu̱msu̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t i tame̱ wu̱n e̱ kwu̱ng m-yar.

15

U-he̱n u̱ ko̱b-du̱ u-he̱n ne̱

(Mark 7:1-13)

1 Farisa-ne̱ u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱ haan u̱du̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ Urusharima. E̱ zu̱, 2 &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ a-doru̱ ró o̱tte̱ pas-du̱ u̱r-ma'in du̱ ne̱nge̱n-u̱t in? Remu̱ zu̱ e̱ saapte̱ u̱t-kom kanda e̱ re̱ no̱m-u̱ u̱t-re̱ da!&gt;&gt;

3 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;¿No̱ remu̱ yan-o̱ no̱ o̱tte̱ pas-du̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ remu̱ no̱m-tu̱ ne̱nge̱n-u̱t no̱ is-u̱ no̱? 4 Ru̱-u̱ zu̱u̱g, &lt;Ya' u̱so-u ró u̱ ino-u ró ne̱ m-ze̱g,&gt;* tu̱msu̱ &lt;Ne̱t wu̱ pyape̱ u̱so-u wa ko̱ ino-u wa na do̱'e̱ ho̱-du̱ wa.&gt;† 5 No̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱, bo̱ keru̱ zu̱ u̱so-u ró ko̱ ino-u ró: &lt;No̱m-u̱ u̱m o̱tte̱ u-be̱e̱t u̱ kame̱ u̱m nya' no̱, u̱m no̱mu̱g este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱ u̱m de̱ yasu̱ o̱ u̱du̱ u-Ru̱.&gt; 6 Tu̱msu̱ a no̱ no̱me̱ iya, no̱ dorog u̱zu̱ o̱ko̱n zaar u̱ no̱ de̱ yadu̱ i mate̱ no̱ da. Iya o̱ hen, no̱ o̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ ko̱se̱-tu̱ u̱r-ma no̱, no̱ yage̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱. 7 No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱, no̱mu̱ Ishaya ware̱ u̱ no̱ nip-to̱, u̱ wa nomte̱ u̱r-do̱nse̱ remu̱ no̱ u̱zu̱,

8 &lt;&lt; &lt;Ne̱t-u̱t tun-to̱

no̱mu̱ me̱ m-sek u̱ go̱p-tu̱ u-nu.

Se̱di jab-u̱s u̱n za u̱r-kot u̱-me̱ da.

9 E̱ no̱mu̱ me̱ huuk-tu̱ m-zan;

Ko̱se̱-u̱t u̱n ko̱se̱-tu̱ u̱t-ne̱t to̱.&gt;‡ &gt;&gt;

10 Ye̱so̱ fog u̱t-ne̱t wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ho̱go̱n no̱ nap. 11 Za no̱m-u̱ o̱ m-cwa u̱ nu-u̱ ne̱t o̱ mutu̱ wa, wa-za-u-he̱n u̱du̱ u-Ru̱ da, se̱di no̱m-u̱ o̱ rwu̱u̱n u̱ nu-u wa.&gt;&gt;

12 A-dor haan u̱du̱ rò, e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Farisa-ne̱ ho̱k zwarru̱ rem-u̱s se̱ da, da-u̱ e̱ ho̱gu̱ se̱.&gt;&gt;

13 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Ku̱w be̱e̱t u̱ U̱so-u ri wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ kawe̱ da, na de̱ musu̱ o̱ u̱s-gu̱r ne̱. 14 Yagu̱n ne̱t-tu̱ Farisa, e̱ u̱ka po̱-ne̱ e̱, a-nak-du̱ o̱r-u̱t e̱ po̱-ne̱. A po̱ o̱ nak-du̱ o̱r-u̱ wa po̱, e̱ be̱e̱t e̱ de̱ he̱du̱ u-kub.&gt;&gt;

15 Biturus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Gwa-su̱ it nu-du̱ sha-mu̱ u̱s-rem sin-se̱.&gt;&gt;

16 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;¿No̱ gwa'ag u̱r-nu uro da? 17 No̱ hyang, no̱m-u̱ ne̱tu̱ re̱ u-be̱e̱t u̱r-taku̱n o̱ de̱ u̱t-cwa u̱ nu-u wa, o̱ fang u̱t-me̱n, m-vaste̱ o̱ de̱ rwu̱u̱n m-ha u̱ zan. 18 No̱m-u̱ o̱ rwu̱n du̱gu̱ u-nu, du̱gu̱ jab o̱, o̱ rwu̱ne̱. O̱ hen u̱ de̱ mutu̱ ne̱t wa-za-u-he̱n u̱du̱ u-Ru̱ u̱ ne̱t-ne̱. 19 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ du̱gu̱ jab o̱ dorog-su̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ rwu̱tu̱n, wato, ho̱-du̱ ne̱t, m-o̱, m-o̱ ne̱, u-hiw, ke̱t-du̱ u̱s-bi, u̱ na-su̱ dim-u̱r e̱ke̱n ne̱. 20 Tunto̱ to̱ no̱m-to̱ wu̱te̱ ne̱t u̱ shu̱'u̱t wa-ko̱b-du̱ u-he̱n u̱du̱ u-Ru̱, se̱di re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ za saap u̱t-kom wa'ag ne̱t u̱ shu̱'u̱t wa-za-u-he̱n u̱du̱ u-Ru̱ da.&gt;&gt;

Ya-du̱ jab-u̱ u-ne̱ta yu̱ Kanan

21 Da-u̱ Ye̱so̱ yage̱ ku̱n, se̱ wa do̱'e̱ u-dak, u̱ be-du̱ bo̱-tu̱ Taya u̱ Sido̱n ne̱ o̱tte̱. 22 Yaku̱n ne̱ta ya wa-za Yahuda, wu̱ o̱ u̱ dak-u̱ o̱, wa jaku̱s u-cwar wa zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap! Wa'-u̱ Dawuda, ho̱g o̱n-u̱r ri! Yaku̱n no̱m-yu̱ u̱s-te ya o̱ yadu̱ wa'-u̱ ri wa-gwu̱p u̱r-ko̱b.&gt;&gt;

23 Ye̱so̱ shaku̱s o̱ko̱n no̱m-o̱ da. Se̱ a-doru̱ wa haan e̱ kon wu̱n e̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Buz ne̱ta-u inya remu̱ zu̱ wa o̱ do̱rru̱ in wa o̱ e̱kse̱ in!&gt;&gt;

24 Se̱ Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ to̱mgu̱n me̱ u̱du̱ ca Isra-ne̱ i e̱nke̱ u̱ war-e̱.&gt;&gt;

25 Ne̱ta-u ya haan wa he u̱t-jwu̱n wa no̱mu̱ Ye̱so̱ u̱t-huuk, wa zu̱. &lt;&lt;Wa-m-nap, se̱gu̱ me̱!&gt;&gt;

26 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;No̱ng u̱r-zwar na kab no̱m u̱t-re̱ yaag na yasu̱ o̱' da.&gt;&gt;

27 Ne̱ta-u ya zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, o̱' re ko̱ te̱k-u̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ wa u-bu u̱ he̱ u-dak.&gt;&gt;

28 Se̱ Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱ta yadu̱ jab-u̱ ró o̱ u-tát, na kabu̱g ko̱n-u̱s ró,&gt;&gt; Za rem wa'-u̱ rò kum m-yar.

Ye̱so̱ re̱gu̱sse̱ ne̱t-ne̱
u̱t-zo̱ngu u̱t-nas [4,000]

29 Du̱gu̱ ku̱n Ye̱so̱ dor kit m-sa yu̱ Gariri, wa du̱u̱s u-do̱m u̱r-ro̱r wa shu̱'u̱t. 30 U̱t-ne̱t u-tát e̱ haan u̱du̱ rò, e̱ hatu̱n ryam-ne̱, u̱ po̱-ne̱ u̱ a-za-u̱s-na ne̱, u̱ a-za ho̱g-du̱ u̱s-rem ne̱ u̱t-ne̱t ne̱ u-tát, na haatu̱n u̱n na ru̱st u̱ shu̱ Ye̱so̱, tu̱msu̱ wa yu̱ u̱n m-yar. 31 Ne̱t-tu̱ hu̱ mu̱rimmo̱ da-u̱ e̱ hyane̱ a-za u̱s-rem ne̱, u̱ a-za-u̱s-na kwu̱ng m-yar, ryam-ne̱ o̱ m-ha, po̱-ne̱ kwu̱ng m-hyan, e̱ be̱e̱t e̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱ Isra-ne̱ u̱t-vam.

32 Se̱ Ye̱so̱ fog a-doru̱ wa, wa zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ ho̱g-du̱ o̱n-du̱ ne̱t-u̱t tun-to̱, remu̱ zu̱ u̱ ya-o̱ e̱ o̱tte̱ m-roog u̱t-tu̱t e̱ o̱ ane̱ u̱ me̱ ne̱, tu̱msu̱ e̱ zatte̱ no̱m u̱t-re̱ da. U̱m za u̱ssa u̱m to̱k u̱n u̱s-me̱r da, remu̱ zu̱ e̱ke̱n u̱t-byu̱z u̱ do̱m u-fu̱n.&gt;&gt;

33 Se̱ a-doru̱ rò zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿He̱ne̱ o̱ na do̱te̱ kwu̱m-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ de̱ re̱gu̱ssu̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t u̱-me̱ do̱g-u̱r din-de̱?&gt;&gt;

34 Ye̱so̱ shit u̱n, &lt;&lt;¿Be̱re̱di-to̱ u̱t-nu̱ tu̱ no̱ o̱tte̱?&gt;&gt;

E̱ zu̱, &lt;&lt;It o̱tte̱ u̱t-be̱re̱di u̱t-ta'er, u̱ jan ne̱ cashi.&gt;&gt;

35 Wa zu̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t e̱ shu̱'u̱t u-dak. 36 Wa ku̱b u̱t-be̱re̱di u̱t-ta'er u̱ jan ne̱ cashi. Da-u̱ wa no̱me̱ u̱t-vam, wa bosor wa yasu̱ a-doru̱ wa, e̱ hen e̱ mo̱tu̱ u̱t-ne̱t. 37 E̱ re, e̱ shig. Da-u̱ e̱ tase̱ a-dor kargu̱sse̱ tu̱ kuse̱ m-te̱ u̱t-ko̱o̱r u̱t-shu̱yi u̱t-ta'er. 38 Tat-u̱ campa-ne̱ re̱ no̱m u̱t-re̱ o̱, campa-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-nas, na ogorte̱ ne̱ta-ne̱ u̱ ya'ag ne̱ da. 39 Da-u̱ ne̱t-tu̱ bu̱rge̱, se̱ Ye̱so̱ to u̱-me̱ u-hat m-ha u̱ dak-u̱ Magadan.

16

Sa-u̱ u̱s-nap

1 Farisa-ne̱ u̱ Saduki-ne̱ haan u̱du̱ Ye̱so̱ remu̱ e̱ reg-u̱t wu̱n. E̱ kon wu̱n wa ko̱su̱ u̱n nap-su̱ no̱m-tu̱ m-shin du̱gu̱ do̱m u-ru̱, remu̱ u̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ Ru̱-o̱ to̱mnu̱ wu̱n.

2 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;A do̱m u-ru̱ zane̱, no̱ zu̱, &lt;Na de̱ no̱m-du̱ m-ya.&gt; 3 Tu̱msu̱ a do̱m u-ru̱ rime̱ u̱t-ku̱u̱t, no̱ zu̱, &lt;U̱ ya-o̱ na u̱t-no̱m u-yu̱.&gt; No̱ kere̱ senu̱sse̱ u̱ka da-u̱ o̱tte̱ u̱ do̱m u-ru̱, se̱di no̱ muute̱ jab-u̱s no̱ no̱ nap no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱t-no̱m da. 4 Ne̱t-u̱t yo̱-to̱ a-za gye̱r-u u-Ru̱ ne̱, no̱ u̱t-sa u̱s-nap su̱ no̱m-tu̱ m-shin, to̱ko̱n no̱m-tu̱ m-shin zaar he̱n da se̱ tu̱ Yunana.&gt;&gt; Ye̱so̱ yage̱ u̱n wa aru̱k.

Yis-mu̱ Farisa-ne̱ u̱ Saduki-ne̱

5 Da-u̱ a-dor pase̱ u̱ de̱ku̱n gwu̱gde̱ du̱ m-sa, e̱ baku̱ste̱ kab-du̱ u̱t-be̱re̱di da. 6 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱mo̱n ga' u̱ go̱-du̱ yis-mu̱ Farisa-ne̱ u̱ Saduki-ne̱.&gt;&gt; 7 E̱ he̱e̱se̱ u̱s-rem m-e̱ m-e̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Jiya ko̱b-du̱ u̱r-haan u̱t-be̱re̱di ne̱ o̱ wu̱te̱ wu̱n u̱ rem-u̱s sin-se̱.&gt;&gt;

8 Da-u̱ Ye̱so̱ nape̱ no̱m-u̱ e̱ o̱tte̱ u̱s-rem se̱ wa zu̱, &lt;&lt;No̱ a-yadu̱ jab-u̱ ne̱ cashi, ¿remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ u̱s-rem u̱ te̱k-u̱ no̱ u̱t-zu̱ no̱ zatte̱ u̱t-be̱re̱di da? 9 ¿No̱ gwa'ag u̱r-nu uro da? ¿Kaag no̱ u̱t-to̱ u̱ka u̱m re̱gu̱sse̱ ne̱t-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-tan u̱t-be̱re̱di u̱t-tan da? ¿Tu̱msu̱ ko̱o̱r-u̱t yatto̱ u̱t-nu̱ to̱ kuse̱? 10 ¿No̱ baku̱ste̱ ne̱t-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-nas i u̱m re̱gu̱sse̱ u̱t-be̱re̱di u̱t-ta'er da? ¿Tu̱msu̱ ko̱o̱r-u̱t yat-to̱ u̱t-nu̱ to̱ kuse̱? 11 Kamu̱g no̱ nap u̱zu̱, za ma-tu̱ be̱re̱di-du̱ o̱tte̱ m-yis de̱ u̱m o̱tte̱ u̱s-rem da. Se̱di no̱mo̱n ga' u̱ yis-mu̱ Farisa-ne̱ u̱ Saduki-ne̱.&gt;&gt; 12 A-doru̱ Ye̱so̱ nu̱p u̱zu̱ Ye̱so̱ za u̱ rem-su̱ u̱ mo̱ttu̱ yis-mu̱ na wu̱ye̱ u̱t-be̱re̱di da, se̱di wa o̱ u̱s-rem o̱ u̱zu̱ e̱ no̱m ga' u̱ go̱-du̱ ko̱se̱-u̱t Farisa-ne̱ u̱ Saduki-ne̱.

Biturus zu̱ Ye̱so̱,
&lt;&lt;Bo̱ wa o̱ Kiristi&gt;&gt;

13 Da-u̱ Ye̱so̱ haane̱ u̱ dak-u̱ Kasariya Firibi, wa shit a-doru̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;¿Wana ne̱t-tu̱ zu̱ Wa'-u̱ Ne̱t o̱ye̱?&gt;&gt;*

14 Se̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;E̱ke̱n zu̱ Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, e̱ke̱n zu̱ Iriya wa, tu̱msu̱ e̱ke̱n zu̱ Irmiya, ko̱ waku̱n u̱ te̱k-u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱.&gt;&gt;

15 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ wa no̱ o̱ u̱t-zu̱ wa u̱m o̱ye̱?&gt;&gt;

16 Simo̱n Biturus shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Bo̱ wa Kiristi† Wa'-u̱ u-Ru̱ u̱r-fat.&gt;&gt;

17 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Bo̱ o̱ kom u-Ru̱ ne̱ Simo̱n wa'-u̱ Yunana! U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ a ne̱t wa waru̱ bo̱ sin-se̱ rem-se̱ da, se̱di U̱so-u ri wu̱ o̱ do̱m u-ru̱. 18 U̱m o̱ hen u̱ waru̱ bo̱, bo̱ wa o̱ Biturus (wu̱ foge̱ u̱r-taar), u̱ do̱m-u̱ taar-u̱r rinde̱ de̱ u̱m de̱te̱ ma-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, tu̱msu̱ be̱b-du̱ m-mar de̱ za kwu̱m-du̱ u̱r-be̱b u̱ do̱m-u̱ o̱ da. 19 U̱m de̱ yadu̱ bo̱ go̱r-yu̱ Faru̱k-du̱ u-ru̱, no̱m-u̱ no̱ hoose̱ u̱-me̱ u-dak, Ru̱-u̱ de̱ hoosu̱ o̱ do̱m u-ru̱, tu̱msu̱ no̱m-u̱ bo̱ ya be̱b-du̱ u̱t-no̱m u̱-me̱ u-dak, Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ be-du̱ u̱t-no̱m u̱ do̱m u-ru̱.&gt;&gt; 20 Se̱ wa nu̱k a-doru̱ wa u̱t-to̱ u̱zu̱ a e̱ waru̱ waku̱n u̱zu̱ wa o̱ Kiristi da.

Ye̱so̱ waru̱g go̱-du̱
mar-mu̱ wa do̱te̱

21 Du̱gu̱ da-u o̱ Ye̱so̱ he̱e̱se̱ waru̱ a-doru̱ wa u̱zu̱, zatte̱ ka u̱t-no̱m da, se̱ wa de̱ge̱ u̱ Urusharima wa swa u̱r-ko̱b u̱t-go̱ u̱t-go̱ u̱ kom-tu̱ u̱t-ne̱nge̱n, u̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱, u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱, tu̱msu̱ e̱ ho̱ wa, u̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱ marimari-ne̱.

22 Biturus nu̱k wu̱n u̱ kit wa no̱mu̱ wu̱n u̱t-him u̱zu̱, &lt;&lt;U̱ Ru̱-u̱ hast, Wa-m-nap, se̱se̱ zaru̱ kwu̱m-du̱ bo̱ da!&gt;&gt;

23 Ye̱so̱ bir wa zu̱ Biturus, &lt;&lt;Hate̱ u̱ be-du̱ u̱m o̱tte̱, bo̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te! Bo̱ yu̱ u̱t-sa wadu̱ me̱ u̱r-he̱'e̱, remu̱ zu̱ dorog-u̱s ró su̱ ne̱t se̱, za u̱ka u-Ru̱ da.&gt;&gt;

24 Ye̱so̱ zu̱ a-doru̱ wa, &lt;&lt;Wu̱ u̱t-sa do̱rru̱ me̱ se̱ wa gu̱gu̱mte̱ hi-u̱r wa, wa kab kan-u wa, wa do̱r me̱. 25 Wu̱ o̱ u̱kru̱ fat-u̱r wa, wa de̱ u̱t-taag u̱ de̱. Tu̱msu̱ wu̱ taage̱ fat-u̱r wa remu̱ ri, wa de̱ kwu̱m-du̱ de̱. 26 ¿Yan-o̱ ne̱t de̱ u̱t-kwu̱me, da-u̱ wa kume̱ kwu̱m-tu̱ dak-u uno̱ wa taag u̱ fat-u̱r wa? ¿Ko̱ yan-o̱ ne̱t de̱ u̱t-ya u̱ka m-swasa remu̱ fat-u̱r wa? 27 Wa'-u̱ ne̱t de̱ haan u̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ u̱-me̱ fu̱'u̱bse̱-u̱t U̱so-u wa, wa to̱p kowan to̱p-u̱ no̱mu̱ wa no̱me̱. 28 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, e̱ke̱n o̱ro u̱ ees u̱ ane̱ i za m-mar da, se̱ e̱ hyanu̱g haan-du̱ Wa'-u̱ Ne̱t u̱-me̱ faru̱k-u̱r wa.&gt;&gt;

17

Sha-m Ye̱so̱ baru̱mte̱

1 Da-u̱ roog-mu̱ shishin arke̱ Ye̱so̱ ku̱b Biturus, u̱ Yakubu, u̱ Yohanna ne̱ hu̱u̱b u̱r-matu̱ wane̱ Yakubu, wa hu̱u̱t u̱n u̱ de̱ku̱n ro̱r-de̱ du̱ m-wu̱r, u̱ war u̱n. 2 U̱n o̱ u̱ku̱n se̱ sha-m Ye̱so̱ baru̱m. Shu̱-u wa no̱m m-zu̱n u̱ka zu̱n-mu̱ u̱r-ho̱, tu̱msu̱ kus-tu̱ wa wa'e̱ to̱ no̱m u̱ pus-to̱ u̱ka m-zu̱n. 3 Za rem, se̱ Iriya wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ Mosa ne̱ rwu̱n u̱du̱ u̱n, e̱ o̱ u̱s-rem u̱ Ye̱so̱ ne̱.

4 Biturus zu̱ Ye̱so̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, no̱ng u̱r-zwar u̱ na o̱tte̱ u̱ ane̱. A-bo̱ ese̱ u̱m de̱ kadu̱ u̱t-rimpa u̱t-tu̱t, du̱ ró u̱r-gan, u̱r-gan du̱ Mosa u̱r-gan tu̱msu̱ du̱ Iriya wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱.&gt;&gt;

5 Wa o̱ te̱k-u̱ u̱s-rem, se̱ de̱ku̱n ku̱'u̱t-de̱ du̱ m-zu̱n gu̱ru̱s u̱n be̱e̱t, tu̱msu̱ e̱ ho̱g u-cwar u̱-me̱ u̱r-ku̱'u̱t ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Unwa o̱ Wa'-u̱ ri, wu̱ u̱m o̱ u̱t-cwan, tu̱msu̱ u̱m hog zwar-u̱r rò sok, e̱re̱n wu̱n.&gt;&gt;

6 Da-u̱ a-dor ho̱ge̱ iya gye̱r-u̱ ship u̱n sok har e̱ he m-ho̱bo̱g. 7 Ye̱so̱ haan wa tu̱m u̱n wa zu̱, &lt;&lt;Yu̱nu̱n, a no̱ ho̱g u-gye̱r da!&gt;&gt; 8 Da-u̱ e̱ jakse̱ u̱t-hi, e̱ hyang waku̱n da, se̱ Ye̱so̱ u̱ war-wa.

9 Da-u̱ e̱ o̱ cu̱zu̱n du̱gu̱ do̱m u̱r-ro̱r, Ye̱so̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-him, wa zu̱, &lt;&lt;A no̱ waru̱ waku̱n no̱mu̱ no̱ hyane̱ da, se̱ Wa'-u̱ Ne̱t yu̱nge̱ du̱gu̱ marimari-ne̱.&gt;&gt;

10 A-dor shit wu̱n e̱ zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ wu̱te̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱ u̱t-zu̱, se̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Iriya baag m-haane̱?&gt;&gt;

11 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Iya o̱ Iriya de̱ haan wa mang ko-uyan. 12 Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱, Iriya baag u̱ hagu̱n, e̱ nak wu̱n da, har e̱ no̱mu̱ wu̱n no̱mu̱ cwane̱ u̱ jab-u̱s e̱. Iya hen Wa'-u̱ Ne̱t de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ ko̱m-u̱t u̱n.&gt;&gt; 13 A-dor nu̱p u̱zu̱, rem-u̱s Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ se̱ wa o̱ no̱mu̱ u̱n.

Ye̱so̱ haste̱ wa zwar
no̱m u̱s-te

14 Da-u̱ e̱ cwaye̱ be-du̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t o̱tte̱, yaku̱n campa-ya haan u̱du̱ Ye̱so̱ wa he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ Ye̱so̱. 15 &lt;&lt;Wa-m-nap, ho̱g o̱n-du̱ wa zwar-u̱ ri. Wa o̱tte̱ go̱m-su̱ u̱r-he̱'e̱, tu̱msu̱ wa o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b sok. O̱ko̱n da-o̱ wa he̱ u̱-me̱ u-ra, o̱ko̱n da-o̱ u̱-me̱ m-bu̱. 16 U̱m hu̱u̱te̱ wu̱n u̱du̱ a-doru̱ ró, e̱ hen e̱ kerge̱ has-tu̱ go̱m-u̱s se̱ da.&gt;&gt;

17 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;No̱ ne̱t-tu̱ uno̱ da-o̱, a-ko̱b-du̱ yadu̱ jab, a-jab-u̱s yo̱-se̱! ¿Yan da-o̱ u̱m de̱ u̱t-kere̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ no̱ ne̱? Hatu̱n wa'-u̱ ró u̱ ane̱.&gt;&gt; 18 Ye̱so̱ hagu̱sse̱ no̱m-yu̱ u̱s-te, no̱m-yu̱ u̱s-te ru, wa zwar kum m-yar.

19 A-doru̱ Ye̱so̱ haan u̱du̱ Ye̱so̱ da-u̱ waku̱n zare̱ u̱ku̱n da, e̱ shit Ye̱so̱ u̱zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ yan o̱ wu̱te̱ it kerge̱ rutu̱ no̱m-yu̱ u̱s-te ya da?&gt;&gt;

20 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ kerge̱ bu̱z-du̱ no̱m-yu̱ u̱s-te ya da, remu̱ zu̱ yadu̱ jab-u̱ no̱ o̱ cashi. U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, a no̱ o̱tte̱ yadu̱ jab u̱ka ya-yu̱ mastad, ya-yu̱ zege̱ u̱s-re̱k u̱ te̱k-u̱ go̱ u̱t-no̱m, no̱ keru̱ zu̱ ro̱r-u̱r din-de̱, &lt;Mu'us m-ha u̱ ana&gt; jit, tu̱msu̱ de̱ mu'us. O̱ko̱n zaar u̱ ze̱ge̱ be̱b-u̱r no̱ da.&gt;&gt;*

22 Da-u̱ a-dor mo̱rge̱ u̱ dak-u̱ Gariri, se̱ Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;E̱ke̱n de̱ yasu̱ Wa'-u̱ Ne̱t u̱ kom-tu̱ u̱t-ne̱t. 23 Tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ ho̱-du̱ wu̱n. U̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱ na de̱ yu̱nsu̱ wa du̱gu̱ marimari-ne̱.&gt;&gt; No̱mu o̱ zusu̱ a-dor-ne̱ sok.

Tar-u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t
du̱ Wa-ko̱-uyan

24 Da-u̱ Ye̱so̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ te bo̱-u̱ Kapanahum, a-o̱nku̱ shik-u̱ tar haan u̱du̱ Biturus u̱ mo̱ttu̱ ta'ar-ru̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan e̱ zu̱, &lt;&lt;Waru̱n it ko̱ wa-u̱t-ko̱se̱ no̱ top-u̱t shik-u̱ tar.&gt;&gt;

25 Biturus zu̱, &lt;&lt;U̱, wa top.&gt;&gt;

Da-u̱ Biturus mu̱ne̱ u-bu, se̱ Ye̱so̱ he̱e̱se̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-rem u̱zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ bo̱ hyane̱ u̱ mo̱ttu̱ shu̱t-u̱r re̱? ¿No̱ o̱ m-hyan faru̱k-tu̱ o̱nk shik-u̱ tar u̱du̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ e̱? ¿Ko̱ no̱ o̱ m-hyan faru̱k-tu̱ o̱nk shik-u̱ tar u̱du̱ ne̱t-tu̱ na re̱ m-gag?&gt;&gt;

26 Biturus zu̱, &lt;&lt;U̱du̱ e̱ke̱n.&gt;&gt;

Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱n top-u̱t da. 27 Ko ba shu̱'u̱te̱ iya, taas u̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ ho̱g ryab-u̱s in da, do̱'e̱ bo̱ gun kwe̱nhi-yu̱ masu̱ jan, bo̱ upus nu-u̱ jan-yu̱ bo̱ he̱e̱se̱ u̱t-mas bo̱ u̱t-hyan shik u̱-me̱. Kab e̱ bo̱ to̱p shik-u̱ tar i ró u̱ i ri ne̱.&gt;&gt;

18

Wu̱ o̱ yu̱-shu̱ u̱-me̱
Faru̱k-du̱ u-ru̱

(Mark 9:33-37; Ruka 9:46-48)

1 U̱ te̱k-u̱ da-u o̱, a-dor haan u̱du̱ Ye̱so̱ e̱ shit wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Wana o̱ yu̱-shu̱ u̱-me̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱?&gt;&gt;

2 Ye̱so̱ kabu̱n ya-u̱r re̱k-de̱, wa egu̱sse̱ wa u̱-me̱ u̱n. 3 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, a ne̱t u̱ muute̱ hi-u̱r wa u̱ka ya-u̱r re̱k-de̱ wa za tamu̱ cwadu̱ Faru̱k-du̱ u-ru̱ da. 4 Remu̱ iya wu̱ mute̱ hi-u̱r wa u̱ka ya-u̱r re̱k-de̱ wa de̱ shu̱'u̱tu̱ yu̱-Yat-ya u̱-me̱ faru̱k-du̱ u-ru̱.

5 &lt;&lt;Tu̱msu̱ i kabe̱ ya-u̱r re̱k-de̱ din-de̱ remu̱ zu̱ e̱ o̱ cwan-u̱t ri, me̱ wa e̱ kabe̱. 6 Ko̱wana wa'e̱ wa-gan u̱ te̱k-u̱ i-re̱k-e̱ ine̱ i ya' jab u̱du̱ ri u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as, u̱t-ze̱g u̱r-zwar na gagu̱ wa ta'ar-du̱ u̱r-na u̱ ge̱ksu̱ wa, na gun wa u̱-me̱ m-sa.

7 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ dak-u uno̱ u̱ remu̱ no̱m-tu̱ wadu̱ ne̱t u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as de̱ haan. No̱m-tu̱ wadu̱ ne̱t u̱t-ba'as to̱ haan, Se̱di u̱ shu̱'u̱tu̱ no̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱ wu̱ de̱ wadu̱ waku̱n u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as. 8 A kom-u ró ko̱ na-u ró o̱ wadu̱ bo̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as, kupse̱ bo̱ ju̱re̱. U̱t-ze̱g bo̱ cwa u̱ fat-du̱ za u̱r-ma u-kom ne̱ u-gan ko̱ u-na u-gan ko̱ ryam, u̱ na gunt bo̱ u̱ me̱n-tu̱ u-ra u̱ za u̱t-mar da, u̱ kom-u̱t ró ne̱ u̱t-yu̱r ko̱ u̱s-na u̱s-yu̱r. 9 A mu̱ne̱ is-u̱r ró u̱ wa bo̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as, se̱ bo̱ hast bo̱ rest. U̱t-ze̱g bo̱ cwa u̱ fat-du̱ za u̱r-ma u̱r-is ne̱ u̱r-gan u̱na gun bo̱ u̱ bu-u ra-u̱ za u̱t-mar da u̱ is-ne̱ yu̱r.

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ ca-yu̱ e̱nke̱

(Ruka 15:3-7)

10 &lt;&lt;Gwatu̱n a no̱ ju̱ru̱m waku̱n u̱ te̱k-u̱ ine̱ yaage̱ da. Remu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ a-to̱m u-Ru̱ u̱n ne̱, o̱ u̱r-yu̱ u̱du̱ U̱so-u ri wu̱ o̱ do̱m u-ru̱, e̱ de̱ waru̱ u-Ru̱ a no̱ no̱mu̱ yaag no̱m-u̱t so̱-to̱ da.* 12 ¿Yan o̱ no̱ o̱ m-hyane̱? A wa-gwat-du̱ ca u̱t-shik u̱t-tan, u-gan u̱ te̱k-u̱ e̱ ya e̱nk, ¿wa da yagu̱ ca u̱t-shik u̱t-tan za u-gan wa do̱'e̱ go-tu̱ yu̱ e̱nke̱ da? 13 A mu̱ne̱ zu̱ wa hyanu̱g ya, u̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, so̱-du̱ wa de̱ u̱t-no̱m remu̱ yu̱ e̱nke̱ ya, u̱t-ze̱g u̱t-ko̱k u̱t-tan za u-gan i o̱ za e̱nk. 14 Iya o̱ he̱n, cwan-tu̱ U̱so-u no̱ to da wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ u̱ wa-gan u̱ e̱nk u̱ te̱k-u̱ me̱ yaag ine̱.

O̱r-u̱ ró wu̱ no̱mu̱ bo̱ u̱t-ba'as

(Ruka 17:3)

15 &lt;&lt;A o̱r-u̱ ró no̱mu̱ bo̱ u̱t-ba'as do̱'e̱ bo̱ ko̱su̱ wa u̱zu̱ wa no̱ngu̱ bo̱ u̱t-ba'as, no̱ wa ne̱ yu̱r. A ne̱tu̱ wa e̱ru̱ bo̱, bo̱ mu̱ttu̱n wa u̱-do̱m u-fu̱n. 16 Se̱di a wa e̱ru̱ bo̱ da, se̱ bo̱ mang m-ha u̱ ne̱t gan ne̱ ko̱ ne̱t-ne̱ yu̱r, remu̱ ko̱-uyan rem-se̱ na ku̱b remu̱ war-mu̱ ne̱t-ne̱ yu̱r ko̱ ne̱t-ne̱ tu̱t.† 17 A o̱r-u̱ ró gu̱gme̱ e̱rru̱ u̱n, se̱ bo̱ waru̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, a wa gu̱gme̱ e̱rru̱ a-dor-ne̱, muute̱ wa u̱ka wu̱ nape̱ u-Ru̱ da, ko̱ wa-o̱nku̱ shik-u̱ tar.

18 &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, no̱m-u̱ no̱ hoose̱ u̱-me̱ u-dak, Ru̱-u̱ de̱ hoosu̱ o̱ do̱m u-ru̱, tu̱msu̱ no̱m-u̱ bo̱ ya be̱b-du̱ u̱t-no̱m u̱-me̱ u-dak, Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ be̱b-du̱ no̱m-du̱ o̱ u̱ do̱m u-ru̱.

19 &lt;&lt;U̱m o̱ hen u̱ waru̱ no, a ne̱t-ne̱ yu̱r u̱ ane̱ u-dak, e̱ eese̱ e̱ kon o̱ko̱n no̱m-o̱, U̱so-u ri wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ wa no̱mu̱ u̱n. 20 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ be-du̱ ne̱t-ne̱ yu̱r ko̱ tu̱t mo̱ro̱gte̱ remu̱ zu̱ e̱ yaag jab u̱du̱ ri, u̱m o̱ u̱r-kot u̱ e̱ ne̱.&gt;&gt;

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ to̱k wu̱ za u̱r-o̱n

21 Na o̱ u̱ku̱n Biturus haan wa zu̱ Ye̱so̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, ¿so-o̱ u-nu o̱r-u̱ ri de̱ no̱mu̱ me̱ u̱t-ba'as, u̱m no̱mu̱ wa u̱r-ho̱? ¿U-so u-ta'er?&gt;&gt;

22 Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Za u-so u-ta'er da, se̱di u-so u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p u-so u-ta'er [490] za u̱r-ma.

23 &lt;&lt;Remu̱ iya, faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱ka waku̱n faru̱k wa wu̱ u̱t-sa wa ogor kwu̱m-u̱t wa tu̱ o̱ kom-tu̱ to̱k-ne̱ wa. 24 Da-u̱ faru̱k tak-ne̱ u̱t-ogor, se̱ na haatu̱n wa waku̱n ne̱t wa, wu̱ faru̱k dore̱ u̱r-mag, shik u-tát i ne̱t za u̱t-kere̱ u̱t-to̱p u̱ yu̱-u̱r wa u̱r-be̱e̱t da. 25 Ba wa ku̱su̱n u̱t-to̱p se̱ faru̱k wu̱ na bu̱b wa u̱ ne̱ta wa ne̱ u̱ ya'ag-u̱ wa ne̱, u̱ no̱m-u̱ wa o̱tte̱ ne̱ u-be̱e̱t wa to̱p u̱r-mag.

26 &lt;&lt;Se̱ to̱k-u̱ wa he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ faru̱k wa o̱ u̱s-ko̱n wa zu̱, &lt;Ho̱g o̱n-u̱r ri, me̱ to̱p-u̱ ko-uyan!&gt; 27 Se̱ faru̱k hog o̱n-du̱ to̱ku̱ wa, wa yagu̱ wu̱n wa aru̱k, wa zu̱ a wa to̱p mag-u̱r re̱ da.

28 &lt;&lt;Se̱di to̱k-u̱ wa da-u̱ wa ruye̱ se̱ wa bit hu̱u̱b m-ank wa, wu̱ wa dore̱ u̱r-mag shik cashi, wa soos wu̱n u-cwar, wa zu̱, &lt;To̱p me̱ no̱m-u̱ u̱m dore̱ bo̱!&gt;

29 &lt;&lt;Se̱ hu̱u̱b m-ank-u̱ rò he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ rò, wa kon wu̱n wa zu̱, &lt;No̱mu̱ me̱ u̱r-ho̱, me̱ to̱p-u̱ bo̱!&gt;

30 &lt;&lt;Se̱di to̱ku̱ wa gu̱gu̱m, wa hu̱u̱t wu̱n u̱ bu-u̱ m-to̱k, wa zu̱ se̱ wa to̱po̱k mag-u̱r re̱. 31 Da-u̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ank-u̱ rò ho̱ge̱ no̱mu̱ no̱me̱, e̱ ho̱k u̱r-zwar da. Se̱ e̱ do̱'e̱ e̱ waru̱ faru̱k no̱mu̱ no̱me̱ u-be̱e̱t.

32 &lt;&lt;Faru̱k fog to̱ku̱ wa wa zu̱, &lt;Bo̱ to̱k yo̱-o̱ wa. U̱m no̱ngu̱ ho̱-du̱ mag-du̱ u̱m doru̱ bo̱ remu̱ zu̱ bo̱ ko̱no̱g me̱. 33 ¿Kamu̱g u̱zu̱ bo̱ ho̱g o̱n-du̱ hu̱u̱b m-ank-u̱ ró, u̱ka u̱m hogte̱ o̱n-u̱r ró da?&gt; 34 Faru̱k hog m-ku̱wu̱t sok, se̱ wa wu̱ na ya' wu̱n u̱r-ko̱b wa to̱p no̱m-u̱ wa doru̱ wa u-be̱e̱t.

35 &lt;&lt;Iya o̱ hen Uso-u ri wu̱ do̱m u-ru̱ do̱te̱ no̱mu̱ wu̱ gu̱gme̱ no̱mu̱ o̱r-u̱ wa u̱r-ho̱ jab gan.&gt;&gt;

19

Ko̱se̱-tu̱ mo̱t-du̱ u̱r-gu̱

1 Da-u̱ Ye̱so̱ tase̱ warru̱ rem-u̱s se̱, wa yage̱ Gariri, wa do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Yahudiya u̱ gwu̱g-du̱ u-do̱m du̱ Gi-yu̱ Yodan. 2 Ban-du̱ u̱t-ne̱t dor wu̱n u̱ku̱n, tu̱msu̱ wa hastu̱ ne̱t-ne̱ go̱m-u̱s e̱.

3 E̱ke̱n Farisa-ne̱ haan e̱ reg-u̱t wu̱n u̱ din-de̱ shu̱t-de̱ u̱zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱r-u̱t in tu̱ Yahuda-ne̱ yaag ne̱t be̱b-du̱ yan-du̱ ne̱ta wa u̱ remu̱ ko̱-uyan rem o̱?&gt;&gt;

4 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ karu̱nte̱ rem-su̱ u-Ru̱, kamu̱g no̱ nap u̱zu̱ da-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ ne̱t du̱gu̱ u̱r-taku̱n, &lt;Ru̱-u̱ no̱mu̱g campa gan wa nom ne̱ta gan remu̱ e̱ shu̱'u̱te̱ ne̱ta e̱ campa.&gt;* 5 Ko̱ske̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ ware̱ u̱zu̱, &lt;Ne̱t de̱ yagu̱ Uso-u wa u̱ ino-u wa ne̱ wa dap ne̱ta wa, e̱ yu̱r hen e̱ shu̱'u̱t ne̱t gan.&gt;† 6 Remu̱ iya e̱ zamu̱n ne̱t-ne̱ yu̱r da se̱di ne̱t gan. Remu̱ iya hen, no̱mu̱ Ru̱-u̱ same̱ a waku̱n u̱ mo̱t da.&gt;&gt;

7 E̱ shit u̱zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ Mosa wu̱rte̱ bo̱r-tu̱ yan-du̱ ne̱ta, u̱zu̱ wu̱ o̱ yan-du̱ ne̱ta wa, wa pan ran-u̱ u̱t-yane̱?&gt;&gt;‡

8 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Remu̱ hok-tu̱ u̱t-to̱ no̱ o̱ wu̱te̱ Mosa yagte̱ u̱ ne̱t u̱ yan ne̱ta wa. Se̱di da Ru̱-o̱ no̱me̱ campa e̱ ne̱ta, wa cu̱ng u̱zu̱ e̱ mo̱t da. 9 U̱m o̱ hen u̱ waru̱ no̱, wu̱ yane̱ ne̱ta wa, wa gu̱ waku̱n, a-za remu̱ m-o̱ da, as-o̱ wa o̱tte̱.&gt;&gt;

10 A-doru̱ Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Abite̱ iya o̱, ze̱k u̱r-zwar u̱ ne̱t u̱ shu̱'u̱t za u̱r-gu̱.&gt;&gt;

11 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ru̱-u̱ se̱gu̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ e̱ kab ko̱se̱-u̱t tun-to̱. E̱ war-e̱ de̱ kere̱ u̱r-yu̱ za no̱m-du̱ u̱r-gu̱. 12 E̱ke̱n o̱ro i na mate̱ maku̱t-ne̱, e̱ke̱n hen ne̱t-tu̱ muute̱ e̱ iya, tu̱msu̱ e̱ke̱n o̱ro i zu̱ e̱ za u̱r-gu̱ da remu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱. Yage̱ wa u̱t-kab wa kab rem-u̱s sin-se̱.&gt;&gt;

Yaagu̱ re̱k-e̱ u̱ Ye̱so̱ ne̱

(Mark 10:13-16; Ruka 18:15-17)

13 De̱ku̱n ho̱-de̱ na hatu̱n Ye̱so̱ yaag remu̱ wa do̱r-tu̱ e̱ u̱t-kom tu̱msu̱ wa no̱m-tu̱ e̱ u̱s-to̱o̱g. A-doru̱ Ye̱so̱ hagu̱sse̱ a ya'ag ne̱ u̱zu̱ e̱ o̱ e̱kse̱ Ye̱so̱.

14 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n u̱ yaag u̱ haan u̱du̱ ri! A no̱ buz u̱n da, remu̱ zu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ do̱m-u̱ i o̱ u̱ka yaag ine̱.&gt;&gt; 15 Wa doru̱ u̱n u-kom wa wa'-u̱ u̱n nu-u so̱-o̱ kanda wa yagte̱ ku̱n.

Be̱b wa u̱t-kwu̱m

(Mark 10:17-31; Ruka 18:18-30)

16 Waku̱n haan u̱du̱ Ye̱so̱ wa zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, ¿yan no̱m-u so̱-o̱ u̱m de̱ u̱t-no̱m u̱m kum-u̱t fat-du̱ za u̱r-ma?&gt;&gt;

17 Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ bo̱ shit-tu̱ mo̱t-tu̱ no̱m-u so̱-o̱? Ru̱-o̱ o̱ so̱-o̱ war-wa. A-bo̱ u̱t-sa bo̱ kum fat-du̱ za u̱r-ma, se̱ bo̱ do̱ro̱g bo̱r-u̱t wa ho̱n-ho̱n.&gt;&gt;

18 Campa-u ya zu̱, &lt;&lt;¿Yan bo̱r-to̱?&gt;&gt;

Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt; &lt;A-bo̱ ho̱ ne̱t da, a-bo̱ no̱m m-o̱ da, a-bo̱ no̱m u-hiw da, a-bo̱ ke̱tu̱ waku̱n u̱s-rem da. 19 Ya u̱so-u ró m-ze̱g u̱ ino-u ró ne̱, tu̱msu̱ bo̱ cwan wa-bo̱ru̱ ró u̱ka bo̱ o̱tte̱ cwan-tu̱ hi-du̱ war ró.&gt;§ &gt;&gt;

20 Wa-u̱ be̱b zu̱, &lt;&lt;U̱m do̱ro̱g bo̱r-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t. ¿Yan-o̱ kuse̱ u̱m de̱ u̱t-no̱me̱?&gt;&gt;

21 Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A-bo̱ u̱t-sa bo̱ shu̱'u̱t u-shu̱yi shu̱yi, do̱'e̱ bo̱ bab no̱m-tu̱ bo̱ o̱tte̱ u̱t-be̱e̱t, bo̱ mo̱tu̱ a-u̱r-ko̱b-ne̱ shik-u̱ e̱. Bo̱ de̱ no̱m-du̱ u̱t-kwu̱m u̱ do̱m u-ru̱, se̱ bo̱ haan bo̱ do̱r me̱.&gt;&gt;

22 Da-u̱ wa-u̱ be̱b ho̱ge̱ iya, se̱ wa aru̱k jab nayi-nayi, remu̱ zu̱ wa o̱tte̱ u̱t-kwu̱m sok.

23 Ye̱so̱ zu̱ a-doru̱ wa, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, u̱t-shu̱'u̱t u̱t-po̱ ne̱ u̱ wa-u̱t-kwu̱m u̱ to-u̱t u̱ Faru̱k-du̱ u-ru̱. 24 U̱m o̱ tu̱msu̱ waru̱ no̱, u̱t-ze̱g m-ku̱k u̱ rakum-yu̱ cwa u̱-me̱ hu̱-yu̱ u-be̱r, u̱ wa-u̱t-kwu̱m u̱ to-u̱t u̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱.&gt;&gt;

25 Da-u̱ a-dor ho̱ge̱ iya e̱ hu̱ mu̱rimmo̱, e̱ zu̱, &lt;&lt;¿Abite̱ iya o̱ wana de̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r?&gt;&gt;

26 Ye̱so̱ got u̱n wa zu̱, &lt;&lt;U̱du̱ ne̱t za u̱t-no̱me̱ da se̱di u̱du̱ u-Ru̱ ko-uyan su̱ u̱t-no̱me̱ se̱.&gt;&gt;

27 Biturus zu̱, &lt;&lt;Gwat, it yakke̱ ko-uyan remu̱ it dor-u̱t bo̱, ¿se̱di yan-o̱ it de̱ u̱t-kwu̱m?&gt;&gt;

28 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, da-u̱ o̱ haan, da-u̱ Wa'-u̱ Ne̱t do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u̱t-fu̱'u̱bse̱ wa. No̱ do̱ru̱ me̱, no̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ pora-tu̱ u̱r-faru̱k tu̱ u̱t-rem o̱p-u̱t yu̱r, no̱ kwu̱pu̱ rem-tu̱ o̱p u̱ u̱t-yu̱r tu̱ Isra-ne̱ u̱s-rem. 29 Tu̱msu̱ wu̱ yage̱ u̱t-bu, ko̱ hu̱no-u̱t wa ne̱ ne̱ta-ne̱ ko̱ campa-ne̱, ko̱ u̱so-u wa u̱ ino-u wa ne̱ ko̱ yaag, ko̱ u̱t-tak, remu̱ wa o̱ do̱rru̱ me̱, wa de̱ u̱t-kwu̱m u-so u-tát, tu̱msu̱ wa de̱ kwu̱m-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma. 30 Tu̱msu̱ ne̱t-ne̱ u-tát i o̱ u̱r-taku̱n, e̱ de̱ u̱t-mu̱ a u̱r-vaste̱, a u̱r-vaste̱ e̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t a u̱r-taku̱n.&gt;&gt;

20

Sha-mu̱ u̱s-rem
mo̱t-tu̱ a-m-ank

1 Ye̱so̱ re shu̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-ru̱ o̱ u̱ka wa-u-bu, wu̱ ruye̱ u̱r-wu̱n u̱r-wu̱n u̱ sa-u̱ i de̱ no̱mu̱ wa-m-ank-u̱ tak-u̱ inabi. 2 Da-u̱ e̱ ho̱ngu̱sse̱ u̱ no̱mu̱ wa do̱'e̱ u̱t-to̱p shik u̱r-hoot, se̱ wa tok u̱n u̱ tak-u̱ inabi.

3 &lt;&lt;U̱s-kwam ko̱b-du̱ u-gan su̱ u̱r-wu̱n se̱ wa ru u̱ kat-du̱ u-tu̱rru̱, wa hyen e̱ke̱n u̱ shu̱'u̱t-du̱ m-zan. 4 Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;Haanu̱n no̱ do̱'e̱ u̱ tak-u inabi ri, me̱ to̱p-u̱ no̱ no̱m-u̱ kame̱.&gt; 5 E̱ yu̱ne̱ e̱ do̱'e̱.

&lt;&lt;Se̱ wa do̱'e̱. Wa ru u̱ te̱k u-ho̱, tu̱msu̱ u̱s-kwam u̱s-tu̱t su̱ m-rim wa sur m-kab a-m-ank ne̱. 6 U̱ka u̱s-kwam u̱s-tan su̱ m-rim, wa ru, wa bit e̱ke̱n u̱ ees, e̱ za no̱m-du̱ o̱ko̱n da. Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;¿Remu̱ yan-o̱ wu̱te̱ no̱ no̱mu̱g m-ank u̱ ho̱-du̱ ya-o̱ da?&gt;

7 &lt;&lt;E̱ zu̱ wu̱n, &lt;Waku̱n yaag it no̱mu̱ u̱t-no̱m da.&gt;

&lt;&lt;Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;No̱ko̱n ko̱no̱ m-ha u̱ tak-u inabi ri.&gt;

8 &lt;&lt;Da-u̱ rim-mu̱ tore̱, se̱ wa tak-u inabi wa zu̱ wu̱ o̱ se̱gu̱ wa ank-mu̱ u-tak, wa fag i o̱ no̱mu̱ wa-m-ank ne̱, wa to̱p e̱, tu̱msu̱ wa he̱e̱se̱ du̱gu̱ a m-vaste̱ m-ha a u̱r-taku̱n ne̱.

9 &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ haye̱ u̱ka u̱s-kwam u̱s-tan su̱ m-rim, kowan na top wa shik u̱ka ku̱mte̱ u̱ to̱p-u̱ u̱r-hoot. 10 Ne̱t-tu̱ haane̱ u̱r-taku̱n cu̱ng u̱zu̱ na de̱ to̱p-du̱ e̱ shik m-ze̱g o̱r-u̱t e̱ ne̱ i haane̱ m-rim, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ iya kowan kwu̱ng no̱mu̱ kame̱ na to̱p wa u̱r-hoot. 11 Da-u̱ e̱ o̱nke̱, se̱ e̱ hu̱ no̱mu̱ wa-u-tak m-kwe̱ remu̱ zu̱ wa to̱po̱k e̱ ho̱n-ho̱n. 12 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;Ne̱t-tu̱ haane̱ u̱-dim, ank-mu̱ u-da cashi mo̱ e̱ no̱me̱&gt; to̱p-u it u̱ e̱ne̱ u̱s-gan, it u̱ no̱me̱ m-ank, u̱ du̱ng-mu̱ u-ho̱ ne̱.

13 &lt;&lt;Se̱ wa zu̱ waku̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n, &lt;Hu̱u̱b-u̱ ri, u̱m re̱e̱g ra-u ró da. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ yo cu̱ng u̱zu̱ me̱ to̱p-u̱ bo̱ shik no̱mu̱ na tope̱ u̱r-hoot. 14 Kab no̱m-u̱ o̱ u̱ ró bo̱ no̱k. Me̱ ke̱e̱re̱ u̱ jab-u̱ ri u̱m to̱p o̱r-u̱t ró ne̱ i haane̱ u̱ dim-u ró no̱m-u̱ u̱m to̱p-u̱ bo̱. 15 Me̱ keru̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ u̱m ke̱e̱re̱ u̱ jab-u̱ ri, u̱ no̱m-u̱ o̱ u̱ ri, ¿shu̱b-de̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ remu̱ no̱m-u so̱-o̱ u̱m no̱me̱?&gt;

16 &lt;&lt;Iya o̱ hen, a m-vaste̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t a u̱r-taku̱n, a u̱r-taku̱n hen e̱ shu̱'u̱t a m-vaste̱.&gt;&gt;

Ye̱so̱ waru̱g mar-m wa

(Mark 10:32-34; Ruka 18:31-34)

17 Da-u̱ Ye̱so̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ o̱ m-ha u̱ Urusharima, se̱ wa nu̱k a-dor-ne̱ u̱-kit. Wa zu̱ u̱n, 18 &lt;&lt;Ho̱go̱n in do̱'e̱ u̱r-cwa u̱ Urusharima. Na de̱ yasu̱ Wa'-u̱ Ne̱t u̱ kom-tu̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱. Tu̱msu̱ e̱ u̱t-kwu̱p u̱zu̱ na ho̱ wu̱n. 19 Tu̱msu̱ e̱ yasu̱ wu̱n u̱du̱ i za-Yahuda-ne̱ da, e̱ no̱mu̱ wu̱n rem-su̱ u̱s-ju̱ru̱m, e̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-ryap, e̱ tar wu̱n u-kan, tu̱msu̱ e̱ ho̱ wu̱n u̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱ wa de̱ u̱r-yu̱ne̱.&gt;&gt;

Ko̱n-su̱ ino-u Yakubu
e̱ Yohanna

(Mark 10:35-45)

20 Se̱ ino-u Yakubu e̱ Yohanna ya'ag-u̱ Zabadi e̱ haan u̱du̱ Ye̱so̱. Wa he u̱t-jwu̱n u̱ shu̱ Ye̱so̱ wa kon wu̱n o̱ko̱n no̱m-o̱.

21 Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ u̱t-sa?&gt;&gt;

Wa zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ ko̱n-u̱s ró, yage̱ yaag-u̱ ri ine̱ yu̱r u̱ shu̱'u̱t u̱ ane̱ u̱ be-du̱ m-sek-u̱ ró u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱, wa-gan u̱ kom u̱t-cwa tu̱msu̱ wa-gan u̱ kom u̱r-beer.&gt;&gt;

22 Ye̱so̱ zu̱ Yakubu e̱ Yohanna, &lt;&lt;No̱ nak no̱m-u̱ no̱ o̱ u̱t-ko̱n da, ¿no̱ keru̱ swadu̱ ko̱b-du̱ u̱m de̱ u̱t-swa?&gt;&gt;

E̱ zu̱, &lt;&lt;It u̱t-kere̱.&gt;&gt;

23 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ka u̱m do̱te̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, se̱di mo̱t-tu̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ kom u̱s-cwa ri ko̱ kom u̱r-beer, U̱so-u ri wu̱ o̱ do̱m u-ru̱ wa o̱o̱ge̱ wa u̱t-ya. Wu̱na de̱ ya-du̱ be-u̱t to̱ u̱du̱ wu̱ wa cwane̱ u̱t-ya.&gt;&gt;

24 Da-u̱ a-dor o̱p i kuse̱ ho̱ge̱ u̱zu̱ Yakubu e̱ Yohanna no̱ng u̱r-shu̱t iya, e̱ hog ryab-u̱s u̱n sok. 25 Ye̱so̱ fak in be̱e̱t wa zu̱, &lt;&lt;No̱ nak ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-faru̱k i za-Yahuda-ne̱ da, e̱ hog zwarru̱ ko̱su̱ e̱ u̱zu̱ e̱ o̱ u̱r-be̱b ne̱. Tu̱-shu̱ hog zwarru̱ ko̱se̱ u̱r-be̱b u̱du̱ i e̱ o̱tte̱ u̱r-faru̱k. 26 A no̱ no̱m u̱ka u̱n da. Remu̱ iya hen wu̱ u̱t-sa wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya u̱-me̱ no̱, se̱ wa shu̱'u̱te̱ to̱k u̱du̱ o̱r-u̱t wa ne̱. 27 Tu̱msu̱ wu̱ u̱t-sa wa shu̱'u̱t yu̱-shu̱ u̱-me̱ no̱, wa shu̱'u̱te̱ to̱k. 28 Wa'-u̱ Ne̱t hagu̱n remu̱ na no̱m-tu̱ wa-m-ank da, se̱di remu̱ zu̱ wa no̱m-u̱t m-ank, wa yase̱ fat-u̱r wa remu̱ u̱kru̱ u̱t-ne̱t u-tát.&gt;&gt;

Po̱-ne̱ yu̱r kwu̱ng m-hyan

(Mark 10:46-52; Ruka 18:35-43)

29 Da-u̱ Ye̱so̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ de̱ yagu̱ bo̱-u̱ Yeriko, ban-du̱ u̱t-ne̱t dor u̱n. 30 Da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ u̱r-no̱k, e̱ke̱n po̱-ne̱ yu̱r o̱ shu̱'u̱t u̱ kit u-fu̱n. Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ Ye̱so̱ o̱ aru̱k, se̱ e̱ yu̱ns u̱s-cwar e̱ zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, Wa'-u̱ Dawuda! Ho̱g o̱n-u̱r it!&gt;&gt;

31 Ne̱t-tu̱ hagu̱sse̱ u̱n, u̱zu̱ u̱n ho̱o̱n u̱s-ram, E̱ sur m-jaku̱s u̱s-cwar e̱ zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, Wa'-u̱ Dawuda! Ho̱g o̱n-u̱r it!&gt;&gt;

32 Ye̱so̱ ees, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Yan-o̱ no̱ u̱t-sa u̱m no̱mu̱ no̱?&gt;&gt;

33 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa-m-nap, it u̱t-sa it kum m-hyan.&gt;&gt;

34 Remu̱ u̱r-o̱n, Ye̱so̱ tu̱m is-u̱ u̱n. Za rem, e̱ kum m-hyan, e̱ dor wu̱n.

21

Cwa-du̱ Faru̱k-u̱ Urusharima

1 Da-u̱ Ye̱so̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ ha m-te Urusharima, u̱ bo̱-u̱ Bafaji u̱ dapu̱s Ro̱r-du̱ Te-su̱ Ze̱tun, Ye̱so̱ tom a-doru̱ wa yu̱r. 2 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Cwaan u̱ taas-u̱ o̱ u̱ shu̱ no̱, no̱ u̱t-hyan u-janka m-gag u̱ku̱n u̱ ya-u̱r wa ne̱, ustu̱n e̱ no̱ hatu̱n me̱. 3 A waku̱n u̱ shitu̱ no̱m-u̱ no̱ u̱t-no̱m, waru̱n wa u̱zu̱, &lt;Wa-m-nap wa u̱t-sa e̱,&gt; tu̱msu̱ wa de̱ yasu̱ no̱ e̱ za na-su̱ u-da.&gt;&gt;

4 Na no̱ng sin-se̱ u̱s-be̱e̱t remu̱ na shu̱u̱ste̱ no̱mu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ware̱ u̱zu̱,

5 &lt;&lt;Waru̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Urusharima,*

&lt;Gwatu̱n faru̱k-u̱ no̱ o̱ haan u̱du̱ no̱,

wa zatte̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi da.

Wa o̱ u̱r-no̱k u̱ do̱m u-janka,

Wa muute̱ hi-u̱r wa za o̱ko̱n, ya-du̱ u-janka wa nokte̱.&gt; &gt;&gt;†

6 A-doru̱ Ye̱so̱ yu̱r no̱m u̱ka Ye̱so̱ war-tu̱ e̱. 7 E̱ hatu̱n ya-du̱ u̱r-janka u-janka ne̱ u̱du̱ rò, e̱ su̱k kus-u̱t e̱ u̱ do̱m-u̱ u-janka u̱ ya-u̱r wa ne̱, wa du̱u̱s u̱ do̱m wa shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ ya-du̱ u-janka. 8 U̱t-ne̱t u-tát e̱ hu̱ nu̱rgu̱sse̱ kus-u̱t e̱ u̱ do̱m-u̱ u-fu̱n, tu̱msu̱ e̱ke̱n getmu̱n fe̱-su̱ u̱s-te e̱ nu̱rgu̱sse̱ u̱ do̱m-u̱ u-fu̱n. 9 Ban-du̱ u̱t-ne̱t o̱ró u̱-shu̱ Ye̱so̱ tu̱msu̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t i o̱ dim-u̱ rò be̱e̱t. E̱ jaku̱s u̱s-cwar, e̱ zu̱,

&lt;&lt;U̱t-vam u̱du̱ Wa'-u̱ Dawuda!

Nu-u so̱-o̱ u̱du̱ wu̱ haane̱

u̱ shin-m Yawe,

u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱

wu̱ o̱o̱ge̱ do̱m u-ru̱ u̱ zu̱ge̱ ko̱he̱ne̱!&gt;&gt;‡

10 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaye̱ u̱ Urusharima, gwu̱z yu̱ne̱ u̱zu̱, &lt;&lt;¿Wana unwa?&gt;&gt;

11 Ne̱t-tu̱ o̱ do̱rru̱ Ye̱so̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;Unwa o̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ Nazara u̱ Gariri.&gt;&gt;

Ye̱so̱ u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t
du̱ Wa-ko̱-uyan

(Mark 11:15-19; Ruka 19:45-48; Yoha 2:13-22)

12 Ye̱so̱ to u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan wa buz a u̱t-o̱ u̱ a bab-du̱ u̱t-bisa ne̱ u̱-me̱, wa ju̱rgu̱sse̱ cu̱mu̱s-tu̱ a swasa-mu̱ shikne̱, u̱ no̱m-tu̱ u̱r-shu̱'u̱t-u̱ a bab-du̱ u̱t-gorop. 13 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱u̱g, &lt;Bu-u ri de̱ shu̱'u̱tu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan,&gt;§ se̱di no̱ mutte̱ o̱ be-du̱ pak-du̱ hyu̱w-ne̱!&gt;&gt;

14 Ku̱na po̱-ne̱ u̱ ryam-ne̱ hatu̱n u̱du̱ rò u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, tu̱msu̱ wa yu̱ u̱n m-yar. 15 I-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱, u̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa ne̱, hog u̱s-ryab da-u̱ e̱ hyane̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱ Ye̱so̱ no̱me̱, u̱ yaag ne̱ be̱e̱t e̱ o̱ u̱t-jar u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan e̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;U̱t-vam u̱du̱ Wa'-u̱ Dawuda&gt;&gt; se̱ e̱ hog u̱s-ryab.

16 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ ho̱k no̱m-u̱ ya'ag-u̱ ine̱ o̱ u̱t-zu̱?&gt;&gt;

Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱,

&lt;&lt;U̱, no̱ karu̱nte̱ no̱m-u̱ rem-su̱

u-Ru̱ ware̱ u̱zu̱,

&lt;Bo̱ iiste̱ u̱t-ya' u̱

ya'ag-u̱ re̱ke̱ ne̱ u̱ka

e̱ do̱te̱ vam-u̱t ró

u̱ka ku̱mte̱.&gt;* &gt;&gt;

17 Du̱gu̱ ku̱n se̱ wa yagu̱ u̱n, wa ru u̱ bo̱-u o̱. Wa do̱'e̱ u̱ Bataniya, wa roog u̱ku̱n.

Te-yu̱ gu̱u̱ste̱

(Mark 11:12-14,20-24)

18 Da-u̱ is gase̱ u̱r-wu̱n, wa o̱ u̱ mu̱u̱n u̱-me̱ u-bo̱, se̱ wa hog u̱s-me̱r. 19 Da wa hyane̱ yaku̱n te-ya u̱ kit u-fu̱n, se̱ wa do̱'e̱ u̱ kug-du̱ te-u ya, wa kwu̱ng o̱ko̱n da se̱ u̱t-ran. Wa zu̱ te-u ya, &lt;&lt;Bo̱ za u̱r-mat da m-mo̱mmo̱.&gt;&gt; Za rem te-yu̱ gu̱u̱s.

20 Da-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ hyane̱ iya, e̱ hu̱ mu̱rimmo̱ u-tát. E̱ zu̱, &lt;&lt;¿Re̱ o̱ te-yu̱ gu̱u̱ste̱ za rem inya?&gt;&gt;

21 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, a no̱ o̱ u̱ yadu̱ jab ne̱ tu̱msu̱ no̱ no̱ng u-sakna da ko̱ cashi, no̱ u̱t-no̱m no̱m-tu̱ ze̱ge̱ no̱mu̱ u̱m no̱mu̱ te-u inya. Tu̱msu̱ no̱ zu̱ ro̱r-u̱r yat-de̱ din-de̱, &lt;Yu̱ne̱ bo̱ he̱ u̱-me̱ m-sa,&gt; u̱t-shu̱'u̱t iya. 22 A no̱ no̱me̱ yadu̱ jab, no̱m-u̱ no̱ ko̱ne̱ u-Ru̱ u-be̱e̱t u̱ te̱k-u̱ u̱s-to̱o̱g, no̱ u̱t-kwu̱m.&gt;&gt;

Shu̱t-du̱ Be̱b-u̱r Ye̱so̱

(Mark 11:27-33; Ruka 20:1-8)

23 Da-u̱ Ye̱so̱ cwaye̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, wa o̱ te̱k-u̱ u̱t-ko̱se̱, se̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱, e̱ haan u̱du̱ rò. E̱ zu̱, &lt;&lt;¿Shin-m wan mo̱ bo̱ o̱tte̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t tun-to̱? ¿Tu̱msu̱ wana ya shin-m mo̱?&gt;&gt;

24 Se̱ Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Ko̱ me̱, me̱ no̱mu̱ no̱ u̱r-shu̱t. A no̱ shase̱ shu̱t-u̱r ri, me̱ ware̱ no̱ ko̱ shin-m wan mo̱ u̱m o̱tte̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t tun-to̱. 25 ¿Wana ya'e̱ Yohanna be̱b-du̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱? ¿Ru̱-o̱ ya'u̱ wu̱n ko̱ ne̱t-u̱ ya'u̱ wu̱n?&gt;&gt;

U̱n hu̱ pama inan u̱ te̱k-u̱ u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;A in zu̱ye̱ &lt;Du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ de̱,&gt; wa zu̱, &lt;¿Remu̱ u-yan o̱ no̱ ya'ag jab-u̱ wu̱n da?&gt; 26 Tu̱msu̱ a in zu̱ye̱, &lt;Du̱gu̱-du̱ u̱t-ne̱t de̱,&gt; in o̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u̱ no̱m-u̱ ne̱t-tu̱ de̱ no̱mu̱ na, remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ kabu̱g Yohanna wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa.&gt;&gt;

27 Se̱ e̱ zu̱ Ye̱so̱, &lt;&lt;It nak da.&gt;&gt;

Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱m za waru̱ no̱ ko̱ shin-m wan mo̱ u̱m o̱tte̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t tun-to̱ da.&gt;&gt;

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ yaag yu̱r

28 Ye̱so̱ zu̱ tu̱-shu̱ a-to̱o̱g u̱ tu̱-shu̱ u̱t-ne̱t ne̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ no̱ hyane̱? Na no̱ng yaku̱n campa-ya wu̱ o̱tte̱ yaag-u̱ campa-ne̱ yu̱r. Wa do̱'e̱ u̱du̱ wu̱ u̱r-taku̱n wa zu̱, &lt;Wa'-u̱ ri, yu̱ne̱ bo̱ do̱'e̱ u̱ tak-u̱ inabi u̱ ya-o̱.&gt;

29 &lt;&lt;Wa'-u̱ rò zu̱, &lt;U̱m za m-ha da,&gt; a sure̱ m-wa'as wa sur m-dorog, wa hu̱.

30 &lt;&lt;Se̱ u̱so u̱ do̱'e̱ u̱du̱ wu̱ u-yu̱ru̱mse̱, wa waru̱ wu̱n no̱m-u̱ wa ware̱ yu̱ wu̱ya. Se̱ wa'-u̱ wa zu̱, &lt;To̱, u-u̱so, me̱ u̱t-ha,&gt; se̱ wa gu̱gu̱m m-ha.

31 &lt;&lt;U̱ te̱k-u̱ ya'ag-u̱ e̱ yu̱r ¿wana no̱me̱ no̱mu̱ u̱so u̱ u̱t-sa?&gt;&gt;

E̱ zu̱, &lt;&lt;Wa u̱r-taku̱n wa.&gt;&gt;

Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, a-o̱nku̱ shik-u̱ tar ne̱ u̱ a-u-as ne̱, e̱ ba-u̱ no̱ m-cwa u̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱. 32 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Yohanna wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ haagu̱n wa o̱ ko̱su̱ no̱ fu̱n-u so̱-ya, no̱ yaag jab da. Se̱di a-o̱nku̱ shik-u̱ tar u̱ a-u-as ne̱ e̱ yaag u̱t-nip. Ko̱ ba no̱ hyane̱ iya, no̱ byu̱rgu̱n no̱ yage̱ u̱t-ba'as no̱ yu̱' jab u̱du̱ rò da.

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱
i se̱ge̱ ne̱ u-tak

(Mark 12:1-12; Ruka 20:9-19)

33 &lt;&lt;Se̱ke̱n sha-mu̱ rem-su̱ ya. Yaku̱n campa-ya wa no̱ng tak-u̱ inabi, wa gu̱nu̱s o̱ u-du̱nni, tu̱msu̱ wa no̱m be-du̱ no̱m-du̱ m-mu̱di mu̱ yaa-tu̱ inabi, tu̱msu̱ wa no̱m kur-u̱ wa-u̱r-e' u̱ do̱m. Se̱ wa yu̱' a-u̱r-to̱m-ne̱ se̱g-mu̱ tak-u inabi o̱, wa aru̱k m-ha u̱ o̱ko̱n dak-o̱. 34 Da da-u̱ re̱-du̱ tesse̱ teye̱, se̱ wa-to̱m waku̱n u̱ te̱k-u̱ to̱k-ne̱ rò, wa do̱'e̱ u̱du̱ i wa ya'e̱ se̱g-mu̱ u-tak, e̱ o̱ko̱n o̱gu̱r wa du̱ no̱m-tu̱ u-tak.

35 &lt;&lt;I na ya ne̱ se̱g-mu̱ u-tak, e̱ maas to̱k-ne̱ wa, e̱ gapu̱r wa-gan, e̱ ho wa-gan, e̱ ju̱ru̱g wa-gan u̱t-ta'ar. 36 Se̱ wa sur m-to̱m e̱ke̱n to̱k-ne̱ m-ze̱g u̱r-taku̱n, na no̱mu̱ e̱ u̱ka na no̱m-tu̱ a u̱r-taku̱n. 37 Da tase̱ wa u-tak to̱m wa'-u̱ wa u̱du̱ u̱n. Wa zu̱, &lt;U̱m nak u̱zu̱ u̱ da-o̱ u̱n u̱t-ya wa m-ze̱g.&gt;

38 &lt;&lt;Da-u̱ i na ya se̱g-mu̱ u-tak hyane̱ wa'-u̱ wa-u-tak, se̱ e̱ zu̱ o̱ru̱t e̱, &lt;No̱nge̱! Wu̱ de̱ re̱-du̱ kwu̱m-tu̱ u-tak u̱ ya. Yagu̱n in ho̱ wu̱n, u̱ tak-u̱ shu̱'u̱t u̱ in.&gt; 39 Se̱ e̱ maas wu̱n, e̱ gu̱n wu̱n u̱-do̱ u̱ tak-u̱ inabi, e̱ ho wu̱n.

40 &lt;&lt;U̱ da-o̱, ¿a wa-u-tak mu̱ne̱ yan-o̱ wa de̱ no̱mu̱ i wa se̱ge̱ tak-u̱ inabi?&gt;&gt;

41 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa de̱ ho̱-du̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱ to̱. Wa ya' e̱ke̱n tak-u o̱, i de̱ ha yadu̱ wu̱n du̱ rò o̱gde̱ du̱ no̱m-tu̱ tak-u̱ inabi.&gt;&gt;

42 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ karu̱nte̱ no̱m-u̱ rem-su̱ u-Ru̱ ware̱ da:

&lt;&lt; &lt;Ta'ar-du̱ a u-ma ne̱ gu̱gme̱,

de̱ shu̱'u̱te̱ ta'ar-du̱

ze̱ge̱ u̱r-zwar du̱ u-ma.

Ru̱-o̱ no̱me̱ sin-se̱,

tu̱msu̱ no̱m-tu̱ m-shin to̱ u̱ na hyan&gt;†?

43 &lt;&lt;Remu̱ iya, u̱m o̱ waru̱ no̱, na de̱ kab-du̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ du̱gu̱-du̱ no̱, na yasu̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ tu̱ de̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ kame̱ tu̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱. 44 Ko̱wana he̱ u̱ do̱m-u̱ ta'ar-u̱r re̱, de̱ cakmu̱ wa, tu̱msu̱ wa ta'ar-u̱r re̱ he̱ u̱ do̱m-u̱ wa de̱ namu̱ wa u̱ka m-hyu̱.&gt;&gt;‡

45 Da-u̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱ Farisa-ne̱ ho̱ge̱ sha-mu̱ u̱s-rem su̱ Ye̱so̱ ware̱, e̱ nu̱p u̱zu̱ u̱nu̱ wa o̱tte̱ u̱s-rem. 46 U̱n haan u̱n maas wu̱n, se̱di u̱n o̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r, remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ kabu̱g wu̱n wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa.

22

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱
mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱

1 Ye̱so̱ sur m-no̱m sha-mu̱ u̱s-rem u̱zu̱, 2 &lt;&lt;Na hyanu̱ sha-mu̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ u̱ka waku̱n faru̱k wu̱ zo̱nge̱ no̱mu̱ wa'-u̱ wa mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱. 3 Wa tom to̱k-ne̱ rò e̱ fagu̱n ne̱t-tu̱ na bane̱ u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱, se̱di ne̱t-tu̱ na bane̱ haagu̱n da.

4 &lt;&lt;Wa sur m-to̱m e̱ke̱n to̱k-ne̱ wa zu̱, &lt;Waru̱n ne̱t-tu̱ na bane̱ u̱zu̱, u̱m zo̱ngte̱ no̱m u̱t-re̱, na pu̱nu̱mte̱ na i m-se̱m. Na taaste̱ zo̱ngu̱ ko̱-uyan, haan u̱ u̱du̱ u̱r-mo̱ro̱g.&gt;

5 &lt;&lt;Se̱di e̱ e̱re̱g da. E̱ aru̱k u̱ su̱ e̱, waku̱n aru̱k u̱ tak-u wa, waku̱n aru̱k u-tu̱rru̱. 6 Tu̱msu̱ e̱ke̱n maas to̱k-ne̱ e̱, e̱ pepu̱r e̱, na ho e̱. 7 Faru̱k hog u̱s-ryab sok. Wa tom karma-ne̱ wa ho̱rru̱sse̱ i ho̱ to̱k-ne̱ e̱, e̱ doos bo̱-u u̱n u-ra.

8 &lt;&lt;U̱ da-u o̱ wa zu̱ to̱k-ne̱ wa, &lt;Na taaste̱ zo̱ngu̱ u̱r-mo̱ro̱g, se̱di i na bane̱ e̱ kamu̱g da. 9 Remu̱ iya, do̱ro̱n u̱s-fu̱n, no̱ waru̱ i no̱ hyane̱ be̱e̱t e̱ haan u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱.&gt; 10 To̱k-ne̱ e̱ dor u̱s-fu̱n e̱ kargu̱ssu̱n ne̱t-tu̱ e̱ kume̱, ne̱t-tu̱ u̱r-ka u̱ i za u̱r-ka ne̱, be-du̱ u̱r-mo̱ro̱g haan de̱ shi u̱t-ne̱t sok.

11 &lt;&lt;Da faru̱k cwane̱ wa hyan ne̱t-tu̱ haane̱, se̱ wa hyen waku̱n, wa wagu̱n to̱o̱go̱-yu̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱ da. 12 Se̱ wa zu̱ ne̱tu̱ wa, &lt;Hu̱bu̱ ri, ¿re̱ o̱ bo̱ nomte̱ bo̱ cwatu̱n u̱ ane̱ za bo̱ wa to̱o̱go̱-yu̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱?&gt; Ne̱tu̱ wa taag u̱ no̱m-u̱ wa de̱ u̱t-war.

13 &lt;&lt;Faru̱k zu̱ i o̱ no̱mu̱ wa-m-ank, &lt;Gu̱ksu̱n naas-u̱s rò, u̱t-kom ne̱, no̱ gun wu̱n u̱-do̱ u̱-me̱ u-cwu̱m, ku̱na wa do̱te̱ u̱s-kan u̱ ep-mu̱ jo-u ne̱.&gt; &gt;&gt;

14 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ fak u̱t-ne̱t u-tát, se̱di ne̱t-to̱ cashi i wa dage̱.&gt;&gt;

To̱p-du̱ shik-u̱ tar u̱du̱ Sisar

(Mark 12:13-17; Ruka 20:20-26)

15 Da-u̱ Ye̱so̱ zu̱ye̱ iya, Farisa-ne̱ do̱'e̱ e̱ do̱ro̱g u̱ka e̱ do̱te̱ no̱mu̱ wu̱n u̱r-re̱n u̱ remu̱ no̱mu̱ wa ware̱. 16 Se̱ e̱ to̱mo̱n a-doru̱ u̱n u̱r-kot u̱ ne̱t-u̱t Here̱ ne̱. E̱ zu̱, &lt;&lt;Wa-u̱t-ko̱se̱, it nak bo̱ o̱ m-shu̱p u̱t-nip ne̱, tu̱msu̱ bo̱ o̱ no̱mu̱ na ko̱se̱-tu̱ fu̱n-yu̱ u-Ru̱ te̱k-u̱ u̱t-nip. It zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ ne̱t-to̱ u̱s-gan u̱du̱ ró, tu̱msu̱ bo̱ ko̱ste̱ m-ku̱u̱k da. 17 Waru̱ it u̱zu̱, ¿Yan-o̱ bo̱ zu̱ye̱, no̱ng u̱r-zwar na to̱p shik-u̱ tar u̱du̱ Kaisar Faru̱k, ko̱ ana to̱p da?&gt;&gt;

18 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Ye̱so̱ nak no̱m-u̱ u̱n u̱t-sa, se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! ¿Remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ no̱mu̱ me̱ m-re̱ge? 19 Ko̱su̱n me̱ shik i na topte̱ tar.&gt;&gt; Se̱ e̱ haatu̱n wu̱n ko̱nko̱ shik. 20 Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Ryu̱n-u wan o̱? Tu̱msu̱ ¿dim-u̱r wande̱ u̱ ane̱?&gt;&gt;

21 E̱ shu̱s e̱ zu̱, &lt;&lt;Kaisar wa.&gt;&gt;

Se̱ Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Na ya' Sisar no̱m-u̱ o̱ u̱ wa, tu̱msu̱ no̱ ya' u-Ru̱ no̱m-u̱ o̱ u-Ru̱.&gt;&gt;

22 Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ iya, e̱ ship u̱t-nu e̱ hu̱ mu̱rimmo̱. E̱ yagu̱ wu̱n, e̱ aru̱k.

U̱r-gu̱ u̱ ho̱-du̱
yu̱ne̱-du̱ marimari ne̱

(Mark 12:18-27; Ruka 20:27-40)

23 U̱ ho̱-u̱r re̱ hen, e̱ke̱n Saduki-ne̱ haan u̱du̱ Ye̱so̱. U̱na zu̱ye̱ yu̱ne̱-du̱ marimari ne̱ zarra. E̱ shit wu̱n. 24 E̱ zu̱, &lt;&lt;Wa-u̱t-ko̱se̱, Mosa zu̱u̱g, &lt;A ne̱tu̱ mare̱ wa kwu̱mu̱g wa' da, ka u̱t-no̱m zarra, se̱ hu̱no-u wa gaag ne̱ta-u ya u̱ remu̱ wa kwu̱m-tu̱ wa yaag.&gt;* 25 E̱ke̱n o̱ro u̱ te̱k-u̱ it, campa-ne̱ ta'er ya'ag-u̱ wa-gan. Wa u̱r-taku̱n no̱ng u̱r-gu̱ wa haan wa mu̱r za wa', wa yaksu̱ hu̱no-u wa ne̱ta. 26 Ganse̱ tu̱msu̱ u̱ wu̱ u-yu̱ru̱mse̱, u̱ u-tu̱tu̱rse̱ ne̱ m-te̱ wa u-ta'er. 27 Da-u̱ e̱ mu̱rme̱ be̱e̱t, ne̱ta-u ya mu̱r ko̱wa. 28 U̱ da-o̱, u̱ ho̱-du̱ yu̱ne̱-du̱ marimari ne̱, ¿ne̱ta wana wa de̱ u̱t-shu̱'u̱t remu̱ zu̱ ne̱t-ne̱ ta'er gaag wa?&gt;&gt;

29 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Dorog-u̱s no̱ za ho̱n-ho̱n da, remu̱ zu̱ no̱ nak rem-su̱ u-Ru̱ su̱ o̱ m-pan da, tu̱msu̱ no̱ nak shin-mu̱ o̱ u̱ se̱ da. 30 Da-u̱ yu̱ne̱-du̱ marimari ne̱, ne̱t-tu̱ za re̱-du̱ shu̱ no̱m-du̱ u̱r-gu̱ u̱-me̱ dak-u uno̱ da, tu̱msu̱ ne̱ta-ne̱ za ha-mu̱ u̱r-gu̱ da, ne̱t-tu̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka a-u̱s-to̱m u-Ru̱ ne̱. 31 Tu̱msu̱ u̱ mo̱t-tu̱ yu̱ne̱-du̱ marimari ne̱, ¿no̱ karu̱nte̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ waru̱ no̱ da? Na panu̱g u̱zu̱, 32 &lt;Me̱ wa o̱ Ru̱-u̱ Ibrahi, Ru̱-u̱ Ishaku tu̱msu̱ Ru̱-u Yakubu.&gt;† Wu̱n Ru̱-u̱ a u̱r-fat ne̱ o̱ za marimari ne̱ da.&gt;&gt;

33 Da-u̱ ne̱t-tu̱ ho̱ge̱ iya, e̱ hu̱ mu̱rimmo̱ u̱ remu̱ ko̱se̱-u̱t Ye̱so̱.

Bo̱r-yu̱ zege̱

(Mark 12:28-34; Ruka 10:25-28)

34 Da Farisa-ne̱ ho̱ge̱ u̱zu̱ Saduki-ne̱ taagte̱ u̱ no̱m-u̱ e̱ de̱ shasu̱ Ye̱so̱, se̱ Farisa-ne̱ mo̱ro̱g u̱r-be u̱r-gan. 35 Waku̱n wa ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n, wa no̱m u̱r-shu̱t remu̱ wa reg-u̱t Ye̱so̱.

36 Wa zu̱, &lt;&lt;Wa-u̱t-ko̱se̱, ¿yan bo̱r-ya zege̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ bo̱r-u̱t Mosa?&gt;&gt;

37 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt; &lt;Cwan u-Ru̱ Yawe u̱ jab-u̱ ró ne̱ be̱e̱t, u̱ fat-u̱r ró ne̱ be̱e̱t, u̱ dorog-u̱s ró ne̱ be̱e̱t.&gt;‡ 38 Inya ya o̱o̱ge̱ bo̱r-u yat-ya tu̱msu̱ yu̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar. 39 Bo̱r-yu̱ u-yu̱ru̱mse̱ yu̱ zege̱ u̱r-zwar ya o̱ u̱s-gan u̱ yu̱ u̱r-taku̱n ne̱, &lt;Bo̱ cwan wa-bo̱ru̱ ró u̱ka bo̱ o̱tte̱ cwan-tu̱ hi-u̱r ró.&gt;§ 40 Ko̱se̱-u̱t Mosa u̱t-be̱e̱t u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, to̱ rwu̱gu̱n u̱-me̱ bo̱r-u̱t tun-to̱ u̱t-yu̱r.&gt;&gt;

¿Wa'-u̱ wana Kiristi?

(Mark 12:35-37; Ruka 20:41-44)

41 Da Farisa-ne̱ mo̱rge̱ u̱r-be u̱r-gan, se̱ Ye̱so̱ shit u̱n, 42 wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ dorog-u̱s no̱ u̱ mo̱t-u̱t Kiristi? ¿Wa'-u̱ wana?&gt;&gt;

E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa'-u̱ Dawuda.&gt;&gt;

43 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Re̱-o̱ Dawuda u̱ te̱k-u̱ Yar u-Ru̱ fogte̱ wu̱n Wa-ko-uyan ri? U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Dawuda zu̱u̱g,

44 &lt;&lt; &lt;Yawe zu̱u̱g Wa-ko-uyan ri,

Shu̱'u̱te̱ u̱ ane̱ u̱ be-du̱ m-sek du̱ kom u̱t-cwa ri,

Se̱ u̱m re̱e̱g u̱r-ko̱rro̱ du̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró

u̱ ta u̱s-na ró.&gt;* &gt;&gt;

45 &lt;&lt;A Dawuda zu̱ Kiristi &lt;Wa-ko-uyan&gt; ¿Re̱ o̱ Kiristi shu̱'u̱te̱ wa'-u̱ rò?&gt;&gt; 46 Waku̱n kerge̱ shas-du̱ Ye̱so̱ da. Du̱gu̱ ho̱-u̱r re̱ waku̱n swu̱ru̱g m-kwu̱m be̱b-du̱ no̱mu̱ wu̱n de̱ku̱n shu̱t-de̱ da.

23

Him-u̱t Ye̱so̱ u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱
u-bo̱r ne̱ u̱ Farisa-ne̱

(Mark 12:38-40; Ruka 11:37-52; 20:45-47)

1 Da-u̱ ne̱t-tu̱ mo̱rge̱ u-tát u̱ a-doru̱ wa ne̱, se̱ Ye̱so̱ zu̱ u̱n, 2 &lt;&lt;A-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa u̱ Farisa-ne̱ e̱ na ya'e̱ be̱b-du̱ no̱m-du̱ ko̱se̱-u̱t Mosa. 3 Remu̱ iya, no̱mu̱n be̱e̱t no̱m-u̱ u̱n o̱ is-u̱ no̱. A no̱ no̱m u̱ka u̱n o̱tte̱ u̱t-no̱m da, remu̱ zu̱ u̱n nom-u̱t no̱m-tu̱ u̱n o̱ u̱t-war da. 4 E̱ su̱k cwu̱-tu̱ m-no, tu̱ zatte̱ ku̱k-mu̱ u̱t-kab da, e̱ saku̱ ne̱t-ne̱ to̱ u̱t-kap, se̱di u̱n u̱ hi-du̱ war u̱n, u̱n za keru̱ wadu̱ ko̱ u-jow u̱n no̱m u̱r-se̱ge̱ da.

5 &lt;&lt;U̱n nom pama-u̱s u̱n u̱s-be̱e̱t remu̱ ne̱t-ne̱ vom-u̱t u̱n. Hi-du̱ rem-u̱s se̱ ya: u̱n o̱ gag-du̱ fe̱-u̱s yat-se̱ su̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ po̱ng-u̱t u̱n u̱ka u̱r-du̱pu̱r. U̱n o̱ wadu̱ bar-su̱ m-randi u̱ to̱ggo̱-u̱s u̱n. 6 E̱ ton na ya' u̱n be-u̱t so̱-to̱ tu̱ be-tu̱ u̱r-mo̱ro̱g u̱ be-tu̱ m-sek ne̱ u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱. 7 Tu̱msu̱ e̱ ton na ha vu̱k-su̱ u̱n u̱-me̱ u-tu̱rru̱, na ha fag-du̱ u̱n, &lt;Wa-m-nap.&gt;

8 &lt;&lt;No̱ hen, ana zu̱ no̱ &lt;Wa-m-nap da&gt; remu̱ wa-m-nap-u̱ no̱ wa-gan wa, no̱ hen ganse̱ no̱ o̱ye̱ u̱ka u̱t-hu̱no, campa-ne̱ u̱ ne̱ta-ne̱. 9 A no̱ zu̱ waku̱n &lt;u-u̱so&gt; u̱ dak-u uno̱ da, remu̱ zu̱ U̱so-u no̱ o̱ u-gan, wu̱ o̱ do̱m u-ru̱. 10 Tu̱msu̱ ana fag no̱ &lt;Yu̱-shu̱ da&gt; remu̱ zu̱ yu̱-shu̱ ya u-gan no̱ o̱tte̱, wato Kiristi. 11 Ne̱t be̱e̱t wu̱ u̱t-sa u̱ Ru̱-u̱ nya wa u̱r-o̱g, yage̱ wa shu̱'u̱t wa no̱mu̱ no̱ m-to̱k. 12 Wu̱ kabu̱ hi-u̱r wa o̱ko̱n, na de̱ mutu̱ wa m-zan. Tu̱msu̱ wu̱ mutu̱ hi-u̱r wa m-zan, wa de̱ kwu̱m-du̱ m-sek.

13 &lt;&lt;Se̱di no̱m-tu̱ u̱r-o̱n to̱, u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱! No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ beeste̱ u-is yu̱ cwa-du̱ faru̱k-du̱ do̱m u-ru̱, tu̱msu̱ no̱ cwaag da, tu̱msu̱ no̱ o̱ ho-su̱ a cwan-tu̱ u̱r-cwa ne̱ u̱r-cwa.* 14 No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱ u̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ o̱ re̱-du̱ cwu̱-tu̱ bomos-ne̱, tu̱msu̱ no̱ o̱ to̱o̱g-su̱ m-wu̱r u̱ remu̱ na hyan no̱. Remu̱ iya hen no̱ de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u-tát.

15 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱. No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ pu̱s m-sa, no̱ te bo̱-tu̱ m-ra remu̱ sa-u wa-gan wu̱ de̱ do̱rru̱ ko̱se̱-u̱t no̱. A no̱ kume̱ wa, se̱ no̱ muut wa, wa bu-u u-ra m-ze̱g no̱ u-so u-yu̱r.

16 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ no̱, no̱ o̱ u̱ka po̱-ne̱ i u̱t-sa dor-tu̱ ne̱t-ne̱ u-fu̱n! No̱ zu̱, &lt;O̱ko̱n zarra a ne̱t-u̱ to̱n-de̱ u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u-Ru̱, se̱di wu̱ to̱n-de̱ u̱ ta'ar-tu̱ m-baku̱t ne̱ tu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, se̱ wa no̱ng no̱m-u̱ wa to̱n-de̱ u̱zu̱ wa u̱t-no̱m.&gt; 17 No̱ rag-ne̱, no̱ o̱ u̱ka po̱-ne̱! Ta'ar-tu̱ m-baku̱t tu̱ o̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan to̱ o̱ so̱-to̱, se̱di be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan ze̱k u̱r-zwar, remu̱ zu̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan o̱ cinte̱ ta'ar-tu̱ m-bak-u̱t tu̱ to̱ u̱-kit remu̱ ank-mu̱ u-Ru̱. 18 No̱ zu̱, &lt;Wu̱ to̱n-de̱ u̱ be-du̱ to̱o̱g-ne̱, o̱ko̱n zarra, se̱di wu̱ to̱n-de̱ u̱ be-du̱ ya-du̱ to̱o̱g ne̱, se̱ wa no̱mu̱g no̱m-u̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m.&gt; 19 No̱ o̱ u̱ka po̱-ne̱! To̱o̱g-du̱ na nomte̱ to̱o̱g de̱ so̱-de̱, se̱di sak-du̱ na nomte̱ to̱o̱g de̱ ze̱k u̱r-zwar, remu̱ zu̱ u̱ do̱m-u̱ u̱r-sak de̱ na nomte̱ to̱o̱g, remu̱ ank-mu̱ u-Ru̱. 20 Remu̱ iya, wu̱ to̱n-de̱ u̱r-sak ne̱, wa to̱ndu̱te̱ u̱ de̱ ne̱, tu̱msu̱ wa to̱ndu̱te̱ u̱ ko-uyan ne̱ u̱ o̱ do̱m u̱r-sak. 21 Tu̱msu̱ wu̱ to̱n-de̱ u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan ne̱, wa to̱ndu̱te̱ u̱ o̱ ne̱, tu̱msu̱ u-Ru̱ ne̱ wu̱ o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ o̱. 22 Wu̱ to̱n-de̱ u̱ do̱m u-ru̱ ne̱, wa to̱ndu̱te̱ u̱ pora-du̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ pora re̱.

23 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱! No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ haatu̱n o̱g-du̱ u-Ru̱ u̱ te̱k-u̱ o̱p u̱ no̱m-tu̱ u̱s-cwa, u̱ka, zangarri, ran-tu̱ u-zwu̱u̱n ne̱, u̱t-ryu̱mb ne̱, se̱di no̱ yakke̱ no̱m-tu̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱t-bo̱r, to̱ o̱: no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t, u̱r-o̱n, u̱ yadu̱ jab ne̱. Tun-to̱ kame̱ u̱zu̱ no̱ no̱m, a no̱ yage̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ da. 24 No̱ o̱ u̱ka po̱-ne̱ i u̱t-sa dor-tu̱ ne̱t-ne̱ u-fu̱n, no̱ pu̱st no̱m-i u̱r-fat u̱-me̱ m-bu̱ taas no̱ cwar-ya da, se̱di no̱ tor u-rakum.†

25 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱! No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ jaas dim u-ko̱k, se̱di u̱ me̱n-tu̱ me̱, o̱ shu̱u̱g u̱ cwan-tu̱ m-jigin ne̱, u̱ ko̱b-du̱ e'-du̱ u̱r-hi ne̱. 26 No̱ po̱ Farisa-ne̱, jaasu̱n me̱n-tu̱ me̱ u-ko̱k u-ro, u̱ka do̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ so̱-o̱ ko̱ o̱.

27 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱! No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ shu̱'u̱te̱ u̱ka sag-tu̱ na wa'e̱ rwab-u pus-o̱, u̱ zwarru̱ m-hyan u̱-do̱, se̱di me̱, se̱ shar-tu̱ ne̱t-tu̱ mare̱ m-jigin ne̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱. 28 Iya o̱ hen no̱ o̱tte̱, u̱-do̱ ne̱t-tu̱ hen no̱ u̱ka ne̱t-tu̱ jab-u̱s so̱-se̱, se̱di u̱ me̱n-tu̱ me̱, se̱ ha-mu̱ u̱r-no̱, u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱.

29 &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, u̱ Farisa-ne̱! No̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱! No̱ mu̱ sag-u̱t so̱-to̱ u̱ remu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, tu̱msu̱ no̱ no̱mu̱ sag-tu̱ ne̱t-tu̱ jab-u̱s so̱-se̱ u̱t-u̱k. 30 No̱ zu̱, &lt;U̱zu̱ it o̱o̱g u̱ da-u̱ i mate̱ u̱so-u̱t it, it za se̱gu̱ u̱n ho̱-du̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ da.&gt; 31 Iya o̱ no̱ ko̱ste̱ u̱zu̱ no̱ o̱ ya'ag-u̱ i ho̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱. 32 No̱ shu̱'u̱te̱ u̱ka i zo̱nge̱ ho̱-du̱ u̱t-ne̱t, u̱ka i mate̱ u̱so-u̱t no̱ o̱tte̱.

33 &lt;&lt;No̱ fa, No̱ yagu̱ ko̱ko̱s! ¿Re̱ no̱ do̱te̱ ku̱s-mu kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ cwa-du̱ bu-u u-ra? 34 Remu̱ iya, u̱m de̱ to̱mtu̱n no̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, u̱ a-m-nap ne̱, u̱ a-ko̱se̱-tu̱ ne̱. No̱ de̱ ho̱-du̱ e̱ke̱n, no̱ tar e̱ke̱n u-kan, tu̱msu̱ no̱ no̱mu̱ e̱ke̱n u̱s-ryap u̱-me̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱, no̱ o̱ do̱rru̱ u̱n u̱t-bo̱ u̱t-bo̱. 35 Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b, remu̱ zu̱ no̱ ho̱o̱g ne̱t-tu̱ jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ be̱e̱t u̱-me̱ dak-u uno̱. No̱m-u̱ no̱ no̱me̱ o̱ u̱t-mu̱u̱n u̱ hi-u̱r no̱, i mare̱ ne̱ du̱gu̱ da-u Habira wa jab-u̱ so̱-o̱ m-ha u̱ Zakariya wa'-u̱ Berekiya, wu̱ no̱ ho̱ye̱ u̱ te̱k-u̱ be-du̱ u-he̱n u̱r-sak ne̱. 36 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, sin-se̱ u̱s-be̱e̱t na no̱mu̱ se̱ u̱-me̱ ne̱t-tu̱ uno̱ da-o̱.

37 &lt;&lt;Ku̱s! Urusharima, no̱ a ho̱-du̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, a ju̱rgu̱ i na to̱mne̱ ne̱ u̱du̱ no̱. U̱m saag u̱m kargu̱sse̱ no̱ u̱ka ku̱u̱t-yu̱ kargu̱sse̱ ya'at wa u̱ kap-u̱t wa, se̱di no̱ gu̱gu̱mte̱. 38 U̱ da-o̱ hen na yaku̱ste̱ no̱ bo̱-u no̱ za waku̱n. 39 U̱m o̱ waru̱ no̱, no̱ za tu̱msu̱ hyan-du̱ me̱ da, se̱ ho̱-du̱ no̱ zu̱ye̱, &lt;Kom-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ wu̱ haane̱ u̱-te̱k dim-u̱r Yawe.&gt;‡ &gt;&gt;

24

Nap-su̱ da-u̱ m-vaste̱

(Mark 13:1-13; Ruka 21:5-19)

1 Ye̱so̱ ru du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. Wa o̱ te̱k-u̱ u̱r-no̱k, se̱ a-dor waru̱ wa, zwarru̱ ma-u̱t to̱ u-tát tu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. 2 Se̱ wa shit u̱n wa zu̱, &lt;&lt;No̱ hyang tun-to̱ ma-to̱, u̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, na za yage̱ u̱r-ta'ar u̱ do̱m-u̱ u̱r-ta'ar da. To̱ u̱t-he̱ u̱t-be̱e̱t.&gt;&gt;

3 Ye̱so̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ Ro̱r-du̱ Te-su̱ Ze̱tun, se̱ a-doru̱ wa haan e̱ war'e̱. E̱ zu̱, &lt;&lt;Waru̱ it, ¿mu̱ne̱ o̱ na de̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t tun-to̱? ¿Tu̱msu̱ re̱-o̱ nap-su̱ haan-u̱r ró, u̱ ma-du̱ u-da ne̱?&gt;&gt;

4 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱: &lt;&lt;No̱mo̱n ga', a waku̱n u̱ e̱ngu̱sse̱ no̱ u̱ remu̱ no̱mu̱ de̱ u̱t-no̱m da. 5 Remu̱ ne̱t-tu̱ de̱ rwu̱u̱n u-tát e̱ zu̱ u̱m yaag e̱ shin-m ri, e̱ de̱ u̱t-zu̱, &lt;Me̱ o̱ Kiristi.&gt; E̱ de̱ e̱ngu̱sse̱ ne̱t-ne̱ u-tát. 6 No̱ de̱ ho̱g-du̱ rem-su̱ m-gag, u̱ u-na zu̱ ne̱ u̱ m-gag. A no̱ ho̱g u-gye̱r da, remu̱ zu̱ o̱ko̱n za u̱t-hoos da, se̱di vaste̱-mu̱ no̱ng da u-ro. 7 Dak-u̱ de̱ yu̱nsu̱ m-gag m-ha o̱ko̱n dak-o̱, tu̱msu̱ faru̱k-du̱ yu̱ns m-gag m-ha de̱ku̱n faru̱k de̱. Na de̱ no̱m-du̱ u̱s-me̱r u̱ ru̱mu̱s-du̱ u-dak ne̱ to̱ko̱n dak-to̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱. 8 Se̱di se̱ u̱s-be̱e̱t taku̱n-du̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b de̱.

9 &lt;&lt;Na de̱ yasu̱ no̱ u̱du̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ na ho̱ no̱. Ne̱t-tu̱ u̱t-dak u-be̱e̱t e̱ de̱ gu̱g-mu̱ no̱ remu̱ zu̱ no̱ o̱ a-doru̱ ri. 10 Tu̱msu̱ u̱t-ne̱t u-tát e̱ de̱ yage̱ yadu̱ jab-u̱ e̱ u̱du̱ ri. E̱ yasu̱ o̱r-u̱t e̱, tu̱msu̱ e̱ gu̱gu̱m o̱r-u̱t e̱. 11 A-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ i u̱s-bi ne̱ e̱ de̱ rwu̱n u-tát, e̱ e̱ngu̱sse̱ u̱t-ne̱t u-tát. 12 Remu̱ tat-u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱, cwan-u̱t e̱ke̱n o̱ no̱mu̱ o̱r-u̱t e̱ de̱ u̱t-hab. 13 Se̱di wu̱ eese̱ u̱r-be̱b ne̱ m-te̱ u̱r-ma, wa de̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r. 14 Tu̱msu̱ na de̱ do̱nse̱-du̱ Rem-u̱s sin-se̱ su̱ m-Re̱me̱r su̱ faru̱k-du̱ u-ru̱ remu̱ u̱s-nap u-me̱ u-dak u-be̱e̱t, kanda vaste̱-mu̱ no̱m.

(Mark 13:14-23; Ruka 21:20-24)

15 &lt;&lt;Se̱di kanda vaste̱-mu̱ no̱m, da-u̱ no̱m-tu̱ m-'e̱ tu̱ de̱ naasu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan to̱ u̱t-wa u̱t-ne̱t e̱ yage̱ o̱, to̱ u̱ ees u̱-me̱ Bu-u̱ u̱s-to̱o̱g. Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Daniyer waru̱g tu̱msu̱ wa pu̱n se̱ m-tumb ne̱. Yage̱ wa-m-karu̱nte̱ wa nap. 16 Ne̱t-tu̱ o̱ gwu̱g-du̱ Yahudiya, e̱ de̱ so̱m-mu̱ rutu̱ u̱r-hi m-ha u̱t-ro̱r. 17 Wu̱ o̱ do̱m-u̱ go̱nt-du̱ u-kur, a wa zu̱, &lt;Yage̱ u̱m cu̱zu̱n u̱m kab o̱ko̱n u-bu kanda m-so̱m da.&gt; 18 Wu̱ o̱ u-tak, a wa mu u̱zu̱ wa kabu̱n kus-u̱ u̱t-ho̱po̱s wa da. 19 No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ ne̱ta-ne̱ o̱tte̱ u̱t-me̱n, u̱ i o̱ u̱r-wu̱ru̱g ne̱ u̱ da-u̱ o̱. 20 No̱mo̱n u̱s-to̱o̱g taas so̱mu̱-m mo̱ shu̱'u̱t u̱ da-u̱ u-go̱s ko̱ u̱ ho̱-du̱ u̱r-hure̱ da. 21 U̱ da-u o̱, na de̱ no̱m-du̱ de̱ku̱n swa-u̱ u̱r-ko̱b de̱, du̱ na tame̱ u̱t-no̱m da, du̱gu̱ taku̱n-du̱ dak-u uno̱ u̱ haan u̱ da-o̱, tu̱msu̱ na za u̱t-swu̱r m-no̱m go̱-du̱ o̱ da. 22 U̱zu̱ na habu̱g u̱t-ru̱t da, waku̱n zaar wu̱ de̱ kwu̱n-du̱ u-u̱ku̱r da. Se̱di remu̱ ne̱t-tu̱ na dage̱ Ru̱-u̱ de̱ hab-du̱ u̱t-ho̱. 23 U̱ da-u o̱, ko̱ wana zu̱ no̱, &lt;Gwat Kiristi ya&gt; ko̱ &lt;Wa ya' jit&gt; a no̱ ya' jab da. 24 Remu̱ zu̱, e̱ke̱n de̱ yu̱ne̱ e̱ zu̱ e̱ haagu̱n u̱ shin-m Kiristi, u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ i u̱s-bi, e̱ no̱m no̱m-tu̱ m-shin u-tát u̱ remu̱ e̱ e̱ngu̱sse̱ u̱t-ne̱t, a mu̱ne̱ u̱t-no̱me̱, ko̱ i Ru̱-u̱ dage̱ na e̱ngu̱sse̱ e̱. 25 Me̱ he̱n u̱m o̱ waru̱ no̱ kanda da-u̱ no̱m.

26 &lt;&lt;Remu̱ iya, ana zu̱ no̱, &lt;Gwat, Kiristi ya jit u̱r-do̱g,&gt; A no̱ rwu̱n da. Ana zu̱ no̱, &lt;Wa ya' jit u̱ yase̱ u̱-me̱ kur-u̱ me̱,&gt; A no̱ ya' jab da. 27 U̱ka no̱ hyente̱ yak-u̱t yu̱ nomte̱ m-zu̱n du̱gu̱ u-do̱m m-cu̱z u-ta, iya o̱ haan-du̱ Wa'-u̱ ne̱t do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t. 28 Be-du̱ u-du̱ o̱tte̱, ku̱na sag-ra mo̱ro̱gte̱.

Haan-du̱ Wa'-u̱ Ne̱t

(Mark 13:24-27; Ruka 21:25-28)

29 &lt;&lt;Za naas u-da, da-u̱ ho̱-tu̱ swa-u̱ u̱r-ko̱bu̱ to̱ arke̱,

&lt;&lt; &lt;Ho̱-du̱ de̱ no̱m-du̱ u-cwu̱m,

pyat-yu̱ za no̱m-du̱ m-zu̱n da,

Re̱ge̱r de̱ hemu̱n du̱gu̱ u-ru̱,

tu̱msu̱ na de̱ ru̱m-su̱

faru̱k-tu̱ do̱m u-ru̱.&gt;*

30 &lt;&lt;U̱ da-u o̱ nap-su̱ Wa'-u̱ Ne̱t de̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ do̱m u-ru̱. Ne̱t-tu̱ u-dak u-be̱e̱t e̱ de̱ u̱s-kan u̱ remu̱ u-gye̱r. E̱ de̱ hyan-du̱ Wa'-u̱ Ne̱t u̱ haan u̱-me̱ u̱r-ku̱u̱t, m-shin ne̱ u̱ m-sek ne̱ u-tát.† 31 Wa de̱ to̱mnu̱ a-to̱mu̱ wa du̱gu̱ do̱m u-ru̱, e̱ fur u-kar yu̱ u̱t-wan sok. E̱ de̱ kargu̱sse̱ ne̱t-tu̱ na dage̱ du̱gu̱ u-do̱m u̱ u-ta ne̱ u̱ m-ereg ne̱ u̱ kom u̱t-cwa u̱ kom u̱r-beer ne̱, du̱gu̱ din-de̱ ma-du̱ u-dak ne̱ m-ha de̱ku̱n ma-du̱ u-dak de̱.

32 &lt;&lt;Isu̱n o̱ko̱n du̱gu̱ sin-se̱ sha-mu̱ u̱s-rem su̱ te-yu̱ u-baab: Da-u̱ fe̱-u̱s wa he̱e̱se̱ u̱t-baru̱m, se̱ o̱ rwu̱tu̱n ran-u̱t po-to̱, napu̱n u̱zu̱ go̱s-u̱ teegu̱n. 33 Iya o̱ hen, a no̱ hyane̱ no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ u̱m waru̱ no̱, napu̱n u̱zu̱ da-u̱ no̱ng, u̱ bo̱ndu̱ u-is. 34 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, ne̱t-tu̱ uno̱ da-o̱ za m-mar da, se̱ no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-be̱e̱t to̱ no̱ng. 35 Do̱m u-ru̱ u-dak ne̱ to̱ u̱t-ta, se̱di rem-u̱s ri za u̱t-ta ko̱ cashi.

U̱r-ho̱ u-da ne̱ u̱ na nape̱ da

(Mark 13:32-37; Ruka 17:26-30,34-36)

36 &lt;&lt;Se̱di waku̱n nak u̱r-ho̱ ko̱ u-da, da-u̱ no̱m-u̱t to̱ de̱ u̱t-no̱m da, ko̱ a-to̱m u-Ru̱ i o̱ do̱m u-ru̱, ko̱ Wa se̱di u-U̱so wa u-gan. 37 U̱ka na nomte̱ u̱ ho̱-u̱t Nuhu, iya o̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ ho̱-tu̱ haan-du̱ Wa'-u̱ Ne̱t. 38 U̱ka na nomte̱ u̱ da-u o̱, kanda yu̱-u u-hat, na o̱ u-re̱, na o̱ u̱t-swa, campa-ne̱ o̱ u̱t-gu̱, tu̱msu̱ na o̱ hu̱tu̱ ne̱ta-ne̱ u̱t-gu̱, m-te̱ da-u̱ Nuhu cwa u̱-me̱ u-hat. 39 Kanda e̱ nu̱pu̱t no̱m-u̱ o̱ u̱ te̱k, yu̱-u yat-o̱ hagu̱n u̱ koos-tu̱ u̱n be̱e̱t. Iya o̱ mu̱u̱n-du̱ Wa'-u̱ Ne̱t do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t. 40 U̱ da-u o̱, ne̱t-ne̱ yu̱r, e̱ o̱ u-tak na de̱ kab-du̱ wa-gan na yage̱ wa-gan. 41 Ne̱ta-ne̱ yu̱r e̱ o̱ u̱r-na u̱r-kot, Ru̱-u̱ de̱ kab-du̱ wa-gan wa yage̱ wa-gan.

42 &lt;&lt;Remu̱ iya, shu̱'u̱tu̱n u̱s-zo̱ng ne̱, remu̱ no̱ nak ho̱-du̱ Wa-ko-uyan de̱ mu̱u̱n da. 43 Se̱di napu̱n, u̱zu̱ wa u-bu do̱'e̱ nap-du̱ ho̱-du̱ hyu̱w de̱ haan m-gyu̱p, wa za roogte̱ da, tu̱msu̱ wa za u̱t-yage̱ na cwa wa u-bu da. 44 Remu̱ iya, shu̱'u̱tu̱n u̱s-zo̱ng ne̱, remu̱ da-u̱ no̱ wa wa' jab da, da-u o̱ Wa'-u̱ Ne̱t de̱ haan.

45 &lt;&lt;To̱k-u̱ u̱r-ka tu̱msu̱ wa u̱s-ve̱r, wa o̱ wu̱ wa-u-bu wa ya'u̱ wa gwa-tu̱ wa u-bu, wa o̱ hen u̱ yadu̱ to̱k-ne̱ kuse̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ da-u̱ kame̱. 46 No̱m-tu̱ u̱r-so̱ to̱ u̱du̱ to̱k wu̱ wa-u-bu haane̱ wa bit wa u̱ no̱m-du̱ no̱mu̱ na wu̱te̱ wa. 47 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, wa de̱ wadu̱ to̱ku̱ wa gwa-tu̱ cwu̱-u̱t wa u̱t-be̱e̱t. 48 Jiya to̱k-ne̱ yo̱-o̱ wa, wa de̱ u̱t-zu̱, &lt;Wa-u-bu ri tumbtu̱n.&gt; 49 Se̱ wa he̱e̱se̱ gapru̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ank-u̱ wa, wa o̱ u-re̱ u-swa ne̱ u̱r-kot u̱ a u-swa ne̱. 50 A to̱k-u̱ wa no̱me̱ iya, wa-u-bu rò de̱ mu̱u̱n za napu̱r rò tu̱msu̱ u̱ ho̱-du̱ wa nape̱ da. 51 Wa-u-bu de̱ vu̱du̱ wu̱n sok, tu̱msu̱ wa de̱ gwu̱n-du̱ wu̱n be-du̱ na gunte̱ a-ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱. Ku̱na wa do̱te̱ u̱s-kan u̱ ep-mu̱ jo-u ne̱.

25

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ ya-u̱t-gwu̱p
o̱p i nape̱ campa-ne̱ da

1 &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-ru̱ de̱ o̱ u̱ka ya-u̱t-gwu̱p o̱p i nape̱ campa-ne̱ da i kabe̱ hitirra-u̱s e̱. E̱ nok u̱ bu-u̱ gwu̱p u̱r-gu̱ u̱ e'-du̱ campa u̱r-gu̱. 2 Ya-u̱t-gwu̱p tan u̱ te̱k-u̱ u̱n, e̱ zatte̱ u̱s-ve̱r da, tan hene e̱ o̱ u̱s-ve̱r ne̱. 3 Da-u̱ ya-u̱t-gwu̱p tan i za u̱s-ve̱r kabe̱ hitirra-u̱s e̱, e̱ kabu̱g m-no̱o̱g mu̱ u̱t-swu̱r da. 4 I o̱tte̱ u̱s-ve̱r hen, e̱ kabu̱g mo̱ko̱n no̱o̱g-mo̱ u̱-me̱ u̱r-kub u̱ hitirra-u̱s e̱ ne̱. 5 Campa u̱r-gu̱ teegu̱n m-byanne̱ da, e̱ be̱e̱t e̱ hu̱ degem-tu̱ m-roog, a tase̱ e̱ deku̱s m-roog.

6 &lt;&lt;U̱ te̱k-u̱ m-gyu̱p sok, na fog u̱zu̱ na rwu̱u̱n, &lt;Campa u̱r-gu̱ ya, rwu̱nu̱n na gu wa!&gt;

7 &lt;&lt;Ku̱na ya-u̱t-gwu̱p-u̱ e̱ o̱p i nape̱ campa-ne̱ da yu̱nte̱ e̱ mang hitirra-u̱s e̱. 8 Ya-u̱t-gwu̱p i za u̱s-ve̱r zu̱ i o̱ u̱s-ve̱r ne̱, &lt;Ke̱re̱n it no̱o̱g-m no̱ cashi. Hitirra-u̱s it u̱t-sa m-mar.&gt;

9 &lt;&lt;I o̱tte̱ u̱s-ve̱r zu̱ u̱n, &lt;No̱o̱g-m mo̱ zaru̱ ko̱ru̱ in u̱r-kot da, se̱di no̱ko̱n u̱ be-du̱ na bu̱bte̱ no̱ o̱o̱n.&gt;

10 &lt;&lt;Da-u̱ e̱ ruye̱ u̱ remu̱ e̱ o̱o̱tu̱n m-no̱o̱g, kanda e̱ mu̱u̱n campa u̱r-gu̱ te̱e̱n. Ne̱t-tu̱ zo̱nge̱ hen e̱ to̱ u̱ campa u̱r-gu̱ ne̱ u̱du̱ u̱r-gu̱, se̱ to̱k u-bu tage̱ u-is.

11 &lt;&lt;Da wase̱, se̱ ya-u̱t-gwu̱p-u̱ e̱ mu̱u̱n, e̱ zu̱, &lt;Wa-u-bu, Wa-u-bu, up-su̱ it u-is.&gt;

12 &lt;&lt;Se̱ campa u̱r-gu̱ zu̱, &lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, u̱m nak no̱ da!&gt;

13 &lt;&lt;Remu̱ iya, shu̱'u̱tu̱n u̱s-zo̱ng ne̱ remu̱ mu̱u̱n-u̱r ri, remu̱ no̱ nak u̱r-ho̱ ko̱ u-da da.

Sha-mu̱ u̱s-rem su̱ to̱k-ne̱ tu̱t

(Ruka 19:11-27)

14 &lt;&lt;Faru̱k-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱ka ne̱t wu̱ de̱ no̱m-du̱ m-ha, se̱ wa fog to̱k-ne̱ wa, wa mo̱-tu̱ u̱n shik. 15 Wa yasu̱ wa-gan ba-tu̱ shik u̱t-tan,* wa-gan na yasu̱ wa ba-tu̱ shik u̱t-yu̱r, tu̱msu̱ wa-gan ba-du̱ u̱r-gan, kowan u̱ka wa do̱te̱ u̱t-kere̱. Se̱ wa aru̱k. 16 Wu̱ na yase̱ ba-tu̱ shik u̱t-tan, za rem wa do̱'e̱ wa hu̱ u-cerpa u̱ e̱, wa kum bu̱-mu̱ u̱t-ba u̱t-tan. 17 Iya o̱ hen wu̱ na yase̱ ba-tu̱ u̱t-yu̱r ko̱wa wa kum bu̱-mu̱ ba-tu̱ shik u̱t-yu̱r. 18 Se̱di wu̱ na yase̱ u-gan, wa do̱'e̱ wa-ku̱w u̱r-kub u-dak wa yase̱ ba-du̱ shik-u̱ wa-u-bu wa.

19 &lt;&lt;Da-u̱ tumbe̱, se̱ wa-u-bu u̱ to̱k-ne̱ wa e̱ mu̱u̱n, remu̱ wa got no̱m-u̱ e̱ kume̱ u̱ shik-u̱ e̱. 20 Se̱ wu̱ kabe̱ ba-tu̱ shik u̱t-tan, wa haan wa hatu̱n to̱ko̱n tan-to̱ wa zu̱, &lt;Wa-u-bu, bo̱ yaste̱ me̱ ba-tu̱ shik u̱t-tan. E̱ ya u̱m kwu̱ng bu̱-mu̱ to̱ko̱n ba-to̱ u̱t-tan.&gt;

21 &lt;&lt;Se̱ wa-u-bu rò zu̱ wu̱n, &lt;No̱nge̱, to̱k-u̱ so̱-wa, bo̱ no̱ng u̱r-ka u̱ no̱m-u re̱k-o̱. U̱m de̱ yasu̱ bo̱ u̱ zege̱ uno̱, haane̱ bo̱ no̱m u̱r-so̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱.&gt;

22 &lt;&lt;Wu̱ kabe̱ ba-tu̱ shik u̱t-yu̱r, wa haan wa zu̱, &lt;Wa-u-bu, bo̱ yaste̱ me̱ ba-tu̱ shik u̱t-yu̱r. E̱ ya u̱m kwu̱mu̱g bu̱-mu̱ to̱ko̱n yu̱r-to̱.&gt;

23 &lt;&lt;Se̱ wa-u-bu zu̱ wu̱n, &lt;No̱nge̱ to̱k-u̱ so̱-wa, bo̱ no̱ng u̱r-ka u̱ no̱m-u̱ re̱k-o̱. U̱m de̱ yasu̱ bo̱ u̱ zege̱. Haane̱ bo̱ no̱m u̱r-so̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱.&gt;

24 &lt;&lt;Wu̱ kabe̱ ba-du̱ shik u̱r-gan, wa haan wa zu̱, &lt;Wa-u-bu, u̱m nak waku̱n goot nu-u̱r ró da, bo̱ nom ket u̱ be-du̱ bo̱ kawe̱ da. Bo̱ kargu̱sse̱ u̱ be-du̱ bo̱ u̱s-te̱ go̱ da. 25 De̱ wu̱te̱ u̱m hog-u̱t u-gye̱r, u̱m ku̱w u̱r-kub u-dak u̱m yase̱ ba-du̱ shik-u̱ de̱. O̱nko̱ shik-u̱ ró.&gt;

26 &lt;&lt;Se̱ wa-u-bu rò shu̱s wa zu̱ to̱k-u̱ wa, &lt;Bo̱ ne̱t-u̱ yo̱-o̱ wa bo̱ o̱ye̱ za u̱r-ka, bo̱ nak u̱zu̱ u̱m nom ket be-du̱ u̱m kawe̱ da, tu̱msu̱ u̱m kargu̱sse̱ be-du̱ u̱m a se̱ go̱ da. 27 U̱zu̱ bo̱ wagu̱ me̱ shik-u̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-cu̱n, a u̱m mu̱ne̱ u̱m o̱nk shik-u̱ ri m-swu̱r ne̱.

28 &lt;&lt; &lt;Remu̱ iya o̱nko̱n ba-du̱ shik-u̱ de̱ u̱du̱ rò, yasu̱n wa ba-tu̱ shik u̱t-o̱p. 29 Remu̱ zu̱ wu̱ o̱tte̱ u-no̱m wa na de̱ u̱t-swu̱re̱, u̱ wa kum u-tát. Wu̱ zatte̱ o̱ko̱n da, ko̱ cashi u̱ wa o̱tte̱ na de̱ u̱t-o̱nk. 30 Kabu̱n to̱k-u̱ yo̱-wa unwa, no̱ gun u̱-do̱ u̱-me̱ u-cwu̱m. Ku̱na wa do̱te̱ u̱s-kan u̱ ep-mu̱ jo-u ne̱.&gt;

Ca u̱ gwaar ne̱

31 &lt;&lt;Da-u Wa'-u̱ Ne̱t de̱ haan, u̱-me̱ sek-m wa u̱r-kot u̱ a-to̱mu̱ wa ne̱ be̱e̱t, da-u o̱ wa de̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k wa. 32 Na de̱ kargu̱sse̱ ne̱t-tu̱ u̱t-dak u̱t-be̱e̱t u̱du̱ wa. Wa de̱ mo̱t-du̱ e̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱ u̱ka wa-u̱t-got motte̱ ca u̱ me̱n-tu̱ gwaar. 33 Wa de̱ cu̱n-du̱ ca u̱ kom u̱s-cwa wa, gwaar hen u̱ kom u̱r-beer.

34 &lt;&lt;Se̱ Faru̱k de̱ u̱zu̱ i o̱ kom u̱s-cwa wa, &lt;Haanu̱n no̱ i U̱so-u ri wa'e̱ nu-u so̱-o̱, no̱ cwa faru̱k-du̱ u-Ru̱ du̱ wa zo̱nge̱ no̱ du̱gu̱ taku̱n-du̱ u-dak. 35 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱, da-u̱ u̱m o̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r, no̱ yaag me̱ no̱m u̱t-re̱. Tu̱msu̱ u-swaat no̱ yu̱' me̱ bu̱-mu̱ u̱t-swa. U̱m o̱ u̱r-hamu̱t no̱ cwatu̱n me̱. 36 U̱m zatte̱ cwu̱-tu̱ u̱t-wa da, no̱ yu̱' me̱ to̱. U̱m zatte̱ m-yar da, no̱ got me̱. U̱m o̱ bu-u̱ m-to̱k, no̱ haan u̱ hyan-du̱ me̱.&gt;

37 &lt;&lt;Du̱gu̱ ku̱n a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ de̱ u̱t-zu̱, &lt;Wa-ko-uyan, ¿mu̱ne̱ it hyane̱ bo̱ u̱s-me̱r it ye' bo̱ no̱m u̱t-re̱? ¿Ko̱ bo̱ o̱ ho̱g-du̱ u-swaat it ye' bo̱ bu̱-mu̱ u̱t-swa? 38 ¿Mu̱ne̱ o̱ it hyane̱ bo̱ u̱r-hamu̱t it cwatu̱n bo̱, ko̱ bo̱ o̱ za cwu̱-tu̱ u̱t-wa it yu̱' bo̱? 39 ¿Tu̱msu̱ mu̱ne̱ o̱ it hyane̱ bo̱ za m-yar ko̱ u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k it haan u̱ hyan-du̱ bo̱?&gt;

40 &lt;&lt;Faru̱k de̱ u̱t-zu̱, &lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, ba shu̱'u̱te̱ no̱ no̱ngu̱ wa-gan u̱ te̱k-u̱ o̱r-u̱t ri, wu̱ re̱k-wa, me̱ wa no̱ no̱me̱.&gt;

41 &lt;&lt;Da-u̱ o̱ wa de̱ zu̱ i o̱ kom u̱r-beer, &lt;Hatu̱n u̱ ane̱, no̱ ne̱t-tu̱ Ru̱-u̱ wa'e̱ u-nu. Cwan u̱-me̱ u-ra u̱ na za u̱t-kere̱ u̱t-ryu̱m da m-mo̱mmo̱, u̱ na zo̱nge̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te u̱ a-to̱mu̱ wa ne̱. 42 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱, da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱s-me̱r, no̱ yaag me̱ no̱m u̱t-re̱ da. U̱m o̱ ho̱g-du̱ u-swaat no̱ yaag me̱ bu̱-mu̱ u̱t-swa da. 43 U̱m o̱ u̱r-hamu̱t, no̱ cwatu̱n me̱ da. U̱m zatte̱ cwu̱-tu̱ u̱t-wa da, no̱ yaag me̱ da. U̱m no̱ng ko̱b-du̱ m-yar, tu̱msu̱ u̱m o̱ bu-u̱ m-to̱k, no̱ hagu̱n u̱ hyan-du̱ me̱ da.&gt;

44 &lt;&lt;Iya o̱ hen e̱ do̱te̱ u̱t-zu̱, &lt;Wa-ko-uyan, ¿mu̱ne̱ o̱ it hyane̱ bo̱ u̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r, ko̱ u-swaat m-bu̱, ko̱ u̱r-hamu̱t ko̱ za u̱t-cwu̱, ko̱ u̱ ko̱b-du̱ m-yar ko̱ u̱ me̱ bu-u̱ m-to̱k, it gwak-u̱t bo̱ da?&gt;

45 &lt;&lt;Wa de̱ zu̱ u̱n, &lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, ba shu̱'u̱te̱ no̱ no̱nge̱ wu̱ re̱k-wa wa-gan u̱ te̱k-u̱ no̱ da, me̱ no̱ no̱me̱ da.&gt;

46 &lt;&lt;E̱ de̱ cwa-du̱ swadu̱ u̱r-ko̱b du̱ za u̱r-ma, ne̱t-tu̱ jab-u̱s so̱-se̱ cwaan u̱ be-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma.&gt;&gt;

26

Zo̱ng-su̱ masu̱ Ye̱so̱

(Mark 14:1-2; Ruka 22:1-2; Yoha 11:45-53)

1 Da-u̱ Ye̱so̱ tase̱ warru̱ rem-u̱s se̱ u̱s-be̱e̱t se̱ wa zu̱ a-doru̱ wa ne̱, 2 &lt;&lt;No̱ nak kwu̱ku̱s m-roog u̱t-yu̱r kanda na he̱e̱ste̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas, na de̱ u̱ yasu̱ Wa'-u̱ Ne̱t na tar wa u-kan.&gt;&gt;

3 Se̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱, u̱t-ne̱nge̱n ne̱, e̱ mo̱ro̱g u̱ bu-u yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g, wu̱ na foge̱ Kayafa. 4 E̱ ye u̱s-rem, e̱ maas Ye̱so̱ m-yasa tu̱msu̱ e̱ ho̱ wu̱n. 5 Se̱di e̱ zu̱, &lt;&lt;Za u̱ da-u̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas da, tasu̱ ne̱t-tu̱ yu̱nsu̱n u-gwu̱z da.&gt;&gt;

Yaku̱n ne̱ta-ya wa'agu̱ Ye̱so̱
m-no̱o̱g u̱ Bataniya

6 Da-u̱ Ye̱so̱ o̱o̱ge̱ u̱ Bataniya, wa do̱'e̱ u̱ bu-u Simo̱n kim. Wu̱na Ye̱so̱ haste̱ go̱m-su̱ kim u̱ war-u wa. 7 Yaku̱n ne̱ta ya haan u̱du̱ Ye̱so̱ u̱ de̱ku̱n bakta-du̱ m-no̱o̱g ne̱ mu̱ shik sok, no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n. Da-u̱ Ye̱so̱ o̱ te̱k-u̱ u-re̱, wa dasu̱ wu̱ no̱o̱g-m mo̱ u̱r-hi.

8 Se̱di da-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ hyane̱ iya, e̱ hog u̱s-ryab. E̱ zu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱, &lt;&lt;¿Uno̱ naas o̱? 9 U̱zu̱ wa babu̱g no̱o̱g-m mummo̱, na za kwu̱mu̱g shik u-tát, na mo̱tu̱ a-u̱r-ko̱b-ne̱.&gt;&gt;

10 Ye̱so̱ nak no̱m-u̱ e̱ o̱ u̱t-war, se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ e̱kse̱ ne̱ta-u inya remu̱ no̱m-u̱ so̱-o̱ wa no̱mu̱ me̱? 11 A-u̱r-ko̱b-ne̱ o̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ ko̱ mu̱ne̱, se̱di me̱, u̱m za u̱r-kot u̱ no̱ne̱ ko̱ mu̱ne̱ da. 12 No̱o̱g-m mummo̱ mu̱ wa dase̱ u̱ war-u ri, wa o̱ m-o̱ zo̱ngu̱ me̱ kanda na jwak me̱. 13 U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, be-du̱ no̱ do̱te̱ do̱nse̱-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r sin-se̱ u-me̱ u-dak u-be̱e̱t, na de̱ ha bak-su̱ no̱m-u̱ ne̱ta inya nome̱.&gt;&gt;

Yahudas eeste̱ wa yasu̱ Ye̱so̱

14 Wa-gan u̱ te̱k-u̱ a-doru̱ rò o̱p u̱ yu̱r wu̱ na zu̱ye̱ Yahudas Iskariyoti, wa do̱'e̱ u̱du̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱. 15 Wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ no̱ de̱ yadu̱ me̱, a u̱m yasu̱ no̱ wu̱ne̱?&gt;&gt; E̱ ye' wu̱n ko̱nko̱ shik u̱r-shik u̱ o̱p. 16 Du̱gu̱ da-u̱ o̱, Yahuda hu̱ sa-u̱ fu̱n-su̱ yasu̱ Ye̱so̱ u̱du̱ u̱n.

Ye̱so̱ re̱e̱g no̱m u̱t-re̱ m-vaste̱ u̱
Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas u̱ a-doru̱ wa ne̱

(Mark 14:12-26; Ruka 22:7-23; Yoha 13:21-30; 1Kor 11:23-25)

17 U̱ te̱k-u̱ ho̱-du̱ u̱r-taku̱n du̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Be̱re̱di du̱ za m-Yis, se̱ a-dor haan u̱du̱ Ye̱so̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;¿He̱ne̱ o̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ssa it zo̱ngu̱ bo̱, bo̱ re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas?&gt;&gt;

18 Wa zu̱, &lt;&lt;Cwaan u-bo̱ u̱du̱ yaku̱n campa-ya, no̱ zu̱ wa, &lt;Wa-u̱t-ko̱se̱ zu̱u̱g, da-u wa teegu̱n, wa de̱ re̱-du̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas u̱-me̱ bu-u ró u̱ a-doru̱ wa ne̱.&gt; &gt;&gt; 19 A-dor nom u̱ka Ye̱so̱ zu̱tte̱ e̱ no̱m, tu̱msu̱ e̱ zo̱ng no̱m u̱t-re̱ u̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas.

20 Da-u̱ rim-mu̱ tore̱, se̱ Ye̱so̱ shu̱'u̱t m-shu̱'u̱t remu̱ wa re-u̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ o̱p u̱ yu̱r. 21 U̱n o̱ te̱k u-re̱, Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip, u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱ waku̱n de̱ yasu̱ me̱.&gt;&gt;

22 No̱m-u o̱ e̱kse̱ u̱n sok. E̱ he̱e̱se̱ shu̱t-du̱ wu̱n u-gan u-gan u̱zu̱, &lt;&lt;¿Wa-m-nap, me̱ wa?&gt;&gt;

23 Se̱ wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Wu̱ o̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱, wa de̱ yasu̱ me̱. 24 Wa'-u̱ Ne̱t de̱ m-mar u̱ka na pu̱nte̱ u̱-me̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ mo̱t-u̱t wa. Se̱di no̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ wu̱ de̱ yasu̱ Wa'-u̱ Ne̱t! U̱t-ze̱g m-ku̱k u̱zu̱ na mak-u̱t ne̱tu̱ wa da, u̱ na mu̱tte̱ wa tu̱msu̱ wa ya'aste̱ Wa'-u̱ Ne̱t.&gt;&gt;

25 Se̱ Yahudas wu̱ yasu̱ wu̱n wa zu̱, &lt;&lt;Wa-m-nap, ¿ko̱ me̱ wa?&gt;&gt;

Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Bo̱ waru̱g.&gt;&gt;

26 U̱n o̱ te̱k-u̱ u-re̱, se̱ Ye̱so̱ ku̱b u̱r-be̱re̱di, wa no̱m u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱ Wa bos de̱ wa yasu̱ a-doru̱ wa ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;Kabu̱n no̱ re̱, uno̱ war-u ri o̱.&gt;&gt;

27 Wa ku̱b ko̱k-du̱ bu̱-mu̱ inabi. Da-u̱ wa no̱me̱ u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱, se̱ wa yasu̱ u̱n. Wa zu̱, &lt;&lt;Swaan no̱ be̱e̱t. 28 Hyu̱-m ri mo̱ mu̱ na nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem, mu̱ na de̱ u̱t-azu̱g remu̱ jaas-du̱ ba'as-tu̱ u̱t-ne̱t u-tát. 29 U̱m o̱ waru̱ no̱, u̱m za u̱t-swu̱r m-swa bu̱-mu̱ inabi mo̱ da, se̱ ho̱-du̱ u̱m de̱ swa-u̱ bu̱-mu̱ inabi mu̱ po-mo̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ u̱ faru̱k-du̱ U̱so-u ri.&gt;&gt;

30 Da-u̱ Ye̱so̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ fu Se̱p-u̱ u̱t-Vam, se̱ e̱ aru̱k m-rwu̱ m-ha Ro̱r-du̱ Te-su̱ Ze̱tun.

Ye̱so̱ waru̱g se-m Biturus

(Mark 14:27-31; Ruka 22:31-34; Yoha 13:36-38)

31 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ be̱e̱t no̱ de̱ u̱t-som no̱ yagu̱ me̱ u̱ ane̱ u̱ gyu̱pu̱-m mummo̱, remu̱ no̱m-u̱ de̱ kwu̱m-du̱ me̱, remu̱ zu̱ o̱ m-pan u̱zu̱:

&lt;&lt; &lt;U̱m de̱ gap-du̱ wa-u̱t-got,

tu̱msu̱ ban-du̱ ca de̱ u̱t-bu̱ru̱g,&gt;*

32 Se̱di a u̱m yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar me̱ ba-u̱ no̱ ha-mu̱ Gariri.&gt;&gt;

33 Se̱ Biturus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ko̱ ne̱t-tu̱ so̱mo̱g remu̱ no̱m-u̱ de̱ kwu̱m-du̱ bo̱, me̱ u̱m za m-so̱m da ko̱ ca.&gt;&gt;

34 Ye̱so̱ shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ waru̱ bo̱ u̱t-nip, u̱ gyu̱p-mu̱ ya-o̱, kanda kan-su̱ ku̱u̱t, bo̱ de̱ no̱mu̱ se-m ri u-so u-tu̱t.&gt;&gt;

35 Biturus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ko̱ na ho̱ me̱, u̱m za no̱mu̱ se̱-mu̱ napu̱-m ró da.&gt;&gt; Iya o̱ hen a-dor zu̱tte̱ be̱e̱t.

U̱s-to̱o̱g u̱-me̱ tak-u̱ Ge̱se̱mani

(Mark 14:32-42; Ruka 22:39-46)

36 Se̱ Ye̱so̱ u̱ a-doru̱ wa ne̱ aru̱k m-ha u̱ de̱ku̱n be-de̱ du̱ na foge̱ Gesemani. Wa zu̱ a-doru̱ wa ne̱, &lt;&lt;shu̱'u̱tu̱n u̱ ane̱, u̱m de̱ m-ha u̱ ane̱ jit u̱m no̱m u̱s-to̱o̱g.&gt;&gt; 37 Se̱ wa ku̱b Biturus u̱ yaag-u̱ Zabadi ne̱ yu̱r, Yakubu u̱ Yohanna. Se̱ wa he̱e̱se̱ namu̱ jab-u̱ dorog-su̱ jab ne̱ sok. 38 Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Namu̱ jab mu̱ o̱ jab-u̱ ri o̱ keru̱ ho̱-du̱ me̱. Shu̱'u̱tu̱n u̱ ane̱ no̱ no̱m u̱r-e' u̱ me̱ ne̱.&gt;&gt;

39 Da-u̱ wa hike̱ cashi, se̱ wa ru̱t m-ho̱bo̱g u-dak wa no̱m u̱s-to̱o̱g wa zu̱, &lt;&lt;U̱so-u ri, abite̱ u̱t-no̱me̱ has-tu̱ me̱ din-de̱ ko̱k-du̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b de̱. Se̱di, za no̱m-u̱ u̱m zu̱ye̱ o̱ na de̱ u̱t-no̱m da, se̱ no̱m-u̱ bo̱ u̱t-sa.&gt;&gt;

40 Wa mu̱u̱n u̱du̱ a-doru̱ wa ne̱, wa bite̱ m-roog. Wa zu̱ Biturus, &lt;&lt;¿No̱ za keru̱ no̱m-du̱ u̱r-e' u̱ me̱ ne̱ ko̱ u-da u-gan da? 41 No̱mu̱n u̱r-e̱', tu̱msu̱ no̱mu̱n u̱s-to̱o̱g taas no̱ he̱ u̱-me̱ m-reg da. Jab u̱t-sa se̱di war-u̱ zatte̱ u̱r-be̱b da.&gt;&gt;

42 Se̱ wa sur m-mu̱ wa no̱m u̱s-to̱o̱g wa zu̱, &lt;&lt;Uso-u ri, abite̱ din-de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b za u̱t-yage̱ da, yage̱ na no̱m no̱m-u̱ bo̱ u̱t-sa.&gt;&gt; 43 Wa sur m-mu̱u̱n wa bit u̱n m-roog, remu̱ zu̱ is-u̱ u̱n shu̱u̱g m-roog. 44 Wa yagu̱ u̱n, wa mu u-tu̱tu̱rse̱, wa nom u̱s-to̱o̱g, wa sur m-no̱m to̱o̱g-su̱ wa no̱me̱ u̱r-taku̱n.

45 Wa mu̱u̱n u̱du̱ a-doru̱ wa ne̱, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ o̱ pama m-roog u̱r-hure̱ ne̱ ko̱? Da-u̱ no̱ng u̱ na do̱te̱ yasu̱ Wa'-u̱ Ne̱t u̱ kom-tu̱ a-u̱t-ba'as-ne̱. 46 Yu̱nu̱n, na no̱k, wu̱ de̱ yasu̱ me̱ ya wa teegu̱n.&gt;&gt;

Na maaste̱ Ye̱so̱

(Mark 14:43-50; Ruka 22:47-53; Yoha 18:3-12)

47 Kanda Ye̱so̱ tagte̱ u-nu, Yahudas wa-gan u̱ te̱k-u̱ a-doru̱ rò u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t teen, e̱ o̱ m-shu̱p u̱s-van ne̱ u̱s-te ne̱. I-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ e̱ to̱mnu̱ u̱n. 48 Wu̱ de̱ yasu̱ Ye̱so̱ baag u̱ wargu̱ u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;Wu̱ no̱ hyane̱ u̱m hamu̱tte̱ wa, masu̱n wa.&gt;&gt; 49 Da-u̱ wa tene̱ wa do̱'e̱ u̱du̱ Ye̱so̱, wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa-m-nap, u̱m o̱ ho̱su̱ bo̱.&gt;&gt; Se̱ Yahuda ham-u̱t wu̱n.

50 Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Hu̱u̱b-u̱ ri, no̱m no̱m-u̱ hatu̱n bo̱.&gt;&gt;

Ku̱na ne̱t-tu̱ hatu̱n, e̱ maas Ye̱so̱, e̱ ship. 51 Da-u̱ e̱ hyane̱ iya, te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-kot u̱ Ye̱so̱ ne̱, wa faru̱n van-u wa, wa ket waku̱n u̱ te̱k-u̱ to̱k-u̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱ u-to̱.

52 Ye̱so̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Mute̱ van-u ró u̱-me̱ u̱r-paku̱m, remu̱ zu̱ wu̱ kabe̱ u-van, van-ya de̱ ho̱-du̱ wa. 53 ¿No̱ o̱ m-hyan u̱zu̱ u̱m zatte̱ u̱r-be̱b u̱m ko̱n u̱r-se̱ge̱ u̱du̱ U̱so-u ri da, tu̱msu̱ za rem wa to̱mnu̱ me̱ a-to̱mu̱ wa u̱t-zo̱ngu u-tát† i ze̱ge̱ karma no̱? 54 ¿Re̱ na do̱te̱ shu̱su̱ no̱m-u̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ na pane̱ u̱zu̱ tun-to̱ u̱t-be̱e̱t na no̱mu̱ to̱?&gt;&gt;

55 Da Ye̱so̱ zu̱ ne̱t-u̱t to̱, &lt;&lt;¿No̱ rwu̱gu̱n u̱s-van ne̱ u̱s-te ne̱ no̱ maaste̱ me̱ u̱ka hyu̱w a? Ko̱ mu̱ne̱ u̱m o̱ u̱r-ko̱t u̱ no̱ne̱ u̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱m o̱ no̱mu̱ no̱ u̱t-ko̱se̱ no̱ maaste̱ me̱ da. 56 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ na no̱ng inya remu̱ na shu̱u̱ste̱ no̱mu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ pane̱ u̱-me̱ rem-su̱ u-Ru̱.&gt;&gt; Da-u̱ a-dor-ne̱ ho̱ge̱ iya, e̱ som.

Ye̱so̱ u̱ shu̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n

(Mark 14:53-65; Ruka 22:54-55,63-71; Yoha 18:13-14,19-24)

57 Se̱ i mase̱ Ye̱so̱, e̱ hu̱u̱t wu̱n u̱du̱ Kayafa, yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱, ku̱na a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ mo̱ro̱gte̱. 58 Se̱ Biturus dor u̱n m-ra m-ra, m-te bu-u̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱. Wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱du̱ a-u̱r-e'-ne̱ u̱ remu̱ wa hyen-u̱t u̱ka na do̱te̱ u̱t-no̱m.

59 I-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱, u̱ ne̱t-tu̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n ne̱ be̱e̱t karu̱g, e̱ o̱ go-tu̱ bi-su̱ na de̱ ke̱-tu̱ Ye̱so̱ u̱ka na do̱te̱ kwu̱m-du̱ be̱b-du̱ ho̱-du̱ wu̱n. 60 Se̱di u̱n kwu̱mu̱g da, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ e̱ke̱n u-tát e̱ ke̱k-tu̱ wu̱n rem-su̱ u̱s-bi u-tát.

A tase̱ ne̱t-ne̱ yu̱r rwu̱u̱n. 61 E̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t unwa zu̱u̱g, &lt;Me̱ keru̱ ru̱-du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u-Ru̱, tu̱msu̱ wa ma o̱ u̱ te̱k-u̱ m-roog u̱t-tu̱t.&gt; &gt;&gt;

62 Yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱ yu̱ne̱ wa zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱ zatte̱ no̱m-u̱ bo̱ de̱ u̱t-zu̱ da? ¿Re̱ o̱ mo̱ttu̱ no̱m-u̱ e̱ zu̱ bo̱ no̱nge̱?&gt;&gt;

63 Ye̱so̱ ho̱ u̱s-ram. Yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱m samgu̱ bo̱ u-Ru̱ ne̱ wu̱ u̱r-fat, waru̱ it ko̱ bo̱ wa o̱ Kiristi Wa' u-Ru̱!&gt;&gt;

64 Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;U̱ka bo̱ wu̱rte̱. Se̱di u̱m o̱ waru̱ no̱, du̱gu̱ da-o̱, no̱ de̱ hyan-du̱ Wa'-u̱ Ne̱t u̱ be-du̱ u̱r-faru̱k du̱ kom u̱s-cwa u-Ru̱,‡ wa o̱ haan u̱-me̱ u̱r-ku̱u̱t du̱gu̱ u-ru̱.&gt;&gt;§

65 Se̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱ kemu̱sse̱ to̱ggo̱-u wa remu̱ u̱s-ryab. Wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan o̱ tu̱msu̱ na u̱t-sa na ho̱ge̱? No̱ ho̱k wa no̱ngu̱ u-Ru̱ u̱t-ba'as. 66 ¿Yan-o̱ no̱ hyane̱?&gt;&gt;

E̱ shu̱s e̱ zu̱, &lt;&lt;Ko̱rge̱ na ho̱ wu̱n.&gt;&gt;

67 E̱ top-su̱ wu̱n m-ta u-shu̱, e̱ gapu̱r wu̱n. E̱ke̱n zo̱o̱r wu̱n u̱t-gap, 68 E̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;No̱m m-hyan, abite̱ bo̱ wa Kiristi, ¿war wu̱ gapu̱ bo̱?&gt;&gt;

Biturus no̱ng se-m Ye̱so̱

(Mark 14:66-72; Ruka 22:56-62; Yoha 18:15-18,25-27)

69 U̱ da-u o̱ hen Biturus o̱ shu̱'u̱t u̱ kat-du̱ bu-u o̱, se̱ e̱ke̱n gwu̱p-e̱ i o̱ m-ank u̱ bu-u o̱, wa haan u̱du̱ ró wa zu̱, &lt;&lt;Ko̱ bo̱, bo̱ o̱ u̱r-kot u̱ Ye̱so̱ ne̱ ne̱t-u̱ Gariri.&gt;&gt;

70 Biturus no̱m m-se̱ u̱du̱ u̱n, wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ m-nak no̱m-u̱ bo̱ o̱tte̱ u̱s-rem da!&gt;&gt;

71 Da-u̱ wa rwu̱ne̱ u̱ pyu̱, e̱ke̱n gwu̱p-e̱ tu̱msu̱ wu̱ o̱ m-nak u̱ bu-u o̱ hyen wu̱n wa zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱ ees u̱ku̱n, &lt;&lt;Ne̱t unwa o̱ u̱r-ko̱t u̱ Ye̱so̱ wa-Nazara ne̱.&gt;&gt;

72 Biturus sur m-no̱m m-se' u̱s-to̱nd ne̱ u̱zu̱, &lt;&lt;U̱m nak campa-u ya da!&gt;&gt;

73 A sure̱ m-waas cashi, ne̱t-tu̱ o̱ ees u̱ku̱n e̱ haan, e̱ zu̱ Biturus, &lt;&lt;Nip-to̱ bo̱ o̱ te̱k-u̱ u̱n. Ka bo̱ o̱tte̱ u̱s-rem ko̱ske̱.&gt;&gt;

74 Se̱ Biturus hu̱ u̱s-to̱nd u̱zu̱, &lt;&lt;U̱ Ru̱-u̱ ya me̱ u̱r-ko̱b abite̱ bise̱ u̱m o̱tte̱, u̱m nak ne̱t-u̱ wa da.&gt;&gt; Za rem ku̱u̱t he̱e̱se̱ u̱s-kan.

75 Biturus baku̱s rem-u̱s Ye̱so̱ no̱mu̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;Kanda kan-su̱ ku̱u̱t, bo̱ de̱ no̱mu̱ se-m ri u-so u-tu̱t.&gt;&gt; Biturus ru u̱du̱ wa no̱m u̱s-kan sok.

27

Yahudas ho̱o̱g hi-u̱r wa

(Mark 15:1; Ruka 23:1-2; Yoha 18:28-32; Pama 1:18-19)

1 Da-u̱ is gase̱ u̱r-wu̱n, se̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱, u̱t-ne̱nge̱n ne̱ e̱ e̱ ye u̱s-rem u̱zu̱ e̱ ho̱ Ye̱so̱. 2 Se̱ e̱ gu̱g wu̱n, e̱ aru̱k u̱ wu̱n ne̱ m-ha u̱du̱ Biratus, wa-u-dak yu̱ Roma.

3 Da-u̱ Yahudas wu̱ yase̱ wu̱n na hoot, hyane̱ na kwu̱pku̱ u̱s-rem u̱zu̱ na ho̱ Ye̱so̱, se̱ wa sur m-dorog. Wa mu̱u̱n u̱du̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱, u̱t-ne̱nge̱n ne̱, wa muutu̱ u̱n ko̱nko̱ shik-u̱ u̱n u̱r-shik u̱ o̱p. 4 Wa zu̱, &lt;&lt;U̱m no̱ng u̱t-ba'as, u̱m ya'aste̱ wa za u̱t-ba'as na ho̱.&gt;&gt;

Se̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Bu̱-m it mu̱ yu̱? Se̱se̱ su̱ ró se̱.&gt;&gt;

5 Se̱ wa gun shik-u̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. Wa aru̱k m-rwu̱, wa su̱rgu̱sse̱ hi-u̱r wa u-ho, wa mu̱r.

6 Ku̱na i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ kooste̱ shik-u̱ e̱, e̱ zu̱, &lt;&lt;No̱ng u̱r-zwar na muut shik-u̱ e̱ u̱ cu̱n-du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan da, remu̱ zu̱ shik m-hyu̱ e̱.&gt;&gt; 7 E̱ ye u̱s-rem, e̱ o de̱ku̱n be-de̱, remu̱ zu̱ e̱ muute̱ be-u̱r re̱ be-du̱ jwak-du̱ u̱t-hamu̱t ne̱ a e̱ mare̱. Na zu̱ be-u̱r re̱, be-du̱ wa ma-u̱ u̱t-tur. 8 Remu̱ iya, na o̱mnu̱ fag-du̱ be-u̱r re̱, Be-du̱ m-Hyu̱. 9 Iya o̱ na shu̱u̱ste̱ no̱m-u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Irmiya ware̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Na kabu̱g ko̱nko̱ shik u̱r-shik u̱ o̱p [30], shik-u̱ Isra-ne̱ zu̱ na to̱p-u̱ remu̱ rò. 10 Se̱ e̱ o be-du̱ wa ma-u̱ u̱t-tur u̱ shik-u̱ e̱, u̱ka rem-su̱ Yawe zu̱tte̱.&gt;&gt;*

Ye̱so̱ u̱ shu̱ Biratus

(Mark 15:2-5; Ruka 23:3-5; Yoha 18:33-38)

11 Ye̱so̱ o̱ ees u̱ shu̱ faru̱k wa-u-dak, wa shit Ye̱so̱ u̱zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱ wa o̱ faru̱k-u̱ Yahuda-ne̱?&gt;&gt;

Ye̱so̱ zu̱, &lt;&lt;Bo̱ waru̱g.&gt;&gt;

12 Se̱di da i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ ke̱tu̱ Ye̱so̱ u̱s-rem, u zu̱u̱g o̱ko̱n da. 13 Se̱ Biratus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ ho̱k no̱m-u̱t tun-to̱ tu̱ na zu̱ bo̱ no̱mu̱g da?&gt;&gt; 14 Ye̱so̱ shaku̱s ko̱ u̱r-shu̱t u̱r-gan da. Remu̱ iya wa-u-dak hu̱ mu̱rimmo̱ sok.

15 Wa-u-dak ve̱k-u̱t u̱ da-u̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Pas u-be̱e̱t, wa restu̱n wa-gan u̱ te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ o̱ tage̱ wu̱ ne̱t-tu̱ u̱t-sa. 16 U̱ da-u hen, waku̱n o̱ro u̱ tage̱ wu̱ kowan nape̱ wa u̱t-ba'as wa, na zu̱ wa Barabas. 17 Da-u̱ ne̱t-tu̱ mo̱rge̱, se̱ Biratus zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Wana no̱ u̱t-sa na restu̱n no̱? ¿Barabas wa ko̱ Ye̱so̱ wu̱ na zu̱ Kiristi?&gt;&gt; 18 Biratus zu̱u̱g iya, remu̱ zu̱ Biratus nak u̱zu̱ rem u̱r-shu̱b de̱ na ya'aste̱ Ye̱so̱.

19 Da-u̱ Biratus shu̱'u̱te̱ u̱ be-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-remu̱ wa, se̱ ne̱ta wa to̱mo̱n na waru̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;Ruute̱ kom-u̱t ró u̱ rem-su̱ wa za u̱t-ba'asu̱ wa, remu̱ iya o̱ u̱m soote̱ u̱r-ko̱b sok m-gyu̱p u̱ bo'-u̱ mo̱ttu̱ ne̱tu̱ wa.&gt;&gt;

20 Ku̱na i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ tokte̱ u̱t-ne̱t u̱zu̱ na restu̱n Barabas, na ho̱ Ye̱so̱.

21 Wa-u-dak sur m-zu̱, &lt;&lt;¿Wana u̱m de̱ restu̱n no̱, u̱ te̱k-u̱ ne̱t-u̱t tun-to̱?&gt;&gt;

E̱ zu̱, &lt;&lt;Barabas wa!&gt;&gt;

22 Se̱ Biratus zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Yan o̱ u̱m de̱ no̱mu̱ Ye̱so̱ wu̱ na zu̱ Kiristi?&gt;&gt;

E̱ be̱e̱t kowan zu̱, &lt;&lt;Tar wu̱n u-kan!&gt;&gt;

23 Biratus zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yane̱? ¿Yan o̱ wa no̱me̱ u̱ yo̱-o̱?&gt;&gt;

Ne̱t-tu̱ sur m-yu̱ns u̱s-cwar u̱zu̱, &lt;&lt;Tar wu̱n u-kan!&gt;&gt;

24 Da-u̱ Biratus hyane̱ wa kerge̱ swan-du̱ hi-tu̱ u̱t-ne̱t da, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ o̱ mo̱t-tu̱ yu̱nsu̱ gwu̱z u̱ku̱n, se̱ wa yib m-bu̱ wa jaas ko̱m-u̱t wa u̱ hyan-mu̱ u̱t-ne̱t. Wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ bu̱-m ri zarra, u̱m kabu̱g ra-u̱ wa za u̱t-ba'asu̱ unwa ne̱ da. No̱ wa.&gt;&gt;

25 Se̱ ne̱t-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t e̱ yu̱ns u̱s-cwar u̱zu̱, &lt;&lt;Yage̱ ra-u o̱ u̱ do̱r it u̱ ya'ag-u̱ it ne̱!&gt;&gt;

26 Se̱ wa restu̱n u̱n Barabas. Da-u̱ wa wa'e̱ na no̱mu̱ Ye̱so̱ u̱s-ryap, se̱ wa yasu̱ wu̱n na tar wa u-kan.

Karma-ne̱ nu̱mu̱ste̱ Ye̱so̱

(Mark 15:16-20; Yoha 19:2-3)

27 Du̱gu̱ ku̱n karma-ne̱ i wa-u-dak ku̱b Ye̱so̱ e̱ toot u̱ pada-u wa-u-dak, e̱ kargu̱ssu̱n karma-ne̱ u-tát u̱du̱ Ye̱so̱. 28 E̱ horom wu̱n u̱t-cwu̱, e̱ wa'-u̱ wu̱n yaku̱n to̱ggo̱-u jaz-ya go̱-du̱ yu̱ farkina-ne̱. 29 E̱ no̱mu̱ de̱ku̱n no̱m-du̱ u̱r-hi du̱ u̱s-hir de̱ go̱-du̱ farkina-ne̱, e̱ wa'-u̱ wu̱n u̱r-hi, e̱ yasu̱ wu̱n u-ko̱m wa ship u̱ kom u̱s-cwa rò, e̱ so̱k-u̱t u̱ ke̱nu̱ rò e̱ no̱m wu̱n huuk-tu̱ u̱s-bi, e̱ o̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ho̱'o̱ faru̱k-u̱ Yahuda-ne̱!&gt;&gt; 30 E̱ to̱p-su̱ wu̱n m-ta, e̱ o̱nk ko̱m-yu̱ e̱ yasu̱ wu̱n, e̱ hu̱ gapru̱ wu̱n u̱ ya u̱r-hi. 31 Da-u̱ e̱ tase̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-ju̱ru̱m, e̱ for to̱ggo̱-u jaz-ya ya, e̱ wa-u̱ wu̱n cwu̱-u̱t rò. E̱ aru̱k u̱ wu̱n ne̱ remu̱ na tu̱r-u̱t wu̱n u-kan.

U̱t-tar u-kan

(Mark 15:21-32; Ruka 23:26-43; Yoha 19:17-27)

32 U̱n o̱ te̱k-u̱ m-ha, u̱n goone̱ u̱ yaku̱n campa-ya ne̱ ne̱t-u̱ bo̱-u̱ Sayirin, dim-u̱r Simo̱n. E̱ wu̱ wa u̱ kab-du̱ kan-u Ye̱so̱ u̱r-be̱b. 33 E̱ te de̱ku̱n be-de̱ du̱ na zu̱ye̱ Gorgota, (na zu̱ de̱ &lt;&lt;Ko̱g-du̱ u̱r-Hi&gt;&gt;). 34 E̱ ye' wu̱n bu̱-mu̱ ke̱' u̱r-waak u̱t-gag ne̱ u̱ remu̱ wa soot. Da-u̱ wa rake̱, wa gu̱gu̱m u̱t-swa. 35 Da-u̱ e̱ taru̱ wu̱n u-kan, se̱ e̱ gun u-kwe̱mbi e̱ mo̱t to̱ggo̱-u rò.† 36 A tase̱ u̱n shu̱'u̱t u̱ku̱n u̱n o̱ er-u̱r wu̱n. 37 U̱ do̱m-u̱ hi-u̱r rò, u̱n pu̱n ba'as-tu̱ wa no̱me̱ u̱zu̱, &lt;&lt;UNWA O̱ YE̱SO̱ FARU̱K-U̱ YAHUDA-NE̱.&gt;&gt; 38 Tu̱msu̱ na tu̱r Ye̱so̱ u̱ e̱ke̱n ne̱ hyu̱w-ne̱ yu̱r, wa-gan u̱ kom u̱s-cwa wa-gan u̱ kom u̱r-beer. 39 Ne̱t-tu̱ o̱ aru̱k e̱ hu̱ ru̱m-su̱ u̱t-hi u̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-ju̱ru̱m, 40 e̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Bo̱ yu̱ do̱'e̱ ru̱-du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, tu̱msu̱ bo̱ ma o̱ u̱ te̱k-u̱ m-roog u̱t-tu̱t, gu hi-du̱ war ró! Abite̱ bo̱ Wa'-u̱ u-Ru̱ wa, cu̱zne̱ u̱ do̱m u-kan.&gt;&gt;

41 Iya o̱ hen, i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Mosa ne̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ hu̱u̱te̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-ju̱ru̱m. 42 E̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Wa gwu̱g e̱ke̱n, tu̱msu̱ wa kerge̱ gwu̱du̱ hi-u̱r wa da. Abite̱ wu̱n faru̱k-u̱ Isra-ne̱ wa, yage̱ wa cu̱zu̱n u̱-do̱m u-kan na hyan, da-u o̱ it de̱ yadu̱ jab-u̱ wu̱n ne̱! 43 Wa ya'aste̱ jab u̱du̱ u-Ru̱. Yage̱ Ru̱-u̱ gu wu̱n u̱ da-o̱, a u u̱t-sa, wa zu̱u̱g Wa'-u̱ u-Ru̱ wa o̱ye̱.&gt;&gt; 44 Iya o̱, hyu̱w-ne̱ e̱, i na taru̱ e̱ u-kan u̱r-kot, e̱ no̱ngu̱ wu̱n gom-u̱ rim-o̱.

Mar-m Ye̱so̱

(Mark 15:33-41; Ruka 23:44-49; Yoha 19:28-30)

45 U̱ te̱k-u̱ u-ho̱, cwu̱m-yu̱ tage̱ u-dak u-be̱e̱t, m-te̱ kwam-su̱ u̱s-tu̱t su̱ m-rim. 46 U̱ te̱k-u̱ u̱s-kwam u̱s-tu̱t, Ye̱so̱ jaku̱s u-cwar wa zu̱, &lt;&lt;E̱ri, E̱ri, ¿Rama sabaktani?&gt;&gt; Wata, &lt;&lt;Ru̱-u ri, Ru̱-u ri, ¿remu̱ yan o̱ bo̱ yaktu̱ me̱?&gt;&gt;‡

47 Ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ ees u̱ku̱n da-u̱ e̱ ho̱ge̱ iya, e̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t uno̱ o̱ fag-du̱ Iriya.&gt;&gt;

48 Du̱gu̱ ku̱n waku̱n yu̱ne̱ za naas u-da wa kabu̱n soso. Wa mu̱s de̱ u̱-me̱ bu̱-mu̱ u-zu̱r, wa su̱k-de̱ u̱ do̱m u-te wa nabu̱ wu̱n wa soot. 49 E̱ke̱n zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n wu̱n u̱su̱ rò, na hyan ko̱ Iriya u̱t-haan wa gu wu̱n!&gt;&gt;

50 Se̱ Ye̱so̱ sur m-yu̱ns u-cwar u̱r-be̱b ne̱, du̱gu̱ ku̱n wa ku̱b u̱r-fat.

51 U̱ da-u o̱ kus-u̱ u-is u̱ na erge̱ u-me̱ be-du̱ u-he̱n du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan o̱ kees u̱t-kik u̱t-yu̱r, du̱gu̱ do̱m u-ru̱ m-cu̱z u-dak. Na no̱m ru̱mu̱s-du̱ u-dak, tu̱msu̱ tar-tu̱ yo̱'o̱k. 52 Sag-tu̱ u-pus, ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u-tát i mare̱ e̱ yu̱ne̱ u̱r-fat. 53 (Da-u̱ e̱ bite̱ Ye̱so̱ yu̱nge̱ du̱gu̱ m-mar, e̱ yage̱ u̱t-sag. Se̱ e̱ to u̱ bo̱-u̱ u-he̱n, u̱t-ne̱t u-tát e̱ hyen u̱n.)

54 U̱ da-u̱ yaku̱n yu̱-shu̱ karma Roma u̱ e̱ke̱n karma-ne̱, i o̱ e-u̱r Ye̱so̱ e̱ hyen no̱mu̱ nome̱ u-be̱e̱t, e̱ hog u-gye̱r sok. E̱ zu̱, &lt;&lt;U̱t-nip, unwa Wa'-u̱ u-Ru̱ wa!&gt;&gt; 55 To̱ko̱n ne̱ta to̱ o̱ro u̱ku̱n u-tát tu̱ do̱ru̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ Gariri e̱ o̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-pama. E̱ ees m-ra e̱ o̱ madi-du̱ no̱mu̱ na o̱ u̱t-no̱m. 56 U̱ te̱k-u̱ u̱n, Me̱ri o̱ro du̱gu̱ Magadarin, u̱ Me̱ri ino-u Yakubu u̱ Yusuhu, tu̱msu̱ ino-u yagu̱ Zabadi.

Jwak-du̱ Ye̱so̱

(Mark 15:42-47; Ruka 23:50-56; Yoha 1:38-42)

57 Da rim-mu̱ tore̱, se̱ waku̱n wa-u̱t-kwu̱m wa ne̱t-u̱ Arimatiya, dim-u̱r wa Yusuhu, wa haan, ko̱wa wa o̱ te̱k-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱. 58 Wa do̱'e̱ u̱du̱ Biratus, wa kon u̱zu̱ na ya wa u-u̱r Ye̱so̱. Biratus hen wa zu̱ na yasu̱ wu̱n u̱r-u. 59 Se̱ Yusuhu ku̱b u-u̱r re̱ wa ho̱po̱s de̱ u̱ kus-u pus-o̱ u̱ so̱-o̱. 60 Wa gu̱n u-u̱r re̱ u̱-me̱ sag-u po-o̱ wa, u̱ na kawe̱ u̱-me̱ u̱t-tar. Wa kabu̱n ta'ar-u̱r yat-de̱ wa wu̱gu̱b is-yu̱ u-sag, wa aru̱k. 61 Me̱ri Magadarin u̱ inya jit Me̱ri ya, e̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ dapu̱s u-sag.

A e'-du̱ u-sag

62 Da-u̱ is gase̱, ba ho̱-du̱ u̱t-zo̱ng arke̱, i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ u̱ Farisa-ne̱ e̱ mo̱ro̱g u̱ shu̱ Biratus. 63 U̱n haan u̱du̱ wa-u-dak u̱n zu̱, &lt;&lt;It baku̱ste̱ u̱zu̱ da-u̱ ne̱t unwa wa u̱s-bi o̱o̱ge̱ u̱r-fat wa zu̱u̱g, &lt;U̱m de̱ u̱r-yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar u̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱.&gt; 64 Remu̱ iya na e̱' sag-u o̱ u̱r-zwar ne̱, m-ha u̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱, u̱ remu̱ zu̱ a taase̱ u̱ a-doru̱ rò haan e̱ hast war-u rò, e̱ zu̱ u̱t-ne̱t wa yu̱nge̱ du̱gu̱ marimari ne̱. A shu̱'u̱te̱ iya e̱nk-su̱ m-vaste̱ mo̱ u̱t-ze̱g u̱r-taku̱n m-yo̱.&gt;&gt;

65 Biratus zu̱ u̱n, &lt;&lt;Sa'an karma-ne̱, e̱ do̱'e̱ e̱ no̱m u̱r-e' u̱ka no̱ hyente̱ kamu̱g.&gt;&gt;

66 Se̱ e̱ aru̱k, e̱ wo ge̱r u̱-do̱mu̱ ta'ar-du̱ o̱ do̱m-u̱ u-sag taas u̱ waku̱n u̱ tam da, tu̱msu̱ e̱ wo karma-ne̱ e'-du̱ sag-u o̱.

28

Yu̱ne̱-u̱r Ye̱so̱ du̱gu̱ m-mar

(Mark 16:1-8; Ruka 24:1-12; Yoha 20:1-10)

1 Ba Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ du̱ roog-mu̱ u̱t-ta'er arke̱, u̱ te̱k-u̱ ho̱-du̱ u̱r-taku̱n du̱ roog-mu̱ u̱t-ta'er, u̱r-is gas, Me̱ri Magadarin u̱ yaku̱n ne̱ta-ya wu̱ na foge̱ Me̱ri e̱ yu̱ne̱ e̱ do̱'e̱ u̱du̱ u-sag.

2 Za rem, na no̱m de̱ku̱n ru̱mu̱s-du̱ u-dak de̱ u-tát, se̱ waku̱n wa-to̱m Wa-ko-uyan wa haan du̱gu̱ do̱m u-ru̱, wa irgu̱sse̱ ta'ar-u̱ na taku̱ste̱ u-sag, wa shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ ta'ar-u o̱. 3 Wa o̱ m-baku̱t, tu̱msu̱ cwu̱'u̱t wa u̱ pus-to̱ pu̱t u̱ka u̱t-randi. 4 Da-u̱ a-u̱r-e'-ne̱ hyane̱ wu̱n, e̱ hog u-gye̱r sok, e̱ o̱ m-zap, e̱ he u-dak u̱ka marimari ne̱.

5 Ku̱na wa-to̱m u-Ru̱ zu̱tte̱ ne̱ta-u̱t to̱, &lt;&lt;A no̱ ho̱g u-gye̱r da! U̱m nak no̱ o̱ sa-u Ye̱so̱ wa, wu̱ na tare̱ u-kan. 6 Wa za ane̱ da. Wa yu̱nge̱ u̱ka wa zu̱tte̱. Haanu̱n no̱ hyan be-du̱ wa o̱tte̱ m-ru̱t. 7 No̱mu̱n m-ho̱r no̱ do̱'e̱, no̱ waru̱ a-doru̱ wa u̱zu̱, &lt;Ye̱so̱ yu̱nge̱ du̱gu̱ marimari ne̱. Wa de̱ hen u̱ ba-du̱ no̱ m-te̱ Gariri, ku̱na no̱ do̱te̱ hyan-du̱ wu̱n.&gt; Baksu̱n no̱m-u̱ u̱m waru̱ no̱.&gt;&gt;

8 Se̱ e̱ yage̱ be-du̱ u-sag, u-gye̱r ne̱ sok, tu̱msu̱ u̱r-so̱ ne̱ sok. E̱ ku̱su̱m m-so̱m remu̱ e̱ war-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱, 9 Ye̱so̱ u̱ hi-u̱r wa, wa goone̱ u̱ u̱n ne̱, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Jab-u̱s pusse̱ u̱du̱ no̱!&gt;&gt; E̱ hikne̱ e̱ ham-u̱t na-u̱s rò, e̱ no̱mu̱ wu̱n u̱t-huuk. 10 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;A no̱ ho̱g u-gye̱r da! No̱ko̱n no̱ waru̱ o̱r-u̱t ri ne̱ na goone̱ u̱ Gariri, ku̱na e̱ do̱te̱ hyan-du̱ me̱.&gt;&gt;

No̱m-u̱ a-u̱r-e'-ne̱ ware̱

11 Da-u̱ ne̱ta-u̱t to̱ o̱ te̱k-u̱ m-ha, te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ e'-du̱ sag-u o̱, e̱ to u-bo̱, e̱ waru̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g-ne̱ no̱m-u̱ na no̱me̱ u-be̱e̱t. 12 Ku̱na yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g-ne̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ gu̱gte̱ u̱t-hi, e̱ ye' karma-ne̱ shik u-tát, 13 E̱ zu̱, &lt;&lt;Waru̱n u̱t-ne̱t u̱zu̱, &lt;A-doru̱ rò haane m-gyu̱p e̱ hiwis wu̱n da-u̱ no̱ o̱o̱ge̱ m-roog.&gt; 14 A rem-su̱ teye̱ u̱du̱ wa-u-dak, it no̱mu̱ wa u̱s-rem taas no̱ swa u̱r-ko̱b da.&gt;&gt; 15 Ku̱na karma-ne̱ o̱nkte̱ shik, e̱ nom u̱ka na zu̱tte̱ e̱ no̱m. No̱m-u o̱ gu̱ru̱s u̱-me̱ Yahuda-ne̱ u̱ haan u̱ da-o̱.

Ank-mu̱ Ye̱so̱ yase̱
a-doru̱ wa

16 A-dor o̱p u-gan do̱'e̱ u̱ Gariri, e̱ do̱'e̱ u̱ ro̱r-du̱ Ye̱so̱ zu̱tte̱ e̱ goone̱. 17 Da-u̱ e̱ hyane̱ wu̱n, e̱ no̱mu̱ wu̱n u̱t-huuk, se̱di e̱ke̱n no̱ng u-sakna. 18 Se̱ Ye̱so̱ hikne̱ u̱t-mo̱r wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱so-u ri ya'aste̱ me̱ faru̱k-du̱ do̱m u-ru̱ u-dak ne̱ u-be̱e̱t. 19 Remu̱ iya, do̱'e̱n no̱ no̱mu̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t ko̱se̱-tu̱ rem-u̱s ri, u̱ka e̱ do̱te̱ shu̱'u̱tu̱ a-doru̱ ri. No̱ no̱mu̱ e̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ e̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ faru̱k-du̱ U̱so-u ri, u̱du̱ ri ne̱, Wa'-u̱ wa, tu̱msu̱ u̱du̱ Yar-u u-Ru̱ ne̱. 20 No̱ is-u̱ u̱n e̱ do̱r no̱m-u̱ u̱m zu̱ no̱ no̱m u-be̱e̱t. U̱m o̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ ko-uyan da m-te ma-du̱ u-da.&gt;&gt;

* 1:1

† 1:21 Ye̱so̱ Na zu̱ &lt;&lt;Yawe Wa-u-u̱ku̱r.&gt;&gt;

‡ 1:23 Gwat tu̱msu̱: Isha 7:14.

* 2:6 Gwat tu̱msu̱: Mika 5:2.

† 2:15 Gwat tu̱msu̱: Hose̱ 11:1.

‡ 2:18 Gwat tu̱msu̱: Irmi 31:15.

* 3:3 Gwat tu̱msu̱: Isha 40:3. (Ran-u̱ u̱t-Girik.)

* 4:4 Gwat tu̱msu̱: Muut 8:3.

† 4:6 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 91:11-12.

‡ 4:7 Gwat tu̱msu̱: Muut 6:16.

§ 4:10 Gwat tu̱msu̱: Muut 6:13.

* 4:16 Gwat tu̱msu̱: Isha 9:1,2.

† 4:17 Gwat tu̱msu̱: Isha 9:1-2 (Ran-u̱ Girik).

* 5:21 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 20:13; Muut 5:17.

† 5:27 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 20:14; Muut 5:18.

‡ 5:31 Gwat tu̱msu̱: Muut 24:1.

§ 5:33 Gwat tu̱msu̱: Ogor 30:2.

* 5:38 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 21:24; To̱o̱g 24:20; Muut 19:21.

† 5:43 Gwat tu̱msu̱: To̱o̱g 19:18.

* 8:4 Gwa tu̱msu̱t: To̱o̱g 14:2-32.

† 8:17 Gwat tu̱msu̱: Isha 53:4.

* 9:13 Hose̱ 6:6 (Ran-u̱ Girik).

* 10:36 Gwat tu̱msu̱: Mika 7:6.

* 11:10 Gwat tu̱msu̱: Mara 3:1.

† 11:14 Gwat tu̱msu̱: Mara 4:5.

* 12:7 Gwat tu̱msu̱: Hose̱ 6:6. (Ran-u̱ Girik.)

† 12:21 Gwat tu̱msu̱: Isha 42:1-4. (Ran-u̱ u̱t-Girik.)

‡ 12:47 To̱ko̱n Ran-to̱ zatte̱ fe̱-yu̱ 47 Ho̱ngu̱sse̱ Ran-u: Mark 3:32. U̱ Ran-u Ruka 8:20.

* 13:15 Gwat tu̱msu̱: Isha 6:9-10. (Ran-u̱ u̱t-Girik.)

* 15:4 Rwu̱u̱ 20:12; Gwat tu̱msu̱: Muut 5:16.

† 15:4 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 21:17; To̱o̱g 20:9. (Ran-u̱ Girik.)

‡ 15:9 Gwat tu̱msu̱: Isha Isha 29:13. (Ran-u̱ u̱t-Girik.)

* 16:13 &lt;&lt;Wa'u̱ ne̱t&gt;&gt; Dim-de̱ du̱ Ye̱so̱ fogte̱ hi-u̱r wa.

† 16:16 Ko̱ Armashihu. Mesaya (U̱ rem-du̱ Yahuda-ne̱) tu̱msu̱ Christ (U̱t-Girik) to̱ u̱t-be̱e̱t to̱ zu̱ &lt;&lt;Wu̱ o̱tte̱ kom u-Ru̱.&gt;&gt;

* 17:20 To̱ko̱n Ran-to̱ swu̱ru̱g fe̱-yu̱ 21Go̱-du̱ se̱ hen za u̱t-no̱me̱ da se̱ u̱s-to̱o̱g ne̱ u-swaat ne̱. Ho̱ngu̱sse̱ Mark 9:29.

* 18:10 To̱ko̱n Ran-to̱ swu̱ru̱g fe̱-yu̱ 11Tu̱msu̱ Wa'-u̱ Ne̱t haagu̱n remu̱ wa u̱ku̱rte̱ ne̱t-tu̱ e̱nke̱. Ho̱ngu̱sse̱ Ruka 19:10.

† 18:16 Gwat tu̱msu̱: Muut 19:15.

* 19:4 Taku̱ 1:27; 5:2.

† 19:5 Taku̱ 2:24.

‡ 19:7 Gwat tu̱msu̱ Muut 24:1.

§ 19:19 Gwat tu̱msu̱ Muut: Rwu̱u̱ 20:12-16; Kwu̱p 5:16-20; To̱o̱g 19:18.

* 21:5 U̱t-Girik: Zayon.

† 21:5 Gwat tu̱msu̱: Ze̱ka 9:9.

‡ 21:9 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 118:25-26; 148:1.

§ 21:13 Gwat tu̱msu̱: Isha 56:7; Irmi 7:11.

* 21:16 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 8:2. (Ran-u̱ u̱t-Girik).

† 21:42 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 118:22-23.

‡ 21:44 Na samge̱ sin-se̱ u̱-me̱ to̱ko̱n Ran-tu̱ u̱r-taku̱n da, ho̱ngu̱sse̱ Ruka 20:18.

* 22:24 Gwat tu̱msu̱: Muut 25:5-6.

† 22:32 Rwu̱u̱ 3:6.

‡ 22:37 Gwat tu̱msu̱: Muut 6:5.

§ 22:39 Gwat tu̱msu̱: To̱o̱g 19:18.

* 22:44 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 110:1.

* 23:13 To̱ko̱n ran-to̱ swu̱ru̱g fe̱-yu̱ 14, No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ no̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱ u̱ Farisa-ne̱. A-ha-mu̱ u̱r-no̱, a-za m-'e̱ i re ra-u̱ bomos-ne̱ tu̱msu̱ e̱ ton e̱ no̱m to̱o̱g-su̱ m-wu̱r u̱ shu̱ u̱t-ne̱t. Remu̱ iya, na de̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b sok. Ho̱ngu̱sse̱ Mark 12:40 tu̱msu̱ Ruka 20:47.

† 23:24 Gwat To̱o̱g 11:4,23.

‡ 23:39 Se̱pV 118:26.

* 24:29 Gwat Isha 13:10; 34:4; Jowe̱r 2:10.

† 24:30 Gwat Dan 7:13.

* 25:15 Ba-du̱ u̱r-gan o̱tte̱ tat-u̱ shik-u̱ to̱p-u̱ ank-mu̱ ne̱t mu̱ u̱s-hak u̱s-yu̱r.

* 26:31 Gwat tu̱msu̱: Ze̱ka 13:7.

† 26:53 Teeg u̱ka u̱t-zo̱ngu u̱t-ko̱k u̱t-nas m-te u̱t-shishin.

‡ 26:64 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 110:1.

§ 26:64 Gwat tu̱msu̱: Dani 7:13.

* 27:10 Gwat tu̱msu̱ Muut: Ze̱ka 11:12-13; Irmi 32:6-9.

† 27:35 Gwat tu̱msu̱ Muut: Se̱pV 22:18.

‡ 27:46 Gwat tu̱msu̱ Muut: Se̱pV 22:1.

Pama-u̱

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Pama-u̱

a-To̱mu̱ Ye̱so̱

1

Ye̱so̱ mu̱u̱g u̱ do̱m u-ru̱

1 Tiyapo̱rus, u̱ ran-u ri u̱r-taku̱n u̱m pangu̱n bo̱ u̱ remu̱ no̱m-tu̱ Ye̱so̱ tak-ne̱ u̱t-no̱m u̱t-ko̱se̱ ne̱, 2 m-te̱ ho̱-du̱ wa du̱se̱ u̱-do̱m u-ru̱. Kanda na ku̱b-u̱t wa m-da u-ru̱, da-u̱ wa taase̱ no̱m-du̱ u̱t-him du̱gu̱ Yar-u u-he̱n u̱du̱ ne̱t-tu̱ wa dage̱ u̱ka a-to̱mu̱ wa ne̱. 3 Da Ye̱so̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar, wa ko̱ske̱ hi-u̱r wa u̱du̱ a-doru̱ wane̱ u̱zu̱ wa o̱ u̱r-fat. U̱t-Ho̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r wa o̱ no̱mu̱ u̱t-ne̱t rem-su̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱. 4 Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u-re̱ u̱ u̱n ne̱, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;A no̱ yagu̱ Urusharima da. No̱ e̱' este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱so u̱ ri no̱me̱ u̱ka u̱m wartu̱ no̱, 5 Yohanna no̱nge̱ u̱t-ne̱t u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, za m-tumb na do̱'e̱ no̱mu̱ no̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ u̱ Yar-u u-Ru̱.&gt;&gt;

Mu̱-u̱r Ye̱so̱ u̱ do̱m u-ru̱

6 A-to̱mu̱ Ye̱so̱ mo̱ro̱g u̱r-be u̱r-gan e̱ no̱mu̱ wa u̱r-shu̱t, &lt;&lt;¿Wa-ko-uyan, yan da-o̱ bo̱ do̱'e̱ mu̱u̱tu̱n Isra-ne̱ u̱r-faru̱k u̱ kom-u̱t e̱, e̱ hure̱ du̱gu̱ faru̱k-tu̱ Roma-ne̱?&gt;&gt;

7 Ye̱so̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;Nap-mu̱ u-da u̱ ho̱-tu̱ u-go̱s ne̱ u-zwu̱u̱n ne̱, se̱se̱ su̱ no̱ se̱ da, u̱ka U̱so u̱ este̱ u̱ be̱b-u̱r wa.&gt;&gt; 8 No̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ u̱r-be̱b da-u̱ Yar-u u-Ru̱ he̱e̱ne̱ u̱ do̱m-u̱ no̱. No̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t a-warru̱ rem-u̱s ri u̱ Urusharima m-ha u̱ dak-u̱ Yahudiya ne̱, u̱ dak-u̱ Samariya-ne̱, m-te̱ ma-du̱ u-dak. 9 Da-u̱ wa taase̱ zu̱ iya, na ku̱b wu̱n m-da u̱ do̱m u-ru̱ u̱-me̱ u̱r-ku̱u̱t. U̱n o̱ te̱k-u̱ u̱t-gwat har u e̱nk u̱n m-hyan.

10 U̱n o̱ te̱k-u̱ sak-du̱ is u̱ aru̱k-u̱r rò u̱ do̱m u-ru̱, ku̱na ne̱t-ne̱ yu̱r rwu̱u̱tu̱n m-wa u̱ cwu̱-u̱t pus-to̱ ne̱ e̱ o̱ ees u̱ ke̱nu̱ u̱n. 11 Ku̱na e̱ zu̱te̱, &lt;&lt;No̱ campa-ne̱ Gariri, ¿remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ ees u̱ ana u̱ gwat-du̱ do̱m u-ru̱? Ye̱so̱ wu̱ na kabe̱ m-da u̱ do̱m u-ru̱, wa de̱ u̱t-mu̱u̱n u̱ka no̱ hyente̱ da-u̱r rò u̱ do̱m u-ru̱.&gt;&gt;

Na dak Matiyas u̱ o̱g-u̱r
Yahuda I skariyoti

12 A-To̱mu̱ Ye̱so̱ baru̱m u̱ Urusharima du̱gu̱ Ro̱r-du̱ Te-su̱ Ze̱tun, ro̱r-du̱ o̱ dapu̱s Urusharima ra-mu̱ be-u̱r re̱ o̱ u̱ka ha-mu̱ u-kirometa u-gan. 13 Da-u̱ e̱ cwaye̱ u̱-me̱ u-bo̱, e̱ du̱u̱s u̱ kur-u̱ do̱m u̱ be-du̱ e̱ o̱tte̱ roog. I o̱ u̱ku̱n, Biturus, u̱ Yohanna, u̱ Yakubu, u̱ Andarawus, u̱ Firibi, u̱ Tomas, u̱ Bataromi, u̱ Matiyu, u̱ Yakubu (wa'-u̱ Aru̱payes), u̱ Simo̱n (wu̱ na zu̱ye̱ wa shu̱b-du̱ u-dak), tu̱msu̱ u̱ Yahudas ne̱ (wa'-u̱ Yakubu). 14 U̱n be̱e̱t u̱n same̱ u̱t-hi u̱s-to̱o̱g u̱ no̱m u-gan, u̱r-koto u̱t-ne̱ta ne̱ u̱ Me̱ri ne̱ ino-u Ye̱so̱, u̱ hu̱no-u̱t rò ne̱.

15 U̱ ho̱-u̱t to̱ na o̱ mo̱ro̱g-du̱ a-dor-ne̱ ne̱t-tu̱ teeg u̱t-shik u̱t-shishin [120]. Biturus yu̱ne̱ u̱r-ees, 16 wa zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri ne̱, no̱mu̱ na pane̱ o̱ shu̱u̱g u̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ Yar u-Ru̱ ware̱ m-tumb ne̱ u̱ nu-u Dawuda u̱ remu̱ Yahudas, wu̱ ko̱se̱ u̱ka na do̱te̱ masu̱ Ye̱so̱.&gt;&gt; 17 Wa o̱gu̱ te̱k-u̱ me̱ in, tu̱msu̱ wa o̱tte̱ u̱r-o̱g u̱ te̱k-u̱ me̱ in. 18 U̱ to̱p-u̱ u̱ shik-u̱ pama-u̱s yo̱-se̱ Yahudas o̱ wa ote̱ u̱r-be, ku̱na wa he̱e̱tu̱n m-gwakka u̱r-hi, me̱n-tu̱ yo̱'o̱k, yaag-u̱ me̱n rwu̱u̱n u̱-do̱. 19 Kowan u̱ Urusharima ho̱k no̱mu̱ no̱me̱, har na te̱ge̱ be-u̱r re̱ u̱r-dim, &lt;&lt;Akardama&gt;&gt; wato u̱ rem-u̱r u̱n na zu̱, &lt;&lt;Be-du̱ m-Hyu̱.&gt;&gt;

20 Biturus zu̱, &lt;&lt;Na panu̱g u̱ Se̱p-tu̱ u̱t-Vam u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;Yage̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t rò

u̱ shu̱'u̱t u̱r-kanda,

Ana yage̱ waku̱n

u̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n da.&gt;*

Tu̱msu̱,

&lt;Yage̱ waku̱n u̱ kab o̱g-u̱r rò.&gt;†

21 Remu̱ iya in dagu̱n waku̱n u̱ te̱k-u̱ ne̱t-u̱t tun-to̱, wu̱ o̱ u̱r-kot u̱ in ne̱ ko-uyan da, u̱ da-u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ o̱o̱ge̱ u̱r-no̱k u̱ in ne̱. 22 Ne̱tu̱ wa shu̱'u̱t wu̱ hyane̱ da-u̱ Yohanna no̱mu̱ Ye̱so̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ m-ha da-u̱ Ru̱-u̱ kabe̱ Ye̱so̱ m-da u̱ do̱m u-ru̱. Tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t wu̱ o̱ u̱r-kot u̱ in ne̱ da-u̱ mar-m Ye̱so̱ u̱ yu̱ne̱-u̱r wa ne̱ du̱gu̱ m-mar.&gt;&gt;

23 U̱n haatu̱n ne̱t-ne̱ yu̱r: Yusuhu wu̱ na foge̱ Barsaba (tu̱msu̱ na zu̱ wa Justus), u̱ Matiyas ne̱. 24 A-doru̱ Ye̱so̱ no̱m u̱s-to̱o̱g u̱zu̱, &lt;&lt;Wa-ko-uyan bo̱ nak jab-u̱ kowan. Ko̱su̱ it wu̱ bo̱ dage̱ u̱ te̱k-u̱ ne̱t-ne̱ yu̱r-u̱ ine̱, 25 wa kab pama-u̱ Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱ u̱ Yahudas yage̱ wa do̱'e̱ u̱ be-du̱ wa dage̱.&gt;&gt; 26 Se̱ e̱ gu̱n u-gwe̱mbi u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n, Matiyas re, wa shu̱'u̱t wa-to̱m-u̱ te̱k-u̱ me̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ o̱p u-gan.

2

Haan-du̱ Yar-u u-Ru̱

1 Da-u̱ ho̱-du̱ Pe̱ntiko̱s tene̱, a-dor o̱ be̱e̱t u̱r-be u̱r-gan. 2 Za m-nap na ho̱g dum-du̱ mya-mu̱ u̱r-be̱b u̱-do̱m u-ru̱ mo̱ shi kur-u̱ u̱n o̱tte̱ u̱-me̱. 3 Ku̱na u̱n hyente̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t tu̱ o̱ u̱ku̱n u̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ ne̱ u̱ka rem-tu̱ u-ra hi-u̱r kowan. 4 U̱n be̱e̱t u̱n shu̱u̱g u-Yar u-Ru̱ ne̱ u̱n hu̱ u̱s-rem u̱ to̱ko̱n rem-to̱ ne̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱, u̱ka Yar u-Ru̱ yu̱te̱ u̱n be̱b-du̱ u̱t-no̱m.

5 U̱ da-u o̱ e̱ke̱n o̱ro u̱ku̱n a-doru̱ fu̱n-yu̱ Yahuda-ne̱ i o̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ Urusharima e̱ haagu̱n du̱gu̱ be-tu̱ m-ra tu̱ dak-u o̱. 6 Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ u̱t-ne̱t u̱s-rem u̱ to̱ko̱n rem-to̱, se̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t karu̱g, e̱ hu̱ mu̱rimmo̱, remu̱ zu̱ u̱n ho̱k a-dor o̱ u̱s-rem u̱ rem-du̱ dak-u e̱. 7 U̱n hu̱ mu̱rimmo̱ so̱k, u̱n o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;¿Ne̱t-u̱t tunto̱ a ne̱t-tu̱ Gariri to̱ da? 8 ¿Re̱ne̱ o̱ nomte̱ it o̱ ho̱g-du̱ u̱n u̱s-rem u̱ rem-u̱r it? 9 It hen ne̱t-tu̱:

Dak-u̱ Fartiya to̱, u̱

Dak-u̱ Madiya ne̱, u̱

Dak-u̱ Erama ne̱,

Tu̱msu̱ u̱

Dak-u̱ Me̱sofotamiya ne̱, u̱

Dak-u̱ Yahudiya, u̱

Dak-u̱ Kafadokiya ne̱, u̱

Dak-u̱ Fantus ne̱, u̱

Dak-u̱ Asiya-ne̱, u̱

10 Dak-u̱ Firijiya-ne̱, u̱

Dak-u̱ Famfiriya-ne̱, tu̱msu̱ u̱

Dak-u̱ Masar ne̱, u̱

Dak-u̱ Ribiya ne̱ dapu̱s bo̱-u̱ Sayirin, u̱

Ne̱t-tu̱ dak-u̱ Roma-ne̱ i haane̱ u̱t-riig 11 i na mate̱ Yahuda-ne̱ u̱ i-za-yahuda-ne̱ da i byu̱r-ne̱ e̱ dor fu̱n-u it.

E̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ it ne̱t-tu̱ dak-u̱ Kiritiya to̱,

u̱ dak-u̱ Raraba ne̱.

It o̱ ho̱g-du̱ u̱n u̱s-rem u̱ rem-u̱r it, it o̱ ho̱g-du̱ u̱n u̱ warru̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱ rem-u̱r it!&gt;&gt; 12 No̱m-u̱ ho u̱n u̱ mu̱rimmo̱, u̱n o̱ shu̱t-du̱ hi-u̱t u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ inya?&gt;&gt;

13 E̱ke̱n no̱mu̱ u̱n rem-su̱ u̱s-ju̱ru̱m u̱zu̱, &lt;&lt;Bu̱-mu̱ ke̱ mo̱ u̱n swaye̱.&gt;&gt;

Ko̱se̱-tu̱ Biturus no̱me̱ u̱
ho̱-du̱ Pe̱ntiko̱s

14 Biturus yu̱ne̱ u̱r-ees u̱r-kot u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ o̱p u-gan, wa jaku̱s u-cwar wa zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri Yahuda-ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱r-yu̱ u̱ Urusharima, ho̱go̱n, tu̱msu̱ e̱re̱n u̱t-to̱ no̱ ho̱g no̱m-u̱ u̱m de̱ waru̱ no̱. 15 Ne̱t-u̱t tun-to̱ swaag ke̱' da, u̱ka no̱ o̱tte̱ m-hyan, wu̱ndu̱ o̱mo̱n uro ne̱. 16 No̱m-u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Jowe̱r ware̱ o̱ u̱zu̱,

17 &lt;&lt; &lt;Ru̱-u̱ zu̱: U̱ ho̱-tu̱ u̱r-vaste̱,

u̱m de̱ to̱knu̱ Yar-u ri u̱du̱ u̱t-ne̱t.

Yaag-u̱ no̱ campa-ne̱

u̱ yaagu̱ ne̱ta-ne̱ do̱'e̱

no̱m-du̱ bu̱t-tu̱ rem-u̱s ri,

Yaagu̱ be̱b-ne̱ de̱

no̱m-du̱ u-hyan,

Ne̱nge̱n-tu̱ de̱ no̱m-du̱ u̱s-bo'.

18 U̱t-nip u̱ da-u̱ o̱,

u̱m de̱ haatu̱n Yar-u ri

u̱du̱ to̱k-ne̱ ri campa-ne̱ u̱ ne̱ta-ne̱,

E̱ do̱'e̱ no̱m-du̱

bu̱t-tu̱ u̱m waru̱ e̱.

19 U̱m de̱ ko̱su̱ no̱m-tu̱

m-shin u̱ do̱m-u̱ u-ru̱,

u̱ no̱m-tu̱ m-shin ne̱ u-dak,

wato m-hyu̱, u-ra ne̱,

u̱ u̱t-fu̱'u̱t ne̱ tu̱ rim-to̱.

20 U̱m de̱ muut u̱r-ho̱ u-cwu̱m,

pyaat-yu̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka m-hyu̱,

kanda ho̱-du̱ Yawe de̱ haan,

ho̱-u̱r yat-de̱ du̱ m-sek.

21 U̱ da-u o̱ wu̱ no̱me̱ u̱s-to̱o̱g

u̱ dim-u̱r Yawe wa do̱'e̱

kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r.&gt;*

22 &lt;&lt;O̱r-u̱t ri Isra-ne̱, ho̱go̱n rem-u̱s sin-se̱: Ye̱so̱ wa-Nazara wa Ru̱-u̱ yase̱ tu̱msu̱ wa ees. Ru̱-u̱ ko̱ske̱ tun-to̱ u̱t-be̱e̱t remu̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱ no̱me̱, u̱s-nap ne̱ su̱ wa no̱me̱ u̱-me̱ Ye̱so̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱, u̱ka no̱ nu̱pte̱ u̱r-zwar ne̱. 23 Iya o̱ Ru̱-u̱ zo̱ngte̱ wa ya'aste̱ wa u̱du̱ no̱, tu̱msu̱ u̱ nap-du̱ u-Ru̱ de̱, no̱ tu̱rte̱ wa u-kan, no̱ ho wa u̱ se̱ge̱-du̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱ ne̱. 24 Wa swaag u̱r-ko̱b sok da-u̱ wa mare̱, se̱di Ru̱-u̱ u̱ku̱r wu̱n du̱gu̱ be̱b-du̱ m-mar, tu̱msu̱ wa yu̱ns wu̱n du̱gu̱ marimari-ne̱, remu̱ zu̱ za u̱t-no̱me̱ u̱ mar-mu̱ ship wu̱n da. 25 Faru̱k Dawuda no̱mu̱g u̱s-rem u̱ wu̱n u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;U̱m nak Yawe o̱ u̱r-kot

u̱ me̱ ne̱ ko mu̱ne̱,

wa o̱ u̱ daps kom u̱t-cwa ri,

u̱m za ho̱g-du̱ u-gye̱r da.

26 Remu̱ iya jab-u̱ ri o̱ u̱r-so̱,

rem-u̱r ri o̱ fu̱-du̱

u̱t-se̱p tu̱ u̱r-so̱,

war-u ri u̱t-shu̱'u̱t

u̱ te̱k-u̱ wadu̱ jab.

27 Remu̱ zu̱ wa za yagu̱

fat-u̱r ri u̱-me̱ u-sag da.

Ko wa yage̱ Wa-u-he̱n wa zu̱m da.

28 Bo̱ ko̱sku̱ me̱ fu̱n-yu̱

de̱ hu̱u̱tu̱ me̱ u̱du̱ u̱r-fat.

Bo̱ de̱ wadu̱ me̱ u̱r-so̱ remu̱ zu̱,

bo̱ o̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱.&gt; &gt;&gt;†

29 &lt;&lt;O̱r-u̱t ri Isra-ne̱, me̱ keru̱ no̱mu̱ no̱ u̱s-rem za u-sakna u̱ mo̱ttu̱ u̱so-u̱ u̱so-u̱t in Dawuda. Dawuda maru̱g, na dok wa, sag-u wa o̱ u̱du̱ in har u̱ da-o̱. 30 Wu̱n wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa, tu̱msu̱ wa nak u̱zu̱ Ru̱-u̱ este̱ u̱s-rem u̱s-to̱nd ne̱, u̱zu̱ wa de̱ wadu̱ waku̱n u̱r-faru̱k du̱gu̱ ko̱-u̱r rò, u̱ka wa wote̱ Dawuda u̱r-faru̱k. 31 Dawuda hyangu̱n iya, se̱ wa no̱m u̱s-rem u̱ mo̱ttu̱ yu̱ne̱-u̱r Ye̱so̱ Kiristi‡ du̱gu̱ m-mar, u̱zu̱ wa za yagu̱ wu̱n u̱ me̱ u-sag da, tu̱msu̱ war-u rò za u̱t-zu̱m da. 32 Ru̱-u̱ yu̱nu̱ste̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ m-mar, it be̱e̱t a-doru̱ wa kowan hyanu̱g tu̱msu̱ it o̱ u̱t-war.

33 &lt;&lt;Ru̱-u̱ yaag Ye̱so̱ m-sek u̱ kom u̱t-cwa u-Ru̱, tu̱msu̱ wa kabu̱g Yar-u u-Ru̱ du̱gu̱-du̱ u-U̱so, u̱ka wa este̱ u̱s-rem. U̱ da-o̱ hen, wa haatu̱n Yar-u o̱ u̱ do̱m-u̱ in jab gan. Wa haatu̱n no̱mu̱ no̱ hyane̱ tu̱msu̱ no̱ hog. 34 Dawuda tamu̱g da-du̱ u-ru̱ da, se̱di wa zu̱u̱g,

&lt;&lt; &lt;Yawe zu̱u̱g Wa-ko-uyan u̱ ri:

&lt;&lt;Shu̱'u̱te̱ u̱ kom-u̱ u̱t-cwa ri

35 U̱m te̱ da u̱m de̱ wa-du̱

hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró

u ta-u̱ u̱s-na ró.&gt;&gt; &gt;§

36 &lt;&lt;U̱ remu̱ iya yage̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ be̱e̱t e̱ nap sin-se̱, Ye̱so̱ u-ya yu̱ no̱ tare̱ u-kan Ru̱-u̱ mutte̱ wa Wa-ko-uyan tu̱msu̱ Kiristi.&gt;&gt; 37 Da-u̱ ne̱t-tu̱ ho̱ge̱ iya, no̱m-u o̱ do u̱n jab sok, se̱ u̱n zu̱ Biturus u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ i o̱ u̱ku̱n, &lt;&lt;O̱r-u̱t it, ¿yan-o̱ it de̱ u̱t-no̱m?&gt;&gt;

38 Biturus zu̱, &lt;&lt;Yagu̱n u̱t-ba'as na no̱mu̱ no̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ Kiristi remu̱ has-du̱ u̱t-ba'as. Tu̱msu̱ no̱ u̱t-kwu̱m nya-u̱ Yar-u u-Ru̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. 39 Este̱du̱ u̱s-rem remu̱ no̱ o̱, u̱ yaagu̱ no̱ ne̱ be̱e̱t, u̱ e̱ke̱n ne̱ i za-Yahuda-ne̱ da, i Ru̱-u in Wa-ko-uyan bane̱ u̱ hi-u̱r wa.&gt;&gt;

40 Biturus re shu̱ u̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-bu̱t u-tát, tu̱msu̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱t-him u̱zu̱, &lt;&lt;Ko̱no̱n u-Ru̱ taas wa nya no̱ u̱r-ko̱b da-u̱ wa haane̱ u̱ yadu̱ a no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱ u̱r-ko̱b i gu̱gme̱ Ye̱so̱.&gt;&gt; 41 Ne̱t-tu̱ kabe̱ bu̱t-tu̱ Biturus no̱me̱ na no̱ngu̱ e̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱. U̱ ho̱-u̱r re̱ ne̱t-tu̱ swu̱rne̱ u̱-me̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱ remu̱ bu̱t-u̱t to̱ teeg ne̱t-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-tu̱t [3,000].

U̱ka yu̱-du̱ a-dor o̱tte̱

42 U̱n muut jab-u̱s u̱n u̱r-be u̱r-gan u̱ ko̱se̱-tu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ o̱tte̱ tu̱msu̱ u̱ same̱-du̱ u̱t-hi ne̱. U̱n re shu̱ u̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱r-pas u̱ Wa-ko-uyan tu̱msu̱ u̱s-to̱o̱g ne̱. 43 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱ Urusharima e̱ hu̱ shu̱p-du̱ u̱t-nu remu̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ o̱ u̱t-no̱m u̱t-go̱ u̱t-go̱. 44 I kabe̱ rem-u̱s se̱, e̱ same̱ hi-u̱t u̱n ne̱ tu̱msu̱ ko-uyan da u̱n mo̱ro̱g u̱r-be u̱r-gan. Tu̱msu̱ u̱n mot no̱m-tu̱ u̱n o̱tte̱ u-be̱e̱t u̱r-kot. 45 U̱n bu̱b no̱m-tu̱ u̱n o̱tte̱ na ye kowan u̱ka wa o̱tte̱ u̱ssa. 46 Ko mu̱ne̱ u̱n hu̱ m-ha u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. U̱n re no̱m u̱t-re̱ u̱ baksu̱n u̱n war-u Ye̱so̱ u̱ hyu̱-m wa ne̱ u̱r-kot u̱ bu-u̱t u̱n. U̱n o̱ u-re̱ u-swa ne̱ u̱ te̱k-u̱ u̱r-so̱ jab gan. 47 U̱ka u̱n zo̱ngte̱ u̱t-no̱m, u̱n o̱ vam-tu̱ Wa-ko-uyan. U̱n o̱tte̱ po̱ng-u̱r pus-de̱ u̱du̱ kowan u̱ me̱ Urusharima, da-u̱ no̱m-u̱t to̱ o̱ u̱t-no̱m, Ru̱-u̱ o̱ swu̱ru̱n u̱n ne̱t-tu̱ o̱ cwan-tu̱ u-u̱ku̱r du̱gu̱ baas-u̱t u̱n.

3

Ryam kwu̱ng m-yar

1 De̱ku̱n ho̱-de̱ Biturus e̱ Yohanna e̱ o̱ ha-mu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱ da-u̱ u̱s-to̱o̱g, u̱s-kwam u̱s-tu̱t su̱ u-ho̱. 2 U̱ is-yu̱ na foge̱ Is-u So̱-ya, waku̱n ne̱t-wa o̱ro ryam du̱gu̱ da-u̱ na mate̱ wa. Ko mu̱ne̱ na hatu̱n wa u̱ Is-yu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, remu̱ wa no̱m-u̱t u̱s-ko̱n su̱ shik u̱du̱ i o̱ u̱r-cwa u̱ me̱. 3 Da-u̱ wa hyane̱ Biturus e̱ Yohanna u̱ mo̱ttu̱ cwa-du̱ kat-du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, se̱ wa kon u̱n shik. 4 Biturus e̱ Yohanna hu̱ gwat-du̱ wu̱n, Biturus zu̱, &lt;&lt;Gwat it!&gt;&gt; 5 Se̱ jab-u̱ ryam mu u̱du̱ u̱n, wa o̱ m-hyan u̱zu̱ e̱ ya wu̱n o̱ko̱n. 6 Biturus zu̱, &lt;&lt;U̱m zatte̱ shik da, se̱di no̱m u̱m o̱tte̱ o̱ u̱m de̱ yadu̱ bo̱. U̱ te̱k-u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ Kiristi wa-Nazara, yu̱ne̱ bo̱ no̱m m-ha!&gt;&gt; 7 Se̱ Biturus ship kom u̱s-cwa rò, wa yu̱ns wu̱n. Za rem na-su̱ yu̱ne̱ m-kim u̱ is-tu̱ u̱s-na rò ne̱ se̱ nom u̱r-be̱b. 8 Wa tu̱ mak wa yu̱ne̱ u̱r-ees, wa he̱e̱se̱ m-ha. Wa dor Biturus ne̱ m-cwa u̱-me̱ kat-du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, wa o̱ m-ha u̱s-mak ne̱, wa o̱ vam-du̱ u-Ru̱. 9 U̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t e̱ hyen wu̱n wa o̱ m-ha, u̱ vam-tu̱ u-Ru̱ ne̱. 10 Ne̱t-tu̱ nu̱p u̱zu̱ wu̱na shu̱'u̱te̱ u̱ Is-u So̱-ya yu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱s-ko̱n. E̱ hu̱ mu̱rimmo̱ remu̱ no̱m-u̱ no̱me̱ u̱ wu̱n. 11 Da-u̱ rya-mu̱ wa o̱o̱ge̱ m-shu̱p u̱ Biturus ne̱ e̱ Yohanna, ne̱t-tu̱ ku̱smu̱n m-so̱m e̱ haan u̱ de̱ku̱n be-de̱ du̱ na zu̱ye̱ u̱ pyu̱-u̱ Suremanu e̱ o̱ mu̱rimmo̱. 12 Da-u̱ Biturus hyane̱ iya, se̱ wa no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-rem wa zu̱, &lt;&lt;No̱ Isra-ne̱ ¿remu̱ yan-o̱ no̱ o̱tte̱ u̱ mu̱rimmo̱? ¿Remu̱ yan-o̱ no̱ o̱tte̱ madi-u̱r ite̱ se̱ bo̱ zu̱ be̱b-du̱ hi-du̱ war it de̱, ko na zu̱ wadu̱ jab-u̱ it de̱ u̱ dor u-Ru̱ de̱ wu̱te̱ campa-u inya m-ha? 13 Ru̱-u Ibrahi, u̱ Ishaku, u̱ Yakubu, Ru̱-u u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in, wa ye' Ye̱so̱ m-sek. Wu̱na hen tu̱-shu̱ no̱ yaase̱, tu̱msu̱ no̱ gu̱gu̱m wa u̱ ke̱nu̱ Biratus, ko ba shu̱'u̱te̱ Biratus cwanu̱g wa rest wa. 14 Se̱di no̱ gu̱gu̱m Wa-u-He̱n, wa jab-u̱ so̱-o̱, no̱ kon na yage̱ wa ho̱-du̱ u̱t-ne̱t, 15 No̱ ho wu̱ de̱ keru̱ yadu̱ ne̱t fat-du̱ za u̱r-ma. Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ yu̱ns wu̱n du̱gu̱ m-mar, in hyanu̱g wu̱n da-u̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱ marimari-ne̱, tu̱msu̱ it o̱ waru̱ no̱ sin-se̱. 16 U̱ remu̱ yadu̱ jab m-shin ne̱ mu̱ Ye̱so̱, ne̱t unwa no̱ hyane̱ tu̱msu̱ no̱ nu̱p o̱ wa kumte̱ m-yar. Remu̱ zu̱ it yaag u̱t-nip u̱ Ye̱so̱ o̱ wa'e̱ ne̱t unwa o̱tte̱ m-yar. No̱ be̱e̱t hen no̱ hyanu̱g.

17 &lt;&lt;U̱ da-o̱ o̱r-u̱t ri, u̱m nak no̱mu̱ no̱ no̱mu̱ Ye̱so̱ u̱ tu̱-shu̱ no̱ ne̱, no̱ no̱mu̱g u̱ remu̱ zu̱ no̱ nak u̱zu̱ wu̱na o̱ Kiristi da. 18 Se̱di u̱ remu̱ iya o̱ Ru̱-u̱ shu̱u̱ste̱ no̱m-u̱ wa ware̱ u̱ nu-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱, Ru̱-u̱ de̱ to̱mnu̱ Kiristi u remu̱ wa u̱ku̱rte̱ ne̱t-u̱t wa, tu̱msu̱ wa de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b. 19 Remu̱ iya yagu̱n u̱t-ba'as, no̱ byu̱ru̱n u̱du̱ u-Ru̱, remu̱ wa jaaste̱ ba'as-u̱t no̱. 20 A no̱ no̱me̱ iya, Wa-Ko̱-uyan de̱ mutu̱ jab-u̱s no̱ u̱ pose̱, Wa de̱ to̱mnu̱ Kiristi u̱du̱ no̱ tun du̱gu̱ u̱r-taku̱n, wato Ye̱so̱. 21 Nip-to̱ Ye̱so̱ wa shu̱'u̱te̱ u̱ do̱m u-ru̱, har da-u̱ wa de̱ mutu̱ ko-uyan u̱ po-o̱, u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ du̱gu̱ u̱r-taku̱n u̱ nu-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ i u-he̱n. 22 Mosa zu̱u̱g, &lt;Yawe Ru̱-u no̱ de̱ to̱mtu̱n no̱ waku̱n wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱, u̱ka na tomtu̱ me̱. Ku̱mge̱ hen no̱ ho̱g no̱m-u̱ wa de̱ waru̱ no̱. 23 U̱t-shu̱'u̱t hen wu̱ gu̱gme̱ ho̱g-du̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa, na de̱ rutu̱ wa te̱k-u̱ me̱ u̱t-ne̱t.&gt;* 24 Iya o̱ hen te̱k-u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ be̱e̱t i no̱me̱ u̱s-rem, du̱gu̱ da-u Samaira u̱ haan u̱ i haane̱ u̱-dim, e̱ no̱ng u̱s-rem u̱ remu̱ ho̱-u̱t tun-to̱. 25 Rem-su̱ u-Ru̱ su̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ no̱me̱, remu̱ no̱ o̱ na nomte̱, tu̱msu̱ no̱ de̱ re̱-du̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in ne̱, u̱ wa zu̱tte̱ Ibrahi, &lt;U̱ me̱ ko̱-u̱r rò de̱ rem-tu̱ dak-u uno̱ u-be̱e̱t de̱ kwu̱m-du̱ kom-u̱ u-Ru̱.&gt;† 26 Da-u̱ Ru̱-u̱ yu̱nse̱ to̱k-u̱ wa, wa tom wa u̱r-taku̱n m-ha du̱ no̱ u̱ wa wa-u̱ no̱ kom-u̱ so̱-o̱ u̱ wa muutu̱ no̱ u̱ yage̱-du̱ fu̱n-u̱s yo̱-se̱ no̱.&gt;&gt;

4

Biturus u̱ Yohanna u̱
Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n ne̱

1 A-to̱o̱g u̱ yu̱-shu̱ a e'-du̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan ne̱ u̱ Saduki-ne̱ e̱ haan u̱du̱ Biturus u̱ Yohanna da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ u̱s-rem u̱t-ne̱t ne̱. 2 E̱ hog u̱s-ryab remu̱ zu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ o̱ iis-u̱ u̱t-ne̱t u̱zu̱, remu̱ shin-m Ye̱so̱ i mare̱ e̱ de̱ u̱r-yu̱ne̱ u̱r-fat u̱ka Ye̱so̱ yu̱nte̱. 3 U̱n maste̱ Biturus e̱ Yohanna, u̱n tage̱ e̱ m-ha gas-du̱ is remu̱ zu̱ rim-mu̱ torog u̱ da-u o̱. 4 Tu̱msu̱ u̱t-ne̱t u-tát e̱ hog re̱m-su̱ Biturus ne̱ ware̱ e̱ ku̱b tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ kabe̱ e̱ teeg campa-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-tan [5,000]. 5 Da-u̱ is gase̱, a-shu̱ ne̱, u̱t-ne̱nge̱n ne̱, u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱, e̱ mo̱ro̱g u̱ Urusharima. 6 Anas yu̱ yat-ya a-to̱o̱g, wa o̱ u̱ku̱n, u̱ Kayafa, u̱ Yohanna, u̱ Are̱kzanda, u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ ne̱ tu̱ o̱ bu-u̱ yu̱ yat-ya a-to̱o̱g-ne̱. 7 U̱n wu̱ na haatu̱n Biturus e̱ Yohanna. U̱n no̱mu̱ u̱n u̱r-shu̱t u̱zu̱, &lt;&lt;¿Be̱b-u̱r wande̱ tu̱msu̱ dim-u̱r wande̱ no̱ o̱tte̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t tun-to̱?&gt;&gt;

8 Yar-u u-Ru̱ dor-u̱t Biturus, wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ a-shu̱ u̱t-ne̱t ne̱, u̱ ne̱nge̱n-tu̱ Isra-ne̱, 9 ¿u̱ ya-o̱ no̱ o̱ u̱r-shu̱t remu̱ se̱ge̱-du̱ rya-mu̱ wa kume̱? ¿Tu̱msu̱ no̱ u̱t-sa na nap wu̱ ya' wu̱n m-yar? 10 It u̱t-sa no̱ be̱e̱t u̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ u̱t-be̱e̱t no̱ nap u̱zu̱, u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ Kiristi wa-Nazara. Wu̱ no̱ tare̱ u-kan, Ru̱-u̱ yu̱ns wa du̱gu̱ m-mar. Ye̱so̱ yaag wu̱n m-yar u̱ da-o̱ hen no̱ hyanu̱g se̱. 11 Ye̱so̱ wa na nomte̱ u̱s-rem u̱-me̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;Ta'ar-du̱ u̱r-tak du̱ u-ma

du̱ a u-ma ne̱ gu̱gme̱,

de̱ shu̱'u̱te̱ ta'ar-du̱

ze̱ge̱ u̱r-zwar.&gt;

12 Ru̱-u̱ to̱mgu̱n in ne̱t gan kyak wu̱ de̱ u̱kru̱ in du̱gu̱ ba'as-u̱t in, tu̱msu̱ dim-du̱ zaar u̱-me̱ dak-u uno̱ du̱ ko̱re̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r da se̱ dim-u̱r Ye̱so̱.&gt;&gt;

13 Tu̱-shu̱ hu̱ mu̱rimmo̱ remu̱ hyan-du̱ be̱b-du̱ jab-u̱ Biturus e̱ Yohanna. E̱ haan e̱ nu̱p u̱zu̱ Biturus u̱ Yohanna e̱ za te̱k-u̱ ne̱t-u̱t yat-to̱ da tu̱msu̱ e̱ no̱ng m-karu̱nte̱ da. Du̱gu̱ da-u̱ o̱ u̱n nu̱p u̱zu̱ u̱n o̱o̱g u̱r-kot u̱ Ye̱so̱ ne̱. 14 Da-u̱ tu̱-shu̱ hyane̱ wu̱ kume̱ m-yar u̱ ees u̱du̱ Biturus u̱ Yohanna ne̱, e̱ kerge̱ zu̱-du̱ o̱ko̱n da. 15 E̱ nom u-shaura u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n u̱zu̱, Biturus ne̱ u̱ Yohanna e̱ yage̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n. 16 E̱ zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-no̱m u̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ ne̱? Remu̱ zu̱ kowan u̱ Urusharima nak u̱zu̱ ne̱t-tu̱ hyanu̱g no̱m-tu̱ m-shin u̱du̱ ne̱t-u̱t tun-to̱, fu̱n zaar u̱ na do̱te̱ u̱t-zu̱, &lt;Bise̱ da.&gt; 17 Se̱di it o̱ gye̱r-u̱ rem-u̱s sin-se̱ cwa ko he̱ne̱, se̱ na nak u̱n u̱t-to̱, a u̱n no̱mu̱ waku̱n u̱s-rem da, ko u̱n no̱m u̱t-ko̱se̱ u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ da.&gt;&gt;

18 Se̱ u̱n fagu̱n a-To̱m ne̱, u̱n nu̱k u̱n u̱t-to̱ u̱zu̱, a u̱n waru̱ waku̱n u̱s-rem, ko u̱n no̱m u̱t-ko̱se̱ u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ da. 19 Biturus e̱ Yohanna shu̱s e̱ zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ o̱ m-hyan u̱zu̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa it ho̱g rem-u̱s no̱ m-ze̱g su̱ wa? 20 Remu̱ zu̱ it, it za keru̱ ho̱-du̱ u̱s-ram u̱ warru̱ no̱m-u̱ it ho̱ge̱ tu̱msu̱ it hyen da.&gt;&gt;

21 Tu̱-shu̱ u̱t-ne̱nge̱n sur m-nak u̱n u̱t-to̱ sok, da tase̱ u̱n rest u̱n. U̱n taag u̱ka u̱n do̱te̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b, remu̱ zu̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t to̱ o̱ no̱mu̱ u-Ru̱ m-sek remu̱ no̱mu̱ u̱ no̱me̱. 22 Ne̱t-u̱ wa wu̱ kume̱ m-yar mu̱ m-shin wa ze̱k u̱s-hak u̱t-shik u̱t-yu̱r [40]. 23 Da-u̱ na reste̱ Biturus e̱ Yohanna, se̱ e̱ do̱'e̱ u̱du̱ o̱r-u̱t u̱n, u̱n waru̱ u̱n no̱m-u̱ i-yate̱ a-To̱o̱g u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ waru̱ u̱n. 24 U̱n hen da-u̱ u̱n ho̱ge̱ iya, u̱n jaku̱s cwar-u̱s u̱n u̱du̱ u-Ru̱ jab gan u̱n zu̱, &lt;&lt;Wa Ko-uyan, Wu̱ no̱me̱ do̱m u-ru̱ u-dak ne̱, m-sa ne̱, u̱ no̱m-tu̱ o̱ me̱ to̱. 25 Bo̱ no̱mu̱g u̱s-rem m-tumb ne̱ u̱ be̱b-du̱ Yar-u u-Ru̱ tu̱msu̱ remu̱ to̱k-u̱ ro, wato wu̱ mate̱ u̱so-u it Dawuda:

&lt;&lt; &lt;¿Remu̱ yan-o̱

i za-yahuda-ne̱ da

nomte̱ u̱s-ryab?

¿Remu̱ yan-o̱ tu̱msu̱ ne̱t-tu̱

nomte̱ dorog-su̱ m-zan?

26 Farkina-ne̱ i u-dak

yu̱ne̱ e̱ zo̱ng m-gag,

tu̱msu̱ tu̱-shu̱ u̱t-ne̱t

same̱ u̱r-hi u̱ u̱n ne̱,

u̱n o̱ yu̱r yo̱-de̱ u̱ Yawe,

u̱ Kiristi ne̱ wu̱ Ru̱-u̱ dage̱

wa-u-u̱ku̱r in.&gt;*

27 Remu̱ u̱zu̱ nip-to̱, Here̱ Antipas u̱ Biratus samge̱ u̱t-hi u̱-me̱ bo̱-u uno̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱. U̱n no̱ng zo̱ngu̱sse̱ remu̱ u̱n ho-u̱t Ye̱so̱, wu̱ bo̱ dage̱ u wa shu̱'u̱t to̱k-u u-he̱n ró. 28 Remu̱ zu̱ bo̱ o̱ m-shin ne̱, ne̱t-u̱t to̱ no̱mu̱g no̱mu̱ bo̱ zu̱ e̱ no̱m. No̱mu̱ bo̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m m-tumb ne̱ o̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t. 29 Wa-ko-uyan, ho̱g u̱ka u̱n o̱tte̱ rem-su̱ mo̱t-tu̱ yadu̱ it u̱r-ko̱b. Ya to̱k-ne̱ ro be̱b-du̱ jab du̱ warru̱ rem-u̱s ro za u-gye̱r. 30 Nabne̱ kom-u ró bo̱ hatu̱n m-yar u̱ no̱m-tu̱ wadu̱ ne̱t u̱ mu̱rimmo̱ u̱ no̱m-tu̱ m-shin ne̱, u̱ remu̱ dim-du̱ to̱k-u̱ ro Ye̱so̱, Wa-u-He̱n.&gt;&gt;

31 Da-u̱ e̱ no̱me̱ u̱s-to̱o̱g, be-du̱ e̱ mo̱ro̱gte̱ ru̱mu̱s. Se̱ Yar-u u-Ru̱ dor-u̱t u̱n be̱e̱t u̱, u̱n hu̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ za u-gye̱r. 32 Mo̱ro̱g-du̱ a-dor e̱ o̱ jab gan, waku̱n zaar wu̱ de̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;No̱m-u ri ya&gt;&gt; da, se̱di u̱n mot no̱m-u̱ u̱n o̱tte̱. 33 U̱r-be̱b ne̱ so̱k, a-To̱mu̱ Ye̱so̱ wu̱r u̱ka yu̱ne̱-du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ du̱gu̱ marimari-ne̱. Kowan u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n kum kom-u̱ u-Ru̱, 34 Tu̱msu̱ waku̱n zaar wu̱ tage̱ u̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n da. E̱ke̱n a-dor-ne̱ i o̱tte̱ u̱t-tak ko̱ u̱t-bu, o̱ko̱n da-o̱ e̱ bu̱b to̱ko̱n no̱m-to̱. Tu̱msu̱ e̱ hatu̱n shik-u̱ no̱m-tu̱ e̱ babe̱. 35 U̱n haatu̱n shik u̱-shu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱, na ye' kowan u̱ka wa o̱tte̱ u̱ssa.

36 Waku̱n o̱ro wu̱na zu̱ye̱ Yusuhu, wu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ te̱'e̱ u̱r-dim Baraba (wato, Wa'-u̱ wa shiriktin-mu̱ jab). Wa o̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ ko̱-u̱r Re̱wi ne̱, tu̱msu̱ wa hagu̱n du̱gu̱ Gas-u̱ Sayifurus.† 37 Baraba bu̱b o̱ko̱n tak-o̱ u̱ wa, wa haatu̱n shik-u̱ ke̱nu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱.

5

Hananiya u̱ Safiratu

1 Tu̱msu̱ waku̱n ne̱t wa wu̱na zu̱ye̱ Hananiya u̱ ne̱ta wane̱ Safiratu, wa bu̱b o̱ko̱n tak-o̱ u̱ wa o̱tte̱. 2 U̱ nap-du̱ ne̱ta-ne̱, wa yase̱ u-u̱k u̱ me̱ shik tak-u̱ u̱n babe̱, wa hatu̱n u-u̱k u̱ ke̱nu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱. 3 Ku̱na Biturus zu̱tte̱, &lt;&lt;Hananiya, re̱-o̱ bo̱ yakte̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te ze̱g-u̱t be̱b-du̱ jab-u̱ ró, bo̱ no̱mu̱ Yar-u u-Ru̱ u̱s-bi. Bo̱ yaske̱ e̱ke̱n shike̱ u̱-me̱ shik-u̱ tak-u bo̱ babe̱. Bo̱ no̱mu̱g u̱ka u̱zu̱ bo̱ hattu̱n it shik be̱e̱t. 4 Kanda bo̱ babu̱ ro o̱, ko ba bo̱ babe̱, bo̱ keru̱ no̱m-du̱ no̱mu̱ bo̱ cwane̱ u̱ shik-u̱ e̱. ¿Remu̱ yan-o̱ bo̱ wu̱te̱ sin-se̱ dorogse̱ u̱ jab-u̱ ro? Ne̱t wa bo̱ no̱me̱ u̱s-bi da, Ru̱-o̱ bo̱ no̱me̱.&gt;&gt;

5 Da-u̱ Hananiya ho̱ge̱ iya, se̱ wa he̱'e̱ u-dak wa mu̱ru̱s. Ne̱t-tu̱ ho̱ge̱ u̱t-be̱e̱t hen, gye̱r-u̱ u-tát ship e̱. 6 Ya'agu̱ be̱b-ne̱ haan e̱ ho̱po̱s wu̱n u-kus, e̱ ku̱b wu̱n m-rwu̱, e̱ dok wu̱n.

7 Da sure̱ m-wa'as u̱ka u̱s-kwam u̱s-tu̱t, ne̱ta Hananiya cwan, wa nak no̱mu̱ na no̱me̱ da. 8 Biturus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Waru̱ me̱, taas-du̱ shik-de̱ ane̱ i no̱ bu̱bte̱ u-tak?&gt;&gt;

Wa zu̱, &lt;&lt;U̱, tase̱ u̱ku̱n iya.&gt;&gt;

9 Biturus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ no̱ gu̱gte̱ u-nu no̱ reg-u̱t Yar-u̱ Wa-ko-uyan? Gwat ba-tu̱ u̱s-na i jwake̱ campa ró. E̱ o̱ hen u̱ is, e̱ do̱'e̱ u̱ kab-du̱ bo̱ e̱ ruut.&gt;&gt;

10 Za rem wa he̱'e̱ u-dak, wa mu̱ru̱s. Da-u̱ ya'agu̱ be̱b-ne̱ cwane̱, e̱ bit wa maru̱g, e̱ ku̱b wu̱n, e̱ ruut, e̱ dok wu̱n u̱ dapu̱s campa ro. 11 Gye̱r-u̱ ship a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t, u̱ ne̱t-ne̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ ho̱ge̱ rem-u̱s sin-se̱.

A-To̱m no̱mu̱g no̱m-tu̱ m-shin

12 A-To̱mu̱ Ye̱so̱ no̱mo̱g no̱m-tu̱ m-shin u-tát u̱ me̱ u̱t-ne̱t. Tu̱msu̱ a-dor-ne̱ be̱e̱t mo̱ro̱g u̱r-be u̱r-gan u̱ka e̱ vette̱ u̱ pyu̱ Suremanu, u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. 13 U̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t i te m-kab Ye̱so̱ da, e̱ o̱ ho̱g-du̱ gye̱r u̱r-cwa u̱du̱ a-dor, remu̱ zu̱ e̱ nak u̱zu̱ a e̱ no̱me̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ Ru̱-u̱ de̱ rwu̱tu̱n to̱ m-zu̱n tu̱msu̱ wa ya' u̱n u̱r-ko̱b. Ko ba shu̱'u̱te̱ iya ne̱t-tu̱ o̱ yadu̱ u̱n m-ze̱g. 14 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ iya, a-dor-ne̱ hu̱ m-swu̱r u-tát u̱du̱ Wa-ko̱-uyan campa-ne̱ u̱ ne̱ta-ne̱. 15 No̱m-tu̱ a-To̱m o̱ u̱t-no̱m, wa'ag u̱t-ne̱t u̱ rwu̱tu̱n a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱ u̱ do̱m u̱s-fu̱n, na o̱ ru̱stu̱ e̱ do̱m u̱t-yu̱n u̱t-wu̱ndi ne̱ u̱ka o̱tte̱ a Biturus o̱ aru̱k wa tam u̱n ko ryu̱n-u wa o̱ tame̱ e̱ke̱n e̱ kum m-yar. 16 U̱t-Ne̱t u-tát e̱ hu̱ mo̱ro̱g du̱gu̱ bo̱-tu̱ o̱ dapu̱s Urusharima, e̱ o̱ hatu̱n a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱, u̱ i no̱m u̱s-te o̱ yadu̱ u̱r-ko̱b ne̱, e̱ be̱e̱t e̱ kum m-yar.

17 Se̱ yu̱ yat-ya a-to̱o̱g u̱ mo̱ro̱g-du̱ ne̱t-tu̱ Saduki-ne̱ i o̱ u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱, e̱ nom u̱r-shu̱b u-tát remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ kab-du̱ no̱mu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ o̱ u̱t-war. 18 U̱n maas a-To̱mu̱ Ye̱so̱ u̱n tage̱ e̱, u̱ bu-u̱ m-to̱k u̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t. 19 U̱ te̱k-u̱ m-gyu̱p Wa-to̱m-u̱ Wa-ko-uyan rwu̱n wa upus u-is u̱ kur-u̱ m-to̱k. Wa rwu̱tu̱n u̱n, wa zu̱, 20 &lt;&lt;De̱'e̱n u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan no̱ waru̱ ne̱t-ne̱ rem-su̱ u̱r-fat u̱ sin-se̱.&gt;&gt; 21 Da-u̱ u̱n ho̱ge̱ iya, u̱n yu̱ne̱ u̱n to̱ u̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱r-wu̱n u̱r-wu̱n, u̱n hu̱ u̱t-ko̱se̱.

Da-u̱ yu̱ yat-ya a-to̱o̱g u̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱ mo̱rge̱, e̱ fog Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n, u̱ tu̱-shu̱ ne̱ tu̱ Isra-ne̱, e̱ tom na hatu̱n a-To̱mu̱ Ye̱so̱ i na wa'e̱ bu-u̱ m-to̱k. 22 Da-u̱ a-u̱r-e' teye̱ bu-u̱ m-to̱k, e̱ hyanu̱g a-to̱mu̱ Ye̱so̱ u-me̱ da. E̱ mu̱u̱n e̱ waru̱ u̱n, u̱zu̱, 23 &lt;&lt;It byu̱k-u̱t bu-u̱ m-to̱k u-go̱ri go̱ri, tu̱msu̱ a u̱r-e̱' e̱ o̱ is u-bu u̱r-e̱', se̱di da-u̱ it gwate̱ it hyanu̱g waku̱n u̱-me̱ da.&gt;&gt;

24 Da-u̱ yu̱-shu̱ u̱ got-tu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱ ho̱ge̱ iya, no̱m-u̱ ho u̱n u̱ mu̱rimmo̱ sok, e̱ o̱ u̱s-dorog u̱zu̱ yan-o̱ de̱ u̱t-no̱m u̱-shu̱.

25 Waku̱n haan wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ho̱go̱n, ne̱t-u̱t to̱ tu̱ no̱ wa'e̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k, e̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan u̱ da-o̱, e̱ o̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱se̱!&gt;&gt;

26 Yu̱-shu̱ a-gwat-du̱ Bu-u u-Ru̱ yu̱ne̱ e̱ maas a-To̱mu̱ Ye̱so̱, se̱di za o̱kon gwu̱z-o̱, remu̱ zu̱ u̱n o̱ u-gye̱r taas u̱ ne̱t-tu̱ bong u̱n u̱t-ta'ar. 27 Da-u̱ u̱n hatu̱n a-To̱mu̱ Ye̱so̱, u̱n egu̱sse̱ u̱n u̱ shu̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n remu̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g u̱ no̱m-tu̱ u̱n u̱r-shu̱t. 28 Wa zu̱, &lt;&lt;It nak no̱ u̱t-to̱ u̱zu̱ a no̱ sur m-no̱m u̱t-ko̱se̱ u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ da. Se̱di no̱ re̱e̱g shu̱ u̱t-ko̱se̱, tu̱msu̱ kowan u̱ Urusharima wa nak u̱ ko̱se̱-u̱t no̱ ne̱, har no̱ u̱t-sa no̱ saku̱ it ra-u̱ ne̱t unwa u̱ hi-u̱r it.&gt;&gt;

29 Se̱ Biturus u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ shu̱s e̱ zu̱, &lt;&lt;Ka u̱t-no̱m zarra ze̱k u̱r-zwar it dor rem-su̱ u-Ru̱ m-ze̱g rem-su̱ ne̱t-ne̱! 30 No̱ ho wa tu̱msu̱ no̱ tu̱r wa u̱-do̱m u-kan. Se̱di Ru̱-u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in, wa yu̱nse̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ marimari-ne̱. 31 Wu̱na Ru̱-u̱ sekmu̱sse̱ u̱ kom u̱s-cwa ro, wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya tu̱msu̱ Wa-u-u̱ku̱r. Wa no̱ng iya remu̱ wa upuste̱ Isra-ne̱ fu̱n-yu̱ yage̱-du̱ u̱t-ba'as, tu̱msu̱ na no̱mu̱ u̱r-ho̱ du̱ ba'as-u̱t u̱n. 32 It waru̱ ne̱t-ne̱ no̱m-u̱t tun-to̱ tu̱ it nape̱ tu̱ kume̱ Ye̱so̱, tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱, u̱ Ru̱-u̱ to̱mtu̱n it a do̱rru̱ rem-u̱s wa, o̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ no̱m-u̱t to̱ nip-to̱.&gt;&gt;

33 Da-u̱ tu̱-shu̱ ho̱ge̱ iya, e̱ hog u̱s-ryab sok, har e̱ cwanu̱g e̱ ho̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱. 34 Se̱ waku̱n wa Farisa-wa o̱ro wu̱na zu̱ye̱ Gamariye̱r. Wa o̱o̱ge̱ wa ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ ye wu̱n m-ze̱g sok. Wa yu̱ne̱ u̱-me̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n wa zu̱, a-u̱r-e' u̱zu̱ e̱ ruut ne̱t-u̱t tun-to̱ u̱-do̱ u-ro. 35 Da-u̱ u̱n ruute̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ u̱-do̱, se̱ Gamariye̱r zu̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri Isra-ne̱, gwatu̱n no̱m-u̱ no̱ u̱t-sa no̱ no̱mu̱ ne̱t-u̱t tun-to̱. 36 U̱ hak-su̱ dim, waku̱n rwu̱gu̱n na zu̱ wa Tudas, wa ku̱b hi-u̱r wa o̱ko̱n. Wa kwu̱mu̱g ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-nas [400] i do̱ru̱ wa, se̱di karma-ne̱ ho̱o̱g wa, tu̱msu̱ na bu̱rgu̱sse̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-no̱k u̱ wa ne̱. U̱n kerge̱ hen no̱m-du̱ no̱m-u̱ u̱n zo̱nge̱ u̱t-no̱m da. 37 U̱ o̱ko̱n da-o̱ tu̱msu̱ waku̱n wu̱ na foge̱ Yahudas, ne̱t-u̱ Gariri wa. Da-u̱ na o̱o̱ge̱ u̱ ogor-tu̱ u̱t-ne̱t, wa wa'ag ne̱t-tu̱ dor wa, iya o̱ ko̱wa karma-ne̱ ho̱o̱g wa tu̱msu̱ e̱ bu̱rgu̱sse̱ ne̱t-u̱t wa.

38 &lt;&lt;U̱ da-o̱, u̱m o̱ waru̱ no̱ ruun u̱ fu̱n-yu̱ ne̱t-u̱t to̱, no̱ yagu̱n u̱n aru̱k. Abite̱ u̱zu̱ no̱m-u̱ u̱n o̱ u̱t-no̱m u̱ ne̱t o̱, o̱ de̱ u̱t-natu̱sse̱. 39 Abite̱ u̱zu̱ pama-u̱ u-Ru̱ o̱, no̱ za keru̱ hosu̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ da. No̱ u̱t-taas no̱ bit hi-u̱r no̱ m-gag u-Ru̱ ne̱.&gt;&gt; Ku̱na hen Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n ku̱bte̱ rem-u̱s Gamariye̱r 40 U̱n fagu̱n a-To̱mu̱ Ye̱so̱ u-me̱, u̱n no̱mu̱ u̱n u̱s-ryap. Tu̱msu̱ u̱n nu̱k u̱n u̱t-to̱ u̱zu̱ a u̱n sur m-no̱m u̱t-ko̱se̱ u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ da. Se̱ u̱n rest a-To̱m e̱ no̱k m-mu̱.

41 A-To̱mu̱ Ye̱so̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n u̱ te̱k-u̱ u̱r-so̱, remu̱ zu̱ na hyang u̱n ko̱rge̱ swa-u̱ m-'e̱ remu̱ dim-u̱r Ye̱so̱. 42 Tu̱msu̱ ko mu̱ne̱, u̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan ko u̱t-bu, u̱n yakke̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ rem-su̱ m-re̱me̱r u̱zu̱, &lt;&lt;Ye̱so̱ wa o̱ Kiristi.&gt;&gt;

6

Mo̱ro̱g-du̱ a-dor dak ne̱t-ne̱ ta'er

1 U̱ da-u̱ o̱ a-dor u-tát he̱e̱se̱ u̱t-swu̱ru̱n. E̱ke̱n rwu̱gu̱n du̱gu̱ to̱ko̱n dak-to̱, tu̱msu̱ rem-du̱ u̱t-Girik do̱'e̱ warge̱, se̱di e̱ke̱n i shu̱'u̱te̱ u̱ dak-u̱ Isra-ne̱ e̱ waru̱g rem-du̱ Yahuda-ne̱. I warge̱ rem-du̱ u̱t-Girik he̱e̱se̱ m-kwe̱ u̱ remu̱ Yahuda-ne̱ i warge̱ rem-du̱ Yahuda-ne̱. E̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Da-u̱ a-dor i warge̱ rem-du̱ Yahuda-ne̱ o̱ mo̱t-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ shik ne̱ u̱du̱ bomos-ne̱ ko mu̱ne̱, no̱ ye'et matu̱ u-mo̱t u̱du̱ bomos-ne̱ i warge̱ rem-du̱ u̱t-Girik da&gt;&gt;. 2 Se̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ o̱p u̱ yu̱r mo̱ro̱g, e̱ zu̱, &lt;&lt;Ku̱mge̱ na yage̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱, na mu̱ u̱ mo̱ttu̱ no̱m-u̱t re da. 3 Remu̱ iya o̱r-u̱t ri, no̱ dag ne̱t-ne̱ ta'er u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱, i o̱tte̱ dim-u̱r so̱-de̱, tu̱msu̱ i Yar-u u-Ru̱ dorte̱, u̱s-ve̱r ne̱. It de̱ yasu̱ e̱ uno̱ pama-u o̱. 4 It hen it de̱ wadu̱ jab-u̱ no̱m-du̱ u̱s-to̱o̱g u̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱.&gt;&gt;

5 Ne̱t-ne̱ be̱e̱t hog zwar-ru̱ rem-u̱s se̱. Se̱ e̱ du̱g Istifanus. (Ne̱t wa wu̱ yadu̱ jab u̱du̱ u-Ru̱ sok tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ dor-tu̱ wa). U̱n du̱g Firibus, u̱ Burokoras, u̱ Nikano, u̱ Timon, u̱ Barminas, u̱ Nikoras du̱gu̱ Antakiya (ne̱t-u̱ wa kabu̱g fu̱n-yu̱ Yahuda-ne̱, kanda wa ya' u̱t-nip u̱ Ye̱so̱). 6 Ne̱t-tu̱ haatu̱n a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱t-u̱t to̱ u̱t-ta'er. Na do̱ru̱ u̱n u̱t-kom u̱r-hi na no̱mu̱ e̱ u̱s-to̱o̱g. 7 Rem-su̱ u-Ru̱ re shu̱ u̱r-cwa ko he̱ne̱. Tu̱msu̱ tat-u̱ a-doru̱ bo̱-u̱ Urusharima sur u-tát, a-to̱o̱g u-tát e̱ kum yadu̱ jab remu̱ rem-u̱s Ye̱so̱.

Na maaste̱ Istifanus

8 Istifanus o̱tte̱ yadu̱ jab u-tát u̱ be̱b-du̱ u-Yar ne̱, wa no̱ng u̱t-no̱m u-tát tu̱ m-shin u̱ me̱ u̱t-ne̱t. 9 Se̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ zwaru̱n Istifanus. Ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ to̱, i mo̱rge̱ ko-uyan da u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ ne̱t-tu̱ foge̱ &lt;&lt;Kur-u̱ i kume̱ u̱r-rwu̱ du̱gu̱ m-to̱k.&gt;&gt; Ne̱t-u̱t to̱ rwu̱gu̱n du̱gu̱ bo̱-tu̱ Sayirin u̱ Are̱kzandariya tu̱msu̱ e̱ke̱n rwu̱gu̱n du̱gu̱ Gas-u̱ bo̱-tu̱ Kirikiya u̱ Asiya-ne̱. E̱ he̱e̱se̱ inan u̱ Istifanus ne̱. 10 Se̱di u̱n kerge̱ u̱ inan u̱ wane̱ da, remu̱ zu̱ wa nom u̱s-rem u̱s-ve̱r ne̱, tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ do̱m-u̱ wu̱n. 11 Se̱ e̱ ye' e̱ke̱n re̱ u̱r-swa remu̱ e̱ ke̱-tu̱ Istifanus u̱s-rem u̱zu̱, &lt;&lt;It ho̱k wu̱n warru̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱ remu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Mosa u̱ u-Ru̱ ne̱.&gt;&gt;

12 Iya-o̱ u̱n yu̱nu̱ste̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t, u̱ i-yate̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ a-ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r ne̱. E̱ yu̱nne̱ wu̱n, e̱ maas wu̱n. E̱ hu̱u̱t wu̱n u̱-me̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n. 13 Se̱ i shu̱ u̱t-ne̱t hatu̱n rem-su̱ u̱s-bi, har e̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t-u̱ unwa ko mu̱ne̱ wa o̱ rem-su̱ m-zan u̱ mo̱ttu̱ be-u̱r rinde̱ du̱ u-he̱n tu̱msu̱ u̱ ko̱se̱-u̱t Mosa ne̱. 14 It ho̱k wu̱n u̱t-zu̱ Ye̱so̱ wu̱ Nazara de̱ ru̱-du̱ be-u̱r re̱, tu̱msu̱ wa bargu̱sse̱ u̱r-main du̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Mosa yak-su̱ in.&gt;&gt; 15 I o̱ shu̱'u̱t u̱ be-du̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n, e̱ saku̱ wu̱n u̱r-is, e̱ hyen shu̱-u ro baru̱mte̱ u̱ka wa-To̱m u-Ru̱.

7

Ko̱se̱-u̱t Istifanus

1 Yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g-ne̱ shit Istifanus u̱zu̱, &lt;&lt;¿Rem-u̱s se̱ nip-to̱?&gt;&gt;

2 Istifanus zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri, ganu̱n u̱t-to̱ no̱ ho̱g me̱, u-Ru̱ wa ko-uyan ko̱ske̱ hi-u̱r wa u̱du̱ u̱so-u in Ibrahi da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ dak-u̱ Me̱sofotamiya kanda wa shu̱'u̱t u̱ Haran. 3 Ru̱-u̱ zu̱ wu̱n, &lt;Yu̱ne̱ du̱gu̱ dak-u no̱, bo̱ yage̱ o̱r-u̱t ro, bo̱ do̱'e̱ u̱ dak-u̱ u̱m de̱ ko̱su̱ bo̱.&gt;*

4 &lt;&lt;Ibrahi yu̱ne̱ du̱gu̱ dak-u̱ Kardiya-ne̱ wa do̱'e̱ wa shu̱'u̱t u̱ Haran.

&lt;&lt;Da-u̱ uso-u ro mare̱, Ru̱-u̱ hatu̱n wu̱n u̱ dak-u uno̱ u̱ no̱ o̱tte̱ u̱ da-o̱. 5 Ko ba shu̱'u̱te̱ iya Ru̱-u̱ yaag Ibrahi kwu̱m-tu̱ dak-u o̱ da ko cashi, se̱di wa este̱ u̱s-rem u̱zu̱, wa de̱ u̱t-wa u̱ dak-u o̱ shu̱'u̱t u̱ ro, wu̱n u̱ ko̱-u̱r ro ne̱, u̱ da-u o̱ hen Ibrahi zatte̱ wa' da. 6 Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ zu̱ ko̱-u̱r Ibrahi de̱ cwadu̱ bo̱-u̱ e̱ nape̱ da, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u o̱ de̱ muutu̱ u̱n to̱k-ne̱, e̱ de̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b m-te u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas. 7 Ru̱-u̱ zu̱, &lt;U̱m de̱ yadu̱ ne̱t-tu̱ dak-u o̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ ko̱-u̱r Ibrahi e̱ u̱t-byu̱ru̱n e̱ no̱mu̱ me̱ u̱t-huuk u̱ be-u̱r rinde̱ du̱ u̱m nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱ me̱ u̱t-ya.&gt; 8 Ru̱-u̱ ye' Ibrahi este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱, yadu̱ u̱r-campa u̱r-be̱e̱t u̱-me̱ bu-u wa, u̱ ko̱-u̱r ro ne̱ u̱r-be̱e̱t du̱ na mate̱ na no̱mu̱ de̱ u̱r-pe̱s. U̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ u̱n be̱e̱t ne̱t-tu̱ u-Ru̱ to̱ tu̱msu̱ u̱nu̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ wa ware̱ Ibrahi wa no̱m. De̱ wu̱te̱ da-u̱ Ibrahi mate̱ Ishaku wa no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s da-u̱ Ishaku no̱me̱ m-roog u̱t-eer. Isyaku mu̱t Yakubu tu̱msu̱ wa no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s. Tu̱msu̱ iya o̱ Yakubu mu̱t u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in o̱p-u̱t yu̱r wa no̱mu̱ e̱ u̱r-pe̱s.

9 &lt;&lt;U̱so-tu̱ u̱so-u̱t in ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ e̱ o̱ shu̱b-u̱r Yusuhu remu̱ zu̱ u̱so-u e̱ o̱ cwan-u̱t Yusuhu sok. Remu̱ iya e̱ bu̱b wu̱n u̱du̱ a serpa-ne̱, e̱ ku̱b Yusuhu m-ha Masar remu̱ wa no̱m-u̱t m-to̱k. Se̱di Ru̱-u̱ o̱ u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱, 10 Wa ruut wu̱n du̱gu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b. Ru̱-u̱ muut wu̱n wa u̱s-ve̱r, tu̱msu̱ wa hyu̱-m pus-mo̱ u̱du̱ Faru̱k-u̱ Masar. Faru̱k wu̱ wu̱n u̱r-faru̱k u̱ dak-u̱ Masar u-be̱e̱t tu̱msu̱ wa yasu̱ Yusuhu gwat-du̱ no̱m-tu̱ bu-u̱t wa u̱t-be̱e̱t.

11 &lt;&lt;De̱ku̱n ho̱-de̱ me̱r-su̱ he̱e̱n u̱-me̱ dak-tu̱ Masar u̱ Kan'ana-ne̱, ne̱t-tu̱ o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b sok u̱ ko̱b-du̱ no̱m u̱t-re̱. 12 Da-u̱ Yakubu ho̱ge̱ u̱zu̱ no̱m u̱t-re̱ o̱ro u̱ Masar, se̱ wa tom hu̱no̱-u̱t Yusuhu, wato u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in m-ha u̱ dak-u̱ Masar, u̱ da-u o̱ u̱n he̱e̱se̱ m-ha. 13 U̱ ha-mu̱ u-yu̱ru̱mse̱ Yusuhu ko̱se̱ hir-u̱r wa u̱du̱ o̱r-u̱t wa ne̱, ne̱t-tu̱ waru̱ Faru̱k-u̱ Masar u̱zu̱ ne̱t-u̱t Yusuhu ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ to̱. Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ haane̱ du̱gu̱ Kanan hu̱u̱b-tu̱ u̱r-matu̱ rò to̱. 14 Se̱ Yusuhu tom u̱zu̱ u̱ uso-u rò Yakubu wa haan u̱ a-u-bu u̱n ne̱ be̱e̱t, u̱n be̱e̱t u̱n teeg ne̱t-ne̱ u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p-u̱ tan [75]. 15 Yakubu do̱'e̱ u̱ Masar, ku̱na wa mu̱rte̱, u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in ne̱. 16 Na kabu̱n u-u̱r Yakubu u̱ du̱ Yusuhu ne̱, na mu̱tu̱n u̱ She̱ke̱m, na dok Yakubu u̱ sag-u̱ Ibrahi o̱ye̱, tu̱msu̱ na dok Yusuhu u̱ be-du̱ Yakubu o̱ye̱ u̱ kom-tu̱ yaag-u̱ Hamo̱r u̱ku̱n u̱ She̱ke̱m.

17 &lt;&lt;Da da-u̱ shu̱su̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ Ibrahi teene̱, ne̱t-tu̱ sur, e̱ nom u-tát sok u̱ dak-u̱ Masar. 18 U̱ da-u o̱ na nom faru̱k-u̱ powa u̱ Masar, wa nak Yusuhu da. 19 Faru̱k-u̱ wa no̱ngu̱ ne̱t-u̱t it no̱m-u̱t yo̱-to̱ sok, wa wu̱ na ju̱ru̱g yaag i mat-u̱r pode̱, tas e̱ fat da.

20 &lt;&lt;U̱ da-u o na mate̱ Mosa, ya-u̱r so̱de̱ de̱ sok u̱du̱ u-Ru̱. Na wu̱ru̱g wa u̱ bu-u̱ uso-u wa u̱s-pyaat u̱s-tu̱t. 21 Da-u̱ na rwu̱tu̱n wa du̱gu̱ u-bu na rest, wa'-u̱ Faru̱k-u̱ Masar yadu̱ u̱r-gwu̱p ku̱b wu̱n. Wa got wu̱n sok u̱ka wa'-u̱ ro. 22 Se̱ a-u̱t-ko̱se̱ tu̱ Masar is-u̱ Mosa nap-mu̱ ne̱t-tu̱ Masar, tu̱msu̱ wu̱n ne̱t wa wu̱ o̱tte̱ be̱b-du̱ u̱s-rem, u̱ no̱mu̱ wa o̱ u̱t-no̱m ne̱ u-be̱e̱t.

23 &lt;&lt;Da-u̱ wa teye̱ u̱s-hak u̱t-shik u̱t-yu̱r, se̱ wa dorog u̱zu̱ wa do̱'e̱ wa hyan o̱r-u̱t wa Isra-ne̱. 24 Da-u̱ wa hyane̱ ne̱t-u̱ dak-u̱ Masar wa o̱ m-dum u̱ ne̱t-u̱ Isra-ne̱ se̱ wa do̱'e̱ wa se̱gu̱ ne̱t-u̱ Isra-ne̱, se̱ wa gu̱p ne̱t-u̱ Masar har wa mu̱r. 25 Wa kabu̱g u̱zu̱ o̱r-u̱t ro ne̱ e̱ u̱t-nap u̱zu̱ Ru̱-o̱ se̱gu̱ wu̱n remu̱ wa u̱ku̱r o̱r-u̱t wa Isra-ne̱ du̱gu̱ m-to̱k, se̱di e̱ nak da. 26 Da-u̱ is gase̱, se̱ wa hyen e̱ke̱n Isra-ne̱ m-dum, wa haan u̱ wa mot u̱n. Wa zu̱ u̱n, &lt;No̱ ne̱t-u̱t tun-to̱, no̱ hu̱no̱ to̱ no̱, ¿remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ yadu̱ o̱r-u̱t no̱ u̱r-ko̱b?&gt;

27 &lt;&lt;Ne̱tu̱ o̱ ho̱n-su̱ o̱ru̱ wa, se̱ wa to̱k Mosa u̱-kit wa zu̱, &lt;¿Wana wa'e̱ bo̱, u̱ bo̱ shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya it, tu̱msu̱ wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem? 28 ¿Bo̱ u̱t-sa bo̱ ho̱ me̱ u̱ka bo̱ hote̱ ne̱t-u̱ Masar gyu̱p?&gt; 29 Da-u̱ Mosa ho̱ge̱ iya, se̱ wa som wa do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Midiyan remu̱ wa pu̱k-u̱t. Ku̱na wa mu̱tte̱ ya'ag-u̱ campa-ne̱ yu̱r.

30 &lt;&lt;Da-u̱ hak-su̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r arke̱, wa-To̱m u-Ru̱ rwu̱u̱n u̱du̱ Mosa u̱-me̱ u̱r-do̱g u̱ te̱k-u̱ rem-du̱ u-ra u̱ de̱ku̱n cwu̱k-de̱, u̱ be-du̱ u̱r-gagu̱n du̱ m-hyu̱ru̱g u̱ dapu̱s Ro̱r-du̱ Sinai. 31 Da-u̱ Mosa hyane̱ iya, no̱m-u̱ ho wa u̱ mu̱rimmo̱. Da-u̱ wa hikne̱ u̱t-mo̱r u̱ wa hyen-u̱t, se̱ wa hog cwar-u Yawe ya o̱ u̱t-zu̱, 32 &lt;Me̱ wa u-Ru̱ u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t ro, Ru̱-u Ibrahi, u̱ Ishaku, u̱ Yakubu ne̱.&gt; Ku̱na war-u Mosa he̱e̱ste̱ m-zap, wa hog gye̱r u̱t-gwat.

33 &lt;&lt;Yawe zu̱, &lt;Far ka'at-u̱t ro, remu̱ be-du̱ bo̱ o̱tte̱ ees, be-du̱ u-he̱n de̱. 34 U̱m hyanu̱g ko̱b-du̱ na o̱ yadu̱ ne̱t-u̱t ri tu̱ o̱ Masar, u̱m ho̱k kan-u̱s u̱n tu̱msu̱ u̱m cu̱zgu̱n remu̱ u̱m ruut u̱n du̱gu̱ Masar, u̱ da-o̱ haane̱, u̱m do̱'e̱ to̱m-du̱ bo̱ m-mu̱ Masar.&gt;

35 &lt;&lt;U̱zu̱ Mosa yu̱ u̱n gu̱gme̱, e̱ zu̱, &lt;¿Wana wa bo̱, bo̱ shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya it, tu̱msu̱ wa-kwu̱p-du̱ u̱s-rem?&gt; Wu̱na Ru̱-u̱ to̱mne̱ wa shu̱'u̱t yu̱-Yat-ya tu̱msu̱ Wa-u-u̱ku̱r remu̱ se̱ge̱-du̱ wa-To̱m u-Ru̱ wu̱ rwu̱ne̱ u̱du̱ ro u̱-me̱ u̱r-ke̱ngi. 36 Tu̱msu̱ wu̱na rwu̱tu̱n u̱n da-u̱ wa no̱me̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱msu̱ u̱s-nap ne̱ u̱ dak-u̱ Masar u̱ m-sa ne̱ yu̱ jaz-ya, tu̱msu̱ u̱-me̱ u̱r-do̱g u̱s-hak u̱t-shik u̱t-yu̱r.

37 &lt;&lt;Mosa zu̱ye̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱, &lt;Ru̱-u̱ de̱ to̱mnu̱ no̱ waku̱n wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱, u̱ka wa to̱mtu̱n me̱.&gt; 38 Mosa wa kargu̱sse̱ yaag-u̱ Isra-ne̱ u̱ me̱ u̱r-do̱g. Tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in, da-u̱ wa-To̱m u-Ru̱ wu̱ no̱me̱ u̱s-rem u̱ wu̱n ne̱ u̱ do̱m-u̱ Ro̱r-du̱ Sinai. Tu̱msu̱ wu̱na kabne̱ rem-su̱ yadu̱ u̱r-fat du̱gu̱-du̱ u-Ru̱.

39 &lt;&lt;Se̱di u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in gu̱gu̱m kabdu̱ rem-u̱s se̱, e̱ gu̱gu̱m rem-u̱s ro, e̱ ton e̱ mu u̱ dak-u̱ Masar. 40 E̱ zu̱ Haruna, &lt;No̱mu̱ it m-gir, u̱ de̱ dor-tu̱ it remu̱ zu̱ Mosa rwu̱tu̱n it du̱gu̱ dak-u̱ Masar it nak no̱mu̱ kume̱ wu̱n da.&gt; 41 U̱ da-u o̱ u̱n nom ryu̱n-u̱ yadu̱ u-na, e̱ no̱mu̱ yadu̱ u-na de̱ to̱o̱g, e̱ hu̱ u̱r-so̱ remu̱ no̱m-u̱ e̱ no̱me̱ u̱ hi-u̱r e̱. 42 Remu̱ iya Ru̱-u̱ ju̱nu̱ u̱n wa yagu̱ u̱n, u̱n no̱mu̱ re̱ge̱r u̱t-huuk. Rem-u̱s sin-se̱ no̱ng ho̱n-ho̱n u̱ no̱mu̱ na pane̱ u̱ ran-u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;No̱ ne̱t-tu̱ Isra,

¿me̱ wa no̱ pane̱ u̱t-bisa

no̱ nom to̱o̱g

m-te u̱s-hak u̱t-shik

u̱t-yu̱r u̱ me̱ u̱r-do̱g?

43 U̱-me̱ be-du̱ m-gir

du̱ More̱k de̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-riig,

u̱ re̱ge̱r ne̱ i m-gir

i na foge̱ Rifan,

wato gir-mu̱ no̱ no̱me̱

u̱ remu̱ no̱ hu̱u̱tu̱

no̱mu̱ e̱ u̱t-huuk.

Me̱ hen u̱m de̱ to̱k-du̱

no̱ m-to̱k m-ra&gt;

u̱-shu̱ u̱ Babira.†

44 &lt;&lt;Da-u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in o̱o̱ge̱ u̱-me̱ u̱r-do̱g, e̱ no̱ngu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk u-me̱ u̱r-rimpa du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, u̱ ko̱se̱ u̱zu̱ wa o̱o̱g u̱r-kot u̱ u̱n ne̱. Go̱-du̱ be-u̱r re̱ de̱ Ru̱-u̱ zu̱ye̱ Mosa no̱m, tu̱msu̱ u̱n no̱mu̱g rimpa-u̱r re̱ u̱ka Ru̱-u̱ ko̱ste̱ Mosa u̱ do̱m u̱r-ro̱r. 45 Rimpa-u̱r re̱ de̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in kabne̱ tu̱msu̱ e̱ hatu̱n u̱ dak-u uno̱. U̱ da-u Josuwa o̱o̱ge̱ dor-tu̱ u̱n e̱ haan u̱ dak-u uno̱. U̱ da-u̱ u̱n o̱nke̱ dak-u o̱ u̱ kom-tu̱ ne̱t-tu̱ yi'e̱ m-tumb ne̱ Ru̱-u̱ buz e̱. U̱r-rimpa du̱ shu̱u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan re̱ o̱ u̱ku̱n m-te̱ da-u̱ Dawuda o̱ u̱r-faru̱k. 46 Dawuda kwu̱ng hyu̱-m pus-mo̱ u̱du̱ u-Ru̱ wa nom u̱s-ko̱n u̱ remu̱ zu̱ wa no̱m-u̱t u-ma u̱ bu-u̱ Ru̱-u Yakubu du̱ m-mo̱mmo̱, ku̱na wu̱n u̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ be̱e̱t do̱te̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk. 47 Suremanu wa maye̱ be-du̱ ne̱t-tu̱ do̱te̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk.

48 &lt;&lt;Ko ba shu̱'u̱te̱ iya, Wa Ko-uyan shu̱'u̱te̱ u̱ be-du̱ ne̱t maye̱ u̱ kom-u̱t wa da. U̱ka wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱,

49 &lt;&lt; &lt;Yawe zu̱, do̱m u-ru̱ o̱ be-du̱

u̱r-shu̱'u̱t-u̱ ri,

u-dak be-du̱ jang-u̱t ri.

¿Yan go̱-du̱ u-bu o̱ no̱ de̱ ma-u̱ me̱?

¿Yan go̱-du̱ u̱r-be de̱

o̱ be-du̱ u̱r-hure̱ ri?

50 ¿Me̱ wa no̱me̱ no̱m-u̱t

tun-to̱ u̱t-be̱e̱t da?&gt;‡

51 &lt;&lt;No̱ a hu̱k-mu̱ u̱r-hi, a jab-su̱ u̱t-ta'ar,§ a to̱-tu̱ u̱t-shar, ko mu̱ne̱ no̱ dor-u̱t rem-su̱ Yar-u u-Ru̱ da. U̱so-tu̱ u̱so-u̱t gu̱gu̱mte̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ ware̱ tu̱msu̱ iya o̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m. 52 U̱so-tu̱ u̱so-u̱t no̱ yaag a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ u-tát u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ e̱ ho i no̱me̱ do̱nse̱-du̱ haan-u̱r Wa-u-He̱n u-Ru̱. No̱ tok wu̱n u̱ kom-tu̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱ tu̱msu̱ no̱ ho wa. 53 No̱ o̱nke̱ u̱s-bo̱r u̱du̱ wa-To̱m u-Ru̱, se̱di no̱ dorogse̱ da.&gt;&gt;

Na bongte̱ Istifanus
u̱t-ta'ar har wa maru̱g

54 Da-u̱ u̱n ho̱ge̱ iya, e̱ hog u̱s-ryab sok, e̱ epru̱ u̱t-go̱p remu̱ u̱s-ryab. 55 Yar-u u-Ru̱ dor-u̱t Istifanus, wa wu̱ is u̱ do̱m u-ru̱ se̱ wa hyen sek-mu̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ wa hyen Ye̱so̱ u̱ ees u̱ kom u̱t-cwa u-Ru̱. 56 Istifanus zu̱, &lt;&lt;Gwatu̱n! U̱m o̱ hyan-du̱ do̱m u-ru̱ u̱r-hu̱k tu̱msu̱ &lt;Wa'-u̱ Ne̱t&gt; o̱ ees u̱ kom u̱t-cwa u-Ru̱.&gt;&gt;

57 Se̱ u̱n he̱e̱se̱ u̱t-jar u-tát, u̱n tage̱ to̱-u̱t u̱n, u̱n he wu̱n u-da u-gan. 58 U̱n tok wu̱n m-rwu̱ u̱-dim u-bo̱, u̱n hu̱ bongu̱ wu̱n u̱t-ta'ar. Ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ ke̱-tu̱ wu̱n u̱s-rem, e̱ horom to̱ggo̱-u̱s yat-se̱ su̱ do̱m u̱ka e̱ do̱te̱ keru̱ bongu̱ wu̱n u̱t-ta'ar, e̱ hu̱u̱t cwu̱-u̱t e̱ u̱r-cu̱n u̱du̱ o̱ko̱n zwar-o̱ wu̱ na zu̱ye̱ Shawuru.

59 E̱ bongu̱ Istifanus, wa hen se̱ wa nom u̱s-to̱o̱g wa zu̱, &lt;&lt;Wa-ko-uyan Ye̱so̱, kab fat-u̱r ri.&gt;&gt; 60 Se̱ wa he u̱t-jwu̱n, wa jaku̱s u-cwar wa zu̱, &lt;&lt;Wa-ko-uyan a-bo̱ ship ba'as-u̱t u̱n da.&gt;&gt; Da-u̱ u̱t-war iya, se̱ wa mu̱ru̱s.

8

1 Shawuru o̱ u̱ku̱n, tu̱msu̱ wa yaag u̱r-be̱b u̱zu̱ na ho̱ Istifanus.

Shawuru yaag a-doru̱
Ye̱so̱ u̱r-ko̱b

U̱ te̱k-u̱ ho̱-u̱r re̱, o̱ko̱n gwu̱z-o̱ yu̱ne̱ za rem u̱ te̱k-u̱ a-doru̱ Urusharima. Na bu̱rgu̱sse̱ o̱ u̱ gas-u̱ Yahudiya u̱ Samariya-ne̱, a-To̱mu̱ Ye̱so̱ e̱ kuse̱ u̱ war'e̱ u̱ku̱n. 2 E̱ke̱n a-dor u-Ru̱ ne̱ haan e̱ dok Istifanus. E̱ kanu̱g sok remu̱ Istifanus. 3 Se̱ Shawuru re shu̱ u̱ yadu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱r-ko̱b sok. Wa o̱ cwaag u̱t-bu wa o̱ naknu̱ campa-ne̱ u̱ ne̱ta-ne̱ u̱ tagu̱ e̱, u̱ me̱ kur-u̱ m-to̱k.

Na no̱ng bu̱t-tu̱ Rem-su̱
m-Re̱me̱r u̱ Samariya

4 Ne̱t-tu̱ na bu̱rgu̱sse̱, hu̱ u̱t-riig u̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Ye̱so̱. 5 Firibus hu̱ u̱ bo̱-o̱ Samariya u̱ waru̱ ne̱t-ne̱ u̱zu̱ Ye̱so̱ wa o̱ Kiristi.* 6 Da-u̱ ne̱t-tu̱ ho̱ge̱, tu̱msu̱ e̱ hyen no̱m-tu̱ m-shin tu̱ Firibus o̱ u̱t-no̱m, e̱ muut jab-u̱s e̱ u̱r-be u̱r-gan u̱ no̱m-u̱ na o̱ u̱t-war ne̱. 7 No̱m u̱s-te he̱e̱se̱ u̱t-jar, e̱ hu̱ m-so̱m du̱gu̱ war-tu̱ u̱t-ne̱t u-tát, tu̱msu̱ na ye u̱t-ne̱t u-tát i o̱tte̱ go̱m-su̱ swa-u̱ ne̱t u̱t-be m-yar, u̱ a-za-u̱s-na ne̱. 8 U̱ remu̱ iya na nom u̱r-so̱ sok u̱ bo̱-u o̱.

9 Waku̱n ne̱t wa o̱ro wu̱na zu̱ye̱ Simo̱n, wu̱ nome̱ u-gwat u̱ bo̱-u o̱. Tu̱msu̱ wa ho Samariya-ne̱ u̱ mu̱rimmo̱ sok, wa ku̱b hi-u̱r wa u̱ka ne̱t-u̱ yat-wa. 10 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱ku̱n be̱e̱t a-u̱t-kwu̱m ne̱ u̱ a-za-u̱t-kwu̱m ne̱, byu̱ru̱n u̱du̱ wu̱n. E̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Ne̱t unwa o̱tte̱ be̱b-du̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ Ru̱-u̱ wa'ag wa, wa shu̱'u̱t ne̱tu̱ yat-wa.&gt;&gt; 11 U̱n muut jab-u̱s u̱n u̱du̱ ro sok, remu̱ zu̱ wa tumbte̱ wa o̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin u̱ be̱b-du̱ m-bo̱n. 12 Se̱di da-u̱ u̱n ya u̱t-nip u̱ Firibus wa bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ Kiristi ne̱, na no̱mu̱ u̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, u̱ dame̱ campa-ne̱ u̱t-ne̱ta ne̱. 13 Simo̱n yu̱' jab ko̱wa, da-u̱ na no̱mu̱ wa u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ se̱ wa du̱p Firibus u̱r-shu̱'u̱t. Da-u̱ wa hyane̱ no̱m-tu̱ m-shin u̱s-nap ne̱ tu̱ na no̱me̱, se̱ wa hu̱ mu̱rimmo̱.

14 Da-u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ i o̱ u̱ Urusharima ho̱ge̱ u̱zu̱ Samariya-ne̱ kabu̱g rem-su̱ u-Ru̱, se̱ e̱ tok Biturus e̱ Yohanna u̱ku̱n. 15 Da-u̱ Biturus e̱ Yohanna do̱'e̱ u̱ku̱n, u̱n no̱mu̱ u̱n u̱s-to̱o̱g, remu̱ e̱ kum-u̱t Yar-u u-Ru̱. 16 Biturus e̱ Yohanna nu̱p remu̱ zu̱ Yar-u teegu̱ haan u̱du̱ u̱n da, se̱di na no̱mgu̱ u̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u̱ dim-du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱. 17 Biturus e̱ Yohanna do̱ru̱ u̱n u-kom e̱ wa'-u̱ u̱n nu-u so̱-o̱, e̱ kum-u̱t Yar-u u-Ru̱. 18 Da-u̱ Simo̱n hyane̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ yaag be̱b-du̱ Yar-u wa u̱du̱ u̱t-ne̱t, da-u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ do̱ru̱ u̱t-ne̱t u̱t-kom. Se̱ wa nabu̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ shik. 19 Wa zu̱, &lt;&lt;Na ya' me̱ ko̱me̱ be̱b-u̱r re̱, remu̱ zu̱ ko̱wana u̱m do̱re̱ u-kom se̱ wa kum Yar-u u-Ru̱.&gt;&gt; 20 Biturus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Bo̱ u̱ shik-u̱ ro ne̱, ¿no̱ do̱r m-zan, bo̱ o̱ m-hyan u̱zu̱ u̱ shike̱ bo̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ ya' u-Ru̱? 21 Ru̱-u̱ wa'ag bo̱ u̱ no̱m-du̱ o̱ko̱n u̱r-kot u̱ it ne̱ u̱ pama-u̱ it o̱ u̱t-no̱m ne̱ da. Remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ nak u̱zu̱ dorog-u̱s ro za u̱ so̱-se̱ da. 22 Se̱ bo̱ byu̱ru̱n bo̱ yage̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tun-to̱, bo̱ ko̱n u-Ru̱ wa has-tu̱ bo̱ no̱m-tu̱ bo̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m u̱ jab-u̱ ro. 23 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ u̱m hyang bo̱ o̱ u̱r-shu̱b ne̱ sok, tu̱msu̱ bo̱ o̱ m-wa u̱-me̱ u̱t-ba'as.&gt;&gt; 24 Se̱ Simo̱n zu̱, &lt;&lt;Ko̱no̱n me̱ Wa-Ko-uyan, taas no̱m-tu̱ no̱ ware̱ u̱t-be̱e̱t to̱ kum me̱ da.&gt;&gt;

25 Da-u̱ Biturus e̱ Yohanna ware̱ u̱t-ne̱t no̱mu̱ e̱ nape̱ u̱ hi-u̱r e̱ u̱ mo̱t-u̱t Wa-ko-uyan Ye̱so̱ tu̱msu̱ e̱ nom do̱nse̱-du̱ rem-u̱s Ye̱so̱. Da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ u̱ fu̱n-yu̱ u̱r-mu̱ u̱ Urusharima e̱ hu̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ taas-tu̱ Samariya.

Firibus e̱ ne̱t-u̱ rwu̱ne̱
du̱gu̱ dak-u̱ Itiyofiya

26 Wa-To̱m u-Ru̱ zu̱ Firibus, &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ do̱r m-ereg, bo̱ do̱r fu̱n-yu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ Urusharima m-ha u̱ Gaza&gt;&gt; wato fu̱n-yu̱ u̱r-do̱g. 27 Se̱ wa yu̱ne̱ wa do̱'e̱. Ku̱na wa bitte̱ waku̱n ne̱t-u̱ dak-u̱ Itiyofiya tu̱msu̱ man. Wa o̱tte̱ o̱g-u̱r yat-de̱ u̱ faru̱k-u̱r Kandis u-Re̱n yu̱ Itiyofiya, wu̱na wa u̱r-cu̱n u-re̱n. Wa hagu̱n u̱ Urusharima remu̱ wa no̱m-u̱t u̱t-huuk. 28 Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱ te̱k-u̱ u̱r-no̱k m-mu̱ u-bu u̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ ke̱ke̱-yu̱ jwaak, se̱ wa u-pus ran-u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya wa hu̱ u̱t-karu̱nte̱. 29 Se̱ Yar-u u-Ru̱ zu̱ Firibus, &lt;&lt;Dapu̱rse̱ be-du̱ ke̱ke̱-yu̱ jwaak-u ya.&gt;&gt;

30 Se̱ Firibus nom m-so̱m wa do̱'e̱ u̱du̱ ro, wa hog wu̱n u̱ karu̱nte̱ ran-u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya. Se̱ Firibus shit wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Bo̱ nak no̱m-u̱ bo̱ u̱t-karu̱nte̱?&gt;&gt;

31 Se̱ wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;A'o, se̱ waku̱n ko̱sku̱ me̱.&gt;&gt; Se̱ wa zu̱ Firibus, &lt;&lt;Daane̱ u̱ do̱m-u̱ Ke̱ke̱-yu̱ u-jwaak yo shu̱'u̱t.&gt;&gt;

32 U̱ te̱k-u̱ no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-karu̱nte̱ o̱ u̱t-zu̱,

&lt;&lt;Na nak wu̱n u̱ka

u-ca m-ha u̱du̱ u̱t-ho̱,

u̱ka kag-u̱ u-ca hote̱ u̱s-ram

u̱du̱ a wa o̱r-ru̱ wa,

iya o̱ hen wa hak nu-u̱ u̱s-rem da.

33 Ne̱t-tu̱ no̱ngu̱ wu̱n no̱m-u̱t yo̱-to̱,

tu̱msu̱ e̱ yaag wu̱n u-mo̱t da.

Waku̱n zaar wu̱ de̱ keru̱

warru̱ u̱ka ko̱-u̱r ró da,

Remu̱ zu̱ na kabu̱g fat-u̱r wa

du̱gu̱ u-dak.&gt;&gt;

34 Se̱ manu̱ wa shit Firibus, &lt;&lt;¿Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wana wa o̱tte̱ u̱s-rem? ¿Rem-su̱ hi-u̱r wa se̱ wa o̱tte̱ ko waku̱n?&gt;&gt; 35 Se̱ Firibus he̱e̱se̱ yadu̱ wu̱n m-zu̱n u̱-me̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ u karu̱nte̱. Wa waru̱ wu̱n Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Ye̱so̱.

36 U̱n o̱ te̱k-u̱ m-ha se̱ u̱n te be-du̱ m-bu̱. Se̱ campa-u ya man zu̱, &lt;&lt;Gwat bu̱-mu̱ ya u̱ ane̱, ¿yan o̱ de̱ u̱t-hoos na no̱mu̱ bo̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱?&gt;&gt;† 38 Se̱ wa zu̱ u̱ na egu̱sse̱ ke̱ke̱-yu̱ jwaak, u̱n yu̱r be̱e̱t u̱n to u̱ me̱ m-bu̱, ku̱na Firibus no̱m-tu̱ campa-u ya u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱. 39 Da-u̱ u̱n rwu̱ne̱ du̱gu̱ m-bu̱, Yar-u u-Ru̱ ku̱b Firibus. Campa-u ya man swu̱ru̱g hyan-du̱ wu̱n da tu̱msu̱, se̱ wa hu̱ m-ha u̱ te̱k-u̱ u̱r-so̱. 40 Firibus bit hi-u̱r wa u̱ bo̱-u̱ Azotus. Se̱ wa nu̱r bo̱-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t, wa o̱o̱gu̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r har wa te bo̱-u̱ Kasariya.

9

Byu̱rnu̱-u̱r Shawuru u̱du̱ Ye̱so̱

1 Shawuru re shu̱ u̱t-war m-ku̱wu̱t ne̱ u̱zu̱, &lt;&lt;U̱m do̱'e̱ yadu̱ i ya jab u̱zu̱ Ye̱so̱ wa o̱ Wa-ko-uyan u̱r-ko̱b.&gt;&gt; Se̱ e̱ do̱'e̱ u̱du̱ yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g u̱ Urusharima. 2 Wa ko̱no̱g wu̱n u̱zu̱, wa ya' wu̱n u-ran m-ha Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ tu̱ Dimaku remu̱ zu̱ a wa bite̱ a-dor u-Ru̱ u̱ku̱n campa-ne̱ ko ne̱ta-ne̱ se̱ wa maas e̱ wa mu̱tu̱n e̱ u̱ bo̱-u̱ Urusharima wa tage̱ e̱. 3 Wa o̱ te̱k-u̱ m-ha wa haag m-te Dimaku, za rem zu̱n-mu̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱ mo̱ gu̱nu̱s wu̱n. 4 Se̱ wa he̱'e̱ u-dak tu̱msu̱ wa hog yaku̱n cwar-ya yu̱ o̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Shawuru, Shawuru, ¿remu̱ u-yan o̱ bo̱ o̱tte̱ yadu̱ me̱ u̱r-ko̱b?&gt;&gt;

5 Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;¿Wana bo̱ o̱ye̱ yu̱-Yat-ya?&gt;&gt;

Cwar-yu̱ shu̱s ya zu̱, &lt;&lt;Me̱ wa Ye̱so̱ wu̱ bo̱ o̱ yadu̱ u̱r-ko̱b. 6 Yu̱ne̱ bo̱ cwa u̱ me̱ u-bo̱, ku̱na na do̱te̱ waru̱ bo̱ no̱m-u̱ bo̱ de̱ u̱t-no̱m.&gt;&gt; 7 Hu̱u̱b-tu̱ m-ha ro kerge̱ no̱m-du̱ u̱s-rem da remu̱ u-gye̱r. E̱ o̱ ho̱g-du̱ u-cwar, se̱di e̱ hyanu̱g ne̱t da. 8 Se̱ Shawuru yu̱ne̱. Da-u̱ wa upse̱ is wa hyen-u̱t da. Se̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha ro nu̱k wu̱n u-kom, e̱ haatu̱n wu̱n u̱ Dimaku. 9 Wa no̱mu̱g m-roog u̱t-tu̱t wa hyen-u̱t da, wa re̱e̱g o̱ko̱n da, tu̱msu̱ wa swaag o̱ko̱n da.

10 Yaku̱n campa-ya o̱ro wa-dor u̱ Dimaku, wu̱ na foge̱ Hananiya. Wa-ko-uyan no̱mu̱ wu̱n u̱s-rem u̱ bo̱ wa zu̱, &lt;&lt;Hananiya!&gt;&gt;

Se̱ wa shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ya Wa-ko-uyan.&gt;&gt;

11 Wa-ko-uyan zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ dor u-fu̱n yu̱ na zu̱ yu̱ &lt;m-Kim,&gt; bo̱ do̱'e̱ u̱ bu-u Yahuda, bo̱ shit ko ne̱t-u̱ bo̱-u̱ Tarsus o̱ro u̱ku̱n wu̱ na zu̱ye̱ Shawuru. Shawuru o̱ te̱k-u̱ u̱s-to̱o̱g u̱ku̱n. 12 Burus nom u-hyan, wa hyen waku̱n ne̱t-wa wu̱ na zu̱ye̱ Hananiya wa haagu̱n, wa do̱ru̱ wa u-kom remu̱ wa mu̱ttu̱n wa m-hyan.&gt;&gt;

13 Se̱ Hananiya shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Wa-ko-uyan, u̱m swaag ho̱g-du̱ rem-su̱ campa-u ya u̱du̱ u̱t-ne̱t u-tát, u̱ remu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ wa no̱me̱ a-doru̱ ro u̱ Urusharima. 14 Tu̱msu̱ a-to̱o̱g i-yate̱ swu̱rgu̱ wu̱n u̱r-be̱b, wa i no̱me̱ u̱s-to̱o̱g u̱ dim-u̱r ro.&gt;&gt;

15 Wa-ko-uyan zu̱, &lt;&lt;De̱'e̱ di remu̱ ne̱t wa wu̱ u̱m dage̱ wa nom-u̱t pama-u ri, tu̱msu̱ wa no̱m do̱nse̱-du̱ dim-u̱r ri u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da, u̱ farkina-ne̱ tu̱msu̱ u̱ Isra-ne̱. 16 Me̱ hi-du̱ warri, me̱ ko̱su̱ wu̱n ko̱b-du̱ u do̱'e̱ u̱t-swa remu̱ dim-u̱r ri.&gt;&gt;

17 Se̱ Hananiya do̱'e̱ wa to u̱ bu-u o̱ wa saku̱ Shawuru u-kom u̱r-hi. Wa zu̱, &lt;&lt;O̱ru̱ ri Shawuru, Wa-ko-uyan wa to̱mnu̱ me̱, wato, Ye̱so̱ wu̱ ko̱se̱ hi-u̱r wa u̱du̱ ro u̱ do̱m-u̱ u-fu̱n, remu̱ bo̱ kum-u̱t m-hyan tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱ dor-u̱t bo̱.&gt;&gt; 18 Za rem se̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ka u-ku hye̱e̱n du̱gu̱ Is-u̱ Shawuru, se̱ wa kum m-hyan du̱gu̱ ku̱n wa yu̱ne̱ na no̱mu̱ wa u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱. 19 Wa re̱e̱g no̱m u̱t-re̱ wa sur m-kwu̱m u̱r-be̱b.

Shawuru waru̱g rem-su̱
u-Ru̱ u̱ Dimaku

Tu̱msu̱ Shawuru shu̱'u̱t u̱ku̱n u̱du̱ e̱ke̱n a-dor-ne̱ i o̱ u̱ Dimaku. 20 Za m-tumb, Shawuru he̱e̱se̱ warru̱ rem-u̱s Ye̱so̱ u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ tu̱ Yahuda-ne̱, u̱zu̱ Ye̱so̱ wa o̱ Wa'-u̱ u-Ru̱. 21 U̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t I ho̱ge̱, e̱ hu̱ mu̱rimmo̱. E̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t unwa ho̱re̱ u̱t-ne̱t, ¿tu̱msu̱ wa bu̱rgu̱sse̱ u̱t-ne̱t i foge̱ dim-u̱r Ye̱so̱ u̱ Urusharima da? Jiya haan de̱ wa haane̱ u̱ wa maas e̱, wa hu̱u̱t u̱ ke̱nu̱ a-to̱o̱g i-yate̱!&gt;&gt; 22 Se̱di Ru̱-u̱ yaag Shawuru be̱b-du̱ u̱t-bu̱t u̱du̱ u̱t-ne̱t tu̱msu̱ wa hu̱ nak-du̱ jab-su̱ Yahuda-ne̱ i o̱ u̱r-yu̱ u̱ Dimaku. Wa o̱ waru̱ u̱n u̱zu̱ Ye̱so̱ o̱ Kiristi, wu̱ Ru̱-u̱ dage̱.

23 Da rooge̱ u-tát, Yahuda-ne̱ zo̱ng e̱ ho̱ Shawuru. 24 Se̱ Shawuru hog no̱m-u̱ u̱n zo̱nge̱ u̱t-no̱m. U-ho̱ m-gyu̱p ne̱ u̱n o̱ wadu̱ u̱r-is, u̱ is-tu̱ u-bo̱ u̱ka u̱n do̱te̱ ho̱-du̱ wu̱n. 25 M-gyu̱p a-doru̱ Ye̱so̱ haan e̱ gun wu̱n u̱-me̱ u-ko̱o̱r e̱ ruut wu̱n u̱ yaku̱n pyam-ya yu̱ na hune̱ sar.

Shawuru mu̱u̱g u̱ Urusharima

26 Da-u̱ Shawuru haane̱ u̱ Urusharima, se̱ wa nom u̱ka wa cwa u-me̱ a-doru̱ Ye̱so̱. Se̱di u̱n be̱e̱t kowan hog gye̱r-u ro, remu̱ zu̱ u̱n eeste̱ u̱zu̱ wa o̱ te̱k-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ da. 27 Baraba ku̱b wu̱n u̱du̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱. Wa waru̱ u̱n u̱ka Shawuru hente̱ Wa-ko-uyan u-fu̱n, u̱ bo̱-u̱ Dimaku ne̱ u̱ka Ru̱-u̱ no̱m-tu̱ wu̱n u̱s-rem, tu̱msu̱ u̱ka Shawuru wu̱rte̱ rem-u̱s Ye̱so̱ u̱ Dimaku za u-gye̱r. 28 Du̱gu̱ ku̱n Shawuru he̱e̱se̱ u̱t-riig u̱ u̱nne̱ u̱ Urusharima. Wa o̱ waru̱ rem-su̱ Wa-ko-uyan za u-gye̱r. 29 Tu̱msu̱ wa hu̱ u̱s-rem u̱ Yahuda-ne̱ i ho̱ge̱ rem-u̱r u̱t-Girik, wa o̱ inan u̱ u̱n ne̱, tu̱msu̱, e̱ u̱t-sa e̱ ho̱ wu̱n. 30 Da-u̱ o̱r-u̱t ro nape̱ iya, se̱ e̱ hu̱u̱t wu̱n u̱ bo̱-u̱ Kasariya e̱ tok wu̱n u̱ bo̱-u̱ Tarsus. 31 Du̱gu̱ ku̱n a-doru̱ Ye̱so̱ i dak-u̱ Yahudiya, u̱ Gariri ne̱, u̱ Samariya-ne̱, e̱ kum shu̱'u̱t-du̱ m-yar, remu̱ zu̱ waku̱n zaar wu̱ o̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b da. Yar-u u-Ru̱ yaag u̱n u̱r-be̱b tu̱msu̱ wa swu̱ru̱ u̱n shiriktin-mu̱ jab. Mo̱ro̱g-du̱ a-dor kum u̱r-be̱b. Tu̱msu̱ e̱ sur u-tát remu̱ se̱ge̱-du̱ Yar-u u-Ru̱, dak-u̱ e̱ o̱ u̱r-yu̱ e̱ ye' Wa-ko-uyan m-ze̱g.

Biturus haste̱ Iniyas u̱s-go̱m

32 Da-u̱ Biturus cwaage̱ gas-u o̱ u-be̱e̱t, se̱ wa do̱'e̱ u̱du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ i o̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ bo̱-u̱ Ridda. 33 Ku̱na wa bite̱ waku̱n wu̱ na zu̱ye̱ Iniyas wa o̱tte̱ go̱m-su̱ swadu̱ ne̱t u̱t-be. Wa o̱ m-ru̱t u̱s-hak ko̱b-du̱ u̱s-yu̱r. 34 Biturus zu̱ wu̱n Iniyas, &lt;&lt;Ye̱so̱ Kiristi yaag bo̱ m-yar. Yu̱ne̱ bo̱ hust wu̱ndi-u̱r ro.&gt;&gt; Za rem Iniyas yu̱ne̱. 35 Ne̱t-tu̱ Ridda u̱t-be̱e̱t u̱ tu̱ dak-u̱ Sharo̱n ne̱, e̱ hyen wu̱na ya' m-yar, se̱ e̱ byu̱ru̱n u̱du̱ Wa-ko-uyan.

Biturus yu̱nu̱ste̱ Tabita
du̱gu̱ marimari-ne̱

36 U̱ Jopa yaku̱n ne̱ta ya o̱ro, wa-doru̱ Ye̱so̱, wu̱ na zu̱ye̱ Tabita. A-bo̱ bargu̱sse̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Girik na zu̱ Dorkas. Ne̱ta-u ya ya'aste̱ hi-u̱r wa u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱msu̱ u̱ no̱m-du̱ u̱r-se̱ge̱ ne̱ u̱du̱ a-u̱r-ko̱b-ne̱. 37 U̱ da-u o̱ wa nom ko̱b-du̱ m-yar, har wa mu̱ru̱s. Da-u̱ na tase̱ zo̱rru̱ u̱r-u, e̱ ru̱st u̱r-u u̱ me̱ kur-u̱ do̱m. 38 Ridda o̱ u̱t-mo̱r u̱ Jopa ne̱, da-u̱ a-dor ho̱ge̱ u̱zu̱ Biturus o̱ u̱ Ridda, se̱ e̱ tom ne̱t-ne̱ yu̱r u̱du̱ wu̱n, remu̱ e̱ kon-u̱t wu̱n wa haan u̱du̱ u̱n m-ho̱r m-ho̱r.

39 Se̱ Biturus yu̱ne̱ wa dor u̱n. Da-u̱ wa teye̱, u̱n ku̱b wu̱n m-da u̱ kur-u̱ do̱m. Bomos-ne̱, e̱ o̱ ees u̱ dapu̱s wu̱n, e̱ o̱ u̱s-kan, e̱ o̱ ko̱su̱ wu̱n u̱s-to̱ggo̱ u̱ to̱ko̱n cwu̱-to̱ ne̱ tu̱ Tabita no̱mu̱ u̱n da-u̱ wa o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ u̱n ne̱.

40 Biturus zu̱ u̱n ru u̱-do̱, se̱ wa he u̱t-jwu̱n wa no̱m u̱s-to̱o̱g, wa bir u̱du̱ u̱r-u wa zu̱, &lt;&lt;Tabita yu̱ne̱!&gt;&gt; Se̱ Tabita upus is. Da-u̱ wa hyane̱ Biturus, se̱ wa yu̱ne̱ u̱ shu̱'u̱t m-shu̱'u̱t. 41 Biturus nu̱b u-kom, wa ship wu̱n u̱du̱ u̱r-yu̱ne̱ se̱ wa fog a-doru̱ bomos-ne̱ wa nabu̱ u̱n wa u̱r-fat ne̱. 42 Rem-u̱s se̱ te ko̱he̱ne̱ u̱ Joffa, tu̱msu̱ u̱t-ne̱t u-tát e̱ ye u̱t-nip u̱du̱ Wa-ko-uyan. 43 Biturus shu̱'u̱t u̱t-ho̱ u-tát u̱ Jopa, u̱ bu-u waku̱n (Wa u-swam u̱t-ka) dim-u̱r wa Simo̱n.

10

Biturus haag u̱du̱
yu̱-Yat-ya a m-gag-ne̱

1 Waku̱n ne̱t-wa o̱ro u̱ Kasariya na zu̱ wa Koniriyus. U o̱ yu̱ yat-ya a-m-gag ne̱ Roma-ne̱ wa, u̱ mo̱ro̱g-du̱ na foge̱, &lt;&lt;Mo̱ro̱g-du̱ Itariya.&gt;&gt; 2 Wa cwanu̱g u-Ru̱ u̱ jab-u̱ ro ne̱ be̱e̱t, tu̱msu̱ o̱o̱g wu̱ &lt;&lt;No̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; * ne̱t-tu̱ bu-u ro ne̱ u̱t-be̱e̱t. Wa o̱ no̱mu̱ Yahuda-ne̱ u̱r-se̱ge̱ u-tát, i o̱ u̱r-ko̱b tu̱msu̱ wa nom u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ ko mu̱ne̱. 3 De̱ku̱n ho̱-de̱ u̱ dapu̱s u̱s-kwan u̱s-tu̱t su̱ m-rim, se̱ wa no̱m u-hyan. Wa hyen wa-To̱m u-Ru̱, wu̱ cwaane̱ u̱du̱ rò u̱zu̱, &lt;&lt;Koniriyus!&gt;&gt;

4 Koniriyus hen se̱ wa hu̱ gwat-du̱ wu̱n u-gye̱r ne̱, wa zu̱, &lt;&lt;¿U̱so-u̱ u-bu ri, yan-o̱?&gt;&gt;

Wa-To̱m u-Ru̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;To̱o̱g-u̱s ró u̱ se̱ge̱-u̱r ró u̱du̱ a-u̱r-ko̱b-ne̱, teeg u̱du̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ to̱ shu̱'u̱te̱ no̱m-u̱ u̱t-baku̱s u̱du̱ u-Ru̱. 5 U̱ da-o̱ to̱m u̱t-ne̱t m-ha u̱ Jopa, na mu̱tu̱n yaku̱n campa-ya wu̱ na zu̱ye̱ Simo̱n wu̱ na foge̱ Biturus. 6 Wa cu̱st-u̱ bu-u Simo̱n wa-swam u̱t-ka, wu̱ bu-u wa o̱ dapu̱s m-sa&gt;&gt; 7 Da-u̱ wa-To̱m u-Ru̱ wu̱ no̱mu̱ u̱s-rem u̱ wu̱n ne̱ arke̱, Koniriyus fog to̱k-u̱ wa yu̱r, u̱ wa m-gag wu̱ ya' u̱r-hi sok u̱du̱ ro, i no̱mu̱ wu̱n u̱s-pama ne̱ ko mu̱ne̱. 8 Wa waru̱ u̱n u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t u̱ka na nomte̱ se̱ wa-To̱m u̱n u̱ Jopa.

Biturus no̱mu̱g bo'

9 Da-u̱ is gase̱, u̱ te̱k-u̱ u-ho̱, a-to̱mu̱ Koniriyus tu̱t o̱ te̱k-u̱ m-ha. E̱ haag m-te̱ bo̱-u Jopa, Biturus yu̱ne̱ wa du̱u̱s u̱ ku̱r-u̱ do̱m wa nom-u̱t u̱s-to̱o̱g. 10 Se̱ wa ho̱o̱g u̱s-me̱r, wa u̱t-sa no̱m u̱t-re̱. Da-u̱ na o̱ te̱k-u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t re, se̱ wa nom u-hyan. 11 Se̱ wa hyen do̱m u-ru̱ upuste̱, o̱ko̱n no̱m-o̱ cu̱zu̱n u̱ka kus-u yat-o̱, o̱ cu̱zu̱n u-dak nu-u̱t wane̱ u̱t-nas. 12 U̱-me̱ kus-u o̱ ko̱-uyan go̱-du̱ bisa u̱r-do̱g o̱ o̱ro u̱-me̱, i u̱s-na u̱s-nas o̱ro u̱ i za u̱s-na ne̱, u̱ no ne̱ i u̱r-do̱g. 13 Cwar-yu̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Biturus, yu̱ne̱, bo̱ pan, bo̱-tu̱.&gt;&gt;

14 Biturus zu̱, &lt;&lt;Wa-ko-uyan, za u̱t-no̱me̱ da, u̱m tamu̱g tu̱du̱ m-ap mu̱ Bo̱r-u̱t Mosa hose̱ it u̱t-tu̱ da.&gt;&gt;

15 Cwar-yu̱ sur no̱mu̱ wu̱n u̱s-rem u-yu̱ru̱mse̱ u̱zu̱, &lt;&lt;No̱m-u̱ Ru̱-u̱ mute̱ u-he̱n, a-bo̱ zu̱ o̱ zatte̱ u-he̱n da.&gt;&gt; 16 Na nom iya u̱so u-tu̱t, za rem na ku̱b u-kus u̱ do̱m u-ru̱.

17 Da-u̱ Biturus o̱ te̱k-u̱ u̱s-dorog u̱zu̱ yan go̱ bo' o̱ iya, se̱ ne̱t-tu̱ Koniriyus to̱me̱ teen bu-u Simo̱n. E̱ o̱ ees u̱ is u-bu. 18 E̱ fo̱g, e̱ shit u̱zu̱ ko Simo̱n wu̱na foge̱ Biturus cu̱ste̱ u̱ ane̱.

19 Biturus o̱ te̱k-u̱ u̱s-dorog, Yar-u̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Simo̱n, ne̱t-ne̱ tu̱t o̱ sa-u ró. 20 Yu̱ne̱ bo̱ ciz, bo̱ do̱r u̱n, a-bo̱ no̱m sakna u̱ o̱ko̱n da remu̱ zu̱ me̱ wa to̱mnu̱ u̱n.&gt;&gt;

21 Biturus ciz u̱du̱ ne̱t-u̱t to̱, se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿Me̱ wa no̱ u̱t-sa? ¿Yan-o̱ hatu̱n no̱?&gt;&gt;

22 Ne̱t-u̱t to̱ zu̱, &lt;&lt;Yu̱-shu̱ a-m-gagu̱ Roma-ne̱ wa to̱mnu̱ it. Wa o̱tte̱ dim-u̱r so̱-de̱, tu̱msu̱ wu̱ no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk.† Ne̱t wa wu̱ ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ no̱me̱ rem-u̱s so̱-se̱ u̱ wa ne̱. Wa-To̱m u-Ru̱ wu̱ u-he̱n wa zu̱ wu̱n wa-to̱m bo̱ haan u̱ bu-u ro, wa ho̱g no̱m-u̱ bo̱ de̱ u̱t-war.&gt;&gt; 23 Se̱ Biturus toot u̱n u̱-me̱ u-bu, wa yu̱' u̱n be-de̱ m-roog.

Da-u̱ is gase̱ Biturus nok u̱ u̱n ne̱, tu̱msu̱ e̱ke̱n a-doru̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ Jopa e̱ shu̱'u̱ wu̱n. 24 U̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱ u̱n to̱ u̱ Kasariya. Koniriyus o̱gu̱ e̱stu̱ u̱n, se̱ wa fagu̱n o̱r-u̱t wa ne̱ u̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ wane̱ be̱e̱t. 25 Da-u̱ Biturus cwaye̱ u-bu, Koniriyus bit wu̱n wa he u̱t-jwu̱n wa no̱mu̱ wu̱n sekmu̱sse̱ wu̱n. 26 Biturus zu̱ wa yu̱ne̱, wa zu̱, &lt;&lt;Yu̱ne̱ u̱r-ees, Ko̱me̱ ne̱t wa u̱m o̱ye̱.&gt;&gt;

27 Biturus o̱ te̱k-u̱ u̱s-rem, wa aru̱k m-cwa u̱-me̱ se̱ wa bit u̱t-ne̱t u-tát. 28 Wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ nak u̱zu̱ pas-du̱ bo̱r-u Yahuda-ne̱ de̱ u̱ wa-yahuda no̱m-u̱t u̱r-karu̱g u̱ wa za-Yahuda-ne̱. Se̱di Ru̱-u̱ ko̱sku̱ me̱ u̱zu̱ a u̱m fag waku̱n za u-he̱n da ko̱ wa-u̱s-gu̱r da. 29 De̱ wu̱te̱ da na to̱mne̱ u̱m haan u̱m gu̱gu̱mte̱ da, u̱ da-o̱ hen u̱m u̱t-sa u̱m nap no̱m-u̱ no̱ fog-tu̱ me̱.&gt;&gt;

30 Koniriyus shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;U̱t-ho̱ u̱t-nas tu̱ arke̱, ho̱n-ho̱n u̱s-kwam u̱s-tu̱t su̱ m-rim, u̱m o̱ te̱k-u̱ u̱s-to̱o̱g u̱ bu-u ri, se̱ u̱m hyen waku̱n u̱ ees u̱ shu̱ ri u̱ cwu̱-tu̱ m-baku̱t ne̱ sok. 31 Ne̱t-u̱ wa zu̱ me̱, &lt;Koniriyus Ru̱-u̱ ho̱k to̱o̱g-u̱s ró, u̱ se̱ge̱-du̱ bo̱ no̱me̱ a-u̱r-ko̱b-ne̱ be̱e̱t, Ru̱-u̱ baku̱ste̱ u̱ bo̱ ne̱. 32 To̱m u̱ Jopa na fagu̱n Simo̱n, wu̱na zu̱ye̱ Biturus, wa cu̱ste̱ u̱ bu-u Simo̱n wa-swam u̱t-ka, wu̱ bu-u wa o̱ dapu̱s m-sa.&gt; 33 De̱ wu̱te̱ u̱m tom na fagu̱n bo̱, tu̱msu̱ no̱ng u̱r-zwar u̱ bo̱ hatu̱n. It mo̱ro̱gte̱ u̱ ke̱nu̱ u-Ru̱, remu̱ it ho̱g no̱m-u̱ wa u̱t-sa bo̱ waru̱ it.&gt;&gt;

34 Biturus he̱e̱se̱ no̱mu̱ u̱n u̱s-rem u̱zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱m nak u̱t-nip u̱zu̱ Ru̱-u̱ ko̱ste̱ m-ku̱u̱k da. 35 Wa ku̱b ne̱t-tu̱ ko̱-uyan dak-o̱ i o̱ gye̱r-u ro, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa. 36 No̱ nak to̱mu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ m-ha u̱du̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱, warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar su̱ Ye̱so̱ Kiristi, wu̱na o̱ Wa-ko-uyan u̱ kowan. 37 No̱ nak no̱m-u̱ no̱me̱ u̱-me̱ dak-u̱ Yahudiya, na takku̱n u Gariri, da Yohanna he̱e̱se̱ bu̱t-tu̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱. 38 No̱ nak mo̱t-u̱t Ye̱so̱ wa-Nazara. No̱ nak Ru̱-u̱ shu̱u̱ste̱ wa u̱ Yar-u u-Ru̱, tu̱msu̱ u̱r-be̱b ne̱. Tu̱msu̱ no̱ nak u̱ka Ye̱so̱ hu̱u̱te̱ u̱r-cwa, u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, u̱ hastu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-go̱m. Wa yadu̱ m-yar u̱du̱ ne̱t-tu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te shipse̱, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱.

39 &lt;&lt;In be̱e̱t kowan hyanu̱g tu̱msu̱ wa wu̱r no̱m-u̱ Ye̱so̱ no̱me̱ u̱ dak-u̱ Yahuda-ne̱ u̱ Urusharima ne̱. Tu̱-shu̱ tu̱ Urusharima ho̱o̱g wu̱n e̱ tu̱r wu̱n u̱ do̱m u-kan. 40 Ru̱-u̱ wa'ag wa yu̱ne̱ u̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱ du̱gu̱ m-mar, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ hyanu̱g wu̱n. 41 Ne̱t-to̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ hyane̱ wu̱n da, se̱di in, i Ru̱-u̱ dage̱ remu̱ in hyen-u̱t tu̱msu̱ in waru̱n e̱ke̱n no̱m-tu̱ in hyane̱. Tu̱msu̱ it re̱g tu̱msu̱ it swaag u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱ da-u̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱-du̱ m-mar. 42 Wa wargu̱ u̱zu̱ na no̱m u̱t-bu̱t u̱du̱ u̱t-ne̱t, tu̱msu̱ na waru̱ e̱ u̱zu̱ wu̱na Ru̱-u̱ dage̱ wa shu̱'u̱t wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ i o̱ te̱k-u̱ u̱r-fat u̱ i mare̱ ne̱. 43 A-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ be̱e̱t e̱ waru̱g u̱zu̱ wu̱ ya' jab-u̱ wu̱n ne̱ wa u̱t-kwu̱m jaas-du̱ u̱t-ba'as u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r ro.&gt;&gt;

44 Biturus o̱ te̱k-u̱ warru̱ rem-u̱s sin-se̱, Yar-u u-Ru̱ he̱e̱n u̱ do̱m-u̱ kowan wu̱ ho̱ge̱ rem-se̱. 45 Yahuda-ne̱ a-dor i haane̱ u̱r-kot u̱ Biturus ne̱ e̱ hu̱ mu̱rimmo̱ remu̱ zu̱ i za-yahuda-ne̱ da kwu̱mu̱g Yar-u u-Ru̱. 46 A-doru̱ Yahuda-ne̱ ho̱k no̱mu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ remu̱ zu̱ u̱n ho̱k ne̱t-u̱t to̱ u̱s-rem u̱ to̱ko̱n rem-to̱ e̱ vom u-Ru̱.

Se̱ Biturus zu̱, 47 &lt;&lt;¿Waku̱n o̱ro wu̱ de̱ u̱t-hoos na no̱mu̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱? E̱ kwu̱mu̱g Yar-u u-Ru̱ u̱ka in kumte̱.&gt;&gt; 48 Se̱ Biturus zu̱ o̱r-u̱t wa no̱mo̱n u̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, u̱ dim-u̱r Ye̱so̱ Kiristi. Se̱ ne̱t-tu̱ bu-u Ko̱niriyus kon u̱zu̱ Biturus u̱ shu̱'u̱t u̱ u̱n ne̱ u̱t-ho̱ cashi.

11

Biturus waru̱g pama-u wa

1 A-To̱mu̱ Ye̱so̱ u̱ a-dor-ne̱ u̱-me̱ dak-u̱ Yahudiya u-be̱e̱t e̱ ho̱k u̱zu̱ i za-Yahuda-ne̱ da, e̱ kabu̱g rem-su̱ u-Ru̱. 2 Da-u̱ Biturus do̱'e̱ u̱ Urusharima e̱ke̱n i-yate̱ Yahuda-ne̱ a-dor, i na no̱me̱ u̱r-pe̱s, e̱ no̱mu̱ wu̱n u-har. 3 E̱ zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ bo̱ de̱te̱ u̱du̱ i nomte̱ u̱r-pe̱s da, har bo̱ re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ u̱n ne̱?&gt;&gt;

4 Biturus he̱e̱se̱ waru̱ u̱n u̱r-zwar ne̱. Wa zu̱, 5 &lt;&lt;U̱m o̱ u̱ bo̱-u̱ Jopa u̱m o̱ u̱s-to̱o̱g, se̱ u̱m nom u-hyan. U̱m hyen o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ cu̱zu̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u̱ka kus-u yat-o̱ u̱ nu-u̱t wa ne̱ u̱t-naas, har o̱ teen u̱ dapu̱s me̱. 6 Da-u̱ u̱m gwate̱ u̱r-zwar ne̱, u̱m hyen u̱t-bisa i na-su̱ u̱s-nas, u̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱, u̱ i za u̱s-na ne̱, u̱ no i me̱ u̱r-do̱g ne̱. 7 Tu̱msu̱ u̱m hog yaku̱n cwar-ya yu̱ zu̱ me̱, &lt;Biturus, yu̱ne̱, bo̱ pan, bo̱ tu̱.&gt;

8 &lt;&lt;Se̱ u̱m zu̱, &lt;Iya o̱ da! Wa-ko-uyan, u̱m tamu̱g re̱-du̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ bo̱r-u̱t it Yahuda-ne̱ kabe̱ u̱ za u-he̱n da.&gt;

9 &lt;&lt;U̱m sur m-ho̱g u-cwar u-yu̱ru̱mse̱ du̱gu̱ u-ru̱ yu̱ zu̱ye̱, &lt;No̱m-u̱ Ru̱-u̱ muute̱ u-he̱n a-bo̱ kab o̱ za u-he̱n da.&gt; 10 Na no̱ng inya u̱so u-tu̱t kanda na ku̱b-u̱t no̱m-u̱t to̱ m-mu̱ u̱ do̱m-u̱ u-ru̱.

11 &lt;&lt;U̱ te̱k-u̱ da-u o̱ se̱ ne̱t-ne̱ tu̱t rwu̱u̱n, e̱ ees u̱ is u-bu u̱ u̱m o̱tte̱. Na to̱mgo̱n e̱ du̱gu̱ Kasariya u̱ haan u̱du̱ ri. 12 Se̱ Yar-u u-Ru̱ zu̱ me̱, a u̱m no̱m dorog-su̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ da, u̱m dor u̱n. O̱r-u̱t ri ne̱t-ne̱ ine̱ shishin e̱ shu̱'u̱ me̱ m-ha u̱ Jopa har u̱ me̱ bu-u Kaniriyus. 13 Se̱ wa waru̱ it u̱ka wa hente̱ wa-To̱m u-Ru̱ eeste̱ u̱ bu-u ro, wa-To̱m u-Ru̱ zu̱, &lt;To̱m m-ha u̱ Jopa na fagu̱n Simo̱n, wu̱ na zu̱ye̱ Biturus. 14 Wa de̱ haatu̱n bo̱ rem-su̱ bo̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r bo̱ u̱ ne̱t-tu̱ bu-u ro ne̱ be̱e̱t.&gt;

15 &lt;&lt;Ba u̱m he̱e̱se̱ no̱mu̱ u̱n u̱s-rem, se̱ Yar-u u-Ru̱ he̱e̱n u̱ do̱m-u̱ u̱n, u̱ka he̱te̱n it u̱r-taku̱n. 16 Se̱ u̱m baku̱s rem-su̱ Wa-ko-uyan u̱ka se̱ zu̱tte̱, &lt;Yohanna no̱ng u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, na de̱ no̱mu̱ no̱ u̱ Yar-u u-Ru̱.&gt;* 17 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ no̱ngu̱ u̱n u-nya ho̱n-ho̱n u̱ka wa yete̱ in, da-u̱ in ya'e̱ u̱t-nip u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi, tu̱msu̱ u̱m ko̱rge̱ u̱m hoos u-Ru̱ da!&gt;&gt;

18 Da Yahuda-ne̱ u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ ho̱ge̱ iya, e̱ taag u̱ no̱m-u̱ e̱ de̱ u̱t-zu̱. Se̱ e̱ vo̱m u-Ru̱, e̱ o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Ko i za-yahuda-ne̱ da Ru̱-u̱ no̱ngu̱ e̱ fu̱n-yu̱ yage̱-du̱ u̱t-ba'as u̱ kwu̱m-du̱ u̱r-fat ne̱.&gt;&gt;

A-doru̱ Ye̱so̱ u̱ bo̱-u̱ Antakiya

19 Da-u̱ na ho̱ Istifanus, Yahuda-ne̱ hu̱ yadu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱r-ko̱b. Remu̱ iya a-doru̱ Ye̱so̱ bu̱ru̱g m-ha to̱ko̱n bo̱-to̱. E̱ke̱n do̱'e̱ dak-u̱ Finikiya u̱ Sayifurus† ne̱ u̱ bo̱-u̱ Antakiya ne̱. E̱ o̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱du̱ Yahuda-ne̱ u̱ wa-u̱r-e'. 20 Se̱di e̱ke̱n a-dor-ne̱ o̱ro du̱gu̱ Sayifurus u̱ Sayirin-ne̱ e̱ do̱'e̱ u̱ Antakiya e̱ no̱me̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱s-rem, e̱ o̱ waru̱ u̱n Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱. 21 Be̱b-du̱ u-Ru̱ o̱ u̱r-kot u̱ u̱n ne̱ har ne̱t-ne̱ u-tát e̱ yage̱ u̱t-ba'as e̱ byu̱ru̱n u̱du̱ Wa-ko-uyan.

22 Rem-su̱ no̱mu̱ na no̱me̱ u̱ Antakiya teeg u̱du̱ a-dor i o̱ u̱ Urusharima, ban-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ tok Baraba m-ha u̱ Antakiya. 23 Da-u̱ wa haane̱ se̱ wa hyen no̱m-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱n, se̱ wa nom u̱r-so̱. Se̱ wa sur m-ya u̱n shiriktin-mu̱ jab u̱zu̱, u̱n shu̱'u̱t u̱ te̱k-u̱ yadu̱ jab u̱du̱ Wa-ko-uyan u̱-me̱ jab-u̱s u̱n. 24 Baraba ne̱t-u̱ u̱r-ka wa, tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ dor-tu̱ wu̱n, tu̱msu̱ wa o̱tte̱ yadu̱ jab. U̱t-ne̱t u-tát e̱ byu̱ru̱n u̱du̱ Wa-ko-uyan.

25 Du̱gu̱ ku̱n se̱ Baraba do̱'e̱ u̱ Tarsus u̱ sa-u Shawuru. 26 Da-u̱ wa bite̱ wu̱n u̱ ku̱n, se̱ wa haatu̱n wu̱n u̱ Antakiya. U-hak u-gan ho̱n-ho̱n, u̱n o̱ u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, e̱ o̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u-tát u̱t-ko̱se̱. U Antakiya o̱ na he̱e̱ste̱ fag-du̱ a-dor Kirista-ne̱.

27 U da-u o̱ e̱ke̱n a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ haan u̱ Antakiya du̱gu̱ Urusharima. 28 Wagan u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n, na zu̱ wa Agabus, wa yu̱ne̱ u̱r-ees, wa nom u̱s-rem u̱ te̱k-u̱ be̱b-du̱ Yar-u u-Ru̱. Wa zu̱ na u̱t-no̱m u̱s-me̱r u-dak u-be̱e̱t. (Na no̱ng se̱ hen u̱ da-u̱ Sisar Kawudikiya o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k.) 29 Se̱ a-dor Ye̱so̱ dorog u̱ jab-u̱ e̱ u̱zu̱ e̱ tom-tu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ i o̱ Yahudiya u̱r-se̱ge̱, kowan ku̱b no̱m wa de̱ u̱t-kere̱ u̱t-ya. 30 Iya o̱ hen e̱ nomte̱, e̱ yasu̱ Baraba tom e̱ Shawuru se̱ge̱-u̱r e̱ m-ha u̱du̱ tu̱-shu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱ Urusharima.

12

Here̱ ho̱o̱g Yakubu se̱ Ru̱-u̱ ruut
Biturus du̱gu̱ kur-u̱ m-to̱k

1 U̱ te̱k-u̱ da-u o̱ Here̱ Agarifa Faru̱k he̱e̱se̱ yadu̱ e̱ke̱n a a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱r-ko̱b. 2 Here̱ wa'ag karma-ne̱ ho Yakubu hu̱no-u Yohanna u-van. 3 Da-u̱ wa hyane̱ u̱zu̱ Yahuda-ne̱ ho̱k zwarru̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱, se̱ wa maas Biturus ko̱wa. Tun-to̱ no̱m-to̱ u̱t-be̱e̱t na no̱mu̱g to̱ u̱ da-u̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Be̱re̱di du̱ za m-Yis. 4 Da-u̱ Here̱ maase̱ Biturus wa wu̱ wu̱n u̱ me̱ bu-u m-to̱k, wa wu̱ karma-ne̱ o̱p u̱ shishin e̱ e̱' wu̱n. Wa wa'ag jab u̱zu̱ ana tase̱ Mo̱ro̱g-du̱ za m-Yis, wa de̱ kwu̱pu̱ wu̱n u̱s-rem tu̱msu̱ wa wu̱n u̱r-ko̱b u̱-me̱ u̱t-ne̱t. 5 Da-u̱ Biturus o̱ u̱ me̱ bu-u m-to̱k ban-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ hu̱ u̱ no̱m-du̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ u̱ remu̱ wu̱n.

Na ruute̱ Biturus du̱gu̱
bu-u̱ m-to̱k

6 U̱ te̱k-u̱ m-gyu̱p kanda Here̱ woot jab u̱zu̱ a is-u̱ gase̱ wa de̱ kwu̱pu̱ Biturus u̱s-rem, Biturus o̱ m-gag u̱ ho-su̱ kwam-ne̱ u̱s-yu̱r tu̱msu̱ wa o̱ m-roog u̱ te̱k-u̱ me̱ a-m-gag ne̱ yu̱r. Ne̱t-tu̱ o̱ e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k e̱ o̱o̱g u̱ is bu-u̱ m-to̱k u̱r-e'. 7 Za rem wa-To̱m u-Ru̱ rwu̱u̱n, zu̱n-mu̱ mok u-kur u-be̱e̱t. Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ tu̱m Biturus u̱-kit wa zu̱st wu̱n. Wa zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Yu̱ne̱!&gt;&gt; Se̱ ho-su̱ kwam ku̱smu̱sse̱ du̱gu̱ kom-u̱t Biturus.

8 Wa-To̱m u-Ru̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Wa to̱ggo̱-u ró, u̱t-ka'at ne̱.&gt;&gt; Se̱ wa wu̱, wa-To̱m u-Ru̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ho̱bge̱ bo̱rgo̱-u ró, bo̱ do̱ro̱n me̱.&gt;&gt; 9 Se̱ Biturus yu̱ne wa dor wu̱n, wa nak u̱zu̱ no̱m-u̱ wa-To̱m u-Ru̱ o̱ u̱t-no̱m nip-to̱ da, wa kabu̱g u̱zu̱ bo̱-o̱ wa o̱tte̱. 10 Da-u̱ u̱n arke̱ a-u̱r-e'-ne̱ i u̱r-taku̱n u̱ i u-yu̱ru̱mse̱ ne̱ u̱n te is-yu̱ u-kwam yu̱ cwa-du̱ gas-u̱ u-bo̱. Is-yu̱ upus u̱ hi-u̱r wa, se̱ u̱n ru, u̱n teeg be-du̱ fu̱n-yu̱ tu̱u̱ste̱, se̱ wa-to̱m u-Ru̱ yage̱ wu̱n.

11 Da tase̱ Biturus mu̱u̱n u̱ te̱k-u̱ dorog-u̱s se̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱m nak Ru̱-o̱ to̱mne̱ wa-to̱m-u̱ wa, wa u̱ku̱r me̱ du̱gu̱ kom-u̱t Here̱ tu̱msu̱ u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱ tu̱ Yahuda-ne̱ o̱gu̱ zo̱ngte̱ no̱mu̱ me̱.&gt;&gt;

12 Da-u̱ Biturus hyane̱ iya, se̱ wa hu̱ u̱ bu-u Me̱ri ne̱ ino-u Yohanna wu̱ na zu̱ye̱ Markus. Ku̱na ne̱t-tu̱ mo̱ro̱gte̱ e̱ o̱ u̱s-to̱o̱g. 13 Da-u̱ wa ko̱o̱te̱ is-u̱ pyu̱ u-bu, e̱ke̱n gwu̱p-e̱, i o̱ m-ank u̱ bu-u o̱ wu̱na zu̱ye̱ Roda, wa rwu̱u̱n wa hyan wu̱ o̱ u̱-do̱. 14 Da-u̱ wa nape̱ u̱zu̱ cwar-u Biturus ya, se̱ wa nom u̱r-so̱ sok. U̱ remu̱ u̱r-so̱ wa haag u̱ ups-u is da, se̱ wa jaru̱g m-so̱m m-mu̱ wa waru̱ u̱n u̱zu̱ Biturus o̱ ees u̱ is u-bu.

15 Se̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Bo̱ o̱ u-dak!&gt;&gt; Se̱di Roda hen wa re shu̱ u̱ waru̱ u̱n u̱zu̱ Biturus wa, e̱ hen e̱ zu̱, &lt;&lt;Yar-u rò o̱.&gt;&gt;

16 Biturus hu̱ ko̱o̱t u-is. Da-u̱ e̱ upse̱, e̱ hyen Biturus no̱m-u̱ ho e̱ mu̱rimmo̱ sok. 17 Wa hen wa no̱mu̱ u̱n u-kom u̱zu̱ u̱n ho̱ u̱s-ram, u̱ da-u o̱ wa waru̱ u̱n u̱ka Ru̱-u̱ rwu̱ttu̱n wu̱n u̱ me̱ bu-u̱ m-to̱k. Tu̱msu̱ wa zu̱, &lt;&lt;Waru̱n Yakubu u̱ o̱r-u̱t ri ne̱ be̱e̱t rem-u̱s sin-se̱&gt;&gt; Du̱gu̱ ku̱n wa yu̱ne̱ wa do̱'e̱ u̱ de̱ku̱n be-de̱.

18 Da-u̱ is gase̱, gwu̱z yu̱ne̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ a-m-gag ne̱ u̱ remu̱ no̱mu̱ kume̱ Biturus. 19 Da-u̱ Here̱ wa'e̱ karma-ne̱ goot wu̱n e̱ hyanu̱g Biturus da. Se̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱r-shu̱t u̱zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ no̱ yakte̱ Biturus ruut?&gt;&gt; E̱ kerge̱ zu̱du̱ o̱ko̱n da. Se̱ wa zu̱ karma-ne̱, e̱ kab karma-ne̱ i no̱me̱ u̱r-e' e̱ do̱'e̱ e̱ ho̱rru̱sse̱ e̱. Du̱gu̱ ku̱n se̱ Here̱ aru̱k m-ha Yahudiya tu̱msu̱ wa no̱mo̱n u̱t-ho̱ cashi Kasariya.

Maru̱-m Here̱

20 U̱ te̱k-u̱ da-u̱ o̱ Here̱ hog u̱s-ryab u̱ ne̱t-tu̱ Taya u̱ Sido̱n ne̱. Se̱ u̱n du̱g to̱ko̱n ne̱t-to̱ e̱ haan u̱du̱ Here̱. U̱n baag u̱ kwu̱ng u̱r-be̱b du̱gu̱-du̱ Biratus yu̱-shu̱ i o̱ m-ank u̱-me̱ u-pada u̱zu̱ wa waru̱ Here̱ u̱zu̱ u̱n o̱ sa-u̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar u̱ wane̱ remu̱ zu̱ du̱ ro de̱ u̱n wu̱te̱ jab-u̱ kwu̱m-du̱ no̱m u̱t-re̱.

21 U̱ te̱k-u̱ ho̱-du̱ u̱n dage̱, Here̱ Faru̱k wu̱ cwu̱-tu̱ u̱r-faru̱k, wa shu̱'u̱t u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k wa no̱mu̱ u̱t-ne̱t u̱s-rem. 22 Da-u̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t ho̱ge̱ iya, se̱ e̱ yu̱ns u̱s-cwar u̱n hu̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Ho̱go̱n sin-se̱, Cwar-yu̱ o̱ko̱n ru̱-u̱ o̱, yu̱ ne̱t ya da.&gt;&gt; 23 Za rem, ku̱na wa-To̱m u-Ru̱ gu̱pte̱ wu̱n, remu̱ zu̱ wa no̱ngu̱ u-Ru̱ m-sek da, se̱ zwatu̱ hu̱ re̱-du̱ wu̱n har wa mu̱ru̱s.

24 Se̱ rem-su̱ u-Ru̱ re u-shu̱ m-cwa ko he̱ne̱, Ne̱t-tu̱ kabe̱ Ye̱so̱ hu̱ swu̱ru̱n.

25 Da-u̱ e̱ tase̱ pama-u e̱, se̱ Baraba e̱ Shawuru mu̱u̱n du̱gu̱ Urusharima. E̱ mu̱u̱n u̱ Yohanna ne̱ wu̱ na zu̱ye̱ Markus.

13

Na dak Baraba e̱ Shawuru

1 U̱-me̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱ i o̱o̱ge̱ u̱ Antakiya u̱ dak-u̱ Siriya-ne̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ a-u̱t-ko̱se̱ ne̱, wato:

Baraba e̱

Simiyo̱n wu̱ na zu̱ye̱, &lt;&lt;Ne̱t-u̱ rim-o̱,&gt;&gt;

U̱ Rushiyo̱s du̱gu̱ Sayirin,

U̱ Manayen wu̱ yu̱ne̱ u̱r-kot e̱ Here̱ Antipas Faru̱k,

Tu̱msu̱ u̱ Shawuru.

2 Da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk, u-swaat ne̱, se̱ Yar-u̱ u-Ru̱ zu̱, &lt;&lt;Ku̱ngu̱ssu̱n me̱ Baraba e̱ Shawuru remu̱ pama-u̱ u̱m dagu̱ u̱n u̱n no̱m.&gt;&gt; 3 Da-u̱ u̱n tase̱ u-swaat u̱s-to̱o̱g ne̱, se̱ u̱n doru̱ Baraba e̱ Shawuru u̱t-kom u̱n wa-u̱ u̱n nu-u so̱-o̱, remu̱ pama-u̱ Ru̱-u̱ ya e̱, u̱n zu̱ e̱, e̱ aru̱k.

Baraba e̱ Shawuru haag
u̱ sa-mu̱ Sayifurus

4 Da Yar-u u-Ru̱ to̱me̱ Baraba e̱ Shawuru, e̱ do̱'e̱ u̱ bo̱-u̱ Sarukiya, du̱gu̱ ku̱n u̱n to u̱-me̱ u-hat m-ha Sayifurus.* 5 Da u̱n teye̱ bo̱-u̱ Saramis, u̱n wu̱r rem-su̱ u-Ru̱ u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ tu̱ Yahuda-ne̱. Yohanna e̱ Markus o̱ u̱r-kot u̱ u̱n ne̱, wa o̱ se̱gu̱ u̱n.

6 Da-u̱ u̱n tase̱ narru̱ Sibirin u-be̱e̱t m-ha da-u̱ u̱n tene̱ bo̱-u̱ Bafos. Ku̱na u̱n goton u̱ waku̱n wa-u-gwat wa ne̱, wu̱na foge̱ Wa'-u̱ Joshuwa. Wa-Yahuda wa, wu̱ ko̱se̱ u̱zu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ wa, se̱di wu̱ u̱s-bi wa. 7 Wa o̱ hu̱u̱b-u̱ Wa-u-dak Sarjiyus Burus, Burus ne̱t wa-m-nap ne̱ sok. Se̱ wa fog Baraba e̱ Shawuru remu̱ zu̱ wa u̱t-sa wa ho̱g rem-su̱ u-Ru̱. 8 Se̱ Arimas wa-u̱ Joshuwa wa-u-gwatu̱ wa, wa gu̱gu̱m do̱rru̱ rem-u̱s u̱n, wa u̱t-sa wa par Wa-u-dak a wa ya' jab u̱du̱ Ye̱so̱ da. 9 Se̱ Shawuru wu̱ na zu̱ye̱ Burus, Yar-u u-Ru̱ dor-u̱t wa, se̱ wa saku̱ Arimas u̱r-is. 10 Wa zu̱, &lt;&lt;Bo̱ wa'-u̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te! Bo̱ tonte̱ no̱m-u so̱-o̱ da, bo̱ o̱tte̱ jab-u̱ rak-su̱ u̱t-ne̱t, u̱ jab-u̱ yo̱-o̱ ne̱. Yage̱ bargu̱ssu̱ nip-u̱t Wa-ko-uyan u̱s-bi 11 U̱ da-o̱ hen Ru̱-u̱ de̱ ya bo̱ u̱r-ko̱b, bo̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t po̱. Bo̱ de̱ no̱m-du̱ u-da, bo̱ za hyan-du̱ zu̱n-mu̱ u̱r-ho̱ da.&gt;&gt; Za rem se̱ wa po̱, u̱ka wu̱ o̱ u̱-me̱ u-cwu̱m, se̱ wa hu̱ pama u̱t-vu̱bu̱g remu̱ wa kum-u̱t wu̱ de̱ shu̱p-du̱ wa u-kom wa nak-du̱ wa. 12 Da-u̱ Wa-u-dak hyane̱ no̱m-u̱ no̱me̱, se̱ wa yu̱' jab wa o̱ mu̱rimmo̱ u̱ ko̱se̱-tu̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱.

Ha-m Burus ne̱ u̱ Ferga u̱
dak-u̱ Famfiriya

13 Se̱ Burus u̱ hu̱u̱b-u̱t wa ne̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ Bafos u̱ me̱ u-hat, e̱ do̱'e̱ u̱ Ferga u̱ dak-u̱ Famfiriya. Yohanna wu̱ na zu̱ye̱ Markus wa som u̱n, wa mu̱ u̱ Urusharima. 14 U̱n hen u̱n re shu̱ du̱gu̱ Ferga, u̱n do̱'e̱ u̱ bo̱-u̱ Antakiya u̱ dak-u̱ Bisidiya. U̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ Yahuda-ne̱ u̱n cwaag u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱n shu̱'u̱t. 15 Da-u̱ na tase̱ m-karu̱nte̱ du̱gu̱ ko̱se̱-u̱t Mosa, u̱ ran-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, se̱ yu̱-shu̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ tom u̱du̱ u̱n u̱zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t it, a no̱ o̱tte̱ no̱mu̱ no̱ de̱ waru̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ no̱ swu̱r-tu̱ e̱ shiriktin-mu̱ jab, waru̱n it.&gt;&gt;

16 Se̱ Burus yu̱ne̱ u̱r-es, wa jaku̱s kom-u̱ u̱s-cwa rò u̱ka ne̱t-tu̱ do̱te̱ e̱r-ru̱ wu̱n. Se̱ wa zu̱, &lt;&lt;No̱ o̱r-u̱t ri Isra-ne̱, u̱ i za-Yahuda-ne̱ da, i no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk, † ho̱o̱n u̱s-ram. 17 Ru̱-u̱ it Isra-ne̱ no̱me̱ u̱t-huuk, wa dak u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in e̱ shu̱'u̱t ne̱t-u̱t wa, tu̱msu̱ wa wa'ag e̱ sur u-tát, da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ u̱ dak-u̱ Masar. Da-u̱ hak-su̱ arke̱, Ru̱-u̱ se̱kku̱ u̱n u̱ be̱b-u̱r wa. Wa rwu̱tu̱n du̱gu̱ dak-u o̱. 18 Wa kere̱ gag-du̱ jab-u̱ u̱n ne̱ m-te u̱s-hak u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ me̱ u̱r-do̱g. 19 Da-u̱ wa wa'e̱ Isra-ne̱ re u̱t-rem u̱t-ta'er m-gag i o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ u̱ dak-u̱ Kan'ana, wa ye Isra-ne̱ kwu̱m-tu̱ dak-u o̱. 20 Tunto̱ no̱m-to̱ u̱t-be̱e̱t, na no̱ng to̱ u̱ te̱k-u̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ o̱p.

&lt;&lt;Da tase̱ Ru̱-u̱ wa'-u̱ u̱n a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ne̱, har u̱ haan u̱ da-u wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Samaira. 21 U̱ da-u o̱ u ko̱n u̱ na ya' u̱n faru̱k wu̱ de̱ shu̱'u̱tu̱ faru̱ku̱ u̱n. Se̱ Ru̱-u̱ ye u̱n Shawuru wa'-u̱ Kish, ne̱t u̱ ko̱-u̱r Banyami, wu̱ no̱me̱ u̱r-faru̱k u̱s-hak u̱t-shik u̱t-yu̱r. 22 Da-u̱ Ru̱-u̱ haste̱ Shawuru, wa ye' u̱n Dawuda wa shu̱'u̱t faru̱k-u̱ u̱n. Ru̱-u̱ no̱ng u̱s-rem u̱ Dawuda u̱zu̱, &lt;U̱m byu̱k-u̱t Dawuda wa'-u̱ Jesse, ne̱t wa wu̱ u̱t-sa wa no̱m no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa. Tu̱msu̱ wa de̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa u-be̱e̱t.&gt;

23 &lt;&lt;Du̱gu̱ ko̱-u̱r ne̱t uno̱ Ru̱-u̱ hattu̱n Isra-ne̱ Wa-u-U̱ku̱r, Ye̱so̱, u̱ka wa este̱ u̱s-rem. 24 Kanda haan-u̱r Ye̱so̱, Yohanna Wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ wargu̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ u̱t-be̱e̱t e̱ yage̱ u̱t-ba'as tu̱msu̱ e̱ ko̱n u-Ru̱ wu̱ nome̱ u̱r-ho̱, na no̱mu̱ e̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱. 25 Da Yohanna ha taas no̱m-u̱ wa u̱t-no̱m, se̱ wa zu̱, &lt;¿No̱ o̱ m-hyan me̱ wa o̱ Kiristi, wu̱ Ru̱-u̱ nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem wa u̱t-to̱mo̱n? Me̱ wa da. Se̱di Kiristi de̱ haan za m-tumb. U̱m ko̱rge̱ u̱m ust go̱r-su̱ ka'at-u̱t wa da.&gt;

26 &lt;&lt;No̱ o̱r-u̱t ri, ko̱-u̱r Ibrahi, tu̱msu̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da I no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk,‡ u̱du̱ in do̱'e̱ Ru̱-u̱ to̱mtu̱n rem-su̱ u-u̱ku̱r u̱ sin-se̱. 27 Remu̱ zu̱ i o̱ shu̱'u̱t u̱ Urusharima u̱ i-yate̱ ne̱ be̱e̱t e̱ nak u̱zu̱ wu̱na o̱ Wa-u-U̱ku̱r da. Ko-uyan ho̱-du̱ u̱r-hure̱ de̱ du̱ Yahuda-ne̱, u̱n karu̱nte̱ no̱m-tu̱ Wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ pane̱, u̱n gwa'ag nu-du̱ no̱m-u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ pane̱ u̱ mo̱ttu̱ Ye̱so̱ Kiristi da. U̱n no̱mu̱g no̱mu̱ shu̱u̱ste̱ rem-su̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ ware̱, remu̱ ho̱-du̱ Ye̱so̱ du̱ u̱n no̱me̱. 28 Ko ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ na byu̱k-u̱t wa u̱t-ba'as ne̱ tu̱ ko̱re̱ na ho wa da, se̱di ne̱t-tu̱ kon Biratus u̱zu̱ na ho̱ Ye̱so̱. 29 U̱n no̱ngu̱ Ye̱so̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ A-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ pane̱ m-tumb ne̱ u̱zu̱ ne̱t-to̱ no̱mu̱ wu̱n. U̱n cu̱stu̱n war-u ro du̱gu̱ do̱m u-kan u̱n cin u̱-me̱ u-sag. 30 Se̱di Ru̱-u̱ yu̱ns wu̱n du̱gu̱ marimari-ne̱. 31 U̱t-ho̱ u-tát u ko̱se̱ hi-u̱r ro u̱du̱ i no̱ke̱ u̱ wu̱n ne̱ m-ha du̱gu̱ Gariri m-ha Urusharima. U̱n shu̱'u̱te̱ u̱ka i hyane̱ tu̱msu̱ e̱ o̱ war-ru̱ rem-u̱s ro u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱ da-o̱.

32 &lt;&lt;It o̱ waru̱ no̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, no̱m-u̱ Ru̱-u̱ este̱ u̱s-rem u̱du̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in, 33 tu̱msu̱ Ru̱-u̱ shu̱u̱ste̱ to̱ u̱ remu̱ in yaag-u̱ u̱n, remu̱ yu̱nsu̱ Ye̱so̱, u̱ka o̱tte̱ m-pam u̱ o̱ko̱n se̱p-o̱ u-me̱ Ran-u̱ Se̱p-u̱ u̱t-Vam:

&lt;&lt; &lt;Bo̱ o̱ wa'-u̱ ri,

u̱m o̱ u̱so-u ro u̱ ya-o̱.&gt;§

34 Ru̱-u̱ yu̱nste̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ marimari-ne̱, se̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ hen Ye̱so̱ za m-mar ko u̱t-zu̱m da. Ru̱-u̱ no̱ng no̱mu̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m da-u̱ wa yu̱nse̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ marimari-ne̱. Da-u̱ Ru̱-u̱ zu̱ye̱,

&lt;U̱m de̱ hen u̱ se̱gu̱ no̱ ne̱t-u̱t ri

u̱ka u̱m no̱m-tu̱ Dawuda este̱du̱ u̱s-rem

u̱ no̱mu̱ u̱m de̱ u̱t-no̱m.&gt;*

35 U̱-me̱ Ran-u̱ Se̱p-tu̱ u̱t-vam, o̱ko̱n Se̱p-u̱ u̱t-vam o̱ zu̱u̱g,

&lt;Bo̱ za u̱t-yage̱ u̱ Wa-u-he̱n u̱ ro u̱ zu̱m da.&gt;†

36 &lt;&lt;Da-u̱ Dawuda o̱o̱ge̱ u̱r-fat, wa no̱mo̱g no̱m-u̱ Ru̱-u̱ wa'e̱ wa u̱t-no̱m. Se̱ wa mu̱r, ne̱t-tu̱ jwak wa, u̱ka e̱ nomte̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t wa, tu̱msu̱ war-u ro zu̱mu̱s. Sin-se̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ Dawuda rem-su̱ hi-u̱r wa se̱ wa o̱tte̱ u̱-me̱ Se̱p-u̱ u̱t-vam uno̱ da. 37 Se̱di Ye̱so̱ wu̱ Ru̱-u̱ yu̱nse̱ du̱gu̱ m-mar wa zu̱mu̱g u̱-me̱ u-sag da.

38 &lt;&lt;Remu̱ iya o̱r-u̱t ri, u̱m u̱t-sa no̱ nap u̱zu̱ u̱-me̱ Ye̱so̱ inya o̱ it no̱m-tu̱ no̱ do̱nse̱-du̱ yage̱-du̱ u̱t-ba'as. 39 U̱m o̱ hen u̱ waru̱ no̱, u̱-me̱ Ye̱so̱, ne̱t be̱e̱t wu̱ ya' jab u̱du̱ wu̱n, wa u̱t-kwu̱m u-u̱ku̱r du̱gu̱ u̱t-ba'as, u̱ku̱r u̱ wa kume̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ bo̱r-tu̱ Mosa pane̱ da. 40 Gwatu̱n hi-u̱t no̱ so̱k tas no̱mu̱ Ru̱-u̱ ware̱ u̱-me̱ ran-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ kum no̱ da, u̱zu̱,

41 &lt;&lt; &lt;Ho̱go̱n no̱ a u-shiga ne̱!

No̱ no̱m mu̱rimmo̱, no̱ mar.

U̱m de̱ no̱m-du̱ o̱ko̱n

u̱ te̱k-u̱ ho̱-u̱t no̱,

u̱ no̱ zatte̱ yadu̱ jab da,

Ko waku̱n wargu̱ no̱.&gt; &gt;&gt;

42 Burus e̱ Baraba o̱ m-rwu̱ u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ se̱ ne̱t-tu̱ kon u̱n, u̱n sur m-no̱m u̱s-rem. U̱n zu̱ Burus ne̱ u̱ no̱m rem-u̱s se̱ u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ du̱ o̱o̱ne̱. 43 Da-u̱ ne̱t-tu̱ bu̱rge̱ du̱gu̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱, Yahuda-ne̱ u̱ u̱t-ne̱t ne̱ u-tát u̱ i barme̱ e̱ dor fu̱n-u Yahuda-ne̱, e̱ dor Burus e̱ Baraba. E̱ hen e̱ ye' u̱n shiriktin-mu̱ jab. Burus baku̱stu̱n u̱n, u̱n no̱m u̱r-yu̱ u̱ nap-mu̱ nya-u u-Ru̱.

44 Da-u̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ byu̱r-ne̱, u̱ka ne̱t-tu̱ bo̱-u o̱ u̱t-be̱e̱t e̱ karu̱gte̱ u̱ remu̱ e̱ hog-u̱t rem-su̱ Wa-ko-uyan. 45 Da-u̱ e̱ke̱n Yahuda-ne̱ hyane̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t no̱ng u-tát, e̱ hu̱ u̱r-shu̱b, e̱ hu̱ se̱-mu̱ no̱mu̱ Burus ware̱, tu̱msu̱ e̱ hu̱ pepru̱ wu̱n.

46 Burus e̱ Baraba nom u̱s-rem za u-gye̱r. E̱ zu̱, &lt;&lt;No̱ Yahuda-ne̱, kamu̱g it he̱e̱se̱ no̱mu̱ no̱ Yahuda-ne̱ bu̱t-tu̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱r-taku̱n. Ba shu̱'u̱te̱ no̱ gu̱gu̱mte̱ se̱, tu̱msu̱ no̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ no̱ kamu̱g kwu̱m-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma da, remu̱ iya hen it de̱ u̱t-ha u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da. 47 Remu̱ zu̱, Wa-ko-uyan baag u̱ wargu̱ it u̱zu̱,

&lt;&lt; &lt;U̱m wa'ag bo̱ shu̱'u̱t m-zu̱n

u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da,

Remu̱ bo̱ hattu̱n to̱m u̱zu̱

Ru̱-u̱ de̱ no̱mu̱ it u-u̱ku̱r

ko̱he̱ne̱ u̱-me̱ u-dak.&gt; &gt;&gt;

48 Da-u̱ i za-yahuda-ne̱ da ho̱ge̱ rem-u̱s se̱, e̱ hu̱ u̱r-so̱ sok. E̱ vom Wa-ko-uyan Ye̱so̱ remu̱ rem-u̱s wa. I za-yahuda-ne̱ da i Ru̱-u̱ dage̱ remu̱ kwu̱m-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma'e̱ yu̱' jab. 49 Rem-u̱s Wa-ko-uyan re shu̱ u̱r-cwa ko̱he̱ne̱ u̱ dak-u o̱ u-be̱e̱t. 50 Se̱di to̱ko̱n tu̱-shu̱ tu̱ Yahuda-ne̱ zu̱ngu̱sse̱ to̱ko̱n ne̱ta to̱ tu̱ na o̱ m-ho̱g u̱ e̱ ne̱ u̱-me̱ u-bo̱ u̱ to̱ko̱n ne̱ta-to̱ ne̱ i za-yahuda-ne̱ da, i no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk.‡ I za-yahuda-ne̱ da e̱ he̱e̱se̱ yadu̱ Burus u̱ Baraba ne̱ u̱r-ko̱b. Remu̱ iya, e̱ buz u̱n du̱gu̱ bo̱-u e̱. 51 Da-u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ o̱ mo̱ttu̱ u̱r-aru̱k, e̱ pamtu̱sse̱ huug-mu̱ naas e̱ remu̱ u̱ shu̱'u̱te̱ u̱s-nap u̱du̱ tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ gu̱gu̱mte̱ u̱n tu̱msu̱ wa de̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b. E̱ aru̱k u̱ bo̱-u̱ Ikoniya. 52 A-doru̱ Ye̱so̱ i o̱ u̱ bo̱-u̱ Antakiya e̱ hu̱ u̱r-so̱, tu̱msu̱ Yar-u u-Ru̱ dor-u̱t e̱.

14

Burus e̱ Baraba u̱
bo̱-u̱ Ikoniya

1 U̱ Ikoniya Burus e̱ Baraba cwaag u̱ka e̱ vette̱ u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ u̱ka e̱ vette̱. E̱ waru̱g rem-su̱ u-Ru̱ u̱ be̱b-du̱ Yar-u u-Ru̱, u̱t-ne̱t u-tát Yahuda-ne̱ u̱ i za-Yahuda-ne̱ da e̱ yu̱' jab. 2 Se̱di e̱ke̱n Yahuda-ne̱ gu̱gu̱mte̱ yadu̱ jab. E̱ hu̱ yadu̱ i za-Yahuda-ne̱ da u̱s-rem. M-vaste̱ e̱ke̱n i za-Yahuda-ne̱ da hu̱ ho̱g-du̱ ryab-su̱ a-doru̱ Ye̱so̱ i o̱ u̱ku̱n. 3 Ko ba shu̱'u̱te̱ iya Burus e̱ Baraba tumbte̱ u̱ku̱n sok, e̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ jab gan u̱ be̱b-du̱ Wa-ko-uyan. Wa-ko-uyan Ye̱so̱ yaag u̱n u̱r-be̱b du̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin, u̱s-nap ne̱ u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ bu̱t-u̱t u̱n nip-to̱. 4 Ne̱t-tu̱ bo̱-u o̱ mot u-so u-yu̱r, e̱ke̱n o̱ do̱rru̱ Yahuda-ne̱, tu̱msu̱ e̱ke̱n o̱ do̱rru̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱. 5 Se̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱ tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱, e̱ zo̱ngte̱ e̱ ya' a-To̱m u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ e̱ bong e̱ u̱t-ta'ar.

6 Da-u̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ ho̱ge̱ iya, e̱ som m-ha u̱ bo̱-tu̱ Risitira u̱ Darbe ne̱ u̱ ta'as-tu̱ gu̱r-u o̱ u̱-me̱ dak-u̱ Rikoniya. 7 Ku̱na u̱n rete̱ shu̱ u̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r.

Burus waru̱g Rem-su̱ m-Re̱me̱r
u̱ bo̱-u̱ Risitira

8 U̱ Risitira yaku̱n campa-ya o̱ro ryam, wa tamu̱g no̱m-du̱ m-ha da du̱gu̱ da-u̱ na matu̱ wa. 9 Wa o̱ e̱rru̱ no̱mu̱ Burus o̱ u̱t-war. Se̱ Burus saku̱ wu̱n u̱r-is. Da-u̱ Burus hyane̱ ne̱tu̱ wa o̱tte̱ yadu̱ jab-u̱ ko̱re̱ na hastu̱ wa u̱s-go̱m, 10 se̱ wa yu̱ns u-cwar u̱r-be̱b ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;Yu̱ne̱ bo̱ ees u̱ na-u̱s ró!&gt;&gt; Da-u̱ campa-u ya ho̱ge̱ iya, se̱ wa tu̱ mak wa yu̱ne̱ wa he̱e̱se̱ m-ha.

11 Da-u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t hyane̱ no̱mu̱ Burus no̱me̱, se̱ e̱ jaku̱s u̱s-cwar u̱ rem-u̱r Rikoniya-ne̱. U-da u-gan e̱ zu̱, &lt;&lt;U̱t-nip, ru̱-tu̱ hagu̱n u̱du̱ in u̱ wartu̱ u̱t-ne̱t!&gt;&gt; 12 Se̱ e̱ ye Baraba u̱r-dim Zeyus, Burus hen e̱ zu̱ wa Hame̱s, remu̱ zu̱ wu̱na o̱o̱ge̱ wa hi-du̱ u̱s-rem. 13 Se̱ Wa-u̱s-to̱o̱g u̱ m-giru̱ Zeyus, wu̱ kur-u̱ m-giru̱ wa o̱ u̱-do̱ u-bo̱, wa hatu̱n na u̱ u̱t-pyaku̱t ne̱ u̱ is u-bo̱. Wa-u̱s-to̱o̱gu̱ m-gir u̱ ne̱t-u̱t wane̱ e̱ u̱t-sa e̱ no̱mu̱ Burus ne̱ e̱ Barabas to̱o̱g.

14 Da-u̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ Baraba e̱ Burus ho̱ge̱ iya, se̱ e̱ keem to̱ggo̱-u̱s e̱ remu̱ namu̱ jab. U̱n to u̱ me̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t m-so̱m u̱t-jar u̱n o̱ u̱t-zu̱, 15 &lt;&lt;¿Remu̱ u-yan o̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m inya? It ne̱t-to̱ u̱ka no̱. It hattu̱n no̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, u̱ remu̱ zu̱ no̱ yakte̱ no̱m-tu̱ m-zan, no̱ byu̱ru̱n u̱du̱ u-Ru̱ wu̱ u̱r-fat, wu̱ no̱me̱ u-dak u̱ do̱m u-ru̱ ne̱, m-sa u̱ ko-uyan u̱ no̱m-tu̱ o̱ me̱ u̱t-be̱e̱t. 16 U̱ da-u̱ dim, Ru̱-u̱ yakke̱ i za-yahuda-ne̱ da e̱ no̱m u̱t-huuk u̱du̱ ru̱-tu̱ e̱ o̱ u̱t-cwan. 17 Ko ba shu̱'u̱te̱ iya u tamu̱g yage̱ hi-u̱r wa za u̱s-nap da. Wu̱na yu̱'e̱ na m-bu̱ mu̱ u-yu̱ tu̱msu̱ wa wu̱ no̱m-tu̱ na kawe̱ to̱ rogom. Wa shu̱ku̱s na u̱ no̱m u̱t-re̱, tu̱msu̱ wa ye na jab-u̱ pus-o̱.&gt;&gt; 18 Ko ba u̱n no̱me̱ rem-u̱s se̱, Burus ne̱ e̱ Barabas kerge̱ hosu̱ ne̱t-u̱t to̱ no̱m-du̱ to̱o̱g u̱ remu̱ u̱n da.

19 Se̱di e̱ke̱n Yahuda-ne̱ haan du̱gu̱ Antakiya u̱ Ikoniya ne̱ e̱ pu̱r ban-du̱ u̱t-ne̱t, e̱ bong Burus u̱t-ta'ar. E̱ nu̱k wu̱n m-ha u̱ u̱-do̱ u-bo̱, e̱ rest wu̱n u̱zu̱ wa maru̱g. 20 Da-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ kate̱ wu̱n, se̱ wa yu̱ne̱ wa to u̱ me̱ u-bo̱. Da is gase̱ wa do̱'e̱ u̱ Darbe e̱ Baraba.

Burus e̱ Baraba
mu̱gu̱n u̱ Antakiya

21 Da Burus e̱ Baraba ware̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ Darbe, e̱ kum a-doru̱ Ye̱so̱ u-tát. Tu̱msu̱ e̱ mu̱gu̱n u̱ Risitira, u̱ Ikoniya ne̱, u̱ Antakiya u̱ dak-u̱ Bisidiya ne̱. 22 E̱ o̱ swu̱ru̱ a-dor Ye̱so̱ shiriktin-mu̱ jab, e̱ o̱ yadu̱ u̱n u̱s-rem u̱zu̱ e̱ re̱ shu̱ u̱ yadu̱ jab. E̱ zu̱, &lt;&lt;Se̱ it swaag u̱r-ko̱b sok kanda it to-u̱t u̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱.&gt;&gt; 23 Burus e̱ Baraba du̱g u̱t-ne̱nge̱n du̱gu̱ ko̱-u̱-he̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t. E̱ nom u̱s-to̱o̱g u-swaat ne̱, e̱ yage̱ u̱n u̱ kom-tu̱ u-Ru̱ wu̱ e̱ ya jab u̱du̱ wa.

24 E̱ do̱ro̱g dak-u̱ Bisidiya m-ha u̱ dak-u̱ Famfiriya. 25 E̱ waru̱g rem-su̱ u-Ru̱ u̱ bo̱-u̱ Ferga, tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ u̱ bo̱-u̱ Atariya.

26 Du̱gu̱ ku̱n u̱n to u̱-me̱ u-hat u̱n mu u̱ bo̱-u̱ Antakiya u̱ gu̱r-u̱ Siriya. Ku̱na a-dor Ye̱so̱ ne̱ tomte̱ Burus e̱ Barabas e̱ do̱'e̱ u̱ to̱ko̱n be-to̱ e̱ no̱m u̱t-bu̱t. Antakiya be-de̱ du̱ a-dor-ne̱ konte̱ u-Ru̱ wa se̱gu̱ Burus e̱ Barabas u̱ pama-u̱ e̱ tase̱ u̱ da-o̱. 27 Da-u̱ u̱n teene̱, u̱n kargu̱sse̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. U̱n ware̱ u̱n no̱mu̱ Ru̱-u̱ ya u̱n be̱b-du̱ u̱t-no̱m, tu̱msu̱ e̱ waru̱ u̱n u̱ka Ru̱-u̱ se̱g-tu̱ ne̱t-tu̱ za-Yahuda-ne̱ da u̱ka e̱ yu̱te̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱. 28 U̱n tumbte̱ u̱ku̱n u̱r-kot u̱ a-dor-ne̱.

15

Mo̱ro̱g-du̱ i-yate̱ a-dor
ne̱ u̱ Urusharima

1 To̱ko̱n ne̱t-to̱ haan u̱ Antakiya du̱gu̱ gu̱r-u̱ Yahudiya, e̱ o̱ no̱mu̱ a-dor u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Ana no̱mu̱ no̱ u̱r-pe̱s u̱ka bo̱r-u̱t Mosa zu̱tte̱ da, no̱ za kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r da.&gt;&gt; 2 No̱m-u̱t to̱ haatu̱n mo̱t-du̱ u̱t-hi u̱du̱ Burus ne̱ e̱ Baraba e̱ nom inan u̱ u̱n ne̱. Du̱gu̱ ku̱n u̱n tok Burus e̱ Baraba u̱ e̱ke̱n a a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, e̱ do̱'e̱ u̱ Urusharima u̱du̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱ to̱ko̱n ne̱nge̱n-to̱ ne̱, remu̱ e̱ nom-u̱t rem-u̱s se̱. 3 Da-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ i Antakiya yase̱ Burus u̱ Barabas u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ ne̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ tu̱ ha-m e̱, e̱ aru̱k, e̱ dor dak-u̱ Finikiya u̱ Samariya-ne̱. Da-u̱ e̱ ese̱ u̱ to̱ko̱n be-to̱ u̱ dak-u o̱, e̱ wu̱r u̱zu̱ i za-yahuda-ne̱ da u-tát e̱ yaag jab. Remu̱ iya hen, a-dor be̱e̱t i o̱ u̱ be-u̱t to̱ no̱mo̱g u̱r-so̱ sok. 4 Da-u̱ e̱ teye̱ Urusharima, a-doru̱ Ye̱so̱ u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱, u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱, mo̱ro̱g-du̱ a-dor gu u̱n. Burus e̱ Baraba waru̱ u̱n no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱ u̱n. 5 Se̱di e̱ke̱n a-dor-ne̱ i o̱ te̱k-u̱ ban-du̱ Farisa-ne̱, e̱ yu̱ne̱ u̱r-ees e̱ zu̱, &lt;&lt;Ka u̱t-no̱m zarra se̱ na no̱mgu̱ a-dor i za-yahuda-ne̱ da u̱r-pe̱s tu̱msu̱ na wa' e̱ do̱r no̱mu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Mosa ware̱ u̱-me̱ bo̱r-u̱t wa.&gt;&gt;

6 A-To̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱, e̱ mo̱ro̱g remu̱ e̱ no̱m-u̱t rem-u̱s se̱. 7 Da-u̱ na tase̱ inan sok, se̱ Biturus yu̱ne̱ u̱r-ees wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri, no̱ nak m-tumb ne̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ dak me̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱, u̱zu̱ du̱gu̱-du̱ ri de̱ i za-yahuda-ne̱ hogte̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, tu̱msu̱ e̱ yu̱'u̱t jab. 8 U-Ru̱ wu̱ nape̱ jab-u̱ kowan, wa ko̱ske̱ u̱zu̱ wa kabu̱g u̱n u̱ wa ye'et u̱n Yar-u u-Ru̱, u̱ka wa yete̱ in. 9 Tu̱msu̱ wa ko̱ske̱ m-ku̱u̱k u̱-me̱ in u̱ u̱n ne̱ da, remu̱ zu̱ wa jatu̱sse̱ jab-u̱s u̱n remu̱ yadu̱ jab-u̱s u̱n. 10 ¿U̱ da-o̱ remu̱ yan-o̱ no̱ o̱tte̱ re̱g-du̱ u-Ru̱ u̱ no̱ o̱tte̱ saku̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱t-cwu̱, bo̱r-tu̱ in u̱ i mate̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in kere̱ u̱t-kab da? 11 Se̱di in yaag jab u̱zu̱ remu̱ nya-u Wa-ko-uyan Ye̱so̱ de̱ in kumte̱ u-u̱ku̱r, u̱ka in kumte̱.&gt;&gt;

12 Se̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t ho u̱s-ram, e̱ hu̱ e̱rru̱ Burus e̱ Baraba da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ warru̱ no̱m-tu̱ m-shin tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ i za-yahuda-ne̱ de̱. 13 Da-u̱ u̱n tase̱ u̱s-rem, Yakubu shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri, ho̱go̱n me̱. 14 Simiyo̱n he̱e̱se̱ warru̱ ka Ru̱-u̱ he̱ste̱ ko̱su̱ cwan-u̱t wa u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da, u̱ wa ku̱bte̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ e̱ shu̱'u̱t ne̱t-u̱t wa. 15 Byu̱rnu̱r i za-yahuda-ne̱ da, no̱ng ho̱n-ho̱n u̱ no̱mu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ ware̱. U̱ka na pu̱nte̱ u̱zu̱,

16 &lt;&lt; &lt;Da tase̱ u̱m de̱ u̱t-mu̱u̱n

u̱m ma bu-u Dawuda u̱ hemu̱sse̱.

Ko ba o̱ hemu̱sse̱ me̱ u̱t-swu̱r m-ma o̱,

tu̱msu̱ u̱m yu̱nu̱s o̱.

17 Iya o̱ hen ne̱t-tu̱ kuse̱

do̱te̱ sa-u Yawe,

I za-yahuda-ne̱ da i u̱m dage̱

i hi-du̱ war ri.

Iya o̱ Yawe zu̱tte̱,&gt;

18 U̱m yaag ne̱t-u̱t ri nap-mu̱

no̱m-u̱t tun-to̱ m-tumb ne̱.

19 &lt;&lt;U̱ hyan-m ri zatte̱ u̱r-zwar na e̱kse̱ a-za Yahuda-ne̱ i o̱ byu̱ru̱n u̱du̱ u-Ru̱ da. 20 Se̱di yage̱ in panu̱ u-ran m-ha u̱du̱ u̱n taas u̱n re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ sake̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat da. Tu̱msu̱ a u̱n no̱m m-o̱ da, a u̱n tu̱ o̱ko̱n bisa-o̱ u̱ na myu̱gre̱ u̱r-ge̱ku̱s da. Tu̱msu̱ taas u̱n tu̱ ko̱ u̱n swa hyu̱-mu̱ u̱t-bisa da. 21 In u̱t-kere̱ u̱t-zu̱ iya remu̱ da-u̱ ar-ke̱, ne̱t-tu̱ o̱o̱g u̱ no̱m-du̱ do̱nse̱-du̱ bo̱r-u Mosa u̱-me̱ ko̱he̱ne̱ bo̱-o̱, tu̱msu̱ ko̱du̱he̱ ho̱-du̱ u̱r-hure̱ de̱ u̱n karu̱nte̱ o̱ u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱.&gt;&gt;

Shas-u̱ i-yate̱ mo̱ro̱g-du̱
a-dor Ye̱so̱

22 Se̱ a-To̱m Ye̱so̱, u̱t-ne̱nge̱n ne̱, u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t u̱ Urusharima, e̱ hyen no̱ng u̱r-zwar. U̱n dag e̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n, e̱ to̱m u̱n m-ha u̱ Antakiya u̱ Burus ne̱ e̱ Baraba, se̱ u̱n du̱g Yahudas, (wu̱ na zu̱ye̱ Barsaba) u̱ Sira, e̱ o̱ tu̱-shu̱ tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱ Urusharima. 23 Na yasu̱ u̱n u-ran u̱ zu̱ye̱:

Du̱gu̱-du̱ o̱r-u̱t no̱, a-To̱mu̱ Ye̱so̱ u̱ ne̱nge̱n-tu̱ a-dor, m-ha u̱du̱ a-dor i o̱ taku̱n-u̱r i za-yahuda-ne̱ da, u̱ bo̱-u̱ Antakiya u̱ dak-tu̱ Suriya-ne̱ u̱ Kirikiya ne̱. It o̱ u̱s-vu̱k.

24 It ho̱k u̱zu̱, e̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ it naaste̱ jab-u̱s no̱, u̱ rem-u̱s u̱n ne̱. U̱n yu̱ns jab-u̱s no̱ u̱zu̱, se̱di na no̱ngu̱ no̱ u̱r-pe̱s no̱ do̱r bo̱r-u Mosa, it to̱mo̱g u̱n da hen. 25 Da-u̱ it mo̱rge̱, it hyen no̱ng u̱r-zwar it to̱mo̱n e̱ke̱n u̱du̱ no̱, u̱r-kot u̱ Baraba e̱ Burus ne̱, 26 I zo̱nge̱ m-mar, remu̱ e̱ no̱m-tu̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi u̱s-pama. 27 Remu̱ iya o̱ it to̱mto̱n Yahudas u̱ Sira. E̱ de̱ waru̱ no̱ no̱m-u̱t tun-to̱ m-sha m-gan u̱ no̱m-tu̱ it pane̱ ne̱. 28 Yar-u u-Ru̱ u̱ it ne̱, it hyanu̱g no̱ng u̱r-zwar it e̱kse̱ no̱ do̱rru̱ bo̱r-to̱ tu̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t da. Se̱di it u̱t-sa no̱ do̱r tun-to̱ bo̱r-to̱ u̱ war-to̱: 29 Se̱di a no̱ re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ sake̱ m-gir da, u̱ tu̱du̱ m-ap m-hyu̱ ne̱, u̱ tu̱du̱ bisa-tu̱ na myu̱gre̱ u̱r-ge̱ku̱s ne̱, tu̱msu̱ m-o̱ ne̱. A no̱ so̱me̱ du̱gu̱ no̱m-u̱t to̱, no̱ de̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ kame̱ iya.

Se̱ wa'aste̱.

30 Na tom u̱n m-ha Antakiya, da-u̱ u̱n kargu̱sse̱ mo̱ro̱g-du̱ a-dor u yasu̱ u̱n u-ran. 31 Da-u̱ ne̱t-tu̱ karu̱nte̱ ran-u o̱, e̱ nom u̱r-so̱ sok, remu̱ shiriktin-mu̱ jab mu̱ e̱ kume̱.

32 Yahudas e̱ Sira hen, u̱n a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ e̱, u̱n nak u-da u̱ no̱mu̱ u̱t-ne̱t u̱t-ko̱se̱ tu̱msu̱ u̱ swu̱ru̱ u̱n be̱b-du̱ jab ne̱. 33-34 Da-u̱ u̱n no̱me̱ u̱t-ho̱ cashi u̱ku̱n, se̱ a-dor-ne̱ zu̱ Yahudas e̱ Sira aru̱k e̱ mu̱u̱n u̱du̱ i to̱me̱ u̱n u̱ Urusharima m-yar.* 35 Burus e̱ Baraba shu̱'u̱t u̱ Antakiya, u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ ne̱. E̱ o̱o̱ge̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ waru̱ ne̱t-ne̱ rem-su̱ Wa-ko-uyan u̱ku̱n.

Burus e̱ Baraba mo̱k-u̱t

36 De̱ku̱n ho̱-de̱ Burus zu̱ Baraba, &lt;&lt;Haane̱ yu̱-u do̱'e̱ u̱t-bo̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ yo o̱tte̱ m-no̱m u̱t-bu̱t tu̱ rem-su̱ Wa-ko-uyan da-u̱ dim, yu̱-u hyan u̱ka a-dor-ne̱ rete̱ shu̱ yadu̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱.&gt;&gt; 37 Baraba cwang wa no̱k u̱ Yohanna ne̱ wu̱na foge̱ Markus wa dor u̱n. 38 Se̱di Burus hyen kamu̱g u̱n no̱k u̱ Markus ne̱ da, remu̱ zu̱ da-u̱ dim wa yakku̱ u̱n u̱ dak-u̱ Famfiriya, wa gu̱gu̱mte̱ re̱-du̱ shu̱ u-pama u̱ u̱n ne̱. 39 Rem-u̱s se̱ shu̱'u̱t u̱n inan, se̱ u̱n mot. U̱n mot, Baraba ku̱b Markus u̱n to̱ u-hat m-ha u̱ Sayifurus.† 40 Burus hen wa du̱g Sira. A-doru̱ Ye̱so̱ ko̱n Wa-ko-uyan wa no̱mu̱ Burus e̱ Sira u̱r-se̱ge̱ tu̱msu̱ wa ko̱su̱ u̱n nya-u wa. Se̱ u̱n aru̱k. 41 U̱n dor dak-tu̱ Suriya u̱ Kirikiya ne̱, u̱n o̱ cwaag u̱ be-u̱t to̱ remu̱ e̱ se̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱ka e̱ do̱te̱ yadu̱ jab-u̱s u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱.

16

Timoti do̱ro̱g Burus u̱ Sira ne̱

1 Se̱ Burus hu̱ u̱ bo̱-tu̱ Darbe u̱ Risitira ne̱. Waku̱n wa-doru̱ Ye̱so̱ o̱ro u̱ku̱n wu̱ na zu̱ye̱ Timoti. Ino-u wa, wa-Yahuda wa. U̱so-u ro o̱ ne̱t-u̱ Girik. 2 A-dor-ne̱ be̱e̱t i bo̱-tu̱ Risitira u̱ Ikoniya ne̱ waru̱g no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱ Timoti. 3 Burus cwanu̱g Timoti u̱ shu̱'u̱ wa remu̱ ya o̱ wa ku̱bte̱ wa da-u̱ wa do̱'e̱ to̱ko̱n be-to̱, se̱ wa no̱mu̱ Timoti u̱r-pe̱s. Wa no̱ng iya remu̱ zu̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱ku̱n u̱ be-u̱t to̱ e̱ kabu̱ Timoti, e̱ nak u̱zu̱ uso-u rò ne̱tu̱ Yahuda wa da, wa eeste̱ u̱ waku̱n u̱ no̱mu̱ wa'-u̱ wa u̱r-pe̱s da. 4 Se̱ Timoti aru̱k e̱ Burus u̱ Sira ne̱. E̱ do̱'e̱ to̱ko̱n bo̱-to̱ u-tát, e̱ o̱ waru̱ a-dor-ne̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱ e̱ do̱r rem-su̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ tu̱ Urusharima cine̱ u̱ e̱ do̱r se̱. 5 Ru̱-u̱ o̱gu̱ se̱gu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ i o̱ u̱-me̱ u̱t-bo̱ u̱ka e̱ do̱te̱ yadu̱ jab u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱, tu̱msu̱ ko mu̱ne̱ ne̱t-tu̱ sur u-tát.

Waku̱n no̱ngu̱ Burus u̱s-rem u̱ te̱k-u̱ u-hyan
u̱zu̱ wa haan u̱ dak-u̱ Makidoniya

6 Burus u̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha wa ne̱ to u̱ Gas-u̱ dak-tu̱ Firijiya u̱ Garatiya-ne̱, remu̱ zu̱ Yar-u u-Ru̱ hooste̱ u̱n warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ dak-u̱ Asiya. 7 Da-u̱ u̱n tene̱ ma-du̱ dak-u̱ Misiya, e̱ nom u̱ka e̱ cwa u̱ dak-u̱ Bitiniya, se̱ Yar-u Ye̱so̱ hoos u̱n. 8 Se̱ e̱ dor gas-u̱ dak-u̱ Misiya, e̱ irig m-ha u̱ bo̱-u̱ Toruwa. 9 M-gyu̱p Burus nom u-hyan, wa hyen waku̱n u̱ dak-u̱ Makidoniya u̱ ees. Wa o̱gu̱ ko̱n-du̱ wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;Haane̱ u̱ Makidoniya bo̱ se̱gu̱ it!&gt;&gt; 10 Da-u̱ Burus no̱me̱ u-hyan, za rem it* yu̱ne̱ it pu̱s m-ha u̱ Makidoniya, remu̱ it kwu̱ng m-nap u̱zu̱ Ru̱-u̱ o̱ fagu̱ it, it war Rem-su̱ m-Re̱me̱r.

Ridiya no̱ng yadu̱ jab
u̱du̱ Wa-ko-uyan

11 It nok u̱ me̱ u-hat du̱gu̱ dak-u̱ Toruwa m-ha u̱ Samutakiya,† tu̱msu̱ u̱r-is gas it te bo̱-u̱ Niyaporis. 12 Tu̱msu̱ du̱gu̱ ku̱n it aru̱k m-ha u̱ bo̱-u̱ Firibi u̱ o̱ u̱-me̱ faru̱k-du̱ dak-u̱ Roma, tu̱msu̱ o̱ o̱ye̱ bo̱-u yat-o̱ u̱ kwu̱n-u̱ dak-u̱ Makidoniya. It no̱mo̱g u̱t-ho̱ u̱ku̱n cashi. 13 U̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ it ru u̱ is u-bo̱, it do̱'e̱ u̱ kit u-gi be-du̱ it o̱o̱g m-hyan it u̱t-kwu̱m be-du̱ u̱s-to̱o̱g du̱ Yahuda-ne̱. Se̱ it shu̱'u̱t it nom u̱s-rem u̱ ne̱ta-ne̱ i haane̱ u̱ku̱n. 14 Yaku̱n ne̱ta ya o̱ro na zu̱ wa Ridiya, wu̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk,‡ wa o̱gu̱ ho̱g-du̱ it. Wa ne̱t-u̱ bo̱-u̱ Tayatira wa, wa bu̱b kus-tu̱ randi-m jaz-mo̱ mu̱ shik u-tát. Wa-ko-uyan upuste̱ jab-u̱ rò wa wu̱ jab-u̱ e̱rru̱ no̱mu̱ Burus o̱o̱ge̱ u̱t-war. 15 Da-u̱ na no̱mu̱ wu̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u̱r-kot u̱ ne̱t-tu̱ bu-u rò ne̱, se̱ wa ko̱n u̱zu̱, &lt;&lt;A no̱ eese̱ u̱zu̱ me̱ ma-tu̱ wa yadu̱ jab wa u̱du̱ Wa-ko-uyan, haanu̱n no̱ cu̱st u̱ bu-u ri.&gt;&gt; Wa pu̱r it, it ees.

Tu̱-shu̱ tu̱ u-bo̱ wa'ag Burus u̱
Sira ne̱ u̱-me̱ kur-u̱ m-to̱k

16 De̱ku̱n ho̱-de̱ it o̱gu̱ ha-mu̱ be-du̱ u̱s-to̱o̱g, se̱ it goone̱ u̱ e̱ke̱n gwu̱p-e̱ ne̱ to̱k wu̱ nome̱ u-gwat u̱ be̱b-du̱ no̱m u̱s-te. I u o̱ u̱ kom-u̱t e̱ o̱ kwu̱m-du̱ shik u-tát remu̱ gwat-u o̱ u̱ wa nome̱. 17 Se̱ gwu̱p-i e̱ hu̱ Burus ne̱, wa o̱ u̱t-jar wa o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Ne̱t-u̱t tun-to̱ to̱k u-Ru̱ e̱ wu̱ m-sek, wu̱ zege̱ ko-uyan ru̱-o̱, e̱ o̱ warru̱ fu̱n-yu̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r!&gt;&gt; 18 Wa haag u̱t-no̱m iya u̱t-ho̱ u-tát. Se̱ Burus hog u̱s-ryab sok, wa zu̱ no̱m-yu̱ u̱s-te, &lt;&lt;U̱ te̱k-u̱ shin-mu̱ o̱ dim-u̱r Ye̱so̱ Kiristi, yagu̱ wu̱n!&gt;&gt; Za rem no̱m-yu̱ u̱s-te yagu̱ wa'-u̱-gwu̱p.

19 Da-u̱ ne̱t-tu̱ u o̱ kom-u̱t e̱ hyane̱ fu̱n-yu̱ e̱ kumte̱ shik zwapke̱, se̱ e̱ maas Burus u̱ Sira ne̱. E̱ nu̱k u̱n m-ha u̱-me̱ ban-du̱ u̱t-ne̱t m-te be-du̱ a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem. 20 Da-u̱ e̱ hu̱tu̱ u̱n u̱du̱ a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ne̱, e̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t-u̱t tun-to̱ Yahuda-ne̱ e̱, e̱ o̱ yu̱n-su̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t u̱-me̱ u-bo̱. 21 E̱ o̱ iis-u̱ u̱t-ne̱t u̱r-ma'e̱ no̱mu̱ in nomtu̱n da, remu̱ zu̱ in Roma-ne̱ e̱.&gt;&gt; 22 Se̱ ne̱t-tu̱ ku̱gu̱n u-da u-gan u̱ haan u̱du̱ Burus ne̱ e̱ Sira, a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ne̱ zu̱ ne̱t-tu̱ kemu̱sse̱ Burus e̱ Sira u̱t-kus, na vu' e̱. 23 Da-u̱ na vu' e̱ sok, a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ne̱ wu̱ u̱n u̱ me̱ kur-u̱ m-to̱k. A-kwu̱p-du̱ u̱s-rem zu̱ wa e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k wa e̱' u̱n sok. 24 Wa e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k hen wa ku̱b rem-u̱s se̱, wa wu̱ u̱n u̱ me̱n-tu̱ me̱ kur-u̱ m-to̱k wa gu̱g naas u̱n u̱ king u-te.

25 U̱ te̱k-u̱ m-gyu̱p, Burus u̱ Sira e̱ o̱o̱g u̱s-to̱o̱g u̱ se̱p-tu̱ vam-tu̱ u-Ru̱ ne̱. Ne̱t-tu̱ u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k o̱ ho̱g-du̱ u̱n. 26 Za rem dak-u̱ ru̱mu̱s u̱r-be̱b ne̱, har kan-tu̱ bu-u̱ m-to̱k to̱ ru̱mu̱s. Za rem is-tu̱ u-pus, i o̱o̱ge̱ m-gag u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k ust. 27 Da-u̱ wa e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k yu̱ne̱ du̱gu̱ m-roog, wa hyen u̱t-is u̱r-hu̱k, wa cu̱ng u̱zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ tage̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k so̱mo̱g. Se̱ wa naku̱n u-van wa ho-u̱t hi-u̱r wa, wa nak u̱zu̱ tu̱-shu̱ u̱ keru̱ ho̱-du̱ wu̱n a ne̱t-u̱t to̱ so̱me̱. 28 Burus yu̱ns u-cwar wa zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ ho̱nsu̱ hi-u̱r ró da! It o̱ ane̱ be̱e̱t!&gt;&gt;

29 Se̱ wa e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k zu̱ na hatu̱n u̱s-hitirra, se̱ wa to̱ m-so̱m wa he u̱ ke̱nu̱ Burus e̱ Sira. 30 Wa rwu̱tu̱n u̱n u̱-do̱, wa zu̱, &lt;&lt;I-yate̱, ¿yan-o̱ u̱m de̱ u̱t-no̱m u̱m kum-u̱t u-u̱ku̱r?&gt;&gt;

31 E̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;Ya jab u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱, bo̱ u̱ a bu-u ro ne̱ u-be̱e̱t, no̱ u̱t-kwu̱m u-u̱ku̱r.&gt;&gt; 32 Du̱gu̱ ku̱n u̱n waru̱ wu̱n rem-su̱ Wa-ko-uyan, wu̱n u̱ ne̱t-tu̱ to̱ bu-u ro ne̱ be̱e̱t. 33 U̱ te̱k-u̱ da-u̱ o̱ m-gyu̱p, wa rwu̱tu̱n u̱n, wa jasu̱ u̱n nat-u̱t u̱n, za rem na no̱mu̱ wu̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, wu̱n u̱ a bu-u ro ne̱ be̱e̱t. 34 Du̱gu̱ ku̱n wa cwan u̱ u̱nne̱ u̱ me̱ bu-u ro, wa hatu̱n no̱m u̱t-re̱. Wu̱n u̱ a bu-u ro u̱n shi u̱r-so̱ ne̱ sok, remu̱ zu̱ u̱n be̱e̱t kowan yaag jab u̱du̱ u-Ru̱.

35 Da-u̱ is gase̱, a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem to̱mo̱n A-u̱s-ko̱m ne̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Reste̱ ne̱t-u̱t to̱.&gt;&gt; 36 Se̱ wa e'-du̱ bu-u̱ m-to̱k hatu̱n Burus ne̱ to̱m u̱zu̱, &lt;&lt;Wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem to̱mgo̱n u̱zu̱ u̱m rest no̱. Remu̱ iya rwu̱nu̱n no̱ yu̱r no̱, ha m-ha. No̱ te m-yar.&gt;&gt;

37 Se̱di Burus zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱t o̱ na no̱m-tu̱ it u̱s-ryap, za na kwu̱pu̱ it u̱s-rem, ko ba it o̱ Roma-ne̱. Tu̱msu̱ na gu̱n it u̱ bu-u̱ m-to̱k, ¿u̱n u̱t-sa u̱n rest it m-yasa? Za u̱t-no̱me̱ da, u̱n haan u̱n ruut it u̱ hi-du̱ war u̱n.&gt;&gt;

38 A-u̱s-ko̱m do̱'e̱ e̱ waru̱ a-kwu̱p-du̱ rem-u̱s se̱. Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ u̱zu̱ Burus e̱ Sira ne̱t-tu̱ Roma to̱, no̱m-u o̱ yaag a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ne̱ hog u-gye̱r. 39 Du̱gu̱ ku̱n a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ne̱ haan e̱ kon Burus e̱ Sira e̱ no̱mu̱ u̱n u̱r-ho̱. Du̱gu̱ ku̱n u̱n rwu̱tu̱n u̱n, se̱ u̱n kon Burus e̱ Sira e̱ yagu̱ bo̱-u o̱. 40 Da-u̱ Burus ne̱ ruye̱ du̱gu̱ bu-u̱ m-to̱k, se̱ e̱ do̱'e̱ u̱du̱ Ridiya. Da-u̱ e̱ hyane̱ a-dor-ne̱, e̱ swu̱ru̱ e̱ shiriktin-mu̱ jab, e̱ aru̱k.

17

Burus haag u̱
bo̱-u̱ Tasaronika

1 Burus e̱ Sira do̱ro̱g u̱-me̱ bo̱-tu̱ Ampiporis u̱ Aporiniya ne̱, e̱ mu̱u̱n u̱ bo̱-u̱ Tasaronika, u̱ be-du̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱ o̱tte̱. 2 U̱ ho̱-du̱ u̱r-hure̱, Burus cwaag u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ka wa vette̱, u̱t-ho̱ u̱t-tu̱t tu̱ Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ tu̱ wa no̱me̱ u̱ku̱n wa o̱o̱g u̱r-orop u̱ u̱n ne̱ u̱ no̱m-tu̱ na pane̱ u̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱. 3 Wa o̱gu̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ wa ko̱se̱ u̱n u̱zu̱ Kiristi de̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b tu̱msu̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱ marimari. Burus zu̱, &lt;&lt;Ye̱so̱ wu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱, wa o̱ Kiristi.&gt;&gt; 4 Ban-du̱ Yahuda-ne u̱ i za-yahuda-ne̱ da i no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk* tu̱msu̱ u̱ to̱ko̱n ne̱ta-to̱ ne̱ tu̱ na nape̱ ko̱he̱ne̱, e̱ ku̱b rem-u̱s se̱, e̱ same̱ u̱r-hi u̱ Burus u̱ Sira ne̱. 5 Se̱di e̱ke̱n Yahuda-ne̱ hu̱ u̱r-shu̱b, e̱ kargu̱sse̱ a-ko̱b-du̱ m-e̱' ne̱ u-tu̱rru̱, e̱ mo̱ro̱g e̱ yu̱ns gwu̱z u̱-me̱ u-bo̱. E̱ aru̱k m-so̱m m-cwa u̱ bu-u Jason, u̱ sa-u Burus e̱ Sira, u̱ remu̱ e̱ hatu̱n e̱ u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t. 6 Se̱di ba u̱n hyane̱ u̱n da, u̱n naku̱n Jason u̱ e̱ke̱n a-dor-ne̱ m-ha u̱du̱ tu̱-yat-to̱ tu̱ u-dak. E̱ hu̱ u̱t-jar u̱zu̱, &lt;&lt;Tunto̱ ne̱t-to̱ e̱ hatu̱n yu̱nu̱s-du̱ u̱s-jab ko̱he̱ne̱ u̱ me̱ u-dak, e̱ ya e̱ teegu̱n u̱ ane. 7 Jason cu̱ste̱ u̱n hen u̱-me̱ bu-u wa. E̱ be̱e̱t e̱ o̱ pas-du̱ bo̱r-u̱t Kaisar Faru̱k u̱zu̱ waku̱n faru̱k wa o̱ro na zu̱ wa Ye̱so̱.&gt;&gt; 8 Da-u̱ ne̱t-tu̱ ho̱ge̱ iya u̱ tu̱-yat-to̱ tu̱ u-dak ne̱, jab-u̱s e̱ yu̱ne̱. 9 U̱n gu̱gu̱m res-tu̱ Jason u̱ e̱ke̱n a-dor-ne̱, se̱ da-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ to̱pe̱ u̱n shik.

Burus e̱ Sira de̱ge̱ u̱
bo̱-u̱ Biriya

10 U̱ te̱k-u̱ gyu̱p-m mo̱ a-dor to̱mo̱g Burus e̱ Sira e̱ no̱k u̱ Biriya. Da-u̱ e̱ teye̱ ku̱n, e̱ do̱'e̱ u̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ Yahuda-ne̱. 11 Yahuda-ne̱ i o̱ du̱gu̱ Biriya, e̱ ze̱k ne̱t-tu̱ Tasaronika-ne̱ u̱ jab-u̱ so̱-o̱, remu̱ zu̱ e̱ kabu̱g rem-u̱s se̱ u̱t-kom u̱t-yu̱r. Tu̱msu̱ ko mu̱ne̱ u̱n o̱ is no̱m-u̱ na pane̱ u̱ rem-su̱ u-Ru̱, u̱ remu̱ e̱ hyen-u̱t no̱m-u̱ Burus ware̱ ko̱ nip-to̱ re̱. 12 Yahuda-ne̱ u-tát e̱ yaag jab u̱du̱ Ye̱so̱, u̱ to̱ko̱n ne̱ta to̱ ne̱ tu̱ napi napi tu̱ Girik tu̱msu̱ u̱ campa-ne̱ tu̱ Girik u-tát yaag jab ko̱ e̱.

13 Da-u̱ Yahuda-ne̱ i Tasaronika nape̱ u̱zu̱ Burus o̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ u̱ Biriya, e̱ hu̱ u̱ku̱n u̱ to̱k-du̱ u̱t-ne̱t tu̱msu̱ u̱ yu̱n-su̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t ne̱. 14 Za rem a-dor tok Burus m-ha u̱ dapu̱s m-sa, se̱di Sira u̱ Timoti e̱ ees u̱ Biriya. 15 I no̱me̱ Burus u̱r-shu̱'e̱, e̱ hu̱u̱t wu̱n u̱ bo̱-u̱ Atina. Da-u̱ e̱ o̱ mu̱u̱n Burus to̱mo̱n ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-kot u̱ wane̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Waru̱n Sira e̱ Timoti u̱zu̱ e̱ no̱mo̱n m-ho̱r e̱ bit me̱ u̱ ane̱ u̱ Atina.&gt;&gt; Se̱ ne̱t-u̱t to̱ yage̱ bo̱-u̱ Atina m-mu̱ Biriya.

Burus u̱-me̱ bo̱-u̱ Atina

16 Da-u̱ Burus o̱o̱ge̱ e̱stu̱ Sira e̱ Timoti u̱ bo̱-u̱ Atina, jab-u̱ rò naag sok u̱ka wa hyente̱ bo̱-u o̱ shu̱u̱g u̱ no̱m-tu̱ m-gir sok tu̱ ne̱t-tu̱ no̱me̱ u̱t-huuk. 17 Wa to u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ wa nom u̱t-orop u̱ Yahuda-ne̱ u̱ i za Yahuda-ne da, i no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk.† Tu̱msu̱ u̱n to̱ u̱-me̱ u-tu̱rru̱ ko mu̱ne̱, u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ ne̱ u̱ku̱n i haane̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱s-rem. 18 Burus kwu̱mu̱g to̱ko̱n ne̱t-to̱ i tone̱ no̱m-du̱ rem-su̱ no̱m-tu̱ ne̱t-tu̱ do̱te̱ ya-du̱ jab. Ne̱t-tu̱ fog ne̱t-u̱t to̱ Ipikuriya-ne̱ u̱ Sitokiya-ne̱. E̱ke̱n zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ wa u-sorom unwa u̱t-sa u̱t-zu̱?&gt;&gt; E̱ke̱n zu̱, &lt;&lt;U o̱ u̱ka ne̱t-tu̱ warru̱ no̱m-tu̱ to̱ko̱n ru̱-to̱ tu̱ za tu̱ ane̱ da.&gt;&gt; E̱ zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Burus haagu̱n wa o̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Ye̱so̱ u̱ yu̱ne̱-u̱r wa ne̱. 19 Se̱ e̱ ku̱b Burus e̱ hu̱u̱t wu̱n u̱du̱ tu̱-shu̱ tu̱ u-bo̱, u̱ be-du̱ na foge̱ Arasa. Ku̱na e̱ zu̱tte̱ wu̱n, &lt;&lt;Waru̱ it ka ko̱se̱-u̱t po-to̱ tun-to̱ o̱tte̱ tu̱ bo̱ no̱mu̱ it. 20 It tamu̱g ho̱g-du̱ go̱-du̱ sin-se̱ rem-se̱ da, it u̱t-sa it nap ko̱ re se̱ o̱tte̱.&gt;&gt; 21 (Atina-ne̱ be̱e̱t u̱ to̱ko̱n ham-u̱t to̱ ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ Atina e̱ shu̱'u̱t u̱ku̱n e̱ naasu̱ u-da za no̱m-du̱ o̱ko̱n se̱di remu̱ e̱ hog-u̱t rem-su̱ no̱m-u̱t po-to̱ to̱, tu̱msu̱ e̱ nom-tu̱ u̱s-rem.)

22 Burus yu̱ne̱ u̱r-ees u̱-shu̱ tu̱-shu̱ u-bo̱, wa zu̱, &lt;&lt;No̱ ne̱t-tu̱ Atina, u̱m hyang u̱zu̱ no̱ ze̱k u̱ cwan-tu̱ do̱rru̱ u̱t-ru̱ u-tát. 23 Da-u̱ u̱m o̱ narru̱ u-bo̱, u̱m got u̱r-zwar ne̱ u̱m hyen no̱m-tu̱ no̱ no̱me̱ u̱t-huuk. Tu̱msu̱ u̱m hyen de̱ku̱n sak-de̱ u̱m hyen na no̱ng se̱ke̱n pan-se̱ u̱zu̱, &lt;U̱du̱ Ru̱-u̱ na nape̱ da.&gt; Yagu̱n u̱m waru̱ no̱ ko̱wana Ru̱-u̱ no̱ o̱ no̱me̱ u̱t-huuk u̱ no̱ nape̱ da.

24 &lt;&lt;Ru̱-u̱ no̱me̱ u-dak u̱ ko̱-uyan u̱ o̱ u̱-me̱ u-dak, wu̱na o̱ Ru̱-u̱ u-do̱m u-dak ne̱. Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wu̱na o̱ u̱r-faru̱k du̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat tu̱ do̱m u-Ru̱ u-dak ne̱, wa shu̱'u̱te̱ u̱ bu-u̱ ne̱t maye̱ u̱t-kom da. 25 Tu̱msu̱ wa za u̱ sa-u̱ u̱r-se̱ge̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t da, wa za sa-u̱ o̱ko̱n da, remu̱ zu̱ wu̱na ya'e̱ kowan u̱r-fat u̱ u̱s-vu̱'e̱ ne̱, u̱ ko̱-uyan ne̱ u̱ ne̱t do̱te̱ u̱r-yu̱. 26 Du̱gu̱ u̱r-taku̱n, Ru̱-u̱ no̱ng ne̱t gan, du̱gu̱-du̱ ne̱t gan de̱ wa nomte̱ go̱-du̱ u̱t-ne̱t u̱t-go̱ u̱t-go̱ i o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ u-dak. Tu̱msu̱ wa du̱g u̱ka rem-tu̱ u̱t-ne̱t do̱te̱ u̱r-yu̱ tu̱msu̱ u̱ da-u̱ e̱ u̱t-no̱m ne̱ u̱ be-u̱t to̱. 27 Ru̱-u̱ no̱ng inya remu̱ ne̱t-tu̱ su̱-u̱t wa, u̱ka o̱tte̱, jiya u̱nu̱ kwu̱mu̱ wa, ko ba shu̱'u̱te̱ iya, wa za m-ra u̱ in ne̱ da. 28 Remu̱ zu̱, du̱ wu̱n de̱ in o̱tte̱ u̱r-yu̱, in o̱ u̱s-ru̱mu̱s tu̱msu̱ in shu̱'u̱te̱ u̱t-ne̱t, u̱ka e̱ke̱n a u̱t-se̱p ne̱ zu̱tte̱ u̱zu̱, &lt;In yaag-u̱ rò e̱.&gt;

29 &lt;&lt;Ko ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ in yaag u-Ru̱ e̱, ku̱mge̱ in gwat u̱zu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱ka sha-mu̱ zinariya ko azurfa ko u̱t-ta'ar da. No̱m-tu̱ ne̱t-tu̱ kere̱ u̱ jab-u̱s e̱, tu̱msu̱ u̱ kom-u̱t e̱, se̱di to zatte̱ u̱r-fat da. 30 U̱ da-u̱ ne̱t-tu̱ nape̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa e̱ no̱m da, wa haag u̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b za naas u-da remu̱ no̱mu̱ e̱ no̱me̱ da. Se̱di u̱ da-o̱ Ru̱-u̱ zu̱u̱g u̱ kowan u̱ byu̱ru̱n ko̱he̱ne̱ wa byu̱ru̱n du̱gu̱ kim-u̱s yo̱-se̱ e̱ 31 Remu̱ zu̱ wa wa'ag ho̱-du̱ wa de̱ mu̱n, wa no̱mu̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t kwu̱p-du̱ u̱s-rem. Wa dak waku̱n wu̱ de̱ no̱mu̱ in kwu̱p-du̱ u̱s-rem, tu̱msu̱ ne̱tu̱ wa no̱m-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ u̱t-nip wa. Ru̱-u̱ ko̱ske̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t u̱zu̱ wa dak ne̱tu̱ wa, wa no̱mu̱ kowan kwu̱p-du̱ u̱s-rem, Ru̱-u̱ este̱ u̱zu̱ wa u̱t-no̱m inya remu̱ yu̱nsu̱ wayan du̱gu̱ marimari-ne̱.&gt;&gt;

32 Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ Burus no̱ng mo̱ttu̱ yu̱ne̱-du̱ marimari-ne̱, e̱ke̱n no̱mu̱ wu̱n u-shiga. Se̱di e̱ke̱n zu̱, &lt;&lt;It u̱t-sa it sur m-ho̱g no̱mu̱ bo̱ de̱ u̱t-war u̱ mo̱ttu̱ rem-u̱s se̱.&gt;&gt; 33 Da-u̱ e̱ zu̱ye̱ iya, ku̱na Burus aru̱kte̱ wa yagte̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t. 34 E̱ke̱n dor Burus e̱ yu̱' jab. U̱ te̱k-u̱ u̱n waku̱n o̱ro wu̱ na zu̱ye̱ Diyoniyus waku̱n u̱ teku̱ i-yate̱ i Arasa, u̱ yaku̱n ne̱ta ya wu̱na zu̱ye̱ Damaris tu̱msu̱ u̱ e̱ke̱n ne̱.

18

Burus u̱ bo̱-u̱ Korintiya

1 Da tase̱ Burus yage̱ bo̱-u̱ Atina wa hu̱ u̱ bo̱-u̱ Ko̱rintiya. 2 Ku̱na wa bitte̱ waku̱n wu̱na zu̱ye̱ Akira, ne̱t-u̱ dak-u̱ Po̱ntus. Akira tumbte̱ u̱r-haan du̱gu̱ dak-u̱ Itariya, e̱ ne̱ta wa Biskira, remu̱ zu̱ Kawudikiya u̱ka Kaisar, Faru̱k-u̱ Roma wa no̱ng u̱r-do̱nse̱ u̱zu̱ ne̱tu̱ dak-u̱ Yahuda u-be̱e̱t wa yage̱ bo̱-u̱ Roma. Burus do̱'e̱ wa hyan u̱n. 3 Ne̱t-ne̱ yu̱ru̱ e̱, te̱-u̱ u̱t-rimpa e̱ no̱me̱ e̱ kum-u̱t shik. Te̱-u̱ u̱t-rimpa Burus nome̱ ko̱wa, se̱ wa shu̱'u̱t u̱du̱ u̱n e̱ nom m-ank u̱r-kot. 4 Ko̱-uyan Ho̱-du̱ u̱r-Hure̱ de̱, Burus to u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ wa nom u̱r-orop u̱ Yahuda-ne̱ u̱ i za-Yahuda-ne̱ da. Tu̱msu̱ wa sur m-waru̱ u̱n u̱zu̱ Ye̱so̱ wa o̱ Kiristi.

5 Da-u̱ Sira e̱ Timoti haane̱ du̱gu̱ Makidoniya, Burus muut jab-u̱ bu̱t-tu̱ rem-su̱ u-Ru̱, wa o̱ waru̱ Yahuda-ne̱ u̱zu̱ Ye̱so̱ wa o̱ Kiristi. 6 Se̱ Yahuda-ne̱ gu̱gu̱m rem-u̱s ro, e̱ hu̱ pepru̱ wu̱n. Remu̱ iya Burus pam-u̱t cwu̱-u̱t wa, wa zu̱, &lt;&lt;Hyu̱-m no̱ o̱ do̱m-u̱ hi-u̱t no̱, me̱ di u̱m rutte̱ hi-u̱r ri. Du̱gu̱ da-o̱ u̱m de̱ m-ha u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da.&gt;&gt;

7 Da tase̱ wa do̱'e̱ u̱ o̱ko̱n bu-o̱ u̱ o̱ dapu̱s Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱ waku̱n wu̱na zu̱ye̱ Titiyus Jostus, &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk.&gt;&gt;* 8 Kiribus yu̱-shu̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ bu-u wa ne̱ u-be̱e̱t e̱ yu̱' jab u̱du̱ Wa-ko-uyan. Tu̱msu̱ u-tát u̱ teku̱ Korintiya-ne̱ e̱ ye jab na no̱mu̱ e̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱.

9 U̱ mo̱ko̱n gyu̱p-mo̱ Wa-ko-uyan no̱mo̱g u̱s-rem u̱ Burus ne̱ u̱ da-u̱ wa no̱me̱ u-hyan u̱zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ ho̱g u-gye̱r da, ha u̱t-war. A-bo̱ ho̱ u̱s-ram da. 10 Remu̱ zu̱ u̱m o̱ u̱r-kot u̱ bo̱ ne̱, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ zwargu̱n Burus, tu̱msu̱ waku̱n ho̱nsu̱ bo̱ da, remu̱ zu̱ u̱m o̱tte̱ u̱t-ne̱t u-tát u̱-me̱ bo̱-u uno̱.&gt;&gt; 11 Burus shu̱'u̱t u̱ku̱n m-te u-hak u̱ pyaat-su̱ shishin, u̱ is-u̱ u̱n rem-su̱ u-Ru̱.

12 Da-u̱ Gariyo o̱o̱ge̱ Wa-u-dak u̱ Akaya, e̱ke̱n Yahuda-ne̱ same̱ u̱t-hi, e̱ zwar Burus, e̱ hu̱u̱t wa u̱du̱ Gariyo na kwu̱pu̱ wa u̱s-rem. 13 E̱ zu̱, &lt;&lt;Ne̱t uno̱ wa wadu̱ ne̱t-ne̱ e̱ do̱r u-Ru̱ u̱ fu̱n-yu̱ bo̱r-u̱t hose̱.&gt;&gt;

14 Kanda Burus u̱ nom-u̱t u̱s-rem, se̱ Wa-u-dak Gariyo zu̱ Yahuda-ne̱, &lt;&lt;U̱zu̱ o̱ko̱n no̱m-u yo̱-o̱ wa no̱me̱ u̱ yat-o̱, me̱ e̱ru̱ no̱. 15 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ nan-e̱ i u̱t-gom u̱ u̱t-dim ne̱ tu̱msu̱ u̱ bo̱r-u̱t no̱ ne̱, se̱ no̱ ho̱ rem-u̱s sin-se̱ u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱. U̱m za kwu̱p-du̱ go̱-du̱ sin-se̱ rem-se̱ da.&gt;&gt; 16 Se̱ wa buz u̱n du̱gu̱ kur-u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem. 17 Se̱ u̱n be̱e̱t u̱n maas Sostanus yu̱-shu̱ bu-u̱ u̱t-ko̱se̱. E̱ gap-u̱r wa u̱ shu̱ kur-u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem. Gariyo gwak-u̱t u̱n da.

Burus mu̱u̱g u̱ Antakiya

18 Da tase̱ Burus swu̱ru̱g to̱ko̱n ho̱-to̱ u̱ Korintiya, se̱ wa yage̱ a-dor-ne̱. U̱n aru̱k m-ha u̱ Kankiriya, Burus nom u-o̱r remu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ wa no̱me̱. Se̱ wa to u̱-me̱ u-hat e̱ Biskira u̱ Akira m-ha u̱ Suriya. 19 Da-u̱ e̱ te̱ye̱ bo̱-u̱ Afisa ku̱na Burus yakte̱ Biskira e̱ Akira. Se̱ wa to̱ u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱n wa u̱r-orop u̱ Yahuda-ne̱. 20 Se̱ e̱ kon wu̱n wa sur m-no̱m to̱ko̱n ho̱-to̱ u̱ku̱n wa gu̱gu̱m. 21 Kanda wa aru̱k se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ u̱t-mu̱u̱n u̱du̱ no̱ a Ru̱-u̱ zu̱ye̱.&gt;&gt; Se̱ wa aru̱k u̱ me̱ u-hat m-ha du̱gu̱ Afisa. 22 Da-u̱ wa cize̱ u̱ Kasariya, se̱ wa do̱'e̱ u̱-me̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱ Urusharima wa vu̱ku̱s u̱n, wa aru̱k m-te̱ u̱ Antakiya.

23 Da-u̱ wa tumbe̱ u̱ku̱n cashi, se̱ wa yu̱ne̱ wa to̱ u̱ dak-tu̱ Garatiya-ne̱ u̱ Firijiya-ne̱. Wa o̱gu̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱ u̱t-bo̱, u̱ swu̱ru̱ a-doru̱ Ye̱so̱ be̱e̱t shiriktin-mu̱ jab.

Apo̱ro̱s no̱ng u̱t-bu̱t u̱ Afisa

24 Da-u̱ Burus o̱ te̱k-u̱ m-ha u̱ dak-tu̱ Garatiya u̱ Firiya-ne̱, yaku̱n campa haan du̱gu̱ bo̱-u̱ Afisa. Wa-yahuda wa wu̱ na foge̱ Apo̱ro̱s. Ne̱tu̱ bo̱-u̱ Are̱kzandariya wa. Wa nak u̱s-rem sok. Tu̱msu̱ wa nak Rem-su̱ u-Ru̱ u̱r-zwar ne̱. 25 E̱ke̱n a-dor-ne̱ iis-tu̱ wu̱n u̱-me̱ fu̱n-yu̱ Wa-ko-uyan. Tu̱msu̱ wa kere̱ no̱m-du̱ u̱s-rem u̱ teku̱ u̱t-ne̱t so̱k, tu̱msu̱ wa o̱gu̱ is-u̱ u̱t-ne̱t u̱t-nip u̱ mo̱ttu̱ Ye̱so̱ u̱ka ku̱mte̱. Se̱di wa nak Ye̱so̱ ko-uyan u̱-me̱ Ye̱so̱ da, wa nak di mo̱t-tu̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u̱ no̱mu̱ u̱t-ne̱t u̱ wa nape̱ du̱gu̱ Yohanna Wa-u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱. 26 Wa he̱e̱se̱ no̱m-du̱ u̱s-rem za u-gye̱r u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱. Biskira u̱ Akira hog rem-u̱s ro, se̱ e̱ fog wu̱n u̱-kit m-yasa. E̱ sur m-waru̱ wu̱n u̱r-zwar ne̱ u̱ka fu̱n-yu̱ u-Ru̱ o̱tte̱ yu̱ wa yete̱ ne̱t-ne̱ fat-du̱ za u̱r-ma.

27 Da-u̱ Apo̱ro̱s o̱o̱ge̱ u̱ssa wa do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Akaya, a-doru̱ Ye̱so̱ se̱gu̱ wu̱n. E̱ pu̱n u-ran m-ha u̱du̱ a-dor-ne̱ i o̱ u̱ Akaya e̱ kab wu̱n u̱t-kom u̱t-yu̱r. Da-u̱ wa haye̱ u̱ku̱n, ha-m ro shu̱'u̱t u̱r-se̱ge̱ sok u̱du̱ a-dor-ne̱ i ya jab-u̱ nya-u u-Ru̱. 28 Wa no̱ng iya remu̱ zu̱ wa ru̱u̱g Yahuda-ne̱ u-tát u̱r-orop u̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱t, wa o̱gu̱ waru̱ u̱n u̱ te̱k-u̱ no̱m-tu̱ na pane̱ me̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱ Ye̱so̱ wa o̱ Kiristi.

19

Burus u̱ bo̱-u̱ Afisa

1 Da-u̱ Apo̱ro̱s o̱o̱ge̱ u̱ Ko̱rintiya, Burus to u̱-me̱ dak-u o̱ wa te bo̱-u̱ Afisa, ku̱na wa bitte̱ e̱ke̱n a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. 2 Se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;¿No̱ kwu̱ng Yar-u u-Ru̱ da-u̱ no̱ ya' jab?&gt;&gt;

Se̱ e̱ zu̱, &lt;&lt;O'o, it ho̱k u̱zu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ro da.&gt;&gt;

3 Tu̱msu̱ wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan go̱-du̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ tu̱ m-bu̱ to̱ na no̱mu̱ no̱?&gt;&gt;

E̱ zu̱, &lt;&lt;Go̱-du̱ tu̱ Yohanna to̱.&gt;&gt;

4 Burus zu̱, &lt;&lt;Yohanna no̱ng u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ no̱ngu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, i byu̱r-ne̱ e̱ yage̱ yu̱du̱ ba'as-u̱t e̱, wa o̱gu̱ waru̱ ne̱t-ne̱ e̱ ya jab-u̱ waku̱n wu̱ de̱ haan u̱ dim-u̱ wa, wato Ye̱so̱.&gt;&gt; 5 Da-u̱ u̱n ho̱ge̱ iya, na no̱mu̱ u̱n u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u̱ te̱k-u̱ dim-u̱r Wa-ko-uyan Ye̱so̱. 6 Da-u̱ Burus do̱ru̱ u̱n u-kom, Yar-u u-Ru̱ he̱e̱n u̱ do̱m-u̱ u̱n, u̱n hu̱ no̱m-du̱ u̱s-rem u̱ to̱ko̱n rem-to̱ u̱ warru̱ no̱m-tu̱ Yar-u u-Ru̱ ko̱su̱ u̱n. 7 U̱n teeg campa-ne̱ u̱ka o̱p-u̱ yu̱r [12].

8 Se̱ Burus to u̱-me̱ Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ wa o̱gu̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ jab gan. Wa teeg u̱s-pyaat u̱s-tu̱t u̱ku̱n wa, wa o̱gu̱ parru̱ u̱n u̱ waru̱ mo̱ttu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱. 9 Se̱di e̱ke̱n gu̱gu̱m kab-du̱ rem-u̱s se̱ remu̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi har e̱ no̱mu̱ e̱ke̱n a-dor-ne̱ gom-u̱ rim-o̱ u̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱t. Remu̱ iya Burus yage̱ u̱n, wa nok u̱ a-dor-ne̱, wa o̱ u̱t-ko̱se̱ ko mu̱ne̱ u̱ makaranta-u Tiranus. 10 Burus no̱ng iya m-te̱ u̱s-hak u̱s-yu̱r, har ne̱t-tu̱ o̱gu̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ Asiya e̱ hog rem-su̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱, Yahuda-ne̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da be̱e̱t.

Yaagu̱ Siba

11 Ru̱-u̱ yaag Burus m-shin mu̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin so̱k. 12 Abite̱ i o̱tte̱ u̱s-go̱m haagu̱n u̱du̱ Burus da, e̱ke̱n no̱m-du̱ ko̱o̱k u̱s-hund ko u̱t-kus tu̱ Burus tame̱, na de̱ u̱t-kab na do̱ru̱ a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱. Remu̱ iya, ne̱t-tu̱ o̱tte̱ ko̱b-du̱ m-yar e̱ de̱ kwu̱m-du̱ m-yar, tu̱msu̱ i no̱m-u̱s u̱s-te o̱o̱ge̱ yadu̱ u̱r-ko̱b, e̱ de̱ u̱r-rwu̱ remu̱ no̱mu̱ Burus no̱me̱. 13 Se̱ e̱ke̱n Yahuda-ne̱ a riig-tu̱ ruutu̱ no̱m-u̱s u̱s-te ne̱, e̱ u̱t-sa e̱ kab dim-u̱r Ye̱so̱ e̱ hu̱u̱tu̱ rutu̱ no̱m-u̱s u̱s-te. E̱ zu̱, &lt;&lt;U̱m zu̱ u̱ dim-u̱r Wa-ko-uyan Ye̱so̱ du̱ Burus o̱ bu̱t-u̱t wa, ruun!&gt;&gt; 14 E̱ke̱n yaage̱ o̱ro ta'er, yaag-u̱ Siba, wa-Yahuda, wu̱ foge̱ hi-u̱r wa yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g. 15 De̱ku̱n ho̱-de̱ e̱ o̱ te̱k u̱t-no̱m iya, no̱m-yu̱ u̱s-te gu̱gu̱m u̱r-rwu̱. Se̱ no̱m-yu̱ u̱s-te shu̱s ya zu̱ u̱n, &lt;&lt;U̱m nak Ye̱so̱, u̱m nak Burus. ¿Se̱di no̱ wanne̱ no̱ o̱ye̱?&gt;&gt; 16 Campa-yu̱ o̱tte̱ no̱m-yu̱ u̱s-te tu̱ mak wa he u̱n u̱t-war. Wa zeg be̱b-u̱r u̱n wa kemu̱sse̱ u̱n u̱t-kus wa ho̱n-su̱ u̱n, u̱n ru du̱gu̱ bu-u o̱ m-so̱m u̱t-so tu̱msu̱ u-war m-ja m-hyu̱.

17 Ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ u̱ Afisa be̱e̱t, u̱ Yahuda-ne̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da ho̱ge̱ rem-su̱ no̱m-u̱ na no̱me̱, gye̱r-u̱ ship e̱, tu̱msu̱ u̱n sekmu̱sse̱ dim-du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱. 18 U-tat u̱ te̱k-u̱ i ya jab e̱ haan e̱ o̱ warru̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ e̱ no̱me̱ u̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱t. 19 U̱t-ne̱t u-tát i nome̱ u-gwat, e̱ gargu̱ssu̱n ran-u̱t u̱n tu̱ u̱s-pan, e̱ doos u-ra u̱ te̱k u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t. Da-u̱ e̱ do̱re̱ shik-u̱ ran-tu̱ u̱s-pan tu̱ e̱ dose̱ u-ra, shik teeg shik-u̱ pama-u̱ u̱t-ho̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-o̱p u-so u-tan [50,000]. 20 Remu̱ iya rem-su̱ Wa-ko-uyan sur m-cwa ko̱he̱ne̱, se̱ tu̱m jab-su̱ u̱t-ne̱t u-tát.

21 Da-u̱ na no̱me̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t, Burus o̱gu̱ u̱ssa wa do̱'e̱ u̱ Urusharima, se̱di wa dorog u̱zu̱ wa ba m-ha u̱ Gas-u̱ dak-tu̱ Makidoniya u̱ Akaya ne̱ uro. Tu̱msu̱ Burus zu̱, &lt;&lt;A u̱m cwaye̱ u̱ Urusharima, me̱ u̱t-fang m-te̱ bo̱-u̱ Roma.&gt;&gt; 22 Se̱ wa tom ne̱t-ne̱ yu̱r u̱ te̱k-u̱ a-u̱r-se̱ge̱ ro ne̱, Timoti u̱ Eratus ne̱ m-ha u̱ Makidoniya, wa hen wa tumb cashi u̱ dak-u̱ Asiya.

Gwu̱z yu̱nge̱ u-me̱ bo̱-u̱ Afisa

23 Da-u na no̱me̱ iya, e̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ Afisa, yu̱nu̱s jab-su̱ ne̱t-tu̱ ya jab u̱du̱ Ye̱so̱. E̱ ho̱k u̱s-ryab sok remu̱ zu̱ a-dor zu̱u̱g Ye̱so̱ wa o̱ fu̱n-yu̱ kwu̱m-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma. 24 Yu̱nu̱s-du̱ u̱s-jab takku̱n u̱du̱ yaku̱n campa-ya wa-u̱ u-zwa na zu̱ wa Dimitiriyus. Wa mu̱ye̱ pyu̱-m re̱k-mo̱ u̱ azurfa mu̱ o̱tte̱ sha-mu̱ pyu̱ yat-o̱ u̱ Atemis.* Ne̱t-tu̱ o̱ pyu̱-m mo̱ remu̱ e̱ ye'et Atemis m-ze̱g. Dimitiriyus u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ ne̱ kwu̱mu̱g shik sok u̱ remu̱ cerpa-u o̱. 25 Wa fog u̱n be̱e̱t, u̱r-kot u̱ a go̱-du̱ sa-u o̱ ne̱, wa zu̱, &lt;&lt;No̱ ne̱t-ne̱, no̱ nak u̱zu̱ sa-u uno̱ o̱ it kumte̱ shik sok. 26 No̱ hyang tu̱msu̱ no̱ ho̱k, bo̱-u̱ Afisa o̱ war-o̱ da, dak-u̱ Asiya u-be̱e̱t, Burus uya paru̱g u̱t-ne̱t u-tát sok. Wa byu̱u̱g hi-u̱t u̱n u̱zu̱ ru̱-u̱ ne̱t no̱me̱ kom-u̱t wa, a ru̱-o̱ da. 27 Za hen u̱t-no̱m u̱ so̱-se̱ iya da. U̱n de̱ na-su̱ dim-du̱ cerpa-u in. A Burus u̱ re̱ shu̱ u̱t-no̱m inya, u̱t-wa u̱ ne̱t-tu̱ yage̱ no̱mu̱ Atemis ru̱-u yat-o̱ u̱t-huuk. Tu̱msu̱ na de̱ mo̱t-du̱ o̱ u̱ sek-m wa ne̱, no̱m-u̱ ne̱t-tu̱ dak-u̱ Asiya u-be̱e̱t har dak-u uno̱ o̱ no̱me̱-du̱ u̱t-huuk.&gt;&gt;

28 Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ inya, se̱ e̱ hog u̱s-ryab sok, e̱ yu̱ns u̱s-cwar u-da u-gan e̱ zu̱, &lt;&lt;m-Sek u̱du̱ Atemis u̱ Afisa-ne̱!&gt;&gt; 29 Bo̱-u̱ rukuste̱, ne̱tu̱ ku̱su̱n m-ha u̱ be-du̱ u̱r-mo̱ro̱g, u̱n o̱ nak-du̱ Gayus u̱ Aristakus ne̱, i rwu̱ne̱ du̱gu̱ dak-u̱ Makidoniya, e̱ o̱ye̱ hu̱u̱b-tu̱ u̱r-no̱ku̱ Burus. 30 Burus cwang wa cwa u̱du̱ u̱r-mo̱ro̱g, se̱di a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ hoos wu̱n m-ha. 31 To̱ko̱n ne̱nge̱n-tu̱ dak-u̱ Asiya, i o̱ hu̱u̱b-u̱t Burus ko̱ e̱, e̱ tom waku̱n u̱du̱ rò m-ho̱r m-ho̱r u̱zu̱ a wa jar wa cwa u̱ be-du̱ u̱r-mo̱ro̱g da.

32 Ne̱t-ne̱ be̱e̱t i mo̱rge̱ no̱m-u̱ zuste̱ kowan, remu̱ zu̱ u̱n nak ko yan-o̱ wa u̱n u̱t-mo̱ro̱g da. E̱ke̱n jaku̱s u̱s-cwar e̱ o̱ se̱ke̱n rem-se̱, tu̱msu̱ e̱ke̱n hu̱ warru̱ su̱ e̱. 33 Yahuda-ne̱ tok waku̱n u-shu̱ wu̱ e̱ foge̱ Are̱kzandariya, wa jaku̱s kom-u̱t wa u-ru̱ remu̱ ne̱t-tu̱ ho-u̱t u̱s-ram. Wa u̱t-sa wa waru̱ u̱n u̱zu̱ yu̱ns-du̱ jab ku̱mge̱ u̱du̱ Yahuda-ne̱ da.

34 Da-u̱ nape̱ u̱zu̱ wu̱n wa-yahuda wa u̱n yu̱ns cwar-u̱s u̱n uda u-gan u̱n zu̱. &lt;&lt;M-Sek u̱du̱ Atemis wu̱ Afisa!&gt;&gt; U̱n teeg u̱s-kwam u̱s-yu̱r u̱ no̱m-du̱ u-no̱m u-gan.

35 Da-u̱ wa-u̱s-ge̱n yu̱ bo̱-u o̱ wa u̱ u̱n u̱ ho̱-du̱ u̱s-ram, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;No̱ ne̱t-tu̱ Afisa, kowan nak u̱zu̱ bo̱-u̱ Afisa o̱ u̱ gwat-du̱ pyu̱-u̱ yat-o̱ u̱ Atemis, tu̱msu̱ wu̱ sha-m wa he̱ne̱ du̱gu̱ do̱m u-ru̱. 36 Ba shu̱'u̱te̱ ka u̱t-no̱m zaar na se̱ no̱m-u̱t to̱ da, ku̱mge̱ no̱ rest jab, a no̱ no̱m ko-uyan u̱ te̱k-u̱ m-ho̱r da. 37 No̱ hattu̱n ne̱t-u̱t tun-to̱ u̱ ane̱, remu̱ zu̱ e̱ no̱ng no̱m-u̱t yo̱-o̱ da. E̱ no̱ng u-hiw u̱-me̱ pyu̱-u̱ yat-o̱ u̱ Atemis. Tu̱msu̱ e̱ pyapu̱k ru̱-u in da. 38 Se̱di abite̱ Dimitiriyus u̱ i o̱ u̱r-kot u̱ wane̱ o̱tte̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ e̱kse̱ e̱ u̱ waku̱n ne̱, kur-u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ ya u̱r-hu̱k, tu̱msu̱ a-kwu̱p-du̱ u̱s-rem o̱ro, se̱ e̱ hu̱u̱t u̱s-rem. 39 Tu̱msu̱ abite̱ o̱ko̱n o̱ro u̱ no̱ u̱t-sa no̱ shit, se̱ na mang ko-uyan u̱-me̱ u̱r-mo̱ro̱g. 40 U̱t-nip, u̱m o̱ m-hyan u̱zu̱ in o̱ te̱k-u̱ a swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱, ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ in za keru̱ warru̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ hatu̱n uno̱ gwu̱z-o̱ u̱ ya-o̱ da. A faru̱k-u̱ Roma u̱ shite̱ u̱zu̱ gwu̱z-u̱ yan-o̱ na o̱tte̱, in zatte̱ no̱m-u̱ u̱t-zu̱ da.&gt;&gt; 41 Da-u̱ wa tase̱ u̱s-rem inya se̱ wa zu̱ u̱ ne̱t-tu̱ aru̱k.

20

Burus mu̱u̱g u̱ dak-tu̱ Makidoniya u̱ Giris

1 Da-u̱ gwu̱z habe̱, Burus tom fagu̱n a-dor Ye̱so̱. Wa ye' e̱ shiriktin-mu̱ jab. Se̱ wa aru̱k, wa do̱'e̱ u̱ dak-u̱ Makidoniya. 2 Da-u̱ wa nu̱rse̱ be-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t, wa ye' e̱ shiriktin-mu̱ jab sok, se̱ wa te u̱ dak-u̱ Giris. 3 Ku̱na wa shu̱'u̱te̱ m-te u̱s-pyaat u̱s-tu̱t. Wa o̱gu̱ te̱k-u̱ zo̱ng-su̱ cwadu̱ u-hat wa do̱te̱ u̱ dak-u̱ Suriya. E̱ wa hog u̱zu̱ e̱ke̱n Yahuda-ne̱ zo̱ngte̱ no̱mu̱ wu̱n no̱m-u̱t yo̱-to̱. Remu̱ iya wa hyen wa dor u-dak m-mu̱, se̱ wa aru̱k wa dor u̱-me̱ Makidoniya. 4 Ne̱t-u̱t tun-to̱ to̱ shu̱'e̱ wu̱n, Sufata wa'-u̱ Farus du̱gu̱ Biriya, u̱r-kot u̱ Aristakus ne̱ u̱ Sandu̱nkus (ne̱t-tu̱ Tasaronika), u̱ Gayus (du̱gu̱ Darbe), u̱ Timoti, u̱ Tikikus ne̱, u̱ Tarofimus (ne̱t-tu̱ Asiya). 5 E̱ ba'ag it m-aru̱k, e̱ e̱stu̱ it u̱ Toruwa. 6 Da-u̱ na tase̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱r-Be̱re̱di du̱ za m-Yis, It he̱n it yu̱ne̱ du̱gu̱ bo̱-u̱ Firibi u̱-me̱ u-hat. Da-u̱ roog-mu̱ u̱t-tan arke̱ it te̱ Toruwa it bit ne̱t-u̱t to̱ i arku̱n kanda it no̱ko̱n u̱ku̱n. Se̱ it shu̱'u̱t u̱ Toruwa m-roog u̱t-ta'er.

Burus u̱-me̱ bo̱-u̱ Toruwa

7 U̱ ho̱-du̱ u̱r-taku̱n du̱ roog-mu̱ u̱t-ta'er it mo̱ro̱g remu̱ it Mot u̱r-Be̱re̱di it baku̱ste̱ u̱ mar-m Wa-ko-uyan. Se̱ Burus hu̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ u̱t-him u̱ te̱k-u̱ m-gyu̱p, remu̱ zu̱ wa o̱ zo̱ng-su̱ u̱r-aru̱k u̱r-is gas. 8 It mo̱ro̱gte̱ u̱ kur-u̱ do̱m. Ku̱na hitirra-su̱ o̱tte̱ u-tát u̱r-do̱. 9 Da-u̱ Burus o̱o̱ge̱ u̱s-rem, e̱ke̱n zwar-e̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m pyam-yu̱ u-kur na zu̱ wa Yutikus, roog-mu̱ kos wa. Da-u̱ Burus o̱o̱ge̱ u̱s-rem za u̱r-ma, roog-mu̱ kost Yutikus har wa he̱e̱n du̱gu̱ u-kur u̱ do̱m-u̱ o̱, na ku̱b wa u̱r-u. 10 Se̱ Burus ciz u-dak wa ku̱b wu̱n. Wa zu̱, &lt;&lt;Ana naas jab da, wa o̱ u̱r-fat!&gt;&gt; 11 Se̱ Burus mu u̱ do̱m kur-u̱ do̱m, wa Mot u̱t-Be̱re̱di, it re. Wa re shu̱ u̱ no̱mu̱ u̱n u̱s-rem har is gu̱s da-u o̱ wa aru̱k. 12 Se̱ u̱n nok i-zwar ne̱ u̱r-fat ne̱, u̱n nom u̱r-so̱ sok.

Burus yu̱nge̱ du̱gu̱ Toruwa
m-ha u̱ bo̱-u̱ Miretus

13 Burus aru̱kte̱ m-ha bo̱-u̱ Asus u̱ fu̱n-yu̱ u-dak, ku̱na wa zo̱ngte̱ u̱zu̱ it bit wu̱n. It hen it dor u-hat. 14 Da-u̱ wa bite̱ it u̱ Asus, it ku̱b wu̱n u-hat it haan u̱ bo̱-u̱ Mitirin. 15 Tu̱msu̱ du̱gu̱ ku̱n it re shu̱ m-ha ne̱ u̱-me̱ u-hat. Is o̱ m-gas it te u̱ Gas-u̱ Kiyos.* Tu̱msu̱ da is gase̱ it u̱ ya Gas-u̱ Samos.† Da tase̱ it aru̱k m-ha u̱ bo̱-u̱ Miretus. 16 Burus o̱gu̱ zu̱u̱g wa za u̱r-cu̱z u̱ bo̱-u̱ Afisa da, remu̱ gye̱r-u̱ naasu̱ u-da u̱ dak-u̱ Asiya. Wa o̱gu̱ m-ho̱r, wa cwang u̱zu̱ a-za no̱me̱ wa te Urusharima kanda ho̱-du̱ Mo̱ro̱g-du̱ Fentikos.

Burus mo̱ro̱gte̱ u̱ ne̱nge̱n-tu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ bo̱-u̱ Afisa-ne̱

17 Da-u̱ hat-yu̱ te bo̱-u̱ Miretus Burus to̱m na fagnu̱ wa ne̱nge̱n-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ tu̱ bo̱-u̱ Afisa wa no̱m u̱s-rem u̱ e̱ ne̱. 18 Da-u̱ e̱ haane̱ u̱du̱ ro se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ hi-du̱ war-no̱, no̱ nak ko̱ yan go̱-du̱ u̱r-yu̱ de̱ u̱m no̱me̱ tun du̱gu̱ da-u̱ u̱m cwane̱ u̱ dak-u̱ Asiya. 19 No̱ nak u̱ka u̱m dorte̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ u̱ yadu̱ m-ze̱g ne̱, tu̱msu̱ u̱m nom u̱s-kan u̱ remu̱ u̱t-ne̱t. Tu̱msu̱ no̱ nak u̱zu̱ u̱m swaag u̱r-ko̱b sok, remu̱ Yahuda-ne̱ i za dor da cwang e̱ ho̱nsu̱ me̱. 20 Tu̱msu̱ u̱m yakke̱ za waru̱ no̱ o̱ko̱n u̱ de̱ se̱gu̱ no̱ da, u̱m waru̱ no̱ rem-su̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱m is-u̱ no̱ u̱ te̱k-u̱ u̱r-ban tu̱msu̱ u̱ me̱ u̱t-bu ne̱. 21 U̱m no̱ngu̱ Yahuda-ne̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱t-bu̱t u̱ mo̱ttu̱ u̱t-byu̱ru̱n u̱du̱ u-Ru̱ e̱ yage̱ u̱t-ba'as, tu̱msu̱ e̱ ya' jab u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱.

22 &lt;&lt;Yar-u̱ u-Ru̱ ko̱sku̱ me̱ u̱zu̱ u̱m do̱'e̱ u̱ Urusharima, se̱di u̱m nak no̱m-u̱ de̱ kwu̱m-du̱ me̱ u̱ku̱n da. 23 Ko ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱gu̱ waru̱ me̱ ko̱ bo̱-u̱ he̱ na do̱'e̱ tagu̱ me̱ u̱ kur-u̱ m-to̱k, tu̱msu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b o̱ e̱stu̱ me̱ u̱ku̱n. 24 Se̱di me̱, u̱m mutte̱ fat-u̱r ri o̱ko̱n no̱m-o̱ da, abite̱ me̱ keru̱ tasu̱ no̱m-u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ wa me̱ u̱t-no̱m. Wa dak me̱ u̱m no̱m do̱nse̱-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱zu̱ Ru̱-o̱ Wa-u-u̱ku̱r tu̱msu̱ u̱ nya-u u-Ru̱ ne̱.

25 &lt;&lt;U̱m no̱ngu̱ no̱ u̱t-bu̱t u̱ka Ru̱-u̱ o̱tte̱ u̱ssa wa dor-u̱t jab-su̱ u̱t-ne̱t. Se̱di u̱m nak u̱ ya-o̱ o̱ m-vaste̱ u̱zu̱ no̱ o̱r-u̱t ri ne̱ a-dor do̱te̱ hyan-du̱ me̱ da tu̱msu̱. 26 U̱m u̱t-sa no̱ nap u̱zu̱, wu̱ ho̱ge̱ bu̱t-u̱t ri, tu̱msu̱ wa mu̱r za kab Ye̱so̱ ba'as-u̱t ri to̱ da. 27 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ u̱m wargu̱ no̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa u-be̱e̱t. 28 Gwatu̱n hi-u̱t no̱ u̱r-zwar ne̱, u̱ ne̱t-tu̱ Yar-u u-Ru̱ ya'u̱ no̱ u̱t-gwat ne̱. Re̱e̱n shu̱ u̱ gwat-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ i Ru̱-u̱ kwu̱mne̱ u̱ hi-u̱r wa tu̱msu̱ u̱ hyu̱-mu̱ Wa'-u̱ wa ne̱. 29 U̱m nak da-u̱ u̱m arke̱, ne̱t-tu̱ nome̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi de̱ haan. E̱ u̱t-sa e̱ ho̱ru̱sse̱ ban-du̱ a-dor u̱ka o̱-yu̱ u-dak nomte̱ ban-du̱ ca. 30 Ko te̱k-u̱ me̱ no̱, e̱ke̱n do̱'e̱ u̱r-yu̱ne̱ e̱ no̱m rem-su̱ u̱s-bi remu̱ zu̱ e̱ naktu̱n u̱t-ne̱t u̱ haan u̱du̱ e̱. 31 Remu̱ iya, shu̱'u̱tu̱n u̱s-zo̱ng ne̱, tas waku̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱ wa yage̱ yadu̱ jab u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱, baksu̱n u̱ da-o̱ u̱zu̱ u-ho̱ m-gyu̱p ne̱ u̱zu̱ u̱m no̱ng u̱s-hak u̱s-tu̱t u̱m no̱ngu̱ no̱ u̱t-him m-is ne̱ u̱ is-u̱ ri tas no̱ kab to̱ko̱n ko̱se̱-to̱ da.

32 &lt;&lt;U̱ da-o̱ hen u̱m yakku̱ no̱ u̱ kom-tu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱ rem-su̱ nya-u wa u̱ no̱m u̱r-kot u̱ no̱ ne̱, no̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱r-be̱b ne̱ tu̱msu̱ o̱ ya' no̱ u̱r-o̱g u̱r-kot u̱ i o̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱. 33 U̱m za cwan-tu̱ shik ko cwu̱-u̱t waku̱n da. 34 No̱ hi-du̱ war-no̱, no̱ nak u̱zu̱ u̱m no̱ng pama-u̱ hi-du̱ war ri, remu̱ u̱m ho̱tu̱ hi-du̱ war ri m-'e̱ u̱ i o̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱. 35 U̱ te̱k-u̱ tun-to̱ u̱t-be̱e̱t tu̱ u̱m no̱me̱, U̱m no̱ng to̱ remu̱ u̱m ko̱s-tu̱ no̱ u̱zu̱ a in o̱ u̱t-no̱m iya, inu̱ keru̱ se̱gu̱ ku̱shin ku̱shin ne̱. Tu̱msu̱ in baksu̱n u̱ rem-su̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ ne̱ su̱ zu̱ye̱, &lt;In nom u̱r-so̱ a ne̱t-tu̱ nya in no̱mu̱ in u̱t-sa, se̱di u̱t-ze̱g m-no̱m u̱r-so̱ a in nya u̱t-ne̱t no̱mu̱ e̱ u̱t-sa.&gt; &gt;&gt;

36 Da-u̱ Burus tase̱ u̱t-war inya, se̱ wa u̱t-jwu̱n wa nom u̱s-to̱o̱g u̱ u̱n ne̱ be̱e̱t. 37 Se̱ u̱n be̱e̱t u̱n hu̱ u̱s-kan, u̱n ham-u̱t Burus u̱n hu̱ pa-tu̱ wu̱n. 38 U̱n naas jab sok remu̱ rem-su̱ wa no̱me̱ u̱zu̱ u̱n zamnu̱ hyan-du̱ wu̱n da tu̱msu̱, se̱ u̱n shu̱'u̱ wu̱n m-ha u̱du̱ u-hat.

21

No̱k-u̱r Burus m-ha u̱ Urusharima

1 Da-u̱ it zu̱ ne̱nge̱n-tu̱ Afisa se̱ u̱r-ho̱, se̱ it to u̱-me̱ u-hat m-ha u̱ bo̱-u̱ Kos,* u̱ be-du̱ hat-su̱ eeste̱ m-gyu̱p. Da-u̱ is gase̱ it aru̱k m-ha u̱ gi-yu̱ Rods tu̱msu̱ u̱ be-du̱ hat-su̱ eeste̱. Tu̱msu̱ du̱gu̱ ku̱n it aru̱k m-ha u̱ bo̱-u̱ Fatara. 2 Da-u̱ it kume̱ hat-yu̱ ha-mu̱ dak-u̱ Finikiya, it to m-ha u̱ku̱n. 3 Da-u̱ it hyanne̱ dak-u̱ Sayifurus,† it hu̱t it tok o̱ u̱ kom u̱r-beer it, it aru̱k m-ha u̱ dak-u̱ Suriya. Se̱ it ciz u̱ bo̱-u̱ Taya remu̱ zu̱ ku̱na hat-yu̱ do̱te̱ cu̱st-u̱ u̱t-cwu̱. 4 Da-u̱ it te be-du̱ a-dor-ne̱ o̱tte̱, it shu̱'u̱t u̱ku̱n har m-roog u̱t-ta'er. Yar-u u-Ru̱ wargu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱zu̱ ne̱t-to̱ ya Burus u̱r-ko̱b a wa do̱'e̱ u̱ Urusharima. Remu̱ iya hen u̱n zu̱ a wa do̱'e̱ da. 5 A da-u̱ u̱r-yu̱ne̱ it no̱me̱, it yu̱ne̱ it hu̱ m-ha. A-dor-ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱ku̱n ne̱ta-ne̱ u̱ yaag-u̱ u̱n ne̱, e̱ shu̱'u̱ it m-ha dim-u̱ u-bo̱, se̱ it he u̱t-jwu̱n u̱ku̱n u̱ kit m-bu̱ it nom u̱s-to̱o̱g. 6 It kowan zu̱ o̱ru̱ wa se̱ wa'aste̱. Se̱ it to u̱-me̱ u-hat, se̱ a-dor-ne̱ i o̱ u̱ku̱n kowan aru̱k m-mu̱ bu-u wa.

7 Da-u̱ it teye̱ bo̱-u̱ Taya it eeste̱ u̱ aku̱n da se̱ da it tene̱ bo̱-u̱ Toremayis It vu̱ku̱s o̱r-u̱t it ne̱, it ees u̱ku̱n u̱ gyu̱p-m mo̱ u̱du̱ e̱. 8 Da-u̱ is gase̱ it aru̱k m-pas u̱ bo̱-u̱ Kasariya, it to u̱ bu-u Firibus wa-warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. Wa o̱ te̱k-u̱ ne̱t-ne̱ ta'er i na dage̱ remu̱ e̱ nom-tu̱ u-pama u̱ a-dor-ne̱ u̱ Urusharima, it ciz u̱du̱ ro. 9 Wa o̱tte̱ ya-u̱t-gwu̱p nas i no̱me̱ u̱t-gu̱ da, e̱ be̱e̱t kowan wu̱r no̱mu̱ Yar-u u-Ru̱ zu̱ wa war.

10 Da-u̱ it no̱mu̱ u̱t-ho̱ u̱ku̱n cashi, se̱ waku̱n wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ haan du̱gu̱ gas-u̱ Yahudiya na zu̱ wa Agabus. 11 Da-u̱ Agabus haane̱ u̱du̱ it, se̱ wa ku̱b hap-u Burus. Agabus gu̱g hi-u̱r wa, kom-u̱t wa u̱s-na ne̱ se̱ wa zu̱, &lt;&lt;No̱m-u̱ Yar-u u-Ru̱ zu̱ye̱ ya, &lt;Iya o̱ Yahuda-ne̱ i Urusharima do̱te̱ gu̱ksu̱ wu̱ o̱tte̱ hap-u inya, tu̱msu̱ e̱ yasu̱ wa u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da.&gt; &gt;&gt;

12 Da-u̱ it ho̱ge̱ iya it u̱ ne̱t-tu̱ o̱ ku̱n ne̱ u̱t-be̱e̱t, it kon Burus a wa do̱'e̱ u̱ Urusharima da. 13 Se̱ Burus zu̱, &lt;&lt;¿Remu̱ yan-o̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m inya? ¿Re̱ no̱ o̱tte̱ u̱s-kan u̱ na-su̱ me̱ jab? U̱m zo̱ngte̱ u̱ ne̱t-tu̱ gu̱g-u̱t me̱ tu̱msu̱ e̱ ho̱ me̱ u̱ Urusharima remu̱ zu̱ u̱m o̱ no̱mu̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ u̱t-huuk.&gt;&gt; 14 Ba it kere̱ parru̱ wu̱n da, se̱ it ho u̱s-ram it zu̱, &lt;&lt;Yage̱ Ru̱-u̱ no̱m no̱m-u̱ cite̱ wa.&gt;&gt;

15 Da tase̱, it zo̱ng it do̱'e̱ u̱ Urusharima. 16 E̱ke̱n a-dor-ne̱ du̱gu̱ Kasariya e̱ shu̱'u̱ it, e̱ hu̱u̱t it u̱du̱ Manason wu̱ it de̱ u̱r-cu̱z u̱du̱ wa, ne̱tu̱ bo̱-u̱ Sayifurus wa, wa o̱ te̱k-u̱ a-dor-ne̱ i u̱r-taku̱n.

Burus teeg Urusharima

17 Da-u̱ it teene̱ Urusharima, or-u̱t it ne̱ gu it u̱t-kom u̱t-yu̱r. 18 Da-u̱ is gase̱ Burus do̱'e̱ u̱ it ne̱ u̱du̱ Yakubu, ne̱nge̱n-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱t-be̱e̱t hen e̱ o̱ u̱ku̱n. 19 Da-u̱ Burus vu̱k-se̱ u̱n, se̱ wa waru̱ u̱n u̱t-no̱m u-tát tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱-me̱ ne̱t-tu̱ i za-yahuda-ne̱ da du̱gu̱ ank-m wa. 20 Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ iya, se̱ e̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam, e̱ zu̱ Burus, &lt;&lt;Bo̱ hyang u̱t-ne̱t u̱t-zo̱ngu u-tát e̱ yaag jab-u̱ te̱k-u̱ me̱ Yahuda-ne̱, tu̱msu̱ u̱n be̱e̱t hen a shu̱b-du̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r tu̱ Mosa ya it. 21 Na wargu̱ Yahuda-ne̱ a-dor, u̱zu̱ bo̱ o̱ iis-u̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t i o̱ te̱k-u̱ i za-yahuda-ne̱ da, e̱ yage̱ do̱rru̱ ko̱se̱-u̱t wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Mosa, tu̱msu̱ bo̱ zu̱ a u̱n no̱mu̱ yaag-u̱ u̱n u̱r-pe̱s da, ko e̱ no̱m u̱ka in nomte̱ u̱r-ma'in da. 22 ¿Yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-no̱m? Za u-sakna u̱n do̱'e̱ u̱t-ho̱g u̱zu̱ haagu̱n. 23 Remu̱ iya se̱ bo̱ no̱m no̱m-u̱ it waru̱ bo̱. It o̱tte̱ ne̱t-ne̱ nas u̱ te̱k-u̱ me̱ it i no̱me̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ o̱ko̱n no̱m-o̱. 24 Kabu̱n ne̱t-u̱t tunto̱, tu̱msu̱ jaasu̱n hi-u̱t no̱ u̱r-kot u̱ u̱n ne̱ u̱ka bo̱r-u̱t zu̱tte̱, tu̱msu̱ no̱ to̱p no̱m-u e̱ haatu̱n u̱du̱ to̱o̱g, ko̱ e̱ u̱t-no̱m u-o̱r. Ko̱ ko̱wan u̱t-nap u̱zu̱ no̱m-u̱ na o̱ u̱t-war u̱ u̱n ne̱ a nip-to̱ da, tu̱msu̱ e̱ u̱t-nap u̱zu̱ no̱ hi-u̱r no̱, no̱ o̱ yu̱-du̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r. 25 U̱ mo̱ttu̱ i za-yahuda-ne̱ da i ya jab, It u̱t-ne̱nge̱n u̱ Urusharima, it no̱ng u̱s-rem u̱ mo̱ttu̱ bo̱r-tu̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-do̱r, tu̱msu̱ it pangu̱ u̱n u-ran, it waru̱ u̱n u̱ka it cinte̱ u̱s-rem. It panu̱g u̱zu̱ a u̱n tu̱ ap-mu̱ na pane̱ m-gir da, ko̱ e̱ tu̱ hyu̱-mu̱ u-bisa da, tu̱msu̱ a u̱n tu̱ ap-mu̱ bisa-u̱ na myu̱gre̱ u̱r-ge̱ke̱s da. Tu̱msu̱ it wargu̱ u̱n u̱zu̱ a u̱n no̱m m-o̱ da.&gt;&gt;

26 Da-u̱ is gase̱, Burus ku̱b ne̱t-u̱t to̱ wa aru̱k u̱nu̱ e̱ ne̱ remu̱ e̱ no̱m-u̱t no̱mu̱ Mosa waru̱ u̱n u̱ mo̱ttu̱ jaasu̱ u-war u̱ remu̱ u̱t-huuk. Sin-se̱ o̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱n no̱me̱ u-Ru̱ u̱r-taku̱n. Se̱ wa to̱ u̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan remu̱ wa nom-u̱t do̱nse̱-du̱ ho̱-du̱ u-zo̱ru̱ u̱n, wato ho̱-du̱ u̱n de̱ ho̱-du̱ u̱t-bisa tu̱ to̱o̱g u̱ remu̱ kowan u̱ teku̱ me̱ u̱n.

Na maaste̱ Burus u̱ me̱ kur-u̱ u̱t-ko̱se̱

27 Da-u̱ ho̱-tu̱ u̱t-ta'er ha m-ta, e̱ke̱n Yahuda-ne̱ du̱gu̱ Asiya e̱ hyen Burus u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan. Se̱ e̱ yu̱nse̱ gwu̱z u-me̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t. E̱ maas wu̱n. 28 E̱ o̱gu̱ u̱t-jar u̱zu̱, &lt;&lt;No̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ no̱mu̱n u̱r-se̱ge̱! Ne̱tu̱ wa ya', wu̱ o̱ u̱t-riig ko̱he̱ne̱ wa o̱ pepru̱ ne̱t-u̱t in, wa hosu̱ ne̱t-ne̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t in. Tu̱msu̱ wa o̱ warru̱ rem-su̱ m-zan mo̱ttu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan uno̱ ne̱. Wa naaste̱ be-du̱ u-he̱n cwatu̱n ne̱t-tu̱ za-Yahuda-ne̱ u̱-me̱ Bu-u u̱s-To̱o̱g.&gt;&gt; 29 (E̱ zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ e̱ hyang Burus e̱ Tarofimus, ne̱tu̱ Afisa u̱-me̱ u-bo̱, kabu̱g u̱zu̱ wa o̱o̱g u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱ u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan.)

30 Bo̱-u̱ rukus, ne̱t-tu̱ yu̱nne̱ m-so̱m e̱ maas Burus. E̱ ruut wu̱n u̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, za rem na tage̱ u̱t-is. 31 E̱ o̱ u̱t-sa e̱ ho̱ wu̱n, se̱ rem-su̱ se̱ haan u̱du̱ yu̱-Yat-ya a-m-gag u̱zu̱ Urusharima u-be̱e̱t o̱ te̱k-u̱ gwu̱z sok. 32 Za rem se̱ a-m-gag ne̱, u̱ a-m-gag ne̱ i-yate̱ i Roma, e̱ do̱'e̱ u̱ku̱n za naas u-da. Da ne̱t-tu̱ hyane̱ a-m-gag i-yate̱ se̱ e̱ yage̱ gap-du̱ Burus.

33 Se̱ yu̱-Yat-ya haan wa maas Burus, wa wu̱ na gu̱g wu̱n u̱ ho-su̱ kwam-u̱s yu̱r. Da-u o̱ yu̱-shu̱ a-m-gag shitu̱ wu̱n u̱zu̱, &lt;&lt;¿Wana bo̱ o̱ye̱? Tu̱msu̱ ¿yan-o̱ bo̱ no̱me̱?&gt;&gt; 34 Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t o̱ hen u̱ pama-u̱ gwu̱z unwa war su̱ unwa war su̱ wa. Remu̱ tat-u̱ gwu̱z, yu̱ yat-ya gwa'ag hi-du̱ rem-u̱s se̱ da. Se̱ wa zu̱ na hu̱u̱t Burus u̱ bu-u̱ a-m-gag. 35 Da-u̱ Burus tene̱ be-du̱ u̱t-jang se̱ gwu̱z mang u̱r-yu̱ne̱, se̱ da a-m-gag haane̱ e̱ ku̱b wu̱n u̱ hi-du̱ war u̱n. 36 Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t dor dim-u̱ pama u̱t-jar u̱zu̱, &lt;&lt;Na ho̱ wu̱n! Na ho̱ wu̱n!&gt;&gt;

37 Na o̱ mo̱ttu̱ u̱r-cwa u̱ Burus ne̱ u̱-me̱ bu-u̱ karma-ne̱ se̱ wa zu̱ yu̱ yat-ya karma-ne̱, &lt;&lt;¿Ko bo̱ u̱t-ees u̱m no̱m u̱s-rem u̱ bo̱ ne̱?&gt;&gt;

Se̱ yu̱ yat-ya karma-ne̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;¿Bo̱ nak u̱t-Girik rem-u̱r it? 38 ¿Bo̱ wa ne̱t-u̱ Masar wu̱ hatu̱n wa yu̱nu̱s-du̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t u̱ da-u̱ dim har wa ku̱b ne̱t-ne̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-nas a ho̱-du̱ ne̱t-ne̱ u̱-me̱ u̱r-do̱g da?&gt;&gt;

39 Se̱ Burus zu̱ wu̱n, &lt;&lt;A'o, me̱ ne̱t-u̱ Yahudiya wa'. Tu̱msu̱ ne̱t-u̱ bo̱-u yat-o̱ o̱, wa Tarsus u̱ dak-u̱ Kirikiya. Remu̱ iya u̱m u̱s-ko̱n yagu̱ me̱ u̱m no̱mu̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ u̱s-rem.&gt;&gt; 40 Se̱ wa yagu̱ wu̱n. Burus ees u̱ be-du̱ na jange̱, wa jaku̱s u-kom u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t e̱ ho̱ u̱s-ram. Se̱ e̱ ho u̱s-ram te̱k, se̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱s-rem u̱ rem-du̱ u̱t-Ibraniya.

22

1 Burus zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri, u̱t-ne̱nge̱n ne̱, e̱re̱n no̱mu̱ u̱m de̱ waru̱ no̱ u̱ da-o̱, u̱m u̱t-sa u̱m shasu̱ i o̱ ke̱tu̱ me̱ u̱s-rem.&gt;&gt; 2 Da-u̱ u̱n ho̱ge̱ u no̱ng u̱s-rem u̱ rem-du̱ u̱t-Ibraniya, se̱ u̱n ho u̱s-ram.

Se̱ wa zu̱: 3 Me̱ ne̱tu̱ Yahudiya wa, na mak-u̱t me̱ u̱ Tarsus, u̱ dak-u̱ Kirikiya, se̱di ane̱ a u̱m nente̱. U̱m no̱ng u-makaranta u̱ makaranta-u Gamariye̱r, wu̱na is-u̱ me̱ ko-uyan u̱ mo̱ttu̱ bo̱r-tu̱ i mate̱ u̱so-u̱t in. U̱m o̱tte̱ cwan-tu̱ do̱rru̱ u-Ru̱ u̱ka kowan u̱ te̱k-u̱ me̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m. 4 De̱ wu̱te̱ u̱m yaag ne̱t-ne̱ i ya jab u̱r-ko̱b u̱ da-u̱ dim-u̱ fu̱n-u ya yu̱ ne̱t-tu̱ foge̱ fu̱n-yu̱ ko̱se̱-u̱t Ye̱so̱. U̱m ho̱o̱g u̱n, u̱m wu̱ na gu̱g u̱t-ne̱t campa-ne̱ u̱ ne̱ta-ne̱ be̱e̱t, u̱m wu̱ u̱n u̱ kur-u̱ m-to̱k. 5 Wa-To̱o̱g yu̱-Yat-ya u̱ i shu̱ u̱t-ne̱t ne̱ be̱e̱t e̱ nak tu̱msu̱ e̱ kere̱ u̱t-war u̱ka nomte̱. Du̱gu̱-du̱ u̱n de̱ u̱m ku̱bte̱ u̱t-ran m-ha u̱du̱ o̱r-u̱t it ne̱ Yahuda-ne̱ u̱-me̱ Dimaku. U̱m de̱ge̱ u̱ku̱n u̱m maaste̱ a-doru̱ fu̱n-u ya, u̱m hatu̱n u̱n u̱ Urusharima remu̱ na yu̱'u̱t u̱n u̱r-ko̱b.

6 &lt;&lt;U̱m o̱ te̱k-u̱ u̱r-no̱k, u̱m haag m-te Dimaku, u̱r-ho̱ u̱ te̱k se̱ m-zu̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱ mo̱ gu̱ru̱s me̱. 7 Se̱ u̱m he̱'e̱ u-dak, u̱m hog yaku̱n cwar-ya yu̱ o̱ zu̱ me̱, &lt;Shawuru, Shawuru, ¿remu̱ yan-o̱ bo̱ o̱tte̱ yadu̱ me̱ u̱r-ko̱b?&gt;

8 &lt;&lt;U̱m shu̱s u̱zu̱, &lt;¿Wana bo̱ o̱ye̱, yu̱-Yat-ya?&gt;

&lt;&lt;Se̱ wa zu̱ me̱, &lt;Me̱ wa Ye̱so̱ wu̱ Nazara wu̱ bo̱ o̱ yadu̱ u̱r-ko̱b.&gt; 9 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱, e̱ hyang m-zu̱n, se̱di e̱ ho̱k cwar-yu̱ o̱ u̱s-rem u̱ me̱ ne̱ da.

10 &lt;&lt;Se̱ u̱m shit, u̱m zu̱, &lt;¿Wa-ko-uyan, yan-o̱ u̱m de̱ u̱t-no̱m?&gt;

&lt;&lt;Se̱ wa zu̱, &lt;Yu̱ne̱ bo̱ cwa u̱ Dimaku, ku̱na na do̱te̱ waru̱ bo̱ no̱m-u̱ bo̱ de̱ u̱t-no̱m.&gt; 11 Remu̱ myak-du̱ zu̱nu̱m-mo̱ is-u̱ ri poos, se̱ i it u̱ e̱ ne̱ o̱ye̱ e̱ nu̱k me̱ m-cwa u̱ Dimaku.

12 &lt;&lt;Ku̱na yaku̱n campa-ya wu̱ na zu̱ye̱ Hananiya haan u̱du̱ ri. Wa do̱ru̱ u-Ru̱ wa sok, tu̱msu̱ wa dor bo̱r-u̱t in Yahuda-ne̱. Yahuda-ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱r-yu̱ u̱ Dimaku e̱ wu̱r no̱m-u̱t tu̱ wa no̱me̱. 13 Wa haan wa zu̱ me̱, &lt;O̱ru̱ ri Shawuru, bo̱ keru̱ kwu̱m-du̱ m-hyan.&gt; Za rem is-u̱ ri upus, u̱m hyen wu̱n.

14 &lt;&lt;Se̱ wa zu̱, &lt;Ru̱-u̱ mate̱ u̱so-u̱t u̱so-u̱t in, wa u̱t-sa bo̱ nap no̱m-u̱ wa u̱t-sa, bo̱ hyan Wa Jab-u̱ So̱-o̱ uno̱, tu̱msu̱ bo̱ ho̱g rem-u̱s ro. 15 Bo̱ de̱ shu̱'u̱tu̱ wa-warru̱ rem-u̱s ro u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t remu̱ no̱m-u̱ bo̱ hyane̱ tu̱msu̱ bo̱ hog. 16 ¿U̱ da-o̱ yan-o̱ bo̱ o̱ u̱t-e̱ste̱? Yu̱ne̱, yage̱ u̱m no̱mu̱ bo̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, u̱m no̱m u̱s-to̱o̱g u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱, ko̱n u-Ru̱ wa no̱mu̱ bo̱ ho̱-du̱ ba'as-u̱t ró.&gt;

17 &lt;&lt;Da-u̱ u̱m mu̱ne̱ u̱ Urusharima, u̱m o̱gu̱ u̱s-to̱o̱g u̱-me̱ Bu-u̱ u̱s-to̱o̱g, u̱m nom m-hyan. 18 U̱ te̱k-u̱ hyanu̱-m mo̱ hen, u̱m hyang Ye̱so̱. Wa zu̱ me̱, &lt;Ne̱nge̱ bo̱ yu̱ne̱ bo̱ yage̱ Urusharima m-ho̱r m-ho̱r, remu̱ zu̱ u̱n za u̱t-ees u̱ no̱m-u̱ bo̱ ware̱ e̱ u̱ me̱.&gt;

19 &lt;&lt;Se̱ u̱m zu̱, &lt;Wa-ko-uyan ko u̱n, u̱n nak u̱zu̱ u̱m haag u̱ ko̱-uyan Kur-u̱ u̱t-Ko̱se̱ o̱ u̱m gak i ya jab-u̱ bo̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱m gapu̱rte̱ u̱n. 20 Tu̱msu̱ da-u̱ na ho̱ye̱ Istifanus wa-warru̱ rem-u̱s ro, me̱ hi-du̱ war ri u̱m yaag u̱r-be̱b u̱ no̱mu̱ na no̱me̱ u-be̱e̱t, har u̱m o̱ e'-du̱ cwu̱-tu̱ i ho̱ wu̱n ne̱.&gt;

21 &lt;&lt;Se̱ Wa-ko-uyan zu̱ me̱, &lt;Yu̱ne̱ bo̱ no̱k, me̱ to̱mu̱ bo̱ m-ra u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da.&gt; &gt;&gt;

Burus ne̱t-u̱ dak-u̱ Roma

22 Ban-du̱ u̱t-ne̱t e̱ o̱ e̱rru̱ Burus se̱ da-u̱ wa zu̱ Ru̱-u̱ to̱mo̱g wa u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da. Se̱ e̱ nom u̱t-jar e̱ zu̱, &lt;&lt;Na ho̱ wu̱n! Wa kamu̱g na yagu̱ wa u̱r-fat da!&gt;&gt; E̱ zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ e̱ kabu̱g u̱zu̱ Ru̱-u̱ za gwu̱-du̱ waku̱n da se̱ Yahuda-ne̱. 23 Se̱ u̱n hu̱ pama u̱t-jar, u̱n hu̱ gwu̱n-du̱ kus-tu̱ u̱t-ho̱bgu̱ u̱n, tu̱msu̱ u̱n hu̱ as-du̱ m-hyu̱ru̱g m-mya u̱ ko̱se̱ u̱zu̱ u̱n ho̱k u̱s-ryab sok. 24 Remu̱ iya se̱ yu̱-shu̱ a-m-gag ne̱ zu̱ na hu̱u̱t wu̱n u̱ bu-u̱ a-m-gag ne̱. Na zwu̱tu̱r wu̱n u̱s-ryap remu̱ u̱n kum-u̱t nap-mu̱ no̱m-u̱ wu̱te̱ ne̱t-tu̱ no̱m-tu̱ wu̱n u̱t-jar. 25 Da-u̱ u̱n gu̱gse̱ wu̱n remu̱ e̱ no̱m-tu̱ wu̱n u̱s-ryap, se̱ Burus zu̱ yu̱-shu̱ a-m-gag yu̱ Roma wu̱ o̱ ees u̱ dapu̱s wu̱n, &lt;&lt;Gwatu̱n no̱m-u uno̱ u̱r-zwar ne̱, no̱ do̱'e̱ pas-du̱ no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ zu̱ye̱ a no̱ zwu̱tru̱ me̱ ne̱t-u̱ bo̱-u̱ Roma, wu̱na na bite̱ u̱ to̱ko̱n ba'as-to̱ u̱du̱ wa da.&gt;&gt;

26 Da-u̱ yu̱-shu̱ karma-ne̱ ho̱ge̱ iya, se̱ wa do̱'e̱ u̱du̱ yu̱-Yat-ya wa zu̱, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ u̱t-sa u̱t-no̱m? Ne̱t unwa wa Roma wa, u̱m kabu̱g u̱zu̱ bo̱ u̱t-wa it no̱mu̱ wu̱n u̱s-ryap da.&gt;&gt;

27 Da-u o̱ yu̱-Yat-ya haane̱ wa zu̱ Burus, &lt;&lt;Waru̱ me̱ u̱t-nip, ¿bo̱ ne̱tu̱ Roma wa?&gt;&gt;

Se̱ Burus zu̱, &lt;&lt;U̱.&gt;&gt;

28 Se̱ yu̱-Yat-ya a-m-gag ne̱ zu̱, &lt;&lt;Me̱, se̱ da u̱m to̱pe̱ shik u-tát kanda u̱m shu̱'u̱te̱ wa Roma.&gt;&gt;

Burus zu̱, &lt;&lt;Se̱di me̱ ne̱t-u̱ Roma na ma-tu̱ me̱.&gt;&gt;

29 Da-u̱ karma o̱ mo̱ttu̱ he̱e̱se̱ zwu̱tru̱ Burus tu̱msu̱ e̱ shit wu̱n no̱m-u̱ wa no̱me̱. Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ no̱mu̱ Burus ware̱, e̱ yagu̱ wu̱n za rem. Ko yu̱-Yat-ya u̱ hi-u̱r wa, wa nak u̱zu̱ Burus ne̱tu̱ Roma wa, se̱ wa hog u-gye̱r remu̱ wa wa'ag karma-ne̱ gu̱g kom-u̱t Burus.

Na haatu̱n Burus u̱ ke̱nu̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n

30 Da-u̱ is gase̱ yu̱-Yat-ya a-m-gag u̱t-sa wa nap ko yan-o̱ wu̱te̱ Yahuda-ne̱ maaste̱ Burus. Se̱ wa zu̱ karma-ne̱ e̱ ustu̱n Burus. Wa zu̱ a-to̱o̱g i-yate̱ u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t e̱ kargu̱n. Se̱ wa haatu̱n Burus u̱ shu̱ u̱t-ne̱t.

23

1 Burus saku̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n is, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri, yu̱-u̱r ri du̱ u̱m no̱me̱ u̱ te̱k-u̱ yadu̱ Ru̱-u̱ in m-ze̱g, tu̱msu̱ u̱m nak o̱kon no̱m-o̱ u̱m no̱me̱ u̱ u̱m nape̱ u̱zu̱ o̱ zaru̱ so̱-o̱ da.&gt;&gt; 2 Da-u̱ Hananiya yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g-ne̱ ho̱ge̱ no̱mu̱ Burus ware̱, se̱ wu̱ i o̱ ees u̱ dapu̱s Burus e̱ gap wa u-nu. 3 Burus zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ru̱-u̱ de̱ ya bo̱ u̱r-ko̱b bo̱ wa ha-mu̱ u̱r-no̱! Bo̱ shu̱'u̱te̱ u̱ku̱n bo̱ o̱ kwu̱pu̱ me̱ u̱s-rem su̱ u-bo̱r, tu̱msu̱ bo̱ ya u̱ gap-du̱ me̱, no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ hose̱.&gt;&gt;

4 I o̱ ees u̱ku̱n e̱ zu̱ Burus, &lt;&lt;¿Bo̱ yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g u-Ru̱ wa bo̱ de̱ u̱t-pyap?&gt;&gt;

5 Burus shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri ne̱, u̱m nak ko yu̱-shu̱ a-to̱o̱g-ne̱ ya da. Na panu̱g u̱zu̱ a-bo̱ pyap yu̱-shu̱ u̱t-ne̱t da.&gt;&gt;

6 Da-u̱ Burus nape̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱ku̱n e̱ke̱n Saduki-ne̱ e̱ tu̱msu̱ u̱ e̱ke̱n Farisa-ne̱, se̱ wa yu̱ns u-cwar wa zu̱, &lt;&lt;O̱r-u̱t ri, me̱ wa u Farisa wa u̱m o̱ye̱ yadu̱ Farisa-ne̱. No̱ o̱ kwu̱pu̱ me̱ u̱s-rem remu̱ zu̱ u̱m wa'ag jab-u̱ yu̱ne̱-du̱ marimari-ne̱.&gt;&gt; 7 Da-u̱ u ware̱ iya, se̱ nan-i yu̱ne̱ u̱ te̱k-u̱ Saduki-ne̱ e̱ Farisa-ne̱, har mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t mot u-yu̱r. 8 Remu̱ zu̱ Saduki-ne̱ zu̱u̱g yu̱ne̱-du̱ marimari-ne̱ zarra, tu̱msu̱ a-to̱m u-Ru̱ zarra ko u̱t-yar da se̱di Farisa-ne̱ yaag jab-u̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t.

9 Se̱ gwu̱z yu̱ne̱ u̱ku̱n, e̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ a-ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Farisa-ne̱ yu̱ne̱ u̱r-ees e̱ no̱ng inan sok, u̱zu̱, &lt;&lt;It, it hyang no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ ne̱t uno̱ no̱me̱ da. Jiya o̱ko̱n yar-o̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-rem ko wa-to̱m u-Ru̱.&gt;&gt;

10 Gwu̱z nom u-tát, se̱ yu̱-Yat-ya a-m-gag ne̱ hog u-gye̱r tasu̱ na no̱m Burus u̱t-kik u̱t-kik. Se̱ wa zu̱ a-m-gag ne̱ e̱ o̱ko̱n Burus u̱r-be̱b, e̱ hu̱u̱t wa u̱ bu-u̱ a-m-gag ne̱.

11 Da-u̱ gyu̱p-mu̱ no̱me̱, Burus nom m-hyan se̱ wa hyen Wa-ko-uyan Ye̱so̱ haan u̱ kit-u̱ Burus wa zu̱, &lt;&lt;No̱m be̱b-du̱ jab, u̱ka bo̱ nomte̱ bu̱t-u̱t ri u̱ Urusharima, iya hen bo̱ do̱te̱ bu̱t-u̱t ri u̱ Roma.&gt;&gt;

Na zo̱ngte̱ ho̱-du̱ Burus

12 Da-u̱ is gase̱, Yahuda-ne̱ zo̱ngte̱ e̱ hoot Burus. E̱ eeste̱ u̱s-rem u̱zu̱ e̱ za u-re̱ ko̱ e̱ u-swa o̱ko̱n da se̱ e̱ ho̱o̱g Burus. 13 Ne̱t-tu̱ zo̱nge̱ no̱m-u̱ yo̱-o̱ uno̱ e̱ ze̱k ne̱t-ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r. 14 Se̱ e̱ do̱'e̱ u̱du̱ i-Yate̱ a-To̱o̱g u̱ i shu̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱. E̱ zu̱, &lt;&lt;It no̱ng to̱nd-u̱s yatse̱ u̱zu̱ it za re̱-du̱ o̱ko̱n da se̱ it ho̱o̱g Burus. 15 Remu̱ iya no̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n u̱ tu̱-shu̱ u̱t-ne̱t ne̱ zu̱u̱n yu̱-Yat-ya karma-ne̱ i Roma no̱ ko̱n wa na haatu̱n no̱ wu̱n. Waru̱ yu̱-Yat-ya karma-ne̱ u̱zu̱ no̱ u̱t-sa no̱ sur m-gwat rem-u̱s ro u̱r-zwar ne̱, it hen it zo̱ngte̱ ho̱-du̱ wu̱n kanda wa teen.&gt;&gt;

16 Da-u̱ wa'-u̱ hu̱no-u Burus ne̱ta ho̱ge̱ no̱mu̱ u̱n zo̱nge̱ u̱t-no̱m, se̱ wa to u̱ bu-u̱ a-m-gag ne̱ wa waru̱ Burus.

17 Burus hen wa fog waku̱n u̱ te̱k-u̱ tu̱-shu̱ karma-ne̱ i Roma. Wa zu̱, &lt;&lt;Hu̱tu̱ zwaru̱ unwa u̱du̱ yu̱-Yat-ya karma-ne̱, wa o̱tte̱ no̱m-u̱ wa de̱ waru̱ wa.&gt;&gt; 18 Yu̱-shu̱ karma-yu̱ Roma ku̱b i-zwar wa hu̱u̱t wu̱n u̱du̱ yu̱-Yat-ya karma-ne̱.

Yu̱-shu̱ karma-ne̱ i Roma zu̱, &lt;&lt;Burus wa-m-to̱k, wa ko̱ne̱ u̱m haatu̱n zwaru̱ unwa u̱du̱ ró, remu̱ zu̱ wa o̱tte̱ no̱m-u̱ wa de̱ waru̱ bo̱.&gt;&gt; 19 Yu̱ yat-ya ship kom-u̱ i-zwar, wa nu̱k wu̱n u̱-kit, wa shit wu̱n wa u-gan, &lt;&lt;¿Yan-o̱ bo̱ de̱ waru̱ me̱?&gt;&gt;

20 Wa zwar zu̱, &lt;&lt;Tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱ zo̱ngte̱ e̱ ko̱n bo̱, bo̱ hu̱u̱t Burus u̱du̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n u-sot. U̱n de̱ u̱t-zu̱ u̱n u̱t-sa u̱n sur m-gwat rem-u̱s wa u̱r-zwar ne̱. 21 Se̱di a-bo̱ ees da, remu̱ u̱n ze̱k ne̱t-ne̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r, tu̱msu̱ u̱n u̱t-sa u̱n ho̱ wu̱n, u̱n no̱ng u̱s-to̱nd u̱zu̱ u̱n za u-re̱ ko̱ swa-u̱ o̱ko̱n da se̱ u̱n ho̱o̱g wu̱n. U̱ da-o̱ hen u̱n taaste̱ u̱t-zo̱ng, bo̱ wa u̱n o̱ u̱t-e̱ste̱.&gt;&gt;

22 Se̱ yu̱-Yat-ya nu̱k wu̱n u̱t-to̱ wa zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ waru̱ waku̱n u̱zu̱ bo̱ wargu̱ me̱ rem-u̱s sin-se̱ da.&gt;&gt; Se̱ wa zu̱ wa, wa mu.

Na to̱k Burus u̱du̱
Wa u-dak Fe̱rik

23 Da-u o̱ yu̱-Yat-ya karma-ne̱ fog tu̱-shu̱ karma-ne̱ i Roma yu̱r wa zu̱, &lt;&lt;Zo̱ngo̱n remu̱ zu̱ no̱ de̱ ha-mu̱ Kasariya u̱ ya-o̱ kwam-su̱ u̱s-jwu̱u̱r su̱ m-gyu̱p, u̱r-kot u̱ karma-ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r, u̱ karma-ne̱ u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱p a sak-du̱ jwak, tu̱msu̱ u̱ a-m-gag ne̱ u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r a m-dum ne̱ u̱s-sap. 24 No̱ko̱n no̱ kwu̱mu̱n jwaak i Burus do̱te̱ u̱r-da. Se̱ no̱ hu̱u̱t wu̱n u̱du̱ Wa-u-dak Fe̱rik m-yar.&gt;&gt;

25 Yu̱-Yat-ya a-m-gag ne̱ pu̱n u-ran:

26 Du̱gu̱-du̱ Kawudikiya Risiyas, m-ha u̱du̱ Wa-u-dak Fe̱rik.

U̱m o̱ u̱s-vu̱k.

27 Yahuda-ne̱ o̱gu̱ maaste̱ campa-u inya, e̱ u̱t-sa ho̱-du̱ wa, se̱ u̱m nom m-ho̱r u̱ a-m-gagu̱ ri rwu̱mu̱n wu̱n, remu̱ zu̱ u̱m m-hyan u̱zu̱ u o̱ du̱gu̱ Roma. 28 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱m u̱t-sa u̱m nap no̱m-u̱ wa no̱me̱ u̱ u̱n o̱tte̱ rem-u̱s rò, se̱ u̱m hu̱u̱t wu̱n u̱ be-du̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n. 29 Tu̱msu̱ u̱m ho̱k u̱n u̱s-rem u̱zu̱ u o̱ pas-du̱ bo̱r-u̱t u̱n, se̱di no̱m-u̱ na zu̱ wa no̱mo̱g ko̱rge̱ na gag wa ko na ho̱ wa da. 30 Da-u̱ waku̱n waru̱ me̱ no̱m-u̱ u̱n zo̱nge̱ no̱mu̱ campa-u inya, de̱ wu̱te̱ za rem u̱m to̱kto̱n wa u̱du̱ ró. U̱m zu̱u̱g i hatu̱n rem-u̱s ro e̱ warru̱ bo̱ no̱m-tu̱ wa no̱me̱.

31 Remu̱ iya o̱ Karma-ne̱ ku̱bte̱ Burus u̱ka na wartu̱ e̱, u̱n hu̱u̱t wu̱n u̱ bo̱-u̱ Antifatiris m-gyu̱p. 32 Da-u̱ is gase̱, Karma-ne̱ a da-du̱ jwake̱ aru̱k u̱ Burus ne̱ m-ha Kasariya. Se̱di Karma-ne̱ i o̱ ha-mu̱ u̱s-na u̱ a u̱s-sap ne̱ nok m-mu̱ u̱ bu-u̱ Karma-ne̱. 33 Da a-m-gag a dadu̱ jwak teye̱ Kasariya, se̱ e̱ yasu̱ Wa-u-dak u-ran tu̱msu̱ e̱ yagu̱ Burus u̱ kom-u̱t ro. 34 Da-u̱ wa u-dak karu̱nte̱ no̱m-u̱ na panne̱, se̱ wa shit Burus du̱gu̱ gu̱r-u̱ he̱ wa o̱o̱ne̱. Da-u̱ wa ho̱ge̱ u̱zu̱ du̱gu̱ Kirikiya o̱, 35 se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ ho̱gu̱ rem-u̱s ró, da-u̱ i hu̱tu̱ rem-u̱s ro haane̱.&gt;&gt; Se̱ Wa-u-dak zu̱ karma-ne̱ do̱'e̱ e̱' wu̱n u̱-me̱ bu-u̱ Here̱ Faru̱k.

24

Yahuda-ne̱ hu̱u̱te̱ rem-u̱s Burus u̱du̱ Wa-u-dak

1 Da-u̱ roog-mu̱ u̱t-tan arke̱, se̱ yu̱-Yat-ya a-to̱o̱g Hananiya, yage̱ Urusharima m-ha u̱ Kasariya u̱ to̱ko̱n ne̱nge̱n-tu̱ Yahuda-ne̱ u̱ wa nap-mu̱ u̱t-bo̱r wu̱ na zu̱ye̱ Taturus. Ku̱na war-tu̱ Wa-u-dak nom-tu̱ Burus no̱me̱ tu̱ za so̱-to̱ da. 2 Wa-u-dak zu̱ na cwatu̱n Burus, se̱ Taturus he̱e̱se̱ ke̱-tu̱ Burus u̱s-rem u̱du̱ Wa-u-dak. Wa zu̱, &lt;&lt;Wa-u-dak, hak-su̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k u̱du̱ it, it no̱ng shu̱'u̱t-du̱ m-yar, remu̱ zu̱ ve̱r-su̱ no̱m-tu̱ re̱-u̱ shu̱ u̱ bo̱ hatu̱n, wa'ag dak-u uno̱ re-u̱t shu̱. 3 Remu̱ iya Wa-u-dak, it no̱ng u̱t-vam u̱du̱ ró Fe̱rik remu̱ no̱m-tu̱ bo̱ no̱mu̱ it be̱e̱t. 4 U̱ remu̱ gye̱r-u̱ na-su̱ bo̱ u-da, u̱m o̱ ko̱n-u̱s ró bo̱ ya' me̱ u-da cashi, gag jab bo̱ e̱r no̱m-u̱ u̱m de̱ waru̱ bo̱.

5 &lt;&lt;Ne̱t unwa gu̱gu̱di u̱ no̱mo̱g wa u-tát, wa o̱ hatu̱n yu̱nu̱s-du̱ u̱s-jab ko he̱ne̱ u̱ dak-u̱ Yahuda-ne̱ u-be̱e̱t, tu̱msu̱ wu̱na o̱ yu̱ yat-ya Nazara-ne̱, wato a-doru̱ Ye̱so̱. 6-7 Wa u̱t-sa wa muut be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan it za u-he̱n, se̱ it maas wu̱n.* 8 A-bo̱ shite̱ campa-u inya, bo̱ ho̱gu̱ to̱-u̱ ro no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t u̱ka it war-tu̱ bo̱ to̱.&gt;&gt;

9 Yahuda-ne̱ ees, e̱ zu̱ iya o̱ no̱m-u̱t to̱ o̱tte̱.

Rem-u̱s Burus u̱ ke̱nu̱ Fe̱rik

10 Da-u̱ Wa-u-dak ya wu̱n u-da wa no̱m u̱s-rem, se̱ Burus zu̱, &lt;&lt;U̱m de̱ haatu̱n hi-du̱ war ri u̱ te̱k-u̱ u̱r-so̱, u̱m nak bo̱ tumbte̱ bo̱ o̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱-me̱ ne̱t-u̱t tun-to̱. 11 A no̱ gwate̱ u̱r-zwar ne̱, no̱ u̱t-nap u̱zu̱, ze̱k m-roog o̱p-u̱t yu̱r da, da u̱m do̱'e̱ u̱ Urusharima u̱m nom-tu̱ u̱t-huuk. 12 I hatu̱n rem-u̱s ri ne̱, e̱ tamu̱g ho̱g-du̱ it u̱ waku̱n inan da, ko yu̱nsu̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan da, ko Kur-tu̱ u̱t-Ko̱se̱ ko u̱ me̱ u-bo̱ da. 13 No̱m-u̱t tun-to̱ tu̱ e̱ o̱ waru̱ bo̱, e̱ za keru̱ u̱r-wu̱u̱n e̱ war u̱zu̱ nip-tu̱ to̱ da. 14 No̱m u-gan o̱ u̱m eese̱ u̱ o̱ ne̱, o̱ o̱ u̱zu̱ u̱m do̱r u-Ru̱ u̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in nomte̱ u̱t-huuk. No̱ng ho̱n-ho̱n u̱m dor fu̱n-yu̱ Ye̱so̱ is-u̱ it (Tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱ zu̱ fu̱n-u ya zatte̱ u̱t-nip da). Tu̱msu̱ u̱m o̱ ya-du̱ jab-u̱ no̱m-tu̱ Mosa u̱ e̱ke̱n a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ pane̱. 15 U̱m o̱o̱g wa'ag jab u̱du̱ u-Ru̱, u̱ka armo̱ ne̱ nomte̱ ko e̱, u̱zu̱ na de̱ yu̱nsu̱ marimari-ne̱, a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱ a-za-jab-u̱s yo̱-se̱ ne̱ be̱e̱t. 16 De̱ wu̱te̱ u̱m o̱tte̱ wa'ag jab-u̱ ho̱-u̱r re̱, ko mu̱ne̱ u̱m no̱m no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa tu̱msu̱ no̱m-u̱ ne̱t-tu̱ u̱t-sa.

17 &lt;&lt;Da-u̱ hak-su̱ arke̱ u-tát, se̱ u̱m mu̱u̱n u̱ Urusharima u̱ remu̱ u̱m hattu̱n u̱r-se̱ge̱ u̱du̱ ne̱t-u̱t it i o̱ cwan-tu̱ u̱r-se̱ge̱, tu̱msu̱ u̱m o̱ no̱m-du̱ to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱. 18 U̱m o̱ te̱k-u̱ u̱t-no̱m inya, se̱ e̱ke̱n Yahuda-ne̱ bit me̱ u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, u̱m ta'aste̱ jasu̱ hi-u̱r ri remu̱ u̱t-huuk u̱ka bo̱r-u̱t zu̱tte̱. Tu̱msu̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t za u̱r-kot u̱ me̱ ne̱ da, tu̱msu̱ yu̱nu̱s-du̱ u̱s-jab zarra ko̱ gwu̱z. 19 Se̱di e̱ke̱n Yahuda-ne̱ o̱ro i du̱gu̱ dak-u̱ Asiya i o̱ u̱ku̱n. Kamu̱g u̱zu̱ e̱ o̱ u̱ ane̱ e̱ hattu̱n rem-u̱s ri u̱du̱ ró, abite̱ e̱ hyanu̱g u̱ka u̱zu̱ u̱m no̱ng no̱m-u̱ kame̱ da. 20 Ko ne̱t-u̱t tun-to̱ e̱ war ba'as-tu̱ e̱ bite̱ me̱ u̱ to̱ ne̱ da-u̱ u̱m ese̱ u̱-me̱ Mo̱ro̱g-du̱ u̱t-Ne̱nge̱n, 21 Se̱di jiya rem-su̱ u̱m no̱me̱, da-u̱ u̱m jakse̱ u-cwar u̱m zu̱, &lt;No̱ o̱ kwu̱pu̱ me̱ u̱s-rem u̱ ya-o̱ remu̱ zu̱ u̱m yaag jab u̱zu̱ Ru̱-u̱ de̱ yu̱nsu̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t i mare̱ du̱gu̱ marimari-ne̱.&gt; &gt;&gt;

22 Fe̱rik wa u-dak nu̱pu̱ste̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t u̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱, se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Da-u̱ yu̱-Yat-ya Karma-ne̱ Risiya teene̱, da-u o̱ u̱m de̱ kwu̱pu̱ no̱ u̱s-rem.&gt;&gt; 23 Fe̱rik zu̱ yu̱-Yat-ya a-m-gagu̱ Roma wa e̱' Burus, se̱di a wa e̱kse̱ wu̱n u-tát da, tu̱msu̱ a wa hoos hu̱u̱b-u̱t wa u̱r-haan u̱du̱ wa remu̱ e̱ gwat wu̱n da.

24 Da-u̱ roge̱ cashi, Fe̱rik e̱ ne̱ta wa Durusira wa-Yahuda e̱ mu̱u̱n Kasariya. Se̱ wa tom na hatu̱n Burus wa ho̱g rem-su̱ mo̱ttu̱ yadu̱ jab-u̱ Ye̱so̱ Kiristi. 25 Da-u o̱ Burus he̱e̱se̱ u̱s-rem u̱ mo̱ttu̱ jab-u̱ so̱-o̱. Tu̱msu̱ wa wu̱r u̱ka ne̱t do̱te̱ re̱-du̱ be̱b-du̱ cwan-tu̱ u-war. Burus nom u̱s-rem u̱zu̱ da-u̱ o̱o̱n u̱ da-u̱ Ru̱-u̱ de̱ kwu̱pu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-rem. Da-u̱ Fe̱rik ho̱ge̱ rem-u̱s se̱, se̱ gye̱r-u̱ maas wa. Se̱ wa zu̱ Burus, &lt;&lt;U̱m kwu̱mu̱g no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa u̱m ho̱g u̱ da-o̱. A u̱m kume̱ u-da me̱ u̱t-swu̱r m-fag bo̱, bo̱ haan.&gt;&gt; 26 Fe̱rik zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ wa o̱ m-hyan u̱ka zu̱ Burus u̱ ya wu̱n shik, wu̱n hu̱ pama-u̱ fag-du̱ wu̱n ko̱-uyan da, Burus hu̱ hen m-ha u̱du̱ wu̱n u̱n o̱ u̱r-wa'as, se̱di wa yaag Fe̱rik o̱ko̱n da, Fe̱rik hen wa gu̱gu̱m zu̱ du̱ Karma-ne̱ rest wu̱n.

27 Da hak-su̱ u̱s-yu̱r arke̱, se̱ Fokiyus Fe̱stus shu̱'u̱t Wa-u-dak u̱ porar Fe̱rik. Fe̱rik hen remu̱ zu̱ wa u̱t-sa u̱ ne̱t-tu̱ Yahuda e̱ cwan wa sok, se̱ wa gu̱gu̱m restu̱n Burus du̱gu̱ bu-u̱ m-to̱k.

25

Burus hu̱u̱te̱ u̱s-rem
u̱du̱ Sisar

1 Da-u̱ Fe̱stus o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k du̱ Wa-u-dak, se̱ wa teen u̱ bo̱-u̱ Kasariya, da-u̱ ho̱-tu̱ u̱t-tu̱t arke̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱ Kasariya wa do̱'e̱ u̱ Urusharima. 2 I-Yate̱ a-to̱o̱g-ne̱ u̱ tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱ e̱ waru̱ Wa-u-dak Fe̱stus no̱m-tu̱ Burus no̱me̱ tu̱ yo̱-to̱. 3 E̱ kon Fe̱stus u̱zu̱ wa zu̱ karma-ne̱ e̱ muut Burus u̱ Urusharima. E̱ cwang u̱zu̱ wa no̱ng iya, remu̱ e̱ ho-u̱t wu̱n u̱ do̱m-u̱ u-fu̱n. 4 Fe̱stus shu̱s wa zu̱, &lt;&lt;Na shipu̱s Burus u̱ Kasariya, me̱ hi-du̱ war ri u̱m de̱ m-ha u̱ku̱n za m-tumb. 5 Remu̱ iya yage̱ i-yate̱ no̱ do̱ro̱n me̱, abite̱ ne̱tu̱ wa o̱tte̱ to̱ko̱n ba'as-to̱ se̱ u̱n war.&gt;&gt;

6 Da-u̱ Wa-u-dak Fe̱stus u̱ka m-roog u̱t-eer ko u̱t-o̱p u̱ Urusharima, se̱ wa mu u̱ Kasariya. Da-u̱ is gase̱ se̱ wa shu̱'u̱t u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k wa. Se̱ wa zu̱ karma-ne̱ cwatu̱n Burus u̱-me̱ remu̱ wa kwu̱p-tu̱ wa u̱s-rem. 7 Da-u̱ Burus teene̱, Yahuda-ne̱ i haane̱ du̱gu̱ Urusharima e̱ yu̱ne̱ e̱ gu̱ns wu̱n. E̱ o̱gu̱ warru̱ rem-u̱s yo̱-se̱ u-tát u̱ Burus, su̱ u̱n za kere̱ u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ rem-su̱ u̱n ke̱tu̱ Burus nip-to̱ da.

8 Burus hen wa ruut hi-u̱r wa. Wa zu̱, &lt;&lt;Me̱ u̱m paku̱s bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ da, tu̱msu̱ u̱m no̱ngu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, ko Kaisar u̱t-ba'as da ko cashi.&gt;&gt;

9 Se̱di Fe̱stus u̱t-sa wa mangu̱ tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱ jab se̱ wa shit Burus u̱zu̱, &lt;&lt;¿Ko bo̱ u̱t-ees bo̱ do̱'e̱ u̱ Urusharima bo̱ ho̱g no̱m-u̱ ne̱t-u̱t to̱ do̱'e̱ u̱t-war u̱ remu̱ ró u̱ ke̱nu̱ ri?&gt;&gt;

10 Burus zu̱, &lt;&lt;U̱m o̱ ees ke̱nu̱ be-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ Kaisar, ane̱ ku̱mte̱ na kwu̱pu̱ me̱ u̱s-rem. Bo̱ nu̱pu̱ste̱ u̱s-be̱e̱t, u̱m no̱ngu̱ Yahuda-ne̱ to̱ko̱n ba'as-to̱ da. 11 Abite̱ me̱ wa u̱t-ba'as wa, har u̱zu̱ u̱m no̱ng u̱t-ba'as, u̱m za so̱m-du̱ u̱r-ho̱ da. A shu̱'u̱te̱ rem-su̱ u̱m ware̱ u̱zu̱ bise̱ u̱n no̱me̱, waku̱n ko̱rge̱ hen wa yasu̱ me̱ u̱ kom-u̱t u̱n da. Tu̱msu̱ u̱m de̱ nok-tu̱ u̱s-rem m-ha du̱ Kaisar!&gt;&gt;

12 Da-u̱ Fe̱stus tase̱ u̱s-rem u̱ a-yadu̱ wa u̱s-rem ne̱ u-pada ne̱, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;To̱ bo̱ ko̱no̱g na hu̱u̱t rem-u̱s sin-se̱ u̱ ke̱nu̱ Kaisar, du̱ Sisar hen de̱ bo̱ do̱te̱ m-ha.&gt;&gt;

Burus u̱ Ke̱nu̱ Agarifa
u̱ Banis ne̱

13 A rooge̱ cashi, Agarifa faru̱k teen Kasariya e̱ yu̱-faya wa ya-i-gwu̱p na zu̱ wa Banis. E̱ hagu̱n remu̱ e̱ vu̱ku̱ste̱ Fe̱stus remu̱ cwa-u̱r wa u̱ faru̱k-du̱ Wa-u-dak. 14 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱, u̱n u̱t-tumb u̱ku̱n, se̱ Fe̱stus haatu̱n rem-u̱s Burus u̱du̱ Faru̱k. Fe̱stus zu̱, &lt;&lt;Waku̱n ne̱t wa o̱ro u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k wu̱ Fe̱rik yage̱ u̱ da-u̱ wa o̱o̱ge̱ Wa-u-dak. 15 Da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ Urusharima i-yate̱ a-to̱o̱g u̱ ne̱nge̱n-tu̱ Yahuda-ne̱ e̱ hattu̱n me̱ rem-su̱ ne̱t unwa, e̱ kon me̱ u̱m kwu̱pu̱ wu̱n rem-su̱ u̱r-ho̱.

16 &lt;&lt;Se̱di u̱m waru̱ u̱n u̱zu̱ Roma-ne̱ kwu̱p-tu̱ wa u̱t-ba'as u̱s-rem da, se̱ na haatu̱n wa u̱ ke̱nu̱ i haatu̱n rem-u̱s rò, tu̱msu̱ na ya wa u-da wa ruut hi-u̱r wa du̱gu̱-du̱ i haatu̱n rem-u̱s wa. 17 Da-u̱ u̱n haane̱ u̱ me̱ ne̱ ane̱, u̱m naaste̱ u-da da, da-u̱ is gase̱ u̱m shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, u̱m zu̱ na hatu̱n ne̱tu̱ wa. 18 Da-u̱ i hatu̱n rem-u̱s ro yu̱ne̱, e̱ hattu̱n rem-u̱s ro u̱ no̱m-u̱ u̱m o̱o̱gu̱ wa'ag jab u̱n u̱t-haatu̱n da. 19 Remu̱ iya, u̱n hu̱ inan u̱ to̱ko̱n ko̱se̱-to̱ tu̱ e̱ke̱n Yahuda-ne̱ yete̱ jab tu̱msu̱ e̱ke̱n yaag jab da. U̱n o̱ inan u̱ remu̱ yaku̱n campa-ya wu̱ na foge̱ Ye̱so̱, wu̱ mare̱, se̱di Burus yu̱ u̱n o̱ ke̱tu̱ u̱s-rem, wa hu̱ u̱zu̱, &lt;Ye̱so̱ o̱ u̱r-fat.&gt; 20 Me̱ hen u̱m nak u̱ka u̱m do̱te̱ u̱ no̱m-du̱ rem-u̱s sin-se̱ da. Se̱ u̱m shit Burus ko wa u̱t-ha u̱ Urusharima u̱ remu̱ na kwu̱p-tu̱ wa u̱s-rem u̱ku̱n u̱ mo̱t-tu̱ rem-u̱s sin-se̱. 21 Da-u̱ Burus sa'e̱ u̱zu̱ faru̱k-u̱ yat-wa Sisar wa de̱ kwu̱pu̱ wu̱n u̱s-rem, se̱ u̱m zu̱ na e̱' wu̱n m-ha da-u̱ u̱m de̱ to̱m-du̱ wu̱n u̱du̱ Kaisar.&gt;&gt;

22 Se̱ Agarifa Faru̱k zu̱ Fe̱stus, &lt;&lt;Ko me̱ u̱m cwang u̱m e̱r campa inya u̱ hi-du̱ war ri.&gt;&gt;

Fe̱stus Wa-u-dak zu̱, &lt;&lt;Bo̱ ho̱gu̱ wu̱n hen u-sot.&gt;&gt;

23 Da-u̱ is gase̱ se̱ Agarifa Faru̱k e̱ Banis e̱ wu̱ cwu̱-tu̱ u̱r-faru̱k e̱ to u̱-me̱ u̱t-ne̱t, u̱n haan u̱ i-yate̱ karma-ne̱ u̱ tu̱-shu̱ u-bo̱ ne̱. Se̱ Fe̱stus zu̱ na cwatu̱n Burus. 24 Se̱ Fe̱stus zu̱, &lt;&lt;Agarifa Faru̱k, u̱ ne̱t-tu̱ o̱ ane̱ u̱t-be̱e̱t, ne̱tu̱ wa ya' wu̱ Yahuda-ne̱ hatu̱n me̱ rem-u̱s wa u̱ Urusharima, u̱ ana ne̱, har e̱ zu̱ kamu̱g na yage̱ wa u̱r-fat da. 25 Se̱di me̱ u̱m hyang u no̱ng o̱ko̱n u̱ ko̱re̱ na ho̱ wu̱n da. Remu̱ u̱zu̱ wu̱na zu̱ye̱ na haatu̱n rem-u̱s se̱ u̱du̱ yu̱-Yat-ya yu̱ Sisar, u̱m zu̱ hen me̱ to̱mtu̱n wu̱n. 26 Se̱di u̱m zatte̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱m de̱ panu̱ yu̱-Yat-ya yu̱ Roma u̱ mo̱ttu̱ sin-se̱ rem-u̱s se̱ da. De̱ wu̱te̱ u̱m hatu̱n wu̱n u̱du̱ no̱ tu̱msu̱ u̱du̱ ro Agarifa Faru̱k no̱ e̱r no̱m-u̱ wa de̱ u̱t-war. A in no̱me̱ wu̱n u̱t-shu̱t jiya me̱ u̱t-kwu̱m no̱mu̱ u̱m de̱ u̱t-pan. 27 U̱ hyanu̱m ri rag-mo̱ a u̱m to̱me̱ wu̱ o̱ tage̱ u̱du̱ Sisar u̱ Roma za na war ba'as-tu̱ wa no̱me̱ da.&gt;&gt;

26

Burus rutte̱ hi-u̱r wa
u̱du̱ Agarifa Faru̱k

1 29 A tase̱ Agarifa zu̱ Burus, &lt;&lt;Na yaag bo̱ u-da bo̱ jaas hi-du̱ war ró.&gt;&gt; Se̱ Burus jaku̱s u-kom, wa he̱e̱se̱ u̱s-rem:

2 &lt;&lt;Faru̱k Agarifa, iya o̱ hen u̱m ho̱k u̱r-zwar u̱ shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ du̱ ró de̱ u̱m do̱te̱ taasu̱ hi-du̱ war ri u̱ remu̱ rem-su̱ Yahuda-ne̱ ke̱-tu̱ me̱. 3 U̱m no̱ng u̱r-so̱ sok remu̱ zu̱ bo̱ ne̱t wa wu̱ nape̱ u̱r-ma it du̱ Yahuda-ne̱ u̱r-be̱e̱t u̱ no̱m-tu̱ e̱ nomte̱ inan u̱ to̱. Remu̱ iya u̱m o̱ ko̱n-u̱s ró bo̱ gag jab bo̱ e̱r rem-u̱s ri.

4 &lt;&lt;Yahuda-ne̱ be̱e̱t e̱ nak yu̱-du̱ u̱m no̱me̱ u̱ fa-u̱r ri, du̱gu̱ dak-u̱ na mu̱tte̱ me̱ tu̱msu̱ u̱ haan u̱ Urusharima. 5 U̱n nak me̱ m-tumb ne̱, har a u̱n haane̱ u̱nu̱ keru̱ waru̱ no̱ u̱zu̱ me̱ wa Farisa wa tu̱msu̱ u̱m dor u̱r-ma'it u̱r-zwar ne̱, u̱ka e̱ke̱n Farisa-ne̱ no̱m-te̱. 6 Me̱ ya u̱ da-o̱ u̱ ees u̱ ke̱nu̱ no̱ u̱ kwu̱p-tu̱ me̱ u̱s-rem, remu̱ zu̱ u̱m wa'ag jab-u̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ i mate̱ u̱so-u̱t in. 7 Este̱du̱ u̱s-rem de̱, ko̱-du̱ u̱t-rem o̱p-u̱t yu̱r wu̱te̱ jab e̱ hyan o̱ shu̱u̱g, de̱ wu̱te̱ e̱ o̱tte̱ do̱rru̱ u-Ru̱ u-ho̱ m-gyu̱p ne̱. Agarifa Faru̱k remu̱ zu̱ u̱m wa'ag jab-u̱ este̱du̱ rem-u̱s se̱ de̱ wu̱te̱ Yahuda-ne̱ o̱tte̱ ke̱-tu̱ me̱ u̱s-rem. 8 ¿Ya wu̱te̱ no̱ o̱tte̱ m-hyan u̱zu̱ za u̱t-no̱me̱ Ru̱-u̱ yu̱ns ne̱t-u̱ mare̱ u̱r-fat da?

9 &lt;&lt;Me̱ hi-du̱ war ri, u̱ da-u̱ dim u̱m nom no̱m-tu̱ de̱ hosu̱ re̱-u̱ shu̱ rem-u̱s Ye̱so̱ wa-Nazara. 10 No̱m-u̱ u̱m no̱me̱ o̱ hen u̱ Urusharima, har u̱m kum u̱r-be̱b du̱gu̱ i-yate̱ a-to̱o̱g remu̱ u̱m wu̱'u̱t a-doru̱ Ye̱so̱ u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k. Da-u̱ Yahuda-ne̱ e̱ u̱t-sa ho̱-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, u̱m yaag u̱r-be̱b ko me̱ u̱zu̱ na ho̱ u̱n. 11 U̱m do̱ro̱g u-so u-tát Kur-tu̱ u̱t-Ko̱se̱ u̱n u̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b tu̱msu̱ u̱m ton u̱n ju̱ru̱m dim-u̱r Ye̱so̱. Remu̱ zu̱ u̱m o̱ ho̱g-du̱ ryab-u̱s u̱n sok, se̱ u̱m ha do̱rru̱ u̱t-bo̱ tu̱ to̱ko̱n dak-to̱ u̱m o̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b.

12 &lt;&lt;Yu̱-Yat-ya a-To̱o̱g u̱ Urusharima yaag me̱ u̱r-be̱b tu̱msu̱ wa tom me̱ u̱m masu̱n a-dor i o̱ u̱ku̱n. De̱ku̱n ho̱-de̱, u̱m o̱ te̱k-u̱ m-ha u̱ bo̱-u̱ Dimaku u̱m nom-u̱t iya. 13 Faru̱k, u̱ te̱k-u̱ u-ho̱, se̱ u̱m hen mo̱ko̱n zu̱n-mo̱ mu̱ ze̱ge̱ zu̱n-mu̱ u̱r-ho̱, mo̱ mo̱ko̱n du̱gu̱ do̱m-u u-ru̱, mo̱ gu̱ru̱s me̱ u̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha ri ne̱ be̱e̱t. 14 It be̱e̱t it he u-dak, ku̱na u̱m hogte̱ yaku̱n cwar-ya ya zu̱ me̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Ibraniya-ne̱, &lt;Shawuru, Shawuru, ¿remu̱ yan-o̱ bo̱ o̱tte̱ yadu̱ me̱ u̱r-ko̱b? Bo̱ o̱ Yadu̱ hi-du̱ war ro u̱r-ko̱b u̱ bo̱ o̱tte̱ gu̱g-mu̱ me̱.&gt;

15 &lt;&lt;Se̱ u̱m zu̱, &lt;¿Wana bo̱ o̱ye̱ yu̱-Yat-ya?&gt;

&lt;&lt;Ku̱na Wa-ko-uyan zu̱tte̱ me̱, &lt;Me̱ wa Ye̱so̱ wu̱ bo̱ o̱ yadu̱ u̱r-ko̱b. 16 Yu̱ne̱ u̱r-ees. U̱m haagu̱n u̱du̱ ro remu̱ u̱m war-tu̱ bo̱ u̱zu̱ u̱m dak bo̱, bo̱ shu̱'u̱t to̱k-u̱ ri, tu̱msu̱ bo̱ war no̱m-tu̱ bo̱ hyane̱ u̱du̱ ri, u̱ no̱m-tu̱ u̱m de̱ ko̱su̱ bo̱ ane̱ u̱-shu̱. 17 Me̱ u̱kru̱ bo̱ du̱gu̱ ne̱t-u̱t ró, u̱ i za-yahuda-ne̱ da, i u̱ u̱m de̱ to̱m-du̱ bo̱ u̱du̱ e̱. 18 Bo̱ de̱ upse̱ e̱ is, e̱ byu̱ru̱n du̱gu̱ u-cwu̱m u̱ haan m-zu̱n, du̱gu̱ faru̱k-u̱r faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te, m-ha u̱du̱ u-Ru̱. Remu̱ iya o̱ e̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ has-du̱ u̱t-ba'as, tu̱msu̱ u̱n kum u̱r-o̱g u̱r-kot u̱ i o̱ shu̱'u̱t be-du̱ u-he̱n i ya jab u̱du̱ ri.&gt;

19 &lt;&lt;Agarifa Faru̱k, remu̱ iya u̱m do̱ro̱g no̱m-u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ waru̱ me̱ u̱m no̱m u-be̱e̱t, da-u̱ wa no̱mu̱ u̱s-rem du̱gu̱ do̱m u-ru̱. 20 U̱m he̱e̱ste̱ no̱m-du̱ u̱t-bu̱t u̱du̱ Yahuda-ne̱ be̱e̱t u̱ Dimaku. Tu̱msu̱ u̱m no̱mu̱ Yahuda-ne̱ u̱t-bu̱t u̱ Urusharima m-ha gu̱r-u̱ Yahudiya u-be̱e̱t, tu̱msu̱ u̱m no̱ng u̱t-bu̱t u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱zu̱ u̱n byu̱ru̱n du̱gu̱ yu̱-du̱ u̱t-ba'as, e̱ muut jab-u̱s e̱ u̱du̱ u-Ru̱, u̱n no̱m no̱m-tu̱ de̱ u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ u̱n yakke̱ u̱t-ba'as. 21 De̱ wu̱te̱ Yahuda-ne̱ maaste̱ me̱ u̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Wa-ko̱-uyan, u̱n o̱tte̱ sa-u̱ ho̱-du̱ me̱. 22 Se̱di u̱m kwu̱ng se̱ge̱-du̱ u-Ru̱ u̱ haan u̱ da-o̱, de̱ wu̱te̱ u̱m o̱tte̱ ane̱ u̱m o̱ waru̱ wu̱ re̱k-wa u̱ wu̱ yat-wa ne̱ u̱ kowan u̱ ho̱g. O̱ko̱n-o̱ u̱m o̱ u̱t-war u̱ waku̱n yage̱ za nap da, se̱di no̱m-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ u̱ Mosa ne̱ ware̱ u̱zu̱ na u̱t-no̱m to̱. 23 U̱n panu̱g u̱zu̱, Kiristi de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b tu̱msu̱ wa mar. Tu̱msu̱ u̱n panu̱g u̱zu̱ wa de̱ shu̱'u̱tu̱ ne̱t u̱r-taku̱n wu̱ de̱ he̱e̱se̱ u̱r-yu̱ne̱ du̱gu̱ marimari-ne̱ remu̱ wa hattu̱n zu̱n-mu̱ u-u̱ku̱r u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, Yahuda-ne̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da.&gt;&gt;

24 Burus o̱ te̱k-u̱ ruutu̱ hi-u̱r wa, se̱ Fe̱stus jaku̱s u-cwar u̱r-be̱b ne̱ wa zu̱, &lt;&lt;Burus bo̱ o̱ u-dak, nap-mu̱ no̱me̱ bo̱ u-tát mo̱ daku̱s-tu̱ bo̱!&gt;&gt;

25 Burus zu̱, &lt;&lt;Wa-u-dak wa u̱m o̱ye̱ da Fe̱stus. Nip-to̱ u̱m o̱ u̱t-war jab gan. 26 Faru̱k-u̱ hi-u̱r wa, wa nak, de̱ wu̱te̱ u̱m o̱tte̱ no̱mu̱ wu̱n u̱s-rem za u-gye̱r. U̱m eeste̱ u̱zu̱ hen u nak no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-be̱e̱t, remu̱ zu̱ yasa-mo̱ na no̱me̱ to̱ da. 27 Agarifa Faru̱k, ¿bo̱ yaag jab-u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱? U̱m nak u̱zu̱ bo̱ yaag jab.&gt;&gt;

28 Se̱ Agarifa zu̱ Burus, &lt;&lt;A-bo̱ dorog u̱ka zu̱ u̱ te̱k-u̱ no̱m-u̱t tunto̱ cashi tu̱ bo̱ ware̱ u̱ da-o̱ to̱ bo̱ do̱te̱ rak-su̱ me̱ u̱m shu̱'u̱t wa-doru̱ Ye̱so̱ Kiristi da!&gt;&gt;

29 Burus zu̱, &lt;&lt;Ko u-da cashi, ko u-tát, To̱o̱g-u̱s ri se̱ u̱du̱ u-Ru̱, u̱ bo̱ u̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ i o̱ ho̱g-du̱ me̱ u̱ ya-o̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ka u̱m o̱tte̱, se̱di za u̱ka wa m-to̱k u̱ka u̱m o̱tte̱ da.&gt;&gt;

30 Se̱ Agarifa Faru̱k yu̱ne̱, u̱ Fe̱stus Wa-u-dak, u̱ Banis ko̱wa u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ ne̱ i o̱ u̱ku̱n. 31 Da-u̱ u̱n ruye̱ du̱gu̱ kur-u̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, u̱n zu̱, &lt;&lt;Ne̱t unwa no̱ng no̱mu̱ ko̱re̱ na gag wa ko na ho̱ wa da.&gt;&gt; 32 Se̱ Agarifa zu̱ Fe̱stus, &lt;&lt;U̱zu̱ ne̱t unwa hu̱u̱te̱ rem-u̱s sin-se̱ u̱du̱ Kaisar da, it za res-tu̱ wu̱n.&gt;&gt;

27

Burus cwaag u-hat
m-ha u̱ Roma

1 Da-u̱ Wa-u-dak zo̱nge̱ u̱zu̱ da-u̱ no̱ng aru̱k-u̱r it, it to u̱-me̱ u-hat m-ha dak-u̱ Itariya, se̱ u̱n yasu̱ Burus u̱du̱ yaku̱n karma-ya yu̱ Roma-ne̱ wu̱ na zu̱ye̱ Juriyo̱s, yu̱-shu̱ karma-ne̱ wu̱ o̱ te̱k-u̱ &lt;&lt;Mo̱ro̱g-du̱ Karma Sisar ne̱.&gt;&gt; 2 Da-u̱ it cwa u̱-me̱ u-hat yu̱ bo̱-u̱ Adimiritiyum, yu̱ o̱ zo̱ng-su̱ ha-mu̱ to̱ko̱n bo̱-to̱ tu̱ dapu̱s Asiya, it he̱e̱se̱ m-ha. Waku̱n ne̱t wa o̱ro wu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ Tasaronika u̱ dak-u̱ Makidoniya. Dim-u̱r wa Aristakus ne̱t-u̱ tu̱msu̱ wa do̱ro̱g it.

3 Da-u̱ is gase̱ it te bo̱-u̱ Sido̱n. Juriyo̱s no̱mu̱ Burus no̱m-u so̱-o̱, wa yagu̱ wu̱n wa do̱'e̱ remu̱ wa hyen-u̱t hu̱u̱b-u̱t ro e̱ yu̱'u̱t wu̱n no̱m-u̱ u u̱t-sa. 4 Da-u̱ it yu̱ne̱ du̱gu̱ ku̱n u̱-me̱ u-hat, mya-mu̱ hu̱ gapu̱n u̱du̱ it. Remu̱ iya it pu̱' u̱ dim-u̱ Sayifurus,* gu̱ru̱ mya-mu̱ zatte̱ u̱r-be̱b ne̱ da. 5 Da-u̱ it pase̱ m-sa mu̱ o̱ dapu̱s dak-u̱ Kirikiya u̱ Famfiriya-ne̱, it te bo̱-u̱ Mira u̱ dak-u̱ Rikiya. 6 Ku̱na yu̱-shu̱ karma-ne̱ ku̱mte̱ u-hat yu̱ du̱gu̱ bo̱-u̱ Are̱kzandariya yu̱ o̱ ha-mu̱ dak-u̱ Itariya, wa wu̱ it u̱-me̱ hat-u ya.

7 It no̱ng u̱t-ru̱t u-tát u̱ te̱k-u̱ u̱r-pas remu̱ zu̱ ha-mu̱ no̱ng m-ho̱r da. It swaag u̱r-ko̱b sok kanda it teet Kinidus. Da mya-mu̱ hosu̱ it u̱r-aru̱k, se̱ it pu̱s m-ha dak-u̱ Kirit, † it aru̱k u̱ kit-yu̱ dak-u o̱ be-du̱ na foge̱ Sarmoni. 8 It aru̱k u̱r-kyat, har it te de̱ku̱n be-de̱ u̱ dak-u̱ Kirit du̱ na zu̱ye̱ &lt;&lt;Be-u̱r So̱de̱ du̱ u̱r-Pak,&gt;&gt; u̱ dapu̱s bo̱-u̱ Rikiya.

9 In naaste̱ u-da u-tát, remu̱ zu̱ ha-mu̱ shu̱'u̱te̱ in u̱r-ge̱t u̱r-gas ne̱. Da-u̱ kab-du̱ u-swaat aru̱kte̱. Se̱ Burus zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱-me̱ u-hat, 10 wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;Ha-m mum-mo̱ de̱ shu̱'u̱tu̱ in swa-u̱ u̱r-ko̱b sok, tu̱msu̱ de̱ hatu̱n in u-taag u̱ to̱ko̱n no̱m-to̱, za u̱t-cwu̱ u̱ u-hat ne̱ u̱ war to̱ da, har u̱ fat-u̱t in ne̱.&gt;&gt; 11 Juriyos gu̱gu̱m u̱t-ees u̱ no̱mu̱ Burus ware̱. Wa er rem-su̱ wa nak-du̱ u-hat u̱ wa u-hat ne̱. 12 &lt;&lt;Be-u̱r So̱de̱ du̱ u̱r-Pak&gt;&gt; du̱ Rikiya zatte̱ zwarru̱ u̱r-pak u-go̱s da. Se̱ e̱ke̱n zu̱ na re̱ shu̱ m-ha ne̱, na nom m-ho̱r a no̱me̱, na te bo̱-u̱ Finikiya,‡ remu̱ e̱ nom-u̱t u-go̱s u̱ku̱n. Finikiya u̱ o̱ u-me̱ dak-u̱ Kirit o̱tte̱ hen be-u̱r so̱-de̱ du̱ u̱r-ees du̱ u̱s-hat. Dak-u̱ gu̱nste̱ be-u̱r re̱, se̱di mya-mu̱ kere̱ u̱r-cwa u̱ gas-u̱ u̱ o̱ gwat-du̱ kom u̱s-cwa u̱ gas u-ta u̱ kom u̱r-beer ne̱ u̱ gas u-ta u̱ bo̱ru̱ o̱.

M-mya u̱-me̱ m-sa

13 Da-u̱ mya-mu̱ he̱e̱se̱ u̱t-fu̱ru̱n du̱gu̱ m-ereg u̱ kom-u̱t u̱s-cwa, se̱ ne̱t-tu̱ hyen u̱ka zu̱ e̱ de̱ kwu̱m-du̱ no̱m-u̱ e̱ o̱ u̱ssa. Se̱ e̱ naku̱n kwam-yu̱ shipe̱ u-hat, u̱n he̱e̱se̱ u̱r-pas u̱ dapu̱s dak-u̱ Kirit. 14 Za m-tumb mya-m yo̱-mo̱ gagu̱n mu̱ na foge̱, &lt;&lt;Kom u̱r-beer u̱ gas u-do̱m&gt;&gt; mo̱ gapu̱n du̱gu̱ Kirit. 15 Da-u̱ mya-mu̱ gapne̱ du̱gu̱ Kom u̱r-beer u̱ gas u-do̱m u-hat, a-nak-du̱ u-hat ne̱ cwang e̱ bir u-hat u̱ gas-u̱ mya-mu̱ o̱tte̱. E̱ kerge̱ byu̱r-ru̱ ya da, se̱ e̱ yage̱ mya-mu̱ hu̱ to̱k-du̱ it. 16 Da-u̱ it do̱re̱ gas-u̱ Kawuda,§ be-du̱ mya-mu̱ zatte̱ sok da. U̱r-kyat o̱ it kerte̱ naknu̱ hat-u re̱k-ya it gu̱g ya u̱du̱ hat-u yat-ya. 17 Da tase̱ u̱n nakne̱ hat-u re̱k-ya u̱n su̱k ya u̱ do̱m-u̱ hat-u yat-ya, Se̱ u̱n gu̱gru̱sse̱ hat-u yat-ya u̱s-ho. U̱n no̱ng iya remu̱ taas ya caku̱mse̱ u̱t-kik u̱t-kik da. U̱n ust kap-tu̱ u-hat taasu̱ mya-mu̱ hu̱tu̱ to̱k-du̱ ya da. U̱n gun kwam-u yat-ya yu̱ shipe̱ u-hat remu̱ u̱n hooste̱ u-hat u̱r-no̱k. U̱n no̱ng inya remu̱ gye̱r-u̱ taas u̱n he̱ u̱-me̱ hereg-mu̱ Sirtis mu̱ de̱ na-su̱ u-hat.

18 Remu̱ zu̱ bu̱-mu̱ no̱ng u-gwu̱z sok, tu̱msu̱ mo̱ o̱gu̱ ru̱m-su̱ it, da-u̱ is gase̱, a-nak-du̱ u-hat ne̱ he̱e̱se̱ koos-du̱ cwu̱-tu̱ o̱ u̱-me̱ u-hat e̱ gun u̱-me̱ m-bu̱. 19 U̱ ho̱-du̱ u-tu̱tu̱rse̱, u̱n u̱ hi-u̱r u̱n u̱ ju̱rge̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ tu̱ u-hat remu̱ gye̱r-u̱ m-no. 20 Da-u̱ it tumbe̱ it hyanu̱g u̱r-ho̱ ko re̱ge̱r da, tu̱msu̱ mya-m yat-mo̱ mu̱ u-yu̱ mo̱ o̱ gapdu̱ it, se̱ it ruut jab be̱e̱t u̱zu̱ it u̱t-fat.

21 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱n tumbte̱, waku̱n re̱e̱g no̱m u̱t-re̱ da, se̱ Burus yu̱ne̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱zu̱ no̱ kabu̱g rem-u̱s ri du̱gu̱ Kirit, no̱m-u̱t tunto̱ nu̱se̱ u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ku̱me̱ in, to za ku̱m-u̱t in da. 22 Se̱di u̱ da-o̱ u̱m o̱ waru̱ no̱, no̱ no̱m be̱b-du̱ jab, remu̱ zu̱ waku̱n zaru̱ u̱t-taag u̱ fat-u̱r wa da, se̱di na taag u-hat. 23 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Wa-to̱m Ru̱-u ri, tu̱msu̱ wu̱ u̱m o̱ u̱t-do̱r, wa haagu̱n u̱ dapu̱s du̱ ri gyu̱p-ne̱ m-gyu̱p. 24 Wa zu̱, &lt;Burus, a-bo̱ ho̱g u-gye̱r da. Se̱ bo̱ haag Roma tu̱msu̱ bo̱ u̱t-ees u̱ ke̱nu̱ Kaisar Faru̱k remu̱ wa kwu̱p-tu̱ bo̱ u̱s-rem. U̱m u̱t-sa bo̱ nap u̱zu̱ remu̱ nya-u u-Ru̱, wa de̱ tetu̱ bo̱ m-yar u̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha ró ne̱ u̱t-be̱e̱t.&gt; 25 Remu̱ iya hen no̱mu̱n be̱b-du̱ jab, me̱ u̱m yaag jab u̱du̱ u-Ru̱ u̱zu̱ no̱m-u̱ na waru̱ me̱ iya o̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t. 26 Se̱di mya-mo̱ gwu̱nu̱ in u̱-do̱mu̱ hereg-mu̱ o̱ko̱n dak-o̱.&gt;&gt;

Hat-yu̱ nu̱u̱ste̱

27 U̱ gyu̱p-mu̱ o̱p u̱t-nas, mya-mu̱ o̱ pama-u̱ to̱kdu̱ it u̱ Sa-mu̱ Adiriya. U̱ te̱k-u̱ m-gyu̱p a to̱kdu̱ u-hat hyen u̱ka zu̱ na haag u̱ teen dak-u o̱. 28 U̱n mu̱'u̱s ra-du̱ m-bu̱, u̱n hyen teeg u̱s-daag u̱t-shik u̱t-shishin. Da-u̱ it re̱ shu̱ cashi, se̱ u̱n sur u̱t-mu̱'u̱s u̱n bit u̱s-daag u̱t-shik u̱t-nas u̱ o̱p. 29 Remu̱ gye̱r-u̱ hat-yu̱ gap u̱t-ta'ar, u̱n gun u̱s-kwam u̱s-nas su̱ shipe̱ u-hat remu̱ u̱n hooste̱ u-hat u̱r-no̱k. U̱ da-u o̱ hen u̱n hu̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ ru̱-u u̱n u̱ is-u̱ gas m-ho̱r m-ho̱r. 30 Se̱di u̱ teku̱ a to̱k-du̱ u-hat e̱ke̱n sa'ag e̱ fat. E̱ nom u̱ka zu̱ u̱n o̱ cu̱st-u̱ kwam-tu̱ m-no du̱gu̱ hat-u yat-ya. 31 Se̱ Burus zu̱ yu̱-shu̱ karma-ne̱ Roma u̱ a-m-gag ne̱ o̱ u̱ku̱n, &lt;&lt;A ne̱t-u̱t tun-to̱ eese̱ u̱-me̱ hat-u inya da, no̱ zaaru̱ u̱t-fat da.&gt;&gt; 32 Da-u̱ e̱ ho̱ge̱ iya, se̱ a-m-gag ne̱ kwu̱pru̱sse̱ u̱s-ho su̱ hat-u re̱k-ya, e̱ yage̱ ya aru̱k u̱ me̱ m-bu̱.

33 Da-u̱ is ha m-gas, se̱ Burus kon u̱n, u̱n re̱ no̱m u̱t-re̱. Wa zu̱, &lt;&lt;U̱ ya-o̱ m-roog o̱p u̱t-nas u̱ ya-o̱ no̱ o̱ wadu̱ jab, za no̱ re̱ o̱ko̱n. 34 Remu̱ iya u̱m o̱ ko̱n-u̱s no̱, no̱ re̱ no̱m u̱t-re̱. Otte̱ u̱r-zwar u̱ na re̱, remu̱ na nom-u̱t u̱r-fat. U̱m o̱ waru̱ no̱ no̱mo̱n iya rem u̱zu̱ waku̱n zaar wu̱ de̱ u̱t-taag u̱ hi-yu̱ hi-u̱r wa da ko u-gan.&gt;&gt; 35 Da-u̱ wa ware̱ iya, se̱ wa ku̱b u̱r-be̱re̱di, wa nom u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱ u̱ hyanu̱m u̱n be̱e̱t. Wa mot de̱, wa he̱e̱se̱ u̱t-re̱. 36 Da-u o̱ kowan kum shiriktin-mu̱ jab, u̱n re ko u̱n. 37 Tat-u it u̱ me̱ u-hat, it ne̱t u̱t-ko̱k u̱t-yu̱r u̱ u̱t-shik u̱t-tu̱t u̱ o̱pu̱ shishin (276). 38 Da-u̱ u̱n re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱n shig, u̱n habu̱ u-hat m-no, u̱n daas arkama u̱ me̱ m-bu̱.

Ho-su̱ m-bu̱ yo̱'o̱kte̱ u-hat

39 Da-u̱ is gase̱, a to̱k-du̱ u-hat nak be-du̱ e̱ o̱tte̱ da. Se̱di u̱n hyen de̱ku̱n gwu̱g-de̱ du̱ o̱tte̱ m-hereg. Se̱ u̱n zo̱ng u̱n hu̱u̱t u-hat u̱ku̱n a no̱me̱. 40 U̱n kwu̱pru̱sse̱ u̱s-ho su̱ na gu̱gte̱ u̱s-kwam su̱ m-no, u̱n yage̱ se̱ u̱-me̱ m-bu̱. U̱ te̱k-u̱ da-o̱ hen u̱n ust u̱s-gu̱ku̱t su̱ bire̱ u-hat, se̱ u̱n yu̱ns kap-tu̱ u-hat u̱ka mya-mu̱ do̱te̱ to̱kdu̱ u̱n u̱ shu̱. U̱n hu̱ u̱r-no̱k m-sa u-pingse̱. 41 Se̱ hat-yu̱ gu̱p m-hereg u̱-me̱ m-bu̱, hat-yu̱ kerge̱ u̱r-no̱k da. Se̱ hat-yu̱ he̱e̱se̱ u̱t-yo̱'o̱k u̱-dim remu̱ be̱b-du̱ m-bu̱. 42 A-m-gag zo̱ng e̱ hoot ne̱t-tu̱ e̱ o̱ m-shu̱p u̱ e̱ ne̱, remu̱ gye̱r-u̱ taas waku̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n wa no̱m u-swab wa so̱m. 43 Se̱di yu̱-shu̱ karma-ne̱ Roma u̱t-sa wa gu Burus, se̱ wa hoos u̱n. Wa zu̱ u̱n be̱e̱t wu̱ nape̱ u-swab u-be̱e̱t wa he̱ m-bu̱ wa no̱m u-swab m-ha u̱ kit m-sa. 44 I za keru̱ u-swab da e̱ ship te-su̱ u-hat, ko u̱k-tu̱ u-hat tu̱ kuse̱. Iya o̱ hen u̱n be̱e̱t kowan te kit m-sa m-yar.

28

Burus u̱ dak-u̱ Marta

1 Da-u̱ it kume̱ u-u̱ku̱r it te̱ u-pingse̱, it hog u̱zu̱ dim-du̱ dak-u o̱ foge̱ Marta.* 2 Ne̱t-tu̱ be-u̱r re̱ e̱ gu it be̱e̱t tu̱msu̱ e̱ no̱mu̱ it no̱m-u̱t so̱-to̱ sok. E̱ dap-su̱ it u-ra it fa'at remu̱ zu̱ na o̱ u-yu̱ u̱ da-u o̱ tu̱msu̱ tor-mu̱ o̱ro. 3 Burus kargu̱ssu̱n u̱t-te wa wu̱ u-ra, se̱ yaku̱n fa-ya u-ko̱ko̱s ya rwu̱u̱n remu̱ du̱ng-mu̱ u-ra, ya ship kom-u Burus. 4 Da-u̱ ne̱t-tu̱ u-bo̱ hyane̱ u-fa u̱ kom-u Burus, se̱ e̱ zu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱, &lt;&lt;Ne̱t unwa wa ho̱-du̱ u̱t-ne̱t wa, ko ba wa ruye̱ du̱gu̱ m-sa, ra-o̱ do̱rru̱ wu̱n se̱ wa maru̱g.&gt;&gt; 5 Burus pam-u̱t u-fa u̱ do̱m-u̱ kom-u wa, wa gun ya u̱-me̱ u-ra, tu̱msu̱ wa ho̱k m-re̱ da. 6 U̱n o̱ m-hyan u̱zu̱ kom-u o̱ u̱t-huus ko wa he̱'e̱ wa mar. Da-u̱ u̱n hyane̱ wa tumbte̱ o̱ko̱n kwu̱ng wa da, se̱ u̱n he̱e̱se̱ u̱s-dorog u̱zu̱ wu̱n o̱ko̱n ru̱-o̱ o̱.

7 U̱ dapu̱s be-du̱ ne̱t-tu̱ dapu̱ste̱ u-ra, to̱ko̱n tak-to̱ o̱ro tu̱ yaku̱n campa-ya dim-u̱r wa Fubiriyus. Wu̱na o̱ yu̱-shu̱ u̱ o̱ko̱n dak-o̱ u̱ o̱ m-gan m-bu̱. Wa bu̱n it, it haan it shu̱'u̱t u̱ bu-u rò. Wa ye' it be-du̱ u̱r-cu̱st du̱ so̱-de̱ m-te m-roog u̱t-tu̱t. 8 U̱so-u Fubiriyus o̱gu̱ m-ru̱t u̱ ko̱b-du̱ m-yar, wa o̱tte̱ du̱ng-mu̱ u-war u̱ remu̱ u̱t-me̱n ne̱. Se̱ Burus to u̱du̱ ro, wa do̱ru̱ wu̱n u-kom u̱r-hi wa no̱mu̱ wu̱n u̱s-to̱o̱g. Ne̱tu̱ wa kum m-yar. 9 Da-u̱ wa no̱me̱ iya, se̱ a-ko̱b-du̱ m-yar ne̱ i o̱ u̱ dak-u o̱ haan u̱du̱ rò wa haste̱ e̱ u̱s-gom. 10 Ne̱t-tu̱ dak-u̱ o̱ m-gan m-sa e̱ ye' it u̱t-no̱m u-tát, e̱ no̱ng iya remu̱ e̱ ko̱ste̱ it u̱zu̱ e̱ o̱ yadu̱ it m-ze̱g sok. Da-u̱ it o̱ zo̱ng-su̱ u̱r-aru̱k, se̱ e̱ kargu̱ssu̱n it no̱m u̱t-re̱ u̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ ne̱ tu̱ it u̱t-sa u̱t-be̱e̱t u̱-me̱ u-hat.

Burus teeg bo̱-u̱ Roma

11 Da-u̱ pyaat-su̱ u̱s-tu̱t arke̱, it to u̱ u-hat yu̱ ha-mu̱ Itariya, it aru̱k. Hat-yu̱ go̱se̱ u̱ku̱n u̱ da-u̱ u-go̱s u̱ dak-u o̱ u̱ o̱ m-gan m-sa. Hat-ya yu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ Are̱kzandariya yu̱ o̱tte̱ m-sha mu̱ u̱t-ru̱ u̱t-yu̱r, Kasto u̱ Parus ne̱. 12 Da-u̱ it teye̱ bo̱-u̱ Sirakus, it no̱m m-roog u̱t-tu̱t u̱ku̱n. 13 Se̱ it aru̱k u̱-me̱ u-hat, it te bo̱-u̱ Rigiyum. Da-u̱ roog-mu̱ u̱r-gan arke̱, mya-mu̱ yu̱nne̱ du̱gu̱ m-ereg it pu̱s m-ho̱r m-ho̱r. Da-u̱ is gase̱ it te bo̱-u̱ Futiyori ku̱na it yakte̱ u-hat. 14 U̱ ku̱na it gotu̱n u̱ e̱ke̱n a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. E̱ kon it u̱zu̱ it no̱m m-roog u̱t-ta'er u̱ u̱n ne̱. It ees u̱du̱ u̱n, se̱ it re shu̱ m-te dak-u̱ Roma. 15 Da-u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ i bo̱-u̱ Roma ho̱ge̱ u̱zu̱ it o̱ haan, se̱ e̱ haan e̱ gu it e̱ke̱n bit it u̱ &lt;&lt;Tu̱rru̱ u̱ Afisa,&gt;&gt; tu̱msu̱ e̱ke̱n bit it u̱ de̱ku̱n be-de̱ du̱ na zu̱ye̱ be-du̱ &lt;&lt;U̱t-kur u̱t-Tu̱t.&gt;&gt; Da-u̱ Burus hyane̱ u̱n wa no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam, tu̱msu̱ wa sur m-kwu̱m be̱b-du̱ jab. 16 Da-u̱ it teye̱ u̱ Roma tu̱-shu̱ tu̱ Roma yagu̱ Burus wa shu̱'u̱t u̱ bu-u̱ m-se̱g u̱r-kot u̱ Karma-ne̱ i o̱ er-u̱r ro.

Burus no̱ng u̱t-bu̱t u̱ Roma

17 Da-u̱ roog-mu̱ u̱t-tu̱t arke̱, Burus fog tu̱-shu̱ Yahuda-ne̱. Da-u̱ e̱ mo̱rge̱ se̱ wa zu̱ u̱n, &lt;&lt;No̱ o̱r-u̱t ri, ko ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱m no̱ngu̱ ne̱t-u̱t in to̱ko̱n ba'as-to̱ da, ko o̱ko̱n u̱ te̱k-u̱ u̱r-ma'in du̱ i mate̱ u̱so-u̱t in, ko iyane̱ na maaste̱ me̱ u̱ Urusharima. E̱ yasu̱ me̱ u̱du̱ Roma-ne̱ na tagu̱ me̱. 18 U̱n hen da-u̱ u̱n gwate̱, u̱n u̱t-sa u̱n yagu̱ me̱, remu̱ zu̱ u̱n byu̱k-u̱t me̱ u̱ to̱ko̱n ba'as-to̱ ne̱ tu̱ ko̱re̱ na ho̱ me̱ da. 19 Da Yahuda-ne̱ gu̱gme̱ u̱t-ees, shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱m hu̱u̱t rem-u̱s se̱ m-ha u̱du̱ Kaisar, ko ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱m zatte̱ se̱ke̱n rem-se̱ su̱ u̱m haatu̱n remu̱ ne̱t-u̱t in da. 20 De̱ wu̱te̱ u̱m kon-u̱t u̱zu̱ no̱ haan u̱ ane̱ u̱ka u̱m do̱te̱ waru̱ no̱ ko̱ remu̱ u-yan o̱ u̱m o̱tte̱ wa bu-u̱ m-to̱k. U̱m o̱ u̱-me̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k remu̱ zu̱ u̱m wa'ag jab u̱du̱ Kiristi. U̱m tumb-ne̱ Ru̱-u̱ este̱ u̱s-rem u̱zu̱ wa to̱mtu̱n Kiristi u̱du̱ in Yahuda-ne̱. Tu̱msu̱ wa haagu̱n.&gt;&gt;

21 Se̱ e̱ zu̱ wu̱n, &lt;&lt;It, it hyang o̱ko̱n ran-o̱ du̱gu̱ gas-u̱ Yahudiya u̱ mo̱ttu̱ rem-u̱s ró da. Waku̱n haagu̱n hen wa waru̱ it rem-u̱s ró da, ko wa war se̱ke̱n rem-se̱ su̱ yo̱-se̱ u̱ bo̱ da. 22 Se̱di it u̱t-sa it ho̱g ya-du̱ jab-u̱ ró, no̱mu̱ it nape̱ di mo̱t-tu̱ fu̱n-u Ye̱so̱ Kiristi yu̱ Burus o̱ bu̱t-tu̱ ya. Ko̱he̱ne̱ ne̱t-tu̱ o̱ warru̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱ fu̱n-u inya.&gt;&gt;

23 E̱ wa'ag ho̱-du̱ e̱ de̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ Burus ne̱. Se̱ e̱ haan u̱ be-du̱ wa cu̱ste̱, u̱n haagu̱n hen u-tát. Du̱gu̱ u̱r-wu̱n m-ha m-rim, wa o̱ yadu̱ u̱n m-zu̱n u̱ mo̱ttu̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱. Wa u̱t-sa wa naku̱n u̱n u̱ haan u̱du̱ Ye̱so̱ remu̱ ko̱se̱-tu̱ u o̱ no̱mu̱ u̱n tu̱ rem-u̱s Mosa u̱ ran-tu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱. 24 E̱ke̱n Yahuda-ne̱ yaag Jab-u̱ rem-u̱s ro, tu̱msu̱ e̱ke̱n yaag jab da. 25 Remu̱ iya e̱ke̱n eeste̱ u̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ da. Burus nu̱p u̱zu̱ e̱ke̱n o̱ro i za u̱ssa e̱r-ru̱ wa da, da-u̱ e̱ o̱ mo̱t-tu̱ u̱r-aru̱k, se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Yar-u u-Ru̱ no̱ngu̱ i mate̱ u̱so-u̱t in u̱s-rem. Wa no̱ng rem-u̱s se̱ u̱du̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya tu̱msu̱ no̱m-u̱ wa ware̱ u̱ remu̱ no̱ nip-to̱.

26 &lt;&lt; &lt;De̱'e̱ u̱du̱ ne̱t-u̱t tun-to̱ bo̱ zu̱,

&lt;&lt;No̱ u̱t-ho̱g, se̱di no̱ za u̱t-nap da;

no̱ u̱t-hyan,

se̱di no̱ za gwadu̱ u̱r-nu da.&gt;&gt;

27 Ru̱-u̱ zu̱u̱g a-warru̱ rem-u̱s wa,

ne̱t-u̱t tunto̱ gwa'ag u̱r-nu da,

remu̱ zu̱ jab-u̱s u̱n rindu̱sse̱.

U̱n o̱tte̱ u̱t-to̱,

se̱di u̱n gwa'ag nu-du̱ no̱m-u̱ o̱ u̱t-ho̱g da,

u̱n takke̱ is-u̱ u̱n,

remu̱ zu̱ u̱n za u̱ssa u̱n hyan da.

A u̱n u̱t-sa u̱n dor no̱m-u̱ u̱m waru̱ u̱n,

u̱n za gwa'ag u̱r-nu u̱ jab-u̱s u̱n,

no̱m-u̱ u̱n hyane̱ me̱

u̱t-no̱m tu̱msu̱ no̱m-u̱

e̱ ho̱ge̱ me̱ u̱t-war.

E̱ za byu̱rgu̱n du̱gu̱ fu̱n-su̱ u̱t-ba'as u̱ u̱n

tu̱msu̱ u̱m za u̱ku̱rte̱ u̱n.&gt;†

28-29 &lt;&lt;U̱m u̱t-sa no̱ nap u̱zu̱, Ru̱-u̱ to̱mgu̱n rem-su̱ u-u̱ku̱r m-ha u̱du̱ i za-yahuda-ne̱ da. Tu̱msu̱ e̱ de̱ kab-du̱ se̱.&gt;&gt;‡

30 Burus shu̱'u̱t u̱ bu-u̱ m-se̱g m-te u̱s-hak u̱s-yu̱r, wa o̱ kab-du̱ kowan wu̱ haane̱ u̱du̱ ro. 31 Burus no̱ng u̱t-bu̱t tu̱msu̱ u̱t-ko̱se̱ ne̱ u̱ka Ru̱-u̱ dor-u̱t te̱ jab-u̱s e̱ tu̱msu̱ wa no̱mu̱ u̱n u̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱t-tu̱ Ye̱so̱ Kiristi. Wa no̱ng iya za u-gye̱r, tu̱msu̱ waku̱n hooste̱ wu̱n da.

* 1:20 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 69:25.

† 1:20 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 109:8.

* 2:21 Gwat tu̱msu̱: Jowe 2:28-32.

† 2:28 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 16:8-11.

‡ 2:31 Wu̱ Ru̱-u̱ dage̱.

§ 2:35 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 110:1.

* 3:23 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 22:18; 26:4.

† 3:25 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 22:18; 26:4.

* 4:26 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 2:1-2.

† 4:36 Sayifurus dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

* 7:3 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 12:1.

† 7:43 Gwat tu̱msu̱: E̱mo̱s 5:25.

‡ 7:50 Gwat tu̱msu̱: Isha 66:1-2.

§ 7:51 U̱t-Girik: Jab-u̱s no̱ zatte̱ u̱r-pe̱s da.

* 8:5 Wu̱ Ru̱-u̱ dage̱.

† 8:36 To̱ko̱n ran-to̱ zatte̱ 37: Firibus zu̱, &lt;&lt;Abite̱ bo̱ yaag jab-u̱ ró be̱e̱t ro be̱e̱t na no̱mu̱ bo̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱.&gt;&gt; Se̱ man zu̱, &lt;&lt;U̱m yaag jab-u̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa'-u̱ u-Ru̱.&gt;&gt;

* 10:2 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

† 10:22 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

* 11:16 Gwat tu̱msu̱: Pama 1:5.

† 11:19 Sayifurus dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

* 13:4 Sayifurus dak-o̱ u̱ o̱ m-gan m-sa.

† 13:16 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

‡ 13:26 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

§ 13:33 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 2:7.

* 13:34 Gwat tu̱msu̱: Isha 55:3.

† 13:35 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 16:10.

‡ 13:50 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

* 15:33-34 To̱ko̱n ran-to̱ zu̱u̱g: u̱s-fe̱ 34 Se̱ Sira hyen kamu̱g wa sur m-shu̱'u̱t u̱ ku̱n.

† 15:39 Sayifurus dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

* 16:10 Ne̱t-tu̱ nak u̱zu̱ &lt;&lt;it&gt;&gt; ko̱ske̱ u̱zu̱ Ruka o̱ u̱r-kot u̱ Burus ne̱, u̱ hu̱u̱b-tu̱ m-ha wa ne̱.

† 16:11 Samutakiya dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

‡ 16:14 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-yahuda-ne̱ da.

* 17:4 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

† 17:17 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-Yahuda-ne̱ da.

* 18:7 Yahuda-ne̱ wa'ag dim-u̱r re̱ &lt;&lt;A no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk&gt;&gt; u̱du̱ ne̱t wu̱ dore̱ ko̱se̱-u̱t Yahuda-ne̱ se̱di na no̱ngu̱ u̱r-pe̱s da. Remu̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s, Yahuda-ne̱ kabu̱g u̱n u̱ka i za-yahuda-ne̱ da.

* 19:24 Atemis ru̱-o̱ sha-mu̱ ne̱ta.

* 20:15 Kiyos dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

† 20:15 Samos dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

* 21:1 Kos dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

† 21:3 Sayifurus dak-o̱ u̱ o̱ m-gan m-sa.

* 24:6-7 To̱ko̱n Ran-tu̱ u̱t-ut to̱ wa'ag fe̱-yu̱ u-ta'er u̱-me̱7 It o̱gu̱ wa'ag jab it kwu̱pu̱ wu̱n u̱s-rem u̱ka bo̱r-u̱t it zu̱tte̱, se̱ yu̱-Yat-ya karma-ne̱ Risiya haan wa o̱nk wu̱n u̱r-be̱b du̱gu̱ kom-u̱t it.

* 27:4 Sayifurus dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

† 27:7 Kirit dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

‡ 27:12 Finikiya dak-o̱ u̱ o̱ m-gan m-sa.

§ 27:16 Kawuda dak-u̱ o̱ m-gan m-sa.

* 28:1 Marta dak-u o̱ m-gan m-sa.

† 28:27 Gwat tu̱msu̱: Isha 6:9,10.

‡ 28:28-29 To̱ko̱n ran-to̱: &lt;&lt;Ho̱go̱n!&gt;&gt; 29Da-u̱ wa ware̱ iya, se̱ Yahuda-ne̱ yage̱ ku̱n e̱ hu̱ inan u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n.

Roma-ne̱

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ran-u Burus u̱ do̱'e̱ u̱du̱

Roma-ne̱

1

U̱s-vu̱k

1 Me̱, Burus wa-doru̱ Kiristi Ye̱so̱, me̱ pane̱ uno̱ ran-o̱. Ru̱-u̱ dak me̱ Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱. Wa dak me̱ remu̱ u̱m nom-u̱t bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u-Ru̱. 2 Kanda haan-u̱r Ye̱so̱, Ru̱-u̱ no̱ng este̱du̱ Rem-u̱s se̱ m-tumb ne̱, su̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ nu-u̱ a-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, u̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Ran-u̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u-he̱n. 3 Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ se̱, su̱ mo̱ttu̱ Wa'-u̱ wa se̱, wu̱ shu̱'u̱te̱ ne̱t tu̱msu̱ wa rwu̱u̱n du̱gu̱ ko̱-u̱r Dawuda. 4 Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ Wa'-u̱ u-Ru̱ wa Ye̱so̱ o̱ye̱. Ru̱-u̱ no̱ng iya remu̱ be̱b-du̱ Yar-u wa da-u̱ na yu̱nsu̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ m-mar. Wu̱na o̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan in. 5 Wu̱na dage̱ me̱ remu̱ u̱m shu̱'u̱te̱ Wa-to̱m-u̱ wa. Ru̱-u̱ yaag me̱ u-nya u̱m shu̱'u̱t Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱. Wa no̱ng iya remu̱ i-za-Yahuda-ne̱ da, e̱ de̱ yadu̱ wu̱n m-ze̱g tu̱msu̱ e̱ do̱r rem-u̱s rò remu̱ yadu̱ jab-u̱ e̱ no̱me̱ remu̱ bu̱t-tu̱ u̱m no̱mu̱ u̱n. 6 No̱ ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Roma, no̱ o̱ te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ Ru̱-u̱ fage̱ e̱ shu̱'u̱t a-doru̱ Ye̱so̱ Kiristi.

7 U̱m o̱ panu̱ no̱ uno̱ ran-o̱, no̱ a-dor-ne̱ Roma be̱e̱t i Ru̱-u̱ o̱ u̱t-cwan tu̱msu̱ wa du̱g e̱ shu̱'u̱t ne̱t-u̱t wa:

U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ U̱so-u in u̱ Ye̱so̱ Kiristi ne̱ Wa-ko-uyan, wa re̱ shu̱ u̱ no̱mu̱ no̱ u-nya tu̱msu̱ wa ya' no̱ jab-u̱ pus-o̱.

Burus cwanu̱g ha-mu̱ Roma

8 No̱m u̱m u̱t-sa u̱t-zu̱ u̱r-taku̱n, u̱m no̱ng u̱t-vam remu̱ no̱ a-dor be̱e̱t i bo̱-u̱ Roma. U̱m kerge̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam remu̱ no̱m-u̱ Ye̱so̱ Kiristi no̱me̱, yaag in u-fu̱n in no̱m-u̱t u̱s-rem u-Ru̱ ne̱. Tu̱msu̱ u̱m no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-vam remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ rem-su̱ yadu̱ jab-u̱ no̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t. 9 Ru̱-u̱ nak u̱ka u̱m hopte̱ no̱mu̱ no̱ u̱s-to̱o̱g ko̱-uyan da-o̱. U-ho̱ m-gyu̱p ne̱ u̱-me̱ to̱o̱g-u̱s ri u̱m haatu̱n ko̱n-u̱s no̱ u̱du̱ Ru̱-u ri, wu̱ u̱m o̱ u̱t-do̱r jab gan, tu̱msu̱ u̱m o̱ do̱nse̱-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Wa'-u̱ wa. 10 To̱o̱g-u̱s ri ko-uyan da, Ru̱-u̱ upse̱ me̱ u-fu̱n u̱m haan u̱m hyen-u̱t no̱, abite̱ iya wa o̱tte̱ u̱ssa.

11 U̱m cwanu̱g u̱r-haan u̱du̱ no̱, u̱m no̱mu̱ no̱ u̱s-to̱o̱g no̱ kum-u̱t nya-u̱ u-Yar remu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ u̱t-mo̱r u-Ru̱ tu̱msu̱ no̱ sur m-wa jab-u̱s no̱ u̱du̱ rò. 12 Cwan-u̱t ri o̱ u̱zu̱, me̱ u̱ no̱ ne̱ in swu̱ru̱n hi-u̱t in m-shiriktin u̱ yadu̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱. 13 O̱r-u̱t ri, u̱m u̱t-sa no̱ nap, u̱s-fu̱n u-tát, u̱m saag u̱m haan u̱du̱ no̱. Se̱di u̱m kwu̱mu̱g u̱r-ke̱r da u̱ haan u̱ da-o̱. U̱m cwanu̱g u̱m haan u̱m se̱gu̱ no̱ u̱ka no̱ do̱te̱ swu̱ru̱ u̱r-be̱b u̱-me̱ Ye̱so̱ Kiristi. U̱m cwanu̱g u̱m no̱mu̱ no̱ iya u̱ka u̱m no̱mtu̱ e̱ke̱n ne̱ i za-Yahuda-ne̱ da.

14 Shu̱'u̱te̱ me̱ u̱ka u̱r-mag u̱-me̱ jab-u̱ ri u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t. Shu̱'u̱te̱ me̱ u̱r-mag u̱du̱ ne̱t-tu̱ Girik u̱ ya za Girik-ne̱ da, tu̱msu̱ u̱du̱ a-m-nap-ne̱ u̱ a-za-m-nap-ne̱. 15 O̱ wu̱te̱ u̱m zo̱ngte̱ u̱t-bu̱t su̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱du̱ no̱ i o̱ bo̱-u̱ Roma.

Be̱b-du̱ rem-u̱s Ye̱so̱

16 U̱m za ho̱g-du̱ e̱'-mu̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r da. Remu̱ zu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ se̱ o̱ be̱b-du̱ u-Ru̱ ne̱ du̱ u-u̱ku̱r u̱du̱ ne̱t-tu̱ ya jab: Ru̱-u̱ taku̱n u̱kru̱ Yahuda-ne̱ i ya jab, se̱ i-za-Yahuda-ne̱ da. 17 Remu̱ me̱ rem-su̱ m-Re̱me̱r jab-u̱ so̱-o̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ ko̱ske̱, jab-u̱ so̱-o̱ u̱ o̱o̱ge̱ u̱du̱ yadu̱ u̱t-nip du̱gu̱ u̱r-taku̱n m-ha m-vaste̱, u̱ka rem-su̱ u-Ru̱ pu̱nte̱ se̱ u̱zu̱ &lt;&lt;Ne̱t-u̱ jab-u̱ so̱-o̱ wa u̱t-kwu̱m u̱r-fat a wa ya' jab u̱du̱ u-Ru̱.&gt;&gt;*

Ryab-su̱ u-Ru̱ u̱du̱
a-u̱t-ba'as-ne̱

18 Ru̱-u̱ ko̱ske̱ ryab-u̱s wa su̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u̱du̱ a-za-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ u̱ a no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱. Remu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱t-no̱m wa'ag e̱ takke̱ u̱t-nip. 19 Kamu̱g u̱ kowan u̱ nap u̱ka Ru̱-u̱ o̱tte̱, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ ko̱ske̱ e̱ m-zu̱n ko̱wana wa o̱o̱ge̱. 20 Du̱gu̱ da-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u-dak, no̱m-tu̱ u-Ru̱, tu̱ na hyente̱ u̱ is da, u̱ shin-m wa mu̱ za u̱t-ta da, tu̱msu̱ u̱ka wa o̱tte̱ ne̱, ko̱ske̱ m-zu̱n cas u̱-me̱ no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱. Remu̱ iya ka u̱t-no̱m zarra u̱ ne̱t-u̱ zu̱ wa nak u-Ru̱ da.

21 E̱ nak u-Ru̱, se̱di e̱ ye'et wa m-sek u̱ka u-Ru̱ da, tu̱msu̱ e̱ no̱m-tu̱ wa u̱t-vam remu̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱ da. Remu̱ zu̱ dorog-u̱s u̱n shu̱'u̱te̱ m-zan, tu̱msu̱ jab-u̱s e̱ shu̱u̱g u-cwu̱m. 22 E̱ o̱ m-hyan u̱ka zu̱ u̱n o̱ u̱s-ve̱r ne̱, se̱di dorog-u̱s u̱n su̱ m-rag se̱. 23 E̱ swase̱ no̱m-du̱ u̱t-huuk u̱du̱ u-Ru̱ wu̱ za u̱r-ma da, se̱di e̱ hu̱ no̱mu̱ u̱t-ryu̱n tu̱ o̱tte̱ sha-mu̱ u̱t-ne̱t tu̱ de̱ m-mar u̱ no ne̱ u̱ u̱t-bisa ne̱ u̱ no̱m-u̱ u̱r-fat ne̱.

24 Remu̱ iya, Ru̱-u̱ yage̱ u̱n, e̱ hu̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ e̱ cwane̱ u̱ jab-u̱s e̱. E̱ hu̱ yu̱-du̱ m-o̱ u̱-me̱ du̱ ko̱b-du̱ ya-du̱ war-tu̱ o̱r-u̱t u̱n ne̱ m-ze̱g. 25 E̱ yage̱ do̱rru̱ Ru̱-u̱ u̱t-nip, e̱ ship u̱s-bi. E̱ hu̱ u̱t-huuk u̱ m-to̱k ne̱ u̱du̱ no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱, se̱di Ru̱-o̱ no̱me̱ u̱n be̱e̱t. Ru̱-o̱ ko̱re̱ na no̱me̱ u̱t-vam za u̱r-ma. U̱ shu̱'u̱t iya.

26 Remu̱ iya, Ru̱-u̱ yage̱ e̱, e̱ nom-u̱t no̱m-tu̱ e̱ cwane̱ tu̱ m-'e̱. Ko̱ ne̱ta-ne̱ e̱ yage̱ m-roog campa-u̱t e̱ ne̱, e̱ hu̱ m-roog u̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ ne̱ta-ne̱. 27 Campa-ne̱ tu̱msu̱ e̱ yage̱ m-roog u̱ ne̱ta-u̱t e̱ ne̱. Se̱di e̱ to m-o̱ u̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱. Campa-ne̱ no̱mo̱g cwu̱-tu̱ m-'e̱ u̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱, tu̱msu̱ e̱ swaag u̱r-ko̱b remu̱ no̱m-tu̱ e̱ no̱me̱.

28 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ e̱ gu̱gu̱mte̱ e̱ kum nap-mu̱ u-Ru̱, se̱ wa yage̱ e̱ dor dorog-su̱ m-zan u̱n. E̱ hu̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ kame̱ u̱zu̱ u̱n no̱ng da.

29 Jab-u̱s u̱n o̱ shu̱yi-shu̱yi u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱.

E̱ o̱ u̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱.

E̱ paste̱ cwan-tu̱ m-zan.

E̱ o̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ no̱m-tu̱ de̱ naasu̱ e̱ jab.

E̱ paste̱ u̱r-shu̱b.

E̱ o̱ u̱ ho̱-du̱ u̱ ne̱t-ne̱.

E̱ paste̱ u-har.

E̱ parru̱ ne̱t-ne̱.

E̱ o̱ jab-u̱ rim-o̱ ne̱.

E̱ o̱ m-shat.

30 E̱ o̱ tu̱du̱ dim-tu̱ ne̱t-ne̱.

E̱ yakke̱ u-Ru̱.

E̱ paste̱ ju̱rmu̱ u̱t-ne̱t.

E̱ paste̱ jaksu̱ u̱t-do̱s.

E̱ yu̱kke̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi.

Dorog-u̱s e̱ su̱ yo̱-se̱ se̱.

E̱ o̱ ko̱b-du̱ kab-du̱ rem-su̱ i mate̱ e̱ ne̱.

31 E̱ zatte̱ u̱r-hi da.

E̱ nom-u̱t no̱mu̱ e̱ cinte̱ u̱s-rem da.

E̱ hog-u̱t o̱n-du̱ ne̱t da.

32 E̱ nak u̱zu̱ Ru̱-u̱ zu̱u̱g, i nome̱ no̱m-u̱t to̱ e̱ ko̱rge̱ na ho̱ e̱. Se̱di e̱ ze̱nge̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ za so̱-to̱. E̱ maag u̱ku̱n da, e̱ hu̱ swu̱ru̱ e̱ke̱n be̱b-du̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ to̱.

2

Ru̱-u̱ kwu̱p-du̱
u̱s-rem ho̱n-ho̱n

1 O̱r-u̱ ri, bo̱ wa hyan-du̱ ba'as-tu̱ o̱r-u̱ ró, bo̱ zatte̱ no̱m-u̱t war da. Remu̱ zu̱ da-u̱ bo̱ kwu̱pu̱ waku̱n u̱s-rem, bo̱ o̱ e̱ngu̱sse̱ hi-du̱ war ró, remu̱ zu̱ no̱m-u̱ bo̱ o̱tte̱ kwu̱pu̱ waku̱n u̱s-rem, o̱ bo̱ o̱ u̱t-no̱m. 2 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ nak u̱t-nip da-u̱ wa o̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ ne̱t-tu̱ o̱ no̱m-du̱ go̱-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ to̱. 3 Bo̱ ne̱t, wa kwu̱pu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-rem remu̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱, se̱ bo̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ko̱ bo̱, ¿Bo̱ o̱ m-hyan u̱zu̱ bo̱ ku̱s-mu̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱? 4 Kamu̱g in napu̱n u̱zu̱ Ru̱-u̱ no̱ngu̱ in no̱m-u̱t so̱-to̱, u̱ o̱n-u̱r wa ne̱ tu̱msu̱ wa zatte̱ ho̱r-mu̱ u̱s-nip da. A in ju̱ru̱m wu̱n da remu̱ gag-du̱ jab-u̱ wa u̱du̱ in. Napu̱n u̱zu̱ Ru̱-u̱ ko̱su̱ in o̱n-u̱r wa, remu̱ in byu̱rtu̱n u̱du̱ wa tu̱msu̱ in yage̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as.

5 Se̱di remu̱ ko̱b-du̱ ho̱g-mu̱ u̱s-rem, u̱ ko̱b-du̱ u̱t-byu̱ru̱n ne̱ u̱du̱ u-Ru̱, bo̱ o̱ naknu̱ hi-u̱r ró swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ ho̱-du̱ ryab-su̱ u-Ru̱. U̱ Ho̱-u̱r re̱ wa de̱ no̱mu̱ ne̱t-ne̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem ho̱n-ho̱n. 6 Ru̱-u̱ &lt;&lt;de̱ top ko̱wan ho̱n-ho̱n u̱ go̱-du̱ pama-u̱ wa no̱me̱.&gt;&gt;* 7 Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ fat-du̱ za u̱r-ma u̱du̱ ne̱t-tu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, tu̱msu̱ u̱du̱ i wa jab e̱ kum u̱t-fu̱'u̱bse̱, m-sek ne̱ u̱ wadu̱ jab ne̱ u̱ Ru̱-u̱ ya u̱n fat-du̱ za u̱r-ma. 8 Se̱di to̱ko̱n ne̱t-to̱ o̱tte̱ cwan-tu̱ u̱r-hi, e̱ yaag jab-u̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ zu̱ye̱ nip-to̱ da. E̱ re shu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ za so̱-to̱. Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b sok. 9 Wa de̱ yadu̱ ne̱t be̱e̱t wu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱r-ko̱b sok u̱ namu̱ jab ne̱, Ru̱-u̱ de̱ he̱e̱se̱ yadu̱ Yahuda-ne̱ u̱r-ko̱b, kanda wa ya' i-za-Yahuda-ne̱ u̱r-ko̱b. 10 Se̱di Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ ko̱wan wu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, m-ze̱g, m-sek ne̱, u̱ res-du̱ jab ne̱. Ru̱-u̱ de̱ u̱t-taku̱n u̱du̱ Yahuda-ne̱, kanda wa ya' i-za-Yahuda-ne̱. 11 Remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ ko̱ste̱ m-ku̱u̱k da.

12 I za-Yahuda-ne̱ da, a e̱ no̱me̱ u̱t-ba'as, Ru̱-u̱ de̱ kwu̱pu̱ e̱ u̱s-rem ko̱ u̱ka e̱ zatte̱ bo̱r-u̱t Ru̱-u̱ yase̱ Mosa da. Tu̱msu̱ Yahuda-ne̱ i o̱tte̱ bo̱r-u̱t Mosa, a e̱ no̱me̱ u̱t-ba'as, Ru̱-u̱ de̱ kwu̱pu̱ e̱ u̱s-rem remu̱ ko̱b-du̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r. 13 No̱ng ho̱n-ho̱n na ya u̱n u̱r-ko̱b, remu̱ za ne̱t be̱e̱t wu̱ nape̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ wa o̱ ne̱t-u̱ jab-u̱ so̱-o̱ da. Se̱di ne̱t-tu̱ o̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa, Ru̱-u̱ de̱ fag-du̱ ne̱t-u̱ wa, wa jab-u̱ so̱-o̱. 14 E̱ke̱n i za-Yahuda-ne̱ dor bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa. Ko̱ske̱ u̱zu̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ o̱ u̱-me̱ jab-u̱s u̱n, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ waku̱n ya'aste̱ u̱n bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yaase̱ Mosa da. 15 Yu̱-u̱r u̱n ko̱ske̱ u̱zu̱ e̱ nak u̱-me̱ jab-u̱s e̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa u̱-me̱ u̱t-bo̱r. Remu̱ zu̱ da-u̱ e̱ no̱me̱ no̱m-u̱ za so̱-o̱, jab-u̱s e̱ ko̱su̱ e̱, tu̱msu̱ a no̱me̱ u̱ so̱-o̱ jab-u̱s e̱ ko̱su̱ e̱. 16 Remu̱ iya, u̱ka no̱ hogte̱ me̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r o̱ u̱t-war, iya do̱te̱ shu̱'u̱te̱. Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ Ye̱so̱ Kiristi m-shin mu̱ wa do̱te̱ kwu̱pu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-rem, ko̱ dorog-su̱ m-yasa su̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t u̱s-be̱e̱t.

Yahuda-ne̱ u̱ Bo̱r-u̱t Mosa ne̱

17 Bo̱ foge̱ hi-u̱r ró &lt;&lt;Wa-Yahuda wa,&gt;&gt; bo̱ to̱ste̱ jab-u̱ ró u̱ do̱m-u̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ bo̱ o̱ u̱t-u̱k u̱ yu̱-u̱r ró u̱zu̱ bo̱ ne̱t-u̱ u-Ru̱ wa. 18 Bo̱ nak no̱m-u̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱t-cwan. Remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ iis-tu̱ bo̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ bo̱ nak no̱m-tu̱ kame̱ bo̱ dag tu̱ o̱ ho̱n-ho̱n. 19 A mu̱ne̱ u̱zu̱ bo̱ zatte̱ u-sakna da u̱zu̱ bo̱ o̱o̱ge̱ dor-u̱t ne̱t-tu̱ o̱ po̱-ne̱, tu̱msu̱ bo̱ o̱ bo̱ m-zu̱n u̱du̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱-me̱ u-cwu̱m. 20 Bo̱ kabe̱ u̱zu̱ bo̱ wa-u̱t-ko̱se̱ a-ko̱b-du̱ m-nap ne̱ wa u̱ ya'ag-u̱ re̱k-e̱ ne̱, remu̱ zu̱ bo̱ nak u̱zu̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa o̱tte̱ m-nap u̱ u̱t-nip ne̱. 21 Bo̱ wa iis-u̱ e̱ke̱n, ¿bo̱ iiste̱ hi-u̱r ró? Bo̱ wu̱ o̱ u̱t-bu̱t u̱zu̱ ne̱t-tu̱ yage̱ u-hiw, ¿bo̱ gwak-u̱t no̱m-u̱ bo̱ o̱ u̱t-war u̱r-zwar ne̱ u̱zu̱ bo̱ nom-u̱t u-hiw da? 22 Bo̱ wu̱ o̱ u̱t-zu̱ a ne̱t-tu̱ no̱m m-o̱ da, ¿bo̱ gwak-u̱t no̱m-u̱ bo̱ o̱ u̱t-war u̱r-zwar ne̱ u̱zu̱ bo̱ no̱m-u̱t m-o̱ da? Bo̱ wu̱ tonte̱ m-gir da, ¿bo̱ nom-u̱t u-hiw u̱ pyu̱ m-gir da? 23 Bo̱ wu̱ o̱ u̱t-u̱k u̱zu̱ bo̱ o̱tte̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa. ¿Se̱di bo̱ gwak-u̱t u̱zu̱ bo̱ naaste̱ dim-du̱ u-Ru̱ da-u̱ bo̱ pase̱ rem-su̱ u-bo̱r da? 24 De̱ wu̱te̱ Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱u̱t, &lt;&lt;No̱m-u̱ Yahuda-ne̱ o̱ u̱t-no̱m wa'ag i-za-Yahuda-ne̱ o̱tte̱ ju̱rmu̱ Ru̱-u Yahuda-ne̱ ko̱he̱ne̱.&gt;&gt;†

25 No̱m-du̱ u̱r-pe̱s o̱tte̱ u̱r-zwar, a ne̱t-u̱ do̱re̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱. Se̱di a ne̱t do̱re̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ da wa shu̱'u̱te̱ u̱s-gan u̱ ne̱t-tu̱ na no̱me̱ u̱r-pe̱s ne̱ da. 26 A shu̱'u̱te̱ zu̱ i zatte̱ u̱r-pe̱s da, e̱ o̱ do̱rru̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱, Ru̱-u̱ de̱ kab-du̱ e̱ ne̱t-u̱t wa. 27 Na de̱ kwu̱pu̱ no̱ u̱s-rem remu̱ zu̱ no̱ o̱tte̱ bo̱r-u̱t Mosa tu̱msu̱ no̱ no̱mo̱g u̱r-pe̱s, se̱di no̱ o̱ pas-du̱ bo̱r-u̱t to̱.

28 Wa-Yahuda wu̱ u̱t-nip wa bo̱ o̱ye̱ da, a-bo̱ shu̱'u̱te̱ wa-Yahuda u-war. Se̱di o̱tte̱ u̱r-zwar bo̱ shu̱'u̱t wa-Yahuda u̱ jab u-war ne̱. 29 Wa-Yahuda u̱t-nip wa o̱ wu̱ jab-u̱ wa o̱o̱ge̱ ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱. Yar u-Ru̱ o̱ do̱'e̱ no̱mu̱ jab-u̱ ne̱t u̱r-pe̱s za bo̱r-tu̱ ne̱t pane̱ da. Go̱-du̱ ne̱t-u̱ wa kum u̱t-vam du̱gu̱-du̱ u-Ru̱, za du̱gu̱-du̱ ne̱t da.

3

Ru̱-u̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱
wa zu̱ wa u̱t-no̱m

1 ¿De̱ku̱n se̱ge̱-de̱ o̱ro du̱ Yahuda-ne̱ kume̱ du̱ i-za-Yahuda-ne̱ kumte̱ da? ¿Yan-o̱ ne̱t de̱ u̱t-kwu̱m ana no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s? 2 Se̱ge̱-du̱ o̱ro du̱ ne̱t do̱'e̱ u̱t-kwu̱m u̱s-fu̱n u-tát! Ru̱-u̱ ya'aste̱ rem-u̱s wa u̱du̱ Yahuda-ne̱ remu̱ e̱ got se̱ u̱r-zwar ne̱.

3 Yahuda-ne̱ u-tát e̱ zatte̱ yadu̱ jab u̱du̱ u-Ru̱ u̱ka e̱ nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱ u̱t-ya jab da. Waku̱n u̱t-kere̱ u̱t-shu̱t u̱zu̱, &lt;&lt;¿No̱ o̱ m-hyan u̱zu̱ a Yahuda-ne̱ shu̱'u̱te̱ a-ko̱b-du̱ yadu̱ jab, u̱t-wa u̱ Ru̱-u̱ yage̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ wa nom-tu̱ Yahuda-ne̱ es-du̱ u̱s-rem?&gt;&gt; 4 Za u̱t-no̱me̱ da iya! Ko̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t shu̱'u̱te̱ a-u̱s-bi, u-Ru̱ wa-u̱t-nip wa, u̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱:

&lt;&lt;Remu̱ ne̱t-ne̱ hyen-u̱t u̱zu̱ no̱m-u̱

bo̱ ware̱ u̱ mo̱ttu̱ ba'as-u̱t u̱n nip-to̱,

tu̱msu̱ bo̱ re̱ u̱r-ko̱rro̱ ana

o̱ kwu̱p-du̱ rem-u̱s ró.&gt;&gt;

5 Abite̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ in o̱ u̱t-no̱m ko̱ske̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱, ¿In de̱e̱n u̱t-zu̱ Ru̱-u̱ no̱ng ho̱n-ho̱n da a wa ya' in u̱r-ko̱b? (Sin-se̱ dorog-su̱ u̱r-ma ne̱t se̱.) 6 Za u̱t-no̱me̱ iya da! A shu̱'u̱te̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ ho̱n-ho̱n da ko̱-uyan da, ¿re̱ne̱ o̱ wa do̱te̱ no̱mu̱ ne̱t-tu̱ u-dak kwu̱p-du̱ u̱s-rem ho̱n-ho̱n ne̱? 7 Waku̱n wa u̱t-kere̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;A mu̱ne̱ u̱zu̱ bis-u̱s ri hatu̱n m-swu̱r mu̱ nip-tu̱ Ru̱-u̱ u̱ swu̱r-mu̱ ze̱g-m wa ne̱, ¿Remu̱ u-yan o̱ Ru̱-u̱ do̱te̱ kwu̱pu̱ me̱ u̱s-rem u̱zu̱ me̱ wa-u̱t-ba'as wa?&gt;&gt; 8 To̱ko̱n ne̱t-to̱ ke̱k-tu̱ it u̱s-rem u̱zu̱ it zu̱u̱g, &lt;&lt;Yage̱ it no̱m u̱t-ba'as, remu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ nom-u̱t.&gt;&gt; Se̱di Ru̱-u̱ de̱ kwu̱pu̱ u̱n u̱s-rem ho̱n-ho̱n.

Waku̱n za ne̱t-u̱ so̱-o̱ da

9 ¿Yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-zu̱? ¿In Yahuda-ne̱ ze̱g m-ze̱g i-za-Yahuda-ne̱ da? Ko̱ o̱ko̱n, na ko̱sku̱ u̱zu̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t! U̱ Yahuda-ne̱ u̱ i-za-Yahuda-ne̱ da ganse̱ na o̱ye̱ remu̱ be̱b-du̱ u̱t-ba'as de̱ o̱ dor-tu̱ na. 10 U̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱, na panu̱g no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-be̱e̱t:

&lt;&lt;Ne̱t-u̱ jab-u̱ so̱-o̱ zarra,

ko̱ wa-gan;

11 waku̱n zaar wu̱ o̱ m-nap ne̱ da,

waku̱n zaar wu̱ o̱ sa-u̱ u-Ru̱ da.

12 Ne̱t-ne̱ be̱e̱t e̱ yakke̱ fu̱n-yu̱ u-Ru̱,

Ne̱t-ne̱ be̱e̱t e̱ zatte̱ fu̱n da;

Waku̱n zaar wu̱ nome̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ da,

ko̱ wa-gan.&gt;&gt;*

13 &lt;&lt;Nu-u̱t e̱ o̱ u̱ka u̱t-sag tu̱ o̱ u̱r-hu̱k,

Rem-u̱t e̱ shu̱u̱g u̱s-bi.&gt;&gt;†

&lt;&lt;Rem-u̱s e̱ u̱ka m-rab mu̱ fa-u yo̱-ya.&gt;&gt; ‡

14 &lt;&lt;Nu-u̱t e̱ shu̱u̱g u̱ rem-u̱s yo̱-se̱,

u̱s-pyap ne̱.&gt;&gt;§

15 &lt;&lt;E̱ waaste̱ ho̱-du̱ ne̱t da.

16 Ko̱ he̱ e̱ hu̱u̱te̱ e̱ hatu̱n u-naas u̱ namu̱ jab ne̱

u̱du̱ u̱t-ne̱t tu̱msu̱ hi-du̱ war'e̱ ne̱.

17 E̱ nak fu̱n-yu̱ res-du̱ jab da.&gt;&gt;*

18 &lt;&lt;Gye̱r-u u-Ru̱ zaar u̱ jab-u̱s u̱n da.&gt;&gt;†

19 U̱ da-o̱ in nak u̱zu̱ Yahuda-ne̱ e̱ na u̱t-sa e̱ do̱r bo̱r-tu̱ u-Ru̱ tu̱ Mosa pane̱. Na no̱mo̱g iya hen remu̱ ne̱t-tu̱ taagte̱ no̱m-u̱t war, tu̱msu̱ Ru̱-u̱ de̱ kwu̱pu̱ ne̱t-tu̱ dak-u uno̱ u-be̱e̱t u̱s-rem. 20 Remu̱ iya, waku̱n zaar wu̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t wa za u̱t-ba'as remu̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ zu̱ na no̱m da. No̱m-u̱ bo̱r-tu̱ nome̱ o̱ ko̱su̱ ne̱t u̱ka ba'as-u̱t wa o̱tte̱.‡

Yadu̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱ wa'ag
in a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱

21 Se̱di u̱ da-o̱ Mosa u̱ a-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ ko̱ske̱ in fu̱n-yu̱ yadu̱ jab-u̱ so̱-o̱, za remu̱ do̱rru̱ no̱m-tu̱ bo̱r-tu̱ u̱t-sa da. 22 Uno̱ jab-u̱ so̱-o̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ hagu̱n du̱gu̱-du̱ yadu̱ jab u̱du̱ Kiristi u̱du̱ i ya'e̱ u̱t-nip be̱e̱t. Mo̱ko̱n ku̱u̱k-mo̱ zaar da.§ 23 Ne̱t-ne̱ kowan no̱ng u̱t-ba'as, tu̱msu̱ e̱ no̱mo̱g m-ra u̱ sek-mu̱ u-Ru̱ ne̱. 24 Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ no̱ng se̱ge̱-u̱r wa remu̱ nya-u̱ wa no̱mu̱ in jab gan. Wa no̱mo̱g iya remu̱ Kiristi Ye̱so̱ wu̱ rure̱ in du̱gu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b du̱ u̱t-ba'as. 25 Ru̱-u̱ ya'aste̱ Ye̱so̱ u̱ka u̱r-to̱o̱g du̱ hastu̱ u̱t-ba'as. Wa no̱mo̱g iya remu̱ wa mu̱tte̱ ne̱t-ne̱ za u̱t-ba'as u̱du̱ u-Ru̱ da-u̱ e̱ ya jab u̱du̱ Ye̱so̱ wu̱ mare̱ u̱ remu̱ in tu̱msu̱ wa azu̱g hyu̱-m wa. To̱o̱g-u̱ o̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ zatte̱ m-ku̱u̱k da, tu̱msu̱ remu̱ gag-du̱ jab-u̱ wa, wa ruuste̱ u̱ fu̱n-u̱ ba'as-tu̱ e̱ no̱me̱ u-dim wa yaag u̱n u̱r-ko̱b da. 26 Ru̱-u̱ no̱ng gag-du̱ jab-u̱ uno̱ da-o̱ remu̱ wa ko̱ste̱ u̱zu̱ wa o̱tte̱ jab-u̱ so̱-o̱. Tu̱msu̱ ne̱t be̱e̱t wu̱ ya' jab u̱du̱ Ye̱so̱ wa de̱ u̱t-shu̱'u̱t wa jab-u̱ so̱-o̱.

27 U̱ da-o̱ hen, ¿yan-o̱ na do̱te̱ u̱t-u̱k? O̱ko̱n zarra! Ru̱-u̱ za kab-du̱ ne̱t remu̱ zu̱ a o̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t Mosa da, se̱di wa kab i o̱ yadu̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱ u̱ to̱o̱g-u̱ wa ne̱. 28 In nak u̱zu̱ Ru̱-u̱ o̱ kab-du̱ u̱t-ne̱t remu̱ yadu̱ jab-u̱ e̱ za remu̱ do̱rru̱ u-bo̱r da. 29 ¿Ru̱-u Yahuda-ne̱ o̱ war-o̱? ¿Ru̱-u a-za Yahuda-ne̱ wa ko̱ e̱ da? Iya o̱, Ru̱-u̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t o̱. 30 Ru̱-o̱ u-gan, wa de̱ muutu̱ Yahuda-ne̱ e̱ shu̱'u̱t a-jab-u̱s so̱-se̱ u̱du̱ wa, remu̱ yadu̱ jab-u̱ u̱n. Tu̱msu̱ muut i za-Yahuda-ne̱ da a-jab-u̱s so̱-se̱ u̱du̱ wa, remu̱ yadu̱ jab-u̱ u̱n. 31 ¿No̱ o̱ m-hyan in mu̱u̱tu̱n bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa m-zan u̱ remu̱ mo̱ttu̱ ya-du̱ jab? Ko̱ cashi iya o̱ da! Se̱di a inya jab u̱du̱ Ye̱so̱, u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ bo̱r-u̱t Mosa o̱tte̱ m-shin.

4

Yadu̱ jab-u̱ Ibrahi

1 ¿A in o̱ dorog-su̱ mo̱ttu̱ bo̱r-u̱t Mosa tu̱msu̱ u̱ka ne̱t do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t wa jab-u̱ so̱-o̱, kamu̱g in baksu̱n Ibrahi, u̱so-u̱ u̱so-u̱t Yahuda-ne̱. 2 Abite̱ remu̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ Ibrahi o̱ Ru̱-u̱ has-tu̱ wa u̱t-ba'as, Ibrahi za kwu̱mu̱g no̱m-u̱ u̱t-u̱k u̱-me̱ u̱t-ne̱t, se̱di wa za kum-u̱t no̱m-u̱ u̱t-u̱k u̱du̱ u-Ru̱ da. 3 Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱u̱g, &lt;&lt;Ibrahi yaag jab u̱du̱ u-Ru̱, de̱ wu̱te̱ Ru̱-u̱ fog-u̱t wa wa-jab-u̱ so̱-o̱.&gt;&gt;*

4 Da-u̱ ne̱t-u̱ no̱me̱ u-pama, to̱p-u̱ na do̱'e̱ to̱p-du̱ wa ho̱s-mo̱ da. Se̱di to̱p-u̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱ o̱. 5 Se̱di na got ne̱t-ne̱ a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱, za remu̱ pama-u̱s e̱ da, se̱di remu̱ yadu̱ jab-u̱ e̱ u̱du̱ u-Ru̱ wu̱ nome̱ ho̱-du̱ u̱t-ba'as. 6 Dawuda waru̱g rem-u̱s se̱ da-u̱ wa no̱me̱ rem-su̱ kom-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ ne̱t-u̱ wu̱ Ru̱-u̱ fage̱ wa jab-u̱ so̱-o̱ za wa no̱m o̱ko̱n pama-o̱.

7 &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ ho̱-du̱ ba'as-u̱t e̱,

e̱ o̱tte̱ Kom-u̱ u-Ru̱,

I na takse̱ baas-u̱t e̱

otte̱ kom-u̱ u-Ru̱.

8 Kom u-Ru̱ u̱du̱ ne̱t,

wu̱ Yawe za u̱t-baku̱s

u̱ no̱m-tu̱ ba'as-u̱t wa ne̱ da.&gt;&gt;†

9 ¿Kom-u̱ u-Ru̱ o̱ do̱m-u̱ a-u̱r-pe̱s-ne̱ u̱ war-e̱ kyak i na no̱me̱ u̱r-pe̱s? ¿Ko̱ be̱e̱t u̱ a-za-u̱r-pe̱s-ne̱? No̱m-u̱ in o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Ibrahi o̱tte̱ yadu̱ jab u̱du̱ u-Ru̱, de̱ wu̱te̱ Ru̱-u̱ ku̱b-u̱t wu̱n, wa-jab-u̱ so̱-o̱.&gt;&gt;‡ 10 ¿Yan da-o̱ Ru̱-u̱ muutu̱ Ibrahi wa jab-u̱ so̱-o̱? ¿Da-u̱ na no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s o̱ ko̱ kanda na no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s? Ru̱-u̱ fak Ibrahi wa jab-u̱ so̱-o̱ kanda na no̱m-tu̱ wa u̱r-pe̱s o̱. 11 Se̱di wa kabu̱g nap-su̱ u̱r-pe̱s remu̱ yadu̱ jab-u̱ rò u̱du̱ u-Ru̱ u̱zu̱ wa haste̱ ba'as-u̱t rò. Remu̱ iya Ibrahi shu̱'u̱te̱ u-u̱so u̱ yadu̱ jab u̱du̱ a-yadu̱ jab ne̱ ko̱ ba na no̱me̱ u̱n u̱r-pe̱s da. Ru̱-u̱ o̱ hyan-du̱ u̱n a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱ remu̱ yadu̱ jab-u̱ u̱n. 12 Tu̱msu̱ wu̱na u̱so-u i na no̱me̱ u̱r-pe̱s, za rem u̱r-pe̱s u̱ warre̱ da se̱di do̱rru̱ da-tu̱ yadu̱ jab-u̱ u̱so-u in Ibrahi kanda na no̱me̱ wa u̱r-pe̱s.

Este̱du̱ u̱s-rem u-Ru̱ haagu̱n
u̱du̱ in remu̱ yadu̱ jab

13 Ru̱-u̱ no̱ngu̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱ yaase̱ u-dak u-be̱e̱t u̱du̱ Ibrahi u̱ ko̱-u̱r wa ne̱, za remu̱ do̱rru̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ da se̱di remu̱ zu̱ Ibrahi yaag jab u̱du̱ u-Ru̱. Remu̱ iya, Ru̱-u̱ zu̱ Ibrahi ne̱t-u̱ jab-u̱ so̱-o̱. 14 Abite̱ es-du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱ u̱ i o̱ do̱rru̱ u-bo̱r ne̱ o̱ u̱ war-o̱, ko̱ske̱ u̱zu̱ yadu̱ jab-u̱ ne̱t zan-mo̱, tu̱msu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ zatte̱ m-kim da. 15 U̱m zu̱u̱g iya, remu̱ zu̱ bo̱r-tu̱ naku̱n ryab-su̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ be-du̱ bo̱r-tu̱ zatte̱ da, ne̱t za u̱t-shu̱'u̱t wa-ko̱b-du̱ kab-du̱ rem-su̱ u-bo̱r da.

16 Remu̱ iya, este̱du̱ u̱s-rem haan u̱ remu̱ yadu̱ jab. Ru̱-u̱ no̱ngu̱ in o̱ u̱ka m-ho̱s, u̱du̱ ne̱t-tu̱ o̱ u-me̱ ko̱-u̱r Ibrahi, za ne̱t-tu̱ na yaase̱ ne̱ u-bo̱r u̱ war-e̱ da, se̱di u̱r-kot u̱ i o̱tte̱ yadu̱ jab u̱ka Ibrahi. Wu̱na o̱ u-u̱so u̱ i ya jab be̱e̱t u̱du̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱. 17 Rem-su̱ Ru̱-u̱ waru̱g u̱zu̱, &lt;&lt;Ibrahi, u̱m wa'ag bo̱, bo̱ shu̱'u̱t u̱so-u rem-tu̱ u-dak u-tát.&gt;&gt;§ Ru̱-u̱ no̱ng iya remu̱ zu̱ Ibrahi yaag jab u̱du̱ u-Ru̱ u̱zu̱ wa o̱tte̱ be̱b-du̱ yadu̱ u̱r-fat u̱du̱ wu̱ mare̱, tu̱msu̱ wu̱ nome̱ no̱m-u̱t po-to̱ u̱-me̱ no̱m-tu̱ za o̱ko̱n da.

18 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Ibrahi zatte̱ o̱ko̱n u̱ wa do̱te̱ wadu̱ jab da, se̱di wa re̱e̱g shu̱ u̱ yadu̱ jab ne̱ u̱zu̱ wa de̱ shu̱'u̱te̱ u̱so-u̱ u̱t-dak u-tát, u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱ wa u̱zu̱, &lt;&lt;Iya o̱ ya'ag-u̱ ró do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t.&gt;&gt; 19 Ibrahi yakke̱ u̱ yadu̱ jab-u̱ wa u̱ mar da, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wa no̱ng u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tan, tu̱msu̱ ne̱ta wa Saratu aru̱kte̱ da-u̱ u̱r-mat. 20 Se̱di wa no̱ng u-sakna u̱ jab remu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ da, se̱di wa swu̱ru̱g yadu̱ jab, tu̱msu̱ wa no̱mu̱ u-Ru̱ m-sek. 21 Ibrahi yaag jab, Ru̱-o̱ keru̱ no̱m-du̱ no̱mu̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m. 22 Remu̱ yadu̱ jab Ibrahi, Ru̱-u̱ kabu̱g wa, &lt;&lt;wa-jab-u̱ so̱-o̱.&gt;&gt; 23 U̱ka na pu̱nte̱ u̱ Rem-su̱ u-Ru̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ kabu̱g wu̱n wa-jab-u̱ so̱-o̱.&gt;&gt; Tu̱msu̱ za remu̱ Ibrahi o̱ war-o̱ na pu̱nte̱ da. 24 Se̱di na panu̱g rem-u̱s sin-se̱ remu̱ in, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ mutte̱ in a-jab-u̱s so̱-se̱, ne̱t be̱e̱t wu̱ ya' jab u̱du̱ wa, wu̱ yu̱nse̱ Ye̱so̱ Wa-ko-uyan in du̱gu̱ m-mar. 25 Remu̱ ba'as-u̱t in, to̱ ne̱t-tu̱ hote̱ wa, tu̱msu̱ wa yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar remu̱ wa jaaste̱ ba'as-u̱t in.

5

Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ in ru̱s-du̱ jab a
in to̱ste̱ jab-u̱s in u̱du̱ wa

1 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱, Ru̱-u̱ jaaste̱ ba'as-u̱t in remu̱ yadu̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱, in o̱tte̱ ru̱s-du̱ jab u-me̱ Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ Kiristi. 2 Remu̱ yadu̱ jab-u̱ in, Kiristi upuste̱ in ke̱rru̱ kwu̱m-du̱ nya-u̱ u-Ru̱ u̱ in o̱tte̱ u̱r-yu̱. Tu̱msu̱ in no̱ng u̱r-so̱ remu̱ wadu̱ jab-u̱ Ru̱-u̱ de̱ ko̱su̱ in fu̱'u̱bse̱-tu̱ u-Ru̱. 3 Tu̱msu̱ in no̱mo̱n u̱r-so̱ da-u̱ ne̱t-tu̱ o̱ yadu̱ in u̱r-ko̱b remu̱ yadu̱ jab-u̱ in u̱du̱ Kiristi, remu̱ zu̱ in nak u̱zu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ in do̱'e̱ naknu̱ in gag-du̱ jab. 4 A ne̱t-u̱ shu̱'u̱te̱ wa gag-du̱ jab, Ru̱-u̱ de̱ muutu̱ wa ne̱t-u̱ u̱r-ka. Tu̱msu̱ a ne̱t-u̱ shu̱'u̱te̱ ne̱t-u̱ u̱r-ka, wa de̱ shu̱'u̱tu̱ wa wadu̱ jab u̱du̱ u-Ru̱. 5 Wadu̱ jab za yadu̱ bo̱ m-'e̱ da ko̱ cashi, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ ko̱ske̱ in cwan-u̱t u̱ wa sok. Wa yaag in Yar-u wa, u̱-me̱ jab-u̱s in.

6 Da-u̱ in za keru̱ u̱kru̱ hi-u̱r in da, regne̱ ho̱n-ho̱n da-u̱ Kiristi mare̱ remu̱ ba'as-u̱t in. 7 U̱t-po̱ ne̱ na kum-u̱t waku̱n wu̱ de̱ m-mar remu̱ waku̱n wa-jab-u̱ so̱-o̱, jiya na u̱t-kere̱ kwu̱m-du̱ ne̱t wu̱ de̱ u̱t-mar remu̱ ne̱t-u̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱. 8 Se̱di Ru̱-u̱ ko̱ske̱ in cwan-u̱t wa, u̱ wa to̱mto̱n in Kiristi wa mu̱r u̱ remu̱ in, da-u̱ in o̱o̱ge̱ a-u̱t-ba'as-ne̱.

9 Ru̱-u̱ jaaste̱ ba'as-u̱t in remu̱ hyu̱-m Kiristi, za u-sakna, wa de̱ hen u̱ u̱kru̱ in du̱gu̱ ryab-su̱ u-Ru̱. 10 Da-u̱ in o̱o̱ge̱ m-ra u-Ru̱ ne̱, Ru̱-u̱ ho̱ngu̱ssu̱ in u̱ wa ne̱ remu̱ mar-mu̱ Wa'-u̱ wa. In nak u̱zu̱ Ye̱so̱ u̱ keru̱ u̱kru̱ in, tu̱msu̱ remu̱ zu̱ wa o̱ u̱r-fat. 11 Maag u̱ku̱n da, in do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-so̱ remu̱ mar-mu̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi no̱me̱ wa samge̱ in u-Ru̱ ne̱.

M-mar du̱gu̱-du̱ Adamu
u̱r-fat u̱du̱ Ye̱so̱

12 U̱ka ba'as-tu̱ cwatu̱n u̱-me̱ u-dak du̱gu̱-du̱ ne̱t gan, mar-mu̱ cwaan remu̱ zu̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t no̱ng u̱t-ba'as. Tu̱msu̱ mar-mu̱ haan u̱du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, remu̱ ba'as-tu̱ Adamu no̱me̱. 13 Kanda na hattu̱n bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa, ne̱t-tu̱ o̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as. Se̱di na kabu̱g se̱ u̱ka u̱t-ba'as da, remu̱ zu̱ bo̱r-tu̱ zaar tu̱ ne̱t de̱ u̱t-pas da. 14 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ iya, mar-mu̱ takku̱n du̱gu̱ da-u̱ Adamu u̱ haan u̱ da-u̱ Mosa, tu̱msu̱ u̱ i no̱me̱ ne̱ u̱t-ba'as remu̱ pas-du̱ u-bo̱r da u̱ka Adamu nomte̱. Adamu tu̱msu̱ wa o̱o̱ge̱ ryu̱n-u̱ wu̱ de'e̱ haan. *

15 Se̱di hastu̱ ba'as-u̱t in tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ o̱ u̱ka m-ho̱s u̱du̱ in, za u̱ka ba'as-u̱t Adamu da. Remu̱ zu̱ ba'as-u̱t wa-gan nakku̱n mar-mu̱ u̱t-ne̱t u-tát. Se̱di nya-u̱ u-Ru̱ o̱ u-tát, remu̱ ho̱s-mu̱ wa no̱me̱ u̱-me̱ ne̱t gan u̱ wa, Ye̱so̱ Kiristi hattu̱n nya-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t u-tát. 16 Tu̱msu̱, nya-u u-Ru̱ ganse̱ o̱o̱ge̱ u̱ ba'as-u̱t Adamu ne̱ da. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ ba'as-u̱t to̱ tu̱ Adamu no̱me̱ to̱ nakku̱n kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱ u̱du̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t. Se̱di nya-u u-Ru̱ muute̱ in za u̱t-ba'as ko̱ ba in no̱me̱ u̱t-ba'as u-tát. 17 Mar-m no̱mo̱g u̱r-faru̱k u̱-me̱ u̱t-ne̱t remu̱ ba'as-tu̱ ne̱t gan, Adamu. Se̱di m-ze̱g iya, Ye̱so̱ Kiristi samge̱ in u-Ru̱ ne̱. Ru̱-u̱ yaag in wa u̱ka m-ho̱s u-tát, tu̱msu̱ i kabe̱ wa, e̱ de̱ re̱-du̱ be̱b-du̱ u̱t-ba'as m-mar ne̱ u̱-me̱ Ye̱so̱ Kiristi.

18 Remu̱ ba'as-tu̱ wa u-gan no̱me̱, to̱ haatu̱n ne̱t-ne̱ be̱e̱t swadu̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ iya-o̱ hen no̱m-u̱ u-gan u̱ Kiristi no̱me̱, o̱ haatu̱n u-u̱ku̱r u̱-me̱ ko̱wan, u̱ka Ru̱-u̱ do̱te̱ yadu̱ ne̱t-ne̱ fat-du̱ za u̱r-ma. 19 Remu̱ ba'as-u̱t ne̱t gan no̱me̱, de̱ wu̱te̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t e̱ shu̱'u̱te̱ a-u̱t-ba'as-ne̱. Iya-o̱ hen tu̱msu̱ remu̱ jab-u̱ so̱-o̱ u̱ ne̱t gan no̱me̱, ne̱t-ne̱ u-tát e̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱.

20 Ru̱-u̱ ya'aste̱ bo̱r-u̱t wa u̱du̱ Mosa remu̱ ne̱t-tu̱ hyen-u̱t ba'as-u̱t e̱ m-zu̱n. Se̱di da-u̱ ba'as-tu̱ sure̱ u-tát, nya-u̱ u-Ru̱ zeg u-tát sok. 21 U̱ka ba'as-tu̱ nomte̱ u̱r-faru̱k u̱-me̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t tu̱msu̱ hatu̱n u̱n m-mar, iya o̱ hen nya-u̱ u-Ru̱ do̱te̱ no̱m-du̱ u̱r-faru̱k remu̱ jab-u̱ so̱-o̱, u̱ de̱ hatu̱n fat-du̱ za u̱r-ma remu̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan in.

6

Kiristi getu̱mte̱ be̱b-du̱ u̱t-ba'as

1 ¿Yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-zu̱? ¿In de̱e̱n u̱ re-du̱ shu̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as remu̱ wa jaaste̱ ba'as-u̱t in tu̱msu̱ wa swu̱ru̱ in u-nya? 2 Za u̱t-no̱me̱ iya da! A in kabe̱ Ye̱so̱, no̱m-tu̱ wadu̱ in u̱ yu̱-du̱ u̱t-ba'as to̱ maru̱g, ¿re̱ do̱te̱ u̱t-no̱m in ha u̱r-yu̱ u-me̱ u̱t-ba'as? 3-4 U̱ka na no̱m-tu̱ in u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱, in maru̱g tu̱msu̱ na dok in u̱ Kiristi ne̱ u̱ka wa mu̱rte̱ tu̱msu̱ na dok wa. Na no̱ngu̱ in u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ remu̱ in nom-u̱t yu̱-u̱r po-de̱ u̱ka u̱s-gan, u̱ka Ye̱so̱ yu̱nte̱ du̱gu̱ m-mar, u̱-me̱ fu̱'u̱bse̱-tu̱ u-Ru̱ Uso-u in. Iya o̱ in kumte̱ fat-u̱r po-de̱. *

5 Ba in shu̱'u̱te̱ u̱s-gan u̱ Kiristi ne̱ remu̱ mar-m Kiristi, iya o̱ hen in do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱s-gan u̱ yu̱ne̱-u̱r wa u̱r-fat u̱ka wa yu̱nte̱. 6 U̱ka in nu̱pte̱ u̱zu̱ na taru̱g yu̱-du̱ u̱t-ba'as u̱ in u̱-do̱m u-kan da-u̱ na tare̱ Ye̱so̱ u̱-do̱m u-kan, taas u̱ ba'as-tu̱ kum-u̱t u̱r-be̱b u̱ jab-u̱s in da. Na no̱mo̱g sin-se̱ u̱s-be̱e̱t taas in shu̱'u̱t to̱k-ne̱ i u̱t-ba'as da. 7 In nak u̱zu̱ ba'as-tu̱ zatte̱ u̱r-faru̱k u̱ do̱m-u̱ ne̱t-tu̱ mare̱ da.

8 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ in maru̱g u̱ Kiristi ne̱, in o̱ yadu̱ jab u̱zu̱ in do̱'e̱ u̱r-fat u̱ wa ne̱. 9 In nakku̱n u̱zu̱ Ru̱-u̱ yu̱nste̱ Kiristi du̱gu̱ m-mar, tu̱msu̱ wa zamu̱n u̱t-swu̱r m-mar da. Mar-mu̱ zatte̱ u̱r-be̱b u̱du̱ Ye̱so̱ da. 10 Remu̱ mar-mu̱ wa mare̱, ba'as-tu̱ zatte̱ u̱r-be̱b u̱-me̱ wu̱n da, tu̱msu̱ u̱ da-o̱ wa o̱ yu̱-du̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-fu̱'u̱bse̱.

11 Remu̱ iya hen, kab hi-u̱r ró u̱ka wu̱ mare̱ taas u̱ ba'as-tu̱ dor-u̱t wa da, se̱di bo̱ kab hi-u̱r ró wa u̱r-fat u̱du̱ u-Ru̱ u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱. 12 Remu̱ iya, a no̱ yage̱ u̱ ba'as-tu̱ no̱m u̱r-faru̱k u̱-me̱ war-u̱t no̱ tu̱ de̱ m-mar da, taas no̱ do̱r zwarru̱ no̱m-u̱ war-u̱t no̱ o̱ u̱t-sa da. 13 A no̱ yase̱ o̱g-tu̱ war-u no̱ to̱ to̱ shu̱'u̱t cwu̱-tu̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as da. Se̱di no̱ yase̱ hi-u̱r no̱ u̱du̱ u-Ru̱, remu̱ zu̱ no̱ o̱gu̱ maru̱g se̱di u̱ da-o̱ no̱ o̱tte̱ fat-u̱r po-de̱. Remu̱ iya yaase̱ war-u no̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ka cwu̱-tu̱ m-ank u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ remu̱ fu̱'u̱bse̱-tu̱ u-Ru̱. 14 A no̱ yage̱ u̱ ba'as-tu̱ no̱m u̱r-faru̱k u̱-me̱ no̱ da, remu̱ zu̱ bo̱r-tu̱ zatte̱ u̱r-be̱b u̱-me̱ no̱ da. Se̱di, no̱mo̱n u̱r-yu̱ u̱-me̱ shin-mu̱ nya-u̱ u-Ru̱.

No̱mo̱n u̱r-yu̱ u̱ka to̱k u-Ru̱ u̱
no̱m-du̱ pama-u̱ jab-u̱ so̱-o̱

15 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ nya-u u-Ru̱ u̱ku̱rte̱ in du̱gu̱ u̱t-bo̱r, ¿u̱t-shu̱'u̱t u̱zu̱ na re̱ shu̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as ne̱? O'o! Ko̱ ca! 16 ¿No̱ nak u̱zu̱ a no̱ yaase̱ hi-u̱r no̱ u̱du̱ waku̱n u̱ka to̱k-ne̱ nomte̱ m-to̱k, no̱ shu̱'u̱te̱ to̱k-u̱ wa, remu̱ zu̱ no̱ o̱ do̱rru̱ wa da? No̱ keru̱ shu̱'u̱tu̱ to̱k-ne̱ u̱t-ba'as tu̱ hu̱u̱tu̱ ne̱t-ne̱ u̱du̱ m-mar, ko̱ no̱ keru̱ do̱rru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ su̱ de̱ wadu̱ ne̱t u̱ yu̱-du̱ jab-u̱ so̱-o̱. 17 Se̱di u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱, remu̱ u̱r-taku̱n no̱ o̱o̱g m-to̱k u̱-me̱ u̱t-ba'as, se̱di u̱ da-o̱ no̱ kabu̱g ko̱se̱-tu̱ it no̱mu̱ no̱ jab gan. 18 Ru̱-u̱ ruute̱ no̱ du̱gu̱ to̱k-mu̱ u̱t-ba'as, no̱ shu̱'u̱te̱ to̱k-ne̱ u̱ no̱m-du̱ yu̱-du̱ jab-u̱s so̱-se̱.

19 U̱m ko̱sku̱ no̱ sha-mu̱ u̱s-rem mu̱ to̱k remu̱ no̱ gotu̱ u̱r-nu, remu̱ jab-u̱ u̱r-ma ne̱t. U̱r-taku̱n no̱ o̱o̱gu̱ yasu̱ o̱g-tu̱ war-u̱t no̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ za u-he̱n tu̱msu̱ u̱ swu̱rru̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱. Remu̱ iya u̱ da-o̱, yasu̱n o̱g-tu̱ war-u̱t no̱ remu̱ no̱ no̱m-u̱t yu̱-du̱ jab-u̱s so̱-se̱ u̱ no̱ shu̱'u̱te̱ u-he̱n ne̱. 20 U̱ da-u̱ dim, no̱ o̱o̱g to̱k-ne̱ u̱t-ba'as, waku̱n wa'ag no̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱r-be̱b da. 21 U̱ da-u̱ dim no̱ no̱mo̱g no̱m-tu̱ no̱ ho̱g-du̱ e̱'-mu̱ no̱m-du̱ to̱ u̱ da-o̱. ¿Yan to̱p-o̱ no̱ kume̱ remu̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t to̱? To̱p-u̱ no̱m-u̱t to̱ mar-mo̱. 22 Se̱di u̱ da-o̱, Ru̱-u̱ rwu̱ru̱g no̱ du̱gu̱ u̱t-ba'as, no̱ shu̱'u̱te̱ to̱k-ne̱ u-Ru̱. Nya-u u-Ru̱ u̱ no̱ de̱ u̱t-kwu̱m o̱ jab u-he̱n, tu̱msu̱ no̱ de̱ kwu̱m-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma. 23 To̱p-u̱ u̱t-ba'as mar-mo̱, se̱di nya-u u-Ru̱ fat-du̱ za u̱r-ma du̱ u̱-me̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan in.

7

In o̱ u̱ka u̱r-gu̱ u̱ Kiristi ne̱

1 O̱r-u̱t ri ne̱, no̱ nak u̱ka bo̱r-tu̱ o̱tte̱, no̱ nu̱pu̱ste̱ no̱m-u̱ u̱m de̱ u̱t-war, bo̱r-tu̱ nom u̱r-faru̱k u̱-do̱m ne̱t-u̱ o̱ u̱r-fat u̱ war-to̱. 2 A in gwate̱ ne̱ta u̱r-gu̱, wa o̱ m-shu̱p u̱ bo̱r-tu̱ u̱r-gu̱ ne̱, da-u̱ campa wa o̱ u̱r-fat. Se̱di da-u̱ campa wa mare̱, wa rwu̱u̱g u̱ bo̱r-tu̱ u̱r-gu̱. 3 Remu̱ iya a wa ga waku̱n campa wa, u̱ campa wa ne̱ u̱r-fat, na zu̱ wa wa-u-as. Se̱di a campa wa mare̱, wa rwu̱u̱g u̱-me̱ ho-yu̱ u̱r-gu̱, a ne̱ta-u ya ga waku̱n, wa no̱ng m-o̱ da remu̱ zu̱ campa wa maru̱g.

4 Remu̱ iya no̱ o̱ o̱r-u̱t ri ne̱, mar-m Kiristi u̱-do̱m u-kan o̱ wa'ag no̱ shu̱'u̱te̱ marimari-ne̱ u̱du̱ u-bo̱r. Iya no̱ shu̱'u̱te̱ u̱s-gan, u̱ wu̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar ne̱ remu̱ in no̱m-tu̱ u-Ru̱ u̱s-pama. 5 Da-u̱ in o̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ yu̱-du̱ u̱t-ba'as tu̱ o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ in, ko̱se̱-tu̱ u-bo̱r to̱ yu̱nstu̱n dorog-su̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ haatu̱n in m-mar. 6 Se̱di u̱ da-o̱ in kwu̱ng u-u̱ku̱r, Ru̱-u̱ rwu̱ru̱g in du̱gu̱ u̱t-bo̱r. U̱ da-o̱ hen in o̱ do̱rru̱ u-Ru̱ u̱ fu̱n-yu̱ fat-u̱r po-de̱ yu̱ Yar-u wa. Fu̱n-yu̱ u-ut yu̱ na pane̱ u̱-me̱ u̱t-bo̱r in dor-u̱t ya da.

Bo̱r-u̱t Mosa u̱
be̱b-du̱ u̱t-ba'as ne̱

7 E̱ke̱n o̱ro i o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa o̱ yo̱-to̱.&gt;&gt; E̱ o̱ u̱t-zu̱ nap-mu̱ u̱t-bo̱r wa'ag in u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as u-tát, se̱di no̱ng u̱r-zwar e̱ no̱m u̱s-dorog iya da. Bo̱r-tu̱ u-Ru̱ to̱ ko̱su̱ me̱ ba'as-u̱t ri. U̱m za nak u̱zu̱ shu̱b-du̱ no̱m-u waku̱n ba'as-to̱ da, se̱ da-u̱ bo̱r-tu̱ zu̱, &lt;&lt;A-bo̱ wa u̱r-is u̱ no̱m-u waku̱n da.&gt;&gt;* 8 Se̱di remu̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ to̱, de̱ wu̱te̱ ba'as-tu̱ kum-u̱t u̱r-ke̱r to̱ yu̱nsu̱n ko̱-uyan go̱-du̱ dorog-su̱ wadu̱ u̱r-is u̱ no̱m-u waku̱n u̱-me̱ jab-u̱ ri. U̱zu̱ bo̱r-tu̱ o̱ro da, ba'as-tu̱ za o̱tte̱ u̱r-be̱b da. 9 U̱ da-u̱ dim kanda u̱m nap no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ u̱t-sa, u̱m o̱o̱g u̱ e̱kse̱ hi-u̱r ri u̱ no̱m-tu̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m da. Se̱di da-u̱ u̱m nape̱ ko̱se̱-tu̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱, za rem u̱m nu̱p u̱zu̱ u̱m o̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as. 10 Se̱ u̱m mu̱r, bo̱r-tu̱ kame̱ u̱zu̱ to̱ hatu̱n u̱r-fat, to̱ hatu̱n m-mar mu̱ mo̱te̱ me̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱.

11 Ba'as-tu̱ kwu̱ng u̱r-ke̱r, to̱ paru̱g me̱ to̱ wu̱ me̱ u̱s-dorog u̱zu̱ me̱ keru̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as tu̱msu̱ u̱m do̱r u̱t-bo̱r u-da u-gan u̱ka u̱m do̱te̱ kwu̱m-du̱ fat-du̱ za u̱r-ma, se̱di o̱ mo̱k-u̱t du̱gu̱-du̱ u-Ru̱.† 12 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ iya, bo̱r-u̱t u-Ru̱ to̱ o̱ u-he̱n ne̱ tu̱msu̱ no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ zu̱ na no̱m ne̱ to̱ o̱ u-he̱n ne̱ tu̱ jab-u̱ so̱-o̱, tu̱msu̱ tu̱ so̱-to̱ sok. 13 ¿Se̱di yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-zu̱, bo̱r-tu̱ u-Ru̱ o̱ so̱-to̱ tu̱msu̱ to̱ hatu̱n in m-mar? Iya o̱ da ko̱ cashi! Ba'as-to̱ hatu̱n me̱ m-mar. Ba'as-tu̱ do̱ro̱g dim-u̱ bo̱r-u̱t so̱-to̱, to̱ hatu̱n me̱ m-mar. No̱ hyanu̱g u̱ka ba'as-tu̱ o̱tte̱ yo̱-to̱. To̱ do̱ro̱g bo̱r-u̱t so̱-to̱ tu̱ u-Ru̱ remu̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱.

Gag-mu̱ o̱ye̱ u̱-me̱ ne̱t remu̱ ba'as-u̱t wa

14 In nak u̱zu̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa, du̱gu̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ rwu̱ne̱. Se̱di me̱ ne̱t-wa, tu̱msu̱ to̱k u̱-me̱ u̱t-ba'as. 15 U̱m nak no̱m-u̱ u̱m de̱ u̱t-no̱m da. Remu̱ zu̱ no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa u̱t-no̱m, u̱m nom-u̱t o̱ da, no̱m-u̱ u̱m gu̱gme̱ o̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m.‡ 16 Abite̱ no̱m-u̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m, o̱ u̱m u̱t-sa u̱t-no̱m da, u̱m kabu̱g u̱zu̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ to̱ o̱ ho̱n-ho̱n. 17 Me̱ wa u̱ hi-u̱r ri u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ da, se̱di ba'as-tu̱ o̱ me̱n-tu̱ jab-u̱ ri. 18 U̱m nak u̱zu̱ o̱ko̱n za u̱ so̱-o̱ u̱ o̱ u̱-me̱ jab-u̱ ri u̱r-ma ne̱t da, se̱di ba'as-to̱ o̱ u̱-me̱ jab-u̱ ri. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ u̱m cwanu̱g u̱zu̱ u̱m no̱mo̱g no̱m-u̱t so̱-to̱, se̱di u̱m kerte̱ u̱t-no̱m da. 19 U̱m wa'ag jab u̱m no̱m no̱m-u̱t so̱-to̱, se̱di u̱m o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ u̱m za cwan-tu̱ u̱t-no̱m da. 20 A u̱m no̱me̱ no̱m-u̱ u̱m za u̱ssa u̱t-no̱m da, ko̱ske̱ u̱zu̱ me̱ wa o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ to̱ da, se̱di ba'as-tu̱ o̱ u̱-me̱ jab-u̱ ri.

21 U̱m hyanu̱g u̱zu̱, no̱m-u̱ u̱m nome̱ ko-uyan da-o̱; a u̱m u̱t-sa no̱m-du̱ no̱m-u so̱-o̱, u̱m hyen no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱r-kot u̱-me̱ ne̱ remu̱ o̱ hooste̱ me̱ no̱m-du̱ no̱m-u so̱-o̱. 22 Du̱gu̱ me̱n-tu̱ jab-u̱ ri, u̱m o̱ cwan-tu̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱. 23 Se̱di u̱ war-u ri u̱m o̱ hyan-du̱ o̱ko̱n u̱ o̱ m-gag u̱-me̱ jab-u̱ ri. O̱ dor-tu̱ me̱, tu̱msu̱ o̱ muutu̱ me̱ to̱k u̱t-ba'as. 24 No̱m-tu̱ u̱r-o̱n to̱ u̱m o̱ye̱! Wana de̱ u̱kru̱ me̱ du̱gu̱ no̱m-u̱ war-u ri u̱t-sa, taas u̱ mo̱t me̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱? 25 U̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱ u̱-me̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan in!

Se̱di u̱ka u̱m ku̱bte̱ iya, u̱-me̱ dorog-u̱s ri u̱m u̱t-sa u̱m do̱r no̱m-tu̱ bo̱r-tu̱ zu̱ na no̱m, se̱di war-u o̱ wadu̱ me̱ u̱m shu̱'u̱t u̱ka to̱k u̱t-ba'as.

8

U̱r-yu̱ u̱ shin-mu̱
Yar-u u-Ru̱

1 Remu̱ iya u̱ da-o̱, kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ m-mar zamu̱n da, u̱du̱ i o̱ u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱. 2 Remu̱ bo̱r-tu̱ u-yar, tu̱ mu̱u̱tu̱n in u̱r-fat u̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱, to̱ ruute̱ me̱ du̱gu̱-du̱ bo̱r-tu̱ u̱t-baas, u̱ m-mar ne̱. 3 No̱m-u̱ bo̱r-u̱t Mosa kere̱ u̱t-no̱m da remu̱ jab u̱r-ma ne̱t, Ru̱-u̱ no̱mo̱g o̱. Ru̱-u̱ to̱mgo̱n Wa'-u̱ wa u̱ war-u̱ m-ma-ne̱t remu̱ wa shu̱'u̱te̱ u̱r-to̱o̱g remu̱ u̱t-ba'as, tu̱msu̱ wa haste̱ be̱b-du̱ u̱t-ba'as du̱gu̱ war-u̱t in. 4 Ru̱-u̱ no̱ng iya, remu̱ in no̱m-u̱t no̱m-tu̱ bo̱r-tu̱ zu̱ na nom. In no̱ng iya da-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ dor-tu̱ in, za m-ma-ne̱t du̱ dor-u̱t in da.

5 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-yu̱ u̱ka dorog-su̱ jab-u̱s e̱ ko̱ste̱ e̱, jab-u̱s e̱ shu̱'u̱t u̱ shi u̱ no̱m-tu̱ dorog-su̱ u̱r-ma ne̱t u̱t-sa. Se̱di i Yar-u u-Ru̱ o̱ dor-tu̱ e̱, e̱ nom dorog-su̱ no̱m-u̱ Yar-u u-Ru̱ u̱t-sa. 6 Yagu̱ jab-u̱s no̱ u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as haatu̱n m-mar, se̱di wadu̱ jab-u̱ no̱ u̱ no̱m-tu̱ Yar-u̱ u-Ru̱ haatu̱n u̱r-fat u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱. 7 Kowan wu̱ muute̱ jab-u̱ wa u̱ dorog-su̱ u̱r-ma ne̱t, wa shu̱'u̱tu̱ hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ u-Ru̱ ne̱. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ wa do̱ro̱g bo̱r-tu̱ u-Ru̱ da, tu̱msu̱ wa u̱t-kere̱ u̱t-do̱r da. 8 Ne̱t-tu̱ o̱ dorog-su̱ u̱r-ma ne̱t, Ru̱-u̱ za ho̱g-du̱ zwarru̱ go̱-du̱ ne̱t-u̱t to̱ da.

9 Se̱di a in yage̱ dorog-su̱ u̱r-ma ne̱t u̱ dor-u̱t in da. Yagu̱n u̱ Yar-u u-Ru̱ o̱ dor-u̱t in, remu̱ zu̱ wa o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ in. Ne̱t-tu̱ zatte̱ Yar-u̱ rwu̱ne̱ u̱du̱ Kiristi da, Kiristi nak wa da. 10 A regne̱ Kiristi o̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱-me̱ no̱, ko̱ da war-u̱t no̱ maru̱g remu̱ u̱t-ba'as, Yar-u u-Ru̱ de̱ ya' no̱ u̱r-fat remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ kabu̱g no̱ a-jab-u̱s so̱-se̱. 11 Yar-u u-Ru̱, u̱ yu̱nse̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ m-mar, o̱ u̱-me̱ jab-u̱s no̱. U̱ka Ru̱-u̱ yu̱nste̱ Kiristi du̱gu̱ m-mar, wa de̱ yadu̱ no̱ u̱r-fat u̱ war-u̱t no̱ tu̱ m-mar remu̱ Yar-u wa u̱ o̱ u̱-me̱ no̱.*

12 Remu̱ iya, hu̱u̱b-u̱t ri ne̱, in o̱tte̱ no̱m-u̱ u̱t-no̱m, se̱di za u̱ka dorog-su̱ no̱m-tu̱ m-ma-ne̱t du̱ u̱t-sa da. 13 A-bo̱ o̱ u̱r-yu̱ u̱ka m-ma-ne̱t du̱ o̱tte̱ u̱ssa, no̱ do̱'e̱ m-mar. Se̱di abite̱ no̱ o̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ Yar-u u-Ru̱ u̱t-sa, tu̱msu̱ no̱ yage̱ u̱t-ba'as, no̱ de̱ kwu̱m-du̱ u̱r-fat. 14 Remu̱ zu̱ i Yar-u u-Ru̱ o̱ dor-tu̱ e̱, e̱ o̱ yaag u-Ru̱. 15 No̱ kwu̱mu̱g Yar-u de̱ muutu̱ no̱ to̱k-ne̱ da, remu̱ iya a no̱ shu̱'u̱t u̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r da. Se̱di Yar-u o̱ de̱ u̱t-wa in shu̱'u̱t yaag u-Ru̱, u̱ remu̱ shin-mu̱ Yar-u o̱ in do̱'e̱ fag-du̱ u-Ru̱, &lt;&lt;Baba! U-u̱so in!&gt;&gt;† 16 Yar-u u-Ru̱ u̱ yar-u in ne̱ o̱ waru̱ in u̱zu̱ yaag u-Ru̱ in o̱ye̱. 17 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ yaag u-Ru̱ in o̱ye̱, shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ a kwu̱m-tu̱ u-U̱so in o̱ye̱. In re̱e̱n kwu̱m-tu̱ u̱t-fu̱'u̱bse̱ tu̱ u-U̱so u̱r-kot u̱ Wa'-u̱ wa Kiristi ne̱. Se̱di a in kume̱ fu̱bu̱sse̱ tu̱ U̱so, ka u̱t-no̱m zarra, se̱ in swaag u̱r-ko̱b u̱r-kot u̱ Kiristi ne̱.‡

Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ ya'ag-u̱
wa u̱t-fu̱'u̱bse̱

18 U̱m nak u̱zu̱, in za keru̱ ho̱ngu̱sse̱ fu̱'u̱bse̱-tu̱ Ru̱-u̱ de̱ yadu̱ in u̱ ko̱b-du̱ in o̱ u̱t-swa ne̱ u̱ da-o̱ da. 19 No̱m-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u-be̱e̱t du̱gu̱ taku̱n-du̱ u-dak, o̱ wadu̱ jab o̱ hyan da-u̱ Ru̱-u̱ de̱ ko̱se̱ ko̱ re̱ ya'ag-u̱ wa o̱tte̱. 20 Remu̱ no̱m-tu̱ ba'as-tu̱ no̱me̱, no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱t-be̱e̱t, e̱ kerge̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ cwane̱ e̱ no̱m da. Ru̱-u̱ wa'ag jab u̱zu̱§ 21 no̱m-tu̱ wa no̱me̱ to̱ u̱t-kwu̱m u̱t-wu̱z du̱gu̱ m-to̱k u̱t-zu̱m ne̱. Wa o̱ wadu̱ jab e̱ de̱ kwu̱m-du̱ u̱t-fu̱'u̱bse̱ tu̱ na de̱ yadu̱ yaag u-Ru̱.

22 In nak u̱zu̱ no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱t-be̱e̱t e̱ o̱ u̱r-e' u̱ haan u̱ uno̱ da-o̱ e̱ o̱ u̱s-eku̱s u̱ka ne̱ta o̱ ho̱g-du̱ re̱mu̱ u̱r-mat nomte̱. 23 Za no̱mu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ o̱ u̱s-eku̱s u̱ war-o̱ da, u̱ in ne̱ be̱e̱t, in i Ru̱-u̱ no̱me̱ u-nya u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ in o̱ u̱s-eku̱s u̱-me̱ jab-u̱s in. In o̱ u̱r-'e tu̱msu̱ u̱ wadu̱ jab ne̱ da-u̱ Ru̱-u̱ de̱ muutu̱ in ya'ag-u̱ wa, tu̱msu̱ wa guut war-u̱t in.* 24 Remu̱ wadu̱ jab, o̱ wu̱te̱ Ru̱-u̱ u̱ku̱rte̱ in. Se̱di wadu̱ jab-u̱ no̱m-u̱ no̱ hyane̱ wadu̱ jab de̱ da. Waku̱n za wadu̱ jab-u̱ no̱m-u̱ wa o̱tte̱ u̱t-kom da. 25 Se̱di a in o̱ wadu̱ jab-u̱ no̱m-u̱ in zatte̱ da, ko̱ske̱ u̱zu̱ in o̱ u̱r-'e u̱ gag-du̱ jab ne̱.

26 Iya o̱ hen Yar-u u-Ru̱ o̱tte̱ no̱mu̱ in u̱r-se̱ge̱ u̱ ko̱b-du̱ u̱r-be̱b u̱ in. In nak u̱ka no̱m-du̱ u̱s-to̱o̱g da, se̱di Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱s-to̱o̱g u̱ u̱t-shig ne̱ u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ in u̱t-gom ne̱ tu̱ za u̱t-ware̱ da. 27 Ru̱-o̱ nape̱ jab u̱t-ne̱t be̱e̱t. Wa nu̱p u̱ka dorog-su̱ Yar-u̱ u-Ru̱ u̱ o̱ u̱s-to̱o̱g u̱ remu̱ ne̱t-u̱t wa. Da-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ no̱mu̱ in u̱s-to̱o̱g wa nak no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa.

In ze̱kku̱n i re̱ u̱r-ko̱rro̱

28 In nak u̱zu̱ u̱ te̱k-u̱ u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t Ru̱-u̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ i o̱ cwan-u̱t wa ne̱. Wa nom iya u̱du̱ ne̱t-tu̱ wa dage̱ u̱ remu̱ e̱ nom-u̱t no̱m-tu̱ wa zo̱nge̱ e̱ no̱m. 29 I Ru̱-u̱ dage̱ du̱gu̱ u̱r-taku̱n wa dak wa tu̱n e̱ shu̱'u̱t sha-mu̱ wa'-u̱ wa, remu̱ wa-u̱ wa shu̱'u̱te̱ mat-du̱ u̱r-taku̱n u̱-me̱ ban-du̱ o̱r-u̱t wa ne̱. 30 Remu̱ i Ru̱-u̱ dage̱, i wa bane̱. E̱ wa jaase̱ ba'as-u̱t e̱. Tu̱msu̱ in i Ru̱-u̱ jaase̱ ba'as-u̱t e̱, wa de̱ no̱mu̱ e̱ u̱t-fu̱'u̱bse̱.

Waku̱n zaar wu̱ de̱ u̱t-wa u̱
Ru̱-u̱ yage̱ cwan-u̱t in da

31 Gwatu̱n go̱-du̱ rem-u̱s sin-se̱, ¿Yan-to̱ in do̱'e̱ u̱t-zu̱? ¿A Ru̱-u̱ o̱ u̱r-kot u̱ in ne̱, wana de̱ m-gag u̱ in ne̱? 32 Ru̱-u̱ hoostu̱ Wa'-u̱ wa m-mar u̱-do̱m u-kan remu̱ in da, se̱di wa ya'aste̱ in Wa'-u̱ wa, wa keru̱ no̱mu̱ in ho̱s-mu̱ ko̱-uyan. 33 ¿Wana de̱ saku̱ i Ru̱-u̱ dage̱ u̱t-ba'as? Waku̱n zarra, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ muute̱ u̱n za u̱t-ba'as. 34 ¿Wana de̱ kere̱ u̱t-kwu̱p u̱zu̱ na ho̱ in? Ko̱ ne̱t! Ye̱so̱ Kiristi maru̱g, wa yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar, u̱ da-o̱ wa o̱ shu̱'u̱t u̱ kom u̱s-cwa u-Ru̱. Wa o̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ in. 35 Waku̱n zaar wu̱ de̱ u̱t-wa u̱ Kiristi yage̱ cwan-u̱t in da! Ko̱ u-taag, Ko̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b, ko̱ u̱s-me̱r, ko̱ u̱r-so, ko̱ u-ra, u̱r-ho̱nse̱ ne̱, ko̱ m-mar, o̱ko̱n zaar u̱ de̱ hoosu̱ u-Ru̱ cwan-u̱t in da. 36 U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱,

&lt;&lt;Remu̱ zu̱ it o̱ ne̱t-u̱t ró,

ne̱t-tu̱ o̱ u̱t-cwan e̱ ho̱ it.

E̱ o̱ kab-du̱ it u̱ka ne̱t-tu̱

na de̱ u̱t-ho̱,

u̱ka wa-u-pan ku̱bte̱ ca m-ha

u̱du̱ u̱t-pan.&gt;&gt;†

37 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱, no̱m-u̱t yo̱-to̱ tun-to̱ u̱t-be̱e̱t to̱ kwu̱mu̱ in, in aru̱kte̱ na fag in a re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱, remu̱ Kiristi o̱ cwan-u̱t in. 38-39 U̱m nu̱pu̱ste̱ u̱zu̱, waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱ Ru̱-u̱ yage̱ cwan-u̱t in da:

ko̱ m-mar,

ko̱ u̱r-fat,

ko̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱,

ko̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te,

ko̱ no̱m-u̱ na o̱ te̱k u̱t-no̱m,

ko̱ u̱ na de̱ u̱t-no̱m u̱ da-u̱ o̱o̱n ne̱,

ko̱ yan go̱-du̱ u̱r-faru̱k,

ko̱ m-ja,

ko̱ u̱r-ra,

ko̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱t-kwu̱s u̱t-kwu̱s,

to̱ ko̱rge̱ to̱ mo̱t in u̱ cwan-tu̱ Ru̱-u̱ ne̱ da. Ru̱-u̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ wa o̱ cwan-u̱t in, u̱ wa to̱mto̱n Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan in wa mu̱r u̱ remu̱ in.

9

Ru̱-u̱ dak ne̱t-tu̱ Isra

1 Remu̱ shu̱'u̱t-u̱r ri wa-doru̱ Kiristi, u̱m o̱ warru̱ u̱t-nip, Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ dor-tu̱ jab-u̱ ri tu̱msu̱ o̱ ko̱ske̱ u̱zu̱ bise̱ u̱m o̱tte̱ da. 2 Jab-u̱ ri naag sok, me̱n-tu̱ du̱ng-te̱ me̱ za u̱r-ma. 3 U̱m no̱mo̱g dorog-u̱s se̱ remu̱ o̱r-u̱t ri ne̱ Isra-ne̱ campa-ne̱ u̱ u̱t-ne̱ta ne̱, u̱m cwanu̱g u̱zu̱ Ru̱-u̱ yagu̱ me̱ u̱m shu̱'u̱t u̱ka ne̱t wu̱ na wa-e̱ u-nu, na mo̱t me̱ u̱ Kiristi ne̱ remu̱ u̱ku̱r u̱ ne̱t-u̱t ri Isra-ne̱. 4 Ne̱t-tu̱ Isra, to̱ o̱ ne̱t-tu̱ Ru̱-u̱ mu̱tte̱ ya'ag-u̱ wa, wa ko̱sku̱ u̱n fu̱u̱bse̱-u̱t wa. Wa no̱ngu̱ u̱n este̱du̱ u̱s-rem, wa yasu̱ u̱n Bo̱r-u̱t wa. Wa ko̱su̱ u̱n fu̱n-yu̱ u̱t-huuk u̱t-nip ne̱ tu̱msu̱ u̱ este̱du̱ u̱s-rem ne̱.* 5 Ibrahi, Ishaku, u̱ Yakubu e̱ o̱ye̱ ne̱nge̱n-tu̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in, tu̱msu̱ Kiristi wa-Isra wa u̱ mat-du̱ ne̱t. Wu̱na o̱ u-Ru̱. Wu̱na o̱ faru̱k-u̱ ko̱wan be̱e̱t, tu̱msu̱ wa ko̱rge̱ na no̱mu̱ wa u̱t-vam za u̱r-ma, U̱ shu̱'u̱t iya!

6 Za remu̱ zu̱ es-du̱ u̱s-rem u-Ru̱ zatte̱ u̱r-be̱b da, se̱di remu̱ zu̱ ne̱t-tu̱ Isra to̱ u̱t-be̱e̱t ne̱t-tu̱ u-Ru̱ da. 7 Tu̱msu̱ za ne̱t-tu̱ ko̱-u̱r Ibrahi to̱ o̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ da. Remu̱ iya, Ru̱-u̱ zu̱ Ibrahi, &lt;&lt;U̱-me̱ Ishaku † Me̱ rwu̱u̱tu̱n bo̱ yaag i u̱m no̱mu̱ bo̱ este̱du̱ u̱s-rem, za waku̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ ya'ag-u̱ ró da.&gt;&gt;‡ 8 Yaag-u̱ na mate̱ u-war, e̱ o̱ ya'ag-u̱ Ru̱-u̱ da, se̱di ya'ag-u̱ este̱du̱ u̱s-rem, e̱ o̱ ya'ag-u̱ Ibrahi i u̱t-nip. 9 Baksu̱n no̱m-u̱ Ru̱-u̱ zu̱ye̱, da-u̱ wa no̱me̱ este̱du̱ u̱s-rem, &lt;&lt;Ba da-u̱ shiye̱, u̱m de̱ u̱t-mu̱u̱n, Saratu de̱ mat-du̱ yadu̱ u̱r-campa.&gt;&gt;§

10 Mo̱ko̱n sha-mu̱ o̱ro tu̱msu̱. Yaag-u̱ Rebeka o̱tte̱ u-u̱so u-gan, wu̱na o̱ u̱so-u in Ishaku. 11-12 Se̱di kanda na mat ya'ag-u̱ e̱ yu̱r, Ru̱-u̱ wargu̱ Rebeka u̱zu̱, &lt;&lt;Wa'-u̱ yat-wa de̱ no̱mu̱ wu̱ re̱k-wa m-to̱k.&gt;&gt;* Ru̱-u̱ zu̱u̱g iya kanda e̱ nom-u̱t o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ so̱-o̱ ko̱ u̱ yo̱-o̱. Ru̱-u̱ zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ wu̱na dage̱ Yakubu remu̱ zu̱ iya-o̱ Ru̱-u̱ cinte̱. 13 U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱, &lt;&lt;U̱m cwanu̱g Yakubu, u̱m gu̱gu̱mte̱ Isuwa.&gt;&gt;†

14 ¿Yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-zu̱? ¿No̱ o̱ m-hyan u̱ka zu̱ Ru̱-u̱ no̱ng ho̱n-ho̱n da? Iya-o̱ da! Ko̱ cashi! 15 Remu̱ Ru̱-u̱ zu̱u̱g Mosa,

&lt;&lt;Wa u̱m cwane̱ u̱m hyan o̱n-u̱r wa,

me̱ ho̱gu̱ o̱n-u̱r wa,

wa u̱m cwane̱ u̱m no̱mu̱ u̱r-ho̱,

me̱ no̱mu̱ wa u̱r-ho̱.&gt;&gt;‡

16 Remu̱ iya, za remu̱ cwan-mu̱ ne̱t mo̱ ko̱ pama-u̱s wa da, se̱di remu̱ o̱n-du̱ u-Ru̱ kyak. 17 Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱ye̱ Faru̱k-u̱ Masar, &lt;&lt;U̱m wa'ag bo̱ Faru̱k remu̱ u̱m ko̱ste̱ u̱t-ne̱t shin-m ri u̱du̱ ró remu̱ u-dak u-be̱e̱t nu̱pu̱t me̱.&gt;&gt;§ 18 Iya Ru̱-u̱ hogte̱ o̱n-du̱ wu̱ wa cwane̱ wa ho̱g o̱n-u̱r wa, tu̱msu̱ wa rindu̱sse̱ jab-u̱ wu̱ wa cwane̱ u̱t-rindu̱sse̱.

Ryab-su̱ u-Ru̱ u̱
o̱n-u̱r wa ne̱

19 Waku̱n u̱t-kere̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Abite̱ iya-o̱, ¿remu̱ yan-o̱ Ru̱-u̱ o̱tte̱ hyan-du̱ ba'as-u̱t in? ¿Wana de̱ gu̱gmu̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ cwane̱?&gt;&gt; 20 ¿Se̱di wana bo̱ mat-du̱ ne̱t bo̱ no̱m-u̱t inan u-Ru̱ ne̱? ¿No̱m-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱, o̱ u̱t-kere̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Remu̱ yan-o̱ bo̱ nom-tu̱ me̱ inya?&gt;&gt;* 21 Wu̱ o̱ ma-u̱ u̱t-tur, wa keru̱ kab-du̱ u̱t-rwab wa no̱m u̱ka wa o̱tte̱ u̱ssa. Wa kere̱ kab-du̱ kwu̱s-du̱ u̱t-rwab u̱r-gan, wa mu̱u̱t u̱t-tur remu̱ ho̱-du̱ u̱r-mo̱ro̱g, tu̱msu̱ to̱ko̱n tur-to̱ hen remu̱ ne̱t-tu̱ daaste̱ u̱t-opos u̱-me̱.

22 Iya Ru̱-u̱ nomte̱ pama-u̱s wa, wa ko̱se̱ ryab-u̱s wa remu̱ u̱t-ba'as tu̱msu̱ wa ko̱se̱ u̱zu̱ remu̱ shin-m wa, wa keru̱ yadu̱ ne̱t-ne̱ u̱r-ko̱b i no̱me̱ u̱t-ba'as. Se̱di wa o̱tte̱ gag-du̱ jab u̱du̱ i wa de̱ ko̱su̱ ryab-u̱s wa, ne̱t-tu̱ kame̱ wa ya' e̱ u̱r-ko̱b. 23 Iya-o̱ wa o̱tte̱ u̱ssa wa ko̱se̱ fu̱u̱bse̱-u̱t wa u̱du̱ i wa u̱t-sa wa ho̱g o̱n-u̱r e̱, i wa zo̱nge̱ u̱r-taku̱n i de̱ kwu̱m-du̱ fu̱bu̱sse̱ wa. 24 In i Ru̱-u̱ bane̱, za in Yahuda-ne̱ u̱ war in da se̱di u̱ a-za Yahuda-ne̱. 25 U̱ka wa wu̱rte̱ u̱ ran-u Hoseya u̱zu̱:

&lt;&lt;I za ne̱t-u̱t ri da,

u̱m de̱ fag-du̱ e̱ &lt;Ne̱t-u̱t ri.&gt;

Tu̱msu̱ ko̱-du̱ u̱m o̱o̱g gu̱gu̱mte̱,

u̱m de̱ fag-du̱ de̱,

&lt;Ko̱-du̱ u̱m o̱ u̱t-cwan.&gt; &gt;&gt;†

26 Tu̱msu̱ &lt;&lt;U̱ be-u̱r re̱ du̱ na fog-tu̱ u̱n:

&lt;No̱ o̱ ne̱t-tu̱ ri i da,&gt; na de̱ fag-du̱ u̱n, &lt;Yaag-u̱ Ru̱-u̱ u̱r-fat.&gt; &gt;&gt;‡

27 Ishaya wa-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ jaku̱s u-cwar wa no̱m u̱s-rem u̱ mo̱t-tu̱ Isra-ne̱,

&lt;&lt;Isra-ne̱ o̱ u-tát u̱ka hereg-mu̱ m-sa,

se̱di u̱ be-du̱ u̱n o̱tte̱,

ne̱t-to̱ cashi e̱ de̱

kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r.

28 Yawe de̱ kwu̱pu̱ u-dak u-be̱e̱t u̱s-rem za naas u-da,

tu̱msu̱ wa ho̱o̱g se̱ o̱ko̱n za u̱t-kwu̱s da.&gt;&gt;§

29 U̱ka Ishaya wa-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱ u̱ de̱ku̱n be-de̱:

&lt;&lt;Se̱di u̱zu̱ Yawe wu̱ ze̱ge̱ m-shin

yaku̱ste̱ in e̱ke̱n u̱-me̱ yaag-u̱ in da

In za shu̱'u̱te̱ u̱ka ne̱t-tu̱ bo̱-u̱ Saduma,

na za ho̱ru̱sse̱ in be̱e̱t u̱ka ne̱t-tu̱

bo̱-u̱ Gomora.&gt;&gt;*

Isra-ne̱ yaag jab
u̱du̱ u-Ru̱ da

30 ¿Yan-o̱ in do̱'e̱ u̱t-zu̱ u̱ da-o̱? I za-Yahuda-ne̱ da, zo̱ngte̱ e̱ shu̱'u̱t ne̱t-tu̱ jab-u̱s so̱-se̱ u̱du̱ u-Ru̱ da, u̱ da-o̱ e̱ kwu̱mu̱g, jab-u̱ so̱-o̱ u̱ na kume̱ du̱gu̱-du̱ yadu̱ jab. 31 Se̱di Isra-ne̱ i cwane̱ e̱ shu̱'u̱t a-jab-u̱s so̱-se̱ u̱ do̱rru̱ fu̱n-yu̱ u-bo̱r, e̱ kwu̱mu̱g da. 32 ¿Yan-o̱ wu̱te̱ iya? Remu̱ zu̱ Yahuda-ne̱ kwu̱mu̱g o̱ u̱ fu̱n-yu̱ yadu̱ jab da, se̱di u̱n cwanu̱g u̱ Ru̱-u̱ kab u̱n remu̱ no̱m-du̱ pama-u̱s so̱-se̱ u̱n. E̱ no̱ng u̱r-pu̱kse̱, &lt;&lt;U̱ do̱m-u̱ ta'ar-ru̱ wadu̱ ne̱t u̱r-pu̱kse̱.&gt;&gt; 33 U̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱:

&lt;&lt;Gwat! U̱m kaag u̱r-taar u̱ Sihiyona †

Taar-du̱ u̱r-pu̱kse̱,

Se̱di wu̱ ya' jab u̱du̱ wa,

na za yadu̱ wa m-e̱' da.&gt;&gt;‡

10

1 O̱r-u̱t ri ne̱, no̱m-u̱ jab-u̱ ri ze̱ge̱ m-cwan u̱ to̱o̱g-u̱s ri ne̱ u̱du̱ u-Ru̱ u̱zu̱, u̱ Isra-ne̱ kum u-u̱ku̱r. 2 U̱m nak u̱n yaag hi-u̱t u̱n u̱ no̱m-du̱ pama-su̱ u-Ru̱ sok. Se̱di o̱ za u̱ fu̱n-yu̱ nap-du̱ u̱t-nip da. 3 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ u̱n nak fu̱n-yu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱t-do̱r wa muute̱ u̱t-ne̱t a-jab-u̱s so̱-se̱ ne̱. Wa cwanu̱g u̱n kum jab-u̱ so̱-o̱ u̱ rwu̱ne̱ u̱du̱ wa. Se̱di e̱ gu̱gu̱mte̱ fu̱n-yu̱ u-Ru̱. De̱ wu̱te̱ e̱ o̱tte̱ u̱ssa e̱ kum jab-u̱ so̱-o̱ remu̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r. 4 Kiristi shu̱u̱ste̱ no̱m-u̱ wu̱te̱ na nom-u̱t bo̱r-u̱t Mosa, remu̱ ko̱wana ya'e̱ jab u̱du̱ u-Ru̱, Ru̱-u̱ de̱ jaasu̱ ba'as-u̱t wa.

U-u̱ku̱r u̱ ko̱wan o̱

5 Ko̱se̱-u̱t Mosa ko̱ske̱ u̱zu̱ ne̱t de̱ keru̱ shu̱'u̱tu̱ wa jab-u̱ so̱-o̱ a wa o̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r. &lt;&lt;A-bo̱ u̱t-sa kwu̱m-du̱ u̱r-fat, se̱ bo̱ no̱ng no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ zu̱ye̱.&gt;&gt;* 6 Se̱di no̱m-u̱ Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱ye̱, u̱ka ne̱t do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t wa jab-u̱ so̱-o̱ remu̱ yadu̱ jab, &lt;&lt;A-bo̱ zu̱ u̱-me̱ jab-u̱ ró, &lt;¿Wana de̱ dadu̱ do̱m u-ru̱?&gt; (Remu̱ wa cu̱stu̱n Kiristi u-dak) 7 Tu̱msu̱ ko̱ no̱ zu̱, &lt;¿Wana de̱ u̱r-cwa u̱-ta u-dak&gt;?&gt;&gt;† (Wa yu̱ns Kiristi du̱gu̱ m-mar.) 8 Se̱di no̱m-u̱ Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱ye̱ ya:

&lt;&lt;Rem-su̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-mo̱r u̱ bo̱ ne̱,

se̱ o̱ me̱ nu-u ró u̱ jab-u̱ ró ne̱.&gt;&gt;‡

Rem-u̱s se̱ o̱tte̱ ko̱se̱-tu̱ yadu̱ jab se̱ in o̱ u̱t-bu̱t. 9 A-bo̱ ware̱ u̱ nu-u ró u̱zu̱ Ye̱so̱ Wa-ko-uyan wa, tu̱msu̱ bo̱ yu̱' jab u̱zu̱ Ru̱-u̱ yu̱nste̱ wu̱n du̱gu̱ m-mar, bo̱ de̱ u̱t-kwu̱m u-u̱ku̱r. 10 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ jab o̱ ne̱t do̱te̱ yadu̱ jab wa shu̱'u̱te̱ za u̱t-ba'as u̱du̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ nu-o̱ ne̱t do̱te̱ u̱r-do̱nse̱ wa kum-u̱t u-u̱ku̱r. 11 U̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱, &lt;&lt;Wu̱ ya' jab ro u̱du̱ wa, wa za no̱m-du̱ m-'e̱ da.&gt;&gt;§ 12 Ru̱-u̱ ko̱ste̱ m-ku̱u̱k da. Wa o̱ hyan-du̱ Yahuda-ne̱ u̱ i-za-Yahuda-ne̱ da u̱s-gan. Ru̱-u ne̱t-ne̱ be̱e̱t o̱. Tu̱msu̱ wa no̱m u-nya u̱du̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t i foge̱ dim-u̱r wa. 13 U̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Ran-u̱ u-Ru̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Ko̱wana fage̱ Yawe u̱ sa-u̱ u̱r-se̱ge̱, wa do̱'e̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r.&gt;&gt;*

14 ¿Se̱di re̱ne̱ o̱ ne̱t-tu̱ ya jab u̱du̱ ró da, e̱ do̱te̱ keru̱ fag-du̱ Yawe u̱ sa-u̱ u̱r-se̱ge̱? ¿Re̱ne̱ o̱ e̱ do̱te̱ yadu̱ jab u̱du̱ wu̱ e̱ tame̱ ho̱g-du̱ mo̱t-u̱t wa da? ¿Re̱ne̱ o̱ e̱ do̱te̱ u̱t-ho̱g a waku̱n waru̱ u̱n da? 15 ¿Re̱ne̱ o̱ a-u̱t-bu̱t do̱te̱ bu̱t-tu̱ a waku̱n to̱mu̱ u̱n da? U̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Haan-u̱r a-bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r ze̱k u̱r-zwar.&gt;&gt;†

16 Se̱di ne̱t-tu̱ Isra to̱ u̱t-be̱e̱t u̱ kabe̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r se̱ da. U̱ka Ishaya wa-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱, &lt;&lt;Yawe, ¿wana kabe̱ rem-u̱s sin-se̱ su̱ it ware̱?&gt;&gt; 17 De̱ wu̱te̱ yadu̱ jab o̱ haan u̱du̱ in u̱ fu̱n-u̱ ho̱g-du̱ Rem-su̱ M-re̱me̱r, tu̱msu̱ na hog Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱du̱ Rem-u̱s Kiristi. 18 Se̱di u̱m o̱tte̱ u̱r-shu̱t, &lt;&lt;¿Nip-to̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ ho̱k da?&gt;&gt; U̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱:

&lt;&lt;U̱n no̱ng do̱nse̱-du̱ rem-u̱s

se̱ u-dak u-be̱e̱t,

Rem-u̱s u̱n teeg ma-du̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;‡

19 U̱m swu̱ru̱g m-shu̱t, &lt;&lt;¿Ne̱t-tu̱ i Isra e̱ gwa'ag nu-du̱ u̱ rem-u̱s se̱ da?&gt;&gt; U̱, e̱ gwa'ag nu-du̱ se̱, remu̱ zu̱ u̱ da-u Mosa, Ru̱-u̱ zu̱u̱g:

&lt;&lt;U̱m de̱ wadu̱ Isra-ne̱ no̱m shu̱b-du̱

ne̱t-tu̱ za-Yahuda ne̱.

Tu̱msu̱ u̱m de̱ u̱t-wa no̱ ho̱g u̱s-ryab

remu̱ ne̱t-tu̱ o̱ a-ko̱b-du̱ m-nap ne̱

i-za-Yahuda-ne̱ da.&gt;&gt;§

20 Ishaya waru̱g Rem-su̱ u-Ru̱ jab gan:

&lt;&lt;Ne̱t-tu̱ sa-u̱ me̱ da,

e̱ de̱ kwu̱m-du̱ me̱,

Ne̱t-tu̱ o̱ro i shite̱ u̱ka e̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ me̱ da.

Se̱di u̱m ko̱ske̱ hi-u̱r ri m-zu̱n

cas u̱du̱ u̱n.&gt;&gt;*

21 Se̱di mo̱ttu̱ Isra, Ru̱-u̱ swu̱ru̱g m-waru̱ u̱n,

&lt;&lt;Ko̱-uyan da,

u̱m u̱t-sa u̱m mu̱u̱tu̱n e̱ u̱du̱ ri,

Se̱di e̱ shu̱'u̱t a-ko̱b-du̱ do̱rru̱ u̱s-rem ne̱

u̱ a-ko̱b-du̱ ho̱g-mu̱ u̱s-rem ne̱.&gt;&gt;†

11

Ru̱-u̱ ho̱k o̱n-du̱
ne̱t-tu̱ Isra-ne̱

1 A waku̱n u̱ shite̱ me̱ u̱zu̱: ¿Shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ yakke̱ ne̱t-u̱t wa? Za, iya o̱ da! Ko̱ me̱ ne̱t-u̱ Isra wa, du̱gu̱ rem-u̱r Ibrahi, tu̱msu̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r Banyami ne̱.* 2 Ru̱-u̱ yakte̱ ne̱t-u̱t wa da, i wa dage̱ du̱gu̱ u̱r-taku̱n. Baksu̱n no̱m-u̱ Rem-su̱ u-Ru̱ ware̱, u̱ka Iriya hu̱u̱te̱ rem-su̱ ne̱t-tu̱ Isra u̱du̱ u-Ru̱ wa zu̱, 3 &lt;&lt;Yawe, e̱ ho̱ru̱ssu̱ a-warru̱ rem-u̱s ró ne̱. Tu̱msu̱ e̱ yo̱'o̱kte̱ sak-u̱r ró. Me̱ wa u-gan u̱ kuse̱ u̱r-fat, tu̱msu̱ e̱ o̱ baku̱ ri remu̱ e̱ hoot.&gt;&gt;† 4 ¿Yan go̱-du̱ u-shas o̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ wu̱n? Wa shaku̱s wa u̱t-zu̱, &lt;&lt;U̱m cu̱ngu̱ hi-du̱ war ri u̱t-ne̱t u̱t-zo̱ngu u̱t-ta'er i so̱kte̱ e̱ no̱mu̱ ru̱-u o̱ u̱ na foge̱ Ba'ar u̱t-huuk da.&gt;&gt;‡ 5 Ko̱ u̱ da-o̱ iya o̱tte̱. Ne̱t-tu̱ o̱ro cashi i kuse̱ i Ru̱-u̱ dage̱ remu̱ nya-u wa. 6 Du̱g-u̱t to̱ tu̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ remu̱ nya-u wa o̱, za remu̱ u̱s-pama su̱ u̱n no̱me̱ da. U̱zu̱ iya da, nya-u u-Ru̱ za shu̱'u̱te̱ nya-u so̱-o̱ da.

7 No̱m-u̱ o̱ te̱k-u̱ ya: Ne̱t-tu̱ Isra saag fu̱n-yu̱ e̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t ne̱t-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ u-Ru̱. Se̱di e̱ kwu̱ng no̱m-u̱ e̱ u̱t-sa da. E̱ke̱n u̱ te̱k-u̱ me̱ u̱n i Ru̱-u̱ dage̱, e̱ kabu̱g jab-u̱ so̱-o̱ u-Ru̱, se̱di u-tát i kuse̱, e̱ shu̱'u̱te̱ a-ko̱b-du̱ ho̱g-du̱ u̱s-rem ne̱ tu̱msu̱ e̱ kwu̱mu̱g da. 8 U̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u̱zu̱,

&lt;&lt;Ru̱-u̱ muute̱ u̱n u̱ka rag-ne̱

tu̱msu̱ za m-nap.

Wa yaag u̱n is se̱di e̱ za u̱t-hyan da,

tu̱msu̱ wa yaag u̱n u̱t-to̱,

e̱ za u̱t-ho̱g da u̱ haan u̱ ya-o̱.&gt;&gt;§

9 Se̱ Dawuda zu̱,

&lt;&lt;Yage̱ mo̱ro̱g-du̱ u-re̱

u̱n to̱ shu̱'u̱t u̱ka u̱r-re̱n.

Tu̱msu̱ yage̱ u̱ shu̱'u̱t u̱n u̱r-pu̱kse̱,

u̱ de̱ hatu̱n u̱n swadu̱ u̱r-ko̱b.

10 Yage̱ is-u̱ u̱n u̱ no̱m u-cwu̱m,

E̱ de̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u-tát

u̱ka to̱k-ne̱ za u̱r-ma.&gt;&gt;*

I za-yahuda-ne̱ da e̱
kwu̱mu̱g u-u̱ku̱r

11 U̱m o̱mo̱n u̱r-shu̱t ne̱ u̱ da-o̱: ¿A Isra-ne̱ pu̱kse̱ e̱ he̱'e̱ e̱ za keru̱ u̱r-yu̱ne̱ da? Iya o̱ da! Remu̱ ba'as-tu̱ Isra-ne̱ no̱me̱, de̱ wu̱te̱ u̱ku̱r-u̱ teet ne̱t-tu̱ za-Yahuda-ne̱ da, remu̱ Isra-ne̱ nom-u̱t shu̱b-u̱r u̱n. 12 Ba'as-u̱t Isra-ne̱ haatu̱n kom u-Ru̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t. Tu̱msu̱ ko̱b-du̱ do̱rru̱ u̱s-remu̱ u̱n haatu̱n kom u-Ru̱ u̱du̱ i za-Yahuda-ne̱ da. M-vaste̱, a Isra-ne̱ ya jab u̱du̱ u-Ru̱, in be̱e̱t in do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-so̱ sok remu̱ kom u-Ru̱.

13 U̱m o̱ u̱s-rem u̱ no̱ ne̱ i-za-Yahuda-ne̱ da. Me̱ Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱ wa u̱du̱ i za-Yahuda-ne̱ da, u̱m o̱ u̱t-u̱k u̱ remu̱ pama-u̱s ri. 14 U̱ remu̱ iya, u̱m o̱ haan jiya me̱ keru̱ wadu̱ Isra-ne̱ e̱ no̱m u̱r-shu̱b, o̱ u̱t-wa u̱ e̱ke̱n u̱ kum u-u̱ku̱r. 15 Se̱di ba na gu̱gmu̱ u̱n, wa'ag is-yu̱ u-pus yu̱ ho̱ngu̱sse̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t u-Ru̱ ne̱. Da-u̱ Yahuda-ne̱ ya jab u̱du̱ Ye̱so̱, shu̱'u̱te̱ u̱ka mu̱u̱tu̱n ne̱t-u̱ mare̱ u̱r-fat! 16 Ba Ibrahi u̱ e̱ke̱n u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in ne̱ o̱o̱ge̱ u-he̱n ne̱, iya o̱ ko̱-u̱r e̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u-he̱n ne̱ u̱ka ne̱t haste̱ ro̱p-du̱ hyu̱ u-gan wa hatu̱n de̱ u̱du̱ u-Ru̱, de̱ u̱t-shu̱'u̱t u-he̱n ne̱. Shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ gu̱g-du̱ hyu̱ de̱ u̱r-be̱e̱t de̱ u̱t-shu̱'u̱t u-he̱n ne̱. Tu̱msu̱ ana yase̱ gu̱r-yu̱ u-te na hu̱u̱t u̱du̱ u-Ru̱, ya u̱t-shu̱'u̱t u-he̱n ne̱, ko̱ske̱ u̱zu̱ ko̱ fe̱-su̱ te-u ya se̱ o̱tte̱ u-he̱n.

17 No̱mo̱n u̱s-dorog u̱zu̱: ana kwu̱pre̱ fe̱-su̱ te-su̱ ze̱tun su̱ na se̱re̱, se̱ na ku̱b fe̱-yu̱ te-yu̱ ze̱tun yu̱ u̱r-do̱g na dame̱ u̱r-kot. No̱ i za ne̱t-tu̱ Yahuda-ne̱ da, no̱ o̱ u̱ka te-yu̱ ze̱tun yu̱ u̱r-do̱g, ana dame̱ no̱ u̱s-gu̱r ne̱, no̱ de̱ kwu̱m-du̱ nya-u̱ u-Ru̱ remu̱ Yahuda-ne̱.† 18 Remu̱ iya, a no̱ no̱m u̱t-u̱k u̱zu̱ no̱ ze̱k fe̱-u̱s se̱ su̱ na kupse̱ da. A no̱ o̱ u̱t-u̱k baksu̱n u̱zu̱, a no̱ shipe̱ u̱s-gu̱r da, se̱di gu̱r-se̱ shipe̱ no̱.

19 Se̱di i-za-Yahuda-ne̱ da e̱ u̱t-kere̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Ru̱-u̱ kwu̱pu̱rte̱ fe̱-su̱ Yahuda-ne̱ remu̱ wa samte̱ in u̱s-gu̱r ne̱.&gt;&gt; 20 Nip-to̱, remu̱ ko̱b-du̱ yadu̱ jab-u̱ Yahuda-ne̱, de̱ wu̱te̱ na kwu̱pu̱rte̱ u̱s-fe̱ du̱gu̱ u̱s-gu̱r. Tu̱msu̱ no̱ remu̱ yadu̱ jab-u̱ no̱ o̱ no̱ kumte̱ fu̱n-yu̱ u̱t-to̱st u̱s-gu̱r. Se̱di a no̱ no̱m u̱t-u̱k da se̱di na ho̱g u-gye̱r. 21 A Ru̱-u̱ yage̱ Yahuda-ne̱ da, u̱na o̱ u̱ka fe̱-su̱ u-te su̱ u̱r-taku̱n, wa za hen u̱ yagu̱ no̱ da.

22 Iya-o̱ Ru̱-u̱ do̱te̱ keru̱ ko̱su̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ wa u̱ ryab-u̱s wa ne̱. Wa ko̱su̱ a-u̱t-ba'as ryab-u̱s wa, se̱di wa no̱mu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ wa. Se̱di a no̱ kabe̱ o̱ jab gan da, na de̱ kwu̱p-ru̱ no̱ du̱gu̱ u̱s-gu̱r. 23 A Isra-ne̱ byu̱r-ne̱ du̱gu̱ ko̱b-du̱ yadu̱ jab, na same̱ e̱ u̱s-gu̱r ne̱, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ de̱ keru̱ muutu̱ u̱n u̱du̱ gu̱r-u ya. 24 No̱ i-za-Yahuda-ne̱ da, no̱ o̱ u̱ka te-yu̱ ze̱tun yu̱ u̱r-do̱g yu̱ na kupse̱, se̱ Ru̱-u̱ same̱ ya u̱ matu̱ te-yu̱ ze̱tun ne̱ yu̱ na se̱re̱. Yahuda-ne̱ e̱ o̱ u̱ka te-yu̱ na se̱re̱ yu̱ so̱-ya, za shu̱'u̱tu̱ no̱m-u̱ m-no u̱ Ru̱-u̱ same̱ u̱-fe̱ yu̱ Yahuda-ne̱ u̱ do̱m-u̱ u-gu̱r yu̱ e̱ rwu̱tu̱n da.

Ru̱-u̱ o̱ ho̱g-du̱ o̱n-du̱
u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t

25 No̱ hu̱u̱b-u̱t ri, u̱m za u̱ssa no̱ shu̱'u̱t a-ko̱b-du̱ m-nap ne̱ u̱ remu̱ no̱m-u̱ o̱ yase̱ da, taas u̱ no̱ shu̱'u̱t a u̱t-u̱k ne̱ da. Isra-ne̱ u-tát e̱ de̱ shu̱'u̱tu̱ a-ko̱b-du̱ ho̱g-du̱ u̱s-rem ne̱, se̱ i za-Yahuda-ne̱ u-tát i Ru̱-u̱ dage̱ e̱ o̱ yadu̱ jab u̱du̱ Kiristi. 26 Iya-o̱ Isra-ne̱ be̱e̱t e̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r, u̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱:

&lt;&lt;Wa-u-u̱ku̱r de̱ rwu̱u̱n u̱ Urusharima,‡

wa de̱ hastu̱ jab-u̱ ko̱b-du̱ kab-du̱

u̱s-rem du̱gu̱ ko̱-u̱r Yakubu.§

27 Sin-se̱ o̱ este̱du̱ u̱s-rem

u̱ ri u̱ u̱n ne̱,

u̱m de̱ no̱mu̱ u̱n ho̱-du̱ ba'as-u̱t u̱n.&gt;&gt;*

28 Yahuda-ne̱ shu̱'u̱te̱ hu̱u̱b-tu̱ Rem-su̱ M-re̱me̱r, tu̱msu̱ o̱ shu̱'u̱te̱ swu̱r-m no̱ a-za-Yahuda-ne̱ remu̱ zu̱ e̱ gu̱gu̱mte̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, se̱di Ru̱-u̱ dak Yahuda-ne̱. Ru̱-u̱ o̱ cwan-u̱t u̱n remu̱ i mate̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t u̱n. 29 In nu̱pu̱ste̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ re̱e̱g shu̱ u̱ cwan-u̱t u̱n ne̱ remu̱ zu̱ wa za kab-du̱ nya-u̱ wa no̱mu̱ u̱n da ko̱ ne̱t-tu̱ wa dage̱ to̱ ka wa u̱t-to̱. 30 U̱r-taku̱n no̱ i za-Yahuda-ne̱ da, no̱ no̱ng ko̱b-du̱ do̱rru̱ u̱s-rem, se̱di u̱ da-o̱ no̱ kwu̱mu̱g o̱n-du̱ u-Ru̱ remu̱ ko̱b-du̱ do̱rru̱ u̱s-rem u̱ Yahuda-ne̱. 31 U̱ da-o̱ Yahuda-ne̱ u̱ hi-u̱r e̱, e̱ shu̱'u̱te̱ a-ko̱b-du̱ do̱rru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u̱ka e̱ do̱te̱ kwu̱m-du̱ o̱n-du̱ u-Ru̱, o̱n-du̱ Ru̱-u̱ ko̱su̱ i-za-Yahuda-ne̱ da. 32 Ru̱-u̱ mu̱tte̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t Yahuda-ne̱ u̱ i za-yahuda-ne̱ da a-ko̱b-du̱ do̱rru̱ u̱s-rem. Ru̱-u̱ no̱mo̱g iya remu̱ wa ko̱ste̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t o̱n-u̱r wa.

U̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱

33 Nip-tu̱ ra-du̱ ve̱r-su̱ u-Ru̱ tu̱msu̱

nap-m rò zatte̱ u̱r-ma da,

kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ rò ze̱k u̱r-shu̱t.

No̱m-tu̱ wa o̱ u̱t-no̱m

ze̱k nap-mu̱ ne̱t.†

34 U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱:

&lt;&lt;¿Wana nape̱ jab-u̱ Yawe?

¿Wana o̱ hu̱u̱b-u̱ rò,

wana he̱e̱se̱ yadu̱ wu̱n u̱s-rem?&gt;&gt;

35 &lt;&lt;Waku̱n zaar wu̱ de̱ yadu̱ u-Ru̱ o̱ko̱n no̱m-o̱

u̱ wa yage̱ za kum du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ da.

Remu̱ iya waku̱n zaar wu̱ de̱ u̱t-zu̱

u̱ Ru̱-u̱ to̱p wa da.&gt;&gt;‡

36 Remu̱ du̱gu̱-du̱ wu̱n,

tu̱msu̱ u̱du̱ wu̱n,

tu̱msu̱ u̱du̱ du̱ wu̱n de̱

na no̱m-te̱ ko-uyan.

Yage̱ fu̱bu̱sse̱ tu̱ shu̱'u̱t u̱du̱ wu̱n

m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya!§

12

To̱o̱g u̱r-fat u̱du̱ u-Ru̱

1 Remu̱ iya, o̱r-u̱t ri, u̱m o̱ ko̱n-u̱s no̱ remu̱ o̱n-du̱ u-Ru̱, no̱ yaase̱ war-u̱t no̱ u̱ka u̱r-to̱o̱g, ko̱ ba no̱ o̱ u̱r-fat, se̱di no̱ yaase̱ hi-u̱t no̱ u̱ pama-u̱ u-Ru̱ u̱ka Ru̱-u̱ do̱te̱ ho̱g-du̱ zwar-u̱r no̱. Ya o̱ fu̱n-yu̱ u̱t-nip yu̱ no̱ do̱te̱ no̱mu̱ u-Ru̱ m-sek. 2 A no̱ yage̱ ne̱t-tu̱ za u̱ do̱rru̱ u-Ru̱ da, e̱ waru̱ no̱ u̱ka no̱ do̱te̱ u̱ yu̱-u̱r no̱ da. Se̱di yage̱ u̱ Ru̱-u̱ mang no̱ u̱ka wa o̱tte̱ u̱ssa, tu̱msu̱ wa ya' no̱ jab-u̱ po-o̱. Da-u o̱ no̱ do̱'e̱ nap-du̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa no̱ no̱m, tu̱msu̱ no̱ u̱t-nap u̱ka no̱ do̱te̱ no̱m-du̱ ko̱-uyan u̱ so̱-o̱ u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa.

3 Remu̱ nya-u̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ me̱, u̱m o̱ naku̱ no̱ u̱t-to̱ be̱e̱t, a waku̱n u̱ hu̱u̱t hi-u̱r wa u̱ be-du̱ wa teye̱ da. Se̱di no̱ nap u̱ka no̱ gotte̱ hi-u̱t no̱, se̱di no̱ kab hi-u̱t no̱ ho̱n-ho̱n u̱ka yadu̱ jab-u̱ Ru̱-u̱ ya' no̱. 4 U̱ka in ko̱wan o̱tte̱ u-war u-gan u̱t-o̱g ne̱ u-tát, tu̱msu̱ ko̱du̱he̱ o̱gde̱ o̱tte̱ pama-u̱ wa nome̱. 5 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ in o̱ u-tát, se̱di war-o̱ u-gan o̱ na o̱ye̱ remu̱ shu̱'u̱t-u̱r in u̱ Kiristi ne̱, tu̱msu̱ ko̱wan ganse̱ wa o̱ye̱ e̱ o̱r-u̱ wa ne̱. Taas u̱ waku̱n u̱ hyan u̱ka zu̱ Ru̱-u̱ ze̱k m-cwan wa m-ze̱g waku̱n.* 6 Remu̱ iya, kamu̱g in no̱mo̱n m-ank u̱ nya-u̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ in, u-nya u̱t-go̱ u̱t-go̱, u̱ka Ru̱-u̱ no̱m-tu̱ in nya-u o̱. A Ru̱-u̱ ya bo̱ nya-u̱ warru̱ rem-u̱s wa, war u̱ yadu̱ jab ne̱ u̱ka Ru̱-u̱ yu̱te̱ bo̱. 7 Abite̱ nya-u ró u-pama u̱ dor-u u-Ru̱ o̱, no̱m pama-u o̱. Abite̱ nya-u̱ u̱t-ko̱se̱ o̱, no̱m u̱t-ko̱se̱. 8 Abite̱ nya-u ró u̱ swu̱ru̱ ne̱t-ne̱ shiriktin-mu̱ jab mo̱, re̱ u-shu̱ u̱t-no̱m. Abite̱ nya-u̱ m-ho̱s o̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t remu̱ u̱r-ko̱b, re̱ u-shu̱ u̱t-no̱m jab gan. Abite̱ dor-tu̱ u̱t-ne̱t o̱, no̱m o̱ jab gan. Abite̱ ho̱g-du̱ o̱n-du̱ u̱t-ne̱t de̱, no̱m-o̱ u̱ te̱k-u̱ u̱r-so̱.†

Nap-du̱ wa-dor wu̱ u̱t-nip

9 Cwan o̱r-u̱ ró u̱ cwan-tu̱ u̱t-nip. No̱ gu̱gu̱m no̱m-u̱t yo̱-to̱, se̱di no̱ ship no̱m-u̱ o̱ u̱ so̱-o̱ u̱t-kom u̱t-yu̱r. 10 Cwan o̱r-u̱ ró u̱ka hu̱u̱b u̱r-matu̱ ró, gwat ko̱wan u̱ka zu̱ wa ze̱k bo̱. 11 A-bo̱ shu̱'u̱t za no̱m-u̱t no̱m da, se̱di yaase̱ hi-u̱r ró u̱ pama-u̱ Wa-ko-uyan. 12 No̱m u̱r-so̱ remu̱ zu̱ bo̱ o̱ wadu̱ jab-u̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ de̱ no̱mu̱ bo̱, bo̱ gag jab-u̱ te̱k-u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b. Tu̱msu̱ re̱e̱n u-shu̱ u̱s-to̱o̱g ne̱ ko̱-uyan da. 13 A ne̱t-tu̱ u-Ru̱ o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, mo̱-tu̱n u̱n no̱m-u̱ no̱ o̱tte̱. Tu̱msu̱ shu̱'u̱tu̱n a cu̱st-u̱ u̱t-hamu̱t ne̱.

14 Kom-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ ne̱t-tu̱ o̱ yadu̱ no̱ u̱r-ko̱b, waan u̱n nu-u so̱-o̱. A no̱ wa'-u̱ u̱n nu-u yo̱-o̱ da.‡ 15 No̱mo̱n u̱r-so̱ u̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-so̱ ne̱, tu̱msu̱ no̱ no̱m u̱s-kan u̱ i o̱ u̱s-kan ne̱. 16 No̱mo̱n shu̱'u̱t-du̱ m-yar u̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱. A no̱ shu̱'u̱t a hu̱k-mu̱ u̱r-hi da, se̱di no̱ shu̱'u̱t u̱r-hu̱u̱b u̱du̱ ne̱t-tu̱ na gu̱gme̱ ne̱. A-bo̱ kab hi-u̱r ró u̱ka zu̱ bo̱ nak ko̱-uyan da.§

17 A waku̱n u̱ no̱mu̱ bo̱ no̱m-u yo̱-o̱, a-bo̱ to̱p wa u̱ no̱m-u yo̱-o̱ da. Re̱ shu̱ u̱ no̱m-du̱ ne̱t-tu̱ de̱ u̱t-hyan u̱zu̱ o̱ so̱-o̱. 18 No̱m no̱m-u̱ bo̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t m-yar u̱ ko̱wan ne̱. 19 O̱r-u̱t ri ne̱, a waku̱n u̱ no̱mu̱ bo̱ no̱m-u yo̱-o̱, a-bo̱ to̱p-u̱ no̱m-u̱ yo̱-o̱ da, se̱di yage̱ u̱ Ru̱-u̱ to̱p-u̱ bo̱ u̱r-mag u̱ ryab-u̱s wa. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ na panu̱g u̱-me̱ Ran-u̱ u-Ru̱ u̱zu̱,

&lt;&lt;Me̱ Yawe, u̱m de̱ to̱p-du̱

ko̱wan remu̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱.&gt;&gt;*

20 Rem-su̱ u-Ru̱ re̱e̱g shu̱ u̱t-zu̱,

&lt;&lt;Abite̱ hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱

ró o̱ ho̱g-du̱ u̱s-me̱r,

ya wa no̱m u̱t-re̱.

A wa ho̱g-du̱ u-swaat m-bu̱,

ya wa m-bu̱ wa swa.

A-bo̱ no̱me̱ iya shu̱'u̱te̱ u̱ka bo̱

kargu̱sse̱ eng-tu̱ u-ra u̱ hi-u̱r rò.

Tu̱msu̱ iya o̱ bo̱ do̱te̱ wadu̱

wu̱n u̱ ho̱g-du̱ m-'e̱.&gt;&gt;†

21 A-bo̱ yage̱ jab-u̱ yo̱-o̱ u̱ re̱ jab-u̱ ró da, se̱di bo̱ ze̱g be̱b-du̱ jab-u̱ yo̱-o̱ u̱ fu̱n-yu̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱.

13

Do̱rru̱ rem-su̱ u̱t-faru̱k

1 Ko̱wan wa ya' m-ze̱g u̱du̱ farkina-ne̱ i u-dak. Waku̱n zaar wu̱ de̱ shu̱'u̱tu̱ faru̱k da, se̱ wu̱ Ru̱-u̱ dage̱. Tu̱msu̱ ko̱wana shu̱'u̱te̱ faru̱k, Ru̱-o̱ gan-du̱ wa u̱r-faru̱k. 2 Remu̱ iya, ko̱wana gu̱gme̱ do̱rru̱ faru̱k-tu̱ u-dak, wa gu̱gu̱mte̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ gan-de̱. Tu̱msu̱ i o̱ u̱t-no̱m iya e̱ de̱ naknu̱ hi-u̱r e̱ swadu̱ u̱r-ko̱b. 3 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ a no̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ no̱ za ho̱g-du̱ gye̱r-u u̱n da. Se̱di ne̱t-tu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ e̱ de̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u̱ u̱t-faru̱k. A-bo̱ u̱t-sa bo̱ ru gye̱r-yu̱ ne̱t-u̱ o̱ u̱r-faru̱k, no̱m no̱m-u̱t so̱-to̱ wa de̱ hen u̱ vam-du̱ bo̱. 4 Wa de̱ vam-du̱ bo̱ remu̱ zu̱ wa to̱k wa u-Ru̱ wa remu̱ ró. Se̱di a-bo̱ o̱ ne̱t-u̱ yo̱-o̱, bo̱ u̱t-ho̱g u-gye̱r remu̱ zu̱ zan-o̱ da, farkina-ne̱ o̱tte̱ be̱b-du̱ yadu̱ bo̱ u̱r-ko̱b. To̱k u-Ru̱ wa tu̱msu̱ u̱du̱ wa de̱ Ru̱-u̱ ko̱ste̱ ryab-u̱s wa u̱du̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱. 5 Remu̱ iya yasu̱n hi-u̱r no̱ u̱du̱ faru̱k-tu̱ u-dak, za remu̱ gye̱r-u̱ ryab-su̱ u-Ru̱ u̱ war-o̱ da, se̱di taas u̱ dorog-u̱s no̱ u̱ hoos no̱ ru̱s-du̱ jab.

6 De̱ wu̱te̱ no̱ top-u̱t shik-u̱ tar, remu̱ zu̱ faru̱k-u̱t to̱ to̱k-ne̱ u-Ru̱ e̱, tu̱msu̱ e̱ yaase̱ da-u e̱ remu̱ e̱ nom-u̱t u̱r-faru̱k. 7 To̱po̱n ko̱wan no̱m-u̱ wa doru̱ no̱. Abite̱ shik-u̱ tar-u̱ hi-du̱ war-no̱ e̱, de̱e̱n no̱ to̱p, abite̱ hen shik-u̱ tar-u̱ no̱ e̱, to̱po̱n. Yaan m-ze̱g u̱du̱ wu̱ ko̱re̱ Ho̱go̱n gye̱r-u̱ wu̱ ko̱re̱ na ho̱g gye̱r-u wa, tu̱msu̱ no̱ ya' m-ze̱g u̱du̱ wu̱ ko̱re̱ no̱ ya' m-ze̱g.*

U̱ka ku̱mte̱ in Ko̱su̱n u̱t-cwan
u̱du̱ o̱r-u̱t in ne̱

8 A no̱ shipis no̱m-u waku̱n da. Se̱di no̱m-du̱ no̱m-tu̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ zu̱ na no̱m, u̱zu̱ u̱ ne̱t-u̱ cwan o̱r-u̱t wa ne̱. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ wu̱ cwane̱ o̱r-u̱ wa, wa o̱ do̱rru̱ no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ zu̱ na no̱m. 9 Bo̱r-u̱t to̱ zu̱u̱g, &lt;&lt;A-bo̱ no̱m m-o̱ da, a-bo̱ ho̱ waku̱n da,† a-bo̱ no̱m u-hiw da, a-bo̱ no̱m shu̱b-du̱ no̱m-u̱ ne̱t da.&gt;&gt; U̱ no̱m-tu̱ o̱ m-pan ne̱ u̱t-be̱e̱t u̱-me̱ u̱t-bo̱r, na samge̱ to̱ u̱-me̱ rem-u̱s sin-se̱ su̱ zu̱ye̱, &lt;&lt;Cwan o̱r-u̱ ró u̱ka bo̱ tonte̱ hi-du̱ war ró.&gt;&gt;‡ 10 A-bo̱ o̱ cwan-u̱t waku̱n, bo̱ za no̱mu̱ wa no̱m-u̱t yo̱-to̱ da. A-bo̱ cwane̱ o̱r-u̱ ró, bo̱ o̱ no̱m-du̱ bo̱r-u̱t Mosa zu̱ na no̱m.

Ho̱-du̱ Kiristi de̱ mu̱u̱n

11 Da-u̱ Kiristi do̱'e̱ mu̱u̱n remu̱ wa ku̱b-u̱t in o̱ u̱t-mo̱r u̱ in ne̱ m-ze̱g da-u̱ u̱r-taku̱n du̱ in kabe̱ wa. Remu̱ iya gwatu̱n ka no̱ o̱tte̱ u̱r-yu̱. No̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ m-roog. 12 Gyu̱p-mu̱ haag m-ta, is haag m-gas. Remu̱ iya, yagu̱n no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱ka ne̱t-tu̱ o̱ u-cwu̱m, se̱di no̱ kab cwu̱-tu̱ m-gag tu̱ u-Ru̱ u̱ka no̱ do̱te̱ gu̱g-mu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te. 13 In no̱mo̱n shu̱'u̱t-u̱r so̱-de̱, u̱ka ne̱t-tu̱ o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ m-zu̱n. A no̱ same̱ u̱t-hi u̱ mo̱ro̱g-du̱ a-u-swa ne̱ u̱ i o̱o̱ge̱ yu̱du̱ za so̱de̱ ne̱ u̱ a-u-as ne̱ da, za me̱ u-har u̱r-shu̱b ne̱. 14 Se̱di no̱ ya' Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi u̱r-be u̱-me̱ jab-u̱s no̱, remu̱ wa hiktu̱n u̱t-mo̱r u̱ no̱ ne̱ u̱ka cwu̱-tu̱ u-war u̱ no̱ tu̱ no̱ wu̱ye̱. A no̱ no̱m dorog-su̱ yu̱-du̱ u̱t-baas tu̱ cwan-tu̱ war-u̱t no̱ da.

14

No̱ kwu̱pu̱ o̱r-u̱t no̱
u̱s-rem da

1 Kabu̱n ne̱t-u̱ yadu̱ jab-u̱ wa zatte̱ u̱r-be̱b da. A no̱ ha inan u̱ u̱n ne̱ da, abite̱ dorog-u̱s u̱n za ho̱n-ho̱n u̱ su̱ no̱ ne̱ da. 2 To̱ko̱n ne̱t-to̱ o̱tte̱ yadu̱ jab-u̱ de̱ wadu̱ e̱ re̱-du̱ no̱m-u̱ e̱ u̱t-sa u̱t-re̱. Tu̱msu̱ e̱ke̱n o̱tte̱ yadu̱ jab u̱zu̱ Ru̱-u̱ za u̱ssa e̱ tu̱ m-ap da se̱ u̱t-ran u̱ war-to̱. 3 Wu̱ re̱ ko̱-uyan no̱m u̱t-re̱ o̱, a wa ju̱ru̱m wu̱ rete̱ da. Tu̱msu̱ wu̱ rete̱ da a wa hyan wa u̱t-re̱ u̱ka wa u̱t-ba'as da, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ kabu̱g e̱. 4 ¿Wana bo̱, bo̱ kwu̱p-tu̱ to̱k-u̱ waku̱n u̱s-rem? Ko̱ to̱k-u̱ no̱ng no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ u̱so-u u-bu wa ko̱ tu̱ yo̱-to̱, se̱ u̱s-be̱e̱t su̱ wa-u-bu se̱ wa kwu̱pu̱ wa u̱s-rem. Wa u̱t-kere̱ u̱t-es, remu̱ zu̱ Ru̱-o̱ keru̱ yadu̱ wu̱n be̱b-du̱ u̱r-es.

5 Waku̱n u̱t-kere̱ u̱t-zu̱ de̱ku̱n ho̱-de̱ ze̱k to̱ko̱n ho̱-to̱. U̱ hyanu̱m waku̱n ho̱-to̱ u̱s-gan. Ko̱wan u̱ no̱m no̱m-u̱ wa nape̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa wa no̱m, a wa ha kwu̱pu̱ ne̱t-ne̱ u̱s-rem da. 6 Wu̱ o̱ hyan-du̱ u̱ka zu̱ de̱ku̱n ho̱-de̱ ze̱k to̱ko̱n ho̱-to̱, wa o̱ u̱t-no̱m iya remu̱ yadu̱ u-Ru̱ m-sek. Ne̱t-u̱ o̱ re-du̱ ko̱-uyan no̱m u̱t-re̱ o̱, wa o̱ u-re̱ remu̱ sek-mu̱ u-Ru̱, remu̱ zu̱ e̱ o̱ no̱mu̱ Wa-ko-uyan u̱t-vam remu̱ no̱m u̱t-re̱ o̱. Tu̱msu̱ ne̱t-u̱ rete̱ ko̱-uyan no̱m u̱t-re̱ o̱ da wa o̱ u̱t-no̱m iya remu̱ Se̱k-mu̱ u-Ru̱, wa o̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam.* 7 Waku̱n zaar wu̱ o̱ shu̱'u̱t-mu̱ hi-du̱ war-wa da, tu̱msu̱ waku̱n zaar wu̱ de̱ m-mar remu̱ hi-du̱ war-wa da. 8 A in o̱ u̱r-fat, in o̱ u̱r-fat u̱du̱ u-Ru̱. Remu̱ iya, ko̱ u̱r-fat ne̱ ko̱ za u̱r-fat, in o̱ u̱du̱ u-Ru̱.

9 Remu̱ iya, Kiristi maru̱g tu̱msu̱ wa mu̱u̱n u̱r-fat remu̱ wa shu̱'u̱te̱ Wa-ko-uyan u̱ ne̱t-tu̱ u̱r-fat u̱ marimari ne̱. 10 ¿Bo̱, remu̱ yan-o̱ bo̱ o̱tte̱ kwu̱pu̱ o̱r-u̱ ró u̱s-rem? ¿Ko̱ yan-o̱ wu̱te̱ bo̱ o̱tte̱ ju̱rmu̱ o̱r-u̱ ró? U̱m zu̱u̱g iya remu̱ in be̱e̱t in do̱'e̱ u̱t-es u̱ pora-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u-Ru̱.† 11 Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱u̱g:

&lt;&lt;Me̱ o̱ Yawe,

u̱m to̱ndte̱,

Ko̱du̱he̱ jwu̱n-de̱ de̱

u̱t-kwu̱g u̱-shu̱ ri,

ko̱du̱he̱ rem-de̱ de̱ u̱t-war

u̱ nu-u wa u̱zu̱ me̱ wa u-Ru̱.&gt;&gt;‡

12 Remu̱ iya hen kowan de̱ warru̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱ u̱du̱ u-Ru̱. Yaksu̱n u-Ru̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem.

A-bo̱ wa o̱r-u̱ ró u̱
no̱m-du̱ u̱t-ba'as da

13 Yagu̱n kwu̱pu̱ o̱r-u̱t no̱ u̱s-rem. Tu̱msu̱ yagu̱n u̱t-zu̱ u̱ Ru̱-u̱ ya' o̱r-u̱t in ne̱ a-dor u̱r-ko̱b. Se̱di in waan sin-se̱ u̱ jab-u̱s in u̱zu̱ in za no̱m-du̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ do̱'e̱ wadu̱ waku̱n u̱r-he̱'e̱ ko̱ u̱ wadu̱ wa u̱ no̱m-du̱ u̱t-ba'as da. 14 U̱ka wa-doru̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ rem-u̱s sin-se̱. U̱m nak u̱-me̱ jab-u̱ ri u̱m zatte̱ u-sakna da u̱zu̱ ko̱-uyan no̱m u̱t-re̱ o̱ so̱-o̱. Se̱di a waku̱n u̱ zu̱ye̱, &lt;&lt;A u̱m re̱ no̱m u̱t-re̱ uno̱ me̱ u̱t-no̱m u̱t-ba'as u̱du̱ u-Ru̱,&gt;&gt; a wa re̱ no̱m u̱t-re̱ o̱ hen wa no̱ng u̱t-ba'as. 15 Abite̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ bo̱ o̱ u̱t-re̱ o̱ de̱ haatu̱n o̱r-u̱ ró u̱r-he̱'e̱, bo̱ za cwan-u̱t wa da. Kiristi maru̱g remu̱ o̱r-u̱ ró, a-bo̱ yage̱ u̱ o̱r-u̱ ró u̱ he̱'e̱ u̱ remu̱ no̱m u̱t-re̱ da. 16 A-bo̱ yage̱ no̱m-u̱ bo̱ o̱ m-hyan u̱ka u̱ so̱-o̱, o̱ shu̱'u̱t u̱ yo̱-o̱ da. 17 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ za mo̱ttu̱ no̱m u̱t-re̱ u̱t-swa ne̱ o̱ da, se̱di mo̱ttu̱ yu̱du̱ jab-u̱ so̱-o̱, shu̱'u̱t-du̱ m-yar, u̱ u̱r-so̱ ne̱ u̱-me̱ Yar-u̱ u-Ru̱. 18 Ko̱wan wu̱ o̱ do̱rru̱ Kiristi u̱ go̱-du̱ fu̱n-u inya, Ru̱-u̱ de̱ ho̱g-du̱ zwar-u̱r wa tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ de̱ ru̱stu̱ jab-u̱s e̱ u̱ wu̱n ne̱.

19 Yagu̱n in no̱mo̱n no̱m-u̱ de̱ haatu̱n shu̱'u̱t-du̱ m-yar a-doru̱ Ye̱so̱. Tu̱msu̱ in se̱ge̱n ne̱t-ne̱ e̱ no̱m u̱r-be̱b u̱ yadu̱ jab ne̱. 20 A-bo̱ naas no̱m-u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ remu̱ no̱m u̱t-re̱ da. Ko̱-uyan no̱m-u̱t u̱t-re̱ o̱ so̱-o̱, se̱di zatte̱ u̱r-zwar u̱ ne̱t u̱ re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ de̱ wadu̱ waku̱n u̱r-he̱'e̱ da. 21 U̱t-ze̱g u̱r-zwar a ne̱t u̱ tu̱ m-ap da ko̱ swadu̱ ke̱' ko̱ no̱m-du̱ o̱ko̱n u̱ do̱'e̱ wadu̱ waku̱n u̱r-he̱'e̱.

22 Bo̱ keru̱ yadu̱ jab u̱zu̱ no̱m-u̱ bo̱ o̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t o̱ so̱-o̱, se̱di cin o̱ u̱ te̱k-u̱ jab-u̱ ró u̱ u-Ru̱ ne̱. Kom-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ ne̱t wu̱ jab-u̱ wa zatte̱ u̱t-ba'as da, remu̱ no̱m-u̱ wa cwane̱ u̱t-no̱m u̱ so̱-o̱. 23 Se̱di ne̱t-u̱ wu̱ o̱tte̱ u-sakna u̱ jab-u̱ wa u̱ no̱m-u̱ wa de̱ u̱t-re̱, wa o̱ naknu̱ hi-u̱r wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ wa zatte̱ yadu̱ jab da. Tu̱msu̱ no̱m-u̱ zatte̱ yadu̱ jab da ba'as-to̱.

15

Yu̱du̱ mangu̱ e̱ke̱n jab

1 In i yadu̱ jab-u̱ in o̱ u̱r-be̱b ne̱, kamu̱g in se̱ge̱n i yadu̱ jab-u̱ e̱ zatte̱ u̱r-be̱b da in kabu̱n no'om e̱. Taas in no̱mo̱n cwan-tu̱ u̱r-hi da. 2 Yagu̱n u̱ ko̱wan u̱ mang jab-u̱ o̱r-u̱ wa, remu̱ wa swu̱r-tu̱ wu̱n be̱b-du̱ yadu̱ jab. 3 Ko̱ Kiristi wa no̱ng cwan-tu̱ hi-u̱r wa da. U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱, &lt;&lt;Pyap-su̱ i o̱ pepru̱ bo̱ u̱m o̱ ho̱g-du̱ se̱ u̱ka u̱zu̱ me̱ u̱n o̱ u̱t-pepu̱r.&gt;&gt;* 4 No̱m-u̱ na pane̱ u-be̱e̱t u-me̱ Rem-su̱ u-Ru̱ u̱s-be̱e̱t u̱r-taku̱n, na panu̱g se̱ remu̱ na swu̱r-tu̱ in gag-du̱ jab-u̱ shiriktin-mu̱ jab ne̱, u̱ka in do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ wadu̱ jab ne̱.

5 U̱m o̱ u̱s-ko̱n u̱du̱ u-Ru̱, wu̱ ye na gag-du̱ jab-u̱ shiriktin-mu̱ jab ne̱, u̱ka no̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ same̱-du̱ u̱t-hi ne̱ u̱s-dorog ne̱ u̱s-gan, remu̱ do̱rru̱ da'at Kiristi Ye̱so̱. 6 A no̱ no̱me̱ iya, rem-u̱s no̱ u̱ dorog-u̱s no̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱s-gan, u̱ka no̱ do̱te̱ vam-du̱ u-Ru̱ wu̱ o̱ U̱so-u in Wa-ko-uyan, Ye̱so̱ Kiristi.

Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Yahuda-ne̱ se̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱

7 U̱ka Kiristi ku̱bte̱ no̱, kabu̱n o̱r-u̱t no̱ iya remu̱ Ru̱-u̱ kum-u̱t u̱t-fu̱'u̱bse̱. 8 U̱m u̱t-sa no̱ baku̱s u̱zu̱ Kiristi no̱ngu̱ Yahuda-ne̱ u̱r-se̱ge̱ remu̱ wa ko̱ste̱ u̱zu̱ Ru̱-o̱ keru̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m. Ru̱-u̱ no̱ngu̱ i mate̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t in este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱ wa to̱mnu̱ Kiristi. Da-u̱ Ye̱so̱ haane̱, Ru̱-u̱ nom no̱m-u̱ wa zu̱ wa u̱t-no̱m. 9 Wa haagu̱n remu̱ a-za Yahuda-ne̱, remu̱ e̱ no̱m-tu̱ u-Ru̱ u̱t-fu̱'u̱bse̱ remu̱ o̱n-u̱r wa. U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱:

&lt;&lt;Remu̱ iya,

U̱m de̱ vam-du̱ no̱ u̱-me̱

a-za Yahuda-ne̱,

U̱m de̱ no̱m-du̱ se̱p-tu̱

vam-tu̱ dim-u̱r ró.&gt;&gt;†

10 Tu̱msu̱ Rem-su̱ u-Ru̱ sur m-zu̱:

&lt;&lt;No̱mo̱n u̱r-so̱ no̱ i za-Yahuda-ne̱ da, u̱r-kot u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱.&gt;&gt;‡

11 Tu̱msu̱ na sur m-zu̱:

&lt;&lt;No̱ be̱e̱t a-za Yahuda-ne̱

vamu̱n Yawe,

ne̱t-ne̱ be̱e̱t e̱ vam wa.&gt;&gt;§

12 Wa-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ Ishaya zu̱u̱g:

&lt;&lt;Waku̱n do̱'e̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ ko̱-u̱r Jesse,

wa do̱'e̱ haan wa no̱m u̱r-faru̱k u̱-me̱

i-za-Yahuda-ne̱ da.

Tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ wadu̱ jab u̱du̱ wa.&gt;&gt;*

13 U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱, Ru̱-u̱ wadu̱ jab, wa ya' no̱ ya' jab-u̱ pus-o̱ u̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar ne̱, no̱ o̱tte̱ yadu̱ jab u̱du̱ wa. Iya o̱ no̱ wadu̱ jab-u̱ no̱ do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u-shu̱yi shu̱yi u̱ shin-mu̱ Yar-u u-Ru̱.

Pama-u̱s Burus u̱du̱
i-za-Yahuda-ne̱ da

14 Hu̱u̱b-u̱t ri, me̱ hi-du̱ war ri u̱m nak u̱zu̱ no̱ o̱tte̱ jab-u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱. No̱ o̱tte̱ nap-mu̱ no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-be̱e̱t, tu̱msu̱ no̱ keru̱ is-u̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ no̱m-u̱t to̱. 15 Se̱di u̱-me̱ uno̱ ran-o̱, u̱m wargu̱ no̱ no̱m-u̱ o̱ jab-u̱ ri u̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ ne̱. U̱m wargu̱ no̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ tu̱ u̱m u̱t-sa u̱m baksu̱n no̱, remu̱ nya-u̱ u-Ru̱ u̱ wa no̱mu̱ me̱. 16 U̱m shu̱'u̱te̱ wa pama-u̱s Kiristi Ye̱so̱ u̱du̱ a-za Yahuda-ne̱. U̱m haatu̱n no̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r remu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ u̱ka u̱r-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ du̱ wa u̱t-sa du̱ u-he̱n, remu̱ Yar u-Ru̱.

17 Remu̱ iya, me̱ u̱t-kere̱ gap-du̱ u-so̱k u̱ Ye̱so̱ Kiristi ne̱ tu̱msu̱ u̱ pama-u̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m u̱du̱ u-Ru̱. 18 U̱m za keru̱ gap-du̱ u-so̱k u̱m war o̱ko̱n da, se̱di u̱m war no̱m-u̱ Kiristi no̱me̱, remu̱ u̱m wu̱'u̱t i za-Yahuda-ne̱ da u̱ do̱rru̱ u-Ru̱, remu̱ rem-u̱s ri u̱ pama-u̱s ri ne̱. 19 Ru̱-u̱ no̱ng no̱m-u̱t tun-to̱ u̱ remu̱ shin-mu̱ wa ko̱se̱ u̱ no̱m-du̱ m-shin u̱ u̱s-nap ne̱, tu̱msu̱ u̱ be̱b-du̱ Yar-u u-Ru̱. Wa takku̱n se̱ du̱gu̱ Urusharima m-ha Iririkum, u̱m no̱ng bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Kiristi, se̱ da-u̱ u̱m tase̱ pama-u̱s se̱ u̱s-be̱e̱t. 20 Cwan-m ri mo̱ ko̱-uyan da-o̱, u̱m no̱m bu̱t-tu̱ Re̱m-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u-Ru̱ u̱ be-tu̱ i nape̱ Kiristi da. U̱m no̱ng iya remu̱ zu̱ u̱m za u̱ssa u̱m shu̱'u̱t u̱ka ne̱t wu̱ no̱me̱ u-ma u̱ do̱m-u̱ ma-u waku̱n da. 21 U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱:

&lt;&lt;Ne̱t-tu̱ nape̱ wu̱n da,

e̱ hyan.

Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ ho̱ge̱ rem-u̱s rò da,

e̱ nap.&gt;&gt;†

22 U-da u-be̱e̱t a u̱m zo̱nge̱ m-haan u̱du̱ no̱, na hoos me̱ u̱r-haan.‡

Burus zo̱ngte̱ ha-mu̱
bo̱-u̱ Roma

23 U̱ da-o̱ u̱m taaste̱ pama-u̱ u̱m de̱ u̱t-no̱m remu̱ ne̱t-tu̱ ho̱k Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ ru̱g-u o̱. U̱s-hak u-tát u̱m cwanu̱g u̱m haan u̱m hyan no̱. 24 U̱ da-o̱ u̱m wa'ag jab u̱r-haan ne̱ u̱ be-u̱r no̱. A u̱m o̱ m-ha u̱ gas-u̱ Asbaniya, me̱ u̱t-do̱ru̱n u̱m hyan no̱. Me̱ u̱t-ho̱g u̱r-zwar u̱m shu̱'u̱t u̱du̱ no̱ u-da cashi. Da-u̱ u̱m kume̱ se̱ge̱-u̱r no̱ se̱ u̱m re̱ shu̱ m-ha ne̱. 25 Se̱di kanda u̱m do̱'e̱ u̱ku̱n, u̱m de̱ m-ha u̱ bo̱-u̱ Urusharima remu̱ u̱m no̱m-u̱t u-nya u̱du̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱. 26 Ne̱t-tu̱ kabe̱ Ye̱so̱ Kiristi i o̱ u̱ gas-u̱ Makidoniya u̱ i o̱ ru̱g-u Akaya ne̱, e̱ ho̱k zwarru̱ yadu̱ cwu̱u̱t e̱ u̱du̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ i o̱ u̱r-ko̱b ne̱ i o̱ u̱-me̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱ bo̱-u̱ Urusharima.§ 27 E̱ ho̱k zwarru̱ u̱t-no̱m iya rem u̱zu̱ e̱ ho̱k e̱ dor u̱n u̱r-mag. Remu̱ zu̱ a-za-dor ne̱ o̱nkte̱ nya-u̱ u-yar u̱ kom-u̱ u-Ru̱ u̱ rem-su̱ m-re̱me̱r du̱gu̱-du̱ a-dor-ne̱ u̱ bo̱-u̱ Urusharima, e̱ ho̱k u̱zu̱ no̱mu̱ kuse̱ e̱ no̱m u̱ e̱ top-u̱t u̱n u̱r-mag u̱zu̱ e̱ no̱mu̱ u̱n se̱ge̱-du̱ shik.* 28 Da-u̱ u̱m tase̱ pama-u uno̱, u̱m do̱'e̱ yasu̱ u̱n shik-u̱ u̱n, u̱m do̱'e̱ shu̱p-du̱ fu̱n-yu̱ ha-mu̱ gas-u̱ Asbaniya. A u̱m o̱ te̱k m-ha u̱ Asbaniya, me̱ u̱t-do̱ru̱n u̱m vu̱ku̱s no̱. 29 Da-u̱ u̱m teene̱ u̱ Roma, u̱m nak me̱ u̱t-teen u̱ kom-u̱ u-Ru̱ ne̱ u̱ Kiristi ne̱.

30 O̱r-u̱t ri ne̱, remu̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan tu̱msu̱ u̱t-cwan ne̱ tu̱ Yar-u ya in, u̱m o̱ ko̱n-u̱s no̱, no̱ same̱ u̱t-kom u̱ me̱ ne̱ remu̱ gag-mu̱ no̱mu̱ me̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱. 31 No̱mo̱n u̱s-to̱o̱g u̱ka u̱m do̱te̱ u̱t-pos du̱gu̱ kom-tu̱ i za a-doru̱ Ye̱so̱ da, in o̱ dak-u̱ Yahudiya. U̱m o̱ u̱s-to̱o̱g u̱ka se̱ge̱-du̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-kab u̱du̱ a-dor i Urusharima e̱ kab o̱. 32 A Ru̱-u̱ tane̱, me̱ u̱t-haan u̱du̱ no̱ u̱r-so̱ ne̱ remu̱ in nomtu̱n u̱r-orop u̱r-kot du̱ de̱ ya in shiriktin-mu̱ jab-u̱ ank-mu̱ u-Ru̱. 33 U̱m o̱ no̱mu̱ no̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ wu̱ shu̱'u̱t m-yar wa no̱m u̱r-kot u̱ no̱ ne̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

16

U̱s-vu̱k

1 Yaku̱n ne̱ta-ya o̱ro wu̱ de̱ haan u̱du̱ no̱, dim-u̱r wa Fibi. U̱m o̱ waru̱ no̱, ne̱t-u̱ m-kim wa. Tu̱msu̱ wa o̱ wa-m-ank u̱-me̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱ bo̱-u̱ Kankiriya. 2 Kabu̱n wu̱n u̱t-kom u̱t-yu̱r remu̱ zu̱ wa doru̱ Wa-ko-uyan wa, u̱ka na gute̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱. No̱mo̱n wu̱n se̱ge̱-du̱ wa u̱t-sa u̱r-be̱e̱t, remu̱ zu̱ ko̱wa wa no̱ngu̱ ne̱t-ne̱ u-tát u̱r-se̱ge̱ tu̱msu̱ ko̱ me̱ u no̱ngu̱ me̱.

3 Vu̱k-su̱ me̱ Biskira u̱ Akira ne̱ o̱r-u̱ ri u̱-me̱ pama-u̱s Kiristi Ye̱so̱.* 4 E̱ ya'aste̱ fat-u̱t e̱ u̱ka e̱ mar remu̱ ri. Me̱ wa u-gan u̱ o̱ vam-u̱t u̱n da, a-doru̱ Ye̱so̱ i za-Yahuda-ne̱ da e̱ no̱ng u̱t-vam ko̱'e̱.

5 Vu̱ksu̱n mo̱ro̱g-du̱ a-dor i mo̱rge̱ u̱-me̱ bu-u u̱n.

Vu̱ksu̱n hu̱u̱b-u̱ ri Apanitus, wa doru̱ Kiristi u̱r-taku̱n u̱ dak-u̱ Asiya.

6 Vu̱ksu̱n Me̱ri wu̱ no̱mu̱ u-pama u̱ remu̱ no̱ sok.

7 Vu̱ksu̱n Andaronikus u̱ Yuniya ne̱, ne̱t-tu̱ Yahuda to̱ u̱ka u̱m o̱tte̱, it u̱ e̱ ne̱ o̱o̱ge̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k. A-doru̱ Ye̱so̱ o̱ yadu̱ u̱n m-sek sok, tu̱msu̱ u̱m nak u̱n u̱ te̱k-u̱ a-To̱mu̱ Ye̱so̱ e̱ kabu̱g Kiristi kanda me̱.

8 Vu̱ksu̱n Ampiriyatus, hu̱u̱b-u̱ ri u̱-me̱ Wa-ko-uyan.

9 Vu̱ksu̱n Urbanus hu̱u̱b m-anku̱ ri u̱-me̱ Kiristi, u̱ hu̱u̱b-u̱ ri ne̱ Sitakis.

10 Vu̱ksu̱n Aperes, to̱k-u̱ so̱-wa wu̱ Kiristi.

Vu̱ksu̱n ne̱t-tu̱ o̱ bu-u Aristoburus.

11 Vu̱ksu̱n Herodiya, o̱r-u̱ ri wa-yahuda.

Vu̱ksu̱n a-dor u-Ru̱ i o̱ bu-u Narkisus.

12 Vu̱ksu̱n Tirayipina u̱ Tiraposa. Ne̱ta-u̱t to̱ e̱ no̱ngu̱ Wa-ko-uyan u̱s-pama sok.

Vu̱ksu̱n hu̱u̱b-u̱ ri Parsis, yaku̱n ne̱ta-ya tu̱msu̱ yu̱ no̱mu̱ Wa-ko-uyan u̱s-pama.

13 Vu̱ksu̱n Rufus, wu̱ Ru̱-u̱ dage̱, u̱ ino-u wane̱ wu̱ shu̱'u̱te̱ u̱ka u-ino u̱du̱ ri.†

14 Vu̱ksu̱n Asinikiritus, u̱ Pirigona, u̱ He̱rme̱s, u̱ Paturubas, u̱ Haramas u̱ o̱r-u̱t u̱n i o̱ u̱r-kot u̱ u̱n ne̱.

15 Vu̱ksu̱n Pikorogus, u̱ Juriya ne̱ ne̱ta, u̱ Niriyus ne̱ u̱ hu̱no-u wa ne̱ wa ne̱ta, u̱ Orimpas, u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t i o̱ u̱ku̱n.

16 Vu̱ksu̱n o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱ ham-u̱t tu̱ u-he̱n ne̱.

A-doru̱ Ye̱so̱ be̱e̱t to̱mgo̱n u̱s-vu̱k.

Burus nak to̱-tu̱
ne̱t-tu̱ Roma

17 O̱r-u̱t ri ne̱, u̱m cwanu̱g m-nak no̱ u̱t-to̱ remu̱ ne̱t-tu̱ o̱ mo̱t-du̱ no̱, i wadu̱ u̱t-ne̱t e̱ yage̱ do̱rru̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ e̱ gu̱gu̱mte̱ go̱-du̱ ko̱se̱-tu̱ na kabe̱. 18 Go̱-du̱ ne̱t-tu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t to̱, e̱ za no̱mu̱ Kiristi u̱s-pama da, se̱di cwan-tu̱ war-u̱t e̱. U̱ gom-tu̱ m-re̱me̱r u̱ nu-u̱t e̱, u̱ vam-tu̱ u̱s-bi ne̱, e̱ o̱ parru̱ jab-su̱ u̱t-ne̱t i o̱ e̱r-ru̱ u̱n. Ne̱t-tu̱ o̱ e̱r-ru̱ u̱n e̱ o̱ u̱ka ya'ag-u̱ re̱k-e̱. 19 Ko̱wan ho̱k u̱ka no̱ o̱tte̱ do̱rru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. U̱m ho̱k u̱r-zwar u̱ remu̱ iya. Se̱di u̱m u̱t-sa no̱ no̱m u̱s-ve̱r u̱ no̱m-u̱ o̱ so̱-o̱. No̱ shu̱'u̱t za u̱t-ba'as tu̱msu̱ no̱ so̱m no̱m-u̱t yo̱-to̱.

20 Ru̱-u̱ m-yar de̱ yadu̱ no̱ m-shin u̱ no̱ do̱te̱ jangu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te za m-tumb. Nya-u̱ Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ o̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱!

21 Timoti hu̱u̱b m-ank ri, wa o̱ vu̱k-su̱ no̱. Iya o̱ tu̱msu̱ Rushiyos, u̱ Jaso̱n ne̱, u̱ Sosipata ne̱, e̱ o̱ vu̱k-su̱ no̱, e̱ be̱e̱t o̱r-u̱t ri ne̱ e̱ Yahuda-ne̱.‡

22 Me̱, Tartiyus, wu̱ pane̱ uno̱ ran-o̱, u̱m o̱ vu̱k-su̱ no̱ ne̱t-tu̱ o̱ do̱rru̱ Wa-ko-uyan.

23 Gayus o̱ vu̱k-su̱ no̱. Wa gwu̱g me̱ u̱-me̱ bu-u wa, u̱-me̱ bu-u wa o̱ a-doru̱ Ye̱so̱ u̱-me̱ bo̱-u o̱ mo̱ro̱gte̱.

Erastus, wa-cu̱n-du̱ shik u-bo̱ wa o̱ vu̱k-su̱ no̱. Tu̱msu̱ u̱ o̱r-u̱ it ne̱ Kwartus wa o̱ vu̱k-su̱ no̱.§

24 Nya-u̱ u-Ru̱ Ye̱so̱ Kiristi o̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ be̱e̱t! U̱ shu̱'u̱t iya.*

U̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱

25 Yagu̱n in no̱mu̱n u-Ru̱ m-sek! Wa o̱tte̱ m-shin mu̱ no̱ do̱te̱ u̱t-ees u̱-me̱ yadu̱ jab remu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ Ye̱so̱ Kiristi wu̱ u̱m o̱ do̱nse̱-u̱r wa! Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ sin-se̱ na yaksu̱ se̱ m-tumb ne̱. 26 Se̱di u̱ da-o̱ na rwu̱tu̱n se̱ m-zu̱n u̱-me̱ ran-tu̱ a-warru̱ Rem-su̱ u-Ru̱ ne̱. Na no̱ng iya u̱ka Ru̱-u̱ zu̱tte̱, tu̱msu̱ na ko̱sku̱ se̱ m-zu̱n u̱du̱ u̱t-ne̱t, remu̱ i-za-Yahuda-ne̱ da e̱ yu̱'u̱t jab tu̱msu̱ e̱ do̱r rem-u̱s Ye̱so̱. 27 U̱m cwanu̱g u̱zu̱, a Ye̱so̱ Kiristi se̱gu̱ in, in do̱'e̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-vam wu̱ o̱ wa-m-nap m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

* 1:17 Gwat tu̱msu̱: Haba 2:4.

* 2:6 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 62:12; ShaR 24:12.

† 2:24 Gwat tu̱msu̱: Isha 52:5; E̱zik 36:22.

* 3:12 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 14:1-3; 53:1-3; WBu̱t 7:20.

† 3:13 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 5:9.

‡ 3:13 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 140:3.

§ 3:14 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 10:7.

* 3:17 Gwat tu̱msu̱: Isha 59:7-8.

† 3:18 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 36:1.

‡ 3:20 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 143:2; Gara 2:16.

§ 3:22 Gwat tu̱msu̱: Gara 2:16.

* 4:3 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 15:6; Gara 3:6.

† 4:8 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 32:1-2.

‡ 4:9 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 15:6.

§ 4:17 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 17:5.

* 5:14 Wu̱ do̱'e̱ haan wa o̱ Ye̱so̱.

* 6:3-4 Gwat tu̱msu̱: Koro 2:12.

* 7:7 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 20:17; Muut 5:21.

† 7:11 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 3:13.

‡ 7:15 Gwat tu̱msu̱: Gara 5:17.

* 8:11 Gwat tu̱msu̱: 1Kor 3:16.

† 8:15 U̱t-Arameki: &lt;&lt;Abba! U̱so-u in!&gt;&gt;

‡ 8:17 Gwat tu̱msu̱: Gara 4:7.

§ 8:20 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 3:17-19.

* 8:23 Gwat tu̱msu̱: 2Kor 5:2-4.

† 8:36 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 44:22.

* 9:4 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 4:22.

† 9:7 Ibrahi o̱tte̱ e̱ke̱n yaage̱, se̱di Ishaku wa o̱ye̱ wa'-u̱ Ru̱-u̱ nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱zu̱ wa ya' Ibrahi.

‡ 9:7 Taku̱ 21:12.

§ 9:9 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 18:10,14.

* 9:11-12 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 25:23.

† 9:13 Gwat tu̱msu̱: Mara 1:2-3.

‡ 9:15 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 33:19.

§ 9:17 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 9:16.

* 9:20 Gwat tu̱msu̱: Isha 29:16; 45:9.

† 9:25 Gwat tu̱msu̱: Hose̱ 2:23.

‡ 9:26 Gwat tu̱msu̱: Hose̱ 1:10.

§ 9:28 Gwat tu̱msu̱: Isha 10:23.

* 9:29 Gwat tu̱msu̱: Isha 1:9.

† 9:33 Urusharima.

‡ 9:33 Gwat tu̱msu̱: Isha 8:14; Isha 28:16.

* 10:5 Gwat tu̱msu̱: To̱o̱g 18:5.

† 10:7 Gwat tu̱msu̱: Muut 30:13.

‡ 10:8 Gwat tu̱msu̱: Muut 30:12-14.

§ 10:11 Gwat tu̱msu̱: Isha 28:16.

* 10:13 Gwat tu̱msu̱: Jowe 2:32.

† 10:15 Gwat tu̱msu̱: Isha 52:7.

‡ 10:18 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 19:4.

§ 10:19 Gwat tu̱msu̱: Muut 32:21.

* 10:20 Gwat tu̱msu̱: Isha 65:1.

† 10:21 Gwat tu̱msu̱: Isha 65:2.

* 11:1 Gwat tu̱msu̱: Firi 3:5.

† 11:3 Gwat tu̱msu̱: 1Far 19:10,14.

‡ 11:4 Gwat tu̱msu̱: 1Far 19:18.

§ 11:8 Gwat tu̱msu̱: Muut 29:4; Isha 29:10.

* 11:10 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 69:22-23.

† 11:17 No̱mu̱ na o̱ u̱t-war, no̱ a-za-Yahuda-ne̱ kwu̱mu̱g re̱-du̱ o̱g-du̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ Yahuda-ne̱ u̱s-gan u̱ka teyu̱ ze̱tun yu̱ u̱r-do̱g kumte̱ no̱m u̱t-re̱ du̱gu̱ gu̱r-su̱ tesu̱ na na kawe̱ u-tak.

‡ 11:26 U̱t-Girik: Sihiyona.

§ 11:26 Gwat tu̱msu̱: Isha 59:20-21.

* 11:27 Gwat tu̱msu̱: Isha 27:9; Irmi 31:33-34.

† 11:33 Gwat tu̱msu̱: Isha 55:8.

‡ 11:35 Gwat tu̱msu̱: Ayub 41:11.

§ 11:36 Gwat tu̱msu̱: 1Kor 8:6.

* 12:5 Gwat tu̱msu̱: 1Kor 12:12.

† 12:8 Gwat tu̱msu̱: 1Kor 12:4-11.

‡ 12:14 Gwat tu̱msu̱: Mati 5:44; Ruka 6:28.

§ 12:16 Gwat tu̱msu̱: ShaR 3:7.

* 12:19 Gwat tu̱msu̱: Muut 32:35.

† 12:20 Gwat tu̱msu̱: ShaR 25:21-22.

* 13:7 Gwat tu̱msu̱: Mati 22:21; Mark 12:17; Ruka 20:25.

† 13:9 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 20:13-15,17; Muut 5:17-19,21.

‡ 13:9 Gwat tu̱msu̱: To̱o̱g 19:18.

* 14:6 Gwat tu̱msu̱: Koro 2:16.

† 14:10 Gwat tu̱msu̱: 2Kor 5:10.

‡ 14:11 Gwat tu̱msu̱: Isha 45:23.

* 15:3 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 69:9.

† 15:9 Gwat tu̱msu̱: 2Sam 22:50; Se̱pV 18:49.

‡ 15:10 Gwat tu̱msu̱: Muut 32:43.

§ 15:11 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 117:1.

* 15:12 Gwat tu̱msu̱: Isha 11:10.

† 15:21 Gwat tu̱msu̱: Isha 52:15.

‡ 15:22 Gwat tu̱msu̱: Roma 1:13.

§ 15:26 Gwat tu̱msu̱: 1Kor 16:1-4.

* 15:27 Gwat tu̱msu̱: 1Kor 9:11.

* 16:3 Gwat tu̱msu̱: Pama 18:2.

† 16:13 Gwat tu̱msu̱: Mark 15:21.

‡ 16:21 Gwat tu̱msu̱: Pama 16:1.

§ 16:23 Gwat tu̱msu̱: Pama 19:29; 1Kor 1:14; 2Tim 4:20.

* 16:24 Ran-tu̱ u̱t-ut u-tát panu̱g inya fe̱-ya da.

Garatiya-ne̱

1

2

3

4

5

6

Ran-u Burus u̱ do̱'e̱ u̱du̱

Garatiya-ne̱

1

1 *Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Burus, Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱ Kiristi wu̱ o̱o̱ge̱ u̱zu̱ ne̱t-to̱ dage̱ wa da, ko̱ du̱gu̱-du̱ waku̱n ne̱t wa da. Se̱di Ye̱so̱ Kiristi wa dage̱ me̱ u̱ u-Ru̱ ne̱ u̱ U̱so, wu̱ yu̱nse̱ Ye̱so̱ du̱gu̱ m-mar. 2 A-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t i o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱ to̱mo̱tto̱n uno̱ ran-o̱ u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-dor-ne̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u̱ dak-u̱ Garatiya:

3 U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ u-Ru̱ U̱so-u in u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi ne̱ ya' no̱ u-nya u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱. 4 Ye̱so̱ yaste̱ fat-u̱r wa sha-mu̱ to̱o̱g u̱ remu̱ ba'as-u̱t in remu̱ wa guut in du̱gu̱ dak-u yo̱-o̱ uno̱. Uno̱ no̱ng u̱ka cite̱ mu̱ Ru̱-u in u̱ U̱so ne̱. 5 Yage̱ inya m-sek u̱du̱ u-Ru̱ m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

Rem-su̱ m-Re̱me̱r
su̱ u̱t-nip

6 U̱m no̱ng m-zap u̱zu̱ no̱ o̱ byu̱rru̱ u-dim m-ho̱r du̱gu̱-du̱ u-Ru̱, wu̱ dage̱ no̱ remu̱ nya-u Kiristi. No̱ o̱ do̱rru̱ se̱ke̱n fu̱n-se̱ su̱ o̱o̱ge̱ bam u̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r ne̱ su̱ u̱m no̱mu̱ no̱ bu̱t-tu̱ se̱. 7 Se̱di u̱t-nip a Rem-su̱ m-Re̱me̱r se̱ da. M-ha iya ne̱ to̱ku̱n ne̱t-to̱ o̱ro tu̱ o̱o̱ge̱ e̱ngu̱sse̱ no̱ tu̱msu̱ e̱ u̱t-sa e̱ bargu̱sse̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ mo̱t-u̱t Kiristi. 8 Se̱di ko̱ da u̱zu̱ it, ko̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ o̱o̱ge̱ du̱gu̱ do̱m u-ru̱ wa no̱mu̱ no̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ o̱o̱ge̱ bam u̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r ne̱, su̱ it no̱mu̱ no̱ u̱t-bu̱t du̱gu̱ u̱r-taku̱n, yage̱ nu-u yo̱-o̱ u-Ru̱ he̱e̱n u̱-do̱m-u̱ hi-u̱r wa. 9 U̱ka it war-tu̱ no̱ u̱r-taku̱n, u̱ da-o̱ u̱m swu̱ru̱g m-waru̱ no̱: A waku̱n no̱mu̱ no̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ o̱o̱ge̱ bam u̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r ne̱, su̱ no̱ o̱nke̱ du̱gu̱-du̱ it, u̱m ko̱nu̱g u̱zu̱ Ru̱-u̱ ya' go̱ ne̱t-u̱ wa u̱r-ko̱b sok.

Ru̱-o̱ fage̱ Burus shu̱'u̱te̱
Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱

10 ¿U̱m u̱t-sa u̱ da-o̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱ ho̱g zwar-u̱r ri, ko̱ u-Ru̱? ¿Ko̱ sha-mu̱ o̱ro u̱zu̱ ne̱t-to̱ u̱m u̱t-sa to̱ ho̱g re̱me̱r-m ri? A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m o̱mo̱n u̱t-sa u̱ ne̱t-tu̱ ho̱g re̱me̱r-m ri, u̱m da shu̱'u̱te̱ to̱k-u̱ Kiristi da. 11 U̱ da-o̱ u̱m u̱t-sa no̱ nap o̱r-u̱t ri ne̱, u̱zu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u̱m no̱mu̱ no̱ a du̱gu̱-du̱ ne̱t de̱ se̱ rwu̱u̱ne̱ da. 12 U̱m kab-u̱g se̱ du̱gu̱-du̱ waku̱n ne̱t wa da, ko̱ waku̱n wa iise̱ me̱ da. Ye̱so̱ Kiristi wa hi-u̱r wa kwu̱re̱ se̱ rem-se̱ u̱du̱ ri.

13 Remu̱ no̱ ho̱k u̱ka u̱m o̱tte̱ u̱r-yu̱ da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ do̱rru̱ fu̱n-yu̱ Yahuda-ne̱. U̱m yaag a-doru̱ Ye̱so̱ i o̱o̱ge̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱r-ko̱b so̱k. U̱m no̱ng no̱mu̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-ker u̱m ho̱ru̱sse̱ u̱n. 14 U̱m o̱o̱g u̱-shu̱ o̱r-u̱t ri ne̱ u-tát i o̱o̱ge̱ u̱s-hak u̱s-gan u̱ me̱ ne̱ u̱ do̱rru̱ fu̱n-yu̱ Yahuda-ne̱. Rem u̱zu̱ u̱m wa'ag jab sok u̱ do̱rru̱ kim-su̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t ri ne̱. 15 Se̱di kanda na mat me̱, Ru̱-u dak me̱ tu̱msu̱ wa fu̱g me̱ remu̱ nya-u wa. Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ hog u̱r-zwar, 16 u̱zu̱ wa ko̱se̱ Wa'-u̱ wa u̱du̱ ri rem u̱m no̱m-u̱t bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ mo̱t-u̱t wa u̱-me̱ a-za Yahuda-ne̱. Da-u̱ no̱m-u̱t to̱ no̱me̱ u̱m shu̱k-u̱t waku̱n ne̱t wa mo̱ttu̱ no̱m-u̱ to̱ o̱o̱ge̱ u̱t-zu̱ u̱t-be̱e̱t ko̱ no̱m-u̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-no̱m da. 17 Tu̱msu̱ u̱m haag u̱ Urusharima re̱mu̱ u̱m shit a-to̱mu̱ Ye̱so̱ i ba'e̱ me̱ m-haan da. Se̱di u̱m aru̱k m-ha dak-u̱ Arabiya tu̱msu̱ da tase̱ u̱m mu̱u̱n u̱-me̱ bo̱-u̱ Dimaku.

18 Se̱ da-u̱ hak-su̱ u̱s-tu̱t arke̱ u̱m aru̱k m-ha Urusharima rem u̱m nu̱pu̱t Biturus, tu̱msu̱ u̱m shu̱'u̱t u̱ wa ne̱ m-roog o̱p u̱t-tan. 19 Se̱di u̱m hyanu̱g waku̱n u̱ te̱k-u̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ u̱ da-u o̱ da se̱di Yakubu hu̱u̱b u̱r-matu̱ Wa-ko-uyan. 20 U̱m o̱ warru̱ no̱ u̱t-nip u̱-shu̱ u-Ru̱, no̱m-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ panu̱ no̱ a bi-se̱ da. 21 Da tase̱ u̱m aru̱k m-ha gas-su̱ Suriya u̱ Kirikiya ne̱. 22 Se̱di a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ i o̱o̱ge̱ gas-u̱ Yahudiya e̱ tamu̱g hyan-du̱ me̱ u̱r-is u̱ u̱r-is ne̱ da. 23 E̱ ho̱k kyak u̱ mo̱t-u̱t ri ne̱ u̱zu̱: &lt;&lt;Burus, wu̱ o̱o̱ge̱ da-u o̱ m-ya in u̱r-ko̱b wa o̱o̱ge̱ da-o̱ u̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ yadu̱ jab su̱ wa o̱o̱ge̱ u̱t-sa wa ho̱ru̱sse̱.&gt;&gt; 24 Tu̱msu̱ e̱ no̱nge̱ u-Ru̱ u̱t-vam u̱ remu̱ ri.

2

A-to̱mu̱ Ye̱so̱ kabu̱g Burus

1 Se̱di da-u̱ hak-su̱ o̱p u̱s-nas arke̱, u̱m sur m-ha Urusharima, uno̱ da-o̱ u̱ Baraba ne̱. U̱m ku̱b Titus tu̱msu̱. 2 U̱m haag u̱ ku̱n re̱mu̱ zu̱ Ru̱-u̱ ko̱sku̱ me̱ u-hyan u̱zu̱ u̱m do̱'e̱. Da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ ku̱n u̱m shu̱'u̱te̱ m-yasa u̱ tu̱-shu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱m yu̱' e̱ zu̱n-mu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u̱m o̱o̱ge̱ bu̱t-tu̱ se̱ u̱ te̱k-u̱ i za-yahuda-ne̱. U̱m o̱o̱g u̱m cwang u̱zu̱ hi-u̱t it u̱ u̱n ne̱ o̱ u̱r-be u̱r-gan, remu̱ u-gye̱r u̱ shu̱'u̱t u̱zu̱ ank-m ri u̱ da-u̱ ar-ke̱ u̱ uno̱ da-o̱ ne̱ o̱o̱g m-zan da. 3 Se̱di Titus wu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wa ne̱t-u̱ wa-za-Yahuda wa, tu̱-shu̱ wa'ag wa no̱m u̱r-pe̱s za wa cwan da. 4 Sin-se̱ rem-se̱ yu̱ngu̱n remu̱ u̱zu̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u̱s-bi u̱zu̱ a-dor-ne̱ e̱ o̱o̱ge̱, e̱ cwagu̱n m-yasa rem e̱ got u̱ku̱r u̱ in kume̱ u̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱. E̱ u̱t-sa e̱ muut in to̱k-ne̱ u̱du̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ Yahuda-ne̱ zu̱ye̱. 5 Se̱di it yaag u̱n u̱r-ke̱r da ko̱ u-da cashi, remu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u̱t-nip se̱ shu̱'u̱t u̱ remu̱ swu̱r-m no̱.

6 Tu̱msu̱ i o̱o̱ge̱ tu̱-shu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ e̱ swu̱ru̱g o̱ko̱n u̱-me̱ rem-u̱s ri da. (Shu̱u̱t-u̱r u̱n tu̱-shu̱ zatte̱ mo̱ko̱n swas-mo̱ u̱du̱ ri da, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ ko̱ste̱ m-ku̱u̱k da.) 7 O̱o̱g ba tu̱-shu̱ sur o̱kon u̱ rem-u̱s ri, e̱ nu̱p u̱zu̱ Ru̱-u̱ yaag me̱ ank-mu̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱du̱ a-za Yahuda-ne̱, tu̱msu̱ wa yu̱' Biturus ank-mu̱ bu̱t-tu̱ gandi rem-u̱s se̱ u̱du̱ Yahuda-ne̱. * 8 Remu̱ gandi Ru̱-u̱ wa'e̱ Biturus shu̱'u̱t Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱ remu̱ ank-mu̱ u̱t-bu̱t u̱du̱ Yahuda-ne̱†, tu̱msu̱ wa wa'e̱ u̱m shu̱'u̱t Wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱ u̱du̱ i za-yahuda-ne̱. 9 Da-u̱ Yakubu, u̱ Biturus u̱ Yohanna ne̱, i o̱o̱ge̱ tu̱-shu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, e̱ nu̱p u̱zu̱ Ru̱-u̱ yaag me̱ uno̱ nya-o̱. E̱ so u̱t-kom u̱ Baraba ne̱ u̱ me̱ ne̱. E̱ ees u̱zu̱ it de'e̱ u̱ it no̱m m-ank u̱du̱ i za-yahuda-ne̱, tu̱msu̱ e̱ no̱m m-ank u̱-me̱ Yahuda-ne̱. 10 No̱m-u̱ u̱n ko̱ne̱ it u̱ war-o̱ u̱zu̱ it re̱ u-shu̱ u̱ gwat-du̱ I o̱o̱ge̱ u̱r-ko̱b, no̱m-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ssa u̱zu̱ u̱m no̱mo̱g u-da u-be̱e̱t.

Burus hagu̱sse̱ Biturus

11 Se̱di da-u̱ Biturus‡ haane̱ bo̱-u̱ Antakiya, u̱m baste̱ wu̱n u̱-shu̱ a-dor-ne̱, remu̱ u̱zu̱ no̱m-u wa o̱o̱g u̱t-no̱m o̱ za ho̱n-ho̱n da. 12 Remu̱ da-u̱ wa teene̱ u̱r-taku̱n, wa o̱o̱g m-re̱ no̱m u̱t-re̱ u̱ i za-Yahuda-ne̱. Se̱di a tase̱, da-u̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ haan du̱gu̱-du̱ Yakubu, wa he̱e̱se̱ mu̱u̱du̱ u-dim tu̱msu̱ wa mot hi-u̱r wa du̱gu̱-du̱ u̱n. Wa o̱ gye̱r-u̱ Yahuda-ne̱ i zu̱ye̱ se̱ na no̱ngu̱ i za-yahuda-ne̱ da u̱r-pe̱s. 13 Tu̱msu̱ Yahuda-ne̱ u-tát e̱ same̱ u̱t-hi u̱ ha-mu̱ u̱r-no̱ wu̱n ne̱, ko̱ Baraba hi-u̱r wa u̱n e̱ngu̱sse̱ wa tu̱msu̱ wa dor u̱n u̱ ha-mu̱ u̱r-no̱ u̱n ne̱.

14 Da-u̱ u̱m hyane̱ u̱n yakke̱ do̱rru̱ fu̱n-yu̱ u̱t-nip yu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, u̱m zu̱ Biturus u-shu̱ ko̱wan, &lt;&lt;Bo̱ ne̱t-u̱ Yahuda wa, m-ha iya ne̱ bo̱ zaar do̱rru̱ bo̱r-tu̱ Mosa yasu̱ Yahuda-ne̱ da. ¿Re̱-o̱ no̱m-te̱ u̱ da-o̱ bo̱ o̱tte̱ wadu̱ a-za Yahuda-ne̱ e̱ dor bo̱r-tu̱ Yahuda-ne̱?&gt;&gt;

Ru̱-u̱ gwu̱u̱g Yahuda-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱

15 Burus re shu̱ u̱t-zu̱ ne̱, &lt;&lt;In Yahuda-ne̱ e̱ u̱du̱ u̱r-mat, za &lt;a-za Yahuda-ne̱ i na foge̱ a-u̱t-ba'as-ne̱ da.&gt;§ 16 Se̱di in nak u̱zu̱ waku̱n zaar u̱t-shu̱u̱t ho̱n-ho̱n u̱du̱ do̱rru̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa da, se̱di u̱du̱ yadu̱ jab u̱du̱ Ye̱so̱ Kiristi. Tu̱msu̱ in Yahuda-ne̱ i ya'e̱ jab u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱, remu̱ in shu̱'u̱te̱ za u̱t-ba'as u̱du̱ u-Ru̱ u̱ yadu̱ jab ne̱ u̱-me̱ Kiristi, tu̱msu̱ za u̱du̱ do̱rru̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa da. Remu̱ waku̱n zaar u̱t-shu̱u̱t za u̱t-ba'as u̱du̱ do̱rru̱ bo̱r-tu̱ Mosa yasu̱ Yahuda-ne̱ da.

17 &lt;&lt;Se̱di a mu̱ne̱ zu̱ da-u̱ in u̱t-sa in shu̱'u̱t ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱ u̱-me̱ Kiristi, in bit hi-u̱r in u̱t-ba'as ne̱ sha-mu̱ a-za Yahuda-ne̱, ¿u̱t-shu̱'u̱t u̱zu̱ Kiristi yaag in shiriktin-mu̱ u̱t-ba'as? A-a! Iya-o̱ da! 18 No̱m-u̱ u̱m u̱t-war o̱ u̱zu̱, a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ u̱m byu̱ru̱g u-dim u̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r remu̱ u̱m shu̱'u̱te̱ ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱, shu̱'u̱te̱ u̱ka u̱m swu̱ru̱g m-ma ma-u̱ u̱m duuse̱ u̱r-taku̱n. 19 Re̱mu̱ bo̱r-tu̱ ko̱ske̱ me̱ u̱zu̱ u̱m o̱ u̱ka ne̱t-u̱ mare̱ u̱du̱ u̱t-bo̱r, rem iya u̱m o̱ u̱r-yu̱ re̱mu u-Ru̱, shu̱'u̱te̱ u̱ka zu̱ na taru̱g me̱ u-do̱m u-kan u̱r-ko̱t u̱ Ye̱so̱ Kiristi ne̱ u̱-do̱m u-kan. 20 Remu̱ da-o̱, u̱m zamu̱n u̱r-yu̱ da, se̱di Kiristi wa o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ u-me̱ ri. Tu̱msu̱ u̱ka u̱m o̱tte̱ u̱r-yu̱ u̱ uno̱ war-u̱ u-dak o̱, u̱m o̱ yu̱-du̱ fat-u̱r ri u̱du̱ yadu̱ jab u̱du̱ Wa' u-Ru̱, wu̱ cwane̱ me̱ tu̱msu̱ wa yase̱ hi-u̱r wa remu̱ ri. 21 U̱m muute̱ nya u-Ru̱ m-zan da. Remu̱ a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ do̱rru̱ bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa in shu̱'u̱t za u̱t-ba'as u̱du̱ u-Ru̱, shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ Kiristi maru̱g m-zan!&gt;&gt;

3

Yadu̱ jab ko̱ do̱rru̱ bo̱r-u Mosa

1 No̱ ragne̱ Garatiya-ne̱! ¿Wana e̱ngu̱sse̱ jab-u̱s no̱? Remu̱ u̱m wargu̱ no̱ m-zu̱n mo̱ttu̱ mar-m Ye̱so̱ Kiristi u̱-do̱m u-kan. 2 Waru̱n me̱ u-no̱m u-gan: Ko̱ no̱ o̱nkte̱ Yar u-He̱n remu̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r tu̱ Yahuda-ne̱, ¿ko̱ remu̱ ya-du̱ jab u̱-me̱ rem-su̱ no̱ ho̱ge̱ u̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱ Kiristi ne̱? 3 ¿Yan o̱ wu̱te̱ no̱ o̱tte̱ m-rag ne̱ u-tát? Ba no̱ tak-ne̱ u̱ Yar u-He̱n, ¿yan-o̱ wu̱te̱ no̱ otte̱ u̱t-sa no̱ vaste̱ ank-mu̱ u-Ru̱ u̱ be̱b-du̱ u-war? 4 ¿Ko̱b-du̱ no̱ swaye̱ u-tát du̱ m-zan de̱? Za u-sakna o̱ da shu̱'u̱t o̱ku̱n no̱mo̱! 5 ¿U̱m o̱ shu̱t-du̱ no̱ tu̱msu̱, u̱t-shu̱'u̱t u̱zu̱ Ru̱-u̱ yaag no̱ Yar u-He̱n u̱ ank-mu̱ no̱m-tu̱ m-shin u̱ te̱k-u̱ no̱ remu̱ zu̱ no̱ do̱ro̱g u̱t-bo̱r? Iya-o̱ da! Wa yaag no̱ remu̱ u̱zu̱ no̱ yaag jab-u̱ re̱m-su̱ no̱ ho̱ge̱ u̱ mo̱t-u̱t Kiristi ne̱.

6 Gwat Ibrahi: &lt;&lt;Wa yaag jab u̱du̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ Ru̱-u̱ og wu̱n ne̱t ho̱n-ho̱n.&gt;&gt;* 7 No̱ nap u̱zu̱, ya'ag-u̱ Ibrahi i u̱t-nip e̱ o̱o̱ge̱ i ya'e̱ jab u̱du̱ u-Ru̱. 8 Tu̱msu̱ remu̱ Ran-u̱ u-Ru̱, Ru̱-u̱ zu̱u̱g Ibrahi da-u̱ dim u̱zu̱, a-za Yahuda-ne̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ yadu̱ jab-u̱ e̱ u̱du̱ wa. Ru̱-u̱ zu̱ Ibrahi: &lt;&lt;Ne̱t-tu̱ u̱t-dak u̱t-be̱e̱t e̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ nu-u so̱-o̱ du̱gu̱-du̱ ró.&gt;&gt; 9 Remu̱ iya, i wa'e̱ yadu̱ jab-u̱s e̱ u̱du̱ Kiristi e̱ kwu̱mu̱g gandi nu-u so̱-o̱ u̱ Ibrahi o̱nke̱ remu̱ yadu̱ jab-u̱ wa.

10 Ko̱wana wu̱ to̱ste̱ u̱du̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r u̱ remu̱ wa muute̱ hi-u̱r wa ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱ wa o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ nu-u yo̱-o̱. Remu̱ zu̱ o̱ m-pan u̱-me̱ Ran-u̱ u-Ru̱: &lt;&lt;Ko̱wana wu̱ gu̱gme̱ re̱-du̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ ko-uyan u̱ o̱o̱ge̱ m-pan u̱-me̱ ran u-bo̱r wa o̱ u̱ nu-u yo̱-o̱ ne̱!&gt;&gt; 11 O̱ m-zu̱n u̱zu̱ waku̱n zaar u̱t-shu̱'u̱t ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r da. U̱m zu̱u̱g inya remu̱ o̱ m-pan u̱-me̱ Ran-u̱ u-Ru̱: &lt;&lt;Se̱ remu̱ yadu̱ jab ne̱t o̱ ho̱n-ho̱n de̱te̱ u̱r-fat.&gt;&gt; 12 Inya fu̱n-yu̱ yadu̱ jab ya zaar u̱s-gan u̱ fu̱n-yu̱ u̱t-bo̱r ne̱ da, yu̱ zu̱ye̱, &lt;&lt;Se̱ u̱du̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r de̱ ne̱t do̱te̱ kwu̱m-du̱ u̱r-fat.&gt;&gt; 13 Se̱di Kiristi gwu̱u̱g in du̱gu̱ nu-u yo̱-o̱ u̱ u-bo̱r du̱ wa shu̱'u̱te̱ nu-u yo̱-o̱ remu̱ in. Rem u̱zu̱ o̱ m-pan u̱-me̱ Ran-u̱ u-Ru̱: &lt;&lt;Nu-u yo̱-o̱ u̱du̱ ko̱wana na tare̱ do̱m u-te.&gt;&gt; 14 Wa gwu̱u̱g in remu̱ nu-u so̱-o̱ u̱ Ru̱-u̱ ya'e̱ Ibrahi o̱ u̱t-haan u̱du̱ a-za Yahuda-ne̱ remu̱ Kiristi Ye̱so̱. Na no̱ng iya remu̱ in o̱nkte̱ este̱du̱ u̱s-rem du̱ Yar u-Ru̱ remu̱ yadu̱ jab.

U-bo̱r yu̱ o̱ bam u̱
este̱du̱ u̱s-rem ne̱

15 O̱r-u̱t ri a-dor-ne̱ yage̱ u̱m ya' no̱ sha-mu̱ ko̱du̱he̱ ho̱-de̱. Da-u̱ ne̱t-ne̱ yu̱r wa'e̱ u-kom u-ran e̱ cin u̱s-rem, waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ has-tu̱ se̱ ko̱ wa sur o̱ku̱n da. Iya o̱tte̱ u̱ sin-se̱ rem-se̱. 16 Ru̱-u̱ yaste̱ este̱du̱ u̱s-rem wa u̱du̱ Ibrahi tu̱msu̱ u̱du̱ wa'-u̱ wa ne̱. Napu̱n u̱zu̱ Ran-u̱ zu̱u̱g da &lt;&lt;U̱du̱ ya'ag-u̱ ró&gt;&gt; U̱ka na zu̱ ko̱-u̱t wa. Se̱di, o̱ zu̱u̱g &lt;&lt;U̱du̱ wa'-u̱ ró,&gt;&gt;† no̱mu̱ o̱ o̱o̱ge̱ u̱t-war ne̱t gan, u̱du̱ Kiristi. 17 No̱m u̱m o̱o̱ge̱ u̱t-zu̱ ya: Bo̱r-u̱t Mosa, tu̱ haane̱ u̱s-hak u̱t-ko̱k u̱t-nas u̱ hak-su̱ u̱r-shik u̱s-o̱p ba wa no̱me̱ Ibrahi este̱du̱ u̱s-rem, to̱ haste̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ m-tumb ne̱ da, remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ haste̱ este̱du̱ u̱s-rem wa da. 18 Remu̱ a mu̱ne̱ u̱zu̱ na o̱nk-u̱ o̱g-du̱ u̱r-mat u̱du̱ do̱rru̱ bo̱r-u Mosa, se̱ zaar u̱t-shu̱'u̱t u̱zu̱ u̱ remu̱ este̱du̱ u̱s-rem da. Se̱di Ru̱-u̱ yaste̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱ka nya-u̱ m-ho̱s u̱du̱ Ibrahi.

19 ¿Rem-u yan-o̱ Ru̱-u̱ ya'aste̱ bo̱r-u̱t Mosa? Wa ya'aste̱ u̱t-bo̱r u̱ remu̱ to̱ ko̱ste̱ u̱t-ne̱t ba'as-u̱t e̱. Se̱di Ru̱-u̱ cu̱nu̱g u̱zu̱ u̱ bo̱r-tu̱ tumb u̱ war-to̱ m-te haan-du̱ wa' wu̱ Ru̱-u̱ nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱ mo̱t-u̱t wa. Ru̱-u̱ ya'aste̱ bo̱r-u̱t wa u̱du̱ a-to̱m u-Ru̱ m-ha u̱du̱ Mosa, wu̱ eese̱ te̱k-u̱ u-Ru̱ u̱t-ne̱t ne̱. 20 U̱ da-o̱ wa-u̱r-ees u̱-te̱k o̱tte̱ u̱r-se̱ge̱ a-mu̱u̱ne̱ zu̱ m-zu̱u̱g kir-du̱ u̱t-ne̱t u̱r-gan u̱t-sa e̱ egu̱sse̱ u̱s-rem. Se̱di u-Ru̱, wu̱ o̱o̱ge̱ u-gan, wa no̱ng m-ank u̱ wa-u̱r-ees u̱-te̱k da-u̱ wa yase̱ este̱du̱ u̱s-rem u̱du̱ Ibrahi da.

No̱m-u̱ wu̱te̱ Ru̱-u̱
ya'aste̱ u̱t-bo̱r

21 ¿Shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ bo̱r-tu̱ gu̱gu̱mte̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱me̱? A'a, iya-o̱ da! Remu̱ a mu̱ne̱ u̱zu̱ bo̱r-u̱t Mosa tu̱ na yaase̱ to̱ keru̱ yadu̱ u̱r-fat, shu̱'u̱t du̱ ho̱n-ho̱n za haagu̱n du̱gu̱-du̱ u-bo̱r. 22 Se̱di Ran-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱zu̱ ba'as-to̱ do̱r-tu̱ u-dak u-be̱e̱t. Remu̱ iya Ru̱-u̱ yu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱ku̱r u̱du̱ i ya'e̱ jab-u̱ e̱ u̱du̱ Ye̱so̱ Kiristi.

23 Kanda din-de̱ yadu̱ jab haan, in o̱o̱g u̱ me̱n-tu̱ u̱r-tage̱ u̱du̱ do̱rru̱ u-bo̱r. In o̱o̱g u̱r-tage̱ kanda na upse̱ in yadu̱ jab. 24 Remu̱ bo̱r-u̱t o̱o̱g u̱ dor-tu̱ u-dak u-be̱e̱t kanda Kiristi haan. No̱mu̱ wu̱te̱ wa haatu̱n remu̱ na muute̱ in ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱ remu̱ yadu̱ jab. 25 Se̱di da-o̱ yadu̱ jab haagu̱n, bo̱r-u̱t zamu̱n u̱ dor-tu̱ in da.

Yaag-u̱ u-Ru̱ remu̱
yadu̱ jab

26 Remu̱ u̱du̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱ ya'ag u-Ru̱ no̱ o̱o̱ge̱ be̱e̱t remu̱ yadu̱ jab. 27 Tu̱msu̱ ne̱t-ne̱ be̱e̱t i same̱ u̱t-hi u̱ Kiristi ne̱ u̱-me̱ u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ e̱ wa'ag Kiristi u̱ka na wu̱te̱ kus-u̱t po-to̱. 28 Remu̱ i o̱o̱ge̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Kiristi ne̱ mo̱ttu̱ Yahuda-ne̱ ko̱ a-za Yahuda-ne̱, to̱k ko̱ za m-to̱k, campa ko̱ ne̱ta to̱ zamu̱n da. Remu̱ no̱ be̱e̱t no̱ shu̱'u̱te̱ u̱s-gan u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱. 29 Tu̱msu̱ a mu̱ne̱ no̱ ne̱t-u̱t Kiristi to̱, no̱ ko̱-u̱r Ibrahi de̱ no̱ o̱o̱ge̱. No̱ do̱'e̱ re̱-du̱ o̱g-du̱ u̱r-mat-u̱ wu̱n. Tu̱msu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱ u̱du̱ Ibrahi du̱ no̱ de̱.

4

1 U̱ da-o̱ no̱m-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱t-zu̱ ya: Abite̱ zu̱ wa re̱-du̱ o̱g-du̱ u̱r-mat o̱mo̱n wa'-u̱ re̱k-wa, wa o̱ u̱s-gan u̱ka to̱k, ko̱ u̱zu̱ wa o̱tte̱ ko̱-uyan u̱ u̱so wa o̱tte̱. 2 Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ o̱ro tu̱ gwat-du̱ wa, se̱ wa teeg da-u̱ u̱so wa cine̱. 3 Iya o̱ in o̱tte̱ kanda Kiristi haan. In o̱o̱g sha-mu̱ ya'ag-u̱ re̱k-e̱ in o̱ u̱-me̱ m-to̱k u̱ ta-u̱ yar-u̱t yo̱-to̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k du̱ uno̱ dak-o̱. 4 Se̱di da da-u̱ na cine̱ teene̱, Ru̱-u̱ to̱mo̱n Wa'-u̱ wa. Wu̱ ne̱ta mate̱ tu̱msu̱ wa dor bo̱r-tu̱ Ru̱-u̱ yase̱ Mosa. 5 Ru̱-u̱ to̱mo̱n wu̱n remu̱ wa guut ne̱t-u̱t to̱ tu̱ o̱o̱ge̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ remu̱ in o̱nkte̱ o̱g-u̱r in du̱ shu̱yi-shu̱yi, u̱ka ya'ag-u̱ u-Ru̱. 6 Tu̱msu̱ rem u̱zu̱ no̱ ya'ag-u̱ wu̱n ne̱, Ru̱-u̱ to̱mo̱n Yar-u̱ Wa'-u̱ wa u̱-me̱ jab-u̱s in, Yar-u wa wu̱' in fog u-Ru̱, &lt;&lt;U̱so ri! U̱so ri!&gt;&gt; 7 Remu̱ iya, bo̱ zamu̱n to̱k da, se̱di wa'-u̱ u-Ru̱ bo̱ o̱o̱ge̱. Tu̱msu̱ remu̱ u̱zu̱ bo̱ o̱ wa'-u̱ wu̱n, wa wa'ag bo̱ re̱ o̱g-du̱ u̱r-mat-u̱ wa.

Burus e̱ku̱ste̱
remu̱ Garatiya-ne̱

8 U̱r-taku̱n, da-u̱ no̱ nape̱ u-Ru̱ da, no̱ o̱o̱g to̱k-ne̱ u̱du̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat. 9 Se̱di u̱ da-o̱ ba no̱ haane̱ u̱-me̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ u-Ru̱ ne̱ ko̱ u̱m zu̱, Ru̱-u̱ haagu̱n u̱-me̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ no̱ ne̱, ¿re̱-o̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-sa no̱ sur m-mu̱ u-dim tu̱msu̱ no̱ shu̱'u̱t to̱k-ne̱ u̱du̱ yar-tu̱ za u̱r-be̱b tu̱msu̱ tu̱ m-zan tu̱msu̱ u̱du̱ yar-u̱t to̱ ne̱ tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k u̱-me̱ uno̱ dak-o̱? 10 No̱ dor to̱ku̱n ho̱-to̱ sok u̱s-pyat ne̱ u̱ u-da ne̱ u̱ u̱s-hak ne̱ u̱ no̱ kum-u̱t hyu̱-m pus-mo̱ u̱du̱ u-Ru. 11 U̱m ho̱k u-gye̱r remu̱ no̱. Jiya pama-u̱s ri u̱ no̱ne̱ o̱o̱g m-zan.

12 U̱m ko̱n-u̱g no̱ o̱r-u̱t ri ne̱, shu̱'u̱tu̱n sha-m ri u̱ka u̱m kumte̱ u̱t-pos du̱gu̱ to̱ no̱m-to̱, remu̱ u̱zu̱ u̱m shu̱'u̱te̱ sha-m no̱ a-za Yahuda-ne̱ i poste̱ du̱gu̱ bo̱r-u̱t to̱. No̱ no̱ngu̱ me̱ no̱m-tu̱ za ho̱n-ho̱n da. 13 No̱ baku̱s u̱zu̱ u̱r-taku̱n remu̱ ko̱b-du̱ m-yar de̱ u̱m no̱mtu̱ no̱ do̱nse̱-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. 14 Tu̱msu̱ ko̱ ba shu̱'u̱te̱ ko̱b-du̱ m-yar ri shu̱'u̱te̱ m-reg u̱du̱ no̱, no̱ ju̱ru̱m me̱ ko̱ no̱ gu̱gu̱m me̱ da. No̱ o̱nkte̱ me̱ tu̱msu̱ no̱ ku̱b me̱ u̱ka u̱zu̱ u̱m o̱ wa-to̱m u-Ru̱, no̱ ku̱b me̱ u̱ka Kiristi Ye̱so̱ hi-u̱r wa. 15 ¿Yan-o̱ kume̱ so̱-u̱r no̱ u̱r-be̱e̱t? U̱m nak u̱zu̱ abite̱ o̱o̱g u̱t-no̱me̱, no̱ za hoste̱ is-u̱t no̱ tu̱msu̱ no̱ yase̱ to̱ u̱du̱ ri. 16 ¿U̱m shu̱'u̱te̱ hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱ no̱ u̱ da-o̱ remu̱ zu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ u̱t-nip? 17 To̱-to̱ ne̱t-to̱ e̱ku̱ste̱ to̱ ku̱bu̱s jab-u̱s no̱, se̱di no̱m-u̱ u̱n o̱o̱ge̱ zo̱ng-su̱ u̱t-no̱m o̱ zaar so̱-o̱ da. E̱ u̱t-sa e̱ hast no̱ du̱gu̱-du̱ ri remu̱ no̱ muute̱ jab-u̱s no̱ u̱du̱ u̱n. 18 Ko̱ re̱-o̱ nomte̱, o̱tte̱ u̱r-zwar waku̱n ya' jab-u̱ remu̱ no̱mu so̱-o̱, uda u-be̱e̱t, za da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ no̱ne̱ war-o̱ da. 19 Yaag-u̱ ri! U̱ka ne̱ta yu̱ o̱ u̱-me̱ re̱mu̱ me̱n-tu̱ u̱r-mat, iya-o̱ u̱m otte̱ u̱t-swu̱r m-ho̱g gandi go̱-du̱ re̱-mo̱ se̱ Kiristi shu̱u̱g u̱t-rogom u̱-me̱ jab-u̱s no̱. 20 U̱m cwang u̱m haan tu̱msu̱ u̱m shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ u̱ da-o̱ tu̱msu̱ u̱m swase̱ cwar-yu̱ u̱s-rem ri, rem u̱zu̱ u̱m e̱ku̱ste̱ mo̱t-u̱t no̱ ne̱.

Hajaratu u̱ Saratu

21 Waru̱n me̱, no̱ i o̱o̱ge̱ u̱t-sa no̱ shu̱'u̱t u̱ ta-u̱ bo̱r-tu̱ Yahuda-ne̱, ¿no̱ nak no̱m-u̱ bo̱r-tu̱ zu̱ye̱? 22 Ran-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-zu̱ Ibrahi o̱tte̱ ya'ag yu̱r. Wagan o̱o̱g du̱gu̱ to̱k-u̱ ne̱ta, tu̱msu̱ wagan o̱o̱g du̱gu̱-du̱ ne̱ta wu̱ zaare̱ me̱ m-to̱k da. 23 Se̱di wa'-u̱ o̱o̱ge̱ du̱gu̱-du̱ to̱k-u̱ ne̱ta na mak-u̱t wa u̱ka na vette̱; se̱di wu̱ na mate̱ du̱gu̱-du̱ ne̱ta wu̱ zaare̱ me̱ m-to̱k da wa o̱o̱g u̱ka shu̱-du̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱ u̱du̱ Ibrahi. 24 Ne̱ta-u̱t tun-to̱ u̱t-yu̱r to̱ o̱ sha-mu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱ u̱s-yu̱r. Hajaratu, wa o̱ u̱ka Ro̱r-du̱ Sinai be-du̱ ne̱t-tu̱ o̱nkte̱ bo̱r-tu̱ Yahuda-ne̱, tu̱ mute̱ e̱ to̱k-ne̱. 25 U̱ da-o̱ Hajaratu o̱ ees-mu̱ Ro̱r-du̱ Sinai u̱-me̱ dak-u̱ Arabiya, tu̱msu̱ ees-mu̱ Urusharima u̱ ya-o̱. Remu̱ wa o̱ u̱-me̱ m-to̱k u̱du̱ u-bo̱r u̱r-kot u̱ yaag-u̱ wa ne̱. 26 Se̱di unwa jit ne̱ta wa, Saratu, wa o̱ ees-mu̱ Urusharima u̱ o̱o̱ge̱ u̱-do̱m u-ru̱. Wa zaar me̱ m-to̱k da tu̱msu̱ wa o̱ sha-mu̱ ino̱-u in. 27 Remu̱ zu̱ o̱ m-pan:

&lt;&lt;No̱m u̱r-so̱, ne̱ta za u̱r-mat,

wu̱ mate̱ ya'ag da.

No̱m u̱t-jar m-yat,

wu̱ tame̱ nap-du̱ re̱mu̱ u̱r-mat da.

Remu̱ u̱zu̱ ne̱ta wu̱ campa wa gu̱gme̱,

u̱ da-o̱ wa o̱tte̱ ya'ag,

m-ze̱g wu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ e̱ campa wa.*&gt;&gt;

28 Tu̱msu̱ da-o̱ no̱ o̱r-u̱t ri ne̱, no̱ o̱ ya'ag i na mate̱ sha-mu̱ shu̱-du̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱, u̱ka Ishaku. 29 Se̱di u̱ da-u o̱ wa' wu̱ na mate̱ u̱ka na vette̱ wa yu̱' wa'-u̱ na mate̱ u̱du̱ be̱b-du̱ u-yar u̱r-ko̱b. Gandi no̱m-u̱t to̱ o̱o̱ge̱ m-da u̱ da-o̱. 30 Se̱di ¿yan-o̱ Ran-u̱ u-Ru̱ zu̱ye̱ u̱ mo̱t-tu̱ iya ne̱? &lt;&lt;Buz to̱k-u̱ ne̱ta-u ya u̱ wa'-u̱ wa ne̱. Rem u̱zu̱ wa'-u̱ to̱k-u̱ ne̱ta wa zaar u̱ re̱-du̱ o̱g-du̱ u̱r-mat-u̱ wa'-u̱ ne̱ta wu̱ zaare̱ m-to̱k da.&gt;&gt; 31 Remu̱ iya o̱r-u̱t ri ne̱, in zaar ya'ag-u̱ to̱k-u̱ ne̱ta da, se̱di ya'ag-u̱ ne̱ta yu̱ zaare̱ me̱ m-to̱k da.

5

Kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r
u̱-me Kiristi

1 Kiristi ruute̱ in remu̱ in shu̱'u̱te̱ i na ruute̱ u̱t-nip. Se̱ no̱ ees u̱r-be̱b ne̱ u̱-me̱ yadu̱ hi-u̱t no̱, tu̱msu̱ a no̱ shu̱'u̱t to̱k-ne̱ u̱du̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ da.

2 E̱re̱n! Me̱, Burus, u̱m o̱ waru̱ no̱ iya: A no̱ to̱ste̱ jab-u̱s no̱ u̱du̱ no̱m-du̱ u̱r-pe̱s u̱ remu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ ho̱n-ho̱n u̱du̱ u-Ru̱, se̱di shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ no̱m-u̱ Kiristi no̱me̱ remu̱ no̱ zatte̱ mo̱ko̱n swu̱r-mo̱ u̱du̱ no̱ da. 3 Tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-sur waru̱ no̱ ko̱wana yage̱ na no̱mu̱ wa u̱r-pe̱s, se̱ wa do̱ro̱g no̱mu̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ zu̱ye̱ u̱t-be̱e̱t. 4 Tu̱msu̱ a no̱ o̱o̱ge̱ u̱t-sa no̱ no̱m ho̱n-ho̱n u̱-shu̱ u-Ru̱ u̱du̱ do̱rru̱ u-bo̱r, no̱ kupu̱ste̱ hi-u̱r no̱ du̱gu̱-du̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ Kiristi ne̱. No̱ byu̱ru̱g shin-u̱t no̱ du̱gu̱-du̱ nya-u̱ u-Ru̱. 5 Se̱di u̱du̱ in, Yar-o̱ yu̱'e̱ in u̱r-be̱b in o̱ wadu̱ jab u̱-me̱ yadu̱ jab tu̱msu̱ u̱du̱ shu̱'u̱t-du̱ jab-u̱ so̱-o̱ u̱ u-Ru̱ no̱me̱ in este̱du̱ u̱s-rem. 6 Remu̱ da-u̱ in o̱o̱ge̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Kiristi Ye̱so̱, u̱r-pe̱s ko̱ ko̱b-du̱ u̱r-pe̱s zatte̱ mo̱ko̱n swu̱r-mo̱ da. No̱m-u̱ na o̱o̱ge̱ u̱t-gwat u̱ war-o̱ yadu̱ jab-u̱ o̱ ko̱se̱ hi-u̱r o̱ u̱du̱ u̱t-cwan.

7 No̱ o̱o̱g u̱ so̱m-mu̱ maga u̱ka ku̱mte̱, ¿wana kupse̱ no̱ u-fu̱n du̱gu̱ do̱rru̱ u̱t-nip? 8 U-Ru̱, wu̱ dage̱ no̱, a wa wa'e̱ no̱ nom-u̱t go̱-du̱ se̱ dorogse̱ da! 9 Tun-to̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi to̱ o̱ sha-mu̱ &lt;&lt;yisti cashi mo̱ wu̱' u̱r-tu̱ng u̱r-be̱e̱t de̱ yu̱ne̱.&gt;&gt; 10 U̱m to̱ste̱ jab u̱du̱ Wa-ko-uyan u̱zu̱ wa do̱'e̱ e̱'-du̱ no̱ du̱gu̱ do̱rru̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi. Se̱di Ru̱-u̱ do̱'e̱ no̱mu̱ ne̱t wa kwu̱p-du̱ u̱s-rem, wu̱ o̱o̱ge̱ e̱ngu̱sse̱ no̱. 11 U̱ da-o̱ o̱r-u̱t ri ne̱, a mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m o̱mo̱n u̱t-bu̱t u̱zu̱ se̱ na no̱ngu̱ no̱ u̱r-pe̱s, ¿yan-o̱ wa-e̱ na o̱mton u̱ yadu̱ me̱ u̱r-ko̱b? A mu̱ne̱ u̱zu̱ u̱m o̱ u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ se̱ na no̱nge̱ i ya'e̱ jab u̱r-pe̱s, ne̱t-tu̱ za hok-u̱t ryab-su̱ mo̱ttu̱ bu̱t-tu̱ rem-su̱ u-kan da. 12 U̱m cwang u̱zu̱ a-yu̱nsu̱ u̱s-jab ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱ssa e̱ ho̱nsu̱ no̱ u̱r-pe̱s u̱zu̱ e̱ no̱mu̱ hi-u̱r e̱ u̱r-vu.

13 Remu̱ na fak no̱ u̱ no̱ no̱m u̱r-yu̱ u̱-me̱ u-u̱ku̱r o̱r-u̱t ri ne̱. Se̱di a no̱ yage̱ u̱ku̱r u̱ no̱ kume̱ o̱ shu̱'u̱t ke̱rru̱ yage̱-du̱ cwan-tu̱ u-waru̱ no̱ du̱u̱t no̱ da. Se̱di no̱mo̱n m-ank u̱ u̱ku̱r-u̱ no̱ kume̱ no̱ no̱me̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱s-pama u-me̱ u̱t-cwan. 14 Remu̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ na samge̱ to̱ u̱t-be̱e̱t u̱-me̱ u-bo̱r u-gan: &lt;&lt;Cwan ko̱wan u̱ka bo̱ tonte̱ hi-u̱r ró.&gt;&gt; 15 Se̱di a no̱ u̱t-no̱m sha-mu̱ u̱t-bisa, u̱ tu̱du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ ho̱nsu̱ e̱ ne̱, gwatu̱n sok, tass no̱ ho̱ru̱sse̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ da.

U̱r-yu̱ u̱du̱ Yar u-Ru̱

16 Se̱di u̱m o̱ u̱t-zu̱, yagu̱n u̱ Yar-u̱ du̱u̱t fat-u̱t no̱. A no̱ no̱me̱ iya, no̱ zaar u̱ shu̱ksu̱ cwan-tu̱ u-war u̱ no̱. 17 Remu̱ zu̱ cwan-tu̱ u-waru̱ no̱ ton no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ zare̱ u̱t-sa da, tu̱msu̱ Yar-u̱ u-Ru̱ ton no̱m-u̱ cwan-tu̱ u-waru̱ no̱ tonte̱ da. Tunto̱ no̱m-to̱ u̱t-yu̱r to̱ o̱ m-dum o̱r-u̱t e̱ ne̱, tass bo̱ no̱m no̱m-u̱ cwan-tu̱ u-war u̱ no̱ u̱t-sa da. 18 Se̱di a no̱ no̱me̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ waru̱ no̱, no̱ zamu̱n u̱ ta-u̱ ko̱se̱-tu̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ da.

19 U̱ da-o̱ ank-mu̱ ba'as-tu̱ u-war o̱ m-zu̱n. To̱ o̱:

M-o̱,

Ko̱b-du̱ u-he̱n,

Cwan-tu̱ ho̱g-du̱ re̱me̱r-mu̱ u-war,

20 Do̱rru̱ ru̱-tu̱ zare̱ u̱r-fat,

M-bo̱n ne̱,

U̱t-gu̱gu̱m ne̱,

U-har ne̱,

U̱r-shu̱b ne̱,

U̱ du̱u̱s-du̱ jab ne̱,

U̱ cwan-tu̱ m-ze̱g ne̱,

U̱ ko̱b-du̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar ne̱,

U̱ mo̱t-du̱ u̱t-hi ne̱,

21 shu̱b-du̱ re̱ u-shu̱ e̱ke̱n,

U̱ swa ne̱,

Cwan-tu̱ mo̱ro̱g-du̱ m-zan ne̱,

U̱ to̱ko̱n no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱.

U̱m o̱ no̱mu̱ no̱ u̱t-him u̱ka u̱m no̱mtu̱ no̱ u̱r-taku̱n, ko̱wana o̱ no̱m-du̱ go̱-du̱ to̱ no̱m-to̱ wa za re̱-du̱ o̱g-du̱ Faru̱k-du̱ u-Ru̱ da.

22 Se̱di Yar-u̱ mu̱t go̱-du̱ tun-to̱ no̱m-to̱ u̱-me̱ fat-u̱t in:

U̱t-cwan,

U̱r-so̱ ne̱,

Ru̱s-du̱ jab ne̱,

Gag-du̱ jab ne̱,

U̱r-o̱n ne̱,

No̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ ne̱,

Yadu̱ jab ne̱,

23 Swu̱u̱mse̱ du̱ u̱r-hi,

U̱ shu̱pdu̱ u̱r-hi ne̱.

Bo̱r-yu̱ zaar yu̱ do̱'e̱ u̱t-zu̱ a ne̱t-tu̱ no̱m no̱m-to̱ da. 24 Tu̱msu̱ i o̱o̱ge̱ i Kiristi Ye̱so̱ e̱ taru̱g cwan-tu̱ ba'as-tu̱ u-war u̱ cwan-tu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱. 25 Ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ in o̱ u̱r-yu̱ u̱du̱ u-Yar, yage̱ in no̱mo̱n u̱r-no̱k u-me̱ du̱'u̱t-du̱ Yar-u̱. 26 Taas in shu̱'u̱t hi-u̱t yat-to̱ ne̱ da, ko̱ in wa o̱r-u̱t in ne̱ du̱u̱s jab da, ko̱ in no̱m shu̱b-du̱ o̱r-u̱t in ne̱ da.

6

No̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱du̱ ko̱wan

1 O̱r-u̱t ri ne̱, a ba'as-tu̱ shipe̱ waku̱n, no̱ i Yar-u̱ o̱o̱ge̱ u̱t-du̱'u̱t se̱ no̱ mu̱tu̱n go̱-du̱ ne̱t-u̱ wa u-fu̱n u̱-te̱k u̱t-swu̱u̱mse̱. Se̱di gwatu̱n hi-u̱r no̱ sok, tass no̱ he u̱ gandi go̱-du̱ mo̱ reg-mo̱ da. 2 Kabu̱n no-mu̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱, tu̱msu̱ a no̱ no̱me̱ iya no̱ o̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t Kiristi. 3 A waku̱n u̱s-dorog u̱zu̱ o̱ko̱n-o̱ wa o̱o̱ge̱, tu̱msu̱ wa zaar o̱ko̱n da, wa o̱ e̱ngu̱sse̱ hi-u̱r wa. 4 Yage̱ ko̱wan no̱mu̱ hi-u̱r wa m-reg, da-u o̱ wa kere̱ no̱m-du̱ u̱t-u̱k u̱ hi-u̱r wa, a se̱ wa samge̱ hi-u̱r wa u̱ waku̱n ne̱ da. 5 Remu̱ zu̱ kowan do̱'e̱ kabdu̱ no-mu̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱.

6 Ko̱wana wu̱ o̱ o̱nk-du̱ u̱t-bo̱r du̱gu̱-du̱ rem-su̱ u-Ru̱ se̱ wa yaag a-u̱t-ko̱se̱ wa ne̱, u̱du̱ mo̱t-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ wa u̱t-be̱e̱t.

7 Taas no̱ e̱ngu̱sse̱ hi-u̱r no̱ da. Waku̱n nomte̱ u-Ru̱ ho̱r da, no̱m-u̱ ne̱t-u̱ kawe̱ o̱ wa do̱'e̱ u̱t-ke̱t. 8 Remu̱ i o̱o̱ge̱ yu̱du̱ ho̱k-su̱ war-tu̱ u̱t-ba'as e̱ m-re̱me̱r e̱ do̱'e̱ ke̱t-du̱ u̱t-zu̱m, u̱ka wa-u̱r-to̱m wu̱ ku̱we̱ go̱ za so̱-ye̱, wa do̱'e̱ ke̱t-du̱ ya-tu̱ za so̱-to̱. Se̱di ne̱t wu̱ o̱o̱ge̱ yu̱du̱ ho̱k-se̱ du̱ u-Yar m-re̱me̱r, wa do̱'e̱ kwu̱m-du̱ fat-du̱ m-mo̱mmo̱ du̱gu̱-du̱ u-Yar, u̱ka wa-u̱r-to̱m wu̱ kawe̱ go̱ so̱-ye̱ wa do̱'e̱ ke̱t-du̱ ya-u̱t so̱-to̱. 9 Se̱di a in pó u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ ne̱ da. Remu̱ da-u̱ kame̱, in do̱'e̱ no̱m-du̱ ke̱t-u̱ so̱-o̱, a in ku̱u̱su̱n da. 10 Remu̱ iya, ko̱dahe̱ in kume̱ u̱r-ke̱r, yage̱ in no̱mu̱ ko̱wan no̱m-u so̱-o̱, hadde̱ i o̱o̱ge̱ me̱ bu-u̱ a-yadu̱ jab ne̱.*

Him-tu̱ m-vaste̱

11 Gwatu̱n pan-u̱s yasse̱ su̱ u̱m no̱me̱ u̱ka u̱m o̱tte̱ panu̱ no̱ tun-to̱ gom-tu̱ m-vaste̱ u̱ kom-u ri.

12 I o̱o̱ge̱ u̱t-sa e̱ wa no̱ no̱m-du̱ pe̱s-du̱ za cwan e̱ u̱t-sa e̱ke̱n gwat e̱ ne̱t-u̱t so̱-to̱. No̱mu̱ wa'e̱ u̱n no̱m-u̱t iya e̱ zaar u̱t-sa na ya' e̱ u̱r-ko̱b da remu̱ e̱ o̱ no̱m-du̱ u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ mar-m Kiristi u-kan u̱ war-ya na do̱te̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r. 13 Remu̱ i na no̱me̱ u̱r-pe̱s e̱ dor-u̱t u-bo̱r u̱ hi-u̱r e̱ da. Se̱di e̱ u̱t-sa na no̱mu̱ no̱ u̱r-pe̱s ko̱ e̱ no̱m u̱t-u̱k u̱ mo̱ttu̱ do̱rru̱ u̱r-pe̱s no̱. 14 Se̱di me̱, u̱m zatte̱ no̱m-u̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-u̱k da se̱ kan-u Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ Kiristi. Remu̱ kan-u ya, cwan-u̱t ri remu̱ uno̱ dak-o̱ to̱ maru̱g. Tu̱msu̱ cwan-tu̱ uno̱ dak-o̱ remu̱ ri to̱ maru̱g. 15 U̱r-pe̱s, ko̱ za u̱r-pe̱s o̱ zaar o̱kon no̱m-o̱ da. No̱m-u̱ zu̱ge̱ u̱r-zwar u̱zu̱ Ru̱-u̱ muute̱ in ne̱t-u̱t po-to̱. 16 U̱m no̱ng u̱s-ko̱n Ru̱-u̱ ya' ru̱s-du̱ jab-u̱ u̱r-o̱n ne̱ u̱du̱ i do̱re̱ tun-to̱ ko̱se̱-to̱ be̱e̱t. E̱ o̱ Isra-ne̱ u̱t-nip i u-Ru̱.

17 M-vaste̱, a waku̱n o̱ e̱kse̱ me̱ u̱ tun-to̱ no̱m-to̱ da. Rem u̱m o̱tte̱ u̱t-ran u̱ war-u ri su̱ ko̱se̱ u̱zu̱ me̱ yu̱ Ye̱so̱ wa u̱m o̱o̱ge̱.

18 O̱r-u̱t ri ne̱, nya-u Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ Kiristi o̱ u̱r-kot u̱ yar-u no̱ ne̱. U̱ shu̱'u̱t iya.

* 1:1

* 2:7 Girik i za-Yahuda-ne̱ e̱ na zu̱ a-za u̱r-pe̱s-ne̱, Yahuda-ne̱ e̱ na zu̱ a-u̱r-pe̱s-ne̱.

† 2:8 Girik zu̱, &lt;&lt;u̱r-pe̱s.&gt;&gt;

‡ 2:11 Biturus Biturus u̱t-Girik na zu̱ wa Kefas.

§ 2:15 Remu̱ u̱zu̱ Yahuda-ne̱ o̱tte̱ bo̱r-u Mosa tu̱msu̱ e̱ no̱m u̱r-pe̱s e̱ ku̱b hi-u̱r e̱ a jab-u̱ so̱-o̱ ne̱. A-za Yahuda-ne̱ e̱ zatte̱ u̱t-bo̱r da nom-u̱t u̱r-pe̱s da, Yahuda-ne̱ ku̱b e̱ u̱ka a-u̱t-ba'as-ne̱.

* 3:6 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 15:6; Roma 4:3.

† 3:16 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 12:7; 13:15; 17:7; 24:7.

* 4:27 Gwat tu̱msu̱: Isha 54:1.

* 6:10 Wata a-doru̱ Ye̱so̱.

Afisa-ne̱

1

2

3

4

5

6

Ran-u Burus u̱ do̱'e̱ u̱du̱

Afisa-ne̱

1

U̱s-vu̱k

1 *Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Burus, wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱ Kiristi remu̱ cite̱ mu̱ u-Ru̱, u̱du̱ ne̱t-tu̱ u-he̱n i o̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Afisa i o̱o̱ge̱ yadu̱ jab u̱-me̱ same̱-du̱ u̱t-hi e̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱.

2 U̱m o̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱ U̱so-u in, u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi ne̱, u̱zu̱ wa ya' no̱ u-nya u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱.

Ru̱-u̱ yu̱' yar-tu̱ nu-u so̱-o̱
remu̱ Ye̱so̱ Kiristi

3 U̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱, U̱so-u̱ U̱so-u in Ye̱so̱ Kiristi, wu̱ wa'e̱ in nu-u so̱-o̱ u̱ u̱t-yar ne̱ u̱ ko̱yu̱he̱ fu̱n-ya u̱ wa yu̱te̱ in nu-u so̱-o̱ tu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ do̱m u-ru̱ remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi Kiristi ne̱. 4 Remu̱ wa dak in kanda wa nom do̱m u-ru̱ u-dak ne̱, in shu̱'u̱t u-he̱n ne̱ tu̱msu̱ za u̱r-pyap u̱ shu̱ wa. U̱-me̱ u̱t-cwan, 5 Ru̱-u̱ cu̱nu̱g in shu̱'u̱t ya'ag-u̱ wa remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱ remu̱ cite̱-m wu̱n u̱ ho̱g-du̱ re̱me̱r-m ne̱. 6 Remu̱ iya in no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-vam remu̱ nya-u̱ m-sek u̱ wa ya'e̱ in m-ho̱s remu̱ Wa'-u̱ wa wu̱ wa cwane̱. 7 Ru̱-u̱ rwu̱ru̱g in u̱ hyu̱-m Kiristi, remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Kiristi ne̱. In kwu̱mu̱g ho̱du̱ ba'as-u̱t in. Kiristi no̱ng iya remu̱ u̱ tat-u̱ o̱n-du̱ u-Ru̱ u̱du̱ in. 8 Tu̱msu̱ wa ko̱ske̱ in nya-u wa u-tát. Tu̱msu̱ wa wa'ag in shu̱'u̱t u̱s-ve̱r ne̱ tu̱msu̱ in nap ko̱-uyan go̱-tu̱ u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t. 9 Tu̱msu̱ remu̱ zu̱ cikte̱ u-Ru̱, wa ko̱se̱ in zo̱ng-su̱ m-yasa su̱ wa zo̱nge̱ u̱t-no̱m u̱ remu̱ du̱gu̱ no̱m-tu̱ Kiristi de̱ u̱t-no̱m. 10 No̱m-u̱ Ru̱-u̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m ya: Ba da-u̱ teye̱, wa zo̱ngte̱ wa haatu̱n ko̱-uyan no̱m-o̱ u̱ do̱m-u̱ u-ru̱ u-dak ne̱ u̱r-koto, u̱du̱ faru̱k Kiristi.

11 Tu̱msu̱ remu̱ zu̱ in samge̱ u̱t-hi u̱ Kiristi ne̱, in kwu̱mu̱g u̱r-o̱g du̱gu̱-du̱ u-Ru̱, remu̱ zu̱ wa dak in du̱gu̱ u̱r-taku̱n, tu̱msu̱ wa wa'ag ko̱-uyan nok ho̱n-ho̱n u̱ka wa zo̱ngte̱ u̱t-no̱m. 12 Ru̱-u̱ zo̱ngte̱ u̱zu̱ it Yahuda-ne̱ i ba'e̱ m-wa jab u̱du̱ Kiristi du̱gu̱ u̱r-taku̱n, in haatu̱n u̱t-vam m-sek ne̱ u̱du̱ u-Ru̱.

13 Tu̱msu̱ no̱ a-za-Yahuda-ne̱, remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Kiristi ne̱, Ru̱-u̱ yaag no̱ Yar-u̱ u-He̱n, wu̱ wa nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem m-tumb ne̱. Na no̱ng iya ba no̱ ho̱ge̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ u̱t-nip, Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u̱ku̱r, da-u̱ no̱ ya'e̱ jab u̱du̱ Kiristi. 14 Ru̱-u̱ yaag in Yar-u wa. Yar-u̱ u-He̱n o̱ o̱o̱ge̱ o̱g-du̱ u̱r-taku̱n du̱ Ru̱-u̱ do̱'e̱ ya-du̱ in. Da-u̱ wa ya'u̱ in Yar-u̱ u-He̱n, uno̱ ko̱ske̱ in u̱zu̱ wa ya'u̱ in no̱m-u̱ wa no̱me̱ in este̱du̱ u̱s-rem. M-vaste̱ wa do̱'e̱ gwu̱-du̱ i o̱o̱ge̱ ne̱t-u̱t wa. Wa no̱ng iya remu̱ vam-tu̱ sek-m wa.

To̱o̱g-u̱s Burus

15 Remu̱ iya, du̱gu̱ da-u̱ u̱m ho̱ge̱ yadu̱ jab-u̱ no̱ u̱du̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ tu̱msu̱ cwan-u̱t no̱ ne̱ remu̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱t-be̱e̱t, 16 U̱m yakke̱ vam-du̱ u-Ru̱ u̱ remu̱ no̱ da, da-u̱ u̱m bakse̱ u̱ no̱ ne̱ u̱-me̱ to̱o̱g-u̱s ri. 17 U̱m o̱ ko̱n-du̱ u-Ru̱ u̱ Wa-ko-uyan in Kiristi Ye̱so̱ ne̱, U̱so u̱ m-sek, remu̱ se̱ge̱-du̱ Yar-u u-he̱n wa ya' no̱ u̱s-ve̱r u̱ u-hyan ne̱, ko̱ no̱ napu̱ wa u̱ka du̱pke̱. 18 U̱m o̱ u̱s-ko̱n u̱du̱ u-Ru̱ wa u-pus jab-u̱s no̱ ko̱ no̱ napu̱ wadu̱ jab du̱ na fogte̱ no̱, u̱ o̱o̱ge̱ tat-u̱ sek-m wu̱n u̱ wa zo̱nge̱ remu̱ ne̱t-u̱t wa, i o̱ o̱g-u̱r rò. 19 U̱m o̱ u̱s-ko̱n tu̱msu̱ no̱ nap se̱g-mu̱ be̱b-du̱ shin-mu̱ u-Ru̱ mu̱ ze̱ge̱ remu̱ in i ya'e̱ jab u̱du̱ wu̱n. Gandi shin-m mo̱ o̱ u̱s-gan, 20 mo̱ yu̱nse̱ Kiristi du̱gu̱ m-mar, tu̱msu̱ wa shu̱gu̱sse̱ wu̱n u-do̱m u̱ pora-du̱ du̱ sek-mu̱ u-Ru̱ u̱ kom-u̱ u̱s-cwa u-Ru̱ u̱-do̱m u-ru̱ 21 U̱ku̱n Kiristi wa o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k m-ze̱g ko̱tu̱he̱ yar-to̱ tu̱ o̱ u̱r-faru̱k. Tu̱msu̱ wa o̱tte̱ dim-du̱ zege̱ ko̱du̱he̱ dim-de̱ u̱ uno̱ da-o̱ m-ha da-u̱ o̱o̱ne̱ ne̱. 22 Ru̱-u̱ yaag Kiristi faru̱k-du̱ ko̱-uyan tu̱msu̱ wa wa'ag wu̱n yu̱-shu̱ u̱-do̱mu̱ ko̱-uyan, remu̱ a-doru̱ Ye̱so̱. 23 A-doru̱ Ye̱so̱ e̱ o̱o̱ge̱ i Kiristi, Kiristi wa ya'u̱ o̱ u̱r-fat u-be̱e̱t, wa dorte̱ ko̱-uyan u-be̱e̱t u̱ hi-u̱r wa.

2

U̱r-fat u̱-me̱ Kiristi

1 Da-u̱ dim no̱ o̱o̱g u̱ka a-za Yahuda-ne̱ remu̱ ba'as-u̱t no̱ u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ no̱ ne̱. 2 U̱ ho̱-u̱t to̱ no̱ do̱ro̱g fu̱n-u̱s yo̱-se̱ su̱ u-dak. No̱ do̱ro̱g wu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k u̱ do̱m-u̱ yar-tu̱ m-mya tu̱ ne̱t-tu̱ hyente̱ da. Wu̱na o̱o̱ge̱ u-yar u̱ o̱o̱ge̱ da-o̱ m-ank u-me̱ jab-su̱ ne̱t-tu̱ gu̱gme̱ do̱rru̱ u-Ru̱. 3 In be̱e̱t Yahuda-ne̱ tu̱msu̱ in no̱ngo̱n u̱r-yu̱ sha-mu̱ a-za Yahuda-ne̱, u̱ do̱rru̱ cwan-tu̱ u̱t-baas in. In o̱ no̱m-du̱ no̱mu̱ war-u̱t in u̱ jab-u̱s in u̱t-sa in no̱m. Remu̱ iya in wa'ag Ru̱-u̱ hog ryab-u̱s in u̱ka ne̱t-tu̱ kuse̱ i Ru̱-u̱ de̱ no̱mu̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem.

4 Se̱di o̱n-du̱ u-Ru̱ o̱ u-tát, tu̱msu̱ wa cwanu̱g in sok. 5 Ko̱ ba u̱zu̱ in o̱o̱g u̱ka marimari ne̱ remu̱ ba'as-u̱t in, wa yaag in u̱r-fat da-u̱ wa yu̱nse̱ Kiristi du̱gu̱ m-mar. No̱ kwu̱mu̱g u-u̱ku̱r remu̱ nya-u̱ u-Ru̱. 6 Remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Kiristi ne̱, Ru̱-u̱ yu̱nu̱ste̱ in du̱gu̱ m-mar u̱r-koto u̱ Kiristi ne̱, remu̱ in nom-u̱t u̱r-faru̱k u̱r-koto u̱ Kiristi ne̱ u̱ do̱m u-ru̱. 7 Ru̱-u̱ no̱ng iya remu̱ wa ko̱ste̱ ko̱wan da-u̱ de̱ haan, tat-u̱ nya-u wa u̱ zatte̱ u̱t-mu̱gu̱sse̱ da, remu̱ o̱n-u̱r wa du̱ wa ko̱se̱ in, i o̱o̱ge̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱. 8 Remu̱ nya-u̱ u-Ru̱ o̱ wu̱te̱ no̱ kum-u̱t u-u̱ku̱r remu̱ yadu̱ jab, za remu̱ be̱b-du̱ hir-u̱r no̱ o̱ da. Ho̱s-mo̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. 9 Ru̱-u̱ u̱ku̱rte̱ no̱ za remu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱ no̱ no̱me̱ da, remu̱ taas, waku̱n no̱m u̱t-u̱k da. 10 Ru̱-u̱ no̱mo̱g in u̱ka in o̱tte̱. Tu̱msu̱ wa no̱mo̱g in remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱, remu̱ no̱m-du̱ ank-mu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱, no̱mu̱ wa zo̱nge̱ in no̱m du̱gu̱ u̱r-taku̱n.

Yahuda-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱
shu̱'u̱te̱ u̱s-gan remu̱ Kiristi

11 Remu̱ iya baksu̱n u̱zu̱ na maku̱t no̱ a-za Yahuda-ne̱. Tu̱msu̱ i foge̱ hi-u̱r e̱ a-u̱r-pe̱s-ne̱, e̱ o̱ fag-du̱ no̱ a-za-u̱r-pe̱s-ne̱, ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ pe̱s-du̱ u-war de̱, du̱ na nome̱ kom-tu̱ ne̱t. 12 Ho̱to̱ no̱ o̱o̱g m-ra u-Ru̱ ne̱ no̱ o̱o̱g za Kiristi, tu̱msu̱ no̱ o̱o̱g u̱ka ham-u̱t ne̱ u̱-me̱ a-u-dak-ne̱ u̱ Isra. No̱ nak este̱du̱ u̱s-rem su̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ e̱ da. No̱ o̱ u̱r-yu̱ u̱ uno̱ dak-o̱ za u-Ru̱ tu̱msu̱ za wadu̱ jab. 13 Se̱di da-o̱ remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱, no̱ o̱o̱g m-ra u-Ru̱ ne̱ se̱di da-o̱ Ru̱-u̱ mu̱u̱tu̱n no̱ u̱t-mo̱r u̱ Kiristi ne̱. Wa no̱ng iya remu̱ u̱zu̱ no̱ to̱ste̱ jab u̱-me̱ no̱mu̱ Kiristi shu̱se̱ da-u̱ hyu̱-m wa azge̱ du̱gu̱ war-u wa da-u̱ wa mare̱ u̱ do̱m u-kan. 14 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ Kiristi hi-u̱r wa ru̱s-du̱ jab-u̱ in de̱. Wa samge̱ Yahuda-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱ u̱ka ne̱t gan remu̱ mar-m wa u̱-do̱m u-kan. Wa hast bo̱r-tu̱ Yahuda-ne̱ ya hatu̱n yu̱-u̱r yo̱-de̱ de̱ du̱ mo̱te̱ Yahuda-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱. 15 Bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ o̱ u-tát, se̱di Kiristi haste̱ to̱ remu̱ mar-m wa. Wa no̱ng iya remu̱ wa no̱mtu̱ hi-u̱r wa ne̱t-u̱t po-to̱, e̱ same̱ u̱t-hi u̱ wa ne̱. Tunto̱ ne̱t-u̱t po-to̱ to̱ dame̱ Yahuda-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱ u̱r-koto, remu̱ e̱ no̱m-u̱t shu̱'u̱t-du̱ m-yar. 16 Tu̱msu̱ hen, Kiristi haste̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ remu̱ wa ho̱ngu̱sse̱ Yahuda-ne̱ u̱ a-za Yahuda-ne̱ u̱du̱ u-Ru̱, e̱ shu̱'u̱t ne̱t gan, u̱ wa haste̱ shu̱'u̱t-u̱r yo̱-de̱ u̱ te̱k u-Ru̱ u̱ ne̱t-ne̱ u̱ re̱mu mar-m wa u̱ do̱m u-kan. 17 Kiristi haan wa nom do̱nse̱-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ ru̱s-du̱ jab u̱du̱ no̱ a-za Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ m-ra du̱gu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ ru̱s-du̱ jab ne̱ u̱du̱ Yahuda-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱t-mo̱r. 18 Remu̱ du̱gu̱-du̱ wu̱n, in be̱e̱t in kumte̱ u̱r-ke̱r du̱ ha-mu̱ kit-u̱ u-U̱so remu̱ Yar-u u-He̱n u-gan.

Be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t
du̱ Wa-ko̱-uyan

19 Remu̱ iya da-o̱ no̱ a-za Yahuda-ne̱ hamu̱t-to̱ no̱ o̱o̱ge̱ da ko̱ ne̱t-tu̱ do̱ da, se̱di no̱ a-u-dak-ne̱ e̱ u̱r-koto u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱ tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ bu-u̱ u-Ru̱. 20 In be̱e̱t a-za Yahuda-ne̱ u̱ Yahuda-ne̱ in o̱ u̱ka u-ma, u̱ na maye̱ u̱-do̱m u̱r-tak du̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱. Tu̱msu̱ taar-du̱ taku̱n-du̱ u-ma Kiristi Ye̱so̱ wa hi-u̱r wa. 21 Na samge̱ in be̱e̱t u̱-me̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ wu̱n ne̱, u̱ka na nomte̱ u-ma remu̱ in rogom in shu̱'u̱t bu-u u-he̱n u̱s-to̱o̱g be-du̱ Wa-ko-uyan do̱te̱ u̱r-yu̱.* 22 Tu̱msu̱ u̱ remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ a-za Yahuda-ne̱ u̱ Yahuda-ne̱ u̱ wu̱n ne̱ o̱ na mu̱te̱ no̱, remu̱ u̱zu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ u̱ka be-du̱ du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Yar-u u-Ru̱.

3

Ru̱-u̱ rwu̱tu̱n no̱m-tu̱
m-yasa wa m-zu̱n

1 U̱ sin-se̱ dorogse̱ ne̱ u jab, me̱, Burus u̱m o̱ no̱mu̱ no̱ u̱s-to̱o̱g, me̱ wu̱ o̱ye̱ wa-m-to̱k-u̱ Kiristi Ye̱so̱ u̱ remu̱ re-u̱ u-shu̱ no̱, a-za Yahuda-ne̱. 2 Remu̱ u̱m nak za u-sakna u̱zu̱ u̱m o̱o̱g u̱m kabu̱g u̱zu̱ no̱ nak, Ru̱-u̱ yaag me̱ no-mu̱ no̱m-du̱ ank-mu̱ yu̱-du̱ wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱, remu̱ re̱-u̱ u-shu̱ no̱ a-za Yahuda-ne̱. 3 Ru̱-u̱ upuste̱ me̱ no̱mu̱ wa zo̱nge̱ u̱t-no̱m m-yasa, u̱ka u̱m pantu̱ no̱ u̱ taku̱n-du̱ ran-u uno̱. 4 Tu̱msu̱ a no̱ karu̱nte̱ no̱mu̱ u̱m panne̱, no̱ u̱t-kere̱ u̱t-nap u̱zu̱ u̱m nak m-zu̱n no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ Ru̱-u̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m su̱ mo̱t-u̱t Kiristi. 5 Ru̱-u̱ wargu̱ ne̱t-tu̱ cara-tu̱ arke̱ no̱m-u̱ m-yasa u̱ wa zo̱nge̱ u̱t-no̱m da. Se̱di u̱ da-o̱ wa ko̱ske̱ to̱ remu̱ Yar-u wa u̱du̱ ne̱t-tu̱ wa dage̱ e̱ shu̱'u̱t a-to̱mu̱ Ye̱so̱ u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱. 6 Tu̱msu̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m u̱ ya: a-za Yahuda-ne̱ u̱ Yahuda-ne̱, i ya'e̱ jab-u̱ rem-su̱ m-re̱me̱r ne̱, e̱ o̱nkte̱ o̱g-du̱ u̱r-mat ho̱n-ho̱n du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱, e̱ o̱ o̱g-tu̱ war-u̱ u-gan, tu̱msu̱ u̱r-koto, e̱ hog re̱me̱r-mu̱ no̱mu̱ Ru̱-u̱ nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem, remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi e̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱.

7 U̱m shu̱'u̱te̱ to̱k-u̱ ank-mu̱ rem-su̱ m-re̱me̱r remu̱ nya-u̱ u-Ru̱ ya'u̱ me̱, u̱du̱ wa wu̱te̱ be̱b-u̱r wa de̱ u̱m no̱m m-ank u̱-me̱ ri. 8 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ zu̱ me̱ o̱ u̱r-vaste u̱-me̱ u̱ te̱k-u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱, Ru̱-u̱ yu̱' me̱ m-mo̱ ank-m yat-mo̱. Wa dak me̱ u̱m shu̱'u̱t wa-warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱du̱ a-za Yahuda-ne̱, u̱ mo̱ttu̱ tat-u̱ kwu̱m-tu̱ u-yar u̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-kwu̱m u̱du̱ o̱nk-u̱ Kiristi. 9 Tu̱msu̱ na dak me̱ u̱m ya m-zu̱n u̱du̱ ko̱wan u̱ mo̱ttu̱ no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ Ru̱-u̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m. Wu̱na no̱me̱ ko̱-uyan tu̱msu̱ wa yakse̱ no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ wa zo̱nge̱ du̱gu̱ u̱r-taku̱n. 10 No̱m-u̱ wu̱te̱ Ru̱-u̱ nom-u̱t tun-to̱ no̱m-to̱ u̱t-be̱e̱t remu̱ wa nomot a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ wa ko̱ste̱ tat-u̱ nap-m wa, u̱du̱ u̱t-yar tu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-faru̱k u̱-do̱m u-ru̱. 11 Uno̱ o̱ no̱m-u̱ m-mo̱mmo̱ u̱ Ru̱-u̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m, u̱ wa shu̱se̱ remu̱ Kiristi Ye̱so̱ Wa-ko-uyan in. 12 U̱ remu̱ Kiristi tu̱msu̱ u̱ yadu̱ jab-u̱ in ne̱ me̱ wu̱n, in u̱t-kere̱ u̱t-haan za u-gye̱r tu̱msu̱ jab gan u̱-shu̱ u-Ru̱. 13 U̱m o̱ ko̱n-u̱s no̱, a jab-u̱ no̱ ge̱t u̱ remu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ ri da. U̱m o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b remu̱ no̱, u̱ o̱o̱ge̱ re̱-u̱ u-shu̱ no̱.

To̱o̱g-u̱s Burus
remu̱ Afisa-ne̱

14 Remu̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t, u̱m he u̱t-jwu̱n u̱m no̱m u̱s-to̱o̱g u̱du̱ U̱so. 15 Wu̱na wu̱ ko̱du̱he̱ ko̱-de̱ du̱ do̱m u-ru̱ u-dak ne̱ kumte̱ du̱ wa dim-de̱. 16 U̱m no̱ng u̱s-ko̱n u̱zu̱ me̱ tat-u̱ sek-m wu̱n wa ya' no̱ u̱r-be̱b du̱gu̱ Yar-u u-he̱n jab-u̱s no̱. 17 Se̱di Kiristi u̱t-no̱m be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ wa u̱-me̱ u̱ jab-u̱s no̱ u̱ka no̱ wu̱te̱ jab u̱du̱ wa. Gu̱ru̱s no̱ u̱t-rogom m-cwa me̱ cwan-tu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱ ship no̱ u̱r-be̱b ne̱. 18 U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ no̱ kum u̱r-be̱b, u̱r-koto u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t, no̱ nap m-hu̱k tu̱msu̱ m-wu̱r ne̱ m-ja ne̱ tu̱msu̱ u̱ ra-du̱ ka cwan-u̱t Kiristi o̱tte̱ remu̱ in. 19 Tu̱msu̱ u̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g no̱ nap cwan-u̱t Kiristi, tu̱ ze̱ge̱ be̱b-du̱ nap-mu̱ ne̱t, remu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ shu̱yi-shu̱yi m-te̱ da-u̱ no̱ do̱'e̱ o̱nk-du̱ shu̱-du̱ u-Ru̱.

20 In ya' m-sek u̱du̱ u-Ru̱, wu̱ de̱ kere̱ no̱m-du̱ u̱t-no̱m u-tát sok m-ze̱g no̱mu̱ in ko̱ne̱ ko̱ dorog-u̱s in. Tu̱msu̱ wa no̱m iya u̱ka be̱b-u̱r wa du̱ o̱o̱ge̱ m-ank u̱-me̱ in. 21 Remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱, yage̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t u̱ ya' wu̱n m-sek remu̱ no̱ m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya!

4

Same̱ u̱t-hi u̱ u-war ne̱

1 Remu̱ iya me̱, yu̱ o̱o̱ge̱ wa u̱r-tage̱ remu̱ ank-mu̱ Wa-ko-uyan, u̱m o̱ ko̱n-u̱s no̱, no̱ i Ru̱-u̱ dage̱ no̱ shu̱'u̱t ne̱t-u̱t wa, no̱ no̱m tun-to̱ no̱m-to̱: Dortu̱n fat-u̱t no̱ u̱ka ne̱t-tu̱ u-Ru̱ nomte̱. 2 U-da u-be̱e̱t swu̱u̱msu̱n hi-u̱r no̱ u̱ shu̱'u̱t u̱ tor-mu̱ jab ne̱. Shu̱'u̱tu̱n u̱ gag-du̱ jab ne̱ tu̱msu̱ no̱ kab nwas-mu̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱ jab u̱t-cwan ne̱. 3 No̱mo̱n u̱ka no̱ do̱te̱ u̱t-kere̱ no̱ e̱' same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱-du̱ Yar-u u-He̱n, u̱du̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar u̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱. 4 No̱ o̱g-tu̱ u-war u-gan to̱. Tu̱msu̱ na samge̱ no̱ u̱ u-Yar u-He̱n u-gan, u̱ka na fogte̱ no̱ u̱ wadu̱ jab u-gan da-u̱ Ru̱-u̱ dage̱ in. 5 In o̱tte̱ Wa-ko-uyan u-gan, fu̱n-yu̱ yadu̱ jab u̱du̱ u-Ru̱ u-gan, u̱t-yu̱bu̱sse̱ m-bu̱ u-gan. 6 In o̱tte̱ u-Ru̱ u-gan, wa o̱ U̱so u-be̱e̱t. Wa o̱o̱ge̱ faru̱k-du̱ ko̱-uyan, tu̱msu̱ do̱m-u̱ ko̱-uyan, tu̱msu̱ wa u̱-me̱ ko̱-uyan.

7 Se̱di Kiristi yaag in ko̱wan u-nya, ka Kiristi zo̱ngte̱ wa ya'. 8 U̱ka Rem-su̱ u-Ru̱ zu̱tte̱,

&lt;&lt;Da-u̱ wu̱n arke̱ m-da do̱m u-ru̱

wa ku̱b ban-du̱ u̱t-ne̱t i wa mase̱;

tu̱msu̱ wa no̱mu̱ ne̱t-ne̱ m-ho̱s.&gt;&gt;*

9 Da-u̱ rem-su̱ u-Ru̱ zu̱ye̱, &lt;&lt;wa daag do̱m u-ru̱&gt;&gt; ko̱ske̱ m-zu̱n u̱zu̱, tu̱msu̱ Kiristi cu̱zgu̱n u-dak. 10 Ne̱t wu̱ na zu̱ye̱ wa cu̱zgu̱n u-dak tu̱msu̱ wu̱na wu̱ daye̱ u̱ ane̱ jit u̱-do̱m u-ru̱, u be-du̱ ze̱ge̱ m-ja remu̱ wa ko̱ste̱ be̱b-u̱r wa u̱ ko̱he̱ne̱. 11 Kiristi yaag e̱ke̱n a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u-nya:

e̱ke̱n ne̱, e̱ shu̱'u̱t a-to̱mu̱ Ye̱so̱,

e̱ke̱n ne̱, shu̱'u̱t a-warru̱ u̱ Rem-su̱ u-Ru̱,

e̱ke̱n ne̱, shu̱'u̱t a-warru̱ u̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r,

e̱ke̱n ne̱, shu̱'u̱t a e'-du̱ a-doru̱ Kiristi ne̱,

tu̱msu̱ e̱ke̱n ne̱, shu̱'u̱t a-u̱t-ko̱se̱ ne̱.

12 Kiristi no̱mo̱g iya remu̱ wa zo̱ngte̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱, remu̱ ank-mu̱ a-doru̱ Ye̱so̱, remu̱ na mu̱u̱t war-u Kiristi. 13 Uno̱ u̱t-re̱ u-shu̱ m-te da-u̱ in be̱e̱t do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ same̱-du̱ u̱t-hi ne̱ u̱-me̱ no̱mu̱ in yu̱te̱ jab tu̱msu̱ nap-m in u̱ mo̱t-u̱t Wa' u-Ru̱ ne̱. Se̱ in do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t sha-mu̱ ne̱t wu̱ se̱te̱ me̱ u-Yar, m-te jamu̱ na do̱te̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka Kiristi o̱tte̱. 14 Se̱, in zamu̱n u̱t-shu̱'u̱t u̱r-yu̱ u̱ka ya'ag-u̱ re̱k-e̱ da. A in ees na e̱ngu̱sse̱ in u̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi tu̱ u̱t-ne̱t da, sha-mu̱ hat-u re̱k-ya yu̱ mya-mu̱ m-bu̱ byu̱rgu̱sse̱. Ana nak jab-u̱s in du̱gu̱ ne̱t-tu̱ u̱s-ve̱r i zo̱nge̱ e̱ e̱ngu̱sse̱ in u̱du̱ warru̱ u̱s-bi e̱. 15 Se̱di, u̱du̱ do̱nse̱-du̱ nip-tu̱ Remsu̱ m-Re̱me̱r du̱gu̱ jab u̱t-cwan, in do̱'e̱ u̱t-rogom u̱ ko̱yu̱he̱ fu̱n-ya, remu̱ in shu̱'u̱t sha-m Kiristi. Wu̱na o̱o̱ge̱ u̱r-hi du̱ a-doru̱ Ye̱so̱. 16 Wu̱n wa'ag u-war u-be̱e̱t o̱ same̱ u̱r-be u̱r-gan tu̱msu̱ na shipu̱s u̱r-koto. Ko̱du̱he̱ o̱g-du̱ u-war nomte̱ mu̱ wa ank-mo̱ tu̱msu̱ to̱ se̱ge̱ to̱ko̱n o̱g-to̱ rogom, remu̱ u-war u-be̱e̱t o̱ shu̱'u̱t m-yar ne̱ tu̱msu̱ o̱ ne̱n u̱-me cwan-u̱t e̱ remu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱.

Fat-u̱r po-de̱ u̱-me̱ Kiristi

17 Remu̱ iya, u̱ be̱b-u̱r Wa-ko-uyan u̱m o̱ waru̱ no̱ inya: A no̱ sur m-no̱m u̱r-yu̱ u̱ka a-za Yahuda-ne̱ u̱-me̱ dorog-su̱ m-zan e̱ da. 18 Dorog-u̱s u̱n shu̱u̱g u-cwu̱m tu̱msu̱ se̱ mo̱k-u̱t du̱gu̱ fat-du̱ Ru̱-u̱ yu̱'e̱, remu̱ zu̱ u̱n nak u-Ru̱ da tu̱msu̱ u̱n gu̱gu̱mte̱ e̱rru̱ rem-u̱s wa. 19 E̱ zatte̱ m-e̱' da. E̱ o̱ u̱r-yu̱ du̱ shu̱'u̱t-du̱ cwan-tu̱ u-waru̱ e̱ tu̱msu̱ u̱n nom ko̱-uyan go̱-du̱ no̱m-tu̱ u̱s-gu̱r to̱ za mu̱-du̱ u-dim.

20 Se̱di, iya-o̱ na iis-tu̱ no̱ u̱ mo̱t-u̱t Kiristi ne̱ da. 21 Za u-sakna na wargu̱ no̱ mo̱t-u̱t Kiristi tu̱msu̱ na iis-tu̱ no̱ mo̱t-u̱t wu̱n, remu̱ zu̱ na byu̱k-u̱t u̱t-nip u̱-me̱ Ye̱so̱. 22 Na iis-tu̱ no̱, u̱zu̱ no̱ yage̱ yu̱-du̱ fu̱n-yu̱ ho̱-to̱ no̱. Se̱ no̱ hoste̱ u-tu̱ u-war u̱ no̱, u̱ natu̱ste̱ u̱ remu̱ cwan-tu̱ tu̱ u̱t-e̱nk. 23 Se̱di yagu̱n u̱ Yar-u̱ muut jab-u̱s no̱ u̱ pose̱ tu̱msu̱ dorog-u̱s no̱ ne̱. 24 Tu̱msu̱ wa-u̱n war-u po-o̱ u̱ka no̱ wu̱te̱ cwu̱-tu̱ m-wa. Uno̱ war-u po-o̱ na no̱m-u̱g o̱ u̱ka sha-mu̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ uno̱ war-u po-o̱ ko̱se̱ hi-u̱r wa u̱-me̱ jab-u̱ so̱-o̱ u̱ yu̱-du̱ u-he̱n ne̱ du̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ u̱t-nip.

Ko̱se̱-tu̱ fat-u̱r po-de̱

25 Remu̱ iya, yagu̱n warru̱ u̱s-bi. Se̱di, ko̱wan se̱ wa war-u̱ o̱ru̱ wa a-dor-ne̱ u̱t-nip, remu̱ in be̱e̱t o̱g-tu̱ war-u Kiristi to̱.

26 &lt;&lt;No̱mo̱n u̱s-ryab tu̱msu̱ a no̱ no̱m u̱t-ba'as u̱-me̱ ryab-u̱s no̱ da.&gt;&gt;† A no̱ yage̱ no̱ cwa m-roog no̱ o̱ u̱-me̱ u̱s-ryab da. 27 Tu̱msu̱ a no̱ ya' faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te u̱r-ke̱r da.

28 Ne̱t wu̱ nome̱ u-hiw a-wa sur m-no̱m u-hiw da. Se̱di yage̱ wa no̱m m-ank tu̱msu̱ wa no̱m o̱ko̱n u̱ so̱-o̱ u̱ ko̱m-u̱t wa, ko̱ wa kumu̱ o̱ko̱n u̱ wa do̱'e̱ yadu̱ i zatte̱ da.

29 A no̱ yage̱ rem-su̱ za so̱-se̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ nu-u̱t no̱ da. Se̱di no̱ war no̱mu̱ o̱tte̱ u̱r-se̱ge̱ ko̱ e̱ke̱n u̱t-haan u̱t-mo̱r u-Ru̱ ne̱ e̱ kum no̱mu̱ e̱ u̱t-sa, ko̱ u̱t-wa i o̱o̱ge̱ u̱t-e̱r e̱ kum shiriktin-mu̱ jab.

30 A no̱ naas jab-u̱ Yar-u̱ u-He̱n u-Ru̱ da. Wa o̱o̱ge̱ sha-mu̱ u̱s-nap u̱du̱ no̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ kabu̱g no̱ ne̱t-u̱t wa to̱ no̱ o̱o̱ge̱, u̱zu̱ de̱ku̱n ho̱-de̱ Ru̱-u̱ do̱'e̱ ruutu̱ no̱ du̱gu̱ u̱t-baas. 31 Yagu̱n no̱ mo̱t u̱ gag-tu̱ jab ne̱ u̱ ku̱wu̱t-mu̱ jab ne̱ u̱ u̱s-ryab ne̱, u̱ namu̱ jab ne̱ u̱ gom-tu̱ u-har ne̱ u̱ nas u̱r-dim ne̱, u̱ same̱ u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱ u̱t-be̱e̱t u̱ jab-u̱ yo̱-o̱ ne̱. 32 Ba iya, shu̱'u̱tu̱n u̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱ u̱du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱. Ho̱go̱n o̱n-du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱, u̱ no̱me̱-du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱r-ho̱, u̱ka Ru̱-u̱ no̱mtu̱ no̱ u̱r-ho̱ remu̱ Kiristi.

5

Yu̱-du̱ me̱ m-zu̱n

1 Remu̱ iya, do̱ro̱n sha-mu̱ u-Ru̱ u̱ no̱mu̱ no̱ u̱t-no̱m u-be̱e̱t remu̱ zu̱ no̱ o̱ ya'ag-u̱ Ru̱-u̱ tone̱. 2 Yagu̱n no̱ u̱ ko̱wan u̱ gwat o̱r-u̱ wa u̱ is-u̱r so̱-de̱, u̱ka Kiristi nomte̱ in wa yaste̱ hi-u̱r wa remu̱ in sha-mu̱ ya-du̱ to̱o̱g, u̱ Ru̱-u̱ ho̱ge̱ re̱me̱r-m wa tu̱msu̱ no̱m-u̱ u̱t-kab u̱du̱ u-Ru̱.

3 Se̱di ana tan rem-su̱ m-o̱ da, ko de̱ku̱n yu̱-du̱ u̱s-gu̱r de̱ u̱ cwan-tu̱ u̱r-hi ne̱ u̱-me no̱. To̱ no̱m-to̱ du̱pke̱ u̱du̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ da. 4 A no̱ no̱m rem-su̱ ko̱b-du̱ m-e̱ da, remsu̱ m-zan, u̱ ho̱r m-zan ne̱ da, remu̱ u̱zu̱ se̱ du̱pke̱ na war se̱ u̱ te̱k-u̱ no̱ da. Se̱di, no̱ ya' u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱. 5 No̱ nap u̱zu̱ waku̱n zaar wa-u-as, wa-za-u-he̱n, wa-cwan-tu̱ u̱r-hi (wu̱ o̱o̱ge̱ u̱s-gan u̱ wa no̱me̱-du̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat u̱t-huuk) wu̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ de̱ku̱n o̱g-de̱ u̱ faru̱k-u̱r Kiristi u̱ u-Ru̱ ne̱ da. 6 Remu̱ iya, a no̱ yagu̱ waku̱n e̱ngu̱sse̱ no̱ rem-su̱ m-zan da, remu̱, u̱zu̱ go̱-du̱ to̱ ba'as-to̱ ryab-su̱ u-Ru̱ haatu̱n u̱du̱ a-ko̱b-du̱ ho̱g-mu̱ u̱s-rem ne̱. 7 Remu̱ iya a no̱ same̱ u̱t-hi u̱n ne̱ u̱ no̱m-tu̱ u̱n nome̱ ne̱ da. 8 Remu̱ zu̱ ho̱-to̱ no̱ nak nip-tu̱ u-Ru̱ da, u̱ka i o̱o̱ge̱ u-cwu̱m i nape̱ no̱mu̱ o̱o̱ge̱ m-gan u̱ e̱ da, remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ Wa-ko-uyan ne̱. No̱mo̱n u̱r-yu̱ u̱ka i nape̱ nip-tu̱ u-Ru̱ u̱ka ku̱mte̱ e̱ no̱m. 9 Remu̱ zu̱n-m mo̱ mu̱ o̱o̱ge̱ u̱-me̱ no̱ mo̱ mu̱t no̱m-tu̱ o̱o̱ge̱ tu̱ so̱-to̱ kyak, u̱ u-ho̱n ho̱n ne̱, tu̱msu̱ u̱ u̱t-nip ne̱. 10 Tu̱msu̱ no̱ mu̱gu̱sse̱ ko̱-uyan no̱ iis no̱mu̱ cite̱ Wa-ko-uyan. 11 A no̱ same̱ u̱t-hi u̱ ank-mu̱ m-zan mu̱ u-cwu̱m ne̱ da, se̱di no̱ rwu̱tu̱n to̱ m-zu̱n. 12 No̱m-tu̱ m-e̱ to̱ na tan go̱-du̱ no̱m-u̱t to̱, tu̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱ nome̱ m-yasa. 13 Se̱di da-u̱ na rwu̱tu̱n u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t m-zu̱n do̱'e̱ u̱t-ko̱se̱ ko̱ wanne̱ e̱ u̱n o̱o̱ge̱. 14 Remu̱ zu̱n-mu̱ wu̱' na hyen ko̱-uyan m-zu̱n. O̱ wa'e̱ waku̱n zu̱u̱t:

&lt;&lt;Zu̱te̱, no̱ o̱o̱ge̱ m-roog,

tu̱msu̱ no̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ m-mar,

Tu̱msu̱ Kiristi u̱t-mo̱k u̱-do̱mu̱ no̱.&gt;&gt;

U̱r-yu̱ u̱du̱ be̱b-du̱ u-Yar

15 U̱ remu̱ iya shu̱'u̱tu̱n ga' sok u̱ka no̱ o̱tte̱ u̱r-yu̱. A no̱ no̱m u̱r-yu̱ u̱ka rag-ne̱ da, se̱di u̱ka a-u̱s-ve̱r-ne̱. 16 No̱mo̱n ank-mu̱ da-u no̱ u̱ka du̱pte̱, remu̱ zu̱ in o̱ me̱ da-u yo̱-o̱. 17 U̱ remu̱ iya a no̱ shu̱'u̱t rag-ne̱ da, se̱di napu̱n no̱mu̱ Wa-ko-uyan o̱ u̱t-sa no̱ no̱m.

18 A no̱ yage̱ u̱ ke̱ ho̱ no̱ da, remu̱ u̱zu̱ swa-u̱ ke̱ u-tát u̱ na-su̱ fat-u̱t no̱. Se̱di yagu̱n u̱ Yar u-He̱n dor-u̱t fat-u̱t no̱. 19 Uno̱ u̱t-wa no̱ huut u̱t-se̱p u̱ u̱du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱t-gom ne̱ du̱gu̱ me̱ Ran-u̱ u-Ru̱, u̱ se̱p-tu̱ u̱t-vam ne̱, u̱ se̱p-tu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱-du̱ Yar-u̱ u-he̱n ne̱. Huun u̱t-se̱p tu̱msu̱ u̱t-o̱ni ne̱ u̱-me̱ jab-u̱s no̱. 20 Tu̱msu̱ u-da u-be̱e̱t ya-u̱n u̱t-vam u̱du̱ u-Ru̱ U̱so u̱ ko̱-uyan, remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi in u̱ Ye̱so̱ Kiristi ne̱.

Ne̱ta-ne̱ u̱ campa-ne̱

21 Tu̱msu̱ no̱ yasu̱ hi-u̱r no̱ u̱du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱ remu̱ u̱t-fu̱'u̱buse̱ u̱du̱ Kiristi.

22 No̱ ne̱ta-tu̱ u̱r-gu̱, yasu̱n hi-u̱r no̱ u̱du̱ campa-u̱t no̱, u̱ka no̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m u̱du̱ Wa-ko-uyan. 23 No̱mo̱n iya remu̱ zu̱ campa ró wa o̱o̱ge̱ yu̱-shu̱ ró, u̱ka Kiristi o̱tte̱ hi-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t. Kiristi wa o̱o̱ge̱ wu̱ u̱kre̱ a-doru̱ wa ne̱ be̱e̱t i o̱o̱ge̱ sha-mu̱ war-u wa. 24 U̱ka a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ yu̱te̱ hi-u̱r e̱ u̱du̱ Kiristi, iya o̱ ne̱ta-ne̱ se̱ e̱ ya'aste̱ hi-u̱r e̱ u̱du̱ campa-u̱t e̱ u̱-me̱ ko̱-uyan.

25 Ko̱wu̱he̱ campa wa se̱ wa cwanu̱g ne̱ta wa tu̱msu̱ wa got wa u̱ka Kiristi tonte̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, tu̱msu̱ wa mu̱r u̱ remu̱ e̱. 26 Wa no̱mo̱g iya remu̱ wa ruute̱ a-doru̱ wa u̱ kit. Wa no̱ng iya u̱du̱ jaas-du̱ baas-u̱t in u̱ka bu̱-mu̱ jaaste̱ m-jigin, da-u̱ in ho̱ge̱ rem-su̱ u-Ru̱. 27 Wa no̱ng iya remu̱ wa ya'aste̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱du̱ hi-u̱r wa sha-mu̱ gwu̱p u̱r-gu̱ wu̱ so̱-wa. Wa u̱t-sa wa shu̱'u̱t u-he̱n ne̱, za u̱r-pyap, za to̱ko̱n daku̱r-tu̱ m-jigin to̱, ko̱ to̱ko̱n kaap-to̱. 28 Iya tu̱msu̱, ko̱wu̱he̱ campa wa se̱ wa gwak-u̱t ne̱ta wa u̱ka wa tonte̱ war-u wa. Wu̱ cwane̱ ne̱ta wa hi-u̱r wa de̱ wa cwane̱. 29 Se̱ wa no̱ng iya remu̱ zu̱ waku̱n tamu̱g gu̱gmu̱ war-u wa da, se̱di wa re̱gu̱sse̱ o̱ tu̱msu̱ wa got o̱ u̱ka Kiristi nomte̱ remu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. 30 Kiristi gwak-u̱t in u̱ inya fu̱n-ya remu̱ zu̱ in o̱ sha-mu̱ o̱g-tu̱ war-u wa to̱. 31 U̱ka Ran-u̱ u-Ru̱ zu̱tte̱: &lt;&lt;Campa yage̱ u̱so wa, u̱ ino wa ne̱, wa same̱ u̱ ne̱ta wa ne̱, tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t sha-mu̱ ne̱t gan u̱ ne̱ta wa ne̱.&gt;&gt; * 32 U̱m nak u̱zu̱ gom-u̱t tun-to̱ ko̱se̱-du̱ m-sha de̱ u̱ka Kiristi u̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ o̱tte̱ u̱s-gan. Tun-to̱ o̱ no̱mtu̱ m-yasa yat-to̱. 33 M-ha iyane̱, ko̱wan u̱-me̱ no̱ se̱ wa gwak-u̱t ne̱ta wa ka wa cwu̱nte̱ hi-u̱r wa, tu̱msu̱ ne̱ta se̱ wa yaag campa wa m-ze̱g.

6

Ya'ag u̱ u̱so-u̱t e̱ ne̱

1 Ya'ag, do̱ro̱n i mate̱ no̱, tu̱msu̱ remu̱ zu̱ no̱ ya'ag u-Ru̱ no̱ o̱o̱ge̱, rem iya o̱ ku̱mge̱ no̱ no̱m. 2 &lt;&lt;Ya'an m-ze̱g u̱du̱ u̱so no̱ u̱ ino-u no̱ ne̱.&gt;&gt; Uno̱ o̱o̱ge̱ bo̱r-yu̱ u̱r-taku̱n u̱ Ru̱-u̱ ya'e̱ yu̱ o̱tte̱ este̱du̱ u̱s-rem ne̱: 3 A-bo̱ ya'e̱ u̱so ró u̱ ino̱ ró ne̱ m-ze̱g, &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱t-no̱k ho̱n-ho̱n u̱ remu̱ ró, tu̱msu̱ bo̱ u̱t-kwu̱m fat-du̱ m-wu̱r u̱-me̱ u-dak.&gt;&gt;*

4 U̱t-u̱so, a no̱ wa ya'ag-u̱ no̱ no̱m u̱s-ryab da u̱ fu̱n-yu̱ no̱ du̱'u̱te̱ e̱. Se̱di yu̱nsu̱n u̱n u̱t-him ne̱ u̱ tu̱msu̱ u̱t-bo̱r ne̱ tu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱-du̱ Wa-ko-uyan.

To̱k-ne̱ u̱ u̱so-tu̱ u-bu ne̱

5 No̱ to̱k-ne̱, do̱ro̱n u̱so-tu̱ u-bu no̱ i u-dak m-ze̱g ne̱, u-gye̱r ne̱. Tu̱msu̱ u̱ jab u̱t-nip ne̱, u̱s-gan ka no̱ nomte̱ u̱du̱ Kiristi. 6 No̱mo̱n iya za da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ gwat-du̱ no̱ u̱ war-o̱ da, remu̱ zu̱ no̱ u̱t-sa e̱ vam no̱, se̱di u̱ jab-u̱ no̱ be̱e̱t no̱mo̱n no̱m-u̱ Ru̱-u̱ o̱o̱ge̱ u̱ssa, sha-mu̱ to̱k-ne̱ Kiristi. 7 No̱mo̱n ank-mu̱ m-to̱k-u̱ no̱ u̱ jab-su̱ u̱r-so̱ ne̱, u̱ka u̱zu̱ Wa-ko-uyan wa no̱ o̱o̱ge̱ no̱mu̱ u̱s-pama, za u̱t-ne̱t da. 8 No̱ baku̱s u̱zu̱ Wa-ko-uyan do̱'e̱ yadu̱ kowan du̱ wa o̱gde̱, ko̱ to̱k-o̱ wa o̱o̱ge̱ ko̱ wa-u-bu, remu̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ tu̱ wa no̱me̱.

9 U̱so-tu̱ u-bu, dortu̱n to̱k-ne̱ no̱ u̱s-gan, tu̱msu̱ no̱ yage̱ yadu̱ e̱ u-gye̱r. No̱ baku̱s u̱zu̱ no̱ be̱e̱t to̱k-u̱ U̱so u-bu u-gan wa o̱o̱ge̱ u̱-do̱m u-ru̱. Wa ko̱ste̱ m-ku̱u̱k da.

Cwu̱-tu̱ m-gag tu̱
u-Ru̱ u̱t-be̱e̱t

10 M-vaste̱, shu̱'u̱tu̱n u̱r-be̱b ne̱ u̱ remu̱ be̱b-u̱r yat-de̱ du̱ Wa-ko-uyan. 11 Gagu̱n cwu̱-tu̱ m-gag u̱t-be̱e̱t tu̱ Ru̱-u̱ yu̱'e̱, ko̱ no̱ u̱t-ker u̱r-ees u̱r-be̱b ne̱ u̱ gu̱g-mu̱ zo̱ng-su̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te. 12 No̱mo̱n iya remu̱ zu̱ gag-m in za gu̱g-mu̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ tu̱ u̱t-ne̱t to̱ da. Se̱di gag-m in u̱ yar-u̱t yo̱-to̱ ne̱ tu̱ o̱ u̱r-faru̱k tu̱msu̱ e̱ ko̱se̱ u̱r-be̱b, u̱ gu̱gu̱m du̱ be̱b-u̱t yat-to̱ du̱gu̱ me̱ uno̱ dak-u̱ u-cwu̱m o̱, tu̱msu̱ gu̱g-mu̱ yar-u̱t yo̱-to̱ ne̱ tu̱ do̱m u-ru̱. 13 Gagu̱n cwu̱-tu̱ m-gag u̱t-be̱e̱t tu̱ Ru̱-u̱ yu̱'e̱, ko̱ no̱ u̱t-ker u̱r-ees u̱r-be̱b ne̱ u̱ gu̱g-mu̱ yar-tu̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ ró. Tu̱msu̱ ba no̱ no̱me̱ ko̱-uyan u̱t-zo̱ng ne̱ no̱ kere̱ u̱r-ees u̱ re̱-u̱ u̱r-ko̱rro̱ ne̱ u̱ gu̱g-mu̱ hu̱u̱b-u̱ yo̱-o̱.

14 Se̱ no̱ ees, ba no̱ wa'e̱ u̱t-nip sha-mu̱ u-ho u̱ byu̱n-u no̱ tu̱msu̱ no̱ wa' jab-u̱ so̱-o̱ sha-mu̱ cwu̱-tu̱ m-gag remu̱ so̱k-u no̱. 15 Shipu̱n Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱r-be̱b ne̱ su̱ haatu̱n ru̱s-du̱ jab u-Ru̱ ne̱, u̱ka karma-ne̱ wu̱te̱ u̱t-ka'at tu̱msu̱ e̱ ees u̱r-zwar ne̱ u̱ gu̱g-mu̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ e̱. 16 Uda u-be̱e̱t, ship yadu̱ jab, sha-mu̱ u-tum, u̱ do̱'e̱ u̱t-wa bo̱ ker ruutu̱ e̱r-tu̱ u-ra tu̱ faru̱k-u̱ no̱mu̱ u̱s-te u̱t-be̱e̱t. 17 Kabu̱n u-u̱ku̱r u̱ka to̱p-du̱ du̱ u-kwam, u̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ su̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ u-van u̱ yar-u̱ yu̱'e̱ no̱. 18 Tu̱msu̱ no̱ no̱m u̱s-to̱o̱g u̱s-ko̱n ne̱ u-da u-be̱e̱t u̱ dor-u̱t tu̱ u-Yar u-he̱n ne̱. Remu̱ iya no̱ ees u̱s-zo̱ng ne̱ tu̱msu̱ a no̱ yage̱ u̱s-ko̱n su̱ sa-u̱ se̱ge̱-du̱ u-Ru̱ u̱ remu̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱t-be̱e̱t da. 19 Tu̱msu̱ no̱mo̱n me̱ u̱s-to̱o̱g, ko̱me̱. Ko̱no̱n u-Ru̱ o̱ ya' me̱ gom-tu̱ kame̱ u̱m war za u-gye̱r ko̱ me̱ u̱t-ker u̱t-wa na nap zo̱ng-su̱ m-yasa, su̱ o̱o̱ge̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. 20 U̱m o̱ wa-u-gu̱g, wu̱ Ru̱-u̱ to̱mne̱ u̱ka wa-to̱m, u̱m haatu̱n sin-se̱ remsu̱ m-re̱me̱r se̱. Rem iya no̱mo̱n u̱s-to̱o̱g ko̱ me̱ re̱ u-shu̱ u̱t-war za u-gye̱r u̱ remu̱ wu̱n, u̱ka du̱pte̱ u̱m war.

Vu̱k-su̱ m-vaste̱

21 Me̱ o̱ to̱mnu̱ Tikikus, o̱r-u̱ in wu̱ in tone̱. Wu̱n to̱k-u̱ jab-u̱ so̱-wa u̱ Wa-ko-uyan wa, wu̱ do̱'e̱ waru̱ no̱ no̱mu̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱t-no̱m u̱ka u̱m o̱tte̱ m-da ne̱. 22 U̱m o̱ to̱mnu̱ wa u̱du̱ no̱ u̱ remu̱ zu̱ no̱ nap u̱ka it o̱tte̱ m-da, tu̱msu̱ no̱ kum shiriktin-mu̱ jab.

23 U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ u-Ru̱ U̱so in u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi ne̱ ya' no̱ be̱e̱t a-dor-ne̱ ru̱s-du̱ jab, tu̱msu̱ u̱t-cwan ne̱, u̱ yadu̱ jab ne̱. 24 Nya-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱r-koto u̱ i o̱o̱ge̱ cwan-tu̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi ne̱ be̱e̱t u̱ cwan-tu̱ za u̱r-ma ne̱.

* 1:1

* 2:21 Wata a-dor-ne̱ e̱ o̱o̱ge̱ bu-u u-he̱n u̱s-to̱o̱g u̱ Wa-ko̱-uyan.

* 4:8 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 68:18.

† 4:26 Gwat tu̱msu̱: Se̱pV 4:4.

* 5:31 Gwat tu̱msu̱: Taku̱ 2:24.

* 6:3 Gwat tu̱msu̱: Rwu̱u̱ 20:12; Muut 5:16.

Firipi-ne̱

1

2

3

4

Ran-u Burus u̱ do̱'e̱ u̱du̱

Firipi-ne̱

U-bo̱r u-gan

U̱s-vu̱k

1 Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Burus e̱ Timoti, to̱k-ne̱ Ye̱so̱ Kiristi, m-ha u̱du̱ ne̱t-u̱t Ye̱so̱ Kiristi u̱t-be̱e̱t u̱ bo̱-u̱ Firibi, u̱r-kot u̱ i o̱ tu̱-shu̱ u̱ a-u̱r-se̱ge̱ du̱ ank-m Ye̱so̱ ne̱.

2 U̱m o̱ u̱s-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱, wu̱ o̱o̱ge̱ U̱so-u in, u̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi ne̱, wa ya' no̱ u-nya u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱.

U̱t-vam u̱s-to̱o̱g ne̱

3 U̱m no̱mu̱ Ru̱-u ri u̱t-vam, u-da u-be̱e̱t da-u̱ u̱m bakse̱ u̱ no̱ ne̱. 4 Da-u̱ u̱m nome̱ no̱ be̱e̱t to̱o̱g-u̱s ri u̱ u-da u-be̱e̱t, u̱m no̱m se̱ u̱r-so̱ ne̱, 5 remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ me̱ ne̱, u̱ re̱-u̱ u-shu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r du̱gu̱ ho̱-du̱ u̱r-taku̱n du̱ no̱ ho̱ge̱ se̱ u̱ haan u̱ da-o̱. 6 Tu̱msu̱ u̱m zatte̱ u-sakna da u̱zu̱, u-Ru̱ wu̱ tak-ne̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱-me̱ jab-u̱s no̱, wa u̱t-re̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ to̱ m-te u̱r-vaste̱ kanda da-u̱ Kiristi Ye̱so̱ do̱'e̱ mu̱u̱n.

7 No̱ng ho̱n-ho̱n u̱m no̱m dorog-u̱s se̱ u̱ka u̱m nomte̱ u̱ mo̱t-u̱t no̱ ne̱ be̱e̱t, remu̱ zu̱ u̱m o̱ m-ho̱g-u̱ no̱ ne̱ u̱-me̱ jab-u̱ ri. U̱m zu̱u̱g iya remu̱ u̱zu̱ no̱ be̱e̱t no̱ samge̱ u̱t-kom u̱-me̱ nya-u̱ u-Ru̱ u̱r-kot u̱ me̱ ne̱, m-ha u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k, tu̱msu̱ u̱ ruut du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. 8 Ru̱-u̱ nak u̱zu̱ u̱m cwanu̱g no̱ sok, u̱ka Kiristi o̱tte̱ cwan-u̱t no̱ ne̱.

9 Tu̱msu̱ to̱o̱g-u̱s ri se̱ u̱zu̱, cwan-u̱t no̱ u̱ rogom u̱-me̱ m-nap, u̱ zu̱n-mu̱ ko-uyan ne̱. 10 U̱m no̱ng sin-se̱ to̱o̱g-se̱ remu̱ no̱ du̱g-u̱t no̱m-tu̱ kame̱, no̱ shu̱'u̱te̱ u-he̱n ne̱ tu̱msu̱ za u̱r-pyap, kanda ho̱-du̱ Kiristi de̱ mu̱u̱n. 11 U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ Ru̱-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m iya u̱ remu̱ no̱ nom-u̱t yu̱-u̱r no̱ u-he̱n ne̱ tu̱msu̱ shu̱yi-shu̱yi. U̱m nak u̱zu̱ no̱ u̱t-no̱m iya remu̱ zu̱ Kiristi Ye̱so̱ o̱ no̱mu̱ no̱ u̱r-se̱ge̱. Da-u̱ ne̱t-tu̱ hyane̱ shin-m no̱ e̱ u̱t-ya u-Ru̱ m-sek tu̱msu̱ e̱ no̱mu̱ wa u̱t-vam.

Burus no̱ng u̱r-so̱ u̱zu̱ ne̱t-tu̱
o̱ bu̱t-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r

12 O̱r-u̱t ri ne̱, u̱m u̱t-sa no̱ nap u̱zu̱, no̱m-u̱ kume̱ me̱ u̱ ane̱ wa'ag re̱-u̱ u-shu̱ u̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. 13 Remu̱ iya, karma-ne̱ be̱e̱t i o̱ e'-du̱ u-pada, u̱ ko̱wan u̱-me̱ bo̱-u uno̱ nak u̱ da-o̱ u̱zu̱, na wa'ag me̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k remu̱ bu̱t-u̱t Kiristi. 14 Tu̱msu̱ tage̱-tu̱ na tagu̱ me̱ u̱ bu-u̱ m-to̱k, wa'ag o̱ru̱ ri a-dor-ne̱ u-tát sur u̱r-be̱b u̱du̱ Wa-ko-uyan u̱ shiriktin-mu̱ jab ne̱ mu̱ bu̱t-tu̱ rem-su̱ u-Ru̱ za u-gye̱r.

15 Nip-to̱ u̱zu̱ e̱ke̱n a-dor-ne̱ o̱ bu̱t-tu̱ rem-u̱s Kiristi u̱-te̱k u̱r-shu̱b m-dum ne̱. Se̱di e̱ke̱n o̱ bu̱t-u̱t Kiristi u̱ te̱k-u̱ jab-u̱ so̱-o̱. 16 A-dor-ne̱ o̱ u̱t-bu̱t u̱ te̱k-u̱ jab-u̱ so̱-o̱, e̱ o̱ u̱t-no̱m remu̱ e̱ o̱ cwan-u̱t ri, tu̱msu̱ e̱ nak u̱zu̱ na wa'ag me̱ ane̱ remu̱ u̱m ruute̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ mo̱t-u̱t Kiristi. 17 Ne̱t-tu̱ o̱ bu̱t-u̱t Kiristi remu̱ u̱r-shu̱b m-dum ne̱, e̱ o̱ rogmu̱ssu̱ hi-u̱r e̱ remu̱ cwan-tu̱ u̱r-hi tu̱ jab-u̱s e̱, za remu̱ jab u̱t-nip da. Cwan-m e̱, e̱ sur m-wa u̱m swa u̱r-ko̱b u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k. 18 Se̱di o̱ko̱n zarra. Ko̱ du̱gu̱ jab-u̱s u̱s-bi ko̱ du̱gu̱ jab u̱t-nip, no̱m-u̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar u-be̱e̱t o̱ u̱zu̱, na no̱ng bu̱t-tu̱ rem-su̱ mo̱t-u̱t Kiristi. U̱m ho̱k u̱r-zwar remu̱ ne̱t-tu̱ o̱ ho̱g-du̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r.

Tu̱msu̱ u̱m de̱ re̱-du̱ shu̱ u̱r-so̱ ne̱, 19 remu̱ zu̱ u̱m nak u̱ remu̱ to̱o̱g-u̱s no̱, u̱r-se̱ge̱ ne̱ du̱ Yar-u Ye̱so̱ Kiristi, no̱mu̱ kume̱ me̱ o̱ u̱t-wa u̱m kum u-u̱ku̱r. 20 U̱m o̱ wadu̱ jab tu̱msu̱ u-kar ne̱ sok u̱zu̱, na za yadu̱ me̱ m-e̱' da u̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ ko̱ yaku̱n fu̱n-ya da. Se̱di u̱m re̱ u-shu̱ u̱ shiriktin-mu̱ jab ne̱ remu̱ Kiristi, u̱ka u̱m o̱tte̱ ko̱-uyan da-o̱ u̱ da-u̱ dim, remu̱ war-u ri de̱ hatu̱n m-sek u̱du̱ Kiristi, ko̱ ana ho̱ me̱ ko̱ ana yagu̱ me̱ u̱r-fat. 21 U̱ mu̱ri gwat-mo̱, a u̱m o̱ u̱r-fat, u̱m o̱ u̱r-yu̱ remu̱ Kiristi. Tu̱msu̱ a u̱m mare̱ swu̱r-mo̱ u̱du̱ ri. 22 Se̱di a u̱m re̱ shu̱ u̱r-yu̱, me̱ no̱mu̱ ank-m Kiristi u̱ka ku̱mte̱, remu̱ iya u̱m nak no̱m-u̱ u̱m de̱ u̱t-dag da. 23 Jab-su̱ mo̱ko̱t me̱ u̱s-yu̱r. No̱m-u̱ u̱m ze̱ge̱ m-cwan, u̱m do̱'e̱ u̱m shu̱'u̱t u̱du̱ Kiristi, u̱ ze̱gu̱ me̱ u̱r-zwar iya sok. 24 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ ze̱k u̱r-zwar u̱m shu̱'u̱t u̱r-fat remu̱ u̱m no̱m-tu̱ no̱ u̱r-se̱ge̱. 25 U̱m o̱tte̱ m-nap iya za u-sakna. Tu̱msu̱ u̱m nak u̱zu̱ me̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱r-fat tu̱msu̱ me̱ u̱t-re̱ u-shu̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ no̱ ne̱ be̱e̱t remu̱ no̱ rogomte̱ u̱-me̱ u̱r-so̱ u̱ yadu̱ jab-u̱ no̱ ne̱. 26 Remu̱ zu̱ da-u̱ u̱m sure̱ m-haan u̱du̱ no̱, so̱-u̱r no̱ remu̱ no̱m-u̱ Kiristi Ye̱so̱ no̱me̱ de̱ u̱t-no̱m u-tát remu̱ no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-no̱m u̱ me̱ ne̱.

27 No̱m-u̱ ze̱ge̱ u̱r-zwar o̱ u̱zu̱, no̱ no̱m shu̱'u̱t-u̱r no̱ ho̱n-ho̱n u̱ka Rem-su̱ m-Re̱me̱r u̱ mo̱t-u̱t Kiristi. Se̱di, ko̱ a u̱m haane̱ hyan-du̱ no̱, ko̱ a u̱m ho̱ge̱ u̱ mo̱t-u̱t no̱ da-u̱ u̱m za u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ da, me̱ u̱t-nap u̱zu̱ no̱ o̱ ees u̱r-be̱b ne̱ u̱ u-Yar ne̱ u-gan, tu̱msu̱ no̱ o̱ no̱m-du̱ m-gag u̱r-kot u̱ te̱k-u̱ same̱-du̱ u̱t-hi remu̱ ya-du̱ jab-u̱ o̱ u̱s-gan u̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r ne̱. 28 A no̱ ho̱g u-gye̱r u̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ no̱ u̱ ko̱yu̱he̱ fu̱n-ya da. O̱ de̱ u̱t-shu̱'u̱t sha-mu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b-u̱ u̱n du̱ m-mo̱mmo̱, se̱di u̱t-shu̱'u̱t nap-su̱ kwu̱m-du̱ u̱ku̱r-u no̱, tu̱msu̱ o̱ u̱t-rwu̱u̱n du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. 29 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ na yaag no̱ u̱r-ke̱r remu̱ Kiristi za remu̱ yadu̱ jab-u̱ war-o̱ u̱du̱ rò da, se̱di no̱ swa u̱r-ko̱b u̱ remu̱ wu̱n, 30 remu̱ u̱zu̱ no̱ o̱ te̱k-u̱ u̱s-pama u̱s-gan u̱ su̱ no̱ hyane̱ me̱ u̱t-no̱m, tu̱msu̱ u̱ da-o̱ no̱ ho̱k u̱zu̱ u̱m o̱ te̱k u̱t-no̱m.

2

U̱r-shu̱'u̱t u̱ka Kiristi

1 Kiristi yaag no̱ shiriktin-mu̱ jab du̱gu̱ yu̱-u̱r no̱ u̱ wa ne̱, tu̱msu̱ wa yaag no̱ ru̱s-du̱ jab du̱gu̱ cwan-u̱t wa, tu̱msu̱ no̱ o̱tte̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Yar-u̱ Kiristi ne̱, tu̱msu̱ no̱ ko̱ske̱ cwan-u̱t no̱ u̱ u̱r-o̱n ne̱ u̱du̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱. 2 Remu̱ iya, u̱m o̱ ko̱n-u̱s no̱. Yagu̱n u̱ so̱-u̱r ri u̱ shi u-tát, u̱du̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ ne̱ u̱r-koto, u̱du̱ cwan-tu̱ o̱r-u̱t no̱ tu̱msu̱ no̱ shu̱'u̱t jab-u̱s no̱ u̱s-gan tu̱msu̱ u̱ dorog-u̱s no̱ ne̱. 3 A no̱ o̱ m-no̱m o̱ko̱n u̱ remu̱ cwan-tu̱ u̱r-hi da, se̱di no̱ ko̱se̱ hi-u̱r no̱ u̱zu̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ no̱ o̱o̱ge̱ da. Se̱di no̱ shu̱'u̱t swu̱u̱ne̱, gwatu̱n o̱r-u̱t no̱ ne̱ m-ze̱g hi-u̱t no̱. 4 A no̱ gwat hi-u̱r no̱ u̱ bo̱ru̱ no̱ da, se̱di no̱ gwat o̱r-u̱t no̱ ne̱ ko̱'e̱.

5 Yagu̱n u̱ dorog-u̱s no̱ shu̱'u̱t u̱ka su̱ o̱o̱ge̱ ba sha-mu̱ su̱ Kiristi Ye̱so̱:

6 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ wa o̱ u̱ka u-Ru̱

u̱ ko̱yu̱he̱ fu̱n-ya,

wa muute̱ shu̱'u̱t-u̱r wa u̱s-gan u-Ru̱ ne̱

no̱m-u̱ wa do̱'e̱ u̱t-shu̱p da.

7 Se̱di wa muute̱ hi-u̱r wa u̱zu̱ wa otte̱

m-shin u̱ shu̱'u̱te̱ u̱s-gan u-Ru̱ ne̱ da,

tu̱msu̱ wa ku̱b o̱g-du̱ to̱k,

tu̱msu̱ na mu̱u̱t wu̱n u̱ sha-mu̱ ne̱t.

8 Da-u̱ wa haane̱ u̱ sha-mu̱ ne̱t,

wa muut hi-u̱r wa swu̱.

Tu̱msu̱ wa ye m-ze̱g u̱du̱ u-Ru̱,

tu̱msu̱ m-ha m-mar ne̱,

mar-mu̱ do̱m-u u-kan.

9 Remu̱ iya ne̱,

Ru̱-u̱ fu̱bu̱sse̱ wa u̱ be-du̱ ze̱ge̱,

tu̱msu̱ wa ye wu̱n u̱r-dim

du̱ ze̱ge̱ ko̱du̱he̱ dim-de̱.

10 Remu̱ u̱-me̱ dim-u̱r Ye̱so̱ ko̱du̱he̱

jwu̱n-de̱ do̱'e̱ u̱t-kwu̱ku̱t,

u̱-do̱m u-ru̱ u-dak ne̱

tu̱msu̱ u̱-ta u-dak ne̱,

11 Tu̱msu̱ ko̱du̱he̱ rem-de̱ do̱'e̱ u̱t-war

u̱zu̱ Ye̱so̱ Kiristi Wa-ko-uyan wa,

remu̱ sek-mu̱ u-Ru̱ u-U̱so.

M-zu̱n u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t

12 Se̱di, hu̱u̱b-u̱t ri, ka no̱ yu̱te̱ me̱ m-ze̱g u-da u-be̱e̱t da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱, ze̱k u̱r-zwar u̱ da-o̱ u̱zu̱ no̱ ya' me̱ m-ze̱g da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ m-ra u̱ no̱ ne̱. Re̱e̱n u-shu̱ m-ank ne̱ u-gye̱r ne̱ u̱ m-zap ne̱ u̱ no̱ shu̱u̱ste̱ u̱ku̱r-u no̱. 13 U̱m zu̱u̱g iya re̱mu̱ Ru̱-o̱ o̱ m-ank u̱-me̱ no̱, remu̱ wa ye'et no̱ jab tu̱msu̱ m-shin ne̱ no̱ no̱m no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-sa no̱ no̱m.

14 No̱ no̱m ko̱-uyan za u̱s-rem tu̱msu̱ za u-gwu̱z, 15 remu̱ no̱ shu̱'u̱te̱ tu̱msu̱ za u̱r-pyap u-he̱n ne̱, u̱ka ya'ag-u̱ u-Ru̱, u̱ te̱k-u̱ u̱-me̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱ u̱ a-u̱t-ba'as-ne̱. Se̱ no̱ no̱ng yu̱-u̱r so̱de̱ u̱-me̱ u̱n sha-mu̱ re̱ge̱r u̱ mo̱k-du̱ m-zu̱n u̱-me̱ dak-u̱ u-cwu̱m 16 Shu̱pu̱n gom-du̱ u̱r-fat u̱r-zwar ne̱, remu̱ u̱zu̱ ho̱-du̱ mu̱u̱n-u̱r Kiristi me̱ u̱t-ker no̱m-du̱ u̱t-u̱k u̱zu̱ u̱m no̱ng m-so̱m ko̱ ank-mu̱ m-zan da. 17 Se̱di me̱ u̱t-no̱m u̱r-so̱ ko̱ zu̱ u̱m tagte̱ u̱ fat-u̱r ri, du̱ na azge̱ u̱ka to̱o̱g, u̱ka ank-m no̱ mu̱ u̱t-nip, u̱ka u̱r-to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ u̱m no̱ng u̱r-so̱ tu̱msu̱ u̱m o̱ u̱r-so̱ u̱ no̱ ne̱ be̱e̱t. 18 Du̱pke̱ no̱ shu̱'u̱t u̱ mo̱k-du̱ jab u̱r-so̱ ne̱ u̱r-ko̱t u̱ me̱ ne̱.

Timoti e̱ E̱paraditus

19 A Wa-ko-uyan Ye̱so̱ zu̱ye̱, u̱m o̱ wadu̱ jab u̱zu̱ me̱ to̱mto̱n no̱ Timoti za m-tumb. Me̱ u̱t-ha u̱t-no̱m iya ko̱ me̱ u̱m kum-u̱t m-shiriktin da-u̱ u̱m ho̱ge̱ u̱ka no̱ o̱tte̱ u̱t-no̱m. 20 U̱m o̱ u̱t-sa no̱ nap u̱zu̱ u̱m zatte̱ waku̱n u̱ka wu̱n da, wu̱ do̱'e̱ gwat-du̱ cwan-tu̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yaru̱ no̱ so̱k. 21 U̱m zu̱u̱g iya remu̱ zu̱ ko̱wan mu̱tte̱ jab-u̱ dorog-su̱ cwan-tu̱ no̱m-u̱ o̱ u̱ wa, za no̱m-u̱ o̱ u̱ Ye̱so̱ Kiristi da. 22 Se̱di no̱ nak go̱-du̱ ne̱t-u̱ Timo̱ti o̱ye̱, u̱ka wa ya'aste̱ hi-u̱r wa, u̱ka wa' u̱du̱ u̱so-u wa, u̱ka wa nomte̱ u̱s-pama u̱ me̱ ne̱ u̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. 23 Remu̱ iya, da-u̱ u̱m hyane̱ ka ko̱-uyan o̱tte̱ m-da u̱ me̱ne̱, u̱m o̱ wadu̱ jab to̱mo̱n wu̱n u̱du̱ no̱ za m-tumb. 24 U̱m zatte̱ u-sakna da u̱zu̱ a Wa-ko-uyan u̱ tane̱, me̱ u̱t-haan me̱ hi-u̱r ri za m-tumb.

25 Se̱di u̱m dorogte̱ u̱zu̱ kamu̱g u̱m u̱ da-o̱ mu̱u̱tu̱n no̱ Abafariditus. O̱ru̱ ri wa doru̱ Ye̱so̱ wa, hu̱u̱b m-ank u̱ ri, hu̱u̱b u̱r-se̱ge̱ ri u̱du̱ m-gag. Tu̱msu̱ wu̱ nome̱ m-ank mu̱ sha-mu̱ wa-to̱m-u̱ no̱ remu̱ wa no̱m-tu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ u̱ da-u̱ u̱m o̱ u̱ssa. 26 U̱m o̱ to̱mnu̱ wu̱n remu̱ zu̱ wu̱n tumbte̱ u̱t-sa wu̱n hyan no̱, tu̱msu̱ wu̱n e̱ku̱ste̱ sok remu̱ u̱zu̱ no̱ ho̱k u̱zu̱ wa zatte̱ m-yar da. 27 Tu̱msu̱ iya-o̱ wa no̱ng ko̱b-du̱ m-yar so̱k, har wa o̱o̱g u̱ssa m-mar. Se̱di Ru̱-u̱ ho̱k o̱n-u̱r wa, tu̱msu̱ u̱ o̱n-u̱r ri ne̱, taas u̱m no̱m namu̱ jab u̱-me̱ mo̱ko̱n namu̱ jab mu̱ da. 28 Remu̱ iya u̱m e̱ku̱ste̱ sok u̱m to̱mto̱n no̱ wu̱n, remu̱ u̱zu̱ da-u̱ no̱ hyane̱ wu̱n no̱ u̱t-no̱m u̱r-so̱ du̱ hyan-du̱ wu̱n, tu̱msu̱ u̱m za na-su̱ jab so̱k da. 29 Remu̱ iya, kabu̱n wu̱n u̱r-so̱ ne̱ so̱k, u̱ka a-doru̱ Wa-ko-uyan ku̱bte̱ o̱r-u̱t e̱ a-dor-ne̱. Ya'an u̱t-ne̱t go̱-du̱ wu̱n ne̱ m-ze̱g. 30 Yaan wu̱n m-ze̱g remu̱ zu̱ wa ko̱ko̱t m-mar remu̱ ank-m Kiristi. Da-u̱ wa o̱o̱ge̱ no̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱, du̱ no̱ kerge̱ no̱mu̱ me̱ da. Wa no̱ng iya remu̱ u̱zu̱ no̱ kerge̱ u̱r-haan no̱ no̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ hi-u̱r no̱ da.

3

Jab-u̱ so̱-o̱ u̱t-nip

1 U̱ da-o̱ hen o̱r-u̱t ri ne̱, no̱mo̱n u̱r-so̱ u̱-me̱ Wa-ko-uyan! U̱m poot u̱ ge̱nu̱ no̱ tun-to̱ no̱m-to̱ tu̱ u̱m de̱ u̱t-swu̱r m-waru̱ no̱ da tu̱msu̱ u̱m o̱ no̱m-du̱ to̱ remu̱ e̱'-du̱ yar-m no̱.

2 Gwatu̱n u̱r-zwar ne̱ u̱ a-no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱, e̱ u̱ka o̱', i o̱o̱ge̱ a-kwu̱p-du̱ u-war, i zu̱ye̱ se̱ na no̱ngu̱ no̱ u̱r-pe̱s kanda no̱ kum-u̱t u-u̱ku̱r. 3 Remu̱ in i nome̱ u̱t-huuk u̱ Yar u-Ru̱ i na o̱ye̱ i na no̱me̱ u̱r-pe̱s du̱ u̱t-nip. In to̱ste̱ u̱ no̱mu̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ in ne̱ u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱. In to̱ste̱ u̱ be̱b-du̱ ne̱t da, 4 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ me̱ u̱ hi-u̱r ri u̱m o̱tte̱ no̱mu̱ de̱ kere̱ wadu̱ me̱ yadu̱ jab-u̱ no̱m-u̱t to̱.

A waku̱n o̱ u̱s-dorog u̱zu̱ wa kere̱ kwu̱m-du̱ u̱ku̱r du̱gu̱-du̱ be̱b-du̱ ne̱t, u̱m o̱tte̱ m-ze̱g wa: 5 Na no̱ngu̱ me̱ u̱r-pe̱s u̱ ho̱-du̱ roog-mu̱ u̱t-eer. Me̱ ne̱t-tu̱ Isra wa, du̱gu̱ ko̱-u̱r Banyami. Me̱ matu̱ ne̱t-u̱ Ibraniya-ne̱ wa. U̱ka wa Farisa u̱m no̱ng yu̱-u̱r ri du̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱. 6 U̱m o̱o̱g u̱m cwanu̱g u-Ru̱ sok u̱ wa me̱ u̱ yadu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱r-ko̱b. U̱m o̱o̱g u̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱ sok, u̱ wa me̱ do̱rru̱ bo̱r-u̱t Yahuda-ne̱ za pas-du̱ u-bo̱r.

7 U̱m o̱o̱g u̱m kabu̱g no̱m-u̱t to u̱ka m-swu̱r, se̱di u̱ da-o̱ u̱m kabu̱g to̱ m-zan remu̱ no̱mu̱ Kiristi no̱mu̱ me̱. 8 No̱mu̱ ze̱ge̱ iya, u̱m kabu̱g ko̱-uyan m-zan remu̱ swu̱r-mu̱ zare̱ senu̱sse̱ da mu̱ nap-m Kiristi Ye̱so̱ Wa-ko-uyan u ri. Remu̱ wa o̱ u̱m taagte̱ ko̱-uyan tu̱msu̱ u̱m kabu̱g to̱ no̱m-tu̱ u̱s-gu̱r, remu̱ u̱m kum-u̱t Kiristi, 9 tu̱msu̱ zu̱ u̱m shu̱'u̱te̱ u̱s-gan u̱ wu̱n ne̱. U̱m zamu̱n u̱ to̱stu̱ jab-u̱ ri remu̱ no̱m-u̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m da se̱di u̱m shu̱'u̱te̱ wa jab-u̱ so̱-o̱ remu̱ do̱rru̱ u̱t-bo̱r da. Se̱di u̱m shu̱'u̱te̱ wa jab-u̱ so̱-o̱ remu̱ ya-du̱ jab-u̱ u̱du̱ Kiristi. Jab-u̱ so̱-o̱ uno̱ rwu̱gu̱n du̱gu̱ u-Ru̱ remu̱ ya-du̱ jab. 10 U̱m u̱t-sa m-nap Kiristi tu̱msu̱ u̱m nap shin-m mo̱ mu̱ yu̱nse̱ wa du̱gu̱ m-mar. Tu̱msu̱ u̱m u̱t-sa u̱m swa u̱r-ko̱b u̱ka wa soote̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ u̱m shu̱'u̱t u̱s-gan u̱ wa ne̱ u̱ mar-m wa, 11 u̱m u̱t-sa tunto̱ no̱m-to̱ no̱m remu̱ u̱zu̱ Ru̱-o̱ u̱t-wa u̱m shu̱'u̱t u̱r-fat tu̱msu̱ ba u̱m mare̱.

Re̱-du̱ u-shu̱

12 Za zu̱ u̱m kwu̱mu̱g no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t da, ko̱ u̱zu̱ u̱m shu̱u̱g u-be̱e̱t u̱ka Ru̱-u̱ o̱tte̱ u̱ssa da. Se̱di u̱m o̱ u̱t-swu̱r u̱r-no̱k u-shu̱ u̱m shu̱'u̱t u̱ka Kiristi remu̱ u̱zu̱ wa dak me̱ u̱m shu̱'u̱t ba wa. 13 O̱r-u̱t ri ne̱, u̱m kabu̱g hi-u̱r ri u̱zu̱ u̱m shu̱pu̱k to̱ da. Se̱di no̱m-u̱ u̱m o̱ u̱t-no̱m u-gan: U̱m o̱ u̱t-ku̱u̱s u̱t-to̱ u̱ no̱mu̱ o̱o̱ge̱ dim ne̱ tu̱msu̱ u̱m o̱ bu̱z-du̱ no̱m-u̱ o̱ u-shu̱. 14 U̱m o̱ m-so̱m u̱m te be-du̱ re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱ remu̱ u̱m reet u̱r-o̱g, du̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa u̱du̱ ri. Wa u̱t-sa u̱m shu̱'u̱t sha-m Ye̱so̱ Kiristi tu̱msu̱ u̱m shu̱'u̱t u̱t-mo̱r u̱ wa ne̱.

15 In be̱e̱t i Yar u-Ru̱ se̱ste̱ yage̱ in shu̱'u̱t u̱ go̱-du̱ uno̱ jab o̱ ne̱. Se̱di a waku̱n o̱ se̱ke̱n dorogse̱ ne̱ su̱ kit, Ru̱-u̱ de̱ u̱t-wa wa nap m-zu̱n. 16 No̱m-u̱ zu̱ge̱ u̱r-zwar hen, yagu̱n in du̱u̱t yu̱-u̱r in remu̱ nip-tu̱ in kume̱.

17 O̱r-u̱t ri ne̱, dorton fat-u̱t no̱ u̱ka u̱m nomte̱ du̱ ri yu̱-de̱, tu̱msu̱ isu̱n du̱gu̱-du̱ ne̱t-tu̱ o̱ do̱rru̱ da-tu̱ it yasu̱ no̱. 18 No̱mu̱ wu̱te̱ u̱m o̱tte̱ waru̱ no̱ u̱zu̱ no̱ gwat yu̱-u̱r no̱ u̱r-zwar ne̱, u̱ da-o̱ tu̱msu̱ u̱m o̱ waru̱ no̱ m-is ne̱ u̱ is-u̱ ri, u̱zu̱ e̱ke̱n o̱ro u-tát i o̱ gu̱g-mu̱ ko̱se̱-tu̱ mo̱ttu̱ mar-m Kiristi u̱-do̱m u-kan. 19 Vaste̱-m u̱n be-du̱ m-mar de̱ u̱n sa-e̱, ru̱-u u̱n no̱m-tu̱ war-u̱t u̱n u̱t-sa to̱, tu̱msu̱ u̱n u-da u-be̱e̱t u̱n o̱ u̱t-u̱k tu̱ no̱m-tu̱ m-e̱. Dorog-u̱s u̱n o̱ du̱ no̱m-tu̱ u-dak. 20 Se̱di in ne̱t-tu̱ do̱m u-ru̱ to̱. Tu̱msu̱ in e̱ku̱ste̱ u̱ e'-du̱ wa-u-u̱ku̱r du̱gu̱ ku̱n, wu̱na o̱ Wa-ko-uyan Ye̱so̱ Kiristi. 21 Wa do̱'e̱ kab-du̱ war-tu̱ za m-sek u̱ in tu̱msu̱ wa muut to̱ sha-mu̱ war-u̱ m-sek u̱ wa. Wa u̱t-no̱m iya u̱ be̱b-u̱r wa, remu̱ gandi be̱b-u̱r re du̱ muute̱ ko̱-uyan u̱du̱ faru̱k-u̱r wa.

4

1 Remu̱ iya, o̱r-u̱t ri ne̱ i u̱m u̱t-cwan, shu̱'u̱tu̱n u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ Wa-ko-uyan! U̱m cwanu̱g no̱ o̱r-u̱t ri ne̱, tu̱msu̱ u̱m tumbte̱ u̱ssa u̱m m-hyan no̱, remu̱ zu̱ no̱ o̱ye̱ so̱-u̱r ri u̱ to̱p-u ri ne̱ u̱ u̱m kume̱ remu̱ ank-m ri.

Gom-tu̱ m-shiriktin
mu̱ jab

2 U̱m ko̱no̱g Yudiya u̱ Sintiki remu̱ u̱zu̱ no̱ ne̱t-u̱t Wa-ko-uyan to̱ ho̱ngsu̱n ko̱b-du̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱. 3 Tu̱msu̱ u̱m ko̱no̱g bo̱, hu̱u̱b m-ank-u̱ ri wu̱ u̱t-nip, bo̱ no̱mu̱ ne̱ta-u̱t to̱ u̱r-se̱ge̱, remu̱ zu̱ u̱n no̱ng m-ank so̱k u̱ me̱ ne̱ u̱du̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r. U̱n no̱ng m-ank u̱r-ko̱t u̱ Ke̱re̱me̱n ne̱ u̱ to̱ko̱n hu̱u̱b-tu̱ m-ank-u̱ ri ne̱, i dim-u̱t e̱ o̱o̱ge̱ m-pan u̱-me̱ Ran-u̱ u̱r-fat.

4 Ko̱-uyan da no̱mu̱n u̱r-so̱ u̱-me̱ Wa-ko-uyan. Me̱ u̱t-swu̱r m-zu̱: No̱m u̱r-so̱! 5 Yage̱ ko̱wan hyan yar-mu̱ jab no̱. Wa-ko-uyan no̱ng u̱t-mo̱r u̱ mu̱u̱n ne̱. 6 A jab-u̱ no̱ yu̱ne̱ remu̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ da, se̱di te̱k-u̱ ko̱-uyan, u̱-me̱ u̱s-to̱o̱g u̱s-ko̱n ne̱, u̱t-vam ne̱ hu̱u̱tu̱n ko̱n-u̱s no̱ u̱du̱ u-Ru̱. 7 Tu̱msu̱ ru̱s-du̱ jab ne̱ du̱ u-Ru̱, u̱ ze̱ge̱ nap-mu̱ ne̱t, o̱ de̱ e'-du̱ jab-u̱s no̱ u̱ dorog-u̱s no̱ ne̱ remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi no̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱.

8 M-vaste̱, o̱r-u̱t ri, Ko̱-uyan o̱ no̱ iise̱ du̱gu̱-du̱ ri, ko̱-uyan o̱ no̱ o̱nke̱ du̱gu̱-du̱ ri, ko̱-uyan o̱ no̱ ho̱ge̱ du̱gu̱-du̱ ri, ko̱-uyan o̱ no̱ hyane̱ me̱ u̱t-no̱m, waan to̱ u̱-me̱ u-iis. Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ ru̱s-du̱ jab u̱t-no̱m u̱r-kot u̱ no̱ ne̱. 9 Ko̱-uyan o̱ no̱ iise̱ du̱gu̱-du̱ ri ko̱-uyan o̱ no̱ o̱nke̱ du̱gu̱-du̱ ri, ko̱-uyan o̱ no̱ ho̱ge̱ du̱gu̱-du̱ ri, ko̱-uyan o̱ no̱ hyane̱ me̱ u̱t-no̱m, waan to̱ u̱-me̱ u-iis. A no̱ no̱me̱ tunto̱ no̱m-to̱ Ru̱-u̱ ru̱s-du̱ jab u̱t-no̱m u̱r-kot u̱ no̱ ne̱.

U̱t-vam remu̱ nya-u u̱n

10 U̱m no̱ngu̱ Wa-ko-uyan u̱t-vam, remu̱ zu̱ u̱ da-o̱ no̱ mu̱ttu̱n jab-u̱s no̱ tu̱msu̱ u̱du̱ ri. U̱m nak u̱zu̱ u̱m o̱o̱g u̱ jab-u̱s no̱, se̱di no̱ kwu̱mu̱g keru̱ no̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ da. 11 Za u̱zu̱ u̱m zu̱u̱g iya remu̱ u̱zu̱ u̱m tagte̱ o̱kon da, remu̱ u̱zu̱ u̱m iiste̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ no̱mu̱ u̱m o̱tte̱ ne̱ u-be̱e̱t u̱ ko̱yu̱he̱ fu̱n-ya. 12 U̱m nak yu̱-du̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ u̱m nak yu̱-du̱ u̱t-kwu̱m. U̱m iiste̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ no̱mu̱ u̱m o̱tte̱ ne̱ u-be̱e̱t u̱ ko̱yu̱he̱ fu̱n-ya, ko̱ u̱m re̱e̱g u̱m shig ko̱ u̱m o̱ u̱s-me̱r, ko̱ u̱m o̱ shu̱'u̱t-du̱ u̱t-kwu̱m u-tát ko̱ da-u̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b. 13 Me̱ kere̱ no̱m-du̱ ko̱-uyan u̱ remu̱ Kiristi wu̱ yu̱'e̱ me̱ u̱r-be̱b.

14 Se̱di no̱ng u̱r-zwar u̱ no̱ no̱m-tu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ u̱-me̱ swadu̱ u̱r-ko̱bu̱ ri. 15 Ne̱t-tu̱ Firipi-ne̱, da-u̱ u̱m haatu̱n no̱ rem-su̱ m-re̱me̱r su̱ u-Ru̱, no̱ nak ank-m ri du̱gu̱ u̱r-taku̱n. A tase̱, da-u̱ u̱m yage̱ no̱ m-ha dak-u̱ Makidoniya, no̱ nak u̱zu̱ no̱ o̱o̱ge̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ i no̱mu̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ u̱ war-no̱. No̱ o̱ ne̱t-tu̱ no̱mu̱ me̱ se̱ge̱-du̱ shik-u̱ war-no̱. No̱ no̱ng iya remu̱ u̱m ye'et u̱n Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u-Ru̱. 16 Remu̱ da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱ bo̱-u̱ Tasaronika no̱ to̱mo̱tto̱n me̱ u̱r-se̱ge̱ m-ze̱g u-so u-gan. 17 U̱m zu̱u̱g iya tass no̱ dorog u̱zu̱ ho̱s-mo̱ u̱m u̱t-sa du̱gu̱-du̱ no̱ da, se̱di u̱m u̱t-sa no̱ kum u-to̱p du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ remu̱ ho̱s-m no̱. 18 U̱m kwu̱mu̱g ko̱-uyan u̱m u̱t-sa, u̱t-nip u̱m o̱tte̱ u-tát m-ze̱g no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa. U̱m o̱tte̱ no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa u-be̱e̱t remu̱ u̱m kwu̱mu̱g ho̱s-mu̱ no̱ yasu̱n Abafariditus. Ho̱s-mo̱ u̱ka ho̱s-mu̱ sha-mu̱ wu̱s u-haku̱n, to̱o̱g-o̱ u̱ Ru̱-u̱ o̱nke̱ tu̱msu̱ wa ho̱g zwarru̱ o̱. 19 Tu̱msu̱ Ru̱-u ri de̱ to̱s-du̱ no̱ no̱m-u̱ no̱ u̱t-sa u-be̱e̱t du̱gu̱ sek-mu̱ kwu̱m-u̱t wa, remu̱ Kiristi Ye̱so̱.

20 M-sek u̱du̱ u-Ru̱ U̱so-u in m-mo̱mmo̱. U̱ shu̱'u̱t iya.

Vu̱k-su̱ m-vaste̱ Burus

21 Vu̱ksu̱n ne̱t-u̱t Kiristi Ye̱so̱ u̱t-be̱e̱t. A-dor-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱r-ko̱t u̱ me̱ ne̱ e̱ o̱ vu̱k-su̱ no̱. 22 Ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱t-be̱e̱t e̱ o̱ vu̱k-su̱ no̱, u̱r-same̱ u̱ a-dor-ne̱ i o̱o̱ge̱ u̱-me̱ bu-u Kaisar.

23 Nya-u Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ Kiristi o̱ u̱r-kot u̱ yar-u no̱ ne̱. U̱ shu̱'u̱t iya.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Ran-u u̱r-Taku̱n u̱ Burus pane̱

Timoti

1

U̱s-vu̱k u̱du̱ Timoti

1 Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ ri, Burus. U-Ru̱ wu̱ u̱kre̱ in tu̱msu̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱ wu̱ in o̱o̱ge̱ wa-du̱ jab u̱du̱ wa, wa wa'ag me̱ u̱m shu̱'u̱t wa-to̱m-u̱ Kiristi Ye̱so̱.

2 U̱m o̱ pan-du̱ uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ ró Timoti wu̱ o̱ u̱ka wa-u̱ u̱t-nip u̱ ri remu̱ u̱zu̱ tu̱msu̱ bo̱ yaag jab u̱-me̱ Kiristi. U̱m no̱ng u̱s-ko̱n u̱du̱ u-Ru̱ u-U̱so u̱ Kiristi Ye̱so̱ Wa-ko-uyan u̱ in, u̱zu̱ wa ya' bo̱ u-nya u̱ u̱r-o̱n u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱.

U̱t-him u̱ mo̱t-tu̱ a-ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi

3 Da-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ m-ha u̱ Makidoniya u̱m zu̱u̱g u̱zu̱ bo̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ bo̱-u̱ Afisa remu̱ bo̱ no̱m-tu̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ u-har u̱ku̱n u̱zu̱ u̱n yage̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi. 4 Tu̱msu̱ waru̱ u̱n u̱zu̱ u̱n yage̱ muut-u̱ jab-u̱s u̱n u̱du̱ u̱t-kwu̱r u̱ ogor-tu̱ u̱so-tu̱ u̱so-u̱t u̱n tu̱ za u̱r-ma. Go̱-du̱ rem-u̱s se̱ haatu̱n inan ko̱ o̱o̱g ba haatu̱n re̱-u̱ u-shu̱ ank-mu̱ u-Ru̱, u̱ na shu̱u̱se̱ remu̱ yadu̱ jab. 5 Se̱di no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa u̱ nak-du̱ u̱t-to̱ ri shu̱u̱s cwan-u̱t to̱, cwan-tu̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ jab-u̱ u-he̱n tu̱msu̱ u̱ jab ne̱ u̱ nape̱ no̱m-u so̱-o̱ u̱ yo̱-o̱ ne̱ u̱ yadu̱ jab-u̱ u̱t-nip ne̱ u̱du̱ u-Ru̱. 6 Se̱di e̱ke̱n ne̱t-ne̱ e̱nkte̱ du̱gu̱ no̱m-u̱t tun-to̱, tu̱msu̱ e̱ byu̱ru̱g u̱-kit u̱du̱ rem-su̱ m-zan. 7 E̱ u̱t-sa e̱ shu̱'u̱t a-u̱t-ko̱se̱ tu̱ bo̱r-u̱t Mosa, se̱di e̱ nak no̱mu̱ e̱ o̱ u̱t-zu̱ ko̱ e̱ nak no̱m-u̱ e̱ o̱ u̱t-war za-u gye̱r-u̱ u̱r-be̱b ne̱ da.

8 In nak u̱zu̱ bo̱r-yu̱ u-Ru̱ o̱ so̱-ya, se̱di se̱ ne̱t-tu̱ no̱ng ko̱se̱-tu̱ to̱ ho̱n-ho̱n. 9 Tu̱msu̱ in nak u̱zu̱ na no̱mu̱g bo̱r-yu̱ u-Ru̱ remu̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ a-jabu̱ so̱-o̱ ne̱ da. Se̱di na no̱mo̱g to̱ remu̱ i pase̱ bo̱r-yu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ a-yu̱nsu̱ u̱s-jab ne̱, re̱mu̱ i gu̱gme̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa tu̱msu̱ a-u̱t-ba'as-ne̱, remu̱ a-za u-he̱n ne̱ u̱ i yu̱te̱ u-Ru̱ m-ze̱g ne̱ da, remu̱ i ho̱ye̱ u̱so-u̱t e̱ u̱ ino-u̱t e̱ ne̱ u̱ i ho̱ye̱ u̱t-ne̱t ne̱, 10 u̱ ne̱t-tu̱ i no̱me̱ m-o̱ ne̱, u̱ campa-ne̱ i rooge̱ u̱ campa-ne̱, u̱ ne̱ta-ne̱ i rooge̱ u̱ ne̱ta-ne̱, u̱ a-hyu̱-u du̱ u̱t-ne̱t ne̱, u̱ a-u̱s-bi ne̱, u̱ a pas-du̱ este̱du̱ u̱s-rem ne̱, u̱ i no̱me̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip hose̱ u̱t-no̱m. 11 Ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip tun-to̱ eeste̱ u̱ rem-su̱ m-re̱me̱r ne̱ su̱ m-sek su̱ ware̱ mo̱t-tu̱ Ru̱-u̱ nu-u so̱-o̱. Sin-se̱ o̱o̱ge̱ remsu̱ m-re̱me̱r su̱ Ru̱-u̱ ya'u̱ me̱ no-mu̱ no̱m-du̱ bu̱t-tu̱ se̱.

Nya-u̱ Wa-ko-uyan ko̱se̱ Burus

12 U̱m vam-u̱g Kiristi Ye̱so̱, Wa-ko-uyan in, wu̱ ya'u̱ me̱ u̱r-be̱b remu̱ wa kabu̱g me̱ u̱ka ne̱t wu̱ wa do̱'e̱ to̱stu̱ jab-u̱ wa u̱du̱ ri, da-u̱ wa dage̱ me̱ u̱m no̱m pama-u̱s wa. 13 Ho̱to̱, u̱m o̱o̱g waru̱g no̱m-u̱t yo̱to̱ u̱ mo̱t-u̱t wu̱n ne̱. U̱m yaag ne̱t-u̱t wu̱n u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ u̱m o̱o̱g yu̱nu̱s-du̱ u̱s-jab u̱du̱ ne̱t-u̱t wu̱n. Se̱di u̱m kwu̱mu̱g u̱r-o̱n rem u̱zu̱ u̱m no̱mo̱g u̱ ko̱b-du̱ m-nap tu̱msu̱ ko̱b-du̱ yadu̱ jab ne̱ u̱-me̱ Kiristi. 14 Tu̱msu̱ Wa-ko-uyan da'u̱ste̱ nya-u wa u-tát u̱ do̱m-u̱ ri u̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱ u̱ u̱t-cwan ne̱ remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi ri u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱.

15 Sin-se̱ rem-se̱ nip-to̱ tu̱msu̱ yage̱ kowan kab se̱: Kiristi Ye̱so̱ haagu̱n u̱-me̱ u-dak remu̱ wa u̱ku̱rte̱ u̱t-ne̱t du̱gu̱ ba'as-u̱t e̱, tu̱msu̱ u̱-me̱ u̱n me̱ zege̱ u̱t-ba'as. 16 M-ha iya ne̱, Kiristi Ye̱so̱ hog o̱n-u̱r ri, me̱ yu̱ ze̱ge̱ kowan u̱t-ba'as, u̱ remu̱ wa ko̱ste̱ u̱t-ne̱t gag-du̱ jab-u̱ wa u̱ za u̱t-ta. Wa cwan-u̱g u̱zu̱ no̱m-u̱ wa no̱me̱ remu̱ ri o̱ shu̱'u̱t m-sha u̱du̱ u̱t-ne̱t i do̱'e̱ ya-du̱ jab u̱du̱ wa, tu̱msu̱ e̱ kum fat-du̱ m-mo̱mmo̱. 17 U̱ da-o̱ u̱du̱ faru̱k-u̱ za u̱r-ma, wu̱ zaare̱ m-mar da, wu̱ na hyu̱n-te̱ da, wu̱ o̱ u-Ru̱ u-gan kyak, m-ze̱g u̱ m-sek ne̱ shu̱'u̱t u̱du̱ wa m-mo̱mmo̱. U̱ shu̱'u̱t iya.

No̱m-u̱ Timoti de̱ u̱t-no̱m

18 U̱m o̱ no̱mu̱ bo̱ tun-to̱ him-to̱, Timoti, wa-u̱ ri, u̱ka warru̱ no̱mu̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱ su̱ na no̱me̱ u̱ mo̱t-u̱t ró ne̱ u̱r-taku̱n, u̱ remu̱ u̱zu̱ a-bo̱ do̱re̱ to̱ bo̱ u̱t-no̱m gag-m u̱ka wa m-gag so̱-wa remu̱ nip-tu̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, 19 bo̱ o̱ m-shu̱p u̱ yadu̱ jab-u̱ rò u̱r-zwar-ne̱, tu̱msu̱ u̱ jab ne̱ u̱ nape̱ no̱m-u so̱-o̱ u̱ yo̱-o̱ ne̱. E̱ke̱n ne̱t-ne̱ e̱ yakke̱ tun-to̱ tu̱msu̱ remu̱ iya e̱ shaktu̱sse̱ yadu̱ jab-u̱ e̱. 20 Go̱-du̱ ne̱t-u̱t to̱ e̱ o̱ Himeniyus u̱ Are̱zanda. U̱m ya'aste̱ u̱n u̱ kom-tu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te, remu̱ u̱zu̱ o̱ do̱'e̱ iis-u̱ u̱n yage̱-du̱ pyap-su̱ u-Ru̱ ne̱.

2

U̱t-Him u̱ mo̱t-tu̱ u̱t-huuk

1 U̱r-taku̱n, remu̱ iya, u̱m o̱ hyu̱m-du̱ no̱, no̱mo̱n u̱s-ko̱n u̱ remu̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, u̱s-to̱o̱g ne̱, u̱t-vam ne̱, 2 no̱mo̱n u̱s-to̱o̱g remu̱ u̱t-faru̱k u̱ i o̱ do̱m-u̱ u̱r-faru̱k ne̱ be̱e̱t. A in no̱me̱ iya in u̱t-no̱m u̱r-yu̱ m-yar tu̱msu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ zu̱ye̱ in no̱m u-he̱n ne̱. 3 Go̱-du̱ sin-se̱ to̱o̱g-se̱ otte̱ u̱r-zwar, tu̱msu̱ u-Ru̱ Wa-u-u̱ku̱r in hog zwarru̱ se̱ sok. 4 Wa u̱t-sa u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t u̱ kum u-u̱ku̱r du̱gu̱ ba'as-u̱t e̱ tu̱msu̱ e̱ nap rem-su̱ u̱t-nip su̱ mo̱t-tu̱ u-Ru̱. 5 Remu̱ u̱zu̱ Ru̱-o̱ u-gan kyak. Tu̱msu̱ ne̱t o̱ró gan wu̱ eese̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱t u̱ u-Ru̱ ne̱. Ne̱t-u̱ wa na foge̱ Kiristi Ye̱so̱. 6 Wa ya'aste̱ hi-u̱r wa remu̱ wa rwurut u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t remu̱ e̱ kum-u̱t u-u̱ku̱r. Sin-se̱ o̱ rem-su̱ Ru̱-u̱ yase̱ u̱du̱ u-dak u-be̱e̱t ho̱n-ho̱n u̱ da-u̱ kame̱. 7 O̱ wa'e̱ Ru̱-u̱ to̱mto̱n me̱ u̱ka wa-u̱t-bu̱t u̱ wa-to̱mu̱-u̱ Ye̱so̱ ne̱, u̱m no̱m ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip su̱ rem-su̱ mo̱t-tu̱ ya-du̱ jab, u̱du̱ i za-Yahuda-ne̱. No̱m-u̱ u̱m o̱o̱ge̱ u̱t-war nip-to̱. A bise̱ u̱m o̱tte̱ da.

8 Remu̱ iya, u̱m u̱t-sa campa-ne̱ be-du̱ e̱ mo̱ro̱gte̱, e̱ jaku̱s u̱t-kom tu̱ u-he̱n u̱du̱ u-Ru̱ da-u̱ e̱ o̱ u̱s-to̱o̱g, za namu̱ jab ne̱ ko̱ inan ne̱ da. 9 Tu̱msu̱ iya u̱m u̱t-sa u̱ ne̱ta-ne̱ wa' cwu̱-tu̱ du̱pe̱. Ku̱mge̱ ne̱ta-ne̱ wa' cwu̱-tu̱ zaare̱ haatu̱n m-e̱' da tu̱msu̱ e̱ wa' cwu̱-tu̱ ko̱se̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi, za u̱k-tu̱ u-ga ne̱ da, ko̱ kus-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro ko̱ ta'ar-tu̱ shik ko̱ kus-tu̱ shik sok, 10 se̱di ne̱ta-ne̱ i o̱ m-gwat u̱zu̱ e̱ yaste̱ hi-u̱r e̱ u̱du̱ u-Ru̱ ku̱mge̱ e̱ muut hi-u̱t e̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱.

11 Yage̱ ne̱ta-ne̱ iis za no̱m-du̱ u̱r-shu̱t tu̱msu̱ u̱ yase̱ du̱ u̱r-hi ne̱ u-be̱e̱t. 12 U̱m yaag ne̱ta u̱r-be̱b du̱ u̱t-ko̱se̱ da ko̱ e̱ no̱m u̱r-faru̱k du̱ campa-ne̱ da. Se̱di yage̱ e̱ ho̱ u̱s-ram. 13 Remu̱ zu̱ Ru̱-u̱ no̱mo̱g Adamu u̱r-taku̱n kanda Hawa.

14 Tu̱msu̱ Adamu wa faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te e̱ngu̱sse̱ da. Se̱di ne̱ta wa, remu̱ u̱zu̱ wa na e̱ngu̱sse̱ wa shu̱'u̱t wa-u̱t-ba'as. 15 Se̱di ne̱ta-ne̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ u̱ku̱r u̱du̱ u̱r-mat du̱ yaag, abite̱ e̱ re̱e̱g u-shu̱ u̱ yadu̱ jab ne̱, u̱ u̱t-cwan ne̱, tu̱msu̱ u-he̱n ne̱, tu̱msu̱ u̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi ne̱.

3

U̱ka du̱pte̱ Yu̱-shu̱ A-dor-ne̱ Shu̱u̱t

1 Rem-u̱s sin-se̱ nip-to̱ su̱ zu̱ye̱, a ne̱t-u̱ o̱ cwan-tu̱ wa shu̱'u̱t yu̱-shu̱ u̱-me̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ wa o̱ cwan-tu̱ o̱g-u̱r so̱-de̱. 2 Remu̱ iya, se̱ yu̱-shu̱ shu̱'u̱te̱ za u̱r-pyap, wa shu̱'u̱t campa ne̱ta gan, wa shu̱'u̱t u̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi ne̱, wa shu̱'u̱t wa-u̱s-ve̱r, u̱ dim-u̱r so̱-de̱ ne̱. Tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t wa-cwan-tu̱ u̱t-hamu̱t u̱ bu-u wa, tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t wa kerru̱ u̱t-ko̱se̱. 3 Tu̱msu̱ se̱ wa shu̱'u̱te̱ za wa swa-u̱ ke̱ u-tát da ko̱ wa cwan-tu̱ yu̱nu̱s-du̱ jab da. Se̱di se̱ wa shu̱'u̱te̱ ne̱t u̱r-ka, za wa u-har da, tu̱msu̱ za wa cwan-tu̱ shik da. 4 Se̱ wa kerge̱ gargu̱ bu-u wa u̱r-zwar ne̱, tu̱msu̱ se̱ wa kerge̱ u̱t-wa yaag-u̱ wa ya' wa m-ze̱g tu̱msu̱ e̱ do̱r wa. 5 Remu̱ zu̱ abite̱ ne̱t ke̱rge̱ gargu̱ bu-u wa da, re̱ne̱ o̱ wa do̱te̱ keru̱ gwat-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱? 6 Tu̱msu̱ se̱ a wa shu̱'u̱t wa doru̱ po-wa da, remu̱ zu̱ wa kere̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi ne̱ tu̱msu̱ wa he̱ gandi kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ka faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te nomte̱. 7 Yu̱-Yat-ya a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ se̱ tu̱msu̱ wa shu̱'u̱te̱ ne̱t wu̱ o̱tte̱ dim-u̱r so̱-de̱ u̱du̱ a-za-dor ne̱, taas wa he̱ u̱-me̱ no̱m-tu̱ m-e̱ da tu̱msu̱ u̱-me̱ re̱n-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te.

8 Iya o̱ he̱n u̱s-diko̱n se̱ e̱ shu̱'u̱te̱ ne̱t-tu̱ ko̱re̱ ya-du̱ m-ze̱g, e̱ shu̱'u̱t ne̱t-tu̱ u̱t-nip. Tu̱msu̱ se̱ e̱ shu̱'u̱te̱ a-za swa-u̱ ke̱ ne̱ u-tát, tu̱msu̱ se̱ e̱ shu̱'u̱te̱ a-u̱t-nip-ne̱ u̱ mo̱t-tu̱ shik ne̱. 9 Se̱ e̱ ship rem-su̱ u̱t-nip su̱ mo̱t-tu̱ yadu̱ jab-u̱ u̱r-zwar ne̱ tu̱msu̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ jab ne̱ u̱ ko̱se̱ u̱zu̱ u̱n zatte̱ u̱t-ba'as da. 10 Kanda na dag u̱n u̱s-diko̱n, yage̱ na re̱g u̱n sok. A-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ u̱n zatte̱ u̱r-pyap da, yage̱ e̱ no̱m m-ank u̱ka u̱s-diko̱n.

11 Iya-o̱ he̱n tu̱msu̱ ne̱ta-u̱t u̱n se̱ e̱ shu̱'u̱te̱ ne̱t-tu̱ ko̱re̱ yadu̱ m-ze̱g, se̱di za a remsu̱ ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱ u̱ mo̱t-tu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ da. Tu̱msu̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi ne̱ u̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱ u̱-me̱ ko̱-uyan u̱ e̱ o̱ u̱t-no̱m. 12 Se̱ diko̱n yu̱ shu̱'u̱t campa ne̱ta gan, tu̱msu̱ wa kere̱ gargu̱ ya'agu̱ wa u̱ bu-u wa ne̱ u̱r-zwar ne̱. 13 Ne̱t-tu̱ o̱ u̱ no̱m-du̱ pama-u so̱-o̱ u̱ka u̱s-diko̱n e̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ m-ze̱g du̱gu̱-du̱ e̱ke̱n tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ swu̱r-mu̱ shiriktin-mu̱ jab u̱-me̱ yadu̱ jab-u̱ e̱ u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱.

14 Ko̱ ba shu̱'u̱te̱ u̱zu̱ u̱m o̱ panu̱ no̱, u̱m cwang u̱zu̱ u̱m haan u̱m hyan no̱ za wa'as. 15 Se̱di u̱m o̱ panu̱ no̱ remu̱ u̱zu̱, a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ naase̱ me̱ uda, no̱ shu̱'u̱t u̱ m-nap ne̱ u̱ka du̱pte̱ ne̱t-tu̱ dor-u̱t hi-u̱r e̱ u̱-me̱ bu-u̱ u-Ru̱. U̱m o̱ u̱s-rem u̱ mo̱t-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱ Ru̱-u̱ u̱r-fat, u̱ o̱o̱ge̱ u̱r-kug tu̱msu̱ u̱r-tak du̱ u̱t-nip.

16 Tu̱msu̱ in be̱e̱t in eeste̱ u̱zu̱, yu̱-u̱r so̱-de̱ in no̱m-tu̱ m-yasa to̱ tu̱-yat-to̱:

Ye̱so̱ haagu̱n u̱ war-u̱ ne̱t,

na ko̱ske̱ in u̱zu̱ wu̱na o̱ wa'u̱ u-Ru̱ u̱du̱ Yar-u̱ u-Ru̱.

A-to̱m u-Ru̱-ne̱ hyu̱n wu̱n,

a-doru̱ Ye̱so̱ no̱m do̱nse̱-u̱r wa u̱-me̱ u̱t-dak.

Ne̱t-tu̱ u-dak u-be̱e̱t e̱ yaag jab u̱ wu̱n ne̱,

Ru̱-u̱ ku̱b wu̱n u̱-do̱m u-ru̱, u̱-me̱ sek-m wa.

4

Burus wargu̱ Timoti u̱ka no̱mu̱
a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱t-ko̱se̱

1 Se̱di Yar-u̱ u-he̱n wargu̱ in u̱zu̱ u̱ ho̱-tu̱ m-vaste̱ e̱ke̱n do̱'e̱ yage̱-du̱ yadu̱ jab-u̱ u̱t-nip. E̱ do̱'e̱ do̱rru̱ ko̱se̱-tu̱ yar-tu̱ u̱t-e̱nk tu̱msu̱ u̱t-ko̱se̱ ne̱ tu̱ rwu̱ne̱ du̱gu̱ no̱m u̱s-te. 2 Go̱-du̱ ko̱se̱-u̱t to̱ haan u̱du̱ ya ha-mu̱ u̱r-no̱ ne̱ u̱ u̱s-bi ne̱, i nap-mu̱ no̱m-u so̱-o̱ u̱ yo̱-o̱ ne̱ mu̱r-se̱. 3 U̱n zu̱u̱g u̱zu̱ ku̱mge̱ na no̱m u̱r-gu̱ da tu̱msu̱ ana re̱ to̱ko̱n no̱m-tu̱ u̱t-re̱ to̱ da. Se̱di Ru̱-u̱ no̱ng no̱m-u̱ u̱t-re̱ remu̱ na re̱ u̱ te̱k-u̱ ya-du̱ u̱t-vam u̱du̱ i ya'e̱ jab tu̱msu̱ u̱du̱ i nape̱ u̱t-nip. 4 Re̱mu̱ ko̱-uyan u̱ Ru̱-u̱ no̱me̱ u̱ so̱-o̱ o̱, tu̱msu̱ no̱m-u̱ na do̱'e̱ u̱t-gu̱gu̱m zaar da a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ na kabu̱g to̱ u̱ ya-du̱ u̱t-vam ne̱. 5 Re̱mu̱ zu̱ u̱du̱ to̱o̱g-u̱s in tu̱msu̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ na muute̱ to̱ u-he̱n ne̱.

6 Abo̱ re̱ u-shu̱ u̱ rwu̱u̱tu̱n no̱m-u̱t to̱ m-zu̱n u̱du̱ o̱r-u̱t ró a-dor-ne̱, bo̱ do̱'e̱ shu̱'u̱t wa-warru̱ rem-u̱s Kiristi Ye̱so̱ wu̱ so̱-wa, tu̱msu̱ bo̱ u̱t-re̱ u-shu̱ u̱t-rogom ne̱ remu̱ rem-su̱ ya-du̱ jab u̱ ko̱se̱-u̱t so̱-to̱ ne̱ tu̱ bo̱ o̱o̱ge̱ u̱t-do̱r. 7 Gu̱gme̱ ko̱se̱-u̱t to̱ tu̱ za tu̱ u̱t-nip da, tu̱msu̱ kwu̱r-tu̱ m-zan ne̱ tu̱ za u̱t-se̱ge̱ u̱t-ne̱t e̱ ya' u-Ru̱ m-ze̱g da. U̱ swas-mu̱ iya, iise̱ hi-u̱r ró bo̱ no̱m u̱r-yu̱ u̱ka Ru̱-u̱ o̱tte̱ u̱ssa bo̱ no̱m.

8 Remu̱ iis-u̱ u-war o̱ u̱r-zwar ne̱, se̱di iis-u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa ze̱k u̱r-zwar. O̱ do̱'e̱ se̱gu̱ ne̱t u̱-me̱ dinde̱ yu̱-de̱ u̱ da-o̱ tu̱msu̱ m-mo̱mmo̱.

9 No̱m-u̱ u̱m ware̱ rem-u̱s sin-se̱ nip-to̱, tu̱msu̱ se̱ ko̱rge̱ u̱t-kab u̱ u̱t-kom u̱t-yu̱r. 10 O̱ wa'e̱ it o̱ no̱m-du̱ m-ank u̱s-hund ne̱ tu̱msu̱ re̱-u̱ u-shu̱ ne̱ remu̱ re̱-u̱ u̱r-ko̱rro̱ u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱, re̱mu̱ zu̱ it wa'ag jab-u̱ it u̱du̱ u-Ru̱ u̱r-fat. Wa ko̱rge̱ u̱ku̱r du̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, u̱ku̱r-u o̱ u̱t-ze̱g u̱r-zwar u̱du̱ i ya'e̱ jab u̱-me̱ wa be̱e̱t.

11 Ko̱se̱ no̱m-u̱t to̱ tu̱msu̱ bo̱ waru̱ ko̱wan wa no̱m-to̱. 12 A-bo̱ yage̱ waku̱n ju̱ru̱m bo̱ da remu̱ u̱zu̱ bo̱ o̱ wa'u̱ be̱b. Se̱di bo̱ shu̱'u̱t no̱m-u̱ u̱t-ko̱se̱ u̱du̱ a-dor-ne̱, u̱-me̱ rem-u̱s ró, u̱ yu̱-u̱r ró, u̱-me̱ cwan-u̱t ró, u̱-me̱ yadu̱ jab-u̱ ró tu̱msu̱ u̱-me̱ he̱n-u ró ne̱. 13 Kanda u̱m haan u̱ku̱n, wa jab-u̱ karu̱nte̱ a-dor-ne̱ Ran-u̱ u-Ru̱, u̱t-bu̱t ne̱ tu̱msu̱ no̱mu̱ e̱ u̱t-ko̱se̱ ne̱. 14 Taas bo̱ yage̱ nya-u̱ Yar-u̱ Ru̱-u̱ u̱ na ya'u̱ bo̱ u̱du̱ no̱m-u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ ware̱, da-u̱ ne̱nge̱n-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ do̱ru̱ bo̱ u̱t-kom.

15 Wa' jab u̱-me̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t. Yasu̱ hi-u̱r ró u̱r-be̱e̱t, u̱ remu̱ kowan do̱'e̱ hyan-du̱ re̱-u̱ u-shu̱ ró. 16 Gwat hi-u̱r ró u̱r-zwar ne̱ u̱ka bo̱ o̱tte̱ u̱r-yu̱ tu̱msu̱ u̱ ko̱se̱-u̱t ró ne̱. Re̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t to̱, remu̱ zu̱ bo̱ u̱ ne̱t-tu̱ o̱ ho̱g-du̱ bo̱ ne̱ do̱'e̱ kwu̱m-du̱ u-u̱ku̱r.

5

U̱t-ko̱se̱ u̱ mo̱ttu̱ Bomos-ne̱,
u̱t-Ne̱nge̱n ne̱ tu̱msu̱ to̱k-ne̱

1 A-bo̱ hagu̱sse̱ u-ne̱nge̱n da, se̱di no̱mu̱ wa u̱s-rem u̱ka u-u̱so. Gwat ya'ag-u̱ be̱b-ne̱ u̱ka o̱r-u̱t ró ne̱. 2 Gwat u̱t-mang u̱ka ino-u̱t ró tu̱msu̱ ya'ag-u̱ ne̱ta-ne̱ u̱ka hu̱no-u̱t ró, u̱ jab u-he̱n ne̱.

3 Gwatu̱n bomos-ne̱ i zatte̱ waku̱n wu̱ do̱'e̱ yadu̱ e̱ u̱r-se̱ge̱ da. 4 Se̱di abite̱ bomos o̱tte̱ ya'ag ko̱ ya'agu̱ ya'agu̱ wa, no̱m-u̱ kame̱ e̱ no̱m u̱r-taku̱n e̱ iis u̱r-yu̱ u̱ka ya'ag u-Ru̱ u̱ bu-u̱t e̱, tu̱msu̱ e̱ to̱p i mate̱ e̱ u̱du̱ gwat-du̱ e̱. Re̱mu̱ zu̱ a e̱ no̱me̱ iya Ru̱-u̱ do̱'e̱ ho̱g-du̱ zwar-u̱r u̱n.

5 Se̱di bomos wu̱ zatte̱ waku̱n wa se̱gu̱ wa da tu̱msu̱ wa o̱ war-wa, se̱ wa to̱ste̱ wadu̱ jab-u̱ wa u̱du̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ wa no̱m u̱s-to̱o̱g u-da u-be̱e̱t, m-gyu̱p u̱ u-ho̱ ne̱ wa o̱ u̱s-ko̱n remu̱ se̱ge̱-du̱ u-Ru̱. 6 Se̱di bomos wu̱ o̱ yu̱du̱ remu̱ cwan-tu̱ ho̱g-du̱ u̱r-zwar remu̱ hi-u̱r wa, wa maru̱g u̱-me̱ u-Yar ko̱ ba wa o̱ u̱r-fat. 7 Yase̱ u̱t-ne̱t bo̱r-u̱t tun-to̱, ko̱'e̱, remu̱ e̱ u̱t-shu̱'u̱t za u̱r-pyap.

8 Se̱di a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ waku̱n kerge̱ gwat-du̱ ko̱-u̱r wa da ko̱ ne̱t-tu̱ bu-u wa da, wa yakke̱ yadu̱ jab-u̱ wa u̱-me̱ Kiristi tu̱msu̱ go̱-du̱ ne̱t-u̱ wa ze̱k wa-za do̱r m-yo̱.

9 Bomos wu̱ na pane̱ dim-u̱r wa, u̱-me̱ ran-u̱ bomos-ne̱, se̱ wa teeg u̱s-hak u̱t-shik u̱t-tu̱t, tu̱msu̱ wa o̱o̱g wa ya-du̱ jab u̱du̱ campa wa da-u̱ campa wa o̱o̱ge̱ u̱r-fat. 10 Tu̱msu̱ se̱ wa o̱tte̱ dim-u̱r so̱-de̱ remu̱ no̱m-du̱ ank-m so̱mo̱, tu̱msu̱ wa no̱mgu̱ ya'agu̱ wa u̱t-him, tu̱msu̱ wa cu̱st-du̱ u̱t-hamu̱t, tu̱msu̱ wa no̱me̱-du̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱s-pama, tu̱msu̱ wa se̱ge̱ i o̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, tu̱msu̱ wa ya'aste̱ hi-u̱r wa u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱ u̱t-go̱ u̱t-go̱ u̱t-be̱e̱t.

11 Se̱di bomos-ne̱ i o̱mne̱ ya'ag, a no̱ wa dim-u̱t e̱ u̱-me̱ ran-u̱ bomos-ne̱ da. Remu̱ da-u̱ cwan-tu̱ war-u e̱ ru̱ye̱ yadu̱ hi-u̱r e̱ remu̱ Kiristi, e̱ do̱'e̱ u̱t-cwan e̱ no̱m u̱r-gu̱. 12 A shu̱'u̱te̱ iya u̱n do̱'e̱ haatu̱n hi-u̱r u̱n kwu̱p-du̱ u̱s-rem remu̱ zu̱ u̱n paku̱s este̱du̱ u̱s-rem u̱n su̱ u̱r-taku̱n. 13 Tu̱msu̱ a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ no̱ wa'ag dim-u̱t e̱ u̱-me̱ ran-u̱ bomos-ne̱, u̱n do̱'e̱ iis-du̱ u̱r-shu̱'u̱t ro̱ggo̱ ne̱ tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ naasu̱ da-u e̱ u̱ cwaag u̱-me̱ u̱t-bu tu̱ u̱t-ne̱t u̱r-ba. Tu̱msu̱ u̱n zaar u̱t-shu̱'u̱t ro̱ggo̱ war-o̱ da, se̱di u̱n do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ ha-mu̱ u̱r-no̱ u̱ cwaag u̱ no̱m-u̱ zaare̱ bu̱-m e̱ da tu̱msu̱ warru̱ no̱m-tu̱ kame̱ e̱ war da. 14 Remu̱ iya, u̱m o̱ yadu̱ u̱s-rem u̱du̱ bomos-ne̱ i o̱mne̱ ya'agu̱ re̱k-e̱ u̱zu̱ e̱ sur m-no̱m u̱r-gu̱, e̱ mat ya'ag, tu̱msu̱ e̱ gwat bu-u̱t e̱, faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te zaar u̱ kwu̱m-du̱ ke̱rru̱ zu̱du̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ yo̱-o̱ u̱ u̱n ne̱ da. 15 U̱m zu̱u̱g iya re̱mu̱ zu̱ e̱ke̱n bomos-ne̱ i o̱ ya'ag taag yage̱-du̱ do̱rru̱ Ye̱so̱ tu̱msu̱ e̱ o̱ do̱rru̱ faru̱k-u̱ no̱mu̱ u̱s-te u̱ da-o̱.

16 Abite̱ waku̱n ne̱ta wa wu̱ o̱ wa-doru̱ Ye̱so̱ o̱tte̱ bomos-ne̱ u̱-me̱ bu-u wa, kamu̱g wa gwat e̱ tu̱msu̱ za wa sake̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ m-no da. Se̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ gwat bomos-ne̱ i zatte̱ waku̱n wu̱ do̱'e̱ se̱ge̱ u̱n da.

17 U̱t-ne̱nge̱n i nome̱ m-ank u̱-me̱ mo̱ro̱g-du̱ a-dor-ne̱ u̱ka ku̱mte̱ e̱ ko̱rge̱ na ya' e̱ m-ze̱g, tu̱msu̱ na to̱p e̱, hadde i no̱me̱ m-ank sok u̱ same̱ u̱t-bu̱t ne̱ u̱ u̱t-ko̱se̱ ne̱. 18 Remu̱ Ran-u̱ u-Ru̱ zu̱u̱g, &lt;&lt;A-bo̱ tage̱ nu-u go̱b-u u-na' da-u̱ wa o̱ rew-mu̱ hyu̱ da.&gt;&gt; Tu̱msu̱ u̱ de̱ku̱n be-de̱ o̱ zu̱u̱g, &lt;&lt;Ko̱wana no̱me̱ m-ank kamu̱g wa kum u-to̱p.&gt;&gt;

19 A-bo̱ ees u̱ remsu̱ na ke̱te̱ u-ne̱nge̱n yu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ da se̱ bo̱ kwu̱ng u̱s-ees u̱s-yu̱r ko̱ u̱s-tu̱t. 20 A-mu̱u̱ne̱ ne̱nge̱n-yu̱ a-dor Ye̱so̱ no̱ng u̱t-ba'as, no̱mu̱ wa u̱t-him u̱-shu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱, remu̱ to̱ko̱n ne̱nge̱n to̱ ho̱g gye̱r-u̱ u̱t-no̱m. 21 U̱m o̱ u̱ hyu̱m-du̱ bo̱ u̱-shu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱ u̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱, bo̱ do̱r tunto̱ bo̱r-to̱ za ko̱se̱-du̱ m-ku̱u̱k tu̱msu̱ cwan-tu̱ u̱r-hi ne̱. 22 Abo̱ no̱m ho̱r-mu̱ do̱ru̱ waku̱n u̱t-kom da, tu̱msu̱ a-bo̱ same̱ u̱t-hi u̱-me̱ ba'as-u̱t e̱ke̱n ne̱ da. Ship hi-u̱r ró u-he̱n ne̱.

23 Yage̱ swadu̱ m-bu̱ u̱ war-mo̱, se̱di bo̱ swa ke̱ du̱gu̱ bu̱-mu̱ inabi cashi u̱ remu̱ re̱-mu̱ u̱t-me̱n ró tu̱msu̱ m-kwe̱t-kwe̱t-m ró ne̱.

24 Bakse̱, ba'as-tu̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ to̱ o̱ m-zu̱n cas, tu̱msu̱ to̱ o̱ u̱ dor-tu̱ u̱n m-ha u̱du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem. Se̱di e̱ke̱n o̱ro ba'as-u̱t e̱ zaar m-zu̱n da se̱ u̱ ane̱ u-shu̱. 25 I ya-o̱ tu̱msu̱, ank-m so̱-mo̱ to̱ko̱n ne̱t-to̱ o̱ m-zu̱n cas. Tu̱msu̱ ank-m so̱-mo̱ tu̱ na no̱me̱ m-yasa to̱ do̱'e̱ u̱t-rwu̱u̱n de̱ku̱n ho̱-de̱ m-zu̱n.

6

1 To̱k-ne̱ be̱e̱t se̱ e̱ yaag u̱so-tu̱ bu-u̱t e̱ m-ze̱g. Uno̱ u̱t-hoos haatu̱n du̱ u̱s-pyap u̱ dim-du̱ u-Ru̱ u̱ ko̱se̱-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. 2 Se̱di i o̱tte̱ u̱so-tu̱ u-bu i o̱ a-dor Ye̱so̱ ne̱ a e̱ ju̱ru̱m e̱ da remu̱ zu̱ e̱ o̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. Se̱di yage̱ e̱ sur m-no̱mu̱ u̱n u̱s-pama u̱ka ku̱mte̱, remu̱ u̱zu̱ ank-m u̱n se̱gu̱ e̱ke̱n a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ i e̱ tone̱.

U̱t-him u̱ mo̱t-tu̱ Ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi ne̱

3 To̱ko̱n ne̱t-to̱ nom to̱ko̱n ko̱se̱-to̱ tu̱ o̱ bam du̱gu̱ ko̱se̱-tu̱ u̱m no̱mu̱ no̱ ne̱. Ko̱se̱-u̱t u̱n eeste̱ u̱ rem-su̱ u̱t-nip su̱ Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ Kiristi da. Tu̱msu̱ u̱n ko̱ste̱ no̱m-tu̱ do̱'e̱ se̱ge̱ u̱t-ne̱t e̱ no̱m u̱r-yu̱ u̱ka Ru̱-u̱ o̱tte̱ u̱t-sa da. 4 Go̱-du̱ ne̱t-u̱t to̱ o̱tte̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi, tu̱msu̱ u̱n nak o̱ko̱n da. Ne̱t-u̱t to̱ o̱tte̱ cwan-tu̱ inan u̱ mo̱t-tu̱ gom-tu̱ m-zan ne̱. Go̱-du̱ no̱m-u̱t to̱ haatu̱n u̱r-shu̱b, u̱ u-har ne̱, u̱s-pyap ne̱, u̱ dorog-u̱s yo̱-se̱ u̱ mo̱t-tu̱ e̱ke̱n ne̱. 5 Go̱-du̱ ne̱t-u̱t to̱ haatu̱n namu̱ jab u-da u-be̱e̱t. Jab-u̱s u̱n natu̱sse̱, tu̱msu̱ u̱n yakke̱ do̱rru̱ u̱t-nip. U̱n dorog u̱zu̱ doru̱ u-Ru̱ o̱ fu̱n-yu̱ kwu̱m-du̱ shik.

6 M-ha iya ne̱, do̱rru̱ u-Ru̱ u̱ ru̱s-du̱ jab-u̱ u̱ mo̱t-tu̱ no̱mu̱ bo̱ o̱tte̱ ne̱, swu̱r-mo̱ sok. 7 Remu̱ zu̱ in haagu̱n u̱ o̱ko̱n ne̱ u̱ uno̱ dak-u̱ u-be̱e̱t o̱ da tu̱msu̱ iya in zaar u̱ kab-du̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ m-rwu̱ da. 8 Se̱di a in o̱tte̱ no̱m u̱t-re̱ tu̱msu̱ u̱ cwu̱-tu̱ u̱t-wa ne̱, to̱ ko̱rge̱ in. 9 Se̱di ne̱t-ne̱ i u̱t-sa e̱ kum u̱t-kwu̱m, e̱ he̱ u̱-me̱ m-reg u̱ u̱r-re̱n ne̱ u̱ cwan-tu̱ no̱m-tu̱ m-rag ne̱ u-tát tu̱ u̱r-ho̱nse̱, m-te̱ m-sabre̱ tu̱msu̱ m-mar ne̱. 10 Remu̱ cwan-tu̱ shik o̱ kug-du̱ go̱-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱t-be̱e̱t. Tu̱msu̱ remu̱ cwan-tu̱ shik e̱ke̱n yakke̱ yadu̱ jab du̱ u̱t-nip, tu̱msu̱ e̱ naknu̱ hi-u̱r e̱ namu̱ jab u-tát.

Burus nak Timoti u̱t-to̱

11 Se̱di bo̱ Timoti, bo̱ o̱ ne̱t u-Ru̱. Rem iya, so̱m m-ra du̱gu̱-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tunto̱ u̱t-be̱e̱t. Tu̱msu̱ bo̱ do̱r fu̱n-yu̱ yu̱du̱ jab-u̱ so̱-o̱, u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ Ru̱-u̱ u̱t-sa ne̱, u̱ yadu̱ jab ne̱, u̱ u̱t-cwan ne̱ u̱ gag-du̱ jab ne̱, u jab-u̱ m-tor ne̱. 12 Jumu̱n dum-m so̱-mo̱ mu̱ yadu̱ jab. Ship fat-du̱ m-mo̱mmo̱ du̱ Ru̱-u̱ fogte̱ bo̱ re̱mu̱ de̱, tu̱msu̱ rem-su̱ bo̱ ware̱ u̱-shu̱ u̱t-ne̱t u-tát. 13 U̱m o̱ ko̱n-du̱ bo̱ u̱-shu̱ u-Ru̱ wu̱ yu̱'e̱ u̱r-fat u̱du̱ u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t tu̱msu̱ u-shu̱ Kiristi Ye̱so̱ wu̱ ware̱ u̱t-nip tu̱ mo̱t-tu̱ hi-u̱r wa ne̱ u̱-shu̱ Po̱ntus Biratus, 14 u̱zu̱ bo̱ ship bo̱r-u inya u̱r-zwar ne̱, za u̱r-pyap m-te ho̱du̱ mu̱u̱n-u̱r Wa-ko-uyan in Ye̱so̱ Kiristi. 15 Wa do̱'e̱ mu̱u̱n u̱ da-u̱ Ru̱-u̱ cine̱. Wu̱na o̱ wa nu-u so̱-o̱ tu̱msu̱ u-Ru̱ kyak, wu̱ ze̱ge̱ u̱t-faru̱k u̱t-be̱e̱t u̱r-be̱b tu̱msu̱ Wa-ko-uyan wu̱ zu̱ge̱ a-ko-uyan ne̱ be̱e̱t. 16 Wa war-wa wa zaar m-mar da, tu̱msu̱ wa no̱m u̱r-yu̱ u-me̱ m-zu̱n mu̱ waku̱n zaar wu̱ de̱ kerru̱ te-du̱ wa da. Is-u̱ ne̱t tamu̱g hyan-du̱ wu̱n da, tu̱msu̱ wa zaar tame̱-du̱ hyan-du̱ wa da. M-ze̱g m-be̱e̱t u̱ u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ wa m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

17 Nome̱ i o̱tte̱ u̱t-kwu̱m u̱ uno̱ dak-u̱ u-be̱e̱t o̱ u̱t-him a e̱ shu̱'u̱t hu̱k-mu̱ u̱r-hi da, tu̱msu̱ a e̱ wa' jab-u̱s e̱ u̱du̱ u̱t-kwu̱m tu̱ do̱'e̱ u̱t-natu̱sse̱ da. Se̱di se̱ u̱n wa'ag jab-u̱s u̱n u̱du̱ u-Ru̱, wu̱ yu̱'e̱ ko-uyan m-ho̱s remu̱ ho̱g-du̱ m-re̱me̱r in. 18 Waru̱ u̱n u̱zu̱ u̱n wa' shik-u̱ u̱n u̱du̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t so̱-to̱. U̱n shu̱'u̱t a-u̱t-kwu̱m ne̱ u̱du̱ no̱m-du̱ ank-m so̱mo̱, tu̱msu̱ e̱ mo̱t no̱m-tu̱ e̱ o̱tte̱ m-ho̱s u̱du̱ i o̱o̱ge̱ u̱t-sa u̱r-se̱ge̱. 19 A u̱n no̱me̱ iya u̱n o̱ no̱mu̱ hi-u̱r u̱n u̱r-cu̱n du̱ u̱t-kwu̱m tu̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱r-tak du̱ u̱r-be̱b u̱ remu̱ u-shu̱, remu̱ zu̱ u̱n kum-u̱t u̱r-fat du̱ u̱t-nip.

Rem-su̱ m-vaste̱

20 Timoti, ship no̱mu̱ na yase̱ bo̱ u̱r-zwar ne̱. Bir u̱-kit du̱gu̱ rem-su̱ m-zan u̱ i o̱o̱ge̱ gu̱g-mu̱ bo̱ ne̱ u̱ no̱m-u̱ e̱ o̱ u̱t-gwat u̱zu̱ nap-mo̱. 21 To̱ko̱n ne̱t-to̱ hakte̱ u̱-kit du̱gu̱ yadu̱ jab e̱ tu̱msu̱ e̱ o̱ do̱rru̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi. Yage̱ nya u-Ru̱ shu̱'u̱t u̱r-ko̱t u̱ no̱ ne̱.

2 Timoti

1

2

3

4

Ran-u u-yu̱ru̱mse̱ u̱ Burus pane̱

Timoti

1

U̱s-vu̱k u̱du̱ Timoti

1 Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Burus, wu̱ Ru̱-u̱ dage̱ wa shu̱'u̱t wa-to̱m-u̱ Kiristi Ye̱so̱ u̱ cite̱ mu̱ u-Ru̱. Wa to̱mo̱g me̱ u̱m waru̱ ne̱t-ne̱ mo̱t-tu̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u̱r-fat u̱du̱ yadu̱ jab u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱.

2 U̱m o̱ pan-du̱ uno̱ ran-o̱ u̱du̱ Timoti. Bo̱ o̱ u̱ka wa'-u̱ ri wu̱ u̱m o̱ u̱t-cwan. Yage̱ u-Ru̱ u-U̱so u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱ Wa-ko-uyan in ya' bo̱ u-nya, u̱r-o̱n ne̱ u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱.

Shiriktin-mu̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ yadu̱ jab-u̱ ne̱

3 U̱m vam-u̱g u-Ru̱ wu̱ u̱m o̱ no̱me̱ m-to̱k u̱ka u̱so-tu̱ u̱so-u̱t ri nomte̱ u̱ jab ne̱ u̱ ko̱se̱ u̱zu̱ u̱m zatte̱ u̱t-ba'as da, u̱ka u-ho̱ u̱ m-gyu̱p ne̱ u̱m o̱ u̱t-baku̱s u̱ bo̱ ne̱ u̱-me̱ to̱o̱g-u̱s ri. 4 Da-u̱ u̱m bakse̱ u̱ is-m ró ne̱, u̱m tumbte̱ u̱t-sa u̱m hyan bo̱, ko̱ jab-u̱ ri do̱'e̱ u̱t-shu̱ u̱ u̱r-so̱ ne̱. 5 U̱m no̱ng u̱t-vam remu̱ u̱zu̱ u̱m baku̱ste̱ u̱ yadu̱ jab-u̱ u̱t-nip ró ne̱ u̱ o̱o̱ge̱ u̱r-taku̱n u̱-me̱ wu̱ mate̱ ino-u ró Rois, tu̱msu̱ ino-u ró Afiniki. Tu̱msu̱ u̱m nak u̱ da-o̱ u̱zu̱ gandi yadu̱ jab-u̱ o̱ u̱ u̱-me̱ ró. 6 Rem iya u̱m o̱ baksu̱n bo̱, u̱zu̱ bo̱ puk-u̱t u-ra u̱ nya-u̱ u-Yar u̱ Ru̱-u̱ yasu̱ bo̱, da-u̱ u̱m do̱ru̱ bo̱ kom-u̱t ri do̱m-u̱ ró. 7 Remu̱ u̱zu̱ Ru̱-u̱ yaag in yar-u̱ u-gye̱r da, se̱di yar-u̱ u̱r-be̱b, tu̱msu̱ u̱t-cwan ne̱ tu̱msu̱ him-tu̱ u̱r-hi ne̱.

8 Remu̱ iya a-bo̱ ho̱g e̱'-mu̱ warru̱ rem-u̱s mo̱t-u̱t Wa-ko-uyan in ko̱ e̱'-m ri da, me̱ yu̱ o̱ u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k u̱ remu̱ wa. Se̱di Afisa bo̱ same̱ u̱t-hi u̱ me̱ ne̱ u̱ te̱k-u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ remu̱ warru̱ Re̱m-su̱ m-Re̱me̱r, u̱du̱ be̱b-du̱ u-Ru̱. 9 Remu̱ Ru̱-u̱ gwu̱u̱g in tu̱msu̱ wa fog in u̱zu̱ in no̱mo̱n yu̱-du̱ u-he̱n. Wa no̱ng inya, za remu̱ u̱zu̱ in ko̱rge̱ wa no̱me̱ in iya da. Se̱di kanda wa no̱m u-dak u-be̱e̱t Ru̱-u̱ zo̱ngte̱ wa ko̱se̱ in o̱n-u̱r wa u̱du̱ Kiristi Ye̱so̱. 10 Se̱di na ko̱ske̱ o̱n-du̱ u-Ru̱ u̱ da-o̱ u̱du̱ haan-u̱r Wa-u̱-u̱ku̱r in Kiristi Ye̱so̱. Wa ge̱k-u̱t be̱b-du̱ m-mar tu̱msu̱ wa ko̱se̱ fu̱n-yu̱ fat-du̱ m-mo̱mmo̱ u̱du̱ rem-su̱ m-re̱me̱r. 11 Ru̱-u̱ dak me̱ u̱m shu̱'u̱t wa-u̱t-bu̱t, wa-to̱m-u̱ Ye̱so̱, tu̱msu̱ wa-u̱t-ko̱se̱ tu̱ Re̱m-su̱ m-Re̱me̱r wa. 12 O̱ wu̱te̱ u̱m o̱tte̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ ana u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k. Se̱di u̱m ho̱k e̱'-mu̱ se̱ da, remu̱ u̱zu̱ u̱m nak wu̱ u̱m o̱tte̱ yadu̱ jab. Tu̱msu̱ u̱m nak za u-sakna u̱zu̱ wa kere̱ e̱'-du̱ Rem-su̱ M-re̱me̱r su̱ u̱m o̱o̱ge̱ bu̱t-tu̱ se̱ m-te̱ ho̱-du̱ Kiristi do̱'e̱ mu̱u̱n.

13 No̱m-u̱ bo̱ ho̱ge̱ du̱gu̱-du̱ ri, ship o̱ u̱ka fu̱n-yu̱ ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip u̱r-zwar ne̱ so̱k. Tu̱msu̱ bo̱ no̱m inya u̱ yadu̱ jab ne̱ tu̱msu̱ u̱t-cwan ne̱ tu̱ bo̱ kume̱ du̱gu̱-du̱ same̱-du̱ u̱t-hi u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱. 14 Remu̱ be̱b-du̱ Yar-u̱ u-he̱n u̱ o̱ m-yu̱ u̱-me̱ in, gwat ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip tu̱ so̱-to̱ tu̱ na yasu̱ bo̱.

15 Bo̱ nap u̱zu̱ ko̱wan u̱ Asiya kuus-tu̱n me̱ u-shin, m-ha Fajerus tu̱msu̱ Hamojenis ne̱.

16 Yage̱ Wa-ko-uyan ko̱se̱ u̱r-o̱n u̱ bu-u Onesiforus, remu̱ u̱zu̱ u-da u-tát wa yaag me̱ m-hiriktin sok, tu̱msu̱ wa ho̱k m-e̱' u̱zu̱ u̱m o̱o̱g u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k da. 17 Se̱di da-u̱ wa haane̱ Roma, wa goot me̱ sok se̱ da-u̱ wa hyanu̱ me̱. 18 U̱m no̱ng u̱s-to̱o̱g u̱zu̱ Wa-ko-uyan u̱zu̱ wa ko̱se̱ wu̱n o̱n-u̱r wa u̱ ho̱-du̱ Kiristi do̱'e̱ mu̱u̱n. Tu̱msu̱ bo̱ nak sok u̱r-zwar ne̱ u̱ka wa no̱m-te̱ me̱ u̱r-se̱ge̱ u̱-me̱ Afisa.

2

1 Remu̱ iya, wa'u̱ ri, shu̱'u̱te̱ u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ u-nya u̱ bo̱ o̱tte̱ remu̱ same̱-du̱ u̱t-hi ró u̱ Kiristi Ye̱so̱. 2 Tu̱msu̱ no̱m-tu̱ bo̱ ho̱ge̱ me̱ u̱t-war u̱du̱ u̱t-ne̱t u-tát, iise̱ no̱m-u̱t to̱ u̱du̱ u̱t-ne̱t tu̱ o̱ yadu̱ jab ne̱, i do̱'e̱ kere̱ iis-u̱ e̱ke̱n. 3 Gag jab-u̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b u̱ it ne̱ u̱ka wa m-gag so̱-wa wu̱ Kiristi Ye̱so̱. 4 Wa m-gag zaar wu̱ do̱'e̱ gu̱ksu̱ hi-u̱r wa u̱ no̱m-du̱ to̱ko̱n no̱m-to̱ tu̱ ne̱t-tu̱ nome̱ da, re̱mu̱ zu̱ cwan-u̱t wa u̱zu̱ yu̱-shu̱ wa wu̱ kabe̱ wu̱n wa ho̱g zwar-u̱r wu̱n. 5 Iya tu̱msu̱, da-u̱ waku̱n o̱ so̱m-mu̱ maga, na zaar wa' wu̱n to̱p-du̱ re̱-du̱ u̱r-ko̱rro da se̱ wa do̱ro̱g bo̱r-tu̱ maga. 6 Wa-u̱r-to̱m wu̱ nome̱ m-ank sok wa kamu̱g kwu̱m-du̱ no̱m-tu̱ u̱r-to̱m tu̱ u̱r-taku̱n. 7 No̱m u̱s-dorog u̱ mo̱t-tu̱ no̱m u̱m o̱ u̱t-war. Remu̱ u̱zu̱ Wa-ko-uyan do̱'e̱ se̱gu̱ bo̱, u̱zu̱ bo̱ nap to̱ no̱m-to̱ u̱t-be̱e̱t.

8 U-da u-be̱e̱t bakse̱ u̱zu̱ Kiristi Ye̱so̱, wu̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ marimari-ne̱, wa o̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r Faru̱k Dawuda. Sin-se̱ o̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r su̱ u̱m o̱ u̱t-war. 9 Remu̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, o̱ wa'e̱ u̱m o̱tte̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, teet u̱n gu̱g-u̱t me̱ ho-su̱ kwam u̱ka waku̱n wu̱ no̱me̱ u̱t-ba'as. Se̱di waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ keru̱ gag-du̱ remsu̱ u-Ru̱ da. 10 Remu̱ iya, u̱m gak jab u̱ ko-uyan remu̱ i Ru̱-u̱ dage̱. U̱m no̱ng iya remu̱ ko̱'e̱ e̱ kum u-u̱ku̱r u̱du̱ yadu̱ jab u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱, tu̱msu̱ e̱ kum u̱r-cwa u̱-me̱ m-sek mu̱ m-mo̱mmo̱.

11 Rem-u̱s se̱ nip-to̱:

A in mare̱ u̱ Kiristi ne̱,

in do̱'e̱ tu̱msu̱ u̱r-yu̱ u̱ wa ne̱.

12 A in gage̱ jab,

in u̱t-no̱m u̱r-Faru̱k u̱ wu̱n ne̱.

A in no̱me̱ se-m wu̱n,

wu̱n do̱'e̱ no̱m-du̱ se-m in. 13 A in zatte̱ yadu̱ jab da,

wu̱n o̱mo̱n u̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱,

remu̱ u̱zu̱ wu̱n za no̱mu̱ se-mu̱ hi-u̱r wu̱n da.

Wa u-pama wu̱ Ru̱-u̱ ho̱ge̱ zwar-u̱r wa

14 Baksu̱n kowan mo̱t-tu̱ tunto̱ no̱m-to̱, tu̱msu̱ no̱mu̱ u̱n u̱t-him u̱-shu̱ u-Ru̱ u̱zu̱ u̱n yage̱ m-dum mu̱ u̱t-gom. Go̱-du̱ nan-i e̱ i m-zan, tu̱msu̱ to̱ kere̱ naasu̱ i o̱ e̱rru̱ u̱n. 15 No̱m u̱ka bo̱ do̱te̱ u̱t-kere̱ u-be̱e̱t bo̱ ko̱se̱ hi-u̱r ro u̱du̱ u-Ru̱ u̱ka wa u-pama wu̱ Ru̱-u̱ hoge̱ zwar-u̱r wa. Shu̱'u̱te̱ ne̱t-u̱ wu̱ zare̱ ho̱g-du̱ e̱'-mu̱ pama-u̱s wa da, tu̱msu̱ wu̱ iis-u̱ ne̱t-ne̱ rem-su̱ u̱t-nip ho̱n-ho̱n. 16 Eese̱ m-ra du̱gu̱ rem-su̱ m-zan u̱ rem-su̱ m-rag su̱ wu̱'e̱ u̱t-ne̱t e̱ sur m-no̱m no̱m-tu̱ za tu̱ u-Ru̱ da. 17 Ko̱se̱-u̱t u̱n bu̱ru̱g u̱ka u̱r-bu̱bu̱. Ne̱t-ne̱ yu̱r i nome̱ go̱-du̱ ko̱se̱-u̱t to̱ u̱na o̱ Himeniyus u̱ Fire̱tus ne̱. 18 U̱n yakke̱ fu̱n-yu̱ u̱t-nip. U̱n zu̱ na no̱mo̱g yu̱ne̱-du̱ marimari-ne̱, tu̱msu̱ u̱n o̱ natu̱sse̱ ya-du̱ jab-u̱ e̱ke̱n. 19 M-ha iya ne̱, ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ees u̱r-be̱b ne̱ u̱ka u̱r-tak du̱ zaare̱ u̱t-ru̱mu̱s da. U̱-do̱mu̱ tak-u̱r rinde̱ Ru̱-u̱ pu̱nte̱ tunto̱ gom-to̱: &lt;&lt;Ru̱-u̱ nak ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ ne̱t-u̱t wa&gt;&gt; tu̱msu̱ &lt;&lt;I zu̱ye̱ u̱zu̱ e̱ o̱ a-doru̱ Wa-ko-uyan se̱ e̱ yakke̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱.&gt;&gt;

20 U̱-me̱ bu-u̱ yat-o̱ a kwano tu̱ shik tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ro u̱ kwam-u̱t pus-to̱ ne̱ to̱ o̱ war-to̱ da, tu̱msu̱ to̱ku̱n o̱ro tu̱ na no̱me̱ u̱s-te u̱ u̱t-rwab ne̱. To̱ko̱n na zo̱ngte̱ to̱ u̱ remu̱ mo̱ro̱g-u̱r yat-de̱, to̱ko̱n remu̱ ank-mu̱ ko̱-uyan ho̱-de̱. 21 Bo̱ yu̱ shu̱'u̱te̱ kwano du̱ ank-mu̱ ko-uyan ho̱-de̱, a bo̱ jaase̱ hi-u̱r ró u-he̱n ne̱, bo̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ka u̱t-kwano remu̱ ank-m yat-mo̱. Na do̱'e̱ has-tu̱ bo̱ u̱-kit, remu̱ ank-mu̱ u̱so-u̱ u-bu, zo̱ngi zo̱ngi remu̱ ko-uyan ank-m so̱-mo̱.

22 Se̱di so̱m du̱gu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱ nak-du̱ jab-su̱ yaag-u̱ be̱b-ne̱. Tu̱msu̱ bo̱ do̱r yu̱-du̱ jab-u̱ so̱-o̱, u̱ yadu̱ jab ne̱, u̱ u̱t-cwan ne̱, u̱ shu̱'u̱t-du̱ m-yar ne̱, u̱r-ko̱t u̱ i foge̱ dim-u̱r Wa-ko-uyan u̱ jab-u̱ u-he̱n ne̱. 23 Se̱di gu̱gme̱ m-rag tu̱msu̱ inan i m-zan ne̱, remu̱ u̱zu̱ bo̱ hi-u̱r ro bo̱ nak u̱zu̱ to̱ haatu̱n u-har. 24 Tu̱msu̱ to̱k-u Wa-ko-uyan se̱ wa shu̱'u̱te̱ za u-har. Se̱di se̱ wa ko̱ske̱ u̱r-o̱n u̱du̱ ko̱wan, wa shu̱'u̱t wu̱ do̱'e̱ kere̱ no̱m-du̱ u̱t-ko̱se̱, tu̱msu̱ wa shu̱'u̱t wa tor-mu̱ jab. 25 U̱-te̱k u̱t-swu̱u̱mse̱ u̱ no̱me̱ u̱n i o̱ gu̱g-mu̱ bo̱ u̱t-him, u̱-me̱ wadu̱ jab u̱zu̱ Ru̱-o̱ u̱t-wa u̱n yage̱ u̱t-ba'as, tu̱msu̱ u̱ do̱'e̱ hu̱u̱tu̱ u̱n u̱du̱ nap-mu̱ u̱t-nip. 26 Se̱ u̱ da-u o̱, u̱n do̱'e̱ u̱t-mu̱u̱n u̱-me̱ dorog-u̱s u̱n tu̱msu̱ u̱n kum u̱t-ku̱su̱m du̱gu̱-du̱ re̱n-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te. Remu̱ u̱zu̱ wa maaste̱ u̱n u̱ka to̱k-ne̱ remu̱ e̱ nom-u̱t ko-uyan u̱ wa u̱t-sa.

3

Yu̱-du̱ u̱t-ne̱t u̱ da-u̱ m-vaste̱

1 U̱m u̱t-sa bo̱ nap u̱zu̱ ho̱-tu̱ m-vaste̱ da-u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b do̱'e̱ haan. 2 Remu̱ ne̱t-ne̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t a cwan-tu̱ u̱r-hi ne̱, a cwan-tu̱ shik ne̱, a u̱t-u̱k ne̱, a hu̱k-mu̱ u̱r-hi ne̱, a u̱s-pyap ne̱, a-ko̱b-du̱ doru̱ i mate̱ e̱ ne̱, a-ko̱b-du̱ u̱t-vam ne̱ tu̱msu̱ a-za u-he̱n ne̱. 3 U̱n do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t a-ko̱b-du̱ u̱t-cwan ne̱, a shu̱p-du̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱ u̱ jab, a naasu̱ dim-tu̱ o̱r-u̱t e̱ ne̱, a-ko̱b-du̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi ne̱, a-u̱t-gam ne̱, tu̱msu̱ i gu̱g-mu̱ no̱m-tu̱ o̱o̱ge̱ tu̱ so̱to̱ ne̱. 4 U̱n do̱'e̱ u̱t-shu̱u̱t a re̱-du̱ u-ra u̱ hu̱u̱b-u̱t u̱n, a-ko̱b-du̱ gwat-du̱ o̱ru̱t e̱ ne̱, a hu̱k-mu̱ u̱r-hi ne̱, tu̱msu̱ a cwan-tu̱ m-re̱me̱r ne̱ m-ze̱g cwan-tu̱ u-Ru̱. 5 U̱n do̱'e̱ u̱t-ko̱se̱ u̱ka a-dor u-Ru̱ ne̱, se̱di u̱n do̱'e̱ gu̱gu̱m du̱ shin-m mu̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱n shu̱'u̱t ne̱t-tu̱ u-Ru̱. So̱m m-ra du̱gu̱ ne̱t-tu̱ o̱o̱ge̱ iya.

6 U̱na o̱o̱ge̱ go̱-du̱ ne̱t-u̱t to̱ tu̱ cwu̱ye̱ u̱-me̱ u̱t-bu tu̱ u̱t-ne̱t tu̱msu̱ u̱n e̱ngu̱sse̱ jab-su̱ ne̱ta-ne̱. Ne̱ta-u̱t tun-to̱ zatte̱ u̱s-ve̱r da, i no-mu̱ ba'as-u̱t e̱ ru̱ye̱ u̱n u-dak, tu̱msu̱ go̱-du̱ u̱t-ba'as u̱t-go̱ u̱t-go̱ to̱ o̱ dor-tu̱ u̱n. 7 Go̱-du̱ ne̱ta-u̱t to̱ u-da u-be̱e̱t e̱ o̱ u-iis, se̱di m-ha iya ne̱ e̱ kerge̱ nap-du̱ rem-su̱ u̱t-nip da. 8 A-u̱t-ko̱se̱ ne̱ ine̱ e̱ gu̱gu̱m u̱t-nip u̱ka Yanne̱s u̱ Yamris e̱ gu̱gu̱mte̱ Mosa. Jab-u̱s u̱n za so̱-se̱ da tu̱msu̱ u̱n zatte̱ yadu̱ jab u̱ u̱t-nip da. 9 Se̱di u̱n zaar ha-mu̱ m-ra da. De̱ku̱n ho̱-de̱ za m-tumb ko̱wan do̱'e̱ u̱t-nap u̱zu̱ u̱n o̱ rag-ne̱, u̱ka Yanne̱s e̱ Yamris.

Burus nak Timoti u̱t-to̱

10 Se̱di bo̱, Timoti, bo̱ nak u̱ mo̱t-tu̱ ko̱se̱-u̱t ri, tu̱msu̱ u̱ka yu̱-u̱r ri ne̱, no̱m-u̱ u̱m u̱t-sa u̱t-no̱m u̱ fat-u̱r ri, u̱ yadu̱ jab-u̱ ri ne̱, u̱ shiriktin-mu̱ jab-u̱ ri ne̱ u̱ cwan-u̱t ri ne̱, u̱ gag-du̱ jab-u̱ ri ne̱. 11 Bo̱ nak u̱ka u̱n yu̱te̱ me̱ u̱r-ko̱b tu̱msu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ du̱ kume̱ me̱ u̱-me̱ Antakiya, u̱ Ikoniya u̱ Risitira ne̱. U̱m gak jab u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b dinde̱ tu̱msu̱ Wa-ko̱-uyan ruut me̱ du̱gu̱ to̱ u̱t-be̱e̱t. 12 U̱t-nip, ko̱wana o̱o̱ge̱ u̱ssa wa do̱r fu̱n-yu̱ u-Ru̱ u̱ka wa-doru̱ Kiristi Ye̱so̱ wa do̱'e̱ swadu̱ u̱r-ko̱b. 13 Se̱di ne̱t-u̱t yo̱-to̱ u̱ i o̱ e̱ngu̱sse̱ u̱t-ne̱t ne̱ e̱ do̱'e u̱t-re̱ u-shu̱ m-swu̱r ne̱. U̱n do̱'e̱ e̱ngu̱sse̱ e̱ke̱n tu̱msu̱ na do̱'e̱ e̱ngu̱sse̱ u̱n.

14 Se̱di se̱ bo̱ eese̱ u̱ yadu̱ jab ne̱ u̱du̱ no̱m-tu̱ na iise̱ bo̱ ne̱. Bo̱ nak u̱zu̱ no̱m-u̱t to̱ nip-to̱, remu̱ u̱zu̱ bo̱ nak u̱zu̱ bo̱ ke̱ru̱ yadu̱ jab u̱du̱ i iise̱ bo̱. 15 Na iise̱ bo̱ Ran-u̱ u-He̱n du̱gu̱ fa-u̱r ró. Tu̱msu̱ o̱ yaag bo̱ u̱s-ve̱r u̱ bo̱ o̱nk u̱ku̱r-u̱ u̱ o̱o̱ne̱ u̱du̱ yadu̱ jab u̱-me̱ Kiristi Ye̱so̱. 16 Remsu̱ Ran u-Ru̱ u̱s-be̱e̱t gom-to̱ tu̱ Ru̱-u̱ wa'e̱ u̱-me̱ jab-su̱ i pane̱ se̱ u̱du̱ Yar-u wa. Tu̱msu̱ se̱ kere̱ iis-u̱ in u̱t-nip, tu̱msu̱ se̱ wa' in nap no̱m-u̱ o̱o̱ge̱ u̱ za so̱-o̱ u̱-me̱ fat-u̱t in. Se̱ mang in da-u̱ in no̱me̱ no̱m-u̱ o̱o̱ge̱ za so̱-o̱, tu̱msu̱ se̱ iis-u̱ in no̱m-du̱ no̱m-u̱ o̱o̱ge̱ u̱ ho̱n-ho̱n. 17 No̱m-u̱ wu̱te̱ inya u-be̱e̱t o̱ u̱zu̱ ne̱t wu̱ no̱mu̱ u-Ru̱ u̱t-huuk do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u-zo̱ngi zo̱ngi shu̱yi-shu̱yi u̱ remu̱ wa nom-u̱t ko̱-uyan u̱ o̱o̱ge̱ u̱ ank-m so̱-mo̱.

4

1 U̱m o̱ hyu̱m-du̱ bo̱ u̱-shu̱ u-Ru̱ u̱ Kiristi Ye̱so̱ ne̱, wu̱ do̱'e̱ no̱mu̱ i o̱o̱ge̱ u̱r-fat u̱ i mari ne̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem, tu̱msu̱ remu̱ u̱zu̱ wa do̱'e̱ mu̱u̱n wa ka faru̱k-u̱r wa: 2 No̱m do̱nse̱-du̱ remsu̱ u-Ru̱. Bo̱ shu̱'u̱t u̱s-zo̱ng ne̱, ko̱ da-u̱ m-re̱me̱r ko̱ da-u̱ za m-re̱me̱r. Bo̱ mang, bo̱ no̱m u̱t-him, tu̱msu̱ bo̱ ya' shiriktin-mu̱ jab u̱ gag-du̱ jab-u̱ yato̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ ko̱se̱-u̱t so̱-to̱ ne̱.

3 Remu̱ da-u̱ o̱o̱n da-u̱ ne̱t-tu̱ zamu̱ttu̱n cwan-tu̱ e̱rru̱ ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip da, se̱di u̱n do̱'e̱ do̱ru̱ no̱mu̱ jab-u̱s u̱n u̱t-sa. U̱n do̱'e̱ kargu̱sse̱ hi-du̱ war-e̱ a-u̱t-ko̱se̱ ne̱ i do̱'e̱ waru̱ u̱n no̱m-u̱ to̱-tu̱ m-koot u̱n u̱t-sa u̱t-ho̱g. 4 U̱n do̱'e̱ zwape̱ to̱-u̱t u̱n du̱gu̱ e̱rru̱ u̱t-nip, tu̱msu̱ u̱n bir u̱-kit u̱du̱ e̱rru̱ u̱t-kwu̱r.

5 Se̱di bo̱, Timoti, se̱ bo̱ shu̱'u̱te̱ u̱ shu̱p-du̱ u̱r-hi ne̱ u-da u-be̱e̱t, gag jab u̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b ne̱, no̱m ank-mu̱ warru̱ Rem-su̱ m-Re̱me̱r, tu̱msu̱ bo̱ shu̱u̱s no-mu̱ ank-mu̱ Ru̱-u̱ yase̱ u̱du̱ ró.

6 U̱m o̱ yadu̱ bo̱ tunto̱ bo̱r-to̱ remu̱ u̱zu̱ fat-u̱r ri o̱ u̱ka u̱r-to̱o̱g du̱ u-swa du̱ wa-to̱o̱g dase̱, tu̱msu̱ da-u̱ u̱m do̱'e̱ yage̱ uno̱ dak-u̱ u-be̱e̱t o̱ u̱t-mo̱r. 7 U̱m jwu̱mu̱g dum-m so̱-mo̱ u̱ka ku̱mte̱. U̱m taaste̱ maga. U̱m shu̱pu̱k rem-su̱ u̱t-nip su̱ mo̱t-u̱t Kiristi u̱r-be̱b ne̱. 8 Tu̱msu̱ u̱ da-o̱ o̱g-du̱ o̱ e̱stu̱ me̱, to̱p-du̱ u̱r-faru̱k jab-u̱ so̱-o̱. Wa-ko-uyan, wa-kwu̱p-du̱ u̱s-rem ho̱n-ho̱n, wa do̱'e̱ yadu̱ me̱ dinde̱ o̱g-de̱ u̱ ho̱-du̱ wa do̱'e̱ mu̱u̱n. Tu̱msu̱ o̱g-u̱r rinde̱ za remu̱ ri o̱ warri da, se̱di tu̱msu̱ remu̱ i o̱o̱ge̱ cwan-tu̱ mu̱u̱n-u̱r wu̱n be̱e̱t.

Gom-tu̱ m-vaste̱ Burus

9 No̱m m-ho̱r u̱ka bo̱ do̱te̱ u̱t-no̱m bo̱ haan u̱du̱ ri. 10 Remu̱ zu̱ Dimas kuustu̱n me̱ u-shin u̱ remu̱ cwan-tu̱ no̱m-tu̱ u-dak tu̱msu̱ wa yakke̱ me̱ wa do̱'e̱ u̱ Tasaronika. Kiricin do̱'e̱ u̱ Garatiya, tu̱msu̱ Titus do̱'e̱ u̱ Dimatiya. 11 Ruka wa o̱ u̱r-ko̱t u̱-me̱ ne̱ kyak. Gote̱ Markus u̱ bo̱ haatu̱n wa, remu̱ u̱zu̱ wa o̱ u̱r-se̱ge̱ ne̱ du̱ yat-de̱ u̱-me̱ ank-m ri. 12 U̱m to̱mo̱g Tikikus m-ha Afisa. 13 Da-u̱ bo̱ o̱ haan, se̱ bo̱ kabnu̱ me̱ u-go̱do̱ yu̱ u̱m yagne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Toruwa u̱ kom-u̱t Karbus. Tu̱msu̱ bo̱ kabne̱ me̱ ran-tu̱ u̱s-pan ri, hadde tu̱ na no̱me̱ u̱ ka-tu̱ u̱t-bisa.

14 Are̱zanda wu̱ no̱me̱ u-zwa u̱t-kwam, wa no̱ngu̱ me̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u-tát. Wa-ko-uyan do̱'e̱ to̱p-u̱ wu̱n remu̱ no̱m-u̱ wu̱n no̱me̱. 15 Tu̱msu̱ bo̱ ees m-ra du̱gu̱-du̱ wu̱n, remu̱ wa gu̱gu̱mte̱ rem-u̱s in u̱r-be̱b ne̱.

16 Da u̱m ruute̱ hi-u̱r ri u̱r-taku̱n u̱-shu̱ wa-kwu̱p-du̱ u̱s-rem, waku̱n do̱ro̱g dim-u̱ ri da. Kowan so̱mo̱g me̱. Ta'as Ru̱-u̱ to̱p u̱n no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t m-yo̱ u̱ u̱n ne̱ da. 17 Se̱di Wa-ko-uyan ees u̱r-ko̱t u̱ me̱ ne̱ tu̱msu̱ wa yu̱' me̱ u̱r-be̱b re̱mu̱ u̱m shu̱u̱ste̱ do̱nse̱-du̱ rem-su̱ m-re̱me̱r m-zu̱n m-ha u̱du̱ i za-Yahuda-ne̱ da e̱ ho̱g. Tu̱msu̱ wa u̱-ku̱r me̱ du̱gu̱ nu-u̱ u-zur. 18 Wa-ko-uyan do̱'e̱ ruutu̱ me̱ du̱gu̱ ko̱-uyan ank-m yo̱-mo̱ mu̱ do̱'e̱ he̱e̱se̱ me̱ tu̱msu̱ wa do̱'e̱ mu̱u̱tu̱n me̱ m-yar u̱-me̱ faru̱k-du̱ u-ru̱ wa. M-sek m-be̱e̱t u̱du̱ u-Ru̱ m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

Vu̱k-su̱ m-vaste̱ Burus

19 Bo̱ vu̱k-se̱ me̱ Biskira u̱ Akira ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ bu-u Onesiforus ne̱. 20 Eratus ees u̱-me̱ bo̱-u̱ Ko̱rintiya, tu̱msu̱ u̱m yakke̱ Tarofimus u̱ ko̱b-du̱ m-yar u̱-me̱ bo̱-u̱ Miretus.

21 No̱m u̱ka bo̱ do̱te̱ u̱t-kere̱ bo̱ teen ane̱ kanda go̱s-u̱ he̱e̱n. Yuburus o̱ to̱mto̱n bo̱ u̱s-vu̱k, u̱ Fudens ne̱, u̱ Rinus ne̱, u̱ Karadiya ne̱, tu̱msu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t.

22 Yage̱ Wa-ko̱-uyan no̱m u̱r-kot u̱ yar-u ró ne̱. Nya-u shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ no̱ ne̱.

Hyan-u Yohanna

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Hyan-u Yohanna

du̱gu̱-du̱ Ye̱so̱ Kiristi

1

Taku̱n-du̱ u̱s-rem

1 *Uno̱ hyan-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Ye̱so̱ Kiristi, u̱ Ru̱-u̱ ya'u̱ Ye̱so̱ remu̱ Ru̱-u̱ o̱ u̱t-sa wa ko̱ste̱ to̱k-ne̱ wa no̱m-u̱ wa zo̱nge̱ u̱t-no̱m u-shu̱ za m-tumb. Tu̱msu̱ Kiristi no̱mo̱g remsu̱ hyan-u uno̱ u̱ wa to̱mto̱n wa-to̱m-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ to̱k-u̱ wa Yohanna. 2 Yohanna wu̱r ko̱-uyan ho̱n-ho̱n u̱ wa hyane̱ tu̱msu̱ wa hog. Sin-se̱ o̱o̱ge̱ ogor-tu̱ remsu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱t-nip ne̱ tu̱ Ye̱so̱ Kiristi upse̱. 3 Nu-u u-Ru̱ u̱du̱ wu̱ karu̱nte̱ rem-u̱s sin-se̱ su̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱, tu̱msu̱ kom-u̱ u-Ru̱ u̱du̱ wu̱ e̱re̱ tu̱msu̱ wa dor se̱. Rem u̱zu̱ no̱m-u̱t tun-to̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m za m-tumb.

Vu̱k-u̱s Yohanna m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱
a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱t-ta'er

4 Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Yohanna, m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱t-ta'er i o̱ me̱ gas-su̱ dak-u̱ Asiya.

Yage̱ no̱ o̱nk u-nya u̱ ru̱s-du̱ jab ne̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱, wu̱ o̱ da-o̱, tu̱msu̱ u̱ da-u̱ arke̱ ne̱, u̱ da-u̱ do̱'e̱ haan ne̱, tu̱msu̱ du̱gu̱-du̱ u̱t-yar u̱t-ta'er tu̱ o̱ u-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u-Ru̱, 5 tu̱msu̱ du̱gu̱-du̱ Ye̱so̱ Kiristi. Wu̱na o̱ wa-warru̱ rem-su̱ u̱t-nip ho̱n-ho̱n wu̱ yu̱'e̱ zu̱n-mu̱ no̱m-u̱ wa nape̱. Wu̱na o̱ wu̱ yu̱ne̱ u̱r-taku̱n du̱gu̱ m-mar tu̱msu̱ faru̱k-u̱ faru̱k-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t.

Ye̱so̱ Kiristi cwan-u̱g in tu̱msu̱ wa u̱ku̱r in du̱gu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱du̱ agu̱z-du̱ hyu̱-m wa u̱ remu̱ ba'as-u̱t in. 6 Wa wa'ag in shu̱'u̱t no̱m-u̱ u̱r-faru̱k tu̱msu̱ a-to̱o̱g-ne̱ rem-u̱ in no̱m-te̱ Ru̱-u wa tu̱msu̱ u̱so-u wa ne̱ m-to̱k. M-sek tu̱msu̱ u̱r-be̱b ne̱ u̱du̱ wu̱n m-mo̱mmo̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

7 Gwatu̱n! Ye̱so̱ o̱ haan u̱ u̱t-ku̱'u̱t ne̱.

Tu̱msu̱ kowan do̱'e̱ hyan-du̱ wa,

u̱ dame̱ i jwaye̱ wu̱n ne̱.

Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t

e̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ namu̱ jab u̱ remu̱ wu̱n.

U̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

8 Wa-Ko̱-uyan u-Ru̱ zu̱u̱g, &lt;&lt;Me̱ wa wu̱ o̱tte̱ u̱r-be̱b u̱r-be̱e̱t du̱gu̱ u̱r-taku̱n m-ha m-vaste̱, wu̱ o̱o̱ge̱ da-o̱, tu̱msu̱ wu̱ o̱o̱ge̱ da-u̱ arke̱, tu̱msu̱ wu̱ do̱'e̱ haan, me̱ o̱ Ru̱-u̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b.&gt;&gt;

Waku̱n sha-mu̱ Wa'u̱ Ne̱t

9 Me̱, Yohanna, me̱ o̱ o̱ru̱ no̱ wa-doru̱ Kiristi tu̱msu̱ wu̱ no̱me̱ u̱r-kot u̱ no̱ ne̱ u̱-me̱ swadu̱ u̱r-ko̱b, u̱ faru̱k-du̱ u-Ru̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱ gag-du̱ jab ne̱ u̱ka wa-doru̱ Ye̱so̱. Na gwu̱nu̱g me̱ u̱-me̱ dak-u̱ o̱o̱ge̱ m-gan m-sa ne̱ mu̱ Patamos remu̱ u̱zu̱ u̱m o̱o̱g warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ remsu̱ u̱t-nip su̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱ ne̱. 10 U̱ ho̱-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ no̱m-u̱ Wa-ko̱-uyan u̱t-huuk, Yar-u̱ u-Ru̱ dor-u̱t me̱. Tu̱msu̱ u̱m hog u-cwar u̱ dim-u̱ ri yu̱ u̱t-wan u̱ka wan-tu̱ u-kar. 11 Ya zu̱ me̱, &lt;&lt;Pan u̱-me̱ ran-u̱ u̱s-pan no̱m-u̱ bo̱ hyane̱, tu̱msu̱ bo̱ tomot o̱ u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱t tun-to̱ u̱t-ta'er: Afisa, Simina, Pirigamu, Tayatira, Sardisu, Firadafiya u̱ Rawudikiya ne̱.&gt;&gt;

12 U̱m bir u-dim remu̱ u̱m hyan wana o̱ u̱s-rem u̱ me̱ ne̱. Tu̱msu̱ da-u̱ u̱m bire̱ u-dim, u̱m hyu̱n u̱s-kwam u̱s-ta'er su̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró su̱ shik su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra. 13 U̱-me̱ te̱k-u̱ u̱s-kwam su̱ u̱r-ees su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra, u̱m hyu̱n waku̱n ne̱t wa u̱ ees &lt;&lt;Sha-mu̱ Wa'u̱ Ne̱t,&gt;&gt; wa o̱ m-wa u̱ to̱ggo̱-yu̱ m-wu̱r ne̱ m-te̱ ba-tu̱ u̱s-na, tu̱msu̱ wa o̱ m-as u-zeng ne̱ yu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró su̱ shik-u̱ so̱k-u wa. 14 Hi-u̱r wa u̱ hi-u̱s wa ne̱ o̱ pusse̱ u̱ka u̱t-randi, tu̱msu̱ pusse̱ u̱ka u̱t-tu̱ru̱m. Tu̱msu̱ is-u̱ wa o̱ u̱ka rem-tu̱ u-ra. 15 Tu̱msu̱ na-u̱s wu̱n o̱ u̱ka kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u-dak tu̱ shik tu̱ na toke̱ u̱-me̱ u-ra. Tu̱msu̱ cwar-u wa o̱ u̱ka gwu̱z-u̱ m-bu̱ mu̱ o̱ m-ja u̱-me̱ u-gi. 16 Wu̱ o̱tte̱ sha-mu̱ Wa'u̱ Ne̱t wa o̱ m-shu̱p u̱ re̱ge̱r-ne̱ ta'er u̱ kom-u̱ u̱t-cwa wa, tu̱msu̱ u̱-me̱ nu-u wa van-u̱ m-wu̱r rwu̱u̱n yu̱ o̱tte̱ m-re̱ ko̱yu̱he̱ gas-ya. Shu̱-u wa o̱ u̱s-mo̱k u̱ka zu̱n-mu̱ u̱r-ho̱ sok.

17 Da-u̱ u̱m hyane̱ wu̱n u̱m he u-dak u̱t-jwu̱n u-shu̱ wu̱n u̱ka zu̱ u̱m maru̱g. Se̱ wa do̱ru̱ me̱ kom u̱t-cwa tu̱msu̱ wa zu̱ me̱: &lt;&lt;A-bo̱ ho̱g u-gye̱r da! Me̱ wa o̱ wu̱ o̱tte̱ u̱r-be̱b u̱r-be̱e̱t du̱gu̱ u̱r-taku̱n m-te m-vaste̱. 18 Me̱ wa wu̱ o̱o̱ge̱ wa-u̱r-fat. U̱m o̱o̱gu̱ maru̱g, tu̱msu̱ da-o̱ u̱m o̱ u̱r-fat m-mo̱mmo̱! U̱m o̱ m-shu̱p u̱ u-mabudi yu̱ m-mar ne̱ u̱ mabudi yu̱ be-du̱ andaka ne̱ o̱tte̱ ne̱.

19 &lt;&lt;Remu̱ iya pan no̱m-u̱ bo̱ hyane̱, u̱ no̱m-u̱ o da-o̱ ne̱, tu̱msu̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t ne̱ da-u̱ no̱m-u̱t tun-to̱ arke̱. 20 Uno̱ o̱ zu̱n-mu̱ no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ re̱ge̱r ta'er i bo̱ hyane̱ u̱ kom u̱t-cwa ri tu̱msu̱ u̱s-kwam ne̱ u̱s-ta'er su̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró su̱ shik su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra: U̱ re̱ge̱r ne̱ ta'er e̱ o̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ e̱ i mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱t-ta'er, tu̱msu̱ kwam-su̱ u̱r-ees su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra u̱s-ta'er se̱ o̱o̱ge̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱t-ta'er.

2

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Afisa

1 Pan ran-u uno̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Afisa:

Uno̱ ran-o̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ wu̱ o̱ m-shu̱p u̱ re̱ge̱r ne̱ ta'er u̱ kom-u̱ u̱t-cwa u̱ wa, tu̱msu̱ wa o̱ m-da u̱ te̱k-u̱ u̱s-kwam u̱s-ta'er su̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró su̱ shik su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra: 2 U̱m nak no̱m-tu̱ no̱ nome̱ u̱t-be̱e̱t. U̱m hyanu̱g pama-u̱ ank-m no̱ tu̱msu̱ gag-du̱ jab-u̱ no̱ ne̱. U̱m nak u̱zu̱ no̱ gu̱gu̱mte̱ ne̱t-u̱t yo̱-to̱. Tu̱msu̱ no̱ reg i o̱o̱ge̱ u̱t-war u̱zu̱ e̱ o̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱ se̱di e̱ zaar a-to̱mu̱ Ye̱so̱ da. No̱ byu̱k-u̱t u̱n a-u̱s-bi ne̱. 3 No̱ no̱ng gag-du̱ jab, tu̱msu̱ no̱ gu̱g jab u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ remu̱ dim-u̱r ri, tu̱msu̱ no̱ poog da.

4 Se̱di u̱m o̱tte̱ u-no̱m u-gan u̱ u̱m zaare̱ u̱t-sa da u̱ mo̱t-u̱t no̱ ne̱: No̱ zaar u̱ cwan-u̱t ri da ko̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱ka no̱ nomte̱ u̱r-taku̱n. 5 Remu̱ iya, baksu̱n u̱ka no̱ o̱tte̱ m-no̱m u̱t-cwan u̱r-be̱b ne̱ kanda no̱ he̱'e̱. Yagu̱n u̱t-ba'as tu̱msu̱ no̱ no̱m u̱r-yu̱ u̱ka no̱ nomte̱ u̱r-taku̱n da-u̱ no̱ ya'e̱ jab u̱du̱ ri. A no̱ re u-shu̱ u̱t-ba'as ne̱, u̱m do̱'e̱ u̱t-haan u̱du̱ no̱ tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ ve̱n-du̱ no̱ u̱du̱ hast-du̱ kwam-su̱ u̱r-ees u̱ no̱ su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ se̱. 6 Se̱di no̱ o̱tte̱ no̱m-u so̱-o̱ u̱ no̱ nome̱: No̱ gu̱gu̱mte̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ Nikorata, tu̱ ko̱me̱ u̱m gu̱gme̱.

7 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. U̱du̱ ne̱t-tu̱ kere̱ re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱, me̱ ya'u̱ u̱n ke̱rru̱ re̱-du̱ ya-tu̱ u-te du̱gu̱ me̱ u-te yu̱ yu̱'e̱ u̱r-fat, su̱ rogme̱ u̱-me̱ u-faradisi u̱ u-Ru̱.

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Simina

8 Pan uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Simina:

Sin-se̱ rem-se̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ wu̱ o̱o̱ge̱ u̱r-taku̱n u̱ m-vaste̱ ne̱, wu̱ mare̱ se̱di da-o̱ wa mu̱u̱gu̱n u̱r-fat. 9 U̱m nak u̱ mo̱t-tu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b no̱ ne̱ tu̱msu̱ taag-u no̱ ne̱, m-ha iya ne̱ no̱ o̱tte̱ u̱t-kwu̱m. U̱m nak u̱ mo̱t-tu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱t-war u̱zu̱ ne̱t-tu̱ Ru̱-u̱ dage̱ to̱, Yahuda-ne̱, se̱di e̱ zaar Yahuda-ne̱ da. U̱n o̱ warru̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ u̱ mo̱t-u̱t no̱ ne̱, se̱di u̱n o̱ me̱ ne̱t-tu̱ o̱ no̱mu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te m-to̱k. 10 A-no̱ ho̱g gye̱r-u̱ ko̱b-du̱ no̱ do̱'e̱ u̱t-swa da. E̱r me̱! Faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te o̱ mo̱t-tu̱ wadu̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ no̱ e̱ maas e̱ke̱n u̱-me̱ no̱ tu̱msu̱ e̱ wa' no̱ u̱-me̱ bu-u̱ m-to̱k remu̱ u̱zu̱ e̱ no̱m-tu̱ no̱ m-reg. No̱ do̱'e̱ swa-u̱ ko̱b-u̱r yat-de̱ m-roog u̱t-o̱p. Se̱di taas no̱ ku̱u̱su̱n u̱ yadu̱ jab u̱ me̱ ne̱ da ko̱ a-mu̱u̱ne̱ u̱zu̱ na do̱'e̱ ho̱-du̱ no̱. U̱m do̱'e̱ yadu̱ no̱ to̱p-du̱ u̱r-fat.

11 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. Wu̱ kere̱ re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱, mar-mu̱ u-yu̱ru̱mse̱ zaar u̱ ho̱nse̱ wa da.

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Pirgamu

12 Pan uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Pirigamu:

Sin-se̱ remse̱ o̱o̱n du̱gu̱ wu̱ o̱ m-shu̱p u̱ van-u̱ m-wu̱r ne̱ yu̱ o̱tte̱ m-re̱ ko̱yu̱he̱ gas-ya: 13 U̱m nak be-du̱ no̱ o̱tte̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ be-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te o̱tte̱ u̱r-faru̱k. No̱ o̱ a-doru̱ ri a jab-u̱ so̱-o̱ ne̱, tu̱msu̱ no̱ yakke̱ do̱rru̱ me̱ da, ko̱ da-u̱ u̱n ho̱ye̱ Antipas wu̱ o̱o̱ge̱ wa jab-u̱ pus-o̱ u̱du̱ warru̱ rem-u̱s ri u̱ku̱n u̱ bo̱-u no̱ be-du̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te o̱tte̱ u̱r-faru̱k.

14 Se̱di no̱ nom to̱ku̱n no̱m-to̱ tu̱ u̱m zaare̱ u̱t-sa da: To̱ko̱n ne̱t-to̱ u̱-me̱ no̱ u̱n dor ko̱se̱-u̱t Bara'amu, wu̱ ko̱se̱ Barak u̱ka wadu̱ ne̱t-tu̱ Isra-ne̱ no̱m u̱t-ba'as. Bara'amu wu̱' u̱n re̱ no̱m-u̱ u̱t-re̱ u̱ na sake̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat. Tu̱msu̱ wa wu̱' e̱ no̱m u̱t-ba'as u̱du̱ re̱g-du̱ e̱ u̱zu̱ e̱ roog u̱ ne̱ta-tu̱ zaare̱ tu̱' e̱ da. 15 Iya-o̱, e̱ke̱n o̱ró u̱-me̱ no̱ i do̱rru̱ ko̱se̱-u̱t Nikorata. 16 Rem iya, se̱ no̱ yakke̱ u̱t-ba'as! Se̱di a no̱ gu̱gme̱ u̱t-yage̱, u̱m do̱'e̱ haan u̱du̱ no̱ za m-tumb u̱m no̱m m-dum u̱ u̱n ne̱ u̱ van-u̱ m-wu̱r u̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ me̱ nu-u ri.

17 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. Tu̱msu̱ ko̱wana wu̱ re u̱r-ko̱rro̱ me̱ u̱t-ya wa no̱m u̱t-re̱ u̱ m-yasa du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u̱ na foge̱ manna. Me̱ u̱t-ya ko̱wan ta'ar-u̱r pus-de̱. Tu̱msu̱ u̱ do̱m-u̱ ta'ar-u̱r re̱ dim-du̱ o̱ró m-pan du̱ waku̱n nape̱ da se̱ wu̱ o̱nke̱ de̱.

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Tayatira

18 Pan uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ u̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Tayatira:

Sin-se̱ remse̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Wa'u u-Ru̱ wu̱ is-u̱ wa o̱o̱ge̱ sha-mu̱ rem-tu̱ u-ra tu̱msu̱ wu̱ ba-tu̱ u̱s-na wa o̱o̱ge̱ u̱ka kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u-dak tu̱ shik yu̱ na toke̱ u-ra tu̱msu̱ na jig. 19 U̱m nak no̱m-tu̱ no̱ nome̱ u̱t-be̱e̱t. U̱m nak u̱zu̱ no̱ o̱ cwan-tu̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ tu̱msu̱ no̱ o̱tte̱ yadu̱ jab-u̱ u̱du̱ ri. U̱m nak u̱ka no̱ o̱tte̱ no̱mu̱ o̱r-u̱t no̱ ne̱ u̱r-se̱ge̱, tu̱msu̱ u̱ka no̱ o̱tte̱ gag-du̱ jab-u̱ ne̱. U̱m nak u̱ da-o̱ u̱zu̱ no̱ u̱t-no̱m m-ze̱g da-u̱ no̱ o̱nk-u̱ me̱ u̱r-taku̱n.

20 Se̱di o̱ko̱n o̱ró u̱ no̱ no̱me̱ u̱ yu̱-u̱r no̱ u̱ u̱m zaare̱ u̱t-sa da: No̱ gu̱gu̱mte̱ egu̱sse̱ ne̱ta-u ya Jezebe̱r du̱gu̱ bu̱rgu̱sse̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi wa. Wa fog hi-u̱r wa wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ se̱di u̱du̱ ko̱se̱-u̱t wa, wa o̱ e̱ngu̱sse̱ ne̱t-u̱t ri du̱gu̱ u-fu̱n u̱du̱ no̱m-du̱ yu̱du̱ m-o̱ tu̱msu̱ u̱ re̱-du̱ no̱m-u̱ u̱t-re̱ u̱ na sake̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat. 21 U̱m yaag wa u-da u̱zu̱ wa byu̱ru̱n du̱gu̱ u̱t-ba'as, se̱di wa zaar u̱t-sa u̱t-byu̱ru̱n du̱gu̱ o̱o̱-m wa da. 22 Gwat! U̱m do̱'e̱ gwu̱n-du̱ wu̱n u̱ do̱m-u̱ u-yu̱n u̱ ko̱b-du̱ m-yar. Tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ wadu̱ i no̱me̱ m-o̱ u̱ wu̱n ne̱ e̱ swa u̱r-ko̱b u-tát, se̱ e̱ byu̱rgu̱n tu̱msu̱ e̱ yage̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ wu̱n nome̱. 23 U̱m do̱'e̱ ho̱-du̱ i o̱ do̱rru̱ ko̱se̱-u̱t wu̱n. Se̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ be̱e̱t e̱ do̱'e̱ u̱t-nap u̱zu̱ me̱ o̱ wu̱ gote̱ u̱s-jab tu̱msu̱ dorog-su̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t. Tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ ve̱n-du̱ ko̱wan u̱-me̱ no̱ ho̱n-ho̱n u̱ka ba'as-u̱t tu̱ no̱ no̱me̱. 24 Se̱di tu̱msu̱ u̱m o̱tte̱ u̱s-rem u̱ remu̱ no̱ i kuse̱ u̱-me̱ Tayatira i gu̱gme̱ do̱rru̱ ko̱se̱-tu̱ u̱s-bi tun-to̱, i gu̱gme̱ u̱t-no̱m u̱r-kot u̱ no̱m-u̱ a-doru̱ wu̱n ne̱ foge̱ ko̱se̱-tu̱ u̱t-nip tu̱ u̱r-ra tu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te upse̱. U̱m zaar u̱t-swu̱r m-sake̱ no̱ mo̱ko̱n no'-mo̱ da, 25 se̱di u̱zu̱ no̱ re̱ u-shu̱ do̱rru̱ me̱ ne̱ u̱ka no̱ o̱tte̱ do̱rru̱ me̱, kanda u̱m haan.

26 Se̱di u̱du̱ wu̱ re̱ye̱ u̱r-ko̱rro̱ tu̱msu̱ wa dor me̱ m-te m-vaste̱, u̱m do̱'e̱ ya-du̱ wa-u̱r-be̱b wa no̱m faru̱k-du̱ u̱t-dak u̱t-be̱e̱t.

27 Wa do̱'e̱ no̱m-du̱ faru̱k-u̱r u̱n u̱ ko̱m-yu̱ u-kwam;

tu̱msu̱ wa do̱'e̱ cakmu̱sse̱ u̱n u̱ka rwab-tu̱ ma-u̱ u̱t-tur,

u̱ka u̱m o̱nkte̱ u̱r-be̱b du̱gu̱-du̱ u̱so-u ri. 28 U̱m do̱'e̱ ya-du̱ wu̱n re̱ge̱r-yu̱ u̱r-wu̱n. 29 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱.&gt;&gt;

3

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Sardisu

1 Pan uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Sardisu.

Wu̱ o̱ faru̱k-du̱ u̱t-Yar u̱t-ta'er i no̱me̱ u-Ru̱ m-to̱k, tu̱msu̱ wu̱ o̱ m-shu̱p u̱ re̱ge̱r ne̱ ta'er, wa to̱mo̱tto̱n sin-se̱ remse̱: U̱m nak no̱m-tu̱ no̱ no̱me̱ u̱t-be̱e̱t. U̱m nak u̱zu̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱t-war u̱zu̱ no̱ o̱ u̱r-fat, se̱di no̱ maru̱g. 2 Zu̱tu̱n du̱gu̱ m-roog, tu̱msu̱ no̱ swu̱re̱ no̱m-u̱ kuse̱ me̱ no̱ cashi u̱r-be̱b kanda o̱ mu̱ru̱s u-be̱e̱t. Remu̱ u̱zu̱ u̱m byu̱k-u̱t u̱zu̱ no̱m-u̱ no̱ o̱ u̱t-no̱m o̱ shu̱u̱ste̱ no̱m-u̱ Ru̱-u ri o̱ u̱t-sa no̱ no̱m da. 3 Remu̱ iya, baksu̱n u̱ no̱m-u̱ no̱ o̱nke̱ tu̱msu̱ no̱ hog, tu̱msu̱ no̱ dor o̱, tu̱msu̱ no̱ byu̱ru̱n u̱du̱ ri. A no̱ gu̱gme̱ u̱t-zu̱te̱ du̱gu̱ m-roog, u̱m do̱'e̱ u̱t-haan u̱du̱ no̱ za m-tumb, za nap-u̱r no̱, u̱ka hyu̱-u.

4 M-ha iya ne̱, e̱ke̱n o̱ró i kuse̱ cashi u̱-me̱ no̱ u̱ bo̱-u̱ Sardisu i gu̱gme̱ naas-du̱ hi-u̱r e̱ u̱ u̱t-ba'as. U̱n do̱'e̱ no̱m-du̱ m-ha u̱ me̱ ne̱ u̱-me̱ cwu̱-u̱t pus-to̱ tu̱ u-he̱n remu̱ u̱zu̱ u̱n ko̱rge̱. 5 Ko̱wana re u̱r-ko̱rro̱ wa do̱'e̱ wadu̱ cwu̱-u̱t pus-to̱ u̱ka ne̱t-u̱t tun-to̱ nomte̱. U̱m zaar u̱ has-tu̱ dim-du̱ ne̱t-u̱ wa du̱gu̱ ran-u̱ u̱r-fat da. Da-u̱ u̱m eese̱ u̱-shu̱ U̱so-u ri u̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱ ne̱, u̱m do̱'e̱ u̱t-war u̱zu̱ wa o̱ ne̱t-u̱ ri. 6 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱.

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Firadafiya

7 Pan uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Firadafiya. Wa-u-He̱n tu̱msu̱ wa-u̱t-nip o̱ to̱mto̱n sin-se̱ rem-se̱.

Wu̱na o̱ wu̱ o̱ m-shu̱p u̱ mabudi ne̱ yu̱ faru̱k-u̱r faru̱k Dawuda. A wa upse̱ u-is waku̱n za kerru̱ u̱t-tage̱ da, tu̱msu̱ a wa tage̱ u-is waku̱n za kerru̱ u̱t-upus da. 8 U̱m nak no̱m-tu̱ no̱ nome̱ u̱t-be̱e̱t, tu̱msu̱ u̱m upuste̱ u-is u̱ remu̱ no̱ yu̱ waku̱n zaaru̱ ke̱rru̱ u̱t-tage̱ da. No̱ o̱tte̱ u̱r-be̱b cashi, m-ha iya ne̱ no̱ dor rem-u̱s ri tu̱msu̱ no̱ no̱ng se-m ri u̱zu̱ no̱ o̱ wa-doru̱ ri da. 9 U̱t-nip! U̱m do̱'e̱ wadu̱ ne̱t-u̱t to̱ i o̱ ban-du̱ kirru̱ u̱t-ne̱t i o̱o̱ge̱ no̱mu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te u̱t-huuk, i zu̱ye̱, It o̱ ne̱t-tu̱ Ru̱-u̱ dage̱, se̱di bise̱ u̱n o̱tte̱, u̱n haan tu̱msu̱ u̱n he̱ u̱t-jwu̱n u-shu̱ no̱ tu̱msu̱ u̱n war u̱zu̱ u̱m o̱ cwan-u̱t no̱. 10 Rem u̱zu̱ no̱ do̱ro̱g bo̱r-u ri u̱du̱ gag-du̱ jab ne̱, u̱m do̱'e̱ e̱'-du̱ no̱ du̱gu̱ da-u̱ reg-m yat-mo̱ mu̱ do̱'e̱ haan u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t remu̱ na reg-u̱t i o̱ m-yu̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t.

11 U̱m o̱ haan za m-tumb. Ship yadu̱ jab u̱ bo̱ o̱tte̱, taas u̱ waku̱n haan wa kost to̱p-du̱ u̱r-faru̱k du̱ na do̱'e̱ yadu̱ bo̱ da. 12 Wu̱ kere̱ re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱ u̱m do̱'e̱ u̱t-wa wa shu̱'u̱t u̱r-kan u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ Ru̱-u ri. Tu̱msu̱ wa zamu̱n u̱ yage̱ o̱ da. Tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ pan-du̱ dim-du̱ Ru̱-u ri u̱ dim-du̱ bo̱-u̱ Ru̱-u ri ne̱ u̱ do̱m-u̱ wu̱n. Bo̱-u o̱ o̱o̱ge̱ Urusharima u̱ po-o̱ u̱ o̱ cu̱zu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ du̱gu̱-du̱ Ru̱-u ri. Tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ pan-du̱ dim-u̱r po-de̱ ri u̱ do̱m-u̱ wu̱n. 13 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱.

To̱m m-ha u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱
u̱-me̱ bo̱-u̱ Rawudikiya

14 Pan uno̱ ran-o̱ m-ha u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ mo̱ro̱g-du̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱ u̱-me̱ bo̱-u̱ Rawudikiya.

Wu̱ na foge̱, U̱ shu̱'u̱t iya o̱ to̱mto̱n no̱ sin-se̱ remse̱. Wa ware̱ u̱t-nip ho̱n-ho̱n u̱ mo̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱. Tu̱msu̱ du̱gu̱ wu̱n de̱ Ru̱-u̱ nomte̱ u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t. 15 U̱m nak ank-m ró. U̱m nak u̱zu̱ bo̱ zatte̱ m-du̱ng ko̱ m-tor da. U̱m cwan-u̱g u̱zu̱ no̱ o̱ m-tor ne̱ ko̱ m-du̱ng ne̱. 16 Se̱di ba shu̱'u̱te̱ no̱ zatte̱ m-du̱ng ko̱ m-tor da, u̱m do̱'e̱ top-su̱ no̱ du̱gu̱ me̱ nu-u ri. 17 Remu̱ zu̱ no̱ o̱ u̱t-war u̱-me̱ no̱, &lt;&lt;It o u̱t-kwu̱m ne̱. It o̱tte̱ ko̱-uyan u̱ it o̱ u̱t-sa.&gt;&gt; Se̱di no̱ nak da u̱zu̱ yu̱-u̱r no̱ u̱-me̱ Yar-u̱ u-Ru̱ de̱ shaktu̱sse̱, no̱m-tu̱ u̱r-o̱n, wa u̱r-ko̱b, po̱, tu̱msu̱ u̱r-so. 18 U̱m o̱ yadu̱ no̱ u̱s-rem u̱zu̱ no̱ haan u̱du̱ ri no̱ o̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró su̱ shik tu̱ na zo̱me̱ u̱ u-ra. U̱ da-u o̱ no̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱t-kwu̱m ne̱. Tu̱msu̱ no̱ do̱'e̱ o̱o̱du̱ cwu̱-u̱t pus-to̱ du̱gu̱-du̱ ri remu̱ no̱ taku̱ste̱ so-u̱r no̱ du̱ shu̱'u̱te̱ no̱m-tu̱ m-e̱'. Tu̱msu̱ no̱ o̱ m-no̱o̱g remu̱ is-u̱ no̱ ko̱ no̱ u̱t-ker m-hyan.

19 Ne̱t-tu̱ u̱m o̱ u̱t-cwan e̱ o̱ ne̱t-tu̱ u̱m o̱ nak-du̱ u̱t-to̱ tu̱msu̱ u̱t-him ne̱. Rem iya wa'u̱n jab u̱ka no̱ do̱te̱ yage̱-du̱ u̱t-ba'as. 20 Me̱ ya ana! U̱m o̱ ees u̱ bo̱n-du̱ is tu̱msu̱ u̱m o̱ u̱t-ko̱o̱t. A waku̱n ho̱ge̱ cwar-u ri tu̱msu̱ wa upus u-is u̱m do̱'e̱ cwaan u̱-me̱ bu-u wa tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ re̱-du̱ no̱m u̱t-re̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱, tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱t-re̱ u̱ me̱ ne̱. 21 U̱du̱ wu̱ re̱ye̱ u̱r-ko̱rro̱ me̱ ya'u̱ wa u̱r-be u̱r-kot u̱-me̱ ne̱ u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ ri, u̱ka u̱m rete̱ u̱r-ko̱rro̱ tu̱msu̱ u̱m shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ u̱so-u ri ne̱ u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa. 22 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱ u̱du̱ no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ o̱ u̱t-war u̱du̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱.

4

Pora-du̱ u̱r-faru̱k u̱-me̱ do̱m-u u-ru̱

1 Da-u̱ no̱m-u̱t to̱ arke̱ u̱m got, tu̱msu̱ is-yu̱ o̱ró u̱ku̱n u̱ ees u̱r-hu̱k u̱-me̱ do̱m-u u-ru̱! Tu̱msu̱ cwar-yu̱ u̱r-taku̱n yu̱ u̱m ho̱ge̱ ya o̱ u̱s-rem u̱ me̱ ne̱ sha-mu̱ fu̱rru̱ u-kar ya zu̱ me̱: &lt;&lt;Daane̱ do̱m u̱ ana remu̱ u̱m ko̱s-tu̱ bo̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m za u-sakna u̱ dim-u̱ no̱m-u̱t tun-to̱.&gt;&gt; 2 Za rem Yar-u̱ u-Ru̱ dor-u̱t me̱, tu̱msu̱ u̱m hyu̱n pora-du̱ u̱r-faru̱k u̱ku̱n u̱-me̱ do̱m u-ru̱ tu̱msu̱ waku̱n o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ de̱. 3 Tu̱msu̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k wa o̱ u̱s-baku̱t sha-mu̱ ta'ar-u̱t so̱-to̱ tu̱ shik tu̱ na foge̱ jaspa u̱ yakutu ne̱. Be-du̱ wa o̱tte̱ u̱ shu̱'u̱t ro̱to̱ro̱nd yu̱ gu̱nu̱s wa ya o̱ sha-mu̱ ta'ar-u̱t so̱-to̱ tu̱ shik tu̱ na foge̱ zumurrudu. 4 M-gan u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k ne̱ pora-tu̱ u̱t-faru̱k o̱ró u̱r-shik u̱t-nas (24), tu̱msu̱ i o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ to̱ e̱ o̱ u̱t-ne̱nge̱n u̱r-shik u̱t-nas (24). U̱n kowan o̱ m-wa u̱ cwu̱-u̱t pus-to̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ to̱p-tu̱ u̱r-faru̱k ne̱ tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik u̱-do̱m-u̱ hi-u̱t wa. 5 Du̱gu̱-du̱ me̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k yaku̱t-su̱ o̱ rwu̱u̱n tu̱msu̱ u̱t-dum ne̱ u̱ gap-du̱ u̱s-kagagag ne̱. Tu̱msu̱ u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ de̱ hittirra su̱ o̱rò u̱ku̱n u̱s-ta'er se̱ o̱ m-re̱ u-ra. To̱ o̱o̱ge̱ Yar-tu̱ u-Ru̱ u̱t-ta'er. 6 Tu̱msu̱ u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ de̱ u̱ku̱n o̱ko̱n no̱m-o̱ o̱rò sha-mu̱ sa-mu̱ u̱r-madibi, du̱ o̱ u̱s-myak u̱ m-baku̱t ne̱.

M-gan pora-du̱ u̱r-faru̱k de̱, no̱m-tu̱ u̱r-fat o̱ró u̱t-nas, tu̱msu̱ war-u u̱n o̱ u̱t-is ne̱ ko̱yu̱he̱ gas-ya, u-shu̱ u̱ u-dim ne̱. 7 No̱m-yu̱ u̱r-fat yu̱ u̱r-taku̱n o̱ u̱ka u-zur, yu̱ u-yu̱ru̱mse̱ o̱ u̱ka u-na, yu̱ u-tu̱tu̱rse̱ o̱ u̱ u-shu̱ ne̱ sha-mu̱ shu̱-u̱ ne̱t, yu̱ u-nasu̱rse̱ o̱ sha-mu̱ u-shu̱p u̱r-yu̱ne̱ u̱t-kap ne̱. 8 Ko̱yu̱he̱ u̱-me̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-nas ya o̱tte̱ u̱t-kap u̱t-shishin, tu̱msu̱ war-u̱t e̱ u-be̱e̱t is-tu̱ taku̱ste̱ u-shu̱ u̱ u-dim ne̱ m-ha ta-u̱ kap-u̱t e̱ ne̱. U-ho̱ u̱ m-gyu̱p ne̱ u̱n tamu̱g u̱t-yage̱ u̱t-zu̱:

&lt;&lt;U-he̱n, u-he̱n, u-he̱n,

u̱du̱ Wa-ko̱-uyan u-Ru̱ wu̱ o̱tte̱ be̱b-du̱ ko̱-uyan,

wu̱ o̱o̱ge̱ da-u̱ dim, u̱ wu̱ o̱ da-o̱ ne̱,

u̱ da-u̱ do̱'e̱ haan ne̱.&gt;&gt;

9 Da-u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat yu̱'e̱ m-sek, m-ze̱g ne̱ u̱ u̱t-vam ne̱ u̱du̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k tu̱msu̱ wu̱ o̱ u̱r-fat m-mo̱mmo̱, 10 ne̱nge̱n-u̱t to̱ u̱r-shik u̱ u̱t-nas (24) u̱n he̱ u-dak tu̱msu̱ u̱n no̱mu̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k u̱t-huuk wu̱ o̱ u̱r-fat m-mo̱mmo̱. Tu̱msu̱ u̱n ru̱st to̱p-tu̱ u̱r-faru̱k-u̱ u̱n u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k tu̱msu̱ u̱n zu̱,

11 &lt;&lt;Bo̱ wa ko̱re̱, Wa-ko̱-uyan it tu̱msu̱ Ru̱-u it ne̱,

u̱ bo̱ o̱nk m-sek u̱ m-ze̱g ne̱ tu̱msu̱ u̱r-be̱b ne̱,

remu̱ bo̱ wa no̱me̱ u̱t-no̱m u̱t-be̱e̱t,

tu̱msu̱ u̱du̱ cite̱-m ró na nomte̱ to,

tu̱msu̱ no̱m-u̱t to̱ shu̱'u̱t.&gt;&gt;

5

Ran-u̱ u̱s-pan u̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱

1 Se̱ u̱m hyu̱n ran-u̱ u̱s-pan u̱ na huste̱ u̱ kom-u̱ u̱t-cwa u̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k. U̱-me̱ ran-u o̱ pan-su̱ o̱ró u̱-me̱ tu̱msu̱ u̱-do̱ ne̱, tu̱msu̱ na rake̱ ran-u u̱s-pan o̱ u̱t-be u̱t-ta'er. 2 Tu̱msu̱ u̱m hyu̱n wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ o̱ u̱r-be̱b ne̱, wu̱ no̱me̱ u̱t-jar u̱ cwar-yu̱ m-yat u̱zu̱, &lt;&lt;Wana ko̱re̱ wa upus ran-u̱ u̱s-pan o̱ tu̱msu̱ wa hast u̱t-rake̱ tu̱ o̱ do̱m-u̱ ran-u̱ u̱s-pan o̱?&gt;&gt; 3 Se̱di waku̱n zaar u̱-me̱ do̱m u-ru̱ ko̱ dak-u uno̱ ko̱ ta-u̱ u-dak wu̱ ko̱re̱ wa upus ran-u o̱ ko̱ wa gwat no̱m-u̱ o̱ m-pan u̱-me̱ ran-u o̱ da. 4 Se̱ u̱m he̱e̱se̱ u̱s-kan m-yat rem u̱zu̱ waku̱n zaar wu̱ ko̱re̱ wa upus ko̱ wa karu̱nte̱ no̱m-u̱ o̱ m-pan u̱ ran-u o̱ da. 5 Se̱ waku̱n u̱ te̱k-u̱ u̱t-ne̱nge̱n wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Yage̱ u̱s-kan! Gwat! Wu̱ na foge̱ zur-yu̱ ko̱-u̱r Yahuda, wu̱ o̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r faru̱k Dawuda, wa re̱e̱g u̱r-ko̱rro̱. Wu̱na o̱ wu̱ na nomte̱ este̱du̱ u̱s-rem du̱gu̱ ko̱-u̱r Dawuda. Tu̱msu̱ wa ko̱rge̱ wa upus ran-u̱ u̱s-pan o̱ tu̱msu̱ wa hast rake̱-tu̱ o̱ u̱t-ta'er.&gt;&gt;

6 Se̱ u̱m hyu̱n Kag-u̱r u̱r-ca, u̱ka zu̱ na panu̱g ya, wu̱ o̱ ees u̱t-mo̱r u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k, tu̱msu̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ u̱t-nas u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ to̱ gu̱nu̱ste̱ wa. Wa o̱tte̱ u̱s-kar u̱s-ta'er u̱ u̱t-is ne̱ u̱t-ta'er, tu̱ o̱ Yar-tu̱ u-Ru̱ u̱t-ta'er tu̱ wa to̱mne̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t. 7 Se̱ wa do̱'e̱ tu̱msu̱ wa o̱nk ran-u o̱ du̱gu̱ kom u̱t-cwa u̱ wu̱ o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱-do̱m pora-du̱ u̱r-faru̱k. 8 Da-u̱ wa kabe̱ ran-u o̱, se̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ u̱t-nas u̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱ u̱r-shik u̱ u̱t-nas (24) to̱ he̱ u-dak u-shu̱ Kag-u̱r U̱r-ca. Kowan o̱ u-mo̱ro̱ ne̱, tu̱msu̱ e̱ o̱ m-shu̱p u̱ u̱t-kwano ne̱ tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik to̱ shu̱u̱g u̱ no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n, tu̱ o̱o̱ge̱ to̱o̱g-su̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱. 9 Tu̱msu̱ e̱ fu se̱p-u po-o̱ e̱ o̱ u̱t-zu̱:

&lt;&lt;Bo̱ wa ko̱re̱ bo̱ kab ran-u̱ u̱s-pan

tu̱msu̱ bo̱ hast rake̱-u̱t wa,

remu̱ u̱zu̱ na panu̱g bo̱,

tu̱msu̱ bo̱ gwu̱u̱g ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱ hyu̱-m ró

du̱gu̱ ko̱du̱he̱ ko̱-de̱ tu̱msu̱ u̱t-rem ne̱

tu̱msu̱ u̱t-ne̱t ne̱ tu̱msu̱ u̱t-dak ne̱.

10 Bo̱ muute̱ u̱n shu̱'u̱t u̱r-faru̱k tu̱msu̱ a-to̱o̱g-ne̱ remu̱ u̱n no̱m-te̱ Ru̱-u in m-to̱k,

tu̱msu̱ u̱n do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-faru̱k u̱ do̱m-u u-dak.&gt;&gt;

11 Se̱ u̱m got tu̱msu̱ u̱m hog cwar-su̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱ u-tát, u̱t-zo̱ngu do̱m u̱t-zo̱ngu, tu̱msu̱ u̱t-zo̱ngu u̱t-o̱p u-so u̱t-zo̱ngu u-o̱p. E̱ gu̱nu̱ste̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat ne̱ tu̱msu̱ u̱t-ne̱nge̱n ne̱. 12 Tu̱msu̱ u̱n fu u̱t-se̱p u̱-me̱ do̱m-u̱ u-ru̱ u̱ cwar-yu̱ m-yat:

&lt;&lt;Kag-u̱r U̱r-ca wu̱ na pane̱ wa ko̱re̱.

Wa o̱nk u̱t-vam, m-shin ne̱, u̱t-kwu̱m ne̱,

u̱s-ve̱r ne̱, tu̱msu̱ u̱r-be̱b ne̱,

m-sek ne̱, m-ze̱g ne̱, tu̱msu̱ u̱t-vam ne̱.&gt;&gt;

13 Se̱ tu̱msu̱ u̱m hog ko̱tu̱he̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat tu̱ me̱ do̱m u-ru̱ u̱ tu̱ do̱m-u u-dak ne̱ u̱ tu̱ ta-u u-dak ne̱ u̱ tu̱ me̱ m-sa ne̱, tu̱msu̱ u̱ ko̱-u̱-he̱ no̱m-u̱ u̱r-fat u̱ o̱ me̱ m-bu̱ u̱ u-dak ne̱, e̱ o̱ fu̱-du̱ u̱t-se̱p:

&lt;&lt;U̱du̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k

tu̱msu̱ u̱du̱ Kag-u̱r u̱r-ca ne̱,

na ya' wa u̱t-vam, m-sek ne̱, m-ze̱g ne̱, tu̱msu̱ m-shin ne̱,

m-mo̱mmo̱!&gt;&gt;

14 Tu̱msu̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ u̱t-nas to̱ zu̱, &lt;&lt;U̱ shu̱'u̱t iya.&gt;&gt; Tu̱msu̱ ne̱nge̱n-u̱t to̱ u̱r-shik u̱t-nas he u-dak u̱n no̱mu̱ Kag-u̱r U̱r-ca u̱t-huuk.

6

U̱t-rake̱

1 U̱m o̱ u̱t-gwat u̱ka Kag-u̱r U̱r-ca haste̱ u̱r-taku̱n u-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-rake̱ u̱t-ta'er. Se̱ u̱m hog wagan u̱ te̱k-u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ o̱ u̱t-zu̱ u̱ cwar-yu̱ o̱ u̱ka u-kagagag, &lt;&lt;Haane̱!&gt;&gt; 2 U̱m got tu̱msu̱ u̱m hyu̱n jwaak-u pus-ya o̱ ees u̱ku̱n. Wu̱ o̱ m-sak u̱ do̱m-u̱ ya o̱ m-shu̱p u-ta ne̱, tu̱msu̱ na wa-u̱ wa to̱p-du̱ u̱r-faru̱k u̱ hi-u̱r wa. Wa aru̱k m-rwu̱ remu̱ wa reet m-gag tu̱msu̱ wa kum re̱-du̱ u̱r-ko̱rro̱.

3 Da-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca upse̱ u̱t-rake̱ tu̱ u-yu̱ru̱mse̱, u̱m hog no̱m-yu̱ u̱r-fat yu̱ u-yu̱ru̱mse̱ ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Haane̱!&gt;&gt; 4 Se̱ yaku̱n jwaak ya rwu̱u̱n, yu̱ o̱ jaz-ya. Wu̱ o̱ m-sak u̱ do̱m-u u-jwaak na yase̱ wa van-u̱ m-wu̱r u̱ yat-o̱, tu̱msu̱ na yu̱' wa-u̱r-be̱b u̱zu̱ wa hast shu̱'u̱t-du̱ m-yar du̱gu̱ me̱ u-dak, tu̱msu̱ wa wu̱'u̱t u̱t-ne̱t e̱ pan o̱r-u̱t e̱ ne̱ ko̱he̱ne̱.

5 Da-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca haste̱ u̱t-rake̱ tu̱ u-tu̱tu̱rse̱, se̱ u̱m hog no̱m-yu̱ u̱r-fat yu̱ u-tu̱tu̱rse̱ ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Haane̱!&gt;&gt; U̱m got, tu̱msu̱ ku̱n u̱ shu̱ ri u̱m hyu̱n jwaak-u rim-ya! Wu̱ o̱ m-sak u̱ do̱m-u̱ ya wa o̱ m-shu̱p u̱ no̱m-yu̱ u̱t-mu̱'u̱s ne̱ u̱ kom-u wa. 6 Se̱ u̱m hog o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ka u-cwar u̱ te̱k-u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ u̱t-nas ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Kwano du̱ u-mu̱'u̱g u̱r-gan du̱ fat de̱ o̱ to̱p-u̱ u̱r-hoot u̱r-gan, tu̱msu̱ kwano tu̱ u-mu̱'u̱g tu̱ bur u̱t-tu̱t to̱ o̱ to̱p-u̱ u̱r-hoot u̱r-gan. A-bo̱ naas m-no̱o̱g u̱ bu̱-mu̱ ke̱ ne̱ da.&gt;&gt;

7 Da-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca haste̱ u̱t-rake̱ tu̱ u-nasu̱rse̱, u̱m hog cwar-yu̱ no̱m-yu̱ u̱r-fat yu̱ u-nasu̱rse̱ ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Haane̱!&gt;&gt; 8 U̱m got, tu̱msu̱ u̱ku̱n u̱-shu̱ ri u̱m hyu̱n u-jwaak yu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ran! Wu̱ o̱ m-sak u̱-do̱m ya dim-u̱r wa na zu̱ye̱ m-mar. Tu̱msu̱ be-du̱ andaka ne̱ o̱tte̱, du̱ na foge̱ Hades o̱ do̱rru̱ dim-u̱ wa. Na yu̱' e̱ u̱r-be̱b u̱-do̱mu̱ u̱r-ho̱ u̱r-gan u̱-me̱ u̱t-nas u̱-me̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t u̱zu̱ u̱n ho̱ u̱n u̱s-van su̱ m-wu̱r, u̱ u̱s-me̱r ne̱ u̱ u̱s-go̱m ne̱ tu̱msu̱ bisa-tu̱ u̱r-do̱g ne̱.

9 Da-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca haste̱ u̱t-rake̱ tu̱ u-tanu̱rse̱, se̱ u̱m hyu̱n u̱-ta u̱r-sak andaka ne̱ i na ho̱ye̱ u̱ remu̱ rem-su̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱ remu̱ yadu̱ jab u̱ warru̱ rem-su̱ u̱t-nip su̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱ 10 U̱n no̱m u̱s-kan u̱ cwar-u yat-ya, &lt;&lt;Wa-ko-uyan, bo̱ o̱ wa-u-he̱n tu̱msu̱ u̱t-nip ne̱! Mu̱ne̱ o̱ bo̱ do̱'e̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem tu̱msu̱ bo̱ to̱p-u̱ it mag-du̱ hyu̱-m it u̱-do̱mu̱ ne̱t-tu̱ dak-u uno̱ i ho̱ye̱ it?&gt;&gt; 11 Se̱ na yase̱ u̱n ko̱wan u-to̱ggo̱ yu̱ m-wu̱r yu̱ pus-ya, tu̱msu̱ na zu̱ u̱n e̱ste̱ u-da cashi, se̱ tat-u̱ hu̱u̱b-u̱t u̱n to̱k-ne̱ u̱ o̱r-u̱t u̱n ne̱ i na do̱'e̱ u̱t-ho̱ u̱ka na hote̱ u̱n o̱ shu̱u̱g.

12 U̱m got u̱ka Kag-u̱r U̱r-ca haste̱ u̱t-rake̱ tu̱ u-shishin. Se̱ na nom ru̱mu̱s-du̱ u-dak du̱ yat-de̱. Tu̱msu̱ ho̱-du̱ baru̱m u̱ rimde̱ u̱ka kus-u rim-o̱ u̱ na no̱me̱ u̱ can-tu̱ gwaar-u rim-ya, tu̱msu̱ pyaat-yu̱ baru̱m u̱ jaz-ya u̱ka m-hyu̱. 13 Tu̱msu̱ re̱ge̱r he̱e̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u̱ u-dak u̱ka gom-tu̱ ya-tu̱ u-rumba he̱e̱tu̱n da-u̱ mya-mu̱ u̱r-be̱b fu̱rne̱ tu̱msu̱ mo̱ zu̱gumse̱ ya. 14 Se̱ do̱m u-ru̱ hust u̱ka u̱r-wu̱ndi. Tu̱msu̱ u̱t-ro̱r u̱t-be̱e̱t u̱ dak-tu̱ o̱ m-gan m-sa ne̱ ko̱-u̱-he̱ na hast o̱ du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱ wa.

15 Se̱ faru̱k-tu̱ u-dak, tu̱msu̱ u̱ faru̱k-u̱t re̱k-to̱ ne̱, u̱ tu̱-shu̱ karma-ne̱, u̱ a no̱m-u̱ u̱t-kom ne̱, u̱ a u̱r-be̱b ne̱, tu̱msu̱ u̱ i o̱ m-to̱k ne̱ u̱ i zaare̱ m-to̱k ne̱ da, ko̱wan yase̱ hi-u̱r wa u̱-me̱ u̱t-so tu̱msu̱ u̱ te̱k-u̱ ta'ar-u̱r u̱ do̱m-u̱ u̱t-ro̱r. 16 Tu̱msu̱ u̱n zu̱ u̱t-ro̱r u̱ u̱t-ta'ar ne̱, &lt;&lt;He̱e̱nu̱n u̱ do̱m-u̱ it! No̱ yase̱ it du̱gu̱-du̱ wu̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k! Yasu̱n it du̱gu̱-du̱ namu̱ jab-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca! 17 Re̱mu̱ ho̱-u̱r yat-de̱ du̱ namu̱ jab-u̱ u̱n teegu̱n! Wana do̱'e̱ kerru̱ u̱r-ees?&gt;&gt;

7

Ne̱t-ne̱ u̱r-zo̱ngu u-gan u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r
u̱t-nas (144,000) i na wa'e̱ u̱s-nap

1 Da-u̱ taase̱ u̱m hyu̱n a-to̱mu̱ u-Ru̱ ne̱ nas u̱ ees u̱ jwu̱n-tu̱ u-dak u̱t-nas. U̱n o̱ m-shu̱p u̱ mya-mu̱ u-dak ne̱ u̱t-nas remu̱ e̱ hooste̱ m-mya u̱t-fu̱ru̱n u-do̱m u-dak ko̱ u̱-me̱ m-sa ne̱, ko̱ u̱-do̱mu̱ yaku̱n te-ya. 2 Se̱ u̱m hyu̱n waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ wa o̱o̱n du̱gu̱ gas-u̱ ho̱-du̱ rwu̱u̱tu̱n, wa o̱ m-shu̱p u̱ nap-su̱ Ru̱-u̱ u̱r-fat ne̱. Wa no̱mu̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱ ne̱ nas i na ya'e̱ u̱r-ke̱r e̱ ho̱nse̱ u-dak u̱ m-sa ne̱ wa o̱ u̱t-jar u̱ cwar-u yat-ya. 3 Wa zu̱, &lt;&lt;A no̱ ho̱nse̱ u-dak ko̱ m-sa ko̱ u̱s-te se̱ it wa'ag u̱s-nap u̱ po̱ng-tu̱ to̱k-ne̱ u-Ru̱&gt;&gt; 4 Waku̱n waru̱ me̱ tat-u̱ u̱t-ne̱t i na wa'e̱ u̱s-nap du̱gu̱ me̱ ko̱-tu̱ Isra-ne̱ u̱t-be̱e̱t, u̱r-zo̱ngu u-gan u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱t-nas (144,000).

5 Du̱gu̱ me̱ ko̱-u̱r Yahuda 12,000,

du̱gu̱ me̱ ko̱-u̱r Rube̱n 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Gad 12,000,

6 du̱gu̱ ko̱-u̱r Ashu̱r 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Naptari 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Manase 12,000,

7 du̱gu̱ ko̱-u̱r Simiyo̱n, 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Re̱wi 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Issakar 12,000,

8 du̱gu̱ ko̱-u̱r Ze̱be̱run 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Yusuhu 12,000,

du̱gu̱ ko̱-u̱r Banyamin 12,000.

Mo̱ro̱g-u̱r yat-de̱ u̱ to̱ggo̱-su̱
m-wu̱r ne̱ su̱ pus-se̱

9 Da-u̱ taase̱ u̱m hyu̱n mo̱ro̱g-du̱ u̱t-ne̱t u-tát tu̱ waku̱n zare̱ kerru̱ u̱t-ogor da, du̱gu̱ ko̱-u̱-he̱ dak-o̱, u̱t-ko̱ ne̱, u̱t-ne̱t ne̱ u̱ u̱r-rem ne̱. U̱n o̱ u̱ ees u-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k tu̱msu̱ u̱-shu̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱. U̱n o̱ m-wa u̱ to̱ggo̱-su̱ m-wu̱r su̱ pus-se̱ ne̱ tu̱msu̱ m-shu̱p u̱ ran-u̱ u-dabino̱ ne̱ u̱ kom-u̱t u̱n. 10 Tu̱msu̱ u̱n o̱ u̱t-jar u̱ cwar-su̱ m-yat:

&lt;&lt;U̱ku̱r-u̱ o̱o̱n du̱gu̱-du̱ Ru̱-u it

wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k,

tu̱msu̱ du̱gu̱-du̱ Kag-u̱r U̱r-ca!&gt;&gt;

11 Tu̱msu̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱ ne̱ be̱e̱t e̱ o̱ ees m-gan u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k ne̱ tu̱msu̱ m-gan u̱t-ne̱nge̱n ne̱ tu̱msu̱ m-gan u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ ne̱ u̱t-nas. Tu̱msu̱ u̱n he u-dak u̱ u̱t-jwu̱n, shu̱u̱t u̱n u̱ u-dak u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k, tu̱msu̱ u̱n no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk. 12 U̱n fu u̱t-se̱p,

&lt;&lt;U̱ shu̱'u̱t iya!

Nu-u so̱-o̱ u̱ m-sek ne̱

tu̱msu̱ u̱s-ve̱r ne̱ tu̱msu̱ u̱t-vam ne̱ tu̱msu̱ m-ze̱g ne̱

tu̱msu̱ m-shin ne̱ tu̱msu̱ u̱r-be̱b ne̱

u̱du̱ Ru̱-u it m-mo̱mmo̱.

U̱ shu̱'u̱t iya!&gt;&gt;

13 Se̱ wagan u̱ te̱k-u̱ ne̱nge̱n-u̱t to̱ ne̱ u̱r-shik u̱t-nas (24) shit me̱, &lt;&lt;Wanne̱ e̱ ine̱ m-wa u̱ to̱ggo̱-su̱ m-wu̱r ne̱ su̱ pus-se̱? Tu̱msu̱ du̱gu̱ he̱ne̱ o̱ u̱n rwu̱u̱ne̱?&gt;&gt;

14 Tu̱msu̱ u̱m zu̱ wu̱n, &lt;&lt;U̱so-u̱ u-bu ri, bo̱ wa o̱ wu̱ nape̱.&gt;&gt;

Se̱ wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Ine̱ o̱o̱ge̱ ne̱t-tu̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ da-u̱ swa-u̱ ko̱b-u̱r yat-de̱. E̱ jaaste̱ to̱ggo̱-su̱ m-wu̱r u̱n tu̱msu̱ mo̱ muut u̱n u̱ puse̱ u̱ hyu̱-mu̱ Kag-u̱r U̱r-ca.&gt;&gt; 15 O̱ wa'e̱

u̱n o̱tte̱ u̱ ees u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u-Ru̱

tu̱msu̱ u̱n o̱ no̱mu̱ wa u̱t-huuk u-ho̱ u̱ m-gye̱p ne̱

u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱.

Tu̱msu̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k

wa do̱'e̱ yadu̱ u̱n be-du̱ u̱r-hure̱.

16 U̱n zamu̱n u̱t-swu̱r m-ho̱g u̱s-me̱r

ko̱ u-swaat m-bu̱ da.

Ho̱-du̱ zamu̱n u̱t-swu̱r m-gap u̱n

ko̱ mo̱ko̱n du̱ng-mo̱ gap u̱n da.

17 Remu̱ Kag-u̱r U̱r-ca ya yu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k

wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t wu̱ o̱ gwat-du̱ u̱n.

Wa do̱'e̱ hu̱u̱tu̱ u̱n u̱ be-du̱ pe̱r-mu̱ m-bu̱

mu̱ yu̱'e̱ fat-du̱ m-mo̱mmo̱.

Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ do̱'e̱ ko̱ku̱ u̱n m-is m-be̱e̱t du̱gu̱ is-u̱ u̱n.

8

U̱s-nap u̱s-ta'er u̱ u̱r-tanda ne̱
du̱ tok-du̱ no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n ne̱
u̱ du̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró ne̱ du̱ shik

1 Da-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca haste̱ u̱t-rake̱ tu̱ u-ta'er, se̱ me̱ do̱m u-ru̱ no̱m te̱k m-te̱ u-u̱k u-kwam u-gan.

2 Se̱ u̱m hyu̱n a-to̱mu̱ u-Ru̱ ta'er i eese̱ u-shu̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ na yasu̱ e̱ u̱s-kar u̱s-ta'er.

3 Waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ o̱tte̱ u̱r-tanda du̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró ne̱ du̱ shik, wa haan tu̱msu̱ wa ees u̱ u̱r-sak du̱ to̱o̱g. Na yasu̱ wa no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n u-tát remu̱ yadu̱ to̱o̱g u̱du̱ u-Ru̱, u̱ to̱o̱g-su̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱, u̱ do̱m-u̱ u̱r-sak du̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró ne̱ du̱ shik u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k. 4 Fu̱'u̱t-mu̱ no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n, mo̱ same̱ u̱ to̱o̱g-su̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱, mo̱ yu̱ne̱ m-te̱ du̱ u-Ru̱ du̱gu̱-du̱ kom-u̱ wa-to̱m u-Ru̱. 5 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ shu̱u̱s u̱r-tanda du̱ no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n u-ra du̱gu̱ u̱r-sak, tu̱msu̱ wa gun de̱ u̱-do̱m-u̱ u-dak u-be̱e̱t. Tu̱msu̱ na nom gap-u̱ u̱s-kagagag, u̱t-dum ne̱, u̱ u̱s-yaku̱t ne̱ tu̱msu̱ ru̱mu̱s-du̱ u-dak ne̱.

U̱s-kar

6 Se̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱ ne̱ u-ta'er i o̱ m-shu̱p u̱s-kar ne̱ u̱s-ta'er e̱ zo̱ngte̱ remu̱ u̱n fu̱r-u̱t se̱.

7 Wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ u̱r-taku̱n fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ na no̱m u̱t-tu̱ru̱m u̱ u-ra ne̱ u̱r-dame̱ u̱ m-hyu̱ ne̱ na gwu̱n to̱ u̱-do̱m u-dak. U̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t u̱ u-dak to tokos, tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ u̱s-te se̱ tokos, tu̱msu̱ u̱ gwa-u̱s yarse̱ ne̱ u̱s-be̱e̱t se̱ tokos.

8 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ u-yu̱ru̱mse̱ wa fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ka ta'ar-u yat-o̱ m-re̱ u-ra na gun o̱ u̱-me̱ m-sa. U̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ m-sa to̱ baru̱m m-hyu̱, 9 tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ nom-tu̱ u̱r-fat tu̱ o̱ u̱-me̱ m-sa to̱ mu̱ru̱s, tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ u̱s-hat se̱ natu̱sse̱.

10 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ tu̱tu̱rse̱ wa fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ re̱ge̱r-u yat-ya he̱e̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱, ya o̱ m-re̱ u-ra u̱ka u-hitirra yu̱ u̱t-kom. Ya he u̱-do̱mu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t su̱ u̱s-gi tu̱msu̱ u̱ do̱m-u̱ bu̱-mu̱ m-pe̱r. 11 Dim-du̱ re̱ge̱r-u ya na foge̱ U̱t-gag. Ya muut u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ m-bu̱ u̱t-gag ne̱, tu̱msu̱ u̱t-ne̱t u-tát e̱ mu̱ru̱m remu̱ swadu̱ bu̱-mu̱ u̱t-gag.

12 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ u-nasu̱rse̱ wa fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ u̱r-ho̱ to̱ baru̱m u-cwu̱m, tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ u-pyaat to̱ baru̱m u-cwu̱m, tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t du̱ re̱ge̱r e̱ baru̱m u-cwu̱m. Tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ u̱r-hoot to̱ baru̱m u-cwu̱m, tu̱msu̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ m-gyu̱p to̱ baru̱m u-cwu̱m.

13 Se̱ u̱m got tu̱msu̱ u̱m hog u-shu̱p ya o̱ u̱r-yu̱ne̱ u̱ te̱k-u̱ do̱m u-ru̱ tu̱msu̱ u̱t-jar m-yat, ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n! No̱m-tu̱ u̱r-o̱n! No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ i o̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t, u̱ remu̱ no̱mu̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m da-u̱ a-to̱mu̱ u-Ru̱ ne̱ tu̱t i kuse̱ fure̱ kar-u̱s e̱!&gt;&gt;

9

1 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ u-tanu̱rse̱ wa fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ u̱m hyu̱n u-re̱ge̱r yu̱ he̱e̱ne̱ du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u-dak. Tu̱msu̱ na yase̱ wa u-mabudi yu̱ kub-u̱ za u̱r-ma. 2 Wa upus kub-u̱ za u̱r-ma, tu̱msu̱ fu̱'u̱t-mu̱ yu̱nne̱ du̱gu̱ me̱ u-kub u̱ka fu̱'u̱t-mu̱ ra-u yat-o̱. U̱r-ho̱ u̱ m-mya ne̱ to̱ baru̱m u-cwu̱m remu̱ m-fu̱'u̱t mu̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ me̱ kub-u̱ za u̱r-ma. 3 Tu̱msu̱ du̱gu̱ me̱ m-fu̱'u̱t é cu̱zu̱n u̱-me̱ u-dak, tu̱msu̱ na yu̱' u̱n u̱r-be̱b u̱n no̱m m-tot u̱ka tot i u-dak u-be̱e̱t. 4 Na waru̱ e̱ u̱zu̱ a e̱ ho̱nse̱ gwa-su̱ u-dak ko̱ u̱r-ku̱wu̱t ko̱ u-te se̱di ne̱t-u̱t to̱ war-to̱ tu̱ zatte̱ nap-su̱ u-Ru̱ u̱ po̱ng-u̱t e̱ da. 5 Na waru̱ u̱n u̱zu̱ a u̱n ho̱ u̱n da, se̱di u̱n ya' u̱n u̱r-ko̱b m-te u̱s-pyaat u̱s-tan. Tu̱msu̱ toto-m u̱n o̱ u̱ka tot-mu̱ u-tot da-u̱ ya to̱-te̱ ne̱t. 6 U̱ ho̱-u̱t to̱ ne̱t-tu̱ do̱'e̱ goot-du̱ m-mar se̱di u̱n zaar u̱ kwu̱m-du̱ mo̱ da. U̱n do̱'e̱ u̱t-sa u̱n mar, se̱di mar-mu̱ do̱'e̱ so̱m-du̱ u̱n.

7 Sha-mu̱ é e̱ o̱ u̱ka jwaak i na zo̱nge̱ i m-gag. E̱ o̱tte̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ka to̱p-tu̱ u̱r-faru̱k tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró ne̱ du̱ shik u̱-do̱m-u̱ hi-u̱t e̱, tu̱msu̱ shu̱u̱t u̱n o̱ u̱ka sha-mu̱ shu̱u̱t-u̱ u̱t-ne̱t. 8 Hi-u̱s u̱n o̱ u̱ka hi-su̱ ne̱ta tu̱msu̱ nin-u̱ u̱n o̱ u̱ka nin u-zur. 9 U̱n o̱tte̱ u̱t-tum sha-mu̱ tum-tu̱ u̱t-kwam, tu̱msu̱ ram-su̱ kap-u̱t u̱n o̱ u̱ka ke̱ke̱-su̱ jwaak u-tát m-so̱m u̱du̱ m-gag. 10 U̱n o̱tte̱ u̱s-tor tu̱msu̱ u̱n nom m-tot u̱ka tot nomte̱. Tu̱msu̱ na yaag e̱ u̱r-be̱b e̱ ho̱nse̱ u̱t-ne̱t m-te u̱s-pyaat u̱s-tan u̱ tor-u̱s e̱. 11 Faru̱k-u̱ u̱n wa o̱ no̱m-yu̱ u̱s-te yu̱ kub-u̱ za u̱r-ma. Dim-u̱r wa u̱ rem-du̱ u̱t-Ibraniya na zu̱ wa Abadan tu̱msu̱ u̱ rem-du̱ u̱t-Girik na zu̱ wa Aporiyan, wata Wa-u̱r-ho̱.

12 Swa-u̱ u̱r-ko̱b du̱ u̱r-taku̱n aru̱kte̱, se̱di gwat, swa-u̱ u̱r-ko̱b u̱t-yu̱r o̱mo̱n. 13 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ shi-shin fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ u̱m hog u-cwar ya o̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ jwu̱n-tu̱ u̱r-sak u̱t-nas du̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró du̱ shik du̱ o̱o̱ge̱ u̱-shu̱ u-Ru̱. 14 Tu̱msu̱ ya zu̱ wa-to̱m u-Ru̱ yu̱ shishin wu̱ o̱ m-shu̱p u-kar ne̱, &lt;&lt;Uste̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ e̱ nas i o̱ m-gag u̱ gi-u yat-ya yu̱ Yufiretis.&gt;&gt; 15 Tu̱msu̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ e̱ nas i na zo̱nge̱ u̱ remu̱ da-u o̱ tu̱msu̱ ho̱-u̱r re ne̱ tu̱msu̱ pyaat-u ya ne̱ tu̱msu̱ hak-u ya ne̱ na ust u̱n remu̱ u̱n ho̱ru̱sse̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t. 16 U̱m hog tat-u̱ karma-ne̱ u̱n teeg 200,000,000 karma-ne̱ u̱-do̱mu̱ jwaak.

17 Tu̱msu̱ u-me̱ hyan-u ri u̱m hyang jwaak u̱ i o m-sak ne̱ u̱-do̱mu̱ e̱. I o̱ m-sak u̱ do̱m-u̱ jwaak e̱ o̱ m-wa u̱t-tum ne̱ tu̱ bu̱-m jaz-mo̱ tu̱msu̱ rim-su̱ bu̱-mu̱ u̱t-ran ne̱ u̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró ne̱. Jwaak-u̱ e̱ o̱tte̱ u̱t-hi u̱ka zur, tu̱msu̱ u-ra u̱ m-fu̱'u̱t ne̱ u̱ ta'ar-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ o̱ m-tok o̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ nu-u̱t e̱. 18 Remu̱ no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-tu̱t no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ du̱ u-ra, u̱ m-fu̱'u̱t ne̱, ta'ar-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ o̱ m-tok tu̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ nu-tu̱ jwaak, to̱ ho u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ ne̱t-tu̱ u-dak. 19 Be̱b-du̱ jwaak-u̱ e̱ o̱ du̱gu̱ nu-u̱t e̱ u̱ tor-u̱s e̱ ne̱. Remu̱ u̱zu̱ tor-u̱s u̱n o̱ u̱ka fa, tor-u̱s se̱ o̱ u̱t-hi ne̱ tu̱ ho̱nse̱ u̱t-ne̱t.

20 Se̱di ne̱t-tu̱ kuse̱ i na ho̱ye̱ da u̱du̱ no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b, u̱n gu̱gu̱m u̱t-byu̱ru̱n tu̱msu̱ u̱n yage̱ u̱t-ba'as. E̱ re u-shu̱ u̱ no̱me̱ no̱m u̱s-te u̱t-huuk u̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat ne̱ tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró ne̱ tu̱ shik tu̱msu̱ kwam-u̱t pus-to̱ ne̱ tu̱ shik tu̱msu̱ u̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u-dak ne̱ tu̱msu̱ u̱t-ta'ar ne̱ tu̱msu̱ u̱s-te ne̱ tu̱ zaare̱ m-hyan ko̱ m-ho̱g ko̱ m-ha da. 21 Tu̱msu̱ e̱ gu̱gu̱m yage̱-du̱ ho̱-du̱ u̱t-ne̱t ko̱ no̱m-du̱ m-bo̱n ko̱ m-o̱ ko̱ u-hiw ne̱.

10

Wa-to̱m u-Ru̱ u̱ ran-u̱ u̱s-pan ne̱
u̱ re̱k-o̱

1 Se̱ u̱m hyu̱n waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ o̱ u̱r-be̱b ne̱ wa o̱ cu̱zu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱. Ku̱'u̱t-du̱ taku̱s wa, u̱ ro̱tu̱ro̱nd ne̱ do̱m-u̱ hi-u̱r wa. Shu̱-u wa o̱ u̱s-baku̱t u̱ka u̱r-ho̱, tu̱msu̱ na-u̱s wa o̱ u̱ka u-ra u̱ yu̱ne̱ m-kim m-da u-ru̱ u̱ka u̱r-kan. 2 Tu̱msu̱ wa o̱ m-shu̱p u̱ ran-u̱ u̱s-pan ne̱ u̱ re̱k-o̱ u̱ na upse̱ u̱ kom-u̱t wa. Tu̱msu̱ wa dor ba-tu̱ u̱s-na wa u̱ kom-u̱ u̱t-cwa wa u̱ do̱m-u̱ m-sa tu̱msu̱ na-u̱ kom-u̱ u̱r-beer wa u̱ do̱m-u̱ u-dak. 3 Se̱ wa nom u̱t-jar m-yat u̱ka jar-tu̱ u-zur. Tu̱msu̱ da-u̱ wa no̱me̱ u̱t-jar, se̱ u̱s-kagagag u̱s-ta'er se̱ shu̱s. 4 Da-u̱ kagagag-u̱s se̱ u̱s-ta'er no̱me̱ u̱s-rem, u̱m o̱ mo̱t-tu̱ u̱t-pan. Se̱di u̱m hog yaku̱n cwar-ya du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱, ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;Takse̱ no̱m-u̱ kagagag-u̱s se̱ u̱s-ta'er ware̱ tu̱msu̱ a-bo̱ o̱ m-pan da.&gt;&gt;

5 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wa wu̱ u̱m hyane̱ ees u-do̱m m-sa tu̱msu̱ u-dak ne̱ wa jaku̱s kom u̱t-cwa wa m-gwat me̱ do̱m u-ru̱. 6 Wa no̱m u̱s-to̱nd u̱ dim-du̱ wu̱ o̱ u̱r-fat m-mo̱mmo̱, wu̱ no̱me̱ do̱m-u u-ru̱ u̱ no̱m-u̱ o̱o̱ge̱ u̱-me̱ o̱ ne̱, tu̱msu̱ u-dak ne̱ u̱ no̱m-u̱ o̱ u̱-me̱ o̱ ne̱, tu̱msu̱ m-sa ne̱ u̱ no̱m-u̱ o̱ u̱-me̱ o̱ ne̱. Wa zu̱, &lt;&lt;Naas u-da zamu̱n da! 7 Se̱di da-u̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-ta'er o̱ mo̱t-tu̱ fu̱rru̱ yu̱wa kar-ya, no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ Ru̱-u̱ zo̱nge̱ u̱t-no̱m to̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱, u̱ka wa war-tu̱ to̱k-ne̱ wa a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱.&gt;&gt;

8 Se̱ cwar-yu̱ u̱m ho̱ge̱ du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱, ya sur m-no̱m u̱s-rem u̱ me̱ ne̱: &lt;&lt;Do̱'e̱ bo̱ o̱nk ran-u̱ u̱s-pan u̱ na upse̱ du̱gu̱ kom-u̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ ees u-do̱m m-sa tu̱msu̱ do̱m-u u-dak ne̱.&gt;&gt;

9 Se̱ u̱m do̱'e̱ u̱du̱ wa-to̱m u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱m zu̱ wa &lt;&lt;Ya' me̱ ran-u u̱s-pan re̱k-o̱ u̱ o̱o̱ge̱ kom-u ró.&gt;&gt; Wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Kab o̱ tu̱msu̱ bo̱ re̱ o̱. O̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱t-gag u̱ me̱n-u̱t rò, se̱di u̱-me̱ nu-u rò o̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t m-re̱me̱r ne̱ u̱ka so̱.&gt;&gt; 10 Se̱ u̱m o̱nk ran-u̱ u̱s-pan re̱k-o̱ du̱gu̱ kom-u̱ wa-to̱m u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱m tu̱'u̱s o̱. O̱ shu̱'u̱t m-re̱me̱r ne̱ u̱ka so̱ u̱ nu-u ri, se̱di da-u̱ u̱m tor-se̱ o̱, o̱ baru̱m u̱t-gag u̱ me̱n-u̱t ri. 11 Se̱ na waru̱ me̱, &lt;&lt;Se̱ bo̱ swu̱ru̱g m-war rem-su̱ u-Ru̱ u̱ mo̱t-tu̱ u̱t-ne̱t u-tát, u̱t-dak ne̱, u̱t-rem ne̱ tu̱msu̱ u̱t-faru̱k ne̱.&gt;&gt;

11

U̱s-ees u̱s-yu̱r

1 Se̱ na yase̱ me̱ u-ryap yu̱ u-te yu̱ o̱ u̱ka u-ko̱m, tu̱msu̱ na zu̱ me̱, &lt;&lt;Do̱'e̱ bo̱ mu̱'u̱s be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ u̱ sak-du̱ to̱o̱g ne̱, tu̱msu̱ bo̱ ogor tat-u̱ u̱t-ne̱t i no̱me̱ u̱t-huuk u̱ku̱n. 2 Se̱di a-bo̱ mu̱'u̱s kat-du̱ do̱-u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ da. Remu̱ u̱zu̱ na ya'aste̱ o̱ u̱du̱ u̱t-dak, tu̱msu̱ u̱n do̱'e̱ jangu̱sse̱ bo̱-u u-he̱n m-te̱ u̱s-pyaat u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ u̱s-yu̱r (42). 3 Tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ yadu̱ a-warru̱ nip-u̱t ri ne̱ yu̱r u̱r-be̱b du̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ m-te u̱t-ho̱ 1,260 m-wa u̱ cwu̱-tu̱ namu̱ jab ne̱.&gt;&gt; 4 A-warru̱ u̱t-nip ne̱ ine̱ yu̱r e̱ o̱o̱ge̱ te-su̱ ze̱tun u̱s-yu̱r tu̱msu̱ kwam-su̱ u̱r-ees su̱ na su̱kte̱ u̱s-hitirra u̱s-yu̱r su̱ eese̱ u̱-shu̱ Wa-ko̱-uyan wu̱ o̱tte̱ u-dak u-be̱e̱t. 5 A waku̱n o̱ cwan-tu̱ wa ho̱nse̱ u̱n, ra-u̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ nu-u̱t u̱n o̱ tokos hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ u̱n. Iya-o̱ ko̱wana wu̱ o̱ u̱t-sa wa ho̱nsu̱ u̱n wa do̱'e̱ u̱t-mar. 6 Ne̱t-u̱t tun-to̱ u̱t-yu̱r u̱n o̱tte̱ be̱b-du̱ tage̱ du̱ do̱m u-ru̱ taas na no̱m u-yu̱ da da-u̱ e̱ o̱o̱ge̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ u̱n o̱tte̱ be̱b-du̱ muut-du̱ m-sa tu̱msu̱ u̱s-gi ne̱ m-hyu̱, tu̱msu̱ u̱n haatu̱n ko̱-uyan go̱-du̱ no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b u̱-me̱ u-dak ko̱-uyan da-o̱ cite̱ u̱n.

7 Da-u̱ u̱n taase̱ warru̱ rem-su̱ u-Ru̱, bisa-u yo̱-o̱ yu̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ kub-u̱ za u̱r-ma wa do̱'e̱ no̱m-du̱ m-gag u̱ u̱n ne̱ tu̱msu̱ wa do̱'e̱ zeg be̱b-u̱r u̱n wa ho̱ru̱sse̱ u̱n. 8 Tu̱msu̱ na do̱'e̱ u yagu̱ war-u̱t u̱n m-ru̱t u-dak u̱-do̱mu̱ fu̱n-u yat-ya u̱-me̱ bo̱-u yat-o̱ u̱ na foge̱ u̱ sha-mu̱ u̱s-rem Saduma u̱ Masar ne̱. Gandi bo̱-u o̱ o̱o̱ge̱ be-du̱ na su̱rgu̱sse̱ Wa-ko̱-uyan u̱n u-kan. 9 M-roog u̱t-tu̱t u̱ u-u̱k, u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t, u̱t-ko̱ ne̱, u̱t-rem ne̱ tu̱msu̱ u̱t-dak ne̱ e̱ do̱'e̱ gwat-du̱ u-u̱t u̱n tu̱msu̱ e̱ za u̱t-yage̱ na jwak u̱n da. 10 Tu̱msu̱ I o̱ u̱r-yu̱ u̱ do̱m-u̱ u-dak e̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-so̱ do̱m-u̱ u̱n tu̱msu̱ e̱ no̱m mo̱ro̱g-du̱ u̱r-so̱, m-ha tom-tu̱ u-nya ne̱ u̱du̱ o̱r-u̱t u̱n ne̱. Remu̱ ine̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ yu̱r e̱ yaag i o̱ u̱r-yu̱ u̱ do̱m-u̱ u-dak u̱r-ko̱b.

11 Se̱di ba roog-mu̱ u̱t-tu̱t u-u̱k arke̱ vu̱'e̱ su̱ u̱r-fat du̱gu̱-du̱ u-Ru̱ to u̱-me̱ u̱n, tu̱msu̱ u̱n yu̱ne̱ u̱ ba-tu̱ u̱s-na u̱n. Ne̱t-tu̱ hyane̱ u̱n gye̱r-u̱ yat-ya maas e̱. 12 Se̱ cwar-yu̱ m-yat du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ ya fog a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ e̱ yu̱r, &lt;&lt;Daanu̱n u̱ ana!&gt;&gt; Tu̱msu̱ u̱n yu̱ne̱ m-da u̱-me̱ do̱m-u̱ u-ru̱ u̱-me̱ u̱r-ku̱'u̱t, da-u̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ u̱n o̱ madi-u̱r u̱n.

13 U̱ da-u o̱ za rem na no̱m ru̱mu̱s-du̱ u-dak du̱ yat-de̱ se̱ u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱-me̱ u̱t-o̱p tu̱ u-bo̱ o̱ hemu̱sse̱. Ne̱t-ne̱ 7,000 e̱ maru̱s u̱ remu̱ ru̱mu̱s-du̱ u-dak. Ko̱wan hog u-gye̱r so̱k tu̱msu̱ u̱n yu̱' Ru̱-u̱ me̱ do̱m u-ru̱ m-ze̱g.

14 Swa-u̱ u̱r-ko̱b du̱ u-yu̱ru̱mse̱ aru̱kte̱. Du̱ tu̱tu̱rse̱ o̱o̱n za rem.

Kar-yu̱ u-ta'er

15 Wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-ta'er wa fur yu̱wa kar-ya, tu̱msu̱ cwar-su̱ yu̱ne̱ u̱t-jar m-yat u̱-me̱ do̱m u-ru̱ se̱ o̱ u̱t-zu̱:

&lt;&lt;Faru̱k-du̱ dak-u̱ u-be̱e̱t shu̱'u̱te̱ be-du̱

faru̱k-du̱ Wa-ko̱-uyan u̱ in tu̱msu̱ u̱ Kiristi wu̱n ne̱.

Tu̱msu̱ Wa-ko̱-uyan do̱'e̱ u̱ no̱m-du̱ u̱r-faru̱k m-mo̱mmo̱.&gt;&gt;

16 Se̱ ne̱nge̱n-u̱t to̱ u̱r-shik u̱t-nas (24) i o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ pora-tu̱ u̱r-faru̱k u̱n u̱-shu̱ u-Ru̱, u̱n he do̱m-u̱ u̱t-jwu̱n u̱ shu̱u̱t u̱n ne̱ u-dak. Tu̱msu̱ u̱n no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk, 17 Tu̱msu̱ u̱n zu̱,

&lt;&lt;It yaag u̱t-vam u̱du̱ ró, Wa-ko̱-uyan u-Ru̱ wu̱ ze̱ge̱ u̱r-be̱b,

wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ da-o̱ tu̱msu̱ wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ da-u̱ arke̱,

rem u̱zu̱ bo̱ kabu̱g be̱b-u̱r yat-de̱ ró

tu̱msu̱ bo̱ he̱e̱se̱ u̱r-faru̱k.

18 Dak-tu̱ hog u̱s-ryab,

se̱di ryab-u̱s rò teegu̱n,

tu̱msu̱ da-u̱ teegu̱n u̱ bo̱ do̱te̱ no̱mu̱ i mare̱

kwu̱p-du̱ u̱s-rem,

tu̱msu̱ bo̱ ya' to̱k-ne̱ rò, a-warru̱

rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, to̱p-u u̱n,

tu̱msu̱ u̱ dame̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱ u̱ i o̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u̱ dim-u̱r ró ne̱,

m-ha u̱ i-re̱k-e̱ u̱ i-yate̱ ne̱.

Tu̱msu̱ da-u̱ teegu̱n u̱ bo̱ do̱'e̱

ho̱ru̱sse̱ ne̱t-tu̱ ho̱ru̱sse̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

19 Se̱ na upus be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ du̱ o̱ u̱-me̱ do̱m u-ru̱ tu̱msu̱ u̱-me̱ ku̱n na hyu̱n u̱r-tu̱ksu̱ra du̱ este̱du̱ u̱s-rem wa u̱-me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ u̱ku̱n na nom u̱s-yaku̱t, u̱t-dum ne̱, u̱ gap-du̱ u̱s-kagagag ne̱, ru̱mu̱s-du̱ u-dak ne̱ tu̱msu̱ na nom u-yu̱ u̱ yat-o̱ u̱ u̱t-tu̱ru̱m ne̱ tu̱msu̱ m-mya ne̱.

12

U-ne̱ta u̱ fa-u yat-ya ne̱ yu̱ yo̱-ya

1 Se̱ u̱m hyu̱n u-hyan u̱ ya'u̱ me̱ mu̱rimmo̱ o̱ rwu̱u̱gu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱. U̱m hyu̱n u-ne̱ta ya na taku̱ste̱ wa u̱ u̱r-ho, tu̱msu̱ u-pyaat ne̱ u̱ ta-u̱ ba-tu̱ u̱s-na wa. Wa o̱ m-wa u̱ to̱p-du̱ u̱r-faru̱k ne̱ du̱ re̱ge̱r o̱p u̱ yu̱r (12) u̱ hi-u̱r wa. 2 Wa o̱ me̱n-tu̱ ub ne̱, tu̱msu̱ wa o̱ u̱s-eku̱s m-yat re̱mu̱ re̱-mu̱ u̱r-mat da-u̱ wa o̱ u̱ mo̱t-tu̱ u̱r-mat. 3 Se̱ u̱m hyu̱n se̱ku̱n nap-se̱ se̱ rwu̱u̱gu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱. U̱m hyu̱n fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya u̱ jaz-ya yu̱ o̱tte̱ u̱t-hi u̱t-ta'er tu̱msu̱ u̱s-kar ne̱ u̱s-o̱p tu̱msu̱ to̱p-tu̱ u̱r-faru̱k ne̱ u̱t-ta'er u̱ do̱m-u̱ hi-u̱t wa. 4 Tor-u wa opos u̱r-kwu̱s u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ u̱t-tu̱t tu̱ re̱ge̱r i do̱m u-ru̱ tu̱msu̱ wa gwu̱n e̱ u̱-me̱ u-dak. Se̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya ya ees u-shu̱ ne̱ta-u ya yu̱ o̱ mo̱ttu̱ u̱r-mat, remu̱ wa toroste̱ u̱r-ya da-u̱ wa mate̱. 5 Ne̱ta-u ya mu̱t ya-du̱ u̱r-campa, wu̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ faru̱k-du̱ u̱t-dak u̱ ko̱m-yu̱ yu̱ u-kwam. Tu̱msu̱ na rumus ya-u̱r wa m-da do̱m-u u-ru̱ tu̱msu̱ u̱du̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa. 6 Ne̱ta-u ya ku̱su̱m m-so̱m m-cwa u̱-me̱ u̱r-do̱g, m-ha be-du̱ Ru̱-u̱ zo̱ngte̱ u̱r-be remu̱ wa, du̱ wa do̱te̱ gwat-du̱ wa m-te m-roog 1,260.

7 Tu̱msu̱ gag-mu̱ yu̱ne̱ u̱-me̱ do̱m u-ru̱. Mika'iru u̱ a-to̱m wa ne̱ e̱ no̱m m-dum u̱ fa-u yat-ya ne̱ yu̱ yo̱-ya. Tu̱msu̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya u̱ a-to̱mu̱ wa ne̱ e̱ top u̱r-mag. 8 Se̱di Mika'iru u̱ a-to̱mu̱ wa ne̱ u̱n zeg be̱b-du̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya. Tu̱msu̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya u̱ a-to̱mu̱ wa e̱ taag u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t u̱-me̱ do̱m u-ru̱. 9 Se̱ na gwu̱n fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya u-dak, wata fa-u ya yu̱ du̱gu̱ da-u̱ dim yu̱ na foge̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te, wu̱ e̱ngu̱sse̱ u-dak u-be̱e̱t. Na gwu̱n wa u̱-do̱m u-dak u̱ a-to̱mu̱ wa ne̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱.

10 Tu̱msu̱ u̱m hog cwar-yu̱ u̱r-be̱b du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ ya o̱ u̱t-zu̱,

&lt;&lt;U̱ da-o̱ u̱ku̱r u̱ haagu̱n u̱ u̱r-be̱b ne̱

tu̱msu̱ u̱ faru̱k-du̱ Ru̱-u in ne̱,

tu̱msu̱ be̱b-u̱r Kiristi wa ne̱.

Remu̱ wu̱ ke̱te̱ o̱r-u̱t in u̱s-rem, campa-ne̱ u̱ u̱t-ne̱ta ne̱

wu̱ ke̱te̱ e̱ u̱s-rem u̱-shu̱ Ru̱-u̱ in u-ho̱ u̱ m-gyu̱p ne̱,

na gwu̱n-gu̱n wa u-dak.

11 Tu̱msu̱ u̱n re u̱r-ko̱rro̱ u̱ wa ne̱

remu̱ mar-mu̱ Kag-u̱r U̱r-ca do̱m u-kan

tu̱msu̱ remu̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ u̱n ware̱.

U̱n cwang fat-u̱t u̱n sok da,

har teet u̱n zaar u̱ ho̱g-du̱ gye̱r-u̱ m-mar da.

12 Rem iya, no̱mo̱n u̱r-so̱, me̱ do̱m u-ru̱!

Tu̱msu̱ u̱ no̱ ne̱ i o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ do̱m u-ru̱,

no̱mo̱n u̱r-so̱! Se̱di no̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ no̱

u-dak tu̱msu̱ m-sa ne̱.

Remu̱ u̱zu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te cu̱zgu̱n u̱du̱ no̱!

Tu̱msu̱ wa shu̱u̱g u̱s-ryab ne̱,

remu̱ wa nak u̱zu̱ da-u wa cashi o̱ kuse̱.&gt;&gt;

13 Da-u̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya hyane̱ u̱zu̱ na gwu̱n-gu̱n wa u-dak, wa bu̱z ne̱ta-u ya yu̱ mate̱ ya-du̱ u̱r-campa. 14 Se̱di na yu̱' ne̱ta-u ya u̱t-kap u̱t-yu̱r u̱ka kap-tu̱ u-shu̱p, remu̱ wa yu̱nte̱ u̱t-kap m-ha be-du̱ na zo̱nge̱ wa u̱-me̱ u̱r-do̱g taas u̱ fa-u yo̱-ya maas wu̱n da. Ku̱na na do̱te̱ gwat-du̱ wa m-te, u-da u-gan, u̱t-da u̱t-yu̱r ne̱ tu̱msu̱ u̱k u-da ne̱. 15 Se̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya ya agzu̱n m-bu̱ du̱gu̱ nu-u wa u̱ dim-u̱ ne̱ta-u ya u̱ka bu̱-mu̱ u-gi, remu̱ bu̱-mu̱ reet ne̱ta-u ya u̱ka bu̱-mu̱ re̱-du̱ u-dak. 16 Se̱di dak-u̱ se̱ge̱ ne̱ta-u ya u̱du̱ upus u-nu tu̱msu̱ o̱ toros gi-u ya yu̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya agzu̱n du̱gu̱ nu-u wa. 17 Tu̱msu̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya hog ryab-su̱ ne̱ta-u ya, tu̱msu̱ wa aru̱k remu̱ wa jum-ut m-gag u̱ ko̱-du̱ ne̱ta-u ya ne̱, i dore̱ no̱m-u̱ Ru̱-u̱ zu̱ u̱n no̱m tu̱msu̱ u̱n dor rem-u̱s Ye̱so̱. 18 Se̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya yu̱ne̱ wa do̱'e̱ wa ees u̱-kit m-sa.

13

1 Se̱ u̱m hyu̱n bisa-u o̱ u̱ yo̱-o̱ u̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ m-sa.

Bisa-u yo̱-o̱ du̱gu̱ me̱ m-sa

Wa o̱tte̱ u̱s-kar u̱s-o̱p u̱ u̱t-hi ne̱ u̱t-ta'er, u̱ to̱p-tu̱ u̱t-faru̱k ne̱ u̱t-o̱p u̱-do̱mu̱ kar-u̱s wa. Tu̱msu̱ m-pan u̱ do̱m-u̱ ko̱du̱he̱ hi-de̱ dim-tu̱ o̱rò du̱ pyap-su̱ u-Ru̱. 2 Bisa-u yo̱-o̱ ya o̱ u̱ka sha-mu̱ u-go. Se̱di na-u̱s wa o̱ u-cam tu̱msu̱ u̱t-can ne̱ u̱ karanku i o̱tte̱ m-re̱ tu̱msu̱ m-wu̱r sha-mu̱ su̱ bisa-yu̱ u̱r-do̱g yu̱ na foge̱ biye̱r tu̱msu̱ nu-u wa o̱ sha-mu̱ nu-u̱ u-zur. Fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya yase̱ bisa-u yo̱-o̱ ya be̱b-u̱r wa u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k-u̱ wa ne̱ u̱ faru̱k-u̱r yat-de̱ wa ne̱. 3 U̱m hyu̱n u̱r-gan u̱ te̱k-u̱ hi-tu̱ bisa-u yo̱-o̱ ya u̱ u̱r-ho̱nse̱ ne̱ du̱ yat-de̱ u̱ka du̱ do̱'e̱ ho̱-du̱ wa, se̱di ho̱nse̱-u̱r re̱ tu̱u̱s! U-dak u-be̱e̱t o̱ mu̱rimmo̱ tu̱msu̱ u̱n dor bisa-u yo̱-o̱ ya. 4 U̱n no̱me̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya u̱t-huuk remu̱ zu̱ wa yaag bisa-u yo̱-o̱ ya u̱r-be̱b, tu̱msu̱ u̱n no̱me̱ bisa-u yo̱-o̱ ya u̱t-huuk. U̱n shit, &lt;&lt;Wana o̱tte̱ u̱r-be̱b u̱ka bisa-u yo̱-o̱ inya? Wana do̱'e̱ u̱t-kere̱ m-gag u̱ wa ne̱ tu̱msu̱ wa re̱ wa m-gag?&gt;&gt;

5 Na yu̱' bisa-u ya u̱r-ke̱r wa war gom-tu̱ hu̱k-mu̱ u̱r-hi tu̱msu̱ u̱ pyap-su̱ u-Ru̱ ne̱. Tu̱msu̱ na yu̱' wa-u̱r-be̱b u̱ wa no̱m no̱m-u̱ wa o̱ u̱t-sa u-be̱e̱t u̱s-pyaat u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱ pyaat-su̱ u̱s-yu̱r (42). 6 Se̱ bisa-u yo̱-o̱ ya upus u-nu wa tu̱msu̱ wa o̱ pyap-su̱ u-Ru̱. Wa o̱ pyap-su̱ dim-du̱ u-Ru̱ u̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t wa ne̱, wata, i o̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ do̱m u-ru̱. 7 Tu̱msu̱ na yu̱' bisa-u yo̱-o̱ ya u̱r-ke̱r wa no̱m m-gag u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱ tu̱msu̱ wa re̱ e̱ m-gag. Tu̱msu̱ na yu̱' wa-u̱r-be̱b u̱ wa no̱m u̱r-faru̱k du̱ ko̱du̱he̱ ko̱-de̱ u̱ u̱t-ne̱t ne̱ u̱ u̱r-rem ne̱ tu̱msu̱ u-dak ne̱. 8 Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-me̱ u-dak u̱t-be̱e̱t e̱ do̱'e̱ no̱mu̱ bisa-u yo̱-o̱ ya u̱t-huuk. U̱na o̱o̱ge̱ ne̱t-tu̱ dim-u̱t e̱ zare̱ m-pan u̱-me̱ ran-u̱ u̱r-fat da du̱gu̱ na no̱m u-dak u-be̱e̱t, ran-u̱ u̱s-pan o̱ u̱ o̱o̱ge̱ u̱ Kag-u̱r U̱r-ca wu̱ na pane̱.

9 Kowan wu̱ o̱tte̱ u̱t-to̱ yage̱ wa gan u̱t-to̱.

10 Ko̱wana na cine̱ u̱zu̱ se̱ wa no̱ng m-to̱k,

to̱k-mo̱ wa do̱te̱ m-ha.

Ko̱wana na cine̱ u̱zu̱ van-u̱ m-wu̱r o̱ do̱'e̱ ho̱-du̱ wa,

tu̱msu̱ van-u̱ m-wu̱r o̱ na do̱te̱ ho̱-du̱ wa.

Remu̱ iya ne̱t-tu̱ u-Ru̱ se̱ e̱ gak jab u̱ swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ tu̱msu̱ e̱ shu̱'u̱t u̱ yadu̱ jab ne̱.

Bisa-u yo̱-o̱ rwu̱u̱gu̱n du̱gu̱ me̱ u-dak

11 Se̱ u̱m hyu̱n o̱ko̱n bisa-u yo̱-o̱ wu̱ o̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ u-dak. Wa o̱tte̱ u̱s-kar u̱s-yu̱r u̱ka Kag-u̱r U̱r-ca, se̱di cwar-u wa o̱ u̱ka cwar-yu̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya. 12 Wa o̱ no̱m-du̱ ko-uyan u̱ be̱b-du̱ bisa-u yo̱-o̱ ya yu̱ u̱r-taku̱n. Wa wa'ag u-dak u-be̱e̱t u̱ ne̱t-tu̱ o̱ u̱-me̱ o̱ ne̱ e̱ no̱mu̱ bisa-u yo̱-o̱ ya yu̱ u̱r-taku̱n u̱t-huuk, wu̱ ho̱nse̱-u̱r yat-de̱ wa tu̱u̱se̱. 13 Wa no̱m no̱m-tu̱ m-shin tu̱-yat-to̱, m-ha wa-du̱ u-ra ne̱ o̱ he̱e̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u-dak da-u̱ ko̱wan o̱ u̱t-gwat. 14 Tu̱msu̱ u̱ u̱s-nap ne̱ su̱ na ya'e̱ wa no̱m u̱ swas-mu̱ bisa-u yo̱-ya ya yu̱ u̱r-taku̱n, wa e̱ngu̱sse̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t tu̱ uno̱ dak-u u-be̱e̱t o̱. Wa wu̱' u̱t-ne̱t e̱ no̱m u-ma u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya ya yu̱ na ho̱nse̱ u̱ van-u̱ m-wu̱r tu̱msu̱ wa mu̱u̱n u̱r-fat remu̱ e̱ yu̱'u̱t wa m-ze̱g. 15 Na yu̱' bisa-u yo̱-ya ya yu̱ u-yu̱ru̱mse̱ u̱r-be̱b wa ya' u̱r-fat u̱du̱ ma-u̱ bisa-u yo̱-ya ya yu̱ u̱r-taku̱n, remu̱ wa nom-u̱t u̱s-rem tu̱msu̱ wa wa' i gu̱gme̱ no̱me̱-du̱ ma-u̱ bisa-u yo̱-ya u̱t-huuk be̱e̱t na ho̱ e̱. 16 Tu̱msu̱ wa wa'ag na wa'u̱ ko̱wan u̱s-nap u̱ kom u̱t-cwa ko̱ do̱m-u̱ po̱ng-u̱r wa, i-yate̱, i-re̱k-e̱, a-u̱t-kwu̱m ne̱, a-u̱r-ko̱b-ne̱, to̱k-ne̱, tu̱msu̱ wu̱ zare̱ m-to̱k da. 17 Tu̱msu̱ waku̱n zaar wu̱ do̱'e̱ ke̱rru̱ u̱t-o̱ ko̱ wa bab o̱ko̱n za nap-u̱s se̱ da, wata dim-du̱ bisa-u yo̱-ya ya, ko̱ u̱t-ogor ne̱ tu̱ o̱ ees-mu̱ dim-u̱r wa.

18 Uno̱ no̱m-o̱ o̱tte̱ sa-u̱ u̱s-ve̱r: Wu̱ o̱tte̱ m-nap, yage̱ wa nap ogor-tu̱ bisa-u yo̱-ya ya, remu̱ u̱zu̱ ogor-tu̱ dim-du̱ ne̱t-to̱. Ogor-u̱t to̱ o̱o̱ge̱ 666.

14

Kag-u̱r U̱r-ca u̱ u̱t-ne̱t ne̱ u̱r-zo̱ngu u-gan
u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱t-nas (144,000)

1 Se̱ u̱m got, tu̱msu̱ u̱ku̱n u̱-shu̱ ri u̱m hyu̱n Kag-u̱r U̱r-ca u̱ ees u̱-do̱mu̱ u̱r-ro̱r du̱ na foge̱ Sihiyona u̱-me̱ u-bo̱ u-he̱n u-Ru̱. Tu̱msu̱ u̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱, u̱t-ne̱t ne̱ u̱r-zo̱ngu u-gan u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱t-nas (144,000), i o̱tte̱ dim-u̱r wa u̱ dim-du̱ U̱so-u wa ne̱ m-pan u̱ po̱ng-u̱t e̱. 2 Tu̱msu̱ u̱m hog u̱s-ram se̱ o̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ sha-mu̱ ram-su̱ bu̱-mu̱ o̱ m-ja tu̱msu̱ sha-mu̱ dum-tu̱ u-kagagag m-yat. Wan-tu̱ u̱m ho̱ge̱ to̱ o̱ sha-mu̱ wan-tu̱ ya u̱t-o̱ni ne̱ e̱ o̱ o̱s-du̱ u̱s-mo̱ro̱. 3 Tu̱msu̱ e̱ fu se̱p-u po-o̱ u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱-shu̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱t-nas u̱ ne̱nge̱n-u̱t to̱ ne̱. Waku̱n zaar wu̱ o̱ wu̱ kere̱ iis-u̱ se̱p-u o̱ da se̱ ne̱t-ne̱ e̱ u̱r-zo̱ngu u-gan u̱ u̱t-shik u̱t-yu̱r u̱t-nas (144,000) i na guye̱ du̱gu̱ me̱ u-dak u-be̱e̱t. 4 Tun-to̱ o̱ ne̱t-tu̱ naase̱ war-u̱t e̱ u̱ yu̱-du̱ m-o̱ da, remu̱ zu̱ u̱n shu̱pu̱k hi-u̱t u̱n u-he̱n ne̱. U̱n o̱ doru̱ Kag-u̱r U̱r-ca ko̱he̱ne̱ wa hu̱u̱te̱. Na o̱o̱g e̱ du̱gu̱ me̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱ka sha-mu̱ yadu̱ to̱o̱g-du̱ ket u̱r-taku̱n du̱ na yu̱'e̱ u̱du̱ u-Ru̱ u̱ Kag-u̱r u̱r-ca ne̱. 5 U̱n waru̱g u̱s-bi u̱ nu-u̱t u̱n da. U̱n zatte̱ u̱r-pyap da.

A-to̱m u-Ru̱ ne̱ tu̱t

6 Se̱ u̱m hyu̱n waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ u̱t-riig u̱t-kap m-mya u̱-do̱m u-ru̱. Wa zo̱ngte̱ re̱mu̱ wa nom-u̱t bu̱t-tu̱ rem-su̱ m-re̱me̱r su̱ m-mo̱mmo̱ u̱du̱ i o̱ u̱r-yu̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t, u̱du̱ ko̱-u̱-he̱ dak-o̱, u̱r-ko̱ ne̱, u̱r-rem ne̱ tu̱msu̱ u̱t-ne̱t ne̱. 7 Se̱ wa zu̱ u̱ u-cwar yu̱ m-yat, &lt;&lt;Ho̱go̱n gye̱r-u̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ no̱ ya' wa m-sek remu̱ ho̱-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-remu̱ wa teeg. No̱mo̱n wa u̱t-huuk wa yu̱ no̱mu̱ me̱ do̱m u-ru̱ u̱ u-dak ne̱, m-sa ne̱ tu̱msu̱ hu̱-su̱ bu̱-mu̱ m-pe̱r ne̱.&gt;&gt;

8 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-yu̱ru̱mse̱ do̱ro̱n wu̱n, wa zu̱, &lt;&lt;Babira o̱ hemu̱sse̱! Babira bo̱-u yat-o̱ hemu̱sse̱! Bo̱-u uno̱ wa'ag u̱t-dak u̱t-be̱e̱t e̱ no̱m u̱r-kot u̱ wa ne̱ u̱ yu̱-du̱ m-o̱ u̱ wu̱n ne̱ u̱ka ne̱t wu̱ ke̱ ho̱ye̱.&gt;&gt;

9 Wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ tu̱tu̱rse̱ dor u̱n, u̱t-jar m-yat, &lt;&lt;A-mu̱u̱ne̱ waku̱n no̱nge̱ bisa-u yo̱-ya ya u̱t-huuk tu̱msu̱ u̱ ma-u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya ya tu̱msu̱ wa o̱nk nap-u̱s u̱ wa do̱m-u̱ po̱ng-u̱r wa ko̱ do̱m-u̱ kom-u wa, 10 wa do̱'e̱ u̱t-goone̱ u̱ ryab-su̱ u-Ru̱ ne̱. Wa do̱'e̱ yadu̱ e̱ u̱r-ko̱b sok u̱ ryab-su̱ u-tát u̱ wa ne̱ u̱s-shu̱yi. Tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u-tát u̱-me̱ u-ra u̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱ kwam-tu̱ u̱'e̱ u̱-shu̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ i u-he̱n tu̱msu̱ u̱-shu̱ Kag-u̱r U̱r-ca. 11 Fu̱'u̱t-mu̱ u-ra mu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ u̱n do̱'e u̱t-yu̱ne̱ u̱-do̱m u-ru̱ m-mo̱mmo̱. Tu̱msu̱ e̱ zaar kwu̱m-du̱ u̱r-hure̱ du̱gu̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b u̱n da u-ho̱ u̱ m-gye̱p ne̱, remu̱ i no̱me̱ bisa-u yo̱-o̱ ya u̱t-huuk u̱ ma-u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya ne̱ ko̱ i o̱nke̱ nap-su̱ dim-u̱r wa.&gt;&gt; 12 Remu̱ iya, ne̱t-tu̱ u-Ru̱ se̱ e̱ gak jab-u̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b ne̱, i do̱re̱ bo̱r-tu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ e̱ ship yadu̱ jab-u̱ e̱ u̱-me̱ Ye̱so̱.

13 Se̱ u̱m hog u-cwar du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ u̱zu̱, &lt;&lt;Pan no̱m-u̱t tun-to̱: Nu-u so̱-o̱ u̱du̱ i mare̱ u̱-me̱ yadu̱ jab u̱du̱ Wa-ko-uyan du̱gu̱ da-o̱ m-ha u-shu̱.&gt;&gt;

&lt;&lt;U̱,&gt;&gt; no̱m-u̱ Yar-u̱ u-Ru̱ ware̱, &lt;&lt;u̱n do̱'e̱ kwu̱m-du̱ u̱r-hure̱ du̱gu̱ ank-m u̱n, remu̱ na do̱'e̱ no̱mu̱ u̱n u-to̱p u̱ remu̱ ank-m so̱mo̱ mu̱ u̱n no̱me̱ do̱'e̱ do̱rru̱ u̱n.&gt;&gt;

Ket u-dak u-be̱e̱t

14 Se̱ u̱m got, tu̱msu̱ u̱ku̱n u̱-shu̱ ri u̱m hyu̱n ku̱'u̱t-u̱r pus-de̱, tu̱msu̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱m ku̱'u̱t-u̱r re̱ wa o̱ sha-mu̱ Wa'u̱ Ne̱t. Wa o̱tte̱ to̱p-du̱ u̱r-faru̱k du̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró du̱ shik u̱-do̱mu̱ hi-u̱r wa tu̱msu̱ u-ro̱ji ne̱ yu̱ o̱tte̱ m-re̱ sok u̱ kom-u wa. 15 Se̱ waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱. Tu̱msu̱ wa nom u̱t-jar m-yat u̱du̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱m u̱r-ku̱'u̱t, &lt;&lt;Kab ro̱ji-u rò tu̱msu̱ bo̱ no̱m ket, rem u̱zu̱ da-u̱ ket teeg, remu̱ da-u̱ ket-u̱ no̱m-tu̱ na kawe̱ me̱ u-dak u-be̱e̱t teegu̱n.&gt;&gt; 16 Se̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱m u̱r-ku̱'u̱t wa nu̱b ro̱ji-u wa u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t tu̱msu̱ na kest u-dak u-be̱e̱t.

17 Se̱ waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ u̱-me̱ do̱m u-ru̱, tu̱msu̱ ko̱wa wa o̱tte̱ u-ro̱ji yu̱ m-re̱ sok. 18 Waku̱n wa-to̱m u-Ru̱, wu̱ o̱ gwat-du̱ u-ra, wa rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ u̱r-sak wa no̱m u̱s-rem u̱ cwar-yu̱ u̱r-be̱b u̱du̱ wu̱ o̱ m-shu̱p u-ro̱ji ne̱ yu̱ o̱tte̱ m-re̱, &lt;&lt;Kab u-ro̱ji yu̱ m-re̱ ró bo̱ kargu̱sse̱ yatu̱ inabi tu̱ ne̱ne̱ du̱gu̱ u-dak, remu̱ u̱zu̱ ya-tu̱ inabi to̱ ne̱ng.&gt;&gt; 19 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ nu̱b ro̱ji-u wa u̱-me̱ u-dak, tu̱msu̱ wa gargu̱sse̱ inabi du̱gu̱ me̱ tak-u̱ inabi u̱ o̱ me̱ u-dak. Se̱ wa gun u̱n u̱-me̱ be-u̱r yat-de̱ be-du̱ na nomte̱ rew-mu̱ yatu̱ inabi. Ku̱na Ru̱-u̱ do̱te̱ u̱ yadu̱ u̱n u̱r-ko̱b u̱-me̱ ryab-u̱s wa. 20 Na ryawugu̱sse̱ e̱ u̱ be-du̱ na no̱m-te̱ ryu̱-u mu̱ yatu̱ inabi u̱-do̱ u-bo̱. Tu̱msu̱ hyu̱-mu̱ agzu̱n du̱gu̱ be-du̱ na no̱m-te̱ rew-mu̱ yatu̱ inabi mo̱ nom m-ja m-te ja-mu̱ nu-u̱ u-jwaak, m-te ra-mu̱ u̱s-kirome̱ta u̱t-ko̱k u̱t-tu̱t (300).

15

A-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er u̱ no̱m-tu̱ haatu̱n
swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ u̱t-ta'er

1 Se̱ u̱m hyu̱n u-hyan u̱ ya'u̱ me̱ mu̱rimmo̱ u̱ rwu̱u̱gu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱: a-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er e̱ o̱ m-shu̱p u̱ no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ u̱t-ta'er tu̱ m-vaste̱, tu̱ do̱'e̱ haatu̱n shu̱-du̱ ryab-su̱ u-Ru̱. 2 U̱m hyu̱n u̱-shu̱ ri o̱ko̱n no̱m-o̱ u̱ka m-sa u̱s-baku̱t u̱ka u̱r-madibi mo̱ samge̱ u-ra ne̱. Tu̱msu̱ u̱-do̱mu̱ de̱ ne̱t-tu̱ re̱ye̱ u̱r-ko̱rro̱ u̱ bisa-u yo̱-ya ya ne̱ u̱ ma-u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya tu̱msu̱ pan-yu̱ dim-u̱r wa ne̱. U̱n o̱ m-shu̱p u̱s-mo̱ro̱ ne̱ su̱ Ru̱-u̱ yase̱ u̱n. 3 U̱n fu se̱p-u Mosa to̱k-u u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱ se̱p-u̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱:

&lt;&lt;No̱m-tu̱ bo̱ no̱me̱ to̱ o̱ u-tát tu̱msu̱ mu̱rimmo̱ ne̱,

Wa-ko̱-uyan u-Ru̱, wu̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b u-be̱e̱t.

Fu̱n-u̱s rò o̱ ho̱n-ho̱n tu̱msu̱ u̱t-nip ne̱,

Faru̱k wu̱ u̱t-dak u̱t-be̱e̱t.

4 Wana za ho̱g-du̱ gye̱r-u ró da, Wa-ko̱-uyan,

tu̱msu̱ wa ya' m-sek u̱ dim-u̱r ró da?

Remu̱ u̱zu̱ bo̱ wa o̱o̱ge̱ wa-u-he̱n u̱ war ró.

U̱t-dak u̱t-be̱e̱t to̱ do̱'e̱ haan

tu̱msu̱ e̱ no̱m u̱t-huuk u̱-shu̱ ró,

remu̱ ank-mu̱ jab-u̱ so̱-o̱ ró rwu̱u̱gu̱n m-zu̱n.&gt;&gt;

5 Se̱ u̱m got u̱m hyu̱n be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ (rimpa-du̱ este̱du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱) u̱r-hu̱k u̱-me do̱m u-ru̱. 6 Se̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er i o̱o̱ge̱ m-shu̱p u̱ no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ u̱t-ta'er e̱ rwu̱u̱n u̱-do̱ du̱gu̱ me̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱. E̱ o̱ m-wa u̱ cwu̱-u̱t so̱-to̱ ne̱ tu̱msu̱ tu̱ m-bak-u̱t ne̱ u̱ hap-su̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró yu̱ shik-u̱ so̱k-u̱t u̱n. 7 Se̱ wagan u̱ te̱k-u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat u̱ to̱ u̱t-nas yase̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ e̱ ta'er, u̱t-kwano ne̱ tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik, to̱ shu̱u̱g u̱ ryab-su̱ u-Ru̱ ne̱, wu̱ o̱ u̱r-fat m-mo̱mmo̱. 8 Be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ de̱ shi m-fu̱'u̱t du̱gu̱ sek-mu̱ u-Ru̱ u̱ be̱b-u̱r wa ne̱. Waku̱n zaar wu̱ o̱ kerru̱ cwadu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ da se̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er e̱ taaste̱ dasu̱ no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ u̱t-ta'er.

16

U̱t-kwano u̱t-ta'er tu̱ ryab-su̱ u-Ru̱

1 Se̱ u̱m hog u-cwar m-yat du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ ya o̱ zu̱du̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er, &lt;&lt;De̱e̱n tu̱msu̱ no̱ agu̱z kwano-u̱t yat-to̱ to̱ u̱t-ta'er tu̱ shiye̱ u̱ ryab-su̱ u-Ru̱ ne̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt; 2 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u̱r-taku̱n do̱'e̱ wa da'as u̱-wa kwano o̱ u-me̱ u-dak u-be̱e̱t. Se̱ to̱ko̱n nat-u̱t yo̱-to̱ tu̱ o̱ m-re̱ ne̱ to̱ rwu̱u̱n u̱ war-tu̱ u̱t-ne̱t i o̱tte̱ nap-su̱ bisa-u yo̱-ya ya tu̱msu̱ u̱ i no̱me̱ ma-u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya ne̱ u̱t-huuk. 3 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-yu̱ru̱mse̱ do̱'e̱ wa da'as u̱-wa kwano o̱ u̱-do̱mu̱ m-sa, tu̱msu̱ sa-mu̱ baru̱m u̱ka hyu̱-mu̱ u̱t-ne̱t tu̱ mare̱. Tu̱msu̱ ko̱-uyan u̱ o̱ u̱-me̱ m-sa o̱ mu̱ru̱s. 4 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-tu̱tu̱rse̱ wa do̱'e̱ wa da'as u̱-wa kwano o̱ u̱-me̱ u̱s-gi u̱ be-tu̱ m-pe̱r ne̱, tu̱msu̱ to̱ baru̱m m-hyu̱. 5 Se̱ u̱m hog wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ o̱tte̱ u̱r-be̱b u̱ do̱m-u̱ m-bu̱ o̱ u̱t-zu̱,

&lt;&lt;Bo̱ wa u-ho̱n-ho̱n wa,

Wa-u-He̱n, wu̱ o̱o̱ge̱ u̱ da-o̱ tu̱msu̱ wu̱ o̱o̱ge̱ u-da u-be̱e̱t,

remu̱ u̱zu̱ bo̱ to̱mo̱tto̱n sin-se̱ kwu̱b-du̱ u̱s-rem se̱.

6 Remu̱ u̱zu̱ u̱n agu̱zte̱ m-hyu̱ mu̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱,

tu̱msu̱ bo̱ yaag u̱n m-hyu̱ u̱n swa. O̱ o̱o̱ge̱ to̱p-u u̱n.&gt;&gt;

7 Tu̱msu̱ u̱m hog u-cwar du̱gu̱-du̱ u̱r-sak, u̱t-zu̱,

&lt;&lt;U̱, Wa-ko̱-uyan u-Ru̱, wu̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b u-be̱e̱t,

kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ ró o̱ ho̱n-ho̱n tu̱msu̱ u̱t-nip ne̱.&gt;&gt;

8 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-nasu̱rse̱ da'as u̱-wa kwano o̱ u̱-do̱m u̱r-ho̱, tu̱msu̱ na yu̱' u̱r-ho̱ u̱r-be̱b de̱ tok u̱t-ne̱t u̱ u-ra. 9 Se̱ du̱ng-mu̱ u-tát tokos u̱t-ne̱t har u̱n hu̱ pyap-su̱ dim-du̱ u-Ru̱, wu̱ wa'e̱ no̱m-u̱t to̱ u̱t-be̱e̱t to̱ no̱m. Se̱di u̱n gu̱gu̱m yage̱-du̱ u̱t-ba'as u̱n ya' u-Ru̱ m-sek.

10 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-tanu̱rse̱ wa da'as u̱-wa kwano o̱ u̱-do̱mu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ bisa-u yo̱-ya ya, u̱ faru̱k-u̱r wa ne̱ to̱ baru̱m u-cwu̱m. Ne̱t-tu̱ hu̱ epu̱r-du̱ u̱t-go̱p u̱ remu̱ m-re̱. 11 Tu̱msu̱ u̱n hu̱ pyu̱pu̱r-ru̱ u-Ru̱ wu̱ do̱m u-ru̱ remu̱ m-re̱ u̱ nat-u̱t u̱n ne̱. Se̱di e̱ gu̱gu̱m yage̱-du̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ tu̱msu̱ e̱ byu̱ru̱n u̱du̱ u-Ru̱.

12 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-shishin da'as u̱-wa kwano o̱ u̱-me̱ gi-u yat-ya yu̱ Yufiretis. Tu̱msu̱ bu̱-m wa gu̱'u̱s remu̱ na mangte̱ faru̱k-tu̱ u-do̱m u-fu̱n. 13 Se̱ u̱m hyu̱n no̱m u̱s-te i rime̱ tu̱t i o̱ sha-mu̱ u̱t-ko e̱ rwu̱u̱gu̱n du̱gu̱ me̱ nu-u̱ fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya, du̱gu̱ me̱ nu-u̱ u̱ bisa-u yo̱-ya ya tu̱msu̱ du̱gu̱ me̱ nu-tu̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ wu̱ u̱s-bi. 14 U̱na o̱ yar-tu̱ no̱m u̱s-te i o̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ m-shin u̱s-nap ne̱. Tu̱msu̱ u̱n ru u̱n do̱'e̱ u̱du̱ faru̱k-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t, tu̱msu̱ u̱n kargu̱ssu̱n u̱n u̱ remu̱ gag-mu̱ m-vaste̱ mu̱ ho̱-u̱r yat-de̱ du̱ u-Ru̱ wu̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b. 15 &lt;&lt;Gwat, me̱ ya u̱m do̱'e̱ haan za nap-u̱r no̱ sha-mu̱ hyu̱-u! Nu-u so̱-o̱ u̱du̱ wu̱ shu̱'u̱te̱ u-ho̱g tu̱msu̱ wa cin kus-u̱t wa zo̱ngi zo̱ngi, taas wa no̱k u̱r-so da tu̱msu̱ wa ho̱g m-e̱' da.&gt;&gt;

16 Se̱ yar-tu̱ no̱m u̱s-te kargu̱sse̱ u̱t-faru̱k u̱ a-m-gagu̱ u̱n ne̱ u̱ de̱ku̱n be-de̱ du̱ na foge̱ Amagedon u̱ rem-du̱ Yahuda-ne̱.

17 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u-ta'er da'as u̱-wa kwano o̱ u̱-me̱ m-mya. Tu̱msu̱ jar-tu̱ m-yat rwu̱u̱n du̱gu̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱, u̱zu̱, &lt;&lt;Na taaste̱!&gt;&gt; 18 Se̱ na nom gap-du̱ u̱s-kagagag, u̱t-dum ne̱, u̱ u̱s-yaku̱t ne̱ tu̱msu̱ ru̱mu̱s-du̱ u-dak. Na tamu̱g no̱m-du̱ go̱-du̱ ru̱mu̱s-du̱ u-dak iya da mu̱ na no̱m-te̱ ne̱t u-me̱ u-dak u-be̱e̱t, ru̱mu̱s-du̱ u-dak u̱ de̱ o̱ yat-de̱ sok. 19 Bo̱-u yat-o̱ o̱ mot u̱t-kwu̱s u̱t-tu̱t tu̱msu̱ bo̱-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t to̱ hemu̱sse̱. Ru̱-u̱ baku̱s u̱ Babira ne̱ bo̱-u yat-o̱ tu̱msu̱ wa yu̱' wa ko̱k-du̱ m-bu̱ u̱r-shu̱yi shu̱yi u̱ ryab-su̱ u-Ru̱. 20 Tu̱msu̱ ko̱-u̱-he̱ dak-u̱ o̱o̱ge̱ m-gan m-sa o̱ e̱nk, tu̱msu̱ u̱t-ro̱r u̱t-be̱e̱t to̱ e̱nk. 21 Na no̱m u̱t-tu̱ru̱m tu̱-yat-to̱, tu̱ no'-mu̱ to̱ teye̱ tat-u̱ ne̱t. To̱ hu̱ hemu̱n du̱gu̱ do̱m u-ru̱ u̱ do̱m-u̱ u̱t-ne̱t, se̱di u̱n hu̱ pepu̱rru̱ u-Ru̱ u̱ remu̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b du̱ u̱t-tu̱ru̱m ne̱, remu̱ u̱zu̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ de̱ o̱ u-tát.

17

U-ne̱ta u̱ bisa-u yo̱-ya ne̱

1 Wagan u̱ te̱k-u̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er i o̱tte̱ u̱t-kwano u̱t-ta'er wa haan tu̱msu̱ wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Do̱rnu̱ me̱, tu̱msu̱ u̱m do̱'e̱ ko̱su̱ bo̱ swadu̱ u̱r-ko̱b du̱ do̱'e̱ he̱e̱n u̱du̱ napi napi yu̱ u-kaar wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ u̱-do̱m m-bu̱ u-tát. 2 Faru̱k-tu̱ u-dak no̱ng m-o̱ u̱ wu̱n ne̱. Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t ke̱ i m-o̱ wu̱n ho̱o̱g u̱n.&gt;&gt;

3 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ haan tu̱msu̱ wa ku̱b me̱ u̱-me̱ se̱ge̱-du̱ Yar-u̱ u-Ru̱ m-cwa u̱-me̱ u̱r-do̱g. Ku̱na u̱m bitte̱ u-ne̱ta u̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ bisa-u yo̱-ya yu̱ jaz-ya tu̱msu̱ bisa-u yo̱-ya na taku̱ste̱ ya u̱ u̱t-gom tu̱ pyap-su̱ u-Ru̱ ne̱. Wa o̱tte̱ u̱t-hi u̱t-ta'er tu̱msu̱ u̱s-kar ne̱ u̱s-o̱p. 4 Ne̱ta-u ya o̱ m-wa kus-tu̱ bu̱-mu̱ u̱r-ge̱ ne̱ tu̱msu̱ tu̱ jas-to̱ ne̱, tu̱msu̱ wa no̱ng u̱t-u̱k u̱ ta'ar-tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik, u̱ ta'ar-tu̱ shik ne̱ tu̱msu̱ uz-ne̱ i shik sok. Tu̱msu̱ wa o̱ m-shu̱p u̱ ko̱k-u̱ m-bu̱ ne̱ u̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró du̱ shik, de̱ shu̱u̱g u̱ bu̱-mu̱ ke̱ ne̱ mu̱ o̱ ees-mu̱ no̱m-tu̱ u̱s-gu̱r u̱t-go̱ u̱t-go̱ u̱ tu̱ o̱o̱-m wu̱n ne̱. 5 U̱ po̱ng-u̱r wa dim-du̱ o̱ró m-pan:

M-YASA

BABIRA U̱ YAT-O̱,

INO-U̱ KAAR NE̱

TU̱MSU̱ INO-U̱ NO̱M-TU̱ U̱S-GU̱R TU̱ U-DAK U-BE̱E̱T.

6 U̱m hyu̱n ne̱ta-u ya swa-u̱ ho̱o̱g wa u̱ hyu̱-mu̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ i ware̱ rem-su̱ u̱t-nip su̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱.

Da-u̱ u̱m hyane̱ wu̱n u̱m hog mu̱rimmo̱. 7 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ zu̱ me̱, &lt;&lt;Rem-u yan-o̱ bo̱ o̱tte̱ u̱ mu̱rimmo̱? U̱m do̱'e̱ waru̱ bo̱ no̱m-tu̱ m-yasa tu̱ ne̱ta-u ya u̱ bisa-u yo̱-ya ya ne̱ yu̱ wa o̱tte̱ m-sak, yu̱ o̱tte̱ u̱t-hi u̱t-ta'er u̱ u̱s-kar ne̱ u̱s-o̱p. 8 Bisa-u yo̱-o̱ ya yu̱ bo̱ hyane̱, ya o̱o̱g u̱r-fat se̱di ya zaar u̱r-fat u̱ da-o̱ da. Tu̱msu̱ m-ha iyane̱ wa do̱'e̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ me̱ kub-u̱ za u̱r-ma tu̱msu̱ ya do̱'e̱ u̱ be-du̱ m-mar. Tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ dak-u̱ u-be̱e̱t ne̱ i dim-u̱t e̱ zaare̱ m-pan u̱-me̱ ran-u̱ u̱r-fat du̱gu̱ na no̱m u-dak u-be̱e̱t, u̱n do̱'e̱ no̱m-du̱ mu̱rimmo̱ u̱ remu̱ bisa-u yo̱-ya ya o̱o̱g u̱r-fat se̱di ya zaar u̱r-fat u̱ da-o̱ da tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱t-swu̱r m-rwu̱u̱n u̱r-fat.

9 &lt;&lt;Rem-u̱s sin-se̱ u̱t-sa wu̱ o̱tte̱ jab-u̱ m-nap: Hi-u̱t to̱ u̱t-ta'er to̱ ees-mu̱ u̱t-ro̱r u̱t-ta'er tu̱ ne̱ta-u ya o̱tte̱ shu̱'u̱t. To̱ o̱ tu̱msu̱ shu̱'u̱t mu̱ u̱t-faru̱k u̱t-ta'er. 10 U̱t-faru̱k u̱t-tan to̱ aru̱kte̱, wu̱ shi-shin wa o̱ u̱r-faru̱k u̱ da-o̱, tu̱msu̱ wu̱ u-ta'er haagu̱n u-ro da, se̱di faru̱k-u̱r wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u-da cashi. 11 Bisa-u yo̱-ya ya o̱o̱g u̱r-fat se̱di da-o̱ ya zaar u̱r-fat da, ya o̱o̱ge̱ faru̱k-du̱ u-eer. Wa o̱ te̱k-u̱ u̱t-faru̱k u̱t-ta'er, tu̱msu̱ wa do̱'e̱ ha-mu̱ du̱ mar-m wa.

12 &lt;&lt;Kar-su̱ bo̱ hyane̱ u̱s-o̱p faru̱k to̱ u̱t-o̱p tu̱ o̱nke̱ u̱r-faru̱k da u-rò. Na do̱'e̱ ya-du̱ u̱n u̱r-be̱b du̱ no̱m-du̱ u̱r-faru̱k u-kwam u-gan u̱r-kot u̱ bisa-u yo̱-ya ya ne̱. 13 Faru̱k-u̱t tun-to̱ dorog-u̱s u̱n o̱ u̱s-gan, tu̱msu̱ u̱n do̱'e̱ yasu̱ be̱b-u̱r u̱n u̱ faru̱k-u̱r u̱n ne̱ u̱du̱ bisa-u yo̱-ya ya. 14 U̱r-koto de̱ u̱n do̱'e m-ha tu̱msu̱ u̱n no̱m m-dum u̱ Kag-u̱r U̱r-ca ya ne̱, se̱di Kag-u̱r U̱r-ca do̱'e u̱ re̱-du̱ u̱n m-gag remu̱ u̱zu̱ wa o̱o̱ge̱ Wa-ko-uyan yu̱ a-ko-uyan ne̱ tu̱msu̱ Faru̱k-du̱ u̱t-faru̱k u̱t-be̱e̱t. Tu̱msu̱ i wa fage̱ u̱ i wa dage̱ ne̱ tu̱msu̱ a jab-u̱ so̱-o̱ wa ne̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ wa ne̱.&gt;&gt;

15 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ zu̱ me̱, &lt;&lt;Bu̱-mu̱ bo̱ hyane̱, be-du̱ kaar-u ya o̱tte̱ shu̱'u̱t, de̱ o̱ ees-mu̱ u̱t-ne̱t, u̱ ban-tu̱ u̱t-ne̱t ne̱, u̱t-dak ne̱ tu̱msu̱ u̱t-rem ne̱. 16 Bisa-u yo̱-ya ya yu̱ bo̱ hyane̱ tu̱msu̱ u̱s-kar ne̱ u̱s-o̱p e̱ do̱'e̱ gu̱g-mu̱ kaar-u ya. E̱ do̱'e̱ o̱nk-du̱ kwu̱m-u̱t wa u̱t-be̱e̱t u̱n yage̱ wa u̱r-so. U̱n do̱'e̱ tu̱'u̱su̱ war-u wa tu̱msu̱ u̱n tokos wa u-ra. 17 Remu̱ u̱zu̱ Ru̱-o̱ wa'e̱ go̱-du̱ dorog-u̱s se̱ u̱-me̱ jab-u̱s u̱n, no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱n no̱m no̱m-u̱ wa u̱t-sa u̱n no̱m. U̱n do̱'e̱ u̱t-ees u̱n yase̱ faru̱k-u̱r u̱n u̱du̱ bisa-u yo̱-ya ya, m-te da-u̱ na do̱'e̱ shu̱u̱s-du̱ rem-su̱ u-Ru̱. 18 Tu̱msu̱ ne̱ta-u inya yu̱ bo̱ hyane̱ u̱-me̱ hyan-u ró wa o̱ shu̱'u̱t-mu̱ bo̱-u yat-o̱ u̱ o̱o̱ge̱ faru̱k-du̱ faru̱k-tu̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

18

He̱'e̱ du̱ bo̱-u̱ Babira

1 Da taase̱ tu̱msu̱ u̱m hyu̱n waku̱n wa-to̱m u-Ru̱ wa cu̱zu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱. U̱ be̱b-u̱r yat-de̱ ne̱ sok, wa o̱tte̱ shin-m yat-mo̱, tu̱msu̱ dak-u̱ no̱m m-zu̱n u̱ remu̱ sek-m wa. 2 Wa nom u̱t-jar u̱ cwar-yu̱ m-yat:

&lt;&lt;Babira o̱ hemu̱sse̱! Babira bo̱-u yat-o̱ hemu̱sse̱!

O̱ shu̱'u̱te̱ be-du̱ u̱r-pak du̱ ko̱-uyan go̱-du̱ no̱m u̱s-te ne̱

tu̱msu̱ be-du̱ u̱r-pak du̱ ko-uyan go̱-du̱ yar-u̱t yo̱-to̱

tu̱msu̱ be-du̱ u̱r-pak du̱ ko̱-uyan go̱-du̱ no za so̱-ye̱ ne̱

tu̱msu̱ be-du̱ u̱r-pak du̱ ko̱-uyan go̱-du̱ bisa-o̱

u̱ za u-he̱n tu̱msu̱ u̱ tu̱ u̱s-gu̱r ne̱.

3 U̱t-dak u̱t-be̱e̱t e̱ no̱ng u̱r-kot u̱ wa ne̱,

u̱ yu̱-du̱ m-o̱ u̱ wu̱n ne̱ u̱ka ne̱t wu̱ ke̱ ho̱ye̱.

Faru̱k-tu̱ u-dak to̱ no̱ng m-o̱ u̱ wu̱n ne̱,

tu̱msu̱ a-u-cerpa ne̱ i u-dak u-be̱e̱t shu̱'u̱te̱ a-u̱t-kwu̱m ne̱

so̱k remu̱ u̱zu̱ wu̱n kerge̱ o̱o̱du̱ nom-tu̱ shik u-tát.&gt;&gt;

4 Se̱ u̱m hog yaku̱n cwar-ya u̱s-fag du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱,

&lt;&lt;Hatu̱n m-ra du̱gu̱-du̱ wu̱n, ne̱t-u̱t ri.

A no̱ same̱ u̱t-hi u̱ ba'as-u̱t wu̱n ne̱ da,

taas tu̱msu̱ na ya' no̱ u̱r-ko̱b u̱r-kot u̱ wu̱n ne̱.

5 Remu̱ ba'as-u̱t wu̱n no̱ng u-tát, u̱ka ta'ar-tu̱ na kargu̱sse̱ to̱ nom m-ja m-te̱ me̱ do̱m u-ru̱,

tu̱msu̱ Ru̱-u̱ baku̱ste̱ u̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ rò ne̱.

6 No̱mu̱ wu̱n u̱ka wu̱n nomte̱ u̱t-ne̱t. To̱p-u̱ wu̱n u-so yu̱r remu̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ró.

U̱-me̱ ko̱k-du̱ du̱ wu̱n var-tu̱ e̱ke̱n ne̱,

varu̱n wu̱n ko̱wu̱n u-so u-yu̱r no̱m-u̱ wu̱n varu̱ e̱.

7 Ya' kaar-u ya u̱r-ko̱b tu̱msu̱ u̱ namu̱ jab ne̱

u̱ka m-sek tu̱msu̱ u̱ ho̱g-du̱ m-re̱me̱r ne̱

du̱ wu̱n ya'e̱ hi-u̱r wu̱n.

Wa no̱ng u̱t-u̱k u̱-me̱ jab-u̱ wa,

&lt;U̱m shu̱'u̱te̱ u̱ka u-re̱n tu̱msu̱ u̱m zaar bomos da.

U̱m zaar u̱ tame̱-du̱ no̱m-du̱ namu̱ jab da.&gt;

8 Remu̱ iya, no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b tun-to̱ do̱'e̱ he̱e̱n u̱du̱ rò u̱r-ho̱ u̱r-gan:

m-mar u̱ namu̱ jab ne̱ u̱ u̱s-me̱r ne̱.

Ra-u̱ do̱'e̱ u̱ toksu̱ wu̱n,

remu̱ u̱zu̱ Wa-ko-uyan u-Ru̱ wu̱ do̱'e̱ kwu̱pu̱ wu̱n u̱s-rem

wa o̱ wa-u̱r-be̱b u-be̱e̱t.

9 &lt;&lt;Tu̱msu̱ faru̱k-tu̱ u-dak u̱t-be̱e̱t tu̱ no̱me̱ m-o̱ u̱ wu̱n ne̱ u̱ yu̱-du̱ ho̱g-du̱ m-re̱me̱r u̱ wu̱n ne̱ e̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱s-kan u̱ namu̱ jab ne̱ da-u̱ u̱n hyane̱ m-fu̱'u̱t mu̱ o̱ yu̱ne̱ du̱gu̱ ra-u̱ o̱o̱ge̱ tok-du̱ wu̱n. 10 E̱ do̱'e̱ u̱t-ees m-ra, e̱ ho̱g u-gye̱r u̱ remu̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b wu̱n. Tu̱msu̱ u̱n do̱'e̱ u̱t-zu̱,

&lt;&lt; &lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n! No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱ ró Bo̱-u Yat-o̱,

Babira bo̱-u yat-o̱!

Remu̱ u̱zu̱ u̱-me̱ u-kwam u-gan

kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ u-Ru̱ he̱e̱gu̱n u̱du̱ rò.&gt;

11 &lt;&lt;A-u-cerpa ne̱ i u-dak u-be̱e̱t e̱ no̱m u̱s-kan u̱ namu̱ jab ne̱ rem-u wu̱n, remu̱ u̱zu̱ waku̱n zamu̱n wu̱ do̱'e̱ u̱ o̱o̱du̱ cwu̱-u̱t e̱ da. 12 Cwu̱-tu̱ u̱n o̱o̱ge̱ u̱t-bab to̱ o̱o̱ge̱, kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik, ta'ar-tu̱ pus-to̱ ne̱ tu̱ shik ne̱, ta'ar-tu̱ shik ne̱, u̱ uz ne̱ i shik, tu̱msu̱ u̱ cwu̱-tu̱ u̱s-ke̱e̱r ne̱ tu̱ so̱-to̱, u̱ kus-tu̱ bu̱-mu̱ u̱r-ge̱ ne̱, u̱ tu̱ jas-to̱, kus-tu̱ m-baku̱t ne̱, u̱s-katako̱ ne̱ su̱ te-yu̱ Sitiru, tu̱msu̱ no̱m-tu̱ na no̱me̱ du̱gu̱ nin u-rwag, u̱ katako-su̱ shik ne̱, kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u-dak ne̱ tu̱ shik, kwam-u̱t rim-to̱ ne̱ tu̱msu̱ ta'ar-tu̱ m-baku̱t ne̱, 13 u̱ u̱t-kirfa, u̱ u̱t-po̱-u̱g ne̱, u̱ no̱o̱g-mu̱ wu̱s u-haku̱n ne̱, u̱ m-no̱o̱g ne̱ u̱ mur ne̱, u̱ no̱o̱g-mu̱ mang u-war ne̱, u̱ ke̱ ne̱, u̱ no̱o̱g-mu̱ inabi ne̱, u̱ hyu̱-mu̱ fat ne̱, u̱ hyu̱-mu̱ bur ne̱, u̱ na ne̱, u̱ ca ne̱, u̱ jwaak ne̱, u̱ ke̱ke̱-su̱ jwaak ne̱, u̱ to̱k-ne̱ wata, u̱ fat-tu̱ u̱t-ne̱t ne̱.

14 &lt;&lt;U̱n do̱'e̱ u̱t-zu̱, &lt;Ya-tu̱ u̱s-te tu̱ bo̱ tumbe̱ u̱t-sa bo̱ kum to̱ haag m-ha. Cwu̱-tu̱ shik ró u̱t-be̱e̱t u̱ no̱m-tu̱ bo̱ zu̱ge̱ u̱t-cwan ne̱ to̱ e̱nkte̱ bo̱, bo̱ zamu̱n u̱ kwu̱m-du̱ to̱ da m-mo̱mmo̱.&gt; 15 A-u-cerpa ne̱ i shu̱'u̱te̱ a-u̱t-kwu̱m ne̱ u̱ remu̱ babu̱ wu̱n no̱m-u̱t tun-to̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-ees m-ra, e̱ o̱ ho̱g-du̱ u-gye̱r u̱ remu̱ swa-u̱ u̱r-ko̱b ró. E̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱s-kan u̱ namu̱ jab ne̱.

16 &lt;&lt; &lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n! No̱m-tu̱ u̱r-o̱n, u̱du̱ bo̱-u yat-o̱ uno̱!

Wu̱ o̱ m-wa' u̱ kus-u̱t so̱-to̱ ne̱ tu̱ u̱s-ke̱e̱r,

u̱ tu̱ bu̱-mu̱ u̱r-ge̱ ne̱ tu̱msu̱ tu̱ jas-to̱ ne̱,

tu̱msu̱ u̱t-u̱k ne̱ tu̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik,

u̱ ta'ar-tu̱ shik ne̱ tu̱msu̱ uz ne̱ i shik!

17 U̱-me̱ u-kwam u-gan kwu̱m-u̱t yatto̱ to̱ natu̱sse̱!&gt;

&lt;&lt;Ko̱yu̱he̱ yu̱ yat-ya hat-su̱ m-bu̱ u̱ i nome̱ m-ha u̱-me̱ m-sa ne̱, u̱ ne̱t-tu̱ nak-du̱ u̱s-hat ne̱ tu̱msu̱ u̱ i kume̱ shik-u̱ e̱ ne̱ du̱gu̱ u̱-me̱ m-sa e̱ do̱'e̱ u̱t-ees m-ra. 18 Da-u̱ u̱n hyane̱ m-fu̱'u̱t du̱gu̱ be-du̱ wu̱n o̱tte̱ m-tok u̱n do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱t-jar u̱n zu̱ &lt;He̱ne̱ o̱ o̱ko̱n bo̱-o̱ o̱tte̱ u̱ o̱ yat-o̱ u̱ka bo̱-u uno̱?&gt; 19 Tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ u̱s-kan u̱ namu̱ jab ne̱ u̱ as-du̱ m-huug ne̱ u̱ hi-u̱t e̱ remu̱ e̱ ko̱ste̱ namu̱ jab e̱. Tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ u̱t-jar,

&lt;&lt; &lt;No̱m-tu̱ u̱r-o̱n! No̱m-tu̱ u̱r-o̱n u̱du̱

ró uno̱ bo̱-u yat-o̱ o̱!

I o̱tte̱ u̱s-hat e̱ shu̱'u̱t a-u̱t-kwu̱m ne̱

remu̱ pu̱st-du̱ kwu̱m-u̱t wu̱n m-bu̱.

U̱-me̱ u-kwam u-gan, to̱ aru̱kte̱ u̱t-be̱e̱t!

20 Cwar-yu̱ re u̱-shu̱ u̱t-zu̱ du̱gu̱ me̱ do̱m-u̱ u-ru̱,

No̱mo̱n u̱r-so̱ u̱ remu̱ Babira no̱ ne̱t-tu̱ o̱ me̱ do̱m u-ru̱!

No̱mo̱n u̱r-so̱, ne̱t-tu̱ u-Ru̱ u̱ a-to̱mu̱ Ye̱so̱ ne̱

u̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱!

Ru̱-u̱ no̱mgu̱ wu̱n kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ka wu̱n no̱m-tu̱ no̱.&gt; &gt;&gt;

21 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ u̱r-be̱b ku̱b ta'ar-u yat-o̱ u̱ka ta'ar-u̱r du̱ u̱r-na tu̱msu̱ wa gun de̱ u̱-me̱ m-sa, wa o̱ u̱t-zu̱,

&lt;&lt;I ya-o̱ bo̱-u yat-o̱ Babira na do̱te̱ u̱ gwu̱n-du̱ wa-u̱r-be̱b

tu̱msu̱ na zamu̱n u̱ hyan-du̱ o̱ da.

22 Na zamu̱n u̱t-sur m-ho̱g wan-tu̱ u̱s-mo̱ro̱, u̱ a u̱t-se̱p ne̱, u̱r-tu̱kku̱rma ne̱, tu̱msu̱ u̱s-kar ne̱ u̱-me̱ ró da.

Tu̱msu̱ na zamu̱n u̱t-sur m-kwu̱m waku̱n

wa no̱m-du̱ u-cerpa u̱-me̱ rò da.

Na zamu̱n tu̱msu̱ u̱t-sur m-ho̱g wan-tu̱ u̱r-na u̱-me̱ ró da.

23 Zu̱n-mu̱ u-hitirra

zamu̱n u̱t-mo̱k u̱-me̱ ró da.

Cwar-yu̱ gwu̱p u̱r-gu̱ u̱ zwar u̱r-gu̱ ne̱

na zamu̱n u̱t-sur m-ho̱g u̱-me̱ ró da.

A-u̱t-kwu̱m ne̱ ró e̱ o̱o̱ge̱ i-yate̱ u-dak u-be̱e̱t,

rem u̱zu̱ bo̱ e̱ngu̱sse̱ u̱t-dak u̱t-be̱e̱t u̱ gwat-u̱ bo̱ nome̱.

24 U̱-me fu̱n-u̱s rò na byu̱k-u̱t hyu̱-mu̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱

tu̱msu̱ u̱ hyu̱-mu̱ u̱t-ne̱t u̱t-be̱e̱t tu̱ na ho̱ye̱

ne̱ u̱-me̱ u-dak u-be̱e̱t.&gt;&gt;

19

Na vam Wa-ko-uyan

1 Da taase̱ u̱m hog na no̱ng u-gwu̱z u̱ka gwu̱z-u̱ u̱t-ne̱t u-tát u̱-me̱ do̱m u-ru̱, u̱n o̱ u̱t-jar:

&lt;&lt;Na vam Wa-ko-uyan!

U-u̱ku̱r tu̱msu̱ m-sek ne̱ u̱ u̱r-be̱b ne̱ shu̱'u̱t u̱du̱ Ru̱-u in,

2 remu̱ u̱zu̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ wa nip-to̱ tu̱msu̱ ho̱n-ho̱n.

Remu̱ wa no̱ngu̱ kaar-u yat-ya ya kwu̱p-du̱ u̱s-rem

wu̱ nase̱ u-dak u-be̱e̱t u̱ m-o̱.

Wa no̱ngu̱ wu̱n u-to̱p remu̱ u̱zu̱

wu̱n ho̱o̱g i no̱mu̱ wa m-to̱k.&gt;&gt;

3 Tu̱msu̱ u-yu̱ru̱mse̱ u̱n sur m-no̱m u̱t-jar,

&lt;&lt;Na vam Wa-ko-uyan!

M-fu̱'u̱t mu̱ bo̱-u o̱ do̱'e̱ u̱t-yu̱ne̱ u-ru̱ m-mo̱mmo̱!&gt;&gt;

4 Tu̱msu̱ ne̱nge̱n-u̱t to̱ u̱r-shik u̱t-nas u̱ no̱m-tu̱ u̱r-fat ne̱ u̱t-nas (24) u̱n he u-dak u̱n no̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k. Tu̱msu̱ u̱n zu̱,

&lt;&lt;U̱ shu̱'u̱t iya! Na vam Wa-ko-uyan!&gt;&gt;

5 Se̱ cwar-yu̱ rwu̱u̱n du̱gu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k, ya zu̱,

&lt;&lt;Vamu̱n Ru̱-u in,

to̱kne̱ wa be̱e̱t,

i o̱o̱ge̱ u̱ gye̱r-u wa,

u̱ same̱ i-re̱k-e̱ u̱ i-yate̱.&gt;&gt;

6 Se̱ u̱m sur m-ho̱g u̱t-jar u̱ka jar-tu̱ u̱t-ne̱t u-tát, ko̱ sha-mu̱ gwu̱z-u̱ gi-yu̱ o̱ m-ja, ko̱ sha-mu̱ u-kagagag. U̱n zu̱,

&lt;&lt;Na vam Wa-ko-uyan!

Remu̱ Wa-ko-uyan in u-Ru̱ wu̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b

wa he̱se̱te̱ u̱r-faru̱k.

7 Yagu̱n in no̱mo̱n u̱r-so̱ u̱ me̱n-u̱t pus-to̱ ne̱,

tu̱msu̱ yagu̱n in ya' wu̱n m-sek.

Remu̱ da-u̱ teegu̱n u̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱ du̱ Kag-u̱r U̱r-ca,

tu̱msu̱ gwu̱p u̱r-gu̱ wu̱n zo̱ngte̱ hi-u̱r wa.

8 Na yaag wa

kus-u̱t pus-to̱ tu̱ so̱-to̱ tu̱msu̱ tu̱ m-baku̱t ne̱ u̱ wa wa'.&gt;&gt;

Remu̱ kus-u̱t pus-to̱ tu̱ so̱-to̱ to̱ o̱ ees-mu̱ ank-m so̱-mo̱ mu̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱.

9 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ zu̱ me̱, &lt;&lt;Pan inya: &lt;Nu-u so̱-o̱ u̱du̱ i na bane̱ u̱du̱ mo̱ro̱g-du̱ u̱r-gu̱ du̱ Kag-u̱r U̱r-ca!&gt; &gt;&gt; Tu̱msu̱ wa sur m-zu̱, &lt;&lt;Sin-se̱ o̱ rem-su̱ u-Ru̱ su̱ u̱t-nip.&gt;&gt;

10 Da-u̱ u̱m ho̱ge̱ no̱m-u̱ wu̱n zu̱ye̱ se̱ u̱m he u-dak u̱t-jwu̱n u-shu̱ wu̱n u̱m no̱mu̱ wu̱n u̱t-huuk. Se̱di wa zu̱ me̱, &lt;&lt;A-bo̱ no̱m iya da! To̱k wa u̱m o̱o̱ge̱ u̱ bo̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱ o̱r-u̱t rò ne̱ i o̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱ u̱du̱ do̱nse̱-du̱ rem-su̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱. No̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk! Remu̱ rem-su̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱ o̱ haatu̱n be̱b-du̱ warru̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱.&gt;&gt;

Wa sak-mu̱ do̱m-u̱ jwaak-u pus-ya

11 Se̱ u̱m hyu̱n u̱-me̱ do̱m u-ru̱ u̱r-hu̱k tu̱msu̱ jwaak-u pus-ya o̱ ees u̱ku̱n, tu̱msu̱ wu̱ o̱ m-sak u̱ do̱m-u̱ jwaak-u ya dim-u̱r wa o̱ye̱ Wa ya-du̱ jab-u̱ u̱ Wa-u̱t-nip ne̱. Wa nom kwu̱p-du̱ u̱s-rem ho̱n-ho̱n tu̱msu̱ wa nom m-gag ho̱n-ho̱n. 12 Is-u̱ wa o̱ u̱ka rem-du̱ u-ra, tu̱msu̱ u̱ do̱m-u̱ hi-u̱r wa to̱p-tu̱ u̱r-faru̱k o̱ró u-tát. Dim-du̱ o̱ro m-pan u̱ do̱m-u̱ wa waku̱n ke̱rge̱ nap-du̱ de̱ da se̱ wa hi-u̱r wa. 13 Wa o̱ m-wa u̱t-cwu̱ ne̱ tu̱ na mase̱ u̱-me̱ m-hyu̱, tu̱msu̱ dim-u̱r wa na foge̱ Rem-su̱ u-Ru̱. 14 Ban-du̱ karma-ne̱ i o̱ me̱ do̱m u-ru̱ o̱ do̱rru̱ wu̱n, tu̱msu̱ e̱ o̱ m-sak u̱ jwaak-u puse̱ tu̱msu̱ m-wa u̱ kus-u̱t pus-to̱ ne̱ tu̱msu̱ u̱s-myak ne̱. 15 Du̱gu̱ me̱ nu-u wa van-u̱ m-wu̱r rwu̱u̱n yu̱ o̱ m-re̱ ne̱ remu̱ wa ho̱ru̱sse̱ hu̱u̱b-u̱t yo̱-to̱ tu̱ u-Ru̱ du̱gu̱ ko̱-u̱-he̱ dak-o̱. &lt;&lt;Wa do̱'e̱ no̱m-du̱ faru̱k-u̱r u̱n u̱ ko̱m-yu̱ u-kwam.&gt;&gt; Wa do̱'e̱ jangu̱sse̱ be-du̱ rew-mu̱ inabi, du̱ o̱o̱ge̱ ees-mu̱ ryab-su̱ u-Ru̱ wu̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b u-be̱e̱t. 16 Wa o̱tte̱ dim-u̱r wa m-pan u̱-do̱mu̱ to̱ggo̱-u wa tu̱msu̱ u̱-do̱mu̱ kut-u wa ne̱:

FARU̱K-U FARU̱KINA NE̱ TU̱MSU̱ WA-KO-UYAN WU̱ A KO-UYAN NE̱.

17 Se̱ u̱m hyu̱n wa-to̱m u-Ru̱ u̱ ees u̱-me̱ u̱r-ho̱, wa o̱ u̱t-jar m-yat u̱du̱ no i o̱o̱ge̱ u̱r-yu̱ne̱ u̱t-kap u̱-do̱m u-ru̱, &lt;&lt;Haanu̱n! Kargu̱n u̱r-be u̱r-gan remu̱ u̱zu̱ ho̱-du̱ mo̱ro̱g-du̱ re̱-du̱ no̱m-u̱ u̱t-re̱ du̱ yat-de̱ du̱ u-Ru̱ zo̱nge̱. 18 Haanu̱n no̱ tu̱ war-tu̱ u̱t-faru̱k, u̱ i-yate̱ karma-ne̱, u̱ be̱b-ne̱ i m-gag. Tu̱'u̱n ap-mu̱ jwaak u̱ a sakmu̱ jwaak ne̱, tu̱msu̱ u̱ ap-mu̱ u̱t-ne̱t ne̱ u̱t-be̱e̱t, u̱ same̱ to̱k-ne̱ tu̱msu̱ i zaare̱ m-to̱k ne̱ da, i-re̱k-e̱ u̱ i-yate̱ ne̱.&gt;&gt;

19 Se̱ u̱m hyu̱n bisa-u yo̱-o̱ ya u̱ faru̱k-tu̱ dak-u̱ u-be̱e̱t ne̱ tu̱msu̱ u̱ a-m-gag ne̱ e̱ karu̱gte̱ u̱r-be u̱r-gan remu̱ e̱ nom-u̱t m-gag u̱ wu̱ o̱ m-sak do̱m-u u-jwaak ne̱ u̱ a-m-gagu̱ wa ne̱. 20 Se̱di na maas bisa-u yo̱-o̱ ya, tu̱msu̱ u̱r-kot u̱ wa ne̱ u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ i u̱s-bi i no̱me̱ no̱m-tu̱ m-shin u-tát u̱ ees-m wa. U̱ nap-u̱s se̱ wa e̱ngu̱sse̱ u̱t-ne̱t u-tát i kabe̱ nap-su̱ bisa-u yo̱-ya ya, tu̱msu̱ u̱n no̱me̱ ma-u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya ya u̱t-huuk. U̱n yu̱r na gun u̱n u̱r-fat ne̱ u̱-me̱ u̱r-kaw du̱ u-ra u̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱ kwam-tu̱ u̱'e̱. 21 Na ho̱ru̱sse̱ karma-ne̱ wa be̱e̱t u̱ van-u̱ m-wu̱r u̱ rwu̱u̱ne̱ du̱gu̱ me̱ nu-u̱ wu̱ o̱ye̱ m-sak u̱ jwaak-u pus-ya. Tu̱msu̱ sagra tu̱'u̱s ap-mu̱ u-u̱t u̱n se̱ da-u̱ e̱ shige̱.

20

U̱s-hak u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000)

1 Se̱ u̱m hyu̱n wa-to̱m u-Ru̱ wa o̱ cu̱zu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱. Wa o̱ m-shu̱p u̱ mabudi ne̱ yu̱ kub-u̱ za u̱r-ma tu̱msu̱ wa o̱ m-shu̱p u̱ ho-su̱ kwam ne̱ su̱ m-no u̱ kom-u wa. 2 Wa maas fa-u yat-ya yu̱ yo̱-ya ya, wata, fa-u ya yu̱ du̱gu̱ da-u̱ dim, wu̱ na foge̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te, ko̱ Shetan. Tu̱msu̱ wa gu̱g wa m-te̱ u̱s-hak u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000). 3 Wa guns wa u̱-me̱ u-kub u̱ za u̱r-ma, wa tage̱ tu̱msu̱ wa rake̱ o. Wa no̱ng iya remu̱ hooste̱ wa e̱ngu̱sse̱ ne̱t-tu̱ u̱t-dak m-te̱ da-u̱ hak-su̱ u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000) shiye̱. Da taase̱, na do̱'e̱ yagu̱ wa u-da cashi.

4 Se̱ u̱m hyu̱n pora-tu̱ u̱r-faru̱k, tu̱msu̱ ne̱t-tu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱ do̱m-u̱ to̱ na yu̱' e̱ be̱b-du̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem. Tu̱msu̱ u̱m hyu̱n ne̱t-tu̱ na ho̱ye̱ u̱ remu̱ warru̱ rem-su̱ mo̱t-u̱t Ye̱so̱ tu̱msu̱ u̱ remu̱ do̱nse̱-du̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱. E̱ gu̱gu̱mte̱ no̱me̱-du̱ bisa-u yo̱-o̱ ya u̱t-huuk ko̱ ma-u̱ o̱o̱ge̱ sha-mu̱ bisa-u yo̱-ya ya, ko̱ e̱ o̱nk nap-u̱s wa u̱ po̱ng-u̱t e̱ ko̱ u̱ kom-u̱t e̱. E̱ be̱e̱t e̱ yu̱nge̱ tu̱msu̱ u̱r-fat, tu̱msu̱ e̱ nom u̱r-faru̱k u̱ Kiristi ne̱ m-te̱ u̱s-hak u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000). 5 Dinde̱ o̱ yu̱ne̱-du̱ marimari ne̱ du̱ u̱r-taku̱n. Ne̱t-tu̱ mare̱ i kuse̱, e̱ yu̱nge̱ u̱r-fat da se̱ hak-su̱ u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000) shu̱u̱g. 6 I kume̱ yu̱ne̱-du̱ u̱r-taku̱n e̱ kwu̱mu̱g nu-u so̱-o̱ u̱du̱ u-Ru̱, tu̱msu̱ na haste̱ e̱ kit re̱mu̱ ank-m wu̱n. Mar-mu̱ u-yu̱ru̱mse̱ zatte̱ u̱r-be̱b u̱ do̱m u̱n da, se̱di e̱ do̱'e̱ shu̱'u̱t a-to̱o̱g-ne̱ i u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱ Kiristi ne̱. Tu̱msu̱ e̱ do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-faru̱k u̱r-kot u̱ wa ne̱ u̱s-hak u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000).

Na re̱e̱g faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te m-gag

7 Da-u̱ hak-su̱ u̱r-zo̱ngu u-gan (1,000) arke̱, na do̱'e̱ u̱ ustu̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te du̱gu̱ gu̱g-u wa. 8 Tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱r-rwu̱ remu̱ wa e̱ngu̱sse̱ u̱t-dak du̱gu̱ ko̱yu̱he̱ gas-yu̱ u-dak u-be̱e̱t, wata Go̱g u̱ Mago̱g ne̱, tu̱msu̱ Shetan do̱'e̱ kargu̱sse̱ e̱ u̱r-be u̱r-gan remu̱ m-gag. Karma-ne̱ e̱ o̱ u-tát i na zaare̱ kerru̱ u̱t-ogor da, u̱ka m-hereg kit m-sa. 9 Tu̱msu̱ u̱m hyu̱n u̱n da-u̱ u̱n o̱o̱ge̱ m-no̱k m-pas m-cwa u-dak u-be̱e̱t, tu̱msu̱ u̱n gu̱nu̱s ne̱t-tu̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ bo̱-u̱ Ru̱-u̱ tone̱ ne̱. Se̱di ra-u̱ he̱e̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ tu̱msu̱ o̱ tokos u̱n be̱e̱t. 10 Se̱ faru̱k-u̱ no̱m u̱s-te, wu̱ e̱ngu̱sse̱ u̱t-dak na guns wa u̱-me̱ u̱r-ka-u du̱ u-ra u̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱ kwam-tu̱ u̱'e̱, be-du̱ na gunte̱ bisa-u yo̱-ya ya u̱ wa-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱ wu̱ u̱s-bi. U̱n do̱'e̱ swadu̱ u̱r-ko̱b u̱ku̱n u-ho̱ u̱ m-gyu̱p ne̱ m-mo̱mmo̱.

Kwu̱p-du̱ u̱s-rem su̱ m-vaste̱

11 Tu̱msu̱ u̱m hyu̱n pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ pus-de̱ u̱ yat-de̱, u̱ wu̱ o̱ shu̱'u̱t u̱-do̱mu̱ de̱ ne̱. U-dak u-be̱e̱t u̱ u̱-me̱ do̱m u-ru̱ ne̱ e̱ som du̱gu̱-du̱ shu̱ wa, se̱di e̱ kwu̱mu̱g be-du̱ u̱r-pak da. 12 Tu̱msu̱ u̱m hyu̱n i mare̱, i-yate̱ u̱ i-re̱k-e̱ ne̱ e̱ o̱ ees u̱-shu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u-Ru̱. Na upus u̱t-ran, tu̱msu̱ na upus o̱ko̱n ran-o̱, u̱ na foge̱ ran-u̱ u̱r-fat. Na no̱mu̱ i mare̱ kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ka o̱tte̱ m-pan u̱-me̱ u̱t-ran u̱ka ank-m u̱n. 13 Se̱ sa-mu̱ yu̱' ne̱t-tu̱ mare̱ u̱-me̱ wa tu̱msu̱ be-du̱ andaka ne̱ o̱ yu̱' tu̱ wa ne̱t-to̱, tu̱msu̱ mar-mu̱ yu̱' tu̱ wa ne̱t-to̱. Tu̱msu̱ Ru̱-u̱ no̱mu̱ u̱n be̱e̱t kwu̱p-du̱ u̱s-rem u̱ka no̱m-tu̱ u̱n no̱me̱. 14 Se̱ m-mar tu̱msu̱ be-du̱ andaka ne̱ o̱tte̱ ne̱ na gun u̱n u̱-me̱ u̱r-ka-u du̱ u-ra. Ka-w du̱ ra-u uno̱ o̱ o̱o̱ge̱ mar-mu̱ u-yu̱ru̱mse̱. 15 Ko̱wana na bite̱ dim-u̱r wa m-pan u̱-me̱ ran-u̱ u̱r-fat da, se̱ na guns wa u̱-me̱ u̱r-ka-u du̱ u-ra.

21

Do̱m u-ru̱ po-o̱ u̱ dak-u po-o̱ ne̱

1 Se̱ u̱m hyu̱n me̱ do̱m u-ru̱ u̱ po-o̱ u̱ dak-u po-o̱ ne̱. Remu̱ me̱ do̱m u-ru̱ u̱ u̱r-taku̱n u̱ dak-u̱ u̱r-taku̱n ne̱ o̱ aru̱kte̱, tu̱msu̱ mo̱ko̱n sa-mo̱ zamu̱n da. 2 Tu̱msu̱ u̱m hyu̱n bo̱-u u-he̱n u̱ u-Ru̱, Urusharima u̱ po-o̱, o̱ u̱ cu̱zu̱n du̱gu̱-du̱ u̱-me̱ do̱m u-ru̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. Bo̱-u o̱ o̱o̱g sha-mu̱ gwu̱p u̱r-gu̱ wu̱ no̱me̱ u̱t-u̱k u̱ kus-u̱t so̱-to̱ tu̱msu̱ zo̱ngi zo̱ngi u̱ remu̱ campa u̱r-gu̱ wa wu̱ wa do̱'e̱ u̱t-ga. 3 Tu̱msu̱ u̱m hog u-cwar m-yat du̱gu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k ya o̱ u̱t-zu̱, &lt;&lt;U̱ da-o̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ de̱ o̱ u̱r-kot u̱ u̱t-ne̱t ne̱, tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱r-yu̱ u̱ u̱n ne̱. E̱ do̱'e̱ u̱ u̱t-shu̱'u̱t ne̱t-u̱t wa, tu̱msu̱ u-Ru̱ u̱ hi-u̱r wa, wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ u̱n ne̱ tu̱msu̱ wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t Ru̱-u u̱n. 4 Wa do̱'e̱ ko̱ku̱ u̱n m-is m-be̱e̱t du̱gu̱ is-u̱ u̱n. Mar-mu̱ zamu̱n da ko̱ namu̱ jab ko̱ u̱s-kan ko̱ m-re̱, remu̱ u̱zu̱ ut-u̱t u̱t-no̱m tu̱ ho̱-to̱ to aru̱kte̱.&gt;&gt;

5 Se̱ wu̱ o̱ u̱ shu̱'u̱t u̱-do̱m pora-du̱ u̱r-faru̱k wa zu̱, &lt;&lt;Gwatu̱n, u̱m o̱ muutu̱ ko-uyan u̱ po-o̱!&gt;&gt; Se̱ wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Pan no̱m-u̱t tun-to̱, remu̱ no̱m-u̱ u̱m waru̱ bo̱ o̱ u̱ ho̱n-ho̱n tu̱msu̱ nip-to̱.&gt;&gt;

6 Se̱ wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Na taaste̱! Me̱ wa o̱o̱ge̱ Ar-fa u̱ Ome̱ga, wu̱ u̱r-taku̱n tu̱msu̱ m-vaste̱ ne̱. U̱du̱ i o̱ ho̱g-du̱ u-swaat be̱e̱t me̱ ya'u̱ e̱ bu̱-mu̱ u̱t-swa m-ho̱s du̱gu̱ pe̱r-mu̱ m-bu̱ mu̱ u̱r-fat. 7 I re̱ u̱r-ko̱rro̱ be̱e̱t e̱ do̱'e̱ o̱nk-u̱ dinde̱ o̱g-du̱ u̱r-mat de̱, tu̱msu̱ me̱ u̱t-shu̱'u̱t Ru̱-u u̱n tu̱msu̱ u̱n do̱'e̱ shu̱'u̱t ya'ag-u̱ ri. 8 Se̱di i o̱ u-gye̱r ne̱, a-ko̱b-du̱ yadu̱ jab ne̱, u̱ a no̱m-du̱ no̱m-tu̱ u̱s-gu̱r ne̱, u̱ a ho̱-du̱ u̱t-ne̱t ne̱, u̱ a m-o̱ ne̱, u̱ a-u-gwat-ne̱, u̱ a no̱me̱-du̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat u̱t-huuk ne̱ tu̱msu̱ u̱ a-u̱s-bi ne̱ be̱e̱t, o̱g-u̱r e̱ o̱ u̱-me̱ u̱r-ka-u du̱ u-ra u̱ do̱'e̱ u̱t-wa u̱ kwam-tu̱ u̱'e̱. Uno̱ o̱ mar-mu̱ u-yu̱ru̱mse̱.&gt;&gt;

9 Se̱ wagan u̱ te̱k-u̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ ta'er wu̱ o̱ m-shu̱p u̱ u̱t-kwano ne̱ u̱t-ta'er tu̱ shiye̱ u̱ no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ u̱t-ta'er tu̱ m-vaste̱ wa haan tu̱msu̱ wa zu̱ me̱, &lt;&lt;Do̱rnu̱ me̱! Me̱ ko̱su̱ bo̱ gwu̱p u̱r-gu̱, ne̱ta Kag-u̱r U̱r-ca.&gt;&gt; 10 Se̱ Yar-u̱ u-Ru̱ dor-u̱t me̱, wa ku̱b me̱ m-da ro̱r-u̱r yat-de̱ tu̱msu̱ du̱ m-ja. U̱ku̱n wa ko̱su̱ me̱ bo̱-u̱ u-he̱n, wata Urusharima o̱ u̱ cu̱zu̱n du̱gu̱ me̱ do̱m u-ru̱ du̱gu̱-du̱ u-Ru̱. 11 Sek-mu̱ u-Ru̱ o̱ u̱r-mo̱k u̱-me̱ o̱. Tu̱msu̱ to̱ o̱ u̱r-myak ne̱ u̱ka ta'ar-tu̱ m-baku̱t tu̱ na foge̱ jaspa, tu̱msu̱ m-zu̱n ne̱ u̱ka u̱r-madibi. 12 O̱ o̱tte̱ sar u̱ yat-o̱ tu̱msu̱ m-ja ne̱ u̱ u̱s-is ne̱ o̱p u̱s-yu̱r, tu̱msu̱ u̱ a-to̱m u-Ru̱ ne̱ o̱p u̱ yu̱r, wagan u̱ ko̱yu̱he̱ is-ya. Tu̱msu̱ u̱-do̱mu̱ ko̱yu̱he̱ is-ya na panu̱g u̱r-dim u̱r-gan du̱ ko̱du̱he̱ ko̱-du̱ Isra-ne̱ o̱p u̱ u̱t-yu̱r (12). 13 Is-u̱s o̱ró u̱s-tu̱t u̱ gas-u u-do̱m, u̱s-tu̱t u̱ kom u̱r-beer, u̱s-tu̱t u̱ kom u̱t-cwa, tu̱msu̱ u̱s-tu̱t u̱ gas-u̱ u-ta. 14 Saru̱ bo̱-u o̱ na maag o̱ u̱-do̱mu̱ ta'ar-u̱t yat-to̱ o̱p u̱t-yu̱r (12). U̱-do̱mu̱ ta'ar-u̱t to̱ dim-du̱ o̱ró u̱r-gan m-pan du̱ ko̱wu̱he̱ a-to̱mu̱ Kag-u̱r U̱r-ca o̱p u̱ u̱t-yu̱r.

15 Wa-to̱m u-Ru̱ wu̱ o̱ u̱s-rem u̱ me̱ ne̱ wa o̱tte̱ ko̱m-yu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró yu̱ shik remu̱ mu̱'u̱s-du̱ bo̱-u o̱, is-u̱s wa u̱ saru̱ wa ne̱. 16 Da-u̱ wa mu̱'u̱se̱ bo̱-u o̱ u̱ u-ko̱m, se̱ wa bit o̱ teeg u̱s-tadiya 12,000 su̱ shu̱'u̱te̱ u̱ka u̱s-kirome̱ta 2,220. Wu̱r-m wa u̱ hu̱k-m wa tu̱msu̱ m-ja ne̱ ganse̱. 17 Se̱ wa mu̱'u̱s saru̱ bo̱-u o̱, tu̱msu̱ wa bit cam-u wa teeg u̱s-kubit 144, su̱ shu̱'u̱te̱ u̱s-na 200. Mu̱'u̱s-u̱t tun-to̱ to̱ o̱ u̱ka ne̱t-ne̱ mu̱'u̱ste̱, to̱ wa-to̱m u-Ru̱ no̱me̱. 18 Saru̱ bo̱-u o̱ na maag o̱ u̱t-ta'ar tu̱ so̱-to̱ tu̱ na foge̱ jaspa. Tu̱msu̱ ko̱-uyan u̱ o̱o̱ge̱ me̱ bo̱-u o̱ na no̱ng to̱ u̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik, to̱ o̱ u̱s-mo̱k m-baku̱t ne̱ u̱ka u̱r-madibi. 19 Saru̱ bo̱-u o̱ na maag o̱ u̱ do̱m-u̱ u̱t-ta'ar tu̱ na no̱me̱ u̱t-u̱k u̱ ko̱-uyan go̱-du̱ ta'ar-tu̱ so̱-to̱ tu̱ shik. Ta'ar du̱ u̱r-taku̱n na no̱ngu̱ wa u̱t-u̱k u̱ ta'ar-u̱t so̱-to̱ na zu̱ to̱ jaspa, tu̱ u-yu̱ru̱mse̱ na zu̱ to̱ sappaya, tu̱ u-tu̱tu̱rse̱ na zu̱ to̱ agata, tu̱ u-nasu̱rse̱ na zu̱ to̱ zumurrudu, 20 tu̱ u-tanu̱rse̱ na zu̱ to̱ onis, tu̱ u-shishin na zu̱ to̱ yakutu, tu̱ u-ta'er na zu̱ to kirisorata, tu̱ u-eer na zu̱ to̱ berir, tu̱ u-jwu̱u̱r na zu̱ to̱ topaz, tu̱ u-o̱p na zu̱ to̱ kirisoparasa, tu̱ o̱p u̱ u-gan na zu̱ to̱ yakinta, tu̱ o̱p u̱ u-yu̱r na zu̱ to̱ ametis. 21 Is-su̱ bo̱-u o̱ o̱p u̱ u̱s-yu̱r (12) na no̱ng se̱ u̱ uz i shik tu̱ na foge̱ ru'uru'u. Ko̱yu̱he̱ is-ya na no̱ng ya u̱ ru'uru'u u-gan. Tu̱msu̱ fu̱n-u yat-ya yu̱ bo̱-u o̱ na no̱ng ya u̱ kwam-tu̱ bu̱-mu̱ u̱t-ró tu̱ shik to̱ na nomte̱ ya, m-zu̱n ne̱ u̱ka u̱r-madibi.

22 U̱m hyanu̱g be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ u̱-me̱ bo̱-u o̱ da, remu̱ u̱zu̱ Wa-ko-uyan u-Ru̱ wu̱ zu̱ge̱ u̱r-be̱b u-be̱e̱t u̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱ e̱ o̱o̱ge̱ be-du̱ u̱r-shu̱'u̱t du̱ u-Ru̱ du̱ bo̱-u o. 23 Bo̱-u o̱ zaaru̱ cwan-tu̱ zu̱n-mu̱ u̱r-ho̱ ko̱ u-pyaat mo̱ mo̱k o̱ da, remu̱ sek-mu̱ u-Ru̱ mo̱ yu̱'e̱ m-zu̱n, tu̱msu̱ ya-du̱ Kag-u̱r U̱r-ca wa o̱o̱ge̱ u-hitirra yu̱ bo̱-u o̱. 24 Dak-tu̱ do̱'e̱ u̱r-no̱k u̱ zu̱n-mu̱ bo̱-u o̱, tu̱msu̱ faru̱k-tu̱ u-dak u-be̱e̱t do̱'e̱ haatu̱n sek-m e̱ u̱-me̱ o̱. 25 Na za tage̱ is-su̱ bo̱-u o̱ u-ho̱ da, tu̱msu̱ gye̱p-mu̱ zaar u̱ku̱n da. 26 Ne̱t-tu̱ do̱'e̱ haatu̱n m-sek tu̱msu̱ m-ze̱g ne̱ mu̱ u̱t-dak u̱-me̱ o̱. 27 O̱ko̱n zaar u̱ za u-he̱n u̱ do̱'e̱ cwa-du̱ bo̱-u o da, ko̱ waku̱n wu̱ no̱me̱ no̱mtu̱ m-e̱' u̱ wa-u̱s-bi ne̱. Se̱di i dim-u̱t e̱ o̱o̱ge̱ m-pan u̱ war-e̱ u̱-me̱ ran-u̱ u̱r-fat u̱ Kag-u̱r U̱r-ca e̱ do̱'e̱ cwadu̱ bo̱-u o̱.

22

U-gi yu̱ bu̱-mu̱ u̱r-fat

1 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ ko̱se̱ me̱ gi-yu̱ m-bu̱ mu̱ u̱r-fat. Ya o̱ u̱s-baku̱t u̱ka u̱r-madibi, tu̱msu̱ ya rwu̱u̱gu̱n du̱gu̱ pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u-Ru̱ tu̱msu̱ u̱du̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱. 2 Ya jaan m-do̱r te̱k-u̱ fu̱n-u̱ yat-ya yu̱ bo̱-u o̱. U̱ ko̱yu̱he̱ gas-yu̱ gi-u ya te-yu̱ u̱r-fat o̱ ees, su̱ mu̱te̱ u̱t-ya u̱t-go̱ o̱p u̱ u̱t-yu̱r, ko̱yu̱he̱ pyaat-ya ya mu̱t u̱t-ya. Tu̱msu̱ ran-tu̱ te-u ya hen u̱ remu̱ yar-mu̱ u̱t-dak to̱. 3 Nu-u yo̱-o̱ zamu̱n u̱ku̱n da. Pora-du̱ u̱r-faru̱k du̱ u-Ru̱ u̱ du̱ Kag-u̱r U̱r-ca ne̱ do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱-me̱ bo̱-u o̱, tu̱msu̱ to̱k-ne̱ wa do̱'e̱ no̱mu̱ wa m-to̱k. 4 E̱ do̱'e̱ hyan-du̱ shu̱-u wa. Tu̱msu̱ dim-u̱r wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t u̱ po̱ng-u̱t u̱n, u̱t-ko̱se̱ u̱zu̱ u̱n ne̱t-u̱t wa to̱. 5 Na zamu̱n u̱ no̱m-du̱ m-gye̱p u̱ku̱n da. U̱n zamu̱n u̱ cwan-tu̱ zu̱n-mu̱ u̱s-hitirra ko̱ zu̱n-mu̱ u̱r-ho̱ da, remu̱ Wa-ko-uyan u-Ru̱ wa do̱'e̱ u̱t-shu̱'u̱t zu̱n-m u̱n. Tu̱msu̱ u̱n do̱'e̱ no̱m-du̱ u̱r-faru̱k m-mo̱mmo̱. 6 Se̱ wa-to̱m u-Ru̱ zu̱ me̱, &lt;&lt;Ko-uyan u̱ bo̱ ho̱ge̱ tu̱msu̱ bo̱ hyu̱n o̱ u̱ ho̱n-ho̱n o̱ tu̱msu̱ u̱ u̱t-nip. Wa-ko-uyan u-Ru̱, wu̱ Yar-u wa dorte̱ a-warru̱ remsu̱ u-Ru̱ ne̱, wa to̱mgo̱n wa-to̱m u-Ru̱ wa, wa ware̱ to̱k-ne̱ wa no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m za m-tumb.&gt;&gt;

Ye̱so̱ o̱ mu̱u̱n

7 &lt;&lt;Gwat, u̱m do̱'e̱ mu̱u̱n za m-tumb! Nu-u so̱-o̱ u̱du̱ i do̱re̱ rem-su̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱ su̱ o̱ m-pan u̱-me̱ ran-u uno̱.&gt;&gt;

8 Me̱, Yohanna, me̱ wa ho̱ge̱ tu̱msu̱ u̱m hyu̱n no̱m-u̱t tun-to̱ u̱t-be̱e̱t. Tu̱msu̱ da-u̱ u̱m ho̱ge̱ tu̱msu̱ u̱m hyu̱n to̱, u̱m he̱ u-dak u̱ do̱m-u̱ jwu̱n-u̱t ri remu̱ u̱m no̱m-tu̱ wa-to̱m u-Ru̱ u̱t-huuk wu̱ ko̱se̱ me̱ to̱. 9 Se̱di wa zu̱ me̱, &lt;&lt;O'o! A-bo̱ no̱m-u̱ me̱ u̱t-huuk da. Me̱ to̱k-u u-Ru̱ wa u̱m o̱o̱ge̱, u̱ka u-ró tu̱msu̱ u̱ o̱r-u̱t rò ne̱ a-warru̱ rem-su̱ u-Ru̱ ne̱, tu̱msu̱ u̱ same̱ i do̱re̱ no̱m-u̱ o̱ m-pan u̱-me̱ ran-u uno̱. No̱me̱ u-Ru̱ u̱t-huuk kyak.&gt;&gt;

10 Se̱ wu̱n no̱mu̱ me̱ u̱t-him, &lt;&lt;A-bo̱ yase̱ rem-su̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱ u̱-me̱ ran-u uno̱ da, remu̱ zu̱ da-u̱ o̱ u̱t-mo̱r. 11 Yage̱ wu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ wa re̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-u̱t yo̱-to̱ ne̱, tu̱msu̱ wu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ u̱s-gu̱r yage̱ wa re̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ u̱s-gu̱r ne̱. Wu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ jab-u̱ so̱-o̱ yage̱ wa re̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ jab-u̱ so̱-o̱ ne̱, tu̱msu̱ wu̱ o̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ u-he̱n yage̱ wa re̱ u-shu̱ u̱ no̱m-du̱ no̱m-tu̱ u-he̱n ne̱.&gt;&gt;

12 Gwat, u̱m o̱ haan za m-tumb! U̱m o̱ haatu̱n to̱p-u ri u̱r-kot u̱ me̱ ne̱, remu̱ u̱m to̱p-u̱ ko̱wan u̱ka no̱m-tu̱ wa no̱me̱. 13 Me̱ wa o̱ye̱ Ar-fa u̱ Ome̱ga ne̱, wa u̱r-taku̱n u̱ m-vaste̱ ne̱, taku̱n-du̱ u-no̱m u̱ vaste̱ mu̱ u-no̱m ne̱.

14 Nu-u so̱-o̱ u̱du̱ i jaase̱ to̱ggo̱-su̱ m-wu̱r e̱. Na do̱'e̱ ya-du̱ e̱ u̱r-ke̱r e̱ cwa u̱-me̱ is-u̱ bo̱-u o̱ tu̱msu̱ e̱ re ya-tu̱ u-te du̱gu̱ te-yu̱ u̱r-fat. 15 I o̱ do̱-u̱ u-bo̱ u̱na o̱ye̱ o̱, i nome̱ u-gwat ne̱, a-u-as ne̱, u̱ a ho̱-du̱ u̱t-ne̱t, u̱ a no̱me̱ ru̱-tu̱ za u̱r-fat u̱t-huuk tu̱msu̱ u̱ kowan wu̱ o̱ cwan-tu̱ u̱s-bi ne̱ tu̱msu̱ wa nom u̱s-bi ne̱.

16 Me̱ Ye̱so̱, u̱m to̱mgo̱n wa-to̱m u-Ru̱ ri wa waru̱ bo̱ sin-se̱ remse̱ remu̱ mo̱ro̱g-tu̱ a-doru̱ Ye̱so̱ ne̱. Me̱ wa o̱ u̱r-kug tu̱msu̱ du̱gu̱ ko̱-u̱r Dawuda ne̱, tu̱msu̱ me̱ o̱ye̱ re̱ge̱r yu̱' m-zu̱n yu̱ u̱r-gas is.

17 Yar-u̱ u-Ru̱ u̱ gwu̱p u̱r-gu̱ ne̱ u̱n zu̱, &lt;&lt;Haane̱!&gt;&gt; Tu̱msu̱ yage̱ wu̱ o̱ ho̱g-du̱ rem-u̱s sin-se̱ wa zu̱, &lt;&lt;Haane!&gt;&gt; Ko̱wana wu̱ o̱ ho̱g-du̱ u-swaat, yage̱ wa haan. Tu̱msu̱ ko̱wana u̱t-sa, yage̱ wa haan tu̱msu̱ wa kab nya-u̱ m-ho̱s u̱ m-bu̱ mu̱ u̱r-fat. 18 U̱m o̱ no̱mu̱ ko̱wan u̱t-him wu̱ o̱ ho̱g-du̱ rem-su̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱ su̱ o̱ me̱ ran-u uno̱: A waku̱n sure̱ de̱ku̱n gom-de̱ u̱ se̱, tu̱msu̱ Ru̱-u̱ do̱'e̱ swu̱ru̱ wa no̱m-tu̱ haatu̱n swadu̱ u̱r-ko̱b ne̱ tu̱ na pane̱ u̱-me̱ ran-u uno̱. 19 Tu̱msu̱ a waku̱n haste̱ o̱ko̱n no̱m-o̱ du̱gu̱ me̱ ran-u uno̱ u̱ no̱m-u̱ do̱'e̱ u̱t-no̱m u-shu̱, Ru̱-u̱ do̱'e̱ hastu̱ o̱g-u̱r rò du̱gu̱ me̱ te-yu̱ u̱r-fat tu̱msu̱ du̱gu̱ me̱ bo̱-u̱ u-he̱n, su̱ na ware̱ u̱-me̱ uno̱ ran-o̱.

20 Ye̱so̱, wu̱ ware̱ rem-u̱s sin-se̱ wa zu̱, &lt;&lt;U̱, U̱m o̱ haan za m-tumb!&gt;&gt;

U̱ shu̱'u̱t iya! Haane̱, Wa-ko̱-uyan Ye̱so̱!

21 Yage̱ nya-u Wa-ko-uyan Ye̱so̱ u̱ shu̱'u̱t u̱r-kot u̱ ne̱t-tu̱ u-Ru̱ ne̱! U̱ shu̱'u̱t iya.

* 1:1